Խոսրով Բ

**Խոսրով Բ** (), Մեծ Հայքի թագավորության արքա (252-287), գահակալել է հոր՝ Տրդատ Բ-ից հետո, Խոսրով Բ-ին հաջորդել է Արտավազդ Ե Մանդակունին (253-261):

Կրում էր հայրական պապի՝ Խոսրով Ա-ի անունը։ Ինչպես նշում է Նինա Գարսոյանը, հայկական աղբյուրներում Խոսրով Բ-ը հաճախ շփոթվում է իր պապի՝ Խոսրով Ա-ի հետ։ Մինչև թագավոր դառնալը նրա կյանքի մասին շատ քիչ բան է հայտնի։

Պատմաբան Գ․ Ասլանի կարծիքով՝ այս Խոսրովը Տրդատ Բ-ի կրտսեր եղբայրն էր, սակայն ավելի հավանական է համարել, որ այս Խոսրով Բ-ը Խոսրով Ա-ի թոռն էր և Տրդատ Բ-ի ոչ թե եղբայրն էր այլ որդին։

## Նախապատմություն

մինի|Անակի կողմից սպանված Խոսրով Բ-ը
Ուշադրության արժանի է Խոսրով Բ-ի մասին պատմաբան Աննինսկու կարծիքը, ըստ որի՝ Տրդատ Մեծի որդի Խոսրով Կոտակի գահակալության վերաբերյալ Խորենացու ժամանակագրական վկայությունը, իրապես, վերաբերում է Տրդատ Մեծի հորը՝ Խոսրով Բ-ին։ 

Խոսրով Բ-ի թագավորության ժամանակ քաղաքական դրությունն Արևելքում խիստ անկայուն էր և փոփոխական։ Սասանյան Պարսկաստանը չէր կարող հանդուրժել Հռոմի ազդեցությունը Հայաստանում ու Միջագետքում, ուստի և պարսկա-հռոմեական կռիվները պարբերաբար շարունակվեցին նաև III դարի վերջին։

Խոսրով Մեծի մահը բոլորը նկարագրում են մոտավորապես նույն կերպ՝ հիմնվելով, ի թիվս այլ բաների, Մովսես Խորենացու աշխատության մեջ մեջբերված տեղեկությունների վրա։

Հայ պատմիչ Ագաթանգեղոսը Խոսրով Բ-ին հիշատակում է որպես Հայաստանի թագավոր և Տրդատ Գ-ի հայր։ Բյուզանդական հեղինակ Զոնարասը տեղեկացնում է հետևյալի մասին՝ *Հայրենիքը նվաճվեց նրանց կողմից, նրա թագավոր Տրդատը փախել էր, իսկ նրա երեխաները անցել էին պարսիկների կողմը։*Չնայած այս խոսքերին, Ագաթանգեղոսը նշում է, որ Խոսրովը ասպատակել է Պարսկական կայսրությունը և սպանվել։ Ագաթանգեղոսը նաև Խոսրովին դարձնում է Սասանյան թագավոր Արտաշիրի ժամանակակից, ինչը հակասական է։ 

## Գահակալություն
226-ից մինչև 238 թվականը Տրդատը ռազմական հակամարտությունների մեջ էր Սասանյան կայսրության հիմնադիր և առաջին թագավոր Արտաշիր I-ի հետ։ Խոսրովը ևս իր մասնակցությունն ուներ հոր կատարած ռազմական գործողություններին։

Տրդատ Բ-ն մահացավ 252 թվականին, Արտավազդից հետո գահին բազմեց Խոսրով Բ-ն։ Երբ նա դարձավ թագավոր, Հայաստանի մայրաքաղաքը Վաղարշապատն էր։ Գահակալում էր Մեծ Հայքի արևմտյան, հռոմեական մասում։ Ուներ 2 զավակ․ դուստր՝ Խոսրովիդուխտ և որդի՝ Տրդատ։ Որդուն հետագայում տանում են Հռոմ, մեծանում է հռոմեական միջավայրում, իսկ դստերը՝ Կապադովկիայի Կեսարիա։

III դարի 70-ական թվականների սկզբին Հռոմեական կայսրությունը կարողանում է ժամանակավորապես վերականգնել իր քաղաքական հզորությունը և ուշադրություն դարձնել Արևելքի վրա։ Մի քանի հաղթական ճակատամարտերից հետո, Ավրելիանոս կայսրը 271-273 թվականներին վերագրավում է արևելյան նախկին պրովինցիաները և վերականգնում իր տիրապետությունը։ 

Խոսրով Բ-ն, հաճախ դաշնակցելով հարևան վրացիների ու աղվանների, իսկ երբեմն էլ հռոմեացիների հետ, պայքար է մղում Սասանյան Պարսկաստանի դեմ։ Սակայն այդ պայքարը անարդյունք է մնում։ Խոսրով Բ-ի հակասասանյան քաղաքականությունը, բնականաբար, չէր կարող առաջ չբերել նրա դեմ պարսից իշխող վերնախավի թշնամությունն ու վրեժխնդրությունը։ Պատմիչ Ագաթանգեղոսը հաղորդում է հայոց թագավորի Սասանյան Պարսկաստանի դեմ արշավանքների մասին․  *«Եվ այսպես, Խոսրով թագավորը սկսեց գնդեր հավաքագրել և բանակ հավաքել․ հավաքեց ալբանական և իբերական զորքեր, բացեց ալանների և Չոր պահակի դարպասները, ներս թողեց հոների զորքերը և սկսեց ասպատակել Պարսկաստանը, հասավ մինչև Տիզբոն»**։*   Ըստ ավանդական պատմության՝ Խոսրովը սպանվում է Վաղարշապատում, պարսից թագավորի կողմից ուղարկված վարձկան Անակ Պարթևի ձեռքով (Գրիգոր Լուսավորչի հայրը), հավանաբար 287 թվականին։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ Անակը ազգակից էր Արշակունիներին։ Խոսրովի մահից հետո Հայաստանը կրկին նվաճվում է պարսիկների կողմից, իսկ թագաժառանգ պատանի Տրդատը ապաստան է գտնում Հռոմում։ 

## Գահազրկություն
Ագաթանգեղոսը գրում է, թե Անակը իբր *«ապստամբեալ իցէ յարքայէն պարսից», գալիս է Խոսրով թագավորի մոտ՝ [[Ուտիք]]․ «Եկալ յանդիման եղև թագաւորին Խոսրովու յՈւտի գաւառի, ի [[Խաղխաղ]] քաղաքի, ի ձմերոց արքայութեանն Հայոց»։* Նրանք միասին են անցկացնում ձմեռը և գարնան սկզբին գնում մայրաքաղաք․ *«Եկին իջին [[Այրարատ|յԱյրարատ]] գաւառ, ի Վաղարշապատ քաղաք»։* Ահա այստեղ զբոսանքի ժամանակ Անակը իր եղբոր հետ սպանում է Խոսրովին։ Խորենացու «Հայոց պատմությունը» ևս հստակ տեղեկություններ է հաղորդում Անակի Հայաստան գալու և Խոսրովի սպանության մասին։ Խոսրովի սպանությունը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ նա նախապատրաստվում էր նոր արշավանքի դուրս գալ պարսիկների դեմ՝ *«ի միտ արկեալ թագաւորին՝ գումարտակ առնէր՝ անդրէն արշավել ի կողմանս Պարսից»։* Այս հանգամանքն էր, որ նաև շտապեցրեց Անակին՝ իրագործելու ոճիրը․ *«Իբրև զայն լսէր Պարթևն՝ զերդումն ուխտին յիշէր որ ընդ Պարսից արքային ուխտեալ էր»*։ Մոտ երկու տարի մնալով Ուտիքում՝ նա, իսկապես, կարողացել էր հավաքագրել իրեն անհրաժեշտ քանակությամբ բանակ և վերադառնալով Վաղարշապատ՝ սպասել գարնանը, որի բացվելուն պես նախապատրաստվում է արշավանքի, սակայն մահապատիժը խանգարում է իրագործելու իր ծրագիրը։ Նրան հաջորդել է Տրդատ Գ-ը, որը թագադրվել է Հռոմի Դիոկղետիանոս կայսեր կողմից։

## Հայկական աղբյուրներում
Այս թեմայի վերաբերյալ հիմնական աղբյուրը 5-րդ դարի պատմիչ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունն» է։ Վերջին Արշակունիների գահակալության ժամանակաշրջանում Հայաստանի պատմությունը նկարագրելիս հեղինակն անդրադառնում է ամենաակնառու պատմական դեմքերին, մանրամասնում է իշխող դինաստիայի թուլացումը և տեղեկություններ է տրամադրում հայ ազնվական ընտանիքների Արշակունիների հետ ընտանեկան կապերի մասին, որտեղ էլ մանրամասն ներկայացվում է Խոսրովի կատարած ռազմական գործողությունների մասին։ Հայ թագավորները շարունակում էին նշանակվել բացառապես Հռոմի կայսեր համաձայնությամբ։ Հետագայում չլուծված հռոմեա-պարսկական հակամարտությունը վտանգի տակ դրեց Հայոց թագավորության գոյությունը։ 

## Ընտանիք
Անձնական կյանքի մասին շատ տեղեկություններ չեն պահպանվել։

Կնոջ անունը Ճախրուհի է։ Զավակների մասին տեղեկություն չեն պահպանվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:3-րդ դարի հայեր