Մոյկա (գետ)

**Մոյկա** (, պատմական անվանումը մինչև 1797 թվականը՝ **Մյա** (), միջագետակ Նևայի դելտայի հարավային (ձախ) մասում։ Այն Ֆոնտանկա գետի աջ բազուկն է, որը դուրս է հոսում դրանից Ամառային այգու ու Մարսյան դաշտի հարավային սահմանի երկայնքով և թափվում է Մեծ Նևա։

Սանկտ Պետերբուրգի տեղանուններում շարքում «Մոյկա» ջրանունը հաճախ ծառայում է որպես կրճատ անվանում (առանց «առափնյա» բառի ավելացման) Մոյկայի առափնյա հասցեների առօրյա հիշատակման համար, օրինակ՝ «Պուշկինի տուն-թանգարան Մոյկա, 12 հասցեում»։

## Նկարագրություն
ձախից|մինի|Մոյկան Կանաչ կամրջից
Երկարությունը 4,67 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 40 մ, ամենամեծ խորությունը՝ մինչև 3,2 մ։ Ինչպես երևում է Նիենշտադտի/Նիենշանցի շրջակայքի հին շվեդական քարտեզից հանված տեղանքի հատակագծում (ենթադրաբար՝ 1698 թվական), գետը ներկայիս Ֆոնտանկայի ինքնուրույն բազուկն է եղել դեռևս Սանկտ Պետերբուրգի հիմնադրումից առաջ։  Ֆոնտանկային հարելով ուղիղ անկյանը մոտ անկյան տակ՝ հիդրոդինամիկայի օրենքների շնորհիվ այդ բազուկի ակունքը և դրա վերին հոսանքը աստիճանաբար տիղմակալվել են, իսկ ցածր բնական թեքության պատճառով ամբողջ տարածքը ճահճացել է։ Հավանաբար այդպես է եղել նաև մոտակա վտակի հետ, որն անկախ էր Նևայի դելտայի ձևավորման վաղ փուլերում, բայց հետո վերածվել է ճահճացած Կրիվուշա գետի: Նման վտակների ճահճացման գործընթացը սրվել է Սանկտ Պետերբուրգում տեղի ունեցած  յուրաքանչյուր հեղեղման հետ, որոնցից երկուսը տեղի են ունեցել քաղաքի հիմնադրումից հետո՝ 5 տարվա ընդմիջումով (1703 և 1708)։

1704 թվականին Պետրոս I-ն ուշադրություն է դարձրել «բնակության համար հարմար և շահավետ դիրք ունեցող հրվանդանին [Ֆոնտանկայի ակունքներում], որտեղ գտնվում էր շվեդ մայոր Էրիխ Բերնդ ֆոն Կոնոուի (Կոնաու) կալվածքը՝ տնտեսական բակով և պարտեզով փոքրիկ տնակը»՝ նպատակ ունենալով այդտեղ հիմնել իր ամառային նստավայրը՝ դրան կից ընդարձակ պարտեզով, որոնք դարձել են ապագա Ամառային պալատը և Ամառային այգին։  Ընդ որում, ցարը այգու առաջին շինարար Իվան Ուգրյումովին հրամայել է «փոխել այդ գետակի հունը», ինչը և կատարել է նրա զինակիցը հաջորդ տարի. 1705 թվականի հատակագծում Ֆոնտանկան արդեն փակված է ամբարտակով։ Արդյունքում Մոյկայի ակունքը վերջնականապես տիղմակալվել է, և Ամառային այգու մոտակա շրջակայքը վերածվել է ճահճի: 1711 թվականին ամբարտակն ստիպված են եղել քանդել՝ դրա փոխարեն կառուցելով մշտական կամուրջ։ Մոյկայի բնական ակունքը մաքրելուց բացի, որը վերականգնել է իր բնական կապը Ֆոնտանկայի հետ, Ամառային այգու արևմտյան եզրին փորվել է Կարապի ջրանցքը, որը Մոյկան ուղղակիորեն կապել է Նևայի հետ: Այսպիսով, պատմական Ուսադիցա կղզու արևելյան ծայրամասում ձևավորվել է նոր արհեստական կղզի Նևայի, Ֆոնտանկայի և Մոյկայի միջև, որը պաշտոնապես կոչվում է Ամառային այգի կղզի:

Հոսելով քաղաքի կենտրոնական մասով՝ Մոյկան հարավային կողմից ողողում է Ադիրալտեյսկի կղզին (այն մասը, որը կոչվում է 2-րդ Աղմիրալտեյսկի կղզի), ձախ կողմից թափվում է Նևա (Մեծ Նևա)։  Մոյկայից սկիզբ են առնում Ձմեռային ջրանցքը և Կարապի ջրանցքը, որոնք միացնում են այն Նևային, ինչպես նաև Գրիբոյեդովի ջրանցքը, որը թափվում է Ֆոնտանկա։

## Պատմություն
17-րդ դարի հին շվեդական քարտեզներում Նևայի ձախ վտակը, որն այժմ կոչվում է Մոյկա գետ, նշվում է՝ «պիենի մույա յոկի», ինչը նշանակում է «փոքրիկ կեղտոտ գետ»։  Ռուսական դպիրների գրքերում բնօրինակ ուգրո-ֆիննական *մույան* («կեղտոտ») հիշատակվել է որպես Մյա (), որը հետագայում դարձել է *Մոյկա*: Ռուսաստանում մինչև 1797 թվականը գետը պաշտոնապես կոչվել է *Մյա*, իսկ Մոյկա անվան առաջին հիշատակումները գրանցվել են 1726 թվականից։ 
աջից|250px|մինի|Մոյկան՝ որպես Ֆոնտանկա գետի բազուկ, 1705 թվականի պլանում
Ինչպես երևում է պատմական քարտեզներից, գետը ներկայիս Ֆոնտանկայի ինքնուրույն բազուկն է եղել դեռևս շվեդների օրոք և Սանկտ Պետերբուրգի հիմնադրումից հետո առաջին տարիներին։  Դրա ծաակունքի ման ճահճացումը տեղի է ունեցել Ֆոնտանկայի ամբարտակի փակման արդյունքում, որն իրականացվել է 1705 թվականին Պետրոս I-ի հրամանով Ամառային այգին ստեղծելիս  և սրվել է 1708 թվականի հեղեղումով։  1711 թվականից հետո ծավալված Մոյկայի բնական ռեժիմի վերականգնման աշխատանքների սկզբում արդեն տպավորություն է եղեկ, թե գետը հոսում է ինչ-որ տեղ ճահիճներից, որոնք շրջապատել են Ամառային այգին արևմուտքից և հարավից։  Ֆոնտանկայի ամբարտակը քանդելուց և նույն գետից Մոյկայի ակունքը վերականգնելուց բացի, 1711-1719 թվականներին Մոյկան Նևայից ստացել է երկու նոր արհեստական վտակ՝ Կարապի ջրանքը Ամառային այգու ու Մարսյան դաշտի միջև և Կարմիր ջրանցքը՝ Մարսյան դաշտի արևմտյան սահմանի երկայնքով։

Սանկտ Պետերբուրգի շինարարության առաջին տարիներին Մոյկան ծառայել է որպես քաղաքի պայմանական սահման, չնայած միևնույն ժամանակ ակտիվացել է Ֆոնտանկայի հարավային ափի բնակեցումը: «Большая першпективная дорога» ճանապարհի (ներկայում՝ Նևսկի պողոտա) կառուցման ժամանակ, որը ամենակարճ գծով կապել է Ադմիրալտեյստվոն Նովգորոդի ճանապարհի և լավրայի հետ, 1717-1718 թվականներին կամ 1720 թվականին Մոկայայի հետ այս մայրուղու հատման վայրում կառուցվել է փայտե բարձրացվող Կանաչ կամուրջը։  Քաղաքի սահմանը հատելու հարկեր հավաքելու համար նրա կողքին կառուցվել է Мытный двор-ը։  Քաղաքի սահմանն այս վայրով է անցել մինչև 1726 թվականը։  Այստեղ է գտնվել նաև Կանաչ կամրջի մոտի քարվանսարան ()։

1720 թվականին ստեղծվել են Մոյկայի առաջին փայտե առափները, 1736-1737 թվականներին խորացվել է գետի հունը։  1798-1811 թվականներին Ֆոնտանկայից մինչև ժամանակակից Անգլիական պողոտա (ձախ ափ) և Կրյուկովի ջրանցք (աջ ափ) կառուցվել են գրանիտե առափեր։  1960 թվականին Միխայլովսկի այգու մոտ կառուցվել են գրանիտե ամբարտակներ, 1975 թվականին՝ առափը Մակլինի պողոտայից (ներկայում՝ Անգլիական պողոտա) մինչև Պրյաժկա գետը։

## Կամուրջներ
Գետի վրա կառուցվել է 15 կամուրջ, որոնցից շատերը քաղաքի տեսարժան վայրերից են։ 
250px|մինի|Կարմիր կամուրջ
250px|մինի|Պոչտամտսկի կամուրջ
*Ակունքից դեպի գետաբերան հերթականությամբ*.
* 1-ին Ինժեներական կամուրջ
* 1-ին Սադովի կամուրջ
* 2-րդ Սադովի կամուրջ
* Մալո-Կոնյուշեննի կամուրջ
* Մեծ Կոնյուշեննի կամուրջ
* Պեվչեսկի կամուրջ
* Կանաչ կամուրջ
* Կարմիր կամուրջ
* Կապույտ կամուրջ
* Ֆոնարնի կամուրջ
* Պոչտամտսկի կամուրջ
* Համբույրների կամուրջ ()
* Կրասնոֆլոտսկի կամուրջ
* Խրապովիցկի կամուրջ
* Կորաբելնի կամուրջ

## Տեսարժան վայրեր
Մոյկան Սանկտ Պետերբուրգի միակ գետն է, որի վրա գունավոր կամուրջներ են կառուցվել։

## Մոյկան գեղարվեստական գրականության մեջ
* Ալեքսանդր Կուշներ, «Եկեք գնանք Մոյկայի երկայնքով, Մոյկայի երկայնքով...» («Пойдем же вдоль Мойки, вдоль Мойки…»)
* Կոռնեյ Չուկովսկի, «Прямо в Мойку, прямо в Мойку с головою окунут…»

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы?: О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Ленинграда. — 3-е изд., испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1985. — С. 449—450. — 511 с. 
* Ленинград: Путеводитель / Сост. В. А. Витязева, Б. М. Кириков. — Издание 2-е, стереотипное, с изменениями. — Л.: Лениздат, 1988. — 366 с. — ISBN 5-289-00492-0. 
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы?: О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд., перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 314—315. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1. 
* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գետեր
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 1