Վլադիսլավ I Հերման

**Վլադիսլավ I Հերման** ( լեհ. ՝ Władysław I Herman) , լեհ իշխան (1079-1102), Պիաստների դինաստիայի ներկայացուցիչ։

## Պայքար գահի համար
Վլադիսլավ I Հերմանը Լեհաստանի իշխան Կազիմիր I-ի Վերականգնողի և Դոբրոնեգայի (Մարիա)՝ Կիևի մեծ դուքս Վլադիմիր I-ի դուստեր, որդին էր։ 1079 թվականին, գլխավորելով մեծ ազնվականների ապստամբությունը իր ավագ եղբոր՝ Լեհաստանի Համարձակ թագավոր Բոլեսլավ II-ի դեմ, Վլադիսլավ Հերմանը կարողացավ տապալել թագավորին և գրավել լեհական գահը։

Ի տարբերություն իր նախորդների՝ Վլադիսլավ I-ը ուժեղ և հեղինակավոր կառավարիչ չէր և ամբողջովին ենթարկվում էր մեծ ազնվականության թելադրանքին։ Սրբազան Հռոմեական կայսրության հետ խաղաղ հարաբերություններ փնտրելով՝ Վլադիսլավ Հերմանը պատրաստ էր հրաժարվել լեհական պետության անկախությունից, որը դժվարությամբ էր նվաճել իր նախորդը։

Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Վլադիսլավ I-ին ուղեկցեցին ձախողումներ՝ լեհական արշավանքները Արևմտյան Պոմերանիայում ավարտվեցին լիակատար փլուզմամբ։ Միաժամանակ կտրուկ աճում է ֆեոդալական մասնատման միտումը. գավառական ազնվականությունը հնազանդություն է թողնում իշխանական իշխանությանը, պատերազմներում օգտագործվում են միայն սահմանամերձ հողերի զինյալները։ Ինքը՝ արքայազնը, շուտով ընկավ լեհական ազնվականության առաջնորդներից մեկի՝ Վոյեվոդ Սիչեխի ազդեցության տակ։

Անջատողական միտումներն առավել ուժեղ դրսևորվեցին Սիլեզիայում։ Վլադիսլավ I-ի ավագ որդին՝ Զբիգնևը, դարձավ տեղի արիստոկրատիայի ղեկավարը։ Հենվելով Չեխիայի ռազմական օգնության վրա՝ Զբիգնևը 1092 թվականին գրավեց Վրոցլավը և ստեղծեց կիսանկախ իշխանություն Սիլեզիայում։ Կենտրոնական իշխանության շահերը ներկայացնող Վոյեվոդ Սիեցեխը շուտով կարողացավ հաշտվել Չեխիայի հետ և 1096 թվականին հաղթել Զբիգնևին։ Այնուամենայնիվ, Վլադիսլավ Հերմանը ստիպված եղավ մասնատել լեհական պետությունը. 1097 թվականի պայմանագրի համաձայն, արքայազնը Մեծ Լեհաստանի մի մասը փոխանցեց Զբիգնևին, իսկ Սիլեզիան իր կրտսեր որդուն՝ Բոլեսլավին։ Ինքը՝ Վլադիսլավ I-ը, մնաց գերագույն իշխան, լեհական բանակի գլխավոր հրամանատար, արտաքին քաղաքականության ղեկավար և պետական ​​վարչակազմի ղեկավար։ Բայց արդեն 1098 թվականին պատերազմը վերսկսվեց արքայազնի և նրա երեխաների միջև։ Զբիգնևին և Բոլեսլավին հաջողվեց հաղթել Վլադիսլավ Հերմանի զորքերին և 1099 թվականին ստիպեցին իրենց հորը երկրի նոր բաժանում կատարել։ Արդյունքում միայն Մազովիան մնաց արքայազն Վլադիսլավի իշխանության ներքո։ Եղբայրների ջանքերով հեռացվեց նաև կենտրոնական կուսակցության ղեկավար Վոյևոդ Սիեցեխը։

## Կենցաղային դժվարություններ
Չնայած Վլադիսլավը պաշտոնապես Լեհաստանի դուքսն էր, իրականում նրա եղբորը վտարած բարոններն օգտագործեցին այս հաղթանակը՝ իրենց դիրքերն ամրապնդելու համար։ Հետևաբար, զարմանալի չէ, որ կարճ ժամանակում Վլադիսլավը ստիպված եղավ իշխանությունը զիջել իր կոմս Պալատինին (լեհերեն՝ wojewoda), ազնվական Սիեկիչ անունով։ Թագավորության Սիեկիչի կառավարումը բացասաբար էր ընկալվում այն բարոնների կողմից, ովքեր իշխանափոխության շահառուներ չէին։

Բոլեսլավ Ռայմութի ծնունդը Վլադիսլավին և Բոհեմիայի Ջուդիթին փոխեց քաղաքական իրավիճակը Լեհաստանում։ Վլադիսլավի եղբորորդի Միեշկոն այդ ժամանակ արդեն տասնյոթ տարեկան էր և նրա վերադարձից հետո կնքված նախորդ համաձայնությամբ առաջինն էր հաջողության հասնելու շարքում։ 1089 թվականին Միեշկոն մահացավ առեղծվածային հանգամանքներում, հավանաբար թունավորվել էր Սիեկիչի և Ջուդիթ Շվաբիայի հրամանով։ Գրեթե անմիջապես Զբիգնևին ուղարկեցին Գերմանիա և տեղավորեցին Քեդլինբուրգի աբբայությունում։ Իր անդրանիկ որդուն սուրբ երդումներ անելը ստիպելու մտքով Վլադիսլավը մտադիր էր նրան զրկել ժառանգության ցանկացած հնարավորությունից։

1090 թվականին Սիեցեխին, իր հրամանատարության տակ գտնվող լեհական զորքերի օգնությամբ, հաջողվեց, թեև կարճ ժամանակով, տիրել Գդանսկ Պոմերանիային։ Խոշոր քաղաքները կայազորում էին լեհական զորքերը, մնացածներն այրվում էին ապագա դիմադրությունը խափանելու համար։ Մի քանի ամիս անց, սակայն, հայրենի էլիտաների ապստամբությունը հանգեցրեց Լեհաստանից տարածաշրջանի անկախության վերականգնմանը։

Սիչեխի բռնապետական իշխանությունը բացասաբար անդրադարձավ Վլադիսլավի վրա՝ առաջացնելով զանգվածային քաղաքական միգրացիա Լեհաստանից։ 1093 թվականին Սիլեզիան ապստամբեց, և գա Մագնուսը, բոհեմական և լեհ ասպետների օգնությամբ, ողջունեց Զբիգնևին Գերմանիայից փախչելուց հետո,սակայն շուտով Սիեկը բռնեց արքայազնին և բանտարկեց։ Երկրում աճող դժգոհությունը ստիպեց ազատ արձակել Զբիգնևին 1097 թվականին։ Սրանից անմիջապես հետո Վլադիսլավը (Սիլեզիայի դեմ անհաջող պատասխան արշավանքից և Զբիգնևին որպես օրինական ժառանգ ճանաչելուց հետո) իր որդիներին նշանակեց բանակի հրամանատար, որը կազմավորվեց կարգով։

Միաժամանակ հրեաների մեծ գաղթը Արևմտյան Եվրոպայից դեպի Լեհաստան սկսվեց մոտավորապես 1096 թվականին՝ առաջին խաչակրաց արշավանքի ժամանակ։ Վլադիսլավը, հանդուրժող կառավարիչը, հրեաներին գրավեց դեպի իր տիրույթները և թույլ տվեց նրանց բնակություն հաստատել ողջ երկրում առանց սահմանափակումների։

Շուտով Զբիգնևն ու Բոլեսլավը որոշեցին միավորել ուժերը և պահանջեցին, որ կառավարության ղեկը հանձնվի իրենց։ Վլադիսլավը համաձայնեց թագավորությունը բաժանել եղբայրների միջև, որոնցից յուրաքանչյուրին տրվելու է իր գավառը, մինչդեռ ինքը վերահսկում էր Մազովիան և նրա մայրաքաղաք Պլոկը։ Վլադիսլավը նաև պահպանեց վերահսկողությունը ամենակարևոր քաղաքների վրա՝ Վրոցլավ, Կրակով և Սանդոմիերց։ Զբիգնևի նահանգն ընդգրկում էր Մեծ Լեհաստանը, ներառյալ Գնյեզնոն, Կույավիան, Լեչիցան և Սիերաձը։ Բոլեսլավի տարածքը ներառում էր Փոքր Լեհաստանը, Սիլեզիան և Լուբուշի երկիրը։ Սակայն Սիեկը, անհանգստացած իր ուժի ակնհայտ նվազումից, սկսեց ինտրիգներ անել եղբայրների դեմ։ Վլադիսլավը որոշեց աջակցել նրան սեփական որդիների դեմ։ Պարտվելով և Գնյեզնոյի արքեպիսկոպոսի Մարտինի միջնորդությունից հետո դուքսը ստիպված բռնագրավել է Սիեկիչի ունեցվածքը և 1101 թվականին աքսորել նրան։

## Եկեղեցիների կառուցում
Վլադիսլավը Լեհաստանում հիմնել է մի քանի եկեղեցի։ Հատկանշական է, որ նա եղել է ռոմանական Վավել տաճարի հիմնադիրը, որի Արծաթե զանգակների աշտարակը դեռ կանգուն է։ Նա նաև շատ էր սիրում Սուրբ Գիլեսը (լեհերեն՝ Idzi), ում համար նա հիմնեց ոչ պակաս, քան երեք եկեղեցի՝ Կրակովում, Ինովլոձում և Գիբուլտովում։ Դա վերագրվում է այն փաստին, որ մինչ նրա առաջին կինը վերջապես հղի էր վեց տարի անզավակ ամուսնությունից հետո, դուքսը հարուստ նվերներ ուղարկեց Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Սուրբ Ժիլ Բենեդիկտյան վանք՝ առողջ երեխա մուրալով։ Երբ որդի ծնվեց, Վլադիսլավը սկսեց եկեղեցիներ կառուցել նրա պատվին։ Ըստ լեգենդի՝ նա նաև «ավազի վրա» եկեղեցի է հիմնել՝ նվիրված Մարիամ Աստվածածնին, որը հետագայում տրվել է կարմելիտներին։

## Մահ
Ըստ Գալիուս Անանունի՝ Վլադիսլավը երկար ժամանակ տառապում էր թուլացնող հիվանդությամբ, որն ազդում էր նրա ոտքերի վրա։ Գոյություն ունի նաև լեգենդ, որտեղ ասվում է, որ 1086 թվականին Վլադիսլավը տառապել է սարսափելի ջրծաղիկով, թարախակույտերով, որոնք ազդել են նրա քթի և դեմքի վրա։ Ըստ լեգենդի՝ սուրբ կույսը հայտնվել է դքսի երազում և առաջնորդել նրան, որ բուժումը գտնի քաղաքից դուրս գտնվող ավազոտ տարածքում։ Մի անգամ ապաքինված Վլադիսլավը հիմնեց Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի եկեղեցին «ավազի վրա» այն տեղում, որտեղ նա գտավ բուժումը։

Վլադիսլավը մահացավ 1102 թվականի հունիսի 4-ին՝ չլուծելով իրավահաջորդության հարցը՝ թողնելով իր որդիներին գերիշխանության համար պայքարելու։

## Ընտանիք և երեխաներ
(1070թվականին) Քրիստինա Պրավձիվիեցկայից․
* Զբիգնև (1070–1112թվականներ), լեհ իշխան (1092թվականից)

(1080թվական) Բոհեմիայի Յուդիտա, Բոհեմիայի թագավոր Վրատիսլավ II-ի դուստրը.

* Բոլեսլավ III Ռայմութ (1086–1138), Լեհաստանի արքայազն (1102թվականից)

(1089թվական) Յուդիթ Գերմանացուն, Հենրիխ III-ի դուստրը, սուրբ Հռոմեական կայսրը

* Ջուդիթ-Մարիա (1089-1122), ամուսնացած (1108) Յարոսլավ Սվյատոպոլչիչի՝ Վոլինի իշխանի հետ
* Ագնես (1090–1126), Քեդլինբուրգի աբբայության աբբայուհի
* Ադելաիդա (1091 - 25/26.03.1127), ամուսնացած (1118) Դիպոլդ III-ի, Հյուսիսային մարտի մարգրաֆի հետ։

## Գրականություն
* Владислав I (Герман), король польский // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:11-րդ դարի ծնունդներ