Էներգետիկ շրջադարձ

**Էներգետիկ շրջադարձ** հայեցակարգը () վերաբերում է հանածո ածխաջրածնային վառելիքի և միջուկային էներգիայի օգտագործումից աստիճանաբար հրաժարվելու և դրա վերականգնվող (այլընտրանքային) աղբյուրներին գրեթե ամբողջությամբ անցնելու Գերմանիայի կառավարության որդեգրած ուղուն: 

Այս հայեցակարգի շրջանակներում 2020 թվականին նախատեսվում էր այլընտրանքային աղբյուրներից ստացվող էլեկտրաէներգիայի մասնաբաժինը հասցնել 35 %, իսկ 2030, 2040 և 2050 թվականներին՝ համապատասխանաբար մինչև 50, 65 և 80 %։ 
2019 թվականի սկզբի տվյալներով՝ «մաքուր» էներգիային արդեն բաժին է ընկնում արտադրվող էլեկտրաէներգիայի ավելի քան 40% - ը, որի հիմնական մասը արտադրվում է արևային և հողմային էներգիաներում, ինչը ցույց է տալիս այս արդյունաբերության նույնիսկ ավելի ակտիվ զարգացումը, քան նախատեսված էր։

### Տերմինի ծագումը
«Էներգետիկ շրջադարձ» տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 1980 թվականին Գերմանիայի Էկոլոգիական ինստիտուտի (կիրառական էկոլոգիայի ինստիտուտ) «էներգետիկ շրջադարձ։ Աճ և բարեկեցություն առանց նավթի և ուրանի» («Energie-Wende. Wachstum und Wohlstand ohne Erdöl und Uran»)։ Այս աշխատությունում ապացուցվել է տնտեսական աճի և կայուն էներգամատակարարման հնարավորությունը՝ առանց ատոմային էներգիայի օգտագործման՝ վերականգնվող էներգետիկայի և էներգաարդյունավետության պատճառով։
Բեռլինի «Agora» ուղեղային կենտրոնի տնօրեն Դոկտոր Պատրիկ Գրայխենի խոսքով՝ «էներգետիկ շրջադարձ ենք անվանում գերմանական էներգաապահովման վերակառուցումը, նավթից, ածուխից, գազից և ատոմից հրաժարվելը և էներգիայի վերականգնվող աղբյուրների անցումը»։

### Պատմություն
Գերմանիայում «Էներգետիկ շրջադարձի» հայեցակարգի ձևավորման մեջ կարելի է առանձնացնել հետևյալ հիմնական հանգրվանները.

1983 թվական՝ Կանաչների կուսակցությունն առաջին անգամ մտնում է Բունդեսթագի կազմի մեջ՝ հնարավորություն ստանալով ազդել էներգետիկ կուրսի ձևավորման վրա։

1991 թվական՝ ուժի մեջ է մտնում «Էլեկտրական ցանցերին հոսանք մատակարարելու մասին» օրենքը (Գ. Կոլի կառավարություն), որն առաջին անգամ սահմանում էր խոշոր էլեկտրական ընկերությունների պարտավորությունները վերականգնվող աղբյուրներից էլեկտրաէներգիա ստանալու համար (ջրի էներգիա, քամու էներգիա, արևային էներգիա, աղբավայրի գազ, մաքրված գազ կամ կենսազանգված) և սահմանված սակագներով վաճառելու համար։ Սա մեծապես հեշտացնում է «կանաչ էլեկտրականության» միացումը։

2000 թվական՝ «Վերականգնվող էներգիայի մասին» օրենքի ուժի մեջ մտնելը (Erneuerbare-Energien-Gesetz)։ «Ատոմային կոնսենսուսի» շրջանակներում դաշնային կառավարությունը պայմանավորվում է գերմանական ԱԷԿ-ների շահագործումն իրականացնող չորս ընկերությունների հետ՝ որոշակի քանակությամբ էլեկտրաէներգիա արտադրելուց հետո դրանք ցանցից անջատելու մասին։ Միաժամանակ կանոնակարգվում է վերականգնվող էներգետիկայի աջակցության մեխանիզմը՝ ընկերություններին 20 տարվա ընթացքում արտոնյալ սակագներ տրամադրելու միջոցով։ 2000 թվականից EEG-ն ստացել է չորս «մեծ» փոփոխություն (EEG 2004, EEG 2009, EEG 2012, 2014)։

2010 թվական՝ դաշնային կառավարությունն առաջին անգամ ընդունում է լայնածավալ էներգետիկ հայեցակարգ։ Այն խոսում է գերմանական էներգետիկ և կլիմայական քաղաքականության կարևորագույն ռազմավարական նպատակների և միջոցառումների մասին, և դրանով իսկ պայմաններ են ստեղծվում Գերմանիայում էներգիայի մատակարարման հիմնարար վերակառուցման համար մինչև 2050 թվականը։

2011 թվական՝ Ֆուկուսիմայի ռեակտորի աղետից հետո դաշնային կառավարությունը որոշում է կայացնում ատոմային Էներգետիկայից արագ դուրս գալու մասին, այն է՝ մինչև 2022 թվականը դադարեցնել Գերմանիայի բոլոր ատոմակայանների աշխատանքը և ապահովել էկոլոգիական և հուսալի էներգիայի մատակարարում։

### «Էներգետիկ շրջադարձի» իրականացման հիմնական նպատակները
* պայքար կլիմայի փոփոխության դեմ,
* էներգիայի ներմուծման կախվածության նվազում,
* տեխնոլոգիական նորարարությունների և «կանաչ տնտեսության» զարգացման խթանում,
* ատոմային էներգիայի օգտագործման ռիսկերի նվազեցում,
* էներգետիկ ոլորտում մենաշնորհների դեմ պայքար:

Գերմանիայի էկոնոմիկայի և էներգետիկայի նախկին նախարար Զիգմար Գաբրիելն այսպես է բացատրել Գերմանիայում վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտի զարգացման անհրաժեշտությունը. 
«Առաջին հերթին, որպես արդյունաբերական երկիր, մենք ցանկանում ենք դուրս գալ ատոմային էներգիայից և ավելացնել վերականգնվող էներգիայի մասնաբաժինը։ Երկրորդ՝ մենք ցանկանում ենք նվազեցնել կախվածությունը նավթի և գազի միջազգային ներմուծումից։ Երրորդ, էներգետիկ շրջադարձը համահունչ է կլիմայի պաշտպանության քաղաքականությանը։ Չորրորդ, այն հանգեցնում է նոր տեխնոլոգիաների զարգացմանը և, հետևաբար, կապված է տնտեսության նորարարական ոլորտների և նոր աշխատատեղերի ստեղծման հետ։ Եվ վերջապես, Գերմանիան ձգտում է օրինակ դառնալ այլ երկրների համար և ցույց տալ, որ կայուն էներգետիկ քաղաքականությունը կարող է հաջող լինել նաև տնտեսական իմաստով»։

### Արդյունքներ
Չնայած «էներգետիկ շրջադարձի» իրականացման ամենամեծ առաջընթացը գրանցվել է էլեկտրաէներգետիկայի ոլորտում, ծրագիրն ի սկզբանե ենթադրում էր արմատական փոփոխություններ երեք ոլորտներում՝ էլեկտրաէներգիա, ջերմություն, տրանսպորտ։

Այնուամենայնիվ, ջերմամատակարարումը վերականգնվող աղբյուրներին փոխանցելու գործում հնարավոր չէր մեծ հաջողությունների հասնել, նույնիսկ ածուխը շատ ավելի էկոլոգիապես մաքուր բնական գազով փոխարինելիս։ Տրանսպորտային ոլորտում փոքր-ինչ արագացել է գազային մեքենաների ներդրումը։ Նաև կառավարության «Elektromobilität» ծրագրի շրջանակներում նպատակ է դրվել մինչև 2020 թվականը Գերմանիայում էլեկտրամոբիլների քանակը հասցնել 1 միլիոնի, սակայն փորձագետների մեծ մասը խոստովանում է, որ այս նպատակը անհասանելի է։

Ընդհանուր առմամբ, Գերմանիայում մշակված և առաջին անգամ փորձարկված հավասարակշռված, երկարաժամկետ կանաչ սակագների համակարգը Գերմանիան համաշխարհային առաջատար է դարձրել վերականգնվող Էներգիայի աղբյուրներում ներդրումների ծավալով և քամու, արևի կամ կենսավառելիքի էներգիայով աշխատող կայանքների քանակով։

### Վերաբերմունք «էներգետիկ շրջադարձի» հայեցակարգին
Հասարակական կարծիքի բազմաթիվ հարցումները ցույց են տալիս, որ Գերմանիայի բնակիչների մեծամասնությունը նախկինի պես պաշտպանում է «էներգետիկ շրջադարձի» գաղափարը, սակայն աճող անհանգստությամբ է արձագանքում էլեկտրաէներգիայի արագացող թանկացմանը։ Ուստի ապագա կառավարությունից ակնկալում են ոչ թե հրաժարվել ընտրված կուրսից, այլ դրա քիչ թե շատ էական ճշգրտումից։

Ռուսաստանում այլընտրանքային էներգետիկայի ոլորտում գերմանական ծրագրերը թեև հետաքրքրությամբ, բայց ավելի շուտ թերահավատորեն են ընկալվում։ Վերականգնվող էներգիայի անցումը դիտվում է որպես շատ հեռավոր հեռանկար, մինչդեռ գերմանական նոր էներգետիկ դոկտրինը դիտվում է որպես «հետաքրքրասեր փորձ»։ Որոշ ռուս փորձագետներ «Energiewende»- ը բացատրում են ածխաջրածնային հումքի համար Գերմանիայի աղքատությամբ և այլընտրանքային էներգետիկայի ձեռնարկություններին սուբսիդիաների համար բյուջեում «լրացուցիչ» գումարի առկայությամբ։

Այնուամենայնիվ, մինչ այժմ վերականգնվող էներգիայի զարգացումը դարձել է միտում շատ երկրներում, ինչպես զարգացած, այնպես էլ զարգացող տնտեսություններում: Առաջիններն ընդլայնում են  «կանաչ էներգիայի» մասնաբաժինը՝ ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու և էներգակիրների մատակարարներից կախվածությունը նվազեցնելու համար. Վերջիններս ձգտում են բավարարել էներգիայի աճող պահանջարկը՝ կապված տնտեսական զարգացման տեմպերի արագացման հետ։

Երկրների անցումը այլընտրանքային էներգետիկայի ոլորտի զարգացմանը աջակցվում է միջազգային մակարդակով՝ մի շարք ինստիտուտների շրջանակներում։ Վերականգնվող էներգիայի բոլոր ձևերի օգտագործումը խթանելու նպատակով 2010 թվականին հիմնադրվել է վերականգնվող էներգիայի միջազգային գործակալությունը (IRENA)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիա
Կատեգորիա:Էներգիա
Կատեգորիա:Գերմանիա