Ակրոինոնի ճակատամարտ

**Ակրոինոնի ճակատամարտ**, Բյուզանդա-արաբական պատերազմների մարտերից մեկը, որը տեղի է ունեցել 740 թվականին ժամանակակից թուրքական Աֆյոնկարահիսար քաղաքի մոտակայքում՝ Բյուզանդական կայսրության և Օմեյան խալիֆայության զորքերի միջև։

Մինչ այդ ժամանակ արաբները մի շարք կանոնավոր արշավանքներ էին իրականացրել դեպի բյուզանդական Անատոլիա, և 740 թվականին նրանց արշավանքը վերջին տասնամյակների ամենամեծն էր։ Արաբական բանակը բաղկացած էր երեք առանձին ստորաբաժանումներից։ Աբդալլա ալ-Բատալի և Աբդ ալ-Մալիկ իբն Սույաբի հրամանատարությամբ 20 000 զինվորից բաղկացած մի մասը Ակրոինոնի մոտ բախվեց բյուզանդացիների հետ՝ կայսր Լեոն III Իսավրցի և նրա որդու՝ ապագա կայսր Կոնստանտին V Կոպրոնիմի հրամանատարությամբ։ Ճակատամարտն ավարտվեց բյուզանդացիների վճռական հաղթանակով։ Օմեյան խալիֆայության խնդիրների հետ մեկտեղ այլ ճակատներում և ներքին անկայունության հետ, այս հաղթանակը վերջ դրեց Անատոլիա արաբական խոշոր ներխուժումներին։

## Նախապատմություն
Արաբական արշավանքների սկզբից ի վեր Բյուզանդական կայսրությունը, որպես խալիֆայության հետ սահմանակից ամենամեծ, հարուստ և ռազմական առումով հզոր պետություն, դարձավ նրա գլխավոր թշնամին։ Սեբաստոպոլիսի կործանարար ճակատամարտից հետո բյուզանդացիները անցնում են պաշտպանական ռազմավարության, մինչդեռ մուսուլմանական բանակները պարբերաբար արշավներ էին կատարում բյուզանդական Անատոլիայի վրա։ 717–718 թվականներին Կոստանդնուպոլսի անհաջող պաշարումից հետո, Օմեյանները ժամանակավորապես դադարեցնում են արշավանքները։ Սակայն 720/721 թվականից նրանք վերսկսում են իրենց արշավանքները սովորական սխեմայով ամեն ամառ մեկ կամ երկու արշավանք, երբեմն ուղեկցվելով ծովային հարձակումներով Բյուզանդական ափերի վրա։ Այս արշավանքները նպատակ չունեին տարածքներ նվաճել, այլ իրենցից ներկայացնում էին լայնածավալ արշավանքներ, գյուղական վայրերի կողոպուտ և հազվադեպ հարձակումներ ամրոցների և խոշոր բնակավայրերի վրա։ Նկարագրվող ժամանակահատվածում արշավանքները մեծապես սահմանափակված էին Կենտրոնական Անատոլիայով (հիմնականում նրա արևելյան մասով՝ Կապադովկիայով), և միայն հազվադեպ էին հասնում ծայրամասեր։

Ագրեսիվ խալիֆ Հիշամ իբն Աբդուլ-Մալիքի կառավարման ժամանակ այս արշավանքներն ավելի մեծ նշանակություն ունեին խալիֆայության համար և գլխավորվում էին ընդունակ զորահրամանատարների կողմից, այդ թվում՝ Օմեյանների դինաստիայի այնպիսի ներկայացուցիչների կողմից, ինչպիսիք են Մասլամա իբն Աբդուլ-Մալիքը կամ Հիշամի որդիները՝ Մուավիյան, Մասլաման և Սուլեյմանը։ Սակայն աստիճանաբար մուսուլմանների հաջողությունները մարեցին, քանի որ նրանց հիմնական ռեսուրսները ուղղված էին խազարների հետ հակամարտությանը։ Արշավանքները շարունակվում էին, սակայն արաբ և բյուզանդական ժամանակագիրները ավելի քիչ են հիշատակում ամրոցների կամ քաղաքների հաջող գրավումների մասին։ Այնուամենայնիվ, 737 թվականին խազարների դեմ տարած խոշոր հաղթանակից հետո, որն ազատեց նրանց Կովկասում լարվածությունից, արաբներն իրենց բոլոր ուժերը ուղղեցին Բյուզանդիայի դեմ։

738 և 739 թվականներին Մասլամա իբն Հիշամը մի շարք հաջողություններ գրանցեց՝ գրավելով Անկարա խոշոր քաղաքը։ 740 թվականին Հիշամը հավաքեց իր կառավարման ամբողջ ժամանակահատվածի ամենամեծ բանակը՝ այն հանձնելով իր որդի Սուլեյմանի հրամանատարությանը։

## Ճակատամարտ
Ըստ Թեոփանես Խոստովանահոր «Ժամանակագրության»՝ Օմեյանների ուժերը կազմում էին 90 հազար մարդ. ալ-Յազիդ իբն Գամրայի հրամանատարությամբ 10 հազար թեթև զինված մարդ ուղարկվել էր արևմտյան ափի վրա արշավանքի, Աբդալլահ ալ-Բատալի և ալ-Մալիկ իբն Սույաբի հրամանատարությամբ 20 հազարը շարժվեցին դեպի Ակրոինոն, մինչդեռ հիմնական ուժերը, որոնք կազմում էին մոտ 60 հազար զինվոր (այս թիվը, հավանաբար, չափազանցված է), Սուլեյման իբն Հիշամի գլխավորությամբ արշավանքի մեկնեցին Կապադովկիա։

Կայսր Լեոն III Իսավրացի Ակրոինոնի մոտ բախվեց ալ-Բատալի և ալ-Մալիկի զորքերի հետ։ Մարտի մանրամասները հայտնի չեն, բայց կայսրը վճռական հաղթանակ տարավ, երկու արաբ զորավարներն էլ զոհվեցին մարտում, ինչպես նաև կորցրեցին իրենց բանակի մեծ մասը։ Մոտ 6800 զինվոր, սակայն, կարողացան կազմակերպված նահանջ կատարել դեպի Սինադա, որտեղ միացան Սուլեյմանին։

Երկու այլ բանակներ ավերեցին տարածքը՝ առանց դիմադրության հանդիպելու, բայց չկարողացան գրավել ոչ մի քաղաք կամ ամրոց։ Բացի այդ, պարենի պակասի պատճառով արաբական բանակը լրջորեն տուժել է սովից՝ մինչև Սիրիա վերադառնալը։ 10-րդ դարի արաբ քրիստոնյա պատմաբան Ագապիոս Հիերապոլսեցին նույնպես հայտնում է, որ բյուզանդացիները գերեվարել են 20 հազար արաբների։

## Արդյունքներ և հետևանքներ
Ակրոինոնի ճակատամարտի արդյունքները բյուզանդացիների համար մեծ հաջողություն էին, քանի որ դա արաբների դեմ առաջին լայնածավալ հաղթանակն էր։ Հաղթանակը նաև օգնեց ամրապնդել պատկերամարտության քաղաքականության հեղինակությունը, որը Լեոն III-ը սկսել էր իրականացնել մի քանի տարի առաջ, քանի որ դա ապացույց էր բյուզանդացիների նկատմամբ աստվածային բարեհաճության՝ չնայած սրբապատկերների դեմ պայքարին։ Բացի այդ, այս հաջողությունը հնարավորություն տվեց բյուզանդացիներին անցնել հարձակման։ 741 թվականին նրանք գրոհեցին արաբական ամենամեծ Մելիտենե ամրոցի վրա։

742 և 743 թվականներին Օմեյանները օգտագործեցին Կոստանդին V-ի և Արտավազդի միջև քաղաքացիական պատերազմը՝ ներխուժելով Անատոլիա, որն անպատիժ մնաց նրանց համար, սակայն արաբական աղբյուրները որև է լուրջ ձեռքբերման մասին չեն հայտնում։

Ակրոնիոնի մոտ արաբների պարտությունը սովորաբար դիտվում է որպես «վճռական» ճակատամարտ և «շրջադարձային կետ» արաբա-բյուզանդական պատերազմներում, որը հանգեցրեց Բյուզանդիայի վրա արաբական ճնշման թուլացմանը։

Սակայն այլ պատմաբաններ, սկսած սիրիացի գիտնական Է. Վ. Բրուքսից և ավելի ուշ, ինչպիսիք են Վալտեր Քեգին և Ռալֆ-Յոհաննես Լիլին, վիճարկել են այս տեսակետը՝ Ակրոինոնից հետո արաբական սպառնալիքի նվազումը կապելով խալիֆայության հեռավոր նահանգներում այլ ծանր ռազմական գործողությունների հետ, որոնք սպառել էին իրենց ռազմական ռեսուրսները, ինչպես նաև քաղաքացիական պատերազմի և Աբբասյան հեղափոխության պատճառով առաջացած ներքին անկարգությունների հետ։ Արդյունքում, 740-ական թվականներին արաբական հարձակումները Բյուզանդիայի վրա բավականին անարդյունավետ էին և շուտով ամբողջովին դադարեցին։ Իսկապես, կայսր Կոնստանդին V-ը կարողացավ օգտվել Օմեյան խալիֆայության փլուզումից՝ Սիրիայում մի շարք արշավանքներ սկսելու և ապահովելու բյուզանդական գերակայությունը արևելյան սահմանին, որը շարունակվեց մինչև 770-ական թվականները։

Արդյունքում, 740-ական թվականներին արաբական հարձակումները Բյուզանդիայի վրա բավականին անարդյունավետ էին և շուտով ամբողջովին դադարեցին։ Իսկապես, կայսր Կոնստանդին V-ը կարողացավ օգտվել Օմեյան խալիֆայության փլուզումից՝ Սիրիայում մի շարք արշավանքներ սկսելու և ապահովելու բյուզանդական գերակայությունը արևելյան սահմանին, որը շարունակվեց մինչև 770-ական թվականները։

## ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Բյուզանդա-արաբական պատերազմների ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Բյուզանդա-արաբական պատերազմներ
Կատեգորիա:Միջնադարի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր