open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կրծքային հեղձուկ

**Կրծքային հեղձուկ**, կրծքային անգինա (angina pectoris), ստենոկարդիա ( նեղ, անձուկ և -սիրտ), սրտի իշեմիկ (սակավարյունային) հիվանդության ամենատարածված կլինիկական ձևը։ Արտահայտվում է ետկրծոսկրային կամ սրտի շրջանի սեղմող, ճնշող ցավերի նոպաներով, որոնք ճառագայթվում են դեպի ձախ ուսը, ձեռքը և պարանոցը։ Նկարագրել է անգլիացի բժիշկ Վ.Հեբերդենը, 1768 թվականին։ Տարբերում են լարման և հանգստի կրծքային հեղձուկ։ Լարման կրծքային հեղձուկի դեպքում ցավային նոպան առաջանում է քայլելու և ֆիզիկական լարումների, ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխությունների, նյարդային գերլարվածության դեպքում։ Հանգստի կրծքային հեղձուկի դեպքում ցավերը կապված չեն ֆիզիկական կամ նյարդային գերլարումների հետ, հազվադեպ առաջանում են քնի ժամանակ (հիվանդը ցավից կարող է արթնանալ)։ Ցավային նոպան տևում է մի քանի րոպե և արագ անցնում նիտրոգլիցերին (շատ դեպքերում՝ վալիդոլ) ընդունելուց հետո։ Կարող է ուղեկցվել վեգետատիվ ռեֆլեկտոր խանգարումներով՝ մաշկածածկույթների գունատություն, սառը քրտնարտադրություն, պուլսի դանդաղում։ Լարման կրծքային հեղձուկի ելքն առավել բարենպաստ է, քան հանգստինը և հազվադեպ է ավարտվում սակավարյունային հիվանդության ծանր ձևով՝ սրտամկանի ինֆարկտով՝ կրծքային հեղձուկի նոպան սրտի պսակաձև անոթներով դեպի սիրտը արյան հոսքի և սրտամկանի պահանջների խիստ անհամապատասխանության (այսպես կոչված՝ արյան պսակաձև շրջանառության սուր անբավարարության) հետևանք է։ Վերջինս պայմանավորված է պսակաձև անոթների աթերոսկլերոզով, որոշ դեպքում՝ կոլագենային հիվանդություններով, աորտայի սիֆիլիսով։ Երբ վերոհիշյալ օրգանական փոփոխություններին միանում են նաև պսակաձև անոթների ֆունկցիոնալ փոփոխությունները (օրինակ, սպազմը՝ հիպերտոնիկ հիվանդության ժամանակ կամ թթվածնի հանդեպ սրտամկանի պահանջի բարձրացումը՝ ֆիզիկական բեռնվածության դեպքում), առաջանում են ցավեր։ Կրծքային հեղձուկի նոպան կարող է տեղի ունենալ նաև ռեֆլեկտոր ճանապարհով՝ անոթների սպազմի հետևանքով (օրինակ, լեղապարկի բորբոքման, ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության դեպքում)։ Կրծքային հեղձուկի նոպան պետք է տարբերել սրտացավից (կարդիալգիա), որի դեպքում ցավերը տարբեր բնույթի են, նոպայաձև չեն և ուղեկցում են սրտի և այլ օրգան-համակարգերի մի շարք հիվանդություններին (նևրոզներ, կլիմակտերիկ կարդիոպաթիա, սրտամկանի բորբոքումներ և պերիկարդիտներ)։

## Բուժում
Քնի, հանգստի և աշխատանքի ռեժիմի կարգավորում, դիետա, վնասակար սովորությունների (ծխել, ալկոհոլային խմիչքների օգտագործում) արգելում, առողջարանային բուժում։

Կատեգորիա:Սրտային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սուր ցավեր
Դյու-Սևր

**Դյու-Սևր** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևելքում։
* Դյու-Սևր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 79։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|220px|[Փարթենե ]]
Դյու-Սևրը 1790 թվականի մարտի 4-ին ֆրանսիական հեղափոխության ժանամակ ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Դեպարտամենտի սահմանները փոփոխություն են կրել 1973 թ., երբ փոքրիկ Փյուի-Սեն-Բոնե համայնքում ապրողները ձևականորեն դարձան արագ զարգացող մոտակա Շոլե համայնքի բնակիչներ։ Շոլեն գտնվում է հարևան Մեն և Լուար դեպարտամենտում և հարևան համայնքների տարբեր ադմինիստրատիվ միավորներում հայտնվելուց խուսափելու համար Փյուի-Սեն-Բոնեն մտցվեց Մեն և Լուարի կազմի մեջ։

## Աշխարհագրական տվյալներ և տնտեսություն
Դյու-Սևր դեպարտամենտում գործազրկության մակարդակը շատ ցածր է (5%-ից պակաս), նամանավանդ՝ հյուսիսարևմտյան շրջաններում։ Դեպարտամենտի տնտեսությունը հիմնականում գյուղական է, տարածքի երեք-քառորդը մշակովի հողեր են։ Գլխավոր մշակաբույսերն են ցորենը և գարին, ինչպես նաև՝ կարտոֆիլը, խնձորը և ընկույզը։ Նյորը բանջարեղեն և բոխնի աճեցնող կենտրոն է, բազուկ աճեցնում են Մելի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1790 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:2 (թիվ)
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կրծքավանդակ

250px|մինի|Մարդու կրծքավանդակի հատվածի ռենտգեն

**Կրծքավանդակ**, կրծքային ողների, կողոսկրերի և կրծոսկրի ամբողջություն, որը սողունների, թռչունների, կաթնասունների և մարդու ուսագոտու համար ծառայում է որպես հենարան և հնարավորություն է տալիս շնչառական շարժումների ժամանակ օգտագործել միջկողային մկանունքը։ Մարդու կրծքավանդակն ունի առաջ-ետին ուղղությամբ տափակացած, հիմքով վար դարձած հատած կոնի ձև։ Տարբերում են կրծքավանդակի կողմնային պատեր, կազմված 12 զույգ կողերով, առաջային, որի կազմի մեջ են մտնում կողոսկրերի առաջային ծայրերը (կողաճառները) և կրծոսկրը, ետին՝ ողնաշարը։ Կրծքավանդակն ունի վերին և ստորին բացվածքներ, վերին բացվածքի սահմաններն են՝ աջ և ձախ առաջին կողերը, առաջին կրծքային ողնը և կրծոսկրի կոթը։ Այդ բացվածքով կրծքավանդակի խոռոչ են մտնում շնչափողը, կերակրափողը, անոթներ և նյարդեր։ Ստորին բացվածքը սահմանվում է կողոսկրերի ծայրերով։ Կրծքավանդակը որովայնի խոռոչից բաժանված է ստոծանիով։Կրծքավանդակը ներսից պատված է մերձպատային թոքամզային թաղանթով։ Կախված տարիքից, սեռից և մարմնակազմվածքից, գոյություն ունեն կրծքավանդակի տարբեր ձևեր։

Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Սոմ (գավառ)

**Սոմ** (ֆրանսերեն՝ *Somme*), գավառ Ֆրանսիայի հյուսիսում։
* Սոմ գավառի կարգային թիվն է՝ 80։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|220px|Տեսարան [Մեր-լը-Բենից։]]
Սոմը ֆրանսիական հեղափոխության ժանամակ՝ 1790 թ. մարտի 4-ին, ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։
Սոմի հյուսիս-կենտրոնական տարածքները եղել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի մարտերի դաշտ, մասնավորապես, նշանավոր մարտերից է 1916 թվականի Սոմի ճակատամարտը։ Որպես այս և մի քանի այլ մարտերի հետևանք, դեպարտամենտի տարածքը դարձել է այստեղ թաղված տարբեր երկրների զինվորների մի քանի գերեզմանոցների և նրանց նվիրված հուշահամալիրների գտնվելու վայր։

## Աշխարհագրական տվյալներ և տնտեսություն
Սոմ գավառն իր անունն ստացել է Սոմ գետից։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Ստեպան Կովնիր

**Ստեպան (Ստեֆան) Դեմյանովիչ Կովնիր** (, ), ուկրաինացի ճարտարապետ։

Կիև-Պեչորյան մայրավանքի ճորտերից, որտեղ և աշխատել է ավելի քան 60 տարի Պ. Ի. Նեելովի, Ի. Դ. Շեդելի, Ի. Դ. Գրիգորովիչ-Բարսկու ղեկավարությամբ։ Կովնիրի գործերից են՝ ուկրաինական բարոկկոյի ոճով կառուցված Կովնիրյան մասնաշենքը (1746-1772) և զանգակատներ մայրավանքում, պալատ, զանգակատուն Կիևում, Անտոնիի և Թեոդոսիի եկեղեցին զանգակատնով Վասիլկովոյում (1756-1758), եկեղեցի (1763-1767) Կիևի մոտ, Կլովյան պալատը (1754-1758, համահեղինակ)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Собор Антонія і Феодосія.jpg|Անտոնիի և Թեոդոսիի եկեղեցին զանգակատնով Վասիլկովոյում
Պատկեր:Wikiexpedition Vasylkiv 065.JPG|Հուշատախտակ տաճարի պատին
Պատկեր:Klov palace.jpg|Կլովյան պալատ, 1901 թ. լուսանկար


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1695 ծնունդներ
Կատեգորիա:1786 մահեր
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության ճարտարապետներ
Կոլերիտ դպրոցներ

**Կոլտնտեսային երիտասարդության դպրոցներ**, **Կոլերիտ դպրոցներ** (մինչև 1930 թվականը՝ **գյուղական երիտասարդության դպրոցներ** ), հանրակրթական ոչ լրիվ միջնակարգ դպրոցներ նախկին Խորհրդային Միությունում։

Ստեղծվել են 1923 թվականին, գյուղական վայրերում, առաջին աստիճանի (քառամյա) դպրոցների հիմքի վրա, եռամյա դասընթացով։ Ունեցել են որոշակիորեն ընդգծված գյուղատնտեսական թեքում։ Իրենց դասընթացով համապատասխանում էին յոթնամյա դպրոցներին։

Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, Խորհրդային Հայաստանում կոլերիտ դպրոցներն հիմնադրվել են 1925 թվականին։ 1926-1927 թվականների ուսումնական տարում դրանց թիվը հասել է 17-ի։ 1934 թվականին Կոլերիտ դպրոցները վերածվել են ոչ լրիվ միջնակարգ (յոթնամյա) դպրոցների։

Կատեգորիա:Դպրոցներ
Տառն (դեպարտամենտ)

**Տառն** (ֆրանսերեն՝ *Tarn*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում։
* Տառն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 81։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|220px|[Քորդ-սյուր-Սյել:]]
Տառնը 1790 թվականի մարտի 4-ին ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։
5 թվականի Փլյուվյոզի 28-ի օրենքով Էրոն և Թարնն իրենց մեջ են բաժանել Անգլե կանտոնը։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Տառն դեպարտամենտն իր անունն ստացել է Թարն գետից։
1906 թվականից բնակչությունը եղել է 330 533 մարդ, 1999 թվականին դարձել է՝ 343 402։
Դեպարտամենտի ռելիեֆն ունի արևելքից արևմուտք ուղղված թեքություն և հիմնականում՝ լեռնային և բլրաշատ բնույթ։

## Ժողովրդագրություն

Ըստ 1999 թվականի տվյալների՝ դեպարտամենտի մեծ քաղաքներն են՝
* Ալբի 46.274 բնակիչ, որից 66.231-ը ագլոմերացիայում
* Կաստր։ 43.496 բնակիչ, որից 53.082-ը ագլոմերացիայում

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1790 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Արտեմ Կոտելնիկով

**Արտեմ Կոտելնիկով** (Հարություն Նազարի Կոտելնիկյանց) ( (28), 1859 թվական, Աստրախան -  (20), 1910 թվական, Սանկտ Պետերբուրգ), հայազգի լրագրող, հրատարակիչ, վիճակագիր։ Սանկտ Պետերբուրգում Լեոնիդ Խոդսկու հետ հրատարակել է «Նաշա ժիզն» («Наша жизнь», 1904-1906 թվականներ), «Նաշ դեն» («Наш день», 1908 թվական) թերթերը, «Զապրոսի ժիզնի» («Запросы жизни», 1909—1910 թվականներ) ամսագիրը, որոնցում տպագրվել են Մաքսիմ Գորկու, Անատոլի Լունաչարսկու, Ալեքսանդր Կուպրինի, Ալեքսանդր Գրինի գործերը։ Կազմակերպիչներից է «Մեր կյանք» հրատարակչության և գրախանութի, որը տարածել է մարքսիստական և սոցիալ-դեմոկրատական գրականություն։ 1910 թվականին Պետերբուրգում հրատարակել է Անդրկովկասի և Հյուսիսային Կովկասի հասարակական ու մշակութային կյանքը լուսաբանող «Ժիզն Կավկազա» («Жизнь Кавказа») ամսագիրը։ Հեղինակ է մի շարք վիճակագրական ուսումնասիրությունների։

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կրծքի արյունահավաք

**Կրծքի արյունահավաք**, *հեմոթորաքս* (-արյուն և  -կրծքավանդակ), արյան կուտակումը թոքամզի խոռոչում։ Հիմնական պատճառը ներքին արյունահոսությունն է, որը լինում է թոքի վնասվածքների, հատկապես հրազենով վիրավորվելու դեպքում։ Կարող է առաջանալ նաև թոքի քաղցկեղի, տուբերկուլոզի, ցինգայի հետևանքով։ Կլինիկական պատկերը պայմանավորված է կուտակված արյան քանակությամբ։ Փոքր քանակությամբ արյուն կուտակվելիս առաջանում են ցավեր կրծքավանդակում, հազ։ Պրոցեսի խորացմանը զուգընթաց միանում են ներքին արյունահոսության ախտանշաններ՝ թոքի ճնշում, միջնորմի օրգանների տեղաշարժ, հևոց, կապտուկ, սրտի գործունեության խանգարումներ։ Թոքամզի պունկցիայով հայտնաբերվում է արյուն։ Կրծքի արյունահավաքի արագընթաց ձևը կյանքին վտանգ է սպառնում։ Արյունահոսությունը դադարելիս արյունը կարող է ներծծվել 10-12 շաբաթվա ընթացքում։

Ներքին արյունահոսության դադարեցում, հազի ուժեղ նոպաների դեպքում՝ մորֆինի ներարկումներ։ Արյունահոսությունը դադարած կրծքի արյունահավաքի դեպքում պունկցիա՝ մնացորդային արյունը արտածծելու նպատակով։ Եթե անհնարին է արյունը դադարեցնել՝ թորակոտոմիա։ Կրծքի արյունահավաքի թեթև դեպքերում՝ հանգիստ, հազը հանգստացնող միջոցներ։

Կատեգորիա:Թոքաբանություն
Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
AGS JH25

**Բոլիդ AGS JH25** (), Միշել Կոստայի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1990 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Վար (դեպարտամենտ)

**Վար** (ֆրանսերեն՝ *Var*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։
* Վար դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 83։

## Պատմական տեղեկություններ
Վարը 1790 թվականի մարտի 4-ին ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։
* 1815` Վաթերլոոյում Նապոլեոնի պարտությունից հետո մինչև 1818 թ. նոյեմբերն օկուպացված է եղել ավստրիական զորքերի կողմից։
* 1854` առաջին երկաթուղագիծը հասնում է Թուլոն։
* 1860` Ֆրանսիայի կողմից Նիցցան անեքսիայի ենթարկելուց հետո նոր, Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտ ստեղծելու հետ կապված, Վարի արևելյան մասը, ներառյալ Գրասը, անցնում են նոր դեպարտամենտին։
* 1884` խոլերան տարածվում է Թուլոնում։ Համաճարակի դեմ կազմակերպված պայքարը գլխավորում է Ժորժ Կլեմանսոն։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|200px|[Վերդոնի կիրճը]]
Վար դեպարտամենտի տարածքը 6032 կմ² է, որի կեսն անտառածածկ է, ափագծի երկարությունն է՝ 420 կմ։

## Վարչատարածքային բաժանում
Դեպարտամենտի կազմի մեջ են մտնում 3 մարզ (Բրինիոլ, Դրագինյան, Տուլոն), 43 կանտոն և 153 կոմունա։ 2015 թվականին որոշ կոմունաների կառավարումն սկսեց իրականացվել այլ դեպարտամենտների կողմից, ինչպես նաև կանտոնների թիվը կրճատվեց՝ 43-ից դառնալով 23։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1790 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Պնևմոթորաքս

**Կրծքի օդահավաք**, **պնևմոթորաքս** (-շունչ, օդ և Φώραξ-կուրծք), հիվանդագին վիճակ, որը բնորոշվում է թոքամզի առպատային և ընդերային թերթիկների միջև օդի կամ գազի կուտակումով։ Ներթափանցած օդը իրարից հեռացնում է թոքամզի թերթիկները, որի հետևանքով միջթոքամզային ճեղքը վերածվում է խոռոչի։ Մթնոլորտային օդը կարող է միջթոքամզային ճեղքի մեջ թափանցել կրծքավանդակի պատի ամբողջականության խախտվելու կամ օդ պարունակող որևէ օրգանի (թոք, կերակրափող, ստամոքս, աղիքներ) վնասվելու հետևանքով։ Տարբերում են լրիվ և մասնակի, միակողմանի և երկկողմանի, ըստ ծագման՝ վնասվածքային, վիրաբուժական, ինքնաբեր և արհեստական կրծքի օդահավաք։ Վնասվածքային կրծքի օդահավաքը առաջանում է կրծքավանդակի բաց կամ փակ վնասվածքների (կրծքի վիրավորումներ, կողերի կոտրվածքներ, թոքի պատռվածք) հետևանքով։ Բաց կրծքի օդահավաքի դեպքում թոքամզի խոռոչը մշտապես հաղորդակցվում է շրջապատող մթնոլորտի հետ։ Վիրաբուժական կրծքի օդահավաքը առաջանում է կրծքի խոռոչի վիրահատությունների ժամանակ։ Ինքնաբեր (սպոնտան) կրծքի օդահավաքը լինում է թոքի հյուսվածքի ամբողջականության հանկարծակի խախտման հետևանքով (թոքերի տուբերկուլոզի, գանգրենայի, էմֆիզեմայի և թոքի բնածին կիստայի պատռվելու դեպքում)։ Երբեմն թոքի պատռվածքի տեղը ծածկվում է թոքի հյուսվածքի լաթով, որը հնարավորություն է տալիս օդի անցնելուն դեպի թոքամզի խոռոչ և արգելում ետհոսքը (փականային կրծքի օդահավաք) և ուղեկցվում է թոքի անկումով, սրտի տեղաշարժով, արյան շրջանառության խանգարմամբ։ Կրծքի օդահավաքի հիմնական ախտանշաններն են՝ հևոցը և կրծքավանդակի ցավերը։ Ախտահարված կողմում շնչառությունը թուլանում է կամ վերանում։ Կրծքավանդակի, պարանոցի կամ միջնորմի ենթամաշկային բջջանքում կարող է կուտակվել օդ։ Կրծքի օդահավաքի բարդությունները, թոքամզաբորբ և կրծքի արյունաօդահավաք (հեմոպնևմոթորաքս), որն առաջանում է թոքամզի խոռոչում միաժամանակ արյուն կուտակվելիս։ Առաջին օգնությունը բաց կրծքի օդահավաքի դեպքում՝ վերքի բացվածքը փակելու նպատակով անհրաժեշտ է անհապաղ դնել վիրակապ, փականային կրծքի օդահավաքի դեպքում՝ թոքի անկումը և սրտի տեղաշարժը կանխելու համար՝ թոքամզի խոռոչից օդի հեռացում։ Արհեստական կրծքի օդահավաքը բուժիչ նպատակով օդի ներմուծումն է թոքամզի խոռոչ, որն առաջացնում է թոքի անկում։ Առաջարկել է իտալացի բժիշկ Կ. Ֆորլանինին, 1882 թվականին, և կիրառվում է թոքի կավերնոզ տուբերկուլոզի դեպքում։

Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
Գյոզալդարայի գավառակ

**Գյոզալդարա**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում` Գյոզալդարա գետի ավազանում։ Վարչական կենտրոնը Գյոզալդարա գյուղն է։

Տարածքը համապատասխանում է պատմական Ազնվաց ձոր գավառին։

## Աշխարհագրություն
Տարածվում էր Բիթլիսի հյուսիս-արևմուտքից մինչև Կարճկանի սահմանները։ Շրջանը ջրառատ է և հարուստ է բուսականությամբ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 18 հայաբնակ գյուղ` 329 տուն և 2 459 մարդ բնակչով։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Վոքլյուզ

**Վոքլյուզ** (ֆրանսերեն՝ *Vaucluse*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ 
* Վոքլյուզ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 84։

## Պատմական տեղեկություններ
մինի|ձախից|240px|Վոքլյուզ դեպարտամենտի պրեֆեկտուրայի շենքը Ավինյոնում։
Դեպարտամենտն իր անունն ստացել է Ֆոնթեն-դը Վոքլյուզ աղբյուրից։ Լատիներեն Vallis Clausis արտահայտությունը նշանակում է «փակ հովիտ»։
Ստեղծվել է 1793 թ. օգոստոսի 12-ին։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|240px|Գորդը Ֆրանսիայի ամենագեղեցիկ գյուղերից մեկն է։
Տարածքի մակերեսը 3567 կմ² է։ Դեպարտամենտի արևմտյան սահմանին մոտ հոսում է Ռոն գետը, իսկ հարավային սահմանին մոտ՝ Դյուրանս։ Դեպարտամենտի տարածքը հայտնի է կարստային հարուստ հանքերով, որոնք երկրաբանական և աշխարհագրական գրականության մեջ ստացել են *Վոքլյուզային հանքեր* անվանումը։

Լեռները մեծ տեղ են զբաղեցնում դեպարտամենտի արևելյան մասում։ Ամենահայտնի լեռներից մեկը Վանտուն է (1912մ), որը հայտնի է նաև «Պրովինցիայի հսկա» անվամբ։ Այլ լեռնազանգվածներից են Դանտելիե դե Մոնմիրայը, Վանկլուսի լեռները և Լյուբերոնը։

Դեպարտամենտում են գտնվում Ֆրանսիայի հարավային շրջանի ամենապտղատու հողերը, որտեղ մշակվում են մեծ քանակությամբ մրգեր և բանջարեղեն։

Դեպարտամենտի կազմի մեջ են մտնում 3 մարզ, 24 կանտոն և 151 կոմունա։

Կարևոր քաղաքային կենտրոններն են՝ Ավինյոնը, Օրանժը, Քավայոնը և Ապտը։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության կազմը՝
* քաղաքային 416 301 (83%)
* գյուղական 83 384 (17%)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1793 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1793 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Տարն է Գարոն

**Տարն-է-Գարոն** (ֆրանսերեն՝ *Tarn-et-Garonne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում։
* Տարն-է-Գարոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 82։

## Պատմական տեղեկություններ
Տարն-է-Գարոն դեպարտամենտն ստեղծվել է Ֆրանսիական առաջին կայսրության տարիներին՝ 1808 թվականի նոյեմբերի 4-ին՝ Նապոլեոն I-ի որոշումով։ Կազմավորվել է հարևան ադմինիստրատիվ միավորներից վերցրած տարածքներից, իր ներկայից տարածքի ավելի քան կեսն ստացել է Լոյից (այդ թվում՝ Մոնթոբանը և Մուասաքը), մեկ երրորդից ավելին՝ Վերին Գարոնից, (ներառյալ՝ Քասթել Սարազենը) և մնացած մասը՝ Լո-է-Գարոն, Ժեր և Ավերոն դեպարտամենտներից։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Թար-է-Գարոն դեպարտամենտի ամենաբարձր կետն ունի 510 մ բարձրություն, գտնվում է Քասթանե համայնքում։

## Ժողովրդագրություն

Նշումներ՝
* Դեպարտամենտը ստեղծվել է 1808 թվականի նոյեմբերի 4-ին, այդ պատճառով 1801 թվականի բնակչության վերաբերյալ պետական տվյալներ չկան։ Ըստ ոչ պետական տվյալների՝ բնակչությունը կազմել է 228 000 մարդ։

Ըստ 1999 թվականի տվյալների՝ դեպարտամենտի ամենամեծ քաղաքներն են՝
* Մոնտոբան - 51.855 բնակիչ, որից 56.734-ը ագլոմերացիայում 
* Մուասակ - 12.321 բնակիչ, միակ կոմունան իր ագլոմերացիայում
* Կաստելսառազեն:ժ - 11.352 բնակիչ, միակ կոմունան իր ագլոմերացիայում

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

մինի|ձախից|680px|Թարն-է-Գարոն դեպարտամենտից մի տեսարան

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Օրուրո

**Օրուրո** (իսպաներեն ՝ Oruro, կեչուա՝ Ururu) , քաղաք Բոլիվիայում, համանուն դեպարտամենտի մայրաքաղաքը։ Բնակչությամբ 6-րդ քաղաքն է (210 000)։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 3710 մ բարձրության վրա։ Բոլիվիայում նույնանուն մարզի կենտրոնն է։
Մինչև հանքարդյունաբերության անկում ապրելը և վերջնական փակվելը (1990-ականներ) Օրուրոն եղել է երկրի հանքաարդյունաբերության կենտրոնը։ Այնտեղ արտադրվել է անագ, արծաթ, վոլֆրամ, ոսկի, ծարիր, ծծումբ և պղինձ։

Մեր օրերում առավել մեծ կարևորություն են ձեռք բերում գյուղատնտեսությունը, կերամիկայի և մետաղների մշակումը։ Օրուրոն, որը երկաթգծով կապված է մեծ քաղաքների հետ, մինչ այժմ էլ հանդիսանում է կարևոր տրանսպորտային հանգույց։ Երկրի կարևոր ճանապարհները անցնում են Օրուրոյով և հենց դա էլ նպաստում է քաղաքի զարգացմանը։

## Մշակույթ
Քաղաքը Օրուրո են անվանել տեղի հնդկացիները։ Բնակավայրը հայտնի է իր կառնավալով։ Վերջինս 2001 թվականին գրանցվել է ՅՈւՆԵՍԿՈյի ցանկի մեջ։ Այն իր մեջ կրում է հնդկացիների կրոնի մինչկոլումբոսյան տարրեր։

## Տրանսպորտ
Օրուրոյով է անցնում № 1 մայրուղին, որը հյուսիսում կապում է Բոլիվիայի մայրաքաղաք Լա Պասի և հարավում Պոտոսիի հետ։ Մայրուղուն կից անցնում է նաև երկաթուղին, որը կրկին գնում է դեպի Լա Պաս։ Օրուրոյից հարավ անցնում է երկաթգիծ, որի վերջնակետն է Չիլիի Անտոֆագաստա քաղաքը։

## Քույր քաղաքներ
*  Սոլթ Լեյք Սիթի
*  Իկիկե

## Հուշարձաններ
* Մարիամ Աստվածածնի արձանը, որի բացումը եղել է 2013 թվականին։

## Գրականություն
* Crespo Rodas, Alberto: *La Fundación de San Felipe de Austrie y Asiento de Minas de Oruro.* в: Revista Histórica. Organo de la Academia Nacional (Instituto del Peru) Tomo XXIX, Lima, 1966.
* Mesa, José /Gisbert, Teresa: *Oruro. Origen de una Villa Minera.* в: La minería Hispana e Iberoamericaca. Contribución a su investigación histórica. Vol.1, Leon, 1970.
* Salamanca Trujillo, Hugo: *La Proclama Patriotica de Oruro. Valoración histórico-social del manifesto de agravios.* в: Revista Universidad Segunda Epoca, No.1, Oruro 1975.

Կատեգորիա:1606 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բոլիվիայի քաղաքներ
Դիժոն

**Դիժոն** (), քաղաք Ֆրանսիայում։ Բուրգունդիա երկրամասի վարչական կենտրոնն է։ Գտնվում է Փարիզից 326&nbsp;կմ դեպի հարավ-արևելք։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է հռոմեական տիրապետության շրջանում Divio անձնանունից։

## Բնակչություն
Ըստ 2010 թվականի տվյալների կոմունայի բնակչությունը կազմում է 151 212 մարդ։

## Քույր քաղաքներ
Դիժոնը Ֆրանսիայի ամենաշատ քույր-քաղաքներ ունեցող քաղաքներից է, բացի այդ, այն առաջին քաղաքներից է. որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո քույր-քաղաք դարձավ գերմանական քաղաքի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Մայնց

**Մայնց** (), քաղաք Գերմանիայում։ Բնակչությունը՝ 192 170&nbsp;մարդ։
Ի պատիվ Մայնց քաղաքի կոչել են աստերոիդ՝ (766) Մոգունտիա, որը հայտնաբերվել է 1913 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Ֆրանց Կայզերի կողմից Հայդելբերգում։ 
Մայնցը Գերմանիայի խոշորագույն մեդիակենտրոններից է։ Այստեղ գերմանացի գյուտարար Յոհան Գուտենբերգը հայտնագործեց ժամանակակից գրքի տպագրության տեխնիկան

## Քույր քաղաքներ
*  Ռոդենգո, Իտալիա 
*  Դիժոն, Ֆրանսիա
*  Վալենսիա, Իսպանիա
*  Հայֆա, Իսրայել
*  Էրֆուրտ, Գերմանիա
*  Լուիսվիլ, ԱՄՆ

## Գործընկեր քաղաքներ
*  Բաքու, Ադրբեջան
*  Կիգալի, Ռուանդա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1244 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բաժանված քաղաքներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մարզիչների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մարզիչների ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում պատվավոր կոչումը շնորհվել է ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչումը ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։ 
### 2008 թվական
Կոչումը չի շնորհվել։
### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական
Կոչումը չի շնորհվել։

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Էրունի գավառակ

**Էրուն**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։ Գտնվում էր Տատիկ գավառակից հարավ, Տիգրիս գետի ակունքների շրջանում։ Կենտրոնը Դեհ ավանն էր։

## Վարչական բաժանում
1909 թվականին գավառակն ուներ 205 գյուղ։
Ըստ Վ. Քինեի 1891 թվականին Էրունն ուներ 15 254 բնակիչ, որից 9441 մուսուլմաններ էին, 5113-ը՝ հայեր, այլք՝ 700:

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Էթնիկական հոգեբանություն

**Էթնիկական հոգեբանություն**, Ժողովուրդների հոգեբանություն, հոգեբանության ճյուղ, որն ուսումնասիրում է տարբեր ժողովուրդների, ցեղերի, ցեղախմբերի հոգեկան կերտվածքի առանձնահատկությունները, նրանց մտածողության, լեզվի, բնավորության, խառնվածքի, ընդունակությունների, հույզերի, զգացմունքների, սովորությունների և նախապաշարումների բնորոշ գծերը, աշխատանքային գործունեությունը։ 
**Էթնիկական հոգեբանությունը** սերտորեն առնչվում է մարդագիտությանը, ազգագրությանը և սոցիալական հոգեբանությանը։ «Էթնիկական հոգեբանություն» տերմինն առաջինը օգտագործել են XIX դ. 2-րդ կեսի գերմանացի փիլիսոփա և լեզվաբան Դ. Շտեյնտալը և Մ. Լացարուսը։

Կատեգորիա:Հոգեբանության ճյուղեր
Համլետ Խաչատրյան

**Համլետ Արմենակի Խաչատրյան** (), հայ ճարտարապետ, դասախոս։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1984)։

## Կենսագրություն
1974 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1973-1980 թվականներին եղել է Հայշինճարտ գիտահետազոտական ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։ 1980 թվականին Լայպցիգի միջազգային տոնավաճառի հայկական տաղավարի գլխավոր ճարտարապետ,1980-1984 թվականներին՝ Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության և օգտագործման վարչության նախագծային ինստիտուտի նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։ 1984-1988 թվականներին նույն վարչության «Արագածոտն» արվեստանոցի գլխավոր ճարտարապետ, տնօրեն։ 1989 թվականին Հայպետնախագիծ ինստիտուտում Սպիտակ քաղաքի նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։ 1990-1992 թվականներին Ճարտարապետների միջազգային ակադեմիայի արվեստանոցի վարիչ (IAA, Սոֆիա, Բուլղարիա)։ 1993-1995 թվականներին IAA-ի Ուկրաինայի մասնաճյուղի գլխավոր ճարտարապետ (Կիև)։ 1996-1997 թվականներին եղել է ՀՀ Արագածոտնի մարզպետարանի քաղաքաշինության բաժնի պետը։ 1998 թվականից դասախոսել է ԵՊՃՇՀ-ում։ 1998-2000 թվականներին` եղել է Երևանի գլխավոր ճարտարապետ։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Կազմել է Պարույր Սևակ գյուղի (Արարատի մարզ) գլխավոր հատակագիծը (1980), Նոր Սպիտակի գլխավոր հատակագիծն ու մանրամասն հատակագծման (1989) նախագծերը։

Խաչատրյանի նախագծերով Երևանում իրականացվել են «Երևան» հյուրանոցի (1999-2000), Արարատյան թեմի առաջնորդարանի (1980-1981), Շուշիում՝ «Խանի աղջկա պալատի» (2002) վերակառուցումները, Ժնևում՝ «Ֆրանկ Մյուլլեր» կենտրոնի համալիրի գլխավոր հատակագիծն ու կառուցապատումը (2004), կառուցվել Գառնիի ամրոցի (1982), Գլաձորի համալսարանի (1984, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1985) թանգարանները, Աշտարակում՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցին (1985), երկրաշարժի զոհերի հուշարձանը Բելգրադում (1990) և այլն։

Ձևավորել է «Լայպցիգ-80» միջազգային ցուցահանդեսի հայկական տաղավարը։

## Մրցանակներ
* 1973-1980 թվականներին Հանրապետական միութենական տասնյակ մրցույթների մրցանակակիր
* 1981 թվականին «Տարվա լավագույն աշխատանք» մրցանակի դափնեկիր
* 1985 թվականին ՀԼԿԵՄ-ի դափնեկիր։ Երիտասարդության համաշխարհային մոսկովյան փառատոնի դափնեկիր
* 1991 թվականին Ճարտարապետների միջազգային բիենալեի (INTERARCH-91) «Մեծ արծաթե» մեդալի մեդալակիր
* Երևանի հյուսիսային մուտքի համալիրի նախագիծ-մրցույթ, առաջին մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:Եղեգնաձոր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մարտի 25 ծնունդներ
Նանտ

**Նանտ** (, ), քաղաք Ֆրանսիայում։ Մեծությամբ Ֆրանսիայի 6-րդ քաղաքն է։ Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտի և Լուարայի երկիր երկրամասի վարչական կենտրոնն է, նախկինում եղել է Բրետան դքսության մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Լուար գետի գետաբերանի մոտ, Ատլանտյան օվկիանոսի մեջ թափվելու վայրից 56 կմ հեռավորության վրա։
 
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում էր 284 970 մարդ։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը գտնվում է Լուար գետի ալյուվիալ հովտում, որը հատում են բազմաթիվ ոչ խոշոր գետեր։ Դեպի հյուսիս հովիտը բարձրանում է՝ վերածվելով Բրետանին բնորոշ լեռնային տեղանքի, որը ծածկված է ոչ մեծ անտառակներով։ Դեպի հարավ տարածվում է ճահճային ցածրավայրը։ Հարևան քաղաքները և բնակավայրերն են՝ Բուգենե, Կարկեֆու, Լա Շապել սյուր Էրդր, Օրվո, Ռեզե, Սեն Էրբլեն, Լուրաի Սեն Սեբաստյեն, Լուարի Սենտ Լյուս, Տրետյեր-ի-Վերտու (վերջինս, ի տարբերություն մնացած բնակավայրերի, չեն մտնում Նանտի վարչական շրջանի մեջ)։

## Պատմություն
thumb|left|Նանտ քաղաքի տեսարանն արբանյակից
Նանտը հիմնադրվել է ավելի քան 2 հազար տարի առաջ գալլեր-նամնետների կողմից, որտեղից էլ ծագել է քաղաքի անվանումը։ Քրիստոնեությունն այստեղ հասել է III դարում, երբ այն դարձել է թեմական կենտրոն։

834-936 թվականներին եղել է նորմանների տիրապետության տակ։ Միջին դարերում Նանտի կոմսերը Ռեն քաղաքի կոմսերի հետ բողոքարկում էին առաջնորդության հարցը։ Հուգենոտյան պատերազմների ժամանակ Նանտը Կաթոլիկական լիգայի կողմից էր և իր դարպասները չբացեց Հենրի IV-ին մինչ 1598 թվականին Նանտի հրովարտակի ստորագրումը։

Վանդեական պատերազմներից հետո Նանտ քաղաքում ակտիվ գործունեություն է ծավալել կոմիսար Ժան Բատիստ Կարյեն, ով գիլիոտինը փոխարինեց մահվան ավելի արագ միջոցով՝ զանգվածային ջրահեղձմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նանտը վերապրել է գերմանական օկուպացիան և ուժգին ավերվել է։

## Կլիմա
Նանտը ունի արևմտաեվրոպական օվկիանոսային կլիմա՝ ամբողջ տարվա ընթացքում հաճախակի անձրևներով և ցածր ջերմաստիճանով։ Աշնանային և ձմեռային օրերը սովորաբար անձրևոտ են և ցածր ջերմաստիճանով, որը հաճախ տատանվում է 0&nbsp;°C-ի սահմաններում, և ամենացուրտ ամիսներին չափավոր ձյան տեղումներով։ Գարնան և ամռան օրերը արևոտ են և ամպամած՝ բարեխառն ջերմաստիճանով։ Ամռան ամիսներին, հատկապես հուլիսին լինում են շոգ օրեր։

## Քույր քաղաքներ
*  Քարդիֆ, Մեծ Բրիտանիա
*  Թբիլիսի, Վրաստան
*  Ցինդաո, Չինաստան
*  Սիեթլ, ԱՄՆ
*  Ջեքսոնվիլ (Ֆլորիդա), ԱՄՆ
*  Նիիգատա, Ճապոնիա
*  Կլուժ-Նապոկա, Ռումինիա
*  Կոչաբամբա, Բոլիվիա

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բերդաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Գրանիտ

մինի|Գրանիտ
**Գրանիտ** ( — հատիկ), հրաբխային ապար, որն ամենատարածվածն է մայրցամաքային երկրակեղևում։ Այն բյուրեղյա մեծ, միջին և փոքր հատիկներով զանգվածային հրաբխային ապար է։

Գրանիտն ունի բարդ բաղադրություն։ Հիմնականում կազմված է դաշտային սպաթից, փայլարից և կվարցից։ Կախված այս հանքանյութերի հարաբերակցությունից՝ գրանիտն ընդունում է զանազան գույներ։ Առավել տարածված են մոխրագույն և սև գրանիտները, բայց պատահում են նաև վարդակարմիր, սպիտակ, դեղին և կանաչ երանգներ։

Գրանիտը վաղուց օգտագործվում է որպես շինարարական քար շնորհիվ իր միատարր կազմի, հաճելի գունավորման, մեծ ամրության և արդյունահանման ու մշակման բավական պարզ եղանակի։ 
Արդյունահանվող գրանիտի մոտ կեսն իր կիրառությունն է գտնում որպես բլոկ, սալիկ կամ «սլեբ», որպես զանազան ապրանքներ՝ հուշարձաններ և ճարտարապետական փոքր ֆորմաներ, իսկ մյուս կեսն օգտագործվում է կտրտված, մանրացված վիճակում։ Գրանիտը հեշտությամբ հղկվում և փայլեցվում է, սակայն գրանիտի հիմնական առավելությունն արտաքին ազդեցությունների հանդեպ կայունությունն է։ Այն դիմանում է մինչև 800°С ջերմաստիճանի։ Բնական հանքանյութերի մեջ այն երրորդ տեղն է զբաղեցնում իր ամրությամբ բյուրեղներից և կվարցիտներից հետո։ Բացի այդ, գրանիտն ունի ջրակլանման ցածր մակարդակ և բարձր դիմացկունություն ցրտի, թթուների և աղտոտվածության հանդեպ։ 
 
Դարեր ի վեր գրանիտն օգտագործվում է որպես շինարարական և երեսպատման նյութ։ Այն օպտիմալ է արտաքին երեսպատման և սալարկման, ճարտարապետական փոքր ֆորմաներ և քանդակներ ստեղծելու համար։ Գրանիտն օգտագործվում է նաև շենքերի ներքին հարդարման համար, հատկապես այնտեղ, որտեղ պետք է համատեղել էսթետիկան և ամրությունը։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Կատեգորիա:Քանդակագործական նյութեր
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Արդյունաբերական միներալներ
Կրիոլիթ

**Կրիոլիթ** (  - ցուրտ +  - քար), միներալ բնական ֆտորիդների խմբից։

Քիմիական կազմը՝ Na3[AlF6]։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Խորանարդաձև բյուրեղները սակավ են։ Սովորաբար առաջացնում է անգույն, սպիտակ, գորշ բյուրեղային կուտակումներ։ Փայլը՝ ապակու։ Կարծրությունը՝ 2, 5-4, 0, խտությունը՝ 2960 - 2970 կգ/մ3։ Հանդիպում է պեգմատիտներում՝ տոպազի, ֆլյուորիտի հետ։ Լայնորեն կիրառվում է ալյումինի մետալուրգիայում, էմալի ստացման համար են։ Կրիոլիթ է անվանվել սառույցի հետ նմանության (փայլը և բեկման ցուցիչը) պատճառով։

## Արտաքին հղումներ
* Կրիոլիթը webmineral.com տվյալների բազայում 
* Կրիոլիթ բնագիտական GeoWiki բառարանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Աբսորբում

մինի|Լաբորատոր կլանիչ. 1a) CO2 մուտք; 1b) H2O մուտք; 2) ելք 3) ներծծման սյուն; 4) փաթեթավորում:
**Աբսորբում** ( - կլանում,  - կլանում եմ), հեղուկի կամ պինդ մարմնի կողմից գազի կամ հեղուկում լուծված նյութի կլանումը, երբ այն ի տարբերություն *ադսորբման* տեղի է ունենում կլանիչի՝ աբսորբենտի ամբողջ ծավալով։

Աբսորբումը *սորբման* մասնավոր դեպք է, կարող է ուղեկցվել քիմիական փոխազդեցությամբ։ Կիրառվում է գազերը բաժանելու, ջրազրկելու, հեղուկներով կլանելու, հեղուկները մաքրելու համար և այլն։ Կարևոր է ածխաջրածինների բաժանումը **ընտրողական աբսորբման** միջոցով։ Կենսաքիմիական բազմաթիվ երևույթներ ընթանում են Աբսորբումի շնորհիվ։

Աբսբորբումը նաև էլեկտրամագնիսական և առաձգական տատանումների էներգիայի կլանում է։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Աշոտ Ալեքսանյան (ճարտարապետ)

**Աշոտ Սուրենի Ալեքսանյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1981)։

## Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1958 թվականից աշխատում է Երևաննախագիծ ինստիտուտում, 1971-1979 թվականներին՝ գլխավոր ճարտարագետ, 1980-1988 թվականներին՝ գլխավոր ճարտարապետ, 1991 թվականից ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար։ 1988-1991 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ճարտարապետության և քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահ, միաժամանակ՝ ՀԽՍՀ Պետշինի նախագահի առաջին տեղակալ։

## Ստեղծագործական աշխատանք
[մինի|Հուշատախտակ Երևանի [Հյուսիսային պողոտայում]]
Աշոտ Ալեքսանյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝
* Հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարանի համալիրը (1970)
* Մաշտոցի պողոտայի տրանսպորտային հանգույցը (1975)
* «Դվին» հյուրանոցը (1978, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ՝ 1979)
* Հերոսների ծառուղին և Անհայտ զինվորի գերեզմանը «Հաղթանակ» զբոսայգում (1985)
* Կայարանամերձ հրապարակի վերակառուցումն ու կառուցապատումը (գլխավոր ճարտարապետ, հեղինակային խմբի հետ)
* «Հյուսիսային ճառագայթ» բնակելի թաղամասը (2001)
* Ռազմական ինստիտուտի համալիրը (1996-2004)
* Շենքեր՝ Էջմիածնի խճուղու վրա (1962), Դիլիջանում (1968), Ծաղկաձորում (1975-1978, 1986), Գյումրիում (1991)

Երևանի Հյուսիսային պողոտայի հեղինակներից է։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1981)։
* ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր (2014)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Տիգրան Հովհաննիսյան (երգիչ)

**Տիգրան (Դիկրան) Հովհաննիսյան** (, ), սիրիահայ երգիչ, հայրենասիրական և ժողովրդական երգերի կատարող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սիրիայի Ալ-Կամիշլի քաղաքում։ Սովորել է Եփրատ վարժարանում։ Ապրում է Հեսսեն քաղաքում, Գերմանիա։

Երգերի թվում են Գուսան Հայկազունի բազմաթիվ աշխատությունները։

Կատարած հայտնի երգերի թվում են՝ «Ցնծա ով հայ», «Մուսա լեռան», «Հայեր, միացեք», «Ասպետական սև սատանան», «Գետաշեն», «Իմ անուշ մայրիկ», «Մայր մեր Հայաստան», «Սարգիս Զեյթլյանի հիշատակին», «Սիրիահայության», «Երևան», «97-ամյակ» և այլն։

## Տես նաև
* Հայ հեղափոխական երգեր

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ հայրենասիրական երգերի կատարողներ
Կատեգորիա:Սիրիահայ երգիչներ
Ղամիշլի (այլ կիրառումներ)

**Ղամիշլի** անունը կարող է վերաբերել՝

* Ղամիշլի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում
* Ղամիշլի - քաղաք և գավառային կենտրոն Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունի Ալ-Հասաքայի մարզում, արաբերեն՝ Կամիշլի
Աբսենտեիզմ

մինի|Պաստառ բանվորների աբսենտիզմի դեմ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի  ժամանակ
**Աբսենտեիզմ** ( — «բացակայող» բառից, ), ընտրողների խուսափելը ներկայացուցչական մարմինների ընտրություններից, որը երբեմն դեմոկրատական կուսակցությունների կազմակերպած բոյկոտի հետևանք է։

Մի շարք երկրներում (Ավստրալիական Միություն, Նիդերլանդներ, Դանիա) աբսենտեիզմի դեմ կիրառվում է այսպես կոչված պարտադիր քվեն, որը նախատեսում է անպայման մասնակցություն ընտրություններին, իսկ խուսափելու դեպքում երբեմն՝ տուգանք։

Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:Իռլանդիայի պատմություն
Կատեգորիա:Սոցիալական վարք
Կատեգորիա:Աշխատանքային իրավունք
Կատեգորիա:Կազմակերպչական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մարդկային ռեսուրսների կառավարում
Կոլիմատոր

**Կոլիմատոր** (լատիներեն collineo), զուգահեռ ճառագայթների փունջ ստանալու օպտիկական սարք։ Կազմված է ներսից սևացրած խողովակի մեջ գտնվող օբյեկտիվից կամ գոգավոր հայելուց, որի կիզակետային հարթությունում տեղավորվում է լուսատու առարկան (օրինակ, դիաֆրագմայի ճեղքը)։ Վերջինիս ձևի ու չափերի ընտրությունը կախված է կոլիմատորի օգտագործման նպատակից։ Կոլիմատորը կիրառվում է աստղագիտության մեջ, սպեկտրային սարքերում և օպտիկամեխանիկական չափիչ-ստուգիչ գործիքներում։ Կոլիմատորը ավտոկոլիմացիոն սարքերի բաղկացուցիչ մասն է. այդ սարքերում օբյեկտիվից դուրս եկած ճառագայթներն անցնում են օպտիկական համակարգը հակառակ ուղղությամբ և տալիս առարկայի պատկերը առարկայի հարթությունում։ 

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր
Կատեգորիա:Արագացուցիչների ֆիզիկա
Կառլեն Անանյան

**Կառլեն Մարտիրոսի Անանյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1971), Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի Մոսկվայի մասնաճյուղի պրոֆեսոր (1996), թղթակից անդամ (1999)։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1953-1964 թվականներին աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում, 1986-1990 թվականներին՝ Երևանի գլխավոր ճարտարապետի տեղակալ։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Կառլեն Անանյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են էստակադով ուղանցույց (1966), Քիմռեակտիվների (1966), Վեդիում՝ գինու գործարանները, Սոչիում՝ պանսիոնատ (1974), Հայրենական պատերազմում (1941-1945) զոհված մարտիկներին (1975 թվական, Վերիշեն՝ ԼՂՀ, 1985 թվական, Նոյեմբերյան), 1988 թվականին ավիավթարի զոհ հարավսլավացի օդաչուներին (1990 թվական, Երևան), Տիգրան Պետրոսյանին նվիրված հուշարձանները և այլն։

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1974 թվական, 1985 թվական), Մոսկվայում (1999)։

## Պատկերասրահ

Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (1).jpg|Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Օղակաձև զբոսայգի)
1988-ին ավիավթարի զոհ հարավսլավացի օդաչուների, 2014 (1).jpg|1988 թվականին ավիավթարի զոհ հարավսլավացի օդաչուների հուշարձան
1988-ին ավիավթարի զոհ հարավսլավացի օդաչուների, 2014 (3).jpg|1988 թվականին ավիավթարի զոհ հարավսլավացի օդաչուների հուշարձան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Արամ Ղարիբյան (նկարիչ)

**Արամ Սերոբի Ղարիբյան** (), հայ նկարիչ, քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1915-1923 թվականներին ապրել է Կոստանդնուպոլսի որբանոցներում։ 1923 թվականին տեղափոխվել է Բուխարեստ, հայկական որբանոց, որտեղ և ստացել է իր նախնական կրթությունը։ Ավարտել է Բուխարեստի «Բել-Արտ» գեղարվեստի դպրոցը։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
### Գեղանկարներ
* «Քաղաքային բնանկար», 1940 
* «Ինքնանկար», 1947 
* «Ձմեռ», 1968 
* «Արա Բեքարյան», 1974 
* «Նավահանգիստ», 1978 
* «Ծաղիկներով նատյուրմորտ», 1980

### Քանդակներ
* «Հրանտ Ավագյան» (1946, բազալտ, դիմաքանդակ)
* «Հարություն Կալենց» (1967, բրոնզ, դիմաքանդակ)
* «Կոմիտաս» (բազալտ, հուշարձան)

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, արտասահմանյան տարբեր հավաքածուներում։

## Անհատատական ցուցահանդեսներ
* Բուխարեստ, 1936 
* Երևան, 1983

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աշխատել է գեղանկարչության բոլոր ժանրերում, Արամ Ղարիբյան

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Աբվեր

մինի|Աբվերի ռադիոօպերատորը աշխատանքի ժամանակ, 1939 թ
**Աբվեր** (՝ պաշտպանություն), գերմանական գլխավոր շտաբի հետախուզական ծառայությունը 1925–1944 թվականներին։ Միավորել է ֆաշիստական Գերմանիայի գլխավոր շտաբի հետախուզական բոլոր մարմինները և ծովակալ Կանարիսի գլխավորությամբ հետախուզական քայքայիչ գործունեություն ծավալել տարբեր երկրներում։ 1944 թվականին «Կայսրության անվտանգության ծառայությանը» միացվելուց հետո Աբվերը փաստորեն դարձավ Գեստապոյի բաժանմունք։

Կատեգորիա:Ռազմական հետախուզություն
Կատեգորիա:Հատուկ ծառայություններ
Կատեգորիա:Վերմախտ
Կատեգորիա:Անհետացած հատուկ ծառայություններ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի զինված ուժեր
Կատեգորիա:1920 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Աբրազիա

մինի|աջից|250px|Աբրազիայի երևույթ
**Աբրազիա** ( — քերում), ալեբախման հարվածներից ծովերի, լճերի և խոշոր ջրամբարների ափերի լվացման, քայքայման և տեղափոխման պրոցես։

Աբրազիայի հետևանքով առափնյա լեռնային զանգվածների շրջանում առաջանում է մեղմ անկումով դեպի ջրի հատակ շարունակվող աբրազիոն պլատֆորմ կամ դարավանդ, որն աստիճանաբար վերածվում է մայրցամաքային ծանծաղուտի։ Աբրազիոն պլատֆորմի զգալի մասը ծածկված է գլաքարերի բարակ շերտով, իսկ առափնյա հատվածում լինում են ավազային ալիքներ։ Ափի հողմահարումից առաջացած բեկորային նյութը, տեղափոխվելով պլատֆորմի վրայով, հարթեցնում է նրա մակերևույթը։

Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Կռվախնձոր

**Կռվախնձոր**, գրական ակնարկություն, վեճի, երկպառակության պատճառ՝ փոխաբերական իմաստով։ Կռվախնձոր արտահայտությունը ծագել է հունական դիցաբանության մեջ երկպառակության աստվածուհի Էրիսի առասպելից. Պելևսի և Թետիսի հարսանիքին չհրավիրված Էրիսը հարսանքատուն է նետում մի ոսկե խնձոր՝ «ամենագեղեցիկին» մակագրությամբ։ Վեճ է առաջանում Հերայի, Աթենասի և Աֆրոդիտեի միջև։ Վեճը լուծում Է Պարիսը՝ խնձորը հանձնելով Աֆրոդիտեին։ Դրանից էլ, ըստ ավանդության, ծագել է Տրոյական պատերազմը։ Կռվախնձոր արտահայտության մի փոփոխակն է «կռվածաղիկը»՝ հայերեն դարձվածաբանության մեջ։ 

Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ
Կատեգորիա:Դարձվածքներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության առարկաներ
Կատեգորիա:Աթենասի արարքներ
Կատեգորիա:Աթենաս
Կովկասյան միութենական կոմիտե

**ՌՍԴԲԿ Կովկասյան Միութենական կոմիտե**, ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության ղեկավար մարմին։ Ստեղծվել է Կովկասի սոցիալ-դեմոկտրատական կազմակերպությունների 1-ին համագումարում (1903 թվականի մարտ, Թիֆլիս)։ Կովկասյան Միութենական կոմիտեի առաջին կազմում ընտրվել են Մ. Զ. Բոչորիձեն, Բ. Մ. Կնունյանցը, Ա. Դ. Ծուլուկիձեն, Ֆ. Ի. Մախարաձեն, Մ. Դ. Ցխակայան, Ա. Դ. Զուրաբյանը և ուրիշներ։ Ավելի ուշ տարբեր ժամանակներում Կովկասյան անդամներ են եղել Ն. Ն. Ալաջալովան (Աղաջանյան), Վ. Ս. Բորովսկին, Պ. Ա. Ջափարիձեն, Ս. Դ. Շահումյանը, Ս. Սպանդարյանը, Ի. Վ. Ստալինը և ուրիշներ։

Համարվել է ՌՍԴԲԿ-ի անբաժանելի մասը։ ՌՍԴԲԿ 2-րդ համագումարին Կովկասից մասնակցող պատգամավորները ընտրվել էին Կովկասյան Միութենական կոմիտեի երաշխավորությամբ։ 1903 թվականի սեպտեմբերին ՌՍԴԲԿ Կովկասյան Միութենական կոմիտեի Կենտրոնական կոմիտեն ճանաչվել է որպես կուսակցության շրջանային կազմակերպություն։ Կոմիտեն հրավիրում էր համագումարներ և կոնֆերանսներ, որտեղ քննարկվում էին ՌՍԴԲԿ ԿԿ-ի զեկուցումները։ Կովկասյան Միութենական կոմիտեի, տեղական կուսակցական կոմիտեների հաշվետվությունները, զենք ձեռք բերելու և զինված ապստամբության նախապատրաստման և այլ հարցեր։ Ունեցել է գաղտնի տպարան, հայերեն, ռուսերեն և վրացերեն հրատարակում էր «Պրոլետարիատ» և «Բրձոլա» («Կռիվ») թերթերի միացումից ստեղծված, «Պրոլետարիատի կռիվ» («Պրոլետարիս բրձոլա», «Բորբա պրոլետարիատա») քարոզչական թերթը, «Պրոլետարիատի կռվի թերթիկ»-ը, ինչպես նաև մարքսիստական գրականություն, ագիտացիոն կոչեր ու թռուցիկներ, որոնք տարածվում էին քաղաքներում և զորամասերում։

Լենինը մշտական աջակցություն է ցույց տվել Կովկասյան Միութենական կոմիտեին։ ՌՍԴԲԿ 4-րդ համագումարի նախօրյակին, բոլշևիկյան և մենշևիկյան կոմիտեների միավորման կապակցությամբ, Կովկասյան Միութենական կոմիտեն դադարեցրել է իր գործունեությունը։

Կատեգորիա:Պատմական իրողություններ
Սատիրների դրամա

մինի|աջից|Սատիրների դրամա սափորի վրա
**Սատիրների դրամա** (), այլ կերպ ասած՝ **կատակաբան ողբերգություն** (παιζουσα τραγωδια, Dion. de elocut. 169), հին հունական դրամատուրգիայի հատուկ տեսակ, ժանր, որ գոյություն է ունեցել ողբերգության և կատակերգության հետ։

Տարբերակիչ հատկանիշը երգչախմբի առկայությունն էր՝ սատիրներին (Դիոնիսոս աստծու շքախմբի՝ այծի ոտքերով անտառային էակներ՝ դևեր) պատկերող։ Միջանկյալ տեղ է զբաղեցնում հին հունական ողբերգության և կատակերգության մեջ։ Իր բարձրակետին է հասել Ք. ա. 5-րդ դարում Էսքիլեսի, Սոֆոկլեսի ստեղծագործություններում։ Մեզ հասած ամբողջական սատիրների դրաման Եվրիպիդեսի «Կիկլոպն» է։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Դրամատիկական սեռի ժանրեր
Կատեգորիա:Հին հունական գրականություն
Կռաձգում (այլ կիրառումներ)

**Կռաձգում**
# Սառը դրոշմման գործողություն, երբ հարթ նախապատրաստուկից ստանում են սնամեջ դետալ։ Կատարվում է կռաձգման դրոշմոցներում։ Այս եղանակով պատրաստում են վառարաններ, սարքերի ու ապարատների իրաններ, բիդոններ և այլն։ 
# Դարբնոցային գործողություն, երբ լայնական հատվածքի փոքրացման հաշվին նախապատրաստուկը երկարում է։ 
# Գլոցումից առաջացող դեֆորմացիայի տեսակ (կռաձգման գործակիցը հավասար է շերտի՝ գլոցումից հետո և մինչև գլոցումն ունեցած երկարությունների հարաբերությանը)։
Արմթաղ

**Արմթաղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում։ Գտնվում էր Տևրիկ գյուղաքաղաքից 10-11 կմ հեռու, Եփրատի վտակ Տևրիկի արգավանդ հովտում։

## Պատմություն
Արմթաղի բնակչության զգալի մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, իսկ մյուս մասը տարագրվել։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 600 հայ բնակիչ (70 տուն)։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ։ Գյուղը տեղական ճանապարհով կապված էր Եփրատի առափնյա գյուղերի և Տևրիկ գյուղաքաղաքի հետ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արմթաղն ուներ բ անունով եկեղեցի։ Գյուղն ուներ նախակրթական ուսումնարան։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագրիջենտո

**Ագրիջենտո** (), քաղաք Իտալիայի Սիցիլիա մարզի Ագրիջենտո գավառում։

Բնակչությունը՝ 65 466 մարդ (2010)։

Նախկինում կոչվել է Ակրագաս կամ Ագրիգենտում (, )։ Հիմնադրվել է մ.թ.ա 582 թվականին։

Ագրիջենտոն մտնում է Համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:60000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 17828
 bar:1871 from:0 till: 20180
 bar:1881 from:0 till: 21219
 bar:1901 from:0 till: 24872
 bar:1911 from:0 till: 26147
 bar:1921 from:0 till: 30074
 bar:1931 from:0 till: 28677
 bar:1936 from:0 till: 32951
 bar:1951 from:0 till: 40491
 bar:1961 from:0 till: 47919
 bar:1971 from:0 till: 49213
 bar:1981 from:0 till: 51325
 bar:1991 from:0 till: 55283
 bar:2001 from:0 till: 54619
 bar:2011 from:0 till: 58323
PlotData=
 bar:1861 at: 17828 fontsize:S text: 17828 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 20180 fontsize:S text: 20180 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 21219 fontsize:S text: 21219 shift:(-7,5)
 bar:1901 at: 24872 fontsize:S text: 24872 shift:(-14,5)
 bar:1911 at: 26147 fontsize:S text: 26147 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 30074 fontsize:S text: 30074 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 28677 fontsize:S text: 28677 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 32951 fontsize:S text: 32951 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 40491 fontsize:S text: 40491 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 47919 fontsize:S text: 47919 shift:(-14,5)
 bar:1971 at: 49213 fontsize:S text: 49213 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 51325 fontsize:S text: 51325 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 55283 fontsize:S text: 55283 shift:(-14,5)
 bar:2001 at: 54619 fontsize:S text: 54619 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 58323 fontsize:S text: 58323 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում
Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Վյեն (դեպարտամենտ)

**Վյեն** (ֆրանսերեն՝ *Vienne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևմուտքում։
* Վյեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 86։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|240px|[Սեն-Մարթեն-լ'Արս:]]
Վյենը 1790 թ. մարտի 4-ին ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Անունն ստացել է Վյեն գետից։
Նոր Շոտլանդիայում և Կանադայի այլ ծովամերձ նահանգներում հիմնավորված աքադիացիները 1604 թ. Հյուսիսային Ամերիկա են տեղափոխվել Վյենից։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|240px|[Ավալոնի բնապատկեր:]]
Վյենի տարածքը 6990 քառ.կմ է, բնակչությունը՝ 421.8 հազար մարդ, պրեֆեկտուրան Փուաթյե քաղաքն է։

## Տնտեսություն
Տնտեսական հիմնական արտադրանքն այծի պանիրն է։

## Քաղաքականություն
Էդիթ Կրեսոնը՝ Ֆրանսիայի առաջին կին վարչապետը 1991-1992 թվականներին, պատգամավոր էր այս դեպարտամենտից։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1790 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կռան

մինի|296x296փքս|Հսկայական մեխանիկական կռանը աշխատանքի ընթացքում
մինի|Ձեռքի կռանի կիրառումը դարբնոցում
[մինի|
[Կրյոզո քաղաքում տեղադրված «Շնեյդեռ» կազմակերպության արտադրության մեխանիկական կռան: Այն 1877-1891 թվականների ընթացքում աշխարհում ամենամեծն է եղել:
]]
**Կռան**, մետաղյա գլխիկի բազմակի հարվածների միջոցով մետաղները  կռելու և հարթացնելու, նախապատրաստուկներ մշակելու համար նախատեսված գործիք կամ մեքենա։ Տարբերում են կռման և ծավալային ու թերթային դրոշմման կռաններ։ Ըստ հաղորդակի տեսակի, կռանները լինում են՝ 
* ձեռքի կռան՝ մետաղյա գլխիկի մեջ փայտյա լծակ (կամ բռնակ) է ագուցված լինում (աշխատանքի է դրվում մկանային ուժով)
* շոգեօդային (աշխատում են շոգով կամ սեղմված օդով)
* օդաճնշական (աշխատում են աշխատանքային և ճնշակային (կոմպրեսորային) մխոցների միջև եղած օդի նոսրացման և սեղմման հաշվին)
* մեխանիկական (շարժական մասերը մեխանիկորեն կապված են շարժիչի հետ)
* ջրաճնշական (գործողության մեջ են դրվում բարձր ճնշման հեղուկով) և ուրիշներ

Ըստ աշխատանքի եղանակի, տարբերում են պարզ (ընկնող կռան) և կրկնակի գործողության (առավել տարածված) կռաններ, երբ ընկնող մասի վրա ծանրության ուժից բացի ազդում է նաև գոլորշու, օդի կամ հեղուկի լրացուցիչ ուժը։ Կան նաև առանց սալակալի կռաններ, որոնք ունեն կինեմատիկորեն կապված երկու թակեր և հավասար արագություններով շարժվում են հանդիպակւնց, որի հետևանքով հարվածի էներգիան հիմքին չի հաղորդվում։ Տարածում են գտել բարձրարագային կռանները (թակի արագությունը՝ մինչև 25 մ/վրկ, սովորական կանի 3—5 մ/վրկ-ի փոխարեն)։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Յարոսլավ Կվապիլ

**Յարոսլավ Կվապիլ** (Kvapil, ), չեխ գրող, լրագրող, դրամատուրգ, ռեժիսոր։ ՉԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

## Կենսագրություն
1900-1918 թվականներին եղել է Պրահայի Ազգային թատրոնի ռեժիսոր, 1918 թվականից՝ նույն թատրոնի դրամատիկ խմբի ղեկավարը, 1921-1928 թթ.՝ Վինոգրադիի Քաղաքային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։ Դրել է «Աղջամուղջ» (1895 թ.), «Հեքիաթ արքայադուստր Խատուտիկի մասին» (1899 թ.), «Ամպեր» (1903 թ.), «Անդերսեն» (1914 թ.) և այլ պիեսներ, օպերաների (այդ թվում՝ Ա. Դվորժակի օպերաների) լիբրետոներ, թարգմանել Հ. Իբսենի և այլոց պիեսներ։ Բեմադրություններից են՝ Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Վալլենշտայն», Իրասեկի «Ցան Հուս», «Լապտեր», Շեքսպիրի «Օթելլո», «Համլետ», «Ձմեռային հեքիաթ», «Մակբեթ», «Հուլիոս Կեսար»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ
Կատեգորիա:Պրահայի Ազգային թատրոնի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Չեխ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Չեխ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով