Նոր տարվա ուտեստներ

մինի|Ամանորյա սեղան
**Ամանորյա ուտեստներն** ավանդաբար ուտում են գալիք տարում հաջողություն ունենալու հավատով։ Շատ ավանդական ամանորյա կերակրատեսակներ կապված են ուտելիքի՝ փող հիշեցնող ձևի կամ երկար կյանք խորհրդանշող արտաքին տեսքի հետ, ինչպես, օրինակ, երկար լապշան կամ կաղամբի թթուն։ Քաղցրավենիքները, որոնք խորհրդանշում են քաղցր նոր տարի, հաճախ նվիրաբերվում են կամ օգտագործվում։ Որոշ մշակույթներում և կրոններում ձևավորվել են բարդ սննդային ավանդույթներ, որոնք կապված են Նոր տարվա հետ։

## Պատմություն
Հյուսիսային կիսագնդում ձմեռային արևադարձը դիտարկվել է որպես անցնող տարվա և հաջորդ տարվա սահմանագիծ, և ավանդաբար հանդիսացել է խնջույքների ու տոնակատարությունների առիթ։ Խնջույք անելն այս ժամանակահատվածում խորհրդանշել է գալիք տարվա բարեկեցությունը։ Եվրոպայում հոկտեմբերի վերջից մինչև հունվարը նշվել են մի շարք նախաքրիստոնեական տոներ՝ ինչպես Սատուրնալիան, Հոգմանայը, Անհաղթ Արևը և Նոր տարվա օրը, որոնք նպատակ են ունեցել ապահովելու Արեգակի վերադարձը, և սովորաբար ներառել են խնջույքներ, նվերների փոխանակում ու զվարճանքներ։ Վաղ քրիստոնեության շրջանում այդ տոները վերածվել են քրիստոնեական տոների, ինչպիսիք են Հելոուինը, Բոլոր սրբերի օրը, Բոլոր հոգիների օրը, Սուրբ Մարտինի օրը, Սուրբ Կղեմենտի օրը, Սուրբ Կատարինեի օրը, Սուրբ Անդրեասի օրը, Սուրբ Նիկոլասի օրը, Սուրբ Լուչիայի օրը, Սուրբ Թովմաս Առաքյալի օրը և Սուրբծննդյան տասներկու օրերը, որոնք սկսվել են Սուրբ Ծննդի նախօրեին և ավարտվել են Հայտնության տոնով։

Գերմանական Նոր տարին և Յոլ փառատոնը նախաքրիստոնեական ժամանակներից նշվել են նոյեմբերի կեսերից մինչև հունվարի սկիզբը։ Ուտելն ու խմելը հանդիսացել են այդ տոնակատարությունների կենտրոնական բաղադրիչը։ 567 թվականին Տուրի երկրորդ ժողովը Սուրբծննդյան նախօրեից մինչև Հայտնության տոնը սահմանել է որպես տոնական շրջան, որը հետագայում՝ 877 թվականին, Ալֆրեդ Մեծի օրոք, օրենքով հաստատվել է որպես Սուրբծննդյան տասներկու օր։ 8-րդ դարում Բեդա Պատվելին երկարատև խնջույքների այդ շրջանն անվանել է «Գյուլի»։

Հունվարի 1-ից առաջ և հետո տեղի ունեցող ընդարձակ տոնական ծեսերը, ներառյալ՝ ավանդական ուտեստներն ու պահանջվող հյուրընկալությունը, ծառայել են համայնքի ձևավորմանն ու ամրապնդմանը։

## Խորհրդանշական իմաստ
Ամանորի նախօրեին կամ Ամանորի օրը (երբեմն նաև հենց կեսգիշերին) որոշակի ուտելիքներ ուտելու ավանդույթի հիմքում ընկած է այն հավատը, որ այդ ուտելիքները ճաշակելն ապահովում է գալիք տարվա բարեհաջող ընթացքը, իսկ այդ սննդատեսակները չուտելը, ըստ սնահավատ պատկերացումների, մարդուն թողում է դժբախտության և վատ բախտի վտանգի առաջ։

Տարբեր մշակույթներում և ավանդույթներում բազմաթիվ ուտելիքներ ու ճաշատեսակներ համարվում են երկար կյանքի, բախտի, առատության և բարեկեցության խորհրդանիշ։ Կանաչ ուտելիքները այն վայրերում, որտեղ թղթադրամները կանաչ են, խորհրդանշում են դրամը։ Երկար ուտելիքները, օրինակ՝ լապշան, կամ թելաձև ուտելիքները, օրինակ՝ թթու կաղամբը, խորհրդանշում են երկար կյանք։ Կլոր, սկավառակաձև ուտելիքները դիտարկվում են որպես մետաղադրամների խորհրդանիշ, իսկ ոսկեգույն կամ արծաթագույն ուտելիքները՝ որպես թանկարժեք մետաղների և, հետևաբար, բարեկեցության խորհրդանիշ։ Ձուկն ու խոզը շարժվում են առաջ, ուստի դրանք ուտելը համարվում է առաջընթացի նշան, իսկ ընդհանրապես խոզը բազմաթիվ մշակույթներում համարվում է հաջողություն բերող, իսկ արծաթափայլ ձուկը՝ դրամի խորհրդանիշ։ Օղակաձև ուտելիքները, օրինակ՝ բունդտ տորթերը, ընկալվում են որպես բախտի ամբողջական շրջանի խորհրդանիշ։ Մեղրը համարվում է գալիք քաղցր տարվա նշան, և բազմաթիվ ավանդույթներում քաղցրավենիք են նվիրում և օգտագործում։ Նոր տարում, անկախ այն բանից՝ երբ է այն նշվում, խնջույքներին տրվում է մեծ նշանակություն, քանի որ շատ մշակույթներում հավատում են, թե Ամանորի օրը տեղի ունեցածը նախանշել է ամբողջ տարվա ընթացքը, իսկ առատ սեղանը խորհրդանշում է առանց սովի լիառատ տարի։

Խմիչքը նույնպես համարվում է խորհրդանշական։ Շամպայնը դիտարկվում է որպես բարեկեցության խորհրդանիշ։

## Ըստ կրոնի
### Բահայի
Նո Ռուզը Բահայի հավատքի ինը սրբազան տոներից մեկն է, որը նշվում է մարտյան գարնանային գիշերահավասարի շրջանում։ Այն 19-օրյա ծոմապահության վերջին օրն է և ավարտվում է ավանդական ուտեստներով տոնական խնջույքով։

### Բուդդայականություն
Ճապոնական բուդդայականությունում Նոր տարուն մոչիի ընծայումը գալիք տարում հաջողություն ապահովելու նպատակով համարվում է ավանդական։

### Բյուզանդական կաթոլիկություն
Թլպատման տոնը ավանդաբար նշվել է հունվարի 1-ին։

### Հունական ուղղափառություն
Վասիլոպիտան, կամ Սուրբ Վասիլի տորթը (կամ Սուրբ Վասիլի հացը) քաղցր թխվածք է, որն ուտում են Սուրբ Վասիլի տոնի առիթով՝ հունվարի 1-ին։ Վասիլոպիտա ուտելը համարվում է գալիք տարվա համար օրհնություններ և հաջողություն բերող։

### Իսլամ
Իսլամական Նոր տարին նշվում է մուհարամ ամսվա առաջին օրը։ Առաջին ինը օրերին ուտում են շերբեթ՝ «ի հիշատակ այն ուժգին ծարավի, որը Հուսեյնը կրել է» Քերբալայի ճակատամարտի ընթացքում։ Տասներորդ օրը Աշուրան է՝ ծոմապահության օրը։ Այն Գրիգորյան օրացույցում ամեն տարի չի համընկնում նույն ամսաթվին։

### Հուդայականություն
աջից|մինի|Ռոշ Հաշանայի ավանդական ուտեստներ՝ մեղրի մեջ թաթախված խնձորներ, նուռ, գինի՝ քիդուշի համար
Ռոշ Հաշանան ամբողջ աշխարհի հրեաները նշում են տիշրեյ ամսվա առաջին օրը՝ սեպտեմբերի սկզբի և հոկտեմբերի սկզբի միջև։ Ռոշ Հաշանայի ճաշատեսակները սովորաբար ներառում են մեղրի մեջ թաթախված խնձորներ, որոնք խորհրդանշում են քաղցր նոր տարի․ սա ուշ միջնադարյան աշկենազյան հավելում է, սակայն այժմ այն գրեթե ամենուր ընդունված է։ Տարածաշրջանային մինհագից (սովորույթից) կախված՝ կարող են մատուցվել նաև խորհրդանշական նշանակություն ունեցող այլ ուտելիքներ, օրինակ՝ ձկան գլուխ (որպես «թող մենք լինենք գլուխը, ոչ թե պոչը» աղոթքի խորհրդանիշ)։ Շատ համայնքներում անցկացվում է Ռոշ Հաշանայի սեդեր, որի ընթացքում օրհնություններ են արտասանվում տարբեր խորհրդանշական ուտեստների վրա։ Օրհնությունները սկսվում են «Yehi ratzon» արտահայտությամբ, որը նշանակում է «Թող Քո կամքը լինի»։ Շատ դեպքերում ուտելիքի անունը ներկայացնում է եբրայերեն կամ արամեերեն բառախաղ։ «Yehi ratzon»-ի ափսեն կարող է ներառել խնձորներ (մեղրի մեջ թաթախված, թխված կամ մանսանադա կոչվող կոմպոտի տեսքով), արմավներ, նուռ, սևաչք (աֆրիկյան) ոլոռ, դդմով լցոնված խմորեղեն, որը կոչվում է ռոդանչաս, պրասով կոտլետ, որը կոչվում է կեֆտեդես դե պրասա, ճակնդեղ, ինչպես նաև գլխով ամբողջական ձուկ։ Սեֆարդների շրջանում տարածված է նաև լցոնված բանջարեղեն ուտելը, որը կոչվում է լեգումբրես յափրակես։

Խորհրդանշական ուտեստներից են արմավը, սևաչք (աֆրիկյան) ոլոռը, պրասը, սպանախը և դդմազգիները, որոնք բոլորը հիշատակվում են Թալմուդում. «Թող մարդը Նոր տարվա օրը սովոր լինի ուտել դդմազգիներ (קרא), շամբալա (רוביא), պրաս (כרתי), ճակնդեղի տերևներ (סילקא) և արմավ (תמרי)»։

Նուռը կիրառվում է բազմաթիվ ավանդույթներում որպես պտղաբերության խորհրդանիշ, քանի որ ունի բազմաթիվ սերմեր։ Սովորաբար մատուցվում է կլոր խալա հաց, որը խորհրդանշում է տարվա շրջափուլը։ Հնագույն ժամանակներից մինչև բավականին նոր շրջան մատուցվում է գառան կամ ձկան գլուխ։ Մեր օրերում աշքենազի հրեաների մոտ այս տոնին սովորաբար մատուցվում են գեֆիլթե ֆիշ և լեկախ։ Երկրորդ գիշերը մատուցվում են նոր պտուղներ՝ շեհեխեյանու օրհնանքի արտասանումը հիմնավորելու համար։

### Սինտո
Սինտոիզմում Նոր տարուն մոչիի ընծայումը գալիք տարում բախտ ապահովելու նպատակով ավանդական է։

### Սինդի հինդուիզմ
Չեթի Չանդը՝ սինդի հինդուների լուսնային հինդուական Նոր տարին, նշվում է խնջույքներով։ Այն սովորաբար տեղի է ունենում մարտին կամ ապրիլի սկզբին։

## Ըստ երկրների
### Հայաստան

[մինի|Հայկական տոնածիսական հացեր, [տարեհաց]]
Հայկական Ամանորը նշվում է հունվարի 1-ին, երբ թխում են տարեհաց կոչվող տափակ հացեր։ Հացթուխը խմորի մեջ մետաղադրամ է դնում, և կարծում են, որ այն մարդը, ով իր բաժնի մեջ գտնում է այդ մետաղադրամը, նոր տարում բախտավոր է լինում։

Հայկական ամանորյա ավանդական ուտեստներն են տոլման, քաշիկան, ձավարով կամ չրով լցոնած հնդկահավը՝ ամիճը: Վերջին տարիներին հայկական ընտանիքներում ավանդական են դարձել խոզի ազդրը, նրբաբլիթները, որոնք, սակայն, հայկական ազգային խոհանոցի կերակրատեսակ չեն։
alt=bowl of fruit and nuts in syrup|մինի|Աֆղանական հաֆթ մևահ

### Աֆղանստան
Աֆղանստանում նշվում է Նոր տարվա երկու օր՝ մեկը լուսնային իսլամական օրացույցի համաձայն, մյուսը՝ պարսկական օրացույցի համաձայն։ Պարսկական օրացույցի Նոր տարին՝ Նոռուզը, երկու շաբաթ տևող շրջան է, որը նշվում է գարնանային գիշերահավասարի ժամանակ և ներառում է բուզքաշի խաղը, որը համարվում է Աֆղանստանի ազգային մարզաձևը, ինչպես նաև սամանաք ուտելը և հաֆթ մևահ կամ հաֆթ մևա պատրաստելը, որը թարգմանվում է «7 պտուղ» և չորացրած յոթ մրգերից ու ընկույզներից բաղկացած ուտեստ է, որը սովորաբար ներառում է չամիչ և ոսկեգույն չամիչ, ծիրանի չիր, սենջեդ, ընկույզ, նուշ և պիստակ, թեև բաղադրատոմսերը տարբերվում են ըստ տարածաշրջանի և ընտանիքի։

Ամանորյա ուտեստները կարող են ներառել նաև սաբզի չալավ՝ սպանախով և գառան մսով կարրիի տեսակ, մաասթեհ խանագի՝ մածունի տեսակ, կոլչեհ նորուզի կամ կուլչայ նորուզի՝ թխվածքաբլիթ, ինչպես նաև մահի և ջելաբի կամ մահի վա ջելաբի՝ տապակած ձուկ, որը մատուցվում է տապակած և շաքարապատ խմորապատյանի հետ։ Նոռուզի ընթացքում ապագա փեսայի ընտանիքը ավանդաբար որոշ ուտնեստներ է պատրաստում որպես նվեր ապագա հարսի ընտանիքին։ 

### Ալբանիա
Ալբանիայում նոռուզը նշվում է հունվարի 1-ին և ներառում է հաֆթ սին՝ յոթ առարկա, որոնք սկսվում են պարսկերենի «սին» (S) տառով։ Դրանք սովորաբար հետևյալ սննդատեսակներն են՝ սամանու, սաբզե, սիր, սենջեդ և սերկե, ինչպես նաև սեկե՝ ոսկե մետաղադրամ, որը խորհրդանշում է բարեկեցությունը, և սոնբոլ՝ ծաղիկ, որը խորհրդանշում է կյանքն ու գեղեցկությունը։ Սամանուն՝ քաղցր ցորենի պուդինգը, ներկայացնում է պտղաբերությունն ու քաղցրությունը։ Սաբզեն՝ ոսպից պատրաստված ուտեստը, խորհրդանշում է վերածնունդը։ Սիրը (սխտորը) խորհրդանշում է բժշկությունը։ Սենջեդը խորհրդանշում է սերը։ Սերքեն՝ հնեցված քացախը, խորհրդանշում է համբերությունն ու ծերությունը։ 

### Ալժիր
Ալժիրում նշվում է երկու Նոր տարի՝ Գրիգորյան օրացույցի հունվարի 1-ը և մուհարամ ամսվա առաջին օրը։ Մուհարամի տասներորդ օրը Աշուրան է, և բազմաթիվ ալժիրցիներ այդ օրը պահք են պահում։ Նրանք, ովքեր պահք չեն պահում, կարող են ուտել կուսկուս, որն Ալժիրի ազգային ուտեստներից մեկն է։  Բերբեր ալժիրցիները լրացուցիչ նշում են նաև բերբերական Նոր տարին՝ հունվարի 14-ին կամ 12-ին։

### Ավստրիա
[մինի|199x199փքս|[Մարցիպանե խոզուկներ]]
Ավստրիայում Նոր տարվա նախօրեն նշվում է որպես Սիլվեստերաբենդ (Սուրբ Սիլվեստրի օրվա նախօրե)՝ գինու համեմված պունշ խմելով և կաթնային խոզուկներ ու Glücksschwein («հաջողության խոզուկներ») ուտելով։ Glücksschwein-ները կարող են պատրաստվել տարբեր քաղցրավենիքներից, օրինակ՝ մարցիպանից։

Ֆոյերցանգենբովլեն («կրակե աքցանների» պունշը), որի բաղադրիչներն են կարմիր գինին, ռոմը, ցիտրուսային մրգերը և համեմունքները, խմիչք է, որը հանրայնացվել է Հայնրիխ Շպյոռլի «Ֆոյերցանգենբովլե» և Հելմուտ Վայսի «Ֆոյերցանգենբովլե» գրքերի միջոցով։ 

### Ադրբեջան
Ադրբեջանում նշվում է աշխարհիկ տոն հունվարի 1-ին և կրոնական տոն՝ Նովրուզ բայրամը, մարտի 21-ին։  

Թեև ադրբեջանցիների մեծ մասը մուսուլման է, հունվարի 1-ի տոնը հաճախ նշվում է շամպայնի կենացով՝ Նոր տարուց անմիջապես առաջ և հետո։  Ոմանք հավատում են, որ սամանիի (ցորենի ծիլերի) աճեցնելը և այն կնոջ գլխին դնելը բուժում է անպտղությունը։  Սամանի թոյուն՝ ծեսը, որի ընթացքում պատրաստվում է սամանին, կատարվում է միայն կանանց մասնակցությամբ։  Ավանդական է, որ երեխաները զամբյուղները թողնում են հարևանների դռների առջև, որպեսզի դրանք լցվեն քաղցրավենիքով, ընկույզներով և խմորեղենով, մինչ երեխաները թաքնվում են մոտակայքում։  Այն ծառերը, որոնք պտուղ չեն տվել, «ներվում» են «Ծառերի գրավ» կոչվող ծեսի միջոցով։ Հյուսիսում սովորաբար ուտում են սամանի, փախլավա և շեքերբուրա, իսկ հարավում՝ եդդի լովուն, որը հաֆթ սինի տեսակ է։

### Բելառուս
Այն տարածքում, որտեղ այժմ գտնվում է Բելառուսը, մարդիկ նշել են Կալյադին՝ ձմեռային արևադարձին նվիրված հեթանոսական տոնը, որը ճանաչվել է որպես Նոր տարվա սկիզբ։ Ուղղափառ քրիստոնեության ընդունումից հետո Կալյադիի ավանդույթները պահպանվել են՝ որպես սուրբծննդյան և ամանորյա տոնակատարությունների մաս։ Մարդիկ, վայրի կենդանիների հագուստներով և կերպարներով, տնից տուն են շրջում՝ իրենց հետ տանելով այծի գլուխ, որը խորհրդանշում է պտղաբերությունը, իսկ տանտերերը նրանց տալիս են ուտելիք և խմիչք։

Խնձորով լցոնած տապակած սագը կամ հավը ավանդաբար ուտում են Նոր տարվա ընթրիքի ժամանակ։ Նոր տարվա ընթրիքին որքան հնարավոր է շատ մսի կտոր ուտելը համարվում է գալիք տարում երջանկություն ապահովող, իսկ «առատ սեղանը» պետք է ապահովի հարստություն։

Ավանդաբար Նոր տարվա նախօրեին յուրաքանչյուր ընտանիքի անդամի համար մի կտոր հաց է դրվում դարակի վրա․ ըստ սնահավատության՝ ընտանիքի այն անդամը, որի հացը առավոտյան չի լինի, գալիք տարում կմահանա։

### Բուլղարիա
Ամանորի նախօրեի ընթրիքը չի տարբերվում բուլղարական ավանդական Սուրբծննդյան ընթրիքից, որը բաղկացած է խոզի մսից, ռակիայից (խաղողի օղի և կարմիր գինի), պոգաչայից, չրի կոմպոտից և բանիցայից։ Պոգաչան՝ կլոր հացը, մատուցվում է ջեռոցից նոր հանված վիճակում՝ ընտանիքի ամենատարեց անդամի կողմից, ընտանիքի մյուս անդամներին՝ տարիքային հերթականությամբ։ Խոզի միսը խորհրդանշում է հաջողություն, քանի որ խոզը փորում է՝ առաջ շարժվելով։

Բանիցան՝ պանրով խմորեղենը, լցոնվում է բախտագուշակ թղթիկներով, հոնի բողբոջներով, որոնք խորհրդանշում են առողջություն, և մետաղադրամով։ Բանիցայի սկուտեղը պտտվում է երեք անգամ, ապա յուրաքանչյուր մարդ վերցնում է իրեն ամենամոտ խմորեղենը և բարձրաձայն կարդում է նոր տարվա իր բախտը։ Բանիցայի առաջին պատառը վերցնում են ընտանիքի չամուսնացած անդամները և դնում բարձի տակ՝ իրենց ապագա կողակցին երազում տեսնելու համար։ Բանիցայի վերջին կտորը մատուցվում է Կույս Մարիամին։ 

Մեծ ընկույզներն առողջություն են բերում, իսկ ուտելու ընթացքում փռշտալը հաջողություն է նշանակում։ Սոխը կարելի է կտրատել տասներկու մասի (որը խորհրդանշում է հաջորդ տասներկու ամիսները), աղ դնել, թողնել մեկ գիշեր և առավոտյան զննել․ սոխի այն կտորները, որոնց վրա աղը հալված է լինում, նշանակում են, որ տվյալ ամիսը լինելու է անձրևոտ, իսկ այն կտորները, որոնց վրա աղը հալված չէ, նշանակում են չոր ամիս։ 

Սուրվականե ավանդույթը նշվում է Նոր տարվա առաջին օրվա վաղ ժամերին․ խմբերը տնից տուն են անցնում՝ իրենց հետ տանելով սուրվակնիցա՝ հոնի ծառի ծռված ճյուղ, որը զարդարված է չորացրած մրգերով և փքված եգիպտացորենով և խորհրդանշում է առողջություն ու բարեկեցություն նոր տարում։ Խմբերը երգում են երգեր՝ բոլորին մաղթելով սննդի առատությամբ լի նոր տարի, և ստանում են նվերներ՝ հաց, մրգեր և ընկույզներ։ Կուկերին նմանատիպ սովորույթ է։

### Կամբոջա
Կամբոջական Նոր տարին՝ Չաուլ Չնամ Թմեյը, երեքօրյա տոն է, որը սկսվում է ապրիլի 13-ին կամ 14-ին։ Ավանդական ուտեստներից են կրալանը (ក្រឡាន, Krâlan)՝ թխվածք, որը պատրաստվում է լոբու կամ ոլոռի, քերած կոկոսի և կոկոսի կաթի հետ խառնած շոգեխաշած բրնձից։ Այդ խառնուրդը լցվում է բամբուկե ձողի մեջ և դանդաղ տապակվում։ Մարդիկ վանականների համար տաճարներ են տանում սննդի տեսքով նվերներ և դրա դիմաց ստանում են օրհնություն։

### Կանադա
Կանադայում Նոր տարվա երեկույթների ժամանակ ավանդական է համարվում *Moose Milk* անունով կոկտեյլը։

### Չինաստան
alt=|ձախից|մինի|237x237փքս|Կպչուն բրնձի տորթ
Չինական Նոր տարին նշվում է հունվարին կամ փետրվարին՝ լուսնային օրացույցի համաձայն։ Ցիտրուսային մրգեր՝ մանդարին, նարինջ և պոմելո նվիրելը համարվում է բարեկեցության խորհրդանիշ և Նոր տարվա նախօրեին դիտվում է որպես հաջողաբեր․ դրանց ձևը, գույնը և անուններն ընկալվում են որպես լիության և հարստության խորհրդանիշներ։ Հաճախ մատուցվող այլ ուտեստներ են գարնանային ռուլետները, պելմենները, երկար լապշան, կպչուն բրնձի տորթը կամ նիան գաոն, որի անվանումը նշանակում է «աստիճանաբար բարելավվել»։

Նոր տարվա նախօրեին ընտանիքի անդամները փորձում են միասին ներկա գտնվել ընթրիքին։ Ֆատ չոյը՝ ուտելի ջրիմուռը, հաճախ է մատուցվում, քանի որ դրա անվանումը հնչում է ինչպես «բարեկեցություն» բառը։ Ցզյաոցզի տեսակի պելմենները լցոնվում են մետաղադրամով կամ արմավով․ մետաղադրամ գտնելը խորհրդանշում է գալիք տարում հարստություն։ Եթե կինն արմավ է գտնում, համարվում է, որ նա գալիք տարում կծննդաբերի։ Ձուկն ավանդաբար դրվում է սեղանին, բայց չի ուտվում, քանի որ «ձուկ» բառը հնչում է որպես «շահ» կամ «ավելցուկ», և այն ուտելը կնշանակի «շահն ուտել»։

Նոր տարվա առաջին օրվանից մինչև ամսվա 15-րդ օրը մարդիկ այցելում են ընկերներին և հարազատներին՝ իրենց հետ տանելով ցիտրուսային մրգեր, իսկ սեփական տներում նման այցելություններին պատրաստվում են չուեն հոպ (միասնության սկուտեղ) պատրաստելով, որը ներառում է տարբեր մրգեր, կոնֆետներ և այլ քաղցրեղեն։ Նոր տարվա չորրորդ օրը մատուցվում են գինի և միրգ՝ որպես ընծաներ։ 15-րդ օրը նշվում է Լապտերների փառատոնը, որը կոչվում է նաև Յուան Սյաո․ դա կպչուն բրնձից պատրաստված գնդիկների անվանումն է, որոնք խորհրդանշում են միասնություն, ընտանիք և խաղաղություն։

### Խորվաթիա
Նոր տարվա օրը շատ ուտելը Խորվաթիայում համարվում է բախտավորություն, քանի որ այդ օրը տեղի ունեցածը կխորհրդանշի այն, ինչ տեղի կունենա նոր տարվա ընթացքում, ուստի ախորժակով ուտելը նախանշում է առատություն։ Առատ խմելը նույնպես դիտվում է որպես առատության նշան, սակայն հարբեցողությունը՝ ոչ։ Ավանդաբար, Սուրբծննդյան նախօրեին թխված, մեջը մետաղադրամ դրված հացը մատուցվում է Նոր տարվա օրը, և մետաղադրամը գտնողը գալիք տարում ակնկալում է հաջողություն։

### Չեխիա
Նոր տարվա նախօրեն, որը Չեխիայում կոչվում է Դեն Սվատեհո Սիլվեստրա, նշվում է ավանդական ընթրիքներով՝ տապակած կամ ապխտած խոզի մսով և ոսպով ապուրով՝ կոչկովա պոլևկայով, որոնք երկուսն էլ համարվում են նոր տարում հաջողություն և հարստություն խորհրդանշող, իսկ կեսգիշերին շամպայնի գավաթով կենացները սովորական են։ Նոր տարվա օրը կամ նովի ռոկին խոզի ականջ կամ ծնոտ ուտելը համարվում է հաջողաբեր։ Ձուկ կամ թռչնամիս ուտելը համարվում է անհաջողություն բերող։ Խնձորը կտրելն ու առողջ սերմեր գտնելը առողջության գրավական է։

### Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Համայնքային գյուղական տոները Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում սովորաբար սկսվում են Նոր տարվա վաղ առավոտյան և շարունակվում մինչև ուշ գիշեր։ Տոնակատարությունները սովորաբար բաժանվում են ըստ սեռերի և ներառում են տնական գարեջուր։

### Ֆրանսիա
Մոգերի կարկանդակը կամ գատո դը ռուան թագավորական տորթի տեսակ է, որը Ֆրանսիայում հաճախ մատուցվում է Նոր տարվա նախօրեին և Աստվածահայտնության տոնին։

### Գերմանիա
Ինչպես Ավստրիայում, այնպես էլ Գերմանիայում Նոր տարին շատերը տոնում են համեմված գինով, կաթնային խոճկորի ընթրիքներով և գլինտվեյնով։ Հաճախ մատուցվում է թթու դրած ծովատառեխ։

### Հունաստան
Վասիլոպիտան հացի կամ թագավորական տորթի տեսակ է, որը Հունաստանում ուտում են Նոր տարվա օրը (Սուրբ Վասիլի տոն)՝ գալիք տարում հաջողություն ունենալու համար։ Խմորի մեջ թխվում են մետաղադրամներ կամ փոքրիկ իրեր, և դրանցից մեկը գտնելը համարվում է հաջողաբեր։ Նուռ ուտելը համարվում է պտղաբերության և առատության խորհրդանիշ։ Դիպլեսը Պելոպոնեսում բնորոշ աղանդեր է և մատուցվում է նաև հարսանիքների և Նոր տարվա տոնակատարությունների ժամանակ։

### Հունգարիա
Նոր տարվա նախօրեին հունգարական ավանդական տոնական ուտելիքը վիրշլին է՝ երշիկ, որը մատուցվում է մանանեխով կամ ծովաբողկով, ինչպես նաև կակաչի սերմերով ռուլետը, որը հայտնի է բեյգլի անունով։ Կեսգիշերին շամպայնի գավաթ է բարձրացվում, ասվում են կենացներ։ Նոր տարվա օրը ավանդական ճաշը ներառում է խոզի միս, ոսպ և կաղամբով ապուր։ Քաղցր բան ուտելը բերում է հաջողություն։ Խոզի միս ուտելը, հատկապես պոչը, համարվում է հաջողաբեր։ Հավ կամ ձուկ ուտելը համարվում է անհաջողություն բերող։ 

### Իրան
Իրանում Նոր տարվա օրը նշվում է իսլամական օրացույցով մուհարամ ամսվա առաջին օրը և իրանական օրացույցով՝ ֆարվարդին ամսվա առաջին օրը։ Շիա մուսուլմանները նշում են մուհարամի առաջին տասը օրերը, իսկ ամբողջ երկիրը նշում է պարսկական Նոր տարին՝ Նոռուզը։ 

Շաբ-է Ջոմեն Նոռուզից առաջ ընկած հինգշաբթի օրը մատուցվող ավանդական ընթրիք է՝ հավով և բրնձով փլավով․ այդ ուտեստն ապահովում է, որ գալիք տարվա ընթացքում ամեն շաբաթ նման ընթրիք մատուցվի։ Հաֆթ սինը պատրաստվում է յոթ առարկայից, հիմնականում սննդամթերքներից, որոնք խորհրդանշում են նոր տարվա հաջողությունը. դրանք սովորաբար ներառում են սաբզե (ծլած հացահատիկ կամ ընդեղեն)՝ վերածննդի համար, սանգակ՝ բարեկեցության համար, սենջեդ՝ սիրո համար, սեեբ՝ առողջության և գեղեցկության համար, սամանու՝ պտղաբերության համար, սոմաք՝ բարու հաղթանակի համար չարի նկատմամբ, սիր՝ բժշկության համար, սոհան՝ «կյանքի քաղցրության» համար, և սերքե (հնեցված քացախ)՝ համբերության և ծերության համար։

Սալ Թահվիլի՝ Նոր տարվա նախօրեի օրը, ընտանիքները կեսգիշերից անմիջապես առաջ ընտանիքի ավելի երիտասարդ անդամին դուրս են ուղարկում, որպեսզի Նոր տարում տուն մտնող առաջին ոտքը լինի երիտասարդ և առողջ․ այդ ընտանիքի անդամը հաճախ իր հետ տուն է բերում ինչ-որ քաղցր բան՝ հաջողության և առողջության համար։

 Սաբզի պոլո մահին Նոր տարվա օրը մատուցվող ավանդական ճաշն է, որը սովորաբար ներառում է խոտաբույսերով բրինձ և ձուկ, ռեշթե պոլո (բրնձից և լապշայից պատրաստված ուտեստ, որը նման է թահդիգին), դոլմե բարգ և քուքու սաբզի։ Ճաշից հետո սկսվում է Դիդ-օ Բազդիդը՝ Նոր տարվա այցելությունները, որոնք շարունակվում են մինչև Նոռուզի 13-րդ օրը։ Սովորաբար հյուրերին մատուցվում են քաղցրավենիք, ընկույզներ, թեյ և միրգ։

Մուհարամի վերջին օրը՝ Սիզդա Բեդարը կամ «13-րդ օրվա ելքը», տներում սնունդ չի մատուցվում, քանի որ ընտանիքները տոնը նշում են՝ տներից դուրս գալով և օրը դրսում անցկացնելով՝ վատ բախտի մուտքը տուն կանխելու համար, քանի որ 13 թիվը համարվում է անհաջող։

### Իռլանդիա
Գելական ավանդույթում Նոր տարվա նախօրեն կոչվել է *Oiche na Coda Moire*, կամ «Մեծ բաժնի գիշեր», քանի որ մեծ չափաբաժնով կերակուր ուտելը խորհրդանշել է գալիք տարում առատություն ունենալը։ 

Գալիք տարվա համար «քաղցը վանելու» նպատակով հայտնի են եղել մի շարք ավանդական ծեսեր, որոնց մեծ մասը ներառել է Նոր տարվա նախօրեին տորթը պատին կամ դռանը նետելը։ 

### Իտալիա
Ոսպը, որի ամենատարածված տեսակը կանաչավուն-շագանակագույն սկավառակաձև հատիկներն են, համարվել է Հին Հռոմի մետաղադրամներին նման և խորհրդանշել է հաջողություն ու բարեկեցություն։ Իտալիայում ոսպով և երշիկով ուտեստները, որոնք նույնպես կտրվում են սկավառակաձև, հանդիսացել են ամանորյա բնորոշ կերակուր։ Տարածված ուտեստներից մեկն է կոտեկինո կոն լենտիկին, որը համարվել է հաջողություն բերող։

Մեկ այլ տարածված ուտեստ է ձամպոնեն, իսկ կիակիերեն համարվում է սովորական աղանդեր, հաճախ մատուցվել է նաև պրոսեկո։

Նոր տարվա նախօրեն նշվում է որպես Լա Ֆեստա դի Սան Սիլվեստրո։

### Ճապոնիա
alt=Bento box with multiple food items|մինի|Օսեչի
Օսեչին ուտեստների մի ամբողջ կատեգորիա է, որը ավանդաբար կապված է ճապոնական Նոր տարվա հետ, որը մինչև 1800-ական թվականների վերջը նշվել է լուսնաարեգակնային օրացույցի համաձայն։ Նոր տարվա նախօրեին՝ կեսգիշերին, սոբա լապշա կամ տոշիկոշի ուտելը, որը նշանակում է «հին տարուց դեպի նորը բարձրանալ կամ անցնել», համարվում է նոր տարվա համար հաջողություն բերող։ Այս ավանդույթը թվագրվում է առնվազն 17-րդ դարով։ Երկար թելերը խորհրդանշում են երկարակեցություն ու բարեկեցություն։ Նոր տարվա նախօրեին լապշա ուտելու սովորույթը ծագել է 13-րդ կամ 14-րդ դարերում։ Նոր տարում ավանդական է նաև մոչի բրնձային բլիթների պատրաստելն ու ուտելը (մոչիցուկի)։

### Ղազախստան
Ղազախները Նոռուզը նշում են պարսկական օրացույցի ֆարվադին ամսվա առաջին օրը։ Այն նշվում է մեկ օր և ներառում է խնջույքներ, հաճախ նաև հաֆթ սին։ Ընտանիքների մեծ մասը մատուցում է կոժե՝ ուտեստ, որը ներառում է կյանքի և վերածննդի խորհրդանիշ հանդիսացող յոթ բաղադրիչ՝ ջուր, միս, աղ, ալյուր, ճարպ, հացահատիկ (օրինակ՝ եգիպտացորեն, բրինձ կամ ցորեն) և կաթ։ Ավագներին մատուցվում է կոժեի յոթ բաժին։ Նոռուզի ժամանակ սովորաբար մատուցվող այլ ուտեստներից են սումալակը, փլավը, շուրպան և սամսան։ 

Որոշ շրջաններում ընդունված է, որ կինը Նոր տարվա նախօրեին իր ընկերոջը մատուցի քյաքի աշար՝ ձիու մսից պատրաստված ուտեստ։

### Կորեա
մինի|Մանդու
Կորեայում ինչպես արևմտյան, այնպես էլ ավանդական Նոր տարվա օրը ուտում են սպիտակ արգանակով ապուր և սպիտակ գույնի ուտելիք, օրինակ՝ տտոկ (բրնձի բլիթներ, սովորաբար երկար գարաե-տտոկ, որը խորհրդանշում է երկարակեցություն) կամ մանդու (պելմեն)։ Ավանդական Նոր տարին հայտնի է որպես Կորեական Նոր տարի։ Թերակղզու հարավում, որտեղ ավանդաբար բրինձը առատ է եղել, ընդունված է ուտել տտոկգուկ (բրնձի բլիթներով ապուր), իսկ սառը և լեռնային հյուսիսում, որտեղ բրինձը սակավ է եղել և մանդուն հնարավոր է եղել ձմռանը դրսում սառեցրած պահել, ավանդական ամանորյա ուտեստը մանդու-գուկն է (պելմենի ապուր)։ Կենտրոնական շրջաններում, օրինակ՝ Սեուլում, տարածված է տտոկ-մանդու-գուկ ուտելը (բրնձի բլիթների և պելմենի ապուր)։

### Մադագասկար
Մադագասկարում Նոր տարին նշվում է հունվարի 1-ին որպես պետական տոն, իսկ մալգաշական նոր տարին՝ Ալահամադի բեն, սկսվում է մարտի նորալուսնի ժամանակ և տևում երկու օր: Տոնակատարության ժամանակ օգտագործվում է Մադագասկարի ազգային ուտեստը՝ ռոմազավան, որը մատուցվում է վարիով կամ բրնձով: Տոնը նշողները ալկոհոլ չեն օգտագործում:

### Մեքսիկա
Տամալեն Մեքսիկայում ավանդական ուտեստ է ամբողջ տոնական շրջանում՝ սկսած դեկտեմբերի 12-ին Գվադալուպեի Աստվածածնի տոնից մինչև հունվարի 6-ին Երեք թագավորների օրը։

Ռոսկա դե Ռեյեսը (Մոգերի կարկանդակ) թագավորական տորթի տեսակ է, որը նույնպես մատուցվում է այդ ժամանակաընթացքում։

### Մոնղոլիա
Ուլ բովը և բուզը պատրաստվում են մոնղոլական լուսնային նոր տարվա՝ *[[Ամանորը Մոնղոլիայում|Ցագաան Սարի]]* համար։

### Նիդերլանդներ
Օլիբոլը՝ լավ տապակած քաղցրացված խմորագնդիկները, Նոր տարվա ավանդական նախուտեստ է, որը վաճառվում է *Օլիբոլենկրամեն* կոչվող ժամանակավոր տաղավարներում։

### Լեհաստան
Մարինացված սաղմոնը Լեհաստանում Նոր տարվա նախօրեին կամ Նոր տարվա օրը տարածված ուտեստ է և խորհրդանշում է փողը՝ իր արծաթափայլ գույնի շնորհիվ։

### Պորտուգալիա
Բոլո Ռեյ տորթը (Մոգերի կարկանդակ) Պորտուգալիայում ուտում են տոնական ամբողջ շրջանում։

### Իսպանիա
alt=Woman eating grapes with red bra-strap showing|մինի|Տասներկու բախտավոր խաղողահատիկ
Իսպանիայում հաջողություն է համարվում կեսգիշերին տասներկու խաղողահատիկ ուտելը՝ Մադրիդի Պուերտա դել Սոլի Real Casa de Correos ժամացույցի աշտարակի զանգի յուրաքանչյուր ղողանջի հետ մի հատիկ, իսկ ուտողների հագին պետք է լինի նվեր ստացած կարմիր ներքնազգեստ Զանգի ղողանջը հեռարձակվում է ամբողջ երկրում, և երկրի տարբեր ծայրերից հետևողները մասնակցում են այդ ծեսին։ Սովորույթը կոչվում է «*[[Տասներկու խաղողահատիկ|las doce uvas de la suerte]]*», որը նշանակում է «Հաջողության տասներկու խաղողահատիկ»։ Սնահավատությունն ասում է, որ *Նոչևիեխայի* կամ «հին գիշերվա» օրը ժամացույցի աշտարակի հետ համընթաց չլինելը կհանգեցնի անհաջող ամիսների։ Այդ իսկ պատճառով ոմանք նախապես պատրաստում են խաղողը՝ մաքրելով և կորիզները հանելով։ Սովորույթը թվագրվում է առնվազն 1880-ական թվականներով, հնարավոր է՝ 1860-ական թվականներով և նկատվում է նաև իսպանախոս այլ երկրներում։ Տեղի բժիշկները նախազգուշացնում են հինգ տարեկանից փոքր երեխաներին չթույլատրել մասնակցել այս սովորույթին՝ խեղդվելու վտանգի պատճառով։ 2017 թվականին բժիշկները խնդրել են զանգերի միջև ավելի մեծ դադար ստեղծել (երեքից հինգ վայրկյան)՝ խեղդվելուց մահերը կանխելու համար։

Սովորաբար օգտագործվող խաղողը կանաչավուն-սպիտակ ալեդո անունով խաղող է, որը ավանդական իսպանական արտադրանք է, հասունանում է նոյեմբերին կամ դեկտեմբերին և կոչվում է ծագման վայրի անունով։

### Շրի Լանկա
Շրի Լանկայում Ալութ Ավուրուդդայի/Պութանդուի (սինհալեզական և թամիլական Նոր տարիներ) ժամանակ մատուցվող ուտելիքը սովորաբար քաղցրավենիք կամ աղանդեր է լինում։ Աասմին ավանդական տապակած քաղցր խորտիկ է։ Բիբիկանը Շրի Լանկայի ավանդական կոկոսով տորթն է։ Կալու դոդոլը քաղցր իրիս է։ Կևումը տապակած քաղցրավենիք է։

### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
ԱՄՆ-ի այն տարածքներում, որտեղ բնակչության զգալի մասը սերում է որոշակի տարածաշրջանից ներգաղթածներից, սովորաբար պահպանվել են այդ տարածաշրջանների ամանորյա սննդային ավանդույթները։ Կանաչեղենը, որը համարվում է դոլարային թղթադրամներին նման, տարածված ամանորյա ուտելիք է։ Մյուսներից են ոսպը, որի կլոր հատիկները նման են մետաղադրամների, և ծովատառեխը, որի արծաթագույն թեփուկները արծաթե մետաղադրամների խորհրդանիշ են։

Միջին Արևմուտքում և Փենսիլվանիայի որոշ հատվածներում խոզի միսն ու թթու կաղամբը սովորական ամանորյա ուտեստներ են։ Այն փաստը, որ խոզերը փորում են՝ առաջ շարժվելով (ի տարբերություն հավերի, որոնք քջջում են՝ հետ շարժվելով), խոզի միսը համարվում է ապագայում առաջընթաց ունենալու խորհրդանիշ։ Թթու կաղամբի երկար շերտերը համարվում են երկարակեցության խորհրդանիշ։ Միջին Արևմուտքի շատ բնակիչներ գերմանական, լեհական և արևելաեվրոպական ծագում ունեն՝ այն տարածքներից, որտեղ խոզապահությունը տարածված է եղել և թթու կաղամբը՝ սովորական։

Սպանդի ավանդական օրացույցը նաև նշանակում է, որ այդ ժամանակ թարմ խոզի միսը մատչելի է, իսկ Ստորին Միջին Արևմուտքի մեծ մասում կաղամբը տարեվերջի բերք է։ Այս ավանդույթը հավանաբար ԱՄՆ են բերել Փենսիլվանիայի հոլանդացիները։

Սևաչք ոլոռը, սովորաբար «Ցատկոտող Ջոն» ուտեստի տեսքով, ԱՄՆ-ի հարավի մեծ մասում տարածված ամանորյա ուտեստ է։ Այդ ուտեստը հաճախ ներառում է նաև խոզի միս, որը համարվում է հաջողության խորհրդանիշ, և սովորաբար մատուցվում է տերևակաղամբի և եգիպտացորենի հացի հետ։ Տարածված ամանորյա ասացվածք է՝ «Ոլոռը մանրադրամ  է, կանաչեղենը՝ դոլար, իսկ եգիպտացորենի հացը՝ ոսկի»։ «Ցատկոտող Ջոն» ուտելու ավանդույթը սկիզբ է առել ստրկացված մարդկանց շրջանում և թվագրվում է առնվազն 19-րդ դարով․ դրա առաջին հայտնի հիշատակումը հանդիպում է 1838 թվականին լույս տեսած «Հարավային տիկնոջ հուշերը» () վեպում։

ԱՄՆ-ի հարավում նոր տարվա առաջին օրերին տոնակատարությունների ավանդույթի մաս են նաև օղակաձև թագավորական տորթերը, որոնց մեջ հաճախ դրվում են զարդեր և մետաղադրամներ։ ԱՄՆ-ում այդ ավանդույթը սկիզբ է առել 19-րդ դարի վերջից և եվրոպական նմանատիպ ավանդույթների իրավահաջորդն է. Նոր Օռլեանի հացի առևտրային խանութները սկսել են այդ տորթերն արտադրել 1940-ական թվականներին։

Այն շրջաններում, որտեղ իտալացի ներգաղթյալների ժառանգների թիվը մեծ է, ոսպով և երշիկով ուտեստները տարածված ամանորյա սնունդ են։ Սկանդինավյան ծագում ունեցող մեծ համայնքներ ունեցող տարածքներում տարածված ամանորյա ուտելիք է ծովատառեխը։

Կապակցված մեկ այլ ավանդույթ է Սուրբծննդյան օրը անանուխով խոզուկների կոտրումն ու բաժանումը՝ նոր տարում հաջողություն ապահովելու նպատակով։

## Ըստ մշակույթի
### Հմոնգ
Հմոնգները նշում են Քսյո Ցիաբը, որը թարգմանաբար նշանակում է «երեսունի խնջույք», որպես երախտագիտության և Նոր տարվա տոն․ այն նրանց միակ պաշտոնական տոնն է։ Նշվում է բրնձի բերքահավաքից հետո՝ նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին, առնվազն երեք օր շարունակ, ընտանիքի անդամների և ընկերների միջև փոխադարձ այցելություններով, որոնց ընթացքում այդ երեք օրերից յուրաքանչյուրում մատուցվում է տասը ուտեստ։ Տարածված ուտեստներից մեկը կպչուն բրնձից պատրաստված բլիթներն են, որոնք թխվում են բանանի տերևների մեջ և մատուցվում շաքարեղեգի օշարակով։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations
Կատեգորիա:Ամանոր
Կատեգորիա:Ամանորյա ավանդույթներ