Ալինա Մնացականյան

**Ալինա Մնացականյան** (), Իրանում ծնված հայազգի վիզուալ նկարիչ։ Հայտնի է տարբեր մեդիաներով իր կոնցեպտուալ ինստալյացիաներով (վիդեո, ձայն, ռոբոտաշինություն, առարկաներ) և իր նկարչության ու գծագրման ոճով, որը կոչվում է *Marks*: Ինքնությունը, սահմանները և անարդարությունը նրա նախընտրած թեմաներն են։

Ապրում և աշխատում է Շվեյցարիայի Նյոշատել քաղաքում։ 2011-2017 թվականներին եղել է Շվեյցարիայի պրոֆեսիոնալ վիզուալ արվեստագետների ասոցիացիայի նախագահը, 2017 թվականից՝ *Visarte Neuchâtel*-ի («Վիզարթե») համանախագահը։

## Կենսագրություն
Ալինա Մնացականյանը ծնվել է Թեհրանում, պլաստիկ վիրաբույժ Հասմիկ Հարությունյանի և ճարտարապետ Լևոն Մնացականյանի ընտանիքում։ 1976-1978 թվականներին Մնացականյանը ճարտարապետություն է սովորել Թեհրանի համալսարանի ճարտարապետության դպրոցում։

1979 թվականին Իրանի հեղափոխության ժամանակ տեղափոխվել է Փարիզ՝ շարունակելու ուսումը վիզուալ արվեստի ուղղությամբ։ Ուսման ընթացքում պրոֆեսոր Էդմոն Քուշոն վճռորոշ դեր է ունեցել Մնացականյանի աշխատանքի զարգացման գործում։ Նրա հայեցակարգային և վերլուծական մտածելակերպն ազդել է ապագա արվեստագետի հետագա աշխատանքի վրա։ Մնացականյանի ուսումնասիրության արդյունքներից է *Verb-images* շարքը, որը ստեղծել է՝ օգտագործելով հայոց այբուբենի տառերը։ Ձևական և պայմանական ձևը, որը գրությունն է, բանավորից տեսողական ռեժիմի փոխակերպման միջոցով ստանում է մաքուր պատկերի արժեք՝ առանց ճանաչելի ձևերի հղումների։ Այս հետազոտությունը նպատակ ունի օգտագործել սովորական և հայտնի ձև՝ վերացական տեսողական պատկերներ ստեղծելու համար։

1981-1983 թվականներին Մնացականյանը ընդգրկվել է ռեժիսոր Արբի Օվանեսյանի թատերախմբում, ով հայտնի է իր փորձարարական ստեղծագործություններով։ Երկամյա փորձի արդյունքում ստեղծվեց «Ինչպես է մայրիկիս ասեղնագործված գոգնոցը ընդգրկվում իմ կյանքում»։ Ներկայացման կինոտարբերակը ստեղծվել է 1985 թվականին։ Մնացականյանը որպես դերասան մասնակցել է այս ստեղծագործության թե՛ պիեսի, թե՛ կինոտարբերակներին։

## Գործունեություն
### Լոս Անջելես
1984 թվականին Մնացականյանը տեղափոխվել է Լոս Անջելես։ Կարիերան սկսել է արվեստի և դիզայնի ոլորտում։ 2000 թվականին արվեստի մագիստրոսի կոչում է ստացել Լոս Անջելեսի Կալիֆորնիայի նահանգային համալսարանում։ Պրոֆեսորներ Ջո Սոլդեյթը և Էլիզաբեթ Բրայանտը էական ազդեցություն են ունեցել ինստալյացիոն և վիդեո արվեստի վրա։ Մնացականյանը ուսման ընթացքում սկսել է կասկածի տակ առնել իր ինքնությունը։ Նա ծնվել է Իրանում, ապրել է Ֆրանսիայում, այժմ ԱՄՆ-ում է, և իրեն հայ է համարում։ Նա իր մտքերը փոխանցել է «Տուփ, խաչ, մասնատում, ցեղասպանություն (1996)» ստեղծագործությանը, անդրադարձել է Հայոց ցեղասպանությանը ինստալյացիայի միջոցով՝ միախառնելով առարկաներ, պատկերներ, երաժշտություն և ներկայացում։ Այս ժամանակաշրջանի ավելի ուշ աշխատանք է «Ինքնադիմանկարը» (1997), որտեղ նա դնում է տարբեր իրեր, այդ թվում՝ հողը, տունը և իր պատկերը ստվարաթղթե տուփերում։ Մնացականյանն կրկին օգտագործում է ստվարաթղթե տուփեր մեկ այլ ինստալյացիայի մեջ, որը կոչվում է «Ճամփորդություն» (1997)։

Այս շրջանում նրա աշխատանքն ավելի խորհրդանշական է դարձել։ Տան հիմնական ձևը կրկնվում է նրա աշխատանքներում։ 2000 թվականին ստեղծել է «House on Wheels»-ը վիդեո ինստալյացիա՝ կենտրոնում անիվների վրա գտնվող տուն։ Դա ինքնակենսագրական աշխատանք է, որն անդրադառնում է 3 երկրներում նրա կյանքին և հայկական ինքնությանը։ Դա հղում է նրա բազմամշակութային եսին։

2003 թվականին Մնացականյանը դրամաշնորհ է ստացել Կալիֆորնիայի հումանիտար գիտությունների խորհրդի կողմից «Մեր պատմությունների» համար՝ համայնքի վրա հիմնված նախագիծ, որտեղ նա աշխատել է մի խումբ բազմամշակութային ուսանողների հետ և ստեղծել ձայնային ինստալյացիա՝ տարբեր լեզուներով ներկայացվող պատմություններով։ Նույն թվականին նա ստեղծում է «1» «մահացել է մարդ» ստեղծագործությունը։ Երեք օրինական չափի տետրեր, որոնցում կա «1 մարդ մահացել է» արտահայտությունը, կրկնվել է մեկուկես միլիոն անգամ։ Աշխատությունը կոչված է եղել ճանաչելու յուրաքանչյուր մարդու, ով զոհվել է 20-րդ դարի սկզբին Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։

### Շվեյցարիա
2006 թվականին Մնացականյանը տեղափոխվել է Շվեյցարիա։ Նա ստեղծել է նոր աշխատաոճ, որը կոչվում էր *Marks*՝ նկարներ և գծանկարներ, հաճախ բազմաշերտ, որոնք նման են գրվածքի։ «Երբ մի տեղից մյուսն ենք գնում, մեր նշաններն ենք դնում։ Նոր նշանները չեն ծածկում հներին, այլ լրացնում են դրանք»,- ասում է Մնացականյանը։ 2007 թվականին «Շվեյցարիայի մշակույթի կանտոնալ գրասենյակից» նա դրամաշնորհ է ստացել «Սարը գալիս է ինձ մոտ» խորագրով ինստալյացիայի համար։ Հինգ տեսահոլովակ-ինստալյացիայի մեջ ռոբոտը և Արարատ լեռան մոդելը՝ հայերին և Հայաստանին մոտ գտնվող լեռը, բայց այլ երկրում, գնում է համաշխարհային շրջագայության։

«Լեռը գալիս է ինձ մոտ» աշխատանքի համար Մնացականյանը օժանդակություն է ստացել Լոզանի պոլիտեխնիկական ակադեմիայից։ Համագործակցությունը պետք է օգտագործեր ռոբոտ՝ լեռը տեղափոխելու համար։ Ռոբոտաշինության հետ կապված նրանց փորձը շարունակվել է 2009 թվականին, երբ նա դարձել է Լուգանոյի Արհեստական բանականության ինստիտուտի «Շվեյցարիայի արվեստագետները լաբորատորիաներում» նախագծի ռեզիդենտ։ 9-ամսյա գործունեության ընթացքում ծանոթացել է արհեստական բանականության և ռոբոտաշինության աշխարհին և ռոբոտային փերֆորմանս է ներկայացրել փոքր անիվներով ռոբոտներով։ Ներկայացումը կոչվում է «Երբ ես արթնացա, արևը շարժվեց», ևս մեկ ստեղծագործություն՝ կապված շարժման հետ, թե ինչպես է այն փոխում կյանքի պայմանները։

Նրա ինստալյացիաներում և փերֆորմանսներում մեդիաները հետևում են կոնցեպտներին։ Այսպիսով, 2012 թվականին նա Հայաստանում ստեղծել է «Մեր կիկլոպյան պատերը» հատուկ ինստալյացիան, որը համայնքային շինարարական աշխատանք էր, որի արդյունքում մաքրվել է գյուղը, որտեղ կան պատմական կիկլոպյան պարիսպներ, և ստեղծվել է պլաստիկ շշերով պատ մաքրման ընթացքում հայտնաբերված մետաղի, թղթի և ապակու կտորներով։

2014 թվականին Մնացականյանը ցուցադրություն է կազմակերպել Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Էդմոն Հաբեթյանի հետ Ֆրանսիայից և Քեթրին Էշլիմանի, Ժենևիև Պետերմանի, Ժոզետ Տարամարկազի և Պիեր Ջորջիո դե Պինտոյի հետ Շվեյցարիայից։ Նախագիծն իրականացվել է «Մոտեցիր» խորգրով՝ նպատակ հետապնդելով կապ հաստատել տեղի հասարակության հետ ինտերակտիվ արվեստի գործերի և տարբեր միջոցառումների միջոցով։ Մնացականյանը այս ցուցահանդեսի համար ստեղծել է ինտերակտիվ ինստալացիա՝ «Ուղերձ շշով»։
մինի|«Մեկ մարդ մահացել է» գիրք և գրքույկներ
2015 թվականը Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցն էր. Մնացականյանը ստեղծել է 1 մահացածի նախագծային տարբերակը, որը նա անվանել է «Մեկ մարդ մահացել է, անցողիկ հուշարձան»։ Գաղափարն այն էր, որ աշխատանքը հնարավորինս շատ տեղերում նախագծվեր Շվեյցարիայում և այլուր։ Տեխնիկապես աշխատանքը ծրագրաշար է, որը կրկնում է «մեկ մարդ մահացել է» արտահայտությունը տարբեր չափերի և մոխրագույնի երանգներով։ Կարմիր գույնով հաշվիչը ցույց է տալիս կրկնությունը և վերսկսվում է, երբ այն հասնում է 1,5 միլիոնի։ 2017 թվականին Մնացականյանը այս նախագիծը, ինչպես նաև Ցեղասպանությանն առնչվող իր մյուս աշխատանքները վավերագրել է կրկնակի գրքում, որը լույս է տեսել 2018 թվականին։ Գրքերից մեկը «1 մարդ մահացել է» գրքի 3-րդ տարբերակն է՝ տպագրված 100 սահմանափակ տպաքանակով։ Ուղեկցող գիրքը գրված է հինգ գրողների կողմից հինգ տարբեր լեզուներով, բոլորը թարգմանված են անգլերեն։ Գրողներն են Մարիո Կազանովան, Ռամելա Գրիգորյան Աբբամոնտյանը, Ալիս Հենկեսը, Սուրեն Մանուկյանը և Կարինե Տիսոտը։
մինի|Բալադ, 2016, պիգմենտային տպագրություն թղթի վրա
2016 թվականին Մնացականյանը սկսել է մի շարք համագործակցություններ երաժիշտների հետ։ Այս համագործակցությունների արդյունքում ստեղծվել է անիմացիոն և թվային նկարների շարք։ Անիմացիոն նկարը այն նկարն է, որը աստիճանաբար զարգանում է երաժշտության ընթացքում, որտեղ դիտողը կարող է տեսնել ստեղծագործության բազմաթիվ մուտացիաներ։ Համագործակցել է դաշնակահար Կարինե Վարդանյանի, System of a down խմբից Սերժ Թանկյանի և 2019 թվականին ֆլեյտահար Բարբարա Մինդերի հետ։

2016 թվականից նկարչությունը դարձել է Մնացականյանի սիրելի միջոցը։ Գծագրերը նշանների շարունակությունն են, բայց սև թանաքով սովորաբար և առանց շերտերի։ 2018 թվականին գծանկարներն ու նկարները զարգացել են եռաչափ։ Մնացականյանը լազերային կտրվածքով փայտի միջոցով ստեղծել է եռաչափ նկարներ։
մինի|Անսովոր կապեր, ինստալյացիա, 2017, ակրիլ փայտի վրա

## Արվեստագետների կացարաններ, նախագծեր
* 2014 Նյոշատել քաղաքը և կանտոնը, «Մոտեցիր», ժամանակակից արվեստի թանգարան, Երևան, Հայաստան
* 2012 Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալություն (SDC), «Մեր կիկլոպյան պատերը»
* 2012 Կացարան Արվեստի և մշակութային հետազոտությունների լաբորատորիաներում (ACSL), Հայաստան
* 2009 Կալիֆորնիայի պետական համալսարան, Ֆուլերթոն, արվեստագետների կացարան Grand Central Art Station-ում, Սանտա Անա, Կալիֆորնիա
* 2009 Նյոշատել, Բազմամշակութային համախմբման ծառայություն, Մեր պատմությունները
* 2008 Մշակույթի կանտոնալ գրասենյակ, «Արվեստագետները լաբորատորիայում կացարան» Դալլ Մոլե Արհեստական բանականության ինստիտուտ, Լուգանո
* 2007 Մշակույթի դաշնային գրասենյակ (Շվեյցարիայի մշակույթի նախարարություն) «Լեռը գալիս է ինձ մոտ»։

## Հանրային հավաքածուներ
* Նյոշատել քաղաք, Շվեյցարիա
* Arc բարձրագույն դպրոց, Նյոշատել, Շվեյցարիա
* Ինժեներական բարձրագույն դպրոց, Սանկտ Իմիե, Շվեյցարիա
* Նյոշատելի արվեստի և պատմության թանգարան, Շվեյցարիա
* Գեղեցկության արվեստի թանգարան, Լե Շո դե Ֆոն, Շվեյցարիա
* Նյոշատելի հանրային և համալսարանական գրադարան, Շվեյցարիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Թեհրանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իրանահայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իրանահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ