Լեռ Կամսար

**Լեռ Կամսար** (**Արամ Թովմասի Թովմասյան, Տեր-Թովմասեան**) (), հայ գրող, երգիծաբան։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1888 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում, հոգևորականի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի Ամերիկյան վարժարանում։ 1909 թվականին ավարտելով Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, վերադարձել է Վան, որտեղ աշխատել է սկզբում որպես դերասան, ապա հայոց լեզվի ուսուցիչ Աղթամարի Սուրբ Խաչի դպրանոցում, այնուհետև Վանի մասնավոր Երամյան վարժարանում։

Առաջին երգիծական պամֆլետը՝ «Կամսարյան աշխարհագրությունը», տպագրել է 1910 թվականին Վանի «Աշխատանք» թերթում, որն անմիջապես հանրահայտ է դարձրել նրան։ 1915 թվականին մասնակցել է Վան-Այգեստանի ինքնապաշտպանության կռիվներին։

Գաղթելով Երևան, սկսել է թղթակցել կովկասյան բոլոր թերթերին։ 1921-1935 թվականներին եղել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի երգիծական բաժնի աշխատակիցը։ 1935-1955 թվականները բռնադատվել է՝ բանտարկվելով սկզբում երևանյան բանտում, այնուհետև աքսորվել Վորկուտա և Բասարգեչար՝ ներկայիս Վարդենիս։ 1955 թվականի համաներմանը վերադարձել է Երևան։

Մահացել է 1965-ի նոյեմբերի 22-ին Երևանում։

Լեռ Կամսարի գրիչը շատ բեղուն է եղել։ Հակառակ որ գրվածքների մի մասը մնացել է գաղթի ճանապարհին, արխիվը երկու անգամ բռնագրավվել և ոչնչացվել է Չեկայի կողմից, 1946 թվականի ջրհեղեղն էլ մեծ վնաս է հասցրել, այնուամենայնիվ նա թողել է հսկայական ժառանգություն, որի մեծ մասը անտիպ է։

Հետաքրքրական ծագում ունի գրողի կեղծանունը։ Իր առաջին գործերը խմբագրատուն հանձնելիս, հարցրել են, թե ում անվան տակ պետք է տպագրվեն գրվածքները։ Արդեն սենյակից դուրս գալիս, այդ հարցին մեծ նշանակություն չտալով, շրջվել և պատասխանել է. "Գրեք լեռ...կամ սար"։

Հանդես է եկել նաև Կարապետ Կայեն և Արա Մասյան կեղծանուններով։

Վանի «Աշխատանք» թերթում սկզբում հանդես է եկել Կամսար անունով։ Վանի երևելիներից մեկը, որպեսզի շեշտի նորաթուխ երգիծաբանի անկոտրում էությունը՝ Կամսարին ավելացնում է Լեռ։
## Տպված երկերը
* Անվավեր մեռելներ, Երևան, Պետհրատ, 1924, 48 էջ, տպ. 1.500։ 
* Ազգային այբբենարան, Երևան, Պետհրատ, 1926, 166 էջ, տպ. 5000։ 
* Վրիպած արցունքներ, Երևան, Պետհրատ, 1934, 205 էջ, տպ. 5.000։ 
* Ազգային այբբենարան, Բեյրութ, 1954, 80 էջ։ 
* Գրաբար մարդիկ, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 318 էջ, տպ. 10.000։ 
* Մարդը տանու շորերով, Երևան, «Հայաստան», 1965, 331 էջ, տպ. 10.000։ 
* Միհատորյակ, Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 524 էջ, տպ. 10.000։ 
* Ժպիտ, թիվ 5 (Գրքույկի մեջ տեղ է գտել Լեռ Կամսարի «Բժիշկները» և «Սեր և ընտանիք» երգիծաշարքը), Բեյրութ, «Շիրակ» հրատ., 1980, 64 էջ։ 
* Երկեր, Երևան, «Սովետական գրող», 1988, 544 էջ. տպ. 30.000։ 
* Տպուած եւ անտիպ էջեր, Պէյրութ, «Շիրակ» հրատ., 1994, 190 էջ։
* Կարմիր օրեր, Երևան, «Նաիրի», 2000, 469 էջ, տպ. 1.000։ 
* Սաստիկ կոմունիստներ, Երևան, «Զանգակ», 2001, 100 էջ, տպ. 500։ 
* Մահապուրծ օրագիր. 1925-1935 թթ. (սկզբնական վերնագիրը՝ «Խորհրդային քաղաքացու օրագիր»), Երևան, «Լուսաբաց գրատուն», 2008, 294 էջ, տպ. 1000։ 
* Խաղք ու խայտառակ աշխարհ, Երևան, «Հայաստան», 2008, 287 էջ, տպ. 500։ 
* Սոցիալիզմի Սահարա, Երևան, «ՀԳՄ հրատարակչություն», 2009, 284 էջ, տպ. 500։ 
* Բանտիս օրագիրը, Երևան, «Ամարաս», 2010, 270 էջ, տպ. 1000։ 
* Թատերախաղեր, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2013, 706 էջ, տպ. 500։ 
* Հալոցք, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2013, 347 էջ. տպ. 1000։ 
* Խաղք ու խայտառակ աշխարհ, «Յավրուհրատ», 2013, 497 էջ, էլ. գիրք
* Կարմիր օրեր, «Յավրուհրատ», 2015, 470 էջ, էլ. գիրք
* Չապրած օրեր, Երևան, Փրինթինֆո, 2016, 734 էջ, տպ․ 500։
* Միայնակը, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2018, 455 էջ, տպ․ 500։
* Ծերուկների մանկապարտեզ, «Էդիթ Պրինտ», 2018, 703 էջ, տպ․ 500։
* Լեռ Կամսար, Մարդը գործին մէջէն, Աքսորականի Գաղտնի Օրագիր, Ստանպուլ, «Արաս», 2021, 479 էջ։
* 1948․ Խորհրդային օրեր, «Էդիթ Պրինտ», 2021, 167 էջ, տպ․ 500։
* "Լեռ Կամսար" - Վանուհի Կամսար - "Վարք մեծաց", "Արեգ" հրատ․, 2022, 300 էջ։
* Գեթսեմանի պարտեզի աքսորյալները, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2023, 485 էջ, տպ․ 500։
* Կենդանիներու համագումարը (ֆելիետոններ), Ա․հատոր, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2024, 737 էջ։
* Զրոյց սատանային հետ (ֆելիետոններ), Բ․հատոր, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2024, 698 էջ։
* Ես դեռ ապրո՞ւմ եմ, թե՞ ոչ․․․, Երևան, "Վան Արյան", 2025, 425 էջ, տպ․300։

## Գրական ժառանգությունը
**Լեռ Կամսարի տան արխիվում պահպանվում են՝**

* Գրքերում հրատարակված և անտիպ բազմաթիվ ֆելիետոններ (1935 թ., 1951 թ., 1955 թ., 1956 թ., 1960 թ., 1961 թ., 1962 թ., 1964 թ., 1965թ․)։
* Անթվակիր որոշ նյութեր, անտիպ։
* Խորհրդային քաղաքացու օրագիրը 1925-35 թթ.։ Տպագրվել է 2008 թ.-ին «Լուսաբաց» հրատարակչատան կողմից «Մահապուրծ օրագիր» վերտառությամբ։
* Բանտիս օրագիրը 1936 թ., Երևան, «Ամարաս», 2010 թ.։
* Խորհրդային օրեր 1945-1946 թթ. "Չապրած օրեր", Երևան, Փրինթինֆո, 2016թ․։
* Խորհրդային օրեր 1947 թ., "Չապրած օրեր", Երևան, Փրինթինֆո, 2016թ․։
* Խորհրդային օրեր 1948 թ., "1948․ Խոհրդային օրեր", «Էդիթ Պրինտ», 2021։
* Խորհրդային քաղաքացու օրագիրը 1949 թ., անտիպ։
* Չապրած օրեր, Կարմիր ծիծաղ 1950 թ., անտիպ։
* Կարմիր ծիծաղ 1951 թ., անտիպ։
* Կարմիր օրեր 1952 թ., անտիպ։
* Կարմիր օրեր 1953-1958 թթ.։ Մեծ մասը տպագրված է «Նաիրի» հրատարակչության կողմից 2000 թ.-ին նույնանուն խորագրի տակ։
* Կարմիր օրեր 1959 թ.։ Հրատարակել է «Զանգակ» հրատարակչությյունը 2009 թ.-ին «Սոցիալիզմի Սահարա» վերտառությամբ։
* Կարմիր օրեր 1960-1965 թթ., անտիպ։
* Ֆելիետոններ 1963-1965 թթ., անտիպ։
* Նամակներ բանտից և աքսորից, անտիպ։
* Կնոջ՝ Իսկուհու հուշերը երեխաների մասին, անտիպ։
* Սիրուհի Կարինեի նամակներն՝ Իսկուհուն, անտիպ։

**Թատերակներ՝**

* Կենդանիներու համագումարը 1917 թ։
* Անմեղաբանություն 1922 թ։
* Պլենար նիստ, գրված հիշողությամբ՝ բնագիրը Չեկան բռնագրավել է։ 1926 թ։
* Մի զուտ մարդու զտման պատմություն 1931 թ. հոկտեմբերի 27։
* Դեպի պրոլետ գրականության հեգեմոնիան, 1926 թ։
* Սաստիկ կոմունիստներ՝ երկու տարբերակ, 1927 թ։
* Կոոպերացիա 1927 թ.։
* Պողոս Առաքյալը Կորնթոսին մեջ. 1926 թ.։
* Դեպի սոցիալիզմ տանող կարճ ճամբան, 1926 թ։
* Թատերական կատակներ, 1926 թ. անտիպ։
* Ի՞նչ է կոոպերացիա, 1926 թ։
* Բուխարինի Ռուսաստանը, Հոկտեմբերյան հեղափոխություն, Կո՜րչի անգրագիտությունը, 1926 թ։
* Զավենի տարեդարձը անտիպ։
* Պարտիզան պոետներ 1953 թ։
* Կասկածոտ ամուսին։
* Մահափորձ մի հին հեղինակի վրա, 1957 թ։
* Հոգու զավակ, դրամա, մի քանի տարբերակ։
* Քրիստոսի երկրորդ ծննունդը, 1949 թ։
* Փոքրիկ Մուկուճի արկածները, անտիպ 1950 թ։

## Բեմականացումներ
Թատերախաղերից բեմականացվել է «Կասկածոտ ամուսինը», «Զոհը» (Հոգու զավակ) 1921-1923 թթ. Թավրիզում, Երևանում և Լենինականում։ Բեմադրող՝ Հովհաննես Զարիֆյան։ «Մենքը» (հավաքածու պամֆլետներից) 1993 թ. Երևանում։ Բեմադրող՝ Երվանդ Ղազանչյան։ «Սաստիկ կոմունիստները» 2011 թ. Երևանում։ Բեմադրող՝ Մովսես Ստեփանյան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կամսար Լեռը
* Լեռ Կամսար. Թուրքիա

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ