open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հարեմի գավառ

**Հարեմի գավառ**, (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Իդլիբի մարզի 5 գավառներից մեկը։

Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի Հարեմ գավառի բնակչությունը կազմում է 175,482 մարդ։ Գավառի կենտրոնը համարվում է Հարեմ քաղաքը։

Հարեմի գավառը բաժանվում է 6 շրջանների՝
* Արմանազի շրջան (), կենտրոն՝ Արմանազ, բնակչություն՝ 27,267 մարդ
* Ալ-Դանայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Դանա, բնակչություն՝  60,058 մարդ
* Կուրկինայի շրջան (), կենտրոն՝ Քուրկինա, բնակչություն՝ 12,552 մարդ
* Հարեմի շրջան (), կենտրոն՝ Հարեմ, բնակչություն՝ 12,894 մարդ
* Սալկինի շրջան (), կենտրոն՝ Սալկին, բնակչություն՝ 47,939 մարդ
* Քաֆր Թախարիմի շրջան (), կենտրոն՝ Քաֆր Թախարիմ, բնակչություն՝ 14,772 մարդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարեմի գավառ
Մակուտիի հաղթողների ցանկ

## Մակուտիի հաղթողների ցանկ
** Մակուտիի հաղթողների ցուցակը** պարունակում է բոլոր ըմբիշներին, ով հաղթել է որևէ բասյո բարձրագույն լիգայում։ Մրցաշարերի ներկայիս անցկացման կարգը գործում է 1909 թ. հունիսից, և հաջորդող 50 տարիների ընթացքում վերածվել է ներկայիս՝ 6 բասյո տարվա կենտ ամիսներին։ Յուրաքանչյուր ըմբիշը անցկացնում է 15 գոտեմարտ մեկ մրցաշարի ընթացքում։ Հաղթանակ է տանում այն ըմբիշը, ով ունի լավագույն պարտություն-հաղթանակ հարաբերակցությունը։ Հավասար ցուցանիշների դեպքում անցկացվում է լրացուցիչ գոտեմարտ։

## 1958-ից (6 բասյո)

## 1909—1957

**Жирным** նշվածեն սումոտորիները, որոնք հաղթել են բոլոր մարտերը մրցաշարի ենթացքում։

## Ռեկորդակիրները հաղթանակներով

**Жирным** նշված են գործող սեկիտորիները.

Բացի Հակուհոից, գործող ըմբիշներից մոկուտիյում հաղթելեն նաև Հարումաֆուձի (6 հաղթանակ), Կյոկուտենհո и Կակուրյու (մեկական հաղթանակ).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սումո
Կատեգորիա:Ցանկեր:Սպորտ
Իննա Թումանյան

**Իննա Սուրենի Թումանյան** (Ինեսա Թումանյան, Իննա Թումանյանց) (սեպտեմբերի 10, 1929, Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ - հունվարի 10, 2005, Մոսկվա, ՌԴ), խորհրդային հայ ռեժիսոր, սցենարիստ, ՌԴ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2000), ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Իննա Թումանյանը ծնվել է 1929 թվականին Մոսկվայում։ 1952 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը, իսկ 1962 թվականին՝ ՎԳԻԿ-ի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը (Գրիգորի Ռոշալի արվեստանոցը)։ Նրա գրեթե ողջ ստեղծագործական ուղին կապված է Գորկու անվան մանկապատանեկան ֆիլմերի կինոստուդիայի հետ։ Առաջին ֆիլմը նկարահանել է 37 տարեկան հասակում։

Իննա Թումանյանը առաջին ոչ պետական «Զոդիակ» կինոստուդիայի ղեկավարն էր, որտեղից ծնունդ են առել ժամանակակից ռուսական կինեմատոգրաֆի շատ ռեժիսորներ և պրոդյուսերներ։

Մահացել է 2005 թվականին։ Թաղված է Մոսկվայի Տրոեկուրովսկի գերեզմանոցում։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

### Դերերը կինոյում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1929 ծնունդներ
Կատեգորիա:2005 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հունվարի 10 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Հայ կին կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ալ-Բարիկիա

**Ալ-Բարիկիա** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության Տարտուսի մարզում։ Հանդիսանում է Բանիասի գավառի 7 շրջաններից մեկի՝ Ալ-Բարիկիայի շրջանի կենտրոնը։

## Աշխարհագրական դիրք
Ալ-Բարիկիան գտնվում է ծովի մակերևույթից 425 մետր բարձրության վրա, շրջապատված է անտառապատ լեռներով։ Նրանից արևմուտք Տարտուս քաղաքն է, արևելք՝ Հոմսը։ Սիրիական մայրաքաղաքից Դամասկոսից հեռու է մոտ 220 կմ։

## Բնակչություն
2004 թվականի դրությամբ շրջանում ապրում էր 7 336 մարդ։

## Տրանսպորտ
Ամենամոտ քաղաքացիական օդանավակայանը Լաթակիայի միջազգային օդանավակայան է (Բաշշար ալ-Ասադի անվան) է, որը գտնվում է Լաթակիա քաղաքում։ Մոտ է երկաթուղուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սաֆիթայի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Գոյատևման պայքարի քառուղիներում

**Գոյատևման պայքարի քառուղիներում**, Ստեփան Պողոսյանի աշխատությունը 1915 թվականի հայոց ցեղասպանության մասին։

## Բովանդակություն
Աշխատության մեջ համառոտակի բնութագրվում է սուլթանական և երիտթուրքական կառավարությունների հայահալած ու հայաջինջ քաղաքականությունը։ Մերկացվում են արևմտահայերի ցեղասպանությունը ժխտող պատմության կեղծարարները։ Բերվում են Իթթիհադի ոճրագործ քաղաքականությունն անարգելի սյունին գամող համաշխարհային առաջադեմ հասարակության ներկայացուցիչների կարծիքները։

## Մեջբերումներ գրքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1988 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Նախանշաններ (ֆիլմ)

**Նախանշաններ** (), ռեժիսոր Ալեքս Պրոյասի նկարահանած գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ։ Չնայած իրադարձությունները տեղի են ունենում Բոսթոնում, ֆիլմը նկարահանվել է Ավստրալիայի Մելբուռն քաղաքում։ Ֆիլմի կարգախոսը՝ «Ի՞նչ կլինի, երբ թվերն ավարտվեն»։ Համաշխարհային պրեմիերան կայացավ 2009 թվականի մարտի 19-ին։

## Սյուժե
1959 թվականին կրտսեր դպրոցի բացման առիթով բոլոր սովորողները պետք է նկարեն ապագան իրենց պատկերացումով, որից հետո նկարը պետք է թաքցվի ժամանակի կապսուլայում՝ 50 տարի։ Լուսինդա անունով մի աղջկա չեն թողնում ավարտել իր նկարը, որը իրենից ներկայացնում էր խառը թվերի կույտ։ Նա անհետանում է բացման արարողությունից հետո։ Ավելի ուշ ուսուցչուհին գտնում է նրան մարզադահլիճի նկուղում՝ մատներով փայտյա դռան վրա թվեր գրելով։ Նա աղաչում էր, որ դադարեցնեն այդ շշնջոցը։

50 տարի հետո նկարներով բեռնարկղը բացում են, թվերով թերթիկը հայտնվում է մի փոքրիկ տղայի՝ Կալիբի ձեռքերում։ Նա աստղաֆիզիկոս և պրոֆեսոր Ջոն Կեստլերի տղան էր։ Տեսնելով Լուսինդայի անհասկանալի թվերի կույտը Ջոնը հանկարծակի նկատում է, որ թվերը ցույց են տալիս հստակ տարեթվեր և մարդկանց զոհերի թիվը տարբեր դժբախտ պատահարներում, տեղի ունեցած վերջին 50 տարվա ընթացքում։ Որոնցից մեկում էլ մահացել է իր կինը։ Նա ենթադրում է, որ Լուսիի գրածը հենց այնպես չի հայտնվել Կալիբի մոտ...

## Գլխավոր դերերում
* Ջոն Կեստլեր - Նիկոլաս Քեյջ
* Դայանա Ուեիլենդ (Լուսինդայի դուստրը)- Ռոուս Բըրն
* Կալիբ Կեստլեր - Չանդլեր Կենտերբերի
* Լուսինդա Էմբրի - Լառա Ռոբինսոն
* Գրեյս Կեստլեր (Ջոնի քույրը) - Նադյա Տաունսենդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «Նախանշաններ»  - ֆիլմի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ալեքս Պրոյասի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր այլմոլորակայինների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ապոկալիպսիսի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Մասաչուսեթսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2009 թվականին
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1959 թվականին
Դվեյր Ռիսլան

**Դվեյր Ռիսլան** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Հանդիսանում է Տարտուսի մարզի Դուռեյքիշի գավառի համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Տարտուսից 50 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է անտառապատ լեռներում, ունի գեղեցիկ բնություն։ Տեղակայված է ծովի մակարդակից 464 մետր բարձրության վրա։ Ամենամոտ բնակավայրերն են արևմուտքում՝ Բեյթ Մուսալամ, Ալ-Դայրունա և Խիրբաթ Շատի, հյուսիսում՝ Բեյթ Ռաքատա և Հայլա, արևելքում՝ Բամաննա, հարավում՝ Բրիխիյա և Դայրունա։

## Բնակչություն
2004 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով՝ Դվեյր Ռիսլանում բնակվում էր 5000 մարդ, իսկ համանուն շրջանի բնակչութունի շրջակա 13 գյուղերով և ավաներով կազմում է 13,704 մարդ, քաղաքի գերակշիռ մասը՝ ալավիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դուռեյքիշի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Սիրիայի օդանավակայանների ցանկ

thumb|200px|օդանավակայանները քարտեզի վրա
**Սիրիայի օդանավակայանների ցանկ**, Միջին Արևելքի երկրներից մեկի՝ Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում գտնվող օդանավակայանների ցանկ։

Սիրիան սահմանակցում է Լիբանանին ու Միջերկրական ծովին արևմուտքում, Թուրքիային հյուսիսում, Իրաքին արևելքում, Հորդանանին՝ հարավում և Իսրայելին՝ հարավ-արևմուտքում։ Մայրաքաղաքն է մոտ 2 միլիոն բնակիչ ունեցող Դամասկոս քաղաքը։

## Օդանավակայաններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Airports in Syria  World Aero Data
* Syrian Arab Air Force Global Security
* Syrian Arab Air Force  Scramble

Կատեգորիա:Սիրիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Սիրիա
Կատեգորիա:Ցանկեր:Տրանսպորտ
Ջունեյնեթ Ռիսլան

**Ջունեյնեթ Ռիսլան** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Հանդիսանում է Տարտուսի մարզի Դուռեյքիշի գավառի համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը հայտնի է իր հանքային ջրերի աղբյուրներով, որոնք գտնվում են քաղաքի հարավային մասում։

## Բնակչություն
2004 թվականի տվյալներով՝ Ջունեյնեթ Ռիսլանում բնակվում էր 9846 մարդ, որոնց գերակշիռ մասը՝ ալավիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դուռեյքիշի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Սարգիս Սաֆարյան (այլ կիրառումներ)

**Սարգիս Սաֆարյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Սարգիս Սաֆարյան (1699-1773), հայ արքեպիսկոպոս։
* Սարգիս Սաֆարյան (նկարիչ) (1898 - 1975), նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ։
Վահե Ահարոնյան (դաշնակահար)

**Վահե Գրիգորի Ահարոնյան** (), հայ դաշնակահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1974)։

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Գրիգոր Ահարոնյանի որդին է։

## Կենսագրություն
Վահե Ահարոնյանը ծնվել է Սոֆիայում։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ 1957 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։ 1960-1994 թվականներին դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում, 1987 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1987-1994 թվականներին` ամբիոնի վարիչ։ Դասավանդել է նաև Վանաձորի, Երևանի երաժշտական ուսումնարաններում, դպրոցներում։

Համագործակցել է դիրիժորներ Դ. Խանջյանի, Գ. Օբերֆրանկի (Հունգարիա), մենակատարներ Ժան Տեր-Մերկերյանի, Սվետլանա Նավասարդյանի, Վ. Մոկացյանի, Ն. Նովիկի, Ռ. Խարաջանյանի և այլոց հետ։ Նվագացանկում` եվրոպական, հայկական դասական և ժամանակակից կոմպոզիտորների երկեր են եղել։

## Պարգևներ
* Հայաստանի երիտասարդների 1-ին փառատոնի ոսկե մեդալակիր
* Մոսկվայի Համամիութենական մրցույթի դափնեկիր, 1957 
* Բաքվի Անդրկովկասյան մրցույթի դափնեկիր, 1960 
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1974

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Զարիշատի լեռնաշղթա

**Զարիշատի լեռներ**, *Զարիշատ, Չալդիր, Չալդիրի լեռներ, Չըլդըր, Չլդըր, Չլդըրի լեռներ, Չլտրի լեռներ*, լեռներ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի բարձրավանդակի հյուսիսային սահմանագլխին։ Սկսվում են Ջավախքի լեռների Աչքասար գագաթից և Հայաստանի և Վրաստանի սահմանով ձգվում է արևմուտք, Արդահանի դաշտի արևելյան մասով։ Երկարությունը 40 կմ է, Հայաստանի տարածքում՝ 22 կմ։ Առավելագույն բարձրությունը Խորձիան լեռն է՝ 3192 մ (Թուրքիայի տարածքում), Հայաստանի տարածքում Զարիշատ լեռը՝ 2982 մ։ Կազմված Է նորագույն հրաբխային գոյացումներից։ Կլիման չափավոր ցամաքային է, տարածված են լեռնային մարգագետինները։ Ջրբաժան Է Կուրի վերին հոսանքի և Կարսի գետի միջև։ Զարիշատի մոտ է Ծովակ լիճը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Զարիշատ (լեռ)

**Զարիշատ** (), լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզի և Վրաստանի սահմանագլխին, համանուն լեռներում, Եղնաջուր գյուղից 7,5 կմ հյուսիս–արևմուտք։ Բարձրությունը 2982 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնագագաթներ
Նիգատուն (գետ)

**Նիգատուն**, *Ղալաշա*, գետ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արագած լեռան լանջերից և Սաղմոսավան գյուղից 1 կմ հարավ աջից միախառնվում Քասախ գետին։ Երկարությունը 12 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քասաղ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Ալ-Ռակկայի գավառ

**Ալ-Ռակկայի գավառ** (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Ռակկայի մարզի 3 գավառներից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Ալ-Ռակկա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառը ունի 506 306 բնակչություն։

Ալ-Ռակկայի գավառը բաղկացած է 4 շրջաններից՝
* Ալ-Ռակկայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Ռակկա, բնակչություն 338,773
* Ալ-Սաբխայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Սաբխա, բնակչություն 18,106
* Ալ-Քարամայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Քարամա, բնակչություն 74,429
* Մաադանի շրջան (), կենտրոն՝ Մաադան, բնակչություն 42,652

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալ-Ռակկայի գավառ
Վանես Մարտիրոսյան

**Վանես Նորիկի Մարտիրոսյան** (, ), ամերիկահայ պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։

Եղել է WBC վարկածով առաջին միջինքաշային չեմպիոն։

Ծնվել է Աբովյան քաղաքում` նախկին բռնցքամարտիկ Նորիկ Մարտիրոսյանի ընտանիքում։ Չորս տարեկանում ընտանյոք հանդերձ տեղափոխվել է Գլենդել (Կալիֆոռնիա նահանգ)։

2004 թվականին, 18 տարեկան հասակում, ներկայացրել է ԱՄՆ սիրողական բռնցքամարտի հավաքականը Աթենքի ամառային օլիմպիական խաղերում։ Օլիմպիական խաղերից հետո Մարտիրոսյանը պրոֆեսիոնալ մարզական պայմանագիր է կնքում «Top Rank» պրոմոտերական ընկերության հետ։ Մարզիչ Ֆրեդդի Ռոաչայի ղեկավարությամբ Մարտիրոսյանը մասնագիտական նորամուտի ժամանակ պարտության է մատնել մեքսիկացի բռնցքամարտիկ Ջեսսի Օրտային՝ սկիզբ դնելով 32-0 անընդմեջ հաղթանակների շարանին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Էջը Boxrec.com կայքում 
* Էջը Սպորտս-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:Աբովյան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Նորակերտ (գետ)

**Նորակերտ**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռներից և Նորակերտ գյուղից 1,5 կմ հյուսիս–արևելք թափվում Մասրիկի ջրանցքը։ Երկարությունը 13 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մասրիկ գետի վտակներ
Մաարրաթ ալ-Նումանի գավառ

**Մաարրաթ ալ-Նումանի գավառ**, (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Իդլիբի մարզի 5 գավառներից մեկը։

Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի Մաարրաթ ալ-Նումանի գավառի բնակչությունը կազմում է 372,960 մարդ։ Գավառի կենտրոնը համարվում է Մաարրաթ ալ-Նուման քաղաքը։

Մաարրաթ ալ-Նումանի գավառը բաժանվում է 6 շրջանների՝
* Ալ-Թամանաայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Թամանաա, բնակչություն՝ 29,114 մարդ
* Խան Շեյխունի շրջան (), կենտրոն՝ Խան Շեյխուն, բնակչություն՝ 34,371 մարդ
* Հիշի շրջան (), կենտրոն՝ Հիշ, բնակչություն՝ 41,231 մարդ
* Մաարրաթ ալ-Նումանի շրջան (), կենտրոն՝ Մաարրաթ ալ-Նուման, բնակչություն՝ 149,834 մարդ
* Սինջարի շրջան (), կենտրոն՝ Սինջար, բնակչություն՝ 33,721 մարդ
* Քաֆր Նաբլի շրջան (), կենտրոն՝ Քաֆր Նաբլ, բնակչություն՝ 67,460 մարդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաարրաթ ալ-Նումանի գավառ
Ջիսր ալ-Շուղուրի գավառ

**Ջիսր ալ-Շուղուրի գավառ**, (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Իդլիբի մարզի 5 գավառներից մեկը։

Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի Ջիսր ալ-Շուղուրի գավառի բնակչությունը կազմում է 150,052 մարդ։ Գավառի կենտրոնը համարվում է Ջիսր ալ-Շուղուր քաղաքը։

Ջիսր ալ-Շուղուրի գավառը բաժանվում է 4 շրջանների՝
* Ջիսր ալ-Շուղուրի շրջան (), կենտրոն՝ Ջիսր ալ-Շուղուր, բնակչություն՝ 89,028 մարդ
* Բիդամայի շրջան (), կենտրոն՝ Բիդամա, բնակչություն՝  18,501 մարդ
* Դարքուշի շրջան (), կենտրոն՝ Դարքուշ, բնակչություն՝ 23,022 մարդ
* Ալ-Ջանուդիայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Ջանուդիա, բնակչություն՝ 19,642 մարդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջիսր ալ-Շուղուրի գավառ
Ալ-Սաուրայի գավառ

**Ալ-Սաուրայի գավառ** կամ **ալ-Տաբակայի գավառ** (, ), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Ռակկայի մարզի 3 գավառներից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Ալ-Սաուրա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառը ունի 159,840 բնակչություն։

Ալ-Սաուրայի** **գավառը բաղկացած է 3 շրջաններից՝
* Ալ-Սաուրայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Սաուրա, բնակչություն 69,425
* Ալ-Մանսուրայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Մանսուրա, բնակչություն 58,727
* Ալ-Ջառնիայի շրջան (), կենտրոն՝ Ալ-Ջառնիա, բնակչություն 31,688

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալ-Սաուրայի գավառ
Նորաշեն (գետ)

**Նորաշեն**, գետ Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Վիրահայոց լեռների արևմտյան մասից և Տաշիր քաղաքի մոտ ձախից միախառնվում Տաշիր գետին։ Երկարությունը 12 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Տաշիր գետի վտակներ
Թել Աբյադի գավառ

**Թել Աբյադի գավառ** ()՝ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Ռակկայի մարզի 3 գավառներից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Թել Աբյադ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառը ունի 129,714 բնակչություն։

Թել Աբյադի գավառը բաղկացած է 3 շրջաններից՝
* Թել Աբյադի շրջան (), կենտրոն՝ Թել Աբյադ, բնակչություն 44,671
* Սուլուքի շրջան  (), կենտրոն՝ Սուլուք, բնակչություն 44,131
* Այն Իսայի շրջան (), կենտրոն՝ Այն Իսա, բնակչություն 40,912

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թել Աբյադի գավառ
Նորաշեն (գետակ)

**Նորաշեն**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Շնագայլ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Հեղհեղուտի լեռնանցքից արևմուտք և Սարալանջ գյուղից 5 կմ հյուսիս–արևելք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը 9 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շնագայլ գետի վտակներ
Շնորհակալությո՜ւն, հայրի՛կ (ֆիլմ)

**«Շնորհակալություն, հայրիկ»** (), 2014 թվականին «Թիմ պրոդաքշն» ընկերության և Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի նկարահանած հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը հայկական արմատներով Ամերիկայում բնակվող Վիրջի (Վերժինե) անունով մի աղջկա մասին է, ով ծանոթանալով հոր կտակի հետ՝ տեղափոխվում է Հայաստան։ Կտակում ասվում է, որ հայրը 50 միլիոն դոլար է կտակել աղջկան, սակայն ժառանգությունը կստանա այն դեպքում, երբ Հայաստանում կամուսնանա Բարգևոս անունով հայ տղամարդու հետ։ Վերժինեն այնպես է սիրահարվում Հայաստանին, որ որոշում է տեղափոխվել և մնալ հայրենիքում։

## Դերերում
* Վերժինե՝ Քրիստա Մարիա Դոնարգո
* Բարգևոս՝ Միքայել Պողոսյան
* Վիգեն Ստեփանյան
* Լևոն Հարությունյան
* Աշոտ Տեր-Մաթևոսյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Շնորհակալություն, հայրիկ» 

Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հրաչյա Քեշիշյանի ֆիլմեր
Անտոն Գամպուրյան

**Անտոն Գամպուրյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1886 թվականին Կոստանդնուպոլսի Գաղատիա (Կալկաթա) թաղամասում։ Ավարտել է Գաղատիա թաղամասի ֆրանսիական, Կադըգյուղ թաղամասի Մխիթարյան և Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանները։ Ավարտել է Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքի բժշկական համալսարանը։ Վերադարձել է Կ. Պոլիս։

1914-18 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժշկապետ ծառայել՝ հարյուրապետի աստիճանով։ Պատերազմի ընթացքում գերի է ընկել անգլիացիների ձեռքը և 13 ամիս Եգիպտոսում անցկացրել բանտարկության մեջ։ 1918 թվականին՝ պատերազմն ավարտվելուց հետո, վերադարձել է Թուրքիա և նշանակվել Կ. Պոլսի կաթոլիկ հայերի Սբ. Հակոբ հիվանդանոցի բժշկապետ։ 1922 թվականին տեղափոխվել է Հունգարիա և հաստատվել Բուդապեշտ մայրաքաղաքում։ 1938 թվականին նրա բնակության հասցեն էր՝ Graf Tisaza utca 12, Budapest (Hongrie)։

## Աղբյուրներ
* 

## Գրականություն
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Հայկ Գամպուրյան

**Հայկ Գամպուրյան** (), հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1888 թվականին Կարինի նահանգի Երզնկայի գավառի կենտրոն Երզնկա քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Երզնկայի ազգային վարժարանում։ 1906 թ. մեկնել է Զմյուռնիա և քարափից ուղղակի բանտ առաջնորդվել։ Մեկ ամիս բանտում մնալուց հետո աքսորվել է Տրապիզոն։ 1907 թվականին մեկնել է Կ. Պո­լիս։ 1908-11 թվականներին սովորել է դեղագործական համալսարանում։

1911 թ. Բրուսա քաղաքի մոտակա Մխալիճ գյուղում բացել է սեփական դեղատուն։ Իտալա-թուրքական (1911) և Բալկանյան (1912-1913) պատերազմների ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական դեղագործի առաջին տեղակալ ծառայել։

1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ աքսորվել է, սակայն մի կերպ կարողացել է ապաստանել Կուտինայում և մի քանի ամիս ձրի աշխատել տեղի հիվանդանոցում։ Այնուհետև մեկնել է Կ. Պոլիս և ծառայության անցել օսմանյան բանակում։ Երեք ամիս ծառայելով՝ վերապատրաստվել է Կ. Պոլսի Գյուլխանեի հիվանդանոցում։ Այնուհետև, որպես թնդանոթաձիգների բժիշկ, բանակի հետ ուղարկվել է Բաղդադի ռազմաճակատ։ 1918 թվականի վերջերը ծառայել է Մուսուլ քաղաքի զինվորական հիվանդանոցում։ Ծառայության ընթացքում նյութապես և բարոյապես օգնել է հայ գաղթականներին։ Այնուհետև ապաստանել է Բաղդադում և անգլիական քաղաքային հիվանդանոցում (Civil Hospital) դեղագործ աշխատել։ Հետագայում վերադարձել է Կ. Պոլիս և մեկնել Փարիզ։
1921 թ. Բրուսայում` Քիրմասլում բացել է սեփական դեղատուն։ 1922 թ. տեղափոխվել է Հունաստան, հաստատվել Դրամա քաղաքում և բացել սեփական դեղատուն։ 1938 թվականին նրա հասցեն էր` Pharmacie H. Kambourian, Megas Alexandros, Drama (Grece)։

## Գրականություն
*Պոտուրեան Մկրտիչ., Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Քյունցինգ

**Քյունցինգ** (), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։

Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դեգենդորֆ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 3123 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 40,40 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *09 2 71 128*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Խորեն Գալընյան

**Խորեն Գալընյան (Գալինյան)** (մոտ 1880, Խարբերդ, Խարբերդի նահանգ - ?), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1880 թվականին Խարբերդ նահանգի կենտրոն Խարբերդ քաղաքում՝ պատվելիի ընտանիքում։ Թուրքերը հորն սպանել են Խարբերդի իր տան տանիքում, իսկ մորը՝ Բամբիշ Ալմաստին և մանուկ Խորենին տարել և թուրքացրել են՝ վերջինիս տալով Խայրուլլա անունը։ Մայրն իր խնայած 60 ոսկին տվել է որդու բժշկական կրթության համար։ 1904 թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Խարբերդի թուրքերի շրջանում եղել է հարգված բժիշկ Խայրուլլա։ Օսմանյան բանակում զինվորական բժիշկ և դեղագործ է ծառայել։ Պաշտոնի բերումով շրջել է Արևմտյան Հայաստանի բոլոր նահանգներում։

1915 թվականին իրենց բնօրրաններից տեղահանված հայ գաղթականների հետ հասել է մինչև Դեյր-էլ-Զոր, որտեղ տեսել է, թե ինչպես շատերին հերթի են կանգնեցրել և մորթել։ Աքսորյալները դիմել են բժշկի օգնությանը, և նա իր ուժերի ներած չափով գաղտնի կերպով օգնել է նրանց ու ազատել յաթաղանից։ Խարբերդում թուրքերը
նրա վրա պահակ են դրել, որ նա հայերին բժշկական օգնություն չցուցաբերի։ Սակայն, այնուամենայնիվ, հնարավորության դեպքում միշտ և ամենատարբեր հարցերում օգնել է ազգակիցներին։ Հետագայում, զգալով իր գլխին կուտակվող մութ ամպերը, իր ընտանիքի բեռները գաղտնի ճանապարհով ուղարկել է Հալեպ և մի օր էլ վերադառնալով Կ. Պոլ­սից, հավաքել է ընտանիքը ու ծածուկ հեռացել Խարբերդից։ Այդպես գաղթելով՝ հասել են Տիգրանակերտ (Դիարբեքիր), Մար­դին, Հալեպ, Բեյրութ, Եգիպտոս։

1948 թվականին ընտանիքով հայրենադարձվել է Խորհր­դա­յին Հա­յաստան։

## Հիշատակում
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
* Սվազլյան Վերժինե, Հայոց ցեղասպանություն։ Ականատես վերապրողների վկայություններ, Երևան, 2000։

## Աղբյուրներ
* 
* Վերոբերյալը բանահավաք Վերժինե Սվազլյանին պատմել է բժիշկ Խորենի որդի Ռոբեր Գալընյանը (ծնված 1912 թ., Խարբերդում)։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Ալ-Սաֆիրա

**Ալ-Սաֆիրա** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հյուսիսարևմտյան մասում՝ Հալեպի մարզի Ալ-Սաֆիրայի գավառում։ Համանուն շրջանի կենտրոնն է։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Հալեպի մարզի հյուսիսարևմտյան հատվածում՝ Սիրիական անապատի արևմտյան ծայրին՝ Ալ-Ջաբուլ լճից արևմուտք։ Ծովի մակարդակից բացարձակ բարձրությունը կազմում է 348 մ։

Ալ-Սաֆիրան տեղակայված է մարզկենտրոն Հալեպ քաղաքից մոտավորապես 20 կմ դեպի հարավ-արևելք և երկրի մայրաքաղաք Դամասկոսից 295 կմ դեպի հյուսիս-հյուսիս-արևելք։ Ամենամոտ քաղաքացիական օդանավակայանը Հալեպի միջազգային օդանավակայանն է, որ գտնվում է Հալեպ քաղաքում։

## Ժողովրդագրությունը
1981 թվականին անցկացված մարդահամարի համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմել է 21 197 մարդ։

Քաղաքի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների՝

## Պատմություն
Նախաիսլամական ժամանակաշրջանում քաղաքը հայտնի է Սիպրի (*Sipri*) անվամբ։ Որոշ պատմաբաններ ենթադրում են, որ Սիպրի անվանումն առաջացել է աքադերեն «պղինձ» բառից։ Դա կարող է նշանակել, որ նախկինում Սաֆիրան եղել է պղնձի արդյունահանման ու առևտրի կենտրոն։ Քաղաքը հայտնի է եղել նաև որպես աղահանման կենտրոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ալ-Սաֆիրայի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Անվերջ ձգվող դասամիջոց

**«Անվերջ ձգվող դասամիջոց»՝** 1996 թվականին նկարահանված հայկական վավերագրական ֆիլմ Արցախյան ազատամարտի մասին։

## Սյուժե
Արցախյան ազատագրական պայքարի սկզբում Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ջոկատների շարքում կռվում էին 13-18 տարեկան ազատամարտիկ պատանիներ, որոնց տներն ու դպրոցները ադրբեջանցիները վերածել էին ավերակների։ Պատերազմի ահազանգը լսելուն պես նրանք դպրոցից անմիջապես մեկնում են ռազմաճակատ՝ կռվելով Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ջոկատների շարքում։ Նրանցից շատերը զոհվում են՝ չհասցնելով նույնիսկ սիրահարվել, վայելել կյանքը։

«Անվերջ ձգվող դասամիջոցը» ֆիլմը Վրեժ Պետրոսյանը նկարել է 1993-1995 թթ. ընթացքում։

## Մրցանակներ
* Համահայկական «Վահագնի» կինոմրցանակաբաշխության «Լավագույն վավերագրական ֆիլմ» մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1996 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ավետ Տերտերյանի
Տիգրան Գասապյան (բժիշկ)

**Տիգրան Պետրոսի Գասապյան** (մոտ 1883, Կընջըլար գյուղ - 1915), հայ բժիշկ, բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Տիգրան Գասապյանը ծնվել է հավանաբար 1883 թվականին, Բրուսայի նահանգի Նիկոմիդիայի գավառակի Գեյվեի շրջանի Կընջըլար գյուղում։

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի ազգային վարժարանում։ 1908 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1908-1914 թվականներին Տիգրանակերտի կենտրոնական հիվանդանոցի բժիշկ է աշխատել։ Եղել է բանաստեղծ և գրել գողտրիկ ոտանավորներ։ Հոդվածներով թղթակցել է հայկական թերթերին և հանդեսներին։

1914 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմն սկսելուց հետո զորակոչվել է օսմանյան բանակ, ուղարկվել Գալիցիայի ռազմաճակատ և ծառայել 11-րդ զորագնդի 2-րդ վաշտի զինվորական բժիշկ։

1915 թվականին սեպտեմբերի 3-ին կամ դեկտեմբերի 27-ին, Գալիցիայի ռազմաճակատում զոհվել է կամ Տիգրանակերտում մահացել է ժանտախտից՝ մոտ 32 տարեկանում։

Հետագայում նրա այրին՝ բժշկուհի Օֆելյան, իր երկու դուստրերով բնակություն է հաստատել Լոս Ան­ջե­լե­սում։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
* Կարոյեա ն Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1883 ծնունդներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Տիգրան Գասապյան

**Տիգրան Ա. Գասապյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Տիգրանակերտ քաղաքում, հայ առաքելական ընտանիքում։ 1912 թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական բաժինը։

1912 թվականին մեկնել է Ուր­ֆա և աշխատել Գերմանական հիվանդանոցում։

1914 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և ծառայել որպես զինվորական բժիշկ։

1915 թվականին սպանվել է Կա­րի­նում զինվորական ծառայության ընթացքում։

## Գրականություն
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Զարեհ Թահմազ

**Զարեհ Թահմազ** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1881 թվականին Նիկոմիդիայում (Իզմիթ)։ Նախակրթությունը ստացել է Պարտիզակի Ներսեսյան-Շուշանյան
տիպար կրթարանում։ Ավարտել է Կ. Պոլսի Պեպեքի Ռոպերթ քոլեջը։ 1905 թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Հետագայում Անգլիայում և Ֆրանսիայում կատարելագործվել է մասնագիտության մեջ։

1914-18 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի 5 տարիների ընթացքում, բժիշկ-հարյուրապետի տիտղոսով ծառայել է օսմանյան բանակում։ 1915 թ. ապրիլին արգելափակվել է Կ. Պոլսի կենտրոնական՝ Այաշի բանտում, որտեղից աքսորվել է Չանղըրը։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա՝ բուժաշխատողների շարքում։ Վերապրել է և շարունակել Կ. Պոլսում աշխատել ընդհանուր, ներքին հիվանդությունների, կանանց հիվանդությունների բժիշկ, մանկաբարձ և այլն։ Ունեցել է իր դարմանատունները Ադաբազարում (8 տարի), ապա Գատըգյուղում։

Մահացել է 1952 թվականին Կ. Պոլսում։

## Գրականություն
* Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Իսթանպուլ, 1975։
* Ավագյան Կարինե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երևան, 2002։
* Ավագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Հովհաննես Գասապյան

**Հովհաննես Գրիգորի Գասապյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Գասապյանը ծնվել է մոտ 1880 թվականին, Սե­բաս­տի­ա­յի նա­հան­գի Սե­բաս­տի­ա­յի գա­վա­ռի Ակն գավառակի կենտրոն Ակն քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։

1903 թվականին ավարտել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Հաստատվել է Սամսոն նավահանգստային քաղաքում և բժիշկ աշխատել։

1914 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և ծառայել 10-րդ զորաբաժնի ամրությունների վաշտի զինվորական բժիշկ։

1915 թվականի փետր­վա­րի 27-ին սպանվել է կամ մահացել ժանտախտից՝ մոտ 35 տարեկանում։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Պարսամեան Մկրտիչ, Ակնեւակնցիք, Փարիզ, 1952։
* Խաչատրյան Լ., Բաբլումյան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Ե., 2004։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, , 01-11-2012

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Էվալդ Լիդեն

**Լիդեն (Liden) Էդվալդ** (շվեդերեն՝ **Evald Lidén**, ), շվեդ արևելագետ-հայագետ, հնդեվրոպաբան։

Հայերենի հատկապես ստուգաբանությանը և հնչյունաբանությանն է անդրադարձել «Հետազոտություններ հին հնդկական և համեմատական լեզվաբանության պատմության վերաբերյալ» (1897), «Հայկական հետազոտություններ» (1906), «Մի ներդրում հայերենի հնչյունաբանության մեջ» (1911) և այլ ուսումնասիրություններում։ Լիդեն հայերենի բառերը ստուգաբանելով նաև հյուսիսային լեզուների (շվեդերեն, դանիերեն, նորվեգերեն, իսլանդերեն) համեմատությամբ՝ առանձնակի ծառայություն մատուցել հայագիտությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ հայագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ արևելագետներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդ բանասերներ
Էդուարդ Թաշճյան

**Էդուարդ Խաչատուրի Թաշճյան** (1880, Մեզիրե, Խարբերդի նահանգ - 1915, Մեզիրե), հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1880 թվականին Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գավառի Մեզիրե քաղաքում։ Դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական դեղագործ ծառայել։ 1915 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին օսմանյան կառավարությունը Խարբերդում և Մեզիրեում իրականացրել է բազմաթիվ հայ մտավորականների ձերբակալություններ։ Թուրք ոստիկանները նրանց շղթայակապ տարել են փողոցներով ու շուկաներով, և գազազած թուրք ամբոխը նրանց վրա քարեր է նետել, հարվածել, ծեծել։ Բոլորին արգելափակել են Մեզիրեի բանտում և կտտանքների ենթարկելով փորձել տեղեկություններ
կորզել զենքեր, ռումբեր և քաղաքական գաղտնիքներ թաքցնելու մասին։ Կեսգիշերին, արաբկիրցի ոստիկան Ալի օնբաշին բանտապահ Հասան Էֆենդիի հետ եկել է բանտ և հրամայել, որ մեկ առ մեկ դուրս գան և Եդեսիա տեղափոխվելու պատրաստվեն։ Բժիշկ Նշան Նահիկյանը, համարձակորեն առաջ գալով, ասել է. «Եթե դուք մեզ իրոք Եդե­սիա պի­տի ու­ղար­կեք, ավե­լի լավ է որ ցե­րե­կով ու­ղար­կեք, որ­պես­զի ժո­ղո­վուր­դը իմա­նա, որ մենք Եդե­սիա ենք գնում, իսկ եթե ձեր հե­տին դի­տա­վո­րու­թյու­նը մեզ սպա­նելն է, կրկին ցե­րե­կով սպա­նեք և կա­խեք, որ­պես­զի հա­մայն Խար­բեր­դի ժո­ղո­վուր­դը ակա­նա­տես լի­նի մեր մա­հին»։ Եվ չնայած ոստիկանը ժխտել է նրանց սպանելու մտադրությունը, բանտարկյալները հասկացել են, որ պատրաստվում են իրենց սպանել, ուստի հրաժարվել են կատարել գիշերով բանտից շղթայակապ դուրս գալու հրամանը։ Լուրը հաղորդել են գնդապետ Ֆերիդ բեյին, որը հրամայել է բոլորին սրախողխող անել։ 1915 թվականին հունիսի 25-ին/հուլիսին/օգոստոսի 4-ին (ըստ տարբեր աղբյուրների) Մեզիրեի բանտի 37 հայ բանտարկյալները վճռել են բանտը հրկիզել և ինքնահրկիզվել։ Իրար վրա են հավաքել բանտի վերմակները, իրենց հագուստները և դրանց վրա լցնելով ճրագների նավթը՝ հրկիզել են բանտը։ Բոլորը զոհվել են։ 35 տարեկան Էդվարդ Թաշճյանը և բժիշկ Նահիկյանը կրակի բոցերի միջից դուրս են եկել կիսամեռ վիճակում։ Ոստիկանները սվիններով պատառոտել են նրանց։ 37 բանտարկյալների կիսամոխրացած դիակները
աղբատար կառքով տարել և լցրել են Չոր աղբյուրի մոտ գտնվող մի փոսում։

## Գրականություն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Բախտիկեան Սարգիս (խմբագիր), Ոսկեգետակ, տարեգիրք, Գ. տարի, Պէյրութ, 1948։
*Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
*Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։
*Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թ թվականին), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երևան, 2004։
8. ՀՑԹԻՖ, ֆ-49, ծ-231, պ-14։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Պլաթլինգ

**Պլաթլինգ** (), քաղաք Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։

Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դեգենդորֆ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 12&nbsp;746 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 35,90 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *09 2 71 146*։

Քաղաքը ստորաբաժանվում է 13 քաղաքային համայնքների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Տիրան Թերզյան

**Տիրան Թերզյան** (Հաճըն - 15 հոկտեմբերի, 1920, Հաճըն), հայ բժիշկ, գյուտարար։

## Կենսագրություն
Հավանաբար Հակոբ Թերզյանի եղբայրն է։ Իմացել է, որ Հակոբ Թերզյանը իրենց տան առաստաղի արանքներում թաքցրել է իր հեղինակած «Կի­լի­կի­ոյ Աղէ­տը» գրքի մի քանի հարյուր օրինակներ, ինչպես նաև զենքեր՝ վեցհարվածանի ատրճանակ, փամփուշտներ։

Տիրան Թերզյանը ծնվել է Լեռնային Կիլիկիայի Հաճըն քաղաքում։ Բժշկական կրթություն է ունեցել։ Եղել է բժիշկ և գյուտարար։ 1920 թվականի հոկտեմբերի 15-ին մասնակցել է Հա­ճը­նի ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թյա­նը և զոհվել։

## Գրականություն
*Մազմանեան Վրոյր, Յուշեր Եւ Վկայութիւններ, Անթիլիաս, 1991, 345 էջ։
*Գրիգոր Գրաճեան, Ինկաւ Հաճընը, Կ’ապրի Հաճընցին, Պէյրութ, 25 Հոկտեմբեր 2010։
*Իսկահատեան Հարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ., Պէյրութ, 2011, 352 էջ։
## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հաճըն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հաճըն քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 15 մահեր
Կատեգորիա:1920 մահեր
Եզնիկ Գալբաքճյան

**Եզնիկ արքեպիսկոպոս Գալբաքչյան** (նաև՝ *Գալ­փաք­ճյան, Գալ­թակ­չյան*, ), հայ եկեղեցական գործիչ, արքեպիսկոպոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1860 թվականին Կ. Պոլ­սի Կադըգյուղ թաղամասում։ Ավարտել է Կ. Պոլսի Կալաթասերայի
«Մեք­թեբ-ի Սուլ­թա­նիե» բարձրագույն վարժարանն ու Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Եղել է հին արմաշական։

1886 (1896) թվականին վարդապետ է ձեռնադրվել։ Պաշտոնավարել է զանազան գավառներում և Կ. Պոլսի թաղերում։ Եղել է Արմաշի դպրեվանքի փոխտեսուչը։ 1912 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս և պաշտոնավարել Բալուի թեմում։ Արքության պատվին է արժանացել։ Եղել է Բալուի, Արղընի և Չնգուշի հոգևոր առաջնորդի փոխանորդը, ապա՝ առաջնորդը։ Նրա հովվության տակ 54 եկեղեցի և 4 վանք է գտնվել։ 1915 թվականին Բալուի իր հոտի հետ աքսորվել է և նահատակվել 55 տարեկանում։

## Գրականություն
*Թէոդիկ, Յուշարձան ապրիլ 11-ի, Կ. Պօլիս, 1919։
*Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
*Կռայեան Մեսրոպ, Բալու, Անթիլիաս, 1965։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
*Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Հակոբ Թաջիրյան

**Հակոբ Թաջիրյան (Թաճերյան)** (մոտ 1890, Տիգրանակերտ - 1915, Տիգրանակերտ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1890 թվականին Տիգրանակերտի նահանգի կենտրոն Տիգրանակերտ քաղաքում։ 1915 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Բժիշկ է աշխատել Տիգրանակերտում։
1915 թ. ապրիլին տեղացի հայերի հետ ձերբակալվել է և բանտարկվել Տիգրանակերտի բանտում։ Տեղեկանալով, որ թուրքերը մտադիր են բանտարկված հայերին կենդանի այրել, փորձել է փախչել, սակայն բանտը շրջապատող ոստիկանները բռնել են նրան և սպանել մոտ 25 տարեկանում։

## Գրականություն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
*Սահակյան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նույնիսկ մարդու կյանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թյուն», Երևան, 1965, թ. 4։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
6. ՀՑԹԻՖ, ֆ-49, ծ-229, պ-14։
## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Տիգրանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Տիգրանակերտ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ

**Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ** (), Շվեդական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի կողմից տրվող ամենամյա մրցանակ։ Ըստ 1885 թվականին հաստատված Ալֆրեդ Նոբելի կտակի՝ տրվող հինգ մրցանակներից մեկը (քիմիայի, բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի, գրականության և խաղաղության մրցանակների հետ միասին), որը առաջին անգամ շնորհվել է 1901 թվականին՝ գերմանացի ֆիզիկոս Վիլհելմ Ռենտգենին «Ի նշան ուշագրավ ճառագայթների, որոնք հետագայում կոչվեցին իր անունով, հայտնաբերման գործում իր ունեցած բացառիկ ծառայության»։ Այս մրցանակը կառավարվում է Նոբելյան հիմնադրամի կողմից և տրվում է Ալֆրեդ Նոբելի մահվան օրը՝ դեկտեմբերի 10-ին Ստոքհոլմում կազմակերպվող ամենամյա հանդիսավոր արարողության ժամանակ։

## Նախապատմություն
Ըստ Ալֆրեդ Նոբելի վերջին կտակի՝ իր կարողությունը պետք օգտագործվեր մրցանակների շարք ստեղծելու համար, որոնք պետք է տրվեն ֆիզիկայի, քիմիայի, բժշկության, ֆիզիոլոգիայի և խաղաղարարության բնագավառներում «մարդկությանը ամենամեծ օգուտ» տվածներին։ Նոբելը իր կյանքի ընթացքում գրել է մի քանի կտակ, սակայն վերջինը նա գրել է իր մահից գրեթե մեկ տարի առաջ և ստորագրել 1895 թվականի նոյեմբերի 27-ին Փարիզում գտնվող Շվեդ-Նորվեգական ակումբում։ Նոբելը իր ակտիվների 95%-ը, շուրջ 31 միլիոն Շվեդական կրոնա, հատկացրել է հինգ Նոբելյան մրցանակների ստեղծման համար։

## Դափնեկիրներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* "All Nobel Laureates in Physics" - Դափնեկիրների ցանկը Նոբելյան հիմնադրամի պաշտոնական կայքում։ 

 

Կատեգորիա:1901 հիմնադրումներ Շվեդիայում
Կատեգորիա:Մրցանակներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի մրցանակներ
Ալ-Սուեյդայի մարզ

**Ալ-Սուեյդա** (), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավային մասում։ Հանդիսանում է Սիրիայի 14 մարզերից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ալ-Սուեյդա քաղաքն է։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների բնակչությունն կազմում է 770,000 մարդ՝ որոնց մեծամասնությունն Դրուզներ են։ Խոշոր քաղաքներն են՝ Մազրաա, Ալ-Սուեյդա, Սալխադ, Շաբաա։

## Աշխարահգրություն
Վարչական կենտրոնն Ալ-Սուեյդա քաղաքն է։ Գտնվում է երկրի հարավային մասում և սահմանակից է արևմուտքում՝ Դառաայի մարզին, հյուսիսում և հյուսիս արևելքում՝ Ռիֆ Դիմաշկին, հարավում՝ Հորդանանին։ Մարզի ընդհանուր տարածքն կազմում է 5.550 քառ.կմ։ Խոշոր քաղաքներն են՝ Մազրաա, Ալ-Սուեյդա, Սալխադ, Շաբաա։

## Ժողվրդավարություն
Ըստ 2011 թվականի տվյալների մարզի բնակչությունն կազմում է 770,000 մարդ։ Գերակշիռ մաս են կազմում դրուզները, որոն մեծամասնությունն Շիա իսլամադավաներ են։ Կան նաև մի զգալի մաս Արևելյան ուղղափառ եկեղեցու հետևորդներ և մի փոքր մուսուլմաններ փախստական համայն որոնք եկել են հիմնականում Դառաայի մարզից։ Մեծ մասն բնակիչների ապրում են մարզի արևմտյան մասում, հատկապես Ջաբալ ալ-Դրուզ բարձրավանդակի արևմտյան լանջերին։

## Վարչական բաժանում
Մարզը բաժանված է 3 գավառների՝
* Ալ-Սուեյդայի գավառ (), կենտրոն՝ Ալ-Սուեյդա, բնակչություն՝ 180,907 մարդ, 3 շրջան
* Շահբայի գավառ (), կենտրոն՝ Շահբա, բնակչություն՝ 71,949 մարդ, 4 շրջան
* Սալխադի գավառ (), կենտրոն՝ Սալխադ, բնակչություն՝ 60,375 մարդ, 5 շրջան

## Պատկերասրահ

As Suwayda's town square.jpg|Ալ-Սուեյդա քաղաքի հրապարակ
Swaida city.jpg|մայրամուտ
As-Suwayda The Agora of Dionysias.jpg|Ալ-Սուեյդա
Hobran Dam.jpg|Հոբարմ Դան


Կատեգորիա:Ալ-Սուեյդայի մարզ
Գարեգին Թիրյաքյան

**Գարեգին Թիրյաքյան** (? - 1915), հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Ունեցել է բարձրագույն դեղագործական կրթություն։ Եղել է դեղագործ։ Ապրել և աշխատել է Եդեսիայում (Ուրֆա)։ 1898 թվականին Եդեսիայի հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ նշանակված շվեյ­ցա­րա­ցի բժիշկ Հերման Քրիստի օրոք եղել է այդ հիվանդանոցի դեղագործը։ 1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի օրերին, թուրքերը գիշերով եկել են նրա տուն և տարել անհայտ ուղղությամբ։ Այլևս չի վերադարձել։

Թոռը՝ Մովսես Թիրյաքյանը, 1908 թ. ծնվել է Եդեսիայում։ Եղեռնի օրերին Մովսեսի մայրը՝ Վարդենին, համոզված լինելով, որ զավակները իր հետ գաղթի ճամփան բռնելով անպայման կզոհվեն, 7-ամյա տղային հանձնել է Ամուտա գյուղի բնակիչ քուրդ Համո-Պրրո ընտանիքին, իսկ դստերը՝ մի այլ քուրդ ընտանիքի։ Մովսեսը քուրդ ընտանիքում դառնում է Մուսա Իբրահիմ և ապրում ախոռում։ Մովսեսը հետագայում մեծանում է որպես քուրդ, սակայն նրա զավակները իմանում են իրենց հոր հայ լինելու մասին։

## Գրականություն
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Աբէլեան Գէորգ (Ճորճ), Ցկեանս Նահատակութիւն 2, Աղբարի’կ, Ափիկ Մը Ջո’ւր…, «Սա­վա» թիվ 6, Պէյրութ, 2010, 460 էջ։
* Իսկահատեան Հարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ., Պէյրութ, 2011, 352 էջ։
## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Իդլիբ

thumb|320px|Ձիթենիների այգի Իդլիբի արվարձաններում
**Իդլիբ** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հյուսիսարևմտյան մասում։ Համանուն մարզի վարչական կենտրոնն է։ Ունի 165000 բնակչություն։ Գտնվում է Հալեպից 40, Լաթակիայից` 168, Համայից` 121 կմ հեռավորության վրա։

Իդլիբի բնակչության մեծ մասն զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։ Հողը շատ բարեբեր է. այնտեղ մշակում են բամբակ, հացահատիկ, ձիթապտուղ, թուզ, խաղող, լոլիկ, քունջութ, նուշ։ Զբաղվում են նաև ապակու, օճառի արտադրությամբ։

## Պատմություն

Միջին դարերում Իդլիբը ձիթապտղի ու ձիթապտղի օճառի արտադրության կենտրոն էր։ Այնտեղ պատրաստված օճառը վաճառվում էր Հալեպում, Համայում, Անտիոքում, Ստամբուլում։

2011 թվականին՝ Դառաայի մարզում տեղի ունեցած ապստամբությունից հետո, հակակառավարական ցույցեր եղան նաև Իդլիբի գավառում։ Պետական պաշտոնյաների վրա զինված հարձակումներ այստեղ տեղի էին ունեցել դեռ ապրիլին։ Հունիսի 6-ի իրադարձությունները Սիրիայի պատմության մեջ մտան որպես «Ջիսր ալ-Շուղուրի սպանդ»։ Այդ օրը սիրիական զորքերը միայն պաշտոնական տվյալներով այս քաղաքում տվեցին 120 սպանված։ Դրանց երկու երրորդը գազանաբար սպանվել էր քաղաքային ոստիկանության ու հատուկ ուժերի գրասենյակի վրա հարձակման ժամանակ։ Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ քաղաքը գրավվել է ապստամբերի կողմից։ Նրանք քաղաքի վերահսկողությունն իրենց ձեռքում պահեցին մի քանի ամիս։ 2012 թվականի մարտի 13-ին Սիրիայի պետական զորքերը գրավեցին Իդլիբ քաղաքը։ Սակայն նույն տարվա հուլիսին Իդլիբի գավառի մեծ մասը նորից անցավ ապստամբների վերահսկողության տակ։

## Մարզական կյանք
1972 թվականին հիմնադրված «Օմայա Իդլիբ» ֆուտբոլային ակումբն ամենահայտնին է քաղաքում։ Ակումբը մասնակցել է Սիրիայի Պրեմիեր լիգային 2011-2012 մրցաշրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իդլիբի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Արևի լեզվի տեսություն

**Արևի լեզվի տեսություն** (), 1930-ականներին Թուրքիայում զարգացած կեղծ գիտական թուրքական ազգայնական լեզվաբանական վարկած էր, համաձայն որի բոլոր մարդկային լեզուները ծագում են մեկ նախաթյուրքական նախնադարյան լեզվից։

Համաձայն այս տեսության, նախաթյուրքական լեզուն իր ֆոնեմատիկ տվյալներով մոտ էր ներկա թուրքերենին, իսկ մնացած այլ լեզուները ունեն թյուրքական ծագում։ Համաձայն Արևի լեզվի տեսության, Կենտրոնական Ասիայի կռապաշտները ուզում էին ընդգծել արևի ամենակարողությունը և դրա կենսատու ուժը ու դրանից ելնենով իրենց բառապաշարին շնորհել են կապակցված ծիսական իմաստ, որի արդյունքում էլ ծնվել է նախաթյուրքական լեզուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Կեղծ գիտություն
Կատեգորիա:Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք
Կատեգորիա:Պատմության խեղաթյուրումը Թուրքիայում
Սկյութական Նեապոլիս

** Սկյութական Նեապոլիս **, Նեապոլիս (հուն․ NeajtoXig— նոր քաղաք), հնագույն քաղաք Տավրիկեում (Ղրիմ)։ Հիշատակված է խերսոնան դեկրետում (մ․ թ․ ա․ 2-րդ դարում) և Ստրաբոնի «Աշխարհագրության» մեջ որպես սկյութների թագավորական բերդ։ Ենթադրաբար տեղադրվում է Սիմֆերոպոլի հարավարևմտյան ծայրում, ուր բարձր սարահարթի վրա գտնվում է Ղրիմում սկյութական խոշորագույն քաղաքը (20 հա)՝ մ․ թ․ ա․ 3-րդ դարից մինչև մ․ թ․ 3-րդ դարերի սկյութների մայրաքաղաքը։ Առավելագույն ծաղկման է հասել մ․ թ․ ա․ 2-րդ դարում, դադարել է գոյություն ունենալուց գոթերի արշավանքից (3-րդ դարի) հետո։ Հնագիտական աշխատանքները Նեապոլիսում կատարվել են հիմնականում 1940 թ.-ից 1950-ական թվականներին։ Բացված են հզոր (8,5 մ հաստությամբ) պաշտպանական պարսպի մնացորդները՝ դարպասամերձ երկու աշտարակներով, որոնցից մեկը եղել է դամբարան, ուր թաղել են թագավորին ու ավագանու ներկայացուցիչներին՝ ձիերի, զենքերի ու ոսկե բազմաթիվ զարդերի հետ։ Պեղված են բնակելի և հասարակական կառույցների մնացորդներ։ Դամբարանադաշտում ուսումնասիրված է 200-ից ավելի դամբարան։ Դրանցից մեկի վրա պատկերված է հեծյալ, քնարով սկյութ, վարազի որսի տեսարան (շներով), մեկ ուրիշի վրա՝ նետաձիգ սկյութ, պարողներ և այլն։

## Ծանոթագրություններ
Մինաս Թյուլպենտճյան

**Մինաս Թյուլպենտճյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Մինաս Թյուլպենտճյանը ծնվել է 1870 թվականին, Բրուսայի նահանգի Ադաբազար քաղաքում։
1901 թվականի հունիսի 27-ին ավարտել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։

1908 թվականին եղել է Ադաբազարի Կրթասիրաց ընկերության անդամ։

1914 թվականին, Առա­ջին աշ­խարհամարտի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Բաղդադում տեղակայված զորաբանակում զինվորական բժիշկ ծառայել։

1915 թվականի հուլիսի 4-ին, սպանվել է ռազմաճակատում կամ 1916 թվականին մահացել ժանտախտից՝ Հալեպում՝ 45 տարեկանում։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Ատաշ Ադնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերեն), Թուրքիա, 1997։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ադաբազար քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Հալեպ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կարպիս Թյուլպենտճյան

**Կարպիս Թյուլպենտճյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Կարպիս Թյուլպենտճյանը ծնվել է 1894 թվականին, Էրզրումի նահանգի Բա­բեր­դի գա­վա­ռի կենտրոն Բա­բերդ քաղաքում։ 1896 թվականի ջարդի ժամանակ կորցրել է ծնողներին։ 1903-1906 թվականներին սովորել է Կարին քաղաքի Կարմիր վանուց ժառանգավորաց վարժարանում։

1906 թվականին փոխադրվել է Կ. Պոլիս և սովորել Կեդրոնական, ապա Էսայան վարժարաններում։

Ուսանել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական համալսարանի դեղագործական բաժնում։ Նյութական պայմանների պատճառով ուսումը թողել է թերավարտ։ Կ. Պոլսի Բերա թաղամասում դեղագործ է աշխատել։ Եղել է ՀՅԴ անդամ։

1914 թվականին դաշնակցական լինելու պատճառով, ենթարկվել է թուրքական ոստիկանության հետապնդումներին։ Սկզբում թաքնվել է ոստիկանությունից, ապա գործել է կեղծանունով։

1914 թվականին, Առա­ջին աշ­խար­համարտի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Մաքրիգյուղում (Բաքըրքեոյ) զինվորական դեղագործ ծառայել։

1918 թվականին, պատերազմն ավարտվելուց հետո իր հորեղբորորդի Ա. Բաբերդյանի և Պ. Եմենիճյանի հետ լծվել է որբահավաքության ազգանվեր, սակայն հույժ վտանգավոր գործին, որ վարում էր Ա. Չագըրյանը։

1922 թվականի վերջերին Կ. Պոլսից անցել է Ֆրան­սիա, որտեղ դեղագործ է աշխատել։ Քայքայված առողջությունը վերականգնելու և կազդուրվելու նպատակով որոշ ժամանակ ապրել է Կիպրոսում։

Մահացել է 1927 թվականի փետրվարի 23-ին, Մար­սե­լում՝ 33 տարեկանում։

## Գրականություն
Թէոդիկ, Ամէնուն տարեցոյցը, 1928, Փարիզ, 1929։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Խան Շեյխուն

**Խան Շեյխուն** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում՝ Իդլիբի մարզի Իդլիբի գավառում։ Հանդիսանում է համանուն շրջան վարչական կենտրոնը։ 2012 թվականի տվյալներով՝ քաղաքն ունի 55 843 բնակիչ։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Իդլիբի մարզի հարավային մասում՝ ծովի մակարդակից 349 մ բարձրության վրա։ Քաղաքի միջով է անցնում Հալեպ — Համա ավտոմայրուղին։

Խան Շեյխունը տեղակայված է գավառի վարչական կենտրոն Իդլիբ քաղաքից մոտ 52 կմ դեպի հարավ և երկրի մայրաքաղաք Դամասկոսից 210 կմ դեպի հյուսիս- հյուսիս-արևելք։ Ամենամոտ քաղաքացիական օդանավակայանը՝ Բասել Ալ-Ասադ միջազգային օդանավակայան (), գտնվում է Լաթակիա քաղաքում։

## Բնակչություն
2003 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 45&nbsp;249 մարդ։

Քաղաքի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իդլիբի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ