Դմիտրի Կարատանով

**Դմիտրի Իննոկենտովիչ Կարատանով** (, ), ռուս, խորհրդային նկարիչ, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Դմիտրի Կարատանովը ծնվել է 1874 թվականի մարտի 11-ին, Ռուսական կայսրության Ենիսեյսկի նահանգի Մինուսինսկի շրջանի Ասկիզ գյուղում։ Հայրը` Ինոկենտի Իվանովիչը, Կրասնոյարսկ քաղաքի ազնվական քաղքենի, աշխատել է ոսկի արդյունաբերող Պյոտր Կուզնեցովի մոտ։ Մայրական կողմի տատիկը 1863-1864 թվականներին մասնակցել է Լեհական ապստամբությանը։

Նկարչություն սովորել է նկարիչ, ակադեմիկոս Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Ռուտչենկոյի մոտ, ով Փոքր Ռուսաստանից եկել է Կրասնոյարսկ (Լեոնիդ Չեռնիշովի հետ միասին)։ Վասիլի Սուրիկովի խորհրդով 1892 թվականին Կարատանովն ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա, որտեղ սովորել է Արխիպ Կուինջիի մոտ։ Երեք տարի սովորել է ակադեմիայում։ Ուսման ամբողջական դասընթացը չի հաջողվել ավարտել ֆինանսական միջոցների սղության պատճառով։ 1895 թվականին նկարիչն ապրել և աշխատել է ակադեմիական ամառանոցում՝ օգտվելով Արխիպ Կուինջիի ֆինանսական աջակցությունից։

1896 թվականին Դմիտրի Կարատանովը վերադարձել է Կրասնոյարսկ և շատ է շրջել Ենիսեյի նահանգում։ Նրա աշխատելու ամենասիրելի վայրը Կրասնոյարսկիե ստոլբի ազգային պարկն է եղել։

1900 թվականին Կարատանովը մեկնել է Սանկտ Պետերբուրգ, աշխատել Մարիա Տենիշևայի արվեստի ստուդիա-արվեստանոցում՝ ձևավորելով Ալեքսանդր Սերովի «Թշնամու իշխանությունը» օպերայի տեսարաններից մեկը, որը բեմադրել է նկարչի մայրը։

1901 թվականին Կարատանովը կրկին վերադարձել է Կրասնոյարսկ։ Այստեղ 1905 թվականին Կարատանովը ծանոթացել և ընկերություն է արել գիմնազիստ, «Կրասնոյարսկիե ստոլբի»  պետական ​​արգելոցի ապագա հիմնադիր և առաջին տնօրեն Ալեքսանդր Յավորսկու հետ։

Կրասնոյարսկից Կարատանովը տասից ավելի երկար ճանապարհորդություններ է կատարել տարբեր նպատակներով կազմակերպված արշավախմբերի հետ, հիմնականում Ենիսեյ նահանգի հյուսիսային շրջաններում։ 1906 թվականին հյուսիս կատարած ճանապարհորդության արդյունքում ձևավորվել է Դմիտրի Կարատանովի ստեղծագործությունների հավաքածուն, որը պահվում է ԽՍՀՄ ժողովուրդների ազգագրության Լենինգրադի պետական ​​թանգարանի հավաքածուներում։ Այդ շարքի գործերից առանձնանում են հատկապես երկու յուղաներկ դիմանկարներ՝ «Օստյակը ժանտախտում» և «Քրմուհին»։

1910 թվականի հունվարի 27-ին Կրասնոյարսկում բացվել է Սիբիրում առաջին նկարչական դպրոցը՝ քառամյա ուսուցման ժամկետով։ 1910 թվականի մարտի 10-ին Ենիսեյի նահանգապետ Յակոբ Բոլոգովսկին Կարատանովին նշանակել է Կրասնոյարսկ քաղաքային նկարչական դպրոցի ուսուցիչ։ Գլխավոր ուսուցիչ է նշանակվել Լեոնիդ Չեռնիշովը։ Դմիտրի Ինոկենտևիչն ունեցել է յուրահատուկ մանկավարժական հմտություն՝ նա հաճախ է երգել դասարանում աշակերտների հետ՝ օգտագործելով երաժշտությունը որպես երեխաների փոխաբերական լեզվի արտահայտչականությունը զարգացնելու և նրանց ստեղծագործական հատկանիշները բացահայտելու միջոց։

1917-1940 թվականներին Դմիտրի Կարատանովը եղել է Կրասնոյարսկի գավառագիտական թանգարանի մշտական ​​աշխատակից։ Նա մշտապես մասնակցել է Կրասնոյարսկի երկրամասի տարածքում իրականացվող թանգարանային արշավներին։

Կարատանովը սիբիրցի առաջին նկարիչն է, ով 1948 թվականին ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում է ստացել։

Նկարիչն ընդգրկվել է գեղարվեստի միջազգային վարկանիշում (18-21-րդ դարերի նկարիչների համաշխարհային վարկանիշ, որոնք ձևավորում են համաշխարհային գեղարվեստական ​​ժառանգությունը)։

Դմիտրի Ինոկենտիևիչը մահացել է 1952 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Նրան թաղել են Կրասնոյարսկի Երրորդության գերեզմանատանը։

## Նշանավոր գործեր
* «1695-1698 թվականների Կրասնոյարսկի խռովությունը», 
* «Դեպի արևելք», 
* «Հետազոտողները», 
* «Բերդի կառուցումը», 
* «Սառցահատը Ենիսեյում», 
* «Ենիսեյ։ Վերջին սառույցները», 
* «Սյուների տեսարանը ձմռանը», 
* «Կրավչենկոյի դիմանկարը», 
* «Պարտիզաններ», 
* «Մայովկան Սյուներում 1905 թվականին»։

Նկարչի աշխատանքները պահվում են Կրասնոյարսկի Վ. Ի. Սուրիկովի անվան պետական գեղարվեստական թանգարանում, Կրասնոյարսկի գավառագիտական թանգարանում, մասնավոր հավաքածուներում։

## Հարգանքի տուրք հիշատակին
Դմիտրի Կարատանովի անունով է կոչվել Կրասնոյարսկի կենտրոնում գտնվող փողոցներից մեկը և Աբական քաղաքի մանկական գեղարվեստի դպրոցը։
Կրասնոյարսկ քաղաքի Կ. Մարքսի փողոցի, թիվ 88 տան վրա տեղադրվել է հուշատախտակ՝ նկարչի խորաքանդակով և հետևյալ տեքստով. 

## Գրականություն
* *А. А. Абиосова В. И. Парамонова* Дмитрий Иннокентьевич Каратанов// «Век подвижничества». Красноярское книжное издательство. 1989. стр. 58 — 64 ISBN 5-7479-0249-0
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сборник биографических справок о Д. И. Каратанове — формат PDF
* Биографическая справка с перечислением ряда работ
* Воспоминания красноярского спортсмена и художника В. А. Светлакова 
* Яворский А. Л.: Д. И. Каратанов. Дела и люди  — биографический очерк
* краткая справка и несколько репродукций
* Биография на сайте Красноярского краеведческого музея
* Смолина М. Г.: Отношение зрителя и художественного пространства в творчестве Д. И. Каратанова (в приложении к статье имеются небольшие репродукции)

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ