Ֆրանկենմուտ (Միչիգան)

**Ֆրանկենմուտ**, քաղաք ԱՄՆ-ի Միչիգան նահանգի Սեգինո շրջանում։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը 4 944 է։ Քաղաքը շրջապատված է Ֆրանկենմուտի թաունշիփով։ Ֆրանկենմուտում է գտնվում «Bronner's Christmas Wonderland»-ը, որը համարվում է «աշխարհի ամենամեծ սուրբծննդյան խանութը»։

Քաղաքի անունը երկու բառերի համադրություն է. Ֆրանկենը ծագում է Բավարիայի թագավորության Ֆրանկոնիա շրջանի անունից, որտեղից առաջին վերաբնակիչներն են եկել, իսկ գերմանական «մուտ» բառը նշանակում է քաջություն։ Այսպիսով՝ Ֆրանկենմուտ նշանակում է «Ֆրանկոնների քաջություն»։ Քաղաքը նաև կոչում են «**Փոքրիկ Բավարիա**»՝ հղում կատարելով քաղաքի գերմանական ժառանգությանը, քաղաքը նաև կոչում են պարզապես «**Մուտ**»։

## Պատմություն
Տարածքը բնակեցվել և անվանվել է գերմանական Ֆրանկոնիայի Ռոսթալից եկած պահպանողական լյութերան ներգաղթյալների կողմից։ Վերաբնակիչները դուրս են եկել Գերմանիայից 1845 թվականի ապրիլի 20-ին և *Կարոլին* նավով յոթ շաբաթ անց իջել են Նյու Յորք նահանգի Քասլ Գարդենում։ Ջրանցքներով և Մեծ լճերով ճանապարհորդել են Նյու Յորքից Դետրոյթ՝ այնտեղ հասնելով 1845 թվականի օգոստոսին։ Այնուհետև *Նելսոն Սմիթ* նավով ուղևորվել են Սեգինո, իսկ այնտեղից էլ ցամաքով հասել այն տարածքը, որտեղ այժմ գտնվում է Ֆրանկենմուտ քաղաքը։

Վերաբնակեցման հիմնական նպատակը կրոնական էր։ Լյութերանների խումբը նպատակ ուներ իր հավատքը տարածել բնիկների շրջանում։ Առաջին խոշոր կառույցներից մեկը եկեղեցի է եղել։ Սակայն նրանց փորձերը բնիկներին հավատափոխ անելու անհաջողության են մատնվել, քանի որ բնիկների մեծ մասը մի քանի տարվա ընթացքում տեղափոխվել է։

Բնակիչները ընտրել են մի լեռնոտ տարածք, որը իրենց հայրենի Միջին Ֆրանկոնիան է հիշեցրել, և սկսել են կառուցել ապաստարաններ։ Ֆրանկենմուտը վերածվել է բացառապես գերմանական լյութերական համայնքի։ Գաղութարարները երդվել են հավատարիմ մնալ Գերմանիային և մասնավորապես Բավարիայի թագավորությանը, ինչպես նաև գերմանական լեզվին։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբ գերմանացիները շարունակել են ժամանել Ֆրանկենմուտ։

Համայնքը սկզբնապես եղել է Բրիջպորտի թաունշիփի, իսկ ավելի ուշ Ֆրանկենմուտի թաունշիփի մաս. 1904 թվականին Ֆրանկենմուտը դարձել է գյուղ։ 1938 թվականին Հերբերտ Լ. Քեյնաթը դարձել է գյուղի առաջին կառավարիչը։ Գյուղը վերածվել է քաղաքի 1959 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, և Քեյնաթը դարձել է քաղաքի կառավարիչ։

Մոտակա Ֆրանկենլուստ, Ֆրանկենտրոստ և Ֆրանկենհիլֆ (այժմ հայտնի է որպես Ռիչվիլ) գյուղերը ցույց են տալիս, որ տարածքը շարունակել է գրավիչ մնալ  տարածաշրջանի ներգաղթյալ գերմանացիների համար։ Քաղաքի գերմանական և, մասնավորապես, ֆրանկոնյան մշակույթը պահպանվել և փոխանցվել է սերունեսերունդ։ Գերմաներենը դեռևս տարածված է ցուցանակների վրա և խոսակցականում, և գերմանախոսները շարունակում են բնակվել քաղաքում։ Բացի այդ, Սուրբ Լորենց եկեղեցին ամեն ամիս գերմաներենով պատարագներ է մատուցում։

## Աշխարհագրություն
Համաձայն Միացյալ Նահանգների մարդահամարի բյուրոյի՝ քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 7,87 կմ2,որից 7,74 կմ2 ցամաքային է, իսկ 0,13 կմ2՝ ջրային։ Քաղաքով հոսում է Կաս գետը։

## Բնակչություն

### 2010 մարդահամար

2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքում բնակվում է 4944 մարդ, քաղաքն ունի 2200 տնտեսություն և 1313 ընտանիք։ Բնակչության խտությունը կազմում է 638,4 բնակիչ/կմ2։ Միջին խտությամբ յուրաքանչյուր 309.4 քառակուսի կիլոմետրի վրա կա 2396 բնակելի միավոր։ Քաղաքի ռասայական կազմը հետևյալն է՝ 97,4% սպիտակամորթ, 0,5% աֆրոամերիկացի, 0,2% բնիկ ամերիկացի, 0,8% ասիացի, 0,4% այլ ռասաներից և 0,6% երկու կամ ավելի ռասաներից։ Ցանկացած ռասայից իսպանախոս կամ լատինամերիկացիները կազմում են բնակչության 1,9%-ը։

2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքն ունի 2200 տնային տնտեսություն, որից 23.8%-ն ունի 18 տարեկանից փոքր իրենց հետ ապրող երեխաներ, 50.5%-ը՝ միասին ապրող ամուսնական զույգ, 7.1%-ը՝ կին տնտեսուհի՝ առանց ամուսնու, 2.0%-ը՝ տղամարդ՝ առանց կնոջ, իսկ 40.3%-ը ընտանիքներ չեն։ Տնային տնտեսությունների 37.2%-ը կազմված է անհատներից, 22.7%-ը՝ 65 տարեկան կամ բարձր միայնակ ապրողներից։

Քաղաքում միձին տարիքը 50.1 է։ Բնակիչների 19.3%-ը 18 տարեկանից ցածր անձինք են, 5.9%-ը՝ 18-24, 17.9%-ը՝ 25-44, 28%-ը՝ 45-64, 28.9%-ը 65 տարեկան և բարձր։ Քաղաքի սեռային պատկերը հետևյալն է՝ 44.9% տղամարդ, 55.1% կին։

## Տնտեսություն
Զբոսաշրջությունը և հողագործությունը խթանում են տեղական տնտեսությունը։ Ֆրանկենմուտը նաև գրավում է զբոսաշրջիկներին տարվա ընթացքում տեղի ունեցող փառատոններով և այլ միջոցառումներով։

Բացի զբոսաշրջությունից, համայնքում և շրջակայքում զգալի թվով բնակիչներ զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ։

2022-ի վերջին հայտարարվել է, որ «Bavaria Inn Lodge»-ը 80 միլիոն դոլար արժողությամբ 13 000 քառակուսի մետր տարածքում կստեղծի հանգստավայր, որտեղ գտնվող ջրաշխարհը կդառնա Միչիգանի ամենամեծ փակ ջրաշխարհը։

## Ճարտարապետություն
thumb|250px|Ֆրանկենմուտ քաղաքի և թաունշիփի կառավարության կենտրոն
Ֆրանկոնյան ոճի ճարտարապետության ուժեղ ազդեցությունը նկատվում է քաղաքի շատ մասերում։ Առևտրական թաղամասի շենքերի մեծ մասը, ինչպես նաև շատ տներ, ներկայացնում են Գերմանիայի Ֆրանկոնիա շրջանում եղած փայտե շրջանակով շենքերի ոճական մեկնաբանությունները։ Այս ոճը նշանավորվում է շենքերի արտաքին մասում «քառակուսի» և «X» նախշերով փայտանյութերի օգտագործմամբ, ինչպես նաև պատուհանների, դռների և շենքերի այլ հատվածների վրա «X» նախշերի կիրառմամբ։

## Փառատոններ
*Օքթոբերֆեստ։ 1990 թվականին Ֆրանկենմուտում, որը կոչվում է նաև «Միչիգանի փոքրիկ Բավարիա», առաջին անգամ կազմակերպվել է Օքթոբերֆեստը։ Ֆրանկենմուտի Օքթոբերֆեստը փառաբանում է գերմանական մշակույթն ու ժառանգությունը։ Ֆրանկենմուտն ունի գերմանական եզակի ժառանգություն ու մշակույթ։ Ֆրանկենմուտի Օքթոբերֆեստի նպատակն է պահպանել ու կիսվել Մյունխենի Օքթոբերֆեստի խմիչքներով, ուտելիքներով, տեսարաններով ու ձայներով։ Փառատոնի նպատակն է նաև պահպանել և փաեաբանել տեղական բավարական ժառանգությունը։ Ֆրանկենմուտի Օքթոբերֆեստը Մյունխենից դուրս իրականացվող առաջին Օքթոբերֆեստն է, որը թույլատրված է խորհրդարանի և Մյունխենի քաղաքապետարանի կողմից։ Երբ 1996 թվականին քաղաքապետ լորդ Քրիստինա Ուդեն և Գերմանիայի խորհրդարանը պաշտոնական հռչակագիր են ներկայացրել, Ֆրանկենմուտի Օքթոբերֆեստը հայտարարվել է առաջին Օքթոբերֆեստը, որն իրականացվում է Մյունխենի Օքթոբերֆեստից զատ։ Այս հռչակագրով միջոցառումը տեղափոխվել է սեպտեմբեր, որպեսզի համընկնի Մյունխենի միջոցառման հետ։ Ինչպես նաև առաջին անգամ պատմության մեջ Մյունխենի հանրահայտ Hofbräuhaus գարեջրի գործարանը գարեջուր է արտահանել ԱՄՆ։ Տեղացի գործարար Ֆրեդ Շումախերը, ով հետագայում դարձել է ԱՄՆ-ի Hofbräuhaus նախագահը, անձամբ հետևել է, որպեսզի գարեջուրը Օքթոբերֆեստի ժամանակ հասնի Ֆրանկենմուտ։ Ֆրանկենմուտի Օքթոբերֆեստը համարվում է ԱՄՆ-ի աշնանային ամենահայտնի և կարևոր փառատոնների մեկը։
*Ֆրանկենմուտի բավարական փառատոն։ Սա Ֆրանկենմուտի բավարական ժառանգության ամենամեծ փառատոնն է։ 1959 թվականից սկսած՝ քաղաքը խմիչքների, ուտելիքի, ավանդույթների և երաժշտության միջոցով նշում է Բավարիայի մշակույթի և արժեքների ամենամյա ամառային տոնը։
*Ֆրանկենմուտի SnowFest: Ֆրանկենմուտը նաև հյուրընկալում է Հյուսիսային Ամերիկայի ձյան քանդակագործության լավագույն իրադարձություններից մեկը՝ Zehnder-ի SnowFest-ը, որը մեջ մտնում է նաև Միացյալ Նահանգների կոլեգիալ սառցե փորագրության ազգային առաջնությունը։

## Քույր քաղաք
* Գունցենհաուզեն, Գերմանիա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Field and trees in Frankenmuth, Michigan, US.jpg|Աշնանային դաշտ և ծառեր Ֆրանկենմուտում
Պատկեր:Bavarian Inn Lodge, Frankenmuth, Michigan, 2015-01-11 01.jpg|Bavarian Inn Lodge հանգստավայր
Պատկեր:Wiki Frankenmuth old mill 58.jpg|Նիքլես-Հուբինգեր ալրաղացը
Պատկեր:FrankenmuthVisitorCenter.JPG|Ֆրանկենմուտի այցելուների կենտրոն
Պատկեր:Riverside shops, Frankenmuth, Michigan, 2015-01-11 02.jpg|Ֆրանկենմուտի Ռիվեր Փլեյսիի խանութներ 
Պատկեր:Frankemuth architecture (Rummel Platz building).jpg|Ռումել Պլաց կառույց
Պատկեր:Zehnder's Chicken Restaurant, Frankenmuth, Michigan, 2015-01-11 01.jpg|Zehnder-ի ռեստորան
Պատկեր:Covered bridge entrance, Frankenmuth, Michigan, 2015-01-11.jpg|Կաս գետի վրա ծածկված կամուրջ
Պատկեր:Bronner's Christmas Wonderland.JPG|Bronner's Christmas Wonderland (սուրբծննդյան խանութ)
Պատկեր:Frankenmuth (23 Dec 2019).jpg|Ֆրանկենմուտի կենտրոնում սուրբծննդյան գիշերվա տեսարան
Պատկեր:Frankenmuth horse and carriage.jpg|Մեյն փողոցում ձիակառքեր


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Florer, Warren Washburn. *Early Michigan Settlements, Vol. 1: Washtenaw, Westphalia, Frankenmuth, Detroit, 1848*. Ann Arbor: Herold Printing Co., 1941.
*Johnston, Keith R. "Frankenmuth, Michigan: from German Settlement to Tourist Attraction." Master of Liberal Studies in American Culture diss., University of Michigan—Flint, 1988. 
*Pollen, T. J. *[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015071339090;view=1up;seq=8 History of Frankenmuth: with Short Sketches of the Old Settlers]*.
*Zehnder, Herman F. *Teach My People the Truth: the Story of Frankenmuth, Michigan*. 1970.

## Արտաքին հղումներ

* 
* City of Frankenmuth
* Frankenmuth Chamber of Commerce and Convention and Visitors Bureau

Կատեգորիա:1845 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Միչիգանի քաղաքներ