Վերա Սուդեյկինա

**Վերա Սուդեյկինա** (, ամուսնությունների ընթացքում՝ **Լյուրի, Շիլլինգ, Սուդեյկինա, Ստրավինսկայա**, ), ռուսական համր կինոյի և Կամերային թատրոնի դերասանուհի, կիրառական արվեստի նկարչուհի։ Նկարիչ Սերգեյ Սուդեյկինի կինը, ապա կոմպոզիտոր Իգոր Ստրավինսկու կինը։

## Կենսագրություն
Վերա Արտուրովնա Սուդեյկինան ծնվել է 1889 թվականի հունվարի 6-ին Սանկտ Պետերբուրգում։
Հայրը՝ Սանկտ Պետերբուրգից Բալթյան ծագումով Արթուր Արթուրովիչ Բոսսեն (1861-1937), Էլեկտրական ածխի արտադրության գործարանի հիմնադիր և գործադիր տնօրեն (այժմ ԲԲԸ Կուդինովսկի գործարան Էլեկտրոուգլի, Մոսկվայի մարզ), ֆաբրիկանտ Էդուարդ Թեոդոր Բոսսեի եղբայրը։ Պապը Արթուր Եֆիմովիչ (Յոախիմովիչ) Բոսսեն էր (1825 - 1897), 1-ին գիլդիայի պետերբուրգյան վաճառական, պատվավոր քաղաքացի։ 1860-ական թվականներին նա ուներ տեքստիլ խանութ *Գոստինի Դվոր*-ում, ապրում էր Մալայա Կոնյուշեննայում։ Առաջինը, ով Ռուսաստան ժամանեց 1720-ական թվականներին, նրա նախապապն էր՝ հոգևոր հովիվ Սեբաստիան Բոսսեն (1697-1775, Սանկտ Պետերբուրգ), 1726 թվականին նա դարձավ Սուրբ Պետրոս և Պողոս լյութերական եկեղեցու երգիչ և ուսուցիչ (նրա ժառանգներից է նաև Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետ Հարոլդ Ջուլիուս Բոսսեն)։

Մայրը՝ Հենրիետա Ֆեոդորովնա Մալմգրեն (1870-1944?) Սանկտ Պետերբուրգի շվեդական ընտանիքից էր։

Ընտանեկան լեգենդի համաձայն՝ հայրը աղջկան տվել է Վերա անունը՝ ի պատիվ Իվան Գոնչարովի «Անդունդ» վեպի հերոսուհու։

Սովորել է Մոսկվայի Մ․Բ․ Պուսսելի անվան գիմնազիայում, որն ավարտել է 1908 թվականին ոսկե մեդալով և մաթեմատիկա և ֆրանսերեն դասավանդելու իրավունքով։ Միաժամանակ երաժշտական ​​կրթություն է ստացել՝ դասեր քաղելով այն ժամանակ հայտնի մոսկովյան տրիոյի (*Շորի տրիո*) անդամ դաշնակահար Դավիդ Շորից (1867-1942)։

1910 թվականին նա ընդունվել է Բեռլինի համալսարան, որտեղ առաջին կուրսում սովորել է փիլիսոփայություն և բնական գիտություններ՝ ֆիզիկա, քիմիա, անատոմիա, իսկ երկրորդ կուրսում, տեղափոխվելով արվեստի ֆակուլտետ, մասնակցել է Հայնրիխ Վոլֆլինի դասախոսություններին արվեստի պատմության վերաբերյալ (ըստ Վերայի՝ նա բացել է իր աչքերը), ուսումնասիրել է ճարտարապետություն։
### Անձնական կյանք
1910 թվականին Վերան առաջին անգամ ամուսնանում է ոմն Լուրիի հետ, սակայն նրանց ամուսնությունը շուտով քանդվում է ծնողների կողմից։

1912 թվականին նա երկրորդ անգամ ամուսնացավ ուսանող Ռոբերտ Ֆեդորովիչ Շիլլինգի (1887-1939, Մոսկվա) հետ, որին նա հանդիպեց Բեռլինում։ Նա Բալթյան գերմանացի էր, հետագայում՝ Մոսկվայի գեղարվեստական ​​թատրոնի դերասան (1924-1928, 1934-1938), էպիզոդիկ և երկրորդական դերերի կատարող, խաղացել է գերմանացի մայոր ֆոն Դոստի դերը Բուլգակովի «Տուրբինիների օրերը» պիեսում։  Ձերբակալվել է 1938 թվականի ապրիլի 27-ին, մեղադրվել լրտեսության մեջ, դատապարտվել և մահապատժի է ենթարկվել 1939 թվականի մարտի 4-ին։

### Աշխատանք կինեմատոգրաֆիայում
[thumb|180px|1921 թվականին Սերգեյ Սուդեյկինի նկարած դիմանկարը ([Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուից)]]
Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումից հետո նա թողել է ուսումը համալսարանում։ Վերադառնալով Մոսկվա՝ նա ընդունվում է Լիդիա Ռիչարդովնա Նելիդովայի բալետի դպրոցը և սկսում նկարահանվել ֆիլմերում։ Երկու տարվա ընթացքում՝ 1914-1915 թվականներին, նա հինգ դեր է խաղացել «Պ. Թիմանի եւ Ֆ. Ռեյնհարդտի» կինոընկերությունում։, որտեղ ներկայացումները բեմադրում էին ռեժիսորներ Ա.Պրայազանովը, Վ. Ռ. Գարդին եւ Ա. Անդրեեւը։ Ապա ընդունվել է Ալեքսանդր Թաիրովի անվան կամերային թատրոնի թատերախումբ։ Ըստ լեգենդի՝ Թաիրովը նոր դերասանուհուն թատերախմբին ներկայացնելիս կատակել է՝ «Գրոշ չկար, և հանկարծ՝ շիլլինգ» ()։

**Գլխավոր դերեր**. 

* Էմման գլխավոր կանացի դերն է «Կինը ուզի՝ սատանային կխաբի» ֆարս-ֆիլմում («Ռուսական ոսկե սերիա», ռեժիսոր  Յակով  Պրոտազանով, թողարկվել է 1914 թվականի փետրվարի 2-ին)։
* Նելլի Լեսկովան՝ հոգեբույժի դուստրը, գլխավոր կանացի դերն է «Վրեժի արենա» դրամատիկական ֆիլմում («Ռուսական ոսկե շարք», ռեժիսոր  Յակով  Պրոտազանով, թողարկվել է 1914 թվականի ապրիլի 15-ին)։
* Ալեքսանդրա Իվանովնան «Դրամա հեռախոսով» («Ռուսական ոսկե սերիա», ռեժիսոր Յա. Պրոտազանով, թողարկվել է 1914 թվականի դեկտեմբերի 28-ին) ֆիլմի գլխավոր հերոսի կինն է։
* Հելեն Կուրագինան Տոլստոյի «Պատերազմ և խաղաղություն» վեպի էկրանավորման մեջ («Ռուսական ոսկե շարք», ռեժիսոր՝ Յակով  Պրոտազանով և Վ. Գարդին; Սերիա 1 թողարկվել է փետրվարի 13-ին, Սերիա 2՝ 1915 թվականի ապրիլի 14-ին)։
* Լիզա Միխայլովան Ա.Ա.Վերբիցկայայի «Անդրեյ Տոբոլցև (Ժամանակի ոգին)» վեպի կինոադապտացիայի մեջ (դրամա 2 մասից, սցենար՝ Ա. Վերբիցկայա, ռեժիսոր Ա. Անդրեև, թողարկվել է 1915 թվականի նոյեմբերի 9-ին «*Кинотворчество*»-ի կողմից)։

### Սերգեյ Սուդեյկինի հետ
1915 թվականին թատրոնում Վերան ծանոթանում է նկարիչ Սերգեյ Յուրիևիչ Սուդեյկինի հետ (1882-1946), իսկ 1916 թվականի մարտին տեղափոխվում է Սանկտ Պետերբուրգ՝ նրա հետ ապրելու։ Հանուն նրա՝ Վերան հրաժարվում է դերասանուհի լինելու երազանքից, դադարում է նկարահանվել ֆիլմերում, դառնում է նկարչի մուսան և օգնականը, ինչպես նաև սկսում է նկարել ինքն իրեն։

1917 թվականի հունիսին նա Սուդեյկինի հետ մեկնել է Ղրիմ։ Ամառը անցկացնելով Ալուշտայի շրջակայքում՝ աշնանը նրանք տեղափոխվեցին նախ Յալթա, ապա՝ Միսխոր, որտեղ ապրեցին մինչև 1919 թվականի ապրիլը։ 1918 թվականի փետրվարին նրանք գրանցեցին իրենց հարաբերությունները։ Նույն թվականի աշնանը Վերան առաջին անգամ ցուցադրեց իր աշխատանքները Յալթայի «Արվեստը Ղրիմում» ցուցահանդեսում։

1916 թվականի ապրիլին Միխայիլ Կուզմինը նրան և Սուդեյկինին Զատկի նվեր տվեց՝ «Ուրիշի բանաստեղծությունը». Նրանց կերպարներն արտացոլվել են նաեւ նրա «Սիրահարված սատանան» մնջախաղում։ 1917 թվականի օգոստոսին նրանք շփվեցին Օսիպ Մանդելշտամի հետ, որն Ալուշտայի «պրոֆեսորական անկյունում» գտնվող Սուդեյկինների ամառանոց այցելելուց հետո նրանց նվիրեց «Շշից ոսկե մեղրի շիթ էր հոսում…» բանաստեղծությունը։

1921 թվականին Սերգեյ Սուդեյկինի նկարած դիմանկարը (Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուից) 1919 թվականի ապրիլին նրանք տեղափոխվեցին Նովոռոսիյսկ, իսկ ամսվա վերջին՝ Թիֆլիս։ 1919 թվականի դեկտեմբերին Սուդեյկինները թողեցին Թիֆլիսը և տեղափոխվեցին Բաքու։ 1920 թվականի մարտի 12-ին նրանք վերադարձել են Թիֆլիս, ապա մեկնել Բաթում, որտեղից 1920 թվականի մայիսին՝ Փարիզ։ Սուդեյկինի հետ իր կյանքի այս շրջանը Վերան նկարագրել է իր օրագրում, որը նա պահել է 1917 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 1919 թվականի սեպտեմբերի 2-ը։ Դրանում նա պատմում է Փետրվարյան հեղափոխության նախօրեին Պետրոգրադում իրենց կյանքի մասին, ընկերների հետ հանդիպումների, «Արվեստի աշխարհ» ցուցահանդեսի, Շիլլինգի հետ իր ամուսնալուծության մասին, ինչպես են անցել դերասանների, քաղաքական գործիչների և գրողների օրերը Թիֆլիսի գունագեղ կյանքը 1919 թվականի մայիսին։ 1920 թվականի մայիսի վերջից ապրել է Փարիզում։

1921 թվականի փետրվարի 19-ին Դիաղիլևը Վերային ծանոթացնում է Իգոր Ստրավինսկու հետ։

1921 թվականի նոյեմբերին նա վերադարձավ բեմ Լոնդոնում՝ «Քնած գեղեցկուհին» բալետում թագուհու փոքրիկ դերում։

1922 թվականի հունիսին Փարիզում իր ընկերոջ՝ նկարիչ Ա. Ա. Դանիլովայի (Տուլա) հետ միասին Վերան բացեց նորաձևության և թատերական աքսեսուարների խանութ՝ Տուլավերան և Դյագիլևի պատվերով պատրաստեց զգեստներ իր թատերախմբի բալետի համար։ 1922 թվականի մայիսի վերջին Վերա Արտուրովնան հեռացավ Սերգեյ Սուդեյկինից (առանց ամուսնալուծության պաշտոնականացման)։ 1922 թվականի օգոստոսին Սերգեյ Սուդեյկինը մեկնել է ԱՄՆ։

### Իգոր Ստրավինսկու հետ
1922 թվականից Վերան դարձավ Իգոր Ստրավինսկու ուղեկիցը։ Ստրավինսկին ամուսնացած էր և ընտանիքը լքելու մտադրություն չուներ։ Ստրավինսկու մայրը երբեք չի իմացել Վերայի հետ հարաբերությունների մասին, սակայն Ստրավինսկու կինը՝ Եկատերինա Գավրիլովնան, նրա խնդրանքով հանդիպել է Նիսում 1925 թվականի մարտի 1-ին։ 1939 թվականի մարտին մահանում է Ստրավինսկու առաջին կինը, հունիսին մահանում է նրա մայրը, իսկ 1939 թվականի աշնանը Ստրավինսկին տեղափոխվում է ԱՄՆ։ Տարեվերջին, հաղթահարելով բյուրոկրատական ​​խոչընդոտները, Վերան կարողանում է գնալ նրա մոտ։

1940 թվականի մարտի 9-ին նա պաշտոնապես ամուսնացավ Ստրավինսկու հետ՝ նրանց առաջին հանդիպումից գրեթե քսան տարի անց։

1945 թվականի օգոստոսին, իր ընկեր Ելիզավետա Սոկոլովայի հետ միասին, Վերան բացեց *La Boutique* արվեստի պատկերասրահը Բևեռլի Հիլզում, որը հյուրընկալեց Պավել Չելիշչևի, Մարկ Շագալի, Պաբլո Պիկասոյի և Սալվադոր Դալիի ցուցահանդեսները։ Նա շատ է նկարում, իսկ 1955 թվականից սկսել է նորից ցուցադրել իր աշխատանքները Հռոմում, Վենետիկում, Միլանում, Նյու Յորքում, Լոս Անջելեսում, Ցինցինատիում, Հյուստոնում, Տոկիոյում, Լոնդոնում, Բեռլինում, Փարիզում։

1962 թվականի աշնանը Ստրավինսկու հետ այցելել է Մոսկվա և Լենինգրադ։ Ստրավինսկիների հետ այս հանդիպումը ցուցադրվել է Մոսկվայի հեռուստատեսությամբ։

Նրանք միասին ապրել են հիսուն տարի՝ բաժանվելով միայն կարճ ժամանակով։ Վերայի մասնակցությամբ տպագրվել են Ստրավինսկու և նրանց կյանքի մասին մի քանի գրքեր, ներառյալ նրանց նամակագրությունը և նրա օրագրերը (թարգմանված անգլերեն)։

Վերա դե Բոսսեն մահացել է 1982 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Նյու Յորքում 93 տարեկան հասակում։ Նա թաղված է Վենետիկում՝ Սան Միկելեի գերեզմանատանը, ամուսնու՝ Իգոր Ստրավինսկու կողքին։

## Նախնիներ

## Գրականություն
* *Судейкина В.* Дневник 1917—1919. М.: Русский путь, 2006. ISBN 5-903081-03-7
* *Муза*. Отрывки из дневника и другие тексты Веры Судейкиной (Стравинской) см.: Experiment / IMRC. Vol. 13: Los Angeles, 2007.
* *Табидзе Т.* Первая встреча апреля: (Из воспоминаний «Кафе Химерион») // Литературная Грузия. 1967. № 10/11. С. 49-50.
* *Stravinsky V., Craft R.* Stravinsky in Pictures and Documents. New York: Simon and Schuster, 1978.
* Fantastic Cities and Other Paintings by Vera Stravinsky. Boston: David R. Godine, 1979.
* *Igor and Vera Stravinsky: A Photograph Album 1921 to 1971* / Text from Stravinsky’s Interview1912-1963; 258 photographs selected by Vera Stravinsky and Rita McCaffrey; Captions by Robert Craft. New York: Thames and Hudson, 1982.
* *Dearest Bubushkin: The Correspondence of Vera and Igor Stravinsky, 1921—1954, with Excerpts from Vera Stravinsky’s Diaries, 1921—1971* / Ed. by R. Craft. New York: Thames and Hudson, 1985.
* *The Salon Album of Vera Sudeikin-Stravinsky* / Ed. and tr. by J.E. Bowlt. Princeton: Princeton University Press, 1995.
* *Богомолов Н. А., Малмстад Д. Э.* Михаил Кузмин: Искусство, жизнь, эпоха. М.: НЛО, 1996. С. 196—197.
* Художники русского зарубежья 1917—1939: Биографический словарь / Сост.: О. Л. Лейкинд, К. В. Махров, Д. Я. Северюхин. СПб.: Нотабене, 1999. С. 547—548.
* *Боулт Д.* Сергей Судейкин: Жизнь в ближней эмиграции // В. Э. Борисов-Мусатов и «Саратовская школа»: Материалы 7-х Боголюбовских чтений. Саратов, 2001. С. 161—165.
* Великий Кинемо: Каталог сохранившихся игровых фильмов России (1908—1919) / Сост.: В. Иванова и др. М.: НЛО, 2002. С. 228—234.
* *Бенуа А. Н.* Мой Дневник: 1916—1917-1918 / Подгот. текста Н. И. Александровой и Т. В. Есиной; Коммент. Н. И. Александровой и А. В. Ревякина. М: Русский путь, 2003. С. 37
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վերա Արթուրովնա Սուդեյկինայի մասին․ փոքրիկ հուշագրություն Սողոմոն Վոլկով («*Чайка*» ամսագիր #17(33) 2 սեպտեմբերի 2002 թվական)
* https://bbld.de/0000000118101553, Bosset/Bosse, Vera de, Baltisches biografisches Lexikon digital

 
Կատեգորիա:Համր կինոյի դերասաններ
Կատեգորիա:Նկարիչների կանայք
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ