Բռնության մենաշնորհ

**Բռնության մենաշնորհ** կամ **ուժի օրինական կիրառման մենաշնորհ**, քաղաքական փիլիսոփայության մեջ օրինական կերպով ուժ կիրառելու իրավասություն:

Մինչդեռ բռնության մենաշնորհը որպես պետության որոշիչ մաս սոցիոլոգիայում առաջին անգամ նկարագրել է Մաքս Վեբերը իր «*Քաղաքականությունը որպես կոչում*» էսսեում (1919), ֆիզիկական ուժի օրինական կիրառման մենաշնորհը ժամանակակից հանրային իրավունքի հիմնական հայեցակարգն է, որը դեռ հիշատակում են ֆրանսիացի իրավաբան և քաղաքական փիլիսոփա Ժան Բոդենը 1576 թվականի *Les Six livres de la République* աշխատության մեջ և անգլիացի փիլիսոփա Թոմաս Հոբսը 1651 թվականի «Լևիաթան» գրքում: Վեբերը պնդում է, որ պետությունը «մարդկային միակ խումբն է, որը հավակնում է ֆիզիկական ուժի օրինական կիրառմանը: Որպես այդպիսին, պետությունները կարող են դիմել հարկադրանքի միջոցների, ինչպիսիք են բանտարկությունը, աքսորը, նվաստացումը և մահվան սպառնալիքները, որպեսզի ստանան բնակչության հնազանդությանը իրենց կառավարմանը և դրանով իսկ պահպանել կարգուկանոնը, սակայն այս մենաշնորհը սահմանափակվում է որոշակի աշխարհագրական տարածքով, և իրականում հենց այս սահմանափակումը պետության սահմանումներից մեկն է»: Վեբերը նկարագրում է պետությունը որպես կազմակերպություն, որը ունի իր տարածքի բնակիչների նկատմամբ ֆիզիկական ուժ կիրառելու բացառիկ իրավունք: Նման մենաշնորհը, ըստ Վեբերի, պետք է տեղի ունենա լեգիտիմացման միջոցով։

## Մաքս Վեբերի տեսությունը
Մաքս Վեբերը «*Ք**աղաքականությունը որպես կոչում»* էսսեում գրել է, որ նման մենաշնորհի պահանջը պետականության հիմնական հատկանիշներից է։ Ընդլայնված սահմանումը հայտնվում է «*Տնտեսություն և հասարակություն*»-ում.Շարունակական գործունեությամբ քաղաքական կազմակերպությունը կոչվում է «պետություն» այնքան ժամանակ, քանի դեռ իր վարչական կազմը հաջողությամբ պաշտպանում է ֆիզիկական ուժի օրինական կիրառման մենաշնորհի պահանջը։Վեբերը կիրառել է մի քանի նախազգուշացումներ այս սահմանմանը.

* Նա հայտարարությունը նախատեսել էր որպես ժամանակավոր դիտարկում՝ նշելով, որ պետության և ֆիզիկական ուժի կիրառման կապը միշտ այդքան սերտ չի եղել։ Նա օգտագործել է ֆեոդալիզմի օրինակները, որտեղ մասնավոր բախումները որոշակի պայմաններով թույլատրվում էին, և կրոնական դատարանների օրինակները, որոնք միանձնյա իրավասություն ունեին որոշ տեսակի հանցագործությունների, հատկապես հերետիկոսության և սեռական հանցագործությունների նկատմամբ: Ամեն դեպքում, պետություն գոյություն ունի այնտեղ, որտեղ մեկ իշխանությունը կարող է օրինական կերպով բռնություն թույլատրել:
* Նույն պատճառներով «մենաշնորհը» չի նշանակում, որ միայն կառավարությունը կարող է ֆիզիկական ուժ կիրառել, այլ որ պետությունն այն համայնքն է, որը պնդում է, որ ինքն է հանդիսանում բոլոր ֆիզիկական հարկադրանքների կամ օրինականության միակ աղբյուրը։ Օրինակ, օրենքը կարող է թույլատրել անհատներին ուժ կիրառել սեփական անձի կամ սեփականության պաշտպանության համար, սակայն այդ իրավունքը բխում է պետության իշխանությունից: Սա ուղղակիորեն հակասում է անհատական ​​ինքնիշխանության լուսավորչական սկզբունքներին, որոնցում իշխանությունը համաձայնությամբ է հանձնվում պետությանը, և բնական իրավունքի հայեցակարգերին, որոնք պնդում են, որ անհատի իրավունքները, որոնք բխում են սեփականության իրավունքից, միայն ճանաչված են և երաշխավորված են պետության կողմից։ Այսպիսով, բնական իրավունքը սահմանափակվում է սահմանադրական իրավունքով։

### Վեբերի տեսության քննադատությունները
Ռոբերտ Հինրիխս Բեյթսը պնդում է, որ պետությունն ինքնին չունի բռնական ուժ. ավելի ճիշտ, մարդիկ են տիրապետում ողջ ուժին՝ կարգը և այլ հավասարակշռությունները պահպանելու համար: Ենթատեքստն այն է, որ սահմանադրություն չունեցող հասարակություններում կա բարեկեցության սահման, որը կարելի է հաղթահարել միայն բռնության որոշակի մակարդակ օգտագործելու դեպքում: Այլ կերպ ասած, առանց զորքերի, ոստիկանության կամ որևէ հարկադրական մեխանիզմի, պետությունները չեն կարող *վայելել* ավելի զարգացած պետությունների օրենքն ու կարգը:

## Պետական ​​կարողությունները

Այն տարածաշրջաններում, որտեղ պետության ուժի առկայությունը գրեթե չի զգացվում, ոչ պետական ​​դերակատարները կարող են օգտագործել բռնության իրենց մենաշնորհը՝ լեգիտիմություն հաստատելու կամ իշխանությունը պահպանելու համար։ Օրինակ, սիցիլիական մաֆիան առաջացել է որպես պաշտպանական ռեկետ, որը պաշտպանում է սև շուկայում գնորդներին և վաճառողներին: Առանց այս տեսակի հարկադիր կատարման, շուկայի գնորդները բավականաչափ չէին վստահի իրենց գործընկերներին, պայմանագրեր չէին ստորագրվի, և շուկան կփլուզվեր:

Ստորգետնյա շուկաներում բռնությունը կիրառվում է գործարքների կատարման համար՝ կոնֆլիկտների իրավական լուծման բացակայության դեպքում: Չարլզ Թիլլին շարունակում է այս համեմատությունը՝ ասելով, որ պատերազմի և պետականության ստեղծումը իրականում լավագույն ներկայացումն են այն բանի, թե ինչի կարող է վերածվել կազմակերպված հանցավորությունը: Պետության, շուկաների և բռնության փոխհարաբերությունները նշվել են որպես ուղղակի կերպով փոխհարաբերություններ՝ բռնությունը օգտագործելով որպես հարկադրանքի ձև: Անարխիստները տեսնում են անմիջական կապ կապիտալիզմի, իշխանության և պետության միջև. Բռնության մենաշնորհ հասկացությունը մեծապես կապված է անարխիզմի կողմից չարդարացված հիերարխիայի մերժման հետ:

## Այլ տեսակետներ
Ըստ Ռայմոն Արոնի՝ միջազգային հարաբերությունները բնութագրվում են պետությունների միջև ուժի կիրառման լայնորեն ճանաչված օրինականության բացակայությամբ։

Մարթա Լիզաբեթ Ֆելփսը մի քայլ առաջ է տանում Վեբերի գաղափարները՝ պնդելով, որ պետության կողմից մասնավոր դերակատարների օգտագործումը մնում է օրինական միայն այն դեպքում, եթե ռազմական պայմանագրային ծառայողները վերահսկվում են պետության կողմից:

«*Բռնության, խաղաղության և հակամարտությունների հանրագիտարանում*» Ջոն Ուայզմանը նշում է, որ բռնության մենաշնորհը պետությանը շնորհվում է այդ տարածքի բնակիչների կողմից՝ իրենց անձի և ունեցվածքի պաշտպանության դիմաց, որն իր հերթին պետություններին հարկադրանքի կարողություն և մարդկանց շահագործելու հնարավորություն է տալիս, օրինակ, հարկման միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնություն
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Պետություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կոնցեպտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայություն