open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մինաս Ժերայս

**Մինաս Ժերայս** (Minas Gerais), նահանգ Բրազիլիայի հարավ-արևելքում։ Տարածությունը 582, 6 հզ կմ2 է, բնակչությունը՝ 15,5 միլիոն (2007)։ Վարչական կենտրոնը՝ Բելու Հորիզոնտի։ Տնտեսապես զարգացած և խիտ բնակեցված նահանգներից է։ Տնտեսության հիմքը լեռնահանքային արդյունաբերությունն է, սև և գունավոր մետալուրգիան։

Մինաս Ժերայսում է կենտրոնացած երկրի ոսկու և ալմաստի հանույթի 80—90%-ը, երկաթի հանքաքարի, բոքսիտների և գրաֆիտի հանույթի մոտ 100%-ը։ Արտադրվում է պողպատի մոտ 40% -ը, մետաղական ցինկի 50% -ը, ալյումինի ավելի քան 60%-ը, երկաթի հալվածքի 75% -ը, նիկելի 100%-ը։ Զարգացած է մետաղամշակման և մեքենաշինական, նավթաքիմիական, ցեմենտի, տեքստիլ ու սննդի արդյունաբերությունը։ Մշակում են սուրճ, շաքարեղեգ, ծխախոտ, ցիտրուսային, հատիկային և այլ կուլտուրաներ։ Զբաղվում են նաև անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1889 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի նահանգներ
Միրա (աստղ)

մինի|Լուսանկարված 1997 թվականին

**Միրա** 0 Կետի (Զարմանալի), հայտնի առաշին փոփոխական աստղը։ Միրայի պայծառությունը փոխվում է 2-ից մինչև 10 աստղային մեծության սահմաններում՝ միջին հաշվով 330 օր պարբերությամբ։ Տրամագիծը մոտ 500 միլիոն կմ է, հեռավորությունը Արեգակից՝ 77 պս։

Կատեգորիա:Աստղեր
Կատեգորիա:Կետ (համաստեղություն)
Միջնարժեք

**Միջնարժեք**, հավանականությունների տեսության մեջ, պատահական մեծության արժեքների բաշխման բնութագրիչներից մեկը, եթե X պատահական մեծության բաշխման F(x) ֆունկցիան անընդհատ է, ապա նրա *<math>m</math>* միջնարժեքը սահմանվում է որպես *<math>F(x)=1/2</math>* հավասարման արմատ *<math>(F(m)=1/2)</math>* պատահական մեծությունն ընդունում է ինչպես *<math>m</math>*-ից մեծ, այնպես էլ *<math>m</math>*-ից փոքր արժեքներ՝ 1/2 հավանականությամբ։ Մաթեմատիկական վիճակագրությունում X_{1}, X_{2}, ․․․, Xn_{n} արժեքներից կազմված վարիացիոն շարքի միջնարժեք անվանում են X_{k} թիվը, եթե n=2k+1 կամ \frac{X_{k}+X_{k+1}}{2}, եթե n=2k։

Կատեգորիա:Հավանականությունների տեսություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական վիճակագրություն
Կատեգորիա:Միջին մեծություններ
Խաչիկ Միրիմանյան

**Խաչիկ Պողոսի Միրիմանյան** (), հայազգի խորհրդային հողագետ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1940), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1959)։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Կ․ Ա․ Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան։ 1930 թվականից դասավանդել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսագիտական ինստիտուտում, 1940-1943 թվականներին և 1954-1956 թվականներին եղել է նույնի, 1949-1951 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի պտղաբուծության ինստիտուտի տնօրեն, 1958 թվականին՝ ՀԽՍՀ բնության պահպանության ընկերության, 1958-1975 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի բնության պահպանության գիտխորհրդի նախագահ, 1959-1976 թվականներին՝ «Հայաստանի բնությունը» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Լեռնային երկրների բնության՝ պահպանության միջազգային կոմիտեի նախագահ (1969-1975) և պատվավոր խորհրդատու (1975-1979), ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ի կոնսուլտատիվ կոմիտեի անդամ։

Միրիմանյանի աշխատանքները վերաբերում են ՀԽՍՀ հողերի ուսումնասիրման, դասակարգման, նոր հողերի իրացման, աղուտների, կիսաանապատային, ճահճային հողերի բարելավման, բնության պահպանության հարցերին։

Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Գրականություն
* Мириманян Хачатур Погосович. Библиография, М., 1975.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հողագետներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Միտք (թերթ)

**«Միտք»**, ազգային, հասարակական, գրական և քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1912—1917 թվականներին, Թավրիզում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա․ Տեր-Վարդանյան։ Ներկայացրել է իրանահայ գաղութի ներքին կյանքը։ Անդրադարձել է Հայաստանի և հայ ժողովրդի ճակատագրին, ծանոթացրել պատմությանը։ Հասարակական-քաղաքական բնույթի հոդվածների մի մասը տպագրել է ռուսերեն։ Շաբաթաթերթի գրական բաժնում տեղ են գտել իրանահայ գրողների ստեղծագործությունները, գրախոսականներ, լուրեր մշակութային կյանքից։ Ունեցել է նաև հավելված։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Իրանի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Թավրիզում
Ցրված տարրեր

**Ցրված տարրեր**, քիմիական տարրեր, որոնց արտադրական նշանակություն ունեցող սեփական միներալներ կամ հանքային հանածոներ հայտնի չեն։ Նրանք հանդիպում են գլխավորապես այլ միներալներում և օգտակար հանածոներում՝ խառնուրդների ձևով։ Ցրված տարրերը բազմաթիվ միներալներում պարունակվում են որպես հավասարաձև (իզոմորֆային) խառնուրդներ, այլ դեպքերում առաջացնում են խառնուրդային միկրոմիներալներ։ Ցրված տարրերի շարքին են դասվում ռուբիդիումը, կադմիումը, ցեզիումը, սկանդիումը, գալիումը, ինդիումը, թալիումը, գերմանիումը, հաֆնիումը, վանադիումը, սելենը, թելուրը, ռենիումը, երբեմն՝ նաև լանթանոիդները և այլ տարրեր։ Ցրված տարրերը (բացառությամբ՝ կադմիումի) դասվում են հազվագյուտ մետաղների շարքին, թեև մի քանիսի (ռուբիդիում, վանադիում, գալիում, սկանդիում) պարունակությունը երկրակեղևում համեմատաբար մեծ է։ Արդյունաբերության մեջ ցրված տարրերն ստանում են հանածոյում պարունակվող հիմնական տարրերի կորզմանը զուգընթաց՝ որպես կողմնակի նյութեր։

Կատեգորիա:Քիմիական տարրեր
Միջուկային տեխնիկա

**Միջուկային տեխնիկա**, 
# տեխնիկայի բնագավառ, որն օգտագործում է միջուկային էներգիան, 
# տեխնիկական միջոցների ու կազմակերպչական միջոցառումների համախումբ, կապված տրոհվող նյութերի միջուկային հատկությունների օգտագործման հետ։ Միջուկային տեխնիկաի հիմնական ուղղություններն են. ռեակտորաշինությունը, միջուկային վառելիքի արտադրությունը, միջուկային ռեակտորների համար ջերմարտադրող տարրերի պատրաստումը, աշխատած միջուկային վառելիքի վերամշակումը, ռադիոակտիվ իզոտոպների արտադրությունն ու կիրառումը, օրգանիզմը ճառագայթումից պաշտպանելու միջոցների ու մեթոդների մշակումը։ Միջուկային տեխնիկաի հետ սերտորեն կապված է միջուկային ռեակտորների համար կոնստրուկցիոն նյութերի (գրաֆիտի, ծանր ջրի, բերիլիումի, ցիրկոնիումի և այլնի) արդյունաբերական ստացումը, ռեակտորների և միջուկային ուժային տեղակայանքների ավտոմատ կարգավորման ու կառավարման հուսալի համակարգերի ստեղծումը, ռեակտորում անջատվող ջերմության հեռացման և օգտագործման ռացիոնալ համակարգերի մշակումը, միջուկային ֆիզիկական ու ջերմային պրոցեսների հաշվարկների տեսության ու մեթոդների մշակումը և բազմաթիվ այլ գիտատեխնիկական պրոբելմներ։

Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Տեխնիկա
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտություններ
Կատեգորիա:Միջուկային տեխնոլոգիա
Միրաքլ

**Միրաքլ** ( — հրաշք), միջնադարյան չափածո դրամա՝ կրոնա-բարոյախոսական բովանդակությամբ։ Տարածված է եղել XIII—XIV դարեր արևմտաեվրոպական երկրներում։ Միրաքլին հատուկ են հրաշապատում տարրերը՝ սրբերի, «երկնային ուժերի» միջամտությունը մարդու ճակատագրին և առասպելական թեմաները։ Հնագույն օրինակներից են՝ Ժ. Բոդելի «Ս. Նիկողայոս» (1200), Ռյութ-բյոֆի «Միրաքլ Թեոֆիլի մասին» (1261)։ Միրաքլը որոշակիորեն ազդել է Վերածննդի իսպանական դրամայի վրա։ XVII—XVIII դարեր պահպանվել է ճիզվիտական դպրոցներում։

Կատեգորիա:Թատրոնի ժանրեր
Կատեգորիա:Միջնադարյան գրականություն
Կատեգորիա:Թատրոնի պատմություն
Սևեններ

**Սևեններ** (, ), լեռնաշղթա՝ Կենտրոնական զանգվածի մի մասը։ Գտնվում է Ֆրանսիայի Գար, Լոզեր, Արդեշ, Էրո և Ավերոն դեպարտամենտների տարածքում։ Երկարությունը 296 կմ, լայնությունը 303 կմ։ Ընդհանուր տարածքը 32886 կմ² է։ Ամենաբարձր կետը 1699 մ է։

## Արտաքին հղումներ
* Սևենների ազգային պարկի կայքը։ 
* Սևենների ազգային պարկ ''Futura-sciences'' կայքում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեռնաշղթաներ
Միրոե Ասադ

**Միրոե Ասադ** (իսկականը՝ Մստոյան Միրո Ասադի, ), քուրդ խորհրդային գրող, արձակագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ։ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1970)։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 5-ին, Մեծ Ջամուշլու (ՀԽՍՀ Արագածի շրջանի Ալագյազ) գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Երևանի քրդական մանկավարժական տեխնիկումը։ Ավարտել է Մոսկվայի համամիութենական հեռակա իրավաբանական ինստիտուտը (1947)։ 1937-1943 թվականներին աշխատել է Ալագյազի միջնակարգ դպրոցում։ 1943-1944 թվականներին եղել է Հայաստանի քրդական շրջիկ պետթատրոնի տնօրեն, 1944-1948 թվականներին՝ ՀԿԿ Ալագյազի շրջկոմի բաժնի վարիչ, 1948-1951 թվականներին՝ Ալագյազի, այնուհետև Ապարանի շրջդատախազ, 1951-1952 թվականներին՝ ՀՀԿ Ապարանի շրջկոմի երկրորդ քարտուղար 1952-1955 թվականներին՝ հանրապետական դատախազության ընդհանուր հսկողության բաժնի դատախազ։ 1955 թ.-ից «Ռյա թազա» քրդերեն թերթի խմբագիրն է։ Մ․ Ա․ հրատարակել է (քրդերեն) «Սիսե» (1961 թ.) պատմվածքների, «Հայրենիքի զավակը» (1969 թ.) և «Սրտի զգացումը» (1973 թ.) բանաստեղծությունների ժողովածուները։

Քրդերեն է թարգմանել Հովհաննես Թումանյանի, Եղիշե Չարենցի և այլ գրողների գործերից։ Կազմել է (Ղաչաղե Մուրադի հետ) դասագրքեր քրդական դպրոցների համար։ 1964 թ.-ից ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ է։ Հայաստանի Խորհրդային Սոցալիստական Հանրապետության (ՀԽՍՀ) VII-X գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ է, Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետության Գերագույն սովետի նախագահի տեղակալ (1971 թ.-ից)։
Մահացել է 2008 թ. փետրվարի 4-ին Երեւանում, 89 տարեկան հասակում։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20211207103551397921&lng=15

Կատեգորիա:Քուրդ գրողներ
Կատեգորիա:Քուրդ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Տարոն Մուրադյան

**Տարոն Արտավազդի Մուրադյան** (1961, դեկտեմբերի 26, Երևան), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
*1978-1982 թթ. սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում
*1984-1990 թթ.՝ Երևանի պետական գեղարվեստի ակադեմիայում
*2001 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է

Տարոն Մուրադյանի ստեղծագործությունները մշտապես ցուցադրվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, «Արամե» պատկերասրահում։

## Ցուցահանդեսներ
### Անհատական ցուցահանդեսներ
*1993 Մուվանս պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա
*1996 Մուվանս պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա
*2000 Մուվանս պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա
*2001 Ժամանակակից արվեստների թանգարան, Երևան, Հայաստան
*2002 Մուվանս պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա
*2003 Միջազգային ԱրտԷքսպո, Նյու Յորք, ԱՄՆ
*2004 Մուվանս պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա
*2005 Մուվանս պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա
*2006 Բել-Էյր գեղարվեստի պատկերասրահ, Ժնև, Շվեյցարիա
*2007 «Վեներան և կնոջ ինտուիցիան», Դանիա, Հոլանդիա, Ֆրանսիա

### Խմբակային ցուցահանդեսներ
*1987 Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, Հայաստան
*1993 Անկախ արվեստի ցուցահանդես Գրանդ Պալասում, Փարիզ, Ֆրանսիա
*1998 Հայկական գույներ, Գերմանիա
*2001 «Ռոմանտիկ ռեալիզմ», Արամե պատկերասրահ, Երևան, Հայաստան
*2003 «Ռոմանտիկ ռեալիզմ», Արամե պատկերասրահում, Երևան, Հայաստան
*2004 «Խաղաղ կյանք», Արամե պատկերասրահում, Երևան, Հայաստան
*2007 «Երազ ցուցահանդես», Հոլանդիա

## Արտաքին հղումներ
* Ո՛չ մի երկրում թանգարանը տեղակայված չէ բնակելի շենքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1961 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Մագնիսաստրիկցիոն փոխակերպիչ

**Մագնիսաստրիկցիոն փոխակերպիչ**, էլեկտրամեխանիկական կամ էլեկտրաձայնական փոխակերպիչ, որում մագնիսական դաշտի էներգիան, դարձելի մագնիսաստրիկցիայի շնորհիվ, փոխակերպվում է մեխանիկական տատանումների էներգիայի և հակառակը։ Կիրառվում է իբրև ուլտրաձայնի ճառագայթիչ և ընդունիչ, տարբեր կոնստրուկցիաների ու կառույցների թրթռումները չափելիս, ինչպես նաև էլեկտրա- և ռադիոտեխնիկական սարքերի զտիչներում ու կայունարարներում։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Ռուրի ապստամբություն

[250px|մինի|Ապստամբությանը նվիրված հուշարձան [Հագենում]]

**Ռուրի ապստամբություն** () կամ **Մարտի ապստամբություն** (), 1920 թվականի մարտին Գերմանիայի արդյունաբերական կենտրոն Ռուրի մարզի ձախաթևյան աշխատավորների զինված ելույթ։ Աջ թևը ներկայացնող Վ․ Կապպի և այլոց ղեկավարած ապստամբությունը ճնշելու ընթացքում Ռուրում ստեղծվեցին միասնական բանվորական ճակատի մարմիններ կուկոլսի և ձախ անկախականների ղեկավարությամբ։ Մարտի 15-ին ստեղծվեց կարմիր բանակ, որը մարտի 18—20-ին գրավեց մարզի խոշորագույն քաղաքներ Դորտմունդը, Դյուսելդորֆը, Դոլյսբուրգը, էսսենը՝ մաքրելով ամբողջ մարզը ապստամբներից։ Կառավարությունը, որում գլխավոր դեր էին խաղում սոցիալ–դեմոկրատները, վախեցած հեղափոխական շարժման թափից, որպես կոմիսար Ռուր ուղարկեց Հռենոս–Վեստֆալյան մարզի ռայխսկոմիսար, սոցիալ-դեմոկրատ Կ․ Զեերինգին։ Մարտի 24-ին համաձայնություն կնքվեց ապստամբների հետ զինված պայքարը դադարեցնելու վերաբերյալ, պայմանով, որ կառավարությունը զորքեր չմտցնի Ռուր։ Մակայն, ապրիլի սկզբին սոցիալ-դեմոկրատական կառավարությունը զորքեր ուղարկեց Ռուր և ճնշեց ապստամբությունը։

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Վայմարյան հանրապետություն
Կատեգորիա:Ռուր
Կատեգորիա:1920 իրադարձություններ
Կատեգորիա:1920 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:20-րդ դարը Գերմանիայում
Կատեգորիա:Պրուսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բանվորական շարժում
Կատեգորիա:20-րդ դարի ապստամբություններ
Կատեգորիա:1920 Գերմանիայում
Էդուարդ Մայեր

**էդուարդ Մայեր** (, ), գերմանացի պատմաբան։ Հին պատմության պրոֆեսոր Լայպցիգում (1884 թվականից), Բրեսլաուում (Վրոցլավ, 1885 թվականից), Հալլեում (1889 թվականից), Բեռլինում (1902-1923 թվականներին)։

Տարբեր սկզբնաղբյուրների (հնագիտական, վիմագրական, գրական և այլն) հիման վրա ուսումնասիրել է Հին Արևելքի (նաև Հայաստանի), Հին Հունաստանի և Հին Հռոմի պատմության հարցերը։ Հիմնական աշխատության՝ «Հին ժամանակների պատմության» (հ․ 1-5, 1884-1902) մեջ շարադրել է համաշխարհային պատմությունը՝ Արևելքի հին քաղաքակրթությունների առաջացումից մինչև մ․թ․ա․ 355 թվականը (Սիկիլիայում հույների տիրապետության անկումը)։ Թեև զգալի ուշադրություն է դարձրել տնտեսական և սոցիալական պատմությանը, Մեյերն իր շարադրանքի հիմքում դրել է քաղաքական իրադարձություններն ու պետականության պատմությունը՝ գտնելով, որ պետության ձևն է որոշում ժողովրդի ճակատագիրը։ Ժողովուրդների գաղթերն ու տեղաշարժերը համարել է պատմական զարգացման կարևոր գործոն (օրինակ, Եգիպտոսի նվաճումը հյուքսոսներից, մ․թ․ա․ 12-րդ դարի հնդեվրոպական ցեղերի գաղթերը և այլն)։ Մեյերն իր հին պատմությունը շարադրել է ցիկլիզմի և մոդեռնիզմի տեսությունների դիրքերից։ Հունաստանի պատմության հոմերոսյան ժամանակաշրջանը (մ․թ․ա․ XI-IX դդ․) բնորոշել է իբրև հուն, միջնադար, դասական ու հելլենիստական ժամանակաշրջանը (մ․թ․ա․ V-I դդ․)՝ կապիտալիզմ, իսկ Հռոմի պատմությամբ ավարտվել է հին աշխարհի կապիտալիստական զարգացումը։ Ժխտել է պատմական զարգացման առաջընթաց շարժումը՝ կապիտալիզմը համարելով հասարակության զարգացման բարձրագույն աստիճանը, որի անկումը իբր կհանգեցնի մշակույթի անկման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի եգիպտագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ասորագետներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հնագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Միջուկային զենքի փորձարկումների արգելման պայմանագիր (1963)

**«Միջուկային զենքի փորձարկումների արգելման պայմանագիր» **, 1963 մթնոլորտում, տիեզերական տարածությունում և ջրի տակ, միջազգային պայմանագիր, կնքվել է Մոսկվայում (հայտնի է նաև որպես **Մոսկովյան պայմանագիր**), օգոստոսի 5-ին՝ Խորհրդային Միության, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ներկայացուցիչների կողմից և ուժի մեջ մտել 1963 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։

Պայմանագրին միացել է ավելի քան 120 (1981 թվականի տվյալներով) պետություն։ Ըստ պայմանագրի, որը բաղկացած է ներածականից և վեց հոդվածներից, մասնակիցները պարտավորվում են արգելել, կանխել ու չիրականացնել միջուկային զենքի կամ որևէ միջուկային պայթեցում իրենց իրավասության կամ վերահսկողության տակ գտնվող միջավայրում։ Արգելվում է միջուկային զենքի փորձարկումը մթնոլորտում, նաև տիեզերական տարածության մեջ, ջրի տակ (տերիտորիալ ջրերում կամ բաց ծովում), ինչպես և որևէ այլ միջավայրում, եթե այդպիսի պայթեցումներն առաջ են բերում ռադիոակտիվ նստվածքներ ուրիշ պետությունների տարածքներում։ Պայմանագիրն անժամկետ է նախատեսում է նաև յուրաքանչյուր մասնակցի իրավունքը դուրս գալու նրանից, եթե սահմանված բացառիկ հանգամանքները վտանգի տակ են դնում իր երկրի գերագույն շահերը։

Կատեգորիա:Հայաստանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ավստրիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Բելգիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Մեհյան (հանդես)

**«Մեհյան»**, գրական-գեղարվեստական միամսյա հանդես։ Լույս է տեսել 1914 թվականին (7 համար), Կ․ Պոլսում։ Տնօրեն-խմբագրապետ՝ Կոստան Զարյան, խմբագիրներ՝ Գեղամ Բարսեղյան, Հակոբ Քյուֆեճյան (Օշական)։ Արևմտահայ իրականության մեջ 1910-ական թվականներին ծագած, այսպես կոչված, հեթանոսական գրական շարժման (մեհենական հոսանք) ներկայացուցիչների հրատարակություն։ Ձգտել է բարձրացնել գրականության դերը Ժողովրդի բարոյական նկարագրի ձևավորման գործում, նպաստել հայ ժողովրդի տարանջատված հատվածների հոգևոր միասնությանը, մերժել է «ռուսահայ», «թրքահայ», «կովկասահայ» հասկացությունները գրական ասպարեզում։ Անդրադարձել է Ռուբեն Զարդարյանի, Գեղամ Տեր-Կարապետյանի, Հակոբ Մնձուրու, Հրանտ Նազարյանի, Տիրան Չրաքյանի (Ինտրա), Լեւոն Շանթի, Վրթանես Փափազյանի և ուրիշների ստեղծագործություններին։ Քննադատական հոդվածներով բարձրացրել է գրական արժեքների վերագնահատման հարցը։ Աշխատակցել են Դանիել Վարուժանը, Վահան Թեքեյանը, Հակոբ Սիրունին, Լևոն Էսաճանյանը, Ռ․ Շիշմանյանը և ուրիշներ։

## Արտաքին հղումներ
* «Մեհեան» հանդեսի էլ-տարբերակը։ 

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Մագնիսաջերմային երևույթներ

**Մագնիսաջերմային երևույթներ**, մարմնի ջերմային վիճակի փոփոխությունները՝ կախված մագնիսական վիճակի փոփոխությունից։ Մագնիսաջերմային երևույթների առաջացումը բացատրվում է մագնիսացման կամ ապամագնիսացման ժամանակ մարմնի ներքին էներգիայի փոփոխմամբ։ Եթե մագնիսական վիճակի փոփոխությունը տեղի է ունենում ադիաբատ պայմաններում, ապա մագնիսաջերմային երևույթները դրսևորվում են մարմնի ջերմաստիճանի փոփոխությամբ (մագնիսակալորիական էֆեկտ), իսկ եթե տեղի է ունենում իզոթերմ ձևով, ապա նկատվում է ջերմության անջատման կամ կլանման երևույթ։ Մագնիսաջերմային երևույթները առավել զգալի են ֆեռո-, հակաֆեռո- և ֆեռիմագնիսական նյութերում։ Ֆեռիմագնիսական նյութերին բնորոշ մագնիսաջերմային երևույթները լավ են ուսումնասիրված այն դեպքում, երբ մագնիսական վիճակը փոփոխվում է մագնիսացման վեկտորի բացարձակ արժեքի փոփոխման պատճառով (պարապրոցես) և թույլ են ուսումնասիրված դոմենային սահմանների տեղաշարժմամբ կամ մագնիսացման վեկտորի պտույտով (տեխնիկական մագնիսացում) պայմանավոըված փոփոխությունների դեպքում։ Հատկապես լավ են հետազոտված պարամագնիսական որոշ աղերում դիտվող մագնիսաջերմային երևույթները։ Պարզվել է, որ եթե ցածր ջերմաստիճանում գտնվող այդ աղերը ադիաբատ պայմաններում ապամագնիսացվեն ուժեղ մագնիսական դաշտերով, ապա կնկատվի այդ աղերի ջերմաստիճանի հետագա նվազում։ Նշված եղանակով հնարավոր է ստանալ բացարձակ զրոյին բավական մոտ ջերմաստիճաններ (մագնիսական սառեցում)։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Ռուբեն Շահվերդյան

**Ռուբեն Իսահակի Շահվերդյան** (), հայ նկարիչ, խեցեգործ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1967)։

ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Ալեքսանդր Շահվերդյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Շահվերդյանը ծնվել է Վրաստանի Սիղնաղ քաղաքում 1900 թվականին։ 1919-1924 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի նկարչության և քանդակագործության դպրոցում, դասատու՝ Եղիշե Թադևոսյան։ Վաղ շրջանի կտավներում նկատելի է հակում դեպի դեկորատիվությունը («Սաքսոնյան ճենապակի», 1925, «Վենետիկ», 1926)։ 1941 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1958 թվականից զբաղվել է խեցեգործությամբ։ Շահվերդյանը պատկերել է Թիֆլիսի, Հայաստանի կենցաղը, բնությունը։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում

## Ստեղծագործություններ
Երփնագրեր 
* «Արագած», 1950 
* Արտեմ Միկոյան (գորգի էսքիզ), 1950
* «Ծծմբային բաղնիքները Թիֆլիսում», 1956
* «Հավլաբար», 1967 
* «Աղավնաձոր», 1968 
Խեցեգործական աշխատանքներ
* «Հեծյալը», 1965 
*«Փոքրիկ հովիվը», 1966 
* «Կինտո», 1968 
* «Աղաման օղակներով», 1972 
* «Երաժշտություն», 1973 
* «Ջրկիր», 1973 
* «Ոսկեվազցի աղջիկը», 1975

Երփնագրերն աչքի են ընկնում լոկալ գույներով, զարդանկարային պատկերմամբ, խեցեղեն աշխատանքները՝ արևելյան արվեստին հատուկ հագեցած ու գեղեցիկ ոճավորմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
* Մ. Այվազյան, Ստեղծագործական այրում։ «Խորհրդային Հայաստան», 1968, N2։
* М. Айвазян, Рубен Шавердян (буклет). Ереван, 1971 г.

## Արտաքին հղումներ
* Զարդանկարային պատկերմամբ կտավներ և հագեցած ու գեղեցիկ ոճավորմամբ խեցեղեն, Ռուբեն Շահվերդյան

Կատեգորիա:Հայ խեցեգործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Միստրալ (այլ կիրառումներ)

250px|մինի|Միստրալ տեսակի ուղղաթիռակիր նավ
**Միստրալ**, եզրը կարող է վերաբերել՝

* Միստրալ, հյուսիսարևմտյան ուժեղ և սառը քամի։
* Միստրալ, վինդսերֆինգի տախտակի տեսակ,
* Միստրալ, ֆրանսիական ռազմական նավերի տեսակ,
* Mistral, ֆրանսիական արտադրության շարժական զենիթա-հրթիռային համալիր։
* (5033) Միստրալ (), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում

## Անձինք
* Գաբրիելա Միստրալ, չիլիացի բանաստեղծուհի, Նոբելյան մրցանակակիր։
* Ֆրեդերիկ Միստրալ, պրովանսացի բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակակիր։
Ուիլյամ Շոքլի

**Ուիլյամ Բրեդֆորդ Շոկլի** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս։

Ավարտել է Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1932), ապա ուսումը շարունակել Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում. 1955 թվականից՝ Կիսահաղորդիչների լաբորատորիայի տնօրեն, ապա՝ «Շոկլի տրանզիստոր» ֆիրմայի պրեզիդենտ և տնօրեն։ 1963—1975 թթ.՝ Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են հիմնականում պինդ մարմնի ֆիզիկային (կիսահաղորդիչների ֆիզիկա, ֆեռոմագնիսականություն, մետաղների պլաստիկություն, դիսլոկացիաների տեսություն և այլն)։ 1948 թվականին հայտնագործել է տրանզիստորային էֆեկտը (նոբելյան մրցանակ, 1956, Բարդինի և Բրատեյնի հետ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կյուրի (այլ կիրառումներ)

**Կյուրի**, կարող է վերաբերվել

* Պյեռ Կյուրի, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Ֆրանսիայի ԳԱ անդամ (1859-1906)։
* Մարի Կյուրի, ֆրանսիացի ֆիզիկոս և քիմիկոս Պյեռ Կյուրիի կինը (1867-1934)։
* Կյուրի, ռադիոակտիվ աղբյուրում նուկլիդի (իզոտոպի) ակտիվության արտահամակարգային միավոր։
Գալուստ Տեր-Մկրտչյան

**Գալուստ Մկրտչի Տեր-Մկրտչյան** (Տեր-Սարգսյան) (), Մայր աթոռի միաբան, հայագետ, պատմաբան, բնագրագետ-աղբյուրագետ, թարգմանիչ։ 1887 թվականին Սբ․ Էջմիածնի միաբան դառնալուց հետո հայտնի է նաև Հայր Միաբան անունով։

## Կենսագրություն
Գալուստ Տեր-Մկրտչյանը ծնվել է ներկայիս Վրաստանի Ախալցխայի շրջանի Ծուղրութ գյուղում։ Տաղասաց և մանկավարժ Հովհաննես Կարնեցու ծոռն է։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Ախալցխայի Կարապետյան դպրոցում, 1874-1878 թվականներին սովորել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1878-1881 թվականներին դասավանդել է Շամախու և Ախալցխայի դպրոցներում։ 1881 թվականին ավարտական քննություններ է հանձնել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ 1884 թվականին ավարտել է Փարիզի Քաղաքական գիտությունների ազատ դպրոցի հասարակագիտության բաժանմունքը։ Դասախոսություններ է ունկնդրել Մյունխենի համալսարանում։ Ուսանողական տարիներին Փարիզից տարբեր բնույթի հոդվածներով աշխատակցել է «Մեղու Հայաստանի» լրագրին, 1885 թվականին վերադառնալով հայրենիք՝ պաշտոնավարել է Ախալցխայի երկսեռ դպրոցում, 1887 թվականին՝ դարձել Մայր աթոռ Ս. Էջմիածնի միաբանության անդամ (դպիրի աստիճանով), նվիրվել գիտական գործունեությանը։

## Հիվանդությունից հետո
1888 թվականին, հիվանդության պատճառով (հավանաբար գետում լողանալուց հետո մրսելու հետևանքով), ընդմիշտ զրկվել է քայլելու ունակությունից։ 1892-1894 թվականներին և 1902 թվականին եղել է «Արարատ» ամսագրի խմբագիրը, որտեղ «Միաբան» ստորագրությամբ տպագրել է բազմաթիվ հայագիտական ուսումնասիրություններ՝ արժանանալով լայն ճանաչման։ Երկար տարիներ գործակցել է Մոսկվայի կայսերական հնագիտական ընկերությանը և հայագիտության ասպարեզում ունեցած վաստակի համար 1894 թվականին ընտրվել այդ ընկերության թղթակից, իսկ 1900 թվականից՝ իսկական անդամ։ Եղել է հայ գրերի 1500 և հայ տպագրության 400-ամյակի տոնակատարության կենտրոնական հոբելյանական հանձնաժողովի նախագահը, «Շողակաթ» գիտական ժողովածուի (1913) խմբագիրը։

## Արտաքին հղումներ
* Գալուստ Տեր-Մկրտչյանի կենսագրությունը, Գևորգյան Ճեմարանի կայք

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ աղբյուրագետներ
Կոգան (այլ կիրառումներ)

**Կոգան**, ռուսական ազգանուն

* Լեոնիդ Կոգան, ռուս ջութակահար (1924-1982)։
* Պյոտր Կոգան, խորհրդային գրականագետ, քննադատ (1872-1932)։
Շամչի Մելքո

**Շամչի Մելքո** (Գուլքանյան Մելքիսեդեկ Բեժանի, 1750-ական թվականներ, Թիֆլիս — 1821 թվականից հետո), հայ աշուղ, բանաստեղծ։ Ստեղծագործել է հայերեն, վրացերեն և թուրքերեն։ Եղել է մոմագործ։ Շամչի Մելքոն երգել է ժողովրդի կենցաղը, վարքն ու բարքը, արհեստավորների սովորույթները, ծաղրել է մարդկային թերությունները։ Նրա երգերում հանդես են գալիս աշխատավորական տարբեր խավերի ներկայացուցիչներ՝ այգեպան, մոմագործ, ջրաղացպան, խարազ։ Շամչի Մելքոն իբրև ականատես նկարագրել է Թիֆլիսի ավերումը (1795) Աղա-Մահմեդ խանի արշավանքի ժամանակ («Ի վերա ավերման Տփիփս քաղաքի գալստյամբ Աղա Մահմեդ-խանի»)։ Շամչի Մելքոից մեզ է հասել 15 հայերեն և 8 վրացերեն երգ։ Հայերեն երգերի զգալի մասը երգիծական բնույթի է («Անգաճ արա գովքըդ ասիմ», «Խարազ Զալի՝, իմ տաս շահին ի՝նչ արիր», «էստղանց գնացի Մառնեուլ»)։ Շամչի Մելքոն ունի նաև ձոներ, ներբողներ («Ով սրբազան Հովսեփ, մինձ կաթուղիկոս», «Ավալի բաշտան քիզ գովիմ»)։ Սիրային երգերի («Դուն աննման իս», «Քոլ էշխեմեն հիվանդացա, այ գոզալ» ևն) վրա զգալի է Սայաթ-Նովայի ազդեցությունը։ Ստեղծագործել է աշուղական արվեստի հանրահայտ ձևերով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մելիքսեթ-բեկ Լ. Մ., Շամչի-Մելքոն և նրա հայերեն խաղերը, Երևան, 1958։

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կյուրոս (այլ կիրառումներ)

**Կյուրոս**, կարող է վերաբերվել

* Կյուրոս Բ Մեծ, պարսկական արքա (իշխանության տարիները՝ մ.թ.ա. 559 - 530 թթ.) Աքեմենյանների հարստությունից։
* Կյուրոս Կրտսեր, պարսից արքա Դարեհ II-ի կրտսեր որդին (ծն. թ. անհտ. - մ. թ. ա. 401)։
Ավիկ Թորոսյան

**Ավիկ Գրիգորի Թորոսյան** (), հայ ռեժիսոր, դերասան։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1965), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Ավիկ Թորոսյանը ծնվել է 1922 թվականին, Թբիլիսիում։ Ավարտել է Գանձակի (այժմ՝ Կիրովաբադ) հայկական միջնակարգ դպրոցը։

1941 թվականին Ավիկը կամավոր է զինվորագրվել և ընդունվել կրտսեր հրամանատարների ռազմական ավիացիոն ուսումնարան։ Նշանակվել է Հյուսիս-կովկասյան ռազմաճակատի 518-րդ հատուկ ավիոսպասարկման գումարտակում։ 1942 թվականի գարնանը Ավիկը զորացրվել է։

1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1951 թվականից՝ Ղափանի, Գորիսի, Արտաշատի (1955-1959 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր) թատրոնների, 1959 թվականից՝ հայկական հեռուստաստուդիայի ռեժիսոր։

Թատերական բեմադրություններից են՝
* Կառլո Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան»
* Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Չար ոգի»
Հեռուստաբեմադրություններից են՝
* Ալեքսանդր Արաքսմանյանի «Մեսրոպ Մաշտոց»
* Մկրտիչ Սարգսյանի «Սերժանտ Կարոն»
* Էդուարդո դե Ֆիլիպոյի «Ծննդյան տոնը սինյոր Կուպիելլոյի տանը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կոդոր (այլ կիրառումներ)

**Կոդոր**, կարող է վերաբերվել

* Կոդոր, գետ Աբխազիայում։
* Կոդորի լեռնաշղթա, գտնվում է Վրաստանում, Մեծ Կովկասի հարավային լանջին, Կոդոր գետից հարավ-արևելք։
Կոզլովսկի (այլ կիրառումներ)

**Կոզլովսկի**, կարող է վերաբերվել

* Իվան Կոզլովսկի, ռուս խորհրդային երգիչ (քնարական տենոր) (1900)։
* Միխայիլ Կոզլովսկի, ռուս քանդակագործ (1753-1802)։
Սթիվ ՄաքՄանաման

**Սթիվ ՄաքՄանաման** (անգլերեն՝ Steve McManaman, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, հանդես է եկել կիսապաշտպանության գծում, վինգերի և խաղարկողի դիրքում Անկացրել է իր կարիերան 20-րդ դարի եվրոպական ֆուտբոլի ամենահաջողակ ակումբներից երկուսում, «Լիվերպուլ ՖԱ» և «Ռեալ Մադրիդ», այնուհետև խաղացել է նաև «Մանչեսթեր Սիթիում», արտասահամանյան ակումներում նվաճած տիտղոսների քանակով Մաքմանամանը համարվում է ամենատիտղոսակիր և ամենահաջողակ անգլիացի ֆուտբոլիստներից մեկը։

Մաքմանամանը առաջին բրիտանացի ֆուտբոլիստն է, որին հաջողվել է երկու անգամ հաղթել Չեմպիոնների Լիգայի խաղարկությունում, ինչպես նաև եղել է առաջին անգլիացի ֆուտբոլիստը, ով երկու անգամ հաղթել է այդ խաղարկությունում ոչ անգլիական թիմերի կազմում։ 2008 թվականին նա զբաղեցրեց երրորդ հորիզոնականը արտերկրում հանդես եկող անգլիացի TOP-10 ֆուտբոլիստների ցանկում, Կևին Կիգանից և Ջոն Չարլզից հետո։

## Հետաքրքիր փաստեր
1990-ական թվականների կեսերին Լիվերպուլի իր թիմակիցների՝ Փոլ Ինսայի, Ռոբի Ֆաուլերի, Սթեն Կոլիմիրոյի, Ջեյմի Ռեդնապի, Ջեյմս Դևիդի և Ջեյսոն Մաքաթիրի հետ միասին մտավ այսպես կոչված «Սփայս Բոյսի» կազմի մեջ — Լիվերպուլի տաղանդավոր ֆուտբոլիստների խումբ, որոնք չնայած իրենց մեծ տաղանդին այդպես էլ չկարողացան իրենց ակումբի հետ լուրջ հաջողությունների հասնել։

Ինչպես Լիվերպուլի մյուս հայտնի ֆուտբոլիստները (Յան Ռաշ, Ռոբի Ֆաուլեր, Մայքլ Օուեն, Ջեյմի Քարրագեր) այնպես էլ Մաքմանամանը մանուկ հասակում երկրպագել է Լիվերպուլի սկզբունքային և ոխերիմ մրցակցին՝ «Էվերթոնին»։

## Վիճակագրություն

## Նվաճումներ
### Ակումբային
 **Լիվերպուլ**
* Անգլիայի գավաթ։ 1991-92
* Լիգայի գավաթ։ 1994-95
 **Ռեալ Մադրիդ**
* Լա Լիգա ։ 2000-01, 2002-03
* Իսպանիայի սուպերգավաթ։ 2001, 2003
* Չեմպիոնների Լիգա ։ 2000, 2002
* ՈՒԵՖԱ -ի սուպերգավաթ։ 2002
* Միջմայրցամաքային գավաթ։ 2002

### Անձնական
* Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստների ասոցիացիայի կողմից մտել է տարվա խորհրդանշական հավաքականի կազմ։ 1995, 1996, 1997, 1998
* Մտել է Եվրո-1996 -ի խորհրդանշական կազմ։ 1996
* Անգլիական Պրեմիեր Լիգայի ամսվա լավագույն ֆուտբոլիստ։ 1997 դեկտեմբեր
* Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակչի լավագույն ֆուտբոլիստ։ 2000
* Ալան Խարդակերի մրցանակակիր։ 1995
* Զբաղեցնում է 22-րդ տեղը Լիվերպուլի մեծագույն ֆուտբոլիստների ցուցակում (Players Who Shook The Kop)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* LFCHistory.net կայքում
* Լիվերպուլի պաշտոնական կայքում
* Liverbird.ru կայքում

Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիվերպուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Լիվերպուլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 11 ծնունդներ
Կոլիմա (այլ կիրառումներ)

**Կոլիմա**, կարող է վերաբերել՝

* Կոլիմայի դաշտավայր - ցածրադիր հարթավայր Յակուտիայի հյուսիս-արևմուտքում։
* Կոլիմա - գետ Ռուսաստանի Դաշնությունում (Մագադանի մարզ, Յակուտիա)։
* Կոլիմայի լեռնաշղթա - նախկին ԽՍՀՄ ասիական մասի հյուսիս֊արևելքում։
* Կոլիմա - հրաբուխ Հյուսիսային Ամերիկայում` Մեքսիկայի արևմուտքում։
* Կոլիմա - Մեքսիկայի 31 նահանգներից մեկը։
Շողական

**Շողական,** *Ազտի, Եզտի, Իզտի*, բերդ Կիլիկյան Հայաստանում (ենթադրաբար՝ համանուն լեռան մոտ, Կապան բերդից ոչ հեռու)։ Շողականի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում (1216) Իկոնիայի սուլթանության զորքերը, շրջապատելով Կիլիկյան Հայաստանի փոքրաթիվ ուժերին, այլ իշխանների հետ գերել են նաև Կոստանդին Գունդստաբլին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Կոլխիդա (այլ կիրառումներ)

**Կոլխիդա**, կարող է վերաբերվել

* Կոլխիդա, հին հունական պետություն, թագավորություն և տարածաշրջան ներկայիս արևմտյան Վրաստանում
* Կոլխիդայի դաշտավայր, Վրաստանում, Արևմտյան Անդրկովկասում՝ Սև ծովի, Մեծ Կովկասի և Փոքր Կովկասի միջև։
Պիեռ Գասպար Շոմետ

**Պիեռ Գասպար Շոմետ** (, հեղափոխության ժամանակ ընդունել է Անաքսագորաս անունը, ), ֆրանսիական հեղափոխության գործիչ, ձախ յակոբինյան։

Կորդելիերների ակումբի անդամ (1790 թվականից)։ Մասնակցել է 1792 թվականի օգոստոսի 10-ի ժողովրդական ապստամբության նախապատրաստմանը, որի հաղթանակից հետո դարձել է Փարիզի կոմունայի անդամ, իսկ 1792 թվականի դեկտեմբերից՝ դատախազը։ Կռվել է ժիրոնդիստների դեմ։ Գլխավորել է հեղափոխական-դեմոկրատական դիկտատուրան ամրապնդելու համար Փարիզի ցածր խավերի 1793 թվականի սեպտեմբեր 4-5-ի ելույթը։ Կողմ էր ամբողջ արտադրության և գյուղատնտեսական ապրանքների վրա պետական հսկողություն սահմանելուն, սաբոտաժի պատճառով չգործող ձեռնարկությունների ազգայնացմանը։ Եղել է ապաքրիստոնեացման (հեղափոխության ժամանակ կաթոլիկական պաշտամունքը վերացնելու փորձ) քաղաքականության նախաձեռնողներից, որից, սակայն, 1793 թվականին հրաժարվել է։ Մեղադրվել է Փարիզի կոմունան սահմանադիր մարմին դարձնելու փորձի մեջ, ձերբակալվել է, ապա գիլիոտինի ենթարկվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:1763 ծնունդներ
Կատեգորիա:1794 մահեր
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բուսաբաններ
Կոլապս (այլ կիրառումներ)

**Կոլապս**, կարող է վերաբերվել

* Կոլապս, անոթային սուր անբավարարություն, ուղեկցվում է զարկերակներում և երակներում արյան ճնշման անկումով։
* Կոլապս, գրավիտացիոն, ձգողության ուժերի ազդեցությամբ աստղի կործանարար արագ սեղմում։
Վարդգես Շողերյան

**Վարդգես Հարությունի Շողերյան** (), հայ խորհրդային դրամատուրգ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1944), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վարդգես Շողերյանը ծնվել է 1916 թվականի մայիցի 5-ին, Սուրմալուի գավառի Փանիկ գյուղում։ 1918 թվականին ընտանիքով գաղթել և բնակություն է հաստատել Երևանում։ Մինչև 1924 թվականը եղել է ամերիկյան որբանոցում։ Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցը և ջրաշինարարական տեխնիկումը։ Շուրջ տասը տարի աշխատել է Երևանի քաղսովետի գործկոմում որպես տեխնիկ, գույքերի սեկտորի վարիչ։ Աշխատանքին զուգընթաց սովորել է թատերական քառամյա ստուդիայում, որն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։ 1941-1942 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի մարքսիզմ-լենինիզմի երեկոյան համալսարանը, 1951 թվականին՝ Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի գրական բարձրագույն դասընթացները։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարանի լեզվագրական ֆակուլտետը (էքստեռն), որից հետո աշխատել է Երևանի Վ. Ի. Լենինի անվան էլեկտրամեքենաշինական գործարանի բազմատպաքանակ թերթում որպես խմբագիր, «Սովետական Հայաստան» ամսագրում որպես բաժնի վարիչ, «Ավանգարդ» թերթում որպես գրական աշխատող։ 1962-1977 թվականներին աշխատել է Հայկական ԽՍՀ հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում։ 1977 թվականից անհատական թոշակառու է։ Անդրկովկասի թատրոնները բեմադրել են Շողերյանի առաջին գործը «Գնացք» պատմահեղափոխական պիեսը, որին հաջորդել են «Մելիք Ադամ», «Մի օր հոսպիտալում», «Մեծ սիրտը», «Հայրենիքի դուստրը» և այլ երկեր։ «Մայրեր և որդիներ» դրաման պատկերում է ծնողների ու որդիների փոխհարաբերությունը մեր ժամանակներում, իսկ «Դժվարին օրեր»-ը՝ գյուղի սոցիալիստական վերափոխումը։ Շողերյանը հեղինակ է նաև «Եռապատում» (նվիրված 1918 թ. Սարդարապատի հերոսական ճակատամարտին), «Դատից առաջ», «Ես քո խիղճն եմ» և այլ դրամաների։ Նրա թատերգությունները բեմադրվել են Երևանում, Թբիլիսիում, Բաքվում, Ստեփանակերտում, Սոֆիայում (Բուլղարիա) և այլուր։

## Երկեր
* Կարոտ, Երևան, 1946, 20 էջ։
* Կոլխոզի նախագահը, Երևան, 20 էջ։
* Պիեսների ժողովածու (գրքի մեջ տեղ է գտել Վարդգես Շողերյանի «Մի օր հոսպիտալում» դրաման), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 341 էջ։
* Ֆերմայի վարիչը, Երևան, 1958, 27 էջ։
* Բերքի տոնը, Երևան, 1959, 26 էջ։
* Սովետահայ դրամատուրգիա (պիեսների ժողովածու, գրքի մեջ տեղ է գտել Վ. Շողերյանի «Գնացք» դրաման), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 765 էջ։
* Ակումբը 40 տարում, Երևան, 1960, 30 էջ։
* Կոմունիզմի կառուցողների ակումբը, Երևան, 1962, 24 էջ։
* Բարեկամության համալսարանը, Երևան, 1967, 30 էջ։
* Ակումբավարը, Երևան, 1968, 27 էջ։
* Ակումբի հմայքը, Երևան, 1968, 27 էջ։
* Ժամանակի պահանջով, Երևան, 1970, 30 էջ։
* Մայրեր և որդիներ (պիեսների ժողովածու), Երևան, «Հայաստան», 1971, 225 էջ։
* Դրամատիկական երկեր։ Եռապատում. Հայրենիքի դուստրը, Դատից առաջ, Ես քո խիղճն եմ, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 266 էջ։
* Թատերգություններ, Նաիրի, 1990, 198 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Փուլային արագություն

**Փուլային արագություն**, մի որոշ վերացական մակերեսի՝ հավասար փուլերի հարթության տեղափոխման արագությունն է տարածության մեջ։ Փուլային արագությունը ալիքային վեկտորի ուղղությամբ համընկնում է փուլային ճակատի արագության հետ։
Փուլային արագությունը ցանկության դեպքում կարելի է դիտարկել որպես վեկտրական մեծություն։ Պետք է նշել որ փուլային արագությունը վերացական է և հարաբերակնության հատուկ տեսության սահմանափակումը ճշմարիտ չէ այս դեպքի համար քանի որ փուլային արագությունը կարող է մեծ լինել լույսի արագությունից, անգամ դառնալ անվերջ մեծ։ 
Դիցուք ընկնող ալիքի փուլային ճակատները տարածությունում շարժվում են c արագությամբ(նկարում)։ Պարզ է, որ ուղղորդող հարթության ու փուլային ճակատի հատման կետի տեղափոխման արագությունը հավասար է \frac{c}{sin\varphi}

Պատկեր:nornkar.png|

\frac{d}{dt}AB = c 
\frac{d}{dt}OB = V(p) = \frac{c}{sin\varphi}
Մասնավորապես ալիքի ուղղահայաց անկման դեպքւմ z առանցքով փուլային արագությունը վերածվում է անվերջության։

Կատեգորիա:Ալիքային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Արագություն
Միկրոկրիստալոսկոպիա

**Միկրոկրիստալոսկոպիա**, միկրո-բյուրեղադիտում, որակական միկրոքիմիական վերլուծության եղանակ։ Հիմնված է բնորոշ բյուրեղներ առաջացնող և զգայուն քիմիական ռեակցիաների վրա։ Սովորաբար ռեակցիան իրականացնում են առարկայական ապակու վրա, հետազոտվող լուծույթի կաթիլում։ Բյուրեղները զննում են 80—200 անգամ խոշորացնող, երբեմն նաև բևեռացնող, ուլտրամանուշակագույն կամ էլեկտրոնային մանրադիտակով։ Միկրոկրիստալոսկոպիայով կարելի է հայտնաբերել մինչև 10-8 գ նյութ։ Կիրառում են փոքր քանակներով (0, 01—0, 001 գ) նմուշները հետազոտելիս։

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Միկրոմետր

245px|մինի|Միկրոմետրեր
**Միկրոմետր** (միկրո և մետր), չափիչ սարք, որում փոխակերպիչ մեխանիզմը պտուտակ-մանեկ միկրոզույգն Է։ Ըստ նշանակման տարբերում են հարթ (շինվածքների արտաքին չափսերը չափող), թերթային (թիթեղների և ժապավենների հաստությունը չափող), խողովակային (խողովակների պատերի հաստությունը չափող), ատամնաչափման (ատամնանիվների ընդհանուր նորմալի երկարությունը չափող) միկրոմետրեր։ Փափուկ նյութերից դետալների, ստանդարտ պարուրակների, գնդային մակերևույթների չափման համար պատրաստում են հարթ, պարուրակային, գնդիկային ներդրակներով միկրոմետրեր։ Բաժանման արժեքը 0, 001—0, 01 մմ է, չափման սահմանը՝ մինչև 2000 մմ։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Միկրոմետր (աստղագիտություն)

**Միկրոմետր**, օժանդակ սարք աստղագիտական խողովակների օպտիկական համակարգի կիզակետային հարթությունում փոքր հեռավորություններ չափելու համար։ Չափումները կատարվում են, մեծ մասամբ, թվանշված թմբուկով սարքավորված միկրոմետրիկ ճշգրիտ պտուտակի օգնությամբ, որի պտույտը տեղաշարժում է չափող թելիկներով շրջանակը։ Այս սկզբունքով է կառուցված թելիկավոր միկրոմետրը։ Լինում են դիրքային, գրանցող, պարույրային միկրոմետրեր։ Կիրառվում են միջօրեական շրջաններում, պասաժներում և վիզուալ դիտումների այլ գործիքներում, ինչպես նաև երկնքի լուսանկարների ու սպեկտրոգրամների չափման լաբորատոր սարքերում։ Միկրոն (<հունարեն (iixpov—քիչ, չնչին), երկարության արտահամակարգային միավոր, հավասար է 106 մմ կամ 103 մմ։ Նշանակվել է մկ (միջազգային նշանակումը՝ fi)։ Չափերին և կշիռներին նվիրված XIII գլխավոր կոնֆերանսը (1967 թվական) որոշում է ընդունել հրաժարվել «Միկրո» անվանումից, և այդ միավորը, ըստ ԳՈՍՏ 7663—55-ի, ինչպես նաև բազմապատիկ միավորների անվանումների կազմման կանոնների, պետք է կոչվի միկրոմետր (մկմ)։

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Փամբակի գրանիտի հանքավայր

**Փամբակի գրանիտի հանքավայր**, հանքավայր ՀՀ Լոռու մարզի Փամբակ գյուղի մոտակայքում։ Շահագործվում է 1880 թվականից՝ բաց եղանակով։ Հանքավայրը հարում է Բազումի էոցենի գաբրո-դիորիտ-գրանոդիորիտային զանգվածին։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են մոխրագույն քվարցային դիորիտներ, դիորիտ-գրանոդիորիտներ, մոնցոդիորիտներ և գաբրոդիորիտներ։ Հանքանյութը կազմված է պլագիոկլազ, քվարց, օրթոկլազ, պիրոքսեն, բիոտիտ միներալներից։ Հաճախ հանդիպում են գաբրոյի և գաբրոդիորիտների ներփակումներ։ Կառուցվածքը բյուրեղային է, մակերեսը՝ ողորկելի, խտությունը՝ բարձր։ 	Պաշարները ավելի քան 6410 հզ․ մ³ են (որից 520 հզ․ մ³-ը՝ բարձրորակ)։ Օգտագործվում է շինարարության և քանդակագործության մեջ։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Քաջարանի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայր

մինի|Քաջարանի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայր**Քաջարանի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայր**, հանքավայր ՀՀ Սյունիքի մարզում՝ Ողջի գետի վերին ավազանում։ Հետազոտվել է 1931 թվականից (1936-1945 թվականներին՝ մանրամասն), շահագործվել 1945 թվականից։ Արդյունաբերական նշանակության հանքայնացումը երակիկացանավոր է՝ տեղադրված ջրաջերմային փոխակերպված մոնցոնիտների մեջ՝ դրանց հատող գրանոդիորիտ-պորփյուրային դայքերի երկայնքով։ Հանքանյութն առաջացել է երկարատև ժամանակամիջոցում՝ ջերմաստիճանի աստիճանական անկման պայմաններում՝ հանքայնացման մի քանի փուլերով, և կազմված է հիմնականում մոլիբդենիտ, խալկոպիրիտ, մագնետիտ, պիրիտ միներալներից։ Պարունակում է նաև թանկարժեք ուղեկից տարրեր՝ ոսկի, արծաթ, ռենիում, սելեն, բիսմութ և այլն։ Տարածված են նաև մոլիբդեն ու պղինձ պարունակող արդյունաբերական նշանակության 0, 1-0, 5-ից մինչև 5&nbsp;մ հաստության քվարցի երակներ։ Հանքանյութը հարստացվում է Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատում, մոլիբդենը կորզվում է Երևանի Մաքուր երկաթ գործարանում։
Մոնցոնիտների և պորֆիրիտների միջև տեղադրված է կոնտակտային եղջրաքարերի լայն գոտին։ Հանքավայրի հիմնական հանքավերահսկող ստրուկտուրան Դեբաքլուի խզվածքն է։ Այն արտահայտված է հզոր (100 մ) բեկորատված զոնայով և ձգվում է մոնցոնիտների ու պորֆիրանման գրանիտների կոնտակտով։ Հանքայնացումը տեղաբաշխված է մոնցոնիտներում։ Հանքավայրի երկրաբանակն կառուցվածքում առկա են և կարևոր նշանակություն ունեն նաև գրանոդիորիտ–պորֆիրային, դիորիտ–պորֆիրային դայքաները, կերսանտիտները, օդինիտները և սպեսարտիտները։ Հանքայնացումն արտահայտված է երեք մորֆոլոգիական տիպերով՝ շտոկվերկային, երակային և ցանային։ Հանքավայրում սահմանված է 10 միներալային ասոցիացիա, որոնցից արդյունավետ են քվարցմոլիբդենայինը, քվարցմոլիբդեն–խալկոպիրիտայինը և քվաբցխալկոպիրիտայինը։ Հիմնական հանքային միներալներն են՝ մոլիբդենիտը, խալկոպիրիտը, մագնետիտը և պիրիտը։ Հանքավայրում պարզորոշ դրսևորված է օքսիդացման զոնան, որը ներկայացված է լիմոնիտով, գյոթիտով, մալաքիտով, ազուրիտով, կուպրիտով և բնածին պղնձով, իսկ մոլիբդենի միներալներից՝ պովելլիտով և ֆեռոմոլիբդիտով։ Հանքավայրից ստանում են մոլիբդենի և պղնձի հարստանյութ։ Հանքանյութերում հանդիպում են նաև հազվագյուտ, ցրված և ազնիվ տարրեր՝ ռենիում, սելեն, տելուր, բիսմուտ, ոսկի, արծաթ։ Քաջարանի պղնձամոլիբդենային հանքավայրը դասվում է միջին խորություններում ձևավորված բարձր–միջին ջերմաստիճանային հիդրոթերմալ տիպին։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Կատեգորիա:Քաջարանի շենքեր և կառույցներ
Քարածուխ

**Քարածուխ**, բուսական ծագման այրվող կարծր օգտակար հանածո։ Ունի ածխացման ավելի բարձր աստիճան, քան գորշ ածուխը։ Գույնը սև է կամ գորշասև։ Փայլն ավելի ուժեղ է, քան գորշ ածխինը։ Պարունակում է 75-97% և ավելի ածխածին, 1, 5-5, 7% ջրածին, 1, 5-15% թթվածին, 0, 5-4% ծծումբ, մինչև 1, 5% ազոտ, 0, 5-2% ցնդող նյութեր։ Առաջանում է բարձրակարգ բույսերի օրգանական մնացորդների քայքայման արգասիքներից, որոնք փոխակերպվում են երկրակեղևի ապարների ճնշման և համեմատաբար բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում։ Քարածուխը տարածված է քարածխային, պերմի և յուրայի ժամանակաշրջանների նստվածքներում։ Տեղադրվում է տարբեր հզորության շերտերի ձևով։ Հայաստանում քարածխի փոքր քանակներ կան Գեղարքունիքի, Լոռու, Շիրակի (Ջաջուռ) մարզերում։ Օգտագործվում է որպես կենցաղային և էներգետիկ վառելիք, հումք՝ մետաղաձուլության և քիմիական արդյունաբերության համար։

Կատեգորիա:Ապարներ
Իշխանասար (այլ կիրառումներ)

**Իշխանասարը** կարող է վերաբերել՝

* Իշխանասար - գյուղ ՀՀ Սյունիքի մարզում
* Իշխանասար - լեռնագագաթ Սյունիքի բարձրավանդակում
* Իշխանասար - գետ Սյունիքի մարզում
Միկրոնեզացիներ

**Միկրոնեզացիներ**, ազգակից ժողովուրդների խումբ (Կարոլինյան կղզիների լորուկացիները և պոնապեանցիները, Մարիանյան կղզիների չամարրոները, մարշալցիները, նաուրուացիները և այլն), Միկրոնեզիայի հիմնական բնակչությունը։ Թիվը՝ մոտ 450 հազար։ Բացի դրանից, մոտ 4 հազար միկրոնեզացիներ բնակվում են Մելանեզիայում։ Միկրոնեզացիների մարդաբանական տիպը ձևավորվել է մելանեզացիների, պոլինեզացիների և ինդոնեզացիների միասերումից։ Խոսում են մալայա-պոլինեզուական խմբին պատկանող լեզուներով։ Միկրոնեզացիների մոտ քրիստոնեությունը (առավելապես՝ բողոքականությունը) զուգակցվում է հնագույն տեղական հավատալիքների հետ։ Հիմնականում զբաղվում են ձկնորսությամբ և մրգատու ծառեր (գլխավորապես՝ կոկոսյան արմավենի) աճեցնելով։ Հողագործությունը թույլ է զարգացած։ Մինչ գաղութատիրությունը (XVI—XVII դդ․) հողը տնօրինում էր տոհմային վերնախավը։ Որոշ կղզիներում ձևավորվել էին դասակարգային հարաբերություններ։ Զգալի զարգացման էր հասել առևտրական փոխանակությունը (իբրև դրամ ծառայել են խեցիներն ու քարե սկավառակները)։ Գաղութարարների տիրապետության հետևանքով խիստ կրճատվեց միկրոնեզացիների թիվը։ Մարիանյան կղզիներում, դեռևս XVII դ․ միկրոնեզացիները գրեթե գլխովին ոչնչացվեցին կամ խառնվեցին եկվորներին։ Միկրոնեզացիները մղում են ազգային-ազատագրական պայքար։ 1968 թվականին Նաուրու կղզին դարձավ անկախ պետություն։

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Միկրոնեզիա
Կատեգորիա:Ավստրալիա և Օվկիանիայի ազգեր
Մաքսթոն

**Մաքսթոն** () ցանցային դիտարկիչ է, որը թողարկվել է Maxton USA Inc ընկերության կողմից և օգտագործում է WebKit շարժիչը։ Աշխատում է Windows-ի և OS X օպերացիոն համակարգերում։ Մշակվել է Չինաստանում։ Maxthon հաղթել է CNET WebWare 100 մրցանակներ 2008 և 2009 թթ. և ընդգրկվել է PCWorld ամսագրի կողմից 2011 թ լավագույն արտադրանքի ցուցակում։

Կատեգորիա:Անդրոիդի ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Չինական ապրանքանիշներ
Կատեգորիա:Վեբ-դիտարկիչներ
Մագնիսաքիմիա

**Մագնիսաքիմիա**, ֆիզիկական քիմիայի բաժին, որն ուսումնասիրում է՝ 
# նյութի կառուցվածքի և հատկությունների կապը, 
# մագնիսական դաշտի ազդեցությունը քիմիական փոխարկումների վրա։ 
Քիմիական կապ առաջացնելիս արժեքական էլեկտրոնների սպիններն իրար հակառակ են ուղղվում և նրանց մագնիսական մոմենտները միմյանց չեզոքացնում են։ Այդ պատճառով նյութերի մեծ մասը (իոնական, արժեքականությամբ հագեցած օրգանական և անօրգանական նյութեր) դիամագնիսական է։ Եթե այդ նյութերում էլեկտրոնային թաղանթները ձևափոխված (դեֆորմացված) չեն, ապա միացության մեջ մտնող ատոմների և իոնների դիամագնիսական ընկալունակությունները գումարվում են (տես ադիտիվություն)։ Չհագեցած քիմիական կապերով նյութերն ունեն մագնիսական մոմենտ։ Դրանց բաղադրության մեջ սովորաբար մտնում են անցումային տարրերի ատոմներ։ Այդպիսի իոնական միացությունները պարամագնիսական են։ Կովալենտ կապերով կապված անցումային տարրեր պարունակող նյութերը պարամագնիսական, ֆեռոմագնիսական կամ հակաֆեռոմագնիսական են։ Առաջին երկու դեպքում հնարավոր է գնահատել մագնիսական մոմենտը և կռահել քիմիական կապի բնույթը, երբեմն նաև անցումային տարրի ատոմում չզույգված էլեկտրոնների քանակը։ Մագնիսաքիմիական հետազոտությունների համար օգտագործում են հաստատուն կամ փոփոխական մագնիսական դաշտ։ Փոփոխական մագնիսական դաշտում նյութում տեղի են ունենում ռեզոնանսի հետ անմիջականորեն կապված կամ չկապված երևույթներ։ Էլեկտրամագնիսական էներգիայի ռեզոնանսային կլանման երևույթները լրացուցիչ տեղեկություններ են պարունակում ատոմների ու քիմիական կապի մասին և ուսումնասիրվում են ինքնուրույն եղանակներով (տես էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանս, միջուկային մագնիսական ռեզոնանս, ֆեռոմագնիսական ռեզոնանս, միջուկների քիմիական բևեռացում)։ 
Հաստատուն մագնիսական դաշտը երբեմն փոխում է քիմիական փոխարկումների ընթացքը, ազդում ռադիկալների մասնակցությամբ ընթացող տրիպլետային վիճակների մարման, բյուրեղների և հեղուկների ֆլորեսցենցիայի, կոլոիդների կոագուլման վրա։ Մագնիսաքիմիական չափումները կիրառվում են քիմիական հետազոտությունների մաքրությունը և դիսպերսված խառնուրդների առկայությունը ստուգելու համար։

Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Միջազգային ծովային իրավունք

մինի|
մինի|
**Միջազգային ծովային իրավունք**, միջազգային իրավունքի ճյուղ, որը կարգավորում է համաշխարհային օվկիանոսի օգտագործման հետ կապված պետությունների հարաբերությունները առևտրի և ռազմական ծովագնացության, ձկնորսության, ծովային պաշարների օգտագործման, գիտության ասպարեզում։ 

Միջազգային ծովային իրավունքը ընդգրկվում է ծովային իրավունքի մեջ, որն իր հերթին ամփոփում է Միջազգային ծովային հանրային իրավունքը (միջազգային ծովային հարաբերությունների կարգավորման հարցերով պետությունների միջև կնքված պայմանագրեր ու համաձայնագրեր, նրանց գործունեությամբ ձևավորված սովորութային նորմեր), միջազգային ծովային մասնավոր իրավունքը ինչպես այս կամ այն երկրի ներքին օրենսդրության կոլիգիոն նորմերը (տես Միջազգային մասնավոր իրավունք), այնպես էլ միջազգային համաձայնագրային նորմերը, որի մասնակիցը այս կամ այն պետությունն է և ազգային ծովային իրավունքը (ծովային իրավունքի հարցեր, որոնք տարածվում են պետության ներքին, տարածքային ջրերի նկատմամբ և այլն)։ Միջազգային ծովային իրավունքի նորմերը մշակվել են պետությունների միջև տնտեսական կապեր հաստատելու պահից և անցել պատմական զարգացման երկարատև ուղի։ Ի սկզբանե պետության տերիտորիա հասկացվել է նրա ցամաքային տարածությունը։ Ծովը դիտվել է կամ որպես տերիտորիայի սահմանազատ գոտի և համընդհանուր սեփականություն, կամ «ոչ ոքի չպատկանող տարածություն»։ Առանձին պետություններ (Հին Հռոմ, Ճենովա, Վենետիկ և այլն) ձգտել են ծովը, նրանից ստացվող բոլոր բարիքները յուրացնել։ Բոլոր երկրներին (ժողովուրդներին) ծովերից օգտվելու իրավունք վերապահելու սկզբունքների ու նորմերի համակարգման փորձեր արվել են հին դարերում (Հռոդոսյան ծովային օրենք) և միջնադարում։

Կատեգորիա:Ծովային իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք