Վասիլի Շույսկի

**Վասիլի Շույսկի** (), ռուս թագավոր 1606-1610 թվականներին։

Իշխան Շույսկու որդին։

Գլխավորել է թագավոր Բորիս Գոդունովի դեմ ընդդիմությունը, աջակցել Կեղծ Դմիտրի 1-ին, այնուհետև մասնակցել նրա դեմ դավադրությանը, որի սպանությունից հետո «հռչակվել» է թագավոր։ Ճնշել է Ի․ Բոլոտնիկովի գլխավորած գյուղացիական ապստամբությունը, ուժեղացրել է գյուղացիների ճորտացումը։ Պայքարելով լեհական ինտերվենտների և Կեղծ Դմիտրի 2-րդ-ի դեմ՝ 1609 թվականին դաշինք է կնքել Շվեդիայի հետ, որի հետևանքով շվեդները ներխուժեցին Ռուսաստան։ Անհաշող պայքարը լեհ ինտերվենտների դեմ առաջացրել է ժողովրդական լայն զանգվածների, ինչպես նաև ազնվականության դժգոհությունը։ 1610 թվականի հուլիսին Վասիլի Շույսկին գահընկեց է արվել, բռնի կուսակրոն ձեռնադրվել։Ազդեցիկ Շույսկի կլանը դատարանում ներկայացնում էր ոչ միայն Վասիլը, այլև նրա եղբայրները՝ Անդրեյը, Դմիտրին և Իվան Պուգովկան։ Ցար Իվան IV-ի օրոք Վասիլի Շույսկին աննշան դեր խաղաց և հայտնի դարձավ միայն 1584 թվականին նրա մահից հետո: 1591 թվականին ցար Ֆեոդոր Իոաննովիչի օրոք նա գլխավորեց Ցարևիչ Դմիտրիի մահվան հետաքննությունը: Ցար Բորիս Գոդունովի օրոք նա զբաղեցրել է մի շարք պաշտոններ, իսկ Ռուսաստանում Կեղծ Դմիտրիի արշավի մեկնարկով նա գլխավորել է ցարի բանակը Դոբրինիչիի ճակատամարտում։ 1605 թվականին Բորիս Գոդունովի մահից հետո նա դավաճանեց Գոդունովների դինաստային և անցավ խաբեբաների կողմը։ Այնուհետև, Կեղծ Դմիտրիի գահ բարձրանալուց ընդամենը մեկ տարի անց, նա կազմակերպեց դավադրություն, որի ժամանակ խաբեբայը սպանվեց, և ինքը Շույսկին դարձավ ցար Վասիլի IV (Վասիլի Իվանովիչ): Զգալով իր դիրքի անկայունությունը՝ նա ստիպված եղավ սահմանափակել իր իշխանությունը հօգուտ ազդեցիկ բոյարների և փորձեց արդիականացնել բանակը, բայց բախվեց ապստամբությունների՝ նախ Իվան Բոլոտնիկովի գլխավորած ապստամբության, իսկ հետո գահի նոր հավակնորդի՝ Կեղծ Դմիտրի II-ի հետ: Չկարողանալով գլուխ հանել ստեղծված իրավիճակից՝ Շուիսկին դաշինքի մեջ մտավ Շվեդիայի հետ։ Հյուսիսարևմտյան տարածքների դիմաց նա ստացավ իր տրամադրության տակ գտնվող էքսպեդիցիոն ուժ, սակայն այն բանից հետո, երբ Ռեչ Պոսպոլիտա պատերազմ հայտարարեց և պաշարեց Սմոլենսկը, Շույսկին ապստամբությամբ տապալվեց և գերվեց լեհերի կողմից։ Մահացել է 1612 թ.Լեհաստանում։

## Ծառայություն Իվան Ահեղի օրոք
1574 թվականին ռինդան սուվերենի մեծ սադակի հետ արշավում էր Սերպուխովում։ 1576 թվականին գիշերային պահակների երկրորդ ղեկավարը քնեց ինքնիշխանի ճամբարում՝ դեպի Կալուգա արշավի ժամանակ։ 1577 և 1579 թվականներին նա ռինդա էր ինքնիշխանի մեծ սաադակի հետ Լիվոնիայում արշավների ժամանակ, իսկ ավելի ուշ ՝ Պոլոցկի զորքերի երրորդ հրամանատարը:

1575 թվականի հուլիսին նա կալվածք ստացավ Շելոնսկայա Պյատինայում։ 1576 թվականին նա իր եղբայրների հետ եղել է Իվան Ահեղ ցարի պալատական ​​շքախմբի կազմում։

1580 թվականին առաջին «լավ մարդը» ցար Իվան Ահեղի և Մարիա Ֆեոդորովնա Նագայայի հարսանիքին։ Նույն թվականին նա 50 ռուբլի ներդրում կատարեց Երրորդություն-Սերգիուս վանքում և հիշատակվեց որպես ձախակողմյան զորքերի առաջին հրամանատար Ռեչ Պոսպոլիտայի դեմ արշավում։

1581 թվականին նա եղել է Մեծ գնդի հրամանատարը Սերպուխովի արշավում, իսկ հետո հրամանատարի կոչումով պաշտպանել է Օկայի ափերը ղրիմցիների հարձակումներից։ 1582 թվականի հուլիսին Մեծ գնդի հրամանատարը արշավում է Նովգորոդ՝ իր եղբոր՝ Անդրեյի հետ։ Նույն թվականին նա կարճ ժամանակով խայտառակվեց և հանձնվեց իր եղբայրների խնամակալությանը։ 1583 թվականի ապրիլին նա աջ ձեռքի գնդի հրամանատարն էր դեպի Սերպուխով արշավում, կրկին նշանակվեց ծովափնյա հրամանատար, իսկ սեպտեմբերին՝ Տարուսայի աջակողմյան զորքերի առաջին հրամանատարը։

## Ծառայություն Ֆյոդոր Իվանովիչի մոտ
Նա, Շուիսկի մյուս իշխանների հետ միասին, մեղավոր էր համարվում արքայազն Բելսկու դեմ մոսկովյան ամբոխի ապստամբության մեջ, նոր ցարի գահակալության առաջին իսկ օրերին, բայց չնայած դրան, 1584 թվականի մայիսի 31-ին, ցար Ֆյոդոր Իվանովիչի թագադրման օրը, նրան շնորհվեց բոյարի կոչում և նշանակվեց Մոսկվայի պալատի ղեկավար: Նա աչքի չի ընկել ռազմական հաջողություններով, ազդեցություն չի ունեցել ցարի վրա՝ որպես Բոյար դումայի անդամ, և գտնվում էր իր ընտանիքի այլ ներկայացուցիչների ստվերում, որոնք ավելի իմաստուն էին և տաղանդավոր։ 1585 թվականին հաշտվել է ցարի եղբոր՝ Բորիս Գոդունովի հետ։

1585-1587 թվականներին եղել է Սմոլենսկի առաջին նահանգապետը։ 1586-ին նա ցար Ֆեոդոր Իվանովիչին խնդրողների թվում էր ամուլ Ցարինա Իրինա Ֆեոդորովնայից իր ամուսնալուծության վերաբերյալ, որի համար նա խայտառակվեց և աքսորվեց Բույ-գորոդոկ, բայց շուտով վերադարձվեց: 1588 թվականին նա հիշատակվել է որպես ցարի ներքին Դումայի չորրորդ բոյարը։

1590 թվականին Վելիկի Նովգորոդի առաջին նահանգապետը։
մինի|Վասիլի Շույսկիի հավանական պատկերը

1591 թվականի ապրիլին նա վերադարձավ Բոյար դումա, իսկ հունիսին նշանակվեց գլխավոր քննիչ Ցարևիչ Դմիտրիի մահվան գործով. նա այս ժամանակ ապրել և աշխատել է Ուգլիչում։ Ցարևիչ Դմիտրիի դեպքում, գտնվելով Գոդունովի խիստ հսկողության տակ, Շույսկին Ցարևիչի մահվան պատճառը ճանաչել է ինքնասպանությունը, դժբախտ պատահարը։ Բորիս Գոդունովը, Շուիսկիների մեջ այլեւս վտանգ չտեսնելով, նույն տարում նրանց վերադարձրեց Մոսկվա։ Այդ ժամանակից ի վեր Շուիսկիները հիմնականում իրենց հավատարիմ են պահել։ 1591 թվականին որպես առաջին նահանգապետ ուղարկվել է Նովգորոդ։ 1592 թվականի նոյեմբերին նա եղել է ցարի սեղանի շուրջ, որից հետո որպես առաջին պաշարման հրամանատար և Մեծ գնդի առաջին հրամանատար ուղարկվել է Նովգորոդ։ 1593 թվականի հուլիսին և 1594 թվականի սեպտեմբերին նա Նովոդևիչի մենաստանում Կիզիլբաշի դեսպանի հետ միասին եղել է ցարի սեղանի շուրջ։ 1596 թվականի ապրիլին Ալեքսինի աջակողմյան զորքերի առաջին հրամանատարը։ 1597 թվականի հունիսին նա առաջին դատավորն էր Շերեմետևի և արքայազն Նոգոտկովի միջև տեղի ունեցած վեճի մեջ, իսկ հետո հուլիսին՝ Օկայի առաջին ափամերձ նահանգապետը։

## Ծառայություն Բորիս և Ֆյոդոր Գոդունովների օրոք
1598-ին Ֆյոդոր Մստիսլավսկու բանակի աջակողմյան գնդի առաջին հրամանատարը սուվերենի Ղրիմի արշավում Սերպուխով Ղրիմի Խանի Գազի-Գիրեյի դեմ: Այս քարոզարշավի ընթացքում նա երեք անգամ հրավիրվել է ինքնիշխանի սեղանի մոտ։

1599-1601 թվականներին եղել է նահանգապետ Վելիկի Նովգորոդում, որտեղ կատարել է ցարի գաղտնի առաքելությունը։

1602 թվականի սեպտեմբերին նա առաջինն է մասնակցել ցար Բորիս Գոդունովի և արքայադուստր Քսենիա Գոդունովայի փեսացու՝ դանիացի դուքս Հանսի հանդիպմանը։ Ես մի քանի անգամ ճաշել եմ նրա հետ ցարի մոտ։ 1603 և 1604 թվականներին նա հիշատակվում է պարսից դեսպանների հետ ինքնիշխան սեղանի շուրջ։

1604 թվականից մասնակցել է Կեղծ Դմիտրի I-ի դեմ պատերազմին։ Այս տարվա վերջում նշանակվել է Մեծ գնդի երկրորդ հրամանատար։ Առաջին հրամանատար Ֆ.Ի.-ի վնասվածքի պատճառով. Մստիսլավսկին փաստացի գլխավորեց ցարի զորքերը և 1605 թվականի հունվարի 21-ին Դոբրինիչիի ճակատամարտում ջախջախեց խաբեբաների բանակը, որը փախավ Պուտիվլ և այնտեղ մնաց մինչև մայիս։ Մոսկվայում այս հաղթանակը հանդիսավոր կերպով նշվեց, և ինքը՝ արքայազն Վասիլի Շույսկին, արժանացավ ոսկե մեդալի։

Բորիս Գոդունովի մահից հետո (1605 թ. ապրիլի 13) նա սկզբում աջակցեց Ֆյոդոր Գոդունովին և երդվեց ժողովրդի առաջ, որ ինքը դագաղում դրեց իսկական Ցարևիչ Դմիտրիին, ով մահացավ Ուգլիչում։ Սակայն ամեն ինչ ապարդյուն է ստացվում, և հունիսի 1-ին Մոսկվայում սկսվում է ապստամբություն՝ ի պաշտպանություն կեղծ Դմիտրի I-ի։ Համոզվելով նոր ցարի՝ Ֆյոդոր Գոդունովի անորոշ դիրքում, նա սկսեց ակտիվորեն լուրեր տարածել Ցարևիչի հաջողակ փրկության մասին, և 1605 թվականի հունիսի 1-ին նա հրապարակավ հայտարարեց, որ Ուգլիչում, Ցարևիչ Դմիտրիի փոխարեն, քահանայի որդին սպանվել է ոչ թե ես, այլ Մոսկվան, ով իրականացրել է Դմիտրիին։ ցար Իվան Ահեղ. Հունիսի 3-ին արքայազն Վասիլի Շույսկին, որպես բոյարների պատվիրակության, մեկնում է Սերպուխով՝ հանդիպելու կեղծ Դմիտրի I-ին։ Շուտով սկսում է ձևավորվել խաբեբաի դեմ հասարակական կարծիք։ Արքայազն Վասիլի Շույսկին իր եղբայրների օգնությամբ սկսեց դավադրություն իրականացնել նոր ցարի դեմ, որի նշանակումն ինքն էր նպաստել։ Բայց Շուիսկիները շատ էին շտապում և բավականաչափ ուշադիր չէին։ Դավադրությունը բացահայտվեց հունիսի 23-ին, իսկ 1605 թվականի հունիսի 30-ին արքայազն Վասիլի Իվանովիչը նշանակվեց գլխավոր հրահրող և Խորհրդի կողմից դատապարտվեց մահվան: Արդեն բարձրացված լինելով ճակատային տեղ, ի զարմանս իր մտերիմների, Կեղծ Դմիտրի I-ը ներում շնորհեց նրան՝ փոխարինելով նրա մահապատիժը աքսորով։ Արքայազնին տեղափոխեցին Գալիսիայի իր կալվածքները։ Նրա և իր եղբայրների ունեցվածքը, կալվածքներն ու ագարակները բռնագրավվել են։

## Ծառայություն Կեղծ Դմիտրի I-ի ներքո
1605 թվականի հուլիսի 21-ին իր թագադրումից հետո Կեղծ Դմիտրի I-ը ներեց և վերադարձրեց Շույսկիներին Մոսկվա, քանի որ նա տղաների աջակցության կարիքն ուներ, և արքայազն Վասիլի Իվանովիչը սկսեց վայելել խաբեբաի հատուկ բարեհաճությունը: Նույն թվականի նոյեմբերին նշանակվել է Մեծ խորհրդի երկրորդ խորհրդական։ Նրանից նա ամուսնանալու թույլտվություն ստացավ (արգելված էր Բորիս Գոդունովի կողմից) և ուղեկցեց նրան հարսնացուի գաղտնի դիտման ժամանակ Մոսկվա մտնելիս։ 1606 թվականի մայիսի 7-ին և 8-ին թագավորական հարսանիքի ժամանակ նրան վստահվեց հազարերորդի պատվավոր պարտականությունը և երկրորդը նստեց տղաների դիմաց նստարանի վրա դրված մեծ սեղանի շուրջ: Հարսանիքից հետո նա Մարինա Մնիշեկին առաջնորդեց Մոսկվայի Կրեմլի Վերափոխման տաճարից դեպի թագավորական պալատներ՝ ձեռք ձեռքի տված։ Միաժամանակ նշանակվել է աջակողմյան գնդի հրամանատար Ղրիմի խանության դեմ ձախողված արշավում։ Բայց, չնայած նոր միապետ Կեղծ Դմիտրի I-ի բարեհաճությանը, Մոսկվա վերադարձած Շուիսկի իշխանները սկսեցին նոր դավադրություն իրականացնել։
մինի|Վասիլի Շույսկի

## Ապստամբություն և միացում
*Հիմնական հոդված՝* *Մթին ժամանակաշրջան.*

Շույսկին Մոսկվայի ապստամբության կազմակերպիչն ու ոգեշնչողն էր, որը տեղի ունեցավ 1606 թվականի մայիսի 17-ին (27): Ապստամբության ժամանակ սպանվեց Կեղծ Դմիտրի I-ը, իսկ արքայազն Վասիլի Շույսկին նրա մահվան ականատեսն էր, և ընդամենը 2 օր անց՝ մայիսի 19-ին (29), մի խումբ Շույսկիի ամենաշատ կողմնակիցներից (ոչ ավելի, քան նրա կողմնակիցներից): ծնունդով բոյարները և դարձան թափուր գահի գլխավոր հավակնորդը։ Չսպասելով ժողովրդական ընտրություններին, արքայազն Վասիլի Իվանովիչը վերցրեց իշխանությունը իր ձեռքում, և 1606 թվականի հունիսի 1-ին (11) Վասիլի Շույսկին թագադրվեց Վերափոխման տաճարում Նովգորոդի մետրոպոլիտ Իսիդորի կողմից (ըստ այլ աղբյուրների ՝ մետրոպոլիտ Հերմոգենեսը):

Նոր ցարը, հասկանալով, որ իր տակ գտնվող գահը երերուն և անկայուն է, սկսեց ամրապնդել իր դիրքերը՝ տալով խաչաձև փաստաթուղթ, որը սահմանափակեց իր իշխանությունը, խոստացավ բոլորին դատել ճշմարտությամբ, որ չի լսի պախարակումները և ոչ մեկին չի սպանի առանց տղաների հետ խորհրդակցելու: Շույսկու կառավարության առաջին նախաձեռնություններից մեկն այն էր, որ հունիսի սկզբին մետրոպոլիտ Ֆիլարետը, Նագիները (Իվան Ահեղի վերջին կնոջ հարազատները) և այլ շահագրգիռ անձինք գնացին Ուգլիչ՝ Ցարևիչ Դմիտրիի աճյունը Մոսկվա տեղափոխելու, իսկ Շուիսկի իշխանները Բորիս Գոդունովին հայտարարեցին Ցարևիչ Դմիթի մարդասպանին: Նա իր վրա դրեց Հրեշտակապետի տաճարում սուրբ Ցարևիչ Դմիտրիի մասունքները պարունակող մասունքը, որը հատուկ բերվել էր Ուգլիչից: Բայց նույնիսկ սրանով նա չկարողացավ աջակցություն գտնել։ Ինքը՝ արքայազն Վասիլի Վասիլևիչ Գոլիցինը, երազում էր գահի մասին, իսկ ոմանք ցար էին տեսնում արքայազն Ֆյոդոր Իվանովիչ Մստիսլավսկուն: Միտրոպոլիտ Ֆիլարետը գլխավորել է Ռոմանովների խումբը։ Շույսկին վախեցավ նրանից և մետրոպոլիտին հետ ուղարկեց Ռոստով։ Պատրիարքական գահին ընտրվեց Կազանի միտրոպոլիտ Հերմոգենը։ Շատ այլ բոյարներ կասկածներ են ներշնչել ցարին, և ոչ առանց պատճառի։ Նույնիսկ Լեհաստանում դեսպանը թաքուն ասաց, որ բոյարները դժգոհ են ցարից և կցանկանային գահին տեսնել Լեհաստանի թագավոր Վլադիսլավ IV-ի որդուն։ Մայիս-հուլիս ամիսներին Մոսկվայում մեկ-մեկ այնպիսի ինտենսիվության ժողովրդական հուզումներ էին ծագում, որ կառավարական զորքերը երբեմն մարտական ​​պատրաստության մեջ էին մտնում: Լուրջ վտանգ էր ներկայացնում Սեվերսկի արվարձանների շարժումը, որտեղ արքայազն Գրիգորի Պետրովիչ Շախովսկոյը տարաձայնություններ սերմանեց և բոլորին հավաստիացրեց Կեղծ Դմիտրիի հրաշագործ փրկությունը:

Շույսկին փորձեց ուժեղացնել բանակը Կեղծ Դմիտրիի կողմնակիցների կողմից ցարի բանակին կրած նվաստացուցիչ պարտություններից հետո: Նրա օրոք Ռուսաստանում հայտնվեց նոր ռազմական կանոնակարգ՝ գերմանական մոդելների վերամշակման արդյունք։ 1607 թվականին ընդունվեց մի շարք օրենքներ, որոնք կոչվում էին Մայր տաճարի օրենսգիրք։ Միաժամանակ սրվեցին կենտրոնաձիգ միտումները, որոնցից ամենաակնառու դրսևորումը Բոլոտնիկովի ապստամբությունն էր, որը ճնշվեց միայն 1607 թվականի հոկտեմբերին։ Այդ ժամանակ Ֆյոդոր Իվանովիչ Շերեմետևը խաղաղեցնում էր ապստամբ Աստրախանը։

1607 թվականի մարտին նա հրամանագիր արձակեց, որը վերջնականապես արգելում էր գյուղացիներին տեղափոխվել մի հողատերից մյուսը (Սուրբ Գեորգիի օրը)։ 1607 թվականի օգոստոսին Բոլոտնիկովին փոխարինեց գահի նոր հավակնորդ՝ Կեղծ Դմիտրի II-ը։ Բոլխովի մոտ ցարի զորքերը ջախջախվեցին (1608 թ. մայիսի 1)։ Ցարն ու նրա կառավարությունը փակված էին Մոսկվայում, և նրա պատերի տակ հայտնված Տուշինոյի ճամբարը դարձավ այլընտրանքային մայրաքաղաք՝ իր կառավարական հիերարխիայով: Ի լրումն ամենի, լեհերը, չցանկանալով լքել Ռուսաստանը, կռվել են Կեղծ Դմիտրի II-ի կողմում: Գերությունից ազատված Մարինա Մնիշեկը, թագադրված և թագադրված թագուհին, ժամանելով Տուշինո, Տուշինո գողին (ինչպես անվանում էին նոր խաբեբաին) ճանաչեց իր ամուսին, ով իբր մահից փրկվել էր մայիսի 17-ին։

1608 թվականի վերջին Շույսկին այլևս չէր վերահսկում երկրի շրջանների մեծ մասը։ Այս հանգամանքները ստիպեցին ցար Վասիլի Շույսկուն, որպեսզի մնա գահին և վերջ դնի իրարանցմանը, օգնություն հայցեր Շվեդիայի թագավոր Չարլզ IX-ից, որը համառորեն առաջարկում էր դա 1606 թվականից ի վեր: 1609 թվականի փետրվարի 28-ին արքայազն Միխայիլ Վասիլևիչ Սկոպին-Շույսկին ստորագրեց բոլորի մասին պայմանագիրը: Ռուսաստանի և Շվեդիայի միջև ընդդեմ Լեհաստանի՝ Շվեդիային տարածքային զիջումներ խոստանալով՝ ցարական կառավարությանը զինված օգնության դիմաց (տե՛ս Դե լա Գարդիի արշավը)։ Կորելան զիջելով իր շրջանը և հրաժարվելով Լիվոնիայի իրավունքներից՝ կառավարական զորքերը ստացան մի քանի հազար վարձկաններ։ Արքայազն Միխայիլ Սկոպին-Շույսկին ստանձնեց ռուս-շվեդական բանակի հրամանատարությունը՝ Նովգորոդում հավաքելով բազմաթիվ ծառայողների և գարնանը սկսել տուշինո ժողովրդի ոչնչացումը։ Շատերը երիտասարդ ու եռանդուն հրամանատարին տեսնում էին որպես տարեց ու անզավակ ինքնիշխանի իրավահաջորդ: Ռուս-շվեդական բանակը գրավեց քաղաքը քաղաքից հետո, բայց ստիպված եղավ կանգ առնել Տվերում, քանի որ վարձկանները չէին ստանում իրենց վարձատրությունը և հրաժարվում էին ավելի հեռուն գնալ: Մինչդեռ 1608 թվականի վերջից սկսվեց անկախ ժողովրդական շարժումը և ոչ այնքան Շույսկու համար, որքան հավակնորդի դեմ՝ ի պաշտպանություն կարգի և ունեցվածքի։ Տուշինոի դեմ պայքարը սկսվեց Տրանս-Վոլգայի շրջանում, միջին Վոլգայի և Օկայի վրա։ 1609 թվականի վերջին տուշինո ժողովուրդը դուրս է մղվել Մոսկվայի շրջանի հյուսիսային մասից, ռուսական զորքերը միավորվել են Ալեքսանդրովսկայա Սլոբոդայում, որտեղից նրանք օգնության են հասել Երրորդություն-Սերգիուս վանքին, իսկ 1610 թվականի հունվարի 12-ին վանքի պաշարումը վերացվել է։

Այս ժամանակ անկարգությունների ալիքը տարածվեց ամբողջ երկրում՝ հացի թանկացման պատճառով, որոնք սրվեցին ցարական կառավարության ինտրիգներով։ Լուրեր էին պտտվում ցարի դեմ մահափորձի մասին, և հայտարարվում էին տարբեր ժամկետներ: Լեհ արքա Սիգիզմունդ III-ը դժգոհ էր Շուիսկիի շվեդների հետ դաշինքից՝ որոշելով օգտվել իրարանցումից, գրավել ռուսական հողերի մի մասը, իսկ հնարավորության դեպքում՝ վերցնել ռուսական գահը։ 1610 թվականի փետրվարին Սմոլենսկի մոտ ստորագրվեցին պայմաններ, որոնց համաձայն Սիգիզմունդը համաձայնեց Մոսկվայում արքայազն Վլադիսլավի գահակալությանը։

## Տապալում
Չնայած 1610 թվականի մարտին մոսկվական պետության մեծ մասն ազատագրվել էր հակակառավարական ուժերից, իրավիճակը բարդացավ նրանով, որ 1609 թվականի սեպտեմբերին լեհ-լիտվական թագավոր Սիգիզմունդ III-ը ներխուժեց երկիր և պաշարեց Սմոլենսկը:
Ցար Վասիլի Շույսկին հայտնի չէր ժողովրդի մեջ.Վասիլի ցարով քչերն էին երջանիկ։ Դժգոհության հիմնական պատճառներն էին Վ. Շույսկու սխալ ուղին դեպի գահը և կախվածությունը տղաների շրջապատից, որոնք ընտրում էին նրան և խաղում նրա հետ երեխայի պես, ժամանակակիցի խոսքերով։

— Բացի այդ, հակաշույսկու տրամադրությունները Մոսկվայում բորբոքվեցին երիտասարդ հրամանատար Սկոպին-Շույսկու անսպասելի մահով:

Մոսկվայում իր նախկին թշնամիներին ավելացավ մետրոպոլիտ Ֆիլարետ Ռոմանովը։ Բացի այդ, Լյապունովը՝ պրետենդերի նախկին կողմնակիցներից մեկը, որոշեց գահին նստեցնել արքայազն Գոլիցինին և իսկական ապստամբություն բարձրացրեց։ 1610 թվականի հունիսի 24-ին (հուլիսի 4) ճակատամարտում Սիգիզմունդի բանակի կողմից Լեհ հեթման Ստանիսլավ Ժոլկևսկու գլխավորությամբ Կլուշինոյի մոտ Դմիտրի Շույսկու զորքերի պարտությունը և Մոսկվայի ապստամբությունը հանգեցրին Շույսկու անկմանը։

Շույսկիի տապալումը տեղի ունեցավ Մոսկվայի մերձակայքում կեղծ Դմիտրի II-ի երկրորդ ժամանման ֆոնին, ով ճամբար դրեց Կոլոմենսկոյեում, ինչպես նաև Մոսկվային մոտեցող լեհ հեթման Ժոլկևսկու բանակի ակնկալիքով: Մինչ Շույսկիի տապալումը, մոսկովյան բանակցողները պայմանավորվեցին կեղծ Դմիտրի II-ի ճամբարի մարդկանց հետ, որ Շույսկին և Կեղծ Դմիտրի II-ը կտապալվեն, իսկ հետո նոր ցարի համընդհանուր ընտրություններ տեղի կունենան: Ցար Վասիլի IV Իվանովիչ Շույսկին, 1610 թվականի հուլիսի 17-ին (27) հավաքված ամբոխի կամքով, Զախարի Լյապունովի գլխավորությամբ, գահից գահընկեց արվեց բոյարների, մայրաքաղաքի և գավառական ազնվականության մի մասի կողմից (տե՛ս Յոթ Բոյարներ) և բռնի ուժով տապալվեց մի ուրիշ անձ, ինչպես դա արեց, ինչպես դա արեց։ նրա համար) և ուղարկվել Չուդովի վանք, որտեղ նրան պահել են։ Միաժամանակ Կեղծ Դմիտրի II-ի կողմնակիցները հրաժարվել են կատարել պայմանագրի իրենց մասը։ Այնուամենայնիվ, քանի որ Մոսկվայի տղաները կտրականապես հրաժարվեցին ճանաչել կեղծ Դմիտրի II-ին, որոշվեց ապավինել արքայազն Վլադիսլավի թեկնածությանը:

Լեհ Հեթման Ժոլկևսկին, ում բանակի հետ թույլ տվեցին մտնել Մոսկվա, պահանջեց հանձնել Շույսկուն և նրա եղբայրներին։ Նա հասկանում էր, որ Շուիսկիների ներկայությունը Մոսկվայում շատ վտանգավոր է արքայազն Վլադիսլավի համար։ Բայց հեթմանը չստացավ տղաների համաձայնությունը. նա միայն հասավ նրան, որ Շույսկի եղբայրները տեղափոխվեցին այլ, ոչ մոսկովյան վանքեր. Այսպիսով, արքայազն Վասիլի Իվանովիչին տեղավորեցին Ջոզեֆ-Վոլոկոլամսկի վանքում, իսկ նրա եղբայրներին՝ Բելայա ամրոցում։

## Գերություն
1610 թվականի հոկտեմբերին լեհ հեթման Ժոլկևսկին Շույսկուն (ոչ թե որպես վանական, այլ սովորական աշխարհիկ հագուստով) իր եղբայրների՝ Դմիտրիի հետ կնոջ և Իվանի հետ տարավ Սմոլենսկ։ Սմոլենսկի գրավումից հետո Սիգիզմունդ III-ը որոշեց նրանց իր հետ տանել Վարշավա։ Վասիլի Շույսկին հայտնվում է Լեհաստանի մայրաքաղաքում և հոկտեմբերի 19-ին Սեյմի որոշմամբ բանտարկվում է Գոստինինի ամրոցում։ Վարշավայում ցարը և նրա եղբայրները հոկտեմբերի 31-ին որպես գերի ներկայացվեցին Սիգիզմունդ թագավորին, հանդիսավոր երդում տվեցին նրան և ուղարկեցին նախ Գրոդնո, իսկ 1611 թվականի հունիսին՝ Գոստինի ամրոց։
Արքայազն Վասիլի Իվանովիչ Շույսկին մահացավ բանտում 1612 թվականի սեպտեմբերի 12-ին (այլ աղբյուրների համաձայն՝ սեպտեմբերի 5-ին), Գոստինինի ամրոցում, Վարշավայից 130 մղոն հեռավորության վրա; Մի քանի օր անց այնտեղ մահացավ նրա եղբայրը՝ Դմիտրին։ Նա սկզբում թաղվել է այնտեղ՝ ամրոցի դարպասների դիմաց։ 1620 թվականին Սիգիզմունդը հանդիսավոր կերպով իր դագաղը տեղափոխեց Վարշավա՝ հատուկ կառուցված դամբարան։ Այս դամբարանի պատերը զարդարված էին լեհական բանակի հաղթանակների մասին գրություններով, որոնք հանգեցրին ռուսական ցարի գրավմանը։ Երրորդ եղբայր Իվանը 1620 թվականի փետրվարի 15-ին Ռադայի որոշմամբ ազատ է արձակվել լեհական գերությունից Ռուսաստանին։ 
մինի|Զախարի Լյապունով և Վասիլի Շույսկի

1635 թվականի ապրիլին, ցար Միխայիլ Ֆեդորովիչի խնդրանքով, Վասիլի Շույսկու աճյունը խլվեց մոսկովյան բոյարների պատվիրակության կողմից՝ արքայազն Ալեքսեյ Միխայլովիչ Լվովի գլխավորությամբ և հունիսի 10-ին հանձնվեց Մոսկվա:

Հունիսի 11-ին Մոսկվայի Կրեմլի Հրեշտակապետական ​​տաճարում պատրիարք Իոսաֆ I-ի և ցար Միխայիլ Ֆեոդորովիչի ներկայությամբ թաղվել է արքայազն Վասիլի Իվանովիչի աճյունը։

Ժամանակի գրողներից մեկը հետևյալ կերպ է նկարագրել ցարին․ «Նա ցածր հասակով, անհրապույր դեմքով և թույլ աչքերով: Նա բավականին հմուտ և խելացի էր գրքեր կարդալու մեջ, շատ ժլատ և համառ: Նրան հետաքրքրում էին միայն նրանք, ովքեր իր ականջին սուտ էին շշնջում մարդկանց մասին, բայց նա ուրախությամբ ընդունում էր դրանք և լսում»:

## Ամուսնություններ և երեխաներ
Արքայազն Վասիլի Շույսկին երկու անգամ ամուսնացել է.

# Արքայադուստր Ելենա Միխայլովնա Ռեպնինա (մահ. 1592) - բոյար և արքայազն Միխայիլ Պետրովիչ Ռեպնինի դուստրը, ամուսնությունը կարող էր ավարտվել ամուսնալուծությամբ։ Նրա առաջին ամուսնությունը մնաց անզավակ, իսկ դրանից հետո նա երկար ժամանակ ամուրի էր։
# Արքայադուստր Մարիա Պետրովնա Բուինոսովա-Ռոստովսկայա (1608 թվականից) - արքայազն Պյոտր Իվանովիչ Բուինոսով-Ռոստովսկու դուստրը, ազգական Եկատերինա (Մարիա), ամուսնու երդումից հետո նա վանական երդում է տվել Ելենա անունով Մոսկվայի Հովհաննես Մկրտիչ վանքում: Նա մահացավ 1626 թվականի հունվարի 2-ին Պոկրովսկի Սուզդալի վանքում, որտեղ սկզբում թաղված էր։ 1635 թվականին նա վերաթաղվել է Մոսկվայի Կրեմլի Համբարձման վանքում՝ արքայադուստր Եվդոկիա Դմիտրիևնայի կողքին։

Բելսկու ժամանակագրության հեղինակն ասում է.Ամբողջ Ռուսաստանի ցար Վասիլի Իվանովիչն ուներ ընդամենը երկու դուստր, և նրանք մահացան մանկության տարիներին. Սրանք Նաստասյան և Աննան են։

* Ցարևնա Աննա Վասիլևնա (1609 - սեպտեմբերի 26, 1609) - մահացել է մանկության տարիներին: Նա թաղվել է Մոսկվայի Կրեմլի Համբարձման վանքում; Բոլշևիկների կողմից դրա ոչնչացումից հետո մնացորդները, մյուսների հետ միասին, տեղափոխվեցին Հրեշտակապետաց տաճարի հարավային ընդարձակման ստորգետնյա խցիկ, որտեղ գտնվում են այսօր: Դամբարանը հայտնաբերվել է Կրեմլի Համբարձման վանքի նեկրոպոլիսի հետախուզման ժամանակ։ Համբարձման վանքի նեկրոպոլիսի հետազոտող Տատյանա Պանովան վկայակոչում է սարկոֆագի կափարիչի մակագրությունը. Վասիլևնան մահացել է ամբողջ Ռուսաստանից»:
* Ցարևնա Անաստասիա Վասիլևնա (1610) – մահացել է մանկության տարիներին: Նրան թաղել են Սուզդալ Պոկրովսկի վանքում, որտեղ աքսորվել է մայրը։ Երկրորդ ամուսնությունը, որին ցար Վասիլի Իվանովիչը չփնտրեց և որին նա համաձայնվեց միայն դինաստիկ նպատակահարմարության պատճառով, տեղի ունեցավ երկար այրիությունից հետո, իսկ հետո ուղղակի արգելք ցար Բորիսի կողմից, որը վախենում էր տեսնել նոր սերնդի արքայազն Շույսկու գահի հավակնորդներին, ինչը կարող էր վտանգ ներկայացնել իր որդու թագավորության համար: Արդեն ցար Դմիտրին, ըստ Ժակ Մարժերի, «ցանկանում էր խախտել ավագ արքայազն Շույսկիի վրա դրված այս ծանր և անարժան արգելքը, բայց տեղի ունեցավ հեղաշրջում, և երեկվա փեսացուն բոյարից վերածվեց ցարի: Այնուհետև թշնամիների դեմ պայքարելու անհրաժեշտությունը, ներառյալ Տուլայի մոտ արշավին անձնական մասնակցությունը, մի կողմ մղեց այլ պետության և դիսկիի մասին երկարատև հետաքրքրությունները»: Վյաչեսլավ Կոզլյակովը գրում է. Նրա ժառանգորդը համարվում էր ցարի եղբայրը՝ Դմիտրին։

## Քննադատություն
Պյոտր Դոլգորուկովը «Ռուսական ծագումնաբանական գրքում» թվարկում է 58 ցար Վասիլի Իվանովիչ Շույսկուն որպես Բոյարի և 56 արքայազն Իվան Պետրովիչ Շույսկու (մահ. 1587) որդի և ցույց է տալիս վերևում ներկայացված 52-րդ հորը, արքայազն Իվան Անդրեևիչ Շույսկուն (1573):

Անհասկանալի է, թե ինչու, բայց Թավշյա գրքում ցար Վասիլի Իվանովիչ Շույսկին իր եղբայրների հետ միասին ներկայացված չէ Շույսկի իշխանների սերունդների ցուցակում։ Նրանք նույնպես ներառված չեն Շուիսկի իշխանների տոհմաբանական ցուցակում, որը ներկայացվել է 1682 թվականին Ծագումնաբանական գործերի պալատին, թեև նրա մահից անցել էր ընդամենը 70 տարի, իսկ եղբոր՝ Իվան Պուգովկայի մահից 40 տարի անց։

## Վասիլի IV-ի ինքնակոչ որդիները
1639 թվականին հայտնվեցին խաբեբաներ՝ ներկայանալով որպես Վասիլի IV-ի որդիներ։ Այսպիսով, 1639 թվականի հունվարին առաջին Կեղծ Սիմեոն Շույսկին հայտնվեց Լեհաստանում, բայց շուտով առեղծվածային կերպով անհետացավ: 1639 թվականի ամռանը Մոլդովայում հայտնվեց երկրորդ Կեղծ Սիմեոնը. նա նույնպես պատմության մեջ որևէ նկատելի դեր չի խաղացել և շուտով արտահանձնվել է Մոսկվա։ 1644 թվականին համաշխարհային հռչակ ունեցող խաբեբա Տիմոֆեյ Անկուդինովը ձևացավ, որ ինքը Ցարևիչ Իվան Շույսկին է, բայց նա նույնպես չկարողացավ որևէ դեր խաղալ ռուսական թագավորության քաղաքական կառուցվածքում։

## Արվեստում
Վասիլի Շույսկին Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի «Բորիս Գոդունով» ողբերգության և Յուրի Ֆյոդորովի «Բորիս Գոդունով» վեպի գլխավոր հերոսներից է։

* 1954 — «Բորիս Գոդունով» - Նիկանդր Խանաև
* 1961 — «Բորիս Գոդունով» - Էնդրյու ՄակՔինլի
* 1970 — «Բորիս Գոդունով. Տեսարաններ ողբերգությունից» - Լեոնիդ Բրոնևոյ
* 1986 — «Բորիս Գոդունով» - Անատոլի Ռոմաշին
* 1987 — «Բորիս Գոդունով» - Վալերի Շեպտեկիտա (երգում է Վլադիմիր Գուրովը)
* 1989 — «Բորիս Գոդունով» - Քենեթ Ռիգել
* 2011 — «Բորիս Գոդունով» - Լեոնիդ Գրոմով
* 2018 — «Գոդունով» - Անդրեյ Մերզլիկին
* 2022 — «Ենիչերի» - Վիտալի Կովալենկո

## Գրականություն
* *Абрамович Г. В.* Князья Шуйские и российский трон. — Л.: Изд-во ЛГУ, 1991. — 192 с. — .
* *Аксаньян К. Э.*, *Володихин Д. М.* Князья Шуйские в русском воеводском корпусе XVI — начала XVII века. СПб.: Петербургское востоковедение, 2023. — 360 с. (Slavica Petropolitana). .
* *Бахревский В. А.* Василий Иванович Шуйский, всея Руси самодержец. — М.: АСТ : Астрель, 2002. — 509 с. — .
* *В.* Надпись на могиле царя Василия Ивановича Шуйского // Русская старина. — СПб., 1890. — Январь — март (т. 65). — С. 91—92.
* *Дарин Д. А.* «Смута» — М.: Вече, 2023. — с. 520, тираж 1000 экз. 
* *Козляков В. Н.* Василий Шуйский. — М.: Молодая гвардия, 2007. — 304, [32] с. — (ЖЗЛ. Вып. 1075). — 5000 экз. — .
* *Либрович С. Ф.* Царь в плену — история пребывания Василия Шуйского в Польше. — 1904.
* *Симченко Ю. Б.* Лже-Шуйский II. Православный, мусульманин, католик, протестант (Русские историко-этнографические очерки). — М., 1997.
* *Скрынников Р. Г.* Василий Шуйский. — М.: АСТ, 2002. — 393 с. — .
* *Усенко О. Г.* Московский царевич и «потомок Македонского». Галерея российских лжемонархов. — СПб.: Родина, 2006.
* *Флоря Б. Н.* Василий Иоаннович Шуйский // Православная энциклопедия. — М., 2004. — Т. VII : Варшавская епархия — Веротерпимость. — С. 196—200. — 752 с. — 39 000 экз. — .
* *Сост. коллек. автор.* Энциклопедия царей и императоров. Россия IX—XX века. — Изд: Рооса, 2007. — Василий IV Иванович Шуйский. — С. 146—149. — .
* *Сост. М. Д. Хмыров*. Алфавитно-справочный перечень Государей российских и замечательнейших особ их крови. — СПб, 1870. — Василий IV Иванович Шуйский. — С. 19—20.
* *Сост. Д. В. Донской*. Рюриковичи. Исторический словарь. Кол.авт. Русское историческое общество. Изд. Русская панорама. М. 2008 г. № 83. Василий Иванович Шуйский. стр. 120—128. .
* *М. Г. Спиридов*. Сокращенное описание служб благородных российских дворян, расположенное по родам их, с показанием, от кого те роды начало свое получили, или откуда какие родоначальники выехали, или которых их происхождение….. М. Унив. тип. 1810. Ч. 2. 1810 г. Шуйский Василий Иванович. стр. 154—156.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի կայսրեր