open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դաշտային ձիաթռչնակ

մինի|250px
thumb|'' Anthus campestris ''
**Դաշտային ձիաթռչնակ** (), խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։ Հայաստանում բնադրվող, չվող է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 10, 5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25-28 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 26-27 գ, թևի երկարությունը՝ 77-97 մմ։ Հասունի մարմնի փետրածածկը վերևից բաց դեղնադարչնագույն է՝ մուգ խայտերով, ներքևից՝ գրեթե առանց խայտերի։ Թևավերևի միջին սև ծածկող փետուրները կազմում են պտերի նկատելի 1 շարք։ Ականջի անցքն ու նրա շուրջը ծածկող մանր փետուրների ծայրերն ավելի մուգ են։ Կոկորդաշերտը մուգ է և նեղ, ոտքերը՝ դեղնավուն, դիմային մասը՝ բաց։ Երիտասարդի մարմինը վերևից դարչնագույն է, փետուրները՝ բաց, լայն երիզով։ Կրծքին և մարմնի կողքերին կան մանր, դարչնագույն պտեր։

## Կենսակերպ
Աչքի է ընկնում մարմնի ուղղահայաց կեցվածքով։ Թռիչքն ալիքաձև է։ Կերը որոնում է գետնին, արագ, մանրաքայլ հետապնդում զոհին։ Թառում է նաև էլեկտրական լարերին, սյուներին և այլն։ Բնակվում է կիսաանապատներում, լեռնատափաստաններում, ենթալպյան գոտում։ Երգում է ինչպես ճախրելիս, այնպես էլ քարին կամ թփին նստած։ Բաց տարածությունների թռչուն է, գերադասում է խոնավ մարգագետինները, առանձին դեպքերում կարող է հանդիպել նաև անտառային բացատներում։ Մեծ երամներ չի կազմում, բնադրվում է առանձին զույգերով, բույնը սարքում է գետնին՝ փոքրիկ փոսիկում, հաճախ թփի կամ քարի տակ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, հյուսիսային Աֆրիկայում, Ասիայում։

## Սննդառություն
Սնվում է գետնի վրա՝ միջատներով, առանձին դեպքերում՝ նաև սերմերով։ Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։

## Բազմացում և զարգացում
Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, աշնանը չվում է հոկտեմբերին։ Տարածված է մասնավորապես կիսաանապատներում և լեռնային տափաստաններում։ Բնադրում են զույգերով՝ ապրիլի 2-րդ կեսից մայիսի վերջը։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 12-13, 5 սմ), ցամքարը՝ անփույթ՝ փետուրներից և բրդից, դևում է գետնին։ Ձվադրում է մայիսի վերջից հունիսի առաջին կեսը։ Մայիս-հուլիս ամիսներին դնում է 22 մմ տրամագծով, սպիտակավուն՝ դարչնագույն պտերով 4–5 ձու (1 ձվի զանգվածը կազմում է էգի միջին կենդանի զանգվածի 10, 7%-ը)։ Սեպտեմբերին հայտնվում են թռիչքին լավ տիրապետող երիտասարդ անհատներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Տերմինատոր

**Տերմինատորը** (), 1984 թվականին ռեժիսոր Ջեյմս Քեմերոնի կողմից նկարահանված ֆանտաստիկ մարտաֆիլմ է և տերմինատորների շարքի առաջին ֆիլմը։

## Սյուժե
Գլխավոր դերում հանդես է գալիս Առնոլդ Շվարցենեգերը։ Նրա մարմնավորած հերոսը ապագայից (2029 թ.) ուղարկվում է 80-ականների ԱՄՆ՝ ոչնչացնելու Սառա Քոնորին (Լինդա Հեմիլթոն)։

Սակայն ապագայից դեպի նույն ժամանակաշրջան է ուղարկվում նաև Կայլ Ռիսը (Մայքլ Բին), ով էլ պաշտպանում է Քոնորին։

## Դերերում
* Առնոլդ Շվարցենեգեր - Տերմինատոր Т-800
* Մայքլ Բին - Կայլ Ռիս
* Լինդա Հեմիլթոն - Սառա Քոնոր
* Պոլ Ուինֆիլդ - լեյտենանտ Էդ Տրեկսլեր
* Լանս Հենրիկսեն - դետեկտիվ Բուկովիչ
* Էռլ Բոեն - դոկտոր Պիտեր Զիլբերման

## Վարկանիշային ցանկեր
* Ամերիկյան կինոկադեմիայի կողմից հրապարակված ցանկերում ֆիլմը հետևյալ տեղերում է
* Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն դրական և բացասական հերոսների ցանկում Շվարցենեգերի մարնավորած T-800 տերմինատորը 22-րդ տեղում է որպես բացասական հերոս։
* Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 100 լավագույն թրիլեր ֆիլմեր - 42
* Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն խոսքերի ցանկում Առնոլդ Շվարցենեգերի հայտնի «ես կվերադառանամ» խոսքը 37-րդն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տերմինատորը ՅուԹյուբում

Կատեգորիա:1980-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1984 ֆիլմեր
Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջեյմս Քեմերոնի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ապագայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2029 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1984 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ժամանակի միջով ճանապարհորդության մասին
Մարիամ Գումբասյան

**Մարիամ Գումբասյան** (*ՄարիամԾաղիկյան*, ), հայ դերասանուհի։

Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում։ Բեմական ասպարեզ է մտել 1862 թվականին, անդրանիկ հայ դերասանուհի Արուսյակից ընդամենը մի քանի տարի հետո, «Արևելյան թատրոնում»։ Նրա փակումից հետո խաղացել է Հակոբ Վարդովյանի խմբում, կատարել գերազանցապես մայրական դերեր։ 1884 թվականին թողել է թատրոնը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կոնդա

**Կոնդա** - գետ Ռուսաստանի Տյումենի մարզի Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգում, Իրտիշի ձախ վտակը։ Երկարությունը 1097 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 744 կմ։ Կոնդայի ափին է Ուրայ քաղաքը։

## Անվանում
Ոմանք ենթադրում են, որ անվանումը (ռուսերեն՝ *Конда*) առաջացել է ուգրո-ֆիննական լեզուններում պահպանված *կոնտիո* «արջ» բառից։ Ոմանք էլ գտնում են, որ այն առաջացել է հյուսիս-ռուսական բարբառային *կոնդա* «ավազոտ բարձրադիր ափ» բառից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Իրտիշ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Կարայի ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տաքսոնոմիա

**Տաքսոնոմիան** (հունարենից՝ *տեղավորումը ըստ կարգի* + *օրենք*), պարզից բարդ համակարգի նպատակների և արդյունքների հիերարխիականորեն կառուցված համակարգ։ Տաքսոնոմիաների կառուցումը տալիս է մարդու գործունեության տարբեր ասպարեզների պերսպետկիվ համակարգեր՝ կոգնիտիվ, գերագրգիռ, հոգեշարժային և այլն։

## Արտաքին հղումներ
* Tree of Life

Կատեգորիա:Գոյաբանություն
ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոն

140px|thumb|ԿԻԱԿ-ի պատկերանիշը
**ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոնը**, **ԿԻԱԿ** (), գիտական կենսաբանական կենտրոն է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։

## Պատմություն

Հիմնադրված է 1988 թվականին ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Բեթեսդա քաղաքում որպես մոլեկուլային կենսաբանության տվյալների մշակման և պահման կենտրոնական ինստիտուտ։ ԱՄՆ-ի ազգային բժշկական գրադարանի () մի մասն է, որը իր հերթին Առողջության ազգային ինստիտուտի () ենթաբաժինն է։

## Տես նաև

* Միավորված տաքսոնոմիական տեղեկատվական ծառայություն

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ Համացանցում
Կատեգորիա:Կենսաինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Անժել-Արաքսի Գույումճյան

**Անժել-Արաքսի Գույումճյան**, հայ վիպասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, սովորել Կում Կաբուի Մեստուճյան և ապա Դպրոցասեր տիկնանց վարժարաններում։ 1904 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Իտալիա։ Իտալերեն գրել է մի շարք վեպեր, նաև մի սցենար կինոյի համար («Թրիեստի հովը»)։ Նրա «Ճերմակ մեխակներ» վեպը թարգմանաբար լույս է տեսել Կ. Պոլսում հրատարակվող «Հայ կին» պարբերականում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Իտալագիր հայ գրողներ
Կատեգորիա:Իտալահայ արձակագիրներ
Անտառային ձիաթռչնակ

thumb
thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Anthus trivialis''
thumb|''Anthus trivialis trivialis''
**Անտառային ձիաթռչնակ** (), խաղտտնիկների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Բնադրող-չվող է, Հայաստանում քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 15 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25-27 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 18-28 գ։ Կոկորդի, կրծքի վերին մասի փետրածածկը բաց դեղին երանգով է, թևավերևի միջին ծածկող փետուրները՝ սև՝ սպիտակ շերտով։ Հասունի մարմնի վերևի փետրածածկը դարչնագույն է՝ բաց կանաչ երանգի խայտերով։ Կրծքի մուգ պտերն աստիճանաբար նեղանում են ու կողքերին վերածվում խայտերի։ Երիտասարդի մարմնի փետրածածկը վերևից ցայտուն խայտերով է։ Երգում է սրնգային ձայնով՝ թռիչքի պահին կամ թփուտների ծայրերին նստած։ Բնակվում է անտառեզրերին, ենթալպյան գոտու թփուտներում։ Անտառային ձիաթռչնակի մարմնի վերին մասը ավազադարչնագույն է՝ երկայնակի բծիկներով, որոնք տարածված են գլխից մինչև պոչը ծածկող փետուրները։ Պոչի և թևերի թափահարող փետուրները երիզված են բաց գույնով, պոչը գորշասև է, եզրային փետուրները կիսով չափ սպիտակ, որովայնը շիկադեղնավուն է, պարանոցը, կուրծքը ունեն գորշասև բծեր, հետին մատի մագիլը համեմատաբար կարճ է և կեռված դեպի ներս։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով։ Կերը հայթայթում է գետնին, սնվում է միջատներով։

## Չու
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, հանդիպում է ոչ խիտ անտառներում, անտառների եզրերին և բացատներում։ Չուի ընթացքում կազմում է ոչ մեծ խմբեր, իսկ սովորաբար հանդիպում է զույգերով։ Քայլում է մանրավազքով։ Բույնը սարքում է գետնին՝ փոսիկի մեջ։
Աշնանային չուն՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Բազմացում և զարգացում
Դնում է 20 մմ տրամագծով, մոխրագույն, կապտամանուշակագույն՝ փոփոխական պտերով 2-6 ձու (1 ձուն կազմում է էգի միջին կենդանի զանգվածի 10%-ը)։
Թխսակալում է 10-12 օր։ Այդ ընթացքում շատ զգույշ է։ Վտանգի պահին (բույնը չմատնելու նպատակով) արագ վազքով հեռանում է այնտեղից մոտ 10 մ, ապա բարձրանում օդ։ Օրվա ընթացքում ծնողները ձագերին կերակրում են մոտ 150 անգամ։ Ձագերը բնից դուրս գալուց հետո 1 շաբաթ մնում են ծնողների հսկողության տակ, տիրապետում կայուն թռիչքի, ապա հեռանում նրանցից։
Տարածված է Եվրոպայում և Ասիայում։

## Աղբյուրներ

մինի|Անտառային ձիաթռչնակ (''Anthus trivialis'') Այս լուսանկարը արվել է 2022-ի Հունիսի 8-ին Խուստուփ Լեռան ստորատում։

Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Խելդերլանդ

**Խելդեռլանդ** () մարզ է Նիդեռլանդների արևելքում։ Վարչական կենտրոնը Արնհեմ քաղաքն է, խոշորագույնը՝ Նայմեյխենը։ Բնակչությունը 1,971 միլիոն մարդ է, որով զբաղեցնում է 4-րդ երկրի մակարդակով ըստ 2005 թվականի տվյալներով։
Տերմինատոր 3։ Մեքենաների ապստամբությունը

**«Տերմինատոր 3։ Մեքենաների ապստամբությունը»** (), 2003 թվականին նկարահանված Առնոլդ Շվարցենեգերի մասնակցությամբ տերմինատորների եռապատման վերջին գիտաֆանտաստիկ մարտաֆիլմն է։

Այս անգամ Շվարցենեգերի երկաթյա կերպարը պայքարում է հմայիչ կին տերմինատորի դեմ (*TX*)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2003 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ապոկալիպսիսի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ժամանակի միջով ճանապարհորդության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր բունկերում
Աղրըի մարզ

**Աղրըի մարզ**, (), նահանգ է Թուրքիայի արևելյան մասում, պատմական Արևելյան Հայաստանի տարածքում։ Հայկական պատմական անունը Քարբեր է։

## Տես նաև
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջան

Կատեգորիա:Աղրըի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքական Քուրդիստան
ISO 3166-2

**[[ISO]] 3166-2**-ը - ISO 3166 ստանդարտի մի մասն է, որը բովանդակում է շրջանների անվանումների կոդեր։ Առաջին անգամ հրապարակված է եղել 1998 թվականին։

## Կոդեր, երկրի անուններ, տարածքներ, վարաչա-տարածքային բաժանումներ

## Տես նաև
* ISO 3166-1
* ISO 3166-2:RU
* ISO 3166-2:хх տեսակի բոլոր հոդվածներ
* ISO 3166-3
* Երկրի կոդ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/04background-on-iso-3166/iso3166-2.html 
* http://www.unece.org/cefact/locode/service/sublocat.htm 

2
Կատեգորիա:ISO ստանդարտներ
Երմոգ Գույումճյան

**Երմոգ Գույումճյան** (), հայ երաժշտագետ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, հետևել երաժշտության։ Պոլսահայ մամուլում տպագրել է բազմաթիվ հոդվածներ, նվիրված երաժշտական հարցերի։ Երկար տարիներ եղել է ծննդավայրի՝ Սկյուտարի եկեղեցու դպրապետը։ Գրել է նաև չափածո երկեր, որոնք մամուլում լույս են տեսել *Հաճի աղա* ծածկանունով։ Եղել է «Պատկեր» շաբաթաթերթի արտոնատերը։ Երգիծական հոդվածներով աշխատակցել է «Հանրագիտակ» և «Կավռոշ» թերթերին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կյորյոշ

մինի|աջից|Կյորյոշ գետ
**Կյորյոշ** (հունգ.՝ Körös), գետ Ռումինիայում և Հունգարիայում, Տիսայի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Արևմտյան Ռումինական լեռներից, հոսում Ալֆյոլդ հարթավայրով։ Երկարությունը 580 կմ է, ստորին հոսանքում նավարկելի է։ Այն հունգարական և ռումինական խոշոր գետերից է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Դանուբ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հունգարիայի գետեր
Կատեգորիա:Ռումինիայի գետեր
Անգարա (գետ)

**Անգարա** (), գետ Արևելյան Սիբիրում, Ենիսեյի աջ և խոշորագույն վտակը, Բայկալ լճից սկզիբ առնող միակ գետը։ Հոսում է Իրկուտսկի մարզի և Կրասնոյարսկի երկրամասի տարածքով (Ռուսաստան)։ Երկարությունը՝ 1779 կմ, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 1 039 000 կմ² (ներառյալ Բայկալի ավազանը՝ 571 000 կմ²): Գետի տարեկան հոսքը 142,47 կմ³ է, և այդ ցուցանիշով Անգարան ռուսաստանյան գետերի վտակների մեջ երկրորդ տեղն է գրավում՝ ջրառատությամբ զիջելով միայն Լենայի վտակ Ալդանին։ Ջրի միջին ծախսը 4518 մ³/վրկ. է։ Ակունքը գտնվում է ծովի մակերևույթից 456 մետր բարձրության վրա։

Անգարայի ափերին գտնվող խոշոր բնակավայրերից են Իրկուտսկ, Բրատսկ, Անգարսկ, Ուստ-Իլիմսկ քաղաքները։ Գետի ջրերն աշխատեցնում են մի շարք հզոր էլեկտրակայաններ, որոնք կազմում են Անգարայի կասկադը (Իրկուտսկի, Բրատսկի, Ուստ-Իլիմսկի, Բոգուչանսկի հէկերը)։

## Պատկերասրահ

Angara-Lake Baikal 1.JPG|Անգարան Բայկալ լճից դուրս հոսելիս
Bratsk hydropower station 3.jpg|Բրատսկի հիդրոէլեկտրակայանի ամբարտակը
Angara River2.jpg|Անգարան Իրկուտսկի մերձակայքում


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
*  (Гидробиологические особенности; гидроэнергоресурсы Ангары и их освоение: климат, рельеф бассейна)
* *[[Бурыкин, Алексей Алексеевич|Бурыкин А. А.]]*  // Новые исследования Тувы. 2011, № 2-3.
* *Авакян А. Б., Салтанкин В. В., Шарапов В. А.* Водохранилища. — М.: Мысль, 1987. — 325 с.: ил. — (Природа мира). (Водохранилища Сибири и Дальнего Востока, в том числе Иркутское, Братское, Усть-Илимское, с. 147—153).
* *Александров И. Г.* Проблемы Ангары. — М.; Л.: Гос. социал.-экон. изд., Тип. «6-й Октябрь» в Загорске, 1931. — 114 с. (Гидрограф. описание Ангары и её притоков).
* Ангара — дочь Байкала: (Фотоальбом) / Текст Л. Безрукова; Фото А. Князева; Пер. Г. Бобылева. — Иркутск: «УЛИСС», 1994. — 223 с. — (Великие реки Сибири).
* *Баньковская В. М.* Гидрологические исследования на разрезах в целях охраны подземных вод (Иркут. и др. угольных бассейнов) от истощения и загрязнения // Актуальные вопросы охраны окружающей среды и топливно-энергетических и угольных комплексах. — Пермь, 1990. — С. 21-24.
* *Бочкарев П. Ф., Николаева М. Д.* Гидрохимия реки Иркут // Изв. / Физ.- хим. НИИ при Иркут. ун-те. — 1964. — Т.6, вып.№ 1. — Пермь, 1990. — С.22-39.
* Гидробиологическая характеристика реки Иркут / Н. А. Рожкова, Г. Л. Кобанова, Л. И. Тютрина и др.: — Иркутск: Изд-во Иркут. гос. ун-та, 1990. — 43 с.
* Гидробиологический режим озёр и водохранилищ СССР / Под. ред. В. А. Знаменского и Н. Н. Янтер / Иркут. упр. гидрометеослужбы. — Л.: Гидрометеоиздат, 1980. — 140 с.

## Արտաքին հղումներ
*Angara River, southeast-central Russia 
*Angara River
*Angara River photo
*Map of region showing mouth of Angara River
*Map book of region showing mouth of Angara River 
*Photo of river and dam

Կատեգորիա:Ենիսեյ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Կարայի ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Արամեացիներ

մինի|Արամեացիների ազգային դրոշը
**Արամեացիներ** (արաբերեն՝ ܣܘܪ̈ܝܝܐ կամ ܐܪ̈ܡܝܐ), սեմական լեզվախմբին պատկանող էթնիկական խումբ։ Մ.թ.ա. XIV դարում դուրս գալով իրենց բնօրրանից՝ Արաբական թերակզուց, սկսել են բնակություն հաստատել Բաբելոնում, Միջագետքում, Հրեաստանում, Ասորիքում, Փյունիկիայում։ 
Արամեացիներն ընդհանուր անուն չունեին և կոչվում էին ըստ ցեղանունների։ Աքքադական արձանագրություններում հիշատակվում են «արամե» (քոչվոր) ընդհանուր անունով։ 
Մ.թ.ա. XI դ. սկզբին արամեացիներն անդամահատեցին և ժամանակավորապես անկման հասցրին հզոր Ասորեստանի տիրապետությունը՝ կլանելով տեղաբնիկ ցեղերի զգալի մասը։ Մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբին առավելապես արամեացվեցին Ասորիքը և Հյուսիսային Միջագետքը։ Ասորիքը մ.թ.ա. XI-VIII դարերում արամեացիների անունով կոչվում էր Արամ։ 
Մ.թ.ա. I հազարամյակի երկրորդ կեսին արամեերենը Աքեմենյան աշխարհակալության պաշտոնական երկրորդ լեզուն էր, որի տարածման սահմանները ձգվում էին Կապադովկիայից մինչև Հինդոսի ափերը։ Աքեմենյանների անկումից հետո սեպագիրն իր տեղը զիջեց արամեական գրին։

Հայաստանում տակավին Աքեմենյան տիրապետության ժամանակաշրջանում հիմնվել էին արամեական դիվանատներ, որոնք պահպանվեցին ընդհուպ մինչև մ.թ.ա. II դարերը։ Մեզ հասել են Արտաշես Ա թագավորի արամեական արձանագրությունները։

VII դարից հետո արամեացիները ձուլվեցին արաբների հետ՝ աստիճանաբար դադարելով ինքնուրույն ժողովուրդ լինելը։

## Գրականություն
* Дьяконов И. М. Народы древней Передней Азии, в кн.։ Преднеазиатский этнографический сборник, т. 1, М. 1958.

Կատեգորիա:Սեմական ազգեր
Կատեգորիա:Վերին Միջագետք
Մարգագետնային ձիաթռչնակ

մինի|250px
thumb|''Anthus pratensis''
thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Anthus pratensis''

**Մարգագետնային ձիաթռչնակ** (*Anthus pratensis*), խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարգագետնային ձիաթռչնակի մարմնի վերին մասը խայտերանգ է, ձիթապտղագույն, գլխի վրա կան երկայնակի բծեր, մեջքի վրա բծերն ավելի խոշոր են։ Թևերի թափահարող փետուրները և պոչը դարչնագույն են՝ երիզված բաց գույնի շերտով, որովայնը սպիտակ է՝ դեղնաշիկավուն երանգով, կոկորդի շրջանը, կտնառքը, կուրծքը ծածկված են սևագորշ բծիկներով։ Ամռանը որովայնի հատվածը բաց երենգ է ստանում։ Չափազանց նման է Անտառային ձիաթռչնակին։ Քաշը՝ 15,7-18 գ, թևի երկարությունը՝ 70-90 մմ։

## Կենսակերպ
Հայաստանում համարվում է չուի ընթացքում հանդիպող և ձմեռող թռչուն։ Գարնանը չվում է փետրվարի վերջից մինչև մարտի վերջը, աշնանը՝ հոկտեմբերից մինչև նոյեմբեր։ Չուի ընթացքում կազմում է բազմաքանակ երամներ։ Հանդիպում է խոնավ մարգագետիններում, լճացված ջրերի, լճերի, գետերի և ջրամբարների ափերին։ Չուի հիմնական ճանապարհներն անցնում են Արարատյան հարթավայրի և Շիրակի բարձրավանդակի տարածքով։

## Սննդառություն
Սնվում է գետնին, հիմնականում՝ միջատներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում և Ասիայում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Հրանտ Գուրապյան

**Հրանտ Գուրապյան** (), հայ արձակագիր, բանաստեղծ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Բանկալթիի Աշխատասիրաց և Էսայան վարժարաններում, ապա հետևել է իրավաբանության և բժշկության։ 1919-ին հրատարակել է «Հայ բժիշկ» թերթը։ Գրել է վեպեր՝ 1925-ին՝ «Արծիվը», 1929-ին՝ «Սիմոն Փեհլիվան», 1930-ին՝ «Գազազ Արթին ամիրա և սուլթան Մահմուդ Բ», «Օրմանյան պատրիարք և կարմիր սուլթան»։ Նրա մի շարք վեպերն էլ լույս են տեսել պարբերականներում որպես թերթոն։ Դրանցից են «Երեք հոգի, չորս գավաթ թեյ» («Պատկեր»), «Եգիպտացի իշխանուհին և Հեյբելիի վանականը» («Նոր լուր»), «Մեղավոր Մարիամը» և այլն։ Գրել է նաև բանաստեղծություններ, որոնք նախ՝ լույս են տեսել մամուլում, ապա՝ 1912-ին «Կոկոն» խորագրով։ 1926-ին հրատարակել է «Ֆաքիր Թահրա պեյի զարմանահրաշ գործերը» գիրքը։ Աշխատակցել է «Հայ կին», «Հայ խոսնակ», «Ամսվան գիրքը», «Նոր լուր», «Ժամանակ», «Արևելք», «Զարթոնք» և այլ պարբերականների։ Որպես ծածկանուն օգտագործել է *Գրոհ, Կ. Դիտող*։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կլյազմա

մինի|250px|Կլյազմա գետը Վլադիմիրի մարզում
**Կլյազմա** (), գետ Ռուսաստանի եվրոպական մասում, գլխավորապես Մոսկվայի և Վլադիմիրի մարզերում, Օկայի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Մոսկովյան բարձրավայրից։ Երկարությունը 686 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 302 կմ։ Կլյազմայի ափին են Շչոլկովո, Նոգինսկ, Օրեխովո-Զուևո, Վլադիմիր, Կուվրով քաղաքները։

Սառցակալում է նոյեմբերին, սառցազերծվում՝ ապրիլին։ Վտակներն են՝ Ուչա, Կիրժաչ, Սուդոգդա։ Օգտագործվում է ջրամատակարարման համար։ Վերին հոսանքը կարգավորվում է Կլյազմայի, Ակուլովսկի, Պեստովսկի ջրամբարներով։ Վերին հոսանքում սնում է Մոսկվայի անվան ջրանցքը։ Նավարկելի է գետաբերանից 120 կմ և Կլյազմայի ջրամբարի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կասպից ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վոլգա գետի վտակներ
Հակոբ Գուրգեն

**Հակոբ Գուրգեն (Պիպեռճյան)** (), հայ մանկավարժ, խմբագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է տեղի Թարգմանչաց վարժարանում, ավարտելուց հետո զբաղվել մանկավարժությամբ։ 1870 թվականին խմբագրել է «Փող արևելյան» լրագրի «Ներքին լուրեր» բաժինը։ Աշխատել է Կ. Փանոսյանի գիշերօթիկ վարժարանում, 1876 թվականին Օրթագյուղում հիմնել է «Հայկական կրթարան» դպրոցը, որը գործել է մինչև 1890 թվականը։ 1894-1896 թվականներին պաշտոնավարել է Կարինի Սանասարյան վարժարանում որպես հայոց լեզվի ուսուցիչ։ Աշխատակցել է «Մասիս», «Արևելյան մամուլ», «Մանզումեի էֆքյար» և այլ պարբերականների։ Որպես ծածկանուն օգտագործել է *Գուրգեն, Սմբատ, Վահե*։ 1898-1904 թվականներին «Արևելքում» *Արետ* ծածկանունով գրել է շաբաթական քրոնիկներ։ Առանձին գրքերով հրատարակել է «Ուղևորութւն յԱթենս և ի Զմիւռին» (1881) երկը։ 1886-1888 թվականներին Մատաթիա Գարագաշյանի հետ հրատարակել է «Ճաշակ ոսկեղեն դպրութեան» հանդեսը գրաբար։ Կազմել է «Պատկեր աշխարհիկ գրականութեան» ընթերցարանը, բաղկացած երկու հատորից։ Նրա կարևոր երկերից է «Համառօտ արուեստ տաղաչափութեան» ձեռնարկը, որը լույս է տեսել 1897 թվականին, Կ. Պոլսում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1850 ծնունդներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Տիգրան Լևոնյան

**Տիգրան Լևոնի Լևոնյան (Խանդիկյան)** (), հայ օպերային երգիչ (դրամատիկական տենոր), օպերային ռեժիսոր, դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1984)։

## Կենսագրություն
Տիգրան Լևոնյանը ծնվել է 1936 թվականին Բեյրութում։ 1946 թվականին ծնողների հետ հայրենադարձել է։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտը, 1977 թվականին՝ Մոսկվայի թատերարվեստի ինստիտուտի օպերային ռեժիսուրայի բաժինը։ Երգեցողական արվեստն ուսանել է ապագա կնոջ՝ Գոհար Գասպարյանի մոտ։ Ստաժավորվել է Միլանի հռչակավոր «Լա Սկալա» թատրոնում։ 1962 թվականից եղել է Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի մեներգիչ։ 1970 - 1977 թվականներին միաժամանակ՝ ռեժիսոր, 1977 թվականից՝ գլխավոր ռեժիսոր, 1991 - 1999 թվականներին նաև գեղարվեստական ղեկավար։ Եղել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։

## Դերերգերը
* Սարո (Ա. Տիգրանյանի «Անուշ»)
* Տիրիթ (Տ. Չուխաճյանի «Արշակ Բ»)
* Մանրիկո (Ջ. Վերդիի «Տրուբադուր»)
* Օթելլո (Ջ. Վերդիի «Օթելլո»)

## Բեմադրությունները օպերայում
* 1974, 1978 - Ջոակինո Ռոսինիի «Սևիլյացի սափրիչը»
* 1974, 1981 - Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ»
* 1984 - Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ»
* 1986 - Ջակոմո Պուչչինիի «Չիո-Չիո-Սանը»
* 1987, 1992 - Տիգրան Չուխաճյանի «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղա» («Կարինե»)
* 1993 - Գաետանո Դոնիցետիի «Պողիկտոս»
* 1994 - Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»
* 1995 - Ջուզեպպե Վերդիի «Օթելլոն»
* 1996 - Ռուջերո Լեոնկավալոյի «Պայացներ»

## Տիգրան Լևոնյանը կինոյում
* 1968 - «Կարինե» կինոնկարում (ռեժ.՝ Արման Մանարյան) խաղացել է Մարգարի դերը, կատարել նաև Արմենի դերերգը
* 1983 — «Անուշ» ֆիլմ-օպերայում (բեմադրող ռեժ.՝ Մարատ Վարժապետյան) կատարել է Սարոյի դերերգը
* 1988 — իր բեմադրած «Արշակ Երկրորդ» կինոնկարում կատարել է Արշակի դերը, նաև կատարել է Տիրիթի դերերգը, նաև ֆիլմի սցենարի հեղինակն է
* 1986 - սեփական սցենարով բեմադրել է «Ալմաստ» ֆիլմ-օպերան
* 1986 - «Օտար խաղեր» կինոնկարի սցենարի համահեղինակն է
* 1997 - «Հարսնացուն Ջերմուկից» ֆիլմում (ռեժ.՝ Ս. Բաբայան) կատարել է դերերից մեկը

## Ընտանիք
* Կինն էր օպերային մեծանուն երգչուհի Գոհար Գասպարյանը (1924-2007)։
* Եղբայրը՝ Արմեն Խանդիկյան

## Գրականություն
* Էմանուել Մանուկյան. Երգիչը ծնվեց բեմում, «Գարուն», 1967, № 6։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 4 հատորով, հ. 2, էջ 434 - 435, 1995
* «Հայ ժողովրդի հանճարը երբեք չի ցամաքել և չի ցամաքի…»
* «Եթե Աստված քեզ տաղանդ է տվել…»

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Սինուհեթի պատմությունը

**Սինուհեթի պատմությունը** համարվում է Հին Եգիպտոսի գրականության լավագույն գործերից մեկը։ Եգիպտաբանների մեծ մասը համարում են, որ պատմության սյուժետը հիմնված չէ իրական դեպքերի վրա։ Պատմության գրվածքի բազմաթիվ կտորների հայտնաբերումը վկայում է այն մասին, որ այն բավականին տարածված է եղել Հին Եգիպտոսում։

## Կրճատ բովանդակությունը

Սինուհեթն ազնվատոհմիկ էր Եգիպտոսում։ Փարավոնների զայրույթից վախենալով, նա փախչում է Ասիա։ Անապատում Սինուհեթը քիչ է մնում մահանա ծարավից։ Նրան փրկեց անապատով իրենց նախիրները քշող քոչվորների հետ հանդիպումը։

Ասիայում Սինուհեթը ծառայության է մտնում մի ցեղի առաջնորդի մոտ և դառնում զորապետ։ Նա այսպես է պատմում իր ռազմական արշավանքների մասին․ «Ամեն մի երկիր, որին ենթարկում էի ասպատակության, արտաքսվում էր արոտավայրերից ու ջրհորների մոտից, և ես քշում տանում էին նրա նախիրներն ու բնակիչներին»։ Սինուհեթը նվաճել էր հարստություն և հարգանք, սակայն նա վախենում էր, որ մահից հետո Ասիայում չկարողանան պահպանել իր մարմինը։

Փարավոնից ստանալով թույլտվություն՝ Սինուհեթը վերադարձավ Եգիպտոս։ Պալատում նա երեսն ի վար պառկեց փարավոնի առաջ և մնաց պառկած այնքան ժամանակ, մինչև որ փարավոնի հրամանով նրան բարձրացրին։ Սինուհեթի համար կառուցեցին տուն և դամբարան։

## Ծանոթագրություններ և աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի գրականություն
Կատեգորիա:Էպոս
Հարավային մարզ (Իսրայել)

**Հարավային մարզը** ( *մախոզ հա-դարոմ*) Իսրայելի վարչական մարզերից մեկն է, որը ունի ամենամեծ տարածքը (4478 կմ²) և բնակչության ամենափոքր խտությունը (223,8 մարդ/կմ²)։ Հարավային մարզի տարածքը ներկայացաված է հիմնականում Նեգեև անապատով և Արավա դաշտավայրով։
Միհրան Գույումճյան

**Միհրան Գույումճյան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1877 թվականին ընդունվել է Հակոբ Վարդովյանի թատերախումբը, որտեղ խաղացել է մինչև վերջինիս փակումը և հայկական ներկայացումների արգելվելը։ 1880-ականների սկզբներից թողել է բեմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Ֆիզուլի (այլ կիրառումներ)

**Ֆիզուլի** կարող է վերաբերել՝

* Վարանդա (Ֆիզուլի), քաղաք Արցախի Հանրապետությունում։
* Ֆիզուլի կամ Ֆուզուլի Մուհամմեդ Սուլեյման օղլի (արաբ. فضولی‎‎ 1494, Քերբելա, Իրաք - 1556 Քերբելա, Իրաք) - բանաստեղծ։
* Ֆիզուլիի շրջան - Լեռնային Ղարաբաղի Հադրութի շրջանի հարավարևելյան, մինչև Արաքս ձգվող տարածքի հորջորջումն էր Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում, համանուն վարչական կենտրոնով։
Նիզամի Գյանջևիի ադրբեջանականացում

մինի|255px|«ադրբեջանական բանաստեղծ և մտածող» Նիզամիին նվիրված ԽՍՀՄ-ի նամականիշ, 1981 թվ., 4 կոպ
**Նիզամի Գյանջեվիի ադրբեջանավորումը**
 (պարսկերեն՝ *نظامی گنجوی*), պարսկական պոեզիայի դասական Նիզամի Գյանջևիի քաղաքականորեն պատճառաբանված ազգա-մշակութային պատկանելիության վերանայում, որը սկսվել է Խորհրդային Միությունում 1930-ականների վերջում։

Չնայած քաղաքական շարժառիթների՝ Նիզամիի ադրբեջանիզացումը մղում է տվել այլ բազմաթիվ կարևոր պատմական և գրականագիտական հետազոտումների սկսման, որից շահել է ամբողջ խորհրդային մշակույթը։

## Գյանջևիի ազգային նույնականացումը

Նիզամի Գյանջևիի էթնիկ արմատների մասին հայտնի է միայն այն, որ մայրական կողմից նա՝ քուրդ է։ Որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ նրա հայրը ծագումով Կենտրոնական Իրանի Քում քաղաքից էր։

Նախկին ԽՍՀՄ-ի սահմաններից դուրս ակադեմիական աշխատանքների և հեղինականվոր հանրագիտարանների մեծամասնությունում Նիզամի Գյանջևին ճանաչվում է որպես պարսկական բանաստեղծ։ Ռուսաստանի ակադեմիական հանրագիտարանները նրան դեռ ադրբեջանցի են համարում, սակայն ռուսաստանյան հետազոտողների մի մասը «պարսկական» տեսակետի կողմնակից է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարոզչությունը ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Թիգան Փրեսլի

**Թիգան Փրեսլի** (, իսկական անունը - Էշլի Էնն Էիրիկսոն (Ashley Ann Erickson), ), ամերիկացի պոռնոդերասանուհի։ Նկարահանվել է 165 պոռնոֆիլմերում սկսած 2004 թվականից, երբ նա պայմանագիր է կնքել Digital Playground ստուդիայի հետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1985 թվականի հուլիսի 24-ին, ԱՄՆ-ում։ Եղել է ընտանիքի ավագ զավակը և օգնել է ծնողներին երեք քրոջը և երեք եղբորը դաստիարակելուն։ Յոթ տարի զբաղվել է մարմնամարզությամբ և պարերով։ Տասնհինգ տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Միսսիի Վիեխո (Կալիֆոռնիայի նահանգ)։ Մինչև պոռնոդերասանուհու կարիերան մի քանի տարի սովորել է քոլեջում։

Փրեսլին ապրում էր մի երիտասարդի հետ, որը գործազուրկ էր։ Որպեսզի ապրուստի միջոցներ հայթայթի 18 տարեկանում սկսում է նկարահանվել պոռնոֆիլմերում։ Կարիերայի առաջին ութ ամիսներին նկարահանվում է 70 հոլովակում, որոնցից շատերը անալ սեքսի դերեր էին։

## Կարիերա
2004 թվականի վերջին Փրեսլին ստորագրում է երեք տարվա բացառիկ պայմանագիր Digital Playground պոռնոկենտրոնի հետ։

2005 թվականի նոյեմբերի 11-ին Փրեսլին ունենում է Յորդանի անունով աղջիկ։ 2007 թվականի նոյեմբերին ամուսնանում է Թայլեր Դերդենի հետ, իսկ արդեն մայիսին ծնվել էր Թիգանի երկրորդ դուստրը։ 2008 թվականի հուլիսին պոռնոաստղը ամուսնալուծվում է Թայլեր Դարդենից։ Ենթադրվում է, որ պատճառը նույն տարվա սեպտեմբերին ծանոթությունն էր Ջոն Լեմոնի հետ։

2008 թվականի նոյեմբերին արված Թիգանի լուսանկարը զարդարում է Penthouse-ի 2009 թվականի հունվարի թողարկման շապիկը։ 2009 թվականին Փրեսլին և նրա կողակից Ջոն Լեմոնը բացում են իրենց սեփական ստուդիան, որը կոչվում է Skin Worxxx: Թիգան Փրեսլին բիսեքսուալ է։ Նա հայտարարել է, որ սիրում է աղջիկներին, թեպետ կյանքում պետք է ունենալ մի քանի տղամարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պոռնոդերասաններ
Օգսենտիոս Գուրգենյան

**Օգսենտիոս Գուրգենյան** (), հայ կրթական գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է Վենետիկի Ս. Ղազար վանքում, վարել ուսուցչական պաշտոն։ Գիտական գործունեությունն սկսել է 1843-1844 թթ.-ին «Բազմավեպի» առաջին տարիների համարներում գրելով մի շարք հոդվածներ բնագիտական, աշխարհագրական և գյուղատնտեսական հարցերի մասին։ Առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա հետևյալ աշխատությունները՝ «Քերականութիւն անգղ.-հայ», «Ընթացք իմաստասիրութեան»։ Կատարել է թարգմանություններ գերազանցապես կրոնաբարոյական խնդիրներին նվիրված երկերի։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Լեռնային ձիաթռչնակ

**Լեռնային ձիաթռչնակ** (*Anthus spinoletta*), խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Լեռնային ձիաթռչնակի մարմնի վերին մասը և պոչը ծածկող փետուրները մոխրագույն են։ Թևերը և պոչը մոխրագույն են, որովայնը և պոչի եզրային փետուրները՝ սպիտակ, կոկորդը, կտնառքը և կուրծքը՝ շիկավարդագույն։ Քաշը՝ 18-25 գ, թևի երկարությունը՝ 80-94 մմ։

## Կենսակերպ
Նստակյաց թռչուն է։ Տարածված է առավելապես լեռնային տափաստանների բարձրադիր շրջաններից մինչև ալպիական մարգագետինները։ Խոր աշնանը և ձմռանը մեծ երամներ կազմած քոչում է հանրապետության ցածրադիր տափաստանային մարգագետինները։ Խուսափում է անտառներից, օրվա մեծ մասը անցկացնում է գետնին, երգում է ինչպես օդում, այնպես էլ գետնին նստած։

## Բնադրում
Բույնը սարքում է չոր խոտերից՝ փոքրիկ փոսերի մեջ կամ գետնին։ Մայիս-հունիս ամիսներին դնում է 4-6 մոխրագույն կամ կանաչավուն երանգով, սև պտերով ձվեր։

## Սննդառություն
Սնվում է միջատներով։

thumb|''Anthus spinoletta spinoletta''

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայի հյուսիսում, Ֆրանսիայի և Բրիտանական կղզիների ծովափնյա շրջաններում, Ասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի լեռնային շրջաններում և ծովափերին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Հմայակ Դիմաքսյան

**Հմայակ Դիմաքսյան** (), հայ խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում։ 1894 թ.-ին ընտրվել է Կ. Պոլսի պատրիարքական տեղապահ։ Եղել է Երզնկայի, Ռոդոստոյի առաջնորդ։ Հրատարակել է հետևյալ աշխատությունները. «Նոր տարի և մտավորական սնունդ տղայոց համար» (Պոլիս, 1867), «Աստղիկ հայրենյաց կամ ախպերակունք հառաջադիմության» (Պոլիս, 1869), «Շիթք մանունք ի Միջերկրականէ» (1878), 1874 թ.-ից հրատարակել է «Լույս» հանդեսը, որը շարունակվել է մի քանի տարի։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կիրենգա

**Կիրենգա** (), գետ Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզում, Լենայի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Բայկալի լեռնաշղթայից։ Երկարությունը 746 կմ է, նավարկելի է Մագիստրալնի ավանից սկսած (480 կմ)։ Գետաբերանում է Կիրենսկ քաղաքը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Լապտևների ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Լենա գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տոյոտոմի Հիդեյոսի

**Տոյոտոմի Հիդեյոսի** (), ճապոնական իշխանապետ և կայսերական վարչապետ, ով ավարտեց Օդա Նոբունագայի կողմից սկսած Ճապոնիայի վերամիացումը։ Տոյոտոմին Օդա Նոբունագայի տեղակալներից մեկն էր և նրա վախճանից հետո գլխավորեց ճապոնական ազգային վերամիացման գործը, պայքարելով կենտրոնախույս ֆեոդալների դեմ և հանձն առնելով կայսեր Գերագույն մինիստրի պաշտոնը (1585 թվականի հուլիս)։ Տոյոտոմի Հիդեյոսիին հաջողվեց հաղթահարել արևելյան խոշոր կղզիներում իշխող ավատատերերին և միավորել Սիկոկու և Կյուսյու կղզիները կայսերական գերիշխանության տակ գտնվող արևվմտյան նահանգների հետ։ Նա մեծ դեր կատարեց երկրում ներքին խաղաղություն և համերաշխություն հաստատելու և պահպանելու գործում, ապառազմականացրեց կենտրոնախույս իշխանների հենակետերը, զարկ տվեց ճանապարհների կառուցմանը և բնական ռեսուրսների շահագործմանը։

Տոյոտոմիի արտաքին քաղաքականությունը բոլորովին խաղաղասեր չէր. նա նախատեսում էր Ճապոնիայի գերիշխանությունն ամբողջ Հեռավոր Արևելքում, այդ թվում՝ Կորեայում և Չինաստանում, և ռազմական միջոցների դիմեց՝ այդ նպատակներն իրականացնելու ուղղությամբ։ Բայց 1597 թվականին Կորեայի դեմ նախաձեռնված պատերազմում ճապոնական զորքերը պարտվեցին և մեկ տարի անց՝ Տոյոտոմիի մահից հետո, իշխանության եկավ Տոկուգավա Իեյասուն, որը սկիզբ դրեց Տոկուգավաների դինաստիային, և որի շնորհիվ Ճապոնիան վայելեց երեք դար տևող խաղաղության ժամանակաշրջան։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Encyclopaedia Britannica, *Micropaedia*, 15-th edition, Vol. X, Page 77

Կատեգորիա:Ճապոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի կայսրեր
Հաղարծին (այլ կիրառումներ)

**Հաղարծին** կարող է նշանակել՝

* Հաղարծին վանքային համալիր Տավուշի մարզում
* Հաղարծին գյուղ Տավուշի մարզում
* Հաղարծին գետ Տավուշի մարզում
Ավեստերեն

**Ավեստայի**, Ավեստայով ավանդված լեզուն, որը Զրադաշտական կրոնի սուրբ գիրքն է։ Այդ պատճառով էլ կոչվում է Ավեստայի լեզու։ Ավեստայի լեզուն սխալմամբ անվանում են զենդերեն։ Սակայն զենդերենը Ավեստայի պահլավերեն մեկնաբանությունն է։ Ավեստերենի այբուբենը պահլավական այբուբենի տարատեսակ է։ Ունի 44 տառ։ Բոլոր բաղաձայն և ձայնավոր հնչյունները ունեն իրենց տառերը։ Ավեստայի լեզուն իր կառուցվածքով համարվում է արևելաիրանական ու մոտ է գտնվում արևելաիրանական լեզուներին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Գ. Մ. Նալբանդյան, Իրանական լեզուներ և բարբառներ, Երևան 1960

Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի հին լեզուներ
Կատեգորիա:Ավեստա
Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ
Ենովք Շահեն

**Ենովք Շահեն** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Պարտիզակ գյուղում։ Գյուղում նախնական կրթություն ստանալուց հետո մոր և եղբոր (մաթեմատիկոս Գրիգոր Անգութի) հետ տեղափոխվոել է Կ. Պոլիս, որտեղ յուրացնել է դերասանական արվեստի գաղտնիքները։ Աշխատել է որպես դերասան, երբեմն բեմադրել է նաև ներկայացումներ։ Որոշ ժամանակ աշխատել է Մնակյանի թատրոնում, այնուհետև անդամակցել է նորակազմ հայ դրամատիկ թատրոնին, որտեղ այդ ժամանակ աշխատում էր նաև Վահրամ Փափազյանը։ Այստեղ Ենովք Շահենը ընկերացել է Վահրամ Փափազյանի հետ և մինչև կյանքի վերջը նրանք մնացել են սրտակից ընկերներ։

## Նրա մասին
Ենովք Շահենի մասին կենսագրական շատ տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Նրա մասին բազմաթիվ այլ տեղեկություններ մեզ են հասել Վահրամ Փափազյանի շնորհիվ։ Շահենը եղել է հայրենասեր, թուրքատյաց և ճշտապահանջ։ Փափազյանը նրան նմանացրել է համաշխարհային արդարության հետամուտ Սերվանտեսի հերոսին։ Գռփող կլիներ, որբերի իրավունքը իրացնող, թե առավել ևս ազգատյաց սրիկա, ով մեր ժողովրդի անցյալի մասին կաներ անպատկառ արտահայտություն կարժանանար Ենովքի դաժան ծեծին։ Եվ ով էլ հանդգներ իր կերած արդար ծեծի համար ոստիկանությանը բողոքել, անպայման կարժանանար երկրորդ ծեծին։ Ոստիկանությունը նույնպես խուսափում էր Ենովքի հետ գործ ունենալուց, որին այդտեղ անվանում էին «Պաղչեճիկցի ֆիդային»։

Ենովք Շահենը մահացել է 1915 թվականի ողբերգական իրադարձությունների ժամանակ։ Երբ Զոհրապի, Թոլայանի, Կոմիտասի և այլ հայ մտավորական ձերբակալվածների հետ Ենովքը փոխադրվեց Պոլսից նախ Բորսա, որտեղից պետք է սկսվեր նրանց տարհանությունը դեպի Միջագետք՝ անհանգրվան և անջրդի ճանապարհներով, հետիոտն ու մտրակի տակ, նա գազանացավ ու պոկելով ձեռնակապերը, հարձակվեց նավակայքի առաջ խմբված դատապարտյալներին տեսնել ցանկացող վայրագոչ ամբոխի վրա և բռունցքներով ու ատամներով խեղդեց, տրորեց ու պատառոտեց այնքան, մինչև անակնկալ հարձակումից շփոթված շնագայլերի ոռնոցով ամբոխը առավ նրան իր օղակի մեջ և մի րոպեում Ենովքի գլուխն ու հոշոտված մարմնի մասերը մեղավոր քաղաքի քաղցած շների բաժինը դարձան։

Բայց դա դեռ պայքարի ավարտը չէր։ Մի գիշեր, երբ այն տաղավարի տերը, որի պահապան էր վարձված Ենովք Շահենի մայրը, գինարբուքի մեջ էր գողտրիկ շենքի երկրորդ հարկում, տարաբախտ մայրը իր զավակների աղետալի կորուստը երկար ժամեր սգալուց հետո, ներքևի հարկում բռնկեցրել էր հարակից մրգաստանի ծառերից հավաքած չոր ցախի կույտերը, մի րոպեում մոխիր դարձնելով գողտրիկ շենքն ու նրա տիրոջը՝ թուրք բարձրագույն ոստիկանության մի պաշտոնյայի, որը Համիդի օրոք ահավոր նախճիրների կազմակերպիչը լինելուց բացի Թալիաթի կառավարության աջ ձեռքն էր և հայ մտավորականության ջնջման ծրագրի դաժան հեղինակը։ Վիլլան հեռու էր բնակելի շենքերից, այնպես որ ոչ ոք օգնության չէր հասել։ Համոզվելով, որ բոլորը մեռած են, ծեր կինը ինքնաբավ ու գոհ սրտով, իր պարտքը կատարածի թեթև խղճով, կախել էր իրեն մրգաստանի մի ծառից։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Վահրամ Փափազյան «Սրտիս Պարտքը»։

Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Մարերեն

**Մարերենը** մարական թագավորության ժամանակի լեզուն է, որը տարածված էր ներկայիս Իրանի հյուսիսարևմտյան մասում՝ Ուրմիա լճից մինչև արդի Իրանի կենտրոն։ Գրավոր տեղեկությունները մարերենի մասին չափազանց քիչ են։ Ընդամենը պահպանվել են մի քանի բառ։ Հայերենում կան մի շարք բառեր, որոնք ունեն մարական ծագում։ Ըստ Հյուբշմանի դրանք *գանձ, բրինձ, պղինձ* բառերն են, որոնք մարերենում *ձ*-ի փոխարեն ունեն *ջ*։ Մարերենը համարվում է արևմտիրանական լեզու և մոտ է գտնվել հին Հին պարսկերենին։

## Գրականություն
# Գ. Մ. Նալբանդյան, Իրանական լեզուներ և բարբառներ, Երևան 1960
# Hubschmann, Persische studien, Strassburg 1895

Կատեգորիա:Իրանի լեզուներ
Դեղին խաղտտնիկ

thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla flava''
**Դեղին խաղտտնիկ**, խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։ Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։

## Արտաքին տեսք
Դեղին խաղտտնիկի պոչը երկար է, սակայն չի գերազանցում մարմնի երկարությանը։ Արուի գլխի վերին մասը մոխրագույնից անցնում է մուգ սևի, մեջքը՝ ձիթապտղագույն, թևերը և պոչը դարչնագույն են, պոչի եզրային փետուրները սպիտակ են, կոկորդը, կտնառքը և որովայնը՝ դեղնասպիտակավուն։ Երիտասարդ առանձնյակների մարմնի վերին մասը դարչնագույն է, ստորին մասը՝ շիկավուն։ Քաշը՝ 13,5-20,6 գ, թևի երկարությունը՝ 74-89 մմ։

## Կենսակերպ
Գարնանը վերադառնում է ապրիլ-մայիս ամիսներին։ Չվող երամների թիվը հասնում է հարյուրների և նույնիսկ հազարների։ Դեպի բնակավայրերն են վերադառնում սկզբում արուները, այնուհետև՝ էգերը։ Տարածված է ամենուր, որտեղ կան խոնավ մարգագետիններ, ճահճացած ջրեր, լճակներ, դանդաղահոս գետերի խոնավ ափեր և այլն։ Գարնանը մեծ քանակությամբ հանդիպում է Արարտյան հարթավայրի ճահճուտների, բնական և արհեստական ջրավազանների մոտակայքում։

## Բնադրում
Բնադրվում է մայիսից մինչև հուլիս, բույնը սարքում է չոր խոտերից՝ գետնին, փոքր փոսիկի մեջ ու քողարկում թփերի տակ։ Դնում է 5-6 կանաչասպիտակավուն, մուգ պտերով ձվեր։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշար կենդանիներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Պեաթրիս Եկենյան

**Պեաթրիս Եկենյան** (), հայ դերասանուհի։

Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ապա ընդունվել տեղի թատերական դպրոցը։ Այստեղ մի տարի սովորելուց հետո խաղացել է տարբեր խմբերում։ 1919 թ. մեկնել է Եգիպտոս և Ս. Աբովյանի խմբում կատարել է գլխավոր դերեր «Արմենուշ», Ա. Բիսոնի «Անհայտ կինը», Պ. Զուբովի «Ղարաբաղի աստղագետը», Ա. Շիրվանզադեի «Պատվի համար» և «Մարող ճրագներ» պիեսներում։ 1924 թվականից Օննիկ Վոլդերի հետ խաղացել է «Եգիպտահայ դրամատիկում», ստանձնելով դարձյալ գլխավոր դերեր «Դալիլա», «Անչափահաս», Տ. Կամսարականի «Վարժապետին աղջիկը», «Վերարծարծվող կրակ», «Աշխարհի դատաստան», «Քաղաքային մահ», Ալեքսանդր Դյումա-որդու «Քամելիազարդ տիկինը» և այլ պիեսներում։ Հետագայում տասնյակ տարիներ խաղացել է եգիպտահայ բեմում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եգիպտահայ դերասանուհիներ
Նու մետալ

**Նու մետալ** (, հայտնի է նաև որպես **new metal**, **neo-metal**, **nü-metal**, կամ **aggro-metal**), երաժշտական ժանր է, որի հիմնադիրը համարվում է Korn խումբը։ Այս ժանրը ռեփքոր և ալտերնատիվ մետալ ժանրերի միասնությունն է։ Այժմ այդ ոճի մեջ հանդես են գալիս Disturbed, Linkin Park, System Of A Down, Godsmack, Static-X, Mudvayne, Dope, Stone Sour և այլ խմբերը։

## Ժանրի առանձնահատկությունները
Ժանրը ըստ էության մոտիկ է ռեպքորին, կարելի է ասել ավելի ծանր տեսակն է։

## Ալբոմներ
* Korn - Korn (1994)
* Deftones - Adrenaline (1995)
* Korn - Life Is Peachy (1996)
* Staind - Tormented (1996)
* Deftones - Around The Fur (1997)
* Coal Chamber - Coal Chamber (1997)
* Limp Bizkit - Three Dollar Bill, Yalls (1997)
* System of a Down - System of a Down (1998)
* Godsmack - Godsmack (1998)
* Orgy - Candyass (1998)
* Korn - Follow The Leader (1998)
* Spineshank - Strictly Diesel (1998)
* Limp Bizkit - Significant Other (1998)
* Coal Chamber - Chamber Music (1999)
* Sevendust - Home (1999)
* Staind - Dysfunction (1999)
* Korn - Issues (1999)

## Այժմյան ալբոմներ
* Linkin Park - 2000 - Hybrid Theory
* Disturbed - 2000 - The Sickness
* Papa Roach - 2000 - Infest
* Limp Bizkit - 2000 Chocolate Starfish And The Hotdog Flavored Water
* Spineshank - 2000 - The Height Of Callousness
* Dope - 2001 - Life
* Flaw - 2001 - Through The Eyes
* P.O.D. - 2001 - Satellite
* Slipknot - 2001 - Iowa
* System of a Down - 2001 - Toxicity
* Adema - 2001 - Adema
* Drowning Pool - 2001 - Sinner
* Korn - 2002 - Untouchables
* Skindred - 2002 - Babylon
* System of a Down - Steal This Album!
* Pleymo - 2002 - Doctor Tanks. Medicine Cake
* Celldweller - 2003 - Celldweller
* Element Eighty - 2003 - Element Eighty
* Godsmack - 2003 - Faceless
* Linkin Park - 2003 - Meteora
* Motograter - 2003 - Motograter
* Mushroomhead - 2003 - XIII
* Exilia - 2004 - Unleashed
* SOiL - 2004 - Redefine
* Disturbed - 2005 - Ten Thousand Fists
* System of a Down - 2005 - Mezmerize
* System of a Down - 2005 - Hypnotize
* Ill Niño - 2005 - One Nation Underground
* Mudvayne - 2005 - Lost and Found
* Dead Season - 2008 - When Everything's Lost...
* HEAD - 2008 - Save Me From Myself
* Dope - 2009 - No Regrets
* Milkweed - 2009 - Milkweed

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մետալ
Կատեգորիա:Ռոք երաժշտության ժանրեր
Ֆյորդ

[thumb|[Գեյրանգեր-ֆյորդ, Նորվեգիա]]
[thumb|Ֆյորդ Քրիստիանիայում, [Կլոդ Մոնե (1895 թ.)|alt=]]
**Ֆյորդ կամ ֆիորդ** (, ;), ցամաքի խորքերը խրված, սառցադաշտային ծագմամբ, զառիթափ կամ ժայռոտ ափեր ունեցող, նեղ և ոլորուն ծովածոց։ Ֆյորդի երկարությունը սովորաբար մի քանի անգամ (շատ դեպքերում՝ տասնապատիկ) մեծ է լայնությունից։ Ֆյորդի ափերը հիմնականում կազմված են մինչև 1000 մետր բարձրություն ունեցող ժայռերից։ Բազմաթիվ ֆյորդեր կան Ալյասկայի, Անտարկտիդայի, Բրիտանական Կոլումբիայի, Չիլիի, Դանիա, Գերմանիայի, Գրենլանդիայի, Իսլանդիայի, Իռլանդիայի, Կամչատկա, Կերգելեն կղզիների, Լաբրադորի, Նյուֆաունդլենդի, Նոր Զելանդիայի, Նորվեգիայի, Նոր Երկիր կղզու, Մեծ Բրիտանիայի, ամերիկյան Վաշինգտոն նահանգի ափամերձ ջրերում։ Նորվեգիայի ափագծին, որ մոտավորապես 29.000 կիլոմետր է, 1.200 ֆյորդ կա, և ափագծի ընդամենը 2.500 կիլոմետրն է առանց ֆյորդերի։

## Հանրահայտ ֆյորդեր

## Տես նաև
* Նորվեգիայի ֆյորդերի ցանկ
* Ֆյորդլենդ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

## Արտաքին հղումներ
*Use of whales to probe Arctic fjord's secrets
*Fiordland's Marine Reserves Department of Conservation
*Nextstopnorway – Listing of Norwegian fjords 
*Saguenay River – The Canadian Atlas Online 

Կատեգորիա:Լճեր
Կատեգորիա:Ջրային մարմիններ
Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Կերուլեն

**Կերուլեն** (, ), գետ Մոնղոլիայում և Չինաստանում։

Սկիզբ է առնում Հենտեյ բարձրավանդակի արևելյան լանջերից, թափվում Դալայնոր լիճը։ Երկարությունը 1264 կմ է։ Կերուլենի ափին է Չոյբալսան քաղաքը (Մոնղոլիա)։

## Անվանում
Անվանման հիմքը, ըստ ոմանց, մոտիկ է էվենկերեն *խերելգեն* «ցածրավայր, գետահովիտ» բառին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի գետեր
Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր
Բառնաբաս Եսայան

**Բառնաբաս Եսայան** (), հայ բանասեր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա սովորել Վենետիկի Մխիթարյանների Ս. Ղազար վանքում։ 1843-1844 թվականներին «Բազմավեպի» համարներում տպագրել է հնագիտական, պատմա-բանասիրական հոդվածներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Լեռնային խաղտտնիկ

**Լեռնային խաղտտնիկ**, խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։
thumb|''Motacilla cinerea cinerea''

## Նկարագրությունը
Լեռնային խաղտտնիկի մարմնի վերին մասը մոխրագույն է, պոչը և թևերը գորշասև են, պոչի եզրային փետուրները սպիտակ են, կոկորդը և որովայնը՝ սպիտակավուն, որովայնը և պոչը ծածկող փետուրները՝ դեղնավուն։ Պոչը մարմնից երկար է։ Գարնանը արուի կոկորդը սև է, հոնքանման շերտը՝ սպիտակ։ Էգը նման է արուին՝ փետրավորման ավելի մեղմ երանգներով, կտուցը սև է, ոտքերը՝ մոխրագույն։ 
Քաշը՝ 14-21 գ է, թևի երկարությունը՝ 77-88 մմ։
Աչքի է ընկնում սլացիկ կեցվածքով և պոչի անհանգիստ ու անդադար շարժումներով։

## Կենսակերպը
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Չվում է առանձնյակներով կամ փոքր խմբերով։ Տարածված է լեռնային վայրերում, նախապատվությունը տալիս է գետերի ափերին։

## Բազմացումը
Բնադրվում է մայիս-հունիս ամիսներին, բույնը տեղադրում է քարերի ճեղքերում, ծառերի արմատների միջև եղած խորշերում, գետնին, շենքերի տանիքներում և այլուր։ 
Դնում է 4-5 շիկաերկնագույն, գորշ պտերով ձվեր։ Սնվում է ջրային և խոնավ վայրերի անողնաշարավոր կենդանիներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում, Մադագասկարում։
right|320px

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Նոր ալիք (մրցույթ)

**«Նոր ալիք»** (, , լատիներեն՝ *Jaunais Vilnis*), ամենամյա միջազգային մրցույթ։ Առաջին մրցույթը տեղի է ունեցել 2002 թվականին Յուրմալայում (Լատվիա)։ Մրցույթի ստեղծման գաղափարը Իգոր Կրուտոյինը և Ռայմոնդ Պաուլսինն է:

2008 թվականից սկսած ամեն տարի անցկացվում է նաև Մանկական Նոր Ալիք, որի առաջին մրցույթը տեղի է ունեցել նոյեմբերի 28-ին և 29-ին՝ Մոսկվայում։

## Մրցույթի կազմակերպիչներ
Մրցույթի ստեղծման գաղափարը պատկանում է կոմպոզիտորներ Ռայմոնդ Պաուլսին և Իգոր Կրուտոյին: Մրցույթի ռեժիսորն է Ալեքսանդր Ռևզինը:

## Անցկացման վայր
Առաջին 14 տարիների ընթացքում «Նոր ալիքը» անցկացվել է Լատվիայի ծովափնյա Յուրմալա քաղաքում, սակայն 2015 թվականին այն տեղափոխվել է Սոչի՝ Ռուսաստանի Դաշնություն:

## Մրցույթի հիմնը
Սկզբում մրցույթի օրհներգը Ստաս Նամինի «Յուրմալա» երգն էր: Մինչև 2014 թվականը այն կատարում էին մրցույթի մասնակիցները՝ բացման արարողության ժամանակ։ 2007 թվականին որպես նոր հիմն գրվեց «Ցտեսություն, Յուրմալա» երգը (խոսքերի հեղինակ` Իգոր Նիկոլաև, երաժշտության հեղինակ՝ Իգոր Կրուտոյ): 2007-2014 թվականներին երգը կատարվել է «Նոր ալիքի» փակման ժամանակ։ 2015-2021 թվականների բացման պաշտոնական երգը նոր *«Чем измерить Сочи»* երգն էր, խոսքերի հեղինակը Օլեգ Գազմանովն էր, իսկ երաժշտության հեղինակը՝ Իգոր Կրուտոյը։ Փակման երգը նոր՝ «Տոնն անցավ» երգն էր, խոսքերի հեղինակը՝ Իգոր Նիկոլաևը, իսկ երաժշտության հեղինակը՝ Իգոր Կրուտոյը։

## Մասնակիցների վարկանիշ
Ստորև բերված աղյուսակները ցույց են տալիս «Նոր ալիքի» մասնակից երկրների վարկանիշը 2002-2021 թվականը։

Ստորև թվարկված երկրները մասնակցել են մրցույթին, սակայն դեռևս չեն ընդգրկվել լավագույն եռյակում  (մասնակցությունների/մրցակիցների թիվը մեկ երկրի համար նշված է կոտորակի միջոցով).

* Ավստրալիա 1/1
* Ավստրիա 1/1
* Ադրբեջան 4/4
* Բելոռուս 10/10
* Բրազիլիա 2/2
* Միացյալ Թագավորություն 2/2
* Դանիա 1/1
* Իսրայել 9/9
* Իռլանդիա 1/1
* Ղրղզստան 6/6
* Կանադա 3/3
* Չինաստան 2/2
* Լիտվա 7/7
* Մալթա 1/1
* Մեքսիկա 1/1
* Նիգերիա 1/1
* Նորվեգիա 1/1
* Ռումինիա 2/2
* Հյուսիսային Մակեդոնիա 1/1
* Տոգո 1/1
* Թուրքիա 1/1
* Ֆինլանդիա 5/5
* Ֆրանսիա 1/1
* Շվեյցարիա 1/1
* Շվեդիա 2/2
* Չեխիա 1/1

## Հաղթողներ

## «Նոր ալիք» մրցույթի այլընտրանք
2015 թվականից Լայմա Վայկուլեն Յուրմալայի Ձինտարի համերգասրահում կազմակերպում է «Laima Rendezvous Jurmala» միջազգային երաժշտական ​​փառատոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Նոր ալիք
Եսայի Եսայան

**Եսայի Եսայան**, հայ դերասան,դասախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վեդիում 1939 թվականին։ Կրթությունն ստացել է Երևանի Պետական Մանկավարժական համալսարանում, այնուհետև ավարտելով ասպիրանտուրան մինչև կյանքի վերջը աշխատել է նույն համալսարանում որպես դասախոս։ Մինչև համալսարան ընդունվելը հաճախել է կինոկուրսեր և նկարարահանվել է մի շարք ֆիլմերում`«Նվագախմբի տաղաները», եղել է երաժիշտ տղաներից մեկը,և նկարահանվել է Մհեր Մկրտչյանի հետ։ Նկարահանվել է նաև Ջրերը բարձրանում են,Մեր թաղի ձայները ֆիլմերում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կետ (այլ կիրառումներ)

**Կետ** կարող է վերաբերել՝

* Կետ - մաթեմատիկական և երկրաչափական հասկացություն։
* Կետ - համաստեղություն։
* Կետ - գետ Ռուսաստանում։
* Կետ - կաթնասուն։
Կետ (գետ)

**Կետ** (), գետ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասում և Տոմսկի մարզում, Օբի աջ վտակը։ Հոսում է Արևմտասիբիրական հարթավայրի հարավարևելյան մասով։ Երկարությունը 1621 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 737 կմ։

## Անվանումը
Անվանման (ռուսերեն՝ **Кеть**) առաջացումը կապում են **կետեր** ցեղանվան հետ։ Կետերեն *կետ* նշանակում է «մարդ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Օբ գետի վտակներ