Էնրիկո Ռաստելի

**Էնրիկո Ռաստելի** (, ), իտալացի կրկեսային կատարող, ձեռնածու։ 20-րդ դարի իտալական կրկեսի ամենահայտնի կատարողներից մեկը։

## Կենսագրություն
### Ռուսաստանում
Ծնվել է 1896 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Ռուսաստանի Սամարա քաղաքում, որտեղ հյուրախաղերով էին նրա ծնողները՝ իտալացի կրկեսի կատարողներ Ալբերտո Ռաստելին և Ջուլիա Բեդինին։ Իր կյանքի առաջին տարիները մասամբ անցկացրել է իտալական Բերգամո քաղաքում, մասամբ էլ ծնողների հետ հյուրախաղերով տարբեր երկրներ։ Մանուկ հասակում ծնողները նրան ուղարկել են ջութակ նվագել սովորելու, բայց շուտով հրաժարվել են այդ զբաղմունքից, քանի որ բացահայտվել է ձեռնածություն կատարելու նրա մեծ տաղանդը։ Ծնողները ստեղծել են Ռաստելի տրիոն, որի հետ ամբողջ ընտանիքը հանդես է եկել տարբեր կրկեսներում։ Եռյակը լայն շրջագայություններ է կատարել, հատկապես ամբողջ Ռուսական կայսրությունում և Հեռավոր Արևելքի երկրներում։ Ռուսաստանում Ռաստելին պարի դասեր է ստացել Վացլավ Նիժինսկուց, իսկ Ճապոնիայում Տակաշիմա անունով մի մարդու մոտ սովորել է «ավատա» կոչվող ձեռնածությունների տեխնիկան, որի ժամանակ մեկ կամ մի քանի գնդակներ հավասարակշռված են փայտե տախտակի վրա, որը պետք է պահվի ատամներով։

1915 թվականին նա սկսել է ելույթ ունենալ Ռուսաստանում՝ «Տրուցի» կրկեսի մենահամերգով։ 1917 թվականի նոյեմբերյան հեղափոխությունից հետո, քաղաքացիական պատերազմի բռնկմամբ, նա հայտնվել է ծանր իրավիճակում, մինչև որ 1919 թվականին վերջապես հասել է Օդեսա, որտեղից տարհանվել է Իտալիայի կառավարության կողմից ուղարկված *Roma* նավով։ Այնուամենայնիվ, քանի որ նա գործնականում անհայտ էր Իտալիայում, հաջորդ երկու տարիների ընթացքում աշխատել է քիչ հայտնի կրկեսներում։

### Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում
[մինի|251x251փքս|Ռաստելին [Բեռլինում ելույթ ունենալիս, 1930 թվական]]
Ամեն ինչ փոխվեց 1921 թվականին, երբ նրա կատարումը պատահաբար տեսավ բրիտանացի իմպրեսարիո Հենրի Շերեկը,  որին ներկայացումն այնքան է դուր եկել, որ անմիջապես նրա համար կազմակերպել է մեծ մայրցամաքային շրջագայություն։ Ռաստելիի այս առաջին շրջագայությունները երկար տարիների ընթացքում մեծ հաջողություն են ունեցել, ձեռնածուն ելույթ է ունեցել շատ հայտնի դահլիճներում  ինչպիսիք են Փարիզի «Ալհամբրան» կամ Լոնդոնի «Օլիմպիան»։ 1922 թվականի դեկտեմբերին Էնրիկոն պայմանագիր է ստորագրել հայտնի ամերիկացի իմպրեսարիո Հերբերտ Մարինելիի հետ, որը հաջորդ տարի կազմակերպել է ընդարձակ շրջագայություն Միացյալ Նահանգներում։ Այս շրջագայությունների ընթացքում վերջերս քիչ հայտնի ձեռնածուն շաբաթական 750 դոլարի տպավորիչ հոնորար է ստացել (2023 թվականի գներով մոտ 13 000 ԱՄՆ դոլար)։

Ամերիկյան շրջագայությունից վերադառնալուն պես Ռաստելին դարձել է համաեվրոպական հայտնի մարդ. նա ելույթ է ունեցել եվրոպական մայրաքաղաքների լավագույն սրահներում, տարբեր երկրների հայտնիները ձգտել են հանդիպել ձեռնածուի հետ, ստեղծագործ մարդիկ իրենց աշխատանքները նվիրել են նրան։ Այսպիսով, նա դարձել է Վեսկ քույրերի նկարների առարկան, Օսկար Շլեմմերը խորհուրդ է տվել Բաուհաուսի ուսանողներին ուսումնասիրել Ռաստելիի փորձերը, իսկ Յոահիմ Ռինգելնացը նրան բանաստեղծություն է նվիրել։ Էնրիկոն ֆիքսվել է ամենահայտնի լուսանկարիչների կողմից տարբեր հանգամանքներում՝ նույնիսկ լուսանկարելով նրան զուգարանի վրա նստած և միևնույն ժամանակ գնդակը գլխին հավասարակշռելով։ Վաստակած գումարով ձեռնածուն Բերգամոյում շքեղ վիլլա է կառուցել, որտեղ ամեն ամառ անցկացրել է ընտանիքի հետ։

### Հիվանդություն և մահ
1928 թվականին տեղի է ունեցել երկրորդ հյուրախաղը Ամերիկայի միացյալ նահանգներում, իսկ 1930 թվականին՝ Գերմանիայում։ 1931 թվականին նախատեսված էր լայնածավալ հյուրախաղեր Իտալիայում, որտեղ Ռաստելին երկար ժամանակ ելույթ չէր ունեցել. ներկայացումը նախատեսված է եղել դեկտեմբերի վերջին Բերգամոյում, այնուհետև նախատեսված է եղել ներկայացում Միլանում։ Սակայն հայրենիք վերադառնալուց քիչ առաջ՝ Գերմանիայում, ներկայացման ժամանակ դերասանը վնասվածք է ստացել՝ Էնրիկոն ատամների մեջ պահել է փայտե տախտակ, որով բռնել է հանդիսատեսի կողմից բեմ նետված գնդակներ։ Մեկ գնդակը չափազանց մեծ ուժով է նետվել, ձողը շարժվել է և բերանի խոռոչի վնասվածք է պատճառել։ Բերգամո ժամանելուն պես նա դիմել է բժիշկներին, ովքեր Էնրիկոյի մոտ հեմոֆիլիա են ախտորոշել և նրան խորհուրդ են տվել մոտ ապագայում ձեռնպահ մնալ ելույթներից։ Սակայն ձեռնածուն շարունակել է ելույթները, ինչը հանգեցրել է նրա վիճակի վատթարացման։ Էնրիկո Ռաստելին մահացել է 1931 թվականի դեկտեմբերի 12-ի լույս 13-ի գիշերը 34 տարեկան հասակում։

## Ավանդը կրկեսային արվեստում
[մինի|202x202փքս|Էնրիկո Ռաստելի, հեղինակ է [Ռուդոլֆ Հայնիշ, 1929]]
Էնրիկո Ռաստելին ստեղծել է ձեռնածության հատուկ տեխնիկա՝ համատեղելով ճապոնական հավասարակշռող և եվրոպական նետման ձեռնածությունները։ Ռաստելլին համակցում էր լարախաղացությունը, ձեռնածությունը, հավասարակշռությունը, և կարող էր այս ամենն անել միաժամանակ։ Հավասարակշռելով առարկաները՝ նա կարող էր նաև հավասարակշռել իրեն։ 1915 թվականին նա գերազանցեօլ է գնդակների հավասարակշռման ռեկորդը, որը նախկինում պատկանել է ֆրանսիացի Պիեռ Ամորոյին (), Ռաստելին կարողացել է պահել 10 գնդակ՝ Ամորոսից մեկով ավելի։ 1920-ական թվականներին նա ստեղծել է յուրօրինակ ներկայացում որպես «ֆուտբոլային ձեռնածություն», որտեղ Էնրիկոն ձեռնածություն է արել իր վրա նետված գնդակներով՝ հարվածելով դրանց ոտքերով, ծնկներով, ուսերով և գլխով (բայց ոչ ձեռքերով)՝ մինչև 20 գնդակ միաժամանակ։ Ավելի ուշ նա բարդացրել է հնարքը՝ ատամների մեջ պահվող ձողով  նա գնդակներ է որսացել։ Ռաստելին ութ ափսեով ձեռնածություն է արել, միաժամանակ օղակ է պտտել ոտքին և այս ամենը արեց պարանով ցատկելիս։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում որոշ ձեռնածուներ  կրկնել են այս հնարքներից շատերը, սակայն որոշները դեռևս անկրկնելի են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1897 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի իտալացիներ
Կատեգորիա:Իտալացիներ
Կատեգորիա:Կրկեսի դերասաններ