Էլիզաբեթ Նոել-Նոյման

**Էլիզաբեթ Նոել-Նոյման** (, ), գերմանացի քաղաքագետ։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը լռության պարույրի մոդելն է, որը մանրամասն նկարագրված է *«Լռության պարույր։ Հանրային կարծիք՝ մեր սոցիալական կեղևը»* գրքում: Մոդելը բացատրում է, թե ինչպես կարող է ընկալվող հասարակական կարծիքը ազդել անհատական կարծիքների կամ գործողությունների վրա:

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականին՝ Բեռլինի Գրունեվալդ արվարձանում գտնվող Նոելների առանձնատանը, ծնողները եղել են Էռնստ և Եվա Նոելները։ Սկզբում Էլիզաբեթը ավարտել է Բեռլինում գտնվող մի քանի դպրոցներ, այնուհետև ընդունվել է հեղինակավոր «Սալեմ Քեսլ» դպրոցը, սակայն մեկ տարի անց կիսատ է թողել ուսումը: 1935 թվականին Գյոթինգենում ստացել է բակալավրի կոչում, այնուհետև Բեռլինի Հումբոլդտի և Քյոնիգսբերգ Ալբերտինայի համալսարաններում ուսումնասիրել է փիլիսոփայություն, պատմություն, լրագրություն և ամերիկագիտություն: 1973 թվականի հունիսի 13-ին՝ 23 ուսանողների հետ այցելել է Օբերսալցբեր, որտեղ պատահաբար հանդիպել է Ադոլֆ Հիտլերին, ինչը նա հետագայում բնութագրել է որպես «իր կյանքի ամենաինտենսիվ և տարօրինակ փորձերից մեկը»։ Ինչպես նշվում է ազգային սոցիալիստական ուսանողական «Die Bewegung» ուսանողական թերթի հոդվածում՝ Հիտլերին տեսնելու համար մի խումբ ուսանողներ այցելել են Օբերզալցբերգ։ Նրանք իրենց բախտավոր են զգացել, քանի որ իրենց լավ են ընդունել և նույնիսկ հրավիրել են սուրճ խմելու: Այդ մասին հիշատակում է եղել նաև դոկտորանտ Պետրա Ումլաուֆի «Die Studentinnen der Universität München 1926 to 1945» ատենախոսության մեջ։ Խմբային լուսանկարում երևում է ոգևորված և բարեհամբույր տեսք ունեցով Էլիզաբեթ Նոելը, որը կանգնած է եղել Ադոլֆ Հիտլերի ետումhttps://archive.org/details/elisabeth-noelle-neumann-and-adolf-hitler_202008/page/n3/mode/2up։ 1937-1938 թվականներին ապրել է ԱՄՆ-ում և սովորել Միսսուրիի համալսարանում: Այնտեղ ընդունվել է որպես «հատուկ ուսանողուհի»։ Էլիզաբեթ Նոել-Նոյմանը բազմիցս նշել է, որ մեկ տարի սովորել է լրագրության բաժնում։ Սակայն ըստ տվյալների «հատուկ ուսանողներ» չեն ընդունվել ոչ լրագրություն, ոչ իրավագիտություն և ոչ էլ բժշկական բաժիններում։

1940 թվականին Բեռլինում ստացել է դոկտորի աստիճան և կենտրոնացել է ԱՄՆ-ում հասարակական կարծիքի ուսումնասիրության վրա:

1940 թվականին կարճ ժամանակ աշխատել է նացիստական «Das Reich» թերթում։ 1941 թվականի հունիսի 8-ին թերթը հրապարակել է Նոել-Նոյմանի «Ո՞վ է տեղեկացնում Ամերիկային» վերնագրով հոդվածը, որտեղ նա տարածել է այն գաղափարը, որ ամերիկյան լրատվամիջոցները հիմնականում կառավարվում են հրեական սինդիկատների կողմից: Նա գրել է՝ «Հրեաները գրում են թերթերում, այն վերցրել են իրենց իշխանության տակ, գրեթե մենաշնորհել են գովազդային գործակալությունները և հետևաբար ըստ ցանկության կարող են բացել ու փակել գովազդային եկամուտների դռները»: Կարճ ժամանակ անց Նոյմանին հեռացրել են աշխատանքից, քանի որ վերջինս Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի «ոչ ձեռնտու» լուսանկարները փոխարինել է ավելի գեղեցիկներով։ Դրանից հետո աշխատել է «Frankfurter Zeitung»-ում, սակայն թերթի տպագրումը պաշտոնապես արգելվել է 1943 թվականին:

1947 թվականին իր առաջին ամուսնու՝ Էրիխ Փիթեր Նոյմանի հետ հիմնել է հասարակական կարծիքի հետազոտությունների կազմակերպություն, որը կոչվել է «Institut für Demoskopie Allensbach» (Ալենսբախի Դեմոսկոպիայի Ինստիտուտ), այն ներկայումս Գերմանիայում ամենահայտնի և ամենահարգված հարցումներ անցկացնող կազմակերպություններից մեկն է: Ամուսնու հետ միասին ստեղծել է գերմանական հարցումներ իրականացնող առաջին կազմակերպությունը:

1964-1983 թվականներին Մայնցի Յոհաննես Գուտենբերգի համալսարանում աշխատել է պրոֆեսոր:

1978-1980 թվականներին եղել է Հասարակական կարծիքի ուսումնասիրման համաշխարհային ասոցիացիայի նախագահ, իսկ 1978-1991 թվականներին որպես հրավիրված պրոֆեսոր աշխատել է Չիկագոյի համալսարանում:

## Նշանակալի աշխատանքներ
Էլիզաբեթ Նոել-Նոյմանը ստեղծել է լռության պարույր տերմինը: Այս տեսությունը բացատրում է, թե ինչպես են մարդկանց կարծիքները փոխվում կամ մնում չասված՝ ժողովրդական գաղափարախոսություններին համապատասխանելու և հակառակ գաղափարախոսություններ կրողներից չառանձնանալու համար: Մարդկային գործակալության և ռացիոնալության բացակայության պատճառով տեսությունը հակասական գնահատականներ է ստացել: Պարույրի գլխավերում այն անձինք են, որոնք արտահայտում են իրենց կարծիքն ու մտքերը, ինչը բացատրվում է լռության պարույրով։ Այդ անձինք օգտվում են իրենց ազատ խոսքի իրավունքից։ Իսկ նրան, որոնք չեն ցանկանում բարձրաձայնել իրենց մտքերը՝ վախենալով մեկուսացվել կամ օտարվել գտնվում են պարույրի ներքևում։

## Հակասեմական մեղադրանքներ
1991 թվականին Լեո Բոգարտը քննադատել է Նոել-Նոյմանին՝ մեղադրելով նրան իր ատենախոսության հակասեմական հատվածների և նացիստական թերթերում գրած հոդվածների համար։ Բոգարտը գրել է, որ՝ «Նա ունեցել է նացիստական երիտասարդական և ուսանողական կազմակերպությունների «հիանալի վկայականներ որպես ակտիվիստ և առաջնորդ»։ Սովորելով Միսսուրիի համալսարանում՝ շուրջ մեկ տարի ուսումնասիրել է Ջորջ Գելափի մեթոդաբանությունը, ինչի արդյունքում 1940 թվականին Գերմանիայում հրատարակել է իր «Կարծիք և զանգվածային հետազոտություններ ԱՄՆ-ում» վերնագրով ատենախոսությունը։ Դրանից հետո Յոզեֆ Գեբելսը 24-ամյա կնոջը հրավիրել է իր մոտ որպես ադյուտանտ և հանձնարարել է նրան ստեղծել քարոզչական տեքստեր նախարարության համար։ Նոյմանը հիվանդ է եղել և հրաժարվել է աշխատանքից, ինչը բավականին բարկացրել է Գեբելսին։ Ավելի ուշ նացիստական թերթերի հրատարակություններում Նոյմանը աշխատել է որպես լրագրող, որտեղ նա որոշ հոդվածներ է գրել ԱՄՆ-ի ԶԼՄ-ներում և էլիտար կարծիքի վրա հրեական ազդեցության մասին:

Բոգարտի հոդվածը հրապարակվել է Չիկագոյի համալսարանի քաղաքագիտության բաժնում Նոյմանի պաշտոն ստանձնելուց մի քանի շաբաթ առաջ: Մայքլ Քոչինը, որն այն ժամանակ համալսարանի ասպիրանտ է եղել՝ նկատել է հոդվածը և տարածել այն համալսարանում, ինչը բուռն բանավեճ է առաջացրել Նոել-Նոյմանի անցյալի վերաբերյալ։ Մինչ վարչակազմը, համալսարանի ուսանողները, հրեաների պաշտպանության տեղական խմբերը և Չիկագոյի թերթերը հեռու էին պահում իրենց այդ հարցից՝ Ջոն Միրշայմերը, որն այդ ժամանակ համալսարանի քաղաքագիտության ամբիոնի վարիչ է եղել՝ խոսել է Բոգարտի հետ և ավելի քան երեք ժամ քննարկումներ է անցկացրել Նոել-Նոյմանի հետ։ Համալսարանի որոշ աշխատակիցներ պնդել են, որ Նոել-Նեյմանը զրպարտանքի է ենթարկվել և Միրշայմերի գործընկերները համաձայնության չեն եկել այդ հարցում: Միրշայմերը լայնորեն հրապարակել է իր տեսակետները մեղադրանքների վերաբերյալ և թե ինչպես են դրանք կապված ակադեմիական ազատության դեմ: «Ես կարծում եմ, որ Նոել-Նոյմանը հակասեմական է եղել և նրան ոչ ոք չի ստիպել գրել իր հրապարակած հակասեմական արտահայտությունները: Ավելին, ես հավատում եմ, որ Գերմանիայի հակասեմական գրողներն ու հրապարակախոսները՝ ներառյալ Նոել Նոյմանը, համատեղ պատասխանատվություն են կրում Հոլոքոստի համար: Դրա համար նա պետք է ներողություն խնդրի»։

Մասնավոր նամակներում և գրավոր պատասխաններում Նոել-Նոյմանը խոստովանել է, որ նացիստական ուսանողական կազմակերպության անդամ է, բայց հերքել է նացիստ լինելու փաստը: Նոյմանը նշել է, որ՝ «Ինձ տանջում է նացիստական Գերմանիայում հրեաների հարցը»։ Բոգարտը, Միրշայմերը և մյուսները դժգոհ են մնացել նրա պատասխանից։

Նոել-Նոյմանը ավարտել է իր աշխատանքը Չիկագոյում՝ 1991 թվականի դեկտեմբերի կեսերին և վերադարձել է Գերմանիա: Չիկագոյի համալսարանի որոշ ուսանողներ իմացել են, որ նա պետք է վերադառնա այնտեղ 1992 թվականի մարտի 13-ին և ցույցեր են կազմակերպել Նոյմանին վերադարձնելու համար։ Մարտի 10-ին Գերմանիայի Ալենսբախ ամ Բոդենզե քաղաքում գտնվող իր գրասենյակում ունեցած հեռախոսազանգում Նոել-Նոյմանը ասել է, որ ինքը տեղյակ չի եղել ցույցերի մասին, բայց մտադիր է կրկին վերադառնալ համալսարան։ Այդ օրը Կարծիքի ուսումնասիրման ազգային կենտրոնում նրա աշխատակիցները հայտարարել են, որ նա չեղարկել է իր դասախոսությունները «լուրջ սպառնալիքների վտանգի ներքո»։

Մի քանի տարի անց Նոելի նացիստների հետ ունեցած կապը հայտնվել է մեկ այլ ամերիկացի ակադեմիկոսի ուշադրության կենտրոնում, բայց նա երբեք բացահայտ ներողություն չի խնդրել իր անցյալի համար։ 1997 թվականին այդ թեմայի շուրջ հարցազրույցի ժամանակ Նոելն ասել է՝ «Ես կատարեցի իմ պարտականությունները և նորից կկատարեմ դրանք իմ հաջորդ կյանքում: Ես նույնիսկ կասեի, որ հպարտ եմ եղել այն ամենով՝ ինչ արել եմ ժամանակին, քանի որ ես դեմ եմ եղել նացիզմին»։

Չիկագոյի համալսարանի քաղաքական գիտությունների պրոֆեսոր Ջոն Միրշայմերը 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին «*[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]*»-ում գրել է՝«Նա խոստովանել է, որ թշնամաբար չի տրամադրված եղել նացիստների դեմ՝ մինչև 1940 թվականը: Նա ասում է, որ ինքը հականացիստ է եղել 1940 թվականից հետո, բայց ոչ մի ապացույց չի ներկայացրել, որ նա քննադատել է նացիստներին այն ժամանակ: Նա գրել է հակասեմական խոսքեր 1938–1941 թվականներին։ Իր հակասեմական գրառումների մասին հարցազրույցում Նոյմանն ինձ ասեց՝ «Ես կյանքում չեմ գրել այնպիսի բան, որին ինքս չեմ հավատում»։

## Անձնական կյանք
1946-1973 թվականներին ամուսնացած է եղել Գերմանիայի քրիստոնեական-դեմոկրատական միության քաղաքական գործիչ Էրիխ Պետեր Նոյմանի հետ (1912–1973)։ Իսկ 1979 թվականին ամուսնացել է ֆիզիկոս Հայնց Մայեր-Լեյբնիցի հետ (1911–2000)։

## Մրցանակներ
* ԳԴՀ Պատվո շքանշանի հրամանատարական խաչ մեդալ (1976)
* Ալեքսանդր Ռուստովի մեդալ (1978)
* Բադեն-Վյուրտեմբերգի արժանիքների շքանշան (1990)
* Հելեն Դայներմանի մրցանակ (1990)
* Գերհարդ Լևենթալի մրցանակ (տրվել է Յունգ Ֆրեյհեյթի կողմից, 2006)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Esther Priwer:  In: The Menorah Journal, 1938, vol. 26, issue 3, Page 353–361
* 

## Արտաքին հղումներ
* The Noelle-Neumann Archive (Էլիզաբեթ Նոել-Նոյմանի մասին ժամանակակից փաստաթղթեր, թերթերի հատվածներ և արխիվային այլ աղբյուրներ)

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի գերմանացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Հակասեմականություն
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի անձինք
Կատեգորիա:Գերմանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ