open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լունար օրբիտեր 1

***Լունար օրբիտեր 1***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Լունար օրբիտեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր լուսանկարել Լուսնի մակերևույթի հարթ տարածքները, և գտնել փափուկ վայրէջք կատարելու համար հարմար կետեր Սերվեյոր կայանների և Ապոլոն տիեզերանավերի համար։ Որպես երկրորդական նպատակ կատարվում էին Լուսնի և միջավայրի հետազոտություններ։ Արձակվել է 1966 թվականի օգոստոսի 10-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս-Աջենա կրող հրթիռով։ Լունար օրբիտեր 1-ը առաջին ամերիկյան կայանն էր, որը հաջողությամբ մտավ Լուսնի ուղեծիր։

Լունար օրբիտեր ծրագիրը ղեկավարվում էր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից, իսկ կայանը կառուցվել էր Բոինգ ընկերության կողմից։

## Կայանի կառուցվածք
Լունար օրբիտեր կայանի հիմնական բլոկը ուներ հատած կոնի տեսք, 1,65 մ բարձրությամբ և 1,5 մ տրամագծով հիմքում։ Տիեզերանավը կազմված էր երեք տախտակամածներից։ Նավի ստորին տախտակամածերին տեղադրված էին հետևյալ սարքավորումները՝ մարտկոց, տվյալների հաղորդման մոդուլ, թռիչքի կառավարման համակարգիչ, իներցիալ նավիգացիոն համակարգ, աստղերին հետևող մոդուլ, մուլտիպլեքսային կոդավորիչ, և լուսանկարչական համակարգ։ Հիմնական բլոկի կոնաձև հիմքի ամեն կողմին ամրացված էին չորս արևային մարտկոցներ որոնց բացված դիրքի դեպքում կայանը ուներ 3,72 մ լայնություն։ Կայանի հիմքին միացված էին նաև երկու անտենաներ 1,32 մ և 2,08 մ ձողերի վրա։

Սարքավորումների տախտակամածի վեր միջին տախտակամածում տեղադրված էին՝ արագության վերահսկման շարժիչը, վառելանյութի տարողությունները, արևային տվիչները և միկրոասուպների տվիչները։ Երրորդ տախտակամածի վրա տեղադրված էր ջերմային վահանը, որը պաշտպանում էր կայանը շարժիչի այրման արդյունքում առաջացած արտանետումներից։

## Թռիչք
Լունար օրբիտեր 1 կայանը արձակվել է 1966 թվականի օգոստոսի 10-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս-Աջենա կրող հրթիռով։ Կայանը արձակումից հետո մտավ Երկրի ուղեծիր նույն օրը։ Դեպի Լուսին թռիչքը սկսվեց ուղեծիր դուրս գալուն պես, և շարունակվեց 92,1 ժամ։ Սկզբնական Լուսնի շուրջ ուղեծիրը էլիպտիկ էր 3 ժամ 37 րոպե պարբերությամբ։ Օգոստոսի 21-ին ուղեծիրը իջեցվեց մինչև 58 կմ պերիլուսին և օգոստոսի 25-ին այն հասցվեց 40,5 կմ։ Կայանը կատարել է լուսանկարումները օգոստոսի 18-ից 29, իսկ դրանց փոխանցումը Երկիր շարունակվեց մինչև սեպտեմբերի 14։

Կայանը ընդհանուր առմամբ կատարել է 42 բարձր թույլտվութայմբ և 187 միջին թույլտվությամբ լուսանկարներ, ինչը ծածկում էր Լուսնի մակերևույթի 5 միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածք, սա առաքելության պլանավորվածի մոտ 75%-ն էր կազմում։ Կայանից նաև կատարվել են Երկրի լուսանկարներ Լուսնի ուղեծրից։ Բոլոր մնացած սարքավորումներից նույնպես ստացվել են ճշգրիտ տվյալներ։

Լունար օրբիտեր 1-ը բախվեց Լուսնի հակադարձ կողմին 1966 թվականի հոկտեմբերի 29-ին, ավարտելով իր 577-րդ ուղեծրային պտույտը։ Առաքելության վաղ ավարտումը պայմանավորված էր ուղեծրի փոփոխման համար նախատեսված գազի սպառումով, ինչպես նաև խուսափելու համար նրան հաջորդող Լունար օրբիտեր 2 կայանի տվյալների հաղորդման խնդիրներից։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1966 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Լունար օրբիտեր ծրագիր
Արեգ-93

«**Արեգ-93**», հայկական հրատարակչություն։

## Պատմություն
Արեգ-93 հրատարակչությունը հիմնադրվել է 1993 թվականին Երևանում։ Հրատարակչության հիմնադիր-տնօրենը եղել է Սամվել Գասպարյանը։ Հրատարակում է հիմնականում մանկական գրականություն, հանրագիտարաններ, հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և այլ լեզուներով բառարաններ։ Օտար լեզվով ընթերցողին է ներկայացնում Հայաստանին և հայ ժողովրդին նվիրված գրքեր։

1998 թվականին լույս է ընծայել «Մանկական քրիստոնեական հանրագիտարան», 2001 թվականին «Մոռացված գանձերի արձագանքը» գրքերը։ 2000 և 2009 թվականին հրատարակել է «Հայաստանի հրաշալիքները» գիրքը հայերեն լեզվով, իսկ 2004 թվականին՝ ռուսերեն լեզվով։ 2006 թվականին հրատարակել է «Շախմատի հանրագիտարան» գիրքը, իսկ 2009 և 2012 թվականներին հրատարակել է «Անգլերեն-հայերեն, հայերեն-անգլերեն» և «Ֆրանսերեն-հայերեն, հայերեն-ֆրանսերեն» բառարանները։ 2012 թվականին հրատարակել է Պարույր Սևակի «Ընտիր էջեր» ժողովածուն և այլ գրքեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*"ԱՐԵԳ" ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

Կատեգորիա:Հայկական ընկերություններ
Կատեգորիա:Հրատարակություններ ըստ երկրի
Մասաի Մարա

**Մասաի Մարա,** արգելոց Քենիայի հարավ-արևմուտքում, Նարոկ շրջանում։ Սերենգետի ազգային պարկի Հյուսիսային շարունակությունն է։ Արգելոցն անվանվել է մասայ ցեղի անունով՝ տարածաշրջանի ավանդական բնակչությունը և այն բաժանող Մարա գետը։ Մասաի Մարան հայտնի է դրանում բնակվող մեծ թվով կենդանիներով, ինչպես նաև տարեկան վայրի բնության միգրացիայով, որը տեղի է ունենում սեպտեմբերին և հոկտեմբերին։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը 1510 կմ² է։ Գտնվում է Արևելյան Աֆրիկայի ճեղքվածքային համակարգում, որը տարածվում է Կարմիր ծովից մինչև Հարավային Աֆրիկա։ Մասաի Մարայի լանդշաֆտները խոտածածկ սավաննա են՝ հարավ-արևելյան մասում գտնվող ակացիաների պուրակներով։ Արգելոցի արևմտյան սահմանը ձևավորվում է Ռիֆտ հովտի լանջերից մեկի կողմից, և հենց այստեղ են ապրում կենդանիների մեծ մասը, քանի որ ճահճային տարածքը երաշխավորում է ջրի հասանելիությունը։ Արևելյան սահմանը գտնվում է Նայրոբիից 220 կմ հեռավորության վրա, որն ամենից շատ այցելում են զբոսաշրջիկները։

## Կենդանական աշխարհ
Մասաի Մարան առավել հայտնի է իր առյուծներով, որոնք այստեղ ապրում են մեծ քանակությամբ։ Այստեղ է ապրում առյուծների ամենահայտնի փրայդը, որը կոչվում է ճահճի փրայդ։ Նրա դիտարկումն, ըստ ոչ պաշտոնական տվյալների, իրականացվում է 1980-ական թվականների վերջից։ 2000-ական թվականների սկզբին գրանցվել է մեկ փրայդի մեջ առանձնյակների քանակի ռեկորդ՝ 29 առյուծ։

Արգելոցում ապրում են հեպարդներ, որոնք ոչնչացման վտանգի տակ են, հիմնականում պայմանավորված են զբոսաշրջիկների գրգռվածության գործոնով, որոնք խանգարում են նրանց ցերեկային որսին։

Մասաի Մարան ունի ընձառյուծի ամենամեծ պոպուլյացիան աշխարհում։

«Մեծ հնգյակի» մնացած բոլոր կենդանիները նույնպես ապրում են արգելոցում։ Սև ռնգեղջյուրի բնակչությունը ոչնչացման վտանգի տակ է, 2000 թվականին գրանցվել է ընդամենը 37 անհատ։ Գետաձիերը մեծ խմբերով ապրում են Մարա և Թալեկ գետերում։

Արգելոցի կենդանիների շրջանում ամենամեծ բնակչությունը վայրի բնության այծքաղներն են։ Ամեն տարի, մոտավորապես հուլիսին, այս կենդանիները հսկայական նախիրներով Սերենգետիի հարթավայրերից գաղթում են հյուսիս՝ թարմ խոտ փնտրելու համար, իսկ հոկտեմբերին վերադառնում են հարավ։ Այլ այծքաղներ նույնպես բնակվում են Մասաի Մարայում՝ Թոմսոնի Գազելը, Վիթ Գրանտիլը, իմպալան, տոպին և այլն։ Բնակվում են նաև զեբրաներ, ընձուղտներ։ Մասաի Մարան խայտաբղետ բորենու հետազոտության հիմնական կենտրոնն է։ Արգելոցում գրանցվել է ավելի քան 450 տեսակի թռչուն։

## Անվտանգություն
Մասաի Մարան կառավարվում է Քենիայի կառավարության, միջազգային կազմակերպությունների կողմից։ Որպես արգելոց ժամանակակից սահմաններում հիմնադրվել է 1961 թվականին։ Արգելոցի հեռավոր տարածքներին օգնում են հետևել մասայներին։

## Պատկերասրահ
[800px|centre|thumb|[Սավաննան Մասաի Մարայում]]

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* The Mara Triangle — Official website for the north western section of the Maasai Mara National Reserve
* 

Կատեգորիա:1961 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Քենիայի ազգային պարկեր
Սեն Կլոդ (շրջան)

**Սեն Կլոդի շրջան** (ֆր․՝ Arrondissement de Saint-Claude), վարչական շրջան Ֆրանսիայի արևելքում՝ Բուրգունդիա-Ֆրանշ-Կոնտե երկրամասի Ժուրա դեպարտամենտում։ Ունի 55 համայնք։ Զբաղեցնում է 957,8 քառակուսի կիլոմետր տարածք, 2016 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 49.749։ Շրջանի սուպրեֆեկտուրան (վարչական կենտրոնը) Սեն Կլոդ քաղաքն է, որը նաև շրջանի խոշորագույն բնակավայրն է (2017 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 9279)։ Խոշոր համայնքներից են Մուարան ան Մոնտայնը, Մորբիերը, Սեն Լորան ան Գրանվոն, Բուա դ'Ամոնը։

## Պատմություն
Սեն Կլոդի շրջանը կազմավորվել է 1800 թվականին։ 2017 թվականի հունվարին Ժուրայի դեպարտամենտի վերակազմավորման շրջանակում նրա համայնքներից չորսը փոխանցվել է Լոնս լը Սոնիեի շրջանին։

2015 թվականին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած կանտոնների վերակազմավորման արդյունքում Սեն Կլոդի շրջանում ձևավորվել են հետևյալ կանտոնները.

# Լե Բուշու/Les Bouchoux
# Մուարան ան Մոնտայն/Moirans-en-Montagne
# Մորեզ/Morez
# Սեն Կլոդ/Saint-Claude
# Սեն Լորան ան Գրանվո/Saint-Laurent-en-Grandvaux

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Saint-Claude sobre el Instituto Nacional de Estadística y de Estudios Económicos de Francia (INSEE, ֆրանսերեն)
Պիտեր վան դեն Հոգենբանդ

**Պիտեր Կոռնելիս Մարտեյն վան դեն Հոգենբանդ** (հոլ.՝ Pieter Cornelis Martijn van den Hoogenband[ˈpitər kɔrˈneːlɪs mɑrˈtɛin vɑndɛnˈɦoːɣə(n)bɑnt]. ), հոլանդացի լողորդ, օլիմպիական եռակի չեմպիոն, աշխարհի չեմպիոն, Եվրոպայի 18-ակի չեմպիոն։ Երկու անգամ աշխարհի ռեկորդ է սահմանել ազատ ոճով 100 մ և 200 մ լողի մրցաձևերում։ 2000 թվականին ճանաչվել է աշխարհի տարվա լավագույն լողորդ, երեք անգամ՝ 1999, 2000 եւ 2004 թվականներին, ճանաչվել է Նիդերլանդների լավագույն մարզիկ։ Մասնակցել է չորս օլիմպիական խաղերի։ Մարզական մականունները՝ «Հոլանդական դելֆին», VDH (VDH), «Հոգի» (Hoogie):

Ծնվել է 1978 թվականի մարտի 14-ին Մաաստրիխտ քաղաքում, մարզական ընտանիքում։ Լող մարզաձևով զբաղվել է վաղ տարիքից։ 1996 թվականին 19 տարեկան Պիտերը մասնակցել է իր առաջին օլիմպիական խաղերին, որտեղ ազատ ոճով 100 և 200 մետր լողի մրցատարածություններում զբաղեցրել է չորրորդ տեղը։ 1999 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն, այդ նույն տարում Եվրոպայի առաջնությունում նվաճել է վեց ոսկե մեդալ։ 2000 թվականի օլիմպիական խաղերում նա հաղթողի հիմնական թեկնածուներից մեկն էր և իսկապես դարձել է կրկնակի օլիմպիական չեմպիոն՝ հաղթելով ազատ ոճով 100 և 200 մետր լողի մրցատարածություններում։

2000 և 2004 թվականների օլիմպիական խաղերի միջև ընկած ժամանակահատվածում վան դեն Հոգենբանդը նվաճել է 7 արծաթե մեդալ աշխարհի առաջնություններում և ևս երեք անգամ դարձել Եվրոպայի չեմպիոն։ 2004 թվականի Օլիմպիական խաղերում ոսկե մեդալ է նվաճել 100 մ ազատ ոճում։

Վան դեն Հոգենբանդը 2008 թվականի Օլիմպիական խաղերին մասնակցել է որպես վետերան և 100 մ ազատ ոճով լողի մրցումներում զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը՝ սահմանելով Հոլանդիայի ազգային նոր ռեկորդ այդ մարզաձևում։

Ակտիվ սպորտին հրաժեշտ տալուց հետո վան դեն Հոգենբանդն աշխատել է հեռուստատեսությունում՝ որպես մարզական մեկնաբան։ Նա մեկնաբանել է նաև 2012 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի լողի մրցումները։

Պիտեր վան դեն Հոգենբանդի անունով է կոչվել հոլանդական Էյնդհովեն քաղաքի մարզական կենտրոնի լողավազանը (Pieter van den Hoogenband Zwemstadion):

## Մրցելույթները օլիմպիական խաղերում

## Անձնական կյանք
Վան դեն Հոգենբանդն ամուսնացել է երեք անգամ. առաջին կինը նախկին լողորդուհի Մինուչե Սմիթն էր, ումից ունեցել է մեկական դուստր և որդի, երկրորդ կինը՝ օլիմպիական բազմակի չեմպիոնուհի Ռանոմի Կրոմովիջոջոն, երրորդը՝ Մարի-Յոզե Կրոմանսը։

Չնայած մարզական կատաղի մրցակցությանը՝ վան դեն Հոգենբանդը մտերիմ հարաբերություններ է պահպանել ավստրալացի անվանի լողորդ Յան Տորպի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Профиль на сайте databaseolympics.com

Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի լողորդներ
Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Բադամյանց

**Բադամյանց**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գեորգի Արտաշեսի Բադամյանց (1910-1988), ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի գեներալ-լեյտենանտ։
* Վալերի Գեորգիի Բադամյանց (ծնվ․ 1940), ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի գեներալ-մայոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յանց վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Արարատ գրական

**«Արարատ գրական»**, կիսամսյա, որից հետո ամսագիր, Բեյրութի «Արարատ» օրաթերթի գրական հավելվածը։

## Պատմություն
«Նոր սերունդ մշակութային շարժում» հնչակյան երիտասարդարդական միության պաշտոնաթերթն է եղել։ Լույս է տեսել 1956–1965 թվականին։

Խմբագիր՝ Հակոբ Նորունի (Նորաշխարհյան)։ Պաշտպանել է «արվեստը ժողովրդի համար» սկզբունքը։ Լույս է ընծայել չափածո և արձակ գործեր, գրաքննադատել հոդվածներ, լուրեր սփյուռքահայ, մասնավորապես՝ լիբանանահայ գրական կյանքից։

«Արարատ գրական» ամսագիրը սերտ կապեր է պահպանել Հայաստանի հետ, տպագրել խորհրդահայ հեղինակների ստեղծագործություններից։ Ունեցել է համաշխարհային գրականության բաժին, մեծ տեղ է հատկացրել արաբական գրականությանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Թերթի որոշ համարներ tert.nla.am կայքում

Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Իրան Նամե (տարեգիրք)

**«Իրան Նամե»,** հայկական արևելագիտական տարեգիրք, որը սկզբում եղել է ամսագիր։ Իրանագիտության կովկասյան կենտրոնի հրատարակչություն է։ Ստեղծվել է 1993 թվականին՝ Երևանում։ Հիմնադիր-խմբագիրն է Գառնիկ Ասատրյան, որը տպագրում է արևելագիտության և հայագիտության տարբեր բնագավառներին, իրանական աշխարհի, արաբական երկրների, Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի ժողովուրդների պատմությանն ու լեզվաբանությանը, կրոնագիտութանն ու ազգագրությանը, մշակույթին ու գրականությանը վերաբերող հոդվածներ։ Հրապարակումները հիմնականում հայերեն են, տպագրվում են նաև ռուսերեն և անգլերեն հոդվածներ։

Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Բագրատյան

**Բագրատյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Հրանտ Արարատի Բագրատյան (ծնվ․ 1958), տնտեսագետ, ՀՀ պետական գործիչ։
* Մալխաս Գալուստի Բագրատյան (1888-1959), ճագարաբույծ։
* Սերգեյ Բագրատյան (ծնվ․ 1963), պետական գործիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Ռաուֆ Բաբաև

**Ռաուֆ Յուսիֆ օկլի Բաբաև** (), Ադրբեջանցի երգիչ (տենոր), ԱՀ ժողովրդական արտիստ (2006 թ.)։

## Կենսագրություն
Ռաուֆ Բաբաևը ծնվել է 1937 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Հայկական ԽՍՀ Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում, կայարանի պետի ընտանիքում։ Սովորել է Բաքվի թիվ 8 միջնակարգ դպրոցում։ 1956 թվականին ավարտել է Ա.Զեյնալլու անվան Բաքվի երաժշտական ուսումնարանը, իսկ 1962 թվականին՝ Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան՝ հարվածային գործիքների դասարանում։ Իր վաղ տարիներին նա աշխատել է որպես երաժիշտ և վոկալիստ Ադրբեջանի պետական ռուսական դրամատիկական թատրոնում, Ադրբեջանի պետական էստրադային սիմֆոնիկ նվագախմբում և Ադրբեջանի պետական ֆիլհարմոնիայում, ելույթ է ունեցել ջազային համերգներով։

1965 թվականին Մուրադ Կաժլաևի հրավերով մի խումբ ադրբեջանցի արտիստների հետ մեկնել է Մախաչկալա, որտեղ դարձել է Դաղստանի ֆիլհարմոնիայում կազմակերպված «Գունիբ» վոկալ-գործիքային անսամբլի մենակատար։

1978 թվականին ստացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչում, իսկ 2006 թվականին՝ Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստի կոչում։ 2016 թվականին նա պարգևատրվել է Փառքի շքանշանով։

Ռաուֆ Բաբաևը մահացել է 2020 թվականի մարտի 27-ին Բաքվում։

## Ծանոթագրություններ
Բաժբեուկ-Մելիքյան

**Բաժբեուկ-Մելիքյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր Ալեքսանդրի Բաժբեուկ-Մելիքյան (1891-1966), նկարիչ։
* Զուլեյկա Ալեքսանդրի Բաժբեուկ-Մելիքյան (ծնվ․ 1939), նկարչուհի։
* Լավինիա Ալեքսանդրի Բաժբեուկ-Մելիքյան (1922-2005), գեղանկարչուհի։
* Նեկտար Հայրապետի Բաժբեուկ-Մելիքյան (*[[Խոջամիրյան]]*, 1895-1949), ճարտարապետ։
* Վազգեն Ալեքսանդրի Բաժբեուկ-Մելիքյան (1941-2004), նկարիչ։

## Տես նաև
* Մելիքյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Արշալույս (թերթ, Նինոծմինդա)

«Արշալույս», շաբաթաթերթ, ապա՝ երկօրյա, վերջին շրջանում՝ ամսաթերթ։

## Պատմություն
«Արշալույս» պարբերականը ույս է տեսել 1935 թվականից Բոգդանովկայում (այժմ՝ Նինոծմինդա՝ Վրաստան), 1 էջը՝ ռուսերեն (1935–1961 թվականինին՝ «Ստալինյան ուղի», 1962–1966թվականին՝ «Կրասնոյե զնամյա»)։

Թերթի խմբագիրներ են եղել Հայկ Մկրտչյան, Բագրատ Թանգյան, Արտուշ Կիրակոսյան, Երվանդ Սավոյան, Սաղաթել Սարգսյան, Հուսիկ Ղազարյան, Սենեքերիմ Թոփուզյան, Հմայակ Դուրգարյան, Արամ Հախվերդյան, Աղվան Վարդանյան, Վիկտոր Ղարսլյան, Արտաշես Վարդապետյան, Մոլիկ Սեդրակյան, Մանուկ Կարախանյան (1984թվականից)։

Թերթը լուսաբանել է շրջանի հասարաքաղաքական, տնտեսական, կրթամշակույթական, առողջապահական, մարզական, հոգևոր կյանքին նվիրված հարցեր։ Ունի նաև «Գրական Փարվանա» էջ։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մարզական պարբերականներ
Կին և տղամարդ

## Պատմություն
«Կին և Տղամարդը», բժշկական երկշաբաթաթերթ է, որը լույս է տեսել 1991–1999 թվականներին՝ Երևանում։ Հիմադիրն է «Հույս» հրատարակչությունը։ Խմբագիրներն են Արտավազդ Խաչիկանը, Կառլեն Ակունցը։ Թերթի հիմնական խնդիրը առողջությանը վերաբերող հարցերի լուսաբանումն էր։ Անհրաժեշտ գիտելիքներ է հաղորդել ամուսնական ինտիմ հարաբերությունների, անպտղության, առողջ ապրելակերպի, հոգեբուժության, ասեղնաբուժության և այլ հարցերի մասին։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Արտբրիջ

**«Արտբրիջ»**, գրատուն-սրճարան Երևանում։ Բացվել է 2001 թվականին։

## Պատմություն
Սրճարանի հիմնադիր-տնօրեն՝ Շաքե Հավան Կարապետյանն է, նպատակը գիրքն ու արվեստը միասին ներկայացնելն է, համաշխարհային մշակույթի և հայ արվեստասերի միջև կամուրջ դառնալը։

«Արտբրիջ» սրճարանում մշտապես ցուցադրվում են ժամանակակից նկարիչների ու արվեստագետների աշխատանքներ, կազմակերպվում գրքերի շնորհանդեսներ, հանդիպումներ ժամանակակից գրողների հետ, Հայաստանի մարզերում, սահմանամերձ գյուղերում, Ջավախքում անցկացնում գրքի բարեգործական ցուցահանդեսներ, ցուցահանդես-վաճառքներ։ Գրատուն-սրճարանը նվիրատվություններ է կատարում գյուղական գրադարաններին և մասնակցում գրքի միջազգային ցուցահանդեսների։

Զբաղվում է նաև հրատարակչական գործունեությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրճարաններ
Ահմադ Ջամիլ

**Ահմադ Սաթթար օղլու Ջամիլզադե**(), ադրբեջանցի բանաստեղծ, Ադրբեջանի գրողների միության անդամ 1939 թվականից, Ադրբեջանի պետական մրցանակի դափնեկիր (հետմահու 1980 թ.)։

## Կենսագրություն
Ջամիլզադե Ահմեդ Սաթթար օկլին ծնվել է 1913 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Երևանի նահանգի Երևան քաղաքում։

Ակտիվորեն մասնակցել է Ադրբեջանի պրոլետար գրողների ընկերության Գյանջայի մասնաճյուղի գործունեությանը։ Նրա բանաստեղծությունները տպագրվել են «Գիզիլ Գյանջա», «Դագեստան ֆուգարասը», «Երիտասարդ բոլշևիկ», «Հարձակում», «Հեղափոխություն և մշակույթ» թերթերում և ամսագրերում։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Բաքվի բարձրագույն մանկավարժական ինստիտուտի գրականության ֆակուլտետում (1930-1933 թթ.)։ Եղել է մեթոդիստ Շամկիրի շրջանի Զայամ գյուղում (1933-1936), ապա Գյանջայում (1936-1940 թթ.)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել է Հյուսիսային Կովկասի, Ղրիմի ճակատային թերթերի («Մարտական հարված», «Հարձակում», «Առաջ հանուն հայրենիքի»)խմբագրություններում (1942-1943 թթ.)։ Ընտրվել է Գրողների միության տնօրենների խորհրդի գործադիր քարտուղար (1944–1947), ինչպես նաև տնօրենների խորհրդի անդամ։ Երկար ժամանակ եղել է «Գրական թերթ», «Ադրբեջան» և «Ուլդուզ» ամսագրերի խմբագրական խորհրդի անդամ։

Մահացել է 1977 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Բաքվում։

## Ծանոթագրություններ
Ժյուլ Գեդ

**Ժյուլ Գեդ** (, , իսկական անուն ազգանունը՝ Մաթյե Բազիլ; ), ֆրանսիական և միջազգային սոցիալիստական շարժման գործիչ, II Ինտերնացիոնալի ղեկավարներից։

## Կենսագրություն

Ժյուլ Գեդը ծնվել է 1845 թվականին մանրբուրժուական ընտանիքում։ 1876 թվականից մասնակցել է բանվորական շարժմանը, Պոլ Լաֆարգի հետ պրոպագանդել մարքսիզմը։

1871 թվականի հունիսի „Droits de l'homme“ թերթում Փարիզի կոմունայի աջակցելու համար դատապարտվել է 5 տարվա ազատազրկման, սակայն հասցրել է փախչել Իտալիա, որտեղ ապրել է մինչև 1876 թվականը։ Հայրենիք վերադարձել է համաներումից հետո։

1877 թվականին հիմնադրել է «էգալիտե» («Egalite») սոցիալիստական թերթը, որը նախապատրաստեց բանվորական կուսակցության հիմնադրումը (1879)։ 1880–1901 թվականներին գլխավորելով բանվորական կուսակցությունը՝ պայքարել է բանվորական շարժման մեջ մանրբուրժուական հոսանքների՝ պրուդոնիզմի, անարխիզմի, բլանկիզմի և պոսիբիլիզմի դեմ։ 1893 թվականին ընտրվել է ֆրանսիական պառլամենտի անդամ, դարձել սոցիալիստական ֆրակցիայի ղեկավարը։

Սկզբնական շրջանում Գեդը հետևոլ է Ժան Ժորեսին, նրան ընդունելով որպես պարտիայի առաջնորդ, սակայն 1898 թվականին բաժանվել է նրանից Դրեյֆուսի դատիհետ կապված։

Իր ելույթները պալատում նա հրատարակել է „Quatre ans de lutte de classe à la chambre. 1893—98“ (Փարիզ, 1901) աշխատության մեջ, այլ աշխատություններն են՝  „Essai de catéchisme socialiste“ (1878); „Collectivisme et révolution“ (1879); „La loi des salaires et ses conséquences“ (1879); „Services publiques et socialisme“ (1885); „Le collectivisme au collège de France“ (1886):

Սակայն Գեդը թույլ տվեց տեսական ու տակտիկական սխալներ, իսկ առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մտավ Ֆրանսիայի ռեակցիոն բուրժուական կառավարության մեջ։ Երբ ձախ գեդիստները մասնակցեցին Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադրմանը (1920), Գեդը մնաց սոցիալիստական կուսակցության շարքերում։ Նրա տեսակետը դատապարտվել է Վլադիմիր Լենինի կողմից։

Ժյուլ Գեդը մահացել է 1922 թվականի հունիսի 22-ին Սեն-Մանդեում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Instasamka Diss

«**Instasamka Diss**», ռուս երգչուհի Մեյբի Բեյբիի դիսս, որը թողարկվել է 2022 թվականի մայիսի 7-ին YouTube-ում՝ տեսահոլովակի հետ միասին։ Երգը գուցե Մեյբի Բեյբիի պատասխանն է  Ինստասամկայի «Снова?» սինգլին, որը արտադրվում է *Moneyken*-ի կողմից, որում կատարողը մեղադրում է արտիստներին գրագողության մեջ և նրանց աշխատանքը անվանում «կոլեկտիվ տնտեսություն»։

## Նախապատմություն և նկարագրություն
2022 թվականի ապրիլի 22-ին թողարկվեց Ինստասամկայի «Снова?» սինգլը, որում ռեփերը կոշտ է արտահայտվում ոճաբանի մասին՝ ոգեշնչված Մեյբի Բեյբիի և Դորայի «Բարբիբայ» համատեղ թրեքի տողից։ 2022 թվականի մայիսի 7-ին Մեյբի Բեյբին թողարկեց դիսս-թրեք, որտեղ նա մեղադրում էր Ինստասամկային կեղծավորության, հմտությունների պակասի և այլ մարդկանց գաղափարները փոխառելու մեջ, իսկ *Moneyken*-ին՝ ուրիշների բիթերը յուրացնելու մեջ։ Նաև Մեյբի Բեյբին հիշեց մի քանի դեպք Ինստասամկայի կյանքից. բնակարանի կեղծ կողոպուտ և դիմահարդարներին վիրավորելու դեպք, որը տեղի է ունեցել 2021 թվականի փետրվարին։

## Չարտեր
### Ամենօրյա չարտեր

### Շաբաթական չարտեր

### Ամսական չարտեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռեփերներ
Կատեգորիա:Ռեփերներ ըստ ազգության
2018 թվականն Իտալիայում

Ստորև ներկայացված է **[[2018]] թվականին [[Իտալիա]]յում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ
* Իտալիայի նախագահ` Սերջիո Մատարելլա
* Իտալիայի վարչապետ` Պաոլո Ջենտիլոնի (մինչև հունիսի 1-ը), Ջուզեպպե Կոնտե (սկսած հունիսի 1-ից)

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1 
** ԵԱՀԿ-ում նախագահությունը անցնում է Իտալիային։ Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար Անջելինո Ալֆանոն նշանակվում է ԵԱՀԿ նախագահ։
** Ամանորի գիշերը Թուրին քաղաքում ինքնաշեն պայթուցիկ սարքի պայթյունի հետևանքով չորս մարդ է տուժել, ոստիկանության աշխատակիցների որոնողական աշխատանքների արդյունքում հայտնաբերել են ավելի քան 12 ինքնաշեն պայթուցիկ սարքեր և փամփուշտներ։ Պայթյունը տեղի է ունեցել քաղաքի ծայրամասային շրջաններից մեկում։ Պայթուցիկը թաքնված է եղել աղբամանի մեջ։ Պայթյունի արդյունքում տուժել են չորս անցորդներ՝ երկու մարոկկացի և երկու իտալացի, այդ թվում՝ 83-ամյա թոշակառու, պայթյունի ալիքը վնասել է նաև կայանված չորս մեքենաների և մոտ 30 բնակելի շենքերի ապակիներ։

## Տես նաև
* 2017 թվականն Իտալիայում
* 2019 թվականն Իտալիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականները Իտալիայում
Կատեգորիա:2018 Եվրոպայում
Կատեգորիա:2018 Իտալիայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Իտալիայում
Սավաո Կատո

**Սավաո Կատո** (ճապ.՝ 加藤 澤男, ), ճապոնացի մարմնամարզիկ,օլիմպիական խաղերի ութակի չեմպիոն, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն։ Ամենաշատ տիտղոսներ նվաճած տղամարդ մարմնամարզիկն է, ինչպես նաև՝ օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ ամենաշատ տիտղոսներ նվաճած ասիացի մարզիկը։

## Մարզական կենսագրություն
Օլիմպիական խաղերում իր նորամուտը Սավաո Կատոն նշել է 1968 թվականին՝ մասնակցելով Մեխիկոյի օլիմպիադային, որտեղ նվաճել է 3 ոսկե մեդալ՝ Ճապոնիայի հավաքականի կազմում թիմային առաջնությունում, բացարձակ առաջնությունում և ազատ վարժություններում։ Բացի այդ, երրորդ տեղն է գրավել օղակների վարժությունում։

Չորս տարի անց՝ Մյունխենի օլիմպիական խաղերում Կատոն կրկին նվաճել է 3 ոսկե մեդալ՝ թիմային ու բացարձակ առաջնություններում և զուգափայտերի վրա վարժությունում։ Դրան գումարվել են արծաթե մեդալները նժույգի և պտտաձողի վրա վարժություններում։

1976 թվականին Մոնրեալի օլիմպիական խաղերում 29-ամյա Կատոն երրորդ անգամ անընդմեջ ոսկի է նվաճել թիմային առաջնությունում՝ որպես ճապոնական հրաշալի թիմի անդամ (ճապոնացիները 5 անգամ անընդմեջ հաղթել են տղամարդկանց օլիմպիական թիմային առաջնությունում), և երկրորդ անգամ անընդմեջ հաղթել է անհավասար ձողերի վրա վարժությունում։ Անհատական առաջնությունում Կատոն այս անգամ չի կարողացել հաղթանակ տոնել. դա կլիներ նրա հաղթարշավը իր երրորդ օլիմպիադայում անընդմեջ, սակայն նա պարտվել է խորհրդային անվանի մարմնամարզիկ Նիկոլայ Անդրիանովին։

1970 և 1974 թվականներին Կատոն աշխարհի չեմպիոն է դարձել թիմային առաջնությունում։

2001 թվականին ներառվել է սպորտային մարմնամարզության միջազգային փառքի սրահում։

Ներկայումս նա Ցուկուբայի համալսարանի պրոֆեսոր է։

Սավաոյի ավագ եղբայրը՝ Տակեշի Կատոն (1942-1982) նույնպես մարմնամարզիկ էր և 1968 թվականին  մասնակցել է Մեխիկոյի Օլիմպիական խաղերին, որտեղ ոսկե մեդալ է նվաճել թիմային առաջնությունում, ինչպես նաև բրոնզ՝ ազատ վարժություններում (օլիմպիական խաղերում մարմնամարզության պատմության մեջ հազվադեպ է պատահել, երբ պատվո հարթակին միաժամանակ կանգնել են 2 հարազատ եղբայր)։

2021 թվականի մայիսի 14-ին անվանի մարզիկի պատվին 43212 Katosawao է կոչվել դեռևս 2000 թվականին հայտնաբերված, 43212 համարանիշը կրող աստերոիդը։

## Տես նաև
* Բազմակի օլիմպիական չեմպիոնների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Савао Като в Большом Энциклопедическом словаре
* Като, Савао // Большая олимпийская энциклопедия: В 2 т. / Автор-составитель В. Л. Штейнбах. — М.: Олимпия Пресс, 2006. 
* Савао Като на сайте Международного зала славы спортивной гимнастики

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սպորտային մարմնամարզության աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Արաքս (թերթ, Բոստոն)

«**Արաքս**», գրական-հասարակական, պատմագիտական և քաղաքական շաբաթաթերթ (1907 թվականին՝ ամսաթերթ)։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1905–1907 թվականներին Բոստոնում, ապա՝ Նյու Յորքում։ Խմբագիր՝ Վարդ Շահենի (Հովհաննես Հակոբյան)։

Տպագրել է նամակներ արևմտահայ գավառներից, ներկայացրել հայ գյուղացու տնտեսական ու քաղաքական ծանր դրությունը։

Չհարելով որևէ կուսակցության՝ «Արաքս»-ը քարոզել է արևմտահայ ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարը, դատապարտել ազգամիջյան ընդհարումները Կովկասում՝ համարելով այն որպես ցարիզմի ազգային քաղաքականության հետևանք, տպագրել է ռուս գրող Մաքսիմ Գորկու նամակը Սյուալ Րայթին, որտեղ բացատրված են կոտորածների բուն շարժառիթները, դրանց հակադրել է Կովկասի ժողովուրդների բարեկամության գաղափարը։

«Արաքս» համակրանքով է հետևել ռուսական առաջին բուրժուադեմոկրատական հեղափոխությանը, տպագրել «Ընկերվարութիւն» ծավալուն հոդվածաշարը։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Արևելք (հանդես)

«**Արևելք**», կիսամսյա հանդես։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1855–1856 թվականներին Փարիզում։ Խմբագիր՝ Ստեփան Ոսկանյան (Ոսկան)։

Տպագրել է պատմական, գեղարվեստական, քննադատական երկեր։

Արծարծել է հայ հասարակական կյանքի վերափոխման հարցեր։ Ունեցել է գիտական, վիպային, պատմական, բանահյուսական, ազգային, երկրագործական և այլ բաժիններ։

Հիմնական նյութերը գրել կամ թարգմանել է խմբագիրը՝ երբեմն Հարմա, Հրանտ, Վահե ծածկանուններով։

«Արևելք» առաջադրել է ազատագրական գաղափարներ, քննադատել ազգային-քաղաքական բռնությունները Թուրքիայում։

Տպագրել է հակիրճ տեսություններ եվրոպացի (մասնավորապես՝ ֆրանսիացի) գրողների (Պիեռ Կոռնեյլ, Ժան դը Լաֆոնտեն, Մ. Ֆլորիան, Ժան-Ժակ Ռուսո, Ֆրանսուա-Ռընե դը Շատոբրիան, Ադամ Միցկևիչ, Ալեքսանդր Դյումա-որդի և ուրիշներ) երկերի մասին և թարգմանաբար տպագրել նրանց գործերից։

Նպաստել է աշխարհաբարի զարգացմանն ու մշակմանը, հայերենի բառաշինությանը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Արևելք (թերթ, Սալոնիկ)

«**Արևելք**», հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։

## Պատմություն

1934 թվականից՝ ՌԱԿ-ի պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսել 1930–1936 թվականներին Սալոնիկում (Հունաստան)։ Խմբագիրներ՝ Վ. Բագրևանդյան, Ա. Քիրեճյան, Խ. Ներսեսյան։

Ներկայացրել է միջազգային լուրեր, արտացոլել սփյուռքահայության, մասնավորապես հունահայ գաղութի հասարակական կյանքը։

«Արևելք» գաղափարական հակամարտության մեջ է եղել դաշնակցության հետ, սատարել է ներգաղթը և լուսաբանել Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական և մշակութայաին կյանքը։

Թերթոնի ձևով տպագրել է վեպեր։

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Արևելք (թերթ, Հալեպ)

«**Արևելք**», հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարվեստական օրաթերթ։

## Պատմություն

ՀՅԴ Սիրիայի շրջանի պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսել 1946–1963 թվականներին Հալեպում։ Խմբագիրներ՝ Անդրանիկ Ծառուկյան, Մինաս Թյոլյոլյան, Նշան Իսրայելյան, Լյութեր Մասպանաճյան, Երվանդ Մոնոֆարյան։

1951 թվականից ունեցել է սեփական տպարան։

Լուսաբանել է կուսակցության գործունեությունը, անդրադարձել սիրիահայ համայնքի առօրյային, միջազգային անցուդարձին։

1952 թվականին հրատարակել է «Վահագն» պատանեկան ամսօրյա հավելվածը, 1957–1963 թվականներին՝ «Արեւելք-մարզաշխարհ» շաբաթաթերթը,
ՀՅԴ-ի 60-ամյակին նվիրված բացառիկ համար։

Կատեգորիա:Սիրիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական պարբերականներ
Արևմուտք (հանդես)

«**Արևմուտք**», կիսամսյա հանդես։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1859, 1864–1865 թվականներին Փարիզում։ Խմբագիր՝ Ստեփան Ոսկանյան (Ոսկան)։

Ունեցել է ժողովրդավարական դիրքորոշում, պամֆլետներով և հրապարակախոսական հոդվածներով հանդես է եկել ազգային առաջընթացը խոչընդոտող գործիչների դեմ։

Մեծ տեղ է հատկացրել հայ գեղարվեստական գրականությանը, ընդարձակ գրախոսական է տպագրել Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպի մասին, թարգմանաբար հրատարակել ֆրանսիացի գրողների գործեր։

Նպաստել է հայ երգարվեստի զարգացմանը, հրատարակել է երգերի տեքստեր։

Զետեղել է նյութեր արևմտահայերի Ազգային սահմանադրության (1860) վերաբերյալ, համակրանքով արտահայտվել «Հիւսիսափայլի» և Միքայել Նալբանդյանի, ազատագրական պայքարի հույն և իտալացի հերոսների՝ հատկապես Ջուզեպպե Գարիբալդիի մասին։

«Արևմուտք» նշանակալի դեր է ունեցել աշխարհաբարի զարգացման գործում։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Արհեստ համարողության

**«Արհեստ համարողութեան»**, թվաբանության դասագիրք վաճառականների համար, որը տպագրվել է 1675 թվականին Մարսելի՝ Սբ․ Էջմիածնի և Սբ․ Սարգսի տպարանում։

## Պատմություն
Դասագրքի առաջաբանը և վերջաբանը գրաբար է, տեքստը՝ աշխարհաբար։ «Աշխարհաբար հայերեն» աշխարհաբար առաջին հրատարակչությունն է և մաթեմատիկայի հայկական առաջին տպագիր գիրքը։

Ըստ  հայ մաթեմատիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր Գարեգին Պետրոսյանի՝ «Արհեստ համարողութեանն» ազատ թարգմանություն է գերմանացի մաթեմատիկոս Քրիստափոր Կլավիուսի «Գործնական թվաբանության համառոտ շարադրանք» լատիներեն ձեռնարկից։ Գրքում չկան մաթեմատիկական սահմանումներ և ապացույցներ, տրված են միայն գործնական հաշվումներ կատարելու եղանակներ, գործածված են տարբեր երկրների (Իտալիա, Ֆրանսիա, Իրան) չափ ու կշռի միավորներ։

Գրքի թարգմանիչը հայտնի չէ. կան տարբեր կարծիքներ, որ այն թարգմանել է Ոսկան Երևանցին, Հովհաննես Հոլովը, Մատթեոս Վանանդեցին։

«Արհեստ համարողութեան» նախապես ծրագրված է եղել հրատարակել «Գիրք վայելուչ եւ հարկաւոր հանուրց»-ի մեջ՝ որպես նրա մի մաս։

Տպագրվել է 1675 թվականին Մարսելի՝ Սբ․ Էջմիածնի և Սբ․ Սարգսի տպարանում։ Տպագրիչ՝ Սողոմոն Լևոնյան։ Գրքի տիտղոսաթերթին զետեղված է «Արհեստ համարողութեան։ Ամբողջ եւ կատարեալ…», ունի 151 էջ, 80, 8,7 x 5 սմ չափսերով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Պետրոսյան Գ., Մաթեմատիկան Հայաստանում հին և միջին դարերում, Ե., 1959։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գրականություն
Արևմուտք (թերթ)

«**Արևմուտք**», ազգային, գրական շաբաթաթերթ։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1945–1952 թվականներին Փարիզում։

1946 թվականից՝ Կիլիկյան ընդհանուր միության հրատարակություն։ Խմբագիրներ՝ Լևոն Մոզյան, Լևոն Չորմիսյան, Բյուզանդ Թոփալյան։

Ունեցել է ժողովրդավարական-հայրենասիրական ուղղվածություն, նպաստել Հայրենիք-Սփյուռք կապերի ամրապնդմանը։

Ծանոթացրել է հետպատերազմյան Հայաստանի տնտեսության, շինարարության վերելքին, մշակութային ձեռքբերումներին։

Տպագրել է հայ և համաշխարհային գրականության գործեր, պատմաբանասիրական, գրաքննադատական, արվեստաբանական նյութեր, ինչպես նաև լուրեր Սփյուռքի տարբեր համայնքներից, միջազգային անցուդարձից։

«Արևմուտք»-ին աշխատակցել են Զարեհ Որբունին, Մինաս Պարսամյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Սպիտակ համայնք

**Սպիտակ**, համայնքի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սահմանակցում է Արագածոտնի և Շիրակի մարզերի հետ, Փամբակ, Ստեփանավան, Գյուլագարակ և Տաշիր համայնքների հետ։

2021 թվականին «Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքում կատարված փոփոխությունների արդյունքում Սպիտակ քաղաքը, Արջհովիտ, Արևաշող, Գեղասար, Գոգարան, Լեռնանցք, Լեռնավան, Լուսաղբյուր, Խնկոյան, Ծաղկաբեր, Կաթնաջուր, Հարթագյուղ, Մեծ Պարնի, Նոր Խաչակապ, Շենավան, Շիրակամուտ, Ջրաշեն, Սարալանջ, Սարահարթ, Սարամեջ, Քարաձոր գյուղերը կազմել են Սպիտակ համայնքը։

## Կառավարում
Սպիտակ համայնքը կազմված է 21 բնակավայրից՝ Արջհովիտ, Արևաշող, Գեղասար, Գոգարան, Լեռնանցք, Լեռնավան, Լուսաղբյուր, Խնկոյան, Ծաղկաբեր, Կաթնաջուր, Հարթագյուղ, Մեծ Պարնի, Նոր Խաչակապ, Շենավան, Շիրակամուտ, Ջրաշեն, Սարալանջ, Սարահարթ, Սարամեջ, Քարաձոր գյուղ և Սպիտակ քաղաք։ Վերջինս հանդիսանում է համայնքի վարչական կենտրոնը։

### Համայնքի ավագանի և ղեկավար
ձախից|մինի|Սպիտակ համայնքի ավագանի՝
Համաձայն Հայաստանի տեղական ինքնակառավարման օրենսգրքի՝ համայնքի բնակչությունը ընտրում է ավագանի, որը նշանակում է համայնքի ղեկավարին՝ համայնքապետին։ Լոռվա մարզի Սպիտակ համայնքի ավագանին բաղկացած է 38 անդամներից, որոնցից 12-ը Իմ հզոր համայնք կուսակցությունից, 25-ը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից, իսկ 1-ը ՀՅԴ-ից։ Համայնքի ղեկավարը Քաղաքացիական պայմանագիր խմբակցության ղեկավար Քաջայր Նիկողոսյանն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպիտակ համայնք
Բախշինյան

**Բախշինյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Զավեն Տիգրանի Բախշինյան (1908-1989), ճարտարապետ։
* Էդիկ Միսակի Բախշինյան (ծնվ․ 1934), օդաչու։
* Մարգարիտա Զավենի Բախշինյան (ծնվ․ 1939), բժիշկ, հյուսվածաբան։

## Տես նաև
* Բախշյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Դեմյեն Մոլոնի

**Դեմյեն Մոլոնի** (, ), իռլանդացի դերասան։

## Կենսագրություն
2011 թվականին ավարտել է Լոնդոնի Դրամատիկական կենտրոնի () դերասանական վարպետության դպրոցը։ հեռուստատեսության, թատրոնի և կինոյի իռլանդացի դերասան է, առավել հայտնի է «Մարդ լինել» սերիալում կերտած վամպիր Հելի դերով։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Ջիմ Նորթոն

**Ջեյմս (Ջիմ) Նորթոն** (, ), իռլանդացի դերասան։

## Կենսագրություն
Ջեյմս Նորթոնը ծնվել է 1938 թվականի հունվարի 4-ին Իռլանդիայի Դուբլին քաղաք-կոմսությունում։

## Կարիերա
Ջիմը կինոյում առաջին խաղը կատարել է 1965 թվականին, խաղալով Մատիուսի դերը «Ֆու Մանչուի դեմքը» ֆիլմում։ 2002 թվականին Նորթոնը խաղացել է պարոն Մեյսոնի դերը «Հարրի Փոթերը և Գաղտնիքների սենյակը» ֆիլմում։ 2004 թվականին նա խաղացել է Ռոնան Կորկորանի դերը «Ապացույց» հեռուստասերիալում, որի համար 2004 թվականին ստացել է «Կինոյի/Հեռուստատեսության երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» անվանակարգը։ Ընդամենը խաղացել է թվով 74 ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։

1985 թվականին նա կատարել է մի քանի երգ «Հրաշքը Լեթերլենդում» հեռուստասերիալի համար։

## Ընտրված ֆիլմոգրություն

|Proof|Ռոնան Կորկորան}}

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Էկորշե

մինի|''Պաուլյուս Պոնտիուսի էկորշեն''
**Էկորշե** ( - «կեղևազրկված»,  - «կեղև, կեղև»), ուսումնասիրության առարկա, մարդու, կենդանու մաշկից զուրկ, բաց մկաններով քանդակային պատկեր։

## Արվեստում
[մինի|[Լեոնարդո դա Վինչիի գծանկարներից]]
Ենթադրաբար, էկորշեի մեթոդը օգտագործվել է անտիկ շրջանում։ Վիզուալ արվեստում էկորշեի օգտագործման ամենավաղ հավաստի ապացույցները գալիս են Վերածննդի դարաշրջանից։ Ճարտարապետ Լեոն Բատիստա Ալբերտին խորհուրդ էր տալիս մերկ ֆիգուրները նկարել՝ սկսած ոսկորներից և մկաններից, և միայն դրանից հետո դրանց մաշկ «հագցնել»։ Պահպանվել են Անտոնիո Պոլայոլոյի հետևորդների նկարները, որոնք ենթադրել են, որ նա էկորշե է արել։ Լեոնարդո դա Վինչին օգտագործել է այս տեխնիկան քայքայված վերջույթներով կենդանիների իր վաղ ճեպանկարներում՝ շատ ճշգրիտ կերպով փոխանցելով մարմնի մկանային կառուցվածքը (գծագրեր Վինձորի ամրոցից No. 12625, 19003, 19013., 19014)։ Ֆլորենցիայի Բարջելլոյի թանգարանում կա մաներիստ քանդակագործ Լ.Կ. Սիգոլիի ստեղծածբրոնզե անատոմիական ֆիգուրը  (մոտ 1600 թվական)։ Բարոկկո դարաշրջանում «էկորշե» գծանկարներ է ստեղծել ճարտարապետ և նկարիչ Պիետրո դա Կորտոնայը։

Տերմինն առաջին անգամ հայտնվել է Ֆրանսիական ակադեմիայի բառարանում 1787 թվականին։

## Հուդոնի «էկորշեն»
1766 թվականին Հռոմեական Սանտա Մարիա դելի Անջելի է դեյ Մարտիրի եկեղեցու առաջնորդը ընտրել է երիտասարդ քանդակագործ Ժան-Անտուան Հուդոնին երկու՝ Կարթուզիայի հովանավոր Սուրբ Բրունոնի և Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչի արձանները ստեղծելու համար։ Հովհաննես Մկրտչի էսքիզը Հուդոնն արել է անատոմիական կերպարի տեսքով՝ օգտագործելով վիրաբույժ Սեգուրից ստացած գիտելիքները, որը ֆրանսիական Սենտ Լուի հիվանդանոցում նրան դիակների հերձումով անատոմիա էր սովորեցրել։ Հուդոնի «էկորշեն» բարձր է գնահատվել Սեգուրի և արվեստագետների և արվեստի գիտակների կողմից։ Քանդակը ճանաչվել է բոլոր հայտնի անատոմիական մոդելներից լավագույնը։ Հռոմի ֆրանսիական ակադեմիայի տնօրեն Շառլ Նատուարը, Գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ակադեմիայի պաշտպան մարկիզ Մարինյիի թույլտվությամբ ձեռք է բերել մոդելի գիպսային ձուլվածքը։ «Էկորշեի» օրինակները մինչ օրս դարձել են անփոխարինելի ուսուցման միջոց բոլոր գեղարվեստի ակադեմիաներում և արվեստի դպրոցներում ակադեմիական նկարչության և մոդելավորման ուսուցման գործընթացում։ Դրանք այնքան տարածված են դարձել, որ կոչվում են քանդակագործի անունով՝ «հուդոններ»։

## Անատոմիայում
1765-1766 թվականներին էկորշեի անատոմիական օրինակներ են օգտագործվել Մեզոն Ալֆորում հիմնադրված անասնաբույժների դպրոցում և ֆրանսիական այլ ուսումնական հաստատություններում ուսուցման համար։ Էկորշեի մեծ թվով օրինակներ է ստեղծել Մեզոն Ալֆորի անասնաբուժական դպրոցի առաջին տնօրեն, անատոմիստ Օնորե Ֆրագոնարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստի ոճեր
Կատեգորիա:Կերպարվեստ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Բախշյան

**Բախշյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Անահիտ Ներսեսի Բախշյան (ծնվ․ 1947), հասարակական-քաղաքական գործիչ։
* Բենիկ Հովհաննեսի Բախշյան (ծմվ․ 1955), պետական աշխատող, կենսաբան։
* Յուրի Գուրգենի Բախշյան (1947-1999), հասարակական-քաղաքական գործիչ։
* Ռուբեն Թևատրոսի Բախշյան (1939), ռազմական, պետական գործիչ։։
* Վարդան Բախշյան (1965-1991), ազատամարտիկ։
* Ֆոմբերգ Հայրապետի Բախշյան (1913-1973), մեխանիկոս։

## Տես նաև
* Բախշինյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Վաչագան Բարեպաշտ (հրատարակչատպագրական համալիր)

**Վաչագան Բարեպաշտ**,  Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության գրողների միության հրատարակչատպագրական համալիր։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 2004 թվականին Ստեփանակերտում։ Տնօրենը եղել է Ռոբերտ Եսայանը։ Տպագրել է ավելի քան 100 անուն
գիրք։ Մեծ տեղ է հատկացնում հայրենասիրական, Արցախյան ազատագրական պայքարին նվիրված գրականությանը։

## Գրքեր
Հրատարակել է մի շարք գրքեր` 
* Վարդան Հակոբյանի «Քարի շնչառությունը» (2004 թվական) 
* Սոկրատ Խանյանի «Հայ պոեզիայի զարգացման միտումներն Արցախում» (2005 թվական)
* Հրաչյա Բեգլարյանի «ԱրցախՆամե» (2006 թվական), 
* Արիս Արսենիի «Ափ» (2007 թվական)
* Դավիթ Միքայելյանի «Ծաղկել է ձորի խնձորենին» (2008 թվական)
* Ի. Հասրաթյանի «Զվարթ գիտություն» (2008 թվական)
* Ռոբերտ Եսայանի «Ասուպների եզերք» (2008 թվական)
* Մելանյա Բալայանի «Հայ Աղվանից եկեղեցին» (2009 թվական)
* Գուրգեն Գաբրիելյանի «Ես ձեզ հետ եմ» (2012 թվական)
* Արմեն Սարգսյանի «Արցախյան զվարճախոսություններ» (2014 թվական)

Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Արցախում
Կամո Վարդանյան (խմբագիր)

**Կամո (Կառլեն) Սիրակի Վարդանյան**, խմբագիր, հասարակական գործիչ։

## Աշխատանքային գործունեություն
1953 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1955-1961 թվականներին աշխատել է «Հայաստան» հրատարակչությունում, 1963-1967 թվականներին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագրությունում, 1967-1972 թվականներին՝ «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթի, 1973-1979 թվականներին՝ «Ագիտատոր և պրոպագանդիստ» հանդեսի, 1979-1990 թվականներին՝ «Երեկոյան Երևան» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Սիմոն Վեբեր

**Սիմոն Վեբեր** (, ), գերմանացի արևելագետ, հայագետ։

## Աշխատանքային գործունեություն
1896 թվականին ավարտել է Ֆրայբուրգի համալսարանը, որտեղ և դասավանդել է նույն թվականից։ Վեբերի հայագիտության առաջին աշխատությունը լույս է տեսել 1896 թվականին («Սուրբ Գրոց յարգն ու արժէքը հին հայոց քով», հայերեն հրատարակություն՝ «Հանդէս ամսօրեայ», 1897 թվական)։ Արժեքավոր են նրա՝ Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոց» երկին, Աստվածաշնչում հիշատակվող Արարատ տեղանվանը («Արարատը Սուրբ Գրոց մէջ», հայերեն հրատարակություն՝ 1901 թվական, Վիեննա), շարականներին, հայ մատենագրության պատմությանը, Կորյունի, Եղիշեի, Մամբրե Վերծանողի և ուրիշների երկերին վերաբերող ուսումնասիրությունները, «Կաթոլիկ եկեղեցին Հայաստանում» (1903 թվական) մենագրությունը։ Վեբերը հայերենից գերմաներեն և լատիներեն է թարգմանել 2-րդ դարի հույն մատենագիր Իրենեոս Լուգդոնացու «Ցոյցք առաքելական քարոզութեանն» երկը, որը գիտական աշխարհին հայտնի է միայն հին հայկական թարգմանությամբ։ Գերմաներեն է թարգմանել նաև հատվածներ «Հաճախապատում»-ից, Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոցը» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Վարդանեան Ա., Պրօֆ. դկ. Սիմոն Վէբէր, «ՀԱ», 1929, № 5:

Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Վասիլ Մարաջախտ

**Վասիլ Մարաջախտ**, XIV դարի 2-րդ կեսի-XV դարի սկզբի քաղաքական գործիչ, գրիչ, Կիլիկիայի Թորոս Կապանցի իշխանի որդին։

Առաջին անգամ հիշատակվում է 1361 թվականին։ Ընդօրինակել է տարբեր ժամանակագրություններ պարունակող մի ձեռագիր, որտեղ զետեղել է նաև իր հեղինակած՝ 1382-1404 թվականներիի քաղաքացիական անցքերի համառոտ ժամանակագրությունը։ Մատյանը պահվում է Բրիտանական թանգարանում (Or. 5458):

## Գրականություն
* Մաթևոսյան Ա., Հեթում Ախտուց տիրոջ և Վասիլ Մարաջախտի Ժամանակագրությունները, «ՊԲՀ», 1963, № 4:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ջենի Թոմփսոն

**Ջենի Թոմփսոն** (, ), ամերիկացի լողորդուհի:, առավել շատ տիտղոսներ նվաճած մարզուհիներից մեկն աշխարհում։ Վաստակել է օլիմպիական 12 մեդալ, որոնցից ութը՝ ոսկե, և, բացի այդ, դարձել է աշխարհի 18-ակի չեմպիոնուհի...

Լող մարզաձևով զբաղվել է 7 տարեկանից։ 14 տարեկանում իր նորամուտն է նշել միջազգային մրցասպարեզում՝ հանդես գալով պանամերիկյան խաղերում, որտեղ նվաճել է մեկական ոսկե և բրոնզե մեդալ համապատասխանաբար 50 և 100 մետր ազատ ոճով լողում։

Թոմփսոնը 1990-ականներին լողի միջազգային ասպարեզում ամենահամբավավոր լողորդուհիներից էր։ Չնայած նա անհատական մրցապայքարում երբեք չի եղել օլիմպիական չեմպիոն, այդուհանդերձ ոչ մի լողորդուհի չի կարողացել ավելի շատ օլիմպիական մեդալ վաստակել, քան նա։ ԱՄՆ-ի փոխանցումալողի թիմերի հետ Ջենին ընդհանուր առմամբ ութ ոսկե մեդալ է նվաճել 1992, 1996  և 2000 թվականի օլիմպիական խաղերում։ Նա նաև 100 մետր ազատ ոճով լողում օլիմպիական անհատական արծաթե մեդալ է նվաճել Բարսելոնայում 1992 թվականին և այդ նույն մրցաձևում բրոնզե մեդալ՝  Սիդնեյում, 2000 թվականին . Աթենքի 2004 թվականի օլիմպիական խաղերում նա արծաթե մեդալ  է նվաճել  4 × 100 մ խառը փոխանցումալողում և ևս մեկ արծաթ՝ 4 × 100 մ ազատ ոճով փոխանցումալողում։

Անհատական մրցաձևերում նրա համար թերևս առավել հաջողակ էր 1998 թվականը, երբ լողի աշխարհի առաջնությունում դարձավ մոլորակի կրկնակի չեմպիոնուհի՝ հաղթանակներ տանելով 100 մ բաթերֆլայ և 100&nbsp;մ ազատ ոճով լողի մրցումներում.

2006 թվականին Ջենին ավարտել է Կոլումբիա համալսարանի բժշկական քոլեջը և անեսթեզիոլոգի մասնագիտությամբ աշխատանքի անցել Բոստոնի բուժհիմնարկներից մեկում։

## Համաշխարհային ռեկորդ

## Մրցելույթներ օլիմպիադաներում

## Տես նաև
* Ամենահաջողակ օլիմպիականների ցանկը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  (անգլերեն)
* Jenny Thompson in der Datenbank von Olympedia.org (անգլերեն)

Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լողորդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարզուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Նվարդ Խոջանեթյան

**Նվարդ Աղաջանի Խոջանեթյան** (), հայ մանկավարժ, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավոր, ՀԽՍՀ ԳԽ նախագահի տեղակալ, ԽՄԿԿ անդամ (1940)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի գիմնազիան, այնուհետև աշխատանքի է անցել Նոր Բայազետում որպես ռուսաց լեզվի դասատու։ 1919 թվականին մեկնել է Խարկով և ավարտել տեղի կանանց բարձրագույն դպրոցի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ Վերադարձել է Հայաստան և շարունակել մանկավարժական գործունեությունը Նոր Բայազետի, ապա Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան դպրոցում, կոոպերատիվ տեխնիկումում, տնտեսագիտության ինստիտուտում, նորաբաց կոմունիստական համալսարանում։ Եղել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի ռուսաց լեզվի ամբիոնի վարիչ, իսկ 1941 թվականից երկար տարիներ աշխատել է Երևանի ռուսական մանկավարժական ինստիտուտի տնօրեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
2018 թվականն ԱՄԷ-ում

Ստորև ներկայացված է **[[2018]] թվականին [[ԱՄԷ]]-ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ
* ԱՄԷ-ի նախագահ` Խալիֆա իբն Զայիդ ալ-Նահյան
* ԱՄԷ-ի վարչապետ` Մուհամմադ իբն Ռաշիդ ալ-Մաքթում

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1 – Դուբայ քաղաքի Բուրջ Խալիֆա երկնաքերը լազերային ամենամեծ շոուի աշխարհի ռեկորդ է սահմանում։

## Տես նաև
* 2017 թվականն ԱՄԷ-ում
* 2019 թվականն ԱՄԷ-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականները ԱՄԷ-ում
Կատեգորիա:2018 ԱՄԷ-ում
Կատեգորիա:2018 Ասիայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր ԱՄԷ-ում
2018 թվականը Հյուսիսային Կորեայում

Ստորև ներկայացված է **[[2018]] թվականին [[Հյուսիսային Կորեա]]յում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ
* Կորեայի Աշխատավորական կուսակցության նախագահ` Կիմ Չեն Ըն
* Գերագույն ժողովրդական ժողովի նախագահ` Կիմ Յոն Նամ 
* Հյուսիսային Կորեայի վարչապետ` Պակ Պոն Ջու

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1 – Հյուսիսային Կորեայի գերագույն առաջնորդ Կիմ Չեն Ընը նախազգուշացնում է, որ իր սեղանին արդեն կա միջուկային կոճակ։

## Տես նաև
* 2017 թվականը Հյուսիսային Կորեայում
* 2019 թվականը Հյուսիսային Կորեայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականները Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:2018 Ասիայում
Կատեգորիա:2018 Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Հյուսիսային Կորեայում