Աբու Իսհակ Իբրահիմ իբն Ահմադ

**Աբու Իսհակ Իբրահիմ իբն Ահմադ** (),  Իֆրիկիայի Էմիրը Աղլաբիների տոհմից (875-902)։

## Գահակալություն
Աբու Իսհակ Իբրահիմը Էմիր Իֆրիկիա Ահմադի որդին էր։ 863 թվականին հոր մահից հետո իշխանությունն անցավ Իբրահիմի հորեղբորը՝ Զիյադաթալլահ II-ին, բայց կարճ ժամանակ անց նա մահացավ, և ժառանգությունը վերադարձավ հիմնական գիծ՝ Իբրահիմի եղբայր Աբուլ Գարանիկ Մուհամմադ II-ին։

Մուհամմադ II-ը անլուրջ և հաճույք սիրող կառավարիչ էր։ Նրա օրոք Իբրահիմը նշանակվեց Կայրուանի նահանգապետ, և այդ պաշտոնում նա ցույց տվեց օրինակելի արդյունավետություն և լրջություն։ Երբ 875 թվականի փետրվարին անառակ Մուհամմադ II-ը վաղաժամ մահացավ, էմիրությունն անցավ Իբրահիմ II-ի ձեռքը, և նրա թեկնածությունը պաշտպանեցին Կայրուանի ժողովուրդը և իրավաբանները, որոնք մերժեցին Մուհամմադ II-ի որդու իշխանության պահանջները։

## Ռակկադայի պալատը և այլ նվաճումներ
Չնայած Իբրահիմ II-ը ժառանգեց պետությունը 874 թվականի ժանտախտից ամայացած, նրա թագավորությունը բերեց տնտեսական բարգավաճում։ Նա կարողացավ ազատել ճանապարհները ավազակներից և ապահովեց առևտրի անվտանգությունը։ 888-889 թվականներին մետաղադրամի բարեփոխումը, մի կողմից, առաջացրեց զանգվածային անկարգություններ Կայրուանում, որոնք դաժանորեն ճնշվեցին, բայց մյուս կողմից, հանգեցրեց Աբբասյան Արևելյան խալիֆայությունից թանկարժեք մետաղների ներհոսքին։ Էմիրը նաև ձգտում էր զարգացնել գյուղատնտեսությունը՝ ստեղծելով Ոռոգման համակարգեր։

Իբրահիմը ավարտեց ազ-Զեյթունա մզկիթը, ընդլայնեց Կայրուանում գտնվող Ուկբա մզկիթը, կառուցեց քաղաքի համար նոր ընդարձակ ջրամբար, կառուցեց Սուսայի պատերը և տեղադրեց մի շարք նոր ռազմածովային ազդանշանային աշտարակներ Իֆրիկիայի ափի երկայնքով (Սա թույլ էր տալիս հաղորդագրություն Սեուտայից Մարոկկո տեղափոխել Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա ընդամենը մեկ գիշերվա ընթացքում)։

876 թվականին Իբրահիմը կառուցեց նոր պալատ՝ քաղաք Ռակկադաում («երազային»), Կայրուանից ընդամենը մի քանի մղոն հարավ-արևմուտք։ Նա փոխարինել է Ալ-Աբբասիայի պալատը որպես էմիրի նստավայր, Ռակդան կառուցվել է հսկայական մասշտաբով։ Ալ-Բահրիի խոսքով՝ նրա պատերը տասը կիլոմետր երկարություն ունեին և ընդգրկում էին ավելի մեծ տարածք, քան ինքը՝ Կայրուանը։ Քաղաքն ուներ հսկայական այգիներ, լողավազաններ և հիդրավլիկ համակարգեր։ Քաղաքը բաժանված էր երկու մոտավորապես հավասար չափերի թաղամասերի՝ մեկը զբաղեցնում էր բացառապես Էմիրը, իսկ մյուսը՝ նրա ազնվական շքախումբը, կային նաև սովորական քաղաքային կյանքի հատկանիշներ՝ մզկիթներ, շուկաներ, բաղնիքներ և այլն, քաղաքը ընդգծում էր Աղլաբի Էմիրի թագավորական մեծությունը և նրա անկախությունը արիստոկրատիայից։

Ըստ Ալ-Բաքրիի, Ֆաթիմյանների առաջնորդ Ուբայդալլահ ալ-Մահդին 909 թվականին նվաճված քաղաք մտնելիս ապշել է շենքերի և հիդրոտեխնիկական կառույցների մակարդակով, որոնք հավասարը չունեին Արևելքում։

## Իշխանության կենտրոնացում
Իր թագավորության սկզբում Իբրահիմ II-ը դիտվում էր որպես արդար և լուսավոր կառավարիչ, բայց, ի վերջո, ազնվականության կողմից ընկալվում էր որպես բռնակալ և ավտոկրատ։ Նա վստահում էր Իֆրիկիայի հին արաբական արիստոկրատիային, որը հաճախ աչքի փուշ էր նախորդ էմիրների մոտ։ Ամեն շաբաթ Աքաբայում նա դատեր էր անցկացնում ուրբաթօրյա աղոթքից հետո, երբ հասարակ մարդիկ կարող էին իրենց միջնորդությունները ներկայացնել անմիջապես Էմիրին։ Իբրահիմը դաժանորեն պատժեց ազնվականների կողմից ժողովրդի նկատմամբ բռնության համար և ծանր պատիժներ տվեց նույնիսկ իր ընտանիքի անդամներին։

Իբրահիմը վարում էր բավականին ասկետիկ ապրելակերպ և գործնականում զերծ էր մնում պալատականների և պաշտոնյաների ազդեցությունից։ Նրա օրոք ռազմական գործերով զբաղվում էր նրա որդին՝ Աբու ալ-Աբաս Աբդալլահը, կամերգերը (հաջիբը) Մուհամմադ իբն Կորոբն էր (ավելի ուշ ՝ նրա իրավահաջորդը՝ Հասան իբն Նակիբը), իսկ լավագույն գեներալներ Մայմունն ու Ռաշիդը։ Միակ մարդը, ում կարծիքը հարգում և գնահատում էր Իբրահիմը, նրա մայրն էր, որին քրոնիկները հարգանքով անվանում էին պարզապես Սայիդա («Գերագույն տիկին») (չնայած նա նույնիսկ պարտավորեցրեց նրան վճարել իր պարտքերը երկու վաճառականների՝ 600 դինարի չափով)։

Իբրահիմը փորձեց խաթարել կիսանկախ Արաբական գնդերի (Ջունդ) ինքնավարությունը, որոնք արիստոկրատիայի իշխանության հիմքն էին՝ փոխարինելով նրանց հավատարիմ սևամորթ Աֆրիկյան ստրուկ զինվորներով («Աբիդ» կամ «Սուդան»)։ 878 թվականին Ռոկադայի հանդիսավոր բացման ժամանակ Իբրահիմը հրամայեց սպանել իր նախորդի թիկնապահներին Աբու ալ-Ֆեթ Աշտարակում՝ իր նոր Սուդանի պահակախմբի համար տեղ բացելու համար։ Իբրահիմը ընդլայնեց Սուդանի գնդերը (հետագայում համալրվեց սակլիբներով) մինչև 10,000 մարդ, ինչը մեծապես վրդովեցրեց արաբ հրամանատարներին։ Արաբական ազնվականությունը վրդովված էր նաև էմիրի կողմից այդքան մեծ կանոնավոր բանակ պահելու համար սահմանված հսկայական հարկերով և վճարներով։

893 թ.-ին, երբ արաբ հրամանատարները և ազնվականները ապստամբեցին Բելիզում (Բաթնայի մոտակայքում) իրենց ռազմական բարեփոխումների և պայքարի դեմ, Իբրահիմը նրանց հրավիրեց Ռաքադա՝ բանակցելու։ Նրան դիմավորեցին շուքով։ Բայց գիշերը, մինչ արաբ հրամանատարները քնում էին պալատի պալատներում, նրանց ենթակաները ՝ գրեթե հազար մարդ, սպանվեցին Իբրահիմի պահակախմբի կողմից։

Այս հաշվեհարդարը հրահրեց այլ արաբ արիստոկրատների ապստամբությունները Թունիսում։ Ապստամբությունը տարածվեց ամբողջ Իֆրիկիայում 893-894 թվականներին, և Այդ ընթացքում Իբրահիմը կառավարեց իրականում մեկ Ռաքադա։ Սակայն ապստամբություններն ի վերջո անխնա ճնշվեցին էմիրի Սուդանի գնդերի ջանքերով։

## Հակամարտություն Եգիպտոսի հետ
Իբրահիմ II-ը հակամարտության մեջ մտավ Թուլունիների հավակնոտ թյուրքական տոհմի հետ, որը 868 թվականին գրավեց Եգիպտոսի վերահսկողությունը, իսկ 878 թվականին՝ Սիրիայի և Հիջազի վերահսկողությունը։ 879-880 թվականներին, մինչ թուլունի Էմիր Ահմադ իբն Թուլունը հեռու էր Արևելքում, նրա տաքարյուն որդին՝ Ալ-Աբաս իբն Ահմադը, առանց հոր թույլտվության, որոշեց ներխուժել Իֆրիկիա և առաջնորդեց Եգիպտական մեծ բանակը դեպի արևմուտք։ Հասնելուն պես Բարսա Ալ-Աբասը հաղորդագրություն ուղարկեց՝ կեղծ պնդելով, որ հավատարմագրեր ունի Աբբասյան խալիֆից ՝ Իբրահիմին հրաժարական տալու և Էմիրությունը նրան հանձնելու հրամանով։ Եգիպտական բանակը հասավ Տրիպոլիի շրջակայք և ջախջախեց տեղի աղլաբի նահանգապետ Մուհամմադ Իբն Կուրուբի ջոկատները։ Բայց 880 թ.-ին եգիպտական բանակը ջախջախվեց նաֆուսա լեռներում Բերբեր խարիջիտ զորքերի կողմից, որոնք ավելի քան մեկ դար անկախ գոյություն ունեին Տրիպոլիից հարավ-արևմուտք գտնվող Նաֆուսա լեռներում։ Թունիսից շտապող Իբրահիմ II-ը ժամանեց ճիշտ ժամանակին՝ գրավելու Թուլունիների կառքը, ինչը զգալիորեն համալրեց Աղլաբիների գանձարանը։

896 թվականին Թուլունիների Էմիր Հումարավայա Իբն Ահմադի սպանությունից հետո Եգիպտոսը քաոսի մեջ ընկավ։ 896-897 թվականներին Իբրահիմ II-ը արշավ է իրականացրել արևելյան սահմանների վերականգնման և ամրապնդման համար։ Իբրահիմ II-ի դաժանության մասին ամենամութ պատմություններից մի քանիսը վերաբերում են այս արշավախմբին։ Հասնելով Տրիպոլի՝ Իբրահիմ II-ը հրամայեց ցցի նստեցնել տեղի նահանգապետ Մուհամմադին ՝ իր զարմիկին (իբր Աբբասյան Խալիֆ ալ-Մութամիդի հետ Մուհամմադի դավադրության մասին լուրերի պատճառով)։ Նույն թվականին նա հարձակվեց և ջախջախեց նաֆուսայի խարիջներին Մանուի (Գաբեսից հարավ) լայնածավալ ճակատամարտում ՝ վերջ տալով նրանց անկախ իմամատին։ Ըստ լեգենդ՝ Իբրահիմ II-ը հրամայեց գերեվարված հարիջիտներին կռվել միմյանց հետ իր գահի առջև։

## Հեղինակություն
Էմիրության ամրապնդման հետ մեկտեղ Իբրահիմը ձեռք բերեց ոչ միայն դաժան բռնակալի, այլև բացահայտ սադիստի համբավ։ Իբր նա ինքն է խոստովանել, որ մեծ հաճույքով սպանություններ է կատարել և հաճախ մահապատիժներ իրականացրել անձամբ (ինչպես բանտարկյալ խարիջիտների դեպքում)։ Ի թիվս այլ դրվագների, իբր Իբրահիմը հրամայել է մահապատժի ենթարկել պալատական 300 նախարարների՝ ընթրիքի համար անձեռոցիկների պակաս գտնելով։ Իր թիկնապահների միջև միասեռական կապերի մասին մեղադրանքները լսելուց հետո Իբրահիմն անձամբ ջարդեց մեղադրյալի գլուխը մահակով և հրամայեց վառել բրոյլերը՝ իր ներկայությամբ մյուսներին ողջ-ողջ այրելու համար։

Ինչպես հայտնել են ժամանակագրողները, Էմիրը չի խնայել նույնիսկ իր ընտանիքի անդամներին։ Նա անորոշ կասկածներով մահապատժի ենթարկեց իր ութ եղբայրներին և որդուն՝ Աբու ալ-Ագլաբին։ Նա, իբրև հրամայել է խեղդել, բանտարկել կամ մասնատել իր մի քանի կանանց, իսկ նորածին դուստրերին՝ անմիջապես մահապատժի ենթարկել։ Երբ իմացավ, որ իր դուստրերից տասնվեցը փախել են մահից և հասունացել, նա բոլորին հրավիրեց տոնի, սիրով ողջունեց նրանց, իսկ հետո հրամայեց գլխատել։ Երբ մայրը նրան երկու ստրուկ տվեց՝ հույս ունենալով հաճեցնել նրան, նա նրան երախտագիտության գրություն ուղարկեց՝ սկուտեղի վրա աղջիկների կտրված գլուխների ուղեկցությամբ։

Այս դրվագները միայն էմիրի մասին տարածվող բազմաթիվ դաժան պատմությունների օրինակ են՝ մահապատիժներ, առևանգումներ, բռնաբարություններ, խոշտանգումներ, որոնք իրականացվում են անձամբ կամ նրա հրամանով։

Անհնար է որոշել, թե որքանով են այս բոլոր պատմությունները ճշմարիտ, և դրանցից քանիսն են սարքվել նրա բազմաթիվ թշնամիների կողմից։ Հնարավոր է, որ Իբրահիմն ինքը նպաստել է դրանց տարածմանը՝ հնարավոր հակառակորդներին վախեցնելու համար։ Իբն ալ-Ասիրի և Իբն Խալդունի նման մատենագիրները գրում էին Իբրահիմ II-ի կառավարման առաջին յոթ տարիների մասին որպես լավ տարիներ, որոնց ավարտից հետո նա խառնվեց «մելամաղձության» հողի վրա (*malihulia*)։ Այնուամենայնիվ, ինչպես նշում է պատմաբաններից մեկը, «Իբրահիմ II-ի վայրենությունը, ամենայն հավանականությամբ, առողջ մտքի հետևանք էր։ Նրա թագավորությունը պայքար էր բացարձակության համար՝ ազնվականության, բանակի, քաղաքների, ցեղերի խաղաղեցման միջոցով, բոլոր այն տարրերը, որոնք սպառնում էին միապետության գոյատևմանը»։ Արեւմուտքում Իբրահիմի վայրագությունների մասին պատմությունների համատեքստում հաճախ համեմատում են Իվան Ահեղի հետ։

## Սիցիլիան Իբրահիմ II-ի օրոք
875 թվականին Իբրահիմի գահակալության ժամանակ Սիցիլիայի մեծ մասն արդեն Աղլաբիների ձեռքում էր։ Նրա օրոք Սիցիլիայի կառավարման մեջ քիչ կայունություն կար, կառավարիչները գրեթե ամեն տարի փոխվում էին։

877 թվականին Սիցիլիայում Իբրահիմ II-ի փոխարքա Ջաֆար իբն Մուհամմադ Ալ-Թամինին գրավեց կղզու արևելյան՝ բյուզանդական հատվածը։ Երկարատև պաշարումից հետո Սիրաքյուսի միջնաբերդը ընկավ 878 թվականի մայիսին, որի արդյունքում արաբների կողմից Սիցիլիայի նվաճումը գրեթե ավարտվեց։ Բյուզանդիայի ձեռքում մնացին միայն Տաորմինան, Կատանիան և մի քանի այլ ֆորպոստներ։

Սիրակուզայի անկումը, կարծես, մաքրեց աղլաբիների ճանապարհը իտալական մայրցամաք ներխուժելու համար։ Բայց Աղլաբիների նավատորմը, որը ցանում էր Միջերկրական ծովը գրեթե առանց հակազդեցության դարի մեծ մասի համար, շուտով բախվեց առաջին լուրջ ձախողմանը։ 880 թվականին բյուզանդական նավատորմը, որը հավաքվել էր կայսր Բարսեղ I-ի կողմից, դրունգարի Նասարի հրամանատարությամբ, ցրեց Աղլաբիների նավատորմը Հունաստանի հարավային մասում գտնվող Մեթոնիի ռազմածովային ճակատամարտում։ Դրանից հետո բյուզանդացիները հարձակման անցան իտալական մայրցամաքի հարավում և գրավեցին մուսուլմանական կալվածքները Պուլիայում և Կալաբրիայում, մասնավորապես՝ Տարանտո ամրոցը, որը քառասուն տարի առաջ գրավել էին Աղլաբիները։ Իսլամադավան փախստականների հոսքերը լցվել են արևմտյան ընկերություն, որտեղ նրանց դիմավորել են Նեապոլի եպիսկոպոս-իշխան Աթանասիոսը եւ տեղափոխվել Ագրոպոլի և Գարիլիանո հովիտ։

Նավատորմի կորուստը դժվարացրեց Աղլաբիների իրավիճակը։ Սիցիլիայի փոքր նավատորմերը կշարունակեին աջակցել մնացած արաբական գաղութներին իտալական ցամաքում, սակայն ավելի համաձայնեցված գործողությունների հեռանկարը հետաձգվել է։

Մինչդեռ Սիցիլիայում ներքին հակամարտությունն աճում էր։ 820-ական թվականներին կղզին նվաճելու սկզբից արաբ և Բերբեր գաղութարարները միմյանց հետ համաձայն չէին։ Արաբ գաղութարարները, որոնք կենտրոնացած էին կղզու հյուսիսային մասում, եկան նվաճման, և արաբ ֆեոդալները գրավեցին հսկայական տարածքներ։ Բայց Բերբեր ներգաղթյալները, որոնք կենտրոնացած էին հարավում, նվաճման ավարտից հետո ավելի շատ դարձան։ Բերբերների ժողովրդագրական ճնշումը դեպի հյուսիս հրահրեց ներքին բախումներ։ Իբրահիմ II-ի սիցիլիական նահանգապետերը, արտացոլելով իրենց տիրոջ նախապաշարմունքները, հակված էին գործել հօգուտ բերբերների և արաբ արիստոկրատների դեմ։

Սիցիլիայի նահանգապետերը պարբերաբար *sai’fa* -ին (արշավանքներ ավարի և գերիների արդյունահանման համար) տանում էին մայրցամաք, և արտաքին արշավանքները սովորաբար օգնում էին մեղմել ներքաղաքական լարվածությունը։ Բայց 885-886 թվականներին Կալաբրիայում հունական հարձակումը դադարեցրեց մուսուլմանների արշավանքները։ Սիցիլիայում Աղլաբիների բանակը թուլացավ,  886 թվականի դեկտեմբերին Պալերմոյի արաբ ֆեոդալները ապստամբեցին, վտարեցին նահանգապետին և նրա փոխարեն ընտրեցին իրենց դրածոին։ Այնուամենայնիվ, ապստամբությունը կարճատև էր, և Աղլաբիների նահանգապետը հաջորդ տարի վերադարձավ քաղաք։

888 թվականին Աղլաբիների վերածնված նավատորմը զանգվածային արշավանք իրականացրեց Կալաբրիայի ափին։ Բյուզանդական նավատորմը ուղարկվել է կայսր Լեո VI-ի կողմից՝ արաբներին դիմակայելու համար, բայց 888 թվականի սեպտեմբերին ջախջախվել է Միլացոյի ճակատամարտում։ Սիցիլիայում ներքին լարվածությունը, սակայն, չխանգարեց Աղլաբիներին վերականգնել իրենց ռազմածովային գերակայությունը։ 890 թվականի մարտին Պալերմոյի արաբ ֆեոդալները կրկին ապստամբեցին։ Ագրիջենտոյի բերբերներն իրենց հայտարարեցին Իբրահիմ II-ի կողմնակիցներ և զենք վերցրեցին արաբների դեմ՝ մտնելով Սիցիլիա քաղաքացիական պատերազմի մեջ։ 892 թվականին Իբրահիմն Աղլաբիների մեծ բանակի գլխավորությամբ կղզի ուղարկեց նոր նահանգապետ՝ Մուհամմադ իբն Ֆաթհին, ով կարողացավ ներխուժել Պալերմո և կարճ ժամանակով վերականգնել Էմիրի իշխանությունը քաղաքում։ Բայց շուտով իրավիճակը կրկին սրվեց։

893-894 թվականներին Իֆրիկիայում ազնվականության ապստամբությունը գրավեց Իբրահիմի ուշադրությունը, և սիցիլիացիները շարունակեցին պարզել իրենց միջև հարաբերությունները հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում։ 895 թ.-բյուզանդացիների հետ կնքվեց 40-ամսյա զինադադար։ Л900 թվականի ամռանը Իբրահիմը հզոր արշավախմբային զորքեր ուղարկեց Սիցիլիա՝ իր որդու՝ Աբու ալ-Աբաս Աբդալլահի գլխավորությամբ։ 900 թվականի օգոստոսի սկզբին վայրէջք կատարելով Մազարա դել Վալոյում՝ Աղլաբիների զորքերը սկսեցին պաշարել Տրապանին։

Ինչպես հաղորդել է Իբն Հալդունը, Պալերմո եւ Բերբեր Ագրիջենտո արաբները որոշ ժամանակով մոռացել են իրենց տարաձայնությունները, որպեսզի Աղլաբիների հետ բանակցություններում միասնական սիցիլիական ճակատ կազմեն։ Այլ աղբյուրներ հայտնում են, որ երկու կողմերն էլ փորձել են առանձին բանակցություններ վարել Աբդալլայի հետ։ Ամեն դեպքում, բանակցությունները ձախողվեցին, և Պալերմոյի արաբները բանակ հավաքեցին ոմն Ռակամուվեյի հրամանատարությամբ՝ Աղլաբիների արշավախմբային կորպուսի դեմ դուրս գալու համար։ Սիցիլիացիներն ու Աղլաբիները բախվեցին Տրապանիի ճակատամարտում և չպարզեցին հաղթողին։ Սիցիլիական արաբները նահանջեցին Պալերմո՝ հույս ունենալով վերախմբավորվել և ամրացումներ կատարել։ Աբու ալ-Աբաս Աբդալլան հավաքեց իր բանակը և հետապնդեց հակառակորդին: 900 թվականի սեպտեմբերին Աղլաբիների բանակը հասավ և ջախջախեց Սիցիլիական բանակին, որը չհասցրեց հասնել Պալերմո։ Սիցիլիայի ապստամբների մնացորդները բնակություն հաստատեցին Պալերմոյի ամրացված միջնաբերդում( ներկայումս հայտնի է որպես Կասարո)՝ քաղաքը և արվարձանները թողնելով իֆրիկացիների կողմից թալանվելու համար։ Մեկ շաբաթ անց՝ 900 թվականի սեպտեմբերի 18-ին, սիցիլիական ապստամբները հանձնվեցին՝ ապստամբների առաջնորդների անվտանգ աքսոր մեկնելու դիմաց։ Պալերմոյից փախստականների հոսքերը ճանապարհ ընկան դեպի արևելք՝ ապաստան գտնելու բյուզանդական կալվածքներում։

Հաջորդ տարի (901) Աբու Ալ-Աբաս Աբդալլան դուրս բերեց Աղլաբիների բանակը Սիցիլիայում մնացած բյուզանդական անկլավների դեմ։ Միևնույն ժամանակ, Աբու Աբբաս Աբդալլան իմացավ Կալաբրիայում բյուզանդական բանակի հավաքման մասին։ Նա բանակի հետ շտապեց Մեսինա և զորքեր ուղարկեց նեղուցով, որոն 901 թվականի հունիսին դուրս եկան Ռեջիո Կալաբրիայի պատերին։ Բյուզանդական անպատրաստ կայազորը լքեց քաղաքը։ Աղլաբիները գրավեցին Ռեջիոյին և թալանեցին նրան։

## Ուրացում
Իբրահիմ II-ի վայրագությունների մասին լուրերը վերջապես հասան Բաղդադ՝ արձագանքելով Աբբասյան Ալ-Մութադիդի խալիֆայությանը։ Խալիֆը ուղարկեց սուրհանդակ, որը Թունիս էր ժամանել 901/902-ի վերջում գրավոր հրահանգներով։ Անդրադառնալով իր հպատակների նկատմամբ վատ վերաբերմունքին՝  խալիֆը հրամայեց Իբրահիմ II-ին մեկնել Բաղդադ և զրկեց նրան Իֆրիկիայի նահանգապետի կարգավիճակից՝ նրա փոխարեն նշանակելով իր որդուն՝ Աբու ալ-Աբաս Աբդալլային։

Զարմանալիորեն, Իբրահիմ II-ը հնազանդորեն ընդունեց լուրը՝ առանց առարկելու։ Ըստ երևույթին, ճշմարիտ ապաշխարությամբ լցված, ապաշխարողի հագուստը հագնելով, Իբրահիմը վերացրեց անօրինական հարկերը, բացեց բանտերը, ազատեց իր ստրուկներին և իր գանձարանի մեծ մասը հանձնեց Կայրուանի օրինականներին՝ կարիքավորներին բաժանելու համար։ Իբրահիմ II-ը հրաժարվել Է գահից հօգուտ իր որդու՝ Աբու ալ-Աբաս Աբդալլայի, որը Սիցիլիայից վերադարձել է 902 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին։

## Վերջին արշավը
Գահընկեց արված Իբրահիմը, ինչպես, որ պատվիրված էր չմեկնեց Բաղդադ։ Փոխարենը, նա իրեն մոջահեդ է հայտարարել և հայտարարել, որ կփորձի մարել իր հանցագործությունները քրիստոնյաների դեմ սուրբ պատերազմ վարելով։ Իբրահիմը արշավեց դեպի Սուս և հավաքեց կամավորների մեծ բանակ, որոնց նա խոստացավ երթով անցնել Եվրոպայով և նվաճել Կոստանդնուպոլիսը (Խալիֆային ուղղված նամակում Իբրահիմը վստահեցնում էր, որ կատարում է հրամանները, բայց պարզապես ընտրեց ավելի երկար, շրջադարձային ճանապարհ դեպի Բաղդադ)։

902 թվականի մայիսին բանակը գնաց Սիցիլիա, իջավ Տրապանիում և անցավ Պալերմո, որտեղ Իբրահիմը հավաքագրեց ավելի շատ կամավորներ։ Իբրահիմն իր բանակն ուղղեց Թաորմինայի դեմ՝ Բյուզանդիայի ձեռքում գտնվող վերջին մեծ հենակետին։ Նա ջախջախեց նոր ուժեղացված բյուզանդական բանակը, որը դուրս եկավ իր դեմ Ջարդինի Նաքսոսում։ Թաորմինան ինքն էլ անթերի էր թվում։ Իբրահիմը, կամավորներին հրամայեց բարձրանալ միջնաբերդի հարակից ժայռոտ ափը, որը պաշտպանները չէին նախապատրաստել պաշտպանությանը։ Այն բանից հետո, երբ խալիֆայության սև դրոշը տեղակայվեց աշտարակի գագաթին, Իբրահիմի բանակը դուրս եկավ դեպի դարպասը։ Պաշտպանները անակնկալի եկան, դարպասները բացվեցին, և Տաորմինան ընկավ 902 թվականի օգոստոսի 1-ին։

Տաորմինայի անկմամբ ամբողջ Սիցիլիան հայտնվեց մուսուլմանների ձեռքում։

902 թվականի սեպտեմբերին նախկին Էմիրը մտավ Մեսինա և իր բանակը նեղուցով տեղափոխեց Կալաբրիա՝ սկսելու իր խոստացված ցամաքային երթը դեպի Կոստանդնուպոլիս։ Իբրահիմի գլխավորած մեծ իֆրիկյան բանակի վայրէջքի մասին լուրերը խուճապ են առաջացրել Իտալիայի հարավում, մի քանի քաղաքներ սկսել են տարհանվել, ամրոցները ավերվել են, որպեսզի իֆրիկացիները չօգտագործեն դրանք։ Բայց Իբրահիմը չկարողացավ հեռու գնալ։ Նա ճահճացավ Կոզենցայի պաշարման մեջ, որը փոքրիկ հենակետ էր Հյուսիսային Կալաբրիայում։ Հանկարծակի դիզենտերիայով հիվանդանալուց հետո Իբրահիմը մահացավ 902 թվականի հոկտեմբերի 23-ին պաշարման ճամբարի կողքին գտնվող մատուռում։ Էքսպեդիցիոն ուժերի հրամանատարությունն անցավ նրա թոռանը՝ Զիյադեթ Ալլահ III-ին, ով անմիջապես վերացրեց պաշարումը և բանակով վերադարձավ Սիցիլիա։

Իբրահիմի աճյունը թաղվել է Պալերմոյում կամ Կայրուանում։ Այժմն նրա գերեզմանը անհետացել է։

## Հետևանքներ
Իբրահիմ II-ի գահակալությունը Աղլաբի ամիրայության անկման սկիզբը դարձավ։ Թեև Սիցիլիայի նվաճումն ավարտվել է իր կողմից 902 թվականին, Իբրահիմի քաոսային և ճնշող կառավարումը կղզու իսլամադավան համայնքների միջև քաղաքացիական պատերազմ և անջատողականություն առաջացրեց։

Թերևս ավելի լուրջ հետևանքներ ունեցավ Իբրահիմ II-ի կողմից արաբական արիստոկրատիայի ոչնչացումը։ 902 թվականին Իբրահիմի վերջին խելահեղ արշավին Իֆրիկյան զորքերի մեծ մասի հեռանալուց անմիջապես հետո, Քութաման՝ փոքր Կաբիլայի Բերբերական ցեղը, ապստամբեց և կազմակերպվեց իսմայիլցի քարոզիչ Աբու Աբդուլլահ ալ-շիայի կողմից՝ Աղլաբիների դեմ պատերազմի համար։ Ի վերջո, բերբերների հարձակումներն ավարտվեցին անկմամբ Աղլաբիների Էմիրություն և Թունիսի նվաճումը Ֆաթիմյանների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Abu Nasr, J.M. (1987) *A History of the Maghrib in the Islamic period*. Cambridge, UK, Cambridge University Press.
* Amari, M. (1854-58) *Storia dei Musulmani di Sicilia*. 2 volumes, Florence: Felice Le Monnier. v.1, v.2
* 
* Bloom, J.M. (2000) «Walled Cities in Islamic North Africa and Egypt», in J.D. Tracy, editor, *City Walls: the urban enceinte in global perspective*. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
* Brett, M. (1978) «The Fatimid Revolution (861—973) and its aftermath in North Africa», *The Cambridge History of Africa: Volume 2, c.500 B.C.-A.D. 1050*. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;589–633
* Brett, M. (2001) *The Rise of the Fatimids: The world of the Mediterranean and the Middle East in the Fourth Century of the Hijra, Tenth Century CE*. Leiden: Brill.
* Julien, C.A. (1931) *Histoire de l’Afrique du Nord, vol. 2 — De la conquête arabe à 1830*, 1961 edition, Paris: Payot.
* Metcalfe, A. (2009) *The Muslims of Medieval Italy*. Edinburgh: Edinburgh University Press.
* Naylor, P.C. (2009) *North Africa: A history from antiquity to the present.*. Austin: University of Texas Press.
* al-Nuwayri, Abu Ishaq Ibrahim, French transl: De la Slane (1852) *Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l’Afrique Septentrionale*, vol. 1, App. 2, pp.424-40; Italian transl.: Amari (1851) *Nuova raccolta di scritture e documenti intorno alla dominazione degli arabi in Sicilia*, pp.117-133
* Osborn, R.D. (1876) *Islam under the Arabs*. London: Longmans, Green & Co. online
* Talbi, M. (1966) *L’Emirat Aghlabide, 184—296 (800—909): Histoire politique*. Paris: Maisonneuve.
* Walker, P.E. (1998) «The Isma’ili Da’wa and the Fatimid Caliphate», in C.F. Petry, editor, *The Cambridge History of Egypt, Vol. 1 — Islamic Egypt, 640—1517*. Cambridge, UK: Cambridge University Press, pp.&nbsp;120–50.

Կատեգորիա:Թունիսի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:10-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Միապետներ