Պետրոս Ադամյան

**Պետրոս Հերոնիմոսի Ադամյան** (), հայ մեծ դերասան, բանաստեղծ, գրող, նկարիչ և հասարակական գործիչ։ Համլետի և Օթելլոյի դերակատարումներով դասվել է աշխարհի մեծագույն ողբերգակների շարքում, իր ժամանակի հայ թատրոնի առաջատարն էր և ամենախոշոր ողբերգակը։ Թիֆլիսի հայկական թատրոնը կրում է նրա անունը։

## Կենսագրություն և կարիերա
Պետրոս Ադամյանը նախնական կրթությունը ստացել է Պոլսի Ղալաթիայի Սուրբ Փրկիչ կաթոլիկ եկեղեցու դպրոցում։ 17 տարեկան հասակում շատ փոքրիկ դերով հանդես է եկել Արևելյան թատրոնում բեմադրված «Գուլիելմոս աշխարհակալ» ներկայացման մեջ, իսկ առաջին մեծ դերը խաղացել է 1867 թվականին՝ Միքայել Նալբանդյանի մահվան առաջին տարեդարձին նվիրված երեկոյին «Վարդան Մամիկոնեան. փրկիչ հայրենեաց» պիեսի բեմադրության մեջ, ինչի համար արժանացել է տեղի մամուլի դրական գնահատականին։
[ձախից|մինի|Պետրոս Ադամյանն ու հայ հրապարակախոս, գրական-հասարակական գործիչ [Գրիգոր Արծրունին]]
1867-1869 թվականներին խաղացել է Ասիական ընկերության, Կամավոր ընկերության և հայկական մի քանի այլ թատրոններում։ 1872-1875 թթ. աշխատել է Պետրոս Մաղաքյանի թատերախմբում, խաղալով պատմական ողբերգություններում և մելոդրամաներում։ Այստեղ հանդիպել է դերասանուհի Ազնիվ Հրաչյային, որին տվել է «Հրաչյա» բեմական անունը՝ հմայվելով նրա գեղեցիկ աչքերով։ Անպատասխան սիրով սիրել է Ազնիվին։

1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ զբաղվել է ասմունքով՝ տարածելով Մ. Նալբանդյանի և Ռափայել Պատկանյանի ազատասիրական ոճի ստեղծագործությունները։ 1879 թ. Պետրոս Ադամյանը հրավիրվում է Թիֆլիս, իսկ մեկ տարի անց հյուրախաղերով հանդես է գալիս Ախալցխայում։ 1883-1885 թթ. Ադամյանն արդեն որպես ճանաչված դերասան հրավերներ է ստանում տարբեր քաղաքներից՝ Շուշի, Նոր Նախիջևան, Դոնի Ռոստով, ավելի ուշ Մոսկվա, Պետերբուրգ, Աստրախան, Խարկով, Կիև, Բաքու, Քութայիս, Վլադիկավկազ, Մոզդոկ, Թեոդոսիա, Կերչ և այլն։ Ռուսական մամուլում նրա մասին այսպես են գրել «Ադամյանն՝ իր տաղանդի չափով, այն արտիստներից է, որոնց նմանները նույնիսկ Եվրոպայում են քիչ»։ Օդեսայում ընտրվել է Օդեսայի գիտնականների ու գրողների, և Գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ 1888 թվականին վերադարձել է Հայաստան։

1880 թ. նոյեմբերի 20-ին հայ թատրոնի պատմության մեջ առաջին անգամ խաղացել է Համլետի դերը։ Ադամյանը նաև գրել է բանաստեղծություններ՝ կենցաղային, բարոյական, կրոնական, նաև իմաստասիրական բնույթի, ինչպես նաև՝ քնարական և երգիծական։ 1887 թ. Թիֆլիսում լույս է տեսնում նրա «Շեքսպիր և յուր Համլետ ողբերգության աղբյուրն ու քննադատությունները»։ Զբաղվել է նաև գեղանկարչությամբ և գրաֆիկայով։ 1888 թ. դեկտեմբերի 30-ին Կ. Պոլսում նշվում է նրա բեմական գործունեության 25-ամյա հոբելյանը։ Վերջին անգամ բեմ է բարձրացել 1889 թ. դեկտեմբերի 10։ Կյանքի վերջին տարիներն անց է կացրել նյութական ծանր վիճակում՝ տառապելով կոկորդի ցավերով, հոդացավով և թոքախտով։ Ադամյանը մահացել է անբուժելի հիվանդությունից, նյութական ծանր կացության մեջ 1891 թվականի հունիսի 4-ին Պոլսի ռուսական հիվանդանոցում։ Աճյունն ամփոփված է Կոստանդնուպոլսի Շիշլիի հայկական գերեզմանատանը։

Պետրոս Ադամյանի անունն է կրում Թբիլիսիի  հայկական թատրոնը, Երևանի փողոցներից մեկը։ Հալեպում գործում է «Ադամյան» թատերախումբը։

## Դերեր թատրոնում
մինի|Պետրոս Ադամյանը դերասանական հագուստով, 1870-ական թվականներին
Ադամյանը կերտել է շուրջ 300 դեր, որոնցից են.
* *Համլետ*՝ Վ. Շեքսպիրի «Համլետ»
* *Օթելլո*՝ Վիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո»
* *Ֆրանց Մոոր*՝ Ֆ. Շիլլերի «Ավազակներ»
* *Ժադով*՝ Ա.Օստրովսկիու «Եկամտաբեր պաշտոն»
* *Չացկի*՝ Ա. Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս»
* *Կրեչինսկի*՝ Ա. Սուխովո-Կոբիլինի «Կրեչինսկու հարսանիքը»
* *Արբենին*՝ Մ. Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»
* *Խլեստյակով*՝ Ն. Գոգոլի «Ռևիզոր»
* *Արման*՝ Ա. Դյումայի (որդու) «Քամելիազարդ տիկինը»
* *Քին*՝ Ա.Դյումայի (որդու) «Քին»
* *Ջանումյան*՝ Ա. Քիշմիշյանի «Օրիորդ Բերոյանց»
* *Կորրադո*՝ Պ. Ջակոմետտիի «Ոճրագործի ընտանիքը»
* *Ուրիել Ակոստա*՝ Կ. Գուցկովի «Ուրիել Ակոստա»
* *Ատրներսեհ*՝ Մուրացանի «Ռուզան»
* *Մասիսյանց*՝ Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա»
* *Միքայել*՝ Գ. Սունդուկյանի «Էլի մեկ զոհ»

## Երկեր
* Նամակներ. Երևան, 1959 թ.

## Գրականություն Պետրոս Ադամյանի մասին
[մինի|[Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոն|Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական թատրոնի նախկին շենքը Թբիլիսիում]]
* *Զարյան Ռ.*, Ադամյանի արվեստը, Երևան, 1960, 415 էջ
* *Զարյան Ռ.*, Ադամյանի կյանքը, Երևան, 1961, 535 էջ
* *Զարյան Ռ.*, Ադամյանի Շեքսպիրը, Երևան, 1965, 303 էջ
* *Տոնապետյան Պ.*, «Քսան և հնգամյա բեմական գործունեություն Պ.Հ.Ադամյանի», Կ. Պոլիս 1888 թ.
* *Արամ Վրույր*, «Պետրոս Հ. Ադամյան», Թբիլիսի, 1891 թ.
* *Մելիքսեթյան Ս.*, «Թատերական ակնարկներ» Երևան, 1945 թ.
* *Ստեփանյան Գ.*, «Ուրվագիծ արևմտահայ թատրոնի պատմության» Երևան, 1962 թ.
* *Веселовскии А.*, Два силуэта, «Армянский вестник», Մոսկվա, 1916, № 3. էջ. 2-4 
* *Ярышкин А.*, Адамьян в роли Гамлета, Օդեսսա, 1887 
* *Гарин-Виндинг Д.В.* Петросъ Адамьянъ. Несколько воспоминаній изъ жизни армянскаго трагика
* *Гайдин Б. Н.* Адамян Петрос Иеронимович «Շեքսպիրի աշխարհ» հանրագիտարան 
* Խաչատրյան Ս. *Պետրոս Ադամյան*, Ե., *Հայաստան*, 1970։

## Տես նաև
* Խեղճ Ադամյան
* Հուսահատությունը տիրել է կյանքին...
* Դերասան Ադամյանի մահը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայ բեմի ամենաշքեղ Համլետը
* Հովհաննես Թումանյան Ադամյանի օրերից (Հիշողություն)
* Հովհաննես Թումանյան Դերասան Ադամյանի մահը
* [Հովհաննես Թումանյան Հրաժեշտ](http://hy.wikisource.org/wiki/Հրաժեշտ_(Հովհաննես_Թումանյան))
* Հովհաննես Թումանյան Խեղճ Ադամյան

Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված դերասաններ