Միզանտրոպիա

[մինի|«Միզանտրոպ», [Պիտեր Բրեյգել Ավագ|Պիտեր Բրեյգել, 1568]]
**Միզանտրոպիա** կամ **մարդատյացություն** ( - «ատելություն» և *άνθρωπος* - «մարդ»), ատելություն, տհաճություն մարդկության՝ որպես կենսաբանական էակների կամ մարդու բնության նկատմամբ, մերժում, անվստահություն, թշնամություն, արհամարհանք «կանոնների», «բարոյական արժեքների», դոգմաների հանդեպ։ *Միզանտրոպը կամ մարդատյացը* նման զգացմունքներ տածող կամ նման մտքեր ունեցող անձն է։ Երևույթը երբեմն շփոթում են ասոցիալիզացիայի հետ։

## Հիմնական տեղեկություններ
Միզանտրոպը մարդկային հասարակությունից փախչող անհաղորդ մարդն է, տառապում կամ, ընդհակառակը, վայելում է մարդատյացությունը։ Նման հակվածությունը կարող է դառնալ կյանքի փիլիսոփայության հիմք։ Բառը հատկապես տարածում է գտել Մոլիերի «Միզանտրոպ» կատակերգությունից հետո։

## Միզանտրոպիա և հոգեկան խանգարումներ
Միզանտրոպիային հատկապես տրամադրված են անձնային խանգարումներով (խելառություններով) մարդիկ, որոնց բնավորության մեջ կասկածամտության, անվստահության և չարության հետ մեկտեղ գերակշռում են ինքնամփոփությունը և արտակարգ խռովկանությունը։ Միզանտրոպիան կարող է հակասոցիալական անձնային խանգարման դրսևորում լինել։ Այն կարող է դրսևորվել հետապնդման զառանցանքով պարանոյիկ հիվանդների մոտ, որոնք երևակայական կամ իրական վիրավորվածությունների համար վրեժ են առնում հասարակությունից, նաև շիզոֆրենիայի սուր բռնկում(ներ) վերապրում։ Անձի պարանոյական զարգացման դեպքում միզանտրոպիան կարող է դրսևորվել որպես սեփական թերարժեքության կամ հրաժարված լինելու զգացմունքի հիպերփոխհատուցում։ Շատ հազվադեպ միզանտրոպիան հանդիպում է հոգեկան խանգարումներով և դեպրեսիայով հիվանդ մարդկանց մոտ։

## Ձևեր
Միզանտրոպիան հաճախ սխալ կերպով մեկնաբանվում է որպես բոլոր մարդկանց հանդեպ ինդիվիդուալացված ատելություն։ Դրա պատճառով տերմինը հաճախ սխալմամբ օժտվում է բացասական իմաստավորումներով։ Չնայած միզանտրոպները մեծ անբարյացակամություն են դրսևորում մարդկության մեծամասնության հանդեպ, բայց նրանք, որպես կանոն, որոշակի մարդկանց հետ նորմալ հարաբերություններ են պահպանում, սակայն նրանց քանակը պետք է սահմանափակ լինի։ Միզանտրոպների համար սովորական է շփվելու և ընկերություն անելու մարդկանց մանրազնին ընտրությունը։ Այստեղ միզանտրոպների անհամակրելիությունը հատկապես լավ է դրսևորվում, քանի որ նրանց բնորոշ է քամահրանքը մարդկության, և նաև իրենց տարածված սխալների և թուլությունների հանդեպ արհամարհանքը։

Միզանտրոպիան հաճախ է դրսևորվում մարդկությանը տառապանք և ցավ պատճառելու, բազմապիսի միջոցներով վրեժ առելու հաստատակամ ձգտման տեսքով։ Ամենօրյա կյանքում միզանտրոպիան կարող է դրսևորվել որպես շրջապատող մարդկանց հանդեպ անհարգալից, ցինիկ և նվաստացուցիչ վերաբերմունք՝ չնայած նրան, թե իրականում ինչ են նրանք իրենցից ներկայացնում։

Հաճախ միզանտրոպիան դրսևորվում է մարդու կերպարի դիսկրեդիտացիայի և հենց իր էության դավադրության նպատակ կրող գեղարվեստական, փիլիսոփայական և հոգեբանական բնույթ կրող տեքստերի հորինման ձգտում։ Ընդ որում մարդկությունը նկարագրվում է որպես բնության ճակատագրական սխալ։

Միզանտրոպիան կարող է մոտիվացված լինել մեկուսացման և սոցիալական օտարացման զգացմամբ կամ ուղղակի մարդկության մեծամասնությանը բնորոշ գծերի քամահրանքով։ Անձի միզանտրոպական կազմվածքի որոշումը գործնկանորեն դժվար է լինում․ դրա շտկումը հնարավոր է նաև սոցիալական անհեղինակության պատճառով։

Որոշ դեպքերում միզանտրոպիան կարող է ընտրողական լինել՝ միայն տղամարդկանց հանդեպ (միզանդրիա), կանանց (միզոգոնիա) կամ երեխաների (միզոպեդիա)։

## Միզանտրոպիան փիլիսոփայության և կրոնի մեջ
Սատանիստական (ինչպես նաև Լա Վեյի սատանզիմում) գաղափարախոսության միջուկը միզանտրոպիան է։ Պլատոնի «Ֆեդոն» երկխոսության մեջ Սոեսկրատը նկարագրում է, թե ինչպես կարող է առաջանալ միզանտրոպիան՝Դատողական ատելությունը և մարդատյացությունը ծագում են նույն կերպ, այսինքն՝ վերջինս հոգում ծնվում է հմուտ դատողականություն վրա չհիմնված ինչ-որ մեկի նկատմամբ չափազանց վստահության պատճառով, այսինքն՝ մենք մարդուն լիովին արդարամիտ, ազնիվ և հավատարիմ էինք համարում, իսկ հետո՝ որոշ ժամանակ անց, նրա մեջ գտնում ենք նենգություն, անհավատարմություն և այլն։ Եվ ով որ հաճախ է վերապրել դա, հատկապես նրանցից ում ամենամոտ ընկերներ է համարել, նա` բազմիցս անգամ խաբվածը, վերջապես ատում է բոլորին և համոզվում է, որ ոչ ոքի մեջ չկա ազնվություն։Գերմանացի փիլիսոփա Արթուր Շոպենհաուերը միզանտրոպի համբավ է ունեցել հատկապես իր՝ սերնդի վերարտադրության՝ անտինատալիզմի հանդեպ բացասական վերաբերմունք ունենալով։ Նա մարդկության գոյությունը «սխալ» էր համարում, ընդունում էր կեցության ողբը և բացասական էր գնահատում մարդկության առաջացումը։

Ֆրիդրիխ Նիցշե փիլիսոփայի գործերում առկա են բազմաթիվ միզանտրոպական արտահայտումներ։

## Միզանտրոպիան երաժշտության մեջ
Միզանտրոպիան հաճախ երգվում է այնպիսի էքստրեմալ երաժշտական ուղղության մեջ, ինչպիսին է բլեք-մետալը։ Տեքստերի մեջ հաճախ մարդկության սպանության և ոչնչացման կոչեր են։

## Հայտնի միզանտրոպներ
* Շարլ Վալանտեն Ալկան
* Ամբրոզ Բիրս
* Ալեքսանդր Գորդոն
* Եգոր Լետով
* Բիլ Մյուրեյ
* Սթիվեն Պատրիկ Մորիսի
* Միշել Ուելբեք

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Friedrich-Karl Praetorius: *Reisebuch für den Menschenfeind. Die Freuden der Misanthrophie*. Frankfurt am Main: Suhrkamp 1993. ISBN 3-518-38703-0. 
* Bernhard Sorg: *Der Künstler als Misanthrop. Zur Genealogie einer Vorstellung*. Tübingen: Niemeyer 1989 ISBN 3-484-32051-6 (zur Misanthropie als Motiv bei Shakespeare, Molière, Thomas Bernhard, Friedrich Schiller und Arno Schmidt). 

Կատեգորիա:Ատելություն
Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ