Հուա Լուոկըն

**Հուա Լուոկըն** ( , փինյին Huáluógēng, ), չինացի ժամանակակից մաթեմատիկոս Ծիանսու նահանգի Ծինթան քաղաքից: Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, ԱՄՆ ԳԱԱ արտասահմանցի անդամ, Չինաստանի Ժողովրդական Քաղաքական Խորհրդատվական Կոնֆերանսի Ազգային կոմիտեի նախկին փոխնախագահ և Ազգային Ժողովրդական Կոնգրեսի մշտական ​​հանձնաժողովի նախկին անդամ: Հուան Չինաստանում տարբեր ոլորտներում հետազոտությունների հիմնադիրն ու ռահվիրան էր, ներառյալ թվերի անալիտիկ տեսությունը, դասական խմբավորումները, մատրիցային երկրաչափությունը, ավտոմորֆիկ ֆունկցիաները և մի քանի բարդ փոփոխականներ: Նա նաև աշխարհում չինացի ամենաազդեցիկ մաթեմատիկոսներից է:

## Կենսագրություն
Հուա Լուոկընը մանկության տարիներին հաճախել է Ծինթանի Րեն Ցյու տարրական դպրոցը։ 1922 թվականին նա ընդունվել է Ծինթան շրջանի միջնակարգ դպրոցը և ավարտել 1925 թվականին։ Ընտանիքի աղքատության պատճառով նա ստիպված է եղել ընդունվել Շանհայում գտնվող Չինական արհեստագործական ​​դպրոց։ Այնուամենայնիվ, նա ի վերջո ստիպված եղավ թողնել ուսումը, քանի որ նրա ընտանիքը չէր կարող իրեն թույլ տալ տարբեր ծախսեր:

1926 թվականին, 16 տարեկան հասակում, Հուա Լուոկընը վերադարձավ  Ծինթայ և օգնեց իր հորը մթերային խանութ աշխատեցնելու համար՝ միաժամանակ սկսեց ինքնուրույն սովորել մաթեմատիկա: 1929 թվականի դեկտեմբերին «Science» ամսագրի 14-րդ հրատարակչության 14-րդ համարում նա հրապարակեց «Հետազոտություն Շտուրմի թեորեմի վերաբերյալ» նյութը: 1930 թվականի դեկտեմբերին, «Գիտություն» թերթի 15 րդ հրատարակչության 2-րդ հատորում նա հրապարակեց «Թե ինչու է անվավեր համարվում Սու Ծիածյուի հինգերորդ կարգի հանրահաշվական հավասարման լուծումը»: Հուա Լուոկընը ճանաչում էր ձեռք բերում. Նրան մասին իմացավ Ցինհուա համալասարանի պրոֆեսոր և ամբիոնի վարիչ Սյոն Ցինլայը ու ՀուաԼուոկընին հրավիրեց Ցինհուա համալսարան:

## Վաղ ակադեմիական կարիերա
1931 թվականից Հուա Լուոկընը միաժամանակ սովորել և աշխատել է Ցինհուա համալսարանում, մեկ ու կեստարվա ընթացքում նա ավարտել է ամբողջ ուսումնական ծրագիրը, ընթացքում ինքնուրույն սովորելով անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, ճապոներեն, գրել է երեք աշխատություն և հրապարակել միջազգային ակադեմիական ամսագրերում: 1933 թվականին Սյոն Ցինլայը նրան նշանակել է դասախոսի օգնական իսկ1934 թվականին ` դասախոս:

1935 թվականին Նորբերտ Վիները այցելեց Չինաստան ու նկատեց Հուա Լուոկընին: Վիները նրա մասին ասաց բրիտանացի հայտնի մաթեմատիկոս Գոդֆրի Հարոլդ Հարդիին: 1936 թվականին Հուան այցելեց Քեմբրիջի համալսարան, որտեղ նա կրեց Հարդի Լիթլվուդի մտքի դպրոցի ազդեցությունը և ձեռք բերեց նշանակալի պատկերացումներ։ Այնտեղ գտնվելու ընթացքում նա հրատարակել է առնվազն 15 թերթ։ Նա վերադարձավ Չինաստան 1937 թվականին և մինչև 1945 թվականը աշխատեց, որպես Ցինհուայի համալսարանի պրոֆեսոր, ընթացքում նաև աշխատելով Հարավարևմտյան միավորված համալսարանում:

1946 թվականի փետրվարից մինչև մայիս նա եղել է Խորհրդային միությունում, իսկ սեպտեմբերին այցելել է Փրինսթոնի բարձրագույն ուսումնասիրությունների ինստիտուտ: 1948 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Իլինոյսի համալսարանում որպես պրոֆեսոր, որտեղ աշխատել է մինչև 1950 թվականը։ Նույն թվականին նա ընտրվում է, որպես Academia Sinica-ի առաջին ակադեմիկոս:

Հուա Լուոկընը նշանակալի ներդրում ունեցավ թվերի վերլուծական տեսության մեջ և ավելի մեծ ազդեցություն ունեցավ մաթեմատիկայի զարգացման վրա ամբողջ աշխարհում՝ մի քանի բարդ փոփոխականների տեսության մեջ, իր աշխատանքի շնորհիվ: Նա հայտնի է այնպիսի ներդրումներով, ինչպիսիք են «Հուայի թեորեմը», «Բրոուեր-Կարտան-Հուա թեորեմը», «Հուա-Վանի մեթոդը», «Հուայի հավասարություն» և «Հուայի լեմման» և այլն:

## 1950 թվականին նրա վերադարձը և մաթեմատիկայի զարգացումը

1949 թվականի հոկտեմբերին Հուա Լուոկընը որոշում է վերադառնալ Չինաստան՝ իմանալով «հայրենիքի ազատագրման մասին» լուրը: 1950 թվականի մարտին նա թողեց իր պրոֆեսորի պաշտոնը ԱՄՆ-ի Իլինոյսի համալսարանում և վերադարձավ Պեկին, Չինաստան՝ աշխատելու, որպես Ցինhուայի համալսարանի մաթեմատիկայի ամբիոնի վարիչ: 1952 թվականի հուլիսին, Չինաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ Կուո Մորուոյիառաջարկով, նա ստեղծեց Չինաստանի Գիտությունների ակադեմիայի մաթեմատիկայի ինստիտուտը ևզբաղեցրեց դրա տնօրենի պաշտոնը, իսկ սեպտեմբերին միացավ Չինաստանի ժողովրդավարական միությանը: 1953 թվականին նա այցելեց Խորհրդային Միություն և մասնակցեց Հունգարիայում կայացած մաթեմատիկոսների համաշխարհային կոնգրեսին, ինչպես նաև Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան խաղաղությանկոնֆերանսին և Խաղաղության համաշխարհային խորհրդին: 1955 թվականին դարձել է Չինաստանի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Չինաստանի Գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանի հիմնադրման ժամանակ որոշված ​​ինստիտուտներն ու բաժինները միավորելու գաղափարի համար նա 1958 թվականին գլխավորեց Չինաստանի գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանի (USTC) մաթեմատիկայի ամբիոնի հիմնադրման գործընթացը և զբաղեցրեց համալսարանի փոխնախագահի և մաթեմատիկայի ամբիոնի վարչի պաշտոնները:

Ի գնահատում իր ներդրումների, Չինաստանի գիտությունների և տեխնոլոգիաների համալսարանում բացվեց « վարպետ Հուա Լուոկընի դասասենյակ» և 2009-ին համագործակցեց CAS-ի մաթեմատիկայի և համակարգերի գիտության ակադեմիայի հետ՝ ստեղծելու « Հուա Լուոկընի խումբ»: Այս ծրագրի ուսանողները սովորում են հիմնարար դասընթացներ USTC-ի Հեֆեյի համալսարանում և մասնագիտացված ընտրովի դասընթացներ են անցնում Պեկինում գործող Մաթեմատիկայի և համակարգերի գիտության ակադեմիայում :  Ըստ Ցյու Չենթոնի, նա մեկն է այն երեք չինացի մաթեմատիկոսներից, ովքեր ազդել են ժամանակակից համաշխարհային մաթեմատիկայի ուղղությունների վրա։ Մյուս երկուսն են՝ Չեն Շենշեն և Ֆեն Քան։ Միևնույն ժամանակ, նա նաև կրթել է մի խումբ ականավոր ուսանողների, ինչպիսիք են Չեն Ծինրունը, Վան Յուանը, Կոն Շենը և այլք։ 1960-ականների սկզբին Հուա Լուոկընն առաջարկեց և խթանեց «համակարգման մեթոդը» և «օպտիմալացման մեթոդը»՝ արտադրության կառավարման արդյունավետությունը և տնտեսական օգուտները բարելավելու համար:

## Քննադատական ալիք քաղաքական շարժումներում
Չինաստան վերադառնալուց հետո Հուա Լուոկընը բախվեց քննադատությունների և հարձակումներիայնպիսի քաղաքական շարժումների ժամանակ, ինչպիսիք են 1950-ականների վերջին «Աջակիցների դեմ ապստամբություն», «Սպիտակ դրոշը կործանելու և կարմիր դրոշը բարձրացնելու» արշավը և 1960-ականներին մշակութային հեղափոխությունը: Այնուամենայնիվ, նա արժանացավ հատուկ ուշադրության ևպաշտպանության բարձրագույն ղեկավարների, ներառյալ Մաո Ծետոնի և Ճոու Ընլայի կողմից::

1969թ.-ի հունիսի 8-ին People's Daily-ն հոդված է հրապարակել Հուա Լուոկընի անվան տակ, որտեղ նաինքնաքննադատություն է անում և երկու առաջարկ է ներկայացնում կրթական հեղափոխությանվերաբերյալ:

## Կյանքի վերջին տարիներ
1980 թվականին Ֆրանսիայի Նենսիի համալսարանը Հուա Լուոկընին շնորհեց պատվավոր դոկտորի կոչում, որը նրա երբևէ ստացած առաջին գիտական աստիճանն էր:

1980 թվականի մարտի 15-ին Պեկինում տեղի ունեցավ Չինաստանի գիտության և տեխնիկայիասոցիացիայի երկրորդ ազգային կոնգրեսը, որը ընտրեց Երկրորդ ազգային կոմիտեն, և նա ընտրվեցորպես կոմիտեյի փոխնախագահ: 1982 թվականին նա ընտրվել է որպես ԱՄՆ Գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ

: 1983 թվականին ընտրվել է Գիտությունների աշխարհի երրորդ ակադեմիայի անդամ։ 1985 թվականինընտրվել է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

1985 թվականի հունիսի 12-ին Հուա Լուոկընը հրավիրվեց Ճապոնիայի Տոկիոյի համալսարանում դասախոսություն կարդալու, նա շատ ոգևորված էր, սակայն ելույթից հետո նա ընկավ ամբիոնի վրա և մահացավ՝ սրտամկանի սուր ինֆարկտի պատճառով: 74 տարեկան հասակում հիվանդանոցում արձանագրվեց նրա մահը: Հուա Լուոկընի մարմինը դիակիզվել է Ճապոնիայում, իսկ մոխիրը է տեղափոխվել Չինաստան:

## Քաղաքական կյանք
Կուոմինթանին (ԿՄՏ)։ Արշավից հետո նա ինքնաբերաբար լքել է կուսակցությունը, քանի որ չի վերագրանցվել։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Ճու Ծիահուան նրան ներկայացրեց ԿՄՏ-ին կրկին միանալու համար: 1945-ին ԿՄՏ-ի վեցերորդ ազգային կոնգրեսից առաջ Ճու Ծիահուան և Չեն Լիֆուն համատեղ ներառեցին նրա անունը « 98 ամենակարկառուն պրոֆեսոր կուսակցականների» ցուցակում, որն առաջարկվել էր Չիան Քայ-Շեկին: Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից հետո Հուա Լուոկընն առաջինից մինչևվեցերորդ նստաշրջանները ընտրվել է Ազգային Ժողովրդական Կոնգրեսի մշտական ​​հանձնաժողովիանդամ ։ 1985 թվականի ապրիլին նա դարձավ Չինաստանի Ժողովրդական Քաղաքական Խորհրդատվական Կոնֆերանսի (CPPCC) վեցերորդ ազգային կոմիտեի փոխնախագահը։ Բացի այդ, նազբաղեցրել է Չինաստանի դեմոկրատական ​​լիգայի փոխնախագահի պաշտոնը 1979 թվականին: Նույնթվականին նա միացել է Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցությանը:

## Աշխատանքներ
### Հանրաճանաչ  գիտական աշխատություններ

* «Ընդհանուր ոլանավորման մեթոդի մասին»
* «Ընդհանուր պլանավորման մեթոդի և դրա համալրման համառոտ ակնարկ»
* «Սկսելով ՊԱսկալի եռանկյունուց»
* «Օպտիմալացման մեթոդ»
* «Օպտիմալացման մեթոդ պարզ պարզ տերմիններով»
* «Հուա Լուոկընի Հանրաճանաչ գիտական ​​աշխատություններից ընտրված գործերը»
* «Սուն Ծըի կախարդական հաշվարկից սկսած»
* «Բանականությունը գալիս է աշխատասիրությունից, հանճարը՝ կուտակումից»

### Ոչ հայտնի աշխատանքներ
* «Թվերի տեսության ներածություն»
* «Հարմոնիկ վերլուծություն կեղծ ուռուցիկ տիրույթներում մի քանի բարդ փոփոխականներում»
* « Զարգացած մաթեմատիկայի ներածություն»
* «Տիպիկ խմբեր» (համահեղինակ` Վան ՃըՍիան)
* «Առաջնային թվերի տեսություն»
* «Սկսած միավորի շրջանակից»
* «Հարմոնիկ վերլուծություն բնորոշ տիրույթների վրա»
* «Օպտիմալացման գիտություն»

### Ընտանիք
Հուա Լուկընի հայրը` Հուա Րուեյ Տոնը, ապրուստի միջոց է վաստակել ունենալով փոքրիկ մթերային խանութ: Հուա Լուկընը և Վու Սիաոճին ամուսնացել են 1927 թվականին և ունեցել երեք որդի ( Հուա Ծյուն Տոն, Հուա Լին, Հուա Կուան) և երեք դուստր ( Հուա Շուն, Հուա Սու, Հուա Մի):

## Հիշատակումներ
** Հուա Լուոկընի Մաթեմատիկական Մրցանակ․ Հիմնադրվել է 1992 թվականին՝ Չինաստանի Մաթեմատիկական Ընկերության և Հունանի Կրթական Հրատարակչության կողմից։
** Հուա Լուոկընի Այգի․ Գտնվում է Չանժոու քաղաքի Ցզինթան շրջանում։
** Հուա Լուոկընի Միջնակարգ Դպրոց․ Նրա մայր դպրոցը՝ Ցզինթան շրջանի միջնակարգ դպրոցը, վերանվանվել է Հուա Լուոգենի Միջնակարգ Դպրոց՝ ի պատիվ նրա։
** **«**Հուա Լուոկընը» համակցված փորձարկման նավ․ Չինաստանի Ժողովրդա-Ազատագրական Բանակի նավատորմի 909A տեսակի համակցված փորձարկման նավի 892-րդ համարի նավը անվանվել է նրա պատվին:

## Ծանոթագրություններ


*

Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ