open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ավրալ

thumb|170px|Ավրալային աշխատանք առագաստանավի վրա

**Ավրալը** ( — «բոլորը դեպի վերև») աշխատանք է նավի վրա, որին մասնակցում է գրեթե ողջ անձնակազմը։
Առագաստանավի հանար աշխատանքները վերաբերում են առագաստների դասավորությանն և մաքրմանը, խարիսխների կարգաբերմանը, ինչպես նաև խարիսխի բարձրացմանը կամ իջեցնելուն։
Ժամանակակից առագաստանավերի կամ նավակների վրա ավրալը կարող է գովազդ կամ տարբերանշան տեղադրել առագաստի վրա, իրականացնել բեռնավորման կամ բեռնաթափման աշխատանքներ, զինամթերքի ընդունում և առաքում, նավի մաքրման աշխատանքներ։ Շատ վաղ ժամանակներից «ավրալլ» տերմինը օգտագործվում էր ամենուր, իսկ այժմ այն  պարզապես նշանակում է շտապ աշխատանք, որ պպետք է կատարվի ամբողջ թիմով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծովային տերմիններ
Հովհաննես Խալֆայան

**Հովհաննես քահանա Խալֆայան** (), հայ հոգևորական, պատմիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վանում։ Մահացել է 1840 թվականին և թաղվել է Արարուց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում։

## Աշխատություններ
Հովհաննես Խալֆայանը գրել է մի պատմություն, որն սկսում է հին ժամանակներից և մասնավորելով իր խոսքը Վանի փաշաների մասին, այն հասցնում է մինչև 1800 թվականը՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ղուկասի (1780-1800) մահը և Երուսաղեմի Պետրոս Եդովկիացի պատրիարքի ժամանակները (1793–1800): Իր տարեգրությունը Վանի նկարագրության, ինչպես նաև Վանի բարբառի ուսումնասիրության համար հարուստ նյութ է պարունակում, քանի որ այն գրվել է Վանի ժողովրդական բարբառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ
Դարշիլ Սաֆարի

**Դարշիլ Սաֆարի** (, , ), հնդիկ դերասան։ Նրա դեբյուտային ֆիլմը «Աստղիկները երկրի վրա» ֆիլմն է, որտեղ նա մարմնավորել է դիսլեքսիայից տառապող տղայի։ Սովորել է Մումբայի *H.R. College of Commerce and Economics* քոլեջում։ Նրա հայրը` Միտեշ Սաֆարին, 1990 թվականին խաղացել է *Chanakya* սերիալում` մարմնավորելով գլխավոր հերոս Չանակյայի պատանեկությունը։

## Կարիերա
2007 թվականին նկարահանվել է իր առաջին` «Աստղիկները երկրի վրա» ֆիլմում, որտեղ խաղացել է պրոտագոնիստ Իշաան Նանդկիշոր Ավաստիին։ Դերի համար նրա թեկնածությունը հաստատել է ֆիլմի սցենարիստ և կրեատիվ տնօրեն Ամոլ Գուպտեն 2006 թվականին։ Հարյուրավոր թեկնածուների լսելուց հետո Գուպտեն գտել է Սաֆարիին Շիյամակ Դավարիի «Summer Funk» պարային դպրոցում։ Սաֆարիի խաղը գնահատվել է քննադատների կողմից և նրան կինեմատոգրաֆիական մի քանի մրցանակ ու առաջադրում է բերել։

2007 թվականին հարցազրույցում Դարշիլը հայտարարել է, որ որոշել է ապագայում երգել, պարել և դառնալ կամ բիզնեսմեն, կամ` ոսկերչական իրերի դիզայներ։ Խաղալով էլի մի քանի ֆիլմերում` նա որոշել է դադար տալ դերասանի կարիերայում և կենտրոնանալ ուսման վրա։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ
; Filmfare Awards
* «Տղամարդու լավագույն դեր` ըստ քննադատների», «Աստղիկները երկրի վրա»
* Տղամարդու լավագույն դերի առաջադրում, «Աստղիկները երկրի վրա»

; Star Screen Awards
* Մանկական լավագույն դեր` «Աստղիկները երկրի վրա» 
* Ժյուրիի հատուկ մրցանակ` «Աստղիկները երկրի վրա»

; Zee Cine Awards
* Լավագույն դերասան, քննադատների ընտրություն` «Աստղիկները երկրի վրա»
* ԱՄենախոստումնալից դեբյուտ` «Աստղիկները երկրի վրա»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հնդիկ դերասաններ
Դարյա Սալտիկովա

**Դարյա Նիկոլաևնա Սալտիկովա** (, ), առավել հայտնի որպես **Սալտիչիխա** (ռուսերեն՝ Салтычи́ха), ռուս կին ազնվական, սադիստ և սերիական մարդասպան Մոսկվայից։ Նա հայտնի էր դարձել իր ճորտերին տանջելով և սպանելով, հատկապես իգական սեռի ներկայացուցիչներին։ Սալտիկովային համեմատում էին հունգարացի «Արյունոտ կոմսուհի» Էլիզաբեթ Բաթորիի (1560-1614) հետ, որը նույնանման հանցանքներ էր գործել իր տանը՝ ընդդեմ ծառայող աղջիկների և ճորտերի։

## Վաղ կյանք
Դարյա Սալտիկովան ծնվել է հարուստ ռուս ազնվականի ընտանիքում։ Նրա հայրը Նիկոլայ Ավտոնոմովիչն էր, իսկ մայրը՝ Աննա Իվանովնան։

## Ամուսնություն և ընտանիք
Դարյա Նիկոլաևնան ամուսնացել է ազնվական Գլեբ Ալեքսանրդևիչ Սալտիկովի հետ, որը Նիկոլայ Սալտիկովի հորեղբայրն էր հայտնի Սալտիկովների ընտանիքից։ Նա ուներ երկու որդի Թեոդորը և Նիկոլասը։ 1755 թվականին 25 տարեկան հասակում Դարյան դարձավ այրի։ Ամուսնու մահից հետո նրան անցավ ամուսնու գույքը և նա ապրեց երկու որդիների և մեծ թվով ճորտերի հետ։

## Սադիզմ և սերիական սպանություն
Նախնական շատ բողոքներ ուղղված իշխանություններում կապված Սալտիկովայի կալվածքներում մահերի վերաբերյալ անտեսվել են կամ բողոքավորներին պատժել են։ Դարյան լավ կապեր ուներ իշխանության և Ռուսաստանի արքունիքի ու ազնվականության հետ։ Ի վերջո, սպանված կանանց հարազատները կարողացան միջնորդություն ներկայացնել կայսրուհուն Եկատերինա II-ին։ Եկատերինան որոշեց հանրայնացնել Սալտիկովայի դատը։ Սալտիկովան ձերբակալվեց 1762 թվականին։

Դարյա Նիկոլաևնա Սալտիկովան բանտում անցկացրեց վեց տարի՝ մինչև 1768 թվականը, մինչ իշխանությունները տքնաջան հետաքննություներ էին իրականացնում։ Եկատերինայի Արդարադատության կոլեգիան հարցաքննեց բազմաթիվ վկաների և ուսումնասիրեց Սալտիկովի կալվածքի գրառումները։ Քննիչ պաշտոնյան հաշվարկեց 138 կասկածելի մահ, որոնցից ճնշող մեծամասնությունը վերագրվեց Սալտիկովային։

Դարյա Սալտիկովան մեղավոր ճանաչվեց 38 կին ճորտերին կտտանքներով և ծեծելով սպանության մեջ, բայց Եկատերինան չէր կողմնորոշվում ինչպես պատժել նրան։ Մահապատիժը Ռուսաստանում չեղարկվել էր 1754 թվականից, և նոր կայսրուհին ուներ ազնվականության աջակցության կարիքը։

## Բանտարկում և մահ
1768 թվականին Դարյային Մոսկվայի հանրային վայրում նստեցրին և նրա ոտքին գրեցին․ «Այս կինը տանջել և սպանել է»։ Շատ մարդիկ եկան տեսնելու, թե ինչպես է Դարյան ծաղրի ենթարկվում։ Դրանից հետո Սալտիկովան ուղարկվեց ցմահ բանտարկության։ Դարյան մահացել է 1801 թվականի դեկտեմբերի 9-ին և թաղված է իր ազգականների հետ Դոնսկոյ վանքի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազնվականություն
Կատեգորիա:Ռուս կին սերիական մարդասպաններ
Դավիթ Դավիթախանյան

**Դավիթ Գրիգորի Դավիթխանյան** (վրաց. დავითხანიანი დავით გრიგოლის ძე, ), հայ քաղաքական գործիչ, Վրաստանի հիմնադիր խորհրդարանի անդամ (1919-1921)։ Դաշնակցություն կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ։

## Կենսագրություն
Դավիթ Դավիթխանյանը սովորել է Երևանի թեմական դպրոցում, ավարտել Թիֆլիսի առևտրային ուսումնարանը։ Պատրաստվել է ուսումը շարունակել Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական համալսարանում, սակայն 1908 թվականի ապրիլի 11-ին ձերբակալվել է քաղաքական գործունեության համար և մեկ տարի անցկացրել բանտում։ Ազատ արձակվելուց անմիջապես հետո՝ 1910  թվականին, կրկին ձերբակալվել և արտաքսվել է Ռուսաստան, որտեղից նրան հաջողվել է մեկնել արտասահման։ 1914 թվականին ստացել է քաղաքատնտեսության աստիճան Լայպցիգի առևտրային ինստիտուտից։

1914 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս։ 1918 թվականին ընտրվել է Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր, որտեղ ներկայացրել է Դաշնակցություն կուսակցությունը։ 1919 թվականի սեպտեմբերին ընտրվել է Վրաստանի Հանրապետության Հիմնադիր խորհրդարանի անդամ Դաշնակցություն կուսակցության ցուցակով, 1919 թվականի նոյեմբերի 7-ին հրաժարվել է պատգամավորական մանդատից։ Եղել է Վրաստանում ՀՀ սննդի և մատակարարման նախարարության ներկայացուցիչը։ 1921 թվականին՝ Վրաստանի խորհրդայնացման ժամանակ, հեռացել է Վրաստանից և մինչև 1923 թվականը բնակվել Ստամբուլում։ Հետո տեղափոխվել է Բեռլին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է հայ ռազմագերիների ազատ արձակմանը։ 1945-1949 թվականներին ապրել և աշխատել է Շտուտգարտում, այնուհետև տեղափոխվել Փարիզ։ 1951 թվականից ընտանիքի հետ ապրել է Արգենտինայի Բուենոս Այրես քաղաքում, որտեղ աշխատել է «Արմենիա» օրաթերթի վարչական բաժնում։

## Գրականություն
* ირაკლი ხვადაგიანი. საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919. საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016, გვ. 215.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
დავით დავითხანიანი

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վիրահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի հիմնադիր ժողովի անդամներ
Լոխ Լոմոնդ

**Լոխ Լոմոնդ** (, ), լիճ Շոտլանդիայում՝ Ստերլինգ, Արգայլ և Բյուտ (), Արևմտյան Դանբարտոնշիր վարչական շրջաններում։ Հայելու մակերեսի մեծությամբ (71 կմ²) Լոխ Լոմոնդը զբաղեցնում է առաջին տեղը Շոտլանդիայի լճերի շարքում, ըստ ջրի ծավալի (2,6 կմ²) երկրորդն է Լոխ Նեսից հետո։

## Աշխարհագրություն և ջրագրություն
Լիճը գտնվում է Գրամպիական լեռների հարավ- արևմուտքում, սառցադաշտերի գոյացրած տեկտոնական հովտում։ Լոխ Լոմոնդը հարավային մասում հատվում է տեկտոնական խզվածքով, որը հանդիսանում է երկրաբանական սահման լեռնային և հարթավայրային Շոտլանդիայի միջև։ Միջին խորությունը գրեթե 37 մ է, առավելագույնը՝ մոտ 190 մ։ Լճի հարավում շատ են կղզիները՝ Ինչմարին (ամենամեծ), Ինչֆադ և այլ կղզիներ։ Լճից սկիզբ է առնում Լիվեն գետը, որը Դամբարթոն քաղաքի մոտ թափվում է Կլայդ գետը։

## Պատմություն

Պատմական փաստաթղթերում լճի մասին ամենավաղ հիշատակումներից մեկը հանդիպում է Նեննյուսի «Բրիտանացիների պատմությունը» աշխատության «Բրիտանիայի զարմանահրաշ հրաշալիքների մասին» բաժնում։
Առաջին հրաշալիքը Լոմոնդ լիճն է։ Նրանում հաշվվում է վաթսուն կղզի, որտեղ բնակվում են մարդիկ, և նրան շրջապատում են վաթսուն ժայռեր, և նրանցից յուրաքանչյուրում կա արծվի բույն, և այդ լիճ է թափվում վաթսուն գետ, իսկ նրանից դեպի ծով է հոսում միայն մեկը, որը կոչվում է Լեմին։

2002 թվականից լիճը ներառված է Լոխ Լոմոնդ և Թրոսեքս ազգային պարկի  () կազմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* (Անգլերեն) https://web.archive.org/web/20160708065457/http://www.snh.org.uk/publications/on-line/geology/loch_lomond_stirling/loch.asp

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Գումբուրդո)

**Սուրբ Խաչ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Ախալքալաք քաղաքից ուղիղ գծով 9 կմ արևմուտք, հայաբնակ Գումբուրդո գյուղում, կառուցվել է 21-րդ դարում։

Գումբուրդոի Սուրբ Խաչ եկեղեցի կառուցվել է 2011 թվականին,  Խաչատուր և Սայաթ Սահարյանների բարերարությամբ։

Եկեղեցին պատկանում է խաչաձև-գմբեթավոր տիպին, կառուցված է հայկական կարմիր տուֆից, նրա չափսերն են (6 x 9.5) մետր։

Պատերի և տանիքի միացման տեղերում տեղադրված են քիվեր։ Եկեղեցու մուտք գտնվում է արևմտյան կողմում, իսկ մուտքի վերևի մասում կա հայերեն արձանագրություն։

Եկեղեցին ունի վեցասյուն զանգակատուն, որը գտնվում է տանիքին արևմտյան մասում, իսկ եկեղեցու գմբեթը ութանիստ է, ունի 4 պատուհաններ։ Եկեղեցու խորանը գտնվում է արևելյան մասում, իսկ հյուսիսային մասում մկրտության ավազանն է։

2017 թվականի ապրիլի 22-ին եկեղեցին օծվեց, ձեռամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի և մասնակցությամբ Սամցխե-Ջավախքի և Ծալկայի ընդհանուր առաջնորդական փոխանորդ հոգեշնորհ Տեր Բաբգէն վարդապետ Սալբիյանի։

## Արտաքին հղումներ
* Ջավախքում օծվել է նորակառույց Սուրբ խաչ եկեղեցին 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ակսու (շրջան)

**Ակսուի շրջան** (ույղ. ئاقسۇ ۋىلايىتى, չին. պարզ. 阿克苏地区, փինյին *Ākèsū Dìqū*), շրջան ՉԺՀ-ի Սինծիան ինքնավար մարզում։ Մարզային իշխանությունները տեղակայված են Ակսու քաղաքային գավառում։

## Աշխարհագրություն
Շրջանը զբաղեցնում է Թարիմյան ավազանի հյուսիս-արևմտյան մասը և Տյանշանի հարավային լանջերը։ Շրջապատված է Թարիմ գետով և նրա վտակներով, որոնք սնվում են Տյանշանի սառցադաշտերից (հատկապես Ակսու և Մուզարտ գետերից)։

## Պատմություն
Սինծիան նահանգի կազմավորումից հետո այս հողերը 1882 թվականից համարվում էին Ակսու Մարզի մաս (阿克苏道): 1928 թվականին Ակսու մարզը վերափոխվեց Ակսու Վարչական շրջանի (阿克苏行政区), որը 1933 թվականին անվանափոխվեց որպես № 4 Վարչական շրջան (第四行政区):

ՉԺՀ-ի ստեղծումից հետո այստեղ, 1950 թվականին ստեղծվեց Ակսու հատուկ շրջանը (阿克苏专区), որը 1971 թվականին վերափոխվեց Ակսու շրջանի (阿克苏地区):

ՉԺՀ-ի Քաղաքային խորհրդի որոշմամբ 2002 թվականի սեպտեմբերի 17-ից Արալը բաժանվեց Ակսու քաղաքային շրջանից` դառնալով առանձին քաղաքային գավառ, որը մտավ Սինծիան ինքնավար շրջանի ուղղակի ենթակայության տակ։

2019 թվականին Կուչա գավառը վերափոխվեց քաղաքային գավառի։

## Վարչատարածքային բաժանում
Շրջանը բաժանվում է 7 գավառի և 2 քաղաքային գավառի.

## Ծանոթագրություններ
Սուրբ Հարություն եկեղեցի (Բուղաշեն)

**Սուրբ Հարություն եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանի վարչական կենտրոն Ախալքալաք քաղաքից 12 կմ հյուսիս, հայաբնակ Բուղաշեն գյուղում կառուցվել է 19-րդ դարում։

Բուղաշեն գյուղի Սուրբ Հարություն եկեղեցին կառուցվել է 1830 թվականին, Կարնո և Տանձուտ գյուղի հայ բնակիչների ջանքերով։

Եկեղեցին ի սկզբանե եղել է փայտաշեն, ապա քարաշեն։ Եկեղեցու ծխականները եղել են 111 հոգի 1840 թվականի դրությամբ։ 
Եկեղեցին հիմնանորոգվել է 1909 թվականին, քանի որ 1899 թվականի երկրաշարժից ավերվել էր։

Հիմնանորոգման վերաբերյալ կա արձանագրություն։ Եկեղեցին գործել է մինչև 1930-ական թվականները, որից հետո խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին փակվել է և վերածվել է պահեստի։

Եկեղեցին երկթեք սրահով քարաշեն կառույց է, այն կառուցվել է մոխրագույն տուֆից, նրա չափսերն են (15.93 x 10.14) մետր։ Եկեղեցու արևմտյան ճակատը շարված է սրբատաշ քարերով։ Ունի վեցասյուն զանգակատուն, որը գտնվում է արևմտյան մասում։ Եկեղեցին ունի մեկ մուտք, արևմտյան կողմում, իսկ պատուհանները բացված են հարավային և հյուսիսային պատերին։ Եկեղեցու մուտքի վերևում հայատառ արձանագրություն կա։

Խորանը գտնվում է արևելյան մասում, իսկ նրա աջ և ձախ կողմերում կան ավանդատներ։ Եկեղեցին ունի նաև մկրտության ավազան, այն գտնվում է հյուսիսային պատին։

Եկեղեցու հոգևոր կազմն է եղել՝ Մարտիրոս քահ. Սաղաթելյանը, Մինաս քահ. Մկրտչյանը և Գալուստ քահ.Պալյանցը, քահանայագործել են 1830-1880-ական թվականներին։

2009 թվականի օգոստոսի 8-ին, ձեռամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Տ. Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի և մասնակցությամբ Սամցխե- Ջավախքի և Ծալկայի ընդհանուր առաջնորդական փոխանորդ Տ. Բաբգէն աբղ. Սալբիյանի եկեղեցին վերաօծվեց։

Եկեղեցու վերանորոգման և բարեկարգման հովանավորն է ռուսաստանաբնակ Խաչատուր Եղոյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ստեֆանո Պատուանելլի

**Ստեֆանո Պատուանելլի** (, ), իտալացի քաղաքական գործիչ, Իտալիայի Սենատում հինգ աստղերի շարժման խմբակցության ղեկավար (2018-2019), տնտեսական զարգացման նախարար (2019-2021)։ Գյուղատնտեսության նախարար (2021 թվականից)։

## Կենսագրություն
Բարձրագույն կրթություն ստացել է «ինժեներ-շինարար» մասնագիտությամբ, մինչև 2004 թվականը զբաղվել է իր մասնագիտությամբ։ 2005 թվականին դարձել է Բեպպե Գրիլլոյի աջակցության խմբի համահիմնադիրը Տրիեստում, 2011-2016 թվականներին կոմունալ խորհրդում ներկայացրել է Տրիեստայի հինգ աստղերի շարժումը։

2009-2011 թվականներին եղել է Տրիեստ նահանգի ինժեներների շքանշանի խորհրդի անդամ և գանձապետ։

2018 թվականի մարտին ընտրվել է Իտալիայի Սենատ, հատուկ հանձնաժողով է մտել՝ կառավարության կողմից խորհրդարան ներկայացված հրատապ նորմատիվ ակտերը ստուգելու համար։

2018 թվականի հունիսի 5-ին Սենատում ընտրվել է հինգ աստղերի խմբակցության նախագահ՝ փոխարինելով Դանիլո Տոնինելիին, ով հունիսի 6-ին ստանձնել է Կոնտեի կառավարությունում ենթակառուցվածքի և տրանսպորտի նախարարի պաշտոնը։

2019 թվականի սեպտեմբերի 4-ին երկրորդ կառավարության ձևավորման ժամանակ Ջուզեպպե Կոնտեն ստացավ տնտեսական զարգացման նախարարի պաշտոն ը, իսկ սեպտեմբերի 5-ին նոր կառավարության կազմում երդում տվեց և ստանձնեց պաշտոնը։

2021 թվականի փետրվարի 13-ին երդում է տվել Դրագայի կառավարությունը, որտեղ Պատուանելին ստացել է գյուղատնտեսության նախարարի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալիայի Հանրապետության սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի նախարարներ
Յակիսոբա

աջից|մինի|Յակիսոբա
**Սոսու-յակիսոբա** (ճապ. ソース焼きそば *со:су* յակիսոբա) կամ **յակիսոբա** (ճապ. 焼きそば) «տապակած արիշտա սոուսի մեջ», ճապոնական խոհանոցի ուտեստ, Չինաստանից  փոխառվել է XX դարի սկզբին։ Յակիսոբայի նախատիպը հանդիսանում է չաոմյանը։

Չնայած սոբան  հնդկաձավարով արիշտա է, յակիսոբուն պատրաստում են ձվով և ցորենի արիշտայով՝ *տյուկա-սոբա* (ճապ. 中華そば, չինական արիշտա, տես՝ ռամեն)։ Նրա վրա լցնում են ճապոնական վուստերական սոուս։

Յակիսոբի պատրաստելու համար արիշտան տապակում են սոուսի մեջ խոզի, հավի կամ տավարի մսի մանր կտորների, չինական կաղամբի և (կամ) գազարի հետ։ Մատուցում են բենի-սյոգայի, կացուոբուսի, աոնորիի կամ մայոնեզի հետ։

Այս ուտեստը կարող է լինել ինչպես հիմնական, այնպես էլ հանդիսանալ որպես խավարտ, ինչպես նաև կարող է լինել  սենդվիչների միջուկ։ Յակիսոբուն կարելի է գնել խանութներում, այն մատուցում են մացուրիի՝ ճապոնական սինտոիզմ կրոնական ծեսի ժամանակ։

Երբեմն որպես արիշտա օգտագործում են ուդոն (արիշտայի տեսակ), այդ դեպքում ուտեստը կոչվում է «յակիուդոն»։ Այս տեսակի արիշտան հայտնագործվել է Կիտակյուսյուում։

Օկինավայում յակիսոբույի մեջ ավելացնում են նրբերշիկներ, խոզապուխտ, հավի կամ խոզի միս։ Հիրոսիմայում յակիսոբուն տապակում են օկոնոմիյակիի մեջ։

## Արագ պատրաստվող յակիսոբա
Արագ պատրաստման յակիսոբան վաճառում են սուպերմարկետներում, ուտելուց առաջ նրա վրա պարզապես պետք է լցնել եռացրած ջուր։

Sapporo Ichiban կազմակերպությունն արտադրում է արագ պատրաստող յակիսոբիի տարատեսակներ, որոնք պարունակում են նաև չորացրած ջրիմուռներ և սոուսով փաթեթ։ Արիշտայի վրա լցնում են եռացրած ջուր, տապակում են սոուսով, կաղամբով և մսով, դրանից հետո մատուցում են վրան ջրիմուռներ ավելացված տեսքով։ Maruchan ընկերության արտադրության մեկ այլ տարատեսակում, բացի արիշտայից կա նաև երգիպտացորեն, սոխ և կաղամբ։

Գերմանիայի Nissin Foods կազմակերպությունում յակիսոբուն վաճառում են «Yakisoba Deluxe» ապրանքանիշով։ Պատրաստվում է նաև թավայի մեջ ջուր ավելացնելու միջոցով, որտեղ տապակվում է արիշտան, իսկ հետո վրան լցնում են չորացրած բանջարեղեններ, ավելացնում են սոուս ու շոգեխաշում։

«UFO» արիշտան (ճապ. 日清焼そ (ばU.F.O. *նիսսին յակիսոբա* *UFO*)) պատրաստվում է այլ կերպ. անհրաժեշտ է տարայի մեջ անմիջապես ջուր լցնել, փաթեթավորման փականը բացել այն կողմից, որտեղ գտնվում են բանջարաղենհը և սոուսը, իսկ պատրաստելուց հետո ժապավենը բացում են մյուս կողմից, որի տակ գտնվում է ծակոտկեն թուղթ, որը թույլ է տալիս ջրին ցամաքել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Yokote yakisoba by Hyougushi in Akita.jpg|Յոկոտե-յակիսոբա ակիտայի մեջ
Պատկեր:Modern-yaki モダン焼き DSCF3092.jpg|Հիրոսիմայան յակիսոբա օկոնոմիյակիում
Պատկեր:Festival3.jpg|Բացօթյա վրան, որտեղ վաճառում են յակիսոբա
Պատկեր:Yakisoba.jpg|Յակիսոբա
Պատկեր:Yakisobapan_001.jpg|«Յակիսոբա-պան», հաց յակիսոբայի հետ
Պատկեր:Okinawa yakisoba by jetalone in Tokyo.jpg|Օկինավյա յակիսոբա լոբու ծիլերով


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնական արիշտա
Կատեգորիա:Ճապոնական խոհանոց
Բեբերեկ

**Բեբերեկ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում է Արդահան քաղաքից 43 կմ արևելք, Կուր գետի ձախ ափի մոտ։

## Պատմություն
1915 թվականի հուլիսի 14֊ին բնակչությունը զինված դիմադրություն է ցույց տվել ոստիկաններին։ Բեբերեկի շրջակայքի բնակավայրերից Մեծ Եղեռնի ժամանակ մեծ կորուստներ կրելով գաղթել են մոտ 1000 հայեր։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 72 տուն՝ 868 հույն բնակչով։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Մարգարետ Մաքնիլ

**Մարգարետ Մաքնիլ** (, ), կանադացի լողորդ, օլիմպիական չեմպիոն, աշխարհի չեմպիոն (100 մետր բատերֆլայ)։ Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերի արծաթե և բրոնզե մեդալակիր։

## Կարիերա
2019 թվականին Կորեայի Կվանգջու քաղաքում անցկացվող աշխարհի առաջնությունում Մարգարետ Մաքնիլը հուլիսի 22-ին բատերֆլայով 100 մետր մրցատարածությունում նվաճել է ոսկե մեդալ՝ վերջնամասում Սարա Շյոստրոմին գերազանցելով 0,39 վայրկյանով։ Դրանից մեկ օր առաջ նա էստաֆետային թիմի կազմում նվաճել էր բրոնզե մեդալ։

2021 թվականի հուլիսի 26-ին Միչիգանի համալսարանի պատմության մեջ առաջին անգամ նրա ուսանողուհի Մեգի Մաքնիլը բատերֆլայով 100 մետր լողում նվաճել է 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալ (նախօրեին Կանադայի կանանց թիմի կազմում արծաթե մեդալ էր նվաճել 4x100 մետր ազատ ոճում):

## Անձնական կյանք
Մաքնիլը ծնվել է Ցզյուցզյանում (Չինաստան) 2000 թվականի փետրվարին և մեկ տարի անց  որդեգրվել է կանադացի ընտանիքի կողմից։ Նա մեծացել է Լոնդոնում (Օնտարիո) և հաճախել է սըր Ֆրեդերիկ Բանտինգի միջնակարգ դպրոց, նախքան Միչիգանի համալսարանում ուսումը շարունակելը և մրցումներին մասնակցելը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադացի լողորդներ
Կատեգորիա:Չինացի լողորդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Կանադացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կանադացի օլիմպիական մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Ֆրեյա Անդերսոն

**Ֆրեյա Անդերսոն** (, ), բրիտանացի լողորդուհի, օլիմպիական չեմպիոն, 2019 թվականի աշխարհի առաջնության մեդալակիր, Եվրոպայի 9-ակի չեմպիոն։ Մեծ Բրիտանիայի լողի հավաքականի անդամ է։

## Կարիերա
2017 թվականին երեք ոսկե մեդալ է նվաճել Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում՝ հավասարը չունենալով ազատ ոճով 50 և 100 մետր մրցատարածություններում։

2017 թվականին մասնակցել է ջրային մարզաձևերի աշխարհի առաջնությանը։

Ջրացատկի մայրցամաքային առաջնությունում կարողացել է նվաճել Եվրոպայի չեմպիոնի երկու տիտղոս և մրցաշարի երկու բրոնզե մեդալ։

2018 թվականին Բրիտանիայի թիմի կազմում մասնակցել է Եվրոպայի առաջնությանը՝ նվաճելով երկու ոսկե և երկու բրոնզե մեդալներ։

2019 թվականին Կորեայի Կվանգջու քաղաքում ընթացող աշխարհի առաջնությունում Ֆրեյա Սնդերսոնը խառը էստաֆետում բրոնզե մեդալ է նվաճել 4x100 մետր համակցված լողում.

2019 թվականի նոյեմբերի 23-ին Անդերսոնը սահմանել Է Մեծ Բրիտանիայի ռեկորդ 200 մետր ազատ ոճում՝ 1:53,33:

2019 թվականի դեկտեմբերին Գլազգոյում կայացած կարճ ջրում լողի Եվրոպայի առաջնությունում Ֆրեյան հաղթանակ է տարել 100 և 200 մետր ազատ ոճում։ Խառը էստաֆետային քառյակի կազմում նվաճել է բրոնզե մեդալ։

2021 թվականի մայիսին Բուդապեշտում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Ֆրեյան Մեծ Բրիտանիայի էստաֆետայի քառյակի կազմում 4x100 մետր մրցատարածությունում նվաճել է ոսկե մեդալ՝ դառնալով Եվրոպայի հնգակի չեմպիոն։ Հաջորդ օրը 4x200 մետր ազատ ոճում խառը էստաֆետի կազմում կրկին նվաճել է ոսկե մեդալ։ 200 մետր մրցատարածությունում Անդերսոնը նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Ոսկե մեդալ է նվաճել նաև 4x200 ազատ ոճի էստաֆետում  և ազատ ոճով 4x100 մետր խառը էստաֆետում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ֆրեյա Անդերսոն – Վիճակագրություն

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լողորդուհիներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Ստորին դասակարգ

**Ստորին դասակարգ** (), բնակչության սոցիալական խումբ, որն առանձնանում է այնպիսի չափանիշներով, ինչպիսիք են արտադրության միջոցների սեփականությունը, եկամտի մակարդակը, զբաղվածության տեսակը, աշխատանքի բարդությունը և այլն։

Ավանդաբար, գիտնականները ստորին դասին դասակարգում են անհատների հետևյալ խմբերը.

* հասարակության ամենաաղքատ և մերժված անդամները, որոնք նման են լյումպեն-պրոլետարիատին, որի մասին գրել է Կառլ Մարքսը (Ուիլյամ Լլոյդ Ուորներ, ամերիկացի սոցիոլոգ, 1930-ական թվականներ)
* «իրենց շահերից բխող դաս, որը բաղկացած է գործազուրկներից, անաշխատունակներից և կես դրույքով աշխատողներից, որոնք քիչ թե շատ անհուսորեն բաժանված են հասարակությունից, չեն մասնակցում դրա կյանքին և չեն կիսում դրա ձգտումները և հաջողությունները» (շվեդ տնտեսագետ Գուննար Միրդալի սահմանումը, 1963 թվական)
* անչափահաս իրավախախտներ, դպրոցներից հեռացված աշակերտներ, թմրամոլներ, միայնակ մայրեր (նպաստով ապրող), հանցագործներ (կողոպտիչներ, սուտենյորներ, թմրավաճառներ), մուրացկաններ և այլն։ Այս հասկացողությունը առաջին անգամ հայտնվել է Հյուսիսային Ամերիկայում լույս տեսնող Թայմ ամսագրում, 1977 թվականի օգոստոսի 29-ին և հետագայում զարգացվել է լրագրող և սոցիոլոգ Քեն Աուլետայի կողմից։

## Ցածր դասակարգի առանձնացման ժամանակակից չափանիշներ
Հետինդուստրիալ հասարակության փուլին անցումը սահմանում է իր սեփական ճշգրտումներն այն չափանիշների նկատմամբ, որոնց հիման վրա սոցիոլոգները հասարակության մեջ առանձնացնում են ցածր խավը։ Մի շարք հետազոտողներ սրան չեն դասում, օրինակ, գործազուրկներին, քանի որ նրանք առանձին դաս կամ «անդերկլաս» են կազմում։ Այսպես, սոցիոլոգ Գիլբերտի մոդելում ցածր դասի են դասվել կապույտ օձիքագործները, արտադրական ոլորտի աշխատողները, սպասարկման ոլորտի աշխատակիցները և աղքատները, որոնք առավել հաճախ աշխատում են կես դրույքային զբաղվածությամբ։

Ինչ վերաբերում է ժամանակակից ցածր դասի անմիջական գնահատականին, ապա զբաղվածության կառուցվածքի փոփոխության («կապույտ օձիքավորների» նվազում, արտադրության ավտոմատացման շնորհիվ) տեսանկյունից, այս դասին պետք է վերագրել մարդկանց նոր խմբեր։ Մասնավորապես, մենք կարող ենք խոսել ցածր դասի այնպիսի ներկայացուցիչների մասին, ինչպիսիք են սպիտակ օձիքավոր աշխատողները, որոնք զբաղվում են ցածր որակավորում ունեցող ոչ ֆիզիկական աշխատանքով։ Բացի այդ, եթե նախկինում ցածր դասը հստակորեն կազմված էր աշխատողներից, որոնք հասանելիություն չունեն արտադրական կառավարչական գործառույթներում, այսօր գիտնականների կարծիքները բաժանված են։ Ոմանք դեռ դասում են ցածր դասին նրանց, ովքեր զբաղվում են արտադրական գործընթացով և ղեկավարական գործողություն չեն իրականացնում այն դեպքում, երբ մյուսներն ամեն դեպքում ընդունում են աշխատողների կողմից ոչ էական վերհսկողական գործառույթների իրականացման հնարավորությունը։

## Տես նաև
* Լյումպեն-պրոլետարիատ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Հասարակական դասեր
Իզոֆլուրան

**Իզոֆլուրան**, միջոց` ինհալացիոն անզգայացման համար։ Օգտագործվում է թթվածնի համադրությամբ, ինչպես նաև թթվածնի և ազոտի ենթօքսիդի համադրությամբ՝ հատուկ անզգայացնող սարքավորումների օգնությամբ։ Ներկայումս հաճախակի փոխարինվում է սեվոֆլուրանով և դեսֆլուրանով, ինչպես նաև ոչ ինհալացիոն անզգայացման միջոցներով։

Անզգայացման արդյունավետությունն արագ է զարգանում (վիրաբուժական անզգայացման փուլը սկսվում է 7-10 րոպե հետո), ինհալացիայի դադարից հետո անզգայացման վիճակից վերականգնումը նաև կարճատև է։

Նախնական փորձերի ժամանակ իզոֆլուրանով անզգայացման բարձր արդյունավետություն է ցուցադրվում ուժեղ դեպրեսիայի դեպքում, որը նման է էլեկտրահաղորդիչ թերապիայի արդյունավետությանը՝ բայց ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններով։

## Դեղորայքային փոխազդեցությունը
Նպաստում է մկանային ցավազրկմանը։

## Կողմնակի ազդեցություն
Դեղորայքը սովորաբար լավ ազդեցություն է թողնում։ Հնարավոր է առիթմիայի զարգացում, արյան ճնշման իջեցում։

## Հակացուցումներ
Հակացուցված է ուղեղային ճնշման աճի, ինչպես նաև անամնեզում չարորակ հիպերթերմիայի դեպքում։

## Արտաքին հղումներ
* 

## Ծանոթագրություններ
Դիստրիա Կրասնիչի

**Դիստրիա Կրասնիչի** (, ), կոսովոցի ձյուդոիստ։ Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն մինչև 48 կգ քաշային կարգում, 2021 թվականի Եվրոպայի ճեմպիոն, Եվրոպայի և աշխարհի առաջնությունների մեդալակիր։

## Կենսագրություն
Դիստրիա Կրասնիչին ծնվել է 1995 թվականին։ Ձյուդոյով զբաղվել սկսել է յոթ տարեկանում իր եղբոր նախաձեռնությամբ։

Եվրոպայի 2018 թվականի առաջնությունում, որն անցկացվել է Իսրայելում, Դիստրիա Կրասնիչին մինչև 52 կգ քաշային կարգում նվաճել է արծաթե մեդալ՝ եզրափակչում զիջելով Ռուսաստանը ներկայացնող Նատալյա Կուզյուտինային։

Տոկիոյում կայացած աշխարհի 2019 թվականի նախաօլիմպիական առաջնությունում բրոնզե մեդալ է նվաճել՝ բրոնզե մեդալի համար գոտեմարտում հաղթելով իսպանացի Լաուրա Մարտինեսին։

2020 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում, որն անցկացվել է նոյեմբերին Չեխիայի մայրաքաղաքում, Դիստրիան կարողացել է նվաճել բրոնզե մեդալ։ Քառորդ եզրափակչում պարտվել է Եվրոպայի ապագա չեմպիոնին՝ ֆրանսիացի Շիրին Բուկլիին։

2021 թվականի ապրիլին Պորտուգալիայի մայրաքաղաք Լիսաբոնում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Դիստրիան մինչև 48 կգ քաշային կարգում կարողացել է հասնել մինչև եզրափակիչ, որտեղ դարձել է մայրցամաքի չեմպիոն։ Ուկրաինացի ձյուդոիստ Դարյա Բելոդեդը, որը պետք է մասնակցեր եզրափակչին, գոտեմարտի դուրս չի եկել։

2021 թվականին ոսկե մեդալ է նվաճել Դոհայում (Քաթար) կայացած Judo World Masters առաջնությունում։

Կրասնիչին ներկայացրել է Կոսովոն 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում, որը նրա համար դարձել է առաջինն իր կարիերայում։ Մրցումների արդյունքում նա ոսկե մեդալ է նվաճել մինչև 48 կգ քաշային կարգում՝ եզրափակիչ գոտեմարտում պարտության մատնելով ճապոնացի Ֆունա Տոնակիին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դիստրիա Կրասնիչիի էջը *judoinside.com* կայքում

Կատեգորիա:Կոսովացի ձյուդոիստներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Սուրբ Մինաս եկեղեցի (Բեժանո)

**Սուրբ Մինաս եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում, Ախալքալաքից 28կմ դեպի հյուսիս-արևելք, հայաբնակ Բեժանո գյուղում։ Կառուցվել է 19-րդ դարում։

Բեժանոնի Սուրբ Մինաս եկեղեցին կառուցվել է 1830-ական թվականներին, եկեղեցին ի սկզբանե եղել է փայտաշեն կառույց, իսկ եկեղեցու ծխականների թիվը եղել է 196 հոգի։ Այս տեղեկությունները մեզ են հասել  Վրաստանի հայոց թեմի և Իմերեթի թեմի, 1840 թվականի տեղեկագրից։

1906 թվականին փայտաշեն եկեղեցու տեղ հիմնովին վերակառուցվել է ներկայիս քարաշեն եկեղեցին։

Եկեղեցին բազիլիկ կառույց է, կառուցված է մոխրագույն տուֆից, նրա չափսերն են (18.72 x 10.64) մետր։ Եկեղեցին ունի երկու մուտք, մեկը հարավային իսկ մյուսը արևմտյան կողմից։ Երկու մուտքերի վերնամասում կան քանդակներ, իսկ արևմտյան մուտքի աջ կողմում հայատառ արձանագրություն է։

Արձանագրության մեջ գրված է․  

Հարավային և հյուսիսաին պատերին կան պատուհաններ։ Իսկ եկեղեցու արևմտյան մասում՝ տանիքին զանգակատունն է։

Եկեղեցու խորանը գտնվում է արևելյան մասում, իսկ նրա աջ և ձախ կողմերում կան ավանդատներ։ Եկեղեցին ունի նաև մկրտության ավազան, այն գտնվում է հյուսիսային պատին։

1860-1870-ական թվականներին եկեղեցու հոգևոր կազմն է եղել՝  Գրիգոր քհն. Տեր-Քերոբյանցը, Գրիգոր քհն. Սարգսյանը և Հակոբ քհն. Քերոբյանցը։

2006-2007 թվականներին եկեղեցին վերանորոգվել է, վերանորոգման նյութական աջակցություն են ցուցաբերել Վասիլ և Վանիկ Սարգսյան եղբայրները։

Բեժանոնի Սուրբ Մինաս եկեղեցի վերաօծվել է 2007 թվականի օգոստոսի 17-ին։  Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Տ. Վազգեն եպիկոպոս Միրզախանյանի ձեռամբ և մասնակցությամբ Սամցխե-Ջավախքի և Ծալկայի ընդհանուր առաջնորդական փոխանորդ Տ. Բաբգէն աբեղա Սալբիյանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Վալենտ Սինկովիչ

**Վալենտ Սինկովիչ** (, ), խորվաթ թիավար, Օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն (2016, 2020), 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, աշխարհի հնգակի չեմպիոն։

## Սպորտային կենսագրություն
Սկզբում Վալենտը խաղացել է ֆուտբոլ, սակայն ոտքի վնասվածքից հետո միացել է իր եղբայրներին՝ Մատիային և Մարտինին, որոնք զբաղվում էին թիավարումով։ 2004 թվականից Վալենտը սկսել է հանդես գալ աշխարհի պատանեկան առաջնություններում։ 2006 թվականին Սինկովիչը Դամիր Մարտինի հետ դարձել է պատանիների աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր։ 2008 թվականին Վալենտը կրտսեր եղբոր՝ Մարտինի հետ հասել է Եվրոպայի մեծահասակների առաջնության եզրափակիչ և այնտեղ գրավել 5-րդ տեղը։ 2009 թվականի աշխարհի առաջնությունում Սենկևիչ եղբայրները չորստեղանոցների մրցաշարում դարձել են 4-րդը։

2010 թվականի սեպտեմբերին Սինկովիչը դարձել է Եվրոպայի առաջնության արծաթե մրցանակակիր չորստեղանոցների մրցումներում։ Աշխարհի առաջնություններում առաջին խոշոր հաջողությանը Սինկովիչը հասել է 2010 թվականի նոյեմբերին, երբ չորստեղանոց թիմի կազմում դարձել է աշխարհի չեմպիոն։ Վալենտի հետ ոսկե մեդալ է նվաճել նաև Մարտինը։ Հաջորդ տարի խորվաթ թիավարները դարձյալ հայտնվել են աշխարհի առաջնության մրցանակակիրների շարքում՝ վերջնագծին հասնելով երրորդը։

2012 թվականին Վալենտը քառյակի կազմում մասնակցել է Լոնդոնի Ամառային օլիմպիական խաղերին։ Եվ նախնական փուլում, և մրցումների կիսաեզրափակիչում խորվաթ անձնակազմն առաջինն է հասել եզրագծին։ Եզրափակչի հենց սկզբից առաջ է անցել Գերմանիայի հավաքականը, որը յուրաքանչյուր մետրի հետ միայն մեծացրել է իր առավելությունը և արդյունքում գրավել է առաջին հորիզոնականը։ Խորվաթական քառյակն ամբողջ մրցատարածության ընթացքում երկրորդ տեղի համար պայքարել է ավստրալիացիների հետ։ Եզրափակչում Սինկովիչը խաղընկերների հետ 0,44 վ-ով առաջ է անցել Ավստրալիայի հավաքականից և դարձել խաղերի արծաթե մեդալակիր։ Երկու ամիս անց Սինկովիչ եղբայրները զույգով դարձել են Եվրոպայի չեմպիոններ։

2013 թվականի աշխարհի առաջնությունում Սինկովիչը չորս զույգերի կազմում երկրորդ անգամ նվաճել է ոսկե մեդալ։ 2014 թվականին աշխարհի առաջնությունում Վալենտն ու Մարտինն առաջին անգամ հանդես են եկել զույգով աշխարհի առաջնություններում։ Մրցումների արդյունքում խորվաթ թիավարները մեծ առավելությամբ հաղթել են եզրափակչում։ 2015 թվականի աշխարհի առաջնությունում Սինկովիչ եղբայրները պաշտպանել են կրկնակի չեմպիոնական տիտղոսը՝ դառնալով աշխարհի քառակի չեմպիոն։

2016 թվականի Օլիմպիական խաղերում Սինկովիչը  (զույգով) նվաճել է ոսկե մեդալ։ 2020 թվականի Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերում նույնպես արժանացել է ոսկե մեդալի։

## Ընտանիք
* Ավագ եղբայրը՝ Մատիան է, կրտսեր եղբայրը՝ Մարտին Սինկովիչը, Օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն (2016 և 2020), աշխարհի բազմակի չեմպիոն (ակադեմիական թիավարում)։
* Կինը՝ Անտոնելա (ամուսնացել են 2017 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Վալենտ Սինկովիչի էջը 2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորվաթ թիավարներ
Կարապետ Մխչյան

**Կարապետ Մանուկի Մխչյան** (), ՀՀ ԱԺ պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Կարապետ Մխչյանը ծնվել է 1988 թվականի հունվարի 21-ին Գյումրիում։ Բարձրագույն կրթություն է ստացել  Երևանի պետական համալսարանի աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետում, որի աշխարհագրության  բաժինն ավարտել է 2009 թվականին։

2010-2015 թվականներին որպես չափագրող վարպետ, ապա արտադրության պետ  աշխատել է «Նաֆ Պրոֆ» կազմակերպությունում։  2019 թվականի ապրիլից-օգոստոս  ընկած ժամանակահատվածում եղել է «Շիրակ» ՋՕԸ-ի ջրօգտագործման բաժնի պետ։ 2019- 2020 թվականներին եղել է Գյումրու համայնքի ղեկավարի գլխավոր խորհրդական։

2015 թվականից հանդիսանում է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անդամ։

2020 թվականի հոկտեմբերի 13-ին ընտրվել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի համապետական ընտրական ցուցակով։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած չէ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետ Մխչյանի հարցը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին
* Տիգրան Ուլիխանյանին ԱԺ-ում կփոխարինի Կարապետ Մխչյանը․ ԿԸՀ-ն հրապարակել է որոշումը
* «Իմ քայլը» դաշինքը ներկայացրել է ռեյտինգային ընտրակարգով առաջադրված թեկնածուներին

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Նեֆերուպտահ

**Նեֆերուպտահ** կամ **Պտահնեֆերու** (, «Պտահի գեղեցկություն», ), տասներկուերորդ արքայատոհմի եգիպտացի փարավոն Ամենեմհետ III-ի (մ․թ․ա․ 1860 - 1814 թվականներ) դուստր, Սեբեկնեֆերու փարավոնի քույրը։

## Կենսագրություն

Նեֆերուպտահն առաջին արքայական կանանցից մեկն էր, որի անունը գրվել է քարտուշի մեջ։ Թեև նա երբեք չի կրել «փարավոնի կին» տիտղոսը, պետք է որ հատուկ կարգավիճակ ունեցած լինի․ հնարավոր է նրան վերաբերած լինեն որպես ապագա ղեկավարի։

Նրա տիտղոսների թվում էին՝ «Ընտրախավի անդամ», «գերաշնորհ», «պատվելի», «փարավոնի սիրելի դուստր» տիտղոսները։

Նեֆերուպտահի համար գերեզման պատրաստվել է Հավարայի նեկրոպոլում գտնվող իր հայրիկի դամբարանի մեջ, սակայն նա այնտեղ չի հւղարկավորվել։ Թաղվել է Հավարայում գտնվող մի փոքրիկ բուրգի մեջ, և այդ գերեզմանը հայտնաբերվել է 1956 թվականին անեղծ վիճակում։ Այնտեղ դեռևս պահպանվում էին Նեֆերուպտահի զարդերը, գրանիտե սարկոֆագը, երեք արծաթե ծաղկամաններ և այլ առարկաներ։

thumb|200px|Նեֆերուպտահի մանյակը
Գրանիտե սարկոֆագը փորագրված էր կարճ ընծայագրով։ Դրա ներսում գտնվում էին երկու փայտե դագաղների փտած մնացորդներ, որոնցից արտաքինը զարդարված էր փորագրված ոսկե փայլաթիթեղով։ Նմանատիպ փորագրություններ հայտնաբերվել են նաև թագուհի Հատշեպսուտի սարկոֆագի վրա, որն ապրել էր 300 տարի հետո։ Նեֆերուպտահի գերեզմանի մասին հիշատակվել է Լահուն նեկրոպոլում հայտնաբերված մի պապիրուսի մեջ, որտեղ նա պատկերված է իր հայրիկի կողքին՝ Մադինեթ Մադիում գտնվող Ռենենուտետ աստվածուհու տաճարում։ Նրան պատկանող առարկաների թվում են սև գրանիտե մեկ սֆինքս և Էլեֆանտին կղզում հայտնաբերված մի արձանի բեկոր։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցանություն
*

Կատեգորիա:Եգիպտոսի արքայադուստրեր
Կատեգորիա:Հին եգիպտացիներ
Քուրդօղլի Փոքր

**Քուրդօղլի Փոքր**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Կուր գետի ակունքների շրջանում։

## Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 71 խառը բնակչություն։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մանե Գրիգորյան

**Մանե Արտաշեսի Գրիգորյան** (), հաղորդավար։

Կոմպոզիտոր Արթուր Գրիգորյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
Մանե Արտաշեսի Գրիգորյանը ծնվել է 1988 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, Երևանում։ 2004 թվականին ավարտել է Խաչիկ Դաշտենցի անվան թիվ 114 ավագ դպրոցը։ 2004-08 թվականներին սովորել է Երևանի Վ․ Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանի օտար լեզուների ֆակուլտետում։ 2004թ-ից աշխատել է «Նոր Ալիք» հեռուստաընկերությունում, 2007 թվականից՝ Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունում՝ որպես հաղորդավար։ Վարել է «Կանաչ Գոտի», «Ընծա» նախագծերը, «Ռուբիկոն» հաղորդումը և բազմաթիվ համերգային ծրագրեր։ 2008-10 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերություններ ֆակուլտետի հանրային կառավարում բաժնում։

2010 թվականից զբաղվում է Հայաստանի Երգի պետական թատրոնի և կոմպոզիտոր Արթուր Գրիգորյանի պրոդյուսինգով։ 2011-12 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունում՝ որպես գործադիր տնօրենի խորհրդական։ 2018 թվականից շարունակել է աշխատանքը Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունում՝ որպես «Առավոտ լուսո» և «Անկախ տարիքից» հաղորդումների հաղորդավար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մանե Գրիգորյան «Չէին սպասում»

Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ
Ապակե դանակաձկներ

**Ապակե դանակաձկներ**, պատկանում են *Ստերնոպիգիդ* ընտանիքի *հիմնոտիֆորմ* տեսակին։ Այս տեսակի ձկները հայտնի են նաև որպես թրթուրի դանակաձուկ։

Ապակե դանակաձկները բնակվում են Պանամայի և Հարավային Ամերիկայի քաղցրահամ առուների և գետերի մեջ։ Ստերնոպիգիդներից շատ տեսակներ իրենց կյանքում մասնագիտացված լինելով խոր գետերում (ավելի քան 20 մետր կամ 66 ոտնաչափ) արագորեն շարժվում են  մեծ գետերի ջրեր, ինչպիսին են Ամազոնը և նրա հիմնական վտակները, որտեղ նրանք դիտվում են ուղղահայաց լողալիս։ Ստերնոպիգուսի տեսակները բնակվում են ինչպես գետերում, այնպես էլ վտակներում։

Շատ տեսակներ խիստ սեղմված են կողքից և կիսաթափանցիկ են։ Այս ձկներն ունեն վերին և ստորին ծնոտների վիլլիֆորմ (խոզանակի նման) ատամներ։ Դունչը համեմատաբար կարճ է։ Աչքերը համեմատաբար մեծ են, տրամագիծը հավասար է կամ ավելի մեծ, քան քթերի միջև եղած հեռավորությունը։ Անալ թևը ծագում է իստմուսից (մսի ժապավենը փորոքային մակերևույթին՝ ժիլե ծածկերի միջև)։ Առավելագույն երկարությունը 140 սմ է (55 դյույմ) ստերնոպիգիդ մակրուրուսում։

Էյգենմանիա վիսենտեսպելեն քարանձավներում ապրող միակ հիմնոտիֆորմն է։ Բոլիվիայի վերին միոցենից հումբոլդտիխտիս կիրշբաումի (նախկինում Էլիսելա տեսակը) միակ հանածոն հիմնոտիֆորմն է։

Այս ձկներն ունեն  էլեկտրական օրգանների արտանետում (ԷՕԱ), որը տեղի է ունենում մոնոֆազով։

Այս տեսակների մի մասը ակվարիումի ձկներ են։

## Ցեղեր
Կան ապակե դանակաձկների 30 կենդանի տեսակներ՝ խմբավորված վեց ցեղերի

* Արքոլաեմուս
* Դիստոցիկլուս
* Էյգենմանիա
* † Հումբոլդտիխտիս (բրածո, վերին միոցեն)
* Ջապինի
* Ռաբդոլիկոփս
* Ստերնոպիգուս

## Տես նաև
*Albert, J.S. 2003. Family Sternopygidae. Pp 493–497 in R.E. Reis, S.O. Kullander & C.J. Ferraris, Jr. (eds). Checklist of the Freshwater Fishes of South and Central America. Edipucrs, Porto Alegre, 735p.
*2011: A new genus and species of neotropical electric fish, *Japigny kirschbaum* (Gymnotiformes: Sternopygidae), from French Guiana. *Cybium*, **35**(1): 47–53. abstract only seen 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապակե դանակաձկներ
Մարտին Բուցեր

**Մարտին Բուցեր** ( или *Butzer*; (), գերմանացի աստվածաբան և քարոզիչ, Ռեֆորմացիայի ղեկավար կայսերական ազատ Ստրասբուրգ  քաղաքում։

## Կենսագրություն
1505 թվականին ընդունել է պոստրիգը Դոմինիկյան վանքում։ 12 տարի անց տեղափոխվել է Հայդելբերգ, ինչը թույլ է տվել նրան սովորել տեղական համալսարանը։ Տիրապետել հունարեն և եբրայերեն լեզուներին։ 

Մարտին Լյութերի հետ անձնական ծանոթությունից հետո դարձել է բարեփոխումների մոլի հետևորդ։ Թողնելով շքանշանը՝ ամուսնացել է նախկին միանձնուհու հետ և  դարձել հովիվ Լանդշտուլում։ 1523 թվականին գլխավորել Է բարեփոխումների իրականացումը Ստրասբուրգում, որտեղ տարիներ շարունակ եղել է առավել հեղինակավոր աստվածաբան, այնպես որ Բուցերի անունը դարձել է այս քաղաքի բարեփոխման նշանը։

1539 թվականին (գրեթե առաջինը Գերմանիայում)։
Ըստ աստվածաբանական հայացքների՝  Լյութերի և Ցվինգլիի միջև միջանկյալ դիրք էր զբաղեցնում, այդ թվում՝  փորձում էր հաշտեցնել նրանց դիրքերը։  Սակայն ավելի արմատական դիրքորոշում է ունեցել, քան Լյութերը, այնպես որ կարելի է խոսել Կալվինի աստվածաբանության վրա Բուցերի հայացքների ազդեցության մասին (որը նրան ապաստան է տվել Ստրասբուրգում 1538 թվականին)։ Հակադրվելով հակատրինիտարիային՝  հրապարակայնորեն հայտարարել է իր ամբիոնից, որ Սերվետը պետք է մասերի բաժանել։ 
1549 թվականին քաղաքի իշխանությունների հետ բախումների պատճառով ստիպված է եղել լքել Ստրասբուրգը և արքեպիսկոպոս Թոմաս Կրանմերի հրավերով ընդմիշտ տեղափոխվել Անգլիա, որտեղ և մահացել է կյանքի 60-րդ տարում։ 
Փոստային բաժանմունքը Գերմանիայում թողարկել է Փոստային նամականիշ՝ ի հիշատակ Մարտին Բուցերի։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դոմինիկյաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Դադեշ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանում։ Գտնվում է Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանի Դադեշ գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։

Դադեշ գյուղում եղել է Սուրբ Աստվածածին անվամբ երկու եկեղեցի, առաջինը կառուցվել է 10-11-րդ դարերում, իսկ երկրորդը՝ նորը կառուցվել է 1867-1868 թվականներին։

## Ճարտարապետություն
Ներկայիս Դադեշին գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցված է խառը տեսակի տուֆից, գմբեթավոր տիպի կառույց է, նրա  չափսերն են (19.47 x 10.6) մետր։ 
Եկեղեցին ունի մեկ մուտք որը գտնվում է արևմտյան կողմում։  Հյուսիսային պատերին կան պատուհաններ։ Որպես կապակցանյութ  օգտագործվել է կիր։ Եկեղեցու հյուսիսային կողմումը՝ եկեղեցուն կից, պահպանվել է հին եկեղեցու մի հատված։  Եկեղեցին ունի ութանկյուն գմբեթ, իսկ զանգակատունը գտնվում է տանիքի արևմտյան մասում։

Ունի քանդակազարդ խորան, որը գտնվում է աևելյան մասում, իսկ նրա աջ և ձախ կողմերում կան ավանդատներ։ Մկրտության ավազանը գտնվում է հյուսիսային պատի մեջ է։

1850-1880-ական թվականներին եկեղեցու հոգևոր կազմն է եղել՝  Մարտիրոս քահ. Մահտեսի Հովսեփյանը, Կարապետ քահ. Տեր-Գաբրիելյանցը և Զաքարիա վարդապետ Զաղունեանցը։

Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին չի գործել։ 2014 թվականին ավարտվել է եկեղեցու վերակառուցման աշխատանքները, որից հետո, 2017 թվականի հունիսի 10-ին եկեղեցին վերաօծվել է ձեռամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի և մասնակցությամբ Սամցխե-Ջավախքի և Ծալկայի ընդհանուր առաջնորդական փոխանորդ Հոգեշնորհ Տեր Բաբգէն վարդապետ Սալբիյանի։

2014-ից 2017 թվականներին եկեղեցին հիմնովին վերակառուցվել է, վերակառուցման նյութական ծախսերը հոգացել են  ռուսաստանաբնակ Լյուդվիգ Թումասյանի ընտանիքի և Ռուսաստանի Դաշնությունից նրանց աջակցող հարազատները և ընկերները։

Իսկ արդեն 2017 թվականին եկեղեցին կրկին վերաօծվեց, ձեռամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի և մասնակցությամբ Սամցխե-Ջավախքի ընդհանուր առաջնորդական փոխանորդ Հոգեշնորհ Տեր Բաբգէն վարդապետ Սալբիյանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Արեշի գավառ

**Արեշի գավառ**, վարչաքաղաքական միավոր Ռուսական կայսրության կազմում։ Ձևավորվել է 1873 թվականին՝ Ելիզավետպոլի նահանգի կազմում։ Գավառի կենտրոնը Աղդաշ քաղաքն էր։

Արեշի գավառը հյուսիսից սահմանակցում էր Նուխիի, արևելքից՝ Բաքվի նահանգի Գյոգչայի գավառին։ Հնում մտնում էր Աղվանքի մեջ։

Գավառի հայաբնակ գյուղերն էին Խանավատ, Քանդակ, Հավարիկ, Մազրղու, Արեշ, Նեմրթապատ։

## Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 38776 բնակիչ, որից 10317֊ը (27 %) հայեր։

## Վարչական բաժանում
1913 թվականին գավառն ուներ 43 գյուղական համայնքների միջև՝

* Ավադի — գյուղ Ավադ
* Ագջա-Յազիի — գյուղ Ագջա-Յազի (Ագջայազի)
* Ալպաուտի — գյուղ Ալպաուտ
* Ամիրվանի — գյուղ Ամիրվան
* Արալի — գյուղ Արալ
* Բալա-Սոլգութլիի — գյուղ Բալա-Սոգութլի
* Բեգլյարքենդի — գյուղ Բեգլարքյանդ
* Բեյուկ-Ամելիի — գյուղ Բեյուկ-Ամելի
* Բեյուկ-Սոգութլիի — գյուղ Բեյուկ-Սոգութլի
* Բուջագի — գյուղ Բուջագ
* Գավարլիի — գյուղ Գավարլի
* Գապուտլիի — գյուղ Գապուտլի
* Գիրդադուլի — գյուղ Գուրդադուլ
* Զեյնադինի — գյուղ Զեյնադին
* Զիրիկի — գյուղ Զիրիկ
* Քարադաղլի-Ջեյնալի — գյուղ Քարագան-Ջեյնալ
* Քարադաղլի-Պադարի — գյուղ Քարադաղլի-Պադար
* Կարիբլիի — գյուղ Կարիբլի
* Կարխունի — գյուղ Կարխուն
* Քայաբաշիի — գյուղ Քայաբաշի
* Քենդեկի — գյուղ Քենդեկ
* Կերպի-Քենդի — գյուղ Կերպիքենդ
* Քիզիմկուլախ — գյուղ Քազիմկուլախ
* Կոտավանի — գյուղ Կետովան
* Կոյլիկատիի — գյուղ Կոշակովագ
* Կուշլյարի — գյուղ Կուշլյար
* Քյուրդի — գյուղ Քյուրդ
* Լյանի— գյուղ Լյակի
* Մամայլիի — գյուղ Մամայլի
* Մինգեչաուրի — գյուղ Մինգեչաուր
* Մուրսալի — գյուղ Մուրսալ
* Նամետ-Աբադի — գյուղ Նամետաբադ
* Պիրազայի — գյուղ Պիրազա
* Տոյֆուգիի — գյուղ Տոյֆուգի
* Թուրքմենի — գյուղ Թուրքմեն
* Ուչկովախի — գյուղ Ուչկովախ
* Խալդանի — գյուղ Խալդան
* Խանաբադի — գյուղ Խանաբադ
* Խոսրովի — գյուղ Խոսրով
* Չարխանայի — գյուղ Չարխանա
* Չենախ-Բուլախի — գյուղ Չանախբուլախ
* Շեկիլիի — գյուղ Շեկիլի
* Էյմուրի — գյուղ Էյմուր

## Տես նաև
* Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ելիզավետպոլի նահանգի գավառներ
Զանզիբար (քաղաք)

**Զանզիբար** (սվահիլի՝ Jiji la Zanzibar, **', ), քաղաք [[Տանզանիա]]յում, [[Զանզիբար (կղզի)|Զանզիբար կղզու]] արևմտյան ափին։ Ինքնավար Զանզիբարի և նրա վարչական միավորների՝ Արևմտյան Զանզիբարի շրջանները և Զանզիբար քաղաքի շրջանների վարչական կենտրոնը։

[[Պատկեր:Zanzibar StoneTown.png|thumb|Zanzibar StoneTown]]
Զանզիբար քաղաքը բաղկացած է երկու հիմնական մասից՝ Սթոն թաունից (**', ) և Նգամբոյից։ Երկու մասերը բաժանված են ջրային տարածքով, այժմ կոչվում է Քրիք մեծ ճանապարհ։ Սթոն թաունը քաղաքի պատմական միջուկն է, Զանզիբարի սուլթանության նախկին մայրաքաղաքը։ Այն իր յուրահատուկ ճարտարապետության և մշակույթի շնորհիվ 2000 թվականին հռչակվել է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Նգամբոն շատ ավելի մեծ, ժամանակակից քաղաք է, որը զարգացել է Սթոուն Թաունի շուրջը, Զանզիբարի հեղափոխությունից հետո, մեծ բազմաբնակարան շենքերով։

Քաղաքի մեծ մասը կառուցված է արաբական տների ոճով՝ մարջանաքարից և իրենից նեղ փողոցների լաբիրինթոս էր ներկայացնում։ Տանիքներով երկհարկ և եռահարկ տները միացված են ամուր պատով բակի շուրջը, ներկված փեղկերով և վանդակաճաղերով, փորագրված դռներով՝ ձկների, լոտոսի և շղթաների խորհրդանշական պատկերներով։

## Բնակչություն
Բնակչությունը (Զանզիբար քաղաքի շրջանում (սուահիլի Մժինի («Քաղաք») կամ Jiji la Zanzibar («Զանզիբարի քաղաք»)) կազմել է 205 870 (2002), 256 543 (2008), 129 097  (2009), իսկ 2012 թվականի տվյալներով շուրջ 223 033 մարդ։

## Պատմություն
thumb|Bundesarchiv Bild 183-R07081, Sansibar, Stadt

1592 թվականին առաջին անգլիական նավակը հասավ նավահանգիստ։ 1824 թվականին Սաիդ բին Սուլթանը Օմանը Օման քաղաքը հիմնադրեց իր թագավորության մայրաքաղաք։ Քաղաքը ստրկության վայր էր, ստրուկների առևտրի համար Արևելյան Աֆրիկայի հիմնական նավահանգիստներից մեկը։ 1840-1856 թվականներին Սաիդ իբն Սուլթանի օրոք սուլթանության մայրաքաղաքներն էին Մասկատը և Օմանը։1846 թվականին կղզին ուներ 360,000 ստրուկ 450,000 բնակչի համար։ 1866 թվականին բրիտանացի հետազոտող Դեյվիդ Լիվինգսթոնը (1813–1873) մնաց Զանզիբարում՝ իր վերջին արշավախումբը դեպի Տանզանիա պատրաստելու համար։ 1892 թվականին Զանզիբարը հայտարարվեց ազատ նավահանգիստ։

## Կլիմա
Զանզիբար քաղաքն ունի արևադարձային կլիմա, որը շատ նման է ամբողջ Ունգուջա կղզու կլիմային և մի փոքր ավելի տաք է, քան Պեմբայում։ Այս կլիման դասակարգվում է որպես  Հասարակածային մուսոնային կլիմա (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում (**): Զանզիբար քաղաքի միջին ջերմաստիճանը 26,9&nbsp;°C է (80,4&nbsp;°F): Միջին տարեկան տեղումները կազմում են 1,512 մմ։ Ամսական միջին ջերմաստիճանը սովորաբար տատանվում է 25.1&nbsp;°C-ից 28.8&nbsp;°C-ի սահմաններում (77.2 և 83.8&nbsp;°F): Առավել շատ անձրևում է մարտից մայիս ընկած ժամանակահատվածում, իսկ ավելի քիչ անձրևները՝ նոյեմբերից դեկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում։ Ավելի չոր ամիսներն են հունվարը, փետրվարը։

## Կրթություն
Զանզիբարի համալսարանը գտնվում է Տունգուում և հիմնադրվել է 2002 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Զանզիբար
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն
Կատեգորիա:Պատմական երկրների մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Տանզանիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Տանզանիայի քաղաքներ