Ճապոնիզմ

[200px|մինի|Ճապոնիզմի ոճով փայտե կամուրջ [Կլոդ Մոնեի այգում, Ժիվերնի]]
**Ճապոնիզմ** (), ուղղություն 19-րդ դարի եվրոպական արվեստում։ Ձևավորվել է ճապոնական գունավոր փորագրության` ուկիյո-է-ի և կիրառական արվեստի ազդեցությամբ։ Ճապոնական արվեստում մոտիվները, տեխնիկան, գույների արտահայտումը արտացոլվել են այնպիսի վարպետների արվեստում, ինչպիսիք են Էդուարդ Մանեն, Պոլ Գոգենը, Վան Գոգը և այլ իմպրեսիոնիստներ։ Ճապոնիզմը նշանակալի ազդեցություն է թողել նաև մոդեռնի և կուբիզմի վրա։

## Պատմություն
[200px|մինի|ձախից|[Վինսենթ վան Գոգ, ''Տանգի հայրիկի դիմանկարը'']]
1855 թվականին Ճապոնիան արտաքին աշխարհի համար բացելուց հետո ճապոնական մեծ քանակությամբ ապրանքներ ու արվեստի ստեղծագործություններ ներմուծվում են Եվրոպա` արագ արժանանալով շատերի ուշադրությանը։ Լոնդոնի և Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսների ժամանակ ներկայացվում են ճապոնական գունավոր փորագրությունը և արհեստագործական տարբեր իրեր` հախճապակի, կիմոնո, շիրմա և այլն։

Ժիվերնիի իր այգում 1883 թվականին Կլոդ Մոնեն կառուցում է ճապոնիզմի ոճով փայտե կամուրջ։

Նշանակալի է ճապոնական փորագրության ազդեցությունը Վինսենթ վան Գոգի արվեստի վրա։ Իր երեք նկարներում Վան Գոգը կրկնօրինակել է ճապոնական գունավոր փորագրությունները կամ յուղաներկով վերարտադրել է դրանք իր կտավներում։ Այդ աշխատանքները ցուցադրում են նկարչի` ճապոնական մշակույթի գաղտնիքները յուրացնելու ցանկությունը։ Ճապոնական փորագրության հիման վրա Վան Գոգը, ուսումնասիրելով Կացուշիքա Հոքուսայի 15-հատորանոց մանգան, զարգացնում է կետ-գիծ կառուցվածքով իր ռիթմիկ գեղանկարչությունը, որ հետո կիրառում է նաև յուղաներկով աշխատանքներում։

[200px|մինի|Փորագրություն [Կացուշիքա Հոքուսայի մանգայից]]
Մինչև Վան Գոգը իմպրեսիոնիստները ճապոնական գունավոր փորագրության մեջ փնտրում էին պատկերի արտահայտման անհրաժեշտ եղանակներ։ Նրանք կիրառում էին կոմպոզիցիայի տարբեր ձևեր, օրինակ` առանձին կանգնած, կարծես շրջանակով առանձնացված պատկերի կիրառումը նկարում, նկարի առջևի պլանում կանգնած պատկերը, նկարի ոչ համաչափ կառուցումը, խորքում խիստ ընդգծված անկյունագծերը, պատկերի կտրտվածությունը ծառերի օգնությամբ և այլն։ Հոքուսայի գունավոր ուրվանկարների շարքը (օրինակ, սրբազան Ֆուձիի 100 նկար) նախատիպ են ծառայել Սեզանի և Մոնեի համանման շարքերի համար։

Մեծ Բրիտանիայում ճապոնիզմի կարևոր ներկայացուցիչ էր այնտեղ ապրած ու ստեղծագործած ամերիկացի նկարիչ Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլերը։ Նա ճապոնական արվեստին նմանակելու գործում այնքան հեռու է գնացել, որ արժանանանալով անգլիական գեղարվեստական լրագրության խիստ քննադատությանը, դատական գործընթաց է սկսել` տանելով հաղթանակ։

Առանց ճապոնիզմի ազդեցության` դժվար է պատկերացնել նաև մոդեռն ուղղության զարգացումը` զարդապատկերների պատկերմամբ, սկահակների ու պնակների ինքնատիպ ձևերով։ Այսպես, Գուստավ Կլիմտը, ով ուներ ճապոնական կիմոնոյի և Նո թատրոնի վարագույրների հարուստ հավաքածու, իր նկարների համար մշակել է զարդապատկերային վերացական նախշերով կտավներ։

## Ուկիյո-է
1860-ական թվականներից ուկիյո-է ուղղությունը, որ փայտե սալիկների վրա ճապոնական փորագրություն է, դարձավ արևմտյան շատ նկարիչների ոգեշնչման աղբյուրը։ Ուղղությունը ձևավորվել է 17-րդ դարում որպես ճապոնական գեղանկարչական դպրոց։ Ուկիյո-է-ի փորագրությունները ստեղծվել են ոչ թանկ հուշանվերների պահանջարկը բավարարելու համար։ Չնայած դրանք թանկ չէին, բայց նորարական էին։ Դրանք հազվադեպ էին ստեղծվում մեկ պատվիրատուի պահանջով. ավելի շուտ ստեղծվում էին Ճապոնիայի առևտրական շուկան բավարարելու համար։ Փորագրությունները արևմուտք էին հասցնում հոլանդացի առևտրականները, և միայն 1860-ական թվականներին Եվրոպայում դրսևորվեց մեծ հետաքրքրություն ուկիյո-է-ի նկատմամբ։ Արևմտյան նկարիչներին գրավում էր գույնի ու կոմպոզիցիայի կիրառումը փորագրություններում։ Ուկիյո-է-ի տպագիր հրատարակություններում ներկայացվում էին ոչ համաչափ կոմպոզիցիաներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:James McNeill Whistler - La Princesse du pays de la porcelaine - brighter.jpg|Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր, *Հախճապակու երկրի թագուհին*, 1863–1865
Պատկեր:James Tissot - La Japonaise au bain.jpg|Ջեյմս Տիսո, *Ճապոնուհին բաղնիքում*, 1864
Պատկեր:Creil bracquemond service rousseau.jpg|Ֆելիքս Բրաքմոն, *Ռուսոյի սպասքը*, 1867
Պատկեր:Edouard Manet 049.jpg|Էդուարդ Մանե, *Էմիլ Զոլայի դիմանկարը*, 1868
Պատկեր:Gustave Léonard de Jonghe - The Japanese Fan.jpg|Գուստավ Յոնգե, *Ճապոնական հովհար*, c. 1865
Պատկեր:James McNeill Whistler - Nocturne en bleu et or.jpg|Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր, *Կապույտով ու ոսկով նոկտյուրն: Հին Բաթերսեա կամուրջ*, 1872–1875
Պատկեր:Claude Monet-Madame Monet en costume japonais.jpg|Կլոդ Մոնե, *Տիկին Մոնեն ճապոնական հագուստով*, 1875
Պատկեր:Peacock2.jpg|Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր, *Սիրամարգով սենյակ*, 1876–1877
Պատկեր:Van Gogh - la courtisane.jpg|Վինսենթ վան Գոգ, *Կուրտիզանուհի*, 1887
Պատկեր:Vincent van Gogh - Bloeiende pruimenboomgaard- naar Hiroshige - Google Art Project.jpg|Վինսենթ վան Գոգ, *Ծաղկող դեղձենի*, 1887
Պատկեր:Lautrec reine de joie (poster) 1892.jpg|Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկ, Վիմագրություն, 1892
Պատկեր:George Hendrik Breitner - Meisje in witte kimono (Geesje Kwak).jpg|Ջորջ Հենդրիկ Բրայթներ, *Սպիտակ կիմոնոյով աղջիկը*, 1894
Պատկեր:Redon.bouddha.jpg|Օդիլոն Ռեդոն, *Բուդդա*, 1906
Պատկեր:Gustav Klimt - Dame mit Fächer.jpeg|Գուստավ Կլիմտ, *Հովհարով կինը*, 1917/18
Պատկեր:Miss Finney dancing.jpg|*Պարող կինը*, Քվեբեկ, 1923


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ճապոնիզմը Մետրոպոլիտեն թանգարանում
* Ճապոնիզմը Պիկասոյի թանգարանում (Բարսելոնա)

Կատեգորիա:Գեղարվեստական ուղղություններ
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ