Քունքային բիլթ

**Քունքային բիլթ**, () կաթնասունների գլխուղեղի կեղևի մաս, որը տեղակայված է երկու կիսագնդերի կողմնային ակոսի տակ:

Քունքային բիլթը մասնակցում է զգայական ազդակների մշակմանը, տեսողական հիշողության ձևավորմանը, լեզվի ըմբռնմանը և էմոցիոնալ ասոցիացիաների պահպանմանը:

## Կառուցվածք
Քունքային բիլթը կազմող կառուցվածքային միավորները կարևոր նշանակություն ունեն դեկլարատիվ հիշողության ձևավորման համար: Դեկլարատիվ հիշողությունը երկարատև հիշողության տեսակ է, բաժանվում է սեմանտիկ (փաստեր) և էպիզոդիկ (իրադարձություններ) հիշողությունների։ Այս ֆունկցիայի համար պատասխանատու են միջքունքային բլթում տեղակայված հիպոկամպալ, պարահիպոկամպալ, պերիռինալ և էնտորինյան նեոկորտիկալ շրջանները: Ըստ ժամանակակից պատկերացումների հիպոկամպը մասնակցում է հիշողության ձևավորմանը, իսկ այն շրջապատող կառուցվածքները՝ պահպանմանը։ Պրեֆրոնտալ և տեսողական կեղևները նույնպես մասնակցում են դեկլարատիվ հիշողության ձևավորմանը։

Ըստ կապիկների վրա կատարված հետազոտությունների՝ միայն հիպոկամպի ախտահարումը չի բերում հիշողության զգալի խանգարման, սակայն միջքունքային բլթի զանգվածային ախտահարումն առաջացնում է ծանր խանգարումներ։

## Ֆունկցիաներ
### Զգայական ազդակների մշակում

##### Լսողական
Վերին, հետին և կողմնային քունքային բլթերը պատասխանատու են լսողական ինֆորմացիայի բարձրագույն մշակման համար: Այստեղ է գտնվում առաջնային լսողական կեղևը։ Խխունջից ստացված լսողական ազդակներն ընկալվում են առաջնային լսողական կեղևում, այնուհետև երկրորդային մշակման կենտրոններում կատարվում է իմաստային վերլուծություն, բառերի, խոսքի ճանաչում։ Առաջնային լսողական կեղևը գտնվում է ձախ քունքային բլթում՝ կողմնային ակոսի հարևանությամբ

#### Տեսողական
Քունքային բլթի տեսողական կենտրոնները մասնակցում են ցանցենուց ստացված ազդակների ընկալմանը և մշակմանը։ Քունքային կեղևի վենտրալ հատվածում տեղակայված կենտրոնները պատասխանատու են այնպիսի բարձրագույն ազդակների վերլուծության համար, ինչպիսիք են դեմքի ճանաչումը (իլիկաձև գալար) և տեսադաշտի ամբողջական ընկալումը (պարահիպոկամպալ գալար)։ Քունքային բլթի առաջնային հատվածի կենտրոններն ապահովում են առանձին օբյեկտների ընկալումը։
ձախից|մինի|160x160փքս|Ձախ քունքային բլթի անիմացիոն պատկեր

### Խոսքի ճանաչում
Դոմինանտ կիսագնդի (հիմնականում ձախ) քունքային և գագաթային բլթերում տեղակայված է Վերնիկեի կենտրոնը, որը ճակատային բլթի Բրոկի կենտրոնի հետ ապահովում է խոսքի (այդ թվում ժեստային) ճանաչումը և իմաստային վերլուծությունը։ Ֆունկցիոնալ մագնիսա–ռեզոնանսային շերտագրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նշված կենտրոնների ակտիվությունը։ Հետազոտությունը ցույց է տվել ժեստային, տակտիլ, բանավոր խոսքի կիրառման ընթացքում նշված կենտրոնների ակտիվացում՝ այդ թվում դեռ խոսել չիմացող երեխաների մոտ։

### Նոր հիշողությունների ձևավորում
Հիմնական դերը հիպոկամպինն է, որի վնասման դեպքում խանգարվում է նոր հիշողությունների ձևավորումը և առաջանում է քունքային անտերոգրադ ամնեզիա։

## Կլինիկական նշանակություն
### Միակողմանի քունքային ախտահարում

* Կոնտրլատերալ հոմոնիմ վերին կվադրիանոպսիա
* Համակցված հալյուցինացիաներ (հոտառական, ձայնային, տեսողական)

#### Դոմինանտ կիսագունդ
* Ընկալման աֆազիա
** Վերնիկեի աֆազիա
** Ամնեստիկ աֆազիա
* Դիսլեքսիա
* Վերբալ հիշողության խանգարում
* Բառային ագնոզիա կամ համրություն

#### Ոչ դոմինանտ կիսագունդ
* Ոչ վերբալ հիշողության կորուստ
* Երաժշտական ունակությունների կորուստ

### Երկկողմանի քունքային ախտահարում
* Խլություն
* Ապաթիա
* Ուսուցման և հիշողության խանգարում
* Ամնեզիա, Կորսակովի սինդրոմ, Կլուվեր–Բուսի սինդրոմ

### Վնասվածքներ
Միջային քունքային բլթի վնասվածքներով տառապող մարդիկ դժվարությամբ են ֆիքսում տեսողական ազդակները, որը պայմանավորված է ոչ թե ազդակների ընկալման, այլ դրանց վերլուծության հետ։ Ստորին քունքային բլթի վնասվածքների դեպքում ամենատարածված խանգարումը տեսողական ագնոզիան է, որի ժամանակ հիվանդը չի կարողանում ճանաչել ծանոթ առարկաները։ Ավելի հազվադեպ կարող է դիտվել պրոզոպագնոզիա՝ հիվանդը չի կարողանում ֆիքսել և տարբերակել մարդկանց դեքերը, դիմագծերը։

Առաջնային քունքային բլթի վնասումների ժամանակ դիտվող ախտանիշների խումբը կոչվում է սավանտիզմ։

### Հիվանդություններ
#### Պիկի հիվանդություն
Ճակատ–քունքային բլթի ատրոֆիայի հետևանքով առաջանում է ֆրոնտոտեմպորալ ամնեզիա կամ Պիկի հիվանդություն։ Ախտանիշներից են տրամադրության և վարքի փոփոխությունը, ընդ որում հիվանդը կարող է չնկատել դա, ուշադրության խանգարումը, ագրեսիան, աուտոագրեսիան։ Խոսքային ախտանիշներից են աֆազիան, կարդալու կամ գրելու անկարողությունը, բառային ագնոզիան և ընդհանուր դեգեներատիվ կինետիկ խանգարումները։

#### Քունքային էպիլեպսիա
Քրոնիկ նյարդաբանական հիվանդություն է, որը դրսևորվում է կրկնվող նոպաներով։ Քունքային էպիլեպսիան ուղեկցվում է զգայական (տեսողական, լսողական, հոտառական, համային) հալյուցինացիաներով, սեմանտիկ և էպիզոդիկ հիշողությունների խանգարմամբ։

#### Շիզոֆրենիա
Հոգեբուժական խանգարում է, որը բնութագրվում է ծանր դիսօրիենտացիայով։ Ամենատարածված ախտանիշը ձայնային հալյուցինացիան է, որի առաջացման պատճառը ձախ քունքային բլթի և մասամբ առաջնային լսողական կեղևի ախտահարումն է։ Գորշ նյութի քանակի նվազումը բերում է սպոնտան նեյրոնային ակտիվության, որն առաջնային լսողական կեղևի վրա ազդում է այնպես, ինչպես խխունջից ստացված լսողական ազդակները։ Արդյունքում տարբեր արտաքին ձայների նորմալ ընկալումը վերափոխվում է ձայնային հալուցինացիայի։ Նշված տվյալները ստացվել են ֆունկցիոնալ մագնիսա–ռեզոնանսային շերտագրության միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Նյարդաբանություն