Սիրիայի ազատագրության կազմակերպություն

**Սիրիայի ազատագրության կազմակերպություն** կամ **Լևանտի ազատագրության կազմակերպություն** (` **հա՛յ-աթ թահրիր աշ-շամ** կամ պարզապես ` **թահրիր աշ-շամ**), սուննի իսլամիստական ​​քաղաքական և ռազմական կազմակերպություն, որը մասնակցել է Սիրիայի ճգնաժամին։ Այն ստեղծվել է 2017 թվականի հունվարի 28-ին՝ որպես միաձուլում մի քանի զինված խմբակցությունների միջև՝ Ջեյշ ալ-Ահրար (Ազատարարների բանակ), Ջաբհաթ Ֆաթհ ալ-Շամ (Սիրիայի գրավման ճակատ), Անսար ալ-Դին ճակատ (Կրոնի զինակիցների ճակատ), Ջեյշ ալ-Սուննա (Սուննայի բանակ), Լիվա ալ-Հակկը (Իրավունքի բրիգադ) և Նուր ալ-Դին ալ-Զանգիի շարժումը։ Միավորման գործընթացն անցկացվել է իսլամիստ զինյալների հրամանատար Աբու Ջաբիր Շեյխի նախաձեռնությամբ, ով եղել է Ահրար ալ-Շամի երկրորդ էմիրը։ Սիրիայի ազատագրության կազմակերպությունը սիրիական այլ ընդդիմադիր խմբավորումների հետ միասին հարձակում սկսեց և տապալեց Ասադի ռեժիմը 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին և այժմ վերահսկում է երկրի մեծ մասը:

Հռչակելով նորաստեղծ կազմակերպությունը որպես «նոր փուլ օրհնված հեղափոխության կյանքում»՝ Աբու Ջաբիրը հորդորեց սիրիական ընդդիմության բոլոր խմբավորումներին միավորվել իսլամական առաջնորդության ներքո և «ժողովրդական ջիհադ» վարել՝ հասնելու սիրիական հեղափոխության նպատակներին, որոնք նա բնութագրել է որպես Բաասական ռեժիմի և Հեզբոլլահի զինյալների հեռացում սիրիական տարածքներից և իսլամական կառավարության ձևավորում: Հայտարարությունից հետո լրացուցիչ խմբեր ու անհատներ են միացել։ Միաձուլված խումբը գլխավորապես գլխավորել են Ջաբհաթ Ֆաթահ ալ-Շամը և Ահրար ալ-Շամի նախկին առաջնորդները, թեև Բարձր հրամանատարությունը նաև այլ խմբերից ներկայացուցիչներ ունի: Նուր ալ-Դին ալ-Զանգիի շարժումը բաժանվեց Թահրիր ալ-Շամից 2017 թվականի հուլիսին, իսկ Անսար ալ-Դին ճակատը 2018 թվականին:

Կազմակերպության ստեղծմանը հաջորդեցին նրա կողմնակիցների մի շարք սպանություններ։ Ի պատասխան՝ այն հաջող ճնշել է ալ-Կաիդայի հավատարիմներին, ինչը ամրապնդեց նրա իշխանությունը Իդլիբի մարզում: Կազմաակերպությունն այն ժամանակվանից հետամուտ է եղել «սիրիականացման» ծրագրին. կենտրոնացած է կայուն քաղաքացիական վարչակազմի ստեղծման վրա, որը ծառայություններ է մատուցում և կապ է հաստատում մարդասիրական կազմակերպությունների հետ՝ ի հավելումն օրենքի և կարգի պահպանմանը: Թահրիր ալ-Շամի ռազմավարությունը հիմնված է Սիրիայում իր տարածքային վերահսկողության ընդլայնման, կառավարման հաստատման և ժողովրդի աջակցության մոբիլիզացման վրա: 2017 թվականին Թահրիր ալ-Շամը թուրքական զորքերին թույլատրել է պարեկություն իրականացնել Հյուսիսարևմտյան Սիրիայում՝ որպես Աստանայի բանակցությունների միջոցով միջնորդավորված հրադադարի մաս: Նրա քաղաքականությունը նրան հակասության մեջ է գցել Հուրաս ալ-Դինի՝ ալ-Կաիդայի սիրիական թևի հետ, այդ թվում՝ ռազմական։ Կազմակերպությունն ուներ մոտ 6000–15000 անդամ 2022 թվականին։

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հավատարիմ է Սիրիական փրկության կառավարությանը, որը Իդլիբի մարզում սիրիական ընդդիմության այլընտրանքային կառավարությունն է: Մինչ կազմակերպությունը պաշտոնապես հավատարիմ է սալաֆիական դպրոցին, Սիրիական փրկության կառավարության ֆեթվայի բարձր խորհուրդը, որին պատկանում է կրոնական տեսակետը, բաղկացած է նաև աշարիական և սուֆիական ավանդույթների ուլեմներից: Իր իրավական համակարգում և կրթական ծրագրում Թահրիր ալ-Շամն իրականացնում է շաֆիականությունը և ուսուցանում է չորս դասական սուննի մազհաբների (իրավագիտության դպրոցների) կարևորությունը իսլամական իրավագիտության մեջ: 2021 թվականից ի վեր կազմակերպությունն ամենահզոր ռազմական խմբակցությունն է սիրիական ընդդիմության ներսում: Կազմակերպությունը ճանաչվել է որպես ահաբեկչական խմբավորում ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 2254 բանաձևով, որը դասակարգել է խմբավորման նախորդը՝ Ալ-Նուսրայի ճակատը:

## Պատմություն
### Նախորդներ

Նախքան Ալ-Նուսրայի ճակատի էմիր դառնալը, Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին սկսել է իր ռազմական կարիերան 2003 թվականին՝ Դամասկոսից մեկնելով Իրաք, որտեղ նա դիմակայել է ԱՄՆ-ի կողմից Իրաքի օկուպացմանը: Նա միացավ ալ-Կաիդային Իրաքում և կռվեց իրաքյան ապստամբության մեջ՝ ամերիկյան օկուպացիայի դեմ: 2006 թվականին ամերիկացի զինվորականների կողմից բանտարկվելուց և 2011 թվականին սիրիական ճգնաժամի ժամանակ իրաքյան կառավարության կողմից ազատ արձակվելուց հետո ալ-Ջուլանիին հանձնարարվել է ստեղծել «ալ-Նուսրայի ճակատ» որպես ալ-Կաիդայի պաշտոնական մասնաճյուղ Սիրիայում: 2011-2012 թվականներին նա համակարգել է «Իրաքի իսլամական պետության» առաջնորդ Աբու Բաքր ալ-Բաղդադիի հետ՝ Սիրիայում ալ-Կաիդայի մասնաճյուղի ընդլայնման համար:

2013 թվականի ապրիլին ալ-Բաղդադին հայտարարեց Սիրիայում իր խմբավորման ընդլայնման մասին և հայտարարեց «Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն» ստեղծման մասին և միակողմանի պահանջեց Ալ-Նուսրայի միացումը ԻԼԻՊ-ին: Ալ-Ջուլանին դատապարտել է այդ քայլը, պահպանել իր «հավատարմության երդումը» ալ-Կաիդային: Ալ-Կաիդայի էմիր Այման ալ-Զավահիրին նույնպես դատապարտել է ալ-Բաղդադիի հայտարարությունը` պնդելով, որ Սիրիան Ալ-Նուսրայի ճակատի «տարածական պետությունն է»: Զավահիրին պաշտոնապես պահանջեց լուծարել նոր կազմավորումը և հորդորեց Բաղդադիին դուրս բերել իր բոլոր զորքերը Սիրիայից: 2013 թվականի հունիսին ԻԼԻՊ-ի և ալ-Նուսրայի ճակատի ղեկավարությանը ուղղված նամակում Այման ալ-Զավահիրին ուղղակիորեն հանդիմանել է ալ-Բաղդադիի քայլերը` ճանաչելով ալ-Նուսրայի ճակատը որպես ալ-Կաիդայի միակ պաշտոնական սիրիական ճյուղը և պահանջել է լուծարել ԻԼԻՊ-ը։

2014 թվականի հունվարին ԻԼԻՊ-ի և Ալ-Նուսրայի ճակատի միջև թշնամական հռետորաբանությունը վերածվեց դաժան հակամարտության: Ալ-Նուսրայի ճակատը պաշտոնապես խզեց բոլոր խմբակային կապերը ԻԼԻՊ-ի հետ 2014 թվականի փետրվարին, երբ ալ-Կաիդայի գլխավոր հրամանատարությունը պաշտոնական հայտարարություն տարածեց՝ մերժելով և դադարեցնելով բոլոր հարաբերությունները ԻԼԻՊ-ի հետ: 2016 թվականի հուլիսին Ալ-Նուսրայի ճակատը Ջուլանիի գլխավորությամբ բաժանվեց ալ-Կաիդայից՝ վերաբրենդավորվելով որպես Ջաբհաթ Ֆաթահ ալ-Շամ։

### Նախապատմություն

Ալ-Նուսրայի ճակատ/Ջաբհաթ Ֆաթհ ​​ալ-Շամը համագործակցել է Ահրար ալ-Շամի հետ 2015 թվականին և 2016 թվականի մեծ մասի ընթացքում: Ահրար ալ-Շամի առաջատար հոգևորական Աբու Ջաբիրը ալ-Նուսրայի պատկանելությունը ալ-Կաիդային համարում էր վնասակար իրենց գործին: Նա նաև ձգտում էր միավորել իսլամիստ ապստամբների խմբավորումները: Նա ղեկավարում էր ավելի իսլամիստական ​​և ավելի քիչ ազգայնական խմբակցությունը «Ահրար ալ-Շամ»-ի ներսում՝ «Ջեյշ ալ-Ահրար»-ը, որն աջակցում էր Ջաբհաթ Ֆաթհ ​​ալ-Շամի հետ միաձուլմանը: 2016-ի վերջին միաձուլման բանակցություններ կային, բայց դրանք խափանվեցին: 2017 թվականի սկզբին Ջեյշ ալ-Ահրարը բախվեց Իդլիբում հակառակորդ իսլամիստական ​​խմբավորումների, մասնավորապես Ահրար ալ-Շամի հետ, նախքան Ահրար ալ-Շամից բաժանվելը նոր մարմնի մեջ միանալու Ջաբհաթ Ֆաթհ ​​ալ-Շամի հետ:

### Ձևավորում
Հիմնադրվելուն պես Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն իր էմիր Աբու Ջաբիր Շեյխի կողմից նկարագրվեց որպես «անկախ միավոր», որը ձևավորվել է նախորդ խմբերի և խմբակցությունների միավորման միջոցով:

Սիրիայում մասնագիտացած վերլուծաբան Չարլզ Լիստերը նշել է, որ «Ահրար ալ-Շամ»-ը կորցրել է մոտ 800-1000 զիջող Հայաթ Թահրիր ալ-Շամից, սակայն ձեռք է բերել 6000-8000 մարտիկ՝ Սուկոր ալ-Շամի, Ջեյշ ալ-Մուջահիդինի, Ֆաստակիմ միության և Լևանտի ճակատի՝ արևմտյան Հալեպի ստորաբաժանումների և Իդլիբում տեղակայված ստորաբաժանումների միավորման միջոցով։ Ջաբհաթ Ֆաթհ ալ-Շամը կորցրեց մի քանի հարյուր մարտիկ՝ հօգուտ Ահրար ալ-Շամի, բայց ձեռք բերեց 3,000–5,000 մարտիկ Հարաքաթ Նուր ալ-Դին ալ-Զանգիի, Լիվա ալ-Հակկի, Ջեյշ ալ-Սունայի և Ջաբհաթ Անսար ալ-Դինի հետ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հետ միավորվելուց։ Հարաքաթ Նուր ալ-Դին ալ-Զանգին նախկինում աջակցություն էր ստացել Միացյալ Նահանգներից:

### Իշխանության համախմբում (2017)
Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի մարտիկները Համայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Մուշաիրֆա գյուղում 2017 թվականի հոկտեմբերին Համայի հյուսիսարևելյան հարձակման ժամանակ:
2017 թվականի ամբողջ հունվարին ինտենսիվ կռիվներ սկսվեցին Ջաբհաթ Ֆաթհ ալ-Շամի և ալ-Կաիդայի հավատարիմ ալ-Նուսրայի ճակատի միջև, նախքան Ջաբհաթ Ֆաթհ ալ-Շամի և Ահրար ալ-Շամի միաձուլումը հունվարի 28-ին՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ձևավորման համար: Միաձուլումից անմիջապես հետո Էմիր Աբու Ջաբիր Շեյխը հայտարարեց հրադադարի մասին: գործարք, որի նպատակն է միավորել բոլոր ընդդիմադիր զինված խմբավորումները կենտրոնական հրամանատարության ներքո: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ստեղծումը Հենրի Ջեքսոնի հասարակության կողմից նկարագրվեց որպես 2011 թվականի սիրիական ճգնաժամից հետո դինամիկայի վերափոխում, որը կարող է փոխել ուժերի հավասարակշռությունը Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմում և նվազեցնել ալ-Կաիդայի ազդեցությունը հյուսիսային Սիրիայում: 2017-2019 թվականների ընթացքում Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը մի շարք գործողություններ սկսեց ալ-Կաիդայի հավատարիմների դեմ՝ միաժամանակ թիրախավորելով Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության բջիջները ռազմական գործողությունների միջոցով:

Հունվարի 30-ին Asharq al-Awsat-ը հաղորդում է, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ուներ մոտավորապես 31,000 մարտիկ, որոնք աջակցում էին Ջեյշ ալ-Ահրարին՝ Ահրար ալ-Շամ աշխարհազորայինների անջատված խմբավորման ընդգրկմամբ:

Փետրվարի 3-ին ԱՄՆ ավիահարվածը հարվածեց Սարմինում գտնվող Թահրիր ալ-Շամի շտաբին, ինչի հետևանքով սպանվեցին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի և Ջունդ ալ-Ակսայի 12 անդամներ: Սպանված զինյալներից 10-ը Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի անդամներ էին։

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի վերահսկողության տակ գտնվող ապստամբ շրջանների խաղաղ բնակիչները դիմադրել են դրան: Փետրվարի 3-ին հարյուրավոր սիրիացիներ ցույց են անցկացրել «Տեղ չկա ալ-Կաիդայի համար Սիրիայում» ցուցանակներով՝ ալ-Աթարիբ, Ազազ, Մաարրաթ ալ-Նուման քաղաքներում՝ բողոքելու Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի դեմ: Ի պատասխան՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմնակիցները հակաբողոքներ կազմակերպեցին ալ-Դանա, Իդլիբ, Աթարիբ և Խան Շեյխուն քաղաքներում։ Իդլիբում փետրվարի 3-ին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմնակիցների բողոքի ցույցեր անցկացվեցին՝ ծածանելով նրա էմիր Աբու Ջաբիրի նկարները։
[մինի|[Այման ալ-Զավահիրի]]
2017 թվականի փետրվարի 4-ին ԱՄՆ ավիահարվածի արդյունքում սպանվեց ալ-Կաիդայի նախկին հրամանատար Աբու Հանի ալ-Մասրին, ով իր մահվան պահին Ահրար ալ-Շամի մաս էր կազմում: Հաղորդվում էր, որ նա պատրաստվում էր անցնել Թահրիր ալ-Շամ՝ իր մահից առաջ: Փետրվարի 8-ին Աբու Մուհամմադ ալ-Մակդիսին հաստատեց, որ ալ-Կաիդային հավատարիմ Ջաբհաթ Ֆաթհ ​​ալ-Շամի 2 բարձրաստիճան առաջնորդներ, այդ թվում՝ Ալ-Նուսրայի նախկին փոխնախագահ Սամի ալ-Օրայդին, լքել են Թահրիր ալ-Շամը նրա կազմավորումից հետո:

Փետրվարի 9-ին Աբու Ջաբիրի ելույթը հրապարակվեց: Նա ընդգծել է, որ իր խումբը «անկախ միավոր» է և գովաբանել է «սիրիական ջիհադի» իր «եղբայրներին»՝ Բաասական ուժերի, Հեզբոլլահի և ռուսների դեմ նրանց «հերոսական» դիմադրության համար։ Հայտարարությունը կոչ է անում բոլոր ընդդիմադիր խմբակցություններին միավորել ուժերը Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հետ և զգուշացրել է սիրիացի սուննիներին. պնդելով, որ Իրանը «կստրկացնի տարածաշրջանը», եթե ապստամբները պարտվեն պատերազմում։

Փետրվարի 12-ին Բունյան ալ-Մարսուս օպերատիվ սենյակը, որի անդամ էր Թահրիր ալ-Շամը, հարձակում սկսեց սիրիական բանակի դեմ Դառաայի Մանշիա թաղամասում: Հաղորդվում է, որ Թահրիր ալ-Շամի ուժերը հարձակումը սկսել են 2 մահապարտ ահաբեկիչներով և ականապատ մեքենաներով:

Փետրվարի 13-ին բախումներ սկսվեցին նախկինում դաշնակից Թահրիր ալ-Շամի և Ջունդ ալ-Ակսայի միջև, որը նաև կոչվում է Լիվա ալ-Ակսա, հյուսիսային Համայում և հարավային Իդլիբում:

Փետրվարի 15-ին Ահրար ալ-Շամը հրապարակեց ինֆոգրաֆիկա իր վերջին գաղթականների մասին՝ պնդելով, որ միայն 955 մարտիկ է անցել Թահրիր ալ-Շամ: Փետրվարի 22-ին ահաբեկչության դեմ պայքարի կենտրոնը հայտնեց, որ Ջաբհաթ Ֆաթհ ​​ալ-Շամը ստեղծել է Թահրիր ալ-Շամ խմբավորումը՝ մեկուսացվելու վախի պատճառով և Իդլիբի մարզում բախումների ժամանակ Ահրար ալ-Շամի վերջին ընդլայնմանը հակազդելու համար։

Փետրվարի 22-ին Լիվա ալ-Ասկայի 2100 զինյալներից վերջինը լքեց իրենց վերջնական դիրքերը Խան Շեյխունում, կառավարամետ լրատվամիջոցներում չհաստատված տեղեկություններով, որ նրանք պետք է միանան ԻԼԻՊ-ին ալ-Ռակկայի մարզում՝ Թահրիր ալ-Շամի և Թուրքեստանի իսլամական կուսակցության հետ բանակցված դուրսբերման համաձայնագրից հետո. Այնուհետև Թահրիր ալ-Շամը հայտարարեց Լիվա ալ-Ակսայի դադարեցման մասին և խոստացավ հետևել մնացած բջիջներին:

Փետրվարի 26-ին Իդլիբի մարզի ալ-Մաստումա քաղաքում ԱՄՆ օդային հարվածի արդյունքում սպանվեց Աբու Խայր ալ-Մասրին, ով ալ-Կաիդայի առաջնորդի տեղակալն էր: Ավիահարվածը սպանեց նաև Թահրիր ալ-Շամի մեկ այլ զինյալի: Աբու Խայրի մահը Հայաթ Թահրիր ալ-Շամին ավելի ազատ թողեց հեռանալու ալ-Կաիդայի մնացած ազդեցությունից: 2017 թվականի մարտի սկզբին Իդլիբի մարզի բնակիչների մի մասը մեղադրեց Թահրիր ալ-Շամին ավելի շատ վնաս, քան օգուտ տալու մեջ՝ ասելով, որ այն ամենը, ինչ նրանք արել են, «մարդկանց առևանգելն է, անցակետեր տեղադրելը և բնակիչներին ահաբեկելը»։ Մարտի 16-ին ԱՄՆ ավիահարվածը հարվածեց ալ-Ջինահ գյուղին, որը գտնվում է ալ-Աթարիբից հարավ-արևմուտք՝ սպանելով առնվազն 29 և, հնարավոր է, ավելի քան 50 խաղաղ բնակիչների. ԱՄՆ-ը պնդում էր, որ հարվածի թիրախ դարձած մարդիկ «ալ-Կաիդայի գրոհայիններ» են, սակայն Մարդու իրավունքների սիրիական դիտորդական կենտրոնը, տեղի բնակիչները և տեղական պաշտոնյաները հայտարարել են, որ հարվածած շենքը հավատացյալներով լի մզկիթ է եղել, ինչը հետագայում հաստատվել է. Bellingcat։
[մինի|[Աբու Բաքր ալ-Բաղդադի]]
Մարտի 21-ի առավոտյան, ըստ կառավարամետ լրատվամիջոցների, ԱՄՆ-ի անօդաչու թռչող սարքի հարվածը Իդլիբի մարզի Դարկուշ քաղաքում սպանվել է Աբու Իսլամ ալ-Մասրին, որը նկարագրվում է որպես եգիպտական Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի բարձրաստիճան հրամանատար, և Աբու ալ-Աբբաս ալ-Դարիրը: , նկարագրված է որպես եգիպտական ​​Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հրամանատար, սակայն, Պատերազմի ուսումնասիրության ինստիտուտը հայտնել է, որ սպանված հրամանատարը Շեյխ Աբու ալ-Աբբասն ալ-Սուրին էր։

Մարտի 24-ին, Սարմադայի մուտքի մոտ գտնվող Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի անցակետում կանգնեցվել է երկու հարթ մահճակալով բեռնատար, որոնք ալյուր էին տեղափոխում և պատկանում էին IHH-ին առընթեր թուրքական օգնության կազմակերպությանը: Այնուհետև Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն առգրավել է բեռնատարները և ալյուրը, որը նախատեսված էր Սարաքիբի հացաբուլկեղենի համար։ Բռնագրավումը պատճառ դարձավ, որ տարածքում գտնվող 2000 ընտանիք զրկվեց հացի անվճար մատակարարումից:

2017 թվականի ապրիլին Ջեյշ ալ-Իսլամը հարձակվեց Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի վրա և վտարեց նրան Արևելյան Ղուտայում իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներից:

Մայիսի 3-ին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը ձերբակալել է Սուհեյլ Մուհամմադ Համուդին՝ Իդլիբում տների հարձակման ժամանակ: Ավելի վաղ ալ-Համուդը հրապարակել էր իր լուսանկարը, որտեղ նա ծխում էր HTS գովազդային վահանակի առջև, որն արգելում էր ծխելը:

Ըստ կառավարամետ «Ալ-Մասդար» լուրերի, մայիսի 20-ին Աբու Ամարա գումարտակների հիմնական խմբավորումը միացել է Թահրիր ալ-Շամին, որը «այժմ պարծենում է մոտ 50,000 զինյալների մարտական ​​ուժով», ըստ կառավարամետ լրատվամիջոցների աղբյուրի։ Սակայն Հալեպում տեղակայված Աբու Ամարա գումարտակների գաղտնի գործողությունների ստորաբաժանումը մնաց անկախ:

Մայիսի 29-ին Թահրիր ալ-Շամը ձերբակալեց ընդդիմադիր ակտիվիստ և ԱԱԾ-ի հրամանատար Աբդուլ Բասեթ ալ-Սարութին՝ նրան մեղադրելով Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի դեմ բողոքի ցույցին մասնակցելու մեջ։ Մաարաթ ալ-Նումանում։

2017 թվականի հունիսի 2-ին Հյուսիսային բրիգադի Իսլամի Կոմանդոսների բրիգադի դասալքվածները միացան Թահրիր ալ-Շամին, թեև ստորաբաժանման ղեկավար կապիտան Կուջան հայտարարեց, որ ինքը դեռևս Հյուսիսային բրիգադի մաս է:

Հուլիսի 18-23-ի ընթացքում Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը մի շարք հարձակումներ սկսեց Ահրար ալ-Շամի դիրքերի վրա, որոնք արագորեն լքվեցին։ 2017 թվականի հուլիսի 20-ին Շեյխ Թաուֆիկ Շահաբուդդինի գլխավորած Նուր ալ-Դին ալ-Զանգիի շարժումը հայտարարեց իր հեռանալու մասին Թահրիր ալ-Շամից Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի և Ահրար ալ-Շամի միջև լայնածավալ հակամարտության ֆոնին և դարձավ անկախ իսլամիստական ​​խմբավորում: 2017 թվականի հուլիսի 23-ին Թահրիր ալ-Շամը վտարեց Ահրար ալ-Շամի մնացորդները Իդլիբից՝ գրավելով ամբողջ քաղաքը, ինչպես նաև Իդլիբի մարզի 60%-ը։ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն այժմ գերիշխող զինված խմբավորումն էր Հյուսիսարևմտյան Սիրիայում, որը գտնվում էր ընդդիմության կողմից:
2017 թվականի օգոստոսի 18-ին Թահրիր ալ-Շամը գերեվարեց 8 ապստամբ մարտիկի Մադայա քաղաքից այն բանից հետո, երբ նա մեղադրեց նրանց հրադադարի համաձայնագրի ընթացքում Մադայա վերադառնալ ցանկանալու մեջ:

Սիրիական հետախուզության հրամանատար Հասան Դաաբուլը եղել է 40 սպանվածների թվում Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմից Հոմսում Բաասի գաղտնի ոստիկանության համալիրների վրա իրականացված կրկնակի ռմբակոծությունների ժամանակ։ Պայթյունի հետևանքով զոհվեց բրիգադի գեներալ և պետական ​​անվտանգության բաժնի պետ Իբրահիմ Դարվիշը: Թահրիր ալ-Շամի ռազմական խոսնակ Աբու Յուսուֆ ալ-Մուհաջիրը հարցազրույց է տվել Human Voice-ին ռմբակոծությունների վերաբերյալ: Ազատվեց քսանվեց անուն։ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի առաջնորդ Աբու Մուհամմեդ ալ-Ջուլանին հիշատակել է Հոմսի հարձակումը՝ նշելով, որ դա ուղերձ էր «պարտվող քաղաքական գործիչների» համար՝ «մի կողմ քաշվել»: Վիճարկվել է, որ արշավանքը հանգեցրել է Իբրահիմ Դարվիշի մահվանը։
2017 թվականի մարտի 11-ին Թահրիր ալ-Շամը կրկնակի ռմբակոծություն է իրականացրել Դամասկոսի Հին քաղաքի Բաբ ալ-Սաղիր շրջանում, որի հետևանքով զոհվել է 76 և վիրավորվել 120-ը: Զոհվածների թիվը ներառում է 43 իրաքցի ուխտավորներ, որոնց Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի պնդմամբ՝ «իրանական աշխարհազորայիններ» են աջակցում: Ասադի ռեժիմի բռնապետությունը. Հարձակումները տեղի են ունեցել սրբավայրի վրա, որտեղ հաճախում էին շիա ուխտավորներն ու աշխարհազորայինները: Հաջորդ օրը հրապարակված հայտարարության մեջ Թահրիր ալ-Շամը հայտարարեց, որ հարձակումները ուղղված են եղել Իրանի կողմից աջակցվող զինյալներին, որոնք կռվում են Բաշշար ալ-Ասադի անունից և դատապարտել է Խոմեյնիստ զինյալներին սիրիացիներին «սպանելու և տեղահանելու» համար:

2017 թվականի սեպտեմբերից մինչև նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում տեղի են ունեցել մի շարք սպանություններ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի առաջնորդների, մասնավորապես օտարերկրյա հոգևորականների, որոնք կապված են ամենակոշտ տարրերի հետ, ինչպիսիք են Աբու Թալհա ալ-Օրդինին, Աբդուլ-Ռահման ալ-Մուհաջիրը, Աբու Սուլեյման ալ-Մաղրիբի, Աբու Յահյա ալ-Թունիսին, Սուրակա ալ-Մաքքին և Աբու Մուհամմադ ալ-Շարիին, ինչպես նաև որոշ տեղական ռազմական ղեկավարներ, այդ թվում՝ Աբու Էլիաս ալ-Բանիասին, Մուստաֆա ալ-Զահրին, Սաիդ Նասրալլահը և Հասան Բակուրը: Ենթարկվում էր, որ սպանություններն իրականացվել են կա՛մ թուրքամետ ոճրագործների կողմից՝ հաշվի առնելով Իդլիբում Թուրքիայի և Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի միջև առկա թշնամությունը, կա՛մ Ջուլանիի՝ կազմակերպությունը սալաֆի-ջիհադի կոշտ դիրքերից շեղելու ջուլանիի ջատագովների կողմնակիցները: Նույն ժամանակաշրջանում եղել են նաև Հայաթ Թահրիր ալ-Շամից բարձրաստիճան խուսափումներ, այդ թվում՝ Աբդուլլահ ալ-Մուհեյսինին և Մուսլահ ալ-Ալիանին: Դեկտեմբերին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը ձերբակալեց մի քանի հայտնի ջիհադիստների, ալ-Նուսրայի նախկին անդամներին, ովքեր հավատարիմ մնացին ալ-Կաիդային և մերժեցին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի շրջադարձը սալաֆի-ջիհադական դիրքերից: Այդ քայլը մեկնաբանվեց որպես ավելի պրագմատիկ, համասուննիական խմբավորում՝ քաղաքացիական կառույցով վերստեղծվելու փորձ: ալ-Կաիդայի առաջնորդ Այման ալ-Զավահիրին դատապարտեց այս շրջադարձը:

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հայտարարեց Աբու Ջաբիրի հրաժարականի մասին խմբավորման ղեկավարի պաշտոնից 2017 թվականի հոկտեմբերի 1-ին: Նրան հաջորդեց Նուսրայի ճակատի հիմնադիր Աբու-Մուհամմադ ալ-Ջուլանին, ով արդեն դե ֆակտո ռազմական հրամանատարն էր: 2017 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Դարաթ Իզզա քաղաքում տեղակայված իբն Թեյմիյա գումարտակները հեռացան Թահրիր ալ-Շամից: 2017 թվականի հոկտեմբերին Ռուսաստանը հայտարարեց, որ վիրավորել է Աբու Մուհամմադ ալ Ջուլանիին օդային հարձակման ժամանակ. Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հերքեց հայցը։ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն Իդլիբում ստեղծեց «Սիրիական փրկության կառավարությունը»՝ որպես այլ ապստամբների կողմից ճանաչված սիրիական ժամանակավոր կառավարության հակառակորդ:

### 2018-2019
2018 թվականի սկզբին տեղեկություններ կային, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը զգալիորեն թուլացել է և այժմ ունի «փոքր ներկայություն Արևելյան Ղուտայում և նվազում է ազդեցությունը Իդլիբում, հյուսիսային Համայում և Արևմտյան Հալեպի մարզերում», ընդամենը 250 մարդ Արևելյան Ղուտայումև ընդհանուր առմամբ 12000 մարտիկ։

2018 թվականի փետրվարին Թահրիր ալ-Շամին մեղադրեցին Ֆայեզ ալ-Մադանիի՝ ընդդիմության պատվիրակին սպանելու մեջ, ով հանձնարարված էր բանակցել կառավարության հետ էլեկտրաէներգիայի մատակարարման շուրջ հյուսիսային Հոմսի մարզում՝ ալ-Ռասթան քաղաքում: Փետրվարի 13-ին հարյուրավոր մարդիկ, ներառյալ «Աստծո տղամարդիկ» բրիգադի մարտիկները, որոնք մաս են կազմում Սիրիայի ազատ բանակի ազգային-ազատագրական շարժման խմբավորմանը, փետրվարի 13-ին ցույց են կազմակերպել քաղաքում Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի դեմ: Ի պատասխան՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հեռացավ ալ-Ռասթանից և քաղաքում իր շտաբը հանձնեց Աստծո տղամարդկանց բրիգադին: Միևնույն ժամանակ, ալ-Կաիդայի հավատարիմները ստեղծեցին հակաՀայաթ Թահրիր ալ-Շամը Կրոնի պահապանների կազմակերպությունը (Հուրաս ալ-Դին) 2018 թվականի փետրվարին՝ այն հաստատելով որպես Ալ-Նուսրայի ճակատի իրավահաջորդ խմբավորում:

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն դուրս մնաց Արևելյան Ղուտայի ​​վերաբերյալ փետրվարի 24-ի զինադադարի համաձայնագրից։ Փետրվարի վերջին մի խումբ զինված խմբավորումներ, ներառյալ Ֆայլակ ալ-Ռահմանը և Ջեյշ ալ-Իսլամը, գրեցին ՄԱԿ-ին` հայտարարելով, որ պատրաստ են 15 օրվա ընթացքում «տարհանել» Արևելյան Ղուտայից մնացած զինյալներին: Միևնույն ժամանակ Իդլիբի մարզում Ահրար ալ-Շամը, Նուր ալ-Դին ալ-Զանգիի շարժումը և Սոկուր ալ-Շամը հակամարտության մեջ մտան Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հետ՝ գրավելով զգալի տարածքներ։

2017 թվականի վերջին և 2018 թվականի սկզբին նա համագործակցեց Թուրքիայի հետ Իդլիբում, ինչը հանգեցրեց լարվածության խորացմանը ավելի պրագմատիկ ղեկավարության և ավելի կոշտ (հատկապես օտար զինյալների) տարրերի միջև, որոնք թշնամաբար են տրամադրված Թուրքիայի հետ աշխատելու համար: Վերջիններիս մի մասը բաժանվել է 2018 թվականի փետրվարին՝ ստեղծելով Հուրաս ալ-Դինը (Կրոնի պաշտպաններ)։ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ղեկավարությունը նաև ճնշել է Իդլիբում գործող ԴԱԻՇ-ի մնացյալ բեկորային բջիջները: Օգոստոսին, երբ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն սկսեց (անհաջող) բանակցություններ վարել Ռուսաստանի և Թուրքիայի հետ, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ուներ մոտ 3000–4000 օտարերկրյա զինյալներ, այդ թվում՝ ոչ սիրիացի արաբներ, ընդհանուր 16000 HTS կործանիչներից։ Օգոստոսի 31-ին Թուրքիան Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն հռչակեց ահաբեկչական կազմակերպություն։

2018 թվականի սկզբին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը ճնշել էր մրցակցող խմբակցությունների մեծամասնությանը և ռազմական վերահսկողություն հաստատել Իդլիբի մեծ տարածքի 80%-ի վրա: 2018 թվականի ամռանը Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ուժեղացրել է Իդլիբի և Համայի մարզերում ԻՊ կազմակերպության հետ կապված բջիջների դեմ ճնշելու իր արշավը։

2019 թվականի հունվարին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը կարողացավ տասնյակ գյուղեր խլել հակառակորդներից, և դրանից հետո գործարք կնքվեց, որի համաձայն քաղաքացիական կառավարումը պետք է ղեկավարեր Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը ողջ ապստամբների կողմից վերահսկվող Իդլիբի մարզում:
մինի|Թուրքական հարձակումը
Իդլիբի 5-րդ միջապստամբների հակամարտությունից հետո Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն վերահսկողություն ձեռք բերեց Իդլիբի գրեթե ողջ մարզի վրա՝ Թուրքիայի կողմից աջակցվող Ազատագրման ազգային ճակատին հաղթելուց հետո: Նրանց հաղթանակից հետո Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը անմիջապես կխախտի Թուրքիայի և Ռուսաստանի միջնորդությամբ կնքված զինադադարի պայմանագիրը՝ մարտական ​​ստորաբաժանումներ տեղակայելով Իդլիբ-սիրիական կառավարական սահմանի երկայնքով ապառազմականացված գոտում և հարձակվելու տարածքի մոտակայքում գտնվող SAA ճամբարների վրա: Ի պատասխան այս հարձակումների՝ Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադը ավելացրել է Իդլիբի մերձակայքում տեղակայված զորքերի թիվը, որը, ոմանք պնդում են, որ մոտալուտ վերսկսվող հարձակում է տարածաշրջանում՝ Սիրիայի հյուսիս-արևմտյան արշավից հետո, որտեղ կառավարամետ ուժերը հետ են վերցրել նախկինում ապստամբներին։ վերահսկվում է Աբու ալ-Դուխուր ռազմական ավիաբազան, որը գրավվել է FSA-ի և Նվաճող բանակի կողմից 2015 թվականին։ 2019 թվականին ԱՄՆ պաշտպանության փոխնախարարի օգնական Մայքլ Մալրոյը հայտարարեց, որ «Իդլիբն ըստ էության Ալ Քաիդայի մասնաճյուղերի ամենամեծ հավաքածուն է աշխարհում»։ 57 կառավարամետ մարտիկ է սպանվել, երբ «Թահրիր ալ-Շամ»-ի գրոհայինները հարձակվել են սիրիական դիրքերի վրա՝ ամրացված հատվածի մոտ։ գյուղ Համամիյաթ. Սպանվել է նաև 44 զինյալ։ Հուլիսի 10-11-ը կառավարամետ 57 գրոհային է սպանվել, երբ Թահրիր ալ-Շամի զինյալները հարձակվել են սիրիական դիրքերի վրա՝ ամրացված Համամիյաթ գյուղի մոտ։ Սպանվել է նաեւ 44 զինյալ։

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հաջողությամբ պաշտպանել է Իդլիբը 2019-2020 թվականներին կառավարական հարձակումներից: Այս ժամանակահատվածում Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ամրապնդեց իր գործընկերությունը թուրքական զինուժի հետ՝ ընդդեմ Ասադի ռեժիմի:

### 2020-2022
2021 թվականի մարտի 1-ին հաղորդվեց, որ «Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը» ակտիվացրել է իր արշավը Իդլիբում ալ-Կաիդայի մասնաճյուղ Հուրաս ալ-Դինի դեմ: 2021 թվականից ի վեր Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն սկսել է իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում տարբեր վերակառուցման ծրագրեր իրականացնել՝ կենտրոնանալով ընդդիմության կողմից վերահսկվող տարածքներում քաղաքացիական հաստատությունների ստեղծման վրա: Դրանք ներառում էին Բաբ ալ-Հավա արդյունաբերական քաղաքի նախագիծը և ալ-Ղազավիա անցակետի վերաբացումը՝ Սիրիայի ժամանակավոր կառավարության կողմից վերահսկվող տարածքների հետ կապ հաստատելու համար։
thumb|Ռազմական իրավիճակը 2024 թվականի վերջին ընդդիմության հարձակումներից առաջ.
Տարածքներ, որոնք գտնվում են Թահրիր ալ-Շամի (սպիտակ) և Ասադի ռեժիմի (կարմիր) կողմից
2021 թվականին Իդլիբում կայունություն ձեռք բերելուց հետո Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն սկսել է հյուսիս-արևմտյան Սիրիայի փոքրամասնությունների բռնագրավված ունեցվածքը հայրենադարձելու քաղաքականությունը: Դրանք ներառում էին նաև Իդլիբում ավերված եկեղեցիների վերակառուցումը: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հրամանատարները և Սիրիական փրկության կառավարության պաշտոնյաները սկսել են կանոնավոր հանդիպումներ Իդլիբի քահանաների և քրիստոնեական համայնքի ներկայացուցիչների հետ ներգրավվելու համար:

The Washington Post-ը 2022 թվականի հունվարին գրել էր, որ խմբավորումը «փորձում է համոզել սիրիացիներին և աշխարհին, որ այլևս այնքան արմատական ​​և ռեպրեսիվ չէ, որքան նախկինում էր», հռետորաբանություն արտահայտելով ծայրահեղականության դեմ պայքարի մասին և իր ուշադրությունը տեղափոխելով փախստականներին ծառայություններ մատուցելու վրա և Իդլիբի մարզի բնակիչները Փրկության կառավարության միջոցով: Հունվարի 7-ին Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին հայտարարեց Հալեպ-Բաբ ալ-Հավա միջազգային ճանապարհի բացման մասին՝ այդ միջոցառումը ներկայացնելով որպես «տարածաշրջանի զարգացման և առաջընթացի հասնելու համապարփակ ծրագրի» մաս:։

2022 թվականի օգոստոսին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի գաղափարախոս Աբու Մարիա ալ-Քահթանին հայտարարություն տարածեց՝ պահանջելով լուծարել ալ-Կաիդային և կոչ արեց AQ-ի բոլոր մասնաճյուղերին խզել կապերը կազմակերպությունից։ 2022 թվականին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը գրավել է զգալի տարածք և մի քանի առանցքային բնակավայրեր։

### 2023-2024
2023 թվականին զեկուցվել է, որ Արևմուտքի ռազմական գործողությունները Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի նկատմամբ նվազել են, բայց դեռևս նշանավորվել են փոխադարձ մրցակցությամբ՝ տարածաշրջանում ամերիկյան շահերի հետ հակասության պատճառով։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը պնդում էր, որ 2023 թվականին խումբը խոչընդոտել է մարդասիրական ջանքերը Իդլիբում՝ արտոնագրման և գրանցման արձանագրությունների, ինչպես նաև արևմտյան ՀԿ-ների վրա հարկեր և տուրքեր սահմանելու և օգնության բաշխման և շահառուների ընտրության կանոնակարգերի միջոցով։

2023 թվականի մայիսին Սիրիական փրկության կառավարության հեղափոխական համաժողովից առաջ ունեցած ելույթում Ջուլանին հայտարարեց հակամարտության ռազմավարական քարտեզը փոխելու մտադրության մասին։ Նշելով, որ Թահրիր ալ-Շամը հասել է ուշագրավ ռազմական պատրաստության, Ջուլանին պնդում է, որ «Հալեպը Դամասկոսի դարպասն է, և այն ուշադրության կենտրոնում կլինի մեկ կամ երկու տարի»: միլիոնավոր սիրիացի փախստականներ արգելափակվել են հարևան երկրներում՝ Արաբական լիգայի կողմից Ասադի կառավարության վերականգնումից հետո:

2023 թվականի հունիսին Թահրիր ալ-Շամը և Սիրիայի դեմոկրատական ​​ուժերը պաշտոնական դիվանագիտական ​​բանակցություններ են սկսել՝ համաձայնագիր կնքելով Ռոժավայի և Իդլիբի միջև վառելիքի մատակարարումների առևտուր սկսելու վերաբերյալ: Հանդիպումները տեղի են ունեցել Թուրքիայի և Սիրիական փրկության կառավարության միջև աճող լարվածության և Սիրիական փրկության կառավարության՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի տեղակայելու մտադրության ֆոնին, որպես հսկողություն Հյուսիսային Սիրիայում թուրքական աճող ազդեցության դեմ: Իր հերթին, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն առաջարկել է համատեղ հակաահաբեկչական ջանքեր Սիրիական փրկության կառավարության հետ միասին: Տնտեսական համագործակցությունից զատ, բանակցությունները ներառում էին նաև բանակցություններ քաղաքական պայմանավորվածությունների շուրջ, ինչպիսիք են Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ-Սիրիական փրկության կառավարություն համատեղ քաղաքացիական վարչակազմի հեռանկարները, եթե Սիրիայի ազգային բանակի ուժերը արտաքսվեն հյուսիսարևմտյան Սիրիայից:

[thumb|right|[Սիրիական ընդդիմության հարձակումը, որը տապալեց Ասադի ռեժիմը 11 օրվա ընթացքում]]
Նոյեմբերին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը սկսեց Հյուսիսարևմտյան Հալեպի գրոհը, որը նա անվանեց «Ագրեսիայի զսպում» օպերացիա՝ գրավելով արևմտյան Հալեպի մարզում գտնվող 11 քաղաքներ և գյուղեր՝ գրոհից չորս օր անց գրավելով համանուն նահանգապետարանի մայրաքաղաքը։ Դեկտեմբերի 4-ին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն գրավել էր Հալեպի և Իդլիբի մարզերի մեծ մասը և սկսեց առաջխաղացումը դեպի Համա:

Ըստ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ռազմական թևի հրամանատար Աբու Հասան ալ-Համավիի, հարձակումը պայմանավորված է մեկ տարվա ռազմավարական պլանավորման և ընդդիմադիր խմբերի միջև կոորդինացմամբ: Նախքան գործողությունը Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն զարգացրել էր ուժեղացված ռազմական հնարավորություններ՝ ստեղծելով հատուկ անօդաչու թռչող սարք և բնիկ զենքի արտադրություն: Խումբը հարձակման ընթացքում առաջին անգամ գործի է դրել իր նոր մշակված «Շահին» (արաբերենից թարգմանաբար՝ Falcon) մահապարտ անօդաչու թռչող սարքը ռեժիմի ուժերի դեմ: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը լրացուցիչ նպաստեց Սիրիայի հարավում միասնական օպերատիվ սենյակի ստեղծմանը, որը համաժամեցրեց ռազմական գործողությունները մոտավորապես 25 ապստամբ խմբերի հետ՝ Դամասկոսը բազմաթիվ ճակատներից շրջապատելու համար։

Դեկտեմբերի 5-ին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի մարտիկները հարևան գյուղերում երկօրյա մարտերից հետո գրավել էին Համա քաղաքը։ Խումբն ասաց, որ առաջ է գնալու Հոմսի ուղղությամբ (Համայից 40 կմ հեռավորության վրա)։ Հաջորդ օրը ապստամբների հրամանատարներից և ապստամբներին աջակցող լրատվամիջոցներից զեկուցվեց, որ Թահիր ալ-Շամի ուժերը շարունակել են առաջխաղացումը դեպի Հոմս՝ ըստ տեղեկությունների հասնելով քաղաքից 10 կմ-5 կմ հյուսիս:

Դեկտեմբերի 7-ին Դամասկոսն ընկավ սիրիական ընդդիմության ուժերի, այդ թվում՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի, Հարավային օպերացիոն սենյակի և ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող Սիրիայի ազատ բանակի ձեռքում, իսկ Բաշշար ալ-Ասադը փախուստի մատնեց դեպի Ռուսաստան:

## Գաղափարախոսություն և կառավարում
Աբու Ջաբիր Շեյխը՝ խոշոր գիտնական առաջնորդը և Թահրիր ալ-Շամի Շուրայի խորհրդի ղեկավարը, մի քանի անգամ ձերբակալվել է Բաասական ռեժիմի կողմից, որը նրան մեղադրել է սալաֆի-ջիհադական համոզմունքներ ունենալու մեջ: Նա բանտարկվել է Սեդնայա բանտում 2005 թվականին և ազատ է արձակվել մի քանի ջիհադիստ բանտարկյալների թվում 2011 թվականին, որոնք Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում կստեղծեն մի քանի սալաֆիստ ապստամբ խմբեր: Աբու Ջաբերը նաև դավանել է «Ժողովրդական ջիհադի» հանդեպ հավատը, որը ներքևից վեր մոտեցում է, որում ջիհադիստները շահելու են մարդկանց սրտերն ու մտքերը, նախքան իսլամական կառավարում հաստատելը, բավարար ժողովրդական աջակցություն ստանալուց հետո, ինչը հատկապես հակառակն է: ԻԼԻՊ-ի «էլիտար ջիհադի» առաջնահերթ մոտեցման վերևից ներքև: CTC-ից Այման ալ-Թամիմին 2017 թվականի փետրվարին պնդեց, որ չնայած Թահրիր ալ-Շամի առաջնորդների և կուսակցականների հրապարակային հայտարարություններին, խմբավորումն այն ժամանակ հիմնականում ալ-Կաիդայի դաշնակից խմբավորում էր:

2019 թվականի հունիսի 18-ին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հայտարարություն է տարածել, որում ցավակցություն է հայտնել Եգիպտոսի նախկին նախագահ Մուհամմադ Մուրսիին՝ Եգիպտոսի կալանավայրում նրա մահվան կապակցությամբ։ PBS Frontline-ի վավերագրող Մարտին Սմիթին տված հարցազրույցում Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին Թահրիր ալ-Շամի կրոնական վարդապետությունների և քաղաքական նպատակների վերաբերյալ ասել է․

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի նկարագրությունը միայն սալաֆիստ կամ ջիհադիստ լինելով սահմանափակելու համար, կարծում եմ, երկար քննարկում է պետք: Եվ ես հիմա չեմ ուզում դա մեկնաբանել, քանի որ դրա համար շատ հետազոտություններ ու ուսումնասիրություններ կպահանջվեին։ Մենք այսօր փորձում ենք խոսել Իսլամի մասին իր իրական հայեցակարգում, այն իսլամը, որը ձգտում է արդարություն տարածել և ձգտում է կառուցելու և առաջընթացի, ինչպես նաև պաշտպանելու կանանց և նրանց իրավունքների պաշտպանությանը, ինչպես նաև կրթությանը: Այսպիսով, եթե մենք համաձայնենք, որ ազատագրված տարածքներում իսլամական իշխանություն է, ապա ասում ենք, որ Ալլահի շնորհով կան համալսարաններ, որոնք լի են ուսանողներով, որոնց երկու երրորդը ուսանողուհիներ են: Դպրոցներում ընդգրկված է ավելի քան 450,000-ից 500,000 աշակերտ: Ազատագրված տարածքներում կան լիովին գործող հիվանդանոցներ, կան մարդիկ, ովքեր աշխատում են քաղաքներ կառուցելու և ճանապարհներ ասֆալտապատելու ուղղությամբ։ Մյուսները փորձում են ստեղծել տնտեսական համակարգ, որպեսզի մարդիկ ապահով և խաղաղ ապրեն: Եվ կա մի դատական ​​համակարգ, որը ձգտում է մարդկանց վերադարձնել իրենց իրավունքները և ոչ միայն պատժել մեղավորներին այնպես, ինչպես ոմանք կմտածեն, երբ լսեն, որ դա իսլամական կամ սալաֆիական խմբավորում է:

Խստորեն աջակցելով չորս ավանդական սուննի իրավագիտության դպրոցներին, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն առաջ է մղել և կիրառում է շաֆիական դպրոցը իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում՝ դրանով իսկ ձեռք բերելով հանրաճանաչ աջակցություն և ազդեցություն Իդլիբի մեծամասնությամբ շաֆիական բնակչության շրջանում: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմից մադհաբ համակարգի խթանման և ներդրման նպատակներից մեկը եղել է ավանդական իսլամական իրավագիտության շրջանակներում կառավարման կառուցվածքի ինստիտուցիոնալացման խթանումը։ Գիտնական Աբու Աբդուլլահ ալ-Շամին՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կրոնական խորհրդի ղեկավարը, հայտարարել է, որ «իրավագիտության դպրոցների վրա հենվելը» «մարդկանց հետ մերձենալու» ճանապարհ է։ Ֆաթվայի Բարձրագույն խորհրդի ազդեցիկ անդամ Բասսամ Սիհիունիի խոսքերով.

«Իրավագիտության դպրոցները իսլամի օրենքները, էթիկան և բարոյականությունը կիրառելիս ճիշտ և հնարամիտ ինտելեկտուալ կողմնորոշումը պահպանելու ամենաապահով ուղիներից են: Ընդհակառակը, այս դպրոցներից հրաժարվելը կհանգեցներ իրավագիտության անկման՝ հիմնված արդար և արդար մտածողության վրա»

Ինես Բարնարդը և Չարլի Ուինթերը նկարագրել են Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը որպես «ամենաբարդ և բարդ իսլամիստական ​​խմբավորում» Սիրիայում, որն իր ռազմավարական կապի ցանցերի միջոցով միավորում է ժողովրդական աջակցության և ռազմական գործողությունների մոբիլիզացումը։ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն նաև իր աջակցությունն է հայտնել Պաղեստինի ժողովրդի՝ իրենց հողերը վերադարձնելու իրավունքին:

2024 թվականին BBC-ն հաղորդել է, որ ալ-Կաիդայի հետ խզումից ի վեր Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի նպատակը սահմանափակվել է Սիրիայում իսլամական իշխանություն հաստատելու փորձով, այլ ոչ թե ավելի լայն խալիֆայությամբ: Զեկույցում ասվում էր, որ Ասադի վարչակարգի տապալումից հետո Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հաղորդագրությունը եղել է «ներառականություն և բռնության կամ վրեժխնդրության մերժում»։ Ըստ Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչիի, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը երաշխիքներ է տվել պաշտպանելու շիա կրոնական վայրերը Սիրիայում՝ Ասադի վարչակարգի տապալումից առաջ:

### Կառավարում
Չնայած պահպանողական իսլամիստական ​​քաղաքական կազմակերպություն լինելուն, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն իսլամական կառավարման իր մեկնաբանության մեջ սոցիալապես դրակոնիստական ​​կամ ծայրահեղական չի եղել: Ի տարբերություն ավելի կոշտ թալիբների կամ ծայրահեղական «Իսլամական պետության» նման կազմակերպությունների, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը չի պարտադրել շարիաթի ավելի կոշտ ասպեկտներ կամ մեկնաբանություններ իր ղեկավարած շրջանների բնակչության վրա: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի վերահսկվող տարածքներում հարկերը նվազագույնի են հասցվել աղքատության բարձր մակարդակի և տեղացիներին նրա իշխանության դեմ թշնամացնելու վախի պատճառով: Կազմակերպությունը հիմնականում խուսափել է կանանց կյանքին միջամտելուց։ Այն չի պարտադրել հիջաբների/նիկաբների օգտագործումը կամ չի խրախուսել կանանց կրթություն ստանալու հնարավորությունը: 2020 թվականին կազմակերպությունը թույլ է տվել կամավոր կրոնական ոստիկանության ձևավորումը, սակայն ամիսների ընթացքում այն ​​ապամոնտաժել է ցեպտը տեղ չուներ ժամանակակից պետությունում։ Կազմակերպությունը արագ արձագանքել է տեղի բնակչության ճնշմանը՝ քաղաքականության կամ հռետորաբանության ուղղությունը փոխելու՝ հանրային արձագանքներից խուսափելու համար: Ընդհանուր առմամբ, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի որդեգրած մեղմ մոտեցումը կազմակերպության ներսում տարիների ներքին վերակազմավորման արդյունքն էր, որը խմբին թողեց անվիճելի ղեկավարություն, որը որդեգրեց պրագմատիկ հայացք:

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հիմնականում ձեռնպահ է մնացել կառավարման այնպիսի ոլորտների վերահսկողությունից, ինչպիսիք են կրթությունը և առողջապահությունը: Իդլիբում վարչական վերահսկողությունը համախմբելուց հետո կազմակերպությունը թույլ տվեց նախկինում գոյություն ունեցող Կրթության տնօրինությանը շարունակել իր գործունեությունը: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի վերահսկողության տակ գտնվող դպրոցներում ընդունված ուսումնական ծրագրերը ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի և սիրիական կառավարության դասագրքերի խառնուրդ են (բաց թողնված Բաաս կուսակցության կամ Ասադների փառաբանումը)։ Թահրիր ալ-Շամի կրթական ծրագրերը սովորեցնում են շաֆիական դպրոցը՝ Սիրիայում գերակշռող մադհաբը, և ընդգծում է չորս ավանդական իրավունքի դպրոցների կարևորությունը մուսուլմանների միասնության ապահովման համար: Աստվածաբանության մեջ Թահրիր ալ-Շամը պաշտոնապես հետևում է Աթարիի դպրոցին՝ միաժամանակ թույլատրելով աշարիական կրթաթոշակ կրթական հաստատություններում և համագործակցելով մզկիթների հետ, որոնք ղեկավարվում են աշարի իմամների կողմից: Ժամանակի ընթացքում այն ​​ամրապնդելով իշխանությունը, այն նաև նվազեցրեց բարոյական քաղաքականության իր քաղաքականությունը՝ պնդելով, որ նման պարտականությունները «Սիրիական փրկության կառավարության համապատասխան նախարարությունների» դերն են: Մեկնաբանելով 2020 թվականից սկսած փոփոխությունները՝ կին իսլամիստ ակտիվիստուհին, որը քարոզարշավ է իրականացնում կանանց խնդիրների համար, ասել է.

Անհատական ​​վարքագծի վրա ճնշումը նվազել է Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ստեղծմամբ: Նախկինում անհնար կլիներ պատկերացնել, որ կանայք կարող են այսպես խոսել քաղաքականության մասին։ Ամբողջական քող (նիկաբ) կրելու ճնշումը նույնպես նվազել է... այս իրավիճակը նոր է։ Բոլոր կանայք Իդլիբի ազատագրումից հետո կրել են ամբողջական քող։ Ներկայիս փոխակերպումը վրդովեցնում է կրոնական կոշտ գծի ներկայացուցիչներին, սակայն ավելի մեծ ճնշում չի կարող գործադրվել հասարակության վրա, այլապես այն կարող է դուրս գալ վերահսկողությունից։

### Փոքրամասնությունների պաշտպանություն
Մի քանի տարի շարունակ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն աշխատել է էապես բարելավել հարաբերությունները իր իշխանության տակ գտնվող փոքրամասնությունների խմբերի հետ, ինչպիսիք են Իդլիբի սիրիացի քրիստոնյա և դրուզական համայնքները, մասնավորապես վերադարձնելով քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ գողացված գույքը և թույլ տալով իր տարածքում գտնվող քրիստոնյաներին վերաբացել եկեղեցիները։

Ասադի ռեժիմի տապալումից հետո Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ռազմական հրամանատար Աբու Հասան ալ-Համավին հանդիպել է Լաթակիայում ալավիների առաջնորդների հետ՝ հավաստիացումներ տալու, որ փոքրամասնության խմբին չի սպառնա հատուցում՝ մատնանշելով խմբավորման վերաբերմունքը Հալեպում քրիստոնյաների նկատմամբ՝ որպես պաշտպանելու իրենց հանձնառության ապացույց: փոքրամասնությունները։ Խումբը նաև ընդհանուր համաներում է հայտարարել նախկին ռեժիմի զինվորների համար, բացառությամբ նրանց, ովքեր ռազմական հանցագործություններ են կատարել կամ մասնակցել են խոշտանգումների:

2022 թվականի հունիսին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի առաջնորդ Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին հանդիպեց դրուզների առաջնորդների պատվիրակության հետ և բացեց ջրհորի նախագիծը, որը հեշտացրեց ջրամատակարարումը Հարիմ լեռների Դրուզների մեծամասնությամբ գյուղերին: Միջոցառմանը Ջուլանին վստահեցրել է դրուզի առաջնորդներին, որ ինքը հանձնառու է տարածաշրջանում տնտեսական պայմանների բարելավմանը և Սիրիական փրկության կառավարության կողմից տրամադրվող հանրային ծառայությունների ընդլայնմանը: Միջոցառումը դիտվել է սիրիացի տարբեր դիտորդների կողմից որպես Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հանրային իրազեկման ծրագրի մի մաս՝ տեղի դրուզի բնակիչների հետ։

2022 թվականին Թահրիր ալ-Շամը թույլատրեց վերաբացել է եկեղեցիները Իդլիբ քաղաքում՝ հնարավորություն տալով քրիստոնյա բնակիչներին պատարագ մատուցել: Քրիստոնյա հոգևորականների և քաղաքացիական ակտիվիստների հետ հանդիպումից հետո Ջուլանին հայտարարեց քրիստոնյաների մասնակցությունը իրենց կրոնական ծեսերին պաշտպանելու իր քաղաքականության մասին: և տոնակատարություններ: Նա նաև խոստացավ վերականգնել քրիստոնյա քաղաքացիներից անարդարացիորեն խլված ունեցվածքը։ «ալ-Կաիդա»-ի համախոհ Հուրաս ալ-Դինը դատապարտել է այդ քայլը՝ մեղադրելով Փրկության կառավարությանը Իդլիբը «պակաս մուսուլման» դարձնելու մեջ: Ի պատասխան՝ Թահրիր ալ-Շամի առաջնորդները պնդում էին, որ շարիաթը (իսլամական օրենքը) պաշտպանում է ոչ մուսուլման քաղաքացիների (դհիմմի կամ մուստամին) իրավունքները՝ պահպանելու և ուսուցանելու իրենց կրոնական ծեսերը իրենց համայնքներում՝ պնդելով հանդուրժողականության և խաղաղ հարաբերությունների անհրաժեշտության մասին։ Իսլամական կառավարությունում ապրող կրոնական համայնքների միջև։

Հաննա Սելլուֆը՝ Քունիայի 1000-ամյա եկեղեցու վարդապետը և Ֆրանցիսկյան միաբանության անդամը, հայտարարեց, որ Իդլիբի բնակիչներն ազատ են կատարել իրենց կրոնական ծեսերը և արտահայտել է իր հպարտությունը Իդլիբի քրիստոնյաներին ծառայելու համար։ 2024 թվականի դեկտեմբերին, Ասադի Սիրիայի արագ գրավումից հետո, խմբավորումների խոսնակ Հասան Աբդել Գանին հայտարարեց, որ բոլոր կրոններն ազատ կլինեն սիրիական նոր պետությունում, այժմ այդ բռնակալությունը ընդմիշտ վերացել է:

## Քաղաքական հարաբերություններ
### Ալ-Կաիդա
Իր հիմնադրման հռչակագրի ժամանակ առաջին էմիր Աբու Ջաբիր Շեյխը Լևանտի ազատագրման կոմիտեն նկարագրել է որպես «անկախ միավոր», որը զերծ է նախկին բոլոր հարաբերություններից և հավատարմություններից՝ որպես սիրիական տարբեր իսլամական աշխարհազորայինների հետ նորաստեղծ միության արդյունքում՝ դրանով իսկ անջատվելով նախկինում։ լուծարված խմբավորումներ, ինչպիսիք են Ալ-Նուսրայի ճակատը: 2017 թվականին ալ-Կաիդայից պաշտոնապես անջատվելուց ի վեր, Թահրիր ալ-Շամը պաշտոնապես կառավարում է հաստատել հյուսիս-արևմտյան Սիրիայի շատ մասերում:

2017 թվականի նոյեմբերին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը լայնածավալ ճնշում գործադրեց Իդլիբում ալ-Կաիդայի տարրերի դեմ և ձերբակալեց Աֆ-Պակ շրջանի և Ալ-Նուսրայի ճակատի հայտնի առաջնորդներին, ինչպիսին է Սամի ալ-Օրայդին: Էմիր Այման ալ-Զավահիրին դեմ է արտահայտվել Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի բաժանմանը ալ-Կաիդայից՝ հայտարարելով, որ դա դավաճանական արարք է, որն արվել է առանց իր համաձայնության և հետագայում դատապարտել է օտարերկրյա ջիհադիստ մարտիկների ճնշումը աուդիո-հայտարարության միջոցով: Ալ-Կաիդայի մի քանի շրջանակներ և կողմնակիցներ նույնպես դատապարտել են ալ-Ջուլանիին և համեմատել Աբու Բաքր ալ-Բաղդադիի հետ՝ խմբավորման այլ ապստամբ խմբերի հետ ունեցած կոնֆլիկտների պատճառով, և նրան բնութագրել են որպես «պատեհապաշտ», ինչպես նաև պնդում են, որ նա հանդիսանում է արտաքին ուժերի գործակալ։

Թուրքիայի միջնորդությամբ հրադադարի շուրջ համաձայնության հասնելուց հետո, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն իր ուշադրությունը դարձրեց Իդլիբում ալ-Կաիդայի բջիջների և Իսլամական պետության մնացորդների ոչնչացմանը: Ալ-Կաիդայի հետ համախոհ Հուրաս ադ-Դինի և Թահրիր ալ-Շամի միջև մրցակցությունը սկսել էր կատաղիորեն սրվել դեռևս 2019 թվականի դեկտեմբերին: 2021 թվականի փետրվարին Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ակտիվացրեց իր պայքարն ալ-Կաիդայի բջիջների դեմ՝ լայնածավալ ճնշմամբ սկսելով բազմաթիվ զինվորականներ: Հուրաս ալ-Դինի հրամանատարներն ու առաջնորդները բանտարկված են: Ստամբուլում բնակվող ակադեմիկոս Աբբաս Շարիֆեի խոսքերով, միջոցառումները եղել են Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմից կառավարման համախմբման ռազմավարության մի մասը. «Գոլանին պարզապես չի ցանկանում որևէ մրցակից Իդլիբում, հատկապես ալ-Կաիդայի հետ կապված ջիհադական հոսանքի կողմից»։ Մինչև 2023 թվականը Թահրիր ալ-Շամը վերացրել էր ալ-Կաիդայի և Իսլամական պետության գաղտնի ցանցերի մեծ մասը, զինաթափել էր աշխարհազորայիններին։ և լիակատար վերահսկողություն հաստատեց Իդլիբի վրա։

2019 թվականին ԱՄՆ կառավարությունը պնդում էր, որ Թահրիր ալ-Շամը գաղտնի մակարդակով աշխատում էր ալ-Կաիդայի սիրիական մասնաճյուղի հետ՝ չնայած իր ինքնորոշմանը որպես առանձին կազմակերպություն: Որոշ վերլուծաբաններ պնդում են, որ խմբի բարձրաստիճան գործիչներից շատերը, մասնավորապես Աբու Ջաբիրը, նույնանման ծայրահեղ հայացքներ ունեն: Այնուամենայնիվ, Թահրիր ալ-Շամը պաշտոնապես հերքել է ալ-Կաիդայի մաս լինելը և իր հայտարարության մեջ ասել է, որ խմբավորումը «անկախ միավոր է և ոչ նախորդ կազմակերպությունների կամ խմբակցությունների ընդլայնումը»։ 2021 թվականին PBS News-ին տված իր հարցազրույցում Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին պնդում էր, որ ալ-Կաիդայի հետ ֆինանսական համագործակցությունը անհրաժեշտ է սիրիացիներին Ասադի ռեժիմի բռնակալությունից պաշտպանելու համար և հայտարարեց, որ «նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մենք ալ-Կաիդայի հետ էինք, մենք դեմ էինք արտաքին հարձակումներին»։ Պարզաբանելով ալ-Կաիդայի հետ հարաբերությունների խզման պատճառները՝ Ջուլանին ասել է.

«Երբ [մենք] տեսանք, որ հեղափոխության և Սիրիայի ժողովրդի շահը նաև [ալ-Կաիդա] կազմակերպությունից բաժանվելն էր, մենք ինքներս նախաձեռնեցինք դա՝ առանց որևէ մեկի ճնշման, առանց որևէ մեկի մեզ հետ խոսելու այդ մասին։ կամ որևէ բան խնդրելը դա անհատական, անձնական նախաձեռնություն էր, որը հիմնված էր այն բանի վրա, ինչ մենք կարծում էինք, որ դա ձեռնտու է սիրիական հեղափոխությանը»։

### Ահրար ալ-Շամ
Ըստ Աբդուլ Ռազակ ալ-Մահդիի, ով Թահրիր ալ-Շամի առաջատար գիտնական էր, խմբերը առանձնապես չեն ատում միմյանց քաղաքական կամ սոցիալական պատերազմի դաշտում: Որոշ անդամներ, սակայն, կարծում են, որ երկուսի միջև պատերազմը հնարավոր է, քանի որ Ահրար ալ-Շամի մասնակցությունը Աստանայի բանակցություններին նրան անվանում է «չափավոր» խմբակցություն, որը հաճախ դիտվում է որպես սրբապղծություն այնպիսի խմբերի ներսում, ինչպիսին Թահրիր ալ-Շամն է։

2018 թվականի փետրվարին «Ահրար ալ-Շամ»-ը և Նուր ալ-Դին ալ-Զանգիի շարժումը միավորվեցին և ստեղծեցին Սիրիայի ազատագրման ճակատը, այնուհետև հարձակում սկսեցին Թահրիր ալ-Շամի դեմ՝ գրավելով մի քանի գյուղեր և Մաարրաթ ալ-Նուման քաղաքը:

## Ահաբեկչական կազմակերպություն և պատժամիջոցներ

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ահաբեկչական խմբավորում է համարվում Միացյալ Նահանգների, Եվրամիության, Ռուսաստանի, Միացյալ Թագավորության, Կանադայի և մի շարք այլ երկրների կողմից: Սիրիայում ԱՄՆ դեսպանատունը, որը դադարեցրել էր գործունեությունը 2012 թվականի փետրվարին, 2017 թվականի մայիսին հաստատեց, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ահաբեկչական կազմակերպություն է ճանաչվել 2017 թվականի մարտին: ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակը նաև հայտարարեց, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ներքին մեխանիզմների վերանայում է իրականացվում՝ վերլուծելու համար: հարցը ուշադիր»։ 2018 թվականի մայիսին Միացյալ Նահանգների Պետդեպարտամենտը պաշտոնապես ավելացրեց Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն «Օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպությունների» ցուցակում: Միացյալ Նահանգները պաշտոնապես հաստատել է 2023 թվականի հունիսին, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի առաջնորդ Ջուլանին խզել է կապերը ալ-Կաիդայի հետ 2016 թվականին՝ միաժամանակ պատժամիջոցներ կիրառելով այն անձանց նկատմամբ, ովքեր ֆինանսավորում են Հայաթ Թահրիր ալ-Շամին: Նրանց թվում էր Աբու Ահմադ Զակուրը՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի Մեջլիս աշ-Շուրայի անդամ:

Կանադան նշանակել է Թահրիր ալ-Շամին որպես ահաբեկչական կազմակերպություն 2018 թվականի մայիսի 23-ին։

2018 թվականի օգոստոսին Թուրքիան Թահրիր ալ-Շամը որակեց որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։ Չնայած դրան, թուրքական բանակը ռազմավարական համագործակցություն է ցուցաբերել Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի հետ՝ նրանց դիտարկելով որպես դաշնակիցներ ալ-Կաիդայի և Իսլամական պետության մնացորդների դեմ պայքարում: Քանի որ Թահրիր ալ-Շամի նպատակն էր պաշտպանել Իդլիբը Բաասիստական ​​ռեժիմից և ամրապնդել կառավարումը, այն դարձավ մի քանի զինադադարի համաձայնագրերի կողմ, որոնք ստորագրվել էին Թուրքիայի միջնորդությամբ: 2020 թվականի մարտին կնքված զինադադարի համաձայնագրից հետո Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն իր ուշադրությունը դարձրեց Իդլիբում անկախ աշխարհազորայիններին և կոշտ ջիհադական խմբավորումներին վերացնելուն: Մի քանի շաբաթվա ընթացքում այն ​​կարողացավ քանդել ալ-Կաիդայի բոլոր ցանցերը և, ի վերջո, հաջողվեց հասնել Իդլիբի անվիճելի վերահսկողությանը՝ հնազանդեցնելով կամ համախմբելով այլ ապստամբ խմբավորումներին:

2024 թվականին Թահրիր ալ-Շամի գլխավորած սիրիական ընդդիմության հարձակումների ընթացքում Ասադի ռեժիմի տապալումից հետո BBC News-ը հաղորդում է, որ Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը կարող է հեռացնել Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն ահաբեկչական խմբավորումների իր ցուցակից: Սա կրկնեց Սիրիայի հարցով ՄԱԿ-ի հատուկ բանագնաց Գեյր Օտտո Պեդերսենը, ով Financial Times-ին ասաց, որ միջազգային տերությունները պետք է մտածեն այդ նշանակումը վերացնելու մասին:

### Կազմակերպության արձագանք
Ի պատասխան ամերիկյան կողմից Հայաթ Թահրիր ալ-Շամին ահաբեկչական կազմակերպություն որակելուն. Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին, հեռու մնալով «ալ-Կաիդայի» հետ նախկինում ներգրավվածությունից, 2021 թվականին PBS Frontline-ին տված հարցազրույցում ասել է.

Մեր ուղերձը նրանց հակիրճ է. Մենք այստեղ որևէ վտանգ չենք ներկայացնում ձեզ համար, ուստի կարիք չկա, որ դուք մարդկանց դասակարգեք որպես ահաբեկիչներ և նրանց սպանելու համար պարգևներ հայտարարեք։ Եվ նաև, այդ ամենը բացասաբար չի ազդում սիրիական հեղափոխության վրա։ Սա ամենակարեւոր ուղերձն է։ Երկրորդ մեսիջն այն է, որ տարածաշրջանում և մասնավորապես Սիրիայում ամերիկյան քաղաքականությունը սխալ քաղաքականություն է, որը պահանջում է հսկայական փոփոխություններ… Այն, ինչ մենք կարող ենք ունենալ ընդհանուր, կլինի վերջ դնել հումանիտար ճգնաժամին և տառապանքին, որը տեղի է ունենում երկրում: տարածաշրջանը և վերջ տալ փախստականների զանգվածին, որոնք փախչում են Թուրքիա կամ Եվրոպա և հսկայական խնդիրներ են ստեղծում՝ կա՛մ Եվրոպայով մեկ տեղահանվող սիրիացի ժողովրդի, կա՛մ հենց եվրոպացիների համար: Սա այն խնդիրն է, որ մենք կարող ենք ամենաշատը համագործակցել՝ օգնելով մարդկանց մնալ այստեղ, ապահովելով նրանց արժանապատիվ կյանքով այստեղ, տարածաշրջանում, կամ ազատագրելով այս մարդկանց հողերը, որպեսզի նրանք կարողանան վերադառնալ իրենց տները, փոխարենը ունենալ Ռուսաստան կամ Իրան։ զինյալները դրդում են նրանց փախչել արտասահման։

## Արտաքին աջակցություն
2018 թվականին Թուրքիան Թահրիր ալ-Շամը ճանաչեց որպես ահաբեկչական կազմակերպություն, իսկ Ալ-Նուսրայի ճակատը 2014 թվականին: Թուրքական կառավարությունը հայտարարեց, որ դեմ է Թահրիր ալ-Շամին և կռվել է նրա հետ և այն հայտարարել ահաբեկչական կազմակերպություն: և Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի Սիրիական փրկության կառավարությունը ուղղակի մարտահրավեր էր Թուրքիայի կողմից աջակցվող սիրիական ժամանակավոր կառավարությանը:

Այնուամենայնիվ, 2017 թվականից ի վեր եղել են ժամանակներ, երբ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը, մասնավորապես նրա պրագմատիկ խմբավորումը Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանիի շուրջ, կռվել է Թուրքիայի կողմից աջակցվող Սիրիական ազատ բանակի կողքին: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը չի խանգարել Թուրքիային մի քանի դիտակետեր ստեղծել Իդլիբում և միացել է Թուրքիայի կողմից աջակցվող խմբերի հետ համատեղ օպերատիվ սենյակներին՝ պահպանելով իր ինքնավարությունը։ Քլինգենդաելի ինստիտուտը 2019 թվականի նոյեմբերին նկարագրել է թուրքական քաղաքականությունը 2018 թվականից ի վեր՝ որպես Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի ներսում պրագմատիկ տարրերը բաժանելու փորձ:

## Մարդու իրավունքների խախտումներ և պատերազմական հանցագործություններ
Չնայած Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի՝ ալ-Կաիդայից հրապարակայնորեն հեռու մնալու և Սիրիական փրկության կառավարության միջոցով իրեն որպես օրինական կառավարող մարմին ներկայացնելու ջանքերին, ՄԱԿ-ի, Միացյալ Նահանգների, Եվրամիության և իրավապաշտպան կազմակերպությունների զեկույցները փաստում են նրա շարունակական մասնակցությունը մարդու իրավունքների լուրջ խախտումներին և պատերազմական հանցագործություններ։

### Արտադատական ​​մահապատիժներ, կամայական ձերբակալություններ և խոշտանգումներ
Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն իրականացնում է արտադատական ​​սպանություններ, կամայական ձերբակալություններ և բռնի անհետացումներ: Քաղաքական ընդդիմախոսները, լրագրողները, ակտիվիստները և քաղաքացիական անձինք, որոնք ընկալվում են որպես Հայաթ Թահրիր ալ-Շամին քննադատողներ, անօրինական կերպով կալանավորվում են: Խոշտանգումները և վատ վերաբերմունքը լայնորեն տարածված են Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմից շահագործվող կալանավայրերում, որտեղ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմից կիրառվում են խոշտանգումների առնվազն 22 փաստագրված մեթոդներ, ներառյալ ֆիզիկական և հոգեբանական բռնությունը: Խոշտանգումների ժամանակ ձեռք բերված խոստովանական ցուցմունքներն ընդունվում են որպես ապացույց HTS դատարաններում, մինչդեռ կալանավորները չունեն իրենց ազատազրկումը վիճարկելու իրավական միջոց։ 2019 թվականին Human Rights Watch-ի զեկույցում խումբը մեղադրվում էր տեղի բնակիչներին խոշտանգումների մեջ, ովքեր փաստագրում էին իրենց չարաշահումները իրենց վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում:

### Բռնություն կանանց և աղջիկների նկատմամբ
Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն կիրառում է խիստ, կրոնական դրդապատճառներով կանանց և աղջիկների հագուստի կոդերը և զգալիորեն սահմանափակում է նրանց ազատ տեղաշարժը և կրթություն ստանալու հնարավորությունը: Կանանց թույլատրվում է ճանապարհորդել միայն արական սեռի ուղեկցությամբ, կրոնական որոշումների խախտումներով, որոնք կարող են հանգեցնել ձերբակալության և պատժի: Կանայք բախվում են համատարած խտրականության և բռնության, ներառյալ արբիտրաժը կալանք, սեռական բռնություն կալանքի տակ և մահապատժի դատապարտում այնպիսի մեղադրանքների համար, ինչպիսիք են «շնության դավաճանությունը» կամ «հայհոյությունը» .։ Ամուսնացած իգական սեռի ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ անչափահաս աղջիկները, ովքեր ստիպված են եղել մանկամուսնության, զրկված են պետական ​​դպրոցներ և համալսարաններ հաճախելու իրավունքից։

Հատկապես թիրախավորվել են կին ակտիվիստները, հատկապես նրանք, ովքեր աշխատում են հումանիտար կամ լրատվամիջոցների դերերում: Շատերը մեղադրվում են պետական ​​դավաճանության կամ այլ մեղադրանքների մեջ՝ որպես պատրվակ՝ ճնշելու նրանց՝ դադարեցնելու Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի դեմ քննադատական ​​գործունեությունը: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը նաև ձերբակալել է հակառակորդ խմբերի կամ ընդդիմադիր խմբակցությունների հետ ընտանեկան կապեր ունեցող կանանց՝ որպես լծակներ կորզելու կամ համագործակցության ստիպելու մարտավարություն: Կին կալանավորները ենթարկվում են նվաստացուցիչ պայմանների, ներառյալ մեկուսացումը, սպառնալիքները, բժշկական օգնության բացակայությունը և բռնություններին:

### Բռնի դավանափոխություններ և կրոնական փոքրամասնությունների նկատմամբ խտրականություն
Չնայած 2018 թվականից ի վեր Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը հրապարակայնորեն պնդում էր, որ հանդուրժող է կրոնական փոքրամասնությունների նկատմամբ, Միացյալ Նահանգների միջազգային կրոնական ազատության հանձնաժողովի (USCIRF) զեկույցը ցույց է տվել, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը շարունակել է իրականացնել կրոնական ազատությունների և մարդու իրավունքների համատարած խախտումներ՝ թիրախավորելով կրոնական փոքրամասնություններին և այլախոհ սուննի մուսուլմաններին: Ըստ USCIRF-ի զեկույցի՝ խումբը հարկադրաբար ընդունում է սուննի իսլամը, համակարգված կերպով բռնագրավում է սեփականությունը քրիստոնյաներից և դրուզներից և արգելում է ամուսնացած կանանց կրթությունը: Կամայական ձերբակալությունները, խոշտանգումները և շինծու կրոնական մեղադրանքներով մահապատիժները սովորական են Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի կողմից վերահսկվող տարածքներում, որտեղ կալանավորները հաճախ ենթարկվում են բռնությունների և մերժվում են օրինական դիմելու հնարավորությունը: USCIRF-ը եզրակացնում է, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն խթանում է գաղափարապես առաջնորդվող վարչակազմը, որը խաթարում է տարածաշրջանի կրոնական բազմազանությունը:

### Քաղաքական ճնշում
Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը համակարգված կերպով ճնշում է այլախոհությունը բռնի ռեպրեսիաների, կամայական ձերբակալությունների և քննադատների, այդ թվում՝ լրագրողների, ակտիվիստների և քաղաքացիական անձանց նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի միջոցով։ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի դեմ բողոքի ցույցերը հազվադեպ են հանդուրժվում և հաճախ հանդիպում են բռնի ռեպրեսիաների: Լրագրողները բախվում են զգալի ռիսկերի, այդ թվում՝ սպառնալիքների, բանտարկության և ֆիզիկական բռնության, ինչը շատերին ստիպում է փախչել տարածաշրջանից: Հայաթ Թահրիր ալ-Շամն օգտագործում է կամայական կալանավորումներ և խոշտանգումներ՝ ընկալվող քաղաքական հակառակորդներին լռեցնելու համար։

### Մարդասիրական օգնության խոչընդոտում
Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը զգալիորեն խոչընդոտում է մարդասիրական օգնության տրամադրումը իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում՝ լրջորեն խոչընդոտելով օգնության կարիքը ունեցողներին, հատկապես ներքին տեղահանվածներին: Խումբը կամայական հարկեր է սահմանում մարդասիրական բեռների վրա և խոչընդոտում է օգնության բաշխմանը։ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը կարգավորում է աջակցության հոսքը՝ վերահսկողություն իրականացնելով շահառուների ընտրության վրա և ապահովելով, որ օգնությունն ուղղվի իր շահերի համար:

### Երեխաները որպես պատերազմի զոհեր և հարկադիր մասնակիցներ
Ըստ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի զեկույցների, Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը թույլ է տվել երեխաների իրավունքների կոպիտ խախտումներ՝ դրանք շահագործելով միջազգային իրավունքին հակասող միջոցներով: Զեկույցները փաստում են, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը երեխաներին օգտագործում է որպես կենդանի վահան, մահապարտ ահաբեկիչներ, երեխա զինվորներ և դահիճներ՝ ստիպելով նրանց բռնի դերակատարում ունենալ հակամարտությունում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2017 հիմնադրումներ Ասիայում
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Իսլամական ահաբեկչական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սիրիական ընդդիմության հարձակում
Կատեգորիա:Սիրիական ճգնաժամ
Կատեգորիա:Սիրիայի ազատագրության կազմակերպություն