open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նարինե Դովլաթյան

**Նարինե Դովլաթյան** (), հայ երգչուհի և դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1991 թվականի Եղեգնաձորի շրջանի Մալիշկա գյուղում։ 9 տարեկանում տեղափոխվել է Երևան, որտեղ ավարտել է «Վարդանանց Ասպետներ» միջնակարգ դպրոցը։ 2000 թվականին ընդունվել է Հայաստանի Երգի պետական թատրոն։ 2003-2005 թվականներին ուսանել է թատերական ստուդիայում և մասնակցել է մանկական «3 և 4» հաղորդաշարին։

2008 թվականինն ընդունվել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ջազ-վոկալ բաժին, որը և ավարտել է 2012 թվականի «կարմիր դիպլոմ»-ով։

Դպրոցական տարիքից սկսած, նա մասնակցել է տարատեսակ մրցույթ համերգների, ինչպիսիք են «Կռունկ» (2000 թ.), «Հայ Սուպերսթար»  (2007 թ.), «Դեբյուտ ջազային մրցույթ» (2009 թ.), «Նոր Ալիք» (2010, 2011), «Դելֆյան խաղեր» (2010 թ.) և այլն։ Սկզբից փորձելով իրեն տարբեր ոճերում Նարինեն 2009 թ.-ին երգել է «Two 4 the road» փոփ, իսկ 2010 թ.-ին «Upstairs» ջազ խմբերում։ 2010 թ.-ից համագործակցում է «Haik Solar & ArmRock» նախագծի հետ, որի արդյունքում ստեղծվել է նրա ամենահայտնի երգը, որն էլ շատ արագ դարձավ հիթ։ Խոսքը «Beautiful Sunday»-ի մասին է, որի երաժշտության հեղինակը հենց ինքն է, իսկ երաժշտական ձևավորում և մշակումը «Haik Solar & ArmRock»-ինը։ 2010 թ.-ին նոմինացվել է «Լավագույն նոր երգիչ» անվանակարգին։ Իր առաջին տեսահոլովակն էլ նկարահանվեց, հենց այդ երգի համար։ Այդ երգը «Haik Solar & ArmRock»-ի կողմից ներկայացվել է «Blue Microphones»-ի կազմակերպած մրցույթին։ Նրանց համագործակցության արդյունքում ծնվեցին նաև այլ հիթեր, որոնց մեծամասնությունը անգլերեն լեզվով։ Այդ երգերը էլեքտռոփոփ, տանգո և հաուս ոճերում են։

2011 թ.-ին հրավեր է ստացել ելույթ ունենալու Կանադայում, համերգի, որը նվիրված էր Հայաստանի անկախության 20-րդ տարեդարձին։ Նույն տարում «Look into my eyes» թողարկված երգը ներկայացվել է «Հայկական Երաժշտական Մրցանակբաշխությանը»։ Նարինեն մենահամերգներով հանդես է գալիս Երևանյան հայտնի երաժշտական ակումբներում, թե «Haik Solar & ArmRock» պրոեկտի շրջանակներում և թե առանձին խմբերով։ Նարինեն նաև սկսել է իր համագործակցությունը Հայաստանի պետական ջազզ բենդի հետ, որպես մեներգչուհի։ Նարինեն ոգեշնչվում է Փինքի, Սիայի, Նորա Ջոնսի, Ադելի արվեստով։ 2012 թ.-ին Ստոկհոլմում տեղի ունեցած «Amberstar» մրցանակաբաշխությանը Նարինեն ներկայացրել է Բենջամին Ստրետտայի «At My Feet» երգը, որի շնորհիվ հաղթել է «Orginal Song» անվանակարգում։ Այդ տարում «At My Feet» երգով ներկայացվել և հաղթել է «Լավագույն նոր արտիստ» անվանակարգում։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* Fake World (2024)

### Սինգլներ
*Beautiful Sunday (2010)
*Հայաստանը դու ես (Նիկ Էգիբյան, Էմմիի և Էմմա Ասատրյանի հետ) (2011)
*Look into my eyes (2011)
*At My Feet (2012)
*Cactus (2013)
*That Scarf (2014)
*Ալ այլուղս (2015)
*Spread the Light (2016)
*Strawberry Pie (2016)
*Feeding the Bright (Տիգրան Համասյանի հետ) (2017)
*Gentleman in Tie (Վահրամ Յանիկյանի հետ) (2018)
*Յար բոյիդ մեռնեմ (Գևորգ Մարգարյանի հետ) (2020)
*Սարվորի երգը (2020)
*Հաշտ ու խաղաղ մարդկություն (2020)
*Նա պիտ էրթար (2020)
*He's a Wind Now (2020)
*Լուսնի գրած երգը (Ռուբեն Եսայանի հետ) (2021)
*Snow (Վարդան Գաբոյանի հետ) (2023)
*Երբ կյանքը սուր փշերով (2024)

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Խայտահավ սովորական

մինի|աջից|250px|Խայտահավ սովորական
**Խայտահավ սովորական** (), հավազգիների կարգի խայտահավերի ընտանիքի թռչուն։ Ծագել է Արևմտյան Աֆրիկայում ապրող վայրի խայտահավից։ Միջին մեծության թռչուններ են, մարմնի երկարությունը 30 - 35 սմ է, քաշը՝ 1, 6 - 2 կգ։

Գլուխը և պարանոցի վերին մասը մերկ են։ Թևերը կարճ են, կլորավուն, փետուրները խիտ են, սպիտակ, մոխրագույն, երկնագույն, կանոնավոր դասավորված սպիտակ պտերով։ Լավ զարգացած են ոտքերի և կրծքի մկանները։ Շատ շարժունակ է, արագ վազում է, կարող է նաև թռչել։ Բնադրում է գետնին, թփերի տակ, բարձր խոտերում։ Դնում է 7 - 10 ձու։ Թխսում է 25 - 28 օր։ Սնվում է հատիկներով, հատապտուղներով, տերևներով ու բողբոջներով։ Ունի համեղ միս։ Հայաստանում խայտահավեր պահում են սիրողները՝ միայն տնային պայմաններում։

Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հավազգիններ
Խան

**(Խան'/Khan'/Chan'/Han').**(Մոնղոլ. Хан, Խան ՝ Արքա, կայսեր, թագավոր), Չինահանական, կորեական, ճապոնական, բոնղոլական, թյուրքական և մոնղոլական արքայական կայսերական կոչում և արքայական աստիճանի պաշտոն։ Տարածվածությունը Չինաստան, Ճապոնիա, Կորեա, Մոնղոլիա, Արևելյան Սիբիր։ Սկզբնապես Խան անվանել են ցեղերի առաջնորդներին, բայց նաև նշանակել է գերագույն կառավարիչ, արքա, թագավոր։ Մոնղոլների և Բոնղոլների մոտ և եղել է իշխանական, Մոնղոլական պետությունում՝ Ուլուսների կառավարիչների տիտղոս, Խան արքայական աստիճանակոչումը ընդունված է եղել անվանել Հան-Չինաացու կամ Ճապոնացու դեմքով և Մոնղոլի Չինաճապոնական աչքերով Մոնղոլոիդ ազգություններին և նրանց մոտ։ Հիմնականում Առաջներում Խան՝ տիտղոսը տարածված էր Չինաստանում, Ճապոնիայում, Կորեական թերակղզիյում, Չինահանացիների ճապոնացիների, ֆիլիպինցիների և կորեացիների մոտ, Նաև Մոնղոլական պետությունում, Թյուրքախոս և Թյուրքալեզու, Թյուրքամոնղոլախոս և Թյուրքամոնղոլալեզու Բոնղոլական և Թյուրքական և Մոնղոլական ցեղերի մոտ և նրանց պետությունում։

Կատեգորիա:Թագավորական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Ռուբեն Խանազատ

**Ռուբեն Խանազատ** (Խան-Ազատ), իսկական անունը՝ **Նշան Կարապետյան** (), հնչակյան կուսակցության հիմնադիրներից։
## Կենսագրություն
Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Ժնևի համալսարանում՝ ավարտելով հասարակագիտության ֆակուլտետը։ Ժնևում Ավետիս Նազարբեկյանի և Մարո Նազարբեկյանի հետ 1887 թվականին հիմնել է «Հնչակ» թերթը, որի անունով էլ կոչվել է Հնչակյան կուսակցությունը։ Արևմտյան Հայաստանի ազատագրման գործով վերադարձել է Հայաստան, 1889 թվականին Տրապիզոնում ստեղծել «Հնչակյան կենտրոն»։ 1890 թվականին Կոստանդնուպոլսում ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Գում-Գափուի ցույցի կազմակերպմանը։ 1905 թվականին՝ հնչակյան կուսակցության 4-րդ համագումարից որոշ ժամանակ անց, լքելով իր իսկ հիմնած կուսակցությունը՝ հեռացել է քաղաքական ասպարեզից։ Մահացել է 1929 թվականին Իրանում։

## Ստեղծագործական կյանքը
Խանազատն իր աշխատություններում պաշտպանել է մանր բուրժուական սոցիալիստական հայացքներ։ Գրել է հայ ժողովրդի պատմության վերաբերյալ դասագրքեր, կատարել թարգմանություններ (ֆրանսերեն և ռուսերեն)։ Հայտնի է իր «Իդեալիզմ, թե մատերիալիզմ», «Դաշնակցությունը և իր ղեկավարները», «Ինչ է սահմանադրությունը», «Ինչպես պետք է կազմել սահմանադրությունը» աշխատություններով։

## Թարգմանություններ

* Չեխով Անտոն։ Պատմւածքներ.- Թիֆլիզ։ Տպ․ Ն․ Աղանեան, 1913.- 95 էջ։

Կատեգորիա:1929 մահեր
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Խանակա

մինի|աջից|250px|Խանակա Դիվան Բեգի
**Խանակա**, խոնակո (պարսկերեն խանե՝ տուն, գա՝ վայր), Մերձավոր Արևելքում, Միջին Ասիայում, Ադրբեջանում (խանեգա) հյուրատան տիպ, որը բաղկացած էր խուցերից և մզկիթից։ Խանական սովորաբար դերվիշների օթևանն էր և սուֆիզմի պրոպագանդման վայրը։ Ստեղծվել է բուդդայական և մանիքեական ճգնավորների խուցերի օրինակով, հետագայում վերածվել մեծ կառույցների, նույնիսկ՝ համալիրների։ Երբեմն խանակաները ծառայում էին որպես պաշտպանված, ապահով կետեր քարավանային ճանապարհներին։

Կատեգորիա:Սուֆիզմ
Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Խանականեր
Կատեգորիա:Իսլամական տերմիններ
Կատեգորիա:Իսլամական մշակույթ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության մշակույթ
Կատեգորիա:Իրանական ճարտարապետություն
Խանապար

**Խանապար**, խանաբար, հյուրատուն։ Անիում 1908 թվականին Նիկողայոս Մառը պեղել է Խանապարի (մոտ XII - XIII դդ.) մնացորդներ՝ պահպանված մոտ 2 մ բարձրությամբ։ Կառույցը բաղկացած է համանման, ձգված ուղղանկյուն հատակագծով կից երկու շենքերից։ Կամարակապ մուտքերով, թաղածածկ սենյակների երկու շարքով կազմված միջանցքանման բակի (մոտ 5 - 6 մ X 18 մ) կենտրոնում՝ քարե ջրամբար, երկու ծայրերին՝ մուտքեր։ Շենքերը (մեկը՝ երկհարկանի)՝ եղել են սրբատաշ քարից, շքեղ ձևավորված, քանդակազարդ մուտքերով։ Այդ կառույցի նշանակությունը տարբեր կերպ է մեկնաբանվել՝ հյուրատուն (Ն. Մառ, Հ. Օրբելի), վաճառատուն (Թորոս Թորամանյան)։ Տեղադրված լինելով Անիի առևտրական շարքում՝ հավանաբար երկու նշանակությունն էլ միաժամանակ ունեցել է։

Կատեգորիա:Հյուրատներ
Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ‏‎
Խանգարումակայունություն

**Խանգարումակայունություն**, համակարգի՝ ազդանշանները տվյալ հավաստիությամբ տարբերելու կամ վերականգնելու ունակություն։ Ամբողջ համակարգի ընդհանուր խանգարումակայունություն որոշելը բավական բարդ խնդիր է, ուստի հաճախ որոշում են համակարգի առանձին օղակների խանգարումակայունությունը (օրինակ, ընդունիչինը՝ հաղորդման, կոդավորման և մոդուլացման համակարգերինը՝ ընդունման տվյալ եղանակի դեպքում են)։ Տարբերում են իրական և պոտենցիալ Խանգարումակայունություններ, որոնց համեմատությամբ հնարավոր է գնահատել տվյալ սարքի որակը։

Կատեգորիա:Զգացմունքներ
Խանդակ (Շիրվանի գավառ)

**Խանդակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Շիրվանի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խանդաձոր Վերին

**Խանդաձոր Վերին**, Խնդաձոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում, Խոտորջուր ավանի յոթ թաղերից մեկը։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի ձախ կողմում, Խոտորջուր գետի անտառապատ հովում։

## Անվան ստուգաբանություն
Ենթադրվում է, որ գյուղի անունն առաջացել է խինդ, խնդության ձոր բառերից։

## Աշխարհագրություն
Խանդաձորը շրջապատված է Պարխարյան լեռներով, որոնք ծածկված են փշատերև և սաղարթավոր անտառներով։

## Պատմություն
Կոտորածների ժամանակ գյուղն ամբողջությամբ այրվել է։ Բնակիչները 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնությամբ տեղահանվել են։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է, փրկվել են ընդամենը 17 հոգի, որոնք բնակություն են հաստատել Թիֆլիսում։ Իսկ որոշ մասը 1918 թվականին Կլախինց թաղում հաղթական մարտեր մղեցին թուրքական զորքերի դեմ։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 220 տուն՝ 1540 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խանդաձորն ուներ Մայր Աստվածածին և Ս. Երրորդություն անուներով եկեղեցիներ, հինգ մատուռ։

## Ճարտարապետություն
Գյուղն ուներ 3-5 հարկանի տներ, փարթամ պարտեզներ։ Խանդաձորը բաժանված էր 8 թաղամասերի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ մեկ այրված և մեկ գործող դպրոց։

## Անվանի մարդիկ
Խանդաձորում է ծնվել Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ, հայագետ Համազասպ Ոսկյանը։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիշա Քիզ

**Ալիշա Քիզ** (անգլերեն՝ *Alicia Keys*, ), ամերիկացի R&B ոճի հայտնի երգչուհի-երգահան և դերասանուհի։ Ծնվել և ապրել է Նյու-Յորքում՝ Մանհեթենի աղքատ թաղամասում՝ փաստաբանի և դերասանուհու ընտանիքում։ Ալիշայի մայրը իռլանդա-իտալական ծագում ունի, իսկ հայրը՝ աֆրիկա-ամերիկական։ Ալիշան սկսել է երգեր գրել 14 տարեկանից։ 2001 թվականի հունիսի 5-ին նա թողարկեց իր առաջին «Songs in A Minor» ալբոմը, որը մեծ հայտնություն բերեց նրան ամբողջ աշխարհում։ Ալիշան իր երաժշտական կարիերայի ընթացքում վաճառել է ավելի քան 30 միլիոն ալբոմ։ Ստացել է բազմաթիվ մրցանականներ, այդ թվում 14 Գրեմմի, 17 մրցանակ Բիլբորդ մրցանակաբաշխությունից և 3 մրցանակ Ամերիկյան երաժշտական մրցանակաբաշխությունից։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* *Songs in A Minor* (2001)
* *The Diary of Alicia Keys* (2013)
* *As I Am* (2007)
* *The Element of Freedom* (2009)
* *Girl on Fire* (2012)
* *Here* (2016)

## Պատկերներ

Alicia Keys, Lisboa 08 a.jpg
Alicia Keys at the Summer Sonic Festival crop.jpg
Alicia Keys 2011.jpg
Alicia Keys cropped.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալիշա Քիզը imusic.am֊ում

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հունվարի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ
Ալվար Աալտո

**Ալվար Հուգո Հենրիկ Աալտո** (), ֆինն ճարտարապետ, Ֆինլանդիայի ակադեմիայի անդամ (1955)։

Ծնվել է փետրվարի 3-ին, Կուորտանեում։

Իր կնոջ՝ ճարտարապետ Այնոյի (1894-1949) գործակցությամբ աշխատել է Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։ Զբաղվել է նաև քաղաքաշինությամբ։ Վաղ շրջանի կառույցների խիստ երկրաչափական ձևերից Աալտոն հանգեց ազգային ավանդույթների, ֆունկցիոնալիզմի և օրգանական ճարտարապետության սկզբունքների ինքնատիպ զուգորդմանը, ծավալա-տարածական ազատ ու ճկուն հորինվածքին, որը հմտորեն մերել է բնական միջավայրի հետ։ Աալտոն մեծ տեղ է հատկացրել փայտի կիրառմանը։

## Աշխատանքներ
* Առողջարան՝ Պայմիոյում (1929-1933)։
* «Ֆինլանդիա» պալատը՝ Հելսինկիում (1967-1971)։

## Հայերեն հրապարակումները
* Հումանիզմի և մատերիալիզմի երկընտրանքի առջև։ «Գարուն», 2000, թիվ 3, էջ 93։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինն ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ֆինն արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կահույքի դիզայներներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կրիտոն (Պլատոն)

**Կրիտոն** կամ Պատշաճի մասին - Պլատոնի *Սոկրատեսյան շրջանին* դասվող կարճ տրամախոսություններից մեկն է։ Երկխոսության ոճով շարադրված աշխատությունում Սոկրատեսի վաղեմի ընկեր ու աշակերտ Կրիտոնը այցելել է նրան բանտում։ Կրիտոնը լուր է բերել դելոսյան պատվիրակության վերադարձի մասին, իսկ դա նշանակում է, որ շուտով Սոկրատեսի մահապատիժը պիտի ի կատար ածվի (43a - 44b)։

## Նկարագրություն
Կրիտոնը ասում է, որ Սոկրատեսի մահը մեծագույն կորուստ կլինի իր և մյուս ընկերների համար, և բազմությունը հետագայում կարող է մեղադրել իրենց այն բանի համար, որ չեն փորձել փրկել ընկերոջը։ Սոկրատեսն առարկում է, նշելով, որ բազմությունը չի կարող գործել մեծագույն չարիքը, ինչպես նաև մեծագույն բարիքը, և հետևաբար բազմության կարծիքը չարժե հաշվի առնել (44 b-d)։
Կրիտոնը առաջարկում է իր ընկերների օժանդակությունը Սոկրատեսին բանտից փախցնելու և Աթենքից դուրս ապաստան տրամադրելու հարցում։ Մահապատժից հրաժարվելով՝ Սոկրատեսն ըստ Կրիտոնի կրկնում է իր թշնամիների անարդարությունը։ Բացի այդ, նա բախտի քմահաճույքին է թողնում իր ընտանիքն ու զավակներին (44e - 46a)։

Սոկրատեսն առաջարկում է քննել իրադրությունը և շարժվել՝ առաջնորդվելով ոչ թե բազմության կարծիքով, այլ ճշմարիտ համոզմունքով։ Առաջնորդել կարող է նման հարցում, ոչ թե բազմությունը, այլ միայն քչերը։ Մինչդեռ Կրիտոնի փաստարկները հիմքում ունեն ճշմարտությանը ոչ հասու մեծամասնության կարծիքը։ Սոկրատեսը և Կրիտոնը նախկինում զրուցելով միշտ համաձայնել են, որ անարդարությունը չի կարելի անարդարությամբ և չարիքին չարիքով պատասխանել։ Հետևաբար հարկ է չխախտել արդարությունը և կատարել դրա թելադրած պահանջները (46b - 49e)։

Իր խոսքը Սոկրատեսը կառուցում է պետության անձնավորված օրենքների անունից։ Օրենքներն են հաստատում ամուսնության, քաղաքացիների դաստիարակության կարգը և ինչ-որ իմաստով ծնողներից առավել կարևոր են։ Հետևաբար օրենքներ խախտելն անթույլատրելի է։ Նրանք, ովքեր համաձայն չեն օրենքների հետ, կարող են հեռանալ պետությունից, սակայն մնացողը պարտավոր է հնարազանդվել նրանց (50 a-51c)։

Բացի այդ, դատավարության ընթացքում Սոկրատեսն իրավունք ուներ իր համար աքսոր պահանջել, ինչպես՞ կարող է ուրեմն այդ չանելուց հետո այժմ դեմ գնալ օրենքներին։ Սոկրատեսի փախուստի դեպքում նրա մերձավորները կենթարկվեն հետապնդումների, իսկ ինքը չի ընդունվի օտար պետության մեջ, չի վայելի հարգանք և չի կարողանա արդարության կոչ անել ուրիշ մարդկանց, և հետագայում որպես օրինախախտ չի ընդունվի օտարերկրյա օրենքների (որոնք եղբայրակից են երկրայիններին) կողմից։ Այս փաստարկներն արձագանքում են Սոկրատեսի սրտում ինչպես կորիբանտների սրնգի ձայնը, այնպես որ հակառակ Կրիտոնի աղերսների Սոկրատեսը հրաժարվում է փախուստից (52a - 54a)։

## Հայերեն թարգմանություն
Պլատոնի տրամախոսություններն ու մասնավորապես Կրիտոնն առաջին անգամ հայերեն թարգմանությամբ լույս է տեսել **Իմացության գրադարան** շարքի շրջանակներում՝ 4 հատոր կազմող հրատարակության 1-ին հատորում։ Հին հունարենից թարգմանել է Սերգեյ Ստեփանյանը։ Լույս է տեսել 2005 թվականին։ 
Թարգմանությունն արվել է Plato, Euthypro, Apology, Crito, Phaedo, Phaedrus (Loeb Classical Library, Volume I, Harvard University Press) հին հունարեն / անգլերեն հրատարակությունից։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պլատոն
Դոգմատիզմ

**Դոգմատիզմ** (հուն. dogma - ուսմունք, կարծիք բառից), մի սկզբունք, որը բնութագրում է բարոյական ուսմունքի հանդեպ մարդու վերաբերմունքը, որին կողմնակից է հենց ինքը։ Դոգմատիզմի որպես երևույթի առանձնահատկությունն այն է, որ մարդու վերաբերմունքն ընդդեմ այլ ուսմունքների և երևույթների՝ հիմնվում է անհերքելի, միանշանակ, քննարկման չենթակա դրույթների վրա։ 
*Դոգմատիզմ* տերմինն օգտագործվում է փիլիսոփայության, Աստվածաբանության և քաղաքականության մեջ։

## Ընդհանուր նկարագրություն
Ենթադրում է կուրորեն հավատալ ու հետևել որևէ բարոյականության դրույթներին կամ պահանջներին, առանց նրանց բանական հիմնավորման և հասարակական նշանակության ըմբռնման, այդ պահանջների անվերապահ պահպանում, առանց վերլուծելու այն հստակ իրադրությունը, որտեղ նրանք իրականացվում են, և սոցիալական հետևանքները, որոնք այդտեղից բխում են։ Դոգմատիզմի մասնավոր դրսևորումներն են, օրինակ բարոյական ֆորմալիզմը, մոլեռանդությունը և ծայրահեղական ահաբեկչությունը։

Դոգմատիզմը հենվում է հավիտենական և ընդհանուր բարոյական սկզբունքների գոյության մասին եղած պատկերացումների վրա՝ Աբսոլյուտիզմ, որոնք կապված չեն հասարակության պատմության հետ, պիտանի են ցանկացած սոցիալական իրադրության համար։ Այն առավելապես բնորոշ է կրոնական բարոյականությանը, որտեղ պայմանավորված ու սահմանված են բարոյական սկզբունքների ամբողջություններ և անհերքելի են։

Դոգմատիզմը հաճախ արտահայտվում է համընգրկող բարոյական կոդեքս ստեղծելու փորձերում, որը կկանխատեսեր բարոյական գործունեության բոլոր բազմազան դեպքերը։ Սովորաբար հավակնելով սկզբունքայինության՝ դոգմատիզմը իրականում աղավաղում է բարոյականության արմատական սկզբունքների իմաստը, քանի որ մեխանիկորեն տեղափոխում է որոշակի իրադրությանը համապատասխանող պահանջները այլ պայմանների վրա, որտեղ այդ պահանջները կորցնում են իրենց ուժը կամ նույնիսկ վերածվում իրենց հակադրության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Միտք
Կատեգորիա:Գաղափարախոսական կլիշե
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Խանդամիրյան թատրոն

մինի|Խանդամիրյան թատրոնի անձնակազմը, 1901
«**Խանդամիրյան թատրոն**», կառուցվել է 1891 թվականին, Շուշիում, Ղազանչեցոց եկեղեցու մոտ, թատերական և հասարակական գործիչ Մկրտիչ Խանդամիրյանի միջոցներով։ «Խանդամիրյան թատրոնն» ունեցել է 350-տեղանոց դահլիճ, վերնահարկ, երկու օթյակ, դերասանների զարդասենյակներ, գրադարան և օժանդակ այլ հարմարություններ։ Լուսավորվել է նավթի և գազի լապտերներով։ Վարագույրը նկարել է Օ. Շմեռլինգը։

Ճեմասրահի պատերը զարդարված են եղել հայ, ռուս և օտարազգի դերասանների և դրամատուրգների նկարներով։ «Խանդամիրյան թատրոնը» բացվել է Մուրացանի «Ռուզան» պիեսի ներկայացումով՝ 1891 թվականի հուլիսի 7-ին։ Թատերախումբը ղեկավարել են Մ. Խանդամիրյանը, Դ. Բալայանը և ուրիշներ։ «Խանդամիրյան թատրոն»-ում հանդես են եկել հայ բեմի լավագույն դերասաններ (Գ. Պետրոսյան, Սիրանույշ, Հ. Աբելյան), հյուրախաղերով այստեղ հանդես են եկել ռուսական, ադրբեջանական և ուկրաինական թատերախմբեր։ Թատրոնն այրվել է 1905 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի թատրոններ
Կատեգորիա:Շուշիի շենքեր և կառույցներ
Աշուրնասիրպալ II

**Աշուրնասիրպալ II** (), Ասորեստանի թագավոր մ.թ.ա. 883 թվականից։ Նվաճել է Հյուսիսային Միջագետքը, Փյունիկիան, Հյուսիսային Ասորիքը, կողոպտչական արշավանքներ կատարել նաիրյան ցեղերի դեմ։

Աշուրնասիրպալ II-ը իր արձանագրություններում պատմում է այդ ցեղերից «զորավոր պարիսպներով 250 քաղաքների» նվաճման մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասորեստանի թագավորներ
Մակաո

**Մակաո** (չին.՝ Aomén, ), հատուկ կարգավիճակով կառավարվող քաղաք՝ Չինաստանի հարավ-արևելքում, Հարավչինական ծովի ափին, Սիցզյանի գետաբերանում։ Մինչև 1999 թվականը գործել է որպես պորտուգալական տիրույթ։ Մակաոն ընդգրկում է համանուն թերակղզին, Թայպա, Կոլոանե կղզիները։

* Տարածք՝ 31.3 կմ² 
* բնակչություն՝ 624 հզ. (2014) 
* ազգություն՝ չինացիներ (93 %), պորտուգալացիներ (2 %)

Զբադվում են ձկնորսությամբ և սանտրով։ Ոսկու և հաշիշի առևտրի կենտրոն է։ Կան սննդի, լուցկու, ցեմենտի ձեռնարկություններ։ Այժմ ՉԺՀ-ի արտաքին առևտրի զգալի մասն իրականացվում է Աոմինով։

## Պատմություն
1557-ին Պորտուգալիան Աոմինը վարձակալել է Չինաստանից, իսկ 1849-ին՝ հայտարարել նրա լրիվ անջատումը։ 1951-ին ստացել է Պորտուգալիայի «անդրծովյան տերիտորիայի» ստատուս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նախկին պորտուգալական գաղութներ
Կատեգորիա:Չինաստանի բնակավայրեր
Ֆեյրուզ (երգչուհի)

**Ֆեյրուզ** (արաբերեն فيروز լատիներեն Fairuz, Fairouz կամ Fayrouz), բուն ազգանունը Նուհադ Հադդադ (ֆրանսերեն Nouhad Haddad) ()։ Ծնվել է ուղղափառ ասորի ընտանիքում, դուստրը Վադիհ Հադդադի և Լիզա Ալ Բուսդանիյի։ Ամուսնացած էր լիբանանցի նշանավոր երգահան Ասի Ռահբանիի հետ։ Նրա լավագույն երգերը հորինումն է նրա ամուսնույն Ասի Ռահբանի-յին, եղբորը Մանսուր Ռահբանի-ին և Հալիմ Ռումի-ին

Ֆեյրուզ նշանավոր երգչուհի է լիբանանյան ժողովրդային երաժշտության։ Նաև դերեր ստանձնել է կարգ մը նշանավոր ֆիլմերի մեջ (Bayyah al Khawatem, Safarbarlek և Bint el Haress), ինչպես նաև շարք մը երաժշտական թատրոնի գործերի և operetta-ների մէջ։ Ունեցել է լիբանանյան համա-արաբական և միջազգային մեծ ճանաչում իր երգահանդեսներով ու փառատոների մեջ մասնակցություններով։ Նրա քույրը Հուդա Հադդադ սիրված երգչուհի էր, իսկ զավակը Զիադ Ռահբանին մեծահամբավ երգահան, թատերագիր ու երգիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանցի երգչուհիներ
Քրիստիան Սապատա

**Քրիստիան Էդուարդո Սապատա Վալենսիա** (, ), կոլումբիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է գալիս Միլան ակումբում և Կոլումբիայի ազգային հավաքականում։

## Կարիերա

## Նվաճումներ

## Արտաքին հղումներ
*Սապատաի պրոֆիլը «Միլան» ակումբի պաշտոնական կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուդինեզեի ֆուտբոլիստներ
Զատիկ Խանզատյան

**Զատիկ Հակոբի Խանզատյան** (), ֆրանսահայ քարտեզագետ, ՀԽՍՀ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1967)։

Ավարտել է Զմյուռնիայի Մեսրոպյան վարժարանը, ապա՝ Փարիզի նավագնացության բարձրագույն և Ֆրանսիայի ռազմածովային ուժերի գլխավոր շտաբի դպրոցները, ստացել կոմանդորի կոչում։ 1911 թվականին հրավիրվել է Կոստանդնուպոլիս (Ստամբուլ)՝ Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի վարչությունում աշխատելու, 1914 թվականին անցել է Բուլղարիա՝ Վառնայի ծովափի պաշտպանության ղեկավարի պաշտոնով։ 1919 թվականին մասնակցել է Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի նախապատրաստական աշխատանքներին։ 1920 թվականին հրատարակել է 25 քարտեզից կազմված «Պատմական Հայաստանի աշխարհագրական միասնության ատլաս»-ը։

Ազգերի լիգայում վարել է աշխարհագրագետ-քարտեզագետի պաշտոն։ 1920-1932 թվականներին կազմել և հրատարակել է Թուրքիայի տնտեսական աշխարհագրության, Ալժիրի պատմական աշխարհագրության, Պաղեստինի տնտեսական աշխարհագրության և այլ ատլասներ։ 1930-1955 թվականներին եղել Է Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի աշխարհիկ տնօրենը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է ֆրանսիական Դիմադրության շարժմանը։ Պատերազմից հետո ծավալել է հայրենասիրական գործունեություն, կազմել մի շարք ատլասներ, այդ թվում՝ Խորհրդային Հայաստանի 40-ամյակին նվիրված «Հայաստանի պատմական քարտեզագրության ատլաս»-ը (1960)։ Խանզատյանը ֆրանսահայ մշակութային միության պատվավոր նախագահն էր, ֆրանս-սովետական բարեկամության ջատագով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ քարտեզագիրներ
Ծաթ (Երզնկայի գավառ)

**Ծաթ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Երզնկայի դաշտի հարավային մասում, Եփրատ գետի ափին։

## Պատմություն
Հայ բնակիչները տեղահանվել և բնաջնջվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 43 տուն հայ և 70 տուն թուրք բնակիչ, իսկ 1907 թվականին՝ 52 տուն հայ և 10 տուն այլազգի բնակիչ։ Մեծ եղեռնի նախօրեին ուներ 130-150 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին հողագործությամբ, բանջարաբուծությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ծաթն ուներ **Ս. Աստվածածին** անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Երզնկայի գավառի բնակավայրեր
Խանկա

**Խանկա** (), լիճ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասում և Չինաստանում։ Տարածությունը 4000-4400 կմ² է (կախված մակարդակի բարձրությունից), խորությունը՝ մինչև 10 մ։ Ափերը ճահճապատ են, ջուրը՝ քաղցրահամ, պղտոր։

Սառցակալում է նոյեմբերին, սառցազերծվում՝ ապրիլին։ Ընդունում է Լեֆու, Մո և այլ գետեր։ Խանկայից արտահոսում է Սունգաչան գետը (Ուսուրիի վտակը)։ Հարուստ է ձկներով՝ (սազան, կալուգա) և ջրային կրիաներով։ Նավարկելի է։

## Անվանում
Ենթադրում են, որ անվանումը չինարեն **Խինգհայ** անվան աղավաղված ձևն է․ չինարեն **Խինգ** նշանակում է «առատություն, բարգավաճում», **հայ**՝ «ծով», այսինքն՝ «առատության և բարգավաճման ծով»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խանկա լճի նկարագրություն  
* Խանկա լճի նկարագրություն  

Կատեգորիա:Ասիայի լճեր
Կատեգորիա:Չինաստանի լճեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լճեր
Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
Նինա Խանոյան

**Նինա Մինասի Խանոյան** (), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, կոմկուսի անդամ (1905)։

Սովորել է Թիֆլիսի կանանց գիմնազիայում։ 1898 - 1920 թվականներին ուսուցչություն է արել Թիֆլիսի և գավառի ծխական դպրոցներում։ Անձնապես ծանոթ և իր գործունեությամբ կապված է եղել այսպես կոչված՝ պրոֆեսիոնալ հեղափոխականներ Ստեփան Շահումյանի, Միխայիլ Ցխակայայի, Բոգդան Կնունյանցի և Կամոյի հետ։ Կատարել է կուսակցական հանձնարարություններ (զինամթերքի հայթայթում, բոլշևիկյան ագիտացիոն մամուլի հրատարակում ու տարածում և այլն)։ Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո աշխատել է հանրապետության լուսժողկոմատում, 1922-1932 թվականներին՝ ՎԿ (բ) կ Կենտկոմում։ Եղել է Վրաստանի պետական հրատարակչության կոլեգիայի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Խանչալի

**Խանչալի**, (), լիճ Ջավախքում, Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի շրջանում, Ախալքալաքի սարավանդի հարավային մասում, Վրաստան։

Լճի արտաքին մակերևույթը 13,3 կմ² է, երկարությունը մինչև 6,5 կմ է, լայնությունը՝ մոտ 3 կմ, բարձրությունը՝ 1931 մ, խորությունը՝ 0,8 մ։ Ծովի մակարդակից բարձրությունը 1927,7 մ է։ Լիճը գտնվում է Ախալքալաքի սարավանդի հարավային մասի հրաբխային ավազանում։ Առափնյա գիծը փոքր-ինչ շեղված է։ Չկան խոտեր, թերակղզիներ կամ կղզիներ։ Ափերը հիմնականում ծանծաղ են, միայն հյուսիսում ափերը մի փոքր բարձրացված են։ Լճում նստվածքների հաստությունը ավելի քան 30 մ է։ Լիճը հարուստ է բուսականությամբ։ Ափամերձ տարածքներում աճում են բոշխեր։ Չնայած լիճը հարուստ չէ ձկներով, տեղի բնակիչների համար այն օգտագործվում է որպես ձկնաբուծարան։ Ձկնատեսակներից են կարմրախայտը, թեփուղը, կողակը։ Ունի հարուստ բուսական աշխարհ։ Ափամերձ տարածքներում աճում են բոշխեր։ Չնայած լիճը հարուստ չէ ձկներով, տեղի բնակիչներն այն օգտագործվում են որպես ձկնաբուծարան։ Ձկնատեսակներից են կարմրախայտը, թեփուղը, կողակը և արագաշարժ ձուկը։ Ամռանը կարելի է հանդիպել մեծ թվով ջրլող թռչունների։

Լիճը սնվում է ձնհալքի ջրերով, անձրևաջրերով և ստորգետնյա ջրերով։ Նոյեմբերից մինչև մարտ ամիս լիճը ծածկված է 0,5-0,6 մ սառույցի շերտով։ Ջուրն ունի թույլ կանաչավուն երանգ, թափանցիկ է, օգտագործվում է տնտեսական նպատակներով։

Խանչալի լիճ են թափվում շատ գետակներ և առուներ։ Լճից դուրս է գալիս Ագրիչայ գետը և թափվում Փարվանա), շրջակայքում են Ավջալա կոչվող ճահճուտները։  Լճի ափին գտնվում են Նինոծմինդա քաղաքը, Մեծ Խանչալի և Փոքր Խանչալի գյուղերը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Апхазава И. С., Վրացական սովետական հանրագիտարան, էջ 433, Թբիլիսի, 1987

Կատեգորիա:Կովկասի լճեր
Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջան
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի լճեր
Լևոն Խանսանամյան

**Լևոն Հարությունի Խանսանամյան** (Խանզադե, ), հայ գրող։

## Կենսագրություն
1895 թվականին ավարտել է Երևանի ռուսական սեմինարիան, զբաղվել է ուսուցչությամբ (Հին Նախիջևանում, Նոր Բայազետում, Երևանում)։ Իր ժամանակի հայ գյուղի հոգսերն է պատկերել «Տեր-Մաթալ և յուր զոհերը» (հ. 1, 1903) վեպում։ 1904 թ. լույս է տեսել նրա «Զաքարիա Զագեցու օրերը» պատմավեպը, որն ընդգրկում է IX դարի անցքերը։ Թուրքական բռնատիրության պայմաններում հայ ժողովրդի անապահով կյանքն է արտացոլել «Սևանա ուխտավորները» (1907), «Ներսեի հիշատակին» (1907) «Մեր արյունոտ անցյալից» (1907) վիպակներում։ Խանսանամյանը գրի է առել (1903) «Սասնա ծռեր» էպոսի պատումներից մեկը («Սասնա ծռեր», հ. 2, 1951, պատում ԺԲ, Դավիթ և Մհեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Խան-Թենգրի

**Խան-Թենգրի** (, , ), բրգաձև սրանկյուն լեռնագագաթ Տյան-Շանում, Ղրղզստանի և Ղազախստանի սահմանում։ Բարձրությունը 6995 մ է։

Առաջին անգամ բարձրացել են խորհրդային ալպինիստները՝ 1931 թվականին։ Խան-Թենգրիում է Տյան-Շանի ամենամեծ սառցապատումը (մոտ 2500 կմ²), այդ թվում՝ Ինըլչեկ խոշորագույն սառցադաշտը։

## Անվանում
Անվանումը մոնղոլերեն է. *Խան* նշանակում է «արքա, գերիշխան», *թենգրի*՝ «երկինք», այսինքն՝ «երկնքի արքա» կամ «երկնքի գերիշխան»։


KG Ag Han-Tengri a.jpg||Խան-Թենգրիին նվիրված ղրղզական հուշադրամի դիմերեսը, 2001


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* '''Խան-Թենգրի'''
* Խան-Թենգրիի նորացված քարտեզ
* Խան-Թենգրի

Կատեգորիա:Ղազախստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Ղրղզստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Չինաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Խանտեր

մինի|250px|Խանտիի տարեցները
**Խանտեր** (ինքնանվանումը՝ խանտե - մարդ), ժողովուրդ, ազգակից է մանսիներին։ Մոտ 90%-ը բնակվում է Ռուսաստանի Տյումենի մարզում (մոտ 2/3-ը՝ Խանտի-Մանսիական Ինքնավար Շրջանում, մնացածը՝ Յամալո-Նենեցական Ինքնավար Շրջանում), մասամբ՝ Ռուսաստանի Տոմսկի մարզում։ Խանտերը 21 000 են (1970)։ Խանտերի և մանսիների լեզուն հունգարականի հետ կազմում է ուգրո-ֆիննական լեզուների ուգրական խումբը։

## Արտաքին հղումներ

* Խանտի 
* Խանտի ժողովրդի բառարան 
* Խանտիական երաժշտական գործիքներ 
* Խանտերի և մանսիների վիրտուալ ճամբար 
* Խանտերի առասպելաբանություն 

Կատեգորիա:Ուգրո-ֆիննական ազգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Խանի գյուղ

**Խանի գյուղ**, Ղանի գյուղ, գյուղ նախկին Կարսի մարզի Կարսի գավառում, Կարս քաղաքից 8 կմ հարավ։ XIX դարի վերջին ուներ 342 (43 տուն) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում գործում էր եկեղեցի (Ս. Հակոբ, 1847 թվականին կառուցված) և վարժարան (10 աշակերտով)։ Խանի գյուղի շրջակայքում կային ավերակ բերդի մնացորդներ։ Խանի գյուղում էր գտնվում Հարանց վարք անունով մի ձեռագիր՝ քրիստոնեական եկեղեցու նշանավոր հայրերի վարքի մասին։ Բնակիչները տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Գյոյգյոլ

**Գյոյգյոլ** (), մինչև 1991 թվականը՝ **Խանլար**, քաղաք Ադրբեջանի Հանրապետության Խանլարի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Կողթ գավառում։ Խանլարի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Գտնվում է Գյանջաչայ գետի ափին, Գանձակից 10 կմ հարավ։ Բնակչությունը՝ ։

Էլենդորֆ անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում։

1970 թվականի տվյալներով հրատարակվում էին ադրբեջաներեն և հայերեն թերթեր։

## Անվանում
Մինչև 1938 թվականը կոչվել է *Ելենենդորֆ* (եղել է գաղութաբնակիչ գերմանացիների ավան)․ վերանվանվել է ի պատիվ ադրբեջանցի հեղափոխական Խանլար Սաֆարալիևի։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1819 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գյոյգյոլի շրջանի բնակավայրեր
Խանտի-Մանսիական ինքնավար շրջան

**Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգ** (), ինքնավար օկրուգ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Խանտի-Մանսիյսկ քաղաքը։

Մինչև 1940 թ.-ը կոչվել է Օստյակո-Վոգուլական, իսկ մինչև 1977 թ.-ը՝ Խանտի-Մանսիական ազգային շրջան։

Ստեղծվել է 1930 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Տարածությունը 523 100 կմ² է, բնակչությունը՝ 569 000 (1979)։ Բաժանվում է 7 շրջանի, ունի 5 քաղաք, կենտրոնը՝ Խանտի-Մանսիյսկ։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգի, Կրասնոյարսկի երկրամասի, Տոմսկի, Տյումենի և Սվերդլովսկի մարզերի, և Կոմի Հանրապետությանի հետ։

## Բնություն
Շրջանը գտնվում է Արևմտասիբիրական հարթավայրի կենտրոնական մասում։ Տարածաշրջանը դաշտավայրերի ու բարձրությունների զուգակցություն է, ծայր արևմուտքում Հյուսիսային և Մերձբևեռային Ուրալի արևելյան լանջերի նեղ շերտն է։ Օգտակար հանածոներից կան նավթ և գազ։ Կլիման ցամաքային է, խիստ ձմեռով, կարճատև, տաք ամառով։ Հունվար ամսվա միջին ջերմաստիճանը -20-ից - 22&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 16 - 18&nbsp;°C, տարեկան տեղումները 400 - 500 մմ են։ Շրջանի հյուսիսում տարածված է բազմամյա սառածությունը։ Գլխավոր գետը Օբն է։ Կան ավելի քան 1500 լճեր։ Գերակշռում են տորֆաճահճային և պոդզոլացված, գետերի ողողատներում և լճափերին՝ ալյուվիալ հողերը։ Տերիտորիայի 1/3-ը անտառածածկ է։ Կենդանիներից կան սկյուռ, սամույր, աղվես, նապաստակ, կզաքիս, մշկամուկ, ջրաքիս, թռչուններ, ջրերում՝ ձկներ։

## Բնակչություն
76, 9%-ը ռուսներ են, 5, 2%-ը՝ թաթարներ, 4, 5%-ը՝ խանտեր, 3.7%-ը՝ ուկրաինացիներ, 2, 5%-ը՝ մանսիներ և այլք (1970)։ Միջին խտությունը 1 կմ² վրա 1, 1 մարդ է (1977), քաղաքային բնակչությունը՝ 74, 9%։ Առավել բնակեցված են Օբի և Իրտիշի հովիտները։ Քաղաքներն են Սուրգուտը, Նիժնեվարտովսկը, Նեֆտեյուգանսկը, Խանտի-Մանսիյսկը։

## Տնտեսություն
Առաջատար ճյուղերն են նավթի, անտառային, գազի արդյունաբերությունը, մորթեղենի արդյունագործությունն ու գազանաբուծությունը։ Նավթի արդյունահանմամբ երկրում գրավում է առաջին տեղը (1970)։ Գյուղատնտեսության կարևոր ճյուղը եղջերվաբուծությունն է։ Մշակում են կերային կուլտուրաներ, կարտոֆիլ, բանջարեղեն։

Տրանսպորտի հիմնական տեսակներն են ջրայինը և երկաթուղայինը։ Նավարկելի են Օբը, Իրտիշը և դրանց խոշոր վտակները։ Գործում են Շայմ-Տյումեն, Ուաո-Բալիկ-Օմսկ, Սամոտլոր - Կուրգան - Ուֆա - Ալմետևսկ նավթամուղները և Պունգա-Սերով-Նիժնի Տագիլ գազամուղները։ 1975 թվականին շրջանում կար 183 գրադարան, 226 ակումբ, 264 կինոսարք, հայրենագիտական թանգարան, շրջանային 2 թերթ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգի պաշտոնական կայք 
* The official website of the public authorities Khanty-Mansi Autonomous Okrug – Yugra    
* Official site Duma Khanty-Mansi Autonomous Okrug – Yugra  

Կատեգորիա:Խանտի-Մանսիական ինքնավար շրջան
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Ամրադիլ

**Ամրադիլ** (*Ամրագյուղ, Ամրադուլ, Թազաքենդ*), գյուղ Իրանում Պարսկահայքում՝ Արաքսի աջ կողմում, Հայկական լեռներում, սակավաջուր լեռնային վայրում։

1915 թվականին ուներ 42 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։ Ամրադիլում կար անշուք եկեղեցի և նախակրթական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ
Ձույլ

**Ձույլ**, հնամենի գյուղատեղի Վանա լճի հարավարևմտյան ափին։

## Պատմություն
Ըստ ավանդության Ձույլը մեծ բնակավայր է եղել դեռևս Հայկ Նահապետի ժամանակներում։ Այստեղ գտնվել է ոսկու միակտոր մի ձույլ, որ կշռում էր չորս ձիաբեռ։ Այդ պատճառով էլ գյուղը կոչվել է Ձույլ։ Ոսկու այդ կտորը նման է եղել Ձույլից ոչ շատ հեռու գտնվող Նեմրութ լեռանը։ Սկզբում շինականները որոշում են մանրատել ոսկին և բաժանել միմյանց միջև, սակայն գեղջավագը կանխում է նրանց և ասում․

Ավանդությունն այդ ձույլ ոսկու մասին ուրիշ բան չի հաղորդում։ Սակայն Ձույլը հայտնի է եղել ոչ միայն իր նշանավոր ոսկու կտորով։ Այս գյուղում պատրաստել են հայկական ընտիր նետ ու աղեղ։ Մ․թ․ա․ առաջին դարում գյուղը ասպատակել է հռոմեական զորավար Լուկուլլոսը։ Նա փորձել է տիրանալ ոսկե ձույլին։ Սակայն Ձույլի բնակիչները չեն հայտնել ոսկու տեղը։ Լուկուլլոսն ավերել է գյուղը և սրի քաշել նրա բնակիչներին։ Այն ժամանակվանից էլ գյուղի և նրա միակտոր ոսկու մասին ոչ մի տեղեկություն չկա։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գեղարվեստական ձուլում

**Գեղարվեստական ձուլում**, քանդակագործական աշխատանքը մետաղից կերտելու առավել տարածված եղանակ, նույն կերպ ստեղծված գեղարվեստական ստեղծագործություն, ինչպես և մետաղե ամանեղեն, սեղանի սպասք, լուսամփոփներ պատրաստելու միջոց։ Գեղարվեստական ձուլումը սկզբնավորվել է մետաղի նախնական կիրառման և վերամշակման դարաշրջանում։ Զուլման արտադրության զարգացման համեմատ Գեղարվեստական ձուլումը աստիճանաբար դարձել է առանձին բնագավառ, ուր գեղարվեստական խնդիրները ենթարկվում են կաղապարման և ձուլման առանձնահատկություններին, արտադրության որոշակի տեսակի համար մետաղի կամ համաձուլվածքի ընտրությանը։ Այդ նպատակին է ծառայում նաև ձուլվածքի մակերեսի հաճախ հեղինակային վերամշակումը (դրվագում, փորագրում, բրոնզավառում, ոսկեզօծում), որի շնորհիվ մասսայական արտադրությունը ձեռք է բերում եզակիության հատկանիշներ։

Գեղարվեստական ձուլման հիմնական տեխնոլոգիան մշակվել է բրոնզը որպես նախանյութ ընտրելու հետ միաժամանակ, որը վաղուց ի վեր ամենից շատ կիրառվող համաձուլվածքն է։ Սկսած IV դարից ոչ մեծ առարկաներ ձուլելու ժամանակ որպես նախանյութ օգտագործվել է անագը (IV - VII դդ. ղպտական դամբարանների հմայիլներ), որից XVI- XVIII դդ. ձուլել են մեդալներ և գլխավորապես անոթներ։ XVII - XVIII դդ. պարտեզային քանդակներ են ձուլել արճճից (Վերսալ, Պետրոդվորեց)։ XVI դ. Գերմանիայում, ապա Եվրոպայի մյուս երկրներում (Ռուսաստանում՝ XVII դ. վերջ) Գեղարվեստական ձուլման մեջ օգտագործում են թուջը (պարտեզային քանդակ, կահույք, մահարձան, ցանկապատ են)։ Ինչպես բրոնզը, այնպես էլ թուջը, որը բավական էժան է, լայն կիրառում ունի ժամանակակից Գեղարվեստական ձուլման մեջ։

Հայերը գեղարվեստական ձուլմանը ծանոթ են հնուց։ Էջմիածնում, Լճաշենում, Արթիկում, Ստեփանավանում գտնվել են ցուլերի, այծերի, թռչունների բրոնզաձույլ արձանիկներ, ռազմա կառքերի մոդելներ, գոտիներ ևն։ Միջին դդ. պատրաստել են գեղարվեստորեն ձևավորված բուրվառներ, կանթեղներ, հավանգներ, սկուտեղներ են։ Սովետական իշխանության տարիներին մոնումենտալ և կիրառական արվեստում լայն տարածում են գտել ինչպես բրոնզը, այնպես էլ թուջն ու տարբեր համաձուլվածքները։

Կատեգորիա:Քանդակագործության տեխնիկաներ
Ձուսպաթաղանթ

**Ձուսպաթաղանթ** (), հոդերի, ջլաբունոցների և ձուսպապարկերի շարակցական պատյանի ներքին շերտը։ Արտադրում է ձուսպային հեղուկ, հարուստ է արյան և ավշային անոթներով, նյարդային վերջույթներով։ Ձուսպաթաղանթի շնորհիվ ձուսպային խոռոչի և անոթային հունի միջև կատարվում է նյութափոխանակություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Ռևմատոլոգիա
Ղազ-ղազ

**Ղազ-ղազ**, տղամարդկանց հայկական ժողովրդական խմբապար։ Նմանողական շարժումներով տոտեմական թռչնապար է։ Տարածված է Հայաստանի հատկապես դաշտավայրային շրջաններում։ Պարն ունի գլուխ՝ մայր, և պոչ՝ թոփալ ղազ։ Բոլոր պարողներն ունեն դալար ճիպոտներ (մտրակներ)։

## Նկարագրություն
«Մայրը» պարելու ընթացքում աստիճանաբար հանում է շորերը (ներկայացնում է շարժումներով), մյուսները կրկնում են։ Ուշացողներին մտրակում են։ Պարաքայլը ոտք փոխելն է։ Պարեղանակը մեկն է և անընդհատ կրկնվում է տարբեր վարիացիաներով։ Ամեն շրջան ունի իր տարբերակը և անունը (Զոփի, Ցալլի, Կյազկյազ և այլն)։

Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Ղալտի

**Ղալտի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի համանուն գավառում։

1914 թ.-ին ուներ 800 (100 ընտանիք) հայ բնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ, արհեստներով և անասնապահությամբ։ Կար եկեղեցի (Ս. Սարգիս) և վարժարան։ Բնակիչները զոհվել են հայրենի գյուղում, 1915 թ.-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ամորձու երակների հանգուցավոր լայնացում

**Ամորձու երակների հանգուցավոր լայնացումը** հիվանդություն է։ Լինում է առաջնային (ինքնուրույն) և երկրորդային (ախտանշային)։ Առաջնայինի պատճառներն են՝ սեռական օրգաններում հաճախակի կատարվող արյունալեցումը, երակների փականային անբավարարությունը, ամորձին բարձրացնող մկանների թուլությունը։

Ախտանիշներն են՝ ամորձիների, փոշտի և աճուկային շրջանների ձգող ցավերը, որոնք սաստկանում են քայլելիս և ֆիզիկական լարվածության ժամանակ։ Երկրորդայինը այլ հիվանդությունների ախտանիշ է (կոնքի խոռոչի բորբոքային պրոցեսներ, երիկամների ուռուցք)։

Բուժումը կոնսերվատիվ է, արդյունք չլինելու դեպքում՝ վիրաբուժական։

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Դեյվիդ Բայրոն

**Դեյվիդ Բայրոն** (, իսկական անուն ազգանունը **Դեյվիդ Գարրիկ**, , ), անգլիացի ռոք երաժիշտ, երգիչ և երգերի հեղինակ։

Դեյվիդ Բայրոնը ծնվել է 1947 թվականի հունվարի 29-ին։ Իր երաժշտական կարիերան սկսել է 1967 թվականին Spice խմբում, որի կազմում եղել է մինչև 1969 թ.: Ճանաչում է ձեռք բերել Յուրայա Հիփ լեգենդար խմբի հետ և եղել է խմբի վոկալիստը շուրջ 7 տարի 1969-1976։ Յուրայա Հիփ խմբից հեռանալուց հետո փորձել է սկսել վոկալիստի անձնական կարիերա։

Մահացել է 1985 թվականի փետրվարի 28-ին Ռեդինգ քաղաքում գտնվող իր տանը։ Կյանքի վերջին տարիներին տառապել է ալկոհոլամոլությունից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* David Byron official tribute website  
* Uriah Heep official website 

Կատեգորիա:Բրիտանացի երգիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Ղաջարներ

**Ղաջարներ**, թյուրքական ցեղ Իրանում (մոտ 25 հզ., 1980)։ 
Հիմնականում բնակվում են Մազանդարանի Խազար Ջերիբ հովտում և Վրկանի՝ դրան կից լեռնային շրջանում, մասամբ՝ Թեհրանում և մի քանի այլ քաղաքներում։

18-րդ դարի վերջին ղաջարների հզորացած խավից առաջացավ Ղաջարիների դինաստիան (1796-1925)։

## Տես նաև
* Ղաջարական Պարսկաստան

Կատեգորիա:Իրանի ցեղեր
Կատեգորիա:Թյուրքական ազգեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ցեղեր
Կավահան

**Կավահան** (Ղավախան), գյուղ Արցախի Մարտունու շրջանում՝ հանրապետության հարավարևելյան հատվածում, Մարտունի շրջկենտրոնից 36 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 28 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 705,07 հա տարածք, որից 357,18 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 305,82 հա անտառային հողեր։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 5 աղբյուրներ` «Գյուղամեջի», «Էլուդարա», «Արզումանեն», «Գյուլասեն» և «Ըղեն»։

Առկա է իսլանդական շպատի հանքային պաշար։

## Բնակչություն
2015 թվականին Կավահան համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 75 մարդ, կա 30 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1871 թ.), գերեզմանոց (XVII-XIX դդ.), խաչքար (XVI դ.), հաշվառված է 21 հուշարձան։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, Կոլխոզաշենի միջնակարգ դպրոցի Կավահանի մասնաճյուղը, որտեղ սովորում էին 15 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտունու շրջանի բնակավայրեր
Ջոնա Հիլ

**Ջոնա Հիլ Ֆելսթայն** (անգլ.՝ *Jonah Hill Feldstein*, ), առավել հայտնի որպես **Ջոնա Հիլ**, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ և սթենդապ կատակերգու։

Հիլի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերն են «Սուպերվատ» (2007), «Մի քիչ հղի» (2007), «Զվարճալի մարդիկ» (2009), «Մարդ, ով փոխեց ամեն ինչ» (2011), «Ջամփ սթրիթ 21» (2012), «Ուոլ սթրիթի գայլը» (2013), «Ջամփ սթրիթ 22» (2014) և այլն։

Մեկ անգամ առաջադրվել է «Teen Choice Awards» մրցանակաբաշխության՝ «Մեզ ընդունել են» (2006) ֆիլմի դերակատարման համար, ինչպես նաև 2012 թվականին և 2013 թվականին առաջադրվել է Ակադեմիայի մրցանակի՝ երկրորդ պլանի լավագույն դերասանի անվանակարգում՝ համապատասխանաբար «Մարդ, ով փոխեց ամեն ինչ» և «Ուոլ Սթրիթի գայլը» ֆիլմերի դերակատարման համար։ Նույն թվականներին Հիլն առաջադրվել է նաև «Ոսկե Գլոբուսի» (2012) և BAFTA-ի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը IMDb կայքում
* Էջը Rotten Tomatoes կայքում
* 

Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ
Արցախի լեռնաշղթա

**Արցախի լեռնաշղթա**, լեռնահամակարգ Հայկական լեռնաշխարհի արևելքում՝  Արցախի Հանրապետությունում։ Ձգվում է գրեթե միջօրեականի ուղղությամբ՝ Թարթառից մինչև Արաքսի հովիտը։

## Աշխարհագրություն
Կազմված է յուրայի և կավճի նստվածքային ու հրաբխային ապարներից, տեղ-տեղ՝ ուլտրահիմքային ներժայթուկներից։

Արցախի լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետը Կուսանաց լեռն է (2832 մ)։ Լեռնաշղթայի կատարային մասը հյուսիսում ժայռոտ է, միջին մասում՝ նեղ և սրածայր, հարավում մի քանի լեռնաբազուկներով աստիճանաբար ցածրանում է դեպի Արաքսի հովիտը։ Արևմտյան լանջերը կարճ են, չոր և էրոզիոն մասնատված, կան կարստային, սողանքային երևույթներ։ Հայտնի է Ազոխի քարայրը նեանդերթալյան մարդու բրածո մնացորդներով։ Բուսականությունը ստորին գոտում ներկայացված է ֆրիգանային տիպով, շիբլյակի համակեցություններով և տափաստաններով։ Միջին բարձրությունները, հատկապես արևելյան լանջերը, ծածկված են կաղնու, հաճարի, բոխու անտառներով, որոնք հարավում փոխվում են չորասեր նոսր անտառների, 2100 - 2300 մ-ից բարձր ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռնաշղթա
Դդմասար

**Դդմասար**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից 61 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1380 մ։

### Անվանում
Դդմասար է վերանվանվել 2006 թվականի հուլիսի 4-ից։ Նախկին անվանումներն են՝ *Ղաբաղթափա, Կաբախթափա, Հուսեին ղշլաղ, Հուսեյնի ղշլաղ*։

## Բնակչություն
Դդմասարի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի դպրոց, ակումբ, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Ղազախական արխարամերինոս

**Ղազախական արխարամերինոս** (), մսաբրդատու նրբագեղմ ոչխարների ցեղ։ Ստացվել է Ղազախստանում` միջտեսակային հիբրիդացման եղանակով (նորկովկասյան մերինոսների մաքիները սերմնավորել են որսի ժամանակ սպանված լեռնային արխարի ամորձիներից վերցված սերմնահեղուկով)։ Հետագայում առաջին սերնդի խառնացեղ խոյերը տրամախաչել են պրեկոս և ռամբուլյե ցեղերի մաքիների հետ, իսկ երրորդ սերնդի խառնացեղերը բուծել են «ինքն իր մեջ»։

Ցեղը հաստատվել է 1950-ին։ Աշխատանքները ղեկավարել է Ն. Ա. Բոսոարինը։

Ոչխարները խոշոր են, ունեն ամուր կոնստիտուցիա ն ոսկրակազմ, համամասն մարմնակազմ։ Լավ հարմարված են լեռնային արոտների պայմաններին։ Խոյերի կենդանի զանգվածը՝ 90 - 115, մաքիներինը 55 - 65 կգ է։ Բրդատվությունը՝ համապատասխանաբար 7 - 8 և 3, 2 - 3, 5 կգ։ Բրդի մաքուր ելքը՝ 50 - 55%, երկարությունը՝ 7 - 10 սմ, հաստությունը՝ հիմնականում 64 որակի։ 100 մաքու պտղատվությունը 110 - 120 գառ է։ Վաղահաս է, 4 ամսական գառների կենդանի զանգվածը հասնում է մինչև 30 - 32, 1, 5 տարեկաններինը՝ 50 կգ։

Ցեղն օգտագործվում է կոպտաբուրդ ոչխարները բարելավելու համար։ Տարածված է Ալմաթայի, Պավլոդարի, Արևելյան Ղազախստանի մարզերում։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Ղազախական մանրաբլուրներ

250px|մինի|Կարկարալսկի ազգային պարկ
**Ղազախական մանրաբլուրներ** կամ **կենտրոնաղազախական մանրաբլուրներ**, Տուրգայան սարավանդից մինչև Ալթայ ձգվող ընդարձակ հարթավայրա-բարձրավայրային տարածություն Ղազախստանում։

Երկարությունը մոտ 1200 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 900 կմ, ռելիեֆը բլուրների, բլրաթմբերի և գոգավորությունների ամբողջություն է (հարաբերական բարձրությունը՝ 30 - 100 մ)։ Առանձին լեռնային զանգվածներով՝ Ուլուտաու (1133 մ), Կոկչետավի (Սինյուխա լեռ, 947 մ), Կարկարալինյան (Ակսորան լեռ, 1565 մ) և Չինգիզտաուփ (1077 մ)։

## Աշխարհագրություն
### Կլիմա

Կլիման խիստ ցամաքային է, չոր, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ - 14°C-ից մինչև - 18&nbsp;°C, ամենացածրը՝ մինչև - 40 C, հուլիսինը՝ 20 - 24&nbsp;°C, երբեմն՝ 35&nbsp;°C։ Տարեկան տեղումները 200 մմ են, լեռնային մասերում՝ 370 մմ։

### Գետեր
Գետերը՝ Իշիմ, Նուրա, Սարիսու և այլն, ունեն անկայուն ռեժիմ։

### Լճեր
Շատ են մանր լճերը, ամենամեծը Թենգիզ աղի ծանծաղ լիճն է։

### Օգտակար հանածոներ
Ղազախական մանրաբլուրներ հարուստ են ածխի (Կարագանդա, Էկիբաստուզ), երկաթի (Ատասու), պղնձի (Զեզկազգան, Կոունրադ) և այլն հանքերով։

Ղազախական մանրաբլուրների հյուսիսում շյուղախոտափետրախոտային տափաստաններ են (մասամբ՝ մշակված), կենտրոնական մասում՝ չոր տափաստաններ, հարավում՝ քարքարոտ կիսաանապատներ, անապատային բուսականության առանձին տեղամասերով։ Խոպանն օգտագործվում է որպես արոտավայր։

Կատեգորիա:Ղազախստանի աշխարհագրություն
Ղպտիական գրականություն

**Ղպտիական գրականություն**, ղպտիների գրականությունը, որը գոյություն է ունեցել 4 - 18–րդ դարերում։ Առաջացել է Եգիպտոսում քրիստոնեության տարածման հետ և հիմնականում զարգացել վանքերում։ Ղպտիական առաջին գրավոր հուշարձանները եղել են Հին ու Նոր Կտակարանների, քրիստոնեական աստվածաբանների երկերի և այլ գործերի թարգմանությունները հունարենից։ Ամենամեծ գրողն է համարվում պատմական գործիչ Շենուտեն (մահացել է 451 թ.)։

Ղպտիական գրականության ներկայացուցիչ է Անտոն Մեծը։

Ղպտիերենով ստեղծվել է վարքագրական հարուստ գրականություն, որը ազդեցություն է գործել միջնադարյան Եվրոպայի գրականության վրա։ Լայն ճանաչում են ունեցել ճգնավորների մասին առասպելները։ Առաջին հազարամյակի վերջին զարգացել է պոեզիան, գրվել են հեքիաթի և խրատական բնույթի ստեղծագործություններ։

Արաբերենի կողմից ղպտիերենը դուրս մղվելուց հետո էլ ստեղծվել են գործեր արդեն մեռած, գրքային ղպտիերենով («Տրիադոն», պոեմ, XIV դ.)։ Մինչև 18-րդ դար ղպտիերենով դեռևս գրվել են եկեղեցական հիմներ։

## Արտաքին հղումներ
Ղպտիական գրականության ակնարկ (անգլերեն լեզվով)

Կատեգորիա:Ղպտիական գրականություն