Վենետիկի առյուծ

մինի|''Առյուծը'' 1870-ական թվականներին
աջից|մինի|250x250փքս| 2017 թվական
մինի|''Առյուծը,'' որը երևում է Դոժերի պալատից
**Վենետիկի առյուծ'',*** թևավոր առյուծի հնագույն բրոնզե քանդակ [[Կիլիկիա]]յի [[Տարսոն]] քաղաքից, որն այժմ գտնվում է [[Իտալիա]]յի [[Վենետիկ]] քաղաքի [[Սուրբ Մարկոսի հրապարակ]]ում և դարձել է քաղաքի խորհրդանիշը։ Այն նաև կապված է քաղաքի հովանավոր սրբերից մեկի՝ [[Մարկոս Ավետարանիչ|Սուրբ Մարկոս Ավետարանիչի]] հետ։

Քանդակը կանգնած է հրապարակի երկու մեծ գրանիտե սյուներից մեկի վրա։ Այս սյուները հավանաբար տեղադրվել են 1172-ից 1177 թվականներին, երբ ղեկավարում էր դոժ Սեբաստիանո Զիանին, կամ գուցե մոտ 1268 թվականին։ Դրանք զարդարված են Վենետիկի երկու հովանավոր սրբերին ներկայացնող խորհրդանիշներով։

*Առյուծի* քանդակը շատ երկար և անհասկանալի պատմություն է ունեցել։ Այն սկզբնապես գտնվել է [[Կիլիկիա]]յի [[Տարսոն]] քաղաքում մոտ մ.թ.ա 300 թվականին։ Ժամանակի ընթացքում այն հասավ Վենետիկ և ի վերջո ներկայացրեց Սուրբ Մարկոսի առյուծը, որը Սուրբ Մարկոս ավետարանչի ավանդական խորհրդանիշն է։ Արևելյան սյան վրա կանգնած կերպարը ինչ-որ պահի ներկայացրեց [[Սուրբ Մարկոսի առյուծ]]ը։ Արևմտյան սյան վրա կանգնած կերպարը Սուրբ Թեոդորոս Ամասացին է, որը քաղաքի հովանավորն էր Սուրբ Մարկոսից առաջ։

== Նկարագրություն ==
*Առյուծը* կշռում է մոտավորապես 3000 կիլոգրամ։ Առջևի թաթերի տակի դրված գիրքը ավելի ուշ շրջանի լրացում է։

== Պատմություն ==
=== Ծագում ===
Առյուծը բրոնզե զանազան կտորների համադրություն է, որոնք ստեղծվել են ժամանակի տարբեր փուլերում՝ բոլորը կառուցված հնագույն «հիմնական» բաղադրիչների վրա։ Իր գոյության ընթացքում այն բազմիցս ենթարկվել է զգալի վերականգնման և վերանորոգման աշխատանքների՝ պահպանելու իր տեսքը և կառուցվածքային ամբողջականությունը։

Վերջին երկու դարերի ընթացքում գիտնականները վիճել են արձանի հնագույն մասերի ծագման շուրջ՝ ենթադրելով, որ դրանք եկել են [[Ասորեստան]]ից, [[Սասանյան Պարսկաստան]]ից, [[Հունա-բակտրիական թագավորություն|Հունա-Բակտրիայից]], միջնադարյան Վենետիկից և տարբեր այլ ժամանակաշրջաններից ու վայրերից։ Այնուամենայնիվ, 1980-ականներին կատարված գիտական և արվեստի պատմական ուսումնասիրությունները հանգեցրին այն եզրակացության, որ արձանը, հավանաբար, ստեղծվել է մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջին և 3-րդ դարի սկզբին, հնարավոր է, հունական կամ արևելյահունական աշխարհում։ Բնօրինակ բրոնզե արձանը, որպես ամբողջություն, հավանաբար զգալիորեն տարբերվել է այսօրվա արձանից։ Բացի այդ, ստեղծված լինելով նախաքրիստոնեական շրջանում, այն ի սկզբանե որևէ կապ չի ունեցել Սուրբ Մարկոսի հետ։

=== Միջնադարյան ===
Հավանական է, որ արձանը իր ներկայիս տեսքը ստացել է միջնադարյան ժամանակաշրջանում։ *Առյուծի* մասին ամենավաղ տեքստային հիշատակումը վերաբերում է 1293 թվականին, երբ այն գրանցվել է որպես երկար ժամանակ անտեսումից հետո վերականգնված:[[Պատկեր:Venezia_piazza_s.Marco_2.JPG|ձախից|մինի| [[Սուրբ Մարկոսի հրապարակ]]ը՝ երկու սյուներով]]
1797 թվականին Իտալիա արշավանքի ժամանակ Նապոլեոնն արձանը իր հետ Վենետիկից տանում է Ֆրանսիա։ Այն վնասվել է տեղափոխման ընթացքում՝ կորցնելով թևերը, թաթերը, պոչը և ավետարանը։ Ֆրանսիացի քանդակագործների, հավանաբար Էդմ Գոլի կամ Ժան Գիյոմ Մոյտի կողմից վերականգնվելուց հետո Առյուծը տեղադրվեց Fontaine des Invalides շատրվանի վրա։
[[Պատկեր:Fontaine_des_Invalides_(cropped).jpg|մինի|Fontaine des Invalides (կտրված)]]
Նապոլեոնի մահվանից հետո *Առյուծը'' վերադարձվեց Վենետիկ։ 1815 թվականի հոկտեմբերի 2-ին տեղափոխման ընթացքում այն կրկին մեծ վնաս է կրել։ Պարանը կտրվելով՝ արձանը ընկավ և փշրվեց։ Արդյունքում բրոնզե արձանը բաժանվել է մոտավորապես 20 մասի։ Կորցնելով իր հիմնական զարդը, Fontaine des Invalides-ը ի վերջո վերանախագծվեց և վերջնականապես քանդվեց 1840 թվականին։

Վենետիկ վերադարձնելուց հետո Բարտոլոմեո Ֆերարին վերականգնել է արձանը և այն 1816 թվականի ապրիլի 13-ին պաշտոնապես տեղադրվել է սյան վրա։ Այս վերականգնումը ներառում էր առյուծի պոչի փոփոխություն, որն այժմ երկարացված է։ Նախկինում պոչը գտնվում էր հետևի ոտքերի միջև։ Թաթերի տակի գիրքը նորից ձևափոխվեց։

## Մշակույթում
Ի վերջո, Առյուծի պատկերը դարձավ Վենետիկի Հանրապետության խորհրդանիշը և հայտնվեց նրա դրոշի վրա։ Միջազգային մակարդակում այն նաև հայտնի է որպես «Ոսկե առյուծ» մրցանակ, որը ներկայացվել է 1949 թվականին Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վենետիկ