Ռալֆ Հենրի Բաեր

**Ռալֆ Հենրի Բաեր** (, ), հրեա-գերմանական ծագմամբ ամերիկացի գյուտարար, տեսախաղերի նախագծող, ինժեներ, գործարար, որն ստացել է «Տեսախաղերի հայր» մականունը՝ այդ ինդուստրիայի զարգացման գործում (հատկապես համակարգչային խաղերի ստեղծման առաջին տարիներին) իր ունեցած հսկայական ավանդի համար։

## Կենսագրություն
[thumb|200px|[ԱՄՆ նախագահ Ջ. Բուշ կրտսերը (աջից) Ռալֆ Բաերին (ձախից) հանձնում է Ազգային մեդալ տեխնոլոգիաների և նորարարությունների ոլորտում, 2006 թվականի փետրվար]]
Ռուդոլֆ Հենրիխ Բաերը (գյուտարարի իսկական անունը) ծնվել է 1922 թվականի մարտի 8-ին Ռոդալբեն քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Լեո Բաուերը, աշխատել է որպես կաշվեկար մոտակա Պիրմազենս քաղաքի կոշկեղենի արտադրամասում։ Մայրը եղել է Լոտտե Բաուերը (մինչև ամուսնությունը՝ Կիրշբաում, , 1899—1999):

1933 թվականին՝ 11 տարեկան հասակում, երբ իշխանության գլուխ են անցնում նացիստները, Բաերը հեռացվում է դպրոցից՝ իր հրեական ծագման պատճառով։ Նրա ընտանիքը զգում է, որ երկրում հրեաների հետապնդումներն ավելի են սաստկանում, ուստի 1938 թվականի օգոստոսին, երբ Ռուդոլֆը 16 տարեկան էր, նրանք արտագաղթում են ԱՄՆ և ժամանում Նյու Յորք։ Դա տեղի է ունենում տխրահռչակ «Բյուրեղապակյա գիշերվանից» երեք ամիս առաջ։ Շուտով ապագա գյուտարարը փոքր-ինչ փոխում է իր անունը և հպատակագրվում՝ դառնալով ԱՄՆ քաղաքացի։

ԱՄՆ ժամանելուց ընդամենը մեկ շաբաթ անց Բաերն արդեն աշխատում էր մանիկյուրային հավաքածուների տուփեր արտադրող գործարանում՝ շաբաթական վաստակելով 12 դոլար (2014 թվականի գներով՝ ավելի քան 200 դոլար). հենց այդտեղ 16-ամյա պատանին արել է իր առաջին գյուտը՝ փայտե սեղմակ, որը պահում էր 5-6 տուփ միաժամանակ, ինչն զգալիորեն բարձրացրել է աշխատանքի արտադրողականությունը։ Վեց ամիս անց նա մետրոյում տեսել է ամսագրի շապիկ, որի վրա գրված էր այն մասին, որ ռադիոյի և հեռուստատեսության սպասարկման ոլորտում կարելի է մեծ գումարներ աշխատել։ Ոգեշնչված այդ գաղափարից՝ Բաերը սկսել է թեմատիկ գրականություն գնել, 1940 թվականին ավարտել է Ռադիոյի Ազգային ինստիտուտը՝ «ռադիոտեխնիկ» մասնագիտությամբ։ Ծախսելով այդ ամենի համար շուրջ մեկուկես տարի՝ Բաերը թողել է աշխատանքը  գործարանում և սկսել է զբաղվել ռադիոընդունիչների, հեռուստացույցների, ալեհավաքների սպասարկմամբ։ 1943 թվականին նա զորակոչվել է բանակ, մեկ տարի ծառայել ԱՄՆ-ում, այնուհետև ևս երկու տարի Անգլիայի և Ֆրանսիայի ռազմական հետախուզությունում՝ շարքայինի կոչումով (անձնական համար՝ 32887607):

Պատերազմից վերադառնալով՝ Բաերն ընդունվել է Ամերիկյան հեռուստատեսային տեխնոլոգիաների ինստիտուտը Չիկագոյում և 1949 թվականին ավարտել այն՝ «հեռուստատեսային ինժեներ» մասնագիտությամբ (այն ժամանակ ծայրահեղ հազվադեպություն) և «գիտությունների բակալավրի» աստիճանով։ Նույն թվականին Բաերը գլխավոր ինժեների պաշտոն է ստացել *Wappler, Inc.* փոքրիկ ֆիրմայում, որը կենտրոնացած էր բժշկական էլեկտրական սարքավորումների ստեղծման վրա։ Այստեղ ևս նա կարողացել է իրեն դրսևորել որպես գյուտարար. նա կատարելագործել  է և ստեղծել էլեկտրական հերձադանակներ, էպիլյատորներ և այլ սարքեր։

1951 թվականին Բաերը տեղափոխվել է *Loral Corporation* ընկերություն, որտեղ ևս աշխատել է որպես ավագ ինժեներ՝ զբաղվելով *[[IBM]]*-ի համար անհրաժեշտ սարքավորումների բարելավմամբ։

1952 թվականից մինչև 1956 թվականը աշխատել է *Transitron, Inc.* ընկերությունում որպես ավագ ինժեներ, իսկ ավելի ուշ՝ որպես փոխնախագահ։

1955 թվականին տեղափոխվել է Մանչեսթեր, որտեղ էլ ապրել է իր կյանքի մնացած մասը։

1956 թվականին Բաերը հիմնադրել է իր սեփական ընկերությունը։ Այնտեղ աշխատել են մինչև 500 ինժեներներ, որոնք զբաղվել են հիմնականում ռազմական պատվերներով։ Հենց այդ աշխատանքն էր, որ Բաերին այնպիսի գաղափար ներշնչեց, որն արդյունքում հանգեցրել է աշխարհում առաջին խաղային վահանակի ստեղծմանը։

1972 թվականին Բաերն սկսել է համագործակցել նոր ձևավորված *[[Atari]]* ընկերության հետ, որն այդ նույն տարում ստեղծել է կոմերցիոն տեսանկյունից ամենահաջողված արկադային ավտոմատներից մեկը՝ *[[Pong (խաղ)|Pong]]*, որի խաղի էությունը հիմնված էր Բաերի նախագծած «Սեղանի թենիսի» վրա։ Ավելի ուշ Բաերի և Նոլան Բուշնելի (*Atari* նախագահի) միջև այդ խաղի արտոնագրման հետ կապված երկարատև վեճ սկսվեց։

1975 թվականին նա սկսել է ինքնուրույն խորհրդատվական բիզնես և համագործակցել Marvin Glass & Associates-ի հետ (Չիկագո)։

1987 թվականին Բաերն անցել է թոշակի, սակայն մինչև իր կյանքի վերջը շարունակել է առաջարկել և ստեղծել նոր տեսախաղեր և էլեկտրոնային խաղալիքներ։ Բաերն ունի 50 արտոնագիր ԱՄՆ-ում և ևս 100-ը՝ ողջ աշխարհում, որոնք կապված են ոչ միայն տեսախաղերի և էլեկտրոնային խաղալիքների հետ, այլև, օրինակ, բացիկների, դռան խոսող գորգերի և սուզանավերին հետևող համակարգերի հետ։

2005 թվականին լույս է տեսել Բաերի «Տեսախաղեր։ Սկզբում» գիրքը։ 2006 թվականին Ռալֆ Բաերն իր բոլոր սարքավորումներն ու փաստաթղթերը, որ կապված են իր գյուտերի հետ, նվիրել է Սմիթսոնյան ինստիտուտին։

### Անձնական կյանք և մահ
1952 թվականին Ռալֆ Բաերն ամուսնացել է Դենա Ուինսթոնի հետ։ Զույգը միասին ապրել է ավելի քան կես դար՝ մինչև Դենայի մահը 2006 թվականին։ Այդ ամուսնությունից ծնվել են երեք երեխաներ՝ Ջեյմսը, Մարկը և Նենսին։ Ինքը՝ Ռալֆ Բաերը, մահացել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։ Մահվան պահին նա ուներ երեք երեխա և չորս թոռ։ Նա թաղվել է իր մահից երեք օր անց՝ *Adath Yeshurun* տաճարի մոտ։

## Գյուտեր
[250px|thumb|[Brown Box|«Շագանակագույն տուփ» Սմիթսոնյան ինստիտուտում]]
* Ռալֆ Բաերին անվանում են տեսախաղերի գյուտարար։ Հեռուստատեսային էկրանը խաղերի համար օգտագործելու նրա առաջին փորձերը սկսվել են 1966 թվականից։ Իր համար կանխապես ապահովելով երկու ինժեներների պաշտպանությունը և փորձի համար ստանալով 2500 դոլար (մոտ 17000 դոլար՝ 2014 թվականի գներով)՝ Բաերը երկու տարում ստեղծել է «Շագանակագույն տուփը»՝ աշխարհում առաջին բարձակավոր համակարգը տեսախաղերի համար։ Այն ստացել է նման անվանում, քանի որ նրա արտաքին շերտը պատրաստված էր նրբատախտակից։ Չորս տարի շարունակ Բաերը չէր կարողանում գտնել այնպիսի ֆիրմա, որը կստանձներ այդ անսովոր ապրանքը շուկայում առաջ մղելու գործը։ Դա տեղի է ունեցել միայն 1972 թվականին, երբ Բաերը վերափոխել է իր «Շագանակագույն տուփը». այդ բարձակն ստացել է Magnavox Odyssey անվանումը։ Ամբողջ աշխարհում այդ կցուրդներից վաճառվել է մոտ 330 հազար հատ։ Ներկայումս առաջին «Շագանակագույն տուփերից» մեկը պահվում է Սմիթսոնյան ինստիտուտում։ 
* 1971 թվականի մարտին Բաերն ստացել է աշխարհում առաջին արտոնագիրը «հեռուստատեսային խաղային և ուսուցանող սարքերի» համար։
* 1972 թվականին Բաերն ստեղծել է աշխարհում առաջին լուսային ատրճանակը՝ մեկը նրանցից, որ կարողացել են մուտք գործել մասսայական շուկա՝ Shooting Gallery:
* 1975-1978 թվականներին Բաերը նշանակալի ներդրում է ունեցել ''Magnavox Odyssey'' սերիայի կցուրդների մոդելների զարգացման գործում։
* 1978 թվականին հանրությանն է ներկայացվել Հովարդ Մորիսոնի հետ համատեղ մշակված «Սայմոն» խաղը, իսկ 1979 թվականին՝ նրա «Սուպեր Սայմոն» շարունակությունը։ 
* 1979 թվականին թողարկվել է  խաղը, որն ավելի քիչ հանրաճանաչություն է ունեցել, քան «Սայմոնը»։

## Մրցանակներ և ճանաչում
* 2004 — ԱՄՆ Ազգային մեդալ տեխնոլոգիաների և նորարարությունների ոլորտում
* 2005 — *G-Phoria* «Լեգենդ» անվանակարգում
* 2008 — *IEEE Masaru Ibuka Consumer Electronics Award*
* 2008 —  մրցանակ Խաղեր մշակողների համաաժողովում
* 2010 — ընդգրկվել է Գյուտարարների փառքի ազգային սրահում (National Inventors Hall of Fame)
* 2014 — Էդիսոնի մեդալ
* 2014 — Քարնեգի կորպորացիայի կողմից ընդգրկվել է «Ներգաղթյալները՝ Ամերիկայի հպարտություն» ցուցակում
* Էլեկտրոնիկայի և էլեկտրատեխնիկայի ինժեներների Ինստիտուտի ցմահ պատվավոր անդամ
* Բայերը հետմահու պարգևատրվել է Ինտերակտիվ արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի *Պիոներ* մրցանակով 2015 թվականիի Խաղերի մշակողների համաժողովում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Wolverton, Mark, "The Father of Video Games: From a few notes scribbled on a notepad, Ralph Baer invented a new industry", American Heritage Invention and Technology magazine, Fall 2009.

## Արտաքին հղումներ
* Ռալֆ Բաեր   *thocp.net* կայքում
* Odyssey — Ralph Baer’s Strange Odyssey  – *thedoteaters.com
* *Շենոն Դրեյք.* [http://www.escapistmagazine.com/articles/view/video-games/issues/issue_87/491-A-Natural-Born-Inventor A Natural Born Inventor]  – *escapistmagazine.com'', 6 մարտի, 2007

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ էլեկտրատեխնիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Գերմանիայից ԱՄՆ ներգաղթածներ
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր մշակողներ