Մալագա

**Մալագա** (, , ), քաղաք Իսպանիայի հարավում՝ Անդալուսիա ինքնավար համայնքում, *Կոստա դել Սոլ* տարածաշրջանում (իսպաներեն՝ *Costa del Sol*, բառացի թարգմանած նշանակում է *Արևի ափ*)։ Նույնանուն մարզի (պրովինցիայի) վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Միջերկրական ծովի ափին, Ջիբրալթարի նեղուցից մոտավորապես 100 կիլոմետր դեպի արևելք, Աֆրիկայի հյուսիսից շուրջ 130 կիլոմետր հեռավորության վրա։ 2020 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 578.460. այդ ցուցանիշով մարզում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը՝ հաջորդելով Սևիլյային, իսկ ամբողջ Իսպանիայում՝ վեցերորդ տեղը։

Մալագան ունի մոտավորապես 2.800 տարվա պատմություն, համարվում է Եվրոպայի հնագույն քաղաքներից մեկը և շարունակաբար, մշտապես բնակեցված ամենահին քաղաքներից մեկը ամբողջ աշխարհում։ Ուսումնասիրողներից շատերի կարծիքով բնակավայրը հիմնադրել են փյունիկեցիներ մեր թվականությունից առաջ շուրջ 770 թվականին և կոչել են *Malaka* (փյունիկերեն՝ 𐤌𐤋𐤊𐤀, ).: Մ. թ. ա. 6-րդ դարից քաղաքն ընկել է կարթագենցիների, մ. թ. ա. 218 թվականից՝ հռոմեացիների տիրապետության տակ և արձանագրություններում հիշատակվել է լատինատառ *Malaca* անվանաձևով։ Հինհռոմեական կայսրության անկումից և վեստգոթերի տիրապետության ավարտից հետո բնակավայրին շուրջ 800 տարի տիրել են մուսուլմանները և անվանակոչել *Mālaqah* (): 1487 թվականին՝ Գրանադայի պատերազմի ընթացքում, քաղաքը միացվել է Կաստիլիայի թագավորությանը։ Փյունիկյան, հինհռոմեական, արաբական և միջնադարյան քրիստոնեական ժամանակաշրջաններից պահպանված հնագիտական մնացորդներն ու պատմական հուշարձանները, կատարելով յուրօրինակ բացօթյա թանգարանի դեր, ցուցադրում են Մալագայի շուրջ երեքհազարամյա պատմությունը։

Այս քաղաքում են ծնվել կամ իրենց կյանքի նշանակալից հատված անցկացրել մեծահամբավ նկարիչ ու քանդակագործ Պաբլո Պիկասոն, հրեա բանաստեղծ ու փիլիսոփա Սոլոմոն իբն Գաբիրոլը, կինոդերասան Անտոնիո Բանդերասը և նշանավոր այլ անձինք։

Մալագայի տնտեսության կարևոր ճյուղերն են զբոսաշրջությունը, շինարարությունը, տեխնոլոգիական ու տրանսպորտային ծառայությունները, լոգիստիկան։ Այստեղ են գործում Անդալուսիայի տեխնոպարկը, տարածաշրջանի խոշորագույն բանկը՝ *Unicaja*-ն և այլ կարևոր հիմնարկ-ձեռնարկություններ, որոնց գործունեության շնորհիվ Մալագան տնտեսական ակտիվության տեսակետից Իսպանիայում գրավում է չորրորդ տեղը՝ զիջելով միայն Մադրիդին, Բարսելոնին ու Վալենսիային։ Մալագան տրանսպորտային կարևոր կենտրոն է. ունի խոշոր նավահանգիստ, միջազգային օդանավակայան, արագընթաց երկաթուղով ու ավտոմայրուղիներով կապված է մեծ ու փոքր բազմաթիվ բնակավայրերի հետ։

## Քույր քաղաքներ
Մալագան բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

* Մոբիլ (ԱՄՆ), 1965 թ.
* Պոպայան (Կոլումբիա), 1979 թ.
* Պասաու (Գերմանիա), 1987 թ.
* Սակատեկաս (քաղաք) (Մեքսիկա), 1988 թ.

## Ժողովրդագրություն
Իսպանիայի զարգացման նախարարության տվյալներ համաձայն՝ Մալագայի քաղաքային մեծ տարածքում (իսպաներեն՝ *Grande Área Urbana*) 817 քառակուսի կիլոմետր տարածքի վրա ապրում է 953 251 մարդ։ 2001–2011 թվականների ժամանակահատվածում բնակչության աճը կազմել է 190 783 մարդ կամ 25 %։ Ըստ Եվրոստատի տվյալների՝ Մալագայի ագլոմերացիայում ապրում է 1 631 357 մարդ։

; Մալագայի վարչական կենտրոնի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները (1842–2011)


Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:750 height:350
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:600000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

  bar:1842 text:1842
  bar:1857 text:1857
  bar:1877 text:1877
  bar:1887 text:1887
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1842 from:0 till: 68271
  bar:1857 from:0 till: 94293
  bar:1877 from:0 till: 116143
  bar:1887 from:0 till: 134016
  bar:1900 from:0 till: 131063
  bar:1910 from:0 till: 136365
  bar:1920 from:0 till: 150584
  bar:1930 from:0 till: 188010
  bar:1940 from:0 till: 238085
  bar:1950 from:0 till: 276222
  bar:1960 from:0 till: 301048
  bar:1970 from:0 till: 374452
  bar:1981 from:0 till: 503251
  bar:1991 from:0 till: 534683
  bar:2001 from:0 till: 524414
  bar:2010 from:0 till: 568507

PlotData=

  bar:1842 at: 68271 fontsize:s text: 68.271 shift:(-10,5)
  bar:1857 at: 94293 fontsize:s text: 94.293 shift:(-10,5)
  bar:1877 at: 116143 fontsize:s text: 116.143 shift:(-10,5)
  bar:1887 at: 134016 fontsize:s text: 134.016 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 131063 fontsize:s text: 131.063 shift:(-15,5)
  bar:1910 at: 136365 fontsize:s text: 136.365 shift:(-15,5)
  bar:1920 at: 150584 fontsize:s text: 150.584 shift:(-15,5)
  bar:1930 at: 188010 fontsize:s text: 188.010 shift:(-15,5)
  bar:1940 at: 238085 fontsize:s text: 238.085 shift:(-15,5)
  bar:1950 at: 276222 fontsize:s text: 276.222 shift:(-15,5)
  bar:1960 at: 301048 fontsize:s text: 301.048 shift:(-15,5)
  bar:1970 at: 374452 fontsize:s text: 374.452 shift:(-15,5)
  bar:1981 at: 503251 fontsize:s text: 503.251 shift:(-15,5)
  bar:1991 at: 534683 fontsize:s text: 534.683 shift:(-15,5)
  bar:2001 at: 524414 fontsize:s text: 524.414 shift:(-15,5)
  bar:2010 at: 568507 fontsize:S text: 568.507 shift:(-15,5)


## Կլիմա
Կլիման մերձարևադարձային-միջերկրածովյան է (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ *Csa*)՝ չափազանց մեղմ ձմեռներով և շոգ ամառներով։ Արևային են տարվա մոտավորապես 300 օրերը։ Ծովափնյա դիրքի շնորհիվ Միջերկրականից փչող քամիները մեղմացնում են ամառվա շոգը:

Տարեկան միջին հարաբերական խոնավությունը 65% է (հունիսին՝ 58%, դեկտեմբերին՝ 72%) Yearly sunshine hours is between 2,800 and 3,000 per year, from 5–6 hours of sunshine per day in December to average 11 hours of sunshine per day in July.: Անձրև հիմնականում գալիս է ձմռանը, ամառները մեծամասամբ չոր են։

## Պատկերասրահ

Alcazaba de Málaga 4.jpg|Հինհռոմեական թատրոնն ու Ալկասաբա ամրոցը
Malaga view from gibralfaro.jpg|Գիբրալֆարո ամրոցն ու տաճարը
Castillo de Málaga.JPG|Գիբրալֆարո ամրոցը
Plaza de Toros Malaga.jpg|Ցլամարտի մրցասպարեզը՝ Plaza de toros de la Malagueta-ն
Ayto. Málaga.jpg|Համայնքապետարանը
Málaga 0574.JPG|Տեսարան քաղաքի կենտրոնից (Calle Marqués de Larios, Centro)
Málaga 0578.JPG|Կենտրոնի փողոցներից մեկը
Puerto de Málaga 11.jpg|Նավահանգիստը
Catedral de malaga.JPG|Մալագայի տաճարը
Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 11-59-35.jpg|Մալագայի տաճարը
Malaga6.jpg|*Հիսուսի սիրտ* եկեղեցին
Geburtshaus Picassos.jpeg|Պիկասոյի տուն-թանգարանը
Escultura Picasso.jpg|Պիկասոյի արձանը նրա տուն-թանգարանի առջև
Palacio de Ferias y Congresos de Málaga.jpg|Տոնավաճառների և կոնգրեսների պալատը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Juan Nepomuceno - Proyecto de ensanche de población en los terrenos de D. Eduardo Huelin en Málaga. Memoria descriptiva|año=1995 |publicación=Revista de Estudios Regionales|número=41 |issn=0213-7585 |páginas=345-351|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=251864&orden=186763&info=link
* María Victoria - Semblanza biográfica de Jorge Enrique Loring Oyarzábal|año= 2006|editorial=Universidad de Málaga, Aula de Dirección Estratégica |ubicación= Málaga|oclc=434107013
* Junta de Andalucía, Consejería de Obras Públicas y Transportes; Colegio de Arquitectos de Málaga |isbn=978-84-8095-403-7 |apellido1= |nombre1=María Eugenia |apellido2= |nombre2=José Ignacio |apellido3= |nombre3=Francisco José |título=Málaga: guía de arquitectura = an architectural guide |ubicación=Sevilla; Málaga |fecha=2005}}
* VV.AA.: Tejares N.º: 9, Ed. Lex Flavia Malacitana, Málaga, 1994.

## Արտաքին հղումներ
 
 
* Մալագայի համայնքապետարան 
* Patrimonio cultural de Málaga en la Guía Digital del Patrimonio Cultural de Andalucía. Instituto Andaluz del Patrimonio Histórico

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Իսպանիայում
Կատեգորիա:Իսպանիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ