Արգենտինայի կենտրոնական բանկ

**Արգենտինայի Հանրապետության Կենտրոնական բանկը** (, BCRA) Արգենտինայի կենտրոնական բանկն է, որն ավտարկիա հաստատություն է։

Օրգանական կանոնադրության 3-րդ հոդվածը թվարկում է այս հաստատության նպատակները. «Բանկը նպատակ ունի իր լիազորությունների սահմաններում և ազգային կառավարության կողմից հաստատված քաղաքականության շրջանակներում նպաստել դրամավարկային կայունությանը, ֆինանսական կայունությանը, զբաղվածությանը և տնտեսական զարգացմանը՝ հետևելով սոցիալական հավասարությանը»։

## Հիմնադրում
Հիմնադրվելով Կոնգրեսի վեց ակտերով, որոնք ուժի մեջ են մտել 1935 թվականի մայիսի 28-ին, բանկը փոխարինել է Արգենտինայի արժութային խորհրդին, որը գործում էր 1899 թվականից։ Դրա առաջին նախագահն է եղել Էռնեստո Բոշը, ով այդ պաշտոնում ծառայել է 1935-1945 թվականներին։

Կենտրոնական բանկի կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Սան Մարտին փողոցում (Բուենոս Այրեսի ֆինանսական թաղամասի սրտում), ի սկզբանե նախագծվել է 1872 թվականին ճարտարապետներ Հենրի Գանթի և Հանս Շրյոդերի կողմից։ Վերջապես կառուցվելով 1876 թվականին, իտալական Վերածննդից ոգեշնչված շենքը սկզբում եղել է Բուենոս Այրես նահանգի հիփոթեքային բանկը։ Կենտրոնական բանկի գրասենյակները ստեղծվելուն պես տեղափոխվել են հարակից հասցե, և 1940 թվականին Հիփոթեքային բանկի շենքը գնելով, ինչպես նաև դրա հետևում երկվորյակ շենքի կառուցմամբ ընդլայնվել են իրենց ներկայիս չափերով։

Անգլիայի բանկի տնօրեն սըր Օտտո Նիմեյերի կողմից 1933 թվականին Արգենտինայի ֆինանսների վերաբերյալ ուսումնասիրությունից հիմնված՝ հաստատության կանոնադրությունը մշակվել է արգենտինացի տնտեսագետ Ռաուլ Պրեբիշի կողմից։ Պրեբիշը ծառայել է որպես գլխավոր տնօրեն մինչև 1943 թվականը։ Կենտրոնական բանկը մասնավոր կազմակերպություն էր իր առաջին տասնամյակի ընթացքում, և բրիտանական շահերը ունեին բաժնետոմսերի մեծամասնությունը։ Բանկի նախագահը էր ընտրվում Արգենտինայի նախագահի կողմից, սակայն է 12 ղեկավարներից 11 մասնավոր բանկերի գործադիր տնօրեններ էին։ 1933 թվականի Ռոկա-Ռանսիման պայմանագրի համաձայն՝

Կենտրոնական բանկի պահուստները, որոնք կուտակվել էին Արգենտինայի Միացյալ Թագավորության հետ առևտրի դրական ավելցուկից, ավանդադրվել են Անգլիայի բանկի ավանդային հաշվում, մի կետ, որը հանգեցրել է նրան, որ մինչև 1945 թվականը անհասանելի պահուստները կազմում էին գրեթե 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (ընդհանուր պահուստի կեսից ավելին)։ Սա դրդել է կառավարությանը ազգայնացնել կենտրոնական բանկը, որը կատարվել է Խուան Պերոնի հրամանով՝ 1946 թ. մարտի 24-ին։

## Ժամանակակից պատմություն
Սովորաբար քաղաքականության հարցերում ենթարկվելով էկոնոմիկայի նախարարությանը, Կենտրոնական բանկը ավելի կարևոր դեր է խաղաց Լատինական Ամերիկայի պարտքային ճգնաժամի ժամանակ, երբ 1980 թվականի ապրիլին ընդունել է 1050 շրջաբերականը։ Հանկարծակի արժեզրկված պեսոներով վճարումները սնանկացրել են հազարավոր տների սեփականատերերի և ձեռնարկությունների՝ հիփոթեքային վարկերը ինդեքսավորելով տեղական ԱՄՆ դոլարի արժեքով, որը մոտ տասնհինգ անգամ աճել էր մինչև 1982թ. հուլիսը, երբ Կենտրոնական բանկի նախագահ Դոմինգո Կավալոն չեղյալ է հայտարարել այդ քաղաքականությունը։

Կավալոյի Փոխարկելիության օրենքի տարիներին, որը 1991 թվականի ապրիլի 1-ին սահմանել է 1:1 ֆիքսված փոխարժեք արգենտինական պեսոյի և ԱՄՆ դոլարի միջև, ԿԲ-ն հիմնականում պատասխանատու էր արտարժույթի պահուստները դրամական բազայի հետ համահունչ պահելու համար։ Քաղաքականությունը, սակայն, զրկել է Կենտրոնական բանկին փոխարժեքի ճկունությունից և ավարտվել է մեկ տասնամյակ անց՝ ռեկորդային տնտեսական ճգնաժամի ընթացքում։

2002 թվականի հունվարին Փոխարկելիության մասին օրենքի չեղարկումը ուղեկցվել է պեսոյի 70% արժեզրկումով։ Կենտրոնական բանկի դերն այնուհետև պահուստների կուտակումն էր՝ փոխարժեքի նկատմամբ որոշակի վերահսկողություն ձեռք բերելու համար։ ԿԲ-ն շուկայից գնում և վաճառում է դոլարներ՝ անհրաժեշտության դեպքում՝ կլանելու արտաքին առևտրի մեծ ավելցուկները և պահպանելու պաշտոնական փոխարժեքը միջազգային մրցակցային մակարդակներում Արգենտինայի արտահանման համար և խրախուսելու ներմուծման փոխարինումը։

Որպես պարտքի վերակառուցման ավելի լայն ջանքերի մի մաս, որը Արգենտինային դուրս էր բերել իր դեֆոլտից երեք տարի առաջ, 2005թ. դեկտեմբերին նախագահ Նեստոր Կիրշները հայտարարել է Արգենտինայի ԱՄՀ պարտքերի վճարման մասին մեկ, ակնկալվող հատկացումով։ Վճարումն իրականացվել է 2006թ. հունվարի 3-ին՝ ԿԲ-ի պահուստներից մոտ 9,8 մլրդ ԱՄՆ դոլարի հաշվին։ Սա նվազեցրել է պահուստների քանակը մեկ երրորդով, բայց չի առաջացրել բացասական դրամավարկային ազդեցություն, բացառությամբ տեղական պարտատոմսերի շուկայի վրա մեծ կախվածությունից, որը պահանջում է որոշակիորեն բարձր տոկոսադրույքներ։
ձախից|մինի|267x267փքս|Կենտրոնական բանկի Ռեկոնկիստա փողոցի մուտքը, որը կառուցվել է 1940 թվականին՝ ընդօրինակելով իր հին, հակառակ մուտքը։
ԿԲ-ն շարունակում էր գործել բորսայական շուկայում՝ սովորաբար գնելով դոլար, թեև երբեմն վաճառելով փոքր գումարներ (օրինակ՝ արձագանքելով Դաշնային պահուստային համակարգի հենակետային փոխարժեքի հնարավոր բարձրացման մասին լուրերին, ինչը դոլարի արժեքի փոքր աճ էր առաջացրել)։ Նրա պահուստները 2006թ. սեպտեմբերին հասել են 28 մլրդ ԱՄՆ դոլարի` վերականգնելով ԱՄՀ-ի վճարումից առաջ եղած մակարդակները և տարեվերջին աճել են մինչև 32 մլրդ ԱՄՆ դոլար։ Փոխարժեքը պահպանվել է համեմատաբար թերագնահատված, ինչը պայմանավորված է ԿԲ-ի շուկայական միջամտությամբ՝ որպես գնորդ։

Թեև հարկաբյուջետային քաղաքականությունը մնացել է բավականին խիստ, դրամավարկային քաղաքականությունը խիստ ընդլայնողական էր՝ Արգենտինայի փողի զանգվածի աճով՝ տարեկան ավելի քան 23%-ով 2003-2007թթ.: Վկայակոչելով իր անհամաձայնությունը այս քաղաքականությանը՝ ազդեցիկ Global Finance ամսագիրը Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Ռեդրադոյին տվել է 2006-ի հոկտեմբերին համաշխարհային կենտրոնական բանկիրների վերաբերյալ իր հարցման ժամանակ D աստիճանը։ Պարբերականը պնդում էր, որ Ռեդրադոն «բաց է թողել գնաճը զսպելու համար գործելու հնարավորությունը, երբ տնտեսությունը ընդլայնվում էր ամենաարագը, ընդ որում ակնկալվում էր, որ 2006 թվականին գնաճը կհասնի 12 տոկոսի՝ 2005 թվականի 7,7 տոկոսի և 2004 թվականի 4,4 տոկոսի համեմատ»։ Գների վերահսկողությունն օգնել է այդ տարի գնաճը պահել մինչև 9,8%, թեև հանրության կողմից դրա ընկալումն ավելի բարձր էր՝ ինդեքսը չափելու համար օգտագործված ընտրանքային կազմի շնորհիվ։ 2007 թվականից սկսած գնաճի պաշտոնական և մասնավոր գնահատականների միջև տարբերությունները կտրուկ ընդլայնվել են։ Այնուամենայնիվ, ԿԲ-ն իր պահուստներով ֆինանսավորվող ներդրումներից ստացել է բացառիկ բարձր եկամտաբերություն՝ ընդհանուր 1,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (տարեկան տոկոսադրույքը 5,7%) 2006 թվականին և շարունակել է դա անել հետագա տարիներին։

2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքները հետագայում ստիպել են նախագահ Քրիստինա Ֆերնանդես դե Կիրշների վարչակազմին ներքին ֆինանսավորում փնտրել աճող պետական ​​ծախսերի, ինչպես նաև արտաքին պարտքի սպասարկման պարտավորությունների համար։ Նրա վարչակազմը, ինչպես իր նախորդներից շատերը, օգտագործել է անվանապես անկախ կենտրոնական բանկը՝ պետական ֆինանսները պահպանելու և քաղաքական նպատակներին հասնելու համար։ 2009-ի դեկտեմբերին նախագահը հրամայել է այդ նպատակով 6,7 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի հաշիվ բացել Կենտրոնական բանկում, ինչը ենթադրում էր կենտրոնական բանկի արտարժույթի պահուստների օգտագործում և ուղղակի հակազդեցություն առաջացրեց Ռեդրադոյի կողմից։ Վերջինս պաշտոնանկ է արվել 2010 թվականի հունվարի 7-ի նախագահական հրամանագրով, մինչ այդ էկոնոմիկայի նախարար Ամադու Բուդուն հայտարարել էր, որ իր փոխարեն կնշանակվի Մարիո Բլեջերը, ով աջակցություն էր հայտնել այս ծրագրին։

Փետրվարի 3-ին, փակուղուց հետո Ռեդրադոյին ի վերջո փոխարինել է Արգենտինայի Ազգային բանկի նախագահ Մերսեդես Մարկո դել Պոնտը։

Ռեդրադոյի հեռացումը առաջացրել է Կոնգրեսի ընդդիմադիր գործիչների ձայնային հանդիմանությանը, որոնք վկայակոչելով Կենտրոնական բանկի անվանական ինքնավարության պահպանման անհրաժեշտությունը, կասկածներ են հայտնել հրամանագրի օրինականության վերաբերյալ։

Դատական ​​որոշումն արգելափակել է Կիրշների պլանավորված պահուստների օգտագործումը բարձր տոկոսադրույքով պարտատոմսերը մարելու համար, ինչը կարող է իրավական փաստարկ հանդիսանալ բազմաթիվ անգղային ֆոնդերի համար (2005 թ.-ին պարտքի վերակազմավորման հակառակորդները դիմել են դատարաններ՝ փորձելով ավելի բարձր եկամտաբերություն ստանալ իրենց դեֆոլտ պարտատոմսերի վրա) Կենտրոնական բանկի ինքնակալության դեմ և, այդպիսով, հնարավոր դարձնել Կենտրոնական բանկի արտասահմանյան հաշիվների նկատմամբ արգելանքը։

Հետագայում ԿԲ-ն ավելի մեծ դեր է ձեռք բերել որպես առևտրային վարկատու։ Bicentennial Fund-ը, որը ստեղծվել է 2010թ. հունվարին, վիճելի վերաֆինանսավորման ծրագրի էր, որը հանգեցրել է Ռեդրադոյի հեռացմանը, իր առաջին երկու տարում ֆինանսավորելով 2,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ընդհանուր գումարով հաստատուն ներդրումային ծրագրեր։ Նախագահ Ֆերնանդես դե Կիրշների առաջարկած փոփոխությունը բանկի կառավարման կանոնադրության մեջ թույլ է տվել նրան գործել որպես առևտրային վարկատու։

Արգենտինայի Սենատը 2012 թվականի մարտի 22-ին հավանություն է տվել Կենտրոնական բանկի կանոնադրության բարեփոխմանը։ Նոր ռեժիմի համաձայն՝ կառավարությունը ազատ կլինի վճարել պետական ​​պարտքը՝ օգտագործելով Կենտրոնական բանկի պահուստները։ Բանկին հնարավորություն կտրվի նաև ընդլայնել գանձապետարանին տրամադրելու իր կարողությունները՝ արդյունավետորեն խթանելով կառավարության ֆինանսական միջոցները։ Մարկո դել Պոնտի իրավահաջորդը՝ Ազգային բանկի նախագահ Խուան Կառլոս Ֆաբրեգան, 2014թ.-ի ընթացքում դրամավարկային քաղաքականությունը տեղափոխել է հակագնաճային դիրքի, սակայն 3-ամսյա տոկոսադրույքը բարձրացրել է մինչև 28%–ի։ Տոկոսադրույքի բարձրացումն ազդել է Կենտրոնական բանկի գործառնական շահույթի կրճատման վրա, որը 2014 թվականին հասել է ռեկորդային 12 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի, բայց այն նաև կլանել է մոտ 5 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի իրացվելիություն տնտեսությունից և նպաստել է գնաճի նվազմանը 2014 թվականի գնահատված 37%-ից մինչև մոտ 25%–ի։ Այս քաղաքականությունը հիմնականում շարունակել է Ֆաբրեգայի իրավահաջորդը՝ Արժեթղթերի ազգային հանձնաժողովի նախկին նախագահ Ալեխանդրո Վանոլին։

Կենտրոնական բանկի արժութային պահուստները, որոնք 2008 թվականի սկզբից մինչև 2012 թվականի սկիզբը տատանվում էին 47 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի և 50 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի միջև, 2014 թվականին նվազել են մինչև 30 միլիարդ ԱՄՆ դոլարից պակաս (ութ տարվա նվազագույնը)՝ նախքան կայունանալը և փոքր-ինչ վերականգնվելը։ Այս կրճատումն ունեցել է երկու հիմնական կողմ.

# Ընթացիկ հաշվի տարեկան դեֆիցիտը` 5 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի չափով, որն առաջացել է առևտրի դրական ավելցուկի նվազման, արգենտինացի զբոսաշրջիկների արտասահմանյան ծախսերի աճի և արտերկրում տեղաբաշխված պարտատոմսերի տոկոսների վճարման պատճառով (արտաքին պարտք)
# Կապիտալի հաշվի դեֆիցիտը, որը հասել է 7 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի 2013 թվականին՝ արտարժույթի վերահսկման քաղաքականության ֆոնին, որն ապացուցել է իր անարդյունավետությունը և էականորեն մեղմվել է 2014 թվականի հունվարին։

2008-ի միջազգային ֆինանսական ճգնաժամը բացասական ազդեցություն է ունեցել պեսոյի պաշտոնական փոխարժեքի վրա, որը 2003-ի սկզբից տատանվում էր մեկ դոլարի դիմաց 3 պեսոյի սահմաններում, և 2014-ի առաջին կեսին այն նույնպես իջել է, հասնելով մինչև 8 պեսո մեկ դոլարի դիմաց։ Զուգահեռ, «կապույտ» արտարժույթի շուկան, որը 1970-ականներին և 80-ականներին արգենտինական ֆինանսների անբաժանելի մասն է, նորից ի հայտ է եկել, երբ 2012-ին խստացվել է արտարժույթի վերահսկողությունը։ Փոխարժեքը հաստատվել է մոտ 13 պեսոյի վրա, երբ վերահսկողությունը թուլացել է 2014-ին։

Մակրիի վարչակազմի տնտեսական քաղաքականության առաջին փոփոխություններից մեկը, որը տեղի է ունեցել նրա պաշտոնը ստանձնելուց ընդամենը յոթ օր անց, արժութային վերահսկողության վերացումն էր, որը գործել է չորս տարի անընդմեջ։ Այս քայլը հանգեցրել էր պեսոյի 30 տոկոս արժեզրկում և արժանացել է ինչպես քննադատության, այնպես էլ գովասանքի։

## Տես նաև
* Արգենտինական պեսո
* Արգենտինայի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ