open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սախալինի մարզ

**Սախալինի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Յուժնո-Սախալինսկ քաղաքը։

Կազմավորվել է 1932-ի հոկտեմբերի 20-ին և մտել Հեռավորարևելյան, իսկ 1938-ից Խաբարովսկի երկրամասի կազմի մեջ։ 1947-ի հունվարից 2-ից ինքնուրույն մարզ է։

Ընդգրկում է Սախալին, Մոներոն, Տյուլենի ու Կուրիլյան կղզիները։ Գտնվում է Ռուսաստանի արևելյան ծայրամասում։ Ողողվում է Օխոտի ու Ճապոնական ծովերով և Խաղաղ օվկիանոսով։ Տարածությունը 87,1 հզ․ կմ², բնակչությունը՝ ։ Բաժանվում է 17 վարչական շրջանի։ Ունի 19 քաղաք, 34 քտա։ Վարչական կենտրոնը՝ Յուժնո-Մախալինսկ։ 1967-ին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Բնության և պատմության մասին տես Սախալին և Կուրիլյան կղզիներ հոդվածները։

## Բնակչություն
Մարզում բնակվում են ռուսներ (ավելի քան 80%–ը), ուկրաինացիներ, կորեացիներ, բելառուսներ, թաթարներ, մորդվաներ, նիվխեր, օրոչներ և այլք։ Միջին խտությունը 1 կմ² վրա մոտ 7,8 մարդ Է, քաղաքային բն․՝ ավելի քան 83%։ Խոշոր քաղաքներն են Յուժնո–Սախալինսկը, Խոլմսկը, Կորսակովը, Օխան, Պորոնայսկը, Նևելսկը, Սախալինի Ալսքսանդրովսկը, Ուգլեգորսկը, Դոլինսկը։

## Տնտեսություն
Սախալինի մարզի տնտեսության առաջատար ճյուղը արդյունաբերությունն Է, հատկապես ձկնարդյունաբերությունը (տալիս է մարզի արդյունաբերության արտադրանքի 38%–ը)։ Զարգացած են նաև անտառանյութի, փայտամշակման, թղթի–թաղանթանյութի արդյունաբերության ճյուղերը (Պորոնայսկ, Ուգլեգորսկ, Դոլինսկ, Խոլմսկ, Մակարով քաղաքներում)։ Կղզու հյուսիսում արդյունահանվում է նավթ և գազ։ Նավթը նավթամուղով մղվում է Ամուրի Կոմսոմոլսկ։ Արդյունահանվում է ածուխ (Ուգլեգորսկ, Շախտյորսկ)։ Կան ՋԷԿ–եր (ամենախոշորը Սախալինի ՊՇԷԿ–ն է)։ Մեքենաշինական, մետաղամշակման (հիմնականում վերանորոգման բնույթի, առաջատարը նավանորոգումն է) ձեռնարկություններ կան Նևելսկ, Խոլմսկ, Օխա, Յուժնո–Սախալինսկ և Դոլինսկ քաղաքներում։ Կա շինանյութերի, թեթև և սննդի արդյունաբերությ ուն։

Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը անասնապահությունն է։ Մշակում են կարտոֆիլ, բանջարեղեն, կերային կուլտուրաներ, մրգահատապտուղ։ Կարևոր նշանակություն ունի գազանաբուծությունը (գլխավորապես՝ ջրաքիս)։

Արտաքին բեռնափոխադրումները հիմնականում կատարվում են ծովային, Սախալին կղզում՝ երկաթուղային Կուրիլյան կղզիների հետ կապված է ծովային և օդային տրանսպորտով, մայր ցամաքի հետ՝ Վանինո Խոլմսկ երկաթուղակիր լաստանավով։

1980–81 ուսումնական տարում մարզում կար 278 հանրակրթական դպրոց, 15 պրոֆտեխնիկական ուսումնարան. 10 միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություն, մանկավարժական ինստ․ (Յուժնո–Սախալինսկում)։ 1980-ին Սախալինի մարզում կար 300 մասսայական գրադարան, 302 ակումբային հիմնարկ. 468 կինոսարք, ԳՀԻ–ներ։ Ունի մարզային դրամատիկ թատրոն։ Լույս է տեսնում մարզային 3 թերթ։ 1980-ին մարզի 95 հիվանդանոցային հիմնարկներում աշխատում էին 3183 բժիշկ։ Կան առողջարաններ և ջերմուկաբուժ առողջավայրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սախալինի մարզի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1947 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային սուբյեկտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մարզեր
Կատեգորիա:Սախալինի մարզ
Անցուղի

**Անցուղի** (լատ. canalis — խողովակ), անցուղի, ինֆորմացիայի տեսությունում, ինֆորմացիայի հաղորդման սարք։ Ինֆորմացիայի տեսության մեջ վերացարկվում են անցուղու ֆիզիկական կոնկրետ բնույթից և հաշվի առնում հնարավոր վիճակների թիվը, որով պայմանավորվում է ինֆորմացիայի կուտակման կամ հաղորդման նրա ունակությունը։ Անցուղիում առկա աղավաղումների և աղմուկների (խանգարումների) հետևանքով ընդունված y ազդանշանը տարբերվում է հաղորդված x ազդանշանից, այնպես որ y-ը կարող է նույնացվել սխալ x (չհաղորդված, բայց հնարավոր) ազդանշանի հետ։ Այդպիսի ընդհանրացված անցուղու բնութագրերն են. մուտքում (x) և ելքում (y) հնարավոր ազդանշանների բազմությունները («այբուբենները»), p (y|x) և p (x|y) պայմանական հավանականությունների համախումբը, որոնցից առաջինը y ազդանշանի ընդունման հավանականությունն է, եթե հաղորդվել է x-ը, իսկ երկրորդը՝ x ազդանշանի հաղորդման հավանականությունը, եթե ընդունվել է y-ը։ Վիճակագրական իմաստով (y/x)-ը բնորոշում է խանգարումները անցուղիում, մինչդեռ p (x/y) գնահատում է հաղորդված x ազդանշանի անորոշությունը, երբ ընդունվել է y-ը։ Անցուղիով ինֆորմացիա հաղորդելու հնարավորությունը քանակապես բնութագրվում է անցուղու թողունակությամբ։ Ըստ Շենոնի, խանգարումներ պարունակող ընդհատ անցուղու համար այն հավասար է հաղորդման առավելագույն արագությանը՝ C=max[H(x)-H (x|y)], որտեղ H(x) մուտքի «այբուբենը» բնորոշող էնտրոպիան է, H(x/y)-ը միջին ոչ հուսալիությունը գնահատող պայմանական էնտրոպիան։

## Տես նաև
* Ինֆորմացիայի տեսություն

Կատեգորիա:Ինֆորմացիոն համակարգեր
Կինոպատճենահան ապարատ

150px|մինի|աջից|Կինոպատճենահան ապարատ
**Կինոպատճենահան ապարատ**, կինոժապավենի վրա պատկերի և ֆոնոգրամի տպման ապարատ։ Ըստ տպման եղանակի տարբերում են կոնտակտային (լուսակայման ժամանակ կինոժապավենները կիպ սեղմվում են միմյանց) և օպտիկական (պատճենահանվող պատկերը օպտիկական համակարգի միշոցով պրոյեկտվում է կինոժապավենի լուսազգայուն շերտի վրա)։ Օպտիկական կինոպատճենահան ապարատները, բացի 1։ 1 մասշտաբով պատճենահանումից, թույլ են տալիս պատկերը փոխադրել մի ֆորմատից մյուսը (օրինակ, 35 մմ ժապավենից 16 մմ֊ի և 8 մմ-ի, 16 մմ-ից՝ 35 մմ-ի վրա և այլն), ինչպես նաև ստանալ համակցված պատկերներ, կադրի վրա մակագրություն ավելացնել և այլն։ Պատկերի տպումը կարող է ընթանալ ընդհատ կամ անընդհատ։ Ֆոնոգրամների տպումը կատարվում է կինոժապավենների անընդհատ շարժման ժամանակ։ Կինոպատճենահան ապարատների մեծ մասի հնարավոր լուսակայումների թիվը 20 է։

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիական եզրեր‎
Ատլանտյան Պիրենեյներ

**Ատլանտյան Պիրենեյներ** (ֆրանսերեն՝ *Pyrénées-Atlantiques*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում։
* Ատլանտյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 64։

## Պատմական տեղեկություններ
մինի|ձախից|180px|Օլորոն-Սենտ-Մարի
Ատլանտյան Պիրենեյներ դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|180px|Ատլանտյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի տեղագրական քարտեզը
Ատլանտյան Պիրենեյներ դեպարտամենտը գտնվում է Աքվիտանիա երկրամասում, սահմանակից է Լանդեր, Վերին Պիրենեյներ և Ժեր դեպարտամենտներին, ինչպես նաև հյուսիսում՝ Բիսքայի ծոցին։ Իր մեջ է ներառում Լաբարդին և Բասկերի երկրի հյուսիսային մասի պատմական տարածքները։
Բնակչությունը 647.4 հազար մարդ է։

Տարածքը 7645 քառ.կմ է, ունի 547 համայնք։

## Տնտեսություն
Ատլանտյան Պիրենեյները սահմանային դեպարտամենտ է, Իսպանիայի հետ ունի տնտեսական և մշակութային կապեր։
Դեպարտամենտի արևելքում և արևմուտքում կա երկու ուրբանիստական կենտրոնացում, Փոն` իր 145 հազար բնակիչներով և շրջակա տարածքի 344 հազար աշխատողներով, և Բայոն-Անգլեթ-Բիարիցը, որն ունի 166.4 հազար բնակիչ և շրջակա տարածքում` 235 հազար աշխատող։

## Լեզուներ
Դեպարտամենտում տարածված լեզուներն են գասկոներենն ու բասկերենը։ Գասկոներենը նախկինում Ֆրանսիայի հարավի գլխավոր լեզու եղած օքսիթաներենի բարբառներից է, և ավելի կապված է կատալաներենին, քան՝ ֆրանսերենին։ Բասկերենը մեկուսացված և հայտնի լեզուներից որևէ մեկի հետ կապեր չունեցող լեզու է։ Այսօր ֆրանսերենն այստեղ միակ պաշտոնական և գերակշռող լեզուն է, այդ լեզվով խոսում են, ըստ էության, բոլոր տեղացիները։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Ալեքսեյ Պապովյան

**Ալեքսեյ Սերգեյի Պապովյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1971 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1972 թվականից հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների, սիմպոզիումների և բիենալեների մշտական մասնակից (Հայաստան, Ռուսաստան, Գերմանիա, Ֆրանսիա, Սուդան, Բալթյան երկրներ, Հունգարիա, Լեռնային Ղարաբաղ և այլն)։ 1974 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

## Ստեղծագործություններ
Գրոտեսկի, այլաբանության, կերպարանափոխության միջոցներով Պապովյանը հասել է դրամատիկ երանգների, շոշափել բարոյաէթիկական խնդիրներ։
* «Ցուլ», 1974, բրոնզ
* «Կերպարանափոխություն», 1979
* «Պրոմեթևս», 1970-1980, թրծակավ
* «Քաջ Նազար», 1970-1980, թրծակավ
* «Հեծյալը», 1970-1980, թրծակավ
* «Այծքաղ», 1994, բրոնզ
* «Արագիլ», 1994, բրոնզ

Աշխատանքները գտնվում են Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Երևան), Հայաստանի ազգային պատկերասրահում (Երևան), Վանաձորի գեղարվեստի թանգարանում (Հայաստան), «Վալուա» պատկերասրահում (Փարիզ), Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), Երևանի, Ռիգայի, Մոսկվայի, Փարիզի, Բուդապեշտի և այլ մասնավոր հավաքածուներում։

## Ցուցահանդեսներ
### Անհատական ցուցահանդեսներ
* 1980 Ֆիզիկայի ինստիտուտ (Երևան)
* 1991 «Yanc» ակումբ (Փարիզ)
* 1996 Հայաստանի նկարիչների միություն (Երևան)
* 1996 Հայաստանի դեսպանատուն (Փարիզ)
* 1999 «Art Present» պատկերասրահ (Փարիզ)
* 2000 Արվեստների կենտրոն (Ուլմ, Գերմանիա)
* 2002 A.L.B.A. (Փարիզ)

## Մրցանակներ
* 1973 «Քանդակագործություն և գույներ» համամիութենական ցուցահանդեսում արժանացել է բրոնզե շքանշանի (Մոսկվա)
* 1986 Զինտարիայում կայացած միջազգային սիմպոզիումում արժանացել է դիպլոմի (Լատվիա)

## Գրականություն
* Պողոս Հայթայան, Պապովյան, Ալեքսեյ, Հայ քանդակագործների կյանքն ու գործը։ Երևան, 2008։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Միշել Բաստոս

**Միշել Ֆերնանդես Բաստոս** (, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, վարձավճարով հանդես է գալիս Ռոմա ֆուտբոլային ակումբում։

## Ակումբային կարիերա
Բաստոսը ծնվել է բրազիլական Պելոտաս քաղաքում, որտեղ և սկսել է իր ֆուտբոլային կարիերան տեղի Էսպորտե Պելոտաս ակումբում։ 2001 թվականին Միշելը տեղափոխվում է Հոլանդիա և միանում է Ռոտերդամի Ֆեյենորդին, սակայն հանդես է գալիս թիմի երիտասարդական կազմում։ Հետագայում Բաստոսը վարձավճարով տեղափոխվում է նույն քաղաքը ներկայացնող Էքսելսիոր, որից հետո վերադառնում է Բրազիլիա, որտեղ հանդես է գալիս Ատլետիկո Պարանաենսե, Գրեմիո և Ֆիգերենսե ակումբներում։ Ավելի ուշ Միշելը վերադառնում է Եվրոպա։

### Լիլլ
2006 թվականի հուլիսին Բաստոսը տեղափոխվեց ֆրանսիական Լիլլ, վերջինիս կազմում իր անդրանիկ հանդիպումը անցկացրեց 2006/07 մրցաշրջանում՝ Ռեն ֆուտբոլային ակումբի դեմ, որը ավարտվեց Լիլլի հաղթանակով 2։ 1 հաշվով, Միշելը խաղադաշտում անցկացրեց 65 րոպե Բաստոսը իր առաջին գոլը Լիլլի կազմում խփեց Լանսի դեմ խաղում, իսկ այդ մրցաշրջանը ավարտեց խփելով 3 գնդակ։ Մյուս մրցաշրջանում Միշելը բարձրացրեց սեփական արդյունավետությունը՝ 2007/08 մրցաշրջանում խփեց 8 գնդակ, նա աչքի ընկավ Ռենի, Լիոնի և Լորիենի դեմ խաղերում, ինչը օգնեց Լիլլին բարձրանալ 7-րդ հորիզոնական։

### Լիոն
[thumbnail|left|Բաստոսը [Օլիմպիկ Լիոն|Լիոնում]]

### Շալկե 04
### Ալ Ային

### Ռոմա
## Վիճակագրություն

### Միջազգային գոլեր

## Նվաճումներ
* Ֆրանսիայի գավաթակիր՝ 2012

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը lequipe.fr կայքում
* Պրոֆիլը olweb.fr կայքում

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շալկե 04-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Լիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էքսելսիոր Ռոտերդամի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գրեմիոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆեյենորդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլետիկո Պարանաենսեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպորտ Ռեսիֆիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պալերմոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիգեյրենսեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սան Պաուլուի ֆուտբոլիստներ
Վերին Պիրենեյներ

**Վերին Պիրենեյներ** (ֆրանսերեն՝ *Hautes-Pyrénées*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում։ 
* Վերին Պիրենեյներ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 65։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|180px|[Միդի-դը-Բիգորի աստղադիտարանը:]]
Վերին Պիրենեյներ դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|180px|[:en: Vignemale|Վինմալ լեռը]]
Վերին Պիրենեյներ դեպարտամենտը գտնվում է Հարավ-Պիրենեյներ երկրամասում, սահմանակից է Իսպանիային։ 
Բնակչությունը 228.6 հազար մարդ է։

Տարածքը 4464 քառ.կմ է, ունի համայնք։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Արևելյան Պիրենեյներ

**Արևելյան Պիրենեյներ** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում, Լանգեդոկ-Ռուսիլյոն երկրամասի դեպարտամենտներից մեկը։ Վարչական կենտրոնն է Պերպինյան քաղաքը։ Բնակչությունը կազմում է 457 238 մարդ, որով զբաղեցնում է 54-րդ տեղը դեպարտամենտների շարքում (2010)։

* Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 66։

## Պատմական տեղեկություններ
Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թվականի մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ 1659 թվականի Պիրենեյան համաձայնագրից առաջ դեպարտամենտի ներկայիս տարածքի մեծ մասը եղել է նախկին Կատալոնիայի իշխանության կազմում և նրա մեծ մասը եղել է կատալոնախոս։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|180px|Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի տեղագրական քարտեզը
Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտը գտնվում է Լանգեդոք-Ռուսիլյոն երկրամասում։ Բնակչությունը 437.1 հազար մարդ է, որի քառորդն ապրում է Փերփինյանում։

Տարածքը 4116 կմ² է, ունի համայնք։

## Տնտեսություն
Արևելյան Պիրենեյներում բնակչությունը զբաղվում է գինեգործությամբ և զբոսաշրջությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Խոյ (կենդանակերպի նշան)

40px|left|Խոյի նշանը
[200px|thumb|right|[Խոյ]]
**Խոյ** (), կենդանակերպի առաջին նշանը, որ համապատասխանում է Խավարածիրի 0-30° սեկտորին։

Խոյ/հուր, հիմնական կամ շարժուն/. նշանի կարգախոսն է՝ «Ես կամ»։

Արևմտյան աստղագուշակության մեջ համարվում է, որ Արևը Խոյի նշանում է գտնվում մոտավորապես մարտի 21-ից մինչև ապրիլի 20-ը։ Խոյի նշանը չպետք է շփոթել Խոյ համաստեղության հետ, որտեղ Արևը գտնվում է ապրիլի 19-ից մինչև մայիսի 13-ը։

Նշանը ղեկավարող «մոլորակը» Մարսն է։

## Բնութագիր
Ուժեղ արտահայտված Խոյ նշանն անհատին դարձնում է քաջարի, խիզախ, եռանդուն, աշխույժ, գործունյա, իմպուլսիվ, համառ, տոկուն, ուղղամիտ, իրատես, կրքոտ, ղեկավարող և առաջնորդ։ Բնորոշ բացասական գծերից են չզսպվածությունը, ագրեսիվությունը, անհատապաշտությունը, անկանխատեսելիությունը, անհանդուրժողականությունը, անհամբերությունը, մեծամտությունը, ժամանակավրեպ քայլերը, կամակորությունը, ծայրահեղականությունը։ Խոյն աստղագուշակության մեջ համարվում է ռազմաշունչ Մարս մոլորակի իշխանության տակ գտնվող նշան, Արեգակը գահակալում է այստեղ։

Բժշկական աստղագուշակության մեջ Խոյը ղեկավարում է մարդու մարմնի մասերից գլուխն ու գանգը, հիվանդություններից՝ բոլոր սուր և բորբոքային իրավիճակները, արյան հիվանդությունները և այլն։ Բնության մեջ Խոյ նշանին համապատասխանում են խարույկն ու անկառավարելի բոցը՝ հրդեհը, արևի փայլն ու բնության զարթոնքը։

## Պատկերասրահ

Mosaic in Maltezana at Analipsi, Astypalaia, 5th c AD, Aries Astm25.jpg|Մոզայկա, 5-րդ դար
Aries zodiac sign, Jantar Mantar, Jaipur, India.jpg|Խոյ կենդանակերպի նշանը, Ջայպուր, Հնդկաստան, 18-րդ դար
Book of Wonders folio 2b.jpg|Խոյ, պատկերված է 14-15-րդ դարերում, Արաբական աստղագուշակը՝ հրաշալիքների գրքում
AM 100 dram Ag 2008 ZZ Aries b.PNG|«Խոյ» կենդանակերպի նշանով հայկական արծաթե հուշադրամը, 2008
AM 10000 dram Au 2009 ZZ Aries b.PNG|«Խոյ» կենդանակերպի նշանով հայկական ոսկե հուշադրամը, 2009


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանակերպեր
Վարդաբլուր (այլ կիրառումներ)

**Վարդաբլուր**, կարող է վերաբերել՝ 
*Վարդաբլուր - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում
*Վարդաբլուր - գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզում
* Վարդաբլուր - լեռ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում
Գրիգոր Կեկչեև

**Գրիգոր Խաչատուրի Կեկչեև** (), հայ խորհրդային ֆիզիոլոգ, հոգեբան, բժիշկ, ԽՍՀՄ ՄԳԱ թղթակից անդամ (1947)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի բնագիտության բաժնում (1914-1916), ապա՝ բժշկական ֆակուլտետում (1916-1919)։ Աշխատել է Մոսկվայի հոգենյարդաբանության ինստիտուտում։ Կազմակերպել է աշխատանքի ֆիզիոլոգիայի (1933), զգայարանների հոգեբանաֆիզիոլոգիայի (1941) լաբորատորիաներ։ Դասախոսել է Մոսկվայի բուհերում, հիմնականում՝ Մոսկվայի պետական համալսարանում, որտեղ դասավանդել է 1930 թվականից մինչև իր կյանքի ավարտը։ Մոսկվայի գիտնականների տան հիմնադիրներից և առաջին ղեկավարներից է։

Աշխատությունները նվիրված են աշխատանքի և աշխատունակության ֆիզիոլոգիային և հոգեբանությանը, մտավոր աշխատանքի առողջապահությանը, մարդու զգայարանների հոգեբանաֆիզիոլոգիայի և հոգեբանության փոխներգործման հարցերին։

## Մատենագրություն
* *О жизни, старости и смерти. М.*: Крестьян. газ., 1926. — 60 с.
* *Как работать в высшей школе. Гигиена умственного труда* (1930),
* И. М. Сеченов. *ЖЗЛ* (1933),
* *Ночное зрение. Как лучше видеть в темноте* (1942),
* *Психофизиология маскировки и разведки* (1942),
* *Интерорецепция и проприорецепция и их значение для клиники* (1946),
* *Гигиена умственного труда* (1948).

## Գրականություն
История психологии в лицах. Персоналии / Под ред. Л. А. Карпенко // Психологический лексикон. Энциклопедический словарь в шести томах / Ред.-сост. Л. А. Карпенко. Под общ. ред. А. В. Петровского. — М.: ПЕР СЭ, 2005. — С. 211.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Энциклопедия фонда Хайазг
* Летопись Московского университета
* Психологи МГУ 
 

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Սվերդլովսկի մարզ

**Սվերդլովսկի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Եկատերինբուրգ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Տյումենի, Չելյաբինսկի և Կուրգանի մարզերի, Բաշկորտոստան և Կոմիի հանրապետությունների, Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգի և Պերմի երկրամասի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սվերդլովսկի մարզի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Սվերդլովսկի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կինետիկա

**Կինետիկա** (՝ շարժման մեջ դնող, շարժող), մեխանիկայի հիմնական բաժին, միավորում է դինամիկան (ուսմունք ուժերի ազդեցությամբ մարմինների շարժման մասին) և ստատիկան (ուսմունք ուժերի ազդեցությամբ մարմինների հավասարակշռության մասին)։

Կատեգորիա:Կինետիկա
Ակմեիզմ

**Ակմեիզմ** ( - «ինչ-որ բանի բարձր աստիճան, ծաղկող ուժ»), գրական ուղղություն, մոդեռնիստական հոսանք XX դարի 10-ական թթ. ռուսական պոեզիայում, որը ձևավորվել է մշակութային ճգնաժամի պայմաններում։

«Ակմեիզմ» տերմինը 1912 թվականին առաջարկել են Նիկոլայ Գումիլյովը և Սերգեյ Գորոդեցկին. նրանց կարծիքով ճգնաժամ ապրող սիմվոլիզմին փոխարինելու է եկել նախկինների փորձը ընդհանրացնող և պոետին ստեղծագործական հաջողությունների նոր բարձունքի բերող ուղղություն։ Ժամանակակիցները տվել են տերմինի այլ բացատրություններ. Վլադիմիր Պյաստը տեսնում էր դրա ծագումը Աննա Ախմատովայի կեղծանվան մեջ, որը լատիներեն հնչում էր որպես «akmatus», իսկ ոմանք էլ մատնանշում էին տերմինի կապը հունական «akme»՝ «եզր, ծայր» բառի հետ։

Ակմեիստները ստեղծեցին «Պոետների ցեխ» խմբակը (1911-1914 և 1920-1922 թվականներ), հրատարակեցին «Հիպերբորեյ» ամսագիրը։ Հակադրվում էին սիմվոլիզմի միստիկ ձգտումներին, քարոզում էին իրականության կոնկրետ-զգայական ընկալում և պահանջում էին բառին վերադարձնել իր նախնական, ոչ սիմվոլիկ իմաստը։

## Ակմեիզմը գրողների ստեղծագործություններում
Ակմեիզմի տեսաբաններն ու գեղարվեստական կիրառողներն են Նիկոլայ Գումիլյովը («Սիմվոլիզմի և ակմեիզմի ժառանգությունը» հոդվածը, 1913 թվական), Սերգեյ Գորոդեցկին («Մի քանի հոսանքներ արդի ռուսական պոեզիայում» հոդվածը, 1913 թվական), Օսիպ Մանդելշտամը («Ակմեիզմի առավոտը» հոդվածը, 1919 թ.), Աննա Ախմատովան, Միխայիլ Զենկևիչը, Գեորգի Իվանովը, Ելիզավետա Կուզմինա-Կարավաևան և ուրիշներ։

Հայ պոետներից Հռիփսիմե Պողոսյանը 1918 թվականին Թիֆլիսում հարել է Սերգեյ Գորոդեցկու ղեկավարած «Բանաստեղծների արտադրամաս» ակմեիստական խմբի աշխատանքներին: 1919 թվականին այդ կազմակերպության «Ակմե» ժողովածուում տպագրվել է նրա առաջին բանաստեղծությունը ռուսերեն:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Казак, В. Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917 / [пер. с нем.]. - М. ։ РИК «Культура», 1996. - XVIII, 491, [1] с. - 5000 экз. - ISBN 5-8334-0019-8.
* *Кихней Л. Г.* Акмеизм։ Миропонимание и поэтика. - М.։ Планета, 2005. Изд. 2-е. 184 с. ISBN 5-88547-097-X.
* 

## Արտաքին հղումներ
* A Brief Guide to Acmeism
* Н. Гумилёв. «Наследие символизма и акмеизм» 
* Статья в энциклопедии «Кругосвет»
* Статья в «Литературной энциклопедии» (1929) 
* ОМРИ РОНЕН. Акмеизм
* Акмеизм — лучшие книги
* Олег Лекманов. Концепция «Серебряного века» и акмеизма в записных книжках А. Ахматовой

Կատեգորիա:Ակմեիզմ
Կատեգորիա:Գրականություն
Կառուցվածք (մաթեմատիկա)

Մաթեմատիկաում **կառուցվածքը** բազմություն է, որն ունի որոշ հավելյալ հատկությունների (օրինակ՝ գործողություններ, հարաբերություններ, հեռավորության սահմանում կամ տոպոլոգիա)։ Հաճախ, հավեալյալ հատկությունները կապված են բազմության հետ՝ դրան հավելյալ իմաստ կամ կարևորություն տալու համար։

Կառուցվածքների օրինակներ են՝ չափերը, հանրահաշվական կառուցվածքները (խմբեր, դաշտեր և այլն), տոպոլոգիաները, մետրիկական տարածությունները, կարգեր, գրաֆներ և կատեգորիաներ։

Հաճախ, բազմությունները միաժամանակ մի քանի հատկություն ունեն, ինչը մաթեմատիկոսներին թույլ է տալիս ավելի խորը ուսումնասիրել տարբեր կառուցվածքների կապը։ Օրինակ, եթե բազմությունը ունի տոպոլոգիական և խմբի հատկություններ այնպես, որ այս հատկությունները որոշակի ձևով կապված են, ապա այն դառնում է տոպոլոգիական խումբ։

Բազմությունների միջև այն արտապատկերումները, որոնք պահպանում են կառուցվածքը կարևոր նշանակություն ունեն մաթեմատիկայի շատ ոլորտներում։ Օրինակ, հոմոմորֆիզմները, որոնք պահպանում են հանրահաշվական կառուցվածքները, հոմոմորֆիզմները, որոնք պահպանում են տոպոլոգիական կառուցվածքը կամ դիֆոմորֆիզները, որոնք պահպանում են դիֆերենցիալ կառուցվածքը։

## Տես նաև
*Իզոմորֆություն
*Տարածություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*

Կատեգորիա:Բազմությունների տեսություն
Կառուցվածքային երկրաբանություն

**Կառուցվածքային երկրաբանություն**, տեկտոնիկայի բաժին, ուսումնասիրում է երկրակեղևում ապարների տեղադրման տարրական ձևերը և դրանց ծագումը։ Կառուցվածքային երկրաբանության հիմնական խնդիրը կառուցվածքային ձևերի արտաքին տեսքի (մորֆոլոգիայի), նյութի տեղափոխման կինեմատիկ պրոցեսների (որոնք հանգեցնում են կառուցվածքների և դինամիկ պայմանների առաջացմանը) հետազոտությունն է։ Կառուցվածքային երկրաբանությունը սերտորեն կապված է երկրաբանության մյուս ճյուղերի՝ երկրաբանական հանույթի, գեոմորֆոլոգիայի, շերտագրության, լիթոլոգիայի, պետրոգրաֆիայի, հիդրոերկրաբանության, ինժեներական երկրաբանության հետ։ Կառուցվածքային երկրաբանության ուսումնասիրության առարկան են կառուցվածքային ձևերը (շերտերը, ծալքերը, ճեղքերը), խզումնային խախտումները, մագմատիկ ծագման մարմինները։ Կառուցվածքային երկրաբանությունը կարևոր նշանակություն ունի որոնողական և հետախուզա-շահագործողական աշխատանքներում, քանի որ օգտակար հանածոների զգալի մասի (նավթ, գազ, մետաղներ) կուտակումները կապված են կառուցվածքային ձևերի որոշակի տիպերի հետ։ Կառուցվածքային երկրաբանության տվյալները մեծ դեր են խաղում երկրատեկտոնիկայի տեսական հարցերի մշակման համար։

Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
Կառուցվածքների դինամիկա

**Կառուցվածքների դինամիկա**, շինարարական մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է շենքերի ու կառույցների վրա դինամիկ ուժերի ազդեցությունը և մշակում հաշվման մեթոդներ ու կոնստրուկտիվ միջոցառումներ։ Դինամիկ ուժերի ազդեցությունը որոշվում է ոչ միայն դրանց մեծությամբ ու բաշխմամբ, այլև փոփոխման հաճախականությամբ։ Երբ ստիպողական ուժի փոփոխման հաճախականությունը համընկնում է կառույցի կամ դրա առանձին կրող տարրի տատանման
սեփական հաճախականությանը, առաջանում է ռեզոնանսի երևույթ, որի դեպքում կրող կոնստրուկցիան կարող է քայքայվել։ Կառուցվածքների դինամիկայի հիմնական խնդիրն է դինամիկ ուժերի փոփոխման հաճախականությունը կամ կոնստրուկցիայի չափերն ընտրել այնպես, որ ռեզոնանս չառաջանա։

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Կառուցվածքների կայունություն

**Կառուցվածքների կայունություն**, շինարարական մեխանիկայի բաժին, զբաղվում է կառույցների կայունության հաշվարկման մեթոդների և սկզբունքների մշակմամբ։ Բեռնվածքի ազդեցությամբ կառույցները պետք է գտնվեն կայուն հավասարակշռության մեջ, այսինքն, եթե արտաքին գործոնները կառույցը (կամ դրա տարրերը) հանել են հավասարակշռության վիճակից, ապա դրանց վերացումից հետո համակարգը պետք է վերադառնա իր նախնական վիճակին։ Կառույցի հավասարակշռված վիճակի կայունությունը կախված է բեռնվածքի մեծությունից։ Համակարգի դուրս գալը նախնական հավասարակշռված վիճակից կոչվում է կայունության կորուստ։ Բեռնվածքը, որի փոքր-ինչ մեծացումն առաջացնում է կայունության կորուստ, կոչվում է կրիտիկական։ Տարբերում են կառուցվածքների կայունության երկու տիպի կորուստ։ Առաջին դեպքում կայունության կորստի պահին առաջանում են նոր դեֆորմացիաներ, որոնք որակապես տարբերվում են կառույցի նախնական դեֆորմացիաներից։ Երկրորդ դեպքում բեռնվածքի մեծացումն առաջացնում է միայն դեֆորմացիաների մեծացում։
 

Կատեգորիա:Դինամիկ համակարգեր
ՈՒՏ 15

300px|մինի|ՈՒՏ 15
**ՈՒՏ 15**, ուսումնամարզական պարաշյուտային համակարգ է։ Նախատեսված է սկսնակ, բայց արդեն որոշակի (50 թռիչք) փորձ ունեցող մարզիկների համար։ Պարաշյուտի կառուցվածքը թույլ է տալիս միայն ձեռքով բացման հնարավորություն, նախատեսված է հնարավորություն օգտագործելու ապահովագրող սարք ППК-У-405-АД։
ՈՒՏ-15 4-րդ և 5-րդ սերիայի պարաշյուտները մինչ օրս ըստ վայրէջքի ճշգրտության լավագույնն են գմբեթաձև կառուցվածքով պարաշյուտների մեջ։ Նրանցով են սահմանվել բազմաթիվ ռեկորդներ։
ՈՒՏ-15 պարաշյուտները կիրառվում են մեր երկրում Հայաստանի պարաշյուտային սպորտի ֆեդերացիայում, որպես անցումային համակարգ Դ-1-5ու և Մալվա-24 պարաշյուտների միջև։

## Մարտավարա-տեխնիկական բնութագիր
* Պարաշյուտիստ մարզիկի քաշը - 100 կգ,
* Թռչող սարքի արագություն - մինչև 225 կմ/ժ,
* Պարաշյուտի բացման մինիմալ բարձրություն (ԹՍ-ի 120-225կմ/ժ արագության դեպքում) - 150 մ,
* Հորիզոնական արագությունը - 5.1 մ/վ,
* Ուղղահայաց արագություն - 5.1 մ/վ,
* Շրջադարձ կամայական ուղղությամբ 360 աստիճանով - 5 վ,
* Պարաշյուտի զանգված - 12.3 կգ։

Պարաշյուտի փոքր քաշն է, որի պատճառով թողարկող հրահանգիչները գերադասում են օգտագործել այն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պարաշյուտներ ըստ տեսակի
Մուհամեջան Կասիմով

**Մուհամեջան Կասիմով** (, ), տաջիկ խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1941)։ ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։ 1931 թվականից Լահութիի անվան տաջիկական թատրոնի (Դուշանբե) դերասան։ Լավագույն դերերից են՝ Ալան (Մուխտարովի «Ընտանիքի պատիվը»), Սալիհ-բայ (Համզայի «Բայն ու բատրակը»), Օթելլո, Լիր (Շեքսպիրի «Օթելլո», «Լիր արքա»)։ Նկարահանվել է կինոյում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաջիկ դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Միքայել Միքայելյան (քանդակագործ)

**Միքայել Հովհաննեսի Միքայելյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1897 թվականին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Շտիգլիցի նկարչական դպրոցում, 1898-1900 թվականներին` Գեղարվեստի ակադեմիայում, 1901-1902 թվականներին` կատարելագործվել Հռոմում։

1903 թվականից ստեղծագործել է Թիֆլիսում։ Քսաներորդ դարի առաջին քառորդում, Արևելյան Հայաստանում գեղանկարիչների համեմատությամբ, քանդակագործների քանակն աննշան էր։ Եվ հայկական կերպարվեստն իր զարգացման համար նպաստավոր հող էր գտել Հայաստանի սահմաններից դուրս, ամենից առաջ Թիֆլիսում, որը տասնիններորդ դարի սկզբից, նպաստել է հայկական կերպարվեստի՝ գունանկարի, գրաֆիկայի և քանդակի թեկուզ և մասնակի զարգացմանը։

Միքայել Միքայելյանը մշտապես ապրել և ստեղծագործել է Թիֆլիսում և ուսում ստանալով Հայաստանի սահմաններից հեռու, իր բախտը կապել է հայ իրականության հետ։ Դրան նպաստել է Թիֆլիսի հայկական միջավայրը, որտեղ նա շփվել է այնտեղ ապրող հայ արվեստագետների ու մտավորականության հետ։

## Ստեղծագործություններ
[ձախից|մինի|[Հովհաննես Թումանյանն ու Ղազարոս Աղայանը Միքայել Միքայելյանի արվեստանոցում, 1902]]
Հեղինակ է հաստոցային դիմաքանդակների և ժանրային հորինվածքների՝ 
* «Խաչատուր Աբովյան», դիմաքանդակ, գիպս
* «Միքայել Նալբանդյան», դիմաքանդակ, գիպս
* «Րաֆֆի», դիմաքանդակ, գիպս
* «Ազատ Շերենց», դիմաքանդակ, գիպս
* «Ղազարոս Աղայան», դիմաքանդակ, գիպս 
* «Սիրանույշ», դիմաքանդակ, գիպս
* «Բեռնակիրը», 1903, գիպս
* «Կուժը կոտրած աղջիկը», 1906, գիպս
* «Ժամհար Սաքանը», 1903, բրոնզ, ՀԱՊ։ Փոքր չափի արձանիկ է, ներկայացնում է Շուշիի եկեղեցու ժամկոչին։ Նա հանդարտ է, ծանրաբարո, դանդաղաշարժ, աշխուժությունը կորցրած, ինչպես իր տարիքի մարդիկ, նահապետական, շուշեցու տարազով՝ երկար արխալուղ, արծաթյա գոտի, անբաժան ձեռնափայտով։ Մշակման ռեալիստական մեթոդը մնում է բնորոշ և այս գործին։
* «Ասեղ թելող պառավը», 1906, գիպս, ՀԱՊ
* «Աղջկա գլուխ», 1915, բրոնզ, ՀԱՊ

Մասնակցել է Թիֆլիսի Հայ արվեստագետների միության հիմնադրմանը (1916) և ցուցահանդեսներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Վասիլի Կասիյան

**Վասիլի Իլյիչի Կասիյան** (, ), խորհրդային նկարիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1944), ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1947)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պրահայի գեղարվեստի ակադեմիայում (1920-1926)։ 1927 թվականից ապրում է ՈւՍՍՀ-ում։ Հեղինակ է փորագրությունների («Գործադուլ», փայտագրություն, 1926, «Վ. Ի. Լենինը և Ուկրաինան», նկարաշար, օֆորտ, 1947), պլակատների, ռուս և ուկրաինացի դասական գրողների երկերի նկարազարդումների։ 1962-1968 թվականներին՝ ՈւՍՍՀ նկարիչների միության վարչության նախագահ։ Տարաս Շևչենկոյի անվան ՈւՍՍՀ պետական մրցանակի (1964) և ՈւՍՍՀ պետական մրցանակի (1971) դափնեկիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ուկրաինահայ նկարիչներ
Made in Heaven

**Made in Heaven**, բրիտանական Քուին խմբի տասնհինգերորդ և վերջին ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 6-ին «Parlophone» և «Hollywood» ստուդիաներում։ Մերկուրիի մահից հետո Դիկոնը թմբկահար Ռոջեր Թեյլորը և կիթառահար Բրայան Մեյն աշխատել են այն վոկալային և դաշնամուրային մասերի հետ, որոնք Մերկուրին ձայնագրել էր իր մահից առաջ՝ ավելացնելով նոր գործիքավորում այդ ձայնագրություններին։ Աշխատանքները ավարտին են հասցվել խմբի ստուդիայում, որը գտնվում է Montreux-ում (Շվեյցարիա)։ Ալբոմը առաջատար էր Մեծ Բրիտանիայում։ Ըստ The Guardian-ի՝ ալբոմը վաճառել է 20 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում։

## Երգացանկ
# «It's a Beautiful Day»-2։32
# «Made in Heaven»-5։25
# «Let Me Live»-4։45
# «Mother Love»-4։49
# «My Life Has Been Saved»-3։15
# «I Was Born to Love You»-4։49
# «Heaven for Everyone»-5։36
# «Too Much Love Will Kill You»-4։20
# «You Don't Fool Me»-5։24
# «A Winter's Tale» Queen Freddie Mercury 3։49
# «It's a Beautiful Day (Reprise)»-3։01
# «Yeah»-0։04
# «Untitled Hidden Track»-22։32

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

### Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Տեսանյութը  ՅուԹյուբում

Կատեգորիա:Քուին խմբի ալբոմներ
Կատեգորիա:1995 ալբոմներ
Կատեգորիա:Հետմահու ալբոմներ
Կորալային խութեր

[250px|մինի|[Մեծ Արգելախութ (Ավստրալիա)]]

**Կորալային խութեր**, վերջրյա կամ ստորջրյա թմբաշարեր՝ արևադարձային ծովերի ծանծաղ մասերում։ Գոյանում են առավելապես կորալային գաղութների կրային կմախքներից։ Կորալների աճի վերին սահմանը համապատասխանում Է ծովի մակարդակին (տեղատվության ժամանակ)։ Կորալային խութերը հասնում են մեծ հզորությունների։ Երկրաբանական պրոցեսների հետ կապված կան ծովի մակարդակից մինչև 1500 մ բարձրության (Զոնդյան կղզիներ) և ծովի մեջ մինչև 1200 մ խորասուզված հիմքով (Մարշալյան կղզիներ)։ Կորալյան խութերը վտանգավոր արգելքներ են նավագնացության համար։

Կատեգորիա:Կորալային խութեր
Կատեգորիա:Բիոմներ
Կատեգորիա:Կղզիներ
Կասիտերեն

**Կասիտերեն**, կասիտների լեզուն։ Խոսվել է Արևմտյան Իրանում, մ.թ.ա. II-I հազարամյակներում։ Կասիտերենի հատուկ անունների, ձիերի գույների անվանումների վերլուծությունից, որոնք հանդիպում են աքքադական սկզբնաղբյուրներում, հաջողվել է պարզել կասիտերենի մոտ 100 արմատ և մի քանի քերականական ածանց։ Էլամերենի հետ կասիտերենի ազգակցության վարկածը առայժմ բավարար հիմքեր չունի։

Կասիտերենով պահպանված տեքստեր չկան, ուստիև խիստ դժվար է հստակեցնել դրա լեզվաընտանիքային պատկանելությունը։ Աքքադերեն աղբյուրներում պահպանված բառերի թիվը փոքր է՝ 60-ից մի փոքր ավելի, դրանք վերաբերում են հատուկ իմաստային ոլորտներին՝ ձիերի գույներ, կառքերի մանրամասներ, ոռոգման պայմաններ, բույսերի անվանումներ և անվանումներ։ Մոտ երկու հարյուր հավելյալ ձևավորում կարելի է արդյունահանել՝ ուսումնասիրելով մարդաբանական անունները, տեղանունները, թեոնիմները և նույնիսկ ձիերի անունները։ Կասիտերենի հատվածների կորպուսը հավաքել է Ֆ.Դելիչը։ Բաբելոնիայում կասիտները հիմնականում օգտագործում էին աքքադերենը։

Կասիտերենի հետքերը, որոնք մեզ են հասել սեպագիր արձանագրություններում, աննշան են՝ մեկ կասիտա-աքքադերեն մեկ կարճ բառարան է (պարունակում է գյուղատնտեսական և տեխնիկական տերմիններ, գունային տերմիններ), ինչպես նաև մարդկանց անունների ցուցակներ (ներառյալ սեմական համարժեքները), աստվածներ և ձիերի անուններ: Տեքստերի բացակայությունը գրեթե անհնարին է դարձնում քերականության վերակառուցումը։

Պահպանված բառապաշարի կարճ ցուցակ.

* Կասիտո-բաբելոնյան բառարան (48 մուտք), որտեղ թվարկված են աստվածների անունները և այլ բառապաշար՝ dakaš, «աստղ»; hašmar, «բազե»; iašu, «երկիր»; ջանզի, «արքա»; mašḫu, «աստված»; miriaš, «հետմահու»; simbar, «երիտասարդ»; եւ šimdi, «տալ»,
* Նեոասորական ժամանակաշրջանի անունների ցանկից 19 կասի անձնանունների թարգմանությունները, որոնք մասամբ հակասում են վերը նշված բառարանի տեղեկություններին։
* հատվածական տեղեկություններ աքքադերեն բառապաշարների ցուցակներում. աստվածների կասսի անուններ, բույսերի անուններ 4-աղյուսակ Բաբելոնյան դեղագրքում. uru.an.na = maštakal, ինչպես նաև ḫašimbur, kuruš, pirizaḫ և šagabigalzu; բառերը հոմանիշների 8 աղյուսակից՝ ալլակ, «անիվի եզր»; ḫameru, «ոտք»;
* բազմաթիվ անձնանուններ աքքադերեն փաստաթղթերից, հիմնականում Բաբելոնից (առավել հաճախ թվագրվում են մ.թ.ա. 1360-850 թվականներին), ինչպես նաև Նուզիից և Իրանից. աստվածների, մարդկանց անուններ, տեղանուններ և ձիաբուծության բառապաշար.
* ձիաբուծության հետ կապված տեխնիկական տերմիններ՝ sambiḫaruk, անհայտ;[9] և alzibadar, ḫulalam, lagaštakkaš, pirmaḫ, šimriš և timiraš, ձիերի գույներն ու բնութագրերը. iškamdi, «ձիու կծում»; akkandaš, «անիվի հանգույց»; kamūsaš և šaḫumaš, բրոնզե կառքի դետալներ;
* անհատական ​​կասսի բառեր՝ bugaš, վերնագիր; dardaraḫ, «փոքր մետաղական զարդ»; և baziḫarzi՝ կաշվե առարկա, բոլորը աքքադական համատեքստում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին Բաբելոն
Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ
Կտավ

մինի|աջից|Փայտե շրջանակի վրա ձգված կտավ
**Կտավ**, քաթան, պաստառ, 1. նեղ (40—60 սմ), համեմատաբար կոպիտ, տնայնագործական գործվածք, պատրաստվում է վուշի մանվածքաթելերի քաթանային միահյուսումից։ Կտավ են անվանում նաև քաթանային և մանրանախշավոր միահյուսվածքի վուշե և կիսավուշե սրբիչի նեղ (45—50 սմ) գործվածքները։ 2. Մանվածքային արտադրության, ինչպես նաև չգործված և լմած թաղիքե իրերի պատրաստման կիսաֆաբրիկատ։ 3. Արվեստում. գործվածք, որի վրա ստեղծվում է յուղաներկ (սակավ՝ սոսնձաներկով, տեմպերայով) գեղանկարչական աշխատանք։ Նկար (սովորաբար կտավի վրա նկարված), փոխաբերական առումով՝ լայն ընդգրկում ունեցող գեղարվեստական ստեղծագործություն։

Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Գործվածքներ
Կովկասյան նրբագեղմ ոչխարի ցեղ

**Կովկասյան նրբագեղմ ոչխարի ցեղ, **կովկասյան ռամբուլե, բրդամսատու ոչխարներ։ Ստացվել է 1921-1936 թվականներին, Ստավրոպոլի երկրամասի Իպատովոյի շրջանում՝ նոր կովկասյան նրբագեղմների, ամերիկյան ռամբուլեի և ասկանիական ոչխարների տրամախաչումից։ Խոշոր են, ունեն ամուր մարմնակազմություն։ Պարանոցը 1-3 ծալքով է և կարճ, գեղմը՝ խիտ։ Խոյերի բրդատվությունը 10-12 կգ է (առավելագույնը՝ մինչև 25 կգ), մաքիներինը՝ 5, 8-6, 5 կգ։ Մաքուր բրդի ելքը՝ 38-53%։ Կենդանի քաշը համապատասխանաբար՝ 90-100 և 50-60 կգ։ Պտղատվությունը՝ 150%։ Ոչխարները դիմացկուն են և հարմարված տափաստանային չոր կլիմայի պայմաններին։ Խոյերը օգտագործվել են ալթայան ոչխարի ցեղի, ադրբեջանական լեռնային մերինոսների բուծման ժամանակ։ Կովկասյան նրբագեղմ ոչխարի ցեղ բուծվել են Հյուսիսային Կովկասում, Ռոստովի, Վոլգոգրադի, Սարատովի և Ռուսաստանի այլ մարզերում, Վրաստանում և Հայաստանում։

Կատեգորիա:Ոչխարներ
Կասկադ

[մինի|«Շախմատային լեռ» կասկադը ([Պետերգոֆի պալատ)]]
**Կասկադ** (,  - սրընթաց վայր ընկնել), դարավանդ առ դարավանդ գահավիժող բնական կամ արհեստական ջրվեժ։ Պարտեզապուրակային ճարտարապետությունում կասկադը ստեղծվում է տարբեր մակարդակներում աստիճանների և արգելքների տեղադրմամբ, որոնց վրայով հոսում է ջուրը։ Նշանավոր են իտալական մենատների (Տիվոլիում՝ դ’էաոե, 1550-1572 թթ., ճարտարապետ Լիգորիո, Ֆրասկատիում՝ Ալդոբրանդինի, 1598-1604 թթ., ճարտարապետ Զ. դել-լա Պորտա, Կ. Մադեռնա), ինչպես և Պետրոդվորեցի կասկադները։ Այստեղ է ապրել նաև հայտնի տնօրեն Անուշ Մարգարյանը։

Կատեգորիա:Ջրագրություն
Կրակապաշտություն

[200px|մինի|աջից|[Ագնի աստվածը]]
**Կրակապաշտություն**, կրակի՝ իբրև «գերբնական» տարերքի երկրպագում։ Ծագել է հնագույն ժամանակներում՝ կրակի, երկնային շանթի, հրաբուխների, հրդեհների հանդեպ նախնադարյալ մարդու երկյուղի, նրա կյանքում կրակի ունեցած վիթխարի նշանակության, ինչպես նաև կրակի ստացման ու պահպանման դժվարությունների ազդեցությամբ։ Հանդիսանում է Արևապաշտության ծիսադավանաբանական համակարգի մեկ մասը։ Արևապաշտության մեջ ծիսական արարողակարգում կրակը ներկայացրել է Արևին Երկրի վրա որպես կենսատու ջերմություն և լույս։ Կրակապաշտությունը սերտորեն խարսխվել է արևի (որպես հրո և լույսի գերագույն աղբյուր) պաշտամունքին։ Կրակապաշտությունը և Արևապաշտությունը անհիշելի ժամանակներից տարածված ու արմատավորված են եղել Հայաստանում։ Այստեղից էլ առաջացել են տան օջախի պաշտամունքը, կրակն ապականելու արգելքները։

Ըստ Մովսես Խորենացու, սրբազան «արամազդական հուրը» («արեգակնային կրակը») անշեջ պահվում էր Հայոց մեհյանում՝ Բագավանդում։ Հին հայերը հուրն ու ջուրը, երկնային շանթն ու անձրևը պաշտել են համատեղ՝ որպես «քույր ու եղբայր»՝ դրանց վերագրելով մաքրագործող սրբազան նշանակություն (մաքրագործական ծես է Տյառնընդառաջի տոնին խարույկի շուրջը պտտվելը, կրակի վրայով թռչելը)։ Պլինիոսը վկայում է, որ Հայոց Տրդատ Ա արքան, մ. թ. 65-ին Հռոմ մեկնելիս, հրապաշտ և ջրապաշտ մոգերի օրենքով հրաժարվեց նավարկելուց և անթույլատրելի համարելով ջրում թքելն ու ծովն ապականելը՝ նախընտրեց ցամաքային ուղին։ Հին պատմագիրներից ոմանք Եդեսիա քաղաքի Ուր կամ Ուրհա անվանումները մեկնաբանում են որպես հուր։ Հին հրեաները Թալմուդում գրում են, որ իրենց ավանդական նախահայր Աբրահամին Նեբրովթը ողջակիզել է այդ քաղաքում, որն այնուհետ կոչվել է Ուր կամ Հուր (եբրայերեն նշանակում է հուր, կրակ)։ Հին հունական դիցաբանության մեջ կրակի հովանի աստվածը համարվում է Հեփեստոսը, հռոմեականում՝ Վեստան։ Պլուտարքոսը վկայում է, որ Վեստայի գլխավոր մեհյանը կառուցված էր Հռոմում՝ երկրագնդի նմանությամբ (բոլորակաձև), որի մեջ զետեղված էր «մշտավառ հուրը»՝ ի նշան «արեգակնային հրո»։ Վեստայի մեհյանը սպասարկել և կրակն անշեջ պահել են կույս քրմուհիները՝ վեստալուհիները։ Կրակապաշտությունը հատուկ նշանակություն է ստացել զրադաշտականության մեջ։ Քրիստոնեության մեջ կրակապաշտությունը իսպառ բացակայում է, բայց լույսը (ճրագը) պահպանվել է խորհրդաբանական իմաստով (Քրիստոսին որպես աշխարհի լույս ընդունելով), ծիսական մոմերի և եկեղեցիների խորանների վրայի ճրագները մշտավառ պահելով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հավատք
Կատեգորիա:Կրակ
Կասիտերիտ

**Կասիտերիտ** (-անագ), անագաքար, միներալ։ Քիմիական կազմը՝ SnO2 (Sn-ի պարունակությունը՝ 68-78%)։ Բյուրեղագիտական համակարգը տետրագոնային է։ Առաջացնում է մանր և խոշոր բյուրեղներ, դրուզներ։ Գույնը՝ մուգ մոխրագույն, սև, դեղին։ Կարծրությունը՝ 6-7, խտությունը՝ 6500—7100 կգ/մ³։ Հանդիպում է գրանիտային ապարների հիդրոթերմալ քվարց-սուլֆիդկասիտերիտային երակներում։ Հանքավայրեր կան Միջին Ասիայում, Ղազախստանում, Թաիլանդում, Ինդոնեզիայում, Չինաստանում։ Անագի ստացման գլխավոր հանքային միներալն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Հանքային օքսիդներ
Վերին Հռենոս

**Վերին Հռենոս** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևելքում։ 
* Վերին Հռենոս դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 68։

## Պատմական տեղեկություններ
Վերին Հռենոս դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Գտնվում է նախկին Էլզաս մարզի տարածքում։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Վերին Հռենոսը սահմանակից է Բելֆոր տարածք և Վոգեզներ դեպարտամենտներին, արևմուտքում՝ Վոգեզներ լեռներին, հյուսիսում՝ Ստորին Հռենոս դեպարտամենտին, հարավում՝ Շվեյցարիային և Գերմանիայի հետ նրա արևելյան սահմանն անցնում է Հռենոս գետով։

Տարածքը 3525 քառ.կմ է, ունի 293 համայնք։

## Տնտեսություն
Վերին Հռենոսը ֆրանսիական ամենահարուստ դեպարտամենտներից մեկն է։ Մյուլուզը համարվում է Պեժո ավտոմոբիլների հայրենիքը՝ արտադրելով 106 և 206 մոդելները։ Հյուսիսային Սունյո երկրամասում գործազրկության ամենացածր ցուցանիշն է գրանցվել (մոտավորապես 2%)։ Երկրամասը շրջապատված է բլուրներով։ Բնակիչներից շատերն աշխատում են Շվեյցարիայում, հատկապես Բազելի քիմիական արդյունաբերության ոլորտում։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք  
* Պրեֆեկտուրայի կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Աբովյանի երկաթի հանքավայր

**Աբովյանի երկաթի հանքավայր**, գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզի Կապուտան գյուղի մոտ։ Հայտնի է նաև *Կապուտանի երկաթի հանքավայր* անունով։ Այդտեղ երկաթաքարի երևակման մասին հիշատակվում է Վ. Մելլերի ամփոփագրում (1917), ավելի ուշ Կ. Ն. Պաֆֆենհոլցը երկրաբանական հանույթի ժամանակ դելյուվիալ նստվածքներում հայտնաբերել է հանքանյութի բեկորներ։

1947 թ.-ին Հ. Գ. Մաղաքյանը նկարագրել է ապատիտ-մագնետիտային հանքանյութերի արմատական ելքերը, որից հետո սկսվել է հանքավայրի մանրամասն ուսումնասիրությունն ու հետախուզումը։ Հանքադաշտը կազմված է օլիգոցենի հրաբխածին շերտախմբից՝ հատված հարավարևմտյան ուղղության բեկվածքով, որին հարում է հանքայնացումը։ Մինչև մի քանի տասնյակ մետր հզորության երակաձև ու շերտաձև զանգվածները բաղկացած են հոծ (Fe մինչև 60—65%) և երակիկացանավոր (Fe 20–25%) հանքանյութերից։ Հանքանյութը կազմված է մագնետիտից և հազվագյուտ հողեր պարունակող քլոր-ֆտոր-ապատիտի խառնուրդից։ Ամբողջ հանքավայրի համար միջին պարունակությունն է՝ Fe — 32, P_2O_5 – 1,3, S - 0,1-0, 2%։ Աբովյանի երկաթի հանքավայրը ծագումով պատկանում է բուն մագմատիկ տիպին (Շվեդիայի Կիրունա հանքավայրի նմանակը)՝ բարձր ջերմաստիճանային, պնևմատա-հիդրոթերմալ պրոցեսների վերադրումով։ Հանքանյութի հետախուզված պաշարները մոտ 200 մլն. տ են։

Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Աբովյանի անվան մեդալ

մինի
**Աբովյանի անվան մեդալ**, սահմանել է ՀԽՍՀ նախարարներիների խորհուրդը՝ 1964 թվականի փետրվարի 28-ի որոշմամբ։ Աբովյանի անվան մեդալով ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստրությունը (կրթության նախարարություն) պարգևատրել է առավել աչքի ընկնող ուսուցիչներին, կրթության և մանկավարժական գիտությունների ականավոր գործիչներին։
Ռոն (դեպարտամենտ)

**Ռոն** (ֆրանսերեն՝ *Rhône*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևելքում։ 
* Ռոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 69։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|220px|[Լիոն]]
Ռոն դեպարտամենտը ստեղծվել է 1793 թ. օգոստոսի 12-ին, երբ նախկին Ռոն-է-Լուար դեպարտամենտը բաժանվեց երկու մասերի։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|220px|Բոժոլեի խաղողի այգիները
Ռոն դեպարտամենտի տարածքով հոսող գետերն են՝ Ռոնը և Սոնը։
Հարևան դեպարտամենտներն են՝ Էնը, Իզերը, Լուարը և Սոն-է-Լուարը։
Տարբեր ժամանակներում Իզերից Ռոն դեպարտամենտին են անցել որոշ համայնքներ՝
* 1852 թ.` չորս համայնք;
* 1967 թ.` 23 համայնք;
* 1971 թ.` մեկ համայնք։
Ներկայումս համայնքների քանակն է` 293։
Տարածքը 3249 քառ.կմ է։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1793 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կասկադյան լեռներ

**Կասկադյան լեռներ** (), լեռներ Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքում, ԱՄՆ-ի և Կանադայի արևմուտքում՝ Կորդիլիերաների համակարգում։ Երկարությունը՝ մոտ 1000 կմ է։

Նշանավոր են Ռեյնիր (4392 մ), Շասթա (4317 մ), Բեյքեր, Լասեն Պիկ, Հուդ հրաբուխները։ Կազմված են մեզոզոյան ապարներից, պալեոգեն-նեոգենի լավաներից։ Լանջերը մասնատված են, անտառապատ։

## Անվանում
Անվանումը տրվել է լեռնաշղթայի լանջերը սղոցող Կոլումբիա, Ֆրեյզեր, Քլամատ և այլ գետերի առաջացրած աստիճանավոր ջրվեժների (կասկադների) առատության պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Կանադայի լեռնաշղթաներ
Կասկածյալ

մինի|ԱՄՆ օդային ուժերի ծառայողը որպես կասկածյալ բերման է ենթարկում Իրաքի քաղաքացուն
**Կասկածյալ**, անձ, որին ձերբակալել են հանցագործության կատարման կասկածով կամ որի նկատմամբ, նախքան մեղադրանք առաջադրելը, ընտրել են խափանման միջոց։

Կասկածյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառվում է որպես բացառություն և հանվում է, եթե սահմանված որոշակի ժամանակահատվածում (օրինակ՝ 10 օրվա ընթացքում) մեղադրանք չի առաջադրվում։

Կասկածյալին պարտավոր են հարցաքննել ոչ ուշ, քան ձերբակալման պահից 24 ժամ անց։ Կասկածյալն իրավունք ունի իմանալ, թե ինչ հանցագործության մեջ են կասկածում իրեն, բացարկ հայտնել քննություն կատարող անձի, թարգմանի դեմ, բացատրություն տալ, ներկայացնել ապացույցներ և այլն։

Մեղադրանք առաջադրելու պահից Կասկածյալը դառնում է մեղադրյալ։

Կատեգորիա:Քրեական դատավարական իրավունք
Մարտին Կասյան

**Մարտին Վահանի Կասյան** (), հայ խորհրդային մեխանիկ։ ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1956), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1960)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թբիլիսիի Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1928)։ 1949 թվականից Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեքենաշինության տեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչն է։ 1955 թվականին ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ տեխնիկական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար։ 1957-1961 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի պետական գիտատեխնիկական կոմիտեի (ՊԳՏԿ) նախագահը և ԽՍՀՄ ՊԳՏԿ-ի անդամ։
[մինի|ձախից|Մարտին Կասյանի հուշատախտակը [Մարշալ Բաղրամյան պողոտա (Երևան)|Բաղրամյան 56 հասցեում]]
1963 թվականից հասարակական կարգով եղել է «Գիտություն և տեխնիկա» պարբերականի գլխավոր և Հայկական ՄԱՀ ԳԱ տեղեկագրի տեխնիկական գիտությունների բաժանմունքի պատասխանատու խմբագիր։ Հիմնականում զբաղվել է մետաղների կտրման և մեքենաշինության տեխնոլոգիայի հարցերով. մետաղների կտրման պրոցեսները կառավարող ֆիզիկական հիմունքների հայտնաբերմամբ, ռեժիմային դաշտի՝ մեքենաների շահագործման պայմաններում լծորդների որակը և դրանց երկարակեցությունը որոշող օպտիմալ պարամետրների սահմանմամբ։ Ստեղծել է բնական քարերը (այդ թվում բազալտները) մշակող հատուկ հաստոցներ։

## Երկեր
* Մետաղների կտրման հիմունքները, 2 հրատարակություն, Երևան, 1961 (համահեղինակ)։
* Оптимизация режимов резания при решении технологических задач, Е., 1981 (համահեղինակ)

## Գրականություն
* Мартын Ваганович Касьян. Библиография, Е., 1975.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Վերին Սոն

**Վերին Սոն** (ֆրանսերեն՝ *Haute-Saône*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևելքում։ 
* Վերն Սոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 70։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|220px|Եկեղեցի [Վեզուլում]]
Վերին Սոն դեպարտամենտը ստեղծվել է 1789 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Առաջացել է նախկին Ֆրանշ Կոնտե պրովինցիայի տարածքում։ Անվանումն առաջացել է Սոն գետի անվանումից։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|220px|[Փեմ (Վերին Սոն)|Փեմ]]
Վերին Սոնին շրջապատող դեպարտամենտներն են՝ արևմուտքից՝ Կոտ դ'Օրը, հյուսիս-արևմուտքից՝ Վերին Մարնը, հյուսիսից՝ Վոգեզներ, արևելքից՝ Բելֆոր տարածքը, հարավից՝ Դուն և հարավից՝ Յուրան։
Դեպարտամենտը կարող է ներկայացվել որպես անցման տարածք Ֆրանսիայի արևելքի մի քանի ավելի ճնշված դեպարտամենտներից դեպի վերջին տասնամյակներում համեմատաբար մեծ տնտեսական աճ ցուցաբերած այսպես կոչված, «Երկնագույն բանանի» գոտու շրջաններ։

Տարածքը 5360 կմ² է։

## Վարչատարածքային բաժանում
Դեպարտամենտի կազմի մեջ մտնում են 2 մարզ, 32 կանտոն և 545 կոմունա։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Հիդրոէլեկտրակայանների կասկադ

**Հիդրոէլեկտրակայանների կասկադ**, հիդրոէլեկտրակայանների խումբ, որոնք հաջորդաբար տեղաբաշխվում են ջրի հոսքի ուղղությամբ և միմյանց հետ կապված են ընդհանուր ջրատնտեսական ռեժիմով։ Տարբերում են մերձպատվարային (հարթավայրային գետերի վրա) և դերիվացիոն (լեռնային գետերի վրա) կասկադներ։ ՀԷԿ-երի կասկադի կառուցումը հնարավորություն է տալիս լիովին օգտագործել գետի էներգետիկ ռեսուրսները, բարձրացնել ջրհոսքի կանոնավորման աստիճանը, որը և պայմանավորում է ՀԷԿ-ի արտադրանքի ու հզորության մեծացումը, լավացնում առանձին ՀԷԿ-երին հզորությունների բաշխման պայմանը։ ՀԷԿ-երի կասկադի շինարարությունը առավել հեռանկարային ուղղություն է գետերի տրանսպորտային վերակառուցման դեպքում։ Այսպես, ՀԷԿ-երի կասկադի կառուցումը Վոլգա և Կամա գետերի վրա հանգեցրեց 3, 65 մ միասնական երաշխավորված խորությամբ, Վոլգայի երկայնքով 3000 կմ և Կամայի երկայնքով 1200 կմ ջրային ճանապարհի ստեղծմանը։ Վոլգա-Կամայի և Դնեպրի ՀԷԿ-երի կասկադների հիման վրա ձևավորվում է միասնական խորահուն տրանսպորտային ցանց, որը կմիացնի Կասպից, Ազովի, Սև, Բալթիկ և Սպիտակ ծովերի նավահանգիստները։

Կատեգորիա:Էլեկտրակայաններ
Գեղադիր (Կոտայքի մարզ)

**Գեղադիր** գյուղ Կոտայքի մարզում, Ողջաբերդի լեռների արևմտյան լանջին, Երևան-Գառնի մայրուղու վրա, մարզկենտրոնից 54 կմ հարավ-արևմուտք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1880 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը նախկինում կրել է *Քյարփիչլու, Քարփիչլու, Քյարփնջլու* անունը։ Գեղադիր է վերանվանվել 1935 թվականին։

Նախնիների մի մասը 1917-1924 թթ.-ին այստեղ են գաղթել Վանի, Ռշտունիքի, Խիզանի, Աբաղայի, Մոկսի, Խնուսի, Կարսի, Բիթլիսի գյուղերից։ Մինչ այդ գղուղում բնակվել են թյուրքալեզու մուսուլմաններ։

## Բնակչություն
Գեղադիրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտքում կա մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի կիկլոպյան ամրոցի ավերակներ և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի դամբարանադաշտ։

## Տես նաև
* Գեղադիրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր