Միխեիլ Թումանիշվիլի

**Միխեիլ Թումանիշվիլի** (, ), թատրոնի վրացի ռեժիսոր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1981)։

## Կենսագրություն
1939 թվականից ծառայել է Կարմիր բանակում Շեպետովկա քաղաքում (Ուկրաինա)։ Ավարտել է կապի կրտսեր հրամանատարների դասընթաց։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Գերի է ընկել, երկու անգամ փախել է, 1944 թվականին զորացրվել է։

1949 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Գեորգի Տովսոնոգովի կուրս)։

1949-1971 թվականներին եղել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնի ռեժիսոր (1965-1966 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր)։

Միխեիլ Թումանիշվիլիի աշխատանքները բազմազան են իրենց ոճով ու ժանրով, դրանց բնորոշ է գեղարվեստական բառապաշարի պարզությունը, հոգեբանական ճշգրտությունը, մարդկանց հոգեբանական բնութագրի մանրամասնությունը։

1971-1975 թվականներին եղել է Վրացական հեռուստատեսության գլխավոր ռեժիսոր։

1975 թվականից Միխեիլ Թումանիշվիլին եղել է «Վրացֆիլմ» կինոստուդիային կից թատերական արվեստանոցի գլխավոր ռեժիսոր, իսկ 1978 թվականից՝ կինոստուդիային կից ստեղծված Թբիլիսիի Կինոդերասանի թատրոնում, որի թատերախմբի անդամ դարձան նրա էքսպերիմենտալ կուրսի ուսանողները։

1949 թվականից մանկավարժական գործունեություն է վարում Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում (1973 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1971-1975 թվականներին դասավանդել է Շոթա Ռուսթավելու անվան թատրոնի էքսպերիմենտալ խմբերում։

Միխեիլ Թումանիշվիլին մահացել է 1996 թվականի մայիսի 11-ին Թբիլիսիում։ Թաղված է Դիդուբեի պանթեոնում։

## Թատերական բեմադրություններ
* 1949 - «Մշտականաչ բլուրներ», Վ. Կարսանիձե
* 1950 - «Անմոռանալի 1919-րդ», Վսևոլոդ Վիշնևսկի 
* 1951 - «Մարդի՛կ, ուշադիր եղեք», Յուլիուս Ֆուչիկ 
* 1952 - «Խելագարի հիշատակարանը», Նիկոլայ Գոգոլ 
* 1952 - «Որոտից առաջ», Պավել Մալյարևսկի
* 1954 - «Իսպանացի վանական», Ջոն Ֆլետչեր
* 1954 - «Հայիթի», Ուիլյամ Դյուբուա (Ակակի Վասաձեի հետ համատեղ)
* 1955 - «Տարիել Գոլուա», Լեո Քիաչելի
* 1956 - «Փիլիսոփայությա դոկտոր», Բրանիսլավ Նուշիչ 
* 1956 - «Գործնական մարդը», Իոնա Վակելի 
* 1958 - «Ասք սիրո մասին», Քիտա Բուաչիձե
* 1958 - «Հրեշտակներ», Գ. Սեվաստիկոգլու
* 1959 - «Այդպիսի սեր», Պավել Կոգուոտ
* 1960 - «Իրկուտսկյան պատմություն», Ալեքսեյ Արբուզով 
* 1960 - «Կանանց խռովությունը», Սենդերբյու
* 1962 - «Ծովի երեխաները», Գ. Խուխաշվիլի
* 1962 - «Հյուրանոցի տիրուհին», Կառլո Գոլդոնի
* 1963 - «Չինչրակա», Գեորգի Նախուցրիշվիլի
* 1966 - «Արքա Լիր», Վիլյամ Շեքսպիր
* 1968 - «Անտիգոնա», Ժան Անույ
* 1969 - «Քանի դեռ սայլը չի շրջվել», Օթիա Իոսելիանի
* 1970 - «Կամուրջ», Ալեքսանդր Չխեիձե
* 1981 - «Դոն Ժուան», Մոլիեր
* 1981 - «Մեր քաղաքը», Տ. Ուայլդեր և Ռեզո Գաբրիաձե
* 1982 - «Բակուլի խոզերը», Դավիթ Կլդիաշվիլիի
* 1996 - «Ամֆիտրիոն-38», Ժան Ժիրոդու 
* «Մարդկային ձայն», Ժան Կոկտո

## Մրցանակներ և կոչումներ
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1981)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1988)
* Վրացական ԽՍՀ Կոտե Մարջանիշվիլու անվան պետական մրցանակ (1980, «Քանի դեռ չի սկսել փորձը» գրքի համար)
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացի (1986)

## Հիշատակ
Միխեիլ Թումանիշվիլու անունն է կրում Թբիլիսիի Կինոդերասանի պետական թատրոնը, ինչպես նաև 1997 թվականին հիմնադրված «Սաչուկարի» արվեստների միջազգային կինոփառատոնը (այլ անվանումներ՝ «Նվեր», «Geoselis Gift»):

Միխեիլ Թումանիշվիլին հայտնի է իր ռեժիսորական մեթոդի շնորհիվ։

## Մատենագրություն
* М.И. Туманишвили. Введение в режиссуру. - М.: Театр "Школа драматического искусства", 2003. - 270 с. (составитель Н. Ю. Казьмина)
* Режиссёр уходит из театра : [Воспоминания режиссёра] / Михаил Туманишвили, - Тбилиси.: Союз театр. деятелей Грузии, 1989
* Натела Урушадзе. Рассказ главного свидетеля (воспоминания о М.И. Туманишвили) - Саранск, 2001:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* По материалам Большого энциклопедического словаря
* Некролог в журнале «Огонек» (авторства Натальи Крымовой) 

Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Վրացի ռեժիսորներ