open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ArmIGF

**ArmIGF** (ինտերնետ կառավարման հայաստանյան համաժողով), երկխոսության ու համագործակցության հայաստանյան բաց հարթակ, որտեղ քննարկվում են ինտերնետի կառավարման մասին հարցեր, փոխանակվում է տեղեկատվություն, ներկայացվում է փորձի փոխանակում։  

Համաժողովին մասնակցում են պետական, հասարակական, մասնավոր հատվածների, լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներ։
## Պատմություն
«ՀՀ Ինտերնետ կառավարման համաժողովը» կազմավորվել է ՀՀ կառավարության որոշմամբ՝ 2014 թվականին, ինտերնետ կառավարմանը վերաբերվող խնդիրների լուծման համար առաջարկություններ մշակելու և ներկայացնելու նպատակով՝

Ինտերնետ կառավարման համաժողովի կազմում ընդգրկված են պետական, մասնավոր ու հասարակական կառույցների ներկայացուցիչներ։ Խմբի քարտուղարության գործառույթները կատարվում են «Ինտերնետ հանրություն» հասաարակական կազմակերպությունը։

Հայաստանյան համաժողովները կազմակերպվում են Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության, «Ինտերնետ հանրություն» և «Ինտերնետ հասարակության Հայաստան հատված» հասաարակական կազմակերպությունների համագործակցությամբ։

## Համաժողովներ
Առաջին հայկական Ինտերնետ կառավարման համաժողովը տեղի է ունեցել 2015 թվականի սեպտեմբերի 7-8-ին, Երևանում, որից հետո ամեն տարի տեղի է ունենում հայկական Ինտերնետ կառավարման համաժողով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*2015 թվականի ինտերնետ կառավարման հայաստանյան համաժողովի բանախոսներ
*2017 թվականի ինտերնետ կառավարման հայաստանյան համաժողովի բանախոսներ
*2018 թվականի ինտերնետ կառավարման հայաստանյան համաժողովի բանախոսներ
Ջորջ Սադովսկի

**Ջորջ Գրեգորի Սադովսկի** (, ), ամերիկացի իրավաբան, քաղաքական գործիչ։ Երեք ժամկետ ծառայել է ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում ԱՄՆ Միչիգան նահանգից՝ 1933-1939 թվականներին։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Սադովսկին ծնվել է Դետրոյթում՝ լեհ-ամերիկյան ընտանիքում, որտեղ սովորել է Ֆերի դպրոցում: Սովորել է Ալաբամայի Ֆոլի քաղաքի միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև վերադարձել է Դետրոյթ, որտեղ 1920 թվականին ավարտել է Հյուսիսարևելյան բարձրագույն դպրոցը և 1924 թվականին՝ Դետրոյթի համալսարանի իրավաբանական բաժինը։ 1926 թվականին սկսել է փաստաբանական գործունեությունը և պրակտիկա անցել Դետրոյթում: Զբաղվել է անշարժ գույքի և շինարարական բիզնեսով, ավելի ուշ դարձել գոլֆի երկու ակումբի սեփականատեր: Եղել է նաև Լեհաստանի ազգային դաշինքի անդամ։

## Քաղաքական գործունեություն
1931 և 1932 թվականներին Սադովսկին եղել է Միչիգանի Սենատի անդամ 2-րդ շրջանից, 1930-1936 թվականներին՝ Պետական դեմոկրատական կենտրոնական կոմիտեի անդամ: 1932, 1936, 1940, 1944 և 1948 թվականներին եղել է Ժողովրդավարական ազգային կոնվենցիայի պատվիրակ։ 

ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցության Միչիգանի առաջին կոնգրեսական շրջանից ընտրվել է 73-րդ, 74-րդ և 75-րդ Կոնգրեսներում և պաշտոնավարել 1933 թվականի մարտի 4-ից մինչև 1939 թվականի հունվարի 3-ը։ 1938 թվականին և կրկին 1940 թվականին պարտվել է Ռուդոլֆ Ջ․ Թեներովիչին դեմոկրատների նախնական ընտրություններում։ 1942 թվականին ընտրվել է 78-րդ կոնգրեսում, այնուհետև երեք հաջորդող Կոնգրեսներում՝ ծառայելով 1943 թվականի հունվարի 3-ից մինչև 1951 թվականի հունվարի 3-ը։ 1950 թվականին դեմոկրատների նախնական ընտրություններում պարտվել է Թադեուս Մ. Մաքրովիչին։

## Մահ
Ջորջ Գ. Սադովսկին մահացել է Միչիգան նահանգի Ուտիկա քաղաքում։ Թաղված է Դետրոյթի Մաունթ Օլիվեթ գերեզմանատանը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջորջ Գ. Սադովսկին Find a Grave կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Աջինոմոտո

**Աջինոմոտո** (; , *Ajinomoto kabushiki gaisha*), Ճապոնական սննդի և կենսատեխնոլոգիայի բազմազգ ընկերություն է, որի կենտրոնակայանը Տոկիոյում է:

*AJI-NO-MOTO* (, «համի էություն») ընկերության օրիգինալ մոնոսոդիումի գլյուտամատ արտադրանքի ապրանքային անվանումն է, որն իր տեսակի մեջ առաջինն է 1909 թվականից։

2023 թվականի դրությամբ Ajinomoto-ն գործում է աշխարհի 34 երկրներում և աշխատում է մոտ 34,615 մարդ:

## Լոգոներ

File:Registered trademark of Lady & AJI-NO-MOTO.jpg|1909-ից 1973 թթ
File:Ajinomoto logo (1973-1986).svg|1973-ից 1986 թթ
File:Ajinomoto logo 1986.gif|1986 թվականից մինչև 1999 թ
File:Ajinomoto logo.svg|1999 թվականից մինչև 2017 թ
File:Ajinomoto global logo.svg|2017 թվականից


## Տես նաև
* Յունիլիվեր
* Նեստլե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ճապոնական ընկերություններ
Կատեգորիա:Սննդի և ըմպելիքի ընկերություններ
Սալվատորե Սկիլաչի

**Սալվատորե Սկիլաչի** (, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, 1990-1991 թվականներին՝ Իտալիայի հավաքականի հարձակվող, 1990 թվականի աշխարհի առաջնության լավագույն ռմբարկուն և լավագույն խաղացողը։

## Կենսագրություն
Սալվատորե Սկիլաչին ծնվել է Իտալիայի Պալերմո քաղաքում։ Լինելով աղքատ ընտանիքից՝ Սկիլաչին սկսել է խաղալ իր հայրենի քաղաքի սիրողական թիմում՝ «Ամատ Պալերմոյում»։ Այնուհետև 1982 թվականին պայմանագիր է կնքել սիցիլիական «Մեսինա» ակումբի հետ, որտեղ խաղացել է մինչև 1989 թվականը և ցույց տվել գոլահարի ունակություններ՝ 23 գոլով նվաճելով նաև Սերիա B-ի 1988/89 թվականների լավագույն ռմբարկուի մրցանակը։

1990 թվականի տնային աշխարհի առաջնությունից առաջ Սկիլաչին չէր համարվում Իտալիայի հավաքականի հիմնական հարձակվող, բայց առաջին խաղում փոխարինման դուրս գալուց հետո դառնալով գոլի հեղինակ՝ նա հաստատվեց թիմում և վեց գոլով դարձավ մրցաշարի լավագույն ռմբարկուն։ Աշխարհի առաջնությունից հետո նա ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է ընդամենը 8 խաղ ու դարձել մեկ գոլի հեղինակ։ Հարձակվողն Իտալիայի հավաքականում վերջին անգամ խաղացել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 25-ին։

1989-1992 թվականներին Սկիլաչին հանդես է եկել «Յուվենտուսում», որից հետո տեղափոխվել է «Ինտեր»։ 1994 թվականին նա տեղափոխվել է ճապոնական «Ջուբիտո Իվատա» ակումբ, որի կազմում խաղացել է մինչև 1997 թվականը, որտեղ էլ ավարտել է կարիերան։

## Մահ
2022 թվականին Սկիլաչիի մոտ ախտորոշվել է հաստ աղիքի քաղցկեղ: 2024 թվականի սեպտեմբերին նա հոսպիտալացվել է նախասրտերի առիթմիայով: Նրա մահվան մասին հայտարարվել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ին։

### Գոլեր ազգային հավաքականի կազմում
: *Հաշիվներ և արդյունքների ցանկ:* *Իտալիայի գոլերը ցուցադրվում են առաջին հերթին։*

## Տիտղոսներ և նվաճումներ
### Թիմային
**Մեսինա**

* Իտալիայի չեմպիոն C1 Սերիայում՝ 1985/86

**Յուվենտուս**

* Իտալիայի գավաթակիր՝ 1989/90
* ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիր՝ 1989/90

**Ինտերնացիոնալե**

* ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիր՝ 1993/94

**Իտալիայի հավաքական**

* Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝ 1990

### Անհատական
* Իտալիայի առաջնության լավագույն ռմբարկու Սերիա B-ում՝ 1988/89
* Աշխարհի առաջնության լավագույն ռմբարկու (ՖԻՖԱ-ի «Ոսկե խաղակոշիկ»)՝ 1990
* ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի առաջնության լավագույն ֆուտբոլիստի «Ոսկե գնդակ»՝ 1990
* Աշխարհի առաջնություն 1990-ի խորհրդանշական հավաքական
* Եվրոպայի 2-րդ խաղացող՝ ըստ France Football-ի՝ 1990

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անձնական էջը FIFA.com-ում
* Անձնական էջը FamousBirthdays.com-ոիմ

Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մեսինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Նիտրատոլուոլներ

**Նիտրատոլուոլներ**, տոլուոլի նիտրամիացությունները, որոնց մոլեկուլներում նիտրախմբերը տեղակալել են բենզոլային օղակի ջրածնային ատոմներից մեկը կամ մի քանիսը։ Թունավոր են, օքսիդացնում են հեմոգլոբինը։ Գործնական նշանակություն ունեն օրթո–, մետա–, պարա– նիտրատոլուոլները, 2,4-երկնիտրատոլուոլը և 2, 4, 6 եռնիտրատոլուոլը։ 

Օրթո– և մետա– նիտրատոլուոլները բաց դեղնավուն հեղուկ, իսկ պարա– նիտրատոլուոլը՝ բյուրեղային նյութեր են։ Տոլուոլի և նիտրացնող խառնուրդների փոխազդեցությամբ ստացվում են օրթո–, մետա– և պարա– նիտրատոլուոլների խառնուրդներ, որոնք օգտագործվում են ազո– և ծծմբային ներկանյութերի արտադրության միջանկյալ նյութեր (տոլուիդիններ) ստանալու համար։ Երկնիտրատոլուոլը դեղին, բյուրեղային, պայթուցիկ նյութ է։ Օգտագործվում է պոլիուրետանների սինթեզի ելանյութեր՝ երկազոցիանիտներ ստանալու համար։ 2, 4, 6-եռնիտրատոլուոլը բյուրեղային պայթուցիկ նյութ է:

## Տես նաև
* Տրոտիլ

Կատեգորիա:Արոմատիկ ածխաջրածիններ
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Ցանցային չեզոքություն

**Ցանցային չեզոքություն** (), որը նաև հայտնի է որպես Նեթ չեզոքություն (Net Neutrality), ինտերնետային քաղաքականության հարց, որը քննարկում է, թե որքանով կարող են ինտերնետային ծառայություններ մատուցողները (ISP-ները) ընտրողաբար խթանել որոշակի ինտերնետային բովանդակություն և հավելվածներ իրենց հաճախորդներին, օրինակ՝ զրոյական սակագնավորման (Zero-Rating), վճարովի առաջնահերթության կամ այլ մեթոդների միջոցով։ Որոշ երկրներ ընդունել են ցանցային չեզոքության մասին օրենքներ, որոշները կիրառել են համատեղ կարգավորող մոտեցում, իսկ մյուսները խրախուսում են ISP ոլորտի ինքնակարգավորումը։ Շատ երկրներ դեռ չեն արձագանքել այս հարցին, և որոշ երկրներում այն դեռ քննարկման ենթակա քաղաքականության խնդիր է։

## Դերակատարներ
Ցանցային չեզոքության (Net Neutrality) սցենարի հիմնական դերակատարներն են՝ Ինտերնետային ծառայություններ մատուցողը (ISP), վերջնական օգտատերը, բովանդակության կամ հավելվածների մատակարարը և կարգավորիչը։ Ցանցային չեզոքության հարցը շարունակաբար ուսումնասիրվում և սահմանվում է։ Վերջնական օգտատերը ISP-ի ծառայությունների սպառողն է և ունի որոշակի օրինական իրավունքներ։ Բովանդակության և հավելվածների մատակարարներն այն անձինք կամ կազմակերպություններն են, որոնք հրապարակում են նյութեր ինտերնետում։ ISP-ները երբեմն կնքում են առևտրային համաձայնագրեր երրորդ կողմի բովանդակության կամ հավելվածների մատակարարների հետ՝ խթանելու նրանց տեղեկությունները՝ համեմատած այլ բովանդակության, որը հասանելի է ինտերնետում, կամ խթանելու իրենց սեփական ծառայությունները։ ISP-ներն ունեն հնարավորություն խթանելու տեղեկատվությունը թե՛ տեխնիկական (օրինակ՝ ցանցի գործառույթների), և թե՛ ոչ տեխնիկական (օրինակ՝ գնագոյացման կառուցվածքների) մակարդակներում։ Կարգավորիչը պետական մարմին է, որը կարող է վերահսկել ISP-ների վարքագիծը այս հարցում։

## Նեթ չեզոքությունը աշխարհում

### Հայաստան
Հայաստանում ցանցային չեզոքության վերաբերյալ հատուկ օրենքներ կամ կարգավորումներ պաշտոնապես ընդունված չեն:

### Հնդկաստան
Վերջնական վիճակով, Նեթ չեզոքությունը հնդկաստանում դեռ գոյություն  չունենի։ Չնայած որ չկան պաշտոնական կանոններ ISP-ների համար, դրանց մեծ մասը գործում է չեզոքություն պահպանելու միտումով։ Կան բացառություններ այս կանոնից, և տարիների ընթացքում տարբեր հեռահաղորդակցության ընկերություններ դիմել են TRAI-ին (Հնդկաստանի հեռահաղորդակցության կարգավորող մարմին)՝ խնդրելով թույլ տալ բովանդակությունը արգելափակելու և լրացուցիչ վճարներ գանձելու հնարավորությունը տեղեկատվության և զվարճանքի հասանելիության համար։ Այս քայլերին արձագանքները եղել են արագ և բազմազան։ 2015 թվականի ապրիլի դրությամբ, ավելի քան 1 միլիոն հնդկական վերջնական օգտատերեր ուղարկել են էլեկտրոնային նամակներ TRAI-ին՝ աջակցելով Նեթ չեզոքությանը։

## Ծանոթագրություններ
Նիտրաթաղանթանյութ

**Նիտրաթաղանթանյութ**, *նիտրացելուլյոզ*, թաղանթանյութի ազոտաթթվական բարդ եթեր, ընդհանուր բանաձևն է․ [C6H7O2(OH)_{3-x}(ONO2)_{x}]_{n}, որտեղ x-ը կարող է փոփոխվել 1-ից մինչև 3։ Սպիտակ կամ դեղնավուն, փուխր թելքավոր, պինդ նյութ է։ Բռնկվող է, անկայուն՝ թթուների և հիմքերի նկատմամբ։ Նիտրաթաղանթանյութի կարևորագույն բնութագիրը ազոտի պարունակությունն է, որը զգալիորեն ազդում է նրա ֆիզիկամեխանիկական, քիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունների վրա։ Ըստ ազոտի պարունակության տարբերում են նիտրաթաղանթանյութի հետևյալ տեսակները, կոլօքսիլին (10,7–12,2% ազոտ), պիրօքսիլին №2 (12,2–12,5% ազոտ), պիրօքսիլին №1 (13,0–13,5% ազոտ), 6 և հատուկ տեսակը՝ պիրոկոլոդիումը (12,4% ազոտ), որը հայտնաբերել է Դ․ Մենդելեևը։ Նիտրաթաղանթանյութի խտությունը 1580–1650 կգ/մ³ է։ Լուծելիությունը պայմանավորված է պարունակող ազոտի քանակով։ Նիտրաթաղանթանյութները լուծվում են ացետոնում, չեն լուծվում ջրում և ոչ բևեռացված լուծիչներում։ Տաքացնելիս սկսում են քայքայվել 40– 60°C–ից։ Արագ տաքացումից նիտրաթաղանթանյութի քայքայումը կարող է ավարտվել բռնկմամբ և պայթյունով։ Նիտրաթաղանթանյութ ստացվում է նիտրացնող խառնուրդով և փխրեցված ու չորացված թաղանթանյութով նիտրելով։ Ստացված նյութը բազմաթիվ անգամ լվացվում է ջրով, սոդայի լուծույթով և անհրաժեշտության դեպքում ջրազրկվում (օրինակ՝ էթիլ սպիրտով)։ Վաճառքի հանվող նիտրաթաղանթանյութը պարունակում է 20–40% ջուր կամ սպիրտ։ Կոլօքսիլինը կիրառվում է ցելուլոիդի, պլաստմասսաների, նիտրաներկերի, նիտրալաքերի, նիտրասոսինձների արտադրության մեջ։ Պիրօքսիլինը օգտագործում են անծուխ վառոդի, դինամիտների և պայթուցիկ այլ նյութերի ստացման համար։ 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1846 հայտնություններ
Կատեգորիա:Բջջանյութ
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Ավետիս Ավետիսյան (այլ կիրառումներ)

**Ավետիս Ավետիսյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Ավետիս Ավետիսյան  (1988), հայ հասարակական նախաձեռնող։ 
* Ավետիս Ավետիսյան (արվեստաբան)  (1986 - 2020), հայ արվեստաբան, տնտեսագետ
Թոմարզա

մինի|Հայկական Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որն այժմ հիմնահատակ ավերված է
**Թոմարզա**, նախկին հայաբնակ բնակավայր Թուրքիայի Կայսերիի մարզում։ Այն ներկայումս զբաղեցնում է 1,405կմ2, որտեղ ապրում է մոտ 21 հազար մարդ (2022)։

## Պատմություն
Թոմարզայի նախկին տեղում կարող է եղած լինել հին բյուզանդական բնակավայր։ Կարսի վերջին հայ թագավորին այս հողերը տրվել է 1064 թվականին՝ Կարսը Բյուզանդական կայսրությանը զիջելու դիմաց։ Թոմարզայի մասին առաջին հիշատակումը 1206 թվականից է, որպես Գրիգոր քահանայի ծննդավայր։

Ավանդույթի համաձայն, Կիլիկիայի հայկական թագավորության անկումից հետո, 1375 թվականին Կիլիկիայի տասներեք ազնվական ընտանիքներ հիմնադրեցին Թոմարզան: Քաղաքը բաժանված էր չորս թաղամասերի, որոնցից յուրաքանչյուրը ղեկավարվում էր տարբեր ընտանիքների կողմից, որոնք սերտորեն կապված էին խառնամուսնությունների միջոցով։ Այս չորս ընտանիքները միասին ղեկավարեցին քաղաքը և նրա շրջակա տարածքը։ Այս ինքնավարությունը շարունակվեց մինչև 1908 թվականի օսմանյան սահմանադրության հաստատումը:

1915 թվականին Թոմարզայում բնակվում էր մոտ 4000 հայ, որոնք կազմում էին քաղաքի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը (ընդամենը 25 թուրք ընտանիք կար)։ 1915 թվականի օգոստոսին ամբողջ հայ բնակչությունը տեղահանվեց։ Ջարդերից և տեղահանություններից փրկված որոշ թոմարզահայեր վերադարձան իրենց հայրենի քաղաքը 1919 թվականին, բայց նրանք բոլորը նորից հեռացան 1920-ականների վերջին: Փրկված համայնքի մի մասը գաղթել է ԱՄՆ և բնակություն հաստատել Վիսկոնսին նահանգի Ռասին քաղաքում, որտեղ Թոմարզայի որոշ հայեր հաստատվել էին ցեղասպանությանը նախորդող տարիներին: Ռասինում դեռևս ապրում են Թոմարզայի հայերի ժառանգները։

## Տես նաև
* Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցի (Տոմարածին)
* Սուրբ Աստվածածին վանք (Թոմարզա)

## Ծանոթագրություններ
Սուրբ Աստվածածին վանք (Թոմարզա)

**Սուրբ Աստվածածին վանք**, հայկական ոչնչացված վանք ներկայիս Թուրքիայի Կայսերիի մարզի Թոմարզա շրջանում։

Մինչև հայոց ցեղասպանությունը Թոմարզայի Սուրբ Աստվածածին վանքը կարևոր ուխտագնացության կենտրոն էր և ամեն օգոստոս հազարավոր հայեր հավաքվում էին այնտեղ Աստվածածնի Վերափոխման տոնին: Սուրբ Աստվածածին վանքի մասին ամենավաղ հիշատակությունը 1516 թվականի է: Այդ ամսաթվից հետո Սուրբ Աստվածածին անունը հաճախակի է հանդիպում: 1570-1580-ական թվականներին վանքը դարձել է մշակույթի կարևոր կենտրոն Աստվածատուր Տարոնցի եպիսկոպոսի ջանքերով։ Այդ ժամանակ վանքը ծառայում էր որպես եպիսկոպոսի նստավայր, որի իրավասությունը տարածվում էր Թոմարզայի և մոտակա գյուղերի վրա։

1784-1915 թվականներին վանահայրերը ղեկավարել են վանքը, իսկ 19-րդ դարի վերջին նրա տարածքում հիմնվել է գիշերօթիկ դպրոց։ 1909 թվականի հունիսին բրիտանացի գրող և ճանապարհորդ Գերտրուդ Բելլը մի գիշեր մնաց վանքում՝ «Արգեոս լեռան նայող բազմաթիվ պատուհաններով հիանալի սենյակում»։

Վանքը կողոպտվել է 1915 թվականին, ապա՝ լքվել։ Թեև լուրջ վնասվածքներ էր ստացել, Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո որոշ հայ վանականներ կրկին հաստատվել են այնտեղ։ Հ. Է. Քինգը, 1939 թվականին Թոմարզա կատարած այցից հետո, գրել է, որ վանականները «վերջին տասնամյակում վտարվել են», բայց նա ոչինչ չի նշել վանքի շենքերի վիճակի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կայսերիի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Աշոտ Ղուլյան փողոց (Երևան)

**Աշոտ Ղուլյան փողոց**, փողոց Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում: Փողոցը անվանակոչվել է ի պատիվ Արցախյան ազատամարտի մասնակից, «Արցախի հերոս» Աշոտ Ղուլյանի (Բեկոր)։ 

## Տվյալներ
Փողոցը սկսվում է Մամիկոնյան փողոցի խաչմերուկից, հասնում՝ «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոնի Փառքի ուղի՝ Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցու հարող տարածք:

Փողոցը նախկինում կոչվել է Շահումյան 6-րդ փողոց: 2024 թվականի սեպտեմբերի 10-ի Երևանի ավագանու որոշմամբ փողոցը և հարակից նրբանցքն (Աշոտ Ղուլյան փողոց, 1-ին նրբանցք) ու փակուղին (Աշոտ Ղուլյան փողոց, 1-ին փակուղի) անվանակոչվեց «Արցախի հերոս» Աշոտ Ղուլյանի (Բեկոր) անունով:

## Հատվող փողոցներ
* Ծերենցի փողոց
* Շահումյան 4-րդ փողոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Ժորժ Օլտրամարե

**Ժորժ Օլտրամարե** (, ), շվեյցարացի ծայրահեղ աջ քաղաքական գործիչ, լրագրող, արձակագիր, խմբագիր։ Համալսարանի պրոֆեսոր:

## Կենսագրություն
Իրավագիտություն է սովորել Ժնևում։ Աշխատել է հարկային ծառայությունում, ավելի ուշ՝ որպես լրագրող Ազգերի լիգայի մամուլի ծառայությունում: Համագործակցել է ժնևյան La Suisse թերթի հետ։ 

1923 թվականից մինչև 1940 թվականի արգելքը խմբագրել է Le Pilori հակասեմական երգիծական ամսագիրը։ 1927 թվականին իր «Դոն Ժուանը և մենությունը » վեպի համար ստացել է 3000 ֆրանկ Շիլլերի մրցանակ։ 

Ծայրահեղ աջ քաղաքական գործիչ։ 1930-ին Շվեյցարիայում նա ստեղծեց Ազգային քաղաքականության շքանշան` ֆաշիստական կողմնորոշման կուսակցություն, որը կողմնակիցներ գտավ բուրժուազիայի և համոզված հակա-մարքսիստների շրջանում: 1932 թվականին Օլտրամարե կուսակցությունը միավորվեց Ժնևի տնտեսական պաշտպանության միության հետ։ Նոր քաղաքական ուժը կոչվում էր Ազգային միություն, այն պաշտպանում էր ֆաշիստական թեզերը, պաշտպանում էր ուժեղ իշխանություն, տնտեսական կորպորացիաներ, կոչ էր անում հաշվեհարդար տեսնել մարքսիստների և հրեաների հետ: Իր կառուցվածքով մոտ ռազմականացված կազմավորմանը («սերոբաշչիկներ»), ազգային միությունն իր անդամներն ուներ Ժնևի կառավարությունում՝ պետական խորհրդում։ Կազմակերպությունը ներկայացրել է Ժնևի խորհրդում 1933-1936 թվականներին և ղեկավարել միությունը 1935-1939 թվականներին։ մինի|աջից|Հուշարձան Ժնևում 1932 թվականի ցույցի գնդակահարության վայրում։ Շվեյցարիայում պրոֆաշիստական և կոմունիստական ուժերի դիմակայությունը հանգեցրեց բանվորների ցույցի, որը գնդակահարվեց Ժնևում 1932 թվականի նոյեմբերի 9-ին: Զոհ Է դարձել 13 մարդ, վիրավորվել է 65-ը։

1936-1938 թվականներին Օլտրամարեն ավելի քան տաս անգամ այցելել է Բենիտո Մուսոլինին։ 1940 թվականին նա բնակություն է հաստատել Վերմախտի կողմից օկուպացված Փարիզում, որտեղ ստանձնել է գերմանական օկուպացիոն ուժերի տպագիր հրատարակության ղեկավարությունը, այնուհետև աշխատել է ռադիոյում և այլ թերթերում։ 

1944 թվականին փախել է Վիշիի համագործակցային կառավարության հետ։ 1945 թվականի ապրիլի 21-ին դաշնակիցների կողմից ձերբակալվել և արտահանձնվել է Շվեյցարիային։

Շվեյցարիայի դաշնային դատարանը 1947 թվականին ժ. Օլտրամարային երկրի անկախության դեմ հանցագործությունների համար դատապարտել է երեք տարվա ազատազրկման: Ազատ է արձակվել 1949 թվականին: 1950 թվականին Փարիզի դատարանը նրան հեռակա կարգով մահապատժի Է դատապարտել ֆաշիստների հետ համագործակցության համար:

1952 թվականից կապեր է պահպանել Իսպանիայի ֆրանկիստների հետ։ 1953թվականին աշխատել է Կահիրեում որպես ռադիոհաղորդավար: Ժնև վերադառնալուց հետո մինչև 1958 թվականը արգելվեց նրա հոդվածների և ստեղծագործությունների հրապարակումը։

## Պարգևներ
* Իտալիայի Թագի շքանշանի մեծ խաչի ասպետ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография
* Расстрел демонстрантов в Женеве

Կատեգորիա:Գրողներ ըստ մրցանակի
Կատեգորիա:Հուլիսի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մահապատժի դատապարտվածներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքական գործիչներ
Նիտրացնող խառնուրդ

**Նիտրացնող խառնուրդ**, խիտ ազոտական թթվի կամ ազոտի օքսիդների խառնուրդը անօրգանական (H_2SO_4, BF_3, AlCl_3 են) կամ օրգանական (օրինակ՝ քացախաթթվի անհիդրիդ) նյութերի հետ։ Նիտրացնող խառնուրդը առաջացնում է ակտիվ նիտրացնող մասնիկ՝ NO_2^+։ 
: 2H_2SO_4+HNO_3 \rightarrow+NO_2^+ + H_3O^++2HSO_4^-։ 

Նիտրացնող խառնուրդը օգտագործվում է արոմատիկ (հատկապես ազոտական և ծծմբական թթուների խառնուրդը), չհագեցած ալիֆատիկ միացությունների նիտրացման, ինչպես նաև նիտրոմիացությունների սինթեզման համար։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Ինտերնետային ենթակառուցվածք

**Ինտերնետային ենթակառուցվածք (Internet infrastructure),** ֆիզիկական համակարգեր, որոնք ապահովում են ինտերնետային կապ: Դրանք ներառում են ցանցային մալուխներ, բջջային աշտարակներ, սերվերներ, ինտերնետի փոխանակման կետեր, տվյալների կենտրոններ և անհատական համակարգիչներ :

## Նախապատմություն
Մի շարք ուսումնասիրություններ ու իրադարձություններ օգնել են սահմանելու ինտերնետային կարևորագույն ենթակառուցվածքի շրջանակը: 2013 թվականի օգոստոսին ինտերնետային  ենթակառուցվածքի փորձագետները, ներառյալ Յուվալ Շավիթը, Բիլ Վուդքոկը, Ռոսելլա Մատիոլին, Թոմաս Հեբերլենը, Իթան Կաց-Բասեթը և Ռոլանդ Դոբինսը, վեց օր հավաքվեցին Schloss Dagstuhl- ում՝ զատորոշելու ինտերնետային կարևորագույն ենթակառուցվածքի ակադեմիական ու քաղաքական ըմբռնումը, հընթացս ստեղծելու մի շարք փաստաթղթեր։ 2017 թվականին Կիբեռտարածության կայունության գլոբալ հանձնաժողովը գլոբալ հարցում անցկացրեց ինտերնետային ենթակառուցվածքի փորձագետների շրջանում՝ գնահատելու համար, թե որն է ինտերնետային կարևորագույն ենթակառուցվածքի կոնսենսուսի աստիճանը և ստեղծելու *Հանրային միջուկի սահմանումը*, որն այն ժամանակվանից օգտագործվում է ՏՀԶԿ-ի ու այլոց կողմից՝ որպես ինտերնետի կարևորագույն ենթակառուցվածքի հիմնական տարրերի ստանդարտացված նկարագրություն Ի լրումն այս գլոբալ կիրառելի հայտածումների՝ ազգային հատուկ սահմանումներ են տրվել առանձին կառավարությունների կողմից. օրինակ՝ ԱՄՆ կառավարության հաշվետվողականության գրասենյակի կողմից՝ 2006 թվականին և ԱՄՆ Սպիտակ տան կողմից՝ 2013 թվականին

## GCSC-ի (ԿԿԳՀ-ի) սահմանում
GCSC-ի՝ Կիբեռտարածության կայունության գլոբալ հանձնաժողովի ծայրահեղ կարևոր ենթակառուցվածքների գնահատման աշխատանքային խմբի զեկույցում ի մի են բերվել իրականացրած հետազոտության արդյունքները, տրվել է  ինտերնետային կարևորագույն ենթակառուցվածքի համապարփակ սահմանումը, որը ներառում է հետևյալ տարրերը.

* Փաթեթների ուղղորդում և վերահասցեավորում
* Անվանման և համարակալման համակարգեր
* Անվտանգություն և ինքնության պաշտպանություն
* Ֆիզիկական փոխանցման մեդիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թվային ժամացույց - Ենթակառուցվածք

Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Համացանցային տերմինաբանություն
Միգել Ազիզ

**Միգել Ազիզ** (, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, «Ատլետիկո Բալեարես» ակումբի կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Միգելը եղել է «Արսենալ» ֆուտբոլային ակադեմիայի շրջանավարտ, որի կազմում էլ խաղացել է՝ սկսած հինգ տարեկանից։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 24-ին ակումբի հետ ստորագրել է իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը։ 2020 թվականի դեկտեմբերի 10-ին նորամուտն է նշել «Արսենալի» հիմնական կազմում՝ ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի «Դանդոլկայի» դեմ խաղում 83-րդ րոպեին փոխարինելով Ջո Ուիլոկին։

2022 թվականի օգոստոսից հունվարը վարձակալման իրավունքով ելույթ է ունեցել «Պորտսմուտի» կազմում։

2022 թվականի սեպտեմբերի 1-ին մեկ մրցաշրջանով հանձնվել է «Իվիսա» իսպանական ակումբին։

## Կարիերան հավաքականում
Ազիզը ծնվել է Անգլիայում նիգերիացի հոր և իսպանացի մոր ընտանիքում, այդ իսկ պատճառով կարող էր հանդես գալ Անգլիայի, Նիգերիայի կամ Իսպանիայի հավաքականներում։ 2018 թվականից խաղում է Անգլիայի պատանեկան հավաքականի կազմում (մինչև 16, 17 և 18 տարեկանների հավաքականներ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի մասին «Արսենալ»-ի պաշտոնական կայքում
* Ֆուտբոիստի մասին Պրեմիեր Լիգայի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ուիգան Ատլետիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՊԱՍ Յանինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտսմութի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
CENTR

մինի|CENTR -ի լոգոն
**Եվրոպական բարձր մակարդակի դոմենների ռեգիստրների ազգային խորհուրդ** (**CENTR**) բարձր մակարդակի դոմեյնային անունների ռեգիստրների բարձրագույն կազմակերպություն է։

Կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1998 թվականին՝ ստեղծվելով որպես RIPE բարձր մակարդակի դոմենների աշխատախմբի նախագիծ:

Որպես իր տեսակի մեջ ամենամեծ կազմակերպություն, այստեղ հաճախ են դիմում երկրի կոդերի ռեգիստրների տեսակետը տալ այնպիսի կազմակերպությունների, ինչպիսիք են ICANN-ը, Եվրոպական հանձնաժողովը, Միավորված ազգերի կազմակերպությունը և Հեռահաղորդակցության միջազգային միությունը։ Ներքին առումով, այն պատասխանատու է ռեգիստրների միջև տեղեկատվության փոխանակման, ինչպես նաև ոլորտի լավագույն փորձի բացահայտման համար:

## Անդամակցություն
Նրա անդամները բացառապես գրանցող կազմակերպություններ են, ինչպիսիք են Nominet-ը Միացյալ Թագավորությունում, IE Domain Registry և DENIC:

Չնայած անվանմանը անդամակցությունը չի սահմանափակվում  միայն Եվրոպական շրջաններով, և անդամների մեջ ներառված են  .us, .ca, .nz, .jp և .af օպերատորները։

## Արտաքին հղումներ

* 
* CENTR Members

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համացանցը Եվրոպայում
Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ
Գնդակը լաբիրինթոսում (գլուխկոտրուկ)

մինի|Խաղի փայտից պատրաստված տեսակ
**Գնդակը լաբիրինթոսում**՝ հնարամտության գլուխկոտրուկ, որն իրենից ներկայացնում է լաբիրինթոսի (կամ բավիղի), կամ մեկ կամ մի քանի գնդակների շարժում այնպես, որ գնդակը կամ գնդակները շարժվեն դեպի թիրախը: Այսպիսի խաղալիքները հայտնի են եղել «Pigs in Clover» խաղի շնորհիվ, որը ստեղծվել է Չարլզ Մարտին Քրանդալի կողմից և պաթենտավորվել 1889 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Խաղը մեծ տարածում է գտել Միացյալ Նահանգներում 1889 թվականի փետրվարի կեսերից մինչև մայիսը, ըստ The Waverly Free Press-ի արտադրվել է օրական 8,000 գլուխկոտրուկ։ Այն խաղացել են տանը, ավտոբուսներում, փողոցներում, այգիներում, խաղից օգտվել են նաև ԱՄՆ քաղաքական գործիչներ։ Սեմ Լոյդը հարցազրույցներում սխալորեն պնդել է, որ 1891 թվականին ինքն է ստեղծել այն:

Որոշ տարբերակներում փայտե լաբիրինթոսը թեքվում է երկու բռնակով և գնդակը պետք է անցնի մի շարք անցքերի և խոչընդոտների կողքով: Այլ տարբերակներում որտեղ օգտագործվում է մագնիս պետք է շարժել գնդակները, այլ ոչ թե լաբիրինթոսը։

Մեկ այլ տարբերակում, որը սովորաբար պատրաստված է թափանցիկ պլաստիկից, գնդակն օգտագործվում է որպես բանալի անցքը բացելու համար՝ գնդակը դնելով ճիշտ դիրքում և այնուհետև գործի դնելով սահող մեխանիզմը, որը բացում է մուտքի դուռը: Դրանք երբեմն կոչվում են «Money Maze» խնայատուփեր կամ գլուխկոտրուկներ:

Պատրաստվել են նաև գլուխկոտրուկի վիրտուալ տարբերակները։

## Տես նաև
* Շփոթվածություն
* Լաբիրինթոս (գրպանի խաղ)
* Ռուբիկի գունդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գլուխկոտրուկներ
Կատեգորիա:Մանկական խաղեր
Կատեգորիա:Սեղանի խաղեր
ARMIX

**Armenian Internet Traffic Exchange Foundation** (**ARMIX**) (), hայկական ինտերնետ տրաֆիկի փոխանակման կետ: Առավել հայտնի է Ինտերնետ հանրության հետ համագործակցությամբ, որը կատարվել է Հայաստանում էներգիայի օգտագործումը բարելավելու նպատակով: Այս աշխատանքը մասամբ կատարվել է «վերականգնվող էներգիան իրենց գործունեության մեջ ինտեգրելու՝ կանաչ էներգիայի լուծումները խթանելու, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիայի ծախսերն ու սպառումը նվազեցնելու համար»:

## Պատմություն
«Արմիքս» հիմնադրամի ստեղծման նախաձեռնող խմբի նիստը և հիմնադիր ժողովը կայացել է Տեղեկատվական Տեխնոլոգիաների Զարգացման Աջակցման Խորհուրդի նիստերի դահլիճում 2010 թվականի ապրիլի 2-ին: Ժողովի ընթացքում կայացել են հիմնադրամի կառավարման (հոգաբարձուների) խորհրդի ընտրություններ: Խորհրդի մեջ ներգրավված են Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միությունը (ԻՏՁՄ), «Ինտերնետ հանրություն» հասարակական կազմակերպությունը և մի շարք ընկերություններ՝ «Արմինկո», «Օրանժ Արմենիա», «Ջի Էն Աի Ալֆա», «Վեբ», «Յուքոմ», «Ապագա Թեքնոլոջիս»: Նիստի արդյունքում նախագահ է դարձել «Վեբ» ընկերության տնօրեն Ալբերտ Տոնեյանը, իսկ տնօրեն նշանակվել է ԻՏՁՄ կառավարման խորհրդատու Վահան Հովսեփյանը:

## Անդամներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2010 կառույցներ
Կատեգորիա:Ինտերնետ մշակույթ
Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Չինական սագ

240px|thumb|
**Չինական սագ**` բարձր արտադրողականությամբ սագերի չինական ծագմամբցեղատեսակ է։

## Պատմություն
Ցեղատեսակը ծագում է վայրի չինական սագերից (*Anser cygnoides*), որոնք ընտելացվել են Մանջուրիայում, Հյուսիսային Չինաստանում և Սիբիրում։ Չինական սագերը հայտնի էին դեռևս Չարլզ Դարվինին։ 18-րդ դարում Չինաստանից կամ Ճապոնիայից հայտնվել են Եվրոպայում։

21-րդ դարում այն համարվում է անհետացման վտանգի տակ գտնվող ցեղատեսակ. այդ մասին DAD-IS համակարգին հայտնել են յոթ երկրներ՝ Ավստրալիան, Լիտվան, Մոլդովան, Ռուսաստանը, Սլովենիան, Սուրինամը և Միացյալ Թագավորությունը, սակայն դրանցից ոչ մեկը բնակչության տվյալներ չի ներկայացրել։ Վերջին անգամ բնակչության տվյալները ներկայացրել է Միացյալ Թագավորությունը 2002 թվականին, երբ կար 150-ից մինչև 1000 թռչուն։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում «The Livestock Conservancy» կազմակերպությունը այն դասում է «դիտարկվող» կատեգորիայի մեջ, որը մտահոգության երրորդ մակարդակն է։

## Արտաքին տեսք
Գունային երկու տեսակ են տարբերակում՝ սպիտակ և դարչնագույն։ Դարչնագույն սագերի մոտ կտուցի հիմքից մինչև մարմինը՝ գլխի և պարանոցի հետևի հատվածում, անցնում է մուգ գիծ։ Գլուխը երկարավուն և մեծ է։ Կտուցը միջին երկարության է, կտուցի հիմքում՝ ճակատի վրա, կա մեծ ուռուցքանման խուլ։ Սպիտակ սագերի կտուցի ուռուցքը և ոտքերը նարնջագույն են, իսկ դարչնագույնների մոտ՝ սև։ Արուների մոտ ուռուցքը ավելի մեծ է, քան էգերի։ Պարանոցը երկար է և կորաձև։ Մարմինը ձվաձև է՝ առջևից բարձրացված։ Կուրծքը կլորավուն է։ Ոտքերը՝ միջին երկարության։ Աչքերը՝ ուռուցիկ, մուգ գույնի։

## Արտադրողականություն
Ցեղատեսակի հիմնական առավելություններից մեկը բարձր ձվատվությունն է՝ մինչև 50-60 և ավելի ձու տարեկան։ Ձվերը շատ մեծ են՝ 140-160 գ։ Կենդանի քաշը. արուների մոտ՝ 5-5.5 կգ, էգերի մոտ՝ 4-4.5 կգ։ Ձվատվությունը՝ տարեկան 50-100 ձու, որոնց զանգվածը 130-170 գ է։ Ձվադրումը սկսվում է 9 ամսականում։ Ձագերի դուրս գալու տոկոսը 70-80% է։ Բույն նստելու բնազդը թույլ է զարգացած։ Թռչունները ակտիվ են և ագրեսիվ բնավորություն ունեն։ Միսը բարձր որակի է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սագերի ցեղեր
Ստեփան Շահումյան փողոց (Արթիկ)

**Ստեփան Շահումյան փողոց**, կենտրոնական փողոց Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկ քաղաքում: Փողոցը անվանակոչվել է հայ հեղափոխական գործիչ, մարքսիզմի տեսաբան և Բաքվի 26 կոմիսարներից մեկի՝ Ստեփան Շահումյանի պատվին։ 

## Տվյալներ
Փողոցը սկսվում է Բաղրամյան փողոցից, և ձգվելով դեպի արևմուտք, ավարտվում է Արթիկ-Պեմզաշեն ավտոճանապարհի սկզբնամասում:

## Սկիզբ առնող փողոցներ
* Մաքսիմ Գորկու փողոց
* Րաֆֆու փողոց
* Ղարիբջանյան փողոց
* Թամանյան փողոց

## Հատող փողոցներ
* Ավետիք Իսահակյան փողոց
* Միքայել Նալբանդյան փողոց
* Հովհաննես Թումանյան փողոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արթիկի փողոցներ
Եռանիտրամեթան

**Եռանիտրամեթան**, *նիտրաֆորմ*, HC(NO_2)_3, բնորոշ հոտով, հեշտությամբ պնդացող հեղուկ է։ Հալման ջերմաստիճանը 22–23°C է, եռմանը՝ 45–47°C, խտությունը՝ 1479 կգ/մ³ (20°C)։ Լավ լուծվում է ջրում և օրգանական լուծիչներում։ Երկար պահելուց քայքայվում է, հարվածից, արագ տաքացնելիս՝ պայթում։ Ուժեղ թթու է (դիսոցման հաստատունը՝ 6,8 \cdot 10^{-1} 20°C–ում)։ Մետաղների և օրգանական հիմքերի հետ առաջացնում է աղեր (օրինակ՝ KC(NO_2)_3)։ Եռանիտրամեթան ստանում են խիտ HNO_3-ը ացետիլենի վրա (սնդիկի նիտրատի առկայությամբ) ազդելով կամ քառանիտրամեթանից։ Կիրառվում է լաբորատոր պայմաններում նիտրոմիացություններ սինթեզելու համար։ Թունավոր է։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Նիտրոմիացություններ
Կատեգորիա:Օրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Նիտրիլներ

**Նիտրիլներ**, կարբոնաթթուների, ցիանական միացություններ, R-C \equiv N, ցիանաջրածնական թթվի օրգանական ածանցյալներն են։ Պարզագույն ներկայացուցիչը ցիանաջրածինն է՝ HCN։ Ալիֆատիկ շարքի նիտրիլները տհաճ հոտով հեղուկ կամ բյուրեղային նյութեր են։ Պարզագույն արոմատիկ նիտրիլը՝ C_6H_5-CN (բենզանիտրիլ), դառը նշի համով, անգույն հեղուկ է։ Նիտրիլները խիստ ռեակցիոնունակ են, քիմիական հատկությունները պայմանավորված են ազոտի ատոմի մոտ չօգտագործված էլեկտրոնային զույգի առկայությամբ և C-N կապի բևեռացվածությամբ։ Թթուների և ալկալիների ազդեցությամբ նիտրիլները հիդրոլիզվում են, ակտիվ ջրածնով վերականգնվում են մինչև առաջնային ամինների։ Նիտրիլներ ստանում են կարբոնաթթվի ամիդից կամ ամոնիումային աղից ջուր պոկելով կամ ալկիլհալոգենիդի և KCN-ի փոխազդեցությամբ։ Նիտրիլները բազմաթիվ օրգանական նյութերի ստացման ելանյութեր են։ Չհագեցած ածխաջրածինների նիտրիլները պոլիմերվում են. ակրիլանիտրիլից ստանում են պոլիակրիլանիտրիլային մանրաթել, մետակրիլանիտրիլից՝ օրգանական ապակի։ Նիտրիլների կառուցվածքային (տարածական) իզոմերները (R-N^+ \equiv C^-) կոչվում են իզոնիտրիլներ։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ազոտ պարունակող օրգանական միացություններ
Fast Flux

**Fast Flux (FF)**, խուսափողական մեթոդ, որն օգտագործվում է համացանցի չարագործների և կիբերհանցագործների կողմից՝ խուսափելու նրանց նույնականացումից՝ խափանելով հանցագործության դեմ պայքարի ջանքերը, որոնք ուղղված են անօրինական նպատակներով օգտագործվող կայքերի նույնականացմանն ու փակմանը: Արագ հոսքի հոսթինգի խարդախ գործողություններին աջակցելու միտումի պատճառով այն համարվում է առցանց գործունեության ամենամեծ սպառնալիքներից մեկը:

## Նպատակներ
Fast Flux-ի սպասարկման ցանցերը հիմնականում օգտագործվում են հետևյալ երկու նպատակների համար՝

* Անվավեր կայքերի հյուրընկալման համար՝ Fast Flux ցանցի բոտերը իրականում չեն հյուրընկալում հաճախորդի բովանդակությունը, այլ ուղղորդում են կայքի երթևեկությունը այն սերվերին, որտեղ հաճախորդը, օգտագործելով արագ փոխանակում, իրականացնում է ապօրինի և թույլատրված գործունեություն: Քանի որ միայն մեկ ցանց է գործարկվում արագ փոխանակման հյուրընկալման նպատակով, դա հայտնի է որպես մեկուսացված փոխանակում (single flux):
* Անվան սերվերներ հյուրընկալելու համար․ Fast Fluxի սպասարկման ցանցում բոտերն օգտագործում են անունների սերվերի ուղղորդիչներ՝ հանուն Fast Flux-ի հաճախորդների: Այս անունների սերվերներն իրենց հերթին փոխանցում են DNS հարցումները թաքնված անունների սերվերին, որը հյուրընկալում է DNS պարունակող գոտիները: Եթե ​​սա օգտագործվում է ուղղորդման վեբ կայքերը հյուրընկալելու հետ մեկտեղ, ապա այն հայտնի է որպես կրկնակի հոսք:

## Ինչպես է աշխատում
Fast Flux-ի հիմնական նպատակը որակավորված դոմենային անվան համար շատ IP հասցեների հատկացումն է: Ռաունդ-ռոբին IP հասցեների համադրության միջոցով, այս որակավորված IP հասցեներն անընդհատ փոխվում են ֆլեքսում՝ շատ մեծ հաճախականությամբ և շատ կարճ ժամանակահատվածում (Time-to-Live, TTL) որոշակի DNS ռեսուրսի գրանցման համար (RR):

Բացի այդ, հարձակվողները նաև համոզվում են, որ վարկաբեկված համակարգերը, որոնց դեմ հայց են ներկայացնում այդ խարդախ հաղորդագրությունները հյուրընկալելու համար, ունեն լավ թողունակություն և ծառայության մատչելիություն։ Նրանք նաև օգտագործում են բեռի բաշխման համակարգ, որը օգնում է հեռացնել ոչ արձագանքող հանգույցները՝ հաշվի առնելով հանգույցների առողջության ստուգման արդյունքները, որպեսզի բովանդակության հասանելիությունը մշտապես պահպանվի:

## ICANN-ի կողմից ձեռնարկված միջոցներ՝ Fast Flux-ը կարգավորելու համար
ICANN-ի Անվտանգության և կայունության խորհրդատվական կոմիտեն (SSAC) դիտարկում է Fast Flux հյուրընկալումը որպես լուրջ և շարունակաբար աճող խնդիր, որը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ անունների ծառայությունների վրա բոլոր վերին մակարդակի դոմեններում: SSAC-ն առաջարկել է բոլոր ICANN-ի, գրանցողների և գրանցումների համար ներդնել լավագույն պրակտիկաներ, որոնք կօգնեն մեղմացնել արագ փոխանակման հյուրընկալումը:

Այն նաև ստեղծել էր Fast Flux աշխատանքային խումբ՝ արագ հոսքի հոսթինգի վերաբերյալ բազմաթիվ հարցերի պատասխանելու համար: Խումբն իր վերջնական զեկույցը ներկայացրել է 2009 թվականին GNSO խորհրդին: Խումբը նաև մշակել էր արագ հոսքի գրոհների սահմանում՝ արագ հոսքի օրինական օգտագործումը տարբերակելու համար:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիբեռհանցագործություն
Նիտրիտներ

**Նիտրիտներ**,  մետաղների և ամոնիումի, ազոտային թթվի աղեր են, պարունակում են միավալենտ NO^-_2 անիոն։ Ջրում լուծելի, բյուրեղային նյութեր են, մեծ մասամբ անգույն։ Տաքացնելիս քայքայվում են (ալկալիական մետաղների նիտրիտները՝ հալվելուց հետո)։ Նիտրիտների քայքայումը բարդ պրոցես է (ընթանում են բազմաթիվ կողմնակի ռեակցիաներ), ստացվում են ազոտի օքսիդներ, ազոտ, երբեմն՝ թթվածին և կախված կատիոնի բնույթից՝ մետաղը, նրա օքսիդը կամ նիտրատը։ 
:2NaNO_2=Na_2O + NO + NO_2
:4Ba(NO_2)_2=2BaO + 2Ba(NO_3)_2+2NO + N_2 
:2 AgNO_2=AgNO_3+ Ag+NO

Ամոնիումի նիտրիտները՝ NH_4NO_2 քայքայելիս անջատվում է N_2։ Նիտրիտներ ունեն և՛ օքսիդացնող, և՛ վերականգնող հատկություններ։ Նիտրիտները ստանում են NO և NO_2 խառնուրդի և մետաղի օքսիդի կամ հիդրօքսիդի փոխազդեցությամբ՝ նիտրատները վերականգնելով և փոխանակման ռեակցիաներով։ Օգտագործվում են ազոներկանյութերի արդյունաբերության մեջ։ Նիտրիտները օրգանական միացությունների, R-ONO, ազոտային թթվի ածանցյալներն են։ Ալկիլնիտրիտները (էսթերներ) անգույնից բաց դեղին հեղուկ կամ պինդ նյութեր են, վատ են լուծվում ջրում, լավ՝ սպիրտում։ Հեշտ հիդրոլիզվում են, պահելիս՝ դանդաղ քայքայվում։ Ֆիզիոլոգիական ակտիվ նյութեր են, արագացնում են սրտի աշխատանքը, լայնացնում անոթները, իջեցնում արյան ճնշումը։ Ստացվում են սպիրտների և ազոտային անհիդրիդի, թթվի, նիտրազիլ քլորիդի փոխազդեցությամբ։ Օգտագործվում են նիտրազաօրգանական միացություններ ստանալու, մի քանիսը (էթիլ, ամիլ, ցիկլոհեքսիլ նիտրիտներ)՝ ասթման, ինչպես նաև կրծքահեղձուկը բուժելու համար։ 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Նիտրիտներ
Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Նիտրիֆիկացում

**Նիտրիֆիկացում**,  (pH=5-9 պայմաններում։ Նիտրացնող բակտերիաները աերոբ օրգանիզմներ են, և հողում օդի անբավարար քանակությունն արգելակում է նիտրիֆիկացում։ Հողի լավ մշակումը բարելավում է աերացիան, նպաստում նիտրիֆիկացմանը։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Քեմոսինթեզ
CCNSO

**Երկրների ծածկագրերի անուններն աջակցող կազմակերպություն** (**ccNSO**, ), Նշանակված անունների և թվերի համար համացանցային կորպորացիա կառուցվածքում երկրի ծածկագրի վերին մակարդակի տիրույթների (ccTLD) հետ կապված քաղաքականության մշակման մարմին գլոբալ խնդիրների նեղ շրջանակի համար:

## Գործունեություն
Ստեղծվել է ICANN-ի կանոնադրությամբ, պատասխանատու է ICANN-ի Տնօրենների խորհրդին ccTLD-ի հետ կապված գլոբալ քաղաքականությունների մշակման և առաջարկելու համար, ներառյալ ccTLD-ների անվանումների հետ կապված գործունեությունը և համակարգումը ICANN-ի այլ աջակցող կազմակերպությունների, կոմիտեների և ICANN-ի ներքո գտնվող գրասենյակների հետ:

2003 թվականին իր ստեղծման օրվանից ccNSO-ն ֆորում է տրամադրել երկրի ծածկագրի վերին մակարդակի տիրույթի (ccTLD) կառավարիչների համար՝ հանդիպելու և քննարկելու ccTLD-ներին հուզող արդիական խնդիրները գլոբալ տեսանկյունից: ccNSO-ն հարթակ է ապահովում ccTLD-ների միջև կոնսենսուսի, տեխնիկական համագործակցության և հմտությունների ձևավորման համար և նպաստում է ccTLD-ի ղեկավարների համար կամավոր լավագույն փորձի մշակմանը: Պատասխանատու է ICANN-ի Խորհրդին գլոբալ քաղաքականությունների մշակման և առաջարկելու՝ ccTLD-ներին առնչվող հարցերի սահմանափակ շարքի համար, ինչպիսին է միջազգայնացված դոմենային անունների ccTLD-ների (IDN ccTLDs) ներդրումը: Քաղաքականության մշակման գործընթացը ղեկավարում է ccNSO խորհուրդը, որը բաղկացած է 18 խորհրդականներից (15-ը ընտրվում են ccNSO անդամների կողմից, երեքը նշանակվում ICANN-ի առաջադրող հանձնաժողովի կողմից): 

CCNSO-ի գործունեությունը հիմնականում կազմակերպվում է աշխատանքային խմբերի և կոմիտեների միջոցով, ինչպիսիք են Ռազմավարական և գործառնական պլանավորման (SOPC) մշտական հանձնաժողովը կամ տեխնիկական աշխատանքային խումբը: ccNSO-ի միջոցով ccTLD մենեջերները նաև աշխատում են այլ շահագրգիռ կողմերի և համայնքների հետ ICANN-ի կառուցվածքում, ինչպիսիք են Կառավարական խորհրդատվական կոմիտեն (GAC) կամ Ընդհանուր անունների աջակցող կազմակերպությունը (GNSO):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ccNSO Home

Կատեգորիա:Համացանցի կառավարման կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային հեռահաղորդակցություն
DAAR

**Դոմենի չարաշահման գործունեության մասին հաշվետվություն** (**DAAR**), դոմեն անունների գրանցման և DNS չարաշահումների մասին ուսումնասիրելու և զեկուցելու համակարգ։

## Գործընթաց
DAAR-ը հավաքում է տվյալներ բարձր մակարդակի տիրույթի գոտիների վերաբերյալ և դրանք լրացնում է երրորդ կողմի հեղինակության արգելափակման ցուցակներով, որոնք հիմնված են ամբոխի աղբյուրների, սպամի ֆիլտրերի։ IThreat կիբեր խումբը (ICG) հավաքում և փոխանցում է DAAR-ին տվյալների երեք հավաքածու։

### Գոտու տվյալներ
1․ Բարձր մակարդակի տիրույթի գոտու տվյալներ (ICANN-ի կենտրոնացված գոտու տվյալների ծառայության միջոցով)

2․ Գրանցողի գրանցման տվյալների հովանավորում

3․ Դոմենի հեղինակության տվյալներ

## Հաշվետվություն

### gTLD-ների համար
Ներկայումս տիրույթի չարաշահման վերաբերյալ տվյալները փոխանցվում են գրանցամատյաններին ICANN-ի սպասարկման մակարդակի համաձայնագրերի մոնիտորինգի համակարգի (SLAM) միջոցով և ներառվում են ամսական հաշվետվություններում՝ միջին ամփոփմամբ, համախմբված վիճակագրությամբ և ժամանակային շարքերի վերլուծությամբ

### Երկրի կոդի վերին մակարդակի տիրույթի համար
2021 թվականի հունվարին DAAR-ը սկսել է տրամադրել անհատականացված ամսական հաշվետվություններ երկրի կոդի վերին մակարդակի տիրույթի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համացանցային նախագծեր
Հացի թանձրուկ

**Հացի թանձրուկ** (), բրիտանական տաք կամ սառը սոուս, որը պատրաստվում է հացով՝ խտացրած կաթով կամ պաքսիմատով, որը սովորաբար ուտում են տապակած հավի կամ հնդկահավի հետ։

## Բաղադրատոմս
Հիմնական բաղադրատոմսում օգտագործվում է կաթ և սոխ՝ հացի փշրանքներով և կարագով, որոնք ավելացվում են որպես խտացուցիչներ՝ համեմված մշկընկույզով, մեխակով, դափնու տերևով, պղպեղով և աղով։ Չորահացի փոխարեն օգտագործում են նաև սպիտակ հացի կտորներ։ Մի փոքր չոր հացի օգտագործումը համարվում է օպտիմալ։

## Պատմություն
Հացի թանձրուկը հանդիպում է միջնադարում։ Հացի նմանատիպ կիրառումը, հավանաբար, բխում է այն բանից, որ խոհարարները, որոնք ցանկանում էին իրացնել իրենց հնացած հացը, հայտնաբերել են, որ այն կարելի է կիրառել սոուսի թանձրացման մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոուսներ
Իժ-38

**Իժ-38**, Խորհրդային միալիցք զսպանակամխոցային օդամղիչ հրացան:

## Պատմություն
1978 թվականին Իժ 38-ը ստեղծվել է, որպես նախկինում թողարկված օդամղիչ հրացան Իժ 22-ի փոփոխում:

ԻԺ-38-ի սերիական արտադրությունը սկսվել է 1980 թվականին, դրանք օգտագործվել են ԴԲԱՆԱԿՄ-ի (Ռուսաստանի բանակի, ավիացիայի և նավատորմի աջակցության կամավոր միություն) հրաձգարաններում, արտահանվել են նաև այլ երկրներ (արտահանման համար նախատեսված նմուշները անգլերենում նշված են «Made in USSR»):

## Նկարագրություն
Միալիցք զսպանակամխոցային օդամղիչ հրացան Իժ 38-ը հագեցած է հրացանավոր պողպատե տակառով:

Կապարային փամփուշտները հաճախ օգտագործվում են կրակելու համար, կան նաև զրահաթափանց փամփուշտներ, որոնց միջուկը ձուլված է պողպատից, արույրից կամ այլ կոշտ մետաղից (առնվազն ավելի կոշտ, քան կապարը), և դրանք տեղադրվում են փոքր պլաստիկ փամփուշտների մեջ:

Լիցքավորումը տեղի է ունենում տակառի «ջարդվածքով», ներքև-հետ-առաջ-վերև գործողությամբ:

Լիցքավորման յամանակ բացվում է վարտիքի կտրվածք ձեռքով լիցքավորելու համար:

Գոյություն ունի ավտոմատ ապահովիչ` արգելակող ձգանը լիցքավորման ժամանակ:

Առջևի տեսադաշտը փակ է և անշարժ, հետևի տեսադաշտի դիրքը կարգավորվում է ուղղահայաց և հորիզոնական միկրոմետրային պտուտակներով։

Նպատակային գծի երկարությունը կարգավորելի է:

Բացթողման ուժը` 2-3 կգ/վ:

Մետաղական մասերը պատված են սև օքսիդապատումով։

Կոթի և ծայրամասի նյութը սև պլաստմասսա (կապրոլոն) կամ փայտ (երանգավորված կեչի):

## Գրականություն

* ԻԺ-38Ս Ստանդարտ օդամղիչ հրացան։ Անձնագիր ԻԺ-38Ս ՊՍ։
* Օդամղիչ հրացան ԻԺ-38 // Որսորդական և սպորտային զենքեր, պարկուճներ. Մ., Վնեշտորգիզդատ, 1989

## Արտաքին հղումներ

* Винтовки пневматические — «ИЖ» Федерация стрельбы Украины
* http://www.megasword.ru/index.php?pg=1302
Կատեգորիա:1978 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1978 հիմնադրումներ ԽՍՀՄ-ում
Բերգ (պանիր)

**Բերգ** (), կովի կաթից պատրաստված ֆրանսիական կիսափափուկ պանիր, որն իր անունը ստացել է ֆրանսիական համանուն քաղաքի պատվին։

## Պատմություն
Բերգ պանրի մասին ամենավաղ գրառումը, որը թվագրվում է 1554 թվականով, հայտնաբերվել է Բերգի քաղաքային արխիվում։ 1804 թվականի տվյալներով Ֆրանսիայի 25 մունիցիպալիտետներում կար 188 արտադրող։ 2004 թվականին ստեղծվել է Բերգ պանիր արտադրողների ասոցիացիան, որը զբաղվում է այս պանրի պաշտպանությամբ ու առաջխաղացմամբ։ Այս կազմակերպության նպատակներից մեկը *АОС* սերտիֆիկատ ստանալն էր։

## Պատրաստում
Պանրի պատրաստման համար օգտագործվում է Կարմիր Ֆլամանդական կոչվող կովերի տեսակի կաթը։ Պահպանման գործընթացը կարող է տևել 2-3 շաբաթից մինչև երկու ամիս: Հասունացման շրջանում պանիրը պարբերաբար լվանում են տեղական գարեջուրով կամ աղաջրով։

## Նկարագրություն
Պանրի գլուխների քաշը և չափերը կարող են տարբեր լինել՝ կախված կոնկրետ արտադրողից: Որպես կանոն, դրանք պանրի սկավառակներ են, որոնք կշռում են մինչև 2 կիլոգրամ, ունեն 20-30 սանտիմետր տրամագիծ, մոտ 6 սանտիմետր բարձրություն և մոտ 350 գրամ քաշ: Գլուխը ծածկված է վարդագույն-նարնջագույն հարթ և խոնավ կեղևով, բորբոսի թեթև շերտով: Կեղևի տակ կա կրեմագույն առաձգական մարմին՝ կենտրոնում փոքր անցքերով։ 

Պանիրն ունի սուր և կծու, սակայն փափուկ և քաղցր կաթնային համ, ինչպես նաև բավականին վառ բուրմունք: Օգտագործվում է որպես սովորական խորտիկ և տապակած, իսկ քերած վիճակում օգտագործվում է տարբեր ուտեստների վրա ցանելու համար։ Որպես ըմպելիք՝ բերգի հետ զուգակցում են տեղական գարեջուրը կամ «Beaujolais»-ի թեթև կարմիր գինիները։

Պանրի հիմնական հատկանիշներից է ցածր յուղայնությունը (15-20%), ուստի այն պատկանում է այսպես կոչված «թեթև պանիրների» կատեգորիային։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Կովի կաթից պանիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական պանիրներ
Ինտերնետ տեխնոլոգիաների կենտրոն

**Ինտերնետ տեխնոլոգիաների կենտրոն** (**ԻՏԿ**, ), Հայաստանում .am և .հայ տիրույթների զարգացումն ու առաջխաղացումը ապահովող ընկերություն, որը տրամադրում է տեղեկություններ ռեգիստրի տվյալների շտեմարանում գրանցված դոմենային անունների մասին: Հիմնադրվել է 2001 թվականին: 

ԻՏԿ-ն հավատարմագրում է Հայաստանում գրանցված կազմակերպություններին որպես ռեգիստրար ու լիազորում .am և .հայ տիրույթներում դոմենների գրանցման ծառայություն տրամադրելու իրավունքով:

## Պատմություն
Հայաստանը իրավունք է ստացել գրանցել իր դոմենային տիրույթը .am անվան ներքո 1993 թվականին INET93 համաժողովին մասնակցելուց հետո։ Մինչ այդ ՀՀ-ում դոմենային անունները գրանցվել են վերին մակարդակի .com, .org, .net տիրույթներում: INET93 համաժողովում Հայաստանը ներկայացրել է Իգոր Մկրտումյանը, ով մի խումբ համախոհների հետ ապահովել է դոմենային անուններ վարելու իրավունքը ստանալու համար պարտադիր պայմանները, այնուհետև՝.am դոմենի գործակումը։ Ազգային դոմենի կառավարումը ստանձնել է ինտերնետ օգտագործողների միությունը՝ «Ինտերնետ հանրություն» ՀԿ-ն։ 

1994 թվականի օգոստոսի 26-ը համարվում է .am դոմենային տիրույթի պաշտոնական թողարկման օր, իսկ ազգային .հայ տիրույթը գործարկվել է 2016 թվականի մայիսի 5-ին:

2024 թվականի տվյալներով .am տիրույթում գրանցված է 44793, իսկ .հայ տիրույթում 980 դոմեն:

## Տեխնիկական սպասարկում
ԻՏԿ-ն իրականացում է DNS-ների տեխնիկական և տեխնոլոգիական սպասարկում, ապահովում է անձնական տվյալների (whois) գաղտնիությունը, տրամադրում է DNSSEC և Registrar Lock ծառայություն:

## Համագործակցություն
Հայաստանում դոմենային տիրույթների և տեխնոլոգիական ոլորտի զարգացմանը նպաստելու և աջակցելու նպատակով Ինտերնետ տեխնոլոգիաների կենտրոնը ռեգիստրար և այլ կազմակերպությունների հետ պարբերաբար կազմակերպում է տեխնիկական, իրավական ու այլ հարցերի քննարկումներ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Համացանցը Հայաստանում
Ինտերնետ հասարակության Հայաստան հատված

«**Ինտերնետ հասարակության Հայաստան հատված**» (), հասարակական կազմակերպություն Հայաստանում, որի նպատակն է համացանցի զարգացումը խթանելով՝ ՀՀ-ում նպաստել տեխնոլոգիական առաջընթացին։ Որպես կազմակերպություն գրանցվել է 2018 թվականին, 2007-2018 թվականներին գործել է «Ինտերնետ հանրություն» կազմակերպության կազմում։

Կազմակերպության նախագծերից է տեսողության խնդիրներ ունեցողների համար 2016 թվականին radio-menq.am համացանցային ռադիոյի ստեղծումը։

Կազմակերպության կառավարման մարմիններն են՝ կազմակերպության համաժողովը, կազմակերպության խորհուրդը (կոլեգիալ կառավարման մարմին), կազմակերպության նախագահը և կազմակերպության վերստուգիչ հանձնաժողովը:

## Միջոցառումներ
* Ինտերնետ կառավարման հայաստանյան համաժողով,
* Աղջիկները ՏՀՏ-ում՝ թվային հմտությունները մշակութային հաստատությունների առօրյայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Համացանցը Հայաստանում
Դոմենի ռեգիստր

**Դոմենների ռեգիստր**, բոլոր դոմենների անունների և գրանցվողի հետ կապված տեղեկատվության մասին ինտերնետի DNS վերին մակարդակի տիրույթների տվյալների բազա, որը թույլ է տալիս երրորդ անձանց պահանջել դոմենների անունների ադմինիստրատիվ վերահսկում։ Ռեգիստրների մեծ մասը գործում է DNS-ի վերին և երկրորդ մակարդակների վրա։

**Ռեգիստրի օպերատորը**, որը երբեմն կոչվում է **ցանցային տեղեկատվական կենտրոն**, պահպանում է դոմենի բոլոր տվյալները և ստեղծում է գոտու ֆայլ, որը պարունակում է յուրանքաչյուր դոմենի սերվերների անունների հասցեները։ Յուրաքանչյուր ռեգիստր մի կազմակերպություն է, որը կառավարում է դոմենների անունների գրանցումը այն դոմեններում, որոնց համար այն պատասխանատու է և վերահսկում է դոմենների անունների տեղաբաշխումը։ Այն կարող է նաև կատարել դոմենների անունների գրանցման գործառույթը կամ կարող է այդ գործառույթը փոխանցել այլ մարմինների։

Որոշ անունների ռեգիստրներ պատկանում են կառավարական մարմիններին (օրինակ՝ Հնդկաստանի ռեգիստրը՝ «gov.in»)։ Որոշները ինտերնետ ծառայություններ մատուցողների (օրինակ՝ DENIC) կամ շահույթ չհետապնդող ընկերությունների կոոպերատիվներ են (օրինակ՝ Nominet UK)։ Մյուսները գործում են որպես առևտրային կազմակերպություններ, ինչպիսիք են ԱՄՆ ռեգիստրը (*nic.us*)։

## Երրորդ մակարդակի դոմեններ
Դոմենների անունների ռեգիստրները կարող են նաև երրորդ մակարդակի դոմենների համակարգ պարտադրել օգտատերերին։ DENIC-ը՝ Գերմանիայի ռեգիստրը (.de), երրորդ մակարդակի դոմեններ չի պարտադրում։ AFNIC-ը՝ Ֆրանսիայի ռեգիստրը (.fr), ունի երրորդ մակարդակի դոմեններ, բայց դրա օգտագործումը պարտադիր չէ բոլոր օգտատերների համար։

Շատ ccTLD-ներ երրորդ կամ չորրորդ մակարդակի պարտադիր դոմեններից անցել են երկրորդ մակարդակի դոմենների գրանցումների հասանելիությանը։ Դրանցից են .us (2002), .mx (2009), .co (2010), և .uk (2014)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համացանց