Կովկասյան II բանակային կորպուս

[մինի|300px|ձախից|II Կովկասյան ԲԿ-ի փառքը կերտած առաջին հրամանատարը՝ [գեներալ-լեյտենանտ Հովհաննես Լազարյանը:]]
**II Կովկասյան բանակային կորպուս** (II Կովկասյան ԲԿ), **II Ка́вказский арме́йский ко́рпус** (II Ка́вказский АК) — ռուսական բանակի կորպուս՝ օպերատիվ-մարտավարական միավորում, որը գոյություն է ունեցել 1879—1918 թվականներին և 1914-1918թթ. մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին:. Կազմավորվել է 17.12.1878թ.: Մտնում էր Կովկասյան ռազմական օկրուգի կազմի մեջ։ Լուծարվել է 1918 թ. սկզբին։ Կորպուսն իր գրեթե 40-ամյա պատմությունն սկսել է երկու հայ զորավարների հրամանատարության ներքո. նախ՝ գեներալ-լեյտենանտ Հովհաննես Լազարյանի, ապա՝ գեներալ-լեյտենանտ Արշակ Տեր-Ղուկասովի։

## Ենթակայությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կովկասյան II բանակային կորպուսը տարբեր ժամանակահատվածներում օպերատիվ առումով ենթարկվում էր տարբեր վերադաս հրամանատարությունների, և, ըստ անհրաժեշտության, մտել է տարբեր ռազմական միավորումների կազմի մեջ։ Մասնավորապես՝ 
* 1914 թվականի օգոստոսի 2-ից մինչև նույն թվականի հոկտեմբերի 22-ը՝ ռուսական կայսերական բանակի X բանակի կազմի մեջ,
* 1914 թվականի նոյեմբերի 15-ից մինչև հաջորդ՝ 1915 թվականի մայիսի 4-ը՝ ռուսական կայսերական բանակի I բանակի կազմի մեջ,
* 1915 թվականի մայիսի 4-ից մինչև նույն թվականի հուլիսի 24-ը՝ ռուսական կայսերական բանակի IX բանակի կազմի մեջ,
* 1915 թվականի հուլիսի 24-ին անցել է ռուսական կայսերական բանակի XIII բանակի կազմի մեջ,
* 1915 թվականի օգոստոսի 19-ից մինչև 1917 թվականի դեկտեմբերը՝ դարձյալ գտնվել է ռուսական կայսերական բանակի X բանակի կազմի մեջ։ 1917 թվականի փետրվարի վերջին - մարտի սկզբներին ցարը տապալվեց, և ռուսական կայսրությունը, փաստացի վերածվեց հանրապետության, իսկ սեպտեմբերից Ռուսաստանը պաշտոնապես հռչակվել է դեմոկրատական հանրապետություն, ուստի նրա բանակն արդեն կայսերական չէր կոչվում։ Բոլշևիկների 1917 թվականի հոկտեմբերյան, նոր տոմարով՝ նոյեմբերյան հեղաշրջումից հետո Ռուսաստանը վերածվել էր խորհրդային հանրապետության, ուստի նրա բանակը պաշտոնապես վերացվել էր։ X բանակն իր գոյությունը փաստացի շարունակում էր, ինչպես նաև նրա կազմի մեջ մտնող զորամիավորումները, այդ թվում՝ Կովկասյան II բանակային կորպուսը, սակայն դրանք արդեն կայսերական Ռուսաստանի և նույնիսկ Ռուսաստանի դեմոկրատական հանրապետության զորքերը չէին։

## Կազմ
Ռազմավարչական տեսակետից կորպուսը մտնում էր Կովկասյան ռազմական օկրուգի մեջ։ Մարտական կազմը 1914 թվականի հուլիսի 18-ի դրությամբ հետևյալն էր.
* Կովկասյան գրենադերական դիվիզիա
** I գրենադերական բրիգադ
*** Լեյբ գվարդիայի Էրիվանյան 13-րդ գրենադերական զորագունդ
*** 14-րդ գրենադերական Վրաստանյան զորագունդ
** II գրենադերական բրիգադ
*** Թիֆլիսյան 15-րդ գրենադերական զորագունդ
*** Մինգրելյան 16-րդ գրենադերական զորագունդ
** Կովկասյան գրենադերական հրետանային բրիգադ
* LI հետևակային դիվիզիա
** I բրիգադ
*** Փոթիի 201-րդ հետևակային զորագունդ
*** Գորիի 202-րդ հետևակային զորագունդ
** II բրիգադ
*** Սուխումի 203-հետևակային զորագունդ
*** Արդահանյան-Միխայլովյան 204-րդ հետևակային զորագունդ
** LI հրետանային բրիգադ
* II Կովկասյան հրաձգային բրիգադ
** 5-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
** 6-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
** 7-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
** 8-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
** 2-րդ Կովկասյան հրաձգային հրետանային դիվիզիոն
* Կովկասյան հեծելազորային դիվիզիա
** I բրիգադ
*** Տվերյան 16-րդ դրագունական զորագունդ
*** Նիժեգորոդյան 17-րդ դրագունական զորագունդ
** II բրիգադ
*** Սևերյան 18-րդ դրագունական զորագունդ
*** Սունժենյան-Վլադիկավկազյան 1-ին կազակական զսրագունդ
** Կովկասյան հեծելազորային-լեռնային դիվիզիոն
* II Կովկասյան կազակական դիվիզիա
** I բրիգադ
*** Պոլտավյան 1-ին կազակական զորագունդ
*** Սևծովյան 1-ին կազակական զորագունդ
** II բրիգադ
*** Զապորոժյան 1-ին կազակական զորագունդ
*** Լաբայի 1-ին կազակական զորագունդ
** 2-րդ Կովկասյան կազակական դիվիզիոն
* 2-րդ Կովկասյան հրասանդա-հրետանային դիվիզիոն
* 2-րդ Կովկասյան սակրավոր գումարտակ
* Կովկասյան գումակային գումարտակ

## Հրամանատարներ

## Շտաբի պետեր
* 01.01.1886 թ. — գեներալ-մայոր Պերլիկ Պյոտր Տիմոֆեյի
* 04.05.1887-4.12.1888 թթ. — գեներալ-մայոր Ֆրեզե Ալեքսանդր Ալեքսանդրի
* 27.11.1902-29.07.1905 թթ. — գեներալ-մայոր Բերխման Գեորգի Էդուարդի
* 01.07.1907-26.11.1912 թթ. — գեներալ-մայոր Բարաթով Նիկոլայ Նիկոլայի
* 07.12.1912-после 31.01.1913 թթ. — գեներալ-մայոր Կուզմին-Կորովաև Ալեքսանդր Նիկոլայի
* 06.12.1914-ից սկսած, իսկ 1.01.1916 թթ. հետո՝ — գեներալ-մայոր Ֆյոդորով Դմիտրիի Յակովի

## Տես նաև
* :ru:Баязетское сидение
* :ru:Баязет (роман)
* :ru:Баязет (телесериал)

## Գրականություն
* *Волков С. В.* Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. Л—Я. — М., 2009. — С. 570. — ISBN 978-5-9524-4167-5
* 
* 
* *Терентьев М. А.* История завоевания Средней Азии. Т. 3. СПб., 1903.
* Кавказский календарь на 1882 год, Тифлис, 1881.
* Послужной список генерала от кавалерии барона А. В. Каульбарса по сост. на 29 декабря 1915 г. РГВИА, ф. 409, оп. 1, д. 295—596 (1915 г.)
* Личный фонд А. В. Каульбарса. РГВИА, ф. 203, 1604—1916 гг., 53 ед. хр.
* [А. В. Каульбарс]. Разведчик, 1891, № 55.
* Александр Васильевич Каульбарс. — Военная Энциклопедия, т. XII. СПб., изд. И. Д. Сытина, 1913, с. 460.
* *Терентьев М. А.* История завоевания Средней Азии. Т. 1-3. Спб., 1903—1906.
* *Басханов М. К.* Политика Англии и России в отношении государства Якуб-бека в Восточном Туркестане (60 — 70-е гг. XIX в.). Дис. на соиск. уч. степ. к. ист. н. М., Институт Дальнего Востока АН СССР, 1991.
* *Жданко Т. А.* Каракалпаки в научных исследованиях периода их присоединения к России (1873—1874). — Среднеазиатский этнографический сборник, вып. IV. V.М., Наука, 2001, c. 13 — 19.
* *Волков С. В.* Офицеры российской гвардии. М., 2002
* 
* Басханов М. К. Русские военные востоковеды до 1917 г. Биобиблиографический словарь. М., Восточная литература, 2005.
* 
* 
*  http://www.rulex.ru/01130682.htm
* 
* 
* ''Апушкин В. А.'' Мищенко : из воспоминаний о Русско-Японской войне. Издал В. Березовский, 1908
* ''Маковкин А. Е.'' 1-й Нерчинский полк Забайкальского казачьего войска. 1898—1906 гг. Исторический очерк. СПб., 1907
* ''Деникин А. И.'' Путь русского офицера. — М.: Современник, 1991
* *Свечин М. А.* Записки старого генерала о былом. — Ницца: 1964
* Список генералам по старшинству. Составлен по 15.04.1914. Петроград, 1914
* 

## Պատկերասրահ

Ivanlazarev.jpeg|II Կովկասյան ԲԿ-ի առաջին հրամանատարը՝ Արցախի Շուշի քաղաքում ծնված գեներալ-լեյտենանտ Հովհաննես Լազարյանը
Tergukasov_Arzas_Artemievitch.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի երկրորդ հրամանատարը՝ Հյուսիսային Գուգարք-Վիրքի Տփղիս քաղաքում ծնված գեներալ-լեյտենանտ Արշակ Արտեմի Տեր-Ղուկասյանը:
Zezemanee.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի երրորդ հրամանատարը՝ հետևակի գեներալ Զեզեմանը:
Kaulbarsav.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի չորրորդ հրամանատարը՝ գեներալ-լեյտենանտ բարոն Կաուլբարսը:
Mishenko_P_I.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի վեցերորդ հրամանատարը՝ գեներալ-համհարզ գեներալ-լեյտենանտ Միշչենկոն:
Dmitry_Shuvaev.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի յոթերորդ հրամանատարը՝ գեներալ-լեյտենանտ Շուվայևը:
Мышлаевский_А.З.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի ութերորդ հրամանատարը՝ գեներալ-լեյտենանտ (6.12.1912-ից՝ հետևակի գեներալ) Միշլաևսկին:
Berhman_GE_1916.jpeg|II Կովկասյան ԲԿ-ի իններորդ հրամանատարը՝ հետևակի գեներալ Բերխմանը:
Mexmandarov_2.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի տասներորդ հրամանատարը՝ հրետանու գեներալ Մեհմանդարովը:
Grigory_I._Choglokov.jpg|II Կովկասյան ԲԿ-ի տասնմեկերորդ՝ վերջին հրամանատարը՝ գեներալ-լեյտենանտ Չոգլոկովը:


## Արտաքին հղումներ
* Биография на сайте энциклопедии фонда «Хайазг»
* ЛАЗАРЕВ Иван Давидович  
* Момджян Х. М. Генерал-адъютант И. Д. Лазарев
* Биография Мищенко П. И. на сайте «Хронос»
* 
* Словари и энциклопедии онлайн
* Міщенко(Мищенко)
* 
* 
* 
* 
* 
* Мышлаевский А. З., Офицерский вопрос в XVII веке (Очерк из истории военного дела в России) на сайте «Руниверс»
* А. З. Мышлаевский (биографический указатель)
* 

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* :ru:Высочайшие приказы
* :ru:Списки по генералам по старшинству, 1886—1916 гг.
* :ru:Списки полковникам по старшинству, 1902—1916 гг.
* :ru:Расписание сухопутных войск, 1.07.1903
* :ru:Расписание сухопутных войск, 1.02.1913
* :ru:Расписание сухопутных войск, 1.04.1914
* Русская армия в Великой войне: Картотека формирований
* 
* 
* 
* *Айрапетов О.* Внешняя политика Российской империи (1801—1914). М., 2006
* 
* *Терентьев М. А.* История завоевания Средней Азии. Т. 3.
* 
* Список генералам по старшинству на 1886 год. СПб., 1886
* *Волков С. В.* Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. Л—Я. М., 2009
* ''Гизетти А. Л.'' Сборник сведений о георгиевских кавалерах и боевых знаках отличий Кавказских войск. Тифлис, 1901 на сайте Руниверс
* *Исмаилов Э. Э.* Золотое оружие с надписью «За храбрость». Списки кавалеров 1788—1913. М., 2007
* Список генералам по старшинству. Составлен по 1 января 1891 года. СПб., 1891
* Список генералам по старшинству. Составлен по 1 июля 1908 года. СПб., 1908
* *Старчевский А. А.* Памятник Восточной войны 1877—1878 гг. СПб., 1878

Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության բանակային կորպուսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բանակային կորպուսները Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ