Բրիտանական խոհանոց

thumb|right|250px|Կիրակնօրյա տապակա՝ բաղկացած տավարի մսից, կարտոֆիլից, բանջարեղենից և յորքշիրյան պուդինգից
thumb|right|250px|Ձուկ և ֆրի։ Հայտնի արագ սնունդ Միացյալ Թագավորությունում
thumb|right|250px|Հետճաշյան թեյախմության սովորություն թխվածքաբլիթներով Բրիտանական կայսրությունում
thumb|right|200px|Անգլո-հնդկական ուտեստ հավի մսով` տիկա մասալա

**Բրիտանական խոհանոց**, ուտեստների պատրաստման սովորույթներ և ավանդույթներ Մեծ Բրիտանիայում։ Բրիտանական խոհանոցը ոչ այնքան վատ համբավ ունի, հիմնականում ուշադրություն են դարձնում սննդի այն բաղադրիչների որակի վրա, որոնք սովորաբար տեղական արտադրություն ունեն։ Բրիտանական ավանդական խոհանոցի սոուսներն ու համեմունքները համեմատաբար հեշտ են պատրաստվում, և դրանք օգտագործում են, որպեսզի ընդգծեն սննդի բնական համը, այլ ոչ թե փոխեն այն։ Մեծ Բրիտանիայի ծաղկման ժամանակաշրջանում բրիտանական խոհանոցը ենթարկվել է մի շարք երկրների` առաջին հերթին Հնդկաստանի խոհանոցի ազդեցությանը։ Այսպես, օրինակ անգլո-հնդկական ուտեստը՝ պատրաստված հավից` տիկա մասալան, համարվում է բրիտանական ազգային ուտեստ։ Բրիտանական խոհանոցի հետևում ստեղծվեց «երևակայությունից զուրկ և ծանր» խոհանոցի համբավ։ Բրիտանական խոհանոցը միջազգային ճանաչում է ստացել լավագույն նախաճաշով և ավանդական Ծննդյան տոների ընթրիքով։ Այս հեղինակությունը հատկապես ամրապնդվեց Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակահատվածներում, երբ կառավարությունը Մեծ Բրիտանիայում ներդրեց սննդի ռացիոնալացումը։ Բրիտանական ավանդական ուտեստներն են՝ ձուկ ու ֆրի, կարտոֆիլի թխվածքաճաշ մսով և կարտոֆիլի պյուրե։

Բրիտանական խոհանոցն ունի մի շարք ազգային և տարածաշրջանային տարբերակներ, ինչպիսիք են օրինակ՝ անգլիական, շոտլանդական,  Ուելսի, ջիբրալթարյան և անգլո-հնդկական խոհանոցները, որոնցից յուրաքանչյուրը մշակել է իր տարածաշրջանային կամ տեղական ուտեստները,և դրանցից շատերը ստացել են սննդի ծագման տեղի անունը, ինչպես օրինակ Չեշիր պանիրը, Մանչեսթերյան տտիպը, Յորքշիրյան պուդինգը և ուելսյան բովված հացը պանրով.

## Տերմինաբանություն
Որոշ խոհարարական տերմինների և ապրանքների անուններ անգլերեն և հայերեն լեզուներով կարող են համահունչ լինել, բայց նշանակությամբ չհամապատասխանեն։ Այս առումով, հաճախ խառնաշփոթություն է առաջանում անգլերեն-հայերեն մենյուն կազմողների համար կամ խոհարարական գրքերի բաղադրատոմսերի թարգմանությունների մեջ (այսպես կոչված լեզվական խնդիր)։ Խոհարարական տերմինների և ապրանքների ճիշտ և սխալ ուղղագրության մի քանի օրինակներ ։

## Սնման ավանդույթներ և յուրահատուկ ուտեստներ
Մեծ Բրիտանիայում առավոտն սկսվում է անգլիական ավանդական նախաճաշով, որն իր մեջ ներառում է ձվածեղ, նրբերշիկ, հաց կամ բեկոն, լոլիկ, սունկ, լոբի` լոլիկի սոուսով, օմլետ, վարսակի փաթիլներ, խաշած ձու։ Ուտելու ժամանակ մատուցվում է թունդ սև թեյ` կաթով կամ սուրճով։

Ճաշին ուտում են սենդվիչ լցոնով, օրինակ՝ ձկով, եգիպտացորենով և մայոնեզով, խոզապուխտով, պանրով, հավ սոուսով կամ ձու մայոնեզով։

Հայտնի անգլիական ավանդույթ է երեկոյան ժամը հինգին թեյ խմելը, որի հետ մատուցվում են չամիչով թխվածքաբլիթներ (նման է զատկական կարկանդակի), ինչպես նաև ջեմ և կարագ։ Ճաշին Միացյալ Թագավորությունում նախընտրում են բանջարեղենային սուպ-պյուրեներ (օրինակ լոլիկի), որի հետ տրվում է նաև մի կտոր հաց կարագով։ Երկրորդական ուտեստներից բրիտանացիները նախընտրում են են տավարի մսից սթեյքներ, խոհարարության տարբեր գլուխգործոցներ՝ զարդարված կարտոֆիլով կամ բանջարեղենով։ Անգլիական խոհանոցում սոուսներ գրեթե չեն օգտագործում։ Աշխարհում հայտնի է «անգլիական մանանեխ»-ը։

Բացի դրանից՝ բրիտանացիների մոտ գոյություն ունի նաև «կիրակնօրյա ճաշի» ավանդույթը, որը տարածվել է նաև Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Սովորաբար որպես այդպիսի կերակրի մաս մատուցվում է հնդկահավի տապակած միս, տավարի միս, հավի միս, խոզի միս, գառան միս, բանջարեղեն, կարտոֆիլ կամ  ավանդական պուդինգ, որը մատուցվել է հիմնական ուտեստից առաջ։

Հայտնի անգլիական ճաշատեսակներն են ձուկը (հաճախ ձողաձուկ) և ֆրի, որոնք վաճառվում են ձկների և չիպսերի խանութներում։
* Քորնի մածուկ - ոչ փոքր ձվաձև թխված բլիթ, որը հաճախ շերտավորվում է բոլոր տեսակի լցոններով։ Դասական տարբերակը համարվում է կարտոֆիլով, սոխով և տավարի կտորներով։ Պանրի, հավի և խոզի կարկանդակները նույնպես հայտնի են։
* Շոտլանդական ձու - խաշած ձվեր, որոնք պատված են աղացած մսով, իսկ այնուհետև տապակած պաքսիմատով։
* Հովիվի կարկանդակ - կարտոֆիլի թխվածքաճաշ` լցոնված աղացած տավարի մսով
* Պանրով կրեկետներ
* Տապակած միս - տավարի մսի մեծ կտոր, որը պատրաստվում է ջեռոցում։
* Սենդվիչ վարունգով - պատրաստում է նաև ինքը` անգլիական թագուհին
* Ջեմ բանջարեղենից
* Խնձորով կարկանդակներ

Սրան զուգահեռ Մեծ Բրիտանիայի տարբեր շրջաններ ունեն իրենց նրբահամ ուտեստները։
* Ուելս - գառ` պատրաստված անանուխի սոուսով
* Շոտլանդիա - վարսակի ապուր՝ մսով և համեմունքներով
* Անգլիա - սթեյքներ
* Հյուսիսային Իռլանդիա - կարմրախայտ

## Ժամանակագրական տվյալներ Մեծ Բրիտանիայի սննդամթերքի և խոհարարության մասին
### Նախապատմություն (մինչև 43 թվականը)
* Հաց սերմերի խառնուրդից - մոտավորապես մ.թ.ա. 3700 տարի առաջ
* Վարսակ - մ.թ.ա. 1000 տարի առաջ
* Ցորեն- մոտավորապես մ.թ.ա. 500 տարի առաջ
* Ճագար- երկաթի դարի վերջ / հռոմեական դարաշրջանի սկիզբը

### Հռոմեական դարաշրջան (43 - 410թվականները)
* Խնձորներ
* Ծնեփակ
* Նեխուր
* Սոխ
* Գինձ
* Վարունգ
* Սուսամբար
* Գլուխ սոխ
* Վայրի գազար
* Ոլոռ
*  Փասիան
* Հազրեվարդ
* Անանուխ
* Շաղգամ
* Գինի

### Միջնադար։ Նոր աշխարհը հայտնաբերելուց առաջ (410-1492 թվականներ)
* Ապխտած ձուկ - սկսած 9-րդ դարից  (ներմուծվում է Դանիայից և Նորվեգիայից)
* Տարեկանի հաց - վիկինգների դարաշրջան,շուրջ 500 տարի 
* Դեղձ - անգլո-սաքսոնական ժամանակարջան
* Նարինջ - 1290 թվական
* Շաքարեղեգ - XIV դար
* Գազար - XV դար

### 1492-1914թվականներն ընկած ժամանակաշրջան
* Հնդկահավ - 1524 թվական
* Կարմիր պղպեղ և մաղադանոս- 1548 թվական
*  Ռաֆինացված շաքար - 1540-ական թվականներ
* Լիմոն - 1577 թվական
* Դեղձ - XVI դար
* Կարտոֆիլ - 1586 թվական
* Ծովաբողկ - XVI դար
* Թեյ - շուրջ 1610 թվական կամ ավելի ուշ
* Բանան - 1633 թվական
* Սուրճ - 1650 թվական
* Շոկոլադ - 1650-ական թվականներ
* Պաղպաղակ - առաջին գրավոր տեղեկությունը 1672 թվականին
*  Բրոկոլի - սկսել է օգտագործվել 1724 թվականից
* Լոլիկ - սկսել են գործածել 1750-ական թվականներին
* Սենդվիչ - ստացել է իր անգլերեն անվանումը () XVIII դարում
* Կարրի (ուտեստ) - առաջին անգամ հայտնվել է մենյույի մեջ 1773 թվականին
* Խավարծիլ - սկսել է օգտագործվել սննդի մեջ XIX դարի սկզբից
* Առաջին հնդկական ռեստորանը բացվել է 1809 թվականին
* Ձուկ և ֆրի («Ֆաստֆուդ») - 1858 կամ 1863 թվականին
* Marmite (համեմունք`պատրաստված գարեջրի խմորիչներից - 1902 թվական

### 1914 թվականից հետո
* Շաքարեղեգ - 1914-1918 թվականներ
* Կտրտած հաց - 1930 թվական
* Առաջին չինական ռեստորանը բացվել է 1937 թվականին

## Ծանոթագրություններ

;Մեկնաբանություններ

;Աղբյուրներ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Բրիտանական խոհանոցի ապուրների բաղադրատոմսեր
* Անգլիական խոհանոցի բաղադրատոմսեր

Կատեգորիա:Անգլիական խոհանոց
Կատեգորիա:Բրիտանական խոհանոց
Կատեգորիա:Եվրոպական խոհանոց
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության մշակույթ
Կատեգորիա:Ուտեստ և ըմպելիք