Դայնա Սկադմանե

**Դայնա Սկադմանե** (), ), լատվիացի նկարչուհի: Ողբերգականորեն մահացել է հոր` Յանիս Սկադմանիսի հետ միասին, Զոլիտուդեի «Maxima» սուպերմարկետին կից փլուզման ժամանակ:

## Կենսագրություն
Դայնա Սկադմանեն ծնվել է 1990 թվականի մարտի 19-ին Ռիգա քաղաքում, Զինտա և Յանիս Սկադմանիսների ընտանիքում: Նրանից բացի, ընտանիքում կա ևս չորս երեխա` Անդա (երկվորյակ քույր), Ռուտա, Մայա և եղբայր` Մարցիս-Լիորս: Դայնայի տատիկը` Միրդզա Սկադմանեն պրոֆեսիոնալ ջուլհակուհի է եղել, Ինտա Բուրկա տատիկը` պրոֆեսիոնալ նկարչուհի` կաշվի գեղարվեստական մշակման համար, իսկ պապիկը` Կոնրադս Բուրկան` նկարիչ, ոսկերիչ, գեղարվեստական զարդերի պատրաստման վարպետ:    

Դայնա Սկադմանեն եղել է Սկանդինավյան գիմնազիայի, Յանիս Ռոզենթալի անվան գեղարվեստի փոքր դպրոցի և Ռիգայի արհեստավորական միջնակարգ դպրոցի  աշակերտուհի: 2012 թվականից Սկադմանեն սկսել է սովորել Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիայի միջավայրային արվեստի երկրորդ կուրսում, իսկ հավելյալ կրթությունը ստացել է Լոնդոնի կրթության միջազգային ասոցիացիայում (International Education Society of London), որի հավաստագիրը ստացել է 2011 թվականին: Դայնայի աշխատանքներն եղել են աշխարհի տարբեր մասերում, երբ նա Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիայի ուսանողուհի էր:

2013 թվականի նոյեմբերի 21-ին Դայնան հոր` Յանիս Սկադմանիսի հետ միասին, Զոլիտուդեի «Maxima» սուպերմարկետին կից փլուզման ժամանակ մահացել է: Երկուսն էլ թաղված են Ռիգայի Անտառային գերեզմանատանը:

## Գեղարվեստական գործունեություն
[мини|справа|«Skyline Christmas», գծանկար ([2003 թվական)]]
Երկվորյակ քրոջ հետ միասին Դայնա Սկադմանեն 5 տարեկան հասակում սկսել է զբաղվել արվեստով, իր աշխատանքները մասնակցել են տարբեր միջազգային գեղարվեստական մրցույթների: Երկվորյակ քույրերի ամենանշանակալի համատեղ ծրագրերից մեկը եղել է 14 տարեկան հասակում նրանց առաջին անհատական ցուցահանդեսը` «Երկվորյակների դեբյուտ», որը կայացել է Ռիգայի միջազգային օդանավակայանում: Նա նաև մի քանի անհատական ցուցահանդեսների հեղինակ է: 2003 թվականին Դայնա Սկադմանեի *«Skyline Christmas»* գեղարվեստական աշխատանքը հայտնվել է Միացյալ Թագավորությունում` Քամիլա Պարկերի մասնավոր հավաքածուում:

Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիայում վերջին ամառային ուսումնական պրակտիկան (21.05.2013-21.06.2013 թվական) Դայնայի համար դարձել է «Դեգրադացված միջավայրի ռոմանտիկան» աշխատանքը` Յաունպիեբալգայում նախագծի շրջանակներում, համակուրսեցիների հետ միասին մշակել է «Շնչառությունը տարածության մեջ» ծրագիրը և մի քանի ինստալյացիաներ Յաունպիեբալգայում գտնվող Ռանկայի կաթնամթերքի ձեռնարկության համար: Բացի ուսումնական պրակտիկայից Դայնա Սկադմանեն ակտիվորեն մասնակցել է նաև Լատվիայի ազգային թատրոնի «Փարիզի Աստվածամոր մայր տաճար» ներկայացման դեկորացիաների ձևավորման և պրեմիերայի նախապատրաստմանը, ինչպես նաև` պրակտիկայով է զբաղվել Լատվիայի ազգային օպերայի դեկորացիայի արվեստանոցում:

### Ձոն Լատվիայում Հոլոքոստ վկայություններին
Երկվորյակ քրոջ հետ միասին Դայնա Սկադմանեն 13 տարեկանում սկսել է ստեղծել Լատվիայի հասարակությանը նվիրված եզակի գեղարվեստական ձոն` Սկանդինավյան գիմնազիայի ուսուցչուհի` Թամարա Զիտցերայի (1947—2014 թվականներ) շնորհիվ, որը ուսումնասիրել է Ռիգայի գետտոն և դրա աղետի պատմությունը ու իր գիտելիքները փոխանցել աշակերտներին: Գեղարվեստական աշխատանքների մեծ մասը եզակի են, քանի որ դրանք ստեղծվել են 60-80 տարվա վաղեմության թղթի վրա, դրանով իսկ թույլ տալով մոտենալ Հոլոքոստին և Լատվիայում Հոլոքոստի ժամանակաշրջանին: 2005 թվական երկվորյակ քույրերի գեղարվեստական աշխատանքները ներկայացվել են «Ռիգայի գետտո» ցուցահանդեսի ժամանակ: Դայնայի ստեղծագործական կարիերայի ամենավառ իրադարձություններից մեկը վավերագրական կինոյի հայտնի ռուս ռեժիսոր Վլադիմիր Մոլչանովի հետ համագործակցությունն էր, որը նկարահանել է Դայնայի և նրա երկվորյակ քրոջ աշխատանքները իր միջազգային վավերագրական ֆիլմում` «Ռիգայի գետտոյի մեղեդիները» (անգլերեն անվանումը` Melodies of the Riga ghetto): 2005 թվականին Ռիգայի Միխայիլ Չեխովի անվան ռուսական թատրոնում կայացել է Ժանիս Լիպկեի հիշատակին նվիրված գեղարվեստական ցուցահանդեսը: 2005 թվականին գեղարվեստական աշխատանքները` Ձոն Լատվիայում Հոլոքոստ վկայություններին, ներկայացվել են նաև Ռիգայի դումայի «Ռիգայի գետտո» կրթական պատմական ցուցահանդեսին: Դայնայի մի քանի աշխատանքներն ու դրանց պատճեններն եղել են համաշխարհային տարբեր  գեղարվեստական, մշակութային և հուշային կենտրոններում` Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, Իսրայելում, Չեխիայում, Ռուսաստանում և Գերմանիայում: Դայնայի գեղարվեստական երկու աշխատանքները գտնվում են Ռուսաստանի վավերագրական կինոյի ռուս ռեժիսոր Վլադիմիր Մոլչանովի մասնավոր հավաքածուում: Երկվորյակ քույրերի երկու` 2006 թվականի «Բնանկարչական տեսարան» (*«Landscape scene»*) և 2003 թվականի «Ռումբուլա» (*«Rumbula»*) գեղարվեստական աշխատանքները գտնվում են համաշխարհային ճանաչում ունեցող Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, Հոլոքոստը վերապրած ազգությամբ հրեա, ամերիկացի գրող` Էլի Վիզելի (*Elie Wiesel*) արխիվում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներյի Բոստոնի համալսարանին կից Հովարդ Գոթլիբի անվան արխիվների ուսումնառությունների կենտրոնում *(The Elie Wiesel Archive, Howard Gotlieb Archival Research Centre, Boston University, US*), որտեղ պահպանվում են նաև այնպիսի աշխարհահռչակ մարդկանց վկայություններ, ինչպիսիք են` Բեթ Դեյվիսը, Ջին Քելլին, Մարտին Լյութեր Քինգը (*Bette Davis, Gene Kelly, Martin Luther King*), Ալբերտ Այնշտայնի ձեռագիր ծրագրերը (*Einstein Papers projects*) և այլն:


Պատկեր:Daina Skadmane 3.png|«Վերջին հայացք», ջրաներկ, որը նկարվել է 1941 թվականին թղթի վրա (2003 թվական)
Պատկեր:Daina Skadmane - Riga ghetto.png|«Հրեա տղա», որը նկարվել է 1941 թվականին թղթի վրա (2003 թվական)
Պատկեր:Daina Skadmane - Frida 1941.png|«Ֆրիդան», գծանկար (2004 թվական)
Պատկեր:Daina Skadmane - art1.png|«Զանգվածային սպանություն Ռումբուլում», գծանկար (2003 թվական)
Պատկեր:Daina Skadmane - art 8.jpg|«Գետտոյի ճանապարհին», գծանկար (2004 թվական)


### Գեղարվեստական աշխատանքներ «Ես ողջ եմ մնացել Ռումբուլում» գրքի համար
2015 թվական Դայնա Սկադմանեի և նրա երկվորյակ քրոջ` Անդայի Ձոն Լատվիայում Հոլոքոստ վկայություններին գեղարվեստական աշխատանքները ներառվել են Ֆրիդա Միխելսոնի (*Frida Michelson*) «Ես ողջ եմ մնացել Ռումբուլում» վկայությունների կենսագրական գրքում: Գրքում հայտնվել են գեղարվեստական չորս աշխատանքներ` Դայնա Սկադմանեի ճանաչմանն արժանի գեղարվեստական աշխատանքը` «Վերջին հայացք», ջրաներկ, որը նկարվել է 1941 թվականին թղթի վրա (2003 թվական), «Ֆրիդան», գծանկար (2004 թվական), «Ռումբուլա», ջրաներկ, որը նկարվել է 1941 թվականին թղթի վրա (2004 թվական) և Անդա Սկադմանեի գեղարվեստական աշխատանքը` «Անվերջանալիություն» ջրաներկ, որը նկարվել է 1941 թվականին թղթի վրա (2004 թվական):

## Քամիների տոնածառ
2013 թվականի դեկտեմբերի 6-ին «Սուրբ Ծննդյան եղևնիների ճանապարհը» փառատոնի շրջանակներում Քրոնվալդի այգում գտնվող կոնգրեսների տան մոտ ցուցադրվել է Դայնա Սկադմանեի «Քամիների տոնածառը» («Տոնածառ քամու մեջ») աշխատանքը):

Սկզբնապես ենթադրվում էր Դայնայի աշխատանքը տեղադրել Արևելյան տնտեսական ֆորումի մշակույթի պալատից ոչ հեռու, սակայն, տեղի ունեցած ողբերգության կապակցությամբ, որոշվել է այն դնել Քրոնվալդի այգում` նկարչուհու բարձրագույն դպրոցից ոչ հեռու, որպեսզի նրա ստեղծած գեղարվեստական ինստալյացիան ծառայի որպես Դայնայի և Զոլիտուդեի ողբերգության այլ զոհերի հիշատակի վայր: Միջավայրի օբյեկտը ստեղծվել է Դայնայի էսքիզներով: Եղևնին ստեղծել է հեղինակի ընտրած ընկերությունը` *Reverb Scenery Production*: «Քամիների տոնածառ»-ը զննման տարբեր կետերից տարբեր տեսք ունի, շրջելով նրա շուրջը, կարելի է որսալ այն պահը, երբ կախված արծաթափայլ գնդիկները կազմում են եղևնու ուրվագիծը:

 

Լատվիայի նախագահ` Անդրիս Բերզինշը իր Սուրբ Ծննդյան շնորհավորական բացիկում ներառել է «Քամիների տոնածառ» աշխատանքի էսքիզը: Երկրի նախագահ Անդրիս Բերզինշի շնորհավորանքը Սուրբ Ծննդյան կապակցությամբ ուղարկվել է այլ երկրների ղեկավարներին: «Քամիների տոնածառ» Սուրբ Ծննդյան շնորհավորանքը զետեղվել է «Telegraph» թերթում` 2013 թվականի արտասահմանյան ղեկավարների Սուրբ Ծննդյան շնորհավորանքների տեսությունում:

2014 թվականին, արձագանքելով «Զոլիտուդե 21.11» ընկերության խնդրանքին, Լատվիայի փոստը (*Latvijas Pasts*) թողարկել է հատուկ ծրար, որը նվիրված է Զոլիտուդեի ողբերգությանը, դիզայնն օգտագործվել է ողբերգության մեջ մահացած Դայնա Սկադմանեի «Քամու տոնածառ» աշխատանքի դիզայնի մոտիվը։ Հատուկ ծրարի և կնիքի հեղինակը Անդա Սկադմանեն է, ծրարը թողարկվել է 800 օրինակ տպաքանակով: Ծրարը և կնիքը հրապարակվել են 2014 թվականի նոյեմբերի 20-ին Լատվիայի փոստի «Սակտա» կենտրոնում զոհվածների հարազատների և մտերիմների, ինչպես նաև` Լատվիայի նախագահ` Անդրիս Բերզինշի մասնակցությամբ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք