Օբրի Վինսենտ Բերդսլի

**Օբրի Վինսենտ Բերդսլի**, կամ **Բերդսլի** (; 21 օգոստոսի 1872, Բրայտոն, Սուսեկս կոմսություն 16 մարտի 1898 թվական, Մենթոն,Ֆրանսիա), անգլիացի բանաստեղծ, գրքի նկարազարդող, դեկորատոր, անգլիական «Էսթետիկ շարժման» և ժամանակակից շրջանի վիզուալ արվեստում սիմվոլիզմի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Վաղաժամ մահացել է տուբերկուլյոզից։

## Մանկություն և պատանեկություն
Ընտանիքի անդամները շուտ նկատեցին, որ իրենց որդին հրաշամանուկ է։ Մի քանի ազնվական ընտանիքների աջակցությամբ սովորել է հայտնի դաշնակահարների մոտ և արդյունքում տասնմեկ տարեկանում սկսել է գրել երաժշտություն և պոեզիա։ 1884 թվականին Օբրին հայտնվեց հանրության մեջ որպես «երիտասարդ երաժշտական ֆենոմեն»՝ նվագելով մի քանի համերգների իր քրոջ հետ։ 1885 թվականի հունվարին նա սկսեց հաճախել Բրայթոնի «Hove and Sussex Grammar School» դպրոցը, որտեղ անցկացրեց իր կյանքի հաջորդ չորս տարիները։ Նա սկսել է նկարել չորս տարեկանից և մոր ուղղորդմամբ վաղ է ծանոթացել անգլիական և ֆրանսիական գրականությանն, իսկ երաժշտության դասերի շնորհիվ գիտակցել է իր ակնառու տաղանդը։ Նրա առաջին բանաստեղծությունները, գծանկարները և մուլտֆիլմերը հայտնվեցին դպրոցական «Անցյալ և ներկա» ամսագրում։ Նա դպրոցի բեմում բեմադրել է պիեսներ, որոնցից մի քանիսը գրավել են թատերագետների ուշադրությունը։

1888 թվականին Օբրի Բերդսլինպաշտոն է ստանում ճարտարապետի գրասենյակում, այնուհետև՝ աշխատակցի «Guardian Life and Fire Insurance Company» կազմակերպության լոնդոնյան ապահովագրական ընկերությունում։ Այնուամենայնիվ, և՛պրոֆեսիոնալ, և՛ սիրողական ներկայացումները պետք է դադարեցվեին. աշնանը երիտասարդը սկսեց արյուն հազալ։ 1891 թվականին նկարիչներ Էդվարդ Բըրն-Ջոնսի խորհրդով, որը նրան ծանոթացրեց Օսկար Ուայլդի և Պիեռ Պյուվիս դե Շավանի հետ, Բերդսլին սկսեց զբաղվել կերպարվեստով։ 1892 թվականին նա սկսեց հաճախել Վեսթմինսթերյան արվեստի դպրոց (Վեստմինստերի արվեստի դպրոց), այնուհետև ուսումը շարունակեց պրոֆեսոր Ֆրեդերիկ Բրաունի մոտ։.

### Անձնական կյանք
Բերդսլին և՛ հասարակական մարդ էր, և՛ գաղտնի էքսցենտրիկ։ Նա ասել է. «Ես մեկ նպատակ ունեմ՝ գրոտեսկան։ Եթե ես գրոտեսկ չեմ, ես ոչինչ եմ»։ Ուայլդը, իր պարադոքսալ ոճով, որոշեց, որ Բերդսլին ունի «արծաթե գլխարկի նման դեմք և կանաչ մազեր»։ Մի անգամ նկարիչը հայտնվեց իր հրատարակչի մոտ առավոտյան խալաթով և պոմպերով։ Թեև Բերդսլին կապված էր միասեռական համայնքի հետ, որի մաս էին կազմում բազմաթիվ բրիտանացի էսթետներ, նրա սեռական կողմնորոշման մանրամասները մնում են հարցականի տակ։ Բերդսլիի մտերիմներն էին ահամասեռամոլական Օսկար Ուայլդը, Ռոբերտ Ռոսը, Ալֆրեդ Դուգլասը (Բոուսի), Պիեռ Լուին, Ջոն Գրեյը։ Համանգործակցել է բանաստեղծ-տեսաբան Մարկ-Անդրե Ռաֆալովիչի հետ, ում բանաստեղծությունների գիրքը՝ «Թելը և ուղին», Բերդսլին նկարազարդել է 1895 թվականին։ Նկարչի վատ առողջական վիճակը նպաստեց արվեստի աշխարհից նրա մեկուսացմանը։

### Վերջին տարիներ
1894 -1896 թվականներին (այս ժամանակ նկարիչը աննախադեպ հաջողությունների հասավ Ուայլդ Սալոմեի համար տասնվեց նկարազարդումների հրապարակումից հետո), նրա առողջական վիճակը կտրուկ վատացավ.(1895թվական)։ Սկզբում Օբրին մտածեց առողջանալու, մի փոքր ավելի լավ զգալու և, վերջապես, ևս մեկ ամիս ապրելու մասին։ Այդ ժամանակ նա Ռաֆալովիչին գրեց. «Ես գիտեմ, իմ հիվանդությունը մահացու է, բայց ես վստահ եմ,որ հնարավոր է դրա ընթացքը դանդաղեցնել։Ինձ հիմար մի համարեք, որ մի քանի ամիս էսպես անիմաստ պայքարում եմ, բայց կհասկանաք, որ այդ տարիներն ինձ համար շատ պատճառներով կարող են արժեքավոր լինել։ Հաճույք եմ ստանում,երբ սկսում եմ մտածել  երկու-երեք պատկերազարդ գիզմո հրապարակելու մասին»։ 1897 թվականի մարտի 31-ին Բերդսլին հյուրընկալվեց կաթոլիկ եկեղեցում․ «Իր կենդանության օրոք նրա ամենամտերիմ ընկերներից են եղել անգլիկան հովիվներ և կաթոլիկ քահանաներ, ովքեր հարգանքի տուրք են մատուցել նրա հավատքի անկեղծությանը և խորությանը»․․․

Նա ստացավ այն, ինչի համար եռանդուն աղոթում էր․ևս մեկ տարվա կյանք։ Այդ մեկ տարվա ընթացքում նա ստեղծեց մի շարք նկարազարդումներ Բեն Ջոնսոնի «Վոլպոնե բարքերի կատակերգության համար», որը նշանավորեց նոր ոճի սկիզբը։ Այդ ժամանակ նա անընդհատ վերընթերցում էր Բլեզ Պասկալի գործերը և գրում Ռաֆֆալովիչին. «Նա [Պասկալը] հասկացավ, որ դառնալով քրիստոնյա, ստեղծագործ մարդը պետք է զոհաբերի իր նվերը, ինչպես Մագդաղենացին զոհաբերում է իր գեղեցկությունը»։

###### Մահ
Ողջ կյանքի ընթացքում Բերդսլին տառապում էր թոքային արյունազեղումով և հաճախ չէր կարողանում աշխատել կամ դուրս գալ տնից։ 1897 թվականի մարտից սկսել է դավանել կաթոլիկություն։ Հաջորդ տարի՝ նրա մահից առաջ (1898 թվականի մարտի 7),նրա վերջին նամակն ուղղված էր իր հրատարակիչ Լեոնարդ Սմայզերսին և մտերիմ ընկեր Հերբերտ Չարլզ Պոլիտին. «Հիսուսը մեր Տերն ու Դատավորն է։ Հարգելի ընկերնե՛ր, ես խնդրում եմ ձեզ ոչնչացնել Լիսիստրատայի բոլոր օրինակները և վատ գծագրերը ․․․ Բոլոր սրբերի բոլոր անպարկեշտ նկարները։ Օբրի Բերդսլի․ իմ մահվան վտանգի մեջ»։ Բարեբախտաբար, Բերդսլիի այդ խնդրանքը չկատարվեց, և Սմայթերսը շարունակեց վաճառել Բերդսլիի ստեղծագործությունների վերատպված տարբերակները, ինչպես նաև կեղծված տարբերակները։ 1896 թվականի դեկտեմբերին Բերդսլին ծանր արյունահոսություն ունեցավ, ինչը բացասական ազդեցություն թողեց նրա առողջության վրա։ 1897 թվականի ապրիլին՝ կաթոլիկություն ընդունելուց մեկ ամիս անց, նրա վատ առողջական վիճակը ստիպեց նրան տեղափոխվել Ռիվիերա՝ Մենթոնի «կիտրոնի դրախտը»,որը գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին։ Այնտեղ նա մահացավ մեկ տարի անց՝ 1898 թվականի մարտի 16-ին, «Cosmopolitan» հյուրանոցում, գիտակից վիճակում, մոր և քրոջ ներկայությամբ, որոնց նա հանձնարարեց իր վերջին ողջույնները փոխանցել բազմաթիվ ընկերներին։ Նա քսանհինգ տարեկան էր։ Մենթոնի տաճարում հուղարկավորության պատարագի հաջորդ օրը նրա աճյունը թաղվեց «Cimetière du Trabuquet»-ում։ Նկարիչ Ալջերնոն Սվինբերնը նվիրել է նրան այս բանաստեղծությունը (թարգմանիչ՝ Ի. Ա. Եվս)

Վերադարձի՛ր մեզ մոտ, գոնե երազում,

Դու՛, որ քեզ հավասարը չունես,

Դու՛, որին բոլորովին միևնույնն է Երկրային ցնցումների և անախորժությունների աշխարհը.

Բայց սերը, որը ներշնչված էր Հրաշալի պարգևի կողմից,

սերը, որի լույսը չի հանգչում,

Դու անպայման կլսես.․․

Եվ նա կդիպչի քո ազատ և թագավորական ոգուն․․․

## Գործունեություն
1892 թվականին Բերդսլին գնաց Փարիզ, որտեղ հայտնաբերեց գունավոր վիմագրեր՝ Անրի դը Թուլուզ-Լոտրեկի պաստառների և ճապոնական տպագրության փարիզյան նորաձևության մասին։ Նրա առաջին հանձնարարությունը Թոմաս Մալորիի «Le Morte d'Arthur» (1893) նկարազարդումն էր «JM Dent and Company»-ի համար։ Այս գիրքը դարձել է գրաֆիկական արվեստի գլուխգործոց և գրաֆիկական ոճավորման վառ օրինակ։ 1894 թվականին լույս է տեսնում Լուկիանի «The True History » գրքի վերաթարգմանությունը՝Բյորստլիի,Վիլիամ Սթրենգ և Կլարկի նկարազարդումներով illustrations by Beardsley, William Strang, and J. B. Clark. Այն տպագրվել է մասնավոր կերպով՝ 251 օրինակով; Օբրի Բերդսլին ունեցել է վեց տարվա ստեղծագործական գործունեություն, որը կարելի է բաժանել մի քանի ժամանակաշրջանների, որոնք սահմանվում են նրա ստորագրությունների փոփոխվող ձևով։ Վաղ շրջանում նրա ստեղծագործությունները հիմնականում չստորագրված էին։ 1891 և 1892 թվականներին նա անցավ «A.V.B» սկզբնատառերի օգտագործմանը։ 1892 թվականի կեսերին նա օգտագործում էր մի նշան, որը ճապոնական ազդեցության տակ գնալով ավելի էլեգանտ էր դառնում, երբեմն մեծատառերով՝ «A.B»:

Բերդսլիի գրաֆիկական աշխատանքների մեծ մասն արված է թանաքով և ունի մեծ մուգ տարածքներ. դրանք «լցնում»են թուղթը և հակադրվում են սպիտակ թղթի  մեծ դաշտերին, ինչն էլ ավելի արտահայտիչ է դարձնում գծանկարի քմահաճ ուրվագիծը՝ «Art Nouveau»-ի ոճավորումների ոգով։ Բերդսլիի գծանկարների վրա, անշուշտ, ազդել են ճապոնական փայտի փորագրությունները, Պրառաֆայելիտների և Բըրն-Ջոնսի ստեղծագործությունները, ինչպես նաև միջնադարյան մանրանկարչությունը, որին նա ծանոթացել է Բըրն-Ջոնսի խորհրդով։ .

Նա եղել է Էսթետիկ շարժման և սիմվոլիզմի էսթետիկ շարժման առաջատար դեմքը, որի կազմում էին նաև Օսկար Ուայլդը և Ջեյմս Մաքնիլ Ուիսլերը։ Օբրին նկարագրում էր իր որպես երաժշտասեր և մատենասեր։ Նրա՝ սիրով հավաքված հսկայական գրադարանը, ինչպես նաև նրա փայլուն գիտելիքները Բրիտանական թանգարանի և Ազգային պատկերասրահի հավաքածուների վերաբերյալ հիացմունքի են արժանի։ Օբրի Բերդսլին բնօրինակով կարդում էր հույն և լատիներեն գրող հեղինակներին և «հաճախ զարմացնում էր գիտնականներին բոլոր նրբությունների իր սուր ընկալմամբ», ինչպես իր մասին գրել է իր ժամանակակիցը։ Նրա ստեղծագործության տարբերակիչ գծերից մեկը նուրբ էրոտիզմն էր։ Քննադատ Ս.Կ.Մակովսկին, ով առաջիններից էր, ով բացահայտեց Բերդսլիին ռուս հանրությանը, նկարագրեց Բերդսլիին իր էսսեում․«Արհեստական խոնավությամբ ապակե ջերմոցներում գիտակի ձեռքով խնամված ծաղիկների նման․․․ չափազանց բարակ խնկերի և չափազանց նուրբ ձևերի թույնը»։ >Գրաքննության նկատառումներից ելնելով՝ Բերդսլին հաճախ իր նկարազարդումները անում էր երկու տարբերակով՝ հեղինակային և գրաքննության համար։ Նույն պատճառով քաղաքաբնակները հաճախ նրան ոչ ադեկվատ էին ընկալում՝որպես «հասարակական անառակություն սերմանող»։ Այս մասին իմանալով՝ Բերդսլին բազմիցս նշել է․ «Ֆրանսիական ոստիկանությունը լուրջ կասկածներ ունի իմ սեռի վերաբերյալ»։

Նա խանդավառությամբ խոսում էր արվեստագետների ու գրողների մասին, ովքեր լիովին թշնամաբար էին վերաբերվում իր անձին։ 1894 թվականին Օբրին ամերիկացի գրող Հենրի Հարլանդի հետ միասին դարձավ «Դեղին գրքի» (1894-1897 թվականներ) գեղարվեստական խմբագիրը, որը հայտնի դարձավ որպես տաղանդավոր գրողների, բանաստեղծների և արվեստագետների ստեղծագործությունների հավաքածու։ Բերդսլին՝հեդոնիստական ակումբի անդամը, «դենդիիզմի արքաներից», չորացած վարդ կրելով՝ իր պահվածքով սկանդալ է հրահրում։ Տեղի է ունենում սկանդալ՝ սերտորեն կապված Օսկար Ուայլդի ողբերգության հետ։ Երբ 1895 թվականին Ուայլդը բանտ գնաց՝ մեղադրվելով համասեռամոլության մեջ, նա իր հետ վերցրեց ինչ-որ դեղին գիրք։ Այս իրադարձությունը մեկնաբանող լրագրողը «Դեղին գիրքը» փոխարեն սխալմամբ գրել է «Դեղին գիրք»։ Անգլիայի համար սա բավական էր հրատարակությունը փակելու համար։ Այսպիսով, Բերդսլին մնաց առանց ապրուստի միջոցի։ «Դեղին գրքի» հրատարակիչ Ջոն Լեյնը մի անգամ նշել է, որ «Բերդսլին շատ է տուժել իր արվեստի չափազանց հապճեպ գնահատումից»։ Նկարչի ամենաանկեղծ գործերը են Արիստոֆանեսի Լիսիստրատի մասնավոր հրատարակության համար (1896) և Օսկար Ուայլդի «Սալոմե» պիեսի համար արված նկարները, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1896 թվականին Փարիզում։

Բերդսլին աշխատել է այնպիսի ամսագրերում, ինչպիսիք են «The Studio»-ն և «The Savoy»-ը, որոնց համահիմնադիրն է նաև հենց ինքը։ Քանի որ համահիմնադիր Բերդսլին կարողացավ շարունակել գրել, ինչպես նաև նկարազարդել, այնպես էլ հայտնվեցին նրա մի շարք ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ «Under the Hill»-ը (պատմություն հիմնված Tannhäuser լեգենդի վրա) և «The Barber's» բալլադը։.

«Beardsley-ն չինական և ճապոնական արվեստից վերցրել է գծերի և բծերի բարդ լեզուն, իսկ եվրոպական «Art Nouveau»-ից՝ անզուսպ ոճավորումը։ Բայց բնական տաղանդի շնորհիվ, ինչ-որ զարմանալի ձևով, նա կարողացավ այս տարօրինակ խառնաշփոթից ստեղծել օրիգինալ արվեստ, որը հսկայական ժողովրդականություն է ձեռք բերել ամբողջ աշխարհում։ Շատերը ձգտում էին ընդօրինակել Բերդսլիի սև-սպիտակ գրաֆիկան, դա դուր էր գալիս և՛ աշխարհիկներին, և՛ էսթետներին․․․»Ա.Ա.Սիդորովի պնդումը, որ Բերդսլին «առաջինն էր, ով թողարկեց իրական գրաֆիկական միջոցները», չի դիմանում քննադատությանը, քանի որ նրանից առաջ դա արել են ուրիշները։ Բերդսլին զբաղվում էր միայն պատրաստի ձևերի ոճավորմամբ՝ ռոմանտիկ՝ անգլիական գրաֆիկա, ճապոնական փորագրության կոր գծեր, արտ Նովո ուրվանկարներ և հետիմպրեսիոնիստական նկարներ, իսկ պրարաֆայելիտների միջոցով՝ Բոտիչելիի պատկերներ, պոմպեյան որմնանկարներ և հին հունական ծաղկաման։

Հատկանշական է նաև, որ Վան դե Վելդեի կամ Վալոտոնի գեղարվեստական ավելի արժեքավոր գրաֆիկան երբեք նման հաջողություն չի ունեցել ի տարբերություն Բերդսլիի։ Բերդսլին նաև զգալի ազդեցություն է ունեցել Արվեստի աշխարհի ռուս նկարիչների վրա… Ինչպես ընդհանրապես ժամանակակից արվեստը, Բերդսլին հյուսված էր հակասություններից՝ ֆանտաստիկ հանճար և նկարչության սիրողական, երաժիշտ, բանաստեղծ,ով նկարազարդում էր իր ստեղծագործությունները, և մի մարդ սահմանափակ, մանր բուրժուական ճաշակով…»։

Այնուամենայնիվ,ուսումնասիրելով Բերդսլիի կենսագրությունը,Ալեքսեյ Սիդորովը կոպիտ է արտահայտվել։

Բերդսլին ծաղրանկարիչ էր և մի քանի քաղաքական մուլտֆիլմեր նկարահանեց՝ արվեստում ցուցադրելով «Ուայլդ» խելամտությունը։ Բերդսլիի աշխատանքն արտացոլում էր իր դարաշրջանի բարոյական անկումը, և նրա ազդեցությունը հսկայական էր, ինչպես պարզ երևում է ֆրանսիացի սիմվոլիստների աշխատանքում, 1890-ականների պաստառների արվեստի շարժման և ավելի ուշ՝ մոդեռնիստ արվեստագետների աշխատանքում։ Բերդսլիի ենթադրյալ ստեղծագործություններից մի քանիսը հրատարակվել են Օբրի Բերդսլիի «Հիսուն գծագրեր» գրքում, որը ընտրված է Նիկոլսի հավաքածուից։

Բերդսլիի անսովոր և համարձակ արվեստը շարունակեց հակասություններ առաջացնել Մեծ Բրիտանիայում նրա մահից շատ տարիներ անց։ 1966 թվականին Լոնդոնի Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում նրա տպագրությունների ցուցահանդեսի ժամանակ ոստիկանությունը ներխուժեց լոնդոնյան մասնավոր պատկերասրահ՝ թանգարանում ցուցադրված նույն տպաքանակների պատճենները ցուցադրելու համար, և տիրոջը մեղադրանք առաջադրվեց անպարկեշտության մասին օրենքով։

## Մշակույթ
«Օբրի»-ն (1982) բրիտանական հեռուստատեսային հեռուստասերիալի «BBC2 Playhouse» դրվագ է BBC Broadcasting Corporation-ի կողմից ներկայացված, գրված Ջոն Գիլբերտի կողմից։ Սյուժեն նվիրված է Բերդսլիի (դերասան Ջոն Դիքսի դերակատարմամբ) կյանքի շրջանին՝ 1895 թվականի ապրիլից, երբ Օսկար Ուայլդի ձերբակալությունից և Դեղին գրքի փակումից հետո նկարիչը կորցնում է իր ապրուստը և մահանում տուբերկուլյոզից 1898 թվականին։

Օբրի Բերդսլին ընդգրկված է նաև Beatles-ի «Sergeant Pepper's Lonely Hearts Club Band» (1967) ալբոմի շապիկին։

BBC-ի «Beardsley and His Work» վավերագրական ֆիլմը նկարահանվել է 1982 թվականին։.

Օբրի Բերդսլիի ուրվականը կարևոր դեր է խաղում 1977 (2003) սյուրռեալիստական «Մահվան մահճակալ. անկողին ուտող» սարսափ ֆիլմում։.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Бердслей О.* Рисунки. Проза. Стихи. Афоризмы. Письма. Воспоминания и статьи о Бердслее / Вступительная статья, проект альбома, составление, подготовка текстов и примечания А. Басманова. — : Игра-техника, 1992. — 288 с. — ISBN 5-900360-03-2.
* Шедевры графики. Обри Бердслей. — : Эксмо, 2007.
* 
* 
* 
* *Weintraub St.* Beardsley. — Harmondsworth, 1972.

## Ստեղծագործությունների հղումներ
* The Savoy Magazine (1896) 1 2
* Lysistrata (1896)
* Галерея графики Обри Бердслея

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 21 ծնունդներ