Անարխո-կոմունիզմ

**Անարխո-կոմունիզմ** (**անարխիստական կոմունիզմ**, նաև **[[ազատական]] կամ ազատ կոմունիզմ**) ( – lit. «առանց վերադասի»,  - «ընդհանուր»), անարխիզմի և կոմունիզմի ուղղություններից մեկը, որի նպատակն է հաստատել անարխիա (այսինքն՝ անզոր հասարակություն, հիերարխիայի և հարկադրանքի բացակայության իմաստով, մախնոյական անարխոկոմունիստների խոսքերով՝ «մակաբույծների շերտ»), որտեղ առավելագույն զարգացումը ստանում է մարդկանց և նրանց միությունների ինքնակառավարումը և նրանց միջև փոխօգնությունը։

Անարխոկոմունիզմի գաղափարի գլխավոր տեսաբանը, որը դրան տվել է ներդաշնակ, ամբողջական ձև, համարվում է Պյոտր Ալեքսեևիչ Կրոպոտկինը (1842-1921), որը սակայն առաջին անարխիստ-կոմունիստը չի եղել։

Անարխո-կոմունիզմի գաղափարները դարձել են նախկին Ռուսական կայսրության տարբեր շրջանների մի քանի գյուղացիական բանակների գաղափարական հիմքը, մասնավորապես՝ Ուկրաինայի հեղափոխական ապստամբական բանակը Նեստոր Մախնոյի ղեկավարությամբ՝ Ուկրաինայի հարավում 1917-1921 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։

## Անարխո-կոմունիզմի էությունը
Անարխո-կոմունիզմը անարխիստական մտքի սոցիալ-տնտեսական շարժում է, որը կոչ է անում ստեղծել մի հասարակություն, որը գոյություն ունի համընդհանուր ինքնակառավարման հիման վրա՝ կառուցված ներքևից վեր, որտեղ չի եղել մասնավոր սեփականություն, որի փոխարեն Առաջարկվում է աշխատանքի բոլոր ապրանքների ազատ օգտագործումը հասարակության բոլոր անդամների կողմից։ Միևնույն ժամանակ, ապրանքային արտադրությունը պետք է փոխարինվի «բոլորի համար գոհունակությամբ», Պյոտր Կրոպոտկինի խոսքերով.

Մախնոյի պարտիզանական բանակի շտաբի պետ Վիկտոր Բելաշի հուշերից։

1905 թվականին Գուլյայպոլեում հեղափոխական իրավիճակ է ստեղծվել։ Տրամադրությունը հեղափոխական էր ու ռազմատենչ։ Մեզ շատ դուր եկավ անարխիստ-կոմունիստների ծրագիրը, որովհետև նրանք ակտիվորեն հարձակվել են կապիտալիստական համակարգի վրա՝ շրջանցելով նվազագույն ծրագիրը և բուրժուական հեղափոխությունը և խոստացան մոտ ապագայում ազատություն, հավասարություն, իշխանության բացակայություն (այսինքն՝ շերտի բացակայություն։ մակաբույծներ), և ինքնակառավարում։ Եվ որպես ծրագրի երաշխիք նրանք կոչ էին անում ահաբեկչության ենթարկել ցարական պետական ապարատի պաշտոնյաներին և շահագործողներին, բռնի սոցիալական հեղափոխության, որի ամենաբարձր մակարդակը կլիներ անարխիստական կոմունիզմը։


## Անարխո-կոմունիզմի հիմքերը
* **[[Ապակենտրոնացում]]ը** կենտրոնացված պետության և կառավարման փոխարինումն է ինքնակառավարվող տարածքային կոմունաների (համայնքների) և արդյունաբերական միավորումների ազատ դաշնությամբ։
* **[[Անհատի ազատություն|Ազատություն]]** - նկատի ունենք, առաջին հերթին, ազատություն անհատի լիարժեք և համակողմանի զարգացման համար՝ առանց արտաքին սահմանափակումների՝ ի դեմս պետական կառավարման, ինչպես նաև ֆինանսական։ Ըստ այդմ՝ խոսքը քաղաքական և տնտեսական ճնշումներից ազատության մասին է, երբ կառավարիչները ստիպում են մարդուն գործել այս կամ այն կերպ՝ նկատի ունենալով պետական օրենքները, այդ թվում՝ քրեական և վարչական օրենսգրքերը, և ապրանք-փողային հարաբերությունները ստիպում են վաճառել իր աշխատանքը մասնավոր սեփականության սեփականատերերին և ֆոնդերի արտադրությանը։ Բոլոր մարդիկ պետք է ունենան հավասար հնարավորություններ ազատորեն և այլ մարդկանց հետ փոխադարձ համաձայնությամբ որոշելու իրենց կյանքի պայմանները։
* **[[Սոցիալական հավասարություն|Հավասարություն]]** նշանակում է հիերարխիայի բացակայություն, յուրաքանչյուրի համար անհատական կարիքներն ու պահանջները բավարարելու հավասար հնարավորություններ, ինչպես նաև բոլոր հանրային բարիքների հավասար հասանելիություն։
* **[[Փոխադարձ օգնություն|Փոխօգնություն]]** ՝ խոսքը գնում է մարդկանց բաժանող եսասիրությունը համերաշխությամբ փոխարինելու մասին, որը նախատեսված է սոցիալական ներդաշնակությունը վերականգնելու համար, երբ մարդիկ օգնում են միմյանց և հոգ տանում իրենց հարևանների մասին՝ հիմնվելով «եթե օգնես, նրանք քեզ կօգնեն» սկզբունքով։

## Անարխո-կոմունիստական մտքերի զարգացում
### Անարխո-կոմունիստական մտքերի ծագում
Անարխո-կոմունիստական գաղափարների պատմությունը գալիս է դարերով։ Օրինակ՝ Մաքս Նեթլաուն դրանք տեսել է երկրորդ դարում Եգիպտոսում՝ մատնանշելով մասնավորապես Կարպոկրատների գնոստիկական աղանդի հիմնադիր Կարպոկրատին, որը դավանում էր «կոմունիզմի ամենաազատ ձևը և ցանկացած գրավոր օրենքի ժխտում»։ Բայց սա դեռևս միայն պրո-անարխիստական գաղափարների մի մասն է կազմել, որոնք համահունչ փիլիսոփայական և քաղաքական միտք չեն հանդիսացել։ Սակայն կապիտալիզմի զարգացման հետ մեկտեղ ավելի ու ավելի պարզ են դառնում ազատական կոմունիստական գաղափարները։ Մասնավորապես դրանց կարելի է հետևել 17-րդ դարի կեսերի անգլիական բուրժուական հեղափոխության և 1789-1793 թվականների Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխության իրադարձություններում։ Ջերարդ Ուինսթենլին, որը Անգլիայի արմատական «Դիգեր» շարժման մաս էր կազմում, իր 1649 թվականի «Արդարության նոր օրենքը» գրքույկում գրել է՝

thumb|left|Սիլվիեն Մերաշալ

Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ Սիլվեն Մարեշալը իր «Հավասարների մանիֆեստում» (1796 թ.) պահանջում էր *«երկրի արտադրանքի հանրային օգտագործումը»* և անհամբեր սպասում էր *« [[Հարստություն|հարուստների]] և [[Աղքատություն|աղքատների]], մեծերի և փոքրերի,* *հրամայողների և [[ծառա]]ների, կառավարիչներ և կառավարվողների նողկալի բաժանման անհետացմանը»*։

Վաղ անարխոկոմունիստների եղել է Ժոզեֆ Դեժակը, առաջին մարդը, որն իրեն անվանել է «ազատական»։ Ի տարբերություն Պրուդոնի, նա պնդել է, որ.

Անարխո-կոլեկտիվիստները պաշտպանել են աշխատանքի դիմաց *վարձատրության* սկզբունքը, սակայն պաշտպանում էին նաև հեղափոխությունից հետո բաշխման կոմունիստական համակարգին անցման հնարավորությունը։ Բակունինի գործընկեր Ջեյմս Գիյոմը իր էսսեներից մեկում՝ «Հասարակության կազմակերպման գաղափարներ» (1876) գրել է.

### Առաջին ինտերնացիոնալ
thumb|190px|Կառլո Կաֆիերո

Որպես այսօրվա ընդհանուր հետևողական սոցիալ-քաղաքական, տնտեսական և փիլիսոփայական գաղափար՝ անարխոկոմունիզմը առաջին անգամ ձևակերպվել է Առաջին ինտերնացիոնալի իտալական բաժնում՝ Կառլո Կաֆիերոյի, Էրիկո Մալատեստայի, Անդրե Կոստայի և մի շարք այլ նախկին մացինիստ հանրապետականների կողմից։ Սկզբում նրանք խստորեն չէին տարբերում կոլեկտիվիստական և կոմունիստական անարխիզմը մինչև Միխայիլ Բակունինի մահը, ով իրեն կոլեկտիվիստ էր անվանում։ Սակայն Գիյոմը հետագայում գրել է, որ նրանք դեռ այն ժամանակվանից եղել են *կոմունիստ*, բայց իրենց *կոլեկտիվիստ* էին անվանում, որպեսզի չշփոթեն *էտատիստ կոմունիստների* հետ։

Անարխո-կոլեկտիվիստները ձգտել են կոլեկտիվացնել արտադրության միջոցները, միևնույն ժամանակ պահպանելով աշխատանքի դիմաց վճարման համակարգը, բայց անարխոկոմունիստներն ի հակադրություն դրան ձգտում էին ընդլայնել հանրային օգտագործման հայեցակարգը՝ ներառելով նաև աշխատանքի արտադրանքը։ Թեև երկուսն էլ դեմ էին կապիտալիզմին, անարխո-կոմունիստները հեռացել են Պրուդոնից և Բակունինից, որոնք պնդում էին, որ մարդիկ պետք է տիրապետեն և վերահսկեն իրենց աշխատանքի արտադրանքը և ստանան ինչ-որ վարձատրություն իրենց աշխատանքի համար՝ առաջարկելով մի համակարգ, որտեղ մարդիկ հնարավորություն կունենան անվճար մուտք դեպի ցանկացած ապրանք, կախված ձեր կարիքներից և անկախ նրանից, թե յուրաքանչյուրն ինչ աշխատանք է կատարում առանձին։

Կաֆիերոն «Անարխիա և կոմունիզմ» (1880) աշխատության մեջ գրել է, որ աշխատանքի արտադրանքի մասնավոր սեփականությունը կհանգեցնի տնտեսական անհավասարության և սոցիալական տարբերակման.

1876 թվականին Ֆլորենցիայի իտալական ֆեդերացիայի  կոնֆերանսում, որը տեղի է ունեցել Ֆլորենցիայի մերձակայքում գտնվող անտառում՝ ոստիկանական գործունեության պատճառով, ձևակերպվել են անարխոկոմունիզմի սկզբունքները, որոնք սկսվում են այսպես.

Վերոնշյալ զեկույցը կազմվել է Մալաթեստայի և Կաֆյերոյի հոդվածում, որը հրապարակվել է Յուրա Ֆեդերացիայի տեղեկագրում՝ նույն տարում, բայց ավելի ուշ

### Պյոտր Կրոպոտկին
thumb|200px|left|Պյոտր Կրոպոտկին

Պյոտր Կրոպոտկինը հաճախ հիշատակվում է որպես անարխոկոմունիզմի առաջատար տեսաբան, որն իր տնտեսական գաղափարներն ուրվագծել է իր «Հաց և ազատություն» և «Դաշտեր, գործարաններ և արհեստանոցներ» աշխատություններում։ Կրոպոտկինը նկատել է, որ համագործակցությունն ավելի շահավետ է, քան մրցակցությունը, բերելով բազմաթիվ փաստարկներ իր գաղափարների համար, ինչի արդյունքում նա գրել է հիմնարար ուսումնասիրություն՝ «Փոխօգնությունը որպես էվոլյուցիայի գործոն»։ Նա ընդդիմանում էր մասնավոր սեփականությանը, դրա վերացմանը՝ «ամբողջ սոցիալական հարստության օտարման» միջոցով անմիջապես աշխատավոր մարդկանց կողմից, հանուն կամավոր միավորումների հորիզոնական ցանցի տեսքով կազմակերպված տնտեսական համակարգի ստեղծմամբ, որտեղ ապրանքները պետք է բաշխվեն ըստ մարդկային իրական կարիքների և անկախ սոցիալական կարգավիճակից, հարստությունից կամ որևէ այլ բանից։ Նա նշել է, որ այս բոլոր «կարիքները» սոցիալական զարգացման լույսի ներքո ոչ մի կերպ չեն սահմանափակվում զուտ ֆիզիկական կարիքներով, սակայն.

Կրոպոտկինը ապագա անարխոկոմունիստական հասարակության մասին գրել է.

Անհատները և ամբողջ խմբերը պետք է օգտագործեն և կառավարեն իրենց անհրաժեշտ ռեսուրսները, քանի որ անարխիստական կոմունիզմի նպատակն է հնարավորություն տալ բոլորին բավարարել իրենց սեփական կարիքները ստեղծված  արտադրանքով, քանի դեռ դա չի բխում ուրիշների հաշվին։

Կրոպոտկինը պաշտպանել է սեփականության օտարման գաղափարը՝ ակնարկելով, որ բոլորը հավասար հասանելիություն պետք է ունենան ամեն ինչին, որպեսզի այլևս կարիք չլինի վաճառել իրենց աշխատուժը՝ իրենց կարիքները բավարարելու համար աշխատանքի արտադրանքին հասանելիություն ստանալու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Новомирский, Я.* Манифест анархистов-коммунистов. — 1905. — 33 с.
* 

Կատեգորիա:Անարխիզմ
Կատեգորիա:Անարխիստական տեսություն
Կատեգորիա:Աշխատանք
Կատեգորիա:Գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Ծայրահեղ ձախ քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կոմունիզմ
Կատեգորիա:Հակակապիտալիզմ
Կատեգորիա:Հակաֆաշիզմ
Կատեգորիա:Սոցիալիզմի տեսակներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական գաղափարախոսություններ