Գրասեղան

**Գրասեղան** () կամ **աշխատանքային սեղան** (), գրական, գրասենյակային և մտավոր աշխատանքների համար հարմարեցրած սեղան, որն ունի հարթ, սեղանաձև աշխատանքային մակերես և նախատեսված է դպրոցում, գրասենյակում կամ տանը աշխատելու, կարդալու, գրելու կամ սարքավորումներ օգտագործելու համար, ինչպես օրինակ՝ համակարգիչ։ Գրասեղանները հաճախ ունենում են մեկ կամ մի քանի պահոցներ, դարակներ կամ բաժանմունքներ՝ գրասենյակային պարագաներ, փաստաթղթեր և այլ իրեր պահելու համար։ Գրասեղանները սովորաբար պատրաստվում են փայտից կամ մետաղից, սակայն երբեմն օգտագործվում են նաև այլ նյութեր, օրինակ՝ ապակի։

Որոշ գրասեղաններ ձևով հիշեցնում են սովորական սեղան, թեև սովորաբար միայն մի կողմն է հարմարեցված նստելու համար (կան որոշ բացառություններ, օրինակ՝ երկկողմանի գրասեղան, որտեղ երկու կողմն էլ նախատեսված է նստելու համար)։ Որոշ գրասեղաններ չունեն սեղանի ձև։ Օրինակ՝ գրասեղան-գրապահարանը (), որը ներկառուցված է մեծ պահարանի մեջ, իսկ դյուրակիր սեղանը () այնքան թեթև է, որ կարելի է դնել ծնկներին։ Քանի որ շատ մարդիկ սեղանն օգտագործելիս հենվում են դրա վրա, սեղանը պետք է լինի ամուր։ Շատ դեպքերում մարդիկ նստում են գրասեղանի մոտ՝ առանձին աթոռի վրա կամ ներկառուցված աթոռր վրա (օրինակ՝ որոշ դպրոցական գրասեղաններում)։ Որոշ մարդիկ օգտագործում են բարձր գրասեղաններ (), որպեսզի կարողանան աշխատել կանգնած դիրքում։

## Պատմություն

Գրասեղանները, կարծես թե, չեն օգտագործվել անտիկ դարաշրջանում կամ գրագրության այլ հին կենտրոններում Մերձավոր Արևելքում և Հեռավոր Արևելքում, սակայն դրա վերաբերյալ հստակ ապացույց չկա։ Միջնադարյան պատկերազարդերում երևում են առաջին կահույքի նմուշները, որոնք կարծես հատուկ նախագծված և կառուցված էին ընթերցանության և գրելու համար։ Մինչև 15-րդ դարում մեխանիկական տպագրական մեքենայիհայտնագործումը, ցանկացած ընթերցող, հավանականորեն, կարող էր լինել նաև գրող կամ տպագրող կամ երկուսն էլ միաժամանակ, քանի որ ցանկացած գիրք կամ այլ փաստաթուղթ պետք էր ձեռքով արտագրել։ Այդ ժամանակաշրջանի գրասեղանները նախագծվում էին հատուկ ակոսներով և կեռիկներով՝ էջանիշեր ու գրելու պարագաների համար։ Քանի որ ձեռագիր հատորները երբեմն մեծ և ծանր էին, այդ շրջանի գրասեղանները սովորաբար ունենում էին ամուր կառուցվածք:

Վերածննդի և հետագա դարաշրջանների սեղաններն ունեին համեմատաբար ավելի պարզ կառուցվածք, ժամանակի ընթացքում դրանցում շատ դարակներ ավելացան, քանի որ փայտամշակումն ավելի զարգացավ ու դարձավ առանձին արհեստ։ Հաճախ կարելի է պարզել, արդյոք տվյալ ժամանակաշրջանի սեղանը նախատեսված է եղել որպես գրասեղան, եթե առկա է երեք փոքր մասերի բաժանված դարակ՝ թանաքամանի, թղթի, փոշու տարրայի համար), ինչպես նաև գրիչների համար նախատեսված պահոց։

Գրասեղանի հիմնական ձևերը մշակվել են հիմնականում 17-րդ և 18-րդ դարերում: Ժամանակակից էրգոնոմիկ գրասեղանը հանդիսանում է 18-րդ դարի վերջի մեխանիկապես բարդ կառուցվածք ունեցող նկարչական կամ նախագծման սեղանի կատարելագործված տարբերակը։

## Արդյունաբերական դարաշրջան
19-րդ դարում գրասեղանների կառուցվածքը զգալիորեն կատարելագործվեց․ շոգեմեքենաները հեշտացրին փայտանյութի մշակումը՝ արդյունաբերական հեղափոխութայն առաջին փուլի ավարտին։ Սա հանգեցրեց գրասենյակային աշխատողների թվի աճին։ Գրասենյակային աշխատողների թվի աճի հետ մեկտեղ, սկսվեց գրասեղանների զանգվածային արտադրություն՝ կիրառելով նոր, գոլորշով աշխատող փայտամշակման մեքենաներ։ Սա գրասեղանների արտադրության առաջին կտրուկ բաժանումն էր։ Այնուհետև փորձառու վարպետները սահմանափակ քանակությամբ արտադրում էին հարուստ մարդկանց տների և գրասենյակների համար, մինչդեռ մեծամասնությունը արտադրում էր անփորձ աշխատուժը։ Այս պատճառով, եթե գրասեղանը հին է, դեռ չի նշանակում, որ այն բարձրորակ է, քանի որ այս բաժանումը տեղի է ունեցել ավելի քան մեկ դար առաջ։

Թղթաբանության և նամակագրության տարածման ընդլայնումը հանգեցրեց ավելի բարդ և մասնագիտացված գրասեղանների անհրաժեշտությանը, ինչպիսին էր գլանաձև փակվող գրասեղանը ()` գծավոր փականով, որը արտադրում էին մեծ քանակությամբ։ Այն համեմատաբար մատչելի տարբերակ էր և թույլ էր տալիս թաքցնել գրասեղանի թափթփված վիճակը՝ առանց ամեն ինչ դասավորելու։ Թղթային փաստաթղթերն այնքան ծավալուն դարձան, որ սկսեցին պահվել առանձին արխիվներում։ Նամակագրությունները և այլ փաստաթղթեր այնքան շատ էին, որ արդեն դժվար էր դրանք հավաքագրելը և դասավորելը։ Հայտնի Վուտոնի գրասեղանը և այլ նմանատիպ այլ գրասեղաններ վերջիններն էին փոքր պահոցներով: Որոշ ավելի նոր գրասեղանների մակերեսները կարող էին վերափոխվել տարբեր ձևերի և անկյունների, որոնք և իդեալական էին նկարիչների, գծագրողների և ինժեներների համար:

## Պողպատյա տարբերակներ
19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին գրասենյակային աշխատանքների և գրասեղանների արտադրության փոքր աճ գրանցվեց՝ կապված մամլիչների ու գրամեքենաների ներդրման, ինչպես նաև թղթի արդյունավետ կրկնօրինակման հետ։ Պողպատե գրասեղանները ի հայտ եկան՝ թղթերի ծավալի և գրամեքենաների քաշին դիմակայելու համար։ Սա նաև հանգեցրեց «գրամեքենայի գրասեղանի» ստեղծմանը, որը անիվներով էր և ընդարձակվող մակերեսով, կառուցված էր հատուկ բարձրությամբ՝ գրելը ավելի հեշտ և հարմարավետ դարձնելու համար:

Ընդլայնման մեկ այլ ալիք բարձրացավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ պատճենահան ապարատի տարածման հետ: Թղթային աշխատանքը հետագայում ավելացրեց գրասենյակային աշխատողների թիվը, որոնց աշխատանքային սեղանների չափերը փոքրացան, որին զուգընթաց գրասենյակային վարձավճարները ավելացան, իսկ թղթերը սկսեցին ավելի մեծ քանակներով արխիվացնել կամ ուղարկվել մասնագիտացված փաստաթղթերի կառավարման կենտրոններ կամ վերածվել միկրոֆորմի, կամ երկուսն էլ: Տարածում ստացան բազմատեղանոց գրասեղանները (), որոնք թույլ են տալիս մի քանի աշխատակցի նստել միմյանց մոտ։

## Ուսանողների և դպրոցականների համար նախատեսված մոդելներ

Ուսանողական սեղանը կարող է լինել ցանկացած տեսակի սեղան, որը նախատեսված է տարրական, միջնակարգ կամ բուհական կրթության ուսանողների համար: Աննա Բրեդինը նախագծել է մեկտեղանոց դպրոցական գրասեղան 1880-ականների վերջին, որը բաղկացած էր գրասեղանի մակերեսից, ներկառուցված նստարանից և մեջքի հենարանից: Մինչ այդ, Ամերիկայի մեծ մասում ուսանողները նստում էին կամ աթոռների վրա, կամ երկար նստարանների վրա՝ երկար սեղանների մոտ։

Տանը՝ երեխաների կամ դեռահասների սենյակում տեղադրված գրասեղանը սովորաբար նախագծված է ավելի փոքր ու կոմպակտ չափսերով: Այս գրասեղանները սովորաբար ունեն միակողմանի դարակներ և, համապատասխանաբար, զբաղեցնում են գրասեղանի մակերեսի երկու երրորդը։ Դրանք լինում են կամ աջակողմյան, կամ ձախակողմյան։ Այդ գրասեղաններն այնքան էլ բարձր չեն, որքան սովորական գրասեղանները, իսկ որոշ դեպքերում աթոռը լինում է ներկառուցված։

Սեղանները սովորաբար զանգվածային արտադրության են՝ պատրաստված պողպատից կամ փայտից, և վաճառվում են սպառողական շուկայում։ Փայտամշակման սիրահարների համար հասանելի են բազմաթիվ արհեստանոցներ՝ իրենց սեփական տարբերակները պատրաստելու համար։ Ժամանակակից զանգվածային արտադրության ուսանողական գրասեղանները հաճախ ունեն լամինատապատ մակերևույթ և ներկառուցված պլաստմասսե նստատեղով, այսինքն որպես մեկտեղանոց գրասեղան։ Իսկ իրեր պահելու համար նախատեսված հատվածը գտնվում է սովորաբար սեղանի մակերեսի տակ առանձնացված հատվածում։ Կան դպրոցական գրասեղանների բազմաթիվ ժամանակակից ձևեր, որոնք ստեղծված են երեխայի սենյակի սահմանափակ տարածքն առավելագույնս օպտիմալ կերպով օգտագործելու համար։ Ամենատարածվածներից մեկը երկհարկանի մահճակալով գրասեղանն է, որտեղ առաջին հարկը ամբողջությամբ ներկառուցված գրասեղան է, իսկ երկրորդը՝ մահճակալ։

## Համակարգիչների ազդեցություն

Մինչև 1980-ականների վերջը գրասեղանները հիմնականում ծառայում էին թղթաբանության և «գործնական սարքավորումների» համար, սակայն անհատական համակարգիչը սկսեց տարածվել միջին և խոշոր բիզնեսներում։ Նոր գրասենյակային կահույքի հավաքածուն ներառում էր այնպիսի գրասեղաններ, որոնք հարմարեցված էին համակարգչի լրացուցիչ սարքավորումների և ծնկների համար։ 

Համակարգիչների տարածմամբ «համակարգչային թուղթը» արագ դարձավ գրասենյակների ամենօրյա պարագա։ Այդ տարիներին ձևավորվեց նաև «թղթազուրկ գրասենյակի» գաղափարը՝ ամբողջ տեղեկատվությունը միայն համակարգչի էկրանին ցուցադրելու համար։ Սակայն փաստաթղթեր տպելը շատ հեշտ էր, իսկ էկրանից կարդալը՝ ոչ այնքան հարմար, ինչի հետևանքով տպագրության ծավալը զգալիորեն աճեց։ Արդյունքում թղթային աշխատանքի համար նախատեսված տարածքը սկսեց «մրցել» համակարգիչների, մոնիտորների, տպիչների, սկաներների և այլ սարքերի զբաղեցրած տեղերի հետ։ Տարածք խնայելու նպատակով որոշ արտադրողներ սեղանի հետևի մասում () սկսեցին տեղադրել վարդակների շարքեր և մալուխների հավաքման համակարգեր՝ մակերեսը ազատ և կարգավորված պահելու համար։

1990-ականների տեխնոլոգիական վերելքի տարիներին գրասենյակային աշխատողների թիվը զգալիորեն աճեց, ինչպես նաև բարձրացավ գրասենյակային տարածքների վարձավճարը։ Այս պայմաններում Հյուսիսային Ամերիկայում լայն տարածում գտավ խցիկային գրասեղանի համակարգը, որը դիտվում էր որպես արդյունավետ միջոց՝ նույն տարածքում ավելի շատ աշխատող տեղավորելու համար՝ առանց էականորեն փոքրացնելու նրանց արդեն սահմանափակ աշխատանքային տարածքը։ Խցիկների պատերը սկսեցին ծառայել որպես փաստաթղթեր և այլ իրեր ամրացնելու համար, որոնք նախկինում տեղադրվում էին սեղանի հորիզոնական մակերեսին։ Նույնիսկ համակարգչային մոնիտորների շրջանակները երբեմն օգտագործվում էին հիշեցումների և այցեքարտերի ամրացման համար։

2000-ականների սկզբին մասնավոր գրասենյակների աշխատողները նկատեցին, որ կողմնային կամ հետին մասում տեղադրված համակարգիչները դժվարացնում են մոնիտորի բովանդակությունը ցույց տալը այցելուներին կամ գործընկերներին։ Արտադրողները այս խնդրին արձագանքեցին «առջևային դիրքով» գրասեղանների ստեղծմամբ, որոնցում համակարգչային մոնիտորը տեղադրվում էր «U» - աձև աշխատանքային գոտու առջևի մասում։ Այս լուծումը ապահովում էր ուղիղ տեսադաշտ գործընկերներին կամ այցելուներին դիմավորելու համար և հնարավորություն էր տալիս միասին դիտել էկրանին ցուցադրվող տեղեկատվությունը։

CRT-ի փոխարինումը LCD-ով  զգալիորեն ազատեց սեղանի աշխատանքային մակերեսը։ Այնուամենայնիվ, էկրանների չափերը հաճախ մեծացվում էին՝ միաժամանակ մի քանի պատուհան և ավելի շատ տեղեկատվություն ցուցադրելու հնարավորության համար։ Նոր մոնիտորների թեթև և բարակ կառուցվածքը հնարավորություն տվեց դրանք տեղադրել ճկուն բռնակների վրա, որոնց միջոցով կարելի էր էկրանը մոտեցնել կամ հեռացնել տեսադաշտից, ինչպես նաև հաճախակի փոխել դրա դիրքը՝ ըստ անհրաժեշտության։

## Հայտնի օրինակներ
* Վճիռների գրասեղանը (), որը տեղակայված է Սպիտակ տան Օվալաձև աշխատասենյակում, օգտագործել են Միացյալ Նահանգների բազմաթիվ նախագահներ, այդ թվում՝ Ջոն Քենեդին, Ռոնալդ Ռեյգանը և Բարաք Օբաման։ Այն պատրաստված է լքված բրիտանական նավի փայտանյութից, որը 1855 թվականին հայտնաբերել է ամերիկյան նավը, և վերադարձրել էր Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Վիկտորիային՝ որպես բարեկամության և բարի կամքի դրսևորում։ 1880 թվականին թագուհի Վիկտորիան պատվիրեց Ուիլյամ Էվենդենին՝ Անգլիայի Չեթհեմի Թագավորական նավատորմի նավաշինարար, պատրաստել գրասեղանը և այն նվիրել ԱՄՆ նախագահ Ռադերֆորդ Բ․ Հեյսին։
* Թագավորական գրասեղանը (), որը հայտնի է նաև որպես Լյուդովիկոս XV-ի գլանաձև փակվող գրասեղան, շքեղ զարդարանքով թագավորական գրասեղանն է, որը պատրաստվել է Լյուդովիկոս XV-ի թագավորության վերջում և ներկայումս գտնվում է Վերսալի պալատում։
* Հենրի VIII-ի գրասեղանը շարժական գրասեղան է, որը պատրաստվել է մոտավորապես 1525–26 թվականներին Հենրի VIII-ի համար: Այն այժմ գտնվում է Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում: Սեղանը թագավորական արհեստանոցների արտադրանք է, որը շքեղորեն զարդարել են մայրցամաքային նկարիչները՝ Անգլիայի թագավորության ներմուծված դեկորատիվ մոտիվներով:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Aronson, Joseph. *The Encyclopedia of Furniture*. 3rd edition. New York: Crown Publishers Inc., 1965.
* Bedel, Jean. *Le grand guide des styles*. Paris: Hachette, 1996.
* Boyce, Charles. *Dictionary of Furniture*. New York: Roundtable Press, 1985.
* Comstock, Helen. *American Furniture: 17th, 18th and 19th century styles*. Lancaster, Pennsylvania: Schiffer Publishing, Ltd. 1997
* Duncan, Alastair. *Mobilier art déco*. Paris: Thames and Hudson, 2000
* Forrest, Tim. *The Bulfinch Anatomy of Antique Furniture*. London: Marshall editions, 1996.
* Hinckley, F. Lewis. *A Directory of Antique Furniture: The Authentic Classification of European and American Designs*. New York: Bonanza Books, 1988.
* Moser, Thomas. *Measured Shop Drawings for American Furniture.* New York: Sterling Publishing Inc., 1985.
* Nutting, Wallace. *Furniture Treasury*. New York: Macmillan Publishers, 1963.
* Oglesby, Catherine. *French provincial decorative art*. New York: Charles Scribner's Sons, 1951.
* Payne, Christopher, Ed. *Sotheby's Concise Encyclopedia of Furniture*. London: Conran Octopus, 1989.
* Pélegrin-Genel, Elisabeth. *L'art de vivre au bureau*. Paris: Flammarion, 1995.
* Reyniès, Nicole de. *Le mobilier domestique: Vocabulaire Typologique*. Paris: Imprimerie Nationale, 1987.

Կատեգորիա:Դպրոցներ
Կատեգորիա:Կազմակերպական տեխնիկա
Կատեգորիա:Կահույք