Սրտի արհեստական փական

մինի|Սրտի արհեստական փական
**Սրտի արհեստական փական,** միակողմանի փական, որը տեղադրվում է մարդու սրտում՝ ճիշտ չգործող սրտի փականներին (սրտի փականային հիվանդություն) փոխարինելու համար: Սրտի արհեստական փականները կարելի է բաժանել երեք դասերի՝ մեխանիկական սրտի փականներ, կենսապրոթեզային հյուսվածքային փականներ և ինժեներական հյուսվածքային փականներ:

Մարդու սիրտը պարունակում է չորս փական՝ եռափեղկ փական, թոքային փական, միտրալ փական և աորտալ փական։ Դրանց հիմնական նպատակն է պահպանել արյան հոսքը ճիշտ ուղղությամբ՝ սրտով և սրտից դեպի հիմնական արյան անոթները (թոքային զարկերակ և աորտա)։ Սրտի փականները կարող են խափանվել տարբեր պատճառներով, որոնք կարող են խոչընդոտել արյան հոսքը փականի միջով (ստենոզ) և/կամ թույլ տալ արյան հոսքը փականի միջով հակառակ ուղղությամբ (ռեգուրգիտացիա)։ Երկու գործընթացներն էլ ծանրաբեռնում են սիրտը և կարող են հանգեցնել լուրջ խնդիրների, այդ թվում՝ սրտային անբավարարության։ Որոշ դիսֆունկցիոնալ փականներ կարող են բուժվել դեղորայքով կամ վերականգնվել, իսկ մյուսները պետք է փոխարինվեն արհեստական փականով։

## Նախապատմություն

Սիրտը պարունակում է չորս փական (եռափեղկ, թոքային, միտրալ (երկփեղկ) և աորտալ փականներ), որոնք բացվում և փակվում են, երբ արյունը անցնում է սրտով։ Արյունը մտնում է սիրտ աջ նախասրտով և եռափեղկ փականով անցնում է աջ փորոք։ Այնտեղից արյունը մղվում է թոքային զարկերակներով դեպի թոքեր։ Թթվածնով հարստանալուց հետո արյունը անցնում է ձախ նախասիրտ, որտեղից այն մղվում է միտրալ փականով դեպի ձախ փորոք։ Ձախ փորոքը արյունը մղում է աորտա՝ աորտալ փականի միջով։

Սրտի փականների վնասման բազմաթիվ հնարավոր պատճառներ կան, ինչպիսիք են բնածին արատները, տարիքային փոփոխությունները և այլ խանգարումների հետևանքները, ինչպիսիք են ռևմատիկ տենդը և էնդոկարդիտ առաջացնող վարակները: Բարձր արյան ճնշումը, սրտային անբավարարությունը և սպիական հյուսվածքը (կարող է առաջանալ սրտամկանի ինֆարկտից կամ վնասվածքից հետո) կարող են մեծացնել սիրտը և զարկերակները:

Սրտի արհեստական փականների երեք հիմնական տեսակներն են՝ մեխանիկական, կենսաբանական (բիոպրոթեզային/հյուսվածքային) և հյուսվածքային ինժեներիայի փականներ: ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում և Եվրոպական Միությունում սրտի արհեստական փականի ամենատարածված տեսակը կենսապրոթեզային փականն է: Մեխանիկական փականներն ավելի հաճախ օգտագործվում են Ասիայում և Լատինական Ամերիկայում: Սրտի փականներ արտադրող ընկերությունների թվում են Edwards Lifesciences-ը,Medtronic-ը, Abbott-ը, CryoLife-ը և LifeNet Health-ը։

## Մեխանիկական փականներ
Մեխանիկական փականները լինում են երեք հիմնական տեսակի՝ վանդակավոր գնդիկավոր, թեքվող սկավառակավոր և երկփեղկ փականավոր՝ այս կառուցվածքների տարբեր փոփոխություններով։ Վանդակավոր գնդիկավոր փականներն այլևս չեն տեղադրվում։ Երկփեղկ փականներն այսօր հիվանդների մոտ տեղադրվող մեխանիկական փականների ամենատարածված տեսակն են։

### Առաջին փոխպատվաստումները
Առաջին սրտի արհեստական փականը թափանցիկ պլաստմասե խողովակ էր՝ ազատ շարժվող գնդիկով, որը խրված էր մուտքի և ելքի սահմանափակումների միջև: Վաղ շրջանաձև գնդիկավոր հակադարձ փականը բացվում էր, երբ սիրտը կծկվում էր, և խցիկում արյան ճնշումը գերազանցում էր սրտի արտաքին ճնշումը՝ թույլ տալով արյան հոսքը: Երբ սիրտը ավարտում էր կծկումը, խցիկի ներսում ճնշումը նվազում էր, թույլ տալով, որ գնդիկը շարժվի փականի հիմքի դեմ՝ կանխելով արյան անցումը: Չարլզ Ա. Հաֆնագելը իր շրջանաձև գնդիկավոր հակադարձ փականը փոխպատվաստել են տասը հիվանդների (որոնցից վեցը կենդանի են մնացել վիրահատությունից) 1952 թվականին, նշելով սրտի փականի առաջին փոխպատվաստումը՝ սահմանափակ հաջողությամբ: Հաջորդ 8 տարիների ընթացքում Հաֆնագելի փոխպատվաստումները շարունակվել են: Այնուամենայնիվ, փականի փոխպատվաստումը երբեք չի ապացուցվել կամ ընդունվել որպես հուսալի բժշկական բուժում։

Մայլս «Լոուել» Էդվարդսը համարվում է առաջին հաջողված արհեստական փականի ստեղծողը: Նրա նախագիծը հիմնված էր արտոնագրված, վանդակավոր գնդիկավոր հակադարձ փականի վրա։ Էդվարդսի նախագիծը վիրաբուժական ճանապարհով առաջին անգամ 1960 թվականին տեղադրվել է Ալբերտ Սթարի կողմից և հաջորդ 47 տարիների ընթացքում հաջողությամբ օգտագործվել է ամբողջ աշխարհում սրտային հիվանդներին փրկելու համար: Նախագիծը բաղկացած էր սիլիկոնե գնդիկից, որը փակված էր մեթիլ մետակրիլատային վանդակի մեջ և եռակցված էր օղակին: Էդվարդսի գյուտն այսօր հայտնի է որպես Սթար-Էդվարդսի փական, որը շարունակել է է կյանք փրկող ծառայության մատուցումը մինչև 2007 թվականը բուժված շատ սրտային հիվանդների համար։ Սթար-Էդվարդսի փականը ռեկորդ սահմանեց՝ հիվանդին 48 տարի ծառայելու հնարավորություն տալով, նախքան փոխարինման կարիք ունենալը։   Մեխանիկական սրտի փականները, ինչպիսին է Սթար-Էդվարդսի փականը, սերտորեն կապված են արյան մակարդուկի առաջացման հետ և պահանջում են հակակոագուլյանտի բարձր դոզան, սովորաբար 3.0-4.5 նպատակային INR(Միջազգային նորմալիզացված գործակից)-ով։ 2007 թվականին Սթար-Էդվարդսի փականը հանվեց շրջանառությունից և փոխարինվեց Edwards Lifesciences- ի կողմից Edwards Myxo ETlogix օղակաձև օղակով։

### Թեքվող սկավառակային փականներ

Առաջին կլինիկորեն հասանելի թեքվող սկավառակով փականը, որը ներկայացվել է 1969 թվականին, Բյորկ-Շիլի փականն էր։ Թեքվող սկավառակով փականները, որոնք ճոճվող հակադարձ փականի տեսակ են, պատրաստված են մետաղական օղակից, որը ծածկված է ePTFE գործվածքով։ Մետաղական օղակը երկու մետաղական հենարանների միջոցով պահում է սկավառակ, որը բացվում է սրտի կծկման ժամանակ՝ արյան հոսքը թույլ տալու համար, ապա կրկին փակվում է՝ արյան հետհոսքը կանխելու համար։ Սկավառակը սովորաբար պատրաստված է չափազանց կարծր ածխածնային նյութից (պիրոլիտիկ ածխածին), ինչը թույլ է տալիս փականին տարիներ շարունակ գործել առանց մաշվելու։

### Երկփեղկ փականներ

1979 թվականին ներկայացված երկփեղկ փականները պատրաստված են երկու կիսաշրջանաձև թևիկներից, որոնք պտտվում են փականի պատյանին ամրացված հենարանների շուրջ: Քանի որ դրանք ունեն ավելի մեծ բացվածք, քան վանդակավոր գնդիկավոր կամ թեքվող սկավառակով փականները, դրանք ունեն արյան մակարդուկների առաջացման ավելի ցածր ռիսկ: Սակայն դրանք խոցելի են արյան հետհոսքի նկատմամբ:

### Մեխանիկական փականների առավելությունները
Մեխանիկական փականների հիմնական առավելությունը կենսապրոթեզային փականների նկատմամբ դրանց ավելի մեծ դիմացկունությունն է։ Պատրաստված լինելով մետաղից և/կամ պիրոլիտիկ ածխածնից, դրանք կարող են ծառայել 20-30 տարի։

### Մեխանիկական փականների թերություւները
Մեխանիկական փականների հիմնական թերություններից մեկն այն է, որ դրանք հակված են արյան մակարդուկների առաջացման ռիսկի բարձրացմանը։ Կարմիր արյան բջիջների և թրոմբոցիտների վնասման հետևանքով առաջացած մակարդուկները կարող են խցանել արյան անոթները՝ հանգեցնելով կաթվածի։ Մեխանիկական փականներ ունեցող մարդիկ ստիպված են իրենց կյանքի մնացած մասը ընդունել հակակոագուլյանտներ (արյան նոսրացնողներ), ինչպիսին է վարֆարինը։ Մեխանիկական սրտի փականները կարող են նաև առաջացնել մեխանիկական հեմոլիտիկ անեմիա, մի վիճակ, երբ կարմիր արյան բջիջները վնասվում են փականի միջով անցնելիս։ Կավիտացիան՝ արյան նման հեղուկում միկրոբշտիկների արագ առաջացումը ճնշման տեղայնացված անկման պատճառով, կարող է հանգեցնել սրտի փականի մեխանիկական անբավարարության,  ուստի կավիտացիայի թեստավորումը փականի նախագծման ստուգման գործընթացի էական մասն է կազմում։

Մեխանիկական փականների հետ կապված բազմաթիվ բարդություններ կարելի է բացատրել հիդրոմեխանիկայի միջոցով: Օրինակ, արյան մակարդուկի առաջացումը փականների հետևանքով առաջացած բարձր սղման լարումների կողմնակի ազդեցություն է: Ինժեներական տեսանկյունից, իդեալական սրտի փականը կառաջացնի նվազագույն ճնշման անկումներ, կունենա փոքր ռեգուրգիտացիայի ծավալներ, կնվազեցնի տուրբուլենտությունը, կնվազեցնի բարձր լարումների տարածվածությունը և չի ստեղծի հոսքի բաժանումներ փականի մոտակայքում:

Տեղադրված մեխանիկական փականները կարող են օտար մարմնի մերժման պատճառ դառնալ։ Արյունը կարող է մակարդվել և ի վերջո հանգեցնել հեմոստազի։ Թրոմբոզը կանխելու համար հակամակարդիչ դեղամիջոցների օգտագործումը պետք է շարունակվի ամբողջ կյանքի ընթացքում։

## Կենսապրոթեզային հյուսվածքային փականներ
Կենսապրոթեզային փականները սովորաբար պատրաստվում են կենդանական հյուսվածքից (հետերոտրանսպլանտատ/ քսենոտրանսպլանտատ), որը ամրացված է մետաղական կամ պոլիմերային հենարանին։ Ամենից հաճախ օգտագործվում է խոշոր եղջերավոր անասունի (կովի) հյուսվածք, սակայն որոշները պատրաստվում են նաև խոզի (խոզի) հյուսվածքից։ Հյուսվածքը մշակվում է՝ մերժումը և կալցիֆիկացիան կանխելու համար։

Երբեմն օգտագործվում են կենդանական հյուսվածքների փականների այլընտրանքներ, որտեղ փականները օգտագործվում են մարդկային դոնորներից, ինչպես օրինակ՝ աորտայի հոմոգրաֆտների և թոքային աուտոտրանսպլանտատների դեպքում: Աորտայի հոմոգրաֆտը մարդու դոնորից վերցված աորտայի փական է, որը վերցվում է կամ նրա մահից հետո, կամ սրտից, որը հեռացվում է սրտի փոխպատվաստման ժամանակ փոխարինելու համար։ Թոքային աուտոտրանսպլանտատը, որը հայտնի է նաև որպես Ռոսի պրոցեդուրա, այն է, երբ աորտայի փականը հեռացվում է և փոխարինվում հիվանդի սեփական թոքային փականով (աջ փորոքի և թոքային զարկերակի միջև գտնվող փական): Այնուհետև թոքային հոմոգրաֆտը (դիակից վերցված թոքային փական) օգտագործվում է հիվանդի սեփական թոքային փականը փոխարինելու համար: Այս պրոցեդուրան առաջին անգամ կատարվել է 1967 թվականին և հիմնականում օգտագործվում է երեխաների մոտ, քանի որ այն թույլ է տալիս հիվանդի սեփական թոքային փականին (այժմ աորտայի դիրքում) աճել երեխայի հետ միասին։

### Կենսապրոթեզային սրտի փականների առավելությունները
Կենսապրոթեզային փականները մեխանիկական փականների համեմատ ավելի քիչ հավանականություն ունեն արյան մակարդուկներ առաջացնելու համար, ուստի չեն պահանջում ցմահ հակակոագուլյանտ: Արդյունքում, կենսապրոթեզային փականներ ունեցող մարդիկ արյունահոսության ավելի ցածր ռիսկ ունեն, քան մեխանիկական փականներ ունեցողները։

### Կենսապրոթեզային սրտի փականների թերությունները
Հյուսվածքային փականները պակաս դիմացկուն են, քան մեխանիկական փականները, սովորաբար պահպանվում են 10-20 տարի։ Սա նշանակում է, որ կենսապրոթեզային փականներ ունեցող մարդիկ իրենց կյանքի ընթացքում ավելի մեծ հավանականություն ունեն կրկին աորտայի փականի փոխարինման կարիք ունենալու։ Կենսապրոթեզային փականները հակված են ավելի արագ վատթարանալ երիտասարդ հիվանդների մոտ։

Վերջին տարիներին գիտնականները մշակել են հյուսվածքների պահպանման նոր տեխնոլոգիա՝ կենսապրոթեզային փականների դիմացկունությունը բարելավելու նպատակով: Ոչխարների և ճագարների վրա կատարված ուսումնասիրություններում այս նոր տեխնոլոգիայի միջոցով պահպանված հյուսվածքն ունեցել է ավելի քիչ կալցիֆիկացիա, քան վերահսկիչ հյուսվածքը։ Այս հյուսվածքը պարունակող փականը այժմ շուկայում է, սակայն հիվանդների մոտ երկարաժամկետ դիմացկունության վերաբերյալ տվյալները դեռևս հասանելի չեն։

Ներկայիս կենսապրոթեզային փականները երկարակյաց չեն և ժամանակի ընթացքում կարող են կալցիֆիկացվել։ Երբ փականը կալցիֆիկացվում է, փականի կուսպիսները դառնում են կոշտ և հաստ և չեն կարող լիովին փակվել։ Ավելին, կենսապրոթեզային փականները չեն կարող աճել հիվանդի հետ կամ հարմարվել նրան և եթե երեխան ունի կենսապրոթեզային փականներ, նա ստիպված կլինի մի քանի անգամ փոխարինել փականները՝ իր ֆիզիկական աճին համապատասխանելու համար։

## Հյուսվածքային ինժեներիայի փականներ
Ավելի քան 30 տարի հետազոտողները փորձում են աճեցնել սրտի փականներ in vitro պայմաններում։ Այս հյուսվածքային ինժեներիայի փականները ենթադրում են մարդու բջիջների ցանքս հատուկ կառուցվածքի թույն։ Կառուցվածքի երկու հիմնական տեսակներն են բնական կառուցվածքները, ինչպիսիք են ապաբջջային հյուսվածքը կամ քայքայվող պոլիմերներից պատրաստված կառուցվածքները։ Կառուցվածքը գործում է որպես արտաբջջային մատրիքս ՝ ուղղորդելով հյուսվածքի աճը սրտի փականի ճիշտ եռաչափ կառուցվածքի մեջ։ Հյուսվածքային ինժեներիայի միջոցով ստացված որոշ սրտի փականներ փորձարկվել են կլինիկական փորձարկումներում, բայց ոչ մեկը առևտրային առումով մատչելի չէ:

Հյուսվածքային ինժեներիայի սրտի փականները կարող են լինել անհատական և 3D մոդելավորվել՝ համապատասխանեցնելով դրանք յուրաքանչյուր փոխպատվաստվողի կարիքներին 3D տպագրությունն օգտագործվում է տարբեր բիոմատերիալների հետ բարձր ճշգրտությամբ աշխատելու համար։  Հյուսվածքային ինժեներիայի սրտի փականների համար օգտագործվող բջիջները, ենթադրաբար, արտազատում են արտաբջջային մատրիքս։ Արտաբջջային մատրիքսը ապահովում է փականների ձևը պահպանումը և բջիջների գործունեությունը։

Գիտնականները կարող են հետևել սրտի փականների կառուցվածքին՝ ստանալու դրանց նման մի բան, բայց քանի որ հյուսվածքային ինժեներիայի միջոցով ստեղծված փականները չունեն բնական բջջային հիմք, դրանք կամ չեն կարողանում կատարել իրենց գործառույթները, ինչպես սրտի բնական փականները, կամ գործում են իմպլանտացիայի ժամանակ, բայց ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար քայքայվում են։ Յուսվածքային ինժեներիայի միջոցով ստեղծված սրտի իդեալական փականը կլինի ոչ թրոմբոգեն, կենսահամատեղելի, դիմացկուն, կալցիֆիկացիայի նկատմամբ, կաճի շրջապատող սրտի հետ միասին և կցուցաբերի ֆիզիոլոգիական հեմոդինամիկ պրոֆիլ։ Այս նպատակներին հասնելու համար անհրաժեշտ է ուշադիր ընտրել կառուցվածքը. կան երեք հիմնական տարբերակներ՝ ապաբջջային (քսենոտրանսպլանտատներ կամ հոմոտոնամպներ), բնական պոլիմերներ և սինթետիկ պոլիմերներ։

## Մեխանիկական և հյուսվածքային փականների միջև եղած տարբերությունները
մինի|Մեխանիկական փականի եռաչափ պատկերում (Սուրբ Ֆրանցիսկոսի մոդել)

Մեխանիկական և հյուսվածքային փականները պատրաստված են տարբեր նյութերից: Մեխանիկական փականները սովորաբար պատրաստված են տիտանից և ածխածնից։ Հյուսվածքային փականները պատրաստված են մարդու կամ կենդանու հյուսվածքից: Մարդու հյուսվածքից կազմված փականները, որոնք հայտնի են որպես ալոտրանսպլանտատներ, դոնորների մարդիկ են։

Մեխանիկական փականները կարող են ավելի լավ ընտրություն լինել երիտասարդների և փականի վատթարացման ռիսկի տակ գտնվող մարդկանց համար՝ իրենց ամրության շնորհիվ: Այն նաև նախընտրելի է այն մարդկանց համար, ովքեր արդեն ընդունում են արյան նոսրացնող դեղամիջոցներ և նրանց համար, ովքեր, հավանաբար, չեն հանդուրժի փականի փոխարինման մեկ այլ վիրահատություն:

Հյուսվածքային փականներն ավելի լավ են ավելի մեծ տարիքային խմբերի համար, քանի որ նրանց կյանքի ընթացքում կարող է անհրաժեշտ չլինել մեկ այլ փականի փոխարինման վիրահատություն: Մեխանիկական փականների համար արյան մակարդուկների առաջացման ռիսկի և արյունը նոսրացնող դեղամիջոցներ ընդունելու հիմնական կողմնակի ազդեցության՝ ուժեղ արյունահոսության պատճառով, արյունահոսության ռիսկ ունեցող և վարֆարին ընդունել չցանկացող մարդիկ նույնպես կարող են դիտարկել հյուսվածքային փականները: Հյուսվածքային փականների համար ավելի հարմար այլ հիվանդներ են այն մարդիկ, ովքեր ունեն այլ պլանավորված վիրահատություններ և չեն կարող արյունը նոսրացնող դեղամիջոցներ ընդունել: Հղիություն պլանավորող մարդիկ նույնպես կարող են դիտարկել հյուսվածքային փականները, քանի որ վարֆարինը ռիսկեր է առաջացնում հղիության ընթացքում:

## Սրտի արհեստական փականների արհեստական մահանջները
Սրտի արհեստական փականը իդեալականորեն պետք է գործի ինչպես սրտի բնական փականը։ Սրտի բնական փականների գործառույթը բնութագրվում է բազմաթիվ առավելություններով
* Նվազագույն ռեգուրգիտացիա – Սա նշանակում է, որ փականը փակվելիս արյան հետադարձ արտահոսքը փոքր է: Փականային ռեգուրգիտացիայի որոշակի աստիճան անխուսափելի է և նորմալ է մինչև մոտ 5 մլ մեկ զարկի ընթացքում։ Այնուամենայնիվ, սրտի փականների մի շարք պաթոլոգիաներ (օրինակ՝ ռևմատիկ էնդոկարդիտ) կարող են հանգեցնել կլինիկորեն նշանակալի փականային ռեգուրգիտացիայի: Սրտի փականի պրոթեզների ցանկալի առանձնահատկությունն այն է, որ ռեգուրգիտացիան նվազագույն լինի սրտի ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի ամբողջ տիրույթում:
* Փականային նվազագույն ճնշման գրադիենտ. Երբ հեղուկը հոսում է որևէ սահմանափակման միջով, օրինակ՝ փականի միջով, սահմանափակման վրա առաջանում է ճնշման գրադիենտ : Այս ճնշման գրադիենտը սահմանափակման միջով հոսքի դիմադրության աճի արդյունք է: Սրտի բնական փականներն ունեն ցածր փականային ճնշման գրադիենտ, քանի որ դրանք իրենց միջով հոսքին քիչ են խոչընդոտում, սովորաբար՝ 16 մմ ս․ս․-ից պակաս: Սրտի փականային պրոթեզների ցանկալի առանձնահատկությունն այն է, որ դրանց միջփականային ճնշման գրադիենտը հնարավորինս փոքր լինի:
* Ոչ թրոմբոգեն – Սրտի բնական  փականները պատված են էնդոթելով, որը համեմատելի է սրտի խոռոչները պատող էնդոթելի հետ, ուստի դրանք սովորաբար թրոմբոգեն չեն (այսինքն՝ չեն առաջացնում արյան մակարդուկներ): Արյան մակարդուկները կարող են վտանգավոր լինել, քանի որ կարող են խցանել զարկերակները (օրինակ՝ պսակաձև զարկերակներ, որոնք հանգեցնում են սրտամկանի ինֆարկտ կամ ուղեղային զարկերակները, որոնք հանգեցնում են կաթվածի): Արհեստական սրտի փականների ցանկալի առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք լինեն նվազագույն թրոմբոգեն:
* Ինքնավերականգնվող – Փականները պահպանում են վերականգնման որոշակի կարողություն՝ շնորհիվ վերականգնողական բջիջների (օրինակ՝ ֆիբրոբլաստների) շարակցական հյուսվածքում, որոնցից կազմված են թռուցիկները: Քանի որ մարդու սիրտը մարդու կյանքի տևողության ընթացքում բաբախում է մոտավորապես 3.4 միլիարդ անգամ, այս սահմանափակ, բայց այնուամենայնիվ առկա վերականգնման կարողությունը չափազանց կարևոր է: Ներկայումս սրտի փականի ոչ մի պրոթեզ չի կարող ինքնավերականգնվել, բայց հյուսվածքային ինժեներիայի միջոցով ստեղծված փականները կարող են ի վերջո ապահովել նման հնարավորություններ։

Սրտի արհեստական փականի աշխատանքը կարող է ստուգվել in vitro պայմաններում կլինիկական օգտագործումից առաջ՝ իմպուլսային կրկնօրինակիչի միջոցով։

## Սրտի արհեստական փականի վերականգնում
Սրտի արհեստական փականը կարող է մնալ 10-30 տարի։

Սրտի արհեստական փականների հետ կապված ամենատարածված խնդիրները դեգեներացիայի տարբեր ձևերն են, ներառյալ փեղկերի կոպիտ ուռչելը, միտրալ փականի իշեմիկ պաթոլոգիան և տոների աննշան երկարացումը։ Սրտի արհեստական փականի անբավարարության և ստենոզի վերականգնման գործընթացը սովորաբար պահանջում է սրտի բաց վիրահատություն, և սովորաբար նախընտրելի է անբավարարության դեպքում վերականգնումը կամ մասնակի փոխարինումը։

Հետազոտողները ուսումնասիրում են կաթետերի վրա հիմնված վիրահատությունը, որը թույլ է տալիս վերականգնել արհեստական սրտի փականը առանց մեծ կտրվածքների։

Հետազոտողները ուսումնասիրում են սրտի փոխարինելի պրոթեզային փականը, որը թույլ է տալիս վերականգնել և արագացնել սրտի արհեստական փականի վերականգնումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Կատեգորիա:Սրտի փականային հիվանդություններ