Մեյսոն Լոք Ուիմս

**Մեյսոն Լոք Ուիմս**, (, ), որին սովորաբար անվանում են Փարսոն Ուիմս, ամերիկացի հոգևորական, ավետարանչական գրքավաճառ և հեղինակ էր, որը գրել է (և վերաշարադրել և վերահրատարակել) Ջորջ Վաշինգտոնի առաջին կենսագրությունը նրա մահից անմիջապես հետո: Վաշինգտոնի մասին որոշ հայտնի պատմություններ, որոնք 20-րդ դարում համարվում էին ապոկրիֆ, կարելի է հետագծել Ուիմսից, այդ թվում՝ բալենու մասին պատմությունը («Ես չեմ կարող ստել, հայրիկ, դու գիտես, որ ես չեմ կարող ստել։ Ես այն կտրեցի իմ կացնով»)։ Ուիմսի Վաշինգտոնի կենսագրությունը բեսթսելլեր էր, որը պատկերում էր Վաշինգտոնի առաքինությունները և նախատեսված էր բարոյապես ուսանելի պատմություններ տրամադրել երիտասարդ ազգի երիտասարդության համար:

## Կենսագրություն
Մեյսոն Ուիմսը ծնվել է 1759 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Մերիլենդ նահանգի Անն Արունդել շրջանում՝ տասնինը երեխաներից կրտսերն է։ Նրա ընտանիքը ծագումով Շոտլանդիայից է։ Երբ նա տասը տարեկան էր, ծնողները նրան ուղարկեցին սովորելու Մերիլենդ նահանգի Չեստերթաուն քաղաքի Քենթ շրջանի անվճար  դպրոցում (որը հետագայում դարձավ Վաշինգտոնի քոլեջ)։ 1770-ական թվականներին Ուիմսը բժշկություն է սովորել Էդինբուրգում, ապա՝ 1780-ական թվականներին, կրոնափոխությունից հետո, աստվածաբանություն է սովորել Լոնդոնում:

## Նախարար և շրջիկ գրքավաճառ
ձախից|մինի|Բել Էյրի պլանտացիան, որտեղ Ուիմսը և նրա ընտանիքը տեղափոխվեցին իր աներոջ՝ գնդապետ Ջեսի Էուելի մահից հետո՝ 1805 թվականին։
Վերադառնալով նոր Միացյալ Նահանգներ՝ Ջոն Ադամսի և Բենջամին Ֆրանկլինի օգնությամբ, Ուիմսը ձեռնադրվեց Եպիսկոպոսական եկեղեցում:1784 թվականին նա դարձավ իր հայրենի Անն Արունդել շրջանում գտնվող Օլ Հելոուս ծխական համայնքի ռեկտոր, ծառայեց որպես աղջիկների դպրոցի հոգևորական և քարոզեց տեղի աֆրոամերիկացիներին։ Շուտով նա սկսեց տարածել աղոթագրքեր և հիմնադրեց բարեգործական ընկերություն՝ այրիներին և որբերին օգնելու համար։ Սակայն նրա մեթոդիզմի նկատմամբ հակումները (որի հոգևորականները շրջիկ էին) անընդունելի դարձան նրա եպիսկոպոս Թոմաս Ջոն Քլագեթի մոտ, ուստի 1792 թվականին Ուիմսը հրաժարական տվեց ռեկտորի պաշտոնից և սկսեց շրջիկ ծառայություն, որը ներառում էր գրքերի վաճառք Մաթեո Քերիի անունից, ով Ֆիլադելֆիայի հայտնի հրատարակիչ էր, որը գաղթել էր Իռլանդիայից՝ փախչելու իր կաթոլիկ հավատքի պատճառով հալածանքներից :

1795 թվականին Ուիմսն ամուսնացավ Ֆրենսիս Էվելի՝ հայտնի տեղացի հայրենասերի և պլանտատոր Ջեսի Էվելի (1734–1805) դստեր հետ և ընտանիք հիմնեց Վիրջինիա նահանգի Դամֆրիս քաղաքում:Նա Դամֆրիսում ուներ փոքրիկ գրախանութ, որտեղ այժմ տեղակայված է Ուիմս-Բոթս թանգարանը, բայց շարունակեց շատ ճանապարհորդել, մասնավորապես՝ միջին-ատլանտյան նահանգներում և հարավում, որտեղ նախկինում գերիշխում էին բրիտանացի գրավաճառները, որոնք գրքեր էին վաճառում և քարոզում :

Դամֆրիսը հեռու չէ Վիրջինիա նահանգի Լորտոն քաղաքի Տրուրո ծխական համայնքի մաս կազմող Պոհիկ եկեղեցուց, որտեղ նախահեղափոխական օրերին աղոթում էին և՛ Ջորջ Վաշինգտոնը, և՛ նրա հայրը՝ Ավգուստինը։ Ուիմսը երբեմն քարոզում էր Պոհիկ եկեղեցում, բայց ավելի ուշ ուռճացրեց այս Վաշինգտոնյան կապը և իրեն գովազդեց որպես նախկին «Մաունթ-Վերնոն ծխական համայնքի ռեկտոր»:Փաստորեն, Վաշինգտոնը անգնահատելի աջակցություն էր ցուցաբերել այն գրքույկին, որը կդառնար Ուիմսի առաջին բեսթսելլերը՝ դատապարտելով կուսակցականությունը նախկին նախագահի մահից կարճ ժամանակ առաջ՝ «Բարեգործը. կամ լավ քսանհինգ ցենտի արժեք ունեցող քաղաքական սիրո փոշի՝ ազնիվ ադամականների և ջիֆերսոնիստների համար» : 1792 և 1793 թվականներին Ուիմսը ստացավ Վաշինգտոնի հավանությունը իր առաջին հրատարակչական ձեռնարկի՝ Հյու Բլեերի քարոզների երկհատոր հրատարակության համար, և կստանար այլ հավանություններ նաև հետագա նախագահներից, ինչպես նաև տեղական ականավոր գործիչներից:Ավելին, Ուիմսը սովորել է եպիսկոպոս Քլագեթի հետ իր շփումից։ Երբ Վիրջինիայի ավետարանչական կողմնորոշում ունեցող եպիսկոպոս Ուիլյամ Միդը բողոքեց Ուիմսի կողմից հաստատված աթեիստ Թոմաս Փեյնի աշխատությունների վաճառքի դեմ, Ուիմսը պատասխանեց, որ կվաճառի դրանք միայն Ռիչարդ Ուոթսոնի պատասխանի՝ «Աստվածաշնչի համար ներողություն» գրքի հետ միասին :

1800 թվականին,Նա հրատարակեց «Գեներալ Ջորջ Վաշինգտոնի կյանքի և մահվան պատմությունը», «Առաքինություններն ու սխրանքները» աշխատությունները, որը իր ժամանակի հայտնի գիրք էր և բազմաթիվ վերահրատարակություններ է ստացել:  Ուիմսի այլ նշանակալի աշխատանքներից են «Գեներալ Ֆրենսիս Մարիոնի կյանքը» (1805), «Բենջամին Ֆրանկլինի կյանքը՝ ակնարկներով» (1817) և «Ուիլյամ Փենի կյանքը»(1819): Ուիմսը նաև գրել է մի քանի բարոյականության վերաբերյալ գրքույկներ, այդ թվում՝ «Աստծո վրեժը խաղամոլությունից», «Մոնելաժի դեմ» և «Հարբեցողի հայելին»:

1805 թվականին իր աներոջ մահից կարճ ժամանակ անց Ուիմսը սկսեց կառավարել Էվելների ընտանեկան կալվածքը և 1808 թվականին իր ընտանիքը տեղափոխեց  Ուիլյամ շրջան՝ Էվելների ընտանեկան առանձնատուն՝ Բել Էյր։ Սակայն նա պարտքեր ուներ, ուստի 1808 թվականին նա Քերիին վաճառեց Ջորջ Վաշինգտոնի իր կենսագրության հեղինակային իրավունքը 1000 դոլարով, վաճառք, որի համար նա շուտով զղջաց:1830 թվականին Ուիմսն ուներ երկու ստրուկ՝ մեկ երիտասարդ տղամարդ և մեկ կին, երկուսն էլ 10-ից 24 տարեկան :Չնայած Ուիմսը շարունակում էր շատ ճանապարհորդել, Բել Էյրը դարձավ նրա բազան, որտեղ ապրում էին նրա կինն ու ընտանիքը։

Նա հմուտ ջութակահար էր և իր ճանապարհորդությունների ժամանակ իր հետ ջութակ էր վերցնում:

Հարավային Կարոլինա նահանգի Բոֆորտ քաղաքում ճանապարհորդելիս Ուիմսը մահացավ 1825 թվականի մայիսի 23-ին՝ անհայտ պատճառներով։ Նա թաղված է Բել Էյրում:

## Ազդեցություն և պատմական հուսալիություն
«Նյու Յորք Թայմս»-ը Ուիմսին նկարագրել է որպես ամերիկյան գրականության «վաղ սրբապատկերներից» մեկը, «ով ճահճային աղվեսին՝ Ֆրենսիս Մարիոնին, բարձրացրեց ամերիկյան պանթեոն և նպաստեց այնտեղ տեղ ապահովելուն Ջորջ Վաշինգտոնի համար»:

Ուիմսի անունը, հավանաբար, այսօր կմոռացվեր, եթե չլիներ նրա պատմությունների կենսունակության և այն բանի միջև լարվածությունը, որը Էփլթոնսի «Ամերիկայի կենսագրությունների հանրագիտարանը» (1889) անվանում էր «ճշմարտության պակասի մեղադրանք, որը ներկայացվում է Ուիմսի բոլոր գրվածքներին», ավելացնելով, որ «հավանական է, որ նա արդարացված կհամարեր իր հերոսների պատվին ցանկացած լավ պատմություն պատմելը»։ Բալենիի մասին անեկդոտը ցույց է տալիս այս կետը։ Ուիմսի կենսագրության մեջ հանդիպող մեկ այլ կասկածելի անեկդոտ է Վաշինգտոնի աղոթքը Ֆորջ հովտում ձմռանը:

Պատմաբան Ջեյմս Մ. Մաքֆերսոնի խոսքերով՝ Ուիմսի Ջորջ Վաշինգտոնի կենսագրությունը, հավանաբար, Աբրահամ Լինքոլնի մանկության տարիներին պատմության ուսումնասիրության հետ ունեցած միակ շփումն էր։ 2010 թվականին Վաշինգտոնի և Լիի համալսարանում Լինքոլնի ծննդյան օրը կարդացած դասախոսության ժամանակ Մաքֆերսոնը բացատրեց, թե ինչպես է Լինքոլնը, որպես ընտրված նախագահ, ելույթ ունեցել Նյու Ջերսիի Տրենտոն քաղաքի օրենսդիր մարմնի առջև՝ այն վայրի մոտ, որտեղ 1776 թվականի Սուրբ Ծննդյան հաջորդ օրը Վաշինգտոնի հյուծված զորքերը փրկեցին Ամերիկյան հեղափոխությունը փլուզումից։ Մաքֆերսոնի խոսքերով՝ Լինքոլնն ասել է. «Ես հիշում եմ Ուիմսի գրքերում երկրի ազատության համար մարտադաշտերի և պայքարի մասին բոլոր պատմությունները, և ոչ մեկը այնքան խորը չի կպել իմ երևակայությանը, որքան Տրենտոնում տեղի ունեցած պայքարը՝ գետի անցումը, հեսյանների հետ պայքարը, այդ ժամանակ կրած մեծ դժվարությունները՝ բոլորն էլ ավելի խորը կպել են իմ հիշողությանը, քան որևէ հեղափոխական իրադարձություն։ Հիշում եմ, թե ինչպես էի մտածում այդ ժամանակ, չնայած տղայի, որ պետք է որ լիներ ինչ-որ ավելին, քան սովորական բան, որի համար այդ մարդիկ պայքարում էին»:

Ուիմսի «Ջորջ Վաշինգտոնի կյանքը» (1800) գիրքը վաղ աղբյուր է, որը նպաստել է «Մի՛ կրակեք, մինչև չտեսնեք նրանց աչքերի սպիտակները» արտահայտության տարածմանը, որը, ըստ ավանդույթի, ծագել է Բանկեր Հիլի ճակատամարտից: Սակայն, ժամանակակից գիտական ​​​​համաձայնության համաձայն, այս արտահայտությունը երբեք չի ասվել ճակատամարտում և ծագել է այլուր:

### Վաշինգտոնի վեհացում
Այն բարձր գնահատականը, որով 19-րդ դարի ամերիկացիները վայելում էին Միացյալ Նահանգների հիմնադիր հայրերը, մասնավորապես Ջորջ Վաշինգտոնը, այսօր կարող է աբսուրդային թվալ, բայց այն, որ Վաշինգտոնը այդքան հարգված էր, անվիճելի է: Այս հարգանքի ուժը կարելի է տեսնել Միացյալ Նահանգների Կապիտոլիումի շենքի առաստաղին՝ Կոնստանտինո Բրումիդիի «Վաշինգտոնի ապոթեոզ» որմնանկարի տեսքով:

Ուիմսի «Գեներալ Ջորջ Վաշինգտոնի կյանքի և մահվան, առաքինությունների և սխրանքների պատմությունը» կենսագրություն էր, որը գրվել էր այս ոգով, որն ուժեղանում էր Ուիմսի ապրանքանիշը հանդիսացող գունագեղ, ուրախ ոճով: Այս պատմության համաձայն, նրա թեման էր «... Վաշինգտոնը՝ հերոսը և կիսաստվածը...» և դրանից բարձր մակարդակով «... այն, ինչ նա իրականում էր, [էր] «Յուպիտերի պահպանողը», մարդկանց ընկերն ու բարերարը»: Այս չափազանցությամբ Ուիմսը Վաշինգտոնին բարձրացրեց մինչև օգոստոսյան «Յուպիտերի պահպանող [Օրբիս]» աստծո (այսինքն՝ «Յուպիտեր, կայսրության պահպանող», որը հետագայում վերածվեց «Յուպիտեր, աշխարհի փրկիչ») մակարդակի։

### «Բալենու» մասին անեկդոտ
մինի|Փարսոն Ուիմսի առակը, Գրանտ Վուդի 1939 թվականի նկարը, որը պատկերում է և՛ Ուիմսին, և՛ նրա «Բալենու» պատմվածքը։
Չափազանցված կամ հորինված անեկդոտների շարքում է բալի ծառի մասին պատմությունը, որը Ուիմսը վերագրում է «տարեց կնոջ, որը հեռավոր ազգական էր և, երբ աղջիկ էր, իր ժամանակի մեծ մասն անցկացնում էր ընտանիքում», որը երիտասարդ Ջորջին անվանում էր «զարմիկ»:

Այն հետագայում վերահրատարակվեց դպրոցականների կողմից օգտագործվող հանրաճանաչ «ՄաքԳաֆի Ռիդեր»-ում՝ դարձնելով այն ամերիկյան մշակույթի մի մասը, ինչի հետևանքով Վաշինգտոնի փետրվարի 22-ի ծննդյան օրը նշվեց բալից պատրաստված ուտեստներով, որոնց մեջ հաճախ պնդվում էր, որ բալը նրա սիրելի ուտեստն է։

Դեռևս 1889 թվականին Հենրի Քաբոթ Լոդջի Վաշինգտոնի կենսագրության մեջ պատմաբանները ընդունել են, որ չնայած պատմության մեջ «ոչ մի ներքին անհնարին բան չկա», այն և Ուիմսի կողմից պատմված այլ պատմություններ «իրենց հայացքից անհույս և ծիծաղելիորեն կեղծ էին»:

### Մշակութային հղումներ
1911 թվականին Լոուրենս Ս. Ռութը հրատարակեց «Փարսոն Ուիմս. Կենսագրական և քննադատական ​​ուսումնասիրություն» աշխատությունը:  Այս աշխատության մեջ նա բախվում է այն փաստին, որ Ուիմսն առավել հայտնի է բալենու պատմությամբ (էջ 6) և ուսումնասիրում է դրա հավանականության ապացույցները (էջ 65 և այլն): Ռութը կարծում էր, որ պատմությունը, հավանաբար, իսկական է։

Գրանթ Վուդը տեսարանը նկարել է «Փարսոն Ուիմսի առակը» վերնագրով 1939 թվականին: Այն ամերիկանայի նրա մեղմորեն իրոնիկ պատկերումներից մեկն է և ցույց է տալիս, թե ինչպես է քահանան հետ քաշում բալերով շրջապատված վարագույրը՝ պատմությունը ցույց տալու համար:

## Ծանոթագրություն


## Աղբյուրներ

* ''A History of the Life and Death, Virtues and Exploits of General George Washington'' by Mason Locke Weems (abridged)
* Lawrence Wroth,  (Eichelberger, 1911).
* 
* James Bish, *I Can't Tell A Lie: Parson Weems and the Truth about George Washington's Cherry Tree, Prayer at Valley Forge, and Other Anecdotes* (2023)
* Howard and Jess Dorre, "Unbusting the Cherry Tree Myth," at *Plodding through the Presidents* (Apple Podcast, April 2025).
* Carl Cannon, Great American Stories, *RealClearPublicAffairs*, February 21, 2023.
* Austin Washington (a living relative of George), ''The Education of George Washington'' (Simon & Schuster, 2014).
* Russell Baker, "The Plausible Tree," *New York Times*, Feb. 22, 1986.
* W.E. Barton, "Defends Story of Cherry Tree," *New York Times*, Feb. 13, 1927.
* Walter B. Norris, "Historian of the Cherry Tree, Parson Weems and His Life of Washington," *National Magazine*, (Vol. 32), 495.

## Արտաքին հղումներ
* 
* Works by Parson Weems 

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ