Դեյվիդ Յունայփոն

**Դեյվիդ Յունայփոն** (. ), ծագումով Ավստրալիայի տեղաբնիկ նգարինյերի /  Ngarrindjeri ցեղից  քարոզիչ, գյուտարար, գրող և լրագրող: Նրա դիմապատկերն է կրում ավստրալական 50 դոլար արժողությամբ թղթադրամը:

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հարավային Ավստրալիայում՝ Ալեքսանդրինա լճի ափին գտնվող Փոյնթ Մաքլի /Point Macleay Mission-ում (ներկայումս՝ Raukkan), Քուրոնգ / Coorong թաղամասում (ներկայումս՝ ազգային պարկ): Առաջին աբորիգեն քարոզիչ Ջեյմս Յունայփոնի / James Unaipon որդին էր։

### Գյուտարար
Դեյվիդ Յունայփոնը 10 արտոնագրի տեր էր, բայց բավարար գումար չուներ  իր գյուտերը լայնորեն ներդնելու համար: Մասնավորապես՝ նա առաջարկել է ուղղաթիռի նախագիծ՝ հիմնված ավստրալական բումերանգի թռիչքի սկզբունքի վրա։

Ինչպես իր հայրը, Յունայփոնը շատ կրոնասեր էր: Նա հավատում էր, որ Ավստրալիայի տեղաբնիկների՝ աբորիգենների հոգևոր կեցվածքը սերտ, հարազատ կապ ունի քրիստոնեական հոգևոր կեցվածքի հետ: Տեղաբնիկների բարեկամների ասոցիացիայի / Aborigines' Friends' Association-ի հանձնարարությամբ Դեյվիդը միջոցներ է հայթայթել բարեգործական ծրագրերի համար: Իր ճամփորդությունների ընթացքում նա շփվել է բազմաթիվ մտավորականների հետ, ովքեր հետաքրքրված էին աբորիգենների իրավունքների պաշտպանությամբ։ Ճանապարհորդությունները նրան հնարավորություն են տվել մի շարք դասախոսություններ կարդալու Ավստրալիայի բնիկ ժողովուրդների դրության և նրանց մշակույթի վերաբերյալ։ Այդ ճամփորդությունների ժամանակ նա հաճախ ստիպված է եղել նաև առնչվել ռասիզմի դրսևորումների հետ, երբ մաշկի գույնի պատճառով նրան մերժել են տանիք ու սնունդ տրամադրել։

Յունայփոնը Հարավային Ավստրալիայի կառավարությանն առաջարկել է վերացնել աբորիգենների գերագույն պրոտեկտորի / Protector of Aborigines պաշտոնը, այն փոխարինել պատասխանատու անձանց խորհրդով։ Նա մի անգամ ձերբակալվել է երկրի կենտրոնական և հյուսիսային հատվածներում պահպանված աբորիգենային տարածքները Ավստրալիայից  անջատելու վերաբերյալ քարոզչություն իրականացնելու պատճառով:

### Գրող և լրագրող
Յունայփոնն իր գործերը տպագրած առաջին աբորիգեն գրողներից էր։ Նա բազմաթիվ հոդվածներ է գրել թերթերի ու ամսագրերի, հատկապես *Sydney Daily Telegraph*-ի համար, որոնցում վերապատմել է աբորիգենների ավանդական առասպելներն ու հեքիաթները և պաշտպանել աբորիգենների իրավունքները:

Յունայփոնի մշակած աբորիգենական պատմություններից մի քանիսը 1930 թվականին *Ավստրալիայի աբորիգենների առասպելներն ու լեգենդները* գրքում իր անունով հրատարակել է մարդաբան Ուիլյամ Ռամսեյ Սմիթը։ Հետագայում պարզվել է, որ Յունայփոնը փողի կարիքից դրդված  վաճառել է նրան իր մշակումները։ 2006 թվականին այդ առասպելները տպագրվել են Յունայփոնի անունով և իրենց սկզբնական տեսքով՝ *Ավստրալիայի աբորիգենների առասպելական հեքիաթներ* գրքում:

Յունայփոնը նաև մասնակցել է ավստրալացի աբորիգենների բարեկեցության վերաբերյալ Բլիքլիի խորհրդարանական հետաքննությանը, հանդես եկել որպես վկա: Նա լոբբինգ է արել Ավստրալիայի կառավարությանը, որպեսզի վերջինս ստանձնի  Ավստրալիայում ապրող աբորիգենների բարօրության համար պատասխանատվությունը:

Ծեր հասակում Յունայփոնը վերադարձել է իրեն հարազատ, հայրենի վայրեր, որտեղ փորձել է կառուցել հավերժ շարժիչով մեքենա: Նա մահացել է 1967 թվականի փետրվարի 7-ին Թալլեմ Բենդի հիվանդանոցում: Թաղվել է Ռաուկան միսիայի (նախկինում՝ Փոյնթ Մաքլի) գերեզմանատանը:

1985 թվականին Դեյվիդ Յունայփոնին հետմահու շնորհվել է Պատրիսիա Վիքհարդտի անվան մրցանակ  / FAW Patricia Weickhardt Award to an Aboriginal Writer:

### Հիշատակ
Ավստրալիայի մայրաքաղաք Կանբերայի Նգունավալ արվարձանի պողոտան 1992 թվականին անվանակոչվել է Դեյվիդ Յունայփոնի պատվին:
*Բանգարա* պարի թատրոնը / Bangarra Dance Theatre ցուցադրում է Յունայփոնի կյանքի մասին պարային ներկայացում: Ավստրալիայում սահմանվել է Դեյվիդ Յունայփոնի անվան ամենամյա գրական մրցանակ  (David Unaipon Literary Award) Ավստրալիայի և Տոռեսի նեղուցի կղզիների՝ առաջին անգամ տպագրված աբորիգեն հեղինակների լավագույն ստեղծագործությունների համար: Նրա պատվին է կոչվել Հարավային Ավստրալիայի համալսարանի / University of South Australia աբորիգենական կրթության և ուսումնասիրությունների քոլեջը:

## Երկեր
* David Unaipon; *Legendary Tales of the Australian Aborigines*. / Դեյվիդ Յունայփոն; *Ավստրալիայի աբորիգենների լեգենդար հեքիաթները* . Melbourne: Melbourne University Press. ISBN 0-522-84905-9 .
* Volume 1 Manuscript of Legendary Tales of Australian Aborigines' by David Unaipon, 1924–1925, acquired with the Publishing Archive of Angus & Robertson in 1933 by the State Library of New South Wales
* Volume 2 Typescript of Legendary Tales of Australian Aborigines' by David Unaipon, 1924–1925, acquired with the Publishing Archive of Angus & Robertson in 1933 by the State Library of New South Wales
* 8. Unaipon, David, 1925–1927, Volume 85 Item 2: Angus & Robertson correspondence files from Lilian Irene Turner to Arthur Styles Vallack, 1896–1931, acquired with the Publishing Archive of Angus & Robertson in 1933 by the State Library of New South Wales
* Aboriginal legends (Hungarrda) by David Unaipon, 1924–1925, published by Adelaide: S.n, State Library of New South Wales, 398.20994/41
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Biographical notes by Bangarra Dance Theatre choreographer Frances Rings / Bangarra Dance Theatre- ի պարուսույց Ֆրենսիս Ռինգսի կենսագրական գրառումները
* David and James Unaipon at Unaipon School, University of South Australia / Դեյվիդ և Ջեյմս Ունայփոններ Յունայփոն դպրոցում, Հարավային Ավստրալիայի համալսարան
* The David Unaipon Award at University of Queensland Press
* Legendary Tales Digital Art ցուցահանդես
* Դեյվիդ Յունայփոնի առցանց հավաքածու – ՆՍՈւ-ի պետական գրադարան
* Ռադիո վավերագրություն. Տարօրինակ երկրի ափին. Դեյվիդ Յունայփոն
* Ջոնս, Ֆիլիպ (1990): « Unaipon, David (1872-1967) »: Ավստրալական կենսագրական բառարան. Կանբերա: Ավստրալիայի ազգային համալսարան.

Կատեգորիա:1872 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ավստրալիայի գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գյուտարարներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Կատեգորիա:Փետրվարի 7 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Երկարակյացներ