Լուցիոս Հիրտուլեյոս

**Լուցիոս Հիրտուլեյոս** (, ), հռոմեացի զորավար և քաղաքական գործիչ, մ.թ.ա. 79 թվականի քվեստոր, Քվինտոս Սերտորիոսի բանակի լավագույն զորավարը Իսպանիայում սենատական «կուսակցության» դեմ նրա պատերազմի ժամանակ։ Մի քանի հաղթանակ է տարել թշնամու դեմ, բայց պարտվել է Իտալիկայի մոտ Քվինտոս Ցեցիլիոս Մետելոս Պիոսից և զոհվել այդ մարտում կամ դրանից անմիջապես հետո։

## Ծագում
Լուցիոս Հիրտուլեոսը պատկացել է ոչ ազնվական պլեբեյական տոհմի։ Աղբյուրներում մի շարք դեպքերում հիշատակվել է եղբոր՝ Կվինտոսի հետ միասին, որը ենթադրաբար ավելի փոքր է եղել նրանից, եղբայրների հայրը պետք է կրեր Լուցիոս անունը։ Գոյություն ունի վարկած, որ Գիրտուլեյները եղել է Քվինտոս Սերտորիոսի հայրենակիցներն էին, այսինքն՝ սաբինների երկրից։

Մարկոս Տուլիոս Ցիցերոնի «Բրուտոս, կամ հռետորների մասին» տրակտատում հիշատակված Գայոս Հիրտուլեյոս կամ Հիրտիլիոս, ապրողը Սուլլայի դարաշրջանում, կարող էր լինել Լուցիոսի և Կվինտոսի ազգականը։

## Կենսագրություն
Լուցիոսի կարիերայի սկզբի մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Նրա եղբայրը մ.թ.ա. 89 թվականին եղել է Գնեոս Պոմպեոս Ստրաբոնի ռազմական խորհրդի անդամ, որը գործել է Պիցենում ապստամբ իտալիկների դեմ։ Լուցիոսը կարող էր լինել Կվինտոսի գործընկերը, իսկ մ.թ.ա. 87 թվականին, մարիանացիների և սենատական «կուսակցության» միջև պայքարի շրջանակներում Հռոմի համար մղվող մարտերի ժամանակ, կարող էր եղբոր հետ միասին անցնել մարիանացի Սերտորիոսի կողմը։

Լուցիոս անունը հանդիպել է բացառապես լատինական աղբյուրներում (Պլուտարքոսը նրան հիշատակվել է միայն պաշտոնով)։ Մ.թ.ա. 79 թվականին երկու Հիրտուլեյները գտնվել են Իսպանիայում, որտեղ Սերտորիուսը շարունակել է պայքարը սենատական «կուսակցության» դեմ։ Լուցիուսը, որն այդ ժամանակ զբաղեցրել է քվեստորի պաշտոնը, հաղթել է Հեռավոր Իսպանիայի կառավարիչ Մարկոս Դոմիցիոս Կալվինոսին, որը զոհվել է մարտում։ Ենթադրաբար Դրանից հետո Գիրտուլեյը Անա գետի վրա ջախջախել է լեգատ Տորիա Բալբային, որը նույնպես զոհվել է մարտում։ Ֆրոնտինոսը հաղորդել է Հիրտուլեիուսի կողմից Մերձավոր Իսպանիայի Կոնսաբուրա քաղաքի պաշարման մասին, որի պաշտպանները տառապել են սովից, բայց չէին հանձնվում, որոշ հետազոտողներ այդ պաշարումը թվագրել են մ.թ.ա. 79 թվականով, ոմանք խոսել են մ.թ.ա. 79-ից 75 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածի մասին։

Մ.թ.ա. 78 թվականին Իսպանիա ներխուժել է Նարբոնյան Գալիայի կառավարիչ Լուցիոս Մանիլիուսը՝ երեք լեգեոնների և հազար ու կես հեծելազորային ջոկատի գլխավորությամբ։ Հիրտուլեյը նրա դեմ դուրս է եկել ավելի մեծ ուժերով և ջախջախիչ պարտության է մատնել Իլերդայի մոտ, այնպես որ Մանիլիուսը փախել է իր նահանգ մի բուռ մարդկանց հետ։

Մ.թ.ա. 75 թվականին Լուցիուսը եղբոր հետ միասին հրամանատարել է սերտորիական զորքերը հարավում՝ Հեռավոր Իսպանիայում, մինչդեռ Սերտորիուսը գտնվել է հյուսիս-արևելքում՝ Մերձավոր Իսպանիայում։ Հերտուլեուսների խնդիրն էր պաշտպանել դաշնակից համայնքները թշնամական զորավար Քվինտուս Ցեցիլիուս Մետելլուս Պիուսից, բայց մեծ ճակատամարտ չսկսել, քանի որ հակառակորդն ակնհայտորեն ավելի ուժեղ էր։ Նրանք խախտել են հրամանը, պարտություն են կրել և զոհվել։ Աղբյուրները դրա մասին տարբեր կերպ են հաղորդում։ Օրոզիուսը գրել է Իտալիկայի ճակատամարտի մասին, որտեղ զոհվել է 20 հազար սերտորիանցի, ընդ որում Հիրտուլեյը (պարզ չէ՝ Լուցիուսը, թե Կվինտուսը) մարտից հետո փախել է Լուսիտանիա։ Ֆլորն ասել է, որ երկու Հիրտուլեյները զոհվել են Սեգոնտիայում, Լիվիոսի էպիտոմատորը, որ Մետելլոսը «ջախջախել և սպանել է Սերտորիոսի կվեստոր Գիրտուլեյոսին և նրա զորքին»։ Պատմագրության մեջ տարածված է այն կարծիքը, որ դրանք երկու տարբեր ճակատամարտեր են։ Ֆրիդրիխ Մյունցերը կարծել է, որ Լուցիուսը Իտալիկայից հետո փախել է Լուսիտանիա, այնուհետև նորից միացել Սերտորիուսին և մահացել Սեգոնտիայում, Անտոն Կորոլենկովի վարկածով՝ Լուցիուսը մահացել է Իտալիկայում։

Հին հեղինակները Լուցիոս Հիրտուլեուսին ճանաչել են որպես Սերտորիուսի զորավարներից ամենաունակ և հաջողակը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

Կատեգորիա:Հին Հռոմի զորավարներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական Իսպանիա
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 75 մահեր