open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անգլիական փուլ

250px|մինի|Հավասարեցումը գնդիկների մի բուրգի անգլիական փուլ-ում
**Անգլիական փուլ** կամ **Սև-գնդակ** (), փուլի տեսակ է, որը տարածված է Միացիալ Թագավորությունում, Իռլանդիայում, արևմտյան Եվրոպայի որոշ երկրներում, Հարավային Աֆրիկայում, Ավստրալիայում և այլ երկրներում։ Ի տարբերություն 8-գնդակի, այստեղ ոչ թե ֆրեյմում զոլավոր կամ հարթ խմբերի են բաժանվում խաղացողները, այլ կարմիրի կամ դեղինի։ Ամերիկյան ոճում, գնդակը 57.15 մմ է, իսկ անգլիականում 56 մմ։

Կատեգորիա:Փուլ
Հայերը Ջենովայում

250px|մինի
**Հայերը Ջենովայում,** Ջենովայի առևտրականների և հայերի առնչությունները սկիզբ են առնում XI դարից, երբ Ջենովայի նավերը սկսել են երթևեկել Ղրիմի ափերը, որտեղ գոյություն ուներ հոծ հայ համայնք, իսկ հարավ-արևելքում Ջենովան սերտ հարաբերություններ է ունեցել Կիլիկյան Հայաստանի հետ։ 1201 թվականին Կիլիկիայի հայոց թագավոր Լևոն Բ նրանց շնորհել է ազատ առևտրի և այլ առանձնաշնորհումներ։ Կիլիկիայի հայկական պետության անկումից հետո էլ շարունակվել են հայերի ու ջենովացիների առևտրական սերտ հարաբերությունները հատկապես Ղրիմի Կաֆա քաղաքում։ Ջենովացիները թույլ են տվել հայերին բնակվել իրենց տնօրինության տակ գտնվող առևտրաավաններում։ Հայ վաճառականները նպաստել են ջենովացի գործընկերների շահութաբեր առևտրական գործարքներին՝ կապեր պահպանելով Սև ծովի կովկասյան ու փոքրասիական երկրների հետ։ Ջենովայում են կառուցվել ու նորոգվել հայ վաճառականների նավերը։ XIV դարի սկզբից հիշվում է այստեղ հիմնված Հայոց տունը։ 1307 թվականին Ջենովայի Մուլտեդո արվարձանում հայերը կառուցել են վանք ու եկեղեցի՝ Ս. Բարդուղիմեոս (գոյատևել է մինչև 1650 թվականը)։ Վանքում ընդօրինակվել են հայերեն ձեռագրեր։ Ջենովայում գտնվել են բազմաթիվ հայերեն վիմագրություններ, դամբարանագրեր (մի քանիսը պահպանվել են ցայսօր), որոնք վկայում են XVI-XVII դարերի հայերի ներկայության մասին։

ջ
Կատեգորիա:Ջենովա
Հայ շարժում

**«Հայ շարժում»** (“Hye Sharzhoom” - “Armenian Action”), պարբերաթերթ։ Հրատարակվում է 1979 թվականից, Ֆրեզնոյում անգլերեն՝ Կալիֆոռնիայի նահանգային համալսարանի հայագիտական ծրագրի և Հայ ուսանողական միության նախաձեռնությամբ։ Խմբագիր՝ Ս. Թաթեոսյան։ Անդրադառնում է ամերիկահայ ուսանողությանը հուզող խնդիրներին, տպագրում նրանց տեսակետները հայաստանյան իրադարձությունների մասին, լուսաբանում Հայ ուսանողական միության գործունեությունը։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Ֆրեզնոյում
Սոցիալիստ-ֆեդերալիստներ

**Սոցիալիստ-ֆեդերալիստեներ** (), վրացական քաղաքական կուսակցություն։ Հիմնադրվել է 1904 թվականին ժնևում, որտեղ էլ անցկացվել է «վրացի հեղափոխականների», փաստորեն Սոցիալիստ-ֆեդերալիստների, առաջին կոնֆերանսը։ 1907 թ. ընդունվել է կազմակերպության ծրագիրը։

1917 թ. Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Սոցիալիստ-ֆեդերալիստները պահանջել են, որ Վրաստանը մտնի Ռուսաստանի Ֆեդերացիայի մեջ՝ տարածքային ինքնավարության սկզբունքով։ 1921 թ. կուսակցությունը բաժանվել է ձախերի և աջերի։ Հետագայում աջերը հարել են հակասովետական կուսակցություններին կամ խմբերին, իսկ ձախերը համագործակցել սովետական իշխանության հետ։

1923 թ. նոյեմբերին ձախ Սոցիալիստ-ֆեդերալիստների երկրորդ համագումարը որոշեց ձուլվել կոմկուսին։ Վրաստանի կոմկուսի ԿԿ որոշմամբ ձախ Սոցիալիստ-ֆեդերալիստների ղեկավարության և շարքային անդամների մի մասն ընդունվեց կոմկուսի շարքերը։

Կատեգորիա:Վրաստանի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետություն
Սոցիալական վիճակագրություն

**Սոցիալական վիճակագրություն**, լայն ըմբռնմամբ՝ սոցիալական գիտություն, քանի որ ուսումնասիրության առարկան հասարակական կյանքի ընթացքն ու երևույթներն են, նեղ ըմբռնմամբ՝ վիճակագրության բաժին, որն ուսումնասիրում է հասարակության զարգացման կոնկրետ պատմական պայմաններում մարդկանց կյանքի սոցիալական կացությունը։

Ի տարբերություն տնտեսական վիճակագրության, որն ուսումնասիրում է էկոնոմիկայի բնագավառի պրոցեսներն ու երևույթները, սոցիալական վիճակագրությունը դիտարկում է մարդկանց կյանքի քաղաքական, գաղափարական և իրավական կողմերը, ինչպես նաև բնակչության կենսամակարդակը՝ սոցիալական կտրվածքով ու ըստ բնակչության խմբերի։ Սոցիալական վիճակագրության ցուցանիշների համակարգը համակողմանիորեն բնութագրում է մարդկանց կյանքի սոցիալական պայմանները՝ հասարակության սոցիալական կազմն ու դասակարգային կառուցվածքը, բնակչության թիվն ու կազմը, աշխատանքային ռեսուրսների առկայությունն ու կազմը, կրթության, մշակույթի, առողջապահության մակարդակը, բնակարանային–կոմունալ և կենցաղային պայմանները, բարոյաքաղաքական վիճակը և այլն։

Կատեգորիա:Վիճակագրություն
Նոր սերունդ մշակութային միություն (Բեյրութ)

**Նոր սերունդ մշակությաին միություն** (ՆՍՄՄ), հայկական մշակութային կազմակերպություն է։ Ստեղծվել է 1955 թվականին, Բեյրութում։ Հիմնադիրներն են սփյուռքահայ գրողներ և մտավորականներ Հակոբ Նորաշխարհյանը (Նորունի), Ժիրայր Թոսունյանը (Ժիրայր Նաիրի), Աբիսողոմ Կրշկյանը (Հրանտ Գանգրունի), Պեպո Սիմոնյանը, Սաբզիս Խայյանը, Գաբրիել Մոլոյանը, Արշակ Գազանճյանը, Արամ Դեմիրճյանը։ Գործում է Սոցիալ-դեմոկրատական Հնչակյան կուսակցության հովանու ներքո։ Միության անմիջական նախաձեռնությամբ Լիբանանում սկիզբ է առել «Արարատ գրական» շարժումը։ Գրական համանուն ամսագրի շուրջ համախմբված մտավորականներն իրենց հիմնական խնդիրն են համարել բացահայտել և խրախուսել մշակութասեր, շնորհալի երիտասարդներին։ Այդ նպատակով պարբերաբար կազմակերպվել են գրական և մշակութային հարցերին նվիրված հանդիպումներ, հրավիրվել լիբանանահայ մտավորականության հեղինակավոր ներկայացուցիչներ։ Իր գոյության մոտ երկու տասնամյակների ընթացքում «Արարատ գրական» ամսագրի էջերում մկրտություն են ստացել բազմաթիվ շնորհալի գրողներ՝ բանաստեղծներ, արձակագիրներ, գրաքննադատներ։ ՆՍՍՄ-ն հայապահպան գործունեություն է ծավալում մշակույթի ամենատարբեր բնագավառներում՝ գրականություն, թատրոն, երաժշտություն, պարարվեստ։ 1960-ական թվական, երբ ընդհանրապես լիբանանյան թատրոնը վերելքի շրջան էր ապրում, միությունը հրապարակ է իջել իր «Արտավազդ» թատերախմբով (հայկական թատրոնի հիմնադիր Արտավազդ Բ թագավորի անունով)։ Անդրանիկ բեմադրությունը եղել է Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազարը» (բեմադրիչ՝ Լյուդվիգ Թապագյան)։ Թատերախմբի գործունեությունը, որը կաևոր նշանակություն է ունեցել լիբանանյան թատրոնի զարգացման համար, ընդհատվել է 1975 թվականին՝ Լիբանանում սկսված քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով։ 1985 թվականին թատերախումբը կոչվել է Ալեքսանդր Շիրվանզադեի անվամբ։ 1960-ական թվականներից միությունը ծավալել է նաև երաժշտական գործունեություն։ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական երաժշտանոցի սան Կյուրեղ Մանկրյանի ղեկավարությամբ կազմավորվել է «Գարուն» երգչախումբը, որը կարևոր դեր է ունեցել գաղութի երաժշտական կյանքում։ Նշանակալի իրադարձություն էր նաև միության երգի-պարի համույթի կազմակերպումը։ 1982 թվականից պարուսույց Նորիկ Մեհրաբյանի ղեկավարությամբ երգի-պարի համույթը հաջող ելույթներ է ունեցել՝ արժանանալով լիբանանյան հանդիսատեսի բարձր գնահատանքին։ Իր գործունեությամբ մեծ հաջողություններ է արձանագրել և հրավիրվել է ներկայացնելու հայ մշակույթն ու պարարվեստը Լիբանանի Ջիբեյլ քաղաքում կայացած 1987 թվականի փառատոնին։ 1997 թվականին կազմավորվել է նաև «Արեգ» մանկապատանեկան պարախումբը (գեղարվեստական ղեկավար՝ Ծաղիկ Խաչատրյան). 1998 թվականին ունեցել է իր անդրանիկ ելույթը և արժանացել հայ և օաար պարվեստասերների ջերմ ընդունելությանը։ ՆՍՄՄ-ի նախաձեռնությամբ նշվում են հայ մշակույթի նշանակալի տարեթվերը, գրողների հոբելյանները, կազմակերպվում նոր լույս տեսած գրքերի քննարկումներ, գինեձոներ, երգահանդեսներ, գեղարվեստական երեկոներ, ոգեկոչումներ, Արցախին նվիրված ձեռնարկներ։ ՆՍՄՄ-ի կենտրոնական վարչության գրասենյակը գտնվում է Բեյրութում։ Միության մասնաճյուղերը գործում են Դամասկոսում, Հալեպում, Կահիրեում, Լոնդոնում, Սիդնեյում, Տորոնտոյում, Լոս Անջելեսում են։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ մշակութային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն
Հայերը Բեռլինում

200px|մինի|աջից|Բեռլին
**Հայերը Բեռլինում** հաստատվել են 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին։ Նրանք գլխավորապես Բեռլինի համալսարանի և բարձրագույն ուսումնական այլ հաստատությունների ուսանողներն էին։ Ունեցել են իրենց հայրենակցական միությունը։ Նույն ժամանակ Բեռլինում գործել են հայ քաղաքական կուսակցությունների (ՀՀԳ, Հայ սոցիալդեմոկրատներ) խմբակներ։ Հիմնվել են մի շարք հասարակական և մշակութային կազմակերպություններ ու ընկերություններ, 1914 թվականի հունիսին կազմավորվել է Գերմանա-հայկական ընկերությունը, 1923 թվականին պաշտոնապես գրանցվել է Բեռլինի հայ համայնքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Գերմանիայում գտնվող խորհրդային բանակի հայ գերիներին օգնելու նպատակով Բեռլինում ստեղծվել է Հայ ազգային խորհուրդ։

Արևմտյան Բեռլինի հայ համայնքը, որը մինչև Գերմանիայի վերամիավորումը (1991 թվական) առավել կազմակերպվածն էր, ստեղծել էր իր ընտրովի վարչությունը, բացել ակումբ՝ Հայ տուն, մշտապես նպաստել երկրում բնակվող հայերի ազգային ինքնագիտակցության աճին։ Պարբերաբար գումարվել են հայ երիտասարդության հավաքներ՝ հայոց լեզվին և պատմությանը նվիրված դասընթացներով և դասախոսություններով։ Համայնքը նշել է Մեծ եղեռնի տարելիցները, գերմաներեն հրատարակել և տարածել գրականություն Հայ դատի և հայերի ցեղասպանության մասին, Եվրախորհրդարանին ներկայացրել (1987 թվական) անհրաժեշտ վավերագրեր Հայ դատի վերաբերյալ։

1985 թվականին հիմնվել է Հայկական տեղեկատվության և փաստագրության կենտրոնը, 1979 թվականից գործում է Վտանգված ազգերի համար ընկերակցության հայկական համագործակցության խմբակը։ 1920 թվականից Բեռլինի համալսարանի հնդեվրոպական լեզուների ֆակուլտետի կազմում գործում է հայկական բաժինը, քաղաքում կա «Հայկական» կոչվող փողոց։ Արևմտյան Բեռլինում հայ մշակույթի օրերի անցկացմանը։ 2003 թվականին Բեռլինում բնակվում է շուրջ 1000 հայ։

բ
Կատեգորիա:Բեռլին
Արմենական երիտասարդական շարժում

**Արմենական երիտասարդական շարժում**, Ռամկավար ազատական կուսակցության երիտասարդական կազմակերպություն։ Հիմնվել է 1982 թվականին, Կալիֆոռնիայում։ Նպատակն է հայկական պատմական հայերի ազատաագրումը, սփյուռքում հավատարիմ և օրինապահ երիտասարդներ դասաիարակելը։ Կազմակերպում է ազգային դաստիարակչական ասուլիսներ, ինքնապաշտպանության թեմային նվիրված դասընթացներ, ընկերային և մշակութային հավաքներ։ Ունի վարիչ-մարմին, մասնաճյուղեր՝ Գլենդելում, Հոլիվուդում, Սան Ֆենանղո հովտում, Փասաղենայում։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռամկավար ազատական կուսակցություն
Հայերը Չարմահալում

**Չարմահալ** գավառում հայերը հաստատվել են 17-րդ դարի սկզբին՝ շահ Աբբաս I-ի կազմակերպած բռնագաղթի հետևանքով։ Մինչև 18-րդ դարի 1-ին կեսը նրանք այստեղ բնակվել են զանգվածաբար։ Սակայն Չարմահալում ստեղծված անապահով վիճակը ծանր հեաևանքներ է ունեցել նաև Չարմահալի հայ բնակչության համար, որի թիվը հետագա տասնամյակներին խիստ նվազել է, ամայացել են բազմաթիվ մարդաշատ գյուղեր (Գյանդուման, Գիշնիգան, Դեհքորղ (այժմ՝ Շահրքորղ, գավառի վարչական կենտրոնը), Զիվրիգան, Շալամզար, Ռաստով, Սիրաք, Սուլուգան, Վաստիգան, Ֆռնդիգան են, անգամ է մետաքսի և բրնձի առևտրով զբաղվող առանձին վաճառականական գերդաստանների (Թումանյան, Ասլանյան, Հորդանանյան և այլն) կարևոր կենտրոն։ Գործել են «Լիազանով» և «Թումանյան» առևտրական տները, որոնք լայն կապեր են ունեցել հատկապես Ռուսաստանի հետ։

## Չարմահալի հայ ուսումնասիրաց միություն
Կազմակերպությունը հիմնվել է 1930 թվականին, Արագանում՝ չարմահալցիներ Մ. Մկրտումյանի, Ս. Իսրայելյանի, Մ․ Մադաթյանի, Մ Իսրայելյանի, Ս. Ավետիսյանի և Ս. Մադաթյանի նախաձեռնությամբ: 1965 թվականից գործում է ներկայիս անունով: Նպատակն է աջակցել հայ երիտասարդ սերնդի կրթադասաիարակչական գործին, նյութապես օժանդակել հայ ազգային դպրոցներին, ինչպես նաև շնորհալի հայ ուսանողներին: Մինչև 1963 թվականը միության կենտրոնը գտնվել է Աբադանում, այնուհետև ենթարկվել է Թեհրանի մասնաճյուղին (ստեղծվել էր 1943 թվականին): Միությունն ունեցել է մոտ 600 անդամ՝ Ահվազի, Համադանի, Թեհրանի և այլ քաղաքների մասնաճյուղերում: 1967 թվականին թեհրանաբնակ չարմահալցիների ուժերով քաղաքի հյուսիսային թաղամասերից մեկում կառուցվել է մշակույթի տուն, որն ունի ընդարձակ սրահ՝ 600 հանդիսատեսի համար, մարզադահլիճ հ հարակից սենյակներ:

## Չարմահալի հայ բժշկական միություն
Կազմակերպությունը հիմնվել է 1940 թվականին՝ ջուղայաբնակ չարմահալցիների նախաձեռնությամբ: Նպատակը գավառի հայության բժշկական սպասարկումը կազմակերպելն էր: Մամուռան գյուղում ունեցել է հիվանդանոց-բուժարան, որը միակն էր ամբողջ գավառում: Գավառի ամենահեռավոր գյուղերից այստեղ բուժվելու են եկել նաև պարսիկներ: Հիվանդանոցի բժիշկները պարբերաբար այցելել են գավառի գյուղերը և տեղում բժշկական օգնություն կազմակերպել: Հիմնադրման օրվանից միությունը ստացել է Չարմահալի ուսումնասիրաց միության օժանդակությունը: 1946 թվականից չի գործում:

Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
Սպանա

**Սպանա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում։

## Պատմություն
Բնակիչները 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնությամբ տեղահանվել են. նրանց մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին, իսկ սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
Մինչև 1915 թվականն ուներ 80 տուն՝ 680 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Գյուղացիներն զբաղվում էին այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, մեղվաբուծությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սպանան ուներ հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր դպրոց։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սպառողական վարկ

**Սպառողական վարկ**, վարկ, որը տրամադրվում է բնակչությանը սպառման ապրանքներ գնելու կամ կենցաղային ծառայությունների դիմաց վճարելու համար։ Այն արտահայտվում է առևտրական ձեռնարկությունների (գնված ապրանքների դիմաց վճարման հետաձգում), բանկերի և վարկաֆինանսային այլ հիմնարկների վարկերի ձևով։ Բանկը տրամադրում է տարեկան 14-16% և ավելի տոկոսադրույքով։ Տրամադրված վարկի դիմաց չվճարելիս, վարկավորվող իրի սեփականության իրավունքն անցնում է բանկին և վաճառվում պետական կամ մասնավոր աճուրդով։ Տնտեսական ճգնաժամերի և գործազրկության աճի շրջանում վարկային պարտքի հետևանքով ցածր եկամուտներ ունեցող աշխատավորները սնանկանում են։

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Վարկ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Ընթերցասիրաց ընկերություն

**Ընթերցասիրաց ընկերություն**, հիմնվել է 1896 թվականին, Կահիրեում՝ հայ պանդուխտ երիտասարդների նախաձեռնությամբ։ 1896 թվականին բացել է ընթերցատուն, 1906 թվականին՝ սեփական ակումբ։ Նպատակն էր Կահիրեի հայության շրջանում սեր և հետաքրքրություն առաջացնել դեպի հայ մշակույթը։ Անցկացրել է գրական և թատերական երեկոներ, քննարկել հայոց պատմության, ինչպես նաև քաղաքական ու տնտեսական կյանքի հրատապ հարցեր։ Հրատարակել է «Նոր օր» լրագիրը (1899-1901 թվական)։ Գոյատևել է մինչև 1906 թվականը։

Կատեգորիա:Եգիպտահայ մշակութային կազմակերպություններ
Ատլանտայի հայ անկախ մշակութային միություն

**Ատլանտայի հայ անկախ մշակութային միություն**, հիմնվել է 1982-ին, Մարիեթում (Ատլանաա)՝ Արա Քեյ- ֆերի նախաձեռնությամբ։ Նպատակն է մշակութային ծրագրերի իրագործման համար համախմբել հայությանը, ամերիկահայ երիտասարդներին տալ հայեցի դաստիարակություն, ծանոթացնել ազգի պատմությանը, մշակույթին ու գրականությանը։ Արմենական երիտասարդական շարժում, ՌԱԿ-ի երիտասարդական կազմակերպություն։ Հիմնվել է 1982-ին, Կալիֆոռնիայում։ Նպատակն է հայկական պատմական հալերի ազատագրումը, սփյուռքում հավատարիմ և օրինապահ երիտասարդներ դասաիարակելը։ Կազմակերպում է ազգային դաստիարակչական ասուլիսներ, ինքնապաշտպանության թեմային նվիրված դասընթացներ, ընկերային և մշակութային հավաքներ։ Ունի վարիչ-մարմին, մասնաճյուղեր՝ Գլենդելում, Հոլիվուդում, Սան Ֆեռնանդո հովտում, Փասադենայում։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ մշակութային կազմակերպություններ
Սոցիոմետրիա

**Սոցիոմետրիա** (լատիներեն societas — հասարակություն, ընկերություն և մետրիա), փոքր խմբերում միջանձնային հարաբերությունները բացահայտելու և բնութագրելու եղանակ։ Առաջադրել է Ջակոբ Լևի Մորենոն։

Հիմնականում գոյություն ունեցող երեք տիպի հարաբերությունները՝ դրական (համակրանք, հարգանք, հեղինակություն և այլն), բացասական (հակակրանք, թշնամանք, մերժում և այլն) և չեզոք (անտարբերություն, շփման բացակայություն և այլն), էական ազդեցություն են գործում այն նպատակների վրա, որոնց հասնելու համար անհատները միավորված են ոչ մեծ խմբերում։ Այդ հարաբերությունները բացահայտվում են հարցման միջոցով որևէ սոցիոմետրական չափանիշի նկատմամբ, այսինքն՝ այնպիսի իրադրության առնչությամբ, որը պահանջում է կոլեկտիվի անդամների անմիջական շփում և կախված է նրանց ընտրությունից։

Հարցման տվյալները ներկայացվում են աղյուսակի (սոցիոմատրից) կամ գրաֆիկի (սոցիոգիր) տեսքով և ամփոփվում անհատական ու խմբային սոցիոմետրական ցուցիչների միջոցով, այսինքն՝ որպես տվյալ սոցիոմետրական չափանիշի ընտրության թվի և ընտրության հնարավոր քանակի հարաբերություն։ Խմբային սոցիոմետրական ցուցիչների հաշվարկը հնարավորություն է տալիս պարզել կոլեկտիվի համախմբվածության, լարվածության և այլնի ցուցանիշները։ Սոցիոմետրիան կոլեկտիվների կայունացման, կադրերի ճիշտ ընտրության, բարենպաստ աշխատանքային մթնոլորտ ստեղծելու և այլն արդյունավետ միջոց է։

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Սպիրիչուելս

մինի|«Երեխաներ, գնացեք, ուր ձեզ ուղարկում եմ» երգը Միացյալ Նահանգների ռազմաօդային ուժերի երգիչ սերժանտների կատարմամբ
**Սպիրիչուելս** ( — *հոգևոր, կրոնական*), աֆրոամերիկյան հոգևոր երաժշտության և բանահյության ժանր։ Ծագել են ԱՍՆ հարավային նահանգներում, ստրկատիրության շրջանում՝ ընդհանրացնելով աֆրիկական և անգլոկելտական գեղարվեստական ավանդույթները։ Սեծ մասամբ կապված են աստվածաշնչային կերպարներին՝ զուգորդված առօրյա կյանքի պատումներին։

Սպիրիչուելսի մեղեդիներն առանձնանում են լադի (պենտատոնիկա, վեցաստիճան լադ, տատանումներ մաժորային և մինորային տերցիաների միջև և այլն) ու ռիթմիկայի (սինկոպացված) յուրօրինակությամբ։ Սպիրիչուելսը կարող է արտահայտել ողբերգական միայնության, հոգևոր տառապանքի տրամադրություն։

Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Կատեգորիա:Ջազ
Ամերիկայի հայկական թանգարան

**Ամերիկայի հայկական թանգարան** (, *Հայկական գրքերի և արվեստի թանգարան*), Հայաստանի պատմության թանգարանից և Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքության թանգարանից հետո հայկական թանգարանային ամենակարևոր հավաքածուն է։ Հիմնադրվել է 1971 թվականին։ Ունի եռահարկ շենք, որի բաժանմունքներում պահպանվում են հայերեն և օտար լեզուներով գրքեր, հայկական հին գորգեր, սափորներ, հայ նկարիչների գործեր։ Կազմակերպում է դասախոսություններ, ցուցահանդեսներ, գրական ու մշակութային երեկոներ։

## Պատմություն
Թանգարանը նախկինում կոչվել է Ամերիկայի հայկական գրադարան և թանգարան ()։ 2013 թվականին թանգարանը վերանվանվել են և կոչվում է Ամերիկայի հայկական թանգարան՝ ի նշան խոշոր թանգարանի դրա կարգավիճակի ճանաչման։ Թանգարանի նպատակն է հավաքել և պահպանել հայկական մշակութային արժեքները, ապահովել դրանց փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Ամերիկայի հայկական գրադարանի և թանգարանի պատմությունը սկսվել է դեռևս 1971 թվականին, երբ մի խումբ հայեր նախաձեռնեցին հայերեն գրքերի ու հայկական եկեղեցուն պատկանող տարբեր իրերի հավաքագրումը Մասաչուսեթս նահանգի Բելմունտ քաղաքում։ 1985 թվականին, երբ արդեն հավաքվել էր հարուստ հավաքածու, այն ներկայացվեց հանրության դատին։ Իր ներկայիս հասցե թանգարանը տեղափոխվել է 1988 թվականին՝ զբաղեցնելով քաղաքի կենտրոնում գտնվող չորսհարկանի շինություն՝ ի հիշատակ Ստեփան Բաբկեն Մուգարի և նրա կնոջ՝ Մարիամ Մուգարի։

## Թանգարան
333px|մինի|ձախից|Թանգարանի ցուցասրահը
Թանգարանն ունի շուրջ 20 հազար նմուշ (այդ թվում՝ 5000 հնադարյան և միջնադարյան հայկական մետաղադրամներ, ազգային տարազներ, ավելի քան 3000 գործվածք, 180 հայկական գորգեր, ուրարտական և կրոնական նմուշների ընդարձակ հավաքածուներ, ձեռագրեր, նոտաներ, քարտեզներ, լուսանկարներ)։ Թանգարանի հավաքածուն մշտապես ընդլայնվում է։ Այն խոշոր հավաքածուներ է ձեռք բերել Բեդուկյան ընտանիքից, մեծ թվով նշագրված հայկական գորգեր Արթուր Գրեգորյանից, Ղարաբյան ընտանիքից՝ Քյոթահիայի՝ Կուտինայի  խեցեգործական ապրանքներ։ Թանգարանը ձեռք է բերել լուսանկարիչ Յուսոֆ Քարշի հավաքածուն, Նորթան Դոձի հավաքածուից հետխորհրդային շրջանի նկարներ, Ջեք Գևորգյանի կտավներից և շատ այլ ցուցանմուշներ։

## Գրադարան
Մեսրոպ Բոյաջյանի անվան հետազոտական գրադարանում առկա է շուրջ 27 հազար անուն գիրք հայերեն, անգլերեն և այլ լեզումներով, պարբերականներ, պաստառներ, փաստաթղթեր և քարտեզներ։ Գրադարանի հպարտությունը և առավել նշանակալից նմուշը 1915-ի Մեծ Եղեռնից փրկվածների պատմածների աուդիոձայնագրության հավաքածուն է։

## Միջոցառումներ
Թանգարանն ստեղծել է շարժական մի շարք ցուցահանդեսներ, որոնցից հիմնական երեքը կրում են «Ովքեր են հայերը», «Կամավոր» և «Հայոց շարունակվող ցեղասպանություն. մահ, հերքում և պղծում» անվանումները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ամերիկայի հայկական թանգարանի պաշտոնական կայքը
* ԱՄԱ

Կատեգորիա:1971 հիմնադրումներ Մասսաչուսեթսում
Կատեգորիա:1971 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1980 հիմնադրումներ Մասսաչուսեթսում
Կատեգորիա:1980 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թանգարաններ
Սահակ-Մեսրոպ հայ քրիստոնյա վարժարան

**Սահակ-Մեսրոպ հայ քրիստոնյա վարժարան**, ամենօրյա վարժարան։ Հիմնվել է 1980 թվականին, Ալթադենայում՝ համայնքի մի խումբ հավատացյալ գործիչների նախաձեռնությամբ։ Ունի մանկապարտեզ և միջին բաժին։ Անգլերենով դասավանդվող պետական ծրագրին զուգահեռ ուսուցանվում են հայոց լեզու, պատմություն, կրոն։ Աշակերտների թիվը՝ 195։ Հրատարակում է տարեգիրք («Հայ դպրոց»)։

Վարժարանը ամբողջովին այրվել է 2025 թվականի հունվարին Լոս Անջելեսում բռնկված անտառային հրդեհների ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Սոուղ Օլուք

**Սոուղ Օլուք**, հայաբնակ գյուղ Ալեքսանդրետի գավառում, Ամանոսի լեռան ստորոտին։ Զովաշունչ օդով և սառնորակ աղբյուրներով հայտնի Սոուղ Օլուքը ալեքսանդրետցիների սիրած ամառանոցն էր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ուներ 350 հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, արհեստներով, առևտրով, մասամբ՝ անասնապահությամբ։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնից փրկված հայերը 1920 թվականից (երբ Ալեքսանդրետի գավառը մտցվեց Ֆրանսիայի խնամակալության ներքո գտնվող Սիրիայի կազմի մեջ) վերադարձան Սոուղ Օլուք։ Սակայն, երբ Թուրքիան 1938 թվականին ռազմակալեց, իսկ 1939 թվականին զավթեց Ալեքսանդրետի գավառը, տեղի շուրջ 40 հզ հայերի հետ հարկադրաբար Սիրիա և Լիբանան գաղթեցին նաև սոուղօլուքցիները։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստվեր

մինի|աջից|Ստվեր
**Ստվեր**, Երկրի, տարածության մաս, որտեղ արեգակնային ուղիղ ճառագայթները չեն թափանցում՝ Երկրագնդով չէկրանավորվելու հետևանքով։ Նման է կլոր կոնի, որի գագաթը գտնվում է Երկրից միջին հաշվով 1,4 միլիոն կմ հեռավորության վրա․ կոնի երկարությունը որոշ փոփոխություններ է կրում՝ տարվա ընթացքում Երկրի և Արեգակի հեռավորության փոփոխման հետևանքով։ Երբ Լուսինն անցնում է Երկրի ստվերով, դիտվում է Լուսնի խավարում՝ Երկրի արհեստական արբանյակները, մտնելով ստվերի մեջ, դառնում են անտեսանելի։ Երկրի մթնոլորտի՝ Արեգակի ուղիղ ճառագայթներով չլուսավորված գոտին պարզ եղանակի դեպքում կարող է դիտվել երկնակամարի այն մասում, որի հակառակ կողմում գտնվում է մայր մտած Արեգակը։ Այդ գոտին ունի կապտավուն երանգով մութ սեգմենտի ձև՝ երիզված ծիրանագույն շերտով։

## Պատկերասրահ

Park grid.JPG
Shadows-in-the-sand.jpg
101031 Italie sud 055.jpg
Ombre-02.JPG


Կատեգորիա:Երկրաչափական օպտիկա
Կատեգորիա:Օպտիկական երևույթներ
Կատեգորիա:Լույս
Կատեգորիա:Լուսանկարչական եզրեր
Կատեգորիա:Մթություն
Կատեգորիա:Բնության երևույթներ
Սպա

մինի|Ռազմածովային ուժերի սպաներ
**Սպա**, հրամանատարական կազմի ներկայացուցիչ զինված ուժերում կամ այլ ուժային կառույցներում։ Սկզբում սպա են անվանել որոշակի պետական պաշտոններ վարողներին, 16-րդ դարից՝ զորահրամանատարներին։

Առաջին անգամ սպայական կոչումները առաջացել են 16-րդ դարի 70-ական թվականներին արևմտա-եվրոպական երկրներում։ Ավատատիրական ժամանակաշրջանում սպաները հավաքագրվում էին ազնվականությունից և կազմում էին յուրահատուկ փակ կաստաներ։

## Տես նաև
* Զինվորական կոչումներ

Կատեգորիա:Զինվորական կոչումներ
Յուոզաս Սիպարիս

**Յուոզաս Վինցովիչ Սիպարիս** (Լիտ․՝ Juozas Siparis, Ցուոզաս Վինցովիչ, ), լիտվացի խորհրդային դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական դերասան (1954)։

## Կենսագրություն
1920 թվականից ելույթ է ունեցել «Վիլկոլակիս» (Կաունաս) երգիծական թատրոնում։ 1923-25 թվականներին եղել է Ազգի, 1926-1940 թվականներին՝ Պետական (երկուսն էլ՝ Կաունասում), 1940 թվականից՝ Լիտվական դրամատիկական (Վիլնյուս) թատրոնների դերասան։

Դերերից են՝ Շարունաս (Կրեվե-Միցկյավիչուսի «Շարունաս»), Վինգիս («Հարս», ըստ Ժեմայտեի), Տել (Շիլլևրի «Վիլհելմ Տելլ»), Վիշնևսկի (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»)։

Պոգոդինի «Կրեմլյան կուրանտներ» և Վիշնևսկու «Անմոռանալի 1919 թվականը» (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1952) ներկայացումներում Սիպարիսը առաջինը լիտվական բեմում կերտել է Վ․ ի․ Լենինի կերպարը։ Նկարահանվել է կինոյում։ 1945 թվականից դասավանդել է թատրոնին կից դրամատիկական ստուդիայում, 1953 թվականից՝ կոնսերվատորիայի թատերական ֆակուլտետում։

ԽՍՀՄ 3 գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվացի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լիտվական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայ կյանք

**«Հայ կյանք»** (), ամերիկահայ անկախ շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսնում 1985 թվականից, Գլենդելում՝ հայերեն և անգլերեն։ Խմբագիր՝ Մ. Մատենճյան։ Լուսաբանում է ամերիկահայության կյանքում, Հայաստանում ու Արցախում տեղի ունեցող իրադարձությունները, հրատարակում լուրեր, բանասիրական, կրոնական, գրական, տնտեսական, մարզական հոդվածներ։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Հայկական միություն

**Հայկական միություն**, ԱՄՆ-ում պաշտոնապես գրանցված հայկական առաջին կազմակերպությունը։ Հիմնվել է 1886 թվականին, Նյու Յորքում։ Նպատակն էր «ամերիկաբնակ հայոց մէջ միութեան կապ հաստատել, ազգային զգացումներ մշակել և ազգօգուտ ձեռնարկներ ընել»։ Միության գործունեության շնորհիվ ԱՄՆ-ում ապաստանած հայ գաղթականները հնարավորություն են ստացել միմյանց հետ ծանոթանալու և մայրենի լեզվով խոսելու (թրքախոս շատ հայեր, միության ժողովներին հաճախելով, սկսել են հայերեն խոսել, հայոց պատմությանը վերաբերող գրքեր կարդալ)։ Սահմանված էր միության անդամների երեք կարգավիճակ՝ գործուն, ցկեանս և պատվո։ 1888 թվականից միությունն առաջնորդվել է Ընդհանուր և Ներքին կանոնագրերով։ Ունեցել է ընթերցատուն, վարժարան (շուրջ 55 հայ երկսեռ աշակերտների ուսուցանվել են ընթերցանություն, ուղղագրություն, արտասանություն, գրավարժություն, քերականություն, հայոց պատմություն), գիշերային դպրոց։ Միությունը ստեղծել էր «Կարոտելոց սնդուկ»՝ դժբախտության մեջ հայտնված, հիվանդ ու կարիքավոր ամերիկահայերին օգնելու նպատակով։ Իր հովանավորության տակ էր վերցրել նաև հայրենիքում գտնվող երկու դպրոց։ Միությունը կարևոր դեր է կատարել ԱՄՆ-ում աստիճանաբար ստվարացող հայությանը ձուլման վտանգից զերծ պահելու, նրանց ազգային ինքնագիտակցությունը պահպանելու գործում։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մշակութային կազմակերպություններ
Սպիտակ գվարդիա

**Սպիտակ բանակ** () կամ **Սպիտակ Գվարդիա** (), Ռուսաստանում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, բոլշևիկյան ուժերի դեմ պայքարող ազգային պրոցարիստական զինվորական խմբավորումների (սպիտակ գվարդիականներ) ոչ պաշտոնական անվանումը։ Խորհրդական գրականության և հրապարակախոսության մեջ, ինչպես նաև առօրյայում, «Սպիտակ Գվարդիան» անվանումն օգտագործվել է մի շարք հակահեղափոխական ազգային զինվորական խմբավորումներ (սպիտակ ֆիններ, սպիտակ չեխեր, սպիտակ լեհեր) և, ընդհանրապես, հակահեղափոխություն նշելու համար։ «Սպիտակ Գվարդիան» տերմինի առաջացումը կապված է «օրինական» իրավակարգի կողմնակիցների ավանդական խորհրդանշական գույնի՝ սպիտակ գույնի հետ (ի հակադրություն կարմիր գույնի՝ ապստամբների և հեղափոխության գույնի)։

## Տես նաև
* Ռուսաստանի Քաղաքացիական պատերազմ
* Սպիտակ շարժում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպիտակ շարժում
Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ
Սպառման ֆոնդ

**Սպառման ֆոնդ**, պետական եկամտի մի մասը, որն օգտագործվում է անհատական և հասարակական (ոչ նյութական արտադրության ոլորտի հիմնարկությունների և կազմակերպությունների պահպանում) սպառման համար։

Բնաիրային բովանդակությամբ սպառման ֆոնդ առարկայանում է անձնական սպառման առարկաների մեջ և ստեղծվում հասարակական արտադրության II ստորաբաժանման ճյուղերում։ 

ԽՍՀՍ–ում սպառման ֆոնդն կազմում է օգտագործվող ազգային եկամտի 3/4-ը։ Ըստ գոյացման և օգտագործման եղանակի սպառման ֆոնդը բաժանվում է նյութական արտադրության աշխատողների վարձատրման, կառավարման ապարատի պահպանման և սպառման հասարակական ֆոնդերի։ Հասարակական արտադրության արդյունավետության աճը, նրա ինտենսիվացումը պայմաններ են ստեղծում սպառման ֆոնդի անընդհատ ավելացման համար։ Սոցիալիստական մյուս երկրներում սպառման ֆոնդը կազմում է օգտագործվող ազգային եկամտի 62–78%-ը։ Կապիտալիստական երկրներում աշխատավորների կողմից սպառվող ազգային եկամտի բաժինն իջնում է, սակայն աճում է նրա այն մասը, որն օգտագործվում է շահագործող դասակարգերի սպառման, պետական ապարատի պահպանման, ռազմմական ծախսերի համար ևն։ 

Կատեգորիա:Սոցիալական տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տնտեսություն
Պերպերյան վարժարան (Կահիրե)

**Պերպերյան վարժարան**, ամենօրյա վարժարան Եգիպտոսում։ Հիմնվել է 1924 թվականին, Կահիրեում՝ Օննիկ և Շահան Պերպերյանների ջանքերով։ Կոստանդնուպոլսի նույնանուն միջնակարգ վարժարանի շարունակությունն էր։ Ունեցել է 9-ամյա գիշերօթիկ և ցերեկային բաժիններ։ Ընդունվել են 8-20 տարեկան պատանիներ (ընդհանուր թիվը՝ մինչև 120)։ Շրջանավարտներին իրավունք էր տրվում առանց քննության ընդունվել եվրոպական համալսարաններ։ 1933 թվականին նյութական դժվարությունների հետևանքով փակվել է։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կալիֆոռնիայի հայ ատամնաբուժական միություն

**Կալիֆոռնիայի հայ ատամնաբուժական միություն**, հիմնվել է 1993 թվականին, Լոս Անջելեսում։ Նպատակն է օժանդակել Հայաստանի և սփյուռքի ատամնաբույժներին, ֆինանսական օգնություն ցուցաբերել անապահով ատամնաբույժ ուսանողներին։ Համագործակցելով Արևելյան Ամերիկայի և Կանադայի նույնանուն միությունների հետ՝ մշակել է ատամնաբուժական նոր սարքավորումներ Հայաստան առաքելու և Երևանի բժշկական համալսարանում դասաիասություններ կազմակերպելու ծրագրեր։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտական կազմակերպություններ
Սպինինգ

300px|thumb|Սպինինգի նետում
300px|thumb|Սպինինգ
**Սպինինգ** (, < spin — պտտվել), գիշատիչ ձկներ որսալու մարզական սարք։ Բաղկացած է կարթաձողից (երկարությունը մինչև 3,5 մ), կոճից, կարթաթելից և գդալի կամ ձկան նմանությամբ արհեստական փայլախայծից։

Փայլախայծը նետում են նախատեսված կետը և ձգում կարթաթելը՝ փաթաթելով կոճին, որից խայծը ստանում է շարժվող ձկան տեսք ու հրապուրում որսին։

Կատեգորիա:Ձկնորսություն
Արամյան-Ունճյան վարժարան

**Արամյան-Ունճյան վարժարան**, երկսեռ վարժարան Պոլսի Դատըգյուղ թաղամասում։ 1874 թվականին հիմնվել է Արամյան վարժարանը, որը միացել է 1912 թվականին հիմնված Ունճյան վարժարանին և վերանվանվել (1912) Արամյան-Ունճյան։ Հիմնադիր՝ Ժիրայր Ճանկյոգյան։ Նորոգվել է 1962 թվականին։ Ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան և միջնակարգ բաժիններ։ Տարբեր տարիների վարժարանում դասավանդել են Մելիքսեդեկ արքեպիսկոպոս Մուրադյանը, Եղիշե արքեպիսկոպոս Դուրյանը, Ա. Խորասանճյանը, Ս. Կուրտիկյանը, Հ. Աճառյանը, Հ. Հինդլյանը և ուրիշներ։ Ունի 161 աշակերտ։

Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Արմենիա (թերթ, Լոս Անջելես)

**Արմենիա**, քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1929-1933 թվականներին (ընդհատումներով), Լոս Անջելեսում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Մ. Էլվան։ Տպագրել է նյութեր հայ գաղթավայրերի կյանքից, միջազգային լուրեր, տեղեկություններ Հայաստանից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Նուբարյան ազգային վարժարան

[մինի|[Պողոս Նուբար Փաշա]]
**Նուբարյան ազգային վարժարան**, ամենօրյա վարժարան։ Հիմնվել է 1925 թվականին, Կահիրեի Հելիոպոլիս արվարձանում, ազգային բարերար Պողոս Նուբար փաշայի նվիրատվությամբ։ Կոչվում է նրա անունով։ Ունի մանկապարտեզի, նախակրթարանի և բարձրագույն նախակրթարանի բաժիններ։ Նպատակն է սաների նախապատրաստումը բարձրագույն դպրոց ընդունվելու համար։ Դասավանդվում են հայոց լեզու և գրականություն, հայոց պատմություն, մատենագիտություն, ֆրանսերեն, անգլերեն, արաբերեն, կրոնի պատմություն, բնական գիտություններ, արվեստի առարկաներ։ Վարժարանը 1926 թվականին ունեցել է 138, 1937 թվականին՝ 247, 1949 թվականին՝ 313, 1996 թվականին՝ 110 աշակերտ, 23 ուսուցիչ։ Կան գրադարան, մատենադարան։ Հրապարակել է «Արեգ» պարբերաթերթը։ Հովանավորներն են թեմի առաջ նորդարանը, Կահիրեի ազգային իշխանությունը։ Վարժարանում կան գրադարան և մատենադարան։ Հրապարակել է «Արեգ» պարբերաթերթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Սոցիալ-դեմոկրատ (շաբաթաթերթ)

**«Սոցիալ-դեմոկրատ»**, բոլշևիկյան ագիտացիոն թերթ, բոլշևիկյան ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի օրգան։ Լույս է տեսել 1917 թվականին, Բաքվում, 15 համար (JSP 1-ը՝ մայիսի 1-ին, JSP 15-ը՝ օգոստոսի 18-ին)։ խմբագիր՝ Ստեփան Շահումյան։ Բոլշևկյան գաղափարախոսության դիրքերից, դեմ է արտահայտվել Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարությանը, էսէռներին, մենշևիկներին, դաշնակցականներին, մուսավաթականներին։

Թերթում առաջին անգամ տպագրվել են Ստեփան Շահումյանի *«Մինիստրական կրիզիսի առթիվ»* (JVC 2), *«Կոալիցիոն մինիստրությունը»* (JsC 3), *«Քաղաքական ճգնաժամը»* (JSP 4), *«Հեղափոխության ընթացքը»* (JVP 12) և այլ հոդվածներ։ Շահումյանն է գրել նաև թերթի գրեթե բոլոր համարների առաջնորդողները։ Թերթին ակտիվորեն աշխատակցել է Անաստաս Միկոյանը (*«Դաշնակցականները «աշխատավորության պաշտպան»*, *«Ովքեր են բոլշևիկները և մենշևիկները»*, *«Կորչի բուրժուազիան, կեցցե բանվորների, զինվորների և գյուղացիների հեղափոխական դիկտատուրան»* և այլ հոդվածներ)։

Պետրոգրադից թերթին հոդված է ուղարկել Ալեքսանդր Մյասնիկյանը (*«Պրոլետարիատն ու բուրժուազիան արդի հեղափոխության մեջ»*)։ Տպագրել է Հակոբ Հակոբյանի, Հակոբ Կամարու, Դ․ Ղազարյանի «հեղափոխական» ոճի բանաստեղծությունները։ «Կուսակցական կյանք» բաժնում հաղորդումներ են տպագրվել կուսակցաքաղաքական աշխատանքի, բանվորական մարքսիստական դասընթացների և այլ միջոցառումների մասին։

Թերթը արտատպություններ է կատարել «Պրավդա»-ից և կազմակերպել դրա տարածումը Անդրկովկասում։ Տարածվել է նաև Հայաստանի շրջաններում և Անդրկովկասի հայաբնակ վայրերում։ Աշխատակցել են Մ․ Մելիքյանը, Արտաշես Կարինյանը, Ս․ Սարտիկյանը, Ս․ Կասյանը, Ս․ Վարդանյանը, Հ․ Բեջանյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ադրբեջանական լրատվամիջոցներ
Ներսեսյան վարժարան

**Ներսեսյան վարժարան**, երկսեռ երկրորդական վարժարան։ Հիմնվել է 1836 թվականին, Կ. Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում։ Ուներ չորս բաժին՝ կրթական պարտեզ (3-5 տարեկան), նախնական ընտելարան (5-7), միջին նախակրթարան (7-9), վերին բաժին (9-14)։ Դասավանդվել են հայերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, իտալերեն, թուրքերեն, բարոյագիտություն, ճարտասանություն, տրամաբանություն, իմաստասիրություն, կրոն, ազգային և տիեզերական պատմություն են։ 1856 թվականին կազմակերպվել է աշակերտական թատրոն, իսկ 1861 թվականին Գթության ընկերությունը՝ վարժարանի նյութական վիճակը կայունացնելու նպատակով։ Դասավանդել են Պ. Սիմոնյանը, Հ. Վարդանյանը, Հ. Եզեկյանը, Թ. Զորայանը (Չելեպի), Ռ. Պերպերյանը, Ա. Զաքյանը և ուրիշներ։ Սովորել են Ե. Աղաթոնը, Ռ. և Կ. Պերպերյանները, Գ. Պեզագյանը, Ե. Տեմիրճիպաշյանը և ուրիշներ։ Այժմ գիշերօթիկ է, ունի նախակրթարանի երեք և լրացուցիչ դասարաններ։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Սոցիալական օրենսդրություն

**Սոցիալական օրենսդրություն**, իրավական նորմերի համակցություն, որով կարգավորվում են վարձով աշխատողների իրավիճակն ու գոյության միջոցներից զուրկ անձանց օգնություն ցույց տալու միջոցառումները։ Սոցիալական օրենսդրության հիմքը աշխատանքային օրենսդրությունն է և սոցիալաական ապահովությունը։

Կատեգորիա:Օրենսդրություն
Հայերը Կեսարիայում

մինի|Սուրբ Կարապետ եկեղեցին Կեսարիայում
**Կեսարիան** (անտիկ՝ *Կեսարեա*, թուրքերեն՝ *Կայսերի*) Փոքր Ասիայի Կապադովկիա (հայերեն՝ Գամիրք) երկրամասի հնագույն բնակավայրերից է։ Ըստ Մովսես Խորենացու՝ կառուցել է Հայոց թագավոր Արամի կուսակալ Մշակը՝ իր անունով (հետագայում անունն աղավաղվել է և դարձել Մաժաք)։

Կեսարիան հնագույն ժամանակներից քաղաքական, տնտեսական և մշակութային սերտ կապեր է ունեցել Հայաստանի հետ։ 4-րդ դարի Հայոց առաջին կաթողիկոսները ձեռնադրվել են Կեսարիայում։ Այստեղ վաղնջական շրջանից ապրել է հոծ հայություն, որի թիվն ստվարացել է միջին դարերում, երբ 11-րդ դարի սկզբից Կեսարիան հանձնվել է հայ իշխաններին, իսկ 1045 թվականին՝ Գագիկ Բագրատունուն։ 1915 թվականին Կեսարիայում բնակվել է ավելի քան 20 հազար հայ։ Զբաղվել են արհեստներով (մասնավորապես հռչակված էին ապխտագործները) և առևտրով, հիմնել գործարաններ։ Քաղաքում գործել են Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Լուսավորիչ, Սուրբ Սարգիս և կաթոլիկ Սուրբ Խաչ եկեղեցիները, Հայկական, Հակոբյան, Կյումուշյան, Արամյան, ժառանգավորաց վարժարանները, որբանոց, նախակրթարաններ, մանկապարտեզներ և այլն։ 1908 թվականին Կեսարիայում լույս է տեսել «Տիգրիս» շաբաթաթերթը, 1912 թվականին՝ «Նոր սերունդ», 1910-1913 թվականներին՝ «Հայեկ» և այլ թերթեր։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին գործել են հայկական թատերախմբեր։ Կեսարիայի շրջակայքում էին գտնվում հայկական հռչակավոր Թոմարզայի Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Գրիգոր Նյուսացի, Սուրբ Կարապետ, Սուրբ Դանիել, Սուրբ Սարգիս վանքերը։ Կեսարիան համանուն անկախ սանջակի կենտրոնն էր։

1915 թվականին թուրքական իշխանությունները Կեսարիայի և սանջակի բազմահազար հայերին բռնությամբ տեղահանել են, մեծ մասին կոտորել։ Փրկվածները տարագրվել են օտար երկրներ։ 1938 թվականին Կեսարիայում բնակվել է եղեռնից վերապրած ավելի քան 2,2 հազար հայ։ Ներկայումս (2003) Կեսարիայում կա փոքրաթիվ հայ համայնք, գործում է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։

կ
Կատեգորիա:Կեսարիա
Սպազմոլիտիկ դեղանյութեր

**Սպազմատոլիկ դեղանյութեր** («Սպազմ և հունարեն λύσις— քայքայում, լուծում), քիմիական տարբեր կառուցվածք ունեցող դեղամիջոցներ, որոնք առաջացնում են ներքին օրգանների՝ արյունատար անոթների, բրոնխների, ստամոքս-աղիքային համակարգի, լեղուղիների, միզուղիների հարթ մկանունքի թուլացում։ Ըստ ազդեցության մեխանիզմի սպազմատոլիկ դեղանյութեր լինում են նեյրոտրոպ և միոտրոպ։ Առաջին խմբին են պատկանում խոլինոլիտիկ դեղամիջոցները (ատրոպին, սպազմոլիտին, տիֆեն, ապրոֆեն, դիպրոֆեն և այլն)։ Նեյրոտրոպ սպազմատոլիկ դեղանյութերի շարքին պայմանականորեն դասվում են նաև սիմպաթոմիմետիկ դեղամիջոցները (ադրենալին, էֆեդրին, իզադրին), որոնք սիմպաթիկ նյարդերի գրգռման հետևանքով թուլացնում են բրոնխների, աղիքների և այլ օրգանների հարթ մկանները։ Սիոտրոպ սպազմատոլիկ դեղանյութեր (պապավերին, նոշպա և այլն) անմիջական ազդեցություն են ունենում հարթ մկանների վրա։ սպազմատոլիկ դեղանյութեր օգտագործում են հարթ մկանների կծկումների ուժեղացմամբ ընթացող մի շարք հիվանդությունների (բրոնխային հեղձուկ, երիկամային խիթ, գլխուղեղի արյան անոթների սպազմ և այլն) բուժման համար։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նեյրոտրանսմիտեր
Հայերը Սան Ֆրանցիսկոյում

մինի
**Սան Ֆրանցիսկոյում հայերը** բնակություն են հաստատել 19-րդ դարի 80-90-ական թվականներին։ 1912 թվականին նրանց թիվը 150 էր։ Համայնքը սկսել է ստվարանալ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ 1924 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյամ (Օքլենդի և Բերկլիի հետ) բնակվել է 1500 հայ։ Հայերի հոսքը շարունակվել է ընդհուպ մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և դրանից հետո։ 1962 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյամ և նրա արվարձաններում (Սան Մաթեո, Ռեդվուդ Սիթի, Սան Խոսե, Բերկյի, Սանտա Կլարա, Ռիչմոնդ են) բնակվել է 6 հզ. հայ, 1970-ական թվականների սկզբին՝ շուրջ 10 հզ., 1983 թվականին՝ 25 հզ.: 2003 թվականի տվյալներով Սան Ֆրանցիսկոյի և շրջակայքի հայերի թիվը շուրջ 100 հզ. է։

## Սկզբնական շրջան
Առաջին հայ բնակիչների մեծ մասը վասպուրականցիներ էին, խարբերդցիներ, բիթլիսցիներ. զբաղվել են դերձակությամբ, խոհարարությամբ, գորգավաճառությամբ, ծաղկավաճառությամբ են։ Հետագա տարիներին հայերն աստիճանաբար ընդգրկվել են քաղաքի հասարակական, տնտեսական և մշակութային կյանքի տարբեր ոլորտներում։
 
## Գործող կազմակերպություններ
Համայնքի ազգային հասարակական կյանքը կազմակերպում են հայապահպան գործունեությամբ զբաղվող զանազան միություններ։ 20-րդ դարի սկզբից գործում են հայ ազգային կուսակցությունների տեղական կազմակերպությունները, Ամերիկահայ քաղաքացիների լիգայի, Ամերիկահայ իրավանց խորհրդի, Ամերիկահայ ճարտարագետների և գիտնականների ընկերակցության, Կալիֆոռնիայի ամերիկահայ բժշկական միության, Հայ դատի հանձնախմբի, ինչպես նաև ՀԲԸՄ-ի, ՀՕՄ-ի, ՀՄԸՄ-ի, հայրենակցական միությունների, Թեքեյան, Համազգային և այլ մշակութային միությունների մասնաճյուղերը։
 
## Հասարակական կյանքը
Սան Ֆրանցիսկոյամ և արվարձաններում գործում են հայ առաքելական Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ (1925 թվականից), Ս. Հովհաննես Մկրտիչ (1941 թվականից, ունի տիկնանց օժանդակ մարմին), Ս. Վարդան (1932 թվականից), ավետարանական Գողգոթա (1926 թվականից) և Բեթըլ (1933 թվականից) եկեղեցիները։ Կան սակավաթիվ հայ կաթոլիկներ։ Հայկական Եկեղեցիներին կից գործում են կիրակնօրյա կամ երեկոյան դպրոցներ։ 1980 թվականին բացվել է նորակառույց Հայ կենտրոնը՝ սրահով և Գռուզյան-Զաքարյան Վասպուրական ամենօրյա վարժարանով։ 1994 թվականից Բերկլիի համալսարանում գործում է Վիլյամ Սարոյանի անվան հայագիտական ամբիոնը։ 1924-1995 թվականներին հրատարակվել է «Ծիածան» ամսաթերթը։ 1921 թվականին հիմնվել է «Մասիս» ակումբը, որն ունեցել է թատերախումբ։ 1960-ական թվականների սկզբին ստեղծվել է Հայ դրամատիկ թատերախումբը (գործել է 16 տարի)։ Այժմ գործում են «Կռունկ» պարախումբը, Նիկոլ Աղբալյան գրադարանը, թատերախումբ։ Եթեր է հեռարձակվում հայկական ռադիոժամ։

ս
Կատեգորիա:Սան Ֆրանցիսկո
Սպենդիարյանի անվան լարային կվարտետ

**Սպենդիարյանի անվան լարային կվարտետ**, կազմվել է 1932 թվականին, Մոսկվայի կոնսերվատորիայում, պրոֆեսոր Ե․ Մ․ Գուզիկովի կվարտետի դասարանի հայ ուսանողներից՝ Հրաչյա Բոգդանյան (1-ին ջութակ), Ասատուր Գրիգորյան (2-րդ ջութակ), Արշալույս Ազատյան (ալտ), Գուրգեն Ադամյան (թավջութակ)։ 1934 թվականից կոչվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անունով, 1935 թվականից՝ ՀԽՍՀ պետական կվարտետ։ Համերգներով հանդես է եկել Հայաստանի, Մոսկվայում, Լենինգրադում և այլուր, երկարատև համերգային ուղևորություն կատարել Արկտիկայում։ 1942-1945 թվականին նրա կազմում ընդգրկվել է Հրաչյա Աբաջյանը (2-րդ ջութակ), 1947 թվականից՝ Բյուզանդ Քեչեջյանը (2-րդ ջութակ) և Սերգեյ Խաչատրյանը (ալտ)։ Գործել է մինչև 1956 թվականը։ Կվարտետը շնորհակալ աշխատանք է կատարել հատկապես Հայաստանում կամերային երաժշտությունը պրոպագանդելու ուղղությամբ։ Նրա հետ ելույթներ են ունեցել Հայկանուշ Դանիելյանը, Գոհար Գասպարյանը, Ս․ Ռիխտերը։

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Սպանություն

[մինի|278x278փքս|[Հուլիոս Կեսարի սպանություն|Կայսր Հուլիոս Կեսարի սպանությունը Հռոմեական սենատում։ Սա պատմությանը հայտնի արքայասպանության վառ օրինակներից է։ Ներկայիս քրեաիրավական իմաստով այն կարող է որակվել մի խումբ անձանց կողմից քաղաքական գործունեությամբ պայմանավորված առանձնակի դաժանությամբ սպանություն։]]
**Սպանություն** (, մարդասպանություն՝ homocidium), քրեական իրավունքում՝ ապօրինաբար մեկ ուրիշին կյանքից զրկելը, որը հանդիսանում է անձի դեմ ուղղված առանձնակի ծանր հանցագործություն։ Սպանություն կարող է համարվել բացառապես դիտավորությամբ կատարված արարքը, ուստի դիտավորության մեղքի ձևի բացակայության պայմաններում արարքը կարող է որակվել որպես անզգուշությամբ կյանքից զրկում։ Քրեաիրավական իմաստով սպանություն չի կարող համարվել նաև օրենքի սահմաններում (օրինակ՝ անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում) մեկ ուրիշին կյանքից զրկելը կամ ինքնասպանությունը (ինքնասպանության փորձը)։

Սպանությունը կարող է կատարվել ծանրացուցիչ և մեղմացուցիչ հանգամանքներում։ Ծանրացուցիչ հանգամանքներում կատարված է համարվում, օրինակ, հղի կնոջ, անօգնական վիճակում գտնվողի, ընտանեկան դրությամբ և հաշմանդամությամբ պայմանավորված՝ խոցելի վիճակում գտնվողի, անչափահասի սպանությունը, առանձնակի դաժանությամբ, այլ անձանց կյանքի համար վտանգավոր եղանակներով, շահադիտական կամ խուլիգանական դրդումներով կամ պատվերով կատարված սպանությունը։ Մեղմացուցիչ հանգամանքներում է աֆեկտի պահին կատարված սպանությունը, ծննդկանի կամ ծննդաբերողի կողմից երեխայի սպանությունը, օրինական միջոցների սահմանանցմամբ կատարված սպանությունը և այլն։ Սպանություն է համարվում նաև, այսպես կոչված, «մահանպաստ», «մահաբեր» գաղափարախոսությունների տարածման հետևանքով ինքնասպանության հակելը։

Սպանությունը կարող է կատարվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դիտավորությամբ։ Ի տարբերություն ուղղակի դիտավորությամբ սպանության, որի պարագայում մարդը հանցավոր արարքը կատարելիս նախատեսում է մարդուն կյանքից զրկելու հնարավորություն, անուղղակի դիտավորության պարագայում հանցավորը անտարբերություն է ցուցաբերում որպես իր գործողության հետևանք՝ մահվան առաջացման նկատմամբ։ Սպանության քրեագիտական գնահատականի համար կարևոր է ուսումնասիրել նաև վերջինիս սուբյեկտիվ կողմի ֆակուլտատիվ հատկանիշները։ Այս տեսանկյունից, սպանությունը կարող է լինել խուլիգանության, շահ ստանալու խանդի, վրեժի և այլ շարժառիթներով։

Սպանության հանցակազմի սուբյեկտ կարող է լինել միայն մեղսունակ ֆիզիկական անձը։ Քրեական պատասխանատվության ենթարկելու տարիքի հարցում տարբեր պետություններում մոտեցումները տարբեր են։ Օրինակ՝ Հայաստանում սպանության հանցակազմի սուբյեկտ կարող է հանդիսանալ 14 տարին լրացած, մեղսունակ, ֆիզիկական անձը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպանություն
Կատեգորիա:Հանցագործություն
Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ
Սպիտակ լոտոս (աղանդ)

մինի|Սպիտակլոտոսցիներ
**«Սպիտակ Լոտոս»** (ավանդական չինարեն՝ 白蓮敎, պարզեցված չինարեն՝ 白莲敎, փինյին՝ Báiliánjiào [*բայլյանցզյաո*]), բուդդայական գաղտնի կրոնական և քաղաքական շարժում Հյուսիսային և Կենտրոնական Չինաստանում XII—XIX դարերի սկզբին։

Առաջացել է «Լոտոսի ընկերությունից» (հիմնվել էր 402 թվականին)։ Կազմված էր գլխավորապես գյուղացիներից և արհեստավորներից։ XIV դարի 2-րդ կեսին աղանդը գործուն մասնակցություն է ունեցել մոնղոլական Ցուան դինաստիայի դեմ զինված պայքարին։

«Սպիտակ Լոտոսը» բազմիցս բարձրացրել է գյուղացիական ապստամբություններ (1406, 1418, 1505, 1566, XVII դարի 20-ական թվականներին և այլն)։ Ամենահզոր ապստամբությունը 1796—1805 թվականին էր, որը ճնշելու ժամանակ մանջուր և չին իշխանությունները մահապատժի ենթարկեցին շարժման ավելի քան 20 հազար անդամի։

Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Բուդդայականություն
Կատեգորիա:Դաոսականություն
Սպառում

[240px|մինի|Սուպերմարկետ [Նյու Յորքի Մանհեթեն թաղամասում]]
մինի|240px|Առևտրի կենտրոնի բացում
**Սպառում**, սահմանվում է որպես բարիք ձեռք բերելու ծախսեր։ Համարվում է տնտեսագիտության մեջ հիմնական հասկացություն և ուսումնասիրվում է նաև բազմաթիվ այլ սոցիալական գիտություններում։ Հակադրվում է ներդրումներին, որոնք ծախսեր են ապագա եկամուտներ ձեռք բերելու համար։ Այն արդյունքի օգտագործումն է տնտեսական պահանջմունքների բավարարման գործընթացում, վերարտադրության եզրափակիչ փուլը։

Կարող են լինել *արտադրական (արտադրողական) սպառում* և *ոչ արտադրական կամ «բուն սպառումներ»*։ Արտադրական սպառումն արտադրության գործընթացն է, որտեղ սպառվում են արտադրության միջոցներն ու աշխատուժը, ստեղծվում արդյունքներ։ Ոչ արտադրական սպառումը սպառման առարկաների օգտագործումն է, երբ դրանք սպառվում են վերջնականապես։ Վերջինս բաժանվում է բնակչության (կամ անհատական, անձնական՝ մարդկանց անմիջական անձնական պահանջմունքների բավարարում սննդով, հագուստով, կացարանով, կրթությամբ և այլն) և ընդհանուր հասարակական պահանջմունքները բավարարող սպառման (կառավարման, գիտության, երկրի պաշտպանության և այլն պահանջմունքների բավարարում շենքերով և կառույցներով, գույքով, սարքերով, պաշտպանական տեխնիկայով և այլն)։

Սպառվող բարիքների տեսակներից կախված տարբերում են իրային ձև ունեցող նյութական բարիքների և ծառայությունների սպառում։ Ըստ պահանջմունքների բավարարման եղանակի սպառումը կարող է լինել անհատական (առանձին ընտանիքների կամ անհատների անձնական սեփականություն հանդիսացող նյութական բարիքների սպառում) և կոլեկտիվ կամ համատեղ (նյութական բարիքների և ոչ նյութական արտադրության ոլորտի հասարակական հիմնարկների վճարովի և անվճար ծառայությունների համատեղ սպառում)։

Սպառումն ըստ նպատակի լինում է՝ անձնական և արտադրական։  Անձնական՝ երբ մարդիկ իրենց պահանջմունքները բավարարում են արտադրության գործընթացից դուրս և որի նպատակը կենսագործունեության պահպանումն է։ Արտադրական՝ երբ եղած արդյունքն օգտագործում են արտադրության գործընթացը կազմակերպելու և նոր բարիքներ արտադրելու նպատակով։

Սպառումն օրգանապես կապված է վերարտադրության մյուս փուլերի՝ արտադրության, բաշխման և փոխանակության հետ։ Առանց արտադրության չկա և սպառում, որովհետև արտադրությունն է ստեղծում սպառման օբյեկտ, իսկ եթե չլինի սպառում, արտադրությունը կդառնա անիմաստ։ Արտադրության դերը սպառմանը ծառայելն է։ Միաժամանակ, արտադրությունն առաջնային է սպառման նկատմամբ։ Այն ստեղծում է սպառման արդյունքներ, առաջացնում արտադրված արդյունքների սպառման պահանջ և, վերջին հաշվով, որոշում սպառման մակարդակն ու կառուցվածքը։ Իր հերթին սպառումը փոխներգործում է արտադրության վրա՝ առաջացնելով արդյունքների պահանջ։ Առկա պահանջմունքների բավարարմանը զուգընթաց ծագում և ձևավորվում են նորերը, դրանով իսկ սպառումն կյանքի է կոչում նոր արդյունքների արտադրություն։

Չսպառվող արդյունքները դադարում են օգտակար լինելուց, և դրանց արտադրությունը դադարեցվում է։ Սպառման ընդհանուր մակարդակը տարբեր երկրներում և պատմություններում տարբեր ժամանակաշրջաններում միշտ որոշվում է արտադրության, արտադրողական ուժերի զարգացման ձեռք բերված մակարդակով։ Հասարակության առանձին դասակարգերի, սոցիալական խմբերի, առանձին խմբերի, անձանց և այլ հատվածների սպառման մակարդակն անմիջաբար որոշվում է տվյալ հասարակարգին հատուկ բաշխման բնույթով։ 

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Սպառման տեսություն
Սպազմոֆիլիա

**Սպազմոֆիլիա** (սպազմ և Φιλέω — սեր, հակում), մանկական տետանիա, վաղ մանկական տարիքի երեխաների հիվանդություն, որը պայմանավորված է օրգանիզմում կալցիումի փոխանակության խանգարմամբ և բնորոշվում է նյարդային համակարգի գրգռողականության բարձրացմամբ ու ջղաձգություններ առաջացնելու հակումով։ Պատճառը վիտամին D-ի անբավարարությունն է և հարվահանագեղձերի գործունեության խանգարումը։ Հիվանդանում են մինչև 2 տարեկան երեխաները։ Տարբերում են սպազմոֆիլիաի ակնհայտ և գաղտնի ձևեր։ Ակնհայտ ձևի դեպքում կարող են առաջանալ կոկորդի կարկամում (խորը շնչառման, լացի և հազի ժամանակ), վերջույթների մկանների (հատկապես դաստակի և ոտի), կրծքավանդակի շնչառական մկանների և բրոնխների հարթ մկանների (ուղեկցվում է շնչահեղձությամբ), սրտամկանի կծկումներ (որը կարող է մահվան հանգեցնել), ընդհանուր ջղաձգություններ, որոնք ուղեկցվում են վերջույթների ձգվածությամբ, գիտակցության կորուստով և այլն։ Նոպաները հաճախ կրկնվում են։ Գաղտնի ձևի դեպքում ջղաձգություններն ինքնաբերաբար չեն առաջանում, մկանների գալվանական և մեխանիկական գրգռողականությունը հայտնաբերվում է հետազոտության հատուկ մեթոդներով։ ժամանակին բուժելիս ելքը բարենպաստ է։ Բուժումը հակաջղաձգումային դեղամիջոցներ, ռախիտի բուժում, մեծ դեղաչափերով կալցիումի ներմուծում։

Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ