open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նիկողայոս Տիգրանյանի դիմաքանդակ

**Նիկողայոս Տիգրանյանի դիմաքանդակ** (**Երաժշտագետ Նիկողայոս Տիգրանյանի կիսանդրին**), խորհրդահայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի ստեղծած փայտաքանդակը։ Հեղինակն այն ստեղծել է 1940 թվականին Երևան քաղաքում։ Քանդակն այժմ գտնվում է  Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Քանդակի մեջ հեղինակը պատկերել է կոմպոզիտոր, բանահավաք, դաշնակահար, երաժշտական գործիչ Նիկողայոս Տիգրանյանին։

## Պատմություն և նկարագրում
Քանդակագործն աշխատանքն ավարտել է 1934 թվականին և 1940֊1941 թվականներին այն տեղափոխել փայտի վրա։ Նիկողայոս Տիգրանյանի դիմաքանդակն ավելի հանգիստ ու խաղաղ ստեղծագործություն է, քան Մելիք֊Փաշայանի դիմաքանդակը։ Նիկողայոս Տիգրանյանի դիմաքանդակի մեջ նկատելի է նրա ծերունական դեմքը։

Հայ արվեստաբան Վահան Հարությունյանը  «Արա Սարգսյան» մենագրության մեջ նշում է՝ «Տիգրանյանի անշարժ դեմքի վրա միակ շարժուն մասը ծնոտն է, ծերունական դողդոջուն ծնոտը, որ իրենն է ու կարծես իրենը չէ, և հենց այդ ծնոտն է երգողը։

Տիգրանյանի խոր ընկած աչքերում, լայն ու կնճռոտ ճակատին և ընդhանրապես նրա ողջ կերպարի մեջ քանդակագործը գտել է ու վեր հանել ստեղծագործողին` նրա hասակի և վիճակի բոլոր առանձնահատկություններով»։

## Տես նաև
* Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանի դիմաքանդակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Իր բազմաբովանդակ գործունեությամբ անբաժան է հայ ժողովրդի և նրա մշակույթի պատմությունից» ... Արա Սարգսյան (լուսանկարներ)

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1940 քանդակներ
Քերոլ Գրեյդեր

**Քերոլ Գրեյդեր** (, ), ամերիկացի գիտնական, մոլեկուլային կենսաբան։ 2009 թվականին Էլիզաբեթ Բլեքբերնի և Ջեկ Շոստակի հետ արժանացել է բժշկության և ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակի 1971 թվականին Ալեքսեյ Օլովնիկովի առաջ քաշած տեսության հիման վրա «թելոմերներով և թելոմերազի ֆերմենտով քրոմոսոմները պահպանող մեխանիզմները բացահայտելու համար»։

ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (2003), ԱՄՆ Բժշկության ազգային ակադեմիայի (2010) և Ամերիկյան փիլիսոփայական միության (2016) անդամ է, փիլիսոփայության դոկտոր (1987), Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (2014-ից)։

## Կենսագրություն
Քերոլ Գրեյդերն ավարտել է Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանը (բակալավր, 1983)։ 1987 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան Բերքլիի Կալիֆոռնիական համալսարանում։

1988 թվականին ընդունվել է Քոլդ Սփրինգ Հարբորի լաբորատորիա՝ որպես անկախ ուսանող, 1990 թվականից՝ նրա օգնական հետազոտող, 1994 թվականից՝ հետազոտող։ 1997 թվականին տեղափոխել է իր լաբորատորիան Ջոն Հոփկինսի համալսարանի բժշկական դպրոց։ 2003 թվականից նա այդ համալսարանի անվանի պրոֆեսոր է (Դանիել Նաթանս պրոֆեսոր) և մոլեկուլային կենսաբանության և գենետիկայի ամբիոնի տնօրեն, իսկ 2014 թվականից՝ անվանի վաստակավոր պրոֆեսոր (Blooomberg Distinguished):

## Մրցանակներ
* Գեյրդների միջազգային մրցանակ (1998)
* Ռոզենստիլի մրցանակ (1999)
* Փասանո մրցանակ (1999)
* Ռիչարդ Լաունսբերի մրցանակ (2003)
* Ալբերտ Լասկերի մրցանակ հիմնական բժշկական հետազոտությունների համար (2006)
* Ուայլի մրցանակ (2006)
* Լուիզա Գրոս Հորվիցի մրցանակ (2007)
* Դիքսոնի մրցանակ (2007)
* Պաուլ Էրլիխի և Լյուդվիգ Դարմշտեդերի մրցանակ (2009)
* Բժշկության և ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակ (2009)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություն Նոբելյան կոմիտեի կայքից 

Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Ռեբեկա Զլոտովսկի

**Ռեբեկա Զլոտովսկի** (, ), ֆրանսիացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ։

## Կենսագրություն
1999 թվականին Բյուֆոնի լիցեյը ավարտելուց հետո Զլոտովսկին ընդունվել է Լիոնի ավագ դպրոց։ Ժամանակակից գրականության ոլորտի դիպլոմ ստանալով՝ 2003 թվականին ընդունվել է ֆրանսիայի նշանավոր «Լա  Ֆեմի» կինոդպրոցի սցենարիստական բաժին։

## Գործունեություն
Նրա առաջին լիամետրաժ ֆիլմը՝ «Գեղեցիկ փուշը» Լյա Ֆեմիում իր դիպլոմային աշխատանքն էր, որի սցենարը գրվել էր իր ուսուցչի՝ ամերիկացի ռեժիսոր Լոջ Քերիգանի մասնակցությամբ։ 2011 թվականի հունվարին ֆիլմը՝ որպես լավագույն դեբյուտ, արժանացել է Լուի Դելյուկի պարգևի։ Գլխավոր դերասանուհին՝ Լեա Սեյդուն արժանացել է «Սեզար» կինոմրցանակի՝ որպես ամենաշփվող դերասանուհի։

2013 թվականին նրա «Գրանդ Ցենտրալ» ֆիլմը մասնակցել է «Հատուկ տեսք» Կաննի կինոփառատոնին։ Նույն թվականին նա հանդես է եկել Դովլինի ամերիկյան կինոփառատոնի ժյուրիի կազմում՝ Վենսան Լինդոնի, Պիեր Լեսկյուրի և Ֆամկե Յանսենի հետ։

2015 թվականին ներառվել է  *Cinéfondation* ծրագրի ժյուրիի կազմում (Աբդերահման Սիսակոյի և Սեսիլ դը Ֆրանսի հետ)։ Միևնույն ժամանակ հայտարարել է իր հաջորդ ծրագրի՝ «Պլանետարիում» ֆիլմի մասին, որի գլխավոր դերերում էին Նատալի Փորտմանը և Լիլի-Ռոուզ Դեփը։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր՝

* 2010 - *Belle Épine* / Գեղեցիկ փուշը
* 2013 - *Grand Central* / Գրանդ Ցենտրալ․Սեր ատոմների վրա
* 2016 - *Planetarium* / Պլանետարիում
* 2019 - *Une fille facile* / Իմ գեղեցիկ ամառը Սոֆիի հետ
* 2019 - *Les Sauvages* / Վայրենիներ (մինի-սերիալ)

### Սցենարիստ՝
* 2006 - *Les garçons* (ռեժ․՝ Մարտեն Ռիտ) (Մարտեն Ռիտի հետ համատեղ) (կարճամետրաժ)
* 2006 - *Dans le rang* (ռեժ․՝ Սիպրիեն Վիալ) (կարճամետրաժ)
* 2006 - *Dans l'œil* (ռեժ․՝ Թեդդի Լյուսի-Մոդեստ) (Թեդդի Լյուսի-Մոդեստի հետ համատեղ) (կարճամետրաժ)
* 2007 - *Parcours d'obstacles* (ռեժ․՝ Նոեմի Գիյո) (Նոեմի Գիյոյի հետ համատեղ) (կարճամետրաժ)
* 2008 - *Aka Ana* (ռեժ․՝ Անտուան դը Ագատա)
* 2009 - *Plan Cul* (ռեժ․՝ Օլիվյե Նիկլաուս) (կարճամետրաժ)
* 2010 - *Belle Épine* / Գեղեցիկ փուշը (Գաել Մասեի հետ համատեղ)
* 2011 - *Jimmy Rivière* / Ջիմի Րիվե (ռեժ․՝ Թեդդի Լյուսի-Մոդեստ) (Թեդդի Լյուսի-Մոդեստի հետ համատեղ)
* 2013 - *Les rencontres d'après minuit* (ռեժ․՝ Յան Գոնսալես) (Յան Գոնսալեսի հետ միասին)
* 2013 - *Grand Central* (Գայել Մասեի և Ուլիս Կորոլիտսկիի հետ համատեղ)
* 2016 - *Planetarium* (Ռոբերտ Կամպիյոյի հետ համատեղ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* UniFrance, promouvoir le cinéma français dans le monde
* Semaine de la Critique du Festival de Cannes
* Télérama.fr
* People – news people et actu – Purepeople.com

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Փարիզի բարձրագույն նորմալ դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին կինոռեժիսորներ
Լեոպոլդ Հոֆման

**Լեոպոլդ Հոֆման** (, ), ավստրիացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Լեոպոլդ Հոֆմանը յոթ տարեկանից երգել է պալատական  երգչախմբում, այնուհետև Գեորգ Քրիստոֆ Վագենսեյլի մոտ սովորել է ստեղնաշարային գործիքներ և կոմպոզիցիա։ Ծառայել է որպես խմբավար և նվագախմբի ղեկավար Վիեննայի Սուրբ Միքայել և Սուրբ Պետրոս տաճարներում, 1763 թվականից՝ պալատական մատուռի երգեհոնահար, 1769 թվականի դեկտեմբերի 30-ից՝ պալատական երաժշտության ուսուցիչ՝ 30 ֆլորին աշխատավարձով։

1772 թվականին նա ստանձնել է իր կյանքի գործունեության գլխավոր պաշտոնը՝ Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճարի երաժշտական ղեկավարը, որում մնացել է մինչև իր կյանքի վերջը։ Իր մահից որոշ ժամանակ առաջ արդեն հիվանդ Հոֆմանի օգնականի պաշտոնը ստանձնել է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը, որը հույս է ունեցել հետագայում փոխարինի Հոֆմանին, սակայն մահացել է իր ղեկավարից առաջ։ Մոցարտի մահից հետո այդ պաշտոնը զբաղեցրել է ավստրիացի կոմպոզիտոր, երգեհոնահար Յոհան Ալբրեխտսբերգերը։

## Աշխատություններ
Հոֆմանի կոմպոզիտորական ժառանգությունը ներառում է մոտ 45 սիմֆոնիա,  60 կոնցերտ կլավեսինի, ֆլեյտայի, հոբոյի, ջութակի, թավջութակի և նվագախմբի համար, եկեղեցական երաժշտություն, ինչպես նաև կամերային երաժշտություն՝ քառյակներ, տրիոներ, կլավիերային սոնատներ։ Ֆլեյտայի և նվագախմբի համար Հոֆմանի ամենահայտնի կոնցերտը երկար տարիներ սխալմամբ վերագրվել է ավստրիացի մեծ երգահան Յոզեֆ Հայդնին։ Հոֆմանի բազմաթիվ նվագախմբային ստեղծագործություններից որոշները ձայնագրվել են վերջին ժամանակներս։

## Գրականություն
*Constantin von Wurzbach. Hoffmann, Leopold // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. — Wien: Verlag L. C. Zamarski, 1856—1891. — Т. 9. — С. 160—161.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* HOASM bio
* Bio and list of works at the Michael Haydn Site
* Biography and Naxos discography
* Editions by Leopold Hofmann at Artaria Editions

Կատեգորիա:Ավստրիացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ջութակահարներ
Օրոր (Բարսեղ Կանաչյան)

**«Օրոր»** (նաև՝ **«Քուն եղիր բալաս»**), հայ գրող և մտավորական Ռափայել Պատկանյանի «Քուն եղիր, բալաս» բանաստեղծության բառերով հայկական ժողովրդական երգ, որի երաժշտական մշակումը կատարել է հայ կոմպոզիտոր Բարսեղ Կանաչյանը։

## Պատմություն
Բարսեղ Կանաչյանը 1926-1930 թվականներին աշխատել է Կիպրոսի Մելքոնյան վարժարանում, որտեղ գրել է «Օրոր» երգի երաժշտությունը։

## Կառուցվածք
Կանաչյանի «Օրոր» մեներգը դաշնամուրի նվագացությամբ է։ Այն առանձնանում իր մեղեդայնությամբ և վոկալի նուրբ զգացողությամբ։

## Բառեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Hasmik Papian-Oror// Հասմիկ Պապյան-Օրոր

Կատեգորիա:Հայկական օրորոցային երգեր
Կատեգորիա:Մանկական երաժշտություն
Իմ ընկերն անլուրջ մարդ է

**«Իմ ընկերն անլուրջ մարդ է»** (, ),  1975 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, արտադրա-կենցաղային կատակերգական մելոդրամա։ Նկարահանվել է Պետկինոյի և ԽՍՀՄ գրողների միության 1973 թվականի մրցույթի հաղթող Ալեքսանդր Գորոխովի «Ամեն մեկի հոգսերը» () սցենարով։

## Սյուժե
Արվիդ Լասմանիսն իր սկզբունքայնության պատճառով երկար չի մնում ոչ մի աշխատավայրում։ Կնոջը և երկու երեխաներին պետք է կերակրել, և նա աշխատում է որպես գերեզմանափոր գերեզմանոցում։ Զոքանչի փեսացուն՝ Ցիեկուրսը, Արվիդին աշխատանքի է ընդունում իր մոտ, բայց այստեղ էլ նրա անհաշտ բնավորությունը հնարավորություն չի տալիս համակերպվել անփույթ աշխատողների հետ. նա կտրականապես հրաժարվում է հողով ծածկել տեղադրման համար պատրաստված ժանգոտ խողովակները։ Ինտան՝ Արվիդի կինը, հոգնել է ապրել կոմունալ բնակարանում ապրելուց, բայց առանձին բնակարան ստանալու համար պետք է կարողանալ հարմարվել վերադասին։

## Դերերում
* Յանիս Պաուկշտելո – *Արվիդ Լասմանիս
* Գալինա Մացուլևիչ – *Ինտա, Արվիդի կինը
* Ձիդրա Ռիտենբերգ – *Միրզա
* [[Ալեքսեյ Միխայլով]] – *Ցիեկուրս
* Լիլիտա Բերզինյա – *Անդերսոնե
* Կարլիս Պումպուրինշ – *հարևան
* Էվալդս Վալտերս – *նկարիչ Չական
* Ռայմոնդս Աուշկապս – *շատ լուրջ ղեկավար Եկաբսոնս
* Էդուարդ Պավուլս – *կադրերի բաժնի ղեկավար
* Օլգերտ Դունկերս – *շեֆ
* Վլադիմիր Լոբինշ – *Դրումայս
* Ակվելինա Լիվմանե – *զբոսաշրջիկ

## Նկարահանման խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ալեքսանդր Գորոխով
* Ռեժիսոր՝ Յանիս Սթրեյչ
* Օպերատորներ՝ Միքս Զվիրբուլիս, Մոդրիս Ռեսնայս
* Նկարիչ՝ Վիկտոր Շիլդկնեխտ
* Կոմպոզիտոր՝ Ռայմոնդ Պաուլս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Рассказ о фильме «Мой друг — человек несерьезный» на сайте kino-teatr.ru 

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ռիգայի կինոստուդիայի ֆիլմեր
Մարդիկ կամրջի վրա

**«Մարդիկ կամրջի վրա»** (), 1959 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Զարխին։

## Սյուժե
Վարչության լուծարումից հետո ղեկավար Իվան Դենիսովիչ Բուլիգինն ստիպված է եղել վերադառնալ նախկին մասնագիտությանը և դառնալ կամրջաշինարար։ Ընտանիքը հրաժեշտ է տալիս բարեկարգ կյանքին և մեկնում Հյուսիսային գետի վրայով կամուրջ կառուցելու։ Գլխավոր հերոսի համար որպես Նախատիպ է ծառայել ԽՍՀՄ խոշոր տնտեսավարող բոլոր պաշտոններից Լազար Կագանովիչի հեռացման պատմությունը։

## Դերերում
* Վասիլի Մերկուրև – *Իվան Դենիսովիչ Բուլիգին
* Նատալյա Մեդվեդևա – *Աննա Սեմյոնովնա, Բուլիգինի կինը
* Ալեքսանդրա Զավյալովա – *Լենա
* [[Օլեգ Տաբակով]] – *Վիկտոր, Բուլիգինի որդին
* Լյուդմիլա Կասյանովա – *Օլգա, Բուլիգինի դուստրը
* Եվգենի Շուտով – *Անդրեյ Ֆիլիպովիչ Օռլով
* Վլադիմիր Դրուժնիկով – *Պավել Ակիմի Օդինցով
* Գլեբ Գլեբով – *Պյոտր Սավելևիչ Պարոմով
* Յուրի Սոկոլիկ – *Սեդիխ
* Լեոնիդ Չուբարով – *Եվդոկիմով, տրակտորիստ
* Ստեպան Կայուկով – *Իլյա Իլյիչ Խորկով
* Անատոլի Վեդենկին – *Ուդաչին
* Նինա Դորոշինա – *Օքսանա
* Ալեքսեյ Գրիբով – *երկաթուղու շինարարության պետ
* Նադեժդա Սամսոնովա – *դիրիժոր (լուսագրերում նշված չէ)
* Պյոտր Դոլժանով – *վարչության ներկայացուցիչ (լուսագրերում նշված չէ)

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Սերգեյ Անտոնով
* Ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Զարխի
* Օպերատոր՝ Ալեքսանդր Խարիտոնով
* Նկարիչ՝ Աբրամ Ֆրեյդին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1959 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1959 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1950-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Հանցակիցները (ֆիլմ, 1983)

**«Հանցակիցները»** (), 1983 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Իննա Թումանյանը Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայում։

## Սյուժե
Վաղ տարիքից տարբեր բանտերում ու գաղութներում իր կյանքն անցկացրած Անատոլին իր ազատ արձակումից մի քանի ամիս առաջ քննիչին խոստովանում է, որ տասը տարի առաջ ինքն այլ դեռահասների հետ սպանություն է կատարել։ Քննիչը հետևողականորեն և համբերատար բացահայտում է հին հանցագործության փաստերը և փնտրում է իր խնամարկյալին օգնելու հնարավորություն։ Անատոլին գաղութից դուրս գալուց հետո գտնում է քննիչ Խլեբնիկովին, որը նախկինում կարեկցություն է ցուցաբերել իր նկատմամբ, և նա փորձում է օգնել նախկին կալանավորին՝ հարմարվելու իր համար նոր հասարակությանը։

## Դերերում
* Լեոնիդ Ֆիլատով – *քննիչ Խլեբնիկով
* Սերգեյ Կոլտակով – *Անատոլի
* Նատալյա Վիլկինա
* Վլադիմիր Կաչան
* Գալինա Մորաչևա
* Վլադիմիր Ստեկլով
* Ալեքսանդր Ֆեկլիստով
* Վլադիմիր Անուֆրիև
* Յանա Դրուզ

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ալեքսանդր Շպեեր, Իննա Թումանյան
* Ռեժիսոր՝ Իննա Թումանյան
* Օպերատոր՝ Վալերի Գինզբուրգ
* Նկարիչ՝ Վիկտոր Սաֆրոնով
* Կոմպոզիտոր՝ Եվգենի Գևորգյան
* Մոնտաժող՝ Լիդիա Ժուչկովա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1980-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Հղիության արհեստական ընդհատման գործընթացը Ֆրանսիայում

[մինի|[Սիմոնա Վեյլ (քաղաքական գործիչ)|Սիմոնա Վեյլ (1984)]]մինի|'''Հղիության դադարեցում Ֆրանսիայում (բացառությամբ վաղ վիժումների)'''՝ էվոլյուցիան 1965-2005 թվականներ

**Հղիության արհեստական (կամավոր) ընդհատումը Ֆրանսիայում,** արհեստական աբորտ, որը կատարվում է կնոջ ցանկությամբ՝ բժշկական ցուցումների բացակայության դեպքում։ Առաջին անգամ դրա հնարավորությունը տրվել է 1975 թվականին Սիմոնա Վեյլի օրենքով։ Աբորտի իրավական հիմքը ներառված է «L.2211-1» հոդվածում և համապատասխանում է Ֆրանսիայի հանրային առողջության օրենսգրքին։

## Ֆրանսիայում գործող օրենսդրություն
### Աբորտի ժամկետ
Ըստ օրենքի՝ կինը կարող է դիմել հղիության արհեստական ընդհատման համար առաջին 12 շաբաթվա ընթացքում (14 մանկաբարձական շաբաթ)։

Բժշկական նկատառումներով աբորտը հնարավոր է հղիության ցանկացած փուլում, եթե մոր կյանքին վտանգ է սպառնում կամ եթե պտուղը լուրջ հիվանդություն ունի, որը հնարավոր չէ բուժել ախտորոշման պահին։

### Ֆինանսավորում բժշկական ապահովագրության միջոցներից
Աբորտի հետ կապված բժշկական օգնության և հոսպիտալացման ծախսերը ֆինանսավորվում են բժշկական ապահովագրության միջոցնձրի կողմից 1983 թվականից։ Այս ծախսերի ամբողջական ծածկումը սահմանվել է 2013 թվականի մարտին, իսկ 2016 թվականի հունվարի 1-ից բոլոր լրացուցիչ ծախսերը (բժշկական խորհրդատվություն, անալիզներ, ուլտրաձայնային հետազոտություն և այլն) փոխհատուցվում են նաև առողջության ապահովագրության համակարգի կողմից։

### Պայմաններ և ընթացակարգեր''''''
Կինը և միայն ինքն է ազատ որոշում կայացնում, անկախ նրանից, չափահաս է թե ոչ։

Անչափահաս կինը կարող է առանց ծնողների համաձայնության դիմել հղիության արհեստական ընդհատման, եթե նրան ուղեկցում է չափահաս մարդ։

Մինչև 2015 թվականը երկու բժշկական խորհրդատվությունը պարտադիր էր՝ 7-օրյա ընդմիջումով (նորից որոշման մասին մտածելու համար), որը կարող էր կրճատվել մինչև երկու օր, եթե հղիության ժամկետը մոտենար 12 շաբաթականին։

2015 թվականից երկու խորհրդակցությունները կարող են փոխարինվել մեկով։

Առաջին խորհրդակցության ժամանակ բժիշկը կլինիկական հետազոտություն է անցկացնում և հիվանդին տեղեկացնում աբորտի տարբեր մեթոդների, ռիսկերի և հետևանքների մասին։ Հղիությունն ընդհատելու ցանկություն հայտնած յուրաքանչյուր կնոջ առաջարկվում է հոգեբանական և սոցիալական զրույց ընտանեկան հոգեբանի հետ։ Այս խոսակցությունը պարտադիր է անչափահասների համար։

Հետագա խորհրդատվությունը տեղի է ունենում աբորտից 14-21 օր հետո։

## Աբորտների վիճակագրություն Ֆրանսիայում
Ամեն տարի Ֆրանսիայում մոտ 200 000 աբորտ է կատարվում։ 1975-1985 թվականներին աբորտների տեսակարար կշիռը ծնունդների նկատմամբ կազմել է մոտ 33%, ապա այն նվազել է և 2000-ական թվականներին մոտեցել է 25%-ի։ Ապօրինի աբորտները զգալի երևույթ էին մինչև 1995 թվականը, հետո դրանց թիվը նվազեց։ Հղիության արհեստական ընդհատումների հաճախականությունը 19-25 տարեկան տարիքային խմբում ամենաբարձրն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդու վերարտադրողականություն
Կաշավյան լեռներ

**Կաշավյան լեռներ** (լեհերեն՝ *Góry Kaczawskie*, գերմաներեն՝ *Katzbachgebirge*, չեխերեն՝i *Kačavské hory*), լեռնազանգված Լեհաստանի հարավարևմտյան մասում՝ Ստորին Սիլեզիայում։ Համարվում են Սուդետների հյուսիսային ճյուղավորումը և ընկած են այդ լեռնաշղթայի հյուսիս-արևմուտքում։ Կաշավյան լեռներն ունեն  30 կիլոմետրից ավելի ձգվածություն և զբաղեցնում են մոտավորապես 227 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Մի ժամանակ լեռնաշղթայի բարձրագույն կետ էին համարվում միմյանց նման մի քանի սարեր՝ Օկոլեն, Ֆոլվարչնան, Սկոպեցը, Բարանեցը։ Վերջին շրջանում իրականացված չափումների արդյունքում պարզվել է, որ ամենաբարձր գագաթը Օկոլեն է (ծովի մակերևույթից բարձրությունը 765 մետր է՝ 41 մետրով ավելի, քան Սկոպեցինն է)։

Կաշավյան լեռները կազմված են կրաքարերից, կվարցիտներից, հրաբխային ապարներից, թերթաքարերից։ Տարածված են կուեստները։ Լանջերին փռված են եղևնիների անտառներ։ Կան երկաթի, մարմարի հանքեր։
 
Կաշավյան լեռներում արդեն իսկ գործում է երեք արգելոց, նախատեսված է դրանց ավելացնել նորերը։

Նախկինում ստեղծված է եղել նաև Գուրա Պոլոմ արգելոցը, որը եղել է Կաշավյան լեռների և ընդհանրապես Լեհաստանի հարավարևմտյան տարածաշրջանի բնության ամենահարուստ շրջաններից մեկը՝ բույսերի 800-ից ավելի տեսակներով, ընդ որում՝ դրանցից մի քանի տասնյակը՝ հատուկ պահպանվող։ 1970-ական թվականների վերջերին այդ արգելոցը փակել են մարմարի արդյունահանում թույլատրելու նպատակով, և ժամանակի ընթացքում այն դարձել է բնության արժեքավոր տարածքի ոչնչացման հանրահայտ նմուշօրինակ։ Մասնավորապես ոչնչացել են օրխիդեաների (խոլորձների) քսանից ավելի տեսակներ, ինչպես նաև հատուկ պահպանվող բազմաթիվ այլ բուսատեսակներ։ Չնայած բնապահպանական կազմակերպությունների ու անհատների բազմաթիվ դիմում-բողոքներին՝ նախկին արգելոցի դեռևս չվնասված տարածքներում հատուկ պահպանությունը վերականգնել դեռևս չի հաջողվել։

## Պատկերասրահ
 

BoberKatz1.jpg|Կիտցելբերգ սարը
Probsthainer Spitzberg (Basalt) im Bober-Katzbach-Gebirge.jpg|Պրոբստայներ Շպիցբերգը
BoberKatz3.jpg|Օկոլե գագաթը
2006.02 Organy1.jpg|Փոքր Օրգելը
Krucze Skały na Pogórzu Kaczawskim (BoberKatz5).jpg|Զառիթափ ժայռեր
Czartowska Skała na Pogórzu Kaczawskim (BoberKatz7).jpg|Սատանայի ժայռը
BoberKatz8.jpg|Վոլֆսբերգը (Գայլասարը)
Bobr river near Bobrow panorama 01.jpg|Բոբր գետը Բոբրովի մերձակայքում
Jauer (2).jpg|Յավորի եկեղեցին
Bolkow 20.JPG|Բոլկովի համայնապատկերը
Swiny picture.jpg|Շվայնհաուսը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Grieben Reiseführer Band 18, *Riesen- und Isergebirge, nebst Lausitzer, Bober-Katzbach-Gebirge und Waldenburger Bergland*, Grieben-Verlag, 1934, 253 S.
## Արտաքին հղումներ

* Bober-Katzbach Gebirge - Sehenswürdigkeiten 
* 
* 

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սուդետներ
Կայծակ (քանդակ)

**«Կայծակ»**, 1934 թվականին Արա Սարգսյանի կողմից ստեղծած կլասիցիստական արտահայտչաձևերով դեկորատիվ քանդակ։ Երեք մետր բարձրություն ունեցող քանդակը կերտվել է ցեմենտ-բետոնից և զարդարել է Երևանի կենտրոնական փոստատան ճակատը։ Շենքի հետագա ձևափոխման ժամանակ քանդակը հեռացվել է և չի պահպանվել։

## Պատմություն
1934 թվականին Արա Սարգսյանի կողմից ստեղծած «Կայծակ» դեկորատիվ քանդակը դասական (այս անգամ՝ անտիկ) ժառանգության ավանդույթներն օգտագործող և ճարտարապետության հետ օրգանական սինթեգ ստեղծող արվեստի խոսուն նմուշ է, որ մինչև Երևանի կենտրոնական փոստի վերակառուցումը, զարդարում էր նրա ճակատը։ Քանդակը կլասիցիստական քանդակաձևերով կառուցված ու արդված ատլետիկ մարմին էր, որին հարևանում էր ճիշտ այդպիսի մեկ ուրիշ քանդակ՝ ստեղծած Սուրեն Ստեփանյանի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1934 քանդակներ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Բետոնե քանդակներ
Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանի դիմաքանդակ

**Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանի դիմաքանդակ,** հայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի ստեղծած փայտաքանդակը։ Քանդակը պատկերում է հայազգի խորհրդային դիրիժոր, ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանին։ 1940-1941 թվականներին տեղափոխվել է փայտի վրա։

## Նկարագրություն
Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանի դիմաքանդակը կոմպոզիտոր Նիկողայոս Տիգրանյանի դիմաքանդակի հետ կարևորագույն տեղ է զբաղեցում Արա Սարգսյանի ստեղծագործության մեջ։

Ի տարբերություն վիեննական շրջանի երաժիշտների, որոնց մեջ Արա Սարգսյանը փնտրում էր խաղաղություն և ռոմանտիզմ՝ այս քանդակում քանդակագործի համար առաջնային էր Մելիք-Փաշայանի նվագավարական թռիչքը։ Դա արտահայտելու նպատակով դիրիժորի գլուխն ու պարանոցը վեր են խոյանում պատվանդանից՝ կարծես ձգտելով պոկվել սեփական մարմնից։ Քթից դեպի աչքերը տանող կտրուկ անցումը մեղմացնելու և երաժշտականության տպավորությունն ուժեղացնելու նպատակով քանդակագործն օգտագործել է ակնոց, որի շրջանակը թանձրացնում է դիրիժորի ակնախոռոչների ստվերները։ Դիմաքանդակը լի է շարժմամբ, հարուստ ներքին կյանքով։

Դուրի՝ առաջին հայացքից անփույթ թվացող, բայց իրականում հատուկ ընտրված հետքերը քանդակի մակերևույթի վրա ստեղծում են լույսի ու ստվերի յուրահատուկ խաղ՝ կերպարին հաղորդելով անհանգստություն։

Քանդակագործը չի սահմանափակվել ստեղծագործության երաժշտականությամբ։ Միաժամանակ ներկայացրել է նաև Մելիք-Փաշայանի անհատականությունը՝ ստեղծելով ռեալիստական աշխատանք և պահպանելով քանդակի նյութականությունը։

## Տես նաև
* Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան (դիրիժոր)
* Նիկողայոս Տիգրանյանի դիմաքանդակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Իր բազմաբովանդակ գործունեությամբ անբաժան է հայ ժողովրդի և նրա մշակույթի պատմությունից»․․․ Արա Սարգսյան (լուսանկարներ)

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ
Կատեգորիա:1941 քանդակներ
Հռիփսիմե Ելինյան

**Հռիփսիմե Անդրանիկի Ելինյան** (), հայ երգչուհի և դերասանուհի։ 1999 թվականից երգում է էստրադային երգեր, 2008 թվականից ամուսնու հետ հանդես է գալիս դուետով։

## Կենսագրություն
Հռիփսիմե Ելինյան, ծնվել է 1984 թվականի  հունվարի 19-ին։

2000 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 54 միջնակարգ դպրոցը։

200-2005 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի էստրադային ջազ-վոկալ բաժնում։

2006 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի էստրադային ջազ-վոկալ բաժնի ասպիրանտուրան։

2006-2018 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի էստրադային ջազ-վոկալ բաժնում, որպես վոկալի դասախոս

2001-2006 թվականներին թողարկել է 2 ալբոմ - «ՍԻՐՈ ԿԱՐՈՏ», «ԵՐԿԻՐ ՆԱԻՐԻ.

2008 թվականին ամուսնացել է դերասան Գրիգոր Դանիելյանի հետ

2012 թվականին ամուսնու հետ հիմնել է Trio Studio արվեստի դպրոցը։ Ստուդիայում աշխատում է որպես տնօրեն

2013-2014 թվականներին Արմենիա հեռուստատեսության «Բարի լույս հայեր» նախագծում հանդես է եկել որպես «Երաժշտական խոհանոց» թողարկման հաղորդավարուհի։

2019-2023 թվականներին մասնակցել է Արմենիա հեռուստաընկերության կողմից նկարահանվող Դեպի Ճամբար նախագծում, որպես դերասանուհի, ինչպես նաև ներկայացրել է նախագծի սաունդթրեքը

## Դիսկոգրաֆիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հռիփսիմե Ելինյանը  IMDB կայքում
* Պաշտոնական էջը Ինստագրամում
* Պաշտոնական էջը Ֆեյսբուքում
* Հռիփսիմե Ելինյանի երգերը Deezer կայքում
* Հռիփսիմե Ելինյանի երգերը Spotify կայքում
* Հռիփսիմե Ելինյանի երգերը Soundcloud կայքում

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Բարձունքի գրավում (քանդակ)

**Բարձունքի գրավում**, խորհրդահայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի պատերազմի թեմայով ստեղծած քանդակը։ Այն ստեղծվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1942 թվականին։

## Պատմություն և նկարագրություն
Քանդակը բրոնզաձույլ է, հետագայում քանդակագործն այն տեղափոխել է փայտի վրա։

Խորհրդային զինվորըը արագորեն գրոնով հակառակորդին վայր է նետել բարձունքից, գրավել է այն և նրա վրա  ամրացրել կարմիր դրոշը։ Կոմպոզիցիան հավաքված է բուրգի մեջ, ունի պտուտակաձև շարժում, որը սկսվում է բուրգի լայն հիմքերից և գալարով վեր խոյանում մինչև գագաթը, ստեղծելով գրոհի և հատկապես բարձունքի գրավման տպավորություն։ Սովորաբար մարմարի համեմատ փայտն ավելի քիչ է տալիս ֆակտուրային տարբեր մշակումների հնարավորություններ, սակայն ըստ ըստ հայ արվեստաբան Վահան Հարությունյանի՝ այդ քանդակում Արա Սարգսյանը հենվել է իր հարուստ պրոֆեսիոնալ կարողության, զարմանալի ճշգրտությամբ տվել է ժայռի, դրոշակի, դեմքի, հագուստների տարատեսակ ֆակտուրաները, ընդ որում, ազատ ու անկաշկանդ հարվածներով, չկորցնելով մշակման միասնականությունը, հեղինակային «ձեռագիրը»։

Քանդակը գտնվում է Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1942 քանդակներ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Աննա Դարագան

**Աննա Միխայլովնա Դարագան** (, ), ռուս մանկավարժ և մանկագիր։

## Կենսագրություն
Աննա Դարագանը մանկավարժ և պետական գործիչ Միխայիլ Անդրեևիչ Բալուգյանսկու դուստրն է։ Ստացել է տնային կրթություն։ 1832 թվականի սեպտեմբերի 2-ին ամուսնացել է կապիտան Պյոտր Միխայլովիչ Դարագանի հետ, ով հետագայում դարձել է Տուլայի նահանգապետ (1850-1865)։ Նրանք ամուսնացել են Սանկտ Պետերբուրգում՝ Եկատերինյան ինստիտուտի եկեղեցում։

Ռուսական «Յոլկա» և «Յոլկա։ Սուրբ Ծննդյան նվեր» պատկերազարդ այբուբենի հեղինակն է (Մաս II. - Սանկտ Պետերբուրգ, 1846), որը կիրառվել է դպրոցներում ավելի քան հիսուն տարի և բազմիցս վերահրատարակվել է։ Ի տարբերություն այդ ժամանակվա շատ այբբենարանների, ընթերցանության ձեռնարկում օգտագործվել են միայն աշխարհիկ տեքստեր։ Գրագիտություն սովորեցնելու համար օգտագործվել է վանկային մեթոդը, մինչդեռ տառերի յուրացումը հիմնված է եղել հնչյունների, այլ ոչ թե անվանումների համապատասխանության վրա։ Այբբենարանը ներառել է մեթոդական ուղեցույց՝ դասընթացի մշակումներով։

thumb|left|200px|Ելիզավետա Պետրովնա Վերյովկինայի (ծննդյամբ՝ Դարագան), Աննա Միխայլովնա Դարագանի և Պյոտր Միխայլովիչ Դարագանի գերեզմանները Վիլնայի Եվֆրոսինիևսկոյե գերեզմանատանը

Նրա հրատարակած «Ընթերցանություն երեխաների համար սուրբ պատմությունից» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1848) գիրքը պարունակում է աստվածաշնչյան պատմությունների վերապատումներ, որն ուղեկցվում է կրոնական և դաստիարակչական առակներով։ Նա նաև հրատարակել է հանրամատչելի գիրք՝ «Երեխաների համար պատմվածքներ, կենդանիների մասին բնական պատմություններ» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1849)։

Գրքերն արժանացել են կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի ուշադրությանը, և Աննա Միխայլովնա Դարագանը 1849 թվականին նշանակվել է Մոսկվայի Ելիզավետինյան ուսումնարանի տնօրեն, 1850-1856 թվականներին՝ Սանկտ Պետերբուրգի Նիկոլաևյան որբերի ինստիտուտի ղեկավար, իսկ 1857 թվականին՝ Տուլայի մանկատան հոգաբարձու։

Հետագայում, «Ուղեցույց մանկապարտեզների համար Ֆրիդրիխ Ֆրյոբելի մեթոդով» գրքում (Սանկտ Պետերբուրգ, Վոլֆի հրատ., 1862) առաջին անգամ ռուսական մանկավարժական հանրությանը ներկայացվել է գերմանացի մանկավարժ և կրթության տեսաբան Ֆրիդրիխ Ֆրյոբելի նախադպրոցական կրթական համակարգը։

Աննա Դարագանը մահացել է սրտի անբավարարությունից 1877 թվականի մարտին։ Թաղվել է Վիլնայի ուղղափառ Եվֆրոսինիևսկոյե գերեզմանատանը, ամուսնու՝ գեներալ-լեյտենանտ Պյոտր Դարագանի (1800-1875) գերեզմանի կողքին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Дараган Анна Михайловна // Русские в истории и культуры Литвы. Историко-биографические очерки. — Vilnius: Vaga, 2008. — С. 194—196. — 512 с. — 15 500 экз. — ISBN 978-5-415-02053-9.

## Արտաքին հղումներ
* Дараган, Анна Михайловна // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Կատեգորիա:Կին մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության մանկագիրներ
Audacity

**Audacity** (հայերեն` **համարձակություն**; [ɔː'dæsətɪ]), անվճար բաց կոդով թվային աուդիո խմբագրիչ և ձայնագրման կիրառական ծրագիր է, որը հասանելի է Windows-ի, macOS-ի, Linux-ի և Unix-ի նմանվող այլ օպերացիոն համակարգերի համար։ Նախագիծը սկսվել է 1999 թվականի աշնանը Դոմինիկ Մացոնիի և Ռոջեր Դանենբերգի կողմից Կարնեգի Մելլոնի համալսարանում և թողարկվել 2000 թվականի մայիսի 28-ին որպես 0.8 տարբերակ։

2022 թվականի մարտի 2-ի դրությամբ Audacity-ն ամենահայտնի ներբեռնումն է FossHub-ում, ավելի քան 111,6 միլիոն ներբեռնումներով 2015 թվականի մարտից։ Նախկինում այն մատուցվել է Google Code-ից և SourceForge-ից, որտեղ ներբեռնվել է ավելի քան 200 միլիոն անգամ։

Audacity-ն արժանացել է SourceForge-ի 2007 և 2009 թվականների Համայնքի ընտրության մրցանակին՝ Մուլտիմեդիայի լավագույն նախագիծ համար։ Այն լիցենզավորված է GPL-2.0-ով կամ ավելի ուշ։

2021 թվականի ապրիլին հայտարարվեց, որ Muse Group-ը (MuseScore-ի և Ultimate Guitar-ի սեփականատերերը) ձեռք կբերի Audacity ապրանքանիշը և կշարունակի մշակել հավելվածը, որը մնում է անվճար և բաց կոդով։

## Առանձնահատկություններ և օգտագործում
Ի հավելումն բազմաթիվ աղբյուրներից աուդիո ձայնագրման, Audacity-ն կարող է օգտագործվել բոլոր տեսակի աուդիոների հետմշակման համար, ներառյալ էֆեկտները, ինչպիսիք են նորմալացումը, կրճատումը և ներս ու դուրս գալը։ Այն օգտագործվել է ամբողջ ալբոմներ ձայնագրելու և միքսելու համար, օրինակ՝ Tune-Yards-ի կողմից։ Այն ներկայումս օգտագործվում է Մեծ Բրիտանիայի OCR 2-րդ մակարդակի ՏՀՏ դասընթացի Sound Creation բաժնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում Linux-ի համար
Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում Windows-ի համար
Տատյանա Զինչենկո

**Տատյանա Զինչենկո** (, ), ռուս և խորհրդային հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, փորձարարական և կոգնիտիվ հոգեբանությունների մասնագետ։

## Կենսագրություն
Տատյանա Զինչենկոն ծնվել է 1939 թվականի ապրիլի 24-ին Խարկովում` հայտնի հոգեբան Պյոտր Զինչենկոյի ընտանիքում։ Վլադիմիր Զինչենկոյի հարազատ քույրն է։

1983 թվականին պաշտպանել է բժշկական դիսերտացիան` «Ճանաչման ֆունկցիոնալ կառուցվածքը» թեմայով։ Ավելի քան 40 տարի որոշ ժամանակ աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետում, եղել է Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, ինչպես նաև եղել է կոգնիտիվ հոգեբանության եվրոպական ասոցիացիայի անդամ։    
 
Մահացել է 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Սանկտ Պետերբուրգում։

## Գիտական գործունեություն
Տատյանա Զինչենկոն զբաղվել է կոգնիտիվ պրոցեսների, հիշողության, ուշադրության հետազոտությամբ, մասնավորապես ուսումնասիրել է ուշադրության կառուցվածքում ընտրովի ինտերֆերենցիայի գործընթացները։ Ապացուցել է, որ Ստրուպ էֆեկտի արտահայտվածությունը կախված է պատասխանից պահանջվող քննվողների բնութագրերից։ Նա իր հետազոտության ժամանակ ցույց է տվել կոգնիտիվ քարտեզների ձևավորման յուրահատկությունն անհատի կողմից լուծվող խնդիրների շրջանակներում, որը կապված է մասնագիտական, մասնավորապես օպերատորական գործունեության հետ։

Տատյանա Զինչենկոն, Ալեքսանդր Ֆրումկինի հետ միասին, մշակել է պրոֆեսիոնալ հոգեդիագնոստիկայի`պրոֆեսիոնալ հոգեդիագնոստիկայի ավտոմատացնող համակարգի խնդիրների որոշման մեթոդը։

## Հիմնական հրապարակումներ
* Брушлинский А. В., Зинченко В. П., Зинченко Т. П., Кондратьев М. Ю., Котова И. Б., Лейтес Н. С. Введение в психологию. — М.: «Academia», 1997.
* Зинченко Т. П. Когнитивная и прикладная психология. — М.-Воронеж: «МОДЭК», «МПСИ», 2000.
* Зинченко Т. П. Память в экспериментальной и когнитивной психологии. — СПб.: «Питер», 2002.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Династия. Три фотографии из личного архива В. П. Зинченко.

Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հոգեբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ
Նաիրի Զարյանի դիմաքանդակ

**Նաիրի Զարյանի դիմաքանդակ**, 1944 թվականին Արա Սարգսյանի ստեղծած բրոնզե դիմաքանդակը։ Գտնվում է Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանում։

## Նկարագրություն
«Հայ ժողովրդի անվանի մարդիկ» շարքը, բաղկացած գլխավորապես մտավորականների կիսանդրիներից, սկզբնավորվորվել է պատերազմից առաջ և ուներ արժեքավոր նմուշներ։ Այդ շարքի լավագույն երեք դիքանդակներն են՝ Վ. Վաղարշյանի, Ն. Զարյանի, Ա. Ջիվելեգովի  դիմաքանդակները։ 
Ն. Զարյանի դիմաքանդակին նայելով կարելի է տեսնել ոչ միայն այն, ինչպին է ինքը բանաստեղծը, այլ նաև ինչպիսին է նրա պոեզիան։ Դիմաքանդակը ստեղծվել է դժվար դիմադրության ճանապարհով։

Քանդակագործը պատկերել է բանաստեղծին զայրույթի պահին, դրել նրան եռանդուն շարժման մեջ, սրված էքսպրեսիայի օգնությամբ մեխանիկական նմանություն է ստեղծել բանաստեղծի պաթետիկ պոեզիայի ու նրա արտաքինի միջև։ Ա. Սարգսյանը հրաժարվել է թույլ դիադրության այդ հնարավոր ճանապարհից։ Քանդակագործի մոտ Զարյանը խաղաղ ու վեհ արտահայտություն ունի։ Սակայն այդ խաղաղության տակ քանդակագործին հաջողվել է տալ ներքին լարում։ Բանաստեղծի հայացքը սուր է ու կենտրոնացած։ Գլուխը պարանոցի ուղիղ գծով նստել է պատվանդանի վրա։ Այդ ճակատային գծի անշեղ ուղղաձգությունը և գլխի մոնումենտալությունը շեշետելու համար Սարգսյանը ալիքավոր թեքի օգնությամբ սրամիտ կերպով հատել է Զարյանի պարանոցը և ավելի ցայտւն կերպով ներկայացրել կերպարի ներքին լարվածությունը։ Քանդակին կերպարվածը նշանակալիցն է կրում իր մեջ և երևում է, որ հիմա կարծես թե նրա շուրթերից կպոկվեն «Ձայն հայրենական»-ի լայնաշունչ ու հնչեղ բառերը և լսելի կլինեն բոլորին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ
Կատեգորիա:1944 քանդակներ
Անձրևի հետքը

**«Անձրևի հետքը»** (), 1991 թվականի գեղարվեստական ֆիլմ, կինոգործիչ Վլադիմիր Նախաբցև կրտսերի ռեժիսորական նորամուտը։

## Սյուժե
Մոսկվայի կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո Անդրեյ Բերգերը ընդմիշտ հեռանում է Խորհրդային Միությունից՝ թողնելով սիրելի կնոջը՝ Տատյանային և իր մտերիմներին։ Տարիներ անց Անդրեյը, որը հայտնի դաշնակահար և դիրիժոր է դարձել, հյուրախաղերով մեկնում է  Մոսկվա։ Ի զարմանս իրեն՝ նա կարծես վերադառնում է իր երիտասարդության տարիներին՝ ամուրիական խնջույքներ լավագույն ընկերոջ՝ Պաշայի հետ, գիշերային փողոցային արկածներ, հանդիպում և դժվարին զրույց Տատյանայի հետ... Բայց հիմնական ցնցումը սպասում է Անդրեյին առջևում. նա առաջին հայացքից սիրահարվում է Լիզավետա անունով հմայիչ երիտասարդ կնոջը, որը Տատյանայի դուստրն է։

## Դերերում
* Յուոզաս Բուդրայտիս - Անդրեյ Անդրեևիչ Բերգեր
* Նադեժդա Սմիռնովա - Լիզավետա
* Լեոնիդ Կուրավլյով - Պավել Սերգեևիչ
* Եկատերինա Վասիլևա - Տատյանա
* Եվգենի Գերչակով - օտարերկրացի, Բերգերին ուղեկցող
* Ալեքսանդր Բոբրովսկի - Վասիլի
* Գալինա Ստախանովա - Աննա Սերգեևնա, Գեորգի Ստեպանովիչի քարտուղարուհին
* Ելենա Սկորոխոդովա - Նատաշա, թարգմանիչ
* Վալենտինա Բերեզուցկայա
* Լևոն Օգանեզով - բարմեն
* Իգոր Կան - հարբեցող
* Անատոլի Մանկե - Գեորգի Ստեպանովիչ
* Օլգա Բոգաչևա - Բերգերի մայրը
* Իննա Միլորադովա - Նատաշա
* Ելենա Սամսոնովա

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Նախաբցև կրտսեր
* Սցենարի հեղինակներ՝ Սերգեյ Բելոշնիկով, Նադեժդա Սմիռնովա
* Օպերատոր՝ Վլադիմիր Նախաբցև
* Նկարիչ՝ Անդրեյ Մոդնիկով, Ելենա Չերյոմիխ
* Մոնտաժող՝ Վալերի Բելով
* Ֆիլմի տնօրեն՝ Էսկենդեր Ամետով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Միայնակ խաղացողը

**«Միայնակ խաղացող»** (), ռուսական արտադրության գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1995 թվականին Էդուարդ Վոլոդարսկու «Беги, беги, Вечерняя Заря» պիեսի հիման վրա «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում։

## Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում XX դարի 80-ական թվականների վերջին Մոսկվայում։ Երիտասարդ տաղանդավոր մաթեմատիկոս Միտյա Սուխոժիլովն աշխատում է Մոսկվայի ԳՀԻ-ներից մեկում։ Միտյայի փոխարեն մեկ ուրիշը, ունենալով նրա տաղանդը, փայլուն գիտական կարիերա կաներ, բայց Միտյային խանգարում է երկու հանգամանք. նախ՝ նա շատ անկախ բնավորություն ունի, երկրորդ՝ նա ձիարշավարանում և տոտալիզատորի հանդեպ կործանարար կիրք ունի։ Լինելով մաթեմատիկոս՝ Միտյան կարծում է, որ հորինել է ընդհանրական հաղթական բանաձև, և հաղթանակը այժմ ժամանակի հարց է։ Շուտով պարզվում է, սակայն, որ ձիարշավարանի մրցումները վերահսկում է մաֆիան, և պատահական մարդու համար գրեթե անհնար է հաղթելը․ շահումները հայտնվում են «անհրաժեշտ» մարդկանց գրպաններում։ Իմանալով այդ մասին՝ մոլի խաղացող Միտյա Սուխոժիլովը չի հրաժարվում շահելու իր ծրագրերից և պայքարի մեջ է մտնում մաֆիայի դեմ։

## Դերերում

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Էդուարդ Վոլոդարսկի
* Ռեժիսորներ՝ Վլադիմիր Բասով կրտսեր, Օլգա Բասովա
* Օպերատոր՝ Սերգեյ Տկաչենկո
* Նկարիչ՝ Օլեգ Բուլախով
* Կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Դաշկևիչ
* Պրոդյուսեր՝ Վիկտոր Գլուխով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Միայնակ խաղացողը» ֆիլմը RusKino.Ru կայքում

Կատեգորիա:1990-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1995 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ռուսական դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Յանա Դանիլովա

**Յանա Անդրեևնա Դանիլովա** (, ), ռուս ռեգբիստ, «ՌԳՈՒՏԻՍ-Պոդմոսկովիե» (ռեգբի-7) և «ՎՎԱ-Պոդմոսկովիե» ակումբների հարձակվող։ Ռուսաստանի ռեգբի-15 և ռեգբի-7 կանանց հավաքականների անդամ, Տոկիոյի 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերի մասնակից, Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Մինչև ռեգբիի անցնելն զբաղվել է բռնցքամարտով, թեթև ատլետիկայով և սահնակասպորտով։ Ազատ ժամանակ ֆուտբոլ է խաղացել և թիմի կազմում մեկնել Կրիմսկ՝ մասնակցելու Ռուսաստանի առաջնությանը որպես պահեստային դարպասապահ։ Կրիմսկում ծանոթացել է ռեգբիի հետ և հանդիպել Ռուսաստանի հավաքականի մերսող Դմիտրի Իկոննիկովի հետ, 2017 թվականին դարձել է «ՌԳՈՒՏԻՍ-Պոդմոսկովիե» թիմի խաղացող։ Առաջին մարզիչը եղել է Անդրեյ Կուզինը։ Դարյա Դանիլովան դարձել է Ռուսաստանի եռակի չեմպիոն, Ռուսաստանի ռեգբիի գավաթակիր (ռեգբի-7, 2019 թվական)։ Ռեգբի-15 խաղում է «ՎՎԱ-Պոդմոսկովիե» ակումբի կազմում։

Ռուսաստանի ռեգբի-7ի կանանց հավաքականի կազմում դարձել է Եվրոպայի 2018, 2019 և 2021 թվականների չեմպիոն (Լիսաբոնում և Մոսկվայում անցկացված էտապների մասնակից), 2019 թվականի ռեգբիի Ունիվերսիադայի բրոնզե մեդալակիր Նեապոլում (ներկայացրել է Մոսկվայի միջազգային ակադեմիան)։ Համաշխարհային սերիայի 42 խաղերում հավաքել է 35 միավոր (7 փորձ)։ Ռեգբի-15 հավաքականի կազմում դարձել է Եվրոպայի 2019 թվականի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

2020 թվականին մասնակցել է Bosco ընկերության համատեղ ֆոտոնախագծին Սնեժանա Կուլկովայի, Դարյա Շեստակովայի, Տագիր Գաջիևի, Վասիլի Արտեմևի, Յուրի Կուշնարևի, Վլադիմիր Օստրոուշկոյի և Գերման Դավիդովի հետ։ 2021  թվականին մասնակցել է Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Յանա Դանիլովայի էջը ''World Rugby Sevens Series'' կայքում
* Яна Данилова: откровенно обо всём 
* 

Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Տաթև (քանդակ)

**«Տաթև»**, հայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի քանդակը, որը նա ստեղծել է 1962 թվականին (գիպս, հետագայում ձուլվել է բրոնզից)։ Քանդակը ներկայացնում է Տաթևի ժայռից կոմունիստներին ձորը նետելու տեսարանից մի հատված և ինքնուրույն գործ է, սակայն «գաղափարի, ոգու, գեղարվեստական մտածելակերպի ու մարմնավորման մեծ հարազատություն ունի» հեղինակի «Հիրոսիմա» քանդակի հետ։

## Պատմություն
1950-ական թվականներից Արա Սարգսյանն սկսել է աշխատել Տաթևի ժայռից կոմունիստներին ձորը նետելու սյուժեի վրա, բազմաթիվ  էսքիզներ է արել իրար մոտիկ ու իրարից հեռու տարբերակումներով, իսկ 1962 թվականին ստեղծել է վերջնական տարբերակը տարբերակը, որը քանդակվել է գրեթե բնական չափերով ու ձուլվել գիպսից։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է հեղինակի՝ 1962 թվականին անցկացված անհատական  ցուցահանդեսում։ Մի քանի տարի անց ստեղծվել է քանդակի բրոնզե տարբերակը, որն ընդգրկվել է Հայաստանի պետական պատկերասրահում ներկայացված Արա Սարգսյանի աշխատանքների շարքում։

## Նկարագրություն
«Տաթև» քանդակը ներկայացնում է տանջանքների ենթարկված ծնկաչոք մարդու, որի ձեռքերը սեղմում են նրա մեջքի հետևում դրված տախտակը։ Ի տարբերություն նույնպես տառապող ծնկաչոք մարդու պատկերող «Հիրոսիմա» քանդակի, որտեղ մարդն ինքն է ծնկի իջել բոլոր կողմերից վրա հասած անտեսանելի հարվածի ազդեցությամբ, «Տաթևում» հերոսին տանջել են, ոլորել, գալարել, ոչ թե ստիպել, որ նա ինքը ծնկի գա, այլ ուժով, հրելով ծնկի են բերել, և մենք գրեթե շոշափելի որոշակիությամբ տեսնում ենք մարդկային այն չքանդակված բիրտ ու անագորյուն ձեռքերը, որ բռնացել են հերոսի վրա, նրան խոշտագնել, զգետնել, գամել տախտակի ծվենին, որն ասես նույնպես խոշտանգված է»։
«Տաթևի» հերոսը շարունակ գտնվում է իրեն պահող աներևույթ ձեռքերի ծանրության տակ, և եթե մի պահ այդ բռնացող ձեռքերը ետ քաշվեն, նա իսկույն ոտքի կկանգնի։ Դա, ինչպես և տախտակի ծվենն ուժգին սեղմող ջլապինդ բազուկները, ակնհայտորեն ցույց են տալիս, որ այստեղ հերոսը ջարդված չէ, հոգեպես ընկճված չէ։

Եթե «Հիրոսիմա» քանդակում Արա Սարգսյանը ներկայացրել է ճապոնացու ընդհանրական կերպար, ապա «Տաթև» քանդակը ներկայացնում է կոնկրետ սյուժե կոնկրետ իրադրության մեջ․ պատկերված է հայ կոմունիստ՝ Զանգեզուրում տեղի ունեցած կոտորածի զոհերից մեկը, որին ցած են նետել ժայռից։ Քանդակագործը այդ ամենը ներկայացրել է մի քանի դետալներով, որոնց թվում են տղամարդու կոմունարկան, նրա ազգային դիմագծերն ու «արձանը ժայռաձև պատվանդանի հետ կապակցող կոմպզիցիոն մի սքանչելի հնար․ հերոսի ծնկները պատվանդանի հորիզոնական հարթությունից դուրս են դրված և դա ակնարկում է նրան ձորը նետելը»։
Պլաստիկական ձևերի մեջ ամփոփված մի իսկական ողբերգություն է «Տաթևը» (1962), որտեղ ստեղծագործության հիմքում, ինչպես և «Հիրոսիմայում», ընկած է տանջանքը։ Դրսևորելով սյուժետային կոնկրետություն` Սարգսյանն այս քանդակում հետապնդել և հասել է թեմատիկ մեծ ընդհանրացման` տալով մարդկության համար միշտ մաքառող և ընկնող մարտիկի անընկճելի կերպարը` հերոսական տանջանքի պաթոսով։ Կործանվում է, բայց չի ընկնում` այս էր իմ գաղափարը- ասել է քանդակագործը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:1962 քանդակներ
Դարյա Նորիցինա

**Դարյա Սերգեևնա Նորիցինա** (, ), ռուս ռեգբիստ, «ՌԳՈՒՏԻՍ-Պոդմոսկովիե» ակումբ և Ռուսաստանի ռեգբի-7ի հավաքականի խաղացող։ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ (20 նոյեմբերի, 2017), Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ։

## Կենսագրություն
Դարյա Նորիցինան ծնվել է 1996 թվականի հուլիսի 20-ին Ռուսաստանի Պերմ քաղաքում։ Զբաղվել է ռուս-ժողովրդական պարերով և երգով «Պրիկամիե» ժողովրդական-վոկալ անսամբլում։ Ավելի ուշ սկսել է զբաղվել աթլետիկայով (սպրինտ), ունի սպորտի վարպետի թեկնածուի կոչում աթլետիկայից։ Հանդես է գալիս «ՌԳՈՒՏԻՍ-Պոդմոսկովիե» ակումբում, սպորտի վարպետ է։ Ընդգրկվել է Ռուսաստանի ռեգբի-15 և ռեգբի-7 հավաքականներում, Ռուսաստանի հավաքականի կազմում հաղթել է Եվրոպայի 2016, 2017, 2018, 2019 և 2021 թվականների առաջնություններում (Մոսկվայի էտապ), ինչպես նաև մասնակցել է 2018 թվականի աշխարհի գավաթի խաղարկությանը։ Զբաղվում է պարաշյուտային սպորտով և սանրվածքների ձևավորմամբ, հենց նա է դարձել Ալյոնա Միխալցովայի կերպարի հեղինակը։

2021 թվականի հուլիսին ընդգրկվել Է Ռուսաստանի օլիմպիական կոմիտեի հայտացուցակում] և մասնակցել Տոկիոյի Ամառային օլիմպիական խաղերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դարյա Նորիցինայի էջը World Rugby Sevens Series կայքում
* 

Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Հայկական ԽՍՀ (պաննո)

**«Հայկական ԽՍՀ»**, հայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի բարձրաքանդակ-պաննոն, որը ստեղծվել է 1938 թվականին։

## Պատմություն
1938 թվականին միութենական կառավարությունը Արա Սարգսյանին հանձնարարում է նախագծել և իրականացնել Հայկական ԽՍՀ-ի և Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի դեկորատիվ բարձրաքանդակները Նյու Յորքի համաշխարհային ցուցահանդեսում Խորհրդային Միության տաղավարի համար։ Բարձրաքանդակների մեծ ծավալը քանդակագործին մեծմասշտաբային արձանագործության անհրաժեշտության առաջ են կանգնեցնում։

## Նկարագրություն
Քանդակներից յուրաքանչյուրի լայնությունը 9 մետր է, բարձրությունը՝ 4,5, որոնց վրա հասակով մեկ կանգնեցված են գրեթե հորելիեֆի ուռուցիկություն ունեցող մարմիններ։ Երկու բարձրաքանդակների կոմպոզիցիոն մտահաղացումն էլ նույնն է։ Յուրաքանչյուր կոմպոզիցիայի կենտրոնական մասը զբաղեցնում է համապատասխան  հանրապետության պետական գերբը, իսկ դրա երկու կողմերից բարձրանում են բանվորի ու բանվորուհու, կոլտնտեսականի և կոլտնտեսուհու մարմինները՝ հագած նոր, բայց ազգայինը ակնարկող տարազներ և իրենց ասպարեզները խորհրդանշող պատկանելիքներով։ Բարձրաքանդակի հայկական հատվածում բանվոր-բանվորուհին քանդակված են գործարանային ֆոնի վրա, իսկ ադրբեջանականում՝ նավթի շատրվանների։ Իսկ կոլտնտեսականը և կոլտնտեսուհին թե՛ առաջինում, թե՛ երկրորդում քանդակված են բամբակենու, խաղողի և հասկերի ֆոնին։

Ադրբեջանական բարձրաքանդակը իր մեծ ծավալների մեջ ունի բավականանին մանրամասն մշակում․ տեղ-տեղ ծալքեր, տեղ-տեղ մանրուք, որոնք մոնումենտալ բարձրաքանդակին հաղորդում են որոշ հաստոցայնություն։ Այնինչ հայկական բարձրաքանդակն ըստ ամենայնի մոնումենտալ գործ է, ունի խոշոր ընդհանրացումներ և կատարողական լայնություն։

1939 թվականին Արա Սարգսյանին նվիրված իր հոդվածում հատնի արվեստաբան Ա․ Զամոշկինը նշել է․ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ
Կատեգորիա:1938 քանդակներ
Էլեոնորա Զեմենցկայա

**Էլեոնորա Զեմենցկայա** (, ), լեհ հրապարակախոս, փիլիսոփայության հանրահռչակող, կանանց շարժման ակտիվիստ։

## Կենսագրություն
Զեմենցկայան նվիրվելով փիլիսոփայությանը, հիմնականում ձգտում էր հաշտեցնել հավատը բանականության հետ։ Այս ցանկությունը հատկապես հստակ արտահայտվել է *Փիլիսոփայության մասին*  տպագրված առաջին աշխատության մեջ՝  1841 թվական *Գրադարան. Վարշավա* , որտեղ հեղինակը համարձակորեն արտահայտվել է Հեգելի համակարգի դեմ։ Իր գաղափարները քարոզելու համար Զեմենսկայան նույն թվականին հիմնել է *Պիլգրզիմ*  ամսագիրը, որը, կարողացավ գոյություն ունենալ միայն Կրաշևսկու, *Գոլովինսկու* և այլոց աջակցության շնորհիվ։ Այդ ամսագիրը 1846 թվականին դադարեց լույս տեսնել։

## Ստեղծագործություններ
Էլեոնորա Զեմենցկայան հետագայում հրատարակել է *Մտքեր կանանց կրթության մասին*  1843 թվական Վարշավա, *Էսսեներ կաթոլիկ փիլիսոփայության մասին*  1857 թվական, գրքերը, ինչպես նաև այլ աշխատություններ։
1864 թվականին նա ձեռնարկել է *Բարձրագույն գիտությունների դասընթաց կանանց համար*  գրքերի շարքի հրատարակումը։  Սակայն այն սահմանափակվել է հոգեբանության և գեղագիտության վերաբերյալ ձեռնարկներով։ Զեմենցկայան իր ուժերը փորձել է նաև գեղարվեստական գրականության ասպարեզում։
Նա գրել է պատմվածքներ՝ նախատեսված երիտասարդների և երեխաների համար, որոնք տպագրվել են *Մանկական օրաթերթում*, ինչպես նաև պատմվածքների ժողովածուներ, որոնք հիմնված են եղել ժողովրդական հեքիաթների վրա (1860-1861)։
Զեմենցկայան նաև ուշադրություն է դարձրել հասարակության մեջ կանանց դերի և մասնավորապես կանանց կրթության վրա։ 1842 թվականին նա հանդիպել է երիտասարդ հեղինակ *Նարկիզա Ժմիչովսկային*, ով վերջերս հանդես էր եկել իր հրատարակչական դեբյուտով Պիերվիոսնեկում։ Ժմիչովսկան հրատարակել է իր մի շարք գրական ստեղծագործություններ *Պիելգրզիմում*։ Այս ընթացքում ամսագիրը դարձավ կանանց հիմնախնդիրների վրա կենտրոնացած հիմնական հրատարակություններից մեկը։
860 թվականին Զեմենցկայան հրապարակել է *Խոսք կանանց մասին* էսսեն, որտեղ նա քննադատել է կանանց ժամանակակից տարբեր կարծրատիպերը։ Խոսքը այն կարծրատիպերի մասին էր, որոնք կնոջը համարում են *հրեշտակային* և *հոգևոր*, ինչպես նաև այն կարծրատիպերը, որոնք կարծում են, որ կանայք զիջում էին տղամարդկանց։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Լեհ գիտնականներ
Կատեգորիա:Լեհ կին գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լեհ փիլիսոփաներ
Չումակային ճանապարհ Մարիուպոլում

«**Չումակային ճանապարհ Մարիուպոլում**» (), ռուս նկարիչ Արխիպ Կուինջիի (1841/1842-1910) նկարը, որն ստեղծվել է 1875 թվականին։ Ներկայում Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուի մաս է ( 876)։ Նկարի չափերն են՝ 106 × 213 սմ։

## Նկարագրություն
Նկարի սյուժեն աշխարհագրորեն կապված է Մարիուպոլի հետ, որտեղ ծնվել և մեծացել է նկարիչը։ Նրա գործողությունը տեղի է ունենում հարավային տափաստաններում, որոնցով երիտասարդ Կուինջին անցել է դեպի Թեոդոսիա իր ճանապարհին։ Չումակ այն ժամանակ անվանել են առևտրականների կամ  բեռ տեղափոխողներին, որոնք եզներով գնում էին Սև և Ազովի ծովերի մոտ՝ ձուկ ու աղ վերցնելու և դրանք տեղափոխել դեպի տոնավաճառներ, ինչպես նաև զբաղվել են այլ ապրանքների առաքմամբ. «...Անանցանելի ցեխ, ճանապարհ, թաց եզներ և ոչ պակաս թաց խոխոլներ, թաց շուն, որը ճանապարհի մոտ ջանասիրաբար ոռնում է վատ եղանակի մասին։ Այս ամենը ասես սիրտ է  մղկտացնում»,- գրել է Վսեվոլոդ Գարշինը։

## Պատմություն
«Չումկային ճանապարհ Մարիուպոլում» կտավը ցուցադրվել է 1875 թվականին Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության (պերեդվիժնիկների) 4-րդ ցուցահանդեսում։ Նկարչի՝ 1870-ականների սկզբի այլ ռեալիստական նկարների հետ միասին, ինչպիսիք են «Աշնանային ճամփախափանք» (1872) և «Մոռացված գյուղ» (1874), «Չումակային ճանապարհ Մարիուպոլում»  նկարը հավանության է արժանացել դեմոկրատական հրատարակությունների կողմից։ Դա եղել է Կուինջիի՝ պերեդվիժնիկներին մոտենալու շրջանի ավարտը, և 1875 թվականին նա դարձել է ընկերության լիիրավ անդամ։

Պավել Տրետյակովը «Չումակային ճանապարհ Մարիուպոլում» կտավը ձեռք է բերել հենց 1875 թվականի ցուցահանդեսից։ 1878 թվականին այդ կտավի և «Վալաամ կղզում» (, 1873, Տրետյակովյան պատկերասրահ), «Ուկրաինական գիշեր» (, 1876, Տրետյակովյան պատկերասրահ) և «Տափաստան» (, 1875, Յարոսլավլի գեղարվեստի թանագարան) նկարների համար Կուինջիին շնորհվել է 1-ին աստիճանի դասական նկարչի կոչում։

## Արձագանքներ
Արվեստաբան Վլադիմիր Պետրովն Արխիպ Կուինջիի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված իր հոդվածում, համեմատելով «Չումակային ճանապարհ Մարիուպոլում» և «Մոռացված գյուղ» նկարները, գրել է․

Գրող Միխայիլ Նևեդոմսկին՝ Կուինջիի կենսագրության հեղինակը, «Չումակային ճանապարհ Մարիուպոլում» կտավի մասին գրել է․

## Տես նաև
* Աշնանային ճամփախափանք
* Մոռացված գյուղ
* Արխիպ Կուինջիի նկարների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1875 նկարներ
Կատեգորիա:Արխիպ Կուինջիի նկարներ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Ժասմենի դիմաքանդակ

**Ժասմենի դիմաքանդակ**, քանդակագործ Արա Սարգսյանի ստեղծած դիմաքանդակը։ Պատկերում է ՀԽՍՀ և ԱԽՍՀ ժողովրդական դերասանուհի Ժասմենին։

## Նկարագրություն
Արա Սարգսյանը ստեղծել է մի շարք հայտնի գործիչների քանդակներ, որոնց թվում են Ժասմենի,Դավիթ Մալյանի, Ավետ Ավետիսյանի դիմաքանդակները։ Աշխատանքներից յուրաքանչյուրն ունի տարբեր խառնվածք, տարբեր կառուցվածք, ստեղծված է տարբեր ձևերով, և դիտողի համար դժվար է առանձնացնել որևէ մեկը։ Ժասմենի դիմաքանդակն ունի մեկ տարբերակիչ առանձնահատկություն․ այն դիտելով կարելի է կռահել, որ պատկերվածը դերասանուհի է։

Սովորաբար արվեստը չի կոնկրետացվում այն աստիճանի, որ դիմաքանդակում ակնհայտ երևա պատկերված անձի մասնագիտությունը։ Եվ որպես կանոն՝ կոնկրետությունը սահմանվում է մասնագիտական պարագաների և որոշ մանրուքների կիրառմամբ, այլ ոչ թե դեմքի օգնությամբ։ Ժասմենի դիմաքանդակում այդ մանրուքները բացակայում են, սակայն քանդակագործը կոնկրետությունը հասցրել է այն աստիճանի, որ եթե անգամ դիտողին Ժասմեն անունը ոչինչ չասի, միևնույն է, նա կկռահի, որ պատկերվածը դերասանուհի է։ Թեև այդպիսի կոնկրետությունը որոշ չափով կարող է աղքատացնել ներկայացվող կերպարը, սակայն դա հնարավորություն է տալիս այն ճիշտ ըմբռնել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1958 քանդակներ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ