Իվան Աղայանց

**Իվան Իվանի Աղայանց** (), խորհրդային հետախույզ, գեներալ-մայոր (1965)։  1930 թվականիից աշխատել է ԽՍՀՄ անվտանգության մարմիններում, ղեկավար պաշտոններ է վարել ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին առընթեր Պետական անվտանգության կոմիտեում։ Աղայանցը 1930-ական թվականներին զգալի աշխատանք է կատարել գերմանական ֆաշիզմի հակասովետական պլանների բացահայտման գործում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գլխավորել է գերմանական հետախուզության դեմ ուղղված մի շարք գործողություններ։ Աղայանցի ղեկավարությամբ խափանվել է Ադոլֆ Հիտլերի հավանությանն արժանացած և Էռնստ Կալտենբրունների գլխավորած գերմանական «Երկար ցատկ» օպերացիան, որի նպատակն է եղել վերացնել «Մեծ եռյակի» առաջնորդներին՝ Իոսիֆ Ստալինին, Ուինսթոն Չերչիլին և Ֆրանկլին Ռուզվելտին 1943 թվականին Թեհրանի կոնֆերանսում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։  Ետպատերազմյան տարիներին կազմակերպել ու ղեկավարել է Խորհրդային Միության ու սոցիալիստական մյուս երկրների դեմ արևմտյան պետությունների հետախուզությունների գործունեությունը մերկացնող միջոցառումներ։ Գործնական աշխատանքին զուգընթաց մշակել է հակահետախուզության հատուկ տեսական պրոբլեմներ։ ԽՄԿԿ անդամ (1936), պետական անվտանգության պատվավոր աշխատակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է օգոստոսի 28-ին, Ելիզավետպոլ (այժմ՝ Գանձակ) քաղաքում, հայ քահանա Իվան Սերգեևիչ (1868-1936) և Աննա Միխայլովնա (1879-1955) Աղայանցների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Իվան Սերգեևիչը, եղել է Ելիզավետպոլի նահանգի Զուրնաբադ գյուղի քահանան։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Իվանը զբաղվել է կուսակցական աշխատանքով։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ նրա երկու ավագ եղբայրները (Ալեքսանդր Աղայանց և Միխայիլ Աղայանց) աշխատել են ՄՊՔՎ-ում։ Նույն թվականին աշխատանքի է անցել ՄՊՔՎ-ի տնտեսական վարչությունում, ընտրվել Կոմերիտմիության կոմիտեում և մի քանի տարի ղեկավարել Կոմերիտական կազմակերպությունը։

### Հետախուզությունում
1936 թվականին Իվան Աղայանցն աշխատանքի է անցել արտաքին հետախուզությունում, իսկ 1937 թվականին օպերատիվ աշխատանքի է նշանակվել արտաքին հետախուզության փարիզյան կառույցում՝ քողարկվելով որպես առևտրային ներկայացուցչության աշխատակից, այնուհետև՝ հյուպատոսական բաժնի ղեկավար։ Իսպանիայում հանրապետական ռեժիմի անկումից հետո մասնակցել է Իսպանիայի կոմունիստական կուսակցության առաջնորդներ Խոսե Դիասի և Դոլորես Իբարուրիի Մոսկվա տեղափոխման օպերացիային։

1940 թվականին վերադարձել է Մոսկվա։ Սկզբում նշանակվել է ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի 1-ին վարչության բաժանմունքի պետ, ապա բաժնի պետի տեղակալ։ Ազատ տիրապետել  է ֆրանսերենին, պարսկերենին, թուրքերենին և իսպաներենին, ինչպես նաև բավականին լավ տիրապետել է անգլերենին և իտալերենին։

### Իրան
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես Աղայանցը գործուղվել է Իրան՝ որպես Թեհրանում գտնվող Խորհրդային դեսպանատան  խորհրդական, որտեղ մինչև 1945 թվականի ամառ աշխատել է Իվան Ավալով կեղծանվամբ։ Որպես Իրանում ՊԱԺԿ-ի ռեզիդենտ՝ ցուցաբերել է բացառիկ հետախուզական կարողություններ, ղեկավարել է երկրում նացիստական լրտեսական ցանցի բացահայտման և վերացման միջոցառումները, վերահսկել է ռեզիդենտական գործունեությունը Իրանում, մասնավորապես՝ Գևորգ Վարդանյանի «Թեթև հեծելազոր» խումբը։

Իրանում օպերատիվ միջոցառումներ իրականացնելիս Աղայանցը կարողացել է աշխատել գերմանացիների դեմ Հյուսիսային Աֆրիկայի և Մերձավոր Արևելքի մի շարք երկրներում։ Հատկապես կարևոր են եղել Եգիպտոս և Իրաք  նրա կատարած գործուղումները։ Փոխհարաբերություններ է հաստատել նաև իրանցի քրդերի հետ։ 1943 թվականի օգոստոսի 1-ին, անձամբ Ստալինի հանձնարարությամբ, մեկնել է Ալժիր՝ ֆրանսիացի գեներալ Շառլ դը Գոլի հետ կապ հաստատելու նպատակով։ Առաջադրանքը կատարվել է և շուտով Մոսկվայում տեղի է ունեցել դը Գոլի և Ստալինի հանդիպումը։ 1943 թվականին Աղայանցը, Գևորգ Վարդանյանի խմբի օգնությամբ, կարողացել է խափանել «Երկար ցատկ» օպերացիան, որի նպատակն է եղել սպանել «Մեծ եռյակի» առաջնորդներին՝ Իոսիֆ Ստալինին, Ուինստոն Չերչիլին և Ֆրանկլին Ռուզվելտին 1943 թվականի Թեհրանի կոնֆերանսում։

### Պատերազմից հետո
Պատերազմից հետո Աղայանցը նշանակվել է Փարիզի «լեգալ» ռեզիդենտ, որտեղ տեղափոխվել է 1946 թվականին կնոջ և երեք երեխաների հետ: Առանձնահատուկ հաջողություն էր Մարշալի պլանի ստացումը, որը կապված էր ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների հետպատերազմյան քաղաքականության հետ Եվրոպայում։ Այդ պլանի գաղտնի տարբերակը տրամադրվել է այդ ընթացքում Փարիզ ժամանող խորհրդային պատվիրակության անդամներին։ 

Աղայանցը ԽՍՀՄ է վերադարձել 1947 թվականին։ 1948 թվականից նա արտաքին հետախուզությունում բարձր պաշտոն է զբաղեցրել, նշանակվել է Տեղեկատվության կոմիտեի 2-րդ (Եվրոպական) վարչության պետ։ 1954 թվականից նշանակվել է 101-րդ դպրոցի թիվ 1 հատուկ ամբիոնի (հետախուզություն) պետ։ 1955 թվականին ավարտել է ԽՄԿԿ Կենտկոմին կից Բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ 1959 թվականին Շելեպինը նրան նշանակել է նոր «Դ» բաժնի պետ (դեզինֆորմացիա՝ 1966 թվականին այն վերափոխվել է ՊԱԿ-ի Առաջին գլխավոր վարչության «Ա» ծառայության (ակտիվ միջոցառումներ), որը պատասխանատու է եղել արտասահմանում հասարակական կարծիքի վրա ազդելու համար, այդ թվում՝ դեզինֆորմացիայի միջոցով։ 1965 թվականին ստացել է գեներալի կոչում։ 1967 թվականին Աղայանցը նշանակվել է ՊԱԿ-ի Առաջին գլխավոր վարչության պետի տեղակալ։

### Մահ
Մշտական սթրեսը բացասաբար է անդրադարձել նրա առողջության վրա։ Աղայանցը ծանր հիվանդ է եղել։  Իրանում վարակվել է նաև տուբերկուլոզով։ Վիրահատությունից հետո երկար տարիներ ապրել է միայն մեկ թոքով։ Մահացել է 1968 թվականի մայիսի 12-ին՝ արագ զարգացող քաղցկեղից։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը՝ կնոջ կողքին։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան 
* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշանով 
* Բուլղարական «1944 թ. սեպտեմբերի 9» I աստիճանի շքանշանով։

## Հիշատակ


Stamp of Armenia - 2014 - Colnect 504437 - Ivan Agayants 1911-1968.jpeg|Հայաստանի փոստային նամականիշ, 2014



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գլխավոր հետախուզական վարչության աշխատակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ՊԱԿ սպաներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ հետախույզներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ