Ազատ առևտրի ինստիտուտ

**Ազատ առևտրի ինստիտուտ**, Լոնդոնի կենտրոնում գործող մասնավոր, ոչ առևտրային հետազոտական հիմնադրամ։ Այն նպատակ ունի ներկայացնել «ազատ առևտրի ինտելեկտուալ և բարոյական հիմնավորումը» և Brexit-ը դիտում է որպես «հնարավորություն՝ աշխուժացնելու համաշխարհային առևտրային համակարգը»։

Ազատ առևտրի ինստիտուտը հիմնադրվել է 2017 թվականի սեպտեմբերին՝ Դանիել Հաննիի կողմից, որը Հարավարևելյան Անգլիայի նախկին ԵՄ պատգամավոր է։ Այն Միացյալ Թագավորության առաջին և ներկայումս միակ վերլուծական կենտրոնն է, որը բացառապես մասնագիտանում է առևտրային քաղաքականության և առևտրի տնտեսագիտության ոլորտում։

## Նպատակներ
Ազատ առևտրի ինստիտուտի պաշտոնական նպատակներն են «վերահաստատել բաց առևտրի բարոյական հիմնավորումը» և խթանել ազատ առևտուրը։ Դա իրականացնելու համար ինստիտուտը նպատակ ունի կրթել քաղաքացիական հասարակությանը, միավորել բիզնեսներին՝ գնահատելու առևտրային խոչընդոտների և դրանց վերացման ազդեցությունը, ինչպես նաև խրախուսել քաղաքական և օրենսդրական գործիչներին աջակցել առևտրի լիբերալացմանը։ Բարձր մակարդակի բանախոսներով միջոցառումներ և համաժողովներ կազմակերպելուց բացի, Ազատ առևտրի ինստիտուտն արտադրում և տարածում է տարբեր նպատակային խմբերի համար նախատեսված հետազոտություններ՝ սկսած կարճ բացատրական տեսանյութերից մինչև ծավալուն ակադեմիական զեկույցներ։ Կազմակերպությունն անցյալում իրականացրել է սոցիոլոգիական հարցումներ, ինչպես նաև ուսանողների համար անցկացրել է շարադրության մրցույթներ՝ փորձելով «ներգրավել երիտասարդ ուսանողներին և խրախուսել խելացի, կառուցողական և համոզիչ փաստարկներ միջազգային առևտրի թեմաների շուրջ»։

Թեև հիմնադրվել է Պահպանողական կուսակցության ԵՄ պատգամավորի կողմից, Ազատ առևտրի ինստիտուտը նպատակ ունի լինել անկուսակցական կազմակերպություն և ունի աջակիցներ քաղաքական ամբողջ սպեկտրում։ Օրինակ՝ Լեյբորիստական կուսակցության պատգամանվոր Գրեհեմ Սթրինգերը գրել է «Ազատ առևտրի ձախական հիմնավորումը» հրապարակման առաջաբանը։ Սակայն, քանի որ ինստիտուտն աջակցում է Միացյալ Թագավորության՝ ԵՄ-ից դուրս գալուն՝ անկախ առևտրային քաղաքականություն վարելու նպատակից, Ազատ առևտրի ինստիտուտը քննադատության է ենթարկվել այն քաղաքական գործիչների կողմից, ովքեր ԵՄ հանրաքվեում կողմ էին մնալուն։ Այն չէր սահմանափակվում բացառապես Մեծ Բրիտանիային առնչվող առևտրի հարցերով․ 2018-2022 թվականներին թողարկել է Աֆրիկա մայրցամաքային ազատ առևտրի գոտու, Արևելաաֆրիկյան և Կարիբյան առևտրի վերաբերյալ հոդվածներ։

## Պատմություն
2016 թվականի հուլիսին Միջազգային առևտրի նախարարության ստեղծումը ցույց տվեց Միացյալ Թագավորության կառավարության պատրաստակամությունը 1975 թվականից առաջին անգամ  վարելու անկախ առևտրային քաղաքականություն։ Ազատ առևտրային ինստիտուտը նպատակ ունի լրացնել Մեծ Բրիտանիայում առևտրային հարցերի վերաբերյալ հետազոտությունների և փորձագիտական գիտելիքի համապատասխան բացը՝ նպաստելով ավելի տեղեկացված կառավարության, օրենսդիր մարմնի, բիզնես համայնքի և լայն հասարակության ձևավորմանը։

Նախաձեռնությունը գործարկվել է 2017 թվականի սեպտեմբերին՝ Արտաքին գործերի և Համագործակցության նախարարության Քարտեզների սրահում։ Միջոցառմանը մասնակցել են Բորիս Ջոնսոնը՝ Արտաքին և Համագործակցության գործերի պետական քարտուղարը, և Լիամ Ֆոքսը՝ Միջազգային առևտրի պետական քարտուղարը։ Սենյակի օգտագործման համար Ազատ առևտրային ինստիտուտից վճար չի գանձվել, քանի որ այդ իրադարձությունը համարվում էր կառավարության ազատ առևտրի նպատակներին աջակցող։  Ազատ առևտրային ինստիտուտը սկզբում կրում էր ***Institute for Free Trade*** (Ազատ առևտրի համար ինստիտուտ) անունը, սակայն այն անվանափոխվեց՝ դառնալով Ազատ առևտրի նախաձեռնություն, երբ պարզվեց, որ «Ինստիտուտ» բառն օգտագործելու թույլտվությունը, որը պաշտպանված է օրենքով, ոչ Companies House-ը, ոչ էլ Բիզնես քարտուղարությունը չէին տվել։ Այս որոշումը վերանայվեց 2022 թվականին, երբ կազմակերպությունը կրկին սկսեց գործել որպես «Ինստիտուտ»։ Թույլտվությունը տրվել էր, քանի որ այդ ժամանակ Ազատ առևտրային ինստիտուտը համարվում էր բավարար որակի հետազոտություններ իրականացրած և բարձրագույն ակադեմիական հաստատությունների հետ բավականաչափ կապեր ունեցող՝ այդ զգայուն անվանումը օգտագործելու իրավունքը ստանալու համար։

2017 թվականի հոկտեմբերին Ազատ առևտրի ինստիտուտ-ն անցկացրեց իր առաջին միջոցառումը՝ Համաշխարհային առևտրի գագաթնաժողովը (Լոնդոնում) և 2017 թվականին աջակցեց ու մասնակցեց Պահմանողական միջազգային համաժողովներին Մայամիում և Կամպալայում, ինչպես նաև **La Convención Azul** միջոցառմանը Բուենոս Այրեսում։

2018 թվականի սեպտեմբերին կազմակերպությունը Կեյթո ինստիտուտի և ևս ինը բրիտանական ու ամերիկյան ազատ շուկայի վերլուծական կենտրոնների հետ համագործակցությամբ ներկայացրեց «ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիայի միջև ազատ առևտրի  իդեալական համաձայնագիր» թողարկեց։ ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիայի միջև առևտրային համաձայնագրի հնարավոր ձևաչափի համար որպես առաջարկվող նմուշ ծառայող այս փաստաթուղթը մեծ ուշադրություն գրավեց լրատվամիջոցների կողմից։

Վեսթմինստերեում կայացավ Ինստիտուտի «Փոխադարձ բարեկամության մոդելային ազատ առևտրի համաձայնագրի» թողարկումը, որին մասնակում էին Բարեկամ երկրների Վերին կոմիսարներ և պատգամավորներ, որոնցից շատերը դրա իրականացմանը հավանություն տվեցին։

## Հրատարակություններ
* «ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի «իդեալական» ազատ առևտրի համաձայնագիր», 2017 թվական
* «Մեծ Բրիտանիա–Արևելյան Աֆրիկա առևտրի բարձրացում», 2018 թվական
* «Ճանապարհային քարտեզ՝ Մեծ Բրիտանիայի CPTPP-ին միանալու համար», 2018 թվական
* «Մեծ Բրիտանիայի ապագա գլոբալ մաքսատուրքային քաղաքականություն», 2020 թվական
* «ԵՄ–Ճապոնիա տնտեսական գործընկերության համաձայնագրի վերաձևավորում Բրեքսիթից հետո», 2021 թվական
* «Կարիբյան երկրների և Մեծ Բրիտանիայի առևտրի և ներդրումների բարձրացում», 2021 թվական
* «Առևտրի զարգացում․ Աֆրիկյան Ազատ Առևտրի Տարածք (AfCFTA) և գյուղատնտեսություն», 2022 թվական
* «Իդեալական Մեծ Բրիտանիա-Հնդկաստան ազատ առևտրի համաձայնագիր», 2022 թվական
* «Տիպային համաձայնագիր Բարեկամության ազատ առևտրի մասին» 2022 թվական

**Ազատ առևտրի օգտին փաստարկներ**

* «Ազատ առևտրի ձախակողմյան տեսություն», 2017 թվական
* «Ինչու է ազատ առևտուրը օգտակար ձեր առողջության համար», 2017 թվական
* «Ազատ առևտրի զարգացման հիմնավորումը», 2018 թվական

## Նշանավոր մարդիկ
**Միջազգային խորհրդատվական խորհուրդ**

* Թոնի Էբոթ․ Ավստրիալիայի վարչապետ (2013-2015 թվականներ)
* Խոսե Մարիա Ասնար, Իսպանիայի վարչապետ (1996-2004 թվականներ)
* Ժորժ Քուիրոգա, Բոլիվիայի նախագահ (2001-2002 թվականներ)
* Ռուֆ Ռիչարդսոն, Նոր Զելանդիայի Ֆինանսների նախարար (1990-1993 թվականներ)
* Բեն Սասսե, Նեբրասկայի համար ԱՄՆ Սենատոր (2015–2023 թվականներ)
* Միշել Հովարդ, Բրիտանական տան քարտուղար (1993-1997 թվականներ)

**Գործադիր խորհուրդ**

* **Խորհրդի նախագահ․** Ջոն Մոյնիհան
* **Խորհրդի փոխնախագահ․** Ալան Հալսալ
* Տիկին Հելենա Մորիսի, Legal & General Investment Management ընկերությունում անձնական ներդրումների նախկին ղեկավար
* Բրիան Կինգհամ, Ձեռնարկատեր, ներդրող և Reliance Security Group-ի հիմնադիր նախագահ։
* Ջիմ Մելոն, Ձեռնարկատեր, ներդրող և Burnbrae-ի նախագահ։
* Մաքս Ռանգելեյ, Cobden Centre-ի մենեջեր։

## Արձագանքներ
Ազատ առևտրի ինստիտուտի աշխատանքի քննադատությունը գալիս է այն անձանցից, ովքեր 2016 թվականին ԵՄ-ին մնալու հանրաքվեում աջակցել էին *Remain* կողմին։ Չուկա Ումուննան վերլուծաբանական կենտրոնը բնութագրել է որպես «մոլի, կոշտ բրեքսիթին աջակցող գաղափարականներ», մինչդեռ Քրիս Բրայանթը նշել է. «Ազատ առևտրի ինստիտուտը կարող է թվալ որպես անսովոր ֆանատիկների լուսանցքային խումբ, բայց իրականում նրանք չափազանց ազդեցիկ են և առաջ են մղում վտանգավոր օրակարգ»։

Ագնես Կալիբաթան և Էնդրյու Գրիֆիթը գովեստով են անդրադարձել AfCFTA և գյուղատնտեսության վերաբերյալ Ազատ առևտրի ինստիտուտի հետազոտություններին։ Կալիբաթան գրել է, որ «այս ուսումնասիրությունը շատ ողջունելի է այն ժամանակ, երբ Աֆրիկայի սննդային համակարգերը գտնվում են խաչմերուկում, և գործողությունների անհրաժեշտությունը ավելի հրատապ է, քան երբևէ»։ Ազատ առևտրի ինստիտուտի հետազոտությունը Միացյալ Թագավորության-Հնդկաստան առևտրային բանակցությունների վերաբերյալ գնահատվել է նաև մի շարք անձանց կողմից, այդ թվում՝ Դեյվիդ Քեմփբել Բաններմանի, որը կարևորել է աշխատանքը «ակնագոյացնող բարձր մաքսատուրքերի մասին, որոնք խոչընդոտում են Միացյալ Թագավորության արտահանումները», ինչպես նաև հնդիկ ձեռներեցների ներգրավվածությունը։

The Guardian–ը 2020 թվականին պնդել էր, որ Ազատ առևտրի ինստիտուտն «ուժեղ աջակողմյան մտածողությանը հարող վերլուծական կենտրոն» է, իսկ այն ժամանակ ընդդիմադիր կառավարության առևտրի հարցերով զբաղվող քարտուղար Էմիլի Թորնբերին հայտարարել էր, որ Ազատ առևտրի ինստիտուտը լոբբինգ է անում «մեր շուկաները բացելու համար ԱՄՆ-ի ամբողջ մսամթերքի ներմուծումների առաջ՝ որոշելու, որ ինչ այնտեղ օրինական է՝ այստեղ նույնպես օրինական լինի, և վերացնելու է ցանկացած ներքին ստանդարտ, որը կարող է խանգարել»։ Այս քննադատության գիծը ոչ ազնվորեն խառնաշփոթ է առաջացրել արտադրության ստանդարտների և սննդի անվտանգության վերահսկողության ստանդարտների հետ, որոնք Ազատ առևտրի ինստիտուտի 2018 թվականի առաջարկների դեպքում կմնային անփոփոխ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official website
* Official Twitter

Կատեգորիա:2017 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ազատ առևտուր
Կատեգորիա:Առևտրային քաղաքականություն