Դամասկոսի անկում

**Դամասկոսի անկում**, Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսի գրավումը երկրում շուրջ տասնչորս տարի տևած ճգնաժամի վերջին փուլում՝ Սիրիական ընդդիմության հարձակման ժամանակ։ Դրա արդյունքում տապալվեց Ասադական ռեժիմը և վերջ տրվեց Իրաքում ու Սիրիայում գործող Բաաս կուսակցությանը, դրա հետ միասին նաև՝ Ասադ-Սադդամյան հակամարտությանը։

2024 թվականի դեկտեմբերի 7-ին սիրիական ընդդիմադիր խմբավորումը հարավից մտավ Ռիֆ Դիմաշկ մարզ, ապա հաստատվեցին Դամասկոսից 20 կմ հեռավորության վրա: Սիրիական կառավարական բանակը նահանջեց ծայրամասերի բազմաթիվ կետերից: Դեպի Դամասկոս առաջխաղացմանը զուգահեռ, ընդդիմադիր զինյալ Թահրիր ալ-Շամը և Թուրքիայի կողմից հովանավորվող Սիրիայի ազգային բանակը Հալեպի գրավումից հետո սկսեցին հարձակում դեպի Հոմս, մինչդեռ հեղափոխական Կոմանդոյի բանակը հարավ-արևելքից առաջ շարժվեց դեպի մայրաքաղաք։ Դեկտեմբերի 8-ին ապստամբ ուժերը մտան քաղաքի Բարզե թաղամաս: Ըստ ռուսական ԶԼՄ-ների պաշտոնական պետական ​​հաղորդագրությունների՝ նախագահ Բաշշար ալ-Ասադը Դամասկոսից օդային ճանապարհով մեկնել է Մոսկվա, որտեղ ապաստան է ստացել։

## Պատմություն

Սիրիական ճգնաժամը բազմակողմ հակամարտություն է՝ ինչպես պետությունների, այնպես էլ անհատների կողմից արտաքին լայն ներգրավվածությամբ:

Հակամարտությունից փախստականները ենթարկվել են դժվարությունների և բռնի ռասիզմի: Նրանք 2015 թվականի եվրոպական միգրանտների ճգնաժամի ամենամեծ ժողովրդագրություններից մեկն էին, և վերջերս հարևան Թուրքիայում գտնվող սիրիացի փախստականները հակաարաբական ռասայական խռովությունների թիրախն էին:

## Հարձակում

2024 թվականի նոյեմբերին, ապստամբների կողմից Հալեպի գրավումից հետո, տեղեկություններ հայտնվեցին Սիրիայի պետական ​​անվտանգության գլխավոր տնօրեն Հոսամ Լուկայի գլխավորած հեղաշրջման մասին Ասադի կառավարության դեմ: Սիրիական բանակի գլխավոր հրամանատարությունը, ինչպես նաև Սիրիայում Իրանի դեսպան Հոսեյն Աքբարին երկուսն էլ հերքել են այս հաղորդագրությունները :

Հալեպ-Դամասկոս ճանապարհին գտնվող երկու խոշոր քաղաքներից մեկի՝ Համա բնակավայրի գրավումից հետո կառավարությունը սկսեց վերատեղակայել իր զորքերը Արևելյան Ղուտայից, ներառյալ Դումայից և Հառասթայից, դեպի նրա մուտքերն ու ելքերը:

Իրանը սկսել է դուրս բերել իր անձնակազմը Սիրիայից 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վաղ առավոտյան՝ դուրս բերելով Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի «Ղոդս» ուժերի բարձրագույն հրամանատարներին և հրամայել տարհանել Դամասկոսում Իրանի դեսպանատանը և Սիրիայում Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի բազաներից: Տարհանվող իրանցիները շարժվեցին դեպի Լիբանան և Իրաք: Չինաստանը նույնպես ակտիվորեն աջակցում էր իր քաղաքացիներին երկիրը լքելու հարցում:

2024 թվականի դեկտեմբերի 7-ի սկզբին ապստամբները գրավել էին Դառաայի մարզը և ալ-Սուեյդայի մարզի մեծ մասը և ապահով անցում էին տալիս կառավարամետ ուժերին դեպի Դամասկոս:

## Իրադարձություններ
2024 թվականի դեկտեմբերի 7-ին սիրիացի ապստամբները հայտարարեցին, որ սկսել են Դամասկոսը շրջապատել մոտակա քաղաքները գրավելուց հետո, ապստամբների հրամանատար Հասան Աբդել Ղանին հայտարարել է. «Մեր ուժերը սկսել են իրականացնել մայրաքաղաք Դամասկոսը շրջապատելու վերջին փուլը» մայրաքաղաքը՝ ալ-Սանամեյն քաղաքը գրավելուց հետո, որը գտնվում է մայրաքաղաքի հարավային մուտքից 20 կմ հեռավորության վրա։

Ռիֆ Դիմաշկի մարզում կառավարամետ ուժերը նահանջեցին Ասալ ալ-Վարդ, Ալ-Յաբրուդ, Ֆլիտա, ալ-Նասիրիա և Առտուզ քաղաքներից, մինչդեռ ապստամբները մոտեցան Դամասկոսից 10 կիլոմետր հեռավորության վրա: Սիրիայի կառավարությունը հերքեց այն պնդումները, թե իր բանակը նահանջել է քաղաքի մոտակայքում գտնվող դիրքերից: Երեկոյան կառավարամետ ուժերը լքել էին Դամասկոսի արվարձաններում գտնվող քաղաքները, այդ թվում՝ Ջարամանա, Կատանա, Մուադամիյաթ ալ-Շամ, Դարայա, ալ-Քիսվա, ալ-Դումեյր, Դառաա և Մեզե ավիաբազայի մոտ գտնվող վայրերը:

Ըստ Մարդու իրավունքների սիրիական դիտորդական կազմակերպության՝ սիրիացի ապստամբները ակտիվ էին Դամասկոսի արվարձաններում՝ Ջարամանա, Մուադամիյա և Դարայա, և արշավում էին արևելքից դեպի Հառասթա: Քրիստոնեաբնակ Ջարամանայի գլխավոր հրապարակում ցուցարարները իջեցրին Հաֆեզ ալ-Ասադի արձանը: Հաղորդվում է, որ երեկոյան կառավարամետ ուժերը հետ են քաշվել մի քանի արվարձաններից, որտեղ լայնածավալ բողոքի ցույցեր են սկսվել:

Դամասկոսի արվարձաններում հարավային ճակատի ուժերը առաջխաղացման ժամանակ հաղորդվում էր, որ հեղափոխական Կոմանդոյի բանակը փակվում է մայրաքաղաքին հյուսիսից՝ Պալմիրան, ինչպես նաև Դարայան վերահսկողության տակ վերցնելուց հետո: Ըստ The Guardian-ի՝ տեսանյութերը ցույց են տվել, թե ինչպես են սիրիական ոստիկանության և բանակի ուժերը հանում իրենց համազգեստները Դամասկոսի փողոցներում, իսկ Associated Press-ի լրագրողը հայտնել է, որ Դամասկոսի արվարձանների ճանապարհների երկայնքով զինված բնակիչներ է տեսել և քաղաքի գլխավոր ոստիկանական կենտրոնը լքված վիճակում: Տանկերի տեղաշարժեր են գրանցվել մայրաքաղաքի կենտրոնական հրապարակներում, մինչդեռ մզկիթներից հնչում էին «Ալլահու աքբար» կոչերը:

Գիշերվա ընթացքում ապստամբները հայտարարեցին, որ Դամասկոսի բարձրաստիճան պետական ​​պաշտոնյաների և զինվորականների «խումբը» պատրաստվում է անցնել ընդդիմությանը: Նույն գիշերը գրավվեց Սեդնայա բանտը, իսկ բանտարկյալներն ազատ արձակվեցին։ Կառավարամետ Sham FM ռադիոն հաղորդում է, որ Դամասկոսի օդանավակայանը տարհանվել է և բոլոր թռիչքները դադարեցվել են: 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ի վաղ առավոտյան Մարդու իրավունքների սիրիական դիտորդական խումբը հայտնել է, որ սիրիական կառավարական ուժերը ցրվում են այն բանից հետո, երբ վերադասներից տեղեկացվել է, որ ռեժիմը տապալվել է Դամասկոսի օդանավակայանից մասնավոր չվերթի մեկնումից հետո: Նույն առավոտյան Հոմսի գրավումը փաստացի կտրեց Դամասկոսը ալ-Ասադի ափամերձ հենակետերից՝ Տարտուսից և Լաթակիայից:

2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Դամասկոսը գրավվեց ապստամբների կողմից, և Բաշշար ալ-Ասադը փախուստի մատնվեց: Մի խումբ ընդդիմադիր գործիչներ հայտարարել են իրենց հաղթանակի մասին Սիրիայի պետական ​​հեռուստատեսության հեռարձակման դեմ։ Միաժամանակ վարչապետ Մոհամմադ Ղազի ալ-Ջալալին իր պատրաստակամությունն է հայտնել «ձեռքը մեկնել» ընդդիմությանը։ Սիրիական բանակի հրամանատարությունը երկու հակասական հայտարարություններ արեց՝ մեկը պարտությունն ընդունելու մասին, իսկ երկրորդը՝ շարունակելու իր պայքարը «ահաբեկչական խմբավորումների» դեմ, մասնավորապես Հոմսում, Համայում և Դառաայում:

### Բաշար ալ-Ասադի գտնվելու վայրը
2024 թվականի դեկտեմբերի 7-ին սիրիական պետական ​​լրատվամիջոցները հերքեցին այն պնդումները, թե Սիրիայի նախագահ Բաշշար ալ-Ասադը փախել է Դամասկոսից: Նա Դամասկոսի այն վայրերում չէր, որտեղ սովորաբար ներկա էր լինում, և նախագահական պահակախումբը չէր տեղակայվել իր սովորական նստավայրում: Ապստամբ ուժերը ոչ մի հիմնավոր հետախուզություն չեն գտել ալ-Ասադի գտնվելու վայրի վերաբերյալ և փորձել են գտնել նրան: Ավելի ուշ սիրիացի բարձրաստիճան սպաները կիսվել են տեղեկություններով, որ Ասադը Դամասկոսից հեռացել է ինքնաթիռով, ինչը հետագայում հաստատվել է Ռուսաստանի կողմից: Հաջորդ օրը ռուսական պետական ​​լրատվամիջոցները հայտնեցին, որ Ասադը և նրա ընտանիքը փախել են Մոսկվա և ապաստան են ստացել Ռուսաստանի կողմից:

## Հետևանքներ
Ապստամբների կողմից Դամասկոսի գրավումից հետո մայրաքաղաքի մի քանի վայրեր կողոպտվեցին, այդ թվում՝ Իրանի դեսպանատունը, Ասադի կալվածքները և կառավարական գրասենյակները. Սիրիայի կենտրոնական բանկը շրջափակվեց, իսկ նախագահական պալատի ընդունելությունների սրահը հրկիզվեց։ Ռուսական և Չինաստանի դեսպանատներն անձեռնմխելի էին։ Ապստամբները 13-ժամյա պարետային ժամ են հայտարարել մայրաքաղաքում զինված ապստամբների ծանր ներկայության և մայրաքաղաքում երթևեկության ֆոնին: Սիրիայի պետական ​​հեռուստատեսությունը, որն այժմ գտնվում է ապստամբների վերահսկողության տակ, վերսկսել է հեռարձակումը:

Իսրայելը ռմբակոծեց Դամասկոսում գտնվող Մեզզե ավիաբազան, հնարավոր է, որ զենքը չհասնի Հեզբոլլահին: Մեկ այլ հարված հասցվեց ենթադրյալ իրանական հետազոտական ​​կենտրոնին, որն օգտագործվում էր Քաֆր Սուսա շրջանում հրթիռների մշակման համար: Իսրայելական բանակը նույնպես հատել է Սիրիայի սահմանը՝ գրավելով սահմանին հարող տարածքը, երբ այն լքվել էր Սիրիայի կառավարական բանակի կողմից:

Աղբյուրները նշում են, որ իշխանությունը ժամանակավոր կառավարությանը փոխանցելու մասին համաձայնագիրը կարող է ստորագրվել մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ը:

## Արձագանքներ
*  Վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն հայտնել է, որ Ասադի բռնապետության անկումը «ավարտում է տասնամյակների դաժան ճնշումը» և ասաց, որ Կանադան ուշադիր հետևում է անցումային փուլին
*  Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ «ուշադիր հետևում է Սիրիայում իրավիճակի զարգացմանը և հուսով է, որ Սիրիան հնարավորինս շուտ կվերադառնա կայունության» և կոչ արեց բոլոր կողմերին ապահովել Սիրիայում Չինաստանի քաղաքացիների անվտանգությունը
*  ԵՄ արտաքին քաղաքականության պատասխանատու Քաջա Կալլասը Ասադի կառավարման ավարտն անվանեց «դրական և երկար սպասված զարգացում» և հայտարարեց, որ սերտ կապի մեջ է տարածաշրջանային նախարարների հետ: Նա ընդգծեց, որ Սիրիայի վերակառուցումը «երկար և բարդ» կլինի 
*  Նախագահ Էմանուել Մակրոնը սոցիալական ցանցերում մեկնաբանել է. «Բարբարոս պետությունը ընկել է: Վերջապես ես հարգանքի տուրք եմ մատուցում սիրիացի ժողովրդին, նրա քաջությանը, նրա համբերությանը»: Նա ավելացրեց, որ Ֆրանսիան հավատարիմ կմնա Մերձավոր Արևելքի անվտանգությանը 
*  Արտաքին գործերի նախարար Անալենա Բաերբոքը Ասադի վարչակարգի վախճանը բնութագրեց որպես «մեծ թեթևացում Սիրիայում միլիոնավոր մարդկանց համար»՝ միաժամանակ զգուշացնելով, որ «երկիրը չպետք է ընկնի այլ արմատականների ձեռքը» 
* Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ հաջողությամբ տարհանել է դեսպանատան անձնակազմին
*  Արտաքին գործերի նախարար Շեյխ Մուհամմադ բեն Աբդուլռահման ալ-Թանին քննադատել է Ասադին այն բանի համար, որ նա չկարողացավ օգտագործել նախկին հանգստությունը մարտերում Սիրիայի հիմնախնդիրները լուծելու համար
*  Իր քաղաքացիներին Սիրիան լքելու Ռուսաստանի կոչից հետո Ռուսաստանի դեսպանատունը հայտնեց, որ իր բոլոր աշխատակիցներն ապահով են Դամասկոսի անկումից հետո Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ կապի մեջ է «սիրիական ընդդիմության բոլոր խմբերի հետ», սակայն բանակցություններում ոչ մի դեր չի խաղացել
*  Վարչապետ Քիր Սթարմերը ասել է. «Սիրիայի ժողովուրդը շատ երկար է տուժել Ասադի բարբարոս ռեժիմի ներքո, և մենք ողջունում ենք նրա հեռանալը: Այժմ մեր ուշադրությունը կենտրոնացած է քաղաքական լուծման գերակայության և խաղաղության և կայունության վերականգնման վրա»
*  Սիրիայի հարցով հատուկ բանագնաց Գեյր Պեդերսենը կոչ է արել անհապաղ բանակցություններ անցկացնել Ժնևում՝ ապահովելու «կանոնակարգ քաղաքական անցում» և Անվտանգության խորհրդի 2254 բանաձևի կատարումը
*  Սպիտակ տունը հայտնել է, որ «Նախագահ Բայդենը և նրա թիմը ուշադիր հետևում են Սիրիայում տեղի ունեցող արտառոց իրադարձություններին և մշտական ​​կապի մեջ են տարածաշրջանային գործընկերների հետ»
*  Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտնել է, որ Դամասկոսում Ինդոնեզիայի դեսպանատունը հարձակվել է սիրիական ընդդիմադիր ուժերի մոլորված փամփուշտներով և փոքր վնասներ պատճառելով շենքին 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ին: Հարձակման հետևանքով զոհեր և վիրավորներ չկան: Նախարարությունը Սիրիայում գտնվող Ինդոնեզիայի քաղաքացիներին խնդրել է պահպանել հանգստություն և խուսափել իրենց բնակավայրից դուրս գալուց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Դամասկոսի պատմություն
Կատեգորիա:Սիրիական ընդդիմության հարձակում
Կատեգորիա:Սիրիայի ազատագրական բանակ
Կատեգորիա:Ցամաքային ռազմական գործողություններ