Սփլիթ (ֆիլմ)

«**Սփլիթ**» (, բառացի՝ *Պառակտված*), ամերիկյան սարսափ ժանրի հոգեբանական թրիլլեր ֆիլմ, որի ռեժիսորը Նայթ Շյամալան է։ Գլավոր դերերում են Ջեյմս Մաքէվոյը, Անյա Թեյլոր-Ջոյը, Հեյլի Լու Ռիչարդսոնը, Ջեսիկա Սուլան և Բեթի Բաքլին։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ Օսթինի «Fantastic Fest» կինոփառատոնում։ 2017 թվականի ապրիլի 4-ին ֆիլմը թողարկվել է Digital HD-ով, Blu-ray սկավառակով, DVD-ով և 2017 թվականի ապրիլի 18-ին արդեն Universal Pictures Home Entertainment-ի կողմից նաև On-Demand տարբերակով։

Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Շյամալանի մյուս՝ «Անկոտրում» ֆիլմի տիեզերքում և սյուժետային առումով կապված են։ 2019 թվականի հունվարին կայացել է երրորդ՝ «Ապակի»-ի ֆիլմի պրեմիերան, որտեղ ֆիլմերը միավորվում են։

## Սյուժե
Երեք աղջիկների՝ Քեյսիին (*[[Անյա Թեյլոր-Ջոյ]]*), Քլերին (*[[Հեյլի Լու Ռիչարդսոն]]*) և Մարշային (*[[Ջեսիկա Սուլա]]*)  ավտոկայանատեղիից առևանգում է ոմն Քևինի (*[[Ջեյմս Մաքէվոյ]]*), որը նրանց քնեցնում է։ Նրանք ուշքի են գալիս իրենց համար հատուկ սարքավորված նկուղում։ Այնուհետև Քևինը հայտնվում է նրանց առաջ և աղջիկները հասկանում են, որ նա տառապում է անհատականության դիսոցիատիվ խանգարումով, նա ունի 23 անձ։ Քևինի անձը վաղուց ճնշված է եղել և այժմ նրա վրա գերակշռում են երեք անձնավորություններ՝ Պատրիսիան՝ կին, որը տառապում է օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարմամբ, Դենիսը, որը նույնպես տառապում է այս խանգարմամբ (նա առևանգել է աղջիկներին) և 9-ամյա տղա՝ Հեդվիգը։ Դենիսից աղջիկները իմանում են 24-րդ անհատականության գոյության մասին, որն ըստ նրա, մարդկային էվոլյուցիայի գագաթնակետն է և նրան անվանում են «Գազան»։ Պատրիսիան ավելացնում է, որ աղջիկներին առևանգել են որպես «Սուրբ կերակուր» (նա դա անվանում է «ոչ մքուր կույսերի մարմին ուտելը»)՝ Գազանին արթնացնելու համար։ Հեդվիգից նրանք սարսափով իմանում են, որ Գազանը նախկինում արդեն արթնացել էր Քևինի մեջ, որ նրանք առաջինը չեն առևանգվել և որ Գազանն ըստ Հեդվիգի՝ «սարսափելի բաներ է արել» ուրիշների հետ։ Քլերն ու Մարշան շատ են վախենում, իսկ Քեյսին քիչ թե շատ հանգիստ է մնում և փորձում է ինչ-որ կերպ խոսել Քևինի անձերի հետ (որովհետև նա ինքն էլ երկարատև բռնության զոհ է եղել), որպեսզի նրանք օգնեն նրանց փախչել, բայց բոլոր փորձերն ի վերջո հանգեցնում են նրան, որ Դենիսը նրանց բոլորի փակում է տարբեր սենյակներում։

Միևնույն ժամանակ ֆիլմում ծավալվում են մի քանի այլ պատմություններ։ Առաջինը ներառում է Քևինի անձնական հոգեբույժ դոկտոր Ֆլետչերին (*[[Բեթի Բաքլի]]*)։ Պարզվում է, որ Քևինը ևս մեկ գերիշխող անհատականություն է ունեցել՝ մոդել և դիզայներ Բարրին, սակայն Դենիսն ու Պատրիսիան կարողացել են ճնշել նրան։ Դենիսը ձևանալով, թե Բարրին է որոշ ժամանակ գնացել է Ֆլետչերի հետ սեանսների՝ փորձելով նրա օգնությամբ աշխարհին պատմել նրանց գոյության մասին։ Ֆլետչերը, թեև հայտնաբերում է կեղծիքը, սակայն փորձում է համոզել Քևինին, որ Գազանը գոյություն չունի, թեև ինքն է խոստովանում, որ Քևինի նման մարդիկ սրացման պահերին կարող են փոխել իրենց ֆիզիոլոգիան։ Քևինի գործը քննարկելով իր գործընկերոջ հետ՝ նա գալիս է այն եզրակացության, որ եթե Գազանը հայտնվի, ապա Քևինի լրիվ անունը պետք է բարձրաձայն ասվի։ Հետո նրա բոլոր 23 անձերը դուրս կգան, բայց նա բացարձակապես չի պատկերացնում, թե ինչպես դա կստացվի։ Երկրորդ պատմությունը բաղկացած է Քեյսիի մանկության հիշողություններից, որոնցից պարզվում է, որ նա մանկուց սեռական բռնության է ենթարկվել իր հորեղբոր կողմից, որը դարձել է նրա խնամակալը հոր մահից հետո։

Նշանակված երեկոյան, երբ Գազանը պետք է արթնանա՝ Բարրին կարճ ժամանակով ուշքի գալով կանչում է Ֆլետչերին իր տուն, որտեղ Դենիսն ընդունում է, որ Գազանն իրական է։ Այստեղ պարզվում է, որ Քևինը մանուկ հասակում բռնության է ենթարկվել մոր կողմից։ Պատահականորեն Ֆլետչերը հայտնաբերում է աղջիկներին, բայց Դենիսը նրան քնեցնում է։ Այնուհետև նա գնում է տեղի երկաթուղային կայարան, քանի որ Գազանը «այնտեղ է ապրում», ավելի վաղ պարզվում է, որ Քևինի հայրը գնացքով լքել է ընտանիքը։ Նշանակված պահին նա կերպարանափոխվում է՝ դառնալով ֆիզիկապես շատ ուժեղ ու դիմացկուն։ Ֆլետչերը ուշքի է գալիս և կարողանում է թղթի վրա գրել Քևինի լրիվ անունը՝ նրան զանգահարելու խնդրանքով, բայց հետո հայտնվում է Գազանը և սպանում նրան՝ ուժով սեղմելով իր գրկում և կոտրելով նրա ողնաշարը։ Քեյսիին հաջողվում է փախչել գերությունից։ Մարշային և Քլերին ուտում է Գազանը։ Քեյսին կարողանում է գտնել Ֆլետչերի գրառումը և նա ասում է Քևինի լրիվ անունը։ Ինչ-որ պահի Գազանը կերպարանափոխվում է Քևինի և պարզվում է, որ նա մի քանի տարի ճնշվել է այլ անհատականությունների կողմից (վերջին օրը, որը հիշում է եղել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ը)։ Տեսնելով Ֆլեթչերի մարմինը՝ նա հասկանում է ամեն ինչ, հետո Քեյսիին ասում է, թե որտեղ է փամփուշտներով ատրճանակը և խնդրում սպանել իրեն։ Քեյսին վերցնում է ատրճանակը, բայց հետո Քևինում սկսում են արթնանալ այլ անձնավորություններ, այդ թվում՝ հենց Գազանը։

Գազանը տարված է այն մտքով, որ միայն ցավն է «մաքրում» մարդկանց և միայն այդպիսի մարդիկ են արժանի ապրելու, իսկ մնացածներին նա ոչնչացնում է, ինչպես Մարշային և Քլերին։ Հետապնդումից հետո (որի ընթացքում Քեյսին կարողանում է ատրճանակով երկու անգամ կրակել Գազանին՝ առանց նրան վնասելու)՝ Գազանը Քեյսիին փակուղի է գցում, բայց հետո նկատում է նրա մարմնի սպիները (որը թողել էր նրա սադիստ հորեղբայրը) և ուրախությամբ նշում, որ նա «մաքուր է»։ Նա հեռանում է և Քեյսիին լուսադեմին հայտնաբերում է Քևինի գործընկերներից մեկը և պարզվում է, որ Քեյսին այս ամբողջ ընթացքում եղել է Ֆիլադելֆիայի կենդանաբանական այգու նկուղում, որտեղ աշխատել և ապրել է Քևինը։ Ավելի ուշ, երբ նա նստում է ոստիկանական մեքենան, սպաներից մեկն ասում է նրան, որ իր խնամակալը (հորեղբայրը) եկել է Քեյսիին վերցնելու։ Նա ոչինչ չի պատասխանում։ Միևնույն ժամանակ, թաքնվելով լքված շենքում և ապաքինվելով վնասվածքներից, Քևինը կանգնած է հայելու առջև և երեք ձայնով երկխոսություն է վարում Պատրիսիայի, Դենիսի և Հեդվիգի անունից, միասին վերահսկելով Քևինի մարմինը՝ նրանք հիանում են Գազանի զորությամբ և աշխարհը փոխելու իրենց ծրագրով։

Համառոտ վերջաբանում՝ տեղի ճաշարանում հաճախորդները դիտում են Քևինի հանցագործությունների մասին հաղորդումը (մականունը՝ «Հորդա») և հովանավորներից մեկը Քևինին համեմատում է անվասայլակով մի ահաբեկչի հետ, որը ձերբակալվել է 15 տարի առաջ։ Նրա կողքին նստած տարեց Դեյվիդ Դաննը (*[[Բրյուս Ուիլիս]]*) նրան անվանում է իր մականունով՝ «Պարոն Գլաս»։

## Դերերում

## Ստեղծման պատմություն
2015 թվականի օգոստոսի 26-ին հայտարարվել է, որ Նայթ Շյամալան նկարահանելու է թրիլլեր՝ հիմնված իր գրած սցենարի վրա։ Նա ցանկացել գլխավոր դերը տալ դերասան Հոակին Ֆենիքսին, որը նախկինում նկարահանվել էր նրա ֆիլմերում։ Բայց Ֆենիքսը զբաղված էր նկարահանումների ժամանակացույցով և հոկտեմբերի 2-ին հայտարարվել է, որ Ջեյմս Մաքէվոյը նկարահանվել է Քևինի դերում։ Հոկտեմբերի 12-ին Անյա Թեյլոր-Ջոյը, Բեթի Բաքլին, Ջեսիկա Սուլան և Հեյլի Լու Ռիչարդսոնը նույնպես միացել են ֆիլմի դերասանական կազմին։ Հոկտեմբերի 27-ին հայտնի է դարձել, որ ֆիլմը կոչվում է «Split»: Դիստրիբյուտորը հանդիսացել է Universal Studios-ը։ Ի սկզբանե Շյամալանի ստեղծած Քևինը չուներ սափրած գլուխ։ Ջեյմս Մաքէվոյը սափրել է գլուխը «Իքս մարդիկ։ Ապոկալիպսիս» ֆիլմի համար և նկատվել էր Շյամալանի կողմից՝ ընկերների հետ բարում խմելու ժամանակ։ Շյամալանը այդ պահին Մաքէվոյին նկարագրելով որպես «հարբած սափրագլուխ»՝ որոշել է, որ այս տեսակն իդեալական է Քևինի համար։

Շյամալան հայտարարել է, որ «Սպլիտ» ֆիլմն իր ամենաերկար ֆիլմն է։

### Նկարահանման գործընթաց
Նկարահանումները սկսվել են 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին և կայացել են Փենսիլվանիա նահանգի Ֆիլադելֆիա քաղաքում։

### Մարքեթինգ
Ֆիլմի առաջին թրեյլերը թողարկվել է 2016 թվականի հուլիսի 27-ին։

### Սիքվել
Ֆիլմի վերջում Բրյուս Ուիլիսը հանդես է գալիս որպես Շյամալանի «Անկոտրում» (2000) ֆիլմի գլխավոր կերպար Դեյվիդ Դաննի։ Հետագայում Շյամալանը հայտարարել է, որ ֆիլմաշարի երրորդ ֆիլմն արտադրելու մտադրության մասին՝ Դենիին և Քևինին իրար դեմ հանելով։

2017 թվականի ապրիլի 26-ին Նայթ Շյամալանը թվիթթերում գրել է, որ իր հաջորդ աշխատանքը լինելու է «Սպլիտ» և «Անկոտրումը» ֆիլմերի շարունակությունը։ Շարունակությունը կոչվում էր «Ապակի»։ Դրանում նկարահանվելու են Բրյուս Ուիլիսն ու Սեմյուել Լ. Ջեքսոնը,՝ Անկոտրումը ֆիլմից, իսկ Ջեյմս Մաքէվոյը և Անյա Թեյլոր-Ջոյը Սպլիտից։ ԱՄՆ-ում ֆիլմի թողարկման ամսաթիվը նշանակվել է 2019 թվականի հունվարի 18-ը։ Ֆիլմի ժանրը եղել է սարսափի տարրերով թրիլլեր։

## Քննադատություն
Ֆիլմը հիմնականում դրական արձագանքներ է ստացել քննադատների կողմից։ Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմն ունի 78% վարկանիշ՝ հիմնված 312 գրախոսականների վրա, միջին գնահատականը 6,5/10։ Metacritic կայքում ֆիլմն ունի 62 միավոր 100-ից՝ հիմնված քննադատների 48 գրախոսականների վրա, ինչը ցույց է տալիս «ընդհանուր առմամբ բարենպաստ գրախոսականններ»։

## Տոմսային վաճառք
Ֆիլմը թողարկվել է ԱՄՆ-ում՝ 2017 թվականի հունվարի 20-ին, հավաքելով 14,6 միլիոն դոլար առաջին օրը և 40 միլիոն դոլար՝ առաջիկա հանգստյան օրերին։ Այնտեղ ֆիլմը ավելի լավ ֆինանսական մեկնարկ է ստացել, քան վերլուծաբանների սպասումները, որոնք առաջին 3 օրվա համար կանխատեսում էին մոտ 24 միլիոն դոլար։ ԱՄՆ-ում ֆիլմըը հավաքել է 138,291,365 դոլար։

Թրիլլերը հավաքել է 140,162,993 դոլար համաշխարհային դրամարկղում։ Ընդհանուր գումարը կազմել է 278,454,358 դոլար։ «Սպլիտ» ֆիլմը դարձել է լավագույն մեկնարկը ռեժիսոր Մ. Նայթ Շյամալանի կարիերայում։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Տես նաև
* Բիլի Միլիգան
* Ապակի (ֆիլմ, 2019)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայքը
* 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆիլմեր սուպերհերոսների մասին
Կատեգորիա:2016 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2017 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2017 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Blumhouse Productions ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ կատակերգություն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մ. Նայթ Շյամալանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում