Օմեպրազոլ

**Օմեպրազոլ**, վաճառքային անվանումներն են **Պրիլոսեկ** և **Լոսեկ,** դեղամիջոց, որն օգտագործվում է գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության, պեպտիկ խոցերի և Զոլինգեր-Էլլիսոնի համախտանիշի ժամանակ։ Այն նաև օգտագործվում է բարձր ռիսկի խմբի մարդկանց շրջանում վերին ստամոքսաղիքային արյունահոսությունը կանխելու համար։ Կարելի է ընդունել հաբի տեսքով կամ ներերակային։

Ընդհանուր կողմնակի ազդեցություններն են՝ սրտխառնոց, փսխում, գլխացավեր և մետեորիզմ։ Լուրջ կողմնակի ազդեցություններից են՝ Կլոստրիդիում դիֆիցիլեով հարուցված կոլիտ, թոքաբորբի բարձր ռիսկը, ոսկրային կոտրվածքների բարձր ռիսկը և ստամոքսի քաղցկեղի քողարկման պոտենցիալը:Հայտնի չէ այն անվտանգ է հղիության ընթացքում, թե ոչ։ Օմեպրազոլը պրոտոնային պոմպի արգելակիչ է և որպես այդպիսին ընկճում է ստամոքսում թթվի արտադրությունը։

Օմեպրազոլը հայտնագործվել է 1979 թվականին։ Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում է, առողջապահական համակարգում անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցներից են։ Այն մատչելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց։ Զարգացող աշխարհում 2014թ-ի գինը 0.01 ԱՄՆ դոլարից աճել է 0.07 ԱՄՆ դոլար մեկ դոզաի համար։ Միացյալ նահանգներում մեկ դեղահատի միջին արժեքն է 0.50 ԱՄՆ դոլար։

## Կիրառումը

Օմեպրազոլը կարող է օգտագործվել գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության (ԳԷՌՀ), պեպտիկ խոցերի, էրոզիվ էզոֆագիտի, Զոլինգեր էլիսոնի համախտանիշի և էոզինոֆիլային էզոֆագիտի դեպքում։

### Պեպտիկ խոցեր
Պեպտիկ խոցերը կարող են բուժվել օմեպրազոլով։ Հելիկոբակտեր պիլորին կարելի է բուժել կիրառելով հետևյալ եռյակի 7-14 օրյա համակցությունը՝ օմեպրազոլ, ամոքսիցիլին և կլարիթրոմիցին։ Պենիցիլլինի հանդեպ ալերգիա ունեցողների շրջանում ամոքսիցիլլինը կարող է փոխարինվել մետրոնիդազոլով։

## Բացասական հետևանքներ
Առնվազն 1% հիվանդների շրջանում ամենատարածված անբարենպաստ ազդեցություններն են՝
*Կենտրոնական նյարդային համակարգ՝ գլխացավ (7%), գլխապտույտ (2%)
*Շնչառական՝ վերին շնչուղիների ինֆեկցիա (2%), հազ (1%)
*Ստամոքսաղիքային՝ որովայնի ցավ (5%), լուծ(4%), սրտխառնոց (4%), փսխում (3%), մետեորիզմ (3%), թթվի հետհոսք (2%), փորկապություն (2%)
*Նյարդամկանային և կմախքային՝ մեջքի ցավ (1%), թուլություն (1%)
*Մաշկային՝ ցան (2%)

Անբարենպաստ ազդեցության հետ կապված այլ մտահոգություններ են՝
*Կլոստրիդիում դիֆիցիլեով կապակցված լուծի կրկնություն
*Օստեոպորոզով հարուցված կոտրվածքներ
*Հիպոմագնեմիա

Անհանգստություն է առաջացնում վիտամին B12-ի և երկաթի մալաբսորբցիան, սակայն հետևանքները կարծես թե աննշան են, հատկապես երբ ուղեկցվում է լրացուցիչ թերապիայով։

Սկսած նրանց ներդրումից, պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորները (ՊՊԻ, հատկապես օմեպրազոլը) նաև կապված են եղել սուր ինտերստիցիալ նեֆրիտի մի քանի դեպքերի հետ, երիկամների բորբոքումն է, որը հաճախ առաջանում է որպես դեղամիջոցի բացասական ռեակցիա։

ՊՊԻ-ների երկարաժամկետ օգտագործումը խիստ կապված է ստամոքսի հատակի գեղձերի բարորակ պոլիպների զարգացման հետ (որը տարբերվում է հատակի գեղձերի պոլիպոզից); այդ պոլիպները չեն առաջացնում քաղցկեղ և անցնում են երբ ՊՊԻ-ները դադարեցնում են։ ՊՊԻ օգտագործման և քաղցկեղի միջև որևէ կապ չի նկատվում, բայց օգտագործումը կարող է քողարկել ստամոքսի քաղցկեղը կամ այլ լուրջ խնդիր և բժիշկները պետք է զգույշ լինեն։

Կա վաղաժամկետ օգտագործման և թուլամտության միջև նախնական կապ, որը հետագա ուսումնասիրությունների կարիք ունի։

### Հղիություն և կրծքով կերակրում
Էպիդեմիոլոգիական տվյալները հղիության ընթացքում օմեպրազոլի մայրական օգտագործման հետևանքով խոշոր ծննդյան արատների բարձր ռիսկի մասին չեն խոսում։

Կլինիկական փորձարկումները խորապես չեն գնահատել կրծքով կերակրման հետ օմեպրազոլի օգտագործման հնարավոր հետևանքները։ Այնուամենայնիվ, օմեպրազոլի մոլեկուլի ֆարմակոկինետիկան խստորեն առաջարկում է կրծքով կերակրելիս օմեպրազոլ օգտագործելուց զգուշանալ՝

* Օմեպրազոլը ունի պլազմային սպիտակուցի կապման բարձր ցուցանիշ(95%), նշելով որ դեղամիջոցի այդ քիչ քանակությունը փոխանցվում է կրծքի կաթի հետ կերակրման ժամանակ։
* Օմեպրազոլը պետք է պաշտպանված լինի, քանի որ արագ է դեգրադացիայի ենթարկվում ստամոքսի թթվային միջավայրում։ Սա ենթադրում է, որ նորածնի կողմից ընդունված ազատ մոլեկուլների մեծ մասը, ամենայն հավանականությամբ, կլանվում է։

Նորմալ դոզաներով օմեպրազոլը, ամենայն հավանականությամբ, անվտանգ է կրծքով կերակրելիս։

## Փոխազդեցություններ
thumb|upright|Օմեպրազոլ Ակտավիս 20 մգ
Կարևոր դեղերի փոխազդեցությունները հազվադեպ են։ Այնուամենայնիվ, դեղամիջոցների ամենատարածված հիմնական խնդիրը հանդիսանում է օմեպրազոլի հետ միասին կլոպիդոգրելի նվազեցումը։ Չնայած դեռևս վիճահարույց է, դա կարող է մեծացնել ինսուլտի կամ ինֆարկտի ռիսկը մարդկանց մեջ կանխելու համար այդ իրադարձությունները։

Այս փոխազդեցությունը հնարավոր է, քանի որ օմեպրազոլը CYP2C19 և CYP3A4 ֆերմենտների արգելակիչ է։ Կլոպիդոգրելը ինակտիվ նախադեղ է, որը մասամբ կախված է CYP2C19-ից որպեսզի փոխակերպվի ակտիվ ձևի։ CYP2C19-ի արգելակումը կարող է արգելափակել կլոպիդոգրելի ակտիվացումը, ինչը կարող է նվազեցնել նրա ազդեցությունը։

Գրեթե բոլոր բենզոդիազեպինները մետաբոլիզվում են CYP3A4 և CYP2D6 ուղիներով, և այդ ֆերմենտների արգելակումը հանգեցնում է ավելի բարձր AUC (այսինքն տվյալ դոզայի ժամանակի ընդհանուր ազդեցությունը)։ CYP3A4-ից կախված դեղամիջոցների այլ օրինակներ, դրանց փոխակերպման համար, էսկիտալոպրամ, վարֆարին, օքսիկոդոն, տրամադոլ և օքսիմորֆոն։ Այս դեղերի կոնցենտրացիաները կարող են մեծանալ, եթե համատեղ օգտագործվեն օմեպրազոլի հետ։

Օմեպրազոլը նաև P-գլիկոպրոտեինի մրցակցային արգելակիչն է, ինչպես նաև այլ պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներ։

Ստամոքսի թթվայնությունից կախված (օրինակ կետոկոնազոլը կամ ատազանավիրը) դեղերը կարող են վատ ներծծվել, մինչդեռ թթվազգայուն հակաբիոտիկները (օրինակ էրիթրոմիցին, որը CYP3A4-ի շատ ուժեղ ինհիբիտոր է) կարող են ավելի մեծ քանակությամբ կլանվել, քան ստամոքսի նորմալ ալկալիական միջավայրում։

St. John's wort (*Hypericum perforatum*) և *[[Gingko biloba]]-ն* զգալիորեն նվազեցնում են օմեպրազոլի պլազմային կոնցենտրացիաները CYP3A4 և CYP2C19ինդուկցիայի միջոցով։

Պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորները ինչպիսին է օմեպրազոլը, հայտնաբերվել է,որ մեծացնում են մետոտրեքսատի պլազմային կոնցենտրացիաները։

## Ֆարմակոլոգիա
### Ազդեցության մեխանիզմ
Օմեպրազոլը ընտրողական և անդարձելի պրոտոնային պոմպի ինհիբիտոր է։ Այն ճնշում է ստամոքսում թթվի արտադրությունը H+/K+-ATP-ազաի սպեցիֆիկ ընկճումով, որը գտնվում է ստամոքսի պարիետալ բջիջների սեկրետոր մակերեսին։ Քանի որ այս ֆերմենտը հանդիսանում է թթվային (պրոտոն կամ H+) պոմպ, ստամոքսի լորձաթաղանթում օմեպրազոլը ընկճում է թթվարտադրության վերջին փուլը։

Օմեպրազոլը նաև ընկճում է ինչպես բազալ, այնպես էլ խթանված սեկրեցիան անկախ խթանումից։

Օմեպրազոլի ընկճող ազդեցությունը զարգանում է ընդունումից հետո 1 ժամվա ընթացքում։ առավելագույն ազդեցությունը հասունանում է 2 ժամվա ընթացքում։ Ընկճման տևողությունը մինչև 72 ժամ է։ Երբ օմեպրազոլը դադարեցվում է, ստամոքսում թթվի բազալ սեկրեցիայի ակտիվությունը վերականգնվում է 3-5 օր հետո։ Օմեպրազոլի ընկճող ազդեցությունը թթվարտադրության վրա կմեծանա 4 օր հետո կրկնակի դոզավորելով։

### Ֆարմակոկինետիկա
Օմեպրազոլի ներծծումը տեղի է ունենում բարակ աղիքում և սովորաբար ավարտվում է 3֊6 ժամվա ընթացքում։ Օմեպրազոլի կրկնակի դոզաներից հետո կենսամատչելիությունը կազմում է մոտ 60%։

Օմեպրազոլը, ինչպես նաև մնացած պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորները, ազդում են միայն ակտիվ պոմպերի վրա։ Այս պոմպերը խթանվում են ստամոքսում սննդի առկայության դեպքում։ Այդ պատճառով հիվանդներին խնդրում են խմել մեկ բաժակ ջրով, դատարկ ստամոքսին։ Բացի դրանից շատ աղբյուրներ խորհուրդ են տալիս օմեպրազոլի ընդունումից հետո առնվազն 30 րոպե հաց չուտել (առնվազն 60 րոպե օմեպրազոլի և նատրիումի բիկարբոնատի պրեպարատների համակցման դեպքում, օրինակ Զեգերիդ), թեև որոշ աղբյուրներ ասում են, որ դեղորայքի ընդունումից առաջ հաց ուտելը պարտադիր չէ։

Օմեպրազոլը լիովին կենսաձևափոխվում է լյարդում ցիտոքրոմ P450 համակարգով։ Նույնականացված մետաբոլիտներից են սուլֆոնը, սուլֆիդը և հիդրօքսի-օմեպրազոլը, որոնք թթվի արտադրության վրա զգալի ազդեցություն չեն թողնում։ Ներքին ընդունման դեպքում դեղաչափի մոտ 80%-ը մետաբոլիտների ձևով դուրս է գալիս մեզի հետ, մնացած մասը անցնում է կղանք լեղու միջոցով։

## Քիմիա
Օմեպրազոլը պարունակում է եռակողմ սուլֆինիլ խումբ, և ըստ այդմ կարող է հանդես գալ (*S*)- կամ (*R*)֊էնանտիոմերների ձևով։ օմեպրազոլը ռացեմատ է, երկուսի հավասար խառնուրդ։ Առպատային բջիջների անցուղիների թթվային պայմաններում երկու էնանտիոմերները վերածվում են խիրալ ձևի (սուլֆատային կամ սուլֆենամիդային կոնֆիգուրացիաներ), որոնք ֆոխազդում են պոմպի ցիստեինային խմբի հետ, դրանով իսկ կանխելով առպատային բջիջների ստամոքսահյութ արտադրելու ունակությունը։

ԱստրաԶենեկա ընկերությունը նաև զարգացրել է էզոմեպրազոլը (Նեքսիում), որն էուտոմեր է, բացառապես (*S*)-էնանտիոմեր, այլ ոչ թե ռացեմատ՝ ինչպես օմեպրազոլը։

Օմեպրազոլի ինակտիվ (*R*)-էնանտիոմերը դառնում է ակտիվ (*S*)-էնանտիոմեր, կրկնապատկելով ակտիվ ձևի կոնցենտրացիան։ Այդ խիրալ տեղաշարժը տեղի է ունենում ցիտոքրոմ P450 համակարգի CYP2C19 իզոֆերմենտի օգնությամբ, որը չի հայտնաբերվել հավասարապես բոլոր մարդկանց շրջանում։ Նրանց, ովքեր չեն կարող ընկալել դեղը, անվանում են «վատ մետաբոլիզողներ»։ Վատ մետաբոլիզմով ֆենոտիպի դեպքերը լայնորեն տարածված են պոպուլյացիաներում՝ 2,0-2,5% սևամորթ և սպիտակամորթ ամերիկացիների շրջանում, մինչև 20% ասիացիների մոտ։ Մի քանի ֆարմակոգենոմիկ ուսումնասիրություններ առաջարկել են այս դեղամիջոցով բուժումը հարմարեցնել CYP2C19 մետաբոլիկ կարգավիճակին։

### Դեղաչափում
Օմեպրազոլը արյան պլազմայում կամ շիճուկում կարող է որոշվել բուժման մոնիտոր հսկողության կամ թունավորումով հիվանդների ախտորոշման համար։ Օմեպրազոլի պլազմային կոնցենտրացիաները սովորաբար տատանվում են 0.2֊1.2 մգ/լ֊ի սահմաններոում՝ թերապևտիկ դոզաներով բուժվող հիվանդների մոտ, և 1֊6 մգ/լ սուր թունավորումով անձանց մոտ։ Էնանտիոմերիկ, ժամանակագրական մեթոդը առկա է որպեսզի էզոմեպրազոլը ռացեմիկ օմեպրազոլից տարբերենք։

## Պատմություն
Օմեպրազոլն առաջին անգամ վաճառվեց ԱՄՆ֊ում 1989թ․֊ին Աստրա ԱԲ(այժմ ԱստրաԶենեկա) ընկերության կողմից Լոսեկ վաճառքային անվան տակ։1990թ․֊ին ԱՄՆ֊ի Սննդի և Դեղերի Վարչության որոշմամբ Լոսեկը փոխվեց Պրիլոսեկի, որպեսզի խուսափեյին միզամուղ դեղամիջոց Լազիքսի(ֆուրոսեմիդ) հետ շփոթելուց։ Նոր անունն էլ առաջացրեց շփոթություն օմեպրազոլի (Պրիլոսեկ) և հակադեպրեսանտ ֆլյուոքսետինի (Պրոզակ) միջև։

Երբ Պրիլոսեկի ամերիկյան արտոնագիրն ավարտվեց 2001թ․֊ի ապրիլին, ԱստրաԶենեկան ներկայացրեց էզոմեպրազոլը (Նեքսիում)՝ որպես փոխարինող դեղամիջոզ։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Դոզավորման ձև

thumb|Բրիտանական արտադրության 10 մգ-անոց Օմեպրազոլ
Օմեպրազոլն առկա է հաբերի և պատիճների ձևով (պարունակում է օմեպրազոլ կամ օմեպրազոլ մագնեզիում), 10, 20, 40, 80մգ դոզաներով, ինչպես նաև որպես փոշի (օմեպրազոլ նատրիում) ներերակային ներարկման համար։ Օմեպրազոլի ներքին ընդունման ձևերի մեծամասնությունը պատված են աղիներում լուծվող թաղանթով, քանի որ դեղն ունի ստամոքսի թթվային միջավայրում արագ դեգրադացվելու հատկություն։ Ամենից հաճախ դրան հասնում են աղիներում լուծվող թաղանթով պատված պատիճների, դեղահաբերի պատրաստման ճանապարհով։ Բացթողումը հաստատված է ԱՄՆ֊ի ՖԴԱ֊ի կողմից։

Այն նաև հասանելի է ներարկումային ձևով (IV) Եվրոպայում, բայց ոչ ԱՄՆ-ում։ Ներարկումային փաթեթը իրենից ներկայացնում է կոմբինացված փաթեթ, կազմված սրվակից և առանձին սրվակիկներից վերականգնող լուծույթով։ Ամեն 10մլ-անոց սրվակը պարունակում է լիոֆիլացված փոշի սպիտակ կամ այլ գույնի, որի մեջ կա 42,6 մգ օմեպրազոլ նատրիում, ինչը համարժեք է 40 մգ օմեպրազոլին։

Օմեպրազոլը Մեծ Բրիտանիայում հասանելի է նաև որպես ներքին ընդունման կախույթ աղիներում լուծվող տաղանթով պատված հատիկների ձևով ինչպես չհաստատված ապրանք։ Ներքին ընդունման կախույթը առավելապես օգտագործվում է երեխաների համար, բայց կարող են օգտագործել նաև նրանք ովքեր կլլման դժվարություններ ունեն, կամ օգտվում սնուցման զոնդերից։

### Բրենդային անվանումներ
Օմեպրազոլի վաճառքային անվանումներից են Լոսեկ, Պրիլոսեկ, Զեգերիդ, Միրացիդ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օմեպրազոլ - Մեդեքս

Կատեգորիա:Պիրիդիններ
Կատեգորիա:Սուլֆօքսիդներ