Էյիչի Սիբուսավա

ճապոնացի արդյունաբերող, «ճապոնական կապիտալիզմի հայր», ով Մեյձիի հեղափոխությունից հետո Ճապոնիա ներմուծեց արևմտյան կապիտալիզմը։ Նա կատարել է բազմաթիվ տնտեսական բարեփոխումներ՝ իր երկիր ներմուծելով կրկնակի գրանցման հաշվապահությունը, բաժնետիրական ընկերությունները և ժամանակակից բանկնոտներ թողարկող բանկերը։

Նա Ճապոնիայում հիմնել է առաջին ժամանակակից բանկը՝ որը հիմնված էր բաժնետիրական սեփականության վրա։ Բանկը պատշաճ կերպով կոչվեց *Առաջին Ազգային Բանկ* («Դաի Իչի Կոկուրիցու Գինկո», այժմ միաձուլված Միզուհո Բանկի հետ) և ուներ սեփական բանկնոտներ թողարկելու իրավունք։ Այս բանկի միջոցով նա Ճապոնիայում հիմնեց հարյուրավոր այլ բաժնետիրական ընկերություններ։ Այս ընկերություններից շատերը մինչ օրս աշխատում են և գրանցված են Տոկիոյի ֆոնդային բորսայում, որը նույնպես հիմնադրել էր Շիբուսավան։ Ճապոնիայի առևտրի և արդյունաբերության պալատը նույնպես հիմնադրել Էիիչին։ Նա նաև ներգրավված էր բազմաթիվ հիվանդանոցների, դպրոցների, համալսարանների (ներառյալ առաջին կանանց համալսարանի), Տոկիոյի Իմպերիալ հյուրանոցի և բարեգործական կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Ճապոնիայի Կարմիր խաչի հիմնադրման մեջ։

Շիբուսավայի կարիերայի մեկ այլ նշանակալի կողմն այն է, որ, չնայած հարյուրավոր կորպորացիաների հիմնադիր լինելով, նա հրաժարվել է պահպանել իր բաժնեմասերը այդ կորպորացիաներում։ «Սիբուսավա զաիբացու»-ն հոլդինգային ընկերություն էր, որը ստեղծվել էր իր ընտանիքի կալվածքը պահպանելու նպատակով։ «Սիբուսավա Զաիբացուն» որևէ ընկերությունում վերահսկիչ բաժնեմաս չուներ։ Չնայած իր՝ որպես ֆերմերի համեստ ծագմանը, նրան շնորհվեց *Կազոկուի* տիտղոս, մինչդեռ մյուս բոլոր «զաիբացու» հիմնադիրներին շնորհվեց *Բարոնի* տիտղոս։ Նրան նաև շնորհվեց «Շոնիի»՝ Երկրորդ Պատիվ «ռիցուրյո» աստիճանակարգային համակարգում, որը սովորաբար շնորհվում է բարձրաստիճան ազնվականներին և վարչապետներին։

Շիբուսավան պատկերված է 10,000 ճապոնական իենի թղթադրամի վրա նոր դիզայններից մեկում, որը շրջանառության մեջ մտավ 2024 թվականի հուլիսի 3-ին։ Շիբուսավայի դեմքը նաև տպագրված էր 1902 թվականին Կորեա Ֆըրսթ Բանկի կողմից թողարկված բանկնոտների վրա, որի սեփականատերը հենց Էիիչին էր։

## Կենսագրություն

Շիբուսավան ծնվել է 1840 թվականի մարտի 16-ին, Չիարայիջիմայի գյուղական տանը (որը գտնվում է ներկայիս Ֆուկայա քաղաքում, Սաիտամա պրեֆեկտուրա)։ Մանուկ հասակում նրան կարդալ և գրել սովորեցրել է իր հայրը։ Նա մեծացել է օգնելով ընտանեկան բիզնեսին՝ չոր հողագործությանը, ինդիգոյի արտադրությանն ու վաճառքին, և մետաքսի բուծմանը, իսկ հետագայում ուսումնասիրել է կոնֆուցիական դասականներին և Ճապոնիայի պատմությունը իր զարմիկ Օդակա Ջունչուի ղեկավարությամբ, ով գիտնական էր։

«Սոննո ջոի» (վռնդել օտարերկրացիներին, պաշտել կայսրին) գաղափարախոսության ազդեցության ներքո, նա զարմիկների և ընկերների հետ միասին մշակեց Տակասակի ամրոցը գրավելու և Յոկոհամայի օտարազգիների բնակավայրում հրդեհներ հրահրելու ծրագիր։ Սակայն, ի վերջո, այս ծրագիրը չեղարկվեց, և նա տեղափոխվեց Կիոտո։

Շիբուսավան քսաներեք տարեկան հասակում լքեց իր հայրենի քաղաքը և անցավ Հիտոցուբաշի Յոշինոբուի (որն այն ժամանակ սյոգունի պաշտոնի թեկնածու էր) ծառայության տակ։ Նա աչքի ընկավ Հիտոցուբաշի ընտանիքի տնտեսական վիճակի ամրապնդման գործում իր կատարած աշխատանքով։

Քսանյոթ տարեկան հասակում նա այցելեց Ֆրանսիա և այլ եվրոպական երկրներ՝ որպես Տոկուգավա Ակիտակեի պատվիրակության անդամ 1867 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսին։ Այս ճամփորդության ընթացքում Շիբուսավան առաջին անգամ ծանոթացավ ժամանակակից եվրոպական հասարակություններին ու մշակույթներին և գիտակցեց արդյունաբերական և տնտեսական զարգացման կարևորությունը։

Եվրոպայից վերադառնալուց հետո տեղեկանալով կառավարության փոփոխության մասին, որը այժմ հայտնի է որպես Մեյձիի հեղափոխություն, նա հիմնեց «Շոհո Կայշո»-ն, որը Ճապոնիայի առաջին բաժնետիրական ընկերություններից մեկն էր։ Այնուհետև նա Մեյձիի կառավարության կողմից հրավիրվեց դառնալու Ֆինանսների նախարարության անդամ, որտեղ նա որպես ֆինանսների նախարարության բարեփոխումների բաժնի ղեկավար մեծ ազդեցություն ունեցավ ժամանակակից Ճապոնիայի կառուցման գործում։

1873 թվականին Շիբուսավան հրաժարվեց Ֆինանսների նախարարության իր պաշտոնից և դարձավ Դայ-Իչի բանկի (Առաջին ազգային բանկ) նախագահը։ Սա Ճապոնիայում առաջին ժամանակակից բանկն էր, որը հիմնադրվել այն ժամանակ, երբ նա դեռ աշխատում էր Ֆինանսների նախարարությունում։ Այս բանկը հիմք ծառայեց Շիբուսավայի համար իր ամբողջ կյանքում խրախուսելու և աջակցելու տարբեր ոլորտների բիզնեսներին։

Շիբուսավան ամբողջ կյանքի ընթացքում քարոզում էր այն գաղափարը, որ բարոյականությունն ու բիզնեսը պետք է լինեն ներդաշնակ։ Ասվում է, որ ավելի քան հինգ հարյուր ձեռնարկություններում նա ունեցել է հիմնադիրի կամ աջակցողի դեր։ Դրանց թվում են Mizuho Financial Group, The 77 Bank, Tokio Marine Nichido, Imperial Hotel, Տոկիոյի ֆոնդային բորսա, Tokyo Gas, Toyobo, Tokyu Corporation, Keihan Electric Railway, Taiheiyo Cement, Oji Paper Company, Sapporo Breweries, NYK Line, ինչպես նաև Կորեայի Gyeongin Railway և Gyeongbu Railway։ Նա եղել է Տոկիոյի Առևտրի պալատի նախագահը։ Բացի այդ, նա ղեկավարել է բազմաթիվ ծրագրեր՝ հասարակության բարելավման համար և մեծապես աջակցել է կրթությանը, հատկապես բիզնեսի ոլորտի բարձրագույն կրթությանը, ինչպիսիք են ներկայիս Hitotsubashi University և Tokyo Keizai University համալսարանները, կանանց բարձրագույն կրթությունը և մասնավոր դպրոցները։ Շիբուսավան ներգրավված էր շուրջ 600 նախագծում՝ կապված կրթության, սոցիալական ապահովության և այլ ոլորտների հետ։ 1902 թվականին նա այցելել է Գերմանիա, Ֆրանսիա և Միացյալ Թագավորություն։

1908 թվականին բարոն Շիբուսավան և Միցուի ընկերության անդամները, ինչպես նաև Ճապոնիայի այլ գործարար առաջնորդներ, դիմավորեցին Ճապոնիա այցելած ԱՄՆ-ի առաջին պաշտոնական գործարար պատվիրակությանը։ Այս պատվիրակությունը գլխավորում էր Ֆրանկ Ա. Վանդերլիպը, ով ուղեկցվում էր Խաղաղ օվկիանոսի առևտրի ասոցիացված պալատների վաթսուն անդամներով։ Էիիչի Շիբուսավան հրավիրել էր այս ամերիկացի ներկայացուցիչներին երկու երկրների միջև դիվանագիտական կապեր ամրապնդելու և առևտրային ու գործարար հարաբերությունները զարգացնելու համար։

Շիբուսավան մահացել է 1931 թվականի նոյեմբերի 11-ին, 91 տարեկանում։

## Պատվո շքանշաններ
* Սուրբ Գանձի շքանշանի Մեծ ժապավեն (1911 թվականի օգոստոսի 24) (Չորրորդ կարգ՝ 1892 թվականի հուլիսի 19)  
* Ծագող արևի շքանշանի Մեծ ժապավեն՝ պաուլովնիայի ծաղիկներով (1928 թվականի նոյեմբերի 10)  
* Ավագ երկրորդ աստիճան (1931 թվականի նոյեմբերի 10)  

### Նոբելյան մրցանակ
1926 թվականին Շիբուսավան Ճապոնիայի վարչապետի կողմից առաջադրվել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
* Հիրշմայեր, Յոհանես։ *Ձեռնարկատիրության ծագումը Մեիձիի Ճապոնիայում*։ Քեմբրիջ՝ Harvard University Press, 1964։  
* Կաց, Սթեն Ս․ *Խաղաղության արվեստը*, պատկերազարդ կենսագրություն, որտեղ ընդգծվում են Իյեսատո Տոկուգավան և բարոն Էիիչի Շիբուսավան։ (2019)։ 
*Սեյջերս, Ջոն։ «Էիիչի Շիբուսավան և կոնֆուցիականության ու կապիտալիզմի միավորումը ժամանակակից Ճապոնիայում», *Կրթություն Ասիայի մասին*, Անն Արբոր, Միչիգան՝ Ասիական ուսումնասիրությունների ասոցիացիա, 2014 թվականի ձմեռ։online
* Սեյջերս, Ջոն Հ. *Կոնֆուցիական կապիտալիզմ. Էիիչի Շիբուսավա, բիզնեսի էթիկան և տնտեսական զարգացումը Մեիձիի Ճապոնիայում*։ Լոնդոն՝ Palgrave Macmillan, 2018։  
* Սեյջերս, Ջոն Հ. «Էիիչի Շիբուսավան, Դայ Իչի բանկը և ճապոնական կապիտալիզմի ոգին, 1860–1930»։ *Շաշին*, 3, № 1 (2014): 1-21։ . online
*
* Շիմադա, Մասակաձու։ «Ինչպես Էիիչի Շիբուսավան ներդրեց ներդրումների և կառավարման օրինակներ՝ Ճապոնիայում ժամանակակից բիզնես պրակտիկաներ ներմուծելու համար»։ *Ճապոնական բիզնեսի պատմության տարեգիրք*, 19 (2003): 9-31։. online

## Արտաքին հղումներ

*Շիբուսավա Էիիչի, National Diet Library, Ճապոնիա
 
Կատեգորիա:Ճապոնացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի պետական գործիչներ