Ֆրանսիս Գրինուեյ

**Ֆրանսիս Հովարդ Գրինուեյ** (), անգլիացի ճարտարապետ, որին տեղափոխել են Ավստրալիա որպես հանցավոր՝ խարդախություն անելու ենթադրյալ հանցագործության համար։ Նա դարձել է ավստրալիական ճարտարապետության նախահայր և երբևէ ապրած միակ հանցագործն է աշխարհում, որի դեմքը հայտնվել է թղթադրամի վրա։ Նոր Հարավային Ուելսում նա աշխատել է կառավարչի՝ Լաքլան Մակուորիի համար որպես Ավստրալիայի կառավարության առաջին ճարտարապետ։ Նա մեծապես հայտնի է դարձել և սիրվել է շինություններում արած իր աշխատանքների համար, ինչպես օրինակ՝ Սուրբ Մեթյու եկեղեցու, Սուրբ Ջեյմսի եկեղեցու և Հայդ Պարկի զորանոցներում։

## Կյանք և գործունեություն
Գրինուեյը ծնվել է Գլուսեսթերշայրում, Մանգոթսֆիլդում (անգլիական Բրիստոլ քաղաքի մոտ), Ֆրանսիս Գրինուեյի և Ան Ուեբի որդին է։ Գրինուեյը դարձել է Բրիստոլի և Բաթի որոշ հայտնի շինությունների ճարտարապետը։ Մեծ Բրիտանիայում մնացած նրա միակ շինությունը Բրիստոլի Քլիֆթոն ակումբն է, ի սկզբանե եղել է Քլիֆթոն հյուրանոցը և Ժողովի սենյակները։ 1809 թվականին նա սնանկանում է և 1812 թվականին մեղավոր է ճանաչվում «իր ընկերների խորհրդով» ֆինանսական փաստաթղթերը կեղծելու համար և դատապարտվում է մահվան։ Ավելի ուշ այս դատավճիռը փոխվում է 14 տարվա աքսորով։ Թե ինչու նա մեղավոր ճանաչվեց, հայտնի չէ։ Նրան հավանաբար ասել են, որ դա իր կյանքը փրկելու միակ միջոցն է։ Մինչ նրան Սիդնեյ կաքսորեին, Գրինուեյն իր ժամանակն անցկացնում է Բրիստոլի Նյուգեյթ բանտում, որտեղ նա նկարում է բանտի տեսարաններ։

1814 թվականի փետրվարին Գրինուեյը ժամանում է Սիդնեյ, Նոր Հարավային Ուելս *Ջեներալ Հեվիթ* փոխադրամիջոցով իր դատավճիռն այնտեղ անցկացնելու։ Նավի վրա վիրաբույժ դոկտոր Ջոն Հարրիսն է լինում, որը Գրինուեյին հանձնարարում է իր առաջին գաղտնի առաջադրանքը գաղութում, ներառյալ Ուլտիմո կալվածքում նրա բնակությունը երկարաձգելը։ Գրինուեյն առաջին անգամ հանդիպում է Լաքլան Մակուորիին 1814 թվականի հուլիսին, որին խորհուրդ էր տվել ծովակալ Արթուր Ֆիլիպը։ Նախնական հանդիպման ժամանակ Մակուորին փորձում է փորձարկել Գրինուեյին` խնդրելով նրան կրկնօրինակել քաղաքապետարանի և դատարանի շենքերի դիզայնը գծապատկերների գրքից: Գրինուեյն այնքան էր վիրավորվել այս բանից, որ նամակով պատասխանում է՝ հայտարարելով իր հմտությունները և մեջբերելով Սըր Ուիլյամ Չեմբերին, որ Մակուորին պետք է օգտագործի հնարավորությունը դասական դիզայնի համար՝ ասելով, որ նա «անմիջապես կկրկնօրինակի այն նկարը, որը Ձերդ Գերազանցությունը խնդրել էր ինձ անել, հակառակ այն բանին, որ շատ ցավոտ է ինձ՝ որպես պրոֆեսիոնալ մարդու համար կրկնօրինակել մի կառույց, որը դասական համամասնության և բնույթի պահանջ չունի»։
ձախից|մինի|Գրինուեյի կեղծ դատավարության նկարը Բրիստոլի Նյուգեյթ բանտում, 1812թ․, տեղի է ունեցել Նոր Հարավային Ուելսի պետական գրադարանում
1816-1818 թվականներին, երբ դեռ դատապարտված էր, Գրինուեյը պատասխանատու էր Մակուորիի Լայթհաուսի նախագծման և կառուցման համար Հարավային Գլխում, Պորտ Ջեքսոնի մուտքից 2 կմ հեռավորության վրա: Այս նախագծի հաջողությունից հետո նրան ազատ է արձակում կառավարիչ Լաքլան Մակուրին, 1817 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Լայթհաուսում տեղի ունեցած նախաճաշից առաջ: Քաղաքացիական ճարտարապետի և ինժեների օգնականի դերում, որը պատասխանատու էր կապիտան Ջ. Մ. Գիլլին, հասարակական աշխատանքների տեսուչը, շարունակում է կառուցել բազմաթիվ նշանակալից շենքեր նոր գաղութում:

Գրինուեյի աշխատանքները, ներառյալ Հայդ պարկի զինանոցները, առաջին Կառավարության տան ընդարձակումները, նախատեսվող Կառավարության նոր տան ախոռները (Բրիտանացի պաշտոնյայի կողմից իրենց «անօգուտ շքեղության» համար դատապարտված շենքը այժմ Սիդնեյի երաժշտության կոնսերվատորիայի տունն է), և Սուրբ Ջեյմսի եկեղեցին Սիդնեյում, որն ընտրվել էր որպես Ավստրալիայի միակ երկու տեխնածին «գանձերից» մեկը, որը հեղինակել է Դեն Քրուքշենքը BBC-ի «Աշխարհի շուրջը 80 գանձերում» շարքում: Նա ներկայացրել է Սիդնեյի առաջին կաթոլիկ եկեղեցու` Սուրբ Մերիի համար նախատեսված նախագծերը, սակայն դրանք չեն համապատասխանել քահանա Տեր Թերիի նախատեսած փառասեր մասշտաբին, և դրանք չեն իրականացվել:

Գրինուեյը վատ համբավ է ձեռք բերում, երբ Մակուորին մեղադրում է նրան բարձր վարձավճարներ գանձելու մեջ, երբ նա գտնվում էր կառավարության ղեկավարի պաշտոնում, և նա պաշտոնանկ է արվում հաջորդ կառավարիչ Թոմաս Բրիսբենի կողմից 1822 թվականին: Նա չնչին հաջողությամբ շարունակում է հետևել իր մասնագիտությանը։

1835 թվականին նա զրկվում է ամեն ինչից՝ Սիդնեյ Գազեթում գովազդելով, որ «Ֆրանսիս Հովարդ Գրինուեյը, եզակի բնույթի հանգամանքներից ելնելով դրդված է նորից խնդրելու իր ընկերների և հանրության հովանավորությունը»։

Գրինուեյը մահանում է տիֆից Նոր Հարավային Ուելսի, Նյուքասլի մոտակայքում 1837 թվականին 59 տարեկան հասակում։ Նրա մահվան հստակ ամսաթիվը հայտնի չէ։ Ասում են, որ նա թաղվել է Գլեբ գերեզմանատանը Արևելյան Մեիթլենդում 1837 թվականի սեպտեմբերի 25-ին, բայց նրա գերեզմանը չի մակագրվել։

## Հետմահու հարգանքի տուրքեր
մինի|270x270փքս|Ֆրանսիս Գրինուեյը ավստրալիական 10-դոլարանոց թղթադրամի վրա․ թերևս միակ դատապարտված կեղծարարը աշխարհում, որ պատկերվել է թղթադրամի վրա
Ճակատագրի հեգնանքով, չնայած ֆինանսական փաստաթուղթ կեղծելու մեղադրանքով դատապարտվածությանը, Գրինուեյի դեմքը պատկերված է ավստրալիական առաջին տասնորդական արժույթի 10 դոլարանոց թղթադրամի վրա (1966–93թթ․)՝ դարձնելով նրան հավանաբար միակ դատապարտված կեղծարարն աշխարհում, որն արժանացել է թղթադրամի վրա լինելու պատվին։

Գրինուեյը NSW դաշնային ընտրազանգվածի, Կանբերայի արվարձանի և Վուդբերիում ավագ դպրոցի, Մեիթլենդի արվարձանի համանունն է։

Ֆրանսիս Գրինուեյ Դրայվը Չերիբրուք արվարձանում անվանվել է Ֆրանսիս Գրինուեյի պատվին։

Ավստրալիացի հայտնի ճարտարապետ Լեսլի Ուիլկինսոնի (1882–1973) Վոկլուզ տունը անվանվել է «Գրինուեյ»՝ ի պատիվ Ֆրենսիս Գրինուեյի։

NSW-ի Վինձորի մոտ գտնվող ուղղիչ կենտրոնի համալիրը կոչվում է Ֆրենսիս Գրինուեյի համալիր:

## Աշխատանքների ընտրված ցուցակ
Հետևյալ աշխատանքները կամ նախագծել է Գրինուեյը, կամ այնտեղ նշանակալից ազդեցություն է ունեցել․

*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Dictionary of Australian Artists Online
* Francis Greenway Drive

 
Կատեգորիա:Անգլիացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի նկարիչներ