open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մեհենական գրադարաններ

**Մեհենական գրադարաններ**, նախաքրիստոնեական Հայաստանում գործող գրադարաններ, որոնք գտնվել են տաճարներում՝ մեհյաններում կամ կից շինություններում։ Քրիստոնեությունից առաջ Հայաստանում եղել են երկու տիպի գրադարաններ՝ 
* թագավորական, որոնցում պահվել են արքունական դիվանի փաստաթղթերը, 
* տաճարային կամ մեհենական՝ կրոնական, պատմական և այլ կարգի գրականությամբ։ 
Հայ մատենագիրների, հատկապես Մովսես խորենացու, վկայություններից (գլխավորապես գրքերի ոչնչացման մասին) հետևում է, որ Հայաստանի մեհենական գրադարանները երբեմն մեծաքանակ գրականություն են ունեցել։ Գրադարաններում բացի հայերեն գրքերից եղել են նաև օտար լեզուներով գրված ձեռագրեր։

Կատեգորիա:Գրադարաններ
Կատեգորիա:Հելլենիստական Հայաստան
Մագնեզիումի համաձուլվածքներ

**Մագնեզիումի համաձուլվածքներ** - համաձուլվածքներ, որոնց հիմնական բաղադրիչը մագնեզիումն է; Առավել ամուր և կրակակայուն մագնեզիումի համաձուլվածքներ մշակվում են մագնեզիում - մետաղ համակարգի հիման վրա։ Մագնեզիումի համաձուլվածքները բաժանվում են 2 հիմնական խմբի, ձուլման համաձուլվածքներ՝ ձևավոր ձուլվածքների արտադրության համար, և դեֆորմացվող համաձուլվածքներ՝ մամլումով, գլոցումով, կռումով և դրոշմումով կիսաֆաբրիկատների արտադրության համար։ Արդյունաբերական մագնեզիումի համաձուլվածքների մեջ պարունակվում են Al-ի, Zn-ի, Μη-ի, Zr-ի, Th-ի, Ag-ի, Cd-ի, Li-ի, Be-ի, հազվագյուտ մետաղների և այլնի հավելանյութեր, որոնց ընդհանուր քանակությունը առավել լեգիրված մագնեզիումի համաձուլվածքներում հասնում է 10-14%-ի։ Վնասակար խառնուրդներ են Ni-ը, Fe-ը, Si-ը և Cu-ը, որոնք նվազեցնում են մագնեզիումի համաձուլվածքների կոռոզիակայունությունը։ Մագնեզիումի համաձուլվածքներն ամենաթեթև մետաղական կոնստրուկցիոն նյութերն են, որոնց խտությունը, բաղադրությունից կախված, փոփոխվում է 1360-2000 կգ/մ3 սահմաններում։ Ամենափոքր խտությունն ունեն մագնեզիում-լիթիումային համաձուլվածքները։ Առավել կիրառելի մագնեզիումի համաձուլվածքների խտությունը 1760-1810 կգ/մ3 է, այսինքն՝ մոտավորապես 4 անգամ փոքր է պողպատի խտությունից և 1, 5 անգամ՝ ալյումինի համաձուլվածքների խտությունից։ Մագնեզիումի համաձուլվածքների ջերմային ընդարձակման գործակիցը միջին հաշվով 10-15%-ով ավելի մեծ է, քան ալյումինի համաձուլվածքներինը։ Մագնեզիումի համաձուլվածքների առաձգականության մոդուլը հավասար է 41-45 Գն/մ2 (4100-4500 կգ/սմ2)։ Ցածր ջերմաստիճանների դեպքում մագնեզիումի համաձուլվածքների առաձգականության մոդուլը, հոսունության և ամրության սահմանները մեծանում են, իսկ երկարացումը և հարվածային ճլությունը՝ նվազում։ Մագնեզիումի համաձուլվածքներ լավ մշակվում են կտրումով։ Կիրառվում են ավիացիայում, հրթիռաշինության, ավտոմոբիլային արդյունաբերության մեջ, լուսանկարչական և կինոսարքավորումների արտադրության համար։ Մագնեզիումի համաձուլվածքներից պատրաստված դետալները կարող են աշխատել կրիոգենային և բարձր ջերմաստիճաններում։

Կատեգորիա:Մագնեզիումի համաձուլվածքներ
Մագնեզիումի օրգանական միացություններ

**Մագնեզիումի օրգանական միացություններ** մոլեկուլում ածխածին-մագնեզիում կապ պարունակող օրգանական նյութեր են։ Հայտնի են R2Mg և RMgX տիպի մագնեզիումի միացություններ, որտեղ R-ը օրգանական ռադիկալն է, X-ը հալոգենը։ Մագնեզիումի երկարիլ և երկալկիլ միացությունները թթվածնի, ածխաթթվի և խոնավության առկայության պայմաններում ինքնաբոցավառվող, բյուրեղական նյութեր են։ Օրգանական սինթեզում չեն օգտագործվում։

Խառը մագնեզիումի միացությունները՝ Դրինյարի ռեակտիվները, մագնեզիումի ալկիլ և արիլհալոգենիդներն են։ Ֆ. Գրին յարը (1900 թ.) առաջինը պարզեց, որ բացարձակ (ջրազուրկ) եթերում մագնեզիումը միանում է ալկիլ և արիլհալոգենիդների (RX) հետ, առաջացնում եթերում լուծվող միացություններ։ Լուծույթում խոնավության և թթվածնի բացակայության դեպքում խառը մագնեզիումի միացությունները կայուն են, լուծույթից անջատելիս՝ անկայուն, այդ պատճառով օգտագործվում են նրանց լուծույթները։ Վինիլհալոգենիդները (CH2 = СНХ) մագնեզիումի հետ միանում են տետրահիդրաֆուրանում։ Մագնեզիումի ացետիլենիլհալոգենիդներն ստացվում են ալկիլմագնեզիում հալոգենիդների և ացետիլենի ածանցյալների (օրինակ՝ ֆենիլ) փոխազդմամբ (ըստ ժ. Ն. Իոցիչի)։ Խառը մագնեզիումի միացություններ լայնորեն օգտագործվում են օրգանական սինթեզում (տես՝ Գրինյարի ռեակցիա)։ Արդյունաբերության մեջ մագնեզիումի միացությունների միջոցով ստանում են հոտավետ նյութեր, դեղանյութեր և սիլիցիում օրգանական նյութեր։

Կատեգորիա:Մագնեզիումօրգանական միացություններ
Մարտնչող մատերիալիզմի նշանակության մասին

**«Մարտնչող մատերիալիզմի նշանակության մասին»** (), Վլադիմիր Լենինի հոդվածը։ Գրվել է 1922 թվականին, «Պոդ զնամենեմ մարկսիզմա» («Под знаменем марксизма») ամսագրի համար (1922, № 3)։ Աշխատությունը մարքսիստ փիլիսոփաների և ԽՄԿԿ տեսական գործունեության ծրագիր էր և մարքսիստական դիրքերից քննարկում էր այն, որոնք «բխում էին սոցիալիստական շինարարության պահանջներից»։ Հոդվածը փորձում էր հիմնավորել մարքսիստ-փիլիսոփաների և բնագիտության ներկայացուցիչների, մարքսիստական փիլիսոփաների և մատերիալիստների դաշինքի, մատերիալիզմի, աթեիզմի մատերիալիստական ավանդույթների պրոպագանդման, իդեալիստական տեսությունների և այլ տեսակի գաղափարախոսությունների դեմ պայքարի անհրաժեշտությունը։

Աշխատության մեջ հետագա զարգացում են ստացել մարքսիստական աթեիզմի սկզբունքները։ Հատուկ նշանակություն է տրվել մարտնչող աթեիզմի ստեղծմանն ու պրոպագանդմանը, զանգվածներին աթեիստական, «կոմունիստական ոգով» դաստիարակմանը, հավատացյալների հետ տարվող աշխատանքների եղանակների բազմազանությանը, կրոնի նկատմամբ գիտակցական վերաբերմունք ունենալուն և այլն։

Կատեգորիա:Մարքսիզմ
Մեզիտիլի օքսիդ

**Մեզիտիլի օքսիդ**, (СН3)2С= СН-СО-СН3, ճարպային շարքի չհագեցած կետոն։ Դաղձի սուր հոտով, անգույն հեղուկ է, եռման ջերմաստիճանը՝ 128, 3°С, հալմանը՝ -46, 4°С, խտությունը՝ 854, 8 կգ/մ3 (20&nbsp;°C-ում)։ Զրի հետ առաջացնում է ազեոտրոպ խառնուրդ (65, 2% մեզիտիլի օքսիդ, t եռ = 91, 8°C)։ Լուծվում է օրգանական լուծիչներում։ Օգտագործվում է որպես լուծիչ նիտրոթաղանթանյութի, էթիլթաղանթանյութի, պոլիվինիլքլորիդի, կաուչուկի, բնական խեժերի և այլ նյութերի համար։ Օժտված է թույլ գրգռիչ և նարկոտիկ հատկություններով։

Կատեգորիա:Թթվածնային միացություններ
Մեխանիզմների սինթեզ

**Մեխանիզմների սինթեզ**, մեքենաների և մեխանիզմների տեսության բաժին․ ուսումնասիրում է տրված կինեմատիկական և դինամիկական հատկություններով մեխանիզմների կինեմատիկական սխեմաների նախագծման եղանակները։ Առավել լրիվ են մշակված արված կինեմատիկական հատկություններով մեխանիզմների սինթեզի եղանակները։ Պարզագույնը բռնցքավոր մեխանիզմների կինեմատիկական սինթեզն է․ հայտնի համարելով մեխանիզմի տիպը՝ որոշում են օղակների այն չափերը, որոնց դեպքում ապահովվում է առանձին օղակների տրված շարժման օրենքը։ Ավելի բարդ է լծակային մեխանիզմների սինթեզը, որը կարող է կատարվել միայն մոտավոր կերպով։ Հոդակապավոր մեխանիզմների սինթեզի եղանակները հիմնված են ֆունկցիաների մոտարկումների տեսության կիրառման վրա։ Այս եղանակներն առաջարկել է Պ․ Լ․ Չեբիշեը, 1853 թվականին։ Մեխանիզմների սինթեզի եղանակների ընդհանուր թերությունն այն է, որ դրանք հնարավորություն չեն տալիս ընտրելու մեխանիզմի սխեման, իսկ օղակների չափերը հաճախ ստացվում են կոնստրուկտիվորեն ոչ պիտանի։ Նշված թերությունները զգալի չափով կարող են վերացվել էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների կիրառմամբ։ 

Կատեգորիա:Մեխանիզմներ
Մեհենագիր

**Մեհենագիր**, գրանշանների ենթադրվող համակարգ, որը, որոշ հայագետների կարծիքով (Աշոտ Աբրահամյան և ուրիշներ), գործածվել է հեթանոսական Հայաստանում՝ որպես հայ մեհենական գրականության գիր։ Հայագետների մի մասը (Հրաչյա Աճառյան, Էդուարդ Աղայան և այլք) չի ընդունում հայկական ինքնուրույն գրատեսակի գոյությունը մինչմեսրոպյան շրջանում։ Սակայն մեհենական գրականության առկայության փաստը, ինչպես և միջնադարյան մատենագրության մեջ հանդիպող գաղափարագիր նշանները ինչ-որ չափով հավանական են դարձնում մեհենագրի գործածությունը նախաքրիստոնեական Հայաստանում։ Բացառված չէ, որ այն եղած լինի քրմական դասի պաշտամունքային գաղափարագիրը՝ նաև հայերենով գրելու համար։

## Տես նաև
* Նախաքրիստոնեական հայկական գրային համակարգեր

Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսություն
Կատեգորիա:Հայոց լեզվի պատմություն
Իվան Մարտոս

**Իվան Պետրովիչ Մարտոս** (, ), ռուս քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1764-1773 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում, 1773-1779 թվականներին՝ Հռոմի Գեղարվեստի ակադեմիայի թոշակառու։

Ռուսաստան է վերադարձել որպես կլասիցիզմի համոզված հետևորդ։ Իր ստեղծագործություններում քաղաքացիական պաթոսը զուգորդել է կերպարների վեհության, կոմպոզիցիայի խստության, քանդակաձևերի պլաստիկության հետ։ Մարտոսի մահարձանները աչքի են ընկնում խոր քնարականությամբ, պլաստիկական լուծումների նրբագեղությամբ (Ս. Ս. Վոլկոնսկայայի մահարձանը, մարմար, 1782, Տրետյակովյան պատկերասրահ)։

Մարտոսը մոնումենտալ-դեկորատիվ քանդակի նշանավոր ռուս վարպետ է («Ակտեոն» արձանը, բրոնզ, 1801, ստեղծվել է Պետերգոֆի Մեծ կասկադի համար)։ 1804 թվականից աշխատել է իր հանրահայտ ստեղծագործության՝ Կուզմա Մինինի և Դմիտրի Պոժարսկու հուշարձանի վրա (Մոսկվայի Կարմիր հրապարակ, բրոնզ, գրանիտ, բացումը կատարվել է 1818 թվականին). կերպարներն օժտված են քաղաքացիական պաթոսով, հայրենիքի հանդեպ պարտքի մեծ զգացողությամբ։ Մարտոսը նաև ստեղծել է հերցոգ Էմանուել դը Ռիշելյոյի (1823-1828, բրոնզ, գրանիտ, Օդեսա) և այլ հուշարձաններ։

Որպես Գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր (1779 թվականից) և ռեկտոր (1814 թվականից) դաստիարակել է 19-րդ դարի 1-ին կեսի բազմաթիվ ռուս քանդակագործներ։

## Պատկերասրահ

Monument to Minin and Pozharsky and St Basils Cthedral2.JPG|Կ. Մինինի և Դ. Պոժարսկու հուշարձանը Մոսկվայում, 1818
Obelisk to Minin and Pozharsky. 2014.jpg|Մինինի և Պոժարսկու կոթող
Ukraine, Odessa, Duke statue.jpg|Հերցոգ Էմանուել դը Ռիշելյոյի հուշարձանը Օդեսայում, 1828
Volkonskaya tombstone by Martos (GTG, 1782) by shakko 04.jpg‎|Ս. Ս. Վոլկոնսկայայի մահարձանը, 1782
Архангельск.Памятник Ломоносову.jpg|Միխայիլ Լոմոնոսովի հուշարձանը Արխանգելսկում, 1832


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քանդակագործներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Դմիտրի Մաքսուտով

**Դմիտրի Դմիտրիևիչ Մաքսուտով** (, ), խորհրդային գիտնական, աստղագիտական օպտիկայի մասնագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1946 թ.)։

Ավարտել է Պետերբուրգի Ռազմաինժեներական ուսումնարանը (1914 թ.)։ Համաշխարհային առաջին պատերազմի ժամանակ ռուսական բանակի կազմում մասնակցել է Արևմտյան Հայաստանում թուրքական զորքերի դեմ մղվող մարտերին։ 1930 թվականին Լենինգրադի Օպտիկական ինստիտուտում կազմակերպել է աստղագիտական օպտիկայի լաբորատորիա։ 1952 թվականից աշխատել է Պուլկովոյի աստղադիտարանում։ Աշխատությունները վերաբերում են ստվերային և օպտիկական հետազոտման այլ մեթոդների կատարելագործման օպտիկական խոշոր սարքերի պատրաստման տեխնոլոգիայի հարցերին։ Ստեղծել է մենիսկային համակարգով օպտիկական սարքերը։ Մաքսուտովը գիտական գործարար կապեր է ունեցել Բյուրականի աստղադիտարանի և ՀԽՍՀ ԳԱ Բյուրականի օպտիկամեխանիկական լաբորատորիայի հետ։ Այստեղ Մաքսուտովի համակարգի դպրոցական աստղադիտակներ են պատրաստվել ՀԽՍՀ և այլ հանրապետությունների ու սփյուռքի դպրոցների համար։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1941 թ., 1946 թ.)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Յուլի Մարտով

**Յուլի Մարտով** կամ **Լ. Մարտով** (ի ծնե՝ **Յուլի Օսիպովիչ Ցեդերբաում** (, ), ռուս սոցիալ-դեմոկրատ, *մենշևիզմի* առաջնորդներից։ 1895 թվականին մասնակցել է Պետերբուրգի «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միության» ստեղծմանը։ 1899 թվականին միացել է «էկոնոմիզմ»-ի դեմ Լենինի գրած «Ռուսաստանի սոցիալդեմոկրատների բողոք»-ին։ 1900 թվականին եղել է «Իսկրա»-ի հրատարակումը նախապատրաստող խմբի անդամ։ 1901 թվականին տարագրվել է. եղել է «Իսկրա» («Искра») և «Զարյա» («Заря») թերթերի խմբագիրներից։ ՌՍԴԲԿ 2-րդ համագումարում (1903) հանդես է եկել կուսակցության կառուցվածքի լենինյան կազմակերպական պլանի դեմ։ 1905 թվականին ընտրվել է Պետերբուրգի սովետի անդամ։ 1907 թվականից տարագրվել է։ ՌՄԴԲԿ 5-րդ համագումարի պատգամավոր, ռեակցիայի տարիներին (1908-1910)՝ լիկվիդատոր, մասնակցել է օգոստոսյան *հակակուսակցական բլոկին* (1912), Ցիմմերվալդի (1915) և Կինտալի (1916) կոնֆերանսներին։ 1917 թվականին վերադառնալով Ռուսաստան՝ գրավել է «ձախ» դիրքորոշում մենշևիկյան կուսակցության մեջ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից (1917) հետո դեմ է եղել հակահեղափոխական մասնակիցների ձերբակալմանը, «բուրժուական» թերթերի փակմանը, Մահմանադիր ժողովի ցրմանը և այլն։ Սովետների համառուսաստանյան 7-րդ համագումարի պատգամավոր (մենշևիկների կողմից, 1919), որտեղ ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ-ի անդամ, 1919-1920 թվականներին՝ Մոսսովետի պատգամավոր։ 1920 թվականին մեկնել է արտասահման։ Եղել է «Ինտերնացիոնալ 21/2»-ի կազմակերպիչներից, հիմնել և խմբագրել է «Մոցիալիստիչեսկի վեստնիկ» («Социалистический вестник») մենշևիկյան հակակոմունիստական օրգանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Միջնոլորտ

**Միջնոլորտ**, **մեզոսֆերա** (հուն. μεσο — «միջին» և σφαῖρα — «գունդ», «ոլորտ»), մթնոլորտի շերտ։ Միջնոլորտը բաժանվում է ներքևում գտնվող ստրատոլորտից ստրատոդադարով, իսկ վերևում գտնվող ներքնոլորտից՝ մեզոդադարով։ Մեզոդադարը հիմնականում համընկնում է տուրբոդադարի հետ։ Միջնոլորտի սահմանը կարող են նշվել որպես 50-55 կմ՝ ստորին սահմանը, և 85-100 կմ՝ վերին սահմանը (ըստ ԲՌԵ), կամ որպես 50 կմ և 80 կմ՝ համապատասխանաբար (ըստ Բրիտանիկայի)։

Միջնոլորտը բնորոշվում է ջերմաստիճանի նվազմամբ բարձրության հետ. ջերմաստիճանի առավելագույնը (0 °C) գտնվում է ստորին սահմանին, որից հետո այն սկսում է նվազել մինչև −70…−80 °C՝ մեզոդադարի մոտ, որը անցումային շերտ է դեպի ներքնոլորտ:

Միջնոլորտի գազային բաղադրությունը, ինչպես և ներքևում գտնվող մթնոլորտային շերտերի, մնում է անփոփոխ և պարունակում է մոտ 78% ազոտ և 21% թթվածին:

Մետեորները սկսում են լուսավորվել և, որպես կանոն, ամբողջությամբ այրվում են միջնոլորտում:
Ամռանը միջին և բարձր լայնություններում 78-94 կմ բարձրությունների վրա օդի ծայրահեղ ցածր ջերմաստիճանի պատճառով երբեմն առաջանում են արծաթագույն ամպեր: Այս ամպերի ձևը վկայում է այդ բարձրություններում մինչև մի քանի տասնյակ կմ երկարություն ունեցող ալիքների, ինչպես նաև խոշոր կվազիստացիոնար պտուտահողմային ձևավորումների առկայության մասին:

## Ծանոթագրություններ
Լուկաս Պոդոլսկի

**Լուկաս Պոդոլսկի**(, ), հանդիսանում է Գերմանիայի հավաքականի և «Գալաթասարայի» ֆուտբոլիստ։ Լուկաս Պոդոլսկին ծագումով լեհ է։ Նրա հայրը ևս եղել է ֆուտբոլիստ և խաղացել է լեհական «Շոմբերկի» ակումբում, իսկ մայրը զբաղվել է ձեռքի գնդակով և հանդես է եկել Լեհաստանի հավաքականում։ Լուկաս Պոդոլսկին ֆուտբոլային կարիերան սկսել է Գերմանական «Քյոլն» ակումբում և այնտեղ է խաղացել մինչև 2006 թվականը։ 2006 թվականին նա տեղափոխվում է Մյունխենի Բավարիա, սակայն երեք տարի անց կրկին վերադառնում է Քյոլն։ 2012-ի ապրիլի 30-ին հայտարարվում է, որ Լուկաշը 4 տարով պայմանագիր կկնքի Լոնդոնի «Արսենալի» հետ։

## Տիտղոսներ
*Աշխարհի առաջնության բրոզնե մեդալակիր (2006, 2010)
*Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր (2008)
*Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (2012)
*Երկրորդ Բունդեսլիգայի հաղթող (2004/05)
*Գերմանիայի չեմպիոն (2007/08)
*Գերմանիայի գավաթակիր (2008)
*Գերմանիայի լիգայի գավաթակիր (2007)
*Երկրորդ Բունդեսլիգայի լավագույն ռմբարկու (2004/05)
*Աշխարհի առաջնության լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ (2006)
*Եվրոպայի առաջնության խորհրդանշական հավաքականի անդամ ՈւԵՖԱ-ի վարկածով (2008)
*Աշխարհի չեմպիոն (2014)
*Անգլիայի Գավաթակիր (2014)
*Անգլիայի Սուպերգավաթակիր (2014)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Քյոլնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Մեծամասնության կոմիտեների բյուրո

մինի|Վլադիմիր Լենին
**Մեծամասնության Կոմիտեների Բյուրո**, **ՄԿԲ** (), տեղական կազմակերպությունները ղեկավարելու, ՌՍԴԲԿ 3-րդ համագումարը նախապատրաստելու և հրավիրելու համար Վլադիմիր Լենինի նախաձեռնությամբ 1904 թվականի վերջին ստեղծված համառուսաստանյան բոլշևիկյան կուսակցական կենտրոն։

ՄԿԲ-ի ստեղծումը պայմանավորված էր մենշևիկների գործունեությամբ, որոնց ՌԽԴԲԿ 2-րդ համագումարից հետո հաջողվել է կուսակցության ղեկավար մարմիններում մեծամասնություն կազմել։ Համագումարի հրավիրման գործում նշանակալի դեր է ունեցել Լենինը, ում նախաձեռնությամբ 1904 թվականին Ժնևում հրավիրվեց 22 բոլշևիկների խորհրդակցությունը, որի ընդունած «Կուսակցությանը» դիմումը համագումարի հրավիրման կոչ էր անում։ Համագումարի նախապատրաստման կոնկրետ աշխատանքներ իրականացնելու համար որոշվեց Ռուսաստանում ստեղծել բոլշևիկյան կենտրոն՝ *Մեծամասնության կոմիտեների բյուրո*։ Երեք մարզային կոնֆերանսներում՝ Հարավային, Հյուսիսային և Կովկասյան (1904 թվականի նոյեմբերի վերջին ՌՍԴԲԿ կովկասյան միութենական կոմիտեների ներկայացուցիչների՝ Թիֆլիսում կայացած կոնֆերանսը հատուկ որոշում ընդունեց կուսակցության 3-րդ համագումար հրավիրելու մասին, ստեղծեց հատուկ բյուրո, որը պետք է գործեր բոլշևիկյան մյուս կոմիտեների հետ սերտ համագործակցությամբ) ստեղծվեց այդպիսի կենտրոն։ ՄԿԲ-ի կազմում ընտրվեցին Ալեքսանդր Բոգդանովը, Ս․ Ի․ Գուսևը, Ռոզալիա Զեմլյաչկան, Մաքսիմ Լիտվինովը, Մարտին Լյադովը, Պյոտր Ռումյանցևը և ուրիշներ։

ՄԿԲ-ի հետ միասին հիմնվեց մեծամասնության օրգան համարվող «Վպերյոդ» թերթը։ ՄԿԲ և «Վպերյոդ» թերթը ղեկավարում էր Լենինը։ ՄԿԲ-ի և մենշևիկյան կենտրոնների միջև պայքար ծավալվեց ս-դ․ կոմիտեների համար։ 1905 թվականի մարտին ՌԽԴԲԿ 28 կոմիտեներից 21-ը արտահայտվեցին հօգուտ համագումարի։ Այս պայմաններում ՌՍԴԲԿ մենշևիկյան ԿԿ ստիպված փոխեց իր դիրքորոշումը և սկսեց բանակցություններ վարել ՄԿԲ-ի հետ։ Մարտի 12 (25)-ին ՄԿԲ-ի և ԿԿ-ի միջև համաձայնություն կնքվեց համագումարի հրավիրման մասին և ստեղծվեց կազմակերպական կոմիտե։ 

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ
Մեներգ

[մինի|Ֆրանսիացի երգչուհի [Էդիթ Պիաֆը]]
**Մեներգ**, փոքրածավալ վոկալ ստեղծագործություն, հեղինակային երգ` մենակատարման համար (ի տարբերություն խմբերգի), մեծ մասամբ՝ նվագակցությամբ։ «Մեներգ» անվանումը լայն ընդգրկում ունի, մաս կազմելով օպերայի, կանտատի կամ օրատորիայի՝ մեներգը մոտենում է արիային, կամերային երգարվեստում զուգադրվում ռոմանսի հետ, տարբերվելով դրանցից համեմատաբար պարզ բովանդակությամբ, սովորաբար տուն-տուն կառուցվածքով, ժանրային բազմատեսակությամբ։ Մեներգի օրինակներ են՝ Իշխան Տոմսկու երգը Պ․ Ի․ Չայկովսկու «Պիկովայա դամա», Շեյխի երգը Ա․ Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերաներից, Սոլվեյգի երգը Իբսենի «Պեր Դյունտ» դրամայի համար է․ Դրիգի գրած երաժշտությունից, Մոր երգը Դ. Կաբալևսկու ռեքվիեմից, «Օրորոցային» Ա․ Հարությունյանի «Հայրենիք» կանտատից և այլն։ Մեներգեր են նաև Բեթհովենի «Հեռավոր սիրուհուն» շարքի երգերը, Շուբերտի, Բրամսի, Լիստի և այլոց վոկալ-կամերային այն գործերը, որոնք երգի ու ռոմանսի միջանկյալ ձևն ունեն, ինչպես նաև ձայնի և դաշնամուրի համար Կոմիտասի մշակած ժող․ երգերը («Հով արեք», «Գարուն ա», «Քելեր, ցոլեր» և այլն)։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Մենզուլային հանույթ

**Մենզուլային հանույթ**, տեղագրական հանույթի տեսակ, որը կատարվում է գեոդեզիական գործիքների օգնությամբ։ Մենզուլային հանույթի ընթացքում տեղանքի բնորոշ կետերը կառուցվում են գրաֆիկորեն։ Այդ կետերով ուրվագծվում են հողահանդակները, գետերը, լճերը, բնակավայրերը և այլ տարրեր՝ տրված մասշտաբով։ Եթե մենզուլային հանույթի միջոցով ստանում են տեղանքի հատակագիծը կամ քարտեզն առանց ռելիեֆի, հանույթը կոչվում է հորիզոնական։ Իսկ եթե պատկերվում է նաև տեղանքի ռելիեֆը (հորիզոնականներով), հանույթը կոչվում է ուղղաձիգ։ 

Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Իգոր Մուրադյան

**Իգոր Մարատի Մուրադյան** (), հայ քաղաքագետ, տնտեսական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականի ապրիլի 29-ին Օդեսա քաղաքում, Ուկրաինական ԽՍՀ։ Մեծացել է Բաքվում։

Ավարտել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան գյուղատնտեսական ինստիտուտի արդյունաբերական ֆակուլտետը։ Իգոր Մուրադյանը նախաձեռնել է «Ղարաբաղ» կոմիտեի ստեղծումը։

1988 թվականի մայիսին թողել է Կոմիտեի կառավարման գործը։

1990-1995 թթ.՝ ԳԽ պատգամավոր (թիվ 081 ընտրատարածք), ԳԽ Պաշտպանության և ներքին գործերի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

Հետազոտությունների գլխավոր ուղղությունն է Սևծովյան-կովկասյան տարածաշրջանի անվտանգության պայմանների, ռիսկերի և վտանգների վերլուծաբանությունը։

2009-2013 թվականներին եղել է «Իրատես դե ֆակտո» թերթի քաղաքական վերլուծաբանը։

Իգոր Մուրադյանը մահացել է 2018 թվականի հունիսի 17-ին Երևանում, երկարատև հիվանդությունից։

## Պարգևներ
* Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան (Արցախ), Իգոր Մուրադյանը 2015 թվականի փետրվարի 2-ին հետ է վերադարձրել Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային Ժողովի շնորհած Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանը։ 
* 2021թ. փետրվարի 20-ին շնորհվել է Արցախի հերոս «Ոսկե Արծիվ» շքանշան:

## Հրապարակումներ
Աշխարհաքաղաքականության և աշխարհատնտեսության վերաբերյալ հոդվածների հեղինակ է։ Գրել է 1200 հոդված և 16 գիրք, այդ թվում.
* Игорь Мурадян։ Ракеты - последний аргумент США в Кавказско-Каспийском регионе. 11 июля 2007
* Мадридские принципы – национальная катастрофа для армян։ Игорь Мурадян. 1 июля 2010
* Таты – базовая составляющая азербайджанской государственности. Январь 4, 2010
* Проблемы безопасности в ближневосточной политике США. Ер., “Антарес”, 2003

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուներ
Գաբրիել Մենևիշյան

**Գաբրիել Գևորգի Մենևիշյան** (*Բյուզանդ*, ), լեզվաբան, հայագետ։

## Կենսագրություն
1878 թվականին մեկնել է Վիեննա, 1882 թվականին դարձել միաբանության անդամ, իսկ 1887ին ստացել քահանայական ձեռնադրություն։ 1886-1889 թվականներին դասախոսել է միաբանության դպրոցում։ 1889 թվականին մեկնել է Կ․ Պոլիս, ապա՝ Զմյուռնիա և մինչև 1892 թվականը պաշտոնավարել տեղի Մխիթարյան դպրոցում։ 1892-1913 թվականներին՝ Կ․ Պոլսի Մխիթարյան դպրոցի ուսուցիչ, ապա՝ տնօրեն (որոշ ընդմիջումներով)։ 1895-1898 թվականներին եղել է «Հանդես ամսօրյա»-ի խմբագիրը։ 1913 թվականին Մխիթարյան միաբանության վարչությունը Մենևիշյանին ուղարկել է Նովի Սադ՝ միաբանության տնտեսական գործերը տնօրինելու։ Մենևիշյանն իր ուսումնասիրություններում քննել է հայերեն բառերի ծագումնաբանությունը, պարզաբանել ոսկեդարյան հայերենի, աշխարհաբարի քերականության և ուղղագրության որոշ հարցեր։ «Արդի լեզուագիտութիւնը» (հատոր 1, 1903) աշխատության մեջ շարադրել է ժամանակի լեզվաբանության նվաճումները։ Գրել է նաև «վոլափյուք» արհեստական լեզվի, գրելու արվեստի («Գիրք գրելու արուեստը», 1898), գրական քննադատության դերի և այլ խնդիրների մասին։ Մանկավարժական գրականության բնագավառում առանձնանում է Մենևիշյանի եռահատոր «Պատկերազարդ բնական պատմութիւն» (1897) դասագիրքը, որը ներառում է կենդանաբանությանը, բուսաբանությանն ու հանքաբանությանը վերաբերող նյութեր։ Հեղինակել է նաեւ այլ աշխատություններ՝ «Ազգաբանութիւն ազնուական զարմին Տիւզեանց» (1890), «Հայերէն լեզուի ուղղագրութեան խնդիրը» (1910), «Գրիգոր Մագիստրոսի «Գամագտականի» ամբողջական լուծումը» (1912)։ Մենևիշյանն անդրադարձել է նաև ազգագրական ու բանասիրական այլևայլ խնդիրների։ Կատարել է թարգմանություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Մենուետ

մինի|ձախից
մինի|ձախից
մինի|աջից
**Մենուետ**, (ֆրանս․՝ menuet, menu — փոքր, մանր), ֆրանսիական պար։ Առաջացել է Պուատու գավառի ժողովրդական պարերգերից։ 17-րդ դարից դարձել է պալատական պարահանդեսների հիմնական պարերից մեկը։ Չափը եռամաս է։ Կատարվում է սահուն քայլերով, հանդիսավորությամբ, շարժումները կազմված են հիմնականում խոնարհ ողջույններից ու ռևերանսներից։ 18-րդ դարում մենուետը փոփոխություններ է կրել, արագացել է տեմպը, բարդացել շարժումները, օգտագործվել են նաև ցատկեր, պարել են մի քանի զույգերով։ 17-րդ դարից մուտք է գործել օպերա-բալետային ստեղծագործությունների մեջ։ Տարածված և ընդունված է եղել Արևմտյան Եվրոպայում, 18-րդ դարից՝ Ռուսաստանում։

Տարբեր կոմպոզիտորների կողմից օգտագործվել է պարային սյուիտներում (Յոհան Սեբաստիան Բախ), սոնատներում, կվարտետներում, սիմֆոնիաներում (Վ․ Ա․ Մոցարտ, Լ․ Բեթհովեն) և այլ ստեղծագործություններում (Պ․ Չայկովսկի, Ս․ Պրոկոֆև, Կ․ Դեբյուսի, Մ․ Ռավել, Բ․ Բարտոկ և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական պարեր
Մետաղե շինվածք

մինի|աջից|Մետաղե զանգ
**Մետաղե շինվածք**, ընդհանուր նշանակման դետալներ։ Պայմանականորեն մետաղե շինվածքի շարքին են դասում սառը գլոցման ժապավենները, մետաղալարը և դրանից պատրաստված շինվածքները (օրինակ, պողպատե ճոպաններ, մեխեր), ինչպես նաև ամրակման դետալները (երիթ, պտուտակ, հեղույս, մանեկ, գամ և այլն)։ Մետաղե շինվածքի արտադրությունը սև մետալուրգիայի և մետաղամշակման ինքնուրույն բնագավառներից է։

Կատեգորիա:Մետաղներ
Մետամաթեմատիկա

**Մետամաթեմատիկա** (<մետա․․․ և մաթեմատիկա), ձևայնացված մաթեմատիկական տեսություններ ուսումնասիրող գիտություն։ Մաթեմատիկական տրամաբանության մի մասն է և պարունակում է կոնկրետ մաթեմատիկական ձևայնացված տեսությունների մետատեսություններ, հետազոտում է այդ տեսությունների ընդհանուր հատկությունները՝ հիմնական ուշադրությունը դարձնելով նրանց ներքին անհակասականության հարցերին։ Նեղ իմաստով մետամաթեմատիկան օգտվում է միայն կոնստրուկտիվ մաթեմատիկայի եղանակներից (կամ ավելի նեղ «ֆինիտ» եղանակներից), լայն իմաստով՝ մետամաթեմատիկայի եղանակները չեն սահմանափակում։ Ձևայնացված տեսությունների տրամաբանական արտածումները հաճախ մետամաթեմատիկայում պատկերացվում են բնական թվերի օգնությամբ՝ տվյալ տեսության ամեն մի բանաձև և տրամաբանական արտածում նկարագրվում է բնական թվով (նրա գյոդելյան համարակալումով), որից ելնելով կարելի է միարժեք կերպով վերականգնել համապատասխան բանաձևը կամ արտածումը։ Նշված եղանակը (գյոդելյան համարակալումը) հնարավորություն է տալիս կամայական ձևայնացված մաթեմատիկական
տեսության տրամաբանական ապարատը նկարագրել ձևայնացված թվաբանության մեջ։ Այդ փաստը օգտագործելով ապացուցվում են Կուրտ Գյոդել թեորեմները։ Սակայն որոշ ձևայնացված համակարգերի (օրինակ, թվաբանության և մաթեմատիկական անալիզի) անհակասականությունը ապացուցվել է ընդհանրացված կոնստրուկտիվ եղանակներով։ Որոշ հարցեր, որոնք չէր հաջողվում լուծել բովանդակային մաթեմատիկական եղանակներով (օրինակ, կոնտինուումի վարկածի ճշմարտության հարցը), լուծվել են մետամաթեմատիկայում։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Վյաչեսլավ Մենժինսկի

**Վյաչեսլավ Ռուդոլֆովիչ Մենժինսկի** (, , ), լեհ և ռուս բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ։

1902 թվականին դարձել է Կոմունիստական կուսակցության անդամ։ 1905 թվականին եղել է ՌՍԴԲԿ Պետերբուրգի կոմիտեին կից ռազմական կազմակերպության և բոլշևիկյան «Կազարմա» («Казарма») թերթի խմագրության անդամ։ 1906 թվականին ձերբակալվել է, փախել և տարագրվել։ Աշխատել է ՌՍԴԲԿ արտասահմանյան կազմակերպություններում։ 1917 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան, ՌՍԴԲ(բ)կ ԿԿ-ին կից ռազմական կազմակերպության բյուրոյի «Սոլդատ» («Солдат») և «Պրավդա» («Правда») թերթերի խմբկոլների անդամ։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո եղել է ֆինանսների ժողկոմ, ՌՍՖՍՀ գլխավոր հյուպատոս Բեռլինում (1918-1919), Ուկրաինայի բանգյուղտեսչության ժողկոմ (1919), Համառուսաստանյան արտակարգ հանձնաժողովի (ՎՉԿ) նախագահության անդամ (1919 թվականի վերջ-1923 թվական), Միացյալ պետական քաղվարչության նախագահի տեղակալ (1923-1926), 1926 թվականից՝ նախագահ։ Եղել է ՀամԿ(բ)կ 15-19-րդ համագումարների պատգամավոր, 15-16-րդում ընտրվել է ՀամԿ(բ)կ ԿԿ անդամ։ Եղել է ԽՍՀՄ ԿԴԿ անդամ։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Աճյունն ամփոփված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1934 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Մեսեդի

**Մեսեդի**, (հուն․՝ միջնորդ, հաշտարար, այստեղ՝ միջանկյալ սաղմոս), հայ հոգևոր երգի տեսակներից մեկը՝ երեկոյան սաղմոսերգության կցուրդ, որ զարգացել է 8-15-րդ դարերում։ Մեսեդիները հորինվել են առաջին սաղմոսատների հիման վրա։ Միջնադարյան խազգրքերում պահպանվել են մեսեդիների մի քանի շարքեր։ Մեսեդիների առաջին հեղինակը, ամենայն հավանականությամբ, եղել է Գրիգոր Գռզիկ Այրիվանեցին։

Կատեգորիա:Հոգևոր երաժշտություն
Ադնան Յանուզայ

**Ադնան Յանո՛ւզայ** (, ),&nbsp;կոսովո-ալբանական ծագումով բելգիացի ֆուտբոլիստ, անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ակումբի հարձակվողական կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Ադնան Յանուզայը ծնվել է Բրյուսելում։ 6 տարեկանից հաճախել է «Բրյուսել» ակումբի ակադեմիան։ 2005 թ. նրան նկատել են «Անդերլեխտ» ակումբի սկաուտները և հրավիրել իրենց ակադեմիա։ 2011 թ. մարտին՝ «Անդերլեխտի» երիտասարդական թիմում անց կացրած հաջող մրցաշրջանից հետո 16-ամյա Յանուզայը 300 հազար ֆունտով տեղափոխվեց անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդ»։

2012/13 մրցաշրջանում, հանդես գալով «Մանչեսթեր Յունայթեդի» մինչև 21 տարեկանների հավաքականում, Յանուզայը ճանաչվեց լավագույնը ակումբի պահեստայինների մեջ՝ ստանալով Դենզիլ Հարունի մրցանակը։ 2013 թ. մայիսի 19-ին Ադնանը հայտագրվեց Պրեմիեր Լիգայի 38-րդ տուրի «Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի» դեմ խաղի համար, սակայն այդպես էլ դաշտում չհայտնվեց։ 2013/14 մրցաշրջանի սկսելուց առաջ ներառվեց ակումբի հիմնական կազմում՝ ուղարկվելով նախամրցաշրջանային շրջագայության Ասիայի երկրներ։

Հուլիսի 13-ին կայացավ Յանուզայի դեբյուտը «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հիմնական կազմում «Սինգխայի աստղերի» դեմ խաղում, որտեղ խաղաց 90 րոպե։ Հուլիսի 29-ին Յանուզայը խփեց իր առաջին գոլը «Յունայթեդի» մարզաշապիկով՝ գրավելով «Կիտչիի» դարպասը ընկերական խաղում։ 2013 թ. օգոստոսի 11-ին կայացավ առաջին պաշտոնական խաղը «Մանչեսթեր Յունայթեդի» կազմում՝ Անգլիայի սուպերգավաթի ժամանակ 84-րդ րոպեին փոխարինելով Ռոբին վան Պերսիին։ 2013 թ. սեպտեմբերի 14-ին տեղի ունեցավ առաջնախաղը Պրեմիեր Լիգայում՝ փոխարինման դուրս գալով «Կրիստալ Պելասի» դեմ խաղում։ Հոկտեմբերի 5-ին Ադնանը առաջին անգամ Պրեմիեր Լիգայում եղավ թիմի մեկնարկային կազմում «Սանդերլենդի» դեմ խաղում, որի ժամանակ հեղինակեց 2 գոլ և թիմին 2-1 հաշվով հաղթանակ պարգևեց։

2013 թ.հոկտեմբերի 19-ին Ադնան Յանուզայը «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հետ կնքեց նոր հնգամյա պայմանագիր։

#### 2014/15
Թիմի ներ մարզիչ վան Գալի գլխավորությամբ կորցրեց իր հիմնական տեղը կազմում։

### «Բորուսիա Դորտմունդ»
2015 թվականի օգոստոսի 31-ին վարձավճարային հիմունքներով տեղափոխվեց «Դորտմունդի Բորուսիա», մինչև 2016 թվականի հունիսի 30-ը։

## Կարիերան հավաքականում
### Հավաքականում անցկացրած խաղերը և գոլերը

**Ընդհանուր՝ 5 հանդիպում/ 0 գոլ; 4 հաղթանակ, 1 ոչ ոքի, 0 պարտություն**։

## Կարիերայի վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստը *ManUtd.com* կայքում 
* Ֆուտբոլիստը *Soccerbase.com* կայքում 
* Ֆուտբոլիստը *Thetopforward.com* կայքում 
* Ֆուտբոլիստը *Transfermarkt.co.uk* կայքում 

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Սոսիեդադի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Մենթոլ

**Մենթոլ**, 3-մեթիլ—6-իզոպրոպիլցիկլոհեքսանոլ, դաղձի հոտով, կծվահամ, անգույն բյուրեղական նյութ է։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 43&nbsp;°C, եոման ջերմաստիճանը՝ 216&nbsp;°C։ Լավ լուծվում է օրգանական լուծիչներում, վատ՝ ջրում։ Դաղձի եթերային յուղի հիմնական բաղադրիչն։ է։ Հայտնի են 12 տարածական իզոմեր։ Մենթոլը թույլ ցավազրկող է և ախտահանիչ։ Սպիրտային և յուղային լուծույթներն օգտագործվում են քորի, անգարի, նյարդացավի, վերին շնչառական ուղիների բորբոքումների և այլնի դեպքում։ Մտնում է Զելենինի կաթիլների, վալիդոլի և այլ դեղանյութերի բաղադրության մեջ։ Մենթոլն օգտագործվում է նաև սննդարդյունաբերության, օծանելիքի արտադրության մեջ և կոսմետիկայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Կենսամոլեկուլներ
Մաբույաներ

մինի|Դոմինիկյան սցինկ

**Մաբույաներ** (), սցինկայինների ընտանիքի մողեսների սեռ։ Մարմինը սովորաբար գորշ գույնի է, երկայնաձիգ բաց շերտերով ու մուգ բծերով. երկարությունը մինչև 22 սմ։ Վերջավորությունները զարգացած են։ Արագաշարժ են, լավ մագլցում են լեռները, ծառերը և թփերը, առանձին տեսակներ խոր բներ են փորում։ Հայտնի է մոտ 90 տեսակ, տարածված Աֆրիկաում, Մադագասկարում, Հարավային Ասիայում, Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում։ Սնվում են միջատներով և այլ մանր անողնաշարավորներով։ Առավելապես ձվակենդանածին են, կան նաև ձվածիններ։

Հայաստանում մաբույաները գրանցված են Կարմիր գրքում։

Կատեգորիա:Մողեսներ
Առնո Բաբաջանյան համերգասրահ

**«Առնո Բաբաջանյան» համերգասրահ**, երաժշտական սրահ Երևանում, գտնվում է Աբովյան փողոց 2 հասցեում։

## Պատմություն
Համերգասրահը սկսել է կառուցվել 1900 թվականի սկզբին։

Ճարտարապետ՝ Վասիլի Միրզոյան։ Շենքը պետք է կառուցվեր Ալեքսանդր Մանթաշևի պատվերով, բայց ֆինանսական հարցերի ձգձգման պատճառով այն ֆինանսավորում է երևանաբնակ Տեր-Ավետիքյանների ընտանիքի ջանքերով։

Մինչև 1921 թվականը այդտեղ գործել է արական գիմնազիան։
* 1921 թվականին կառավարության որոշմամբ այն սկսել է գործել որպես Երևանի մշակույթի տուն,
* 1932 թվականին, Հայաստանի պետական ‎ֆիլհարմոնիայի հիմնադրումից հետո՝ որպես ‎ֆիլհարմոնիկ դահլիճ,
* 1956 թվականից հանդես է գալիս որպես Ֆիլհարմոնիկ փոքր դահլիճ
* 2003 թվականից դահլիճը կրում է հայ մեծ կոմպոզիտոր, դաշնակահար Առնո Բաբաջանյանի անունը։

## Նկարագրություն
«Առնո Բաբաջանյան» համերգասրահը մշակույթի խոշոր օջախ է, որտեղ տեղի են ունենում համերգներ, հյուրախաղերի եկած արտիստների և խմբերի ելույթներ, փառատոներ, հավաքներ, հանդիսավոր ժողովներ, ասուլիսներ, հոբելյանական երեկոներ։

Առաջին հարկում ճեմասրահն է, հանդերձարաններն ու ադմինիստրատիվ աշխատողների առանձնասենյակները։ Երկրորդ հարկում տեղավորված են երկու մեծ ճեմասրահներ, երեք հարյուր տեղանոց շքեղ դահլիճ՝ հագեցած ժամանակակից տեխնիկական սարքերով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* «Առնո Բաբաջանյան» համերգասրահ 

Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Համերգասրահներ Հայաստանում
Մեռած լեզուներ

[250px|մինի|Էթեոկիպրերեն գիր, Կիպրոս, մ․թ․ա․ 500-300 թվականներ, [Էշմոլի թանգարան]]
**Մեռած լեզուներ**, որպես կենդանի հաղորդակցման միջոց այլևս չգործածվող լեզուներ։ Տարբերում են չորս կարգի մեռած լեզուներ՝

* Իրենց կրող ժողովուրդների հետ մեկտեղ պատմական ասպարեզից անհետացած լեզուներ, որոնց երբեմնի գոյության մասին կարելի է ենթադրել հարևան ժողովուրդների լեզուների վրա թողած ազդեցությամբ (իրանական որոշ լեզուներ կամ բարբառներ, որոնցից կատարված փոխառությունները պահպանվել են հայերենում)։
* Լեզուներ, որոնց անվանումները և որոշ բառեր՝ հիմնականում անձնանուններ և տեղանուններ, պահպանվել են այլ ժողովուրդների գրավոր աղբյուրներում (սկյութերեն, հայասերեն, թրակերեն են)։
* Լեզուներ, որոնց կրողները ոչնչացել կամ ձուլվել են այլ ժողովուրդների հետ, բայց իրենք ավանդված են բավական հարուստ գրավոր հուշարձաններով (ուրարտերեն, խեթերեն, շումերերեն, եգիպտերեն են)։
* Ներկայումս գոյություն ունեցող կենդանի լեզուների՝ գրավոր աղբյուրներով ավանդված ավելի հին վիճակը ներկայացնող լեզուներ, որոնք, կենդանի գործածությունից դուրս գալուց հետո, երկար ժամանակ պահպանվել են իբրև գրական լեզու (լատիներեն, սանսկրիտ, գրաբար, եկեղեցասլավոներեն են)։

Սովորաբար լեզվի գործածական վիճակից մեռած վիճակի անցումը տեղի է ունենում, երբ որևէ լեզու ուղղակիորեն փոխարինվում է մեկ այլով։ Օրինակ գաղութացման հետևանքով որոշ ամերիկյան բնիկ լեզուներ փոխարինվել են անգլերենով, ֆրանսերենով, պորտուգալերենով, իսպաներենով կամ հոլանդերենով։
Երբեմն լեզուն այնքան շատ փոփոխությունների է ենթարկվում, որ լեզվաբաններն այն պարզապես ուրիշ լեզու են համարում (կամ լեզուն ուրիշ մակարդակում)․ այդպիսի օրինակ է հին անգլերենը, որը ժամանակակից անգլերենի նախահիմքն է եղել։ Նման դեպքերում լեզուն չի դադարում գործածվել, և քանի որ լեզվաբանների՝ մեռած լեզունների դասակարգումը խիստ կամայական է, այսպիսի նախնական լեզուները ամբողջովին մեռած չեն համարվում։ Ենթադրվում է, որ աշխարհի մոտ 7000 գործածական լեզուների 90%-ը կվերանա մինչև 2050 թվականը, քանի որ աշխարհի լեզվային համակարգը հասել է լճացման և նկատելի կերպով վերակազմավորվում է։

## Գլոբալիզացիա, զարգացում, լեզվի վերացում
Տնտեսական և մշակութային գլոբալացումն ու զարգացումը շարունակվում են մեծ քայլերով առաջ ընթանալ, շատ լեզուներ կվտանգվեն և վերջապես կվերանան։ Տարածաշրջանային և ազգային աճող տնտեսական ներգրավվածության շնորհիվ, մարդկանց համար ավելի հեշտ է հաղորդակցվել և գործարքներ իրականացնել աշխարհում գերիշխող լինգվա ֆրանկայի միջոցով, ինչպիսիք են անգլերենը, չինարենը, իսպաներենը և ֆրանսերենը։ Ամերիկացի լեզվաբան Սառա Գրեյ Թոմասոնը և Թերենս Կոֆմանը իրենց՝ հաղորդակցմանը խթանող լեզվային փոփոխությունների ուսումնասիրության մեջ պնդում են, որ մշակութային ճնշման պայմաններում (երբ մարդկությունը պետք է խոսի գերիշխող լեզվով), կարող են առաջանալ երեք լեզվաբանական հետևանքներ․ առաջինը և ամենատարածվածը այն է, երբ ստորադաս բնակչությունը կտրուկ կերպով կարող է սկսել գերիշխող լեզվով խոսել, մայրենի լեզուն ենթարկելով հանկարծակի մահի։ Երկրորդը, երբ լեզուն մահանում է սերնդեսերունդ փոխանցվելով։ Եվ երրորդ ամենահազվադեպ հետևանքը․ երբ այդ լեզվով խոսողները ինչքան հնարավոր է փորձում են պահել իրենց լեզուն, միևնույն ժամանակ գերիշխող լեզվի քերականական համակարգից փոխառելով որոշ տարրեր (փոխելով ամբողջը, կամ որոշ մասեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանրալեզվաբանություն
Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ
Հովսեփ Մելիք-Հայկազյան

**Հովսեփ Իսահակի Մելիք-Հայկազյան** (), հայ խորհրդային ինժեներ։

Ավարտել է Լիեժի (Բելգիա) համալսարանի լեռնային բաժինը (1913), միաժամանակ ուսումնասիրել է էլեկտրատեխնիկա։ Աշխատել է Բաքվում։ 1915 թվականին եկել է Հայաստան։ 1915-1928 թվականներին եղել է Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանի պղնձահանքի, հանքավայրի և էլեկտրոլիզի բաժնի վարիչ։ 1925-1929-ը՝ կարգադրիչ տնօրեն։ 1930-1933 թվականներին աշխատել է Երևանի քաղշին տրեստում, 1933 թվականից՝ Կիրովի անվան սինթետիկ կաուչուկի գործարանի մոնտաժի և շահագործման գլխավոր ինժեներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Մեսրոպյան վարժարան

**Մեսրոպյան վարժարան**, հայկական ուսումնական հաստատություն Զմյուռնիայում։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1799 թվականին՝ հայ համայնքի նվիրատվություններով։ Կրոնական առարկաներից բացի դասավանդվել են հայերեն, հունարեն, թուրքերեն, իտալերեն, թվաբանություն (հետագայում՝ երկրաչափություն, հանրահաշիվ), պատմություն, դիցաբանություն, աշխարհագրություն, գծագրություն, վայելչագրություն, ճարտասանություն, փիլիսոփայություն, ֆրանսերեն, անգլերե, 1886 թվականից՝ աշխարհաբար։ 1850-ական թվականներին սովորում էր 400, ավելի ուշ՝ 600 աշակերտ։ Դասավանդումը տարվում էր միջնակարգ դպրոցի ծրագրով։ Շրջանավարտները կարող էին ընդունվել բարձրագույն ուս․ հաստատություններ։ Մինչև 1877 թվականը ուսուցումը անվճար էր, այնուհետև՝ չափավոր վարձով, ուներ գիշերօթիկ բաժին։ 1840-1845 թվականներին գործել է տպարան, հրատարակվել 10 անուն գիրք։ Լույս են տեսել «Թութակ հայկազյան» և «Երկասեր» մանկական հանդեսները, որոնցում տպագրվել են դպրոցականների ստեղծագործությունները։ Մեսրոպյան վարժարանն ուներ հարուստ գրադարան, բնագիտական թանգարան։ 1891 թվականին ստեղծվել են կիրակնօրյա, շաբաթօրյա ու երկօրյա դասընթացներ՝ ուսուցումից դուրս մնացած երիտասարդության համար։ Վարժարանի տեսուչներ են եղել Հ․ Վանանդեցին, Ա․ Փափազյանը, Մ․ Կանյանը, Մ․ Մամուրյանը, Հ․ Իֆեկճյանը, Մ․ Աղաբեկյանը, Թ․ Պոյաճյանը և ուրիշներ։

## Հայտնի աշակերտներ
Սովորել են Ղ․ Պալդազարյանը, Խ․ Մելիքսելումյանը, Տետեյան եղբայրները, Մ․ Ոսկանյանը, Ս․ Վանանդեցին, Գ․ Չիլինկիրյանը, Մ․ Մամուրյանը, Մ․ Աղաբեկյանը, Գարեգին Բաբազյանը, Գ․ Մարկոսյանը, Մ․ Նուպարյանը, Մսեր Մսերյանը, Մ․ Ապրոն և ուրիշներ։ Վարժարանը տվել է ավելի քան 1500 շրջանավարտ։ Գոյատևել է մինչև 1922 թվականը, երբ հույն-թուրքական պատերազմի հետևանքով գաղթավայրը վերացել է։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Մեսիա

[մինի|Սամուելն օծում է Դավթին ([Դուրա-Եվրոպոս մ․թ․ 3-րդ դար)]]

**Մեսիա** (հին եբրայերեն` *Մաշիախ* — *Օծյալ*), հուդայականությունում և քրիստոնեությունում (մասամբ նաև այլ կրոններում) Աստծո ուղարկած «Փրկիչ», այն անձը որը փրկություն պետք է պարգևի մարդկությանը։ Հին Կտակարանի առաջին գրքերում Մեսիան օգտագործված է «թագավոր», «իդեալական միապետ» իմաստներով։ Հուդայի թագավորության կործանումից հետո և հատկապես հռոմեական տիրապետության ժամանակաշրջանում Մեսիայի գաղափարն արտահայտել է հրեաների անկախության ձգտումը (Դավիթ թագավորի տոհմից ծնված Մեսիա իբր պետք է վերականգներ Հրեական թագավորությունը)։ Մեսիայի նկատմամբ հավատը հեսսեների աղանդում կապվել է շահագործվողների սոցիալական պայքարի հետ (Մեսիան պետք է երջանկություն բերեր տառապյալներին)։ Քրիստոնեությունը Մեսիա է հայտարարել իր հիմնադրին՝ Հիսուս Քրիստոսին։ Քրիստոնեությունը Մեսիայի գաղափարը զրկել է քաղաքական և սոցիալական նշանակությունից, այն սահմանափակել միայն կրոնա-բարոյական իմաստով։ Քրիստոնեական Մեսիան, այսինքն՝ Հիսուս Քրիստոսը, մարդկությանը փրկում էր սոսկ «նախնական մեղքից», «սատանայի տիրապետությունից», «ցույց տալիս ուղիղ ճանապարհը»՝ մնացածը թողնելով իր «երկրորդ գալստյանը»։ Մեսիայի գաղափարը, տարբեր մեկնաբանություններով, գոյություն ունի նաև իսլամում, բուդդիզմում, զրադաշտականության մեջ։

Մեսիային բնորոշող բոլոր մարգարեությունները իրականացրել է միայն Հիսուս Քրիստոսը։

Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Հուդայական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս
Կատեգորիա:Իսլամական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Բուդդայականություն
Կատեգորիա:Զրադաշտականություն
Կատեգորիա:Վախճանաբանություն
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Եբրայերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Կրոնի պատմություն
Գաբրիել Բոննո դը Մաբլի

**Գաբրիել Բոննո դը Մաբլի** (, ), ֆրանսիացի ուտոպիստ փիլիսոփա, պատմաբան։

Էտիեն Բոննո դը Կոնդիլյակի եղբայրը։

Սովորել է ճիզվիտական կոլեջում և սեմինարիայում, այնուհետև հրաժարվել է հոգևոր ծառայությունից, 1742 թվականից զբաղվել դիվանագիտական, 1746 թվականից՝ գիտական գործունեությամբ։ Մաբլիի հայացքների հիմքում ընկած էին հասարակական դաշինքի և բնական իրավունքի տեսությունները։ Նա գանում է, որ մարդկանց թշնամությունը ոչ թե բնական վիճակի, այլ հետագայում առաջացած մասնավոր սեփականության և անհավասարության հետևանք է (այսպիսով նա հակադրվել է Թ. Հոբսին և ֆիզիոկրաաներին)։ Ըստ Մաբլիի, մարդկանց սոցիալական միասնության ձգտման հիմքը հավասարության ձգտումն է («սոցիալական սերը»)։ Բանականությունը չի կարող իշխել մարդկանց զգացումներին (այդ «կատաղի հրեշին»), և նրանք չեն կարող վերադառնալ բնական վիճակի։ Հետևաբար, կոմունիստական իդեալի հաստատումը անհնար է, և նա քարոզում էր ճըգնավորական կոմունիզմ՝ գույքային անհավասարության նվազեցում, պահանջմունքների սահմանափակում, ճոխությունների կանխում։ Մաբլի գտնում էր, որ ժողովուրդը գերագույն իշխանության կրողն է, որ նա հեղափոխության իրավունք ունի, հատկապես, եթե այն ուղղված է բռնության դեմ։ Սակայն հեղափոխությունը, ըստ Մաբլի, միայն մասնակի, սահմանափակ լուծման միջոց է։ Չնայած աշխարհայացքային սահմանափակությանը, Մաբլի գաղափարները մեծ լիցք են հաղորդել Ֆրանսիական հեղափոխության ձախ ուժերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստվածաբաններ
Բաբկեն Մելիք-Մուսյան

**Բաբկեն Մկրտչի Մելիք-Մուսյան** (), հայազգի խորհրդային ակնաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1949)։

## Կենսագրություն
1913 թվականին Բաբկեն Մելիք-Մուսյանն ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1920 թվականին՝ Տոմսկի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, աշխատել տեղի աչքի հիվանդությունների կլինիկայում և միաժամանակ ղեկավարել քաղաքային մանկական տրախոմային հիվանդանոցը։ 1923—1926 թվականներին աշխատել է Բենդերում, 1926—1933 թվականներին՝ Կիրովականում, 1933 թվականից՝ Երևանում, 1935 թվականից՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի աչքի հիվանդությունների ամբիոնի և կլինիկայի վարիչ։ Եղել է ակնաբույժների համամիութենական ընկերության անդամ, ՀԽՍՀ ակնաբույժների ընկերության հիմնադիր- նախագահ։

## Երկեր
* Տրախոման մեզ մոտ և պայքարը նրա դեմ, Երևան, 1937։
* Աչքի առջևի հատվածի հիվանդությունները, Երևան, 1940։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ակնաբույժներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մենեստրեն

250px|մինի|Բևեռլիի մենեստրենները
**Մենեստրել** (ուշ լատ․ ministerialis — ծառայության մեջ գտնվող), 1․ ֆեոդալական Ֆրանսիայում և Անգլիայում պրոֆեսիոնալ երգիչ ու երաժիշտ, երբեմն՝ ասացող և ասմունքող, հաճախ միաժամանակ՝ բանաստեղծ ու կոմպոզիտոր։ 12-13-րդ դարերում պալատական ֆեոդալական բանաստեղծական և երաժշտական արվեստի տարածման շրջանում մենաստրելները մեծ մասամբ ծառայել են սինյորի մոտ, ռազմական արշավանքների ժամանակ ուղեկցել նրան։ 14-18-րդ դարերում մենեստրել են կոչվել նաև ժողովրդաական երաժիշտները, որոնք հաճախ տարածել են քաղաքական նորությունները, մասնակցել ժողովրդական շարժումների, որի համար ենթարկվել են իշխանությունների ու եկեղեցու հետապնդումներին։ 2․ Բանաստեղծական փոխաբերական իմաստով երգիչ, պոետ։ 

Կատեգորիա:Թափառական արտիստներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մասնագիտություններ
Կոնստանդին Մենիե

**Կոնստանդին Մենիե** (, ), բելգիացի քանդակագործ և նկարիչ։

Աշակերտել է եղբորը՝ Ժ. Բ. Մենիեին, Բրյուսելի Գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Ֆ. Ժ. Նավեզին։ 1851 թվականին սկսել է որպես ակադեմիական ուղղության քանդակագործ, սակայն շուտով անցել է գեղանկարչությանը։ Դ. Կարբեի, Ֆ. Միչեի արվեստի և Շ. դե Գրուի ազդեցությամբ ուժեղացել են Մենիեի ստեղծագործության ռեալիստական գծերը, որոնք դրսևորվել են կրոնական և պատմական սյուժեներով գունանկարներում։ 1870-1880-ական թվականներին Բելգիայի արդյունաբերական շրջաններն ու Իսպանիա կատարած ուղևորությունները Մենիեին հանգեցրել են նոր թեմայի՝ բանվորների, նրանց աշխատանքային առօրյայի պատկերմանը («Հանքահոր» բազմաֆիգուր եռանկար, մոտ 1878, Կ. Մենիեի թանգարան, Բրյուսել)։ 1880-ական թվականների կեսերին վերադարձել է քանդակագործությանը։ Կերտելով տարբեր մասնագիտության տեր բանվորների կերպարներ՝ Մենիեն ձգտել է աշխատանքային թեմային հաղորդել հերոսական հնչողություն («Մրճահար», 1885, բրոնզ, Կ. Մենիեի թանգարան), ցույց տալ կապիտալիստական լծի ծանրությունը («Ձուլողը», բրոնզ, 1886, Հին արվեստի թանգարան, Բրյուսել)։ Մենիեի քանդակներն աչքի են ընկնում ընդհանրացվածությամբ, հաճախ՝ կերպարների այլաբանությամբ ու մանրամասների դիպուկ պատկերմամբ, գրաֆիկական արտահայտիչ ուրվագծով, բրոնզյա մակերեսի գեղանկարչական մշակումով։ 1880-ական թվականներին աշխատել է «Հուշարձան աշխատանքին» կոմպոզիցիայի վրա (ավարտվել է Մենիեի մահից հետո, բացումը՝ 1930, Բրյուսել)։ Մենիեի արվեստը մեծ նշանակություն է ունեցել բանվորական շարժումների հետ կապված 20-րդ դարի ռեալիստական արվեստի զարգացման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելգիացի նկարիչներ‎
Կատեգորիա:Բելգիացի քանդակագործներ‎
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Բելգիացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:Բելգիացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Մենյերի հիվանդություն

**Մենյերի հիվանդություն,** ախտաբանական վիճակ, արտահայտվում է գլխապտույտի նոպաներով, ականջում աղմուկի զգացումով, լսողության միակողմանի թուլացումով, սրտխառնոցով, փսխումով և հավասարակշռության խանգարումով։ Նկարագրել է ֆրանսիացի բժիշկ Պրոսպեր Մենյերը, 1861 թվականին։ Առավել հաճախ հիվանդանում են 25-40 տարեկանում։ Նոպան կարող է տևել մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր և պայմանավորված է անդաստակ֊խխունջային նյարդի ծայրամասային բաժինները սնող արյան անոթների տոնուսի խանգարումներով։ Անմիջական պատճառ կարող է դառնալ նաև ներքին ականջի էնդոլիմֆայի ճնշման բարձրացումը։ Հաճախակի նոպաները կարող են հանգեցնել խլության։ Մենյերի հիվանդության նման վիճակ կարող է նկատվել նաև ուղեղի օրգանների որոշ հիվանդությունների (օրինակ՝ արախնոիդիտի են) դեպքում։ Բուժումը․ ստրիխնինի, պրոզերինի ներարկումներ, ֆիզիոթերապետիկ պրոցեդուրներ (ՈւԲՀ, գալվանական օձիք), բուժական մարմնամարզություն, ներքին ականջի և ուղեղի արյան անոթները լայնացնող (պիլոկարպին, նիկոտինաթթու, պապավերին), ուղեղաբնի գրգռականությունն իջեցնող (ծծմբաթթվային ատրոպին, ամինազին, հալոպերիդոլ և այլն) դեղանյութեր, երբեմն՝ վիրաբուժական միջամտություն։

Կատեգորիա:Ականջի հիվանդություններ
Գեորգի Մենյուկ

**Գեորգի Նիկոլաևիչ Մենյուկ**, մոլդովական գրականության մեջ հայտնի է **Ջորջե Մենյուկ** անվամբ, ), մոլդովացի խորհրդային գրող։ «Պատվո նշան» (1960) շքանշանակիր, Մոլդավիայի ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Բուխարեստի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետում (1937—1940)։ 1939 թվականին լույս է տեսել նրա «Ներքին տիեզերական աշխարհ» բանաստեղծությունների ժողովածուն։ «Արշալույսի երգը» (1948) պոեմում արտացոլել է մոլդավական գյուղի խորհրդային վերափոխումները։ Հրատարակել է «Բալլադներ և սոնետներ» (1955), «Ընտիր բանաստեղծություններ» (1958), «Լերայի ժամանակը» (1969) ժողովածուները, գրական էսսեների մի քանի գիրք, «Վերջին վագոնը» (1965), «Դելֆին» (1969, Մոլդովական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1972) պատմվածքների ժողովածուները և այլ գործեր։

## Պարգևներ
* Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» (1960) շքանշանով ու մեդալներով։
* Մոլդավիայի ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր։

## Երկեր
* Скриерь, т. 1-2, Кишинэу, 1970։
* Журавлиные тропинки, М., 1971.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Очерк истории молдавской советской литературы, М., 1963.
* Большая советская энциклопедия. — Москва։ Советская энциклопедия. 1969—1978.

## Արտաքին հղումներ
* Mormântul lui George Meniuc  

Կատեգորիա:Մոլդովացի գրողներ‎
Կատեգորիա:Բուխարեստի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մոլդավիայի ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:«Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Մենուախինիլի

**Մենուախինիլի**, Ուրարտական բերդաքաղաք, ռազմական, վարչատնտեսական և մշակութային կենտրոն։ Կառուցել է Մենուա թագավորը (մ․ թ․ ա․ 810—786) Մեծ Մասիսի հյուսիսային ստորոտին, Երասխ (Արաքս) գետի աջ ափին (այժմյան Դաշբուոուն գյուղի մոտակայքում)։ Մենուախինիլին դարձել է Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսային շրջանները ուրարտական պետության մեջ միավորելու հենակետ։ Մենուախինիլիի շրջակայքում գտնված երեք արձանագրությունները պատմում են Էրիկուախի երկրի գրավման, Մենուախինիլիի հիմնադրման ու Խալդիի տաճարի կառուցման մասին։ Հուշարձանախումբը ուսումնասիրել են Մ․ Վ․ Նիկոչսկին, Ա․ Ա․ Իվանովսկին։ Համանուն մի այլ քաղաք Մենուան կառուցել է Վանա լճի հարավային ափին (հիշատակված է Աղթամարի ջրանցքի շինարարության մասին արձանագրության մեջ)։ 

Կատեգորիա:Վանի թագավորության քաղաքներ