Մեհմեդ Էմին Ալի փաշա

**Մեհմեդ Էմին Ալի փաշա** (, ), Թանզիմաթի ժամանակաշրջանի նշանավոր Օսմանյան պետական գործիչ, ով առավել հայտնի էր որպես 1856 թվականին Օսմանյան կայսրությունում բարեփոխումների մասին հրամանագրի հեղինակ և Փարիզի խաղաղության պայմանագրի (1856) կնքման գործում ունեցած դերի համար, որը վերջ դրեց Ղրիմի պատերազմին։  Ալի փաշան շատերի կողմից համարվում էր շնորհալի և ընդունակ պետական գործիչ, և նրան հաճախ վերագրվում էր կայսրության վաղ փլուզումը կանխելու գործում ունեցած դերը։

Ալի փաշան պաշտպանում էր արևմտյան ոճի բարեփոխումները, որոնք ուղղված էին կայսրության արդիականացմանը, ներառյալ պետության աշխարհիկացումը և քաղաքացիական ազատությունների ընդլայնումը: Նա աշխատում էր ճնշել ազգայնական շարժումները։ Նա պաշտպանում էր Օսմանյան ազգայնականությունը։

Սովորական ընտանիքում ծնված, դարպասապահի որդի Ալի փաշան բարձրացել է Օսմանյան պետության շարքերը և կարճ ժամանակով դարձել արտաքին գործերի նախարար 1840 թվականին, վերահաստատվել է պաշտոնում 1846 թվականին։ 1852 թվականին նա մի քանի ամսով դարձել է մեծ վեզիր, իսկ 1854 թվականին վերադարձել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնին։ 1855-1871 թվականներին նա մերթընդմերթ զբաղեցրել է այս երկու պաշտոնները, ի վերջո իր կյանքի ընթացքում յոթ անգամ զբաղեցրել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը և հինգ անգամ՝ մեծ վեզիրի։ 1851 թվականին նա պարգևատրվել է Կարմիր արծվի 1-ին աստիճանի շքանշանով (ոչ քրիստոնյաների համար)։

## Վաղ տարիներ
Ահմեդ Էմին Ալի փաշան ծնվել է 1815 թվականի մարտի 5-ին Ստամբուլում՝ աղքատ մարդու ընտանիքում։ Նա խանութպանի որդի էր և կրթություն չի ստացել, բացառությամբ տարրական դպրոցի երեք դասարանների: Տարրական դպրոցում էր, որ Ալի փաշան սովորել է կարդալ և գրել, նաև սովորել է Ղուրանի որոշ սուրաներ անգիր։ Այնուամենայնիվ, Ալի փաշան շարունակում էր զբաղվել ինքնակրթությամբ, այդ թվում՝ ֆրանսերեն սովորելով։  Քաղաքացիական ծառայության մեջ իր երկար գործունեությունը նա սկսել է 14 տարեկանում՝ որպես կայսերական խորհրդի քարտուղար։ Հաջորդ տարի Ալի փաշան տեղափոխվել է Կայսերական խորհրդի արխիվային բաժին։ Մեկ տարի անց Ալի փաշային կրկին տեղափոխել են, այս անգամ՝ «Թարգմանչական գրասենյակ»։

## Թարգմանչական գրասենյակ
Թարգմանչական գրասենյակը () ստեղծվել է Հունաստանի անկախության ձեռքբերման կապակցությամբ։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ մինչ Հունաստանի անկախությունը, շատ հույներ աշխատում էին որպես թարգմանիչ պետական հաստատություններում: Հույների անկախության ապստամբության արդյունքում տեղի է ունեցել հույն թարգմանիչների զանգվածային արտահոսք, որոնք աշխատում էին կառավարության համար, և թարգմանիչների անհրաժեշտություն է  առաջացել։ Բացի այդ ներքին գործերում դիվանագիտությունն էլ ավելի մեծ նշանակություն է ստացել։ Նման փոփոխությունները հանգեցրել են ոչ միայն թարգմանչական գրասենյակի աշխատակազմի աճին, այլև աշխատանքի նկատմամբ ավելի մանրակրկիտ վերահսկողության և աշխատավարձերի բարձրացմանը։ Այնուամենայնիվ, այս աշխատանքը ոչ միայն բարելավել է նրա դիրքը կյանքում, այլև ազդել է նրա հետագա քաղաքականության վրա: Օրինակ՝ Ալի փաշան և թարգմանչական գրասենյակի այլ աշխատակիցներ, ինչպիսիք են Ալի փաշայի ապագա բարեփոխումների գործընկեր Մեհմեդ Ֆուադ փաշան, ձեռք են բերել անհրաժեշտ փորձ դիվանագիտության աշխարհում՝ աշխատելով որպես թարգմանիչ հենց այս ոլորտում: Դիվանագիտական ոլորտի հետ ծանոթությունը հեռացրել է Մեչիսլավ Ալի Պաչին ավանդական Օսմանյան հասարակության արժեքներից և միևնույն ժամանակ զարգացրել է նրա մեջ բանական բյուրոկրատական արժեքները:

## Մուստաֆա Ռեշիդ փաշայի ազդեցություն
1835 թվականին Ալի փաշան նշանակվել է Վիեննայում դեսպանության երկրորդ քարտուղար, որտեղ ուսումնասիրել է Ավստրիական կայսրության կառուցվածքը։ Մի քանի տարի անց Ալի փաշան դարձել է Մուստաֆա Ռեշիդ փաշայի խորհրդականը։ Թեև Մուստաֆա Ռեշիդ փաշան պարզապես դեսպան էր Սենթ Ջեյմսի արքունիքում, որն ավելի հայտնի էր որպես Մեծ Բրիտանիայի թագավորական արքունիք, 1839 թվականին նա նշանակվել է մեծ վեզիր, և Օսմանյան կայսրությունում սկսվել է բարեփոխումների մի շրջան, որը հայտնի է որպես Թանզիմաթի ժամանակաշրջան: Մուսթաֆան Ալի փաշային թողել է գլխավորի պաշտոնում, իսկ ինքը վերադարձել է Օսմանյան կայսրություն՝ մեծ վեզիրի պաշտոնը զբաղեցնելու համար։ Իրադարձությունների նման զարգացումը, ի վերջո, հանգեցրել է նրան, որ Ալի փաշան նշանակվել է պաշտոնական դեսպան, և շարունակել է ավելի ու ավելի բարձրանալ քաղաքական սանդուղքով։

## Ալի փաշան՝ որպես դեսպան
աջից|մինի|350x350փքս|Մեհմեդ Էմին Ալի փաշան (աջից) Փարիզի կոնգրեսում (1856 թվական)
1846 թվականին Մեհմեդ Էմին Ալի փաշան նշանակվել է Մուստաֆա փաշայի օրոք արտաքին գործերի նախարար, ինչը զարմանալի չէ՝ հաշվի առնելով նրա լավ հղկված դիվանագիտական հմտությունները։ Սուլթան Աբդուլազիզը, որը մեծ վեզիրի լիազորությունների պատճառով հաճախ էր կոնֆլիկտ ունենում Ալի փաշայի հետ, խոստովանել է, որ չի կարող փոխարինել Եվրոպայում այդքան ճանաչված նման մարդու: Դեսպան աշխատելու ընթացքում էր, որ Ալի փաշան նպաստել է Անգլիայի և Ֆրանսիայի հետ բարեկամությանը, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրությունում արևմտյան համակարգի ներդրմանը: Օրինակ, հիմնվելով Ֆրանսիայի կրթական համակարգի հետ ունեցած իր փորձի վրա, Ալի փաշան հիմք դրեց Գալաթասարայի հեղինակավոր միջնակարգ դպրոցին իր ժամանակակից տեսքով, որտեղ կրոնական փոքրամասնությունների երեխաները պետք է սովորեին մուսուլման ուսանողների շրջանում։ Ալի փաշայի պատասխանատվությունն ու ճանաչումն էլ ավելի են մեծացել, երբ նա ընտրվել է Խաղաղ բանակցությունների գլխավոր պատվիրակ, այնուհետև վերանշանակվել է մեծ վեզիր 1855 թվականի Վիեննայի կոնգրեսում՝ Ղրիմի պատերազմից հետո: Այնտեղ էր, որ նա ձևակերպել է խաղաղության համաձայնագիր, որը ներառում էր Օսմանյան կայսրությունը Եվրամիության կազմում, ուժի հավասարակշռություն էր հաստատում եվրոպական երկրների միջև և երաշխավորում էր, որ Եվրամիության մյուս տերությունները կհարգեն Օսմանյան կայսրության տարածքները և նրա անկախությունը: Հետագայում այն որոշ չափով փոփոխվել և ներառվել է 1856 թվականի Փարիզի խաղաղության պայմանագրի յոթերորդ հոդվածում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Բարեփոխումներ Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Փաշաներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր