Ղրղզստանի հուշադրամներ

200px|right|Ղրղզստանի զինանշանը
**Հիշատակային և հոբելյանական մետաղադրամները** (կամ պարզապես՝ **հուշադրամներ**) թողարկվում են Ղրղզական Հանրապետության Ազգային բանկի կողմից՝ սկսած 1995 թվականից։ Ի տարբերություն հիմնական շրջանառու մետաղադրամների՝ դրանք հատվել են ոչ թե դրամաշրջանառությունն ապահովելու նպատակով, այլ թողարկվել են ի հիշատակ պատմական և ժամանակակից նշանակալից իրադարձությունների և ունեն հավաքորդական և դրամագիտական նշանակություն։

Նշված մետաղադրամները պատրաստված են թանկարժեք (916, 999 հարգի ոսկի, 925 հարգի արծաթ) և ոչ թանկարժեք (մելքիոր, արույր) մետաղներից։ Ոսկե մետաղադրամները թողարկվել են 100 և 200 ղրղզական սոմ (baseline|}) անվանական արժեքով, արծաթե դրամները՝ 10 սոմ, մելքիորից՝ 1 և 5 սոմ, արույրից՝ 1 ։ Մետաղադրամները հատվել են UNC, BU, proof-like և proof որակներով։

Ղրղզստանի Ազգային բանկի կողմից թողարկված առաջին հուշադրամներն են «Մանաս էպոսի 1000-ամյակ» արծաթե և ոսկե մետաղադրամները։ Ամենափոքր մետաղադրամը 1 տիյին անվանական արժեքով հավաքորդական մետաղադրամն է՝ ընդամենը 1.00 գ քաշով, իսկ ամենամեծը՝ «Մեր երեխաների աշխարհը» արծաթե դրամը, որը կշռում է 33.94 գ։

Ղրղզստանում պետական դրամահատարանի բացակայության պատճառով Ղրղզստանի Ազգային բանկի կողմից թողարկված հուշադրամները հատվում են արտերկրում։ Ղրղզստանի Ազգային բանկը համագործակցել է հետևյալ դրամահատարանների հետ՝
*  Լեհաստանի դրամահատարան,
*  Լիտվայի դրամահատարան,
*  Ղազախստանի դրամահատարան,
*  «Փոբջոյ» դրամահատարան,
*  Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարան,
*  Կրեմնիցայի դրամահատարան։
Ղրղզստանի հուշադրամների էսքիզների հեղինակներն են ղրղըզ նկարիչ-դիզայներները՝ Մուրատ Սագիմբաև, Կանիբեկ Տուրումբեկով, Անատոլի Ցիգանոկ, Էլդիյար Իսակով, Ժարկին Տուրսունալիևա։

## Վիճակագրություն
2021 թվականի հուլիսի դրությամբ թողարկվել են մետաղադրամների 83 տեսակներ, այդ թվում 22-ը՝ մելքիորից, 1-ը՝ արույրից, 56-ը՝ արծաթից, 4-ը՝ ոսկուց։

## Պետականություն և միջազգային հանրություն

## Ազգային պատմություն

### «Ղրղզական խաքանության դարաշրջան» շարք
«Ղրղզական խաքանության դարաշրջան» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2013-2017 թվականներին, նրանցից երեքը պատրաստված են մելքիորից, հինգը՝ 925 հարգի արծաթից։

**Դիմերեսը**՝ համապատասխան թեմատիկ պատկերը ու անվանումը, անվանական արժեքը, 2013-2015 թվականների արծաթե մետաղադրամների վրա առկա են նաև մետաղի հարգը և հուշադրամի քաշը։

**Դարձերեսը**՝ Ղրղզստանի զինանշանը և այլ խորհրդանշական տարրեր, շարքի անվանումը () և թողարկման տարեթիվը, 2016-2017 թվականների արծաթե մետաղադրամների վրա առկա են նաև մետաղի հարգը և հուշադրամի քաշը։ **Դրամաշուրթը**՝ ատամնավոր։

**Տեխնիկական բնութագրեր**․ մելքիորե մետաղադրամի քաշը՝ 12.00 գ, տրամագիծը՝ 30.00 մմ, արծաթե մետաղադրամների քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.60 մմ։ **Էսքիզները**՝ Մուրատ Սագիմբաևի, «Ղրղզական խաքանության ծանր զինված ռազմիկ» հուշադրամներինը՝ Էլդիյար Իսակովի և Մուրատ Սագիմբաևի։ **Հատվել են** Ղազախստանի դրամահատարանում։

## Ճարտարապետական և բնական հուշարձաններ
### «Ղրղզստանի պատմության և ճարտարապետության հուշարձաններ» շարք
«Ղրղզստանի պատմության և ճարտարապետության հուշարձաններ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2013-2014 թվականներին 1 սոմ անվանական արժեքով՝ պատրաստված մելքիորից BU որակով, և 10 սոմ անվանական արժեքով՝ պատրաստված 925 հարգի արծաթից proof որակով։

**Դիմերեսը**՝ տեսարան համապատասխան ճարտարապետական կամ բնական հուշարձանից, անվանումը ղրղզերեն ու անգլերեն լեզուներով, անվանական արժեքը, արծաթե մետաղադրամների վրա առկա են նաև մետաղի հարգը և հուշադրամի քաշը։

**Դարձերեսը**՝ պետական զինանշանը, տեսարան համապատասխան հուշարձանից, եզրով՝ շարքի անվանումը () և թողարկման տարեթիվը։ **Դրամաշուրթը**՝ ատամնավոր։
 
**Տեխնիկական բնութագրեր**․ մելքիորե մետաղադրամների քաշը՝ 12.00 գ, տրամագիծը՝ 30.00 մմ, արծաթե մետաղադրամների քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.60 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը․ մելքիորե դրամներ՝ 5000 հատ, արծաթե դրամներ՝ 2000 հատ։ **Էսքիզները**՝ Մուրատ Սագիմբաևի։ **Հատվել են** Ղազախստանի դրամահատարանում։ «Դրամների համաստեղություն 2014» միջազգային մրցույթում «Սայմալի-Թաշ» արծաթե դրամը  զբաղեցրել է երրորդ տեղը «Տարվա արծաթե մետաղադրամ» անվանակարգում։

### «Ղրղզստանը Մետաքսի մեծ ճանապարհին» շարք
«Ղրղզստանը Մետաքսի մեծ ճանապարհին» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2005-2009 թվականներին 1 և 10 սոմ անվանական արժեքներով՝ պատրաստված համապատասխանաբար մելքիորից BU որակով և ոսկեզօծ պատվածքով 925 հարգի արծաթից proof որակով։

**Դիմերեսը**՝ Ղրղզստանի քարտեզը՝ ընդգծված Մետաքսի մեծ ճանապարհի ուղիներով, համապատասխան ճարտարապետական կամ բնական հուշարձանի ոճավորված պատկերը և անվանումը, մետաղադրամի անվանական արժեքը, ազգային զարդանախշ։ Արծաթե մետաղադրամների վրա նշված են նաև մետաղի հարգը (Ag925) ու հուշադրամի քաշը, իսկ հուշարձանի պատկերը և խորհրդանշական ուղիները ունեն ոսկեզօծ պատվածք։

**Դարձերեսը**՝ Ղրղզստանի զինանշանը,  գրառումը, թողարկման տարեթիվը և զարդանախշեր։ **Դրամաշուրթը**՝ ատամնավոր։

**Տեխնիկական բնութագրեր**․ մելքիորե մետաղադրամների քաշը՝ 12.00 գ, տրամագիծը՝ 30.00 մմ, արծաթե մետաղադրամների քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.60 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը․ մելքիորե դրամներ՝ 5000 հատ, արծաթե դրամներ՝ 1500 հատ։ **Էսքիզները**՝ Կանիբեկ Տուրումբեկովի, «Ուզգենի ճարտարապետական համալիր» հուշադրամներինը՝ Մուրատ Սագիմբաևի և Կանիբեկ Տուրումբեկովի։ Մետաղադրամները **հատվել են** Ղազախստանի դրամահատարանում, բացի «Թաշ Ռաբաթ» արծաթե դրամից՝ հատված Սլովակիայի Կրեմնիցայի դրամահատարանում, և «Ուզգենի ճարտարապետական համալիր» արծաթե դրամից՝ հատված Լիտվայի դրամահատարանում։ 

## Գրականություն և արվեստ

### «Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործություններ» շարք
«Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործություններ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2009 թվականին 10 սոմ անվանական արժեքով՝ պատրաստված 925 հարգի արծաթից proof որակով։

**Դիմերեսը**՝ տեսարան համապատասխան ստեղծագործությունից՝ բացված գրքի ոճավորված պատկերի ֆոնին, վերևում՝ ստեղծագործության անվանումը ղրղզերեն և ռուսերեն, ներքևում՝ հուշադրամի անվանական արժեքը։ Շարքի գլխավոր՝ «Չինգիզ Այթմատով» մետաղադրամը տարբերվում է դիզայնով․ դիմերեսին գրողի դիմապատկերն է, անունը` , փետրագրիչ, անվանական արժեքը, մետաղի հարգը (Ag925) և հուշադրամի քաշը։

**Դարձերեսը**՝ պետական զինանշանը և Այթմատովի ինքնագիրը, եզրերով՝  և  գրառումները, թողարկման տարեթիվը։ «Չինգիզ Այթմատով» մետաղադրամի վրա պետական զինանշանն է, լեռնագագաթներից վեր թռչող կռունկների պատկերը, թողարկման տարեթիվը։ **Դրամաշուրթը**՝ ատամնավոր։

**Տեխնիկական բնութագրեր**․ քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.60 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 3000 հատ, «Չինգիզ Այթմատով» մետաղադրամինը՝ 2000 հատ։ **Էսքիզները**՝ Կանիբեկ Տուրումբեկովի և Մուրատ Սագիմբաևի, «Ջամիլյա» ու «Մայրական դաշտ» հուշադրամներինը՝ միայն Մուրատ Սագիմբաևի։ **Հատվել են** Լիտվայի դրամահատարանում։ «Դրամների համաստեղություն 2010» միջազգային մրցույթում շարքը արժանացել է «Ժյուրիի հատուկ մրցանակին»։

## Սպորտ

## Բուսական և կենդանական աշխարհ

### «Ղրղզստանի Կարմիր գիրք» շարք
«Ղրղզստանի Կարմիր գիրք» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2012-2016 թվականներին, նրանցից հինգը պատրաստված են 925 հարգի արծաթից, մեկը՝ 999 հարգի ոսկուց։

**Դիմերեսը**՝ համապատասխան կենդանատեսակի պատկերը և անվանումը, անվանական արժեքը, մետաղի հարգը, արծաթե դրամների վրա՝ նաև մետաղադրամի քաշը։

**Դարձերեսը**՝ պետական զինանշանը, Ղրղզստանի կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների ոճավորված պատկերներ կամ զարդանախշեր, շարքի անվանումը՝ () և թողարկման տարեթիվը։ **Դրամաշուրթը**՝ ատամնավոր, «Արքայապսակ Էդուարդի» մետաղադրամինը՝ հարթ։

## Տես նաև
* Ղրղզական սոմ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
*  Каталог банкнот и монет Кыргызстана 1993-2012, Национальный банк Кыргызской Республики, Бишкек, 2013, с. 5-50  — 92 с.
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ղրղզստանի հավաքորդական մետաղադրամներ; Ղրղզստանի ԱԲ կայք 
* Ղրղզստանի հիշատակային մետաղադրամներ; gold10.ru 
* Ղրղզստանի մետաղադրամների կատալոգ; ehobbex.com 

Կատեգորիա:Հուշադրամներ
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Ղրղզստանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ղրղզստանի տնտեսություն