Tor

**Tor** (**T**he **O**nion **R**outer անվանման հապավումը), ազատ և բաց ծրագրային ապահովում, երկրորդ սերնդի այսպես կոչված սոխային երթուղայնացման համար։ Սա պրոքսի սերվերների համակարգ է, որի միջոցով կարելի է հաստատել գաղտնալսումներից պաշտպանված, անանուն ցանցային կապ։ Դիտվում է որպես վիրտուալ թունելների անանուն ցանց, որն ապահովում է կոդավորված տեսքով տվյալների փոխանցում։

Tor-ի միջոցով օգտատերերը համացանցում կարող են պահպանել իրենց գաղտնիությունը կայքեր այցելելիս, բլոգներ վարելիս, ակնթարթային հաղորդագրություններ և էլեկտրոնային նամակներ գրելիս, ինչպես նաև այլ հավելվածներով աշխատելիս, որոնք  կիրառում են Փոխանցման կառավարման հաղորդակարգ։

2011 թվականին Tor նախագիծն արժանացել է մրցանակի, որպես հասարակական օգտագործման ազատ և բաց ծրագրային ապահովում, իսկ 2012 թվականին՝ EFF Pioneer Award-ին։

## Պատմություն
Tor համակարգն ստեղծվել է «բարձրորակ առանձնացնող համակարգերի ստեղծման կենտրոնում» ,  ծրագրի շրջանակներում DARPA-յի հետ համագործակցությամբ՝ պետական պատվերով:Ելակետային կոդը հրատարակվել է որպես ազատ հավաստագիր, որպեսզի ցանկացողները կարողանան  սխալների ստուգում անցկացնել։

Ծրագրի ապահովությունը ապահովվում է Electronic Frontier Foundation, որը սկսեց մեծ աշխատանքներ ծավալել ծրագիրն ավելի ապահով դարձնելու համար։ *Tor-ին* նշանակալից ֆինանսական օգնություն է ցուցաբերում պաշտպանության նախարարությունը և ԱՄՆ-ի պետական կառավարությունը, ինչպես նաև միջազգային գիտական ֆոնդը։ 2016 թվականի կարգավիճակին համաձայն *Tor-ը* ունի կապ մոտ 7000 կայքերի հետ, որոնք տարածված են աշխարհի յուրաքանչյուր մայրցամաքում, բացի Անտարկտիդայից, իսկ կայքերի մասնակիցների թիվը, ներառյալ Բոտ (ծրագիր) ծրագրի օգտվողները, կազմում է երկու միլիոն։ *Tor Metrics-ի* տվյալներով Ռուսաստանը մտավ այն երեք երկրների մեջ , որտեղ ակտիվ օգտվում են ծրագրից։

Մեր օրերում կան *Tor-ի* տարբեր ձևեր յուրաքանչյուրի համար։

## Օգտագործում
մինի|աջից|Ծրագրի օգտագործման քարտեզը տարբեև երկրներում
Նշանավոր անձինք *Tor-ը* օգտագործում են պաշտպանվելու համար, ինչպես նաև որպիսզի կոդավորեն ինֆորմացիան ինտերնետ-ցենզուրայի միջոցով։

*Tor-ի փակ սպասարկումն* իր օգտվողներին թույլատրում է ունենալ իրենց սեփական կայքերը, միաժամանակ չտարածելով իրենց իրական գտնվելու վայրի մասին որևէ տեղեկություն։

Սոցիալական աշխատողները *Tor-ից* օգտվում են կարևոր հարցեր քննարկելիս՝ վեբ ֆորումում կամ հաղորդագրությունների տեսքով։

Լրագրողները *Tor-ից* օգտվում են ինֆորմացիա ստանալիս գաղտնիությունը ապահովվելու համար։ Օրինակ՝ Էդվարդ Սինոուդենը  *Tor-ի* միջոցով PRISM-ի մասին The Washington Post և The Guardian թերթերին տեղեկություն է հաղորդել, իսկ իտալական ինտերնետ ակտիվիստնեը ստեղծել էին մի կայք՝ , որտեղ մաֆիայի մասին տեղեկություն էին ստանում։

Ոչ կառավարական կազմակերպությունները *Tor-ը* օգտագործում են, որպիսզի իրենց աշխատողների հետ կապվեն արտագնա աշխատանքների ժամանակ։

Հասարակական կազմակերպությունները, օրինակ՝ Indymedia-ն, խորհուրդ են տալիս *Tor-ը* օգտագործել կազմակերպության անդամների տվյալների ապահովության համար։ EFF-ն  ապահովում է *Tor-ի* ֆինանսական հարցերը, քանի որ դրա մեջ տեսնում է տվյալներ պահպանման բարձր որակ։

Կորպորացիաները *Tor-ը* օգտագործում են որպես հաղորդակցման ապահով միջոց։

Հատուկ ծառայությունները *Tor-ը* օգտագործում են հատուկ առաջադրանքների կատարման հարցերում։

### Tor-ը PRISM-ի դեմ
Մայք Փերիի կարծիքով՝ The Tor Project-ի մի հաղորդավար *Tor-ի* գրագետ օգտագործման միջոցով այլ միջոցների հետ մեկտեղ այն կարող է ավելի բարձր մակարդակով պաշտպանել ծրագրերը, ինչպես PRISM-ը։ Այս կարծիքին է նաև , Ars Technica-ի գրասենյակը, , ինչպես նաև Անդրեյ Սոլդատովը և Բրյուս Շնեյրը։

## Հարմարությունը և Tor-ի աշխատման եղանակը
### Անանուն օգտագործման ձև
մինի|աջից| Tor-ի աշխատման եղանակը
*Tor-ի* օգտագործողները իրենց հարմարության վրա ներբեռնում են  «սոխային» պրոկսի սերվեր , որը միացվում է  *Tor-ին*։ Դա ձևավորում է  *Tor* ցանցը, որը օգտագործում է : Յուրաքանչյուր տվյալների հավաքածու ընկնում է ցանցի մեջ, անցնում է երեք տարբեր պրոքսի սերվեր։ Դրանք ընտրվում են պատահականության սկզբունքով։ Ուղարկվելուց հետո տվյալների հավաքածուն կոդավորվում է երեք Բանալիով։ Սկզբում երրորդ կապի, հետո՝ երկրորդ և վերջում՝ առաջն կապի համար։ Երբ առաջին ցանցը ստանում է հավաքածուն ապակոդավորում է առաջին մակարդակը և հասկանում որտեղ պետք է ուղարկի։ Երկրորդ և երրորդ ցանցերը ստանում են անանուն կամ կոդավորված միջոցով՝ միաժամանակ։

### Անանուն փակ ծառայություններ
2004 թվականից սկսած *Tor-ը* նաև կարող է գաղտնիություն պահել ցանցերի համար, որի միջոցով կարելի է գաղտնի պահել գտնվելու վայրը՝ աշխատելով գաղտնի ցանցերի համար նախատեսված կարգավորումներում։ *Գաղտնի ծառայություններից* օգտվել կարող են միայն *Tor* ցանցի օգտագործողները:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:C++-ով գրված ազատ ծրագրային ապահովումներ
Կատեգորիա:C-ով գրված ծրագրաշարեր
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Գաղտնագրություն
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային առևտուր
Կատեգորիա:Լինուքսի ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Լրտեսություն
Կատեգորիա:Կայքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային նեթվորքինգ
Կատեգորիա:Համակարգչային ցանցեր
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Հատուկ ծառայություններ
Կատեգորիա:Վեբ-դիտարկիչներ
Կատեգորիա:Վինդոուզի ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Տեղեկատվական անվտանգություն