Մարիա Շալնևա

**Մարիա Տիմոֆեևնա Շալնևա** (, ամուսնությունից հետո ազգանունը՝ Նենախովա, ), Բեռլինի Ռայխստագի մոտ գտնվող Ալեքսանդրպլացում երթևեկության կարգավար 1945 թվականի մայիսին։

## Կենսագրություն
Մարիա Տիմոֆեևնա Շալնևան ծնվել է 1921 թվականին ՌԽՖՍՀ Տամբովի նահանգի Լիպեցկի գավառի Սրեդնյայա Լուկավկա գյուղում (այժմ՝ Լիպեցկի մարզի Գրյազիի շրջան), Տիմոֆեյ Պավլովիչ Շալնևի և Եվդոկիա Ռոդիոնովնայի ընտանիքում։ Հայրն Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից է եղել, մարտնչել է Արևմտյան ռազմաճակատում, որտեղ վիրավորվել է։ Ապաքինվելուց հետո աշխատել է որպես երկաթուղային Պետրոգրադում, ապա վերադարձել է հայրենի գյուղ, որտեղ պատրաստել է բազմաթիվ ապրանքներ, այդ թվում՝ դրամապանակներ և զամբյուղներ։ Մարիան տարրական դպրոցն ավարտել է հայրենի գյուղում, ապա ընդունվել է հարևան Պետրովկա գյուղի միջնակարգ դպրոց:

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում Մարիան ավարտել է իններորդ դասարանը և հյուրընկալվել է Վորոնեժում գտնվող իր մորաքրոջ տանը, որտեղ էլ իմացել է պատերազմի սկսվելու մասին: Պատերազմի սկսվելուց հետո Մարիան և նրա ընկերուհիներն աշխատել են կոլտնտեսության դաշտերում։ Շնորհիվ իր լավ աշխատանքի՝ նշանակվել է հացահատիկի էլևատոր հանձնման ավագ։

1941 թվականի օգոստոսին թողել է դպրոցը մոր ծանր հիվանդության պատճառով, 1942 թվականին զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ 1942 թվականի աշնանը ընկերուհիների հետ ժամանել է Բորիսոգլեբսկ, որտեղ նրանց ընդունել են 62-րդ բանակի 87-րդ առանձին ճանապարհային շահագործման գումարտակում՝ գեներալ Վասիլի Չույկովի հրամանատարությամբ։ 1942 թվականի հոկտեմբերին, գերմանական ավիացիայի կողմից դիրքերի ռմբակոծման ժամանակ, վիրավորվել է գլխից՝ ռմբակոծված ծառից պոկված բեկորներից։ Հիվանդանոցից վերադառնալուց հետո Մարիան շարունակել է իր ծառայությունը Կարմիր բանակում՝ մասնակցելով Կուրսկի և Դնեպրի ճակատամարտերին և Աջափնյա Ուկրաինայի ու Բելառուսիայի ազատագրմանը։

1945 թվականի մայիսի 2-ին եֆրեյտոր Մարիա Շալնևան հերթապահություն է իրականացրել Բեռլինի Ալեքսանդրպլացում՝ գրավված Ռայխստագից ոչ հեռու։ Ֆոտոթղթակից Եվգենի Խալդեյը լուսանկարել է Մարիային և այդ լուսանկարը հայտնվել է Խորհրդային Միության ու արտասահմանյան գրեթե բոլոր խոշոր թերթերում։ Բնակչության շրջանում լուսանկարը ստացել է «Պատերազմական Բեռլինի տիրուհի» անվանումը։ 1945 թվականի մայիսի 9-ին՝ Հաղթանակի օրը, Շալնևան Ռեյխստագի պատերին գրել է․ «Մ. Շալնևա, Վորոնեժ...»։ Զորացրվել է բանակից 1945 թվականի օգոստոսին և վերադարձել հայրենի գյուղ։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Մարիա Շալնևան որպես դոնոր հանձնել է 12 լիտր արյուն, որի համար նա 1945 թվականի հունիսի 11-ին ստացել է ԽՍՀՄ պատվավոր դոնորի կրծքանշան։

1946 թվականի հունիսին Մարիա Շալնևան ամուսնացել է իր համագյուղացի Միրոն Միրոնովիչ Նենախովի հետ, ով եղել է Սարատովի ավիացիոն գործարանի ինժեներ։ Մարիան այնտեղ աշխատել է որպես վերահսկիչ։ 1951 թվականին ամուսնու հետ տեղափոխվել է Վորոնեժ, որտեղ ամուսնու հետ միասին աշխատել են Վորոնեժի ավիացիոն գործարանում։ Ամուսինը ղեկավարել է կոնստրուկտորական բյուրոն, իսկ Շալնևան մինչև 55 տարեկանն աշխատել է ԽՍՀՄ ամենախոշոր ավիացիոն գործարանի արտադրամասերից մեկում։ Նա և Միրոն Միրոնովիչը ունեցել են երկու երեխա՝ դուստրը Լյուդմիլան (ավագը) և որդին Վիկտորը։

1970 թվականին Եվգենի Խալդեյը այցելել է Վորոնեժ և մի քանի լուսանկարներ արել։ Դրանցից մեկի վրա նա գրել է. «Մարիա Տիմոֆեևնային՝ ի հիշատակ 25 տարի անց մեր հանդիպման։ Բեռլին-Վորոնեժ։ 1945-1970։ Եվգենի Խալդեյ»։ Մարիա Տիմոֆեևնան մահացել է 1997 թվականի օգոստոսի 4-ին։

## Պարգևներ
* Շնորհակալագիր ստորագրված Ժուկովի կողմից,
* Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան,
Մեդալներ՝
* «Խիզախության համար»,
* «Մարտական ծառայության համար»,
* «Բեռլինի գրավման համար»,
* «Վարշավայի ազատագրման համար»,
* «1941-1945 թվականների Հայրենական Մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար»:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ненахов М. М., Лапшина Л. М., Ненахов В. М. Автограф на стене Рейхстага: история одной жизни. — Воронеж: Издательский дом ВГУ, 2018. — 112 с.
* Колесниченко Д. Символ победной весны: как воронежская военная регулировщица Мария Шальнева стала героиней знаменитого снимка, сделанного в центре Берлина 2 мая 1945 года // Коммуна. — 2023. — 26 июля (№ 30). — С. 11.
* Тарасова С. Улыбка. Как случайный снимок прославил воронежскую девушку на весь мир // Воронежский курьер. — 2023. — 5 мая (№ 17). — С. 21.
* Stern, 1995.

## Արտաքին հղումներ
* Шальнева Мария Тимофеевна 1922 г.р.на Подвиг народа

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)