Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Վոլգոգրադ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի**, Հայ առաքելական թեմի եկեղեցի Ռուսաստանի Վոլգոգրադ քաղաքում, որը կառուցվել է 1908 թվականին։ Անվանվել է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի պատվին։ Այժմ այն ​​տարածքում, որտեղ գտնվում էր տաճարը, կառուցված է «Դինամո» մարզադաշտը։

## Պատմություն

Ցարիցինում առաջին հայկական եկեղեցու ստեղծման պատմությունը սկսվել է 19-րդ դարի 60-ական թվականներին Դոնի Նախիջեւանից մի քանի հայ ընտանիքների Ցարիցին վերաբնակեցմամբ։ Դրանք զարկ են տվել Ցարիցինի Հայ Առաքելական եկեղեցու զարգացմանը։ Եկեղեցու հիմնադիրներից էր Ցարիցինում հայտնի արդյունաբերողներ Սերեբրյակովների ընտանիքը։

1899 թվականի ապրիլի 27-ին Ցարիցինի Գրիգորյան դավանանքի հայկական ընկերությունը դիմեց Հայ Առաքելական Եկեղեցու Աստրախանի թեմի Հոգևոր վարչությանը՝ աղոթատուն կառուցելու և ծխական դպրոց բացելու թույլտվության խնդրանքով։ Հասարակության ներկայացուցիչները միաժամանակ միջնորդություն են ներկայացրել Ցարիցինի քաղաքային Դումային՝ 157-րդ քառորդում, Ցարիցին երկաթուղու հետևում գտնվող քաղաքի առաջին մասում եկեղեցի կառուցելու համար։ 1899 թվականի նոյեմբերի 23-25-ին Ցարիցինի քաղաքային դումայի որոշմամբ ընկերությունը ստացել է համապատասխան թույլտվություն։

Եկեղեցու կառուցման նախագիծը տեւել է մոտ 2,5 տարի։ Այս ամբողջ ընթացքում նախագծողները հարցումներ և խորհրդակցություններ են անցկացրել Աստրախանի հայ-Գրիգորյան թեմական կոնսիստորիայի, ինչպես նաև պետական ​​մարմինների հետ։ 1902 թվականին Ներքին գործերի նախարարությունը հրաման արձակեց նախագծի վերջնական տարբերակը հաստատելու մասին։ Մեկ տարի անց շինարարության թույլտվություն ստացվեց Սինոդից։ Իսկ 1904 թվականի ապրիլի 18-ին Հայ Առաքելական Եկեղեցու Աստրախանի թեմի արքեպիսկոպոս Արիստակես Սեդրակյանի (Մելիք-Առաքելյան) ձեռամբ օծվել է Հայ եկեղեցու հիմքը։

Տաճարի կառուցման համար ավանդաբար որպես նյութ ընտրվել է Հայաստանից բերված տուֆը։ Շինարարությունը տևեց ևս երեք տարի և ավարտվեց 1907 թվականի հոկտեմբերին։ Կառույցը մոնումենտալ գմբեթավոր տաճար էր՝ պատրաստված ռոմանական ոճով, որը քաղաքի Զապոլոտնովսկայա հատվածի գերիշխող հատկանիշն էր։ Տաճարի կենտրոնական մասը քառանկյուն էր, որի վերևում բարձրանում էր հզոր ութանիստ, որի վրա երեսապատված գմբեթ էր, իսկ ութանիստի եզրերին կային մեծ կամարակապ պատուհաններ։ Շուտով մոտակայքում տաճարի կառուցումից հետո հիմքը դրվեց ծխական դպրոցի համար, որը գտնվում էր Վոլժսկայա փողոցում (այժմ՝ Բալոնինի փողոց), դա տեղի ունեցավ 1908 թվականի նոյեմբերին։ Տարբեր ժամանակներում տաճարի քահանաներ են ծառայել Թադևոս Աղամալյանը, Մկրտիչ Գասպարյանցը և Մարտիրոս Յուզբաշյանը։
Խորհրդային իշխանության գալու պատճառով Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին փակվել է 1918 թվականին՝ ծառայելով ընդամենը 11 տարի։ Եվ 1921-1922 թվականների Վոլգայի շրջանում սովի ֆոնին բոլոր կրոնական հաստատությունների եկեղեցական արժեքները սկսեցին բռնագրավվել Համառուսաստանյան կենտրոնական գործադիր կոմիտեի 1921 թվականի դեկտեմբերի 21-ի «Եկեղեցիներում գտնվող արժեքավոր իրերի մասին» որոշման համաձայն», իսկ 1922 թվականի հունվարի 2-ին ընդունվեց «Եկեղեցական ունեցվածքի լուծարման մասին» հրամանագիրը։ Սակայն Սովյալների օգնության հանձնաժողովի () վերաբերյալ որոշումները արժանացան հոգևորականության, մարդասիրության և եկեղեցու ծխականների անհամաձայնությանը։ Նրանք բարձրացրել են տաճարի այն եկեղեցական արժեքների փոխանցման անհնարինության հարցը, որոնք կանոնական արժեք ունեն։ Սա հնարավորություն տվեց գոնե մասամբ սահմանափակել իշխանությունների կողմից եկեղեցական արժեքների փաստացի կողոպուտը։ Կառավարությունն արձագանքեց *Պոմգոլի* Կենտրոնական կոմիտեի հատուկ հանձնարարականներով, որոնք կարգավորում էին եկեղեցական արժեքների որոշ տեսակների առգրավումը։ Բացառության կարգով պետք է հանվեին նյութական արժեք ունեցող իրերը, այսինքն՝ թանկարժեք մետաղներից և քարերից, թույլատրվում էր թողնել ծեսերի համար անհրաժեշտ մեկական իրեր։ Վերջիններս ներառում էին զգեստներ, շրջանակներ, մոմակալներ, բուրվառներ, խաչեր, ափսեներ, թասեր և որոշ այլ եկեղեցական պարագաներ։ Ֆորմալ առումով չէր կարելի առգրավել ոչ մի նյութական արժեք չունեցող իրեր, ինչպիսիք են նկարներն ու սրբապատկերները։

Հայկական եկեղեցին բազմիցս ենթարկվել է մանրակրկիտ ստուգման նույնիսկ իր գործունեության ընթացքում, և իշխանությունները փաստացի թալանել են նրա արժեքավոր իրերը։ Իսկ 1929 թվականին Նախագահության հրամանագրի ապրիլի 12-ով թվագրված որոշումով Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին փակվեց և քանդվեց 1932-1933 թվականներին, ինչպես նաև այլ եկեղեցիներ, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Նևսկու տաճարը, Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին և Վերափոխման եկեղեցին։ Հայկական տաճարի տեղում կառուցվել է «Դինամո» մարզադաշտը։

Շենքի հիմքը դեռ պահպանվել է, և, Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարության փաստաթղթերի համաձայն, այն զբոսաշրջային նշանակության վայր է: Սակայն օբյեկտին պատմամշակութային հուշարձանի կարգավիճակ չի տրվել։

## Գրականություն
*  

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Статья в Энциклопедии фонда «Хайазг»
* Статья о царицынской Церкви Святого Григория Просветителя
* Статья на сайте БезФормата.ru
* Дайджест 'Централизованной системы городских библиотек г. Волгограда ''Экскурс в историю армянской культуры города-героя Волгограда'' 

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վոլգոգրադի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 2