Ռուդբեկիա

** ճառճուկ **, () պատկանում է բարդածաղկավորների ընտանիքին։ Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է

## Կենսաբանական նկարագիր
Մշակության մեջ միամյա ռուդբեկիաներից բացի, հանդիպում են նաև բազմամյա տեսակներ, որոնցից այստեղ կնշենք միայն մի քանիսը։ Կտրտված տերևավոր ռուդբեկիայի (*R.lacininiata fl.pl*) բարձրությունը հասնում է 2-2,5 մ-ի, ծաղկում է առատ և երկարատև՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին, ծաղիկները լիաթերթ են, գնդաձև, դեղին ոսկեգույն։ Կարմիր ռուդբեկիան (*R.purpurea L.-Echinacea purpurea Moench.*) ունի 5 տեսակ։ Տարբեր տեսակների բարձրությունը տատանվում է 60-80 սմ.-ի սահմաններում։ Ծաղկում է օգոստոսից մինչև սեպտեմբեր-հոկտեմբեր։ Ծաղիկները մուգ կարմիր են ոսկեգոիյն կենտրոնով։ Գեղեցիկ ռուդբեկիան (*R.Speciosa*) ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, դեղին բրոնզագոիյն ծաղիկներով, բարձրությունը հասնում է 1,5 մ-ի։ Բոլոր տեսակներն էլ Երևանի պայմաններում ձմեռում են գրունտում, առանց ծածկոցի։

## Մշակում
Ռուդբեկիան բազմացվում է թփիկի բաժանումով՝ աշնանը կամ վաղ գարնանը, ինչպես նաև կտորներով և սերմերով։ Ցանկը բաց գրունտում կարելի է կատարել գարնանը և աշնանը, իսկ ջերմատներում կամ ջերմոցներում՝ միայն գարնանը։ Սերմերը քառանիստ են, նման են 2 միլիմետր երկարության փոքրիկ փայտիկների, ունեն գորշ, սևին տվող գույն։ Ծլում են 8-15 օրվա ընթացքում։ Ծլունակությունը պահում են 2-3 տարի մեկ գրամում պարունակվում է 2400 հատիկ։ Բույսերը տնկում են արևոտ հողամասերում, բույսը բույսից 60-80 հեռավորության վրա։ Նախընտրում է սննդանյութերով հարուստ, պարարտ հողեր։ Պահանջկոտ է խոնավության նկատմամբ։ Բույսը նույն տեղում կարելի է թողնել 3-4 տարի և ավելի։

## Օգտագործում
Օգտագործվում է ծաղկային տարբեր ձևավորումներում, ծաղկած վիճակում հատկապես դեղին-ոսկեգույն ռուդբեկիան, շատ գեղեցիկ է մարգախոտի կանաչ ֆոնի վրա
մշակվում է նաև կտրած ծաղիկներ ստանալու նպատակով, որոնք բավական երկար են դիմանում ջրի մեջ։ Կա նաև այս բույսի միամյա տեսակը։

## Տեսակներ
* *[[Rudbeckia alpicola]]* Piper &ndash; Ճոխ ռուդբեկիա - Կասկադ Վաշինգտոն պետությունում
* *[[Rudbeckia auriculata]]* (Perdue) Kral &ndash; Կտրած ռուդբեկիա - Ալբամա, Վրաստան, ֆլորիդա 
* *[[Rudbeckia californica]]* A.Gray &ndash; Կալիֆորնիայի ռուդբեկիա - Կալիֆորնիա
* *[[Rudbeckia flava]]* T.V.Moore - Colorado, Wyoming
* *[[Rudbeckia fulgida]]* Aiton &ndash; Նարնջագույն ռուդբեկիա - արևելյան USA Կանադա, Տեխաս է Կոնեկտիկուտ,Քվեբեկ
* *[[Rudbeckia glaucescens]]* Eastw. &ndash; Դյուրագրգիռ ռուդբեկիա - հյուսիսարևմտյան Կալիֆորնիա, Հարավարևմտյան Օրեգոն
* *[[Rudbeckia graminifolia]]* (Torr. & A.Gray) C.L.Boynton & Beadle &ndash;Ռուդբեկիա - ֆլորիդա, Պանհանդլե
* *[[Rudbeckia grandiflora]]* (Sweet) DC. &ndash; Կոշտ ռուդբեկիա հիմնականում աճում է արևելք Տեխաս, Միսսուրի ցրված է Վրաստանից մինչև Օնտարիո 
* *[[Rudbeckia heliopsidis]]*  Torr. & A.Gray &ndash; Արևելյան ռուդբակիա - Միսիսիպի Վիրջինիա
* *[[Rudbeckia hirta]]* L. &ndash; Սև-աչքերով Սուսան - լայն տարածում է ԱՄՆ-ում և Կանադայում
* *[[Rudbeckia klamathensis]]*  &ndash; հյուսիս - արևմտյան Կալիֆորնիա
* *[[Rudbeckia laciniata]]* L. &ndash; Կանաչ ռուդբեկիա - լայն տարածում է ԱՄՆ-ում և Կանադայում
* *[[Rudbeckia maxima]]* Nutt. &ndash; Մեծ ռուդբեկիա հիմնականում տարածված է արևելք Տեխաս և Միսսուրի
* *[[Rudbeckia missouriensis]]* Engelm. ex C.L.Boynton & Beadle &ndash; Միսսուրի ռուդբեկիա - հիմնականում Տեխաս է Իլինոյս 
* *[[Rudbeckia mohrii]]* A.Gray &ndash; Չծաղկող ռուդբեկիա - ֆլորիդա Պանհանդլ, հարավային ՎրաստանԿարոլինա
* *[[Rudbeckia mollis]]* Elliott &ndash; ֆլորիդա Պանհանդլ, Հարավային Վրաստան, Ալաբամա, Հարավ Կարոլինա
* *[[Rudbeckia montana]]* A.Gray &ndash;Մոնտան ռուդբեկիա - Կոլորադոյի, Յուտա, Օրեգոն
* *[[Rudbeckia newmannii]]* Loudon 
* *[[Rudbeckia nitida]]* Nutt. &ndash;Արևաշող ռուդբեկիա - ֆլորիդա, Վրաստան, Ալաբամա, Լուիզիանա
* *[[Rudbeckia occidentalis]]* Nutt. &ndash;Արևմտյան ռուդբեկիա - Կոլորադո, Վաշինգտոն և հյուսիսային Կալիֆորնիայ
* *[[Rudbeckia scabrifolia]]* L.E.Br. &ndash;Անհարթ ռուդբեկիա - Լուիզիանա, արևելյան Տեխաս
* *[[Rudbeckia speciosa]]*  &ndash; Ճոխ ռուդբեկիա - արևելյան USA
* *[[Rudbeckia subtomentosa]]* Pursh &ndash; Քաղցր ռուդբեկիա-տարածված է հիմնականում Միսիսիպի հովտում
* *[[Rudbeckia texana]]* (Perdue) P.B.Cox & Urbatsch &ndash; Տեխաս ռուդբեկիա - Լուիզիանա, արևելյան Տեխաս
* *[[Rudbeckia triloba]]* L. &ndash; Շագանակագույն աչքերով Սուսան - արևելյան Տեխասի Քվեբեկ. մեկուսացված Կոլորադոյի վայրերում և Յուտայիում

## Պատկերասրահ

Rudbeckia fulgida-linedrawing.png|*Rudbeckia fulgida*
Rudbeckia grandiflora-linedrawing.png|*Rudbeckia grandiflora*
Rudbeckia hirta-linedrawing.png|*Rudbeckia hirta*
Rudbeckia laciniata-linedrawing-BB.png|*Rudbeckia laciniata*
Rudbeckia maxima-linedrawing-BB.png|*Rudbeckia maxima*
Rudbeckia subtomentosa-linedrawing.png|*Rudbeckia subtomentosa*
Rudbeckia triloba-linedrawing.png|*Rudbeckia triloba*


## Արտաքին հղումներ
* ''Рудбекия'' в Энциклопедии декоративных садовых растений
* ''Рудбекия'' на сайте USDA NRCS Проверено 24 сентября 2008 г.
* ''Рудбекия'' на сайте Калифорнийского университета Проверено 24 сентября 2008 г.

## Գրականություն
* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ