Էռնեստո Սաբատո

**Էռնեստո Սաբատո** (, ), արգենտինացի արձակագիր, էսսեիստ, նկարիչ։

## Կենսագրություն
Էռնեստո Սաբատոն ծնվել է Կալաբրիայից գաղթած բազմազավակ ընտանիքում, մայրական գծով արբերեշի է, տասնմեկ երեխաներից տասներորդն է։ Իններորդ որդուն անվանել են Էռնեստո, բայց նա մահացել է մանուկ հասակում, ուստի անունը փոխանցվել է ապագա գրողին։

1924 թվականին ավարտել է Ռոխասի դպրոցը և ուսումը շարունակել Լա Պլատա քաղաքի պետական քոլեջում, որտեղ դասախոսների թվում է եղել Պեդրո Էնրիկես Ուրենյան, որը Սաբատոյին ոգեշնչել է գրական գործունեության ոլորտում։ Այնուհետև 1929 թվականից սովորել Է Լա Պլատայի ազգային համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետում։

Եղել է 1918 թվականի համալսարանական բարեփոխումների կողմնակից, ակտիվ մասնակցություն է ունեցել երիտասարդական կոմունիստական շարժմանը և ընկերների հետ հիմնել է «Insurrexit» մարքսիստական խումբը։ Մարքսիզմի վերաբերյալ դասախոսության ժամանակ նա հանդիպել է Մաթիլդա Կուսմինսկի Ռիխտերին, որը 1936 թվականին դարձել էր նրա կինը։ 1933 թվականին ընտրվել է կոմունիստական երիտասարդության ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղար։ 1934 թվականին Արգենտինայի կոմունիստական կուսակցությունը նրան գործուղել է Մոսկվայի լենինյան միջազգային դպրոց։ Լինելով Բրյուսելի հակաֆաշիստական կոնգրեսի (1934) պատվիրակ՝ Սաբատոն, հիասթափված ստալինիզմից, որոշել է չգնալ ԽՍՀՄ՝ վախենալով երբեք այնտեղից չվերադառնալ և փախել է Փարիզ։

1934-1935 թվականներին փորձել է Փարիզում գրել «Անձայն աղբյուր» վեպը (մասամբ հրապարակված)։

1938 թվականին Բուենոս Այրեսում պաշտպանել է տիեզերական ճառագայթաբանության դոկտորական ատենախոսությունը, Բեռնարդո Ալբերտո Ուսայի շնորհիվ ստացել է Փարիզի Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի (Կյուրիի ինստիտուտ) լաբորատորիայում աշխատելու կրթաթոշակ, որտեղ մտերմացել է սյուրռեալիստների, այդ թվում՝ Անդրե Բրետոնի հետ։

1939 թվականին Ֆրանսիայից տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ աշխատել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, 1940 թվականին վերադարձել է Բուենոս Այրես, համալսարանում դասավանդել է հարաբերականության և քվանտային մեխանիկայի տեսություն։ Իսպաներեն է թարգմանել Գ. Ա. Գամովի «Արևի ծնունդը և մահը» գիրքը։

1943 թվականին սուր էքզիստենցիալ ճգնաժամի հետևանքով  հեռացել է գիտությունից։ Թերթերի և ամսագրերի դեմ դիկտատուրայից հետո Խուան Պերոնան ստիպված էր 1945 թվականին թողնել ուսումը։ Հետագայում զբաղվել է գրականությամբ և կերպարվեստով, ինչպես նաև հրապարակախոսությամբ և քաղաքական ակտիվությամբ։

Բազմիցս մահվան սպառնալիքներ է ստացել ծայրահեղ աջ էսկադրոններից (առաջին հերթին՝ արգենտինական հակամոմունիստական դաշինքից)։ Նախագահ Ռաուլ Ալֆոնսինի հրավերով գլխավորել է մարդկանց զանգվածային անհետացման (CONADEP) գործով Ազգային հանձնաժողովը, որը հետաքննել է «կեղտոտ պատերազմի» տարիներին ռազմական բռնապետության հանցագործությունները։ Արդյունքը դարձել է այն, որ 1984 թվականին հրատարակվել է «Այլևս երբեք» (Nunca Más) վերնագրով վկայությունների հատորյակը։

Իր հետագա ելույթներում Էռնեստոն իրեն կապում է քրիստոնեական անարխիզմի հետ՝ ասելով․ *«Ես անարխիստ եմ։ Անարխիստ՝ բառի լավագույն իմաստով։ Մարդիկ սովոր են մտածել, որ անարխիստները պայթեցնում են ռումբ, սակայն անարխիստներ են եղել մեծ մտածողները, ինչպիսին Լև Տոլստոյն է»*։

1995 թվականին մահացել է Սաբատոյի ավագ որդին, իսկ 1998 թվականին՝ կինը։

1999 թվականին ստացել է իտալական քաղաքացիություն (բացի արգենտինականից)։

2000 թվականի հունիսի 4-ին գրողը իր «Դիմադրություն» պատմվածքը զետեղել Է «Clarín» թերթի կայքում՝ դառնալով առաջին խոշոր իսպանալեզու գրողը, որն իր ստեղծագործությունը հրատարակումից առաջ անվճար տեղադրել է համացանցում։

2006 թվականի հունվարի 26-ին Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի, Էդուարդո Գալեանոյի, Պաբլո Միլանեսի, Ֆրեյ Բետտոյի և մշակույթի այլ հայտնի գործիչների հետ հանդես է եկել Պուերտո Ռիկոյին անկախություն տրամադրելու պահանջով։

Գրողը մահացել է 2011 թվականի ապրիլի 30-ին, երբ իր հարյուրամյակին մնացել էր ապրել երկու ամսից պակաս։

## Ստեղծագործություններ
1941 թվականից համագործակցել է «Sur» ամսագրի, Բորխեսի մտերիմների և նրա շրջապատի հետ։ Սաբատոյի դեբյուտային գիրքը դարձել է «Ինդիվիդն ու տիեզերքը» փիլիսոփայական էսսեների ժողովածուն (1945 թվական, Բուենոս Այրես քաղաքի առաջին մրցանակ և Արգենտինայի գրողների միության պատվավոր մրցանակ)։ 1948 թվականին հրատարակվել է նրա «Թունել» էկզիստենցիալիստական վեպը, որը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել Արգենտինայում և արտերկրում (Ֆրանսիայում հրատարակության նախաձեռնողը Ալբեր Կամյուն էր)։ Գիրքը անմիջապես թարգմանվել է ավելի քան մեկ տասնյակ լեզուներով և էկրանավորվել 1952, 1977 և 1987 թվականներին, իսկ Յանգ Գրեմի ներկայացումը ցուցադրվել է Էդինբուրգի 2004 թատերական փառատոնում։ Երկու այլ վեպեր՝ «Հերոսների և գերեզմանների մասին» (1961 թվական, հայտնի է դարձել նրա մոտիվներով կոմպոզիցիան՝ «Խուան Լավալյեի մահվան ռոմանսը»՝ Էդուարդո Ֆալուի երաժշտության հիման վրա, իսկ վեպի մյուս մասը էկրանավորվել է 1979 թվականին՝ Մարիո Սաբատոյի՝ գրողի որդու կողմից) և «Ավվադոն կործանիչ» (1974 թվական, Արգենտինայի գրողների միության մեծ մրցանակ), ամրապնդել են Սաբատոյի՝ որպես Լատինական Ամերիկայի խոշորագույն վիպասաններից մեկի փառքը։

## Ճանաչում
Սաբատոն պարգևատրվել է Մեդիչիի (Իտալիա, 1977 թվական), «Միգել դե Սերվանտես» (Իսպանիա, 1984 թվական), Իսրայելի մրցանակ (1989 թվական, Իսրայել) մրցանակներով, արժանացել է Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի շքանշանի (1987 թվական), ընտրվել է Մուրսիայի (Իսպանիա), Ռոսարիոյի (Արգենտինա) և Թուրինի (Իտալիա) և այլ համալսարանների պատվավոր դոկտոր։ 1983-1984 թվականներին երկրի նախագահ Ռաուլ Ալֆոնսինի հանձնարարությամբ նա գլխավորել է 1976-1983 թվականների ռազմական բռնապետության ժամանակ մարդկանց զանգվածային անհետանալու գործով ազգային հանձնաժողովը։

Երեք անգամ առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի թեկնածու (վերջին անգամ՝ 2009 թվականին)։

## Գեղանկարչություն
Վերջին տարիներին, քանի որ գրելու և կարդալու բժշկական արգելք կար, Սաբատոն զբաղվել է բացառապես նկարչության։ Նրա ցուցահանդեսները տեղի են ունեցել Փարիզում, Մադրիդում, Սան Պաուլոյում։

## Երկեր
### Վեպեր
* El tunel (1948).
* Sobre heroes y tumbas (1961).
* Abbadon el Exterminador (1974).

### Էսսեներ
* Uno y el universo (1945).
* Hombres y engranajes (1951).
* Heterodoxia (1953).
* El otro rostro del peronismo (1956, Պերոնի դիկտատուրայի մասին).
* El escritor y sus fantasmas (1963).
* Tango, discusión y clave (1963, նշումներ տանգոյի մասին).
* Aproximación a la literatura de nuestro tiempo: Robbe-Grillet, Borges, Sartre (1968).
* La cultura en la encrucijada nacional (1976).
* Apologías y rechazos (1979).
* Entre la letra y la sangre (1988).
* Antes del fin (1998, ինքնակենսագրություն).
* La Resistencia (2000).
* España en los diarios de mi vejez (2004, 2002 թվականին Իսպանիա մեկնելու մասին նշումներ)

## Ռուսերեն հրատարակություններ
* Туннель // Иностранная литература, 1988, № 6.
* О героях и могилах. М.: Радуга, 1990 (переизд. 1999, 2004).
* Аваддон-губитель. М.: Академический проект, 2001.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Dellepiane A.B. Ernestro Sábato: El hombre y su obra. New York: Las Americas Publishing Company, 1968.
* Oberhelman H.D. Ernesto Sábato. New York: Twayne Publishers, 1970.
* Kneuer M. Literatur und Philosophie: ihr Verhältnis bei Ernesto Sábato. Frankfurt/Main a.o.: Lang, 1991.
* Urbina N. La Signification del género: Estudio semiotico de las novelas y ensayos de Ernesto Sábato. Miami: Ediciones Universal, 1992.
* Pageaux D.-H. Ernestro Sábato. Paris: L’Harmattan, 1992.
* Castillo Durante D. Ernesto Sábato: la littérature et les abattoirs de la modernité. Frankfurt/Main: Vervuert; Madrid: Iberoamericana, 1995.
* Catania C. Genio y figura de Ernesto Sábato. Buenos Aires: Eudeba, 1997.
* Torres L. El túnel, Ernesto Sábato: estudio literario. Santafé de Bogota: Panamericana Editorial, 2001

## Արտաքին հղումներ
* биография, библиография, живопись  
* тексты, интервью, устные выступления 
* http://perso.orange.fr/calounet/presentation_auteurs/sabato_presentation.htm 
* https://web.archive.org/web/20061116224749/http://www.librairie-compagnie.fr/rio_plata/s/sabato.htm 
* Страница Сабато на сайте IMDB 

Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի գրողներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆիզիկոսներ