Ամստերդամի բանկ

**Ամստերդամի բանկ** կամ **Վիսելբանկ,** վաղ շրջանի բանկ, երաշխավորվում էր Ամստերդամ քաղաքի կողմից և հիմնադրվել է 1609 թվականին։ Այն առաջին հանրային բանկն էր, որը առաջարկում էր հաշիվներ, որոնք ուղղակիորեն փոխարկելի չէին դրամի։ Որպես այդպիսին, այն նկարագրվել է որպես առաջին իսկական կենտրոնական բանկ, թեև այդ տեսակետը միահամուռ չի կիսվում։ Ամստերդամի Վիսելբանկը նաև ակտիվ էր դրամների արտադրության մեջ։ Տասնամյակներ շարունակ բանկի փորձարկման վարպետը ուղարկում էր ոսկու և արծաթի պաշարներ Միացյալ Նիդերլանդների տարբեր դրամահատակարանները՝ դրանց փոխարեն նոր դրամներ ստանալու համար։

Ի տարբերություն Անգլիայի բանկի, որը հիմնադրվեց գրեթե մեկ դար անց, այն ոչ ազգային արժույթ էր կառավարում, ոչ էլ վարկային հաստատություն էր հանդիսանում (բացառությամբ կառավարությանը արտակարգ իրավիճակներում տրվող վարկերի)՝ այն նախատեսված էր դրամների ստանդարտը պաշտպանելու համար։ Վիսելբանկի դերը մետաղադրամների արժեքը ճիշտ գնահատելն էր և այդպիսով արժեզրկումը պակաս շահութաբեր դարձնելը։ Այն գլոբալ ազդեցություն ունեցավ դրամի և վարկի վրա։ Այն կենտրոնական դիրք էր զբաղեցնում իր ժամանակի ֆինանսական աշխարհում՝ ապահովելով արդյունավետ, կատարելագործված և վստահելի համակարգ ազգային և միջազգային վճարումների համար, և ներդրեց առաջին միջազգային պահուստային արժույթը՝ բանկային գուլդենը։ Վիսելբանկի որպես կենտրոնական բանկ մոդելը հարմարեցվեց ամբողջ Եվրոպայում, ներառյալ Շվեդիայի բանկը (1668) և Անգլիայի բանկը (1694)։ Դեյվիդ Հյումը գովաբանեց Ամստերդամի բանկը 100 տոկոս մետաղակտրամով ապահովված ավանդային պահուստների քաղաքականության համար։

Բանկի լրիվ պահուստային քաղաքականությունը ժամանակի ընթացքում թուլացավ, քանի որ այն վարկ էր տրամադրում արտասահմանյան առևտուրը ֆինանսավորելու և հոլանդական տնտեսությանը աջակցելու համար, բայց այն մնում էր լիկվիդ՝ պահանջելով իր վարկերի համար լավ գրավներ։ Սա փոխվեց Չորրորդ անգլո-հոլանդական պատերազմի ժամանակ, երբ Հոլանդական արևելահնդկական ընկերությունը չկատարեց բանկից ստացած մեծ չապահովված կանխավճարները։ Չնայած վերակապիտալացման մի քանի փորձերի, բանկի նկատմամբ վստահությունը երբեք չվերականգնվեց։ Միացյալ նահանգների հանրապետության վերջին տասնամյակի ընթացքում, 1790 թվականին, բանկի դրամի պրեմիումը անհետացավ, և տարվա վերջին այն հայտարարվեց անլուծելի։ Ամստերդամ քաղաքը ստանձնեց բանկի վերահսկողությունը 1791 թվականին։ Նիդերլանդսե բանկը հիմնադրվեց 1814 թվականին և վերցրեց դրամահամարման պարտականությունները Նիդերլանդների նոր թագավորության համար, մինչդեռ Վիսելբանկը մտավ լուծարման փուլ 1819 թվականին։

## Առաջադրանքներ
Հիմնադրված 1609 թվականի հունվարի 31-ին, Ամստերդամի բանկը առանցքային դեր խաղաց 17-րդ և 18-րդ դարերի Ամստերդամի ֆինանսական կենտրոնում։ 500 տարբեր դրամներ՝ օրինական կամ անօրինական՝ տարբեր երկրներից և տարածաշրջաններից էին շրջանառվում, բայց փոխարժեքները որոշելու լավ համակարգ գոյություն չուներ։ Բանկում մարդիկ կարող էին իրենց դրամները փոխանակել լիարժեք և լայնորեն ընդունելի առևտրային արժույթների դիմաց։ Վիսելբանկը պաշտպանում էր օտարերկրյա պարտքատերերին՝ բանկի միջոցով կարգավորելով պարտքերը և ավանդատուներին առաջարկելով իր սեփական դրամները, որոնք արժեզրկված չէին։

Բանկին տրվել էր չորս կողմանի խնդիր՝
:# ապահովել, որ առևտրականների կողմից բանկին վստահված դրամը կայուն մնա իր արժեքով
:# լուծել նրանց ներքին վճարման խնդիրը
:# հեշտացնել նրանց միջազգային վճարումները՝ լիարժեք ոսկու և արծաթի դրամների բավարար մատակարարմամբ և լավ գրքային փոխանցման համակարգով
:# ապահովել, որ բանկի արտարժույթի պահուստները պաշտպանված լինեն ավելի թեթև արժույթների հոսքից
 : Ամստերդամի բանկի կառավարումը գտնվում էր քաղաքային խորհրդի կողմից ընտրված երեք, ավելի ուշ չորս հանձնակատարների ձեռքում։ Նրանք հաճախ նախկին շեպեններ կամ քաղաքային խորհրդի անդամներ էին։ Հանձնակատարներից երկուսը պետք է ամեն օր ներկա լինեին գրասենյակում՝ նրանց հսկում էին չորս հաշվապահ, երկու գործավար՝ մեկ ծառայի հետ, չորս գանձապահ հաշվապահ, երեք ընդունիչ՝ մեկ այլ ծառայի հետ միասին, տոմսավաճառներ և փորձարար, ով գիտեր թանկարժեք մետաղների առևտրի և մետաղադրամների հատման գաղտնիքները։ Հաշվապահներից յուրաքանչյուրը ուներ իր հատուկ խնդիրը՝ առաջինը վերցնում էր վճարման ստացման գրավոր հրամանները, երկրորդը պահում էր ամսագիրը, երրորդը հավասարակշռում էր գիրքը, և չորրորդը հոգ էր տանում գլխավոր դրամարկղային գրքի մասին։ 1715 թվականին կային հինգ և մեկ տարի անց՝ վեց հանձնակատարներ, այդ քանակը բանկը պահպանեց մինչև 18-րդ դարի վերջը։ Սկզբից մինչև 18-րդ դարի վերջը հանձնակատարների միջին տարիքը նվազեց 46-ից մինչև 33 տարի։ Հանձնակատարների երկու երրորդը առևտրականներ կամ բանկիրներ էին՝ որոնց վստահում էին մյուս հաշվապահները։ Հանձնակատարներից մի քանիսը կապ ունեին Հոլանդական արևելահնդկական ընկերության (13%) կամ Արևմտյան հնդկական ընկերության (15%) հետ, երկուսն էլ հաշվապահներ էին։ VOC-ի հետ գործարքներ կնքող յուրաքանչյուր ոք պարտավոր էր դա անել այս Վիսելբանկի միջոցով, ինչը միշտ հանգեցնում էր մեծ շրջանառությունների:

### Հաշվի միավորներ
Վիսելբանկի հիմնադրման հիմնական նպատակը Միացյալ նահանգների հանրապետության աճող միջազգային առևտրի համար կայուն արծաթե բանկային արժույթ պահպանելն էր, որը անմատչելի կլիներ բազմաթիվ արժեզրկումներից, որոնք տեղի էին ունենում Իսպանիայի անկախանալուց հետո, քանի որ նրա կազմակերպիչ նահանգները շարունակում էին ավելի շատ «stuiver»-ներ (արժեք 1⁄20 գուլդեն) արտադրել սահմանափակ քանակի արծաթից։ 1618 թվականից հետո այն կարողացավ ֆիքսել հոլանդական «rijksdaalder»-ը՝ 25.4 գ մաքուր արծաթով՝ 21⁄2 հոլանդական գուլդեն կամ 50 «stuiver»-ով, երաշխավորելով յուրաքանչյուր ավանդադրված բանկային գուլդենի համար 10.16 գ մաքուր արծաթի վճարում։

Թեև սկզբում հաջողված էր կանգնեցնել հոլանդական արժույթի արժեզրկումը, Վիսելբանկը փորձության ենթարկվեց 1630-ական թվականներից, երբ նահանգները փորձեցին ավելի բարձրացնել հարավային Իսպանական Նիդերլանդներից ներմուծված դրամների գուլդենային համարժեքը՝ 24.55 գ արծաթի «patagon*»*-ը բարձրացրեցին 48-ից 50 «stuiver» (կամ 9.82 գ մեկ գուլդենի համար), և ավելի ուշ 30.69 գ արծաթի «ducaton»-ը՝ 60-ից 63 «stuiver» (կամ 9.74 գ մեկ գուլդենի համար)։

Վախենալով իր եվրոպահանուր հեղինակության կորստից, եթե 2.5-գուլդեն «rijksdaalder»-ները հետ վճարվեն ավելի էժան 2.5-գուլդեն «patagon»-ներով, Վիսելբանկը հաստատակամ պահպանեց բանկ գուլդենի բնականոն 10.16 գ մաքուր արծաթը՝ որպես տարբերակվող ցածր արժեքի շրջանառվող գուլդենից, այսպիսով բանկը «patagon»-ը ընդունում էր միայն 48 «stuiver»-ով, իսկ «ducaton»-ը՝ 60-ով։

1659 թվականին Հոլանդական հանրապետությունը թողարկեց Իսպանական Նիդերլանդների դրամների իր տարբերակները՝ 24.36 գ մաքուր արծաթե դուկատը (patagon) և 30.45 գ մաքուր արծաթե հեծյալը (ducaton), որոնք որպես արժույթ արժեին համապատասխանաբար 50 և 62.5 «stuiver», իսկ Վիսելբանկում՝ 48 և 60 «stuiver»․ այսինքն՝ 9.67 գ մեկ գուլդեն արժույթի համար և 10.15 գ մեկ գուլդեն բանկի (5% պրեմիում կամ agio) համար, ինչպես հաշվարկվել է «ducaton»-ից։

1683 թվականից Վիսելբանկը ներդրեց ստացականների համակարգ, որտեղ գուլդեն բանկի «agio»-ին թույլատրվում էր լողալ 4-ից 5% տակ՝ ենթակա բանկ և արժույթի առաջարկի ու պահանջի։ Երկու տեսակի գուլդեններն էլ արծաթե ստանդարտի վրա էին, ոսկե դրամներն ու ձուլակտորները մեջբերվում էին տատանվող փոխարժեքներով։

Լուսիեն Գիլարդը կոչում է այն «Եվրոպական գուլդեն» (le florin européen), իսկ Ադամ Սմիթը շատ էջեր նվիրեց բացատրելուն, թե ինչպես էր աշխատում բանկային գուլդենը։

### Տասնյոթերորդ դար
Կորպորատիվ կառավարման ժամանակակից պրակտիկան իր արմատները ունի 17-րդ դարի Հոլանդական հանրապետությունում։ Պատմության մեջ կորպորատիվ կառավարման առաջին գրանցված վեճը տեղի ունեցավ 1609 թվականին բաժնետերերի/ներդրողների (առավել ուշագրավ է Իսահակ Լե Մերը) և Հոլանդական արևելահնդկական ընկերության (VOC) տնօրենների միջև, որը աշխարհի առաջին պաշտոնապես ցուցակագրված հանրային ընկերությունն էր։ 1609 և 1611 թվականներին Լե Մերը Վիսելբանկի ամենակարևոր հաշվապահն էր։ 1611-ից 1620 թվականների միջև Վիսելբանկի հաշվապահների թիվը աճեց 708-ից մինչև 1,202։ 1622 թվականին արգելվեց ոսկի և արծաթ առևտուրը առանց բանկի լիազորության։ 1631 թվականի Բարվալդեի պայմանագրից հետո Ֆրանսիան իր ֆինանսական աջակցությունը փոխանցեց շվեդական բանակին Ժան Հուևֆտի և Վիսելբանկի օգնությամբ։

Ամստերդամ քաղաքը, որը բանկի սեփականատերն էր և երաշխավորում էր ավանդները, դրանից ստանում էր զգալի եկամուտ, բայց նաև պատասխանատու էր վնասների համար։ Բանկը, թվում է, գրեթե չի աջակցել Հոլանդական արևելահնդկական ընկերությանը, բայց 1637 թվականին Ստադսբանկ վան Լենինգը դա արել է։ Այն ապահովել է Ամստերդամի նավատորմը և Էնկհաուզենի, Հարդերվեյկի, Կամպենի, Մեդեմբլիկի, Զվոլեի և Ուտրեխտի դրամահատակարանների վարպետներին միջոցներով, որոնք գրանցվել են որպես մասնավոր վարկեր։ 1645 թվականին, որի համար Վիսելբանկի հաշվապահական գրքերն առկա են, Կույմանս ընկերությունը բանկի ամենամեծ հաշվապահն էր՝ ավելի քան 4 միլիոն գուլդեն շրջանառությամբ։ 1647 թվականի հուլիսին, Մյունստերի խաղաղության պայմանագրի կնքումից ավելի քան կես տարի առաջ, իսպանական կառավարությունը առաջարկություն արեց, որի նպատակն էր Ամստերդամը դարձնել իսպանական արծաթի հիմնական շուկա։ Հոկտեմբերին Գլխավոր պետությունները որոշեցին լիազորել նավատորմերին տալ անցագրեր Իսպանիայից ներմուծված արծաթի արտահանման համար, Անդրիես Բիկերը ներգրավված էր հարցման մեջ։ Ամստերդամը դարձավ Նոր աշխարհից իսպանական արծաթի ճանաչված հիմնական շուկա։

Իսպանիայի և Հոլանդական հանրապետության միջև Մյունստերի պայմանագրից հետո, շատ արծաթ Կադիսից և Պոտոսիից հասավ Ամստերդամ։ Սկզբից բանկը պետք է մատակարարեր նահանգային և տարբեր տեղի դրամահատարաններին արծաթով։ Թեև արծաթի պաշարային առևտուրը պաշտոնապես արգելված էր, նրա գրավչությունը բխում էր գործում եղած արծաթյա ստանդարտից։ Եվրոպայի բոլոր երկրները սկսեցան թողարկել մեծ չափի արծաթե դրամներ։ 1652 թվականին Վիսելբանկը ոչ մի շահույթ չունեցավ։ Քաղաքապետարանի հրդեհի ժամանակ շատ դրամներ հալվեցին և պետք է մաքրվեին, բանկը ժամանակավորապես տեղափոխվեց Ջան Ռոդենպորտս աշտարակ։ 1654 թվականին Առաջին անգլո-հոլանդական պատերազմից հետո բավականին շատ մարդիկ (10%) պարտք էին Վիսելբանկին։ 1666 թվականին Ջան դե Նևֆվիլը (1613–1663) և Կույմանս ընկերությունը երկուսն էլ Վիսելբանկում ավանդադրեցին 3.5 միլիոն գուլդենից ավելի գումար։ 1666 թվականից Վիսելբանկը բավականին ակտիվորեն գնում է միլիոնավոր արծաթ։ 1672 թվականի օգոստոսին բանկը գրոհի ենթարկվեց մասնավոր հաշվապահների կողմից, ովքեր ուզում էին վերցնել իրենց դրամները։ Յոհան Հույդեկոպերը, Ջոան Գեելվինկը և նրա հայր Կորնելիս Գեելվինկը հանձնակատարներ էին աղետի տարում։ Հաջորդ տարում Վիսելբանկը գրանցեց կորուստ։

1657 թվականի օգոստոսի 17-ին բանկը սկսեց վարկի տեսքով գումար տրամադրել արևելյան հնդկական ընկերությանը։ Արծաթե դրամները, ինչպիսիք են «rijksdaalder»-ը և գաղտնի իսպանական դոլարը, մեծ պահանջարկ ունեին Հին Բատավիայում, գնահատվում էին Համեմունքների կղզիներում և փնտրվում Հարավարևելյան Ասիայում՝ վերջնականապես ապացուցելով, որ շահավետ արտահանում են։ Սկզբում քաղաքը պետք է հատուկ թույլտվություն տար յուրաքանչյուր վարկի համար։ Ավելի ուշ վարկերը հեշտացվեցին, և 1682 թվականի հոկտեմբերի 5-ի հրամանով արևելահնդկական ընկերությունը ցանկացած ժամանակ կարող էր իր տնօրինության տակ ունենալ 1,700,000 բանկային գուլդեն։ 1683 թվականին Քրիստոֆել վան Սվոլլը նշանակվեց արևելահնդկական գենեռալ-գուբերնատոր, նա լավ կապեր ուներ, քանի որ նրա հայրը 1656-ից 1678 թվականների միջև բանկի ծառայող էր։ Ցին կայսրությունը որոշ չափով ավելի ընկալունակ դարձավ արտաքին առևտրի նկատմամբ 1683 թվականին Թայվանի նվաճումից և նրա վերահսկողությունը ստանձնելուց հետո։ Մինչ այդ Չինաստանում քչերն էին զբաղվում ափամերձ և արտաքին առևտրով, բայց շուտով Բատավիան և Մանիլան կդառնային չինացի առևտրականների համար հայտնի վայր։

### Անդորրագրերի համակարգի ներդրում 1683 թվականին

Ավանդատուն ստացավ «récépissé»՝ գրված կրողի անունով, որը իրավունք էր տալիս հանելու ավանդած փողը ցանկացած ժամանակ վեց ամսվա ընթացքում՝ վճարելով մեկ-ութերորդ տոկոս և բանկում վերաավանդելով այն բանկային գումարը, որը նրան հաշվարկվել էր ավանդ կատարելիս: Այս ստացականների համակարգը ընդունված էր Ամստերդամում 1638-1656 թվականներին, 1683 թվականից հետո այն մշտական դարձավ: Եթե որևէ մեկը ցանկանում էր բանկից որոշակի տեսակի մետաղադրամ ստանալ, նա միայն պետք է գներ ստացական:

Ստացականները բանկին առաջարկում էին թանկարժեք մետաղների մատակարարման միջազգային պայքարում մրցակցության նոր միջոցի հնարավորություն: Ստացականները հնարավորություն էին տալիս հաշվեկցորդներին ապահովել իրենց՝ համակարգված կերպով ապահովագրվելու շուկայի անկայունության դեմ: Ամստերդամի բանկը ներդրեց ֆիատ փողի ձև, որը հաջողությամբ մրցակցում էր այն ժամանակվա մետաղադրամների հետ: 1680-ից հետո բանկը կարողացավ ավելի կանոնավոր և ագրեսիվ քաղաքական միջամտություններ իրականացնել գործնականում գոյություն չունեցող կապիտալի հիմքի վրա:

1684 թվականի ապրիլի 16-ի հրամանագրով բանկի հանձնակատարները ապահովեցին արծաթի և արծաթե մետաղադրամների առևտրի մենաշնորհը: Այստեղ կատարված սակավաթիվ բացառությունները օգտակար էին ոսկերիչների, արծաթագործների ու առևտրականների համար, ովքեր մետաղ էին ստանում արտասահմանյան երկրներից: Անմշակ մետաղի արտահանումը թույլատրվում էր միայն բանկի հանձնակատարների տված վկայականի ուղեկցությամբ: Այս և շատ այլ հրամաններ անբավարար էին հանդիսանում թանկարժեք մետաղների մասնավոր առևտուրը կամ Ամստերդամում մասնավոր փոխանակումը ճնշելու համար:

1686 թվականի հոկտեմբերին Իսպանիան արծաթը արժեզրկեց մոտ քսան տոկոսով և ընդունեց կրկնակի մետաղադրամների ստանդարտ: 1688-ին «Wisselbank»-ի շահույթները զգալիորեն նվազեցին և չվերականգնվեցին ավելի քան մեկ տասնամյակ: 1689-ին Ալբերտ Գեելվինկը տեղ գրավեց քաղաքային խորհրդում, Հոլանդական Արևմտահնդկական ընկերությունում, Սուրինամի ընկերությունում որպես հանձնակատար «Wisselbank»-ում, նրա եղբայր Ժոան Գեելվինկը 1644-1707), նախկին հանձնակատարը, դարձավ «VOC»-ի մենեջեր: 1693-ին Ժոան Հյուդեկոպերը, «Heren XVII»-ի անդամներից մեկը, հաջորդեց իր եղբորորդի Ժոան Կոյմանսին որպես հանձնակատար: Կորնելիս Բորս վան Վավերենը, «WIC»-ի և Սուրինամի ընկերության մենեջեր, նշանակվեց հանձնակատար: Մոտավորապես 1700 թվականին, 25 առաջատար հաշվետերերը կազմում էին բիզնեսի գրեթե 25%-ը: Ավելի ու ավելի շատ՝ Եվրոպայում թանկարժեք մետաղների առևտուրը կենտրոնացնում էր Ամստերդամում:

Ամստերդամի կայուն փոխարժեքների, կապիտալի վերահսկողության բացակայության և ցածր տոկոսադրույքների համադրությունը թույլ տվեց իր շուկաներին բարգավաճել և բանկային ֆլորինին հանձնեց ինչ-որ «պահուստային արժույթի» կարգավիճակ: Ամստերդամի վրա գծված փոխարկման վեկսելները վարկի նեղ ձև էին՝ հասանելի Եվրոպայի առևտրական քաղաքների մեծ մասում: Բանկային ֆլորինը հաշվառման հղման միավոր էր Եվրոպայի զգալի մասում առևտրական գործարքների համար, իսկ բանկի միջոցով վճարվող բարձր որակի հաշիվները հուսալի և նյութահոս արժեքի պահեստ էին:

### Տասնութերորդ դար

Արծաթի տարեկան արտադրությունը գրեթե չփոխվեց 1660 և1720 թվականների միջև: Այն կայուն աճում էր, որոշ անկումներով, 1730-ից 1740 թվականներին, ինչպես ցույց է տալիս վերջին ուսումնասիրությունը: 100 տարի անց արծաթի տարեկան արտադրությունը կրկնապատկվեց 1761-1780 թվականների միջև՝ ըստ Ուիլյամ Արթուր Շոուի: Բանկի մետաղական պաշարները ավելացվեցին բարենպաստ ժամանակներում մեծ գնումներով կամ մրցակիցներից ավելի բարձր գներ առաջարկելով:

Իսպանական ժառանգության համար պատերազմից հետո իսպանական դրամահարկները ողողեցին Իսպանիան արժեզրկված արծաթով: Ֆրանսիայի արքա 14-րդ Լյուդովիկոսի պարտքերը նույնպես նպաստեցին արծաթի և ոսկու սակավության: Հետևաբար Ջոն Լոն ներդրեց թղթե փող, որը շրջանառությունում մնաց մինչև նրա հակառակորդները փորձեցին իրենց թղթադրամները լայնորեն փոխարկել թանկարժեք մետաղների: 1721-ին անգլիացիներն ու հոլանդացիները Իսպանիայից ավելի շատ փող ստացան, քան Ֆրանսիան: 1721-ին կային 2918 հաշվեկցորդ, որը բանկային պատմության ամենաբարձր թիվն էր երկու դարում: Հիմնական բանկիրներից մեկը Անդրիես Պելսն էր, որը գործ ուներ Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի հետ: Մեծ Բրիտանիան շարժվեց դեպի ոսկու ստանդարտ (և արծաթ հանեց կրոնների, շիլինգների և վեցպենսների տեսքով): Տրամաբանական էր, որ սա նշանակում էր ոսկու հոսք դեպի Անգլիա և արծաթի հոսք դեպի Հանրապետություն, որտեղ արծաթը կարելի էր գնել համեմատաբար էժան գնով՝ Ասիա տրանսպորտելու համար: Ասիայում արծաթը ավելի բարձր գին ուներ և այդպիսով այնտեղ ներկայացնում էր ավելի շատ գնողունակություն, քան Հանրապետությունում: Անգլիայում արծաթի հարաբերական պակասը և Հանրապետությունում արծաթի առատությունը նույնպես բացատրում են, թե ինչու Անգլիական Արևելահնդկական ընկերությունը ձգտում էր բավարարել իր արծաթի կարիքները Ամստերդամի շուկայում:

1713 թվականից սկսած բանկը հաշվետվություն էր տալիս իր շահույթների մասին: Ուտրեխտի պայմանագրից հետո մի քանի տարի էր անհրաժեշտ, մինչև բանկի մետաղական պաշարները վերադառնային նորմալ մակարդակի՝ շնորհիվ իսպանա-ամերիկյան արծաթե փողի ավելացած մատակարարման: Մոտ 1714-1715 թվականներին բանկը ստացավ շատ հին ֆրանսիական մետաղադրամներ, ինչպիսիք էին ոսկե պիստոլները: 1722 թվականին բանկում պահված թանկարժեք մետաղների ընդհանուր արժեքը կազմում էր 26 միլիոն գիլդեր: Պիստոլները հալեցվում էին ծղոտների և վաճառվում էին շահույթով: Մինչև 1725 թվականը միջինում բանկի շահույթների գրեթե կեսը վերագրվում էր տասը փորձարկողների գործունեությանը: Դրան հաջորդեց1733 թվականին Իսպանիայից մետաղական մատակարարման սուր աճ՝ մինչև 1737 հունվար հասնելու տպավորիչ գումարի՝ ավելի քան 15 միլիոն գիլդեր: Հակառակ 1720 թվականների սկզբին, երբ ֆրանսիական ոսկին գերակշռում էր բանկի ընդհանուր մետաղական մատակարարության մեջ, դարի կեսերին այն հիմնականում բաղկացած էր իսպանական մետաղադրամներից: Իսպանական դոլարը փոխարինեց ոսկե դուկատին որպես համաշխարհային առևտրի գերակշռող արժույթ:

Տասնութերորդ դարում VOC-ն այլևս անհրաժեշտ ոսկին ու արծաթը չէր ստանում անմիջապես Վիսելբանկից, այլ ստանում էր այն մասնավոր փորձաքննիչների և դրամահատարանների միջնորդությամբ: 1711 թվականի հունվարին Անտոնին և Յոհաննես Գրիլը (III) նշանակվեցին որպես փորձաքննիչներ՝ մասնագիտանալով մետաղադրամների փորձարկման մեջ, բայց նաև զբաղվելով պղնձե թիթեղներով և երկաթով: Նրանք 1722-1731 թվականներին Հոլանդական արևելահնդկական ընկերությանը մատակարարում էին արծաթե ձուլակտորներ, որոնք պատրաստվում էին հալված մետաղադրամներից, հիմնականում իսպանաամերիկյան reales de a ocho կամ «ութ հատանոց կտորներից» և նշված էին VOC դրոշմանիշով: Քաշը՝ 1960 գրամ և 98.7% մաքուր արծաթ: Տասը տարվա ընթացքում VOC-ն Վիսելբանկին պարտք էր 22.5 միլիոն գուլդեն: Հոլանդացիները Ասիայում շատ քիչ բան ունեին առաջարկելու, բացի արծաթից և ոսկուց: Հետևաբար, VOC նավերը ստիպված էին Ասիա նավարկել արծաթե ձուլակտորներով և ոսկե մետաղադրամներով՝ ասիական ապրանքների համար վճարելու համար: Ասիայում այս ձուլակտորները հալվում և կրկին հատվում էին մետաղադրամների, օրինակ՝ ռուփիի տեսքով, որոնք կարող էին օգտագործվել Արևելքում: 1726-1751 թվականներին դրամահատարանները արտադրում էին արծաթե դուկատոններ՝ VOC-ի մոնոգրամով:

1729-ին հոլանդացի առևտրականներին թույլատրվեց Կանտոնի մի թաղամասում, այնուհետև 8, ավելի ուշ 13 գործարանների մեջ: Չնայած որոշ սահմանափակումների, արծաթը շարունակում էր շարժել առևտուրը իր ժողովրդականության շնորհիվ Եվրոպայում: Սա՝ համակցված չինական թեյի, մետաքսի, բամբակի և չինական ճենապակի բարձր պահանջարկի հետ, ստեղծեց քրոնիկ առևտրական պակասուրդ եվրոպական կառավարությունների համար, որոնք ստիպված էին ռիսկի ենթարկել արծաթի պակասը՝ Ասիայում առևտրականներին մատակարարելու համար: 1736-ից 1745-ը ընկած ժամանակահատվածում «VOC»-ն բանկից փոխառեց գրեթե հիսուն միլիոն ֆլորին: «Wisselbank»-ը ապացուցեց, որ Ասիայում դրամական պահանջների ամենակարևոր աղբյուրներից մեկն է: Տասնութերորդ դարի կեսերին «VOC»-ի թանկարժեք մետաղների (ոսկու և արծաթի) 85 տոկոսը գնում էր Հնդկաստան: Սա նվազեցնում էր Եվրոպայում մնացած քանակը: «Ամստերդամի բանկը բազում տարիներ անցյալից ի վեր եղել է Եվրոպայի մեծ պահեստը ծանր մետաղների համար, որոնց համար ստացականները շատ հազվադեպ թույլատրվում են ավարտվել, կամ, ինչպես նրանք են արտահայտում, ընկնել բանկի վրա», ինչպես գրեց Ադամ Սմիթը: Ըստ Նիկոլաս Մագենսի՝ ֆրանսիացիներն ու հոլանդացիները ավելի շատ ոսկի էին տալիս արծաթի դիմաց, քան իրենց հարևանները:

Կեղծ հոլանդական դուկատներ, որոնք գաղտնի դրամահարվում էին միլիոնավոր քանակությամբ Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանում, լայնորեն հայտնի դարձան 1735-ին: 1746-ին դրամահարության վարպետները խնդրեցին խիստ միջոցներ ձեռնարկել բոլոր վատ փոքր մետաղադրամների (կամ մանրադրամի) հետ կապված, նրանց աջակցում էին բանկիրներն ու գանձապահները: 1747-ին և 1750-ին Մարիա Թերեզան նվազեցրեց իր բոլոր մետաղադրամների մետաղական պարունակությունը: Հանձնակատարները 1749 թվականի հունիսի 27-ի հրամանագրով քաղաքացիացրեցին մետաղադրամներով մասնավոր առևտուրը և անգամ հրամայեցին, որ մետաղադրամների արժեքների կարգավորումը պետք է սահմանվի առևտրական համաձայնությամբ: 1750-ից Ֆրիդրիխ Մեծը գրավեց թանկարժեք մետաղներ՝ օգտագործելով պրուսական թալերների արտադրության համար նվազեցված արծաթի պարունակությամբ, «Friedrich d'or» և կեղծ մետաղադրամներ՝ փորձելով մրցակցել ավստրիական և հոլանդական առևտրական մետաղադրամների հետ: Անբարեհամբյուր փողի դրամահարության համար անհրաժեշտ արծաթը մեծապես ստացվում էր Ամստերդամից և Համբուրգից: Պրուսիայի դրամահարության վարպետները յուրաքանչյուր տարի ներմուծում էին 100-200 տոննա արծաթ 7 տարվա պատերազմի ողջ ընթացքում, որի համար վճարվում էր Ամստերդամում հիմնականում փոխանակման վեկսելներով, իսկ Համբուրգում՝ «Kriegsgeld»-ով: Դրա մի մասը օգտագործվեց քառասուն միլիոն նոր մետաղադրամներ դրամահարելու համար, որոնք շրջանառության մեջ դրվեցին Սաքսոնիայում և Սիլեզիայում, բայց նաև Հունգարիայում, Լեհաստանում, Լիտվայում և Կուռլանդում: 1754-ին Իսպանիայի 6-րդ Ֆերդինանդը արգելեց Ամերիկայում բոլոր այն փողի շրջանառությունը, որը դրամահարվել էր Իսպանիայում, անկասկած մետաղադրամների փոխանակումը դարձավ արվեստ:

1755 թվականին հրատարակվեց «Առևտրի բնույթի մասին հանրական էսսե»՝ հեղինակ Ռիչարդ Կանտիլիոնի մահից 20 տարի հետո։

### Օգոստոս 1763
Ամստերդամի բանկը տարին երկու անգամ փակվում էր (հունվարին և հուլիսին) երկու շաբաթով՝ իր հաշիվները հավասարակշռելու համար, հաշվեկիցներից ակնկալվում էր, որ գան և ստուգեն իրենց մնացորդը, այլ գործառույթների համար նրանք պետք է վճարի տուրք: 1763 թվականին բանկը փակ էր ուրբաթ՝ հուլիսի 15-ից մինչև ուրբաթ՝ հուլիսի 29-ը: 1763 թվականի հուլիսի վերջի ֆինանսական ճգնաժամը սկսվեց, երբ Լենդերտ Պիտեր դե Նեյֆվիլը պետք է վճարեր իր պարտավորությունները Յոհան Էռնստ Գոցկովսկիին: Երկուշաբթի, օգոստոսի 1-ին, Վիսելբանկը մերժեց ցանկացած գումար փոխանցել, և դե Նեյֆվիլը հաջորդ օրը կասեցրեց վճարումները: Դե Նեյֆվիլի ցնցող անհաջողությունը պատճառ դարձավ, որ շուկան կրճատեր բանկիրներին տրամադրվող վարկերը, բանկիրները դադարեցին ընդունել վեկսելներ, իսկ փոխատուները դադարեցին վարկ տալ վեկսելների գրավի դիմաց: Նրանց արձագանքը առաջացրեց ֆինանսական վարակ՝ «փախուստի վարքագիծ, երբ լայնատարած ֆինանսական փլուզման վախը հանգեցնում է բանկերից և այլ ֆինանսական հաստատություններից ֆինանսավորման հետ կանչելուն»: Անմիջական զոհերը եղան անկախ, մասնավոր «դրամարկղապահների» մի խումբ: Վիսելբանկի ավանդները գործնականում անկատարելի էին, բայց յուրաքանչյուրը ազատ էր պահանջել այն գումարը, որը վստահել էր իր դրամարկղապահին: Հետաձգումները հանգեցրին միջազգային բանկային ճգնաժամի Ամստերդամում (38 սնանկություն), Համբուրգում (90-97), Բեռլինում (33),[8] Դանցիգում, Լայպցիգում, Բրեսլաուում, Ստոկհոլմում և Լոնդոնում: Բանկիրները դարձան անհամբեր միմյանց վարկ տրամադրելուց, այնպես որ Նեյֆվիլի անհաջողությունը հանգեցրեց շուկայական ֆինանսավորման ընդհանուր կորստին: Օգոստոսի 4-ին վեց հայտնի ամստերդամյան բանկիր առաջարկեցին իրենց արծաթ և ոսկե սալերը Վիսելբանկում ավանդադրելու գաղափարը՝ դրամական միավորների փոխարեն այս մոտեցումը ընտրելով: Օգոստոսի 5-ին բանկերը փակվեցին, և Ամստերդամի վրա կազմված բոլոր վեկսելները վերադարձվեցին առանց ընդունման կամ «բողոքարկվեցին»: Շաբաթ, օգոստոսի 6-ին հետևեց դրամարկղապահների (բանկային գանձապահների) փախուստը: Ամստերդամի բանկը և Ստադսբանկ վան Լենինգը բաց էին մինչև գիշերվա ժամը երկուսը՝ ոսկի և արծաթ ընդունելու համար, ինչը նախկինում երբեք չէր եղել: Ամստերդամի բանկի ճգնաժամային ապառազուրկ լուծումը եղավ բանկի ստացական պատուհանի (շատ նման ժամանակակից ռեպո հնարավորությանը) ընդլայնումը՝ ներառելու անմշակ արծաթե ձուլակտոր, գրավի մի ձև, որը առատ մատակարարումով էր պրուսական դեմոնետիզացիայից հետո: Վիսելբանկը ներդրեց նոր վարկային պատուհան, որը ընդունում էր ձուլակտոր օգոստոսի 4-15-ը: Ձուլակտորի քանակը մեծացավ հաջորդ շաբաթների ընթացքում: Յոթնամյա պատերազմից հետո Վիսելբանկի պահած թանկարժեք մետաղների պաշարը երբեք այնքան մեծ չէր եղել, որքան 1763-1765 թվականներին, այսինքն՝ 31 միլիոն գուլդեն, որից ոչ պակաս քան 25 միլիոնը կազմված էր իսպանական դրամից և ուղարկված էր Համբուրգից: XVIII դարի ընթացքում անգլիական և ֆրանսիական մրցակցությունը Կադիզի առևտրի մեջ զգալիորեն մեծացավ, այնպես որ հոլանդացի վաճառականները, որոնք նախկինում զբաղեցնում էին առաջին տեղը, հետ մղվեցին երրորդ տեղ: 1773 թվականի հունվարին, 1772 թվականի վարկային ճգնաժամից հետո, Վիսելբանկը ֆինանսավորեց քաղաքային վարկային հնարավորություն նեղության մեջ գտնվող վաճառականների համար:

## Պաշարներ, թանկարժեք մետաղների և մետաղադրամներ

Դրամների ավանդները կազմում էին բանկային կապիտալի միայն փոքր մասը: Բանկի կապիտալի մեծ մասը ծագում էր ոսկի և արծաթի ձուլակտորների ավանդներից, որոնք բուն էությամբ ավելի բարձր արժեք ունեին, քան ձուլակտորը վատթարացման շրջանում, ի տարբերություն շրջանառության մեջ գտնվող դրամների մեծ մասի:

Ամստերդամի բանկը վարկ էր տալիս ոսկի և արծաթի ավանդների համար, որոնք մոտ 5%-ով ցածր էին նրանց դրամահատարանային գնից: Այն տրամադրում էր ավանդատուին «ստացական», որը թույլ էր տալիս նրան պահանջել իր ավանդը 6 ամսվա ընթացքում՝ բանկ վերադարձնելով բանկային գումարի նույն արժեքը, որի համար վարկ էր տրված, և վճարելով պահման համար տուրք, պահեստային վարձ՝ արծաթի համար 0,25%, իսկ ոսկու համար 0,5%: Այս տուրքը կարող էր վճարվել ամեն վեց ամիսը մեկ՝ ավանդի ժամկետը երկարացնելով: Տուրքները ոսկու համար ավելի բարձր էին, քանի որ բանկի հաշվարկային միավորը կապված էր արծաթի հետ, իսկ ոսկին տատանվում էր գնով: Եթե ավանդատուն չէր պահանջում իր ավանդը վեց ամսից հետո, այն անցնում էր բանկին, իսկ ավանդատուին, որպես փոխհատուցում մնում էր միայն իր ստացած վարկը:

Ավանդի պայմանները այնպիսին էին, որ ձուլակտորի ավանդները առավել հաճախ կատարվում էին, երբ գինը ընդհանուր առմամբ ցածր էր, և կրկին հանվում էին, երբ այն բարձրանում էր: Բանկային գնի (այն վարկը, որը բանկը տալիս էր ձուլակտորի ավանդների համար) հարաբերակցությունը դրամահատարանային գնի և ձուլակտորի շուկայական գնի հետ միշտ գրեթե նույնն էր: Մարդը սովորաբար կարող էր վաճառել իր ստացականը ձուլակտորի դրամահատարանային գնի և շուկայական գնի տարբերության դիմաց: Քանի որ ստացականը գրեթե միշտ ինչ-որ բան էր արժենում, միայն հազվադեպ էր, որ ավանդները թույլ էին տրվում անցնելու բանկին ստացականների ժամկետի լրանալով (ինչը նշանակում է, որ ավանդատուն ոչ լրացուցիչ պահման տուրք էր վճարում, ոչ էլ իր ավանդը հանում բանկից): Սա ավելի հաճախ էր պատահում ոսկու հետ կապված՝ նրա ավելի բարձր պահման տուրքի պատճառով:

Բանկը նաև ընդունում էր դրամներ՝ դրանց դիմաց տալիս վարկ և ստացականներ, գանձելով 0,25%: Այս ստացականները, սակայն, հաճախ ոչ մի արժեք չունեին, և ավանդը թույլատրում էր փոխանցել բանկին:

Բանկը պնդում էր, որ չի վարկավորում իր մոտ ավանդադրված ձուլակտորի ոչ մի մասը, նույնիսկ այն մասը, որի ստացականների ժամկետը լրացել էր և որը հիմնականում չէր կարող պահանջվել:

Բանկը ընդունում էր առևտրական դրամներ, արտասահմանյան և տեղական դրամներ: Այն չէր ընդունում բնակավայրային դրամներ:

## Անդորրագրեր
Ադամ Սմիթի «Ազգերի հարստությունը» գրքի հիման վրա և Հենրի Հոփի պարտավորությամբ: Երբ ստացականի տիրոջը հարկավոր էր դրամ, նա կարող էր վաճառել իր ստացականը: Այլընտրանքային, երբ բանկային գումարի տիրոջը հարկավոր էր ձուլակտոր, նա կարող էր գնել ստացական: Այսպիսով, ստացականները և վարկերը ազատորեն գնվում ու վաճառվում էին: Երբ ստացականի տերը ցանկանում էր հանել ձուլակտորը, որի համար այն նախատեսված էր, նա պետք է գներ բավարար բանկային վարկ այդ նպատակով: Ստացականի տերը, երբ գնում էր բանկային գումար, գնում էր բանկային գուլդենով նշանակված շիտակի քանակություն հանելու իրավունքը, որն ուներ 5% պրեմիա կամ ագիո շրջանառվող գուլդենի նկատմամբ, այս ստացականը կարող էր գործարկվել մի փոքր տարբեր շուկայական ագիոյով՝ արտացոլելով բանկային ստացականների և դրամների նկատմամբ առաջարկության և պահանջարկի հարաբերակցությունը:

Բանկը թույլ չէր տալիս որևէ կանխիկացում, բացառությամբ անդորրագրի միջոցով: Այնուամենայնիվ, կար ավելի շատ բանկային գումար, քան բոլոր ստացականների ընդհանուր արժեքը՝ քանի որ որոշ ստացականների ժամկետը լրացել էր, բայց բանկային գումարը կամ վարկը մնում էր բանկի գրքերում: Խաղաղության ժամանակ՝ ավանդը հանել ցանկացող հաճախորդը դժվարություն չէր կրում ստացական գնելու և հանում կատարելու հարցում: Նեղության ժամանակ, սակայն, ինչպես օրինակ 1672 թվականի ֆրանսիական ներխուժումը, ստացականների գինը կարող էր բարձրանալ պահանջարկի ազդեցությամբ:

## Բանկային վճարներ
«Տնտեսագիտության հայր» Ադամ Սմիթի «Ազգերի հարստություն» գրքի հիման վրա, թեև սա նրա սկզբնական նպատակը չէր, Ամստերդամի բանկը շահույթ բերեց քաղաքին, որը այն ապահովում էր: Բացի վերը նշված պահման վճարից՝ յուրաքանչյուր անձ առաջին անգամ հաշիվ բացելիս վճարում էր տաս գուլդեն տուրք և յուրաքանչյուր լրացուցիչ հաշվի համար՝ երեք գուլդեն երեք «ստյուիվեր»: Յուրաքանչյուր գործարքի համար վճարվում էր երկու ստյուիվեր (կամ 1⁄10 գուլդեն), բացառությամբ երեք հարյուր գուլդենից պակաս գործարքների, որոնց համար վճարվում էր վեց ստյուիվեր՝ փոքր գործարքների բարձր ծավալը հակառակորդելու համար: Տարին երկու անգամ իր հաշիվը չհավասարակշռած անձը կորցնում էր քսանհինգ գուլդեն: Իր հաշվի մնացորդից ավելի գումարի փոխանցման հրամանագիր տված անձը պարտավոր էր վճարել 3%՝ գերցանկացված գումարի համար: Բանկը լրացուցիչ շահույթ էր ստանում ստացականների ժամկետի լրանալով իրեն բաժին ընկած արտասահմանյան դրամներն ու շիտակը վաճառելուց, ինչպես նաև բանկային գումարը 5% ագիոյով վաճառելուց և այն 4%-ով գնելուց: Այս եկամուտների աղբյուրները ավելին էին, քան բավարար` բանկի աշխատակիցների աշխատավարձերը վճարելու և կառավարման ծախսերը ծածկելու համար:

## Գրանցամատյաններ
Ամստերդամի Վիսելբանկի արխիվը այն քիչ արխիվներից մեկն է, որը տրամադրում է համեմատելի տվյալներ բավականին երկար ժամանակահատվածում մեծ թվով առևտրականների համար: Հաճախորդների ընթացիկ հաշիվները վարվում էին հաշվամատյանների շարքում: Յուրաքանչյուր վաճառական ուներ մեկ կամ մի քանի էջ, փոքր վաճառականները՝ էջի մի մաս: Հաճախ նույն էջերը պահվում էին մի քանի տարի: Վաճառականների և նրանց ընթացիկ հաշիվների էջերի այբբենական ցանկը կարելի է գտնել ցուցիչում: Հաշվամատյաններում գրանցվում էին մուտքային և ելքային գումարները: Մուտքերն ու ելքերը միշտ դրամով չէին, այլ շատ հաճախ՝ փոխանակման վեկսելներով: Այս համակարգի գործառույթը լավ է նկարագրված Նոտարական արխիվներում, որոնք նույնպես պահվում են Ամստերդամի Քաղաքային արխիվներում: Այնտեղ փոխանակման վեկսելները անցնում են ձեռքից ձեռք, վճարվում կամ չեն վճարվում՝ հանգեցնելով «փոխանակման վեկսելի բողոքարկման» և «հուշումների» (ցանկալի գործողության պահանջների):

## Անհաջողություն
Բանկը կառավարվում էր քաղաքային կառավարության պաշտոնյաներից կազմված հանձնաժողովի կողմից, որոնք հետաքրքրված էին պահպանել նրա գործերի գաղտնիությունը: Այն սկզբնապես գործարկվեց միայն ավանդային հիմունքով, բայց հետագայում թույլ տվեց ավանդատուներին գերծախսել իրենց հաշիվները, և այն մեծ գումարներ վարկավորեց Ամստերդամի քաղաքապետարանին (Սուրինամի ընկերությունը և Արևելահնդկական ընկերությունը): Սկզբնապես սա գաղտնի էր պահվում, բայց դարձել էր հանրային գիտելիք 1790 թվականի հուլիսին: 1783 թվականից հետո բանկային գումարի ագիոն դանդաղ նվազեց 4,3,2,1-ից գրեթե 0%-ի, և 1790 թվականին բանկը պետք է հայտարարեր իրեն անվճարունակ՝ առաջարկելով ավանդատուներին վաճառել արծաթ 10% զեղչով: Ամստերդամի քաղաքը վերցրեց ուղղակի վերահսկողությունը 1791 թվականին: 1792-1794 թվականների միջև բանկը ոչ մի շահույթ չունեցավ: 1794 թվականի հունիսին Սարդինիայի թագավոր Վիկտոր Ամադեուս III-ը, որը պատերազմում էր Ֆրանսիայի հետ, վարկ առավ ավելի քան մեկ միլիոն գուլդեն, զարդերով արկղ պահվում էր Վիսելբանկում որպես ավանդ: 1795 թվականի հունվարի 23-ին, Բատավյան հեղափոխության ժամանակ, Վիսելբանկի դռները կողպեցվեցին և գանձարանը կնքվեց, երկու շաբաթվա ընթացքում Առաջին Ֆրանսիական Հանրապետությունը պահանջեց Սարդինիայի թագավորին պատկանող զարդերը: Վիսելբանկը հրաժարվեց դրանք հանձնել՝ հղում կատարելով 1670 թվականի դեկտեմբերի 16-ի կանոնադրությանը, որը թույլ էր տալիս վարկեր տրամադրել օտարերկրյա պետություններին, և գումարը չէր կարող առգրավվել և այլն։։ Հատկապես 1795 թվականի մարտին Փոխանակման բանկի ֆինանսական հաշվետվության հրապարակումից հետո նրա դերը վճարային համակարգում աստիճանաբար նվազեց:

Ամստերդամի նոր քաղաքային խորհուրդը հրապարակեց Վիսելբանկի անբարենպաստ բալանսային ցուցանիշները: Առաջին անգամ երկու դարի ընթացքում խախտվեց բանկի գաղտնիության պարտականությունը՝ առաջացնելով մեծ աղմուկ: Բանկի հանդեպ վստահությունը դարձավ նվազագույն: Վարկ տրամադրվեց կապիտալ ներգրավելու և Վիսելբանկը փրկելու համար, որը դեռևս կենսական նշանակություն ուներ Ամստերդամի տնտեսության համար, սակայն շատ քիչ վարկատուներ համաձայնեցին: Նոր, հեղափոխական, ժողովրդի ներկայացուցիչները հետևաբար մտածեցին մեկ այլ ծրագրի մասին: Նրանք պնդեցին, որ նախկին ռեգենտները անձամբ պատասխանատու էին իրենց ղեկավարության ներքո կատարված մեծ վարկերի համար: Նրանք ցանկանում էին, որ այս նախկին ռեգենտները, և եթե նրանք մահացել էին՝ նրանց ժառանգները, կարգավորեն դեֆիցիտները իրենց գրպանից: Պաշտոնական հանձնաժողովը քննեց այս առաջարկությունը և եկավ այն եզրակացության, որ այն անարդար և անիրագործելի էր: Ռեգենտները գուցե գործել էին անխոհեմությամբ, բայց ոչ հանցավոր կերպով: ՀՀԿ-ին վարկ տալը կանոնների դեմ էր, բայց այն նաև հին ավանդույթ էր: Պատասխանատվությունը պետք է վերադառնար մի քանի սերունդ ետ, և դա իրագործելի չէր:

Ի վերջո, խորհուրդը որոշեց սահմանել պարտադիր վարկ, որը վճարելու էին քաղաքի 55 ամենահարուստ բնակիչները: Նրանք բուռն բողոքեցին, բայց զուր: Նրանք պարզապես պետք է վճարեին: Ի օգուտ նրանց, Ստաատսբևինդի (Հանրապետության խորհրդի) աջակցությամբ հավաքվեց գումար, որը շուտով օգտագործվեց վարկը մարելու համար: 1802 թվականին բանկի պարտավորություններն այլևս ամբողջովին ապահովված էին «մետաղական դրամներով», և այդ պահից սկսած հանձնակատարներին բացահայտ արգելվեց վարկ տրամադրել «ցանկացած անձնավոր անձի, կորպորացիայի կամ կազմված իշխանությանը, անկախ անվանումից»:

1808 թվականին հաստատվեց նոր մուտք Լուի Բոնապարտի որոշմամբ քաղաքապետարանը իր պալատ վերափոխելու պատճառով՝ անհրաժեշտություն առաջացնելով բանկը պալատից բաժանելու: Բանկով արքունի պալատը համարվում էր նորություն և եզակի էր աշխարհում: 1813 թվականին ֆրանսիացիների մեկնելուց հետո նոր հոլանդական թագավոր Նիդերլանդների Վիլեմ I-ը ձգտեց դադարեցնել Վիսելբանկը, քանի որ այն անկարող էր դարձել աշխատավարձ տրամադրել: Անգլիայում իր աքսորի տարիների ընթացքում նա ավելի լավ էր ծանոթացել Անգլիայի բանկի հետ՝ կենտրոնական վարկային հաստատությունի, որը թողարկում էր բանկնոտներ և ապահովում էր միասնական փոխանակման միջոց: Վիլեմը տեսել էր, թե ինչպես էր անգլիական բանկը գործում որպես տնտեսության շարժիչ ուժ և նպաստել էր Անգլիայի արագ արդյունաբերացմանը: Նիդերլանդներում այդպիսի հաստատություն բացակայում էր, և ներդրումների համար նոր գումար ձեռք բերել ցանկացող ընկերությունները դեռևս կարող էին միայն դիմել մասնավոր անձանց: Հետևաբար, հոլանդացիները այդ ժամանակներում քիչ էին ներդրում արդյունաբերության կամ արդյունաբերացման մեջ: Մոտ 1814 թվականին Վիսելբանկը տեղափոխվեց Ուդե Տուրֆմարկտ, բայց հանձնակատարները և արխիվը մնացին նախկին քաղաքապետարանում:

Ամստերդամի բանկի պատմությունը նշանակություն ունի պատմաբանների ոլորտից դուրս: Տնտեսագետներ և ֆինանսական պատմաբանների Սթիվ Քուինի (Տեքսասի քրիստոնեական համալսարան) և Ուիլ Ռոբերդսի (Ատլանտայի ֆեդերալ պահուստային բանկ) համաձայն, այն առաջարկում է երեք արժեքավոր դաս, որոնք մնում են տեղին կենտրոնական բանկի ֆինանսական կայունությունը գնահատելիս այսօր՝

* Բանկի առաջին սխալը եղավ փորձել վարել կայուն գումարի քաղաքականություն՝ միևնույն ժամանակ կառուցելով բարձր պահանջներ կասկածելի որակի պարտապանների նկատմամբ (այս հատուկ դեպքում՝ Արևելահնդկական ընկերության և այլոց):
* Երկրորդ սխալը եղավ այն, որ Ամստերդամի քաղաքապետարանը երկար ժամանակ թողեց բանկին միայնակ իր կորուստների հետ, բայց պահանջում էր շահույթի բաշխում, երբ սա հնարավոր էր թվում: Եթե քաղաքապետարանը շահույթի ավելի մեծ մասը թողներ բանկում որպես պահուստ, բանկը ավելի լավ պատրաստված կլիներ դժվար ժամանակներին:
* Երրորդ սխալը եղավ բանկի անբավարար վերակապիտալացումը քաղաքի կողմից 1791 և 1792 թվականներին: Երբ բանկը պետք է վերակապիտալացվի, խնայողություններ չպետք է կատարվեն, եթե բանկի նկատմամբ վստահությունը կրկին կորցվի:

## Հանձնակատարներ
* Ջոան Մունտեր (1611–1685), 28 տարի՝ 1639-1671 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում
* Ադրիան վան Լուն (1631–1722), 22 տարի
* Հարման վան Գեզելը (1701–1787), 45 տարի

## Տես նաև
* Կենտրոնական բանկերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Bolt, Wilko; Frost, Jon; Shin, Hyun Song; Wierts, Peter (2024). "". *Journal of Political Economy.*
* David Hume (1752) Of the Balance of Trade Part II, Essay V
* James Steuart (1767) An Inquiry into the Principles of Political Economy, Book IV of Credit and Debts, Chapter XXXV 
* Untersuchung der grundsatze der Staatswirthschaft: oder, Versuch über die Wissenschaft ..., Band 2 von Sir James Steuart (1770) Chapter XXXVII (pp.&nbsp;300–317) is about the Bank of Amsterdam.
* Adam Smith (1776) An Inquiry into the Nature And Causes of the Wealth of Nations – Book IV – CHAPTER III – PART I – Digression concerning Banks of Deposit, Particularly concerning that of Amsterdam, p. 313-320  
* https://archive.org/stream/bub_gb_4Y4vAQAAIAAJ#page/n11/mode/1up
* Friedrich Schrötter (1904) Heft 2: Die Münzen aus der Zeit des Königs Friedrich II. des Grossen
* Friedrich Schrötter (1908) Band 2: Die Begründung des preußischen Münzwesens durch Friedrich der Grosse und Johann Philipp Graumann. 1740–1755.
* Friedrich Schrötter (1910) Band 3: Das Geld des siebenjährigen Krieges und die Münzreform nach dem Frieden. 1755–1765.
* Slot, Eric (1990) Vijf gulden eeuwen. Momenten uit 500 jaar gemeentefinanciën. Stadsuitgeverij Amsterdam, p 50–73.
* Velde, Francois R. (2003) Government Equity and Money: John Law's System in 1720 France. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=486983 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.486983
* Herman Van der Wee (2012) The Amsterdam Wisselbank's innovations in the monetary sphere: the role of 'bank money'. In: Money in the Pre-Industrial World: Bullion, Debasements and Coin Substitutes herausgegeben by John H. Munro (p.&nbsp;87–95). (Financial History Series). Pickering & Chatto Publ.https://books.google.com/books?id=r&dq=Bank+of+Amsterdam+Wisselbank+bullion+silver&pg=PA91
* https://wiki.mises.org/wiki/Bank_of_Amsterdam
* Chapter XI: Corporate governance by Marjolein 't Hart. In: DE WISSELBANK – VAN STADSBANK TOT BANK VAN DE WERELD

## Արտաքին հղումներ
* The archive of the Wisselbank at the Amsterdam City Archives
*Central Banking Before 1800: A Rehabilitation by Ulrich Bindseil, p. 211-215
* Buiter, Willem (2020) Central Banks as Fiscal Players: The Drivers of Fiscal and Monetary Space. Cambridge: Cambridge University Press.
* Dillen, J.G. van (1925) Bronnen tot de geschiedenis der wisselbanken (Amsterdam, Middelburg, Delft, Rotterdam) (Resources.Huygens.KNAW.nl)
* Dillen, J.G. van (1928) De Amsterdamsche Wisselbank in de zeventiende eeuw II. De Economist 77, 349–373. https://doi.org/10.1007/BF02203848
* Dillen, J.G. van (1934) *The Bank of Amsterdam.* In: J.G. van Dillen: *History of the principal public banks, accompanied by extensive bibliographies of the history of banking and credit in 11 European countries.* Nijhoff, The Hague, p.&nbsp;79–123 (*Contributions to the history of banking* 1).
* Dillen, J.G. van (1970) Van Rijkdom en Regenten. Handboek tot de Economische en Sociale Geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek.
* Gillard, L. (2004) La Banque d'Amsterdam et le Florin européen au Temps de la République néerlandaise (1610–1820), Paris, Éditions de l'Ehess
* Nieuwkerk, M. van (2009) The Bank of Amsterdam: On the Origins of Central Banking. Sonsbeek.
* Nogues-Marco, P. (2013) "Competing bimetallic ratios: Amsterdam,London, and bullion arbitrage in mid-Eighteenth Century". Journal of Economic History 73, no. 2 (June): 445–76.
* Collectie Stadsarchief Amsterdam: Map of the ground floor where the Wisselbank was located; construction drawing (1808)
* Innovaties in Centralebankgeld: van Bankgulden naar Digitale Euro

Կատեգորիա:1609 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ամստերդամ
Կատեգորիա:Ամստերդամի պատմություն
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Նիդերլանդների պատմություն
Կատեգորիա:Նիդերլանդների տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսական պատմություն
Կատեգորիա:Փող