Մկրտիչ Փալանջյան

**Մկրտիչ Գալուստի Փալանջյան** (1879-1967)։ Գյումրիում (այն ժամանակ՝ Ալեքսանդրապոլ) հաստատվել է 1918 թվականից թուրքերի կողմից սկսված հայահալած քաղաքականության պատճառով։ Մկրտիչ Փալանջյանը Ալեքսանդրապոլ է եկել Կարսից, որտեղ նա զբաղվել է լուսանկարչությամբ, նույն գործով նա զբաղվել է Սարիղամիշում։ Լինելով Կարսի մեծահարուստներից՝ նա Ալեքսանդրապոլ է հասել դատարկաձեռն ու այստեղ շարունակել լուսանկարչության գործունեությունը։ Նրա տունը եղել է հավաքատեղի ժամանակի մտավորականների և արվեստագետների համար։ Նա սերտ կապերի մեջ է եղել Ավետիք Իսահակյանի, Հովհաննես Շիրազի, Հրաչյա Ռուխկյանի, Վարդան Աճեմյանի և այլ մեծերի հետ։

Մկրտիչ Փալանջյանը լուսանկարել է Գյումրու Մռավյանի անվան պետթատրոնի բոլոր բեմադրությունները (Փալանջյանները այդ թատրոնում ունեցել են իրենց համար հատկացված օթյակը), ուր հանդես են եկել Արմեն Արմենյանը, Եկատիրինա Դուրյան-Արմենյանը, Հովհաննես Աբելյանը, Հովհաննես Զարիֆյանը, Չմշկյանը,Վ. Փափազյանը և այլք։ Երբ 1961 թվականի դեկտեմբերի 31-ին այրվեց Մռավյանի անվան պետթատրոնը, որը գտնվում էր քաղաքային զբոսայգում, ոչնչացվեցին բոլոր արխիվային նկարները ու Մկրտիչ Փալանջյանը իր մոտ մնացած բոլոր ապակե սևանկարները նվիրեց թատրոնին՝ գալիք սերնդին հանձնելով մեր մշակույթի նմուշները։

Մ. Փալանջյանը մասնակցել է Նեապոլում երկու ցուցահանդեսների ու շահել երկու մեդալներ։ Որդին՝ Ռաֆայել Մկրտիչի Փալանջյանը, դրանք նվիրատվության փաստաթղթով նվիրել է Ձիթողցոնց տուն-թանգարանին։ Գերմանիայում տպագրվել են բացիկներ, նամականիշներ, սակայն դրանք չեն պահպանվել։ Մ. Փալանջյանը պատրաստել է լուսանկարիչներ, սովորեցրել լուսանկարչության գաղտնիքները։ Նա է կրթել քաղաքի գրեթե բոլոր լուսանկարիչներին, իր ազգականներին ու մերձավորներին։ Աշակերտելով իր մոտ՝ առանձին լուսանկարչատներ են բացել քրոջ որդիները՝ Արամ, Վազգեն Նուլչաջյանները, աներորդիները՝ Արշալույս և Հարություն Վահրադյանները և ուրիշներ։ Այսպես ճյուղավորված տոհմածառի պես տարածվել է լուսանկարչության արվեստը՝ ընդգրկել ողջ Գյումրին։

Փալանջյանը աշխատել է մինչև մահ՝ 1967 թվական։ Կյանքին հրաժեշտ է տվել պատկառելի տարիքում։ Նրա գործը շարունակել է որդին՝ Ռաֆայել Մկրտիչի Փալանջյանը, որը ուներ այլ մասնագիտություն և զուգահեռ դասավանդում էր Մ. Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ Նա նորություն էր մտցրել լուսանկարչության մեջ, նկարել երեխաներին տարբեր ձևերով՝ ֆիքսելով ակնթարթում ծիծաղը, լացը, զանազան դիմախաղեր։ Ռաֆայել Փալանջյանի հետ աշխատում էին իր որդիները՝ Գագիկ եւ Մկրտիչ Փալանջյանները: Նրանք իրենց պապի գործը հասցրին ավարտին: Չնայած որ ունեին սեփական աշխատանքը՝ զուգահեռաբար զբաղվում էին լուսանկարչությամբ: Ավագ որդին՝ Գագիկ Փալանջյանը, ծավալուն գործունեություն է կատարել լուսանկարչության ոլորտում: Մկրտիչ կրտսերը գունավոր դիմանկարի վարպետ է, աշխատում է գունավոր փոշիներով՝ պաստելներով: Նրանք լուսանկարելու վարպետությունը հասցրել են բարձր աստիճանի: Պատահական չէր, որ քաղաքային գործկոմը որոշեց լուսանկարչությանը կից՝ բացել ցուցահանդես-թանգարան: Հենց այդ տարում՝ 1987 թ.-ին, իր մահկանացուն կնքեց Ռաֆայել Փալանջյանը՝ 66 տարեկան հասակում:

1988 թ.-ին վրա հասած ավերիչ երկրաշարժի պատճառով չբացվեց ցուցահանդես-թանգարանը, դրա հետ մեկտեղ էլ ավարտվեց Փալանջյանների տոհմական լուսանկարչական գործունեությունը: Այժմ, Գյումրու քաղաքապետարանին կից բացվել է թանգարան, որտեղ ցուցադրվում է Փալանջյանների լուսանկարչատան հնագույն սարքավորումները, որոշ պահպանված աշխատանքներ եւ Նեապոլի ցուցահանդեսում շահած մեդալները: 

1992 թ.-ին կրտսեր Մկրտիչը եղել է Ղարսում ու տեսել պապենական տունը: Սիրտը լցվել է կարոտով, աչքի առաջ մի ակնթարթում անցել են իր ապուպապերը եւ թե ինչպես է թշնամին տեղահան արել հայերին: Հանկարծ այդ պահին իր պապի տնից դուրս է թռել մի թուրք երեխա: Հիշելով իր պապի երազանքը՝ վերադառնալ տուն, Ղարսի եկեղեցուց մի բուռ հող է բերում եւ հասցնում պապի գերեզմանին:

## Աղբյուրներ
* Վահան Քոչար «Լուսանկարչության հայկական ֆենոմենը» 
* Հ.33 «Ազգ օրաթերթ» 
* Ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարան, Գյումրի
* «Գյումրին,նրա մարդիկ,սովորույթները» 1996թ.
* Վահան Քոչար «Հայ լուսանկարիչները»
* Լուսարվեստ, հեղինակ՝ Վիգեն Գալստյան «Մ. Գ. Փալանջյան»
* «Ցայգ» օրաթերթ՝ հ.4

Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1879 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 մահեր