Քեռի Թորոսը (պատմվածք)

**«Քեռի Թորոսը»**, հայ գրող Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքներից, զետեղված է «Մարութա սարի ամպերը» պատմվածաշարի մեջ։ Լույս է տեսել 1981 թվականին։ 

## Գնահատական
Գալշոյանի պատմվածքներում անցյալի վերապրումները, ըստ էության, սոսկ հիշողություններ չեն, այլ ռեալ, իրական կեցություններ։ Քեռի Թորոսը պատմվածքը այս առումով յուրօրինակ կառուցվածքային ամբողջություն է, որն ընդգրկում է Գալշոյանի պատմվածքի չգրված եզրերը։ Ընդհանրացման ուժը ժողովրդի դարավոր վրեժն է իր հայրենիքը հափշտակած ու իրեն խոշտանգած թշնամու դեմ, որ պատմվածքում պատկերվելով դեպքերի ու զգացողությունների որոշակիությամբ աստիճանաբար ձեռք է բերում այնպիսի խորհրդանշական բնույթ հանգում այնպիսի տեսանելի, բայց վերացարկված ընդհանրության, որը, իրոք, գյուտ է ու հայտնագործություն: Կոկորդում ճյուղավորվող քաղցկեղը քեռի Թորոսի համար քաղցկեղ չէ, նա այդ մասին ոչինչ չգիտի: Նա այնքան է հալածվել դարավոր ոսոխից ու գաղթի ճանապարհին խոշտանգված հազարավոր հայրենակիցների մահից հետո այլ բանի մասին մտածել չի կարող, թշնամին առ այսօր հանգիստ չի տալիս իրեն, ահա որտեղից որտեղ նորից գտել է իր տեղը, եկել բուն է դրել իր կոկորդում, որ խեղդի, սպանի, տապալի, ոչնչացնի:

## Սյուժե
Քեռի Թորոսը մի առավոտ շտապում է մարագ, բայց այնտեղ ոչ մի գործ չի ունենում։ Մթության մեջ նրա հայացքը ընկնում է մոռացված ու փոշոտված հին իրերի վրա։ Նա նկատում է մի կապուկ, որի մեջ խրված է իր հին թուրը։ Թորոսը զարմանում է, քանի որ մոռացել էր դրա գոյության մասին։ Նա փորձում է հանել թուրը պատից, բայց այն խորը խրված էր։ Ի վերջո, մեծ ջանքերով այն դուրս է բերում։ Մտքով գնում է հին օրերը, երբ թուրը նրա կյանքում կարևոր դեր էր խաղում։ Թուրը պատված էր ժանգով, կորցրել է իր փայլն ու նշանակությունը։ Քեռի Թորոըսը շուռումուռ էր տալիս ու շփում… Գիտեր, որ ինքը մեղավոր է։ Քեռի Թորոսը սկսում է այն մաքրել, արևի տակ պահել, շփել ափով՝ փորձելով նորից կապ զգալ նրա հետ։ Սակայն թուրը կարծես չէր արձագանքում, այն այլևս պարզապես մոռացված երկաթի մի կտոր էր։ Քեռի Թորոսը երկար նստում էր արևի տակ՝ ծնկներին դրած ժանգոտ թուրը։ Հարսը մի քանի անգամ հացի էր կանչում, բայց նա ուտել չէր ուզում։ Երբ լսում է ինքնաթիռի ձայնը, որոշում է անպայման այն տեսնել։ Տեսնելով՝ ոգևորվում է, թուրը մեկնում դեպի երկինք։ Այդ օրը նա վերակենդանանում է․ գործնական մտնում է տուն, թուրը դնում բարձի տակ, լվացվում, սափրվում, հագնվում կարգին։ Հետո գտնում է իր պահած որդան կարմիր մետաքսը, որը տարիներ առաջ գիրք էր ծրարել։ Գիրքը նա Երևան էր ուղարկել, բայց մետաքսը պահել էր հիշատակ։ Քեռի Թորոսը շատ է հուզվում, երբ տեսնում է, որ հարսը մետաքսաշորից վզնոց է պատրաստել։ Այդ գիշեր անկողնում նա չի կարողանում հանգիստ քնել, նույնիսկ լաց է ուզում լինել։ Առավոտյան նորից գտնում է մետաքսաշորը, փաթաթում է սուրը և դուրս գալիս բակ՝ սպասելով նորից լսել ինքնաթիռի ձայնը։ Նա մի քանի քայլ է անում ու հանկարծ հասկանում, որ այլևս ձեռնափայտի կարիք չունի։ Որքան էլ տարիներ շարունակ առանց դրա չէր քայլել, հիմա իրեն ուժեղ ու կայուն է զգում։ Քեռի Թորոսը մեկ տարի շարունակ ամեն օր նույն ժամին սպասում էր ինքնաթիռի հայտնվելուն և հոգու խորքում հպարտանում օդաչուով։ Նա դադարել էր մասնակցել գյուղի գործերին, այլ նստում էր տանն ու ինքն իր համար պատմություններ հիշում։
Ամեն անգամ ինքնաթիռի ձայնը լսելուց հետո նա վերցնում էր իր փաթեթն ու գնում դարբնոց, որտեղ լուռ նստում էր իր սովորական տեղում։ Նրա նստած տեղը՝ կոճղը, արդեն բոլորը Քեռի Թորոսի անունով էին կոչում։ Նա միշտ իր հետ ուներ արծաթե ծխատուփը, որը վաթսունհինգ տարի առաջ ստացել էր՝ որպես խիզախության նշան։ Նա հիշում է իր երիտասարդությունը, երբ խիզախորեն դիմակայել էր թուրք ոստիկանապետ Մեհմետին և դրա համար արծաթե ծխատուփ էր ստացել։ Սակայն մի օր նույն Մեհմետը սկսում է հայտնվել իր երազներում՝ սև ճիրաններով ու մագիլներով, որոնք փորձում են խեղդել իրեն։ Երազում նա փորձում է հանել սուրը, բայց չի կարողանում։ Երազները նրա իրականության մի մասն էին դարձել, խառնում են գիշերն ու օրը, և թվում է՝ նա ոչ թե հիվանդ է, այլ պարզապես  պայքարում է գոյության ու մահվան միջև։ Արևը, արշալույսը, ջրվեժի ձայնը՝ դրանք բոլորն էլ խորհրդանշում են ինչ-որ վերածնունդ, բայց նա դրանք չի ընկալում որպես մխիթարություն, այլ որպես խաբկանք։
Ամենազարմանալին այն է, որ նա գիտակցում է կյանքի անցողիկությունը, այն, թե ինչպես ամեն ինչ գալիս ու գնում է, բայց միևնույն ժամանակ այդ անցողիկությունը նրան վախեցնում է, ստիպում է կասկածել անգամ առավոտի մաքրությանը։ Նրա վախերը, մեղքի զգացողությունը, անցյալի ու ներկայի միջև սահմանը կորցնելու վախը այնքան են խորանում, որ մարմինը սկսում է դրանց ֆիզիկական արտացոլումն ապրել՝ հազը, շնչահեղձությունը, տկարությունը։ Քեռի Թորոսի ցավալի վիճակը նրան ծայրահեղ խեղդում է: Միևնույն ժամանակ նա իր շուրջը տեսնում է արշալույսի գեղեցկությունը՝ բնության անմեղությունը և արեգակի նուրբ շողերը, որոնք անհատական մի ցավի մեջ հայտնաբերում է։ Նա անընդհատ նայում է արեգակին՝ գտնելով գեղեցկությունը: Նա մտքում որոշում է սպանել իր թշնամուն, որ խեղդում է իրեն: Քեռի Թորոսը վերջնականապես համակերպվում է իր ճակատագրի հետ՝ մենակ թողնելով որդուն, որ գնա իր ճանապարհով: Վերջում նա մտնում է իր սենյակը՝ պատրաստվելով վերջին քայլին, բայց անգամ այդ պահին պայքարում է ներքին դողը և իր թշնամու դեմ պայքարելու ցանկությունը: 
Նրա ձեռքում սուրն է: Նա խորհում է իր անցյալ գործողությունների մասին, ինչպես նաև ծխելու մասին, որ երկար ժամանակ չի արել, բայց այժմ սիրտն է պահանջում այդ քայլը: Քեռի Թորոսը նայում է արեգակին, մտածում իր անելիքի մասին, հասկանում, որ հիմա կյանքում միայն պայքարն է մնացել: 
Նա նաև վերապրում է իր կյանքի որոշ կարևոր պահեր, հուզվում է անցյալի որոշ դեպքերից: Քեռի Թորոսը գիտակցում է, որ միայն սուրն է, որ կարող է վերջ տալ իր ու իր թշնամու պայքարին։ Նա վերջ է տալիս իր կյանքին։ «Քեռի Թորոսի թաղմանը հոծ բազմություն էր հավաքվել- մարդիկ պետք է զարմանային, թե ինչքան պայծառ է ժպտում Քեռի Թորոսիկը, կնճիռներն ինչպես ետ են գնացել, և որքան խաղաղ է Քեռի Թորոսիկի դեմքը»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեր մեծերը - Մուշեղ Գալշոյան
* Մուշեղ Գալշոյան / Mushegh Galshoyan

## Տես նաև

* Դավոն (պատմվածք)
* Ծովասարի Օհանը
* Փողփուչ Մելոն
* Ձեռնքաշ Հերոն
* Խութեցի Ափրեն
Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1981 գրքեր