Աֆանասի Բելոբորոդով

**Աֆանասի Պավլանտիևիչ Բելոբորոդով** (1903թ․ հունվարի 31, Իրկուտսկի գավառի Ակինինո-Բակլաշի գյուղում — 1990թ․ օգոստոսի 1, Մոսկվա) — խորհրդային զինվորական գործիչ, բանակի գեներալ (1963). Երկու անգամ Խորհրդային Միության հերոս (1944, 1945). ԿԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ (1966—1971).

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1903 թվականի հունվարի 31-ին Իրկուտսկի գավառի Ակինինո-Բակլաշի գյուղում (ներկայումս՝ Իրկուտսկի մարզի Շելեխովի շրջանի Բակլաշի գյուղ), կազակների ընտանիքում։ Ըստ Վերխ-Իրկուտսկիի Վվեդենսկայա եկեղեցու փաստաթղթերի՝ Բելոբորոդովի հայրը՝ Պալադի Դմիտրիևիչ Բելոբորոդովը, և մայրը՝ Աննա Կոնստանտինովնան, եղել են կազակական ծագմամբ։ Ռուս։ Ավարտել է գյուղական դպրոցի 3 դասարան։

1919 թվականի հոկտեմբերին՝ 16 տարեկան հասակում, կամավոր միացել է Ուվարովի հրամանատարությամբ գործող պարտիզանական ջոկատին, մասնակցել է Իրկուտսկի ապստամբությանը, կռվել է Զաբայկալյեում։ 1920 թվականի հունվարին ջոկատը ներառվել է 1-ին Չիտինյան հրաձգային դիվիզիայի 8-րդ իրկուտսկյան հրաձգային գնդի կազմում։ Մարտին Բելոբորոդովը ազատվել է Կարմիր Բանակից՝ անչափահաս լինելու և հիվանդության պատճառով։ Վերադարձել է հայրենի գյուղ և աշխատել հոր ֆերմայում, ինչպես նաև դարձել գյուղի կոմերիտական կազմակերպության քարտուղար։

## Զինվորական ծառայության սկիզբ
Երկրորդ անգամ ՌԿԿԱ է զորակոչվել 1923 թվականի սեպտեմբերին, ուղարկվել է որպես կուրսանտ 9-րդ Իրկուտսկի հետևակային դպրոց, որը 1924 թվականին լուծարվել է, և Բելոբորոդովը տեղափոխվել է 11-րդ Նիժեգորոդյան հետևակային դպրոց, որը ավարտել է 1926 թվականին։ 1926 թվականի նոյեմբերից եղել է հրաձգային վաշտի հրամանատար՝ 2-րդ Պրիամուրյան հրաձգային դիվիզիայի 6-րդ Խաբարովսկյան հրաձգային գնդում՝ Սիբիրյան ռազմական շրջանում (գունդը տեղակայված էր Բլագովեշչենսկի մերձակայքում)։ 1928 թվականի ամռանը կրկին ուղարկվել է ուսման և 1929 թվականին ավարտել է Լենինգրադի Ֆ. Էնգելսի անվան ռազմաքաղաքական դասընթացները, նշանակվել է քաղաքական ղեկավար՝ վաշտի հրամանատար՝ 107-րդ հրաձգային գնդում, 36-րդ հրաձգային դիվիզիայի, Հատուկ Հեռավորարևելյան բանակում։ 1929 թվականի նոյեմբերից մասնակցել է ԿՎԺԴ-ի ռազմական գործողություններին, գունդը գործում էր Մանջուրիա – Չժալայնոր կայարանների շրջանում։ Առաջին իսկ մարտում զոհվել է վաշտի հրամանատարը, և Բելոբորոդովը նրան փոխարինել է։ Վաշտը աչքի է ընկել, երբ խոր շրջանցելով Չժալայնորը՝ գրավել է քաղաքի հետևում գտնվող միակ երկաթուղային կամուրջը՝ կտրելով կայազորի նահանջի ճանապարհը։ Նրա հրամանատարությամբ վաշտը հետ է մղել հակառակորդի ճեղքման փորձը և պահել է կամուրջը մինչև Կ. Կ. Ռոկոսովսկու հեծելազորի ժամանումը, ստիպելով ուժեղ չինական կայազորին դադարեցնել դիմադրությունն ու փախչել։ Այդ մարտի համար վաշտի ևս 11 զինվորի հետ միասին պարգևատրվել է իր առաջին Կարմիր Դրոշի շքանշանով։ ԱԿԿ(բ) անդամ է 1926 թվականից։

Մարտական գործողությունների ավարտից հետո նշանակվել է նույն գնդում մեկամյա զորակոչիկների խմբի հրամանատար։ 1933 թվականին ընդունվել է ՌԿԿԱ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիա, որն ավարտել է 1936 թվականին (հատուկ ֆակուլտետ՝ ճապոներեն և անգլերեն լեզուներով ուսուցմամբ)։ Նույն թվականին նրան շնորհվել է ավագ լեյտենանտի զինվորական կոչում։ 1936 թվականի նոյեմբերից եղել է 66-րդ հրաձգային դիվիզիայի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետի տեղակալ և ապա պետ՝ Պրիմորյեի շրջանում։ 1939 թվականի մարտից՝ 39-րդ հրաձգային կորպուսի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետ։ 1939 թվականի հունիսից՝ 43-րդ հրաձգային կորպուսի շտաբի պետ, նոյեմբերից ժամանակավորապես կատարում էր կորպուսի հրամանատարի պարտականությունները։ 1941 թվականի հունվարից՝ Հեռավոր Արևելյան ճակատի շտաբի մարտական պատրաստության բաժնի պետ։

## Հայրենական մեծ պատերազմ
Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին՝ 1941 թվականի հուլիսի 12-ից, գնդապետ Ա. Պ. Բելոբորոդովը հրամայել է 78-րդ հրաձգային դիվիզիային։ 1941 թվականի նոյեմբերի սկզբին դիվիզիայի հետ ժամանել է Արեւմտյան ռազմաճակատ, որտեղ 16-րդ բանակի կազմում դիվիզիան աչքի է ընկել Մոսկվայի ճակատամարտում։ Անձնակազմի զանգվածային հերոսության համար՝ 1941 թվականի նոյեմբերի 27-ին դիվիզիան վերակազմավորվել է՝ դառնալով 9-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիա։ Կլին-Սոլնեչնոգորսկյան հարձակման գործողության ընթացքում դիվիզիան ազատագրել է Իստրա քաղաքը։ Սահմանափակ պահեստային ժամանակահատվածից հետո՝ 1942 թվականի հունիսից, դիվիզիայի հրամանատարությամբ կռվել է Հարավ-Արևմտյան և Ստալինգրադյան ռազմաճակատներում, մասնակցել է Վորոնեժ-Վորոշիլովգրադյան պաշտպանական գործողությանը և Ստալինգրադի ճակատամարտին։

1942 թվականի հոկտեմբերի 14-ից եղել է 5-րդ գվարդիական հրաձգային կորպուսի հրամանատարը Կալինինյան ռազմաճակատում, մասնակցել է Վելիկիե Լուկիի հարձակման գործողությանը։ 1943 թվականի օգոստոսի 6-ից եղել է 2-րդ գվարդիական հրաձգային կորպուսի հրամանատարը՝ ղեկավարելով այն Սմոլենսկի և Նևել-Գորոդոկյան հարձակման գործողությունների ժամանակ։

1944 թվականի մայիսի 22-ից հրամանատարել է 43-րդ բանակին, որը 1944 թվականի ամռանը մասնակցել է Բելառուսական ռազմավարական «Բագրատիոն» գործողությանը, մասնավորապես՝ Վիտեբսկ-Օրշյան գործողությանը (հունիսի 26-ին բանակը ազատագրել է Վիտեբսկը), ինչպես նաև Շաուլյայի գործողությանը։ Այնուհետև նույն բանակի կազմում մասնակցել է Բալթյան ռազմավարական գործողությանը, Կուրլանդական խմբավորման շրջափակմանը, Արևելյան Պրուսիային գործողությանը։ Նրա բանակը մեծ հաջողությամբ է գործել Կենիգսբերգի գրավման գործողության ժամանակ՝ 1945 թվականի ապրիլի սկզբին։ Պատերազմի վերջին փուլում բանակը մասնակցել է Վիսլայի ստորին հոսանքներում 2-րդ գերմանական բանակի մնացորդների ոչնչացմանը։

1945 թվականի հունիսին Բելոբորոդովը ժամանել է Հեռավոր Արևելք և հունիսի 27-ին նշանակվել է 1-ին Կարմիր Դրոշով բանակի հրամանատար։ Իմպերիալիստական Ճապոնիայի դեմ պատերազմի ժամանակ՝ 1945 թվականի օգոստոսին, նրա հրամանատարած բանակը 1-ին Հեռավորարևելյան ռազմաճակատի կազմում մասնակցել է Հարբին-Ջիրինյան հարձակման գործողությանը։ Բանակը ճեղքել է 3 պաշտպանական գիծ, անցել հարյուրավոր կիլոմետրեր լեռնա-տայգային տեղանքով, գրոհով գրավել է Մուդանճյան քաղաքը և առաջապահ ուժերով գրավել է Հարբինը։ 1945 թվականի օգոստոսի 21-ից Բելոբորոդովը եղել է Հարբինի առաջին խորհրդային ռազմական կոմենդանտը և գարնիզոնի պետը։ 1945 թվականի սեպտեմբերի 16-ին նա մասնակցել է Ճապոնիայի նկատմամբ Հաղթանակի շքերթին Հարբինում։

## Պատերազմից հետո
Պատերազմից հետո շարունակել է հրամանատարել Զաբայկալա-Ամուրյան ռազմական շրջանի 1-ին Կարմիր Դրոշով բանակին։ 1946 թվականի ապրիլից եղել է հրաձգային զորքերի մարտական պատրաստության վարչության պետ։ 1946 թվականի հուլիսից՝ Կենտրոնական զորախմբավորման կազմում գտնվող 5-րդ գվարդիական բանակի հրամանատար։ 1946 թվականի դեկտեմբերից՝ Կենտրոնական զորախմբավորման գլխավոր հրամանատարի տեղակալ։ 1947 թվականի մայիսից՝ Պրիմորյեի ռազմական շրջանի 39-րդ բանակի հրամանատար (բանակը տեղակայված էր Չինաստանի Կվանտունյան թերակղզում, շտաբը՝ Պորտ-Արթուր քաղաքում)։ 1953 թվականի մայիսից՝ Ցամաքային զորքերի մարտական պատրաստության վարչության պետ։ 1953 թվականի հոկտեմբերից՝ Խորհրդային բանակի սպաների կատարելագործման կենտրոնական հրաձգային-մարտավարական դասընթացների (վերապատրաստման) պետ՝ անվանակոչված ԽՍՀՄ մարշալ Բ. Մ. Շապոշնիկովի անունով։ 1954 թվականի հուլիսից՝ Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետության ազգային պաշտպանության նախարարության գլխավոր ռազմական խորհրդական և ԽՍՀՄ դեսպանատան ռազմական կցորդ։

1955 թվականի հոկտեմբերից՝ Վորոնեժի ռազմական շրջանի զորքերի հրամանատար։ 1957 թվականի մայիսից՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության Կադրերի գլխավոր վարչության պետ։ 1963 թվականի մարտից՝ Մոսկվայի ռազմական շրջանի զորքերի հրամանատար։ 1966 թվականի հոկտեմբերի 23-ին ավտովթարի է ենթարկվել, ստացել է ծանր վնասվածքներ և կոտրվածքներ։ Երկարատև բուժումից հետո առողջությունը չվերականգնվեց, ուստի ներկայացրել է հրաժարականի դիմում՝ շրջանի հրամանատարի պաշտոնից ազատվելու խնդրանքով։ 1968 թվականի հունիսից՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբի տեսուչ-խորհրդատու։

Հետագա տարիներին կենտրոնացել է գրական աշխատանքի վրա՝ հանդիսանալով մի քանի հուշագրքերի հեղինակ, ինչպես նաև զբաղվել է հայրենասիրական-դաստիարակչական գործունեությամբ։

ԿԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ՝ 1966–1971 թթ.։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր՝ 3-րդ (1950–1954) և 7-րդ (1966–1970) գումարաշրջաններում, ինչպես նաև ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր՝ 5-րդ (1959–1963) և 6-րդ (1963–1967) գումարաշրջաններում։

Աֆանասի Պավլանտիևիչ Բելոբորոդովը մահացել է 1990 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Ըստ կտակի՝ թաղված է «Սնեգիրի» հիշատակի զինվորական գերեզմանատանը, 1941 թվականի աշնանը Մոսկվայի պաշտպանության ժամանակ զոհված իր դիվիզիայի զինվորների կողքին։

## Պարգևներ
Երկու անգամ՝ Խորհրդային Միության հերոս (22.07.1944, 19.04.1945)

5 Լենինի շքանշան (22.07.1944, 26.10.1944, 21.02.1945, 30.01.1963, 30.01.1983)

Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (30.01.1973)

5 Կարմիր Դրոշի շքանշան (22.02.1930, 09.01.1942, 03.11.1944, 15.10.1955, 22.02.1968)

Սուվորովի շքանշան I աստիճանի (08.09.1945)

Սուվորովի շքանշան II աստիճանի (22.09.1943)

Կուտուզովի շքանշան II աստիճանի (08.02.1943)

Հայրենական պատերազմի շքանշան I աստիճանի (11.03.1985)

«Ծառայության համար ԽՍՀՄ Զինված ուժերում» շքանշան III աստիճանի (30.04.1975)

«Հաղթանակ Գերմանիայի նկատմամբ Հայրենական մեծ պատերազմում 1941–1945 թթ.» մեդալ (09.05.1945)

«Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ (1944)

«Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ (1944)

«Ճապոնիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալ (1945)

«Կյոնիգսբերգի գրավման համար» մեդալ (1945)

«Մարտական ընկերակցության ամրապնդման համար» մեդալ (1980)

ԽՍՀՄ այլ մեդալներ։

**Օտար պետությունների պարգևներ՝**

«Մարտական ծառայության համար» շքանշան (Մոնղոլիա) (ՄԺՀ, 06.07.1971)

«Հայրենիքի առջև ծառայության համար» շքանշան ոսկե տարբերակով (ԳԴՀ)

«Ժողովրդի և հայրենիքի առջև ծառայության համար» մարտական շքանշան՝ ոսկե տարբերակով (ԳԴՀ, 08.05.1975)

Ռազմական դրոշի շքանշան (ՀՍՖՅ)

Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության շքանշան (ԲԺՀ)

«Հաղթանակի համար» Սպիտակ առյուծի շքանշան (ՉԺՍՀ)

Մեդալներ՝ Մոնղոլիա, Բուլղարիա, Լեհաստան, ԿԺԴՀ, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն

## Զինվորական կոչումներ
Գեներալ-մայոր (26.11.1941)

Գեներալ-լեյտենանտ (22.02.1944)

Գեներալ-գնդապետ (05.05.1945)

Բանակի գեներալ (22.02.1963)

## Ստեղծագործություններ
«Ով սրով կգա մեզ մոտ…» (1944 թվական՝ մեր Հայրենիքի ազատագրման տարիքը գերմանա-ֆաշիստական զավթիչներից)։ — Մոսկվա: «Զնանիե», 1964։

«Հրամանատարի հրամանը՝ զինվորի համար օրենք է»։ — Մոսկվա: «Վոենիզդատ», 1969։

«Կրակի ու տայգայի միջով»։ — Մոսկվա: «Վոենիզդատ», 1969։

«Ռազմական սխրանք»։ — 2-րդ հրատարակություն, ուղղված և լրացված։ — Մոսկվա: «Պոլիտիզդատ», 1973։

«Ճեղքում դեպի Հարբին»։ — Մոսկվա, 1982։

«Միշտ մարտում»։ — Մոսկվա, 1984։

«43-րդ բանակը Վիտեբսկյան գործողությունում» // Ռազմական-պատմական հանդես. — 1974. — № 7. — Էջ 50—55։

«Արևելյան Պրուսիային գործողության որոշ բնութագրական գծեր» // Ռազմական-պատմական հանդես. — 1984. — № 12. — Էջ 3—12։

## Հուշեր

## Հիշատակ

Բանակի գեներալ Ա. Պ. Բելոբորոդովի անունով կոչվել են փողոցներ՝ Մոսկվայում (*Գեներալ Բելոբորոդովի փողոց*), Իրկուտսկում, Կալինինգրադում, Միտիշչիում, Նախաբինոյում, Վիտեբսկում (1994 թ․, *Գեներալ Բելոբորոդովի փողոց*) և Շելեխովում, ինչպես նաև պողոտա՝ Իստրայում։

### Կազմակերպություններ, հաստատություններ
Հերոսի ծննդավայրում՝ Բակլաշիի դպրոցը կրում է Բելոբորոդովի անունը, և դպրոցի շենքի վրա տեղադրված է հուշատախտակ։

Իրկուտսկում գործում է Ռուսաստանի բանակի թանգարանը, որը անվանակոչված է Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս, բանակի գեներալ Ա. Պ. Բելոբորոդովի անունով։

Վիտեբսկում գործող № 9 պետական գիմնազիան կրում է հերոսի անունը։ Գիմնազիայի թանգարանի մեկ հատված նվիրված է հերոսին։ Դպրոցի շենքի վրա տեղադրված է հուշատախտակ, և տեղադրված է մոնումենտալ գեղանկարչություն՝ նվիրված Ա. Պ. Բելոբորոդովին։

### Հուշարձաններ, քանդակներ
Իրկուտսկում՝ քաղաքի գլխավոր ռազմական հուշահամալիրի՝ Հավերժական կրակի դիմաց, տեղադրված է Բելոբորոդովի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Գ․ Ի․ Մոտովիլով, ճարտարապետ՝ Լ․ Մ․ Պոլյակով)։

Իրկուտսկում՝ նախկին 9-րդ հետևակային դպրոցի շենքի վրա, 2003 թվականի հունվարին տեղադրվել է հուշատախտակ։

Մոսկվայում՝ թիվ 1564 դպրոցի (2-րդ մասնաշենք) պատին, Գեներալ Բելոբորոդովի փողոց 22 հասցեում, տեղադրված է հուշատոպոնիմիական ցուցատախտակ։

Իրկուտսկում՝ այն շենքի վրա, որտեղ սովորել է Աֆանասի Բելոբորոդովը, տեղադրված է հուշատախտակ։

Վորոնեժում՝ Տարանչենկո փողոցի 40 հասցեում, որտեղ Բելոբորոդովը բնակվել է 1955–1957 թթ․, 2004 թվականի հոկտեմբերի 21-ին տեղադրվել է հուշատախտակ։

Վիտեբսկ քաղաքում՝ Բելոբորոդովի պողոտայի շենքերից մեկի վրա տեղադրված է հուշատախտակ։

Նեֆեդևո գյուղում՝ պաշտպանության գծում, տեղադրված է կիսանդրի։

Լենինո-Սնեգիրևոյի ռազմական հուշահամալիրի տարածքում, որտեղ թաղված է գեներալ Ա. Բելոբորոդովը, 2021 թվականին հին հուշաքարի փոխարեն տեղադրվել է բրոնզե կիսանդրի, որի հեղինակն է Սալավաթ Շչերբակով։

Բակլաշի գյուղում (Շելեխովի շրջանի, Իրկուտսկի մարզ) տեղադրվել է հուշարձան։

Վիտեբսկում՝ բնակելի շենքերից մեկի վրա տեղադրված է տեղեկատվական ցուցատախտակ, որը պատմում է հայտնի զորահրամանատարի մասին։

Բեշենքովիչիի թանգարանում ներկայացված են գեներալ Ա. Պ. Բելոբորոդովի, Իվան Լյուդնիկովի և Իվան Չիստյակովի քանդակներ (հեղինակ՝ Ա. Ն. Թորոսյան)՝ բանակների հրամանատարներ, ովքեր ազատագրել են Պրիդվինեն։
### Այլ
Վիտեբսկ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի (1974 թ․)։

Իրկուտսկի պատվավոր քաղաքացի։

Կալինինգրադի պատվավոր քաղաքացի։

Գեներալ Ա․ Պ․ Բելոբորոդովը հանդես է գալիս «Դիվիզիայի հրամանատարի օրը» ֆիլմում որպես հերոս։

Գեներալ Ա․ Պ․ Բելոբորոդովը հանդիսանում է № 59 (ներկայում՝ 1286) դպրոցի թանգարանի հիմնադիր։


Պատկեր:Бюст А. П. Белобородову в Иркутске.JPG|Ա․ Պ․ Բելոբորոդովի կիսանդրին՝ Իրկուտսկում։
Պատկեր:Мемориальная доска на здании Иркутской пехотной школы, Белобородову Афанасию Павлантьевичу, крупный план.jpg|Հուշատախտակ՝ Իրկուտսկի հետևակային դպրոցի շենքի վրա։
Պատկեր:Lenino-Snegiri memorial - 13.jpeg|Ա․ Պ․ Բելոբորոդովի անունը փորագրված է «Սիբիրյան զինվորներին» նվիրված հուշահամալիրի հուշատախտակին՝ Լենինո-Սնեգիրևոյի ռազմական-պատմական թանգարան։ 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Белобородов В. А.* Генерал армии Афанасий Белобородов [очерк об отце, фотолетопись жизни полководца]: к 75-летию Победы. — Изд. 3-е. — М.; Улан-Удэ: Издательство БНЦ СО РАН, 2020. — 367 с. — ISBN 978-5-7925-0593-3.
* *Калашников К. А., Додонов И. Ю.* Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С. 34—36.
* *Кузнецов И. И.* Уходил на войну сибиряк...: Боевой путь дважды Героя Советского Союза генерала армии А. П. Белобородова. — Иркутск: Восточно-Сибирское книжное издательство, 1965.
* *Кузнецов И. И.* Золотые звёзды иркутян. — Иркутск: Восточно-Сибирское книжное издательство, 1982.
* *Макеев В. Ф.* И пусть ветры в лицо. — М.: Политиздат, 1981.
* Новосибирцы — Герои Отечества. — Новосибирск, 2010.
* *[[Баграмян, Иван Христофорович|Баграмян И. Х.]]* Генерал армии А. П. Белобородов (К 70-летию со дня рождения). // Военно-исторический журнал. — 1973. — № 1. — С.124-127.

## Արտաքին հղումներ
* 
* *Волынец А.* «Боевой путь генерала А. П. Белобородова»
* Детская библиотека № 23 г. Иркутска.
* [bookz.ru/authors/aleksandr-bek/bek__a03/1-bek__a03.html День командира дивизии.] А. Бек.
* Последний приказ генерала. И. Николаев. «Звезда». 2001, № 10.
* Подборка статей Клуба ИСТОК г. Истра 
* [stihi.ru/2011/05/07/6405 Сыну Сибири А. П. Белобородову]

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուսներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Ռուսական հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում թաղվածներ