open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2 ցենտ (ԱՄՆ)

**2 ցենտը** (անգլ.՝ two cents) ԱՄՆ դոլարի մանրուն դրամն է։ Հատվել է 1864 - 1873 թվականներին, Ֆիլադելֆիայի փողերանոցում (դրամահատարանում)։ Սկզբում 2 ցենտ դրամը արտադրվում էր 95% հարգի պղնձից, բայց ժամանակի ընթացքում այս մետաղադրամի պղնձի պարունակությունը ենթարկվեց որոշ փոփոխումների։

Երկու ցենտանոց մետաղադրամները ԱՄՆ-ում շրջանառության են թողվել միայն մեկ տեսակով։

### Պատմություն

ԱՄՆ-ում 2 ցենտանոց դրամն սկսեց թողարկվել 1864 թվականին՝ շրջանառության մեջ գտնվող մանր դրամների պաշարն ավելացնելու և այդ ժամանակների պահանջները բավարարելու նպատակով։ Այս մետաղադրամն արդադրելիս հաշվի առնվեց պղնձի՝ որպես կիսաթանկարժեք մետաղի արժեքը, և երկու ցենտ դրամանիշը պարունակում էր արդեն շրջանառության մեջ գտնվող մեկ ցենտ մետաղադրամի պղնձի պարունակության ճիշտ կրկնակի չափը։ Դրամն արտադրվեց 1864 թվականից մինչև 1872 թվականը՝ անդադար, ամեն տարի, և յուրաքանչյուր տարի՝ զանազան քանակներով։ Բացի ընդհանուր շրջանառության համար նախատեսված այս զանգվածային թողարկումը, 1873 թ. դրամանիշն արտադրվել է նաև միայն նմուշային դրամի որակով՝ կոլեկցիոներների համար։

Այս մետաղադրամը, ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սեմոն Չեյզի նախաձեռնությամբ և Նախագահ Աբրահամ Լինկոլնի արտոնությամբ, դարձավ ԱՄՆ «In God We Trust» նշանաբանը կրող առաջին դրամանիշը։ Այնուհետև այդ նշանաբանը սկսեց հիշատակվել բազմաթիվ այլ ամերիկյան մետաղադրամների վրա։

1873 թ. Միացյալ Նահանգներում գործադրվեցին դրամական քաղաքականության արմատական բարեփոխման օրենքներ, և 2 ցենտ նոմինալով մետաղադրամի արտադրումը մեկընդմիշտ դադարեց (բայց, ինչպես և ԱՄՆ կառավարության կողմից թողարկված բացարձակապես բոլոր դրամները, այն պաշտոնապես շարունակում է մնալ որպես օրինական վճարամիջոց, թեև իրականում շրջանառության մեջ չկա)։

### Նկարագրություն
**Դիմերես**

Դիմերեսի վրա պատկերված է դափնե տերևներով պսակված հերալդիկ վահան, վերևը՝ IN GOD WE TRUST մակագրությունը, իսկ վահանի ներքևում՝ թողարկման տարեթիվը։

**Դարձերես**

Դրամի ետևի կողմում՝ դափնեպսակով ամփոփված **2 CENTS** *(«2 ցենտ»)* գրությունը, իսկ դափնեպսակը շրջապատված է **UNITED STATES OF AMERICA** *(«Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ»)* բառերով։

### Նումիզմատական արժեք
ԱՄՆ 2 ցենտ դրամի նումիզմատական արժեքը տատանվում է՝ ըստ թողարկման տարեթվի, քանի որ արտադրման ամեն տարի ունի հատման տարբեր քանակ և, ճիշտ ինչպես բոլոր մետաղադրամների պարագայում, նումիզմատական արժեքը կախված է դրամի վիճակից։ «Լավ» վիճակի մետաղադրամների արժեքը տատանվում է $8-ից (1864 և 1865 թթ.) $85 դոլար (1872 թ.՝ ամենացածր քանակով արտադրված այս դրամը)։ «Չօգտագործված արտակարգ» վիճակի նյուն թվականների դրամների կատալոգային արժեքը՝ $365 և $2 750 դոլար համապատասխանաբար։ 1873 թվականին թողարկված նմուշային 2 ցենտ մետաղադրամը կատալոգները գնահատում են $1 700 դոլար (թողարկվել է ընդամենը մոտ 1 100 հատ)։

## Աղբյուրներ
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century). Page 1072.

## Արտաքին հղումներ
* 2 ցենտանոց դրամների պատկերներ 
* 2 ցենտանոց դրամի պատմությունը ''(անգլերեն)''

## Տեսնել նաև
* Ցենտ
* ԱՄՆ դոլար
* ԱՄՆ ցենտ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դոլար
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Պղնձե դրամներ
Պալաու

**Պալաուի Հանրապետություն**, կղզի պետություն Խաղաղ օվկիանոսի Ֆիլիպինյան ծովում, որը գտնվում է 800 կմ դեպի արևելք Ֆիլիպիններից և հյուսիս Ինդոնեզիայից։ Պալաուն գտնվում է ավելի քան 250 կղզիների վրա։ Ուրբանիզացման մակարդակը 83% է։ Բնակչության մեծ մասը դավանում է քրիստոնեություն և տեղական կրոններ։ Մայրաքաղաքը Նգերուլմուդ է, որի բնկաչությունը չի անցնում 10,000-ից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1994 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Գաճաճ պետություններ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ունիտար պետություններ
Կատեգորիա:Պալաու
Ճերմակ անուրջներ

**Ճերմակ անուրջներ**, Համո Բեկնազարյանի անվան Հայֆիլմ կինոստուդիայի կողմից 1984 թվականին նկարահանված ֆիլմ։ Ֆիլմը նկարվել է Վահան Թոթովենցի «Աղավնիներ» ստեղծագործության մոտիվներով։

Շնորհանդեսը տեղի է ունեցել Երևանում 1985 թվականի փետրվարի 24-ին, Մոսկվայում՝ նույն թվականի դեկտեմբերին։

## Ստեղծագործական խումբ
* Բեմադրող ռեժիսոր - Սերգեյ Իսրայելյան
* Սցենարի հեղինակ - Ստեփան Ալաջաջյան, մասնակցությամբ Հենրիկ Մալյանի
* Գլխավոր օպերատոր - Գագիկ Ավագյան
* Նկարիչ - Լիդիա Գևորգյան
* Կոմպոզիտոր - Տիգրան Մանսուրյան
* Հնչյունային օպերատոր - Իրեն Օրդուխանյան
* Ռեժիսոր - Կ. Բորյան
* Մոնտաժ - Ս. Վաթինյան
* Օպերատորներ - Կ. Այվազյան, Մ. Խանամիրյան
* Խմբագիր- Սուրեն Սարուխանյան
* Կինոնկարի տնօրեն - Սուրեն Մելքոնյան

## Դերերում
* Վարպետ Հակոբ - Սոս Սարգսյան
* Թումաս - Հենրիկ Ալավերդյան
* Մարիամ - Գալյա Նովենց
* Վարդուհի - Ժենյա Ավետիսյան
* Լիլո - Նելլի Խերանյան
* Արա - Հրաչյա Հարությունյան
* Պետրոս - Ռազմիկ Արոյան
* Հայր Մարութ - Ազատ Գասպարյան
* Ուսուցիչ - Ալեքսանդր Հովհաննիսյան
* Փիլիպոս - Արմեն Նազարյան

## Դրվագներում
Վ. Ռուշանյան, Աշոտ Ներսիսյան, Հովիկ Վանյան, Մ. Ջանիբեկյան, Ս. Աջաբխանյան, Ա. Հարությունյան, Մ. Բարսեղյան, Հ. Մովսիսյան, Ն. Խոջանյան, Ա. Նաջարյան

## Գրականություն
* Գինովցած Սոս Սարգսյանի համբույրները։ Աննա Բաբաջանյան, Դա եղել է այսպես…, Ե., Դարակ, 2019, էջ 92-97։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1985 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սերգեյ Իսրայելյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Տիգրան Մանսուրյանի
Վանուատու

**Վանուատուի Հանրապետություն**, խաղաղօվկիանոսյան պետություն Մելանեզիայում։ Հյուսիսից սահմանակցում է Սողոմոնյան կղզիներին, արևմուտքից՝ Ավստրալիայի տնտեսական գոտուն, հարավ-արևմուտքից՝ Նոր Կալեդոնիայի տարածքային ջրերին և հյուսիսից՝ Ֆիջիի տարածքային ջրերին։ Կլիման արևադարձային է, տարածված են մշտադալար արևադարձային անտառները, հարավում՝ սավաննաները։ Արժեքավոր ծառերից են կաուրին և սանդալենին։ Կենդանական աշխարհն աղքատ է, շատ են թռչունները։ Կղզիները հայտնաբերել է պորտուգալացի ծովագնաց Պ. Կիրոսը, ուսումնասիրել և Նոր Հեբրիդներ է անվանել Ջեյմս Կուկը։ 1906 թվականից երկիրը գտնվել է Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի համատեղ կառավարման ներքո։ 1980 թվականից անկախ բնակչության 90%-ը մելանեզացիներ են, կան նաև պոլինեզացիներ, եվրոպացիներ, չինացիներ և այլք։ Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Մշակում են կոկոսյան արմավենի, յամս, տարո, ադամաթուզ, կակաո, սրճենի։ Զբաղվում են ձկնորսությամբ։ Կան պահածոների, ձկնավերամշակման, շինանյութերի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Վանուատուի խորհրդարանի շենքը Պորտ Վիլայում
պետություն է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անգլալեզու պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ունիտար պետություններ
*
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Տուվալու

**Տուվալուն** (մինչև 1975 - *Էլիս կղզիներ*) խաղաղօվկիանոսային պետություն է Պոլինեզիայում։ Հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում սահմանակցում է Կիրիբատիի տարածքային ջրերի հետ, արևելքում՝ Տոկելաուի տարածքային ջրերի հետ, հարավ-արևելքում՝ Սամոայի ու Ուոլի և Ֆուտունա կղզիների հետ, հարավում՝ Ֆիջիի, հարավ-արևմուտքում և արևմուտքում՝ Սողոմոնյան կղզիների ջրերի հետ։ Ջրափնյա գծի երկրարությունը հասնում է 21 կիլոմետրի։ Տուվալուն գտնվում է Տուվալու կղզեխմբի 5 օղակղզու և 4 կղզիների վրա։ Ցամաքի ընդհանուր մակերեսը 26 կմ² է։ Երկրի բնակչությունը ըստ 2008 թվականի գնահատման 12 177 մարդ է։ Մայրաքաղաքը Ֆունաֆուտին է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1978 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ազգերի Համագործակցության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի և Օվկիանիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Նախկին բրիտանական գաղութներ
Կատեգորիա:Ունիտար պետություններ
Կատեգորիա:Տուվալու
Օղակղզի

[right|200px|thumb|Օղակղզու կազմավորումը ըստ [Չարլզ Դարվինի]]
**Օղակղզին,** *Ատոլ* - օղակաձև, ներփակ կամ կիսաբաց, կորալային կղզի, մինչև 100 մ խորությամբ ծովալճակով, որն ունի ծովալճակը շրջապատող օղակի համատարած կամ ճեղքվածք։ Առաջանում է կորալային խութերի աճից՝ հրաբխային կղզիների եզրին։ Օղակղզիներից շատերն ունեն ճոխ բուսականություն և բնակեցված են։ Հանդիպում են առանձին կղզիներով և կղզեխմբերով արևադարձային բաց ծովերում (Խաղաղ օվկիանոս)։

Օղակղզին իրենից ներկայացնում է բարձունք օվկիանոսի հատակին, որը պսակված է նեղուցներով առանձնացրած կղզիների խմբի (մոտու) հետ խութ կազմավորող բուստե կցաշինությունով։ Եթե նեղուցները չկա, ապա ցամաքը կազմումը է համատարած օղակ և այդ դեպքում ծովալճակի ջրի կարող է ավելի քիչ աղ պարունակել, քան օվկիանոսը։ Սովորաբար բարձրությունը օվկիանոսի հատակին ունի հանգած հրաբուխով կազմավորված կոնի ֆորմա։

Կատեգորիա:Կղզիներ
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Նգերուլմուդ

**Նգերուլմուդ** (), Պալաուի մայրաքաղաքն է 2006 թվականի հոկտեմբերի 7-ից։ Գտնվում է է Բաբելտիափ կղզու վրա, մոտ 20&nbsp;կմ հեռավորության դեպի հյուսիս-արևելք երկրի նախկին մայրաքաղաք Կորոր քաղաքից և 2&nbsp;կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք Մելեքոք բնակավայրից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ավստրալիայի և Օվկիանիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Պալաուի քաղաքներ
Կատեգորիա:Օվկիանիայի մայրաքաղաքներ
Պորտ Մորսբի

**Պորտ Մորսբին** (, տիկ-պիսին *Pot Mosbi*) Պապուա Նոր Գվինեայի մայրաքաղաքն է։

Կատեգորիա:1873 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի երկիր-անդամների մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Պապուա Նոր Գվինեայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Օվկիանիայի երկրների մայրաքաղաքներ
Ֆունաֆուտի

**Ֆունաֆուտին** () Տուվալու խաղաղօվկիանոսային կղզային պետության օղակղզային մայրաքաղաքն է։ Օղակղզու բնակչությունը 4492 մարդ է (2002), սա երկրի ամենաբնակեցված օղակղզին է։ Ներկայացնում է իրենից ցամաքի նեղ գիծ 20-ից մինչև 400 մետր լայնությամբ մեծ ծովալճակի շուրջ։ Գոյություն ունի վերթիռ-վայրէջքային գոտի, հյուրանոց (Vaiaku Langi Hotel), վարչական շենքեր, բնակելի տներ, որոնք կառուցված են ավանդական ոճով՝ արմավենիների տերևներից, և ժամանակակից՝ ցեմենտից։ Ֆունաֆուտի օղակղզու ամենանշանավոր տեսարժանությունն է Տուվալուի եկեղեցին։ Այլ հուշարձանն է ամերիկյան ինքնաթիռի մնացորդները, որը ընկել է Ֆունաֆուտիի վրա Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ որ վերթիռ-վայրէջքային գոտին ամերիկացիներն օգտագործում էին Գիլբերթի կղզիների (այժմ՝ Կիրիբատի) պաշտպանման համար։ ԱՄՆ-ը հավակնում էր Ֆունաֆուտիին մինչև 1970-ները, երբ ստորագրվեց բարեկամության պայմանագիրը։

## Արտաքին հղումներ
* Կղզու պատմությունը 
* Ինֆորմացիա Oceandots.com կայքում 
*  Jane Resture կայքում  

Կատեգորիա:Տուվալուի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տուվալուի օղակղզի
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Կատեգորիա:Օվկիանիայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆունաֆուտի
Հյուգո մրցանակ

**Հյուգո** գրական մրցանակները, համարվում են ֆանտաստիկ ժանրի ամենահին և արժեքավոր մրցանակներից մեկը։

Շնորհվում են ամերիկյան Գիտաֆանտասիկայի Համաշխարհային Միություն ( | ԳՖՀՄ) կազմակերպության կողմից՝ նախորդ տարվա լավագույն գիտական կամ ֆենտեզի ֆանտաստիկայի ոլորտի աշխատանքների և ձեռքբերումների համար։

Մրցանակների անվանումը կապված է գիտաֆանտաստիկ գրականության պիոներ հանդիսացող «Զարմանահրաշ պատմություններ» () ամսագրի հիմնադիր Հյուգո Գերնսբեկի (Hugo Gernsback) հետ (մինչև 1993 թ․ Հյուգոն ոչ պաշտոնական անվանումն էր, իսկ պաշտոնապես մրցանակները կոչվում էին Գիտաֆանտաստիկ նվաճումների տարեկան մրցանակ [Annual Science Fiction Achievement Award])։ Մրցանակները ունեն պատվանդանին ամրացված հրթիռի տեսք։

Մրցանակները շնորհվում են յուրաքանչյուր տարի՝ սկսած 1955 թ․-ից։ Մրցանակակիրները ընտրվում են ԳՖՀՄ տարեկան կոնֆերանսի (Worldcon) մասնակիցների և աջակիցների կողմից՝ իրենց իսկ կողմից նախապես ընտրված 5 թեկնածուներից։ Մրցանակների կատեգորիաներից կարելի է նշել՝ վեպ, պատմվածք, պատկերային պատմվածք, դրամատիկ ներկայացում և տարբեր պրոֆեսիոնալ ու երկրպագուական գործողություններ։
Հետաքրքրական է, որ կարելի է ընտրել նաև «ոչ մի մրցանակ» կետը, որի գերակայության պարագայում տվյալ կատեգորիայում մրցանակ չի շնորհվի։

Գիտաֆանտաստիկ ժանրի համար ներկայումս գործող համադրելի մրցանակներից կարելի է նշել Նեբուլա մրցանակները (), որոնք շնորհվում են Ամերիկայի Գիտական և Հեքիաթային Ֆանտաստիկայի Գրողների միության կողմից (), ինչպես նաև ոչ անգլախոս երկրներից՝ ճապոնական Սեյուն մրցանակները (Seiun Awards), որոնց օտարալեզու կատեգորիաներում առաջադրված թեկնածուները հաճախ համընկնում են Հյուգոյի հետ։

## Տես նաև
* Նեբյուլա մրցանակ
* Լոկուս մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գրական մրցանակներ
Հյուգո մրցանակի արժանացած աշխատանքներ
Բարթուղ Թաթարյան

**Բարթուղ Թաթարյան** (), հայ խմբագիր-հրապարակախոս։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, 1870-ականներից նվիրվել հրապարակախոսությանը։ 1872-1873 թվականներին հրատարակել է «Փող արևելյան» երգիծաթերթը։ Եղել է Հարություն Սվաճյանի և Հակոբ Պարոնյանի գաղափարակիցներից։ Գրել է երգիծական սուր հոդվածներ պահպանողականների դեմ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Ամառային բախտակ

**Ամառային բախտակ** կամ **ամառային իշխան** (), սաղմոնների ընտանիքի ձուկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Սևանի իշխանի 4 ենթատեսակներից մեկն է և տարածված է միայն Սևանա լճում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը գլանաձև է, երկարությունը՝ 30-40 (երբեմն մինչև 60) սմ։ Ճարպային լողակը գտնվում է մեջքային և պոչային լողակների միջև։ Վերին ծնոտը երկար է ստորինից, բայց ավելի կարճ, քան իշխանի մյուս ենթատեսակներինը։ Մեջքային լողակի և հետնալողակի հիմքերն ավելի երկար են, քան իշխանի մյուս ենթատեսակներինը։ Ատամներն ավելի թույլ են զարգացած։ Թեփուկները մանր են, կողագծում՝ 105-117, առավել հաճախ՝ 111-112 հատ։ Մեջքային լողակում ճառագայթները 12-ն են, հետնալողակում՝ 11-12։ Խռիկային առաջին աղեղի վրա գտնվում են 16-21 երկար ու սրածայր առէջներ։

## Բազմացում և զարգացում
Բազմացման շրջանում մարմնի ընդհանուր գունավորման մեջ գերակշռում են դարչնաձիթապտղագույն նրբերանգները։ Խոշոր առանձնյակների առէջները երբեմն գուրզաձև են։ Ի տարբերություն մյուս ենթատեսակների՝ ստերջ վիճակում միայն կողագծերի երկարությամբ են ավելի հաճախ հանդիպում կարմիր պտեր։

Էգերը սեռահասուն են դառնում կյանքի չորրրդ, իսկ արուները՝ երրորդ տարում, երբեմն ավելի ուշ։ Բազմացման ընթացքում արուների մարմնի ու ծնոտների ձևը համեմատաբար քիչ փոփոխություններ է կրում։

Բազմանում է մայիս-հուլիսին լճի մեջ թափվող գետերի (Մասրիկ, Մաքենիս, Ծակքար, Բախտակ) գետաբերաներում ու դրանց հարակից շրջաններում։ Բազմացումը սկսվում է ջրի 7-8 աստիճան և ավարտվում է 12-13 աստիճան ջերմաստիճանային պայմաններում։ Բեղունությունը կարող է հասնել մինչև 7,1 հազար ձկնկիթի, որի զարգացումը տևում է 45-55 օր։ Մանրաձկները գետում բնակվում են մինչև դեկտեմբեր։

## Սննդառություն
Սնվում է ջրային իշուկներով, միջատներով և նրանց թրթուրներով, երբեմն կենդանական պլանկտոնով ու ջուրն ընկած միջատներով։

## Պահպանություն
Մինչև 20-րդ դարի 70-ական թվականները ամառային բախտակն ունեցել է արդյունաբերական նշանակություն։ Նրա պաշարները լրացվել են լճափերին գտնվող ձկնաբուծարաններում աճեցված թրթուրների և մանրաձկների պարբերաբար բացթողմամբ։

Բնական միջավայրում գտնվում է ոչնչացման վտանգի տակ։ Ներկայումս Արարատյան դաշտի և Վայոց ձորի մարզի առանձին ձկնատնտեսություններում փորձեր են կատարվում ամառային բախտակի արհեստական պայմաններում բազմացնելու և աճեցնելու ուղղությամբ։

Սևանի իշխանի անհետացող, տեղային տարածվածություն ունեցող էնդեմիկ ենթատեսակ է, որը գրանցված էր նախկին ԽՍՀՄ-ի Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Սպառնացող վտանգներից է ձվադրման գետերի ծանծաղացումը, ջրի օգտագործումը և աղտոտումը, լճային ձվադրավայրերի չորացումն ու որսագողությունը։

Մշակված են արհեստական բազմացման մեթոդները։ Ապրանքային ձկնաբուծության օբյեկտ է, տարեկան աճեցվում է մինչև 10 տոննա ամառային բախտակ։ 1978 թվականից որսն արգելված է։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

## Տես նաև

* Սևանի իշխան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սևանի իշխան
Կատեգորիա:Քաղցրահամ ջրերի ձկներ
Կատեգորիա:Սևանա լճի ձկնատեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Սաղմոններ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Ձկներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Վահրամ Թաթուլ

**Վահրամ Թաթուլ** (), հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Գրական ասպարեզ է մտել 1906 թ., «Արևելյան մամուլ» պարբերականում և Արամ Անտոնյանի «Լույս»-ում տպագրելով ոտանավորներ։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո աշխատակցել է մի շարք պարբերականների, տարեցույցների, գեղարվեստական ժողովածուների, գրելով գերազանցապես քնարական բանաստեղծություններ։

Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է Ֆրանսիայում, որտեղ հրատարակել է բանաստեղծությունների երկու ժողովածու՝ «Հին ու նոր տաղեր» (Փարիզ, 1940) և «Ամենայն զգուշությամբ» (Փարիզ, 1941), առաջինը՝ գրականագետ Արշակ Չոպանյանի առաջաբանով։ Ավետիք Իսահակյանի «Աբու Լալա Մահարի»-ից ներշնչված՝ գրել է համանուն խորագրով պիես (հրատարակվել է 1948 թ., Փարիզ)։ Սփյուռքահայ երեխաների համար կազմել է «Այբբենարան» և «Ընթերցարան»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ
Քարհատ

**Քարհատ** (ադրբեջանական պաշտոնական անունը՝ Դաշքեսան, ), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում։ Բնակչությունը՝ ։

## Անուն
Բնակավայրի ադրբեջանական պաշտոնական անունը Դաշքեսան է, որը ադրբեջաներենից թարգմանաբար նշանակում է «կտրող քար» (Daş – քար, kəsən – կտրել, հատել)։ Քաղաքի հյուսիս-արևելքում և հարավում են գտնվում նախկին հայկական Վերին Քարհատ և Ներքին Քարհատ գյուղերը, որոնց ադրբեջանական անվանումը Յուխարի Դաշքեսան (Yuxarı Daşkəsən) և Աշաղի Դաշքեսան (Aşağı Daşkəsən) է։

## Աշխարհագրություն
Բնակավայրը գտնվում է Արթինաջուր գետի ափին՝ ծովի մակարդակից 1550-1700 մ բարձրության վրա։ Գանձակ քաղաքից հեռու է 28 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Քարհատը ձևավորվել է Խորհրդային տարիներին հարևանությամբ գտնվող համանուն բնակավայրի հիման վրա որպես երկաթի հանքաքարի արդյունահանման կենտրոն։ 1948 թվականի մարտի 16-ին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։

## Բնակչություն
Բնակավայրը մինչև 1970-ական թվականները հիմնականում հայաբնակ էր։ Դրանից հետո քաղաքում աստիճանաբար ավելացել են ադրբեջանցիների թվաքանակը։ Քաղաքից հայ բնակչությունն ամբողջությամբ հեռացել է 1988-1989 թվականներին Խորհրդային Ադրբեջանից հայ ազգաբնակչության բռնագաղթի հետևանքով։

## Տնտեսություն
Քարհատի հիմնադրումից ի վեր քաղաքի տնտեսության հիմնական ճյուղը հանդիսանում է երկաթի հանքաքարի արդյունահանումը։

## Տես նաև
* Ներքին Քարհատ
* Վերին Քարհատ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր
Ալաիլի Դադա

**Ալաիլի Դադան** (), քաղաք է Ջիութիի Հանրապետության հյուսիսում, գտնվում է Օբոքի երկրամասի Ալաիլի Դադայի շրջանում։

## Արտաքին հղումներ
* Satellite map at Maplandia.com

Կատեգորիա:Ջիբութիի քաղաքներ
Շահբուզ

**Շահբուզ** (, **Շահապոնք**), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, Շահբուզի շրջանի վարչական կենտրոն։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բնակավայրեր
Լենքորան

**Հանիբերդ** (,  *Լանքոն*, (, հնում հայերի մոտ կոչվել է *Հանիբերդ*), քաղաք Հայաստանում, Հանիբերդի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

1993 թվականին, Հանիբերդը հայտարարված էր ինքնահռչակված Թալիշ-Մուղանական Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաքը։

## Անվանում
Հիմնադրման թվականը հայտնի չէ։ Կոչվում է գետի անունով, որն ունի իրանական ծագում․ նշանակում է «խարսխային» (նավերի կայանելու վայր)։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լենքորանի շրջանի բնակավայրեր
Կոսինուսների թեորեմ

մինի|198px|աջից||Եռանկյուն
**Կոսինուսների թեորեմը** կապ է հաստատում եռանկյան կողմերի երկարությունների և երկու կողմերի միջև ընկած անկյան կոսինուսի միջև։

Թեորմի ձևակերպումը.
::*Եռանկյան ցանկացած կողմի քառակուսին հավասար է մյուս երկու կողմերի քառակուսիների գումարին՝ հանած այդ կողմերի և նրանցով կազմված անկյան կոսինուսի կրկնապատիկ արտադրյալը՝

::::: <math>c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma\ </math>։*

Այն հանդիսանում է Պյութագորասի թեորեմի ընդհանրացված տարբերակը։ Երբ *γ* անկյունը ուղիղ է (90° կամ π/2 ռադիան), կոսինուսների թեորեմը վերածվում է Պյութագորասի թեորեմին.

: c^2 = a^2 + b^2 \,

Եռանկյան տարբեր կողմերի միջև ընկած անկյունները ընտրելիս՝ այն կստանա հետևյալ տեսքը.

: a^2 = b^2 + c^2 - 2bc\cos\alpha\,
: b^2 = a^2 + c^2 - 2ac\cos\beta\,։

## Ապացույց եռանկյունաչափական մեթոդով

մինի|աջից|250px|Նկար 1
*c* կողմին ուղղահայաց տարեք (Նկար 1). այդ դեպքում

:c=a\cos\beta+b\cos\alpha\,.

Երկու կողմերը բազմապատկելով *c*-ով՝, կստանաք

:c^2 = ac\cos\beta + bc\cos\alpha.\,

Մյուս ուղղահայացները տանելով՝ կստանաք

:a^2 = ac\cos\beta + ab\cos\gamma,\,

:b^2 = bc\cos\alpha + ab\cos\gamma.\,

Վերջին երկու հավասարությունները գումարելով՝ կստանաք

:a^2 + b^2 = ac\cos\beta + bc\cos\alpha + 2ab\cos\gamma.\,

Առաջին հավասարումը երկրորդ հավասարումից հանելով՝ կստանանք

:a^2 + b^2 - c^2 = - ac\cos\beta - bc\cos\alpha+ ac\cos\beta + bc\cos\alpha + 2ab\cos\gamma\,,

որը կարելի է պարզեցնել հետևյալ տեսքի.

:c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma.\,

Այս ապացուցման հարմարությունն այն է, որ կարիք չկա առանձին դիտարկել սուր և բութ γ անկյան դեպքերը։

## Ապացույց վեկտորների օգտագործմամբ
Թեորեմը կարելի է ապացուցել՝ օգտվելով վեկտորների գումարման կանոնից և վեկտորների սկալյար արտադրյալի բանաձևից
:\vec b\cdot \vec c = \Vert \vec b\Vert\Vert\vec c\Vert\cos \theta։

աջից|մինի|250px|Նկար 2 &mdash; Վեկտորական եռանկյուն
Նկար 2-ից երևում է, որ 
: \vec a=\vec b-\vec c\,,։

Հաշվի առնելով դա՝
: 
\begin{align}
\Vert\vec a\Vert^2 & = \Vert\vec b - \vec c\Vert^2 \\
& = (\vec b - \vec c)\cdot(\vec b - \vec c) \\
& = \Vert\vec b \Vert^2 + \Vert\vec c \Vert^2 - 2 \vec b\cdot\vec c.
\end{align}
։

Այսպիսով, ստացանք
: \Vert\vec a\Vert^2 = \Vert\vec b \Vert^2 + \Vert\vec c \Vert^2 - 2 \Vert \vec b\Vert\Vert\vec c\Vert\cos(\theta), \, 
որը համարժեք է կոսինուսների թեորեմի հավասարմանը։

Կատեգորիա:Եռանկյունաչափություն
Կատեգորիա:Անկյուն
Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Խորվաթիայի վարչական բաժանում

մինի|աջից200px|Խորվաթիայի վարչական քարտեզը
Խորվաթիայի Հանրապետությունը բաժանված է 20 օկրուգների - ժուպանությունների (), որոնց նահանգապետը խորվաթերեն կոչվում է ժուպան։ Երկրի մայրաքաղաք Զագրեբը ունի առանձին ժուպանիայի կարգավիճակ։

## Ժուպանիաների ցանկ

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Կիմ Աղաբեկյան

**Կիմ Բագրատի Աղաբեկյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1994), պրոֆեսոր (2006), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1978)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գորիսի շրջանի Յայջի (հետո՝ Հարճիս) գյուղում։ 1957 թվականին ավարտելով միջնակարգ դպրոցը՝ զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1972 թվականին «Գուրգեն Մահարու ստեղծագործությունը» թեմայով ատենախոսություն է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1968-1969 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի հայ գրականության ամբիոնում որպես լաբորանտ։ 1971 թվականից դասախոսել է համալսարանում։ 1978 թվականից եղել է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ։ 1995 թվականին ստացել է բանասիրական գիտությունների պրոֆեսորի աստիճան։

Զբաղվել է հայ նորագույն գրականության ուսումնասիրության հարցերով։

## Պարգևներ
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2013
*ՀՀ գրողների միության «գրական վաստակի համար» մեդալ
*Ակսել Բակունցի անվան հուշամեդալ
*ԵՊՀ ոսկե մեդալ, 2008

## Կիմ Աղաբեկյանի երկերի մատենագիտություն
* Գուրգեն Մահարի, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1975, 272 էջ։ 
* Երեք դիմանկար (գիրքը նվիրված է Բաղիշ Հովսեփյանի, Մկրտիչ Սարգսյանի և Զորայր Խալափյանի երկերի քննությանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 272 էջ։ 
* Հրանտ Մաթևոսյան. Ծմակուտի վիպասքը, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1988, 356 էջ։ 
* Արդի հայ արձակի զարգացման միտումները (1960-80-ական թվականներ), Երևան, 1992։ 
* Հակոբ Օշական. (ստեղծագործական աշխարհի արահետներում), Երևան, 2006։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Խաչիկ Թահտաճյան

**Խաչիկ Թահտաճյան** (), հայ զարդանկարիչ արվեստագետ, գրաֆիկ, թատերական նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Որպես գեղագրության ուսուցիչ ավելի քան կես դար պաշտոնավարել է Պոլսի հայկական և ֆրանսիական դպրոցներում։ Սուլթաններին, ցարերին ուղղված ձոներ, ուղերձներ նա է գծագրել։ Դեսպան Նելիտովի առաջարկով նրա անունից պատրաստել է մի ձոն՝ ուղղված Ալեքսանդր ցարին։ Եղել է կոստանդնուպոլսի Խաս գյուղի հայկական թատրոնի դերասան, ձևավորել է բեմադրություններ։

Հրատարակել է ասեղնագործության տետրակներ, գեղագրական բազմաթիվ ալբոմներ, ինչպես՝ «Նշանագիրք հայերեն և գաղղիերեն» (Կ. Պոլիս, 1886), «Համառոտ գեղագրության տետրակ» (1892), «Նոր գեղագրություն ի պետս հայ վարժարանաց և համայն հայ ուսանողաց» (Կ. Պոլիս, 1909), «Գեղագրություն հայ-ֆրանս», «Գեղագրություն հայ-ֆրանս-թուրքերեն»։ Հայ տպագրության 400-ամյա հոբելյանի առթիվ 1913-ին շքեղ տպագրությամբ լույս է ընծայել «Ոսկետետր ասեղնագործության» ալբոմը, որը պարունակում է անունների և մականունների սկզբնատառերը՝ ընդելուզված։ Որպես գեղագրության ուսուցիչ պաշտոնավարել է նաև Կենտրոնական վարժարանում։ Զոհվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմում։

## Մատենագրություն
Լուրեր։ «Ամենուն տարեցույց», 1912, 1916-1920 թթ.։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1847 ծնունդներ
Կատեգորիա:1914 մահեր
Կատեգորիա:Թատերական նկարիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ զարդանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Անի (արվեստագետների միություն)

**Փարիզի հայ արվեստագետների «Անի» միություն**, 1926-1930 թվականներին հայ արվեստագետների կազմակերպած ստեղծագործական միություն։

Փարիզի հայ արվեստագետների «Անի» միության հիմնադիրներն են եղել Էդգար Շահինը, Սարգիս Խաչատուրյանը (քարտուղար), Վարդան Մախոխյանը, Ռաֆայել Շիշմանյանը, Հովսեփ Փուշմանը (նախագահ)։

Միության նպատակն էր միավորել Ֆրանսիայում ու այլ երկրներում բնակվող հայ արվեստագետներին, ցուցահանդեսներով ու գեղարվեստական երեկոներով օտար հասարակայնությանը ծանոթացնել հայ մշակույթին, Հայաստան առաքել գեղարվեստական գործեր, օգնել երիտասարդ արվեստագետներին։

«Անի» միության անդրանիկ ցուցահանդեսը կայացել է 1927 թվականին, Փարիզի Ժորժ Պըտի սրահում (մասնակցել է նաև Փարիզում գտնվող Մարտիրոս Սարյանը), երկրորդը՝ 1928 թվականին, Բրյուսելում, երրորդը՝ Անտվերպերում 1929 թվականին (մասնակցել է նաև Ժան Գառզուն), չորրորդը և վերջինը՝ 1930 թվականի հունվարին, Փարիզի Ժորժ Պըտի սրահում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ մշակութային կազմակերպություններ
Թյուրինգի մրցանակ

**Թյուրինգի մրցանակ** (), ինֆորմատիկայի (կոմպյուտերային գիտության) ամենահեղինակավոր մրցանակն է և այդ ասպարեզում համարժեք է համարվում Նոբելյան մրցանակին
։ Այն շնորհվում է *Հաշվողական տեխնիկայի ասոցացիայի* կողմից՝ ինֆորմատիկայում նշանակալից ներդրաման համար։

Հաշվողական տեխնիկայի ասոցացիայի կողմից մրցանակը հաստատվել է հռչակավոր անգլիացի գիտնականի՝ Ալան Թյուրինգի պատվին, ով համարվում է համակարգչային տեսության և արհեստական ինտելեկտի գլխավոր հայտնագործողներից մեկը։ Ամեն տարի մրցանակ է շնորհվում մեկ կամ մի քանի գիտնականների, ում աշխատանքը խորը ազդեցություն է թողել կոմպյուտերային գիտության զարգացման վրա։ Թյուրինգի մրցանակն առաջին անգամ շնորհվել է 1966 թվականին՝ Ալան Փերլիսին, կազմարկիչների (կոմպիլյատորների) կառուցման տեխնոլոգիայի զարգացման համար։ Առաջին կին մրցանակակիրն էլ Ֆրենսիս Ալենն է, ում այդ պարգևը շնորհվել է 2006 թվականին։

2000-ական թվականներին մրցանակային հիմնադրամը հովանավորվում էր Ինտել և Գուգլ ընկերությունների կողմից, և ամենամյա մրցանակը կազմում էր 250 հազար ամերիկյան դոլար։ 2014 թվականից Գուգլը դարձել է միակ հովանավորը և ամենամյա մրցանակի գումարի չափը հասցրել է մեկ միլիոն ամերիկյան դոլարի։

## Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիրները (1966 - 1987)

## Թյուրինգյան դասախոսություն
Ավանդաբար Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիրը մրցանակը ստանալիս ելույթ է ունենում զեկույցով, որը կոչվում է *Թյուրինգյան դասախոսություն* (լեկցիա)։ Այս ելույթում դափնեկիրն իր մտքերն է արտահայտում համակարգչային գիտության (հաշվողական տեխնիկայի) տեսական ու գործնական կողմերի վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* A.M. Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիրներ ըստ տարիների
* Полунов Ю. Л. Թյուրինգի մրցանակի 1966-ից 2004 թթ. դափնեկիրներ // История вычислительной техники за рубежом. 14.11.2005
* Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիրներ (презентации) // ПетрГУ. 2012—2013

Կատեգորիա:Ալան Թյուրինգ
Կատեգորիա:Դափնեկիրների ցանկեր
Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ
Բարսեղ Կեսարացի

**Բարսեղ Կեսարացի** կամ **Բարսեղ Մեծ** ( կամ Βασίλειος Καισαρείας, ), ընդհանրական եկեղեցու նշանավոր հայրապետ, ընդհանրական եկեղեցու տասներկու մեծ վարդապետներից մեկը, Հայ Առաքելակն Եկեղեցու և համաքրիստոնեական սուրբ, աստվածաբան, Կապադովկիայի Կեսարիա քաղաքի արքեպիսկոպոս (370 թ-ից), եկեղեցական գործիչ և գրող։ Գրիգոր Նյուսացու ավագ եղբայրը, Գրիգոր Նյուսացու և Գրիգոր Նազիանզացու հետ մեկտեղ մտնում է «երեք մեծ կապադովկիացիների» եռյակի մեջ։ Նրան է վերագրվում պատկերակալի հայնագործումը և իր անունը կրող պատարագի կազմումը։ Հեղինակ է մեկնությունների, դավանաբանական գործերի, ճառերի, ներբողների, քարոզների, զրույցների ու նամակների (մեզ է հասել 360-ից ավել նամակ)։

## Ազդեցությունը Հայ եկեղեցու վրա
Բարսեղ Կեսարացու երկերը հայերեն են թարգմանվել V դարից («Վեցօրեայք», «Պատարագամատոյցք», կանոններ, աղոթքներ)։ «Գիրք հարցողացը», «Պահոց» ճգնակեցական հրահանգների ժողովածուն (պարունակում է 33 ճառ) աստվածաբանության սիրված ձեռնարկներ են եղել միջնադարյան վարդապետարաններում։ Հայ միջնադարյան հեղինակները Բարսեղ Կեսարացու գործերը ընթերցողին առավել հասկանալի դարձնելու համար գրել են դրանց մեկնաբանություններ (հայտնի են «պատճառ» կամ «լուծմունք» անուններով)։ Կեսարացու ստեղծագործություններից մեջբերումներ են կատարել իրենց մեկնողական և դավանաբանական բնույթի երկերում Վարդան Արևելցին («Մեկնութիւն Արարածոց», «Կնիք հաւատոյ»), Անանիա Սանահնեցին («Հակաճառութիւն»), Վարդան Այգեկցին («Արմատ հաւատոյ») և այլն։ Կեսարացու ճառերից մի քանիսը պահպանվել են միայն հայերեն թարգմանությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ս. ԲԱՐՍԵՂ ԿԵՍԱՐԱՑԻ «ՊԱՀՈՑ ԳԻՐՔ» 
* «Հսկիր քո վրա» Բարսեղ Կեսարացու քարոզը ինքնագիտակցության մասին

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական Անատոլիայում ծնված սրբեր
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:Կապադովկիայի հույներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Տերտուղիանոս

**Քվինտոս Սեպտիմիոս Ֆլորենս Տերտուղիանոս** (, ), վաղքրիստոնեական նշանավոր աստվածաբան։ Շուրջ 40 երկերի հեղինակ, որոնցից մեզ են հասել 31-ը։ Առաջին քրիստոնյա հեղինակն է, որը մեծ թվով ստեղծագործություններ է թողել լատիներեն լեզվով։ Սկիզբ է տվել լատինական հայրաբանական դպրոցին և եկեղեցական լատիներենին, որի համար ստացել է «լատինական աստվածաբանության հայր» անունը։

## Կենսագրություն
Դատական հռետոր է եղել Հռոմում։ Ընդունելով քրիստոնեություն, մոտ 195 թվականին վերադարձել է Կարթագեն, հետագայում բախվել է եկեղեցու հետ։ Տերտուլիանոսի մտածողությանը բնորոշ է հակվածությունը պարադոքսներին։ Եթե իր ժամանակի քրիստոնեական մտածողները ձգտում էին մեկ համակարգի մեջ միավորել աստվածաշնչյան ուսմունքները և հունական փիլիսոփայությունը, ապա Տերտուլիանոսը ամեն կերպ ընդգծել է հավատի և բանականության խզվածությունը. «Աստծու Որդին խաչվեց. մենք չենք ամաչում, քանզի հարկ էր ամաչել։ Եվ աստծու Որդին մեռավ. դա լիովին հավաստի է, քանզի անմիտ է։ Եվ թաղվելուց հետո նա հարություն առավ. դա կասկածից վեր է, քանզի անհնար է»։ Վերացական տեսական բանականությանը Տերտուլիանոսը հակադրել է «բնական» պրակտիկ բանախոհությունը՝ հանդես գալով որպես կինիկների և առանձնապես հռոմեական ստոյիկների համախոհ։ Նա զարգացրել է կյանքում և ճանաչողության մեջ բնությանը վերադառնալու ծրագիր, կոչ արել գրքայնության շերտերը հաղթահարելով հասնել մինչև մարդկային հոգու նախասկզբնական ընդերքը։ Դրանով Տերտուլիանոսը հաստատել է էմպիրիզմն ինչպես միստիկական-հոգեբանական, այնպես էլ սենսուալիստական-ռեալիստական իմաստով։ Միաժամանակ, էմպիրիզմը նրան հանգեցրել է մատերիալիստական միտումների․ ողջ գոյը «մարմին» է, հետևաբար աստված նույնպես պետք է ըմբռնվի որպես «մարմին, որն այնուամենայնիվ, ոգի է»։ Տերտուլիանոսի հայացքներում իշխել են վախճանաբանական տրամադրությունները։ Հռոմեական պետության կարգին նա հակադրել է կինիկների ոգով ըմբռնած աշխարհաքաղաքացիությունը (կոսմոպոլիտիզմը) և քաղաքականության բարոյական բոյկոտը։

Նրան է վերագրվում է «Հավատում եմ, քանի որ անհեթեթ է» արտահայտությունը, որն իրականում Տերտուղիանոսի «Քրիստոսի մարմնի մասին» երկից մի հատվածի հարասություն է. *Եվ Աստծո Որդին մահացել է՝ դա անառարկելի է, քանի որ անհեթեթ է։ Եվ թաղվել ու հարություն է առել, դա կասկածի ենթակա չէ, քանի որ անհնարին է* (Et mortuus est dei filius։ prorsus credibile est, quia ineptum est. Et sepultus resurrexit։ certum est, quia impossibile, De Carne Christi, 5.4)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տերտուղիանոս. Աթենքի և Երուսաղեմի միջև (հոդված)

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
Կատեգորիա:Բերբեր գրողներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Էդիրնեի մարզ

**Էդիրնեի մարզ** (), նահանգ է Թուրքիայի Հանրապետության արևմտյան եվրոպական մասում, Մարմարածովյան երկրամասում։

## Տես նաև
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Մարմարածովյան տարածաշրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էդիրնեի մարզ
Թեքիրդաղի մարզ

**Թեքիրդաղի մարզ** (), նահանգ Թուրքիայի Հանրապետության Մարմարածովյան տարածաշրջանում։

## Տես նաև
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Մարմարածովյան տարածաշրջան

Կատեգորիա:Թեքիրդաղի մարզ
Յուրմալա

**Յուրմալա** (*Jūrmala*), առողջարանային խոշոր քաղաք Լատվիայում։ Գտնվում է Ռիգայի ծոցի հարավային ափին, Ռիգայից արևմուտք։ 51 հզ․ բն․ (2023)։ Ընդգրկում է Լիելուպե, Բուլդուրի, Ձինտարի, Մայորիդ Դուբուլտի, Կեմերի և այլ բնակավայրերը։ Յուրմալյով են անցնում էլեկտրիֆիկացված Ռիգա–Տուկումս երկաթուղագիծն ու խճուղին։ Կան թաղանթանյութի–թղթի, սպորտային նավաշինական գործարաններ, «Տեխնոինֆորմ», գեղարվեստական գործվածքների և գալանտերիայի արտադրության ֆաբրիկաներ, տեխնիկում, թանգարաններ։ Կլիման մեղմ է։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 17&nbsp;°C, հունվարինը՝ –5&nbsp;°C։ Բուժիչ միջոցներն են կլիմայաբուժությունը, ծովային լոգանքները (հունիսի կեսից մինչև օգոստոսի վերջը), Կեմերիում՝ հանքային ջրերը և ցեխաբուժությունը։ Բուժվում են սիրտ–անոթային, կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգերի, թոքերի ոչ տուբերկուլոզային հիվանդություններով տառապողները և ռևմատիզմով հիվանդ երեխաները։ Գործում են մեծահասակների և երեխաների առողջարաններ, հանգստյան տներ, պանսիոնատներ և կուրորտային պոլիկլինիկաներ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
*  ԴՄՈԶ
* Յուրմալայի Պատմություն 

###### Վիդեո և նկարներ
* 360° աստիճանով Յուրմալայի համանիապտկեր 
* Յուրմալայի նկարներ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1785 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքներ
Մխիթար Ջրբաշյան

**Մխիթար Մկրտիչի Ջրբաշյան** (), հայ մաթեմատիկոս։ Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1949), պրոֆեսոր (1950), ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1956, թղթակից անդամ՝ 1953)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1964)։ Հիմնական հետազոտությունների բնագավառներն են ֆունկցիաների տեսություն, մոտավորությունների տեսություն և հարմոնիկ անալիզ կոմպլեքս տիրույթում։

## Կենսագրություն
Մխիթար Ջրբաշյանը ծնվել է  1918 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Երևանում, 1915 թվականի ցեղասպանությունից փրկված և Երևանում հաստատված Մկրտիչ Ջրբաշյանի ընտանիքում։ 1936-1941 թթ. ուսանել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետում։ Սկսած 1942 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում և Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայում։

1945 թվականին Արտաշես Շահինյանի ղեկավարությամբ պաշտպանում է թեկնածուական ատենախոսությունը "Անալիտիկ ֆունկցիաների ներկայացման որոշ հարցեր" թեմայով։ Դա մաթեմատիկայից առաջին թեկնածուական ատենախոսության պաշտպանությունն էր ԵՊՀ-ում։ 1949 թվականին Մոսկվայի պետական համալսարանում պաշտպանում է դոկտորական աշխատանքը։

1953 թվականին Ջրբաշյանն ընտրվում է թղթակից անդամ, 1956 թվականին՝ ՀՀ ԳԱԱ իսկական անդամ։

1964-1978 թթ. եղել է ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ, ընդ որում 1964-1973 թթ. զբաղեցրել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկ-քարտուղարի պաշտոնը։

1957-1960 թվականներին եղել է ԵՊՀ մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի դեկան, 1978-1994 թթ. նույն ֆակուլտետի ֆունկցիաների տեսության ամբիոնի վարիչ։

Ջրբաշյանը եղել է «Մաթեմատիկա» (ԳԱԱ Տեղեկագիր) ամսագրի գլխավոր խմբագիր դրա կազմավորման օրվանից՝&nbsp;1966 թվականնից։ 1971-1989 թվականներին Ջրբաշյանը եղել է նոր կազմավորված մաթեմատիկայի ինստիտուտի տնօրեն։

Շուրջ 200 գիտական հոդվածների, մենագրությունների և ուսումնական ձեռնարկների հեղինակ է։ Ուսումնասիրություններն ընդգրկում են ժամանակակից կոմպլեքս անալիզի և ֆունկցիաների տեսության մի շարք ուղղություններ՝ մոտավորությունների տեսություն, հարմոնիկ անալիզ, ինտեգրալ ձևափոխություններ և ֆունկցիաների ներկայացումներ, մերոմորֆ ֆունկցիաների ֆակտորացման և դրանց եզրային հատկություններ։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1964)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1971)
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1978)

## Աշխատություններ
* Դասախոսություններ ֆունկցիաների տեսության ընտրովի հարցերի շուրջը.- Երևան։ Միտք, 1964.

## Գրականություն
* Мхитар Мкртичевич Джрбашян (к шестидесятилетию со дня рождения), Н. У. Аракелян, А. Г. Витушкин, В. С. Владимиров, А. А. Гончар, УМН, 1979, 34։2 (206), 235&nbsp;-&nbsp;240
* Математики механики. Биографический справочник, Боголюбов А. Н., Киев, Наукова Думка, 1983
* Math.sci.am &nbsp;-&nbsp;http://math.sci.am/upload/pdf/Jerbashian.pdf 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մխիթար Ջրբաշյանը մաթեմատիկական տոհմածառ նախագծում
* Մխիթար Ջրբաշյանը MathSciNet-ում
* Մխիթար Ջրբաշյանը ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի կայք էջում

Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Գևորգ Աղաջանյան

**Գևորգ Միքայելի Աղաջանյան** (), հայ բանաստեղծ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1967 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1960 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Ստեփանակերտի (հետո՝ Ասկերանի) շրջանի Դաշուշեն գյուղում։ 1956 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի ու գրականության բաժինը։ Ապա աշխատել է Ստեփանակերտի շրջխորհրդի գործկոմի մշակույթի բաժնում որպես տեսուչ 1958-1962 թվականներին եղել ԼԿԵՄ Լեռնային Ղարաբաղի մարզկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, 1962-1967 թվականներին՝ մարզային ռադիոհաղորդումների խմբագիր և ավագ խմբագիր, 1967-1974 թվականներին՝ Ադրբեջանի գրողների միության Լեռնային Ղարաբաղի մարզային բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղար, 1974-1976 թվականներին՝ «Սովետական Ղարաբաղ» օրաթերթի սեփական թղթակից, 1976-1979 թվականներին՝ Ադրբեջանի հեռուստատեսության հայերեն հաղորդումների խմբագրությունում կրտսեր խմբագիր։ 1979 թվականից եղել է «Գրական Ադրբեջան» հանդեսի տեխնիկական խմբագիր։

Ադրբեջաներեն լույս է տեսել նրա «Անհանգիստ է սիրտս» (Բաքու, 1972) գիրքը։ Գ. Աղաջանյանը կազմել ու խմբագրել է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված ղարաբաղցի բանաստեղծների ստեղծագործությունների ժողովածուն, որ «Երդում» վերնագրով լույս է տեսել Բաքվում, 1973 թվականին։

## Գ. Աղաջանյանի երկերի մատենագրություն
* Շավիղներ (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1960, 48 էջ։
* Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ են գտել նաև Գ. Աղաջանյանի մի քանի գործեր), Բաքու, Ազերնեշր, 1963, 132 էջ։
* Խոսիր, առվակ (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1966, 64 էջ։
* Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ են գտել նաև Գ. Աղաջանյանի մի քանի գործեր), Բաքու, Ազերնեշր, 1967, 196 էջ։
* Հոպոպներ (երգիծական բանաստեղծություններ), Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1970, 56 էջ։
* Անհանգիստ է սիրտս (չափածո գործեր), Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1972, 144 էջ։
* Պարծենկոտ ճպուռը, Երևան, «Հայաստան», 1972, 8 էջ։
* Օջախ և ծուխ (բանաստեղծություններ, առակներ), Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1977, 120 էջ։
* Ծառերը նայում են երկնքին (չափածո գործեր), Բաքու, «Յազըչը», 1979, 112 էջ։
* Եզերք (բանաստեղծություններ, առակներ, թարգմանություններ), Բաքու, «Յազըչը», 1981, 176 էջ։

## Թարգմանություններ

* Քնար եղբայրության։ Ադրբեջանի բանաստեղծները Հայաստանի մասին․- Երևան։ Սովետական գրող, 1985․- 149 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Ալեքսան Թամպուրի

**Ալեքսան Թամպուրի** (), հայ երաժիշտ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Որպես թամպուր նվագող և ստեղծագործող մեծ համբավ է ձեռք բերել Կ. Պոլսում 19-րդ դարի առաջին կեսին։ Աշակերտել է հայտնի Համբարձում Լիմոնճյանին։ Եգիպտոսի խտիվի կողմից հրավեր է ստացել մեկնել Կահիրե, հինգ տարի նվագել է նրա պալատում։ 1859-ին վերադարձել է Պոլիս, ապրել ծանր պայմաններում։ Հեղինակել է մի շարք շարքիներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1815 ծնունդներ
Կատեգորիա:1864 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ թամպուրահարներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Իոնացնող ճառագայթում

մինի|Վտանգավոր ճառագայթման առկայության նախազգուշացման նշան
**Իոնացնող ճառագայթում,** կարճալիք էլեկտրամագնիսական ճառագայթների կամ տարրական մասնիկների հոսք, որը, ազդելով նյութի վրա, նրանում առաջացնում է իոնային զույգեր։ Նյութը իոնացնող ճառագայթներ կարող են լինել ալֆա ճառագայթումը, բետա ճառագայթումը, գամմա ճառագայթումը, ռենտգենյան ճառագայթումը, նեյտրոնային (և որոշ այլ տարրական մասնիկների) ճառագայթումը, տիեզերական ճառագայթումը և արգելակման ճառագայթումը։ Իսկ, օրինակ, ռադիոճառագայթումը իոնացնող ճառագայթում չէ։ Իոնացնող ճառագայթները առաջանում են  տիեզերքում և երկրի կեղևում պարունակվող ռադիոակտիվ տարրերի տրոհման արդյունքում։

Իոնացնող ճառագայթները կենսաբանական օրգանիզմներում առաջացնում են փոփոխություններ։ Մեծ դոզայով ճառագայթումը կարող է խիստ վտանգավոր լինել։ Իոնացնող ճառագայթների մեծ քանակությունը սպանում է բջիջները, իսկ ավելի փոքր քանակությունը բերում է այլ հետևանքների, օրինակ` վնասում է ԴՆԹ-ն։

Իոնացնող ճառագայթները, եթե կիրառվում է համապատասխան քանակությամբ կիրառելի է քաղցկեղի բուժման համար։ Ուռուցքային բջիջները ավելի հաճախ են կիսվում, քան իրենց շրջապատող առողջ բջիջները։ Այդ պատճառով հիվանդ օրգանի ճառագայթումը մահ կամ կիսման դադարեցում է առաջացնում հիմնականում ուռուցքային, այլ ոչ թե առողջ բջիջներում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճառագայթում
Կատեգորիա:Ռադիոակտիվություն
Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն
Խոտակերաց վանք

**Խոտակերաց** կամ **Քարակոփ վանքը**, եկեղեցական վանքային չգործող համալիր է, որը գտնվում է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Խաչիկ գյուղից 1.8-2 կմ հյուսիս-արևմուտքում, լեռան լանջին գտնվող փոքր հարթության վրա։

## Պատմություն
Այս վանքի հիմնադրման և շեն շրջանի պատմությունը մանրամասն շարադրել է պատմագիր Ստեփանոս Օրբելյանը՝ օգտվելով վանքի արձանագրություններից և իր ժամանակ դեռևս կենդանի զրույցներից։

Համաձայն պատմիչի Առաստամուղ (Առաստամուխ) գյուղի շրջակայքի ձորերում և այրերում ապրում էին շատ ճգնավորներ։ Սյունյաց իշխան Աշոտը նույն գյուղի մոտ շինում է այս վանքը և այնտեղ հավաքում այդ խոտաճարակ ճգնավորներին, որից և առաջացել է «Խոտակերաց» անունը։ Աշոտի շինած եկեղեցին շուտով հիմնովին ավերվում է երկրաշարժից։ 910 թվականին նրա այրի Շուշանիկը վանքի ավերակների վրա շինում է հինգ եկեղեցիներ և այդ առթիվ գրել տալիս մի մեծ արձանագրություն (13 տող), որը հիմնականում մնացել է մինչև այժմ։

Այնուհետև Օրբելյան Սմբատ մեծ իշխանը նորոգել է վանքը 13-րդ դարի կեսերին։

Ավելի ուշ, 1300 թվականին Պռոշյան Էաչին վանքում պահվող նրանց նշանավոր մասունքի՝ Սուրբ Նշանի համար, որը Խոտակերաց խաչ էլ է կոչվել, պատրաստել է տալիս արծաթյա գեղեցիկ պահարան և երեսին գրում ընդաձակ հիշատակարան։

Հետագա դարերում երկար ժամանակ վանքը անմարդաբնակ է մնացել այդ պատճառով էլ այն այժմ խիստ քայքայված վիճակում է։ Կանգուն են միայն գլխավոր եկեղեցու՝ Սուրբ Աստվածածնի պատերը, իսկ գմբեթը ծածկը և պատերի վերին մասերն ամբողջովին փլված են։ Եկեղեցին ներքուստ խաչաձև, չորս անկյուններում ավանդատներով, դրսից ուղղանկյուն, գմբեթավոր հորինվածք է։ Պատերը շարված են կոպիտ մշակված բազալտի ոչ մեծ քարերից, իսկ պատասխանատու հանգույցները՝ սրբատաշ քարերից։ Գմբեթը և ծածկի թաղերը չեն պահպանվել։ Գավթի պատերի հիմքերն են մնացել։ Գավիթը թաղածածկ դահլիճ էր՝ արևմտյան կողմում երկու սենյակներով։ Խոտակերաց վանքի Ս. Աստվածածին եկեղեցու հորինվածքի ստեղծումը Սյունիքի ճարտարապետական դպրոցի նվաճումն է և ավանդը՝ հայկական հուշարձանների այդ տիպի զարգացման գործում։ Այն մի ընդարձակ գմբեթավոր դահլիճ է, որի ներսի չորս անկյուններում կան մեկական խորաններ։

Այս եկեղեցու արևմտյան կողմում մնում են գավիթի և փոքր մատուռների հիմնապատերը միայն։

Բոլոր շենքերը կառուցված են կոփածո քարերով, այդ պատճառով էլ, հավանաբար, վանքի երկրորդ անունը Քարակոփի վանք է։

## Պատկերներ

Պատկեր:Քարակոփի վանքը դեռ վերանորգման փուլում.JPG|Քարակոփի վանքը դեռ վերանորգման փուլում
Պատկեր:Քարակոփի_վանքը_նախքան_վերականգնումը.jpg|Քարակոփի վանքը նախքան վերանորոգումը (նույն դիտանկյունից)


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ստեփանոս Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Երևան 1986
* Հայկական Սովետական հանրագիտարան, Երևան 1986, 5-րդ հատոր (Խոտակերաց վանք), 81 էջ.

## Արտաքին հղումներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002
* ՀՀԻ, Կրոն համացանցային նախագիծ, Խոր Վիրապի վանք : 

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Քիրքուք

**Քիրքուք** (արաբերեն՝ ‏كركوك‎, քրդերեն՝ *Kerkûk*‎), քաղաք Իրաքում, համանուն մուհաֆազի վարչական կենտրոնը։

## Տեղադրություն
Քիրքուքը գտնվում է Իրաքի հյուսիսարևելյան մասում, Իրաքի Քուրդստանում, Բաղդադից 240 կմ հեռավորության վրա, որի հետ կապված է երկաթուղով և ավտոմոբիլային խճուղիով։ Այն տեղադրված է Զագրոս լեռնաշղթայի ստորոտում, Հայկական լեռնաշխարհից հարավ, պատմական Հայաստանի սահմաններից (Կորճայքից) մոտ 220 կմ։

## Աղբյուրներ
* Encyclopaedia Britannica, *Micropaedia*, 15-th edition, Vol. V, Page 834

Կատեգորիա:Իրաքի քաղաքներ
Սուլայման (խալիֆա)

**Սուլայման Իբն Աբդ ալ Մալիքը** (արաբ.՝ ** سليمان بن عبد الملك **), Օմայանների խալիֆայության VIII-րդ դարի խալիֆաներից մեկն էր, գահակալել է կարճ ժամանակ՝ 715 թվականից 717-ը։ Ծնվել է մոտ 674-ին։

Խալիֆա Աբդ ալ Մալիքի որդին էր, 715 թվականին հաջորդել է եղբորը՝ Վալիդ I-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաք հիմնադրած անձինք
Կատեգորիա:Օմայանների խալիֆայություն
Սինուսների թեորեմ

մինի|աջից|Եռանկյուն
**Սինուսների թեորեմը** պնդում է, որ եռանկյան կողմերը համեմատական են հանդիպակաց անկյունների սինուսներին՝

: \frac{a}{\sin A} \,=\, \frac{b}{\sin B} \,=\, \frac{c}{\sin C}, 

Սինուսների թեորեմից հետևում է, որ եռանկյան մեծ անկյան դիմաց գտնվում է մեծ կողմ, մեծ կողմի դիմաց՝ մեծ անկյուն։

## Ապացույց
մինի|աջից
Ենթադրենք ունենք *a*, *b*, և *c* կողմեր ունեցող եռանկյուն, և այդ կողմերի հանդիպակաց անկյուններն են *A-ն*, *B-ն*, և *C-ն համապատասխանաբար*։ *C* գագաթից տարված բարձրությունը եռանկյունը բաժանում է երկու ուղղանկյուն եռանկյունիների։ Նշանակենք բարձրությունը *h*-ով։

Այդ դեպքում.
:\sin A = \frac{h}{b}\text{ և } \sin B = \frac{h}{a}.

Հետևաբար,
:h = b \sin A = a\sin B \,

և

:\frac{a}{\sin A} = \frac{b}{\sin B}։

Նույն գործողությունները *A* գագաթից տարված բարձրության հետ անելիս՝ կստանանք

:\frac{b}{\sin B} = \frac{c}{\sin C}։

Կատեգորիա:Եռանկյունաչափություն
Կատեգորիա:Անկյուն
Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Աղավնի (այլ կիրառումներ)

**Աղավնի** կարող է վերաբերել՝

* Աղավնի -թռչուն։
* Աղավնի - 1911-ին ծնված հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանչուհի։
* Աղավնի - համաստեղություն։
* Աղավնի - հայկական իգական անուն
Ռամ Նարայան

**Ռամ Նարայան** (Հինդի राम नारायण, , ), հնդիկ երաժիշտ, հնդկական սարանգի լարային երաժշտական գործիքի վիրտուոզ։ Առաջինն է այս գործիքը օգտագործել որպես մենակատար գործիք, և առաջին ճանաչված սարանգի նվագողն է։

Վաղ տարիքից սովորել է նվագել *սարանգի* գործիքը։

1956 թվականից Նարայանը հանդես է եկել համերգներով որպես մենակատար, իսկ ավելի ուշ՝ նաև որպես նվագակցող։ 1960-ական թվականներից Նարայանը համերգային շրջագայություններով հանդես է եկել Եվրոպայում և Ամերիկայում։ Նաև դասավանդել է հնդիկ և այլազգի ուսանողների՝ Հնդկաստանում և արտասահմանում։ 2005 թվականին Նարայանը արժանացել է հնդկաստանի երկրորդ ամենաբարձր քաղաքացիական մրցանակի՝ Պադմա Վիբհուշանի (անգլ. Padma Vibhushan)։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք  
* allmusic.com կայքում 

Կատեգորիա:Հնդիկ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Պադմա Բհուշան շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հնդիկ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժշտական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ