open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գրիմ եղբայրներ (խումբ)

**Գրիմ եղբայրներ** (, արտասանվում է՝ *Բռատյա Գրիմ*) ռուսական երաժշտական խումբ, հիմնվել է զույգ եղբայրներ Բորիս և Կոնստանտին Բուրդաևների կողմից Սամարայում։ Խումբը հանդես է գալիս փոփ-ռոք և սոֆթ-ռոք ոճերում։

## Կենսագրություն
**Գրիմ եղբայրներ** խումբը հիմնվել է 1998 թվականին զույգ եղբայրներ Բորիս և Կոնստանտին Բուրդաևների կողմից (ծնվել են 1981 թ. հունիսի 6-ին Սամարայում)։ 2005 թ. երաժիշտները ծանոթանում են պրոդյուսեր Լեոնիդ Բուռլակովի հետ, և վերջինս սկսում է աշխատել խմբի հետ։ 2005 թ. խումբը թողարկեց իր առաջին ստուդիական ալբոմը։ 2006 թ. Նոր Զելանդիայում խումբը ձայնագրեց երկրորդ՝ «Իլյուզիյա» ալբոմը, որը դրական գնահատականների արժանացավ քննադատների կողմից։ 2007 թ.-ին խումբը հրաժարվում է պրոդյուսերից։ Նույն թվականի աշնանը Կիևում ձայնագրում են երրորդ ալբոմը։

2008 թ. ամռանը խմբի կազմում փոփոխություններ են տեղի ունենում, իսկ 2009 թ. մարտի 6-ին, ստեղծագործական տարաձայնությունների պատճառով խումբը դադարեցնում է իր գործունեությունը։ Բորիս Բուրդաևը որոշում է վերցնել ստեղծագործական արձակուրդ, իսկ Կոնստանտինը շարունակում է աշխատանքը, և երկու օր անց, մարտի 8-ին, Մոսկվայի ակումբներից մեկում ակուստիկ համերգ է տալիս։

2009 թ. օգոստոսից մինչ 2010 թ. մարտը խումբը հանդես է գալիս «Գրիմ» անվանումով, և թարմացված կազմով թողարկում է «Лаос» և «Самолёты» սինգլները։ 2009 թ. դեկտեմբերին խումբը մասնակցեց «Մաշինա վրեմենի» խմբի հոբելյանական համերգին, կատարելով «Սվեչի» երգը։

2009 թ. Կոնստանտինը, Բորիսի նախկին կին Կատյա Պլետնյովայի հետ մասնակցեցին «Խերոին» ռոք-մյուզիքլի ձայնագրություններին։ Ռոք-մյուզիքլի ներկայացումը կայացավ 2010 թ. մարտի 24-ին Մոսկվայի ակումբներից մեկում։

2010 թ. մարտին Կոնստանտինը հայտարարեց խմբի նախկին «Բրատյա Գրիմ» անվան վերականգնման մասին։ Բորիսը չվերադարձավ խումբ, և Կոնստանտինը հավաքեց երաժիշտների նոր կազմ։ Նույն ամսում թողարկվեց «Вернись» նոր սինգլը։ 2010 թ. հոկտեմբերի 14-ին խումբը թողարկեց թվով չորրորդ ստուդիական ալբոմը, որը ստացավ «Крылья Титана» անվանումը՝ 11 երգով և 3 բոնուս կատարումով։

2010 թ. դեկտեմբերի 16-ին, 30 տարեկան հասակում սրտի անբավարարվածությունից մահացավ Կոնստանտին Բուդաևի կինը՝ Լեսյա Խուդյակովան։
2011 թ. հունիսի 12-ին խումբը ներկայացրեց Ռուսաստանը Ռուս-Գերմանական բարեկամության փառատոնին Բեռլինում։

2011 թ. աշնանը սկսեցին լուրեր տարածվել Բորիս Բուրդաևի բեմ վերադառնալու մասին, նոր՝ «Lirrika» խմբի կազմում։ Խմբի առաջին ելույթը կայացավ նոյեմբերի 15-ին Մոսկվայի «16 տոնն» ակումբում, սակայն հետագա համերգները դադարեցին, և թե ինչով է այժմ զբաղված Բորիսը պարզ չէ։

2012 թ. սեպտեմբերի 15-ին Կոնստանտին Բուրդաևը ամուսնանում է Թամարա Բելոտելովայի հետ։

2012 թ. դեկտեմբերին Կոնստանտինը ցրում է խմբի երաժիշտներին, և սկսում նոր կազմ հավաքել։

## Սկավառակագրություն
;Ալբոմներ
* 2005 «Братья Гримм»
* 2006 «Иллюзия»
* 2007 «Марсиане»
* 2010 «Крылья Титана»

;Սինգլներ
* 2005 «Хай, Пипл!» (մաքսի-սինգլ)
* 2006 «Весенние сказки Братьев Грим»
* 2006 «Дыхание»
* 2006 «Пчела»
* 2006 «Амстердам»
* 2006 «Хай, Пипл! 2007» (մաքսի-սինգլ)
* 2007 «Вавилон»
* 2010 «Вернись»

;Տեսաերիզներ
* 2006 Live, People!

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

## Ծանուցումներ

Կատեգորիա:Ռուսական ռոք խմբեր
Կատեգորիա:«Ոսկե գրամաֆոն» մրցանակի դափնեկիրներ
Ղզլբաշներ

մինի
**Ղզլբաշներ** ( Qizilbāsh, ), Իրանի ու Հարավային Կովկասի տարածքներում շրջող թյուրքալեզու քոչվոր ցեղեր։ Անունը գալիս է ռազմիկների սովորությունից, երբ տասներկու շիա իմամների պատվին կրում էին տասներկու շարք կարմիր կտորներով չալմաներ։

Ղզլբաշների ցեղերը գտնվում էին Սեֆյանների ընտանիքից քաղաքական և կրոնական կախվածության մեջ, որոնք, հենվելով նրանց վրա և ստեղծելով յուրատեսակ հոգևորա-ասպետական միաբանություն, կատարում էին զավթումներ և տարածում շիիզմ։ 15-րդ դարի վերջին և 16-րդ դարի սկզբին շեյխ Սաֆիի ժառանգներին, մասնավորապես՝ Իսմայիլին, հավատարմություն հայտնեցին և իրենց հայտարարեցին ռումլու, շամլու, ուսթաջլու, թաքալու, աֆշար, բայաթ, զուլկադար ցեղերը, որոնց միացան Հայաստանի կենտրոնական նահանգներում հաստատված բայբուրթլու, սաադլու, շամսադինլու և այլ ցեղեր։ Իսմայիլ I-ը, գլխավորելով նրանց, պարտության է մատնել ակ-կոյունլուներին, հիմնել Սեֆյան պետությունը։ Այն երբեմն հայտնի էր որպես Ղզլբաշների պետություն (դովլաթե ղզլբաշ)։

1501 թվականին Սեֆյանները գրավեցին Իրանի շահական իշխանությունը։ Սկզբնական շրջանում բարձրագույն իշխանության առավել աչքի ընկնող տիտղոսները պատկանում էին ղզլբաշների վերնախավին, չնայած իրենց այլազգի լինելու հանգամանքի հետ։ Թուրք-պարսկական պատերազմների ժամանակաշրջանում ղզլբաշները հրկիզել ու ավերել են Հայաստանի քաղաքներն ու գյուղերը, զանգվածաբար տեղահանել ու գերեվարել բնակչությանը։ Ղզլբաշների առաջնորդները Սեֆյանների արքունիքում զբաղեցրել են ռազմական և պետական կարևոր պաշտոններ (այդ թվում բեկլարբեկերի պաշտոնը), իրենց ռազմիկներով մասնակցել շահերի արշավանքներին։ Սեֆյանների զորքը նշանակալիորեն բաղկացած էր ղզլբաշ աշխարհազորայիններից։ Միայն հետագայում, հատկապես շահ Աբբասի (1587-1629) օրոք, ղզլբաշների ազդեցությունը որոշ չափով թուլացավ. նրա բարեփոխումների և կանոնավոր բանակի զորամասերի կազմավորման հետևանքով։ Պետության կենտրոնական մարզ դարձավ ոչ թե Ատրպատականը, այլ Իրանի կենտրոնական նահանգները. մայրաքաղաքը Ղազվինից ու Թավրիզից տեղափոխվեց Սպահան։ 17-րդ դարի վերջին և 18-րդ դարում ղզլբաշները կորցրել էին իրենց զորությունը, սակայն Ռուսաստանում և եվրոպական երկրներում Իրանը կոչել են «ղզլբաշների երկիր», իսկ ժողովրդին՝ «ղզլբաշներ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թյուրքական ազգեր
Կատեգորիա:Սեֆյան Պարսկաստան
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի պատմություն
Տաուրին

**Տաուրինը** ամինաթթվի ծծմբացված ածանցյալ է, որի քիմիական բանաձևն է ։

Հայտնաբերվել է եզի կամ ցուլի մաղձի մեջ 1827 թվականին, գերմանացի գիտնականներ Friedrich Tiedemann-ի և Leopold Gmelin-ի կողմից։ Տաուրինի անվանումը գալիս է լատիներեն taurus (ցուլ) բառից։

Տաուրինն ավելացված է որոշ էներգետիկ խմիչքների մեջ (օրինակ՝ Red Bull)։ Այն պարունակող խմիչքները երկար տարիներ արգելված են եղել առողջապահության պահպանման մարմինների կողմից (օրինակ՝ Ֆրանսիայում) իր «նևրո-վարքագծային» անցանկալի ազդեցության համար։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամիններ
Կատեգորիա:Սուլֆաթթուներ
Կատեգորիա:Ամինաթթուներ
Կատեգորիա:Նեյրոտրանսմիտեր
Կատեգորիա:Ծծումբօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Խևակ

**Խևակ**, հայախոս մուսուլմանական գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմ գավառում։ Գտնվում էր Խաչեքար կամ Քաջքար լեռան արևելյան ստորոտին, Կիսկիմ ավանից հյուսիս, Ճորոխի միջին հոսանքի փախ կողմում, նրա Պարխալ վտակի ձախակողմյան Կոբակսու վտակի ակունքների մոտ։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի միջով անցնում է Բեժանգետ գետակը, որը նաև կոչվում է Խևակու գետ։

## Պատմություն
Խևակի քրիստոնյա հայերը (մոտ 200 տուն) XIX դարի 1-ին կեսին ստիպողաբար ընդունել են իսլամ կամ փախել և ապաստանել Խոտորջրում ու Կաբինում։ XX դարի սկզբին գյուղում մնացել էր ընդամենը 10 տուն հայ բնակիչ։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 200 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր մեղվաբուծությամբ (գյուղը հռչակված էր ընտիր մեղրով), հողագործությամբ, անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խևակի՝ մզկիթի վերածված հայկական եկեղեցին 1980 թվականի դրությամբ դեռ կանգուն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Արտուշ և Զաուր

**Արտուշ և Զաուր** (), 2009 թվականին տպագրված ադրբեջանցի լրագրող Ալի Աքպերի վեպը։

## Սյուժե
Վեպը տպագրվել է ընդամենը 500 օրինակով, սակայն բավականին մեծ աղմուկ է բարձրացրել։ Պատճառը այն է, որ հեղինակը վեպում ներկայացնում է միանգամից երկու վիճահարույց թեմա. այն նախ և առաջ հայի և ադրբեջանցու սիրո մասին է, և այդ սերը միասեռական սեր է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օնլայն տարբերակ 

Կատեգորիա:2007 վեպեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանական վեպեր
Կատեգորիա:Ադրբեջաներեն վեպեր
Կատեգորիա:Գրքեր Ադրբեջանի մասին
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի մասին
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ
Կատեգորիա:Վեպեր սիրո մասին
Ախուրյանի ջրամբար

**Ախուրյանի ջրամբար**, ջրամբար Ախուրյան գետի ստորին հոսքում, գտնվում է հայ-թուրքական սահմանում։ Կառուցված է Թուրքիայի և ԽՍՀՄ համաձայնությամբ, որը ստորագրվել է 1963 թվականի ապրիլի 25-ին։ Ըստ այդ համաձայնագրի, պիտի կարգավորվեր Ախուրյան, Կարս, Կարախան և Չորլի գետերի հոսքը, կողմերը պետք է հավասարապես օգտվեին ջրամբարից։ Ջրամբարը սկսվել է շահագործվել 1980 թվականից։

Երկարություն - 20 կիլոմետր (սահմանի երկայնքով), ջրի ծավալը գնահատվում է - 525 մլն. մ³։ Օգտագործվում է գյուղատնտեսական նշանակության հողերի ոռոգման համար երկու սահմանների կողմերում, Հայաստանի Արագածոտնի, Արմավիրի և Շիրակի մարզերում, ոռոգվող տարածքի մակերեսը կազմում է 104 հազար հեկտար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի ջրամբարներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ջրամբարներ
Կատեգորիա:Կարսի մարզ
Յոստայն Գորդեր

**Յոստայն Գորդեր** (, ), նորվեգացի գրող, մանկագիր։ Ծնվել է Օսլոյում, մանկավարժի ընտանիքում։ Վեպերի, վիպակների, մանկական գրքերի հայտնի հեղինակ է։ Հաճախ գրում է երեխայի անունից՝ հմտորեն ներկայացնելով աշխարհը հայտնաբերող մանկան զարմանքը։ Գորդերի ամենահայտնի գիրքը՝ «Սոֆիայի աշխարհը» (1991 թ., , ամբողջական վերնագիրը՝ «Սոֆիայի աշխարհը. Վեպ փիլիսոփայության պատմության մասին»), թարգմանվել է 53 լեզուներով՝ հրատարակվելով ավելի քան 30 միլիոն օրինակով։ 1997 թ. կնոջ հետ հիմնել է Սոֆիայի մրցանակը (իր գրքի անունով), որը տրվում էր «էկոլոգիայի և զարգացման» մեջ ձեռքբերումներ ունեցած անձանց և կազմակերպություններին։ Մի շարք գրական մրցանակների դափնեկիր է։
Գորդերի այլ գրքերից են «Նարնջի աղջնակը» (2004, ), «Մայան» (1999, ), «Բարև, ո՞վ կա» (1996, ), «Խորհրդավոր փասյանս» (1990, ), «Գորտի ամրոցը» (1988, ) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Գրքերի և հրատարակիչների ամբողջական ցուցակը 
* Սոֆիայի աշխարհը 

Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հուդայականության քննադատներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկավարժներ
Կազմավորիչ ուժ

**Կազմավորիչ ուժ**, ուժ, որը ստեղծում կամ վերանայում է Սահմանադրությունը։ Դա այն մարմինն է, որն օժտված է սահմանադրական իրավասությամբ։

Սկզբնական (հիմնադիր) կազմավորիչ ուժը դա քաղաքական իշխանության իրականացմանը անհրաժեշտ հիմնարար կանոնների հաստատման կարողությունն է։
Ըստ սահմանման, սկզբնական կազմավորիչ ուժը հայտնվում է սահմանադրական ընդհատումից հետո, միանվագ կերպով՝ առանձնապես բացառիկ և կարևորագույն նշանակության իրադարձություններին զուգորդելով և անշուշտ ոչնչացնելով նախորդող սահմանադրական կարգը։

Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Սահմանադրություններ
Մաշինա վրեմենի

«**Մաշինա վրեմենի**» (, թարգմանաբար՝ Ժամանակի մեքենա), սովետական և ռուսական ռոք-խումբ։ Հանդիսանում է ռուսական ռոքի ամենահայտնի խմբերից մեկը։ Խմբի մենակատարն է Անդրեյ Մակարևիչը։ Կազմավորվել է Անդրեյ Մակարևիչի և Սերգեյ Կավագոեյի կողմից 1969 թվականի մայիսի 27-ին։ Խմբի ստեղծագործական ոճը իր մեջ է միացնում դասական ռոքի, ռոքնռոլի, բլյուզի և հեղինակային երգի տարրեր։ Խմբի անփոփոխ առաջնորդն է Անդրեյ Մակարևիչը, որը երգերի տեքստերի ճնշող մեծամասնության հեղինակն է։ Երաժշտության հեղինակներն են Անդրեյ Մակարևիչը, Ալեքսանդր Կուտիկովը, Եվգենի Մարգուլիսը, Անդրեյ Դերժավինը և Պյոտր Պոդգորոդեցկին։

Խումբը 1990 թ. գարնանը համերգներ է տվել Երևանի Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրում։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* 1969  - Time Machines (չթողարկված)
* 1975  - «Запись для программы «Музыкальный киоск» (չթողարկված)
* 1978  - «Запись в ДК Автомобильного техникума» (չթողարկված)
* 1978  - «Это было так давно...1978»
* 1980  - «Поворот»
* 1981  - «Москва—Ленинград» (չթողարկված)
* 1984  - «Чужие среди чужих» (չթողարկված)
* 1985  - «Рыбка в банке» (չթողարկված)
* 1987  - «Реки и мосты»
* 1987  - «Десять лет спустя»
* 1988  - «В круге света»
* 1988  - «Запись на студии в Далласе» 
* 1990  - «Медленная хорошая музыка»
* 1993  - «Внештатный командир Земл»
* 1996  - «Картонные крылья любви»
* 1997  - «Отрываясь»
* 1999  - «Часы и Знаки»
* 2001  - «Место, где свет»
* 2004  - «Машинально»
* 2007  - «Time Machine»
* 2009  - «Машины не парковать»

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Խումբը MySpace կայքւմ 
*Անդրեյ Մակարևիչի պաշտոնական կայք  
*Խումբը Last.fm կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1969 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:«Ոսկե գրամաֆոն» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռոք խմբեր
Կատեգորիա:Ռուսական ռոք խմբեր
Ուռուտ (Լոռու մարզ)

**Ուռուտ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Լոռի Բերդ համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Ստեփանավան քաղաքից մոտ 4 կմ հյուսիս, Ուռուտ գետի հովտում։

## Պատմություն
Ուռուտ գյուղի անունը առաջացել է *Խրուտ* տեղանունից։ Ուռուտ գյուղում պահպանվել է 4-րդ դարի բազիլիկ եկեղեցի, որը XIX դարում վերանորոգվել է։ Սուրբ Սարգիս եկեղեցին ամբողջապես վերականգնվել է 2019թ. Գուգարաց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյանի նախաձեռնությամբ, ճարտարապետ Սուրեն Աբովյանի նախագծով։

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց։ 1988 թ. Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքով գյուղը ենթարկվել է լուրջ ավերածությունների։ Զոհեր չեն եղել։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ուռուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 1020, առկա բնակչությունը՝ 933 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները գաղթել են Էրզրումի Սանամեր գյուղից և Անիի շրջակայքի գյուղերից։

Ուռուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է գյուղատնտեսական կուլտուրաների մշակմամբ և անասնապահությամբ։

## Հայտնի տեղաբնակներ
* Նորիկ Խալաթյան - գիտությունների դոկտոր, միջուկային ֆիզիկոս
* Վաչագան Խալաթյան - գիտությունների թեկնածու։

## Տես նաև
* Ուռուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լոռու մարզպետարան 

Կատեգորիա:Լոռի Բերդ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Ուռուտ (այլ կիրառումներ)

**Ուռուտ** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Ուռուտ, գյուղ Լոռու մարզում
* Ուռուտ, գետ Լոռու մարզում
* Ուռուտ, Որոտնավան գյուղի նախկին անվանումներից,
* Ուռուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում
* Ուռուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Կարսի մարզի Արդահանի գավառում
Ամուրին (ֆիլմ, 1999)

**«Ամուրին»** (), ռեժիսոր Գարի Սինորի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Քրիս Օ’Դոնելը, Ռենե Զելվեգերը, Արտի Լենգը, Էդվարդ Էսները, Հել Հոլբրուքը, Ջեյմս Կրոմուելը, Մարլի Շելտոնը, Փիթեր Ուստինովը, Քեթրին Տաունը, Ռեբեկա Քրոսը։

## Սյուժե
Շատերն են ուզում ամուսնանալ գեղեցկուհու հետ։ Իսկ որոշներն ընդհանրապես չեն ուզում ամուսնանալ, քանի որ նրանք ազատությունն ամեն ինչից վեր են դասում։ Ջիմմի Շենոնը վերջին դասին է պատկանում։ Եվ չնայած նրան, որ Ջիմմի ամուրի ընկերների թիվը գնալով պակասում է, նա վայելում է իր կյանքը հերթական նոր ընկերուհու հետ։ Էնը ինքնատիպ է, բայց ամուսնանալու մասին խոսք լինել իսկ չի կարող։ Եվ ահա գալիս է ճակատագրական պահը, երբ Ջիմմին հանուն ժառանգության ստիպված է ամուսնանալ։ Եվ պարզվում է, որ այդ անելն այդքան էլ հեշտ չէ։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գարի Սինորի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Լայն Սինեմայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում
Խեցաքար

**Խեցաքար**, կրաքար՝ կազմված ամբողջական կամ ջարդված խեցիներից։ Առաջանում է լիթորալ կամ մերձլիթորալ զոնաներում։ Օգտագործվում է շինարարությունում։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր‏‎
Կատեգորիա:Խեցեգործություն
Կատեգորիա:Քարեր
Խեցգետնանմաններ

**Խեցգետնանմաններ** (), հոդվածոտանիների տիպի ջրային կենդանիների դաս։ Մի քանի մմ-ից մինչև 80 սմ մեծություն ունեցող կենդանիներ են։ Մարմինը կազմված է գլխից, կրծքից, փորիկից և ծածկված է խիտինային կուտիկուլայով, որը հաճախ կիր է պարունակում և զրահ առաջացնում։ Գլուխը 5 հատվածից է, ունի 2 զույգ բեղիկներ (անտենաներ և անտենուլներ), վերին ծնոտներ և 2 զույգ ստորին ծնոտ։ Բեղիկները ծառայում են հոտառության և շոշափելիքի, երբեմն շարժման համար։ Տեսողության օրգանները ֆասետային բարդ աչքերն են, որոնք ճյուղաբեղիկների մոտ ձուլվում են և մեկ աչք կազմում։ Խորջրյա տեսակները զուրկ են աչքերից։

Խեցգետնանմանների արյունատար համակարգը բաց է, մկանոտ սիրտը գտնվում է մարմնի մեջքի կողմում։ Շնչառության օրգանները խռիկներն են, որոշ տեսակներ շնչում են մաշկով։ Արտաթորության օրգանները ցելոմոդուկտներն են։ Նյարդային համակարգը բաղկացած է վերկլանային և ենթակլանային հանգույցներից ու փորի նյարդային շղթայից, թիաոտների մոտ այն նյարդային սանդուղքի տիպի է։ Մարսողության համակարգը 3 բաժնից է՝ առջևի, միջին և ետին աղի։ Մակաբույծ որոշ տեսակների աղիները ետ են զարգացած։

Բաժանասեռ են՝ առանձին նստակյաց ձևեր հերմաֆրոդիտ են։ Բեղմնավորությունն արտաքին է։ Որոշ խեցգետնանմաններ (օրինակ՝ վահանակիրները, ճյուղաբեղերը, որոշ խեցիավորներ, խռիկավորներ) բազմանում են կուսածնությամբ։ Հայտնի է մոտ 20 000 տեսակ։ Ապրում են ծովերում, կազմում պլանկտոնի հիմնական և բենթոսի զգալի մասը, որոշ խեցգետնանմաններ մակաբույծ են։ Սնվում են բակտերիաներով, միաբջիջ օրգանիզմներով, հատակային ձևերը՝ օրգանական նյութերի մնացորդներով։ Ունեն տնտեսական նշանակություն, պլանկտոնային ձևերը ջրային կենդանիների հիմնական սնունդն են, որոշ տեսակներ օգտագործվում են որպես սննդամթերք։ Խեցգետնանմանների առանձին տեսակներ բազմացնում են ձկնաբուծարաններում՝ մատղաշ ձկներին կերակրելու համար։ Մակաբույծ խեցգետնանմանները մեծ վնաս են հասցնում ձկներին, վարակիչ հիվանդությունների տարածման միջնորդ տերեր են։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հոդվածոտանիներ
Հրացանակիրները (ֆիլմ, 2011)

**«Հրացանակիրները»** (), ռեժիսոր Պոլ Ու. Ս. Անդերսոնի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Լոգան Լերմանը, Միլա Յովովիչը, Մեթյու Մակֆեյդենը, Ռեյ Սթիվենսոնը, Լյուկ Էվանսը, Մադս Միքելսենը, Գաբրիելա Ուայլդը, Ջեյմս Կորդենը, Ջունո Տեմպլը, Ֆրեդի Ֆոքսը։

## Սյուժե
Երիտասարդ դ'Արտանյանը հայրենական տունը լքելով ուղևորվել է Փարիզ` հույս ունենալով հրացանակիր դառնալ։ Պատահաբար նա մի օրում միանգամից նեղացնում է երեք հրացանակիրների` Աթոսին, Արամիսին և Պորտոսին, և բոլոր երեք հրացանակիրներն էլ նրան մարտահրավերի կանչում։ Բայց դուելը չի իրականանում, քանի որ գվարդիականներն են հայտնվում և փորձում են ձերբակալել օրինազնացներին։ Դ'Արտանյանը և երեք հրացանակիրները միասին հաղթում են գվարդիականներին և ընկերներ են դառնում։ Իսկ հիմա նրանք պետք է ձախողեն կարդինալ Ռիշելյեի մտադրությունները և դեմ առ դեմ դուրս գան հերցոգ Բեքինգեմին և դավաճանուհի Միլեդի դե Վինտերին։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:StudioCanal ֆիլմեր
Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Գերմանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Պոլ Անդերսոնի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1620-ականներին
Վաղես

**Վաղես** (, **Հուլիոս Ֆլավիոս Վալենս**, ), Արևելահռոմեական կայսրության կայսր 364 թ. մարտի 28-ից մինչև 378 թ. օգոստոսի 9։ Գահ է բարձրացվել իր եղբոր՝ Վալենտինիանոս I-ի կողմից՝ որպես կայսրության արևելյան մասի տիրակալ։ 366 թվականին ճնշել է զորավար Պրոկոպիոսի ապստամբությունը, իսկ ապստամբներին աջակցած վեստգոթերին հալածել Դանուբից այն կողմ։ Խախտելով Սասանյան Իրանի հետ 363 թվականի հաշտության պայմանագիրը, 370-ին Հայաստանի թագավոր է հաստատել Պապին, Վրաստանի հարավային և արևմտյան շրջանների թագավոր՝ Սուրմակին, իսկ հյուսիսային և արևելան շրջանների թագավոր՝ Վարազ-Բակուրին։ Երբ Պապը փորձել է կարգավորել իր հարաբերությունները Պարսկաստանի հետ, Վաղեսի հրամանով Տրայանոս զորավարը 374-ին դավադրաբար սպանել է Պապին և Հայոց թագավոր նշանակել Վարազդատին (374-378)։ 375 և 376-ին պարսից Շապուհ II արքայի հետ բանակցություններ է վարել Հայաստանի բաժանման շուրջ։ Վեստգոթերը, որոնց Վաղեսը 376-ին թույլ էր տվել հաստատվել Մեզիայում, ապստամբել են, ասպատակել Թրակիան ու Մակեդոնիան, հոների և ալանների դաշնակցությամբ պարտության մատնել կայսեր զորավարներին։ Վաղեսը, Հայաստանը զիջելով պարսիկներին(բացառությամբ Հաշտյանք և Բալահովիտ գավառների), հռոմեական զորքերով Հայաստանից արշավել է արևմուտք՝ վեստգոթերի դեմ, սակայն 378 թվականի օգոստոսին Ադրիանուպոլսի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում պարտություն է կրել և սպանվել։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Թուղթ Եբրայեցիներին

**Նամակ եբրայեցիներին** կամ **Թուղթ առ Եբրայեցիս**, Աստվածաշունչ մատյանի Նոր Կտակարանի կանոնի մաս կազմող գիրք։

## Հեղինակը և թվականը
Նամակի հեղինակը ավանդապես համարվում է Պողոս առաքյալը։ Նամակի գրելու տեղը և տարեթիվը անհայտ է։ Ժամանակակից մի շարք մասնագետների կարծիքով այն գրվել է նախքան 70 թ. Երուսաղեմի տաճարի ավերումը (63-64 թթ.)։ Այլ ուսումնասիրողների կարծիքով նամակը թվագրվում է 80-100 թթ. միջև։ Սակայն ինչպես միջնադարում, այնպես էլ այսօր, հեղինակի հարցը կասկածի տակ է առնված։ Հնարավոր վարկածներից մեկի համաձայն՝ Պողոսի մտքերը շարադրել է նրա ուղեկիցներից մեկը՝ Բառնաբասը, Ղուկասը կամ մեկ այլ գործակից։

## Նամակի հասցեատերը և բովանդակությունը
Դժվար է ասել, թե այս նամակն իրականում ում է ուղղված։ «Եբրայեցիս» անվանումը թղթին տրվել է 200 թվականին, սակայն իր բովանդակությունը թույլ է տալիս ենթադրելու, որ նամակը, որն ավելի աստվածաբանական ճառի է նման, կարող էին միայն հրեա-քրիստոնյաները կարդալ, այլև հեթանոսությունից դարձի եկածները։
Նամակն ուղղված է քրիստոնյաների մի խմբի, որը հետզհետե զորացող հալածանքների պատճառով գտնվում էր քրիստոնեական իր հավատից հեռանալու վտանգի տակ։ Նամակի հեղինակը քաջալերում է նրանց, որ հարատևեն իրենց հավատի մեջ՝ պաշտպանելով այն միտքը, որ Հիսուս Քրիստոսն է Աստծո ճշմարիտ և վերջնական հայտնությունը։ Այսպիսով՝ նա շեշտում է երեք ճշմարտություններ։
# Հիսուսը Աստծու հավիտենական Որդին է, որ իր կրած չարչարանքներով ցույց տվեց ճշմարիտ հնազանդություն իր Հոր հանդեպ։ Որպես Աստծու Որդի՝ Հիսուսը բարձր է ոչ միայն Հին Կտակարանի մարգարեներից, այլև հրեշտակներից, ինչպես նաև Մովսեսից։
# Հիսուսը, որ Աստծու կողմից հայտարարված է որպես հավիտենական քահանա, գերակա է Հին Կտակարանի քահանաներից։ Նրա անձի պատարագումով մեկընդմիշտ մատուցված կատարյալ զոհն այլևս ավելորդ է դարձնում Հին Կտակարանի բազմաթիվ զոհերը։
# Հիսուսի միջոցով հավատացյալը փրկվում է մեղքից ու մահից։ Հիսուսը՝ որպես ճշմարիտ Քահանայապետ, տալիս է ճշմարիտ փրկություն, որի ստվերն էին Հին Կտակարանի ծիսակատարություններն ու կենդանական զոհերը։
Իսրայելի պատմությունից բերելով հավատի մի շարք նախամարտիկների օրինակներ (11-րդ գլուխ), հեղինակն ընթերցողին կոչ է անում հավատարիմ մնալ Հիսուսի Ավետարանին։ 12-րդ գլխում նա ջերմորեն հորդորում է, որ մինչև վերջ այդպես հավատարիմ մնալ՝ իրենց աչքերը հառած Քրիստոսին, և դիմանալ ամեն տեսակ հալածանքների ու չարչարանքների։ Նամակը վերջանում է խրատական խոսքերով և ողջույններով։

## Նամակի կառուցվածքը
* Նախաբան. Քրիստոսը՝ Աստծու հայտնության լրումը (1.1-3)
* Քրիստոսի գերակայությունը հրեշտակներից (1.4-2.18)
* Քրիստոսի գերակայությունը Մովսեսից և Հեսուից (3.1-4.13)
* Քրիստոսի քահանայության գերակայությունը (4.14-7.28)
* Քրիստոսի Ուխտի գերակայությունը (8.1-9.28)
* Քրիստոսի զոհագործության գերակայությունը (10.1-39)
* Հավատի նախապատվությունը (11.1-12.29)
* Վերջին թելադրանքներ և վերջաբան (13.1-25)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եբրայեցիներին ուղղված նամակը արևելահայերեն թարգմանությամբ (Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածին)
* Սարկավագագիրք

Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Ֆեոֆան Գրեկ

մինի|Ֆեոֆան Գրեկ «Քրիստոս Ամենափրկիչ» (որմնանկար)
մինի|աջից|Ֆեոֆան Գրեկ «Աստվածամոր ննջումը» (սրբապատկեր)
**Ֆեոֆան Գրեկ** (), բյուզանդական նկարիչ։ Ստեղծագործել է Բյուզանդիայում և Ռուսիայում։ Որմնանկարների, սրբապատկերների, մանրանկարների հեղինակ է։ Որմնանկարել է Կոստանդնուպոլսի, Գալատայի (Ղալաթիա), Քաղկեդոնի, Կաֆայի (Թեոդոսիա) եկեղեցիներում, Ռուսիայում՝ Նովգորոդի Փրկչի եկեղեցում (1378), Մոսկվայի Կրեմլում Սիմեոն Չյոռնիի հետ՝ Աստվածածնի ծննդյան եկեղեցում (1395), Հրեշտակապետաց (Արխանգելսկի) տաճարում (1399), Անդրեյ Ռուբլյովի և Պրոխոր Գորոդեցցու հետ՝ Ավետման (Բլագովեշչենսկի) տաճարում (1405)։ Աշխատել է նաև Սերպուխովում, Նիժնի Նովգորոդում և, թերևս, Կոլոմնայում ու Պերեսլավլ Զալեսսկիում։

Ֆեոֆան Գրեկին են վերագրում Մոսկվայի Կրեմլի Ավետման տաճարի պատկերակալի «Փրկիչ», «Աստվածամայր», «Հովհաննես Մկրտիչ» սրբապատկերները, ինչպես և՝ «Դանիել հրեշտակապետ», «Պողոս առաքյալ», «Հովհան Ոսկեբերան» գործերը (օգնականների հետ)։ Ֆեոֆան Գրեկի արվեստանոցին (մի շարք ուսումնասիրողների կարծիքով՝ իրեն՝ Ֆեոֆան Գրեկին) են վերագրվում «Դոնի Տիրամայրը», հակառակ երեսին՝ «Ննջումն Աստվածամոր» (1380 կամ 1392), «Քառամաս» և Պերեսլավլ Զալեսսկիից 1913 թվականին Մոսկվա բերված «Պայծառակերպություն» սրբապատկերները (բոլորը՝ Տրետյակովյան պատկերասրահում, Մոսկվա)։

Ֆեոֆան Գրեկի ստեղծագործությանը բնորոշ է մոնումենտալությունը, կերպարների դրամատիզմը, ազատ, համարձակ նկարելակերպը, կոլորիտի յուրօրինակությունը, կոնստրուկտիվ գծանկարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հույն նկարիչներ
Կատեգորիա:Հույն արվեստագետներ
Պյոտր Ստոլիպին

**Պյոտր Արկադևիչ Ստոլիպին** (, ), Ռուսական կայսրության պետական գործիչ։ Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը, 1884 թվականից ծառայել է ներքին գործերի նախարարությունում։ 1902 թվականին Գրոդնոյի, 1903 - 1906 թվականներին՝ Սարատովի նահանգի նահանգապետ։ 1906 թվականի ապրիլի 26-ից ներքին գործերի նախարար, հուլիսի 8-ից, միաժամանակ, նախարարների խորհրդի նախագահ։ Ղեկավարել է 1905-1907 թվականների հեղափոխության ճնշումը, խրախուսել ռազմադաշտային դատարանների գործունեությունը և մահապատիժը (ժողովուրդը կախաղանի պարանը անվանել է «ստոլիպինյան փողկապ»)։ Ստոլիպինի կառավարությունը ցրել է Պետական II դուման, իրականացրել 1907 թվականի հունիսերեքյան պետական հեղաշրջումը։ Առաջարկել է ագրարային ռեֆորմ՝ նպատակ ունենալով գյուղում ստեղծել ցարիզմի հենարան՝ ի դեմս կուլակության։ Մահացու վիրավորել է էսէռ Դ. Գ. Բոգրովը։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում հրազենից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ստյուարտներ

մինի|աջից|Ստյուարտների տոհմական զինանշանը

մինի|աջից|Անգլիայի զինանշանը Ստյուարտների օրոք
**Ստյուարտներ** (), թագավորական դինաստիա Շոտլանդիայում (1371-ից), ապա և Անգլիայում (1603 -1649, 1660 - 1714)։ Սերում են շոտլանդական հայտնի տոհմից, որի ներկայացուցիչները XII դ. զբաղեցրել են արքայական կառավարչի՝ ստյուարտի (այստեղից էլ դինաստիայի անվանումը) պաշտոնը։

Շոտլանդիայի թագավոր Հակոբ IV Ստյուարտը (թագավոր 1488 - 1513) ազգակցական կապեր է հաստատել Թյուդորների անգլիական դինաստիայի հետ։ Նրա թոռը՝ շոտլանդական թագուհի Մարի Ստյուարտը, 1587-ին մահապատժի է ենթարկվել Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ I Թյուդորի դեմ դավադրության մեղադրանքով։

Նրա որդին՝ Շոտլանդիայի թագավոր Հակոբ VI-ը Եղիսաբեթ I-ի կտակով դարձել է Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի թագավոր՝ Հակոբ I անունով (թագավոր 1603 - 1625)։ Հակոբ I-ի և նրա որդու՝ Չարլզ I-ի (թագավոր 1625-49) միահեծան բռնապետական քաղաքականությունն առաջ է բերել հեղափոխական ճգնաժամ։ Անգլիական բուրժուական հեղափոխության ժամանակ (1640-1660) Չարլզ I-ը մահապատժի է ենթարկվել, Անգլիան հռչակվել է հանրապետություն։

1660-ին Ստյուարտները վերահաստատվել են Անգլիայի գահին (Չարլզ II, թագավոր 1660-85)։ Չարլզ II-ի հաջորդը՝ Հակոբ II (թագավոր 1685-88), գահընկեց է արվել պետական հեղաշրջմամբ (այսպես կոչված՝ «Պանծալի հեղափոխություն»)։ Գահը գրավել է Վիլհելմ III Օրանացին (թագավոր 1689-1702), որը կառավարել է կնոջ՝ Հակոբ II-ի դուստր Մարի II Ստյուարտի հետ (թագուհի 1689-94)։ Աննա Ստյուարտի (թագուհի 1702-14) մահից հետո գահն անցել է Հանովերյան դինաստիային, որը հեռավոր ազգակցություն ուներ Ստյուարտների հետ։

Կատեգորիա:Ստյուարտներ
ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետ

**ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետ**, Երևանի Պետական Համալսարանի կազմում գործող ֆակուլտետ։

## Պատմություն
1919 թվականին համալսարանական կրթության վերաստեղծումը Հայաստանում և XX դարասկզբի ֆիզիկայի հսկայական նվաճումները օրակարգային են դարձնում նաև ֆիզիկամաթեմատիկական մասնագիտության գծով կադրերի պատրաստումը համալսարանում։ Այդ ասպարեզում մասնագետների պատրաստումը սկսվում է 1922 թ.։ 
Հայաստանում ֆիզիկայի զարգացման գործում առաջին նշանակալից իրադարձությունը 1933 թ. համալսարանի կազմում Ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի ստեղծումն էր՝ ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի առանձին բաժիններով։ Ֆիզիկայի զարգացումը խթանելու և նոր կադրերով ապահովելու պահանջները բավարարելու նպատակով՝ 1959 թ. համալսարանի Ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետից բաժանվում և կազմավորվում է Ֆիզիկայի ֆակուլտետը, որի առաջին դեկանն էր ՀԽՍՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Նորայր Քոչարյանը։

## Ամբիոններ
Ներկայումս Ֆիզիկայի ֆակուլտետում գործում են 7 ամբիոններ՝ Ընդհանուր ֆիզիկայի ու Աստղաֆիզիկայի, Միջուկային ֆիզիկայի, Տեսական ֆիզիկայի, Պինդ մարմնի ֆիզիկայի, Օպտիկայի, Մոլեկուլային ֆիզիկայի և Բարձրագույն մաթեմատիկայի, որտեղ դասավանդում են ՀՀ ԳԱԱ 3 ակադեմիկոսներ, ՀՀ ԳԱԱ 5 թղթակից անդամներ, գիտության 35 դոկտորներ և գիտությունների 65 թեկնածուներ։ 2007 թ.-ից սկսած ֆակուլտետը ֆիզիկոս-մանկավարժներ է պատրաստում հեռակա ուսուցմամբ։ Նշված ամբիոնները մասնագետներ են պատրաստում երեք մասնագիտությունների՝ ֆիզիկա, միջուկային ռեակտորների ֆիզիկա, կիրառական մաթեմատիկա և ֆիզիկա գծով։

Ֆիզիկա մասնագիտությունն ունի 5 մասնագիտացումներ՝ կոնդենսացված միջավայրերի ֆիզիկա, լազերային ֆիզիկա, տեսական ֆիզիկա և մաթեմատիկա, միջուկային ֆիզիկա և աստղաֆիզիկա, մակրոմոլեկուլների ֆիզիկա և կենսաֆիզիկա։ Կարևոր է նշել, որ այս մասնագիտությամբ շրջանավարտները ստանում են նաև մանկավարժի որակավորում։

Միջուկային ռեակտորների ֆիզիկա մասնագիտությամբ կադրեր են պատրաստվում Հայկական ատոմակայանի, Հայատոմ ինստիտուտի, ինչպես նաև Հայպետատոմհսկողություն կազմակերպության համար։ Այս ուղղության առաջնայնությունը Հայաստանի համար կարևորվում է ատոմային էներգետիկայի զարգացման ակնկալվող հեռանկարներով։

Կիրառական մաթեմատիկա և ֆիզիկա մասնագիտությամբ բարձրակարգ մասնագետներ են պատրաստում համակարգչային մեթոդների խորացված իմացությամբ, ովքեր ունակ են աշխատելու ոչ միայն ֆիզիկական խնդիրների համակարգչային մոդելավորման ասպարեզում, այլև բազմաթիվ այլ հարակից բնագավառներում։ Մասնավորապես, նախապատրաստված են 8 մագիստրոսական ծրագրեր (այդ թվում՝ նաև հանրապետության մի շարք գիտական կենտրոնների հետ համատեղ), որոնց ընտրությունը կատարվում է մագիստրոսների ցանկությամբ՝ մասնագետների պահանջարկին համապատասխան։

Ֆակուլտետի ամբիոնները ներկայումս ակտիվ գիտական կապեր ունեն Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Ռուսաստանի Դաշնության, ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Ճապոնիայի և մի շարք այլ երկրների ճանաչված գիտական կենտրոնների հետ։

Ֆակուլտետը լավ ավանդույթներ ունի նաև Ֆիզիկոսի օր ամենամյա տոնակատարության կազմակերպման ուղղությամբ, որը սովորաբար նշվում է գարնանը՝ ապրիլի 20-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* ԵՊՀ Ֆիզիկայի ֆակուլտետի մասին, տեսագրություն

Կատեգորիա:ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետ
Բազմառի (լեռ)

**Բազմառի**, լեռ Ադրբեջանի Օրդուբադի շրջանում, Վանանդ գետի ձորի ամենավերին մասում։ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի գագաթներից է։ Թեքադիր և բուսապատ լանջերով լեռ է, ծովի մակարդակից ունի մոտ 3000 մոտ բարձրություն։ Այս և մերձակա լեռների ձորակներից սկիզբ է առնում Վանանդ գետը։

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Արսու

**Արսու**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում, Վերին Ագուլիսի և Ստորին Ագուլիսի միջև, Ագուլիս գետի աջ կողմում։ Լերկ և սակավ բուսականությամբ լեռ է, ծովի մակարդակից ունի 1404 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Բերդիկ (լեռ, Նախիջևան)

**Բերդիկ**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում, Երնջակ գավառում, Երջակ գետահովտի վերին հոսանքում՝ Երնջակ գետի ձախ կողմում 3-4 կմ արևելք, Շահկերտ գյուղից 7 կմ հարավ–արևելք՝ Շահկերտ գյուղատեղի մոտ։ Սակավ բուսականությամբ և զառիթափ լանջերով լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2069 մ բարձրություն։ Այս լեռան փեշին է գտնվել Երնջակ գավառի Բերդիկ գյուղը, Ապրակունիս գյուղից մոտ 12 կմ հյուսիս-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Բզղոն (լեռ)

**Բզղոն**, *Բզգով*, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի և Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանի սահմանագլխին, Վայքի լեռնաշղթայում, Նոր Ազնաբերդ զյուղից 6 կմ արևմուտք, Վերին Բզգով գյուղից 2 կմ հյուսիս–արևմուտք, Ճահուկ գետահովտի վերին մասում։ Բարձրություն 2476 մ։ Բուսականությունը սակավ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջան
Բոլու սար

**Բոլու սար**, լեռ Երնջակ գավառում, Նորաշեն և Ապարաններ գյուղերի միջև, Երնջակ գետի աջ կողմում։ Սակավ բուսականությամբ և ծովի մակարդակից մոտ 1560 մ բարձրություն ունեցող լեռ է։ Այս լեռը երբեմն շփոթել են Օձասարի հետ։ XVII դարի պատմիչ Ա. Դավրիժեցու վկայությամբ Ավետիք Աստապատցին (մականունով Ալթուն) այդ սարի վրա Ապարանների կաթոլիկ հայերի պահած ս. Հռիփսիմեի մասունքները վերցնելով տանում է Նախճավան գավառի Քյուլթափա գյուղը և այդտեղ կառուցում ս. Հռիփսիմեի անունով մի եկեղեցի։

Լեռան վրա կառուցված է եղել «Կուսանաց» փոքրիկ մատուռ-սրբավայրը։ Այս լեռը շրջակա բնակչությունը կոչել է նաև «Հարս ու փեսի» սար։
Գաբաղ սար, լեռ Շարուր գավառի հյուսիսային մասում՝ Ախուրա և Վերին Յայջի գյուղերի միջև, նրանցից 3-4 կմ հեռավորության վրա։ Շարուրից դեպի Սևանի ավազան բարձրացող երթուղու աջ և Արփա գետի ձախ կողմում գտնվող այս լեռը ծովի մակարդակից ունի 1824 մ բարձրություն։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Ստոիկյան դպրոց

**Ստոիկյան դպրոց**, հին հունական փիլիսոփայական դպրոց։ Հիմնել է Զենոն Կիտիոնցին։ Հավաքատեղին էր Աթենքի Ագորայի նկարազարդ սյունասրահը՝ Ստոյա պոյկիլե (, այստեղից էլ անվանումը։

Ընդունված է Ստոիկյան դպրոցի հետնյալ պարբերացումը՝ 
* Հին Ստոյա (մ.թ.ա. Ill - II դդ., Զենոն Կիտիոնացի, Կլեանթես, Քրիսիպոս), 
* Միջին Ստոյա (մ.թ.ա. II - I դդ., Պանետիոս, Պոսիդոնիոս)
* Ուշ Ստոյա (կամ հռոմեական, Սենեկա, Էպիկտետոս, Մարկոս Ավրելիոս)։

Հին և Միջին շրջանից պահպանվել են միայն ստեղծագործությունների պատառիկներ։

## Տես նաև
* Ստոիցիզմ

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ‎
Վաղր

**Վաղր**, երկար շեղբով կացնաձև զենքի տեսակ։ Կրել են ազդրի վրա։ Միջնադարյան Հայաստանում եղել են վաղրավորների զորամասեր։ Մովսես Խորենացու վկայությամբ՝ վաղրով է սպանվել Հայոց Երվանդ Դ Վերջին թագավորը։

Կատեգորիա:Սառը զենքեր այբբենական կարգով
Տաբին Բողդո Օլա

**Տաբին Բողդո Օլա**, լեռնազանգված Ալթայի հարավ-արևելքում, Ռուսաստանի, Մոնղոլիայի և Չինաստանի սահմանում։ Բաղկացած է մետամորֆային թերթաքարերից և գրանիտներից։ Առավելագույն բարձրությունը 4356 մ է (Նայրամդալ լեռ)։ Կան սառցադաշտեր (ընդհանուր տարածությունը՝ 160 կմ², Պոտանինի, Պրժևալսկու և այլն)։ Ստորոտները ծածկված են գաճաճ կեչու մացառուտներով։ Բարձրում ալպյան մարգագետիններ են, լեռնային տունդրա։ Կան քարացրոններ։

## Անվանում
Անվանումն ունի մոնղոլական ծագում. մոնղոլորեն բառացի նշանակում է «հինգ սուրբ լեռ»։ Տարածված է նաև անվանման *Տավան Բոգդո Ուլա* ձևը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնազանգվածներ
Կատեգորիա:Չինաստանի լեռնազանգվածներ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի լեռնազանգվածներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետություն

**Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետություն** (ՄԺՀ), սոցիալիստական հանրապետություն Միջին Ասիայում 1924-1992 թվականներին։ Սահմանակից էր ԽՍՀՄ-ին և ՉԺՀ-ին։ Տարածությունը 1565 հզ կմ² էր, բնակչությունը՝ 1, 64 միլիոն (1979)։ Մայրաքաղաքը՝ Ուլան Բատոր։

## Պետական կարգը
Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը սոցիալիստական պետություն էր, ժողովրդական հանրապետություն։ Պետական իշխանության բարձրագույն և օրենսդրական մարմինը ժողովրդական մեծ խուրալն էր, որը հաստատում էր սահմանադրությունը, սահմանում արտաքին և ներքին քաղաքականության հիմնական սկգբունքները, հաստատում ժողովրդատնտեսական պլանը, պետական բյուջեն և այլն։ Ժողովրդական մեծ խուրալի նստաշրջանների միջև ընկած ժամանակահատվածում պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը նրա նախագահությունն է։ Հանրապետության բարձրագույն գործադիր և կարգադրիչ մարմինը կառավարությունն է՝ մինիստրների խորհուրդը։ Իշխանության տեղական մարմինները այմակների, քաղաքների, քաղաքային շրջանների դեպուտատների խուրալներն էին։ Ընտրական իրավունքից օգտվում էին 18 տարին լրացրած բոլոր քաղաքացիները։ Դատական համակարգի մեջ մտնում էին՝ գերագույն դատարանը, այմակային և քաղաքային, հատուկ (զինծառայողների քրեական գործերով), այմակային արտագնա և շրջանային դատարանները։ Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետության դատախազին նշանակում էր ժողովրդական մեծ խուրալը։

## Վարչական բաժանում
Վարչականորեն բաժանված էր 18 այմակների, առանձին վարչական միավորներ էին Ուլան Բատոր և Դարխան քաղաքները։ 

## Հանրապետությունը ֆիլիատելիայում

Պատկեր:Stamp of USSR 1606.jpg|ՄԺՀ–ի դրոշն ու զինանշանը
Պատկեր:Stamp of USSR 1605.jpg|Պետական թատրոնը Ուլան Բատորում
Պատկեր:Stamp of USSR 1604.jpg|Չայբալսանի անվ. Պետական համալսարանը


Կատեգորիա:Ասիայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:1924 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Գաձանալեռ

**Գաձանալեռ**, լեռ Գողթն գավառում, Նախիջևանի և Մեղրու շրջանի սահմանագլխում։ Կոչվում է նաև Սարիդարա։ Ծովի մակարդակից ունի 3858 մ բարձրություն։ Քարքարոտ ու բուսականությունից սակավ լեռ է։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գալիս եմ, Գալիս եմ

**Գալիս եմ, Գալիս եմ**, լեռ Գողթն գավառում՝ Մեսրոպավան գյուղից մոտ 2-3 կմ հարավ-արևմուտք, Մեսրոպավան գետի աջ կողմում։ Քարաժայռերով ու բուսականությունից զուրկ լեռ է, ծովի մակարդակից ունի 2187 մ բարձրություն։

Ավանդության համաձայն այս լեռան ստորոտում գյուղ է եղել, որի բնակիչները բարոյապես վատ համբավ են ունեցել։ Լեռը գյուղի բնակիչներին կարգի հրավիրելու համար 3 անգամ ձայնելով զգուշացրել է՝ «գալիս եմ, գալիս եմ…»։ Բայց նրանք ոչ մի ուշադրություն չեն դարձրել և շարունակել են իրենց վարքագիծը։ Այդ ժամանակ քարաժայռը փլվելով գյուղը ավերել է։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գայլաբլուր

**Գայլաբլուր**, սար Գողթն գավառում, Տրունյաց գետի միջին հոսանքում, Տանակերտ գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բուսապատ լանջերով և ծովի մակարդակից 1438 մ բարձրության վրա գտնվող լեռ է։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գավակ

**Գավակ**, լեռ Գողթն գավառում, Նավիշ գյուղատեղից 4 կմ արևմուտք, Գիրան գետի ձախ կողմում։ Սակավ բուսականությամբ լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2987 մ բարձրություն։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գարագուշ (լեռ)

**Գարագուշ**, լեռ Ադրբեջանի Օրդուբադի շրջանում, պատմական Տևի (այժմ՝ Թիվի) գյուղից 5 կմ արևելք, Գիլանչայ գետի աջ կողմում։ Թեքադիր լանջերով ու մանր ձորակներով խազատված, բավականին բուսածածկ այս լեոը ծովի մակարդակից ունի 2147 մ բարձրություն։ Լեռան լանջերի ժայռերի և քարակարկառների վրա կան մ.թ.ա. III-I հազարամյակների մի շարք ժայռապատկերներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Գինդար

**Գինդար**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում, այժմյան Կահաբ գյուղից մոտ 2 կմ հարավ-արևելք։ Ծովի մակարդակից ունի 1089 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջան
Գինձակ

**Գինձակ**, լեռ է Գողթն գավառում, Ագուլիսի ձորի գագաթներից մեկն է։ Քաղաքի հյուսիսարևելյան և Ագուլիս գետի աջ կողմում գտնվող այս սարը ևս ունի սակավ բուսականություն և ծովի մակարդակից բարձր է 1200 մ։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գողթնասար

**Գողթան**, *Գողթանսար, Սոյուխ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանի սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավում։ Բարձրությունը 3146&nbsp;մ է։

Գտնվում է Նախիջևանի Գանձակ գյուղից 4,8 կմ հյուսիս-արևելք, Սյունիքի Վահրավար գյուղից 5,5 կմ արևմուտք, Գանզաչայի վտակ Կոտամչայի ակունքային մասում։

Լանջերը զառիթափ են և պատած մերձալպյան բուսականությամբ։ Կազմված է գրանիտոիդներից, գաբրոներից, գաբրոդիորիտներից։ Լանջերը զառիթափ են՝ ծածկված մերձալպյան բուսականությամբ։ Զառիթափ կոնաձև բարձրություն է՝ կազմված դիորիտից և դիորիտ-պորֆիրից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Դահնա (լեռ)

**Դահնա**, *Դահնակ*, *Դաղնա, Տաղնա*, լեռ Ադրբեջանի Սադարակի և Շարուրի շրջանների սահմանագլխին, Վայքի լեռներում։

Տեղակայված է պատմական Այրարատ նահանգի Շարուրդաշտ գավառում՝ Շարուրի դաշտի հյուսիսարևմտյան մասում, Վեդի գետի ակունքների շրջանում։ Ժայռապատ ու հորստաձև բլուր է և ծովի մակարդակից ունի 1154 մ, այլ տվյալով՝ 1178 մ բարձրություն։ Ջրազուրկ է, աղքատիկ բուսականությամբ։

Գագաթը հարթ գագաթով գմբեթաձև բարձունք է, որը կազմված է միջին Դևոնի ժամանակաշրջանի ձևավորման կրաքարից, ավազաքարից, կվարցից, թերթաքարից և արգիլիթներից, և ավելի հին Դանզիկի ձևավորման լանջերից: Տեկտոնական տեսանկյունից այն գտնվում է երկրորդական առանցքային մասում, որը բարդացնում է Դահնա-Վալիդաղ վերելքի հյուսիսարևմտյան թևը, որը դուրս է գալիս երիտասարդ նստվածքներից Շարուր-Ջուղա վերելքի գոտու Շարուրի հատվածի թաղված հարավարևմտյան թևի վրա՝ Նախիջևանի տեղամասի իջվածքի հյուսիս-արևմտյան ծայրում։ Նրա լանջերին նկատվում են հյուսիս-արևմուտք և հյուսիս-արևելք ուղղված խզվածքներ և հակախզվածքներ։

Կոչվում է նաև Գայլի Դրունք սար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շարուրի շրջան
Դարու

**Դարու** կամ **Լացնանիստ**, լեռ է Ադրբեջանի Ջուղայի շրջան գավառում, Երնջակ և Գիրան գետերի ջրբաժան մասում՝ Ջուղայից արևելք։ Վարդագույն երանգներով, զառիթափ լանջերով և սակավ բուսականությամբ լեռ է։ Ծովի մակարդակից ունի 1923 մ բարձրություն։ Ստ. Օրբելյանի վկայությամբ I–IV դդ. եղել է կրոնասերների ճգնարան լեռ։

Այս լեռան լանջերի վարդագույն և դեղներանգ շերտերից ջուղայեցիները կտրում էին Ջուղայի հռչակավոր գերեզմանատան խաչքարերի քարերը։ Այս պատճառով էլ այն կոչվել է նաև Ջուղայի ջրաղացքարի սար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Երկաթասար

**Երկաթասար**, *Դամիր*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռնաշղթայի արևմտյան մասում, նախկին Ղափանիի ու Սիսիանի շրքաններիների սահմանագլխին, Լաքաթաղ գյուղատեղիից 9 - 10 կմ արևելք։ Կազմված է էոցենի հրաբխային ապարներից։ Լանջերը զառիթափ են, ծածկված ալպյան մարգագետիններով։ Նրա լանջերից սկիզբ են առնում Գեղի գետի ձախ վտակները։ Բարձրություն 3227 (3385) մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարգուշատի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Գարագռիշ

**Գարագռիշ**, լեռ է Նախճավան գավառում, Ազնաբերդ գյուղից 7 - 8 կմ հյուսիս։ Փոքրիկ ձորակներով խազատված լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2600 մ բարձրություն։ Այս լեռից ոչ հեռու գտնվել է Նախճավան գավառի Գարագուշ գյուղը։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գերան (լեռ)

**Գերան**, լեռ Հայաստանի Տավուշի մարզի և Ադրբեջանի սահամագլխին, Այգեձոր գյուղից 5,5 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 1634 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Դեղին սար

**Դեղին սար**, սար է Գողթն գավառում, Վերին Ազա գյուղից արևմուտք, Նախիջևան - Մեղրի խճուղու ձախ կողմում։ Բուսականությունից զուրկ, դեղներանգ, մոտ 1150 մ բարձրության լեռ է։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Եխուշ

**Եխուշ**, լեռ է Ադրբեջանի Օրդուբադի շրջանում, Ցղնա գետիի ձորի վերին մասում՝ Ռամիս գյուղից 2 կմ ձորն ի վար, գետի ճախ կողմում։ Ժայռոտ ու բավականին բուսածածկ լանջերով լեռ է։ Ծովի մակարդակից ունի 2364 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Երեք Եղբայր (լեռ)

**Երեք Եղբայր**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում, Նորս գյուղից 6 - 7 կմ հյուսիս-արևելք՝ Շահապոնք լեռան հյուսիսային կողմում։ Ալպյան բուսականությամբ լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 3155 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Երնջակ (լեռ)

**Երնջակ**, *Դամիրդաղ, Դամիրլի, Դամուրլի, Դեմուր, Դեմուրիդաղ, Դեմուրլիդաղ, Դեմուրրիդաղ, Երկաթասար, Տեմիրլի*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Ադրբեջանի Նախիջեվանի Ջուղայի շրջանի սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռների կենտրոնական մասում։ Կիցք գյուղից 16 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը 3364 մետր է։ Կազմված է հրաբխածին նստվածքային ապարներից։ Լանջերը խիստ զառիթափ ու բուսածածկ են, գագաթը՝ ժայռոտ, մասնատված։ Հողաբուսական ծածկույթը գրեթե բացակայում է։ Տիրապետում են ծանրահակ պրոցեսները և սառնամանիքային հողմնահարումը։ Երնջակից սկիզբ են առնում Այրի և Երնջակ գետերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջան
Զարին

**Զարին**, լեռ է Շահապոնք գավառում, Զարին գյուղատեղի հյուսիսային մասում։ Զառիթափ լանջերով ու մերձալպյան բուսականությամբ ու թփուտներով պատած լեռ է։ Ծովի մակարդակից ունի 2575 մ բարձրություն։ Այս լեռան ստորոտում էր տեղադրված Շահապոնքի Զարինե գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Թաթերք (լեռ)

**Թաթերք**, *Թրքեշ*, լեռ Շահապոնք գավառամասի և Ճահուկ գավառի սահմանագոտում, այժմյան Թրկեշ գյուղի մոտ, Նախիջևան - Սիսիան խճուղու ձախ կողմում՝ նրանից 3 կմ հարավ-արևելք։ Լեռնոտ ու սակավ բուսականությամբ լանջերով լեռ է։ Բարձրություն 1409 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Թակալակ

**Թակալակ**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում, Զարին գյուղատեղից 5 կմ արևելք։ Մերձալպյան բուսականությամբ ու թփուտներով լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2892 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Թանանամ (լեռ)

**Թանանամ**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում, համանուն գյուղից 7 կմ հարավ-արևմուտք՝  Նախիջևան—Երևան խճուղու աջ կողմում։ Ծովի մակարդակից ունի 1200 մ բարձրություն։ Գտնվում է Թանանամ գյուղից 750 մ արեւելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շարուրի շրջան
Թռչնաքար (Գողթն)

**Թռչնաքար**, լեռ Գողթն գավառում, Բիստ գյուղի հարավարևելյան մասում։ Բուսապատ լանջերով և ծովի մակարդակից 1845 մ բարձրություն ունեցող լեռ է։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Թռչնաքար (լեռ)

**Թռչնաքար**, լեռ Շահապոնք գավառամասում, Շահապոնք (այժմ՝ Քյանդ Շահբուզ) գյուղից 1,5 - 2 կմ հարավ։ Սակավ բուսականությամբ լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 1757 մ բարձրություն։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Լաքաթաղ (լեռ)

**Լաքաթաղ**, լեռ  Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում, Երնջակ գավառում, Լաքաթաղ (պատմական Գուգավանք) գյուղից 4 կմ հարավ-արևելք։ Զառիթափ ու բուսապատ լանջերով լեռ է։ Ծովի մակարդակից ունի 2673 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջան
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Զորաք քար

**Զորաք քար**, լեռ է Գողթն գավառում, Բիստ և Ողոհի (Աղահեցիկ) գյուղերի միջև, Մեսրոպավան գետի ձախ կողմում։ Լեռնոտ ու բուսապատ լանջերով և ծովի մակարդակից 1842 մ բարձրություն ունեցող լեռ է։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Թագասար

**Թագասար**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում,, Կամրջաթաղ և Շադա գյուղերի միջև, Կամրջաթաղ գյուղից 2 կմ հարավ-արևելք։ Սակավ բուսականությամբ լեռ է և ունի մոտ 2890 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Լերկասար

**Լերկասար**, *Քեչալդաղ*, լեռ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի ու Ադրբեջանի Նախիջևանի Շահբուզի շրջանի սահմանամասում, Զարինե գյուղից 5 - 6 կմ հյուսիս։ Բուսածածկ լանջերով ու թփուտներով լեռ է։ Բարձրություն 3118 մ։ Հարավային լանջին կա XIII-XVIII դդ. հայկական գերեզմանատան, բնակավայրի ավերակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Լերկաբլուր

**Լերկաբլուր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռներում, Շիկահող գետի աջափնյակում, Սրաշեն գյուղից 1,5 կմ հարավ։ Բարձրություն 1111 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Խարխատ

**Խարխատ**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում, Որդուար քաղաքից 8-9 կմ արևելք՝ Քիլիթ և Քոթամ գյուղերի միջև, Քիլիթ գյուղից 2 կմ հյուսիս՝ համանուն վտակի ջրբաժանում, որը մեկնում է Զանգեզուրի լեռների ջրբաժան Խաշինք բարձունքից հարավ-արևմուտք։ Ժայռոտ լանջերով ու բուսականությունից զուրկ լեռ է։ Ծովի մակարդակից ունի 2378 կմ բարձրություն։ Այն գմբեթաձև բարձրություն է, որը գտնվում է ստորին էոցենի հատակին պատկանող Արսու ձևավորման նստվածքային ապարների շփման գոտում Մեհրի-Օրդուբադի միջին էոցենի գաբրո-գրանիտային ձևավորման գրանոդիորիտով, ադամելիտով և գրանիտներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Խոշլի

**Խոշլի**, լեռ է Գողթն գավառում, Ագուլիսի ձորի ամենավերին մասում։ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի լերկ ու քարաժայռ լանջերով գագաթներից է։ Ծովի մակարդակից ունի մոտ 2000 մ բարձրություն։ Այս լեռան ձորակներից սկզբնավորվում է Ագուլիս գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Կաբուլի սար

**Կաբուլի սար**, լեռ է Շարուր գավառում, այժմյան Կարաբաղլար և Կաբուլլի գյուղերի միջև, Կաբուլիից 4 կմ հյուսիս-արևելք։ Բուսազուրկ և ծովի մակարդակից 1125 մ բարձրություն ունեցող սար է։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջան