Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարություն

thumb|300x300px|Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարության նախկին շենքը, 1930-ական թվականների լուսանկար։
thumb|299x299px|Աշխարհի երկրների քարտեզը, որտեղ Թուրքիան ունի դիվանագիտական ներկայացուցչություն։
**Թուրքիայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն** (), գործադիր իշխանության պետական մարմին, որը պատասխանատու է Թուրքիայի Հանրապետության արտաքին հարաբերությունների համակարգման համար։ Նախարարությունը պատասխանատու է նաև արտասահմանյան երկրներում Թուրքիայի դիվանագիտական ներկայացուցչությունների գործունեության, Թուրքիայի քաղաքացիներին աջակցության տրամադրման, ինչպես նաև թուրքական մշակույթի առաջխաղացման համար։ Նախարարությունն իրականացնում է թուրքական արտաքին քաղաքականությունը՝ այդ երկրի ազգային շահերին համապատասխան։ Կառույցը հիմնադրվել է 1920 թվականի մայիսի 2-ին։ Դրա առաջնային պարտավորությունների թվում են դիվանագիտական առաքելությունների գործունեության համակարգումը, միջազգային պայմանագրերի և համաձայնագրերի շուրջ բանակցությունները, ինչպես նաև Միավորված ազգերի կազմակերպությունում Թուրքիայի Հանրապետության ներկայացումը։ 

Նախարարության գլխամասը գտնվում է Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում։ Արտասահմանյան երկրներում Թուրքիան ունի ավելի քան 200 դիվանագիտական ներկայացուցչություն, այդ թվում՝ դեսպանություններ, մշտական ներկայացուցչություններ և գլխավոր հյուպատոսություններ։ 2021 թվականի դրությամբ՝ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ղեկավարների թիվը հասնում էր 235-ի։ 

Թուրքիայի արտաքին գործերի գործող նախարարը Հաքան Ֆիդանն է, որն այդ պաշտոնն զբաղեցնում է 2023 թվականի հունիսի 3-ից։

## Պատմություն
Մինչև 19-րդ դարը Օսմանյան կայսրության արտաքին հարաբերությունների համար պատասխանատու էր Գլխավոր քարտուղարությունը։ Արտասահմանում օսմանների առաջին մշտական դեսպանությունը բացվել է 1793 թվականին Լոնդոնում։ Առաջին նախարարը եղել է Յուսուֆ աղա Էֆենդին։ 1836 թվականին քարտուղարությունը վերակազմավորվել է նախարարության։

Օսմանյան կայսրության արտաքին գործերի առաջին նախարարը եղել է Յոզղաթլը Աքիֆ Էֆենդին։ 1920 թվականի մայիսի 2-ին Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի հիմնադրումից հետո ստեղծվել է Արտաքին գործերի նախարարությունը։ Անկախ Թուրքիայի ԱԳ առաջին նախարար է դարձել Բեքիր Սամի Քունդուհը։ Այս նախարարությունը կարևոր դերակատարություն է ունեցել Լոզանի պայմանագրի կնքման հարցում։ 1927 թվականին էլ ընդունվել է նախարարության գործառույթների մասին առաջին իրավական ակտը։

Անկախ Թուրքիայի առաջին տարիներին արտաքին քաղաքականությամբ անձամբ զբաղվում էր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը։ Աստիճանաբար ավելանում էր նաև արտասահմանում աշխատող թուրք դիվանագետների թիվը։ 1924 թվականին արտասահմանում գործող դիվանագիտական և հյուպատոսական ներկայացուցչությունների թիվը հասնում էր 39-ի։

Ներկայումս, ընդհանուր առմամբ, Թուրքիայի ԱԳՆ կազմում աշխատում է 1 775 դիվանագետ, իսկ նախարարության ընդհանուր աշխատակիցների թիվը հասնում է 6 692-ի։

## Դիվանագիտական առաքելություններ
Նախարարությունը համակարգում է օտարերկրյա պետություններում թուրքական դիվանագիտական առաքելությունների աշխատանքը, այդ թվում՝ դեսպանությունների, հյուպատոսություննների և մշտական ներկայացուցչությունների, որոնք գործում են շուրջ 200 երկրներում և տարածքներում։

## Գենդերային հավասարություն
2023 թվականի ապրիլի դրությամբ՝ Թուրքիայի դեսպանների 42%-ը և գլխավոր հյուպատոսների 15%-ը կանայք էին։ Ըստ այդմ՝ 172 դեսպանից իգական սեռի ներկայացուցիչ էին 72-ը, իսկ 97 գլխավոր հյուպատոսից՝ 14-ը։

## Նախարարություն
### Նախարարի գրասենյակ
Արտաքին գործերի նախարարության հիերարխիայում ամենաբարձր պաշտոնը նախարարինն է, որը պատասխանատու է նախարարության ընդհանուր գործունեության կազմակերպման և ղեկավարման համար։ Արտաքին գործերի նախարարն ունի երեք տեղակալ և մի շարք խորհրդականներ։

### Նախարարության ստորաբաժանումներ
* **Քաղաքական հարաբերությունների դեպարտամենտը** պատասխանատու է Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության մշակման և իրականացման համար։ Այն վերլուծում է միջազգային քաղաքական զարգացումները, իրականացնում հետազոտություններ և կառավարությանը տրամադրում քաղաքական խորհրդատվություն։
* **Տնտեսական հարաբերությունների դեպարտամենտը** պատասխանատու է օտարերկրյա պետություններում Թուրքիայի տնտեսական շահերի առաջմղման համար։ Այն գործում է առևտրի և ներդրումների ծավալների մեծացման, այլ երկրների հետ տնտեսական հարաբերությունների կարգավորման ու օտարերկրյա պետություններում թուրքական բիզնեսին աջակցելու ուղղությամբ։
* **ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների դեպարտամենտը** պատասխանատու է Եվրոպական միության հետ Թուրքիայի հարաբերությունների համար։ Այն համակարգում է ԵՄ-ին Թուրքիայի ասոցացման շուրջ բանակցությունները ու մշտադիտարկում ԵՄ քաղաքականությունները, որոնք կարող են ազդել Թուրքիայի շահերի վրա։ 
* **Բազմակողմ քաղաքական հարաբերությունների դեպարտամենտը** պատասխանատու է միջազգային կազմակերպություններում, այդ թվում՝ Միավորված ազգերի կազմակերպությունում, Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունում և Իսլամական համագործակցության կազմակերպությունում Թուրքիայի մասնակցության համար։ 
* **Հյուպատոսական հարաբերությունների դեպարտամենտը** արտասահմանում հյուպատոսական ծառայություններ է մատուցում Թուրքիայի քաղաքացիներին, իսկ Թուրքիայում՝ օտարերկրյա քաղաքացիներին։ Ստորաբաժանումը տրամադրում է անձնագրեր և վիզաներ, արտակարգ իրավիճակներում օգնություն տրամադրում Թուրքիայի քաղաքացիներին ու աշխատում օտարերկրյա պետություններում Թուրքիայի քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության ուղղությամբ։ 
* **Մշակութային հարաբերությունների դեպարտամենտը** պատասխանատու է օտարերկրյա պետություններում թուրքական մշակույթի և լեզվի առաջխաղացման համար։ Ստորաբաժանումը կազմակերպում է մշակութային իրադարձությունները, օտարերկրյա պետություններում աջակցում թուրքերենի ուսուցմանը և համակարգում Թուրքիայի ու այլ երկրների միջև մշակութային փոխանակումները։ 
* **Արարողակարգի դեպարտամենտը** պատասխանատու է օտարերկրյա պետություններ պաշտոնական այցերի կազմակերպման և Արտաքին գործերի նախարարության միջոցառումների կազմակերպման համար։ Ստորաբաժանումը լոգիստիկ աջակցություն է տրամադրում թուրքական դիվանագիտական առաքելություններին։ 
* **Հանրային դիվանագիտության դեպարտամենտը** պատասխանատու է արտասահմանում Թուրքիայի իմիջի առաջխաղացման և օտարերկրյա հասարակությունների հետ Թուրքիայի հարաբերությունների զարգացման համար։ Ստորաբաժանումը կազմակերպում է հանրային դիվանագիտության միջոցառումներ, կառավարում արտասահմանում գործող մշակութային կենտրոնները և թուրքական դիվանագիտական առաքելությունների միջոցով համակարգում PR գործողությունները։ 

### Տարածաշրջանային գրասենյակներ
Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը տարածաշրջանային գրասենյակներ ունի հետևյալ քաղաքներում.

* Անթաքիա,
* Անթալիա,
* Գազիանթեփ,
* Դիարբեքիր,
* Էդիրնե,
* Իզմիր,
* Ստամբուլ

### Օտարերկրյա ներկայացուցչություններ
Թուրքական դեսպանությունները, գլխավոր հյուպատոսությունները, մշտական ներկայացուցչությունները և առևտրային ներկայացուցչությունները մասամբ անկախ են արտաքին քաղաքական գերատեսչության կենտրոնական մարմնից։ Նրանք հետևում են նախարարության հրամաններին և հանձնարարականներին, իսկ առաքելության ղեկավարը օտարեկրյա պետության տարածքում գործող թուրքական դիվանագիտական առաքելության առաջնորդն է։ Թուրքիայի ԱԳՆ համակարգում դեսպանը դեսպանության կամ էլ մշտական ներկայացուցչության ղեկավարն է։ Թայվանում թուրքական առևտրային ներկայացուցչության ղեկավարը ևս ունի դեսպանի դիվանագիտական աստիճան։ Գլխավոր հյուպատոսությունները գլխավորող դիվանագետներն էլ կոչվում գլխավոր հյուպատոսներ։

## Խոշոր հիմնախնդիրներ

## Միջազգային կազմակերպություններ
Թուրքիայի Հանրապետությունն անդամակցում է միջազգային 26 կազմակերպության։ Այս կազմակերպությունների և Թուրքիայի միջև շփումներն իրականացվում են Արտաքին գործերի նախարարության միջոցով։

## Արտաքին գործերի նախարարների ցանկ
Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնն ստեղծվել է 1920 թվականին՝ Թուրքիայի անկախության պատերազմի ժամանակ։

## Մրցանակներ
1989 թվականից սկսած Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը մատուցած ծառայությունների համար մրցանակներ է շնորհում գերատեսչության կազմում աշխատող անձանց և կազմակերպություններին։

## Տես նաև
* Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարների ցանկ
* Թուրքիայի դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
*  

Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի կառավարություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարություններ