Մեքենայի պայթյուն Դելիում (2025)

**Մեքենայի պայթյուն Դելիում** (), միջադեպ, որ տեղի է ունեցել 2025 թվականի նոյեմբերի 10-ին Հնդկաստանի Դելի քաղաքի Կարմիր ամրոցի մոտակայքում։ Դեպքի ժամանակ մեքենա է պայթել, որի հետևանքով զոհվել է առնվազն 13 մարդ, վիրավորվել՝ ավելի քան քսանը։ Ոստիկանության նախնական գնահատականների համաձայն՝ մեքենայում օգտագործվել է ամոնիումի նիտրատային վառելիքային յուղ (ANFO) և այլ պայթուցիկ նյութեր, որոնք հրդեհ են առաջացրել, որը վնասել է մոտակայքում գտնվող մի քանի մեքենաներ։

Ազգային քննչական գործակալությունը (ԱՔԳ) գործը ստանձնել է միջադեպի օրը։ Նոյեմբերի 12-ին Հնդկաստանի կառավարությունը պաշտոնապես պիտակել է միջադեպը որպես ահաբեկչական հարձակում։

Հետագա դատաբժշկական վերլուծությունը պարզել է, որ ենթադրյալ ահաբեկիչը բժիշկ Ումար Մոհամմադն է (Ումար Ուն Նաբի), որը կապված է Ֆարիդաբադի մասնավոր բժշկական քոլեջի հետ, այն բանից հետո, երբ նրա ԴՆԹ-ն համընկել է ավերակներից հայտնաբերված նմուշների հետ։ Հետաքննիչները նաև ապացույցներ են բացահայտել, որոնք վկայում են «սպիտակ օձիքավոր» ահաբեկչական մոդուլի ներգրավվածության մասին, որը ներառել է բազմաթիվ բժիշկների և այլ կրթված մասնագետների։

## Նախապատմություն
2025 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ջամմուի և Քաշմիրի ոստիկանությունը, Հարյանայի ոստիկանության հետ համատեղ, Ֆարիդաբադի մի տնից առգրավել է մոտ 350 կգ պայթուցիկ նյութեր, զենքեր, ժամանակաչափ սարքեր և զինամթերք։ Հաջորդ օրը նույն քաղաքում երկրորդ խուզարկության արդյունքում առգրավվել է մոտ 2,563 կգ պայթուցիկ նյութեր, ինչպես նաև քիմիական նյութեր, ռեակտիվներ, դյուրավառ նյութեր և ռումբեր պատրաստելու համար օգտագործվող էլեկտրոնային սխեմաներ. երկու տներն էլ վարձակալվել էին Ջամմուի և Քաշմիրի Պուլվամայից բժիշկ Մուջամիլ Շաքիլի կողմից։

Ավելի ուշ ոստիկանությունը ձերբակալել է Ջամմու և Քաշմիրից ևս երկու բժիշկների՝ Պուլվամայից Մուզամիլ Ահմադ Գանային և Ղազիգունդից Ադիլ Մաջիդ Ռաթերին, որոնք ենթադրաբար կապեր են ունեցել Ջաիշ-ե-Մոհամմեդի և Անսար Ղազվատ-ուլ-Հինդի հետ։ Հետագա լրատվամիջոցների հաղորդագրությունները ցույց են տվել, որ Ֆարիդաբադի տարածքները վարձակալած բժիշկը և Կարմիր ամրոցի պայթյունի կասկածյալը՝ բժիշկ Ումար Մոհամմադը (Ումար Նաբի Բհատ), աշխատել են Ֆարիդաբադի նույն մասնավոր հիվանդանոցում։ Սակայն ոստիկանությունը պաշտոնապես չի հաստատել Ֆարիդաբադի պայթուցիկների առգրավման և Կարմիր ամրոցի մեքենայի պայթյունի միջև որևէ կապը։

## Պայթյուն
2025 թվականի նոյեմբերի 10-ին, ժամը 18:52-ին՝ Դելիի Կարմիր ամրոցի մոտ մեքենա է պայթել։ Մեքենան, որը նույնականացվել է որպես սպիտակ Hyundai i20, միջադեպից ավելի քան երեք ժամ առաջ կայանված է եղել Կարմիր ամրոցի մոտ։ Տեսախցիկների տեսագրությունը ցույց է տվել, թե ինչպես է մեքենան ժամը 15:19-ին մտնում Սունեհրի մզկիթին հարակից կայանատեղի և այնտեղ մնում մինչև ժամը 18:48-ը։ Դելիի ոստիկանության կոմիսար Սաթիշ Գոլչայի խոսքով՝ կայանատեղիից դուրս գալուց հետո մեքենան կանգ է առել Կարմիր ամրոցի մետրոյի կայարանի 1-ին դարպասի մոտ գտնվող լուսացույցի մոտ, նախքան դանդաղ շարժվող երթևեկության մեջ շարժվելը և պայթելը։ Նա նաև ասել է, որ պայթյունի պահին մեքենայի ներսում երկու-երեք մարդ է եղել, իսկ տեսախցիկների տեսագրությունը ցույց է տվել, որ պայթյունից առաջ մեքենան վարել է դիմակավորված տղամարդը։ Հետաքննությունը բացահայտել է կասկածյալների հիմնական խումբ, որոնցից շատերը զբաղեցնում էին մասնագիտական պաշտոններ։ ԴՆԹ-ի միջոցով հաստատվել է, որ պայթող Hyundai i20-ը վարել է Պուլվամայի բժիշկ դոկտոր Ումար Նաբին, որը կապված է «սպիտակ օձիքներ» ահաբեկչական խմբավորման հետ: Մեկ այլ բժիշկ՝ դոկտոր Մուզամիլ Գանաին, ձերբակալվել է նրա անունով վարձակալված սենյակներում պայթուցիկ նյութեր հայտնաբերելուց հետո։ Ձերբակալվել է դոկտոր Ադիլ Ռաթերը, որի մասին հաղորդագրությունները վկայում են Ջաիշ-ե-Մոհամմեդի հետ ունեցած կապերի մասին, ինչպես նաև դոկտոր Շահին Սաիդի հետ, որի մեքենայում զենքեր են հայտնաբերվել։

Երկու հոգևորականներ՝ Մաուլվի Իրֆան Ահմադը և Հաֆիզ Իշտիյակը, ներգրավված են եղել արմատականացման և ահաբեկչական էկոհամակարգի համակարգման մեջ։ Վերջապես, Թարիք Ահմադ Մալիկը, Աամիր Ռաշիդը և նրա եղբայր Ումար Ռաշիդը ձերբակալվել են՝ պայթուցիկով մեքենան բժիշկ Ումարին փոխանցած լոգիստիկ շղթային մասնակցելու համար։

## Հետևանքներ
Ոստիկանությունը և ականատեսները հայտնել են, որ պայթյունի բարձր ինտենսիվության հարվածը ոչնչացրել է մեքենան և հրդեհել մոտակա մոտ մեկ տասնյակ մեքենաները։ Պայթյունի ձայնը լսվել է մի քանի հարյուր մետր հեռավորության վրա և կոտրել մոտակա շենքերի պատուհանների ապակիները։ Դելիի հրշեջ ծառայությունը հայտնել է, որ ժամը 18:50-ից մինչև 19:05-ը ստացել է բազմաթիվ զանգեր և դեպքի վայր է ուղարկել յոթ հրշեջ մեքենա։ Հրշեջ ծառայության պաշտոնյան ավելի ուշ հաստատել է, որ հրդեհը վերահսկողության տակ է վերցվել ժամը 19:29-ին։ Հրշեջ ծառայությունը հայտարարել է, որ պայթյունի և հաջորդած հրդեհի հետևանքով այրվել են վեց մեքենա, երկու էլեկտրական ռիկշա և մեկ ավտոռիկշա։

Պայթյունի հետևանքով զոհվել է 13 մարդ, վիրավորվել՝ ավելի քան 20-ը։ Վիրավորները տեղափոխվել են Լոկ Նայակ հիվանդանոց։

### Ապատեղեկատվություն
Պայթյունից հետո սոցիալական ցանցերում տարածվել է մի լուսանկար, որը պատկերում էր մեծ կրակե գունդ՝ սնկի տեսք ունեցող ամպի հետ միասին․ ըստ պնդումների, այն պատկանել է միջադեպին։ Մամուլի տեղեկատվության բյուրոն (PIB) պարզաբանել է, որ շրջանառվող պատկերը կեղծ է և բացահայտել է, որ այն պատկերված է Բեյրութում 2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ին տեղի ունեցած ավիահարվածից։ PIB-ը նաև հերքել է սոցիալական ցանցերում մի քանի հրապարակումներ, որոնք կեղծ պնդներ են ներկայացրել, որ պայթյունը տեղի է ունեցել CNG պայթյունի հետևանքով։ Ավելի ուշ պարզաբանվել է, որ այդ հրապարակումները կեղծ են և որ ոստիկանությունը նման հաստատում չի տվել։

## Հետաքննություն և գործողություններ
Պայթյունից հետո տարածքը շրջափակվել է և դեպքի վայրից ապացույցներ հավաքելու համար ժամանել են դատաբժշկական խմբեր։ Հետաքննությունը հանձնարարվել է Ազգային քննչական գործակալությանը։ Ոստիկանության նախնական եզրակացությունները ցույց են տվել, որ պայթյունը կարող էր լինել ինքնասպան հարձակում և ոստիկանությունը հետաքննել է դիտավորյալ ահաբեկչական գործողության հնարավորությունը։ Ոստիկանության հաղորդագրությունների համաձայն, պայթյունը, ենթադրաբար, առաջացել է ամոնիումի նիտրատի վառելիքային նավթից, որը հրդեհ է առաջացրել և վնասել մոտակա մեքենաները։ Հնդկաստանի կառավարությունը հետագայում պայթյունը որակել է որպես ահաբեկչական հարձակում։

Դելիի ոստիկանությունը կիրառել է «Անօրինական գործունեության (կանխարգելման) մասին» օրենքի դրույթները և հարցաքննության համար ձերբակալել երկու տղամարդու։ Ըստ լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների, քննիչները, ենթադրաբար, մեքենայի սեփականության իրավունքը տրամադրել են Պուլվամայում բնակվող Ումար Մոհամմեդին, ով աշխատել է այն մարդկանց հետ, որոնց մոտ պայթուցիկ նյութեր և զենքեր են հայտնաբերվել Ֆարիդաբադում ավելի վաղ կատարված խուզարկության ժամանակ, իսկ հետագա ԴՆԹ անալիզը հաստատել է, որ պայթյունը հրահրվել է Ումարի կողմից։

Նոյեմբերի 14-ին Հնդկաստանի բանակի պաշտոնյաները հետախուզել են Պուլվամա շրջանի Քուիլ գյուղում գտնվող Ումարի տունը։ Ազգային գնահատման և հավատարմագրման խորհուրդը ցուցադրական ծանուցում է ուղարկել  Ալ-Ֆալահ համալսարանին, որը աշխատանքի էր վերցրել միջադեպին ներգրավված բժշկին, քանի որ հավատարմագրումն ավելի վաղ դադարեցվել է և չի երկարաձգվել։

## Արձագանքներ
### Ներքին
Դեպքից հետո Դելիում և այլ խոշոր քաղաքներում բարձրացվել է անվտանգության մակարդակը։ Գլխավոր տաճարներն ու կարևոր կրոնական վայրերը բարձրացվել են։ Հնդկաստանի նախագահ Դրուպադի Մուրմուն, որը պաշտոնական այցով գտնվել է Անգոլայում, խոսել է ներքին գործերի նախարար Ամիտ Շահի հետ՝ միջադեպի մանրամասները պարզելու համար։ Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդին ցավակցություն է հայտնել և ասել, որ ինքը խոսել է Շահի հետ միջադեպի վերաբերյալ։ Մոդին, որը պաշտոնական այցով գտնվել է Բութանում՝ ավելի ուշ հայտարարել է, որ միջադեպի դավադիրների դեմ խիստ միջոցներ կձեռնարկվեն։ Միջադեպը քննարկելու համար՝ նոյեմբերի 12-ին նա նախագահել է Անվտանգության հարցերով կաբինետի հանձնաժողովի նիստը։

Շահը միջադեպի վերաբերյալ զրուցել է Դելիի ոստիկանապետի և Հետախուզական բյուրոյի տնօրենի հետ։ Նա այցելել է պայթյունի վայր և հիվանդանոց, որտեղ հանդիպել է վիրավորների հետ, նախքան իրավապահ մարմինների պաշտոնյաների հետ կարճատև խորհրդակցություն անցկացնելը։ Նա նշել է, որ «բոլոր հնարավոր տարբերակները» ուսումնասիրվում են և կիրականացվի «մանրակրկիտ հետաքննություն»։

Լոկ Սաբհայի ընդդիմության առաջնորդ Ռահուլ Գանդին պայթյունը որակել է որպես «չափազանց սրտաճմլիկ և մտահոգիչ»։ «Աամ Ադմի» կուսակցության ղեկավար Արվինդ Քեջրիվալը ասել է, որ միջադեպը «չափազանց մտահոգիչ» է։

### Միջազգային
Մի շարք երկրների և միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ ցավակցություն և համերաշխություն են հայտնել պայթյունից հետո։ Եվրամիության դեսպանը ցավակցություն է հայտնել միջադեպի կապակցությամբ և ասել, որ Եվրոպան կանգնած է Հնդկաստանի ժողովրդի կողքին։ ԱՄՆ դեսպանը նշել է, որ Միացյալ Նահանգները ուշադիր հետևում է իրավիճակին և խորհուրդ է տվել Դելիում գտնվող իր քաղաքացիներին խուսափել տուժած տարածքից։ Ռուսական «ՏԱՍՍ» լրատվական գործակալության հաղորդմամբ՝ Ռուսաստանի դեսպանատունը, ըստ տեղեկությունների, ստուգում է, թե արդյոք իր քաղաքացիներից որևէ մեկը տուժել է, թե ոչ։ Աֆղանստանը, Արգենտինան, Ֆրանսիան, Իրանը, Ճապոնիան, Մալդիվները և Միացյալ Թագավորությունը ցավակցություն են հայտնել զոհերին և աջակցություն հայտնել Հնդկաստանին։

## Տես նաև
* Իսլամաբադի ահաբեկչական պայթյուն (2025)

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:2020-ականներ Հնդկաստանում
Կատեգորիա:2025 Հնդկաստանում
Կատեգորիա:2025 զանգվածային սպանություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:Իրադարձություններ Հնդկաստանում
Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 10