Չեխիան և եվրոն

Չեխիայի՝ Եվրամիությանը  Աթենքի պայմանագրի համաձայն պարտավոր է անցնել միասնական եվրոպական արժույթի և միանալ եվրոգոտուն, եթե համապատասխանի դրա համար անհրաժեշտ Մաաստրիխտի չափանիշներին։ Այսպիսով, այսօրվա դրությամբ Չեխիայի Հանրապետությունը եվրոգոտու ընդլայնման թեկնածու է և որպես ազգային արժույթ օգտագործում է չեխական կրոնը։ Այն կարգավորվում է Չեխիայի ազգային բանկի կողմից, որը Կենտրոնական բանկերի եվրոպական համակարգի անդամ է և չի մասնակցում Եվրոպական փոխարժեքի մեխանիզմ II-ին (ERM II):

Չնայած Չեխիայի Հանրապետությունը տնտեսապես լավ զարգացած է և պատրաստ է ընդունել եվրոն, եվրոպական պարտքային ճգնաժամից հետո չեխ հասարակության շրջանում զգալի դիմադրություն կար եվրոյի ընդունման նկատմամբ։ Չեխիայի կառավարությունը չի սահմանել ERM II-ին միանալու կամ եվրոյին անցնելու կոնկրետ ամսաթիվ։ Անդրեյ Բաբիշի կառավարությունը, որը ձևավորվել է 2017 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո, չէր պլանավորում իր պաշտոնավարման ընթացքում սկսել եվրոյի ընդունումը, և այս քաղաքականությունը շարունակվել է հաջորդող Պետր Ֆիալայի կառավարության կողմից, որը ձևավորվել է 2021 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Սակայն, 2024 թվականի սկզբին նախագահ Պետր Պավելը կոչ արեց կառավարությանը կոնկրետ քայլեր ձեռնարկել եվրոն ընդունելու համար։

## Պատմություն
### ԵՄ անդամակցությունը և 2000-ականները
Աթենքի պայմանագրի հիման վրա Չեխիայի՝ Եվրամիությանը միանալու վերաբերյալ հանրաքվեում ընտրողների ավելի քան 77%-ը քվեարկեց «կողմ»։ 2004 թվականի մայիսի 1-ին Չեխիայի Հանրապետությունը պաշտոնապես դարձավ Եվրամիության անդամ։

Միանալուց ի վեր Չեխիայի Հանրապետությունը վարել է հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականություն, որն ուղղված է մակրոտնտեսական պայմանները Միության մնացած մասի պայմաններին մոտեցնելուն։ Սկզբում Չեխիան նախատեսում էր եվրոն ներդնել 2010 թվականին, սակայն 2006 թվականի տնտեսական վիճակագրությունը ցույց տվեց, որ այս նպատակը անիրատեսական է, և եվրոյի ներդրումը անորոշ ժամանակով հետաձգվեց։ 2007 թվականի հունվարին ֆինանսների նախարար Միրոսլավ Կալոուշեկը ասել էր, որ 2012 թվականը կլինի իրատեսական ամսաթիվ, սակայն նույն թվականի նոյեմբերին նա ասել էր, որ դեռ շատ վաղ է։ 2008 թվականի օգոստոսին անցկացված գնահատման համաձայն, նույնիսկ 2015 թվականից առաջ ընդունումը վաղաժամ կլիներ։ 2009 թվականի հոկտեմբերին այն ժամանակվա ֆինանսների նախարար Էդուարդ Ջանոտան հայտարարեց, որ 2015 թվականը իրատեսական վերջնաժամկետ չէ։ 2008 թվականի հունիսին Չեխիայի Ազգային բանկի նախագահ Զդենեկ Տուման առաջարկեց, որ այն կարող է ընդունվել 2019 թվականին։ 2010 թվականի վերջին Չեխիայի կառավարությունում բանավեճ բռնկվեց, որը մասամբ նախաձեռնել էր այն ժամանակվա նախագահ Վացլավ Կլաուսը ՝ ակնառու եվրոսկեպտիկ, եվրոգոտու պարտավորություններից հրաժարվելու շուրջ բանակցությունների վերաբերյալ։ Չեխիայի վարչապետ Պետր Նեչասը ավելի ուշ հայտարարեց, որ հրաժարման անհրաժեշտություն չկա, քանի որ երկրներին չի կարելի ստիպել միանալ ERM II-ին և այդպիսով կարող են ինքնուրույն որոշել, թե երբ և ինչպես բավարարել եվրոգոտու անդամակցության համար անհրաժեշտ չափանիշներից մեկը՝ այդպիսով նկարագրելով Շվեդիայի մոտեցումը նման մոտեցում։ Նեչասը նաև ասաց, որ իր գրասենյակը որոշում չի կայացնի եվրոյին միանալու վերաբերյալ  ժամկետի ընթացքում։

### 2010-ականներ
Եվրոպական պարտքային ճգնաժամը ավելի է նվազեցրել Չեխիայի հետաքրքրությունը եվրոգոտու միանալու նկատմամբ։ Վարչապետ Նեչասն ասել է, որ քանի որ եվրագոտու կառավարման պայմանները զգալիորեն փոխվել են ԵՄ-ի հետ երկրի անդամակցության պայմանագրի վավերացումից հետո, նա կարծում է, որ չեխերը պետք է կարողանան հանրաքվեով որոշել՝ միանալ եվրագոտու նոր պայմաններով, թե ոչ։ Սակայն, կառավարական կոալիցիոն TOP 09 կուսակցությունը արտահայտվեց այս քաղաքականության և նոր հանրաքվեի դեմ։  2013 թվականի ապրիլին Չեխիայի ֆինանսների նախարարությունը Եվրոպական հանձնաժողովին ներկայացված իր «Մոտեցման ծրագրում» նշել է, որ երկիրը դեռևս չի սահմանել եվրոյի ընդունման նպատակային ամսաթիվ և 2013 թվականին չի դիմի ERM II-ին անդամակցելու համար։ Նրանց նպատակն էր եվրոգոտու միանալուց առաջ ERM II-ում իրենց գտնվելու ժամանակը սահմանափակել հնարավորինս կարճ ժամանակահատվածով։ 2013 թվականի մայիսի 29-ին Չեխիայի Ազգային բանկի նախագահ Միրոսլավ Զինգերը հայտարարեց, որ իր մասնագիտական կարծիքով Չեխիան եվրոյին չի ընդունի մինչև 2019 թվականը։  2013 թվականի դեկտեմբերին Չեխիայի նոր կառավարությունը հաստատեց Չեխիայի Ազգային բանկի և Ֆինանսների նախարարության առաջարկությունը՝ եվրոյի ընդունման կամ ERM II-ին միանալու պաշտոնական նպատակային ամսաթիվ 2014 թվականին սահմանելու դեմ։

Նախկին վարչապետ Միլոշ Զեմանը, ով Չեխիայի նախագահ ընտրվեց 2013 թվականի հունվարին, կողմ էր եվրոյի ներդրմանը, թեև միևնույն ժամանակ հանդես էր գալիս այդ հարցով հանրաքվե անցկացնելու օգտին 2013 թվականի մարտին պաշտոնը ստանձնելուց կարճ ժամանակ անց Զեմանը ենթադրեց, որ երկիրը պատրաստ չի լինի անցումային փուլին առնվազն հինգ տարի. Սոցիալ-դեմոկրատների նախագահ Բոհուսլավ Սոբոտկան 2013 թվականի ապրիլի 25-ին, մինչ իր կուսակցությունը կհաղթեր այդ տարվա հոկտեմբերին կայացած արտահերթ ընտրություններում, «համոզված է, որ կառավարությունը, որը կձևավորվի հաջորդ տարի ընտրություններից հետո, պետք է նշանակի եվրագոտին միանալու ամսաթիվը», և որ «2020 թվականի հունվարի 1-ինարժե ուշադրություն դարձնել»:2014 թվականի հունվարին նոր կառավարության երդմնակալությունից անմիջապես հետո Չեխիայի արտաքին գործերի նախարար Լյուբոմիր Զաորալեկը հայտարարեց, որ երկիրը պետք է հնարավորինս շուտ միանա եվրոյի գոտուն: Ընդդիմադիր TOP 09-ն իր նախընտրական ծրագրում նաև կետ ուներ, որ եվրոյի ներդրումը պետք է տեղի ունենա 2018-2020 թվականների ընթացքում: Այս առնչությամբ Չեխիայի Ազգային բանկի նախագահը, որը կառավարությունում խորհրդատվական դեր ունի եվրոյի ներդրման ժամկետների հետ կապված, 2019 թվականը նշել է որպես եվրոյի ներդրման ամենավաղ ժամկետ:

### 2020-ականներ
ետր Ֆիալայի կառավարությունը, որը ձևավորվել է 2021 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում, պահպանել է նախորդ կաբինետների մտադրությունը՝ չներդնել եվրոն իրենց պաշտոնավարման ընթացքում, դրա ներդրումը որակելով «անբարենպաստ» Չեխիայի Հանրապետության համար: Սակայն եվրոյի ներդրման նպատակային ամսաթիվ չսահմանելու և ERM II-ին անդամակցության համար դիմում չներկայացնելու դիրքորոշումը պաշտպանել է կոալիցիոն կաբինետի հինգ կուսակցություններից ( ODS ) միայն մեկը, մինչդեռ մնացած բոլոր չորս կուսակցությունները աջակցել են եվրոյի ներդրման գործընթացի մեկնարկին:  Չեխիայի նախագահ Պետր Պավելը 2024 թվականի քաղաքացիներին ուղղված իր ամանորյա ուղերձում նշել է, որ աջակցում է Չեխիայի կողմից եվրոյին անցնելու ուղղությամբ արագ և կոնկրետ քայլերի ձեռնարկմանը:

2024 թվականի փետրվարին Եվրոպական հարցերի նախարար Մարտին Դվորժակը ստեղծեց եվրոյի հանձնակատար, տնտեսագետ Պետր Զահրադնիկի պաշտոնը իր գրասենյակում՝ վերահսկելու եվրոյի ընդունման ջանքերը և չեխական հանրությանը տեղեկացնելու շահառուների հեռանկարների մասին։ Սակայն նման դիրքորոշում նախկինում եղել է կառավարության մակարդակով, և այդ պաշտոնի թեկնածուները հաստատվել են կառավարության կողմից: Ուստի, վարչապետ Պետր Ֆիալան անմիջապես հրավիրեց հինգ կուսակցությունների կոալիցիայի նիստ:  Քանի որ նրա կուսակցությունը դեռ համաձայն չէր ERM II-ին անդամակցելու նախապատրաստական ​​աշխատանքները սկսելու գաղափարին,  նա հույս ուներ, որ կառավարությունը կարող է փոխարենը բանակցել և գտնել նոր միասնական դիրքորոշում այս հարցում՝ ավելի սերտորեն համահունչ ODS-ի տեսակետին։  Չեխիայի եվրոպական հարցերով նախարար Մարտին Դվորժակը, մյուս կողմից, առաջարկել է ERM II-ին միանալու ժամանակացույց մինչև 2025 թվականի վերջին խորհրդարանական ընտրությունները և եվրոն ընդունել մինչև 2030 թվականի հունվարի 1-ը։ Կոալիցիայի ժողովը հանգեցրեց այդ հարցի վերաբերյալ ընդհանուր կառավարության նոր քաղաքականությանը՝ նախ վերացնելով եվրոյի ընդունման համար վերջերս նշանակված հանձնակատարի պաշտոնը, ապա փոխարենը ստեղծելով փորձագիտական ​​խումբ, որը կխորհրդակցի մինչև 2024 թվականի հոկտեմբեր ERM II-ին միանալու էության վերաբերյալ: 2024 թվականի նոյեմբերին Ֆիալան հայտարարեց, որ եվրոյի հնարավոր ընդունման մասին որոշում չի ընդունվի մինչև իր կառավարության լիազորությունների ավարտը, ուստի նա որոշումը հետաձգեց մինչև 2025 թվականի հոկտեմբերին կայանալիք հաջորդ խորհրդարանական ընտրություններից հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրո
Կատեգորիա:Չեխիայի տնտեսություն