Քրիստոնեական էթիկա

**Քրիստոնեական էթիկան** կամ քրիստոնեության բարոյական ուսմունքը սահմանում է մարդկային վարքի բարոյական ուղեցույցները: Մարդկային վարքագիծը հիմնված է մարդու էության և նպատակի, Աստծո հետ նրա հարաբերությունների մասին քրիստոնեական գաղափարի վրա: Քրիստոնեական էթիկան կարելի է անվանել քրիստոնեական գործողության տեսություն։

Քրիստոնեության էթիկան արտահայտված է **քրիստոնեական էթոսով**, կյանքի որոշակի ոճով, որն իր դրսևորումներով բազմազան է և բնորոշ է ինչպես անհատներին, այնպես էլ քրիստոնյաների սոցիալական մեծ խմբերին:

Միևնույն հիմնական արժեքները պահպանելով, յուրաքանչյուր դարաշրջան և տարբեր քրիստոնեական դավանանքներ առաջարկել են իրենց սեփական ըմբռնումը քրիստոնեական էթիկական սկզբունքները գործնականում թարգմանելու կոնկրետ ուղիների վերաբերյալ: Քրիստոնեության բարոյական ուսմունքի իմաստի հետագա նույնականացմանն ու բացահայտմանը կարող են նպաստել սոցիալական իրականության, մտածելակերպի և արժեքային համակարգերի փոփոխություններին ինչպես նաև հնության փիլիսոփայական ժառանգության յուրացումանը և աստվածաբանության զարգացմանը։

## Քրիստոնեական էթիկայի աղբյուրները
Քրիստոնեական էթիկայի սկզբնաղբյուրն առաջին հերթին Քրիստոսի կյանքն է, Լեռան քարոզի պատվիրանները, նրա աշակերտների, առաքյալների, եկեղեցու հայրերի կյանքն ու քարոզությունը, ինչպես նաև բարոյական կյանքի օրինակները, որոնք բացահայտված են Ս. ժամանակակից եկեղեցու կյանքը։ Քրիստոնեական էթիկան դրսևորվում է ոչ այնքան բարոյական գաղափարների պատմության մեջ, որքան Եկեղեցու կյանքում։

Թեև Աստվածաշունչը նյութեր է տրամադրում էթիկայի կառուցման համար, այն չի առաջարկում էթիկա, որը կարող է անմիջապես ընդունվել որպես գործողության ուղեցույց: Աստվածաշնչյան գրքերի հեղինակներից յուրաքանչյուրն ապրել է իր ժամանակներում, որի համար կար իրենց հատուկ (երբեմն միմյանցից տարբերվող) բարոյականություն:

## Տարբերությունը քրիստոնեական էթիկայի և այլ էթիկական համակարգերի միջև
Քրիստոնեական էթիկայի և այլ էթիկական համակարգերի միջև հիմնական տարբերությունը բխում է նրանից, որ կրոնը որոշում է քրիստոնեական աշխարհայացքի բոլոր հիմնական հատկանիշները։ Աստծո Որդին մարմնացավ մարդու մեջ, չարչարվեց մարդկանց համար, խաչվեց և հարություն առավ: Հենց Քրիստոսի արարքներն ու վարքագիծը, ինչպես Նրա ապրելակերպը, օրինակ և չափանիշ են Նրա հետևորդների համար:

* Քրիստոնեական էթիկան ոչ այնքան տեսական սկզբունքների համակարգ է, որքան քրիստոնյաներին համապատասխան կենսակերպ
* բոլոր բարոյական պահանջները հիմնված են Աստծո փրկարար գործողությունների վրա և հետևաբար կարելի է հասկանալ միայն փրկության պատմության համատեքստում (Քրիստոսի կատարած փրկության աշխատանքը ոչ միայն նախորդում է բարոյական պարտականություններին, այլև հնարավոր է դարձնում դրանց բուն կատարումը).
* բարոյական կյանքի բոլոր դրսևորումները անբաժանելի են կրոնից՝ իր պաշտամունքային և բարեպաշտական առումներով (դրանք այն միջոցներն են, որոնց միջոցով բարոյական կյանքն արտահայտվում է):

Քրիստոնեական էթիկան ընդգծում է մարդու կողմից շնորհ, ողորմություն (այդ թվում՝ մեղքերի թողություն):

Քրիստոնեական էթիկական սկզբունքները հիմնված են Աստվածաշնչի ուսմունքի վրա՝ որպես մարդու հանդեպ Աստծո կամքն արտահայտող գրքի: Մարդկային կամքը վնասվել է մեղքից, այսինքն՝ Աստծո կամքին դիմադրելուց: Աստծո կամքն է *«սիրել քո Տեր Աստծուն քո ամբողջ սրտով, քո ամբողջ հոգով և քո ամբողջ մտքով և քո մերձավորին քո անձի պես սիրել»* (Մատթեոս 22.36-40): Աստծո շնորհը փոխում է մարդուն և թույլ է տալիս ճիշտ ընտրություն կատարել և գործել ըստ Աստծո կամքի: Ինչպես մեղքը կարող է լինել և՛ անհատական, և՛ սոցիալական երևույթ, այնպես էլ շնորհը կարող է դրսևորվել անհատի և հասարակության մեջ: Քրիստոնեական էթիկան ունի աստվածաբանական ասպեկտ. այն ուղղված է դեպի հասարակության իդեալը՝ Աստծո Թագավորությունը, որտեղ բոլորը կապրեն Աստծո և բնության հետ ներդաշնակ (տե՛ս Եսայի մարգարեի տեսիլքը):

## Քրիստոնեական էթիկայի զարգացում
### Նախորդներ
Քրիստոնեական էթիկան շատ առումներով նման է հրեական էթիկային. թերևս քրիստոնեական էթիկայի ամենակարևոր տարբերությունը թշնամիներին սիրելու պատվիրանն է։ Ժամանակակից գիտնականները ենթադրել են, որ Հիսուսի հայտարարությունները՝ ձեր թշնամիներին սիրելու մասին (շրջեք մյուս այտը, եթե մեկին հարվածում եք, քայլեք երկու մղոն, եթե ստիպված եք քայլել մեկով և այլն) հռոմեական զավթիչներին խաղաղ դիմադրության ծրագրի մի մասն էր։ Այդպիսով ենթադրելով, որ մեր ժամանակներում քրիստոնեական էթիկան չի կարող ընկալվել բացառապես որպես անհատական էթիկա։ Դա նաև սոցիալական էթիկա է, որը վերաբերում է այն ամենին, ինչ տեղի է ունենում Երկրի վրա:

### Նոր կտակարան
Պողոս առաքյալը նշել է, որ Մովսեսի օրենքը գոյություն է ունեցել, բայց օրենքը չի կարող շնորհ և փրկություն տալ մարդուն, փրկությունը հնարավոր է միայն Հիսուս Քրիստոսի միջոցով: Հնազանդություն Աստծո կամքին։ Առանձին-առանձին, քրիստոնեության բարոյական սկզբունքներն այս կամ այն ձևով կարելի է գտնել համաշխարհային տարբեր կրոններում, բայց Աստծո մասնակցությունն է մարդու փրկությունը, որը նրանց առանձնահատուկ է դարձրել: Քրիստոնեության մեջ կա արժեքների վերագնահատում. գլխավորը Աստծո կամքի կատարմամբ հասնելն է։ Երկնային Արքայության, կյանքի օրհնությունները ոչ մի կերպ չեն նպաստում այդ նպատակին հասնելուն, իսկ կյանքի դժբախտությունները, ընդհակառակը. սպասիր նրանց, ովքեր հետևում են Քրիստոսին: Յուրաքանչյուր քրիստոնյա պարտավոր է «վերցնել իր խաչը» և հետևել Քրիստոսին:

### Սկզբնական քրիստոնեություն
Առաջին դարերի քրիստոնեական էթիկան լիովին համընկնում է Ավետարանի հետ։ Վաղ քրիստոնեության խնդիրն էր ոչ թե վանական մենությունը կամ անձնական փրկության մտահոգությունը, այլ աշխարհի հետ ամենաակտիվ փոխգործակցությունը: Այս փոխազդեցությունը միաժամանակ չդադարող և ողբերգական պայքար էր։ Ամբողջ մարդկության հոգևոր վերածննդի թթխմոր ծառայելը հնարավոր եղավ միայն մինչև վերջ զոհաբերվելով։ Այս ժամանակաշրջանին բնորոշ հատկանիշ է նաև քրիստոնեության լիակատար օտարումը քաղաքական և հասարակական կյանքի շահերից։  Եկեղեցու և պետության միավորման դեմ բողոքը առանձնահատուկ ուժգնությամբ արտահայտեց Տերտուլիանոսը, ով պետությունը ճանաչեց որպես սատանայի ստեղծագործություն։

### Եկեղեցու հայրերի դարաշրջան
Աստծո Արքայության մասնակից դառնալու համար մարդը պետք է սովորի կատարել Աստծո կամքը: Ասկետիկիզմը նկարագրում է մարդու փոփոխությունը «Ես չեմ կարող չմեղանչել» վիճակից «Ես չեմ կարող մեղանչել» վիճակի միջոցով դեպի «Ես չեմ կարող մեղք գործել» վիճակի, այսինքն՝ մարդը կատարում է Աստծո ծրագիրը իր համար և կատարում է. Աստծո և մերձավորի հանդեպ սիրո պատվիրանը:

Հեթանոսների առաքինությունները, ըստ էության, արատներ են, որոնք միայն փայլուն տեսք ունեն: Բայց եկեղեցուն պատկանելը չի երաշխավորում փրկությունը. միայն Աստծո կողմից ընտրվածներն են շնորհ ստանում և փրկվում: «*Շնորհը* Աստծո պարգևն է»: Բայց քանի որ Աստծո նախասահմանումը բացարձակ առեղծված է, ոչ ոք չպետք է կորցնի փրկության *հույսը։* Ընդհակառակը, բոլորը պետք է փորձեն արժանի լինել Աստվածային շնորհին: Ուստի *հույսը* միանում է *հավատքին* ու *սիրուն* ՝ որպես քրիստոնեական հիմնական առաքինություններից մեկը: Մեղքի բնածին ճանաչումը Օգոստինոսին չխանգարեց ընդունելու մեղքն ու չարությունն ընդհանրապես ոչ որպես ինքնուրույն սկզբունք, այլ միայն որպես բարու բացակայություն, դրանից բխում է դպրոցական դիրքորոշումը. », որը հետագայում պաշտպանեց հատկապես  այբնիցը։

Աստծո գործողությունը մարդկային այլասերված բնության նկատմամբ պետք է անխուսափելիորեն բռնի լինի: Այն, որ Աստված օգտագործել է հարկադրանքը, ակնհայտ է, ըստ Օգոստինոսի, Պողոս առաքյալի օրինակից, որը «ստիպված էր ճանաչել և տիրապետել ճշմարտությանը Քրիստոսի մեծ բռնությամբ»։ Այն, որ Աստված  պատժում է, հետևում է, որ և՛ պետությունը, և՛ եկեղեցին պատժեն և բռնի դարձի բերեն հերետիկոսներին: Բարձրագույն բարիքի գաղափարը Օգոստինոսի մոտ համընկնում է Աստծո քաղաքի (Civitas Dei) հայեցակարգի հետ, որպես ամենաբարձր աստվածային համաշխարհային կազմակերպության, որն ունի նախախնամական իրականացում աշխարհում: Ընդհանրապես, Օգոստինոսի ողջ էթիկան տոգորված է ծայրահեղ *[[գերբնական]]ությամբ*  Նրա համար մարդը միայն բարոյական կատարելագործման նյութ է, որի իսկական աղբյուրը կարելի է ճանաչել միայն Աստված, իսկ անհրաժեշտ միջնորդը եկեղեցին է. վերևից ստացված շնորհը դառնում է առաքինության համարժեք:

### Սխոլաստիկա
Դպրոցը մշակեց յոթ առաքինությունների և յոթ մահացու մեղքերի համակարգ՝ դրանց հակազդելու համար: Ասցետիզմում, որպես կանոն, յուրաքանչյուր մեղք հակադրվել է ինչ-որ առաքինության «հպարտություն և խոնարհություն, պոռնկություն և մաքրաբարոյություն և այլն»: Թոմաս Աքվինացին ընդունեց Պլատոնի հնագույն առաքինությունները՝ արդարություն, քաջություն, համբերություն և համեստություն, և դրանց ավելացրեց քրիստոնեական առաքինությունները՝ հավատք, հույս, գթություն:

Սխոլաստիկ էթիկան չի պարունակում որևէ նոր սկզբունքներ, այլ ներկայացնում է նախորդ ուսմունքների համակարգում և բարդ միահյուսում։ Կիրառելով կյանքին և ձգտելով լուծել հասարակական կյանքի բազմաթիվ մասնավոր հարցեր քրիստոնեության տեսանկյունից՝ սխոլաստիկա ծնում է հատուկ կազուիստական էթիկայի ընդարձակ գրականություն: Ամենահայտնին ՝ «Աստեսանա», «Ռոզելլա», «Անժելիկա»:

Այդ  էթիկայի մեջ մենք հանդիպում ենք մի քանի հակադիր ուղղությունների՝ երբեմն կտրուկ բախվող, երբեմն համադրվում հաշտարար հասկացությունների մեջ։ Այդպիսի ուղղություններն են Թոմաս Աքվինացու էթիկական ինտելեկտուալիզմը և ունիվերսալիզմը, ով արիստոտելյան և ստոյական էթիկան հարմարեցնում է քրիստոնեությանը, և Դունս Սքոտուսի հակառակ կամավորությունն ու անհատականությունը: Վերջինիս կարծիքով՝ Աստված բարին է ուզում ոչ թե այն պատճառով, որ ճանաչում է այն որպես այդպիսին, այլ ճիշտ հակառակը՝ Աստծու ուզածը պետք է լավ ճանաչել։

Հակադրությունը էթիկական գերբնականության և նատուրալիզմի միջև, հատկապես եկեղեցական իշխանության և խղճի սկզբունքի վերաբերյալ, նշանակում է երկու տարբեր տեսանկյուններից մոտենալ մարդկային բարոյականությանը:

**Գերբնականության էթիկան**, որը կապված է կրոնի և եկեղեցու ուսմունքների հետ, պնդում է, որ բարոյական սկզբունքները գալիս են վերին ուժերից՝ Աստծուց կամ այլ աստվածային էակներից: Այս մոտեցմամբ մարդը պետք է հետևի այդ սկզբունքներին, որոնք հաստատվում են կրոնական հեղինակությունների կողմից, և դրանք գերակա են մարդկային անհատական ցանկությունների կամ սոցիալական պայմանների նկատմամբ:

**Նատուրալիզմը** հակառակն է, պնդում է, որ բարոյականությունը մարդկային բնությունից և աշխարհի բնական օրենքներից է գալիս: Այս տեսանկյունը շեշտում է, որ բարոյական օրենքները բխում են մարդկային բնությունից, հասարակության ծագման և բնական իրավունքի սկզբունքներից, որոնք չեն պահանջում կրոնական մեկնաբանություն կամ ուղղորդում: Այս ուղղությունների հաշտեցումը ծնում է սխոլաստիկայի հատուկ հասկացություն, որն ունի ընկած մարդուն բնորոշ բարի մնացորդի իմաստը: Խիղճը, որպես սինդերեզիսի առանձին դրսևորում, պահպանելով իր սուբյեկտիվությունը, միաժամանակ ընկել է օբյեկտիվ կրոնական օրենքի իշխանության ներքո։ Գերմանացի միստիկ Մայստեր Էքհարթի համար Synderesis-ը նշանակել է աստվածության այն կայծը մարդու մեջ, որը հնարավոր է դարձնում Աստծուն մոտենալը: Այս փիլիսոփան, ով վերակենդանացրել էնեոպլատոնիզմը գերմանական հողի վրա, նույնպես ռեֆորմացիայի ավետաբերներից մեկն է: Նրա կարծիքով՝ «գործերը չեն, որ մեզ սուրբ են դարձնում, այլ սրբությունն է սրբացնում մեր գործերը»։ Չնայած իր միստիցիզմին ՝ Էքհարթը պնդում է սրբության *ակտիվ* դրսևորման անհրաժեշտությունը։ Ամենաբարձրը, որին մարդը հասնում է առեղծվածային խորհրդածության մեջ, պետք է կյանքի կոչվի սիրով ու գործով:

Էքհարթի միստիկան իր աշակերտից՝ կրոնական երազող Հենրիխ Սուսոյից ստացել է բանաստեղծական և գեղագիտական բնույթ: Յոհան Թաուլերը և « Գերմանական աստվածաբանության» անհայտ հեղինակը (  14-րդ դարի վերջ) միստիցիզմի ծանրության կենտրոնը տեղափոխել է սեփական անհատականությունից հրաժարվելու վրա։ Մեղքի էությունը կայանում է սեփական «ես»-ի պնդման մեջ, սեփական կամքի մեջ. Հետևաբար, բարոյական մաքրումը հիմնված է մարդու հոգևոր աղքատության և համեստության գիտակցության վրա: Կրոնականության նույն փոխանցումը մարդկային ոգու խորքերն իրականացնում է հայտնի «Քրիստոսի նմանակումը» գրքի հեղինակը, որը կոչ է անում հիմնականում ընդօրինակել Քրիստոսի սերն ու տառապանքը. «in cruce salus et vita, in cruce summa virtutis., in cruce perfectio sanctitatis»։

### Ռեֆորմացիա և հակառեֆորմացիա
Լյութերի բարոյական ձգտումը և նրա ստեղծած Ռեֆորմացիան հանգեցրել են իսկական սկզբնական քրիստոնեության այս նույն վերականգնմանը: *[[Հիսուսի միաբանություն|Ճիզվիտիզմի]]* բարոյականությունը ներկայացրել  է վերադարձ դեպի միջնադարյան կաթոլիկ բարոյականությունը՝ իր հիմնական սկզբունքով՝ մեկ եկեղեցի՝ որպես անհատի խղճի և բարոյական բարձրագույն իշխանության փոխարինող: Ներքին բարոյական ինքնորոշման այս փոխարինումը արտաքին հնազանդությամբ հստակ բացահայտվել է *հավանականության* իեզուիտների տեսության մեջ, ըստ որի բարոյական հարցերում ցանկացած կասկած պետք է լուծվի խոստովանողի կամ, ընդհանրապես, եկեղեցու հեղինակության կողմից: Իեզուիտների տեսության և պրակտիկայում շատ կարևոր նշանակություն է ստանում նպատակի և մտադրության հեռաբանական և միևնույն ժամանակ հոգեբանական սկզբունքը. Ըստ էության այնտեղ հանդիպում են Աբելարդի և Ռեֆորմացիայի մի փոքր փոփոխված *ինտենցիոնալիզմի*։ Միակ տարբերությունն այն է, որ Աբելարդի և Ռեֆորմացիայի ներկայացուցիչների տեսանկյունից փոխադարձ բարոյական արժեք ունեցող գործողություններն ու շարժառիթները պետք է համահունչ լինեին միմյանց հետ, մինչդեռ Իեզուիտների մեջ գործողությունները համարվում էին բարոյապես անտարբեր, որը ստացել է զգալիորեն տարբեր իմաստներ։

### Նոր ժամանակ
Քրիստոնեությունն իր առաջացման սկզբից մինչև մեր օրերը չի դադարել շատ ուժեղ ազդեցություն ունենալ հետագա բոլոր էթիկական կառույցների վրա՝ բխելով նույնիսկ ամենահակառակ տեսակետներից։

## Քրիստոնեական էթիկայի հիմնախնդիրներ
### Չարի և բարու չափանիշների խնդիր
Բարու և չարի փոխհարաբերությունները դասական էթիկական խնդիր է, որն առաջնային տեղ է գրավում քրիստոնեության մեջ, քանի որ այն դիտարկվում է ոչ միայն բարոյականության համատեքստում, որպես հիմնական գնահատողական հասկացությունների մի ամբողջություն, որով որոշվում է մարդու դրական կամ բացասական վարքը, այլ նաև մետաֆիզիկայի շրջանակներում։ Բարին ու չարը քրիստոնեության մեջ գոյաբանական հասկացություններ են, որոնք ունեն իրենց սեփական աղբյուրներն ու ակունքները:

* Անվերապահ և բացարձակ բարիքի էությունը հավերժական, ամենակարող, ամենաներկա, ամենագիտակից, ամենալավ, ամենաարդար, ամենագոհ և ամենաօրհնյալ Աստվածն է, ամեն ինչի աղբյուրը և երանության մեջ հավիտենական կյանքի երաշխավորը: Աստված ստեղծել է աշխարհը և առաջին մարդկանց, և արարման յուրաքանչյուր փուլ ուղեկցվել էր «և Աստված տեսավ, որ լավ էր» բառերով: Եբրայերեն «թով» («լավ») բառը նշանակում է ներդաշնակություն, կատարելություն, օգտակարություն և բարերարություն: Սլավոնական «լավ» բառը վերադառնում է նույն իմաստային հիմքին: «Սա լավ է» արտահայտությունը նշանակում է Երկրի ընդհանուր բարությունն ու համապատասխանությունը կենդանի էակների ապագա բնակության համար:  Կան երեք հիմնական աստվածաբանական առաքինություններ ՝ հավատք, հույս, սեր։ Արևմտյան քրիստոնեության մեջ ընդունված է յոթ առաքինություն .
* Պատահական չէ, որ բարու և չարի մասին առաջին հիշատակումը մեկ առնչությամբ պարունակվում է Ծննդոց գրքում, երբ նկարագրվել է բարու և չարի գիտության ծառը . մարդիկ խախտեցին Աստծո արգելքը և այդպիսով սովորեցին չարը: Սա բացահայտում է ողջ մարդկության բարու և չարի հետագա դիալեկտիկան, որը ծագել է անհատի հոգևոր խորքերում. Աստծո պատկերով և նմանությամբ ստեղծված մարդը (բարի սկզբունք) անպայմանորեն մեղավոր կլինի (չար սկզբունք): Նմանատիպ էթիկական խնդիր է չարի խնդիրը կրոնի փիլիսոփայության և թեոդիկության դիրքորոշման մեջ, Աստծուն արդարացնելու փորձը չարի գոյության համար նրա ստեղծած աշխարհում: Թեոդիսիին առաջին հերթին հետաքրքրել է արդարադատության թեման։ Թեոդիկության կարևոր կետերից է ազատ կամքի ՝ որպես չարի աղբյուրի մասին պոստուլատը, այսինքն՝ միայն բարոյական չարիքը կարող է առաջացնել ֆիզիկական չարություն։ Չարի գոյության երկրորդ հնարավոր պատճառն կամ պատճառն այն է, որ Աստված «չարին ուղղում է դեպի բարին»:

Նաև, աշխարհում բարու և չարի փոխհարաբերությունների էթիկական հարցը շարունակվում է սոտերոլոգիայում: Փրկությունը, ըստ քրիստոնեական էթիկայի, նշանակում է մարդու և մարդկության ազատում մեղքից, տառապանքից և մահից: Կարևոր է, որ Հին Կտակարանում բարության չափանիշը Աստծո կամքին հետևելն էր, որը ձեռք բերեց Մովսեսի օրենքի ձևը, Նոր Կտակարանում ավելացվում է փրկության չափանիշը՝ Փրկիչ Հիսուս Քրիստոսը։

Չարի և մահվան նկատմամբ վերջնական հաղթանակը, ըստ քրիստոնեական ուսմունքի, կգա ոչ թե երկրի վրա, այլ Երկնքի Արքայության մեջ՝ մեռելներից ընդհանուր հարությամբ: Այս պահին կարևոր է բացահայտել բարու և չարի պոտենցիալ հասկացությունները՝ դրախտ և դժոխք: Դրանց համապատասխան կզարգանա հրեշտակների և դևերի համակեցության հակադրությունը։

* Քրիստոնեության մեջ դրախտը երկու իմաստ ունի՝ որպես այն վայրը, որտեղ Ադամն ու Եվան ապրել են նախքան մեղք գործելը («դրախտ Եդեմում արևելքում») և որպես հավերժական երանության վայր այն մարդկանց համար, ովքեր արդար կյանքով են ապրել: Երկրորդ, հայտնաբերված դրախտի գաղափարը հայտնվել է միայն Նոր Կտակարանում։ Ենթադրվել է, որ Քրիստոսը կրկին բացել է դրախտի դարպասները մարդկանց համար այն բանից հետո, երբ նա իջավ դժոխք և դուրս բերեց Հին Կտակարանի արդարների հոգիները: Ուղղափառությունն ու կաթոլիկությունը պնդել են, որ մահից հետո հոգին դրախտ գնալու համար պետք է մկրտվել, մասնակցել հաղորդություններին և պահպանել հոգևոր մաքրությունը աղոթքներում և ողորմած գործերում: Բողոքականությունը պնդում է, որ հոգին դրախտում հայտնվելու համար պետք է անկեղծորեն հավատալ Հիսուս Քրիստոս Փրկչին, ով խաչվել և մահացել էմարդկության մեղքերի համար, և պետք է հետևել նրա պատվիրաններին: Բողոքական ուղղությունների մեծ մասը ճանաչել է միայն մկրտության և հաղորդության խորհուրդը:

Մեղավորության և մարդու ազատ կամքի խնդիրը

* Քրիստոնեական էթիկայի տեսակետից մեղքը Աստծո կամքին հակառակություն է նրա ստեղծագործությունների կողմից, Աստծո հետ ուխտի խախտում, աստվածային պատվիրանների գիտակցված անհնազանդություն, այսինքն՝ Աստծուն հակասող մի բան մարդու մեջ՝ որպես կոչված էակ: «նման» լինել Նրան: Համարտիոլոգիան՝ մեղքի վարդապետությունը, զբաղվել է աստվածաբանության նման թեմաներով: Նա առաջին հերթին փորձում է բացատրել մեղքի բուն պատճառը, որը կայանում է մարդու բնության այլասերվածության մեջ, ինչպես նաև ընդգծում է, որ գոյաբանական մեղքը ոչ թե կոնկրետ արարք է, այլ ներքին տնտեսություն, որը տանում է նրան դեպի մեղսագործություն: Քրիստոնեության մեջ այս հասկացությունը վերաբերում է սկզբնական մեղքին, որը մարդուն օտարացրել է Աստծուց և ենթարկվել վշտի, հիվանդության և մահվան:
** Ազատ կամքը քրիստոնեական էթիկայի մեջ մարդուն տրված աստվածային շնորհի հիմնաքարային հասկացությունն է, քանի որ այն մարդու մեջ Աստծո «պատկերի» հաստատումն է: Քրիստոնեական էթիկան սովորեցնում է, որ այն պետք է հասկանալ որպես «անձին տրված հոգու ուժերն ու հատկությունները՝ միտք, կամք, զգացում»: Այսպիսով, աստվածային նախախնամությունը բաղկացած է ոչ թե իդեալական ֆատալիզմից, այլ ճակատագրի և մարդու ազատ կամքի սիներգիայից: Քրիստոնեական էթիկան հակված է այն տեսակետին, որ առաջին մարդիկ նույնպես մեղքն ընտրել են ազատ կամքի ուժով։

Մեղավորության՝ որպես սկզբնական մեղքի հետևանքով չարի հանդեպ նախատրամադրվածության և մարդու ազատ կամքի համակեցության և հարաբերակցության էթիկական հարցը դիտարկվել է հատկապես Եկեղեցու հայրերի դարաշրջանում, մասնավորապես՝ վեճերում։ Օգոստինոս Ավրելիոսի և պելագիականության մասին: Ըստ Օգոստինոսի՝ մարդու ազատ կամքը փչացել է անկումից և ուղղված է դեպի վատ արարքներ, հետևաբար Աստծուն կարելի է վերադառնալ միայն «ճշմարիտ» կրոնի հետևորդ լինելով՝ շնորհի միջոցով, որն առաքինությունից առաջնային է։ Պելագիուսը շնորհը հասկացել է որպես մարդու բնական կարողություն՝ ըստ Աստծո պատվիրանների և Քրիստոսի օրինակով բարին հասնելու, այսինքն՝ նա ժխտեց սկզբնական մեղքը. մարդու փրկությունը հնարավոր է միայն ազատ կամքով, անձնական բարոյական և ասկետիկ ինքնակատարելագործմամբ։ Բայց 416 և 418 թվականներին Կարթագենի ժողովներում պելագիականությունը դատապարտվել է որպես հերետիկոսություն: Բարեփոխիչների կողմից որդեգրվել է ազատ կամքի ժխտման օգոստինյան դիրքորոշումը։ Մ.Լյութերի ուսմունքը մանրամասնորեն ներկայացվել է «Կամքի ստրկության մասին» աշխատության մեջ՝ որպես պատասխան Էրազմ Ռոտերդամացու «Դիատրիբ կամ խոսք ազատ կամքի մասին» գրքին։ Ջ.Կալվինը իր «Հրահանգներ քրիստոնեական կյանքի համար» աշխատությունում զարգացրել է Օգոստինոսի և Լյութերի գաղափարները՝ հիմնվելով Պրովիդենսի թեմայի վրա։

* Հատկանշական է, որ քրիստոնեական կոնֆեսիաներում մեղսականության և ազատ կամքի ընկալումը ունի իր առանձնահատկությունները։ Կաթոլիկ էթիկան ենթադրել է, որ մարդկային ազատ կամքը մեղքի անմիջական պատճառն է, իսկ դրա ախտորոշման մեջ կա նաև մի քանի ոչ անմիջական պատճառներ, բայց երեք հիմնականներն են՝ ցանկասիրությունը (կեղծ զգայություն՝ անձի հոգևոր հետաքրքրությունների փոխարեն), աշխարհիկ հոգսերը և զվարճանքները, ինչպես նաև Սատանայի հնարանքները։ Պրոթեստանտ էթիկան մեղքի էությունը տեսել է Աստծո հետ անձնական թշնամության վիճակում՝ հրաժարվելով վստահել աստվածային խիստ հրահանգներին, այսինքն՝ անշահավետության և կարծրությունի մեջ, իսկ արտաքին դրսևորումները նրա վարքում՝ հպարտություն, զգայականություն և վախ։ Ըստ ուղղափառության՝ մեղքի ուսմունքը ունի ավելի այլ ուղղվածություն, որպես հոգու հիվանդություն կամ վերքեր, որոնք բարդացնում են փրկության ճանապարհը։ Քրիստոնեական դասական դասակարգումը առանձնացնում է յոթ մահացու մեղքեր՝ հպարտություն, ագահություն, մոլեռանդություն, նախանձ, գրգռվածություն, բարկություն և հոգնություն, բայց ամենավատ մեղքը համարվում է «Սուրբ Հոգու դեն չհրաժարում» (Մարկ. 3:29)։ XX դարում օրթոդոքսական համարտիոլոգիայի վերաիմաստավորումով զբաղվել են Ռ. Նիբուր, Պ. Թիլիխ, ազատության աստվածաբանության և ֆեմինիստական աստվածաբանության ներկայացուցիչները։ Դ. Բոնհեֆեր «Էթիկա» աշխատանքում պնդել էր, որ քրիստոնյան իրավունք ունի բռնի գործողությունների, երբ դիմադրել է քաղաքական կամ ազգային տիրապետությանը, որոնք չեն բացառել մեղքը, բայց կարող են նվազեցնել մեղքի ծանրությունը։
* Քրիստոնեական էթիկայի համաձայն՝ «Աստծո կամքով» Քրիստոսը քավել մարդկության մեղքերը, երբ խաչվեց խաչի վրա  Բայց մարդու սեփական ազատագրումը մեղքից ենթադրում է ազատ կամք՝ արտահայտված ապաշխարության գործունեությամբ, որին նախորդում է խիղճը, մեղքի զգացումը և ամոթը։ Այսպիսով, ապաշխարությունը պետք է ներառի մեղքի գիտակցումը և հավատքի միջոցով դրա ներման հույսը, այն կարող է ներկայացվել խոստովանության, աղոթական ասկետիզմի, կրոնական պատժի կամավոր ընդունման ( զղջման ), գայթակղությանը կամային դիմադրության, կատարելագործման հաստատակամ որոշման և այլնի տեսքով. .

Նմանատիպ էթիկական խնդիր դիտարկվel է ժամանակակից կրոնական նորմատիվ մարդաբանության մեջ: Մարդը մեղավոր է, բայց նա կապված է կատարելության և սրբության գաղափարների հետ և կարողություն ունի մոտենալու մարդկային իդեալին կրոնում ( նահատակներ, կրքակիրներ, սրբեր ):

Փիլիսոփայության մեջ նախատրամադրված մեղքի գաղափարը, որը վերածվել է քրիստոնեական բարոյականության հատուկ համակարգի, առանձնահատուկ կերպով բացահայտեց Ֆ. Նիցշեն, այնուհետև Մ. Առաջինի համար վրդովմունքը հայտնվել է որպես քրիստոնեական էթիկայի աղբյուր, նվաստացած և վիրավորված մարդկանց բարոյականությունը, այդ թվում՝ «ստրուկները» Աստծո զորությամբ, երկրորդի համար՝ վիրավորանք հասկացությունը հայտնվել է հակառակ ձևով՝ հիմք. հումանիզմի, որն ի սկզբանե կառուցված էր «ժխտման և վրեժխնդրության մղումների» վրա Աստծուն:

### Կյանքի իմաստի և մարդու նպատակի խնդիր
Քրիստոնեության համաձայն՝ երկրի վրա մարդու գոյությունն ունի խոր իմաստ, մեծ նպատակ և բարձր նպատակ, քանի որ աստվածային տիեզերքում անիմաստ ոչինչ չի կարող լինել։ Ճշմարիտ քրիստոնյան, որպեսզի կատարի իր ճակատագիրը երկրի վրա և ստանա ճշմարիտ փրկություն, նախ պետք է ճանաչի ճշմարիտ Աստծուն և ճիշտ հավատա Նրան, և երկրորդ՝ ապրի այս հավատքով, այսինքն՝ ապրի Աստծո պատվիրանների համաձայն, ձեռնպահ մնա մեղքից, կատարի քրիստոնեական առաքինություններ, քանի որ «հավատն առանց գործերի մեռած է» (Հակոբոս 2.20): Այլ կերպ ասած, քրիստոնեական էթիկան սովորեցնում է, որ այն մարդը, ով Աստծուց ժառանգել է անմահ հոգի, ազատ կամք և բանականություն, ճանաչելով Աստծուն և նմանվելով Նրան, պետք է կատարյալ լինի, «ինչպես քո Երկնային Հայրն է կատարյալ» (Մատթեոս 5.48):

* Այսպիսով, քրիստոնեական էթիկան չի կարող դիտարկվել առանց պրակտիկայի, որը մարմնավել է քրիստոնեական բարոյականության նորմերն ու արժեքները, նյութականացնում է մարդու և Աստծո միջև կնքված ուխտը և լիովին բացահայտում է պատշաճի հայեցակարգը: Քրիստոնեության մեջ Հին Կտակարանի հիմնական բարոյական հրահանգները համարվում են Աստծո Օրենքի տասը պատվիրանները, որոնք տրվել են Մովսեսին Սինա լեռան վրա: Նոր Կտակարանը համապատասխանում է Լեռան քարոզի ժամանակ Հիսուս Քրիստոսի շուրթերից ստացված ինը երանություններին: Կարևոր է, որ երանիները չխախտեն օրենքը, այլ նպատակ ունեն լրացնել այն: Առաջին պատվիրաններն արգելում են, երկրորդը սովորեցնում է, թե ով և ինչպես կարող է հասնել քրիստոնեական օրհնության, կատարելության և սրբության:
* Քրիստոնեական էթիկայի ամենակարևոր հասկացությունը սերն է. «Ով չի սիրում, չի ճանաչում Աստծուն, որովհետև Աստված սեր է» ( Ա Հովհաննես 4.8): Օրենքի տասը պատվիրանները դրվել էին երկու տախտակների վրա՝ որպես երկու տեսակի սիրո խորհրդանիշ՝ սեր Աստծո և մերձավորի հանդեպ: Մատնանշելով այս երկու տեսակի սիրո՝ Նոր Կտակարանական Քրիստոսը, երբ հարցրել են, թե որ պատվիրանն է ավելի մեծ և կարևոր, քան բոլորը օրենքում, պատասխանում է. «Սիրիր քո Տեր Աստծուն քո ամբողջ սրտով և քո ամբողջ հոգով, և քո ամբողջ մտքով: Սա առաջին և մեծագույն պատվիրանն է։ Երկրորդը նման է դրան՝ սիրիր մերձավորիդ քո անձի պես: Այս երկու պատվիրաններից են կախված ամբողջ օրենքը և մարգարեները» (Մատթեոս 22.37-40): Պողոս Առաքյալն ընդգծել է սիրո առանձնահատուկ հատկությունները. «Սերը համբերատար է, բարի, սերը չի նախանձում, սերը չի պարծենում, չի գոռոզանում, կոպտորեն չի գործում, անիրավության վրա չի ուրախանում, այլ ուրախանում է ճշմարտությամբ, ծածկում է ամեն բան, ամեն բանի հույս է տածում, ամեն բանի համբերում է...» (Ա Կորնթ . 13:4-7):

Խոնարհությունը, ողորմությունը և ներողամտությունը նույնպես առանձնահատուկ տեղ են գրավել քրիստոնեական էթիկայի մեջ: Մարդը պետք է ակտիվորեն ներմուծի աստվածային ողորմության այս սկզբնական հատկանիշները իր մերձավորների հետ կապված քրիստոնեական ներումը դառել է փրկության նախապայման նրանց համար, ովքեր օգտագործում են ձեզ և հալածում» (Մատթ. 5:44):

* Բարոյական պրակտիկան ներառում է ոչ միայն պատվիրանների և արգելքների կատարումը, այլ նաև ասկետիզմի այնպիսի տարրեր, ինչպիսիք են աղոթքը, ծոմը, երկրպագությանը և խորհուրդներին մասնակցելը: Վանականության մեջ առանձնահատուկ դեր է խաղացել ասկետիզմը։ Աղոթքի նպատակը մարդկային ոգու բարձրացումն է Աստծո հետ Հաղորդության տրանսցենդենտալ, գերզգայուն ոլորտ: Հունական կաթոլիկության մեջ, սկսած 14-րդ դարից, առանձնահատուկ տեղ է հատկացվել Հիսուսի աղոթքին։ «Սուրբ լռության» միստիկ-ասկետիկական պրակտիկան և դրա աստվածաբանական հիմնավորումն արտացոլված են արևելյան քրիստոնեական հիսիքազմում: Քրիստոնեական ավանդույթի համաձայն ծոմ պահելը և՛ սննդային սահմանափակվել է, և՛ հոգևոր ժուժկալություն մտքերում, խոսքերում և գործերում, քանի որ այն քրիստոնյայի մեջ խթանում է հաստատակամությունն ու կամքի հաստատակամությունը: Աստվածային ծառայություններին և խորհուրդներին մասնակցելը քրիստոնյաից պահանջում է մշտական պրակտիկա: Աշխատանքի առաքինության վերաբերյալ հարցեր են բարձրացվել ուղղափառ աշխատանքային էթիկայի և բողոքական աշխատանքային էթիկայի կողմից:

Քրիստոնեական էթիկան կարելի է պարզաբանել և բացատրել ժամանակակիցների համար պաշտոնական փաստաթղթերով, որոնք կազմվել են Սուրբ Գրությունների տեքստերի հիման վրա և ճանաչվել խոստովանության մեջ (օրինակ, Ռուս ուղղափառ եկեղեցու սոցիալական հայեցակարգի հիմունքները):

### Կրոնական հանդուրժողականության խնդիր
* Քրիստոնեական էթիկայի շրջանակներում հանդուրժողականությունը նշանակել է հասարակության դրական վերաբերմունք մեծամասնության կրոնից տարբերվող կրոնական հավատք դավանող խմբերի և անհատների նկատմամբ, ինչը բնութագրվել է նրանով, որ տարբեր դավանանքները չեն հետապնդվում կամ մերժվում հասարակության կողմից, այլ ինտեգրված են դրան։ Որոշակի պայմաններում նրանք ճանաչվել են որպես իրենց հավատքը դավանելու իրավունք  Նմանություններ է կիսում կրոնական սինկրետիզմի հետ: Յուրաքանչյուր կոնկրետ հասարակության մեջ կրոնական հանդուրժողականության աստիճանը և դրա ձևերը որոշվում են տվյալ տեսակի կրոնական գիտակցության և քաղաքական շահերի բնութագրերով:

Կրոնական հանդուրժողականության աճը սկսվել է նոր ժամանակներում՝ եկեղեցու և պետության տարանջատման և կրոնը մասնավոր ոլորտին վերագրելու պայմաններում, որտեղ մարդն օժտված է ընտրության բնական իրավունքով, որը չի կարող ոտնահարվել ոչ մի իշխանության կողմից։ Ջ.Լոկը, 16-17-րդ դարերի կրոնական պատերազմների ֆոնին, այս անհրաժեշտությունը հիմնավորել է «Նամակներ հանդուրժողականության մասին» շարադրանքի մեջ։ Լուսավորչության գաղափարներում կրոնական հանդուրժողականությունն ընդունելէ հանդուրժողականության ձևը: Այս դեպքում կրոնական հանդուրժողականության խնդրի լուծումն իրականացվում է կրոնական ազատության միջոցով, այն է՝ հասարակության բոլոր անդամների՝ անհատապես կամ խմբով իրենց կրոնն ազատորեն դավանելու իրավունքի ճանաչում. պետության աշխարհիկ բնույթը և կրթության և իրավունքի պետական ​​համակարգը. կրոնական խմբերի (միավորումների) պարտավորություններն իրենց ծառայությունն իրականացնել առանց վնասելու այլ կրոնական և ոչ կրոնական խմբերին:

Այսպիսով, հանդուրժողականության հիման վրա կրոնական հարաբերությունները գործում են դրական իմաստով, անհանդուրժողականության հիման վրա՝ բացասական առումով՝ կրոնական հակամարտությունների, կրոնական պատերազմների տեսքով: Կոնֆլիկտներ առաջացնող դրդապատճառները կարող են շատ տարբեր լինել, օրինակ՝ բռնի կրոնափոխություն ՝ օգտագործելով բռնության մեխանիզմները, կրոնական ազատության ոտնահարման հնարավորությունը, ազգային և կրոնական զգացմունքները վիրավորելը, ճնշումը, կրոնական փոքրամասնությունների խտրականությունը և տարանջատումը, այլատյացության տրամադրությունները, էթնոֆոբիան, շովինիզմը և այլն:

Ռուսաստանում պետության տարածքում կրոնական հանդուրժողականության սկզբունքներն ու գործելակերպը կարգավորվել են 1997 թվականի սեպտեմբերի 26-ի «Խղճի ազատության և կրոնական միավորումների մասին» դաշնային օրենքով:

## Գրականություն
* Аугсбургское вероисповедание. Эрланген: Мартин Лютер, 1988.
* Булгаков С. Православие. Очерки учения Православной Церкви. М.: Терра, 1991.
* Джуссами Л. Сущность христианской нравственности. Милан: Христианская Россия, 1980.
* Кальвин Ж. Наставление в христианской вере. Т. 2. М.: Изд-во РГГУ, 1998.
* Чаленко И.Я. Независимость христианского учения о нравственности от этики античных философов: В связи с религиозно-метафизическими основаниями христианского учения, с одной стороны, и учения греческих и римских философов, с другой. Ч. 2: История античной философской этики, в ее отношении к христианскому учению о нравственности. Полтава: Электр.тип. Г.И. Маркевича, 1912.
* Корзо М. А. Христианская этика // Этика: Энциклопедический словарь. М.: Гардарики, 2001.
* Bultmann R. Jesus and the Word. 1934; Harnack A. L’essenza del christianesimo. Brescia: Queriniana, 1980.
* Milhaven J.G. Towards a Christian Theology of Morality. Garden City:, 1970.
* Niebuhr R. An Interpretation of Christian Ethics. L.: 1935.
* Osborn E. La morale dans la pensee chretienne primitive. Paris: Beauchesne, 1984.
* Piper O.A. Christian Ethics. L.: Thomas Nelson and Sons LTD, 1970.
* Ramsey P. Basic Christian Ethics. L.: 1953.
* Schnackenburg R. The Moral Teaching of the New Testament. L.: 1965.
* Troeltsch E. The Social Teaching of the Christian Churches. 1931.

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 
* Христианская этика // Քրիստոնեական էթիկայի մասով հոդվածների հավաքածու

Կատեգորիա:Առաքինություն
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Բարոյականություն
Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Կատեգորիա:Կրոնական ուսմունք
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական էթիկա
Կատեգորիա:Քրիստոնեական մշակույթ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական վարք և փորձ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն և հասարակություն