open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռեջեփ Փաշայի մզկիթ

**Ռեջեփ Փաշայի մզկիթ**, որը գտնվում էր Երևանի բերդի տարածքում։ Ըստ Բորիս Մեհրաբյանի 1911 թվականին հրապարակած քարտեզի՝ եկեղեցու ստույգ վայրը Մայրաքաղաքային զորամասի ավտոհրապարակի կենտրոնն է։

Կառուցվել էր 1725 թվականին՝ Օսմանյան տիրակալ Ռաջաբ փաշայի անունով, ու հանդիսացել է Երևանի տարածքում գտնված միակ սուննի մզկիթը։ 1735 թվականին կրկին Պարսկաստանի տիրապետության վերականգնումից հետո այն վերածվել է զինանոցի։ 1827 թվականին Ռուսական զորքերի կողմից Երևանի բերդի գրավումից հետո այն վերակառուցվել ու օծվել է որպես ռուսական ուղղափառ Պոկրովյան տաճար։ 19-րդ դարի վերջում խախլված լինելու պատճառով այժմյան Շահումյանի արձանի տեղում կառուցվում է նոր՝ Սուրբ Նիկոլայ մայր տաճարը, իսկ այս մեկը քանդվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:1820-ականների կազմալուծումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի կազմալուծումներ Երևանում
Կատեգորիա:Երևանի չպահպանված հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի սուննի մզկիթներ
Դերիք Ռոուզ

**Դերիք Մարտել Ռոուզ** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, խաղարկող։ Առավել նշանակալի կարիերա է ունեցել հանդես գալով Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Չիկագո Բուլս» ակումբում (2008-2016)։

Ծնվել է Չիկագո քաղաքում։ Ընտրվել է NBA-ի 2008 թվականի դրաֆթի առաջին ընտրությամբ՝ ծննդավայրը ներկայացնող «Չիկագո Բուլս» ակումբի կողմից։ 2010 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն, 2009 թվականին արժանացել NBA-ի լավագույն նորեկի կոչմանը, 2010-2011 թթ. ճանաչվել է որպես ամենաարժեքավոր խաղացող (MVP), դառնալով տվյալ տիտղոսին արժանացած ամենաերիտասարդ մարզիկը (22 տարեկանում)։

Ռոուզի խոստումնալից կարիերան NBA-ում կտրուկ փոխվեց մի շարք վնասվածքների պատճառով՝ սկսած 2012-ի փլեյ-օֆֆի ընթացքում ձախ ծնկի առաջային խաչաձև կապանի վնասվածքից, որը տեղի ունեցավ լիգայի պատմության ամենաերիտասարդ ամենաարժեքավոր մարզիկի (MVP) կոչմանն արժանանալուց ընդամենը մեկ տարի անց: Ծնկի վնասվածքից հետո Ռոուզը բազմաթիվ անգամներ ստացավ մենիսկի վնասվածքներ և խնդիրներ ունեցավ սրունքաթաթային հոդի շրջանում, ինչը հանգեցրեց կրկնակի վիրահատությունների և բաց թողնված մրցաշրջանների՝ խանգարելով նրան հասնելու իր վաղ կարիերայում նշմարվող աստղային ներուժին։

Չնայած անհաջողություններին, Ռոուզին հաջողվում էր տոկուն խաղ ցուցդրել՝ իր խաղը հարմարեցնելով առողջական կարգավիճակի հետ և կարիերայի հետագա փուլերում օգտակար լինել այն ակումբներին, որոնց կազմում ելույթներ էր ունենում։

## Կենսագրություն
Ծնվել և մեծացել է Չիկագոյում և մանկուց սատարել է տեղի ակումբին՝ «Չիկագո Բուլսին»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ (կենսագրություններ)
* Էջը NBA.com կայքում 
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում  
* Էջը Մեմֆիսի համալսարանի սպորտային բաժնում  
* Էջը ԱՄՆ բասկետբոլի ֆեդերացիայի կայքում  

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չիկագո քաղաքում ծնվածներ
Սթրեյթ էդջ

մինի|Սթրեյթ Էդջի դաջվածքի օրինակ
**«Սթրեյթ Էդջ»** (անգլ.` *Straight edge*, այլ կերպ` *sXe*), ռոք երաժշտության ենթաոճ և ենթամշակութային ապրելակերպ, որը բացառում է ալկոհոլի, ծխախոտի և թմրամիջոցների օգտագործումը։ Որոշ հետևորդեր իրենց նույնիսկ հետ են պահում անօրինական և/կամ անկանոն սեռական հարաբերություններից։

## Արտաքին հղումներ
* Հաճախակի տրվող հարցեր «Սթրեյթ էդջի» մասին

Կատեգորիա:Ենթամշակույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ենթամշակույթներ
Կատեգորիա:Կենդանիների իրավունքների շարժում
Կատեգորիա:Վեգանություն
Ռաֆիկ Հակոբյան

**Ռաֆիկ Եղիշեի Հակոբյան** (), քիմիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1986)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիատեխնոլոգիական ֆակուլտետը (1954)։ Աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիայի ինստիտուտում, 1968 թվականից՝ ՀՊՃՀ-ում, 1972-1980 թվականներին՝ քիմիական պրոցեսների և ապարատների ամբիոնի վարիչ, 1996 թվականից՝ ամբիոնի պրոֆեսոր, 1987-1996 թվականներին՝ ՀՊՃՀ Վանաձորի մասնաճյուղի տնօրեն։ Աշխատանքները վերաբերում են երկֆազ համակարգերի հիդրոդինամիկայի հարցերին։ Խիտ շերտում պնևմոտրանսպորտի (օդաճնշական փոխադրման) նրա մշակած (աշխատակիցների հետ) նոր մեթոդը ներդրված է ՌԴ տարբեր ձեռնարկություններում։

## Երկեր
* Քիմիական տեխնոլոգիայի պրոցեսների և ապարատների դասընթացի լաբորատոր աշխատանքներ, Մաս 1, 1975 (համահեղինակ)։
* Քիմիական տեխնոլոգիայի պրոցեսների և ապարատների դասընթացի լաբորատոր աշխատանքներ։ Մաս 2, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան, Երևան, Ա. հ., 1975 (համահեղինակ)։
* Կարճ միացված ռոտորով եռաֆազ ասինխրոն շարժիչի նախագծում, 2003 (համահեղինակ)։
* Կարճ միացված ռոտորով եռաֆազ ասինխրոն շարժիչի նախագծում։ Կուրսային և դիպլոմային նախագծերի մեթոդական ցուցումներ։ Հայաստանի Հանրապետության Կրթության և Գիտության նախարարություն, Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան, Էլեկտրական մեքենաների և ապարատների սեկտոր, Երևան, Ճարտարագետ, 2008 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Բեքքի Շարփ

**Բեքքի Շարփ** (), ամերիկյան ֆիլմ, նկարահաված 1935 թվականին, հայազգի ռեժիսոր Ռուբեն Մամուլյանի կողմից։ Համարվում է կինոյի պատմության առաջին լիամետրաժ գունավոր ֆիլմը։ Սցենարի հիմքում ամերիկացի գրող Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյի «Սնափառության տոնավաճառ» վեպն է։

## Սյուժե
Բեքքին և Ամելիան դպրոցական ընկերուհիներ են։ Բեքքին շատ աղքատ ընտանիքից է, իսկ Ամելիայի ծնողները հարուստ ունեցվածքի տեր մարդիկ են։ Չնայած այդ տարբերությանը, Բեքքիին հաջողվում է մտերմանալ ոչ միայն Ամելիայի, այլև նրա շատ ընկերների ու բարեկամների հետ։

Նա որոշում է մտնել բարձր հասարակություն՝ օգտագործելով դրա համար ամեն հնարավորություն։ Սակայն այդ ամենը բերում է տխուր հետևանքների ...

## Դերասաններ
* Միրիամ Հոփքինս - *Բեքքի Շարփ*
* Ֆրենիսի Դի - *Ամելի Սիդլի*
* Սեդրիկ Հարդվիկ - *մարկիզ Սթայն*
* Բիլլի Բուրք - *լեդի Բառաքրիզ*
* Նայջել Բրյուս - *Ջոզեֆ Սեդլի*
* Էլիսոն Սքիպուորթ - *միսս Քրոուլի*
* Ալան Մաուբրեյ - *Ռոդոն Քրոուլի*
* Ուիլյամ Սթեք - *Փիթ Քրոուլի*
* Ջորջ Հեսսելլ - *Սըր Փիթ Քրոուլի*

## Մրցանակներ և փաստեր
* 1936 թվականին ներկայացվել է Օսկարի, Օսկար լավագույն դերասանուհու համար անվանակարգում	(Միրիամ Հոփքինս)
* 1935 թվականին Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնի 1 մրցանակ
** Լավագույն գունավոր ֆիլմ - Ռուբեն Մամուլյան
** ներկայաված է եղել նաև Մուսսոլինիի գավաթ անվանակարգում (Ռուբեն Մամուլյան)

## Արտաքին հղումներ
* Բեքքի Շարփ IMDb-ում
* Բեքքի Շարփ ֆիլմը Ինտերնետի արխիվում
* filmreference.com կայքում
* rottentomatoes.com կայքում
* allrovi.com կայքում
* kinopoisk.ru կայքում

Կատեգորիա:1935 ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Պիեսների հիման վրա նկարահանված ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուբեն Մամուլյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:1930-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1930-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1810-ականներին
Կիվաչ

300px|աջից|Կիվաչ ջրվեժը Կարելիայում

**Կիվաչ** (, ), ջրվեժ Կարելիայում Սունա գետի վրա։ Գահավիժում է 11 մ բարձրությունից։ Ջրվեժի ջրերը օգտագործվում են Կոնդոպոժսկայա և Պալեօզերսկայա ՀԷԿ-երի շահագործման համար։

Կիվաչի մոտակայքում է «Կիվաչ» արգելոցը, որը ունի 10 հզ. հա տարածություն։ Այստեղ կան նաև Բնագիտական թանգարան և դենդրարիում։

## Անվանում
Անվանումը ֆիններեն է․ kiivas ― «մելոգին, սրընթաց»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրվեժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ջրվեժներ
Գլեն Ջեյկոբս

մինի|աջից|180px|alt=|Քեյնը կատարում է իր այցեքարտային մուտքը դեպի ռինգ (2007)

**Գլեն Թոմաս Ջեյկոբս** (, ), առավել հայտնի **Քեյն** ռինգային անվամբ, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր), ապահովագրական բրոկեր, դերասան, քաղաքական գործիչ ԱՄՆ Թենեսի նահանգի Նոքս շրջանի ղեկավար։ Հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում։

Ծնվել է Իսպանիայի Տոռեխոն դե Արդոս քաղաքում՝ ԱՄՆ օդային ուժերի ծառայողների ընտանիքում։ Ավարտել է Թրումանի նահանգային համալսարանը՝ անգլիական գրականության բանասերի աստիճանով։ Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի կարիերան մեկնարկել է 1992 թվականին՝ ելույթներ ունենալով «Smoky Mountain Wrestling» (SMW) և «United States Wrestling Association» (USWA) անկախ առաջնություններում։ 1995 թվականին մարզական պայմանագիր է կնքում «World Wrestling Federation» (այժմ՝ «WWE») կազմակերպության հետ։ Շուրջ երկու տարի ելույթներ ունենալով ռինգային կերպարներում, 1997 թվականին Ջեյկոբսը կատարում է վերանորամուտը որպես Քեյն՝ Անդերթեյքերի արյունակից եղբայր (քեյֆեբ), ում հետ էլ տարիների ընթացքում ունեցել է ինչպես հիշվող հակամարտություններ, այնպես էլ թիմային մարտեր (որպես «Կործանման եղբայրներ» թիմի անդամ)։

Որպես «Քեյն», Ջեյկոբսն համարվել է Վերաբերմունքի ժամանակաշրջանի (ուշ 1990-ականներ և վաղ 2000-ականներ) շրջադարձային կերպարներից մեկը։

«WWF/E»-ում անցկացրած տարիներին ընդհանուր առմամբ նվաճել է 18 չեմպիոնական տիտղոս, որոնցից երեքը՝ աշխարհի (1-ական անգամներ ճանաչվելով WWF, ECW, և Աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոն)։ 12 անգամ ճանաչվել է թիմային վարկածով չեմպիոն՝ տարբեր թիմակիցների հետ նվաճելով WWF աշխարհի թիմային, WCW թիմային և WWE թիմային չեմպիոնական տիտղոսները։ Հաղթանակ է տարել նաև 2010 թվականի «Փողը բանկում» մրցույթում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը WWE.com կայքում 
* Այզեկ Յանկեմի էջը WWE.com կայքում 
* «Քաղաքացի Իքսի արկածները»՝ Գլեն Ջեյկոբսի քաղաքական բլոգ 

Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ապրիլի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դիմակավոր ռեստլերներ
Կատեգորիա:WWE փառքի սրահի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Նուբար Փաշա

**Նուբար Փաշա** (**Նուբար Նուբարյան**) (), եգիպտահայ քաղաքական գործիչ, Եգիպտոսի առաջին վարչապետ։

Նուբարյաններ հայ գերդաստանի անդամ։

## Կենսագրություն
Նուբար  Նուբարյանը(Նուբար Փաշան) ծնվել է 1825 թ.-ի հունվարին` Օսմանյան կայսրության Իզմիր քաղաքում։Ծննդավայրում ավարտելով հայկական դպրոցը՝ տեղափոխվել է Եգիպտոս։ Ուսումը շարունակել է Փարիզում։ Վերադառնալով Եգիպտոս՝ 1850 թվականից անցել է պետական ծառայության, 1878-1879, 1884-1889, 1894 թվականներին զբաղեցրել է Եգիպտոսի վարչապետի պաշտոնը։ Կազմավորվող ազգային բուրժուազիայի շահերից ելնելով իրականացրել է մի շարք առաջադիմական բարեփոխումներ։
Նուբար Փաշան զբաղվել է ինչպես Եգիպտոսի հայ գաղութի, այնպես էլ ամբողջ հայ ժողովրդի քաղաքական ճակատագրի, մշակույթի ու լուսավորության հարցերով։ Գլխավորել է գաղութահայ ազգային–թեմական իշխանությունը, սատարել Թուրքիայից Եգիպտոս անցած հայ տարագիրների օգնության գործին, նպաստել ու դրամական միջոցներ տրամադրել պարբերականների հրատարակմանն ու դպրոցների հիմնադրմանը, կազմակերպել հայ մատենագիրների ֆրանսերեն թարգմանությունն ու հրատարակությունը և այլն։ 1878 թվականին կազմել և Բեռլինի կոնգրեսին է հղել թուրքական տիրապետության տակ գտնվող հայերի վիճակի բարելավման իր ծրագիրը, որը, սակայն, չի ներկայացվել կոնգրեսին։ Նուբար Փաշայի ծրագիրը ելնում էր այն հիմնադրույթից, որ հայերը քաղաքական անկախության չեն հավակնում, բայց պահանջում են քաղաքացիական ազատություններ ու իրավունքներ, որոնք կապահովեին նրանց անվտանգությունը, գույքի անձեռնմխելիությունը։ Նուբար Փաշան գտնում էր, որ թուրքական կառավարության նախաձեռնած նախորդ բարեփոխումները տարբեր պատճառներով անցել են ապարդյուն։ Բարենորոգումների հաջողությունն ապահովելու համար ծրագրի հեղինակը գտնում էր, որ անհրաժեշտ է ունենալ մի ընդհանուր կառավարիչ, որը լիներ հայ, հաստատվեր սուլթանի կողմից և ստանար եվրոպական պետությունների հովանավորությունը։ Ընղհանուր կառավարչի ղեկավարությամբ պետք է իրականացվեր 3 կարևորագույն բարեփոխում, կառավարչին կից պետք է ստեղծվեր պահակազոր, թալանի ու ասպատակությունների դեմն առնելու համար, դատական բարեփոխում, որը ստեղծեր անձի ու գույքի ապահովություն, հարկահավաքման համակարգի փոփոխություն, երբ հայերը պետք է իրավունք ստանային գանձել իրենց տուրքերը նահանգի դպրոցական ու հոգևոր հաստատությունների ծախսերը հոգալու համար։ Նուբար Փաշայի ծրագիրը շատ ավելի չափավոր էր, քան Ներսես Վարժապետյանի Բեռլինի կոնգրեսին ներկայացված ծրագիրը։ Սակայն թուրքական վարչակարգի պայմաններում անհնար էր նույնիսկ նման չափավոր ծրագրի իրականացումը։

[մինի|ձախից|Պողոս Նուբար Փաշայի կիսանդրին [Նուբարաշեն վարչական շրջան|Երևանի Նուբարաշեն համայնքում]]

Նուբար Փաշայի անունով են կոչվել երկու փողոց, մեկը Կահիրեյում, մյուսը՝ Ալեքսանդրիայում։ Նրա անունով է նաև կոչվել Երևան քաղաքի Նուբարաշեն թաղամասը։

## Գրականություն
* Բերթրան Է., Նուպար Փաշա (1825-1899), ԿՊ, 1910։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Եգիպտահայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Եգիպտահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի վարչապետներ
Կատեգորիա:Զմյուռնիայի հայեր
Կատեգորիա:Իզմիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Փաշաներ
Ցեցե

**Ցեցե** (լատ.՝ Glossina), միջատների դասի տիպիկ ներկայացուցիչ, ճանճերի *Glossinidae* ընտանիքից։

Ապրում են Աֆրիկայի արևադարձային և մերձարևադարձային հատվածներում՝ Սահարա և Կալահարի անապատի միջև ընկած տարածքներում ։ Ցեցեի խայթոցը խիստ վտանգավոր է, ինչպես մարդու այնպես էլ կենդանիների համար, շատ կենդանիների համար նույնիսկ մահացու է։ Քնախտ հիվանդության հարուցիչի տարածողն է։

մինի|280px|Ցեցեն տարածված է Աֆրիկա մայրցամաքում։

## Նկարագրությունը
Մարմնի երկարությունն է 9-14մմ։ Կուրծքը շիկամոխրագույն է չորս լայնակի մուգ դարչնագույն շերտերով, մեջքը դեղին է, փորը՝ մոխրագույն։
ևրոպայում տարածված տնային ճանճերից ցեցեն ունի տարբերակող չորս հատկանիշ՝
:: * Ցեցեն ունի արտահայտիչ երկարավուն և դեպի առաջ ուղղված **կնճիթ**։
:: * Հանգիստ վիճակում թևերը **լրիվ ծալված** վիճակում են՝ մեկը մյուսի վրա։
:: * Թևի կենտրոնական մասում հստակ երևում է **կացնի** տեսքով պատկեր։
:: * Ունի ճյուղավորված մազերով եղջյուրիկներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճանճեր
Կատեգորիա:Մակաբույծ կենդանիներ
Ռուբեն Հակոբյան (ԽՍՀՄ հերոս)

**Ռուբեն Ղազարի Հակոբյան** (), Խորհրդային Միության հերոս (մայիսի 16, 1944), ավագ լեյտենանտ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի ռազմաինժեներական դպրոցը, «Վիստրել» դասընթացները (1943 թվական), ԵՊՀ տնտեսագիտական ֆակուլտետը (1951 թվական)։ Երկրորդ աշխարհամարտի Գերմանա-խորհրդային շրջափուլի ժամանակ (1943 թվականից) մասնակցել է 4-րդ ուկրաինական ռազմաճակատի 2-րդ գվարդիական բանակի ռազմական գործողություններին։ Եղել է դասակի, վաշտի, գումարտակի հրամանատար։ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման արժանացել է Ղրիմի համար մղված մարտերում (Արմյանսկ, Պերեկոպի պարանոց, Իշունյան բարձունքներ) ցուցաբերած խիզախության համար։ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1947-1952 թվականներ)։ Ղրիմի Արմյանսկ և Կրասնոպերեկոպսկ քաղաքների պատվավոր քաղաքացի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սամվել Հակոբյան (երկրաֆիզիկոս)

**Սամվել Ցոլակի Հակոբյան** (1949, հունիսի 15, Երևան), երկրաֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1987)։

## Կենսագրություն
1971 թվականին ավարտել է ԵՊՀ։ 1983-1987 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ վերգետնյա տիեզերական երկրաֆիզիկայի սեյսմականխագուշակման համակարգերի ԿԲ բաժնի վարիչ և տնօրենի գիտական աշխատանքների գծով տեղակալ։ 1991 թվականից աշխատում է սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայությունում։

Աշխատանքները վերաբերում են Երկրի սեփական տատանումների տեսությանը, Երկրի ընդերքի կառուցվածքին և սալերի տեկտոնիկային։ Առաջադրել է Երկրի ոչ առաձգական սեփական տատանումների տեսություն, ընդերքի դինամիկ մոդուլի գաղափար, Երկրի պարամետրական մոդելների կառուցման նոր եղանակ՝ կիրառելով սեյսմոլոգիայի տվյալները լայն սպեկտրային տիրույթում։ Մշակել է Կովկասի և հարակից շրջանների սալիկաբլոկային տեկտոնական սխեման։

Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ երկրաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Մարիամ Ղորղանյան

**Մարիամ Հովսեփի Ղորղանյան** (Սվետադե, ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայ երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), մանկավարժ։

Կոմպոզիտոր Գենարիոս Ղորղանյանի և երգչուհիներ Հեղինե ու Նինա Ղորղանյանների քույրը։

Երաժշտական կրթությունը ստացել է Փարիզում։ Եղել է Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի մի շարք օպերային թատրոնների մեներգչուհի։ 1905 թվականին Թիֆլիսում բացել է երգեցողության դասընթացներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ղորղանյաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Սարգիս Հակոբյան (ֆիզիոլոգ)

**Սարգիս Արշակի Հակոբյան** (), ֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1955), պրոֆեսոր (1956)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1962)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1939 թվականին ավարտել է Բաքվի համալսարանի կենսաբանական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Բաքվի համալսարանի ֆիզիոլոգիայի, բժշկական ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոններում։ 1949-1954 թթ.՝ Երևանի արյունաբանության և արյան փոխներարկման ինստիտուտի բաժնի, 1949-1973 թթ.՝ ԵՊՀ մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, 1973-1998 թթ.՝ գիտական խորհրդատու։ Աշխատանքները վերաբերում են արյան փոխներարկման, արյունաբանության հարցերին, ինչպես նաև կենդանի օրգանիզմների վրա միջավայրի արտակարգ գործոնների (թափանցող ճառագայթներ, արագացում, աղմուկ, թրթռում, թթվածնաքաղց) ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը։

## Երկեր
* Ինչ է ծերացումը և մահը, ինչպես վերակենդանացնել մեռնող օրգանիզմը։ Երևանի պետական համալսարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1959։
* Ժամանակակից կիբերնետիկան և մարդու ուղեղը։ Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1961։
* Իոնացնող ճառագայթը բարեկամ և թշնամի։ ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, Ա. հ., 1969։
* Ձեռնարկ մարդու անատոմիայի և ֆիզիոլոգիայի գործնական պարապմունքներ։ (Մեթոդական օգնություն ուսուցչին), Երևան, «Հայաստան», 1971 (համահեղինակ)։ 
* Ներզատիչ գեղձերի ֆիզիոլոգիա։ Էնդոկրինոլոգիա։ Դասախոսության։ Երևանի աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշանակիր պետական համալսարան, Երևան, Ա. հ., 1972 (համահեղինակ)։
* Կիբերնետիկան, մարդը և մեքենան։ Երևան, Ա. հ., 1975։
* Կենսաբանական գիտությունների զարգացումը Սովետական Հայաստանում։ Համառոտ ակնարկ, Երևան, Ա. հ., 1976։
* Դասախոսի վարպետության մասին։ ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, «Հայաստան», 1976։
* Դասախոսությունների օրինակելի թեմատիկա։ Կենսաբանություն, ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, Ա. հ., 1979։
* Գիտատեխնիկական առաջընթացը և աշխատանքային ֆիզիոլոգիայի խնդիրները։ ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, «Գիտելիք», 1979 (համահեղինակ)։
* Կենսաբանությունը և կրոնը մարդու ու նրա հոգեկանի մասին։ «Գիտելիք» ընկերություն ՀԽՍՀ, Երևան, «Գիտելիք», 1982։
* Ինչպես կանխել վաղաժամ ծերացում։ «Գիտելիք» ընկերություն ՀԽՍՀ, Երևան, «Գիտելիք», 1983 (համահեղինակ)։
* Գինեմոլությունը չարիք է։ Երևան, «Գիտելիք», 1985 (համահեղինակ)։
*  Մարդու նյարդային տիպը, խառնվածքը և բնավորության դաստիարակությունը։ «Գիտելի» ընկերություն ՀԽՍՀ, Երևան, «Գիտելիք», 1986 (համահեղինակ)։
* Մարդու կյանքի և աշխատունակության ռիթմերը։ «Գիտելիք» ընկերություն, ՀԽՍՀ, Երևան, Ա. հ., 1989 (համահեղինակ)։
* Կենսառիթմեր։ «Կենսաբանական ժամացույցներ»։ Երևան, «Լույս», 1990 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սիմոն Հակոբյան

**Սիմոն Հակոբյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կ.Պոլսի գեղարվեստի վարժարանը (1888), աշակերտել Տելեմաք Էքսերջյանին։ 1895 թվականից դասավանդել է Պերպերյան և Մեզպուրյան վարժարաններում, միաժամանակ մասնավոր դասեր տվել։ Աշխատանքներից են «Թուրք բեռնակիրները Գարաքյոյի կամրջի վրա», «Վանեցի մուրացիկը», «Թուրք աղքատը», Ռ. Հ. Պերպերյանի դիմանկարը և այլն։ Կ. Պոլսի հայկական եկեղեցիների պատվերներով ստեղծել է կրոնական թեմաներով պատկերներ։ Հակոբյանը պարբերաբար մասնակցել է Կ.Պոլսի և արտասահմանյան ցուցահանդեսների։ «Հոր դիմանկարը», «Սուլթանի դիմանկար», «Թուրքական հին փողոցի տեսարան», «Պոլսի Սոֆո Սեյիդ Մեհմեդ փաշայի մզկիթի մեդրեսեն» կտավներն արժանացել են Մարսելի ցուցահանդեսի մրցանակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Օրիենտալիստ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Բնանկարիչներ
Սուրեն Հակոբյան

**Սուրեն Երվանդի Հակոբյան** (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1954)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1968)։

## Կենսագրություն
Սուրեն Հակոբյանը ծնվել է Հայաստանի Նոր Բայազետ (այժմ՝ Գավառ) քաղաքում։ Ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը (1936)։ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ Դասախոսել է Երևանի հեռակա մանկավարժական և Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտներում, 1964-1976 թվականներին՝ վերջինիս հայ ժողովրդի պատմության ամբիոնի վարիչը։ Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի, պատմագրության և սոցիալ-տնտեսական հարցերին։

## Երկեր
* Հայ գյուղացիության պատմություն։ Հատոր 1։ (Վաղ ֆեոդալիզմի դարաշրջան), Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1957։
* Հայ գյուղացիության պատմություն։ Հատոր 2։ (Զարգացած ֆեոդալիզմի դարաշրջան), Երևան, ՀԽՍՀ, ԳԱ հրատարակչություն, 1964։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Սատանա քշողը։ Սկիզբ

«**Սատանա քշողը. սկիզբ**» (), ամերիկյան սարսափ ժանրի միստիկական ֆիլմ՝ նկարահանված 2004 թվականին ռեժիսոր Ռեննի Հառլինի կողմից։
Ֆիլմում առկա է էկզորսիզմի տեսարան։

## Սյուժե
Հայր Լանքասթեր Մերրինը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո թողնում է հոգևորականի իր կյանքը և սկսում է զբաղվել հնէաբանությամբ։ Նրան վարձում են՝ Աֆրիկայի մի կիսաքանդ տաճարի ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքների ժամանակ նրա հետ միասին Վատիկանի պատվերով այնտեղ է մեկնում հոգևոր հայր Ֆրանցիսկը։ Նրանք այստեղ տեղացի բնակիչներից իմանում են, որ տաճարի մեջ ապրում են չար ոգիներ։

Շուտով բոլորը ականատես են լինում ոգիների ազդեցությանը։ Աշխատող բանվորների հետ խորհրդավոր պայմաններում տեղի են ունենում դժբախտություններ, հիվադություններ և մահեր։ Դրանից հետո տեղացիները պատմում են, որ այս տարածքում գրեթե կես դար առաջ մահացու համաճարակից մահացել են տեղանքի գրեթե բոլոր բնակիչները։ Նաև պատմում են, որ Մերրինից առաջ նախկին հետազոտողը խելագարվել է։

Նախկին հոգևորականը հասկանում է, որ գործ ունի իսկական դևերի հոգու հետ ...

## Դերերում
* Ստելլան Սկարսգարդ - հայր Լանքասթեր Մերրին
* Ջեյմս Դ'Արսի - հայր Ֆրանցիսկ
* Իզաբելլա Սկորուպկո - Սառա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IMDb կայքում
* Պաշտոնական կայք
* allrovi.com կայքում
* հարցազրույց ռեժիսոր Ռեննի Հառլինի հետ 
* rottentomatoes.com կայքում

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆիլմեր
Կատեգորիա:2004 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռեննի Հարլինի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դևերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1949 թվականին
Դավիդ Լիվինգսթոն

**Դավիդ Լիվիգսթոն** (, ), շոտլանդացի բժիշկ, ճանապարհորդ, Աֆրիկայի ամենանշանավոր հետազոտողներից մեկը։

Նա է հայտնաբերել Վիկտորիա ջրվեժը և անվանել ի պատիվ Անգլիայի թագուհի Վիկտորյայի։ Լիվինգստոնը իր կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Աֆրիկան հետազոտելով, նա ոտքով քայլել է մոտ 50 000 կմ ճանապարհ։ Լիվինգստոնն առաջիններից էր, ով բարձր մակարդակով հանդես էր գալիս Աֆրիկայի սևամորթ բնակչության իրավունքների պայքարում։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդություն
Դավիդ Լիվինգսթոնը ծնվել է Բլանթայր քաղաքում (), աղքատ շոտլանդական ընտանիքում և 10 տարեկանից սկսել է աշխատել գորգագործության գործարանում։ Նա ինքնուրույն սովորել է լատիներեն և հունարեն լեզուները, ինչպես նաև մաթեմատիկա։ Դա թույլ տվեց ընդունվել համալսարան, և 2 երկու տարվա ընթացքում նա այնտեղ սովորեց աստվածաբանություն ու բժշկություն, շարունակելով իր աշխատանքը գործարանում, որից հետո նա ստացավ բժշկի աստիճան։

## Ընտանեկան կյանք
Այն ժամանակ Լիվինգստոնը  ունեցել է լուրջ ազդեցություն բրիտանական իմպերիալիզմի վրա և դա արել է իր ընտանիքին մենակ թողնելով։ Լիվինգստոնի  բացակայության ընթացքում, նրա զավակները մեծացել են առանց հոր, և նրա կինը `Մերին (Մերի և Ռոբերտ Մոֆատի դուստրը), ում հետ նա ամուսնացել էր 1845 թվականին, ընկնում է ծանր առողջական վիճակի մեջ, և մահանում մալարիա հիվանդությունից, 1862 թվականի ապրիլի 27-ին։ Նա ուներ վեց երեխա։ Միայն Ագնեսն ու Աննան ամուսացան և ունեցան երեխաներ։

Տղաներից մեկը՝ Ռոբերտը, մահացել է ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։
Only Agnes, William Oswell and Anna Mary married and had children.
Ագնեսը մահացել է 1847 թվականին, Վիլյամ Օուսֆելը (մականունը Զոուգա էր, քանի որ նա ծնվել էր գետեզերքին 1851 թվականին), իսկ Աննան մահացել է 1858 թվականին։ Միայն Ագնեսը, Ուիլյամը և Աննան ամուսնացած էին և ունեին երեխաներ։ Լիվինգստոնի միակ զղջումը հետագա կյանքում եղել է այն, որ նա չի ծախսել բավականաչափ ժամանակ իր երեխաների հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Դիզենտերիայից մահացածներ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորությունում թաղվածներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի անձինք
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Սուրեն Հակոբյան (ճարտարագետ)

**Սուրեն Իշխանի Հակոբյան** (), ճարտարագետ-մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1941), պրոֆեսոր (1963)։

## Գործունեություն
Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1936)։ 1936-1972 թվականներին աշխատել է Տրակտորների պետական համամիութենական ԳՀԻ-ում (Մոսկվա, 1950-1963 թվականներին՝ տնօրեն)։ Հակոբյանի նախաձեռնությամբ 1967 թվականին Եղվարդում կազմակերպվել է այդ ինստիտուտի հարավային մասնաճյուղը, որի պրոֆեսոր-խորհրդականն էր 1972-1976 թվականներին։ Մեծ ավանդ ունի տրակտորաշինության զարգացման գործում։ Աշխատանքները վերաբերում են ներքին այրման շարժիչների վառելիքային սարքերի, գազագեներատորային և այլ շարժիչների, տրակտորների առանձին հանգույցների և մասերի մշակման հարցերին։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Շուշի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Նինա Ղորղանյան

**Նինա Հովսեփի Ղորղանյան** (Դարիալի, Նունե Կորգանովա, ), հայ երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), մանկավարժ։

Կոմպոզիտոր Գենարիոս Ղորղանյանի և Հեղինե ու Մարիամ Ղորղանյանների քույրը։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգում, Բեստուժևյան դասընթացներում։ Մասնագիտական երաժշտական կրթություն ստացել է Միլանում (դասատուներ՝ Լամպերտի, Բուցի)։ Երգել է Եվրոպայի օպերային և համերգային բազմաթիվ բեմերում։ Սկսած 1880-ական թվականներից ելույթներ է ունեցել Թիֆլիսում։ 1888 թվականին տեղափոխվել է Օդեսա, զբաղվել մանկավարժական գործունեությամբ, 1891 թվականին երաժշտության դասընթացներ է հիմնել Մոսկվայում (երգչուհի Կլիմենտովա-Մուրոմցևայի հետ), որտեղ հայ, վրացի և ռուս երիտասարդներին դասավանդել է անվճար, հիմնել է Պետրոս Ադամյանի, Գենարիոս Ղորղանյանի անվան կրթաթոշակներ։

## Դերերգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ղորղանյաններ
Ղորղանյաններ

**Ղորղանյաններ**, հայ ազնվական տոհմ։

## Պատմություն

18-րդ դարի վրաց պատմագիր Վախուշտիի հավաստմամբ Ղորղանյանների նախնին՝ Ղորղանը, իր գերդաստանով Հայաստանից (Սուրմալուի Ղորղան ամրոցից) 1415 թվականին գաղթել է Վրաստան։ Ազնվականի իրավունքներով նա կալվածքներ է ստացել Բորչալուի գավառում, ապա՝ Թիֆլիսի մոտակայքում (Մեծ և Փոքր Ենագեթի գյուղերը)։ Վրաստանում Ղորղանյանները վարել են պալատական և զիվորական պաշտոններ։ Վրաստանը Ռուսաստանին միանալուց (1801) հետո Ղորղանյանները պահպանել են իրենց ազնվական իրավունքները։

## Տոհմի նշանավոր անդամները

* Գեներալ Հովսեփ Ղորղանյան - Ռուսական կայսրության գեներալ
* Գենարիոս Ղորղանյան - հայ կոմպոզիտոր
* Նինա Ղորղանյան - հայ երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)
* Մարիամ Ղորղանյան - հայ երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)
* Հեղինե Ղորղանյան - հայ երգչուհի (կոլորոտուրային, ապա դրամատիկական սոպրանո)
* Ստեփան Ղորղանյան - հայ հասարակական գործիչ
* Գրիգոր Կորգանով - Բաքվի կոմունայի զինվորական կոմիսար, Բաքվի 26 կոմիսարներից

Կատեգորիա:Ղորղանյաններ
Տիտո Օրտիս

**Ջեյկոբ Քրիստոֆեր "Տիտո" Օրտիս** (անգլ.` *Jacob Christopher "Tito" Ortiz*, ), մեքսիկա-ամերիկացի ընդհանուր մենամարտիկ և նախկին UFC կիսածանրքաշային չեմպիոն։

Վերոնշյալ տիտղոսը Օրտիսը ի վիճակի է եղել պահել 2000 թվականի ապրիլի 14-ից մինչև 2003 թվականի սեպտեմբերի 16-ը։ Ռենդի Կուտուրի և Չակ Լիդելի հետ համարվել է մարտեր առանց կանոնների սպորտաձևի առաջին աստղերից։

## Արտաքին հղումներ
* Էջը UFC.com կայքում

Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ընդհանուր մենամարտիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Հենրի Նեստլե

**Հենրի Նեստլե** (, օգոստոսի 10, 1814 - հուլիսի 7, 1890, ծնված որպես՝ **Հայնրիխ Նեստլե**, *Heinrich Nestle*), շվեյցարացի նշանավոր հրուշակագործ, «Nestlé» ընկերության հիմնադիր, ինչպես նաև խտացրած կաթի գյուտարարներից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հենրի Նեստլեի կենսագրությունը
*Նեստլեի պատմությունը 
*Հենրի Նեստլեի շիրիմը «Finda a Grave» կայքում

Կատեգորիա:Շվեյցարացի ձեռնարկատերներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գործարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գործարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի քիմիկոսներ
Ղազախերեն

**Ղազախերեն** (қазақ тілі, قازاق ٴتىلى, qazaq tili), Ղազախստանի Հանրապետության հիմնական բնակչության պետական լեզուն է։ Պատկանում է թյուրքական լեզվաընտանիքի արևմտախունական ճյուղի ղփչազական խմբին։ Ղազախերենը օգտագործում են Ղազախստանում, ինչպես նաև ՉԺՀ-ում և Աֆղանստանում։

Պատկանում է թյուրքական լեզվաընտանիքի ղփչաղյան խմբին։ Խոսվում է Ղազախստանում, ինչպես նաև Չինաստանում, Մոնղոլիայում և Աֆղանստանում։

## Ժամանակակից ղազախերեն

մինի|աջից|ղազախական լատինատառ այբուբենը և դրանց արաբատառ համարժեքները

Ժամանակակից ղազախերենում առկա է 3 բարբառ՝

# Հյուսիս-արևելյան
# Հարավային
# Արևմտյան
Ժամանակակից գրական լեզվի հիմքում ընկած է հյուսիսարևելյան բարբառը։ Ղազախերենի հիմնական առանձնահատկությունը **շ** հնչյունի համապատասխանությունն է **չ**-ին և **ս** հնչյունի համապատասխանությունը՝ **շ**-ին։ Գրական ղազախերենը ձևավորվել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ ղազախ լուսավորիչներ Կունանբաևի և Ալթընսարինի ջանքերով։ Այբուբենը սկզբնական շրջանում արաբագիր էր, ապա՝ լատինագիր, 1940 թվականից ռուսագիր (դիակրիտիկ նշանների գործածությամբ)։ Մոտ 8-8.5 միլիոն մարդկանց համար համարվում է մայրենի լեզու։

## Հնչյունաբանություն

### Ձայնավորներ

## Գրականություն

Առավել հին հերոսական պոեմներում («Կոբլանդը», «Ալփամըս») երգվել են ժողովրդի անկախության համար մարտնչող դյուցազունների քաջագործությունը։ 18-19րդ դարերում ղազախական մշակույթի զարգացմեն նոր փուլ սկսվեց՝ կապված Ղազախստանի մեծ մասի Ռուսաստանին միանալու հետ։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսին Ասետ Նյամբաևը, բանաստեղծուհի Սառա Տսանբեկովան, Ջամբուլ Ջաբաևը և ուրիշներ զարգացրին այտըսը (ժողովրդական երգերի մրցույթներ)՝ ոչ միայն որպես բանաստեղծական մրցության ձև, այլև ճնշումների դեմ ուղղված միջոց։
Ղազախական խորհրդային գրականության (սոցիալիստական ռեալիզմի) հիմնադիրներն են բանաստեղծ-հեղափոխական Սակեն Սեյֆուլլինը, բանաստեղծներ Բայմագամետ Իզտոլինը, Իլիաս Ջանսուգուրովը, Սաբիթ Մուքանովը և այլն։ 1941-1945 թթ Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին ղազախական գրականությունը նույնպես արտացոլեց խորհրդային պետությունների մարտական, աշխատանքային սխրանքները։
Զարգացած է հայ-ղազախական գրական կապը։ Հայերեն են թարգմանվել Ալիմժանովի, Կունանբաևի, Մուքանովի և ալոց մի շարք գործեր։ Ղազախերեն են թարգմանվել Խ. Աբովյանի, Շիրվանզադեի, Ս. Զորյանի, Ե. Չարենցի, Գ. Էմինի, Հ. Թումանյանի և ալոց ստեղծագործությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Չինաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի լեզուներ
Վլադիմիր Կոզլով

**Օլեգ Ալեքսանդրովիչ Պրուդիուս** (ռուս.` *Олег Александрович Прудиус*, ուկր.` *Олег Олександрович Прудіус*, ), ուկրաինա-ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս ճապոնական «IGF» կոչվող պրոմոշենում՝ **Ալեքսանդր Կոզլով** ռինգային անվամբ։

2006 թվականից մինչև 2011 թվականը հանդես է եկել «WWE» կազմակերպությունում՝ **Վլադիմիր Կոզլով** (ռուս.` Владимир Козлов) ռինգային անվան ներքո։ «WWE»-ում անցկացրած տարիներին 1 անգամ նվաճել է WWE թիմային չեմպիոնական տիտղոսըը (Սանտինո Մարելայի հետ)։

Տիրապետում է սամբո, ազատ ոճի ըմբշամարտ, ընդհանուր մենամարտեր, քիքբռնցքամարտ և ձյուդո մարտարվեստներին։ Եղել է ռեգբիի և ամերիկյան ֆուտբոլի պրոֆեսիոնալ մարզիկ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*WWE.com էջ
*Gerweck.net էջ 
*Էջը Ռեստլինգի առցանց աշխարհում
*Cagematch.de էջ

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի աթլետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Կիև քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հորինված ռուսներ պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտում
Բրիտանիկ (ֆիլմ)

**Բրիտանիկ** (), ռեժիսոր Բրայան Թրենչարդ-Սմիթի կողմից 2000 թվականին նկարահանված աղետ ֆիլմ, որտեղ նկարագրվում է լեգենդար Բրիտանիկ լայների կործանումը։ Գլխավոր դերակատարներն են Էդվարդ Ատտերթոնը և Ամանդա Ռայանը։

Կատեգորիա:2000 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1916 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1910-ականներին
Ֆրանց Ֆերդինանդ

**Ֆրանց Ֆերդինանդ** (; ), Ավստրիայի էրցհերցոգ, 1896 թ.-ից սկսած՝ Ավստրո-Հունգարիայի գահի ժառանգորդ։

1914 թ-ին սերբ ահաբեկիչ Գավրիլո Պրինցիպի կողմից Ֆրանց Ֆերդինանդի սպանությունը պատճառ հանդիսացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիայի միապետեր
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սպանված թագավորական ընտանիքի անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Հրանտ Դալլաքյան

**Հրանտ Դալլաքյան** (1939, հուլիսի 2, Արծվաբերդ), ՀԽՍՀ վաստակավոր ջրաշինարար։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում։ 1968 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը 1968-2000 թթ. աշխատել է 5-րդ ջրաշինական կազմակերպությունում։ Կառուցել է Խնձորուտի երկաստիճան ջրհան կայանի երկրորդ աստիճանը՝ իր խողովակաշարով և պոմպային ցանցով։ Նաև կառուցել է Բերդի և Պառավաքարի ջրամբարները, մասնակցել է Քոլագրի ջրամբարի (Ծիլի-ծով) կառուցմանը։

Կատեգորիա:Արծվաբերդ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Օրենսդիր իշխանություն

**Օրենսդիր իշխանությունը** օրենքներ ընդունելու, կատարելագործելու և բեկանելու կամ ուժը կորցրած ճանաչելու իշխանությամբ օժտված խորհրդակցական ժողով է։ Օրենսդիր իշխանության ընդունած օրենքները կոչվում են օրենսդրություն կամ կանոնադրական օրենք։ Բացի օրենսդիր գործունեությունից, օրենսդրական իշխանությունը ունի բացառիկ իրավունք բարձրացնելու կամ իջեցնելու հարկերը և ընդունել բյուջեն և այլ ֆինանսական նախագծեր։ Օրենսդիր իշխանությունները հայտնի են բազմաթիվ անուններով, որոնցից ամենատարածվածներն են պառլամենտ և կոնգրես, թեև այդ տերմինները ավելի կոնկրետ նշանակություն ունեն։ Հայաստանի օրենսդիր իշխանությունը խորհրդարանն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պետական իշխանություն
Կատեգորիա:Պետական կառավարում
Կատեգորիա:Պետության և իրավունքի տեսություն
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Վազգեն Հակոբյան (պատմաբան)

**Վազգեն Արտաշեսի Հակոբյան** (), պատմաբան, աղբյուրագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1967 թ.), պրոֆեսոր (1972 թ.)։

## Աշխատություններ
1941 թվականին ավարտել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետը։ 1969-1974 թթ.-ին դասախոսել է Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտում, 1971-1982 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Պատմության ինստիտուտի բաժնի վարիչ։ Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ ժողովրդի միջնադարյան պատմության, XVIII դարի հայ ազգային-ազատագրական շարժման խնդիրներին, տարբեր աղբյուրների քննությանը։ «Մանր ժամանակագրություններ XIII-XVIII դարեր» (հատոր 1-2, 1951-1956 թթ.) ժողովածուում ներկայացրել է 85 ժամանակագրություն, որոնց մեծ մասն առաջին անգամ դրել է շրջանառության մեջ։ Կազմել և հրատարակել է «Կանոնագիրք Հայոց»-ի երկու հատորները (1964-1971 թթ., Մեսրոպ Մաշտոցի անվան մրցանակ, 1974 թ.), «Հայերեն ձեռագրերի ԺԷ դարի հիշատակարանները» (հատոր 1-3, 1974-1984 թթ., 1-ին հատորը՝ Ա. Հովհաննիսյանի հետ), մասնակցել XVIII դարի հայ-ռուսական հարաբերությունների պատմությանը նվիրված փաստաթղթերի («Հայ-ռուսական հարաբերությունները XVIII դարի առաջին երրորդում», հատոր 2, մաս 1-2, 1964-1967 թթ., ռուսերեն) և «Մեսրոպ Մաշտոց» (1962 թ.) ժողովածուների ստեղծմանը։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ ԳԱ Մեսրոպ Մաշտոցի անվան մրցանակ (1974)։

## Երկեր
* Մանր ժամանակագրություններ 13-18-րդ դդ., ժողովածու, 1951-1956։
* Армяно-русские отношения в первой трети XVIII века. Сб. документов, Иоаннисян А, Арутюнян П. Т, Тер-Авакимова С. А, Институт истории АН АрмССР, Ереван, Изд-во АН АрмССР, 1964.
* "Армянская книга канонов" и ее редакции։ Автореферат ... д-ра ист. наук / В. А. Акопян, АН Арм. ССР, Ин-т истории. Ереван, Б. и., 1967.
* Հայ-ռուսական հարաբերությունները XVIII դարի առաջին երրորդում, հ. 2, մաս 1-2, 1964-1967։
* Կանոնագիրք հայոց։ Հատոր Ա, Պատմության ինստիտուտ, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1964 (համահեղինակ)։
* Էջեր հայ ժողովրդի պատմության և բանասիրության։ (Հոդվածների ժողովածու), Պատմության ինստիտուտ ՀԽՍՀ ԳԱ, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1971 (համահեղինակ)։
* Հայերեն ձեռագրերի ԺԷ դարի հիշատակարանները, հ. 1-3, 1974-1984։
* Երկեր։ [Քննական տեսություն հայ ժողովրդի պատմության 8 գ.], Պատմության ինստիտուտ ՀԽՍՀ ԳԱ, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1977 (համահեղինակ)։
* Հայերեն ձեռագրերի ԺԷ դարի հիշատակարաններ (1621-1640 թվականներ)։ Հ. Բ, Պատմության ինստիտուտ ՀԽՍՀ ԳԱ, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1978 (համահեղինակ)։
* Հայերեն ձեռագրերի ԺԷ դարի հիշատակարաններ (1641-1660 թվականներ)։ Հ. Գ, Պատմության ինստիտուտ, ՀԽՍՀ ԳԱ, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1984 (համահեղինակ)։
* Нагорный Карабах в 1918-1923 гг.։ Сборник документов и материалов / Отв. ред. В. А. Микаелян, Сост.։ В. А. Акопян и др., АН Армении, Ин-т истории, Гл. архив. упр. при СМ РА, ЕГУ, кафедра истории армянского народа. Ереван, Изд-во АН Армении, 1992.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ աղբյուրագետներ
Սանոկ

**Սանոկ** (, , , լրիվ անունր՝ "Թագավորական ազատ քաղաք Սանոկ", ), ոչ մեծ քաղաք Լեհաստանի հարավ արևելքում, 39.110 բնակչությամբ, 2009 թ. հունիսի տվյալներով։ Սանոկ գավառի վարչական կենտրոնն է Ենթակարպատյան վոևոդությունում։ Նախկինում գտնվել է Կրոսնո վոևոդությունում (1975–1998) էր և Ռութենյան վոևոդությունում (1340 - 1772) էր, որոնք Փոքր Լեհաստանի մասն են կազմել՝ գավառ։ Պատմականորեն այն *[[Սանոկ երկիր|Սանոկ երկրի]]* և Ռութենյան վոևոդության մաս էր կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անդրկարպատյան Վոևոդության քաղաքներ և գյուղեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Լևոն Դալլաքյան

**Լևոն Դալլաքյան** (), գնդապետ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Լևոն Դալլաքյանը ծնվել է 1916 թվականին Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում, որն ավարտել է 1935 թվականին՝ գերազանցությամբ։ Տեղափոխվել է Բաքու, սովորել է մանկավարժական տեխնիկումում։

Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, մարտերում աչքի է ընկել խիզախությամբ ու արիությամբ, պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով, Արիության համար մեդալով։ Մարտերով հասել է Բեռլին, մասնակցել հայկական շուրջպարին, այստեղ էլ նրան է հանձնվել Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանը։

Ծառայությանը զուգընթաց սովորել է Օդեսայի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում, հետո ավարտել է Մոսկվայի Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի անվան ռազմաքաղաքական ակադեմիան։ Ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1958 թվականին վերադարձել է Հայաստան և նշանակվել հրշեջ ընկերության նախագահի տեղակալ, հետո ղեկավարել է Աբովյանի քաղպաշտպանության շտաը։ 1979 թվականին Լևոն Դալլաքյանին շնորհվել է գնդապետի զինվորական կոչում։

Երկար տարիներ աշխատել է դպրոցում, որպես զինղեկ, դաստիարակել է հայրենասերների մի քանի սերունդ։ Եղել է «Տավուշ» հայրենակցական միության հիմնադիր անդամներից։

Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Արծվաբերդ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կաֆե դել Մար

մինի|Ցուցանակ «Café del Mar»
մինի|Կաֆե դել Մար
մինի|Մայրամուտը Կաֆե դել Մարից
**Կաֆե դել Մար** (իսպ.` «Café del Mar» թարգմանաբար «Սրճարան ծովի ափին»), սրճարան, որը գտնվում է իսպանական Իբիսա կղզու Սանտ Անտոնիո դե Պորտմանի ծովափնյա քաղաքում։ Զբոսաշրջիկների շրջանում հայտնի է իր գեղեցիկ մայրամուտներով։ Սրճարանը թողարկում է երաժշտական ալբոմներ և հավաքածուներ, որոնք հավաքվում են սրճարանի դիջեյի կողմից և իրենց մեջ ներառում են չիլաութ, լոնջ, դաունտեմպո ոճի երաժշտություններ և երգեր։

## Արտաքին հղումներ
* «Café del Mar» պաշտոնական կայքը
* «Café del Mar» էջը Ֆեյսբուքում
* Լուսանկարներ` մայրամուտը Կաֆե դել Մարից 

Կատեգորիա:Սրճարաններ
Տավուշի ջրամբար

**Տավուշի ջրամբար**, *Տաուշի ջրամբար*, արհեստական լիճ Հայաստանի Շամշադինի շրջանում ` Տավուշ գետի վրա` Թովուզ գյուղից հարավ։ Մակերեսը 40 հա, ջրի ծավալը 4,5 միլիոն մ³։ Ոռոգում է Վերին Կարմիրաղբյուր, Թովուզ, Ներքին Կարմիրաղբյուր, Մովսեսգեղ գյուղերի հողատարածությունները, ընդհանուրը 1200 հա, երկարություն 1,9 կմ, առավելագույն լայնություն 360 մ։ Կառուցումն ավարտվել է 1975 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի ջրամբարներ‎
Խնձորուտի ջրամբար

**Խնձորուտի ջրամբար** - կառուցվել է 20-րդ դարի 50-ական թվականներին Չորաթանի Ներքիշենի աջակողմյան հատվածում՝ Աղնջա գետի վրա։

Ջրամբարի ջրերը ջրհան կայանների միջոցով մղվում են բլրալանջեր՝ ոռոգում բազմաթիվ հողատարածություններ։ Երկաստիճան ջրհան կայանի երկրորդ աստիճանը կառուցվել է ջրաշիանարար Հրանտ Դալլաքյանի ղեկավարությամբ։ Ջրամբարի ջրերը օգտագործվում են Չորաթանի, Մովսեսգեղի, Արծվաբերդի, Այգեձորի, Չինարիի շուրձ 700 հա հողատարածքների ոռոգման մպատակով։

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի ջրամբարներ
Հախումի ջրամբար

**Հախումի ջրամբար**, ջրամբար Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ Հախում գետի վրա՝ Պառավաքար գյուղի մոտ՝ 670&nbsp;մ բարձրության վրա։ Շահագործման է հանձնվել 1985 թ.-ին՝ գետի հոսքը կանոնավորելու և ոռոգման նպատակով։ Մակերեսը 0, 84&nbsp;կմ2 է, միջին խորությունը՝ 15 մ, ջրատարողությունը' 12 միլիոն մ3, օգտակարը՝ 11 միլիոն մ3։ Պատվարը հողային է՝ ավազակավային միջուկով, երկարարությունը՝ 652 մ, առավելագույն բարձրությունը՝ 46 մ։ Ջրթողքը 4, 9 մ3/վ է։ Ջուրը բաց է թողնվում Հախումի ջրհան կայանի միջոցով։

Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի ջրամբարներ‎
Քոլագրի ջրամբար (Ծիլի-ծով)

**Քոլագրի ջրամբար** (Ծիլի-ծով), Ջրամբար Տավուշի մարզում։ Գտնվում է Արծվաբերդ-Քոլագիր ճանապարհի ձախակողմյան հատվածում, Խնձորուտ գետի վրա։ Ծիլի-ծովի ջրերն օգտագործվում են Արծվաբերդի, Այգեձորի, Նորաշենի, Վերին Կարմիրաղբյուրի, Չորաթանի հողատարածքները ոռոգելու նպատակով։ Ջրի ծավալը 4 միլիոն մ3։ Ջրամբարը ունի 700 հա հողատարածություն ոռոգելու կարողություն։

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          45.44248060556129,
          40.8034148344062
        ]
      }
    }
  ]
}

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի ջրամբարներ
Ագլոս (Ակսայի շրջան)

**Ագլոս** (), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Ռասվետովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 15&nbsp;կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Տավուշ (գետ)

**Տավուշ**, *Թաուզ, Թաուս, Թովուզ, Թոուզչայ, Տաուզ, Տոս*, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Միափորի հյուսիս–արևելյան լանջերից, գլխավորապես Ավագա բինի, Դուռնալու վտակներից, Կենաց լեռնաշղթայի արևելյան և Աղնջա ու Տավուշ գետերի ջրբաժան լեռնաշղթայի լանջերից հոսող բազմաթիվ առուներից։ Երկարությունը 63 կմ է (Հայաստանում 25 կմ), ավազանը՝ 102 կմ2։ Տավուշը, Միափորի ցածրադիր փեշերից մինչև Բերդ քաղաքը հոսում է թավուտ անտառների միջով։

Ջրերը պարզ են ու մաքուր։ Տավուշ գետում բնակվում են ձկների կարմրախայտ, բեղոտ, մուրծի, ճապալ և այլ տեսակներ։ Գարնան ձնհալից և անձրևներից հորդանում է։ Տավուշ գետի վրա կառուցվել է համանուն ջրամբարը (Տավուշի ջրամբար)։ Տավուշը հոսում է տարածաշրջանի կենտրոնական մասով։ Ադրբեջանի Թավուզի շրջանում միանում է Աղնջա գետին և թափվում Կուր գետը։ Տավուշի օժանդակներն են՝ Հանքաձոր (4,5 կմ), Այծաղբյուր (3,5 կմ) գետակները։

Տավուշը ձախ կողմից ընդունում է Արդամ և Սուտներ ոչ մեծ վտակները։

Ադրբեջանական տարածքում կոչվում է *Թովուզչայ*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
Հանքաձոր

**Հանքաձոր**, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Տավուշ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Արծվաբերդ գյուղից 5,5 կմ հարավ-արևմուտք գտնվող աղբյուրներից և Բերդ քաղաքից 2 կմ հարավ միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Տավուշ գետի վտակներ‎
Ակսայ (Ռոստովի մարզ)

**Ակսայ** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում, Դոն գետի աջ ափին։ Գտնվում է Դոնի Ռոստով քաղաքից 18&nbsp;կմ հյուսիսարևելք։ Ակսայի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Հարավկովկսայան երկաթուղիների կայարան է։
2010 թ. տվյալներով բնակչությունը կազմում է 41.984&nbsp;մարդ։ Հիմնվել է 1570 թ.։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը տարածվում է Ռուսական դաշտավայրի հարավ-արևելքում և Ռոստովի մարզի հարավ-արևմուտքում։ Ակսայը գտնվում է Դոն գետի աջ ափին, այն վայրում, ուր Ակսայ գետի բազուկն է։

Քաղաքը համարվում է Դոնի Ռոստովին ամենամոտ քաղաքներից. կենտրոնից հեռու է 12 կմ։ Քաղաքների թաղամասերի նվազագույն հեռավորությունը միմյանցից կազմում է 1 կմ ուղիղ գծով իսկ 1,5 կմ՝ ավտոճանապարհով։

Ակսայը, ինչպես և ամբողջ Ռոստովի մարզը գտնվում են Մոսկվայի ժամային գոտում՝ UTC կազմում է +3։00։

Կլիման չափավոր ցամաքային է։ Ձմեռը մեղմ է։ Միջին հունվարյան ջերմաստիճանը կազմում է −4,4&nbsp;°C։ Ամառը շոգ է, երկարատև, արևոտ. միջին հուլիսյան ջերմաստիճանը կազմում է +22,9&nbsp;°C։ Տեղումների քանակը 600 մմ է։

* Միջին ջերմաստիճանը՝ +9,7&nbsp;°C
* Բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը՝ −31,9&nbsp;°C
* Բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը՝ +39,8&nbsp;°C
* Քամու միջինտարեկան արագությունը՝ 2,4 մ/վրկ
* Օդի միջինտարեկան խոնավությունը՝ 72 %
* Անսառնամանիք օրերի քանակը՝ 6 ամիս
* Ձյան ծածկույթի տևողությունը՝ 10-20 օր
* Ջեռուցման տևողությունը՝ 6 ամիս

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1570 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:16-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Բոլշոյ Լոգ (Ակսայի շրջան)

**Բոլշոյ Լոգ** (), գյուղակ (խուտոր), Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Բոլշելոգսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 6&nbsp;կմ հեռավորության վրա։
2002 թ. տվյալներով բնակչությունը կազմում է 3732&nbsp;մարդ։ Հիմնվել է 1774 թ.։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Խնձորուտ (գետ)

**Խնձորուտ**, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Գետը սկիզբ է առնում Միափորի լեռների հյուսիսարևելյան լանջերից, 2000 մ բարձրությունից և Այգեձոր գյուղից հարավ-արևմուտք՝ ձախից միախառնվում է Աղնջա գետին։ Երկարությունը 24 կմ է, ավազանը՝ 118 կմ², տարեկան միջին ծախսը 1.0 մ³/վրկ, հոսքը 3 միլիոն մ³։

Միակ գետն է, որ ամբողջ հոսանքով գտնվում է շրջանի տարածքում։ Գետի օժանադակներն են՝ Ակունք (8 կմ), Զառվերաձոր (7 կմ), Թիթեղաջուր (12 կմ), Ծաղկուտագետ (5,5 կմ), Կալեր (4 կմ), Կարմրաջուր (5 կմ), Մայրեկալ (6 կմ), Մութձոր (4,5 կմ), Սևակն (2,5 կմ) գետակները։

Խնձորուտի վրա է գտնվում շրջանի միակ Շառաչ ջրվեժը (Բայղուշի ձորում), որի ջրերը գահավիժում են 15 մ բարձրությունից։
մինի|260x260փքս|Շառաչ ջրվեժ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղնջա գետի վտակներ
Վերխնեպոդպոլնի (Ակսայի շրջան)

**Վերխնեպոդպոլնի** (), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Վերխնեպոդպոլնենսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 25 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչությունը կազմում է 1549 մարդ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Ալեքսանդրովկա (Ակսայի շրջան)

**Ալեքսանդրովկա** (), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Միշկինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Հիմնվել է 1864 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1864 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Զառվերաձոր

**Զառվերաձոր** - Խնձորուտ գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Տավուշի լեռների հարավարևելյան լանջերից և մայր գետին է միախառնվում Արծվաբերդ գյուղից 3 կմ հարավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խնձորուտ գետի վտակներ
Թիթեղաջուր (գետ)

**Թիթեղաջուր**, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզի հարավարևելյան մասում։ Սկիզբ է առնում Միափորի լեռների հյուսիսային լանջերից և ձախից միախառնվում Խնձորուտ գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Խնձորուտ գետի վտակներ
Վոզրոժդյոնի (Ակսայի շրջան)

**Վոզրոժդյոնի** (), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Շչեպկինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 50 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Մայրեկալ

**Մայրեկալ**, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Խնձորուտ գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սպիտակաքար լեռան հյուսիսային լանջից և Արծվաբերդ գյուղից 9 կմ հարավ-արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը 6 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Խնձորուտ գետի վտակներ