open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գետնուղի

thumb|Գետնուղի

**Գետնուղի**, հին և միջնադարյան ամրոցների, երբեմն նաև քաղաքների՝ դրսի հետ հաղորդակցության ստորգետնյա գաղտնի ճանապարհ։ Եղել է երկու տեսակ, մեկը՝ սկիզբ առնելով միջնաբերդում, ելք է ունեցել բերդից դուրս (դրանցով երթևեկել են սուրհանդակներ, կամ, թշնամուն չհանձնվելու համար, փախել իշխանական տան անդամները), մյուսը ամրոցը կապել է մոտակա հոսող ջրի հետ՝ պաշարված ժամանակ բնակիչներին ջրով ապահովելու համար (ջրի ափին եղել են ստորգետնյա ջրամբարներ)։ Հայաստանում գետնուղիներ ունեցել են Արտաշատը, Դվինը, Անին, Ամբերդը, Լոռու բերդը և այլն։

Կատեգորիա:Ստորգետնյա կառույցներ
Գերագույն հրամանատար

**Գերագույն հրամանատար** կամ **գերագույն գլխավոր հրամանատար**, սովորաբար պատերազմական, երբեմն նաև խաղաղ պայմաններում պետության կամ պետությունների կոալիցիայի զինված ուժերի բարձրագույն ղեկավար։ Օժտվում է արտակարգ իշխանությամբ նաև տվյալ երկրի և ռազմաբեմի տերիտորիայում քաղաքացիական հաստատությունների և անձանց նկատմամբ։

Առաջին անգամ համապատասխան անգլերեն տերմինը՝ եզրույթը կամ բառեզրը (*commander-in-chief*) օգտագործել է Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի արքա Կարլոս I-ը (1625—1649 թթ.):

[մինի|Կառլոս (Չարլզ) I Ստյուարտ, [Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի արքա, (1625—1649), Գերագույն գլխավոր հրամանատար]]

Բրիտանական համագործակցության որոշ երկրներում, որոնք ճանաչում են բրիտանական միապետին, որպես իրենց պետության ղեկավար կամ պետության գլուխ, օրինակ, Ավստրալիայում և Կանադայում, գերագույն գլխավոր հրամանատար է հանդիսանում գեներալ-նահանգապետը կամ ավելի ճիշտ թարգմանությամբ՝ ընդհանուր կառավարիչը, որը վարում է իր պաշտոնը Մեծ Բրիտանիայի թագավորի կամ թագուհու անունից։

## Գերագույն գլխավոր հրամանատարները (ԳԳՀ) նորանկախ Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ (1991-ից մինչև այժմ)

File:Levon ter-petrosian.jpg|ՀՀ 1-ին նախագահ, ՀՀ ԶՈՒ ԳԳՀ Լևոն Հակոբի Տեր-Պետրոսյան
File:Robert Kocharyan's Interveiw, 2003.jpg|ՀՀ 2-րդ նախագահ, ՀՀ ԶՈՒ ԳԳՀ Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյան

Հայաստանի ներկայումս գործող Սահմանադրության համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետությունում Գերագույն գլխավոր հրամանատարը՝ ԳԳՀ, Հայաստանի վարչապետն է. ՛՛զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն է, համակարգում է պետական մարմինների գործունեությունը պաշտպանության բնագավառում, նշանակում և ազատում է զինված ուժերի և այլ զորքերի բարձրագույն հրամանատարական կազմը՛՛ : Մինչև այդ գործած Սահմանադրության հոդված 55-ի կետ 12-ի համաձայն, ՀՀ Նախագահը եղել է ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը. ՛՛զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն է, նշանակում է զինված ուժերի բարձրագույն հրամանատարական կազմը՛՛:

Հայաստանի պատմության մեջ 1991 թ.-ից ի վեր Հայաստանի Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարի պաշտոնը զբաղեցրել են Հայաստանի հետևյալ նախագահները.




Կատեգորիա:Թուրքիայի պետական կառուցվածք
Կատեգորիա:Պաշտոններ
Արույր

մինի|β-արույրը պղնձացինկի կառուցվածքում:
մինի|Արույրե սողնակ
մինի|400-ապատիկ մեծացված հղկված արույրի համաձուլվածքի կառուցվածքը։
**Արույր,** պղնձի հիմքի վրա երկու կամ ավելի բաղադրիչներից ստացված համաձուլվածք, որում լեգիրացնող հիմնական տարր է հանդիսանում ցինկը, երբեմն ավելացվում է անագ, նիկել, կապար, մանգան, երկաթ և այլ տարրեր։ **Արույրը** հիմնականում լեգիրացված մետաղ է, որը կազմված է 37 %-ով ցինկից և 63 %-ով պղնձից։

## Պատմություն
Հին Հռոմում արույրն ստանում էին պղինձը ցինկի հանքաքարի հետ ձուլելով։ Պղինձը մետաղական ցինկի ձուլելով արույրն առաջին անգամ ստացել են Անգլիայում, այդ եղանակի համար 1781 թվականի հուլիսի 13-ին արտոնագրեր է ձեռք բերել Ջեյմս Էմերսոնը (№1297 բրիտանական արտոնագիր)։

Պղնձի և ցինկի համաձուլվածքը, որն անվանում են արույր (դասական հայերեն՝ գրաբար՝ «արոյր», , , ), Մեզ հասած հայ գրականության մեջ արույրն առաջին անգամ հիշատակված է հայերեն թարգմանված Աստվածաշնչում։

## Հատկություններ
* Խտությունը` 8300÷8700 կգ/մ3
* Տեսակարար ջերմունակությունը 20&nbsp;°C-ի դեպքում՝ 0,377 կՋ·կգ−1·Կ−1
* Տեսակարար էլեկտրական դիմադրությունը՝ (0,07-0,08) Օհմ·մ
* Արույրի հալման ջերմաստիճանը բաղադրությունից կախված հասնում է 880—950&nbsp;°C. Ցինկի պարունակության մեծացման հետ հալման ջերմաստիճանն իջնում է։

## Թոմբակ
Թոմբակը (մալայերեն tambaga՝ պղինձ բառից է) արույրի տեսակ է, որը պարունակում է 88÷97% պղինձ և մինչև 10 % ցինկ։ Ունի բարձր առաձգականություն, հակակորոզիոն և հակաֆրիկցիոն հատկություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գերմանիայի պղնձի ինստիտուտ։ Deutsches Kupferinstitut 

Կատեգորիա:Մետաղաձուլում
Կատեգորիա:Մետաղներ
Կատեգորիա:Պղնձի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Ցինկի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Գերանդի

200px|մինի|աջից|Գերանդի
**Գերանդի**, հնձի պողպատե գործիք՝ շեղբի լայն բացվածքով։ Դեռևս ուրարտական շրջանում առաջացել է նախնական գերանդին, որի կոթը ամրացվել է կապիչներով։ Սրանից առաջացել է երկսայրի հարթ շեղբով հայկական գերանդի, որով հարել են և՛ աջից ձախ, և՛ ձախից աջ։ Ծանր լինելու պատճառով Հայաստանում XIX դարում այն տեղի է տվել եվրոպական գերանդին (հարում է միայն աջից ձախ)։

## Մշակույթի մեջ
* Ըստ ընդունված պատկերացումների Մահը կրում է գերանդի։
* Գերանդին նաև հոգիների հունձքի գործիքն է։ Աստվածաշնչում հունձքը հաճախ համեմատվում է մահից հետո ենթադրվող հատուցման հետ։
* Գերանդու շեղբը կարող է արձակել զանգակների ձայնին նմանվող ձայն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գործիքներ
Կատեգորիա:Շեղբավոր զենք
Գերանիոլ

**Գերանիոլ** (` խորդենի), 2,6-դիմեթիլօկտադիեն-2,6-ոլ-8, C10H18O բանաձևով օրգանական միացություն։ Բաց դեղնավուն, վարդի հոտով հեղուկ նյութ է, որի եռման ջերմաստիճանը՝ 229-230° C, խտությունը՝ 889 կգ/մ3։ Լուծվում է սպիրտներում և եթերներում, բայց ջրում չի լուծվում։ Խորդենի, վարդի և այլ ծաղկաբույսերի եթերային յուղերի բաղադրիչ մասն է։

## Ստացումը
Գերանիոլ ստանում են մշակելով այդ ծաղկաբույսերի եթերային յուղերը , ինչպես նաև ստանում են ցիտրալի ընտրողական հիդրումով կամ լինալոլի իզոմերացմամբ` քացախաթթվի անհիդրիդի հետ տաքացնելով։

## Կիրառումը
Գերանիոլը օգտագործվում է օծանելիքների և հոտավետ օճառների արտադրության մեջ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել նաև, որ գերանիոլը հաջողությամբ մոծակներ վանող հատկություն ունի։ Գերանիոլը օգտագործվում է բժշկության և սննդի արդյունաբերության մեջ։

## Առողջություն և անվտանգություն
Օծանելիքների հանդեպ ալերգիա ունեցող մարդիկ պետք է խուսափեն գերանիոլ օգտագործելուց։ Գերանիոլը նաև աչքերի սուր գրգռիչ միջոց է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոտավետ նյութեր
Կատեգորիա:Միատոմ սպիրտներ
Կատեգորիա:Սպիրտներ
Նաուկա (հրատարակչություն)

«**Նաուկա**» («», «Գիտություն»), գիտական հրատարակչություն Ռուսաստանում (Մոսկվա)։

Հիմնադրվել է 1923-ին, Խորհրդային Միությունում՝ մինչև 1963 թվականն անվանվել **ԽՍՀՄ ԳԱ հրատարակչություն**։  1963-ին ԽՍՀՄ ԳԱ հրատարակչությանն են միացվել ֆիզիկամաթեմատիկական գրականության և արևելյան գրականության հրատարակչությունները և կոչվել **«Նաուկա»**։

Մինչև 1934 թվականը, ունեցել է 2 բաժանմունք (Լենինգրադում և Նովոսիբիրսկում), 2 գլխավոր խմբագրություն (ֆիզիկամաթեմատիկական գրականության և արևելյան գրականության) և մոտ 50 ճյուղային խմբագրություն։ «Նաուկա»-ի ենթակայության տակ կան 4 տպարան, «Ակադեմկնիգա» գրքի առևտրի կազմակերպությունը։

Խորհրդային շրջանում «Նաուկան» հրատարակում Էր ԳԱ և դրա բաժանմունքների գիտական խորհուրդների, ինստիտուտների ու ամբիոնների աշխատությունները, հիմնականում մենագրություններ, ինչպես նաև թեմատիկ ժողովածուներ, տեղեկատուներ և այլն։ «Նաուկա»-ի սերիական հրատարակություններից են՝ *«Գրական ժառանգություն», «Գրական հուշարձաններ», «Գիտության դասականներ», «Գիտա-կենսագրական մատենաշար», «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը հետազոտություններում, հուշերում և փաստաթղթերում», «Գիտահանրամատչելի գրականություն»* և այլն։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Պաշտոնական առցանց գրադարան

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հրատարակչություններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Kill 'em All

«**Kill 'Em All**» (հայերեն՝ Սպանիր նրանց բոլորին), ամերիկյան Metallica հևի մետալ խմբի դեբյուտային ալբոմը։ Թողարկվել է 1983 թվականի հուլիսի 25-ին Megaforce Records լեյբլում։ Սկավառակը ձայնագրվել է ընդամենը 2 շաբաթում, մայիսի 10-ից 27-ը ընկած ժամանակահատվածում։ Սկսած վաճառքի պահից այն դարձել է եռակի պլատինե։ Միայն ԱՄՆ-ում վաճառվել է ավելի քան 3 000 000 օրինակ։ Ալբոմի գործնական անվանումն է «Metal Up Your Ass»։

## Ալբոմի մասին
Ի սկզբանե խմբի առաջին կազմը այսպիսին էր՝ Ջեյմս Հետլֆիլդ (ռիթմ-կիթառ, վոկալ), Լարս Ուլրիխ (հարվածային գործիքներ), Դեյվ Մաստեյն (Սոլո-կիթառ), Ռոն Մակգովնի (բաս-կիթառ)։ Մաստեյնի հետ լարված հարաբերությունների պատճառով խումբը լքում է Մակգոունին։ Բասիստ Կլիֆ Բյորտոնը հրավիրվում է որպես նրան փոխարինող։ Մաստեյնին աշխատանքից հեռացվում է 1983 թվականի ապրիլին ոչ ադեկվատ պահվածքի համար՝ կապված ալկոհոլի և թմրանյութերի չարաշահումներով։ Մաստեյնի հեռացումից հետո նրան փոխարինում է Կիրկ Համմեթը, որը նախկինում նվագում էր Exodus-ում։ Խումբը ընդամենը մեկ ամիս հետո արդեն անցնում է ալբոմի ձայնագրության աշխատանքներին Կիրկի հետ, որի կիթարային սոլոները մասնավորապես հիմնված էին Մաստեյնի օրիգինալ սոլոների վրա։ Մաստեյնի կողմից ստեղծվում է Megadeth խումբը, որը նույնպես հասնում է ահռելի հաջողության։

## Ալբոմի անվանում
Մասնակիցները ցանկանում էին ալբոմը անվանել Metal Up Your Ass, ինչպես և մեկ տարի առաջ լույս տեսած դեմո ձայնագրությունը, իսկ նկարի վրա պատկերել զուգարանակոնք՝ վերև հանված կափարիչով և նրա մեջից դուրս եկած դաշույնով ձեռք։ Սակայն Megaforce ընկերությունը համառում է, որ անվանումը փոփոխվի։ Դրանից հետո որոշվում է ալբոմը անվանել Kill 'Em All։

## Երգացանկ
# Hit the Lights
# The Four Horsemen
# Motorbreath
# Jump in the Fire
# (Anesthesia) Pulling Teeth
# Whiplash
# Phantom Lord
# No Remorse
# Seek & Destroy
# Metal Militia

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1983 ալբոմներ
Կատեգորիա:Metallica խմբի ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Հայկական վարկած

Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի նախահայրենիքի վարկածների շարքն ընդգրկում է նաև հայկական վարկածը, ըստ որի հայերենը համարվում է հնդեվրոպական մայր լեզուն։ Վարկածն առաջին անգամ առաջ քաշեցին վրաց լեզվաբան Թամազ Գամղրելիձեն և ռուս գիտնական Վյաչեսլավ Իվանովը։ Ըստ այս տեսակետի Հայերենը որպես հնդեվրոպական մայր լեզու առաջացել է մ.թ.ա. 4-5րդ հազարամյակներում http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_hay_joxovrdi_tsagumn_u_kazmavorumy

1980-ական թվականների սկզբներին վերարծարծվեց դեռևս դարասկզբին հայտնված տեսակետն այն մասին, որ հնդեվրոպական նախահայրենիքը Ք.ա. 5-4-րդ հազարամյակներում գտնվել է Առաջավոր Ասիայի հյուսիսում, ավելի որոշակի՝ Հայկական լեռնաշխարհում, Փոքր Ասիայի արևելյան շրջաններում, Հյուսիսային Միջագետքում և Իրանական սարահարթի հյուսիս-արևմուտքում։ Այս տեսակետը գնալով ավելի ամրապնդվում է նոր ի հայտ եկող փաստերով և այսօր ընդունվում է մասնագետների մեծ մասի կողմից։ Հայեր ժողովրդի ծագման հարցը այս տեսությամբ ստացավ նոր բացատրություն։ Ինքնըստինքյան հերքվեց հայերի եկվորության հարցը, քանի որ հնդեվրոպական նախահայրենիքը գտնվել է հենց այն տարածքում, ուր կազմավորվել և իր պատմական ուղին է անցել հայ ժողովուրդը։ Ներկայումս հստակորեն կարելի է ասել, որ հայերը Ք.ա. 5-4-րդ հազարամյակներում կազմել են հնդեվրոպական մայր ժողովրդի մի մասը և 4-րդ հազարամյակի վերջին ու 3-րդի սկզբներին առանձնացել են հնդեվրոպական ընդհանրությունից։ Այդ ժամանակաշրջանից էլ սկսվել է հայ ժողովրդի կազմավորումը, որն ընթացել է երկու փուլով։ Առաջինը, որ կարելի է բնութագրել որպես ցեղային միությունների և վաղ պետական կազմավորումների ժամանակաշրջան, տեղի է ունեցել Ք.ա. 3-2-րդ հազարամյակներում։ Երկրորդ փուլում, շնորհիվ միասնական պետականության ստեղծման, Ք.ա. VI - V դարերում ավարտվել է հայ ժողովրդի կազմավորման ընթացքը։
 
Ամփոփելով ասվածը՝ կարելի է պնդել, որ հայերեն լեզուն ու նրանով խոսողները հնդեվրոպական ընդհանրությունից անջատվել և ինքնուրույն են դարձել Ք.ա. 4-3-րդ հազարամյակներիսահմանում։ Հենց այդ ժամանակներից էլ մեր ժողովուրդը հիշատակվում է Հայկական լեռնաշխարհում, ուր գործել, գոյատևել ու կերտել է իր պատմությունը։

Բացի այդ գոյություն ունի նաև արիական ժողովուրդների արտագաղթի Հայկական վարկածը, ըստ որի արիական նախահայրենիքը հենց Հայկական լեռնաշխարհն է։http://www.indoaryans.org/

Գամղրելիձեն 2010 թ. նոր հոդված է հրապարակել, որը շտկում է որոշ նախկինում քննադատության արժանացած տեսության դրույթներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Թ. Գամղրելիձե և Վ. Իվանով - Հնդեվրոպական լեզուների նախապատմությունը Ա. Մովսիսյան - Հայ ժողովրդի ծագումն ու կազմավորումը։
* Մխիթարյան Ա․ե․, Հաբեթի սերունդները, Հայաստան, քաղ․ Երևան: Հեղինակայնի հրատարակություն (2002թ․) — .

## Արտաքին հղումներ
*http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_hay_joxovrdi_tsagumn_u_kazmavorumy
*http://www.indoaryans.org

Կատեգորիա:Հայագիտություն
Կատեգորիա:Հայերեն
Լա Տաա (քաղաք)

**Լա-Տաա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Գրանադայի մարզի մեջ։

Համայնքը գտնվում է Ալխուպարա-Գրանադինա շրջանում։ Զբաղեցնում է 26 *կմ<sup>2</sup>* տարածքը։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 776 մարդ։ Հեռավորությունը մարզի վարչական կենտրոնից կազմում է 79 *կմ*։

## Արտաքին հղումներ
* Información sobre Pitres pueblo central de la comunidad de pueblos de La Taha
* Microweb turística de La Taha realizada por el Patronato de Turismo de Granada 
* Situación de La Taha
* Información sobre La Taha 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Կոստակե Նեգրուցի

**Կոստակե Նեգրուցի** (, ), մոլդովական և ռումինական գրող։

Մինչև 1848 թվականի հեղափոխությունը հանդես է եկել ի պաշտպանություն դեմոկրատական վերափոխումների և ազգային մշակույթի։ 1838 թվականի «Վանդալիզմ» հոդվածի և 1844 թվականի «Տոդերիկե» վիպակի համար ենթարկվել է հալածանքների։ Հետագայում նրա հասարակական հայացքներում գերակշռել են պահպանողական միտումները։ Նեգրուցիի գրական առաջին փորձերը՝ «Իմ բեսարաբական զվարճանքները» վերաբերում են 1821—1823 թվականներին։ 1837 թվականին գրել է «Զոյե» և 1840 թվականին «Ձիարշավ» ռոմանտիկական վիպակները։ 1840 թվականին «Ալեքսանդրու Լեպուշնյանու» պատմական վիպակը մոլդովական և ռումինական ռեալիստական արձակի առաջին խոշոր ստեղծագործությունն է։ Նեգրուցին կատարել է նաև թարգմանություններ Ալեքսանդր Պուշկինի, Վիկտոր Հյուգոյի և այլ գրողների ստեղծագործություններից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոլդովացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Լոխա (քաղաք)

**Լոխա** (), քաղաք Իսպանիայում, մտնում է Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Գրանադայի մարզի մեջ։ Համայնքը գտնվում է Պոնենտե Գրանադինո շրջանում։ Զբաղեցնում է 39 *կմ<sup>2</sup>* տարածքը։ 2003 թվականին բնակչությունը կազմել է 20576 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* YouTube: Լոխա քաղաքը, 1992 թ.

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Չժանգոտող պողպատ

**Չժանգոտող պողպատ** է համարվում ըստ զանգվածի նվազագույնը 10.5% քրոմի պարունակություն ունեցեղ պողպատը։
Ածխածնային պողպատից չժանգոտող պողպատը տարբերվում է նրանով, որ պարունակում է քրոմ։ Օդի հետ շփվելու ժամանակ սովորական պողպատի մակերևույթին առաջանում է երկաթի օքսիդի կեղև, որն աստիճանաբար վերածվում է ժանգի և քայքայում է այն։ Չժանգոտող պողպատում պարունակող քրոմը նրա մակերևույթին ստեղծում է դրսի ազդեցությունից պաշտպանող քրոմի օքսիդի բարակ թաղանթ։

## Կիրառությունը
մինի|Նյու-Յորքի Քրայսլեր բիլդինգ երկնաքերի գագաթը պատրաստված է չժանգոտող պողպատից։
* Ճարտարապետության մեջ կիրառվում է պրակտիկ և էսթետիկ նկատառումներով։ Որպես այդպիսի կիրառության հայտնի օրինակ կարող է ծառայել Քրայսլեր բիլդինգ երկնաքերի տանիքը (նկարում)։ Ամբողջապես չժանգոտող պողպատե թերթերով է պատված Բիլբաոյում կառուցված Գուգենհայմի թանգարանի շենքը։
* Չժանգոտող պողպատից պատրաստված հայտնի քանդակներից են Ֆինլանդիայի մայրաքաղաք Հելսինկիում գտնվող Սիբելիուսի հուշարձանը, Բրյուսելում գտնվող Ատոմիումը։
* Կիրառվում է մեքենաները, օդանավերը, գնացքները պատող ծածկույթներ ստանալու համար։
* Ոսկերչության մեջ կիրառություն ունի չժանգոտող պողպատից և 12% նիկելից ստացվող Վալադիում համաձուլվածքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1916 հայտնություններ
Կատեգորիա:Երկաթի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Կոռոզիա
Կատեգորիա:Համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Մետաղներ
Կատեգորիա:Նիկելի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Պողպատ
Կատեգորիա:Քրոմի համաձուլվածքներ
ԱրմՖԱՆ

1935 թվականին հիմնադրվում է ԽՍՀՄ ԳԱ հայաստանյան մասնաճյուղը (Армянский филиал академии наук СССР հապավումը՝ АрмФАН կամ ԱրմՖԱՆ), որը 1943 թ. վերափոխվում է ՀԽՍՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա այնուհետև վերանվանվում ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա։

## Պատմություն
1927-1930 թվականներին ԽՍՀՄ ԳԱ Անդրկովկասյան հանձնաժողովը Հայաստանում սկսեց համակողմանի գիտական հետազոտություններ, որոնք հիմնավորեցին Կովկասում մշտական ակադեմիական բազա ստեղծելու անհրաժեշտությունը։

ՀԽՍՀ ԳԱ Անդրկովկասյան մասնաճյուղ

1932-1933 թվականներին ստեղծվել է ԽՍՀՄ ԳԱ Անդրկովկասյան մասնաճյուղը։

1935 թվականին Անդրկովկասի մասնաճյուղը վերափոխվեց և բաժանվեց ադրբեջանական (АзФАН), հայկական (АрмФАН) և վրացական (ГрФан) մասնաճյուղերի։

ՀԽՍՀ ԳԱ հայկական մասնաճյուղ

1935 թվականի փետրվարի 1-ին ԽՍՀՄ-ում հիմնադրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ Անդրկովկասյան մասնաճյուղի հայկական մասնաճյուղը, որը կոչվում է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղ։

ԱրմՖԱՆի առաջին նախագահն է եղել Ֆրանց Յուլի Լեվինսոն-Լեսինգը, հաջորդ նախագահ է նշանակվել Հովսեփ Օրբելին։

## ԱրմՖԱՆ Կառուցվածքը
ԱրմՖԱՆ-ի կենտրոնական գրադարան
ԱրմՖԱՆը հաշվետու էր ԽՍՀՄ ԳԱ-ին և իր գործունեության առաջադրանքները, և կառավարման համակարգը որոշվում է ԽՍՀՄ ԳԱ-յում։

#### ԱրմՖԱՆի նախագահներ

## Հրատարակչական գործունեությունը
Տեղեկագիր ՍՍՌՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1935 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1943 կազմալուծումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ֆրանց Լևինսոն-Լեսինգ

**Ֆրանց Յուլևիչ Լևինսոն-Լեսինգ** (, ), հանրահայտ երկրաբան և պետրոգրաֆ, որը ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի կողմից գործուղվել է Հարավային Կովկասում հետազոտություններ իրականացնելու։ Գալով Հարավային Կովկաս՝ նա նախ հիմնել է ՍՍՀՄ ԳԱ Անդրկովկասյան մասնաճյուղը, այնուհետև Հարավային Կովկասի բոլոր երեք հանրապետություններում հիմնել և գլխավորել է ԽՍՀՄ ԳԱ մասնաճյուղեր, որոնք այնուհետև վերափոխվել են ազգային կաճառների, մասնավորապես Հայաստանի մասնաճյուղը դարձել է ՀՀ ԳԱԱ։

## Կենսագրություն
ԽՍՀՄ իշխանությունների ճշումների ներքո ԽՍՀՄ ԳԱ կողմից գործուղվել (աքսորվել) է Հարավային Կովկաս և 1932-1933 թթ. հիմնադրել ՍՍՀՄ ԳԱ անդրկովկասյան մասնաճյուղը, այնուհետև տրոհելով այն հանրապետական մասնաճյուղերի, մասնավորապես նա դարձել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայաստանյան մասնաճյուղի ԱրմՖԱՆ նախաձեռնողը և առաջին նախագահը։ Այնուհետև նա նման մասնաճյուղ ստեղծել և նախագահել է նաև Ադրբեջանում։

## Հետաքրքիր փաստեր
Ի պատիվ Ֆ. Յու. Լեվինսոն-Լեսինգի Արագածի հյուսիս–արևելյան լճերից մեկը անվանակոչել է Լեսինգի լիճ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռ. Ջրբաշյանը Լեվենսոն-Լեսինգի մասին

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ակադեմիաներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հանքաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Աֆֆիլե

**Աֆֆիլե** (), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը 2001 թվականի տվյալներով կազմել է 1688 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 112 մարդ/կմ2։ Զբաղեցնում է 15,03 *կմ<sup>2</sup>* տարածք։ Փոստային ինդեքսը՝ 21։ Հեռախոսային կոդը՝ 00774։

Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում Santa Felicita-ն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Դարչնաթթու

**Դարչնաթթու**, օրգանական չհագեցած, միահիմն թթու։ Հանդես է գալիս ցիս- և տրանսիզոմեր ձևերով։ Տրանսիզոմերը կայուն, սառը ջրում քիչ լուծվող, անգույն կամ դեղնավուն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 133°С, եռմանը՝ 300°С։ Ուլտրամանուշա–կագույն ճառագայթների ազդեցությամբ անցնում է ցիս- ձևի, որն անկայուն է և գոյություն ունի հեշտությամբ իրար փոխարկվող երեք պոլիմորֆ ձևևրով՝ ալոդարչնաթթու(հալման ջերմաստիճանը՝ 68°С) և երկու իզոդարչնաթթու(հալման ջերմաստիճանը համապատասխանաբար՝ 58°С և 42°С)։ Դարչնաթթուն պարունակվում է եթերային յուղերում և խեժերում, պերուական և տոլուական բալասաններում։ Սինթետիկ եղանակով ստանում են, օրինակ, Պերկինի ռեակցիայով։ Դարչնաթթուն և նրա էսթերները կիրառվում են օծանելիքի արտադրության և դեղագործության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Կատեգորիա:Ֆենոլներ
Էրազմ Դարվին

**Էրազմ Դարվին** (Erasmus Darwinn, ), անգլիացի բժիշկ, բնագետ, բանաստեղծ։

Չարլզ Դարվինի պապը։

## Գործունեություն
«Զոոնոմիա կամ օրգանական կյանքի օրենքները» (1794-1796) երկում զարգացրել է օրգանիզմների Էվոլյուցիայի բնափիլիսոփայական տեսությունը։ Ըստ Դարվինի, սաղմերը շատ բարակ թելի ձևով անջատվում են հայրական օրգանիզմի նյարդային վերջույթներից և բեղմնավորման ժամանակ ընկնում ձվի մեջ։ «Բուսաբանական այգի» (1789-1792) և «Բնության տաճար» (1803) չափածո երկերում Դարվինն արտահայտել է իր բնագիտական հայացքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բնագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Դեզադիր

**Դեզադիր,** խոտը դիզելու գյուղատնտեսական-դաշտավարական տեխնիկա։ Լինում են շրջվող, կռունկային, պնևմատիկ և կոմբինացված։ Շրջվող ունի մատնահարթակաձև աշխատանքային օրգան, որը բեռնած խոտը բարձրացնելով՝ շրջվում է և այն թողնում դեզի վրա։ Կռունկային դեզադիրն ունի վերամբարձ մեքենաների կառուցվածք և գրեյֆերային ճանկեր։ Պնևմատիկ դեզադիրն աշխատում է օդի ծծման հոսքի միջոցով և ունի օդափոխիչներ ու խողովակաշար։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Դեզօքսիռիբոզ

**Դեզօքսիռիբոզ**, ածխաջուր։ Պատկանում է դեզօքսիշաքարներին։ Մտնում է դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթվի կազմության մեջ։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Մոլային զանգվածը 134,1 է, բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 78—82&nbsp;°C։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոնոսախարիդներ
Կատեգորիա:Ալդեհիդներ
Կատեգորիա:Նուկլեոզիդներ
Բրաունի

**Բրաունի** (), շոկոլադե թխվածք, որն իր անունը ձեռք է բերել իրեն բնորոշ շագանակագույն գույնից (՝ շագանակագույն), իրենից ներկայացնում է խիտ կառուցվածքով հարթ շոկոլադե թխվածք, որը բաժանված է ուղղանկյուն կտորների։ Այսօր այն համարվում է ԱՄՆ-ում և Կանադայում ամենահայտնի աղանդերներից մեկը։ Այն, ըստ էության, թխվածք է, որն իր տեսակով գտնվում է շոկոլադով հարուստ կարկանդակի և չոր թխվածքաբլիթի միջև։ Տարատեսակը, որը պատրաստվում է շագանակագույն շաքարավազով և առանց շոկոլադի կոչվում է «Blondie»։ Բրաունին, որպես կանոն, մատուցում են սուրճի կամ կաթի հետ, հաճախ կարելի է հանդիպել պաղպաղակի, հարած սերուցքի հետ։

## Պատմություն
Այն ստեղծվել է Չիկագոյի «Palmer House» հյուրանոցի խոհանոցում 1893 թվականին կոլումբիական ցուցահանդեսի ընթացքում, երբ տիկին Բերթա Փալմերը հանձնարարեց ավագ խոհարարին ցուցահանդեսին մասնակցող կանանց համար պատրաստել «կանացի աղանդեր», որն ավելի հեշտ կլինի ուտել, քան այլ թխվածքը, կպատրաստվի ավելի հեշտ, կունենա ավելի փոքր չափաբաժին և հնարավոր կլինի մատուցել նախաճաշի մեջ։

«Palmer House» հյուրանոցում այսօր էլ մատուցում են այս բաղադրատոմսով, որը նրա պատրաստման ամենահայտնի եղանակներից մեկն է, ըստ որի թխվածքը պատում են ծիրանի ջնարակով։

## Ստեղծման մասին վարկածներ
Գոյություն ունի Բրաունիի ստեղծման երեք վարկած։
* Ավագ խոհարարը պատահմամբ հալեցրած շոկոլադ է ավելացրել բիսկվիթային խմորի զանգվածին։
* Մի խոհարար մոռացել է խմորին ալյուր ավելացնել։
* Տնային տնտեսուհին չի ունեցել փխրեցուցիչ, որի պատճառով խմորը չի աճել։ Հնարամիտ կինը հյուրերին հուսախաբ չանելու համար բաժանում է թխվածքը ուղղանկյուն կտորների և մատուցում։ Սա ամենատարածված վարկածն է։

## Տես նաև
* Բլոնդ
* Մաֆին
* Շերտավոր խմոր
* Կրուասան

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Շոկոլադե թխվածքներ
Շորոր (ճոճք)

**Շորոր**, հայկական ժողովրդական պարաձև, որի հիմնական քայլերը կազմվում են մարմնի ծանրությունը ոտքից ոտք տեղափոխելու՝ օրորվելու միջոցով։

## Անվան ստուգաբանություն
«Շորոր» նշանակում է ճոճումներ նազուտուզ անելով, սեթևեթելով, ծռմռվելով, ինքնագոհ կոտրատվելով։

## Խորհուրդը
«Շորոր» տեսակի պարերի շարժումները դասվում են նմանակող, արտահայտչական շարժումներին, որոնց օգնությամբ ցանկանում էին բնութագրել վերոհիշյալ այս կամ այն թռչունի շարժումները։ «Շորոր» տեսակի պարաձևի կապը ճոճվող, տատանվող թռչնի քայլքի, մասնավորաբար կաքավի քայլքի հետ, շատ վառ նկատվում է «սորոր տալ» բայի բացատրությունում՝ «քայլել ինչպես կաքավ»։ «Սորոր»-ը և «Շորոր»-ը, ըստ երևույթին, նույնն են։ Ենթադրվում է, որ սորորիկ կոչվող թռչունը կաքավն է։

«Շորոր» պարաձևերը XIX դարի սկզբից ստացան կենցաղային բնույթ՝ երբեմն պահպանելով միայն որոշ ավանդական ծիսականություն։ Այդուամենայնիվ նրանցում շարժումների տրամադրությունը շարունակում է մնալ հանդիսավոր, ինչը մատնում է կատարվող տատանումների շարժական հիմքերի նախկին վեհասքանչ, սրբազան արմատները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շորոր պարը «Կարին» համույթի կատարմամբ
* Ուսուցողական հոլովակ
* Ուս ուսի. Ճոճք
Վիկովարո

**Վիկովարո** (), քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3557 մարդ, խտությունը բնակչության կազմում է 99 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 36 քառ. կմ։ Փոստային ինդեքս - 029, հեռախոսային կոդ - 0774։

Քաղաքի հովանավորն է Սուրբ Անտոն Մեծը։ Տոնը նշվում է հունվարի 17-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Աբրահամ Դեբորին

**Աբրահամ Մոիսեևիչ Դեբորին** (, ), փիլիսոփա։

1903 թվականից սոցիալ-դեմոկրատ, 1907-1917 թվականներին՝ մենշևիկ։ ԽՄԿԿ անդամ 1928 թվականից։ Ավարտել է Բեռնի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը (1908 թվական)։ 1926-1930 թվականներին «Պոդ զնամենեմ մարքսիզմա» ամսագրի պատասխանատու խմբագիր։ Քննադատել է մախիզմը և մեխաևիցիզմը, պաշտպանևլ մատերիալիստական դիալեկտիկան։ Դեբորինը թույլ է տվել տեսական որոշ սխալներ։ 1935 թ.-ից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ-ում։ 1930-1950-ական թվականներին գրել է աշխատություններ նոր ժամանակների սոցիալ-քաղաքական ուսմունքների և մարքսիստական փիլիսոփայության պատմության վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լիտվացի փիլիսոփաներ
Դաուեսի պլան

right|thumb|upright=0.7|Չարլզ Գեյթս Դաուես (1865–1951)

**Դաուեսի պլան**, Գերմանիայի համար փորձագետների միջազգային կոմիտեի (նախագահ ամերիկյան բանկիր Չարլզ Գեյթս Դաուես) մշակած ռեպարացիոն պլան։ Հաստատվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմում (1914-1918) հաղթող տերությունների՝ 1924 թվականի օգոստոսի 16-ին Լոնդոնի կոնֆերանսում։ Դաոսի պլանը պետք է ապահովեր Գերմանիայի ռեպարացիաների վճարումը հաղթող տերություններին, հեշտացներ ամերիկյան ներդրումները երկրում, վերականգներ դրա ռազմարդարական պոտենցիալը, որին կարևոր դեր էր հատկացվում Խորհրդային Միության և Եվրոպայում կոմունիստական ընդվզումների դեմ պայքարում։ Դաոսի պլանով Գերմանիային հատկացվեց 200 միլիոն դոլար փոխառություն, որի շնորհիվ այն արագորեն վերականգնեց ռազմական արդյունաբերությունը՝ պատրաստելով սանձազերծելու երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Գերմանիայի մոնոպոլիաները պայքար ծավալեցին համաշխարհային շուկայում իրենց մրցողունակությանը խանգարող Դաոսի պլանի դեմ։

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետություն
Կատեգորիա:1924
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի տնտեսական պատմություն
Դեզոդորացիա

**Դեզոդորացիա** (*դեզ*․․․ և  — հոտ), հոտազերծում, գազանման նյութերի արհեստական հեռացումը կամ քողարկումը, որոնք առաջանում են օրգանական նյութերի (արտաթորանքներ, սննդամթերքներ, դիակներ են) նեխման քայքայումից։ Հոտազերծող նյութերը լինում են նեխումը կանխող, հոտերը կլանող կամ քողարկող։ Դեզորացիայի համար օգտագործում են երկաթարջասպ, քլորակիր, ֆորմալին, կալիումի պերմանգանատ, ցինկի քլորիդ, փայտակուպր, կլանող նյութերից՝ փայտածուխ, տորֆ։ Դեզոդորացիայի նպատակով երբեմն օդը հագեցնում են օզոնով։

Կատեգորիա:Հոտառություն
Բելլեգրա

**Բելլեգրա** (), կոմունա (բնակավայր) Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 3029 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 168 *մարդ/կմ<sup>2</sup>*։ Զբաղեցնում է 18 *կմ<sup>2</sup>* տարածք։ Փոստային ինդեքսը՝ 030։ Հեռախոսային կոդը՝ 06։

Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում Սան Սիստոն։ Տոնը նշվում է յուրաքանչյուր տարի՝ օգոստոսի 6-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comunedibellegra.it/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Չարլզ Դաուսեթ

**Չարլզ Դաուսեթ** (), անգլիացի հայագետ։ Լոնդոնի արևելագիտական և աֆրիկյան ուսմանց բարձրագույն դպրոցի դասախոս։

Զբաղվել է հայ մատենագիրների, ձեռագրերի, հայերենի, միջնադարյան արվեստի հետազոտությամբ։ Անգլերեն է թարգմանել Մովսես Կաղանկատվացու «Պատմութիւն Աղուանից»-ը և Դավիթ Սլավկաորդու «Խրատք կանոնականք»-ը։ Առանձին ուսումնասիրություն է նվիրել քյոթաքիահայերի արհեստագործությանն ու արվեստին։ Քննել է Եզնիկ Կողբացու տեղեկությունները քաղդեացի աստղագետների մասին, Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Ստեփանոս Ա-ի ընդօրինակած Սաղմոսարանի (Օքսֆորդի Բոդլեյան թանգարան) հիշատակարանը։ Կատարել է հայերեն տեր, տիկին, տիեզերք, նյութ, հյութ բառերի ստուգաբանական, հայկական մանրանկարների ու զարդարվեստի նմուշների (Բրիտանական թանգարանի 1652 թ. Հայսմավուրքը, Լիսաբոնում պահվող 1687 թ. ոսկյա տապանակը) ուսումնասիրություններ։ Հրատարակել է գրախոսական ԽՍՀՄ ատլասի (1961) մասին։ 1962 թ. աշնանը եղել է Հայաստանում, ուսումնասիրել Մատենադարանի ձեռագրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Հայագետներ
Օսա դե լոս Ռիոս (քաղաք)

**Օսա դե լոս Ռիոս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լա-Կորունյայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Բետանսոս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 70,9 կմ2։ Բնակչությունը՝ 3198 (2010 թվականին)։

## Պատկերասրահ

Cruceiro en Oza dos Ríos - Galiza.jpg|Գալիցիայի խաչը
Escultura en Oza dos Ríos - Galiza.jpg|
FF.CC. Coruña - Palecia en Oza dos Ríos - Galiza.jpg|
Oza dos Rios.jpg|
Pazo de Mondoi Oza dos Ríos A Coruña.jpg|
Pazo de Montecelo.JPG|
Situacion Oza dos Ríos.PNG|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Դդմիկ

240px|մինի|աջից|Դդմիկներ
240px|մինի|աջից|Կտրատված դդմիկ
**Դդմիկ**, կարծրակեղն դդումի թփուտային այլատեսակ։ Միամյա, միատուն բույս է՝ ուղիղ, չճյուղավորված ընձյուղներով։ Ծաղիկները միասեռ են, մեկական, դեղին։ Պտուղը գլանաձև է, մատղաշ վիճակում՝ բաց կանաչավուն, փափուկ կեղևով, հասունանալիս կեղևը կարծրանում է։ Դդմիկը վաղահաս Է։ Հավաքում են 7-10 օրական, մանր, նուրբ կեղևով, չհասունացած սերմերով պտուղները։ Օգտագործվում է զանազան ճաշատեսակների մեջ և պահածոների արդյունաբերությունում (խավիար, տապակած և լցոնած պահածոներ), հասունացած պտուղը՝ որպես կեր։ Ցանում են վաղ գարնանը (համեմատաբար ցրտադիմացկուն է), իսկ Արարատյան դաշտում՝ նաև ամռանը և աշնանը՝ թթու դնելու համար։

## Բուժիչ նշանակություն
Դդմիկը հարուստ է բջջանյութով, որի շնորհիվ ուժեղանում են աղիքների գալարակծկանքը, և այդպիսով ակտիվանում է մարսողությունը։ Այն բարենպաստ է ազդում արյունաստեղծման վրա։

Դդմիկը օրգանիզմում առաջացնում է շուտ հագենալու զգացողությունը, և այն մտցնելով օրաբաժնի մեջ՝ կարելի է հրաժարվել ուրիշ ավելի շատ կալորիականություն պարունակող սննդից։ Դդմիկի անմիջական բուժիչ նշանակությունը նույնն է, ինչպես դդմինը, սակայն սերմերը գրեթե չեն օգտագործում բժշկության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դդմազգիներ
Ժակ Արսեն Դ’Արսոնվալ

**Ժակ Արսեն Դ’Արսոնվալ** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիոլոգ, ֆիզիկոս, Ֆրանսիայի ԳԱ և բժշկության ազգային ակադեմիայի անդամ։

1882 թվականից ղեկավարել է Կոլեժ դե Ֆրանսի կենսաֆիզիկայի լաբորատորիան, 1894 թվականից՝ փորձառական ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը։ Դ’Արսոնվալի հետազոտությունները կիրառվել են էլեկտրաբուժման մեթոդները մշակելիս։ Նա ֆիզիոլոգիական փորձը կապեց նուրբ ֆիզիկական անալիզի հետ, նպաստեց կենսաբանության նոր բնագավառի՝ կենսաֆիզիկայի զարգացմանը։ Դ’Արսոնվալը ֆիզիոլոգիական հետազոտություններում կիրառեց որոշ նոր սարքեր ու ապարատներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Դելյանովներ

**Դելյանովներ** (), հայկական ծագումով ռուսական ազնվական (1888 թվականից՝ կոմսի տիտղոսով) տուն։ Նախնիները եղել են ջուղայեցի վաճառականներ, որոնք 18-րդ դարի սկզբներին Պարսկաստանից գաղթել էին Ռուսաստան և բնակություն հաստատել Աստրախանում։ Նույն դարի կեսերին Հարություն Դալլաքյանը տեղափոխվեց Պետերբուրգ, ստացավ ազնվականի կոչում։

18-րդ դարի վերջին Դելյանովների մի ճյուղը հաստատվել է Կոստանդնուպոլսում, այնտեղից անցել Վալախիա, ապա՝ Բեսարաբիա։ Դելյանովների տոհմանունը գրանցվել է Կալուգայի և Բեսարաբիայի նահանգների տոհմամատյաններում։

Կատեգորիա:Գերդաստաններ
Դարվիշ

**Դարվիշ** (**Անդրե Սևրուկյան** (Sevrugian), , Հայդելբերգ, Գերմանիա), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի ֆրանսիական վարժարանում, այնուհետև Փարիզի գեղարվեստի դպրոցում։ Փարիզից վերադառնալուց հետո Դարվիշը մտավորական ընկերների, այդ թվում՝ Սադեք Հեդայաթի, Բոզորգ Ալավիի հետ, հիմնել է փիլիսոփայական շրջանակ, որտեղ նրան տվել են «Դարվիշ» մականունը։ Մասնագիտացել է ինքնակրթությամբ, կրել պարսկական մանրանկարչոթյան ազդեցությունը։ 1922 թվականին եղել է Անդրկովկասում, որոշ ժամանակ ապրել Թիֆլիսում, անդամակցել «Հայ արվեստագետների միությանը»։ Ծննդավայրում շուրջ ինը տարի նկարազարդել է «Շահնամե»-ն, ստեղծել 416 նկար, որոնք ցուցադրվել են Ֆիրդուսու ծննդյան 1000-ամյակի տոնակատարության օրերին (1934)։ Այդ աշխատանքի համար Դարվիշին շնորհվել է «Արվեստի և գիտության» շքանշան։ Մյուս նշանակալի գործը Խայամիի քառյակների 140 նկարազարդումներն են։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Հնդկաստանում («Շահնամե»-ի նկարազարդումներից 100-ը գնել է Չոմբոևյի թանգարանը), Բեռլինում, Բրյուսելում ն Լոնդոնում։ Ստեղծել է հայկական պատմական թեմաներով նկարներ։ Դարվիշի գործերին բնորոշ է ոճավորումն ու գունագեղությունը։

## Գրականություն
* Անդրե Սևրուգյան (1894-1996)։ *Քեշիշյան, Վարդի*։ Մատենադարան Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտ։ Երևան։ «Տիգրան Մեծ»։ ISBN 9789994189021

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեհրան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Իրանահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Դեպոլիմերացում

մինի|Պոլիստիրոլի ապապոլիմերացում արմատական վերացման մեխանիզմի միջոցով
**Դեպոլիմերացում**, **ապապոլիմերացում**, պոլիմերից մոնոմերի անցնելու ռեակցիան։ Պոլիմերացման հակադարձ ռեակցիան է։ 
Դեպոլիմերացման ենթարկվում են որոշ պոլիմերներ (օրինակ, պոլիստիրոլ, պոլիմեթիլմետակրիլատ)։ Դեպոլիմերացում կատարվում է հիմնականում բարձր ջերմաստիճաններում։ Դեպոլիմերացմանման երևույթի հնարավորությունը ապացուցել են Ռ․ Մեսրոբյանը և Ա․ Տոբոլսկին, 1945 թվականին։

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Դարուհի Հակոբյան վարժարան

**Դարուհի Հակոբյան վարժարան** աղջիկների երկրորդական, կրթական հաստատություն։ Հիմնվել է 1939 թվականին, Բեյրութում, Լ․ Հակոբյանի նվիրատվությամբ՝ ի հիշատակ իր քրոջ Դարուհու։ Առաջնորդվում է լիբանանյան պետական բակալորիայի ծրագրով՝ տեղ հատկացնելով նաև հայագիտական առարկաներին։ Ավանդվում է հայերեն, արաբերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, պատմություն, աշխարհագրություն, ճշգրիտ գիտություններ։ Ուսման տևողությունը 6 տարի է։ 4—6-րդ դասարաններն ունեն 2 բաժին, 
ա․ գիտական, որտեղ աշակերտները պատրաստվում են բակալորիայի քննություններին և դպրոցն ավարտելուց հետո կարող են հաճախել համալսարան, 
բ․ արվեստի, որտեղ լեզուների հետ միասին դասավանդվում են առտնին գիտելիքներ։ 
Ավարտողները կարող են աշխատել առնտրական հիմնարկություններում կամ հաճախել առնտրական բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ։ Ենթարկվում է ՀԲԸ միությանը։ 1972—1973 թվականների ուսումնական տարում ունեցել է 294 աշակերտուհի, 30 ուսուցիչ։ Շրջանավարտներից 103-ը համալսարան է ավարտել, 20-ը ստացել մագիստրոսի կոչում, 40-ը աշխատում է մանկավարժական բնագավառում։ Նշանավոր տնօրեններից են եղել Ա․ Թոփչյանը, Ս․ Ապտալյանը (Վահե- Վահյան), Զ․ Մելքոնյանը, Ս․ Պետիկյանը։ Ամեն տարի վերապատրաստման նպատակով Սովետական Հայաստան են գալիս նրա ուսուցիչներից։

Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Դեկրետ

200px|մինի|Դեկրետ
**Դեկրետ**, իրավական ակտի անվանում։ Հին Հռոմում «Դեկրետ» են անվանվել սենատի, ապա՝ կայսրի հրապարակած ակտերը, Ֆրանսիայում, Ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո, Կոնվենտի և օրենսդրական մյուս մարմինների ակտերը։ Տերմինը այժմ էլ օգտագործվում է Ֆրանսիայում, ինչպես և մի շարք այլ երկրներում։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Դեդուկցիա

**Դեդուկցիա** ( — բխեցում), մտահանգման (կշռադատության) տեսակներից, լայն իմաստով՝ հետազոտության մեթոդներից մեկը։

Դեդուկցիան ավանդաբար սահմանվել Է, ներկայումս էլ երբեմն սահմանվում է իբրև այնպիսի մտահանգում, որով ընդհանուր նախադրյալներից կատարվում է մասնավոր եզրակացություն, և այդ առումով այն հակադրվում է ինդուկցիային։ Բայց այս սահմանումը ճշգրտման կարիք ունի, քանի որ անվերապահորեն դեդուկտիվ համարվող մտահանգումների որոշ տեսակներ այդպիսի հատկանիշ չունեն։ Ուստի, դեդուկցիա ասելով ներկայումս ավելի հաճախ հասկացվում է անալիտիկ բնույթի կշռադատությունը, որտեղ եզրակացությունն ստացվում է միայն որպես նախադրյալներում ոչ բացահայտ ձևով պարունակվող ինֆորմացիայի բացահայտում-առանձնացում՝ որոշակի տրամաբանական միջոցներով, այն է՝ արտածման կանոններով։ Դրանով պայմանավորված՝ դեդուկցիայի մեջ եզրակացությունը միշտ լինում է հավաստի (եթե նախադրյալները հավաստի են)։ Այդպես ըմբռնված դեդուկցիան հակադրվում է սկզբունքորեն միայն հավանական եզրակացություն տվող մտահանգումներին (ոչ լրիվ ինդուկցիա, անալոգիա և այլն, իսկ լրիվ ինդուկցիան դիտվում է որպես դեդուկցիա)։

Դեդուկցիայի տեսությունը տրամաբանության հիմնական բովանդակությունն է, նույնիսկ երբեմն նույնացվում է ընդհանրապես ձևական տրամաբանության հետ։ Ելնելով նրանից, որ դեդուկցիան որպես հետազոտության մեթոդ «նոր բան» չի տալիս, որոշ տրամաբաններ այն համարել են կշռադատության ոչ լիարժեք, գիտության համար առանձին նշանակություն չունեցող եղանակ, իսկ իսկական գիտելիք, ըստ նրանց, տալիս է միայն ինդուկցիան։ Ուրիշները (Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ), ընդհակառակը, գերապատվությունը տվել են դեդուկցիային՝ գտնելով, որ այն տալիս է անհրաժեշտաբար հավաստի եզրակացությունը և «ճշմարիտ է բոլոր հնարավոր աշխարհներում», մինչդեռ ինդուկցիան (ոչ լրիվ) տալիս է միայն հավանական կամ պատահականորեն հավաստի եզրակացություն։

Դեդուկցիայի տեսության մշակման գործում մեծ ավանդ է մուծել Արիստոտելն՝ իր սիլլոգիստիկայով։

## Տես նաև

* Բավարար հիմունքի օրենք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Դելյուվիալ նստվածքներ

[մինի|Դելյուվիալ նստվածքներ [Կատուն (գետ)|Կատուն գետի ավազանին ]]
**Դեկյուվիալ նստվածքներ**, **դելյուվիում** ( — լվանում եմ), ապարների հողմնահարման նյութերի կուտակումներ։

Գենետիկորեն կապված են բեկորային նյութերի ծանրության ուժի, ձնհալի ու անձրնաջրերի ազդեցությամբ տեղափոխման և բարձրությունների լանջերին ու ստորոտներում կուտակման հետ։ Դելյուվիալ նստվածքներում հաճախ հանդիպում են ոսկու, անագի, վոլֆրամի, այլ մետաղների ցրոններ։

Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ
Պավել Դաուգե

**Պավել Գեորգիևիչ Դաուգե** (, կուսակցական ծածկանունը՝ **Պիկ**, ), լատվիացի հեղափոխական գործիչ, ԽՍՀՄ-ում ստոմատոլոգիայի հիմնադիրներից, ԽՄԿԿ անդամ (1903)։

1897 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ատամնաբուժական դպրոցը, սովորել Բեռլինի ատամնաբուժական ինստիտուտում։ 1904 թվականին ծանոթացել է Վլադիմիր Լենինի հետ։ Թղթակցել է բոլշևիկյան «Բորբա» («», 1905), «Սվետոչ» («», 1906) թերթերին։ Լատիշերեն է թարգմանել Ֆրիդրիխ Էնգելսի աշխատություններից։ 1917 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է խորհրդային ռեժիմի համար մղված խռովություններին։ 1918—1928 թվականներին աշխատել է ՌՍՖՍՀ առողջապահության ժողկոմատում։

Դաուգեյի նախաձեռնությամբ Մոսկվայում ստեղծվել է պետական գիտագործնական ատամնաբուժության ինստիտիտուտը։ Դաուգեն Վաշինգտոնի միջազգային ատամնաբուժական ակադեմիայի (1929 թվականից) և Վիեննայի ատամնաբուժական ընկերության (1931 թվականից) պատվավոր անդամ էր։ Գրել է աշխատություններ՝ նվիրված Լատվիայում հեղափոխական շարժումների պատմությանը, ինչպես նաև ստոմատոլոգիային։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:1869 ծնունդներ
Կատեգորիա:1946 մահեր
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս հրատարակիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Քրիստափոր Գևորգյան

**Քրիստափոր Բաղդասարի Գևորգյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1951 թվականին ավարտել է Սուրիկովի անվան գեղարվեստի ինստիտուտը, 1954 թվականին նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ ստանալով արվեստագիտության թեկնածուի աստիճան։ 1951 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։

## Ստեղծագործություններ
Դիմաքանդակներ`
* «Վ. Կարպինսկի»
* «Ա. Տուպոլև»
* «Ա. Արխանգելսկ»
* «Ս. Խրիստիանով»
Հուշարձաններ`
* «Վլադիմիր Լենին»
* «Ն. Դոբրոլյուբով»

## Մատենագրություն
Օժտված քանդակագործը, «Սովետական արվեստ», 1960, N 9

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Դեղատոմս

**Դեղատոմս**, ռեցեպտ ( — վերցված), բժշկի գրավոր ցուցումները դեղերի պատրաստման և օգտագործման ձևերի մասին։ Բժշկական պատասխանատու փաստաթուղթ է, ձևակերպվում է բուժող բժշկի կամ բուժհիմնարկության կողմից կնքված հատուկ բլանկների վրա։
մինի|Դեղատոմսի օրինակ
Սկզբում գրվում է ամիս-ամսաթիվը, ապա Rp (recipe — վերցրու) նշանից հետո լատիներեն թվարկվում են դուրս գրվող դեղանյութերի անունները, քանակը, դեղաձևերը (փոշի, հաբ, պատճուկ, խառնուրդ, քսուք, մոմ և այլն)։ Ազգային լեզվով նշվում են օգտագործման եղանակները, վերջում՝ հիվանդի ազգանունը և բժշկի ստորագրությունը։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Դան Դեշլիու

**Դան Դեշլիու** (), ռումինացի բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Ծագումով հայ։

Ճանաչվել է «Սրտի շեփորներ» (1949), «Լազրը Ռուսկայից» (1949, արժանացել է պետական մրցանակի) ժողովածուներով։ «Ավերակի երգը» (1957), «Ծառի շրջանակը» (1969) գրքերը տոգորված են հեղափոխական պայքարի ոգով։ Գրել է նաև ֆոլկլորային բնույթի էպիկական պոեմներ։ Վիկտոր Տուլբուբեի հետ ռումիներեն է թարգմանել «Նահապետ Քուչակի տաղերը» ժողովածուն (1963)։ Դեշլիուի մի շարք բանաստեղծություններ թարգմանվել են հայերեն, տպագրվել «Ռումինական քնար» (1964) ժողովածուում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինագիր հայ գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ քաղաքական գործիչներ
Արչինացո Ռոմանո

**Արչինացո Ռոմանո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1448 մարդ 2008 թվականին, բնակչության խտությունը կազմում է 53 մարդ/քկմ։ Տարածքը կազմում է 28 կմ²։ Փոստային ինդեքսը - 20։ Հեռախոսային կոդը - 0774։

Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Գևորգ Զորավարը։ Տոնը նշվում է ապրիլի 23-ին։

## Ժողովրդագրությունը
Բնակչության դինամիկան

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:1193
 bar:1881 from:0 till:1120
 bar:1901 from:0 till:1405
 bar:1911 from:0 till:1486
 bar:1921 from:0 till:1712
 bar:1931 from:0 till:1861
 bar:1936 from:0 till:1758
 bar:1951 from:0 till:1837
 bar:1961 from:0 till:1706
 bar:1971 from:0 till:1556
 bar:1981 from:0 till:1479
 bar:1991 from:0 till:1379
 bar:2001 from:0 till:1334
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1193 fontsize:S text:1.193 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1120 fontsize:S text:1.120 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1405 fontsize:S text:1.405 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1486 fontsize:S text:1.486 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1712 fontsize:S text:1.712 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1861 fontsize:S text:1.861 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1758 fontsize:S text:1.758 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1837 fontsize:S text:1.837 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1706 fontsize:S text:1.706 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1556 fontsize:S text:1.556 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1479 fontsize:S text:1.479 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1379 fontsize:S text:1.379 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1334 fontsize:S text:1.334 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.arcinazzo.org/ 
* Վիճակագրություն ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Դենոմինացիա

**Դենոմինացիա**, վճարման պտույտի, հաշվարկի և հաշիվների հեշտացման ու պարզեցման, ազգային արժույթի լիարժեքությունը ապահովելու նպատակով երկրի դրամական միավորի (առանց վերանվանման) և գների մասշտաբի խոշորացում։ Դենոմինացիայի ժամանակ խոշորացման գործակիցը մեծ մասամբ միավորն է մեկ կամ մի քանի զրոներով (10, 100 և այլն անգամ)։ Այդ գործակցով նախկինում թողարկված դրամանիշերը փոխանակվում են նորերով։ Միաժամանակ վերահաշվարկվում են գները, աշխատավարձը, ծառայությունների տարիֆները, բանկերի ակտիվ և պասսիվ հաշիվներում եղած մնացորդները, ձեռնարկությունների և հիմնարկությունների հաշվեկշիռները և այլն։ Երկրի շահերից ելնելով դենոմինացիայի ենթարկված արժույթի ոսկու պաշտոնական պարունակությունը և փոխանակային կուրսը կարող են բարձրացվել տարբեր գործակիցներով։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Լուի Դելլյուկ

**Լուի Դելլյուկ** (, ), ֆրանսիացի ռեժիսոր, սցենարիստ, կինոտեսաբան։

## Գործունեություն
Նրա հայացքներն ու ռեժիսորական գործունեությունը 1918 թվականին իր գլխավորությամբ ստեղծված ֆրանսիական կինոյի «Ավանգարդ» ուղղության գեղագիտական հիմքն են հանդիսացել։ Դելլյուկն է առաջ քաշել ֆոտոգենիայի (կինոարտահայտչականության) հասկացությունը։ «Լռություն» (1920 թվական), «Տենդ» (1921 թվական) և այլ կինոնկարներում վեր է հանել հերոսների ներաշխարհն ու գործողության էմոցիոնալ միջավայրը։ Ֆրանսիական կինոքննադատների ընկերությունը 1949 թվականին սահմանել է ֆրանսիական լավագույն ֆիլմի՝ Դելլյուկի անվան ամենամյա մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ‎
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Երկրագործության պաշտամունքը Հայաստանում (1-2-րդ դարեր)

Հայոց լեզվի հնուց եկող բառապաշարից և հատկապես պաշտամունքից երևում է, թե որքան մեծ դեր է խաղում երկրագործությունը հայ ժողովրդի կյանքում։ Նախաքրիստոնեական Հայաստանում խիստ զարգացած էր երկրագործության պաշտամունքը, որը ստացել էր սինկրետիկ բնույթ և միաձուլվել էր հելլենական, ապա հելլենիստական աշխարհի պանթեոնին։ Մարդիկ հատկապես պաշտում էին Արա Գեղեցիկին՝ բերրիության և բնության զարթոնքի աստծուն, որը միաձուլվում է Տիր և Միհր աստվածների պաշտամունքների հետ։ Հատկապես Վասպուրականում ժողովուրդը ուներ «Տիր դնել» արտահայտությունը, որը նշանակում է ցորենի հատիկը ցանել գետնում։ Տիր աստծու անունից առաջ է եկել հացահատիկի մի տեսակ, որը կոչվում է «տիր» կամ «դիր»։ Արա Գեղեցիկ-Տիր-Միհրից հետո ժողովուրդն առանձնապես պաշտում էր բնության արտադրող ուժերի աստվածուհուն՝ «Ոսկեմայր» Անահիտին։ Նա նույնացվել էր Արտեմիսի, ապա Դեմետրա աստվածուհու հետ։ Այս տեսակետից պատահական չէ այն, որ Վաղարշապատի (այժմ՝ Էջմիածին) քաղաքամերձ հողերի 1-ին-2-րդ դարերի շերտերի պեղումների ժամանակ գտնվել է գեմմա, որի վրա պատկերված է Դեմետրե աստվածուհին՝ հասկը ձեռքին։ Հավանաբար գոյություն է ունեցել նաև խաղողի վազի պաշտամունք, այդ մասին վկայում են քրիստոնեական տոնակատարություններում և հնուց եկող քանդակներում նրա մնացուկները։ Հյուսիսային Կովկասում գտնված հայոց Բակուր Ա Արշակունի թագավորի (161-163 թվականներ) հայտնի գավաթի վրա պատկերված են Սիլենի նման զգեստավորված դերասան, ինքը՝ Դիոնիսոսը, և դիոնիսիաների հետ կապված ատրիբուտներ։

## Գրականություն
* Աղայան Ծ.Պ., Առաքելյան Բ.Ն, Գալոյան Գ. Ա.,Երեմյան Ս. Տ, Խաչիկյան Լ.Ս, Հակոբյան Ա.Մ, Հովհաննիսյան Ա.Գ, Ներսիսյան Մ.Գ «Հայ ժողովրդի պատմություն», հատոր 1,Երևան 1971, էջ 805

Կատեգորիա:Հելլենիստական Հայաստան
Լուի Շառլ Դելեկլյուզ

**Լուի Շառլ Դելեկլյուզ** (, ), ֆրանսիացի հեղափոխական ղեկավար, լրագրող, Փարիզի կոմունայի ռազմական հրամանատար

Խմբագրել է «Ռևոլյուսիոն դեմոկրատիք է սոսիսլ» () թերթը։ Գաղտնի հանրապետական ընկերություններին մասնակցելու, Երկրորդ կայսրության դեմ ելույթների համար քանիցս (1854, 1868, 1870) բանտարկվել ու աքսորվել է։

1871 թվականի մարտի 26-ին ընտրվել է Փարիզի կոմունայի անդամ, եղել դրա գործադիր և զինվորական հանձնաժողովների անդամ, ռազմական նախարարությանը կից քաղաքացիական պատգամավոր։

Սպանվել է Փարիզում, վերսալցիների դեմ վերջին մարտերում։ Թաղված է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ