Կոմսաձագերի արքայատոհմ

մինի|250x250փքս|Բուլղարիայի տարածքը Կոմսաձագերի տիրապետության շրջանում (մոտ 1000 թվական):
աջից|մինի|250x250փքս|Նախկին Բուլղարիայի տարածքը 1045 թվականին, որպես ''թեմ''
**Կոմիտոպուլների դինաստիա **(Կոմսաձագերի արքայատոհմ, ; Բյուզանդական Հունարեն՝ է )՝ հայկական ծագում ունեցող արքայատոհմ, Առաջին բուլղարական կայսրության վերջին դինաստիան։ Կառավարման շրջանը՝ 976 թ.-ից մինչ 1018 թվականներ, երբ Բուլղարիան ընկավ Բյուզանդիայի իշխանության տիրապետության տակ։ Դինաստիայի առավել նշանավոր գործիչը ցար Սամուելն էր, որը հայտնի է բյուզանդական նվաճումների դեմ մոտ 40 տարի իր հաջող դիմադրությամբ։ Երբեմն Կոմսաձագերի իշխանությունը անվանվում է Արևմտյան բուլղարական թագավորություն կամ *Արևմտյան բուլղարական կայսրություն*։

## Ծագումը և անդամները
Դինաստիայի իրական անունը հայտնի չէ։ «Կոմիտոպուլի» (Կոմսաձագ) անվանակոչումը տրվել է բյուզանդացի պատմիչների կողմից, որպեսզի շեշտեին տոհմի ծագումը Նիկողայոս *կոմիտից* (մարզի ղեկավար, «կոմս», բյուզանդական հունարեն՝ kóµns լատիներենից, բուլղարերեն՝ *Комита*), որը, հավանաբար, Սրեդեց տարածաշրջանի (այժմ Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիա) ղեկավարն էր։ Ըստ պատմական աղբյուրների տոհմն ունի հայկական ծագում։ 969 թվականին, հետևելով արևելյան Բուլղարիայի ռուս-բյուզանդական նվաճումներին, կոմիտ Նիկողայոսը իրեն է ենթարկում բուլղարական հողերը Իսկար և Ստրումա գետերից արևմուտք։ Արդեն Բուլղարիայի կայսր Բորիս 2-րդի գահընկեց լինելու ժամանակ (972 թ.) Նիկողայոսը սպանված էր, իշխանությունն անցնում է նրա չորս որդիներին՝ Դավիթ, Ահարոն, Մովսես և Սամուել։ Դավիթը իրեն է ենթարկում հարավարևմտյան Բուլղարիան և տեղակայվում Պրեսպայում, Մովսեսը գրավում է հարավարևելյան Բուլղարիան (նստավայրը՝ Ստրումիցա)։ Ահարոնը իշխում էր Սրեդեցի տարածաշրջանի վրա, իսկ Սամուելին էր պատկանում հյուսիսային Բուլղարիան Բդին (Վիդին) քաղաքով։

Դավիթը և Մովսեսը կյանքից հեռանում են վաղաժամ։ Հակամարտություն է առաջանում Սամուելի և Ահարոնի միջև, քանի որ վերջինս ավելի ու ավելի բյուզանդամետ քաղաքականություն էր վարում։  976 թվականին Ահարոնը սպանվում է Դուբնից քաղաքի մոտ։ Նույն տարում գահընկեց արված և գերեվարված բուլղարական կայսր Բորիս 2-րդը և իր եղբայր Ռոմանը հաջողացնում են փախուստ կազմակերպել Կ.Պոլսից և հասնել Բուլղարիայի սահմաններին։ Սակայն Բորիս 2-րդը սխալմամբ սպանվում է սահմանապահների կողմից, ինչի արդյունքում Ռոմանն է թագադրվում իբրև ցար։ Այնուամենայնիվ իրական իշխանությունը և բանակի նկատմամբ վերահսկողությունը գտնվում էր Սամուելի ձեռքում։

Սամուելը հաստատում է իր հաջողակ առաջնորդ լինելը Տրայանոսի դարպասների մոտ մի շարք պարտությունների մատնելով բյուզանդական կայսր Բարսեղ 2-րդի (Հայկական դինաստիա) զորքին, հետ գրավելով բոււլղարական հյուիսիարևելյան հողերը։ Նա հաջողությամբ ընդլայնոււմ է սահմանները մինչև Թեսալիա և Էպիրուս։ 998 թվականին գրավում է Դուկլիայի իշխանությունը։ Գահի օրինական ժառանգ Ռոմանի մահից հետո 997 թվականին Սամուելը հռչակվում է Բոււլղարիայի կայսր։

## Տոհմածառը
Բյուզանդիայի կողմից Բուլղարիայի գրավումից հետո Կոմսաձագերի արքայատոհմի ներկայացուցիչները կարևոր պաշտոններ են զբաղեցում բյուզանդական կայսրությունում։ Նրանց հողեր են տրվում Փոքր Ասիայում և Հայաստանում։ Ցար Իվան Վլադիսալավի դուստր Կատերինեն դառնում է Բյուզանդիայի կայսրուհի։ Սամուելի թոռ և կայսր Գավրիլ Ռադոմիրի որդի Պետեր 2-րդ Դելյանը 1040-41 թվականներին ապստամբոււթյան միջոցով փորձ է անում վերականգնել Բուլղարական կայսրությունը։ Արքայատոհմի երկու այլ կանայք ևս դառնում են Բյուզանդիայի կայսրուհի, բավականաշատ ազնվականներ ծառայոււմ են որպես սրատեգոսներ կառավարելով կայսրության տարբեր շրջաններում։ Մայրական տատի գծով  Մարիա Բուլղարացին և բյուզանդական կայսր Հովհաննես II Կոմնենոսը Բոււլղարիայի կայսր Իվան Վլադիսլավի (Կոմսաձագերի արքայատոհմ) ժառանգներն էին։

## Նշումներ

## Գրականություն
* Степанос Таронеци-Асохик (Asoghik, Stepanos T., 10th - 11th c.). Всеобщая история Степаноса Таронского - Асохика по прoзванию, писателя ХІ столетия. Перевод с армянскoго и объяснения Н.Эминым. Москва, Типография Лазаревского института восточных языков. 1864. ХVІІІ, 335 стр.
* Asoghik (Stepanos de Taron). L'histoire universelle, Paris, 1859. Translation in German, Leipzig, 1907.
* Stepanos, Tarōnetsi (Stepanos Asoghik Taronetsi, 10th-11th c.) Tiezerakan patmutyun, Erevan, 2000.
* Adontz, Nikoghayos. Samuel l'Armenien, Roi des Bulgares. Bruxelles, Palais des academies, 1938.
* Adontz, Nicolas. Etudes Armeno-Byzantines. Livraria Bertrand. Lisbonne, 1965.
* Lang, David M. The Bulgarians, London, 1976.
* Lang, David M. The Armenians. A People in Exile. London, 1981.
* Ostrogorsky, George, *History of the Byzantine State*. tr. (from the German) by Joan Hussey, rev. ed., Rutgers Univ. Press, 1969.
* Dimitry Obolensky, "The Bogomils: A study in Balkan Neo-Manicheism", Cambridge University Press 1948

## Տես նաև
* Նիկողայոս (կոմիտ)
* Սամուել Կոմսաձագ
* Բուլղարիայի պատմություն
* Հայերը բուլղարիայում

Կատեգորիա:Եվրոպական թագավորական ընտանիքներ