Գլխաշորի շուրջ վեճ Թուրքիայում

[մինի|250x250փքս|[Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք|Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը և մի ծեր կին չարշաֆով]]
**Գլխաշորի շուրջ վեճ Թուրքիայում**, 20-րդ և 21-րդ դարերի սկզբում ծագած վեճ Թուրքիայում՝ կապված իսլամական գլխաշոր կրող կանանց հետ։ 1937 թվականի սահմանադրական փոփոխությունից ի վեր Թուրքիայի Հանրապետությունը աշխարհիկ պետություն է։ Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը 1924 թվականի Թուրքիայի սահմանադրությամբ՝ իր բարեփոխումներին զուգահեռ հաստատել է նաև պետության աշխարհիկացումը։ 

Թուրքիայի բնակչության ավելի քան 90 %-ը մուսուլման է, իսկ կանանց 30-40 %-ը՝ գլխաշոր է կրում։ Հիջաբի/գլխաշորի և այլ նշանավոր կրոնական խորհրդանիշների արգելքը պետական հաստատություններում և հանրային դպրոցներում (նման է Ֆրանսիայի, Քվեբեկի և Մեքսիկայի քաղաքականությանը) որոշ ժամանակ բուռն վեճերի պատճառ է դարձել։ Մասնավորապես, դա հանգեցրել է պետության աշխարհիկ սկզբունքներին կողմնակիցների, ինչպիսիք են Թուրքիայի զինված ուժերը, և կրոնական պահպանողականների, այդ թվում՝ իսլամիստների միջև բախման։ 21-րդ դարի սկզբին «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը և նրա առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը փոխել են իրավիճակը և սկսել են աշխատել Թուրքիայում «բարեպաշտ սերունդ դաստիարակելու» ուղղությամբ։

Աթաթուրքը երբեք չի արգելել գլխաշորը (թուրքերեն՝ başörtüsü, հիջաբի ամենատարածված տեսակը Թուրքիայում), բայց նաև չի խրախուսել դրա օգտագործումը։ 1980 թվականի պետական հեղաշրջումից հետո ընդունված «հանրային հագուստի մասին կանոնակարգի» արդյունքում հանրային վայրերում գլխաշոր կրելն արգելվել է, իսկ գործնականում արմատականորեն սկսել է կիրառվել 1997 թվականի ռազմական հուշագրից հետո։ Սակայն պետական ծառայողների համար գլխաշոր կրելու արգելքը վերացվել է 2013 թվականի ժողովրդավարացման փաթեթով: Սահմանափակող դրույթները վերացվել են հագուստի կանոնակարգի 5-րդ հոդվածում կատարված փոփոխությամբ, սակայն մնացել են ուժի մեջ զինված ուժերում, ոստիկանությունում և դատական համակարգում: 

2022 թվականին Թուրքիայի իսլամիստական կառավարությունը և նախկինում աշխարհիկ ընդդիմությունը խոստացել են «իրավական քայլեր ձեռնարկել իսլամական գլխաշոր կրելու կանանց իրավունքը ամրագրելու համար»:

## Պատմություն
### Նախապատմություն
Մուսթաֆա Քեմալը ձգտել է Թուրքիան դարձնել նոր ժամանակակից աշխարհիկ պետություն: 1925 թվականին թուրքական կառավարությունը մտցրել է նոր ընտանեկան օրենք, որի ստեղծման համար նախատիպ էր հանդիսացել Շվեյցարիայի ընտանեկան օրենքը։ Նույն թվականին երկրում արգելվել է Մահմուդ II-ի գլխարկը․ Արևմուտքին համապատասխան լինելու համար տղամարդիկ սկսել են կրել ֆես տիպի գլխարկներ։ 1928 թվականին թուրքական կառավարությունը սահմանադրությունից հանել է պաշտոնական կրոնի մասին դրույթը:

Մուսթաֆա Քեմալը ժամանակակից հագուստը համարում էր նոր աշխարհիկ պետության էական ակնառու խորհրդանիշ և խրախուսում էր ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց կրել ժամանակակից նորաձևությանը համապատասխան հագուստներ: Սակայն, ի տարբերություն տղամարդկանց ավանդական հագուստի դեմ իր օրենքի, նա չի կիրառել հիջաբի դեմ որևէ օրենք: Այնուամենայնիվ, Քեմալը սկսել է հանրությանը ներկայանալ ժամանակակից հագուստով իր կնոջ՝ Լաթիֆե Ուշաքըլըգիլի հետ։ Նրանք կազմակերպել են պաշտոնական պետական ընդունելություններ՝ ընթրիքով և պարերով, որտեղ տղամարդիկ և կանայք կարող էին ազատ շփվել (այսկերպ Աթաթուրքը փորձել է խրախուսել կանանց և տղամարդկան ազատ շփումը՝ վերջ տալով հասարակության մեջ կանանց մեկուսացմանը)։ Արդեն 1920-ական թվականների կեսերին բարձր և միջին խավի թուրք կանայք հանրությանը սկսել են ներկայանալ առանց գլխաշորի և Արևմուտքին համապատասխան ոճի հագուստներով:

### Գլխաշորերի արգելում

Թուրքիայի կառավարությունը 1982 թվականին արգելել էր պետական համակարգում աշխատող կանանց գլխաշոր կրել։ Արգելքը վերաբերում էր ուսուցիչներին, փաստաբաններին, խորհրդարանականներին և պետական կառույցներում աշխատող այլ անձանց։ Պետական ծառայությունում, կրթական և քաղաքական հաստատություններում գլխաշոր կրելու արգելքը ընդլայնվել է՝ ներառելով նաև ոչ պետական հաստատությունները։ Արգելքը չպահպանող կին փաստաբաններն ու լրագրողները հեռացվել են պետական հաստատություններից, ինչպիսիք են դատարանները և համալսարանները։

1970-ական թվականների վերջին և 1980-ական թվականների սկզբին գլխաշոր կրող համալսարանական ուսանողների թիվը զգալիորեն աճել է, և 1984 թվականին համալսարաններում ուժի մեջ է մտել գլխաշորի արգելքի առաջին լայնածավալ կիրառումը: Սակայն 1980-ական և 1990-ական թվականներին արգելքը միատեսակ չի կիրառվել, և շատ ուսանողներ կարողացել են ավարտել ուսումը: Հանրային վայրերում, այդ թվում՝ դպրոցներում և համալսարաններում (հանրային և մասնավոր), դատարաններում, պետական ​​մարմիններում և այլ պաշտոնական հաստատություններում գլխաշորի արգելքը վերաբերում էր միայն ուսանողներին, աշխատողներին և պետական ​​ծառայողներին: Հետևաբար, աշակերտների կամ այցելուների մայրերը որևէ խնդիր չունեին տարրական դպրոցներ մուտք գործելու հարցում, բայց նրանք չէին կարող աշխատել որպես ուսուցիչներ: Նմանապես, դատարաններում արգելքը վերաբերում էր միայն դատավորներին, փաստաբաններին և այլ աշխատողներին: Պաշտոնական փաստաթղթերի, ինչպիսիք են լիցենզիաները, անձնագրերը և համալսարան ընդունվելու փաստաթղթերը, լուսանկարներում գլխաշոր կրելը նույնպես արգելված էր: Համալսարաններն ու դպրոցները հրաժարվում էին գրանցել կին ուսանողներին, եթե նրանք չէին ներկայացնում անձը հաստատող փաստաթղթեր՝ բաց մազերով և մերկ պարանոցով:

1982 թվականի հուլիսի 16-ի կանոնակարգը սահմանել է պետական հաստատություններում աշխատող անձնակազմի հագուստն ու արտաքին տեսքը, համաձայն որի՝ կին պետական ծառայողները չպետք է ծածկեին իրենց գլուխը։

Այս օրենքի 1997 թվականի մեկնաբանությամբ արգելքը տարածվել է Թուրքիայի բոլոր համալսարաններում գլխաշոր կրելու վրա։ Համալսարաններում գլխաշորի վերաբերյալ բանավեճը բոլորից ամենավիճահարույցն էր և կարևոր տարր էր 21-րդ դարի սկզբի Թուրքիայի քաղաքականության մեջ։

#### Կրթություն
1997-2013 թվականներին թուրքական զինվորականներն արգելել են գլխաշոր կրել բոլոր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում՝ այն հիմքով, որ դրանք անհամատեղելի են աշխարհիկ կարգերի հետ: Այս արգելքը վերացվել է 2013 թվականից հետո, սակայն կրթություն ստանալու հարցում այդ ժամանակ դեռևս մեծ բաժանում կար գլխաշոր կրող և չկրող կանանց միջև: 2003 թվականից, երբ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորությամբ եկել է իշխանության, նրանք հայտարարել են, որ խթանում են կանանց կրթություն ստանալուն՝ այնպիսի ծրագրերով, ինչպիսին էր «Եկեք գնանք դպրոց, աղջիկներ» (թուրքերեն՝ Haydi Kızlar Okula) ծրագիրը։  Լրագրող Ասլը Այդընթաշբաշը նշել է․ 

Իշխանության նպատակը ամեն դեպքում գենդերային հավասարության ապահովումը չէր։ Թուրքական հասարակությունը պատրիարխալ հասարակություն էր, և դրա պատճառով կանանց կրթությունը հանրության շրջանում ժողովրդականություն չէր վայելում: Կանայք ընկալվում էին պարզապես որպես տնային տնտեսուհիներ և ապագա մայրեր, այլ ոչ թե անհատներ, որոնք պետք է կրթություն ստանային որևէ հաստատությունում: Գլխաշորով կանանց կրթություն ստանալը, ինչպես նաև այն փաստը, որ չնայած արգելքը վերացվել է, այդ կանանց համար դեռևս դժվար է կրթություն ստանալ, Էրդողանի օրակարգի մի մասն է դարձել. խթանել իսլամական համոզմունքներն ու սովորույթները Թուրքիայում: 

Չնայած Թուրքիայում կանանց հավասարության ապահովման ուղղությամբ բազմաթիվ քայլեր են ձեռնարկվել, մինչ օրս չկան որևէ հետագա կամ էական ապացույցներ, որոնք ցույց են տալիս, որ գլխաշորով կանանց կրթություն ստանալու արգելքը նվազեցրել է այդ հաստատություններից որևէ որակավորում ստացած կանանց թիվը։ 1970-ական թվականների վերջից մինչև 1980-ական թվականների սկիզբը, գլխաշոր կրող համալսարանական ուսանողների թիվը կտրուկ աճել էր, և ոմանց հաջողվել էր ավարտել՝ ստանալով լիարժեք որակավորում։ Սակայն 1984 թվականից հետո արգելքը տարածվել է բոլոր դպրոցներում, սակայն մինչև 1997 թվականը ուժի մեջ չի մտել։

#### Աշխատավայր
Համաձայն 2008 թվականի մարտի 11-ին հրապարակված «Country Reports 2007»-ի, գլխաշոր կրող կանայք և նրանց կողմնակիցները «պատժվել են կամ կորցրել են իրենց աշխատանքը պետական համակարգում»։ Human Rights Watch կազմակերպությունը հաղորդել է, որ 2005 թվականի վերջին ըստ Վարչական Գերագույն դատարանի որոշման` ուսուցչուհին իրավունք չունի դպրոցում ավելի բարձր պաշտոն ստանալ, քանի որ նա գլխաշոր է կրել աշխատանքից դուրս: Անկարայում Կանադայի դեսպանատան ներգաղթի հարցերով խորհրդատուն 2005 թվականի ապրիլի 27-ին Հետազոտական ​​տնօրենության հետ նամակագրության մեջ նշել է, որ պետական ​​ծառայողներին չի թույլատրվում գլխաշոր կրել ծառայության ընթացքում, սակայն գլխաշոր կրող կանայք կարող են աշխատանքի ընդունվել մասնավոր հատվածում: 2005 թվականի ապրիլի 12-ին Ստամբուլի Բողազիչի համալսարանի Թուրքիայում կանանց հարցերով մասնագիտացած քաղաքագիտության պրոֆեսորը, նշել է, որ գլխաշոր կրող կանայք «հնարավոր է, որ մասնավոր կամ պետական հատվածում աշխատանքի հնարավություն չունենան»: Եվ հակառակը, որոշ համայնքներ, որոնք ունեն ավելի ավանդական ընտրազանգված, կարող էին փորձել վարձել հատկապես այն կանանց, ովքեր գլխաշոր էին կրում: Պրոֆեսորը հավելել է, որ գլխաշորով կանայք, ընդհանուր առմամբ, դժվարություններ են ունենում պետական ծառայությունում ուսուցչի, դատավորի, փաստաբանի կամ բժշկի պաշտոններ զբաղեցնելու հարցում: Հանրային ծառայությունում գլխաշորի արգելքի վերաբերյալ ավելի վերջին կամ հաստատող տեղեկություններ հնարավոր չէ գտնել Հետազոտական ​​տնօրինության կողմից խորհրդակցված աղբյուրներում:

Լոնդոնում հրատարակվող «Սանդեյ Թայմսը» 2007 թվականի մայիսի 6-ին հաղորդել է, որ չնայած արգելքը պաշտոնապես գործել է միայն հանրային ոլորտում, շատ մասնավոր ընկերություններ նույնպես խուսափել են գլխաշոր կրող կանանց վարձել: 2008 թվականի ապրիլին MERO-ն նշել է, որ գլխաշոր կրող կանայք, հնարավոր է, ավելի մեծ դժվարություններ են ունեցել աշխատանք գտնելու կամ ցանկալի աշխատավարձ ստանալու հարցում, չնայած դա չի կարող հաստատվել Հետազոտական ​​տնօրինության կողմից խորհրդակցական աղբյուրների շրջանում:

#### Բժշկություն
Ըստ 2007 թվականի մայիսի 6-ի «Սանդեյ Թայմսի» հոդվածի՝ գլխաշորերն արգելված էին թուրքական հիվանդանոցներում, և բժիշկներին թույլ չէր տրվում գլխաշոր կրել աշխատանքի ժամանակ: Այնուամենայնիվ, MERO-ն հաղորդել է, որ աշխարհիկները Թուրքիայի վարչակազմը համարում են թաքնված կրոնական օրակարգ ունեցող, որոշ պետական հիվանդանոցների բժիշկներ մուտք են գործել հիվանդանոցներ գլխաշորերով:

2005 թվականի ապրիլի 12-ին Թուրքիայի Բողազիչի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսորը նշել է, որ բացի այն, որ երբեք չի հանդիպել որևէ դեպքի, երբ մասնավոր կամ պետական բժշկական կենտրոններ մերժեն գլխաշոր կրող կանանց օգնություն տրամադրել: Ավելի ուշ՝ 2005 թվականի ապրիլի 27-ին Անկարայում Կանադայի դեսպանատան ներգաղթի խորհրդականը նշել է, որ «գլխաշոր կրող կանայք լիարժեք հասանելիություն ունեն բժշկական օգնությանը», չնայած լրատվական հաղորդագրությունները և ՄԱԿ-ին ուղղված ՀԿ-ների հաղորդագրությունները հաստատել են, որ գլխաշոր կրող կանանց մերժել են բժշկական օգնություն տրամադրել թուրքական հիվանդանոցներում:

#### Հասարակական պառակտում
2010 թվականին թուրք-ամերիկացի գրող Էլիֆ Բաթումանը գրել է, որ առնվազն Ստամբուլում ինքը հանդիպել է Թուրքիայի, որը «բաժանվել է երկու ճամբարի, որոնք ավելի ու ավելի անկարող են եղել շփվել միմյանց հետ»։  Մարդաբան Ջենի Ուայթի կարծիքով՝ «սպիտակ թուրքերի» վերաբերմունքը լի էր ռասիզմով և դասակարգային խտրականությամբ. «սև թուրքերը» համարվում էին «անհաջողակներ»։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը «հպարտությամբ» իրեն անվանել է «սև թուրք»։

Ասլի Այդընթաշբաշը և Բուշրա Ջեբեջին գրել են, որ «այլևս չծածկվելը», այսինքն՝ գլխաշորից հրաժարվելը, Թուրքիայում «փոքր քաղաքների պահպանողականությունից» փախչող շատ կանանց համար ծես էր և «կարող էր ազդարարել Էրդողանի իսլամացման հակառակ ուղղությամբ շարժման սկիզբը»։

Մինչ թուրքական պետությունը ճնշում էր գործադրում կանանց վրա՝ գլխաշոր չկրելու համար, ընտանիքն ու հասարակությունը հաճախ ճնշում էին գործադրում կանանց վրա հակառակ ուղղությամբ։ Ջեբեջին նկարագրել է «հսկայական ճնշումը», որը կանայք զգում էին հարազատների կողմից «մեծ մասամբ դեպքերում», երբ փորձում էին դադարեցնել գլխաշոր կրելը․ 

### Վիճահարույց իրադարձություններ

* 1968 թվականին պետական համալսարանի ուսանողուհի Հաթիջե Բաբաջանը հրաժարվել է հանել գլխաշորը համալսարանի շենքերում։
* 1998 թվականին Ստամբուլի համալսարանում մի թուրք ուսանողուհու հիջաբ կրելու պատճառով արգելել են մուտք գործել համալսարանի շենք։
* 1999 թվականի մայիսին հանրային ոլորտում գլխաշոր կրելու արգելքը սկսել է հայտնվել լրատվամիջոցների վերնագրերում, երբ Մերվե Քավաքչըին գլխաշոր կրելու պատճառով չեն թույլատրել երդվել Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովում։ Նա Ստամբուլի նորընտիր պատգամավոր էր իսլամամետ «Առաքինություն» կուսակցությունից և մերժել է շենքը լքելու քեմալականների պահանջները։ Աշխարհիկ ընդդիմության անդամները բողոքել են՝ 30 րոպե վանկարկելով «դուրս», իսկ այն ժամանակվա վարչապետ Բյուլենթ Էջևիթը Մերվեին մեղադրել է աշխարհիկության սկզբունքները խախտելու մեջ։ Դատարանը հետաքննել է գործը՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե արդյոք կարող են դատել Մերվե Քավաքչըին կրոնական ատելություն հրահրելու համար։ Կինը մեծ աջակցություն է ստացել իրանցի քաղաքական գործիչ Այաթոլլահ Ահմադ Ջաննատիից, ինչպես նաև հարյուրավոր կանանցից, որոնք Մերվեի իրավունքների համար ցույցեր են կազմակերպել։ 
* 2000 թվականին թուրք ուսանողուհի Նուրայ Բեզիրգանը քոլեջի ավարտական քննությունների ժամանակ հիջաբ է կրել։ Թուրքական դատարանը նրան դատապարտել է վեց ամսվա ազատազրկման՝ «ուրիշների կրթությանը խոչընդոտելու» համար։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը 2004 թվականին անփոփոխ է թողել արգելքը՝ որոշելով, որ օրենքը չի խախտում Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան։ 2006 թվականի հոկտեմբերին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը կրկին անփոփոխ է թողել համալսարանի արգելքը՝ մերժելով մեկ այլ թուրք համալսարանի ուսանողի կողմից ներկայացված բողոքը։
* 2006 թվականի հոկտեմբերին Թուրքիայի նախագահ Ահմեդ Նեջդեթ Սեզերը մերժել է ԱԶԿ-ի այն քաղաքական գործիչներին, որոնց կանայք գլխաշոր էին կրում, թույլատրել մասնակցել Թուրքիայի անկախությունը նշող պարահանդեսին՝ նշելով, որ դա կխաթարի Թուրքիայում մզկիթի և պետության բաժանումը։
* 2008 թվականի վերջին Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցության առաջնորդ Դենիզ Բայքալը զարմացրել է իր կողմնակիցներին՝ թույլ տալով չարշաֆ (չադրա) կրողներին դառնալ կուսակցության անդամներ։ Այս անսպասելի քայլը դիտվել է որպես պահպանողական ընտրողներին կուսակցություն գրավելու ռազմավարություն։ Ոմանք քննադատել են Բայքալի քայլը այն որակելով որպես կուսակցությունը դեպի աջ տանելու փորձ։
* 2009 թվականի մարտին Քըյմեթ Օզգյուրը, որը կրում էր չարշաֆ (չադոր), հարձակման է ենթարկվել ՀԺԿ-ի անդամների կողմից, երբ փորձել է նստել Ստամբուլում քաղաքապետի թեկնածու Քեմալ Քըլըչդարօղլուի նախընտրական ավտոբուսը։

### Արգելքը վերացնելու գործընթաց
Վարչապետ Էրդողանը 2007 թվականի իր հաղթական քարոզարշավի ժամանակ խոստացել է վերացնել պետական հաստատություններում գլխաշոր կրելու երկարատև արգելքը։ Սակայն, երբ թուրք պատգամավորները քվեարկել են խորհրդարանում, տասնյակ հազարավոր մարդիկ դուրս են եկել փողոց՝ արգելքի օգտին բողոքի ցույց անելու։

2008 թվականի փետրվարի 7-ին Թուրքիայի խորհրդարանն ընդունել է սահմանադրության փոփոխություն, որը թույլ էր տալիս կանանց գլխաշոր կրել թուրքական համալսարաններում՝ պնդելով, որ շատ կանայք չէին ձգտի կրթություն ստանալ, եթե չկարողանային գլխաշոր կրել: Գլխավոր քաղաքական կուսակցությունը՝ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը, և հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունը՝ «Ազգայնական շարժում» կուսակցությունը, պնդում էին, որ դա մարդու իրավունքների և ազատությունների հարց է։ Խորհրդարանը 403-107 (79 տոկոս մեծամասնությամբ) քվեարկել է առաջին փոփոխության օգտին, որը ներառվել է սահմանադրության մեջ և որում նշվում էր, որ բոլորը իրավունք ունեն հավասար վերաբերմունքի արժանանալ պետական հաստատությունների կողմից: Սակայն այս քայլը հանգեցրել է ընդդիմության ամբողջ Թուրքիայում: Երկրի կրթական խորհուրդը և բազմաթիվ համալսարաններ խոստացել են անտեսել նոր օրենքը: Բացի այդ, ՀԺԿ-ն՝ գլխավոր աշխարհիկ, ընդդիմադիր կուսակցությունը խնդրել է սահմանադրական դատարանին կասեցնել ընդունված նոր օրենքը և այն համարել է իսլամական պետության ստեղծմանն ուղղված քայլ: Արգելքին աջակցող հազարավոր ցուցարարներ հավաքվել են նաև խորհրդարանի մոտ՝ կառավարության գործունեությանը ի պատասխան։

2008 թվականին պետական հաստատություններում գլխաշոր կրելու արգելքը վերացնելու անհաջող փորձից հետո, «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը 2010 թվականին կազմակերպել է սահմանադրական փոփոխություններ, որոնց նպատակն էր վերացնել Թուրքիայի կրթական հաստատություններում գլխաշոր կրելու արգելքը։

2013 թվականի հոկտեմբերի 8-ին արգելքը վերացվել է, մասնավորապես՝ համալսարաններում և կառավարական պաշտոններում, օրինակ՝ զինվորական, ոստիկանական և դատական պաշտոններում։ այլևս համազգեստ կրելը պարտադիր չէր։ Բարձրագույն կրթության խորհրդի աջակցությամբ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը կարողացել է համոզել գլխաշոր կրող կանանց վերադառնալ դպրոց։ Երկու տարի անց՝ 2015 թվականին, արգելքի վերացումը տարածվել է նաև դատական համակարգի վրա, իսկ հաջորդ տարի՝ 2016 թվականին, արդեն թուրքական ոստիկանական ուժերի վրա։

#### Արգելքի վերացման չեղարկում
2008 թվականի հունիսի 5-ին Թուրքիայի սահմանադրական դատարանը չեղյալ է հայտարարել գլխաշորի արգելքը վերացնելու վերաբերյալ խորհրդարանի առաջարկած փոփոխությունը՝ որոշելով, որ արգելքի վերացումը հակասում է սահմանադրության հիմնարար սկզբունքներին: 

#### Ավելի շատ արգելքների վերացում
Գլխաշորերը դարձել էին իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության և աշխարհիկ իշխանության միջև հակամարտության կիզակետը։ Որոշումը լայնորեն դիտվել է որպես այն թուրքերի հաղթանակ, որոնք պնդում էին, որ սա պահպանում է Թուրքիայի պետության և կրոնի տարանջատումը։ 2013 թվականին հրամանագրով պետական հաստատություններում գլխաշոր կրելու արգելքը վերացվել է, չնայած այն պաշտոնապես դեռ ուժի մեջ էր դատարանի որոշումների արդյունքում։ 2014 թվականին հիջաբ կրելու արգելքը ավագ դպրոցներում վերացվել է։

2017 թվականի մարտին Պաշտպանության նախարարությունը Անկարայում հայտարարել է կանոնների փոփոխության մասին, որոնք թույլ էին տալու զինված ուժերում ծառայող կանանց գլխաշոր կրել իրենց համազգեստի հետ, ինչը աշխարհիկների շրջանում մտահոգություններ է առաջացրել․ նրանք կարծում էին, որ այսկերպ իսլամացումը ներթափանցում է բանակ։

2022 թվականի հոկտեմբերին՝ ընտրություններից առաջ, Թուրքիայի կառավարությունը և ընդդիմությունը խոստացել են իրավական քայլեր ձեռնարկել կանանց իսլամական գլխաշոր կրելու իրավունքը հաստատելու համար՝ քաղաքական քննարկումների օրակարգ բերելով նախկինում լուրջ պառակտումների պատճառ դարձած հարցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի իրավունք
Կատեգորիա:Թուրքիայի հասարակություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Կանայք Թուրքիայում
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Կրթությունը Թուրքիայում
Կատեգորիա:Կրոնը Թուրքիայում