Վճարումների կենտրոնական էլեկտրոնային համակարգ

**Վճարումների կենտրոնական էլեկտրոնային համակարգի** (CESOP) ռեժիմը տեղեկատվության փոխանակման ավտոմատ ռեժիմ է, որը ներդրվել է Եվրամիությունում 2024 թվականի հունվարի 1-ից։ Կանոնները ներդրվել են Խորհրդի 2020/284 հրահանգով, որը փոփոխում է ԵՄ Ավելացված արժեքի հարկի հրահանգը։

Կանոնները ներդրվել են ԱԱՀ-ի խարդախության դեմ պայքարելու համար՝ պահանջելով վճարային ծառայություններ մատուցող բոլոր մատակարարներից (PSP), ինչպես սահմանված է ԵՄ Վճարային ծառայությունների հրահանգով (PSD2)՝ զեկուցել ԵՄ-ից ծագած միջսահմանային վճարումների մասին։ Բիզնես վճարումները անձնական փոխանցումներից առանձնացնելու համար PSP-ներից պահանջվում է հաշվետվություն ներկայացնել վճարումների մասին միայն այն դեպքում, երբ նրանք գիտեն, որ ստացողը մեկ եռամսյակում ստացել է ավելի քան 25 վճարում։

Ակնկալվում է, որ հաշվետվությունը կհանգեցնի տարեկան 8 միլիարդ վճարային գործարքների տվյալների փոխանակմանը, որը ներառում է վարկային փոխանցումները, ուղիղ դեբետագրումը, կրեդիտային և դեբետային քարտերը, ինչպես նաև էլեկտրոնային փողերը և գործարքները թվային հարթակների կողմից, որոնք գործում են որպես PSP-ներ։ Համատեղ օգտագործվող տեղեկատվությունը ներառում է գործարքի մակարդակի մանրամասներ, ինչպես նաև ստացողի նույնականացման հետ կապված տեղեկատվություն։

Ռեժիմը նմանություններ ունի Ավստրալիայի բիզնես գործարքների հետ վճարային համակարգերի, հաշվետվությունների և Միացյալ Նահանգների Ձև 1099-K հաշվետվությունների պարտավորությունների հետ, չնայած, ի տարբերություն տեղեկատվության փոխանակման այլ ռեժիմների, չկա ՏՀԶԿ-ի ներկայիս նախաձեռնություն, որը թույլ կտա տեղեկատվության փոխանակումը այդ երկրների կամ այլ երկրների միջև նմանատիպ ռեժիմներով։

## Նախապատմություն
Կանոնները առաջին անգամ առաջարկվել են Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից 2018 թվականին՝ թվային տնտեսության և էլեկտրոնային առևտրի աճի հետևանքով առաջացած հարկերից խուսափելու ընկալվող աճի դեմ պայքարելու համար։ Իրենց առաջարկության մեջ Հանձնաժողովը գնահատել է, որ խարդախության հետևանքով տարեկան կորցրած ԱԱՀ-ի արժեքը կազմում է 5 միլիարդ եվրո և նշել, որ*«Մատակարարները փոխել են իրենց բիզնես մոդելները, որպեսզի օգտվեն էլեկտրոնային առևտուրից և վաճառեն իրենց արտադրանքը սպառողներին ամբողջ աշխարհում՝ առանց ֆիզիկական մանրածախ ներկայության։ Այնուամենայնիվ, այս հնարավորությունն օգտագործում են նաև խարդախ ձեռնարկությունները՝ անարդար շուկայական առավելություններ ստանալու համար՝ չկատարելով իրենց ԱԱՀ-ի պարտավորությունները»*։BBC-ի զեկույցը, որը վկայակոչել է ԵՄ հանձնաժողովը, ցույց է տվել, որ միայն Մեծ Բրիտանիան տարեկան 1 միլիարդ ֆունտ է կորցնում ԱԱՀ-ի անդրսահմանային խարդախությունների պատճառով։

Հրահանգին ուղեկցող ազդեցության գնահատման մեջ Հանձնաժողովը հաշվարկել է, որ նրանք տարեկան հաշվետվություններ կստանան 8 միլիարդ վճարային գործարքների վերաբերյալ, և արդյունքում ստացված ֆայլը կկազմի մոտ 10 տերաբայթ տվյալների յուրաքանչյուր օրացուցային տարվա համար։ 2022 թվականին հրապարակված Եվրոպական բանկային մարմնի զեկույցում նշվում է, որ ԵՄ-ում տարեկան շուրջ 46 միլիարդ անդրսահմանային գործարքներ են կատարվում։

Հրահանգը հաստատվել է Եվրամիության խորհրդի կողմից 2020 թվականին և ուժի մեջ է մտել 2024 թվականի հունվարի 1-ից։ Հրահանգի վերջնական տարբերակում նշվում էր Հրահանգի ընդհանուր նպատակը.*«ԱԱՀ-ի խարդախությունը ընդհանուր խնդիր է բոլոր անդամ պետությունների համար, սակայն առանձին անդամ պետությունները չունեն անհրաժեշտ տեղեկատվություն՝ ապահովելու անդրսահմանային էլեկտրոնային առևտրի վերաբերյալ ԱԱՀ-ի կանոնների ճիշտ կիրառումը կամ անդրսահմանային էլեկտրոնային առևտրում ԱԱՀ-ի խարդախության դեմ պայքարելու համար»։*Որպես ԵՄ դիրեկտիվ՝ պահանջները պետք է փոխադրվեն ներպետական օրենսդրության մեջ՝ ուժի մեջ մտնելու համար։ Անդամ պետությունը պետք է մինչև 2023 թվականի դեկտեմբերի 31-ը փոխակերպի Հրահանգը և կարող է միաժամանակ ընտրել արդյունաբերության համար լրացուցիչ ուղեցույցներ (օրինակ, Իռլանդիայի եկամուտների հանձնակատարները, Նիդեռլանդների Belastingdienst-ը և Գերմանիայի Դաշնային Կենտրոնական Հարկային վարչությունը բոլորն էլ ընտրել են դա անել)։

## Շրջանակ
ԵՄ PSD2-ի ներքո բոլոր վճարային ծառայություններ մատուցողները CESOP-ի շրջանակում են, բացառությամբ այն PSP-ների, որոնք տրամադրում են միայն հաշվի տեղեկություններ կամ վճարումների մեկնարկի ծառայություններ։

PSP-ները պարտավոր են զեկուցել բոլոր այն հասցեատերերին, ովքեր եռամսյակում ստանում են ավելի քան 25 վճարումներ ԵՄ վճարողներից։

### Օրինակներ
* Իռլանդիայում խանութը վճարումներ է ստանում քարտերի միջոցով (ինչպես վաճառքի կետում, այնպես էլ առցանց վճարումներ) և օգտագործում է ծառայություն (առևտրական գնորդ) Լյուքսեմբուրգում՝ վճարումները մշակելու համար։ Լյուքսեմբուրգի բիզնեսից կպահանջվի եռամսյակը մեկ զեկուցել գործարքների մասին Իռլանդիայի եկամուտների հանձնակատարներին։
* Ֆրանսիայում վաճառականի կայքում ապրանք գնելիս հաճախորդներին առաջարկվում է վճարել վաճառականի էլեկտրոնային դրամապանակին։ ԵՄ-ից եկած հաճախորդներն օգտագործում են այս տարբերակը ապրանքներ գնելու համար։ Էլեկտրոնային դրամապանակ մատակարարողից կպահանջվի տեղեկացնել Ֆրանսիայի հարկային մարմիններին ստացված վճարումների մասին։
* ԵՄ քաղաքացիները սովորաբար փոքր ապրանքներ են գնում Չինաստանում վաճառողից, որոնք առաքվում են ԵՄ, օրինակ՝ առաքման միջոցով։ Չինացի վաճառականն ընդունում է քարտային վճարումներ և էլեկտրոնային դրամական փոխանցումներ ԵՄ-ում քարտային պրոցեսորի միջոցով և ապրանքներ է առաքում ԵՄ քաղաքացիներին։ ԵՄ-ում տեղակայված քարտերի մշակողից կպահանջվի վճարումների մասին հաշվետվություն ներկայացնել սեփական հարկային մարմնին։ ԵՄ-ի գնահատմամբ՝ 2020 թվականին նման գործարքների թիվը կազմել է 115 միլիոն։
* ԵՄ-ում հիմնված առցանց շուկան հավաքում և մշակում է վճարումներ սեփականության սեփականատերերի անունից, որոնք վարձակալվում են օգտատերերին տնային պայմաններում իր սեփական PSD2 լիցենզիայի ներքո։ Շուկան պարտավոր է զեկուցել յուրաքանչյուր օգտատիրոջ մասին, ով եռամսյակում ստանում է 25-ից ավելի վճարումներ, և պետք է առանձին զեկուցի յուրաքանչյուր երկրի, որտեղ գործում են վաճառողները։

Հենց որ տեղեկատվությունը ներկայացվի տեղական հարկային մարմիններին, այն կփոխանցվի ԵՄ CESOP տվյալների բազայի հետ, և տեղեկատվությունը հասանելի կլինի բոլոր հարկային կողմերին՝ պարզելու, թե արդյոք ճիշտ ԱԱՀ է վճարվել։

## Հաշվետվության ձևաչափ
Զեկույցները պետք է ներկայացվեն եռամսյակի ավարտից հետո 30 օրվա ընթացքում՝ սահմանված XML ձևաչափով, որը սահմանված է ԵՄ հանձնաժողովի կողմից թողարկված XML սխեմայով։

Պահանջվող տեղեկատվությունն ընդհանուր առմամբ համահունչ է վճարային համակարգերի միջոցով հասանելի տվյալներին, ինչպիսիք են ISO 20022-ը և քարտային գործարքների տվյալները, որոնք օգտագործվում են վճարային քարտերի ծառայությունների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* տեղեկատվություն CESOP-ի մասին, Եվրոպական հանձնաժողովը

Կատեգորիա:Եվրոպական միություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ