Նեհեմիայի գիրք

alt=Building the Wall of Jerusalem|մինի|Building the Wall of Jerusalem
**Նեհեմիայի գիրք** ()**,** Եբրայերեն  Աստվածաշնչում () Նեհեմիայի՝ եբրայեցի մարգարեի և պարսկական արքունիքի բարձրաստիճան պաշտոնյա Նեհեմիայի առաջին դեմքից գրված հուշագրություն, որը վերաբերում է Երուսաղեմի պարիսպների վերակառուցմանը բաբելոնյան գերությունից հետո և քաղաքի ու նրա բնակիչների նվիրաբերմանը Աստծո օրենքներին (Թորա):

16-րդ դարից սկսած՝ Նեհեմիան սովորաբար համարվել է Աստվածաշնչի առանձին գիրք։ Մինչ այդ այն միավորված էր Եզրասի գրքի հետ, սակայն 13-րդ դարից սկսած լատինական քրիստոնեական Աստվածաշնչերում Վուլգաթայի Եզրասի գիրքը բաժանվել էր երկու մասի՝ համապատասխանաբար անվանվելով Առաջին և Երկրորդ Եզրասի գրքեր։ Այս բաժանումը կանոնական դարձավ եբրայերեն և լատիներեն առաջին տպագիր Աստվածաշնչերում։ 16-րդ դարի կեսերին Ժնևում ստեղծված Ռեֆորմացիոն կալվինականական Աստվածաշնչի թարգմանությունները, ինչպես, օրինակ, Ժնևում արված  թարգմանությունը, առաջինն են, որ նախկինում «Եզրասի երկրորդ  գիրք» կոչվող տեքստը ներկայացրել են «Նեհեմիայի գիրք» վերնագրով։

Նեհեմիայի պատմական գոյության, նրա նպատակների և «Նեհեմիայի հուշագրության» պատմականության հարցերը վերջին շրջանում դարձել են աստվածաշնչյան գիտության մեջ խիստ վիճելի․ առավելապաշտներն այն դիտում են որպես պատմական վկայություն, մինչդեռ մինիմալիստները կասկածի տակ են դնում Նեհեմիայի գոյությունը:

## Կրճատ տարբերակ
Իրադարձությունները տեղի են ունենում մ.թ.ա. 5-րդ դարի երկրորդ կեսին: Եզրասի գրքի հետ միասին՝ որպես Եզրաս-Նեհեմիա, այն ներկայացնում է Եբրայական Աստվածաշնչի պատմական պատմության վերջին գլուխը:։

Գրքի սկզբնական միջուկը՝ առաջին դեմքից գրված հուշագրությունը, հնարավոր է, որ համակցվել է Եզրասի գրքի միջուկի հետ մ.թ.ա. մոտ 400 թվականին։ Հետագա խմբագրումը, հավանաբար, շարունակվել է  հելլենիստական դարաշրջանում։

Գիրքը պատմում է, թե ինչպես Նեհեմիան, գտնվելով Շոշ քաղաքում՝ թագավորի արքունիքում, տեղեկանում է, որ Երուսաղեմն առանց պարիսպների է, և որոշում է դրանք վերականգնել։ Թագավորը նրան նշանակում է Հուդայի նահանգապետ, և նա ճանապարհվում է դեպի Երուսաղեմ։ Այնտեղ նա վերակառուցում է պարիսպները՝ չնայած Իսրայելի թշնամիների դիմադրությանը, և բարեփոխում է համայնքը՝ համաձայն Մովսեսի օրենքների։ Տասներկու տարի Երուսաղեմում գտնվելուց հետո նա վերադառնում է Շոշ քաղաք, սակայն հետագայում կրկին այցելում է Երուսաղեմ։ Նա հայտնաբերում է, որ իսրայելացիները շեղվել են և ամուսնացել ոչ եբրայեցի կանանց հետ, և մնում է Երուսաղեմում՝ օրենքի պահպանումը վերահսկելու համար։

; Գլուխներ

# Արտաքսերքսես I-ի (Պարսկաստանի) թագավորության 20-րդ տարում Նեհեմիան, որը Շոշ քաղաքում՝ պարսկական մայրաքաղաքում, ծառայում էր որպես թագավորի գավաթաբեր, տեղեկանում է, որ Երուսաղեմի պարիսպը ավերված է։ Նա աղոթում է Աստծուն՝ խոստովանելով Իսրայելի մեղքերը, ապա հիշեցնելով Աստծուն Իր խոստումը՝ վերականգնելու Օծյալ Երկիրը։ Այնուհետև Նեհեմիան խնդրում է Աստծուց հաջողություն, որպեսզի կարողանա Արտաշես թագավորից ստանալ թույլտվություն վերադառնալու Երուսաղեմ և վերակառուցելու նրա պարիսպը։
# Երբ Նեհեմիան գինին էր մատուցում, թագավորը նկատում է նրա տխրությունը։ Նեհեմիան խոնարհությամբ խոստովանում է, որ դրա պատճառը իր նախնիների քաղաքի ավերակ վիճակն է, և խնդրում է թույլտվություն վերակառուցելու քաղաքի պարիսպը։ Թագավորը համաձայնում է։ Այնուհետև Նեհեմիան խնդրում է ճանապարհորդության անվտանգության գրություններ և թույլտվություն՝ թագավորական անտառից փայտ ձեռք բերելու համար։ Թագավորը բավարարում է այս խնդրանքները և, հավելյալ, Նեհեմիային ուղեկցելու համար նրան տրամադրում է ռազմական ուղեկցություն մինչև Երուսաղեմ։ Երբ Նեհեմիան հասնում է այնտեղ, նա գաղտնի զննում է քաղաքի պարիսպը, նախքան տեղական առաջնորդներին ոգեշնչելը՝ միանալու վերակառուցման աշխատանքներին։ Սակայն, երբ Սամարիայի Սանբալատը, ամմանացի Տովիան և արաբ Գեշեմը տեղեկանում են այդ մասին, նրանք ծաղրում են իսրայելացիներին և մեղադրում նրանց թագավորի դեմ ապստամբելու մեջ։
# Երուսաղեմի ընտանիքներն ու առաջնորդները յուրաքանչյուրը ստանձնում են մի դարպաս կամ պարիսպի մի հատված և սկսում վերակառուցման աշխատանքները։
# Հակառակորդ ցեղերի առաջնորդները՝ հորոնացի Սանբալատը, ամմանացի Տովիան, արաբ Գեշեմը և Աշդոդի մարդիկ, միասին դավադրում են հարձակվել Երուսաղեմի վրա, ինչի հետևանքով պարիսպը վերակառուցող եբրայեցիները ստիպված են լինում աշխատել զենքը ձեռքում։
# Տեսնելով, որ եբրայեցի ազնվականները ճնշում են աղքատներին, Նեհեմիան հրամայում է չեղարկել բոլոր պարտքերը և գրավադրումները․ նախորդ կառավարիչները եղել են կոռումպացված և բռնապետական, սակայն նա եղել է արդար և ազնիվ։
# Սանբալատը Նեհեմիային մեղադրում է Արտաշեսի դեմ ապստամբություն կազմակերպելու մեջ, և Նեհեմիային նույնիսկ հակադրվում են եբրայեցի ազնվականներ ու մարգարեներ, սակայն պարիսպը ավարտին է հասցվում։
# Նեհեմիան նշանակում է պաշտոնյաներ և պահակներ՝ պարսպի ու դարպասների վրա, նախատեսում է գրանցել եբրայեցիներին և հայտնաբերում է ավելի վաղ վերադարձածների մարդահամարի տվյալները։
# Նեհեմիան հավաքում է ժողովրդին և Եզրասին պատվիրում է նրանց համար կարդալ Մովսեսի օրենքների գիրքը։ Նեհեմիան, Եզրասն և լևիտները՝ համաձայն Օրենքի, հաստատում են Տաղավարաց տոնը` Սուքոթը։
# Եբրայեցիները հավաքվում են ապաշխարության ու աղոթքի, հիշեցնելով իրենց անցյալի մեղքերը, Աստծո օգնությունը և Նրա հողատու խոստումը։
# Հովիվներն, Լևիները և Իսրայելի ժողովուրդը մտնում են պարգևագրության մեջ՝ համաձայնելով առանձնանալ շրջակա ժողովուրդներից և պահել Օրենքը։
# Երուսաղեմն նորից բնակեցվում է Հուդայի և Բենիամինի քաղաքներում և գյուղերում բնակվող հրեաների կողմից։
# Ներկայացվում է հովիվների և լևիների ցուցակ, ովքեր վերադարձել են Կիրոս արքայի օրերին (բաբելոնցիներից առաջին վերադարձողները)։ Նեհեմիան՝ Եզրասի աջակցությամբ, հսկում է պարիսպների և վերակառուցված քաղաքի օծումը։
# Տարրեկ Նեհեմիան վերադառնում է Սուսա; այնուհետև նա նորից գալիս է Երուսաղեմ և տեսնում, որ իր բացակայության ընթացքում մարդիկ շեղվել են։ Նա ձեռնարկում է միջոցներ՝ իր նախորդ բարեփոխումները ամրապնդելու համար և աղաչում է Աստծո բարեհաճությունը։

## Պատմական նախապատմություն
Գրքի գործողությունները տեղի են ունենում մ.թ.ա. 5-րդ դարում: Հուդան Աքեմենյան կայսրության կազմում գտնվող ավելի մեծ սատրապության (մեծ վարչական միավոր) մի քանի նահանգներից մեկն է: Կայսրության մայրաքաղաքը Սուսան է: Նեհեմիան Պարսկաստանի Արտաքսերքսես I թագավորի գավաթակիրն է, ինչը կարևոր պաշտոն է:

Իր իսկ խնդրանքով Նեհեմիան ուղարկվում է Երուսաղեմ՝ որպես Յեհուդի նահանգապետ, որը Հուդայի պաշտոնական պարսկական անվանումն էր։ Երուսաղեմն 586 թ. մ.թ.ա. Բաբելոնացիների կողմից գրավվել և ավերվել էր, և Նեհեմիան այն գտնում է դեռ ավերակ վիճակում։ Նրա առաջադրանքը քաղաքը պարիսպներով վերակառուցելն ու բնակչությամբ կրկին լցնելն էր։ Նա բախվում է երեք հզոր հարևանների՝ սամարացիների, ամմանացիների և արաբների, ինչպես նաև Աշդոդ քաղաքի ընդդիմությանը, սակայն կարողանում է վերակառուցել պարիսպները։ Այնուհետև նա մաքրում է եբրայեցի համայնքը՝ պարտադրելով մեկուսանալ հարևաններից և կիրառում է Մովսեսի օրենքները։

## Գրավոր նյութերի պատմական ուսումնասիրություն
մինի|Նեհեմիայի Սեպտուագինտի() տարբերակը
[մինի|Նեհեմիայի [Յոթանասնից թարգմանություն|Սեպտուագինտի տարբերակը]]
Միակ եբրայերեն գիրքը՝ «Եզրաս–Նեհեմիա» վերնագրով «Եզրաս», մ.թ.ա. 2-րդ դարի կեսերին թարգմանվել է հունարեն։ Մի փոքր անց ստեղծվել է նաև երկրորդ, և զգալիորեն տարբերվող հունարեն թարգմանություն՝ «Ա Եզրաս» ձևով, որտեղ Նեհեմիայի գործերը լիովին բացակայում են․ այդ հատվածները կամ դուրս են թողնվել, կամ վերագրվել են Եզրասին։ Սկզբնական շրջանում վաղ քրիստոնյաները, ինչպես նաև մ.թ. 1-ին դարի հրեա գրող Հովսեփոս Փլավիոս, այս ավելի ուշ թարգմանությունն էին համարում իրենց Աստվածաշնչի «Եզրասի գիրք»։ 3-րդ դարից սկսած՝ քրիստոնեական Հին Կտակարանը հունարենում «Ա Եզրաս»-ի տեքստին ավելացրեց «Եզրաս–Նեհեմիայի» հին թարգմանությունը՝ երկու գրքերը համապատասխանաբար կոչելով «Եզրաս Ա» և «Եզրաս Բ»։ Այս գործածությունը հիշատակում է նաև 3-րդ դարի քրիստոնյա գիտնական Որոգինես, որը նշում էր, որ եբրայերեն «Եզրասի գիրքը» կարելի է համարել «կրկնակի» գիրք։ 5-րդ դարի սկզբին գրող Հիերոնիմոսը նշում է, որ այդ կրկնությունը արդեն ընդունվել էր հունական և լատինական քրիստոնյաների կողմից։ Հիերոնիմոսն ինքը մերժեց կրկնությունը՝ Աստվածաշունչը եբրայերենից լատիներեն թարգմանած իր «Վուլգատայում»․ այդ պատճառով բոլոր վաղ վուլգատյան ձեռագրերում «Եզրաս–Նեհեմիան» ներկայացված է որպես մեկ գիրք, ինչպես նաև 8-րդ դարի Բեդա Պատվելիի մեկնաբանություններում և 9-րդ դարի Ալքուին ու Օրլեանի Թեոդուլֆի Աստվածաշնչերում։ Սակայն 9-րդ դարից սկսած՝ ժամանակ առ ժամանակ հանդիպում են լատիներեն Աստվածաշնչեր, որտեղ «Եզրաս–Նեհեմիայի» Եզրասի և Նեհեմիայի բաժինները ներկայացված են որպես երկու առանձին գրքեր՝ համապատասխանաբար կոչվելով «Առաջին Եզրաս» և «Երկրորդ Եզրաս»։ Սա դարձավ ստանդարտ 13-րդ դարի Փարիզյան Աստվածաշնչերում։ Միայն 1516-1517 թվականներին, Դանիել Բոմբերգի առաջին տպագիր ռաբբինական Աստվածաշնչում, բաժանումը ընդհանուր առմամբ ներմուծվեց եբրայերեն Աստվածաշնչերում։։

Միջնադարյան ուշ քրիստոնեական մեկնաբանություններում այս գիրքը կոչվում է «Եզրասի երկրորդ գիրք», և երբեք՝ «Նեհեմիայի գիրք»։ Նույնպես՝ այս գրքից մեջբերումները միշտ սկսվում են «Եզրասն ասում է...», երբեք՝ «Նեհեմիան ասում է...»։

## Կազմավորման ժամանակ և բնույթ
Առաջին քրիստոնեական և եբրայերեն շրջանում միավորված «Եզրաս–Նեհեմիա» գիրքը հայտնի էր որպես «Եզրաս» և, ամենայն հավանականությամբ, վերագրվում էր հենց Եզրասին։ Սակայն ռաբբինական ավանդույթի համաձայն՝ իրական հեղինակը Նեհեմիան է, բայց նրան արգելվել էր հայտնել իր հեղինակությունը՝ ուրիշներին նսեմացնելու իր վատ սովորության պատճառով։

«Նեհեմիայի գրքի», 1–7 և 11–13 գլուխները, հնարավոր է՝ շրջանառվել են որպես ինքնուրույն ստեղծագործություն՝ միաձուլվելուց առաջ Եզրասի նյութերի հետ՝ կազմավորելով «Եզրաս–Նեհեմիա» գիրքը։

«Գրքի» կազմավորման որոշումը կախված է Նեհեմիայի առաքելության ժամկետներից։ Ընդհանրապես ընդունված է, որ «Արտաքսերքեսը» նշանակում է Արտաքսերքես Ա-ին (կան այն անունով երկու ավելի ուշ թագավորներ), և հետևաբար Նեհեմիայի Երուսաղեմում առաջին ժամկետը եղել է մ.թ.ա. 445–433 թվականներին. Հաշվի առնելով նրա վերադարձը Սուսա և Երուսաղեմ երկրորդ ճանապարհորդությունը՝ Հուշարձանի հնարավորինս վաղագույն ամսաթիվը համարվում է մ.թ.ա. 5-րդ դարի վերջը։ «Նեhեմիայի հուշարձանը» ընդհատվում է 8–10 գլխով, որոնք վերաբերում են Եզրասին։ Այս գլուխները երբեմն ճանաչվել են որպես այլ, առանձին ստեղծագործություն՝ «Եզրասի հուշարձան» (ԵՀ), սակայն մյուս գիտնականները կարծում են, որ ԵՀ-ն գոյացած չէ և շատ փոփոխված է ավելի ուշ խմբագրողների կողմից։ «Նեհեմիայի» և «Եզրասի» նյութերը միավորվում են բազմաթիվ ցուցակների, մարդահամարների և այլ նյութերի հետ։

Միավորված «Եզրաս–Նեհեմիա» գրքի առաջին հրատարակությունը կարող է թվագրվել մ.թ.ա. 4-րդ դարի սկզբին՝ և շարունակվել է խմբագրվել հաջորդ դարերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին Հղումներ
* Blenkinsopp, Joseph, "Ezra-Nehemiah: A Commentary" (Eerdmans, 1988)
* Coggins, R.J., "The Books of Ezra and Nehemiah" (Cambridge University Press, 1976)
* Ecker, Ronald L., "Ezra and Nehemiah" (Ecker's Biblical Web Pages, 2007)
* Fensham, F. Charles, "The books of Ezra and Nehemiah" (Eerdmans, 1982)
* Grabbe, L.L., "Ezra-Nehemiah" (Routledge, 1998)
* Throntveit, Mark A., "Ezra-Nehemiah" (John Knox Press, 1992)
* Clements, R.E. (ed), "The World of Ancient Israel" (Cambridge University Press, 1989)
* Blenkinsopp, Joseph, "Judaism, the first phase" (Eerdmans, 2009)
* Fitzpatrick-McKinley, Anne, "Empire, Power and Indigenous Elites: A Case Study of the Nehemiah Memoir" (BRILL, 2015)
* Grabbe, L.L., "A history of the Jews and Judaism in the Second Temple Period, Volume 1" (T&T Clark, 2004)
* Graham, M.P, and McKenzie, Steven L., "The Hebrew Bible today: an introduction to critical issues" (Westminster John Knox Press, 1998)
* Pakkala, Juha, "Ezra the scribe: the development of Ezra 7–10 and Nehemiah 8" (Walter de Gryter, 2004)
* Bible Gateway (opens at NIV version)
* Chabad.org Library
* Various versions 

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Հին Կտակարան
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4-րդ դար