Ռիչարդ Աքսել

**Ռիչարդ Աքսել** () ամերիկացի մոլեկուլային կենսաբան և  Կոլումբիայի համալսարանի նյարդագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր և Հովարդ Հյուզի բժշկական ինստիտուտի հետազոտող։ Հոտառական համակարգի վրա իրենց աշխատանքի համար նա և իր խմբի նախկին հետդոկտորական հետազոտող Լինդա Բաքին 2004 թվականին արժանացան Նոբելյան մրցանակի՝ ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում:

## Կրթություն և վաղ կյանք
Աքսելը ծնվել է Նյու Յորքում՝ լեհ հրեա ներգաղթյալների ընտանիքում, մեծացել է Բրուքլինում։ 1963 թվականին նա ավարտել է Stuyvesant ավագ դպրոցը, 1967 թվականին (Բրյուս Բուենո դե Մեսքիտայի, Ալան Լիխտմանի, Ռոն Սիլվերի և Ալեքսանդր Ռոզենբերգի հետ միասին) Կոլումբիայի համալսարանից նա ստացել է բակալավրի կոչում, իսկ 1971 թվականին՝ Ջոնս Հոփկինսի համալսարանից՝ դոկտորի աստիճան։ Այնուամենայնիվ, նա բժշկությանը չէր համապատասխանում և ավարտեց՝ ամբիոնի վարիչին տված խոստումով, որ կլինիկական պրակտիկայով չի զբաղվի։ Նա իր կոչումը գտավ հետազոտության մեջ և նույն տարումվերադարձավ Կոլումբիա, և 1978 թվականին դարձավ լրիվ պրոֆեսոր:

## Հետազոտություն և կարիերա
thumb|Ռիչարդ Ակսել
1970-ականների վերջին Աքսելը միկրոկենսաբան Սաուլ Ջ. Սիլվերսթայնի և գենետոլոգ Մայքլ Հ. Վիգլերի հետ միասին հայտնաբերեցին համատրանսֆորմացիայի տեխնիկան տրանսֆեկցիայի միջոցով, մի գործընթաց, որը թույլ է տալիս օտար ԴՆԹ-ն ներմուծել ընդունող բջիջ՝ որոշակի սպիտակուցներ արտադրելու համար։
Արտոնագրերի ընտանիքը, որն այժմ խոսակցական լեզվով կոչվում է «Axel արտոնագրեր», ընդգրկում է այս տեխնիկան, ներկայացվել է 1980 թվականի փետրվարին և տրվել է 1983 թվականի օգոստոսին։ Որպես դեղագործական և կենսատեխնոլոգիական ընկերություններում իրականացվող ռեկոմբինացիոն ԴՆԹ-ի հետազոտության հիմնարար գործընթաց, այս արտոնագիրը բավականին շահավետ էր Կոլումբիայի համալսարանի համար՝ այն միաժամանակ տարեկան գրեթե 100 միլիոն դոլար եկամուտ էր բերում և լիցենզաներով, լավագույն համալսարանների ցանկում առաջին տեղն էր զբաղեցնում: Աքսելի արտոնագրերի ժամկետը սպառվել է 2000 թվականի օգոստոսին։

991 թվականին հրապարակված իրենց հոդվածում, Բաքը և Ակսելը կլոնավորեցին հոտառական ընկալիչները՝ ցույց տալով, որ դրանք պատկանում են G սպիտակուցի զուգակցված ընկալիչների ընտանիքին։ Վերլուծելով առնետների ԴՆԹ-ն՝ նրանք գնահատեցին, որ կաթնասունների գենոմում հոտառության ընկալիչների մոտավորապես հազար տարբեր գեներ կան: Այս հետազոտությունը դուռ բացեց հոտառության մեխանիզմների գենետիկ և մոլեկուլային վերլուծության համար: Իրենց հետագա աշխատանքում Բաքը և Աքսելը ցույց են տվել, որ յուրաքանչյուր հոտառական ընկալիչի նեյրոն ուշագրավ կերպով արտահայտում է միայն մեկ տեսակի հոտառական ընկալիչի սպիտակուց, և որ նույն ընկալիչն արտահայտող բոլոր նեյրոններից ստացված մուտքը հավաքվում է հոտառական գնդիկի մեկ հատուկ գլոմերուլուսով:

Ակսելի հիմնական հետազոտական ​​հետաքրքրությունն այն է, թե ինչպես է ուղեղը մեկնաբանում հոտառությունը, մասնավորապես արտապատկերելով ուղեղի այն մասերը, որոնք զգայուն են հոտառության հատուկ ընկալիչների նկատմամբ: Նա ունի Կոլումբիայի համալսարանի համալսարանի պրոֆեսորի, Կոլումբիայի համալսարանի բժիշկների և վիրաբույժների քոլեջի կենսաքիմիայի և մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի և պաթոլոգիայի պրոֆեսորի կոչումներ, ինչպես նաև Հովարդ Հյուզի բժշկական ինստիտուտի հետազոտող։ Ի լրումն նեյրոկենսաբանության մեջ ունեցած ներդրումների, Ակսելը նաև իմունոլոգիայի բնագավառում կարևոր բացահայտումներ է արել, և նրա լաբորատորիան առաջիններից մեկն էր, ով հայտնաբերեց ՄԻԱՎ վարակի և CD4 իմունընկալիչի միջև կապը:

## Ծանոթագրություններ