Չորրորդ պատվանդան

**Չորրորդ պատվանդան**, Լոնդոնի Թրաֆալգարյան հրապարակը զարդարող չորս սալաքարերից մեկը, որի վրա ցուցադրված են ժամանակակից նկարիչների գործեր։ «Չորրորդ պատվանդան» նախագծի նշանակալիությունը պայմանավորված է մշակութային միջավայրում ժամանակակից քանդակի կարգավիճակ հաստատելու նրա հավակնությամբ։

## Պատմություն
Թրաֆալգարյան հրապարակում պատվանդնանները կանգնեցվել են այն զարդարելու համար 1841 թվականին։ Պատվանդաններից երեքը պարունակում էին բրիտանացի պետական ​​այրերի և զորավարների քանդակներ (արքա Ջորջ IV, գեներալներ Հենրի Հեյվելոք և Չարլզ Ջեյմս Նապիեր), իսկ չորրորդը դատարկ էր (դրա վրա պետք է տեղադրվեր Վիլյամ IV թագավորի ձիավոր արձանը, բայց դրա համար բավարար գումար չկար): 1998 թվականից պատվանդանը Արվեստի թագավորական ընկերության կողմից տրամադրվում է ժամանակակից քանդակագործներին՝ ցուցադրելու իրենց աշխատանքները:

Ընկերության կողմից ստեղծված «Չորրորդ պատվանդան» մրցույթի նախագծի իրականացումը ստանձնել է Խորհրդատվական խումբը՝ գրող սըր Ջոն Մորտիմերի և արվեստի պատմաբան Ռիչարդ Քորկի գլխավորությամբ։ Պատվանդանի համար քանդակի մրցույթը մեծ աղմուկ բարձրացրեց. միայն մասնակիցների թիվը գերազանցեց ութ հազարը։

1999 թվականին Լոնդոնի իշխանությունները որոշեցին չորրորդ պատվանդանին տեղադրել Քրիստոսի քանդակը («*Ecce Homo*»), որի հեղինակը ժամանակակից նկարիչ Մարկ Ուոլինգերն է։ Ուոլինգերի ստեղծագործությունը 2000 թվականին փոխարինվեց Բիլ Վուդրոուի քանդակով, իսկ հետո պատվանդանը զարդարվեց բրիտանացի նկարչուհի Ռեյչել Ուայթրիդի արտ-օբյեկտով։

Չորրորդ պատվանդանի վրա ցուցադրվելու իրավունքի համար մրցակցող արվեստի գործերը հանրությանը ներկայացվում են Սուրբ Մարտին եկեղեցում(), որը գտնվում է Թրաֆալգարյան հրապարակի հյուսիս-արևելյան անկյունում։

2012 թվականի հոկտեմբերին Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի այն ժամանակվա տնօրեն Նիկոլաս Պեննին քննադատեց ժամանակակից արվեստի գործերը, որոնք ցուցադրված էին պատկերասրահի առջևի չորրորդ պատվանդանի վրա: Ըստ Փեննիի, այս աշխատանքները «հակասում են Թրաֆալգարյան հրապարակի ճարտարապետական ​​բնույթին» և պատվանդանը վերածում են «հարթակի, որը կարող է օգտագործվել հեգնական, ֆարսիվ և անհարկի կերպով»։

## XXI  դար
* 2005 թվականի սեպտեմբերին Չորրորդ պատվանդանի վրա բացվեց Մարկ Քուինի քանդակը, որը պատկերում էր հղի հաշմանդամ նկարչուհու՝ Էլիսոն Լապերի մերկ արձանը։ Նկարչուհին ծնվել էր առանց ձեռքերի։ Այս ստեղծագործությունը հայտնի է, մասնավորապես, որպես «Թրաֆալգարյան Վեներա»։
* 2007 թվականի նոյեմբերի 7-ին Թրաֆալգարյան Վեներան փոխարինվեց գերմանացի քանդակագործ և ճարտարապետ Թոմաս Շյուտեի «Հոթելի մոդելը» բազմագույն ապակե ինստալյացիայով։
* 2010 թվականի մայիսի 24-ին պատվանդանը զարդարված էր 18-րդ դարի անգլիական ռազմանավի հսկա շշի մոդելով (1:30 մասշտաբով), ավելի ճիշտ՝ ծովակալ Հորացիո Նելսոնի «Հաղթանակ» նավով, որի վրա Թրաֆալգարի ճակատամարտի ժամանակ մահացու վիրավորվեց ռազմածովային ուժերի հայտնի հրամանատարը։ Միաժամանակ նավի առագաստները լի էին վառ նախշերով՝ պատրաստված աֆրիկյան գործվածքներից։ Նախագիծը ստեղծվել է նիգերիական ծագումով բրիտանացի նկարչուհի Յինկա Շոնիբարեի կողմից։
* 2012 թվականի փետրվարի 23-ին սկանդինավյան նկարիչների դուետի՝ Մայքլ Էլմգրինի և Ինգար Դրագսեթի քանդակը, որը պատկերում է մի տղայի՝ խաղալիք ճոճվող ձիու վրա՝ «Անզոր կառույցներ․ ֆիգուր 101»(*Powerless Structures, Fig. 101*), տեղադրվել է պատվանդանի վրա: Ինստալյացիան բացել է բրիտանացի դերասանուհի և մոդել Ջոաննա Լամլին։
* 2013 թվականի հուլիսի 25-ին պատվանդանին տեղադրվեց գերմանացի նկարչուհի Կատարինա Ֆրիչի «Աքաղաղ» քանդակը, որը պատկերում էր հսկա կապույտ աքլոր։

## Մշակույթում
Սըր Արթուր Կոնան Դոյլի 1912 թվականի «Կորուսյալ աշխարհը» վեպում պատմողը ենթադրում է, որ պրոֆեսոր Չելենջերը «իր երևակայության մեջ կարող է ... երբեմն իրեն տեսնել՝  Թրաֆալգարյան հրապարակի դատարկ պատվանդանի վրա»։

Չորրորդ պատվանդանի դպրոցների ամենամյա մրցանակը կրթական նախագիծ է Լոնդոնի քաղաքապետի «Չորրորդ պատվանդան» ծրագրի շրջանակներում: Մրցանակն օգտագործում է Չորրորդ պատվանդանը որպես ոգեշնչում Լոնդոնի տարրական և միջնակարգ դպրոցներին մասնակցելու համար մրցույթին, որը խրախուսում է ստեղծագործական մտածողությունը անցյալի և ներկա արվեստի գործերի շուրջ, որոնք ցուցադրված են Չորրորդ պատվանդանին:

## Պատկերասրահ

Nelson's Ship in a Bottle by Yinka Shonibare.jpg|Ինստալյացիա  «Նելսոնի նավը շշի մեջ».  Յինկա Շոնիբարե, 2010.
Gormley-OneandOther-4thPlinth-TrafalgarSq-20090706.jpg|Ինստալյացիա «Մեկը և մյուսը».  Էնթոնի Գորմլի, 2009.
One&Other-AntonyGormley-KarenOgilvie-20090717.jpg|Ինստալյացիա «Մեկը և մյուսը».  Էնթոնի Գորմլի, 2009.


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Չորրորդ պատվանդան» նախագծի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Անգլիայում
Կատեգորիա:Արվեստ
Կատեգորիա:Լոնդոնի մշակութային և կրթական կառույցներ
Կատեգորիա:Քանդակագործություն