Մարիա Լիմանսկայա

**Մարիա Ֆիլիպովնա Լիմանսկայա** (, ), խորհրդային ռազմական կարգավար, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Եվգենի Խալդեյը նրան լուսանկարել է 1945 թվականի մայիսին Բրանդենբուրգյան դարպասների մոտ՝ երթևեկությունը կարգավորելիս։

## Կենսագրություն
290px|մինի|1945 թվականի մայիսին Բեռլինի Բրանդենբուրգյան դարպասների մոտ։ Լուսանկարը՝ Եվգենի Խալդեյի
Մարիա Լիմանսկայան ծնվել է 1924 թվականի ապրիլի 12-ին Ստարայա Պոլտավկա գյուղում (ներկայումս՝ շրջկենտրոն Վոլգոգրադի մարզում)։ 1942 թվականին մեկնել է ռազմաճակատ, ծառայել պահեստազորի գնդում և կարել հագուստ խորհրդային զինվորների համար։ Ծառայության ընթացքում մի քանի անգամ մահվան եզրին է եղել՝ քիչ է մնացել ընկնի սառցաջրի մեջ, տառապել է թոքաբորբով և նույնիսկ արևադարձային մալարիայով։ Բուժվել է 15-րդ ռազմական ավտոմոբիլային ստորաբաժանումում։ Եռօրյա ուսուցում անցնելուց հետո Մարիան ընկերուհիների հետ միասին դարձել է կարգավար։ Բատայսկի մոտակայքում, ռմբակոծության ժամանակ, նրան պատահաբար հարվածել է վարորդը և տարել հիվանդանոց, որը նույնպես ռմբակոծության է ենթարկվել։ Հրաշքով, նրա ընկերուհիներից ոչ մեկը, ոչ էլ ինքը՝ Մարիան, չեն զոհվել, քանի որ ընկած ռումբերից մի քանիսը չեն պայթել։ 1945 թվականի մայիսի 2-ին Մարիա Լիմանսկայան հասել է Բրանդենբուրգի դարպասների մոտ, Ռայխստագից ոչ հեռու, և պատասխանատու է եղել երթևեկության կարգավորման համար։ Այդ օրերին լուսանկարիչ Եվգենի Խալդեյը լուսանկարել է Լիմանսկայային, որը ժողովրդի մոտ ստացել է «Հաղթանակի կարգավար» անվանումը։ 1984 թվականի հուլիսի 30-ին Խալդեյը Լիմանսկայային է ուղարկել լուսանկարը՝ հակառակ կողմում գրված նամակով։ Մայիսի 9-ին Բեռլինում զինվորները նշել են գերմանական զորքերի կապիտուլյացիան և պատերազմի հաղթական ավարտը։ Պոտսդամի կոնֆերանսի օրերին Լիմանսկայան կարգավորել է երթևեկությունը՝ թույլ տալով Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլի ավտոշարասյանը անցնել և զրուցել վարչապետի հետ թարգմանչի միջոցով։ 

Պատերազմից հետո Լիմանսկայան աշխատել է որպես բուժքույր, ապա՝ որպես դպրոցական գրադարանավար Վոլգոգրադի մարզում։

1994 թվականից բնակվել է Սարատովի մարզի Մարքսի շրջանի Զվոնարյովկա գյուղում՝ դստեր՝ Նինա Գրիգորևնա Տորմոզովայի մոտ։ Ունեցել է ևս մեկ դուստր՝ Ռաիսան։ Նրա թոռնուհին՝ Տատյանան, ամուսնու՝ եռակցող Վիկտոր Բոսսարտի հետ Զվոնարյովկայից տեղափոխվել է Հաննովեր, որտեղ աշխատում է շոկոլադի գործարանում. նրանք ունեն հինգ երեխա։

Մարիա Լիմանսկայան մահացել է 2024 թվականի նոյեմբերի 26-ին՝ 100 տարեկան հասակում, Սարատովի մարզի Մարքսի շրջանի Զվոնարյովկա գյուղում։ Թաղվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին Զվոնարևկա գյուղի գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* «Գերազանցիկ ճանապարհային կարգավար» կրծքանշան,
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ,
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ,
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ,
* «Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան» (1985),
* ԽՍՀՄ-ի և Ռուսաստանի Դաշնության մեդալներ:

## Հուշարձան
* 2020 թվականի հուլիսի 9-ին Սարատովի մարզի Մարքս քաղաքի Կենտրոնական մշակույթի տան մոտ գտնվող այգում տեղադրվել է 2.3 մետր բարձրությամբ բրոնզե արձան, որի հեղինակը սարատովցի քանդակագործ և Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ Վլադիմիր Պալմինն է։ Հուշարձանը պատրաստվել է Մարքսի շրջանի բնակիչների կողմից հավաքագրված միջոցներով։
* 2025 թվականի մայիսի 8-ին Սարատովում բացվել է Հաղթանակի կարգավար Մարիա Ֆիլիպովնա Լիմանսկայայի հուշարձանը։ Այն տեղադրվել է Բազեի լեռան վրա՝ Հաղթանակի զբոսայգու մուտքի մոտ։ Հուշարձանի բացման պատվավոր իրավունքը վերապահվել է դրա հեղինակներին՝ քանդակագործներ Անդրեյ և Սերգեյ Շչերբակովներին, ինչպես նաև Լիմանսկայայի դուստրերին՝ Նինա Տորմոզովային և Ռաիսա Ռաժիվինային։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ