Դաղստանի Հանրապետություն

**Դաղստանի Հանրապետությունը** (), գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության եվրոպական մասի հարավ-արևելքում՝ Կասպից ծովի հյուսիսարևմտյան ափին։ Զբաղեցնում է 50.300 կմ² տարածք։ Դաշնության կազմում սահմանակցում է հյուսիսում՝ Կալմիկիայի, արևմուտքում՝ Չեչնիայի, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ստավրոպոլի երկրամասի հետ։ Պետական սահման ունի հարավում Ադրբեջանի և հարավ-արևմուտքում Վրաստանի հետ։ Մայրաքաղաքը Մախաչկալան է։

## Սպորտ
Այսօր Դաղստանը Ռուսաստանի մարզերի առաջատարներից մեկն է 1291 չարտոնված աղբբուրի մարզական նվաճումների տեսանկյունից։ 50 տարի Դաղստանը հանդիսանում է աշխարհահռչակ ըմբիշների կադրերի աղբյուր։ Հանրապետությունում ծնվել է 10 օլիմպիական չեմպիոն, աշխարհի 41 չեմպիոն, Եվրոպայի 89 չեմպիոն։ Դաղստանում ֆուտբոլը շատ տարածված է։ Մախաչկալայի «Անժի» ֆուտբոլային ակումբը 2000-2002 թթ., 2010-2019 թվականներին խաղացել է Ռուսաստանի առաջնության բարձրագույն խմբում (Պրեմիեր լիգա), ինչպես նաև ՈՒԵՖԱ -ի գավաթում (Եվրոպայի լիգա)։ Ռուսաստանի ֆուտբոլի ուժեղագույն երրորդ լիգան (PFL առաջնություն) ընդգրկում է նաև «Դինամոյի լեգեոնը» և «Մախաչկալան»։ Դաղստանի ամենամեծ «Անժի-Արենա» մարզադաշտը՝ 30 հազար հանդիսականով, գտնվում է Կասպիյսկում։ Դաղստանցիներն, օրինակ, այնպիսի աշխարհահռչակ մարզիկներ են, ինչպիսիք են UFC-ի չեմպիոն Խաբիբ Նուրմագոմեդովը, աթլետիկայի օլիմպիական կրկնակի չեմպիոն Ելենա Իսինբաևնան, NABF-ի թեթև քաշային կարգում Հյուսիսային Ամերիկայի չեմպիոն Մաքսիմ Դադաշևը։

## Տրանսպորտ
Դաղստանի Հանրապետությունը գրավում է բարենպաստ աշխարհաքաղաքական դիրքը, ունի անմիջական ելք դեպի միջազգային ծովային ուղիներ և մեծ տարանցիկ նշանակություն ունի Ռուսաստանի տնտեսական կապերը Անդրկովկասի, Կենտրոնական Ասիայի, Ղազախստանի, Թուրքիայի և Իրանի հետ։ Դաղստանի Հանրապետության տարածքով են անցնում դաշնային և միջազգային նշանակության երթուղային, ավտոմոբիլային, օդային, ծովային և խողովակաշարային երթուղիները։ Այս առումով տրանսպորտային համալիրը արդյունաբերական ենթակառուցվածքի կարևոր բաղադրիչն է։ Դաղստանի Հանրապետության տարածքային հանրային ճանապարհները ենթակառուցվածքի կարևոր բաղադրիչն են, որը նպաստում է տնտեսական աճին, սոցիալական խնդիրների լուծմանը և Ռուսաստանի Դաշնության հարավային անվտանգության ապահովմանը։ Ներկայումս Դաղստանի Հանրապետության տարածքային հանրային ճանապարհների երկարությունը 8159 կմ է, այդ թվում՝ դաշնային նշանակության 643 կմ։

### Ավտոմոբիլային երթուղիներ
Վերջին տարիներին շրջանցիկ ճանապարհներ են կառուցվել հանրապետության մի շարք կարևոր հանրապոտական ճանապարհների դժվարանցանելի հատվածները շրջանցելու համար, որոնք արմատապես փոխել են ճանապարհային տրանսպորտային սխեման Նագորնի Դաղստանի (Ուրմա - Գուբդեն, Չալդա Քարադախ և Գիմրի - Չիրկաթ) շրջանների համար։ 2012 թվականին շահագործման հանձնվեց Գիմրինսկի թունելը՝ Ռուսաստանի ամենաերկար ճանապարհային երթևեկության թունելը։Այն միացնում է Բուինակսկն ու Ունցուկուլ շրջանի Գիմրի գյուղը։ 4303 մետր երկարությամբ ճանապարհով և հանրապետության կենտրոնով ապահովում է լեռնային Դաղստանի 9 շրջանների երկաթուղային և տրանսպորտային կապը։

### Օդային երթուղիներ
Մինչև 2011թվականի դեկտեմբերը ավիաթռիչքները Մախաչկալա Uytash միջազգային օդանավակայան իրականացվում էին Dagestan Airlines -ի կողմից։ «Դաղստան ավիաուղիներ» ավիաընկերության գործունեության դադարեցումից հետո նրանց թռիչքները «վերցվել» են մի քանի ռուսական և արտասահմանյան ավիաընկերությունների կողմից։ Այսօր Մախաչկալան կապված է բազմաթիվ քաղաքների հետ, ինչպիսիք են՝ Սանկտ Պետերբուրգը, Մոսկվան, Սուրգուտը, Սոչին, Միներալնիե Վոդին, Դոնի Ռոստովը, Սամարան, Ստամբուլը և Շարժան։ Ուղիղ թռիչքներ դեպի այս քաղաքներ Մախաչկալայից իրականացվում են տարբեր ավիաընկերությունների կողմից Մախաչկալայի միջազգային օդանավակայանից, որը Դաղստանի միակ օդային դարպաս է, և ունի դաշնային նշանակություն։ Օդանավակայանը գտնվում է Կասպիյսկ քաղաքից 4,5կմ հեռավորության վրա և Մախաչկալայի մոտակա միկրոշրջանից 16,2կմ հեռավորության վրա։

## Ստուգաբանություն
Ժամանակակից Դաղստանի և, առավելապես, լեռնային Դաղստանի տարածքը պատմական գրականության մեջ կոչվում է այլ կերպ, որը վերաբերում էր սովետական ժողովուրդներին, կամ այն նվաճողների արշավանքներին, որոնք այս տարածքն անվանում էին իրենց լեզվով։ Որոշ պատմաբաններ ավելի վաղ «Ալբանիա» անվանումը վերագրում են Հարավային Դաղստանին, որը համապատասխանում է «Լեռների երկրին»։ Վրացիները Դաղստանը պատմականորեն անվանել են երեք անունով. «Լեկետիա», «Խունդզետիա» և «Դիդոետիա»։ Դաղստան անունը հայտնի է 17-րդ դարից և նշանակում է «լեռնային երկիր»։ Ըստ Ա. Կ. Ալիքբերովի, «Դաղստան» բառը Հունո-Սավիրի (Կումիկների նախնիներ) լեռնային պետության անվանման հետք է՝ Թավյակ (կիպրական (կումիկերեն) լեզվից թարգմանաբար՝ Տավ «լեռ» , Յակ «կողմ, երկիր» )։ Ըստ Վ. Վ. Բարտոլդի՝ անունն, ըստ երևույթին, հայտնվել է միայն X - VXI դարում։ 
«Դաղստան» անունը արդար է միայն պատմական իմաստով, քանի որ Կիգլյարի դաշտերը և Նոգայի տափաստանները ներառելով Դաղստանի Ինքնավար Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունում (այժմ՝ Դաղստանի Հանրապետություն), լեռնային շրջանները կազմում են նրա ամբողջ տարածքի միայն 50% -ը։ Իսկ պատմականորեն Դաղստանն անվանել են Բաքվից մինչև Սուլակ ընկած տարածքները։

## Հայերը Դաղստանում

Հայերը Դաղստանի տարածքում բնակություն են հաստատել դեռևս վաղնջական ժամանակներից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դաղստանի մասին Իրանիկա հանրագիտարանում

Կատեգորիա:Ռուսաստանի վարչական միավորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հանրապետություններ
Կատեգորիա:1921 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ