Անվտանգության և տեղեկատվության ապահովում

**Անվտանգության և տեղեկատվության ապահովում** ` տեղեկատվություն հավաստիացնելու և այդ նպատակների համար օգտագործվող համակարգերի օգտագործման, մշակման, պահպանման և փոխանցման հետ կապված ռիսկերը կառավարելու պրակտիկա։ Տեղեկատվության ապահովումը ներառում է օգտագործողի տվյալների իսկության, չհերքման և գաղտնիության պաշտպանություն։ Այս խնդիրները կատարելու համար այն օգտագործում է ֆիզիկական, տեխնիկական և վարչական հսկողություն։

20-րդ դարի կեսերին տեղեկատվության դերի ու ծավալի աճին, ինչպես նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգահեռ՝ ավելացել են նաև տեղեկատվական անվտանգության սպառնալիքները, ուստի տեղեկատվության պաշտպանությունը դարձել է շատ պետությունների ներքին ու արտաքին քաղաքականության առաջնային ուղղություններից մեկը։ Տեղեկատվական անվտանգության ապահովման տեխնիկական մոտեցումը ենթադրում է առաջին հերթին մշակել կայքերի անվտանգության պահանջները, ինչպիսիք են՝ սերվերների պաշտպանությունը, լիցենզավորումը և այլն։

Տեղեկատվության ապահովումը  ներառում է սարքավորումների ֆիզիկական հասանելիության վերահսկում, ինչպես նաև պաշտպանություն այն վնասից, որը կարող է գալ ցանցի հասանելիության, տվյալների և կոդերի միջոցով։

Ոլորտը մեծ նշանակություն ունի ՝ հասարակությունների մեծ մասում համակարգիչների օգտագործման աճի պատճառով։

«Տեղեկատվական անվտանգություն» հասկացության շուրջ արտահայտված տեսակետների քննությունը Ա. Ա. Մալյուկը  տարբերակում է երեք հիմնական մոտեցում․

* Էմպիրիկ, որը ենթադրում է տեղեկատվության նոր սպառնալիքներին անընդհատ հետևելու գործընթաց, նոր սպառնալիքներից պաշտպանական մեթոդների մշակում, նախորդ փորձի հիման վրա նոր մեթոդների ընտրություն,
* Հայեցակարգային-էմպիրիկ, որը փորձի հիման վրա պաշտպանության ընդհանուր հայեցակարգի ձևավորումն է, տեղեկատվության և դրա պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմները գնահատող մոտեցումների մշակումն ու գիտական հիմնավորումը,
* Տեսական-հայեցակարգային, որը ենթադրում է տեղեկատվության պաշտպանության հիմնական տեսությունների մշակում, պաշտպանության ռազմավարության հասկացության ներմուծում։

Քանի որ համակարգիչները գնալով ինտեգրվում են բիզնեսի աշխարհում, անվտանգության փորձագետների համար աճում է պահանջարկը ՝ տվյալների անվտանգությունը պահպանելու և ընկերությունների սահուն գործունեությունը ապահովելու համար։ ԱՄՆ աշխատանքի վիճակագրության բյուրոն գնահատում է, որ հաջորդ տասնամյակում Տեղեկատվական անվտանգության վերլուծաբանների պահանջարկը կաճի 28 տոկոսով։ Դա շատ ավելի արագ է, քան բոլոր ոլորտների միջին աճը։

Անվտանգության և տեղեկատվության ապահովում `տեղեկատվություն հավաստիացնելու և այդ նպատակների համար օգտագործվող համակարգերի օգտագործման, մշակման, պահպանման և փոխանցման հետ կապված ռիսկերը կառավարելու պրակտիկա։ Տեղեկատվության ապահովումը ներառում է օգտագործողի տվյալների իսկության, չհերքման և գաղտնիության պաշտպանություն։ Այս խնդիրները կատարելու համար այն օգտագործում է ֆիզիկական, տեխնիկական և վարչական հսկողություն։

### Համակարգչային գրոհներ
Համակարգչային համակարգը ապահովելու համար անհրաժեշտ է հասկանալ այն գրոհները, որոնք կարող են իրականացվել դրա դեմ, և այդ սպառնալիքները, որպես կանոն, կարելի է դասակարգել ստորև նշված կատեգորիաներից որևէ մեկի մեջ.

* **[[Սպամ]]**

Սպամի ամենաանմեղ տարբերակը` էլեկտրոնային փոստի անցանկալի հաղորդագրություններն են։ Սպամը կարող է լինել վտանգավոր, երբ պարունակում է հղում վարակված կայքէջերին, որոնք ներբեռնում են վիրուսները։

* **Ֆիշինգ**

Ֆիշինգի նպատակն է ստանալ որևէ սոցիալական կայքի օգտատիրոջ գաղտնի տվյալները, ծածկագիրը և ծածկանունը։ Սա կատարվում է զանգվածային  էլեկտրոնային սպամ նամակների միջոցով։

* **Ստեղնաշարային լրտես**

Ստեղնաշարային լրտեսը ծրագիր է, որը արձանագրում է յուրաքանչյուր ստեղնի սեղմումը։ Այսպիսի ծրագրերը օգտագործում են գաղտնի տվյալներ` գաղտնաբառերի, բանկային հաշվեհամարների և դրանց կոդերի, կրեդիտ քարտերի ծածկագրերը կորզելու համար։

* **Կորզող ծրագրեր**

Կորզող ծրագրերը նախատեսված են գումար կորզելու համար։ Սովորաբար այդպիսի ծրագիրը կամ ծածկագրում է զոհի տվյալները նրա համակարգչի կոշտ սկավառակի վրա, կամ համակարգիչը դարձնում է անհասանելի։

### Կիբեր֊անվտանգությանը Հայաստանում
Հայաստանում արդեն գործում է կիբեր֊անվտանգության  հետ կապված միջադեպերի աջակցության թիմ և դրանց հետաքննության լաբորատորիա իրավապաշտպանների, ակտիվիստների, լրագրողների և անկախ լրատվամիջոցների համար։

CERT AM - ը հավաքում և վերլուծում է համակարգչային միջադեպերի դեպքերը (այսինքն `համակարգչային ռեսուրսների օգտագործման վերաբերյալ ինտերնետային համայնքի կողմից ընդունված տեղական կանոնների և քաղաքականության կամ կանոնների խախտման փորձեր կամ փաստեր), Հայաստանում տեղակայված ցանցային ռեսուրսների վերաբերյալ, ինչպես նաև դրանց պատասխանները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* https://pircenter.org/media/content/files/12/13969745490.pdf 
* http://vestnik.apkpro.ru/doc/osnovi_kiberbezopasnosti.pdf
*https://repository.dinus.ac.id/docs/ajar/Davis_-_IT_Auditing_-_2011.pdf

## Արտաքին հղումներ
# https://infoforum.ru/conference/orgcommittee/view/id/53 
# https://www.bls.gov/
# https://cyberhub.am/hy/