open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հրեական թաղամաս (Սկոպիե)

**Հրեական թաղամաս** () — Սկոպիեի շրջաններից է, տեղակայված է ամրոցի ստորին հատվածներում, Վարդար գետի ափին, Պայկո շրջանի հարևանությամբ։

## Պատմություն
Արդեն միջնադարում հրեա ճանապարհորդները հիշատակում են թաղամասի գոյության մասին։ Թաղամասը ամենահին հրեական բնակավայրերից մեկն է տարածաշրջանում։ Օսմանյան կայսրության կառավարման ժամանակաշրջանում թաղամասը անվանվում էր թուրքերի կողմից՝ «Յահուդի-խանե»։ Այդ ժամանակաշրջանի թաղամասի ստույգ գտնվելու վայրը հայտնի չէ։ Անհայտ է նաև, 1689 թվականին հիշատակված սինագոգի գտնվելու վայրը։ Հրդեհներից, երկրաշարժներից, ջրհեղեղներից ու պատերազմներից հետո հին շինությունները թաղամասի չեն պահպանվել։ Մինչպատերազմյան ժամանակաշրջանում իրականացված պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են մի քանի շինություն։

Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում հրեաները իրավունք ունեին ապրել քաղաքի ցանկացած շրջանում։ Ռաբբինյան գրականությունից հայտնի է դարձել, որ թաղամասի շուրջ պարիսպները հրեաներեն են կառուցել, ինչպես բարոյական տեսակետից, այնպես էլ թուրքերի հարձակումնները թաղամասի վրա կասեցնելու համար։ Մինչ 19-րդ դարը այն հանդիսանում էր Սկոպյեի ամենաաղքատ թաղամասերից մեկը։ Հրեական բնակչության շրջանում բարեկեցության աճով պայմանավորված, թաղամասում սկսեցին ի հայտ գալ հրեական ճարտարապետության ոճով շինություններ, որը փոխեց թաղամասի տեսքը, և հատկապես նրա այն հատվածներում, որը մոտ էր  Վարդար գետին։ Գրականությունից հայտնի է, որ թաղամասում առկա էր գլխավոր փողոց, որից սկիզբ էին առնում բազում այլ փոքր փողոցներ և նրբանցքներ։ 1921-1927 թվականներին թաղամասում կառուցվեց ազգային թատրոնը և քաղաքապետարանը, որը քանդվեց 1963 թվականի երկրաշարժի արդյունքում։ Թաղամասում գործում էր առնվազն երկու խորտկարան։

Թաղամասում կյանքը ավարտվեց այն բանից հետ, երբ 1942 թվականի մարտի 11-ին բուլղարական իշխանությունները արտաքսեցին բոլոր Մակեդոնիայի հրեաներին դեպի տարանցիկ ճամբար, իսկ 1943 թվականի մարտին արտաքսեցին Տրեբլինկա, որտեղ նրանց բոլորին սպանեցին։ Հրեաների ունեցվածքը բռնագանձվեց։

1963 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո թաղամասի ավերակները քանդվեցին, իսկ նրա տարածքներ կառուցապատվեցին սովորական շենքերով և կառուցվեց մինչքաղաքային ավտոբուսային կայարանը։ 2011 թվականին թաղամասում ավարտվեց մակեդոնացի հրեաների հոլոքոստի թանգարանի կառուցապատումը։

## Արտաքին հղումներ
* Ангеловска, Билјана. «Еврејско маало — богатството на градот», «Утрински весник», МПМ Македонија, 14 март 2013 

## Գրականություն
* Плима и слом; Жени, Лебл; Фонд на Холокаустот на Евреите од Македонија; ISBN 978-608-65129-6-5; Скопје, ноември 2013 година.

Կատեգորիա:Սկոպիե
Կատեգորիա:Հոլոքոստը Հարավսլավիայում
Սառա Բյորթոն

**Սառա Ջեյն Բյորթոն** (, ), անգլիացի ոճաբան, *[[Alexander McQueen]]* բրենդի ստեղծարար տնօրեն, Բրիտանական կայսրության շքանշանակիր։ Նա ստեղծել է Քեթրին Միդլթոնի զգեստը Քեմբրիջի դուքս արքայազն Ուիլյամի հետ ամուսնության ժամանակ՝ 2011 թվականի ապրիլին։ 2012 թվականին նա ներառվել է *Time 100*-ում, որը Time թերթի վարկածով աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանց ցանկն է։

## Վաղ տարիներ
Բյուրթոնը (ի ծնե՝ Հյորդ, ) ծնվել է Մակլսֆիլդում (Արևելյան Չեշիր)։ Նա Էնթոնի և Դայանա Հյորդերի ընտանիքի հինգ երեխաներից մեկն է։ Սովորել է Մանչեսթրի աղջիկների համար նախատեսված Ուիթինգթոն դպրոցում։ Մանչեսթրի պոլիտեխնիկական համալսարանի արվեստի նախապատրաստական կուրսն ավարտելուց հետո նա արվեստի հետ որոշել է զբաղվել նորաձևությամբ և ընդունվել է Լոնդոնի Սուրբ Մարտինի անվան արվեստի և դիզայնի կենտրոնական քոլեջ։ 3-րդ կուրսում իր կուրսղեկ Սայմոն Անգլեսսի՝ Ալեքսանդր Մակքուինի ընկերոջ առաջարկով Բյորթոնը գնացել է հարցազրույցի Մակքուինի մոտ։ Նա աշխատել է մեկ տարի փորձաշրջանով, երբ կազմակերպությունը զբաղեցնում էր փոքրիկ ստուդիա Հոքսթոն սքվերում։

## Գործունեություն
1997 թվականին թողարկումից հետո Բյորթոնն աշխատել է որպես Մակքուինի անձնական օգնական։ 2000 թվականին նա նշանակվել է կանանց հագուստի գծի գլխավոր դիզայներ։ Նա ստեղծել է զգեստներ Միշել Օբամայի, Քեյթ Բլանշետի, Լեդի Գագայի և Գվինեթ Փելթրոուի համար։ 2010 թվականի մայիսին Մակքուինի մահից հետո Բյորտոնը դարձել է Alexander McQueen նորաձևության տան հավաքածուների ստեղծարար տնօրեն։ 2010 թվականի սեպտեմբերին Բյորթոնը ներկայացրել է McQueen կանանց համար նախատեսված առաջին հավաքածուն, որն ամբողջությամբ ստեղծվել էր Փարիզում։

2011 թվականի ապրիլին Բյորթոնն ստեղծել է Քեթրին Միդլթոնի համար զգեստ՝ արքայազն Ուիլյամի հետ հարսանիքին հագնելու։ Բյորթոնը Միդլթոնի ուշադրությունը գրավել էր 2005 թվականին, երբ նա ներկա է եղել Թոմ Փարքեր Բոուլզի՝ Կորնվալի դքսուհու որդու հարսանիքին, որի կնոջ համար McQueen-ը ստեղծել էր հարսանեկան զգեստ։

## Անձնական կյանք
Բյորթոնն ապրում է նորաձևության լուսանկարիչ ամուսնու՝ Դևիդո Բյորթոնի հետ Սենթ Վուդեում։

## Մրցանակներ և կոչումներ
2011 թվականի Սառա Բյորթոնն British Fashion Awards-ի վարկածով ճանաչվել է տարվա դիզայներ։ 2012 թվականին նա ստացել է Մանչեսթրի պոլիտեխնիկական համալսարանից գիտական վաստակի աստիճան՝ դառնալով արվեստի վաստակավոր դոկտոր։

2012 թվականին Բյորթոնը բրիտանական նորաձևության արտադրության մեջ վաստակի համար դարձել է Բրիտանական կայսրության միաբանության կավալեր (OBE):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարսանյաց զգեստների դիզայներներ
Կատեգորիա:Նորաձևության դիզայներներ
Վիլհելմսհաֆեն

**Վիլհելմսհաֆեն** (գերմ. Wilhelmshaven), քաղաք Գերմանիայի հյուսիսում, Ներքին Սաքսոնիայում։ Ըստ 2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի մարդահամարի տվյալների քաղաքի բնակչությունն կազմում է 75, 9 հազար մարդ։

Հիմնադրվել է 1869 թվականին Պրուսիայի թագավոր Վիլհելմ I կողմից, որպես պրուսական նավատորմի բազա։ Դա Գերմանիայի հիմնական բազան էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Ներկայումս այն Հյուսիսային ծովում Գերմանիայի հիմնական ռազմաբազան է և երրորդ խոշոր նավահանգիստը (Համբուրգից և Բրեմերհավեն նավահանգստից հետո), որը մասնագիտանում է նավթամթերքների փոխադրման ոլորտում։

Մինչև 1889 թվականի հունվարի 27-ը նավահանգիստը ղեկավարում էր փոխծովակալ Բարոնոն ֆոն դեր Գոլցը։ 1889 թվականի հունվարի 27-ին, փոխծովակալ Պատենը (Հիդագրադեպի բաժնի նախկին տնօրենը) նշանակվեց Վիլհելմսհաֆեն նավահանգստի գլխավոր հրամանատար։

Պոլիտեխնիկական ինստիտուտ (Fachhochschule):

Տեսարժան վայրեր` ակվարիում Հյուսիսային ծովի կենդանիներով; Վիլհելմ թագավորի կամուրջը (Kaiser-Wilhelm-Brücke)՝ Եվրոպայի խոշորագույն պտտվող կամուրջներից մեկը և նավատորմի թանգարանը։

## Միջազգային հարաբերություններ
### Քույր քաղաքներ
*  Վիշի (1965) 
*  Նորֆոլկ (1976)
*  Դանֆերմլին (1979)
*  Բիդգոշչ (2006)

### Գործընկեր քաղաքներ
*  Բրոմբերգ (1980) 
*  Բադ-Գարցբուրգ (1988) 
*  Լոգրոնյո (1990) 
*  Ցինդաո (1992)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներքին Սաքսոնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռազմական նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:1869 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Կատեգորիա:1869 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուկրաինայի օլիմպիական չեմպիոնների ցանկ

Ստորև բերված է **Ուկրաինայի օլիմպիական չեմպիոնների ցանկը**։ Ընդհանուր առմամբ 41 մարզիկ (36 ամառային օլիմպիական խաղերում և 5 ձմեռային օլիմպիական խաղերում) ստացան օլիմպիական ոսկե մեդալներ։ Ցանկում մարզիկները դասվում են ոսկե մեդալների քանակով։

## Օլիմպիական խաղեր

Անկախ Ուկրաինայի առաջին օլիմպիական չեմպիոնը դարձել է գեղասահորդ Օքսաննա Բայուլը (և դեռևս անհատական մրցաշարերում ձմեռային օլիմպիական խաղերում միակ չեմպիոնը), ամառային առաջնության առաջին չեմպիոնն էր հունահռոմեական ըմբիշ Վյաչեսլավ Օլեյնիկը։

2004 թվականի օգոստոսի 18-ին ոսկե մեդալը նվաճեց մարզիկ Յուրի Բելոնոգը, սակայն 2012 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ՄՕԿ-ի կարգապահական հանձնաժողովի որոշմամբ նա դոպինգ թեստի արդյունքներից հետո զրկվեց մեդալից։

Ընդհանուր առմամբ Ուկրաինայի համար ոսկե մեդալ է նվաճել 41 մարդ՝ 18 տղամարդ և 23 կին, որոնցից մեկը 4 անգամ դարձել է չեմպիոն։ Ռուստամ Շարիպովը երկու անգամ դարձել է օլիմպիական չեմպիոն, ներկայացնելով տարբեր երկրներ։ 1992 թվականին նա դարձավ Միացյալ թիմի չեմպիոն, իսկ 1996 թվականին՝ որպես Ուկրաինայի ներկայացուցիչ։

Մրցանակաբաշխության հաղթող օրվա ամենաերիտասարդ մարզիկը դարձել է գեղասահորդ Օքսաննա Բայուլը, որը 16 տարեկան հասակում նվաճեց մեդալը, ամառային խաղերի ամենաերիտասարդ չեմպիոններն էին մարմնամարզիկ Լիլիա Պոդկոպաևան և սուսերամարտուհի Օլգա Հարլան (երկուսն էլ մեդալը շահել են 17 տարեկան հասակում) ամենահին օլիմպիական չեմպիոն է դարձել հրաձիգ Արթուր Այվազյանը, ով մեդալը նվաճեց 35 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցանկեր:Ուկրաինա
Ռատկո Յանև

**Ռատկո Յանև** (, ), մակեդոնացի գիտնական, ֆիզիկական գիտությունների պրոֆեսոր, ակադեմիկոս։

## Կենսագրություն
Ռատկո Յանևը ծնվել է 1939 թվականի մարտի 30-ին Բուլղարիայի թագավորության Սանդանսկի քաղաքում։ 1988-2000 թվականներին զբաղվել է դիվանագիտությամբ։ Մակեդոնիայի Հանրապետության ակադեմիկոս է։ Մակեդոնիայի գիտության և արվեստի ակադեմիայի () անդամ է։

1988 թվականից Հարավսլավիան, իսկ հետո Սերբիան ներկայացրել է Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունում։

1972 թվականից Սկոպյեի համալասարանի պրոֆեսոր է։

2004 թվականին դարձել է Հումբոլդտի մրցանակի դափնեկիր։

## Մենագրություններ
* Atomic_and_plasma_material_interaction
* Collision Processes of Hydrocarbon Species in Hydrogen Plasmas
* Physics_of_highly_charged_ions
* Atomic_and_molecular_processes_in_fusion

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մակեդոնիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի պաշտոնական էջը
*
*
*
*

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Հին Եգիպտոսի հուղարկավորության տեքստեր

[thumb|right|300px|Հատված մահացածների Գրքից. [Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք)|Մետրոպոլիտեն թանգարան։]]

**Հին Եգիպտոսի հուղարկավորության տեքստեր**,  կրոնական փաստաթղթերի հավաքածու, որոնք հին եգիպտացիները օգտագործում էին հոգուն հանդերձյալ կյանքում օգնելու համար։

Հուղարկավորության տեքստերը կատարելագործվել են  Եգիպտոսի ողջ պատմության  ընթացքում, սկսած բուրգերի տեքստերից, որոնք առաջացել են հին թագավորության շրջանում և բացառապես հանդիպում էին արքայական դմբարաններում, Միջին թագավորության շրջանում, որոնք Միջին թագավորության վերափոխվել են սարկոֆագների տեքստերի, և ավարտվել են Հին եգիպտական Մեռյալների գիրքով, որոնք ի հայտ են եկել Նոր թագավորության շրջանում։ Ժամանակի ընթացքում հուղարկավորության տեքստերը հասանելի են դարձել միջին խավին, իսկ դրանից հետո նաև բոլորին, ով կարող էր իրեն դա թույլ տալ։

## Հին թագավորություն
[thumb|right|Փարավոնի բուրգի ներսում գտնվող տեքստերը [Թեթի.]]

Հին թագավորության շրջանում հուղարկավորության տեքստերը ճոխություն էին համարվում, հասու էին միայն փարավոններին։ Այս ժամանակաշրջանի վերջում տեքստերը սկսեցին հայտնվել նաև արքայական կանանց գերեզմաններում։

## Միջին թագավորություն

Առաջին անցումային ժամանակաշրջանում Եգիպտոսում սկսեցին հայտնվել հուղարկավորության տեքստերը, որոնք գրվում էին սարկոֆագի ներսի պատերին։ Այս տեքստերի նյութը  մասնակիորեն փոխառվում էր ավելի վաղ շրջանի բուրգերի տեքստերից։ Դրա հետ միասին նրանցում հայտվեցին և շատ նորերը, ինչն առաջին հերթին կապված է եգիպտացիների ամենօրյա կարիքների հետ։ Նմանատիպ բուրգերը վկայում են այն մասին, որ այդ տեքստերը հասու էին դառնում նաև հասարակ մարդկանց։ Փարավոնը այլևս միանձնյա իրավունքներ չուներ հանդերձյալ կյանքի վրա, դրանից հետո դեպի հանդերձյալ կյանք անցագիր ստացան բոլորը, ով կարող էր իրեն թույլ տալ սակոֆագ գնել։

## Նոր թագավորություն
thumb|right|Հատված Դարպասների գրքից

Ստորև բերված է այն  տեքստերի ցանկը, որոնք հայտնվել են Նոր թագավորության ժամանակաշրջանում՝

* Մեռյալների գիրք
* Ամուդատ
* Տասներկու քարանձավների անեծք
* Դարպասների գիրք
* Հանդերձյալ կյանքի գիրք
* Քարանձավների գիրք
* Երկրի գիրք
* Լիտանիա Ռա
* Երկնքի գիրք

### Ուշ Նոր թագավորություն
thumb|right|Պատկերված է Նուտ աստվածը Ռամզես IV դամբարանում

* **Երկնքի գիրք**

Մարանայի շրջանից հետո Եգիպտոսում սկսեցին օգտագործել հուղարկավորության տեքստերի նոր հավաքածու։ Այս տեքստերում գլխավոր տեղ էր զբաղեցնում Երկնքի աստվածուհի Նուտը։ Այս շրջանի տեքստերի մեջ պատմվում էր արևի ճամփորդությունը աստվածուհու ողջ մարմնի միջով, վերջում նա կյանք է տալիս թարմացված առավոտյան արևին։ Ռամզես IV դամբարանի առաստաղին  Երկնքի տեքստերից իրար կողքի կար միանգամից երկու տեքստ։

Ստորև բերված են Նուտ աստվածուհու հետ կապված գրքերի ցանկը՝

* Նուտի Գիրք
* Օրվա Գիրք
* Գիշերվա Գիրք
* Երկնայի Կովերի Գիրք

## Ուշ շրջան
* Շնչելու Գիրք

## Հելլենիստական Եգիպտոս
* Հավերժ ճամփորդության Գիրք

## Տես նաև
Հին Եգիպտոսի հուղարկավորության արարողություններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հնագույն տեքստեր հնագույն Եգիպտոսում (англ.)

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Կրոնը Հին Եգիպտոսում
Կարպո Աչիմովիչ-Գոդինա

**Կարպո Աչիմովիչ-Գոդինա** կամ **Կարլո Գոդինա** (, ), սլովենացի կինոօպերատոր և կինոռեժիսոր։ Համարվում է «հարավսլավական սև ալիք» դարաշրջանի ռեժիսոր 1964-1973 թվականներին։

## Կենսագրություն և կարիերա
Կարպո Աչիմովիչ-Գոդինան ծնվել է Բուլղարիայի թագավորությունում՝ Սկոպյեում։ Գոդինան հայտնի է և՛ որպես օպերատոր, և՛ որպես ռեժիսոր։ Ժելիմիր Ժիլնիկի «Վաղ աշխատություններ» ֆիլմի օպերատորն է եղել Գոդինան, որը 1969 թվականին Բեռլինի կինոփառատոնին հաղթել է։ 1990 թվականին «Արհեստական դրախտ» ֆիլմը ցուցադրվել է Կաննի կինոփառատոնի ժամանակ, որի օպերատորը նույնպես նա է։ Առաջին լիամետրաժ ֆիլմը, որը նկարահանել է Կարպո Աչիմովիչ-Գոդինան «Մեդուզայի լողը» ֆիլմն է՝ 1980 թվականին ստեղծված։ Նույն թվականին Կարլո Գոդինան Ֆրանց Պրեշերենի մրցանակի դափնեկիր է դառնում։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր
* 1965- *Խաղ* (Divjad, կարճամետրաժ ֆիլմ)
* 1966- *A.P. (Anno Passato)* (կարճամետրաժ ֆիլմ)
* 1970- *Պուպիլի Ֆերկեֆերկի տապակած ուղեղը* (Gratinirani mozak Pupilije Ferkeverk, կարճամետրաժ ֆիլմ)
* 1971- *Առողջ մարդիկ ուրախանում են* (Zdravi ljudi za razonodu, փաստագրական կարճամետրաժ ֆիլմ)
* 1972- *Սիրո արվեստի մասին կամ ֆիլմ 14441 քառակուսի այն կողմ* (O ljubavnim veštinama ili film sa 14441 kvadratom, փաստագրական ֆիլմ)
* 1980- *Մեդուզայի լողը* (Splav Meduze)
* 1990- *Արհեստական դրախտ* (Umetni raj)
* 2002- *Ո՞րտեղ է «Հյուսիսային աստղը»* (Kam je izginila Stella del nord?)

### Օպերատոր
* 1969- *Վաղ աշխատություններ (ռեժիսոր՝* Ժելիմիր Ժիլնիկի*)* 
* 1972- *Հարվածայինի կյանքի դրվագները* (ռեժիսոր՝ Բատա Չենգիչ)
* 1978- *26 նկարների օկուպացիան* (ռեժիսոր՝ Լորան Զաֆրանովիչ)
* 1983- *Նամակ- գլուխ* (ռեժիսոր՝ Բատա Չենգիչ)
* 1985- *Բժիշկ* (ռեժիսոր՝ Վոյկո Դուլետիչ)
* 1988- *Պարաշուտիստ* (ռեժիսոր՝ Ֆրենկ դե Պալմա)
* 1988- *Ճանապարհորդություն դեպի հարավ* (ռեժիսոր՝ Խուան Բաուտիստա Ստագնարո)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Մատկա կիրճ

**Մատկա կիրճ** (), գտնվում է Մակեդոնիայում և տեղակայված է Սկոպյեից դեպի արևմուտք։ Զբաղեցնում է մոտավորապես 5000 հեկտար տարածք։ Մատկա կիրճը հանդիսանում է Մակեդոնիայի հայտնի հանգստյան վայրերից մեկը։ Այստեղ կան նաև մի քանի միջնադարյան մենաստաններ։ Կիրճում է գտնվում Մատկա լիճը, որը  հանդիսանում է երկրի ամենահին արհեստական լիճը։

## Երկրաբանություն
thumb|left|250px|Տեսարան բարձունքից

Կիրճի շրջանում են տեղակայված տաս քարանձավ։ Դրանցից ամենակարճն ունի՝ 20 մետր երկարություն, իսկ ամենաերկարը 176 մետր։ Կիրճում կա երկու ուղղահայաց վիհ, 35 մ խորությամբ։

Կիրճով է հոսում Տրեսկա գետը։ Գետին մոտ է գտնվում Բրելո քարանձավը, որում կան բազում ստալակտիտներ։ Ստալատիտներից մեկը, իր ձևի պատճառով, կրում է «կոն» անվանումը։ Քարանձավի վերջում գտնվում են երկու լճեր։ Փոքր լիճը գտնվում է 8 մետր խորության վրա, իսկ մեծը՝ 15 մետր։

Քարանձավի խորության վերաբերյալ ստույգ տվյալներ հայտնի չեն, բայց որոշները գտնում են, որ այդ քարանձավը կարող է ավելի խորը լինել, քան Բաշկորտոստանի բազում քարանձավները։

## Ֆլորա և ֆաունա
Մատկա կիրճը մի շարք բույսերի և կենդանիների համար, որպես տուն է ծառայում, որոնցից մի քանիսը ընդգրկված են Կարմիր գրքում։ Կիրճում հանդիպում է էնդեմիկ թիթեռների 77 տեսակ։ Կիրճի քարանձավներում ապրում են մեծ քանակությամբ չղջիկներ։
thumb|220px|Սուրբ Անդրեևի մենաստանը

## Տեսարժանություն
Շնորհիվ Սկոպյեին մոտիկ գտնվելուն, Մատկա կիրճը հանդիսանում է քաղաքացիների և զբոսաշրջիկների շրջանում հայտնի հանգստյան վայր։ Զբոսաշրջիկները հաճախում են կիրճ սկսած  գարունից մինչև խոր աշուն, Տրեսկա գետում նավարկում են բայդարկաներով, զբաղվում են ձկնորսությամբ և որսով։

## Մենաստաններ
Կիրճի շրջանում է տեղակայված Անդրեևյան մենաստանը, ինչպես նաև այլ պատմական եկեղեցիներ և մենաստաններ։ Սուրբ Անդրեևյան մենաստանը գտնվում է Տրեսկա գետի կիրճում։ 1389 թվականին կառուցված մենաստանում պահպանվում են մետրոպոլիտ Յոհանի որմնանկարները։

14-րդ դարում կառուցված Մարիամ Աստվածածնի վանքը գտնվում է Տրեսկա գետի ձախ ափին։ Համաձայն վանքի վրա արված փորագրության, ոմն Միլիցան 1497 թվականին գտել է եկեղեցին վատ վիճակում, առանց տանիքի։ Նա փոխել է տանիքը, նկարել է նոր որմնանկարներ, կառուցել է  նավակայան և ստեղծել խաղողի այգի։

Սուրբ Նիկոլայի մենաստանը գտնվում է  կիրճի վերևում գտնվող ժայռի վրա և Սբ. Անդրեևյան մենաստանից վերև։ Կառուցման տարեթիվը հայտնի չէ։ Առաջին հիշատակությունը հայտնվել է 17-րդ դարում, Օսմանյան կայսրության լծի տակ գտնվելու ժամանակաշրջանում։ 1645 թվականին կատարվել է եկեղեցու սրբանկարչությունը, իսկ եկեղեցու արևմտյան կողմը սրբապատկվել է 1630 թվականին։ 18-րդ դարում այն ամայացել է։ Մենաստանից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի կիրճը։

## Պատկերասրահ

պատկեր:Canyon Matka.jpg|
պատկեր:Treska river.jpg|
պատկեր:Matka Canyon 01.jpg|Մատկա լիճ
պատկեր:Matka 1919.png|Մատկան 1919 թվականին
պատկեր:Matka Canyon 7.jpg|Կիրճի տեսարան
պատկեր:Manastir_Bogorodica_Matka.jpg|Մենաստան
պատկեր:Matka-Lake.jpg|Ջրի վերևում գտնվող ժայռեր
պատկեր:Matka Canyon 6.jpg|Մատկա կիրճը և հարակից լեռները 
պատկեր:St Nicholas of Shishevo - Matka (2).JPG|Սուրց Նիկոլայի մենաստանը 
պատկեր:2013-10-07 Matka dam 8731.jpg|Կիրճի դամբան


## Արտաքին հղումներ
* Каньон Матка, Македония
* Каньон-озеро Матка, Скопье, Македония 
* Македонские чудеса природы

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի աշխարհագրական օբյեկտներ
Գարբսեն

**Գարբսեն** (գերմաներեն՝ Garbsen), քաղաք Գերմանիայում, Ստորին Սաքսոնիայի տարածքում։

Մտնում է Հաննովեր շրջանի մեջ։ Ըստ 2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի մարդահամարի տվյալների քաղաքի բնակչությունը կազմում է 60, 590 մարդ։ Զբաղեցնում է 79.31 կմ² տարածք։ Քաղաքի պաշտոնական կոդը 032 41 005-ն է։

Քաղաքը բաժանված է 13 քաղաքային գոտիների։

## Բնակչություն

## Քույր քաղաքներ
* ՝ Էրուվիլ Սեն Կլեր
* ՝ Բասսետլո (Անգլիա)
* ՝ Ֆարմերս Բրանչ (Տեխաս)
* ՝ Շյոնեբեկ (Էլբա) (Սաքսոնիա-Անհալթ)
* ՝ Վզեսնյա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:03040021 - Garbsen - Stadtpark - 2005.JPG|Քաղաքային զբոսայգին ձմռանը 
Պատկեր:02240018 - Garbsen - Kirche Altgarbsen - 2005.JPG|Ավետարանական եկեղեցի 
Պատկեր:1182 - Garbsen - Osterwald O.E.- Kirche - 20050420.JPG|Ավետարանական-լյութերական եկեղեցին 
Պատկեր:02130003 - Garbsen - Am Rathaus - 2005.JPG|Քաղաքապետարան 
Պատկեր:02030001 - Garbsen - Leineaue - 2002.JPG|Գետի տեսքը 
Պատկեր:02270024 - Garbsen - Berenbosteler See - 2005.JPG|Լիճը Գարբսենում 
Պատկեր:03040037 - Garbsen - Schwarzer See - 2005.JPG|Լիճ քաղաքային զբոսայգում 
Պատկեր:Garbsen - Blauer See - 2004.JPG|Կապույտ լիճ 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ

Կատեգորիա:Ներքին Սաքսոնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:13-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Պասկալ Սոտիրովսկի

**Պասկալ Սոտիրովսկի** (, ), հարավսլավցի և մակեդոնացի աստղաֆիզիկոս, Արեգակի ֆիզիկայի մասնագետ։

## Կենսագրություն
Պասկալ Սոտիրովսկին ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 23-ին Վրբենում՝ ներկայիս Մակեդոնիայի Հանրապետության Գոստիվար համայնքում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի տարրական դպրոցը, որից հետո ուսումնառությունը շարունակում է սերբական Գոռնի Միլանովաց քաղաքի գիմնազիայում։ Այնուհետև ընդունվում է Բելգրադի մանկավարժական ուսումնարանը։ Որոշ ժամանակ դասավանդել է Բելա Ցրկվայում  (ներկայիս Կրիվոգաշտանի համայնք)։ 1950 թվականին Պասկալն ընդունվում է Սկոպյեի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը. այն ավարտում է 1956 թվականին։ Դասավանդել է ֆիզիկա առարկան միջնակարգ դպրոցում մինչև 1960 թվականը։

## Կարիերա
1961 թվականին Սոտիրովսկին նշանակվում է աստղաֆիզիկայի ասիստենտ՝ Սկոպյեի համալսարանի բնագիտամաթեմատիկական ֆակուլտետում։ Նույն թվականին մեկնում է Սորբոնի համալսարան որպես ստաժոր, որն ավարտեց 1964 թվականին՝ աստղաֆիզիկոսի որոկավորմամբ։ 1971 թվականին Պասկալ Սոտիրովսկին դոկտորական ատենախոսություն է պաշտպանում՝ Արեգակի ֆիզիկայի բնագավառում։ Դրանից հետո դառնում է Ֆրանսիայի հետազոտությունների ազգային կենտրոնի անդամ։ Ֆրանսիայում նա աշխատում է որպես արեգակնային ու մոլորակային աստղագետ։ 1991 թվականին ընտրվում է Մակեդոնիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի անդամ։

Կյանքի մեծ մասն աստղաֆիզիկոս Սոտիրովսկին անցկացրել է Ֆրանսիայում, սակայն երբեք կապը չի կտրել հայրենիքի հետ։ Մակեդոնիայի խոշոր հանքավայրերից մեկից՝ Ալշարից, Պասկալը լորանդիտ ապարի նմուշ է վերցնում և հետազոտում, որոնք տեղ գտան նրա Արեգակնային երևույթների և Երկրի ծագման տեսությունների մասին աշխատություններում։ Գիտությունների դոկտոր Պասկալն ուներ սեփական կապինետը Փարիզի Մեդոն աստղադիտարանում։

Դասախոսություններով հանդես է եկել ներքոհիշյալ երկրներում՝ Միացյալ Նահանգներ, Ճապոնիա, ԽՍՀՄ, Հնդկաստան և այլն։ Նրա շատ հոդվածներ հրապարակվել է մի շարք գիտական ամսագրերում։ Բացի մայրենիից, Սոտիրովսկին տիրապետում էր ֆրանսերենին, գերմաներենին, անգլերենին և ռուսերենին։ 1990-ական թվականներին հատուկ ֆոնդ է հիմնադրում, որն օժանդակում է Մակեդոնիայի պատանի տաղանդավորներին։ 1999 թվականին ընտրվում է Մակեդոնական սենատի անդամ։

Պասկալ Սոտիրովսկին իր մահկանացուն կնքում է 2003 թվականի հունվարի 20-ին՝ յոթանասունհինգ տարեկան հասակում՝ Փարիզում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Напис за Паскал Сотировски  
* Паскал си замина  — колумна на Божин Павловски
* Фонадација „Паскал Сотировски“ 

Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հարավսլավացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Սկոպիեի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Աթինա Բոյաջի

**Աթինա Բոյաջի** (, ), հարավսլավացի լողորդ, ով 1969 թվականին լողալով հաջողությամբ անցել է Լա Մանշը։ Այսպիսով, նա դարձել է առաջին հարավսլավացի կինը, ով լողալով անցել է նեղուցը։ Հայրենակիցները նրան տվել են «Օխրիդի դելֆին» մականունը, քանի որ ծնվել էր Մակեդոնիայի Օխրիդ քաղաքում։ Բոյաջին դարձել է լողի ազգային և միջազգային նշանակության մրցությունների հաղթող։ Բացի այդ, Աթինա Բոյաջին դարձել է սոցիալիստական ճամբարի առաջին կինը, ով լողալով անցել է Լա Մանշի նեղուցը։ 1977 թվականին այս նվաճման մասին ֆիլմ է նկարահանվել։ Մակեդոնիայում Աթինա Բոյաջին ավելի մեծ հռչակ ձեռք բերեց 1991 թվականից հետո, երբ Մակեդոնիան անկախություն ձեռք բերեց։

## Կենսագրություն
1962 թվականին նա զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը մարաթոնյան լողի աշխարհի առաջնությունում, որը անց էր կացվում Հարավսլավիայի Օխրիդում։ Աթինան այն ժամանակ 18 տարեկան էր և մինչ օրս համարվում է Օխրիդի մարաթոնը հաղթած ամենաերիտասարդ կինը։ 1962 թվականին նա նաև մասնակցել է Կապրի-Նեապոլ մարաթոնյան լողի մրցությանը և զբաղեցրել առաջին հորիզոնականը։

Նրա սպորտային կարիերայի պիկը եղել է 1969 թվականի սեպտեմբերի 9-ը, երբ նա լողալով անցավ Լա Մանշը` 13 ժամ 20 րոպեում։ Աթինա Բոյաջին դարձավ առաջին հարավսլավուհին, ով լողալով անցել է Լա Մանշը։

1977 թվականին այս նվաճման մասին ֆիլմ է նկարահանվել, որի ռեժիսորը եղել է Ալեքսանդր Գուրչինովը, իսկ գլխավոր դերում հանդես է եկել Նեդա Արներիչը։ Ինքը Բոյաջին նույնպես մասնակցել է ֆիլմի պատրաստման աշխատանքներին։

Սպորտային կարիերան ավարտելուց հետո աշխատել է որպես մարզիչ Բելգրադի «Ցրվենա զվեզդա» ակումբում, այնուհետև Լոս Անջելեսի սպորտային կենտրոնում։ 1991 թվականի վերջին վերադարձել է Սարաևո՝ քաղաքի պաշարման օրերին։ Ընկերների օգնությամբ կարողացել է դուրս գալ իր բնակարանից՝ իր հետ վերցնելով իր սպորտային բազմաթիվ մրցանակները։ Վերադառնալով Մակեդոնիա՝ նա ներառվել է Օխրիդի լողի մարաթոնի կազմակերպչական կոմիտեի մեջ։

1998 թվականին Մակեդոնիայի օլիմպիական կոմիտեն նրան անվանել է «Մակեդոնացի մեծագույն սպորտսմեն», իսկ 2000 թվականին մակեդոնական թերթերից մեկը նրան անվանել է «դարի սպորտսմեն»։ Նրա պատվին է կոչվել Օխրիդի սպորտային համալիրը։

Աթինա Բոյաջին մահացել է 2010 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Սկոպյեում։ Թաղվել է 2010 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Սկոպյեի Բուտել գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մակեդոնացի լողորդներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի մարզիկներ
Հաղթանակի հուշակոթող (Մոսկվա)

**Հաղթանակի հուշակոթող** (), կոթող Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Գտնվում է Հաղթանակի հրապարակում, Պոկլոննայա լեռան վրա։ Ռուսաստանի ամենաբարձր հուշարձանն է։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Կառուցվել է 1995 թվականին։ Հեղինակներն են ճարտարապետներ Լեոնիդ Վավակինը, Վլադիմիր Բուդաևը և քանդակագործ Զուրաբ Ծերեթելին։

141,8 մետր բարձրությամբ կոթողը (պատերազմի յուրաքանչյուր օրվա համար` 1 դեցիմետր) ունի եռանիստ սվինի ձև և բարձրության մեծ մասում պատված է բրոնզե խորաքանդակներով։ 104 մետր բարձրության վրա ստելային ամրացված է 25-տոննանոց բրոնզե քանդակագործական խումբ, որի մեջ մտնում են հաղթանակի Նիկե աստվածուհին, որի ձեռքին պսակ է, և հաղթանակը շեփորող երկու ամուր։ Հուշարձանը բացվել է 1995 թվականի մայիսի 9-ին` Հաղթանակի հուշահամալիրի կազմում։

Հուշակոթողի հիմքի մոտ Մոսկվայի պաշտպան Սուրբ Գևորգի քանդակն է, որն իր նիզակով խոցում է չարիքի խորհրդանիշ օձին, տվյալ դեպքում` ֆաշիզմը։

## Տեխնիկական նկարագրություն
Մետաղական հիմնակմախքը պատրաստված է հատուկ մշակված 09Г2У մակնիշի պողպատից, կառույցի ամբողջ զանգվածը մոտ 1000 տոննա է։ Կոթողի մետաղական կառուցվածքները կոռոզիայից պաշտպանվել են գազաջերմային փոշեպատման միջոցով` Ն. Պ. Մելնիկովի անվան շինարարական մետաղակոնստրուկցիաների գիտահետազոտական և նախագծային ինստիտուտի նախագծով։

Հուշակոթողը եզակի կառույց է և ճարտարապետական մտահղացմամբ որոշվող բարդ ձևերի պատճառով ունի օդադինամիկական անկայունություն։ Նախագծման ընթացքում հուշարձանի մոդելը փչահարվել է կենտրոնական օդադինամիկական ինստիտուտի օդադինամիկական խողովակում, ինչը թույլ է տվել որոշել կաղապարի մի շարք օդադինամկական պարամետրեր։

Քամու ազդեցությամբ առաջանալիք ինքնատատումները կանխելու համար հուշարձանը հագեցվել է տատանումների դինամիկ մարիչների համակարգով, որոնցից գլխավորն ունի 10 տոննա զանգված և գտնվում է Նիկայի քանդակի թիկունքում։ Բլրի ներսում, որի վրա կանգնած է հուշակոթողը, գտնվում են ծառայողական տարածքներ, որոնցում կահավորված է կառույցի վիճակի դիտարկման կայան։

## Տես նաև

* Աշխարհի ամենաբարձր արձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Мемориальный комплекс на Поклонной горе  — на сайте компании Моспромстрой, строителя комплекса
* Главный монумент Памятника Победы на Поклонной горе в Москве — на сайте строителя ЦНИИПСК им. Н.П. Мельникова
* Поклонная гора — официальный сайт Центрального музея Великой Отечественной войны
* Парк Победы на Поклонной горе — фотографии мемориала 

Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Ելենա Գնեսինայի հուշարձան (Մոսկվա)

**Ելենա Գնեսինայի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է խորհրդային դաշնակահարուհի և մանկավարժ, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Ելենա Գնեսինային։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2004 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Գնեսինների անվան ռուսական երաժշտական ակադեմիայի համերգասրահի դիմաց Արբատ թաղամասում (Մալի Ռժևսկի նրբանցքի կողմից)։

## Պատմություն
Ելենա Ֆաբիանովնա Գնեսինայի հուշարձանը բացվել է 2004 թվականի սեպտեմբերի 22-ին։ Նրա հեղինակներն են քանդակագործներ Ալեքսանդր Նիկալաևիչ Բուրգանովը և նրա որդին` Իգոր Ալեքսանդրովիչ Բուրգանովը, իսկ ճարտարապետը` Եվգենի Ռոզանովը։ Նրանք ստեղծել են քանդակագործական հորինվածք դաշնամուր նվագող երիտասարդ Ելենա Գնեսինայի տեսքով։ Ընդ որում` դաշնամուրի կափարիչի փոխարեն թռչունների թևեր են։ Քանդակը պատրաստված է բրոնզից, ունի 3,5 մետր բարձրություն և տեղադրված է սև մարմարից պատրաստված պատվանդանին, որի վրա գրված է.

Հուշարձանի բացումը հարմարեցվել է Ելենա Գնեսինայի 130-ամյակին և ինստիտուտի (այժմ ՝ ակադեմիա) հիմնադրման 60-ամյակին։ 

Ելենա Գնեսինան Մոսկվայի Գնեսինների անվան ռուսական երաժշտական ակադեմիայի և Երաժշտական-մանկավարժական համալսարանի հիմնադիրներից է և տնօրենը։ Նրա աշակերտներից են եղել Արամ Խաչատրյանը և Առնո Բաբաջանյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Թոնուսի գավառակ

**Թոնուս**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում։ Վարչական կենտրոնը Կեմերեկ ավանն է։

Կեմերեկից բացի հայտնի էին նաև Թոնուս և Շարգլա գյուղերը։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ հայերը զանգվածաբար ոչնչացվեցին։ Ըստ թուրք վալիի ներկայացված տվյալների սպանվածների թիվը 31620 էր։

## Բնակչություն
Բնակավայրերից 25-ը հայաբնակ էր և 1915 թվականին Թոնուսն ուներ մոտ 40000 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, հողագործություն, այգեգործություն, արհեստներն ու առևտուրն էր

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Շիլլերի հուշարձան (Կալինինգրադ)

**Շիլլերի հուշարձան** (), գերմանիացի բանաստեղծ, փիլիսոփա և դրամատուրգ Ֆրիդրիխ Շիլլերին նվիրված հուշարձան, որը գտնվում է Կալինինգրադ քաղաքում (մինչև 1945 թվականը՝ Քյոնիգսբերգում)։

## Պատմություն
Բրոնզե հուշարձանը ստեղծվել է 1910 թվականին գերմանացի քանդակագործ, Քյոնիգսբերգի գեղարվեստի ակադեմիայի քանդակագործության ամբիոնի դասախոս Ստանիսլավ Կաուերը։ Շիլլերի հուշարձանից բացի, Կաուերը ստեղծել է քաղաքի մի շարք այլ հուշարձաններ` «Նիմֆա», «Մայրը և երեխան» քանդակները, «Պուտտի» շատրվանը, Ոստիկանության նախագահության շենքի ճակատի բարձրաքանդակները և այլն։

մինի|Հուշարձանի բացումը 1910 թվականին

Հայտնի չէ, թե ինչ պատճառով է Քյոնիգսբերգում կանգնեցվել է Ֆրիդրիխ Շիլլերին նվիրված հուշարձան, որը չի ապրել այդ քաղաքում։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ հուշարձանի բացումը համընկնել է Քյոնիգսբերգի քաղաքային թատրոնի 100-ամյակի հետ (), որը բացվել է 1810 թվականին Շիլլերի «Վիլհելմ Տելլ» ստեղծագործությամբ։

1934 թվականին քաղաքի թատրոնի մոտ տեղադրված հուշարձանը տեղափոխվել է Նոր թատրոնի () դիմացի զբոսապուրակ։

Հուշարձանը վնասվել է 1944 թվականի օդային հարձակումների ժամանակ, սակայն փրկվել է 1945 թվականին Քյոնիգսբերգի օպերացիայի ժամանակ։ Լեգենդի համաձայն՝ հարձակման ժամանակ հուշարձանի վրա ռուսերենով գրված է եղել. «Մի կրակեք։ Սա մերն է»։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո 1950-ական թվականների կեսերին հուշարձանը վերականգնվել է։ Պատվանդանի վրա ավելացվել է ռուսերենի մակագրությունը, ինչպես նաև Շիլլերի կյանքի տարիները։

## Ներկա վիճակ
2017 թվականից ի վեր Շիլլերի հուշարձանը հանդիսանում է ՌԴ մոնումենտալ արվեստի հուշարձան և պաշտպանվում է պետության կողմից։  Հուշարձանը գտնվում է Թատերական հրապարակում (Միր պողոտա), Կալինինգրադի մարզային դրամատիկական թատրոնի շենքից ոչ հեռու (Նոր թատրոնի նախկին շենքը)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Описание памятника на портале Prussia39
* Описание памятника на konigsberg.ru 
* Описание памятника на портале «КУЛЬТУРА.РФ»

Կատեգորիա:1910 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Կալինինգրադի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Թուրքիայի ֆուտբոլային ակումբների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Թուրքիայի ֆուտբոլային ակումբների ցանկը, որոնք 2018 թվականի դրությամբ գրանցված են Թուրքիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայում։

## Սուպեր լիգա

## Այլ ակումբներ
### Առաջին լիգա

### Երկրորդ լիգա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թուրքիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիա (պաշտոնական կայք էջ)

Կատեգորիա:Թուրքական ֆուտբոլային ակումբներ
Լի Սո Վոն

**Լի Սո Վոն** (հանգըլ՝ 이서원, հանջա՝ 李曙原, կոր․ նոր․ ռոմ․՝ I Seo-won, ), հարավկորեացի դերասան։

## Կրթություն
Լին ավարտել է ավագ դպրոցը 2015 թվականին։ Նա վերցրեց երկամյա ընդմիջում, նախքան ընդունվելը Սեջոնգի համալսարան որպես կինոռեժիսոր 2017 թվականին։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստասերիալներ

### Հյուրընկալում

## Մրցանակներ և անվանակոչություններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Lee Seo-won  at Blossom Entertainment

Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստահաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ
Մոզես Քոյթ Թայլեր

**Մոզես Քոյթ Թայլեր** (անգլ. Moses Coit Tyler ), ամերիկացի գրող, պատմաբան, գրականագետ։

## Կենսագրություն
Թայլերը ծնվել է 1835 թվականի օգոստոսի 2-ին Կոնեկտիկուտ նահանգի Գրիսվոլդե քաղաքում։ Մանուկ հասակում նա իր ծնողների հետ տեղափոխվում է Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաք։ 1853 թվականին ընդունվել է Միչիգանի համալսարան, մեկ տարի անց տեղափոխվել է Յեյլի քոլեջ, 1857 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան, իսկ 1863 թվականին՝ մագիստրոսի կոչում։ Ավարտելուց հետո Թայլերը երկու տարի սովորում է սեմինարիայում, դարձնում է եկեղեցու քահանա, երեք տարի եղել է հովիվ Նյու Յորքում։

1862 թվականին Թայլերը հրաժարվեց հոգևոր աստիճանից, կրոնական տեսակետները փոխելու համար։ Դրանից հետո նա շահագրգռված էր ֆիզիկական դաստիարակության տեսության մեջ, մի քանի անգամ աշխատանք է գրել և դասավանդել այս թեմայի վերաբերյալ (ներառյալ Անգլիայում) և զբաղվել է լրագրությամբ։ 1867 թվականին Թայլերը զբաղեցրել է Միչիգանի համալսարանում անգլերենի և գրականության պրոֆեսորի պաշտոնը, այս պաշտոնում աշխատել մինչև 1881 թվականը։ 1873-1874 թվականներին աշխատել է որպես «Քրիստոնեական միության» գրական խմբագիր։ 1881 թվականին Թայլերը դարձավ Ամերիկայի պատմության պրոֆեսոր (ԱՄՆ-ում առաջինը), Կոռնելի համալսարանում, ինչպես նաև Եպիսկոպոսական եկեղեցու սարկավագ։ 1883 թվականին նա ձեռնադրվել է քահանա, չնայած նա զբաղվում էր ծխական գործունեությամբ։

Թայլերի կարևորագույն աշխատանքներն են «Ամերիկյան գրականության պատմությունը գաղութային ժամանակաշրջանում, 1607-1765» (երկու հատորով, 1878 թվական), ինչպես նաև «Ամերիկյան հեղափոխության գրական պատմությունը, 1763-1783» (երկու հատորով, 1897 թվական)։ Թայլերը հրատարակել է ֆիզիկական մշակույթի և անգլերեն գրականության մի շարք աշխատանքներ, ինչպես նաև ակտիվ մարտիկի կենսագրությունը` Պատրիկ Հենրիի հյուսիսամերիկյան գաղութների անկախության վերաբերյալ։

## Հրատարակված աշխատանքներ
* The Brawnville Papers (1869)
* History of American Literature during the Colonial Time, 1607-1765 (1878)
* In Memoriam: Edgar Kelsey Apgar (1886)
* Patrick Henry biography (1887)
* Three Men of Letters (1895)
* Literary History of the American Revolution, 1763-1783 (1897)
* Glimpses of England; Social, Political, Literary (1898)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Չեթին Զեյբեք

**Չեթին Զեյբեք** (, ), թուրք ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել որպես կիսապաշտպան։ Իր կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Քասըմփաշա ֆուտբոլային ակումբում և Թուրքիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։

## Ակումբային կարիերա
Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլում իր առաջնախաղն ունեցել է 1951 թվականին՝ հանդես գալով Քասըմփաշա ակումբում։ Իր ողջ կարիերայի ընթացքում պաշտպանել է միայն Քասըմփաշայի գույները։ Ակումբում նա խաղացել է գրեթե 10 տարի։

## Մասնակցությունը հավաքականի խաղերին
1954 թվականին իր առաջնախաղն է ունեցել Թուրքիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտոնական խաղերում։ Այդ տարվա ընթացքում մասնակցել է հինգ պաշտոնական հանդիպումների։ Հավաքականի կազմում Շվեյցարիայում մասնակցել է Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությանը։

Մահացել է 1990 թվականի նոյեմբերի 10-ին Բանդըրմա քաղաքում՝ 59 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Статистика на сайте ''National Football Teams''
*  

Կատեգորիա:Թուրք ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Քերոլայն Մուգար

**Քերոլայն Մուգար** (), ամերիկահայ ակտիվիստ, որը հայտնի է «Հայաստան ծառատունկ ծրագրի» հիմնադրմամբ։

## Գործունեություն
Քերոլայն Մուգարը 1994 թվականին ամուսնու հետ հիմնադրել է «Հայաստան ծառատունկ ծրագիրը»՝ երկրաշարժի հետևանքով տեղի ունեցած բնապահպանական խնդիրների և Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից Հայաստանի շրջափակման արդյունքում։

Քերոլայն Մուգարը ընտրվել է որպես Farm Aid կազմակերպության գործադիր տնօրեն կազմակերպության հիմնադիրներից մեկի` Վիլլի Նելսոնի կողմից։ Նա նաև Ամերիկայի հայկական համագումարի նախագահն է։

## Պարգևներ
2013 թվականին ՀՀ նախագահի կողմից արժանացել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալի։ 2015 թվականին Մուգարը Սուֆոլկ համալսարանի կողմից արժանացել է Հանրային ծառայության պատվավոր դոկտորի կոչման։

## Ընտանիք
Քերոլայնը Star Market սուպերմարկետների ցանցի հիմնադիր Ստեփան Մուգարի (1901-1982) դուստրն է։ 1997 թվականին Մուգարն ամուսնացել է Ջոն Թ. Օ՛Կոնորի հետ։ Օ՛Կոնորը մահացել է 2001 թվականի հունվարին՝ սրտի կաթվածից, 46 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Հայ ակտիվիստներ
Սարայ (Ռեսեն)

**Սարայ** (), պատմական նեոդասականության ոճի շինություն է Ռեսեն քաղաքում։ Այն կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին, տեղացի օսմանացի բեյ Ահմեդ Նիյազի կողմից։ Այն եզակի է իր ճարտարապետական ոճով Մակեդոնիայում։

"Սարայ" անվանումը գալիս է թուրքերեն *սարայ* *(saray)* բառից, որը նշանակում է՝ "պալատ".։ Շենքն այժմ տուն թանգարան է,  պատկերասրահ և գրադարան։

## Նկարագրություն
Սարայը կառուցվել է  նեոդասականության ճարտարապետական ոճով։ Շենքը սիմետրիկ է, ավելի բարձր կենտորանական մասով, որի բարձրությունը կազմում է 25 մ և ունի երկու թև։ Այն ունի նկուղ, հիմնական հարկ, երկրորդ հարկ և ձեղնահարկ, ինչպես նաև ունի 4,800 քմ տարածք։

Շենքի արտաքին պատերը 40 սմ-ից մինչև 85 սմ հաստություն ունեն։ Դրանք պարունակում են հարուստ քանդակագործական գործեր, հատկապես ճակատային մասում։ Սկզբում տանիքը պատրաստաված էր փայտից, սակայն  1982  թվականի վերանորոգման ժամանակ այն փոխարինվեց պողպատե պրոֆիլներով։

## Պատմություն
thumb|left|220px|1900-ական թվականների սկզբին

Ահմեդ Նիյազ Բեյը, որը առաջադեմ և հավանաբար Երիտթուրքական հեղափոխության անդամ էր, 19-րդ դարի ավարտին և 20-րդ դարի սկզբին Ռեսեն շրջանի բեյն էր։ Նա ցանկանում էր ֆրանսիական ոճով կալվածք ունենալ, գուցե  Վերսալից բացիկ ստանալուց հետո։

1905 թվականին սկսվել է շինարարությունը։ Շենքի արտաքին տեսքի կառուցապատումը ավարտվեց 1909 թվականին երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո, չնայած մնացածը, ներքին հարդարանքը դեռևս չէր ավարտվել և այն միայն ավարտվեց 1922 թվականին Բալկանյան պատերազմներից և Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Սակայն 1912 թվականին Ահմեդ Նիյազ Բեյը մահացավ Դուրրասում անհայտ պատճառներով և այդպես էլ չկարողացավ տեսնել, որ իր կալվածքը ավարտին է հասցվել։

Բալկանյան պատերազմներից հետո այն մի քանի տարբեր գործառույթներ է կատարել մի քանի տարբեր կազմակերպությունների համար։ Այն օգտագործվել է Սերբիայի թագավորության կողմից տեղական վարչական նպատակների համար, այնուհետև Հարավսլավիայի թագավորության կողմից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շենքը օգտագործվել է օկուպացիոն ուժերի կողմից։ Պատերազմից հետո այն օգտագործվել է որպես Ռեսեն քաղաքի քաղաքապետարան, իսկ ավելի ուշ որպես թանգարան և պատկերասրահ,  որն այն մնացել է մինչև այսօր։

Շենքի տանիքը վերանորոգվել է երկու անգամ, մեկ անգամ 1982 թվականին և մյուսը 2005 թվականին։

### Ընթացիկ կիրառում
Սարայը այսօր օգտագործվում է որպես *Դրագի Տոզիժայի* *(Dragi Tozija)* մշակութային տուն, *Keraca Visulčeva* պատկերասրահ և գրադարան։

*Դրագի Տոզիժայի* *(Dragi Tozija)* մշակութային տունը հանդիսանում Մակեդոնիայի թանգարանի մասնաճյուղը։ Այստեղ նաև անց են կացվում գրական ընթերացանություններ և այլ մշակութային իրադարձություններ։

Գործում է պատկերասրահ, որում նարկայացված են նկարիչուհի Կերաջա Վիսուլչևայի բազում գործեր։ Գրադարանը գործում է 1940 թվականից սկսած։ Այժմ այն ունի ավելի քան 31 000 գիրք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Նեոռենեսանս ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Պալատներ
Ձկնորսների և Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնացու հուշարձան

**Ձկնորսների և Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնացու հուշարձան** (), Կալինինգրադում գտնվող երկու հուշարձաններ՝ միավորված որպես մեկ անսամբլ։ Հուշարձանները գտնվում են Կրասնոյարսկի փողոցի և Պյոտր Մեծի առափնյայի անկյունում (Պրեգոլյա գետի ափին՝ Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարանի կողքին)։

Ձկնորսների հուշարձանը (Օվկիանոսային ձկնորսության պիոներներ) ստեղծվել է 1978 թվականին Կալինինգրադում։ Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է բետոնե կոնստրուկցիա ձկնորսական երկու երկկայմ առագաստանավի տեսքով (ըստ մեկ այլ տարբերակի` երկու ափերի տեսքով)։ Ստիլոբատի արևմտյան կողմում կա բրոնզե տառերից  արձանագրություն՝ «Օվկիանոսի ձկնորսության ռահվիրաներին», արևելյան կողմում գրված է «Ծովում զոհված ձկնորսների վառ հիշատակին»։ Տապանագիրը համալրում է լողացող բրոնզե որորը` ծովագնացների հավերժական ուղեկիցը։

Հուշարձանը նվիրված է ծովում և օվկիանոսում մահացած ձկնոր-ռահվիրաներին։ Այն ունի քաղաքային նշանակության պատմության հուշարձանի կարգավիճակ։

2008 թվականին խարխլված հուշարձանը վերականգնվել և վերաբացվել է քաղաքի օրվա առթիվ`սեպտեմբերի 12-ին։

2009 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ձկնորսների հուշարձանի առջև տեղադրվել է Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնացու հուշարձանը։ Երկու հուշարձաններն այժմ կազմում են մեկ անսամբլ համույթ։ Վերակառուցված հուշահամալիրի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականի հուլիսի 8-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կալինինգրադի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Լանգենհագեն

**Լանգենհագեն** (գերմ. **Langenhagen**), քաղաք Գերմանիայում, Ներքին Սաքսոնիայի տարածքում։

Մտնում է Հանովեր շրջանի մեջ։ Ըստ 2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի մարդահամարի տվյալների քաղաքի բնակչությունը կազմում է 53, 323 մարդ։ Քաղաքը զբաղեցնում է 71.86 կմ²։ Պաշտոնական կոդը 032 41 010-ն է։

Քաղաքը բաժանված է 6 քաղաքային գոտիների։

## Պատմություն
thumb|left|200px|Լանգենխագեն՝ Ելիզավետայի եկեղեցի
Լանգենխագեն քաղաքի առաջին փաստացի հիշատակումը եղել է 1312 թվականի փետրվարի 15-ին Նինհագեն անվանումով ():

1862 թվականին քաղաքում հիմնվել է հոգեբուժական հիվանդանոց թերզարգացածների համար, որտեղ 1866-1868 թվականներին աշխատել է Նոբելյան մրցանակակիր Ռոբերտ Կոխը։ Այսօր նրան հիշում են Լանգենհագենի փողոցների և դպրոցների անվամբ։

Կլինիկայի ամենահայտնի հաճախորդը սերիական մարդասպան Ֆրից Հարմանն էր։

20-րդ դարի սկզբին Լանգենհագենը վերածվեց և տնտեսական նշանակությամբ կարևոր տրանսպորտային հանգույցի։ Եղել է երկաթուղային կայարան և Միտտելմանի ջրանցքը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքը ռմբակոծության հետևանքով գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվեց։

Քաղաքում գտնվում է Զիբեր Զեեն (գերմ. *Silbersee*), որը առաջացել է Ա2 մայրուղու շինարարության ժամանակ։ Լճի անվանումը ըստ վարկածներից մեկի տրվել է Լյուֆտվաֆեի օդաչուների կողմից, որոնք Բեռլինում թռիչքների ժամանակ կողմնորոշվում էին դրանով։

## Բնակչություն

## Քույր քաղաքներ
* , Լե-Տրե
* , Սաուտուարկ
* , Նովո Մեստո
* , Շտադլ Պաուրա
* , Ռոդեվիշ
* , Գլոգուվ
* , Զոինվիլի
* , Բիելինի

## Այլ
Լանգենհագենում գտնվում է Հանովեր-Լանգենհագեն (HAJ) միջազգային օդանավակայանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ

Կատեգորիա:Ներքին Սաքսոնիայի քաղաքներ
Մսեղիքի տեսակավորում

[մինի|[Բարտոլոմեո Պասերոտի, «Մսավաճառանոց»]]
**Մսեղիքի տեսակավորումը** մսի կտորների անջատումն է մորթված անասունից` մսագործության ընթացքում։ Մսեղիքի առաջնային տեսակավորման հիմնական կտորներն են տավարի գավակամիսը, սուկին, երբուծը, լանջամիսը կամ խոզի բուդը, սուկին, լանջամիսը և կողաճաղը։

Տարբեր երկրներ և ժողովուրդներ մսեղիքի տեսակավորման տարբեր չափանիշներ ունեն։ Տեսակավորումը նաև կախված է մսեղիքի տեսակից։ Օրինակ` եվրոպական խոհանոցներում խոզի մեջքաճարպը խոզի մսեղիքի կարևոր կտոր է, սակայն Հյուսիսային Ամերիկայում այն չի առանձնացվում մնացյալ խոզաճարպից և օգտագործվում է երշիկեղենի և հալած յուղի արտադրության մեջ։ Կան տարբերություններ նաև Բրիտանական համագործակցության անդամ երկրներում և ԱՄՆ-ում օգտագործվող անգլերեն անվանումների և մսեղիքի տեսակավորման միջև։ Մսեղիքի կտորները կարող են վաճառվել ամբողջական կամ ավելի մանր կտորների տեսքով։

Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրների մեծամասնությունում տարածված է մսեղիքի գերմանական տեսակավորումը։ Մսեղիքի ամենախիստ տեսակավորումը համարվում է ֆրանսականը։

Հայաստանում մսեղիքի տեսակավորումը սահմանված չէ և գրեթե չի իրականացվում։

Որոշ երկրներում մսի առաջնային տեսակավորում արտահայտության մեջ «առաջնային» բառն օգտագործվում է որպես որակի հոմանիշ։

ԵՏՀ ՄԱԿ-ը մշակել է մսեղիքի տեսակավորման իր չափանիշները։

## Մսեղիքի առաջնային տեսակավորում
Մսեղիքի տեսակավորումը տարբերվում է երկրից երկիր, ինչը կապված է մշակութային և ազգային առանձնահատկությունների հետ։ Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայի երկրների մեծամասնությունում և նախկին Ռուսական կայսրության տարածքում տարածված է մսեղիքի գերմանական տեսակավորումը։ Հայաստանում մսեղիքի տեսակավորումն ավանդաբար զարգացած չի եղել և իրականացվել է հիմնականում ոսկրոտ և անոսկր մսի անջատումով։ Ներկայում Հայաստանում գործում է մսեղիքի տեսակավորման ԳՕՍՏ ստանդարտը, որը որոշ չափով տարբերվում է գերմանականից։ Սակայն Հայաստանում ավանդաբար որպես սնունդ օգտագործվում են նաև, օրինակ, տավարամսի և խոզամսի թափուկ համարվող տավարի գլուխը, կոպաճները, խոզի տոտիկները ևն։

### Տավար
350px|մինի|աջից|Տավարի մսեղիքի տեսակավորումն ըստ ԳՈՍՏ-ի
 1, 22. զինգեր;
 2-7. կոնքազդրային կտոր;
 9-10. գավակ և սուկի;
 11-12. փորամիս;
 13-14. լանջամիս;
 15. մնդավ;
 16. երբուծ;
 17-20. ճնաղ;
 23-24. վիզ։

### Խոզ
350px|մինի|աջից|Խոզի մսեղիքի տեսակավորումն ըստ ԳՈՍՏ-ի
 1, 12. զինգեր;
 2-5. կոնքազդրային կտոր;
 6. գավակ և սուկի;
 7-8. փորամիս;
 9, 11, 13. երբուծ;
 10. կողաճաղեր;
 14. վիզ։

### Ոչխար
350px|մինի|աջից|Ոչխարի մսեղիքի տեսակավորումն ըստ ԳՈՍՏ-ի
 1, 12. զինգեր;
 2-3. կոնքազդրային կտոր;
 4. փորամիս;
 5-6, 13. մեջքամիս;
 7. կողաճաղեր;
 8-10. երբուծ;
 11. վիզ;
 14. դմակ։

### Այլ
Տարբեր երկրներում կարող են գործել նաև ստանդարտներ թռչնամսի, ձկնամսի, փափկամորթերի և այլ մսեղիքի տեսակավորման համար։

## Մսեղիքի տեսակավորումը տարբեր երկրներում
### Տավար

### Խոզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միս
Կրստե Միսիրկովի անվան մակեդոներենի ինստիտուտ

**Կրսոտե Միսիրկովի անվան մակեդոներեն լեզվի ինստիտուտ** (), մակեդոներեն լեզվի կազմակերպություն-կանոնավորիչ է, ընդգրկված է Սկոպյե Սուրբ Կիրիլի և Մեֆոդիայի համալսարանի կազմում։ Համալսարանը ստեղծվել է 1953 թվականի մարտին, մակեդոներենի ստանդարտավորման նպատակով։

Ինչպես նաև հանդիսանում է մակեդոներենի մասնագետների պրոֆեսիոնալ պատրաստման և որակավորման բարձրացման ոլորտի կրթական հաստատություն։ Ի սկզբանե ինստիտուտը գործում էր որպես փիլիսոփայության ֆակուլտետի բաժին, բայց շուտով այն ձևավորվել է որպես առանձին գիտական հաստատություն և կոչվել է  մակեդոնական ազգային վերածննդի նշանավոր գործիչ Կրստե Միսիրկովի պատվին։

## Կազմակերպչական կառուցվածք
Ներկայումս ինստիտուտը կազմված է 5 բաժիններից.
* Մակեդոներենի պատմության բաժին
* Ժամանակակից մակեդոներենի բաժին
* Բարբառագիտության բաժին
* Մակեդոներեն բառագիտության և բառարանագիտության բաժին
* Անվանաբանության բաժին
Մակեդոներենի պատմության բաժնի աշխատակիցները իրականացրել են եկեղեցա-սլավոնական լեզվի բառարանի ստեղծման նախագիծը, ժամանակակից մակեդոներենի բաժնի աշխատակիցները մշակում են մակեդոներեն բայերի շարահյուսական բառարան, բարբառագիտության բաժնի գիտական աշխատակիցները մշակում են մակեդոներենի բարբառների ժողովածու, մակեդոներենի բառագիտության և բառարանագիտության բաժնի գիտական աշխատակիցները մշակում են մակեդոներենի բացատրական բառարան, ինչպես նաև մակեդոնական ազգային պոեզիայի բառարան, անվանաբանության բաժնի աշխատակիցները մշակում են մակդոներեն ազգանուների բառարան։

Ներկայումս ինստիտուտում գիտանակ-հետազոտական աշխատանքները կատարում են 33 հետազոտող, որոնցից վեցը խորհրդատու են, մեկը՝ ավագ գիտական աշխատակից, մեկը՝ գիտական աժխատակից, վեցը՝ օգնական, 9-ը հետազոտող և 9-ը կրտսեր գիտական աշխատակից:Աշխատակիցներից 9-ը ունեն գիտությունների դոկտորի աստիճան, իսկ 15-ը՝ գիտությունների թեկնածու են։

Ինստիտուտի տնօրենը Ելենա Յովանովա Գրույովսկան է.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական վեբ կայք

Կատեգորիա:Լեզվի կանոնակարգման ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Մակեդոներեն
Մտածմունք (բանաստեղծություն)

**Մտածմունք** (),  բանաստեղծ Միխայիլ Լերմոնտովի բանաստեղծությունը, որը գրվել է 1838 թվականին։ Լերմոնտովի առավել կարևոր բանաստեղծություններից մեկը՝  նվիրված քաղաքացիական թեմային։

## Պատմություն
Մտածմունք բանաստեղծությունը գրվել է 1838 թվականին Սանկտ-Պետերբուրգում։ Բանաստեղծության ձեռագիրը (ստորագրությունը) չի պահպանվել։

Առաջին անգամ բանաստեղծությունը տպագրվել է գիտա-գրական «Հայրենական գրառումներ» ամսագրում 1839 թվականին գրաքննադատական նշումով՝ Ս. Պետերբուրգ հունվարի 1-ից 1839։ Գրաքննադատ Ալեքսանդր Նիկիտենկո։ Գրաքննադատ Ս. Կուտորգա։

Շուտով գրական ամսագրերում  հրապարակումից հետո հայտնվեցին  Վինսարիոն Բելինսկու («Մոսկվայի դիտորդ» 1839 թվական, II մաս, № 4, բաժին IV, էջ 134), Նիկոլայ Մելգունովի («Գրական ավելացումներ Ռուսաց հաշմանդամներին», 1839 թվական, հատոր I, № 19 (մայիսի 13), էջ 414-416) դրական արձագանքները։

## Գնահատականներ և կարծիքներ
Վ. Բելինսկին կարծում է, որ «Մտածմունքը» ինչ-որ կերպ երգիծանք է, արտահայտված վրդովմունքով,  հասարակության կողմից խայտառակված հոգու փոթորիկով։ «Այս բանաստեղծությունները գրված են արյունով, նրանք դուրս են եկել վիրավորված հոգու խորքից. դա լաց է, դա  մարդու հառաչանք է, որի համար ներքին կյանքի բացակայությունը չարն է, հազար անգամ սարսափելի ֆիզիկական մահից», – գրել է նա։

Նիկոլայ Մելգունովը «Գրական ավելացումներ Ռուսաց հաշմանդամներին» պարբերականում գրել է, որ  «Մտածմունքը» և Լերմոնտովի նման բանաստեղծությունները տանում են դեպի ծանր վիշտ ու ստիպում են ակամայից մտածել. «Տա աստված, որ նախազգացումը չկատարվի, որպեսզի մեր սերունդը թողնի իր ամուր հետքը երկրի վրա, ներշնչվելով նրա բեղուն մտքերով և հանճարեղ աշխատանքով», – գրում է նա։ Հոդվածի վերջում Մելգունովը եզրակացնում է, որ ներկայիս սերունդը դեռ կարող է անել ինչ-որ հսկայական բան։

Գրականության պատմաբան Պավել Վիսկովատովը կարծում է, որ Լերմոնտովի «Մտածմունք» և «Բանաստեղծը» բանաստեղծություններում նկատելի է ֆրանսիացի բանաստեղծ Օգյուստ Բարբյենի ազդեցությունը, հետագայում այս տեսությունը ավելի մանրամասն զարգացրել է սովետական գրականագետ Բորիս Էյխենբաումը, հայտարարելով, որ Լերմոնտովի համար այս ժամանակահատվածում Բարբյենի քնարերգությունը քաղաքացիական հռետորական պոեզիայի օրինակ էր

Գրականագետ, ռուս գրականության  պատմաբան,  Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի պրոֆեսոր Աննա Ժուրավլյովան բնութագրել է «Մտածմունք» բանաստեղծությունը որպես էլեգիայի, յամբական գովերգության և փիլիսոփայական մենախոսության բարդ սինթեզ։

## Ազդեցություն
Անտոն Չեխովի «Ձանձրալի պատմություն» վիպակում գրողը օգտագործում է բանաստեղծության առաջին տողը, ներկայացնելով այն բանասեր Միխայիլ Ֆյորդորովիչի քննադատական մեկնաբանություններում։

Ռուս բանաստեղծ Կոնստանտին Գրիգորևը մեկում իր բանաստեղծություններից մեկում նույնպես օգտագործել է Լերմոնտովի բանաստեղծությունից հատվածներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Միխայիլ Լերմոնտովի ստեղծագործություններ