Հավատքով բուժում

մինի|Եղիա մարգարեն աղոթում է Սարեփթայի այրու որդու ապաքինման համար՝ Աստվածաշնչի Թագավորների գրքերից:

**Հավատքով բուժում** աղոթքի և ժեստերի (օրինակ՝ ձեռքով հպում) պրակտիկա, որոշ մարդկանց մոտ համարվում է աստվածային միջամտություն, հոգևոր և ֆիզիկական բուժում ներգրավելու միջոց: Սա տարածված է հատկապես քրիստոնեության մեջ։ Հավատացյալները պնդում են, որ հիվանդությունները և հաշմանդամությունները հնարավոր է բուժել կրոնական հավատքի միջոցով, աղոթքով կամ այլ ծիսակարգերով: Աստվածային միջամտության նկատմամբ կրոնական հավատը չի հիմնվում էմպիրիկ արդյունքների վրա։

Գրեթե բոլոր գիտնականներն ու փիլիսոփաները մերժում են հավատքով բուժումը՝ համարելով այն կեղծ գիտություն։

Պնդումները, թե «բազմազան մեթոդներ», ինչպիսիք են աղոթքը, աստվածային միջամտությունը կամ անհատ բուժողի ծառայությունները, կարող են բուժել հիվանդությունները, եղել են ժողովրդական ամբողջ պատմության ընթացքում։ Պնդումներ եղել են, որ հավատքի շնորհիվ հիվանդների տեսողությունը, լսողությունը, քաղցկեղը, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը, զարգացման խանգարումները, սակավարյունությունը, հոդացավերը, մաշկային հիվանդությունները, ամբողջական կաթվածը և տարբեր վնասվածքներ բուժվել են ։ Վերականգնումները վերագրվել են բազմաթիվ մեթոդների ինչպիսիք են՝ աղոթքը, կրոնական սրբավայր այցելությունը կամ պարզապես գերագույն էակի հանդեպ ուժեղ հավատը։

Շատ մարդիկ Աստվածաշունչը, հատկապես Նոր Կտակարանը մեկնաբանում են որպես հավատքի ուսուցում և հավատքի բուժման կիրառում:  2004 թ. **Newsweek**-ի հարցման համաձայն՝ ամերիկացիների 72 տոկոսը նշել է, որ հավատում է, թե Աստծուն աղոթելը կարող է բուժել որևէ մեկին, նույնիսկ եթե գիտությունը պնդում է, որ այդ անձն ունի անբուժելի հիվանդություն։

Ի տարբերություն հավատքի միջոցով բուժման կողմնակիցներին, հոգևոր բուժման կողմնակիցները չեն կապում բուժումը Աստծո հետ, այլ հավատում են աստվածային էներգիային: 20-րդ դարի վերջին այլընտրանքային բժշկության նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը նպաստել է սոցիոլոգների շրջանում կրոնի և առողջության կապի ուսումնասիրությանը։

Հավատքով բուժումը կարող է դասակարգվել որպես հոգևոր և գերբնական թեմա։  նշում է. «Առկա գիտական ապացույցները չեն հաստատում այն պնդումները, որ հավատքով բուժումը կարող է իրականում բուժել ֆիզիկական հիվանդությունները»։ «Մահ, հաշմանդամություն և այլ անցանկալի արդյունքներ առաջացել են, երբ լուրջ վնասվածքների կամ հիվանդությունների դեպքում բժշկական օգնության փոխարեն ընտրվել է հավատքով բուժումը»։ Շատ երեխաներ մահացել են երբ ծնողները նախընտրել են հավատքով բուժումը: Նման արդյունքներ են գրանցվել նաև մեծահասակների շրջանում։

## Տարբեր հավատքներում
### Քրիստոնեություն

#### Ընդհանուր ակնարկ
[մինի|Հավատքի միջոցով բուժում [Ֆերնանդո Սուարես|Ֆերնանդո Սուարեսի կողմից, Ֆիլիպիններ]]
Քրիստոնեական համոզմունք է համարվում այն, որ Աստված բուժում է մարդկանց Սուրբ Հոգու զորությամբ: Այս երևույթը կոչվում է նաև գերբնական բուժում, աստվածային բուժում և հրաշագործ բուժում։ Աստվածաշնչում բուժումը հաճախ կապվում է որոշակի անհատների գործունեության հետ ինչպիսիք են՝ Եղիայը, Հիսուսը և ՊողոսըՔրիստոնյա բժիշկ Ռեջինալդ Բ. Չերին հավատքով բուժումը դիտում է որպես բուժման ճանապարհ, որի ժամանակ Աստված օգտագործում է ինչպես բնական, այնպես էլ գերբնական միջոցներ: Բուժվելը նկարագրվել է որպես խաչի վրա Քրիստոսի փրկագնումն ընդունելու արտոնություն։ Գրող Ուիլֆրեդ Գրեյվս կրտսերը ֆիզիկական բուժումը համարում է փրկության ֆիզիկական արտահայտություն։ Նա Հիսուսի՝ մայրամուտին սատանաների դուրս մղման և իր մոտ բերված բոլոր հիվանդներին բուժելու մասին նկարագրելուց հետո, այս հրաշքները ներկայացնում է որպես մարգարեության իրականացում. «Նա վերցրեց մեր տկարությունները և կրեց մեր հիվանդությունները»։

Նույնիսկ այն քրիստոնյա հեղինակները, ովքեր հավատում են հավատքով բուժմանը, չեն պնդում, որ մարդու հավատը միշտ բերում է ցանկալի բուժմանը։ «Ձեր հավատքը չի նպաստում ձեր բուժմանը։ Ձեր ապաքինումը ամբողջությամբ կախված է բուժողի ինքնիշխան նպատակներից»։Լարի Կիֆաուվերը զգուշացնում է, որ հավատքով բուժման նկատմամբ ոգևորությունը չպետք է առաջացնի կեղծ հույսեր։ «Պարզապես բավականաչափ երկար կամ ուժեղ հավատալը չի ապաքինի ձեզ կամ չի խթանի ձեր բուժմանը։ Մտավոր վարժություններ կատարելը՝ ձեր հրաշքը պահելու համար, չի բուժի ձեզ այժմ»։ Նրանք, ովքեր ակտիվորեն ձեռքով հպվում են ուրիշներին և աղոթում, որ հիվանդները բուժվեն, սովորաբար գիտակցում են, որ բուժումը միշտ չէ, որ անմիջապես տեղի է ունենում։ Հավատքով բուժման կողմնակիցները պնդում են, որ դա կարող է տեղի ունենալ ավելի ուշ և գուցե ոչ այս կյանքում։ «Իրականությունն այն է, որ ձեր բուժումը կարող է դրսևորվել հավերժությունում, այլ ոչ թե ժամանակի մեջ»։

#### Նոր Կտակարան
Նոր Կտակարանում ներառված չորս կանոնական ավետարանների որոշ մասերում նշվում է, որ Հիսուսը բուժում էր ֆիզիկական հիվանդություններ, որոնք 1-ին դարի բժշկության շրջանակներից դուրս էին: Հիսուսի բուժումները համարվում են հրաշագործ և զարմանալի, քանի որ դրանց արդյունքները հնարավոր չէր բացատրել կամ դրանք վիճակագրորեն անհավանական էին: Օրինակներից մեկն այն դեպքն է, երբ «կինը, ով տասներկու տարի արյունահոսություն ուներ և բազմաթիվ բժիշկների մոտ էր գնացել, բայց ոչ միայն չէր լավացել, այլև ավելի վատացել էր»: Բուժելուց հետո Հիսուսը նրան ասում է. «Դուստրս, քո հավատը քեզ առողջացրեց։ Գնա խաղաղությամբ։ Ապաքինվիր հիվանդությունիցդ»: Հիսուսը առնվազն երկու այլ դեպքերում նույնպես հավատն է համարել բուժման միջոց.

Հիսուսը նաև խրախուսում էր օգտագործել ժամանակի բժշկական օգնությունը (յուղերի և գինու կիրառումը), երբ պատմեց Բարի սամարացիի առակը (Ղուկաս 10:25–37), որտեղ սամարացին «հագցրեց [վիրավորի] վերքերը՝ վրան յուղ և գինի լցնելով» (34-րդ խոսք)՝ ինչպես բժիշկը: Այնուհետև Հիսուսն ասաց օրենքի ուսուցչին (ով ինքնարդարացման համար հարցրեց՝ «Իսկ ո՞վ է իմ մոտավորը», 29-րդ խոսքում). «Գնա և դու նույնպես այսպես վարվիր»՝ սիրելով նրանց, ում հետ երբեք չէր շփվի սովորաբար (37-րդ խոսք):

## Ապաքինումը ավետարաններում
Ավետարաններում ապաքինումը նկարագրվում է որպես «նշան», որը պետք է ապացուցի Հիսուսի աստվածությունը և խթանի հավատը նրան որպես Քրիստոս։ Այնուամենայնիվ, երբ նրանից խնդրեցին այլ տեսակի հրաշքներ, Հիսուս մերժեց որոշները, բայց բավարարեց ուրիշներին, հաշվի առնելով խնդրի շարժառիթը։ Որոշ աստվածաբաններ ենթադրում են, որ Հիսուսը բուժում էր «բոլոր» ներկաներին յուրաքանչյուր անգամ։ Երբեմն նա որոշում էր, թե արդյոք նրանք հավատ ունեին, որ ինքն ապաքինելու է նրանց։

Չորրորդ ավետարանում Հիսուսի կատարած յոթ հրաշագործ նշաններից չորսը ապաքինման կամ հարության գործողություններ էին։ Նա ապաքինեց Կափառնայումի պաշտոնյայի որդուն, բուժեց Բեթսայդայի լճի մոտ պառկած կաթվածահարին, ապաքինեց ծնունդից կույր մարդուն և հարություն տվեց Բեթանիայի Ղազարոսին։

Հիսուսը իր հետևորդներին ասաց, որ ապաքինեն հիվանդներին և նշեց, որ ապաքինման նման նշանները հավատի վկայությունն են։ Նա նաև ասաց իր հետևորդներին. «Բուժեցե՛ք հիվանդներին, հարություն տվե՛ք մեռյալներին, մաքրեցե՛ք բորոտներին, վտարեցե՛ք դևերին. դուք ազատ ստացաք, ազատ տվեք»։

Հիսուսը խստորեն պատվիրում էր շատերին, ովքեր ապաքինվել էին նրանից, որ «ոչ ոքի չասեն»։ Հիսուսը չէր հավանում, երբ մարդիկ հրաշք էին խնդրում զուտ դիտարժանության համար՝ նման բան անվանելով «չար և շնացող սերունդ»։

## Վաղ քրիստոնեական եկեղեցի
Բուժման պատմությունները կամ հղումները հանդիպում են բազմաթիվ նախանիկեական հայրերի գրություններում, թեև դրանք հիմնականում շատ ընդհանուր են և չեն պարունակում մանրամասներ։

#### Ավետարանականություն
[աջից|մինի|280x280փքս|Ձեռքերի դրմամբ ապաքինման ծես Living Streams International եկեղեցում, [Աքրա, Գանա, 2018 թ.]]
Որոշ Պենտեկոստալ և Քարիզմատիկ ավետարանական եկեղեցիներում հատուկ տեղ է տրվում հավատքով ապաքինմանը՝ ձեռքերի դրմամբ աստվածպաշտության ծառայությունների ժամանակ կամ ավետարանչական քարոզարշավների ընթացքում։ Հավատքով կամ աստվածային ապաքինումը համարվում է Հիսուսի մահվամբ և հարությամբ ձեռք բերված ժառանգություն։ Աստվածաշնչյան անսխալականությունը հավաստում է, որ հրաշքները և ապաքինումները, որոնք նկարագրված են Աստվածաշունչում, այժմ էլ արդիական են և կարող են տեղի ունենալ հավատացյալի կյանքում։

20-րդ դարի սկզբին նոր Պենտեկոստական շարժումը մասնակիցներ էր ներգրավում Սրբության շարժումից և այլ շարժումներից՝ Ամերիկայում, որոնք արդեն հավատում էին աստվածային ապաքինմանը։ 1930-ական թվականներին մի քանի հավատքով ապաքինողներ հավաքեցին մեծ լսարաններ և ստեղծեցին համաշխարհային հետևորդների ցանցեր։

Ժամանակակից իմաստով առաջին պենտեկոստականները հայտնվեցին Տոպիկա, Կանզասում՝ Չարլզ Ֆոքս Պարհամի, մեթոդիստ նախկին հովվի, կազմակերպած Աստվածաշնչյան դպրոցում։ Պենտեկոստականությունը համաշխարհային ուշադրության արժանացավ 1906 թվականին՝ Ազուսա փողոցի զարթոնքի միջոցով, որը ղեկավարում էր Վիլյամ Ջոզեֆ Սեյմուրը՝ Լոս Անջելեսում։

Սմիթ Վիգլսվորթը նույնպես հայտնի դեմք էր 20-րդ դարի սկզբին։ Անգլիացի նախկին սանտեխնիկ, ով դարձավ ավետարանիչ, Վիգլսվորթը շրջում էր աշխարհով մեկ՝ քարոզելով Հիսուսի մասին և կատարելով հավատքով ապաքինումներ։ Նա պնդում էր, որ Հիսուսի անունով մի քանի մարդկանց հարություն է տվել իր հանդիպումների ժամանակ։

1920-ական և 1930-ական թվականներին Այմի Սեմփլ Մակֆերսոնը դարձավ հայտնի ապաքինող՝ աճող ժողովրդականությամբ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ։ Հետագայում Վիլյամ Մ. Բրանհամը համարվում է հետպատերազմյան ապաքինման զարթոնքների նախաձեռնողը։

#### Քրիստոնեական գիտություն
Թեև Քրիստոնեական գիտության մեջ հիերարխիա չկա, պրակտիկանտները զբաղվում են աղոթքով ուրիշների համար՝ որպես պրոֆեսիոնալ գործունեություն, և իրենց ծառայությունները գովազդում են եկեղեցու հրապարակած առցանց տեղեկատուում։ Քրիստոնեական գիտության հետևորդները երբեմն պատմում են իրենց ապաքինման պատմությունները՝ տեղի Քրիստոնեական գիտության եկեղեցիների շաբաթական վկայությունների հանդիպումների ժամանակ կամ հրապարակում են դրանք եկեղեցու ամսագրերում, ներառյալ «Christian Science Journal»-ը, որը տպագրվում է ամսական 1883 թվականից ի վեր, «Christian Science Sentinel»-ը, որը տպագրվում է շաբաթական 1898 թվականից ի վեր, և «The Herald of Christian Science»-ը, որը սկսվել է 1903 թ.-ից՝ որպես գերմաներեն ամսագիր, այնուհետև ընդլայնվելով իսպաներեն, ֆրանսերեն և պորտուգալերեն տարբերակներով։ Քրիստոնեական գիտության ընթերցասրահներում հաճախ կարելի է գտնել նման ապաքինման պատմությունների արխիվներ։

#### Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցի
Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցին (ՎՕՍԵ) ունի երկար պատմություն հավատքով ապաքինումների վերաբերյալ։ ՎՕՍԵ-ի շատ անդամներ իրենց ապաքինման պատմությունները ներկայացրել են եկեղեցու «Ensign» ամսագրում։ Եկեղեցին հավատում է, որ ապաքինումները հիմնականում տեղի են ունենում քահանայապետական օրհնությունների միջոցով՝ ձեռքի դրմամբ, սակայն աղոթքը, հաճախ ուղեկցված ծոմապահությամբ, նույնպես համարվում է ապաքինման պատճառ։ Ապաքինումը միշտ վերագրվում է Աստծո զորությանը։ ՎՕՍԵ-ն հավատում է, որ Աստծո Քահանայապետությունը, որը տրված է մարգարեներին (օրինակ՝ Մովսես) և Հիսուսի արժանի աշակերտներին, վերականգնվել է երկնային սուրհանդակների միջոցով՝ Ջոզեֆ Սմիթին՝ այս դարաշրջանի առաջին մարգարեին։

ՎՕՍԵ-ի դավանանքի համաձայն՝ չնայած անդամներն ունեն վերականգնված քահանայապետական իշխանություն՝ Հիսուս Քրիստոսի անունով ապաքինելու, անհրաժեշտ է ձեռնարկել համապատասխան բժշկական օգնություն փնտրելու քայլեր։ Բրիգհամ Յանգը այս մասին ասել է շատ հստակ՝ նշելով, որ վերջնական արդյունքը միշտ կախված է Աստծո կամքից։

### Սիենտոլոգիա
Որոշ քննադատներ Սիենտոլոգիա կազմակերպության որոշ գործունեությունները համեմատել են հավատքով բուժման հետ, հիմնվելով Լ. Ռոն Հաբարդ-ի հայտարարությունների վրա, որոնք տեղ գտան *[[Դիանետիկա. Մտավոր առողջության արդիական գիտություն]]* գրքում և այլ գրառումներում

## Գիտական հետազոտություն
Շատ գիտնականներ մերժում են հավատքով բուժումը որպես պսևդոմարդագիտություն Հավատացյալները պնդում են, որ հավատքով բուժումը չի պարունակում գիտական պնդումներ և հետևաբար պետք է դիտարկվի որպես հավատքի հարց, որը ոչ էլ գիտականորեն փորձարկելի է:Գիտնականները և բժիշկները հիմնականում գտնում են, որ հավատքով բուժումը չունի բիոլոգիական հավանականություն կամ էպիստեմիկ գրավական, ինչը օգտագործվում է որպես չափանիշ՝ գնահատելու արդյոք կլինիկական հետազոտություններն էթիկական և ֆինանսապես հիմնավորված են Կոխրանի վերանայման ուսումնասիրությունը աղոթքի միջնորդությամբ գտավ «դրա մեջտեղում ոչ մի պարզ մոտեցում չկա»

**Խարդախություն**

Հավատքով բուժման սկեպտիկները մատնանշում են խարդախ պրակտիկաներ՝ թե՛ բուն բուժման գործընթացում (օրինակ՝ կեղծ հիվանդություններով հանդիսատեսի մեջ նախապես պատրաստված մարդիկ), թե՛ բուժման աշխատանքների ընթացքում: Նրանք պնդում են, որ հավատքով բուժումը կեղծ պրակտիկա է, որտեղ «բժիշկները» օգտագործում են հայտնի ոչ գերբնական հնարքներ՝ հավատացյալ մարդկանց երախտագիտությունը, վստահությունը և գումարը շորթելու համար : Ջեյմս Ռենդիի *«Հավատքով բժիշկները»* գիրքն ուսումնասիրում է քրիստոնյա քարոզիչներ, ինչպիսիք են Պիտեր Փոփոֆը, ով պնդում էր, որ բեմի վրա բուժում է հիվանդ մարդկանց հանդիսատեսի առջև։ Փոփոֆը ձևացնում էր, թե գիտի մասնակիցների կյանքի անձնական մանրամասները՝ ստանալով ռադիո հաղորդումներ իր կնոջից, ով գտնվելով բեմի ետևում՝ հավաքել էր տվյալներ հանդիսատեսից մինչ շոուն։ Այս գրքում նշվում է, որ ժամանակակից ավետարանչական բուժման շատ առաջնորդներ դիմել են խաբեության և կեղծիքների ։ Գիրքն անդրադարձել է նաև հավատքով բուժման առաջնորդների կողմից հատուկ նպատակների համար ուղարկված միջոցների օգտագործման հարցին։ Ֆիզիկոս Ռոբերտ Լ. Պարկը և բժիշկ ու սպառողների իրավունքների պաշտպան Սթիվեն Բարեթը բարձրաձայնել են որոշ անհավատալի բարձր գների էթիկական կողմերը։

**Իրավական վեճեր**

Կան նաև իրավական վեճեր։ Օրինակ՝ 1955 թվականին Ջեք Քոյի վերածննդի ծառայության ժամանակ Մայամիում, Ֆլորիդա, Քոն ասաց երեք տարեկան տղայի ծնողներին, որ բուժել է իրենց որդուն, ով տառապում էր պոլիոմիելիտով։ Քոն հետո խորհուրդ տվեց ծնողներին հեռացնել տղայի ոտքերի օրթոպեդիկ ամրակները։ Սակայն տղան չբուժվեց պոլիոմիելիտից, և ամրակների հեռացումը նրա համար մշտական ցավերի պատճառ դարձավ ։ Արդյունքում, Ջոզեֆ Լ․ Լյուիսի ջանքերով, Քոն 1956 թ. փետրվարի 6-ին ձերբակալվեց և մեղադրվեց բժշկություն առանց արտոնագրի պրակտիկայով զբաղվելու մեջ, ինչը Ֆլորիդայի նահանգում դասվում էր հանցագործությունների շարքին։ Ֆլորիդայի արդարադատության ներկայացուցիչը կասեցրեց գործը՝ պատճառաբանելով, որ Ֆլորիդան բացառություն է տալիս աստվածային բուժմանը։ Նույն տարվա վերջին Քոն ախտորոշվեց բուլբար պոլիոմիելիտով և մահացավ մի քանի շաբաթ անց Դալլասի Պարկլենդ հիվանդանոցում՝ 1956 թ. դեկտեմբերի 17-ին։

**Վաճառքի ենթակա հրաշքներ**

Հեռուստատեսային դեմք Դերեն Բրաունը ստեղծեց հավատքով բուժման վերաբերյալ շոու՝ *«Վաճառքի ենթակա հրաշքներ»*, որը, հավանաբար, բացահայտում է հավատքով բուժման արվեստը որպես խաբեություն։ Այս շոուի ընթացքում Դերենը սովորեցրեց սկուբա դայվինգի մարզչին, ով ընտրվել էր հասարակությունից, դառնալ հավատքով բուժող։ Նա նրան տարավ Տեխաս, որտեղ հաջողությամբ անցկացրեց հավատքով բուժման հավաքույթ համայնքի համար։

## Միացյալ Նահանգների օրենքը
1974 թ.  (CAPTA) պահանջում էր նահանգներից տրամադրել կրոնական բացառություններ երեխաների անտեսման և բռնության վերաբերյալ օրենքներում՝ դաշնային ֆինանսավորում ստանալու համար։ 1996 թ. CAPTA-ի լրացումները  նշում են․

**Ընդհանուր դրույթ․** Այս ակտը որևէ կերպ չպետք է մեկնաբանվի՝

# որպես դաշնային պահանջ, որ ծնողը կամ օրինական խնամակալը երեխային տրամադրի որևէ բժշկական ծառայություն կամ բուժում՝ հակառակ ծնողի կամ օրինական խնամակալի կրոնական հավատալիքներին; և
# որպես պահանջ, որ նահանգը գտնի, կամ որպես արգելք նահանգին գտնելու բռնություն կամ անտեսում այն դեպքերում, երբ ծնողը կամ օրինական խնամակալը ամբողջովին կամ մասամբ ապավինում է հոգևոր միջոցներին՝ բժշկական բուժման փոխարեն՝ ծնողի կամ օրինական խնամակալի կրոնական համոզմունքներին համապատասխան:

**Նահանգի պահանջ․** Չնայած ենթաբաժին (ա)-ին, նահանգը պետք է, առնվազն, ունենա նահանգային օրենքներով լիազորություն, որը թույլ կտա նահանգի երեխաների պաշտպանության ծառայություններին կիրառել ցանկացած իրավական միջոց, ներառյալ իրավական գործընթացների նախաձեռնումը իրավասու դատարանում՝ երեխային բժշկական խնամք կամ բուժում տրամադրելու համար, երբ այդ խնամքը կամ բուժումը անհրաժեշտ է կանխելու կամ վերացնելու երեխայի լուրջ վնասվածքները, կամ կանխելու համար կյանքի համար վտանգավոր պայմաններում բժշկական ցուցված բուժման չտրամադրումը։ Բացառությամբ հաշմանդամ նորածիններին կյանքի համար վտանգավոր պայմաններում բժշկական ցուցված բուժման չտրամադրման, այս ենթաբաժնի լիազորության կիրառման վերաբերյալ դեպքերն ընտրվում են միայն նահանգի հայեցողությամբ:

Երեսունմեկ նահանգներ ունեն երեխաների նկատմամբ բռնության վերաբերյալ կրոնական բացառություններ։ Դրանք են՝ Ալաբամա, Ալյասկա, Կալիֆոռնիա, Կոլորադո, Դելավեր, Ֆլորիդա, Ջորջիա, Այդահո, Իլինոյս, Ինդիանա, Այովա, Կանզաս, Քենթուքի, Լուիզիանա, Մեյն, Միչիգան, Մինեսոտա, Միսիսիպի, Միսուրի, Մոնտանա, Նևադա, Նյու Հեմփշիր, Նյու Ջերսի, Նյու Մեքսիկո, Օհայո, Օկլահոմա, Օրեգոն, Փենսիլվանիա, Վերմոնտ, Վիրջինիա և Վայոմինգ։ Այս նահանգներից վեցում՝ Արքանզասում, Այդահոյում, Այովայում, Լուիզիանայում, Օհայոյում և Վիրջինիայում, բացառությունները տարածվում են սպանության և դիտավորյալ սպանության վրա։ Նրանցից միայն Այդահոն է, որը վերջին ժամանակներում մեղադրվել է օրենքների պատճառով մահերի մեծ թվի համար։ 2015 թ. փետրվարին Այդահոյում վեճեր առաջացան մի օրինագծի շուրջ, որը համարվում էր, որ ավելի կխստացնի ծնողական իրավունքները՝ թույլ չտալով իրենց երեխաներին բժշկական խնամք։

### Անզգույշ սպանության դատավճիռներ
Ծնողները դատապարտվել են մանկապղծության և անզգույշ սպանության համար և մեղավոր են ճանաչվել իրենց երեխաներին սպանելու համար, երբ նրանք հրաժարվել են փրկարար բժշկական օգնությունից և ընտրել միայն աղոթքները

## Ծանոթագրություններ


## Մատենագիտություն

* Beyer, Jürgen (2013) "Wunderheilung". In *Enzyklopädie des Märchens. Handwörterbuch zur historischen und vergleichenden Erzählforschung*, vol. 14, Berlin & Boston: Walter de Gruyter, coll. 1043–1050
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Կրոնական վարք և փորձ