open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վիլհելմ Քայտել

**Վիլհելմ Բոդևին Յոհան Գուստավ Քայտել** (, ), գերմանացի գեներալ-ֆելդմարշալ (1940)։ 1938-1945 թվականներին՝ գլխավոր հրամանատարության շտաբի պետ։

Անմիջական մասնակցություն է ունեցել Նացիստական Գերմանիայի հարձակվողական պլանների մշակմանն ու իրագործմանը։ 1945 թվականի մայիսի 8-ին ստորագրել է Երրորդ ռայխի անվերապահ կապիտուլյացիայի ակտը։ Նյուրնբերգյան դատավարության ժամանակ դատապարտվել է մահապատժի և կախաղան հանվել՝ որպես պատերազմի հանցագործ։

## Գրականություն
* Гордиенко А. Н. «Командиры Второй мировой войны». Т. 1., Мн., 1997. ISBN 985-437-268-5

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Вильгельма Кейтеля на сайте «Хронос».
* Биография Вильгельма Кейтеля на сайте lexikon-der-wehrmacht.de 
* Биография Вильгельма Кейтеля на сайте Немецкого исторического музея 
* «Воспоминания» Вильгельма Кейтеля написаны в Нюрнбергской тюрьме после вынесения смертного приговора

Կատեգորիա:1882 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1946 մահեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 16 մահեր
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի ֆելդմարշալներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հուշագիրներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի հանցագործներ
Կանանգա

**Կանանգա** (), նախկինում Լուլուաբուրգ, քաղաք Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում (նախկ․՝ Զաիր), Արևմտյան Կասաի նահանգի վարչական կենտրոնը։ 1061181 բնակիչ (2012)։

## Պատմություն
Գերմանական ճանապարհորդ Հերման վոն Վիսմանը 1884 թվականին ստեղծվել է ճամբար Լուլունա գետի ձախ ափին և դրա մոտակայքում կառուցվեց քաղաքը։ Ավելի ուշ Վիսման ճամբարի աջակողմում կառուցվեց կայարան։ 
Ըստ 2006 թվականի Սահմանադրության, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը բաղկացած է 25 մարզերից և մայրաքաղաքից (Կինշասա)։ Արևմտյան մասը բաժանված է երկու մարզերի։ Կանանգան դարձավ Լուլուա մարզի կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Լուլուա գետի Կասաի վտակի մոտ, Իլեբո Լուբումբաշ երկաթուղայինի կողքին, ծովի մակերևույթից 608 մ բարձրության վրա։ Քաղաքը կարևոր առևտրային և քաղաքական կենտրոն է։ Քաղաքում կա թանգարան և օդակայան։

## Կլիմա

450px

## Կարևոր իրադարձություններ
* օգոստոսի 1, 2007 - քաղաքից 160 կմ հեռավորության վրա գնացքը դուրս է եկել գծից և վթարի հետևանքով զոհվել եմ ավելի քան 100 մարդ։.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1884 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության քաղաքներ
Սան Մարինոն Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**[[Սան Մարինո]]ն Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթին** առաջին անգամ մասնակցել է 2013 թվականի նոյեմբերի 30-ին Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում։ Երկիրը առաջին անգամ մասնակցության հայտ է ներկայացրել 2011 թվականի մրցույթում սակայն այնուհետև ետ է վերցրել մասնակցության հայտը։
Մասնակցելով 2013-2015թվականներին հեռացել է մրցույթից։
2024-ին վերադարձել է մրցույթ ։

## Մասնակցումներ

## Արտաքին հղումներ
* Սան Մարինոյի էջը junioreurovision.tv կայքում

Կատեգորիա:Երկրներ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Ադիրմուսուն

**Ադիրմուսուն**, գյուղ Կիլիկիայի Քարամանի մարզի Նիղդեի գավառում։ Գտնվում էր Նիղդե քաղաքից հյուսիս-հարավ՝ Ադիրմուսուն լեռան ստորոտում։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գյուղեր
Ադինա

**Ադինա**, քաղաք Թուրքիայի, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում` Սև ծովի հարավային ափին։ Գտնվում էր Տրապիզոն քաղաքից մոտ 100 կմ արևելք` ցածրադիր հարթավայրում։

1986 թվականի դրությամբ քաղաքը կոչվում էր **Բազար**։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Փոքր Հայքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Փազարի շրջանի համայնքներ
Տարիել Հակոբյան

**Տարիել Արամի Հակոբյան** (), հայ քանդակագործ, մանկավարժ, պրոֆեսոր (2003)։

Քանդակագործ Գուրգեն Հակոբյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
* 1962 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 
* 1967 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը։ 
* 1970 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (այժմ՝ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա)։

Ստեղծագործում է հիմնականում հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառում։ Գործերին բնորոշ են վավերականությունը, պլաստիկ արտահայտչականությունը, հոգեբանական հավաստիությունը։

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1981, 2003), Ռիգայում (1974), Լայպցիգում և Հալլեում (1977)։

## Ստեղծագործություններ
* Հայրենական պատերազմում զոհված մարտիկներին նվիրված հուշարձան, 1976, տուֆ, ալյումին, Ուստ Կամենոգորսկ, Ղազախստան
* «Տիեզերքի նվաճողները», 1984, կոփածո պղինձ, տուֆ
* «Զորավար Անդրանիկ», 1988, տուֆ, հուշաքար, Անդրանիկի տուն-թանգարան, Վառնա, Բուլղարիա
* Արտաշատի մուտքը, 1990, ոսկեպատ համաձուլվածք, տուֆ
* Թաթուլ Կրպեյանի հուշահամալիրը, 1992, տուֆ, պղինձ, Արագածոտնի մարզ, Արեգ գյուղ

## Դիմաքանդակներ
* «Մակար Եկմալյան», 1968, բրոնզ, քար 
* «Մայքլ Քրմոյան», 1971, բրոնզ
* «Վահան Տերյան», 1985, բրոնզ
* «Նորայր Մուշեղյան», 1988, բրոնզ

## Պատկերասրահ

Աստղադիտարանի շենք , Վիկտոր Համբարձումյան(3).JPG|Վիկտոր Համբարձումյանի հուշարձանը Երևանում, հեղինակ` Տարիել Հակոբյան
«Մանուկ Աբեղյան».JPG|Մանուկ Աբեղյանի դիմաքանդակը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Ադյան (Խիզանի գավառ)

**Ադյան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում։

1909 թվականին ուներ 3 տուն հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պասկալ Կլեյման

**Պասկալ Կլեյման** (, ), իսպանացի և ֆրանսիացի դիջեյ, երաժիշտ և պրոդյուսեր, ծնվել է առանց ձեռքերի և աշխարհի միակ դիջեյն է, որն աշխատում է ոտքերով, առանց ձեռքերի ծնվելու պատճառն է եղել թալիդոմիդ դեղատեսակը։

Աշխատել սկսել է 1980- ական թթ. կեսից, հանդես գալով ֆրանսիական ռադիոկայաններից մեկում սեփական «Virus» անվանումով ծրագրում, որպես դիջեյ և վարող։

## Սկավառակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայքը 
* պաշտոնական կայքը MySpace կայքում
* պաշտոնական կայքը YouTube-ում

Կատեգորիա:Ակումբային դիջեյներ
Կատեգորիա:Իսպանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիջեյներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պրոդյուսերներ
Բարիումի սուլֆատ

**Բարիումի սուլֆատ**, BaSO4, ծծմբական թթվի բարիումական աղը։ Անգույն բյուրեղներ են, խտությունը՝ 4500 կգ/մ³, հալման ջերմաստիճանը՝ 1580&nbsp;°C։ Ջրում և նոսր թթուներում գործնականորեն չի լուծվում (1 լ ջրում լուծվում է 2 մգ, 18&nbsp;°C-ում)։ Լուծվում է ծծմբական թթվի խիտ լուծույթներում (կոմպլեքսային միացության առաջացում)։ Բնության մեջ հանդիպում է բարիտ միներալի ձևով։ Բարիումի սուլֆատը օգտագործվում է թղթի, ռետինի, խեցեղենի արտադրություններում որպես լցանյութ, նավթահորերի հորատման համար օգտագործվող խառնուրդներում՝ ծանրացուցիչ։ Բարիումի սուլֆատը լավ կլանում է ռենտգենյան ճառագայթները և օգտագործվում ստամոքս-աղիքային հիվանդությունների ռենտգենահետազոտման համար։ Մտնում է բարիտային ցեմենտի և լիտոպոնի բաղադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գունանյութեր
Կատեգորիա:Բարիումի աղեր
Մանոմետր

մինի|Շոգեկաթսայի մանոմետր
**Մանոմետր**, ( – նոսր, ոչ խիտ, և métron – չափ, չափիչ սարք), հեղուկների և գազերի ճնշումը չափելու սարք է։

## Կառուցվածքը և աշխատանքի սկզբունքը
Մանոմետրի հիմնական կառուցվածքային տարրը զգայուն տարրն է՝ ճնշման սկզբնական փոխակերպիչը։ Ըստ աշխատանքի սկզբունքի և զգայուն տարրի կառուցվածքի, մանոմետրերը լինում են զսպանակավոր (խողովակային, մեմբրանային, սիլֆոնային), հեղուկային, մխոցավոր, դեֆորմացիոն։ Կիրառվում են նաև այն սարքերը, որոնց աշխատանքը հիմնված է ճնշման ազդեցությամբ տարբեր նյութերի ֆիզիկական հատկությունների փոփոխությունների չափման վրա։ Ժամանակակից մանոմետրերի մեծ մասը մի քանի ֆունկցիոնալ բլոկներից բաղկացած չափիչ բարդ սարքեր են։ Ցուցմունքներն անմիջականորեն գրանցող կամ հաշվարկող մանոմետրերից բացի լայնորեն կիրառվում են նաև անսանդղակ մանոմետրերը (պնևմատիկ կամ էլեկտրական միասնականացված ելքային ազդանշաններով), որոնք օգտագործվում են վերահսկման, ավտոմատ կարգավորման և տեխնոլոգիական տարբեր պրոցեսների կառավարման համակարգերում։

## Տեսակները
Լինում են զրոյից (լրիվ վակուումից) հաշվարկվող բացարձակ ճնշման, ավելցուկային ճնշման (բացարձակ և մթնոլորտային ճնշումների տարբերությունը, երբ բացարձակ ճնշումը մեծ է մթնոլորտայինից) չափումների համար նախատեսված մանոմետրեր և դիֆմանոմետրեր, որոնցով չափում են մթնոլորտայինից տարբեր երկու ճնշումների տարբերությունը։ Մթնոլորտայինին հավասար ճնշումների չափման համար կիրառվում է բարոմետրը, իսկ զրոյին մոտ ճնշումների համար՝ վակուումաչափը։

## Կիրառումը
Մանոմետրերը կիրառում են բոլոր այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է իմանալ, վերահսկել և կարգավորել ճնշումը։ Առավել հաճախ մանոմետրերը կիրառում եմ ջերմաէներգետիկայում, քիմիական ու նավթաքիմիական ձեռնարկություններում, սննդային բնագավառի ձեռնարկություններում։

## Գունային մակնշումը
Բավականին հաճախ մանոմետրերի կորպուսները, որոնք ծառայում են գազերի ճնշման չափման համար, ներկում են տարբեր գույներով։ Կապույտ գույնի կորպուս ունեցող մանոմետրերը նախատեսված են թթվածնի ճնշման չափման համար։ Դեղին գույնի կորպուս ունեն ամոնիակ (ավշակ, անուշադրի սպիրտ) պարունակող մանոմետրերը, սպիտակ՝ ացետիլեն (գազ) պարունակող մանոմետրերը, մուգ կանաչ՝ ջրածին պարունակող մանոմետրերը, գորշ կանաչ՝ քլոր պարունակող մանոմետրերը։ Պրոպան և այլ դյուրավառ գազեր պարունակող մանոմետրերը ունեն կարմիր գույնի կորպուս։ Սև գույնի կորպուս ունեն ոչ դյուրավառ գազերի հետ աշխատանքի համար նախատեսված մանոմետրերը։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Իվան Բոգուն

**Իվան Բոգուն** Իվան (), ուկրաինական քաղաքական գործիչ, զորավար։ Եղել է Բոգդան Խմելնիցկու զինակիցը։ 1651-1653 թվականներին Վիննիցայի, Մոնաստիրիշչեի և Ժվանեցի մարտերում պարտության է մատնել լեհական ուժերին։ 1651 թվականի ամռանը, երբ Խմելնիցկին թաթարական խանի մոտ էր, ընտրվել է փոխհետման։ Խմելնիցկու մահից հետո ապստամբել է դավաճան հետման Ի․ Վիգովսկու դեմ և 1659 թվականի աշնանը ջախջախել նրան։ Լեհական շլյախտայական կառավարությունը ձերբակալել և գնդակահարել է Բոգունին։

Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1664 մահեր
Կատեգորիա:Կազակներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ուկրաինացի զինվորականներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Ավազաթումբ

մինի|Ավազաթմբի սխեման
[մինի|Ավազաթումբ [Սահարա անապատում, Լիբիայի հարավ-արևմուտքում]]

**Ավազաթումբ**, դրական ռելիեֆի ձև, ավազի շարժական կուտակում՝ ստեղծված քամու միջոցով, թույլ ֆիքսված (կամ չֆիքսված) բուսականությանբ։

Ավազաթմբերը համարվում են դյուների տեսակներ։ Ունենում են մինչև 100 մետր բարձրության (երբեմն ավելի)։ Ձևով հիշեցնում են պայտ կամ մանգաղ։

Կախված քամու ռեժիմից՝ ավազաթմբերը տարբեր ձևեր են ընդունում։ Օրինակ, հանդիպում են ավազաթմբերի լեռնաշղթաներ՝ գերակշռող քամիների երկայնքով կամ ծագող դրանցից, ավազաթմբերի շղթաներ՝ լայնակի փոխադարձաբար տարածված հակառակ քամիներին, ավազաթմբերի բուրգեր կոնվեկցիայի հորձնուտային հոսքերի վայրերում և այլն։

Լինելով չամրացած՝ ավազաթմբերը քամու ազդեցությամբ կարող են փոխել իրենց ձևը և տեղաշարժվել մի քանի սանտիմետրից մինչև հարյուրավոր մետրեր մեկ տարվա ընթացքում՝ լցնելով ճանապարհները, դաշտերը, արոտավայրերը, փոքր բնակավայրերը։ Այս երևույթի դեմ պայքարելու համար օգտագործում են ավազների ամրացումը։

## Ամենաբարձր ավազաթմբերը
* ավազաթումբ Դեշտե-Լուտ անապատի արևելյան մասում (Իրան) — 407&nbsp;м ()
* ավազաթումբ Գոբի անապատում (Ալաշանի ավազներ) — 405&nbsp;м ()
* Սառա-Կումի ավազաթումբը Դաղստանի արգելոցում՝ Մախաչկալայից 20 կմ հեռավորության վրա (Ռուսաստան)-262 մ (43.006871, 47.228093)

## Ավազաթմբեր
* Նամիբ անապատի ավազաթումբը աշխարհի ամենաբարձր դյունաներից մեկն է։
* Ղազախստանում կա երգող ավազաթումբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Ռելիեֆի դրական ձևեր](http://www.glossary.ru/cgi-bin/gl_sch2.cgi?RPurumoylr;t:l!(uws:!wlr;l(g) 
* Աստրախանի ավազաթմբերը
* PaleoKazakhstan.com: Աշխարկի ամենաբարձր ավազաթմբերը 

Կատեգորիա:Դյուներ
Մանուկ Բարիքյան

**Մանուկ Ստեփանի Բարիքյան** (Պարիկյան, ), հայ ջութակահար, դիրիժոր։ Լոնդոնի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի պրոֆեսոր (1959)։

## Կենսագրություն
Ապրել է Կիպրոսում։ Ջութակ նվագել սովորել է 5 տարեկանից՝ աշակերտելով իր քեռուն՝ երաժիշտ-մանկավարժ Վ․ Պետելյանին։ 1936 թվականին փոխադրվել է Լոնդոն, 1936-1939 թվականներին սովորել «Թրինիթի քոլեջ օֆ մյուզիք»-ում։ 1943-1946 թվականներին հյուրախաղերով հանդես է եկել Պաղեստինում, Եգիպտոսում, Սիրիայում, Լիբանանում, Իրաքում, Հնդկաստանում։ 1946 թվականին մրցանակ է շահել Ժնևի միջազգային մրցույթում։ 1948-1957 թվականներին եղել է Լոնդոնի ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի կոնցերտմայստերը։ 1950 թվականին կազմակերպել է Էդինբուրգի քառյակը։ Այցելել է Հայաստան և Մոսկվա։ 1959 թվականից Լոնդոնի «Ռոյալ ակադեմի օֆ մյուզիք»-ի ջութակի պրոֆեսոր է։ Համերգներով հանդես է եկել Եվրոպայի և Ասիայի մի շարք երկրներում։ Հանդես է եկել նաև իբրև դիրիժոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանահայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Բրիտանահայ դիրիժորներ
Գևորգ Բարխուդարյան

**Գևորգ Նիկողայոսի Բարխուդարյան** (), հայ թարգմանիչ, գրող, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Թիֆլիսի գիմնազիայում։ 1851 թվականից ուսումը շարունակել է Դորպատում։ Որպես ուսուցիչ աշխատել է Նախիջևանում, Ագուլիսում, Ախալցխայում (1855-1876]թվականներ)։ Վերադառնալով Թիֆլիս՝ աշխատանքի է անցել Ներսիսյան դպրոցում։ Աշխատակցել է «Հյուսիսափայլ», «Փորձ», «Լումա», «Մուրճ» ամսագրերին ինչպես ինքնուրույն բանաստեղծություններով, այնպես էլ գերմաներենից կատարած թարգմանություններով (Գյոթե, «Ֆաուստ», Շիլլեր, «Դոն Կարլոս», «Վիլհելմ Տելլ», «Օռլեանի կույսը», Լեսինգ, «Նաթան իմաստուն» և այլն)։ Գրել է պիեսներ («Սեր կամ մահ», 1869 թ., «Բարեպաշտ մարդիկ», 1889 թ.)։ Բանաստեղծությունների ժողովածուն լույս է տեսել 1897 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Մկրտիչ Բարխուդարյան

**Մկրտիչ Կարապետի Բարխուդարյան** (), հայ գրականագետ, թարգմանիչ, խմբագիր-հրատարակիչ։

Սովորել է Լազարյան ճեմարանում, 1889 թ.-ին ավարտել Մոսկվայի համալսարանի բանասիրական բաժինը, եղել նույն համալսարանի հայ ուսանողության ընկերության կազմակերպիչներից ու ղեկավարներից։ 1888-1896 թ.-ին Մոսկվայում հրատարակել է «Հանդես գրականական և պատմական» պարբերականը, որտեղ տպագրվել են Միքայել Նալբանդյանի, Ռաֆայել Պատկանյանի, Պերճ Պռոշյանի, Ղազարոս Աղայանի, Արփիար Արփիարյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Գևորգ Բարխուդարյանի, Ե. Շահազիզի և ուրիշների արձակ, չափածո և գրականագիտական աշխատանքներն ու թարգմանությունները։ Իր տպարանում տպագրել է հայ գրողների երկերը, ինչպես նաև «Մարտ» թերթը։ Թարգմանել է Լև Տոլստոյի «Հաջի Մուրադ»-ը, Մաքսիմ Գորկու պատմվածքներից մի քանիսը, Վիպպերի «Հին Արևելքը և Էգեյան կուլտուրան» գիրքը։ 1907 թ. -ին լույս է ընծայել «Անգլիայի պետական կազմը և քաղաքական կուսակցությունները» աշխատությունը։ 1920-ական թթ. մասնակցել է Մոսկվայում արևելյան լեզուներով բառարանների հրատարակության աշխատանքներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Պատվական Բարխուդարյան

**Պատվական Անդրեյի Բարխուդարյան** (), հայ խորհրդային կինոռեժիսոր, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1940)։

## Կենսագրություն
1923 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի թատերական դպրոցը, ապա 1935-1937 թվականներին՝ սովորել Մոսկվայի Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետում։ 1922-1925 թվականներին աշխատել է Վրաստանի կինոստուդիայում, 1926 թվականից՝ «Հայկինոյում»։ Բեմադրել է «Չար ոգի» (1927, Մ․ Գեյովանիի հետ), «Հինգն էլ խնձորին» (1928), «Տասնվեցերորդը» (1928), «Սև թևի տակ» (1930), «Կիկոս» (1931), «Արևի երեխան» (1932), «Երկու գիշեր» (1932) համր կինոնկարները։ Իր լավագույն՝ «Կիկոս» և «Երկու գիշեր» ֆիլմերում Պատվական Բարխուդարյանը նոր տեսանկյունից է մեկնաբանել պատմա-հեղափոխական թեման հայկական կինոյում, կերպարները բացահայտել է սուր երգիծանքով և նուրբ հոգեբանությամբ։ Բեմադրել է «Լեռնային հեղեղ» (1939), «Գվարդիականի կինը» (1942) և առաջին վավերագրական երաժշտական՝ «Հայկական կինոհամերգ» (1941), «Հայկական երկրորդ կինոհամերգ» (1946) ֆիլմերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Ադիջանց

**Ադիջանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Մոկսի գավառակում։ Գտնվում էր արևելյան Տիգրիսի հովտում։

Գյուղը թուրքերի կողմից հիմնահատակ ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շնաբուծություն

350px|մինի
**Շնաբուծություն**, անասնապահության ճյուղ, զբաղվում է տնտեսության տարբեր բնագավառներում, սպորտում և բանակում օգտագործվող ցեղական (ծառայողական, որսորդական և դեկորատիվ) շների բուծմամբ։ Զարգացած է գրեթե բոլոր երկրներում (գործում են սիրող-շնաբույծների միություններ, ակումբներ և ընկերություններ)։

Շնաբույծների հնագույն կազմակերպությունը՝ «The Kennel Club»-ը, հիմնադրվել է 1873 թվականին, Մեծ Բրիտանիայում, որը 1874 թվականից տոհմային գրքերում գրանցում է ցեղական շներին, 1880 թվականից հրատարակում  լրագիրը և մի շարք ամսագրեր։ Ավելի ուշ նմանօրինակ ակումբներ ստեղծվել են նաև Բելգիայում, Ավստրիայում, Գերմանիայում, Հունգարիայում, Շվեյցարիայում, ԱՄՆ-ում և այլուր։

Եվրոպական երկրների մեծ մասը և Միացյալ Նահանգները շնաբույծների (կինոլոգների) միջազգային ֆեդերացիայի () անդամ են։ Ֆեդերացիայի ղեկավարությամբ պարբերաբար կազմակերպվում են շների միջազգային և համաշխարհային ցուցահանդեսներ ու մրցույթներ։ Շարք երկրներում ցուցահանդեսներ կազմակերպում են միայն մասնավոր ըներությունները (օրինակ, «Crufts» ամենամյա իրադարձությունը), որոնք ունեն իրենց դատավորական կոլեգիան, մրցանակները և այլն։ Բազմաթիվ կազմակերպություններ զբաղվում են նաև շների վաճառքով, մասնավոր դպրոցները՝ վարժեցմամբ, ունեն բուժարաններ, վարսավիրանոցներ և այլն, հատուկ ֆիրմաներ շների համար արտադրում են կեր և գույք։ Հրատարակվում են մեծ թվով ամսագրեր և շնաբուծության վերաբերյալ գրականություն։

## Գրականություն
* Пособие по собаководству, 2 изд․, Л», 1973։

Կատեգորիա:Կինոլոգիա
Կատեգորիա:Շներ
Շնեկ (այլ կիրառումներ)

**Շնեկ**, (), կարող է նշանակել՝

* Պտուտականման ելուստներով (հոծ, ժապավենային, թիակավոր կամ ձևավոր) լիսեռ։ Կիրառվում է կոնվեյերներում, ճանապարհային մեքենաներում, քիմիական արտադրության տեխնոլոգիական մեքենաներում և այլուր։
* Պտուտակային հոսքագիծր։ Բաղկացած է պտուտականման ելուստներով լիսեռից, հաղորդակի մեխանիզմից։ Հիմնականում կիրառվում է սորուն և հեղուկ բեռևերի տեղափոխման համար։ Պտտման արագությունը 50—150 պտ/ր է։
Ամստել (գետ)

**Ամստել** (ծագել է *aeme stelle* բառից, որը հին հոլանդերենից թարգամանաբար նշանակում է «ջրային տարածք»), գետ Նիդերլանդներում, որի անունից էլ առաջացել է թագավորության մայրաքաղաքի՝ Ամստերդամի անվանումը։

«Ամստել» գարեջրի գործարանը տեղակայված էր Ամստել գետից ոչ այնքան հեռավորության վրա, որի ջրերն ամռանն օգտագործվում էին գարեջրի սառեցման համար։

## Ամստելը արվեստում
Արվեստագետներ, ովքեր ընտրել են Ամստելը՝ որպես իրենց ստեղծագործությունների թեմա․

* Արտ վան դեր Ներ — (1603—1677)
* Վիլեմ Վիթսեմ — (1860—1923)
* Հենդրիկ Ջորջ Բրեյթներ — (1857—1923)
* Փիթ Մոնդրիան — (1872—1944)
* Հենդրիկ Յան Վոլներ — (1873—1952)
* Ֆրանս Կոպելար — (1943—)
* Մաքսիմլյան Պրեսնյակով — (1968—)

## Արտաքին հղումներ
* www.iamsterdam.com  

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Նիդերլանդների գետեր
Ամպրոպ

**Ամպրոպ**, մթնոլորտային երևույթ, արտահայտվում է ամպերի կամ ամպի և երկրի միջև տեղի ունեցող էլեկտրական պարպումների (կայծակի) ձևով, որոնք ուղեկցվում են որոտով։ Ամպրոպի առաջացումը կապված է հզոր կույտաանձրևային ամպերի զարգացման հետ և պայմանավորված է մթնոլորտի անկայուն հավասարակշռության վիճակով։ Ուղեկցվում է ուժեղ քամիներով և հորդառատ անձրևներով, որոշ դեպքերում՝ կարկուտով։ Ամպրոպը կարճատև երևույթ է (մինչև 2 ժ)։ Տարբերում են ամպրոպի ներզանգվածային (պայմանավորված են օդային զանգվածների ներսում ջերմափոխանցման զարգացմամբ) և ճակատային (ձևավորվումեն մթնոլորտային տաք ու ցուրտ ճակատների կույտաանձրևային և շերտաանձրևային ամպերում) տեսակներ, որոնք առանձնահատուկ երանգ են ստանում լեռնային ռելիեֆի պայմաններում։ Հայաստանում ամպրոպներով օրերի թիվը տարվա ընթացքում 20-70 (երբեմն՝ մինչև 100) է, հիմնականում՝ ապրիլ-հոկտեմբերին, առավելագույնը՝ մայիս-հունիսին։ Ամպրոպների 60-70 %-ը դիտվում է հետկեսօրյա ժամերին։

Կատեգորիա:Անձրև
Կատեգորիա:Կայծակ
Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ
Կատեգորիա:Մթնոլորտային էլեկտրական երևույթներ
Ամպլուա

**Ամպլուա**, ( - կիրառում, պաշտոն), նույնատիպ դերեր, որոնց կատարման համար պահանջվում են դերասանի որոշակի խառնվածք և մասնագիտացում։ Ամպլուա սաղմնավորվել է անտիկ և միջնադարյան թատրոնում։ Իտալական Կոմեդիա դելլ՝ արտեն դերասանի մասնագիտացումը հասցրեց մեկ հաստատուն տիպի դերեր (Առլեկին, Պանտալոնե և այլն) կատարելու աստիճանին։ Գործող անձերի որոշակի հասարակական դրությամբ և կերպարների հստակ դասդասումով կայուն ամպլուաներ (արքաներ, բռնակալներ, հայրեր, սիրահարներ և այլն) ստեղծեց 17-րդ դարի ֆրանսիական կլասիցիստական թատրոնը։ Այս ամպլուաների փոփոխակները մտան 18-րդ դարի եվրոպական մյուս երկրների թատրոնները։ Հայաստանում նույնպես ամպլուաները սաղմնավորվել են շատ վաղ (ողբերգու գուսան, կատակագուսան, միմոս, ծաղրածու, այլաբանական, խորհրդանշային կերպարներ ու դիմակներ և այլն)։ Նախախորհրդային ինչպես ռուս, այնպես Էլ հայ թատրոնում կային բազմաթիվ ամպլուաներ (առաջին սիրահար, կատակերգակ, հակառակորդ, բարոյախոս, պճնամոլ, սուբրետ, ինժենյու, տրավեստի ևն)։ Թատերարվեստի զարգացման որոշակի փուլերում Ա. նպաստեց դերասանի պրոֆեսիոնալ վարպետության բարձրացմանը։ Սակայն, ժամանակի ընթացքում, ամպլուաների համակարգը առաջ բերեց կատարողական ստանդարտներ, շտամպներ։ 19-րդ դարի վերջին ամպլուաի դեմ պայքար ծավալեցին եվրոպական, ռուսական, ինչպես և հայ թատրոնի խոշոր գործիչները՝ նպաստելով ռեալիստական դրամատուրգիայի և խաղաոճի, անսամբլային բեմարվեստի զարգացմանը։ Սովետական թատրոնը չի ընդունում ամպլուաները և ձգտում է դաստիարակել ստեղծագործական լայն ընդգրկումի դերասաններ։

Կատեգորիա:Թատերական եզրեր
Ամպլիտուդ

**Ամպլիտուդ** ( - *մեծություն*), տատանման թափ, հավասարակշռության դիրքից ամենամեծ շեղումը ներդաշնակ տատանումների դեպքում։ Եթե տատանումը հաջորդական իմպուլսներով է, ապա ամպլիտուդ անվանվում է ամենամեծ շեղումը իմպուլսի տևողության ընթացքում։ Ամպլիտուդ տերմինը հաճախ օգտագործում են նաև ավելի լայն առումով՝ որոշ չափով ներդաշնակին մոտ օրենքով փոփոխվող մեծությունների արժեքների, իսկ երբեմն էլ՝ նրանից բոլորովին տարբեր տատանումների նկատմամբ։

Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն
Կատեգորիա:Ալիքային տեսություն
Շյուղախոտ

**Շյուղախոտ** (), փեստուկ, կորդողք, դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի բազմամյա
խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 300 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Festuca ovina''
Արմատային համակարգը՝ ուժեղ զարգացած։ Ցողունի բարձրությունը՝ 1,5-1,75 մ, առաջացնում է ստորգետնյա սողացող ընձյուղներ։ Տերևները գծաձև են, անհարթ կամ մազմզուկապատ։ Ծաղկաբույլը թույլ փռված, երբեմն՝ ողկուզանման, բազմահասկ հուրան է։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։
Պտուղը հատիկ է։ Հատիկները մանր են, տափակ՝ պարփակված հատիկային թեփուկի մեջ։ Փոշոտումը՝ խաչաձև, խոնավասեր, ցրտադիմացկուն բույս Է։

## Հայաստանում
ՀՀ-ում՝ 20 տեսակ՝
* Շյուղախոտ մարգագետնային (F. pratensis),
* Շյուղախոտ կարմիր (F. rubra),
* Շյուղախոտ հսկա (F. gigantea),
* Շյուղախոտ ոչխարի (F.ovina) և այլն։

## Տարածում
Տարածված է երկու կիսագնդերի բարեխառն և ցուրտ գոտիներում։
Տարածված է Հայաստանի բոլոր մարզերի նախալեռնային գոտուց մինչև ալպյանը։ Աճում է արոտավայրերում, մարգագետիններում, տափաստաններում, առաջացնում
ամուր ճիմ։

Արժեքավոր կերային բույսեր են։ Որոշ տեսակներ մշակվում են։ Տնտեսական առավել կարևոր նշանակություն ունեն Շյուղախոտ մարգագետնայինը ()․ կարմիր շյուղախոտը, () ևն։ Մարգագետնայինը բազմամյա բույս է։

## Ցանքս
Ցանքի տարում բերք չի տալիս։ Առավելագույն բերքն ստացվում է ցանքի երկրորդ տարվանից մինչև վեցերորդ տարին։ Ցանքի նորման՝ 18-20 կգ/հա։ Խոտը հնձվում է հուրաններ արձակելու, իսկ հատիկը հավաքվում է մոմային հասունացման շրջանում։ Խոտի բերքը 50-60 ց/հա Է, հատիկինը՝ 8-10 ց/հա։ 1 ց կանաչ զանգվածը պարունակում է 21, իսկ 1 ց խոտը՝ 54,7 կերային միավոր։ Հայաստանում շրջանացված է Կրասնոդարսկայա 14 սորտը։ Շյուղախոտ կարմիրը արժեքավոր է երկարակյաց արոտավայրեր և գազոններ (սիզամարգեր) ստեղծելու համար։ Խոտի բերքը 15-25 ց/հա Է։ 100 կգ խոտը պարունակում է 50, 3 կերային միավոր։ Կերային նշանակություն ունեն նաև մի քանի այլ տեսակներ։
[thumb|''[Festuca galicicae*]]

== Հոմանիշներ ==
Հոմանիշներ.


== Դասակարգում ==
=== Տաքսոնոմիա ===
Դասր մտնում է  ընտանիքի,  կարգի մեջ.



== Տեսակներ ==
[[Պատկեր:Festuca amethystina.jpg|մինի|*Festuca amethystina*]]
[[Պատկեր:Festuca glauca.jpg|մինի|*Festuca cinerea'']]
}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* {{bt-latarm|Festuca valesiaca|aut=Schleich. ex
* 
* 
* 
* 
|}

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
Кречетович В. И. и Бобров Е. Г. Род 179. Овсяница — Festuca. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Р. Ю. Рожевиц и Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1934. — Т. II. — С. 497-535. — 778 + XXXIII с. — 5175 экз.

## Արտաքին հղումներ
* Овсяница на сайте Плантариум 
*University of Arizona Extension Service, flora and fauna image gallery

Կատեգորիա:Դաշտավլուկազգիներ
Սարգիս Բարխուդարյան

**Սարգիս Վասիլի Բարխուդարյան** (, թաղված է Երևանում), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ ՎԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1936), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։

## Կենսագրություն
1907-1909 թվականներին սովորել է Բեռլինի կոնսերվատորիայում (դաշնամուրի դասարան, դասատու՝ Շուլց), 1915 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի կոնսերվատորիան (կոմպոզիցիայի դասարան, դասատուներ՝ Վ. Կալաֆատի, Մաքսիմիլիան Շտեյնբերգ, Մ. Վիտոլ)։ Դասավանդել է Թբիլիսիի և Երևանի կոնսերվատորիաներում։ Ստեղծագործության հիմնական ժանրը դաշնամուրային մանրանվագն է։ Ստեղծել է ազգային երանգով դաշնամուրային պիեսներ։ Նրա «Արևելյան պարերը» (1910-1913) նկատելի դեր են կատարել ազգային դաշնամուրային ստեղծագործության զարգացման սկզբնական շրջանում։ Սարգիս Բարխուդարյանի գրչին են պատկանում նաև դաշնամուրային պիեսների երկու շարք (1910-1918, 1915-1923), «Անուշ» սիմֆոնիկ պոեմը (1917), «Անդրֆեդերացիա» սյուիտը (1932), «Նարինե» բալետը (1938, չի բեմադրվել), 25 պիես-մանրանկար (1942-1943), «1943» նախերգանքը, «Քեռի քուչի» մանկական օպերան (1945, բեմադրություն 1946, Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոն), երաժշտություն թատերական ներկայացումների համար (Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար» և այլն), կինոերաժշտություն («Կարո», «Տերն ու ծառան»), ռոմանսներ, ժողովրդական և աշուղական երգերի մշակումներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Տեր-Սիմոնյան Մ., Սարգիս Բարխուդարյան, Երևան, 1968։
* Магакян М., Саркис Бархударян, Е., 1978.

Կատեգորիա:Վիրահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վիրահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Արամ Իսաբեկյան

**Արամ Իսաբեկյան** (), հայ նկարիչ, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2002), Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2019)։

Էդուարդ Իսաբեկյանի և Արփենիկ Նալբանդյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1976 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1980 թվականից դասավանդել է նույն ինստիտուտում (1990-1994 թվականներին՝ պրոռեկտոր), 1994 թվականից Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտի (2000 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա) ռեկտոր, (2003 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 2003, 2008, 2013 և 2017 թվականներին վերընտրվել է ակադեմիայի ռեկտորի պաշտոնում։ 1982 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության և ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Նկարիչների միջազգային ընկերության անդամ է։

Ստեղծել է նատյուրմորտներ, կոմպոզիցիաներ։ 1976 թվականից մասնակցել է համապետական և համամիութենական ավելի քան 200 ցուցահանդեսների։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1982, 1999, 2001, 2010, 2019), Էջմիածնում (1987), Փարիզում (1995, 1996, 1998), Հալեպում (1991), Կահիրեում, Լոնդոնում։ 2022 թվականին անհատական ցուցահանդես Հայաստանի Նկարիչների միությունում՝ 70-ամյակին նվիրված։ 2002 թվականին դարձել է բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ակադեմիայի իսկական անդամ, ակադեմիկոս։

Աշխատանքները գտնվում են տարբեր թանգարաններում ու ցուցասրահներում, ինչպես նաև բազմաթիվ անհատական հավաքածուներում։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության ոսկե մեդալ, 1999
* ՀՀ Մովսես Խորենացու մեդալ, 2001 
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2002 
*ՀՀ ժողովրդական նկարիչ, 2019
*ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության ոսկե մեդալ, 2022
*«Վահան Թեքեյան» մրցանակակիր, 2022

## Ստեղծագործությունները
* «Շեփորով նատյուրմորտ» (1982)
* «Նամակ Ամերիկայից» (1988)
* «Արվեստանոցում» (1993)
* «Նվիրում» (1992)
* «Հորս դիմանկարը» (1995)
* «Փարավոն Միրզոյան» (1997)
* «Վարվառան» (1999)
* Աննայի դիմանկարների շարքը (1995-1997)

Ճանապարհորդական տպավորությունների, կարդացածի և վերհուշերի արդյունք են հետևյալ ստեղծագործությունները՝
* «Երազ», (1991)
* «Ասպետն ու կինը», (1992)
* «Հանդիպում», (1997)
* «Կախարդուհին», (1999)
* «Վենետիկյան մոտիվ», (1999)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 26 ծնունդներ
Բարկարոլ

**Բարկարոլ** (իտալերեն՝ barcarola, barca - *մակույկ* բառից), կենցաղային երգի տեսակ, հատկապես տարածված Վենետիկում, մակույկավարի, թիավարի երգ։ Ինչպես նաև ձայնի կամ երաժշտական գործիքի համար գրված, քնարական բնույթի հանդարտ ստեղծագործություն՝ 6/8 կամ 12/8 չափով։ Առանձնանում է սահուն մեղեդիականությամբ, նվագակցության մեջ հաճախ օգտագործվում են երաժշտական-նկարագրական տարրեր։ Բարկարոլը հանդիպում է Ֆրանց Շուբերտի, Միխայիլ Գլինկայի (ձայնի և դաշնամուրի համար), Ֆելիքս Մենդելսոն-Բարտոլդիի, Ֆրեդերիկ Շոպենի, Պյոտր Չայկովսկու, Սերգեյ Ռախմանինովի (դաշնամուրի համար) ստեղծագործություններում, ինչպես նաև իտալական և ֆրանսիական օպերաներում։

Կատեգորիա:Երգեր
Կատեգորիա:Երաժշտական ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Բարկաս

մինի|Ուղևորափոխադրումների համար նախատեսված բարկաս
**Բարկաս, բարկազ** (հոլանդերեն՝ *barkas*),
# նավահանգստում տարբեր փոխադրումների համար նախատեսված փոքր չափերի ինքնագնաց նավ։
# ռազմածովային նավատորմում թիանավակ, որն ունի 14-ից 22 թիակ։ Օգտագործվում է անձնակազմի, ծանր բեռների փոխադրման համար։

## Գրականություն
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, СПб., 1890—1907
* Военно-морской словарь, М, 1989, ISBN 5-203-00174-X

Կատեգորիա:Առագաստանավեր
Ստեփան Բարխուդարով

**Ստեփան Գրիգորի Բարխուդարով** (), հայկական ծագումով խորհրդային ռուսագետ-լեզվաբան, մանկավարժ, բառարանագիր, պրոֆեսոր (1932 թ.), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1946 թ.)։ «Русский язык в национальной школе» պարբերականի (1957 թ.-ից), «Словарь современного русского литературного языка» բազմահատոր, կոթողային բառարանի գլխավոր խմբագիր։

## Գործունեություն
Հայտնի են հեղինակակիցների հետ նրա կազմած «Ռուսաց լեզու» (1929 թ.), «Ռուսաց լեզվի դասագիրք» (միջնակարգ դպրոցների համար), «Ռուսաց լեզվի պատմության քրեստոմատիա» (մաս 1, 1938 թ., մաս 2, պրակ 1, 1944 թ., պրակ 2, 1948 թ.) և այլ աշխատություններ, որոնք մեծ դեր են խաղացել ռուսաց լեզվի ուսումնասիրության և ուսուցման գործում։ Գիտական գործունեության մեջ ծանրակշիռ տեղ են բռնում խմբագրական աշխատանքները։ Նա հատկապես վաստակ ունի ռուսաց լեզվի մի շարք բառարանների պատրաստման, խմբագրման ու հրատարակման գործում։ Խմբագրել է «Русский язык в школе» ամսագիրը (1938-1946 թթ.)։ «Ժամանակակից գրական ռուսաց լեզվի բառարան»-ի (հ․ 1-17, 1948-1965 թթ.) ստեղծմանը մասնակցելու համար 1970 թ.-ին արժանացել է լենինյան մրցանակի։ Պարգևատրվել է Լենինի և այլ շքանշաններով։

Ավագ որդին՝ Լեոնիդը (1923—1985) ռուս և անգլիական գրականությունների ու լեզուների, ինչպես նաև թարգմանության տեսության համբավավոր մասնագետ էր, մի շարք դասագրքերի, աշխատությունների հեղինակ։ Կրտսեր որդին՝ Ալեքսեյը (1927—2001), արևելագետ էր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* Вопросы исторической лексикологии и лексикографии восточнославянских языков (к 80-летию члена-корреспондента АН СССР С. Г. Бархударова). М.: Наука, 1974;
* *[[Караулов, Юрий Николаевич|Караулов Ю. Н.]]* Памяти С. Г. Бархударова // Вопросы языкознания. 1994. № 4;
* *[[Филин, Федот Петрович|Филин Ф. П.]]* Степан Григорьевич Бархударов (к 75-летию со дня рождения) // Известия АН СССР. ОЛЯ. 1969. Т. 28. Вып. 2.

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրական ակնարկ
* Статья  «Ярус» կայքում
* Историческая справка на сайте Архива РАН

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուսագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Հովենտուտ Բադալոնա

thumb|right|Ակումբի ավանդական մարզաշապիկը

**«Հովենտուտ Բադալոնա բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ.՝ *Club Joventut Badalona, S.A.D.*, հովանավորչական պատճառներով հայտնի նաև որպես՝ *FIATC Joventut*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որն հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում և Եվրագավաթում։ Տեղակայված է Բադալոնա քաղաքում։ Տան հանդիպումներն ակումբն անցկացնում է «Պալաու Մունիսիպալ դ'էսպորտս դե Բադալոնա» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1930 թվականին։ Ինչպես «Ռեալ Մադրիդը» և «Էստուդիենտեսը», «Բադալոնան» հիմնադրումից ի վեր երբևէ չի տեղափոխվել այլ լիգաներ և միշտ հանդես է եկել ACB առաջնությունում։

Թիմի նվաճած հաղթանակներից առավել նշանակալի է 1994 թվականին հաղթած Եվրալիգայի առաջնությունը։

«Բադալոնայում» ժամանակին հանդես են եկել Ռաուլ Լոպեզը, Ռուդի Ֆեռնանդեզը, Ռիկի Ռուբիոն և այլք։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Երկաթե շերեփ (թերթ)

**Երկաթե շերեփ**, Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի (ԱՍԱԼԱ) ամսաթերթ։ Հրատարակվել է Լիբանանում 1985 թվականից։ Չափսերը եղել են 28.5x41 սմ, հետո՝ 19.5x27 սմ, էջերի տարբերությունը 8-48, տողաշարումը՝ սկզբում մեքենագիր, ապա համակարգչով։ Տպագրությունը՝ օֆսեթ։ 
Հրապարակել է ՀԱՀԳԲ–ի և ՀԺՇ–ի գործունեության վերաբերյալ նյութեր, հողորդումներ Խորհրդային Հայաստանի և Սփյուռքի կյանքից։ Հատուկ բաժին է նվիրել Թուրքիային։ 1988-1989 թվականներին տպագրել է Ղարաբաղյան շարժման վերաբերյալ նյութեր։ 
Տպագրվել է մինչև 1989 թվականը, որից հետո միացվել է «Սփյուռք» թերթին։

## Տես նաև
* Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մատենագիտություն

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:ՀԱՀԳԲ-ի մամուլ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Սարդարապատ (ամսագիր)

**Սարդարապատ,** ամսաթերթ։ Լույս է տեսել է 1982-1983 թվականներին Հնդկաստանում ընդամենը երկու համար՝ յուրաքանչյուրը 8 էջով։ Ամսաթերթը հրատարակվել է հայերեն։ Չափսը՝ 20.5 x 28 սմ։ Տպագրել է նյութեր ՀԱՀԳԲ–ի Հայաստան ամսաթերթից։

## Տես նաև
* Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:ՀԱՀԳԲ-ի մամուլ
Տավի Ռյահն

**Տավի Ռյահն** (, ), էստոնացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Ֆիննական «Յարո» ակումբի և Էստոնիայի ազգային հավաքականի խաղացող է։

## Գործունեություն
### Ակումբային
Ֆուտբոլ խաղալ սկսել է Պյառնու քաղաքում։ Պրոֆեսսիոնալ խաղամակարդակի է հասել «Լելլե» և «Տուլեվիկ» ակումբներում։ Ավելի ուշ խաղացել է նաև էստոնական «Ֆլորա» ակումբում։ 2003-2006 թթ. ընթացքում հանդես է եկել ուկրաինական «Վոլին» ակումբի կազմում։ Հետո հանդես է եկել լիտվական «Էկրանաս»-ում։ 2009 թ. տեղափոխվել է Բաքու քաղաքի «Նեֆչի» ակումբ։ 2011 թ. մարտի 28-ին պայմանագիր է ստորագրել Չինաստանի առաջին դիվիզիոնում հանդես եկող «Տյանցզին Սունցզյան» ակումբի հետ։ Պայմանագիրը կնքվել էր 2 տարի ժամկետով։ 2013 թ. հունվարին ազատ ֆուտբոլիստի կարգավիճակով Րյահնը տեղափոխվեց մեկ այլ չինական ակումբ՝ «Խունան Բիլլոուզ»։

### Ազգային հավաքականի կազմում
2001 թվականից սկսած Րյահնը հանդես է գալիս Էստոնիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղադաշտ է դուրս եկել 55 անգամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
• Տավի Րյահնը www.national-football-teams.com կայքում

Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վոլինի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ազատ Հայք

**Ազատ Հայ**, Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի համակիր Հյուսիսային Ամերիկայի Հայկական ժողովրդային շարժման պաշտոնաթերթ։ Հրատարակվել է Կանադայում։ Մինչև 1981 թ.–ը լույս է տեսել «Ազատ Հայ» անունով, իսկ 1981 թ.–ից հետո՝ «Հայաստան—Ազատ Հայ»։ Թերթը երկլեզու է եղել՝ հայերեն և անգլերեն, չափսերը՝ 21.5 x 28 սմ, շարադրանքը մեքենագրված, տպագրությունը՝ օֆսեթ եղանակով։ Խմբագրի պաշտոնը զբաղեցրել է Հարություն Գևորգը, որի ձերբակալությունից հետո թերթի տպագրությունը դադարեցվել է։ Տպագրել է խմբագրականներ, ՀԱՀԳԲ–ի և ՀԺՇ–ի հաղորդագրություններ, տեղեկություններ հայ քաղաքական բանտարկյալների, Թուրքիայի, քրդական շարժման և այլնի։

## Տես նաև
* Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ
## Արտաքին հղումներ
* Ազատ Հայ թերթի մատենագիտություն

Կատեգորիա:Կանադայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:ՀԱՀԳԲ-ի մամուլ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Մուհու

**Մուհու** (), կղզի Բալթիկ ծովում։ Էստոնիայի՝ մեծությամբ երրորդ կղզին է Սաարեմաայից ու Հիյումաայից հետո։ Կղզու ընդհանուր մակերեսը 204 քառ. կմ է։

Մուհու կղզին հարևան ավելի փոքր չորս կղզիների՝ Կեսելեյդի, Վիրելեյդի, Վոյլեյդի ու Սուրլեյդի հետ կազմում է Մուհու ծխական համայնքը՝ գյուղական ինքնավարությունը, որ մտնում է Սաարե կոմսության () կազմի մեջ։ Կղզին մայրցամաքից բաժանված է Սուուր նեղուցով (Moonsund), որը ձմռանը սառչում է։ Սառույցի վրա ընկած ճանապարհով էլ Մուհու կղզու բնակիչները ձմռանը հաղորդակցվում են մայրցամաքի հետ։

Կղզու բնակչությունը 1822 մարդ (2004)։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է ձկնորսությամբ ու ձկան վերամշակմամբ, երկրագործությամբ ու տավարաբուծությամբ։

## Պատմություն
Մուհու կղզու՝ ծովի մակերևույթից բարձրանալու գործընթացն սկսվել է 8000 տարի առաջ և շարունակվում է մինչև օրս։ Առաջին բնակիչները կղզի են տեղափոխվել մ.թ. 2500 տարի առաջ։

1227 թ. Սուսերակիրների Լիվոնյան եղբայրության անդամները ներխուժել են Մուհու, ռազմական գործողությունները շարունակվել են 7 օր։ Մուհուի գրավումը Լիվոնյան խաչակրաց արշավանքի վերջին կռիվն է, որից հետո Էստոնիան մի քանի դար մնաց օտարների լծի տակ։

1629-1721 թվականներին կղզին մտել է Շվեդական Լիվոնիայի կազմի մեջ։ 1721 թվականին՝ Հյուսիսային պատերազմի ավարտին, Մուհու կղզին Լիվոնիայի մյուս տարածքների հետ միասին անցել է Ռուսական կայսրությանը։ 19-րդ դարի կեսերին Մուհուի բնակչության 70 տոկոսը դարձավ ուղղափառ, ինչը կղզու առանձնահատկություններից է։

Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարութան՝ 1917 թվականի մարտի 30-ի որոշման համաձայն ձևավորվել է Էսլյանդական ինքնավար նահանգը, որի կազմի մեջ էր մտնում նաև Մուհու կղզին։ 1918 թվականի փետրվարի 24-ին Էստոնիան հռչակվեց անկախ հանրապետություն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Pädaste mõis, 2010.jpg|Pädaste Manor
Պատկեր:muhumuseum.jpg|Մուհուի թանգարանը
Պատկեր:Oldwife's home in Muhu.JPG|գյուղական տուն
Պատկեր:Old village.JPG|Գյուղ
Պատկեր:Muhu Katariina kirik Liiva külas.JPG|Սբ. Կատերինեի եկեղեցին


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Գարդմանի կանչ

**Գարդմանի կանչ**, գարդմանահայության գիտամշակութային և պատմահոգևոր ամսաթերթ։ Լույս է տեսնում է 1996 թվականի հուլիսից։ Մինչև 2004 թվականը լույս է տեսել «Գարդմանք» անունով, իսկ 2006 թվականից հետո՝ «Գարդմանի կանչ»։ Տպագրման լեզուն հայերենն է, հազվադեպ տպագրվում են ռուսերեն հոդվածներ։ Տպաքանակը 1000, ծավալը՝ 2 տպագրական մամուլ։

Գլխավոր խմբագիր Սերգեյ Կարապետյանի մահից հետո (2010թ.) հետո թերթի խմբագրակազմը հետևյալն է եղել՝ տեղակալն Գուրգեն Կարապետյան, պատասխանատու քարտուղար՝ Սուսաննա Մելիքյան, համարի պատասխանատու՝ Վահագն Փիլիպոսյան։

Թերթում անդրադարձ է եղել Հայաստան աշխարհին, հատկապես՝ Գարդմանքին առնչվող սոցիալ–տնտեսական, ռազմաքաղաքական խնդիրներին, ունեցել է առանձին բաժիններ նվիրված պատմությանն ու մշակույթին։

Թերթը դադարել է տպագրվել 2014 թվականից ֆինանսական խնդիրների և ներքին հակասությունների պատճառով։ Գարդմանահայերի հայրենակցական միավորում ՀԿ-ի նախագահ, Աշտարակի դատախազ Հակոբ Մարտիրոսյանի և խմբագրակազմի որոշ անդամների միջև առաջացած հակասությունների և հակադիր գաղափարների հետևանքով Գարդմանի կանչ թերթը վերջնականապես դադարեց հրապարակվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Բարիոնային աստղեր

**Բարիոնային աստղեր**, նեյտրոնային աստղեր, գերխիտ երկնային մարմիններ, որոնց զանգվածի խտությունը ատոմի միջուկի խտության կարգի մեծություն է (ատոմի միջուկի խտությունը մոտ 3, 6•1014 գ/սմ³ է)։ Ունեն մի քանի առանձնահատկություններ, բաղկացած են տարրական մասնիկների (հիպերոններ, նուկլոններ, էլեկտրոններ և այլն) խիստ այլասերված վիճակում գտնվող գազից։ Նրանց զանգվածը Արեգակի զանգվածի կարգի է (2•1033 գ), իսկ շառավիղը՝ շուրջ 10 կմ։ Առաջին անգամ 1933-1939 թթ.-ին տեսականորեն կանխագուշակվեց (Լ․Լանդաու, Ցվիկի, Ռ․ Օպենհայմեր և Վոլկով, Գամով) այնպիսի աստղերի գոյությունը, որոնք գերազանցապես բաղկացած են նեյտրոններից (այստեղից էլ՝ նեյտրոնային աստղեր անվանումը)։ Հետագայում (1938 թ.-ից) գերխիտ երկնային մարմինների հետ կապված հարցերը մանրակրկիտ մշակեցին Վ․Համբարձումյանը, Գ․ Սահակյանը և Երևանի պետական համալսարանի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի մի խումբ աշխատակիցներ։ Ապացուցվեց, որ առավելապես նեյտրոններից բաղկացած աստղ գոյություն ունի միայն այն դեպքում, երբ նրա խտությունը հասնում է 1013-1014 գ/սմ³։ Ավելի մեծ խտությունների դեպքում աստղը բաղկացած է *[[բարիոն]]ներից* (նուկլոններ, հիպերոններ և նրանց ռեզոնանսային մասնիկները) և համեմատաբար շատ փոքր քանակությամբ լեպտոններից (էլեկտրոններ և բացասական լիցքի մյուրոններ)։ Այդ իսկ պատճառով այս տիպի գերխիտ երկնային մարմինների համար ավելի ճիշտ է բարիոնային աստղ անվանումը (պետք է նկատի ունենալ, որ նեյտրոնները նույնպես մտնում են բարիոնների խմբի մեջ)։ Բարիոնային աստղերը կազմված են մի քանի կմ շառավղով կենտրոնական գերխիտ միջուկից (միջուկում կենտրոնացված է աստղի գրեթե ողջ զանգվածը), նեյտրոնային բարակ շերտից և էլ ավելի բարակ արտաքին թաղանթից, ուր նյութը կազմված է այլասերված էլեկտրոնա-միջուկային պլազմայից և վերջապես գազային մթնոլորտից։ Էլեկտրոնա-միջուկային թաղանթն իր հատկություններով շատ նման է ամորֆ պինդ հաղորդիչներին, ուր ատոմային միջուկները կատարում են ջերմային տատանումներ՝ սևեռված կետերի շուրջը, իսկ էլեկտրոնները ազատ լողում են նրանցով կազմված բյուրեղային ցանցում։

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Բարիկադ

[280px|մինի|Բարիկադ [Փարիզի պաշտպանության ժամանակ (1940)]]
**Բարիկադ** (ֆրանսերեն՝ barricade), քարերից, գերաններից, ավազապարկերից և ձեռքի տակ եղած օժանդակ այլ նյութերից արհեստական արգելք, որը սովորաբար կանգնեցվում է մարտերի ժամանակ՝ փողոցների, ճանապարհների, կամուրջների և լեռնանցքների լայնքով։ Բարիկադներ օգտագործվել են դեռևս 13-14-րդ դդ․ թաթար-մոնղոլական հարձակումներից Մոսկվան, Ռյազանը և այլ քաղաքներ պաշտպանելիս։ Բարիկադներ կիրառվել են Փարիզյան կոմունայի (1871 թ.), 1905 թ.-ի հեղափոխության և Հոկտեմբերյան խորհրդային հեղափոխության ժամանակ, երբ ապստամբ ժողովուրդը փողոցային մարտեր էր մղում կանոնավոր զորքերի դեմ, ինչպես նաև 1941-1945 թթ.-ի Հայրենական մեծ պատերազմում։ Հայաստանում բարիկադների օգտագործման դեպքեր եղել են թաթար-մոնղոլական արշավանքների շրջանում՝ Անիի, Կարսի, Կարինի և հայկական այլ քաղաքների պաշտպանության ժամանակ, ինչպես նաև առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Վանում, Ուրֆայում, Շապին-Գարահիսարում, Մուշում, Սասունում և Մուսա լեռան վրա հայերի կողմից երիտթուրքական ցեղասպանների դեմ մղվող ինքնապաշտպանական կռիվներում։

Կատեգորիա:Ինժեներական պատնեշներ
Կատեգորիա:Պաշտպանական կառույցներ
Անտուան Բարի

**Անտուան Լուի Բարի** (, ), ֆրանսիացի քանդակագործ և գեղանկարիչ։ Փարիզի Գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ (1868 թ.), ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ։

Անտուան Բարին կենդանիներին պատկերող սուր դիտողականությամբ և դինամիզմով, դիպուկ բնորոշումներով կերտված արձանների, արձանախմբերի հեղինակ է։ «Կոկորդիլոս հոշոտող վագրը» (1831 թ., Լուվր, Փարիզ) «Առյուծ» Փարիզի Հուլիսյան կոթողի խարսխին (1836 թ.) գիշատիչների չորս խումբ՝ Մարսելի արվեստի թանգարանի առջև (1868 թ., բոլորն էլ բրոնզաձույլ)։

Ունի նաև բնանկարներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Բարժա

[մինի|[Հովհաննես Այվազովսկի. «Բարժաները ծովափի մոտ»]]
**Բարժա**, բեռնանավ, քարշիչ կամ հրիչ նավի օգնությամբ տեղաշարժվող բեռնատար նավ։ Բարժան ներքին ջրային ուղիներում բեռների փոխադրման հիմնական միջոցն է։ Հեղուկ բեռների համար գետային բարժաների բեռնունակությունը մինչև 12 հազար տոննա է, իսկ չոր բեռների բարժաներինը՝ 5 հազար տոննա։ Կառուցվում են առավելապես պողպատե բարժաներ։

Կատեգորիա:Նավի տեսակներ
Էստոնիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ

Ըստ 2012 թվականի** [[Էստոնիա]]յում [[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ի [[Համաշխարհային ժառանգություն|համաշխարհային ժառանգության]] ցանկում** կա 2 օբյեկտ։ Տվյալ աղյուսակում այդ օբյեկտները ներկայացված են ըստ Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ ընդգրկման։





*
Կատեգորիա:Ցանկեր:Էստոնիա
Յագալա (ջրվեժ)

մինի|Յագալա ջրվեժը 2022 թվականին
**Յագալա** (), ջրվեժ Էստոնիայի հյուսիսում՝ համանուն գետի վրա։ Գտնվում է գետի՝ Ֆիննական ծոց թափվելու վայրից 4 կմ հեռավորության վրա։ Յագալա ջրվեժը տեղակայված է Տալլին քաղաքից 25 կմ դեպի արևելք։

Յագալա ջրվեժը, որն ունի շուրջ 8 մետր բարձրություն և 50 մետր լայնություն, Էստոնիայի ամենամեծ ջրվեժներից մեկն է և ամենաբարձր բնական ջրվեժը։ Ջրվեժն առաջացնում է բավական լայն սանդղաձև խորշ, որտեղով կարելի է քայլել ջրվեժի ամբողջ լայնությամբ, ինչն ավելի հետաքրքիր է դարձնում ջրվեժը հատկապես զբոսաշրջիկների համար, սակայն հատակը ծածկված է խոշոր ու սայթաքուն քարերով, որոնք վտանգավոր են։

Ջրվեժն առավել գեղեցիկ է գարնանը՝ հալոցքի ժամանակ։

Յագալա ջրվեժը պահպանվող բնական տարածք է։ Ամեն տարի մեծանում է ջրվեժի առաջացրած ջրային հարթությունը, որի երկարությունը շուրջ 300 մ է, խորությունը՝ 12-14 մ։

Հնում ջրվեժը ժողովրդի շրջանում ունեցել է այլ անվանում՝ Յոարյունգաս ()։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Jägala juga.jpg| Գարուն
Պատկեր:Jägala Juga (Jägalafallet).JPG| Ամառ
Պատկեր:Jägala juga talvel.jpg| Ձմեռ
Պատկեր:Jägala juga 22-03-2013.JPG| 2013 թվականի մարտ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Fotod: Suurvesi Jägala joal 
* Fotod: Talvine Jägala juga 
* Յագալա ջրվեժի համայնպատկերը (360°) 
* Էստոնիայի տեսարժան վայրեր
* Էստոնիայի լավագույն վայրերը
* Балтийская Ниагара — янтарный водопад Ягала 
* [Յագալա (ջրվեժ)](https://ru.advisor.travel/poi/Yagala-(vodopad)-5972) 

Կատեգորիա:Եվրոպայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Ջրվեժներ այբբենական կարգով
Էնար Յաագեր

**Էնար Յաագեր** (, ), էստոնացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Բելգիական «Լիերսե» ակումբի և Էստոնիայի ազգային հավաքականի խաղացող է։

## Ակումբային կարիերա
Էստոնական «Ֆլորա» ակումբի սանն է։ 2003 թ. Ֆլորայի հետ դարձել է Էստոնիայի առաջնության հաղթող։ 2005-2006 թթ. խաղացել է Մոսկվայի Տորպեդոյում։

3 մրցաշրջան (2007-2009 թթ.) անցկացրել է նորվեգական «Օլեսունդս» ակումբի կազմում և խաղադաշտ է մտել 58 անգամ։ 2009 թ. օգոստոսին Յաագերը «Ասկոլի» ակումբի հետ կնքեց պայմանագիր 3 տարի ժամկետով։ 2010 թ. հունվարին նա լքեց ակումբը, իսկ մարտին արդեն վերադարձավ «Օլեսունդս»։

## Ազգային հավաքականի կազմում
Էստոնիայի ազգային հավաքականի կազմում Յաագերն անցկացրել է 70 հանդիպում։ Մեկնարկային հանդիպումը ազգային հավաքականի կազմում եղել է 2002 թ. հոկտեմբերի 12-ին, երբ թիմը ընկերական հանդիպում էր անցկացնում Նոր Զելանդիայի ազգային հավաքականի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
• Էնար Յաագերը www.national-football-teams.com կայքում

• Էնար Յաագերը legioner.kulichki.com կայքում

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ասկոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ