Վերջին Դատաստան

**Վերջին Դատաստանը** գաղափար է, որը սկիզբ է առել զրադաշտականությունից և հանդիպում է Աբրահամական կրոններում։

Քրիստոնեությունը հավատում է, որ Հիսուս Քրիստոսի Երկրորդ Գալուստը կբերի Աստծո վերջնական դատաստանին երկրի վրա ապրած բոլոր մարդկանց նկատմամբ, որի արդյունքում կփրկվեն մի քանիսը և կդատապարտվեն շատերը։ Որոշ քրիստոնեական դավանանքներ կարծում են, որ մարդկանց մեծ մասը կփրկվի, ոմանք կարծում են, որ մարդկանց մեծ մասը կդատապարտվի, իսկ ոմանք էլ կարծում են, որ փրկվածների և դատապարտվածների թիվը անհայտ է։ Վերջին Դատաստանի գաղափարը հանդիպում է բոլոր կանոնական Ավետարաններում, մասնավորապես Մատթեոսի Ավետարանում։ Քրիստոնեական ավանդույթը տարածված է նաև իսլամում, որտեղ որոշ մեկնաբանությունների համաձայն՝ այն հիշատակվում է Ղուրանի բազմաթիվ գլուխներում։

Վերջին Դատաստանը ոգեշնչել է բազմաթիվ գեղարվեստական ​​​​պատկերումներ, այդ թվում՝ նկարչություն, քանդակագործություն և ավետարանչական աշխատանքներ։

## Զրադաշտականության մեջ
Ֆրաշոկերեթին վերջին դատաստանի մասին ամենավաղ պահպանված մեկնաբանությունն է ցանկացած կրոնում: Այն վերաբերում է զրադաշտական ​​ուսմունքին տիեզերքի վերջնական վերանորոգման մասին, երբ չարը կոչնչացվի, և այդ ժամանակ մնացած ամեն ինչ կատարյալ միասնության մեջ կլինի Աստծո (Ահուրա Մազդա) հետ։

Վարդապետական նախադրյալներն են՝ (1) բարին ի վերջո կհաղթի չարին, (2) արարչագործությունը սկզբում կատարյալ լավն էր, բայց հետագայում ապականվեց չարի կողմից, (3) աշխարհը, ի վերջո, կվերականգնվի արարչագործության պահին ունեցած կատարելությանը, (4) «անհատի փրկությունը կախված է նրա մտքերի, խոսքերի և գործերի գումարից, և ոչ մի աստվածային էակ չի կարող միջամտել՝ ո՛չ կարեկցանքով, ո՛չ քմահաճույքով, դա փոխելու համար»: Այսպիսով, յուրաքանչյուր մարդ պատասխանատու է իր սեփական ճակատագրի համար և միաժամանակ կիսում է աշխարհի ճակատագրի պատասխանատվությունը։

## Հուդայականության մեջ
Հուդայականությունն ունի տարբեր համոզմունքներ: Ռոշ Հաշանան երբեմն անվանում են «Դատաստանի օր», բայց այն ինքնին Դատաստանի օր չի համարվում: Որոշ ռաբբիներ կարծում են, որ մեռելների հարությունից հետո կգա մեկ այլ օր: Մյուսները կարծում են, որ վերջնական հաշվեհարդարը և դատաստանը տեղի կունենան մահից հետո: Մյուսները կարծում են, որ Վերջին Դատաստանը վերաբերում է միայն հեթանոսներին, այլ ոչ թե հրեա ժողովրդին։Բաբելոնյան Թալմուդն ունի երկար հատված, որը նկարագրում է ապագա Դատաստանի օրը։

## Քրիստոնեության մեջ

### Աստվածաշնչյան աղբյուրներ
Վերջին Դատաստանի վարդապետությունն ու պատկերագրական պատկերումը վերցված են Աստվածաշնչի ապոկալիպտիկ բազմաթիվ հատվածներից, բայց ամենանշանակալիցը՝ Հիսուսի՝ Մատթեոսի և Ղուկասի Ավետարաններում նեղ դարպասի մասին ուսմունքից։

#### Փրկություն և դատապարտություն
Քրիստոնեության մեջ կան երեք հիմնական համոզմունքներ այն մասին, թե ով կփրկվի (կգնա դրախտ) և ով կդժոխք (կգնա դժոխք) Դատաստանի օրը։ Երեք համոզմունքներն էլ հիմնված են Աստվածաշնչյան մեկնաբանության և քրիստոնեական ավանդույթի վրա։

Որոշ քրիստոնյաներ, ովքեր հավատում են համընդհանուր փրկությանը, ասում են, որ մարդկանց և հրեշտակների մեծ մասը կգնա դրախտ Դատաստանի օրը։ Որոշ քրիստոնյաներ, ովքեր հավատում են կրկնակի նախասահմանությանը, ասում են, որ մարդկանց և հրեշտակների մեծ մասը կգնա դժոխք Դատաստանի օրը։ Այլ քրիստոնյաներ, ովքեր չեն հավատում համընդհանուր փրկությանը և կրկնակի նախասահմանությանը, ասում են, որ փրկվածների և դատապարտվածների թիվը Դատաստանի օրը անհայտ է։

#### Անգլիկանություն և մեթոդիզմ
Անգլիկան եկեղեցու հավատքի հոդվածներում Քրիստոսի հարության մասին IV հոդվածը և մեթոդիստական ​​հավատքի հոդվածներում Քրիստոսի հարության մասին III հոդվածը նշում են.

Անգլիկան և մեթոդիստական ​​աստվածաբանությունը պնդում է, որ «մահվան և մեռյալների հարության միջև կա միջանկյալ վիճակ, որի դեպքում հոգին չի քնում անգիտակից վիճակում, այլ գոյություն ունի երջանկության կամ տառապանքի մեջ մինչև հարությունը, երբ այն կմիանա մարմնին և կստանա իր վերջնական վարձատրությունը»։ Այս տարածքը, որը կոչվում է Հադես, բաժանված է Դրախտի (Աբրահամի գիրկը) և Գեհենի, «սակայն երկուսի միջև կա անանցանելի անդունդ»։ Հադեսում հոգիները մնում են մինչև Վերջին դատաստանը, և «քրիստոնյաները կարող են նաև սրբություն ձեռք բերել մահից հետո՝ վերջին դատաստանից առաջ միջին վիճակում»։

Անգլիկան և մեթոդիստական ​​աստվածաբանությունը պնդում է, որ Դատաստանի օրը «Հիսուսը կվերադառնա և կդատի կենդանիներին ու մեռածներին», և «բոլորը ֆիզիկապես կհարություն առնեն և կկանգնեն Քրիստոսի առջև որպես մեր Դատավոր։ Դատաստանից հետո արդարները կգնան իրենց հավերժական վարձատրությանը երկնքում, մինչդեռ դատապարտվածները կգնան դժոխք (տե՛ս Մատթեոս 25)»։ «Այս դատաստանի արդյունքը կլինի չարի և բարու, արդարի և անիրավի վերջնական բաժանումը»։ Ավելին, «վերջնական դատաստանի ժամանակ մեր յուրաքանչյուր միտք, խոսք և գործ կճանաչվի և կդատվի», և մարդիկ կարդարացվեն Հիսուսի հանդեպ իրենց հավատքի հիման վրա։ Սակայն «մեր գործերը չեն խուսափի Աստծո դատաստանից»։

#### Կաթոլիկություն

Կաթոլիկությունը խորապես հավատում է Վերջին Դատաստանին (հաճախ կապված է Ընդհանուր Դատաստանի հետ): Մահից անմիջապես հետո յուրաքանչյուր մարդ ենթարկվում է որոշակի դատաստանի և, կախված երկրի վրա իր վարքից, ուղարկվում է դրախտ, քավարան կամ դժոխք: Քավարանում գտնվողները միշտ կգնան դրախտ, մինչդեռ դժոխքում գտնվողները կմնան այնտեղ հավիտյան։

Վերջին Դատաստանը տեղի կունենա մեռելների հարությունից հետո, և «մեր «մահկանացու մարմինը» կրկին կկենդանանա»։ Կաթոլիկ եկեղեցին սովորեցնում է, որ Վերջին Դատաստանի ժամանակ Քրիստոսը կգա Իր փառքով, և բոլոր հրեշտակները նրա հետ, և նրա ներկայությամբ կբացահայտվի յուրաքանչյուրի գործերի ճշմարտությունը։ Յուրաքանչյուր մարդ, ով երբևէ ապրել է, կդատվի կատարյալ արդարությամբ։ Հավատացյալները, ովքեր արժանի են համարվում, ինչպես նաև նրանք, ովքեր անտեղյակ են Քրիստոսի ուսմունքից և հետևել են խղճի թելադրանքներին, կգնան հավիտենական երանության, իսկ նրանք, ովքեր անարժան են համարվում, կգնան հավիտենական դատապարտության։

Վերջին Դատաստանի որոշիչ գործոնը կլինի այն հարցը, թե արդյոք մարդու կյանքի ընթացքում մարմնական ողորմության գործերը կիրառվե՞լ են, թե՞ ոչ։ Դրանք համարվում են բարեգործության կարևոր գործողություններ։ Հետևաբար, ըստ Աստվածաշնչյան աղբյուրների (Մատթեոս 25։ 31–46), Վերջին Դատաստանի և ողորմության գործերի համադրությունը հաճախ է հանդիպում քրիստոնեական արվեստի պատկերագրական ավանդույթում։

Վերջին Դատաստանից առաջ բոլորը հարություն կառնեն։ Նրանք, ովքեր քավարանում էին, արդեն մաքրագործված կլինեն, այսինքն՝ արդեն ազատագրված կլինեն և կմտնեն դրախտ։ Ինչպես նրանք, ովքեր դրախտում և դժոխքում էին, նրանք նույնպես հարություն կառնեն իրենց մարմինների հետ միասին, որից հետո կգա Վերջին Դատաստանը։

Ըստ Կաթոլիկ Եկեղեցու Կատեխիզիսի՝

Վերջին դատաստանի մասին Արևելյան ուղղափառ և կաթոլիկ ուսմունքները տարբերվում են միայն քավարան/Աբրահամի գիրկը ընկած միջանկյալ վիճակի ճշգրիտ բնույթով։ Այս տարբերությունները կարող են լինել միայն ակնհայտ և ոչ իրական՝ տարբեր աստվածաբանական տերմինաբանության և զարգացող ավանդույթների պատճառով։

#### Արևելյան ուղղափառություն

Արևելյան ուղղափառ եկեղեցին սովորեցնում է, որ կան երկու դատաստաններ. առաջինը, կամ մասնավոր դատաստանը, այն է, որը յուրաքանչյուր անհատ զգում է իր մահվան պահին, որի ժամանակ Աստված կորոշի, թե որտեղ է մարդը անցկացնելու ժամանակը մինչև Քրիստոսի Երկրորդ գալուստը: Այս դատաստանը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է, որ տեղի է ունենում մահից հետո քառասուներորդ օրը: Երկրորդ՝ Ընդհանուր կամ Վերջնական դատաստանը տեղի կունենա Երկրորդ գալուստից հետո։

Չնայած որոշ մարդիկ ներկա ժամանակներում փորձել են «հոգու քնի» հասկացությունը ներմուծել մահից հետո կյանքի ուղղափառ ընկալման մեջ, այն երբեք չի եղել ավանդական ուղղափառ ուսմունքի մաս և հակասում է սրբերի միջնորդության ուղղափառ ընկալմանը

Արևելյան ուղղափառությունը սովորեցնում է, որ փրկությունը տրվում է Աստծո կողմից որպես աստվածային շնորհի անվճար պարգև, որը չի կարելի վաստակել, և որի միջոցով մեղքերի թողությունը հասանելի է բոլորին։ Այնուամենայնիվ, կարծում են, որ յուրաքանչյուր մարդու գործողությունները ազդում են նրա դատվելու վրա, ինչպես ոչխարների և այծերի առակում։ Սուրբ Գիրքը հստակ չի սահմանում, թե ինչպես պետք է ներումը կապված լինի վարքագծի հետ, քանի որ այս հարցում դատաստանը պատկանում է բացառապես Քրիստոսին։

Նմանապես, չնայած ուղղափառությունը սովորեցնում է, որ փրկությունը ձեռք է բերվում միայն Քրիստոսի և Նրա Եկեղեցու միջոցով, Եկեղեցուց դուրս գտնվողների ճակատագիրը թողնված է Աստծո ողորմածությանը և չի հայտարարվում Վերջին Դատաստանի ժամանակ։

##### Սրբապատկերներ

Վերջին Դատաստանի թեման կարևոր է ուղղափառության մեջ: Ավանդաբար, ուղղափառ եկեղեցին հետևի (արևմտյան) պատին ունի Վերջին Դատաստանի որմնանկար կամ խճանկար, որպեսզի հավատացյալները, ժամերգությունից հեռանալիս, հիշեցվեն, որ դատվելու են երկրային կյանքի ընթացքում իրենց արածների համար։

Ավանդաբար, Վերջին Դատաստանի պատկերակը պատկերում է Քրիստոս Պանտոկրատորին՝ սպիտակ գահի վրա փառքով նստած, շրջապատված Աստվածածնով (Մարիամ Աստվածածին), Հովհաննես Մկրտչով, առաքյալներով, սրբերով և հրեշտակներով: Գահի տակ տեսարանը կիսով չափ է բաժանված. Հիսուսի աջ կողմում (դիտողի ձախ կողմում) գտնվում են «արդարների բնակարանները» (Հովհաննես 14:2), այսինքն՝ փրկվածները, իսկ նրա ձախ կողմում՝ դատապարտվածների տանջանքները: Հիսուսի ձախ ոտքից բխող կրակի հոսքը բաժանում է նրանց: Ավելի մանրամասն տեղեկությունների համար տե՛ս ստորև:

##### Հիմնագրություն

Վերջին Դատաստանի թեման հանդիպում է Եկեղեցու հուղարկավորության և հիշատակի հիմներում և Մեծ Պահքի ընթացքում ծառայությունների հիմնական թեմաներից մեկն է: Մեծ Պահքի սկզբից առաջ երկրորդ կիրակին նվիրված է Վերջին Դատաստանին: Այն նաև հանդիպում է Ութթոեքոսի հիմներում, որոնք օգտագործվում են շաբաթ օրերին ամբողջ տարվա ընթացքում:

#### Կրետեական դպրոց
Վերջին Դատաստանի բազմաթիվ մեկնաբանություններ կան, որոնք ստեղծվել են Կրետեում ապրող հույն նկարիչների կողմից, որը գտնվում էր Վենետիկյան կայսրության տիրապետության տակ: Այս աշխատանքների մեծ մասը ստեղծվել է վենետիկյան գեղանկարչության ազդեցությամբ, բայց համարվում էր, որ դրանք նկարված են «հունական մանիերա» ոճով։Գեորգիոս Կլոնցասը նկարել է Վերջին Դատաստանը պատկերող բազմաթիվ եռանկարներ «*The Last Judgment»*, «*The Last Judgement Triptych»*, և  «*The Triptych of the Last Judgement»։* Կլոնցասը նկարչության նոր ոճի նախակարապետ էր։

Այլ հույն նկարիչներ հետևեցին Կլոնցասի օրինակին։ Թեոդորոս Պուլակիսը Վերջին Դատաստանը ավելացրեց Կլոնցասի «*In Thee Rejoiceth»* ստեղծագործության իր մեկնաբանությանը։ Նկարիչը Վերջին Դատաստանը ներառեց Կլոնցասի վաղ շրջանի աշխատանքներից մեկում՝  «*In Thee Rejoiceth»* վերնագրով։  Պուլակիսը հարգանքի տուրք մատուցեց Վերջին Դատաստանի ոճի հորը։ Լեոս Մոսկոսը և Ֆրանչեսկոս Կավերցասը նույնպես հետևեցին Կլոնցասի կողմից սահմանված Վերջին Դատաստանը պատկերելու ոճական սկզբունքներին։ Նրանց աշխատանքներն էին «*The Last Judgment (Kavertzas)»* և «*The Last Judgment (Moskos)»*.  Երկու նկարներն էլ նման են Կլոնտասի «Last Judgement» նկարին։

#### Լյութերականություն
Լյութերականները չեն հավատում Քրիստոսի որևէ երկրային հազարամյա թագավորության՝ ո՛չ Նրա Երկրորդ Գալստյան նախորդող օրը, ո՛չ էլ դրանից հետո։ Վերջին օրը բոլոր մահացածները հարություն կառնեն։ Այնուհետև նրանց հոգիները կմիավորվեն նույն մարմինների հետ, որոնք ունեցել են մահից առաջ։ Մարմինները կվերափոխվեն. չարերի մարմինները՝ հավերժական ամոթի և տանջանքի վիճակի իսկ արդարների մարմինները՝ երկնային փառքի հավիտենական վիճակի։Բոլոր մահացածների հարությունից և դեռևս կենդանի մնացածների փոփոխությունից հետո բոլոր ազգերը կհավաքվեն Քրիստոսի առջև և նա կբաժանի արդարներին չարերից։ Քրիստոսը հրապարակայնորեն կդատի բոլոր մարդկանց իրենց հավատքի վկայությամբ արդարների բարի գործերով որպես իրենց հավատքի ապացույց և չարերի չար գործերով՝ որպես իրենց անհավատության ապացույց։ Նա արդարությամբ կդատի բոլորի մարդկանց և հրեշտակների ներկայությամբ և նրա վերջնական դատաստանը կլինի արդար դատապարտություն՝ հավիտենական պատժի՝ չարերի համար, և հավիտենական կյանքի շնորհալի պարգև՝ արդարների համար։

### Էզոտերիկ քրիստոնեական ավանդույթներ
Չնայած քրիստոնեական հիմնական եկեղեցիների մեծ մասը հավատում է Վերջին Դատաստանին, էզոթերիկ քրիստոնեական ավանդույթների որոշ անդամներ, ինչպիսիք են Ռոզենկրեյցերությանները, Հոգևորական շարժումը և որոշ լիբերալներ, փոխարենը հավատում են համընդհանուր փրկության մի ձևի։

Դանիա-ամերիկացի աստղագուշակ և միստիկ Մաքս Հեյնդելը սովորեցրել է, որ երբ Քրիստոսի օրը գա, որը կնշանավորի ներկայիս հինգերորդ կամ արիական դարաշրջանի ավարտը, մարդկային ցեղը պետք է հանձնի վերջնական քննություն կամ վերջին դատաստան, որտեղ, ինչպես Նոյի օրերում ընտրյալները կամ ռահվիրաները՝ ոչխարները, կբաժանվեն այծերից կամ հետ մնացածներից՝ տեղափոխվելով հաջորդ էվոլյուցիոն շրջան՝ ժառանգելով Նոր Գալիլեայի եթերային պայմանները ձևավորման մեջ։ Այնուամենայնիվ, շեշտվում է, որ մարդկային էվոլյուցիայի բոլոր էակները, ի վերջո, կփրկվեն հեռավոր ապագայում, երբ նրանք հասնեն գիտակցության և անձնուրացության ավելի բարձր մակարդակի։ Ներկայումս մարդկային էվոլյուցիայի գործընթացը տեղի է ունենում ֆիզիկական աշխարհում հաջորդական վերամարմնավորումների միջոցով, և փրկության մասին հիշատակվում է Հայտնություն 3։12-ում (KJV), որտեղ ասվում է. «Նրան, ով հաղթի, ես սյուն կդարձնեմ իմ Աստծո տաճարում, և նա այլևս դուրս չի գա այնտեղից»։ Սակայն այս արևմտյան էզոտերիկ ավանդույթը, ինչպես նրանք, ովքեր մոտ մահվան փորձառություն են ունեցել, նշում է, որ ֆիզիկական մարմնի մահից հետո, յուրաքանչյուր ֆիզիկական կյանքի վերջում և կյանքի վերանայման ժամանակահատվածից հետո (որը տեղի է ունենում արծաթե լարի կտրվելուց առաջ), տեղի է ունենում դատաստան, որն ավելի շատ նման է մարդու կյանքի Վերջնական Վերանայմանը կամ Վերջնական Հաշվետվությանը, որտեղ անձի կյանքը լիովին գնահատվում և ուսումնասիրվում է։ Այս դատաստանը հիշատակվում է Եբրայեցիներին 9։27-ում, որտեղ ասվում է, որ «մարդկանց համար սահմանված է մեկ անգամ մեռնել, բայց դրանից հետո՝ դատաստան»։

### Շվեդենբորգյան
Էմանուել Սվեդենբորգը (1688–1772) հայտնություն ստացավ, որ եկեղեցին անցել է մի շարք Վերջին Դատաստանների միջով։ Սկզբում՝ Նոյի ջրհեղեղի ժամանակ, ապա՝ Մովսեսի՝ Սինա լեռան վրա, Հիսուսի խաչելության ժամանակ, և վերջապես՝ 1757 թվականին, որը վերջին Վերջին Դատաստանն է։ Սրանք տեղի են ունենում երկրից և երկնքից դուրս գտնվող մի ոլորտում և բնույթով հոգևոր են։

### Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցի
Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցին սովորեցնում է, որ յուրաքանչյուր անհատի համար վերջին դատաստանը տեղի է ունենում այդ անհատի հարությունից հետո։ Մարդիկ կդատվեն Հիսուս Քրիստոսի կողմից։ Հիսուսի տասներկու առաքյալները կօգնեն դատել Իսրայելի տասներկու ցեղերին, իսկ Մորմոնի Գրքի տասներկու նեփիացի աշակերտները կօգնեն դատել նեփիացի և լամանացի ժողովրդին։

Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցին սովորեցնում է, որ մարդիկ կդատվեն իրենց խոսքերով, գործերով, մտքերով և սրտի մտադրություններով։ Երկնքում և երկրի վրա պահված գրառումները նույնպես կօգտագործվեն մարդկանց դատելու համար։ Հիսուս Քրիստոսը կգործի որպես իրեն հավատացող մարդկանց պաշտպան, և այդպիսի մարդիկ կմտնեն Աստծո ներկայություն՝ հիմնվելով Հիսուսի արժանիքների վրա, այլ ոչ թե իրենց սեփականի վրա։

Վերջնական դատաստանից հետո անհատին տրվում է փառքի երեք աստիճաններից մեկը։

### Գեղարվեստական ​​​​ներկայացումներ

Արվեստում Վերջին Դատաստանը տարածված թեմա է միջնադարյան և Վերածննդի կրոնական պատկերագրության մեջ: Ինչպես վաղ պատկերագրական նորարարությունների մեծ մասը, դրա ակունքները հասնում են բյուզանդական արվեստին, չնայած միջնադարում թեման ավելի քիչ տարածված էր, քան Արևմուտքում: Արևմտյան քրիստոնեության մեջ այս թեման հաճախ պատկերվում էր միջնադարյան տաճարներում և եկեղեցիներում՝ կամ արտաքինից մուտքի կենտրոնական թմբուկի վրա, կամ ներքինից (հետևի) արևմտյան պատի վրա, որպեսզի ծխականները տեսնեին պատկերը եկեղեցի մտնելիս կամ դուրս գալիս:

15-րդ դարում այն ​​նաև հայտնվեց որպես խորանի վրա գտնվող եռապատկերների կենտրոնական մաս՝ կողային վահանակներով, որոնք պատկերում էին դրախտն ու դժոխքը, ինչպես Բոնի խորանի վրա կամ Հանս Մեմլինգի եռապատկերում: Կենտրոնում սովորաբար պատկերված է Քրիստոսը՝ բարձր նստած, շրջապատված հրեշտակներով, Կույս Մարիամով և Հովհաննես Ավետարանիչով, որոնք աղոթում են դատաստանի տակ գտնվողների համար (ուղղափառության մեջ սա կոչվում է Դեեսիս խումբ): Սուրբ Միքայելը հաճախ պատկերվում է կշեռքի վրա մեռելներին կշռելիս կամ գործերը կառավարելիս, և սրբերի, հրեշտակների և փրկվածների մեծ բազմություն կարող է շրջապատել կենտրոնական խումբը:

Կոմպոզիցիայի ստորին հատվածում պատկերված է մեռյալների բազմություն, որոնցից մի քանիսը հաճախ վեր են կենում գերեզմաններից: Հրեշտակները տեսակավորում են նրանց և ուղղորդում փրկվածների և դատապարտվածների մոտ: Գրեթե միշտ փրկվածները դիտողի ձախ կողմում են (այսինքն՝ Քրիստոսի աջ կողմում), իսկ դատապարտվածները՝ աջ կողմում: Փրկվածներին տանում են դեպի դրախտ, որոնք հաճախ պատկերվում են որպես ամրացված դարպասներ, մինչդեռ դատապարտվածները հանձնվում են դևերին, որոնք նրանց աջ կողմում իջեցնում են դժոխք. այսպիսով, կոմպոզիցիան ունի շարժման շրջանաձև կառուցվածք: Հաճախ դատապարտվածները անհետանում են դժոխքի բերանում՝ հսկայական հրեշի բերանում, որը անգլոսաքսոնական ծագում ունեցող պատկեր է: Դատապարտվածների շարքում հաճախ լինում են բարձրաստիճան դեմքեր, որոնք կրում են թագեր, միտրեր և հաճախ պապական թագ՝ հակապապերի երկարատև գահակալության ժամանակաշրջաններում կամ բողոքական պատկերներում: Կարող են լինել դատապարտվածների տանջանքների մանրամասն պատկերներ:

Վերածննդի դարաշրջանի ամենահայտնի պատկերը Միքելանջելո Բուոնարոտիի «Վերջին դատաստանը Սիքստինյան կապելլայում» կտավն է։ Այս որմնանկարում ներառված է նրա ինքնանկարը՝ Սուրբ Բարդուղիմեոսի մորթազերծված մաշկի տեսքով:

Արևելյան ուղղափառ սրբապատկերներում պատկերն ունի նմանատիպ կոմպոզիցիա, բայց սովորաբար դժոխքին ավելի քիչ տեղ է հատկացվում, և հաճախ ավելի շատ տեսարաններ կան. ուղղափառների պատրաստակամությունը՝ կերպարներին արձանագրություններով պիտակավորելու, հաճախ թույլ է տալիս ավելի բարդ կոմպոզիցիաներ։ Քրիստոսի շուրջ ավելի հաճախ սրբերի մեծ խումբ է (որը կարող է ներառել կենդանիներ), իսկ խաչ պարունակող հետոիմազիան կամ «դատարկ գահը», որը սովորաբար պատկերված է Քրիստոսի տակ, հաճախ պահպանվում է հրեշտակապետերի կողմից. Ադամին և Եվային ներկայացնող կերպարները կարող են ծնկի գալ դրա տակ կամ Քրիստոսի տակ։ Ուղղափառ կոմպոզիցիայի, հատկապես ռուսական սրբապատկերների առանձնահատկությունը լայն գոտին է, որը Քրիստոսի ոտքերից դեպի դժոխք տանում է խրամատի պես. այն կարող է նմանվել շերտավոր օձի կամ լինել «կրակի գետ», ներկված կրակոտ կարմիրով: Եթե պատկերված է որպես օձ, այն փորձում է կծել Ադամի կրունկը, բայց Քրիստոսի կողմից պաշտպանված՝ ձախողվում է:

## Իսլամում

Դատաստանի օրվա հանդեպ հավատը (արաբերեն՝ یوم القيامة, ռոմանացված՝ Յավմ ալ-քիյամա, բառացիորեն՝ «Հարության օր» կամ արաբերեն՝ یوم الدین, ռոմանացված՝ Յավմ ադ-դին, բառացիորեն՝ «Դատաստանի օր») բոլոր մուսուլմանների կողմից համարվում է հավատքի հիմնարար սկզբունք։ Այն հավատքի վեց կետերից մեկն է։ Դրա հետ կապված փորձություններն ու նեղությունները մանրամասն նկարագրված են թե՛ Ղուրանում, թե՛ հադիսներում (Մուհամմադի խոսքեր), որտեղից էլ դրանք մանրամասն նկարագրված են հավատամքում, Ղուրանի մեկնաբանություններում (տաֆսուրներ) և աստվածաբանական գրվածքներում` էսխատոլոգիական ձեռնարկներում, որոնց հեղինակներն են ալ-Ղազալին, Իբն Քաթիրը, Իբն Մաջան, Մուհամմադ ալ-Բուխարին և Իբն Խուզայման։ Որոշ իսլամական ուսմունքների համաձայն՝ դրախտը բաժանվում է երկու կատեգորիայի՝ նրանք, ովքեր անմիջապես այնտեղ են գնում, և նրանք, ովքեր այնտեղ են մտնում դժոխքում որոշակի տանջանքներ կրելուց հետո։ Բացի այդ, դժոխքի բնակիչները բաժանվում են երկու կատեգորիայի՝ նրանք, ովքեր այնտեղ մնում են ժամանակավորապես, և նրանք, ովքեր այնտեղ մնում են հավերժ:

### Նմանություններ քրիստոնեական Դատաստանի օրվա հետ
Ինչպես քրիստոնեությունը, իսլամական վեհատոլոգիան նույնպես ունի Դատաստանի օրվան նախորդող նեղությունների ժամանակաշրջան, որտեղ տարօրինակ և սարսափելի իրադարձությունները կծառայեն որպես նախանշաններ. կլինի Հիսուսի երկրորդ գալուստը (բայց տարբեր դերերում), մարտեր հակաքրիստոսի (Ալ-Մասիհ ադ-Դաջջալ, բառացիորեն «Խաբեբա Մեսիա») հետ և պայքար Գոգի և Մագոգի հետ, ինչպես նաև բոլոր արդար հավատացյալների Հափշտակության նման հեռացում մինչև վերջը: Մեռյալների «Հարության օրը» (յաում ալ-քիյամա) կհայտարարվի շեփորի ձայնով: Հարությանը կհաջորդի «Դատաստանի օրը» (յաում ադ-դին), որտեղ բոլոր մարդիկ, ովքեր երբևէ ապրել են, պատասխանատվություն կկրեն իրենց արարքների համար՝ Աստծո կողմից դատվելով: Դատաստանի վճռից կախված՝ նրանք կուղարկվեն հավերժություն՝ կամ դրախտի (Ջեննայի) պարգևին, կամ դժոխքի (Ջահաննամի) պատժին:

### Փրկություն և դատապարտություն
Այս գործընթացում հոգիները կանցնեն դժոխքի կրակի վրայով Սիրաթի կամրջով: Մեղավորների համար կամուրջը կլինի ավելի բարակ, քան մազերը, և ավելի սուր, քան ամենասուր սուրը, անհնար է քայլել դրա վրայով՝ առանց ներքև ընկնելու՝ իրենց կրակոտ նպատակակետին հասնելու համար մինչդեռ արդարները կանցնեն կամրջով դեպի դրախտ (Ջեննա)։

Դժոխքի դատապարտվածներից ոչ բոլորն են մնալու այնտեղ։ Նման կաթոլիկ քավարան հասկացությանը, մեղավոր մուսուլմանները կմնան դժոխքում, մինչև մաքրվեն իրենց մեղքերից։ Գիտնական Ալ-Սուբկիի (և ուրիշների) խոսքերով՝ «Աստված կրակից կհանի բոլոր նրանց, ովքեր վկայություն են տվել» (այսինքն՝ շահադան, որը արտասանում են բոլոր մուսուլմանները. «Չկա աստված, բացի Աստծուց»), «և ոչ ոք չի մնա փրկելու նրանց, ովքեր մերժել կամ երկրպագել են Աստծուց բացի որևէ մեկին»:

;Բառացի կամ փոխաբերական մեկնաբանություն
Մինչ վաղ մուսուլմանները վիճում էին, թե արդյոք Դատաստանի օրվա մասին սուրբ գրությունները պետք է մեկնաբանվեն բառացիորեն, թե փոխաբերական իմաստով, գերիշխող մտածողության դպրոցը (Աշարի) «կարծում էր, որ այնպիսի բաներ, ինչպիսիք են գործերի անհատական ​​գրառումները (ներառյալ թուղթը, գրիչը և թանաքը, որոնցով դրանք գրված են), կամուրջը, կշեռքը և լճակը, իրականություններ են, որոնք պետք է հասկանալ կոնկրետ և բառացի իմաստով»:

## Ջայնիզմի մեջ
Ջայնիզմում Դատաստանի օր որպես այդպիսին գոյություն չունի: Սակայն ջայնիստները հավատում են, որ 5-րդ դարաշրջանի ավարտին չարիքը կաճի, մինչդեռ կրոնն ու բարությունը կնվազեն: Աշխարհում կմնան միայն չորս ջայնիստ՝ վանականներ, միանձնուհիներ, շրավականեր և շրավիկաներ: Երկնքից մի աստված կիջնի երկիր, կհավաքի նրանց և կխնդրի նրանց ընդունել «Անշան» կամ մինչև մահ պահքի ուխտ (առանց սննդի և ջրի):

## Յարսանականության մեջ
Յարսանականության մեջ կա համոզմունք, որ մարդիկ վերամարմնավորվում են մինչև Հարության օրը, երբ տեղի է ունենում վերջին վերամարմնավորումը, և բարեպաշտ մարդիկ կբաժանվեն մեղավորներից: Աստված կների բարեպաշտ հոգիների մեղքերը, և նրանք կպարգևատրվեն երկու դրախտներով, որտեղ նրանք կուղարկվեն ըստ իրենց փնտրածի: Եթե նրանք փնտրեն աշխարհիկ հաճույքներ, նրանք կուղարկվեն մահկանացու դրախտ, որտեղ մի օր կմահանան: Եթե նրանք փնտրեն միստիկ ուրախություն, ապա նրանք կուղարկվեն անմահ դրախտ, որտեղ նրանք կապրեն Աստծո ներկայության մեջ: Մեղավորները կգնան դժոխք:

## Ճակատագրի ճեղք
Անգլերենում «crack of doom» արտահայտությունը հին տերմին է, որն օգտագործվում է Դատաստանի օրվա, մասնավորապես՝ Հայտնություն 8-ում աշխարհի վերջը հայտարարող շեփորների ձայնի համար: «Crack»-ը վերաբերում էր ցանկացած բարձր ձայնի, որը պահպանվել է «crack of thunder» արտահայտության մեջ, իսկ «doom»-ը Վերջին Դատաստանի տերմին էր, ինչպես այն մնացել է այսօր էլ էսխատոլոգիայում:

Այս արտահայտությունը լայնորեն օգտագործվում է Ուիլյամ Շեքսպիրի կողմից «Մակբեթ»-ում, որտեղ, հովտում, երեք կախարդներ Մակբեթին ցույց են տալիս այն թագավորների տոհմը, որոնք կծնվեն Բանկոյից. 
:«Ինչո՞ւ ես ինձ սա ցույց տալիս: Չորրորդը: Ուշքի եկեք: Տոհմը կհասնի՞ կործանման ճեղքին:  Մեկ ուրիշը: Յոթերորդը: Ես այլևս չեմ տեսնի»: (Գործք 4, տեսարան 1, 112–117)  Ենթադրությունն այն էր, որ Բանկոների ընտանիքը կգոյատևի մինչև Դատաստանի օրը, ինչը գովեստի խոսքեր էր թագավոր Ջեյմս I-ի համար, որը պնդում էր, որ սերում է Բանկոյից:

## Երաժշտություն
*Մարկ-Անտուան ​​Շարպանտիե, «*Extremum Dei Judicium»*  (Աստծո Վերջին Դատաստանը) H.401, Օրատորիո մենակատարների համար, երգչախումբ, 2 եռաչափ գործիքներ,
*Ջակոմո Կարիսիմի, «*Extremum Dei Judicium»,* 3 երգչախմբի, 2 ջութակի և երգեհոնի համար,
*Տոմոյա Օհտանի, Վերջին Դատաստանը «Sonic Forces»-ի օրիգինալ սաունդթրեքից՝ «A Hero Will Rise»։

## Տես նաև
* Նոր համաշխարհային հասարակարգ
* Չարիքի խնդիր
* Ռագնարյոկ
* Յոմ Կիպուր

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սվեդենբորգ, Ե. Վերջին դատաստանը և Բաբելոնի կործանումը։ Ապոկալիպսիսի բոլոր կանխատեսումները այսօր կատարվում են (Սվեդենբորգի հիմնադրամ, 1951)

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Ավետարան
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Հին Կտակարան