Սպուտնիկ 40

**«Սպուտնիկ 40»**, որը նաև կոչվում է **RS-17a**, **RS-17b**,**Sputnik Jr.**, ֆրանս-ռուսական սիրողական ռադիոարբանյակ։ «Սպուտնիկ 40»-ի արձակումը նվիրված է «Սպուտնիկ 1»-ի՝ Երկրի առաջին արհեստական ​​արբանյակի արձակման 40-ամյակին։ Արբանյակը ստեղծել են 1996-1997 թվականներին ֆրանսիացի և ռուս դպրոցականները, արձակվել է «Միր» տիեզերակայանից տիեզերագնացների տիեզերք դուրս գալու ժամանակ և գործել է 55 օր։ Արբանյակի երկրորդ օրինակը մնացել է «Միր» ուղեծրային համալիրի վրա և դադարել է գոյություն ունենալ կայանի հետ միասին։

## Կառուցվածք և ստեղծում

«Սպուտնիկ 40»-ը առաջին արբանյակի 1/3 մասշտաբի կրկնօրինակն է։ Գունդը 23 սմ տրամագծով է և կշռում է 4 կգ։ Արբանյակը կրում է 200 ՄՎտ հզորությամբ ռադիոհաղորդիչ, որը հեռարձակվել է 144 ՄՀց և 145.812 ՄՀց սիրողական ռադիոհաճախականության գոտիներում։ Անտենաները շրջանաձև բևեռացված են եղել, յուրաքանչյուր անտենա 50 սմ երկարությամբ։ Արբանյակը հեռարձակել է «Սպուտնիկ 1»-ի հեռարձակող ազդանշանին նման «բիփ-բիփ» ազդանշան։ Փոխանցվող ձայնային ազդանշանի հաճախականությունը րոպեում 84 իմպուլս է եղել։ Փոխանցվող ազդանշանի տոնայնությունը կապված է եղել արբանյակի ջերմաստիճանի հետ՝ 541 Հց -40 °C-ում, 1260 Հց +20 °C-ում և 1361 Հց +50 °C-ում։ Արբանյակը սնուցվել է չորս լիթիումային մարտկոցներից բաղկացած երեք մարտկոցներով, որոնցից յուրաքանչյուրը 3.5 Վ անվանական լարում է ունեցել։ «Սպուտնիկ-40» ռադիոհաղորդիչը պետք է աշխատեր 40 օր։ Հաղորդիչի մոդուլի սխեման նախագծել է ֆրանսիացի ռադիոսիրողական  (F6FAO):

Նախագծում ռուս մասնակիցները պատասխանատու են եղել կորպուսի ստեղծման համար, մինչդեռ ֆրանսիացիները հավաքել են ռադիոմոդուլը: Միանգամից ստեղծվել են երկու նույնական տիեզերանավեր՝ RS-17a և RS-17b անուններով

1996 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Ժյուլ Ռեյդելետ քոլեջի ռադիոակումբի () (FR5KJ) և Նալչիկի պոլիտեխնիկական քոլեջի միջև նախնական համաձայնություն է ձեռք բերվել սիրողական ռադիոարբանյակ ստեղծելու վերաբերյալ: 1997 թվականի փետրվարի 10-ին նախագծին միացել են Շառլ դը Գոլի միջնակարգ դպրոցը (Մյուրե, Վերին Գարոն, Ֆրանսիա) և Արևմտյան էլեկտրոնային միջնակարգ դպրոցը (Ռուեն, Ֆրանսիա): Փետրվարի 20-ին ստորագրվել է պաշտոնական համաձայնագիր: Այդ պահին է սկսվել նախագծին միացան Ֆրանսիայի աէրոակումբը, AMSAT-ը և Ռոսավիակոսմոսը: Համաձայնագրի ստորագրման արարողությանը ներկա է եղել Ֆրանկոֆոնիայի նախարար մադամ Սուրդեն: Մարտի 19-ին հրապարակվել է «» կոչը՝ նախագծի պոտենցիալ հովանավորներին: Մարտի 30-ին Ֆրանսիայի աերոակումբի ներկայացուցիչները ժամանել են Նալչիկ՝ նախագիծը համակարգելու համար: Ապրիլի 18-ին ռուսական կողմի ներկայացուցիչներ Վիկտոր Կուրիլովը, Նիկոլայ Բոդինը, Ֆեդորովը և տիեզերագնաց Ալեքսանդր Սերեբրովը ժամանել են Սեն Դենի: Մարտի 30-ին Նալչիկ ժամանել են և ներկայացրել են : Հոկտեմբերի 10-ից 12-ը Արտաքին մեդիա ֆայլեր արբանյակի ստեղծմանը մասնակցած դպրոցականները La Science en FETE սիրողական ռադիոցուցահանդեսում ներկայացրել են «Սպուտնիկ-40» նախագիծը: Ցուցահանդեսի շրջանակներում նախատեսված է եղել կապ հաստատել տիեզերանավի հետ, սակայն այդ պահին արբանյակը դեռևս դուրս չի եկել ուղեծիր:

Հոկտեմբերի 10ից 12-ը արբանյակի ստեղծմանը մասնակցած դպրոցականները «La Science en FETE» սիրողական ռադիոցուցահանդեսում ներկայացրել են «Սպուտնիկ-40» նախագիծը: Ցուցահանդեսի համար նախատեսված է եղել կապ հաստատել տիեզերանավի հետ, սակայն այդ ժամանակ արբանյակը դեռ չի արձակվել ուղեծիր։

Արբանյակի մշակման հետ միաժամանակ անցկացվել է առաքելության լոգոների մրցույթ: Դիմումների համար նախատեսված նկարների չափերը պետք է համապատասխանեին 240×320 մմ չափսերին: Բոլոր ներկայացված նկարները դարձել են Ժյուլ Ռեյդելետ քոլեջի սեփականությունը: Աշխատանքներն ընդունվել են մինչև 1997 թվականի հուլիսի 15-ը:

## Մեկնարկ և թռիչք
1997 թվականի հոկտեմբերի 8-ին երկու արբանյակներն էլ (RS-17a, RS-17b) «Միր» կայան են հասցվել «Պրոգրես M-36» տրանսպորտային նավով (որը տիեզերք է արձակվել Բայկոնուրի տիեզերակայանից 1997 թվականի հոկտեմբերի 5-ին): Ամերիկացի տիեզերագնաց Դեյվիդ Վուլֆը՝ KC5VPF կոչական նշանով ռադիոսիրողը, ակտիվորեն մասնակցել է արբանյակի արձակման նախապատրաստմանը: «Միր» կայանում նախապատրաստական ​​աշխատանքների ընթացքում բոլոր արձակման փորձարկումներն իրականացվել են RS-17b սարքով, որը մնացել է կայանի վրա և դադարեցրել է գոյություն ունենալ ուղեծրային համալիրի հետ միասին:

1997 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Անատոլի Սոլովյովի և Պավել Վինոգրադովի տիեզերական զբոսանքի ժամանակ, տիեզերք ուղարկվել է «Սպուտնիկ 40 RS-17a»-ն։ Ելքը նախատեսված է եղել ՄԴԺ-ով ժամը 04:30-ին, սակայն Սոլովյովի տիեզերական համազգեստի հետ կապված խնդիրների պատճառով լյուկը բացվել է միայն ժամը 06:32-ին։ Տիեզերագնացները օդային փականից հանել են գործիքների հավաքածուները և գիտական ​​սարքավորումները, ապա Պավել Վինոգրադովը ձեռքով արբանյակը ազատ թռիչքի է հասել, նա պարզապես այն հրել է «Միր» կայանից։ Մեկնարկի գործընթացը նկարահանվել է երկու տեսախցիկներով՝ Պավել Վինոգրադովի և (կայանից) ամերիկացի տիեզերագնաց Դեյվիդ Վուլֆի կողմից։ Արբանյակից առաջին ազդանշանը ստացվել է ժամը 07:05-ին։ Ազդանշանը ձայնագրել է «Էներգիա» կորպորացիայի աշխատակից Սերգեյ Սամբուրովը (RV3DR), որը վերահսկել է ռադիոկապը տիեզերագնացների ելքի ժամանակ։ Արբանյակը մտել է ուղեծիր 92.3 րոպե ուղեծրային պարբերությամբ, 51.7° թեքությամբ, 383 կմ պերիգեյով և 392 կմ ապոգեյով: Տիեզերանավին շնորհվել է NSSDC ID 1997-58C միջազգային համարը և NORAD արբանյակային կատալոգի 24958 համարը: Այս համարակալումը պարզվել է, որ ոչ ստանդարտ է: Ավանդաբար, Միրից արձակված օբյեկտները ունեին 1986-017A կայանի ինդեքսին կապված ինդեքս, բայց այս դեպքում արբանյակին շնորհվել է Progress M-36 տրանսպորտային տիեզերանավի հետ կապված միջազգային համար՝ 1997-58A: NORAD համարը նույնպես «սխալ» է եղել, այն նախատեսված է եղել Ariane 4 կրող սարքի վերին փուլի համար, որը արձակվել է սեպտեմբերի 23-ին, բայց դրան ոչինչ չի շնորհվել:

Առաջին ռադիոսիրողը, որը կապ է հաստատել արբանյակի հետ եղել է հույն Կոստաս Կորալիսը (Աթենք, Հունաստան): Առաջին տեսողական դիտարկումը կատարել է Փոլ Մալին, նոյեմբերի 6-ին արբանյակը տեսանելի էր 9.2m աստղային մեծությամբ:

Ժամը 12:45-ին Թռիչքի կառավարման կենտրոնի Կապույտ դահլիճում տեղի է ունեցել մամուլի ասուլիս նվիրված «Միր» կայանից՝ դպրոցականների արձակած առաջին արբանյակի արձակման ժամանակ: Մամուլի ասուլիսին ներկա էր Յուրի Բատուրինը, որը կարդացել է «Սպուտնիկ-40» նախագծին մասնակցող դպրոցականներին Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի ողջույնը: Մամուլի ասուլիսում նշվել է, որ այս ծրագիրը ո՛չ կառավարական է, ո՛չ էլ պետական:

Արբանյակային ազդանշանը ստացվել է 145.827 ՄՀց-ից մինչև 145.819 ՄՀց հաճախականությամբ՝ կախված արբանյակի շարժման ուղղությունից՝ Դոպլերի էֆեկտի շնորհիվ: Նոյեմբերի 22-23-ը ռադիոսիրողական F6BVP-ի նախաձեռնությամբ հավաքագրվել են տվյալներ ուղեծրի տարբեր կետերում ստացված ազդանշանի հաճախականության (1 ՄՀց ճշգրտությամբ) վերաբերյալ: Այդ տվյալները անհրաժեշտ են արբանյակի ջերմային մոդել ստեղծելու համար: Ստացված արդյունքները օգտագործվել են «Սպուտնիկ-41» սիրողական ռադիոկայանը ստեղծելու համար:

1997 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, ժամը 21:00-ին UTS ԱՄՆ-ի և Ռեյունիոն կղզու ռադիոսիրողականներից ստացել են արբանյակի վերջին ազդանշանները: Դեկտեմբերի 30-ին, ժամը 01:22-ին, ազդանշանն այլևս լսելի չի եղել: Մինչև 1998 թվականի հունվարի 1-ը կապ հաստատելու փորձերը շարունակվել են, բայց կրող հաճախականության խշշոցից բացի ազդանշաններ չեն եղել: Սա մեկնաբանվել է որպես տիեզերական էլեկտրամատակարարման նվազում մինչև այնպիսի մակարդակի, որ ազդանշանը մոդուլացնելու համար այլևս բավարար էներգիա չի եղել: Արբանյակի վերջին ազդանշանի մոդուլյացիայի վերլուծությունը ցույց է տվել +40 °C ջերմաստիճան: Դպրոցականների միջազգային թիմի ստեղծած արբանյակի ուղեծիրը գործել է 55 օր: Լրատվականների միջոցով նշել են, որ դպրոցականների ստեղծած «Սպուտնիկ-40»-ը ավելի երկար է աշխատել, քան իր նախատիպը՝ առաջին արհեստական ​​Երկրի արբանյակ՝ «Սպուտնիկ-1»-ը, որի ռադիոհաղորդիչը աշխատել է 22 օր:

Յուրաքանչյուր ռադիոսիրող, որը կապ է հաստատել «Սպուտնիկ-40»-ի հետ, ստացել էր վկայական։ Ընդհանուր առմամբ, ամբողջ աշխարհում ուղարկվել է ավելի քան 1000 վկայական:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1997 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Կրթությունը Ռուսաստանում