open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միջազգային բևեռային տարի

մինի|աջից
մինի|աջից|Անտարկտիդա
**Միջազգային բևեռային տարի**, երկրի բևեռային մարզերի և առանձին լեռնասառցադաշտային շրջանների կոմպլեքս ուսումնասիրությունների տարի։ Առաջին Միջազգային բևեռային տարում (1882 թվականի օգոստոս-1883 թվականի օգոստոս) երկրաֆիզիկական, օդերևութաբանական և կենսաբանական դիտարկումներ են կատարվել հյուսիս-բևեռային մարզի 13 կետերում (Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում, Գրենլանդիայում, Շպիցբերգեն և Յան Մայեն կղզիներում), ինչպես նաև հվարավ-բևեռային մարզում (Հոռն հրվանդանում և Հարավային Զեորջիա կղզում)։ Միջազգային բևեռային տարվա անցկացմանը մասնակցել են նաև Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Ավստրիան, Դանիան, Նիդերլանդներն ու Շվեդիան։ Միջազգային բևեռային տարվա դիտարկումները մեծ նշանակություն ունեցան մագնիսային վարիացիաների, բևեռափայլերի, Արկտիկայի կլիմայի, օդային հոսանքների և սառցապատումների ուսումնասիրությունների համար։ Երկրորդ Միջազգային բևեռային տարին (1932 թվականի օգոստոս-1933 թվականի օգոստոս) ընդգրկեց նաև մթնոլորտի առաջին ռադիոզոնդային, ռադիոֆիզիկական, ակուստիկ, ինչպես նաև նավային («Միբիրյակով», «Կնիպովիչ») արշավախմբերի, Կովկասի, Պամիրի ու Ալթայի սառցադաշտերի դիտարկումները։ Երկրորդ Միջազգային բևեռային տարվա ընթացքում Անտարկտիկայում ձմեռեց Ռ․ Բերդի արշավախումբը։ 1957-1958 թվականին բևեռային հետազոտությունները շարունակվել են «Միջազգային երկրաֆիզիկական տարվա» շրջանակներում։ 

Կատեգորիա:Բևեռներ
Դիրքորոշում

մինի|300x300փքս|Երկու երեխա խաղահրապարակում զրուցում են և ցուցաբերում դրական վերաբերմունք
**Դիրքորոշում**, անձի ներքին և առավելապես ենթագիտակցական պատրաստակամությունը ակտիվության որևէ տեսակ իրագործելու համար։

## Համառոտ նկարագրություն
Դիրքորոշման առաջացումը, ըստ Դմիտրի Ուզնաձեի, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ տվյալ իրադրության մեջ օրգանիզմն ունի ակտիվ պահանջմունք, և կան նրա բավարարման համար անհրաժեշտ օբյեկտիվ պայմաններ։ Դիրքորոշումն ուղղվածություն է հաղորդում մարդու գործունեությանը և նախորդում է գիտակցական հոգեկան գործընթացներին։ Այն հոգեկան երևույթ է և չի կարող հանգեցվել իր ֆիզիոլոգիական հիմքերին։
 
Դիրքորոշումը կարող է լինել կարճատև հոգեվիճակ (այս դեպքում նրա սուբյեկտիվ և մասամբ գիտակցական դրսևորումը ուշադրությունն է) կամ անձի կայուն առանձնահատկություն (սևեռված դիրքորոշում՝ ըստ Դ. Ուզնաձեի), որը մշտական ուղղվածություն է հաղորդում նրա ակտիվությանը։

## Սոցիալական դիրքորոշում
Սա անձի ներքին կողմնորոշման այն հատուկ տեսակն է, որն ուղղված է դեպի այլ անձինք, սոցիալական խմբերը կամ ողջ հասարակությունը։
 
### Հիմնական բաղադրամասեր
Սոցիալական դիրքորոշման հիմնական բաղադրամասներն են՝
*իմացական (կոգնիտիվ) տարրերը, այսինքն՝ դիրքորոշման օբյեկտի մասին անձի ունեցած մտքերն ու մտապատկերները
*հուզական տարրերը, այն զգացմունքները, որ տվյալ դիրքորոշումն ունեցող անձը տածում է դեպի օբյեկտը և այդ զգացմունքների իրադրական դրսևորումները (սեր, ատելություն, հիացմունք, նախանձ, խանդ, հարգանք և այլն)
*գործնական մոտիվացիոն տարրեր․ դիրքորոշման օբյեկտի նկատմամբ որոշակի գործողություններ կատարելու միտումներն ու այն գործողությունները, որ մարդը կատարում է կոնկրետ իրադրույթուններում օբյեկտին հանդիպելիս։

Սոցիալական դիրքորոշման բաղադրիչները կազմում են դինամիկական համակարգ, որի տարրերից մեկի փոփոխությունը հանգեցնում է ողջ համակարգի փոփոխությունների կամ նույնիսկ տվյալ դիրքորոշման փոփոխմանը՝ մեկ այլ դիրքորոշման։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Մագնետիտ

**Մագնետիտ**, մագնիսական երկաթաքար, միներալ։ Քիմիական բաղադրությունը՝ FeFe2Օ4 կամ Fe3O4, պարունակում է 31% FeO և 69% Fe203, 72, 4% Fe։ Տարբերակները, աիտանամագնեաիա՝ TiOr-ի, քրոմամագնետիտ՝ Cr203-ի մի քանի տոկոս պարունակությամբ։ Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Բնորոշ են օկտաեդրիկ, հազվադեպ՝ ռոմբա-դոդեկադրիկ բյուրեղները։ Մեծ մասամբ առաջացնում է հոծ հատիկավոր, երիկամաձև, օոլիտային, դրուզային ագրեգատներ։ Ուժեղ մագնիսական է։ Գույնը՝ սև, փայլը՝ կիսամետաղական։ Կարծրությունը՝ 5, 5-6, խտությունը՝ 4800-5300 կգ/մ^3։ Լայնորեն տարածված միներալ է։ Հանդիպում է երկնաքարերում, մագմատիկ ապարներում (գաբրոներում, նորիտներում, պիրոքսենիտներում), պեգմատիտներում, սկառնային, հիդրոթերմալ, ցրոնային և մետամորֆային հանքավայրերում։ Երկաթի կարևոր հանքանյութ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Մինաս Կամսարական

**Մինաս Կամսարական** (Մինաս Երևանցի, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), XIX դարի տոմարագետ։ 1801 թվականին կազմել է «Լուսավորիչ» տոմարը, որի տարեսկիզբ է ընդունվում «Քրիստոսի ծննդյան օրը»՝ հունվարի 6-ը։ Ամսանունները հայկական հեթանոսական տոմարինն են (Հայկական օրացույց)։ Նահանջ տարվա լրացուցիչ օրն ավելացվում է հոռի ամսվա վերջում։ «Լուսավորիչ» և հուլյան տոմարի ամսանունները գտնվում են հետևյալ համապատասխանության մեջ․

 Տարեթվերը հաշվվում են հիմնականում ըստ «Քրիստոսի ծննդյան թվականի («Փրկչական թվական»), որոշ դեպքերում՝ ըստ «Խաչելության թվականի» (33)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տոմարագետներ
Կատեգորիա:Կամսարականներ
Մաունթ Սթրոմլոյի աստղադիտարան

**Մաունթ Սթրոմլոյի աստղադիտարան** (), Ավստրալիայի ազգային համալսարանի (Կանբեռայի համալսարան) աստղագիտական հիմնարկ։ Գտնվում է Կանբեռայից 11 կմ հեռու, ծովի մակերևույթից 768 մ բարձրության վրա։ Հիմնվել է 1925 թվականին։ Հիմնական գործիքներն են 188 և 127 սանտիմետրանոց աստղադիտակները։ Մաունթ Սթրոմլոյի աստղադիտարանում զբաղվում են աստղերի, միգամածությունների և գալակտիկաների լուսաչափությամբ և սպեկտրոսկոպիայով, ինչպես նաև Արեգակի և մոլորակների ուսումնասիրությամբ, իրականացվում, է ժամանակի ծառայությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:1924 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Միջազգային հաշվարկներ

**Միջազգային հաշվարկներ**, դրամական հաշվարկներ տարբեր երկրների սուբյեկտների (ձեռնարկություններ, հիմնարկություններ, բանկեր, առանձին անձինք) միջև։ Կապված են արտաքին առևտրի, վարկերի, կապիտալի երկարաժամկետ ներդրումների, տրանսպորտային ծառայությունների, տուրիզմի, արտասահմանում գտնվող դիվանագիտական ներկայացուցիչների ապահովման, պահպանման, գործուղումների, պատվիրակությունների ուղևորությունների, ինչպես նաև միջոցների արտասահմանյան այլ բնույթի փոխանցումների (շահույթի, հոնորարի, ալիմենտի և այլն) հետ։

Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Մագնիսահետախուզություն

[մինի|ԱՄՆ [Այովա նահանգի Մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի քարտեզ]]
**Մագնիսահետախուզություն**, հետախուզության երկրաֆիգիկական մեթոդ, հիմնված է ապարների մագնիսական հատկությունների տարբերության վրա։ Կիրառվում է երկրաբանական հետազոտությունների բոլոր փուլերում և ընդգրկում է՝ Երկրի մագնիսական դաշտի կամ նրա տարրերի լարվածության չափումները, մագնիսական քարտեզների կազմումը, չափումների արդյունքների երկրաբանական մեկնաբանումը ըստ ապարների մագնիսական բնութագրումների։ Մագնիսահետախուզությունը ուսումնասիրում է երկրաբանական մարմինների ստեղծած մագնիսական անոմալիաները, որոնք մագնիսացված են Երկրի ժամանակակից և հին մագնիսական դաշտերով։ Ապարների մագնիսացումը որոշվում է նրանց մեջ ֆեռոմագնիսական միներալների (մագնետիտ, պիրրոտին) առկայությամբ։ Առանձնապես ինտենսիվ մագնիսական անոմալիաներ են ստեղծում հիմքային և գերհիմքային հրային ապարները, մագնետիտային երկաթային հանքաքարերը։ Մագնիսահետախուզության դեպքում չափումները կատարվում են Երկրի մակերևույթին, ինքնաթիռներից կամ ուղղաթիռներից (աերոմագնիսական հանույթ), շարժվող նավերից (հիդրոմագնիսական հանույթ կամ ծովային Մագնիսահետախուզություն), հանքափորվածքներում (ստորգետնյա Մագնիսահետախուզություն), հորատանցքերում (հորատանցքային Մագնիսահետախուզություն)։ Չափումների համար օգտագործվում են տարբեր տիպի մագնիսամետրեր։ Երկրի մակերևույթին հանույթը, որպես կանոն, կատարվում է ուղղագիծ պրոֆիլներով, ընդ որում պրոֆիլների և դիտման կետերի միջև եղած հեռավորությունների հարաբերությունը կազմում է 10։ 1-ից մինչև 1։ 1։ Աերոմագնիսական և հիդրոմագնիսական հանույթի ընթացքում չափումները կատարվում են անընդհատ կամ դիսկրետ ուղղագիծ, իսկ երբեմն՝ կորագիծ (լեռնային վայրերում), պրոֆիլների ցանցի երկարությամբ շարժվելիս։ Մագնիսահետախուզությունը ինքնուրույն, ինչպես նաև երկրաֆիզիկական և երկրաբանական մեթոդների հետ, կիրառվում է երկրակեղևի ռեգիոնալ խորքային կառուցվածքի ուսումնասիրման, այդ թվում՝ պլատֆորմների հիմքի տեղադրման խորության որոշման (նավթ և գազ որոնելու դեպքում), երկաթի հանքաքարի մագնիսական տարատեսակների, ինչպես նաև հիմքային և գերհիմքային ապարների հետ կապված մետաղային ու ոչ մետաղային հանքավայրերի, աքցեսոր մագնիսական միներալներ պարունակող գունավոր, հազվագյուտ, ազնիվ մետաղների որոնման և երկրաբանական քարտեզագրման համար։ Երկաթի հանքաքարի հետախուզության դեպքում Մագնիսահետախուզությունը հանքափորվածքներում և հորատանցքերում ապարների մագնիսական ընկալունակության չափումների զուգակցմամբ հնարավորություն է ընձեռում ճըշտել երկաթահանքային մարմինների դիրքը և գնահատել մագնիսական երկաթի տոկոսային պարունակությունը հանքաքարում։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Մետաղաօպտիկա

**Մետաղաօպտիկա**, օպտիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է մետաղների օպտիկական հատկությունները։ Մետաղների բնորոշ առանձնահատկություններից են անդրադարձման մեծ ունակությունը (օրինակ, նատրիումի անդրադարձման գործակիցը՝ R=99, 8%) և ուժեղ կլանումը, որոնք պայմանավորված են մետաղներում
մեծ թվով ազատ էլեկտրոնների առկայությամբ։ Նշված հատկությունները դրսևորվում են փոքր հաճախականության էլեկտրամագնիսական ալիքների դեպքում, 
իսկ բարձր հաճախականությունների տիրույթում (ուլտրամանուշակագույն, ռենտգենյան ճառագայթներ) սկսում են զգալի դեր խաղալ ներքին «կապված» էլեկտրոնները, որոնց պատճառով փոխվում են մետաղի բնորոշ օպտիկական հատկությունները։ Օրինակ, արծաթը տեսանելի տիրույթում լավ կլանիչ է և ունի անդրադարձման մեծ գործակից (95%), մինչդեռ ուլտրամանուշակագույն տիրույթում խիստ ընկնում է ինչպես անդրադարձման (4, 2% ՝ λ= 3160Á-ի համար), այնպես էլ կլանման ունակությունը։ Մետաղաօպտիկայի երևույթները նկարագրող բոլոր առնչություններն ստացվում են օպտիկայի հայտնի օրենքներից՝ փոխարինելով սովորական բեկման ցուցիչը (ո) կոմպլեքս բեկման ցուցիչով՝ ո՝ = τ, ē՝ = ո ( 1—iΧ), որտեղ х-ն կլանման գործակիցն է, e՛-ը՝ կոմպլեքս դիէլեկտրիկ թափանցելիությունը։ Մետաղի օպտիկական հաստատունների (ո և х) և էլեկտրական բնութագրերի (դիէլեկտրիկ թափանցելիություն՝ е, էլեկտրահաղորդականություն՝ с) կապն արտահայտվում է n² (l — х²)= s
և n²x= a/v առնչություններով, որտեղ v-ն լույսի հաճախականությունն է։ Օգտվելով Ֆրենեչի բանաձևերից և կոմպլեքս բեկման ցուցչի արտահայտությունից՝ կարելի է ստանալ անդրադարձման գործակիցը (լույսի ուղղահայաց անկման դեպքի համար)․

R= (n-1)² + n²x²/ (n+1)² + n²x²

Մետաղի բեկման ցուցչի կոմպլեքս արտահայտությունը հաշվի առնելիս, անդրադարձած (բեկված) ալիքի ամպլիտուդը կոմպլեքս է դառնում, այսինքն՝ անդրադարձած (բեկված) և ընկած ալիքների
բաղադրիչների միջև առաջանում է փուլերի տարբերություն, որը փոխուղղահայաց բևեռացած բաղադրիչների համար միատեսակ չէ։ Այդ պատճառով հարթ-բևեռացած լույսը մետաղից անդրադառնալիս վերածվում է էլիպսային բևեռացման լույսի։ Այդպիսի բևեռացման բնույթը կախված է մետաղի օպտիկական բնութագրերից, ուստի բևեռացման չափումները հնարավորություն են տալիս որոշել մետաղի բեկման ցուցիչը, կլանման գործակիցը։ 

Կատեգորիա:Օպտիկա
Յոթ քույրեր (նավթային ընկերություններ)

**«Յոթ քույրեր»** (), միավորել է ԱՄՆ-ի «էքսսոն» («Exxon»), «Սթանդարդ օյլ քամփընի օֆ Քալիֆոռնիը» («Standard Oil Company of California»), «Մոբայլ օյլ» («Mobil Oil»), «Գալֆ օյլ» («Geulf Oil»), «Թեքսաքո» («Texaco»), Մեծ Բրիտանիայի «Բրիթիշ փեթրոլիըմ» («British Petroleum»), անգլոհոլանդական «Ռոյալ դաչ-Շելլ» («Royal Dutch-Shell») նավթի 7 խոշոր կորպորացիաները, որոնց հետ մի շարք դեպքերում սերտորեն համագործակցում էր ֆրանսիական «Կոմպանի Ֆրանսեզ դե պեթրոլ» («Compagnie Frangaise des petroles») ընկերությունը։

Կարտելը ձևավորվել է 1920-ական թվականների վերջին և 1930-ական թվականների սկզբին և իր գործունեությունը տարածել արևմտյան երկրներում ու նավթային տնտեսության բնագավառներում։ Կարտելի մեջ մտնող ԱՄՆ-ի նավթի մոնոպոլիաները ամերիկյան, իսկ «Ռոյալ դաչ-Շելլ»-ը՝ անգլո-հոլանդական մասնավոր կապիտալի սեփականությունն են։ «Բրիթիշ փեթրոլիըմ»-ի բաժնետոմսերի 49%-ը պատկանում էր պետությանը։

Կատեգորիա:Նավթային ընկերություններ
Մագնետո

մինի|1925 թվականի ցուցադրական մագնետո

**Մագնետո** (), փոփոխական հոսանքի մագնիսաէլեկտրական գեներատոր (սովորաբար ինդուկցիոն կոճի հետ համակցված), որը նախատեսված է բռնկիչ մոմի էլեկտրոդների միջև էլեկտրական պարպումներ առաջացնելու համար։ Այդ պարպումները բոցավառում են ներքին այրման շարժիչի գլանների բանող խառնուրդը։ Մագնետո տեղադրվում էր ավիացիոն, տրակտորային, ավտոմոբիլային, մոտոցիկլային շարժիչների բռնկիչ համակարգերում։ XX դարի 60-ական թթ-ից չի կիրառվում։

Կատեգորիա:Էլեկտրատեխնիկա
Կատեգորիա:Ներքին այրման շարժիչ
Ֆրանսուա Մինիե

**Ֆրանսուա Օգյուստ Մարի Մինիե** (, ), ֆրանսիացի պատմաբան, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1836)։ Կրթությամբ իրավաբան։

Մասնակցել է 1830 թվականի Հուլիսյան հեղափոխությանը։ Օ. Թիերիի, Ֆ. Գիզոյի և Անրի Թիերիի հետ հիմնել է պատմագրության մեջ նոր ուղղություն, որը դասակարգային պայքար դիտել է որպես պատմական իրադարձությունների գլխավոր շարժիչ ուժ։ Գրել է «Ֆրանսիական հեղափոխության պատմությունը» (1824), որտեղ Ֆրանսիական հեղափոխությունը համարել է անխուսափելիություն, քանի որ ավատատիրական կարգը դադարել էր համապատասխանել զարգացող բուրժուազիայի պահանջներին, իսկ յակոբինյան դիկտատուրան՝ հեղափոխության կարևոր փուլ։ Դասակարգային պայքարն ընդունել է այնքան ժամանակ, քանի դեռ այն մղել է բուրժուազիան ֆեոդալների դեմ, սակայն խստորեն քննադատել է պրոլետարիատի պայքարը ընդդեմ բուրժուազիայի։

## Երկեր
thumb|''Histoire de la Révolution française depuis 1789 jusqu'en 1814'', Italian translation, 1825.

* Histoire de la Révolution française, v. 1-2, P;, 1824

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Petit E.*, Fr. Mignet, P., 1889

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Միկրոէլեկտրաֆիզիոլոգիա

**Միկրոէլեկտրաֆիզիոլոգիա**, ֆիզիոլոգիայի բաժին, ուսումնասիրում է կենդանի օրգանիզմի առանձին բջիջներում ու թելիկներում տեղի ունեցող էլեկտրական երևույթները։ Միկրոէլեկտրաֆիզիոլոգիայի առաջընթացի համար կարևորագույն նշանակություն է ունեցել առանձին բջիջների էլեկտրական պոտենցիալների գրանցման, հատկապես միկրոէլեկտրոդների (ապակյա և մետաղյա) պատրաստման մեթոդների կատարելագործումը։ Տարբերում են նեյրոնների էլեկտրական պոտենցիալների գրանցման ներ և արտաբջջային եղանակներ։ Ներբջջային եղանակով բոլոր բջիջներում հայտնաբերված է մշտապես գոյություն ունեցող պոտենցիալների անդրթաղանթային տարբերություն (թաղանթային կամ հանգստի պոտենցիալ), որը հասնում է մի քանի տասնյակ միլիվոլտի։ Բջջում դրդումն առաջանում է հանգստի պոտենցիալը մինչև որոշակի կրիտիկական (շեմքային) մեծության իջնելիս։ Նշված դեպքում խիստ բարձրանում է բջջաթաղանթի իոնային թափանցելիությունը, որը հանգեցնում է թաղանթով այն իոնների հոսքի առաջացմանը, որոնց համար թաղանթը հանգստի վիճակում վրա թափանցելի է։ Մի քանի միլիվայրկյան հետո լրիվ անհետանում է թաղանթի հանգստի պոտենցիալը, ու ի հայտ է գալիս հակառակ ուղղված գործողության պոտենցիալ։ Հետագայում տեղի են ունենում թաղանթի բևեռացման լրացուցիչ, բավական երկարատև, սակայն ոչ մեծ ամպլիտուդով փոփոխություններ կապված բջջի վերականգնողական գործունեության և նրա դրդման փոփոխման հետ։ Միկրոէլեկտրաֆիզիոլոգիայի մեթոդների օգնությամբ բացահայտվել են կենտրոնական նյարդային համակարգի ֆունկցիաների մի շարք օրինաչափություններ, որոնք օգտագործվում են նաև կլինիկական բժշկության մեջ։

Կատեգորիա:Կենսաէլեկտրական երևույթներ
Մեր ուղին

**«Մեր ՈՒղին»**, քաղաքական, հասարակական, գրական երկօրյա թերթ։ Լույս է տեսել 1931-1932-ին, Փարիզում։ Համարվում է  (1925—1930-ին, Փարիզ) թերթի շարունակությունը։ Ունեցել է խմբագրական կազմ (Գ. Թահմագյան, Զ․ Եսայան և ուրիշներ)։ Անվերապահորեն կանգնել է Խորհրդային Հայաստանի բարեկամների դիրքերում, սերտ կապ պահպանել հայրենիքի հետ։ Պրոպագանդել է սոցիալիստական հեղափոխության, բանվոր դասակարգի պայքարի գաղափարները ֆրանսահայ աշխատավորության շրջանում, կոչ արել ֆրանսիացի բանվորների հետ համատեղ ելույթների՝ իրենց իրավունքների պաշտպանության համար, հակադրվել դաշնակցական մամուլի հակախորհրդային գործունեությանը։ Անդրադարձել է միջազգային քաղաքական իրադարձություններին։ Գրական բաժինը ներկայացրել է Ա. Իսահակյանի, Վ․ Ալազանի, Գ․ Մահարու, Վ․ Թոթովենցի, նաև համաշխարհային գրականության (Մ․ Դորկի, Պ․ Շոու, Ռ․ Ռոլան) նմուշներ։ «Մեր ուղին» նախորդել է «Դարբնոց» և «Արշավ» թերթերին (երկուսն էլ՝ 1932-ին)։ 

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Մերձկասպյան ցածրավայր

մինի|Կասպից ծովի հյուսիսային հատվածը և Մերձկասպյան ցածրավայրը (արբանյակային լուսանկար)
**Մերձկասպյան դաշտավայր**, գտնվում է Կասպից ծովի հյուսիսային ափին։ Տարածությունը մոտ 200 հզ․ կմ² է։ Մակերևույթը դեպի ծովը թեքված, առանձին
բարձրություններով (մինչև 149 մ) հարթավայր է։ Հարավային մասը օվկիանոսի մակարդակից ցածր է 28 մ։ Ընդգրկում է Վոլգաի, Թերեքի, Սուլակի դելտաները, Ուրալի և Էմբայի ստորին հոսանքները։ Կան ոչ մեծ բարձրացումներ՝ աղային գմբեթներ։ Ռելիեֆի բնորոշ ձևերից են Բերովյան թմբերը։ Կլիման չոր է, ցամաքային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը —14&nbsp;°C-ից՝ հս-ում, մինչև —8°С է Կասպից ծովի ափերին, հուլիսինը՝ 22—24°С, տարեկան տեղումները՝ մինչև 200 մմ։ 
Տիրապետում են անապատային և կիսաանապատային լանդշաֆտները։ Հողահանդակներում գերակշռում են արոտավայրերը։ Վոլգա-Ախտուբայի ողողատում
զարգացած է բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությունը, այգեգործությունը։ Այստեղ է Ուրալ-էմբայի նավթաբեր շրջանը։ էլտոն և Բասկունչակ լճերում կա աղ։

Կատեգորիա:Կասպից ծով
Միջազգային երաշխիքներ

մինի|աջից
**Միջազգային երաշխիքներ**, միջազգային իրավունքի նորմերի և պարտավորությունների կատարումն ապահովող միջոցներ։

Հնում և միջնադարում Միջազգային երաշխիքներ էին թագավորի կամ նրա լիազորած անձի երդումը, պատանդներ վերցնելը, թանկարժեք իրեր կամ տերիտորիա գրավ դնելը և այլն։ XIX դարից սկսած, որպես Միջազգային երաշխիքներ, լայնորեն կիրառվում է տերիտորիայի օկուպացիան։ Ժամանակակից իրականության մեջ միջազգային երաշխիքների հիմնական ձևը մի քանի պետությունների միջև կնքվող երաշխիքային պայմանագիրն է, որով մասնակիցները պարտավորվում են պահպանել միջազգային հարաբերություններում արդեն ձևավորված կամ երաշխիքային պայմանագրով սահմանված դրությունը կամ ապահովել նրանց միջև կնքված պայմանագրի կատարումը մյուս պետությունների կողմից։ Երաշխավորման օբյեկտներ էին քաղաքական անկախությունը, տարածքային ամբողջականությունը, ստատուս քվոյի պահպանումը, մշտական չեզոքությունը և այլն։ Այն պետությունները, որոնց իրավունքներն ու շահերը երաշխավորվում էին, երաշխիքային պայմանագրերի մասնակիցներ չէին։ XX դարում երևան եկան փոխադարձ երաշխիքների մասին բազմակողմ պայմանագրեր (տես Լոկաոնոյի պայմանագրեր 1925), զգալիորեն տարածվեց երաշխիքների ու չեզոքության մասին երկկողմ պայմանագրեր կնքելու պրակտիկան։

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Վանակատ

մինի|Օբսիդիան
**Վանակատ** (օբսիդիան, հրաբխային ապակի), միասեռ ապակենման հրաբխային թթվային ապար՝ սովորաբար մուգ երանգներով (սև, կարմրասև, դարչնագույն, ծխագույն, գորշ) և խեցային ջարդվածքով։ Կարծրությունը 5 է, խտությունը՝ 2500-2600 կգ/մ³։ Հեշտ հղկվող Է, բյուրեղային համակարգը՝ իզոտրոպային։

## Հայաստանում
Հայաստանում վանակատի կուտակումներ կան Արտենիի, Հատիսի, Գութանասարի, Գեղասարի, Սպիտակասարի լանջերին և մերձգագաթնային մասերում։ Ամենախոշորը և ուսումնասիրվածը Արագածի (Արտենի) հանքավայրն է։ Մեկ այլ խոշոր՝ Ջրաբերի հանքավայրը գտնվում է Հատիսի լանջին։ Վանակատին բնորոշ Է ջերմափքությունը։ Օգտագործվում է հղկիչ, կտրիչ գործիքների արտադրության մեջ։ Վանակատի գեղազարդիչ տարատեսակներից պատրաստում են կենցաղային առարկաներ (սկահակներ, գրապիտույքներ, մոխրամաններ, զարդեր և այլն)։ Հատուկ վառարաններում որոշակի ճնշման և բարձր ջերմաստիճանի (900-1200&nbsp;°C) պայմաններում վանակատից ստանում են պեռլիտ։

Մ․թ․ա․ II-I հազարամյակներում վանակատը Հայաստանից (Վանա լճի շրջակայքից, որտեղից էլ՝ անվանումը) տարվում Էր Պարսից ծոցի և Միջերկրածովյան երկրներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ‎
Գունավոր մետաղների կարտելներ

**Գունավոր մետաղների կարտելներ**, առավել հայտնի են ալյումինի և պղնձի կարտելները։ Մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմն ալյումինի շուկայում գործում էր միջազգային երկու կարտել (1901-1908 թթ. և 1913-1914 թթ.), 1926 թվականին ստեղծվեց երրորդը, իսկ 1931 թվականին (99 տարի ժամկետով)՝ չորրորդը («Ալյանս ալյումինյում քամփընի»), որին մասնակցում են Մեծ Բրիտանիայի, Գերմանիայի, Կանադայի, Ֆրանսիայի և Շվեյցարիայի ալյումինի առավել խոշոր ընկերությունները։

Դադարեց գործելուց երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին։ 60-ական թվականների սկզբին, ալյումինի համաշխարհային կապիտալիստական շուկայում առաջարկի և պահանջարկի անհամապատասխանության պատճառով, ալյումինի մոնոպոլիաները սկսեցին նորից միավորվել կարտելների մեջ։ Պղնձի միջազգային «Քոփփեր էքսպորտերս ինքորփորեյթիդ» (1926 թ.) կարտելը վերահսկում էր կապիտալիստական երկրների պղնձի արտադրության 86%-ը և փաստորեն իշխում «Մետաղների լոնդոնյան բորսայի» վրա։ Կարտելի մեջ էին մտնում ամերիկյան և արևմտաեվրոպական առաջատար մոնոպոլիաները, այդ թվում՝ «Ամերիքըն մեթալ քլայմաքս ինքորփորեյթիդ» («American Metal Climax Incorporated»), «Ամերիքըն սմելթինգ էնդ ոիֆայնինգ քամփընի» («American Smelting and Refining Company») և այլն։

Գոյությունը դադարել է 1929-1933 թվականների տնտեսական ճգնաժամի շրջանում։ 1935 թվականին ստեղծվեց պղնձի նոր, եռամյա կարտել, որը վերահսկում էր այդ մետաղի արտադրության 75%-ը։ Այն ընդգրկում էր ամերիկյան, անգլիական և բելգիական կապիտալների հսկողության տակ գտնվող պղնձի խոշորագույն ընկերությունները։ 1957-1958 թվականների ճգնաժամի հետևանքով պղնձի առաջարկը գերազանցեց պահանջարկը, և առաջատար ընկերությունները պայմանավորվեցին հավասարաչափ կրճատել արտադրությունը։ Սակայն հետագայում, պղնձի նկատմամբ պահանջարկի աճի հետևանքով, այդ համաձայնությունը վերացվեց (1966 թ.)։ 

Կատեգորիա:Բիզնես
Անթիրինում մեծ

**Անթիրինում մեծը** բազմամյա խոտաբույս է, որի ընձյուղների հիմնային մասը փայտանում է։ Տաք ձմեռների դեպքում տերևները չեն ցրտահարվում և բույսը հաջողությամբ ձմեռելով հաջորդ տարի առատորեն ծաղկում է։ Ցուրտ ձմռան դեպքում վերածվում է պայմանական միամյայի։ Ծաղիկները հավաքված են հասկանման ծաղկաբույրերում և ունեն ամենատարբեր գունավորում, հանդիպում են նաև երկգույն ծաղիկներ։ Պատկանում է խլածաղկազգիների ընտանիքին։ Լուսասեր է, բավականին ցրտադիմացկուն։ Գերադասում է կավաավազային, հումուսով հարուստ, խոնավ հողերը։ Չոր ու շոգ եղանակի ընթացքում առատ ոռոգման կարիք է զգում։ Բազմանում է սերմերով, հազվադեպ կտրոններով։ Սերմերը մարտի սկգբին ցանում են արկղերում, ծիլերը վերատնկելով ջերմոցի հողում։ Խորհուրդ է տրվում սածիլների գագաթը ծերատել, լավ թփակալելու համար։ Ծիլերը վատ են տանում խոնավության ավելցուկը։ Բաց գրունտ են տեղափոխում մայիսի կեսերին։ Այն վայրերում, որտեղ ձմեռները մեղմ են, բաց գրունտ են տեղափոխում նոյեմբերին' հաջորդ տարի վաղ ծաղկելու համար։ Օգտագործվում է ծաղկանոցներում, եզրաշերտերում, միքսբորդերներում, ինչպես նաև որպես կտրած ծաղիկ օգտագործելու համար։ Ամենուրեք լայն տարածում գտած և մասսայական կարգով օգտագործվող ծաղկատեսակ է։

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Մինոր

**Մինոր, ** լադ, որի հիմքում ընկած է փոքր (մինոր) եռահնչյուն։ Լադային երանգը հակադիր է մաժորին, և այդ հակադրությունը երաժշտության մեջ գեղագիտական կոնտրաստ ստեղծող կարևոր միջոցներից է։ Մինորը դասական տեսք է ստացել 18-րդ դարում (ֆունկցիոնալ հարմոնիայի դարաշրջանում)։ 19-րդ դարի կեսերից մինոր և մաժոր լադերի փոխներթափանցման հետևանքով գոյացել է մինորա-մաժոր միավորված համակարգը։ 

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Միկրոլուսաչափ

245px|մինի|Լուսաչափ
**Միկրոլուսաչափ** (միկրո․և լուսաչափ), լուսապատկերի (սպեկտրոգրամ, ռենտգենոգրամ) փոքր տեղամասերի օպտիկական խտությունը չափող սարք։ Միկրոլուսաչափը օպտիկական մեկ այլ սարքի՝ Դ և Ն սիտոմետրի տարատեսակն է, սակայն տարբերվում է դրանից մանրադիտակային օպտիկայի առկայությամբ, որը հնարավորություն է տալիս չափելու բավական փոքր (0, 003—0, 1 մմ) տեղամասեր։ ժամանակակից զգայուն միկրոլուսաչափով կարելի է չափել մինչև 3 միավորի հասնող օպտիկական խտություններ (0, 02 միավորի ճշտությամբ)։ Ըստ աշխատանքի սկզբունքի՝ միկրոլուսաչափերը լինում են միաճառագայթանի, երբ չափվող տեղամասով անցած լուսային ազդանշանը համեմատվում է չգրանցող միկրոլուսաչափի օպտիկական սխեման․ լամպ, 2․ լուսավորման դիաֆրագմա, 3․ միկրոսկոպիկ օբյեկտիվներ, 4․ օբյեկտ (սպեկտրոգրամ), 5․ ճեղք, 6․ օպտիկական սեպ, 7, սելենային ֆոտոէլեմենտ, 8․ օպտիկական խտությունների սանդղակ, 9․ գալվանաչափի հայելի, 10․ խտությունների սանդղակի փայլատապակի է լույսի ուղղակի ազդանշանի հետ, և երկճառագայթանի, որն աշխատում է կոմպենսացման մեթոդով։ Չափման արդյունքների գրանցման եղանակից կախված՝ միկրոլուսաչափերը լինում են ֆոտոէլեկտրական կամ տեսողական, ինչպես նաև չգրանցող (պատկերի յուրաքանչյուր տեղամասի առանձին չափումով) և գրանցող, որը միանգամից գծում է օպտիկական խտության բաշխման կորը։ Մ֊ի հատուկ տեսակ է իզոլուսաչափը, որը գծում է հավասար օպտիկական խտության գծերը (իզոֆոտեր)։ Լայն տարածում ունի նաև միկրոսպեկտրալուսաչափը, որտեղ, ի տարբերություն սովորական միկրոլուսաչափի, օգտագործվում եմ լույսի տարբեր մեներանգ ճառագայթներ։

Կատեգորիա:Սարքեր
Բնակչության միգրացիա

**Միգրացիա** (լատիներեն migratio, migro — անցնել, վերաբնակվել) բնակչության, մարդկանց տեղաշարժ՝ կապված մշտական կամ ժամանակավոր բնակավայրը փոխելու հետ։ Ընդգրկում է բնակավայրից հեռացողների (էմիգրացիա՝ արտագաղթ) ու եկողների (իմիգրացիա՝ ներգաղթ) խմբերը։ Դրանց գումարն արտահայտում է միգրացիայի ընդհանուր, իսկ տարբերությունը՝ զուտ մեծությունը։

Անձը, ով իր տնից տեղափոխում է այլ վայր, բնական աղետի կամ քաղաքացիական  անհարմարություններից ելնելով, կարող է որակվել որպես փախստական կամ, մասնավորապես, նույն երկրում, տեղահանված անձ։ Քաղաքական, կրոնական կամ այլ հալածանքներից ապաստան փնտրող անձը սովորաբար համարվում է ապաստան հայցող։

Քոչվորական շարժումները սովորաբար չեն դիտվում որպես միգրացիա, քանի որ նոր վայրում հաստատվելու մտադրություն չկա, և  շարժումը սովորաբար սեզոնային է։ Այժմ միայն մի քանի քոչվոր խմբեր են, որ պահպանում են ապրելակերպի այս ձևը։ Բացի այդ, ճանապարհորդության, զբոսաշրջության, ուխտագնացության նպատակով մարդկանց ժամանակավոր տեղաշարժը չի դիտարկվում  որպես միգրացիա, եթե այցելված վայրերում նրանք ապրելու և բնակվելու ցանկություն չունեն։

## Միգրացիոն վիճակագրություն

thumb|350px|Աշխարհի յուրաքանչյուր երկրում միգրանտների մասնաբաժինը 2015 թ.-ին .
thumb|400px|| Աշխարհի միգրանտների թիվը 1960-2015Շատ գնահատականներ կան համաշխարհային միգրացիայի վիճակագրության օրինակների մեջ։

## Տես նաև
* Հայաստանի բնակչության միգրացիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնակչության գաղթ
Կատեգորիա:Գենետիկ ծագումնաբանություն
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Ժողովուրդների միգրացիա
Մթնոլորտային տեղումներ

**Մթնոլորտային տեղումներ**, ամպերից թափվող հեղուկ կաթիլային կամ պինդ վիճակի ջուր (անձրև, ձյուն, կարկուտ և այլն), ինչպես նաև Երկրի մակերևույթի կամ առանձին առարկաների վրա նստած, օդից անջատված ջուր (ցող, եղյամ, մերկասառույց և այլն)։ Առաջինները կոչվում են *ուղղաձիգ* մթնոլորտային տեղումներ, իսկ երկրորդները՝ *հորիզոնական*։ Մթնոլորտային տեղումների քանակը չափում են թափված ջրի շերտի բարձրությամբ, արտահայտված մմ-ով, ինտենսիվությունը՝ մմ/րոպեում, ժամում, օրում։ Երկրագնդի վրա տարվա ընթացքում թափվող մթնոլորտային տեղումների միջին քանակը մոտ 1000 մմ է (ավելի քան 500 հզ կմ³ ջուր)։ Մթնոլորտային տարածական բաշխումը խիստ անհամաչափ է և կախված է մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունից։ Այսպես, արևադարձային գոտում մթնոլորտային տեղումների տարեկան միջին քանակը գերազանցում է 1000 մմ-ից, որոշ վայրերում հասնում մինչև 12000 մմ, իսկ մերձարևադարձային գոտում (պասսատների զոնայում) և բարեխառն գոտու անապատներում չի գերազանցում 250 մմ-ից։ Բարեխառն գոտում մթնոլորտային տեղումների տարեկան քանակը տատանվում է 250-1000 մմ-ի սահմաններում, իսկ աշխարհագրական բարձր լայնություններում՝ 250 մմ-ից պակաս։ Մթնոլորտային տեղումների տարածական բաշխման պրոցեսում զգալի դեր են խաղում նաև տեղանքի լեռնագրությունը և ռելիեֆի դիրքադրությունը։ Լեռները դանդաղեցնում են ցիկլոնների շարժման արագությունը և նպաստում մթնոլորտային տեղումների տևողության մեծացմանը։ Մթնոլորտային տեղումների քանակը հողմակողմ լանջերին ավելի Է, քան հողմատակ լանջերին։ Ըստ տարեկան ընթացքի տարբերում են մթնոլորտային տեղումների հետևյալ տիպերը՝ հասարակածային (առավելագույն արժեքը նկատվում է գարնանային և աշնանային օրահավասարներից հետո), արևադարձային (ամառային առավելագույն արժեքով), մուսսոնային (ամռանը խիստ ցայտուն արտահայտված առավելագույն արժեքով և չոր ձմեռով), մերձարևադարձային կամ միջերկրածովյան (ձմռան առավելագույն արժեքով և չոր ամառով)։ Մթնոլորտային տեղումը Երկրի վրա ջրի շրջանառության օղակներից մեկն Է։ 

Կատեգորիա:Մթնոլորտային տեղումներ
Ժյուլ Միշլե

**Ժյուլ Միշլե** (, ), ֆրանսիացի պատմաբան, բարոյագիտական և քաղաքական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1838), Կոլեժ դը Ֆրանսի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Հուլիսյան միապետության տարիներին, որպես կաթոլիկ եկեղեցու դեմ կրքոտ հակառակորդ դարձել է ռադիկալ (արմատական) ուսանողության կուռքը։ Եղել է «լիբերալ միապետության», այնուհետև՝ հանրապետության կողմնակից։

Ընդունել է Ֆրանսիական հեղափոխությունը, սակայն բացասաբար է վերաբերվել յակոբինյանների գործունեությանը, կոմունիստական գաղափարներին (տնտեսական անհավասարությունը համարել է աստվածային օրենք)։ Միշլեի կարծիքով պատմության հերոսը ժողովուրդն է (չբաժանելով դասակարգերի)։

«Ֆրանսիայի պատմություն» (մինչև 1789 թվականը) բազմահատոր և «Ֆրանսիական հեղափոխության պատմություն» աշխատություններում փորձել է բացահայտել ֆրանսիական ժողովրդի հոգեբանությունը, «ժողովրդական ոգին»։

## Գրականություն
* *Реизов Б. Г.* Символическая школа: Мишле // Французская романтическая историография։ 1815—1830. — Л.։ ЛГУ, 1956.
* *Герье В. И.* Народник в французской историографии: Жизнь и сочинения Мишле  // Вестник Европы, 1896. — Часть 1. Март. — С. 94—139.
* *Кареев Н.* История Великой французской революции Мишле // Историки Великой французской революции. В 2 тт. — Л.։ Колос, 1924. — Том 1։ Французские историки первой половины XIX века.
* *Батай Ж.* Мишле  // *Батай Ж.* Литература и Зло [։ Сб. эссе։]. — М.։ МГУ, 1994. — ISBN 5-211-03159-8
** Материал для характеристики Мишле дают изданные его вдовою фрагменты его записок «Ma jeunesse» (1884; см.։ *А-в*, «Новая книга о Мишле», в «Вестнике Европы», 1884, № 5) и «Mon Journal. 1820—1823» (1888). — Ср. о Мишле эссе Тэна (переведено в «Русской мысли», 1886, № 12.)
* *Monod G.* Jules Michelet. P., 1876
* *Monod G.* Renan, Taine, Michelet. ? Р., 1894 — отсюда «Жюль Мишле» в «Русской мысли», 1895, № 3
* *Noël*. Jules Michelet et ses enfants. 1878
* *Corréard*. Michelet, sa vie, etc. 1886
* *Simon J.* Mignet, Michelet, Henri Martin. 1889.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Փարիզի բարձրագույն նորմալ դպրոցի շրջանավարտներ
Միլեթ

**Միլեթ** (՝ **Միլեթոս**), հնագույն քաղաք Հոնիայում, Մեանդրոսի (այժմ՝ Մեծ Մենդերես, Թուրքիայում) գետաբերանի շրջանում։ Մ.թ.ա. XVI դարից Միլեթում բնակվել են հույներ։ Մ․թ․ա․ XIV դարում աքայական խոշոր, ամրացված քաղաք էր։ Մ․թ․ա․ XI-X դարերում Միլեթում վերաբնակվել են հունական նոր ցեղեր՝ հոնիացիները։ «Իլիական»-ում Միլեթն անվանվում է կարիացիների քաղաք։ Մ․թ․ա․ VIII-VI դարերում եղել է առևտրական, արհեստագործական և մշակութային զարգացած պոլիս, հիմնել է բազմաթիվ գաղութներ (Կյուզիկոս, Սինոպե, Պոնտիկապեոն, Թեոդոսիա և այլն)։ Մ․թ․ա․ VII դարի կեսին Միլեթն ընդունել է լիդիացիների գերիշխանությունը՝ պահպանելով ներքին ինքնավարություն։ Միլեթը տնտեսական և քաղաքական ծաղկում է ապրել տիրանոս Թրասիբուլոսի (մ․թ․ա․ մոտ 610-600) ժամանակ։ Մ․թ․ա․ VI դարում Միլեթում առաջացել է միլեթյան դպրոցը։ Մ․թ․ա․ VI-րդ դ․ կեսին ընկել է պարսկական լծի տակ։ Մ․թ.ա․ 500 թվականին գլխավորել է Հոնիայի քաղաքների ապստամբությունը Պարսկաստանի դեմ, որով սկսվել են հույն-պարսկական պատերազմները։ 494 թվականին պարսիկներն ավերել են քաղաքը։ 479 թվականից սկսվել է Միլեթի վերականգնումը, 478 թվականին մտել է Աթենական 1-ին ծովային միության մեջ։ Պելոպոնեսյան պատերազմից (մ․թ․ա․ 431-404) հետո դարձյալ ընկել է պարսկական լծի տակ։ 334 թվականին նվաճել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին, 129 թվականին՝ Հռոմը։ Պահպանվել են Միլեթի ավերակները։ XX դարի սկզբից կատարվում են պեղումներ։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Աթենական ծովային միության անդամներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Եգեյան տարածաշրջանի հնավայրեր
Միդելային հատվածք

**Միդելային հատվածք**, միդել (հոլանդերեն՝ middel, բառացիորեն՝ միջին), ջրում կամ օդում շարժվող մարմինների (օրինակ, նավի իրանի, ինքնաթիռի ֆյուզելաժի և այլն) համար, մարմնի շարժմանն ուղղահայաց հարթության մեջ գտնվող ամենամեծ մակերես ունեցող հատույթ։ Միդելային հատվածքի մակերես ասելով, հասկանում են նաև մարմնի՝ շարժմանն ուղղահայաց հարթության վրա պրոյեկցիայի մակերեսը։

Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր
Մինաս Գասպարյանց

**Մինաս Վարդապետ** (Գասպարյանց, Աոթվինցի, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), XVIII դարի հայ լուսավորական գործիչ, մաթեմատիկայի ուսուցիչ, Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Հրատարակել է «Նոր գիւտ կամ Գործ համարողական արհեստին» (1787) գործնական հաշիվներ կատարելու մաթեմատիկայի ձեռնարկը վաճառականների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Մերոմորֆ ֆունկցիաներ

**Մերոմորֆ ֆունկցիաներ** (հունարեն՝ μέρος-մաս, կոտորակ և μορφή—ձև, տեսք), ֆունկցիաներ, որոնք տրված G տիրույթում (մասնավորաբար վերջավոր կոմպլեքս հարթության մեջ) կարող են ներկայացվել երկու միարժեք անալիտիկ (ամբողջ) ֆունկցիաների հարաբերության տեսքով։ Մերոմորֆ ֆունկցիաները կարող են սահմանվել նաև որպես տիրույթում բևեռներից բացի այլ եզակի կետեր չունեցող անալիտիկ ֆունկցիաներ։ Մերոմորֆ ֆունկցիաներ են Էյլերի ֆունկցիան, ռացիոնալ ֆունկցիաները, եռանկյունաչափական ֆունկցիաները և այլն։ Հայ մաթեմատիկոսները վերջին տասնամյակների ընթացքում մի շարք կարևոր արդյունքներ են ստացել մերոմորֆ ֆունկցիաների տեսության բնագավառում։ 

[thumb|[Գամմա ֆունկցիա|Գամմա ֆունկցիայի մոդուլը՝ \Gamma(z): Ձախից (երբ Re z0) այն բևեռներ չունի՝ ֆունկցիան ամենուրեք վերջավոր է։]]

## Որոշ սահմանումներ

 a\in A  կետը կոչվում է  A  բազմության **մեկուսացված կետ**, եթե գոյություն ունի այդ կետի այնպիսի շրջակայք, որի հատումը  A  բազմության հետ բաղկացած է միայն  a  կետից։

 z  պարամետրը կոչվում է **կոմպլեքս փոփոխական**, եթե այն ներկայացվում է  z=x+iy  տեսքով, որտեղ  x= \Re z  և  y= \Im z  իրական թվեր են, իսկ  i -ն կեղծ միավորն է՝  i=\sqrt{-1} ։

Կոմպլեքս փոփոխականի f(z) ֆունկցիան կոչվում է **հոլոմորֆ** (երբեմն նաև ռեգուլյար), եթե այն որոշված է \mathbb C կոմպլեքս հարթության որևէ բաց բազմությունում և կոմպլեքս դիֆերենցելի է դրա յուրաքանչյուր կետում։

 c  կետը կոչվում է կոմպլեքս փոփոխականի f(z) ֆունկցիայի **եզակի կետ**, եթե այդ կետում խախտվում է f(z) ֆունկցիայի անալիտիկությունը։

 c  կետը կոչվում է կոմպլեքս փոփոխականի f(z) ֆունկցիայի **մեկուսացված եզակի կետ**, եթե գոյություն ունի այդ եզակի կետի այնպիսի շրջակայք, որում f(z) ֆունկցիան միարժեք է և անալիտիկ։

z_0 մեկուսացված եզակի կետը կոչվում է **կոմպլեքս փոփոխականի <math>f(z)</math> ֆունկցիայի բևեռ**, որը հոլոմորֆ է այդ կետի որոշակի սնամեջ շրջակայքում, եթե գոյություն ունի այդ ֆունկցիայի սահմանն այդ կետում և
 \lim_{z \to {z_0}}f(z) = \infty ։

## Բևեռի հայտանիշները
* z_{0} կետը բևեռ է այն և միայն այն դեպքում, երբ f(z) ֆունկցիայի՝ այդ z_0 կետի սնամեջ շրջակայքում Լորանի շարքի վերլուծության գլխավոր մասը պարունակում է զրոյից տարբեր միայն վերջավոր թվով անդամներ, այսինքն՝

f(z) = \sum_{k=-\infty}^{\infty} {f_k}(z-z_0)^k = P(z)+f_{-n}(z-z_0)^{-n}+ \ldots + f_{-1}(z-z_0)^{-1}
, 
որտեղ P(z) —ը Լորանի շարքի գլխավոր մասն է։

Եթե f_{-n} \ne \ 0 , ապա z_0 կետը կոչվում է n-րդ կարգի (պատիկության)բևեռ։
Եթե n=1, ապա բևեռը կոչվում է պարզ (միապատիկ)։

* z_{0} կետը k-րդ կարգի բևեռ է այն և միայն այն դեպքում, երբ  \lim_{z \to {z_0}}f(z)(z-z_0)^{k-1} = \infty , իսկ  \lim_{z \to {z_0}}f(z)(z-z_0)^k \ne \infty 
* z_{0} կետը k-րդ կարգի բևեռ է այն և միայն այն դեպքում, երբ այն F(z)=\frac{1}{f(z)} ֆունկցիայի k-րդ կարգի զրոն է։

## Գրականություն
* Մուսոյան Վ. Կոմպլեքս անալիզ - Եր., ԵՊՀ, 1990։
* Шабат Б. В., Введение в комплексный анализ. В 3 т., Т. 1 — М., Наука, 1969.

Կատեգորիա:Կոմպլեքս անալիզ
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Տիգրան Մատուլյան

**Տիգրան Հակոբի Մատուլյան** (), հայ նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2014)։

Քանդակագործ Մարգարիտա Մատուլյանի հայրն է։ 
## Կենսագրություն
1974-1980 թվականներին սովորել է Երևանի Գեղանկարչական ստուդիայում, 1980-1982 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1982-1984 թվականներին՝ Ռիգայի Գրաֆիկայի գեղարվեստի քոլեջում (Լատվիա)։

Տիգրան Մատուլյանի ստեղծագործությունները մշտապես ցուցադրվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, «Արամե» պատկերասրահում, Շուշիի և Քաշաթաղի թանգարաններում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի «Խրիմյան» թանգարանում, Երևանի պատմության թանգարանում։

## Ցուցահանդեսներ
### Անհատական ցուցահանդեսներ
*1995 թ. Կամերային թատրոնի ցուցասրահ, Երևան
*1996 թ. «Համազգային» կենտրոն, Տորոնտո, Կանադա
*1997 թ. «Համազգային» կենտրոն, Մոնրեալ, Կանադա
*2000 թ. «Նոյյան տապան» ցուցասրահ, Բեյրութ, Լիբանան
*2006 թ. «Գաբոնե» ցուցասրահ, Երևան, Հայաստան
*2012 թ. Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան, Երևան, Հայաստան
* 2016 թ. Ցուցահանդես Դանիայի հայկական դեսպանատանը, Դանիա, Կոպենհագեն

### Խմբակային ցուցահանդեսներ
*1997 թ. «Ժամանակակից արվեստի թանգարանը 21-րդ դարի շեմին», Երևան, Հայաստան
*1998 թ. Ցուցահանդես՝ նվիրված Հայաստանում քրիստոնեության 1700- ամյակին, Էջմիածին, Հայաստան
*1999 թ. Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Երևան, Հայաստան
*2000 թ. Հայկական արվեստի տասնօրյակ (Ազգային պատկերասրահի հավաքածու), Բեյրութ, Լիբանան
*2006 թ. «Ֆրանսիան հայ նկարիչների աչքերով», Փարիզ, Ֆրանսիա
*2007 թ. Հայաստանի ժամանակակից արվեստի թանգարանը «Orangerie du Luxembourg»-ում «Muse d'art moderne d'Armenie», Փարիզ, Ֆրանսիա
*2007 թ. Արևելյան արվեստի միջազգային 16-րդ փառատոն, Երևան, Հայաստան/Լոս Անջելես, ԱՄՆ
*2007 թ. «Հայաստանի գույները», Հռոմ, Իտալիա
*2009 թ. Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, Հայաստան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նվիրիր Կյանք - 12 Հեքիաթ, Տիգրան Մատուլյան

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Մինաս վարդապետ Տիգրանյան

**Մինաս վարդապետ Տիգրանյան**, Խարբերդցի (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ Իսրայել Օրու մերձավոր զինակիցը։ Եպիսկոպոս (1716):

## Կենսագրություն
1680 թվականին ընդունել է կուսակրոնություն, 1684 թվականին դարձել Արցախի Մեծարանք գավառի Ս․ Հակոբա վանքի վանահայր։ 1699 թվականին մասնակցել է Անգեղակոթի ժողովին, որտեղ նշանակվել է Իսրայել Օրու ուղեկիցն ու գործընկերը՝ վերջինիս եվրոպական առաքելությունում։ Իսրայել Օրու հետ եղել է Պֆալցում (1699), Ֆլորենցիայում և Հռոմում (1700), Մոսկվայում (1701)։ Մասնակցել է Ռուսաստանի օգնությամբ Հայաստանն ազատագրելու նպատակով ռուսական արքունիքի հետ վարվող բանակցություններին։ Իսրայել Օրու մահից (1711) հետո շարունակել է նրա գործը, հիմնականում միջնորդի դեր կատարել ռուսական կառավարության և հայ ազատագրական գործիչների միջև։ Ռուսական կառավարության հանձնարարությամբ Պետրոս 1-ինի պարսկական արշավանքից առաջ, 1715-1716 թվականներին եղել է Անդրկովկասում, այցելել Գանձասար և Էջմիածին։ 1716 թվականին Աղվանից կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալյանը Մինաս Վարդպետին ձեռնադրել է եպիսկոպոս և նշանակել Ռուսաստանի հայերի հոգևոր առաշնորդ։ Մասնակցել է Պետրոս I-ի պարսկական արշավանքին (1722)։ 1720-ական թվականներին ծավալված հայ ազատագրական շարժումների ժամանակ, ռուսական արքունիքում ներկայացրել և պաշտպանել է ազատագրական պայքարի ելած հայ ժողովրդի շահերը։ 1740 թվականի ապրիլին ընդունել է ուղղափառություն։

## Գրականություն
* Հովհաննիսյան Ա., Դրվագներ հայ ազատագրական մտքի պատմության, մաս 2, Երևան, 1959։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սյունիքի ազատագրական պայքար (1722-1730)
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Կատեգորիա:Եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Միշկոլց

**Միշկոլց** (Miskolc), քաղաք Հունգարիայի հյուսիսում, Բորշոդ Աբաույ Զեմպլեն մեդիեի վարչական կենտրոնը։ 200 հազար բնակչություն (1976)։ Տրանսպորտային հանգույց է, երկրի երկրորդ արդյունաբերական կենտրոնը Բուդապեշտից հետո։ Կան մետալուրգիա, ծանր մեքենաշինություն, շինանյութերի, սննդի, կարի, տեքստիլ արդյունաբերության ձեռնարկություններ, պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, Միշկոլցի մոտ՝ գորշ ածխի արդյունահանություն, ջերմուկաբուժական կուրորտներ (Տապոլցա և Լիլլաֆյուրեդ)։ Պահպանվել են ամրոցի (Դիոշդյոր, XIII-րդ - XVII-րդ դարեր) ավերակները և գոթական եկեղեցին (XV-րդ - XVI-րդ դարեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1365 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մինաս Թոխաթցի

**Մինաս Թոխաթցի** (*Լովանդացի, Լեհացի*, ), հայ միջնադարյան տաղասաց, գրիչ։ 1540 թ. գաղթել է Կամենից, ապա տեղափոխվել Սուչավա։ 1563 թ. անցել է Լեմբերգ (այժմ՝ Լվով), եղել Գրիգոր Վանեցի արքեպիսկոպոսի քարտուղարը։ Ընդօրինակել է ձեռագրեր։ Նրա «Ռղբ ի վերայ Օլախաց երկրի հայերուն» հայրենասիրական ծավալուն բանաստեղծության մեջ պատկերված են Մոլդավիայի թագավոր Շտեֆան Ռարեշի (իշխել է 1551—1552 թթ.) հալածանքներն ընդդեմ հայերի։ Ողբը, որ գրել է որպես դեպքերի ականատես, սկզբնաղբյուր է Մոլդավիայի հայերի պատմության ուսումնասիրման համար։ Մինաս Թոխաթցու գործերից է նաև «Գովասանք հերիսի» երգիծական ոտանավորը։ Ստեղծագործել է գրաբար՝ աշխարհաբարի տարրերով, երբեմն էլ՝ ժամանակի խոսակցական լեզվով։

## Գրականություն
* Ակինյան Ն., Հինգ պանդուխտ տաղասացներ, Վնն., 1921, էջ 57-114։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մինաս Թոխաթցի 

Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Լվովում
Կատեգորիա:Լեհահայ բանաստեղծներ
Վերա Միչուրինա-Սամոյլովա

**Միչուրինա-Սամոյլովա Վերա Արկադևնա** (, ), ռուս խորհրդային դերասանուհի, Սամոյլովների դերասանական ընտանիքի անդամ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1939)։

Միչուրինա-Սամոյլովայի ստեղծագործական ամբողջ կյանքը կապված է եղել Ալեքսանդրյան թատրոնին (Լենինգրադի Պուշկինի անվան դրամայի ակադեմիական թատրոն)։ Դերերից են՝ *Ռանևսկայա* (Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին»), *Լեդի Միլֆորդ* (Շիլլերի *«Սեր և խարդավանք»*), *Քսենյա Միխայլովնա* (Ռոմաշովի *«Հրե կամուրջ»*), *Պոլինա* (Մաքսիմ Գորկու *«Թշնամիներ»*) և այլն։ 1943 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Գեորգ Լյուդվիգ ֆոն Մաուրեր

**Գեորգ Լյուդվիգ ֆոն Մաուրեր** (, ), գերմանացի պատմաբան, համայնքային տեսության հիմնադիր, իրավագիտության պրոֆեսոր Մյունխենի համալսարանում (1826)։

1832-1834 թվականներին հունական թագավոր Օթոն Բավարացու խնամակալներից էր։ 1847 թվականին բավարական կառավարության ղեկավարն էր (արտաքին գործերի և արդարադատության նախարար)։ Քաղաքական համակրանքը սահմանադրական միապետության կողմն էր, որը ըստ Մաուրերի պետք է հիմնվեր գերմանացիներին հարազատ համայնքային սկզբունքների վրա։ Մաուրերը գերմանական ժողովրդի պատմության ելակետը համարել է սոցիալական այն կարգը, երբ տիրապետել են հողի կոլեկտիվ սեփականությունն ու նրա համատեղ մշակումը, չի եղել պետություն, իսկ հասարակական գործերը տնօրինել են մարկային (համայնքային) կազմակերպությունները՝ հիմնվելով բոլոր ազատ մարդկանց հավասարության և իրավահավասարության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավագետներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Մթնոլորտի ստրատիֆիկացիա

**Մթնոլորտի ստրատիֆիկացիա** (a) մեծ է շրջապատի օդի գրադիենտից (γ)։ Սա նշանակում է, որ Արքիմեդի օրենքի համաձայն տաք օդի մասնիկը բարձրանում է, իսկ սառինը՝ իջնում, այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրանց ջերմաստիճանը չի հավասարվել շրջապատի օդի ջերմաստիճանին։ Երբ բարձրացող օդային մասնիկի ջերմաստիճանային գրադիենտը փոքր է շրջապատի օդի գրադիենտից, ապա ինքնահոսքի թողած օդային մասնիկը կշարունակի իր վերընթացը։ Այս դեպքում մթնոլորտի ստրատիֆիկացիան կոչվում է *անկայուն*։ Մթնոլորտի ստրատիֆիկացիան համարվում է *անտարբեր*, երբ γa=γ։ Մթնոլորտի ստրատիֆիկացիայի նշված պայմանները ուժի մեջ են չոր և ջրային գոլորշիներով հագեցած օդի համար, սակայն վերջին դեպքում ջերմաստիճանային գրադիենտները հաշվարկում են խոնավ օդի պայմաններից ելնելով։ 

Կատեգորիա:Մթնոլորտ
Մժեժ

**Մժեժ** (հունարեն Μιζίζιος) (ծննդյան թիվը անհայտ— մոտ 668), VII դարի հայազգի բյուզանդական ռազմական գործիչ։ 668 թվականին Կոստանդ Բ սպանած դավադիրները Մժեժին Սիցիլիայում հռչակել են Բյուզանդիայի կայսր։ Ըստ մի վարկածի, դավադրության կազմակերպիչը և կայսրին սպանողը եղել է Մժեժը։ Կոստաս II որդի Կոստանդինը (ապագա Կոստանդին Դ) մեծ նավատորմով եկել է Սիցիլիա, ձերբակալել Մժեժին ու մյուս դավադիրներին և մահապատժի ենթարկել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հայազգի բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Եվրոպական երկրների քաղաքական գործիչներ
Վերին Ախուրյանի արտեզյան ավազան

**Վերին Ախուրյանի արտեզյան ավազան**, ընդգրկում Է Ախուրյանի վերին ավազանի միջլեռնային գոգավորությունը՝ եզրավորված Եղնախաղի, Ջավախքի, Բազումի լեռնաշղթաներով։ Ռելիեֆի երկրաբանական և ջրաերկրաբանական առանձնահատկություններով առանձնացվում են Վարդաղբյուրի, Աշոցք-Կրասարի ու Արփի լճի գոգավորությունները։

## Կառուցվածք
Միջլեռնային գոգավորության երկրաբանական կառուցվածքը երկհարկ Է։ Ստորերկրյա ջրերի հիմնական պաշարները կուտակվում են վերին հարկում, որը կազմված է պլիոցեն-անթրոպոգենի բազալտային անդեզիտների լավաներից, բեկորային, լճագետային ու ջրասառցադաշտային նստվածքներից։

Կավճի ու պալեոգենի նստվածքային ու հրաբխանստվածքային ապարներից կազմված ստորին հարկը ջրամերժ հիմք է վերին հարկի համար։ Ավազանը սնվում է մթնոլորտային տեղումներից ու ստորերկրյա ջրերից, որոնք կարգավորում են Ախուրյան գետի ձմեռային հոսքը։ Բնութագրվում է խոնավության դրական հաշվեկշռով ու ջրառատությամբ։ Ստորերկրյա ջրերի մի մասը լավաների տակ ծածկված հնահուներով հզոր աղբյուրների (Մեղրաշեն, Ձույգաղբյուր, Աշոցք) ձևով դուրս է գալիս գոգավորությունների եզրերում։ Միջլեռնային գոգավորության ստորին հարկի ապարների տեկտոնական ճեղքերից երկրի խորքից թափանցող ածխաթթու գազի մասնակցությամբ առաջանում են նաև հանքային ջրեր, որոնց բնական ելքերը ավազանի տարածքում են։ Ավազանում կա նաև 4-6-ից մինչև
25-35&nbsp;մ հաստության ստորերկրյա ջրերի հորիզոն, որը որոշ տեղամասերում կապված է արտեզյան ջրերի վերին հորիզոնի հետ և ունի ճնշումային բեռնաթափում։ Արտեզյան ջրերը կուտակված են 2 հորիզոններում, որոնք իրարից սահմանազատվում են լավաների հոծ շերտով։ Ավազանի արտեզյան ջրերի վերին հորիզոնը գտնվում է 50-110 մ, ստորինը՝ 180-220 մ³-ներում։ Հորիզոնների ջրի ճնշումային մակարդակը բացասական է, երբ հորիզոնի մակարդակը հորատանցքի առաստաղից ցածր է 1-10 մ, դրական՝ երբ շատրվանում է 0, 1 -7, 4&nbsp;մ բարձրություն։ Շատրվանող ջրի միջին ծախսը 10-20 լ/վ է, առանձին տեղամասերում՝ մինչև 40 լ/վ։ Ճնշումային ջրերը քաղցրահամ են, խմելու համար՝ պիտանի, հանքայնացումը՝ 0, 2-0, 4 գ/լ, ջերմաստիճանը՝ 6-8&nbsp;°C, փափուկ, բարձրորակ։ Ավազանի ջրերի հեռանկարային շահագործման պաշարները (աղբյուրների հետ) կազմում են ավելի քան 288 հզ․ մ³/օր։

Կատեգորիա:Հայաստանի արտեզյան ավազաններ
Գուրգեն Մինասյան

**Գուրգեն Արմենակի Մինասյան** (հունիսի 16, 1907, Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի) - ?), հայ խորհրդային բժիշկ, սպորտային բժշկության և բուժական ֆիզկուլտուրայի մասնագետ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1969), ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1963)։

## Կենսագրություն
1935 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը, աշխատել որպես նույն ինստիտուտի ֆիզիկական դաստիարակության և բուժական ֆիզկուլտուրայի, բժշկական վերահսկողության և բուժական ֆիզկուլտուրայի ամբիոնների վարիչ, 1945-1953 թվականներին՝ Երևանի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտի հիգիենայի և սպորտային բժշկության ամբիոնի վարիչ։ 1976 թվականից դասախոսել է Լենինականի մանկավարժական և Երևանի բժշկական ինստիտուտներում։

Մինասյանի աշխատանքները վերաբերում են ֆիզիկական վարժությունների բուժիչ նպատակով կիրառման գիտական հիմնավորմանը, հենաշարժական ապարատի վնասվածքների ժամանակ բուժական ֆիզկուլտուրայի արդյունավետության բարձրացման մեթոդներին ու միջոցներին (նրա մշակած բուժական ֆիզկուլտուրայի 16 գործիք երաշխավորվել են զանգվածային արտադրության)։ Մինասյանը եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության բժշկական վերահսկողության բուժական ֆիզկուլտուրայի գծով գլխավոր մասնագետ։

## Երկեր
* Երեխաների կեցվածքը, Երևան, 1967։
* Բժշկական վերահսկողությունը և բուժական ֆիզկուլտուրան ՀԽՍՀ-ում, Երևան, 1975 (համահեղինակ)։
* Բժշկամանկավարժական դիտարկումները ֆիզկուլտուրայում և սպորտում, Երևան, 1983։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ