Կոնստանտինի ռուբլի

**Կոնստանտինի ռուբլի**, ռուսական հազվագյուտ մետաղադրամներից է։ Պատրաստված է Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանում ՝ փոքր քանակությամբ, 1825 թվականի դեկտեմբերյան միջպետական ժամանակաշրջանում։ Հայտնի է հինգ օրինակ՝ եզրին մակագրությամբ և երեքը՝ հարթ եզրով։ Մետաղադրամի յուրահատկությունը կայանում է դրանց ստեղծման անսովոր պատմության և  մեջ։ Մետաղադրամի գոյության փաստի մասին լռելը հանգեցրեց տարբեր վարկածների և լեգենդների առաջացմանը, որոնք օգնեցին հետաքրքրություն առաջացնել Կոնստանտին ռուբլու նկատմամբ։

2016 թվականի սկզբի դրությամբ  երեք մետաղադրամ կա թանգարաններում՝ Էրմիտաժը, Մոսկվայի պետական պատմական թանգարանը և Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան ինստիտուտը ։ Մնացածը մասնավոր հավաքածուներում է։ Կոնստանտինի ռուբլին նաև Ռուսական կայսրության ամենաթանկ մետաղադրամներից է։ 2004 թվականին Նյու Յորքում կայացած աճուրդում այն վաճառվել է 550 հազար ԱՄՆ դոլարով, իսկ 2021 թվականին աճուրդում Վագիտ Ալեքպերովը գնել է այն 2,6 միլիոն ԱՄՆ դոլարով

Այս մետաղադրամի արտասովոր հետաքրքրությունն ու արժեքը հանգեցրին մեծ թվով կեղծիքների առաջացմանը։ Դրանցից ամենահայտնիներն են այսպես կոչված «Տրուբեցկոյ ռուբլիները», որոնք հատվել են Փարիզի դրամահատարանում արքայազն Ա.Վ.–ի պատվերով։

## Նկարագրություն
Ռուբլին հատվել է արծաթից ՝ 20,73 գրամ քաշով։ Հուշադրամի դիմերեսին պատկերված է Կոնստանտին Պավլովիչի պատկերը։

## Ստեղծումը

Կոնստանտինյան ռուբլու ստեղծման պատմությունը սերտորեն կապված է Ռուսական կայսրությունում 1825 թվականի պատմական իրադարձությունների հետ։ 1825 թվականի նոյեմբերի 19-ին Տագանրոգում մահացավԱլեքսանդր I կայսրը։ Բոլորն ակնկալում էին Կոնստանտին Պավլովիչի գահ բարձրանալը։ Ապագա կայսր Նիկոլայ I-ը, եղբոր մահվան լուրն ստանալուց մեկ ժամվա ընթացքում, երդում տվեց Կոնստանտինին։ Եվ միայն Կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնան և մի քանի այլ մարդիկ գիտեին, որ Կոնստանտինը, ով 1815 թվականից մշտապես գտնվում էր Վարշավայում, հրաժարվել է գահից դեռևս 1822 թվականին։ Շուտով բացվեց Ալեքսանդր I-ի 1823 թվականի մանիֆեստը, ըստ որի Նիկոլասը նշանակվեց ժառանգորդ։ Նաև Մեծ Դքս Միխայիլ Պավլովիչի միջոցով ստացվեց Կոնստանտինի գահից կտրականապես հրաժարվելը։ Այս պահից մայրաքաղաքը, Մոսկվան և ողջ հսկայական երկիրը երդվեցին հավատարմության երդում տալ գահից հրաժարված մարդուն։ Կայսր Կոնստանտին I-ի դիմանկարները սկսեցին վաճառվել խանութներում։ Լարվածությունը հասավ իր ծայրահեղ կետին, երբ Նիկոլայ I-ի կողմից «վերաերդման» նշանակված օրը սկսվեց դեկաբրիստների ապստամբությունը։

Նոյեմբերի 27-ի երկշաբաթյա ժամանակահատվածում, երբ Սանկտ Պետերբուրգն իմացավ Ալեքսանդր I-ի մահվան մասին, և մինչև դեկտեմբերի 12-ը, երբ «վերաերդման» որոշումը կայացվեց, մայրաքաղաքի դրամահատարանում սկսվեցին փորձնական մետաղադրամ արտադրելու աշխատանքները Կոստանդին կայսեր համար, թեև դրա անմիջական կարիքը չկար։ Ալեքսանդրի մետաղադրամների վրա տիրակալին պատկանելու նշաններ չկար։ Ներքին պատճառներով կայսրը մերժեց դիմանկարային մետաղադրամների բոլոր նմուշները։ Դրամահատարանը կարողացավ շարունակել գոյություն ունեցող մետաղադրամների թողարկումը, կարծես ոչինչ տեղի չի ունեցել, և այդպես արեց նաև ապագայում։ 

Պետության ղեկավարի դիմանկարով, անվանմամբ և կոչումով մետաղադրամին վերադառնալու գաղափարը պատկանում էր Ռուսական կայսրության ֆինանսների նախարար Է.Ֆ.Կանկրինին:   Պաշտոնյան հիմնովին պատճառներ ուներ վախենալու Կոնստանտինի գահակալությունից հետո խայտառակությունից:1813 թվականին, որպես 1-ին արևմտյան բանակի քառորդ գեներալ, Կանկրինը պաշտպանեց  քաղաքներից մեկի բնակիչներին զինվորականների չարաշահումներից։ Կայսեր եղբոր՝ Կոնստանտինի հետ ծագած հակամարտությունը  Կանկրինին գրեթե տիպեց հրաժարական տալ։ Սկանդալը հարթելու համար պահանջվեց Մ.Ի. Կուտուզովի անձնական միջամտությունը։  Ֆելդմարշալն հայտարարել է, որ եթե Ցարևիչ Կոնստանտինը փորձի վերացնել իրեն անհրաժեշտ մարդկանց, նա ինքը հրաժարական կտա։ 1824 թվականին Կանկրինը քաղաքավարի կերպով հրաժարվեց Կոնստանտինից։ Կայսրի եղբայրը օգնություն խնդրեց ոմն գեներալ-մայոր Պ.Ն. Դյակովից և նրա եղբայրներից։ Նամակում նա դիմել է նախարարին հետևյալ խոսքերով. «... Խնդրում եմ Ձերդ Գերազանցությանը չցուցաբերել ձեր օգնությունը՝ իրենց խնդրանքը բավարարելու համար...»։ Կանկրինը, ուշադիր ուսումնասիրելով Դյակովների հարցը, պատասխանեց, որ նրանց խնդրանքը պայմանավորված է ոչ թե գյուղացիների մտահոգությամբ, ինչպես ասվեց, այլ պետական ​​գանձարանից շահույթ ստանալու ցանկությամբ։ Կատարելով համապատասխան հաշվարկները, նա արտաքուստ հարգանքով, բայց փաստորեն, հեգնանքով հարցրեց, թե արդյոք նա թույլտվություն կունենա՞ այդ հարցը անձամբ զեկուցել կայսրին: Այս և հնարավոր խայտառակության այլ պատճառները նպաստեցին նախարարի անձնական շահագրգռվածությանը դիմանկարային ռուբլիներ պատրաստելու համար, որպեսզի տարբերվի նոր կայսրից առաջ: Կոնստանտինի պատկերով ռուբլու թողարկումը նրա միակ ստրկամտությունը չէր ապագա կայսրին 1825 թվականի միջպետական ​​իշխանության ժամանակ։ Հուշադրամի ստեղծման աշխատանքները ֆինանսների նախարարը վստահել է Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանի մեդալակիր Յա. Ի. Ռայխել . Ռեյխելը ոչ միայն մեդալակիր էր, այլև թղթադրամների տպագրության տպարանի տեխնիկական տնօրենը ( Արշավախումբ պետական թղթերի գնման համար ), ինչպես նաև  դրամագետ կոլեկցիոներ։ Կանկրինի հետ ոչ միայն գործնական, այլեւ ընկերական հարաբերություններ ուներ։ Նախարարը համակրում էր իր ենթակայի և ընկերոջ հոբբիներին։

Նոր մետաղադրամի պատրաստման աշխատանքների ծավալը ցույց է տալիս, որ այն պետք է սկսվեր նոյեմբերի 27-ից անմիջապես հետո։ Այս բարդության մեկ դրոշմակնիքը կտրելու համար պահանջվում է յոթից տաս օր ջանասիրաբար աշխատանք։  Մինչև դեկտեմբերի 12-14-ը, երբ Կոստանդին կայսեր թղթադրամների պատրաստման շարունակությունն անիմաստ դարձավ և կարող էր տհաճ հետևանքների հանգեցնել դրա նախաձեռնողների համար, մի զույգ նամականիշներն ամբողջությամբ ավարտվեցին, երկրորդը մոտ էր ավարտին, իսկ երրորդը սկսվեց։  Մեկ մարդ չի կարող դա անել 2,5 շաբաթվա ընթացքում։ Սա ցույց է տալիս, որ Ռեյխելն ունեցել է օգնականներ։  Դեկաբրիստների ապստամբության ձախողումից հետո Կոստանդին կայսեր ցանկացած հիշողություն «կախված մարդու տանը պարանի հիշատակումն էր»։ Դեկտեմբերի 19-ին դրամահատարանում իրականացվել է «մաքրում», որի ժամանակ ոչնչացվել են փորձնական մետաղադրամի վրա կատարված աշխատանքների հետքերը։

## Շուբետի ռուբլու ստեղծումը
Մետաղադրամի հեղինակը և  դրամագետ Ռայխելը բոլոր մետաղադրամները չի տվել Կանկրինին։ Միևնույն ժամանակ, նա այլ ելք չուներ, քան դրանք խիստ գաղտնի պահել։ Կոնստանտինի ռուբլին չի հիշատակվել նրա հավաքածուի 1835 թվականի ամսագրում։  1850-ականների սկզբին Ռեյխելը սկսեց ֆինանսական դժվարություններ ապրել։ Նա ստիպված էր իր հավաքածուն վաճառել Էրմիտաժին (առանց եզակի ռուբլու)։  Ռայխելի մահից մեկ տարի անց՝  1857 թվականին երկու արտասահմանյան հրատարակություններում հրապարակվեցին  Շուբերտի հավաքածուները իրեն պատկանող ռուբլիների նկարագրությամբ։  Այն բանից հետո, երբ Ռեյխելի հավաքածուն դարձավ պետական սեփականություն, Շուբերտի մետաղադրամների հավաքածուն համարվում էր Սանկտ Պետերբուրգի լավագույն մասնավոր դրամագիտական հավաքածուն։

Շուբերտը գրել է, որ «փորձնական ռուբլի ուղարկվել է Վարշավա՝ Սենատի պատգամավորի հետ՝ Կոնստանտին Պավլովիչին հաստատելու համար. նամականիշները կոտրվել են անմիջապես դրանից հետո» մեկ հրատարակության մեջ, իսկ «Ապացույցային մետաղադրամը, որը ներկայացվել է Մեծ Դքս Կոնստանտինին Վարշավայում Ալեքսանդր I-ի մահվան միջև մինչև դեկտեմբերի 14-ը», երկրորդում։ Միևնույն ժամանակ, հեղինակը ոչինչ չի ասել, թե ինչպես է մետաղադրամը հայտնվել իր հավաքածուում։  Շուբերտի տարբերակը մի շարք կասկածներ առաջացրեց դրա հավաստիության վերաբերյալ։ Նախ, Վարշավայում ապրող Մեծ Դքս Կոնստանտինին Սենատի աննախադեպ հանձնաժողովի մասին տեղեկություն չկար։ Երկրորդ՝ անավարտ մետաղադրամը՝ առանց եզրային մակագրության, չպետք է հասներ նոր կայսրին։ Եվ նման շտապողականության կարիք չկար։ Կանկրինը և Ռայխելը, ովքեր կարող էին հաստատել կամ հերքել Շուբերտի վարկածը, մահացան Շուբերտի կատալոգի հրապարակման պահին։  Մետաղադրամը հետաքրքրություն է առաջացրել ոչ միայն դրամագետների, այլեւ բարձր հասարակության շրջանում։ Բախտավորները տեսան բնօրինակը, մյուսները տեսան ալբոմի պատկերը և շուտով հայտնված գալվանոպլաստիկ պատճենները։  1866 թվականին՝ գեներալ Շուբերտի մահից մեկ տարի անց, Բ. Վ.Կոնեն ուրվագծել է առեղծվածային մետաղադրամի պատմությունը, որն ավելի շատ նման է դետեկտիվ պատմության։ Քյոնեն Ռայխելի հետ եղել է Հնագիտական և դրամագիտական ընկերության հիմնադիրը և հավակնել դրամագիտության անսխալական փորձագետի պաշտոնին։ Բարոնը գիտնականների մոտ համակրանք չի առաջացրել, քանի որ հակված էր փող յուրացնելու։ Նրա կիրքը կոչումների ու շքանշանների հանդեպ ծաղրի առարկա էր Սանկտ Պետերբուրգի հասարակության կողմից։

Կյոնեի պատմությունը հետևյալն էր. մետաղադրամը չի արտադրվել դրամահատարանում, այլ եղել է Ռեյխելի «մասնավոր գործը»։ Ստանալով Կանկրինի բանավոր թույլտվությունը՝ մեդալակիրը, «օր ու գիշեր աշխատելով», թողարկեց մեկ զույգ նամականիշ։ Նա այնքան էր շտապում, որ եզրային մակագրությունը կիրառելու համար մատանի չպատրաստեց և իր արշավախմբից գաղտնի հինգ մետաղադրամ կտրեց, որը ցույց տվեց Կանկրինին։ Նրանցից երեքին անմիջապես ուղարկեցին Վարշավա՝ Կոնստանտինի մոտ։ Դեկտեմբերի 13-ի լույս 14-ի գիշերը Կանկրինը կանչեց Ռեյխելին և հրամայեց իր ներկայությամբ ոչնչացնել նամականիշները, իսկ մնացած երկու մետաղադրամներն էլ անմիջապես հալեցրեցին։ Կյոնեն շարունակում է բացատրել Շուբերտի ռուբլու պատմությունը։ 1830 թվականին, Լեհաստանի ապստամբության ժամանակ, Կոնստանտինի պալատը ապստամբների կողմից կողոպտվեց։ Մետաղադրամները շրջանառության մեջ են մտել։ Ռուս ինչ-որ անանուն գեներալ Բադ Հոմբուրգի խաղատանը խաղասեղանի մոտ հարեւանից արտասովոր մետաղադրամ է հայտնաբերել, որը նա փոխանակել է սովորական փողի հետ։ Անհայտ գեներալի մահից հետո Կոնստանտինյան այս ռուբլին ձեռք է բերել Շուբերտը։  Բարոնն իր հոդվածն ավարտեց հետևյալ տողերով․( ինչ լսել եմ այն էլ փոխանցում եմ )։

Իր դատում Քյենը վերապատմեց 1830-ականների և 1840-ական թվականների Կոնստանտին ռուբլու մասին «սալոնի» առասպելը։ Եզակի և քաղաքականապես կասկածելի մետաղադրամի մասին այս կասկածելի պատմությունը կարելի է հետևել Կանկրինի և Ռեյխելի «sowtto voce» գաղտնի պատմություններից։ Էրմիտաժի ռուսական դրամագիտության առաջատար փորձագետ Ի.Գ. Սպասսկին այս լուրերի առկայությունը բացատրում է Կանկրինի և Ռեյխելի շահերով։  Ֆինանսների նախարար Կանկրինի համար հնարավոր անախորժությունների դեպքում Կոնստանտինի թեստային ռուբլու ստեղծման նախաձեռնությունը վերցրեց Ռայխելը։  Ֆինանսների նախարար Կանկրինի համար հնարավոր անախորժությունների դեպքում Կոնստանտինի թեստային ռուբլու ստեղծման նախաձեռնությունը վերցրեց Ռայխելը։ Նամականիշերի ոչնչացման և մետաղադրամները Վարշավա ուղարկելու մասին վարկածը «սպիտակ սուտ» էր՝ շեղելու բարձրաստիճան դրամագետների ուշադրությունը, որոնք կարող էին զայրացնել նախարարին իրենց հավաքածուի համար մետաղադրամը ստանալու խնդրանքով։ Նոր մետաղադրամ հատելու խնդրանքը նույնիսկ չէր հակասում Ռուսական կայսրության օրենքներին, քանի որ դրանց արտադրության արգելքը մտցվեց միայն 1890 թվականին։

Քոենի վարկածում կայն կասկածներ, որ  բացի Գերմանիայի առողջարանային քաղաքի խաղատներից մեկում Կոնստանտին ռուբլու «հրաշալի» հայտնաբերումից, կարող էր առաջանալ արշավախմբի, այսինքն՝ տպարանում մետաղադրամներ հատելու անհնարինության պատճառով և  նախարարի աշխատասենյակում արծաթը հալեցնելու հնարավորությունը։ Այնուամենայնիվ, Շուբերտի ռուբլու ծագման հենց այս վարկածն էր, հիմնականում այն վկաների բացակայության պատճառը, որոնք կարող էին հաստատել կամ հերքել այն, որ ընդհանուր առմամբ ընդունված մնաց մինչև 1873 թվականը։ 

## Տրուբեցկոյի ռուբլին
### Նախնական տարբերակը
1873 թվականին հայտնվեց արքայազն Ա.Վ.Տրուբեցկոյի «Ռուբլ դե Կոնստանտին Կեսարի կախարդը» գրքույկը, որը հրատարակվել է Մարսելում 40 օրինակով։ Դրանում նա մերժում է Քոենի տարբերակը և առաջարկում է իր տարբերակը։ Ըստ Տրուբեցկոյի՝ 1867 թվականին, երբ ինքը գտնվում էր Մարսելում, գրավոր առաջարկ է ստացել գնելու որոշակի հազվագյուտ ապրանքներ՝ գործարքը նախաձեռնողի անունը գաղտնի պահելու պայմանով։ Տրուբեցկոյի առաջարկությունը՝ վերադարձնել իր նամակները թղթակցին, նախ պատճենահանվելով առանց հասցեների և անունների, ընդունվել է։Նամակագրությունից պարզ է դառնում, որ խոսքը Կոնստանտինի ռուբլու մասին է։ Ըստ Տրուբեցկոյի՝ բոլոր հինգ մետաղադրամները  1830 թվականի  Վարշավայի Կոնստանտինյան Բելվեդեր պալատի  ապստամբության ժամանակ հայտնվել են մի մասնակցի ձեռքում։   Նրա այրին, հայտնվելով ֆինանսական ծանր վիճակում, ստիպված էր վաճառել դրանք։ Նրա պայմանը բոլոր հինգ մետաղադրամների միաժամանակյա վաճառքն էր « *en bloc* »-ում։ Տրուբեցկոյը, անձամբ ուսումնասիրելով այդ մետաղադրամները, համոզվել է դրանց իսկության մեջ։ Քանի որ գործարքի գումարը շատ բարձր է ստացվել, արքայազնը փորձել է գործընկերներ գտնել և դիմել Քյոնեին, կոմս  Ստրոգանովին և արքայազն Ալեքսանդր Հեսսենին։

 Երեքն էլ հրաժարվեցին կասկածելի հազվագյուտ ապրանքներ գնելուց։

Բողոքելով, որ կորցրած արժեքները Ռուսաստանին վերադարձնելու իր փորձը հաջողությամբ չի պսակվել, Տրուբեցկոյն առաջարկել է նրանց հետագա պատմությունը։ Փարիզում նա իբր հետաքրքրել է «Կենտուկիի հարուստ դրամագետ» Վեբսթերի վստահելիին իր մի շարք հնաոճ ոսկյա մետաղադրամներով։ Փոխանակման համար դիլերը գնել է Կոնստանտինովյան բոլոր հինգ ռուբլին, որոնցից երկուսը Տրուբեցկոյը փոխանակել է նրա հետ։ Երեք մետաղադրամ ուղարկվեց Միացյալ Նահանգներ, բայց  ճանապարհին  «»ը խորտակվեց եզակի մետաղադրամների հետ միասին։ Ավելին, Տրուբեցկոյը գրում է, որ ստանալով երկու մետաղադրամ՝ դրանք համեմատել է Շուբերտի ռուբլու հետ։ Հայտնաբերված մի շարք անհամապատասխանությունների պատճառով Շուբերտի մետաղադրամը անվանվեց կեղծ։

### Տրուբեցկոյի անհատակաանությունը
Ալեքսանդր Վասիլևիչ Տրուբեցկոյը տասնմեկ երեխաներից ավագն էր։ Այդ ժամանակաշրջանի չափանիշներով գերազանց կրթություն է ստացել։ Սովորել է Ռուսական կայսրության ամենահեղինակավոր հաստատություններից մեկում՝ Էջերի կորպուսում։ Մասնակցել է 1830-1831 թվականների լեհական ապստամբության ճնշմանը որպես կոմս դը Վիտի կարգադրիչ։  Նա եղել է Նիկոլայ I-ի կնոջ՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի մերձավոր շրջապատում։ Իր նամակագրության մեջ Ալեքսանդրա Ֆեդորովնան Տրուբեցկոյին անվանել է «Թավշյա»։ Նա ընկերացել է Պուշկին Դանտեսի ապագա մարդասպանի հետ։ Մահվանից քիչ առաջ արքայազնը վերապատմել է Պուշկինի մենամարտի իր տարբերակը Դանտեսի հետ։ Ըստ Տրուբեցկոյի՝ Պուշկինը համատեղ ապրել է կնոջ քրոջ՝ Ալեքսանդրայի հետ։ Բանաստեղծի ատելության իրական պատճառը Դանտեսների հետ արտերկիր մեկնելու նրա քրոջ ցանկությունն էր։ Պուշկինագետները մերժում են այս վարկածը՝ նշելով, որ դրանում կենսագրության անհասկանալի մասերը հեշտությամբ փոխարինվում են հայտնի գրական կլիշեներով ֆրանսիական հանրաճանաչ վեպերից, ժողովրդական հեքիաթներից կամ պարզապես բուռն գրականությունից։

Որոշ ժամանակ նա համատեղ ապրել է հայտնի բալերինա Մարիա Տալիոնիի հետ։ Նրանք որդի են ունեցել։ Հետագայում, գնդապետի կոչումով թոշակի անցնելով, մեկնել է արտերկիր և ամուսնացել իր նախկին սիրուհու դստեր հետ։ Կայսրը թույլ չտվեց արքայազնին մնալ Ռուսական կայսրությունից դուրս և հրամայեց նրան վերադառնալ երկու շաբաթվա ընթացքում։ Տրուբեցկոյը չենթարկվեց, զրկվեց բոլոր իրավունքներից և ենթարկվեց հավերժական աքսորի։ Ղրիմի պատերազմի ժամանակ վերադարձել է, նորից անցել զինվորական ծառայության, ապա երկրորդ անգամ անցել թոշակի։ 1868-1874 թվականներին եղել է Ռուսական կայսրության գլխավոր հյուպատոսը՝ Մարսելում 

1860-1870-ական թվականներին Տրուբեցկոյը սկսեց հետաքրքրվել դրամագիտությամբ։ 1860 թվականին Փարիզում լույս է տեսել միջնադարյան մետաղադրամների նրա հավաքածուի ամսագիրը։ Գրել է նաև ակնարկ՝ նվիրված Կարմիր Ռուսաստանին ։ Արքայազնի վերջին աշխատանքները դրամագիտության վերաբերյալ, որոնք ոչ մի կերպ նրան հռչակ չեն բերել, երկու բրոշյուրներ էին Կոնստանտինյան ռուբլու վերաբերյալ։

### Ալեքսանդր Գեսենսկու և Ստրոգանովի հետ նամակագրությունը
Տրուբեցկոյն ի սկզբանե առաջարկել էր համատեղ գնել հինգ մետաղադրամ, որոնք անսպասելիորեն հայտնվել էին դրամագիտությամբ հետաքրքրվող և միևնույն ժամանակ մեծ ազդեցություն ունեցող մարդկանց ուշադրության կենտրոնում։ Արքայազնը բարեկամական հարաբերություններ է ունեցել Հեսսենի արքայազն Ալեքսանդրի հետ՝ հեծելազորային գնդում համատեղ ծառայության շնորհիվ։ Կայսր Ալեքսանդր II-ի խնամին հավաքել է Հեսսենի և Մայնցի մետաղադրամներ, ինչպես նաև Եվրոպայի իշխող տների ոսկյա դիմանկարային մետաղադրամներ։ Նրա օրինակով Ռուսական կայսրության մի քանի մեծ իշխաններ սկսեցին հետաքրքրվել դրամագիտությամբ։ Բազմաթիվ պատիվանուն մարդկանց շարքում Ալեքսանդր Հեսսենցին ընտրվել է Հնագիտական ընկերության պատվավոր անդամ։ Ալեքսանդրը վերադարձրել է Տրուբեցկոյին ուղարկված մետաղադրամների լուսապատճենները՝ հրաժարվելով հավատալ դրանց իսկությանը։ Նա հիշեց Ռեյխելի հետ ունեցած անձնական զրույցները և անդրադարձավ Քյոնեի հրապարակմանը. Հավատարիմ մնալով Վարշավա ուղարկված երեք թեստային ռուբլու վարկածին՝ նա խոստովանեց, որ Ռեյխելը կարող էր չոչնչացնելՍանկտ Պետերբուրգում մնացած երկու օրինակները։

Տրուբեցկոյի նամակներում Մոսկվայի քաղաքապետին և դրամագետ Ս.Գ. Արքայազնի խոսքով՝ Սաբուրովը պատմել է նրան, թե ինչպես է գնացել Վարշավա՝ երդման մասին ֆինանսների և պատերազմի նախարարի զեկույցներով։ Թղթերի հետ նա վերցրեց մի տուփ վեց (sic!) մետաղադրամներով։ Կոնստանտինը չընդունեց փաստաթղթերը և, առանց դրանց նայելու, մետաղադրամները նետեց սեղանին։ Ի.Գ.Սպասկին մատնանշում է այս վարկածի անհամապատասխանությունը, քանի որ Սաբուրովը, թեև գնաց Կոնստանտին, լքեց Սանկտ Պետերբուրգը Ալեքսանդր I-ի մահվան լուրը ստանալուց ընդամենը մի քանի ժամ անց։ Նման ժամանակահատվածում տեխնիկապես անհնար էր նոր մետաղադրամներ պատրաստել։

Հնագիտական հանձնաժողովի նախագահ, դրամագիտական ամենահարուստ հավաքածուի սեփականատեր և Մոսկվայի քաղաքապետ Ս.–ն ունենալով համապատասխան փորձ՝ կոմսը վախենում էր իր հավաքածուն համալրել կեղծիքներով։ Տրուբեցկոյին տված իր պատասխանում նա գրել է, որ անձամբ է լսել Կանկրինից Վարշավա հինգ մետաղադրամ ուղարկելու մասին։ Քանի որ Շուբերտն ուներ դրանցից մեկը, ևս հինգի հայտնվելն արդարացված անվստահություն առաջացրեց նրա մոտ։ Ավելին, քանի որ մեդալակիր և  կոլեկցիոներ Ռայխելը, ըստ Ստրոգանովի, չկարողացավ ձեռք բերել Կոնստանտինի ռուբլու կրկնօրինակը, հարցը մնաց, թե որտեղից է վեցերորդ մետաղադրամը։

Այս նամակագրությունը ցույց է տալիս, որ Կոնստանտինի անսովոր մետաղադրամների թեման հետաքրքրություն է առաջացրել և ակտիվորեն քննարկվել Սանկտ Պետերբուրգի կոլեկցիոներների շրջանում։ Դրանք քննարկվել են նույնիսկ Կանկրինի օրոք, այսինքն՝ Շուբերտի ռուբլու հայտնվելուց առաջ։ Ստրոգանովի 1868 թվականի նամակում դրոշմակնիշների հիշատակումն արժանի է ուշադրության։ Մոսկվայի քաղաքապետի ենթադրության համաձայն՝ նամականիշներն իրականում ոչ թե ոչնչացվել են, այլ պահպանվել են դրամահատարանում։ Ստրոգանովը նույնիսկ խոստացել է Տրուբեցկոյին ստուգել, թե արդյոք դրանք, ինչպես վստահեցնում էր Կանկրինը, իսկապես գտնվում են հատման համար ոչ պիտանի վիճակում։

### Տրուբեցկոյի վեճը Կոենեի հետ
Կոենային ուղղված նամակում Տրուբեցկոյը կասկածի տակ է դրել Շուբերտի ռուբլու իսկությունը։ Դա պայմանավորված էր «Վարշավայի» հինգ մետաղադրամների իսկությունը հիմնավորելու անհրաժեշտությամբ։ Չէ՞ որ 1866-ին հրատարակված Քյոնեի տարբերակը խոսում էր Կոնստանտինին ուղարկված երեք ռուբլու մասին։ Քյոնեն, պաշտպանելով իր աշխատանքը, գրել է, որ Սաբուրովից լսել է երեք մետաղադրամի մասին։ Նա նաև վիրավորական ակնարկներ արեց արքայազնի համար։ Այս հակասությունները Սանկտ Պետերբուրգում  կասկածներ առաջացրին խարդախությանը Տրուբեցկոյի մասնակցության վերաբերյալ։ Դրանով կարելի է բացատրել արքայազնի կողմից մետաղադրամի մեկ օրինակի փոխանցումը Էրմիտաժին, ինչպես նաև ներողություն խնդրելու գրքույկի թողարկումը 40 օրինակ տպաքանակով։ Բացի վերը նշված վարկածը հիմնավորելուց, Տրուբեցկոյը դրանում մեջբերում է նամակագրությունը Կոենեի, Ստրոգանովի և Ալեքսանդր Գեսենսկու հետ։ Իր էսսեում նա կասկածներ և առարկություններ է հայտնում Քյոնեի վարկածի հավաստիության վերաբերյալ։

«Կարո՞ղ էր մետաղադրամի տերը՝ խաղացողը, գտնվելով Գերմանիայում, ազատորեն վճարել ռուսական արծաթե ռուբլով։ Ո՞ւմ մտքով կանցներ նման բեռ տանել իր հետ արտասահման։ Ինչպե՞ս կարող էր անհայտ խաղացողն ինքը ուշադրություն չդարձնել զարմանալի մետաղադրամի վրա։ Ի վերջո, խաղամոլները սնահավատ մարդիկ են և հատկապես կարևորում են «հաջողակ» արտասովոր մետաղադրամները... Ինչպե՞ս կարող էր շրջանառության մեջ գտնվող և բազմաթիվ դրամապանակներով անցած ռուբլին այդքան ուշագրավ պահպանել իր անփոփոխ փայլը։ Ինչու՞ Շուբերտը, պատմելով, թե ինչպես է ստացել մետաղադրամը, լռել է այն կոլեկցիոների անվան մասին, ով պատիվ է ունեցել նույնականացնել եզակի մետաղադրամը և ով փրկել է այն դիլերի ձեռքից և այդքան երկար գաղտնի պահել այդպիսի հազվադեպությունը։

1878 թվականին Կոենը ռուսական ամսագրում հրապարակեց անանուն հոդված Կոնստանտինի ռուբլու վերաբերյալ։ Հոդվածում հայտնվեցին ևս մի քանի «հետմահու» վկաներ։ Ենթադրվում էր, որ Ռեյխելը որպես իր օգնական վերցրել է մեդալակիր Վ . Ալեքսեևաին։ Բացահայտվել է խաղատնում եզակի մետաղադրամ արդյունահանած անձի ինկոգնիտո ինքնությունը։ Նա դարձավ ոմն Կրեյդեման, ով անհայտ էր որպես մետաղադրամ հավաքող։ Կրեյդեմանի հարևանը  խաղային սեղանի մոտ դարձավ «լեհ ջենթլմեն»։ Քյոնեի նոր աշխատանքում գեներալն այլևս չի փոխանակել ռուբլին, այլ այն գնել է կրուպիերից։ Վերջին պարբերությունը նվիրված էր Տրուբեցկոյին. «Ցավոք, կեղծված Կոնստանտինի ռուբլիները հայտնվել են մեծ քանակությամբ, որոնք զարմանալիորեն խելամտորեն կեղծվել են գալվանիզմի միջոցով։ Դրանք պատրաստվել են փարիզցի մի շատ հմուտ փորագրողի կողմից, ով, ինչպես ասում են, այս գործը ձեռնարկել է ոչ թե իր մղումով, այլ պատվերով։ Կոստանդինյան այս կեղծ ռուբլերից մեկը գնվել է որպես Կայսերական Էրմիտաժի հմուտ կեղծիքի օրինակ»։ 1879 թվականին Կոենը, արդեն իր անունով, հոդված է հրապարակում բրյուսելյան ամսագրում, որտեղ նա ուղղակիորեն մեղադրում է Տրուբեցկոյին խարդախության մեջ։1873 թվականին Մարսելում լույս տեսած գրքույկը... սկզբից մինչև վերջ հորինված պատմություն է պատմում, որպեսզի մարդիկ հավատան, որ Փարիզում հայտնված կեղծիքները իսկական մետաղադրամներ են։Նույն թվականին արխիվում հայտնաբերվել են սպասարկման ենթակա նամականիշեր և հինգ բնօրինակ մետաղադրամներ՝ այնտեղ պահվող փաստաթղթերի հետ միասին։ Սա ոչնչացրեց Քոենի ողջ հայեցակարգը և դրեց նրան շատ անհարմար դրության մեջ։ Նա ստիպված է եղել իր հոդվածի որոշ վերատպումներ լրացնել սոսնձված հավելումով. «Ֆինանսների նախարարությունում կատարված խուզարկությունների արդյունքում հայտնաբերվել է Կոստանդին կայսեր անունով երեք ռուբլու կնիք։ Կա պողպատե մատրիցա, մեկ դրոշմակնիք՝ ավարտված և հղկված, և մեկը՝ անավարտ, այնուհետև ռուբլու հինգ օրինակ և կապարի մեջ՝ տասնինը տպաքանակ։ Ռուբլու վեցերորդ օրինակն այն օրինակն է, որը նախկինում եղել է գեներալ Շուբերտի հավաքածուում, որը ձեռք է բերել կոմս Տոլստոյը։ Կհրապարակվեն այս հետաքրքիր գտածոյի հետ կապված աշխատություններ ունի։ Այնտեղ ասում է, որ   կարող է միայն փաստել այն փաստը, որ բնօրինակ նամականիշը չի կոտրվել, այլ միայն առգրավվել, կնքվել և պահպանվել է ֆինանսների նախարարությունում։

Տրուբեցկոյի 1879 թ. գրքույկը պարունակում է անձնական հարձակումներ Քյոնեի վրա։ Արքայազնին հասած լուրերը Ֆինանսների նախարարության արխիվում իրական ռուբլու հայտնաբերման մասին ստիպեցին նրան որոշակիորեն փոփոխել իր հայտարարությունները։ Այսպիսով, նա շարունակեց պնդել իր մետաղադրամների իսկությունը, բայց միևնույն ժամանակ արդարացրեց ևս հինգի հայտնվելը։ Ռայխելը, ըստ Տրուբեցկոյի, հետագայում նոր նամականիշներ է պատրաստել, որոնցով մետաղադրամ է հատել իր համար և հինգը՝ արխիվի համար։ Շուբերտը ստացել է իր ռուբլին Ռեյխելից, ում համար անհարմար է դարձել պահպանել խռովարար մետեղադրամը, իսկ Հոմբուրգում խաղամոլի մասին պատմությունը գեղարվեստական է։ Հինգ իրական ռուբլու հայտնաբերումից և Դ.Ֆ. Կոբեկոյի հոդվածի հայտնվելուց հետո բանավիճողներին այլ բան չէր մնում, քան լռել, քանի որ նրանց վարկածները հերքվեցին։

### Բնօրինակից տարբերությունը
Չնայած Տրուբեցկոյի ռուբլին առանձնանում է կատարման բարձր տեխնիկական մակարդակով, այն պարունակում է բազմաթիվ տարբերություններ բնօրինակից, որոնք տեսանելի են մասնագետների համար։ Շուբերտի ռուբլու ի հայտ գալու և հինգ իսկական մետաղադրամների հայտնաբերման միջև ընկած ժամանակահատվածում ֆինանսների նախարարությունում կարող էին վեճեր ծագել, թե մետաղադրամներից որն է իսկական։ Իրական մետաղադրամների հայտնաբերումից հետո, որոնք դիզայնով նույնական էին Շուբերտի ռուբլու հետ։ Հարցը լուծվեց ոչ հօգուտ Տրուբեցկոյի ռուբլու։ Ռուսական դրամագիտության վերաբերյալ մի քանի մենագրությունների հեղինակ Վ. Սեմյոնովը նշում է, որ գծանկարից կամ էլեկտրասալիկից նման ճշգրիտ պատճենը շատ դժվար է անել։ Դրա հիման վրա նա ենթադրություն է անում, որը կրկնում է Տրուբեցկոյի 1879 թվականի տարբերակը, որ Ռայխելը պատրաստել է Կոնստանտինյան ռուբլու երկրորդ շարքը, որին պատկանում է վերոհիշյալ մետաղադրամը։  Ի. Գ. Սպասկին Տրուբեցկոյի ռուբլու մեջ գտնում է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի եվրոպական, այդ թվում՝ ֆրանսիական, մետաղադրամների բնորոշ գծեր, ինչը քիչ հավանական է դարձնում Ռայխել մետաղադրամների մեկ այլ շարքի տարբերակը։

Տրուբեցկոյի մետաղադրամում, ինչպես Շուբերտի ռուբլում, եզրին մակագրություն չկա։ Դրա արտադրության ընթացքում օգտագործվել է ուղղակի դրոշմավորում (↑↑), ինչպես այն ժամանակվա Ռուսական կայսրության բոլոր մետաղադրամների վրա։ Կոնստանտինի բնօրինակ ռուբլիները հատելիս դրանց հարաբերակցությունը հակառակն էր (↑↓)։ Առաջին դեպքում, մետաղադրամի հակառակ կողմը տեսնելու համար այն պետք է շրջել հորիզոնական ուղղությամբ, երկրորդում՝ ուղղահայաց։ Տրուբեցկոյ ռուբլու մեջ V, R, B, Ъ և ь տառերը ունեն ավելի հարթ կոր։ Այն միավորները, որոնք բնօրինակում սուր են, դրանց գագաթները կտրված են։ Ամսաթվի ութն ավելի լայն է, հինգն ունի կոր ծայր։ Այս ձևավորումը բնորոշ չէ 1825 թվականին, մինչդեռ այն սովորական է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի եվրոպական մետաղադրամների համար։

Քննարկվող մետաղադրամների դրոշմանիշերի մեդալակիրներն այլ գործիք ունեին։ Ենթադրյալ փարիզյան վարպետի մոտ այն ավելի նոր է եղել, քան Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանի մաշված գործիքը։ Դրա մասին է վկայում հատկապես դակիչի ավելի փոքր լայնությունը, որն օգտագործվել է Տրուբեցկոյի ռուբլու արտադրության ժամանակ։ Դիմանկարը կտրված է ավելի հարթ և ունի կլորացված ուրվագիծ։ Տրուբեցկոյի ռուբլու նշանն այն կետն է, որը  անհայտ նպատակով գտնվում է  գավազանով արծվի թաթի տակ։

## Կոնստանտինի ռուբլու գտածոները
1879 թվականի հունիսին Ֆինանսների նախարարության արխիվում հայտնաբերվել է տուփ։ Դրա բովանդակությունը բացահայտվել է  1865-1879 թվականներին։ Նախարարի գրասենյակի ղեկավար Դ.Ֆ.–ի 1825 թվականի դեկտեմբերի 19-ով թվագրած գրառումներից մեկում տեղեկություններ կան Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանի ղեկավար Էլլերսից՝ հանքարդյունաբերության և աղի գործերի բաժնի տնօրեն Կարնեևին։ Այս փաստաթղթում Էլլերսը գրում է. «... վեց հայտնի նամականիշեր 19 թիթեղյա ձուլվածքներով ներկայացված են տուփի մեջ՝ դրամահատարանի պաշտոնական կնիքի հետևում»։ Կարնեևը գրությունը ուղարկել է անձամբ Կանկրինին՝ ավելացնելով դեկտեմբերի 20-ի սեփական զեկույցը. «Այստեղ ես միատեսակ ներկայացնում եմ նոր հայտնի  ռուբլու համար արված բոլոր նամականիշները և այլ պատրաստուկները՝ կնքված տուփի մեջ։ Դրամահատարանում ոչինչ չի մնացել»։ Գտածոն, բացի նշված երկու նշումներից, պարունակում էր գծանկար և վեց նամականիշ։ տասնինը թիթեղյա ձուլակտոր և հինգ մետաղադրամ առանձին պարկի մեջ։

Յելլերի և Կարնեևի նոտաներում մետաղադրամների ցուցումների բացակայությունը կարող է միայն ցույց տալ, որ հինգ Կոնստանտինովսկի ռուբլիները կամ պետք է արդեն լինեին Կանկրինի մոտ, կամ ավելի ուշ հասնեին նրան, մինչև կնքված տուփը մտներ արխիվներ։

Կոնստանտինովսկու նոր ռուբլու ի հայտ գալն այսքանով չավարտվեց։ Այնուհետև հայտնվեցին ևս երկու մետաղադրամներ առանց եզրային մակագրության, որոնք ճանաչվեցին իսկական։ Նրանց ծագման հարցը երկար ժամանակ բաց մնաց։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Ռայխելն իր համար ոչ միայն մեկ մետաղադրամ է պատրաստել, որն այնուհետև փոխանցվել է Շուբերտին, այլ մի քանի մետաղադրամ։ Այս վարկածն այսքան ժամանակ անց էլ  չի բացատրել նրանց հայտնագործությունը։ Ի վերջո, Նիկոլայ I-ի մահից հետո Կոնստանտինի անհաջող կայսրության և նրա կերպարով ռուբլու թեման դադարեց ապստամբ լինել, բայց սկսեց պատմական հետաքրքրություն առաջացնել։ Չէր բացառվում , որ նոր մետաղադրամներ ստեղծվեն շահագրգիռ կողմերից մեկի կողմից նամականիշների հայտնաբերումից մինչև Էրմիտաժ ժամանելու ժամանակաշրջանում։ Հետախուզվեցին Բարտոշևիչի և Վ.Ա ևս երկու Կոնստանտինովսկի ռուբլի։ Դրանք պատրաստվել են վավերական նամականիշերի միջոցով Էրմիտաժի Մունցկաբինետի ավագ կուրատոր Յու․ ի կողմից։.

## Կոնստանտինի ռուբլու ճակատագիրը
Եզակի ռուբլիներ պահանջել է Ալեքսանդր II-ի պալատը։ Կայսրը «արքայական» նվեր արեց իր հարազատներին՝ մեծ դքսեր Գեորգի Միխայլովիչին և Սերգեյ Ալեքսանդրովիչին, ինչպես նաև Ալեքսանդր Հեսսենին։ Էրմիտաժը ստացավ մետաղադրամներից մեկը, իսկ թագավորը իր համար պահեց մեկ ուրիշը։

Պարզվեց, որ ամենապարզ ճակատագիրը ռուբլու համար էր Էրմիտաժում և թագավորի կրկնօրինակում։ Էրմիտաժի մետաղադրամը մինչ օրս պահվում է թանգարանում ։ Թագավորի ռուբլին ներառվել է նրա անձնական հավաքածուի կատալոգում։ 1927 թվականին մետաղադրամը փոխանցվել է Էրմիտաժի դրամագիտության բաժին, որտեղից այն տեղափոխվել է մշտական պահեստ Մոսկվայի Պետական պատմական թանգարանում, որտեղ այն պահվում է 2016 թվականի սկզբից։ Մեծ դուքս Գեորգի Միխայլովիչի հետաքրքրությունը դրամագիտության նկատմամբ չէր սահմանափակվում միայն հավաքագրմամբ։ Նա գրել է բազմաթիվ աշխատություններ Ռուսական կայսրության մետաղադրամների վերաբերյալ։ Մեծ Դքսի հավաքածուն, որը ներառում էր 1879 թվականին Կոնստանտինյան ռուբլիներից մեկը, 1909 թվականին պաշտոնապես փոխանցվեց Ալեքսանդր III կայսրի ռուսական թանգարան։ Նրա մենեջերը մնաց Գեորգի Միխայլովիչը։ Նրա մահից հետո այն անցել է թանգարանին։ Ենթադրվում էր, որ ապագայում հավաքածուն կմնար անփոփոխ, այսինքն՝ Մեծ Դքսի պայմանը հետմահու օտարման կամ նրա մետաղադրամների հավաքածուին հավելումների արգելումն էր։ Գեորգի Միխայլովիչի թոռան՝ Դավիթ Ճավճավաձեի խոսքով, հավաքածուն ներառում էր ռուսական կայսրությունում հատված մետաղադրամների գրեթե բոլոր տեսակները։

Կայսրի տապալումը և դրան հաջորդած 1917 թվականի հեղափոխությունը զգալի փոփոխություններ կատարեցին Գեորգի Միխայլովիչի հավաքածուի ճակատագրում։ Ինքը՝ Մեծ Դքսը, ձերբակալվեց և մահապատժի ենթարկվեց 1919 թ. Մետաղադրամների հավաքածուի մեծ մասը հայտնվել է Հարավսլավիայում և դարձել մահապատժի ենթարկվածի կնոջ սեփականությունը։ Եզակի հավաքածուի նախնական վաճառքի կատալոգը թողարկվել է 1939 թվականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկման պատճառով աճուրդը չի կայացել։ Մետաղադրամների մի մասը վաճառվել է 1950 թվականին Լոնդոնում։ Մետաղադրամների մնացած մասը եկել է ԱՄՆ, որտեղ, փոխելով մի քանի սեփականատեր, դրանք գնել է մետաղադրամների դիլեր Ս. Կապլանը Ցինցինատիից ։   Ամերիկացի միլիոնատերն իր հերթին մետաղադրամները, ներառյալ Գեորգի Միխայլովիչի Կոնստանտինի ռուբլին, նվիրաբերել է Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան ինստիեւտին, որը մինչև այժմ պահվում է։ 

Մնացած մետաղադրամների ճակատագիրն այնքան պարզ չէ, որքան այդ երեք օրինակները, որոնք հաստատուն տեղ են գտել աշխարհահռչակ թանգարաններում։ Որոշ մետաղադրամների ուղին հնարավոր է նկատել աճուրդներում հայտնվելիս։ Հաշվի առնելով, որ գնորդը հաճախ ցանկանում է մնալ «անանուն», մետաղադրամի հետագա «հետվաճառքի» ճակատագիրը կրկին անհայտ է։ Միշտ չէ, որ հեշտ է նույնականացնել Կոնստանտին ռուբլու առանձին նմուշներ, որոնք հավաստվում են աճուրդներում կամ հավաքածուներում յուրաքանչյուր կես դարում, ուստի կոնկրետ նմուշների պատմությունը հիմնականում սպեկուլյատիվ է։ 2004 թվականին Նյու Յորքի աճուրդներից մեկում մետաղադրամը վաճառվել է 525000 դոլարով։

2021 թվականին Միջազգային դրամագիտական ակումբի Մոսկվայի մասնավոր թանգարանի հիմնադիր Վագիտ Ալեքպերովը մետաղադրամ է ձեռք բերել թանգարանի հավաքածուի համար։ Մամուլի հաղորդագրության համաձայն՝ սա Էրմիտաժում Այվերսենի կողմից հատված երկու ռուբլերից մեկն է, որը 1896 թվականին գնել է Պավել Զուբովը, որից այն գողացվել է 1911 թվականին։ Ավելի ուշ մետաղադրամը գտնվել է Լյուդվիգ Ջոզեֆի, ապա Ֆյոդոր Ռիխտերի հավաքածուում։ «Այս մետաղադրամն աչքի էր ընկնում դաշտի և ծայրի վրա բնորոշ գծանշումներով։ Հնարավոր է, որ վնասը հասցվել է հենց Զուբովի կողոպուտի պահին»,- հայտնում են թանգարանից։ Այնուհետև մետաղադրամը վաճառքի է հանվել Sotheby's-ում 1981 թվականին՝ J-ի վաճառքի ժամանակ։ Ֆարնելլան՝ Christie's-ում 1984-ին, Sotheby's-ում 1993-ին, Hess-Divo-ում 1999-ին և New York Sale VIII-ում 2004-ին, որտեղ այն վաճառվեց $525 հազարով՝ որոշ ժամանակ դառնալով աշխարհի ամենաթանկ ոչ ամերիկյան մետաղադրամ։

## Կոնստանտինի ռուբլու կեղծիքներ
Մետաղադրամի անսովոր պատմությունը հանգեցրել է մեծ թվով կեղծիքների ի հայտ գալուն։ Տարբեր հրապարակումներ, որոնցում տեղեկությունները հաճախ շփոթված էին, հանգեցրին լեգենդների և շահարկումների առաջացմանը փաստացի գոյություն ունեցող Կոնստանտին ռուբլու քանակի վերաբերյալ։ 1889 թվականի ամսագրային մեկ հոդվածի հեղինակը պնդում էր, որ հայտնի է ութ մետաղադրամ՝ չհաշված այն յոթը, որոնք հայտնաբերվել են ֆինանսների նախարարությունում։ Կարելի է նաև առավել ֆանտաստիկ ենթադրություններ անել Տրուբեցկոյի ռուբլու հնարավոր քանակի վերաբերյալ։ Ոգևորության պայմաններում դրամագիտական շուկա սկսեցին հայտնվել մեծ քանակությամբ «Կոստանդինյան ռուբլիներ։ Դրանք տատանվում են՝ հեշտությամբ տարբերվող կեղծիքներից՝ ձախողված կայսեր պատկերով ձեռքով փորագրված, մինչև բարձրորակ կեղծիքներ, որոնք արտադրվել են ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառմամբ՝ կեղծ ձուլվածքների միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 

Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մետաղադրամներ