Ջեյքոբ Շիֆֆ

**Ջեյքոբ Հենրի (Հակոբ Հենրիխ) Շիֆֆ** (, , ), հրեական ծագմամբ ամերիկացի բանկիր, բարերար և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել Է Մայնի Ֆրանկֆուրտում, ռաբբինյան ընտանիքում, որը նրան գերազանց կրոնական և աշխարհիկ կրթություն է տվել։ Նրա հայրը աշխատել է որպես բրոքեր Ռոթշիլդների ընտանիքին պատկանող բանկերից մեկում։ 1865 թվականին արտագաղթել է ԱՄՆ։ Աշխատել է Kuhn, Loeb & Co բանկում։ 1875 թվականին ամուսնացել է բանկի սեփականատերերից մեկի (Սոլոմոն Լեբա) դստեր՝ Թերեզեի հետ և մտել աներոջ գործի մեջ՝ 1885 թվականին զբաղեցնելով բանկի կառավարչի պաշտոնը։ Բանկը դարձել է ԱՄՆ-ում ամենահաջողակ բանկերից մեկը և մասնակցել է տարբեր ոլորտներում բազմաթիվ խոշոր նախագծերի ֆինանսավորմանը և երկաթուղիների շինարարությանը։

Շիֆֆը եղել է ԱՄՆ-ում հրեական համայնքի առաջնորդներից մեկը, ֆինանսավորել է բազմաթիվ ծրագրեր, ինչպիսիք են հրեական աստվածաբանական ճեմարանի ստեղծումը, Հիբրու Յունիոն քոլեջը, Նյու Յորքի հանրային գրադարանում հրեական բաժինը։ Շիֆֆի բարեգործական գործունեությունը տարածվում էր նաև մի շարք ոչ հրեական հաստատությունների և նախագծերի վրա. նա մեծ գումարներ էր նվիրաբերում ամերիկյան համալսարաններին, Ամերիկյան Կարմիր Խաչին, Ամերիկայի բոյսկաուտներին և այլն։ Շիֆֆը ԱՄՆ առևտրային պալատի փոխնախագահն էր, մտնում էր Նյու Յորքի քաղաքային խորհրդի կրթության մեջ, զբաղեցնում էր բազմաթիվ պատվավոր պաշտոններ։

## Մասնակցություն քաղաքականությունում
1904 թվականին Շիֆֆն անգլիացի Էդուարդ VII թագավորի մոտ ունկնդրության է արժանացել։

1905 թվականին ռուս-ճապոնական պատերազմի ժամանակ Ճապոնիային իր աջակցության համար պարգևատրվել է Ճապոնական Սուրբ գանձ շքանշանով, իսկ 1907 թվականին՝ Ծագող արևի շքանշանով։

1909 թվականի նախագահական ընտրություններում պաշտպանել է Ուիլյամ Տաֆտին։

1914 թվականին դարձելէ Ամերիկյան հրեական բաշխիչ կոմիտեի հիմնադիրներից մեկը («Ջոյնթ»)։

Հանդես է եկել սիոնիզմի դեմ՝ այդ գաղափարը համարելով ուտոպիական, սակայն, երբ 1917 թվականին բրիտանական կառավարությունը հրապարակեց Բալֆուրի հռչակագիրը, Շիֆֆն աջակցեց նրան։

## Շիֆֆը և Ռուսաստանը
Հեղինակների մեծ մասը, որոնք անդրադարձել են 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի ամերիկա-ռուսական հարաբերությունների թեմային, նշում են Ջեյքոբ Շիֆֆի ատելությունը ցարական Ռուսաստանի հանդեպ, ինչն առաջին հերթին կապված էր հրեաների նկատմամբ ցարական կառավարության քաղաքականության հետ։ Ռուսական իշխանությունները ճնշելու համար, նպատակ ունենալով ստիպել նրանց դադարեցնել հրեա բնակչության իրավունքների ոտնահարումը, Շիֆֆը ակտիվորեն օգտագործել է իր հեղինակությունն ու ազդեցությունը ամերիկյան բանկային-ֆինանսական հատվածում, փակելով Ռուսաստանի մուտքը ԱՄՆ արտաքին փոխառություններ ստանալու համար, մասնակցել է ռուս-ճապոնական պատերազմի ընթացքում Ճապոնիայի կառավարության ֆինանսավորմանը, ինչպես նաև հանդես է եկել արտաքին քաղաքական նախաձեռնություններով, որոնք կարող են հանգեցնել ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների վատթարացմանը։

Նաոմի Կոենը ()՝ Ջեյքոբի կենսագիրը, Շիֆֆի վերաբերմունքը ցարական Ռուսաստանի հանդեպ անվանեց «Անձնական պատերազմ, որը շարունակվել է 1890-ականներից մինչև 1917 թվականը, ... որը տարիների ընթացքում ուժեղանում էր և վերածվում էր ամենակուլ կրքի, որի պատճառները շատ ավելի խորն էին... Բանկիրը Ռուսաստանում հրեաների վիճակը համառորեն համեմատում էր եգիպտական ելքի բիբլիական պատմության հետ, իսկ իրեն, անկասկած, նոր Մովսեսի հետ ... և հենց Ռուսաստանի դեմ խաչակրաց արշավանքին է պարտական Շիֆֆը»։

Մի շարք աղբյուրներում նշվում է Շիֆֆի հնարավոր ներգրավվածությունը XX դարի սկզբին ռուսական հեղափոխության ֆինանսավորմանը։ ժամանակակից հետազոտող Ա. Բ. Մինդլինի արտահայտությամբ, այս թեման քննարկվել է «իրավաչափ ներգաղթային շրջանակների կողմից»։ Նա նշում է, սակայն, որ աղբյուրները, որոնք կարող էին համոզիչ կերպով ապացուցել կամ հերքել այդ մեղադրանքները, այդպես էլ չեն ներկայացվել։ Ավելին, ֆրանսիացի պատմաբան Լեոն Պոլյակովը մատնանշել է կեղծ նյութերի գոյությունը, որոնք նպատակ ունեին ապացուցել Շիֆֆի մասնակցությունը ռուսական հեղափոխական կազմակերպությունների ֆինանսավորմանը։ Բրիտանացի պատմաբան Նորման Քոնը պատմել է, որ 1919 թվականի սեպտեմբերին Դոնի Ռոստովի միապետական թերթերից մեկը կեղծ փաստաթուղթ է տպագրել, որի համաձայն բոլշևիկներն իբր բազմամիլիոնանոց սուբսիդիա են ստացել Շիֆֆից, ինչն օգնել է նրանց հեղափոխությունը հաղթական ավարտին հասցնել։

Ռուս հրեաների դրությունը Շիֆֆի ուշադրությունը գրավել է դեռ 1881 թվականի ջարդերի ժամանակ։ 20-րդ դարասկզբին այն միջոցների զինանոցին, որոնք մշակվել են ամերիկյան հրեական համայնքի կողմից այլ երկրներում հրեաների իրավունքների համար դեռ 19-րդ դարի կեսերի պայքարում, ինչպիսիք են համապատասխան հասարակական կարծիքի ձևավորումը և ամերիկյան կառավարության վրա ճնշումը, Շիֆֆը միանգամայն նոր բան է ավելացրել՝ Ռուսաստանի դիվանագիտական մեկուսացման փորձերը, հատկապես միջազգային ֆինանսական ճնշման միջոցով։

1890-ականների սկզբին Շիֆֆը որոշ ժամանակ օգնում էր ֆինանսավորել «Ազատ Ռուսաստան» (») ամսագրի՝ ռուսական ազատության ամերիկյան բարեկամների միության մարմնի հրատարակումը, որը, ի թիվս այլ բաների, գաղտնի «չափավոր նպաստներ» էր բաժանում էսեռների կուսակցության անդամներին։ Այդ ժամանակ Շիֆֆը սերտ կապեր է ունեցել Ջորջ Քենանի հետ։ Անկասկած, այդ կապն ավելի ընդհանուր խնդիր է դրել օրակարգում, քան պարզապես ռուս հրեաների դրության բարելավումը՝ Ռոմանովների դինաստիայի տապալումը։ Նաոմի Կոենի կարծիքով, Շիֆֆը մտահոգված էր նախևառաջ հրեա բնակչության վիճակի թեթևացմամբ, բայց ինչու այդ խնդրի կատարումը միավորել Ռուսաստանի ժողովրդավարացման ավելի լայն ռազմավարական նպատակով։

1890 թվականին, Նյու Յորքի նավահանգիստ ռուսական ռազմանավի այցի ժամանակ, Շիֆֆը բոյկոտի արշավ էր կազմակերպել քաղաքի հրեական համայնքի կողմից։

Սայրուս Ադլերը հիշում էր, թե ինչպես 1904 թվականի փետրվարի սկզբին Շիֆֆն իր տուն հրավիրեց հրեա հասարակական գործիչների և հայտարարեց. «Ինձ խնդրել են փոխառություններ տրամադրել Ճապոնիայի կառավարությանը։ Ես ուզում եմ լսել ձեր կարծիքը, թե ինչպես կարող են նման գործողությունները ազդել Ռուսաստանում մեր հավատակիցների դրության վրա»։ Հանդիպմանը կայացվել է դրական որոշում, իսկ Շիֆֆը զղջում չի զգացել այն վնասի համար, որը հասցրել է ռուսական ռեժիմին։ Պատերազմի սկսվելուց հետո, Շիֆֆի կողմից կառավարվող ամերիկյան սինդիկատը, իր բանկիրական տան «Кун, Леб и К°», ազգային և առևտրային բանկերի կազմում, ոչ միայն թողարկեց երկու անգլո-ամերիկյան վարկեր Ճապոնիայի կառավարության համար մոտ 110 միլիոն դոլար արժողությամբ (այդ գումարի կեսը տեղադրված էր Շիֆֆի սինդիկատի կողմից), նշանակալի դեր խաղաց Ճապոնիայի ֆինանսավորման և պատերազմի հաղթանակի ապահովման գործում, այլև ակտիվորեն և հաջողությամբ խոչընդոտեց ամերիկյան շուկայում Ռուսաստանի վարկերի տեղաբաշխմանը։

Ամերիկյան բանկիրների հանդիպմանը, որը տեղի է ունեցել միևնույն ժամանակ, Շիֆֆը տպավորիչ ելույթ է ունեցել՝ իր գործընկերներին կոչ անելով բոյկոտել ռուսական փոխառությունները, որում, ի թիվս այլ բաների, հաղորդել է, որ կազմել է կտակ, որն արգելում է բանկիրի տանը վարկավորել «հակասեմիտական Ռուսաստանին» նույնիսկ նրա մահից հետո։ Շիֆֆը նաև ֆինանսավորել է Ջորջ Քենանի նախագիծը Ճապոնիայում ռուս ռազմագերիների ճամբարներում հեղափոխական գրականության տարածման վերաբերյալ։ Նախագիծը լավ օրինականացված էր, և դրա մասին ոչինչ հայտնի չէր մինչև 1917 թվականի մարտը, երբ Քենանը հրապարակավ դրա մասին հայտնել էր լրագրողներին։ Քենանի խոսքով՝ ճամբարներ են ներկրվել «հեղափոխական գրականության տոննա», և նրանցից Ռուսաստան է վերադարձել 50 հազար «բոցավառ հեղափոխականներ»։

Ռուսաստանի կառավարությունը, վնաս կրելով Շիֆֆի գործողություններից, փորձել է նրան իր կողմը քաշել կամ առնվազն չեզոքացնել։ Ներքին գործերի նախարար Վ. Կ. Պլևեն Շիֆֆին հրավիրել է Ռուսաստան։ Շիֆֆը առաջ է քաշել երկու պայման՝ 1) նա պետք է պաշտոնական հրավեր ստանա նախարարից, 2) ռուսական վիզային օրենքները պետք է փոփոխվեն, հրեա Շիֆֆը պետք է ընդհանուր հիմունքներով մտնի Ռուսաստան, այլ ոչ թե հատուկ թույլտվությամբ։ Շիֆֆը վիզային օրենքի փոփոխությունը դիտարկում էր որպես առաջին քայլ ռուս-հրեաների իրավահավասարության ճանապարհին։ Մինչ ընթանում էր նամակների փոխանակում, Պլևի վրա հաջող մահափորձ էր կատարվել։ Շիֆֆը Պլևի սպանությունը «Աստծո պատիժ» է անվանել։

Մոտավորապես միևնույն ժամանակ (մոտ 1904 թվականին) Շիֆֆի հետ հանդիպում էր ռուսական կառավարության ֆինանսական գործակալ հրեա Գ. Ա. Վիլենկինին, ով, օգտագործելով իր ազգային և նույնիսկ հեռավոր ազգակցական կապերը, փորձում էր պայմանավորվել Շիֆֆի հետ ռուսական հեղափոխական շարժմանը նրա օգնությունը դադարեցնելու մասին։ Շիֆֆը, ընդունելով նրա միջոցով հեղափոխական գործունեության միջոցների ընդունումը, հրաժարվել է նման համաձայնության գալ ռուսական կառավարության հետ, հայտարարելով, որ Վիլենկինի առաջարկը ուշացել է, և, բացի այդ, «Ռոմանովների հետ Աշխարհը չի կարող կնքվել»։

1905 թվականի ամռանը ՍԱՍՔ քաղաքում տեղի ունեցած ռուս-ճապոնական խաղաղ բանակցությունների ժամանակ Շիֆֆը հրեական բանկիրների պատգամավորության գլխավորությամբ առնվազն մեկ անգամ է հանդիպել ռուսական պատվիրակության ղեկավար-նախարարների խորհրդի նախագահ Ս. Յու. Վիտտենի հետ։ Վիտտենն իր հուշերում այսպես էր նկարագրում այդ հանդիպումը`

Ինչ վերաբերում է հրեական տուզերի պատգամավորությանը, որոնք երկու անգամ Ամերիկայում ինձ մոտ էին խոսում հրեական հարցի մասին... այդ պատգամավորությանը մասնակցում էին Շիֆֆը (կարծես այդպես է թվում), Ամերիկայի ֆինանսական հրեական աշխարհի ղեկավարը, դոկտոր Շտրաուսը (թվում է՝ Իտալիայում ԱՄՆ նախկին դեսպանը)՝ երկուսն էլ շատ լավ հարաբերությունների մեջ էին նախագահ Ռուզևելտի հետ, և մի քանի այլ հայտնի անձինք։ Նրանք ինձ խոսում էին Ռուսաստանում հրեաների ծայրահեղ ծանր վիճակի, նման դրության շարունակման անհնարինության և իրավահավասարության անհրաժեշտության մասին։Ես նրանց շատ սիրալիր էի ընդունում, չէի կարող ժխտել, որ ռուս հրեաները գտնվում են շատ ծանր կացության մեջ, չնայած մատնանշում էի, որ որոշ տվյալներ, որոնք նրանք ինձ փոխանցել էին, չափազանցված են, բայց համոզվածությամբ ապացուցում էր, որ հրեաների իրավահավասարության տրամադրումը կարող է ավելի շատ վնաս հասցնել նրանց, քան օգուտ։

Պատմաբան Ա. ն. Բոխանովը գրում է, որ պորտսմուտյան բանակցությունների ժամանակ Շիֆֆը ներկայացել է ռուսական պատվիրակության ղեկավար Ս. Յու. Վիտտենին և երկիմաստորեն սպառնացել է, որ հրեաների համար վարչա-իրավաբանական սահմանափակումների անհամատեղելիության դեպքում՝ Ռուսաստանում հեղափոխություն։ Ամերիկացի լրագրողները, որոնք լուսաբանում էին Վիտենի հետ հրեական պատվիրակության հանդիպումը, մատնանշում էին պատվիրակության կազմում Շիֆֆի գլխավոր տեղը և այն, որ նա զբաղեցրել է ամենամարտունակ դիրքորոշումը։ Նրանք փոխանցում էին Շիֆֆի և Վիտտենի միջև տեղի ունեցած զրույցի բովանդակությունը։ Վիտտենի խնդրանքին, որ ամերիկյան հրեաները համոզեն իրենց ռուս ցեղակիցներին չգնալ հեղափոխականների շարքերը, Շիֆֆը պատասխանել է, որ դա ի զորու չէ առաջինը, և որ ռուս հրեաները գնում են հեղափոխականների շարքերը, քանի որ հույս ունեն Ռուսաստանում հաստատել կառավարման հանրապետական ձև, որն էլ նրանց հավասար իրավունքներ կտա, քանի որ ցարական կառավարությունը նման իրավունք նրանց տալու հրաժարվում է։ Այս զրույցի նման բովանդակությունը հայտնի է հրապարակախոս Վ. Վ. Շուլգինի, պատմաբան Ի. Յ. Ֆրոյանովի շարադրանքում։

Ջոն Հեմոնդի կարծիքով, ռուս-ճապոնական պատերազմի ժամանակ Շիֆֆի զբաղեցրած դիրքորոշումը ուղղակիորեն ազդել է Ռուսաստանում հրեաների վիճակի վրա. «Յակով Շիֆֆն ավելին է արել, քան մեկ ուրիշ՝ Ռուսաստանում իր հավատակիցների խնդիրները սրելու համար, իր գովեստի միջոցով, որ հրեական բանկիրների փողերը հնարավոր են դարձրել Ճապոնիայի պատերազմը Ռուսաստանի դեմ»։

Ռուսաստանում հրեական ջարդերի ալիքի ժամանակ Շիֆֆն աջակցում էր հրեական ինքնապաշտպանության ջոկատների կազմակերպմանը։ Բրիտանացի պատմաբան Նորման քոնն ու կենսագիր Շիֆֆ Նաոմի Քոենը նշել են, որ 1905-1906ժ թվականների ջարդերի ժամանակ Շիֆֆը փորձել է համոզել ամերիկյան կառավարությանը հանդես գալ Ռուսաստանում հրեաների պաշտպանության օգտին։

1910 թվականին Շիֆֆը հրապարակային ելույթում հայտարարել էր, որ «ցնցված էր՝ իմանալով մի քանի շաբաթ առաջ, որ Ճապոնիան գործում է Ռուսաստանի հետ ձեռք ձեռքի տված՝ ողջ մարդկության թշնամին։ Ռուսաստանն ու Ճապոնիան այս միությունում միայն մեկ նպատակ ունեն՝ Չինաստանին վասալի դերում պահել»։ Այս քարոզարշավին Շիֆֆը ամենաակտիվ մասնակցությունն է ունեցել։ Ռուսական կառավարությունն ընդառաջ չի գնացել ամերիկյան կողմին, արդյունքում բանակցություններն անարդյունք են ավարտվել, նախագահ Թաֆթը 1911 թվականի դեկտեմբերի 17-ին չեղյալ է հայտարարել պայմանագիրը։ Ռուսական մամուլը դրանում մեղադրել է անձամբ Շիֆֆին և նրա ընկերությանը (ինչպես նաև Գուգենհայմին): Ռուսաստանի կառավարության վրա Շիֆֆի և նրա շրջապատի ճնշման արդյունքում ռուս հրեաների վիճակը միայն վատացել է՝ 1912-1913 թվականներին ընդունվել են ավելի խիստ հակաեվրեական օրենքներ։

1913 թվականին լրացել է ռուս-ամերիկյան «Առևտրի և ծովագնացության մասին տրակտատի» 1832 թվականի ժամկետը։ ԱՄՆ-ում սկսվել է պայմանագիրը խզելու քարոզչական արշավը, քանի որ Ռուսաստանը, խախտելով պայմանագրի պայմանները, Ռուսաստան այցելող ամերիկյան հրեաների վրա է դրել ճիշտ նույն սահմանափակումները, ինչ սեփական հպատակ հրեաներին՝ դա բացատրելով այդ հրեաների կողմից հեղափոխական գաղափարների քարոզչությամբ: Իրականում, ինչպես 1911 թվականին հայտարարել Է ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Ֆ. Նոքսը, հինգ տարվա ընթացքում ԱՄՆ-ի միայն չորս քաղաքացիների համար վերժվել է վիզան այն հիմքերով, որոնցով կարելի էր կասկածել խտրականությունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո ռուսական կառավարությունը կրկին դիմել է ամերիկյան ֆինանսական շուկային վարկավորման աղբյուրների որոնման համար։ Շիֆֆի հետ կրկին հանդիպել է Գ. Ա. Վիլենկինը, սակայն Շիֆի դիրքորոշումը մնացել է անփոփոխ՝ նա և նրա սինդիկատը պահանջել են փոխել ռուսական իշխանությունների հակաեւրեական քաղաքականությունը մինչև վարկի տրամադրումը։ 1918 թվականի օգոստոսի 19-ից փաստաբանը Շիֆֆի ուշադրությունը հրավիրեց այն լուրերին, որոնք բոլշևիկյան հեղափոխությունը վերագրում էին հրեաներին և անձամբ Շիֆֆին։ Նման մեղադրանքների կապակցությամբ Շիֆֆը նամակ է հղել ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտին, որում փախել է «կարմիրներից»։ Որոշ պատմաբաններ, սակայն, համաձայն են, որ Շիֆֆը փող է տրամադրել Լ. Դ. Տրոցկուն։

Հեղափոխությունից հետո երեսուն տարվա ընթացքում Ռուսաստանում աշխատող ամերիկացի հետախույզներից և դիվանագետներից շատերը կապ են ունեցել Շիֆֆի սինդիկատի հետ։

Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանի հանդեպ Շիֆֆի վերաբերմունքը փոխվել է։ Նա ողջունել է 1917 թվականի ապրիլի 6-ի դեկրետը, որը Ռուսաստանում հրեաներին հավասարեցրել է իրավունքներով։ Հեղափոխությունը նա անվանել է «գրեթե հրաշք, գրեթե ավելի մեծ իրադարձություն, քան եգիպտական գերությունից մեր նախնիների ազատագրումը»։ Նա շնորհավորական հեռագրեր էր ուղարկել ժամանակավոր կառավարության անդամներին, ընդունել Ռուսաստանից ժամանած պատվիրակությանը, որն այդ տարի ժամանել էր Միացյալ Նահանգներ։ Շիֆֆը ժամանակավոր կառավարությանը ֆինանսական աջակցություն է տրամադրել ժամանակավոր կառավարության կողմից թողարկված հերթական ռազմական փոխառությանը («Ազատության փոխառություն», կամ, ինչպես նրան դեռ անվանում էին, «Կերենսկու փոխառություն»)։

### «Բրազիլի Զեկույցը»
1921 թվականին ռուս ներգաղթյալ իրավաբան Բորիս Բրազոլն իր The world at the crossroads գրքում ներկայացրել է 1916 թվականի փետրվարի 15-ին Նյու Յորքում ռուս գործակալի տեղափոխությունից մի հատված։ Դոնեսիայում նկարագրվում էր ռուս հեղափոխականների ժողովը, որտեղ հեղափոխական գործունեության համար փողի հարցի քննարկման ժամանակ հիշատակվում էր Շիֆֆի անունը։

Ֆրանսիացի պատմաբան Լեոն Պոլյակովը նշում է, որ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի արխիվում պահպանվել է Բրազիլի զեկույցը, որը վերնագրված է «Բոլշևիզմը և հուդաիզմ»ը, որը թվագրված է 1918 թվականի նոյեմբերի 30-ին, ինչպես նաև բոլոր հնարավոր շինծու փաստաթղթեր, որոնց նպատակն էր հավաստիացնել այդ զեկույցին։ Պոլյակովը գրում է, որ զեկույցը Շիֆֆին մեղադրել է հրեա հեղափոխականների մի խումբ ղեկավարելու մեջ, որոնք, իբր, 1916 թվականի փետրվարի 14-ին Նյու Յորքում որոշում են կայացրել տապալել թագավորական կառավարությունը։ Պոլյակովը նաև պնդել է, որ զեկույցում մեջբերվել է «երկրորդ աստիճանի կեղծիքը»՝ հատուկ վերամշակված հատված սիոնական իմաստունների արձանագրություններից, որում պնդվել է, որ հրեաներն ի վիճակի են կանգնեցնել գոևիների ցանկացած ապստամբություն «ամերիկյան, չինական և ճապոնական թնդանոթների օգնությամբ»։

## Ընտանիք
Շիֆֆն ուներ երկու երեխա՝ Մորտիմեր Շիֆֆը, որը սկաուտական շարժման խոշոր գործիչ էր Ամերիկայում, և Ֆրիդա Շիֆֆը, որն ամուսնացել էր Ֆելիքս Վարբուրգի հետ։

Շիֆֆի թոռնուհին՝ Դորոթի Շիֆֆը (1903-1989 թվականներ), եղել է «Նյու Յորք Փոստ» թերթի սեփականատերը (1939 թվականից) և գլխավոր խմբագիրը (1950-1976 թվականներ), որը նրա ղեկավարությամբ ազատական ուղղության խոշորագույն թերթն էր։

Թոռը Ջոն Շիֆֆն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Бродский Р. М. Дальневосточная политика США накануне первой мировой войны. М.: Наука, 1968.
* 
* [Селезнёв Ф. А. Конфликт вокруг расторжения Русско-американского торгового договора и московская буржуазия (1911—1912 гг.) Вестник исторических наук. Нижегородский государственный университет, 2002](http://www.unn.ru/pages/issues/vestnik/99990194_West_istor_2002_1(1)/10.pdf)
* 
* Bertie Charles Forbes. Men who are making America. B. C. Forbes, 1917.
* Zosa Szajkowski. Paul Nathan, Lucien Wolf, Jacob H. Schiff and the Jewish Revolutionary Movements in Eastern Europe. // Jewish Social Studies 29 (Apr. 1967).

Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանկիրներ