Սամբա

275px|thumb|Դիմակահանդեսային սամբայի կատարում

**Սամբա** (), բրազիլական պար, բրազիլացիների ազգային ինքնության խորհրդանիշ։

Պարը համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել բրազիլական դիմակահանդեսների շնորհիվ։ Սամբայի տարատեսակներից մեկը ներառվել է պարահանդեսային պարեր լատինամերիկյան ծրագրի պարտադիր հնգյակի մեջ։ Կատարվում է րոպեում 50-52 հարված տեմպով, 2/4 կամ 4/4 չափով։

## Պատմություն

Սամբան բրազիլական պար է, որն արմատներով Բահիա նահանգից է։ Ժամանակի ընթացքում բացվել են սամբայի առաջին դպրոցները և կառույցահատվածները (*blocos*՝ «բլոկոս») մինչև 15 հոգու համար, որոնք փողոցներում կազմակերպում էին շքահանդեսներ։

Բրազիլական առաջին դիմակահանդեսներն անցկացվել են 1920-1930-ական թվականներին։ Ներկայումս դրանք ավանդույթ են դարձել ոչ միայն Ռիո դե Ժանեյրոյում, այլև մյուս խոշոր քաղաքներում։ Դիմակահանդեսը վաղուց վերածվել է մրցակցության, որտեղ սամբայի տարբեր դպրոցներ մրցում են «Սամբայի լավագույն դպրոց» կոչման համար։

## Նկարագրություն
Սամբայի երաժշտական չափը 2/4 է, տեմպը՝ արագ, րոպեում 48-52 տակտ։ Սամբայում մեծ տեղ է տրվում ռիթմին, որը կատարողը պահպանում է իր ազդրերի շարժումներով։ Հենց սամբային են բնորոշ ազդրերի զիգզակաձև շարժումները, որոնք անվանում են *Samba Bounce*։

Սամբային հատուկ երաժշտական ռիթմն առանձնացնում է այս պարը լատինամերիկյան ծրագրում ընդգրկված մյուս պարերից։ Դրա ամենալավ փոխանցման համար հաճախ օգտագործվում են բրազիլական ազգային երաժշտական գործիքներ, օրինակ՝ տամբորիմ, կաբակա, ռեկո-ռեկո և այլն։

Սամբայի պուլսային ռիթմն ընդգծվում է բաունսով՝ ազդրերի շրջանային շարժումով։ Հատկապես ազդեցիկ են շարժումները, որտեղ թեթև պլաստիկ էլեմենտները համատեղվում են կտրուկ և շրջադարձային շարժումների հետ։ Այս թեթև պարն ամբողջությամբ նկարագրում է ակտիվ, արտահայտիչ հարավային ժողովրդին՝ մեկ փափուկ և երազկոտ, մեկ կտրուկ ու կոպիտ։

## Տեսակներ
**Սամբա դե ռոդա** (*Samba de roda* − շրջանաձև սամբա կամ սամբա շրջանագծի մեջ), Բահիա նահանգի աֆրո-ամերիկյան հանպատրաստից պար։ Սամբայի ամենահին և իսկական տեսակը, որից առաջացել է կարիոկա քաղաքային սամբան։ Բահիայում, որպես կանոն, տղամարդիկ կատարում են երաժշտական նվագակցություններ, իսկ կանայք երգում են ու ծափահարում։ Ավանդույթի համաձայն՝ այդ կատարողները կազմում են շրջան, որտեղ սովորաբար պարում է մեկ կամ հազվադեպ 2 կին։ Տղամարդիկ հազվադեպ են շրջանի մեջ մտնում պարելու համար։ Նրանք շրջանում () կատարում են կապոեյրա, որը հաճախ ավարտվում է *սամբա դե ռոդա* պարով նրանց մասնակցությամբ։

**Սամբա նու պե** (*Samba no pé* − *սամբա ներբաններով*), այս պարի շարժումները կատարում են այն պարողները (*passistas*), որոնք դիմակահանդեսներում հատուկ գունագեղ կառքերով անցնում են սամբայի դպրոցներ։ Այս պարագայում սա դիմակահանդեսային սամբայի ձևերից մեկն է՝ մենապար կանանց կատարմամբ։ Պարահրապարակներում կարող է կատարվել որպես զուգապար առանց աջակցության, այսինքն՝ պարընկերները պահում են որոշակի հեռավորություն։

**Պագոդե** (*Pagode*), հիշեցնում է *սամբա դե գաֆիեյրան*, սակայն ակրոբատիկական շարժումներ չի պարունակում։ Պարը կատարում են միմյանց շատ մոտ գտնվող պարընկերները։

**Սամբա Աշե** (*Samba Axé*) պարը կատարվում է մենակ կամ խոշոր խմբերով։ Սամբայի ձև է, որում միախառնված են *սամբա նու պեի* և աերոբիկայի տարրեր, կատարվում են կատակերգեր։

**Սամբա ռեգգեյ** (*Samba Reggae*), ծագել է Բրազիլիայի Բահիա նահանգում։ Սամբայի շատ տարածված տեսակ է, որը կատարվում է ռեգգի երաժշտության տակ։

**Սամբա դե գաֆիեյրա** (*Samba de Gafieira*), հասարակական զուգապար է, որն իր մեջ միավորում է մաշիշեի (ավելի վաղ հայտնի էր «բրազիլական տանգո» անվանումով), արգենտինական տանգոյի, վալսի տարրեր։ Ցուցադրական շոուների ժամանակ պարը կատարվում է ակրոբատիկական շարժումներով՝ փոխառված ռոքնռոլից։
thumb|Սամբա դե գաֆիեյրա։ Առաջնորդող պարընկերոջ հիմնական պարաքայլեր

Ոճի անվանումն առաջացել է բրազիլական *գաֆիեյրա* բառից, որը նշանակում է պարահրապարակ։ Բրազիլիայում սամբա դե գաֆիեյրան համարվում է պարահանդեսային կամ, ավելի շուտ, սալոնային պար (*dança de salão*), բայց բավականին տարբերվում է միջազգային մարզական սամբաներից։ Երկու տարբերակների ակնհայտ տարբերությունն այն է, որ սամբա դե գաֆիեյրան ուղղակիորեն սերում է մաշիշեից։ Սամբա պարահանդեսային պարը (միջազգային ստանդարտ) Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում ձևավորվել է ազնվացեղ և տարփանք առաջացնելուց զուրկ մաշիշեի հիման վրա։ Այդպիսի պար 1909 թվականին Փարիզում ներկայացրել են բրազիլացի պարողներ Դուկեն (բրազիլական արտասանությամբ՝ *Duque — Antonio Lopes de Amorim Diniz*, 1884-1853) և Մարիա Լինան (*Maria Lina*): Դուկեն ստեղծել է մաշիշե սեփական պարարվեստը, որը 1914 թվականից սովորեցրել է Փարիզում իր բացած պարի դպրոցում։ Ներկայումս քայլեր են ձեռնարկվում սամբա դե գաֆիեյրայի ստանդարտացման ուղղությամբ, որպեսզի այն պարտադիր ընդունվի պարահանդեսային պարերի լատինամերիկյան ծրագրում (*International Latin*): Սամբա դե գաֆիեյրայի ստանդարտ ձևերն առաջ է քաշել սալոնային պարերի բրազիլացի հետազոտող Մարկ Անտոնիո Պերնը։

Սալոնային պարերի ազգային ասոցիացիան (*Associação Nacional de Dança de Salão, ANDANÇAS*) ձևավորվել է Բրազիլիայում 2003 թվականին։

**Պարահանդեսային պար սամբա** (, ) ներկայումս վերաբերում է պարահանդեսային զուգապարերին և պարտադիր է լատինամերիկյան ծրագրի կատարման համար։

[thumb|Սամբան 2012 թվականի Աշխարհի առաջնությունում, լատինամերիկյան ծրագիր, [Վիեննա]]
Պարահանդեսային պար սամբային բնորոշ են պարընկերների դիրքերի հաճախակի փոփոխությունը, ազդրերի շարժունությունն ու ընդհանուր արտահայտիչ բնույթը։ Պարային շարժումները բնութագրվում են մարմնի քաշի արագ տեղափոխման միջոցով ծնկների կորացումով և ուղղումով։ Պարարվեստի հիմնական տակտային սխեման՝ *a-slow, slow, a-slow, slow*: Պարողների համար տիպիկ են՝ բոտա ֆոգո (Ռիո դե Ժանեյրոյի շրջանի անվանումից, *Botafogo*), կորտա ժոկա (*corta jaca*), շրջապտույտ (*volta*), արագ շարժումներ (*whisk*) և տրամախաչում (*cruzado*):

Պարահանդեսային պար սամբան առաջացել է մշակութային 2 ավանդույթների՝ Կոնգոյից, Անգոլայից ու Մոզամբիկից Բրազիլիա ժամանած սևամորթ ստրուկների աֆրիկյան ծիսական պարերի և եվրոպական պարերի (վալս, պոլկա) փոխազդեցության արդյունքում։ Սամբան նաև կրել է *շոթե* () բրազիլական պարի ազդեցությունը, որ մշակվել է շոտլանդական պոլկայի գերմանական տարբերակից։ Բրազիլական *շոթեն* չպետք է շփոթել էկոսեզի հետ։ Նախքան եվրոպական պարերի հետ հաղորդակցվելն աֆրիկացիները զույգերով կատարվող պարեր չունեին։

Բրիտանիկա հանրագիտարանը նշում է, որ զուգապարի այս ոճն ունի բրազիլական ծագում։ Սամբայի այս ձևը ԱՄՆ-ում և Արևմտյան Եվրոպայում հայտնի է դարձել 20-րդ դարի 40-ական թվականների վերջին։ Պարողների բազմաթիվ շարժումներ փոխառված են մատչիշայից («*բրազիլական տանգո*»)։ Պարընկերները կարող են իրարից հեռանալ և պարային որոշ շարժումներ կատարել միմյանցից մեծ հեռավորության վրա։

Եվրոպայում մինչև 1914 թվականը պարահանդեսային պար սամբան հայտնի չի եղել, քանի որ նորաձև էր *մատչիշը*, որը համարվում է բրազիլական պար, իսկ Բրազիլիայում մինչև 20-րդ դարի 30-ական թվականները քաղաքային միջավայրում սամբան գոյություն ուներ մատչիշի հետ համակցված, որը Բրազիլիայում շատ նորաձև էր 1870-1914 թվականներին՝ սամբա-մաշիշե (*samba-maxixe*): Մաշիշեն արգելված էր պարողների էրոտիկ շարժումների պատճառով։ Հարկ է նշել, որ մաշիշեի անբռնազբոսիկությունն ու արտահայտչությունը հատուկ է նաև անգոլական տարրաշինյա (*tarraxinha*) պարին, որն առաջացել է անգոլական դանդաղ սամբայից և համարվում է կիզոմբայի տեսակ, իսկ այս բոլոր պարերի մեջ առկա են հին ծիսական շարժումներ՝ ումբիգադա։ Այդպիսի զուգահեռը հիմք է հանդիսանում այն ենթադրության համար, որ անգոլական սեմբան ու բրազիլական սամբան ունեն ընդհանուր արմատներ։

Չնայած պարահանդեսային այս պարը կոչվում է սամբա և առաջացել է բրազիլական պարերից, Բրազիլիայում այն կրում է «միջազգային սամբա» () անվանումը, տիպիկ չէ բրազիլացիներին և երկրում քիչ է հայտնի։ Պարողների կոստյումները, երաժշտական նվագակցությունը և միջազգային սամբայի կատարման ոճը շատ քիչ ընդհանրություններ ունեն սամբա դե գաֆիեյրայի հետ, որը պարահանդեսային հայտնի պար է Բրազիլիայում։ Ժամանակակից պարահանդեսային պար սամբայի շարժումները հիմնականում հիմնված են մաշիշայից փոխառված պարաքայլերի վրա և միշտ չէ, որ կատարվում են սամբայի ռիթմով, քանի որ հաճախ ուղեկցվում են ֆլամենկոյի, չա-չա-չայի և սալսայի երաժշտությամբ։

Լատինամերիկյան մյուս պարահանդեսային պարերի հետ համեմատած՝ զույգով պարահանդեսային սամբան իր էվոլյուցիայի ընթացքում հեռացել է իր արմատներից, որից ստացել է իր անունը, և Բրազիլիայի սահմաններից դուրս կարող է կոչվել «բրազիլական վալս» (*Brazilian Waltz*):

## Սամբայի ռիթմ
Սամբայի, ինչպես նաև աֆրոամերիկյան երաժշտության և պարերի մյուս տեսակների առանձնահատկությունը սինկոպային ռիթմն է։ Բնորոշ է պոլիռիթմերի և խաչաձև ռիթմերի օգտագործումը։

Ռիթմիկ բազմաձայնությունն ստեղծվում է հարվածային գործիքների մեծ հավաքակազմի շնորհիվ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Perna, Marco Antonio. Samba de Gafieira — a história da dança de salão brasileira, 2001. ISBN 8590196585

## Արտաքին հղումներ
* Սամբա նու պե - տեսադաս (Aula de samba no pé com Paulo Aguiar vol.1 em dvd)*
* Պարերի հանրագիտարան։ Սամբա
* Samba de gafiera performance 3
* Samba de gafieira – passos

Կատեգորիա:Պարեր
Կատեգորիա:Հասարակական պար