open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պրադո թանգարան (Մադրիդ)

մինի|Պրադո թանգարան
մինի|Թանգարանի հատակագիծը առանց ընդլայնման
**Պրադո թանգարան** (, *Prado*՝ մարգագետին), գտնվում է Մադրիդում և համարվում է աշխարհի ամենանշանակալի ու հարուստ արվեստի թանգարաններից մեկը։

Թանգարանը հիմնադրվել է որպես քանդակների և գեղանկարչության հավաքածու, այսօր այն ընդգրկում է ավելի քան 5000 գեղանկարներ, 2000 գրաֆիկական աշխատանքներ, 1000 մեդալիոններ և 2000 դեկորատիվ արվեստի նմուշներ։ Քանդակների հավաքածուն ընդգրկում է ավելի քան 700 նմուշներ և պատառիկներ։ Պրադոյի թանգարանը իսպանական գեղանկարչության ամենամեծ հավաքածուն է։ Ցուցադրվում են նաև իտալական վերածննդի նկարիչների ստեղծագործություններ, Բոտիչելլի, Կարավաջո, ինչպես նաև գերմանացի և հոլանդացի վարպետների ստեղծագործություններ, Ռեմբրանդտ, Դյուրեր և ուրիշներ։

Պրադո թանգարանի գեղարվեստական ֆոնդի հիմքը Իսպանիայի թագավորների հավաքածուներն են, որոնք հետագայում համալրվել են եկեղեցիների ազգայնացված հավաքածուներով և նվիրաբերումներով։

Թանգարանը տեղավորված է Պրադո այգում (այստեղից էլ՝ թանգարանի անվանումը)՝ 1785 թվականին կառուցված նախկին բնագիտական թանգարանի շենքում։ Նապոլեոնի արշավանքների ժամանակ (1808–1809 թվականներ) վնասվել են թանգարանի շենքը և հավաքածուն։ 1814 թվականին Իսպանիայի Ֆերդինանդ VII թագավորը որոշել է բացել հանրային թանգարան. 1818 թվականին հիմնադրվել է Գիտության և արվեստի թանգարանը, որը հետագայում անվանվել է Պրադոյի թանգարան։ 1819 թվականին հավաքածուում եղել է ընդամենը 311 նկար։ 1826–1827 թվականներին Պրադոյին է հանձնվել Սան Ֆեռնանդո ակադեմիայի, նաև Իսպանիայի Կառլոս V, Ֆիլիպ II, Ֆիլիպ IV թագավորների հավաքածուները։ 1828 թվականին գիտական խորհուրդը հավաքածուն դասակարգել և ցուցադրել է։ 1836 թվականին Իսպանիայում փակվել են վանքերը և եկեղեցական ուսումնական հաստատությունները. արվեստի բռնագրավված արժեքները տեղավորվել են Լա Տրինիդադ վանքում, որտեղ 1838 թվականին բացված Ազգային թանգարանի հավաքածուն 1871 թվականին նույնպես հանձնվել է Պրադոյին։ 1868 թվականին Պրադոն թագավորական թանգարանից վերածվել է Մադրիդ քաղաքի թանգարանի։ Հետագայում Պրադոյի մի շարք գործեր (հատկապես 19-րդ դարի իսպանացի նկարիչների) տեղափոխվել են Նոր արվեստի (1894 թվական) և Ժամանակակից արվեստի ազգային (1951 թվական) թանգարաններ։ 1936 թվականի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ թանգարանը փակվել է, նկարները տարհանվել են Շվեյցարիա։ 1939 թվականին վերաբացվել է ոչ ամբողջական ցուցանմուշներով (նկարների որոշ մասը ցուցադրվում էր Ժնևում)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939–1945 թվականներ) սկզբին մնացած կտավները Ժնևից տեղափոխվել են Իսպանիա։ 1971 թվականին Կասոն դել Բուեն Ռետիռո շենքում բացվել է Պրադոյի մասնաճյուղը, որտեղ ցուցադրված են հիմնականում 19-րդ դարի իսպանական գեղանկարչության լավագույն գործերը։

## Պատկերասրահ

Trinidad El Greco2.jpg
El_caballero_de_la_mano_en_el_pecho,_by_El_Greco,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg
Velazquez-The Surrender of Breda.jpg
Francisco de Zurbarán 006.jpg
Murillo immaculate conception.jpg
Baudry paul the wave and the pearl.jpg|Մարգարիտն ու ալիքը, Պոլ Բոդրի


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1819 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Կատեգորիա:1819 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Մադրիդի թանգարաններ
Գուսան Աշոտ

**Աշոտ** (*Աշոտ Հայրապետի Դադալյան*, ), հայ աշուղ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1958), ԽՄԿԿ անդամ (1946)։Մեզ է հասել մոտ 600 երգ և 5200 աշուղական բանաստեղծություն։ Նվագել է Քամանչա։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գորիսում։ Եղել է գառնարած։ Վաղ հասակում զրկվել է մորից։ 1921 թվականին տեղափոխվել է Բաքու, ավագ եղբոր մոտ։ Այստեղ հովվական սրինգը փոխարինել է քամանչայով։ Սովորել է Բաքվի բաներիտ դպրոցում։ 1928 թվականին վերադարձել է Զանգեզուր և զբաղվել գուսանությամբ։ 1948 թվականին բնակություն է հաստատել Երևանում։ Իր ղեկավարած անսամբլով համերգներ է տվել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ Նրա երգերը կատարվել են բազմաթիվ երգիչների կողմից։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ (27.06.1956)

## Աշոտի երկերի մատենագրություն
* Աշուղական երգեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 34 էջ։ 
* Գուսանի սերը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 128 էջ։ 
* Գուսանի սերը (նոտագրված), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 152 էջ։ 
* Սիրո կրակներ, Երևան, «Հայաստան», 1971, 130 էջ։ 
* Սրտի նվագներ, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 112 էջ։ 
* Ծովաստղիկս։ Երգեր առանց նվագակցության, Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 263 էջ։ 
* Լեռները կանչում են, Երևան, 1988։

## Պատկերասրահ

Gusan Ashot tombstone 1 (1).jpg|Գուսան Աշոտի գերեզմանը Գորիսում
Gusan Ashot tombstone 1.jpg|Գուսան Աշոտի տապանաքարը Գորիսում
Фото (24).jpg|Գուսան Աշոտի հիշատակին կառուցված աղբյուր-հուշարձան Գորիս քաղաքում
Ashot Dadalyan in Goris.JPG|Գուսան Աշոտի հուշատախտակը Գորիսում


## Գրականություն Աշոտի և նրա ստեղծագործության մասին
* Անդրանիկ Ս. Կարապետյան, Գուսան Աշոտի բանաստեղծական աշխարհը, Գորիս, «Տաթև համալսարան» հրատարակչություն, 1995, 112 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գուսաններ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտ կատարողներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Նուպար Թերզյան

**Նուպար Թերզյան** (), թատրոնի և կինոյի հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Կրթություն է ստացել Բաքըրքոյ Բեզեզյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։  Բեմ է բարձրացել պատանի տարիներից։ Միառժամանակ տարբեր խմբերում խաղալուց հետո, 1926 թ. միացել է «Երիտասարդաց թատերախմբին»։ Հայկական ներկայացումների արգելքից հետո խաղացել է թուրքական խմբերում։ 1949 թվականին նա սկսեց նկարահանվել ֆիլմերում՝ խաղալով Հուսեյն Ռահմի Գյուրփինարի «Էֆսունկու Բաբա» վեպի հիման վրա նկարահանված ֆիլմում։ Նկարահանվել է ավելի քան 400 ֆիլմերում։

Գլխավոր դերերից են *Սալոմոն* (Ա. Դյումաի (որդու) «Քին»), *Պոլոնիուս* («Համլետ»), *Սաղաթել* (Ա.Շիրվանզադեի «Պատվի համար»), *դոկտ. Շավարշ* («Չարշլը Արթին աղա»), *Ճգնավոր* (Լ. Շանթի «Հին աստվածներ»)։

1985 թվականին Ժամանակ օրաթերթում հրատարակվել է Նուպար Թերզյանի «Ինչ էի, ինչ դարձա» () կենսագրականը, ինչը վերահրատարակվել է առանձին գրքով 1995 թվականին՝ դերասանի մահից հետո։

Մահացել է 1994 թվականի հունվարի 14-ին, թաղված է հայկական Շիշլի գերեզմանատանը։

## Հիշատակ
250px|մինի|Թերզյանների ընտանեկան գերեզմանը Բալիկլի հայկական գերեզմանատանը
Թուրքական կինոարվեստում նշանակալի ներդրում ունենալու համար Ստամբուլի Բույուկդերե թաղամասի փողոցներից մեկը կոչվել է  Նուբար Թերզյանի անունով։

Նուբար Թերզյանը հիշատակվել է հայտնի թուրք երգչուհի Սեզեն Աքսուի «Ծովաստղ» () ալբոմի «Կոտրված վալս» () երգում։

## Մրցանակներ
* 1975 թվականին արժանացել է Թուրք կինոգործիչների միության մեդալի, 
* 1993 թվականին Անկարայի կինոփառատոնի «Էմեկ» մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված դերասաններ
Կատեգորիա:Բալըքլըի հայկական գերեզմանատանը թաղված անձինք
Թովմաս Թերզյան

**Թովմաս Հակոբի Թերզյան** (), հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
250px|մինի|Թովմաս Թերզյանի «Սանդուխտ» ողբերգության Կոստանդնուպոլսում 1862 թվականի մայիսի 12-ի ներկայացման պաստառը։
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Մայրը եղել է իտալուհի, հայրը՝ հունախոս կաթոլիկ հայ։ Տասը տարեկան հասակից ընդունվել է Պերայի Մխիթարյանների վարժարանը, որտեղ մի տարի սովորելուց հետո ուղարկվել է Վենետիկի Մուրադ-Ռաֆայելյան վարժարանը։ Այստեղ ստացել է հիմնավոր կրթություն, հմտանալով գրաբարի, իտալերենի, ֆրանսերենի և հունարենի մեջ։ Իմացել է նաև անգլերեն, թուրքերեն և այլ լեզուներ։ 1858 թվականին վերադարձել է Պոլիս, աշխատել որպես հայոց լեզվի և ֆրանսերենի ուսուցիչ։ Նրան աշակերտել են Եղիա Տեմիրճիպաշյանը, Գրիգոր Զոհրապը, Երուխանը, Օննիկ Չիֆթե-Սարաֆը և ուրիշներ։ Կ. Պոլսի Կեդրոնական վարժարանի բացման առաջին տարուց պաշտոնավարել է այնտեղ։

1862 թվականին լույս է ընծայել «Սանդուխտ» ողբերգությունը, որը բազմաթիվ անգամ բեմադրվել և արժանացել է մի քանի տպագրության։ Նա է գրել հայկական առաջին օպերայի՝ «Արշակ Բ»-ի լիբրետոն (լույս է տեսել 1871 թվականին)։ Այնուհետև տպագրել է «Հովսեփ գեղեցիկ» (Կ. Պոլիս, 1862), «Արշակ Բ» (1871), «Մահ Աբելի», «Հռիփսիմե կույս նահատակ» դրամատիկական երկերը և այլ ստեղծագործություններ։

Տպագրված թարգմանություններից հիշատակության արժանի են Անակրեոնի բանաստեղծությունները՝ հին հունարենից։ 1929 թվականին Վենետիկում լույս է տեսել նրա երկերի ժողովածուն, երկու ստվար հատորով, որտեղ տեղ են գտել ինքնուրույն և թարգմանական մի շարք անտիպ գործեր։ Հատորը հրատարակվել է Արշակ Չոպանյանի ընդարձակ առաջաբանով ու ծանոթագրություններով։

Կազմել է ֆրանսերենի դասագրքեր, որոնցից մի քանիսը արժանացել են հինգից վեց տպագրության («Նոր քերականություն գաղղիերեն լեզվի», Կ. Պոլիս, 1868, «Գործնական քերականություն ֆրանսերեն լեզվի», Վենետիկ, 1873) և այլն։

## Երկեր
* Բանաստեղծութեանց ամբողջական հաւաքածոյ, առաջաբ. և ծնթգր.՝ Ա. Չոպանյանի, հ. 1-2, Վնտ., 1929:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* *Թրքական բռնապետութեան խարազանումը Թովմաս Թէրզեանի ստեղծագործութեան մէջ*, «Յառաջ», 1988 թ., Հուլիսի 20, էջ 2, Հուլիսի 21, էջ 2։ *Վերցված է՝ 2025.11.04։*

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կրթական գործիչներ
Սրապիոն Թղլյան

**Սրապիոն Թղլյան** (), հայ դրամատուրգ, կրթական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա ուսումը շարունակել է Վենետիկի Ռաֆայելյան վարժարանում, ավարտել է 1858 թվականին, վերադարձել Կ. Պոլիս, դարձել Տատյան ամիրաների տան ուսուցիչ, միաժամանակ ֆրանսերեն ավանդելով մի շարք տներում և դպրոցներում։ Երկար տարիներ որպես ուսուցիչ աշխատել է Սկյուտարի ճեմարանում աճեցնելով բազմաթիվ աշակերտներ, որոնք հետագայում դարձել են հայտնի դեմքեր, ինչպես Պետրոս Դուրյանը, Հարություն Մրմրյանը, Մելքոն Կյուրճյանը, Արշակ Չոպանյանը։ 1860-ականների սկզբներից գրել է պիեսներ, որոնք բազմիցս բեմադրվել են պոլսահայ բեմում։ Այդ պիեսներից են՝ «Էլեոնորա», «Դարանակալ պանդոկը», «Մասյաց դյուցազնուհի», «Կույրն Տիրան», «Մեծն Տրդատ», «Սափփո քերթողուհի» և այլն։ Եղել է պոլսահայ թատրոնին մոտ կանգնած անձնավորություն։ 1860-1870-ականներին Պոլսում խաղացվող եվրոպական մելոդրամաներից շատերը թարգմանել է նա, ինչպես՝ «Արյան բիծ», «Արքայն զբոսնու», «Երկու հիսնապետք», «Լիոնի սուրհանդակը», «Լյուսի Դիդիե», «Սեր առանց համարման»։ Ապրել է երկար, բայց 1880-ականներից հեռացել է հասարակական-մշակութային կյանքից։

## Գրականություն
* Թերզիբաշյան Վ., Հայ դրամատուրգիայի պատմություն, հ. 1, Երևան, 1959։
* Ստեփանյան Գ., Ուրվագիծ արևմտահայ թատրոնի պատմության, հ. 1, Երևան, 1962։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Սյուզի Կենտիկյան

**Սյուզաննա Լևոնի Կենտիկյան** (գերմ.՝ *Susianna Levoni Kentikian*, ), Գերմանիայում բնակվող հայազգի բռնցքամարտիկ։ Կենտիկյանը WBA (2007-2012, 2013 - մինչ օրս), WBO (2009-2012) և WIBF (2007-2012, 2015 - մինչ օրս) վարկածներով բռնցքամարտի աշխարհի չեմպիոն է գերթեթև քաշային կարգում։

## Կենսագրություն
Սյուզաննա Կենտիկյանը ծնվել է 1987 թվականին Հայաստանում։ 90-ականների սկզբին Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Հայաստանը գտնվում էր ծանր սոցիալ-տնտեսական վիճակում, 1992 թվականին ստեղծված իրավիճակում, երբ Սյուզին 5 տարեկան էր նրա ընտանիքը հայրենիքը լքելու որոշում կայացրեց։ 2007 թվականին Կենտիկյանը նվաճել է պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտի առաջատար կազմակերպությունների չեմպիոնական տիտղոսները։ 2008 թվականին ստացել է Գերմանիայի քաղաքացիություն։

## Ֆիզիկական տվյալներ

* Սյուզաննա Կենտիկյանի հասակը՝ 1,54 մ։
* 2008 թվականին Շմուլեֆելդ-Ֆիների հետ մենամարտից առաջ ունեցել է 50,71 կգ քաշ։

## Մարտերի արդյունքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Գերմանահայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանացի բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Կին բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ մարզուհիներ
Սարգիս Թյությունճյան

**Սարգիս Թյությունճյան** (), հայ բանասեր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, զբաղվել դեղագործությամբ, միաժամանակ հետաքրքրվել է թատրոնով։ 1900-ականների կեսերից պոլսահայ մամուլում («Լույս», «Մասիս» և այլն), ինչպես և տարեգրքերում տպագրել է արևմտահայ մի շարք դերասան-դերասանուհիների կենսագրականները։ Հետագայում դրանք ամփոփել է մի հատորի մեջ, հրատարակել Կ. Պոլսում 1914-ին, «Թուրքահայ բեմը և իր գործիչները» վերնագրով, **Շարասան** ծածկանունով։ Գիրքը պարունակել է փաստական հարուստ տեղեկություններ արևմտահայ թատրոնի պատմության վերաբերյալ։ Աշխատության մեջ տրված մի բացատրությունից երևում է, որ նյութեր է հավաքել Պետրոս Ադամյանի մասին, ցանկանալով գրել առանձին գիրք, սակայն չի կարողացել կենսագործել այդ մտադրությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Վազգեն Առաքելյան

**Վազգեն Գևորգի Առաքելյան** (), հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1977 թվականից։ Ստորագրել է նաև **Վազգեն Առաքել**։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ՀԽՍՀ Կոտայքի շրջանի (հետո՝ Աբովյանի շրջան, այժմ՝ Կոտայքի մարզ) Ջրաբեր գյուղում։ Ավարտել է Երևանի Սարի թաղի թիվ 70 դպրոցը։ 1961-1964 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմալեզվագրական ֆակուլտետում։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի մարքսիզմ-լենինիզմի երեկոյան համալսարանի ժուռնալիստիկայի բաժինը։

Առաջին անգամ տպագրվել է չորրորդ դասարանում «Պիոներ կանչ» թերթում և արժանացել թերթի մրցանակին, 1956 թվականին։ 1967 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ արդյունաբերական շինարարության մինիստրության «Հայշինտեխկազմ» տրեստի ինֆորմացիայի բաժնում որպես խմբագիր։ Արժանացել է Դանիել Վարուժանի անվան մրցանակի։

## Վ. Առաքելյանի երկերի մատենագրություն
* Երեքնուկներ (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1966, 60 էջ։
* Գարունը գյուղում (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1974, 32 էջ։
* Արթնացում (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1975, 84 էջ։
* Մի թաքնված երգ գտա, Երևան, «Սովետական գրող», 1981, 64 էջ։
* Հունձ (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 76 էջ։
* Մայրիկիս չորս հեքիաթը (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 96 էջ։

## Թարգմանություններ

* Իմ Դաղստան.- Երևան։ Սովետական գրող, 1980.- 332 էջԻմ Դաղստան.- Երևան։ Սովետական գրող, 1980.- 332 էջ։

## Գրականություն
* Ալեքսանդր Թոփչյան, Չհրաժարվել հույզերից։ «Գարուն», 1967, № 1։ (Գրախոսություն Վազգեն Առաքելյանի «Երեքնուկներ», Ծովինարի «Ապրիլ», Լևոն Զաքարյանի «Իմ փողոցը», Յուրի Սահակյանի «Արևը քո դեմքին» բանաստեղծական ժողովածուների մասին)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վազգեն Առաքելյանը zarkfoundation.com կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ջրաբեր գյուղում ծնվածներ
Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան)

**Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան**, ստեղծվել է 1972 թ. գլխավորապես Հենրիկ Իգիթյանի, քաղաքապետ Գրիգոր Հասրաթյանի և ժամանակի ականավոր հայ նկարիչների ջանքերով։

## Ցուցադրություն
Ներկայացված են հիմնականում հայ ժամանակակից նկարիչների՝ Մինաս Ավետիսյանի, Վրույր Գալստյանի, Հակոբ Հակոբյանի, Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյանի, Էմիլ Գազազի, Սարգիս Համալբաշյանի, Աշոտ Ղազարյանի (Աշոտ-Աշոտ) և այլոց ստեղծագործությունները։

Թանգարանի առաջին ցուցանմուշները հայ արվեստագետների նվիրատվություններն էին և 1960-ական թվականների՝ Հայաստանի ու Սփյուռքի նկարիչների գործեր։ Հետագայում ցուցանմուշների քանակն ավելացել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության գեղարվեստական ֆոնդի և ձեռքբերումների շնորհիվ։ Թանգարանում ցուցադրվում են Մինաս Ավետիսյանի, Աշոտ Հովհաննիսյանի, Մարտին Պետրոսյանի, Գայանե Խաչատուրյանի, Վրույր Գալստյանի, Վաղարշակ, Հենրի ու Ռոբերտ Էլիբեկյանների, Հարություն Կալենցի, Ռուդոլֆ Խաչատրյանի, Վարուժան Վարդանյանի, Աշոտ Բայանդուրի, սփյուռքահայ նկարիչներ Ժիրայր Օրագյանի, Ժանսեմի, Գառզուի, Ասատուր Պզտիկյանի և ուրիշների գործերից։ Թանգարանի հավաքածուն համալրվել է միջին ու երիտասարդ սերնդի՝ Սարգիս Համալբաշյանի, Արթուր և Արարատ Սարգսյանների, Մարինե Դիլանյանի, Ալբերտ Հակոբյանի, Սամվել Բաղդասարյանի, Արևիկ Արևշատյանի, Կամո Նիգարյանի, Տիգրան Մատուլյանի, Թենի Վարդանյանի և այլ ճանաչված նկարիչների աշխատանքներով։ 2004 թվականին բարերար Գրիգոր Մուրադյանը թանգարանին է նվիրել ամերիկաբնակ ճանաչված նկարիչ և քանդակագործ Էմիլ Գազազի աշխատանքներից։ Թանգարանը մայրաքաղաքի տարբեր ցուցասրահներում («Գևորգյան», «Ակադեմիա» և այլն), Հայաստանի նկարիչների միության դահլիճներում հաճախակի կազմակերպում է ցուցահանդեսներ, հրատարակել է մի շարք ալբոմներ՝ «Քոչար», «Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյան», «Հովնաթանյանից Մինաս», «Թանգարան», «Մինաս Ավետիսյան», «Վրույր Գալստյան», «Աշոտ Հովհաննիսյան» և այլն։ 2006–2007 թվականներին Ֆրանսիայում՝ «Հայաստանի տարի», 2007 թվականին Հռոմում՝ «Հայ մշակույթի օրեր» ծրագրերի շրջանակներում թանգարանը կազմակերպել է նոր ցուցադրություններ, տպագրել կատալոգներ։

## Պատկերասրահ

 
File:Museum of Modern Art in Armenia 1.jpg| 
File:Museum of Modern Art in Armenia 2.jpg|
File:Museum of Modern Art in Armenia 3.jpg| 
File:Museum of Modern Art in Armenia 4.jpg| 
File:Museum of Modern Art in Armenia 5.jpg|
File:Museum of Modern Art in Armenia 6.jpg|
File:Vodern Art Museum, Erevan 12.jpg|
 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1972 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1972 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Երևանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Երևանի պատկերասրահներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Էլլորա

left|thumb|Էլլորա

**Էլլորա**, ժայռակերտ տաճարների, վանքերի ու ամրոցների համալիր Հնդկաստանի Մահարաշտրա նահանգում, Աուրանգաբադ քաղաքից 32 կմ հարավ-արևմուտք։ Հինդուիստական ժայռափոր քարանձավա-տաճարային ամենամեծ համալիրներից մեկն է՝ արվեստի հոյակապ աշխատանքներով, որոնք թվագրվում են 600–1000 թվականներով: 16-րդ քարանձավն իրենից ներկայացնում է միակտոր բազալտե ժայռից փորված, մարտակառքի տեսք ունեցող Կայլաշա տաճարը, որը մոնոլիտ վեմից փորված ամենամեծ շինությունն է աշխարհում։ Այն նվիրված է Շիվա աստծուն, բայց նրա ներսում ու շուրջը կան նաև հինդու այլ դիցերի արձաններ ու փորագրաքանդակներ, ինչպես նաև հնդկական երկու մեծ էպոսներից՝ Ռամայանայից ու Մահաբհարաթայից ընտիր հատվածների արձանագրություններով քարե տախտակներ։

Չարանանդրի բլրաշարում հարյուրից ավելի բազալտափորվածքային քարանձավ կա, բայց դրանցից միայն 34-ն են բաց հանրության առաջ։ Այդ երեսունչորսից տասնյոթում հինդուիստական տաճարներ են (##13-29), տասներկուսում՝ բուդդայական (##1-12), հինգում՝ ջայնիստական (##30-34): Հարևանությամբ դրանց գտնվելը վկայում է Հին Հնդկաստանում տիրապետած կրոնական հանդուրժողականության, դավանանքային ներդաշնակության մասին։ 
  
Այս տաճարներն ու վանքերը հին հնդիկները նվիրել են Բուդդային, ինչպես նաև Շիվա և Վիշնու աստվածներին։ Շինարարական աշխատանքները տևել են շուրջ չորս հարյուր տարի։ Արտահայտում են երեք կրոնների՝ բուդդայականության, հինդուիզմի և ջայնիզմի ազդեցությունը, որի հետևանքով Էլլորայում գտնվող հուշարձաններում միաժամանակ արտահայտվում են ճարտարապետության երեք ոճ։ Էլլորայի ժայռակերտ տաճարները թվով երեսունչորսն են, որոնք ձգվում են երկու կիլոմետր։ Էլլորայի տաճարներում գերիշխում է քանդակագործությունը։ Շենքերի շուրջն ու ներսում քանդակել են աստվածներ, փղեր և այլ կենդանիներ։

1983 թվականից Էլլորայի քարանձավային-ճարտարապետական-քանդակագործական համալիրն ընդկրված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

## Տես նաև
*Աջանտա
*Էլեֆանտա

## Պատկերասրահ

Ellora Caves, India, Kailasanatha Temple.jpg|Կայլասանտհա ժայռափոր տաճարի ներսը
Ellora cave10 002.jpg|Վիշվակարմա տաճարի ներսը (10.)
Kailash Temple (Cave 16) in Ellora Caves.jpg|Կայլաշ տաճարի արտաքին տեսքը
Ellora Caves 4th Sep 2009 12.JPG|Տաճարի մոտի ջրվեժը
Ellora-Jain-cave.jpg|Քարանձավներից մեկը
Ellora cave32 001.jpg|32-րդ քարանձավի սրբավայրը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Աղբյուրներ
* Կամսար Ավետիսյան, Արևելքի մարգարիտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, էջ 41-44։

## Արտաքին հղումներ
* Ellora Caves in UNESCO List
* Layout, floor plan and description of each Ellora cave, Deepanjana and Arno Klein
* Photographs of Ellora, Getty Images
* Էլլորայի 496 լուսանկար 1280x960
* Պատկերասրահ

Կատեգորիա:Բուդդայական տաճարներ
Կատեգորիա:Հինդուիստական տաճարներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Ջայնիստական տաճարներ
Ջեյմս Հեդլի Չեյզ

**Ջեյմս Հեդլի Չեյզ** (, իսկական անունը՝ *Ռենե Բրաբազոն Ռեյմոնդ* (), գործածել է գրական այլ կեղծանուններ ևս, ներառյալ՝ James L. Docherty, Raymond Marshall, R. Raymond, Ambrose Grant ), դետեկտիվ ժանրի անգլիացի գրող։ Ստեղծագործական ողջ կյանքի ընթացքում գրել է 78 վեպ, բազմաթիվ պատմվածքներ։ Հռչակվել է առաջին հերթին որպես բոլոր ժամանակների թրիլլերների լավագույն հեղինակներից մեկը, թրիլլերների եվրոպացի հեղինակների արքա։ Չեյզը նաև այն հեղինակն է, ում գրքերը ամենաշատ վաճառվողների թվում են ամբողջ աշխարհում։ Բացի այդ, արդեն իսկ ֆիլմեր են նկարահանվել նրա երկերից առնվազն հիսունի հիման վրա։

## Կենսագրություն
Ջեյմս Հադլեյ Չեյզը 18 տարեկանում թողնում է հայրական տունը և ինքնուրույն կյանք սկսում։ Շատ մասնագիտություններ փոխելով, ձեռք է բերում գրողի համար ամենակարևորը՝ հարուստ կենսափորձ։ Հերթական՝ գրախանութի վաճառողի աշխատանքը նրան թույլ է տալիս հիանալի կերպով ուսումնասիրել ընթերցողների ճաշակը և գրքի շուկայի պահանջարկը։ Այդ ժամանակ՝ 32 տարեկանում, հանգստյան տասներկու օրերի ընթացքում նա գրում է առաջին վեպը՝ «Միսս Բլենդիշի համար խոլորձներ չկան», և միանգամից մեծ հռչակ ձեռք բերում։ Գիրքը թարգմանվեց տարբեր լեզուններով և ունեցավ մի քանի միլիոն տպաքանակ։ Դրանից հետո նա կանոնավորապես գրում էր տարեկան երկու վեպ։ Սարսափազդու և արյունալի սյուժեներն էին պատճառը, որ քննադատները նրան անվանեցին «Սև վեպերի արքա»։

Քրեական վեպերից զատ, Չեյզը հրատարակել է նաև երգիծական պատմվածքներ, սակայն *Ռենե Ռայմոնդ* ստորագրությամբ։

## Հայերեն թարգմանված երկեր
* Եթե կյանքը թանկ է, Երևան, 1991, 144 էջ։
* Ահա և ծաղկեպսակ գերեզմանի համար, լեդի, Երևան, 1995, 236 էջ։
* Դագաղը Հոնկոնգից, Երևան, 1996, 160 էջ։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Джеймс Хэдли Чейз (полная библиография 1 и 2) *Крутой детектив* կայքում (Hard-Boiled)
* Գրողի կենսագրությունն ու մատենագրությունը «''Клуб любителей детективов''» կայքում
* 
* Русскоязычный сайт, посвященный творчеству Джеймса Хедли Чейза

Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դետեկտիվ ժանրի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
Սուեզ

Քաղաք և նավահանգիստ Եգիպտոսի հյուսիս-արևմուտքում՝ Կարմիր ծովի ափին, Սուեզի ջրանցքի մոտ։ Սուեզ մուհաֆազի (նահանգի) վարչական կենտրոնն է։ 2004 թվականի տվյալներով ունի 478,5 հզ բնակչություն։

## Տնտեսություն
Կարևոր տրանսպորտա-առևտրային կենտրոն է Սուեզի ջրանցքի մոտ։ Երկաթուղիների, ավտոճանապարհների և օդային հաղորդակցությունների հանգույց է։ Կան նավթավերամշակման և նավթաքիմիական ձեռնարկություններ։ Սուեզի մոտ, մ.թ.ա. մոտ 2-րդ հազարամյակում կառուցվել է Նեղոսը Կարմիր ծովին միացնող նավարկելի ջրանցքը։

## Ստուգաբանություն
Սուեզի տեղում հնուց եղել է Կլիզմա հունարեն քաղաքը (բառացի նշանակում է «փական, փակոց», այսինքն՝ հին ջրանցքի ջրարգելակ, այդտեղ եղել է հին ջրանցք, որը մ.թ. 776-ին լցվել է ավազով)։ Ներկայիս Սուեզ անվանումը առաջին անգամ հիշատակվել է 10-րդ: Արաբական անվանումն է Սուվեյս (Սուվեյս), իսկ տեղական արտասանությամբ՝ Սուեզ:

Կատեգորիա:1859 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հովհաննես Թյույսուզյան

**Հովհաննես Թյույսուզյան** (), հայ մշակութային գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ապա մեկնել Փարիզ, ստացել երկրագործական բարձրագույն ուսում։ 1855 թվականին աշխատակցել է ֆրանսիական մամուլին մասնագիտական հոդվածներով։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս, 1857 թվականին հրատարակել է «Որթածաղիկ կամ քյուլլեմե» գիրքը։ Եղել է Ստ. Ոսկանի «Արևմուտք» թերթի հրատարակիչներից, մոտիկից կապված մշակութային կյանքին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Արուճ)

**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի**, Արուճ գյուղի գլխավոր վանական համալիր: Գտնվում է Արագած լեռան արևմտյան լանջի ստորոտում` Արագածոտնի մարզում։ Արուճի տաճարը (Ս. Գրիգոր եկեղեցի) հայկական հոգևոր և ճարտարապետական նշանավոր կոթողներից է։

Ըստ շինարարական արձանագրության` Արուճի եկեղեցին կառուցել է Գրիգոր Ա Մամիկոնյանը VII դ. 60-ական թվականներին: Տաճարը թեև կանգուն է, բայց կիսավեր վիճակում է։ Նախկինում ներսից պատված է եղել Համբարձման տեսարանը ներկայացնող որմնանկարներով, որոնք այժմ գրեթե անհետացել են։

Արուճում պահպանվել են նաև բրոնզի դարի դամբարանների, հին ամրոցի, քարավանատան (XIII դ.) և այլ հուշարձանների ավերակներ։

Ավագ խորանի գմբեթարդում մոտ 7 մ բարձրությամբ պատկերված է Քրիստոսը՝ ձախ ձեռքին մագաղաթագալար։ Պատվանդանի տակ գրված է նկարչի անունը՝ Ստեփանոս։ Մատենագրական աղբյուրներում հիշատակված պալատը, որ նույնպես կառուցել է Գրիգոր Մամիկոնյանը տաճարի հարավարևելյան կողմում, բացվել է 1948-1951 թվականների պեղումների ժամանակ։ Վաղ միջնադարի աշխարհիկ ճարտարապետության այս հուշարձանախումբը բաղկացած է երկու առանձին շենքերից, որոնցից մեկը սյունազարդ է և իր հատակագծով ու մանրամասներով (սյուներ, խարիսխներ, խոյակներ) նման է Դվինի կաթողիկոսարանին։ Երկրորդ շենքը գտնվում է առաջինից արևելք։

Իր չափերով Արուճի եկեղեցին վաղ միջնադարյան Հայաստանի ամենամեծ պատմամշակությային կոթողներից է։

## Պատկերասրահ

File:Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Արուճ)-3.jpg|thumb|Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու (Արուճ) ընդհանուր տեսքը պալատի կողմից
File:Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Արուճ)-2.jpg|thumb|Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու (Արուճ) ընդհանուր տեսքը և գերեզմանոցը
File:Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Արուճ)-4.jpg|thumb|Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու (Արուճ) խոնարհված գմբեթը
File:Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Արուճ)-5.jpg|thumb|Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու (Արուճ) ընդհանուր տեսքը
File:Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Արուճ)-1.jpg|thumb|Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու (Արուճ) ընդհանուր տեսքը
File:Եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք).jpg|thumb|Խոնարհված եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք)
File:Եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք)-1.jpg|thumb|Խոնարհված եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք)
File:Եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք)-2.jpg|thumb|Խոնարհված եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք)
File:Եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք)-3.jpg|thumb|Խոնարհված եկեղեցի (Արուճի կաթողիկեի տարածք)
Image:Aruchavank-map.gif|Քարտեզը
Պատկեր:Aruchavanq 01.jpg|
Պատկեր:Aruchavanq 29.jpg|
Պատկեր:Aruchavanq 26.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արուճի վանքային համալիր 

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Վիկտորիա (ջրվեժ)

**Վիկտորիա** (անգլ. Victoria), ջրվեժ Հարավային Աֆրիկայի Զամբեզի գետի վրա։ Գտնվում է Զամբիայի և Զիմբաբվեի սահմանին։ Ջրվեժի լայնությունը մոտավորապես  1800 մետր է, իսկ բարձրությունը՝ 120 մետր։ Շոտլանդացի հետազոտող-ճանապարհորդ Դավիթ Լիվինգսթոնը 1855 թվականին  լինելով ջրվեժում, այն անվանեց Վիկտորիա թագուհու պատվին։ Տեղաբնիկների մոտ ջրվեժը հայտնի էր «Շառաչող ծուխ» անունով։ Վիկտորիայի ջրվեժը Հարավային Աֆրիկայի տեսարժան վայրերից է և պատկանում է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի համաշխարհային ժառանգությանը։ Ջրվեժը գտնվում է Զամբիայի «Շառաչող ծուխ» («Mosi-oa-Tunya») և Զիմբաբվեի «Վիկտորիա ջրվեժ» ազգային պարկերի սահմանին։ Վիկտորիան աշխարհի միակ ջրվեժն է, որը միաժամանակ ունի 100 մետրից ավել բարձրություն և 1 կիլոմետրից ավելի լայնություն։

## Ջրվեժի պատմություն
մինի
Ջրվեժի շրջակայքի ամենահին հայտնի բնակիչները զբաղվել են որսորդությամբ և հավաքչությամբ, նրանք ջրվեժն անվանել էին «Շառաչող ծուխ»։ Առաջին եվրոպացին, ով տեսել է Վիկտորիա ջրվեժը համարվում է Դավիթ Լիվինգսթոնը։ 1855 թվականի նոյեմբերի 17-ին, երբ Լիվինգսթոնը Զամբեզի գետի ակունքից իջնում էր գետաբերան (1852-1856) հասնում է մի ջրվեժի, որն անվանում է Վիկտորիա թագուհու պատվին։ Լիվինգսթոնը ջրվեժի մասին գրել է. 
Ջրվեժի վաղ նկարագրություններ են թողել պորտուգալացի Սերպա Պինտուն, չեխ Էմիլ Գոլուբը և բրիտանացի նկարիչ Ֆոմա Բենսը, որը Վիկտորիա ջրվեժի առաջին պահպանված նկարների հեղինակն է։ Մինչև 1905 թվականը, երբ կառուցվեց երկաթգիծը, որն անցնում էր ջրվեժի մոտով, քիչ եվրոպացիներ էին այցելում ջրվեժ։

## Ջրվեժի աշխարհագրական դիրք
Ջրվեժը գտնվում է մոտավորապես Զամբեզի գետի հոսանքի կենտրոնական մասում։ Գետի հոսանքով ներքև կան կղզիներ, որոնց թիվը որքան մոտենում ես ջրվեժին ավելանում է։ Ջրվեժն առաջացել է այնտեղ, որտեղ Զամբեզին կտրուկ թափվում է նեղ (մոտավորապես 120 մետր) կիրճը, որը ձևավորվել է երկրակեղևի խզվածքով ջրի հոսքի հետևանքով։ Բազմաթիվ կղզյակները ջրվեժի գագաթնային մասը բաժանում են, առաջացնելով ծորաններ։ Ժամանակի ընթացքում ջրվեժը նահանջել է դեպի վերև հոսանքով, կրծելով իր համար նորանոր ճեղքվածքներ։ Այժմ այս ճեղքվածքները ձևավորել են զիգզագաձև գետի հուն, կտրուկ իջնող պատերով։ Դրանք լավ տեսանելի են արբանյակային լուսանկարներում։ Վիկտորիա ջրվեժը շատ լայն է՝ մոտավորապես 1800 մետր, ջրի անկման բարձրությունը տարբեր  է, աջ ափում 80 մետր, իսկ կենտրոնում հասնում է մինչև 108 մետրի։ Վիկտորիան բարձրությամբ գրեթե 2 անգամ գերազանցում է Նիագարայի ջրվեժին և ավելի քան 2 անգամ լայն է նրա կենտրոնական մասից։ Թափվող ջրից առաջանում են շիթեր և մառախուղ, որոնք կարող են բարձրանալ 400 մետր և ավելի բարձր։ Ջրվեժի առաջացրած մառախուղը տեսանելի է 50 կիլոմետրից։ 
Անձրևային սեզոնին, ջրվեժի հատվածով, մեկ րոպեում անցնում է ավելի քան 500 միլիոն լիտր ջուր։ 1958 թվականին Զամբեզիի վարարման ժամանակ ջրի հոսքը ջրվեժի հատվածով հասավ րոպեում 770 միլիոն լիտր ռեկորդային ցուցանիշին։
Ջրվեժը, անդունդի եզրին, կղզիներով բաժանված է 4 մասի։ Աջ ափի կողքին 35 մետր լայնությամբ հոսանքն է, որն անվանվել է «Ցայտող ջուր», այնուհետև Բոարուկա (300 մետր լայնությամբ) կղզուց  սկսվում է ջրվեժի հիմնական մասը 460 մետր լայնությամբ։ Լիվինգսթոնի կղզին գլխավոր ջրվեժը բաժանում է երկրորդ հոսանքից (530 մետր լայնությամբ), իսկ գետի ամենաձախ ափին գտնվում է արևելյան ջրվեժը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զամբիայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Զիմբաբվեի ջրվեժներ
Աղավնո (գետ)

**Աղավնո** կամ **Հագարու****,** գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Արցախի Քաշաթաղի շրջանի հյուսիս-արևմտյան տարածքում, Հագարիի աջակողմյան խոշոր վտակներից մեկը։ Երկու օժանդակներով սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակի Մեծ Իշխանասար և Ծղուկ լեռնազանգվածների լանջերից, հոսում դեպի հյուսիս-արևելք, այնուհետև վերջնականապես թեքվում դեպի հարավ-արևելք, ամբողջ հետագա ընթացքում անցնում V-աձև, մի փոքր լայնացած հովտով ու ծովի մակարդակից մոտ 780 մ բարձրության վրա թափվում Հագարիի մեջ՝ Բերձոր քաղաքից 7 կմ հարավ։ Ունի մի քանի խոշոր աջակողմյան վտակներ, ձախակողմյան վտակները կարճ են ու ժամանակավոր հոսք ունեցող։ Ջրահավաք ավազանի մակերեսը մոտ 440 կմ² է, որի մոտ 15%-ը ՀՀ տարածքում։ Երկու օժանդակներով էլ երկարությունը մոտ 43 կմ է։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը մոտ 3,5 մ³/վրկ է։ Աղավնոյի ավազանում կան տաք ջրերի ելքեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հագարի գետի վտակներ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի գետեր
Նիկողոս Թյուլպենտճյան

**Նիկողոս Թյուլպենտճյան** (), հայ հրապարակախոս, խմբագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ 1870-ականների վերջերից մտել է հրապարակախոսական ասպարեզ, նախ երևացել է Օ. Խոճասարյանի «Օրագիր» թերթում, ապա 1875 թվականի սեպտեմբեր ամսից հրատարակել է «Լրագիր» օրաթերթը, որը շարունակել է իր գոյությունը մինչև 1880 թվականը։ Թերթի փակումից հետո աշխատակցել է «Մարմարա» երգիծաթերթին։ Ֆրանսերենից թարգմանել է վեպեր, պատմվածքներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Արգենտինական տանգո

մինի|Արգենտինական տանգո
մինի
20-րդ դարի վերջին, արգենտինական Բուենոս Այրես քաղաքը դարձավ հայտնի տարբեր երկրներից ժամանած գաղթականների մեջ, ովքեր եկել էին այստեղ ավելի լավ կյանք փնտրելու նպատակով։ Այդ մարդիկ իրենց հետ բերել էին երաժշտական գործիքներ իրենց հայրենիքներից, ջութակներ, կիթառներ, ֆլեյտաներ և իհարկե բերել էին նաև իրենց երաժշտական ավանդույթները և ֆոլկլորը։ Եվ այսպես, Բուենոս Այրեսում, այդ տարբեր կուլտուրաների համադրումից ստեղծվեց նոր պար՝ տանգո։ Աֆրիկյան տանգանոի ռիթմը, արգենտինական միլոնգան, հավանայի հաբաներան, իսպանական ֆլամենկոն, հնդկացիների ծիսական պարերը, լեհական մազուրկան, գերմանական վալսը միաձուլվեցին հայրենիքի կարոտի, դժբախտ սիրո, կրքի և միայնակության հետ, ստեղծելով *տանգոն*։

## Արտաքին հղումներ
* Արգենտինական տանգո 

Կատեգորիա:Տանգո
Երվանդ Թոլայան

**Երվանդ (Ֆրանսուա) Հովհաննեսի Թոլայան, Կավռոշ** (), հայ երգիծաբան, խմբագիր, դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում, խմբագիր, թարգմանիչ Հովհաննես Թոլայանի ընտանիքում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ ուսումնարանում։ Դարասկզբից պոլսահայ մամուլում («Ծաղիկ», «Լույս» և այլն), տպագրել է երգիծական երկեր, գերազանցապես կենցաղային հարցեր շոշափող։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո Կ. Պոլսում հրատարակել է «Կավռոշ» երգիծական պարբերականը։ Խմբագրել է «Կավռոշ» (1908-1936), «Կատակ» (1913-1914), «Հոս-հոս» (1913) պարբերականները։

Մեծ եղեռնի տարիներին ընդհատել է այն, այնուհետև վերահրատարակել է մինչև 1925 թ.՝ Պոլիսում, ապա՝ 1926 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ շարունակել է խմբագրական-հրատարակչական աշխատանքը։ «Կավռոշ» երգիծաթերթին զուգընթաց հրատարակել է տարեցույցներ։

Դերասանական գործունեությունը սկսել է դարասկզբին՝ Մ. Մնակյանի թատերախմբում։ 1918-1922 թթ. խաղացել է Կոստանդնուպոլսի, 1926-1936 թթ.՝ Փարիզի հայկական թատրոնների ներկայացումներում։

1932 թ. եկել է Երևան, գրել իր ընդարձակ հիշողությունները, որոնք պահպանվում են Հայաստանի գրականության և արվեստի թանգարանում։ Գրել է «Կավռոշնամե» հուշերի գիրքը՝ պոլսահայ գրական-թատերական կյանքի անցուդարձի վերաբերյալ։

1937 թվականին անհիմն բռնադատվել և գնդակահարվել է, հետմահու արդարացվել։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Երվանդ Թոլայանը zarkfoundation.com կայքում

Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայից Հայաստան արտագաղթածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ սյունակագիրներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Բենգալիա

մինի
**Բենգալիա** - պատմական երկիր Ասիայի հարավում, Գանգես և Բրահմապուտրա գետերի ստորին հոսանքի ավազանում և նրանց ընդհանուր դելտայի սահմաններում։

Տարածությունը ավելի քան 230 հզ կմ²։ 1757-ին գրավել են անգլիացիները։ 1947-ին, Հնդկաստանի բաժանման ժամանակ, մասնատվեց։ Արևելյան մասը մտնում է Հնդկաստանի կազմի մեջ (Արևմտյան Բենգալիա նահանգ), արևելյան մասը կազմում է Բանգլադեշ պետությունը։

## Անվանումը
Հինդի լեզվով կոչվում է *Բանգալ*, բենգալերեն՝ *Բանգլա*, այսինքն՝ «բենգա ցեղի (երկրի հնագույն բնակիչները) կացարան»։

## Աղբյուրներ
* Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան (Ա-Կ), Երևան, «Լույս», 1987, էջ 72։

Կատեգորիա:Հնդկաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Բենգալիա
Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Բանգլադեշի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Բանգլադեշի պատմություն
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Երվանդ Քոչարի թանգարան (Երևան)

**Երվանդ Քոչարի թանգարան**, գտնվում է Երևան քաղաքում, բացվել է 1984 թ. հունիսի 22-ին՝ Երվանդ Քոչարի արվեստանոցի հիմքի վրա։ Աշխարհի միայն երկու թանգարանում կարելի է տեսնել Քոչարի տարածական նկարներից՝ Երվանդ Քոչարի և Փարիզի Ժ. Պոմպիդու կենտրոնում։ Երվանդ Քոչարի թանգարանը տարածաշրջանում պատմական ավանգարդի ուսումնասիրման և հանրահռչակման կարևոր կենտրոն է հանդիսանում։

## Պատմություն
Թանգարանի շենքը գտնվում է բնակելի շենքի առաջին  հարկում, ուր նկարիչն ապրել և ստեղծագործել է 1946-1959 թթ., հետագայում  թանգարանին ավելացվել  է 3 սրահներ, որտեղ էլ ցուցադրված  է արվեստագի «Թիֆլիսյան», «Փարիզյան», «Երևանյան» շրջանների ստեղծագործություններ՝ գրաֆիկական, գեղանկարչական աշխատանքներ, քանդակներ, սեղմումով գործեր, մոնումենտալ քանդակների պլանշետներ, մանրակերտեր, ինչպես նաև բացառիկ արժեքավոր փաստաթղթեր։

2001թ. թանգարանը ենթարկվել է հիմնանորոգման։

Թանգարանը իրականացնում է 5 լեզուներով  էքսկուրսիաներ՝ Հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն։

Թանգարանում կազմակերպվում են  դասախոսություններ, շնորհանդեսներ, համերգներ, ցուցահանդեսներ։

Թանգարանի երկրորդ հարկի սրահում 2017թ. ապրիլ ամսից գործում է «Քոչար» արվեստի ստուդիան։ Ստուդիան  իրականացնում է իր հիմնական գործունեությունը, որտեղ հաշվի են առնվում տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան չափորոշային պահանջները և հենքային ուսումնական պլանով նախատեսված ժամաքանակի բաշխումը։ Դասընթացն իրականացվում է երկու հիմնական փուլերով՝ նկարչություն կամ ապլիկացիա և արվեստի պատմություն։ Կարևորվում է Գունանկարչությունը, քանի որ այն շրջապատող իրականության գունային բազմազանության հարստության և ներդաշնակության ընկալման և պատկերման միջոց է։ Իսկ արվեստի պատմություն՝ արվեստի բնագավառից տեսական գիտելիքների ձեռքբերման և ընդհանուր աշխարհայացքի ընդլայնման միջոց է։ Աշակերտները ծանոթանում են կերպարվեստի ժանրերին, ուղղություններին նրանց առանձնահատկություններին, ծանոթանում հայտնի արվեստագետների ստեղծագործական ուղուն։

## Միջոցառումներ
Թանգարանն իրականացնում է տարաբնույթ միջոցառումներ որոնցով փորձ է արվում հանրահռչակել Երվանդ Քոչարի արվեստը։ Թանգարանը իրականացնում է նաև մի շարք արտագնա էքսկուրսիաներ։

## Թանգարանի տնօրեններ
Թանգարանի տնօրենն է Կարինե Քոչարը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Տուն-թանգարան Երվանդ Քոչարի.JPG|
Պատկեր:Տուն-թանգարան Երվանդ Քոչարի (2)..JPG|
Պատկեր:Տուն-թանգարան Երվանդ Քոչարի (2).jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:1984 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Երվանդ Քոչար
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Երևանում
Շելլակ

մինի|250px|Շելլակ
**Շելլակը** բնական խեժ է, օրգանական նյութերի բավական բարդ միացում։

Ժամանակին նրա պահանջը Եվրոպայում շատ մեծ էր։ Օգտագործվում է լաքերի, զմուռսի արտադրության մեջ, ինչպես նաև ապրետրա (ողորկիչ)՝ կաշվի, թղթի և գործվածքների համար։ Հետագայում նաև գրամաֆոնի ձայնապնակների, էլեկտրական մեկուսիչների արտադրության մեջ։

## Աղբյուրներ
* Կ. Ավետիսյան, Արևելքի մարգարիտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, էջ 50-51։

Կատեգորիա:Խեժեր
Կատեգորիա:Պոլիմերներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Բոյիկ Ասկյարե

**Բոյիկ Ասկյարե** (***Ասկյար Բոյիկի Բրոյան***, ), հայաստանցի քուրդ բանաստեղծ, տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1985 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ՀԽՍՀ Ապարանի շրջանի Ղոնդախսազ (հետո՝ Արագածի շրջանի Ռյա Թազա) գյուղում։ 1966 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոնոմիական ֆակուլտետը։ 1966-1968 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության մինիստրության հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում որպես ավագ հողագետ։ Այնուհետև սովորել է գյուղատնտեսության էկոնոմիկայի և կազմակերպման հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1975 թվականին «Աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործումը Հայաստանի գյուղատնտեսական ձեռնարկություններում» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1968 թվականից աշխատել է գյուղատնտեսական էկոնոմիկայի և կազմակերպման հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտում, սկզբում որպես կրտսեր, ապա՝ ավագ գիտաշխատող, 1984 թվականից՝ բաժնի վարիչ։

Նրա գրական առաջին գործերը տպագրվել են 1960 թվականին, «Ռյա թազա» թերթում։ Քրդերեն լույս են տեսել նրա «Շավիղ» (Երևան, 1966), «Սարի ծաղիկներ» (Երևան, 1975) բանաստեղծությունների ժողովածուները։ Գրել է նաև դրամատիկական երկեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Քուրդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Քուրդ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Քուրդ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Քրդերը Հայաստանում
Անտոնիս վան Դեյք

**Անտոնիս վան Դեյք** (, ), բարոկկոյի հոլանդացի նկարիչ, (հատկապես դիմանկարիչ), գրաֆիկ։ Եղել է Ռուբենսի աշակերտը։ 1609 թվականից սովորել է Հ. Վան Բալենի մոտ, 1615-1616 թվականներին արդեն ունեցել է սեփական արհեստանոց, ուր երիտասարդ նկարիչների հետ ստեղծել է «Առաքյալների գլուխներ» նկարաշարը։

## Կենսագրություն
Պատանի հասակից ստեղծել է դիմանկարներ (Յա. Վերմյոլենի դիմանկարը, 1616, Պետ. թանգարան, Վադուց), ինչպես և կրոն և դիցաբանական թեմաներով նկարներ («Ս. Պետրոսի խաչելությունը» մոտ 1615-1617, հին արվեստի թանգարան, Բրյուսել)։ Մոտ 1618-1620 թթ.-ին որպես օգնական աշխատել է Պ. Պ. Ռուբենսի մոտ, կրել նրա արվեստի ուժեղ ազդեցությունը։ 1620 թվականի վերջին- 1621 թվականի սկզբին Դեյքը եղել է Անգլիայի Հակոբ I թագավորի պալատական նկարիչը, ապա վերադարձել է Անտվերպեն։ Այդ շրջանի գործերում նկարիչը ձգտել է կերպարների վեհաշունչ նրբագեղության, մարդու հուզական և մտավոր առանձնահատկությունների շեշտադրման։ 1621 թվականի վերջից Դեյքը ապրել է Իտալիայում (հիմնականում՝ Ջենովայում):Նա այստեղ կատարելության է հասցրել բարոկկոյի շքահանդեսային դիմանկարը։ Մոտիկից ծանոթանալով կոլորիտի ասպարեզում Վենետիկի դպրոցի նվաճումներին՝ Դեյքը ստեղծել է ջենովացի ազնվականների շքահանդեսային դիմանկարներ։ 1627 թ.-ի վերջից 1632 թ.-ը Դեյքը նորից ապրել է Անտվերպենում, 1630 թ.-ին դարձել էրցհերցոգուհի Իզաբելայի պալատական նկարիչը։ Դա Դեյքի ստեղծագործական ներ վերելքի շրջանն էր, երբ հաջողվել է շքահանդեսային դիմանկարներում օրգանապես միահյուսել կերպարի հոգեբանական անհատականությունն ու հանդիսավորությունը։

## Պատկերասրահ

Anthonis van Dyck 021.jpg|*Մարի Լուիս դը Տասիսի* դիմանկարը
Anthonis_van_Dyck_050.jpg|Ինքնանկար
Triple portrait of Charles I.jpg|*Չարլզ Առաջին Անգլիայի Թագավորը*
Anthony van Dyck - The Lomellini Family.jpg|*Լոմելինի ընտանիք*
Anthonis van Dyck 018.jpg|*Մարգարիտ դե Լորեն*


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Վիկտորյա Մեմորիալ թանգարան (Կալկաթա)

**Վիկտորյա Մեմորիալ թանգարան**, թանգարան Հնդկաստանի Կալկաթա քաղաքում։

Հիմնադրման գաղափարը հղացել է լորդ Քերզոնը, երբ Հնդկաստանի փոխարքան էր։ Թանգարանի հիմնաքարը դրվել է 1906-ին, իսկ ավարտվել և բացումը տեղի է ունեցել 1915 թվականին։ Շենքը կառուցվել է Վերածննդի ոճով։

Այստեղ պահվում է վիկտորյան դարաշրջանի Հնդկաստանը պատկերող հավաքածու։ Թանգարանի կենտրոնական դահլիճում դրված է 18 տարեկան Վիկտորյայի արձանը, երբ նա նոր էր գահ բարձրացել։ Այս թագուհին էր, որ հնդկական ազգային շարժումը ճնշելուց հետո, 19-րդ դարի ութսունականներին, իրեն Հնդկաստանի կայսրուհի հռչակեց և ի լուր աշխարհի հայտարարեց, որ Անգլիան Հնդկաստանը իր գաղութն է համարում։

Թանգարանի սրահներում կարելի է տեսնել նկարների այն հսկա հավաքածուն, որտեղ պատկերված են Վիկտորյա թագուհու կյանքի ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունները։ Այստեղ են պահվում նաև Վիկտորյա թագուհու դաշնամուրը և գրասեղանը։

Թանգարանը պարունակում է նաև հնդկական կյանքը ներկայացնող կտավներ, քանդակներ և այլ գործեր, այդ թվում նաև ռուս անվանի նկարիչ Վ. Վերեշչագինի ամենամեծ կտավը՝ «Ուելսի արքայազնի մուտքը Ջայպուր»։


Victoria Memorial, Iconic view of Victoria Memorial on the lake, Kolkata, India.jpg
Victoria Memorial, King Edward VII Arch, Kolkata, India.jpg
Victoria Memorial and Trees, Calcutta, India.jpg
Victoria Memorial and Gardens 2, Kolkata, India.jpg
Victoria Memorial, Monument, Kolkata, India.jpg



## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Կ. Ավետիսյան, Արևելքի մարգարիտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, էջ 58։

Կատեգորիա:Հնդկաստանի թանգարաններ
Կատեգորիա:1921 հիմնադրված թանգարաններ
Հովհաննես Թոլայան

**Հովհաննես Թոլայան** (), հայ խմբագիր, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Պոլսում։ Նախնական կրթությունը ծննդավայրում ստանալուց հետո, ուսումը շարունակել է Վենետիկի Մխիթարյանների Ս. Ղազար վանքում, սակայն չցանկանալով հոգևորական դառնալ, վերադարձել է ծննդավայրը, սովորել բժշկական վարժարանում։ Ռուս-թուրքական պատերազմի նախօրյակին կարճ ժամանակով նվիրվել է բեմին, մասնակցել մի քանի ներկայացումների Պ. Մաղաքյանի խմբում։ Այնուհետև աշխատել է «Մանզումեի էֆքյար» թերթի խմբագրությունում նախ որպես աշխատակից, ապա՝ խմբագիր։ 1884-1906 թվականներին խմբագրել է «Մեճմուայը ախպար» հայատառ թուրքերեն պարբերականը, որի էջերում տպագրել է բազմաթիվ հոդվածներ, նաև ֆրանսերենից իր կատարած թարգմանած վեպերը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1856 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Վահան Թոշիկյան

**Վահան Թոշիկյան** (), հայ խմբագիր-հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Դարասկզբից հանդես է եկել «Մանզումեի էֆքյար» պարբերականում հրապարակախոսական հոդվածներով։ Այնուհետև ավելի քան կես դար աշխատել է խմբագրական ասպարեզում։ Հրապարակախոսական բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել օսմանյան սահմանադրությունից հետո, հանդիսանալով «Ժամանակ», «Վերջին լուր» թերթերի հիմնական աշխատակիցներից մեկը։ 1907-1909 թվականներին Զմյուռնիայում խմբագրել է «Արշալույս» և «Արձագանք» թերթերը։ Վերադառնալով Պոլիս, զինադադարից հետո, 1918-1922 թվականներին, աշխատակցել է «Ժամանակ» և «Վերջին լուր» թերթերին։ Իսկ երբ 1923 թվականին «Վերջին լուրը» դարձել է «Նոր լուր», ստանձնել է նրա խմբագրությունը և անխափան հրատարակել ավելի քան 30 տարի, մինչև մահը։ Իր խմբագրած և այլ պարբերականների էջերում տպագրել է հարյուրավոր հրապարակախոսական հոդվածներ ազգային, կրթական, եկեղեցական և այլ հարցերի մասին։ 1954 թվականին Թորոս Ազատյանի հետ միասին ուղևորվել է Էջմիածին, Գևորգ Զ Չորեքչյան կաթողիկոսի թաղմանը մասնակցելու, սակայն անակնկալ վախճանվել է Կարսի թուրքական հիվանդանոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Վիրենդելի հեծան

մինի|աջից|400px|Berlin|:de:Gustav-Heinemann-Brücke
**Վիրենդելի հեծան** կամ **Վիրենդելի կամուրջ**, ծածկի հորիզոնական կրող տարր շինարարությունում։ Ֆերմայի տարատեսակ, որը թույլատրում է 40 մետրանոց թռիչքներ ծածկել, առանց միջանկյալ հենարանների։ 19-րդ դարի վերջին հայտնագործել է Բելգիացի ճարտարագետ Արթուր Վիրենդելը։ Այս կառուցվածքի հաշվարկը Վիրենդելը կատարել է 1896 թվականին։ Նման մեթոդով առաջին կամուրջը կառուցվել է 1902 թվականին Բելգիայում։

մինի|200px

## Գրականություն
* Needham, E. S. / Beaufoy, L. A. (1938): Analysis of a Vierendeel Truss by Moment-Distribution and Deformeter Methods.. In: Journal of the Institution of Civil Engineers, v. 10, n. 2 (December 1938), pp.&nbsp;253–272.
* Takabeya, Fukubei (1934): Les applications de la poutre Vierendeel au Japon. In: Ossature métallique, v. 3 (July 1934), pp.&nbsp;356–360.
* Magnel, Gustave (1933): Le calcul pratique des poutres Vierendeel. In: La Technique des Travaux, v. 9, n. 8 (August 1933), pp.&nbsp;504–511.
* Botizan, P. (1970): Calculs des poutres Vierendeel et cadres étagés à poutres Vierendeel par la méthode Takabeya. In: Acier = Stahl = Steel, v. 35 (June 1970), pp.&nbsp;295.
* La charpente Vierendeel des nouvelles installations de l'International Agricultural Corporation, Chicago Heights (E.-U.). In: Ossature métallique, v. 7 (September 1938), pp.&nbsp;391.

## Ծանոթագրություններ
Տիգրան Թոսպատյան

**Տիգրան Թոսպատյան** (1852 - ՞), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Բեմական ասպարեզ է մտել 1870 թվականին, Սկյուտարի Ազիզիե թատրոնում մասնակցելով «Փայտե սուր» պիեսի ներկայացումը։ Մեծ հաջողություն է ձեռք բերել Մոլիերի կատակերգուություններում։ Խաղացել է նաև դրամատիկ դերեր։ Մոտ տասը տարի աշխատել է Հակոբ Վարդովյանի հայտնի թատրոնում, մարմնավորելով մի քանի տասնյակ դերեր՝ *Վրույր* (Պետրոս Դուրյանի «Արտաշես աշխարհակալ»), *Գվիդոն* («Կործանումն Ռուբինյանց թագավորության»), *Ֆաբիո Օրսինո* («Ցեզար Բորջիա»), *Ռոբերտ* («Երկու հիսնապետներ»), *Արման Դյուվալ* (Ա.Դյումա (որդու)«Քամելիազարդ տիկինը»)։ Ճժտված է եղել հաճելի ձայնով և «Թեթևսոլիկ սիրահարը» երգով մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել։ 1877-1880 թթ. մասնակցել է Ս.Պենկլյանի օպերետային թատերախմբերի շրջագայություններին, եղել է Ռոդոստոյում, Ադրիանապոլսում, Զմյուռնիայում, Սալոնիկում և այլուր։ Հաջողությամբ հանդես է եկել «Գեղեցկուհի Հեղինե», «Տիկին Անգո» և օպերետներում։ 1881-1882 թթ. կարճ ժամանակ Ա.Մնակյանի հետ փորձել է Հ.Վարդովյանի քայքայված խումբը պահել, բայց չի հաջողվել։ 1882 թվականին Ֆուսուլաճյանի հետ խաղացել է Բրուսայում։ 1885 թվականին վերջնականապես հեռացել է թատրոնից։ Գրել է ինքնուրույն պիեսներ, կատարել թարգմանություններ, որոնք չեն տպագրվել, բայց ներկայացվել են Հ.Վարդովյանի թատրոնում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1852 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Խաչատուր Ավագյան

**Խաչատուր Աբգարի Ավագյան** (), հայ թատերագետ, դրամատուրգ, երգիծաբան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1984), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1984 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ՀԽՍՀ Կոտայքի շրջանի Քանաքեռ ավանում (այժմ՝ Երևան քաղաքի շրջագծի մեջ)։ 1945 թվականին ընդունվել և 1950 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը։ 1950 թվականին աշխատանքի է անցել Կոտայքի շրջսովետի գործկոմի կուլտլուս աշխատանքի բաժնում, սկզբում իբրև տեսուչ, 1951-1953 թվականներին՝ բաժնի վարիչ։ 1954-1956 թվականներին աշխատել է ՀԿԿ Կոտայքի շրջկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնում որպես հաստիքային պրոպագանդիստ։ 1957-1989 թվականներին աշխատել է «Սովետական արվեստ» հանդեսի խմբագրությունում, 1954 թվականից եղել է հանդեսի պատասխանատու քարտուղարը։ 1974 թվականին «Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի պատմությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել արվեստագիտության թեկնածուի աստիճան։ 1966-1967 թվականներին, համատեղության կարգով, աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտում իբրև կրտսեր գիտաշխատող։

Հայաստանի թատրոնները բեմադրել են նրա «Ակունք», «Երազն ի բարին կատարվի», «Ջոնին և ավազակները», «Ճռճռացող դռներ», «Ամենապիտանին», «Ուղղում» և այլ պիեսներ։

## Խ. Ավագյանի երկերի մատենագրություն
* Թադևոս Սարյան, Ե. Հայկական թատերական ընկերություն, 1964, 158 էջ։ 
* Հայ սովետական թատրոնի պատմություն (աշխատության ներածական բաժինները գրել է Խ. Ավագյանը Բաբկեն Հարությունյանի հետ), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1967, 647 էջ։ 
* Մհեր Մկրտչյան, Ե. Հայկական թատերական ընկերություն, 1970, 16 էջ։ 
* Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն, Ե. Հայկական թատերական ընկերություն, 1973, 219 էջ։ 
* Թատրոնը և ժամանակը (հոդվածների ժողովածու), Ե. Հայկական թատերական ընկերություն, 1975, 274 էջ։ 
* Կարպ Խաչվանքյան, Ե. Հայկական թատերական ընկերություն, 1979, 134 էջ։ 
* Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան, Ե. Հայկական թատերական ընկերություն, 1983, 100 էջ։ 
* Ժամանակի հետ (հոդվածների ժողովածու), Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1985, 223 էջ։ 
* Ճշմարտախոս աղվեսը (հեքիաթ-պիես), Երևան, «Լուսակն», 2008, 78 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ