Լեոն Դամաս

**Լեոն-Գոնտրան Դամաս** (1912 մարտի 28 &ndash; 1978թ․ հունվարի 22) ֆրանսիացի բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ։ Նեգրիտյուդ շարժման հիմնադիրներից մեկն էր։ Նաև ստեղծագործում էր Լիոնելե Ժորժ Անդրե Կաբասու կեղծանվան ներքո։

## Կենսագրություն
Լեոն Դամասը ծնվել է Կայեննայում, Ֆրանսիական Գվիանայում, Էռնեստ Դամասի ընտանիքում, որը եվրոպական և աֆրիկյան ծագում ունեցող մուլատ էր, և Բաթիլդ Դամասի, որը բնիկ ամերիկյան և աֆրիկյան արմատներ ունեցող մետիս էր։ 1924 թվականին Դամասը գնաց Մարտինիկա, որպեսզի ուսանի Վիկտոր Շոլշերի անվան լիցեյում (միջնակարգ դպրոցում), որտեղ հանդիպեց իր կյանքի ընկերոջն ու ապագա համագործակցին՝ Էմե Սեզերին։  

1929 թվականին, Դամասը տեղափոխվեց Փարիզ, Ֆրանսիա, որպեսզի շարունակեր իր ուսումը։ Թեև ծնողների հորդորով իրավագիտություն էր սովորում, նրա դասընթացների բազմազանությունը՝ մարդաբանությունից, պատմությունից և գրականությունից, առաջացրեց հետաքրքրություն արամատական քաղաքականության հանդեպ։ Այնտեղ կրկին հանդիպեց Էմե Սեզերին և ծանոթացավ Լեոպոլդ Սեդար Սենգորի հետ։ 1935 թվականին, այս երեք երիտասարդները հրատարակեցին «*L'Étudiant noir» գրական հանդեսի* (Սև Ուսանող) առաջին համարը՝ դառնալով այն շարժական հիմքը, որն այսօր հայտնի է որպես Նեգրիտյուդի շարժում։ Սա ֆրանսախոս սև մտավորականների գրական և գաղափարական շարժում էր, որը մերժում էր Արևմուտքի քաղաքական, սոցիալական և բարոյական գերիշխանությունը։ 

1937 թվականին, Դամասը հրատարակեց իր առաջին բանաստեղծական ժողովածուն՝ «*Pigments»-ը*։ Ժողովածուն արտացոլում էր նրա յուրաքանչյուր գրական ոճը՝ օգտագործելով ֆրանսիական գաղութատիրական լեզուն՝ խախտելու համար չափի, ռիթմի և փոխաբերության ավանդական սահմանները։ «*Pigments»-ը* անդրադառնում է ռասիզմի թեմային, ինչպես նաև արևմտյան գաղութատիրական մշակույթի ավելի լայն խնդիրներին։ Այս գրքում Դամասը ուսումնասիրում էր սփյուռքի ներսում ձևավորված ռասզիմն ու ճնշումը, ինչով մասամբ հող նախապատրաստեց Ֆրանց Ֆանոնի գաղութացված անձնավորության գաղափարին, որը ձևավորվել է նրա նշանավոր «Երկրի անիծյալներ» աշխատության մեջ։ Թեև *Pigments-ը*, հետագայում արգելվեց Ֆրանսիայի կառավարության կողմից՝ որպես «պետության անվտանգության համար վտանգ», արգելումից առաջ այն արդեն թարգմանվել և տարածվել էր մի շարք երկրներում և մայրցամաքներում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Դամասը ծառայել է Ֆրանսիական բանակում, իսկ ավելի ուշ՝ 1948-1951 թվականներին ընտրվել է Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ ներկայացնելով Գայանան։ Հետագա տարիներին լայնորեն ճամփորդել և դասախոսություններ է կարդացել Աֆրիկայում, Միացյալ Նահանգներում, Լատինական Ամերիկայում, և Կարիբյան տարածաշրջանում։ Նաև «*Présence Africaine»* ամսագրի խմբագրական կազմի անդամներից մեկն էր, որը «Սև ուսումնասիրություններ» ամենահեղինակավոր հանդեսներից է, ինչպես նաև աշխատել է որպես Աֆրիկյան մշակույթի ընկերության ավագ խորհրդատու և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պատվիրակ։

1970 թվականին, Դամասը և իր բրազիլիացի կինը՝ Մարիետտան տեղափոխվեցին Վաշինգտոն ԿՇ, որպեսզի ամառը դասավանդեն Ջորջթաունի համալսարանում։ Կյանքի վերջին տարիներին դասավանդում էր Հովարդի համալսարանում Վաշինգտոն ԿՇ-ում, և միաժամանակ զբաղեցնում էր համալսարանի Աֆրիկյան ուսումնասիրությունների ծրագրի ժամանակավոր ղեկավարի պաշտոնը։ Մահացել է 1978 թվականի հունվարի 22-ին Վաշինգտոնում և թաղվել է Գայանայում։ Թեև նրա պոեզիայի քաղաքական կողմը 20-րդ դարի վերջին տարիներին արդեն այնքան գրավիչ չէր ընթերցողների համար, Դամասի հեղինակությունը շարունակաբար աճում էր։ Նրա բանաստեղծությունները, որոնք փորձարկում էին տպագրական ձևավորման և բառերի հնչյունական ազդեցության հետ, իրենց ժամանակի համար զարմանալիորեն ժամանակակից էին և կարծես նախանշում էին սև պոեզիայի՝ թե՛ անգլերեն, թե՛ ֆրանսերեն լեզուներով ստեղծված, ավելի ուշ շրջանի զարգացումները։

## Աշխատանքներ
### Գրքրեր
* Հերդեկ Դոնալդ, (խմբ) *Կարիբյան գրողներ, կեսնագրական: Կենսագրական-մատենագիտական-քննադատական հանրագիտարան, «*Three Continents Press», 1979, 
* Racine, Daniel L., խմբ․, *Լեոն Գոնտրան Դամաս, 1912–1978: Նեգրիտուդի հիմնադիր, հիշատակի ժողովածու*, University Press of America, 1979, 
* Tucker, Martin, խմբ․, *Literary Exile in the Twentieth Century (Գրական աքսորը 21-րդ դարում),* Greenwood Press, 1991, 
* Warner, Keith Q., կազմող և խմբ., *Critical Perspectives on Léon-Gontran Damas (Քննադատական տեսակետներ Լեոն-Գոնտրան Դամասի մասին)*, Three Continents Press, 1988, 
* Wordworks, Manitou, խմբ․, *Modern Black Writers (ժամանակակից սևամորթ գրողներ)*, St. James, 2000։ 

### Պոեզիա
*«*Pigments*», Փարիզ, Գայ Լեվիս Մանո, (1937), Փարիզ, Présence Africaine (1962), 
*«*Poèmes nègres sur des airs Africains»,* Փարիզ, Գայ Լեվիս Մանո (1948),
*«*Graffiti*», Փարիզ, Seghers (1952),
*«*Black-Label*» Փարիզ, Gallimard (1956), 
*«*Névralgies»,* Փարիզ, Présence Africaine (1966), 
*«*Mine de Rien»,* 36 բանաստեղծությունների ժողովածու, Վաշինգտոն ԿՇ, (1977), մեջբերված է՝ Christian Filostrat, *Negritude Agonistes*, Africana Homestead Legacy Publishers, 2008, 
* La Poésie de Léon G. Damas. Լեոն Գ․ Դամասի պոեզիան։ 

### Էսսեներ
**Վերադարձ Գայանայից,* Փարիզ, Խոսե Կորտի (1938), 
**Ֆրանսիացի բանաստեղծներ,* Փարիզ, Seuil հրատարակչություն (1947),
**Սև պոեմներ աֆրիկյան մեղեդիների մասին,* Փարիզ, G. L.M. հրատարակչություն (1948)։ 

### Պատմություններ
*«*Սև գիշերային զրույցներ, Գայանայի հեքիաթներ», Փարիզ,* Stock, 1943։ Մոնրեալ, Leméac (1972)։ 

### Ձայնագրություններ
**Նեգրիտուդի պոեզիա։ Լեոն Դամասը կարդում է ընտրված բանաստեղծություններ Pigments, Graffiti, Black Label, և Nevralgies* ժողովածուներից («Folkways Records», 1967)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Biography, by Rochelle M. Smith, Postcolonial Studies website, English Department, Emory University. 2001.
*''Poésie de la Negritude'' – Album Details on Folkways.
*Mine de Rien, unpublished poems by Leon Damas.
*NOIR, JOURNAL MENSUEL DE L'ASSOCIATION DES ETUDIANTS MARTINIQUAIS EN FRANCE, Premiere Annee N.3 May–June 1935. 
*Leon Gontran-Damas recorded at the Library of Congress for the Hispanic Division’s audio literary archive on November 3, 1972
*Miller, E. Ethelbert. "In Memoriam: Dr. Leon Gontran Damas (1912-1978)". *[[Callaloo (journal)|Callaloo]]*, no. 2, 1978, pp.&nbsp;61–61.

Կատեգորիա:1912 ծնունդներ
Կատեգորիա:1978 մահեր
Կատեգորիա:Գրողներ
Կատեգորիա:Հովարդի համալսարանի շրջանավարտներ