open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ախուրյան (գետ)

**Ախուրյան**  *Ախորան, Ախորեն, Ախուրա, Ախուրան, Ախուրաց գետ, Ախուրեն, Ահուր, Ահուրա, Ահուրան, Ահո ջուր, Ահու ջուր, Առփաչայ, Արևմտյան Արփաչայ, Ներքին Արևմտյան Արփաչայ, Գարեգետ, Գարու գետ, Մեծամոր*, գետ Հայաստանի Շիրակի մարզում և Թուրքիայում, սկիզբ է առնում Աշոցքի սարահարթի Արփի լճից։ Ջրառատությամբ այն հանրապետության երրորդ գետն է, միջին ծախսը 26,9 խմ/վ (տարեկան 900 միլիոն մ³)։ Վերին հոսանքում այն անցնում է ճահճապատ ափերով, այնուհետ ընդունում է մի քանի մանր վտակներ, ապա որպես ջրառատ գետ մտնում է Շիրակի դաշտ։ Այստեղ Ախուրյանին միանում են Արագածի լանջերից սկիզբ առնող մի քանի գետակներ, որոնցից ամենամեծը Մանթաշն է։ Աղին կայարանից մի փոքր հյուսիս` Կարսագետն ընդունելուց հետո, Ախուրյանը կտրում է Արագածի արևմտյան փեշերը և խորացնելով իր հունը` քարքարոտ ափերի մեջ շարունակում է հոսել մինչև Արաքսի հետ միանալը։ Ախուրյանն ունի 186 կիլոմետր երկարություն։ Գետի ձախ ափին է Գյումրին, իսկ աջ ափին՝ Հայաստանի վաղեմի մայրաքաղաք Անին (ամբողջովին ավերված)։ Ախուրյանի ջրերն օգտագործելու համար դեռ 1922 թվականից սկսվել է Շիրակի ջրանցքի շինարարությունը, որը ղեկավարում էր անվանի ինժեներ Հ. Ա. Տեր-Աստվածատյանը։ Ջրանցքը շահագործման է հանձնվել 1925 թվականին։ Նրա գործարկումը զգալիորեն հեշտացրել է հողամասերի ոռոգումը։ Ջրանցքի բացմանը ներկա է եղել նաև նորվեգացի ականավոր գիտնական և աշխարհահռչակ բևեռախույզ Ֆրիտյոֆ Նանսենը։

## Այլ անվանումներ
* Մ. Ուռհայեցին գետը հիշատակում է նաև *Ահուր* ձևով
* Վարդան Արևելցին Անի քաղաքի անունով կոչում է *Անո ջուր*
* Միջին հոսանքո պատմական անվանումը՝ *Ռահ* (մինջև Կարս գետի հետ միախառնվելը)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ախուրյան գետը.jpg|Ախուրյան գետը
Պատկեր:Հայելի.jpg|Ախուրյանը Մարմաշենի վանքի մոտ
Պատկեր:Ախուրյան գետը միջին հոսանքում.jpg|Ախուրյան գետը միջին հոսանքում
Պատկեր:Ախուրյանի կիրճը.jpg|Ախուրյանի կիրճը
Պատկեր:Ախուրյան գետը Վահրամաբերդի տարածքում.jpg|Ախուրյան գետը Վահրամաբերդի տարածքում
Պատկեր:Akhurian River.webm|Ախուրյան գետը՝ Մարմաշենի վանական համալիրի մոտ և Մարմաշենի ՀԷԿ-ը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Տեխնիկա

**Տեխնիկա** (), մեթոդ ձեռքի արհեստներում, հաճախ՝ ձեռքի մասնագիտական հմտության արդյունք։

Տեխնիկան ներառնում է իր մեջ արտադրությունը, փոխադրությունը, տեղադրությունը, վերամշակումը, ընթացիկ հետևումը և նույնիսկ մնացորդների վերացումը - անմնացորդ արտադրություն ապահովելու նպատակով։ Տեխնիկայի մեթոդ են բոլոր մեթոդները անկախ նրանից, թե ունեն գիտական ծագում թե մասնագիտական։ Կարելի է արվեստ անվանել վերջինիս անդրանիկ իմաստով։ Այն նաև կիրառական գիտություն է և արհեստավոր իմացության հիմքը, ինդուստրիայի սկիզբն է։ Տեխնիկան մարդկության պատմության արդյունք է, ուր ամեն ազգ ու ամեն դար իրենց լուման ունեն թողած։

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Սամցխե-Ջավախքի մարզ

**Սամցխե-Ջավախքի մարզ** (՝ Սամցխե-Ջավախեթիս մխարե), վարչական միավոր Վրաստանի հարավարևմուտքում։ Սահմանակից է հարավից Հայաստանի Շիրակի մարզին, արևմուտքից՝ Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետությանը, հյուսիս-արևմուտքից՝ Գուրիայի, հյուսիսից՝ Իմերեթի, հյուսիս-արևելքից՝ Շիդա Քարթլիի, արևելքից՝ Քվեմո Քարթլիի մարզերին։ Վարչական կենտրոնը Ախալցխա քաղաքն է։

## Պատմություն
Ժամանակակից Սամցխե-Ջավախքի մարզի մի մասը հայկական պատմական Ջավախքն է։ Վերջինս դարեր առաջ բնակեցված է եղել հայերով, սակայն 387 թվականի Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո հայկական որևէ պետության մաս չի կազմել։ Հայերի՝ այստեղ վկայելու մասին վկայում են տեղի պատմական հուշարձանները։ Ժամանակակից ջավախահայերի բացարձակ մեծամասնությունը, սակայն, ոչ թե այդ հայերի, այլ 1828-29 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Էրզրումից ու Կարսից գաղթածների հետնորդնեն են։ Մինչև 1921 թվականին Ախալքալաքի գավառը, լինելով Ռուսական կայսրության Թիֆլիսի նահանգի մաս, վիճելի է համարվել և խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո մնացել է Վրաստանի տարածքում։ Համաձայն ջավախահայության՝ Վրաստանի ազգայնամոլական քաղաքականությունը հետապնդում է հայությանը այս երկրամասում հայրենազրկելու նպատակներ։ Վրաստանի իշխանություններն, իրենց հերթին, մարզի հայ բնակչությանը մեղադրում են անջատողական ձգտումներ ունենալու մեջ։

## Վարչական բաժանում
Սամցխե-Ջավախքի մարզը կազմված է 6 շրջաններից՝ Ախալքալաք, Նինոծմինդա, Ասպինձա, Ախալցխա, Բորժոմ և Ադիգեն։

## Բնակչություն
Սամցխե-Ջավախքի մարզի տարածքը 6413 կմ² է։ Ըստ 2002 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալների՝ նահանգի բնակչության (207 598) 54,6% կազմում են հայերը, իսկ 2014 թվականին այստեղ ապրում էր 160 504 մարդ (50,5%)։

## Տես նաև
* Ջավախք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջավախքին աջակցություն հիմնադրամ
* Վրաստանի Հայ Համայնք
* Ջավախքի տեղեկատվական շեմ 
* Պատմություն, լուսանկարներ, տեսահոլովակներ

Կատեգորիա:Սամցխե-Ջավախքի մարզ
Ռուսաստանի դրոշ

**[[Ռուսաստան]]ի դրոշը** սպիտակ, կապույտ, և կարմիր գույներով (վերևից ներքև), հավասարաչափ հորիզոնական շերտեր ունեցող ուղղանկյուն պաստառ է՝ լայնքի և երկայնքի 2։3 հարաբերակցությամբ։

## Դրոշի երաշխավորվող գույները
right|thumb|200px|Ռուսաստանի դրոշի համամասնությունը
Ռուսաստանի Դաշնության պետական դրոշի մասին Դաշնային սահմանադրական օրենքը գույների երանգներ չի սահմանում։

Համաձայն *ԳՕՍՏ Ռ 51130-98*-ի՝ դրոշի յուրաքանչյուր շերտի գույն պետք է համապատասխանի Հագուստի մշակույթի, նորաձևության, թեթև արդյունաբերության տեսականու զարգացման համամիութենական կենտրոնի Ատլասի (հավաքածուի) կամ Pantone գունային մոդելի Ատլասի (հավաքածուի)գույներին։ Մի շարք պետական մարմիններ Ռուսաստանի պետական դրոշ պատվիրելիս նշում են Pantone-ի հետևյալ գույները՝ սպիտակ (առանց նրբերանգների գույն), կապույտ (pantone 286С) (solid coated), կարմիր (pantone 485С) (solid coated):

Ռուսաստանի Դաշնության պետական դրոշի գույների չափանիշները, որոնք դրվում են տրանսպորտային միջոցների պետական գրանցման տարբերանշանների վրա, հաստատվում են ըստ էտալոնի (ԳՕՍՏ Ռ 50577-93-ի հավելված Գ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 դրոշներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պետական խորհրդանիշեր
Արմեն Գրիգորյան (ռոք երաժիշտ)

**Արմեն Սերգեյի Գրիգորյան** (), մոսկովյան «Կրեմատորի» ռոք-խմբի հիմնադիր, ղեկավար և երգերի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1960 թ. Մոսկվայում, հայ ծնողների՝ Սերգեյ և Աիդա Գրիգորյանների ընտանիքում։ 1983 թվականին հիմնել է Կրեմատորի () դուետը, հանդես եկել ընդհատակյա համերգներով և ճանաչում ձեռք բերել մոսկովյան ռոք-շրջանակներում, իսկ երրորդ («Մտացածին աշխարհ») ալբոմի թողարկումից հետո՝ նաև ԽՍՀՄ ողջ տարածքում։ 1980-ականների վերջին Գրիգորյանը հավաքում է «Կրեմատորիի» ընդլայնված կազմը, ներառում էլեկտրական գործիքներ։ Խումբն իրականացնում է մի շարք հետաքրքիր պրոեկտներ, ձայնագրում «Դվոյնոյ ալբոմը»։ 1990-ականներին խումբը ակտիվորեն շրջագայում է Ռուսաստանի և աշխարհի բազմաթիվ քաղաքներում, 1996 թվականին հանդես գալիս Երևանի «Գաուդեամուս» ռոք-փառատոնում։ Խումբը լավ ընդունելության է արժանանում և ունկնդիրների, և քննադատների կողմից։

Գրիգորյանը համարվում է ռուսական ռոքի «հայրերից» մեկը, բարձր է գնահատվում նաև «Կրեմատորիի» որպես մինչգորբաչովյան ընդհատակյա ռոք-երաժշտության ներկայացուցչի ավանդը։ Գրիգորյանը համարվում է ռուսական ռոքի լավագույն բանաստեղծներից մեկը. նրա տեքստերն բազմաշերտ են, դրանցում հաճախ միախառնվում են իրականն ու անիրականը, հատուկ տեղ է հատկացվում անդրշիրիմյան կյանքի և կրոնի հարցերին։ Խմբի երաժշտությունը ներառում է տարբեր ժանրեր՝ վալսից մինչև ծանր ռոք և հայկական ժողովրդական երաժշտություն /հանրահայտ «Տգեղ Էլզա» երգում հնչում է հայկական քոչարին/: Երաժշտությանն հատուկ հնչեղություն է հաղորդում Վյաչեսլավ Բուխարովի ջութակը։ Վերջին տարիներին Գրիգորյանը փորձում է գտնել նոր արտահայտչամիջոցներ, «Կրեմատորիին» զուգահեռ ստեղծել է «Տրետի Անգել» էլեկտրոնային խումբը, գրում է կինոերաժշտություն, զբաղվում է նկարչությամբ։ Գործում է «Կրեմացիայի և արմրեսլինգի բարեկամների ընկերություն» համաշխարհային ֆան-ակումբը։

Գրիգորյանի ստեղծած հիթերից են «Աղբոտ քամի», «Փոքրիկ աղջնակ», «Տանյա», «Կոնդրատի», «Վերջին շանս», «Կատմանդու» /հնչում է «Բռատ» ֆիլմում/, «Ուրախ համույթ» և այլն։

Իր երգերում և հարցազրույցներում Գրիգորյանը մեծ տեղ է հատկացնում հայկական թեմային, դեռ 1986 թ. գրել է Հայոց ցեղասպանության պատկերները ներկայացնող «Սեբաստիա» երգը, որը խորհրդային տարիներին արգելվել է.

Գերեզմանների փոշուց ու հոտից
Հառնեցին արնոտ աթիլլաներն
Այդ օրը սև …
Փայլող քաղաքը, իմ Էլդորադոն,
Նրանք դժոխքի վերածեցին,
Այն հալվեց տեսիլքի պես…

Հանդես է գալիս նաև որպես նկարիչ և հասարակական գործիչ, մի շարք ճարտարապետական նախագծերի հեղինակ է։

2023 թ․ թողարկվեց Ջորջ Օրուելի "Անասնաֆերմայի" մոտիվներով Գրիգորյանի ստեղծած բալետ-մնջախաղը, որն արժանացավ մամուլի բարձր գնահատականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռոք երաժշտություն. Արմեն Գրիգորյանի երգերը՝ վեց լեզուներով
* Ռոքը Հայաստանում և Հայերը ռոք երաժշտության մեջ
* Զվարթ երաժշտություն… ,,Դիակիզարան,,ից. Աշոտ Գրիգորյան, Օրեր ամսագիր, 17 դեկտեմբերի, 2018 

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ծագումով հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ռոք երաժիշտներ
Եվրոպական հարևանության քաղաքականություն

234x234px|մինի|Եվրոպական հարևանության քաղաքականություն

**Եվրոպական հարևանությունը** Եվրոպական Միության սահմանամերձ տարածաշրջանն է։ Այն հիմնականում ընդգրկում է զարգացող երկրներ, որոնք ձգտում են կա՛մ դառնալ Եվրամիության լիիրավ անդամ, կա՛մ ավելի մոտ տնտեսական հարաբերություններ հաստատել Եվրամիության հետ։

Եվրոպական Միությունը ֆինանսական օժանդակություն է ցուցաբերում Եվրոպական Հարևանության մեջ մտնող երկրներին, ինչը սակայն ենթակա է այս երկրների կողմից մի շարք խիստ պայմաններին բավարարելուն։ Մասնավորապես հավատարիմ մնալ կառավարական և տնտեսական բարեփոխումներին, ինչպես նաև դրական փոփոխություններ կազմողի մի շարք այլ հարցերին։ Այս գործընթացը սովորաբար սահմանվում է Բրյուսելի և տրված երկրի կողմից համաձայնագրված **Գործողությունների Ծրագրով**։

## Եվրոպական հարևանության քաղաքականություն

(փակագծեր)։ սպասվող ժամկետ

## Աղբյուր
* http://europa.eu.int/comm/world/enp/pdf/050523_extra_update_faq.pdf , http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/05/1467&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en, ԵՀՔ պաշտոնական կայք http://ec.europa.eu/world/enp/index_en.htm

Կատեգորիա:Եվրոպական միության արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Եվրոպական միության արտաքին սահմաններ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Լաս Վեգաս

**Լաս Վեգաս** (կրճատ՝ «Վեգաս», ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Նևադա նահանգի ամենահարավային Քլարկ շրջանի վարչական կենտրոնը, նահանգի ամենախիտ բնակեցված քաղաքը։ Գտնվում է Մոխավե անապատի կենտրոնում։ Հիմնվել է 1905 թվականին, պաշտոնապես քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1911 թվականին։ Համարվում է ժամանցային և խաղային բիզնեսի աշխարհի խոշորագույն կենտրոններից մեկը։ Քաղաքն ունի հայկական համայնք (մոտ 2000 մարդ) և եկեղեցի (Սուրբ Կարապետ)։
«Միջուկային սնկով» պայթյուններ կարելի էր տեսնել հյուրանոցներից՝ հենց Լաս Վեգասի կենտրոնում։
2017 թ Հոկտեմբերի 1-ին երկրի երաժշտական Route 91 Harvest փառատոնի ժամանակ 64-ամյա տեղաբնակ Ստիվեն Պէդդոկը Mandalay Bay հյուրանոցի իր համարի պատուհանից կրակ բացեց փառատոնի մասնակիցների ուղղությամբ։ Արդյունքում 59 մարդ մահացավ, 527-ը տուժեցին, ստանալով տարբեր չափի մարմնական վնասվածքներ։ Սա դարձավ ԱՄՆ պատմության մեջ ամենամեծ ողբերգական մասսայական հրաձգությունը.

## Կլիմա
Քաղաքի կլիման չափավոր ցամաքային է։ Ամառը շոգ և երկար է, իսկ ձմեռը կարճ է, ոչ շատ ցուրտ։ Ամենացուրտ ամիսը դեկտեմբերն է։ Ձմռանը երբեմն փոքր-ինչ ցուրտ է լինում, սակայն ամառվա շատ շոգ եղանակներին երբեմն սնդիկի սյունը հասնում է 50 աստիճանի։ Մթնոլորտային տեղումները հիմնականում չափավոր են, ամենաշատ տեղումներ գրանցվում են ձմռանը։ Տարեկան տեղումների միջին քանակությունը հասնում է 106 միլիմետրի։ Քաղաքում ձյան տեղումները հազվադեպ են հանդիպում, սակայն  շրջակա լեռները ամբողջ ձմեռ ծածկված են լինում ձյան շերտով։ Միայն  2008 թ. դեկտեմբերի 16-ին Լաս Վեգասում 9 սմ ձյուն էր նստել։ 
* Օդի միջին ջերմաստիճանը — 20,8&nbsp;°C
* Քամու միջին արագությունը — 3,9 մ/վրկ
* Օդի հարաբերական խոնավությունը— 30 %

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lasvegas paris eifeltower.jpg
Պատկեր:Palmsyay.jpg
Պատկեր:USA.NV.LasVegas.Luxor.02.jpg
Պատկեր:Las Vegas by Night.jpg
Պատկեր:FremontStExperience LasVegas.JPG
Պատկեր:Caesars Palace entrance.jpg
Պատկեր:Bellagiohotel.jpg
Պատկեր:The_venetian_macao_outside_night.jpg
Պատկեր:Real_Monte_Carlo_Casino.jpg
Պատկեր:Lasvegas.terra.1500pix.jpg
Պատկեր:Venetian_Las_Vegas,_NV.jpg
Պատկեր:The_Ridges_in_Summerlin.jpg

150px
150px
150px
150px|Լաս- Վեգասը 1895-ին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լաս Վեգաս քաղաքի պաշտոնական կայքը
* Վեբ տեսախցիկ
* Las Vegas Convention and Visitors Authority

Կատեգորիա:1905 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Նևադայի քաղաքներ
In situ

**In situ,** լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է *տեղում*. գործածվում է շատ լայն իմաստով՝ կախված է կոնտեքստից։

## Աշխարհագրությունում և երկրաբանությունում
Ֆիզիկական աշխարհագրության և երկրաբանության մեջ *in situ*–ն բնութագրում է որևէ բնական նյութ կամ երևույթ նախքան տեղափոխություն (տրանսպորտ) կատարելը։ Օրինակ *in situ*–ն օգտագործվում է էրոզիան բնութագրելիս։ 
Իսկ երբ խոսքը չափումների մասին է, ապա «*in situ* չափում» կնշանակի թերևս դաշտում կատարվող չափում։

## Հնագիտության բնագավառում
Հնագիտության մեջ *in situ*–ն օգտագործվում է երբ տվյալ գտածոն տեղաշարժված չի եղել, ինչն էլ կրիտիկական նշանակություն կարող է ունենալ այն ստեղծող կուլտուրան նկարագրելու համար։

## Տես նաև
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ

Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Երկրաշարժագիտություն

**Սեյսմալոգիան** գիտություն է երկրաշարժերի մասին, հայերեն թարգմանվում է որպես երկրաշարժագիտություն։

Առավել հզոր երկրաշարժերի մեծ մասը սալերի սահմանագծերին է տեղի ունենում, թեև դրանցից շատերն առաջանում են մայրցամաքային սալերի կենտրոնում։ Երկրաշարժերի մեծ մասը մարդիկ չեն զգում։ Երկրաշարժին նախորդում է լարվածության կուտակումը ապարներում։ Լարվածությունն առաջանում է սալերի շարժման հետևանքով, լինի դա մեկի սահքը մյուսի նկատմամբ, թե միայն մեկի սալաենթաշարժը երկրակեղևի տակ։ Այն պահին և այն վայրում, ուր լարվածությունը գերազանցում է ապարի ամրությանը, ճեղքվածք Է առաջանում։ Այն ձգվում է ապարի լարված հատվածով, և Էներգիան երկրաշարժային ալիքներով տարածվում է բոլոր ուղղություններով։ Երկրաշարժի ցնցումները չափելու համար օգտագործվող ցնցագրերը (սեյսմոգրաֆները) չափազանց զգայուն սարքեր են, որոնք ի վիճակի են գրանցելու երկրագնդի հեռավոր ծայրերից եկող երկրաշարժի ալիքները։ Ցնցագրերի գրանցումների հիման վրա երկրաշարժագետները որոշում են երկրաշարժի ծագման վայրը (Էպիկենտրոնը) և դրա ուժը (ուժգնությունը՝ ըստ Ռիխտերի սանդղակի)։ Երկրաշարժի ինտենսիվության մասին (ըստ Մերկալիի սանդղակի) դատում են ելնելով ականատեսների վկայություններից և շինությունների կրած փոփոխությունից։

### Ճապոնիայի անկայունությունը
Ճապոնիան գտնվում է քայքայվող սալային եզրագծի վրա, այդ իսկ պատճառով հաճախակի են հրաբխային ժայթքումներն ու հզոր երկրաշարժերը։ Տարածքը շեշտակի բարձրանալով առաջացնում է լեռներ, որոնք հետագայում արագորեն ենթարկվում են էրոզիայի։ Հետևաբար ճապոնացիները մշտապես ականատես են իրենց երկրի բնապատկերների շարունակական փոփոխությանը։

### Գրանցումը
Առաջին ցնցագրերը բաղկացած էին մի սարքից, որը որսում էր ցնցումները։ Բացի այդ, անհրաժեշտ էր գրանցել, թե ժամանակի որ պահին Է եղել առաջին ցնցումը և ցնցումների տևողությունը։ Ցնցագրի աշխատանքի սկզբունքն այն է, որ գրանցող մասը ցնցվում է Երկրի հետ, իսկ սարքի զանգվածեղ մասը մնում է անշարժ։ Որոշ հին սարքերում այդ հսկա զանգվածի քաշը հասնում Էր մի քանի տոննայի։ Ժամանակակից սարքը էլեկտրոնային է և փոքր։
Մկրտիչ Աճեմյան

**Մկրտիչ Աճեմյան** (), հայ բանաստեղծ, թատերական գործիչ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Մկրտիչ Աճեմյանը ծնվել է Կ.Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Թարգմանչաց, Նարեկյան, Բերայի Մխիթարյան վարժարանում և Վենետիկի Մուրատ–Ռափայելյան վարժարանում, որտեղ աշակերտել է Ղևոնդ Ալիշանին։ 1858 թվականից մինչև կյանքի վերջը պաշտոնավարել է Կ.Պոլսի հեռագրատանը։ 1860-ականների վերջերից մասնակցել է մշակութային, հատկապես թատերական կյանքին, գրել բանաստեղծություններ, պիեսներ («Վահագն» և այլն), կատարել թարգմանություններ։
ձախից|մինի|Մկրտիչ Աճեմյանը կնոջ հետ
Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն («Ժպիտք և արտասունք») լույս է տեսել 1871 թ.։ Աճեմյանի ստեղծագործությունների հիմնական էությունը բողոքն է սոցիալական անարդարությունների դեմ։ Սիրո և բնության երգերում բնության գեղեցկությունները հակադրել է մարդկանց ահավոր թշվառություններին («Ասուպներ», 1892)։ Աճեմյանի 1870-1880–ական թթ. ռեալիզմի համար ծավալված պայքարի առաջամարտիկներից էր արևմտահայ իրականության մեջ։ Շիլլերից, Լամընեից, Լաֆոնտենից, Բերանժեից և այլ ֆրանսիացի գրողներից կատարած թարգմանությունները լույս են տեսել առանձին գրքով, 1911 թ.՝ «Զանազան թարգմանությունք» վերնագրով։

## Երկեր
* Լույս և ստվերք, ԿՊ, 1887։ Գարնան հովեր, ԿՊ, 1892
* Թրթռուն հանգեր, ԿՊ, 1908

## Գրականություն
* Հայ նոր գրականության պատմություն, հ. 3, Ե., 1964
* Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան, հատոր 1, Ե., «Հայաստան», 1973, էջ 78

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Առաքել Բաղիշեցի

**Առաքել Բաղիշեցի** (այլ անվամբ՝ **Առաքել Պոռեցի**, ), հայ տաղերգու, երաժիշտ, հասարակական–եկեղեցական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վասպուրականի Պոռ գյուղում։ Աշակերտել է Գրիգոր Խլաթեցուն, նրա եղերական մահվան առթիվ գրել է «Եղերգութիւն ի մահ նահատակութեան Ծերենց Գրիգորի վարդապետի Խլաթեցւոյ» (1425) և «Պատմութիւն քաջ և տիեզերալոյս վարդապետին մերոյ Գրիգորի Խլաթեցոյ Ծերենցն» (1426)։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Ա. Բաղիշեցու ստեղծագործության մեջ դրսևորվել է օտար բռնակալությունից հայերի ազատագրման ու պետականության վերականգնման գաղափարը։ Հայ ժողովրդի քաղաքական տրամադրությունները լիարժեք է արտացոլել առանձնապես «Ողբ մայրաքաղաքին Ստըմպօլայ» (1453) պատմա–քաղաքական պոեմը՝ գրված Կ.Պոլիսը թուրքերի կողմից գրավելու առթիվ։ Ա. Բաղիշեցին ողբացել է բյուզանդական մայրաքաղաքի աղետալի ներկան, բայց խոր հավատ է արտահայտել, որ գալու է նվաճված ժողովուրդների, մասնավորպես՝ հայերի ու հույների, ազատագրության բաղձալի օրը։ Պոեմը միջնադարյան հայկական պոեզիայի լավագույն նմուշներից է։ Թարգմանվել է ռուսերեն և ֆրանսերեն։

Ա. Բաղիշեցին գրել է նաև պոեմներ՝ նվիրված հայ եկեղեցու գործիչներին ու քրիստոնեության տարածմանը Հայաստանում («Պատմութիւն սրբոյն Գրիգորի մեր լուսաւորչին...», «Ներբողեան տաղաչափական ի վերայ վարուց Մեծին Ներսէսի...»)։

Ա. Բաղիշեցին հայ հոգևոր երաժշտա–բանաստեղծական արվեստի զարգացման դասական շրջանի ավանդույթներն կապված վերջին ստեղծագործողներից է։ Գրիգոր Խլաթեցուն աշակերտած լինելու պարագան ցույց է տալիս, որ եղել է նաև խազագետ։ Տաղաչափել է Հովասափի և Բարաղամի մասին վարքաբանական միջնադարյան վեպը («Տաղ Յովասափու», 1434), որը հատուկ տեղ է գրավում հայ երաժշտության պատմության մեջ։ Ինչպես երևում է ստեղծագործության հիշատակարանից և խազավոր ձեռագրերում հանդիպող մի շարք բնորոշ ցուցումներից, այն եղանակներով (ասերգի ձևով) պատմվել ու հատվածաբար երգվել է։ Հորինել է տաղեր, գանձեր, ողբեր ու այլ երգեր, որոնք ցրված են գրչագիր ժողովածուներում և դեռ ուսումնասիրված չեն երաժշտական առումով։

Ա. Բաղիշեցին, որպես եկեղացական, հավատարիմ մնաց քրիստոնեական վարդապետությանը, որպես բանաստեղծ՝ կյանքի պահանջներին ու ժամանակի ոգուն։ Նա գրաբարից չի հրաժարվել, բայց, հատկապես պոեմներում, լեզուն մոտեցրել է ժողովրդական լեզվամտածողությանը, նպաստել է գրականության աշխարհականացմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Տպագիր և անտիպ ժառանգության լիակատար մատենագիտությունը տե՛ս Հակոբ Ս. Անասյան, Հայկական մատենագրություն Ե-ԺԸ դդ., Հտ. Ա, Երևան, 1959, էջ 1106-1143։
* R.W. Thomson, Bibliography of Classical Armenian Literature to 1500 AD, Brepols, 1995, pp. 101. ISBN 2503504558
* Ղազինյան Ա. Ա., Առաքել Բաղիշեցի (Կյանքը).- Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, 1966 № 11, էջ 82-89։

## Արտաքին հղումներ

*Առաքել Բաղիշեցին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տաղերգուներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Նամակ

մինի|Նամակ
**Նամակ** (), մեկ կամ երկու թերթից կազմված անձնական կամ պաշտոնական բնույթ կրող գրավոր ուղերձ։ Սովորաբար նամակը հասցեատիրոջն է հասնում փոստային ծառայության միջոցով։

Նամակագրությունների քանակը ժամանակակից հեռահաղորդակցման միջոցների (հեռախոս, ֆաքս, էլ. փոստ) հայտնագործությունից հետո զգալիորեն նվազել է։

### Նամակների տեսակներ
* բաց նամակ 
* փոստային բացիկ
* ընդհանրական նամակ
* հանձնարարական նամակ
* հրավիրատոմս
* նիգերիական նամակ
* շղթա նամակ
* պայթուցիկ նամակ
* սիրային նամակ
* ցավակցական նամակ
* էլեկտրոնային նամակ
* փոստաղբ

## Նամակ գրելու պատմությունը
Պատմականորեն նամակները սկիզբ են առել Հին Հնդկաստանից, Հին Եգիպտոսից, Հռոմից, Հունաստանից ու Չինաստանից և այն գոյություն ունի մինչև այսօր։ 17-18-րդ դարերում նամակները օգտագործվում էին ինքնակրթության համար։ Նամակի հիմնական նպատակը տեղեկատվություններ, նորություններ և ողջույներ ուղարկելու համար։ Ոմանց համար նամակները միջոց էին քննադատական ընթերցանության, ինքնարտահայտման, վիճաբանության, ինչպես նաև համախոհների հետ մտքեր փոխանակելու համար։ Իսկ որոշ մարդկանց համար էլ նամակները դիտվում էին որպես գրավոր կատարում։ Նամակները կազմում են Աստվածաշնչի մի քանի գրքեր։ Նամակագրության արխիվները պատմաբանների համար ծառայում էին որպես պատմական աղբյուրներ։ Կար նաև ժամանակ, երբ նամակներ գրելը համարվում էր արվեստի ձև և գրականության ժանր։

Հին աշխարհում նամակները գրվում էին տարբեր նյութերի վրա, այդ թվում՝ մետաղի, կապարի, մոմապատ փայտե տախտակների, խեցեղենի բեկորների, կենդանիների մաշկի և պապիրուսի վրա։ Օվիդիուսից մենք իմանում ենք, որ Ակոնտիոսը խնձոր է օգտագործել Կիդիպպեին ուղղված իր նամակի համար։ Բոլորովին վերջերս նամակները հիմնականում գրվում էին թղթի վրա՝ ձեռագիր, իսկ այսօր նամակները տպագրում են։

Պատմության ընթացքում նամակագրության վերաբերյալ բազմաթիվ նամակներ և ուսուցողական նյութեր կան։ Նամակագրության ուսումնասիրությունը սովորաբար ներառում է և՛ հռետորության, և՛ քերականության ուսումնասիրություն։

Միջնադարի պատմաբանները հաճախ ուսումնասիրում են ընտանեկան նամակների հավաքածուները, որոնք հավաքում են մի խումբ հարազատների անձնական և գործնական նամակագրությունը և լույս սփռում նրանց առօրյայի վրա։ Պաստոնի նամակները լայնորեն ուսումնասիրվում է սպիտակ և կարմիր վարդերի պատերազմի ժամանակ Բրիտանիայի կյանքի մասին պատկերացում կազմելու համար։

Նամակները հաղորդակցության հիմնական ձևն էին, ինչպես անձնական, այնպես էլ գործնական հաղորդակցության մեջ, շատ դարեր առաջ, մինչ հեռագրական կապը, հեռախոսը և ինտերնետ կապը նվազեցրին նամակագրության առաջնահերթությունը։ Նույնիսկ այն ժամանակներում և վայրերում, որտեղ գրագիտությունն ավելի ցածր էր, անգրագետները կարող էին վճարել գրագետներին՝ նամակներ գրելու և նամակները կարդալու համար։ Նույնիսկ հեռագրերի և հեռախոսների դարաշրջանում, նամակները բավականին կարևոր մնացին այնքան ժամանակ,մինչև էլեկտրոնային նամակները էլ ավելի են քայքայել իրենց առաջնահերթությունը, հատկապես 21-րդ դարի սկզբից սկսած։ Քանի որ հեռահաղորդակցությունը զարգացել է նորագույն պատմության մեջ, թղթի վրա գրված նամակները դարձել են ավելի քիչ կարևոր։

Կատեգորիա:Էպիստոլյար ժանրեր
Կատեգորիա:Նամակներ
Կատեգորիա:Փոստ
Մարտիրոս Ղրիմեցի

**Մարտիրոս Ղրիմեցի**, Մարտիրոս Կաֆացի (), հայ եկեղեցական-քաղաքական գործիչ, մատենագիր, տաղասաց։ Կ. Պոլսի (1659-1660) և Երուսաղեմի (1677-1680, 1681-1683) հայոց պատրիարք։

## Կենսագրություն
Ծնողները՝ Գրիգոր և Խաթուն։ Սովորել է Կաֆայի Ս. Նշան վանքում, ապա տեղափոխվել Թոխաթ և աշակերտել տաղասաց Ստեփանոս քահանա Թոխաթեցուն։ Ուսումնառությունը շարունակել է Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց վանքում՝ Աստվածատուր Տարոնացու մոտ։ 1659-1660 թվականներին եղել է Կ.Պոլսի պատրիարքը, 1661-1664 թվականներին՝ Ղրիմի թեմի եպիսկոպոսը, 1680-1683 թվականներին՝ Երուսաղեմի պատրիարքը։ Մ. Ղրիմեցին կարևոր դեռ է խաղացել Եղիազարյան-Հակոբյան պայքարում (1664-1680)։ Եղիազար Ա Այնթափցին փորձում էր ստեղծել Էջմիածին հակաթոռ կաթողիկոսություն, որի դեմ դուրս եկավ Էջմիածնի կաթողիկոս Հակոբ Դ Ջուղայեցին։ Ընդդիմադիր թևը, սակայն, փաստորեն ղեկավարում էր Մ. Ղրիմեցին, որին և հաջողվեց խանգարել իրականացնելու միասնակամ կաթողիկոսության տրոհումը։ Մ. Ղրիմեցին թողել է մատենագիտական հարուստ ժառանգություն։ Նրա գրչին են պատկանում «Կարգ և թիւ թագաւորաց ազգիս Հայոց» (1672) չափածո ժամանակագրությունը, «Պատմութիւն Ղրիմի հայ գաղութի պատմության համար, «Ողբ Երեմիա մարգարէին...» (17-րդ դ. 70-ական թթ) երկերը։ 1672 թվականին չափածոյի է վերածել Հայսմավուրքը, գրել է ներբողներ, թվերի մասին չափածո վիճաբանություն («Յաղաս թուոց») և այլն։ Մ. Ղրիմեցուն բնորոշ է երգիծանքը։ Նա վերարթնացման շրջանի առաջին տաղերգուներից է, որ զավեշտին սոցիալական շեշտ է տվել։ Մ. Ղրիմեցու երգիծական ոտանավորների հերոսները ժամանակի եկեղեցական-քաղաքական գործիչներ են։

## Աշխատություններ
* Մարտիրոս Ղրիմեցի։ Ուսումնասիրություն և բնագրեր, աշխատասիրությամբ Ա. Մարտիրոսյան, Երեւան, 1958։
* Յարութիւն Քիւրտեան, Մարտիրոս Ղրիմցի կամ Կաֆացիի տաղերը Թրակիոյ կամ Պուլկարիոյ Հայոց վրայօք, - «Բազմավէպ», 1929, թ. 9, էջ 283-287, 1930, թ. 3, էջ 114-117, թ. 6, էջ 264-268։
* Յարութիւն Քիւրտեան, Մարտիրոս Ղրիմեցիի տաղերուն Քիւրտեան հաւաքածոյի օրինակը, - «Բազմավէպ», 1960, թ. 3-4, էջ 65-71։

## Գրականություն
* Պոտուրյան Մ., Մարտիրոս Ղրիմեցի և իր քերթուածները, Բուխարեստ, 1924։
* Մարտիրոսյան Ա., Մարտիրոս Ղրիմեցի, Երևան, 1958։
* Յարութիւն Քիւրտեան, Գարխօսություն՝ Մարտիրոս Ղրիմեցի (Հ. Մկրտիչ Պոտուրեան, Պուքրէշ-Ֆրումոասա, 1924-1930),- «Բազմավէպ», 1932, թ. 6-7, էջ 311-312։
* Հակոբ Անասյան Հ., XVII դարի ազատագրական շարժումներն Արևմտյան Հայաստանում. Պատմական հետազոտություն, Երևան, 1961։
* Աշոտ Հովհաննիսյան, Դրվագներ հայ ազատագրական մտքի պատմության, Երևան, հտ․ 1-2, 1957-1959։
* Աբգարյան Գ. Վ., Գրախոսություն՝ Ա. Մարտիրոսյան «Մարտիրոս Ղրիմեցի».- ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների, 1959, № 1, էջ 98-100։
* Պիվազյան Էմ., Գրախոսություն՝ Ա. Ա. Մարտիրոսյան, Մարտիրոս Ղրիմեցի.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1959, N 1, էջ 255-262։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երուսաղեմի հայոց պատրիարքներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Պոլիս

**Պոլիս**, Քաղաք-պետություն, հասարակության սոցիալ–տնտեսական և քաղաքական կազմակերպություն յուրահատուկ ձև Հին Հունաստանում և Հին Իտալիայում։ Առաջացել է դասակարգային հասարակության կազմավորման շրջանում։ Պոլիսը կազմված էր քաղաքի և շրջակա երկրագործական բնակավայրի տարածքից։ Տնտեսության հիմքը հողի սեփականությունն էր, գոյություն ուներ պետական և մասնավոր սեփականություն։ Մասնավոր սեփականության իրավունք ունեին միայն Պոլիսի լիիրավ քաղաքացիները, այդպիսին էին իրենց ծագումով։ Սահմանված էր հողատիրության առավելագույն չափ, որի խախտումը պատժվում էր օրենքով։ Լիիրավ քաղաքացիներից զատ Պոլիսի տարածքում բնակվում էին նաև ազատ, սակայն ոչ լիիրավ քաղաքացիներ՝ մետոյկները (վերաբնակիչներ), պերիոյկները (հարևանությամբ բնակվողներ), ստրկալուծներ և ստրուկներ։ Պոլիսները կա՛մ դեմոկրատական էին, կա՛մ օլիգարխական։ Պոլիսով ղեկավարում էին լիիրավ քաղաքացիների ժողովը, խորհուրդը և ընտրովի պաշտոնյաները։ Կար ժողովրդական աշխարհազոր, որը կազմված էր 17-18–ից մինչև 60 տարեկան ազատ քաղաքացիներից։ Պոլիսային հարաբերությունների յուրահատկությունը նպաստել է պոլիսային գաղափարախոսության, պոլսային հայրենասիրության ձևավորմանը։ Պոլսային համակարգը Հին Հունաստանում ծաղկում է ապրել մ.թ.ա.V դ, Հին Իտալիայում՝ մ.թ.ա.V-III դդ։ Ստրկատիրական հասարակարգի հետագա զարգացմամբ Պոլիսը դարձել է ստրկատիրական պետության ձև, սակայն նրա քայքայումը առաջ է բերել պոլսային համակարգի ճգնաժամ, որը Հին Հունաստանում սկսել է արտահայտվել մ.թ.ա.IV դ սկզբից, Հին Իտալիայում՝ մ.թ.ա.I–III դդ։ Դասական պոլիսներից տարբեր են հելլենիստական պոլիսեցիները, որոնք հիմնադրվել են Արևելքի հելլենիստական պետություններում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու և նրա հետնորդների կողմից։ Իրենց սոցիալական և վարչական կառուցվածքով կրկնօրինակելով դասական պոլիսեցիներին՝ սրանք սակայն ոչ թե քաղաք–պետություններ էին, այլ միապետների հպատակ քաղաքներ։ Օժտված էին որոշ արտոնություններով, այդ թվում՝ ներքին գործերը ինքնուրույն տնօրինելու իրավունքով։ Լիիրավ քաղաքացիները և նրանց համայնքները թագավորական իշխանության կարևոր հենարանն էին։ Հելլենիստական պոլսեցիները իրենց կառուցվածքի և պետության համակարգում ունեցած դերի առումով որոշակի ազդեցություն են գործել Արևելքի հինավուրց քաղաքների, տաճար–քաղաքների վրա և փոխադարձաբար կրել նրանց ազդեցությունը։ Պոլսային կարգի ազդեցությունը նկատվում է նաև Հին Հայաստանում (մ.թ.ա.I-մ.թ.IV դդ)։

## Պոլիսներ
Նոր դարաշրջանում հույները ստեղծել են ինքնիշխան քաղաք որտեղ կաին պոլիսներ:Այն ստեղծվեց ցեղերի միավորման շնորհիվ: Ամենակարևոր պոլիսներից էին Աթենքը, Սպարտան կամ Օլիմպիան: Դրանից բացի պետությունները ապրում էին բնակիչների բայց ոչ քաղաքացիների հետ իսկ հասարակության մասում ստրուկների։

## Հունաստանի քաղաքակրթություն
Հունաստանը քաղաքակրթություն էր: Այն հաջորդում է միկեյան քաղաքակրթությանը որն ավարտվեց մ.թ.ա.1200թ Ալեքսանդր Մեծի մահվանից հետո մ.թ.ա. 323թ։ 

Կատեգորիա:Քաղաք
Կատեգորիա:Պետականության ձևեր
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հունարեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի հասարակություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի իրավունք
Կատեգորիա:Հին աշխարհի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Քաղաք-պետություններ
Մարիուպոլ

**Մարիուպոլ** (ուկրաիներեն՝ *Маріуполь*, ռուսերեն՝ *Мариуполь*), Մարիուպոլը Ուկրաինայի (Դոնեցկի մարզ) ամենամեծ քաղաքներից մեկն է։ Քաղաքը գտնվում է Ուկրաինայի հարավ-արևելքում՝ Ազովի ծովի հյուսիսային ափին՝ Կալմիուս և Կալչիկ գետերի գետաբերանում։ Քաղաքը հիմնադրվել է 1778 թվականին Ղրիմից եկած հույն վերաբնակիչների կողմից։ Այժմ քաղաքը բնակեցված է հիմնականում (90%) ուկրաինացիներով և ռուսներով։ Բնակչությունը 2021 թվականին կազմում է ավելի քան 400,000 բնակիչ (449 498)։ Տնտեսության առանցքային ոլորտներն են մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, տրանսպորտը (երկաթուղային կայարան, առևտրային ծովային նավահանգիստ, մայրուղիներ, քաղաքային տրանսպորտ՝ ավտոբուս, տրամվայ, տրոլեյբուս)։ Մի քանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, սպորտային օբյեկտներ (փակ մարզադաշտեր, փակ սահադաշտեր), թատրոն, ժամանակակից կինոթատրոններ և հանգստի այգիներ։ Քաղաքը Ուկրաինայում ներդրումների համար ամենագրավիչ վայրերից մեկն է՝ արդյունաբերական և գիտական բարձր ներուժով, զարգացած տրանսպորտային ենթակառուցվածքով, ֆինանսական հաստատությունների մեծ ցանցով և բարենպաստ բիզնես միջավայրով։ Ծովափնյա հանգիստը նախընտրող զբոսաշրջիկների համար քաղաքի գրավչությունը մնում է՝ մեծ քանակությամբ արև, օզոնով և հանքային աղերով հագեցած ծովային օդ։ Բացի ավանդական հանգստից, զբոսաշրջիկներին հետաքրքրում են միջոցառումների, մշակութային, կրթական և գաստրոնոմիական տուրիզմը։ 2012 թվականին Ուկրաինայի կառավարության կողմից ճանաչվել է որպես երկրի ամենահարմարավետ քաղաքներից մեկը։

## Առողջապահություն
Մարիուպոլը խոշոր բժշկական կենտրոն է Դոնեցկի մարզի հարավում։

Պետական հիվանդանոցների ցանկ (2021).
* Մարիուպոլի շրջանային ինտենսիվ բուժման հիվանդանոց
* Մարիուպոլի քաղաքի թիվ 1 հիվանդանոց
* Մարիուպոլի քաղաքի թիվ 4 հիվանդանոց
* Մարիուպոլի քաղաքի թիվ 9 հիվանդանոց

## Քաղաքի հեռախոսագիրք
Հեռախոսային կոդ + 380 629

* ոստիկանություն՝ 102, շտապօգնություն՝ 103, փրկարար ծառայություն՝ 101
* երկաթուղային կայարան՝ 547 267, ավտոկայան՝ (+ 380 97) 077 6600,
* SPARTAK հյուրանոց - 331 088, EUROPEAN հյուրանոց - 530 373, REIKARTZ հյուրանոց - 595 800, POSEIDON հյուրանոց - (+ 380 67) 629 3902, MORYAK հյուրանոց - (+ 380 96) 143 78

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլոքոստի վայրեր Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հերոս քաղաքներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ
Սիպիլ

**Սիպիլ** (Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան, արևմտահայերեն՝ Զապէլ Յովհաննէսի Խանճեան, ), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
ձախից|մինի|Սիպիլ, 1881 թվական
1879 թ. ավարտել է Կ. Պոլիսի Սկյուտարի ճեմարանը, նույն թվին հիմնել Ազգանվեր հայուհյաց ընկերությունը։ Դասավանդել է նախ գավառներում, ապա՝ Կ. Պոլիսի վարժարաններում։ Գրական-հասարակական գործունեությունը շարունակել է նաև համիդյան ռեակցիայի տարիներին. 1898 թ. Գրիգոր Զոհրապի և Հրանտ Ասատուրի (ամուսնու) հետ վերահրատարակել է «Մասիս» հանդեսը, որի էջերում տպագրել է «Կիսադեմեր քողին ետևեն» դիմանկարների շարքը՝ նվիրված արևմտահայ նշանավոր գործիչներ Եղիա Տեմիրճիպաշյանին, Ռեթեոս Պերպերյանին։ Այդ շարքը հետագայում զետեղվել է Հ. Ասատուրի և Սիպիլի կազմած «Դիմաստվերներ»-ում (1921 թ.)։ Մեծ եղեռնից հետո էլ Սիպիլը չի կտրվել հասարակական կյանքից։ Նա ուշադիր հետևել և արձագանքել է Խորհրդային Հայաստանում գրական-մշակութային կյանքին։

Գրական շրջանակներին Սիպիլը հայտնի է դարձել 1880-ական թթ. վերջերին՝ «Մասիս» և «Հայրենիք» պարբերականներում հրատարակված չափածո և արձակ գործերով։ 1891 թ. տպագրվել է նրա «Աղջկան մը սիրտը» վեպը, 1902 թ.՝ բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Ցոլքեր»-ը։ Սիպիլը երգել է սեր, հայրենիք, ընդհանրապես՝ մարդկային նուրբ զգացմունքներ։ Նա շարունակել է արևմտահայ ռոմանտիկական մտածողության հետ։ Այս հիման վրա էլ նրա ստեղծագործությունը գրականության պատմության մեջ բնութագրվել է որպես անցման շրջանի երևույթ։ Սիպիլի ստեղծագործությունների համար հատկանշական են քնարական ու էպիկական տարրերի ներդաշնակ զուգադրությունը, կանացիական նրբությունը, մշակված լեզուն։ Սիպիլը գրել է նաև մանկավարժական-մեթոդական հոդվածներ, մանկական բանաստեղծություններ, կազմել «Գործնական քերականութիւն արդի աշխարհաբարի» (1879 թ.) դասագիրքը, որը Հ. Ասատուրի աշխատակցությամբ բարեփոխվել և բազմիցս վերահրատարակել է «Թանգարան» ընթերցարանների հետ։

## Երկեր
* Կորտօն հրամանատարը, Կ. Պոլիս, 1890։
* Աղջկան մը սիրտը, Կ. Պոլիս, 1891, 254 էջ։
* Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Կ. Պոլիս, 1902, 94 էջ։
* Կնոջ հոգիներ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1925, 194 էջ։
* Քերթուածներ, Երևան, 1935, 132 էջ։
* Աղջկան մը սիրտը, ա. տ., 1938, 371 էջ։
* Ամբողջական գործը, Իսթանպուլ, 1939, 240 էջ։
* Աղջկան մը սիրտը, Պէյրութ, 1949, 211 էջ։
* Բանաստեղծութիւններ։ Ցոլքեր և հատուածներ, Վենետիկ, 1955, 98 էջ։
* Երկեր, Երևան, 1965, 452 էջ։
* Երկեր, Երևան, 1977։
* Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Երևան, 1978, 162 էջ։

## Թարգմանություններ

* Ֆրանսիական պոեզիա.- Երևան։ Երևանի համալս. հրատ., 1984.- 480 էջ.- (Ուսանողի գրադարան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ բարերարներ
Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կրթական գործիչներ
Փերիա

[մինի|250px|աջից|Փերիոյ հայոց հիվանդանոցի շենքը հարավային կողմից, որը կառուցվել է 1942 թվականին՝ [Նամակերտ գյուղում։]]

**Փերիան** (պարսկերեն՝ *فریدن*, կարդ․՝ *Ֆերեյդան*, վրացերեն՝ *ფერეიდანი*, կարդ․՝ *Փերեյդանի*) Իրանի Սպահան նահանգում գտնվող գավառ է, որը Շահ Աբբասի գաղթից հետո մինչ քսաներորդ դար Պարսկաստանի ամենահայաբնակ գավառն է եղել։ Գավառում և շրջակայքում ապրել են նաև պարսիկներ, լոռեր, թրքեր, Շահ Աբբասի գաղթեցրած վրացիներ, և այլք։

մինի|250px|աջից|Նամակերտի հիվանդանոցի բացման առթիվ 1942 թվականի նոյեմբերի 8-ին Նամակերտի Սուրբ Թադեոս եկեղեցուց դեպի հիվանդանոց մեկնած թափորը

Փերիա գավառը գտնվում է Սպահան քաղաքից 150 կմ արևմուտք, ծովի մակերևույթից 2200 մ միջին բարձրության վրա։ Արևելքից սահմանակից է Քեարվանդ գավառին, արևմուտքից՝ Բուրվարի, հյուսիսից՝ Խոնսար և Գոլփայգան, իսկ հարավից՝ Չարմահալ գավառներին։
Ունեցել է 57 հայաբնակ գյուղեր, որոնցից մինչև 1946 թվականը կանգուն էին 24-ը։ Այդ գյուղերից են ՝ Ադիգան, Ազնավուլ, Բժկերտ, Բոլորան, Դաջան, Դրախտակ, Խոյգան Վերին և այլն։ Փերիայից 1946 թվականին ամբողջությամբ Հայաստան են ներգաղթել վեց գյուղեր։ 1967 թվականին հայաբնակ էին 17 գյուղեր։ Ներկայումս ամբողջությամբ հայաբնակ է միայն Բոլորանը։
1967 թ. տվյալներով բնակչության քանակը ըստ գյուղերի՝

# Բոլորան - 970
# Դաջան - 57
# Դրախտակ - 15
# Վերին Խոյգան - 1162
# Խունգ - 585
# Հադան - 470
# Հազարջրիբ - 990
# Ղալամելիք - 134
# Ղարղուն - 840
# Միլակերտ - 760
# Նամակերտ - 980
# Շահբուլաղ - 210
# Շուրիշկան - 750
# Չիգան - 250
# Սանգիբարան - 1170
# Սնկերտ - 345
# Սվարան - 600

ընդամենը՝ 1530 տուն, 10.288 շունչ։

## Տես նաև
* Սպահան
* Նոր Ջուղա
* Սուրբ Ամենափրկիչ Վանք

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Սպահանի նահանգի գավառներ
Ստեփանոս Թոխաթեցի

**Ստեփանոս Թոխաթեցի** (), հայ բանաստեղծ և տաղասած, գրիչ։

Ականատես է եղել օսմանյան Թուրքիայի արևելյան նահանգներում առաջացած Ջալալինների շարժման և թուրք–պարսկական պատերազմի հետևանքով հայ ազգաբնակչության զանգվածային տեղահանությանը, ինքը ևս հայրենակիցների հետ տարագրվել է։ Հայտնի է, որ 1580-ին կարգվել է քահանա, 1589-ին մեկնել Երուսաղեմ, 1621-ին՝ վերադարձել ծննդավայր։ Կյանքի մեծ մասն ապրել է, ստեղծագործել է Կ.Պոլսում, ապա՝ Ղրիմի Կաֆա (Թեոդոսիա) քաղաքում, Սուրխաթի Ս. Խաչ վանքում։

Թողել է պատմագրական արժեք ներկայացնող բանաստեղծական բազմաժանր և հարուստ ժառանգություն՝ ողբ, երգիծական ոտանավոր, ներբող, գանձ, հիշատակարան։ Ստեղծագործության հիմնական նյութը թուրքական լծի տակ ընկած հայ ժողովրդի մի ստվար հատվածի ողբերգական վիճակն է, ազգային ու սոցիալական կեղեքումը, տարագրության մեջ կրած զրկանքները։ Հատկանշական է «Ողբ ի վերա Եվդոկիա մեծի քաղաքին» ծավալուն բանաստեղծությունը, որտեղ իրական մանրամասներով նկարագրվում է վաճառաշահ քաղաքի երբեմնի բարգավաճ կյանքն ու ավերումը։ Երգիծական բանաստեղծություններից ուշագրավ են «Գովասանութիւն Կաֆայու քահանայից վերա»–ն, ինչպես նաև կենցաղային խնդիրներ արծարծող «Ոտանաւորս և գանկատս լվաննուն և ճանճերուն ի Ստեփանոս Թոխաթցի երիցուէ ասացեալ»–ը։ Հայտնի են նրա «Ողբ վասն տղահասակ ննջեցելոց», «Տաղ ի Կաֆայ», «Ողբ ի վերայ վաղամեռիկ եղբոր իւրոյ Յակոբ քահանայի Եւդոկեացւոյ» և այլ գործեր։ Ստեփանոս Թոխաթեցու ստեղծագործությունը պարզ, անպաճույճ ոճի, քնարականության և պատմական հավաստիության շնորհիվ ժամանակին լայն տարածում է գտել։

Ստեփանոս Թոխաթեցին ծավալել է գրչագրական գործունեություն՝ ընդօրինակելով մի շարք ձեռագրեր՝ շարակնոց, սաղմոսարան, քարոզգիրք, գանձարան, հայսմավուրք, որոնք պահվում են Վենետիկում, Երուսաղեմում, Երևանում (Մատենադարան)։ Եղել է նաև ուսուցիչ, Թոխաթում և Կաֆայում պատրաստել բազմաթիվ հետևորդ–աշակերտներ, որոնց մասին հիշատակում է իր տաղերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Դոլար

**Դոլար** (գրվում է նաև **դոլլար** անգլերեն՝ *dollar*), լայնորեն տարածված դրամական միավորի անվանում, օգտագործվում է բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում Ավստրալիայում, Բելիզում, Կանադայում, Նոր Զելանդիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։

## Ծագումնաբանություն
մինի
«Դոլար» բառը գերմանական թալեր դրամի անվան անգլիականացված ձևն է (ըստ երևույթին անգլերեն լեզու է մուտք գործել հոլանդական կամ դանիական «դալեր» տարբերակից)։ Թալերը համատարած դրամական միավոր էր միջնադարյան գերմանական պետություններում և ամբողջ Արևմտյան Եվրոպայում ընդհանրապես, այդ թվում այն ճանաչված էր Անգլիայում։ Ժամանակակից աշխարհում «դոլար» անունը համբավ է ձեռք բերել մասնավորապես ԱՄՆ դոլարի շնորհիվ, որը «դոլար» անվանումը կրող բոլոր տարադրամներից ամենատարածվածը և ամենաճանաչվածն է։

## Օգտագործում
Դոլարը տարբեր երկրներում արտադրվել և շրջանառության մեջ է բաց թողվել թղթադրամի և մետաղադրամի տեսքով։ Շատ երկրներում այն շրջանառությունից դուրս է եկել զանազան պատճառներով։

### Այժմ շրջանառության մեջ գտնվող «դոլար» տարադրամներ
* Ամերիկյան Սամոայի դոլար
* ԱՄՆ դոլար
* Ավստրալիական դոլար
* Արևելակարիբյան դոլար
* Բահամյան դոլար
* Բարբադոսի դոլար
* Բելիզի դոլար
* Բերմուդյան դոլար
* Բրունեյի դոլար
* Գայանական դոլար
* Զիմբաբվեի դոլար
* Լիբերիական դոլար
* Կայմանյան կղզիների դոլար
* Կանադական դոլար
* Կիրիբասի դոլար
* Կուկի կղզիների դոլար
* Հոնկոնգի դոլար
* Ճամայական դոլար
* Մարշալյան կղզիների դոլար
* Նամիբիական դոլար
* Նորզելանդական դոլար
* Սինգապուրական դոլար
* Սողոմոնյան կղզիների դոլար
* Սուրինամյան դոլար
* Տայվանի դոլար
* Տրինիդադ և Տոբագոյի դոլար
* Տուվալուի դոլար
* Ֆիջիական դոլար

### Նախկինում շրջանառության մեջ գտնվող «դոլար» տարադրամներ
* Բատավյան դոլար
* Բրիտանական դոլար
* Բրիտանական Վեստ Ինդիայի դոլար
* Բրիտանական Վիրգինյան կղզիների դոլար
* Թաիլանդական դոլար
* Թուրքս և Քեյքոսի դոլար
* Հավայան դոլար
* Ճապոնական դոլար
* Նաուրուի դոլար
* Նիուեի դոլար
* Նյուֆաունդլենդի դոլար
* Պալաուի դոլար
* Պենանգի դոլար
* Պուերտո Ռիկոյի դոլար
* Սթրեյթս Սեթըլմենտսի դոլար
* Սիեռա Լեոնեի դոլար
* Փիթքերնի դոլար
* Ֆորտ Մարլբորոյի դոլար

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Թղթադրամներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:Ասիական արժույթներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան արժույթներ
Խաչատուր Կեչառեցի

**Խաչատուր Կեչառեցի** (), հայ բանաստեղծ, մշակութային գործիչ։

Եղել է Կեչառույքի միաբանության վանահայր, հայ ազգային ավանդների ջատագով ու պաշտպան՝ մոնղոլական արշավների շրջանում։ Հեղինակ է քնարական բանաստեղծությունների, նշանավոր պատմա-քաղաքական «Վասն աւերման տանս արևելյան» ողբի, հոգևոր մի շարք երգերի, ինչպես նաև «Վասն գալստեան մոգուցն» պարականոն զրույցի։ Նրա ջանքերով է վերականգնվել Սուտ-Կալիսթենեսի «Վարք Աղեթսանդրի» հայերեն թարգմանության բնագիրը՝ իր իսկ կազմած 18 օրինակներով, ներածությամբ ու համապատասխան պատկերազարդումներով։

Խաչատուր Կեչառեցու բանաստեղծական ժառանգությունը մեծ չէ, բայց բազմաբովանդակ է։ Ձեռագրերում պահպանված «Վասն աւերման տանս արևելյան» պոեմատիպ ողբը ժամանակի հրատապ հարցերի արձագանքն է։ Խաչատուր Կեչառեցու մյուս ստեղծագործությունները նույնպես ժամանակի արձագանքն են, որոնց մեջ առավել ցայտուն են արտահայտված բանաստեղծի անձնական ապրումներն ու խոհերը։ Խ. Կեչառեցուն հատուկ է խոսքի հակիրճությունն ու որոշակիությունը։ Նա խորհում է աշխարհի ունայնության և վերջին դատաստանի մասին, անդրադառնում հոգու և մարմնի պայքարին, կյանքում մարդու անելիքին, խրատներ տալիս։ Սակայն Խաչատուր Կեչառեցու խրատները ոչ միայն ժամանակի ըմբռնումներից բխող, քրիստոնեական բարոյախոսությամբ ներծծված քարոզներ են, այլև առօրեական, կենցաղային առնչություններում անհրաժեշտ մարդկային խորհուրդներ։ Խաչատուր Կեչառեցուն բնորոշ են գեղարվեստական պատկերավորման հետաքրքրական ու զուսպ հնարանքները, միջին հայերենի մտածված օգտագործումը, հայրենների տաղաչափության կիրառումը։ Միջնադարյան շատ բանաստեղծների նման նրան նույնպես հատուկ է «հողեղեն մարդու» անկատարության ողբերգությունը։

Հին ու նոր մտայնությունների մի յուրօրինակ շաղախ է «Աղեքսանդրի պատմության» վրա կատարած նրա աշխատանքը, որը արտահայտությունն է ժամանակի քաղաքական նկրտումների, երկրի անկախության գաղափարի և «պսակավոր արքայի» գեղագիտական իդեալի։ Առասպելական հատկանիշներով օժտված Ալեքսանդր Մակեդոնացին թերևս ամենահայտնի կերպարն էր նշված խնդիրների արծարծման համար։ Սրանք արտահայտությունն են նաև «Աղեքսանդրի պատմության» հարստությունը ներկայացնող Խաչատուր Կեչառեցու չափական դրվագները, որ քառյակատիպ կաֆաների ձևով տեղադրվել են արձակ պատմության մեջ։ Ի տարբերություն միջնադարում տարածված գերազանցապես խոհա-խրատական բնույթի կաֆաների, այս ոտանավոր-շարքը պահպանում է պատմության սյուժետային գիծը։ Խաչատուր Կեչառեցու բանաստեղծությունները քնարական են, անմիջական, նրանց բնորոշ է ժողովրդական պարզ մտածողությունն ու տաղաչափությունը։

## Երկեր
* Տաղեր (աշխատասիրությունը՝ Ա. Դոլուխանյանի), Երևան, 1988։

## Գրականություն
* Ավդալբեգյան Մ., Խաչատուր Կեչառեցի, 13-14-րդ դարեր, Երևան,1958։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ֆորում (այլ կիրառումներ)

* Ֆորում (զրույց) — մասսայական զրույցների հրապարակ Հռոմի ֆորումի նման։
* Հռոմի ֆորում — Հին Հռոմի կենտրոնական մաս։
* Կայսրական ֆորում — Հռոմում ճարտարագիտական կոթողներ, որոնց ստեղծումը տևեց մոտավորապես 150 տարի ( մ. թ. ա. 46 - 113 մ. թ.), Հռոմեական կայսրության վաղ ժամանակաշրջանում։
* Վեբ-ֆորում — Վեբկայք (կամ համապատասխան ԾԱ) համացանցում զրուցելու համար։
* Ֆորում (կազմակերպություն)
Վեբ-ֆորում

**Վեբ-ֆորում** կամ **վեբ-կոնֆերանս**, հատուկ ծրագրային ապահովում՝ համացանցում վեբ կայքի այցելուների միջև քննարկումներ կազմակերպելու համար։ Եզրը համապատասխանում է սկզբնական «ֆորում» հասկացությանը։

Ֆորումը առաջարկում է բաժիններ քննարկման համար։ Ֆորումի աշխատանքը կայանում է օգտվողների կողմից **թեմաների** ստեղծման և այդ թեմաներում հետագա քննարկումների մեջ։

Ֆորումի տարածված բաժանումն է՝
Բաժիններ → թեմաներ → գրառումներ։

Սովորաբար գրառումները պարունակում են «հեղինակ — թեմա — բովանդակություն — ամսաթիվ/ժամ» տեղեկությունները։ Գրառումը և բոլոր պատասխանները այդ գրառմանը ստեղծում են *ճյուղ* («տրեդ»).

Քննարկումը պետք է համապատասխանի թեմային։ Սկզբնական թեմայից շեղումը հաճախ արգելվում է ֆորումում վարքի կանոններով։ Կանոններին հետևում է **մոդերատորը**՝ մասնակից, որը կարող է ջնջել կամ խմբագրել գրառումներ որոշակի բաժնում կամ թեմայում։

Ֆորումներում կարող է գործել գրառումներ կատարելու շատ ճկուն համակարգ։ Օրինակ, որոշ ֆորումներում գրառումներ ընթերցել և ստեղծել նորեր կարող են ցանկացած պատահական մարդիկ, իսկ մյուսներում անհրաժեշտ է գրանցվել։ Վերջինը ավելի հաճախ հանդիպող է։ Երկու դեպքում էլ, ֆորումները կոչվում են բաց։ Լինում է նաև խառը ձև։ Երբ թեմաների մի մասը հասանելի է բոլորին, իսկ մյուս մասը միայն գրանցված անդամներին։ 
Բաց ֆորումներից բացի, գոյություն ունեն նաև փակ ֆորումներ, որոնց գրառումները կարդալու կամ գրառում կատարելու համար, անհրաժեշտ է ֆորումի ադմինիստրատորի թույլտվությունը։ Հանդիպում են նաև ֆորումներ, որտեղ բաժինների մի մասը բաց է, իսկ մյուս մասը հասանելի է միայն անդամների նեղ խմբին։

Գրանցվելիս ֆորումի անդամները ստեղծում են **անձնագիր**, որտեղ գրվում է տեղեկություններ անդամի մասին։ Ֆորումներում գոյություն ունի **նամակների համակարգ**, որը թույլ է տալիս երկու անդամներին խորհրդակցվել միմյանց հետ։

Ամեն մի կոնկրետ ֆորում ունի սեփական ուղղվածությունը, որի շրջանակներում կարող են ընթանալ տարատեսակ ու բազմաբնույթ քննարկուներ։ Հաճախ մի քանի ուղղվածություն միավորված են մի ֆորումի շրջանակներում։

Ըստ ֆորումի թեմաների ստեղծման ֆորումները լինում են թեմաների դինամիկ և ստատիկ ցուցակով։ Առաջիններում հասարակ անդամները կարող են ստեղծել թեմաներ, ֆորումի ուղղվածության շրջանակներում, իսկ մյուսներում՝ ոչ։

Սովորաբար ֆորումները ունեն որոնելու հնարավորություն ֆորումի գրառումների մեջ։

Որպես կանոն, ֆումը տարբերվում է չաթից ավելի լուրջ քննարկումներով, քանի որ պատասխանողներին պատասխանի վրա մտածելու ավելի շատ ժամանակ է տրվում։ Ֆորումները հաճախ են օգտագործվում տարատեսակ խորհրդատվությունների և տեխնիկական սպասարկման աշխատակիցների կողմից։

Ներկա պահին վեբ-ֆորումները համացանցում քննարկումների ամենատարածված միջոցն են։

## Ֆորումների ծրագրային ապահովում
Խոշորագույն (500 000-ից ավել գրառում) ֆորումների ծրագրային ապահովման տասնյակ ըստhttp://www.big-boards.com/statistics/ , Հոկտեմբեր 23 2006ի տվյալներ։

## Համացանց
* ակումբ.ամ հայկական ֆորում

*
Կատեգորիա:Համացանց
Գազատուրբինային էլեմենտ

մինի
Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետազոտողները պատրաստել են փոքրիկ չափերի էլեմենտ գազային տուրբինի հիման վրա։ Միկրոսկոպիկ չափեր ունեցող տուրբինը տեղադրված է 25 ցենտանոց մետաղադրամից փոքր-ինչ մեծ չափեր ունեցող կրեմնիումային չիպի մեջ։ Փորձարկումները ցույց են տալիս, որ գազատուրբինային էլէմենտն աշխատում է համարյա 10 անգամ ավելի երկար, քան դրա էլեկտրական անալոգը։ Տուրբինի թևիկները պատրաստված են հատուկ գերկարծր նյութից, ինչը թույլ է տալիս վերջինիս պտտվել շատ մեծ արագությամբ՝ վայրկյանում 20000 պտույտ։

Ինքը՝ տուրբինը բավական բարդ միկրոմեխանիզմ է։ Այն բաղկացած է 6 իրար հետ միացված մակերևույթներիրց, որոնցից յուրաքանչյուրն իրենից ներկայացնում է ամբողջական բյուրեղ՝ բաղկացած «մի գծով շարված» ատոմներից, այդ պատճառով աչքի է ընկնում շատ մեծ ամրությամբ։ Շարժիչի մասերը պատչաստելու համար մակերևույթներից յուրաքանչյուրը յուրահատուկ մեթոդներով մշակում են՝ հանելով ավելորդ նյութերը։ Մակերևույթների միջև ընկած է տուրբինի մեխանիզմը։ Սկզբում պատրաստվում է կրեմնիումային վաֆլին, որի վրա «փորագրվում է» 80-ից 100 դետալ։ Եվս մի քանի փուլերից հետո կրեմնիումի հանգույցներից հավաքում են 10 Վատտ նոմինալ հզորություն ունեցող գազային տուրբինը։ Վառելանյութն ու օդը խառնվում են այրման փոքրիկ խցում, իսկ այրման ջերմաստիճանը հասնում է երկաթի հալման ջերմաստիճանին։ Ոչ մեծ կոմպրեսսորը մղում է օդը և ապահովում սառեցման պրոցեսը։ Օդի մի մասը ուղղվում է ոչ թե այրման խուց, այլ դրա կմախքի խոռոչները։ Գիտնականները պլանավորում են նախագծել այսպիսի էլեմենտներ նոութբուքների համար, ինչը թույլ կտա դրանք լիցքավորել շատ անգամ ավելի հազվադեպ։

Կատեգորիա:Ներքին այրման շարժիչ