open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վասպուրականի թագավորություն

**Վասպուրականի Արծրունյաց թագավորություն**, ավատատիրական պետություն միջնադարյան Հայաստանում 908-1021 թվականներին, Արծրունիների արքայատան գլխավորությամբ։ Միջնադարյան Բագրատունիներից վասալական կախման մեջ գտնվող այս թագավորությունը ներառում էր տարածքներ ներկայիս Թուրքիայից, մասամբ՝ Հայաստանից, Իրանից և Նախիջևանի ինքնավար հանրապետությունից (Ադրբեջան)։

Բագրատունյաց Հայաստանի ենթակա թագավորություններից (**Վասպուրական**, Սյունիք, Վանանդ, Լոռի) ու իշխանություններից (Տարոն, Տայք) ամենաընդարձակն ու ամենազորեղն էր, որը հիմնադրվել էր 908 թվականին՝ Գագիկ Արծրունու կողմից, և թագավորություն հռչակվել Ատրպատականի ամիրայության օգնությամբ։

Թագավորության տարածքն ընդգրկում էր Վանա և Կապուտան (Ուրմիո) լճերի միջև ընկած շրջանները՝ կազմելով 40 000 քառ. կմ։ Բնակչությունը 11-րդ դարի սկզբին հասնում էր մոտ մեկ միլիոնի։ Նույն ժամանակաշրջանում Վասպուրականում կար ավելի քան 8 քաղաք, 4 000 գյուղ, 72 բերդ և ամրոց, 115 վանք ու եկեղեցի։
մինի|291x291փքս|Վասպուրականի թագավորության սահմանների փոփոխությունը 908-1021 թվականների
Գագիկ Արծրունու և նրա հաջորդների օրոք Վասպուրականի թագավորությունը տնտեսական և մշակութային մեծ վերելք ապրեց, ամբողջ Վասպուրականով մեկ լայն շինարարություն ծավալվեց։ Աղթամար կղզին արհեստականորեն մեծացվեց, որտեղ թագավորը կառուցեց Աղթամարի կամ Uուրբ Խաչ եկեղեցին, նավահանգիստ ու արքունական պալատներ։

Վասպուրականին բնորոշ են լեռնածին սարահարթերը, լեռների արանքում սեղմված բարձրադիր հովիտները, որոնց միջով անցնող ոչ մեծ գետերի ջրերը կյանք են տալիս նրանց։ Վանա լճի առափնյա հովիտների կլիման մեղմ է, նպաստավոր երկրագործության, մանավանդ պտղատու և խաղողի այգիների մշակման համար։ Լեռնային արոտները հնարավորություն էին ընձեռում անասնապահության զարգացման համար։

Վասպուրականի թագավորության պատմությունը ամփոփված է մի քանի հայ պատմիչների աշխատություններում։ Նրանցից հատկապես մեծարժեք է Թովմա Արծրունու «Պատմություն Արծրունյաց տան» երկասիրությունը։

## Վասպուրականի թագավորների ցանկ

## Տես նաև
* Աղթամարի կաթողիկոսություն
* Սյունիքի թագավորություն
* Կարսի թագավորություն
* Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վասպուրականի թագավորություն

Կատեգորիա:Միջնադարի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի թագավորություն
Թենթենի արկածները

մինի|Թենթեն
**Թենթենի արկածները** (ֆրանսերեն՝ *Les Aventures de Tintin*) բելգիացի արվեստաբան Ժորժ Ռեմիի (1907–1983), գրական անվամբ՝ Էրժեի ստեղծած պատկերապատումների շարք են։ Պատկերաշարը 20-րդ դարի ամենահանրաճանաչ եվրոպական պատկերապատումներից է, որի թարգմանությունների հրատարակվել են ավելի քան 80 լեզվում և ավելի քան 350 միլիոն գիրք է վաճառվել։

Պատկերապատումների շարքը պարունակում է 24 գիրք, որոնցից չորսը մինչ այժմ թարգմանվել են արևմտահայերեն, ֆրանսահայ Ռուզան և Ժան-Վարուժան Կյուրեղյանի միջոցով։

## Հայերեն թարգմանված գրքերը
*Փարավոնի սիգարները
*Կապույտ լոտուսը
*Յոթ բյուրեղապակյա գնդերը
*Արևի տաճարը

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք
*Թենթենը հայերենով 

Կատեգորիա:Թենթեն
Իշխան Նարեկ

**Իշխան Նարեկը** առաջին հայկական պատկերապատումն է, հրատարակվել է միայն մեկ գիրք։ Թեման հին Հայաստանի, զինվորների, հռոմեացիների, և մարտերի շուրջ է եղել։ Տպաքանակը 70 000 կազմ է եղել։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1991 գրքեր
Կատեգորիա:Հայկական պատկերապատումներ
Սիրահարների այգի

**Սիրահարների այգի,** հանրային զբոսայգի Երևանում։ Գտնվում է Կենտրոն վարչական շրջանում՝ Բաղրամյան պողոտայի և Դերենիկ Դեմիրճյան փողոցի միջև։

Պողոսյան պարտեզները հանդիսանում է այգու շահագործող կազմակերպությունը, իսկ բարեկարգումը և շահագործումն իրականացվում է Ալբերտ Պողոսյանի նախաձեռնությամբ՝ Պողոսյան հիմնադրամի միջոցով։ Այգին տնօրինում է ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանը։ Այգում աշխատում է նաև Աչաջուր սրճարանը, որից ստացած ամբողջ շահույթը տրամադրվում է այգու ծախսերի հոգալուն։

## Պատմություն
Այգին գոյություն է ունեցել դեռևս 18-րդ դարից, և կոչվել՝ «**Կոզեռնի այգիներ**». այն ժամանակ էլ տնկվել են այգու ծառերի մեծ մասը։ 1949 թվականին ռուս բանաստեղծ Ալեքսանդր Պուշկինի ծննդյան 150 ամյակի շնորհիվ, այգին անվանվում է **Պուշկինի այգի**, իսկ 1970 թվականին այգին և նրան կից պողոտան (այժմյան և նախկինում էլ Մարշալ Բաղրամյան) վերանվանվում է **Բարեկամության**՝ խորհրդային ժողովուրդների «եղբայրությունը» նշանավորելու համար։

Հայաստանի անկախությունից հետո, 1995 թվականին Երևանի պատգամավորների խորհրդի որոշմամբ այգին վերանվանվում է Երևանի Սիրահարների այգի։ Այդ անվանումը հիմնվում է այն փաստի վրա, որ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին այգին շատ զույգերի սիրելի հանդիպման վայր էր եղել։

2007 թվականին այգին վերակառուցվում է որպես ճապոնական այգի և Պողոսյան այգիների մաս կազմում։ Վերակառուցման նախագիծը իրականացվոմ է շվեյցարաբնակ լանդշաֆտային ճարտարապետ, ճապոնական և արևելյան պարտեզների մասին բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ Պիեռ Ռամբախի կողմից, ով մեկուկես տարվա ուսումնասիրությունից հետո կատարում է էսքիզ, որն արժանանում է Երևանի քաղաքապետարանի հավանությանը։

## Պատկերասրահ

Yerevan Lovers' Park, Summer.jpg|Ծաղիկներ Սիրահարների զբոսայգում
Lovers' Park.jpg|Երևանի Սիրահարների զբոսայգի լճակն ու Աչաջուր սրճարանը
Գևորգ Էմինի արձան.JPG|Գևորգ Էմինի արձանը Երևանի Սիրահարների զբոսայգում
Blooming tree in Lovers' Park, Yerevan.jpg|Ծաղկած ծառ Սիրահարների այգում


## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Երևանի Սիրահարների այգու պաշտոնական կայք
* Աչաջուրի պաշտոնական կայք
* Աչաջուրը պաշտոնական էջը Reservin.am ամրագրման համակարգում
Արևի տաճարը

**Արևի տաճարը** (ֆրանսերեն՝ *Le Temple du Soleil*), Թենթենի արկածները պատկերապատումների շարքի տասնչորսերորդ գիրքն է, որի հեղինակն է բելգիացի Էրժեն։ Գրքում որպես հերոս հանդես է գալիս երիտասարդ լրագրող Թենթենը։ Գիրքը շարունակում է Բիուրեղեայ 7 գնդիկները գրքի պատմությունը, և Թենթենի արկածները գրքերի շարքի մի քանի գրքերից է, որ նախորդ գրքի պատմվածքն է շարունակում։

Գիրքը արևմտահայերենի է թարգմանվել 2007 թվականին՝ Ռուզան և Ժան-Վարուժան Կյուրեղյանի կողմից և լույս տեսել Սայջեստ սարլ հրատարակչության միջոցով։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Թենթեն
Յոթ բյուրեղապակյա գնդերը

մինի|աջից|200px|Բիւրեղեայ 7 գնդիկները հայերեն թարգմանության կազմը

**Բիւրեղեայ 7 գնդիկները** (ֆրանսերեն՝ *Les 7 boules de cristal*) Թենթենի արկածները պատկերապատումների շարքի տասներորդ գիրքն է, որ հեղինակն է բելգիացի Էրժեն։ Գրքում որպես հերոս հանդես է գալիս երիտասարդ լրագրող Թենթենը։

Գիրքը արևմտահայերենի է թարգմանվել 2006 թվականին՝ Ռուզան և Ժան-Վարուժան Կյուրեղյանի կողմից և լույս տեսել Սայջեստ սարլ հրատարակչության միջոցով։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Թենթեն
Կապույտ լոտուսը

մինի|աջից|200px|Կապոյտ լուտոսը գրքի հայերեն թարգմանության կազմը

**Կապոյտ լուտոսը** (ֆրանսերեն՝ *Le Lotus bleu*) Թենթենի արկածները պատկերապատումների շարքի հինգերորդ գիրքն է, որ հեղինակն է բելգիացի Էրժեն։ Գիրքն առաջին անգամ լույս է տեսել 1936 թվականին, և այնտեղ որպես հերոս հանդես է գալիս երիտասարդ լրագրող Թենթենը։

Գիրքն արևմտահայերեն է թարգմանվել 2008 թվականին՝ Ռուզան և Ժան-Վարուժան Կյուրեղյանի կողմից և լույս տեսել Սայջեստ սարլ հրատարակչությունում։

## Տես նաև
*Դարի 100 գրքերն ըստ Լը Մոնդ օրաթերթի

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Թենթեն
Մրցանակը. նավթի, փողի և ուժի էպիկական փնտրտուքը

**Մրցանակը. նավթի, փողի և ուժի էպիկական փնտրտուքը** () 1850-ականներից մինչև 1990 համաշխարհային նավթի արդյունաբերության 800 էջանոց պատմությունն է՝ Դանիել Յերգինի հեղինակությամբ։ Մրցանակը իր հրատարակման ժամանակի շնորհիվ ամենավաճառվող գրքերից դարձավ՝ այն լույս տեսավ 1990 թվականի հոկտեմբերին, երկու ամիս Սադդամ Հուսեյնի պատվերով Քուվեյթի հարձակումից հետո և երեք ամիս Իրաքյան ռազմուժը այդ երկրից վռնդելու նպատակով ԱՄՆ-ի ղեկավարությամբ կոալիցիայի կողմից Ծոցի պատերազմը սկսելուց հետո։ Հետագայում այն շահեց Պուլիցերյան մրցանակը։

Մրցանակը կոչվել է նավթի արդյունաբերության «վերջնական» պատմությունը, նույնիսկ մի «աստվածաշունչ»։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* ''Բուքնոթսի'' հարցազրույցը Երգինի հետ՝ «Մրցանակը» գրքի շուրջ, հունվարի 27, 1991 

Կատեգորիա:1990 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:1991 գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Նավթի մասին գրքեր
Կատեգորիա:Պուլիտցերյան մրցանակակիր գրքեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության պատմության մասին գրքեր
Փարավոնի սիգարները

մինի|աջից|200px|Փարաւոնին սիկառները հայերեն թարգմանության կազմը

**Փարաւոնին սիկառները** ( ), Թենթենի արկածները պատկերապատումների շարքի չորրորդ գիրքն է, որի հեղինակն է բելգիացի Էրժեն։ Գրքում որպես հերոս հանդես է գալիս երիտասարդ լրագրող Թենթենը։

Գիրքը արևմտահայերենի է թարգմանվել 2008 թվականին՝ Ռուզան և Ժան-Վարուժան Կյուրեղյանի կողմից և լույս տեսել Սայջեստ սարլ հրատարակչության միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք
*Փարաւոնին սիկառները հայերենով 

Կատեգորիա:1934 գրքեր
Կատեգորիա:Թենթեն
Միջին գիծ

thumb|right|200px|Եռանկյան միջին գիծը՝ DE

Եռանկյան **միջին գիծը** եռանկյան երկու կողմերի միջնակետերը միացնող հատվածն է։ Ամեն եռանկյուն ունի երեք միջին գիծ։

## Առաջին հատկանիշ
* Եռանկյան երկու կողմերի միջնակետներն իրար միացնող միջին գիծը զուգահեռ է եռանկյան երրորդ կողմին։

; Ապացույց
Դիտարկենք եռանկյուններ ABC-ն ADE-ն։
Անկյուն A-ն ընդհանուր է երկուսի համար և  \frac{AB}{AD}=\frac{AC}{AE}=2  հետևաբար եռանկյուններ ABC-ն ADE-ն նման են, ինչից էլ հետևում է, որ
  \frac{AB}{AD}=\frac{AC}{AE}=2  հետևաբար  \frac{BC}{DE}=2 ։

Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Նարնջի հյութ

**Նարնջի հյութ**, տարածված ըմպելիք, որը պատրաստված է նարնջից։ Այն պատրաստվում է թարմ մրգից, ինչպես նաև կարելի է պատրաստել հյութի խտանյութից՝ հեղուկը հետագայում ջրով բացելով։

## Արտաքին հղումներ
* Նարնջի հյութի արտադրությունը
* «Արարատ» նարնջի հյութի բնութագրումը 

Կատեգորիա:Մրգային հյութեր
Սի Լո Գրին

**Թոմաս Դեկառլո Քելուեյ** (անգլ.` *Thomas DeCarlo Callaway*, ), ամերիկացի երգիչ-երգահան, ռեփեր և երաժշտական պրոդյուսեր, ով իր գործունեությունը ծավալում է **Սի Լո Գրին** (անգլ.՝ *Cee Lo Green*) բեմական կեղծանվամբ։ Հանդես է եկել 2011 թվականի Գրեմմի մրցանակաբաշխության ժամանակ։ Այժմ Գրինը ներակայանում է որպես մեներգիչ, սակայն նախկինում եղել է Gnarls Barkley և Goodie Mob խմբերի անդամ։

## Սկավառակագրություն
* *[[Cee-Lo Green and His Perfect Imperfections]]* (2002)
* *[[Cee-Lo Green... Is the Soul Machine]]* (2004)
* *[[The Lady Killer]]* (2010)
* *[[Cee Lo's Magic Moment]]* (2012)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչ-երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Խնձորի հյութ

**Խնձորի հյութ**, հյութ՝ պատրաստված խնձորներից։ Ի տարբերություն այլ տեսակի բնական մրգերից ստացված հյութերի՝ խնձորի հյութն ավելի գերադասելի է արտադրել ոչ թե տնային, այլ գործարանային պայմաններում՝ հատուկ մեքենայական տեխնոլոգիաների միջոցով, որոնց օգնությամբ գործարան ներմուծված խնձորը լվացվելուց հետու ենթարկվում է ճզման։ Ճզմված զանգվածը ենթարկվում է ֆիլտրացման, որից հետո էլ՝ պաստերիզացիայի։

Խնձորի հյութը կարող է հանդիսանալ որպես անփոխարինելի աղբյուր՝ հանքային նյութերի և C վիտամինի համար

Կատեգորիա:Մրգային հյութեր
Կատեգորիա:Զովացուցիչ ըմպելիքներ
Հաչիկո՝ մի շան պատմություն

**«Հաչիկո՝ մի շան պատմություն»** (), ռեժիսոր Լեսի Հալսթրոմի բրիտանա-ամերիկյան դրամա, որի հիմքում ընկած է ակիտա ցեղատեսակի ճապոնական շան՝ Հաչիկոյի իրական պատմությունը, որը 9 տարի ամեն օր նույն ժամին գնում էր կայարան՝ մահացած տիրոջը հանդիպելու համար։ Ֆիլմը 1987 թվականին նկարահանված ճապոնական ֆիլմի ռիմեյքն է։ Ֆիլմի սցենարը գրել է Սթիվեն Լինդսին, գլխավոր դերերում՝ Ռիչարդ Գիր, Ջոան Ալեն և Սառա Ռեմեր։ Ֆիլմը թողարկվել է 2009 թվականի օգոստոսի 8-ին Ճապոնիայում։

## Սյուժե
Համալսարանի պրոֆեսոր Պարկեր Ուիլսոնը կայարանում գտնում է Ճապոնիայից Ամերիկա ուղարկված կորած քոթոթի։ Քանի որ նրա հետևից ոչ ոք չի գալիս, Պարկերը ստիպված է լինում քոթոթին պահել իր մոտ։ Այն պահից, երբ շունը ապրում է պրոֆեսորի հետ, նրանց միջև ամուր ընկերություն է հաստատվում։ Պարկերը շատ է կապվում իր նոր ընկերոջ հետ։ Ամեն օր Հաչիկոն տիրոջը ուղեկցում է կայարան, Պարկերը մեկնում է աշխատանքի, իսկ երեկոյան նորից գնում է կայարան՝ տիրոջը դիմավորելու։ Մի օր պրոֆեսորը սրտամկանի ինֆարկտից հանկարծամահ է լինում համալսարանում դասախոսության ժամանակ։ Սպասելով տիրոջը՝ Հաչիկոն շարունակում է ամեն օր գնալ կայարան։

Չնայած այն փաստին, որ պրոֆեսորի հարազատները փորձում են շանը պահել տանը, սակայն նա էլի վերադառնում է կայարան։ Տեղի վաճառականներն ու երկաթուղու աշխատողները կերակրում են Հաչիկոյին՝ հիանալով նրա համառությամբ և նվիրվածությամբ։

Շուտով թերթերը տեղեկանում են անսովոր շան մասին, և Հաչիկոն դառնում է մամուլի հերոս։ Մինչ իր կյանքի վերջը Հաչիկոն ամեն օր գնում է կայարան, մինչև երեկո սպասում գնացքի ժամանմանը, երբ իր տերը ահա-ահա կիջնի հերթական գնացքից։ Նա այդպես էլ երբեք չի գալիս, բայց Հաչիկոն՝ հավատարիմ շունը, չի լքում իր տեղը։ Այս կայարանում էլ նվիրված շուն մահանում է՝ սպասելով տիրոջը։

## Դերերում

## Ստեղծում
Նկարահանումները հիմնականում տեղի են ունեցել Վունսոկեթում, Բրիստոլում և Քինգսթաունում (Ռոդ Այլենդ), ինչպես նաև Ռոդ Այլենդի և Ճապոնիայի համալսարաններում։

Կյանքի տարբեր տարիներին Հաչիկոյի դերը խաղում են երեք ցեղատեսակ ակիտա՝ Չիկոն, Լայլան և Ֆորեսթը, ինչպես նաև սիբա-ինուի ձագ։

## Երաժշտություն
Ֆիլմի սաունդթրեքը Յան Կաչմարեկի «Ցտեսություն» կոմպոզիցիան է։ Ֆիլմում հնչում է նաև Յոհան Սեբաստիան Բախի կոմպոզիցիան։ 

## Ընդունում
Ֆիլմը հիմնականում ստացել է դրական արձագանքներ քննադատների կողմից։ *Rotten Tomatoes*-ը հայտնել է, որ քննադատների 64%-ը ֆիլմին դրական արձագանք է տվել, 28 արձագանքիի հիման վրա արժանացել է 5,88 / 10 միջին գնահատականի։

## Տես նաև
* Հաչիկո
* Սպիտակ Բիմ Սև ականջ (ֆիլմ)
* Հավատարմության հուշարձան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հաչիկո։ Մի շան պատմություն - Սինեմանիա

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2009 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր կենդանիների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռոդ Այլենդում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2008 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1998 թվականին
Բալյան ընտանիք

[մինի|Բալյան ընտանիքի անդամների գերեզմանները [Յուսքյուդար|Սկյութարի (Ստամբուլ) հայկական գերեզմանոցում]]
thumb|right|Բալյան ճարտարապետի նախագիճով կարուցվաց Սուրբ Մայր Աստվածածին տաճարի ներքին տեսքը (Ստամբուլ)
**Բալյան ընտանիք**, հայազգի ընտանիք Օսմանյան կայսրությունում, որի շառավիղները 18-19 դդ. եղել են օսմանյան արքունի ճարտարապետներ։ Բալյանների հռչակն ու ազդեցությունը իր բարձրակետին է հասել 19-րդ դարում՝ ընտանիքի ներկայացուցիչներ Գրիգոր Ամիրայի և նրան հաջորդած Կարապետ Ամիրա, Նիկողոս Բեյ, Հակոբ Բեյ և Սարգիս Բեյ Բալյանների օրոք։

Բալյանները առավել հանրածանոթ են օսմանյան սուլթանների համար կառուցած իրենց շքեղ պալատներով։ Այսպես, Աբդուլ Մեջիդի օրոք կառուցվել է Դոլմաբահչե պալատը, Աբդուլ Ազիզի օրոք՝ Բեյլերբեյի և Չըրաղանի պալատները։ Բալյանները կառուցել են նաև մեծ թվով սուլթանական մզկիթներ։ Այժմ Բալյանների հաջորդները ապրում են Երևանում։

## Շենքեր ու կառույցներ
Բալյան ընտանիքի ներկայացուցիչների կողմից կառուցված շենքերն ու կառույցները՝

## Տես նաև
* Սարգիս Բալյան
* Սիմոն Բալյան
* Հակոբ Բալյան
* Լևոն Բալյան
* Կարապետ Բալյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Բալյան ընտանիքի մասին
* Բալյան ընտանիք
* Բալյանների մասին հայկական հանրագիտարանում 

Կատեգորիա:Թուրքահայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայկական տոհմեր
Ալեքսանդրոս Սևերոս

**Մարկուս Ավրելիուս Սևերուս Ալեքսանդրուս** (, ), Հռոմի կայսր 222 - 235 թթ., Սևերուսների հարստության վերջին շառավիղը։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդրուս Սևերուսը ծնվել է 208 թ. հոկտեմբերի 1-ին Փյունիկիայի Կեսարիա քաղաքում և ծննդյան ժամանակ անվանակոչվել է Մարկ Հուլիոս Հեսիոս Ալեքսիան։ Իր հայրը Մարկուս Հուլիուս Հեսիուս Մարցիանուսն էր, իսկ մայրը՝ Յուլիա Մամեան։

Յուլիա Մամեայի պնդմամբ, ինչպես նաև իր մոր և տատիկի, Էլագաբալուս կայսրը 221 թ. հունիսին որդեգրում է Ալեքսիանին, տալով նրան Ալեքսանդրուս անունը և դարձնելով նրան Կեսար։ Երբ Էլագաբալուսը սպանվեց իր մոր հետ 222 թ. մարտի 11-ի  զինվորական ապստամբության արդյունքում, Ալեքսանդրուս Սևերոսը հռչակվեց օգոստոս (222 թ. մարտի 13)։

226 թ. Ալեքսանդրուս Սևերոսն ամուսնացավ Սեյ Սալյուստիայի դստեր՝ Սալյուստիա Օրբիանեի հետ։ Սակայն նույն թվականին իր հայրը մեղադրվեց կայսեր կյանքին սպառնալու մեջ։ Նա փախչեց պրետորական ճամբար, որտեղ էլ նրան բռնեցին և մահապատժի ենթարկեցին, իսկ Սալյուստիային աքսորեցին Հռոմից Լիբիա։

231 թ. հարավում պատերազմ սկսեց ընդդեմ Սասանյան տերության, և Ալեքսանդրը մոր հետ գլխավորեց ռազմական գործեղությունները պարսիկների դեմ։ Չնայած պատերազմը վատ ավարտ ունեցավ Հռոմի համար, համենայնդեպս 232 թ. վերականգնվեց ստատուս քվոն։ 233 թ. Յուլիա Մամեան որդու հետ Անտիոքից վերադարձավ Հռոմ, բայվ միայն նրա համար, որպեսզի շարժվի դեպի հարավ, Վերին Գերմանիայի մայրաքաղաք, Մայնց, որ փորձեն հաղթահարել նոր վտանք. Շվարցվալդում սահմանն էին անցել ալեմանները։ Պլանավորվում էր մեծ ռազմական արշավանք, Հռենոսի վրա կամուրջ էր կառուցվել, սակայն Մամեան և Ալեքսանդրուսը որոշեցին դիմել դիվանագիտական միջոցների և փորձեցին կաշառել գերմանական առաջնորդներին։ Այս արարքը վրդովվեց մի շարք լեգիոնների, և 235 թ. մարտի 19-ի ապստամբության ժամանակ Ալեքսանդրուսը և իր մայրը սպանվեցին լեգիոներների կողմից։ Նոր կայսր հռչակվեց Մաքսիմինուս Թրակիացին։

Ալեքսանդրի մահից հետո կայսրությունում սկսվեց քաղաքական քաոս։

## Ներքին հաջողություններ
Մոր ազդեցությամբ Ալեքսանդրուսն ամեն ինչ անում էր, որպեսզի բարելավի մարդկանց բարքերն ու դրությունը, բարձրացնել պետության արժանապատվությունը։ Նա վարձեց նշանավոր իրավաբանների, որպեսզի վերահսկի արդարադատության իրագործումը։

## Պարսկական պատերազմ
Ընդհանուր առմամբ՝ Ալեքսանդրուսի կառավարումը բարգավաճում էր, քանի դեռ արևելքում վերելք չէր ապրել Սասանյանների թագավորությունը Արդաշիր I ժամանակ։

## Գերմանական պատերազմ
Պարսկական պատերազմից հետո Ալեքսանդրուսը Անտիոք է վերադառնում Քրիստոնեական եկեղեցու ամենանշանավոր հայրերից Որոգինեսի հետ միասին։ Ալեքսանդրուսի մայր Յուլիա Մամմեան Որոգինեսին, որ Ալեքսանդրուսի համար հոգևոր ուսուցիչ լինի և ուսուցանի քրիստոնեական ուսմունքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Սևերոսների արքայատոհմ
Ռոուզ Բոուլ մարզադաշտ

**Ռոուզ Բոուլ մարզադաշտ** (), մարզադաշտ, որ գտնվում է ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգի Փասադենա քաղաքում։ Մարզադաշտը նախատեսված է ֆուտբոլային (սոքերի) և ամերիկյան ֆուտբոլի հանդիպումների անցկացման համար։ Տեղավորում է շուրջ 93 հազար հանդիսականի։

## Պատմություն
Մարզադաշտի կառուցման մտահղացումը պատկանում է "Pasadena Tournament of Roses Association" կոչվող կազմակերպությանը։ Այն կազմակերպում էր ամերիկյան ֆուտբոլի **«Ռոուզ Բոուլ»** կոչվող քոլեջային թիմերի մրցաշարը, որը մինչև 1922 թ. անց էր կացվում Փասադենայի Թերնամենթ Պարկ 43 հազարանոց մարզադաշտում։ Նոր մարզադաշտը 1921 թ. նախագծեց հայտնի ճարտարապետ Մայրոն Հանտը (Myron Hunt), որի նախագծած Յել Բոուլ մարզադաշտը կառուցվեց 1914 թ. Կոնեկտիկուտ նահանգում։ մարզադաշտի բացումը տեղի ունեցավ 1922 թ. հոկտեմբերի 8-ին։ Մինչ 1923 թ. այն կրում էր *Թերնամենթ օֆ Ռոուզիս Ստեդիում (Tournament of Roses Stadium)* կամ *Թերնամենթ օֆ Ռոուզիս Բոուլ (Tournament of Roses Bowl)* անվանումները, իսկ 1923 թ.-ից այն պառզապես կոչվում է *Ռոուզ Բոուլ*։ Մարզադաշտի հարավային տրիբունաների կառուցումն ավարտվեց 1928 թ., և Ռոուզ Բոուլը ստացավ իր վերջնական (ներկա) տեսքը։ Մարզադաշտում անց են կացվել **Ֆուտբոլի ազգային լիգայի՝ NFL-ի** ամերիկյան ֆուտբոլի հանդիպումներ, **Սոքերի բարձրագույն լիգայի՝ [[ՄԼՍ|MLS-ի]]**, միջազգային ֆուտբոլային մրցաշարերի ֆուտբոլային հանդիպումներ։ Ներկայումս հանդիսանում է ՈւԿԼԱ Բրուինս ամերիկյան ֆուտբոլի ակումբի տնային մրցահրապարակը։

### Ամառային օլիմպիական խաղեր
Ռոուզ Բոուլ Բոուլ մարզադաշտը ծառայել է որպես հեծանվահրապարակ 1932 թ. ամառային օլիմպիական խաղերի հեծանվավազքի մրցումների ժամանակ։
Այստեղ անց են կացվել 1984 թ. ամառային օլիմպիական խաղերի ֆուտբոլային մրցաշարի 11 հանդիպումներ, այդ թվում՝ եզրափակիչը։

### Սուպեր Բոուլ
Ռոուզ Բոուլը մեկն է այն երկու մարզադաշտերից, որտեղ անց են կացվել հինգ **Սուպեր Բոուլներ** (1977, 1980, 1983, 1987, 1993), ընդ որում չունենալով սեփական թիմը։

### ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ
240px|մինի|Ֆուտբոլային հանդիպում Ռոուզ Բոուլ մարզադաշտում
Ռոուզ Բոուլը ընդունել է 1991 թ. ոսկե գավաթի 6 հանդիպումներ, 2002 թ. ոսկե գավաթի 12 հանդիպումներ (այդ թվում եզրափակիչը), 2011 թ. ոսկե գավաթի եզրափակիչը։

### Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն
1994 թ. աշխարհի առաջնություն շրջանակներում Ռոուզ Բոուլում տեղի են ունեցել 8 հանդիպումներ, այդ թվում՝ եզրափակիչ հանդիպումը։

Ռոուզ Բոուլում անց են կացվել նաև 1999 թ. ֆուտբոլի աշխարհի կանանց առաջնության 4 հանդիպումներ, այդ թվում եզրափակիչ հանդիպումը։

### Համերգներ
2008 թ. հունիսի 18-ին Ռուոզ Բուոլում տեղի ունեցավ **Դեպեշ Մոդ** բրիտանական ռոք-խմբի համերգը, որին ներկա էին 60 452 երկրպագուներ։ 2009 թ. հոկտեմբերի 25-ին **[[Յու Թու (U2)]]** իռլանդական ռոք-խմբի համերգը մարզադաշտում հավաքեց 97 014 մարդու։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռոուզ Բոուլի պաշտոնական կայք rosebowlstadium.com 
* Տեղեկություններ Ռոուզ Բոուլի մասին rosebowlstadium.com, goldcup.org , fifa.com  , touringo.ru , football-2000.niv.ru 

Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆուտբոլի մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Հեծանվավազքի մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունն ընդունած մարզադաշտեր
Խոսե Լուիս Ռոդրիգես Սապատերո

**Խոսե Լուիս Ռոդրիգես Սապատերո** (, ), Իսպանիայի վարչապետ (2004-ի մարտի 14-ից- մինչև 2011-ի դեկտեմբերի 21-ը)։ Իսպանիայի սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցության առաջին քարտուղար։

Իր կառավարման ընթացքում հիմնական գործառնույթներից էին իսպանական զորքերի Իրաքից դուրս բերումը, ինչը արդյունք էր ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Ու. Բուշի հետ երկար բանակցությունները և Աֆղանստանում իսպանական զորքերի քանակի մեծացումը, միասեռականների ամուսնությունների օրինականացումը, ԷՏԱ բասկյան շարժման հետ խաղաղության հաստատումը և մի շարք ինքնավար համայնքներում բարեփոխումների իրականացումը, մասնավորապես Կատալոնիայի նոր կարգավիճակի հաստատումը։

## Անձնական կյանք
### Ընտանիք
Սապատերոն ծնվել է Վալյադոլիդում, Խուան Ռոդրիգես Գարսիայի (ծնված 1928), իրավաբան և Մարիա դե լա Պուրիֆիկացիոն Սապատերոյի (Վալյադոլիդ, 1927 – Մադրիդ, 30 հոկտեմբեր 2000) ընտանիքում։ Նա մեծացել է Լեոնում, նրա ընտանիքը արմատներով այստեղից էր։

Նրա հորական պապը՝ Խուան Ռոդրիգես Լոզանոն եղել է Հանրապետության կապիտան և սպանվել է Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի բանակի կողմից, քանի որ նա հրաժարվել էր կռվել Ֆրանկոյի կողմից։ Նրա պապուն դավադրաբար հանձնել են ֆաշիստներին մինչև Սապատերոյի ծնվելը։

### Ուսում և դասավանդում
Սապատերոն սովորել է իրավագիտություն Լեոնի համալսարանում` ավարտելով այն 1982 թվականին։

ԱՍվարտելուց հետո Սապատերոն դասավանդել է Լեոնի համալսարանում մինչև 1986 թվականը (համատեղությամբ քիչ ժամեր ունենալով նա դասավանդել է մինչև 1991 թվականը)։

Ռոդրիգեսը 1981 թվականին Լեոնում հանդիպել է Սոնսալես Էսպինոսային։ Նրանք ամուսնացել են 1990 թվականի հունվարի 27-ին, ունեն երկու դուստր` Լաուրա և Ալբա։

Ունենալով տարկետում որպես ուսանող այնուհետև որպես գիտաշխատող Սապատերոն չի ծառայել բանակում։ Որպես Խորհրդարանի անդամ նա վերջնականապես ազատվեց ծառայությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի վարչապետներ
Օրենջ բոուլ մարզադաշտ

**Մայամի օրենջ բոուլ մարզադաշտը** () մարզադաշտ էր ԱՄՆ-ի Ֆլորիդա նահանգի Մայամի քաղաքում, որը նախատեսված էր ռեգբիի և ֆուտբոլային հանդիպումների անցկացման համար։ Մարզադաշտը տեղավորում էր ավելի քան 74 հազար հանդիսականի։ 2005 թ. Օրանժ Բոուլը խիստ տուժեց Վիլմա փոթորկի պատճառով, և 2008 թ. մայիսի 14-ին քանդման ենթարկվեց։ 2009 թ. հուլիսի 1-ից քանդված մարզադաշտի տարածքում սկսվեց նոր բեյսբոլային մարզադաշտի կառուցման շինարարությունը։

## Պատմություն
Մարզադաշտի կառուցումը սկսվեց 1936 թ.։ Բացումը տեղի ունեցավ 1937 թ. դեկտեմբերի մեկին։ Նրան տրվեց *Բերդին Ստեդիում (Burdine Stadium)* անվանումը՝ ի պատիվ Մայամիի պատվավոր քաղաքացի Ռոբի Բերդինի։ 1939 թ. մարզադաշտն ստացավ *Օրենջ բոուլ* անվանումը ամերիկյան ֆուտբոլի **«Օրենջ բոուլ»** կոչվող քոլեջային թիմերի մրցաշարի ամենամյա անցկացման շնորհիվ։ Մարզադաշտում անց են կացվել **Ֆուտբոլի ազգային լիգայի՝ NFL-ի** ամերիկյան ֆուտբոլի հանդիպումներ, **Ֆուտբոլի բարձրագույն լիգայի՝ MLS-ի**, **[[ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ]]ի** խաղարկությունների, 1996 թ. ամառային օլիմպիական խաղերի ֆուտբոլային հանդիպումներ, 1990 թ. բեյսբոլի Կարիբյան սերիան։ Օրենջ բոուլը մեկն է այն երկու մարզադաշտերից, որտեղ անց են կացվել հինգ **Սուպեր Բոուլներ** (1968, 1969, 1971, 1976, 1979)։ Այստեղ անց են կացրել իրենց տնային հանդիպումները Մայամիի բազմաթիվ սպորտային ակումբներ և թիմեր։ Մասնավորապես մինչև 1987 թ. այն հանդիսանում էր Ֆուտբոլի ազգային լիգայի «Մայամի Դոլֆինս» ակումբի տնային մրցավայրը։ Այստեղ անցկացվել են բազմաթիվ համերգներ, տեղի են ունեցել գեղարվեստական ֆիլմերի նկարահանումներ։ 2008 թ. հունվարի 4-ին անցկացվեց վերջին մարզական միջոցառումը Օրենջ բոուլ մարզադաշտում. տեղի ունեցավ բարձրագույն դպրոցի սաների ամերիկյան ֆուտբոլի աստղերի թիմերի հանդիպումը։

## Արտաքին հղումներ
* Օրենջ բոուլի պաշտոնական կայք orangebowlstadium.com  
* Տեղեկություններ Օրենջ բոուլի մասին  hurricanesports.cstv.com , stadiumsofprofootball.com 
* Օրանժ Բոուլի լուսանկարներ  hurricanesports.cstv.com  

Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆուտբոլի մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Բեյսբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր ԱՄՆ-ում
Անասնաբուծություն

**Անասնաբուծություն**, գյուղատնտեսական գիտություն և բնագավառ, որը զբաղվում է գյուղատնտեսական կենդանիների բուծմամբ՝ անասնաբուծական մթերքների արտադրության համար։ Անասնաբուծության մեջ են մտնում նաև գյուղատնտեսական կենդանիների աճեցումը և բազմացումը։

Իրենց նշանակությամբ հատկապես աչքի են ընկնում կաթնատու և մսատու տավարաբուծությունը, ոչխարաբուծությունը, խոզաբուծությունը և թռչնաբուծությունը։ Անասնաբուծական մթերքների արտադրության մեջ այդ ճյուղերի բաժինը կամում է ավելի քան 90%։ Անասնաբուծության զարգացումով մեծ մասամբ որոշվում է բնակչության սննդի լիարժեքությունը՝ կենդանական սպիտակուցի սպառման գործում։ Անասնաբուծական ծագում ունեցող բոլոր մթերքները (միս, կաթ, յուղ, ձու և այլն) աչքի են ընկնում բարձր կալորիականությամբ և սննդային արժեքով։

Անասնաբուծությունն անհրաժեշտ հումք է մատակարարում նաև վերամշակող արդյունաբերությանը՝ սննդի, տեքստիլ, կաշվի և մի քանի այլ ճյուղերի։ Կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ տվյալ երկրի արտադրողական ուժերի զարգացման գործում։

## Ծագում
Անասնաբուծությունն ունի հազարավոր տարիների պատմություն։ Այն որպես այդպիսին առաջացել է **մարդու կողմից կենդանիների ընտելացումից** հետո։

## Կապը բուսաբուծության հետ
Անասնաբուծության բոլոր ճյուղերի բնորոշ առանձնահատկությունը բուսաբուծության հետ ունեցած սերտ կապն է։ Անասնաբուծությունը օգտագործում է կերային կուլտուրաները, մարգագետինների և արուտավայրերի բուսականությունը, ինչպես նաև դաշտավարությունից առաջացած մնացուկները, որոնք վերածում է **սննդամթերքների** և **անհրաժեշտ հումքի**։ Անասնաբուծութությունն իր հերթին բուսաբուծության ճյուղերի համար մատակարարում է օրգանական պարարտանյութ՝ գոմաղբ։ Գոմաղբի ձևով դաշտ է տեղափոխվում կենդանիներին կերցրած օրգանական նյութերի ընդհանուր քանակի մոտ 40%-ը։

Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Ազատության կամուրջ (Նովի Սադ)

մինի|280px|1999 թ. ՆԱՏՕ-ի ռմբակոծությունից հետո
**Ազատության կամուրջ**, ( կամ *Most slobode*), կամուրջ Դանուբ գետի վրայով սերբական Նովի Սադում։ Կառուցվել է 1981 թ-ին, սակայն ավերվել է ՆԱՏՕ-ի ռմբակոծումներից 1999-ին։ Վերականգնվել է 2003-2005 թվականներին։ Կառուցման նախագիծը կազմել է Նիկոլա Խայդինը։ Կամրջի ծախսերը կազմել են 40 միլիոն եվրո։

Կատեգորիա:1981 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Դանուբ գետի կամուրջներ
Կատեգորիա:Սերբիայի կամուրջներ
Ազատության կամուրջ (այլ կիրառումներ)

**Ազատության կամուրջ** մի քանի կամուրջների անվանում է՝

* Ազատության կամուրջ (Բուդապեշտ)
* Ազատության կամուրջ (Նովի Սադ)
* Ազատության կամուրջ (Ուլյանովսկ)
* Ազատության կամուրջ (Սանկտ Պետերբուրգ)
Էլիզաբեթի կամուրջ

**Էլիզաբեթի կամուրջ**, գործող չորրորդ կամուրջը Հունգարիայում, Դանուբ գետի վրա։ Կամուրջն ունի 290 մետր երկարություն և կրում է Էլիզաբեթ կայսրուհու անունը։ Կամուրջը կառուցելու համար ներկայացվել է 54 նախագիրծ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 կառույցներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի կամուրջներ
Կատեգորիա:Դանուբ գետի կամուրջներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի կախովի կամուրջներ
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ 2007

**[[ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ]]ի** 2007 թ. խաղարկությունը տեղի ունեցավ Միացյալ Նահանգներում։ Հանդիպումները անցկացվեցին հուլիսի 6-ից մինչև 24-ը ԱՄՆ-ի ութ քաղաքներում՝ Բոստոն, Նյու Յորք, Մայամի, Չիկագո, Հյուսթոն և Կարսոն։ Մրցաշարի ձևաչափի համաձայն չորսական հավաքականներից կազմված երեք խմբերում առաջին և երկրորդ տեղերը զբաղեցրած թիմերը, ինչպես նաև երրորդ տեղ զբաղեցրած թիմերից երկու լավագույնները պայքարը շարունակում էին փլեյ-օֆֆում, որը սկսվում էր քառորդ եզրափակիչներից։ Այս անգամ մրցաշարին հյուր-թիմեր չհրավիրվեցին։

## Որակավորում

## Մասնակիցներ

## Մրցավայրեր

## Հանդիպումներ
### Խմբային փուլ
#### Խումբ A

**Հանդիպումների արդյունքները**
----

----

----

----

----

----

----

#### Խումբ B

**Հանդիպումների արդյունքները**
----

----

----

----

----

----

----

#### Խումբ C

**Հանդիպումների արդյունքները**
----

----

----

----

----

----

----

#### Լավագույնների որակավորումը

### Փլեյ-օֆֆ

#### Քառորդ եզրափակիչ հանդիպումներ
----

----

----

----

----

#### Կիսաեզրափակիչ հանդիպումներ
----

----

----
#### Եզրափակիչ
----

----

## Ռմբարկուներ


**5 գոլ**`**4 գոլ**`**3 գոլ**`

 Կառլոս '''Պավոն''' Լենդոն '''Դոնովան''' Դուեյն '''Դե Ռոզարիո''' Ալի '''Ժերբա'''


 Վալտեր '''Սենտենո''' Կառլո '''Կոստլի'''


 Բլաս '''Պերես'''

## Մրցանակներ և նվաճումներ
Մրցաշարի լավագույն ֆուտբոլիստ ճանաչվեց և ստացավ **[[ոսկե գնդակ (ֆուտբոլ)|«ամենաարժեքավոր խաղացող»]]** կոչվող մրցանակը կիսապաշտպան  Ջուլիան '''դե Գուզմանը'''։ Մրցաշարի լավագույն ռմբարկու  Կառլոս '''Պավոնը''' ստացավ **[[ոսկե խաղակոշիկ (ֆուտբոլ)|«ոսկե խաղակոշիկ»]]** մրցանակը։ Մրցաշարի **[[ոսկե ձեռնոց (ֆուտբոլ)|«լավագույն դարպասապահ»]]** մրցանակին արժանացավ  Ֆրանկ '''Գրանդելը։ **[[ֆեյր փլեյ (արդար խաղ)|«Ֆեյր փլեյի»]]** մրցանակը հանձնվեց  Հոնդուրասի հավաքականին։

## Մրցաշարային աղյուսակ

## Գրականություն
* CONCACAF 2007 Gold Cup Technical Report; *Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football; New York, USA, 2007*. ( ₪)

## Արտաքին հղումներ
* 2007 թ. ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթը ( ₪ ,  ₪,  ₪ ,  ₪,  ₪,  ₪,  ₪)
* ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթի մրցանակներ ( 1 , 2 , 3 , 4 , 5 ,  ₪)

Կատեգորիա:2007 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ
Նապոլի (ֆուտբոլային ակումբ)

**Նապոլի** (), իտալական ֆուտբոլային ակումբ Նեապոլից։ Ակումբը հիմնադրվել է 1926 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Սերիա A-ում։ Ակումբի գույներն են կապույտը և սպիտակը։ Տնային խաղերն անցկացվում են Ստադիո Դիեգո Արմանդո Մարադոնա մարզադաշտում։ «Նապոլիում» խաղացել են այնպիսի հայտնի ֆուտբոլիստներ, ինչպիսիք են Դիեգո Մարադոնան, Ջանֆրանկո Ձոլան, Ֆաբիո Կանավարոն, Գոնսալո Իգուաինը, Էդինսոն Կավանին և Վիկտոր Օսիմհենը։

«Նապոլին» 4 անգամ հաղթել է Իտալիայի առաջնությունը՝ 1986/87, 1989/90, 2022/23 և 2024/25 մրցաշրջաններում, իսկ 8 անգամ զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ Բացի այդ, ակումբը 6 անգամ հաղթել է Իտալիայի գավաթը և 2 անգամ՝ Իտալիայի սուպերգավաթը։ Միջազգային մակարդակում Նապոլին նվաճել է ՈւԵՖԱ-ի գավաթը 1988-89 մրցաշրջանում։

Երկրպագուների քանակով Նապոլին 4-րդն է Իտալիայում և Սերիա A-ի ամենաթանկ ակումբներից մեկն է։ «Նապոլին» Եվրոպական ակումբների ասոցիացիայի անդամ է և 2016 թվականի հունվարին համարվել է Եվրոպայի 8-րդ և Իտալիայի 2-րդ լավագույն ակումբը։

## Նվաճումներ

### Ազգային
* **[[Սերիա A (Իտալիա)|Սերիա A]]**
** **Հաղթող (4)․** 1986–87, 1989–90, 2022–23, 2024-25
* **[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B]]**
** **Հաղթող (1)․** 1949–50
* **[[Սերիա C1 (Իտալիա)|Սերիա C1]]**
** **Հաղթող (1)․** 2005–06
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթ]]**
** **Հաղթող (6)․** 1961–62, 1975–76, 1986–87, 2011–12, 2013–14, 2019-20
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթ|Իտալիայի սուպերգավաթ]]**
** **Հաղթող (2)․** 1990, 2014

### Միջազգային
* **[[ՈՒԵՖԱ գավաթ|ՈՒԵՖԱ Գավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 1988–89
* **[[Ֆուտբոլի Անգլո-իտալական գավաթ|Անգլո-իտալական գավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 1976
* **[[Ալպերի գավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 1966

## Ներկա կազմ
*2017 թվականի օգոստոսի 30-ի դրությամբ*

 
 (վարձավճարով Ռոմայից)
 
 
 15px

  13px|Ավագ

 

 

## Արտաքին հղումներ
* Նապոլիի պաշտոնական կայքը 
* Նապոլիի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Նապոլիի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Նապոլիի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Նապոլիի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Նապոլին transfermarkt-ում
* Նապոլին futbol24.com-ում
* Նապոլին soccerway.com կայքում
* Նապոլին Սերիա A-ի պաշտոնական կայքում 
* Նապոլին ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
* Նապոլին ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1926 հիմնադրումներ Իտալիայում
Սան Խոսե (Կալիֆոռնիա)

**Սան Խոսե** (), քաղաք ԱՄՆ-ի հարավարևմտյան մասում՝ Կալիֆոռնիա նահանգում։ Լոս Անջելեսից և Սան Դիեգոյից հետո քաղաքը երրորդն է իր բնակչության թվով և տարածքով ամբողջ Կալիֆոռնիայում։ Քաղաքի սկզբնական անունը եղել է **El Pueblo de San José de Guadalupe**։ Սան Խոսեն հիմնադրվել է 1777 թ-ի նոյեմբերի 29-ին։

## Քույր քաղաքներ
*  Վերակրուս (), Մեքսիկա (1975)
*  Դուբլին (, ), Իռլանդիա (1986)
*  Եկատերինբուրգ, Ռուսաստան (1992)
*  Օկայամա (), Ճապոնիա (կնքվել է 1957 թ-ին)
*  Պունա (, ), Հնդկաստան (1992)
*  Սան Խոսե (), Կոստա Ռիկա (1961)
*  Թայնան, Թայվան (1975)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք էջը
* Սան Խոսեյի լուսանկարները
* San Jose Silicon Valley Chamber of Commerce
* San Jose — Dublin Sister City Program
* San Jose and Santa Clara Election Information
* Pictures of damage from the 1906 earthquake at Silicon Valley History Online
* Map of neighborhoods and neighboring cities

Կատեգորիա:1777 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ
Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան (դիրիժոր)

**Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան** (*Մելիք-Փաշաև*, ), հայազգի խորհրդային դիրիժոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1951), Առաջին կարգի Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (երկակի՝ 1942, 1943 թթ.)։ 1931 թվականից՝ Մոսկվայի Մեծ թատրոնի դիրիժոր, իսկ 1953-1962 թվականներին՝ գլխավոր դիրիժոր։
thumb|Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանին նվիրված նամականիշ։

## Կենսագրություն
1928-1930 թվականներին սովորել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում։ 1921-1931 թվականներին, ընդհատումներով՝ Թիֆլիսի օպերայի և բալետի թատրոնի կոնցերտմայստեր, ապա՝ դիրիժոր։ 1924 թվականին Լենինականի օպերա-օպերետային խմբում ղեկավարել է Գունոյի «Ֆաուստ», Բիզեի «Կարմեն», Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին» օպերաները, 1929 թվականին և 1932 թվականին համերգներով հանդես է եկել Երևանում։ 1931-1953 թվականներին՝ Մոսկվայի Մեծ թատրոնի դիրիժոր, 1953-1962 թվականներին՝ գլխավոր դիրիժոր։ Մելիք-Փաշաևը ղեկավարել է Վերդիի «Աիդա», «Օթելլո», «Ֆալստաֆ», Բեթհովենի «Ֆիդելիո», Պրոկոֆևի «Պատերազմ և խաղաղություն», Գլինկայի «Իվան Սուսանին», Բորոդինի «Իշխան Իգոր», Չայկովսկու «Պիկովայա դամա» և «Չերևիչկի» (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ՝ 1942), Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով», Ռոսսինիի «Վիլհելմ Թել» (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ՝ 1943) և այլ օպերաներ։ Գրել է «Տասներկուերորդ գիշեր» (ըստ Շեքսպիրի) օպերան, սիմֆոնիա, ռոմանսներ։

1939 թվականին եղել է Մոսկվայում կայացած հայկական առաջին տասնօրյակի երաժշտական ղեկավար, 1956 թվականին՝ 2-րդ տասնօրյակի խորհրդատու։ 1958 թվականին Մեծ թատրոնի հետ հանդես է եկել Երևանում, ներկայացումներ ղեկավարել Պրահայի, Օստրավայի, Լոնդոնի, Բուդապեշտի և այլ քաղաքների օպերային թատրոններում։ Մելիք-Փաշաևի արվեստին բնորոշ են ոճի նուրբ զգացողությունը, վառ արտահայտչականությունը, երկի զգացմունքային մեկնաբանությունը։

## Պարգևներ
* Մեծ (Ֆրանսիա, 1953, 1962), Ամերիկայի արվեստների ակադեմիայի (1964) մրցանակներ
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1951)
* Առաջին կարգի Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (երկակի՝ 1942, 1943)

## Մեջբերումներ Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանից

## Հիշատակ
Մելիք-Փաշաևի անունով է կոչվել Արտաշատի երաժշտական դպրոցը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան 

Կատեգորիա:20-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի դասախոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Զարուհի Դոլուխանյան

**Զարուհի Աղասու Դոլուխանյան** (օրիորդական ազգանունը՝ Մակարյան, ), խորհրդային օպերային երգչուհի (կոլորատուրային մեցցո-սոպրանո), վոկալ կատարողական արվեստի վարպետ, ՀԽՍՀ (1955), ՌՍՖՍՀ (1956), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1990), Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1966), պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
1933 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանը, 1957 թվականին՝ Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական մանկավարժական ինստիտուտը։ 1941 թվականին ընդունվել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոն, հանդես եկել Օլգայի (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Գայանեի (Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Զիբելի (Գունոյի «Ֆաուստ»), Դունյաշայի (Ռիմսկի-Կորսակովի «Թագավորի հարսնացուն»), Պոլինայի (Չայկովսկու «Պիկովայա Դամա») և այլ դերերգերով։

1944 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, նվիրվել համերգային գործունեության․ եղել է Համամիութենական ռադիոյի և հեռուստատեսության, 1959 թվականից՝ Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի։ 1949 թվականին Բուդապեշտում կայացած երգիչների միջազգային մրցույթում արժանացել է առաջին մրցանակի։ Դոլուխանյանը հռչակված երգչուհի է․ նրա ձայնն առանձնանում է կոլորատուրային մեցցո-սոպրանոյում հազվադեպ հանդիպող գեղեցիկ տեմբրով և մեծ դիապազոնով (երկու և կես օկտավա), հատկապես տպավորիչ է ցածր ռեգիստրի հագեցած, թավշե ձայնի և թեթև, փայլուն կոլորատուրայի զուգորդումը։
 
Դոլուխանյանը կատարում է ինչպես տեխնիկական ազատություն և ձայնի հատուկ շարժունակություն պահանջող վիրտուոզային գործեր (Ռոզինայի դերերգը Ռոսինիի Զ․ Ա․ Դոլուխանովա «Սևիլյան սափրիչ» օպերայից, Ռոսինիի «Նեապոլիտանական տարանտելլա», Մոցարտի «Ալելուիա»), այնպես էլ լայնաշունչ մեղեդայնությամբ և ներքին դրամատիզմով առանձնացող երկեր (Տոսկայի դերերգը Պուչչինիի համանուն օպերայից, Դալիլայի դերերգը Մեն-Մանսի «Սամսոն և Դալիլա» օպերայից, Ռախմանինովի, Չայկովսկու ռոմանսները)։ Դոլուխանյանի երգացանկում մեծ տեղ են գրավում հայ կոմպոզիտորները (Կոմիտաս, Ա․ Սպենդիարյան, Ռ․ Մելիքյան, Արամ Խաչատրյան, Ա․ Հարությունյան, Վ․ Կոտոյան, Մ․ Թարիվերդին) և հայկական ժողովրդական երգերը։ Համերգներ է ավել Անգլիայում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, ԳՖՀ-ում, Կանադայում, Իտալիայում, Հունաստանում, ԳԴՀ-ում, Լեհաստանում և այլուր։ Դոլուխանյանն արժանացել է ԽՍՀՄ պետական (1951 թվական), լենինյան (1966 թվական) մրցանակների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Դեյվիդ Միլիբենդ

**Դեյվիդ Ռայթ Միլիբենդը** (ինչպես նաև **Միլիբանդ**, 1965 թ., հուլիսի 15, Լոնդոնում, Մեծ Բրիտանիա)։ 2007-2010 թթ. եղել է Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար (Գորդոն Բրաունի ղեկավարած կառավարությունում)։ Մեծ Բրիտանիայի լեյբորիստական կուսակցության պարագլուխներից մեկն է։ 
մինի|Դեյվիդ Միլիբենդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* David Miliband  Պաշտոնական կայք էջը
* Դեյվիդ Միլիբենդի բլոգը
* Կիրիլ Պրյանիչկին. ''Ուղեղ անունով նախարարը'' Ամսագիր «Իշխանություն» № 29 (733) от 30.07.2007

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի աթեիստներ
Տաթևիկ Հովհաննիսյան

**Տաթևիկ Նորայրի Հովհաննիսյան** (), հայազգի ջազային երգչուհի։ Համարվել է Խորհրդային Միության լավագույն ջազ կատարողներից մեկը։ Ներկայումս բնակվում է ԱՄՆ-ում։

## Կենսագրություն
Տաթևիկ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1955 թ. հունիսի 3-ին` Երևանում, երգչուհի Օֆելյա Համբարձումյանի և քամանչահար Նորայր Հովհաննիսյանի ընտանիքում։ Սովորել է Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում, ապա՝ Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 1970-ական թվականներին ընդունվել է Հայաստանի պետական էստրադային նվագախումբ։ 1987 թ. նկարահանվել է «Երկխոսություններ» վավերագրական ֆիլմը՝ Սերգեյ Կուրյոխինի, Լարիսա Դոլինայի, Տաթևիկ Հովհաննիսյանի և այլոց մասնակցությամբ։

1990 թվականից բնակվում և գործունեություն է ծավալում ԱՄՆ-ում, հանդես է գալիս ամերիկյան ջազի հայտնի վարպետների հետ։ Ելույթներ է ունեցել ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի, Ավստրալիայի հայտնի միջազգային ջազ փառատոներում։ Երգում է ամերիկյան, բրազիլական և էթնիկ հայկական ջազ՝ Կոմիտաս, Սայաթ-Նովա, հայկական ժողովրդական երգեր ջազային մշակումներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ ջազմեններ
Կատեգորիա:Հունիսի 3 ծնունդներ
Քիմ Քաշքաշյան

**Քիմ Քաշքաշյան** (, ), հայազգի ամերիկյան ալտահար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դեթրոյթում, ալտ է սովորել Քարեն Թաթլի և լեգենդար ալտահար Ուոլթեր Թրամփլերի մոտ՝ Բալթիմորի Փիբոդի երաժշտական կոնսերվատորիայում։ Քաշքաշյանն իր գործիքի համար նոր երկերի ստեղծման երդվյալ կողմնակիցն է։ Քաշքաշյանը հաճախակի մասնակցում է ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի խոշոր փառատոներին, այդ թվում՝ Մարլբորոյի, Զալցբուրգի, Լոքենհաուսի և Սթավանգերի փառատոներին։ Նա համագործակցել է Ֆելիքս Գալիմիրի, Ռոբերտ Լևինալի, Քիթ Ջարեթի, Գիդոն Քրեմերի, Դանիել Ֆիլիպսի, Յո-Յո Մայի հետ։ Քաշքաշյանը ձայնագրվել է ՙՍոնիի՚ համար և երեք տասնամյակ տևող համագործակցություն ունի Գերմանիայի ECM ֆիրմայի հետ։ Բրամսի սոնատների նրա ձայնագրությունը Ռոբերտ Լևինի հետ 1999-ին արժանացել է Էդիսոն մրցանակին։ 2000-ի հունիսին թողարկվել են Բարտոկի, Էոտվեոշի և Կուրտագի նրա ձայնագրությունները և արժանացել 2001 թ. Կաննի դասական մրցանակին՝ նվագախմբի հետ մենակատարի պրեմիերային ձայնագրության համար։ Քաշքաշյանի լայնածավալ մանկավարժական աշխատանքներն ընդգրկում են դասավանդումը Բլումինգթոնի Ինդիանա համալսարանում և Ֆրայբուրգի ու Բեռլինի կոնսերվատորիաներում (Գերմանիա)։ 2000-ի սեպտեմբերին նա սկսել է ալտ և կամերային երաժշտություն ուսուցանել Նոր Անգլիայի կոնսերվատորիայում (Բոստոն)։

Որպես մենակատար հանդես է գալիս Նյու Յորքի, Բեռլինի, Վիեննայի, Լոնդոնի, Միլանի Մյունխենի և Տոկիոյի ճանաչված նվագախմբերի հետ՝ Ռիկարդո Շայիի, Քրիստոֆ Էշենբախի, Ռիկարդո Մուտիի և այլ հայտնի դիրիժորների ղեկավարությամբ։ Մենահամերգներ է ունեցել Նյու Յորքում (Metropolitan Museum և 92nd Street "Y"), Բոստոնում, Վաշինգտոնում, Ֆիլադելֆիայում, Փիթսբուրգում, Սան Ֆրանցիսկոյում, Քլիվլենդում և Լոս Անջելեսում։

Համագործակցել է կոմպոզիտորներ Գուբայդուլինայի, Պենդերեցկու, Գիա Կանչելիի, Կուրտագի, Տիգրան Մանսուրյանի, Պյարտի, Բերիոյի և Էթվոշի հետ։

Նրա կամերային համերգների գործընկերներն են դաշնակահար Ռոբերտ Լևինը և հարվածային գործիքների հայտնի կատարող Ռոբին Շուլկովսկին։
Հանդես է եկել the Tokyo, Guarneri և Galimir Quartet-ների հետ, ինչպես նաև եզակի կազմ ունեցող՝ Գիդոն Կրեմեր, Դանիել Փիլիպս, Քիմ Քաշքաշյան և Յո-Յո Մա քառյակով։

2013 թվականին արժանացել է Գրեմմի մրցանակի՝ «Լավագույն դասական գործիքային սոլո կատարում» կատեգորիայում։

## Ընտրյալ ձայնասկավառակներ
* 1975 *Asturiana*
* 1986 *Elegies*
* 1995 *Ulysses' Gaze Soundtrack*
* 2000 *Hommage à Robert Schumann*
* 2000 *Lachrymae*
* 2000 *Bartok / Eötvös / Kurtág*
* 2001 *Mozart* - Kremer / Kashkashian / Yo-Yo Ma
* 2002 *Voci, Naturale*
* 2003 *Hayren*
* 2004 *Monodia*
* 2009 *Neharot*

## Քաշքաշյանը կինոյում
*Քաշքաշյանը նկարահանվել է Ժան Լյուկ Գոդարի «Գերմանիա։ 9 - 0» կինոնկարում (1991)։
*Քիմ Քաշքաշյանը Թեոդորոս Անգելոպուլոսի «Ուլիսի հայացքը» կինոնկարի (1995) երաժշտության կատարողներից մեկն է։

## Մրցանակներ
*Կանի դասական երաժշտության մրցանակ (2001).
*Էդիսոնի երաժշտական մրցանակ (Նիդերլանդներ, 2003).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Լրատվություն ՀՀ մշակույթի նախարարության կայքում 
*Քիմ Քաշքաշյանը NPR կայքում 
*Հարցազրույց  

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ալտահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ծագումով հայ ալտահարներ
Պուերտո Ռիկո

**Պուերտո Ռիկո** ( – «հարուստ նավահանգիստ»), պաշտոնական անվանում՝ **Պուերտո Ռիկոյի ազատ միավորված պետություն** (), կամ **Պուերտո Ռիկոյի համագործակցություն** (), ԱՄՆ-ից կախում ունեցող տարածք «չներառված կազմակերպված տարածքի» կարգավիճակով (գտնվում է ԱՄՆ ղեկավարության ներքո՝ չհանդիսանալով նրա անկապտելի մասը)։ Պուերտո Ռիկոյի տարածքում ԱՄՆ Սահմանադրությունը գործում է սահմանափակ, գերագույն իշխանությունը պատկանում է ԱՄՆ կոնգրեսին, սակայն տարածքն ունի իր ինքնավարության համակարգը։

Տեղակայված է Կարիբյան ծովում՝ Մեծ Անտիլյան կղզիների խմբին պատկանող Պուերտո Ռիկո կղզու և նրան հարակից մի շարք փոքր կղզիների վրա։

Պուերտո Ռիկոն ունի իր սահմանադրությունը, օրենսդիր, գործադիր ու դատական իշխանությունները։ ԱՄՆ-ի հետ կապը պահպանվում է ընդհանուր քաղաքացիության, արժույթի ու պաշտպանության միջոցով։ Տարածքի կարգավիճակի վերաբերյալ օրենսդրական ստույգ հիմքի բացակայության պատճառով այդ հարցն ակտիվորեն քննարկվում է կղզում, ԱՄՆ-ում ու ՄԱԿ-ում։ 2000 թվականին ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնի հանձնարարությամբ ստեղծվել է Պուերտո Ռիկոյի կարգավիճակի հարցով հատուկ հանձնաժողով ():

Իր զեկույցում հանձնաժողովը հաստատել է ընթացիկ կարգավիճակն ու առաջարկել կղզու քաղաքացիներին տալ ինքնորոշման իրավունք։ Ենթադրվում է, որ այդ գործընթացի շրջանակներում Պուերտո Ռիկոյի բնակիչները կընտրեն երեք տարբերակներից մեկը՝ ընթացիկ կարգավիճակի ամրագրում, ընդգրկում ԱՄՆ-ի կազմում որպես նահանգ կամ անկախացում։ Համապատասխան օրինագիծը ներկայացվել է Կոնգրեսի քննարկմանը։

2012 թվականին տեղի է ունեցել երկու փուլից բաղկացած հանրաքվե Պուերտո Ռիկոյի կարգավիճակի որոշման նպատակով։ Առաջին փուլում տարածքի բնակիչները քեվերակել են հօգուտ քաղաքական կարգավիճակի փոփոխության. դրա օգտին քվերակել է ընտրողների 54%-ը։ 2012 թվականի նոյեմբերի 6-ին տեղի է ունեցել հանրաքվեի երկրորդ փուլը. ընտրողների 65%-ը քվերակել է տարածքը ԱՄՆ 51-րդ նահանգ դարձնելու, 31%-ը՝ տարածքին ԱՄՆ կազմում սուվերեն միավորված պետության կարգավիճակ տալու օգտին։ Ընտրողների 4%-ն է քվերակել տարածքի լիակատար անկախության օգտին (այլ տվյալներով՝ ընտրողների 61,15 %-ը քվերակել է ԱՄՆ-ի հետ միանալու, 33,31 %-ը՝ կղզեխմբին ԱՄՆ-ի հետ միություն կազմող սուվերեն իավորված պետության կարգավիճակի շնորհման, իսկ 5,53 %-ը՝ անկախության օգտին)։ Պուերտո Ռիկոյի՝ ԱՄՆ-ի կազմում վերջնականապես ընդգրկվելու համար անհրաժեշտ է ԱՄՆ Կոնգրեսի որոշումը։

Պուերտո Ռիկոյի քաղաքացիներն ունե երկակի քաղաքացիություն՝ Պուերտո Ռիկոյի ու ԱՄՆ-ի, սակայն իրավունք չունեն մասնակցելու ԱՄՆ նախագահի ընտրություններին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետություններ
Կատեգորիա:Պուերտո Ռիկո
Սիդար Ռեփիդս

մինի|342px|Լին շրջանը Այովայում
**Սիդար Ռեփիդսը** (), քաղաք ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասում, Այովա նահանգում։ Իր մեծությամբ նա երկրորդն է նահանգում՝ Դե Մոյնից հետո։ Գտնվում է Լին նահանգում։ Քաղաքում են ծնվել հայտնի դերասաններ Էշթոն Քաթչերը և Էլայջա Վուդը։
մինի|200px

## Բնակչության աճը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք էջը
* Քաղաքի պատմությունը

Կատեգորիա:1849 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Այովայի քաղաքներ
Իա Սավվինա

**Իա Սավվինա** (, ), թատրոնի և կինոյի խորհրդային և ռուսաստանյան դերասանուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1990 թ.)։ Սավվինան հայտնի դարձավ «Շնիկով տիկինը» (1960) ֆիլմում խաղացած գլխավոր դերի շնորհիվ։ Հետագայում նրան հռչակ բերեցին «Ասյա Կլաչինայի պատմությունը» (1966), «Ծառայում էին երկու ընկեր» (1968), «Ավտոտնակ» (1979) ֆիլմերում նրա ստանձնած դերերը։

## Ընտանիք
* Առաջին ամուսինը - Վսեվոլոդ Միխայլովիչ Շեստակով (1927-2011), հիդրոերկրաբան, դերասան։
* Որդին `Սերգեյը (ծնվ. 1957), ծնված Դաունի համախտանիշով, խոսում է օտար լեզուներով, նվագում է դաշնամուր, նկարիչ։
* Երկրորդ ամուսինը- Անատոլի Իսահակովիչ Վասիլև (ծն. 1939 թ.), թատրոնի դերասան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Մաշկի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:«Բյուրեղապակյա Տուրանդոտ» մրցանակի դափնեկիրներ