Գոհար Մուրադյան

**Գոհար Սարգսի Մուրադյան** (), հայ բանասեր, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, Մատենադարանի ավագ գիտաշխատող, Թարգմանական մատենագության բաժնի վարիչ։ Նկարիչ Սարգիս Մուրադյանի դուստրն է, բանասեր, մշակութաբան, թարգմանիչ Արամ Թոփչյանի կինը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Երևանում։ 1969–1974 թվականներին հաճախել է թիվ 172 անգլիական թեքումով միջնակարգ դպրոցը։ 1974-1979 թվականներին սովորել է Լենինգրադի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի դասական բանասիրության բաժնում, 1979–1982 թվականներին՝ ՀԳԱ Արևելագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում, ակադեմիկոս Գագիկ Սարգսյանի գիտական ղեկավարությամբ։ 1982 թվականից ի վեր աշխատում է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (1998 թվականից՝ որպես ավագ գիտաշխատող, 2014 թվականի նոյեմբերից՝ Հին բնագրերի ուսումնասիրման և թարգմանության բաժնի վարիչ)։

1986 թվականի մայիսին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Պիտոյից գիրքը և նրա աղբյուրները» թեմայով։ 2001 թ. նոյեմբերից «Հայագիտական ուսումնասիրությունների միջազգային ընկերության» (AIEA - "Association Internationale des Études Arméniennes") անդամ է։ 2005 թվականի դեկտեմբերին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ «Հունաբան դպրոցը և դասական հայերենը» թեմայով։

Հրավիրվել է բազմաթիվ միջազգային գիտաժողովների, մասնակցել միջազգային գիտական ծրագրերի՝ համագործակցելով հեղինակավոր գիտական հաստատությունների հետ. 1996-1997 թվականներին՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտի Մաքս Պլանկի անվան ինստիտուտի, 1998 թվականից՝ «Խորացված ուսումնասիրությունների նիդերլանդական ինստիտուտ»-ի (Netherlands Institute of Advanced Studies), 1999–2002, 2001–2004, 2005–2007 թթ. Ժնևի համալսարանի, 2008-ից առ այսօր` Գրացի համալսարանի Vestigia ձեռագրագիտական կենտրոնի։ Նրա աշխատությունները տպագրել են նաև Նեբրասկայի համալսարանի (University of Nebraska Press),  Brepols publishers և այլ հեղինակավոր հրատարակչություններ (տե՛ս գրականության ցանկը)։ Այդ համագործակցության արդյունքում հրատարակել է մենագրություններ, հոդվածներ ու թարգմանություններ Հայաստանում և արտերկրում, հայերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և ռուսերեն լեզուներով։

Վերգիլիուս, *Էնեական* (լատիներենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ», 2018) գրքի համար, Արամ Թոփչյանի հետ արժանացել է 2020 թ. Պողոսյան (ՀՀ նախագահի) մրցանակին։

## Քննական բնագրեր
* *Գիրք պիտոյից*, աշխատասիրությամբ Գ. Մուրադյանի, Երևան, ԳԱԱ հրատարակչություն, 1993։
* *Physiologus, The Greek and Armenian Versions with a Study of Translation Technique*, by Gohar Muradyan, Leuven-Paris-Dudley, MA։ Peeters, 2005.
* *Գրիգոր Մագիստրոսի Թուղթք և չափաբերականք*, քննական բնագիր և առաջաբան, Մատենագիրք հայոց, ԺԱ դար, ԺԶ հատոր, Երևան, Նաիրի, 2012, էջ 139-481։
* David the Invincible, *Commentary on Porphyry’s Isagoge*, Old Armenian Text with the Greek Original, an English Translation, Introduction and Notes by Gohar Muradyan, Leiden-Boston։ Brill, 2014.
* *Դաւիթ Անյաղթին վերագրուած եւ նրա անուանն առնչուող գրուածքներ*, քննական բնագրեր եւ առաջաբան, Մատենագիրք հայոց, ԺԲ դար, Մխիթար Գոշ, Ի հատոր, Երևան, Նաիրի, 2014, Յաւելուած, էջ 613-782։
*Հովհան Դամասկացի, *«Դիալեկտիկա» երկի հայերեն թարգմանությունները*, քննական բնագրեր և ուսումնասիրություն (Հովհան Դամասկացի, *Հայերեն թարգմանված երկեր*, հատոր Ա), Երևան, 2019, 316 էջ։ 
*Հովհան Դամասկացի, *«Աւանդութիւն ուղղափառ հաւատոյ» երկի հայերեն թարգմանությունը*, քննական բնագիր և ուսումնասիրություն (Հովհան Դամասկացի, *Հայերեն թարգմանված երկեր*, հատոր Բ), Երևան, 2023, 360 էջ։
**Պատմութիւն Աղեքսանդրի Մակեդոնացւոյ*, քննական բնագիր՝ Արամ Թոփչյանի հեղինակակցությամբ, Երևան, Մատենադարան, 2025, 368 էջ։

## Մենագրություններ
* *Հին հունական առասպելների արձագանքները հայ միջնադարյան մատենագրության մեջ*, Երևան, Նաիրի, 2014, 299 էջ։
* *Ցուցակ Վիեննայի Մխիթարեան մատենադարանի հայերեն ձեռագրերի պատառիկների* (Արամ Թոփչեանի հեղինակակցութեամբ, վերջաբանը՝ Էրիխ Ռենհարտի), անգլերեն-հայերեն երկլեզու հրատարակութիւն, «Վեստիգիա» ձեռագրագիտական կենտրոն, Գրաց, Աւստրիա, Երևան, «Անկիւնաքար», 2012, 374 էջ։
* *Grecisms in Ancient Armenian*, Leuven-Paris-Dudley, MA։ Peeters, 2012, 280 էջ։
* *Հունաբանությունները դասական հայերենում*, Երևան, Նաիրի, 2010, 291 էջ։
* *Ancient Greek Myths in Medieval Armenian Literature*, Brill, 2022.

## Հոդվածներ
* "Греческая надпись царя Тиридата из Гарни", *Պատմաբանասիրական հանդես*, 1981, N 3, էջ 81-94։
* «Խորենացու երկու աղբյուրի թվագրման շուրջը», *Պատմաբանասիրական հանդես*, 1990, N 4, էջ 94-104։
* "Первоначальный полный сборник Афтония и древнеармянская Книга хрий", *Византийский временник*, 1994, вып. 55/1, сс. 141-144.
* "The Reflection of Foreign Proper Names, Theonyms and Mythological Creatures in the Ancient Armenian Translations from Greek," *Revue des Études Arméniennes*, t. XXV, 1994-95, pp.&nbsp;63–76.
* "The Original Complete Collection of Aphthonius' Progymnasmata and the Armenian Book of Chreia", *Acts, XVIII International Congress of Byzantine Studies, Selected Papers։ Moscow 1991*, Volume IV։ *Literature, Sources, Numismatics and History of Science*, Byzantine Studies Press, Inc., Shepherdstown, WV, USA, 1996, 181-187.
* "Some Lexicological Characteristics of the Armenian Version of Philo Alexandrinus," *Proceedings of the Fifth International Conference on Armenian Linguistics (McGill University, Montreal, May 1-5, 1995)*. Ed. by D. Sakayan, New York, 1996, pp.&nbsp;279–291.
* «Փիլոն Ալեքսանդրացու գրաբար թարգմանությունների լեզվական որոշ առանձնահատկությունները», *Պատմաբանասիրական հանդես*, 1997, N 1, էջ 167-176։
* "The Rhetorical Exercises (Progymnasmata) in the Old Armenian "Book of Chreia" (Girk' pitoyic') – Translation or Original Composition? (On the Occasion of P. Cowe's Review)," *Revue des Études Arméniennes*, t. 27, 1998-99, pp. 399–415.
* «Արտաշիրի վեպն Ագաթանգեղոսյան բնագրերում», *Աշտանակ (Հայագիտական պարբերական)*, Բ, Երևան, 1998, էջ 46-55։
* "Notes on Some Linguistic Characteristics of the Hellenizing Translations," *Le Muséon*, t. 112, fasc. 1-2, 1999, pp.&nbsp;65–71.
* «Դասական և յունաբան թարգմանութիւնների բաղդատութեան փորձ», *Հանդէս Ամսօրեայ*, 1999, էջ 187-216։
* "The Armenian Collection of the Ecclesiastical Canons," *Христианский Восток*, NS 1 (7), 1999, 124-154 (co-author M. Shirinian).
* «Հունարենից թարգմանված եկեղեցական կանոնները, բնագրագիտական դիտողություններ» (Մ. Շիրինյանի հեղինակակցությամբ), *Պատմաբանասիրական հանդես*, 2000, N 3, էջ 213-225։
* «Պիտոյից գիրքը՝ քրիստոնեացված ճարտասանական ձեռնարկ», *Հանդէս Ամսօրեայ*, 2000, էջ 2-67։
* "Le style hellénisant des Progymnasmata arméniens dans le contexte d'autres écrits originaux," *Actes du Sixième Colloque international de Linguistique arménienne (INALCO – Académie des Inscriptions et Belles-Lettres – 5-9 juillet 1999), Slovo*, vol. 26-27 (2001-2002), pp.&nbsp;83–94
* "Pre-hellenizing Translations," in Bnagirk‛ Yišatakac‛ - Documenta memoriae; Dall'Italia e dall'Armenia Studi in onore di Gabriella Uluhogian, Bologna, 2004, pp.&nbsp;297–315.
* «Հրատ, Լուսաբեր, Փայլածու, Երեւակ, Լուսնաթագ», *Հանդէս Ամսօրեայ*, 2006, էջ 1-18։
* "Les traductions arméniennes de la littérature antique et médiévale," dans *Arménie, la magie de l'écrit (publié à l'occasion de l'exposition Arménie, la magie de l'écrit։ Marseille, Centre de la Vieille Charité, 27 avril – 22 juillet 2007)*, sous la direction de Claude Mutafian (Marseille, 2007), pp.&nbsp;288–291.
* «Դավիթ Անհաղթի «Վերլուծութիւն ի Ներածութիւնն Պորփիւրի» երկը. տեքստաբանական հարցեր», *Բանբեր Մատենադարանի*, 18, 2008, էջ 19-39։
* “David the Invincible’s Commentary on Porphyry’s Isagoge. A Collation of the Greek and Armenian Versions,” *L’œvre de David l’Invincible et la transmission de la pensée grecque dans la tradition arménienne et syriaque*, textes réunis et édités par Valentina Calzolari et Jonathan Barnes (Philosophia antiqua։ Commentaria in Aristotelem Armeniaca – Davidis Opera, vol. 1), Brill։ Leiden – Boston, 2009, pp.&nbsp;67–88.
* «Սահակի տեսիլը Ղազար Փարպեցու «Պատմության» մեջ», *Լևոն Խաչիկյան 90, Նյութեր Մատենադարանի հիմնադիր տնօրենի ծննդյան իննսունամյակի նվիրված միջազգային գիտաժողովի (9-11 հոկտեմբերի 2008 թ.)*, Երևան, 2010, էջ 193-201։
* «Գրիգոր Մագիստրոսի Մատենագրությունը» և գրախոսություններ, *Բանբեր Մատենադարանի*, 20, 2014, էջ 5-44, 477-494։
* “Greek Authors and Subject-matters in the Letters of Grigor Magistros”, *Revue des Études Arméniennes*, 35, 2013, pp.&nbsp;29–77.
* “Средневековые греко-армянские литературные связи”, *Рубежи памяти։ Судьбы культурного наследия в Армении и России. Труды международной научной конференции*, Санкт-Петербург, 2014, сс. 80-93.
* “The Vision of St. Sahak in the History of Łazar P‘arpec‘i”, *The Armenian Apocalyptic Tradition*, Leiden-Boston։ Brill, 2014, pp.&nbsp;315–325.
* “The Hellenizing School”, *Armenian Philology in the Modern Era, From Manuscript to Digital Text*, Edited by Valentina Calzolari, University of Geneva. With the Collaboration of Michael E. Stone (Handbook of Oriental Studies. Section 8 Uralic & Central Asian Studies, Volume 23/1), Leiden & Boston, Brill, 2014, pp.&nbsp;321–348.
*"Armenian Culture and Classical Antiquity" (with Armen Kazaryan), "Medieval Greek-Armenian Literary Relations", *A Handbook to Classical Reception in Eastern and Central Europe,* ed. by Zara Martirosova Torlone, Dana LaCrouse Minteanu, Dorota Dutsch, Wiley Blackwell 2017, pp.&nbsp;507–513, 514-526.
*“The Armenian Tradition” (with Aram Topchyan), *The Multiligual Physiologus. Studies in the Oldest Greek Recension and Its Translations*, ed. by Caroline Macé, Jost Gippert (Instrumenta Patristica et Medievalia, Research on the Inheritance of Early and medieval Christianity 84), Brepols, 2021, pp.&nbsp;281–303

## Թարգմանություններ

*Հովսեփ Էմին, *Հովսեփ Էմինի կյանքն ու արկածները*, անգլերենից թարգմանությունը Գ. Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2018:
*Պուբլիուս Վերգիլիուս Մարո, *Էնեական*, լատիներենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2018:  
*Պուբլիուս Օվիդիուս Նասո, *Կերպարանափոխություններ*, լատիներենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ», 2021։
*Եվրիպիդես, *Ողբերգություններ*, հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանն ու ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2021:
*Հոմերոս, *Իլիական*, հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2022:
*Արիստոֆանես, *Կատակերգություններ*, հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2023։
*Պուբլիուս Վերգիլիուս Մարո, *Բուկոլիկներ, Գեորգիկներ*, լատիներենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2023։
*Հոմերոս, *Ոդիսական*, հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2024:
*Մարկուս Ավրելիուս Անտոնինուս, *Խորհրդածություններ*, հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2018:
*Ապոլլոդորոս, *Դիցաբանական գրադարան*, հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանն ու ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, Երևան, «Սարգիս Խաչենց-Փրինթինֆո- Անտարես», 2017։
* Լոնգոս, *Դափնիս և Քլոե*, հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանն ու ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի, պատկերազարդումները՝ Արտո Չաքմաքչյանի, Երևան, «Սարգիս Խաչենց-Փրինթինֆո», 2011։
* Մայքլ Է. Սթոուն, Տիգրան Գույումճեան, Հեննինգ Լեմանն, *Հայկական հնագրութեան ալբոմ*, անգլերենից թարգմանեցին Գոհար Մուրադեանը և Արամ Թոփչեանը, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին, «Տիգրան Մեծ», 2006։
* *Книга Хрий*, перевод с древнеармянского, предисловие и комментарии Г. Мурадян, Ереван։ Наири, 2000.
* *The Ancient Armenian Calendar*, Translated from Classical Armenian into English by Gohar Muradyan and Aram Topchyan, Yerevan։ Magaghat Publishing House, 2002.
* *The Armenian Version of the Greek Ecclesiastical Canons,* by Gohar Muradyan, Manea-Erna Shirinyan and Aram Topchyan, Frankfurt am Main։ Lowenklau-Gesellschaft e.V., 2010.
* Excerpts from Philo of Alexandria’s *Questions and Answers on Genesis and Questions* and *Answers on Exodus*; Pseudo-Philo, *On Jonah* and *On Samson*, Translated from Old Armenian with an Introduction and Commentary by Gohar Muradyan and Aram Topchyan, in *Outside the Bible, Ancient Jewish Writings Related to Scripture*, Ed. Louis H. Feldman, James L. Kugel, and Lawrence H. Schiffman, 3 Vols., University of Nebraska Press, 2013, pp.&nbsp;750–803, 807–881.

## Ձայնա- և տեսագրություններ
* Հայ մատենագրությունն ու հունա-հռոմեական գրական ավանդույթը
* Նոր գրքեր 09.02.2015 
* Անգլերեն լույս է տեսել Դավիթ Անհաղթի «Վերլուծություն Պորփյուրիոսի Ներածությանը» 

## Իր մասին
* Ալեսսանդրո Օրենգո, Գրախոսություն՝ «Գոհար Մուրադյան. Բարոյախաւս. հունարեն և հայերեն տարբերակները թարգմանական տեխնիկայի ուսումնասիրությամբ», Պատմաբանասիրական հանդես, 2007, № 1, էջ 307-312։
* Սերջիո Լապորտա, Գրախոսություն՝ «Գոհար Մուրադյան. Բարոյախաւս. հունարեն և հայերեն տարբերակներ՝ թարգմանական տեխնիկայի ուսումնասիրությամբ», Բանբեր Մատենադարանի 17, 2007, էջ 339-342։
* Հ. Պօղոս Գոճանեան, “Grecisms in Ancient Armenian by Gohar Muradyan” (գրախօսութիւն), Հանդէս ամսօրեայ, 2012, սիւն. 481-496։
* Rüdiger Schmitt, Compte rendu de “Gohar Muradyan, Grecisms in Ancient Armenian,” Le Muséon, t. 126, fasc. 3-4, 2013, pp.&nbsp;469–473.
* Tara Andrews, "Gohar Muradyan, David the Invincible Commentary on Porphyry’s Isagoge: Old Armenian Text with the Greek Original, an English Translation, Introduction and Notes, Philosophia Antiqua, 137 (Leiden: Brill, 2015," Comparative Oriental Manuscript Studies Bulletin, 2017, 3/1, pp.&nbsp;62–64.

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ