open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հերթագայություն

մինի
**Հերթագայություն**, տարբեր ձևույթներում (արմատ, հիմք, վերջավորություն) հնչյունների և հնչյունակապակցությունների բառակազմական, ձևաբանական արժեք ունեցող օրինաչափ փոփոխությունները։ Ըստ հերթագայվող հնչյունների բնույթի տարբերակում են ձայնավորների հերթագայություն (ձայնդարձ) և բաղաձայնների հերթագայություն։ Հնդեվրոպական հերթագայությունյան հիմնական տիպը ձայնդարձն է։ Հնդեվրոպական ձևույթները կարող էին հանդես գալ ձայնավորման երեք հիմնական տեսակներով՝ "e (ë), "o (ō) և զրո, որոնք պայմանականորեն անվանվում են ձայնդարձի վերին (բարձր), միջին և ստորին (ցածր) աստիճաններ։ Հնդեվրոպական ձայնդարձի հետքերը պահպանվել են ժամանակակից հնդեվրոպական լեզուներում (ոտք/հետք, գաղջ/գոլ և այլն)։ Բաղաձայնների հերթագայությունն այնքան էլ բնորոշ չի եղել հնդեվրոպական նախալեզվին։ 

Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Հետքաբանություն

thumb|
**Հետքաբանություն**, տրասոլոգիա (ֆրանսերեն trace— հետք), քրեագիտության բնագավառ, որն ուսումնասիրում է հանցագործության հետ առնչվող հետքերը (տեսանելի կամ անտեսանելի), դրանք հայտնաբերելու համար մշակում հատուկ մեթոդներ, ձևեր ու գիտատեխնիկական միջոցներ՝ անձի կամ օբյեկտի նույնացման նպատակով։ Ըստ քրեագիտության, հետքը, լայն առումով, օբյեկտի նյութական փոփոխությունն է, նեղ առումով՝ մեկ օբյեկտի արտաքին հատկանիշների արտացոլումը մյուսի վրա՝ շփման հետևանքով։ Հանցագործությունների քննության պրակտիկայում մեծ նշանակություն ունի ձեռքերի, ոտքերի, ատամների, տրանսպորտի միջոցների, կոտրանքի և այլ առարկաների հետքերով օբյեկտների խմբային պատկանելության որոշումը, հետք թողած առարկայի որոշումն ու քննության հետ առնչվող այլ հանգամանքների պարզումը։ Օրինակ, ոտքի հետքով որոշվում է անձի սեռը, մոտավոր հասակը, շարժման ուղղությունը, ֆիզիկական թերությունը, հետք թողնելու ժամանակը և այլն։ Հետքաբանությունը լայնորեն օգտվում է ժամանակակից գիտության (ֆիզիկա, քիմիա, կենսաբանություն և այլն) նվաճումներից, գիտական այն տվյալներից, ըստ որի նյութական աշխարհի օբյեկտներն անհատական են, միմյանց հետ գտնվում են փոխադարձ կապի ու պայմանավորվածության մեջ, ունեն արտաքին հատկանիշներն արտացոլելու հատկություններ։ Հետքաբանական փորձաքննության տվյալները ձևակերպվում են որպես փորձագետի եզրակացություն և դասվում ապացույցների շարքը։ 

Կատեգորիա:Քրեագիտություն
Երկրորդ քարավան

**«Երկրորդ քարավան»**, 1950 թ. Երևանի կինոստուդիայում նկարահանված, սակայն ավարտին չհասցված գեղարվեստական ֆիլմ։

## Սյուժե
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Խորհրդային Հայաստան ներգաղթող սփյուռքահայերի մասին այս ֆիլմի արտադրությունն անավարտ է մնացել։ Ֆիլմում նկարահանվել է խորհրդահայ նշանավոր դերասան ու ռեժիսոր Ռուբեն Սիմոնովը։

## Դերերում
* Վսեվոլոդ Ակսյոնով
* Վերիկո Անջափարիձե
* Լիդիա Դրանովսկայա
* Ելենա Իզմայլովա
* Արտյոմ Կարապետյան
* Անտոնինա Մաքսիմովա
* Դավիթ Մալյան
* Սերգեյ Մարտինսոն
* Թադևոս Սարյան
* Ռուբեն Սիմոնով
* Վաղարշ Վաղարշյան

## Ստեղծագործական խումբ
* Բեմադրող օպերատոր՝ Դմիտրի Ֆելդման 
* Հնչյունային օպերատոր՝ Նինա Ջալալյան 
* Ռեժիսոր՝ Էրազմ Քարամյան
* Նկարիչ՝ Պյոտր Բեյտներ

## Տես նաև
* Հայկական ֆիլմերի ցանկ

= Հղումներ =
* «Երկրորդ քարավան» ֆիլմը www.arm-cinema.am կայքում 
* «Երկրորդ քարավան» ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում

Կատեգորիա:1950 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համո Բեկնազարյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Հետերոստիլիա

**Հետերոստիլիա**, տարասռնակություն, տարբեր երկարության սռնակների առկայությունը միևնույն տեսակի առանձին բույսերում։

Մի բույսի ծաղիկներում լինում են երկարասռնակ վարսանդներ, կարճացած առէջքաթելեր, մյուսում՝ կարճ սռնակներ, երկար առէջքաթելեր։ Երկարասռնակ ծաղիկների փոշիով փոշոտվում են երկար առէջքաթելեր ունեցող ծաղիկները։ Հետերոստիլիան հատուկ է հնդկացորենին, գնարբուկին, թթվառվույտին և այլն, իսկ Zythrum salicaria-ի ծաղիկներն ունեն 3 չափի՝ կարճ, միջին և երկար սռնակներ։ Հետերոստիլիան դժվարացնում է ծաղիկների ինքնափոշոտումը և նպաստում խաչաձև փոշոտմանը։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Հենրի III (Ֆրանսիա)

**Հենրի III Վալուա** (, , ), Ֆրանսիայի թագավոր։ Վալուաների վերջին ներկայացուցիչը։ 1573 թվականին ընտրվել է Լեհաստանի թագավոր, սակայն իմանալով եղբոր՝ Ֆրանսիայի թագավոր Կառլոս IX-ի մահվան մասին, գաղտնի փախել է Լեհաստանից՝ տիրանալու ֆրանսիական գահին։ Հենրի III-ը պայքարել է ինչպես հուգենոտների, այնպես և Կաթոլիկական լիգայի առաջնորդների դեմ։

1588 թվականի մայիսին իր դեմ ծագած ապստամբության ժամանակ Փարիզից փախել է Շարտր։ Նույն թվականին գահընկեց է արվել, սակայն համաձայնության գալով հուգենոտների առաջնորդ Հենրի Նավարրացու հետ, միասնաբար պաշարել են Փարիզը, ուր և սպանվել է դավադրաբար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Հենրի IV (Ֆրանսիա)

**Հենրի IV**, (), Ֆրանսիայի թագավոր 1589 թվականից։ Բուրբոնների դինաստիայի առաջին ներկայացուցիչը։ 1562 թվականից Նավառայի թագավոր (Հենրի Նավառացի)։

Կրոնական պատերազմների ժամանակ հուգենոտների ղեկավար։ 1593 թվականին ընդունել է կաթոլիկություն և մտել Փարիզ։ 1598 թվականին Նանտի էդիկտովը հուգենոտներին շնորհել է դավանանքի ազատություն և այլ արտոնություններ։ Հենրի IV-ի քաղաքականությունը նպաստել է բացարձակ միապետության ամրապնդմանը. դադարեցվել է Գլխավոր շտատների հրավիրումը, սահմանափակվել են նահանգային ժողովների իրավունքները, աճել է բյուրոկրատական ապարատի դերը են։ Տնտեսության ասպարեզում վարել է պրոտեկցիոնիզմի (հովանավորություն) քաղաքականություն, խթանել Ֆրանսիայի մանուֆակտուրաների զարգացումը, բարեկարգել ճանապարհները, բացել նոր ջրանցքներ և այլն։ 1604 թվականին սկսվել է Կանադայի գաղութացումը ֆրանսիացիների կողմից։ Հենրի IV-ի կառավարությունը վերացրել է գյուղացիների ժամկետանց պարտքերը, սակայն բարձրացրել անուղղակի հարկերը։ Հենրի IV-ը ղեկավար դեր է խաղացել հակահաբսբուրգյան ընդդիմություն կազմակերպելու գործում, նախապատրաստել Տաբսբուրգների դեմ պատերազմը։ Հենրի IV-ին սպանել է մոլեռանդ կաթոլիկ Ռավալյակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Ամֆիսբենա

thumb|Ամֆիսբենան գերբի վրա
**Ամֆիսբենա** (՝ երկու կողմից և ՝ գնում եմ բառերից), հին հույների պատկերացմամբ հսկա երկգլխանի օձ, որի երկրորդ գլուխը գտնվում է պոչի վրա։ Ժամանակակից կենդանաբանության մեջ ամֆիսբեններ են անվանում թեփուկավորների կարգի որոշ կենդանիների, որոնք ընդունակ են պոչի կողմով ետ շարժվել։

Ըստ հունական դիցաբանության ամֆիսբենան ծնվել է Մեդուզայի արյունից, որը թափվել է, երբ Պերսևսը Մեդուզայի գլուխը ձեռքին թռել է Լիբիական անապատի վրայով։ Ամֆիսբենան նկարագրել է Լուկանոսը, Պլինիոս Ավագը, Իսիդոր Սևիլյացին և Թոմաս Բրաունը. վերջինս էլ հենց պնդել է, որ ամֆիսաբենան իրականում գոյություն չունի։

## Տես նաև
* Ուրոբորոս

## Գրականություն
* Խ. Լ. Բորխես, Երևակայական էակների գիրք, էջ 7

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության էակներ
Հերմաֆրոդիտիզմ

[250px|մինի|Զույգվող [անձրևորդներ]]
**Հերմաֆրոդիտիզմ**, իգական և արական սեռի հատկանիշների առկայությունը միևնույն անհատի մոտ։

Կենդանական աշխարհում հերմաֆրոդիտիզմ բնորոշ է զարգացման համեմատաբար ցածր աստիճանում գտնվող տեսակներին։ Տարբերում են բնական և ախտաբանական հերմաֆրոդիտիզմ։ Բնական հերմաֆրոդիտիզմ հանդիպում է անողնաշարավոր կենդանիներից աղեխորշավորների (հիդրա), համարյա բոլոր տափակ որդերի, որոշ օղակավոր որդերի, առանձին փափկամորթների, ինչպես նաև որոշ ողնաշարավորների՝ ձկների (ծովային պերկես, ծովային ծածան) մոտ։ Բնական հերմաֆրոդիտիզմի դեպքում օրգանիզմում առաջանում են և՝ ձվաբջիջներ, և՝ սպերմատոզոիդներ։ Օրինակ, մակաբույծ ժապավենաձև որդերի արական և իգական սեռական գեղձերը միաժամանակ կարող են գործել անհատի ամբողջ կյանքի ընթացքում, որի հետևանքով նրանք օժտված են ինքնաբեղմնավորության ունակությամբ։ Սակայն հերմաֆրոդիտ կենդանիների մեծ մասին առավել հատկանշական է ոչ թե ինքնաբեղմնավորումը, այլ զուգավորումը։ Ախտաբանական հերմաֆրոդիտիզմ հանդիպում է կենդանական աշխարհի բոլոր խմբերում, այդ թվում նաև բարձրակարգ ողնաշարավորների և մարդկանց մոտ։ Այն կարող է լինել իսկական և կեղծ։ Առաջին դեպքում միևնույն անհատն ունենում է իգական և արական սեռական գեղձեր կամ մեկ բարդ գեղձ, որի մի մասը կատարում է սերմնարանի, մյուս մասը՝ ձվարանի ֆունկցիա։ Կեղծ կամ *պսևդոհերմաֆրոդիտիզմի* ժամանակ անհատն ունենում է մեկ սեռին բնորոշ սեռական գեղձեր, իսկ արտաքին սեռական օրգանները և երկրորդային սեռական հատկանիշները ամբողջությամբ կամ մասամբ համապատասխանում են հակառակ սեռին։ Կեղծ հերմաֆրոդիտիզմի օրինակ են կանացիակերպ տղամարդիկ կամ առնական տեսք ունեցող կանայք։ Մարդկանց հերմաֆրոդիտիզմ հիմնականում ժառանգական ծագում ունեցող զարգացման բնածին արատ է և բնորոշվում է իգական ու արական սեռական հատկանիշների միաժամանակյա առկայությամբ։ Այստեղ ևս հանդիպում է պսևդոհերմաֆրոդխոիզմ, երբ սեռական գեղձերի և երկրորդային սեռական հատկնիշների միջև բացակայում է համապատասխանությունը։ Սեռի տարբերակման գործում մեծ դեր են խաղում էնդոկրին գործոնները և քրոմոսոմային մեխանիզմները։ Բուժումը՝ վիրաբուժական, ընդհուպ մինչև պլաստիկ վիրահատություններ, հորմոնոթերապիա։ Հերմաֆրոդիտիզմ նկատվում է նաև որոշ բույսերում։ 

Կատեգորիա:Ընդհանուր կենսաբանություն
Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բազմացում
Կատեգորիա:Սեռ
ՊեպսիԿո

**«ՊեպսիԿո ընկերություն»** (անգլ.՝ *PepsiCo Inc.*), ամերիկյան սննդամթերքի և խմիչքների անդրազգային կորպորացիա՝ տեղակայված Փըրչեյս քաղաքում (Նյու Յորք նահանգ, ԱՄՆ)։ Զբաղվում է հացահատիկային ծագման թեթև սննդի և զովացուցիչ ըմպելիքների արտադրությամբ, մարքեթինգով և մատակարարմամբ։

Ընկերությունը ձևավորվել է 1965 թվականին՝ որպես «Պեպսի Կոլա» զովացուցիչ ըմպելիքների և «Ֆրիտո Լեյ» չիպսերի ընկերության միավորման արդյունք։ Միավորումից ի վեր «ՊեպսիԿոն», բացի իր այցեքարտային «Պեպսի» ըմպելիքից, լայնորեն մեծացրել է արտադրատեսակների տեսականին, 1998 թվականին ձեռք բերելով «Tropicana», իսկ 2001 թվականին՝ «Quaker Oats» խոշոր ընկերությունները, ինչպես նաև արտադրվող տեսականուն ավելացնելով՝ «Գեյթորեյդ» սպորտային խմիչքի ապրանքանիշը, որը լայն սպառում ունի հյուսիսամերիկյան սպորտային լիգաներում։

2012 թվականի հունվարի 22-ի դրությամբ ընկերության ապրանքատեսակներից յուրաքանչյուրի մանրանածախ վաճառքը կազմել է ավելի քան 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, մատակարարվելով 200-ից ավելի պետություններում, ինչի արդյունքում տարեկան մաքուր եկամուտը կազմել է 43,3 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Ըստ զուտ եկամտի՝ «ՊեպսիԿոն» համարվում է երկրորդ խոշորագույն սննդամթերքի և խմիչքի ընկերությունն աշխարհում։

2012 թվականի դրությամբ ընկերության աշխատակիցների թիվն հասնում է 278 000-ի։ 2006 թվականից նախագահի և գործադիր տնօրենի պաշտոնը զբաղեցնում է հնդկական ծագման ամերիկյան գործարար Ինդրա Կրիշնամուրթհի Նույին։

Ընկերության կողմից արտադրված ըմպելիքների շշալցումն ու մատակարարումը որոշ տարածաշրջաններում տեղի է ունենում հատուկ լիցենզավորված շշալցնողների կողմից։ Հայաստանում «Պեպսի» ապրանքանիշի արտադրումն իրականացվում է «Ջերմուկ Ինթերնեյշնլ» ընկերության «Պեպսի Կոլա Բոթլեր Հայաստան» գործարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1965 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Հեռադիտակ (համաստեղություն)

**Հեռադիտակ (համաստեղություն)**, (), համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում։ Գտնվում է Սիրամարգ, Զոհասեղան, Հարավային թագ, Աղեղնավոր, Հնդիկ համաստեղությունների միջև։ Պայծառ աստղեր չի պարունակում։ Հյուսիսային միջին լայնություններից երևում է միայն ամռանը։
Շառլ Հերմիտ

**Շառլ Հերմիտ/Էրմիտ** (, ), ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, 19-րդ դարի Ֆրանսիայի մաթեմատիկոսների ճանաչված առաջնորդ, Փարիզի ԳԱ անդամ (1856 թվականից), Փարիզի համալսարանի պրոֆեսոր (1869 թվականից), Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան թղթակից-անդամ (1857), պատվավոր անդամ (1895), Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (1873), Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ (1892)։ 1862 թվականին նրան շնորհվել է Էկոլ Նորմալ բարձրագույն դպրոցի, 1869-ին՝ պոլիտեխնիկական դպրոցի և Սորբոնի համալսարանի պրոֆեսորի կոչում։ 1889 թվականին ընտրվել է Փարիզի դիտությունների ակադեմիայի փոխնախագահ, 1890-ին՝ նախագահ։ Աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկական անալիզին, թվերի և հանրահաշվական ձևերի տեսություններին։

Հերմիտի աշխատանքներում հիմնական տեղը գրավում են էլիպտիկ ֆունկցիաների տեսությունը և կիրառությունները։ Ապացուցել է e թվի տրանսցենդենտությունը։

Նրա անվանի սաներից են բոլոր ժամանակների մեծագույն և ունիվերսալ մաթեմատիկոսներից մեկը համարվող Անրի Պուանկարեն, Թոմաս Ստիլտյեսը...

## Երկեր
Շալ Էրմիտը հեղինակել է հետևյալ աշխատությունները.
* "Sur quelques applications des fonctions elliptiques", Paris, 1855; Page images from Cornell.
* "Cours d'Analyse de l'École Polytechnique. Première Partie", Paris: Gauthier–Villars, 1873.
* "Cours professé à la Faculté des Sciences", edited by Andoyer, 4th ed., Paris, 1891; Page images from Cornell.
* "Correspondance", edited by Baillaud and Bourget, Paris, 1905, 2 vols.; PDF copy from UMDL.
* "Œuvres de Charles Hermite", edited by Picard for the Academy of Sciences, 4 vols., Paris: Gauthier–Villars, 1905, 1908, 1912 and 1917; PDF copy from UMDL.
* "Œuvres de Charles Hermite", reissued by Cambridge University Press, 2009; .

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի ԳԱ անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Վալի (դիցաբանություն)

**Վալի** (), գերմանասկանդինավյան դիցաբանության մեջ վրեժի աստվածը նաև բույսերի աստվածը։

Նովեգական դիցաբանության մեջ Վալին Օդինի և կին հսկա Ռինդրի որդին է։ Վալին ունեցել է շատ եղբայրներ այդ թվում Բալդրը և Թորը։ Նա ծնվել էր միայն մեկ նպատակի համար. սպանել Հյոդրին, քանի որ Հյոդրը պատահաբար սպանել էր Բալդրին՝ Վալիի զույգ եղբորը։ Վալին չափահաս է դառնում մեկ օրում և Հյոդրից լուծում իր վրեժը։ Վալին նաև տեսել և կենդանի է մնացել Ռագնարյոկի ընթացքում։

## Գրականություն
* Ursula Dronke(1997). *The Poetic Edda : Volume II : Mythological Poems*. Oxford։ Clarendon Press.
* Finnur Jónsson (1913). *Goðafræði Norðmanna og Íslendinga eftir heimildum*. Reykjavík։ Hið íslenska bókmentafjelag.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգական դիցաբանություն
Համամիութենական ճարտարապետական գիտական ընկերություն

**Համամիութենական ճարտարապետական գիտական ընկերություն** (ՎԱՆՕ) ճարտարապետական կազմակերպությունների (ԱՍՆՕՎԱ, ԱՌՈԻ, ՕԱԱ) միավորում Խորհրդային Հայաստանում։ Գործել է 1930—1932 թվականներին, շինարար բանվորների արհմիության կենտրոնական կոմիտեին կից։ Ընկերության կանոնադրությունը և դեկլարացիան կոչ էին անում *«մշակել ճարտարապետական պրոլետարական տեսությունը, մասսայականացնել, ճարտարապետական պրակտիկայում ներդնել գիտության և տեխնիկայի նվաճումները»*։

1932 թվականին ընկերությունն ընդգրկվեց խորհրդային ճարտարապետական միության մեջ։

Կատեգորիա:Ճարտարապետության պատմություն
Հերցինյան ծալքավորություն

thumb|France dinantien
**Հերցինյան ծալքավորություն**, *վարիսցիյան ծալքավորություն*, երկրակեղևի գեոսինկլինալային գոտիներում տեղի ունեցած ծռման ու ճմլման խոշոր դեֆորմացիաներ ու լեռնակազմության երևույթներ, որոնք արտահայտվել են վերին դևոնի, կարբոնի, պերմի և առանձին շրջաններում նաև տրիասի ընթացքում։ Հերցինյան ծալքավորության գոտիներ (հերցինիդներ) են Ուրալը, Տյան Շանը, Ալթայը, Կունլունը, Մեծ Դոնբասը, տափաստանային Ղրիմը, Մեծ Կովկասի հյուսիսային լանջի արևմտյան մասը, Կենտրոնական և Արևմտյան Եվրոպայի լեռները, Հարավային Մոնղոլիան, Ապալաչները, Կանադական Արկտիկական կղզեխումբը, Մարոկկոյական Մեսետան, Ավստրալիական Ալպերը, մասամբ՝ Կորդիլիերաների, Անդերի, Տիրենյան, Բալկանյան ու Տավրոսի լեռների կենտրոնական մարզերը։ Հերցինյան գեոսինկլինալներն առաջացել են հիմնականում բայկալյան և էպիբայկալյան պլատֆորմների հիմքի վրա՝ օրդովիկի, սիլուրի և ստորին դևոնի ընթացքում։ Հերցինյան ծալքավորությունն ուղեկցվել է գրանիտոիդային ինտրուզիաներով, որոնց հետ կապված են *գունավոր*, *հազվագյուտ* և *սև մետաղների* բազմաթիվ խոշոր հանքավայրեր Եվրոպայում, Ասիայում, Ավստրալիայում։ *Հերցինիդների* նախալեռնային ու միջլեռնային իջվածքներում հայտնի են խոշորագույն քարածխաին ավազաններ (Կուզնեցկի, Դոնբասի, Կենտրոնական Եվրոպայի), քարաղի և կալիումական աղերի հանքավայրեր (Ուրալ)։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Գերհարդ Հերցբերգ

**Գերհարդ Հերցբերգ** (Gerhard Herzberg) (), կանադացի ֆիզիկոս։

Սովորել է Դարմշտադի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, Գյոթինգենի և Բրիստոլի համալսարաններում։ 1930 թվականից դասավանդել է Դարմշտադի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 1935 թվականին տեղափոխվել է Կանադա։ 1935-1945 թվականներին Սասկաչևանի, 1945 թվականից՝ Չիկագոյի համալսարանների պրոֆեսոր։ 1949 թվականից գլխավորել է Կանադայի ազգային գիտահետազոտական խորհրդի (Օտտավա) տեսական ֆիզիկայի բաժինը։ Ֆիզիկոսների կանադական ընկերության նախագահ (1956 թվականից), տեսական և կիրառական ֆիզիկայի միջազգային միության փոխնախագահ (1957-1963)։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են ատոմային և մոլեկուլային սպեկտրոսկոպիային։ Արժանացել է նոբելյան մրցանակի (1971)։

## Երկեր
* Атомные Спектры и строение атомов, М., 1948
* Электронные спектры и строение многоатомных молекул, М., 1969.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կանադացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիստոլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Կանադացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Կանադացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Հետերոդին

**Հետերոդին**, էլեկտրական տատանումների լամպային կամ կիսահաղորդչային փոքրահզոր գեներատոր, կիրառվում է սուպերհետերոդինային ռադիոընդունիչում՝ հաճախականությունների փոխակերպման համար։ Հետերոդինը ստեղծում է օժանդակ հաճախականության տատանումներ, որոնք խառնվում են դրսից եկող բարձր հաճախականության տատանումներին, և արդյունքում ստացվում է միջանկյալ հաճախականություն։ Հետերոդինը պետք է ունենա հաճախականության կայունություն և ըստ ամպլիտուդի աննշան ներդաշնակ տատանումներ։

Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Հետերոզիգոտություն

**Հետերոզիգոտություն**, հիբրիդային օրգանիզմին բնորոշ վիճակ, երբ հոմոլոգ քրոմոսոմները կրում են այս կամ այն գենի տարբեր ալելներ։ «Հետերոզիգոտություն» տերմինն առաջարկել է անգլիացի գենետիկ Ու. Բեյթսոնը 1902-ին։ Հետերոզիգոտությունը առաջանում է տարբեր որակ, քանակ և գեների կառուցվածքային դասավորություն ունեցող գամետների միաձուլումից։ Հետերոզիգոտությունը, որպես օրենք, սեռական պրոցեսի հետևանք է, սակայն կարող է լինել նաև մուտացիաների հետևանքով։ Հետերոզիգոտության ժամանակ մահացու և վտանգավոր ռեցեսիվ ալելների ազդեցությունը ճնշվում է համապատասխան դոմինանտ ալելի առկայությամբ և կարող է կրկին ի հայտ գալ, երբ նշված գենն անցնի հոմոզիգոտ վիճակի։ Հետերոզիգոտությունը լայնորեն տարածված է բնական պոպուլյացիաներում և հավանաբար հետերոզիսի պատճառներից մեկն է։

Կատեգորիա:Գենետիկա
Գուստավ Հերց

**Գուստավ Լյուդվիգ Հերց** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս, Բեռլինի ԳԱ անդամ, Նոբելյան մրցանակակիր (1925)։

Գերմանացի ֆիզիկոս, մեծանուն ֆիզիկոս Հենրիխ Հերցի թոռն է։

## Կենսագրություն
1913-1920 թվականներին աշխատել է Բեռլինի համալսարանում, 1920-1925 թվականներին՝ Էյդհովենի Ֆիլիպսի գործարանի լաբորատորիայում, 1925-1927 թվականներին՝ Հալեյի համալսարանի, 1928-1935 թվականներին՝ Բեռլինի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի պրոֆեսոր։ 1935-1945 թվականներին ղեկավարել է Բեռլինի Սիմենսի անվան գիտահետազոտական լաբորատորիան։ 1945-1954 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ-ում։ 1954-1962 թվականներին Լայպցիգի ֆիզիկայի ինստիտուտի պրոֆեսոր և տնօրեն։

Հիմնական աշխատանքները նվիրված են սպեկտրադիտմանը։ 1912-1914 թվականներին Ջ. Ֆրանկի հետ կատարած հիմնարար փորձերի համար 1925 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։ 1913 թվականին Ֆրանկ Հերցի հետ հետազոտել է գազի ատոմների մոլեկուլների հետ էլեկտրոնների բախման երևույթը և փորձով ապացուցել ատոմի էներգիայի ընդհատ մակարդակի գոյությունը։ Ուսումնասիրել է ռենտգենյան ճառագայթների կլանման սպեկտրները, մշակել իզոտոպների բաժանման դիֆուզիոն մեթոդը։ Կատարել է մի շարք աշխատանքներ դիֆրակցիայի, էլեկտրոնային ճառագայթման, գազերի մեջ պարպումների, պլազմայի գերձայնի և կիսահաղորդիչների բնագավառում։ Եղել է աշխարհի բազմաթիվ ակադեմիաների ու գիտական ընկերությունների անդամ, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ (1958) արտասահմանյան անդամ։

## Պարգևներ
* Նոբելյան մրցանակ (1925, Ֆրանկի հետ) 
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1951)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ, 1901-2000, Գիրք Ա, Երևան-2007։

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Հեռակա կրթություն

**Հեռակա կրթություն**, առանց աշխատանքային (կամ այլ) գործունեությունից կտրվելու բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական կրթությամբ մասնագետների պատրաստման ու որակավորման, ինչպես նաև ընդհանուր միջնակարգ կրթություն ստանալու ձևերից մեկը։ Հեռակա կրթության ուսուցման հիմնական ձևը ուսանողների (սովորողների) ինքնուրույն աշխատանքն է։

Հեռակա ուսուցումն առկա է բազմաթիվ երկրներում։ Հեռակա կրթության գծով Միջազգային խորհուրդը (հսկում է ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ն) կազմակերպում է միջազգային կոնֆերանսներ։

Հեռակա կրթությունը Հայաստանում սկիզբ է առել 1930 թվականի հունվարից, երբ Երևանի համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետին կից բացվել են հեռակա բարձրագույն մանկավարժական դասընթացներ։ Նույն տարվանից այդ դասընթացները տեղափոխվել և գործել են հայկական մանկավարժական ինստիտուտին կից և շուտով դարձել հեռակա բաժին, 1943 թվականից՝ Հայկական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ։

Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1978 թվականին հեռակա բաժիններ են գործել 10 բուհում (41 մասնագիտությունների գծով) և 39 միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններում (86 մասնագիտությունների գծով)։ 1977-1978 ուսումնական տարում բուհերի հեռակա բաժիններ են ընդունվել 1574, միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ՝ 2715 մարդ։ Հայկական բարձրագույն ուսումնական  11 հաստատություններում գործել է նաև հեռակա ասպիրանտուրա։

Կատեգորիա:Կրթություն
Տելեպատիա

**Հեռազգացություն** ( - «հեռու, հեռվում»,  - զգացողություն, տելեպաթիս), մարդկանց միջև մտքերի փոխանակության ձևերից։ Հեռազգացության ժամանակ ինֆորմացիան ընկալողը (պերցիպենտը) առանց զգայարանների և հատուկ սարքերի օգնության պետք է իմանա, թե ինչի մասին է մտածում ինֆորմացիան առաքողը (ինդուկտորը)։ Ենթադրվում է, որ հեռազգացության ընդունակության հիմքում ընկած են հոգեբանությանն ու ֆիզիոլոգիային անհայտ մարդու հոգեֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ, ֆիզիկային անհայտ մատերիայի հատկություններ։ Հեռազգացությունը պարապսիխոլոգիայի երևույթներից է։

### '''Կոստատին Գաուսը տելեպաթիայի մասին'''
Մի սուբյեկտի ազդեցությունը մյուսի վրա կարող է տեղի ունենալ բացարձակապես առանց ակնհայտ դրսևորումների։ Դա տելեպաթիկ հիպնոսի ընկալման տարատեսակներից է, այսինքն մենք մտածում ենք կենդանու մասին և ստանում ենք արդյունք։ Մենք կենդանու գլխում տեղադրել էինք էլեկտրոդ և ես փորձում էի ներգործել նրա վրա։ Բոլոր ներկաները տեսան, թե ինչպես է փոփոխվում ալիքի բնույթը։ Կենդանին հանգստացավ։ Երբ ես դադարեցրեցի ներգործելը՝ կենդանու մոտ վերադարձավ անհանգստությունը։ Բոլոր այս գիտական տվյալները ֆիքսվում են, վերլուծվում են, թվայնացվում են։ Գործիքին բարդ է խաբելը։ Հայտնի են տարբեր փաստեր գերէքստրասենսորիկ ընկալման, երբ շունը կարողացել է զգալ տիրոջը բավականին մեծ տարածության վրա։ Բազմաթիվ գիտնականներ եկել են եզրահանգման, որ կա ևս մեկ ընկալման աղբյուր՝ տելեպատիան՝ մտքերի փոխանցումը տարածության մեջ։

Կատեգորիա:Կեղծ գիտություն
Կատեգորիա:Պարապսիխոլոգիա
Մաթեմատիկական ինդուկցիա

thumb|right|Մաթեմատիկական ինդուկցիան պատկերավոր կարելի է հասկանալ իրար հաջորդող դոմինոներից կազմված շղթայի միջոցով

**Մաթեմատիկական ինդուկցիան** մաթեմատիկական ապացույցի եղանակ է, որը սովորաբար օգտագործվում է տրված պնդումը բոլոր բնական թվերի համար ապացուցելու համար։ Ապացույցը բաղկացած է երկու քայլից։ Առաջին քայլը կոչվում է **ինդուկցիայի հենք** և ապացուցում է տրված պնդումը առաջին բնական թվի համար։ Երկրորդ քայլը՝ **ինդուկցիոն քայլը** ապացուցում է, որ ցանկացած բնական թվի համար տրված պնդումից հետևում է նույն պնդումը՝ հաջորդ բնական թվի համար։ Այս երկու քայլերը միասին թույլ են տալիս եզրակացնել, որ տրված պնդումը ճիշտ է բոլոր բնական թվերի համար։

## Նկարագրությունը

Ասենք՝ տրված է որոշակի A(n) ասույթ և պահանջվում է պարզել դրա ճիշտ կամ սխալ լինելը։
# Նախ և առաջ ստուգել ասույթը *n=1*-ի համար (ստուգման քայլ)
# Ընդունում ենք, որ ասույթը ճիշտ է նաև կամայական *n* բնական թվի համար (ենթադրության քայլ) 
# Երրորդ քայլում պետք է ապացուցել, որ ասույթը ճիշտ է նաև *n+1*-ի համար (ապացուցման քայլ)

Կատեգորիա:Դեդուկտիվ բանականություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական ապացույց
Bounce It

**«Bounce It»**, ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի ռեփերներ Wale-ի և Թրեյ Սոնգզի հետ։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի հունիսի 25-ին որպես Ջուսի Ջեյի «Stay Trippy» կոչվող թվով երրորդ սոլո ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը «Բիլբորդ Հոթ 100» հիթ շքերթում զբաղեցրել է 74-րդ հորիզոնականը։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը նկարահանվել է 2013 թվականի հուլիսի 2-ին։ Տեսահոլովակի պրեմիերան կայանում է հուլիսի 8-ին BET հեռուստաընկերության «106 & Park» ծրագրի ընթացքում։

## Երգացանկ
**Digital download**
# «Bounce It» - 4։22

## Հիթ շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակ Յութուբում

Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի երգեր
Կատեգորիա:Թրեյ Սոնգզի երգեր
Կատեգորիա:2013 երգեր
Էտա Ջեյմս

**Էտա Ջեյմս** (, ի ծնե **Ջեմիսետտա Հոքինս** (*Jamesetta Hawkins*), ), ամերիկացի բլյուզ և R&B երգչուհի։

## Կենսագրություն
Ջեմիսետտա Հոքինսը ծնվել է 1938 թվականի հունվարի 25-ին Լոս-Անջելեսում։ Այդ ժամանակ նրա մայրը՝ աֆրոամերիկուհի Դորոթի Հոուքինսը, ընդամենը 14 տարեկան էր։ Թե ով էր հայրը, անհայտ էր, սակայն ինքը՝ Դորոթին, պնդում էր, որ հայտնի բիլիարդիստ Ռուդոլֆ Վանդերոնն էր։

Արդեն հինգ տարեկանում Հոքինսը սկսել էր երգել Լոս-Անջելեսյան բապտիստական եկեղեցու նվագախմբում։ Հենց այնտեղ նրա երգեցողության դասերով սկսեց զբաղվել եկեղեցական երգչախմբի տնօրեն Ջեյմս Էռլ Հայնսը։

## Սկավառակագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:2012 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 20 մահեր
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Արմեն Աթայան

**Արմեն Արշակի Աթայան** (), հայ նկարիչ։

Հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ Արշակ Աթայանի որդին է, Ռաֆայել և Ռոբերտ Աթայանների եղբայրը։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1952 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։

1954 թվականից ստեղծագործել է Կիևում, 1965 թվականից՝ Երևանում, դասավանդել ԵԳԻ-ում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին (1941-1945)։

## Ստեղծագործություններ
Հեղինակ է բնանկարների, դիմանկարների և նատյուրմորտների, որոնց բնորոշ է քնարական պայծառ երփնագիրը։

Գործերից են՝
* «Ամպամած օր. Սևան» (1953):
* «Աշունը Հայաստանի լեռներում» (1956)։
* «Առագաստներ» (1963)։
* «Ամառային հովիկ» (1965, մասնավոր հավաքածու, Լոնդոն)։
* «Ձեռագործ անող կինը» (1972):
* «Ձեռագործուհին» (1973, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)։
* «Ձմեռ» (2003)։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ուկրաինայում (1963, 1964, 1965), Երևանում (1968)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արմեն Աթայան - Շողակաթ

Կատեգորիա:Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Համաձայնություն

**Համաձայնություն**, բառերի շարահյուսական կապակցության եղանակ, երբ ստորադաս բառը քերականական հատկանիշներով նմանվում է գերադաս բառին։ Համաձայնությունը լինում է լրիվ և մասնակի։ Ժամանակակից հայերենում համաձայնությամբ կապակցվում են ենթական ու ստորոգյալը, բացահայտիչն ու բացահայտյալը։ Ստորոգյալը ենթակային համաձայնում է դեմքով և թվով, բացահայտիչը բացահայտյալի հետ համաձայնում է դեմքով, թվով և հոլովով։ Մասնակի թվային համաձայնությունում առկա է նաև բազմակիության իմաստ ունեցող որոշիչի և որոշյալի միջև։ Գրաբարում թվային և հոլովական համաձայնություն կա նաև ետադաս (երբեմն նաև առաջադաս) ածական որոշիչի և որոշյալի միջև։ Համաձայնությունը, որպես կապակցության եղանակ, հատուկ է հատկապես թեքական, մասամբ նաև՝ կցական լեզուներին։ 

Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Թոմաս Հեքսլի

**Թոմաս Հեքսլի Հենրի** (, ), անգլիացի բնագետ, Չ. Դարվինի տեսության տարածողն ու հետևորդը։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1883-1885 թթ.՝ նախագահ)։ 1890 թ. պարգևատրվել է Կարլ Լինեյի շքանշանով։

## Կենսագրություն
1846-1850 թթ. մասնակցել է դեպի Ավստրալիայի և Նոր Գվինեայի արևելյան ափերը կազմակերպված գիտարշավին։

1854-1895 թթ. եղել է Թագավորական լեռնային դպրոցի պրոֆեսոր, Լոնդոնի լագավորական ընկերության քարտուղար (1871-1880), նախագահ (1883-1885)։

## Հետազոտություններ
Հետազոտել է կենդանաբանության, համեմատական անատոմիայի, հնէաբանության, մարդաբանության, երկրաբանության, էվոլյուցիոն տեսության և այլ հարցեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Thomas Henry Huxley; A Sketch Of His Life And Work by Sir P. Chalmers Mitchell
* The Huxley File at Clark University
* An examination of the evidence for what was really said by Wilberforce and Huxley in the 1860 debate on Darwinism. 
* ''A Liberal Education''

Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բնագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հնէաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Ձորոյ վանք

**Ձորավանք** կամ **Ձորոյ վանք**, հայկական վանք պատմական Տուրուբերան նահանգում։

Ձորավանքը կամ Ձորոյ վանքը գտնվել է Վանա լճի հյուսիսում՝ Արճեշի տարածաշրջանի համանուն գյուղի մոտակայքում՝ բլրի վրա։

Ձորոյ վանքը մոտ է եղել Սալնապատի վանքին, և շատ հաճախ դրանք նույնացրել են միմյանց հետ։ Ձորավանքը կառուցվել է Ներսես Պարթևի կամ Ներսես Շինողի կողմից։

Վանքը եղել է կաթողիկոսարան։ Այդտեղ թաղված են Վասպուրական գավառի Գևորգ կաթողիկոսը, Հովհաննես պատմագիր կաթողիկոսը, Վահանիկ կաթողիկոսը։

Ձորոյ վանքի մոտակայքում հավիտենական հանգիստ են գտել նաև իշխանական տներից Համազասպուհու, Սեդա Տիկին Ապումրուանի և այլոց մարմինները։

## Աղբյուրներ
*Դոկտոր Հ. Համազասպ Ոսկեան, »Վասպուարական-Վանի վանքերը»

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Դավիթ Սարգսյան

**Դավիթ Ալբերտի Սարգսյան** (փետրվարի 15, 1979, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ԱՀ քաղաքական և պետական գործիչ։ Ստեփանակերտի քաղաքապետ (2019 թ. սեպտեմբերի 8-ից)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1979 թվականի փետրվարի 15-ին Ստեփանակերտում։ 1996 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի անվան թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։

1996-2003 թվականներին սովորել է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Երկու տարի՝ 1998-ից 2000 թվականներին, նա ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի շարքերում։

2001 թվականին աշխատանքային գործունեություն է սկսել Արցախի Հանրապետության անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի Ասկերանի տարածքային ստորաբաժանման գնահատման բաժնի առաջատար մասնագետ։ Հաջորդ տարի դարձել է Ասկերանի տարածքային ստորաբաժանման գնահատման բաժնի գլխավոր մասնագետ։ 2005 թվականին նշանակվել է անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի անշարժ գույքի գրանցման բաժնի պետի պաշտոնակատար։ 2005-2006թթ. եղել է կադաստրի պետական կոմիտեի աշխատակազմի իրավաբանական ծառայության գլխավոր մասնագետ։

2006 թվականին հիմնադրել է «Նիագարա» և «Ջեներալ Գրուպ» ձեռնարկությունները։ 2011 թվականին հիմնադրել և դարձել է «Կոնսալտ ֆինանս գրուպ» ընկերության տնօրենը։

2016 թվականից՝ Արցախի Հանրապետության քիքբոքսինգի ֆեդերացիայի նախագահ։

2019 թվականի սեպտեմբերի 8-ին կայացած ընտրություններում նա ընտրվեց Ստեփանակերտի քաղաքապետ։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

## Նշումներ

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Արցախի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սպորտի ղեկավարներ և կառավարիչներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտի քաղաքապետներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 15 ծնունդներ
Երազներ (ֆիլմ, 1990)

**Երազներ** (կամ «Ակիրա Կուրոսավայի երազները»), Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմը, որը նկարահանվել է 1990 թվականին։ Հիմնված է ռեժիսորի, միաժամանակ նաև սցենարիստի երազների վրա։

### Սյուժե
Ֆիլմը կազմված է ութ երազներից։ Երազներում հիմնական հերոսը տարբեր տարիքներ ունի։ Առաջին երկուսում տղան փոքր է, իսկ երորդից սկսած նա արդեն հասուն է։ Մի քանի երազում շոշափվում է մոլորակի ախտոտվածության խնդիրը։ Անդրադարձ է կատարվում Վինսենթ վան Գոգին, պատերազմին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
«Ակիրա Կուրոսավայի երազները». դիտել ֆիլմն առցանց 

Կատեգորիա:1990 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ալմանախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ուրվականների մասին
Կատեգորիա:1990-ականների ճապոներեն ֆիլմեր
Աստղագիտական-գեոդեզիական ընկերություն

**Աստղագիտական-գեոդեզիական ընկերություն**, **ԱԳԸ** (, մինչև 2001 թվականը՝ **Համամիութենական աստղագիտական-գեոդեզիական ընկերություն** [*Всесоюзное астрономо-геодезическое общество, ВАГО*]), ՌԴ ԳԱ առընթեր գիտահասարակական կազմակերպություն։ Աշխատանքներ է կատարում աստղագիտության, գեոդեզիայի և քարտեզագրության բնագավառներում։ Կազմակերպվել է 1932 թվականին՝ Ռուսական աստղագիտական ընկերության և ՌՍՖՍՀ աստղագետների միության հիման վրա։

ՀԱԳԸ նախկին ԽՍՀՄ խոշոր քաղաքներում (այդ թվում՝ Երևանում) ունեցել է ավելի քան 50 բաժին և բաժանմունք։ Հրատարակել է «Աստրոնոմիչեսկի կալենդար», 1895 թվականից), «Աստրոնոմիչեսկի վեստնիկ», 1967 թվականից), «Զեմլյա ի Վսելեննայա», 1965 թվականից) պարբերականները։

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Համահնչյուն

**Համահնչյուն**, տարբեր բարձրության մի քանի հնչյունների միաժամանակյա զուգորդումը, հնչյունային միասնություն, որ ունի զուտ հարմոնիկ (ներդաշնակային) գունային հատկանիշներ և երաժշտական արտահայտչության միջոց է։ Հիմնական տեսակներն են՝ միևնույն կամ տարբեր բարձրության երկու հնչյունի զուգորդումը և տարբեր տերցիային հարաբերությամբ կազմված երեք, չորս, հինգ հնչյունների զուգորդումը։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Հեքսագոնային համակարգ

**Հեքսագոնային համակարգ**, ընդգրկում է համաչափության հինգ տեսակ, որոնք բնորոշվում են վեցերորդ կարգի մեկ առանցքի և երկրաչափական հաստատունների (a= = b=£c։ a=3=90°։ 7=120°) առկայությամբ։ Որոշ բյուրեղագետներ Հեքսագոնային համակարգի մեջ են ներառում նաև համաչափության արիգոնային համակարգի յոթ տեսակ։ Հեքսագոնային համակարգի մեջ են մտնում համաչափության հետևյալ տեսակները.

1. հեքսագոնա- պիրամիդային (մասնակցում է վեցերորդ կարգի միայն մեկ առանցք՝ Լ6),

2. հեքսագոնա-տրապեցոէդրային (վեցերորդ կարգի մեկ առանցք և նրան ուղղահայաց երկրորդ կարգի վեց առանցք՝ Լ66Լ2),

3. հեքսագոնադիպիրամիդային (վեցերորդ կարգի մեկ առանցք և նրան ուղղահայաց համաչափության մեկ հարթություն, նրանց հատման կետում համաչափության կենտրոն՝ L6PC),

4. դիհեքսագոնա-պիրամիդային (վեցերորդ կարգի մեկ առանցք և նրա հետ հատվող համաչափության վեց հարթություն՝ L66P),

5․ դիհեքսագոնա-դիպիրամիդային (վեցերորդ կարգի մեկ առանցք, նրան ուղղահայաց երկրորդ կարգի վեց առանցք, համաչափության յոթ հարթություն, որոնցից մեկը ուղղահայաց է գլխավոր առանցքին, իսկ մնացած վեցը հատվում են այդ առանցքի հետ, առկա է նաև համաչափության կենտրոն՝ L66L27PC)։ Հեքսագոնային համակարգին են պատկանում, տրիգոնայինի հետ մեկտեղ, բյուրեղագիտական տեսակետից ուսումնասիրված բոլոր միներալների և այլ նյութերի մոտ 7, 5% -ը, այդ թվում՝ քվարցը, բերիլը, ապատիտը և այլն։

Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Բյուրեղագիտություն
Նշանակետ գին

**Նշանակետ գին** (), որոշակի ապրանքների այն գինը, որին շուկայի կառավարիչները նպատակ ունեն հասնելու։

Կապված է միջամտության գնի հետ։

Սահմանվում է ըստ գյուղատնտեսական հաշվարկման հաստատագրված միավորների, որոնք վերածվում են տարբեր երկրների արժույթների` կիրառելով փոխանակման ճշգրտվող դրույքներ, որոնք հայտնի են որպես «ճշգրտվող դրույքներ»։ Երբ նշանակետ գները սահմանվում են համաշխարհային գների ընդհանուր մակարդակից բարձր, կիրառվում է Եվրամիության անդամ չհանդիսացող երկրների գյուղատնտեսական ապրանքների հարկման համակարգ։ Եվրամությունը սահմանել է գների սատարման համակարգ՝ հիմնված միջամտության մի շարք գների վրա, որոնք մի փոքր ցածր են նշանակետ գներից։ Եթե առաջարկն ավելի մեծ է, քան պահանջվում է նշանակետ գնով շուկայում վաճառելու համար, ապա Եվրամիությունը հավելյալ առաջարկը գնում է միջամտության գնով՝ կանխելով գերարտադրության պատճառով գների ընդհանուր մակարդակի անկումը, որը բնականոն ձևով տեղի կունենար ազատ շուկայում։

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Ֆոկուս» ամսագիր 
* Նշանակետ գների կիրառումը  

Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Յարոսլավ Հեյրովսկի

**Յարոսլավ Հեյրովսկի**, (, ), չեխ քիմիկոս։ Բևեռագրության հիմնադիր։ Չեխոսլովակիայի ԳԱ անդամ (1952)։ Բևեռագրական մեթոդի, հետազոտությունների տեսության և տեխնիկայի մշակման համար 1959-ին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

## Կենսագրություն
1910-1913 թթ. սովորել է Լոնդոնի համալսարանի քոլեջում, 1913-1914 թվականներին աշխատել է նույն տեղում։ 1918 թ. ավարտել է Պրահայի համալսարանը։

1922 թվականից ղեկավարել է Պրահայի համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտը։ 1926 թվականից աշխատել է Սորբոնում (Փարիզ)։ 1950 թվականից Պրահայի բևեռագրության պետական ինստիտուտի (1964 թվականից կրում է նրա անունը) տնօրեն։

ԽՍՀՄ ԳԱ (1966) և այլ ակադեմիաների արտասահմանյան անդամ։ 1922 թ., հետազոտելով էլեկտրոլիզի պրոցեսը, հաստատել է նյութերի վերականգնման և օքսիդացման պոտենցիալների ու բնույթի, ինչպես նաև դիֆուզիոն հոսանքի և էլեկտրոլիտում նյութերի կոնցենտրացիաների միջև եղած կախվածությունը, որը բևեռագրության համար հիմք է ծառայել։

1925 թվականին իր աշակերտ Մ. Շիկատայի հետ ստեղծել է բևեռագրիչ (պոլյարոգրաֆ), որը հնարավորություն էր տալիս ավտոմատորեն գրանցել բևեռացման կորերը հոսանքի լարման և ուժի կոորդինատներում։

Յարոսլավ Հեյրովսկին մահացել է 1967 թ. մարտի 27-ին։ Թաղված է Պրահայի Վիշեգրադյան գերեզմանոցում։

## Մրցանակներ
Բևեռագրական մեթոդի, հետազոտությունների տեսության և տեխնիկայի մշակման համար 1959 թ. արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Չեխ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Չեխ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Կատեգորիա:Չեխ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Գերիտ Ֆիշեր

**Գերիտ Ֆիշեր** (հոլանդ.՝ Gerrit Fischer, ), հոլանդացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

## Կենսագրություն
Գերիտ Ֆիշերը 16 տարեկան հասակում տեղափոխվեց «Այաքս» ակումբի գլխավոր մարզիչ Ջեք Ռեյնոլդսի հրավերով։ 2 տարի անց Ֆիշերն արդեն իր մեկնարկային հանդիպումն անցկացրեց «Այաքս» ակումբի հիմնական կազմում։ Այդ հանդիպումը տեղի ունեցավ 1934 թ. սեպտեմբերի 16-ին, երբ թիմը մրցում էր «Քսերքսես» ակումբի հետ։

Իր վերջին հանդիպումն «Այաքս» ակումբի կազմում ֆուտբոլիստն անցկացրել է 1950 թ. նոյեմբերի 27-ին, երբ թիմը մրցում էր «Լիմբուրգիա» ակումբի հետ։ Այդ հանդիպումն ավարտվեց Այաքսի կրած պարտությամբ՝ 6։ 0 հաշվով։ Ընդհանուր հաշվով Ֆիշերն անցկացրել է 240 հանդիպում ու դարձել 97 գոլի հեղինակ։

Բացի այն, որ Ֆիշերն աչքի էր ընկնում իր խփած գոլերով, նա նաև կատարում էր բազմաթիվ գոլային փոխանցումներ, որոնցից շատերը հասցեագրված էին իր խաղընկեր Պիտ վան Ռենենին։

Կարիերայի ավարտից հետո ֆուտբոլիստը մնաց իր հարազատ թիմում ու աշխատեց որպես մարզիչ։

Գերիտ Ֆիշերը մահացել է 1984 թ. նոյեմբերի 22-ին 68 տարեկան հասակում։

## Նվաճումներ
• Նիդերլանդների առաջնության չեմպիոն&nbsp;-&nbsp;1937, 1939, 1947

• Նիդերլանդների գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;1943

## Հղումներ
• Ֆիշերը www.ajax.nl կայքում 

Կատեգորիա:1916 ծնունդներ
Կատեգորիա:1984 մահեր
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 22 մահեր
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 28 ծնունդներ
Հեյլունցզյան

**Հեյլունցզյան** (), նահանգ Չինաստանի հյուսիս-արևելքում, Ամուրի ավազանում։

Տարածությունը 710 հզ. կմ² է, բնակչությունը՝ 32 միլիոն (2020)։ Վարչական կենտրոնը՝ Խարբին։ Հեյլունցզյանի տարածքի մեծ մասը հարթավայրեր են (100-400 մ բարձրությամբ)։ Հյուսիս-արևմուտքում Մեծ Խինգանն է, միջին մասում՝ Փոքր Խինգանը, հարավ-արևելքում՝ Արևելա-Մանջուրական լեռները։ Կլիման ցամաքային է։ Գլխավոր գետն Ամուրն է՝ Սունգարի վտակով, հյուսիսում տարածված է տայգան, հարավում՝ լայնատերև անտառները, անտառատափաստանները և տափաստանները։ Հեյլունցզյանն ագրարային-ինդուստրիալ շրջան է։ Մշակում են հացահատիկ, սոյա, կարտոֆիլ, երկարաթել վուշ, շաքարի ճակնդեղ և այլն։ Արդյունահանվում է նավթ (Չինաստանի նավթի 40%-ը), ածուխ, ոսկի։ Զարգացած է բազմաճյուղ մեքենաշինությունը, ռադիոէլեկտրոնային, փայտամշակման, քիմիական, սննդի, ծխախոտի արդյունաբերությունը։ Երկաթուղիների երկարությունն ավելի քան 4 հզ կմ է։ Նավարկելի են Ամուր, Սունգարի, Ուսսուրի գետերը։

## Անվանում
Կոչվել է Ամուր գետի չինարեն Հեյլունցզյան անունով, որը բառացի նշանակում է «սև վիշապի գետ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1954 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Չինաստանի նահանգներ
Սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիա

մինի|աջից
**Սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիա** (), առաջին բարձրագույն հանրակրթական ուսումնական հաստատությունը Մոսկվայում։

Հիմնադրվել է 1687 թվականին։ Մինչև 1701 թվականը կոչվել է Հելենահունական, 1701 թվականից՝ Սլավոնա-լատինական, 1775 թվականից՝ Սլավոնա-հունա- լատինական ակադեմիա, 1814 թվականից՝ Մոսկվայի հոգևոր ակադեմիա և փոխադրվել Տրոիցե-Սերգիևյան վանք (Զագորսկ)։

17-րդ դարում դասավանդել են հունարեն, լատիներեն, սլավոնական լեզուներ, «յոթ ազատ արվեստներ», աստվածաբանություն։ 18-րդ դարի սկզբից ավելացել են գերմաներեն, ֆրանսերեն, բժշկություն, ֆիզիկա, փիլիսոփայություն և այլն։ Ակադեմիական համալսարանի (1725 թվական, Պետերբուրգ) և Մոսկվայի համալսարանի (1755 թվական) հիմնադրումից հետո կորցրել է իր նշանակությունը և դարձել բարձրագույն աստվածաբանական դպրոց։

Սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիայում կրթություն են ստացել ռուսագիտության ու մշակույթի նշանավոր գործիչներ, այդ թվում՝ Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովը (1731-1735 թվականներ)։

Կատեգորիա:Մոսկվայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1687
Սրապիոն Հեքիմյան

**Սրապիոն Հեքիմյան** (), հայ դրամատուրգ, թատերական-մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է ծննդավայրի Մխիթարյանների տարրական դպրոցում, Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում, հմտացել եվրոպական մի շարք լեզուների մեջ։ Հեքիմյանի ստեղծագործություններից են «Արտաշես և Սաթենիկ» (1848), «Հարմակ և Աշխեն» (1850), «Վահրամ», «Սմբատ Ա» դրամաները։ 1856 թվականին Հեքիմյան հաստատվել է Կոստանդնուպոլիսում, հիմնել պոլսահայ առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնը, որը ներկայացումներ է տվել հայերեն, թուրքերեն, իտալերեն։ Գլխավոր դերերը կատարել է ինքը։ Այս թատրոնի համար էլ Հեքիմյանը գրել է «Մամվել» պատմական ողբերգությունը, որը երկար տարիներ ներկայացվել է արևմտահայ և արևելահայ բեմերում (պիեսում խաղացել են Պ. Ադամյանը, Գ. Չմշկյանը, Հ. Աբելյանը)։ Հեքիմյանը նաև ինքնուրույն ու թարգմանական բանաստեղծություններով, գրականությանն ու թատրոնին նվիրված հոդվածներով հանդես է եկել «Բազմավեպ», «Երկրագունդ», «Ծաղիկ», «Մասիս», «Մուսայք. Մասյաց» և այլ պարբերականներում։

## Մատենագիտություն
* Կինն Զարմայրա (պոեմ)։ Բանասէր, 1851, № 4:
* Տաղք, քերթվածք և թատրերգությունք, Կոստանդնուպոլիս, 1857
* Հուլիանե, Գամալա, Պողոս և Վիրգինիա [թարգմանություններ], Կոստանդնուպոլիս, 1864

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Տաղք, քերթվածք և թատրերգությունք

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Հերցեպրունգ-Ռեսելի դիագրամ

280px|մինի|Հերցեպրունգ-Ռեսելի դիագրամ
**Հերցպրունգ-Ռեսելի դիագրամ**, «սպեկտր-լուսատվություն» դիագրամ, աստղերի սպեկտրալ դասերի և լուսատվությունների կապը։

Կոչվել է այդ կապը բացահայտող դանիացի աստղագետ Հերցշպրունգի և մանրամասն ուսումնասիրող Ռեսելի անունով, որոնք առաջինն էլ հենց կառուցել են այդ դիագրամը։ Դիագրամի մի առանցքի վրա տեղադրվում են աստղերի սպեկտրալ դասերը կամ ջերմաստիճանները, իսկ մյուսի վրա՝ լուսատվությունների լոգարիթմները կամ բացարձակ աստղային մեծությունները։ Հերցպրուգ-Ռեսելի դիագրամի վրա աստղերը պատահաբար չեն բաշխված, այլ կուտակված են առանձին մասերում։ Հերցշպրունգ-Ռեսելի դիագրամը Գալակտիկայի հարթ բաղադրիչի աստղերի համար դիագրամի վերևի ձախ անկյունից (ջերմ, բարձր լուսատվության աստղեր) դեպի ներքևի աջ անկյունը (սառը, ցածր լուսատվության աստղեր) ձգվող հաջորդականությունը կոչվում է գլխավոր հաջորդականություն։ Դրա մեջ են մտնում բոլոր աստղերի 90%-ը, այդ թվում նաև Արեգակը։ Վերևի աջ կողմում են գտնվում հսկա և գերհսկա աստղերի հաջորդականությունները (ընդգրկում են աստղերի մոտ 1%-ը)։ Ներքևի ձախ անկյունում մի առանձնացված տիրույթ են զբաղեցնում սպիտակ թզուկները, որոնք կազմում են բոլոր աստղերի մոտ 9%-ը։ Բաց և գնդաձև աստղակույտերի համար, կառուցված Հերցպրունգ-Ռեսելի դիագրամներն իրարից խիստ տարբերվում են։ Դրանք, սովորաբար, տարբերվում են նաև միևնույն տիպի տարբեր աստղակույտերի համար։ Աստղերի բաշխումը Հերցպրուգ-Ռեսելի դիագրամի վրա ցույց է տալիս, որ կայուն վիճակում գտնվող աստղերը չեն կարող ունենալ լուսատվության և մակերևութային ջերմաստիճանի ցանկացած զուգակցություն։ Դիտվող կապերից շեղումներ կարող են լինել անկայուն վիճակում գտնվող աստղերի դեպքում։ Հերցպրունգ-Ռեսելի դիագրամի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հետևել աստղերի զարգացմանը, դրանք համեմատել տեսական մոդելների հետ, որոշել աստղակույտերի, հետևաբար և դրանց մեջ մտնող աստղերի տարիքը։ 

Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա
Սամվել Դարբինյան (պետական գործիչ)

**Սամվել Վանցիկի Դարբինյան** (), Հայաստանի տեղական ինքնակառավարման համակարգի գործիչ, Վանաձորի քաղաքապետ (1999-2016)։

## Կրթություն
* Ծնվել է շինարարի ընտանիքում։
* 1976 թ. ավարտել է Կիրովականի թիվ 17 միջնակարգ դպրոցը։
* 1979 թ. գերազանցությամբ ավարտել է Պ. Մելքոնյանի անվան շինարարական տեխնիկումը։
* 1979-1984 թթ. սովորել և ավարտել է Կ. Մարքսի անվան Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Կիրովականի մասնաճյուղի շինարարական ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1984-1990 թթ. - «Գյուղշին» տրեստի աշխղեկ, ապա՝ շինտեղամասի պետ։
* 1990-1991 թթ. - «Սպիտակշին» տրեստի շինվարչության պետ։
* 1991-1996 թթ. - Գուգարքի ճանապարհների շինարարական թիվ 2 ձեռնարկության (ՃՇՁ 2) տնօրեն։
* 1996-1999 թթ. - Լոռու միավորված ՃՇՇՊՁ գլխավոր տնօրեն։
* 1999 թ. ընտրվել, 2002 թ., 2005 թ., 2008 թ., 2012 թ. վերընտրվել է Վանաձորի քաղաքապետի պաշտոնում։
 
Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ է, ՀՀԿ Վանաձորի տարածքային կազմակերպության խորհրդի նախագահ։
Ամուսնացած է ունի երեք զավակ, չորս թոռ։

## Պարգևներ
* Պողոսյան մրցանակ
* Անանիա Շիրակացու մեդալ (2008)։
* Հայաստանի վարչապետի հուշամեդալ,
* Ամենայն հայոց Կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի մեդալ,
* Համայնքների միության հուշամեդալ,
* Հայաստանի Վարչապետի կողմից անվանական զենք,
* Բազմաթիվ այլ պատվոգրեր և շնորհակալագրեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Վանաձորի քաղաքապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ