open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աշոտ Չիթչյան

**Աշոտ Հովհաննեսի Չիթչյան** (), հայ հողագետ։ ՀԽՍՀ գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Աշոտ Չիթչյանը ծնվել է 1903 թվականին Թիֆլիսում։ 1924-1928 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը։ 1927-1938 թվականներին աշխատել է որպես հողագետ-քիմիկոս, ջրային տնտեսության վարչությունում՝ որպես հողագիտության լաբորատորիայի վարիչ։ 1935-1937 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղում որպես կրտսեր հողագետ, 1937-1955 թվականներին՝ բաժանմունքի վարիչ։ 1955-1958 թվականներին եղել է խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտի ավագ գիտական աշխատող և հողագիտության և ագրոքիմիայի բաժնի վարիչ։ 1958-1971 թվականներին եղել է հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի հողերի մելիորացիայի և հետագայում ռեժիմային հետազոտությունների բաժնի վարիչ։ 1931-1941 թվականներին եղել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի հողագիտության ամբիոնի ասիստենտ, դոցենտ, ամբիոնի վարիչ։ 1938-1952 թվականներին դոցենտի պաշտոն է վարել նաև Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի կերհայթհայթման ամբիոնում։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին պաշտպանական նշանակության հատուկ աշխատանքներ է կատարել հողագիտական հետազոտությունների գծով։

Հետազոտությունների մեծ մասը նվիրել է Հայաստանի հողային ծածկոցի ուսումնասիրությանը, կազմել առանձին տարածաշրջանների խոշոր մասշտաբի հողային քարտեզների և փոքր մասշտաբի Հայաստանի հողերի քարտեզը։ Ուսումնասիրել է Արարատյան հարթավայրի աղակալած հողերը՝ մշակելով միջոցառումներ դրանց իրականացման համար։ Բազմաթիվ գիտական հոդվածների և աշխատությունների հեղինակ է։
մինի|Աշոտ Չիթչյանի գրասեղանը ՀԱԱՀ Պատմության թանգարանում

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
* Պատվո շքանշան

## Երկեր
* Վասիլիյ Վասիլևիչ Դոկուչայևը և գիտությունը հողի մասին, Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1947. 38 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ հողագետներ
Լոուելի աստղադիտարանում երկրամերձ օբյեկտների որոնում

մինի|Տարբեր նախագծերով հայտնաբերված երկրամերձ օբյեկտների քանակը
**Լոուելի աստղադիտարանում երկրամերձ օբյեկտների որոնում** կամ **ԼՕՆԵՕՍ** (), Լոուելի աստղադիտարանի նախագիծ, որի նպատակը երկրամերձ աստերոիդների և գիսաստղերի հայտնաբերումն էր։

Նախագծի ղեկավարը Թեդ (Էդվարդ) Բոուելն էր։

ԼՕՆԵՕՍ նախագծի շրջանակներում 1998-2008 թվականներին հայտնաբերվել են 19379 երկնային օբյեկտներ։

## Սարքավորումներ
Նախագիծը օգտագործում էր Շմիդտի համակարգի 62 սմ-ոց աստղադիտակը, որը տեղադրված էր Լոուելի աստղադիտարանում (Արիզոնա, ԱՄՆ)։

Աստղադիտակը հագեցված է 16 մեգապիկսել Լիցքային կապով սարքով, որի պարամետրերն են՝ 2,88°×2,88°:

Աստղադիտարանի կոդը «699» է։

## Տես նաև
* Լոուելի աստղադիտարան

## Արտաքին հղումներ
* Նախագծի պաշտոնական կայքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Յունաս Լի

**Յունաս Լի** (, ), նորվեգացի ականավոր գրող, դրամատուրգ և բանաստեղծ։

## Մատենագիտություն
* 1866 - Բանաստեղծություններ (*Digte*)
* 1870 - «» (*Den Fremsynte*)
* 1872 - «» (*Fortællinger og Skildringer fra Norge*)
* 1872 - «» (*Tremasteren Fremtiden*)
* 1873 - «» (*Fanfulla*)
* 1874 - «» (*Lodsen og hans Hustru*)
* 1875 - «» (*Antonio Banniera*)
* 1875 - «» (*Faustina Strozzi*)
* 1880 - «» (*Rutland*)
* 1880 - «» (*Grabows Kat*)
* 1883 - «» (*Livsslaven*)
* 1883 - «» (*Familien paa Gilje*)
* 1884 - «» (*En Malstrøm*)
* 1886 - «» (*Kommandørens Døtre*)
* 1887 - «» (*Et Samliv*)
* 1892 - «» (*Troll*)
* 1890 - «» (*Onde Magter*)
* 1893 - «» (*Niobe*)
* 1895 - «» (*Naar Sol går ned*)
* 1896 - «» (*Dyre Rein*)
* 1897 - «» (*Wulffie & Co*)
* 1899 - «» (*Faste Forland*)
* 1901 - «» (*Naar Jerntæppet falder*)
* 1903 - «» (*Ulfungerne*)
* 1905 - «» (*Østenfor Sol og vestenfor Maane og bagom Babylons Taarn*)

## Գրականություն
* Petter Aaslestad: *Dømt til kunst. Jonas Lies romaner 1884–1905.* Universitetsforlaget, Oslo 1992, ISBN 82-00-21287-4.
* Ingard Hauge: *Jonas Lies diktning.* Gyldendal, Oslo 1970.
* Erik Lie: *Jonas Lies Erlebnisse.* Haupt u. Hammon, Leipzig 1909.
* Sverre Lyngstad: *Jonas Lie.* Twayne, Boston 1977, ISBN 0-8057-6274-4.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Թագավորական մզկիթ (Սարաևո)

**Սարաևոյի թագավորական մզկիթ** (), Բոսնիա և Հերցեգովինայի մայրաքաղաք Սարաևոյում գտնվող ամենահին մզկիթը։

Սարաևոյի թագավորական մզկիթն անվանվել է ի պատիվ Օսմանյան կայսրության սուլթան Սուլեյման I-ի։

## Պատմություն
Մզկիթն առաջին անգամ կառուցվել է 1462 թվականին՝ Մուրադ Խոջա կամ Ամուրաթես սուլթանի կառավարման տարիներին։ Բացի մզկիթը, Օսմանյան կայսրության տարբեր հատվածներում, ինչպես նաև ժամանակակից Բոսնիա Հերցեգովինայի տարածքում սուլթանը կառուցել է բազմաթիվ պալատներ, կամուրջներ, դպրոցներ և այլն։

1462 թվականին մզկիթը հրդեհվել է Սերբիայի բռնակալ Վուկ Բրանկովիչի կողմից։ Սուլեյման I-ի օրոք՝ 1527 թվականին, մզկիթը վերակառուցվել է։ Այս գործի համար մզկիթն անվանվել է ի պատիվ Սուլեյման սուլթանի և կրում է թագավորական կամ կայսերական անվանումը։

Մզկիթի տարածքում գործում է նաև կրոնական դպրոց՝ մադրասսա, ինչպես նաև տեղի են ունենում քաղաքացիների ընդհանուր ժողով։ Մզկիթի տարածքում են ապաստանում նաև Սարաևո ժամանած ուխտավորները։

## Ճարտարապետություն
Թագավորական մզկիթի շինարարությունը գրեթե չի տարբերվում այդ ժամանակահատվածում Օսմանյան կայսրության տարբեր հատվածներում կառուցված կրոնական կառույցների ճարտարապետական ոճից։

Բնորոշ է գմբեթավոր տանիքը։ Մզկիթ մտնելուց առաջ պետք է կատարել ծիսական լվացում, ինչպես ցույց է տրված Ղուրանում։

Աղոթքի սրահը ամբողջովին գորգապատ է։ Կանայք աղոթում են տղամարդկանցից անջատ։ Աղոթքի ժամին այս մզկիթը բաց է այցելուների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի մզկիթներ
Դիոկղետիանոսի պալատ

**Դիոկղետիանոսի պալատ** (), հռոմեական պալատ Խորվաթիայի Սպլիտ քաղաքում, որը կառուցվել է հռոմեական կայսր Դիոկղետիանոսի հրամանով։ Կայսրը Հռոմեական կայսրությունը կառավարել է 284- 305 թվականներին։ Դիոկղետիանոսի պալատը համարվում է Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանի ամենալավ պահպանված պալատը։ 1979 թվականին պալատը Սպլիտի պատմական կենտրոնի հետ միասին ընդգրկվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

## Պատմություն
Դիոկղետիանոս կայսրը 293 թվականին բաժանել է Հռոմեական կայսրությունը չորս հիմնական մարզերի, որոնց կոչվում էին տետրարխիա։ Դիոկղետիանոսը իր համար վերցրեց Փոքր Ասիան և Բալկանները, իսկ կայսրության մնացած տարածքը բաժանվեց երեք համաղեկավարների միջև։ Դիոկղետիանոսը մայրաքաղաք դարձրեց Նիկոմեդիան, որը գտնվում էր Մարմարա ծովի ափին, սակայն երկու տարի անց նա սկսեց խոշոր պալատի շինարարություն՝ իր հայրենի Սոլին քաղաքի մոտակայքում՝ Ադրիատիկ ծովի ափին։ Կառուցումը ավարտվել է կայսեր տապալումից մի փոքր շուտ։ Գահազրկումից հետո Դիոկղետիանոսը հեռացավ մեծ քաղաքականությունից և կյանքի մնացած հատվածը ապրեց իր պալատում՝ զբաղվելով այգեգործությամբ։

Ավելի ուշ պալատ պատերից դուրս ազատ տարածություններում սկսեցին բնակություն հաստատել Սոլինի բնակիչները, որոնց համար պալատը դարձավ բարբարոսների հարձակումներից պաշտպանավայր։ Ճարտարապետական անսամբլը խիստ վերակառուցվել է, ներքին ողջ կահավորանքը գրեթե չի պահպանվել։ Աստիճանաբար պալատի տարածքում և դրա շուրջը սկսեց աճել Սպլիտ քաղաքը։ Պալատի տարածքում գտնվող Դիոկղետիանոսի դամբարանը վերափոխվել է քրիստոնեական տաճարի։ Պալատի նկուղները քաղաքի նավահանգստի վերակառուցման ժամանակ վեր են ածվել նավահանգստային ամբարների։ Պալատը վերաբացվել է բրիտանացի ճարտարապետ Ռոբերտ Ադամի կողմից, ով տվել է պալատի ընդարձակ նկարագիրը 1764 թվականին։ Ադամը բրիտանական ճարտարագիտական պրակտիկա է մտցրել «դիոկղետիանոսյան պատուհան» հասկացությունը, որը գիտնականը ուսումնասիրել է Սպալատոյում եղած ժամանակաշրջանում։

Ներկայումս պալատական համալիրը զբաղեցնում է Սպլիտի պատմական կենտրոնի մեծ մասը։ Դրա ներսում առկա են բնակելի շինություններ, ռեստորաններ, խանութներ և հյուրանոցներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Adam Robert *[http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/DLDecArts/DLDecArts-idx?type=header&id=DLDecArts.AdamRuins&isize=M Ruins of the Palace of the Emperor Diocletian at Spalatro in Dalmatia]*
* Historical Complex of Split with the Palace of Diocletian

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Խորվաթիայում
Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Քաջության և բուլղարական բանակի օր

**Քաջության և Բուլղարիայի ազգային բանակի օր** կամ **Սուրբ Գևորգի օր** (), բուլղարական ազգային պաշտոնական տոն։ Որպես ազգային բանակի տոն՝ նշվում է ամբողջ Բուլղարիայում ամեն տարվա մայիսի 6-ին։

Բուլղարիայի քաջության օրը ունի նաև որոշակի կրոնական բնույթ, քանի որ ըստ բուլղար ուղղափառության գաղափարախոսության՝ քրիստոնեական եկեղեցու սուրբ Սուրբ Գևորգը, որը հանդիսանում է հովիվների հովանավոր անձը։

## Պատմություն
Քաջության օրը նվիրված է դարերի պատմություն ունեցող բուլղարական բանակին, որը պատմական տարբեր ժամանակահատվածներում պայքարել է օսմանյան, բյուզանդական, հունական և այլ ուժերի դեմ։

Բուլղարիայի ազգային բանակը մեծ նվաճումների է հասել հատկապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակահատվածում, երբ զինվորն այս երկրում ճանաչվեց բարձրագույն արժեք։

Բուլղարական բանակի օրը նշվում է արդեն 3 դար։ Առաջին անգամ քաջության օրը Սոֆիայում նշվել է 1880 թվականին՝ հունվարի 9-ին ընդունված № 5 որոշման համաձայն։ Որոշումը ընդունել է Բուլղարիայի թագավոր Ալեքսանդր Բատտենբերգը։

Մի քանի օր առաջ կառավարության № 1 հրամանով Ալեքսանդրը սահմանել էր *«Քաջության համար» շքանշան*, որը շնորհվում էր ռազմի դաշտում գերազանցությամբ աչքի ընկած ռազմական գործիչներին։

1946-ից մինչև 1993 թվականներին այն կոմունիստական կուսակցության կողմից այն արգելվել է տոնել՝ կրոնական բնույթ ունենալու և ոչ համադրելիության պատճառաբանությամբ։ 1993 թվականի հունվարի 27-ին Բուլղարիայի նախարարական խորհրդի որոշմամբ տոնը վերստին սկսվել է նշվել։

Ներկայումս՝ քաջության և բուլղարական բանակի օրը նշվում է ամեն տարվա մայիսի 6-ին։ Այդ օրը հաղթական շքերթներ են այցկացվում ինչպես մայրաքաղաք Սոֆիայում, այնպես էլ Պլովդիվում, Վառնայում և այլ քաղաքներում։

## Տես նաև
* Ուսանողի օր (Բուլղարիա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի տոներ
Մելետ

**Մելետ**, գետ Պոնտոսում, պատկանում է Սև ծովի ավազանին։ Սկիզբ է առնում Խաղտյաց լեռների հարավարևմտյան ծայրամասից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզ
Բրաչ

**Բրաչ** (, , ), կղզի Ադրիատիկ ծովում՝ Խորվաթիայից դեպի հարավ։ Գտնվում է Խորվաթիայի պատմական Դալմաթիա շրջանի մոտ։

## Աշխարհագրություն
thumb|left|250px|Բրաչ կղզու քարտեզը
Կղզու տարածքը կազմում է 394,57 կմ²։ Երկարությունը կազմում է 40 կմ, իսկ լայնությունը՝ 12 կմ։ Ափագծի երկարությունը կազմում է 175,1 կմ։ Բրաաչ կղզին իր մեծությամբ երրորդն է Խորվաթական Ադրիատիկայում՝ Կրկից և Կորչուլայից հետո։ Բրաչում է գտնվում խորվաթական կղզիների ամենաբարձր կետը՝ Վիդովա լեռը, որի բարձրությունը կազմում է 780 մետր։

2001 թվականի տվյալներով՝ կղզու բնակչությունը կազմում է 14 031 մարդ։ Ամենամեծ քաղաքը Սուպետերն է, որի բնակչությունը կազմում է 3889 մարդ։ Կղզու տարածքում են գտնվում նաև Պուչիշչե, Բոլ, Սուտիվան, Սումարտին, Սելցա բնակավայրերը։ Սուպետարի դիմաց՝ մայրցամաքում է գտնվում Սպլիտ քաղաքը։

Բրաչը հարևան կղզիներից անջատված է մի շարք նեղուցներով՝ Խվարյան նեղուցը, Սպլիտի նեղուցը, Բրաչի ջրանցքը և այլն։ Մայրցամաքային ափից կղզի կարելի է հասնել զբոսանավերով։

## Տնտեսություն
thumb|left|250px|Քարի արտադրամաս Բրաչում
Բրաչ կղզին հայտնի է միջերկրածովյան կլիմայով, ավազե և քարե լողափերով, եղևնու անտառներով և գեղեցիկ տեսարաններով, ինչը դարձնում է կղզին Եվրոպայի ամենապահանջված հանգստավայրերից մեկը։ Բրաչը հայտնի է նաև իր քարե հանքավայրերով։ Բրաչի քարերը շատ հայտնի են ամբողջ աշխարհում։ Դրանցով են կառուցվել Դիոկղետիանոսի պալատ Սպլիտում և Սպիտակ տունը Վաշինգտոնում։ Խորվաթիայում տները հիմնականում կառուցում են Բրաչի քարերից։ Տեղի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է տուրիստական սպասարկմամբ, ձկնաբուծությամբ, խաղողագործությամբ, ձիթարտադրությամ, քարագործությամբ։

## Տեսարժան վայրեր
thumb|286px|Ոսկե հրվանդանը
* **[[Սուպետար]]** — Բրաչի խոշորագույն քաղաքը։ Քաղաքի մոտ է գտնվում Շկրիպ գյուղը իր հին տներով։
* **[[Բոլ]]** — հայտնի հանգստավայր, որը գտնվում է Բրաչ կղզում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Կղզու պաշտոնական կայքը (խորվ.)

Կատեգորիա:Ադրիատիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Սպլիտսկո Դալմատինսկա
Դ (այլ կիրառումներ)

**Դ**, կարող է վերաբերել՝
* Դ - հայկական այբուբենի չորրորդ տառը
* Դ (գետ) - գետ ԱՄՆ-ի Օրեգոն նահանգում
Խուան Ռամոն Խիմենես

**Խուան Ռամոն Խիմենես Մանտեկոն** (, ), իսպանացի բանաստեղծ, իր լեզվի լավագույն պոետներից մեկը։ 1956 թվականի Նոբելյան մրցանակակիր գրականության բնագավառում «Քնարական պոեզիայի համար, իսպանական պոեզիայում բարձր ոգու և գեղարվեստական մաքրության օրինակ»։

## Կենսագրություն
Սովորել է Սևիլիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում, սակայն ուսումը չի ավարտել։ Ռուբեն Դարիոյի արվեստի ազդեցությամբ անդրադարձել է պոեզիային, 1900 թվականին բանաստեղծությունների երկու գիրք է հրատարակել։ Ծանր է տարել հոր մահը, բուժվել է ֆրանսիական կլինիկայում, ապա՝ Մադրիդում։ Ճանապարհորդել է Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում, որտեղ հանդիպել է գրող, թարգմանչուհի Ռաբինդրանատին, որը դարձել է իր կինն ու օգնականը։

Քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո ամուսինները արտագաղթել են Կուբա, ապա ապրել են ԱՄՆ-ում և Պուերտո Ռիկոյում (1946 թվականից սկսած)։ Պուերտո Ռիկո ժամանելով՝ բանաստեղծը կրկին մի քանի ամիս հոսպիտալացվել է՝ լինելով ընկճախտի մեջ։ Դասավանդել է համալսարանում։ 1956 թվականին քաղցկեղի պատճառով մահացել է կինը։ Չդիմանալով այդ հարվածին՝ երկու տարի անց նույն կլինիկայում, որտեղ մահացել էր կինը, մահացել է Խիմենեսը։

## Բանաստեղծի մասին գրականություն
* *Díaz-Plaja G.* Juan Ramón Jiménez en su poesia. — Madrid: Aguilar, 1958.
* *Gullón R.* Conversaciones con Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Taurus, 1958.
* *Predmore M. P.* La obra en prosa de Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Gredos, 1966.
* *González A.* Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Ediciones Júcar, 1974.
* *Palau de Nemes G.* Vida y obra de Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Gredos, 1976.
* *Campoamor González A.* Vida y poesía de Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Sedmay Ediciones, 1976.
* *Blasco Pascual F. J.* La poética de Juan Ramón Jiménez. Desarrollo, contexto y sistema. — Salamanca: Universidad de Salamanca, 1981.
* *De Albornos A.* Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Taurus, 1988.
* *Pau A.* Juan Ramón Jiménez. El poeta en el jardín. — Madrid, 1999.
* *González Duro E.* Biografía interior de Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Ediciones Libertarias, 2002.
* *Alarcón Sierra R.* Juan Ramón Jiménez: pasión perfecta. — Madrid: Espasa, 2003.
* *Baquero G.* Eternidad de Juan Ramón Jiménez. — Madrid: Huerga y Fierro Editores, 2003.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խիմենեսի ֆոնդի կայքը 
* Խուան Ռամոն Խիմենես «Բանաստեղծություններ»

Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Մրրկային էլեկտրական դաշտ

Ինչպես հայտնի է էլեկտրամագնիսական մակածման երևույթը առաջանում է մագնիսական հոսքի փոփոխման պատճառով։ Երբ այս երևույթը պայմանավորված է միայն մագնիսական դաշտի B ինդուկցիայի փոփոխմամբ, ապա կողմնակի ուժերի դեր  կատարում է փոփոխվող մագնիսական դաշտը։ Հետևաբար, կարելի է եզրակացնել, որ ժամանակի մեջ փոփոխվող մագնիսական դաշտը առաջացնում է E_{B} լարվածությամբ էլեկտրական դաշտ ։ Այս դաշտի լարվածության \vec{E_{B}}

վեկտորի շրջապտույտը կամայական փակ կոնտուրով, ի տարբերություն անշարժ լիցքերի ստեղծած \vec{E_{q}} Էլեկտրաստատիկ դաշտի ,զրոյից տարբեր է և հավասար է՝

\vec{\varepsilon_{i}}=\oint \vec{E_{B}}d\vec{l} մակածման ԷլՇՈՒ-ին։

### Մրրիկային էլեկտրական դաշտի հիմնական բանաձևի արտածումը
Մակածման ԷլՇՈՒ-ն մյուս կողմից արտահայտվում է հետևյալ բանաձևով ՝ \varepsilon_{i}= (-d\Phi\diagup dt )=(-d\diagup dt)(\int\limits_{S}\vec{B}d\vec{S})  և  \oint \vec{E_{B}}d\vec{l}=(-d/dt)(\int\limits_{S}\vec{B}d\vec{S})  :

Օգտագործելով\oint \vec{E_{B}}d\vec{l}=\int\limits_{S}rot\vec{E_{B}}d\vec{S}  Ստոքսի օրենքը ,ստանում ենք ՝\int\limits_{S}rot\vec{E_{B}}d\vec{S}=(-d/dt)(\int\limits_{S}\vec{B}d\vec{S})=-\int_{S}(\partial \vec{B}/\partial t)d\vec{S}  ,

որտեղից հետևում է ՝rot\vec{E_{B}}=-\partial \vec{B}/\partial t  : Ստացված արտահայտությունները ցույց են տալիս, որ փոփոխվող մագնիսական դաշտը ստեղծում է մրրիկային էլեկտրական դաշտ։

Ընդհանուր դեպքում կամայական էլեկտրական դաշտը կարող է  լինել \vec{E_{q}} պոտենցիալային և \vec{E_{B}} մրրիկային դաշտերի գումար `\vec{E}=\vec{E_{q}}+\vec{E_{B}} :

Այդ դեպքում rot\vec{E}=rot\vec{E_{q}}+rot\vec{E_{B}}  և քանի որ էլեկտրաստատիկ դաշտի համար rot\vec{E_{q}}=0  վերջնականապես ստանում ենք `rot\vec{E}=-\partial \vec{B} / \partial t :

Հարկ է նշել ,որ այս ինտեգրալային և դիֆերենցիալ տեսքով գրված հավասարումը Մաքսվելի ի էլեկտրամագնիական դաշտի տեսության հիմնական հավասարումներից մեկն է։

Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Ռուսաստանի ՆԳ նախարար

**Ռուսաստանի ՆԳ նախարար**, **[[Ռուսաստան]]ի Ներքին գործերի նախարար**, գործադիր իշխանության պետական մարմնի ղեկավար։ Հոդվածում ներկայացված է այն անձանց ժամանակագրական ցանկը, որոնք ղեկավարել են Ռուսական կայսրության Ներքին գործերի նախարարությունը, Ժամանակավոր կառավարությունը, Սպիտակ շարժումը, ԽՍՀՄ Ներքին գործերի նախարարությունը, ՌԽՖՍՀ Ներքին գործերի նախարարությունը և ՌԴ Ներքին գործերի նախարարությունը։

## Ռուսական կայսրության ՆԳ նախարարներ

## Համառուսաստանյան ժամանակավոր կառավարության ՆԳ նախարարներ

## Սպիտակ շարժում
Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ձևավորված, խորհրդային կարգերի դեմ պայքարող ռազմա-քաղաքական Սպիտակ շարժման ընթացքում ընտրված ՆԳ նախարարների ցանկ։

## ՌԽՖՍՀ ՆԳ ժողովրդական կոմիսարներ

1930-1934 թվականներին բոլոր հանրապետական ՆԳ Ժողովրդական կոմիսարիատները լուծարվեցին, դրանց գործառույթները մասամբ փոխանցվեցին ԽՍՀՄ Ժողկոմխորին առընթեր Պետական միացյալ քաղվարչությանը (ОГПУ при СНК СССР), մասամբ՝ ԽՍՀՄ Արդարադատության Ժողովրդական կոմիսարիատին (Народный комиссариат юстиции СССР):

## ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ (ՆԳՆ)

1960-1966 թվականներին ԽՍՀՄ ՆԳ նախարարություն չի եղել։ Գոյություն ուներ ՌԽՖՍՀ և միութենական մյուս հանրապետությունների Հասարակական կարգի պահպանության նախարարություն՝ ՀԿՊՆ (Министерство охраны общественного порядка-МООП) :

## [[Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետություն|ՌԽՖՍՀ]] ՆԳՆ (МООП)

1962 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհուրդը ՌԽՖՍՀ ՆԳ Նախարարությունը վերափոխեց ՌԽՖՍՀ Հասարակական կարգի պահպանության նախարարություն (МООП-ՀԿՊՆ), որը 1966 թվականի դեկտեմբերին դարձավ ԽՍՀՄ Հասարակական կարգի պահպանության նախարարության (МООП-ՀԿՊՆ)։ 

## [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|ԽՍՀՄ]] ՀԿՊՆ (1968 թվականից [[ԽՍՀՄ ՆԳՆ|ՆԳՆ]])

## [[Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետություն|ՌԽՖՍՀ]] ՆԳՆ

1991 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհուրդը ՌԽՖՍՀ-ն Ռուսաստանի Դաշնություն (Ռուսաստան) վերանվանելու օրենք ընդունեց։

## ՌԽՖՍՀ-ՌԴ Անվտանգության և ՆԳ նախարարություն

## ՌԴ ՆԳ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Список министров внутренних дел России (1802-2013). ՌԴ ՆԳՆ պաշտոնական կայք МВД РФ 

Կատեգորիա:ՆԳՆ նախարարների ցանկ
Wardruna

**Wardruna,** երաժշտական նախագիծ, հիմնված հյուսիսային սպիրիտուալիզմի և հին ֆուտարկի ռուների վրա։

Հիմնադրվել է 2003 թվականին Էյնար «Կվինտրաֆն» Սելվիկի կողմից, Գաալի և Լինդի Ֆեյ Հելլայի հետ համագործակցությամբ։

2016 թվականի հոկտեմբերի 21-ին լույս է տեսել «Runaljod» եռագրության վերջին՝ «Ragnarok» անունով ալբոմը։

## Խմբի անդամներ
### Ներկա անդամներ
* Կվիտրաֆն՝ վոկալ, բոլոր գործիքները (ներառյալ ֆիդդլ),
* Լինդի Ֆեյ Հելլա՝ վոկալ, կիթառ։

### Նախկին ադամներ
* Գաալ՝ վոկալ (լքել է նախագիծը)։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* *[[Runaljod – Gap Var Ginnunga|Runaljod – Gap-Var Ginnunga]]* (2009)
* *[[Runaljod - Yggdrasil]]* (2013)
* *[[Runaljod - RagnaroK]]* (21.10.2016)
* *[[Skald]]* (23.11.2018)
* *[[Kvitravn]]* (2021)
* *[[Birna]]* (2025)

### Runaljod - Ragnarok
Վարդրունայի 3-րդ ալբոմը, որը հրապարակվել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 21-ին։

Մինչ ալբոմի լույս տեսնելը օգոստոսի 21-ին թողարկվել է առաջին սինգլը՝ «Odal»-ը։

Հոկտեմբերի 6-ին Վարդրունան հարապարակում է «Raido» երգի տեսահոլովակը։ Տեսահոլովակը նկարահանել է ֆինլանդացի լուսանկարիչ Տուկկա Կոսկին (Tuukka Koski), որը միաժամանակ հոլովակի պրոդյուսերն ու ռեժիսորն էր։

#### Տեքստեր և թեմաներ
Ալբոմում առկա է սկանդինավյան դիցաբանության տարրեր։ Մասնավորապես վկայակոչում են Ռագնարյոկին։

#### Ցանկ
# Tyr
# UruR
# Isa
# MannaR-Drivande
# MannaR-Liv
# Raido
# Pertho
# Odal
# Wunjo
# Runaljod

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=137824
* http://www.faceculture.com/artist.php?id=665 
* http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=130519
* http://www.wardruna.com/

Կատեգորիա:2003 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Գլադիատոր (ֆիլմ, 1992)

**«Գլադիատոր»** (1992), ամերիկյան կինոֆիլմ, որ նկարահանվել է ռեժիսոր Ռուդի Հերինգտոնի կողմից 1992 թվականին և արժանացել է սուր քննադատության։

#### Ֆիլմի կարգախոսը՝
* «Nobody owns Tommy Riley. Nobody.»(Թոմի Ռայլին ոչ միկին չի պատկանում։ Ոչ ոքի:)
* «Against all odds, they became friends. Against their will, they became opponents.»(Չնայած բոլոր դժվարություններին՝ նրանք դարձան ընկերներ։ Իրենց կամքին հակառակ նրանք թշնամիներ դարձան:)

## Սյուժե
Ֆիլմը բռնցքամարտի և այն մասին, թե ինչպես են փշրվում կյանքերը։

Թոմի Ռայլին դպրոցի լավագույն բռնցքամարտիկներից մեկն է։ Այդ մարզաձևում ունեցած ունակությունները նրան շատ են պետք գալիս այն ժամանակ, երբ հայրը մեծ գումար է տանուլ տալիս։ Մի անգամ նրան նկատում է սպորտային գործակալը, որն այնքան էլ լավ չէր հասկանում նպատակին հասնլու միջոցներից, և առաջարկում է արագ փող աշխատել։ Չնայած Թոմին չէր ուզում խառնվել այդ ամենին, նա համաձայնվում է՝ հույս ունենալով վճարել հոր պարտքերը։ Շուտով նա ընկնում է Ջիմի Հորնի թակարդը, որը կազմակերպում էր կաշառված ու ընդհատակյա մարտեր։ Օգտագործելով բռնցքամարտիկներին՝ նա դառնում է ավելի հարուստ ու ավելի լկտի։ Այդ ժամանակ Թոմին ծանոթանում է Լինկոլնի հետ, որն այդ ուղին ընտրել էր աղքատությունից դրդված, ինչպես նաև Ռոմանոի հետ, որը փորձում էր բռնցքամարտի միջոցով փող վաստակել հոր աճյունը հայրենի Կուբա տեղափոխելու համար։ Շուտով Ռոմանոն հիվանդանոց է ընկնում շատ մեծ վնասվածքներով, իսկ Հորնը մրցույթ էր հայտարարել, որտեղ 2 ընկերները պետք է իրար դեմ կռվեին։ Հորնը ստիպված է լինում դուրս գալ ռինգ։

## Դերերում
* Ջեյմս Մարշալ (*James Marshall*) - *Թոմ Ռայլի*
* Քյուբա Գուդինգ (*Cuba Gooding, Jr.*) - *Աբրահամ Լինկոլին Հեյնս*
* Ռոբերտ Լոջա (*Robert Loggia*) - *Պոչուկա Ջեկ*
* Օսի Դեվիս (*Ossie Davis*) - *Նոյ*
* Կարա Բուանո (*Cara Buono*) - *Դաուն*
* Ջոն Սեդա] (*Jon Seda*) - *Ռոմանո*
* Տ. Ի. Ռաշել - *Սպիտս (Ներոյ)*
* Դեբրա Սենդլունդ (*Debra Sandlund*) - *Շարլեն*
* Բրայան Դենեհի (*Brian Dennehy*) - *Ջիմի Հորն*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1992 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում
Տոնի Լատո

**Անտոնիո Լատոռե Գրուեսո** կամ **Տոնի Լատո** (, , նոյեմբերի 21, 1997, Լա Պոբլա դե Վալբոնա, Իսպանիա), իսպանացի ֆուտբոլիստ, ձախ պաշտպան։ Հանդես է գալիս իսպանական «Վալենսիա» ֆուտբոլային ակումբի և Իսպանիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
Լատոն «Վալենսիա»-ի ակադեմիայի սան է։ Թիմի երիտասարդական կազմում իր նորամուտը Լատոն նշել է 2014 թվականի մարտի 29-ին՝ «Էլչե»-ի դեմ խաղում։

«Վալենսիա»-ի հիմնական կազմում իր դեբյուտը Տոնի Լատոն նշել է 2016 թվականի փետրվարի 25-ին՝ Եվրոպայի Լիգայի խաղարկության շրջանակներում կայացած «Ռապիդ»-ի դեմ խաղում։ Հանդիպումն ավարտվել է 4-0 հաշվով՝ օգուտ իսպանացիների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Stats and Bio at Ciberche 

Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՊՍՎ Էյնդհովենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Բոհեմ

200px|մինի|''Անրի Լևի «Մոմյուս»'', սրճարան Փարիզում (աջից), որտեղ սիրել է հավաքվել մայրաքաղաքային բոհեմը, 1849
**Բոհեմ** (, բառացի` գնչուական), կյանքի ոչ կանոնավորված, էքսցենտրիկ ոճ, որ բնորոշ է մտավորականության որոշակի հատվածի կամ նրանց, ովքեր վարում են համանման կյանք։ Այն մտավորականության և հասարակական այլ խավերի` թատերական, գրական շրջանների շերտավորումն է, արվեստի, թատերական գործիչների շրջանակը, որ սովորաբար ապրում է անհաստատ եկամտով։ Բոհեմական կյանք վարողները կարող են փոքր-ինչ արկածախնդիր կյանքով ապրել, ազատ սիրո կողմնակիցներ են, շատ դեպքերում ակամա հայտնվում են աղքատության մեջ։ Առավել ապահով բոհեմական շրջանակը հաճախ անվանում են «բարձր բոհեմ» ():

## Անվան ծագում
Ֆրանսերենում գնչուներին տրվող անվանում է (), որ նշանակում է Բոհեմիայի բնակիչներ` բոհեմցիներ։ Բոհեմիան պատմական շրջան է ներկայիս Չեխիայի տարածքում, որտեղ միջնադարում բազմաթիվ գնչուներ են ապրել, այսինքն` արվեստի ներկայացուցիչների` դերասանների, երաժիշտների անհաստատ կյանքը համեմատվել է գնչուների կյանքի հետ։

Եզրը ծագել է Ֆրանսիայում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և հանրաճանաչություն է ձեռք բերել Անրի Մյուրժեի «Դրվագներ բոհեմական կյանքից» վեպի հրատարակումից հետո (1849)։ Ֆրանսիական գրական բոհեմական կյանքի մասին պատմա-սոցիոլոգիական կարևոր վերլուծություն է գրել Սեսար Գրանյան (1964)։

## Դրսևորումներ
* Անրի Մյուրժե - «Դրվագներ բոհեմական կյանքից»
* Ջակոմո Պուչչինի - Բոհեմ օպերա
* Ռուջերո Լեոնկավալո - «Բոհեմ»
* Իմրե Կալման - «Մոնմարտրի մանուշակ» օպերետ
* Ամադեո Վիվես - «Բոհեմ» սարսուելա
* Շառլ Ազնավուր - «Բոհեմ», «Բոհեմական ռապսոդիա»

## Տես նաև
* Ավանգարդիզմ
* Bohemian Rhapsody

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Բոհեմականություն 

Կատեգորիա:Հասարակություն
Պսամետիհ III

**Պսամետիհ III**, ով հայտնի է նաև որպես Պսամտիկոս III (ամբողջական անունը` Անկխկաենռա Պսամետիհ III) Հին Եգիպտոսի Ուշ թագավորության XXVI արքայատոհմի վերջին փարավոնն է եղել և կառավարել է մ.թ.ա. 526-525 թվականներին։ Նա Աբ Մոսեի (Ամասիս II) որդին էր։

## Կառավարում։ Պատերազմ Պարսկաստանի հետ
Պսամետիհ III կառավարման ժամանակ պարսիկները հարձակվեցին Եգիպտոսի վրա։ Իր ուժերը կենտրոնացնելով Պաղեստինում, Պարսից արքա Կամբյուսես II համաձայնության եկավ արաբական քոչվորների հետ, որոնց ձեռքում էր գտնվում Սինայի անապատից դեպի եգիպտական սահմանները ձգվող ուղիները։ Այդ համաձայնության շնորհիվ Կամբյուսեսն իր զորքին ապահովում է խմելու ջրով, որը բերվում էր ուղտերի միջոցով։ Պարսիկները ծովում չունեին իրենց նավատորմը, սակայն նրանք ակտիվորեն կիրառում էին փյունիկական, ինչպես նաև հունական նավերը։

Բացի այդ, եգիպտացիների ծովային ուժերի հրամանատար Ուջախորեսենտը չէր թաքցնում իր դավաճանական կեցվածքը։ Իր նոթերում նա անկեղծորեն նկարագրում է պարսից արքաների բարեգթությունը, ինչպես նաև նրանց կողմից ստացած նվերների և շնորհների մասին, ինչը բավականին կասկածելի է։ Պարսիկների կողմն էր անցել նաև Եգիպտոսում գտնվող հույն վարձկանների հրամանատար Ֆանեսը, ով զավթիչներին անփոխարինելի ծառայություններ է մատուցել։ Սակայն հույն վարձկանները` պահպանելով փարավոնի հանդեպ հավատարմությունը, սպանում են իրենց հրամանատարի որդիներին, ովքեր լիովին անմեղ էին։

Չնայած աննպաստ իրադրությանը, եգիպտական բանակը սահմանային Պելուսիում քաղաքի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում թշնամուն արժանի դիմադրություն է ցույց տալիս։ 70 տարի հետո Հերոդոտոսը մանրակրկտորեն հետազոտում է մարտի դաշտը և հայտնաբերում մեծ թվով սպանվածների մնացորդներ։

Պոլիենուսը նույնիսկ հումորով ասել է.
 
Այդ ճակատամարտում պարսիկներին հաջողվում է կոտրել եգիպտացիների դիմադրությունը, ինչը նրանց հետագա հաջողությունների գլխավոր երաշխիքներից մեկն էր։

Մ.թ.ա. 525 թվականի մայիսին գրավվում է Մեմֆիսը, որտեղ պարսիկները դաժան հաշվեհարդար են տեսնում. 2000 բնակիչ, այդ թվում նաև Պսամետիհի որդին, գլխատվում են, սակայն իրեն` Պսամետիհին խնայում են։ Դրանից հետո Կամբյուսես II թագադրվում է որպես փարավոն` կրելով *«Եգիպտոսի արքա, երկրի արքա»* տիտղոսը (մ.թ.ա 525 թվականի օգոստոս)։

Նուբիայի դեմ Կամբյուսեսի ձեռնարկած արշավանքի ձախողումից օգտվելով` Պսամետիհը ապստամբում է պարսիկների դեմ։ Մ.թ.ա. 524 թվականին Կամբյուսեսը հաղթանակած վերադառնում է Մեմֆիս, որտեղ գլխատում է Պսամետիհին և մյուս ապստամբենրին։ Եգիպտոսում կառավարիչ է նշանակվում պարսիկ Արիանդոսը։

Հերոդոտոսն իր «Պատմություն» աշխատության երրորդ գրքում նկարագրում է Կամբյուսեսի` վերջին եգիպտացի փարավոնի (հաշվի չառնելով պարսկական տիրապետությունից հետո 3 դինաստիաներին) ընտանիքի անդամների հանդեպ իրագործած դաժանությունները։ Պսամետիհի դուստրը ստրկության է վաճառվում, որդին մահվան է դատապարտվում և քառատվում։ Իսկ ապստամբած Պսամետիհը դատապարտվում է խմել ցլի արյուն, ինչի արդյունքում նա վախճանվում է մ.թ.ա. 523 թվականին։ Սեկստոս Աֆրիկացին` վկայակոչելով Մանեթոնին, նշում է, որ Պսամետիհ III (Պսամեհերիտես) կառավարել է 6 ամիս։ Իսկ Եվսեբիոս Կեսարացին ընդհանրապես չի հիշատակում Պսամետիհ III փարավոնին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Псамметих III на сайте livius.org
* Псамметих III на сайте antikforever.com
Բալբի

**Բալբի**, ստրատոհրաբուխ Բուգենվիլ կղզու վրա Պապուա Նոր Գվինեայի համանուն գավառում։

Կղզու ամենաբարձր հրաբուխն ՝ 2715 մետր։ Կազմված է փոխկապակցված գմբեթներից։ Ունի մի քանի կողմնակի կոներ, խառնարաններ՝ բաղկացած անդեզիտյան հանքաշերտերից։ Հրաբխի լանջերը անտառապատ են, ծածկված են բամբուկով և այլ ծառերով։

Տեղաբնիկները հայտնել են XIX դարում կատարված ժայթքման մասին, սակայն այդ տվյալը չի հաստատվել։ Նաև սխալմամբ Ռաբաուլի հրաբխային աստղադիտարանի կողմից հաղորդվել է հրաբխի՝ 2008 թվականի ժայթքման մասին, բայց արբանյակային սարքավորումները այդպիսի տվյալներ չեն արձանագրել։

## Արտաքին հղումներ
* Volcano Live — John Search
* Peakbagger.com

Կատեգորիա:Պապուա Նոր Գվինեայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պապուա Նոր Գվինեայի հրաբուխներ
Շաբաթ (այլ կիրառումներ)

**Շաբաթ**, կարող է վերաբերել՝
* Շաբաթ -շաբաթվա վեցերորդ օրը
* Շաբաթ - տոնական օր հուդայական կրոնում
Շաբանիխա (այլ կիրառումներ)

**Շաբանիխա**, կարող է վերաբերել՝
* Շաբանիխա - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում և Նովոսիբիրսկի մարզում
* Շաբանիխա - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի և Նովոսիբիրսկի մարզերում
Շաբանլի (այլ կիրառումներ)

**Շաբանլի**, կարող է վերաբերել՝
* Շաբանլի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում
* Շաբանլի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում
Շալե (այլ կիրառումներ)

**Շալե**, կարող է վերաբերել՝
* Շալե - Ալպերի շվեյցարական հատվածում հանդիպող տուն՝ փայտի և քարի համադրմամբ
* Շալե - կոմունա Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում
Ֆարիդա Շահիդ

**Ֆարիդա Շահիդ** (), պակիստանցի սոցիոլոգ, ֆեմինիստ, իրավապաշտպան։ 2012 թվականին նշանակվել է մշակութային իրավունքների ոլորտում ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող։ Պակիստանում ղեկավարում է Շիրկաթ Գահ Կանանց ռեսուրսների կենտրոնը, հայտնի է գենդերային վերլուծությունների ծավալուն աշխատանքով և՛ Պակիստանում, և՛ տարբեր երկրներում։

## Գործունեություն
Շահիդը շուրջ 25 տարի զբաղվում է հետազոտական և ակտիվիստական գործունեությամբ։ Մասնավորապես, Շահիդի ուշադրության կենտրոնում է քաղաքականության և ծրագրերի միջոցով խթանել և պաշտպանել մշակութային իրավունքը մարգինալացված համայնքներում, այդ թվում, կանանց, աղքատ, կրոնական և էթնիկ փոքրամասնություններին։ Շահիդը նաև միջազգային, տարածաշրջանային և ազգային բանակցությունների փորձագետ է, այդ թվում Միավորված ազգերի կազմակերպությունում և Պակիստանում։

Շահիդը Պակիստանի Կանանց իրավունքների ցանցի, Կանանց գործունեության ֆորումի հիմնադիր անդամ է, Իսլամական օրենքներով ապրող կանանց տրանսազգային ֆեմինիստական ցանցի (WLUML) անդամ։

## Մրցանակներ
2014 թվականի նոյեմբերի 12-ին գենդերային, մշակութային, կրոնական, պետական գործունեության համար Շահիդն արժանացել է «International Award UCLG – Mexico City Culture 21» մրցանակի։ «Two Steps Forward, One Step Back» գրքի համար (համահեղինակ) արժանացել է Պակիստանի վարչապետի մրցանակին։

## Ընտրված հրապարակումներ
* *Contested Identities: Gendered Politics, Gendered Religion in Pakistan*, Third World Quarterly, հատուկ հրատարակություն 
* 1998 թվականին Շահիդը Սոհեյլ Ակբար Ուարեյչի, Կասանդրա Բալչինի և Էյշա Գազդարի հետ խմբագրել է «Shaping Women's Lives: Laws, Practices and Strategies in Pakistan» գիրքը, որը տպագրվել է Շիրկաթ Գահ կենտրոնի կողմից
* 1987 թվականին Շահիդը Քհավար Մումթազի հետ գրել է «Women of Pakistan: Two Steps Forward, One Step Back?» գիրքը, որտեղ ներկայացնում է մուսուլմանական կանանց շարժումները Հարավային Ասիայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Special Rapporteur on Cultural Rights
* Shirkat Gah website
* Women Living Under Muslim Laws 

Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողներ
Կատեգորիա:Պակիստանցի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Պակիստանցի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կին սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Պակիստանցի կին գրողներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ անդամներ
Շալամոն (այլ կիրառումներ)

**Շալամոն**, կարող է վերաբերել՝
* Շալամոն - քաղաք և կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ
* Շալամոն - Ֆրանսիայի կանտոն, գտնվում է Ռոն-Ալպ շրջանում
Շահեն (այլ կիրառումներ)

**Շահեն**, կարող է վերաբերել՝
* Շահեն - մ.թ. 2-րդ դարի Հայաստանի քրիստոնյաների հոգևոր առաջնորդ, Արտազ գավառի եպիսկոպոս
* Շահեն - հայ գուսան
Շահումյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)

**Շահումյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ**, կարող է վերաբերել՝
* Շահումյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Արարատի մարզի Շահումյան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկ
* Շահումյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Արմավիրի մարզի Շահումյան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկ
Շահ (այլ կիրառումներ)

**Շահ**, կարող է վերաբերել՝
* Շահ - միապետի տիտղոս Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներում, Հնդկաստանում (Դելիի սուլթանությունում)
* Շահ - հասկացություն, որը բնութագրում է այն, ինչ օբյեկտիվորեն ուղղված է սուբյեկտի սոցիալական ինքնահաստատման, պահանջմունքների բավարարման ապահովմանը
Դուբրովնիկի տաճար

**Դուբրովնիկի տաճար**(), կաթոլիկ տաճար Խորվաթիայի Դուբրովնիկ քաղաքում։ Մտնում է Խորվաթիայի կաթոլիկ եկեղեցու Դուբրովնիկի թեմի մեջ։ Տաճարը կառուցված է իտալական բարոկկո ոճով։

Տաճարի ժամանակակից կառույցը կանգնած է մի շարք եկեղեցիների տեղում, որոնցից ամենահինը թվագրվում է մեր թվարկության 6-րդ դարին։ 12-րդ դարում այդ վայրում կառուցվել է ռոմանական ոճի եկեղեցի, որը կանգուն է եղել հինգ դար և հիմնովին կործանվել է 1667 թվականին տեղի ունեցած Դուբրովնիկի երկրաշարժի ժամանակ։

Երկրաշարժից անմիջապես հետո Դուբրովնիկի հանրապետության սենատը հանձնարարեց քանդակագործ Անդրեա Բուֆալինիին նոր տաճարի հատակագիծը կազմելու գործընթացը։ Շինարարական աշխատանքների գործընթացը, որոնք տևել են 30 տարի, ղեկավարել են Ֆրանչեսկո Կորտեզեն (1669—1670), Պաոլո Անդրեոտին (1671—1674), Պիեռ Անտոնիո Բացցին (1677—1678) և Պալերմոյից Տոմմազո Նապոլին (1689—1700): Առկա նախագծում վերջնական շտկումները և փոփոխությունները իրականացրել է Բուֆալինին։ Տաճարի ճարտարապետական ոճը հիմնված է իտալական բարոկկո ոճի վրա։ Տաճարը բաղկացած է երեք Նավերից և երեք աբսիդներից, որոնք պահում են տաճարի մեծ գմբեթը։

Հոգևոր գլխավոր սեղանին փակցված է Տիցիանի նկարած Աստվածածնի վերափոխման պատկերը (մոտ 1552 թվական)։ Տաճարի գանձարանը իրենից ներկայացնում է կրոնական արվեստի 200 նմուշներ, որոնց մեծ մասը ունի մշակութային և կրոնական մեծ նշանակությունը։

Տաճարը մեծապես տուժել է սերբերի կողմից իրականացված Դուբրովնիկի պաշարման ժամանակ (1991 թվական)։ Ներկայումս տաճարը ամբողջովին վերականգնված է։

## Արտաքին հղումներ
* Տաճարի մասին Դուբրովնիկի թեմի կայքում 
* Տաճարի մասին Դուբրովնիկի տուրիստական կայքում 
* Տաճարը sacred-destinations.com կայք էջում

Կատեգորիա:Խորվաթիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Խորվաթիայի տաճարներ
Կատեգորիա:Դուբրովնիկի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքը հաղորդիչ միջավայրում

Ըստ սահմանման էլեկտրադինամիկայի տեսակետից միջավայրը լավ հաղորդիչ կամ մետաղանման է համարվում , եթե նրա ամեն մի կետում հաղորման հոսանքի խտությունը \overrightarrow{j}=\overrightarrow{E}\sigma ահագին գերազանցում է շեղման հոսանքի խտությանը \overrightarrow{j}=j\omega E\varepsilon_a:
Այլ կերպ ասած \sigma\left ( \frac{1}{\omega} \right )>>\varepsilon_a, կոմպլեքս դիէլեկտրիկ թափանցելիության կեղծ մասյ շատ մեծ է իրականից։ Ակնհայտ է , որ ինչքան ցածր է \omega հաճախականությունը, այնքան մոտիկ է տվյալ միջավայրը մնացած հավասար պայմաններում իդեալական մետաղի։ Բավական ցածր հաճախականությունների դեպքում շատ հայտնի դիէլեկտրիկ միջավայրեր դառնում են մետաղանման։

Օրինակ , չոր հողը (\sigma=0.01 Սմ/մ \varepsilon=4 ) 1Մհց հաճախականության դեպքում ունի

\varepsilon_a=3.56*10^{-11}, \sigma\left ( \frac{1}{\omega} \right )=1.6*10^{-9}:

Այսպիսով ռադիոտիրույթում չոր հողը իրեն որպես մետաղ է պահում։

Մետաղանման միջավայրի \varepsilon_a կեղծ է .

\varepsilon_a=-j\sigma\left ( \frac{1}{\omega} \right )

Գտնենք \gamma:

\gamma=\beta-j\alpha=\omega\sqrt{\varepsilon_a}*\sqrt{\mu_a}=\sqrt{-j\omega\sigma\mu_a}

Քանի որ , \sqrt{-j}=(1-j)\left ( \frac{1}{\sqrt{2}} \right ), ապա

\gamma=\sqrt{\mu_a\sigma\omega\left ( \frac{1}{2} \right )}(1-j)

\beta=\alpha=\sqrt{\mu_a\omega\sigma\left ( \frac{1}{2} \right )}

Այստեղից կարող ենք գտնել հաղորդչում ալիքի երկարությունը

\chi=2\pi\left ( \frac{1}{\beta} \right )=2\pi\sqrt{2\left ( \frac{1}{\omega\sigma\mu_a}\right )}:

Հետաքրքիր է , որ ալիքի երկարությունը մետաղում նկատելիորեն փոքրանում է ազատ տարածության մեջ ալիքի երկարության համեմատ։

\chi\left ( \frac{1}{\chi_0}\right )={\sqrt{2}}*\sqrt{\varepsilon_a}\left ( \frac{1}{\sigma\left ( \frac{1}{\omega} \right )} \right ):

Մետաղում հարթ էլեկտրամագնիսակն ալիքի փուլային արագությունը բավականին նվազում է ։

Ինչպես հայտնի է , էլեկտրամագնիասական ալիքի ամպլիտուդը կորուստներով միջավայրում նվազում է e^{-\alpha z} օրենքով ։

d տարածահատվածը, ուր էլեկտրամագնիսական ալիքի ամպլիտուդը նվազում է e անգամ նրա սկզբնականմակարդակի համեմատ, կոչվում է ներխուժման խորություն կամ մակերեսային շերտի խորություն։

\alpha*d=1 d=\left ( \frac{1}{\alpha} \right )=\chi\left ( \frac{1}{\pi*2}\right )

Կարելի է ասել , որ մետաղանման այն միջավայրը , ուր դաշտը մարում է մեկ ալիքի երկարությունից փոքր խորության վրա :Մակերեսային շերտի խորությունը կարելի է հաշվարկել.

d=\sqrt{2\left ( \frac{1}{\omega\sigma\mu_a}\right )}

այսինքն էլեկտրամագնիսակն ալիքների մետաղ ներխուժելու խորությունը նվազում է հաճախականության և տեսակարար ծավալային հաղորդականության աճի հետ։ Այս երևույթը կոչվում է սքին էֆեկտ , կամ մակերեսային էֆեկտ։
Ֆրանկ-Հերցի փորձ

**Ֆրանկի և Հերցի փորձը,** փորձ, որը հանդիսանում է ատոմի ներքին էներգիայի դիսկրետության ապացույց։ Կատարվել է 1913 թվականին Ջեյմս Ֆրանկի և Գուստավ Հերցի կողմից։

Նկարում ցուցադրված է փորձի սխեման։ *K* կաթոդին և *C*1 էլեկտրավակուումային խողովակին, որը լցված է սնդիկի (Hg) գոլորշիներով, տրվում է պոտենցիալների *V* տարբերություն, ինչի հետևանքով էլեկտրոնները արագանում են և նկատվում է վոլտ-ամպերային բնութագիր։ *C*2 ցանցին և *А* անոդին տրվում է կասեցնող պոտենցիալների տարբերություն։ I տիրույթում արագացված էլեկտրոնները բախվում են սնդիկի ատոմների հետ II տիրույթում:մինի|Հոսանքի ուժի կախվածությունը լարումից։ Երևացող էքստրեմումները համապատասխանում են ատոմների իոնիզացիայի էներգիայինԵթե էլեկտրոնի էներգիան բախումից հետո դեռ բավականաչափ մեծ է, որպեսզի հաղթահարի կասեցնող III տիրույթի պոտենցիալների տարբերությունը, ապա նա կհասնի անոդին։ Հետևաբար Г ամպերաչափի ցուցմունքը կախված է բախման հետևանքով էլեկտրոնի կորցրած էնրգիայից։

Փորձում ուսումնասիրվում էր *I*  հոսանքի ուժի աճը, երբ արագացնող լարումը մեծացնում ենք մինչև 4.9 Վ։ Այսինքն էլեկտրոնները, որոնք ունեն *Е*  4,9 Վ, համապատասխանում էր Բորի երկրորդ կանխադրույթով ստացվող ալիքի երկարությանը՝
:  E_1 - E_0 = \frac {h c} {\lambda} , որտեղ *E*0-ն և *E*1-ն, համապատասխանաբար, հիմնական ու գրգռված վիճակների էներգիաներն են։ Ֆրանկի և Հերցի փորձում *E*0 — *E*1 = 4,9 էՎ։
Արթուր Կոմպտոնը 1922-1923 թվականներին, կրկնելով Ֆրանկի ու Հերցի փորձը, հայտնաբերեց, որ *V* > 4,9 Վ դեպքում սնդիկի գոլորշիները արձակում են լույս ν = Δ*E/h* հաճախությամբ, որտեղ Δ*E* = 4,9 էՎ, իսկ *h*-ը Պլանկի հաստատունն է։

Այսպիսով, էլեկտրոնների հարվածի հետևանքով գրգռված սնդիկի ատոմը արձակում է 4.9 էՎ էներգիայով ֆոտոն և վերադառնում հիմնական վիճակ։ 1925 թվականին Ֆրանկն ու Հերցը ստացել են Նոբելյան մրցանակ ատոմի և էլեկտրոնի բախման բացահայտման համար։

## Տես նաև
* Բորի մոդել
* Բորի կանխադրույթներ

## Արտաքին հղումներ
* [Ֆրանկ-Հերցի փորձ հոդվածը ՀՍՀ-ում](https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/699)
* Ֆրանկի և Հերցի փորձի ցուցադրություն
* Ֆրանկի ու Հերցի փորձի արդի գրականության ցանկ 

Կատեգորիա:Ֆիզիկական փորձեր
Կատեգորիա:Քվանտային մեխանիկա
Մայրության թանգարան

**Մայրության թանգարան** (, հայտնի է նաև որպես M.O.M), հասարակական ու կրթական նշանակություն ունեցող թանգարան, ընտանեկան կենտրոն։ Թանգարանը հավաքում և տարածում է տեղեկատվություն, նաև տրամադրում է կրթություն մայրերի, մայրության և ընտանիքի էվոլյուցիայի մասին։

## Պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 2011 թվականին փոքրիկ ցուցադրությամբ։ Թանգարանի ուշադրության կենտրոնում է ուսումնասիրել և հասկանալ ամերիկյան մայրերին, հայրերին և ընտանիքներին։ Թանգարանը հիմնադրվել է «Մայրության հիմնադրամ» 501c3 հասարակական կազմակերպության ներքո։ Նյու Յորք նահանգում թանգարանը մասնակցել է տարբեր միջոցառումների, այդ թվում՝ «The Moms of Rock» Սենեկա Ֆոլսում կազմակերպված գյուղական ցուցադրությանը, Նյու Յորքի Հինգերորդ պողոտայի ամենամյա ընտանեկան միջոցառումներին։

2011 թվականին Gymboree տեղական ընկերության սեփականատերեր Դեբ Ուիթերֆիլդը և Բերի Հենսոբը Մանհեթենի Վերին Իսթ Սայդ թաղամասի Յորքվիլ հատվածում նվիրաբերել են ժամանակավոր թանգարանի տարածք։ M.O.M.-ն առանձնակի ուշադրություն է դարձնում միջազգային արվեստագետների և ուսանողների ձեռքի աշխատանքներին։

Թանգարանի հիմնադիր Մարթա Ջոյ Ռոսը ստեղծել է «Mom Rock» շարժման գաղափարը Mamapalooza փառատոնի ժամանակ «Moms Rock» արտահայտությունը ներմուծելուց հետո։ Փառատոնը կարևորում է մայրերի արժեքը և նրանց տաղանդը։ Այն ստեղծվել է Նյու Յորքի զբոսայգիների վարչության հետ համատեղ։ 2015 թվականին Ռոսն առաջինն էր, ով Նյու Յորքի քաղաքային համալսարանի ավարտական կենտրոնից ստացել է Մայրական ուսումնասիրությունների մագիստրոսի կոչում։

Ի սկզբանե նախատեսվել էր թանգարանը բացել Վերին Իսթ Սայդում 2011 թվականին։ Թանգարանը գործել է 2014 թվականի ամռան ընթացքում։ 2015 թվականին թանգարանը կազմակերպել է առցանց ցուցահանդեսներ, մասնակցել է մի շարք արվեստի ցուցադրությունների, այդ թվում՝ ժամանակակից հրեական արվեստի Երուսաղեմի ամենամյա 2-րդ բիենալեի «Մայրության արվեստ» ցուցահանդեսին Իսրայելի Hechal Sclomo թանգարանում։ Ամեն տարի թանգարանը մայրություն թեմայով կազմակերպում է ակադեմիական համաժողովներ։ 2016 թվականին տեղի է ունեցել թանգարանի 11-րդ ամենամյա հավաքը, որը երկրորդ անգամ կազմակերպվել է Մանհեթեն քոլեջում։

2016 թվականի հունիսի 1-ին Մայրության թանգարանը ցուցահանդեսի և դասախոսության համար նախատեսված վայրը տեղափոխել է Ֆլորիդայի Սենթ Փիթերսբուրգ քաղաք։ Թանգարան կարելի է այցելել հինգշաբթի, ուրբաթ և շաբաթ օրերին՝ նախօրոք ձեռք բերելով այցելության ժամադրություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մայրության թանգարանի պաշտոնական կայք
*New Directions In Motherhood Studies, Samira Kawash

Կատեգորիա:2011 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:2011 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի թանգարաններ
Էրթիջի ամրոց

**Էրջիթի ամրոց**, միջնադարյան հայկական պատմամշակութային հուշարձան և պաշտպանական ամրություն, 12-14-րդ դարի ամրոց Վայոց ձոր մարզի Արփի գյուղի տարածքում։ Ամրոցի ներսում կան ջրամբարի և բնակարանների մնացորդներ ու ջարդված խաչքարեր, պահպանվել է պարսպապատի հիմքը։

## Պատմություն
մինի|ձախից|Ամրոցը հարավ-արևելքից
Էրջիթի ամրոցը ունի յուրօրինակ ճարտարապետական կառուցվածք։ Այն երեք կողմերից անմատչելի է և միջնադարյան մարտերի ժամանակ կարևոր նշանակություն է ունեցել։

Ամրոցի ներսում կան ջրամբարի և բնակարանների մնացորդներ ու ջարդված խաչքարեր։ Պահպանվել է պարսպապատի հիմքը։ 19-րդ դարի վերջում, 20-րդ դարի սկզբում, երբ գյուղում ապրել են տաջիկներ, Քաջբերունու հավաստմամբ բերդն անվանել են *«Շիրալի խանի բերդ»*։

Բլրաբերդի անմիջապես լանջին «Էրթիջ» գյուղատեղին է, որտեղ պահպանվել են բնակելի տների մնացորդներ։ Հենց այստեղից էլ առաջացել է ամրոցի անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի տեսարժան վայրեր
Դալ (այլ կիրառումներ)

**Դալ**, կարող է վերաբերել՝
* Դալ - գետակ և ձոր Արածանիի ավազանում
* Դալ - բուսակերների համար նախատեսված ավանդական կծու ապուր
Դադիվանք (այլ կիրառումներ)

**Դադիվանք**, կարող է վերաբերել՝
* Դադիվանք - հայ առաքելական միջնադարյան վանական համալիր Արցաի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի Դադիվանք գյուղում 
* Դադիվանք - գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում
Դալաս (այլ կիրառումներ)

**Դալաս**, կարող է վերաբերել՝
* Դալաս - քաղաք ԱՄՆ Տեխաս նահանգում
* Դալաս - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սպարկերտի գավառակում
Հայաստանի աղբյուրներ

[մինի|380px|[Հայաստանի ջրագրություն|Հայաստանի և Արցախի ջրագրություն]]
**Հայաստանի աղբյուրներ**, ստորերկրյա ջրի բնական ելքեր Հայաստանի լեռնային ու դաշտային վայրերում։ Դրանց հիմնական մասը միավորվում է առվակների, առուների ու գետակների մեջ և թափվում հիմնական գետ։

Հայաստանում աղբյուրները շատ են բարձր լեռնային գոտիներում։

## Արճակ
Արճակ անվանումով աղբյուր է եղել Արևմտյան Հայաստանում՝ Վանի նահանգի Արճակ գյուղի մոտ։ Հայկական մի ավանդությամբ իբր Արճակ լճակում բնակվող հրեղեն կինը մշտապես այս աղբյուրում էր լողանում, իսկ աղբյուրի ջուրը խմողը բորբոքվում է անարատ սիրով և ձեռք է բերում քաղցր երգելու ունակություն։

## Էսանի Խփնով
Նման անվանումով աղբյուրներ են եղել Արևմտյան Հայաստանում՝ Էրզրումի նահանգի համանուն գավառում։ Տեղակայված են եղել Խոտրջրի շրջանում՝ Չալխա լեռան փեշերին։

## Թոխովպա աղբյուր
Արցախի տարածքում՝ միջնադարյան Վարանդայի մելիքության խաչման գոտում գտնվել է Թոխովպա աղբյուրը, որի մասին պատմական տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Լեզգու աղբյուր
ՀՀ Տավուշի մարզում` Վերին Կարմիրաղբյուր գյուղի հանդամասում, գտնվում է Լեզգու աղբյուրը։ Համաձայն ավանդության` լեզգիների ժամանակ հայերը փախչում են սարը, օթևան շինում իրենց համար ու թաքնվում։ Սարի վրա մի լավ աղբյուր են գտնում, թփերով ծածկում ու թաքուն օգտվում նրա ջրից։ Այդ աղբյուրին մինչև հիմա Լեզգու աղբյուր են ասում։

## Կզվեր
ՀՀ Տավուշի մարզում` Այգեհովիտ գյուղից հարավ, գտնվում է Կզվեր աղբյուրը։ Ավանդության համաձայն` Ուզունթալա գյուղում ապրել է մի գեղեցիկ հայ աղջիկ։ Հարևան գյուղի թուրք բեկը ծառաներով գալիս է նրան առևանգելու։ Հայրը թաքցնում է աղջկան անտառի խորքում, աղբյուրի մոտ։ Բեկի ծառաներն ասում են՝ «Աղջիկդ տուր կըզ վեր»։ Սա զենքով դիմադրում է և կոտորում բոլորին։ Բեկը թողնում փախչում է։ Դրանից հետո աղբյուրը կոչվում է Կզվեր։

## Հերներ
Հերները գտնվում է Կոտայքի մարզում` Գեղամա լեռների արևմտյան լանջերին։ Տեղակայված է Լեռնանիստ գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելք։

## Մեծակունք
աղբյուր Վայոց ձորի մարզում, Գանձակ լեռան հյուսիս-արևելյան լաևջին, Գնիշիկ գետի աջափնյակում, Մոզրով գյուղից 1,5 կմ հարավ։

## Չամչի աղբյուր
ՀՀ Գեղարքունիքի մարզին հարող Արծվաշեն գյուղում գտնվում է Չամչի աղբյուրը։ Անվանումը, ըստ ավանդության, կապված է մի երիտասարդի հետ, ով իր սիրած աղջկան տեսնելու համար միշտ չամիչ է լցնում գրպանները և գալիս այստեղ ու սպասում նրան։

## Քալոյի աղբյուր
Գտնվում է ՀՀ Տավուշի մարզում` նախկին Իջևանի շրջանի Ծաղկավան գյուղում։
Ավանդության համաձայն` ջուր չունեցող գյուղում Քալո անունով մեկի կինը երազ է տեսնում, որ իրենց տնից ներքև, հողի տակ աղբյուր կա։ Քալոն մի քանի օր շարունակ փորում է այդ տեղը և գտնում աղբյուրը։ Գյուղը դուրս է գալիս ծանր վիճակից և ակունքը գտնողի անունով կոչվում է Քալոյի աղբյուր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Խոյի դաշտ

**Խոյի դաշտ**, դաշտ Պարսկահայաստանում, ներկայիս Իրանում, Կապուտան լճից հյուսիս-արևմուտքում, Կոտուր գետի միջին հոսանքի հովտում, Խոյ քաղաքի շրջակայքում։ Արևմուտքից սահմանակից է Վասպուրականի լեռներին, արևելքից՝ Միշոդաղ լեռներին։

Բարեբեր հողով այգեվետ դաշտ է։ Ունի չոր ու շոգ կլիմա։ Ոռոգվում է Կոտուր գետի ջրերով։ Այստեղ մշակում են ցորեն, գարի, բամբակ։ Հայտնի է իր համեղ մրգերով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի դաշտեր
Ավրորայի ժայռ

**Ավրորայի ժայռ** ( Аврорина скеля), ափամերձ ժայռ Ղրիմի Հարավային ափին, որը դուրս է գալիս դեպի Սև ծով։ Գտնվում է քաղաքային տիպի Գասպրա (Մեծ Յալթա) ավանում։ Ժայռի վրա է գտնվում Ծիծեռնակի բույն ամրոցը։

Ավրորայի ժայռը գտնվում է Ղրիմի Հարավային ափի արևմտյան մասում, Այ-Տոդոր հրվանդանի վրա և նրա արևելյան զառիթափ լեռնաճյուղ է հանդիսանում։ Ժայռի անվանումը տրվել է ռուսների կողմից XIX դարում՝ ի պատիվ լուսաբացի հռոմեական աստվածուհի Ավրորայի։

Ավրորայի ժայռը արոտավայրային անջատում է և պատկանում է Մասսանդրովյան շերտախմբին՝ երկրաբանական կառուցվածք, որն առաջացել է Ղրիմի լեռների Գլխավոր թմբի կտրուկ վերելքի և նրա առանձին մասերի դեպի ծով սողալու արդյունքում։ Ժայռն ունի մեզոզոյան դարաշրջանի Յուրայի ժամանակաշրջանի կրային կազմություն։

XIX դարի վերջին ժայռի վրա կառուցվել է փայտյա շինություն, որը հանդիսացավ 1912 թվականին այստեղ կառուցված Ծիծեռնակի բույն ամրոցի նախակարապետը։ 1927 թվականին ժայռի մի մասը ավերվել է Յալթայի երկրաշարժի հետևանքով։ Այդ ժամանակ էլ ժայռի տակ ճաք է առաջացել, որը 1960-ական թթ. ամրոցի վերակառուցման ժամանակ վերանորոգվել է։

ժայռի մեջ գտնվում է մի քանի կարստային քարանձավ-այրեր՝ մինչև 30 մ երկարությամբ։ Քարանձավի պատերին հանդիպում են ստալակտիտներ։ Այդ այրերից մեկն օգտագործվել է Երկկենցաղ մարդը ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ որպես Իխտիանդրի որջ։ Ժայռի վրա իրականացվել է նաև Տասը նեգրիկներ ֆիլմի նկարահանումների մի մասը։

Ավրորայի ժայռը նկարել են բազմաթիվ նկարիչներ, այդ թվում Այվազովսկին, Լ. Ֆ. Լոգարիոն և Ա. Պ. Բոգոլյուբովը։ Ժայռը ամրոցի հետ պատկերված է նաև Գասպրայի դրոշի և զինանշանի վրա, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի մի շարք հոբելյանական մետաղադրամների վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Отрог Монастыр-Бурун или Аврорина скала

Կատեգորիա:Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն