Ֆերդինանդ ֆոն Զաար

**Ֆերդինանդ Լյուդվիգ Ադամ ֆոն** **Զաար** (**,  ), ավստրիացի գրող, դրամատուրգ և բանաստեղծ:

Ֆերդինանդ ֆոն Զաարն Ավստրիայում 19-րդ դարի վերջի գերմաներեն գրող ամենակարևոր ռեալիստ գրողներից էր։ Նրա ստեղծագործության հիման վրա երաժշտություն է գրել գերմանացի կոմպոզիտոր Փոլին Ֆոլկշտեյնը:

## Կենսագրություն
Ֆերդինանդ Զաարը սերել է պետական ծառայողի ընտանիքից: Նրա ծնողները ազնվացվել են 1793 թվականին: Սակայն հայրը մահացել է Ֆերդինանդի ծնվելուց անմիջապես հետո։ Մայրը վերադարձել է իր ծնողների տուն, որտեղ Զաարը մեծացել է իր զարմիկի՝ հետագայում վիզուալ նկարիչ Օգյուստ ֆոն Պետենկոֆենի հետ միասին։ 

Զաարը սովորել է Վիեննայում տարրական դպրոցում, այնուհետև՝ Շոտլանդիայի քաղաքային դպրոցում, իսկ 1843 թվականից՝ նրանց գիմնազիայում։ 1849 թվականին ծառայության է անցել բանակում, 1854 թվականին ստացել է լեյտենանտի  կոչում։ 

Մասնակցել է 1859 թվականի Իտալա-ֆրանս-ավստրիական պատերազմին: 1860 թվականին նա ավարտել է իր սպայական կարիերան՝ գրականությանը նվիրվելու համար։ Սակայն զինծառայությունից ունեցած մեծ պարտքերի պատճառով նա մի քանի անգամ բանտարկվել է։ 1871 թվականին նրան այդ ծանր վիճակից փրկել են ազնվական հովանավորները: 

1877 թվականին «*Ավստրիայի վեպերը» (Novellen aus Österreich)* ավելի լայն ճանաչում են բերել նրան։ 1893 թվականին գրած «Վիեննայի էլեգիաները» (*Wiener Elegien*) ավելի մեծ հաջողությունն են ունեցել: Դրանից երեք տարի առաջ Զաարը պարգևատրվել էր Ֆրանց Ժոզեֆի շքանշանով, իսկ 1902 թվականին նա դարձել է Ավստրիայի կայսերական խորհրդի Լորդերի պալատի անդամ։

### Կյանքի վերջին տարիներ
Կյանքի վերջին մի քանի տարիներին նա հիվանդ է եղել (հատկապես հաստ աղիքի քաղցկեղով) և նաև ծանր դեպրեսիայի մեջ է ընկել: Այն բանից հետո, երբ նրա ամուսնությունը ողբերգականորեն ձախողվել է 1884 թվականին կնոջ ինքնասպանության պատճառով, նա նույնպես իր կյանքին վերջ է տվել 1906 թվականին` կրակելով: Նա մահացել է *Rudolfinergasse 6, Unterdöbling* հասցեում: Նա թաղված է Վիեննայի Դյոբլինգ շրջանի գերեզմանատանը:

## Ստեղծագործություն
Ֆերդինանդ Զաարի «Կայսր Հենրիխ IV» (*Kaiser Heinrich IV*) ողբերգությունն ամենաուշագրավն է։ Տպավորիչ են հեղինակի ստեղծած Հռոմի պապ Գրիգոր VII-ի և նրա հակառակորդ կայսր Հենրիխ IV-ի կերպարները։ Իրադարձությունները ծավալվում են եկեղեցի-պետություն պայքարի ֆոնին։ Զաարի կերտած Գրիգոր պապը մինչև վերջ մնում է բռնապետ. մահանալիս նա կոմսուհի Մաթիլդային բացահայտում է, որ նրան դարձրել է ասկետ, զրկել երկրային երջանկությունից, որպեսզի ամբողջությամբ տիրանա նրան։

Արձակ ժողովածուներից առանձնանում է առաջին ժողովածուն, հատկապես «Ինոսենց» (*Innocenz*), «Մարիաննա» և «Քար ջարդողը» (*Die Steinklopfer*) հոգեբանական պատմվածքները։ Երկրորդ ժողովածուում «Թամբի» պատմվածքն իր մոտիվով հիշեցնում է Տուրգենևի «Մումու»-ն։

«*Drei neue Novellen*» ժողովածուն, հատկապես «*Seligmann Hirsch*» պատմվածքը սոցիալական դրամա է: Զարմանալի ժանրային պատկեր, որտեղ անհոգի հրեան վռնդում է իր անկիրթ ծեր հորը, որից ամաչում է, իսկ վերջինս վշտից ինքնասպան է լինում։ Այս նույն ժողովածուում *«Die Troglodytin»* պատմվածքը պատմում է պրոլետարների ծանր առօրյայի և կյանքի մասին։

1892-1897 թվականներին նա գրել է ևս մի քանի պատմվածքներ՝ «Frauenbilder», «Schloss Kostenitz» և «Herbstreigen»: 

Զաարը նաև օժտված է եղել բանաստեղծական նուրբ տաղանդով։ 1882 թվականին լույս է տեսել նրա «Gedichte» բանաստեղծական ժողովածուն, 1893 թվականին՝ «Wiener Elegien», իսկ 1897 թվականին՝ «Die Pincelliade» 5 հատորով։

Զաարը համարվում է իդեալիստ ռեալիստ. կյանքի կոպիտ ճշմարտությունը նրա ստեղծագործության մեջ ազնվացվում է ներդաշնակ աշխարհայացքով և գեղարվեստական ​​ոճով։ Զաարի քնարերգությունն աչքի է ընկնում կանացի կերպարների շարքով, որոնք «լուսավորված են «աշնանային հմայքի» վերջին ճառագայթներով»  («An Ottilie», «Stella», «High life», «Freie Rythmen»)։ Սա հոռետեսական պոեզիա է, որում իդեալիզմը պարուրված է զգայականության թեթեև մշուշով:

Ֆերդինանդ Զաարն օգնել է Ադա Քրիստիանային հրատարակել իր դեբյուտային բանաստեղծությունը՝ «Կորած կնոջ երգերը» *(Lieder einer Verlorenen)*, որը գրվել էր ամուսնու մահվան մահիճում: Այն շատ դուր է եկել հանրությանը, այնքան, որ այն մի քանի անգամ վերահրատարակվել է, և գերմանական գրականության մեջ նոր աստղ է ծնվել:

## Ընդունելություն
մինի|Ֆերդինանդ ֆոն Զաարի գերեզմանը Վիեննայի Դոբլինգ գերեզմանատանըԳրականագետ Կլաուդիո Մագրիսը Զաարին տեսնում է որպես քայքայվող հին Ավստրիայի նշանավոր մատենագիր:

## Հիշատակ
[մինի|Բանաստեղծություն Վիեննայի Մարգարեթեն [Վիեննայի շրջաններ|շրջանի *Ziegelofengasse 10* տան ճակատին ]]
մինի|Ֆերդինանդ ֆոն Զաարի հուշարձանը Վիեննայի Վերտհայմշտեյն պարկում (քանդակագործ՝ Ֆրանց Զայֆերտ )

* Ֆերդինանդ ֆոն Զաարը հանգչում է Վիեննայի Դյոբլինգ գերեզմանատանը (Խումբ 26, Թիվ 33) պատվավոր գերեզմանում։
* 1908 թվականին Վիեննայի Դյոբլինգ շրջանում *Զաարպլաց* հրապարակը (19-րդ շրջան) կոչվել է նրա անունով։
* Դոբլինգի շրջանի թանգարանում, նախկին *Վիլա Վերտհայմշտայնում*, «Զաար սենյակը» հիշատակում է բանաստեղծին, ով Ֆրանցիսկա ֆոն Վերտհեյմշտեյնի հաճախակի հյուրն է եղել:

## Աշխատանքների ընտրանի
Մարի ֆոն Էբներ-Էշենբախի հետ մեկտեղ Զաարը 19-րդ դարավերջի ավստրիական գրականության ամենակարևոր ռեալիստ գրողներից է եղել։ Նրա ստեղծագործություններին բնորոշ է հումանիստական էթոսը (բարքերը, ոգին) և սոցիալական քննադատությունը:
* 1866 թվականին «Անմեղները» (*Innocens*)
* 1873 թվականին «Մարիաննա»
* 1874 թվականին «Ջութակահարը» (*Die Geigerin*)
* 1874 թվականին «Քար ջարդողները» (*Die Steinklopfer*)
* «Վեպեր Ավստրիայից» (1877)
* 1882 թվականին «Թամբի» (*Tambi*)
* 1882 թվականին «Գերազանցություն» (*Der Exzellenzherr*)
* 1887 թվականին «Լեյտենանտ Բուրդա» (*Leutnant Burda*)
* 1887 թվականին «Քարանձավաբնակը» (*Die Troglodytin*)
* 1887 թվականին «Օրհնություն. ժողովրդական դրամա չորս գործողությամբ» (*Eine Wohlthat. Volksdrama in vier Acten*)
* 1889 թվականին «Ճակատագրեր» (*Schicksale*)
* 1890 թվականին «Գինևրա» (*Ginevra*)
* 1892 թվականին «Կոստենից ամրոց» (*Schloss Kostenitz*)
* 1893 թվականին «Վիեննական էլեգիաներ» (*Wiener Elegien*)
* 1894 թվականին «Պարոն Ֆրիդոլինը և նրա երջանկությունը» (*Herr Fridolin und sein Glück*)
* 1896 թվականին «Բժիշկ Տրոյան» (*Doktor Trojan*)
* 1898 թվականին «Մարդու անկումը» (*Der Sündenfall*)
* 1900 թվականին «Եղբայրները» *(Die Brüder*)
* 1900 թվականին «Հաբրովանի գարեջրագործը» (*Der Brauer von Habrovan*)
* 1902 թվականին «Պարոն Շտոյդլի ամուսնությունը» (*Die Heirat des Herrn Stäudl*)
* 1902 թվականին «Ծառայությունից դուրս» (*Außer Dienst*)
* 1902 թվականին «Հերման և Դորոթեա» (*Hermann und Dorothea*) 
* 1904 թվականին «Սապֆո» (Sappho)
* 1905 թվականին «Վորելի ընտանիքը» (*Die Familie Worel*)
* 1906 թվականին «Կյանքի ողբերգություն. Չորս նոր վեպ» (*Tragik des Lebens. Vier neue Novellen*)
* 1908 թվականին «Ստեղծագործությունների լիակատար ժողովածու տասներկու հատորով» (*Sämtliche Werke in zwölf Bänden*)
* 1980-1999 թվականներին «Քննադատական տեքստեր և մեկնաբանություններ» (*Kritische Texte und Deutungen*), ինը հատորով, խմբագիր` Կարլ Կոնրադ Պոլհեյմ:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականութուն
* Michael Boehringer (Hrsg.): *Ferdinand von Saar. Richtungen der Forschung / Directions in Research. Gedenkschrift zum 100. Todestag*. [Ֆերդինանդ ֆոն Սաար. Ուսումնասիրության ողղություններ կամ Ուղղությունների ուսումնասիրություն. մահվան 100-րդ տարելիցին նվիրված հրապարակում] Praesens, Wien 2006, ISBN 3-7069-0329-6.
* Kasim Egit: *Ferdinand von Saar. Thematik und Erzählstrukturen seiner Novellen.* [Ֆերդինանդ ֆոն Զաար: Նրա վեպերի թեմաներն ու պատմողական կառուցվածքները։] Agora, Berlin 1981, ISBN 3-87008-098-1.
* Oda Hanisch: *Die [[:de:Iwan_Sergejewitsch_Turgenew|Turgenev]]-Rezeption im Prosaschaffen Ferdinand von Saars*. [Տուրգենևի ընկալումը Ֆերդինանդ ֆոն Զաարի արձակ ստեղծագործությունում] Dissertation. Pädagogische Hochschule Magdeburg, Magdeburg 1987.
* Klaus Heydemann: *Umgang mit Dichtern. Zu Ferdinand von Saars Gedichten „Kontraste“, „Grillparzer“ und „Das Grab in Weidling“*. [Շփումներ պոետների հետ. Ֆերդինանդ ֆոն Զաարի «Հակադրություններ», «Գրիլպարզեր» և «Գերեզման Վայդլինգում» բանաստեղծությունների մասին] In: Eugeniusz Tomiczek (Hrsg.): *Vita pro litteris. Festschrift für [[:de:Anna_Stroka|Anna Stroka]]*. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa (u.&nbsp;a.) 1993, ISBN 83-01-11258-1, S.&nbsp;141–156.
* Werner Hoffmann: *Ferdinand von Saars „Tambi“ als Kontrafaktur von Franz Grillparzers Novelle „Der arme Spielmann“.* [Ֆերդինանդ ֆոն Զաարի «Թամբին»՝ որպես Ֆրանց Գրիլպարցերի «Աղքատ մինստրելը» վեպի կոնտրաֆակտում] In: Hartmut Laufhütte (Hrsg.): *Literaturgeschichte als Profession. Festschrift für Dietrich Jöns*. Mannheimer Beiträge zur Sprach- und Literaturwissenschaft, Band 24,  Narr, Tübingen 1993, ISBN 3-8233-5024-2, S.&nbsp;248–270.
* Heinz Kindermann (Hrsg.): *Briefwechsel zwischen Ferdinand von Saar und Marie von Ebner-Eschenbach*. [ Ֆերդինանդ ֆոն Զաարի և Մարիա ֆոն Էբներ-Էշենբախի Նամակագրությունը] Jahresgabe der Wiener Bibliophilen-Gesellschaft, Band 1957,  Wiener Bibliophilen-Gesellschaft, Wien 1957.
* Herbert Klauser: *Ein Poet aus Österreich. Ferdinand von Saar. Leben und Werk.* [Բանաստեղծ Ավստրիայից. Ֆերդինանդ ֆոն Զաար. կյանքն ու աշխատանքը] Zweite erweiterte Auflage. Literas, Wien 1995, ISBN 3-85429-098-5.
* Ernst Kobau: *Rastlos zieht die Flucht der Jahre&nbsp;…: Josephine und [[:de:Franziska_von_Wertheimstein|Franziska von Wertheimstein.]]* [Տարիների թռիչքն անցնում է անհանգիստ.... Ժոզեֆինա և Ֆրանցիսկա ֆոն Վերտհայմշտեյն]. *Ferdinand von Saar*. Böhlau, Wien 1997, ISBN 3-205-98624-5.
* Herbert Kraft: *Vom uneigentlichen Leben : Der Schriftsteller Ferdinand von Saar*, Würzburg  [Անավարտ կյանքի մասին. գրող Ֆերդինանդ ֆոն Զաար, Վյուրցբուրգ]: Königshausen u. Neumann, 2024, ISBN 978-3-8260-8959-6
* Hadwig Kretzschmar: *Ferdinand von Saar. Eine Zusammenstellung der seit seinem Tode erschienenen Ausgaben seiner Schriften und der Literatur über ihn und sein Werk*. Bibliographische Hefte, Band&nbsp;4. Greven, Köln 1965.
* Marianne Lukas: *Ferdinand von Saar. Leben und Werk*. Kleine Humboldt-Bibliothek, Band 204. Humboldt, Wien 1947.
* Mandane Manko: *Figuren- und Konfliktdarstellung bei [[:de:Friedrich_Spielhagen|Friedrich Spielhagen]], [[:de:Theodor_Fontane|Theodor Fontane]], Ferdinand von Saar, [[:de:Eduard_von_Keyserling|Eduard von Keyserling]]. Eine vergleichende Untersuchung der Erzählungen „Zum Zeitvertreib“, „Effi Briest“, „Schloss Kostenitz“ und „Am Südhang“.* Deutsche Hochschulschriften, Alte Reihe, Mikrofiche 2105. Hänsel-Hohenhausen, Egelsbach (u.&nbsp;a.) 1996, ISBN 3-8267-2105-5. (Dissertation. Universität Hamburg, Hamburg 1995).
* Nikolaus Nowak: *Ferdinand von Saar, Hymen, kritisch herausgegeben und gedeutet von Nikolaus Nowak*. (= *Ferdinand von Saar, kritische Texte und Deutungen*, Band 8). Niemeyer, Tübingen 1997, ISBN 3-484-10765-0(Dissertation Universität Bonn 1996, 260 Seiten).
* Karl Konrad Polheim (Hrsg.): *Ferdinand von Saar. Ein Wegbereiter der literarischen Moderne. Festschrift zum 150. Geburtstag, mit den Vorträgen der Bonner Matinee und des Londoner Symposions sowie weiteren Beiträgen*. Bouvier, Bonn 1985, ISBN 3-416-01857-5.
* Anne Socher: *„Du bist mir verfallen mit Leib und Seele!“ Darstellungen des Betrugs und der gescheiterten Liebe in Ferdinand von Saars Novellen „Die Geigerin“, „Das Haus Reichegg“ und „Ginevra“*. Anerkennungspreis *Herausragende Staatsexamensarbeit*; Absolventenpreis- und Sonderpreisträgerin für *…; wirklich herausragende Zulassungsarbeit;…*. Lehrerbildungszentrum (LBZ) der Ludwig-Maximilians-Universität München, München 2007
* Marcoen Sprenger: *Ferdinand von Saar – das Haus Reichegg: eine textkritische Analyse,* Nijmegen, 1997,  (Dissertation Universität Nijmegen 1996, 108 Seiten).
* Giselheid Wagner: *Harmoniezwang und Verstörung. Voyeurismus, Weiblichkeit und Stadt bei Ferdinand von Saar*(= *Studien und Texte zur Sozialgeschichte der Literatur*, Band&nbsp;109). Niemeyer, Tübingen 2005, ISBN 3-484-35109-8 (Dissertation Universität Bayreuth 2004, 347 Seiten).
* Martin Wenske: *Ferdinand von Saars „Wiener Elegien“. Perspektiven zu einem Verständnis* (= *Europäische Hochschulschriften*, Reihe&nbsp;1, *Deutsche Sprache und Literatur*, Band&nbsp;1457). Peter Lang, Frankfurt (u.&nbsp;a.) 1994, ISBN 3-631-47347-8.
* Barbara Wróblewska: *Bedrohte Ordnungen und bedrohliche Ordnungen in den Novellen von Ferdinand von Saar*. In: Colloquia Germanica Stetinensia 23, 2014, S. 11–32.https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-21dc6507-85c6-45ce-9708-a3dcd52ef307

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ավստրիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ