open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հատուկ ֆունկցիաներ

**Հատուկ ֆունկցիաներ**, մաթեմատիկայի շատ հարցերում և հատկապես կիրառություններում (մաթեմատիկական ֆիզիկայի խնդիրների լուծման ժամանակ) հանդես եկող զանազան հատուկ դասերի պատկանող ֆունկցիաներ։ 
Հիմնական Հատուկ ֆունկցիաների փոփոխական գործակիցներով երկրորդ կարգի գծային դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումներ են։ Այդ ֆունկցիաների արժեքների համար կազմված են մանրամասն աղյուսակներ, դրանց կազմումը շարունակվում է և այժմ՝ կապված հաշվողական տեխնիկայի անընդհատ զարգացման հետ։ 
Կարևորագույն են հիպերերկրաչափական, գլանային (Բեսելի, Նեյմանի, Տանկելի և այլնի), ոլորտային (Լեժանդրի և այլնի), գնդային, Լամեի, Մատյեի և այլ ֆունկցիաներ։ Երբեմն Հատուկ ֆունկցիաների շարքին են դասում նաև ոչ տարրական տրանսցենդենտ ֆունկցիաները՝ գամմա-ֆունկցիան, ձետաֆունկցիան, ինտեգրալային լոգարիթմը, հավանականությունների ինտեգրալը և այլն։

Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Հատուկ նշանակության հողեր

**Հատուկ նշանակության հողեր**, ոչ գյուղատնտեսական նշանակության հողեր, որոնք տրվում են ձեռնարկություններին, կազմակերպություններին ու հիմնարկներին՝ հատուկ նպատակով (արդյունաբերության, տրանսպորտի կարիքներ, առողջապահական, ռազմական և այլն)։ Հատուկ նշանակության հողեըր կազմում են հողի միասնական ֆոնդի բաղկացուցիչ մասը և հիմնականում լինում են՝ պաշտպանական, ընդերքի, առողջարանային, կապի և էլեկտրահաղորդման, արգելանոցային և այլն։

Այդ նպատակով օգտագործվող հողերը, եթե գտնվում են բնակավայրերի շրջագծում, Հատուկ նշանակության հողեր չեն համարվում։ Տրանսպորտի, անտառային տնտեսության, անտառային արդյունաբերության, կապի, ջրային, ձկնային և որսորդական տնտեսության աշխատողներին հատկացվում են ծառայողական հողաբաժիններ։

Կատեգորիա:Հողային իրավունք
Հիդրոտեխնիկա

thumb|250px|Հիդրավլիկ ջրհեղեղից պաշտպանող պատնեշ
[thumb|250px|Եկեղեցուց դիտվող կառույցի տեսարան, [Բեռն, Շվեյցարիա]]
thumb|250px|Լճի երկայնքով քարերից պատնեշ
**Հիդրոտեխնիկա** ( հիդրո... և տեխնիկա), գիտության և տեխնիկայի բնագավառ, որն զբաղվում է ջրային ռեսուրսների ուսումնասիրությամբ, տնտեսական նպատակներով դրանց օգտագործմամբ և ինժեներական կառույցների օգնությամբ՝ ջրերի վնասակար ազդեցության դեմ պայքարով։ Հիդրոտեխնիկան ունի հետևյալ հիմնական ուղղությունները (ըստ ջրային տնտեսության սպասարկվող բնագավառի), ջրային էներգիայի օգտագործում, ջրային ուղիներով նավագնացության և լաստառաքման ապահովում, գյուղատնտեսական հողերի ոռոգում, ջրարբիացում և չորացում, բնակչության, տրանսպորտի ու արտադրական ձեռնարկությունների ջրամատակարարում, բարեկարգված տերիտորիաներից ավելցուկային, աղտոտված ջրերի և կեղտաջրերի հեռացում, ձկնարդյունաբերության համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովում և այլն։ Հիդրոտեխնիկայի այսպիսի բաժանումը որոշ չափով պայմանական է, քանի որ ջրերի օգտագործումը, մեծ մասամբ, համալիր բնույթ է կրում, այսինքն՝ միաժամանակ լուծվում են ջրատնտեսական մի քանի խնդիրներ։ Որպես կիրառական գիտություն, հիդրոտեխնիկան հիմնվում է ջրի մասին մի շարք այլ գիտությունների՝ հիդրոլոգիայի, հիդրոմեխանիկայի, հիդրավլիկայի և ինժեներաշինարարական ցիկլի մի շարք գիտական առարկաների՝ ինժեներական երկրաբանության, գրունտների մեխանիկայի և այլնի վրա։ Հիդրոտոխնիկան, որպես գիտության կարևորագույն խնդիրներն են. հուների և հիդրոտեխնիկական կառույցների վրա ջրային հոսքերի վնասակար ազդեցության, առափնյա տերիտորիաները դրանից պաշտպանելու եղանակների ուսումնասիրությունը, գետի հոսքի կարգավորման մեթոդների մշակումը, հիմնատակերի և կառույցների (հատկապես հողե) գրունտներով ջրի ֆիլտրման հետազոտությունը և այլն։ Տնտեսական խնդիրների ուսումնասիրման հիման վրա հիդրոտեխնիկան մշակում է հիդրոտեխնիկական կառույցների հաշվարկի և նախագծման մեթոդներ, դրանց կառուցման և շահագործման եղանակներ։ Բացի տեսական հետազոտություններ կատարելու եղանակից, հիդրոտեխնիկական բազմաթիվ հարցեր լուծվում են գործնական ճանապարհով՝ լաբորատորային մոդելավորման միջոցով և բնական պայմաններում տարվող հետազոտությունների (օրինակ, կառույցների հիդրավլիկական ռեժիմի, դրանց տարրերի և կոնստրուկցիաների լարումային վիճակների ու դեֆորմացիաների և այլն) օգնությամբ։ Հիդրոտեխնիկան գիտության և տեխնիկայի հնագույն բնագավառներից է։ Դեռ 4400 տարի մ.թ.ա. Եգիպտոսում կառուցվում էին ջրանցքներ՝ Նեղոս գետի հովտում հողեր ոռոգելու նպատակով։ Բաբելոնում 43 հզ. տարի մ.թ.ա. գոյություն ունեին ջրմուղներով և արտեզյան ջրհորներով ապահովված քաղաքներ, Հունաստանի և Հռոմի ծաղկման ժամանակաշրջանում հիդրոտեխնիկան մեծ զարգացում ստացավ։ XVII— XVIII դարերում մանուֆակտուրայի երևան գալը, առևտրի ընդարձակումը և քաղաքների աճը առաջ բերեցին հիդրոտեխնիկական շինարարության վերելք։ Գալիլեյի, Պասկալի, Նյուտոին, Լոմոնոսովի, Բեռնուլիի աշխատանքները նշանակալիորեն բարձրացրին հիդրոտեխնիկայի տեսական հիմքը, որը հնարավորություն տվեց անցնելու ավելի բարդ կառույցների ստեղծմանը։ Հիդրոտեխնիկական շինարարությունը նոր վերելք ապրեց XIX դարի երկրորդ կեսին՝ արդյունաբերության աճի և ջրամատակարարման կարիք զգացող խոշոր քաղաքների զարգացման հետևանքով։

Կատեգորիա:Հիդրոտեխնիկա
Հարաբերական գերբնակչություն

**Հարաբերական գերբնակչություն**, կապիտալի պահանջարկի համեմատ աշխատուժի հարաբերական ավելցուկ։ Կապիտալի կուտակման մասշտաբների մեծացմամբ աճում են նաև փոփոխուն կապիտալի բացարձակ չափերը։ Բայց կապիտալի օրգանական կազմի աճի հետևանքով կապիտալի ամբողջ մասսայում նրա փոփոխուն մասի տեսակարար կշիռն իջնում է։ Եվ քանի որ աշխատուժի պահանջարկը որոշվում է փոփոխուն կապիտալի մեծությամբ, ապա վերջինի տեսակարար կշռի նվազման հետևանքով աշխատուժի պահանջարկը հարաբերականորեն կրճատվում է։ դատապարտվում գործազրկության։
Հատուկ լուծում

**Հատուկ լուծում**, դիֆերենցիալ հավասարման լուծում, որի գրաֆիկի յուրաքանչյուր կետում խախտվում է միակությունը։ Պարզագույն y'=f(x,y) հավասարման [եթե f(x,y)-ը անընդհատ է]։ Հատուկ լուծման գոյությունը հնարավոր է մի միայն այն դեպքում, երբ ինտեգրալ կորին պատկանող բոլոր կետերում f(x,y) ֆունկցիան չի բավարարում (1 ցուցիչով) Լիպշիցի պայմանին ըստ y-ի (սևեռած x-ի դեպքում)։ [f(x) ֆունկցիան [a,b] հատվածի վրա բավարարում է Լիպշիցի պայմանին (\alpha ցուցիչով), եթե [a, b]-ին պատկանող կամայական x_1, x_2 կետերում f(x) ֆունկցիան բավարարում է /f(x_1)-f(x_2)/ \leqslant M/x_1-x_2/^\alpha անհավասարությանը, որտեղ 0, իսկ M-ը որևէ դրական հաստատուն է]։ Եթե (x_0, y_0) կետով անցնում է առաջին կարգի ընդհանուր F(x,y,p)=0 (որտեղ p=y') դիֆերենցիալ հավասարման՝ p_0 անկյունային գործակցով հատուկ լուծում, ապա (x_0, y_0, p_0) թվերը բավարարում են միաժամանակ F(x_0,y_0,p_0)= 0 և F'_p(x_0,y_0,p_0)=0 հավասարումներին։ Երկրաչափորեն հատուկ լուծում F(x,y,y')=0 դիֆերենցիալ հավասարման ինտեգրալ կորերի պարուրիչն է։

Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ հավասարումներ
Հանգուցալուծում

**Հանգուցալուծում**, գրական երկի սյուժեի բաղադրամասերից մեկը։ Գեղարվեստական ստեղծագործության մեջ կերպարների փոխհարաբերության զարգացման գագաթնակետին հաջորդող փուլը, երբ պատկերվող դեպքերն ու գործողությունները հանգում են իրենց ավարտին (Շիրվանզադեի «Քաոս» վեպում հանգուցալուծումն է Միքայելի ճիշտ ուղու վրա կանգնելու և Սմբատի բարոյական վերջնական անկման փաստը)։ Թատերական երկերում ու նորավեպերում հանգուցալուծումը սովորաբար լինում է ավելի սուր և ցայտուն. «Պատվի համար» դրամայում հանգուցալուծումը (Մարգարիտի ինքնասպանությունը) անմիջապես հաջորդում Է գագաթնակետին (փաստաթղթերը այրելու տեսարանին)։ Պարտադիր չէ, որ երկն ավարտվի կոնֆլիկտի հստակ հանգուցալուծումով. Դ. Դեմիրճյանի «Վարդանանք» գագաթնակետից (Ավարայրի ճակատամարտից) հետո էլ չի պարզվում, թե պարսիկ նվաճողների և հայ ժողովրդի պայքարում որ կողմը շահեց։ Երբեմն երկը կարող է սկսվել հանգուցալուծումով։

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Զելենչուկսկայա (ռադիոաստղադիտարան)

**«Զելենչուկսկայա» ռադիոաստղադիտարան** (), գտնվում է Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայի հյուսիսային նախալեռներում, Ռուսաստանի Դաշնության Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետության Զելենչուկսկայա ստանիցայի մոտ։

Հիմնադրվել է 1966 թվականին։ Հիմնական գործիքներն են. կառավարման ազիմուտալ տեղակայանքով, օպտիկական աստղադիտառեֆլեկտորը (գլխավոր հայելու տրամագիծը՝ 6 մ), բազմանպատակամետ, բազմածրագիր ռադիոաստղադիտակը (աշխարհում խոշորս գույն, փոփոխական պրոֆիլի անտենա), երկու 60 ա/-անոց աստղադիտակռեֆլեկտորները։ Կա նաև հաշվողական կենտրոն։ Գիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն են. անկայուն, սերտ կրկնակի, երիտասարդ զանգվածեղ և մագնիսական աստղերի ուսումնասիրումը, աստղային կոսմոգոնիան, Արեգակի, մոլորակների և դրանց արբանյակների, միջաստղային միջավայրի և Գալակտիկայի կառուցվածքի հետազոտումը, արտասովոր բնույթի տիեզերական օբյեկտների որոնումն ու ուսումնասիրումը, արտագալակտիկական օբյեկտների կառուցվածքի և էվոլյուցիայի համալիր ուսումնասիրումը, գալակտիկաների համակարգերի կառուցվածքի և դինամիկայի հետազոտումը, կոսմոլոգիան։

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ռադիոաստղադիտարաններ
Համակցված շարժիչ

**Համակցված շարժիչ**, ներքին այրման մխոցային շարժիչի, գազային տուրբինի և օդի սեղմման կոմպրեսորի զուգակցում։ Գազային տուրբինն աշխատում է շարժիչի արտանետած գազերով։ Սեղմված օդը մատուցվում է շարժիչի գլաններին, կոմպրեսորը շարժման մեջ է դրվում տուրբինով։ Համակցված շարժիչը ունի բարձր օ.գ.գ.։ Կիրառվում է ավիացիոն, նավային և այլ ուժային տեղակայանքներում։ 

Կատեգորիա:Շարժիչներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Հարաբերական բարձրություն

**Հարաբերական բարձրություն**, երկրի մակերևույթի որևէ կետի բարձրությունը մեկ այլ կետի նկատմամբ, որը հավասար է այդ կետերի բացարձակ բարձրությունների տարբերությանը (օրինակ, լեռնագագաթի բարձրությունը մոտակա հովտի հատակի բարձրության նկատմամբ)։

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Հատվածքի միջուկ

**Հատվածքի միջուկ**, նյութերի դիմադրությունում, ձողի լայնական հատվածքի ծանրության կենտրոնն ընդգրկող փակ եզրագծով տիրույթ, որի ցանկացած կետում կիրառված երկայնական ուժն ամբողջ հատվածքում առաջացնում է միևնույն նշանի լարումներ։

Կատեգորիա:Նյութերի դիմադրություն
Հանգստյան տուն

մինի|Հանգստյան տուն Լեհաստանում

**Հանգստյան տուն**, բնակլիմայական և սանիտարահիգիենային բարենպաստ պայմաններ ունեցող վայրերում գործող, բուժման կարիք չունեցող, գործնականում առողջ մարդկանց հանգստի հիմնարկ։

## Հանգստյան տների տեսակներ
Հանգստյան տները լինում են կիրակնօրյա (1 և 2-օրյա), ընտանեկան, երիտասարդական, ուսանողական, և այլն, ըստ ժամկետի՝ ամբողջ տարին գործող կամ սեզոնային։ Հանգստյան տներում գործում են բուժկետեր, իսկ խոշորներում՝ նաև մերսման, ֆիզիոթերապիայի, ատամնաբուժական և այլ առանձնասենյակներ։ Հանգստյան տների ռեժիմը հանգստացողների համար ապահովում է օրվա որոշակի ռիթմ, նախատեսում է նրանց առավել երկար մնալը մաքուր օդում (զբոսանքներ, մարմնամարզություն, սպորտ, մակույկով զբոսանք և այլն, ձմռանը՝ դահուկներով ու չմուշկներով սահք և այլն)։ Սնունդը նախատեսված է հատուկ սննդակարգի կարիք չունեցող, առողջ մարդկանց համար։

## Հայաստանի հանգստյան տներ
Հայաստանում հանգստյան տներ են գործում Արզականում («Ոսկե գետակ», «Հանգստի աշխարհ»), Դիլիջանում («Հաղարծին», «Կոմպոզիտորների տուն», «Լեռնային Հայաստան», «Մուշ», «Կինոգործիչների տուն», «Լոռի»), Սևանի ավազանում («Հարսնաքար», «Նաիրի», «Ծովարծիվ», «Արևշատ», «Նկարիչների տուն», «Գրողների տուն» «Դրախտ», «Սևան-2» և «Մարտունի»)։

Կատեգորիա:Հանգստյան տներ
Կատեգորիա:Հանգիստ
Կատեգորիա:Տներ
Տիգրան Վարդանի Մարտիրոսյան

**Տիգրան Վարդանի Մարտիրոսյան** (), հայ ծանրամարտիկ։ Հայաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (2009)։ Հայաստանի բազմակի, Եվրոպայի (2008) չեմպիոն, աշխարհի առաջնության (2006) և օլիմպիական խաղերի (2008) մեդալակիր։

## Կենսագրություն
Տիգրան Վարդանի Մարտիրոսյանը ծանրամարտով սկսել է զբաղվել 1995 թ. Վահան Բիչախչյանի գլխավորությամբ։ Արդեն 1997-ին նա դարձել է պատանիների Եվրոպայի չեմպիոն, իսկ 1998 և 1999 թվականներին կրկնել է այդ հաջողությունը։

2001 և 2003 թվականներին նվաճել է Եվրոպայի և աշխարհի երիտասարդական առաջնությունների մեդալներ։ Դրանից հետո սկսել է հանդես գալ մեծահասակների մրցումներում։

Եղել է 2004 թ. Աթենքի օլիմպիական խաղերի մասնակից՝ զբաղեցնելով 7-րդ տեղը։

2006 թ. դարձել է Սանտո Դոմինգոյում կայացած աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 2007 թ. Ստրասբուրգի Եվրոպայի առաջնությունից առաջ ստացել է ծանր վնասվածք, որը նրան թույլ չի տվել մասնակցել այդ առաջնությանը և ինչպես հարկն է նախապատրաստվել աշխարհի հաջորդ առաջնությանը, որտեղ նա զբաղեցրել է միայն 10-րդ տեղը։

2008 թ. Մարտիրոսյանը դարձել է Իտալիայի Լինյանո քաղաքում կայացած Եվրոպայի առաջնության հաղթող և բրոնզե մեդալ է նվաճել Պեկինի օլիմպիական խաղերում։ Եվրոպայի առաջնությունում տարած իր հաղթանակը նա նվիրել է Խաչատուր Քափանակցյանի` ծանրամարտի Հայաստանի հավաքականի` ավտովթարում զոհված մարզիչներից մեկի հիշատակին։

2009 թ. Հարավային Կորեայի Կոյան քաղաքում կայացած աշխարհի առաջնությունում Տիգրանը պոկում վարժությունում նվաճել է արծաթե մեդալ, սակայն մեջքի հատվածում ցավերի պատճառով չի մասնակցել հրում վարժությանը։

2010 թ. սեպտեմբերին Թուրքիայում կայացած աշխարհի առաջնությունում անհաջող հանդես գալու պատճառով նա և մեկ այլ ծանրամարտիկ՝ Գևորգ Դավթյանը, դուրս մնացին Հայաստանի հավաքականի կազմից։ Նրանք, ստանալով զրո, չկարողացան օլիմպիական վարկանիշային միավոր բերել Հայաստանին։
2016 թ․ դոպինգ թեստի վերստուգման արդյունքում օլիմպիական խաղերի 85կգ քաշային կարգի արծաթե մեդալակիրի դոպինգ թեստի արդյունքները դրական էին այդ պատճառով Ռիբակովի Անդրեյին հակադոպինգային կազմակերպություն զրկում է արծաթե մեդալից և մեդալ է շնորհում Տիգրան Վարդանի Մարտիրոսյանին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիգրան Վ. Մարտիրոսյան Chidlovski.net կայքում 
* Տիգրան Վ. Մարտիրոսյանը Օլիմպիադա-2008-ի կայքում 

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ծանրամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Մարտի 3 ծնունդներ
Համակցված կերեր

thumb|250px|right|Խոշոր եղջերավոր անասունների կերի արտադրամաս։
**Համակցված կերեր**, գիտականորեն հիմնավորված բաղադրատոմսերով արտադրվող կերային խառնուրդներ գյուղատնտեսական կենդանիների համար։ Թողարկվում է լիառացիոն, կոնցենտրատային և սպիտակուցա-վիտամինա-հանքային հավելումներով համակցված կերերը՝ ալյուրի, հատիկի և բրիկետի ձևով։ Լիառացիոնը որոշակի հարաբերակցությամբ պարունակում է կենդանիների համար անհրաժեշտ բոլոր սննդանյութերը։ Կոնցենտրատները օգտագործվում են ռացիոնում՝ հիմնական սննդանյութերի պակասը լրացնելու համար։ Սպիտակուցա-վիտամինա-հանքային հավելումներն ավելացնում են տնտեսություններում արտադրված համակցված կերերին։ Սեռահասուն և տնտեսական յուրաքանչյուր խմբի համար թողարկվում են հատուկ համակցված կերեր։ 

Կատեգորիա:Կեր
Համակարգի վիճակ

**Համակարգի վիճակ** ֆիզիկայում, որոշվում է տվյալ համակարգի համար բնութագրական ֆիզիկական պայմաններով։ Ֆիզիկական համակարգը կարող է ունենալ շատ հատկանիշներ և դրանց համապատասխան մեծություններ, որոնց միջև կան որոշակի կապեր։ Անկախ մեծությունների (վիճակի պարամետրերի) համախումբը, որով որոշվում են մնացած բոլոր մեծությունները, կոչվում է ֆիզիկական մեծությունների լրիվ հավաքածու։ Համակարգի վիճակը որոշվում է մեծությունների լրիվ հավաքածուով։ Վիճակը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում Է պատճառականորեն։ Բնության մեջ գոյություն չունի վիճակի համընդհանուր հասկացություն։ Երևույթների տարբեր բնագավառներում այն ունի յուրահատուկ բովանդակություն և ձև։ Մեխանիկայում համակարգի վիճակը որոշվում է մասնիկների կոորդինատներով և արագություններով (իմպուլսներով)։ Քվանտային մեխանիկայում համակարգի վիճակը որոշվում է երկու անգամ պակաս թվով մեծություններով։ Օրինակ, մի մասնիկի դեպքում՝ միայն կոորդինատներով կամ միայն իմպուլսներով և կամ ուրիշ երեք համատեղելի մեծություններով։ Թերմոդինամիկայում և վիճակագրական ֆիզիկայում համակարգի վիճակը որոշվում է ջերմաստիճանով, ծավալով և զանգվածով (մասնիկների թվով) կամ երեք այլ անկախ մեծություններով, եթե միաբաղադրիչ համասեռ համակարգ է։ էլեկտրամագնիսական երևույթներում համակարգի վիճակը որոշվում է էլեկտրական ու մագնիսական դաշտերի լարվածություններով և միջավայրի հատկությունները բնութագրող պարամետրերով (դիէլեկտրիկ թափանցելիություն, մագնիսական թափանցելիություն, էլեկտրահաղորդականություն)։ 

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Յուրի Բախշյան

**Յուրի Գուրգենի Բախշյան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՀ Ազգային ժողովի նախկին փոխխոսնակ, Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչական հարձակման զոհերից։

## Կենսագրություն
* 1965-1970 թթ. Երևանի Պետական Համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Անանիա Շիրակացի մեդալով» (1999 թ.)։
* 1970-1972 թթ. Ծառայել է Խորհրդային բանակում։
* 1972-1993 թթ. Դասավանդել է Երևանի Պետական Համալսարանում, դպրոցում, եղել է ավագ գիտաշխատող, ֆիզ-մաթ դպրոցի փոխտնօրեն, հետագայում՝ ուսուցիչների որակավորման բարձրացման ազգային ինստիտուտի փոխտնօրեն։
* 1977 թ.-ից եղել է հոսանքի աղբյուրների Համախորհրդային ինստիտուտի Հայկական մասնաճյուղի ավագ գիտաշխատող։
* 1990-1993 թթ. Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։
* 1993-1995 թթ. Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի ղեկավարի առաջին տեղակալ։
* 1995-1999 թթ. Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Պետաիրավական հարցերով մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 1998 թ. ընտրվել է փոխխոսնակ։ «Հանրապետություն» խմբակցության, հետագայում՝ «Երկրապահ» պատգամավորական խմբի անդամ։
* 1999 թ. մայիսի 30-ին ընտրվել է ազգային ժողովի պատգամավոր։ Պետաիրավական հարցերով մշտական հանձնաժողովի ղեկավար։ «Հայաստանի հանրապետական կուսակցության» անդամ։
* 1999 թ. սեպտեմբերի 30-ին Ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի փոխխոսնակ։ «ՀՀԿ» անդամ։

## Մահ
Սպանվել է 1999 թ.-ի հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ Ազգային ժողովի նիստերի դահլիճում տեղի ունեցած ահաբեկչական գործողության ժամանակ։
300px|մինի|ձախից|Հոկտեմբերի 27-ի զոհերի հիշատակին ՀՀ Ազգային ժողովի շենքի բակում տեղադրված Բիբլիական Դավիթը, հեղինակ՝ Եևվանդ Քոչար

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչության զոհեր
Կատեգորիա:Հայաստանում հրազենից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Հիդրավլիկական թռիչք

thumb|Հիդրավլիկական թռիչքի օրինակ
**Հիդրավլիկական թռիչք**, բաց հունում ջրի մակարդակի կտրուկ, թռիչքաձև բարձրացման երևույթ, երբ հոսքը այսպես կոչված *բուռն վիճակից* անցնում է *հանգիստ վիճակի*։ Հիդրավլիկական թռիչքի գոտում մակարդակի զգալի բարձրացումն ուղեկցվում է *մակերևութային «գրտնակի»* առաջացամամբ, որտեղ օդով խիստ հագեցված հեղուկը կատարում է *բարդ պտտական շարժում*։ Հիդրավլիկական թռիչքը, սովորաբար, տեղի է ունենում հոսքը հիդրոտեխնիկական կառույցներով (ջրթափեր, ջրթողեր և այլն) բաց թողնելու դեպքում։ Հիդրավլիկական թռիչքի տեսությունը դիտարկվում է հիդրավլիկայում։

Կատեգորիա:Հիդրավլիկա
Ունիսոն

**Ունիսոն** հասարակական կազմակերպություն, հիմնադրվել է 2002 թվականի մայիսին հաշմանդամություն ունեցողների աջակցության և նրանց իրավունքների պաշտպանության առաքելությամբ։

## Գործունեություն
Իր գործունեության տարիների ընթացքում «Ունիսոն» հասարակական կազմակերպությունն ակտիվ դիրք է զբաղեցրել սակավաշարժ մարդկանց համար միջավայրի մատչելիության, հաշմանդամություն ունեցողների մշակութային ինտեգրման, զբաղվածության և խոցելի խմբերի այլ խնդիրների լուծման ոլորտներում։

«Ունիսոնը» անցկացրել է հաշմանդամություն ունեցող կանանց գեղեցկության հանրապետական 7 մրցույթներ, ստեղծագործող հաշմանդամություն ունեցողների աշխատանքների ցուցահանդեսներ, բազմաթիվ կոնֆերանսներ, սեմինարներ, մամուլի ասուլիսներ և այլ միջոցառումներ։‎

«Ունիսոնին» կից գործում է աշխարհում միակ՝ սայլակավոր հաշմանդամություն ունեցողների «Փարոս» կամերային երգչախումբը (գեղարվեստական ղեկավար և խմբավար՝ Րաֆֆի Միքայէլեան, տնօրեն՝ Արմեն Ալավերդյան)։

2005 թվականին անցկացված՝ հաշմանդամություն ունեցողների համահայկական փառատոնի արդյունքներով «Ունիսոնը» ճանաչվեց հաշմանդամություն ունեցողների խնդիրներով զբաղվող ամենաակտիվ հասարակական կազմակերպություն։

2006 թվականի դեկտեմբերին «Ունիսոնը» հիմնադրեց Հայաստանում առաջին Անկախ կյանքի կենտրոնը հաշմանդամերի համար, որի գործունեության հիմնական ուղղություններն են՝ հաշմանդամություն ունեցողների իրավունքների պաշտպանություն, անկախ կյանքի հմտությունների ուսուցանում և տեղեկատվության տրամադրում։

2008 թվականից «Ունիսոնում» գործում է Հայաստանում առաջին՝ Զբաղվածության կենտրոն հաշմանդամություն ունեցողների համար, որի շնորհիվ բազմաթիվ երիտասարդ հաշմանդամություն ունեցողներ տեղավորվել են աշխատանքի ՎիվաՍել-ՄՏՍ, Օրանժ Արմենիա և այլ ընկերություններում։

Կազմակերպությունում գործում են համակարգչային և անգլերենի դասընթացներ, կերպարվեստի ստուդիա, իրավաբանական խորհրդատվություն և այլ ծառայություններ հաշմանդամություն ունեցողների համար։
Կազմակերպության գործունեության երկրորդ ոլորտը՝ հայկական ինտերնետ-ռեսուրսների զարգացումն է։

«Ունիսոնը» ստեղծել և տնօրինում է հետևյալ կայքերը՝
* www.komitas.am
* www.khachaturian.am
* www.disability.am
* www.jobs.disability.am
* www.map.disability.am
* www.unison.am

## Արտաքին հղումներ
* Ունիսոն ՀԿ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Հիդրոստատիկական պարադոքս

thumb|250px
thumb|250px|Հիդրոստատիկ ճնշումը կախված չէ անոթի ձևից։ Նույն սյան և նույն հատակի մակերեսի դեպքում անոթներում ճնշումը նույնն է։
**Հիդրոստատիկական պարադոքս**, ոչ գլանաձև անոթում լցված հեղուկի կշիռը հավասար չէ անոթի հատակին ազդող հեղուկի ճնշման ուժին։ Եթե միևնույն հեղուկը լցված է հիմքի հավասար մակերես ու տարբեր երկրաչափական ձև ունեցող անոթների մեջ և հեղուկի բարձրությունը բոլոր անոթներում նույնն է (զանգվածները տարբեր են), ապա անոթների հատակին հեղուկի ճնշման ուժը միևնույնն է և հավասար նույն հիմքով գլանաձև անոթում լցված հեղուկի կշռին։ Հիդրոստատիկական պարադոքսը բացատրվում է այսպես, հավասարակշռության մեջ գտնվող հեղուկի p հիդրոստատիկական ճնշումը ուղղված է անոթի պատի յուրաքանչյուր կետին տարված նորմալով, հետևապես թեք պատերին ազդող ճնշման ուժը միշտ կունենա p_1 ուղղաձիգ բաղադրիչ։ Դեպի վեր լայնացող անոթում այդ բաղադրիչը հավասարակշռում է ավելցուկային հեղուկի ծավալի կշիռը, իսկ նեղացող անոթում՝ պակասող հեղուկի ծավալի կշիռը (գլանի նկատմամբ)։ Հիդրոստատիկական պարադոքսը հայտնաբերել է Բ. Պասկալը։

Կատեգորիա:Հիդրոստատիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական պարադոքսներ
Էլեն Մկրտչյան

**Էլեն Արսենի Մկրտչյան** (), հայ նկարչուհի։

## Կենսագրություն
Նկարել սովորել է ինքնուրույն։ 2013 թվականից հաճախում է Ունիսոն ՀԿ կերպարվեստի ստուդիա։

Էլենն օգտագործում է վառ գունավորումներ, որպեսզի նկարը մարդուն դրական, վառ էմոցիաներ հաղորդի։

## Ցուցահանդեսներ
*2014 թվականին «Կյանք առանց սահմանների» խմբակային ցուցահանդես Նորարար փորձառական արվեստի կենտրոնում, Երևան
*«Ժամանակն է իրագործելու մեր ներուժը», Մոսկվա կինոթատրոն, Երևան

## Մեջբերումներ Էլեն Մկրտչյանից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հաշմանդամությունը դատավճիռ չէ, կյանքը հիասքանչ է

Կատեգորիա:1997 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հաշմանդամություն ունեցող հայեր
Կատեգորիա:Մարտի 16 ծնունդներ
Ունիսոն (այլ կիրառումներ)

**Ունիսոն** եզրը կարող է վերաբերել՝

* **Ունիսոն**, երաժշտության մեջ նույն բարձրությամբ մի քանի ձայնաստիճանների միասին հնչակցումը։
* Ունիսոն, հասարակական կազմակերպություն ՀՀ-ում, հիմնադրվել է 2002 թվականի մայիսին հաշմանդամներին աջակցության և նրանց իրավունքների պաշտպանության առաքելությամբ։
* Ունիսոն, երաժշտական համույթ ՀԽՍՀ-ում։
Զավեն Կոշտոյան

**Զավեն Աղասու Կոշտոյան** (), հայ նկարիչ, քանդակագործ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (1992)։

## Կենսագրություն
1950-1955 թվականներին սովորել է Ս. Դ. Մերկուրովի անվան Գյումրու նկարչական դպրոցում ։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի Պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։
1995-1997 թվականներին եղել է Շիրակի մարզպետարանի գլխավոր նկարիչ։ 1997 թվականից դասավանդել է ԵԳԱ Գյումրու մասնաճյուղում։ 

1977 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 1990 թվականին արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր նկարչի կոչման, 2006 թվականին՝ Գյումրու «Վարպետ» ոսկյա կրծքանշանի, 2008 թվականին՝ Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի, Ռուսաստանի հայերի միության, Հայաստանի նկարիչների միության կողմից հայտարարված «Հայաստանը և հայաստանցիները նկարչի աչքերով» թեմայով մրցույթում երկրորդ մրցանակին, 2011 թվականին՝ «Թեքեյան» մշակութային միության «Բաբկեն և Անահիտ Մկրյան» առաջին մրցանակին։

## Ստեղծագործական ուղի
Զավեն Կոշտոյանի գործերին բնորոշ է զուսպ մոնումենտալության և խոհաքնարականության նրբին զուգորդումը։
* «Ալեքսանդր Պուշկին», 1974, բարձրաքանդակ, բրոնզ, Գյումրի
* «Ավետիք Իսահակյան», 1975, բարձրաքանդակ, բրոնզ, Գյումրի
* «Երաժշտություն», 1978, տուֆ, Գյումրի
* «Ալեք Մանուկյան», 1995, բարձրաքանդակ, բրոնզ, Գյումրի
* «Շերամ» բարձրաքանդակ, 1983, Շերամի անվան երաժշտական դպրոցի ճակատամասը, տուֆ, Գյումրի
* «Խաչքար», 1988, «Սումգաիթի զոհերի հիշատակին» Սայաթ Նովա փողոցի պուրակում տուֆ, Գյումրի
* «Լույս», ֆելզիտ, 2002, Գյումրի
* «Քըրք Քըրքորյան», կարմիր բազալտ, 2004, Գյումրի
* «Խաչքար», 1995, տուֆ, Լոս Անջելես
* «Ե. Չարենց», 2012, կիսանդրի, Գյումրու քաղաքային զբոսայգում, բազալտ։
* «Գյումրի», 2013, Քանդակագործության միջազգային Սիմպոզիում, Գյումրի

## Ցուցահանդեսներ
Ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ՝ Գյումրիում (1973, 1988)։

## Պատկերասրահ

Monument_Pushkin.jpg|Ա. Ս. Պուշկինի հարթաքանդակը Հաղթանակի պուրակում (բազալտ), 1974 
Мonument Music.jpg|«Երաժշտություն», տուֆ, Գյումրի, 1978, 
Khatchkar in Gyumri1.jpg|«Խաչքար», «Սումգաիթի զոհերի հիշատակին», Գյումրի, 1988 
Earthquake memo.jpg|«Երկրաշարժի զոհերի հիշատակին», հուշարձան Սուրբ Հակոբ Մծբինեցի եկեղեցու բակում (ֆելզիտ), 2002 
Sculpture in victory park.jpg|«Գյումրի», Քանդակագործության միջազգային սիմպոզիում, Գյումրի, 2013 
Yeghishe_Charent_statue.jpg|«Ե. Չարենց» կիսանդրին Գյումրու քաղաքային զբոսայգում, 2012 
Sheram Schools.jpg|«Շերամ» բարձրաքանդակ, Շերամի անվան երաժշտական դպրոցի ճակատային մասի վրա, 1983 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Հանքախորշ

**Հանքախորշ**, հանքի տարածքում օգտակար հանածոների շահագործման ժամանակ աշխատանքային տեղ։ Ստորգետնյա շահագործման դեպքում հանքախորշի հանքափորվածքը սահմանափակող մակերևույթն է և տեղաշարժվում է հանքային աշխատանքների հետևանքով։ Բացահանքերում հանքախորշի նեղանցքի տեղամաս է, որն անմիջականորեն մշակվում է էքսկավատորով։ Հորատանցքերի հորատման դեպքում հանքախորշի հորանցքի ճակատամասն է, որի մակերևույթը, հորատանցման ընթացքում քայքայվում է հորատման գործիքով։

Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն
Կատեգորիա:Հանքային գործ
Կատեգորիա:Օգտակար հանածոների երկրաբանություն
Ջերմային ցանց

**Ջերմային ցանց**, խողովակաշարերի համակարգ՝ կենտրոնացված ջերմամատակարարման պայմաններում ջերմային կենտրոնից դեպի սպառիչները ջերմակրի (տաք ջուր կամ շոգի) տեղափոխման ու բաշխման համար։ Տարբերում են՝ մագիստրալային և բաշխիչ ջերմային ցանցեր։ Ըստ տեղադրման լինում են վերգետնյա և ստորգետնյա։ Քաղաքներում և ավաններում առավել տարածված է խողովակների ստորգետնյա տեղադրումը։ Վերգետնյա տեղադրումը սովորաբար իրականացվում է արդյունաբերական ձեռնարկությունների և քաղաքների սահմաններից դուրս գտնվող տարածքում։ Ջերմային ցանցերի կառուցման համար գլխավորապես օգտագործում են 50-ից (դեպի առանձին շենքերը տարվող) մինչև 1400 մմ (մագիստրալային ջերմային ցանց) տրամագծով պողպատե խողովակներ։ Ջերմամատակարարման ընթացքում ջերմակրի ջերմաստիճանը փոփոխվում է լայն սահմաններում։ խողովակաշարերի ջերմաստիճանային ընդարձակումը կոմպենսացնելու համար ջերմային ցանցերում կիրառում են կոմպենսատորներ, շառավղային՝ (П-աձև) մինչև 300 մմ տրամագծով և առանցքային՝ 300 մմ-ից ավելի տրամագծով խողովակաշարերի դեպքում։ Խողովակաշարերում ջերմային կորուստները նվազեցնելու համար կատարվում է խողովակների ջերմամեկուսացում։ Որպես մեկուսանյութ օգտագործում են ջերմահաղորդականության փոքր գործակից ունեցող նյութեր (միներալային բամբակ, փրփրաբետոն, բիտումապեռլիտ, ասֆալտիզոլ և այլն)։ Մագիստրալային ջերմային ցանցերի սխեմաները կարող են լինել շառավղային կամ օղակաձև։ Ջերմային ցանցի մագիստրալ խողովակագծերում, ճյուղավորման տեղերում տեղադրում են ստորգետնյա խցեր, որտեղ տեղավորում են չափիչ, վերահսկիչ և կարգավորիչ սարքեր։ Ջերմային ցանցում ջերմակրի տեղափոխությունն իրականացվում է շրջանառության պոմպի օգնությամբ։ Մագիստրալային ջերմային ցանցի մեծ երկարության և տեղանքի բարդ ռելիեֆի դեպքում տեղադրում են նաև մղող պոմպային ենթակայաններ։

Կատեգորիա:Ջերմաէներգետիկա
Զավեն Բախշինյան

**Զավեն Տիգրանի Բախշինյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1957), վաստակավոր և ժողովրդական (1987) ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
մինի|Զավեն Բախշինյանի հուշատախտակը Երևանում
1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի տեխնիկական ֆակուլտետի ճարտարապետություն բաժինը։1930-1939 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։
1944-1949 թվականներին՝ Հայպետնախագիծ ինստիտուտի գլխավոր ճարտարապետ, 1951-1961 թվականներին՝ Հայարդնախագիծ, 1961-1983 թվականներին՝ Հայպետնախագիծ ինստիտուտների ճարտարապետական արվեստանոցների ղեկավար։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Զավեն Բախշինյանի նախագծերով են կառուցվել Երևանի օրթոպեդիկ ինստիտուտը (1936), բնակելի տների համալիրներ Սայաթ-Նովայի, Թումանյան, Աբովյան, Մաշտոցի, Բաղրամյան փողոցներում, ՀՊՄՀ գլխավոր մասնաշենքը, Վանաձորում և Գյումրիում՝ հասարակական շենքեր, Դիլիջանի «Լեռնային Հայաստան» առողջարանը (1963-1972 թվականներ) և այլն։

Հեղինակ է «Խորհրդային Հայաստանի ճարտարապետությունը» գրքի (ռուսերեն, 1951 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Ռեզերվացիա

**Ռեզերվացիաներ**, **ռեզերվատներ** (լատիներեն՝ reservare — պահպանել), որոշ արևմտյան երկրներում արմատական բնակչության մնացորդներին բռնի բնակեցնելու համար հատկացված հողատարածություններ։

Ռեզերվացիաները գոյություն ունեն ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Բրազիլիայում՝ հնդկացիների, Ավստրալիական Միությունում՝ Ավստրալիայի բնիկների, Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում՝ սևամորթ աֆրիկացիների համար։

## Ռեզերվացիաները ԱՄՆ-ում

ԱՄՆ-ում ռեզերվացիաներ վարում է 1842 թվականին ստեղծված՝ Հնդկացիների գործերի վերաբերյալ բյուրոն, որի գործունեությունը փաստորեն ուղղված է ռեզերվացիաների հողերի կրճատմանը (1887-1961 թվականների ընթացքում 138 միլիոն ակրից հասել է 43 միլիոն ակրի)։ Բյուրոն ռեզերվացիաների բնական հարստությունները մշակելու է հանձնում մասնավոր մոնոպոլիաներին։ 1950-ական թվականներին ԱՄՆ-ի կոնգրեսն ընդունեց ռեզերվացիաների վերացման ու դրանցից հնդկացիների արտաքսման մասին մի շարք օրենքներ։

## Ռեզերվացիաները Կանադայում

Կանադայում Հնդկացիների գործերի վերաբերյալ բաժինը (ստեղծվել է 1860 թվականից) նույնպես նպաստեց ռեզերվացիաների կրճատմանը և բնական հարստությունները մասնավոր մոնոպոլիաներին հանձնելուն։ 1966 թվականին ռեզերվացիաների մակերեսը 6 միլիոն ակր էր, որ համարվում էր 230 հազար հնդկացիների սեփականություն։ 1969 թվականին կանադական կառավարությունը հայտարարեց ռեզերվացիաները վերացնելու մտադրության մասին։

## Ռեզերվացիաները Ավստրալիայում
Ավստրալիայում ռեզերվացիաներ են անվանում բնիկներով բնակեցված տարածությունները, որոնցում մուտք գործելու իրավունք ունեն միայն կառավարական ծառայողներն ու հատուկ թույլտվություն ստացած անձինք։ Ամենաշատ ռեզերվացիաները գտնվում են Արևմտյան Ավստրալիայում, Քվինսլենդում և Հյուսիսային հողերում։ Որոշ ռեզերվացիաներում բնիկներն ապրում են ավանդական կենցաղով, այլ ռեզերվացիաներում նստակյաց են, կորցրել են տոհմացեղային կապերը և ապրում են վարձու աշխատանքով կամ բարեգործական ընկերություններից ու միսիաներից ստացած նպաստներով։

## Ռեզերվացիաները Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում

ՀԱՀ-ում ռեզերվացիաների տարածքը կազմում է երկրի մոտ 13%-ը, որտեղ բնակվում է աֆրիկացի բնակչության մոտ 1/3-ը (1983 թվականին)։ Աֆրիկացիները պաշտոնապես որոշ իրավունքներից օգտվում են միայն իրենց բնակության հողերում, երկրի այլ՝ «սպիտակ տերիտորիաներ» հայտարարված մասերում նրանց համար սահմանված է սոսկ «ժամանակավորապես լինելու» կարգավիճակ։ ՀԱՀ-ում ռեզերվացիաներն էժան և իրավազուրկ բանվորական ուժի աղբյուր են։ 

Ռեզերվացիաներ քշված հնդկացիները, աֆրիկացիները, Ավստրալիայի բնիկները պայքարում են խտրականության դեմ՝ ձգտելով իրենց իրավունքները վերահաստատել բռնագրավված հինավուրց հողերի վրա։

Կատեգորիա:Հնդկացիներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Ներսես Մելիք-Թանգյան

**Գերշ. Տէր Ներսես Արք. Մելիք-Թանգյան** (), Արքեպիսկոպոս։

Ծնվել է 1866 թվականին, Սյունիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում, ապա ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ 1886 թվականին դասավանդել է ծննդավայրի դպրոցում, 1888 թվականին՝ Շուշի քաղաքում և 1896 թվականին՝ Բաքվում։ Երբ 1896 թվականին ցարական իշխանության հրամանով փակվում են հայոց դպրոցները, Մելիք-Թանգյանը գնում է Սանկտ Պետերբուրգ ուսումը շարունակելու, և ավարտում Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Սանկտ Պետերբուրգից վերադառնալուց հետո ձեռնադրվել է եպիսկոպոս և 1912-1948 թվականներին եղել է Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ։ Սրբազան Մելիք-Թանգյանը «Աշխարհաբարի քերականությունն» և «Հայ եկեղեցու իրավունքը» գրքերի հեղինակն է։ Երեսունվեց տարի ղեկավարել է Թավրիզի հայոց դպրոցների հոգաբարձուների խորհուրդը։ Սրբազան Մելիք-Թանգյանի առաջնորդության 37 տարիները Ատրպատականի հայության հասարակական, կրթական, մշակութային կյանքի ամենածաղկուն շրջաններից էին։ Այդ ժամանակաշրջանը համընկավ Ռեզա Շահի հրամանով հայոց դպրոցների փակմանը, սակայն բանիմաց ու քաջ հոգևորականը մինչև իր կյանքի վերջը ղեկավարեց հայ համայնքը անսասան կամքով։ Ներսես Արք. Մելիք-Թանգյանը մահացել է 1948 թվականին՝ Թավրիզում։

## Ընտանիք
Ներսես Մելիք-Թանգյանը սյունյաց մելիք Մելիք-Թանգի Բ-ի թոռն է։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Ներսես Մելիք-Թանգյան 

Կատեգորիա:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Էմանուել Փոլադյան

**Էմանուել Փոլադյան** (), հայ եկեղեցական գործիչ։

Գերշ. Հայր էմանուել Փոլադեանը ծնվել է 1912 թ. Օսմանյան կայսրության Մարաշ քաղաքում։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստացել է Բէյրութում և Հռոմում։ Աւարտել է Հռոմի միջազգային քրիստոնէական «Գրիգորեան» համալսարանի աստւածաբանութեան ֆակուլտետը և ձեռնադրւել առաջնորդի տեղակալ հայ կաթոլիկ եկեղեցում։ Հայր էմանուել Փոլադյանը 1945 թ. մեծ դերակատարութիւն է ունեցել «Հայ Կոյսերի» դպրոցի հիմնադրման եւ 1950 թ. Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցու հիմնադրման գործում։ Նա նաեւ հիմնադրել է «Հայ կաթոլիկ օրիորդների» եւ «Աւարայր» միութիւնները։ Հայր Փոլադեանի ջանքերի շնորհիւ, 1962 թ., հիմնուեց Թեհրանի «Ալիշան» դպրոցը, որը գործեց նրա տնօրինութեամբ մինչեւ 1989 թ.։ Վախճանվել է 1993 թ.՝ Թեհրանում։
Արտադրական վնասակարություններ

մինի|Շինաշխատողներն աշխատում են առանց անվտանգության կանոնները հետևելու
**Արտադրական վնասակարություններ**, աշխատանքային գործընթացի և արտադրական միջավայրի գործոններ, որոնք անբարենպաստ ազդեցություն ունեն մարդու առողջության և աշխատունակության վրա և որոշակի պայմաններում կարող են առաջացնել մասնագիտական հիվանդություններ։ Արտադրական վնասակարությունները կարող են պատճառ դառնալ աշխատունակության իջեցման, սուր և քրոնիկական թունավորումների ու հիվանդությունների, նորագոյացությունների առաջացման, ազդել ժառանգականության վրա։

Վնասակարություններ են մարմնի հարկադրական անհարմար դիրքը, նյարդահոգեկան, տեսողական, լսողական լարվածությունը, ֆիզիկական ծանր աշխատանքը, ֆիզիկական, քիմիական, կենսաբանական գործոնները, փոշին, օդերևութաբանական անբարենպաստ պայմանները, անբավարար լուսավորվածությունը և օդափոխությունը, արտադրական տրավմատիզմը, աշխատանքի հիգիենան և այլն։

Կատեգորիա:Աշխատանքային անվտանգություն
Կատեգորիա:Արտադրություն
Կատեգորիա:Աշխատանքային հիգիենա
Սրտի լարեր (սերիալ)

**Սրտի լարեր** (, հանգըլ՝ 넌 내게 반했어, տառադարձում՝ Neon Naege Banhaesseo, ալտերնատիվ անվանում՝ You’ve fallen for me, նախկինում հայտնի որպես «Ֆեստիվալ» և «Դու իմ մեջ ես»), հարավկորեական մելոդրամա գլխավոր հերոսների սիրո, ընկերության և երազանքների մասին։

## Անվանում
Դորաման սկզբում հայտնի է եղել «Ֆեստիվալ» անվանումով. հետագայում անվանափոխվել է «Մինչև ականջներիս ծայրը սիրահարվել եմ քեզ, ինչպես նաև դու արդեն իմն ես»։ Դորամայի երկրպագուները հնարավարություն ունեին քվեարկելու, ինչպես նաև իրենց կարծիքն ու առաջարկությունները ներկայացնելու դորամայի անգլերեն անվանման հետ կապված։ Առաջարկությունների և կարծիքների հիման վրա 2011 թ. մայիսի 9-ին դորաման անոնսվեց արդեն «Սրտի լարեր» անվամբ։

## Հավելյալ տեղեկություն
Գլխավոր երկու հերոսները՝ Ջունգ Յոնգ Հվան և Փակ Շին Հյեն, վերցված են «Մինամ, դու գեղեցիկ ես» դորամայից (SBS, 2009)։

## Սյուժե
**Լի Շին** (հանգըլ՝ 이신).

Շուտով դուք կծանոթանաք նրա հետ։ Լողացող սառույց։ Գեղեցիկ և սառը։ Դուք չեք կարող նրան հասարակ ուսանող համարել... Նա «Stupid» խմբի սիրտն է, նրա ձայնը՝ միաձուլվելով կիթառի ելևէջներին, ապշեցնում է։ Բայց նա երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրության ետևում թաքցնում է իրական եսը. զարմանալի կտրվածություն կյանքից - ոչ մի երազանք, ոչ մի նպատակ կյանքում։ Լի Շին ապրում է միայն ներկայով։ Նրա սիրահարվածությունը պարի ուսուցչուհուն՝ Չոն Յուն Սուին փորձ էր ապրել այնպես, ինչպես բոլորը։ Բա շուտով Լին կհանդիպի ուրիշին...

**Լի Գյու Վոն** (հանգըլ՝ 이규원).

Պայծառ և ժպտերես Լի Գյու Վոն... նրան կարելի է երջանիկ անվանել։ Հարուստ ընտանիքից է. նրա պապը՝ Լի Դոն Գունը, իր ժամանակի ավանդական երաժշտության երեք խոշոր երգիչներից մեկն է։ Թոռնուհին էլ պապից ժառանգել է ամենալավ հատկանիշը՝ անվիճելի տաղանդը։ Նպատակադրված և վստահ, նա կարող է անել ամեն ինչ, դառնալու համար երաժշտության հանճար։ Ուսումն ամբողջովին կլանում է Գյու Վոնին, և նա կամաց քայլերով գնում է իր նպատակին։ Բայց համերգին անսպասելի հանդիպումը ԼԻ Շինի հետ արմատապես փոխում է նրա կյանքի ընթացքը։

## Դերերում
**Գլխավոր դերակատարներ՝**

* Ջունգ Յոնգ Հվա - Լի Շին
* Փակ Շին Հյե - Լի Գյու Վոն
* Սոն Չհան Ի - Կիմ Սոկ Հյոն
* Սո Ի Հյոն - Չոն Յուն Սու
* Կիմ Յուն Հե - Հան Հի Ջու
* Կանգ Մին Հյուկ - Յո Ջուն Հի
* Լի Հյոն Ջին - Հյոն Գի Յոն

**Ինչպես նաև դերերում՝**

* Լի Ջոն Հոն - Լիմ Տհե Ջուն
* Չոն Հյոն Հո - Յուն Սու Մյոն
* Չան Սե Վոն - Լի Սյու Մյոն
* Սին Սուն Գի - Լի Դոն Ջին
* Սոն Ու Ջե Դոկ - Լի Սոն Գի
* Լի Ըլ Հվա - Սոն Ջի Յոն
* Մուն Հա Յոն - Լի Ջոն Հե

## Երգացանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք (կոր.)
* Էջը DramaFever–ում
* Heartstrings պատկերասրահ (կոր.)

Կատեգորիա:2011 հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Կորեերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական ռոմանտիկ հեռուստասերիալներ
Ռավինի ճակատամարտ

**Ռավինի ճակատամարտ** — տեղի է ունեցել 1187 թվականին մայիսին, Իկոնիայի սուլթանության և Կիլիկյան Հայաստանի զորքերի միջև, Սիս մայրաքաղաքից ոչ հեռու՝ Ռավինի դաշտում։

## Նախապատմություն
Պաղեստինում և Ասորիքում խաչակիրների դեմ Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ադ Դինի հաջողություններից ոգևորված, Իկոնիայի թուրքմենների զորքերը՝ ոմն Ռոստոմի գլխավորությամբ ներխուժեցին Կիլիկյան Հայաստան, նպատակ ունենալով՝ ոչնչացնել հայկական պետականությունը և բռնատիրել երկիրը։

## Մարտը
Հայոց նորընծա իշխանապետ Լևոն Բ-ն, չսպասելով զորաժողովին, փոքրաքանակ ջոկատով հանկարծակիորեն գրոհում է թշնամու զորաճամբարի վրա, վերջիններս խուճապի են մատնվում։ Իսկ երբ Լևոն Բ-ն նիզակամարտում սպանում է Ռոստոմ զորավարին, վերջինիս խառնիճաղանջ հրոսակները դիմում են անկանոն փախուստի, տալով զգալի կորուստներ։ Ջախջախված թշնամու մնացորդներին հայկական ուժերը հետապնդում են մինչև սահմանային Ջահան գետի ափին գտնվող Սարավանդիքար բերդը։ Զարգացնելով հաջողությունը, Լևոն Բ-ն ազատագրում է հայաբնակ մի քանի շրջաններ ներառյալ Պռականան՝ կարևոր բերդով հանդերձ։ Ռավինի ճակատամարտը կարևոր նշանակություն է ունեցել Կիլիկյան Հայաստանի սահմանների անխախտությունը ապահովելու և պետության միջազգային հեղինակությունը բարձրացնելու գործում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ghazarian, Jacob G: *The Armenian Kingdom in Cilicia during the Crusades: The Integration of Cilician Armenians with the Latins (1080–1393)*; RoutledgeCurzon (Taylor & Francis Group), 2000, Abingdon; ISBN 0-7007-1418-9
* Nersessian, Sirarpie Der: *The Kingdom of Cilician Armenia* (*in:* Setton, Kenneth M.: *(General Editor)* – Wolff, Robert Lee – Hazard, Harry W. *(Editors)*: *A History of the Crusades – Volume II: The Later Crusades, 1189–1311*; The University of Wisconsin Press, 1969, Madison, Milwaukee and London; ISBN 978-0-299-04834-1)

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Կիլիկյան Հայաստանում
Մարկիզ դը Սադ

**Մարկիզ դը Սադ** () կամ **Դոնաթիեն Ալֆոնս Ֆրանսուա դը Սադը** (ֆրանսերեն՝ *Donatien Alphonse François de Sade*), ), ֆրանսիացի փիլիսոփայությանբ լի և շատ անգամ կատաղի պոռնկագրության հեղինակ է եղել, ինչպես նաև միայն փիլիսոփայական գործերի։ Նրա փիլիսոփայությունն մեկն է սանձարձակության, չզսպված բարոյականությամբ, կրոնով կամ օրենքով, ինքնասիրական անձնական բավականությունը լինելով նրա ամենաբարձր սկզբունքը։ Սադը բանտարկված է եղել բազմազան բանտերում և մի խելագար օթևանում իր կյանքի մոտավորապես 32 տարիներում։ Նրա գրելը մեծ մասամբ բանտում է եղել։ «Սադիզմ» բառը նրա անունից է ծագում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական անհնազանդություն
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ վիպասաններ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Էնգելբերտ Համփերդինք

**Էնգելբըրտ Համփըրդինք** (իսկական անունը՝ **Առնոլդ Ջորջ Դորսի**, ), Հնդկաստանում ծնված բրիտանացի նշանավոր փոփ երգիչ։ Համփըրդինքին բնորոշել են որպես «հուզառատ բալլադների հրաշալի կատարողի»։ Նրա *Release Me* և *The Last Waltz* սինգլները, որոնք 1967 թվականին բարձր տեղեր են գրավել Մեծ Բրիտանիայի երաժշտական չարթերում, վաճառվել են ավելի քան մեկական միլիոն օրինակով։ Հյուսիսային Ամերիկայում մեծ հաջողություն են ունեցել նաև *After the Lovin* (1976) և *This Moment in Time* (1979) սինգլները։ Համփըրդինքն ընդհանուր առմամբ վաճառել է 140 միլիոնից ավելի ձայնագրություններ աշխարհի տարբեր երկրներում։ Նա եղել է Մեծ Բրիտանիայի ներկայացուցիչը 2012 թվականի եվրատեսիլյան մրցույթում և եզրափակիչ փուլում հանդես է եկել «*Love Will Set You Free*» կոմպոզիցիայի կատարմամբ։

## Ալբոմներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1936 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մայիսի 2 ծնունդներ
Հանքահոր

մինի|աջից|Հանքահոր
մինի|աջից|Հանքահոր
**Հանքահոր**, հանքային ձեռնարկության արտադրական միավոր, որը կատարում է ստորգետնյա օգտակար հանածոների արդյունահանում և այն ուղարկում սպառողին կամ հարստացուցիչ ֆաբրիկա։ Հանքահորը ներառում է վերգետնյա կառույցները (վերհանքահորային շենքեր, պահեստներ, վարչա-կենցաղային կոմբինատներ և այլն) և ստորգետնյա հանքափորվածքները։ Մեծ հանքահորի ծառայության ժամկետը կազմում է տասնյակ տարիներ, իսկ տարեկան արդյունահանվող օգտակար հանածոների քանակությունը՝ մի քանի միլիոն տոննա։ Հանքահորի բոլոր փորվածքները միմյանց և երկրի մակերևույթի հետ կապված են առնվազն երկու ելքով։ Աշխարհի ամենախոր հանքահորերը (4-4, 5 կիլոմետր) գտնվում են Հնդկաստանում («Չեմպիոն-Ռիֆ») և Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետությունում («Վիտվատերսրանդ»)։

Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն
Հիդրավլիկական հարված

thumb|right|300px|Հիդրավլիկական հարվածի պատճառով վնասված կցորդներ

**Հիդրավլիկական հարված**, հեղուկում ճնշման կտրուկ բարձրացում՝ խողովակաշարում հոսքի արագության հանկարծակի փոփոխման (օրինակ, խողովակաշարի արագ պատնեշման) դեպքում։ Հիդրավլիկական հարվածը հեղուկի առաձգական դեֆորմացիաների առաջացման և խողովակի երկարությամբ դրանց տարածման բարդ պրոցես է։

Հիդրավլիկական հարվածը կարող է վթարի պատճառ դառնալ, ուստի խողովակաշարում տեղադրում են ապահովիչ սարքեր (հավասարիչ ռեզերվուարներ, օդային թասակներ, փականներ)։

Կատեգորիա:Հիդրավլիկա
Հիդրոստատիկա

**Հիդրոստատիկա** (\vec F զանգվածային ուժերի ազդեցությամբ որոշակի եզրային պայմանների համար հեղուկում ճնշման դաշտի որոշելն է։ Հեղուկի հավասարակշռության հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը. 
:\vec F-\frac{1}{\rho}gradp=0 , որտեղ \rho-ն հեղուկի խտությունն է, p-ն՝ ճնշումը։

Այս հավասարումը նույնն է թե՛ իդեալական, թե՛ իրական (մածուցիկ) հեղուկների համար։ Համասեռ անսեղմելի (\rho=Const) հեղուկի հավասարակշռության համար անհրաժեշտ է, որպեսզի զանգվածային ուժերն ունենան պոտենցիալ։ Զանգվածային ուժերի բացակայության (\vec F=0) դեպքում gradp=0, այսինքն՝ ճնշումը հեղուկի բոլոր կետերում միևնույնն է։ Եթե միակ զանգվածային ուժը ծանրության ուժն է, ապա ճնշումը որևէ կետում որոշվում է p=p_0+ \rho gz բանաձևով, որտեղ z-ը տվյալ կետի հեռավորությունն է հեղուկի ազատ մակերևույթից, p_0-ն՝ ճնշումը ազատ մակերևույթի վրա։ Այսպիսով, դադարի վիճակում գտնվող հեղուկի ճնշումը z խորության վրա հավասար է p_0 ճնշման և z բարձրությամբ միավոր մակերեսով հեղուկի սյան կշռի գումարին։ Միևնույն ճնշման մակերևույթները, մասնավորապես ազատ մակերևույթը, հորիզոնական հարթություններ են։ Շարժվող անոթի մեջ լցված հեղուկը կարող է գտնվել հարաբերական դադարի վիճակում։ Այդ դեպքում պետք է հաշվի առնել նաև իներցիոն ուժերը, որոնք կախված են շարժման բնույթից։

Հիդրոստատիկայի օրենքները (հիմնական օրենքներից մեկն է Արքիմեդի օրենքը) լայնորեն կիրառվում են տեխնիկայում զանազան հիդրավլիկական մեքենաների (հիդրավլիկական մամլիչ) և սարքերի (մանոմետր) ստեղծման ժամանակ։ Դրանց վրա է հիմնված հիդրոտեխնիկական կառույցների ամրության հաշվարկը։

## Տես նաև
* Պասկալի օրենք

Կատեգորիա:Հիդրոստատիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Հանքակուտակ

մինի|աջից|Հանքանյութ
**Հանքակուտակ**, օգտակար հանածոյի կուտակում երկրակեղևում, որը պարզորոշ սահմանազատված է շրջափակող ապարներից։ Ըստ ձևի հանքակուտակները կարող են լինել շերտային, ոսպնյակաձև, շտոկաձև և այլն։ Այն հանքակուտակները, որոնց մեջ եղած օգտակար հանածոյի քանակը և որակը ապահովում են նրա մշակման տնտեսական շահավետությունը, կոչվում են արդյունաբերական։

Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն
Հիդրավլիկական մամլիչ

մինի
**Հիդրավլիկական մամլիչ**, նյութերը ճնշմամբ մշակելու ստատիկ գործողության մեքենա, որի էներգակիրը 20—45 ՄՊա (200—450 կգ/սմ²) ճնշման տակ գտնվող հեղուկն է։ Առաջին անգամ օգտագործվել է XVIII դ. վերջին-XIX դ. սկզբին։ Հիդրավլիկական մամլիչով կատարում են կռում, դրոշմում, մամլում և դարբնոցա-մամլիչային արտադրության այլ գործողություններ։ Օգտագործում են նաև տաշեղի բրիկետացման և նյութերի խտացման համար։

Կատեգորիա:Հիդրավլիկա
Կատեգորիա:Գործիքներ
Հովնան Խութեցի

**Հովնան Խութեցի** (ծննդյան թիվն անհայտ է - 852), արաբական խալիֆայության դեմ հայերի մղած ազատագրական պատերազմի ղեկավար։ 851 թվականին Հովնան Խութեցու գլխավորությամբ Խութ գավառի ապստամբները հաղթել են խալիֆայի զորքին և սպանել Յուսուփ զորապետին։ Նրա հաջորդի՝ Բուղայի արշավանքի ժամանակ գերի է վերցվել, մերժել է հավատուրացության առաջարկը և գլխատվել։ Ն. Ադոնցը ենթադրում է, որ Հովնան Խութեցու կերպարը մտել է «Սասնա ծռեր»-ի մեջ ի դեմս Օհանի, որի «Ձենով» մականունը համապատասխանում է ժողովրդական ապստամբության կազմակերպչի դերին։ Հովնան Խութեցու գեղարվեստական կերպարը տրված է Ծերենցի «Երկունք Թ դարու» վեպում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Արմինիա կուսակալություն
Հիդրոպնևմատիկ խողովակ

**Հիդրոպնևմատիկ խողովակ**, գազի կամ հեղուկի, ինչպես նաև իր վրա հիդրոպնևմատիկ խողովակ կրող և գազի կամ հեղուկի միջավայրում շարժվող պինդ մարմնի (ինքնաթիռի, նավի) շարժման արագությունը չափող սարք։ Հիդրոպնևմատիկ խողովակն ունի երկու անցուղի, մեկի մուտքի բացվածքն ուղղված է հոսքին հիդրոպնևմատիկ խողովակը միկրոմանոմետրին միացնելու սխեմա ընդառաջ, իսկ երկրորդն ունի հոսքի ուղղությանը ուղղահայաց առանցքով անցք։ Խողովակի անցուղիների հակադիր ծայրերում միկրոմանոմետրով չափված ճնշումների տարբերությամբ որոշում են հոսքի արագային ճնշումը և գտնում հոսքի արագության արժեքը։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Հիդրավլիկական կարգավորիչ

thumb|300px|Հիդրավլիկական կարգավորիչ
**Հիդրավլիկական կարգավորիչ**, կարգավորիչ՝ որտեղ կողմնակի աղբյուրից մատուցվող հեղուկի ճնշման էներգիան ներգործում է կարգավորող օրգանի վրա։ Հիդրավլիկական կարգավորիչները սովորաբար իրականացնում են միայն կարգավորման ինտեգրալ, համաչափ և ինտեգրալ-համաչափ օրենքները։ Որպես հիդրավլիկական կարգավորիչի ընկալող (զգայուն) տարր ծառայում են մեմբրանային, սիլֆոնային և այլ սարքեր, որոնք չափվող մեծությունը փոխակերպում են համաչափ ճիգի (սակավ՝ տեղաշարժման)։ Հիդրավլիկական կարգավորիչներում ամենից հաճախ կիրառում են երկկողմ գործողության հիդրոգլանների հիման վրա պատրաստված հիդրավլիկական գործադիր մեխանիզմներ։ Համեմատաբար պարզ հիդրավլիկական կարգավորիչներում օգտագործում են միակողմ գործողության մեմբրանային գործադիր մեխանիզմներ։ Հիդրավլիկական կարգավորիչի առավելություններն են՝ հուսալիությունը, կառուցվածքի և սպասարկման պարզությունը, փոքր զանգվածն ու արտաքին չափերը։ Հիմնական թերությունն աշխատանքային հեղուկի կորստի անընդհատ վերահսկման անհրաժեշտությունն է։

Կատեգորիա:Հիդրոտեխնիկա
Փայլածո Կապտանյան

**Փայլածո Կապտանյան**, Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած հայուհի, գրող։

1915 թ. Հայոց ցեղասպանության ընթացքում Փայլածոն, լինելով հղի, բռնի տեղահանվել է ու, քայլելով անցնելով Սիրիական անապատով՝ հասել մինչև Հալեպ։

Ցեղասպանությունից հետո նա ֆրանսերենով գրել է իր հիշողությունները՝ վերնագրելով «Արտաքսվածի հուշեր» ("Memoires d'une deportee")։ 1919 թվականին այդ հիշողությունները հրատարակվել են. մեծ նշանակություն ունեն թուրքերի իրականացրած եղեռնի ուսումնասիրության հարցում, քանզի գրվել են իրադարձություններիից շատ կարճ ժամանակ անց ։

1919 թվականին Փայլածո Կապտանյանը հանդիպել է իր երկու որդիներին, որոնց արտաքսումից առաջ թողել էր մի հույն ընտանիքի խնամքին։ Նրանք տեղափոխվել են ԱՄՆ, որտեղ Փայլածոն աշխատելմ է որպես դերձակ՝ կար անելով ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի տան համար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Կապտանյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ Փայլածո Կապտանյանը սենյակ է վարձել Լուիս ու Թոմ Դեդոմենիկոների տանը։ Փայլածոն Լուիսին սովորեցրել է հայկական փլավ եփել, ինչի հիման վրա 1955 թվականին Լուիսն իր եղբոր՝ Վինսենտի հետ սկսում են արտադրել *Rice-A-Roni* ապրանքատեսակը ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Birth Of Rice-A-Roni: The Armenian-Italian Treat
*Captanian, Payladzo A. "Memoires d'une deportee" (Paris։ M. Flinikowski, Editor, 1919)

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Հիդրոմետրիա

**Հիդրոմետրիա**, (հուն՝. հիդրո... և μετ-ρέω — չափել), հիդրոլոգիայի բաժին, որն զբաղվում է գետերի և լճերի ռեժիմի ուսումնասիրման մեթոդիկայի մշակմամբ, ինչպես նաև այդ ռեժիմը բնութագրող պարամետրերի (ջրի հոսքի արագություն, մակարդակ, խորություն և այլն) չափման հարցերով։ Հիդրոմետրիան օգտագործում է հիդրոլոգիական ստացիոնար կայանների դիտարկումների տվյալները և լաբորատոր ուսումնասիրությունների արդյունքները։

Կատեգորիա:Ջրաբանություն