Համացանցի կառավարում

**Համացանցի կառավարումը** բաղկացած է օրենքների, կանոնների, քաղաքականության և գործելակերպի համակարգից, որոնք սահմանում են, թե ինչպես պետք է խորհրդի անդամները ղեկավարեն և վերահսկեն ինտերնետին առնչվող ցանկացած կարգավորող մարմնի գործերը: Ինտերնետի կառավարումը չպետք է շփոթել Է-Կառավարման հետ, որը վերաբերում է կառավարության կողմից իր կառավարման պարտականություններում տեխնոլոգիաների օգտագործմանը:

## Նախապատմություն
Ոչ մի անձ, ընկերություն, կազմակերպություն կամ կառավարություն չի ղեկավարում ինտերնետը: Այն գլոբալ բաշխված ցանց է, որը ներառում է բազմաթիվ կամավոր փոխկապակցված ինքնավար ցանցեր: Այն գործում է առանց կենտրոնական կառավարող մարմնի՝ յուրաքանչյուր բաղկացուցիչ ցանցի կարգավորումով և իր քաղաքականության կիրարկմամբ: Վերջինիս կառավարումն իրականացվում է քաղաքացիական հասարակությունից, մասնավոր հատվածից, կառավարություններից, ակադեմիական և հետազոտական համայնքներից և ազգային և միջազգային կազմակերպություններից կազմված փոխկապակցված ինքնավար խմբերի ապակենտրոնացված և միջազգային բազմաշահառու ցանցի կողմից: Նրանք աշխատում են միասին՝ կատարելով իրենց համապատասխան գործառույթները՝ ընդհանուր քաղաքականություն և ստանդարտներ ստեղծելու համար, որոնք պահպանում են համացանցի գլոբալ փոխգործունակությունը հանուն հանրային բարօրության:

Այնուամենայնիվ փոխգործունակությունն ապահովելու համար հիմքում ընկած հիմնական ենթակառուցվածքի և հիմնական անվանատարածքների մի քանի հիմնական տեխնիկական և քաղաքական ասպեկտներ կառավարվում են նշանակված անունների և թվերի համար ինտերնետ կորպորացիայի կողմից (ICANN), որի կենտրոնակայանը գտնվում է Լոս Անջելեսում, Կալիֆոռնիա: ICANN-ը վերահսկում է ինտերնետում գլոբալ եզակի նույնացուցիչների նշանակումը, ներառյալ դոմենային անունները, այ-փի հասցեները, տրանսպորտային արձանագրություններում հավելվածի պորտի համարները և շատ այլ պարամետրեր: Այն ձգտում է ստեղծել գլոբալ միասնական անվանատարածք՝ ինտերնետի գլոբալ հասանելիությունը ապահովելու համար: ICANN-ը ղեկավարվում է միջազգային տնօրենների խորհրդի կողմից, որը կազմված է ինտերնետի տեխնիկական, բիզնես, ակադեմիական և այլ ոչ առևտրային համայնքներից:

Երկարատև վեճ է եղել DNS արմատային դոմենի կառավարման շուրջ, որի վերջնական վերահսկողությունն ընկել է Հեռահաղորդակցության և տեղեկատվության ազգային վարչության (NTIA) վերահսկողության ներքո, որը ԱՄՆ Առևտրի նախարարության գործակալություն է։ Հաշվի առնելով, որ ԱՄՆ Առևտրի նախարարությունը կարող է միակողմանիորեն դադարեցնել պարտավորությունների հաստատումը ICANN-ի հետ՝ DNS-ի վարչակազմի իրավասությունը նույնպես համարվում էր չեղյալ և բխում է մեկ պետությունից՝ Միացյալ Նահանգներից: NTIA-ի ներգրավվածությունը սկսվել է 1998 թվականին և պետք է ժամանակավոր լիներ, բայց միայն 2014 թվականի ապրիլին Բրազիլիայում կայացած ICANN-ի հանդիպման ժամանակ՝ մասամբ թեժացած Սնոուդենի բացահայտումներից հետո, այս իրավիճակը փոխվել է, ինչը հանգեցրել է կարևոր իրադարձությունների՝ DNS արմատային դոմենի վերահսկման ադմինիստրատիվ պարտականությունները NTIA-ից անցել են դեպի Ինտերնետ նշանակված համարների մարմին (IANA)՝ 2016 թվականի սեպտեմբերին ավարտված ժամանակահատվածում:

Ինտերնետի հիմնական արձանագրությունների տեխնիկական հիմքը և ստանդարտացումը (IPv4 և IPv6) Internet Engineering Task Force-ի (IETF) գործունեությունն է, որը ոչ առևտրային կազմակերպություն է, այն բաղկացած է ոչ առևտրային փոխկապակցված միջազգային մասնակիցներից, որոնց հետ յուրաքանչյուրը կարող է կապվել տեխնիկական փորձով:

1995 թվականի նոյեմբերի 23-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության հովանավորությամբ Թունիսում անցկացված Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային գագաթնաժողովը (WSIS) ստեղծել է Համացանցի կառավարման ֆորումը (IGF)՝ ցանկանալով շարունակական, ոչ պարտադիր բանակցություններ բացել բազմաթիվ շահագրգիռ կողմերի միջև ինտերնետի կառավարման ապագայի վերաբերյալ: WSIS-ից ի վեր «Ինտերնետ կառավարում» տերմինը ընդլայնվել է նեղ տեխնիկական մտահոգություններից դուրս՝ ներառելով ինտերնետին առնչվող քաղաքականության հարցերի ավելի լայն շրջանակ:

## Սահմանում
Ինտերնետի կառավարման սահմանումը վիճարկվել է տարբեր խմբերի կողմից՝ քաղաքական և գաղափարական նկատառումներով: Հիմնական քննարկումներից մեկը վերաբերում է որոշակի դերակատարների լիազորություններին և մասնակցությանը, ինչպիսիք են ազգային կառավարությունները, կորպորատիվ կառույցները և քաղաքացիական հասարակությունը՝ ինտերնետի կառավարման գործում որոշակի դեր խաղալու համար:

Աշխատանքային խումբը, որը ստեղծվել է ՄԱԿ-ի նախաձեռնած Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային գագաթնաժողովից հետո (WSIS) առաջարկել է ինտերնետի կառավարման հետևյալ սահմանումը որպես իր 2005 թվականի հունիսի զեկույցի մաս՝
:: *Համացանցի կառավարումը կառավարությունների, մասնավոր հատվածի և քաղաքացիական հասարակության կողմից իրենց համապատասխան դերերում ընդհանուր սկզբունքների, նորմերի, կանոնների, որոշումների կայացման ընթացակարգերի և ծրագրերի մշակումն ու կիրառումն է, որոնք ձևավորում են ինտերնետի էվոլյուցիան և օգտագործումը*:

Իրավագիտության պրոֆեսոր Յոչայ Բենկլերը մշակել է ինտերնետի կառավարման հայեցակարգը՝ կառավարման երեք «շերտերի» գաղափարով:

* Ֆիզիկական ենթակառուցվածքի շերտ (որով անցնում է տեղեկատվությունը)
* Կոդի կամ տրամաբանական շերտ (վերահսկում է ենթակառուցվածքը)
* Բովանդակության շերտ (պարունակում է ցանցի միջոցով ազդանշանված տեղեկատվությունը)

Պրոֆեսորներ Յովան Կուրբալիջան և Լաուրա ԴեՆարդիսը նաև առաջարկում են «Ինտերնետ կառավարման» համապարփակ սահմանումներ: Ըստ Կուրբալիջայի՝ ինտերնետի կառավարման լայն մոտեցումը դուրս է գալիս «Ինտերնետի ենթակառուցվածքային ասպեկտներից և անդրադառնում է այլ իրավական, տնտեսական, զարգացման և սոցիալ-մշակութային խնդիրներին», համանման գծերով ԴեՆարդիսը պնդում է, որ «Ինտերնետ կառավարումն ընդհանուր առմամբ վերաբերում է ինտերնետի միջոցով տեղեկատվության փոխանակմանն առնչվող քաղաքականության և տեխնիկական համակարգման հարցերին»: Այսօր քաղաքականության ամենաարդիական հարցերից մեկը հենց այն է, թե որքանով են համապատասխան կարգավորող միջոցները ինտերնետի միջոցով տարածվող բովանդակությունը վերահսկելու համար: Այն ներառում է կարևոր կանոններ Ինտերնետում անվտանգության բարձրացման և սպառնալիքների դեմ պայքարի համար, ինչպիսիք են կիբերհարձակումը, հեղինակային իրավունքի խախտումը, տվյալների պաշտպանությունը և այլ անօրինական կամ դիվերսիոն գործողություններ:

Համացանցի կառավարումն այժմ հանդիսանում է քոլեջի մակարդակի ուսումնական ոլորտ, որտեղ առկա են բազմաթիվ ուսումնական ծրագրեր:

## Պատմություն
Բնօրինակ ARPANET-ը այն բաղադրիչներից մեկն է, որն ի վերջո վերածվել է ինտերնետի: Ինչպես երևում է նրա անունից, ARPANET-ը հովանավորվել է ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության «Defense Advanced Research Projects Agency»-ի կողմից: ARPANET-ի մշակման ընթացքում մեկնաբանությունների խնդրանքների (RFCs) հուշագրերի համարակալված շարքը փաստագրել է տեխնիկական որոշումներն ու աշխատանքի մեթոդները, երբ դրանք զարգացել են: Այսօրվա ինտերնետի ստանդարտները դեռևս վավերագրված են RFC-ների կողմից:

1984-1986 թվականներին ԱՄՆ Ազգային գիտական հիմնադրամը (NSF) ստեղծել է NSFNET-ը՝ օգտագործելով TCP/IP-ն՝ իրենց գերհամակարգչային սարքավորումները միացնելու համար: NSFNET-ը դարձել է ընդհանուր նշանակության հետազոտական ցանց՝ գերհամակարգչային կենտրոնները միմյանց և տարածաշրջանային հետազոտական և կրթական ցանցերի հետ միացման հանգույց, որն իր հերթին պետք է միացնի բաղադրիչ ցանցերը: Համակցված ցանցերը ընդհանուր առմամբ հայտնի են դարձել որպես ինտերնետ: 1989 թվականի վերջին Ավստրալիան, Գերմանիան, Իսրայելը, Իտալիան, Ճապոնիան, Մեքսիկան, Նիդեռլանդները, Նոր Զելանդիան և Մեծ Բրիտանիան միացված են եղել ինտերնետին, որն աճել է՝ պարունակելով ավելի քան 160,000 հոսթ:

1990 թվականին ARPANET-ը պաշտոնապես դադարեցվել է: 1991 թվականին NSF-ն սկսել է թուլացնել NSFNET-ի առևտրային օգտագործման սահմանափակումները և առևտրային ցանցի մատակարարները սկսել են փոխկապակցվել: Առևտրային երթևեկության տեղափոխման վերջնական սահմանափակումներն ավարտվել են 1995 թվականի ապրիլի 30-ին, երբ NSF-ն դադարեցրել է իր հովանավորությունը NSFNET Backbone ծառայության նկատմամբ և ծառայությունը չեղյալ է համարվել: Այսօր ԱՄՆ-ի գրեթե ողջ ինտերնետ ենթակառուցվածքը և այլ երկրներում մեծ մասը տրամադրվում և պատկանում է մասնավոր հատվածին: Երթևեկությունը փոխանակվում է այս ցանցերի միջև, փոխկապակցման հիմնական կետերում, համաձայն սահմանված ինտերնետ ստանդարտների և առևտրային համաձայնագրերի:

## Դեսպաններ
1979 թվականի ընթացքում DARPA-ի կողմից հիմնադրվել է Ինտերնետի կոնֆիգուրացիայի վերահսկման խորհուրդը, որը վերահսկելու է ցանցի զարգացումը: 1984 թվականի ընթացքում այն վերանվանվել է Ինտերնետային խորհրդատվական խորհուրդ (IAB), իսկ 1986 թվականի ընթացքում այն դարձել է Ինտերնետային գործունեության խորհուրդ:

Ինտերնետի ինժեներական աշխատանքային խումբը (IETF) ստեղծվել է 1986 թվականին ԱՄՆ կառավարության կողմից՝ ինտերնետի ստանդարտների մշակման և խթանման նպատակով: Այն ի սկզբանե բաղկացած է եղել հետազոտողներից, բայց մինչև տարեվերջ մասնակցությունը հասանելի է եղել բոլորին և նրա բիզնեսը հիմնականում իրականացվել է էլեկտրոնային փոստով:

Ցանցի առաջին օրերից մինչև իր մահը՝ 1998 թվականը, Ջոն Փոստելը վերահսկել է հասցեների տեղաբաշխումը և այլ ինտերնետային դոմենների համարակալումը և հանձնարարությունները՝ որպես Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանի տեղեկատվական գիտությունների ինստիտուտի համակարգչային ցանցերի բաժնի տնօրեն։ Ժամանակի ընթացքում այդ գործառույթը հայտնի է դարձել որպես «Ինտերնետի նշանակված համարների իշխանություն» (IANA) և հետո այն ընդլայնվել է՝ ներառելով գլոբալ Դոմենների Անունների Համակարգի (DNS) արմատային սերվերների կառավարումը, ժամանակի ընթացքում սկսելով ավելի մեծացնել կազմակերպությունը: Փոթելը նաև ծառայել է որպես RFC-ի խմբագիր:

IP հասցեների բաշխումը բաժանվել է հինգ տարածաշրջանային ինտերնետային ռեգիստրների միջև (RIR)՝

* Ինտերնետային համարների ամերիկյան ռեգիստր (ARIN)՝ Հյուսիսային Ամերիկայի համար
* Réseaux IP Européens՝ ցանցի համակարգման կենտրոն (RIPE NCC) Եվրոպայի, Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի համար
* Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան ցանցի տեղեկատվական կենտրոն (APNIC)՝ Ասիայի և Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի համար
* Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ինտերնետ հասցեների գրանցամատյան (LACNIC՝) Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան տարածաշրջանի համար
* Աֆրիկյան ցանցի տեղեկատվական կենտրոն (AfriNIC)՝ ստեղծվել է 2004 թվականին Աֆրիկայի համար հատկացումները կառավարելու համար

1998 թվականին Ջոն Փոստելի մահից հետո IANA-ն դարձել է ICANN-ի մի մասը՝ Կալիֆորնիայի ոչ առևտրային կազմակերպություն, որը հիմնադրվել է 1998 թվականի սեպտեմբերին ԱՄՆ կառավարության կողմից և պայմանագիր է կնքվել ԱՄՆ Առևտրի նախարարության հետ: Սկզբում խորհրդի երկու անդամներ ընտրվեցին ընդհանուր ինտերնետ համայնքի կողմից, չնայած այն փոխվել է խորհրդի մնացած անդամների կողմից 2002 թվականին Գանա նահանգի Աքրա քաղաքում տեղի ունեցած մասնակցությամբ հանրային ժողովում:

1992 թվականին հիմնադրվել է Ինտերնետ Հանրությունը (ISOC), որի առաքելությունն է ապահովել «Ինտերնետի բաց զարգացումը, էվոլյուցիան և օգտագործումը ի շահ բոլոր մարդկանց ողջ աշխարհում»: Դրա անդամները ներառում են անհատներ (յուրաքանչյուր ոք կարող է միանալ), ինչպես նաև կորպորացիաներ, կազմակերպություններ, կառավարություններ և համալսարաններ: IAB-ը վերանվանվել է Internet ''Architecture'' Board և դարձել ISOC-ի մաս: Ինտերնետ ճարտարագիտության աշխատանքային խումբը նույնպես դարձել է ISOC-ի մաս: IETF-ը ներկայումս վերահսկվում է Ինտերնետային ճարտարագիտության ղեկավար խմբի (IESG) կողմից, իսկ ավելի երկարաժամկետ հետազոտությունն իրականացվել է Ինտերնետ հետազոտությունների աշխատանքային խմբի կողմից և վերահսկվում է Ինտերնետ հետազոտությունների ղեկավար խմբի կողմից:

2003 թվականին Ժնևում կայացած Տեղեկատվական հասարակության առաջին համաշխարհային գագաթնաժողովում քննարկվել է ինտերնետի կառավարման թեման։ ICANN-ի կարգավիճակը՝ որպես մասնավոր կորպորացիա, որը կնքվել է ԱՄՆ կառավարության հետ պայմանագրով՝ հակասություններ է առաջացրել այլ կառավարությունների, հատկապես Բրազիլիայի, Չինաստանի, Հարավային Աֆրիկայի և որոշ արաբական պետությունների միջև: Քանի որ չի եղել ընդհանուր համաձայնություն նույնիսկ ինտերնետի կառավարման սահմանման վերաբերյալ, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանը նախաձեռնել է Համացանցի կառավարման աշխատանքային խումբ (WGIG)՝ հարցերը պարզաբանելու և 2005 թվականին Թունիսում կայացած Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային գագաթնաժողովի երկրորդ մասից առաջ զեկույց կատարելու համար: Բազմաթիվ հակասական բանավեճերից հետո, որի ընթացքում ԱՄՆ պատվիրակությունը հրաժարվել է քննարկել Root Zone ֆայլի վրա ԱՄՆ վերահսկողությունը հանձնելու հարցը՝ մասնակիցները համաձայնել են փոխզիջման՝ քաղաքականության սկզբունքների վերաբերյալ ավելի լայն միջազգային բանավեճ թույլ տալու համար: Նրանք պայմանավորվել են ստեղծել Համացանցի կառավարման ֆորում (IGF), որը հրավիրվել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի կողմից մինչև 2006 թվականի երկրորդ եռամսյակի ավարտը: Հունաստանի կառավարությունը կամավոր կերպով ընդունել է առաջին նման հանդիպումը:

Ամենամյա համաշխարհային IGF-ները անցկացվում են 2006 թվականից, իսկ ֆորումը հինգ տարով թարմացվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 2010 թվականի դեկտեմբերին: Ի լրումն ամենամյա համաշխարհային IGF-ի, տարածաշրջանային IGF-ներ կազմակերպվել են Աֆրիկայում, արաբական տարածաշրջանում, Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում և Լատինական Ամերիկայում և Կարիբյան ավազանում, ինչպես նաև ենթատարածաշրջաններում։ 2015 թվականի դեկտեմբերին Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեան երկարացրեց IGF-ն ևս տասը տարով՝ WSIS-ի 10-ամյա ընդհանուր վերանայման համատեքստում:

## Մեդիա ազատություն
Լրատվամիջոցները, խոսքի ազատությունը և տեղեկատվության ազատությունը վաղուց ճանաչվել են որպես ինտերնետի կառավարման սկզբունքներ, որոնք ներառված են 2003 թվականի Ժնևի հռչակագրում և 2005 թվականի Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային գագաթնաժողովի Թունիսի հանձնառության մեջ (WSIS): Հաշվի առնելով ինտերնետի անդրսահմանային, ապակենտրոնացված բնույթը, թվային դարաշրջանում լրատվամիջոցների ազատության համար նպաստավոր միջավայրը պահանջում է գլոբալ բազմաշահառու համագործակցություն և մարդու իրավունքների նկատմամբ հարգանք: Ընդհանուր առմամբ, վերջին տարիներին նկատվել են երկու տարբեր տեսլականներ, որոնք ձևավորում են համաշխարհային ինտերնետի կառավարման բանավեճերը՝ մասնատումն ընդդեմ ընդհանուր սկզբունքների:

Մի կողմից, որոշ ազգային կառավարություններ, հատկապես Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի և Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջաններում, ընդգծել են պետական ինքնիշխանությունը՝ որպես ազգային և գլոբալ ինտերնետի կառավարման կազմակերպիչ նախադրյալ: Որոշ տարածաշրջաններում տվյալների տեղայնացման օրենքները, որոնք պահանջում են, որ տվյալները պահվեն, մշակվեն և շրջանառվեն տվյալ իրավասության շրջանակներում, ներդրվել են՝ քաղաքացիների անձնական տվյալները երկրում պահելու համար՝ նման տվյալների նկատմամբ կարգավորող իրավասությունը պահպանելու և ավելի մեծ գործը ուժեղացնելու համար: Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի, Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան և աֆրիկյան տարածաշրջանների երկրներն ունեն որոշակի տեղայնացում պահանջող օրենսդրություն: Տվյալների տեղայնացման պահանջները մեծացնում են բազմաթիվ ստանդարտների և ինտերնետի մասնատման հավանականությունը՝ սահմանափակելով տեղեկատվության ազատ հոսքը և որոշ դեպքերում մեծացնում հսկողության ներուժը, որն իր հերթին ազդում է արտահայտվելու ազատության վրա:

Մյուս կողմից գերիշխող պրակտիկան եղել է միասնական, ունիվերսալ ինտերնետի նկատմամբ՝ ընդհանուր նորմերով և սկզբունքներով: NETmundial հանդիպումը, որը տեղի է ունեցել Բրազիլիայում 2014 թվականին, ստեղծել է մի քանի շահառուների հայտարարություն, որում ասվում է, որ «համացանցը պետք է շարունակի մնալ գլոբալ համահունչ, փոխկապակցված, կայուն, չմասնատված, մասշտաբային և հասանելի ցանցերի ցանց»: 2015 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր կոնֆերանսը հավանություն է տվել Համացանցի համընդհանուրության հայեցակարգին և «ROAM սկզբունքներին», որոնք սահմանում են, որ ինտերնետը պետք է լինի «(i) մարդու իրավունքների վրա հիմնված (ii) բաց, (iii) հասանելի բոլորի համար և (iv) սնուցվի բազմաշահառուների մասնակցությամբ: ROAM-ի սկզբունքները միավորում են գործընթացի չափանիշները (բազմաշահառուությունը հանդես է գալիս նրա համար, որպեսզի խուսափեն համացանցի հնարավոր գրավումից մեկ ուժային կենտրոնի կողմից՝ համապատասխան ռիսկերով): Հիմնական դիրքը համաշխարհային ինտերնետի համար է, որտեղ ROAM սկզբունքները սահմանում են տարածաշրջանային, ազգային և տեղական բազմազանությունները: Այս համատեքստում կարևոր նպատակներն են ԶԼՄ-ների ազատությունը, ցանցերի փոխգործունակությունը, ցանցային չեզոքությունը և տեղեկատվության ազատ հոսքը (սահմանների միջով տեղեկատվություն ստանալու և իրավունքների նվազագույն խոչընդոտները և միջազգային չափանիշներին համապատասխանող ցանկացած սահմանափակումները տարածելու համար):

1999-2015 թվականների ընթացքում 30 հիմնական նախաձեռնությունների ուսումնասիրության ժամանակ, որոնք ուղղված են առցանց իրավունքների օրինագծի հաստատմանը՝ Հարվարդի Բերքման Քլայն կենտրոնի հետազոտողները պարզել են, որ առցանց խոսքի ազատության իրավունքը պաշտպանված է ավելի շատ փաստաթղթերում (26), քան ցանկացած այլ իրավունք: ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան 2015 թվականի դեկտեմբերին պարտավորվել է բանաձևի միջոցով բազմաշահառու լինել, ինչը երկարաձգում է WSIS գործընթացը և IGF-ի մանդատը ևս մեկ տասնամյակով: Այն նաև ընդգծել է մարդու իրավունքների և լրատվամիջոցների հետ կապված խնդիրների կարևորությունը, ինչպիսիք են օրինակ լրագրողների անվտանգությունը:

Բազմաշահառուների մոդելի նկատմամբ աճող աջակցություն է նկատվել նաև Ինտերնետ նշանակված համարների մարմնի (IANA) կառավարման անցումում, որի ժամանակ ինտերնետի հասցեների համակարգի վերահսկողությունը Միացյալ Նահանգների Առևտրի նախարարության հետ կնքված պայմանագրից տեղափոխվել է մասնավոր հատվածի նոր հարթակ: Բազմաշահառուների մոտեցման մեկ այլ աջակցություն է Տալլինի 2.0 ձեռնարկը՝ կիբեր գործողությունների համար կիրառելի միջազգային իրավունքի մասին, այն 2013 թվականի Կիբերպատերազմի համար կիրառելի միջազգային իրավունքի մասին Տալլինի ձեռնարկի թարմացված և զգալիորեն ընդլայնված երկրորդ հրատարակությունն է: Կիբերհանցագործության մասին Բուդապեշտի կոնվենցիայի հետ կապված տարեկան համաժողովները և ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից լիազորված տեղեկատվության և հեռահաղորդակցության ոլորտում զարգացումների վերաբերյալ ՄԱԿ-ի կառավարական փորձագետների խմբի հանդիպումները քննարկել են այնպիսի նորմեր, ինչպիսիք են կարևոր ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը և միջազգային իրավունքի կիրառումը կիբերտարածության մեջ։

2012-2016 թվականներին Աֆրիկյան միությունն ընդունել է Կիբերանվտանգության և անձնական տվյալների պաշտպանության մասին կոնվենցիան, իսկ Համագործակցության քարտուղարությունն ընդունել է կիբերհանցագործությունների վերաբերյալ Փորձագետների աշխատանքային խմբի զեկույցը:

Արևմտյան Աֆրիկայի Պետությունների Տնտեսական Համայնքը (ECOWAS) ստիպել է բոլոր 15 անդամ պետություններին կիրառել տվյալների պաշտպանության օրենքներ և լիազորություններ՝ 2010 թվականին Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին լրացուցիչ ակտի ընդունման միջոցով: 2011 թվականին ECOWAS-ը կրկին անգամ ընդունել է դիրեկտիվ կիբերհանցագործության դեմ պայքարի վերաբերյալ՝ Արևմտյան Աֆրիկայի տարածաշրջանում աճող կիբերհանցագործությունների դեմ պայքարելու մասին օրենքը: Ի պատասխան ՏՀՏ ենթակառուցվածքների, կիբերանվտանգության և աճող կիբերհանցագործության աճող անհրաժեշտության՝ ECOWAS-ը 2021 թվականի հունվարի 18-ին ընդունել է Կիբերանվտանգության և կիբերհանցագործության դեմ պայքարի տարածաշրջանային ռազմավարությունը:

Եվրոպայում տվյալների պաշտպանությունը միավորելու և տվյալների սուբյեկտներին իրենց տվյալների նկատմամբ ինքնավարություն տալու նպատակով՝ Եվրամիությունը 2018 թվականի մայիսի 25-ին կիրառել է Տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կանոնակարգը: Այն փոխարինել է 1995 թվականի տվյալների պաշտպանության ոչ բավարար դիրեկտիվին: ԵՄ-ն այն նկարագրում է որպես «գաղտնիության և անվտանգության ամենակոշտ օրենքը» ամբողջ աշխարհում: GDPR-ի համաձայն՝ տվյալների սուբյեկտներն ունեն մուտքի, ուղղման, ջնջման, մշակման սահմանափակման, պրոֆիլավորման, ավտոմատացված մշակման օբյեկտի և տվյալների տեղափոխման իրավունք:

## Ինտերնետի գաղտնագրում
Գաղտնիությունը և առցանց անվտանգությունը առաջնային մտահոգություն են եղել ինտերնետի օգտատերերի համար, որոնք աճում են կիբերհանցագործությունների և կիբերհարձակումների պատճառով ամբողջ աշխարհում: Safety Monitor-ի կողմից 2019 թվականի հարցումը ցույց է տալիս, որ 15 տարեկան և բարձր տարիքի մարդկանց 13 տոկոսը Նիդեռլանդներում դարձել է կիբերհանցագործությունների զոհ, ինչպիսիք են ինքնության խարդախությունը, հաքերային հարձակումը և կիբերհարձակումը: INTERPOL-ը խորհուրդ է տալիս օգտագործել կոդավորված ինտերնետը՝ առցանց անվտանգ մնալու համար: Գաղտնագրման տեխնոլոգիան ծառայում է որպես առցանց գաղտնիության և անվտանգության ապահովման ալիք: Այն ամենաուժեղ գործիքներից մեկն է, որն օգնում է ինտերնետ օգտագործողներին ամբողջ աշխարհում պաշտպանված մնալ, հատկապես տվյալների պաշտպանության առումով: Այնուամենայնիվ հանցագործները օգտագործում են առցանց գաղտնագրման տեխնոլոգիայի գաղտնիությունը, անվտանգությունը և գաղտնիությունը՝ կիբերհանցագործություններ իրականացնելու համար և երբեմն ազատվում են դրա իրավական քրեական հետևանքներից: Այն բանավեճեր է առաջացրել ինտերնետի կառավարիչների և տարբեր երկրների կառավարությունների միջև այն մասին, թե արդյոք գաղտնագրման տեխնոլոգիան պետք է մնա, թե դրա օգտագործումը դադարեցվի:

Միացյալ Թագավորության կառավարությունը 2021 թվականի մայիսին առաջարկել է Առցանց անվտանգության օրինագիծը, որը կարգավորող նոր շրջանակ է Մեծ Բրիտանիայում կիբերհարձակումների և կիբերհանցագործությունների դեմ պայքարելու համար: Սա նպատակ է հետապնդում Մեծ Բրիտանիան դարձնել ինտերնետից օգտվելու ամենաանվտանգ վայրը աշխարհում և զսպել առցանց տարածված վնասակար բովանդակության, ներառյալ մանկական պոռնոգրաֆիայի վնասակար ազդեցությունը: Այնուամենայնիվ Ինտերնետ Հանրությունը պնդում է, որ ուժեղ գաղտնագրման բացակայությունը ինտերնետ օգտագործողներին ենթարկում է կիբերհարձակումների և կիբերհանցագործությունների էլ ավելի մեծ ռիսկերի ավելացման, քանի որ դա անտեսում է տվյալների պաշտպանության օրենքները:

## Գլոբալիզացիա և կառավարման հակասություններ
### ICANN-ի և ԱՄՆ Առևտրի նախարարության դերը
ԱՄՆ-ի Առևտրի նախարարության՝ որպես համացանցի որոշ ասպեկտների վերահսկիչի դիրքորոշումը աստիճանաբար արժանացել է քննադատության, ոմանք կարծել են, որ վերահսկողությունը պետք է ավելի միջազգային լինի: Առևտրի նախարարության փիլիսոփայությունը օգնել է սահմանափակել այս քննադատությունը, բայց դա խաթարվել է 2005 թվականին, երբ Բուշի վարչակազմը միջամտել է այդ ամենին՝ օգնելով ոչնչացնել .xxx վերին մակարդակի տիրույթի առաջարկը և շատ ավելի խիստ կերպով 2013 թվականին ԱՄՆ կառավարության կողմից կատարել է զանգվածային հսկողության բացահայտումներ:

Երբ IANA-ի գործառույթները հանձնվեցին ICANN-ին՝ ԱՄՆ-ի նոր շահույթ չհետապնդող կազմակերպության շուրջ հակասությունները մեծացան: ICANN-ի որոշումների կայացման գործընթացը որոշ դիտորդների կողմից քննադատվել է որպես գաղտնի և անպատասխանատու: Երբ տնօրենների պաշտոնները, որոնք նախկինում ընտրվել էին համացանցի օգտատերերի «ընդհանուր» համայնքի կողմից վերացան՝ ոմանք մտավախություն սկսեցին հայտնել, որ ICANN-ը կդառնա ոչ լեգիտիմ և դրա որակավորումը կասկածելի կլինի, քանի որ այն այժմ կորցնում է իր որպես չեզոք ղեկավար մարմին գոյություն ունենալու ասպեկտը: ICANN-ը հայտարարել է, որ այն պարզապես պարզեցնում է որոշումների կայացումը և զարգացնում ժամանակակից ինտերնետին հարմար կառուցվածք: 2015 թվականի հոկտեմբերի 1-ին ամիսներ տևած համայնքի ղեկավարած գործընթացից հետո՝ IANA-ի գործառույթների կառավարումն անցել է համաշխարհային ինտերնետ համայնքին:

Վեճերի այլ թեմաներ ներառել են ընդհանուր վերին մակարդակի տիրույթների ստեղծումն ու վերահսկումը (.com, .org և հնարավոր նորերը, ինչպիսիք են .biz կամ .xxx), երկրի կոդով տիրույթների վերահսկումը և մեծ աճի վերջին առաջարկները ICANN-ի բյուջեում և պարտականություններում:

Եղել են նաև առաջարկներ, որ առանձին կառավարությունները պետք է ավելի շատ վերահսկողություն ունենան, կամ որ Հեռահաղորդակցության միջազգային միությունը կամ ՄԱԿ-ը պետք է գործառույթ ունենան ինտերնետի կառավարման գործում:

### IBSA առաջարկ (2011)
Այս նպատակով վիճահարույց առաջարկներից մեկը, որը բխել է 2011 թվականի սեպտեմբերին Հնդկաստանի, Բրազիլիայի և Հարավային Աֆրիկայի (IBSA) գագաթնաժողովից՝ ձգտում է համացանցի կառավարումը տեղափոխել «ՄԱԿ-ի ինտերնետ-կապված քաղաքականության կոմիտե» (UN-CIRP): Այս քայլը արձագանք է եղել այն ընկալմանը, որ 2005 թվականի Թունիսի Տեղեկատվական հասարակության օրակարգի սկզբունքները չեն պահպանվել: Հայտարարության մեջ կոչ է արվել անկախ տեխնիկական կազմակերպություններին՝ ինչպիսիք են ICANN-ը և ITU-ն, ենթարկվել ՄԱԿ-ի հովանու ներքո գործող քաղաքական կազմակերպությանը: Հնդկաստանի քաղաքացիական հասարակության և լրատվամիջոցների վրդովմունքից հետո Հնդկաստանի կառավարությունը հետ է կանգնել առաջարկից:

### Մոնտեվիդեոյի հայտարարությունը ինտերնետ համագործակցության ապագայի վերաբերյալ (2013)
2013 թվականի հոկտեմբերի 7-ին հրապարակվել է Մոնտեվիդեոյի հայտարարությունը համացանցային համագործակցության ապագայի վերաբերյալ՝ մի շարք կազմակերպությունների ղեկավարների կողմից, որոնք ներգրավված են համացանցի գլոբալ տեխնիկական ենթակառուցվածքի համակարգման մեջ, որը հայտնի է որպես «I*» (կամ «I-star») խումբ: Ի թիվս այլ բաների հայտարարությունը «խիստ մտահոգություն է արտահայտում համաշխարհային մասշտաբով ինտերնետից օգտվողների վստահության և վստահության խաթարման կապակցությամբ՝ համատարած մոնիտորինգի և հսկողության վերջին բացահայտումների պատճառով» և «կոչ է արվել արագացնել ICANN-ի և IANA-ի գործառույթների գլոբալացումը՝ ուղղված մի միջավայրի, որտեղ բոլոր շահագրգիռ կողմերը, ներառյալ բոլոր կառավարությունները, մասնակցում են հավասար հիմունքներով»: Միացյալ Նահանգների կենտրոնական մոտեցումից հեռանալու այս ցանկությունը դիտվում է որպես NSA հսկողության շարունակվող սկանդալի արձագանք: Հայտարարությունը ստորագրել են «Internet Corporation for Assigned Names and Numbers» (ICANN), «Internet Engineering Task Force», «Internet Architecture Board», «World Wide Web Consortium», «Internet Society»-ի և հինգ տարածաշրջանային ինտերնետային հասցեների ռեգիստրների (աֆրիկյան) ղեկավարները (Ցանցի տեղեկատվական կենտրոն, Ինտերնետային համարների ամերիկյան ռեգիստր, Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան ցանցի տեղեկատվական կենտրոն, լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ինտերնետ հասցեների ռգիստր և Réseaux IP Européens ցանցի համակարգման կենտրոն):

### Համաշխարհային բազմաշահառուների հանդիպում ինտերնետի կառավարման ապագայի վերաբերյալ (NetMundial) (2013)
2013 թվականի հոկտեմբերին ICANN-ի նախկին նախագահ և գործադիր տնօրեն Ֆադի Չեհադեն Բրազիլիայում հանդիպել է նախագահ Դիլմա Ռուսեֆի հետ։ Չեհադեի հրավերով երկուսը հայտարարել են, որ Բրազիլիան կհյուրընկալի ինտերնետի կառավարման միջազգային գագաթնաժողովը 2014 թվականի ապրիլին: Հայտարարությունը հնչել է 2013 թվականին ԱՄՆ կառավարության կողմից զանգվածային հսկողության բացահայտումից և նախագահ Ռուսեֆի ելույթից հետո՝ 2013 թվականին կայացած ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի բացման նստաշրջանում, որտեղ նա խստորեն քննադատել է ԱՄՆ հսկողության ծրագիրը որպես «միջազգային իրավունքի խախտում»: «Համաշխարհային բազմաշահառուների հանդիպումը ինտերնետի կառավարման ապագայի վերաբերյալ (NETMundial)» ներառում է կառավարության, արդյունաբերության, քաղաքացիական հասարակության և ակադեմիայի ներկայացուցիչների: 2013 թվականի հոկտեմբերին Բալիում կայացած IGF VIII հանդիպման ժամանակ վարողը հայտարարել է, որ Բրազիլիայում կայացած հանդիպումը պետք է կոչվի «գագաթնաժողով» այն իմաստով, որ այն կլինի բարձր մակարդակով որոշումներ կայացնելու լիազորություններով: «NETmundial» հանդիպման կազմակերպիչները որոշել են, որ «/1net» կոչվող առցանց ֆորումը, որը ստեղծվել է «I*» խմբի կողմից՝ կլինի ոչ կառավարական ներդրման հիմնական առանցքը ապրիլին կայանալիք հանդիպմանը նախապատրաստվող երեք հանձնաժողովներում:

NetMundial-ին հաջողվել է հավաքել մեծ թվով գլոբալ դերասաններ՝ ինտերնետի կառավարման սկզբունքների և ինտերնետի կառավարման էկոհամակարգի ապագա էվոլյուցիայի ճանապարհային քարտեզի վերաբերյալ  կոնսենսուսային հայտարարություն կատարելու համար: NETmundial Multistakeholder-ի հայտարարությունը` հանդիպման արդյունքը, մշակվել է բաց և մասնակցային ձևով` հաջորդական խորհրդակցությունների միջոցով: Այս կոնսենսուսը պետք է որակվի նրանով, որ հայտարարությունը ընդունվել է կոնսենսուսով, սակայն որոշ մասնակիցներ, մասնավորապես՝ Ռուսաստանի Դաշնությունը, Հնդկաստանը, Կուբան և ՀՈԴՎԱԾ 19-ը, որոնք ներկայացնում են քաղաքացիական հասարակության որոշ մասնակիցներ, որոշակի անհամաձայնություն են հայտնել դրա բովանդակության և գործընթացի վերաբերյալ:

### NetMundial Initiative (2014)
NetMundial Initiative-ը ICANN-ի գործադիր տնօրեն Ֆադի Չեհադեի նախաձեռնությունն է Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի (WEF) և Բրազիլական ինտերնետի ղեկավար կոմիտեի (Comitê Gestor da Internet no Brasil) ներկայացուցիչների հետ, որոնք սովորաբար կոչվում են «CGI.br», որը ոգեշնչվել է 2014 թվականի NetMundial հանդիպումից։ Բրազիլիայի սերտ ներգրավվածությունը բխում էր այն ժամանակվա նախագահ Դիլմա Ռուսեֆի դեմ թվային լրտեսության մեղադրանքներից:

Մեկ ամիս անց Համացանցի Համաշխարհային Համագործակցության և Կառավարման Մեխանիզմների Համաշխարհային Համաժողովը (հրավիրված ICANN-ի և Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի (WEF) կողմից՝ Annenberg Foundation-ի աջակցությամբ) աջակցել և ներառել է NetMundial հայտարարությունը իր սեփական զեկույցում:

### ԱՄՆ Առևտրի նախարարության վերահսկողության ավարտը
2016 թվականի հոկտեմբերի 1-ին ICANN-ը դադարեցրել է իր պայմանագիրը Միացյալ Նահանգների Առևտրի նախարարության Հեռահաղորդակցության և տեղեկատվության ազգային վարչության ( NTIA ) հետ:

Այն պատմական պահ է եղել համացանցի պատմության մեջ: ICANN-ի և ԱՄՆ Առևտրի նախարարության Հեռահաղորդակցության և տեղեկատվության ազգային վարչակազմի (NTIA) միջև կնքված պայմանագիրը ինտերնետի նշանակված համարների մարմնի կամ IANA-ի գործառույթների կատարման համար գործունեություն է սկսել ինտերնետի առաջին օրերից: Սկզբում պայմանագիրը դիտվել է որպես ժամանակավոր միջոց, ըստ Լոուրենս Սթրիքլինգի, որը ԱՄՆ Առևտրի նախարարի հաղորդակցությունների և տեղեկատվության հարցերով օգնական է եղել 2009-2017 թվականներին:

Համացանցի օգտատերերը ոչ մի փոփոխություն կամ տարբերություն չեն տեսել իրենց առցանց փորձի մեջ այն բանի արդյունքում՝ ինչը ICANN-ը և մյուսները անվանում էին IANA Stewardship Transition: 2011-2017 թվականներին ICANN-ի խորհրդի նախագահ Սթիվեն Դ. Քրոքերը ասել է պայմանագրի ժամկետի ավարտի ժամանակ հրապարակված նորությունների մեջ, որ «Այս համայնքը վավերացրել է ինտերնետի կառավարման բազմակողմանի մոդելը: Այն ցույց է տվել, որ կառավարման մոդելը, որը սահմանվում է բոլոր ձայների, ներառյալ բիզնեսի, գիտնականների, տեխնիկական փորձագետների, քաղաքացիական հասարակության, կառավարությունների և շատ ուրիշների ընդգրկմամբ լավագույն միջոց է հանդիսանում՝ վստահեցնելու, որ վաղվա ինտերնետը կմնա նույնքան ազատ, բաց և հասանելի, որքան այսօրվա ինտերնետը»:

Համաձայնեցված ջանքերը սկսվել են 2014 թվականի մարտին, երբ NTIA-ն խնդրել է ICANN-ին հրավիրել գլոբալ բազմաշահառու համայնք, որը բաղկացած է մասնավոր հատվածի ներկայացուցիչներից, տեխնիկական փորձագետներից, գիտնականներից, քաղաքացիական հասարակությունից, կառավարություններից և ինտերնետի առանձին վերջնական օգտագործողներից, այդ ամենը կատարվել է NTIA-ի պատմական կառավարման դերը փոխարինելու համար: Համայնքը ի պատասխան NTIA-ի առաջարկի խնդրանքի, ասել է, որ իրենք ցանկանում են բարելավել նաև ICANN-ի հաշվետվողականության մեխանիզմները: NTIA-ն ավելի ուշ համաձայնել է միասին քննարկել երկու առաջարկները:

Համացանցի գլոբալ կառավարման մեջ ներգրավված մարդիկ մոտ երկու տարի աշխատել են՝ երկու կոնսենսուսի վրա հիմնված առաջարկներ մմշակելո: վրաՇահագրգիռ կողմերը ծախսել են ավելի քան 26,000 աշխատանքային ժամ առաջարկի վրա, փոխանակել են ավելի քան 33,000 հաղորդագրություններ փոստային ցուցակներում, անցկացրել են ավելի քան 600 հանդիպումներ և զանգեր, և միլիոնավոր դոլարների իրավական վճարներ են կրել ծրագրի մշակման համար, հետո համայնքն ավարտել է նախագիծը և ICANN-ը կարողացել է ներկայացնել այն NTIA-ին՝ 2016 թվականի մարտին:

2016 թվականի մայիսի 24-ին ԱՄՆ Սենատի առևտրի կոմիտեն անցկացրել է իր վերահսկիչ լսումները՝ «Ուսումնասիրել բազմաշահառուների պլանը ինտերնետի նշանակված համարների իրավասության անցման համա»ր: Չնայած ներկա սենատորները աջակցություն են հայտնել անցմանը՝ մի քանիսը մտահոգություն են հայտնել, որ առաջարկի հաշվետվողականության մեխանիզմները պետք է փորձարկվեն ICANN-ի հետ NTIA-ի պայմանագրի երկարաձգման ժամանակ:

Երկու շաբաթ անց ԱՄՆ սենատոր Թեդ Քրուզը ներկայացրել է «Ինտերնետ ազատության մասին ակտը պաշտպանելու մասին» օրինագիծը, որն արգելում է NTIA-ին թույլատրել IANA-ի գործառույթների պայմանագրի գործողության կատարումը՝ առանց Կոնգրեսի թույլտվության: Օրինագիծը երբեք չի լքել Սենատի Առևտրի, գիտության և տրանսպորտի հանձնաժողովը:

2016 թվականի հունիսի 9-ին NTIA-ն ԱՄՆ կառավարական այլ գործակալությունների հետ  աշխատելուց հետո՝ մանրակրկիտ վերանայում իրականացնելու համար հայտարարել է, որ համաշխարհային ինտերնետի բազմաշահառու համայնքի կողմից մշակված առաջարկների փաթեթը համապատասխանում է 2014 թվականի մարտին նախանշված չափանիշներին: Ամփոփելով այդ ամենը՝ NTIA-ն պարզել է, որ առաջարկի փաթեթը՝

* Աջակցել և կատարելագործել է բազմաշահառուների մոդելը, քանի որ այն մշակվել է բազմաշահառու գործընթացի միջոցով, որը ներգրավել է ինտերնետի շահագրգիռ կողմերին ամբողջ աշխարհում և հիմնվել է գոյություն ունեցող բազմաշահառու պայմանավորվածությունների, գործընթացների և հայեցակարգերի վրա:
* Պահպանել է ինտերնետ DNS-ի անվտանգությունը, կայունությունը և ճկունությունը, քանի որ այն հիմնվել է ICANN-ի ընթացիկ գործառնական պրակտիկայի վրա՝ IANA գործառույթները կատարելու համար: Առաջարկվող հաշվետվողականության և վերահսկողության դրույթները խթանեցին համացանցի շահագրգիռ կողմերի կարողությունը՝ շարունակական անվտանգությունը, կայունությունը և ճկունությունը ապահովելու համար:
* Բավարարել է IANA ծառայությունների համաշխարհային հաճախորդների և գործընկերների կարիքներն ու ակնկալիքները, քանի որ այն ուղղակիորեն ստեղծվել է IANA-ի գործառույթների այդ հաճախորդների և գործընկերների կողմից: Հաշվետվության վերաբերյալ առաջարկությունները երաշխավորել են, որ ICANN-ը կգործի բազմաշահառու համայնքի կամքին համապատասխան:
* Պահպանել է ինտերնետի բաց վիճակը, քանի որ այն պահանջում է, որ IANA-ի գործառույթները, տվյալների բազաները, գործառնությունները և հարակից քաղաքականության մշակումը մնան լիովին բաց և հասանելի, ճիշտ այնպես, ինչպես եղել են անցումից առաջ:

Հսկայական առաջարկները պահանջել են տարբեր փոփոխություններ ICANN-ի կառուցվածքում և կանոնակարգում, որոնք ICANN-ը և նրա տարբեր շահագրգիռ խմբերը լրացրել են մինչև 2016 թվականի սեպտեմբերի 30-ը, այն օրը, երբ լրանում է IANA-ի գործառույթների պայմանագիրը:

### Կիբերտարածությունում վստահության և անվտանգության համար փարիզյան կոչ
2018 թվականի նոյեմբերի 12-ին Փարիզում Ինտերնետ կառավարման ֆորումի (IGF) հանդիպման ժամանակ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը մեկնարկել է *կիբերտարածության մեջ վստահության և անվտանգության համար փարիզյան կոչը*: Այս բարձր մակարդակի հռչակագիրը ներկայացնում է համացանցի կարգավորման և կիբերհարձակումների, ատելության խոսքի և այլ կիբեր սպառնալիքների դեմ պայքարի ընդհանուր սկզբունքների շրջանակ:

### Արտաքին հարաբերությունների խորհրդի աշխատանքային խմբի զեկույց թիվ. 80 (2022)
2022 թվականի մայիսին Արտաքին հարաբերությունների խորհուրդը ավարտել է իր Անկախ աշխատանքային խմբի թիվ 80 զեկույցը՝ «Հակառակվելով իրականությանը կիբերտարածությունում՝ արտաքին քաղաքականությունը մասնատված ինտերնետի համար»՝ առաջարկելով ԱՄՆ-ին վերանայել իր կիբեր, թվային առևտուրը և առցանց ազատության քաղաքականությունը, որը պաշտպանում է ազատ և բաց ինտերնետը, որպես ձախողում:

### NCSC-ում Ransomeware-ի վերաբերյալ ելույթը՝ Թել Ավիվի կիբեր շաբաթում (2022)
2022 թվականին Թել Ավիվի 12-րդ ամենամյա կիբեր շաբաթվա ընթացքում Մեծ Բրիտանիայի Կիբերանվտանգության ազգային կենտրոնի (NCSC) գործադիր տնօրեն Լինդի Քեմերոնը, ինչպես և մյուսները, ընդգծել են, որ Ransomware-ի համատարածությունը գլոբալ անվտանգության առաջնային կիբեր սպառնալիքն է և այն արագ է զարգանում:

## Ինտերնետի անջատումներ
Ինտերնետի անջատումները վերաբերում են այն դեպքերին, երբ պետական մարմինները դիտավորյալ անջատում են ինտերնետը: Այլ դեպքերում ինտերնետի անջատումը կարող է նկարագրել պետական իշխանությունների դիտավորյալ գործողությունները՝ ինտերնետ կապը դանդաղեցնելու նպատակով: Ինտերնետի անջատումը նկարագրելու համար օգտագործվող այլ տերմիններից են «վերմակային անջատում», «սպանել անջատիչները», «անջատում», «թվային պարետային ժամ» և այլն: Անջատումները կարող են լինել ընդամենը մի քանի ժամ, օր, շաբաթ և երբեմն ամիս: Կառավարությունները հաճախ արդարացնում են ինտերնետի անջատումները հասարակական անվտանգության, զանգվածային հիստերիայի կանխարգելման, ատելության խոսքի, կեղծ լուրերի, ազգային անվտանգության և երբեմն ընթացող նախընտրական գործընթացի թափանցիկության համար: Այնուամենայնիվ զեկույցները ցույց են տալիս, որ անջատումները կառավարությունների կողմից ինտերնետի գրաքննության միտումնավոր փորձ են: Բացի ինտերնետի ազատությանը մեծ վնաս պատճառելուց, ինտերնետի անջատումը վնասում է հանրային առողջությանը, տնտեսություններին, կրթական համակարգերին, ինտերնետի առաջընթացին, խոցելի խմբերին և ժողովրդավարական հասարակություններին: Դա պայմանավորված է նրանով, որ դրանք որոշ ժամանակով խոչընդոտում են համացանցի միջոցով հանրային հաղորդակցությանը, դրանով իսկ խանգարելով բազմաթիվ գործողությունների:

Անցած տարիներին ոչ պակաս, քան 35 երկրներում ինտերնետի անջատումներ են գրանցվել։ Համաձայն Access Now-ի շահույթ չհետապնդող թվային իրավունքի խմբի զեկույցների՝ աշխարհի 25 երկրներում 2018 թվականին 196 անգամ ինտերնետի անջատումը տեղի է ունեցել կառավարության կողմից: 2019 թվականին Access Now-ի զեկույցները ցույց են տվել, որ 33 երկիր 213 անգամ հանդիպել է կառավարության կողմից պայմանավորված ինտերնետի անջատման: Թվային իրավունքի խմբի 2020 թվականի զեկույցը ենթադրում է, որ 29 երկրներ միտումնավոր անջատել են իրենց ինտերնետը 155 անգամ: Ինտերնետի անջատումների աճող միտումով թվային իրավունքների խմբերը, այդ թվում՝ Internet Society, Access Now, #KeepItOn Coalition և այլք դատապարտել են դա՝ նշելով, որ այն ցանցի օգտագործողների «թվային իրավունքների խախտում» է: Այս խմբերը նաև առաջատար դիրքերում են եղել իրական ժամանակում անջատումների հետևման և զեկուցման հարցում, ինչպես նաև վերլուծել են դրա ազդեցությունը ինտերնետի առաջխաղացման, ազատության և հասարակությունների վրա:

## Ինտերնետ մարմիններ
* Համացանցի կառավարման գլոբալ հանձնաժողովը, որը ստեղծվել է 2014 թվականի հունվարին երկու միջազգային վերլուծական կենտրոնների՝ Միջազգային կառավարման նորարարությունների կենտրոնի և Chatham House-ի կողմից՝ համաշխարհային ինտերնետի կառավարման ապագայի վերաբերյալ առաջարկություններ անելու համար է:
* Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպություն՝ տեխնիկական սպասարկման գործակալություն (ISO 3166 MA): Սահմանում է երկրների, կախյալ տարածքների, աշխարհագրական նշանակության հատուկ տարածքների անվանումները և փոստային կոդերը: Մինչ օրս այն միայն փոքր դեր է խաղացել ինտերնետի ստանդարտների մշակման գործում:
* Internet Architecture Board (IAB)՝ Վերահսկում է IETF-ի և IRTF-ի տեխնիկական և ճարտարագիտական զարգացումը:
* ICANN՝ համակարգում է եզակի դոմենների ինտերնետ համակարգերը՝ IP հասցեներ, այ-փի հասցներների պարամետրերի գրանցամատյաններ, վերին մակարդակի տիրույթի տարածք (DNS արմատային դոմեն): Կատարում է Ինտերնետ նշանակված դոմննեի մարմնի (IANA) գործառույթները համաշխարհային ինտերնետ համայնքի համար:
* Internet Engineering Task Force (IETF)՝ մշակում և խթանում է ինտերնետի ստանդարտների լայն շրջանակ, որոնք վերաբերում են, մասնավորապես ինտերնետ արձանագրությունների փաթեթի ստանդարտներին: Նրանց տեխնիկական փաստաթղթերը ազդում են մարդկանց մոտ ինտերնետի նախագծման, օգտագործման և կառավարման ձևի վրա:
* Համացանցի կառավարման ֆորում (IGF).
* Ինտերնետ հետազոտությունների աշխատանքային խումբ (IRTF)՝ խթանում է ինտերնետի էվոլյուցիայի հետազոտությունը՝ ստեղծելով կենտրոնացված, երկարաժամկետ հետազոտական խմբեր, որոնք աշխատում են ինտերնետ արձանագրությունների, հավելվածների, ճարտարապետության և տեխնոլոգիաների վրա:
* Ինտերնետ ցանցի օպերատորների խմբեր (NOGs)՝ ոչ ֆորմալ խմբեր, որոնք ստեղծվել են ցանցային օպերատորների համար ֆորումներ տրամադրելու և փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող հարցեր քննարկելու համար:
* Ինտերնետ հանրություն (ISOC)՝ ապահովում է ինտերնետի բաց զարգացումը, էվոլյուցիան և օգտագործումը ի շահ բոլոր մարդկանց ողջ աշխարհում: Ներկայումս ISOC-ն ունի ավելի քան 90 մասնաճյուղ շուրջ 80 երկրներում:
* Համարային ռեսուրսների կազմակերպություն (NRO)՝ հիմնադրվել է 2003 թվականի հոկտեմբերին, NRO-ն չհիմնավորված կազմակերպություն է, որը միավորում է հինգ տարածաշրջանային ինտերնետային ռեգիստրները:
* Տարածաշրջանային ինտերնետ ռեգիստրներ (RIR)՝ կան հինգ տարածաշրջանային ինտերնետային ռեգիստրներ: Նրանք ղեկավարում են ինտերնետի համարների ռեսուրսների տեղաբաշխումը և գրանցումը, ինչպիսիք են IP հասցեները, աշխարհի հինգ տարածաշրջաններում (Աֆրիկա՝ www.afrinic.net, Ասիա և խաղաղօվկիանոսյան տարածք՝ www.apnic.net, Կանադա և Միացյալ Նահանգներ՝ www.arin.net, Լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ավազան՝ www.lacnic.net, Եվրոպա, Մերձավոր Արևելք և Կենտրոնական Ասիայի որոշ հատվածներ՝ www.ripe.net):
* Համացանցի կոնսորցիում (W3C)՝ ստեղծում է ստանդարտներ Համաշխարհային ցանցի համար, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել բաց վեբ հարթակ,  կենտրոնանալով մատչելիության, միջազգայնացման և շարժական վեբ լուծումների վրա:

### ԱՄՆ-ում գործող մարմիններ
* Ինտերնետ կառավարման ֆորում (IGF)
** IGF տարածաշրջանային, ազգային և առարկայական նախաձեռնություններ
** Գիտության և տեխնոլոգիաների զարգացման հանձնաժողովի (CSTD) աշխատանքային խումբ՝ IGF-ի բարելավման (CSTDWG) աշխատանքային խումբ, որը գործել է 2011 թվականի փետրվարից մինչև 2012 թվականի մայիսը:
* Հեռահաղորդակցության միջազգային միություն (ITU)
** Միջազգային հեռահաղորդակցության համաշխարհային կոնֆերանս (WCIT), պայմանագրային մակարդակով կոնֆերանս, որը աջակցում է ITU-ն՝ անդրադառնալով հեռահաղորդակցության միջազգային կանոնակարգերին, որը տեղի է ունեցել 2012 թվականի դեկտեմբերին Դուբայում։
* Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային գագաթնաժողով (WSIS), 2003 (Ժնև) և 2005 (Թունիս) գագաթնաժողովներ։
** WSIS ֆորում՝ տարեկան ժողովներ, որոնք տեղի են ունենում Ժնևում, սկսվել են 2006 թվականին՝ որպես WSIS Ժնևի Գործողությունների ծրագրի շարունակություն:
** WSIS+10՝ բարձր մակարդակի միջոցառում և WSIS ֆորումի ընդլայնված տարբերակ՝ վերջին 10 տարվա ձեռքբերումներն ամփոփելու և 2015 թվականից հետո նոր տեսլականի համար առաջարկներ մշակելու համար, որը տեղի է ունեցել 2014 թվականի ապրիլի 13-ից 17-ը Շարմ Էլ Շեյխում, Եգիպտոս:
* Համացանցի կառավարման աշխատանքային խումբ (WGIG), որը գործել է 2004 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2005 թվականի նոյեմբերը:

## Տես նաև
* Համացանցի պատմություն
* Գրաքննությունը համացանցում

## Ծանոթագրություններ

## Այլ ընթերցանություն
*Roadmap for the Internet of Things - Its Impact, Architecture and Future Governance, by Mark Fell, Carré & Strauss. 2014.
*Manifesto for Smarter Intervention in Complex Systems, by Mark Fell, Carré & Strauss. 2013.
*What is Internet Governance? A primer from the Council on Foreign Relations
*An Introduction to Internet Governance by Dr Jovan Kurbalija, 2016, DiploFoundation (7th edition), paperback  In English, Spanish, Russian, Chinese and Turkish.
*The Global War for Internet Governance, Laura DeNardis, Yale University Press, 2014. Explains global power dynamics around technical and political governance of the Internet.
*"Ruling the Root: Internet Governance and the Taming of Cyberspace" by Milton Mueller, MIT Press, 2002. The definitive study of DNS and ICANN's early history.
*"IP addressing and the migration to IPv6."  IP addressing and the migration to IPv6.
*"One History of DNS" by Ross W. Rader. April 2001. Article contains historic facts about DNS and explains the reasons behind the so-called "dns war".
*"The Emerging Field of Internet Governance", by Laura DeNardis Suggests a framework for understanding problems in Internet governance.
*"Researching Internet Governance: Methods, Frameworks, Futures" edited by Laura DeNardis,  Derrick Cogburn, Nanette S. Levinson, Francesca Musiani. September 2020. Open access. 
* "Transnational Advocacy Networks in the Information Society: Partners or Pawns?" by Derrick L.Cogburn, 2017
*''Launching the DNS War: Dot-Com Privatization and the Rise of Global Internet Governance'' by Craig Simon. December 2006. PhD dissertation containing an extensive history of events which sparked the so-called "dns war".
*"Habermas@discourse.net: Toward a Critical Theory of Cyberspace", by A. Michael Froomkin, 116 *Harv. L. Rev.* 749 (2003).  Argues that the Internet standards process undertaken by the IETF fulfils Jürgen Habermas's conditions for the best practical discourse.
*
*
*Malte Ziewitz and Christian Pentzold provide in "In search of internet governance: Performing order in digitally networked environments", New Media & Society 16 (2014): pp.&nbsp;306–322 an overview of definitions of Internet Governance and approaches to its study.

## Արտաքին հղումներ
* Ինտերնետ հանրություն հասարակական կազմակերպություն
* APC ինտերնետ իրավունքների խարտիա, Առաջադիմական հաղորդակցությունների ասոցիացիա, նոյեմբեր 2006
* Electronic Frontier Foundation, կայք
* Համացանցի կառավարման գլոբալ հանձնաժողով, կայք
* Համաշխարհային ինտերնետի կառավարման ակադեմիական ցանց (GigaNet)
* ICANN - Ինտերնետ կորպորացիա նշանակված անունների և համարների համար
* Ինտերնետ կառավարման ֆորում (IGF)
* Համացանցի կառավարման նախագիծ
* Ինտերնետ Հասարակություն, կայք
* «Միացյալ Նահանգները զիջում է ինտերնետի վերահսկողությունը, բայց հիմա ի՞նչ: Արտահերթ հանդիպման վերանայում», 
* Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային գագաթնաժողով. Ժնև 2003 և Թունիս 2005 թ
* CircleID՝ ինտերնետի կառավարում

Կատեգորիա:Կառավարում
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Տեղեկատվական իրավունք