Պալլադիականություն

[alt=See caption|աջից|մինի|Վիլլա վերադրված սյունասրահով, Պալլադիոյի I quattro libri dell'architettura IV գրքից, անգլերեն թարգմանությամբ, որը հրատարակվել է [Լոնդոն|Լոնդոնում, 1736 թ.]]
[alt=Top: Villa La Rotonda, with the left half showing the exterior of the building, and the right half showing the interior. Bottom: a floor plan of Villa La Rotonda|աջից|մինի|Պալլադիոյի Վիլլա [Լա Ռոտոնդա|Լա Ռոտոնդայի հատակագիծը (մոտ 1565)՝ տան առանձնահատկությունները ներառվել են Եվրոպայում հաջորդ դարերի ընթացքում պալլադիո ոճի բազմաթիվ տներում]]
**Պալլադիականություն,** եվրոպական ճարտարապետական ոճ, որը սկիզբ է առել  վենետիկյան ճարտարապետ Անդրեա Պալլադիոյի (1508-1580) աշխատանքից։ Այն, ինչ այսօր ճանաչվում է որպես պալլադիական ճարտարապետություն, առաջացել է նրա համաչափության, հին հունական և հռոմեական ավանդույթների ֆորմալ դասական ճարտարապետության սկզբունքներից: 17-րդ և 18-րդ դարերում այս դասական ճարտարապետության Պալլադիոյի մեկնաբանությունը վերաճեց այն ոճին, որը հայտնի է որպես պալլադիականություն:

Պալլադիականությունը ի հայտ եկավ Անգլիայում 17-րդ դարի սկզբին՝ Ինիգո Ջոնսի գլխավորությամբ, որի «Թագուհու տունը» Գրինվիչում նկարագրվել է որպես առաջին անգլիական պալլադիական շենքը։ Դրա զարգացումը դանդաղեց Անգլիական հեղափոխության սկզբում։ Ստյուարտների վերականգնումից հետո ճարտարապետական ​​լանդշաֆտում գերակշռում էր ավելի շքեղ անգլիական բարոկկոն: Պալլադիականությունը վերադարձավ նորաձևություն 18-րդ դարի սկզբին բարոկկոյի դեմ արձագանքից հետո, որը խթանվեց մի շարք ճարտարապետական ​​գրքերի հրատարակմամբ, ներառյալ Պալլադիոյի սեփական I quattro libri dell'architettura (Ճարտարապետության չորս գրքերը) և Քոլեն Քեմփբելի Vitruvius Britannicus-ը: Քեմփբելի գիրքը ներառում էր Wanstead House-ի նկարազարդումները, մի շենք, որը նա նախագծել էր Լոնդոնի ծայրամասում և վաղ նեոպալլադիական տներից ամենամեծն ու ամենաազդեցիկներից մեկը: Շարժման վերածնունդը պաշտպանում էր Ռիչարդ Բոյլը՝ Բուրլինգթոնի 3-րդ կոմսը, ում շենքերը, ինչպիսիք են Չիսվիք Հաուսը և Բըրլինգթոն Հաուսը, դարձան նշանավոր: Բուրլինգթոնը հովանավորել է նկարիչ, ճարտարապետ և լանդշաֆտային նկարիչ Ուիլյամ Քենթի կարիերան, և նրանց համատեղ ստեղծագործությունը՝ Նորֆոլկի Հոլքհեմ Հոլլը, նկարագրվել է որպես «Անգլիայի ամենահիասքանչ պալլադիական տունը»: Դարի կեսերին պալլադիականությունը դարձել էր գրեթե ազգային ճարտարապետական ​​ոճ, որը մարմնավորվել էր երկրի մայրաքաղաքի կենտրոնում գտնվող Քենթի ձիավոր պահակախմբի կողմից:

Պալլադյական ոճը նույնպես լայնորեն կիրառվում էր ողջ Եվրոպայում՝ հաճախ ի պատասխան անգլերենի ազդեցության։ Պրուսիայում քննադատ և պալատական ​​Ֆրանչեսկո Ալգարոտին նամակագրություն է հաստատել Բուրլինգթոնի հետ՝ Ֆրիդրիխ Մեծին ոճի արժանիքների մեջ համոզելու նրա ջանքերի մասին, մինչդեռ Նոբելսդորֆի օպերային թատրոնը Բեռլինում Ունդեր դեն Լինդենում, որը սկսվել է 1741 թվականին, հիմնված էր Քեմփբելի Վանստեդ տան վրա։ Ավելի ուշ դարում, երբ ոճը կորցնում էր իր բարեհաճությունը Եվրոպայում, պալլադիականութունը մեծ ժողովրդականություն ունեցավ Հյուսիսային Ամերիկայի բրիտանական գաղութներում: Թոմաս Ջեֆերսոնը փնտրել է պալլադիականության օրինակներ, որոնք իրենք են նկարել Հռոմեական Հանրապետության ժամանակաշրջանի շենքերի վրա՝ Ամերիկյան Հանրապետության համար նոր ճարտարապետական ​​ոճ մշակելու համար: Օրինակները ներառում են Համոնդ-Հարվուդ տունը Մերիլենդում և Ջեֆերսոնի սեփական տունը՝ Մոնտիչելոն, Վիրջինիայում: Պալլադյական ոճը ընդունվել է նաև բրիտանական այլ գաղութներում, այդ թվում՝ Հնդկական թերակղզու գաղութներում։

19-րդ դարում նեոկլասիկական ճարտարապետությունը թե՛ Եվրոպայում, թե՛ Հյուսիսային Ամերիկայում ժողովրդականությամբ գերազանցեց պալլադիականությանը: Այդ դարի կեսերին երկուսն էլ վիճարկվեցին, իսկ հետո փոխարինվեցին գոթական վերածննդի կողմից անգլիախոս աշխարհում, որի պաշտպանները, ինչպիսին Օգոստոս Պուգինը, հիշելով հին տաճարներում պալլադիականության ծագումը, համարեցին ոճը չափազանց հեթանոսական ճշմարիտ քրիստոնեական պաշտամունքի համար: 20-րդ և 21-րդ դարերում պալլադիականությունը շարունակել է զարգանալ որպես ճարտարապետական ​​ոճ. նրա ճակտոնները, համաչափությունը ակնհայտ են շատ ժամանակակից շենքերի նախագծման մեջ:

## Պալլադիոյի ճարտարապետությունը
Անդրեա Պալլադիոն քարագործի որդի էր, որը ծնվել էր Պադովայում 1508 թվականին: Նա ոգեշնչվել է հռոմեական շինություններից, Վիտրուվիոսի (մ.թ.ա. 80) և նրա անմիջական նախորդների՝ Դոնատո Բրամանտեի և Ռաֆայելի աշխատանքներից։ Պալլադիոն ձգտում էր ճարտարապետական ​​ոճի, որն օգտագործում էր համաչափություն ընդօրինակելու դասական շենքերի վեհությունը: Նրա պահպանված շենքերը գտնվում են Վենետիկում, Վենետո մարզում և Վիչենցայում, և ներառում են վիլլաներ և եկեղեցիներ, ինչպիսիք են Վենետիկի Դել Ռեդենտորի եկեղեցին : Պալլադիոյի ճարտարապետական ​​տրակտատները հետևում են Վիտրուվիուսի և նրա 15-րդ դարի աշակերտ Լեոն Բատիստա Ալբերտիի կողմից սահմանված մոտեցումներին, ովքեր հավատարիմ են եղել դասական հռոմեական ճարտարապետության սկզբունքներին, որոնք հիմնված են մաթեմատիկական համաչափությունների վրա, այլ ոչ թե Վերածննդի դեկորատիվ ոճի վրա: Պալլադիոն իր աշխատանքը գրառել է և հրապարակել 1570 թվականի քառահատոր պատկերազարդ ուսումնասիրության մեջ՝ I quattro libri dell'architettura (Ճարտարապետության չորս գրքերը):

Պալլադիոյի վիլլաները նախագծված են իրենց միջավայրին համապատասխանելու համար: Եթե ​​բլրի վրա, ինչպիսին է Լա Ռոտոնդան, ճակատները հավասար արժեք ունեին, որպեսզի բնակիչները կարողանային վայելել տեսարանները բոլոր ուղղություններով: Բոլոր կողմերից կառուցվել են սյունասրահներ, որպեսզի բնակիչները կարողանան գնահատել գյուղական վայրերը՝ միաժամանակ պաշտպանված մնալով արևից: Պալլադիոն երբեմն օգտագործում էր լոջիա՝ որպես սյունասրահի այլընտրանք։ Սա առավել պարզ նկարագրվում է որպես փորված սյունասրահ կամ ներքին մեկ հարկանի սենյակ՝ ծակված պատերով, որոնք բաց են տարրերի համար: Երբեմն լոջիա տեղադրվում էր երկրորդ հարկի մակարդակում՝ մեկ այլ լոջիայի վերևի վրա՝ ստեղծելով այն, ինչը հայտնի էր որպես կրկնակի լոջիա: Լոջիաներին երբեմն նշանակություն էին տալիս ճակատային մասում՝ երեսապատվելով ֆրոնտոնով: Վիլլա Գոդիի կենտրոնական կետը լոջիան է, քան սյունասրահը, որտեղ լոջիաներն ավարտում են հիմնական շենքի յուրաքանչյուր ծայրը:
[alt=See caption|աջից|մինի|Վիլլա Կապրա [Լա Ռոտոնդա|«Լա Ռոտոնդա» (սկսվել է մոտ 1565)՝  Պալլադիոյի ամենաազդեցիկ ձևավորումներից մեկը]]
Պալլադիոն հաճախ էր մոդելավորում իր վիլլաները հռոմեական տաճարների ճակատների օրինակով: Տաճարի ազդեցությունը, հաճախ խաչաձև ձևով, հետագայում դարձավ նրա աշխատանքի ապրանքանիշը: Պալլադյան վիլլաները սովորաբար կառուցվում են երեք հարկերով. նկուղ կամ առաջին հարկ, որը պարունակում է սպասասրահ և փոքր սենյակներ: Սրանից վեր՝ միջնահարկը (ազնվական մակարդակ), որը մուտք է գործում սյունասրահով և հասնում արտաքին աստիճաններով, որը պարունակում է հիմնական ընդունարանը և ննջասենյակները. և վերջապես ցածր միջնահարկը՝ երկրորդական ննջասենյակներով և կացարաններով: Վիլլայի ներսում յուրաքանչյուր սենյակի համամասնությունները (օրինակ՝ բարձրությունը և լայնությունը) հաշվարկվել են պարզ մաթեմատիկական հարաբերակցությամբ՝ 3:4 և 4:5: Նմանապես որոշվել են տան ներսում տարբեր սենյակների դասավորությունը և արտաքին ճակատները: Ավելի վաղ ճարտարապետներն օգտագործել էին այս բանաձևերը մեկ սիմետրիկ ճակատը հավասարակշռելու համար. այնուամենայնիվ, Պալլադիոյի նախագծերը վերաբերում էին ամբողջ կառույցին: Պալլադիոն իր տեսակետները ներկայացրել է I quattro libri dell'architettura-ում. «գեղեցկությունը կառաջանա ամբողջի ձևից և համապատասխանությունից՝ կապված մի քանի մասերից, մասերը միմյանց նկատմամբ, և դրանք՝ կրկին ամբողջի նկատմամբ. որ կառույցը կարող է երևալ որպես մի ամբողջական մարմին, որտեղ յուրաքանչյուր անդամ համաձայն է մյուսի հետ և այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ է կազմելու այն, ինչ դուք մտադիր եք ստեղծել»:

Պալլադիոն իր վիլլաների երկու նպատակները համարում էր գյուղատնտեսական կալվածքների կենտրոնները և հանգստյան օրերի առանձնավայրերը: Տաճարանման այս սիմետրիկ տները հաճախ ունեն նույնքան սիմետրիկ, բայց ցածր թևեր կամ բարչեսաներ, որոնք հեռանում են դրանցից՝ տեղավորելու ձիեր, գյուղատնտեսական կենդանիներ և գյուղատնտեսական խանութներ: Թևերը, որոնք երբեմն անջատված և միացված էին վիլլային սյունաշարերով, նախագծված էին ոչ միայն ֆունկցիոնալ լինելու, այլև լրացնելու և ընդգծելու վիլլան: Պալլադիոն մտադիր չէր, որպեսզի դրանք լինեն գլխավոր տան մի մասը, սակայն թևերի զարգացումը, որպեսզի դառնան հիմնական շենքի անբաժանելի մասը, որը ձեռնարկվել էր Պալադիոյի հետևորդների կողմից 18-րդ դարում, դարձավ պալադիականության որոշիչ բնութագրիչներից մեկը :

## Վենետիկյան և պալլադիական պատուհաններ
[alt=See caption|ձախից|մինի|Բազիլիկա Պալլադիանա, [Վիչենցա (1546 թվականից)՝ լոջիա պալլադիական պատուհաններով]]
Պալլադյան, սերլիան կամ վենետիկյան պատուհանները Պալլադիոյի վաղ կարիերայի ապրանքանիշն է: Գոյություն ունի մոտիվի երկու տարբեր տարբերակներ՝ ավելի պարզը կոչվում է վենետիկյան պատուհան, իսկ ավելի մշակվածը՝ պալլադիական պատուհան կամ «պալլադիական մոտիվ», թեև միշտ չէ, որ այդ տարբերությունը նկատվում է:

Վենետիկյան պատուհանն ունի երեք մաս՝ կենտրոնական բարձր կլոր կամարակապ բացվածք և երկու ավելի փոքր ուղղանկյուն բացվածքներ դեպի կողմերը։ Կողային պատուհանները վերևում տեղադրված են շղթաներով և հենված են սյուներով: Սա բխում է հին հռոմեական հաղթակամարից և առաջին անգամ օգտագործվել է Վենետիկից դուրս Դոնատո Բրամանտեի կողմից, իսկ ավելի ուշ հիշատակվել է Սեբաստիանո Սերլիոյի կողմից (1475-1554) իր յոթհատորանոց ճարտարապետական ​​գրքում: Այն կարող է օգտագործվել շարքով, բայց հաճախ օգտագործվում է միայն մեկ անգամ ճակատային մասում, ինչպես Նյու Ուորդուր ամրոցում, կամ մեկ անգամ յուրաքանչյուր ծայրում, ինչպես Բւրկինգթոն հասուսի ներքին ճակատին (իսկական պալլադիական պատուհաններ):

Պալլադիոյի կողմից այս մշակումը, որը սովորաբար օգտագործվում է մի շարք, ավելի մեծ կամ հսկա պատվանշան է դնում յուրաքանչյուր պատուհանի միջև և կրկնապատկում է կողային երեսպատման վրա պահող փոքր սյուները՝ տեղադրելով երկրորդ սյունը ետևում, այլ ոչ թե առաջինի կողքին: Սա ներդրվել է Վենետիկի Մարչիանա գրադարանում Յակոպո Սանսովինոյի կողմից (1537), և մեծապես ընդունվել է Պալլադիոյի կողմից Վիչենցայի Պալլադիանա բազիլիկայում, որտեղ այն օգտագործվում է երկու հարկերում; այս հատկանիշը ավելի հազվադեպ էր կրկնօրինակվում: Այս մշակման մեջ բացվածքները խիստ պատուհաններ չեն, քանի որ դրանք պարփակում են լոջիայով։ Որմնասյուները կարող են փոխարինել սյունակները, ինչպես այլ համատեքստերում: Սըր Ջոն Սամերսոնն առաջարկում է, որ կրկնապատկված սյուների բացթողումը կարող է թույլատրվել, սակայն «պալլադիական մոտիվ» տերմինը պետք է սահմանափակվի այն դեպքերով, երբ առկա է ավելի մեծ կարգը :
alt=See caption|մինի|Քլայդոն Հաուս (սկսվել է 1757)՝ վենետիկյան պատուհանը կենտրոնական ծոցում շրջապատված է միավորող կույր կամարով
Պալլադիոն լայնորեն օգտագործեց այս տարրերը, օրինակ՝ շատ պարզ ձևով վիլլա Ֆորնի Ցերատոյի մուտքի ժամանակ: Հավանաբար, Վենետոյի մոտիվի այս ընդարձակ օգտագործումն է, որ պատուհանին տվել է վենետիկյան պատուհանի այլընտրանքային անվանումը: Անկախ անունից կամ ծագումից, պատուհանի այս ձևը դարձել է Պալլադիոյի ստեղծագործության ամենակարևոր առանձնահատկություններից մեկը, որը տեսել է ավելի ուշ ճարտարապետական ​​ոճերում, որոնք զարգացել են պալլադիականությունից: Ըստ Ջեյմս Լիս-Միլնի՝ Բրիտանիայում դրա առաջին հայտնությունը եղել է Լոնդոնի Բերլինգթոն Հաուսի վերանորոգված թևերում, որտեղ անմիջական աղբյուրը եղել է անգլիական պալատական ​​ճարտարապետ Ինիգո Ջոնսի նախագծերը Ուայթհոլլ պալատի համար, այլ ոչ թե հենց Պալլադիոյի կողմից: Լիս-Միլնը նկարագրում է Բուրլինգթոնի պատուհանը որպես «Անգլիայում վերականգնված վենետիկյան պատուհանի ամենավաղ օրինակը»:

Տարբերակը, որի մոտիվը պարփակված է թեթևացնող կույր կամարի մեջ, միավորում է մոտիվը, պալադյան չէ, թեև Ռիչարդ Բոյլը, կարծես, ենթադրել է, որ դա այդպես է, օգտագործելով իր մոտ գտնվող գծագիրը, որը ցույց է տալիս պարզ պատի երեք նման հատկանիշներ: Ժամանակակից գիտությունը գծանկարը վերագրում է Վինչենցո Սկամոցիին: Բերլինգթոնն օգտագործել է մոտիվը 1721 թվականին Տոտենհեմ պարկի բարձրության վրա Սավերնեյք անտառում իր եղբոր՝ Լորդ Բրյուսի համար (վերանորոգվելուց հետո): Ուիլյամ Քենթը այն օգտագործել է խորհրդարանի պալատների իր նախագծերում, և այն երևում է Հոլկհեմ Հոլի հյուսիսային ճակատի իր կատարած նախագծերում: Մեկ այլ օրինակ է Քլայդոն Հաուսը Բաքինգհեմշիրում. մնացած բեկորը մի թևն է, որը նախատեսված էր լինել ընդարձակ պալլադիական տան երկու կողային թևերից մեկը: Ծրագիրը երբեք չի ավարտվել, և կառուցվածի մասերը դրանից հետո քանդվել են:

## Վաղ պալլադիականություն
[alt=See caption|ձախից|մինի|Թագուհու տունը, Գրինվիչ (սկսվել է 1616)՝ [Ինիգո Ջոնս|Ինիգո Ջոնսի գլուխգործոցը]]
17-րդ դարում Իտալիայում սովորող բազմաթիվ ճարտարապետներ իմացան Պալլադիոյի աշխատանքների մասին, և տուն վերադառնալով որդեգրեցին նրա ոճը, ինչը հանգեցրեց դրա լայն տարածմանը Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում : Ողջ աշխարհում պալլադիականության մեկուսացված ձևերը ձևավորվեցին այս կերպ, թեև ոճը իր ժողովրդականության գագաթնակետին հասավ մինչև 18-րդ դարը: Վենետիկում բարոկկո ճարտարապետության էքսցեսներին վաղ արձագանքը դրսևորվեց որպես վերադարձ դեպի պալլադիական սկզբունքներ: Այնտեղի ամենավաղ նեոպալլադիացիները եղել են Դոմենիկո Ռոսին (1657-1737) և Անդրեա Թիրալին (1657-1737): Նրանց կենսագիր Տոմազո Թեմանզան ցույց տվեց, որ շարժման ամենակարող ջատագովն է. իր գրվածքներում Պալլադիոյի ժառանգությունը գնալով ավելի կոդիֆիկացվեց և շարժվեց դեպի նեոկլասիցիզմ:

Պալլադիոյի ամենաազդեցիկ հետևորդը Ինիգո Ջոնսն էր, ով 1613-1614 թվականներին արվեստի կոլեկցիոների կոմս Արունդելի հետ ճանապարհորդեց ամբողջ Իտալիայում՝ ծանոթագրելով Պալլադիոյի տրակտատի իր օրինակը: Ջոնսի և նրա ժամանակակիցների և ավելի ուշ հետևորդների «պալլադիականությունը» հիմնականում ճակատների ոճ էր, որտեղ մաթեմատիկական բանաձևերը թելադրում էին խստորեն չկիրառված դասավորություն: 1640-1680 թվականներին այս ոճով են կառուցվել Անգլիայի մի քանի գյուղական տներ: Դրանք հետևում են Գրինվիչի թագուհու տան համար Ջոնսի պալլադիական նախագծերի՝ առաջին անգլիական պալլադիական տան, և Ուայթհոլում գտնվող բանկետների տան՝ Չարլզ I-ի Լոնդոնի անավարտ թագավորական պալատի հաջողությունները:

Ջոնսի կողմից պաշտպանված պալլադիական նախագծերը չափազանց սերտորեն կապված էին Չարլզ I-ի արքունիքի հետ, որպեսզի գոյատևեին Անգլիական հեղափոխությունից հետո: Ստյուարտների վերադարձից հետո Ջոնսի պալլադիականութունը խավարվեց այնպիսի ճարտարապետների բարոկկո նախագծերով, ինչպիսին է Ուիլյամ Թալմանը, Ջոն Վանբրուգը, Նիկոլաս Հոքսմուրը և Ջոնսի աշակերտ Ջոն Ուեբը:

## Նեոպալլադիականություն
### Անգլիական պալլադիական ճարտարապետություն
alt=See caption|աջից|մինի|Վանստիդ Հաուս (1722)՝ առաջին և ամենամեծ նեոպալլադիական տներից, նկարը Քոլին Քեմփբելի  ''Բրիտանացի ճարտարապետը'' գրքից
Բարոկկո ոճը մեծ տարածում գտավ մայրցամաքային Եվրոպայում, բայց հաճախ այն կասկածանքով էին դիտում Անգլիայում, որտեղ այն համարվում էր «թատերական, շքեղ և կաթոլիկ»: Այն փոխարինվեց Բրիտանիայում 18-րդ դարի առաջին քառորդում, երբ չորս գրքեր ընդգծեցին դասական ճարտարապետության պարզությունն ու մաքրությունը: Դրանք էին՝

* «Բրիտանացի ճարտարապետը*»,* որը հրատարակել է Քոլին Քեմփբելը 1715 թվականին (որից հավելյալ հատորները հայտնվեցին դարի ընթացքում*)*,
* «Ճարտարապետության չորս գրքերը»*,* անձամբ Պալլադիոյի կողմից, թարգմանել է Ջակոմո Լեոնն և հրատարակվել 1715 թվականից սկսած,
* «Շինարարության արվեստի մասին», Լեոն Բատիստա Ալբերտիի կողմից, թարգմանել է Ջակոմո Լեոնին և հրատարակվել 1726 թ., և
* «Ինիգո Ջոնսի նախագծերը... որոշ հավելյալ նմուշներով»*,* հրատարակել է Ուիլյամ Քենթը երկու հատորով 1727 թվականին: Մեկ այլ հատոր՝ *Պարոն Ինիգո Ջոնսի և պարոն Ուիլյամ Քենթի որոշ ձևավորումներ* հրատարակվել է 1744 թվականին ճարտարապետ Ջոն Վարդիի կողմից,ով Քենթի գործընկերն էր:

Այդ ամենի մեջ ամենասիրվածը Քեմփբելի *Բրիտանացի ճարտարապետն* է: Շարքը պարունակում է բրիտանական շենքերի ճարտարապետական ​​տպագրություններ՝ ոգեշնչված մեծ ճարտարապետներից՝ Վիտրուվիոսից մինչև Պալլադիո, սկզբում հիմնականում Ինիգո Ջոնսի գործերն էին, սակայն հետագա աշխատանքները պարունակում էին Քեմփբելի և 18-րդ դարի այլ ճարտարապետների գծագրեր և հատակագծեր: Այս չորս գրքերը մեծապես նպաստեցին պալլադիական ճարտարապետության հաստատմանը 18-րդ դարի Բրիտանիայում: Քեմփբելը և Քենթը դարձան դարաշրջանի ամենանորաձև և ամենապահանջված ճարտարապետները: Քեմփբելը տեղադրել էր իր 1715 թվականի վիթխարի Վանստեդ Հաուսի համար նախատեսված նախագծերը Վիտրովիուս Բրիտանիկուսի ճակատին մոտ՝ անմիջապես Ջոնսի և Ուեբի շենքերի փորագրություններից հետո, «որպես օրինակ, թե ինչպիսին պետք է լինի նոր ճարտարապետությունը»: Գրքի շնորհիվ Քեմփբելն ընտրվեց որպես Հենրի Հոար I-ի Սթուորհեդ տան ճարտարապետ: Հոարի եղբայրը՝ Ուիլյամ Բենսոնը, նախագծել էր Ուիլբերի տունը՝ 18-րդ դարի ամենավաղ պալլադիական տունը Ուիլթշիրում, որը Քեմփբելը նկարազարդել էր նաև «Բրիտանացի ճարտարապետը» գրքում:
alt=See caption|աջից|մինի|Հոլքհեմ Հոլ, հարավային ճակատ (1734)՝ չորս կողային թևերը բարձրացված են, իրենց բարձրությամբ և կարևորությամբ, գրեթե կենտրոնական բլոկի կարգավիճակին
Դիզայնի նոր դպրոցի առաջնագծում էր «ճարտարապետ կոմսը»՝ Ռիչարդ Բոյլը, Բուրլինգթոնի 3-րդ կոմսը, ըստ Դեն Քրյուկշանկի՝ «մարդը, ով պատասխանատու է պալլադիականության այս տարօրինակ վերելքի համար մինչև քվազի-կրոնական աստիճան»: 1729 թվականին նա և Քենթը նախագծել են Չիզվիք Հաուսը: Այս տունը Պալլադիոյի Վիլլա Կապրայի վերաիմաստավորումն էր, բայց մաքրված էր 16-րդ դարի տարրերից և զարդանախշերից: Զարդանախշերի այս խիստ բացակայությունը պետք է լիներ անգլիական պալլադիականության հատկանիշ:

1734 թվականին Քենթը և Բերլինգթոնը նախագծեցին Հոլքհեմ Հոլը Նորֆոլկում: Ջեյմս Սթիվենս Քերլը այն համարում է «Անգլիայի ամենաշքեղ պալլադիական տունը»: Տան հիմնական մասնաշենքը հետևում էր Պալադիոյի թելադրանքին, բայց նրա ցածր, հաճախ անջատված, ֆերմերային շենքերի թևերը բարձր էին իրենց նշանակությամբ: Քենթը դրանք կցեց դիզայնին, վտարեց գյուղատնտեսական կենդանիներին և թեւերը բարձրացրեց գրեթե նույն կարևորության, ինչ հենց տունը: Հենց կողային թևերի զարգացումն էր, որ պետք է հանգեցներ նրան, որ անգլիական պալլադիականությունը վերածվեր Պալլադիոյի բնօրինակ ստեղծագործության պաստիչ լինելուց: Թևերը հաճախ զարդարված էին սյունասրահներով և վերնաճակատներով, որոնք հաճախ նմանվում էին, ինչպես շատ ավելի ուշ Քեդլսթոն Հոլում, փոքրիկ գյուղական տներ, որոնք իրենց սեփական իրավունքով էին:
alt=See caption|ձախից|մինի|Ուոբուրնի աբբայություն (1746)՝  նախագծվել է Բուրլինգթոնի աշակերտ Հենրի Ֆլիթկրոֆթի կողմից և ցույց է տալիս թևերի հետագա զարգացումը
Ճարտարապետական ​​ոճերը զարգանում և փոխվում են յուրաքանչյուր  հաճախորդի պահանջներին համապատասխան: Երբ 1746 թվականին Բեդֆորդի դուքսը որոշեց վերակառուցել Ուոբուրնի աբբայությունը, նա ընտրեց նորաձև պալլադիական ոճը և ընտրեց ճարտարապետ Հենրի Ֆլիթկրոֆթին, որը Բուրլինգթոնի հովանավորն էր: Ֆլիթկրոֆթի նախագծերը, թեև պալլադիականական բնույթ էին կրում, պետք է համապատասխանեին դուքսի որոշմանը, նախկին տան հատակագծին, որն ի սկզբանե ցիստերցիական վանք էր, պետք է պահպանվեր: Կենտրոնական բլոկը փոքր է, ունի ընդամենը երեք ծոց, իսկ տաճարանման սյունասրահը պարզապես առաջարկված է և փակ։ Երկու մեծ կողային թևերը, որոնք պարունակում են պետական ​​սենյակների հսկայական փաթեթ, փոխարինում են պատերին կամ սյունաշարերին, որոնք պետք է միանային ֆերմայի շենքերին, պատուհանները՝ ապահովելու համար, որ դրանք երևան որպես պալլադիական դիզայնի ոճով: Ոճի այս զարգացումը պետք է կրկնվեր Բրիտանիայի շատ տներում և քաղաքապետարաններում հարյուր տարվա ընթացքում: Հաճախ վերջավոր բլոկները կունենան կույր սյուներ, որոնք  ուշադրության էին գրավում և լրացնում կենտրոնական բլոկը: Այս ամենը շատ հեռու էր երկու հարյուր տարի առաջ Պալլադիոյի նախագծերից: Վիկտորիանական դարաշրջանում արժանանալով բարեհաճությանը՝ մոտեցումը վերակենդանացավ սըր Ասթոն Ուեբի կողմից՝ 1913 թվականին Բուքինգհեմյան պալատը վերափոխելու համար:

Վիլլաների ավանդույթը շարունակվեց 18-րդ դարի վերջին, մասնավորապես Լոնդոնի շրջակայքի արվարձաններում: Սըր Ուիլյամ Չեմբերսը կառուցեց բազմաթիվ օրինակներ, ինչպիսիք են Փարքսդիդ Հաուսը: Բայց անգլիական պալլադիական ավելի մեծ տները այլևս այն փոքրիկ, բայց շքեղ հանգստյան վայրերը չէին, որ նախատեսված էին նրանց իտալացի գործընկերների համար: Նրանք դարձել էին «ուժային տներ», սըր Ջոն Սամերսոնի խոսքերով, Վիգեր օլիգարխիայի հաղթանակի և գերիշխանության խորհրդանշական կենտրոնները, որոնք անառարկելիորեն կառավարում էին Բրիտանիան Աննա թագուհու մահից մոտ հիսուն տարի անց:  Սամերսոնը կարծում էր, որ Քենթի ձիապահները Ուայթհոլում մարմնավորում են «պալլադիականության հաստատումը որպես Մեծ Բրիտանիայի պաշտոնական ոճ»:  Երբ ոճը հասավ գագաթնակետին, մաթեմատիկական համամասնության մտքերը ջնջվեցին: Հենակետային թեւերով քառակուսի տների փոխարեն՝ այս շենքերն ունեին ճակատի երկարությունը՝ որպես հիմնական նկատառում. երկար տները հաճախ միայն մեկ սենյակի խորության վրա միտումնավոր խաբեություն էին անում՝ չափի կեղծ տպավորություն ստեղծելու համար:

### Իռլանդական պալլադիական ճարտարապետություն
alt=See caption|ձախից|մինի|Քազըլթաուն Հաուս (1722)՝ իռլանդական պալլադական տուն, որտեղ թեւերը թեքվում են, բայց առանձնացված են տնից և միացված են սյունաշարերով՝ ուշադիր հետևելով Պալլադիոյի մոտեցումներին
Իռլանդիայում պալլադիական վերածննդի ժամանակաշրջանում նույնիսկ համեստ առանձնատները ձուլվում էին նեոպալլադիական կաղապարի մեջ: Իռլանդական պալլադիական ճարտարապետությունը նրբորեն տարբերվում է անգլիական ոճից: Պալլադիոյի հիմնական իդեալներին հավատարիմ մնալով, ինչպես այլ երկրներում, այն հաճախ ավելի ճշգրիտ է: Իռլանդիայում պալլադիականությունը դարձավ քաղաքական. Դուբլինում և՛ սկզբնական, և՛ ներկայիս իռլանդական խորհրդարանները զբաղեցնում են պալլադիական շենքերը:

Իռլանդացի ճարտարապետ սըր Էդվարդ Լովետ Փիրսը (1699-1733) դարձավ առաջատար փաստաբան: Նա սըր Ջոն Վանբրուգի զարմիկն էր և սկզբում նրա աշակերտներից մեկը: Նա մերժեց բարոկկո ոճը և երեք տարի անցկացրեց ճարտարապետություն ուսումնասիրելով Ֆրանսիայում և Իտալիայում, նախքան Իռլանդիա վերադառնալը: Նրա ամենակարևոր պալլադիական աշխատությունը Դուբլինում գտնվող Իռլանդիայի խորհրդարանի նախկին պալատն է: Քրիսթին Քեյսին իր 2005 թվականի «Դուբլին» հատորում, Իռլանդիայի Պևսների շենքերի շարքում, շենքը համարում է «Անկասկած, [Բրիտանիայում] պալլադիական ոճի ամենաարդյունավետ հասարակական հավաքածու»: Փիրսը աչքի էր ընկնում իր բեղմնավոր գործունեությամբ, նա շարունակեց նախագծել Դրումկոնտրա Հաուսի հարավային ճակատը 1725 թվականին և Սամըրհիլ Հաուսը 1731 թվականին, որն ավարտվեց նրա մահից հետո Ռիչարդ Կասելսի կողմից: Փիրսը նաև վերահսկում էր Դուբլինի մոտ գտնվող Քազըլթաուն Հաուսի շենքը, որը նախագծել էր իտալացի ճարտարապետ Ալեսանդրո Գալիլեյը (1691-1737): Սա, թերևս, միակ պալլադիական տունն է Իռլանդիայում, որը կառուցվել է Պալլադիոյի մաթեմատիկական հարաբերակցությամբ և իռլանդական մի շարք առանձնատներից մեկը, որը ոգեշնչել է Սպիտակ տան ձևավորումը Վաշինգտոնում:

Այլ օրինակներ ներառում են Ռասբորոն, որը նախագծել է Ռիչարդ Կասելսը, ով նաև նախագծել է պալլադիան Ռոտոնդա հիվանդանոցը Դուբլինում և Ֆլորենցիայի դատարանը Ֆերմանաղ կոմսությունում: Իռլանդական պալլադիական գյուղական տներում հաճախ ցուցադրվում են ամուր ռոկոկոյի գիպսագործություն. իռլանդական մասնագիտություն, որը հաճախ մշակվել է Լաֆրանչինի եղբայրների կողմից և շատ ավելի շքեղ, քան Անգլիայի իրենց ժամանակակիցների ինտերիերը: 20-րդ դարում, Իռլանդիայի անկախության պատերազմի և դրան հաջորդած քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո, մեծ թվով իռլանդական գյուղական տներ, ներառյալ որոշ հիանալի պալլադիական օրինակներ, ինչպիսիք են Վուդստոք Հաուսը, լքվել են կամ դարձել են ավերակ:

### Հյուսիսային Ամերիկայի պալլադիական ճարտարապետություն
alt=See caption|աջից|մինի|Համոնդ-Հարվուդ Հաուս (1774)՝  Վիլլա Պիզանիի օրինակով
Պալլադիոյի ազդեցությունը Հյուսիսային Ամերիկայում ակնհայտ է գրեթե նրա առաջին ճարտարապետի նախագծած շենքերից: Իռլանդացի փիլիսոփա Ջորջ Բերկլին 1720-ականների վերջին գնեց մի մեծ ֆերմա Միդլթաունում, Ռոդ Այլենդում և ավելացրեց պալլադիական դռան պատյանը, որը բխում էր Քենթի «Ինիգո Ջոնսի նախագծումից» (1727), որը նա կարող էր բերել իր հետ Լոնդոնից: Պալլադիոյի աշխատանքը ներառվել է Յեյլի քոլեջի համար հավաքված հազար հատորների գրադարանում: Փիթեր Հարիսոնի 1749-ի նախագծերը Նյուպորտի Ռեդվուդ գրադարանի համար, Ռոդ Այլենդ, ուղղակիորեն փոխառված են Պալլադիոյի I quattro libri dell'architettura գրքից, մինչդեռ Նյուպորտի աղյուսների շուկայի նրա ծրագիրը, որը ստեղծվել է մեկ տասնամյակ անց, նույնպես պալլադիական է:

Գաղութատիրության ժամանակաշրջանի երկու տներ, որոնք վերջնականապես կարելի է վերագրել I quattro libri dell'architettura գրքի նախագծերին՝ Համոնդ-Հարվուդ տունը (1774) Աննապոլիսում, Մերիլենդում և Թոմաս Ջեֆերսոնի առաջին Մոնտիչելոն (1770): Համոնդ-Հարվուդը նախագծվել է ճարտարապետ Ուիլյամ Բաքլենդի կողմից 1773-1774 թվականներին Մերիլենդ նահանգի Էն Արունդել շրջանի հարուստ ֆերմեր Մաթիաս Համոնդի համար։ Դիզայնի աղբյուրը Վիլլա Պիզանին է և դա առաջին Մոնտիչելոյի համար՝ Վիլլա Կորնարոն Պիոմբինո Դեսեում: Երկուսն էլ վերցված են I quattro libri dell'architettura-ի II գրքից, գլուխ XIV: Ավելի ուշ Ջեֆերսոնը զգալի փոփոխություններ կատարեց Մոնտիչելլոյին, որը հայտնի էր որպես երկրորդ Մոնտիչելլո (1802-1809), Համոնդ-Հարվուդ Հաուսը դարձնելով Հյուսիսային Ամերիկայի միակ մնացած տունը, որն ուղղակիորեն հիմնված է Պալլադյան դիզայնի վրա:
alt=See caption|ձախից|մինի|Թոմաս Ջեֆերսոնի «երկրորդ» Մոնտիչելոն (1772)
Ջեֆերսոնը հիշատակեց I quattro libri dell'architettura գիրքը որպես իր Աստվածաշունչը: Չնայած որ պետական ​​գործիչ էր, նրա կիրքը ճարտարապետությունն էր և նա զարգացրեց բուռն գնահատանք Պալլադիոյի ճարտարապետական ​​գաղափարների նկատմամբ. Ջեյմս Բարբուր Բարբուրսվիլ կալվածքի, Վիրջինիայի նահանգի Կապիտոլիումի և Վիրջինիայի համալսարանի  համար նրա նախագծերը հիմնված էին Պալլադիոյի գրքի նկարազարդումների վրա: Գիտակցելով հին հռոմեական ճարտարապետության քաղաքական նշանակությունը նորաստեղծ Ամերիկյան Հանրապետության համար՝ Ջեֆերսոնը նախագծել է իր քաղաքացիական շենքերը, ինչպիսին է «Ռոտոնդան» պալլադիական ոճով՝ իր շենքերում արձագանքելով նոր հանրապետության օրինակներին՝ հին օրինակներից:

Վիրջինիա և Կարոլինիա նահանգներում պալլադիական ոճը հանդիպում է բազմաթիվ պլանտացիոն տներում, ինչպիսիք են Ստրատֆորդ Հոլը, Վեստովերի պլանտացիան ը Դրայթոն հոլլը: Վեստովերի հյուսիսային և հարավային մուտքերը, որոնք պատրաստված են ներմուծված անգլիական պորտլանդական քարից, ձևավորվել են Ուիլյամ Սալմոնի Palladio Londinensis-ի (1734) օրինակով: Դրեյթոն Հոլի տարբերակիչ առանձնահատկությունը՝ նրա երկհարկանի սյունասրահը, ոգեշնչված էր Պալլադիոյից, ինչպես նաև Մաունթ Էյրիից, Վիրջինիա նահանգի Ռիչմոնդ կոմսությունում, կառուցված 1758-1762 թվականներին: Ամերիկյան պալլադիականության առանձնահատկությունն այն էր, որ նորից հայտնվեց մեծ սյունասրահը, որը, ինչպես Իտալիայում,պաշտպանում էր արևից: Սյունասրահը տարբեր ձևերով և չափերով դարձավ ամերիկյան գաղութային ճարտարապետության գերիշխող հատկանիշը: Հյուսիսային Եվրոպայի երկրներում սյունասրահը դարձել էր սոսկ խորհրդանիշ, որը հաճախ փակվում էր կամ պարզապես ակնարկվում էր սյուների ձևավորման մեջ, իսկ երբեմն էլ անգլիական պալլադիականության շատ ուշ օրինակներում, որոնք հարմարեցված էին դառնալու պատշգամբ, Ամերիկայում պալլադիական սյունասրահը վերագտավ իր ողջ փառքը:
[alt=See caption|աջից|մինի|Ռոտունդա, [Վիրջինիայի համալսարան(1822-1826)]]
Վաշինգտոնում գտնվող Սպիտակ տունը ոգեշնչված էր իռլանդական պալլադիականությամբ: Նրա ճարտարապետ Ջեյմս Հոբանը, ով կառուցել է գործադիր առանձնատունը 1792 թվականից 1800 թվականներին, ծնվել է 1762 թվականին Քալան քաղաքում, Քիլքենի կոմսությունում, որպես վարձակալ ֆերմերների որդին՝ Փիրսի կողմից նախագծված պալլադիական տան Դեզարտ Քորթ կալվածքում: Նա ճարտարապետություն է սովորել Դուբլինում, որտեղ Լեինսթեր Հաուսը (կառուցվել է մոտ 1747) ժամանակի լավագույն պալլադիական շինություններից մեկն էր: Ե՛վ Քազելի Լեինսթեր Հաուսը, և՛ Ջեյմս Ուայեթի Քազլ Քուլը հիշատակվել են որպես Հոբանի ներշնչանքները Սպիտակ տան համար, սակայն այդ շենքի ավելի նեոկլասիկական ձևավորումը, հատկապես հարավային ճակատը, որը շատ նման է 1790 թվականին Ուայեթի նախագծին՝ Քազլ Քուլի համար, հուշում է, որ Քուլը, հավանաբար, ավելի անմիջական նախահայրն է: Ճարտարապետության պատմաբան Ջերվազ Ջեքսոն-Սթոփսը նկարագրում է Քազլ Քուլը որպես «պալլադիական ավանդույթների գագաթնակետ, բայց խիստ նեոկլասիկական իր մաքուր զարդարանքով և ազնիվ խստությամբ», Մինչ Ալիսթեր Ռոուանը 1979 թվականի իր «Հյուսիս-արևմտյան Ուլսթեր» հատորում, «Իռլանդիայի շենքերը» շարքում, ենթադրում է, որ Քուլում Ուայաթը նախագծել է շենք, «ավելի զանգվածային, առնական և ավելի ամբողջովին ազատված պալլադիական պրակտիկայից, քան այն, ինչ նա արել է նախկինում»:

Իր հետագա զարգացման պատճառով Կանադայում պալադյան ճարտարապետությունն ավելի հազվադեպ է: 1984 թվականին իր «Պալադիան ոճը կանադական ճարտարապետության մեջ» ուսումնասիրության մեջ Նատալի Քլերքը նշում է դրա առանձնահատուկ ազդեցությունը հանրային ճարտարապետության վրա՝ ի տարբերություն Միացյալ Նահանգների մասնավոր տների: Պատմական նոտայի օրինակներից է Նոր Շոտլանդիայի օրենսդիր մարմնի շենքը, որն ավարտվել է 1819 թվականին: Մեկ այլ օրինակ է Կառավարական տունը Սենտ Ջոնսում, Նյուֆաունդլենդ:

### Պալլադիականությունն այլուր
[alt=See caption|աջից|մինի|[Բեռլինի պետական օպերա (1743)]]
Անգլիայում նեոպալլադիանիզմի վերելքը նպաստեց Պրուսիայում դրա ընդունմանը։ Կոմս Ֆրանչեսկո Ալգարոտին գրեց լորդ Բուրլինգթոնին, որպեսզի տեղեկացնի նրան, որ նա Ֆրեդերիկ Մեծին խորհուրդ է տալիս իր երկրում ընդունել Անգլիայում Բուրլինգթոնի կողմից ներմուծված ճարտարապետական ​​ոճը: 1741 թվականին Գեորգ Վենցեսլաուս ֆոն Քնոբելսդորֆն արդեն սկսել էր Բեռլինի օպերային թատրոնի կառուցումը, որը հիմնված էր Քեմփբելի «Վանսթեդ տան» հիման վրա:

Պալլադիականությունը հատկապես ընդունվել է բրիտանական գաղութատիրության տակ գտնվող տարածքներում։ Օրինակներ կարելի է տեսնել Հնդկական թերակղզում. Ռաջ Բհավան, Կալկաթայում (նախկին Կառավարական տունը) ստեղծվել է Քեդլսթոն Հոլլի օրինակով մինչդեռ ճարտարապետության պատմաբան Պիլար Մարիա Գերիերին բացահայտում է դրա ազդեցությունները  Դելիում[./Մասնակից:Nunn_Ghazaryan/Ավազարկղ3#cite_note-Guerrieri—2021——4-7-176 [151]]: Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում Ֆեդերիկո Ֆրեշկին նշում է Հերբերտ Բեյքերի միության շենքերի «տոսկանյան սյունաշարերը և պալլադիական պատուհանները»:

## Ժառանգություն
[alt=See caption|ձախից|մինի|Հենբերի Հոլ, [Չեշիր (1986)՝20-րդ դարի պալլադիականությունը մոդելավորված Վիլլա Կապրայի վրա]]
1770-ական թվականներին բրիտանացի ճարտարապետներ, ինչպիսիք են Ռոբերտ Ադամը և Ուիլյամ Չեմբերսը, մեծ պահանջարկ ունեին, բայց այժմ նրանք օգտագործում էին դասական աղբյուրների լայն տեսականի, ներառյալ Հին Հունաստանից, այնքան, որ նրանց ճարտարապետության ձևերը որոշվեցին որպես նեոկլասիկական, այլ ոչ թե պալլադիական: Եվրոպայում պալլադիական վերածնունդն ավարտվեց 18-րդ դարի վերջին։ 19-րդ դարում գոթական վերածննդի կողմնակիցները, ինչպիսիք են Օգոստոս Պուգինը, հիշելով պալլադիականության ծագումը հնագույն տաճարներում, համարեցին այն հեթանոսական և ոչ պիտանի անգլիական և անգլո-կաթոլիկ պաշտամունքին: Հյուսիսային Ամերիկայում պալլադիականությունը մի փոքր երկար մնաց. Թոմաս Ջեֆերսոնի հատակագծերն ու բարձրությունները մեծապես պարտական ​​են Պալլադիոյի « I quattro libri dell'architettura*»* գրքին:

*Պալլադյան* տերմինը հաճախ սխալ է օգտագործվում ժամանակակից դիսկուրսի մեջ և հակված է օգտագործվել ցանկացած դասական հավակնություններով շենքեր նկարագրելու համար: Ավելի լուրջ պալադյան մոտեցման վերածնունդ կար 20-րդ դարում, երբ ճարտարապետության ազդեցիկ տեսաբան Քոլին Ռոուն հրապարակեց իր էսսեն՝ «Իդեալական վիլլայի մաթեմատիկան», (1947), որտեղ նա կապեր գծեց կոմպոզիցիոն «կանոնների» միջև: Սյուզան Ուոլթերսի «Մոդեռնիզմի երկու դեմքերը» հոդվածը առաջարկում է Պալլադիոյի գաղափարների շարունակական ազդեցությունը 20-րդ դարի ճարտարապետների վրա: 21-րդ դարում Պալլադիոյի անունը պարբերաբար հայտնվում է աշխարհի ամենաազդեցիկ ճարտարապետների շարքում: Անգլիայում Ռայմոնդ Էրիթը (1904-1973) հիմնվել է պալլադիական ոգեշնչումների վրա, և նրան հետևել է իր աշակերտ, հետագայում գործընկեր Քուինլան Թերին:

## Ծանոթագրություններ, հղումներ և գրականություն
### Նշումներ

### Ծանոթագրություններ

### Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* Center for Palladian Studies in America
* Inigo Jones document collection at Worcester College, Oxford
* International centre for the study of the architecture of Andrea Palladio (CISA) 
* Thomas Jefferson's architecture 
* Article on Palladian architecture in colonial Singapore, published by the Department of Architecture and Urban Planni