Մաքուր ձեռքերի դոկտրին

:: *Այս հոդվածը իրավական դոկտրինի մասին է։ Այլ կիրառության համար տե՛ս [[Ձեռքերի լվացում]]*
**Մաքուր ձեռքերի դոկտրին**, կամ պարզապես **«Մաքուր ձեռքեր»**, հայտնի է նաև որպես **Կեղտոտ ձեռքերի** կամ **ոչ մաքուր ձեռքերի դոկտրին**, իրավական պաշտպանության միջոց, որը ենթադրում է մի իրավիճակ, երբ պատասխանող կողմը (քրեական դատավարությունում՝ ամբաստանյալը) պնդում է, որ հայցվորը արժանի չէ ստանալ արդարացի հատուցում։ Հիմնական պատճառաբանությունը հայցվորի կամ բողոքաբերի նախկինում թույլ տված անբարեխիղճ վերաբերմունքն է բողոքի առարկայի նկատմամբ։

Հայցվորի *mala fides-*ի (անբարեխղճության) կամ, այսպես կոչված, «կեղտոտ ձեռքերի» առկայության ապացուցման բեռը ցանկացած իրավիճակում դրվում է պատասխանողի վրա։ Մաքուր ձեռքերի վարդապետությունը հաճախ ձևակերպվում է հետևյալ կերպ. *«նրանք, ովքեր արդարություն են փնտրում, պետք է արդարությամբ գործեն»* կամ *«արդարությունը պետք է գա մաքուր ձեռքերով»*։ Այնուամենայնիվ, հնարավոր են դեպքեր, երբ «կեղտոտ ձեռքերի» վերաբերյալ ապացուցման գործառույթ ստանձնի հենց հայցվորը՝ նպատակ հետապնդելով չեզոքացնել ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառվող հնարավոր պաշտպանության միջոցը։

Դոկտրինն առաջ է քաշվել անգլիացի իրավական ռեֆորմիստ Ալան Պատրիկ Հերբերտի կողմից, որն այն մեջբերել է իր «Ոչ ընդհանուր իրավունք» («Uncommon Law») սատիրային աշխատությունում՝ նշելով, որ *«Կեղտոտ շունը արդարադատություն չի ունենա դատարանի կողմից»*։ Թեպետ «Մաքուր ձեռքերը» որպես դոկտրին ձևակերպվել է նորագույն շրջանում, այնուամենայնիվ դրա գործնականում կիրառման դեպքերի կարելի է հանդիպել դեռևս զարգացած միջնադարում, օրինակ՝ 1215 թվականի Լաթերանյան չորրորդ ժողովում։

Ներկայումս *«Նա, ով ձգտում է հասնել արդարության, պետք է գա մաքուր ձեռքերով»* դոկտրինալ սկզբուքը ամրագրված է մի շարք պետությունների իրավական պրակտիկայում, օրինակ՝ Միացյալ Թագավորությունում, մասնավորապես՝ Անգլիայում և Ուելսում։ Հայաստանի օրենսդրությունն ու նախադեպային իրավունքը այս դոկտրինի որևէ ձևակերպում կամ ամրագրում չեն արձանագրել։

## Նախադեպային իրավունքում
Մաքուր ձեռքերի դոկտրինը ամրագրվել է մի շարք նախադեպային որոշումներով։

Վարդապետության նպատակը հստակորեն ներկայացված է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ալաբամայի վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանում քննված *«Քոլբի Ֆրնիչր ընկերությունն ընդդեմ Բելինդա Ջ. Օվերթոնի»* («COLBY FURNITURE COMPANY, INC. v. Belinda J. OVERTON») գործի շրջանակներում, որտեղ դատարանը որոշում է կայացրել մերժել հայցվոր կողմի ներկայացրած փոխհատուցում ստանալու պահանջը՝ պատճառաբանելով, որ այդ կողմի անբարեխիղճ վարքագիծը հայցի առարկայի նկատմամբ, ինքնին, անհնարին է դարձնում որևէ օժանդակություն, քանի որ այն տրամադրելը կնշանակի դեմ գնալ արդարությանն ու խղճմտանքին։

Այնուամենայնիվ, ինչպես արձանագրել է ԱՄՆ Գերագույն դատարանը *«Քեյսթոն Դրիլլեր Քո.-ն ընդդեմ Ջեներալ Էքսքավեյթր Քո․»-ի* («Keystone Driller Co. v. General Excavator Co.») գործով, մաքուր ձեռքերի դոկտրինով նախատեսված պաշտպանության միջոցը կիրառելիս հայցվորի անբարեխիղճ գործողությունները պետք է անմիջական և բավարար առնչություն ունենան հայցի առարկայի հետ։

Մաքուր ձեռքերի դոկտրինը հստակորեն արձանագրվել է նաև *«Սուրբ ընտանիք կաթոլիկ դպրոցն ընդդեմ Բոլիի»* («Holy Family Catholic School v. Boley»)) նախադեպում։ Ըստ գործի փաստական հանգամանքների՝ պատասխանողը հօգուտ հայցվորի հաշիվ է բացել դեղատանը, որպեսզի վերջինս կարողանա ձեռք բերի անհրաժեշտ դեղորայք՝ որպես պատճառված վնասի հատուցում, մինչդեռ ժամանակի ընթացքում հայցվորը սկսել է գանձել ավելի շատ գումար, քան որ անհրաժեշտ է համապատասխան դեղամիջոցների ձեռքբերման համար, ի պատասխան որի պատասխանողը փակել է հաշիվը։ Դատարանը սույն գործի շրջանակներում գտավ, որ հայցվորը «անմաքուր ձեռքեր» ունի, և որ պատասխանողից հաշիվը բաց պահելու պահանջը հակասում է բարեխղճության կարևորագույն սկզբունքին։

Մաքուր ձեռքերի դոկտրինն օգտագործվում է ԱՄՆ արտոնագրային իրավունքում՝ մերժելու համար այն արտոնագրատերերին, որը դրսևորում են անբարեխիղճ վարքագիծ, օրինակ՝ արտոնագրի օգտագործումը՝ մենաշնորհային իշխանությունը արտոնագրի պահանջներից դուրս տարածելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Born, G., *International Commercial Arbitration*, Vol. I, 2009, p.&nbsp;411-516.
* Brekoulakis, S., *Law Applicable to Arbitrability: Revisiting the Revisited Lex Fori,* Kluwer, 2009, p.&nbsp;99-119.
* Cheng, B., *General Principles of Law as Applied by International Courts and Tribunals*, 2006, p.&nbsp;155-158.
* Crawford, J., *Brownlie’s Principles of Public International Law*, 8th ed., 2012, p.&nbsp;701.
* Dumberry, P., *State of Confusion: The Doctrine of ‘Clean Hands’ in Investment Arbitration After the Yukos Award*, The Journal of World Investment & Trade, Vol. 17, 2016, p.&nbsp;229-259.
* Fadlallah, I., *L’ordre public dans les sentences arbitrales*, Collected Courses of the Hague Academy of International Law, Vol. 249, 1994.

Կատեգորիա:Ընդհանուր իրավունք
Կատեգորիա:Իրավական դոկտրիններ և սկզբունքներ