open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սեն (գետ)

**Սեն** (, ), գետ Ֆրանսիայի հյուսիսում։

Սեն գետը հոսում է Ֆրանսիայի տարածքով։ Նրա երկարությունը կազմում է 776 կմ։ Սկիզբ է առնում Լանգր սարավանդից, Հավրի մոտ առաջացնելով ձագարաձև էստուար, թափվում Լա Մանշ նեղուցը։ Հիմնական վտակներն են Օբը, Մառնը, Ուազը, Յոնը։ Սնումը անձրևային է, հորդացումը՝ նոյեմբերից։ Ջրի միջին ծախսը Փարիզում մոտ 250 մ³/վրկ է, գետաբերանի մոտ՝ 450–500 մ³/վրկ։ Ծովային մակընթացությունները տարածվում են Ռուանից 35 կմ վեր։ Սենը Ֆրանսիայի ջրային կարևոր ուղին է, նավարկելի է Տրուա քաղաքից։ Սենը ջրանցքներով միացած է Սոմ, Շելդա, Մաաս, Սոն, Հռենոս, Լուար գետերին։ Հիմնական նավահանգիստներն են Փարիզը, Ռուանը, Հավրը։

Կան շատ կամուրջներ, նույնիսկ շատերը դարեր առաջ են կառուցվել։ Այդպիսի կամուրջ է Նոր կամուրջը "Pont neuf(նոր)", որի առաջին քարը դրել է Հենրիկ 3-րդը 1578 թվականին։ Սենը նաև ունի 2 կղզի՝ "Île Saint-Louis", "Cité", որոնք միանում են Սեն Լուի կամրջով։ Կան նաև այլ կամուրջներ՝ **Pont au Change, Pont Notre-Dame, Petit Pont**։ Այստեղ է գտնվում նաև աշխարհի ամենաերկար կախովի կամուրջը՝ **Նորմանդիայի կամուրջը 2350մ։**

Համարվում է, որ Սեն գետը Փարիզը բաժանում է երկու մասի՝ աջ և ձախ ափերի։

Աջ ափում են գտնվում առևտրական և գործնական քաղաքները։ Այնտեղ են գտնվում աշխարհահռչակ Լուվրի թանգարանը, ճարտարապետական կառույցները Տյուիլրի այգում, Հաղթակամարը։ Ինչպես նաև օպերայի սիրահարներին է աջ ափում սպասում Մեծ Օպերան։

Իսկ ձախ ափում տեղակայված են մշակութային և կրթական քաղաքները։ Այստեղ դուք կտեսնեք Ֆրանսիայի խորհրդանիշ Էյֆելյան աշտարակը։ Դեպի արևելք տանող ճանապարհին է գտնվում հաշմանդամների տունը, որտեղ պահպանվել են Նապոլեոնի մասունքները։ Հենց այս ափում դուք կտեսնեք հազարավոր ուսումնական հաստատություններ, քոլեջներ, կտեսնեք նաև աշխարհի ամենամեծ համալսարանը՝ Սորբոնը։ Հին ժամանակներում ձախ ափում են ապրել արվեստագետներն ու գրողները, ովքեր ունեին յուրահատուկ ոճ, այսպես ասած Փարիզյան բոհեմա։ Այսօր նրանց անվանում են "բոբո" Burgeois-boheme արտահայտությունից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գետեր
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Փանիս

**Փանիս** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), միջնադարյան հայ ճարտարապետ։

Ըստ շինարարական արձանագրության 1708 թ.-ին կառուցել է Անգեղակոթի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին։ Այն թաղածածկ դահլիճի հորինվածք ունի՝ մեկ զույգ որմնասյուներով և նրանց միջև ձգվող թաղակիր կամարով։ Մուտքերը երկուսն են՝ հարավից (հետագայում փակվել է) և արևմուտքից (վերջինիս երկու կողմում ագուցված է շինարարական արձանագրության քարը և 1549 թ.-ի քանդակազարդ խաչքարը)։ Եկեղեցին շինված է կիսամշակ բազալտից, իսկ որմնասյունները, թաղակիր կամարը, պատերի եզրերը իրականացված են սրբատաշ քարով։

## Գրականություն
* Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 2, Ե., 1960։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Միխայիլ Տիխոնրավով

**Միխայիլ Կլավդիևիչ Տիխոնրավով** (, ), հրթիռաշինության և տիեզերագնացության բնագավառի խորհրդային գիտնական և կոնստրուկտոր։ ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1970), պրոֆեսոր (1962), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1961)։ Աստղագիտության միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ (1968)։ Լենինյան մրցանակ (1957)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։

Ավարտել է Ն. Ե. Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ակադեմիան (1925)։ Ղեկավարել է հեղուկ վառելիքով աշխատող շարժիչներով խորհրդային առաջին հրթիռների ստեղծման աշխատանքները (1933)։ Զբաղվել է հեղուկահրթիռային շարժիչների հետազոտման, մթնոլորտի վերին շերտերի ուսումնասիրման համար նախատեսված հրթիռների մշակման, ինչպես նաև բաղադրյալ հրթիռների նախագծման հարցերով։ Մասնակցել է Երկրի առաջին արհեստական արբանյակների, օդաչուավոր տիեզերանավերի, ավտոմատ միջմոլեկուլային կայանների ստեղծմանը։

## Երկեր
* Ракетная техника. - М., 1935.
* Полёт птиц и машины с машущими крыльями, 2 изд. - М., 1949.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Վերին Սուխլիս

**Վերին Սուխլիս** ( - Զեմո Սխվիլիսի), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխայից 5 կմ հեռավորության և ծովի մակարդակից 1050 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 336 բնակիչ` հայեր և վրացիներ, որոնցից 159 տղամարդ և 177 կին։ 2014 թվականին, գյուղում բնակվում էր 278 մարդ, որից 144 տղամարդ և 134 կին։

## Տես նաև
* Ախալցխայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, გვ. 510, თბ., 1979 წელი.

Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջան
Փոխվստահության համաձայնություն

մինի|Բիզնեսմենները իրար ձեռք են սեղմում
**Փոխվստահության համաձայնություն** կամ **Ջենթլմենական համաձայնություն**, փոխադարձ վստահության վրա հիմնված համաձայնություն, որը սովորաբար օրենքով չի պարտադրվում։ Միջազգային իրավունքը, ինչպես գրավոր պայմանագրի, այնպես էլ Ջենթլմենական պայմանագրի նկատմամբ կիրառում է Պակտա Սունտ Սերվանդան։ 

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Մշակութային մարդաբանություն
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Դարձվածքներ
Կատեգորիա:Պայմանագրեր
Սուխլիս

**Սուխլիս (Սուֆլիս)** կամ **Ներքին Սուխլիս** ( - *Սխվիլիսի*, կամ  - *Քվեմո Սխվիլիսի*), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխայից 4 կմ հարավ-արևմուտք։ Գտնվում է Կուրի վտակ Փոցխով գետի աջ ափին, Նավաներ լեռան լանջին, ծովի մակարդակից 1020 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 1614 բնակիչ, հիմնականում հայեր, իսկ 2014 թվականին գյուղն արդեն ուներ 1033 բնակիչ, ովքեր զբաղվում են բանջարաբուծությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, գրադարան, բուժկայան և մանկապարտեզ։

## Պատմություն
Գյուղի բնակիչների նախնիները, արքեպիսկոպոս Կարապետ Բագրատունու առաջնորդությամբ, 1830 թվականին եկել են Էրզրումի նահանգից։ Գյուղի եկեղեցին (Սուրբ Աստվածամայր) կառուցվել է 1900 թվականին։ Կառուցվել է նաև Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածների հիշատակին նվիրված հուշարձան։

1853 թվականի նոյեմբերի 14-ին, Սուխլիս գյուղի մերձակայքում մարտեր են տեղի ունեցել ռուսական և օսմանյան զորքերի միջև։

## Հայտնի սուխլիսցիներ
* Պողոս Ակոպով - խորհրդային դիվանագետ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. IX, გვ. 629, თბ., 1985 წელი.

## Արտաքին հղումներ
* Պ. Ակոպով

Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջան
Ջեյմս Ուիսթլեր

**Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր** (, ), ամերիկացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ապրել է Պետերբուրգում (1843-1849, հաճախել Գեղարվեստի ակադեմիա), Փարիզում (1855-1859, սովորել Շառլ Գլեյրի արվեստանոցում), Լոնդոնում (1859-1884, 1896-1903), կրել է Գյուստավ Կուրբեի, ճապոնական արվեստի ազդեցությունը, նկարելակերպով մոտ եղել ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմին։

Դիմանկարներում ձգտել է կոմպոզիցիայի հակիրճ ընդհանրացման, գծային ռիթմերի ու տոնային ներդաշնակության նուրբ երաժշտականության («№ 1 սպիտակի սիմֆոնիա։ Սպիտակ հագած աղջիկը», 1862, Ազգայի պատկերասրահ, Վաշինգտոն, «Մոր դիմանկարը», 1871, Իմպրեսիոնիզմի թանգարան, Փարիզ, Միսս Ս. Ալեքսանդերի դիմանկարը, 1872-1874, Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն)։

Գեղանկարչական էֆեկտների ձգտումը բնանկար «նոկտյուրններում» Ուիսթլերին հանգեցրել է միջավայրի երերուն, երբեմն համարյա անիրական շարժունության տպավորություն ստեղծելուն («Կապույտ և ոսկյա նոկտյուրն։ Բատերսիի հին կամուրջը», 1872-1875, Թեյտ պատկերասրահ, Լոնդոն)։ Ուիսթլերը օֆորտի խոշոր վարպետ է («Վենետիկյան նկարաշար», 1879-1880)։

## Ստեղծագործություններ

Պատկեր:Whistler James Symphony in White no 1 (The White Girl) 1862.jpg|«Սպիտակ հագած աղջիկը» (1862)
Պատկեր:Whistler James Portrait of Whistler with Hat (1858).jpg||Ուիսթլերի գլխարկով դիմանկարը (1858)
Պատկեր:James Abbot McNeill Whistler 006.jpg|Nocturne: Blue and Gold - Old Battersea Bridge (1872)
Պատկեր:Whistlers Mother high res.jpg|*[[Ուիսթլերի մայրը|Մոր դիմանկարը]]* (1871)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Պողոս Ակոպով

**Պողոս Սեմյոնի Ակոպով** (իսկական անունը՝ **Պողոս Սիմոնի Հակոբյան**, ,  ), խորհրդային և ռուսաստանյան դիվանագետ, Արտակարգ և լիազոր դեսպան։

## Կենսագրություն
Պողոս Հակոբյանը ծնվել է 1926 թվականի օգոստոսի 10-ին Վրացական ԽՍՀ Սուխլիս գյուղում, որը այժմ գտնվում է Վրաստանի Ախլացխայի մունիցիպալիտետում։ 1951 ավարտել է Մոսկվայի Պետական տնտեսագիտական ինստիտուտը, տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել կենտրոնական պետական կազմակերպություների տնտեսական հաստատություններում։ 1960 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիան։ Նույն թվականից զբաղվում է դիվանագիտական ծառայությամբ, ավելի քան 15 տարի աշխատել է Եգիպտոսի խորհրդային դեսպանատանը, որտեղ անցել է երրորդ քարտուղարից մինչև Ժամանակավոր Հավատարմատարի ճանապարհը։ Աշխատել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Կենտրոնական ապարատում Մերձավոր Արևելքի երկրների վարչի տեղակալը, եղել է ԽՍՀՄ դեսպանը Քուվեյթում (1983-1986), Լիբիայում (1986-1991)։ Մասնակցել է մի շարք միջազգային կոնֆերանսների, արաբական և այլ երկրների հետ բարձրաստիճան բանակցություններին եղել է խորհրդային կառավարական պատվիրակությունների անդամ։ Միջազգային արտաքին քաղաքական ասոցիացիայի կազմակերպիչներից մեկն է, դրա փոխնախագահն է, Ռուսաստանում միակ արաբալեզու «Բիլ Ամալ» («Հույսով») պարբերականի խմբագիրն է, Դիվանագիտական աշխատողների ասոցիացիայի խորհրդանի նախագահի տեղակալն է, «Ռուսաստան-Եգիպտոս» ընկերության փոխնախագահն է։ 1991-1994 թթ. որպես Հայաստանի և Վրաստանի ղեկավարների պաշտոնական ներկայացուցիչ մի շարք արաբական երկրներ է այցելել և հաջողությամբ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման շուրջ բանակցություններ վարել։ Այժմ նաև ՌԴ ՊետԴումայի Ոչ կառավարական կազմակերպությունների հետ աշխատանքի խորհրդաի անդամ է։ Գլխավորում է Ռուսաստանյան դիվանագետների ասոցիացիան։

## Արտաքին հղումներ
* Հաղորդում Պողոս Ակոպովի մասին
* Կենսագրությունը biografija.ru կայքում
* «Արաբերենը և հայերենը ես գիշերներով եմ սովորել» 

Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սուխլիսում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԱԳՆ Դիվակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ դեսպանները Քուվեյթում
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ դեսպանները Լիբիայում
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Հովհաննես Բ Թլկուրանցի

**Հովհաննես Բ Թլկուրանցի** (), Կիլիկիայի կաթողիկոս 1489 թ.-ից։

Սսի անապահով վիճակի պատճառով մեծ մասամբ ապրել է Հալեպում։ Հովհաննես Բ Թլկուրանցու գործունեությունն են վերագրվում Հալեպի մի շարք եկեղեցական կառույցներ։ Զբաղվել է Երուսաղեմի պատրիարքության պարտքերի գործով, որի համար կոչվել է նաև «կաթողիկոս Երուսաղեմի»։ Հետազոտողները (Միքայել Չամչյան, Ղևոնդ Ալիշան, Կարապետ Կոստանյան, Բ. Կյուլերեսյան և ուրիշներ) Հովհաննես Բ Թլկուրացուն ավանդաբար նույնացրել են բանաստեղծ Հովհաննես Թլկուրանցու հետ, սակայն այդ կարծիքը նորագույն ուսումնասիրողները (Ներսես Ակինյան, Ա. Մնացականյան, Էմանուել Պիվազյան) ժխտում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Աղավնիճ

**Աղավնիճ** (լատիներեն՝ *Verbéna*), աղավնիճազգիների (*Verbenáceae*) ընտանիքի բույսերի ցեղ, որի տեսակները միամյա, բազմամյա խոտաբույսեր և կիսաթփեր են։

## Տարածվածություն
Հայրենիքը Հարավային Ամերիկան է (Բրազիլիա, Պերու)։ Առավելապես տարածված է արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում։ ՀՀ-ում աճում է Դեղատու աղավնիճը (*Verbéna officinalis*), որը 30-100 սմ բարձրությամբ, խոր կտրտված և հակադիր տերևներով բազմամյա մոլախոտ է, ծաղկաբույլը՝ հասկ, ծաղիկները՝ մանր և մանուշակագույն։

## Օգտագործումը
Հիմնականում օգտագործվում է ծաղկային ձևավորումներում (ղևանդներ, միքսբորդերներ, ծաղկաթմբեր) և առանձին խմբավորումներում։ Եթերային յուղ ստանալու համար մշակվում է Կիտրոնային աղավնիճ։ Ն. Պ. Կրասինսկու կարծիքով, աղավնիճը կարելի է մշակել քիմիական արտադրություն ունեցող գործարանների բակերում։

## Մշակումը
Տնկումը կատարվում է արևոտ տեղերում, սննդանյութերով հարուստ հողերում։ Ոռոգումը պետք է կատարել չափավոր։ Verbéna hybrida Hort տեսակի և Verbéna hybrida Mammouth-ի բույսերը տնկում են մեկը մյուսից 25-30 սմ հեռավորության վրա, քանի որ ունեն գետնի վրա տարածված երկար ցողուններ։ Այս տեսակներից ցածր գորգ ստանալու նպատակով անհրաժեշտ է ցողունները փայտե կարթերով ամրացնել գետնին, որի շնորհիվ դրանք անդալիսի նման արմատակալում են։ Աղավնիճ կնճռոտը (Verbéna venosa Gill et Hook), որի ծաղիկները միայն կապույտ, մանուշակագույն են, միջբուսային տարածությունը տրվում է 20-25 սմ։ Խոնավության նկատմամբ պահանջը մեծ չէ, սակայն ջրի պակասի դեպքում ծաղկումը սկսում է դադարել։ Ծաղկումը սկսում է հունիսից և տևում մինչև ուշ աշուն։ Կնճռոտ աղավնիճը նախորդների հետ համեմատած ավելի կարճատև է ծաղկում։

Ցանքը ջերմատներում կատարվում է փետրվար-մարտ ամիսներին։ 18-20° ջերմության դեպքում սերմերը ծլում են 10-14 օրվա ընթացքում։ Ցանքը կարելի է կատարել նաև բաց գրունտում։ Երևանի պայմաններում աշնանը թափված սերմերը հաջորդ տարի գարնանը ծլում են։

## Բազմացումը
Աղավնիճը բազմանում է սերմերով և կտրոններով։ Սերմնահավաքը կատարելիս չպետք է թողնել, որ ծաղկակոթի վրա սերմնապատիճները ամբողջովին բացվեն, քանի որ մինչև վերին պատիճների մեջ եղած սերմերը հասունանան և պատիճները բացվեն, ապա ներքևիններից սերմերը կթափվեն։ Բույսը կտրոններով բազմացնելիս, որը երբեմն արվում է տարբեր գույնի ծաղիկներ ստանալու նպատակով, պահվում է ջերմատան լուսավոր մասերում, 12-15° ջերմության պայմաններում։

## Սերմերը
Սերմերը նման են փոքրիկ փայտիկների, մոտավորապես 3 մմ երկարությամբ։ Սերմը հասուն վիճակում դեղին, բաց շականակագույն է, մեկ ծայրի հաստ մասում ունի փոքրիկ բաց գույնի ակոսիկ։ Մեկ գրամում պարունակում է մոտավորապես 350 հատիկ։ Ծլունակությունը պահպանում է 3-4 տարի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղավնիճազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Վիշապ լորդը

**«Վիշապ լորդը» **(), ռեժիսոր Ջեքի Չանի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջեքի Չանը, Ուայ-Ման Չանը, Պոլ Չանգը, Հոնգ-Յպ Չենը, Ֆանգ Ֆենգը, Հակ-Օն Ֆանգը, Կամ-Վոնգ Հոն, Գոնգ Հոն, Պակ-Կվոն Հոն, Ենգ Մու Կվոնը։

Լունգանը արևոտ փոքրիկ քաղաք է Չինաստանի հարավում։ Բացի «ազգային ժառանգությունից» այն ոչինչ չունի։ Երկու մտերիմ ընկերներ քրեական հաշվեհարդարի պատահական վկա են դառնում։ Իրենք ակամայից ներքաշվում են պայքարի մեջ, որպեսզի չթողնեն որ չինական արվեստի թանկարժեք նմուշները սահմաններից դուրս բերվեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1981 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջեքի Չանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սպորտային ֆիլմեր
Ազարիա Ա Ջուղայեցի

**Ազարիա Ջուղայեցի**  (հայտնի է նաև *Ազարիա Շահկերտցի* անունով,  ), Սսի կաթողիկոս 1584 թվականից։

## Կենսագրություն
Ազարիա Շահկերտցին ծնվել է Երնջակ գավառի Շահկերտ ավանում՝ Պողոսի և Օղլանփաշի ընտանիքում։ Ունեցել է երեք եղբայր՝ Աղուպշի, Փաշա և Ալինջա։ Եղել է Ներսես Ամկեցու աշակերտը։ Կրոնական և վարդապետական գործունեություն է իրականացրել Երնջակում, Հալեպում, Սիսում։

Հալեպում բացել է վարդապետական դպրոց, որտեղ դասավանդել է։ Նրա աշակերտներից են եղել Մեսրոպ Տաթևացի, Հակոբ Զեյթունցի, Հովհանես Անթափցի, Մկրտիչ Խարբերդցի վարդապետները։

Հեղինակ է «Մեկնութիւն քերականութեան» աշխատությանը։ Գրել է նաև մի շարք տաղեր, որոնցից 7-ը հասել են մեր օրերը։ Հիմնականում դրանք ունեցել են կրոնական բովանդակություն, որոնցից ուշադրության է արժանի հատկապես «Տաղ վասն գինւոյ յԱզարիայէ ասացեալ» տաղը։

## Սսի կաթողիկոս
Հաջորդել է Խաչատուր Բ Երաժիշտ կաթողիկոսին, որի աթոռակիցն էր։ Հռոմի պապի հետ հայ եկեղեցուն հակոտնյա կրոնական բանակցությունները շարունակելու պատճառով Ազարիա Ջուղայեցին 1586 թվականին գահազրկվել է՝ աթոռը զիջելով իր հակառակորդ Տիրատուր Ա Սսեցուն։ Այնուհետև Ազարիա Ջուղայեցին մեկնել է Կոստանդնուպոլիս և 1591-ին գրավել Հովհաննես Բ Ուլնեցու պատրիարքական աթոռը։ 1592 թվականին վերադարձել է Սիս և վերագրավել կաթողիկոսական աթոռը։ Վատիկանի մատենադարանում պահպանվել են Հռոմի պապի հետ նրա վարած բանակցությունների փաստաթղթերը (ընդօրինակները գտնվում են Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարանի № 308 ձեռագրում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Լենինի շքանշան

**Լենինի շքանշան**, ԽՍՀՄ բարձրագույն պետական պարգև։ Հաստատվել է 1930 թվականի ապրիլի 6-ին։

## Տեղեկություններ
Ամբողջ պատմության ընթացքում Լենինի շքանշանն ունեցել է 5 տիպ։ Շքանշանը պատրաստված էր ոսկուց և պլատինից։ Վերջին տիպը հաստատվել է 1943 թվականի հունիսի 13-ին։ Շքանշանով պարգևատրվում էին Խորհրդային միության քաղաքացիները, արտասահմանցիները, պետական կազմակերպությունները, բնակելի վայրերը և այլն։ Խորհրդային միության, սոցիալիստական աշխատանքի հերոսները, հերոս քաղաքները ոսկե աստղից բացի, պարգևատրվում էին նաև Լենինի շքանշանով։ Առաջին շքանշանը ստացել է Կոմսոմոլսկայա պրավդա թերթը 1930 թվականի մայիսի 23-ին։ Առաջին մարդը, որը պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, Ավել Ենուկիձեն է։ Նա շքանշանը ստացել է 1932 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Հայկական ԽՍՀ-ն Լենինի շքանշանով պարգևատրվել է 3 անգամ (1958, 1968, 1978)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պարգևներ
Im Wartesaal zum großen Glück

**«Im Wartesaal zum großen Glück»** (*Երջանկության սպասելիս*), գերմանացի երգչի Վալտեր Անդրեաս Շվարցի երգն է։ Վալտեր Անդրեաս Շվարցն այդ երգով ներկայացրել է Գերմանիան Եվրատեսիլ 1956 երգի մրցույթում։ Երգի հեղինակը հենց ինքն է։

Կատեգորիա:Գերմանիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1956 երգի մրցույթի երգեր
Ծայրահեղ վտանգավոր է

**«Ծայրահեղ վտանգավոր է» **(), ռեժիսոր Թիմուր Բեկմամբետովի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջեյմս Մաքէվոյը, Անջելինա Ջոլին, Մորգան Ֆրիմանը, Տերենս Ստեմպը, Թոմաս Կրեչմանը, Կոմմոնը, Մարկ Ուորենը, Դատո Բախտադզեն, Քրիս Պրեթը, Կոնստանտին Հաբենսկիյը։

## Սյուժե
Ուեսլի Գիբսոնն անհետաքրքիր և կյանքից դժգոհ մի անձ է՝ ով ամբողջ օրը մնում է օֆիսում։ Տնօրենը նսեմացնում է նրան, ընկերուհին դավաճանում է։ Նրա կյանքը գրոշ իսկ չարժե։ Իմանալով, որ իրեն վաղ մանկությունում լքած հայրը դաժանաբար սպանվել է, Ուեսլին ակամայից ներքաշվում է «Ընկերություն» անվանումով կիլերների գաղտնի խմբի մեջ։ Նրան կիլլերների մարտարվեստ սովորեցնելը իր վրա հանձն է առնում հմուտ Ֆոքսը և անցյալի օֆիսային աշխատողը վերածվում է կայծակնային արագություն ունեցող կիլլերի։ Բայց առաջին իսկ առաջադրանքի ժամանակ Ուեսլին հասկանում է, որ կա ավելի դժվար բաներ, քան ուրիշների ճակատագրերն իրականցնելն է։ Դա քաջությամբ զինվելն ու սեփական կյանքը տնօրինելն է։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Relativity Media ֆիլմեր
Կատեգորիա:Spyglass Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Թիմուր Բեկմամբետովի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Դենի Էլֆմանի
Կատեգորիա:Գերմանական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բուդապեշտում նկարահանված ֆիլմեր
Նախագիծ Ա

**«Նախագիծ Ա» **(), Ջեքի Չանի և Սամո Հունգի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջեքի Չանը, Սամո Հունգը, Յուեն Բյաոն, Դիկ Վեյը, Մարսը, Վիննի Վոնգը, Պո Տայը, Վու Լոնգ Չունգը, Հոյ Սան Լին, Հոյ-Շան Կվանը։

## Սյուժե
Հոնկոնգ, XX դարասկիզբ։ Չինական ծովը գտնվում է ծովահենների ձեռքում, որոնց գլխավորում է Լոն։ Պետությունն իր ամբողջ հույսը դրել է ծովահենների դեմ պայքարի համար լավ մշակված «Պրոեկտ Ա» նախագծի վրա։ Բայց Լոն կառավարությունից միշտ առաջ է անցնում։ Նա խորտակում է պետության նավերը, և նախագիծը հայտնվում է կործանման եզրին։ Այդ նախագիծն ի կատար ածումը հանձն են առնում ծովափի պահակախմբի «Վիշապ» մականվամբ մարտիկը և նրա ընկերները։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Չինարեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջեքի Չանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սամո Հունգի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ծովահենների մասին
Տղմաձուկ

մինի|աջից
**Տղմաձուկ** (*Amia calva*), ամիա, ոսկրային գանոիդների վերնակարգի տղմաձկների ընտանիքի միակ ժամանակակից ներկայացուցիչը։

## Նկարագրություն
Մարմնի երկարությունը մինչև 60 սմ է։ Թեփուկները ցիկլոիդային են, լողափամփուշտը բազմախորշ է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայի ծանծաղ, ճահճոտ ջրավազաններում։

## Կերը
Սնվում է անողնաշարավորներով, մանր ձկներով։

## Բազմացումը
Ձվադրում է գարնանը. էգը դնում է 20-70 հազար ձու։ Արուն բույն է պատրաստում և պահպանում ձկնկիթն ու մատղաշներին։ Թրթուրները գլխի վրա ունեն ցեմենտային օրգան, որով ամրանում են բնի պատերին։

## Օգտագործումը
Արդյունաբերական նշանակություն համարյա չունի։

Կատեգորիա:Տղմաձկների ընտանիք
Եվա Սիմոնս

**Եվա Սիմոնս** (հոլանդերեն` Eva Simons, ապրիլի 25 1982), հոլանդացի երգչուհի, երգահան և պարուհի։

Համագործակցել է LMFAO դուետի, Afrojack-ի և will.i.am-ի հետ։

## Կենսագրություն
### Մանկություն
Եվա Սիմոնսը ծնվել է 1984 թվականի ապրիլի 27-ին Ամստերդամում։ Նրա հայրը դաշնակահար է, իսկ մայրը վոկալիստ։ Եվան հայտնի հոլանդացի ակորդեոնահար Ջոննի Մեյերի թոռնուհին է։

Նա եղել է *Raffish* խմբի անդամը, որը 2006 թվականից այլևս չի շարունակել իր գործունեությունը։

### 2009-ից մինչև 2012
2009 թվականին Եվան թողարկում է իր «Silly Boy» երգը, որը դառնում է հիթ համացանցում և հավաքում 20 միլիոնից ավել դիտում։

2010 թվականի կեսերին Եվան և Մայք Հեմիլթոնը թողարկում են «Take Over Control» երգը, որը Ավստրալիայիում ձեռք է բերում պլատինե իսկ ԱՄՆ-ում ոսկե կարգավիճակ։

2011 թվականին Եվան համագործակցում է ամերիկյան LMFAO դուետի հետ, թողարկելով «Best Night» երգը։

2012 թվականի մարտի 20-ին տեղի է ունենում՝ «I Don't Like You» երգի պրեմիերան, իսկ նույն թվականի մայիսի 14-ին թողարկում է «This Is Love» երգը, will.i.am-ի հետ։

Եվան իր դեբյուտային՝ «Renegade» ալբոմը թողարկում է 2012 թվականի հուլիսի 24-ին։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ
#### Սեփական սինգլներ
* 2009 - «Silly Boy»
* 2012 - «I Don't Like You»
* 2012 - «Renegade»
* 2013 - «Chemistry»
* 2014 - «Celebrate the Rain» (Սիդի Սամսոնի հետ)
* 2015 - «Policeman» (Konshens-ի մասնակցությամբ)

#### Մասնակցությունը ուրիշների սինգլներում
* 2010 - Take Over Control (Աֆրոջեքի սինգլը)
* 2012 - This Is Love (Will.i.am-ի սինգլը)
* 2014 - «Let's Do It Right» (The Young Professionals-ի սինգլը)
* 2014 - «Unstoppable» (R3hab-ի սինգլը)
* 2014 - «This Girl» (Stafford Brothers-ի սինգլը)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հոլանդացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Սիտե կղզի

**Սիտե կղզի** (), Փարիզի կենտրոնում Սեն գետի երկու բնական կղզիներից մեկն է և քաղաքի հնագույն հատվածը։ Դյու Պալե բուլվարը կղզին բաժանում է համարյա հավասար երկու մասի։ Արևելյան մասը պատկանում է չորրորդ շրջանին, իսկ արևմտյանը` առաջինին։

Սիտե կղզին Սենի երկու ափերին և հարևան Սեն–Լուի կղզուն միանում է 10 կամուրջներով։

## Պատմություն
Սիտեն բնակեցված է եղել արդեն հին ժամանակներում. նախ՝ գալլական փարիզիներ ցեղի Լուտեցիա բնակավայրն է եղել , որը Գալիայի` Հռոմեական կայսրությանը միանալուց հետո՝ մ.թ.ա. 52 թվականից, դարձել է հռոմեական բնակավայր։ Չնայած կարևոր առևտրային կետ է եղել, բայց մեծ ազդեցություն չի ունեցել Հռոմեական կայսրությունում։ Երբ 6-րդ դարի սկզբին Քլոդվիգ I-ը Ֆրանկյան թագավորության մայրաքաղաքը տեղափոխել է Փարիզ, Իլ դե լա Սիտեն նորից կարևոր դեր է ստանձնել։ 540-550 թվականներին Մերովինգյան տոհմից Խիլդեբերտ I թագավոր օրոք կառուցվել Փարիզի առաջին քրիստոնեական եկեղեցին՝ Սուրբ Ստեփանոսի բազիլիկը, որի տեղում մի քանի դար անց կառուցվել Փարիզի Աստվածամոր տաճարը։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սենի կղզիներ
Կատեգորիա:Փարիզի կղզիներ
Կիտագավա Ուտամարո

**Կիտագավա Ուտամարո** (, ), ճապոնացի նկարիչ, փայտի վրա գունավոր փորագրանկարների վարպետ։ Հարել է Ուկիյո-է դպրոցին։

Ստեղծագործել է Էդոյում (այժմ՝ Տոկիո)։ Ստեղծել է արհեստավորների կյանքը պատկերող նկարներ, բնանկարներ, բուսական ու կենդանական աշխարհի պատկերներ («Գիրք միջատների մասին» փորագրանկարների ալբոմը, 1788 և այլն), սակայն հռչակվել է Յոսիվարա թաղամասի գեյշաներին նվիրված գործերով («Յոսիվարայի կանաչ գրքերի տարեգիրք» փորագրանկարների ալբոմը, 1804)։ Հմտորեն օգտագործելով թղթի սպիտակ մակերեսի դեկորատիվ հնչեղությունը՝ կանանց դիմանկարներում Ուտամարոն առանձնահատուկ նրբությամբ է արտահայտել բնորդի հոգեվիճակը։ Ուտամարոյի բանաստեղծական արվեստը կարևոր դեր է խաղացել ճապոնական փորագրանկարների նկատմամբ XIX դարի վերջին եվրոպացիների հետաքրքրությունն արթնացնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի պատկերազարդողներ
Սեն Լուի կղզի

**Սեն–Լուի կղզի** (), կամ **Սուրբ Լյուդովիկոսի կղզի**, Փարիզի կենտրոնում Սեն գետի երկու կղզիներից մեկն է։ Գտնվում է Սիտե կղզուց արևելք և միանում է նրան Սեն–Լուի կամրջով։ Մտնում է Փարիզի չորրորդ վարչական շրջանի մեջ։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Ի տարբերություն հարևան Սիտե կղզու, որի պատմությունը սկիզբ է առնում Անտիկ աշխարհից, Սեն-Լուին երկար ժամանակ մնացել է չբնակեցված։ Այն բաղկացած էր երկու փոքրիկ կղզուց (Île aux Vaches և Île Notre Dame), որոնք միմյանցից բաժանված էին գետաբազուկով։ Այս կղզիները պատկանում էին Փարիզի Աստվածամոր տաճարին և օգտագործվում էին որպես արոտավայրեր։ Այստեղ գալիս էին լվացարարուհիները սպիտակեղեն լվալու և դուելիստները՝ դուելներ անցկացնելու համար։

1614 թվականին Լյուդովիկոս XIII-ի հրամանով ինժեներ Քրիստոֆ Մարին սկսում է կարգի բերել կղզին․ առուն ծածկվում է, իսկ գետափը՝ ամրացվում։ Կառուցվում են Սենի ափերի հետ կապող կամուրջներ։ Սեն-Լուի կղզին փարիզյան Մարե թաղամասի հետ կապող կամուրջը մինչև այժմ էլ կրում է կառուցողի անվանումը՝ Մարիի կամուրջ։ Այն կառուցվել է 1635 թվականին և կառուցապատվել բնակելի տներով, ինչպես դա ընդունված էր այդ ժամանակներում։

Կղզու տարածքը ի սկզբանե օգտագործվել է առևտրականների և վաճառականների համար նախատեսված տներ կառուցելու համար։ Սակայն 1638 թվականից սկսած՝ նվիրապետության հետ վեճերի ավարտից հետո, այստեղ հաստատվել են նաև հարուստ քաղաքացիներ։ Կղզու կառուցապատումն իրականացվում էր ըստ խիստ նախագծի։ «Հյուրանոցների» (մասնավոր առանձնատներ) մեծամասնությունը կառուցվել են ճարտարապետների Լևո դինաստիայի նախագծերով։ Նմանօրինակ առանձնատներից է Լամբեր հյուրանոցը, որտեղ ժամանակին բնակվել են այնպիսի հայտնի մարդիկ, ինչպիսիք են Վոլտերը, Ժան Ժակ Ռուսոն և բարոն Գի դը Ռոտշիլդը։

1726 թվականին կղզին իր անվանումը ստանում է Լյուդովիկոս IX-ի պատվին, որը հռչակվում է սուրբ։ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ կղզին վերանվանվել է Եղբայրության կղզի (), սակայն հետագայում վերադարձ է կատարվել  *Սեն-Լուի կղզի* անվանմանը։

Այսօր կղզում բնակվում են Փարիզի ամենահարուստ մարդիկ։

## Տեսարժան վայրեր
* Սեն-Լուի ան լ'Իլ եկեղեցի, ըստ Ֆրանսուա Լևոյի նախագծի,
* Լամբեր հյուրանոց, վերակառուցվել է 1640-1644 թվականներին, Լուի Լևո
* Լոզեն հյուրանոց, վերակառուցվել է 1656-1657 թվականներին ըստ Լուի Լևոյի նախագծի։ Նախկինում պատկանել է Ռիշելյե ընտանիքին։ 19-րդ դարում այստեղ հավաքվում էր Թեոֆիլ Գոթիեի, Շառլ Բոդլերի և նկարիչ Բուասարի հիմնադրած «Հաշիշիստների ակումբը»։ Ակումբի անդամների կազմում էին Օնորե դը Բալզակը, Ալեքսանդր Դյուման, Դելակրուան և Ժերար դը Ներվալը։
* Լևո հյուրանոց, կառուցել է Լուի Լևոն
* Բերտիյոն սրճարան, հայտնի է իր պաղպաղակներով։

### Կամուրջներ
* Սեն-Լուի կամուրջ, միացնում է Սիտեն կղզին Սեն-Լուիի հետ,
* Տուրնել կամուրջ, աջ ափի հետ,
* Լուի-Ֆիլիպի կամուրջ, ձախ ափի հետ,
* Մարիի կամուրջ, աջ ափի հետ,
* Սյուլլի կամուրջ, միացնում է Սենի երկու ափերը։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սենի կղզիներ
Կատեգորիա:Փարիզի կղզիներ
Կատեգորիա:Փարիզի տեսարժան վայրեր
Վրաստանի քաղաքների ցանկ

2014 թվականի մարդահամարի տվյալներով Վրաստանում հաշվառվել է 54 քաղաք։

Բացի այդ, երկրի օրենսդրության համաձայն, Վրաստանին են պատկանում նաև մասնակիորեն ճանաչված և Վրաստանի կողմից չվերահսկվող Աբխազիայի Հանրապետության և Հարավային Օսիայի Հանրապետության քաղաքները։

## [[Աբխազիա]]
Աբխազիան համարվում է դե ֆակտո անկախ հանրապետություն՝ ճանաչված ընդամենը մի քանի հանրապետությունների կողմից։

## [[Հարավային Օսիա]]
Հարավային Օսիան համարվում է դե ֆակտո անկախ հանրապետություն՝ ճանաչված ընդամենը մի քանի հանրապետությունների կողմից։

## Քարտեզ
Քարտեզի լեգենդ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Վրաստան
Կատեգորիա:Քաղաքների ցանկեր ըստ երկրի‎
Կենդանիների պաշտպանության համաշխարհային օր

**Կենդանիների պաշտպանության համաշխարհային օր** կամ պարզապես **Կենդանիների օր** (), համաշխարհային օր, որը ստեղծված է Երկիր մոլորակի մյուս բնակիչների խնդիրների վրա մարդկանց ուշադրությունը գրավելու նպատակով։ Օրը նշվում է ամեն տարի՝ հոկտեմբերի 4-ին։ Այդ օրը մարդիկ սովորաբար կերակրում են կենդանիներին անցկացնում օր նրանց հետ

## Կենդանիների պաշտպանության համաշխարհային օրվա պատմությունը
Այս օրը նշել որոշվել էր Ֆլորենցիայում (Իտալիա), 1931 թվականին, բնության պաշտպանության շարժման կողմնակիցների միջազգային համագումարում։

Կենդանիների պաշտպանության համաշխարհային օրվա անցկացման ամսաթիվը պատահական չէր ընտրված։ Հոկտեմբերի 4-ը կաթոլիկ եկեղեցու սրբերից ամենահարգվածներից մեկի՝ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու հիշատակի օրն է (մահացել է 1226 թվականի հոկտեմբերի 4-ին)։ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցին համարվում է կենդանիների խնամակալը, այդ պատճառով էլ համագումարի մասնակիցները ընտրեցին այդ օրը։

Այսպիսի օրվա անցկացման գաղափարը ընդունվեց ամբողջ աշխարհում, և 2008 թվականին այս ամսաթվին նվիրված տարաբնույթ միջոցառումները անցկացվեցին արդեն աշխարհի 66 երկրում։

Կատեգորիա:Կենդանիների բարեկեցություն
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Վրաստանի զինանշան

**Վրաստանի զինանշանը** (საქართველოს სახელმწიფო გერბი, Սաքարթվելոս Սախելմծիփո Գերբի) համարվում է Վրաստանի պետական խորհրդանիշներից մեկը, ընդունվել է 2004 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Այն իրենից ներկայացնում է կարմիր վահան, որի վրա պատկերված է Սուրբ Գևորգը` օձը խոցելու տեսարանում։ Վահանը վերևից զարդարում է վրացական հայտնի միապետական տոհմերից Բագրատիոնի արքայական ոսկե թագը, որը բռնել են երկու ոսկե առյուծները։ Վահանի ներքևում գրված է հետևյալ նշանաբանը` *«Ուժը միասնության մեջ է»*։ Այս զինանշանը մասամբ ստեղծվել է վրացական Բագրատիոնի արքայական տան զինանշանի հիման վրա։

## Զինանշանի պատմությունը

## Աղբյուրներ
* Վրաստանի Պետական Խորհրդանիշներ
* Վրաստանի զինանշանը

զինանշան
Կատեգորիա:Զինագործներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:2004 զինանշաններ
Բեզոարյան այծ

**Բեզոարյան այծ**, **քարայծ** կամ **մորուքավոր այծ** (), սնամեջ եղջերավորների ընտանիքին պատկանող երկկճաղակվոր, լեռնային վայրի այծ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Իրանի երկարությունը մոտ 1,5 մ է, կենդանի քաշը՝ 80 կգ։ Նոխազներն ունեն կեռ, թրաձև և 130 սմ երկարությամբ եղջյուրներ։ Բուրդը շիկագույն է՝ մոխրագույն երանգներով, իսկ առանձին մասերում՝ մուգ կամ սև։ Գիտնականների մեծամասնության կարծիքով ընտանի այծերի նախահայրն է։

## Տարածվածություն
Բեզոարյան այծը տարածված է Հունաստանում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Աֆղանստանում, Պակիստանում, Հայաստանում (կովկասյան ենթատեսակ՝ *Capra aegagrus aegagrus*), Դաղստանում, Ադրբեջանում, Հարավային Թուրքմենիայում։ Հանդիպում է դժվարանցանելի լեռներում, Կովկասում՝ սովորաբար անտառային գոտու վերին սահմաններում։ Ամռանը բարձրանում են լեռների գագաթը։ Հայաստանում բազմացվում է Խոսրովի անտառում։ Բեզոարյան այծը պոլիգամ է, ապրում է հոտերով։ Բացառությամբ զուգավորման շրջանի՝ նոխազներն ապրում են առանձին։

Հայաստանում արեալը ներառում է Սևանի լեռնաշղթան (Շորժա գյուղի շրջակայքերը), Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերը («Խոսրովի անտառ» արգելոց), Գառնիի, Ուրծի, Վարդենիսի, Վայոց ձորի, Զանգեզուրի, Բարգուշատի, Մեղրու լեռնաշղթաները և Նորավանքի կիրճը։ Մեկուսացած խմբերը պահպանվել են Խուստուպ լեռան վրա, Որոտան գետի կիրճում և Արփա գետի հովտի վերին մասում։ Փամբակի լեռնաշղթայում և Արագածի վրա տեսակն ամբողջովին անհետացել է։

## Սննդառություն
Սնվում են խոտաբույսերով, կիսաթփերով և տերևներով։

## Բազմացում
Ծնվում են ապրիլ-մայիս ամիսներին, սովորաբար երկու, հազվադեպ՝ մեկ ուլ։

## Պահպանություն
Տեսակը գրանցված էր նախկին ԽՍՀՄ-ի Կարմիր գրքում և ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Ներկայիս գնահատմամբ բեզոարյան այծի թվաքանակը Հայաստանում կազմում է 1000-1500 առանձնյակ։ Պոպուլյացիան խիստ մասնատված է մանր, իրարից տարանջատված խմբավորումների։

Վտանգման հիմնական գործոններն են որսագողությունը, հողերի յուրացումը, լեռնային արդյունաբերության զարգացումը, բիոտոպերի քայքայումը և անասունների արածեցումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» և «Շիկահող» արգելոցներում, «Արևիկ» և «Սևան» ազգային պարկերում, «Զանգեզուր» արգելավայրում և Հարավային Հայաստանի մի շարք այլ արգելավայրերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկկճղակավորներ
Կատեգորիա:Սնամեջ եղջերավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Նախագիծ Ա։ Մաս 2

**«Նախագիծ Ա։ Մաս 2» **() ռեժիսոր Ջեքի Չանի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջեքի Չանը, Մեգգի Չունը, Ռոզամունդ Կվանը, Կարինա Լաուն, Դևիդ Լամը, Բիլ Տունը, Սեմ Լուին, Ռեջինա Քենտը, Յիու Լամ Չանը, Քեննի Հոն։

## Սյուժե
Քաջարի վիշապ Ման, որն անուն է ձփռք բերել ի շնորհիվ չինական ծովում ծովահենական որջի վերացմամբ, նոր պաշտոն է ստանում։ Նա դառնում է շրջանի պետ։ Մային այդ պաշտոնը շնորհելու հիմնական պատճառն այն էր, որ նրա նախորդ Չունի վրա կասկածներ կային անարդարության հարցում, բայց հետագայում պարզվում է, որ կասկածներն անտեղի էին։ Բայց Մային վարպետորեն գցում են մի այնպիսի իրավիճակի մեջ, որից հետո նա հայտնվում է բանտում։ Մային իր անմեղությունն ապացուցելու համար մնում է մի բան՝ մերկացնել Չունին ստի մեջ։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջեքի Չանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ոստիկանների մասին
Հաղթողները և մեղավորները

**«Հաղթողները և մեղավորները» **(), ռեժիսոր Սամո Հունգի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Սամո Հունգը, Ջոն Շամը, Ռիչարդ Էնջին, Չարլի Չինը, Չուի-Ֆան Ֆունգը, Չերի Չունգը, Ջեքի Չանը, Ֆիլիպ Չանը, Ջեյմս Տենը, Փոլ Չանգը։

## Սյուժե
Հինգ ծիծաղելի կեղծանուններով հանցագործներ բանտից դուրս գալով որոշում են արդար կյանք վարել և բնակարանների մաքրման ֆիրմա են բացում։ Հաճախորդներից մեկը հանդիսանում է կեղծ փողեր ստեղծել։ Երբ հինգ ընկերները զբաղվում էին հավաքարարությամբ, նրանք պատահաբար իրենց հետ են վերցնում փողերով ճամպրուկը։

## Դերերում

## Տես նաև
* «Իմ երջանիկ աստղերը»
* «Իմ երջանիկ աստղերը 2»
* «Խորտկանոց անիվների վրա»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Սամո Հունգի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Քրեական ֆիլմեր
Կրճատ բազմապատկման բանաձևեր

**Կրճատ բազմապատկման բանաձևերը** հաճախ հանդիպող բազմանդամների բազմապատկման ձևեր են։ Նրանցից շատերը հանդիսանում են Նյուտոնի բինոմի մասնավոր դեպքեր։ Այն ուսումնասիրվում է միջնակարգ դպրոցի հանրահաշիվ առարկայի դասավանդման ժամանակ։

## Բանաձևեր քառակուսիների համար
* (a+b)^2=a^2+2ab+b^2
* (a-b)^2=a^2-2ab+b^2
* ~a^2-b^2=(a-b)(a+b)

## Բանաձևեր խորանարդների համար
* (a+b)^3=a^3+3a^2b+3ab^2+b^3
* (a-b)^3=a^3-3a^2b+3ab^2-b^3
* a^3+b^3=(a+b)(a^2-ab+b^2)
* a^3-b^3=(a-b)(a^2+ab+b^2)

## Բանաձևեր չորրորդ աստիճանի համա<math>(a+b)^4=a^4+4a^3b+6a^2b^2+4ab^3+b^4</math>
* (a-b)^4=a^4-4a^3b+6a^2b^2-4ab^3+b^4
*~a^4-b^4=(a-b)(a+b)(a^2+b^2)

## Բանաձևեր n-րդ աստիճանի համար
* ~a^n-b^n=(a-b)(a^{n-1}+a^{n-2}b+a^{n-3}b^2+...+a^2b^{n-3}+ab^{n-2}+b^{n-1})
* ~a^{2n}-b^{2n}=(a+b)(a^{2n-1}-a^{2n-2}b+a^{2n-3}b^2-...-a^2b^{2n-3}+ab^{2n-2}-b^{2n-1}), որտեղ n \in N
* ~a^{2n}-b^{2n}=(a^{n}+b^{n})(a^{n}-b^{n})
* ~a^{2n+1}+b^{2n+1}=(a+b)(a^{2n}-a^{2n-1}b+a^{2n-2}b^2-...+a^2b^{2n-2}-ab^{2n-1}+b^{2n}), որտեղ n \in N

## Բանաձևերի որոշ հատկություններ
* ~(a-b)^{2n}=(b-a)^{2n}, որտեղ n \in N
* ~(a-b)^{2n+1}=-(b-a)^{2n+1}, որտեղ n \in N

## Աղբյուր
* Մ.Յա.Վիգոդսկի, Տարրական մաթեմատիկայի տեղեկագիրք, Մոսկվա, 1958 թ․

Կատեգորիա:Հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Բազմանդամներ
Լիլ

**Լիլ** ( ) կամ **Ռայսել** (), Նոր-Պա-դը-Կալե շրջանի և Նոր դեպարտամենտի գլխավոր քաղաքը, Դյոլ ջրանցքի ձախ ափին, բելգիական սահմանից 14&nbsp;կմ հեռավորության վրա, Ֆրանսիայի տեքստիլ արդյունաբերության կենտրոն։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է հին ֆրանսերեն isle «կղզի» բառից, որին ջուլվել է „L“ հոդը։ Սկզբնապես քաղաքը ծնունդ է առել Դյոլ գետի կղզիներից մեկի վրա։

## Քույր-քաղաքներ

## Հանրաճանաչ մարդիկ Լիլից
* Ռենե Ադորե (1898&nbsp;-&nbsp;1933)&nbsp;-&nbsp;դերասանուհի
* Ալան Լիլից (մոտ.1120-1202)&nbsp;-&nbsp;եկեղեցական, աստվածաբան և պոետ, կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ
* Էմիլ Բերնար (1868&nbsp;-&nbsp;1941)&nbsp;-&nbsp;նկարիչ-նեոիմպրեսիոնիստ
* Շառլ դը Գոլ (1890&nbsp;-&nbsp;1970)&nbsp;-&nbsp;գեներալ և քաղաքական գործիչ, Հինգերորդ ֆրանսիական հանրապետության հիմնադիր և առաջին պրեզիդենտ
* Ժան Դյոդոնե (1906&nbsp;-&nbsp;1992)&nbsp;-&nbsp;մաթեմատիկոս
* Ժուլյեն Դյուվիվյե (1896&nbsp;-&nbsp;1967)&nbsp;-&nbsp;կինոռեժիսոր
* Կարլյուս-Դյուրան (1838&nbsp;-&nbsp;1917)&nbsp;-&nbsp;նկարիչ
* Էդուար Լալո (1823&nbsp;-&nbsp;1892)&nbsp;-&nbsp;երգահան
* Մատիաս դե Լ՛Օբել (1538&nbsp;-&nbsp;1616)&nbsp;-&nbsp;ֆլամանդական բուսաբան
* Ֆիլիպ Նուարե (1930&nbsp;-&nbsp;2006)&nbsp;-&nbsp;հայտնի թատրոնի և կինոյի դերասան
* Ժան Բատիստ Պերրեն (1870&nbsp;-&nbsp;1942)&nbsp;-&nbsp;ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1926)
* Ալբեր Սամեն (1858&nbsp;-&nbsp;1900)&nbsp;-&nbsp;պոետ-սիմվոլիստ

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Հայկաշեն

**Հայկաշեն**, ավան Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Հարք գավառում, Խաչ լճից դեպի արևմուտք, ներկայիս Օրենքենտ գյուղից դեպի հարավ, Բըլըջան լեռան արևելյան ստորոտում։ Ըստ Մովսես Խորենացու վկայության, անվանադիր նախնի Հայկ նահապետը կառուցեց է այս ավանը, երբ իր որդիների, թոռների և ընդոծինների հետ Բաբելոնից վերադարձավ իր նախնիների (հայրերի) գավառը՝ այսինը Հարք։ Քանի որ Հայկաշենը կառուցվեց նախքան Դյուցազնամարտը՝ Հայկի և Բելի պատերազմը, հետևաբար Հայկաշենը պետք է որ կառուցված լինի մոտավորապես մ.թ.ա. 2493-2494 թթ.։

Ներկայում պահպանվել են ավանի ավերակները։ Շինությունները կառուցվել էին շրջանաձև դասավորված խոշոր անտաշ քարերից։ Ավանը շրջապատված էր մոտ 600 մ երկայնությամբ շրջանաձև պարսպապատով։ Միջնավանը ունի մոտ 250 մ շրջանագիծ։ Ավանի շրջանաձև հատակագիծը և շինությունները հիշեցնում է դարաշրջանի հնդեվրոպական այլ շինություններ (օրինակ Արքայիմը)։ Հայկաշենից դեպի արևմուտք, 300 մ հեռավորության վրա, գտնվում է մի աղբյուր, որից և օգտվել են ավանի հնավուրց բնակիչները։ Հայկաշենից մոտ 2 կմ դեպի հարավ-արևմուտք գտնվում է նախկին Գերեզմանք կոչվող լեռը, որի գագաթին, ըստ ավանդության, Հայկը զետեղել էր սպանված Բել բռնակալի դիակը։ Ըստ որոշ աղբյուրների, այդ լեռան ներկայիս թուրքերեն անվանումը՝ Բըլըջան առաջացել է «Բելի ջան» (Բելի մարմին) բառակապակցությունից։

Կատեգորիա:Մուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Տուրուբերանի բնակավայրեր
Թոռնիկե Շենգելիա

**Թոռնիկե Շենգելիա** (, ծնվ.` ), վրաց պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, հարձակվող։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայի «Կախա Լաբորալ» ակումբում։ Նախկինում խաղացել է նաև Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Չիկագո Բուլս» և «Բրուքլին Նեթս» ակումբներում։

2012 թ.-ի դրաֆթում ընտրվելով «Բրուքլին Նեթսի» կողմից՝ Շենգելիան ամռանը մասնակցություն է ունենում այսպես կոչված NBA-ի ամառային լիգայում, որտեղ մասնակցում են միմիայն ակումբների նորեկները (դրաֆթներում ընտրված կամ անկախ կերպով պայմանագիր կնքած), ինչպես նաև պոտենցիալ բասկետբոլիստներ, ովքեր կարող են դառնալ տվյալ ակումբների խաղացողներ։ Շենգելիայի արդյունքները ամառային լիգայում բավականին տպավորիչ էին՝ 10, 2 միավոր և 3, 6 անդրադարձ։ Այն բանից հետո, երբ Շենգելիան հուժկու խաղ է ցույց տալիս «Ֆիլադելֆիա Սիքսերսի» (17 միավոր, 6 անդրադարձ, 2 փոխանցում) և «Ինդիանա Փեյսերսի» (16 միվավոր, 4 խլում, 3 բլոկ) հետ կայացած խաղերում, «Նեթսի» գլխավոր մարզիչ Էվերի Ջոնսոնը *New York Post* հանդեսին տված հարցազրույցում նշում է, որ ակումբի նախագահական կազմը կորոշի՝ արդյոք Շենգելիային կթողնի ակումբում, թե կուղարկի հետ՝ դեպի Եվրոպա։ 2012 թ.-ի հուլիսի 24-ին «Բրուքլին Նեթսը» 2 տարվա պայմանագիր է կնքում Շենգելիայի հետ։

Շենգելիան հանդես է գալիս նաև Վրաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականի կազմում։ 2011 թ.-ի Եվրոպայի առաջնությունում Նրա միջին տվյալներն էին 8, 8 միավոր, 4, 6 անդրադարձ և 1, 1 արդյունավետ փոխանցում։

2014 թվականի հունվարի 21-ին Շենգելիան փոխանակվում է Մարքիզ Թիգի դիմաց և հայտնվում «Չիկագո Բուլսում», սակայն հեռացվում է թիմի կազմից նույն թվականի ապրիլի 14-ին։ Հունիսի 21-ին նոր պայմանագիր է կնքում ACB լիգայի «Կախա Լաբորալ» ակումբի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NBA.com էջը
* Էջը 2011թ.-ի Եվրոպայի առաջնության պաշտոնական կայքում 
* Euroleague.net էջը

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Չեչենական հարթավայր

**Չեչենական հարթավայր** (, ), հարթավայր Կովկասյան նախալեռների հյուսիսարևելյան մասում, Մեծ Կովկասի լանջին։ Երկարությունը՝ 120 կմ, լայնությունը՝ 50 կմ։ Կազմված է կոպիճից և ավազակավից։ Հիմնականում գտնվում Չեչնիայի Հանրապետության, իսկ փոքր մասով՝ Ինգուշիայի կազմում։ Այս տարածաշրջանում գտնվում է Չեչնիայի բնակչության մեծամասնությունը։ Հարթավայրը հյուսիսից փակված է Տերեկի, Սունժայի և Գռոզնու լեռնաշղթաներով, արևմուտքում սահմանակից է Նազրանյան բարձրավանդակին, արևելքում՝ Գուդերմեսյան լեռնաշղթային, հարավում՝ Սև լեռներին։

Չեչենական հարթավայրում են գտնվում Չեչնիայի և Ինգուշիայի խոշորագույն քաղաքները՝ Գռոզնին, Ուռուս Մարտանը, Շալին, Արգունը, Կարաբուլակը։

Կատեգորիա:Չեչնիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ինգուշիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հարթավայրեր
Հյուսիսային կայարան (Փարիզ)

մինի|աջից|300px|Փարիզի Հյուսիսային կայարանը
**Հյուսիսային կայարան** (**Գյաղ-դյու-Նող**, ), Փարիզի յոթ գլխավոր երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Կայարանը գտնվում է Փարիզի 10-րդ շրջանում, պատկանում է ազգային երկաթուղային SNCF կազմակերպությանը։ Կայարանից հնարավոր է անցնել մետրոպոլիտեն (4-րդ և 5-րդ գծերի Գյաղ-դյու-Նող կայարան) և RER քաղաքային էլեկտրագնացքների ցանցին (B, D և E)։ 2002 թվականին կայարանը սպասարկում էր 180 միլիոն ուղևորներ, այդպիսով հանդիսանալով Եվրոպայի ամենամեծ երկաթուղային կայարանը (սպասարկվող ուղևորների թվով)։ Կայարանը սպասարկում է ինչպես արվարձանային ուղևորափոխադրումներ (Transilien, TER Picardie), այնպես էլ կապը Ֆրանսիայի հյուսիսարևելյան մասի (SNCF-ի գծեր, այդ թվում նաև TGV), Մեծ Բրիտանիայի (Eurostar), Բելգիայի, Նիդերլանդների և Գերմանիայի (Thalys) հետ։

## Տես նաև
* TGV
* Մոնպարնաս կայարան
* Սեն-Լազար կայարան
* Լիոնյան կայարան
* Արևելյան կայարան
* Աուստերլից կայարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Փարիզ
Կատեգորիա:Փարիզի կայարաններ
Արևելյան կայարան (Փարիզ)

մինի|Փարիզի Արևելյան կայարանը
**Արևելյան կայարան** (), Փարիզի յոթ գլխավոր երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Կայարանը գտնվում է Փարիզի 10-րդ շրջանում՝ 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ի հրապարակում։ Սպասարկում է Ֆրանսիայի արևելյան ուղղության ուղևորափոխադրումները (Նանսի, Ստրասբուրգ, Ռեյմս), ինչպես նաև հեռահար ուղղությունները՝ Շվեյցարիա, Լյուքսեմբուրգ, Գերմանիա, Ավստրիա։

## Տես նաև
* TGV
* Մոնպարնաս կայարան
* Սեն-Լազար կայարան
* Հյուսիսային կայարան
* Լիոնյան կայարան
* Աուստերլից կայարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Փարիզ
Կատեգորիա:Փարիզի կայարաններ
Սեն-Լազար կայարան

մինի|աջից|300px|Սեն-Լազար կայարանի շենքը մետրոյի 14-րդ գծի մուտքով
**Սեն-Լազար կայարան** (), Փարիզի յոթ գլխավոր երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Կայարանը գտնվում է Փարիզի 8-րդ շրջանում, մեծ առևտրական կենտրոններից ոչ հեռու։ Սպասարկեում է հիմնականում Իլ-դը-Ֆրանս շրջանը և Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքը, կայարանի թողունակությունն է մոտ 100 միլիոն ուղևոր տարվա ընթացքում (274 հազար օրական), ինչը դարձնում է այս կայարանը երկրորդը մեծությամբ Եվրոպայում (մյուս փարիզյան Հյուսիսային կայարանից հետո)։
Սեն-Լազարը ունի 27 ուղիներ և կապված է փարիզի հասարակական տրանսպորտի հետ (մետրոպոլիտեն, RER և ավտոբուսներ)։


Պատկեր:Edouard Manet 021.jpg|*[[Երկաթուղի]]*, Էդուարդ Մանե, 1872-1873, Արվեստի ազգային պատկերասրահ, Վաշինգտոն
Պատկեր:Claude Monet 003.jpg|*Սեն-Լազար կայարանը Փարիզում*, Կլոդ Մոնե, 1877, Արվեստների ինստիտուտ, Չիկագո
Պատկեր:Claude Monet 004.jpg|*Սեն-Լազար կայարան, գնացքի ժամանում*, Կլոդ Մոնե, 1877
Պատկեր:Claude Monet 018.jpg|*Եվրոպայի կամուրջ, Սեն-Լազար կայարան*, Կլոդ Մոնե, 1877, Մարմոտան Մոնե թանգարան, Փարիզ
Պատկեր:G. Caillebotte - Le pont de l'Europe.jpg|*[[Եվրոպայի կամուրջը (կտավ)|Եվրոպայի կամուրջը]]*, Գյուստավ Կայբոտ


## Տես նաև
* TGV
* Մոնպառնաս կայարան
* Լիոնյան կայարան
* Հյուսիսային կայարան
* Արևելյան կայարան
* Աուստերլից կայարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Փարիզի կայարաններ
Ռեյմս

**Ռեյմս** ( ), քաղաք և համայնք Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում, գտնվում է Մարնա դեպարտամենտում Շամպան - Արդեն շրջանում։ Ունենալով 184 984 բնակիչ 2009 թվականի դրությամբ, Ռեյմսը Ֆրանսիայի քաղաքների մեջ քսաներորդն է և Շամպան - Արդեն շրջանի ամենախիտ բնակեցված բնակավայրն է, այդ պարագայում չլինելով ոչ դեպարտամենտի պրեֆեկտուրա, ոչ էլ շրջանի մայրաքաղաք (մայրաքաղաքն է Շալոն-ան-Շամպանը)։

## Հայտնի մարդիկ Ռեյմսից
* Ժան-Բատիստ Կոլբեր (1619 - 1683) - ֆրանսիական պետական գործիչ, ըստ էության ծառայել է որպես Ֆրանսիայի ֆինանսների նախարար Լյուդովիկոս XIV թագավորի օրոք 1665 - 1683 թվականներին։
* Ժան-Բատիստ Լա Սալ (1651 - 1719) - կաթոլիկ սուրբ, ուսուցիչ, կրթության բարեփոխող
* Սիմոն Ֆիլիպ Լա-Սալ-դե-լ՛Էտանգ (1700 - 1765) - ագրոնոմ
* Ժան-Բատիստ Դրուե դ՛Էրլոն (1765 - 1844) - Ֆրանսիայի մարշալ, Նապոլեոնի բանակի զինվոր, Ալժիրի նահանգապետ։
* Բերնար Ստազի (1930 - 2011) - ֆրանսիական դիվանագետ
* Ռոբեր Պիրես (1973 - ) - ֆուտբոլիստ, աշխարհի չեմպիոն (1998)

## Քույր-քաղաքներ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Musée des beaux arts 30.jpg|Արվեստի թանգարանի այգին
Պատկեր:Reims-Musée St Rémi-02.jpg|Սեն-Ռեմի թանգարանի ներքին պատկերասրահ
Պատկեր:Musée de la Reddition - entrée.jpg|Կապիտուլյացիայի թանգարանի մուտքը


## Տես նաև
* Ռեյմսի արքեպիսկոպոս
* Ճակատամարտ Մարնայի վրա
* Շամպան (գինեգործական շրջան)
* Ռեյմսի տրամվայ
* Ռեյմսի տաճար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարնա դեպարտամենտի համայնքներ
Կատեգորիա:Ռեյմս
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Լիոնի կայարան

**Լիոնյան կայարան** (, *Գյաղ դե Լիոն*), Փարիզի յոթ գլխավոր երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Անվանվել է Լիոն քաղաքի պատվին։ Այս կայարան են ժամանում բազմաթիվ հեռահար գնացքներ, հիմնականում ուղղված դեպի Ֆրանսիայի հարավ։ Կառուցվել է 1900 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսին ընդառաջ։ Կազմված է մի քանի մակարդակներից։ Ներկայացնում է իր ժամանակի ճարտարապետության դասական օրինակ։

Լիոնյան կայարանի անկյունում կառուցված մեծ 64 մետրանոց ժամացույցով աշտարակը նույնպես կառուցվել է 1900 թվականին։

Կայարանի տարածքում գտնվող «Կապույտ գնացք» (*Le Train Bleu*) ռեստորանը, որի հարդարանքը կատարված է արևելյան ոճով, սպասարկում է ուղևորներին 1901 թվականից։

Կայարանը սպասարկում է Ֆրանսիայի կենտրոն շրջանը և երկրի հարավ-արևելքը (TGV), ինչպես նաև կապը Ալպերի, Իտալիայի և Հունաստանի հետ։ Այս կայարան են գալիս նաև տեղական նշանակության և Փարիզ քաղաքի արվարձանային գնացքները։ Կայարանում է գտնվում համանուն մետրոպոլիտենի կայարանը։

## Տես նաև
* TGV
* Մոնպարնաս կայարան
* Սեն-Լազար կայարան
* Հյուսիսային կայարան
* Արևելյան կայարան
* Աուստերլից կայարան

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Փարիզ
Կատեգորիա:Փարիզի կայարաններ
Մոնպառնաս կայարան

մինի|աջից|300px|Փարիզի Մոնպառնաս կայարանը
**Մոնպառնաս կայարան** (), Փարիզի յոթ գլխավոր երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Կայարանը գտնվում է Փարիզի 15-րդ շրջանում, Մոնպառնաս թաղամասում։ Կայարանը ընդունում և ճանապարհում է միջքաղաքային TGV գնացքներ Ֆրանսիայի արևմտյան և հարավարևմտյան ուղղություններով, այդ թվում նաև Տուրի, Բորդոյի, Նանտի և Ռենի ուղղությամբ։ Բացի այդ այն սպասարկում է նաև արվարձանային և մերձավոր ուղեգծերը (*Transilien Paris - Montparnasse*)։

Կայարանի մոտ է գտնվում Փարիզի մետրոպոլիտենի կայարան, որը կապված է կայարանի հետ շարժական ճանապարհով։

## Մոնպառնաս կայարանի վթար

մինի|150px|Կայարանի պատը ճեղքած շոգեքարշը
1895 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Մոնպարնաս կայարանում տեղի ունեցավ վթար, երբ մարդատար գնացքի շոգեքարշը չկարողանալով արգելակել, ճեղքել էր երկաթուղային կայարանի պատը և ընկել փողոց։ Ամենատպավորիչ և հայտնի տրանսպորտային վթարներից մեկն է համարվում։

## Տես նաև
* TGV
* Լիոնյան կայարան
* Հյուսիսային կայարան
* Արևելյան կայարան
* Աուստերլից կայարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Փարիզ
Կատեգորիա:Փարիզի կայարաններ
London Overground

265px|right|London Overground-ի Գոսթել Ուոկ կայարանը
**London Overground**-ը, Լոնդոնում և Հարթֆորդշիրում գործող Լոնդոնի մետրոպոլիտենի վերգետնյա երկաթուղին է։ Այն նման է գերմանական «S Bahn»-ին և ֆրանսիական «RER»-ին։ Ղեկավարվում է լոնդոնյան « London Overground Rail Operations»-ի կողմից։ Բաղկացած է 5 գծերից՝ «Իսթ Լոնդոն», «Գոսփել Ոուկ», «Նորթ Լոնդոն», «Վեսթ Լոնդոն», «Ուոթֆորդ» և 78 կայարաններից։ Բացվել է 2007 թվականին։ Օրական սպասարկում է մոտ 200000 մարդու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոնդոնի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի երկաթուղային տրանսպորտ
Ռալֆ Մյոլլեր

**Ռալֆ Ռուդոլֆ Մյոլլեր** (, ), գերմանա-ամերիկացի կինոդերասան և նախկին բոդիբիլդեր։ Մյոլլերի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերն են «Կիբօրգը», «Գլադիատորը», «Կարիճների արքան», ինչպես նաև «Արկածախնդիր Կոնանը» հեռուստատեսային սերիալը, որտեղ մարմնավորել է հենց գլխավոր հերոսին՝ Կոնանին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բոդիբիլդերներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բոդիբիլդերներ
Բերսի կայարան

մինի|250px|Բերսի կայարան
**Բերսի կայարան** (), Փարիզի յոթ գլխավոր երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Կայարանը գտնվում է Փարիզի 12-րդ շրջանում, Լիոնյան կայարանից ոչ հեռու, «Palais Omnisports de Paris-Bercy» սպորտա-համերգային համալիրի մոտ Բերսիում։

## Տես նաև
* TGV
* Սեն-Լազար կայարան
* Մոնպարնաս կայարան
* Լիոնյան կայարան
* Հյուսիսային կայարան
* Արևելյան կայարան
* Աուստերլից կայարան

Կատեգորիա:Փարիզի կայարաններ
Աուստերլից կայարան

մինի|Աուստերլից կայարանը
**Աուստերլից կայարան** (), Փարիզի յոթ գլխավոր երկաթուղային կայարաններից մեկը։ Կայարանը գտնվում է Փարիզի 13-րդ շրջանում, Սենի ձախ ափին։ Ամեն օր կայարանը սպասարկում է մոտ 68 000 ուղևորներ (25 միլիոն տարին)։ Սպասարկում է Ֆրանսիայի հարավային և հարավարևմտյան ուղղությունները։

## Տես նաև
* TGV
* Մոնպարնաս կայարան
* Լիոնյան կայարան
* Հյուսիսային կայարան
* Արևելյան կայարան
* Սեն-Լազար կայարան

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Փարիզ
Կատեգորիա:Փարիզի կայարաններ