open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարանյան

**Մարանյան** (), նահանգ Բրազիլիայի հյուսիս-արևելքում։ Տարածությունը 324, 6 հազար կմ² է, բն.՝ 3470 հազար (1977), վարչական կենտրոնը՝ Սան Լուիս։ Գրավում է Բրազիլական սարահարթի հյուսիսային լանջերը, ծածկված սավաննաներով, ափամերձ դաշտավայրերում՝ խոնավ հասարակածային անտառներով։ Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է, գլխավոր ճյուղը՝ հողագործությունը։ Պլանտացիաներում աճեցնում են երկարաթել բամբակ, շաքարեղեգ, ինչպես նաև կակաո և սուրճ, գետահովիտներում՝ արմավենի։ Սավաննաներում զբաղվում են անասնապահությամբ։ Կա բամբակեղենի, շաքարի արդյունաբերություն։ Նավահանգիստներն են Սան Լուիսը, Իկատուն։
## Ծանոթագրություններ
Մասնավոր դպրոց

[250px|մինի|Ֆիլիփս ակադեմիան (Անդովեր, [Մասաչուսեթս, ԱՄՆ)]]

**Մասնավոր դպրոց**, մասնավոր անձանց և կազմակերպությունների կողմից պահվող ուսումնական հաստատություն։ Մասնավոր դպրոցում ուսուցումը վճարովի է։

Հայերը մասնավոր դպրոցներ են ունեցել Արևելյան ու Արևմտյան Հայաստանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում, Հյուսիսային Կովկասում, Նոր Նախիջևանում, Սանկտ Պետերբուրգում, Աստրախանում, Միջին Ասիայում, Ղրիմում, Փարիզում, Կոստանդնուպոլսում և այլուր։ Ռուսաստանում հայերին թույլ է արվել ունենալ 3-րդ, հազվագյուտ դեպքերում՝ 2-րդ կարգի դպրոցներ, որոնք ենթակա էին լուսավորության մինիստրությանը։ Ուսուցումը տարվում էր հիմնականում ռուսերենով։ Ավանդվում էին նաև հայոց լեզու և կրոն։ Շրջանավարտները կարող էին ընդունվել պրոգիմնազիաների ու գիմնազիաների ստորին դասարանները։ Միայն Երևանում 1850-1920-ին գործել են 72 մասնավոր դպրոց։ Այժմ հայկական մասնավոր դպրոցները գործում են սփյուռքի բոլոր գաղթավայրերում (Լիբանան, Սիրիա, Իրան, ԱՄՆ, Արգենտինա, Եգիպտոս )։

Կատեգորիա:Դպրոցների տեսակներ
Մարաթոն

**Մարաթոն** (), բնակավայր Հունաստանում, Ատտիկայի համանուն հարթավայրում՝ Աթենքից 40 կմ հյուսիս-արևելք։ Մարաթոնի մոտ մ. թ. ա. 490 թվի սեպտեմբերի 13-ին տեղի է ունեցել հույն-պարսկական պատերազմների առաջին խոշոր ճակատամարտը։ Հունական զորքը (շուրջ 10 հազար հոպլիտներ՝ ծանրազեն հետևակը) Միլտիադեսի հրամանատարությամբ պարտության է մատնել պարսկական զորքը (մոտ 20 հազար նետաձիգներ ու հեծելազորայիններ)՝ Դատիսի գլխավորությամբ։ Պարսիկները դիմել են փախուստի՝ թողնելով 6400 սպանված, հույներից սպանվել է 192 մարդ։ Մարաթոնի մոտ հույների հաղթանակը բարոյական մեծ նշանակություն է ունեցել հույն-պարսկական պատերազմների ամբողջ ընթացքի համար։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ
Անդրեա Մանտենյա

**Անդրեա Մանտենյա** (, ), Վաղ Վերածննդի իտալացի նկարիչ, Պադովայի դպրոցի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է հոգեհոր՝ Ֆ. Սկվարչոնեի մոտ։ Կրել է Դոնատելլոյի, Անդրեա դել Կաստանյոյի և վենետիկյան գեղանկարչության ազդեցությունը։ Կրոնական կոմպոզիցիաներում Մանտենյան ներդրել է մարդկային անհատականության ուժն ու արժանապատվությունը հավաստող պաթոսով ներթափանցված հերոսական աշխարհազգացողությունը։ Պադուայի էրեմիտանի եկեղեցու Օվետարի կապելլայի որմնանկարներում (1449-1455) արդեն նկատելի են Մանտենյայի խիստ, արխիտեկտոնիկ կոմպոզիցիան, հատու կրճատումները։ Այս և հետագա աշխատանքներում (Վերոնայի Սան-Զենո Մաջորե եկեղեցու եռապատկերը, 1457-1459) կազմավորվել է թանկագին արծնի նման մետաղական փայլով շողշողացող գույների՝ Մանտենյաին բնորոշ գեղանկարչական եղանակը։

1460 թվականից Մանտենյան ապրել է Մանտուայում, Լոդովիկո Գոնզագայի պալատում։ Սան-Ջորջո դղյակի «Դելյի Մպոզիի սրահ»-ի որմնանկարներում (1474) Մանտենյան իրականացրել է ճարտարապետության և գեղանկարչության համադրումը՝ ձգտելով ինտերիերի տեսողական-տարածական ամբողջականության։ Հռոմեական անտիկ արվեստի խստաշունչ ոգով է տոգորված «Կեսարի հաղթարշավի» համար արված միագույն էսքիզաշարը (1485-1488, 1490-1492, Հեմպտոն Կորտ, Լոնդոն)։ Ուշ շրջանի գործերից են՝ «Պառնաս» (1497, Լուվր, Փարիզ), «Սամսոն և Դալիլա» (1500-ական թթ., Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն)։ Մանտենյաի գրաֆիկական աշխատանքները (7 փորագրություն պղնձի վրա՝ «Ծովային աստվածությունների մարտը», մոտ 1470) աչքի են ընկնում կերպարների մոնումենտալությամբ, ձևերի պլաստիկությամբ և նրբագեղությամբ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Andrea Mantegna 014.jpg|*Սուրբ Սեբաստյան, 1480, Լուվրի թանգարան*
Պատկեր:Andrea Mantegna - Christ as the Suffering Redeemer - Google Art Project.jpg|*Քրիստոսը որպես Քավիչ*
Պատկեր:Lamentación sobre Cristo muerto, por Andrea Mantegna.jpg|*Մեռած Քրիստոսը, 1480*
Պատկեր:Madonna Cherubin Mantegna.jpg|*Մադոննա,1485*
Պատկեր:Andrea Mantegna 036.jpg|*Հոգեվարքը պարտեզում,1455*
Պատկեր:Bacco - Mantegna, Andrea - Baccanale col tino -1470 ca.-.jpg|*Բակչանալ, գինի խմելու փառատոն*
Պատկեր:Andrea Mantegna or Follower (Possibly Giulio Campagnola) - Judith with the Head of Holofernes - Google Art Project.jpg|*Հուդիթ և Հողոփեռնես*
Պատկեր:Sposi.jpg|*Տեսախցիկի մանրուքներ*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վերածնունդ
Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Արդուկի սեղան

մինի|Ծալովի արդուկի սեղան
**Արդուկի սեղան**, արդուկելու տախտակ։ Սարքում են ամուր փայտանյութից։ Առավել հարմար են ծալովի ոտքերով սեղանները, ինչպես նաև մետաղական համակցված տախտակները։ Փափկության համար տախտակը սովորաբար երեսպատում են թաղիքե միջադիրով։ Տախտակի առաջամասը կլորացված է, որը հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ հանգցնել և հանել արդուկվող իրերը։ Արդուկի սեղաններն ունեն արդուկի համար նախատեսված մետաղական հենակալ։ Արդուկի սեղանի մոտավոր չափերն են (սմ)՝ երկարությունը՝ 110-120, լայնությունը՝ 20-35, բարձրությունը՝ 75-90։ Թևքերի և մանր իրերի արդուկման համար ծալովի և հանովի լրացուցիչ սարքավորանքը թողարկվում է առանձին։

Կատեգորիա:Կենցաղային իրեր
Արդուկիչ մեքենա

**Արդուկիչ մեքենա**, էլեկտրական կենցաղային մեքենա, որի միջոցով գործվածքն արդուկվում է պտտվող գլանիկի և վերջինին սեղմված տաք «մաշիկի» (արդուկ) արանքով իրը ձգելով։

## Կառուցվածք
Մեքենան ունի ոտնակ, որն ապահովում է «մաշիկը» գլանիկին սեղմելու անհրաժեշտ ճիգը, ինչպես նաև գլանիկը պտտող էլէկտրաշարժիչի միացումն ու անջատումը։ Արդուկման ընթացքում ավտոմատ սարքավորանքը կարգավորում է սեղմման ճիգն ըստ գործվածքի հաստության։ Արդուկը տաքացվում է խողովակաձև էլեկտրատաքացիչ տարրով։ Արդուկիչ մեքենան ունի ջերմակարգավորիչ (հնարավորություն է տալիս տարբեր գործվածքների համար հաստատել անհրաժեշտ ջերմաստիճան)։ Գլանիկի էլեկտրաշարժիչն անջատելու դեպքում մեքենան կարելի է օգտագործել որպես արդուկամամլիչ (դարսերի, տաբատների ծալքերի ձևավորման համար)։

Նախքան արդուկելը սպիտակեղենը պետք է թեթևակի խոնավացնել։ Արդուկիչ մեքենայով արդուկելու ընթացքում սպիտակեղենը խոնավացնելն արգելվում է։

Կատեգորիա:Կենցաղային սարքեր
Պենելոպե

[մինի|«Ոդիսևս և Պենելոպե» (նկարիչ՝ [Ֆրանչեսկո Պրիմատիչչո, 1563 թ.)]]

**Պենելոպե**, Ոդիսական դյուցազներգության հերոսուհի, Իկարիոսի դուստրը, Ոդիսևսի կինը, Տելեմաքոսի մայրը։ Ամուսնու քսանամյա բացակայության ընթացքում մերժել է իր ձեռքը խնդրող բոլոր փեսացուներին։ Նրանց խոստանալով ամուսին ընտրել միայն իր սկեսրայր Լայերտեսի պատանքը գործելուց հետո՝ Պենելոպեն գիշերները քանդել է ցերեկվա գործածը։ Երբ փեսացուները բացահայտել են խաբեությունը, Պենելոպեն համաձայնել է ամուսնանալ այն մարդու հետ, ով Ոդիսևսի աղեղով կհաղթի նետաձգության մրցույթում. Պենելոպեն հուսով էր, որ ոչ ոք չի կարող ձգել այդ դյուցազնական աղեղի լարը։ Իսկ երբ Ոդիսևսը կոտորել է փեսացուներին, Պենելոպեն ճանաչել է նրան։

Պենելոպե անվանումը դարձել է կնոջ հավատարմության ու նվիրվածության խորհրդանիշ։ Հետագա առասպելազրույցների համաձայն՝ Պենելոպեն ամուսնացել է Ոդիսևսի և կախարդուհի Կիրկեի որդու՝ Տելեգոնոսի հետ։ Ըստ մեկ այլ տարբերակի՝ Ոդիսևսի բացակայության ընթացքում Պենելոպեն Հերմեսից ծնել է Պանին։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հունական հերոսներ
Կատեգորիա:«Ոդիսական»-ում գործող անձինք
Արիստես

thumb|Արիստես
**Արիստես**, Ապոլլոնի և հավերժահարս Կյուրենեայի որդին, առաջին մեղվաբույծը։ Ըստ դիցաբանության՝ մարդկանց սովորեցրել է մեղրի գործածությունը և կաթի մակարդումը։ Համարվել է հողի, հողագործության աստվածը, ինչպես նաև հոտերի ու հովիվների հովանավորը։ Մարդկանց սովորեցրել է նաև գինեգործություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ապոլլոն
Պենեպլեն

**Պենեպլեն** (,  — համարյա և անգլերեն plain — հարթավայր), **համարյա հարթավայր**, դենուդացիոն հարթավայր՝ առաջացած քայքայված լեռների տեղում, խոնավ կլիմայի պայմաններում։ Տարբերվում է ի սկզբանե տափարակ ռելիեֆ ունեցող կուտակումային հարթավայրից։ Պենեպլեն հասկացությունը գեոմորֆոլոգիայի մեջ է մտցրել ամերիկացի աշխարհագետ Ուիլյամ Դեյվիսը (1850—1934) 19-րդ դարի վերջերին։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Արգոս

250px|thumb|Մերկուրին քնեցնում է Արգոսին, որպեսզի փախցնի Իոյին։ Նկարը՝ Նիկոլայ Կոշելյովի, 1864 թ.
**Արգոս**, հարյուրաչքանի հսկա։ Ըստ առասպելի՝ Հերան Արգոսին պահապան է կարգում Իոյին, որպեսզի վերջինիս և Զևսի սիրո դարպասումների մասին իրեն տեղեկացնի։ Երբ Արգոսի հարյուր աչքերի կեսը քնում են, մնացածը շարունակում են արթուն մնալ։ Արգոսին սպանել է Հերմեսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության հրեշներ
Մանուի օրենքներ

**Մանուի օրենքներ** (սանսկրիտ՝ मनुस्मृति), հին հնդկական կրոնա-բարոյախոսական, իրավական նորմերի ժողովածու՝ կազմված մ.թ.ա. III դարում։ Ըստ Մանուի օրենքի, քաղաքական կարգը Հնդկաստանում եղել է աստվածապետական բռնակալությունը, կառավարող խավերը՝ հոգևորականությունն ու ստրկատերերը։ Ստրուկներն առանձին կաստա չեն կազմել։ Մանուի օրենքները կարգավորել են պետական, վարչական, քրեական, քաղաքացիական, ամուսնաընտանեկան, դատական իրավահարաբերությունները։ Պետությունն ու սահմանված կարգերը, բռնությունը, այդ թվում պատիժը, համարվել են աստծո ստեղծած, ուստի իրավախախտողների դեմ կիրառվող անողոք միջոցառումները՝ արդարացի ու անհրաժեշտ։ Պատիժը միաժամանակ համարվել է բոլոր էակների պաշտպանությունն ու արդարությունն իրականացնելու միջոց։

Կատեգորիա:Հին աշխարհի օրենքներ
Կատեգորիա:Հինդուիստական իրավունք
Ռաֆայել Մանգասարյան

**Ռաֆայել Արամի Մանգասարյան** (հունվարի 1, 1927, Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 31, 1997, Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային դիրիժոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979)։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի լարային (պրոֆեսոր Կ. Դոմբաևի դասարան), 1963 թվականին՝ դիրիժորական (պրոֆեսոր Միքայել Մալունցյանի դասարան) բաժինները։ Ղեկավարել է (1966 թվականից՝ դիրիժոր, 1969 թվականից՝ գլխավոր դիրիժոր, 1974 թվականից՝ գեղարվեստական ղեկավար) Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Նրա կատարողական արվեստին հատուկ է երաժշտական կերպարի մեկնաբանման ժամանակակից զգացողությունը։ Համերգներով հանդես է եկել ԽՍՀՄ քաղաքներում, Չեխոսլովակիայում (1952-1970)։ 1951 թվականից դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում (1977 թվականից՝ պրոֆեսոր)։
[մինի|Ռաֆայել Մանգասարյանի անվանական աստղը [Նվիրյալների արահետ (Երևան)|Նվիրյալների արահետում]]

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1979
* ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ, 1983

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռաֆայել Մանգասարյան - կենսագրություն 
* Ռաֆայել Մանգասարյան - ստեղծագործություններ

Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մարդկային հարաբերությունների տեսություն

**«Մարդկային հարաբերություններ» տեսություն**, էմպիրիկ սոցիոլոգիայի (էկոնոմիկայի, արդյունաբերության և աշխատանքի սոցիոլոգիայի) շրջանակներում առաջացած ուսմունք, որն, ի հակադրություն թերորիզմի, արտադրության ոլորտում հարաբերությունները հանգեցնում է զուտ մարդկային՝ գաղափարական, հոգեբանական, բարոյական հարաբերությունների։ Ստեղծվել է ԱՄՆ-ում, XX դարի 20-ական թվականներին (Ֆ. Ջյոթլիսբերգեր, Ե. Մեյո), հետագայում տարածվել Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում։ «Մարդկային հարաբերություններ» տեսությունն արտադրական կոլեկտիվները դիտում է որպես սոցիալական խումբ՝ բնորոշ խմբային շահերով, նպատակներով ու դրդապատճառներով, որոնք կարող են լինել թե դրական, թե բացասական՝ դառնալ գործադուլի կամ արտադրական նորմաների գերակատարման պատճառ։ Բոլոր դեպքերում կոլեկտիվ գործունեության նպատակը անհատի մարդկային (ստեղծագործական և հոգևոր) պահանջների բավարարումն է։ «Մարդկային հարաբերություններ» տեսությունն արտացոլում է արդի կապիտալիզմին բնորոշ հակասությունները, սակայն դրանց վերագրում սոցիալ-հոգեբանական բնույթ։ Ըստ «Մարդկային հարաբերություններ» տեսության հակասությունները կարելի է չեզոքացնել սոցիալական միջոցառումների շնորհիվ և հասնել աշխատանքի արտադրողականության նկատելի աճի, դասակարգային համագործակցության և սոցիալական ներդաշնակության։ Գործնականում «Մարդկային հարաբերություններ» տեսությունը պահանջում է ուսումնասիրել բոլոր արտադրական բջիջների աշխատանքի սոցիալ-հոգեբանական պայմանները, ղեկավարի և ստորադասի փոխհարաբերությունները բարելավելու նպատակով։ Առաջարկվում է նաև միջոցառումների անհրաժեշտ ցանկ, որը նպաստում է կապիտալիստական արտադրության արդյունավետ ղեկավարմանը։ Աշխատանքի «մարդկայնացման» նշանաբանի ներքո հետապնդվում է արտադրության շահութաբերությունը։

Կատեգորիա:Մարդկային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Տեսություններ
Պենտոդ

**Պենտոդ** (հուն. rt£vte — *հինգ* և էլեկտրոդ), էլեկտրոնային լամպ 5 էլեկտրոդներով՝ կատոդ, անոդ և 3 ցանց (կառավարող, էկրանող, հակադինատրոնային)։ Փոքր հզորության պենտոդները (մի քանի վատտ հզորությամբ) կիրառվում են որպես ընդունիչ-ուժեղացուցիչներ, հզոր պենտոդները (մի քանի տասնյակ և ավելի վատտ հզորությամբ)՝ որպես գեներատորային լամպեր։

Կատեգորիա:Էլեկտրավակուումային սարքեր
Կատեգորիա:Էլեկտրական լամպեր
Մարդ-մեքենա համակարգ

**«Մարդ-մեքենա» համակարգ**, մարդուց (օպերատորից) և մեքենայից բաղկացած համակարգ, որի միջոցով իրականացվում է նյութական բարիքների արտադրության, ինֆորմացիայի մշակման, կառավարման և այլ օպերացիաների հետ կապված աշխատանքային գործունեությունը։ «Մարդ-մեքենա» համակարգը մարդու աշխատանքային գործունեության հիմքում ընկած է նրա փոխազդեցությունը աշխատանքի, առարկայի (կառավարման օբյեկտի) և մեքենայի հետ՝ կառավարման օրգանների միջոցով։ «Մարդ-մեքենա» համակարգն ուսումնասիրման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նրանով, որ լայն տարածում են ստացել այնպիսի համակարգեր (արտադրության, տրանսպորտի, կապի, տիեզերական թռիչքների կառավարման), որոնց արդյունավետությունը կախված է համակարգերում ընդգրկվող մարդու գործունեությունից և այն հանգամանքից, թե համակարգի ստեղծման ժամանակ ինչ չափով են բացահայավել ու հաշվի առնվել մարդու և մեքենայի առանձնահատկությունները, այդ թվում նաև սահմանափակումները և պոտենցիալ հնարավորությունները։ «Մարդ-մեքենա» համակարգի կառուցման կարևորագույն խնդիրը օպերատորի և տեխնիկական միջոցների միջև ֆունկցիաների ճիշտ բաշխումն է։ Տարբերում են ֆունկցիաների բաշխման երկու եղանակ, առաջին դեպքում մարդը միայն հսկում է խնդրի լուծման մեքենայական պրոցեսը և հաստատում լուծումը, երկրորդ դեպքում մի շարք օպերացիաներ մարդն ու մեքենան կատարում են համատեղ։ Այս երկու տարբերակներից որևէ մեկի ընտրությունը կատարվում է ելնելով մեթոդաբանական նկատառումներից (մարդու՝ որպես աշխատանքի սուբյեկտի սոցիալական դերից և կառավարման մասին գիտության և ինժեներական հոգեբանության տվյալներից)։

Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Կատեգորիա:Մեքենագիտություն
Մուրաբա

**Բետ, անուշ** (արաբ. **Մուրաբա**مربة‎, murabba "jam"), շաքարաջրում եփված պտուղների պահածո։ Պատրաստի մուրաբայում պտուղները պետք է լինեն եփված, սակայն չքայքայված, ամբողջական կամ կտրատած կտորներով, օշարակը՝ մածուցիկ, բայց ոչ դոնդողանման։

Մուրաբայում պտուղ - օշարակ հարաբերությունը պետք է կազմի 1։ 1։

Առավել լայն տարածում ունեն ծիրանի, սալորի, խնձորի, հաղարջի և որոշ տարածաշրջաններում՝ մանգոյի մուրաբաները, որոնք աչքի են ընկնում ինչպես երկարադիմացկունությամբ, այնպես էլ բուժիչ հատկություններով։

Բոլոր պտուղները բացի ընկույզից, պետք է լինեն լրիվ հասունացած, սակայն ոչ գերհասունացած։ Խակ պտուղների օգտագործումը բերում է եփման ժամանակ պտուղների ծավալի փոքրացման և դրա հետևանքով պատրաստի մթերային ելքի փոքրացման։ Բացի այդ թերհասունացած հումքը, որը հարուստ է պեկտինով (սև հաղարջ, գետնամորի) առաջացնում է օշարակի ժելեացում։ Կանաչ հունական ընկույզը մուրաբայի եփման համար օգտագործվում է կաթնամոմային հասունացման շրջանում։ Վարդի մուրաբան պատրաստվում է ոչ լրիվ բացված ծաղիկների թերթիկներից։ Հոնի կորիզի զանգվածը չպետք է գերազանցի պտղի զանգվածի 30 %-ը։

Մուրաբայի պատրաստման համար կիրառվում են հետևյալ հաջորդական քայլերը՝ ջոկում-տեսակավորում, լվացում, հումքի նախապատրաստում, օշարակի պատրաստում, մուրաբայի եփում, լցնում, մակաափակում, ստերիլիզացիա և հովացում։

## Օրգանոլեպտիկ ցուցանիշներ
մինի|Մուրաբաների, ջեմերի և թթուների վաճառք

### Ֆիզիկա-քիմիական ցուցանիշներ
* Չոր նյութերի պարունակություն (%, ոչ պակաս)
** Ստերիլիզացվող՝ 68 
** Չստերիլիզացվող՝ 70 
* Պտղի քանակը պատրաստի մթերքում (%)` 45-50

## Տես նաև
* Պովիդլո
* Ջեմ
* Ցուկատ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

Կատեգորիա:Արևելյան քաղցրավենիքներ
Կատեգորիա:Մրգերով ուտեստներ
Կատեգորիա:Պահածոյացված սնունդ
Մարդու աշխարհագրության ֆրանսիական դպրոց

**«Մարդու աշխարհագրության»ֆրանսիական դպրոց**, աշխարհագրական դպրոց Ֆրանսիայում, որ ճանաչում գտավ XIX դարի վերջին և XX դարի 1-ին կեսին։ Ներկայացուցիչները (Պ. Վիդալ դը լա Բլաշ, է. Մարտոն, ժ. Բրյուն, է. Դալուա և ուրիշներ) աշխարհագրության խնդիրը սահմանում էին իբրև բնության և մարդու փոխհարաբերության ուսումնասիրում՝ շեշտելով մարդու գործունեության տարբեր ձևերի վրա աշխարհագրական միջավայրի ունեցած ազդեցությունը, նրա «ապրելակերպը»։ Սոցիալական զարգացման օրենքներն այս դպրոցի ներկայացուցիչների հետազոտություններում դուրս էին մնում, միաժամանակ նրանց աշխատանքներն ունեին բնագիտական, ազգագրական բնույթի փաստական հարուստ նյութ և աչքի էին ընկնում պատկերավոր շարադըմամբ։ 

Կատեգորիա:Տնտեսական աշխարհագրություն
Մարդ-տեխնիկա համակարգ

**«Մարդ-տեխնիկա» համակարգ**, մարդու և աշխատանքի, տեխնիկական միջոցների ֆունկցիոնալ միասնությունը բնութագրող փիլիսոփայական-սոցիոլոգիական հասկացություն։ Օգտագործվում է նաև «հոմոտեխնիկական ավտոմատ» անվանումը, նկատի ունենալով, որ աշխատանքային գործունեության նպատակի իրագործումը հնարավոր է միայն մարդու և տեխնիկայի փոխլրացմամբ։«Մարդ-տեխնիկա» համակարգի ֆունկցիաների բաշխումը թույլ է տալիս առանձնացնել տեխնիկայի զարգացման որակական փուլերը (ձեռքի գործիք, մեքենա, ավտոմատ), վերաբաշխման պրոցեսը որակավորել իբրև համընդհանուր տեխնիկական հեղափոխություն, իսկ ըսա մարդուն բաժին ընկնող ֆունկցիաների (արտադրությունում մարդու տեխնոլոգիական դերի)՝ գնահատել մարդկային զարգացման օբյեկտիվ հնարավորությունները։«Մարդ-տեխնիկա» համակարգի զարգացման հիմնական օրինաչափությունն է մարդկանց աշխատանքային ֆունկցիաների աստիճանական փոխանցումը տեխնիկական միջոցներին, մարդու արտամղումը բուն տեխնոլոգիական պրոցեսից դեպի արտադրության ընդհանուր կառավարման և կատարելագործման ոլորտը։ «Մարդ-տեխնիկա» համակարգի հիմնական պրոբլեմներն են. ա. մարդու այս կամ այն ֆունկցիան տեխնիկային փոխանցելու (առարկայացնելու) հնարավորությունը, բ. նման փոխանցման նպատակահարմարությունը, գ. մարդու և տեխնիկայի փոխհարաբերությունը։ Այս պրոբլեմները, հատկապես, «արհեստական ինտելեկտի» ստեղծումը, մարդու և էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենայի հաղորդակցումը, մարդու և մեքենայի համատեղ գործունեության օպտիմալացումը են, ունեն ընդհանուր գիտական նշանակություն։ Կ.Մարքսը կանխատեսել է«Մարդ-տեխնիկա» համակարգի բարձրագույն փուլը, երբ «...կդադարի այնպիսի աշխատանքը, որի դեպքում մարդն ինքն է անում այն, ինչը նա կարող է ստիպել իրերին անելու իր՝ մարդու համար»։ Մարքսիստական սոցիոլոգիան մերժում է արևմտյան տեխնատյացների մռայլ կանխատեսումները սեփական աեխնիկական միջոցներով մարդու անխուսափելի ստրկացման մասին, ինչպես և նեոհեդոնիստական տրամադրությունները՝ կապված «ժամանցի քաղաքակրթության» գալստյան հետ։

Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Կատեգորիա:Տեխնիկա
Ադրիանո Գալլիանի

**Ադրիանո Գալլիանի** (, ), իտալացի ֆուտբոլային մենեջեր և գործարար։ Ներկայում՝ Միլան ակումբի գործադիր տնօրեն և փոխնախագահ (սկսած 1986 թվականից)։ Նախկինում՝ Իտալիայի ֆուտբոլի ազգային պրոֆեսիոնալ լիգայի նախագահ։

Գալլիանիի տնօրինության ընթացքում Միլանը հինգ անգամ հաղթել է Չեմպիոնների Լիգայում, ութ անգամ՝ Սերիա A-ում, ինչպես նաև ակումբի ֆուտբոլիստները վեց անգամ արժանացել են Ոսկե գնդակի։

Հայտնի է նաև իր կատարած հայտնի տրանսֆերներով (Ռոբինիո, Բալոտելլի, Իբրահիմովիչ, Կակա, Հոնդա և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Գալլիանիի պրոֆիլը magliarossonera.it կայքում

Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Մարդու և քաղաքացու իրավունքների դեկլարացիա

մինի|
**Մարդու և քաղաքացու իրավունքների դեկլարացիա**, Ֆրանսիական հեղափոխության ծրագրային փաստաթուղթ, որը հռչակեց նրա հիմնական սկզբունքները՝ ժողովրդական գերիշխանության և մարդու անկապտելի բնական իրավունքները։ Ընդունվել է 1789 թվականի օգոստոսի 26-ին, Սահմանադիր ժողովում։ Դեկլարացիան (պարունակում էր 17 հոդված) ազդարարում էր, որ մարդու բնական և անկապտելի իրավունքներն են ազատությունը, սեփականությունը, անվտանգությունը և դիմադրություն ճնշմանը, օրենքի առաջ բոլոր քաղաքացիների հավասարությունը, անձի խղճի, խոսքի ազատությունը, հարկերի հավասարաչափ բաշխումը բոլոր քաղաքացիների միջև։ Դեկլարացիան ֆեոդալական բացարձակ միապետական կարգերի դեմ պայքարի դրոշ դարձավ ոչ միայն Ֆրանսիայում, այլն ուրիշ երկրներում։ Սակայն խոշոր բուրժուազիան դեկլարացիայի դեմոկրատական սկզբունքների մեջ մտցրեց սեփական դասակարգային սահմանափակ բովանդակությունը, որն արտահայտվեց 1791 թվականի սահմանադրությամբ նախատեսված ընտրական ցենզով, ֆրանսիական գաղութներում ստրկության պահպանմամբ։ Դեկլարացիայի դեմոկրատական սկզբունքները մասնակիորեն իրականացվեցին միապետության տապալումից (1792 թվականի օգոստոսի 10), հանրապետության հռչակումից (1792 թվականի սեպտեմբեր 22) հետո և մասնավորապես յակոբինյան դիկտատուրայի (1793 թվականի հունիսի 2-1794 թվականի հուլիսի 27/28) ժամանակ։ 1793 թվականին ընդունված մարդու և քաղաքացու իրավունքների դեկլարացիան ավելի դեմոկրատական էր (ավելացվել էին հանրագրերի, ժողովների իրավունքի, ժողովրդի իրավունքները խախտող կառավարության դեմ ապստամբելու իրավունքի են հոդվածները)։ Չնայած այդ ամենին երկրում պահպանվում էր բանվորների ու բատրակների սոցիալական իրավազրկությունը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի իրավունքի պատմություն
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:Լուսավորության դարաշրջան
Ջեմ

մինի|Ծիրանի ջեմ
**Ջեմ**, **մրգախյուս**, ամբողջական կամ կտրատած մրգերից, հատապտուղներից և որոշ բանջարատեսակներից շաքարով եփված ժելեանման մթերք, պահածոյացված երկարաժամկետ օգտագործման համար։ Պատրաստի մթերքում օշարակը չպետք է անջատվի պտղային զանգվածից։ Պատրաստման համար երբեմն օգտագործվում է նաև մեղր։

Ջեմերի արտադրությունում օգտագործում են թարմ կամ սառեցրած պտուղներ, հատապտուղներ կամ դդում, սեխ` ջեմի տեսակին համապատասխան։

Լավ ժելեացող ջեմ ստանալու համար օգտագործվում են պտուղներ և հատապտուղներ, որոնցում պարունակվում է 1 %-ին մոտ պեկտին և 1 %-ից ոչ պակաս օրգանական թթուներ (pH = 3,2 փ 3,6) ըստ խնձորաթթվի։ Պտուղները պետք է պարունակեն նշանակալի չափով պեկտիններ և թթուներ, որպեսզի ապահովվի մթերքի ժելեացումը։ Ջեմերի ժելեանալու ունակությունը հնարավոր է մեծացնել պեկտինի, պեկտինային կոնցենտրատի կամ խնձորի, սալորի ժելեացնող հյութի, կիտրոնաթթվի կամ գինեքարաթթվի ներմուծումով։

Պատրաստման համար կիրառվում են հետևյալ հաջորդական քայլերը՝ հումքի մեջ պեկտինի պարունակության որոշում և բաղադրատոմսի կազմում, ջոկում, տեսակավորում, լվացում, օշարակի պատրաստում, հումքի նախապատրաստում, ջեմի եփում, ինվերտ շաքարների պարունակության որոշում, լցնում, մակափակում, ստերիլիզացիա։

## Օրգանոլեպտիկ ցուցանիշներ

### Ֆիզիկա-քիմիական ցուցանիշներ

* Չոր նյութերի պարունակություն (%, ոչ պակաս)
** Ստերիլիզացվող՝ 68 
** Չստերիլիզացվող՝ 72 
* Ընդհանուր շաքարների պարունակություն (%)` 62
** Կողմնակի խառնուրդներ չեն թույլատրվում

## Տես նաև
* Մուրաբա
* Պովիդլո
* Ցուկատ

## Գրականություն
* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պահածոյացված սնունդ
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Աղանդեր
Մարդուկ

[250px|thumbnail|Մարդուկ կամ [Բել Միջագետքի մշակույթ, Լուվրի թանգարան]]
**Մարդուկ** (սեպագիր՝ 𒀭𒀫𒌓), սկզբում Բաբելոն քաղաքի հովանի աստվածը, մ.թ.ա. XVIII դարից՝ Բաբելոնիայի թագավորության գլխավոր աստվածը։

Միջագետքի սեմական ցեղերն ու ժողովուրդները Մարդուկ կամ Բել («տեր») են անվանել Շումերի Էնլիլ աստծուն։ Ըստ առասպելի՝ Մարդուկը եղել է իմաստության աստծո՝ Հայայի որդին։ Աստվածների խորհրդում իբր ճանաչվելով «գերագույն»՝ Մարդուկը պայքարել է հրեշների ու քաոսի աստվածների դեմ, մենամարտում սպանել նրանց առաջնորդ Տիամատին՝ նրա վիթխարի դիակից կերտելով երկինքն ու երկիրը, իսկ մատնիչ ու խռովարար Կինգո աստծո արյունը խառնելով կավին, ստեղծել է մարդկանց՝ ի ծառայություն աստվածների։ Նոր Բաբելոնյան թագավորության հիմնադրումից (մ.թ.ա. VII դ. վերջին քառորդ) հետո, երբ նրա միապետները Միջագետքում ստեղծել են կենտրոնացված հզոր տիրակալություն, Մարդուկի պաշտամունքում դրսևորվել է միաստվածության միտում։ Տեղական բոլոր հին աստվածությունները հռչակվել են Մարդուկի տարբեր մարմնավորումների դրսևորումներ (նա կրել է շուրջ 50 աստվածների անվանում)։ Այսպես, Նինուրտան խորհրդանշել է Մարդուկի հզորությունը, Ներգալը՝ մարտը, Էնլիլը՝ իշխանությունը։ Մարդուկի սրբազան կենդանին համարվել է Բաբելոնի վիշապը, երկնային լուսատուն՝ Յուպիտերոս մոլորակը, շաբաթվա օրը՝ հինգշաբթին, կինը՝ սիրո և գեղեցկության դիցուհի Իշտարը։ Մարդուկի աշխարհի արարչագործության հիշատակը մեծահանդես արարողություններով տոնվել է յուրաքանչյուր նոր տարվա սկզբին, Բաբելոն քաղաքում, Մարդուկի գլխավոր մեհյանում՝ Էսագիլու տաճարում։

Կատեգորիա:Աքքադյան դիցաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծովային աստվածներ
Կատեգորիա:Երկնքի և եղանակի աստվածներ
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Միջագետքի աստվածություն
Դիեգո Կոստա

**Դիեգո դա Սիլվա Կոստա** կամ **Դիեգո Կոստա** (, ), իսպանացի (ծագումով Բրազիլիայից) պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է Իսպանական **[[Ատլետիկո Մադրիդ|Ատլետկո Մադրիդ]]** ակումբում։ Խաղացել է Բրազիլիայի հավաքականի կազմում, սակայն 2013 թ.-ի սեպտեմբերից, Իսպանիայի քաղաքացիություն ստանալուց հետո, հանդես է գալիս Իսպանիայի հավաքականի կազմում։

## Նվաճումներ
### Աումբյի

* Լա Լիգա (1). 2013/14
* յի գավաթ (1). 2012/13
* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա (1). 2011/12
* ՈՒԵՖԱ Սուպերգավաթ (2). 2010, 2012

### Անձնական
* 2012/13 Իպանիայի գավաթի լավագույն ռմբարկու

## Ելույթների վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն

### Միջազգայի վիճակագրություն

### Խաղերը և գոլերը հավաքականում

**Ընդհանուր։ 14 Խաղ / 4 գոլ; 9 հաղթանակ, 1 ոչ-ոքի, 4 պարտություն**։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Կոստայի պրոֆիլը «Ատլետիկո Մադրիդ» ակումբի պաշտոնական կայքում 
* Կոստայի վիճակագրությունը

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլետիկո Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռայո Վալեկանոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Սելտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրագայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Վալյադոլիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալբասետեի ֆուտբոլիստներ
Մամայ

**Մամայ** (), թաթար զորապետ, Ոսկե հորդայի կառավարիչ։ Արշավել է Ռուսիա, մեծ վնասներ հասցրել Ռյազանի (1373 և 1378 թվականներ), Նիժնի Նովգորոդի (1378 թվական) իշխանություններին։ Փորձել է ներխուժել Մոսկվայի իշխանություն, իսկ Կուլիկովոյի ճակատամարտում գլխովին ջախջախվել է։ Հարկադրված իշխանությունը զիջել է Լենկթեմուրի դրածո Թողթամիշին և փախել Կաֆա (Թեոդոսիա), որտեղ և սպանվել է։

Կատեգորիա:Ոսկե Հորդա
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Պովիդլո

270px|մինի|Բուտերբրոդ պովիդլոյով

**Պովիդլո** (չեխ.՝ *povidla*, լեհ.՝ *powidła* կամ *powidło*), տրորած մրգերից և հատապտուղներից շաքարով կամ ռուպով եփելով պատրաստվող քաղցրահամ թանձր ուտելիք՝ սննդային պեկտինի և սննդային թթուների ավելացմամբ կամ առանց դրանց։

Պովիդլոյի փակման համար նախևառաջ անհրաժեշտ է թարմ պատրաստած կամ պահածոյած մրգահատապտղային խյուս։ Պտուղների խառնուրդը սովորաբար չի գերազանցում 2 պտղատեսակը, որոնցից հիմնականի պարունակությունը պետք է կազմի 60 %-ից ոչ պակաս։

Պովիդլոյի արտադրության համար կիրառվում են հետևյալ հաջորդական քայլերը՝ ջոկում, տեսակավորում, լվացում, շոգեհարում, կորիզանջատում (սերմնանջատում), տրորում, եփում, հովացում, լցնում, մակափակում, ստերիլիզացիա։

## Օրգանոլեպտիկ ցուցանիշներ

### Ֆիզիկա-քիմիական ցուցանիշներ
* Չոր նյութերի պարունակություն (%)
** Ըստ ռեֆրակտոմետրի (%, ոչ պակաս)` 66 
** Ընդհանուր շաքարների պարունակություն (%)` 60 
** Ընդհանուր թթվություն (ըստ խնձորաթթվի, %)` 0,2 - 1,0 
** Պինդ խառնուրդների (ավազ) պարունակություն (%)` ≤ 0,05 
** Կողմնակի խառնուրդներ՝ *չի թույլատրվում*

## Տես նաև
* Մուրաբա
* Ջեմ
* Ցուկատ

## Գրականություն
* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Պահածոյացված սնունդ
Մատու Գրոսու (նահանգ)

**Մատու Գրոսու** (Mato Grosso), նահանգ Բրազիլիայի արևմուտքում։ Տարածությունը 881 հազար կմ քառակուսի է, բնակչությունը՝ 900 հազար մարդ (ըստ 1977 թվականի վիճակագրական տվյալների)։ Վարչական կենարոնը՝ Կույաբա։ Տնտեսության հիմնական ճյուղը անասնապահությունն է։ Մշակում են բրինձ, եգիպտացորեն, մանիոկ, շաքարեղեգ։ Քորումբա քաղաքի մոտ արդյունահանվում է մանգանի և երկաթի հանքաքար։ Կան բամբակեղենի և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Գլխավոր կենտրոններն Կույաբան, Քորումբան։

## Ծանոթագրություններ
Աշոտ Մամաջանյան

**Աշոտ Պետրոսի Մամաջանյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1965)։

Նկարչուհի Գայանե Մամաջանյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։ 1930 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-արդյունաբերական տեխնիկումը, աշակերտել Հակոբ Կոջոյանին։

Աշխատել է հաստոցային գրաֆիկայի, գրքի ձևավորման և պլակատի բնագավառներում, ստեղծել է մատենանիշեր։ 1937-1938 թվականներին ձևավորել է Հովհաննես Թումանյանի և Ղազարոս Աղայանի, 1939 թվականին՝ «Սասունցի Դավիթ» էպոսի 1000-ամյակին նվիրված (ռուսերեն) հոբելյանական միհատորյակները։ Գործերից են՝ «Հին Երևանը» (1932-1940 թվականներ, գունավոր լինոփորագրություն), «Երևան-Էրեբունի» (1968 թվական, մենատիպ), «Ձիախաղեր» և «Իմ Հայաստանը» (1970-1980 թվականներ, գունավոր օֆորտ, աքվատինտա) նկարաշարերը, «Վարդան Մամիկոնյան» (1943 թվական, վիմագրություն)։

Ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ Երևանում (1942, 1961, 1980, 1988)։

## Երկեր
* Ա. Պ. Մամաջանյան, «Փորագրանկարչություն, տեսակներն ու աշխատաձևերը», Երևան, Լույս, 1987 թ., 119 էջ, 110 նկար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Դևրիկյան, Գ., Աշոտ Մամաջանյան։ (Ալբոմ), Երևան։ Հայաստան, 1976
* Կատալոգ Ա. Մամաջանյանի ցուցահանդեսի։ Երևան, 1942 թ.։
* Г. Акопян, Ашот Мамаджанян (Буклет), Ереван, 1971 г.

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Մատու Գրոսու (սարավանդ)

**Մատու Գրոսու** (), սարավանդ Բրազիլական սարահարթի հյուսիս-արևմուտքում։ Տապաժոս, Շինգու և Պարագվայ գետերի վերին հոսանքների միջադետքում։ Առավելագույն բարձրությունը 893 մ է։ Կազմված է գլխավորապես պալեոզոյան ավազաքարերից։ Կլիման մերձհասարակածային է՝ շոգ, խոնավ ամառներով։

Կատեգորիա:Բրազիլական սարավանդեր
Ցուկատ

270px|մինի|Ցիտրուսային ցուկատի խորանարդիկներ

**Ցուկատ**, ըստ որոշ ենթադրությունների՝ «ցուկատ» բառն առաջացել է լատիներեն *succidus* բառից, սակայն ըստ մի շարք այլ կարծիքների՝ այն բխվում է եբրայերեն «սուկկա» (סוכה) բառից, ինչը եբրայական տոնակատարության ժամանակ օգտագործվող փայտե ժամանակավոր խրճիթ է։ Շաքարի օշարակում եփված, հետագայում չորացված, շաքարալյուրով պատված և շաքարի օշարակով ջնարակված մրգային զանգված։ Ցուկատների համար որպես հումք են ծառայում թարմ պտուղ-հատապտուղները, ինչպես նաև չստերիլիզացված մուրաբաները։

Արտադրության համար կիրառվում են հետևյալ հաջորդական քայլերը՝ հումքի նախապատրաստում, օշարակի պատրաստում, եփում, օշարակից պտուղների անջատում, շաքարալյուրի ցանում կամ օշարակով ջնարակում, չորացում և տարայավորում։

Առավել լայն տարածում ունեն արմավի, արքայախնձորի, կոճապղպեղի, բալի և ձմերուկի (կեղևի) ցուկատները։

Արտաքինից պտուղները պետք է լինեն ձևով և չափերով միանման և իրար չկպած։ Ըստ չափի և ձևի շեղումները թույլատրելի են 3-5 %-ի սահմաններում։

## Ֆիզիկա-քիմիական ցուցանիշներ
* Չոր նյութերի պարունակություն (%)
** Ըստ ռեֆրակտոմետրի (%, ոչ պակաս)` 83  
** Ընղհանուր շաքարների պարունակություն (%)` 75 
** Ընդհանուր թթվություն (ըստ խնձորաթթվի, %)` 0,2 - 1,0 
* Պտուղներից անջատված շաքարի քանակ (%, մինչև 1 կգ տարաներ)` 5

## Տես նաև
* Մուրաբա
* Ջեմ
* Պովիդլո

## Գրականություն
* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Մրգերով ուտեստներ
Կատեգորիա:Պահածոյացված սնունդ
Շշադդում

thumb|Շշադդմի սերմերը
**Շշադդում** (*Lagenaria siceraria*), դդմազգիների (*Chenopodiaceae*) ընտանիքի Lagenaria ցեղի Vulgaris ընտանիքին պատկանող միամյա, միատունկ մշակաբույս։

Շշադդմի պտուղները կարող են ունենալ տարբեր չափեր և ձևեր, մասնավորապես՝ շշաձև, երկարավուն, գլանաձև և այլն։ Լրիվ հասունացման շրջանում պտղի ներքին հյուսվածքները չորանում են, արտաքին պատը փայտանում է, կարծրանում և ամրանում։ Սննդի համար պիտանի են երկարավուն պտուղներով բույսերը։

Հայրենիքն համարվում է Հարավային Աֆրիկան, ըստ որոշ դիտարկումների նաև Հնդկաստանը և Միջին Ասիան։ Չինաստանում շշադդումն սկսել է մշակվել շուրջ 2000 տարի առաջ։

Պտուղների երկարություննը կազմում է 1,5-2 մ, քաշը 3-7 կգ։ Պտղից պատրաստում են աղցան, սոուս, պյուրե, խավիար և բլիթ։ Թերհաս պտուղը, ինչպես դդմիկի դեպքում, տապակում են, թթու դնում, մսով և բրնձով լցոն պատրաստում, չորացնում։ Մագլցող բույս է, ինչի պատճառով մշակման ժամանակ դրվում են հենարաններ, կամ ցանվում ծառերի, ցանկապատերի մոտ։

Ծաղիկները խոշոր են, սպիտակ և բացվում են օրվա երկրորդ կեսին, լրիվ բացվում են երեկոյան ժամերին, երբ շրջակայքում միջատները քիչ են։ Այս պատճառով կատարվում է ձեռքով փոշոտում, քանի որ բույսը խաչաձև փոշոտվող է։ Մեկ բույսից կարող է ստացվել մինչև 30 կգ բերք։ Սերմ ստանալու համար սովորաբար թողնվում են առաջին պտուղները, որոնք հասունանում են աշնանը։ Սերմերը պահվում են 16-20 °C ջերմության պայմաններում։ Կեղևն ամրանալուղց հետո սերմերն հանվում են։

Շշադդմի պտղի գագաթնային մասն հեռացնելով և սերմնազատելով կարելի է այն օգտագործել որպես ամանեղեն։ Ունի լայն ոչ-սննդային օգտագործում տարբեր երկրների մշակույթներում։

## Գրականություն
* Մելիքյան, Անդրեաս. *«Բանջարաբուծություն»*, Երևան, «Դար», 2005
* Խաչատրյան Ս. Ս. *«Բանջարաբուծություն»*, Երևան, 1977

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Կատեգորիա:Դդմազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Տավարի միս

**Տավարի միս**, վայրի ցլերի ենթատեսակների մսի գյուղատնտեսական և խոհարարական դասակարգում։ Մսամթերքի որակը կարող է կախված լինել անասունի հասակից, ցեղից և բտվածության աստիճանից։ Համարվում է բարձրարժեք սննդամթերք մարդու համար, պարունակում է սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, հանքանյութեր, ինչպես նաև A, B և D վիտամիններ։ Տավարամսի հիմնական սննդային արժեքը կախված է դրանում պարունակվող լիարժեք սպիտակուցներից և ճարպերից, որոնք գտնվում են մկանային և ճարպային հյուսվածքներում։

Տավարի մսի սննդանյութերն ունեն բարձր մարսելիություն։ Մարսելիությունը չոր նյութերի հաշվով կազմում է 95,0 %, սպիտակուցներինը՝ 95,7 %, ճարպերինը՝ 93,5 %, ածխաջրերինը՝ 97,0 % և հանքային նյութերինը՝ 81,8 %։

Տարբեր ցեղերի կենդանիների մսային մթերատվությունը պայմանավորված է դրանց մորՖոլոգիական (ձևաբանական) և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով, որոնք ձևավորվում և զարգանում են կենդանիների աճեցման ընթացքում ժառանգականության, կերակրման և պահվածքի ազդեցության ներքո։ Մսային մթերատվությունը բնութագրվում է որոշակի ժամանակահատվածում կենդանու սպանդից ստացված մսեղիքի ինչպես քանակական, այնպես էլ որակական ցուցանիշներով։

Տավարի սպանդից ստանում են մսեղիք, ճարպ, ենթամթերքներ և տեխնիկական հումք։

## Գրականություն
* Սարգսյան Ռ.Թ., Չիթչյան Տ.Ժ., Հովհաննիսյան Ա.Հ.. *«Անասնաբուշություն»*, Երևան, «ՀՊԱՀ» (2012),
* Վ. Մ. Հովահաննիսյան. *«Մսի և մսամթերքի տեխնոլոգիա»*, Երևան, «ՀՊԱՀ»

## Արտաքին հղումներ
* ԱՄՆ Գյուղդեպարտամենտի տավարի մսի գնահատման ստանդարտներ (PDF)  

Կատեգորիա:Միս
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Դավիթ Սարգսյան (քանդակագործ)

**Դավիթ Ալբերտի Սարգսյան** (), հայ քանդակագործ։

Քանդակագործ Ալբերտ Սարգսյանի որդին է։

## Կենսագրություն
* 2013 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի քանդակի բաժինը
* 2013 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության, 2014 թվականից՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նկարիչների միության անդամ է
* 2004 թվականին պարգևատրվել է առաջին տեղի համար պատվոգրով՝ «Փնտրում ենք երիտասարդ տաղանդներ» մրցույթ-փառատոնում
* 2008 թվականից մասնակցում է Արցախի և Հայաստանի Հանրապետություններում տեղի ունեցող ցուցահանդեսներին
* 2011 թվականին մասնակցել է Շուշիում տեղի ունեցած «Հակոբ Գյուրջյան» քանդակի միջազգային սիմպոզիումին

## Քանդակներ
* «Մայրություն»
* «Սալոմե»
* «Մարտիրոս Սարյանի դիմաքանդակ»
* «Շուշիի տարազով աղջիկ»
* «Հայրիկի դիմաքանդակը»
* «Վլադիմիր Վիսոցկի»

## Պատկերասրահ
### Քանդակ

Պիղատոս.jpg|Պիղատոս
Մայրություն..jpg|«Մայրություն»
«Սալոմե».jpg|«Սալոմե»
«Մարտիրոս Սարյանի դիմաքանդակ».jpg|«Մարտիրոս Սարյանի դիմաքանդակ»
«Շուշիի տարազով աղջիկ».jpg|«Շուշիի տարազով աղջիկ»
«Հայրիկի դիմաքանդակը».jpg|«Հայրիկի դիմաքանդակը»
«Վլադիմիր Վիսոցկի».jpg|«Վլադիմիր Վիսոցկի»
Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան - Գանձասար գիտամշակութային կենտրոն.jpg|Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան - Գանձասար գիտամշակութային կենտրոնի ճակատային «Ա» բարձրաքանդակի հեղինակ
Նունե.jpg|thumb|Նունե
Քանդակ, հեղ․ Դավիթ Սարգսյան 1.jpg|thumb|Քանդակ 1
Գայանե.jpg|thumb|Գայանե
Շուշի, տարազ.jpg|thumb|Շուշի, տարազ
Ալբերտ.jpg|thumb|Ալբերտ
Դավիթ Սարգսյան.jpg|thumb|Քանդակ 2
Քանդակ, հեղ․ Դավիթ Սարգսյան 2.jpg|thumb|Քանդակ 3
Մաշտոց.jpg|thumb|Մաշտոց
Քանդակ, հեղ․ Դավիթ Սարգսյան.jpg|thumb|Քանդակ 4
Կարմեն.jpg|thumb|Կարմեն
Ռնգեղջյուր, հեղ․ Դավիթ Սարգսյան.jpg|thumb|Քանդակ 5
Մեսրոպ Մաշտոց, հեղ․ Դավիթ Սարգսյան.jpg|thumb|Քանդակ 6
Քանդակ, հեղ․ Դավիթ Սարգսյան 3.jpg|thumb|Քանդակ 7
Քանդակ, հեղ․ Դավիթ Սարգսյան 4.jpg|thumb|Պիղատոս Պոնտացի


### Գծանկար

Սիլվա.jpg|thumb|Սիլվա
Silva 1.jpg|thumb|Սիլվա
Լիլիթ.jpg|thumb|Լիլիթ
Էռնա.jpg|thumb|Էռնա Սարգսյան 
Էմմա.jpg|thumb|Էմմա Օգալցովա
Լուսինե.jpg|thumb|Լուսինե


## Արտաքին հղումներ
* Դավիթ Սարգսյան, տեսանյութ
* Դավիթ Սարգսյան. «Արժևորենք ազգայինը»

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Ալբերտ Սարգսյան (քանդակագործ)

**Ալբերտ Արտյուշայի Սարգսյան** (), հայ քանդակագործ։

Քանդակագործ Դավիթ Սարգսյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
* 1977-1982 թվականներին սովորել է Բաքվի Ազիմ Ալիմզադեի անվան արվեստի ուսումնարանում
* 1990-1994 թվականներին մասնակցել է Արցախի ազատագրական պայքարին
* 2001 թվականից Արցախի Հանրապետության նկարիչների միության, 2004 թվականից՝ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է
* 1996 թվականից մասնակցում է Արցախի և Հայաստանի Հանրապետություններում տեղի ունեցող ցուցահանդեսներին
* 1996, 1997 թվականներին մասնակցել է Արցախի Հանրապետությունում, իսկ 2013 թվականին՝ Գյումրիում տեղի ունեցած սիմպոզիումներին

## Քանդակներ
* «Վասն հայրենյաց, վասն հավատքի»
* «Առյուծ» (Շուշիի մուտք)
* «Կոմիտաս»
* «Մայրություն»
* «Երաժիշտ»
* «Թավջութակահարուհի»

## Պատկերասրահ

«Վասն հայրենյաց, վասն հավատքի».jpg|«Վասն հայրենյաց, վասն հավատքի»
«Առյուծ» (Շուշիի մուտք).jpg|«Առյուծ» (Շուշիի մուտք)
«Կոմիտաս».jpg|«Կոմիտաս»
«Մայրություն»..jpg|«Մայրություն»
«Երաժիշտ».jpg|«Երաժիշտ»
«Թավջութակահարուհի».jpg|«Թավջութակահարուհի»


## Արտաքին հղումներ
* Ալբերտ Սարգսյան, տեսանյութ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Գարմար

**Կարեն Մանվելի Մարդանյան**, հայտնի է որպես Գարմար (), հայ արդի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Մանկությունն ու պատանեկությունն անցել են Դիլիջանում։ Առողջական խնդիրների պատճառով կիսատ է թողել ուսումը, իսկ 2006 թվականից տեղափոխվել ու ապրում է Ռուսաստանում։

Գարմարի տողերը լի են փիլիսոփայությամբ, պատկերավոր ու պարզ տեսարանների ներկայացմամբ։ «Վայրի անտառ դար 21», «Ծուռ նստած՝ շիտակ խոսեմ», «Ծերացած ծառը», «Փուչիկը», «Խոկում խորհուրդ» այս և ուրիշ բանաստեղծություններում նկատելի է հեղինակի խոհափիլիսոփայական մոտեցումը կյանքին, այն հասկանալու մեծ ձգտումը։ Գարմարը ձգտում է նաև ճանաչել մարդուն ինքնաճանաչման միջոցով, միևնույն ժամանակ սուր արտահայտված ազգային խնդիրների, հոգսերի թեմաներով բանաստեղծությունների «Հիշիր Լաո» շարքը հեղինակի յուրովի արտահայտումն է հայ ազգի շարունակական պայքարի վերաբերյալ։

## Մեջբերումներ Գարմարից
Բանաստեղծությունը իրադարձությունների, հոգու, մտքի, զգայական աշխարհի, կյանքի խտացված արտահայտումն է։ Բանաստեղծությունն ապրում է իր առանձին կյանքով, բանաստեղծն՝ իր, նրանք երբեմն հանդիպում են ստեղծագործելիս։ Բանաստեղծությունն ապրում է ընթերցողի շնորհիվ, բանաստեղծը՝ բանաստեղծությունը հանրության շուրթերում ապրելու շնորհիվ։

Դարի կոշկատակը 
Փոշոտվում է նորից, 
Ճանապարհը նույնն է. 
Կամ երկար է, կամ կարճ։ 
Դու ինձ ների՛ր, 
Որովհետև ես էլ քեզ եմ ներում, 
Կհանդիպե՞նք, թե՞ չէ, 
Ո՞վ իմանա… 
Ինձ հրաժեշտ չտա՛ս, 
Չկարոտե՛ս իզուր, 
Որովհետև ես եմ քեզ կարոտում։

## Պատկերասրահ

Քառյակ Գարմար.jpg
Garmar aranc cavi.png


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գարմար, Բանաստեղծությունն ապրում է այստեղ
* Գարմար, Մեր պատմությունը
* Գարմարի ստեղծագործությունների թարգմանությունները ռուսերեն
* Անտառ 21-րդ դար

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Մարագ

մինի|աջից|Մարագ Վերմոնտում
**Մարագ**, ձմռան անասնակեր (խռա, հարդ) պաշարելու կառույց։ Լինում է հիմնականում կալին մոտ, երբեմն՝ գոմին կից կամ գոմի վերնահարկում։ Գոմից անջատ լինելու դեպքում մարագի ներսում զետեղվել է հարդը, տափարակ բացօթյա կտուրի կամ երկթեք կղմինդրածածկ տանիքի մեջ՝ խոտը։ Այս դեպքում անասնակերը գոմ է հասցվել կողովներով։ Եթե մարագը եղել է գոմի վերնահարկ-տանիքում, անասնակերը գոմ է մղվել կտուրում բացված անցքով։ Վաղ աշնանը, կալսման շրջանում, մարագը օգտագործվել է որպես կալվորների ժամանակավոր կացարան, ուր զետեղվել են նաև կալուկուտի հետ առնչվող պարագաները։ Անձրևի ու ձյան ժամանակ տակավին չկալսված հացահատիկը լցրել են մարագ, մինչև որ հնարավոր լիներ կրկին կալսել։ Անտառոտ շրջաններում մարագում, հարդի մեջ, հասունանալու համար պահվել են վայրի տանձ ու խնձոր։

Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Օղի

230px|մինի|«Ֆինլանդիա» օղի
**Օղի** (, ), պինդ ալկոհոլային թորած խմիչք, հիմնականում բաղկացած ջրից և էթանոլից։ Սովորաբար պատրաստվում է թթված նյութերի թորումից, մասնավորապես՝ ձավարեղենից և կարտոֆիլից, ինչպես նաև առանձին դեպքերում՝ մրգերից և շաքարից։

Օղու ալկոհոլային կազմը սովորաբար կազմում է 40% ալկոհոլ ըստ ծավալի (ԱԸԾ)։ Ռուսական, ուկրաինական, Էստոնական, լատվիական, լեհական, լիտվական և չեխական արտադրության oղիները հետևում են 40% ալկոհոլային մասնաբաժնին։ Եվրամիության անդամ երկրներում սահմանված ալկոհոլային մասնաբաժինը կազմում է 37,5% ԱԸԾ («Եվրոպական օղի»), իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 30% և բարձր։

Ավանդաբար օգտագործում են օղին գերադասող Արևելյան Եվրոպայի և Բալթիկ ծովյան երկրներւմ։ Հաճախ օգտագործվում է կոկտեյլների և խառնուրդային խմիչքների մեջ («Վոդկա Մարտինի», «Վոդկա տոնիկ», «Պտուտակահան», «Գրեյհաունդ», «Արյունոտ Մերի», «Սեքս լողափում» և այլն)։

Կանոնավոր օգտագործման և/կամ չարաշահման դեպքում կարող է առաջացնել ալկոհոլային կախվածություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Ռուսական խոհանոց
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Օղի
Մասրուց անապատ

**Մասրուց անապատ**, ճարտարապետական հուշարձան Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Ձորագյուղ բնակավայրի արևելյան եզրին։ Արտաքինից ուղղանկյուն, ներսից եռաբսիդ, անկյուններում չորս ավանդատներով գմբեթավոր ոչ մեծ կառույց է։ Պատերը շարված են կոպիտ մշակված քարերից, իսկ կառուցողական առավել պատասխանատու մասերը (գմբեթակիր կամարները, թմբուկը և գմբեթը)՝ համեմատաբար կանոնավոր մշակված քարերից։ Հիմնովին վերակառուցվել է հարավարևմտյան ավանդատունը։ Գմբեթը և խաչաթևերը ծածկված են եղել հարթ, ուղղանկյուն սալերով։ Մասրուց անապատի կառուցման թվականը հայտնի չէ, սակայն իր ձևերով այն մոտ է Սյունիքի ճարտարապետական դպրոցի IX-X դարերի սահմանագծում կառուցված հուշարձաններին։

## Տես նաև
* Ձորագյուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)
* Դավիթ եպիսկոպոսի խաչքար (Մասրուց անապատ)
* Ավանի խաչքար (Մասրուց անապատ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Ջալիլ Մամեդկուլիզադե

**Մամեդկուլիզադե Ջալիլ Հուսեյնկուլի օղլի** (, կեղծանունը՝ Մոլլա Նասրեդդին, ), ադրբեջանցի գրող, դրամատուրգ, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ։

## Գործունեություն
[ձախից|մինի|236x236փքս|«[Մոլլա Նասրեդդին (հանդես)|Մոլլա Նասրէդին» երգիծական թերթի խմբագիր Մամէդ Կուլի-զադէն, ենթարկւած հոգևորականութեան նղովքի և բոյկոտի, հէնց այն պատճառով, որ խօսել է կանանց հարցի և հոգևորականութեան ագիտութեան մասին: «Խաթաբալա» թերթից (1907):]]
Ուսուցչություն է արել Երևանի նահանգի գյուղերում։ 1898 թվականին տեղափոխվել է Երևան, 1903 թվականին՝ Թիֆլիս, աշխատել «Շարգի-Ռուս» ադրբեջանական թերթի խմբագրությունում, աշխատակցել «Կավկազսկի ռաբոչի լիստոկ»-ին («Кавказский рабочий листок»)։ 1906-1930 թվականներին, ընդմիջումներով, Թիֆլիսում հրատարակել է «Մոլլա Նասրեդդին» երգիծական ամսագիրը։ «Դանաբաշ գյուղի իրադարձությունները» վիպակում և նախահեղափոխական պատմվածքներում ռեալիստորեն պատկերել է ժողովրդի կյանքը։ Գրել է «Մեռյալները» (1909 թվական), «Իմ մոր գիրքը» (1919 թվական), «Խելագարների հավաքույթը» (հրատարակվել է 1936 թվականին) կատակերգությունները։ Մամեդկուլիզադեն հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդների բարեկամության ջատագով էր։ Մտերիմ է եղել Ա. Շիրվանզադեի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Նախիջևան քաղաքում ծնվածներ
Խտացրած կաթ

thumb|200px|Խտացրած կաթի բացված տարա

**Խտացրած կաթ**, կովի կաթի ջրազատված պահածո։

Կաթնային պահածոների, ըստ յուղի և յուղազուրկ չոր նյութերի ստանդարտ կազմ ապահովելու համար, ելանյութը վերամշակելուց առաջ նորմալացվում է։ Կաթի նորմալացումը կատարվում է ըստ մեկ (յուղի պարունակություն), երկու (յուղ-սպիտակուց, յուղ-յուղազրկված մնացորդ, յուղ-թթվություն) կամ մի քանի (յուղ, չոր յուղազուրկ մնացորդ, ջուր, շաքար) ցուցանիշներով։ Հիմնականում լայն տարածվածություն և սպառում ունի **շաքարով խտացրած կաթը**։ «Շաքարով խտացրած կաթ» և պարզապես «խտացրած կաթ» եզրերը գրեթե գործածվում են որպես հոմանիշներ։ Շաքարով խտացրած կաթերը բավականին խիտ կազմություն ունեն։ Ալյումինե տարայի մեջ հերմետիկորեն փակվելուց հետո խտացրած կաթերը կարող են մի քանի տարի նույնիսկ առանց սառնարանային պայմանների պահպանվել և չփչանալ։

Նորմալացված կաթը պետք է պարունակի 2,5 կամ 3,2 % յուղ, 8-8,5 % չոր յուղազուրկ նյութեր և 11-12 % ընդհանուր չոր նյութեր։

Պահանջվող կազմով խառնուրդ ստանալու համար կաթին ավելացվում է յուղազուրկ կաթ, եթե անհրաժեշտ է իջեցնել յուղայնությունը և կաթնասեր՝ յուղայնությունը բարձրացնելու նպատակով։ Լայն օգտագործում ունի դեսերտային ուտեստների պատրաստման հարցում։

Խտացրած կաթը, ինչպես և կաթնամթերքից պատրաստված այլ աղանդերային մթերքներ, չեն համարվում հրուշակեղեն։

## Գրականություն
* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

Կատեգորիա:Պահածոյացված սնունդ
Մասունք

[230px|մինի|[Բենեդիկտ Նուրսիացի|Բենեդիկտոս Նուրսիացու մասունքները Օրտիզեիի եկեղեցում (Իտալիա)]]

**Մասունք**, սրբացված անձնավորության մարմնի (երբեմն՝ իրերի) մնացորդ, նշխար։ Քրիստոնեության մեջ մասունքի պաշտամունքը սահմանվել է III դարում, որը Բյուգանդական կայսրության մեջ մերժել են պատկերամարտները։

787 թվականի Տիեզերական 7-րդ (Նիկեայի 2-րդ) ժողովը, մասունքին վերագրելով հրաշագործ զորություն, վերահաստատեց դրա երկրպագությունը, որն այնուհետև դարձավ սրբապաշտամունքի ձևերից մեկը։ Միջին դարերում մասունքները արտադրվել են գլխավորապես վանքերում։

Քննադատների համոզմամբ, մասունքի պաշտամունքը, որը հիմնված է սնահավատության վրա, եկեղեցին օգտագործել է կրոնն ամրապնդելու և նվիրաբերությունների միջոցով հավատացյալներից եկամուտներ կորզելու համար։

Կատեգորիա:Սուրբ անձնավորության մարմնի կամ իրերի մնացորդներ
Մասուդի

**Մասուդի** (), արաբ պատմիչ, ճանապարհորդ։

Եղել է Իրանում, Հնդկաստանում, Աֆրիկայում, Հայաստանում, Միջին Ասիայում։ Նրա բազմաթիվ (շուրջ 20) աշխատություններից պահպանվել են միայն երկուսը՝ «Ոսկու լվացատեղեր և գոհարների հանքեր», ուր տեղեկություններ է հաղորդում երկրի, ծովերի ու լեռների, ինչպես նաև աշխարհի տարբեր ժողովուրդների (հույների, հռոմեացիների, արաբների՝ մինչև X դարի կեսը) մասին, և աշխարհագրական փոքրիկ երկ։

Արժեքավոր է Արայի և Շամիրամի մասին հաղորդած արաբական զրույցը, որը տարբերվում է մեզ հասած այլ պատումներից։ Մանրամասն տեղեկություններ է հաղորդում Կովկասի ցեղերի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաբ պատմիչներ
Կատեգորիա:Արաբական ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Արաբական աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Պարսիկ պատմագիրներ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Դաշնային պահուստների համակարգ

[thumb|right|Դաշնային պահուստների ներկայիս նախագահ [Ջերոմ Փաուելը]]

**ԱՄՆ դաշնային պահուստների համակարգ** (անգլ.՝ *Federal Reserve System*, ոչ պաշտոնական կրճատ անվանում՝ *Fed*), կենտրոնական կառավարության կողմից ԱՄՆ-ի դրամատների վերահսկման համակարգ, որտեղ համերկրային պահուստի խորհուրդը կարգավորում է փողի առաջարկը, զբաղվում փողի տպագրությամբ, հաստատագրում զեղչադրույքը և թողարկում կառավարության պարտատոմսերը։

Հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների կենտրոնական բանկը։ Համակարգը ղեկավարվում է համերկրային պահուստի խորհրդի կողմից, որի կազմի մեջ մտնում են նախագահը և հանձնախմբի յոթ անդամները («կառավարիչներ»)։ Համակարգի կազմի յուրաքանչյուր անդամ նշանակվում է երկրի նախագահի կողմից, չնայած դրան համակարգն անկախ է ԱՄՆ-ի կառավարությունից։

Համերկրային պահուստի տասներկու բանկերը վերջին ատյանի փոխատուներ են տեղական գործարար բանկերի համար։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:Դաշնային պահուստների համակարգ
Քարագետ (գետ)

**Քարագետ**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արեգունի լեռների հարավարևելյան լանջերի աղբյուրներից և Ճամբարակ քաղաքից հարավում աջից միախառնվում Աղաքար գետին։ Երկարությունը՝ 5,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղաքար գետի վտակներ