Տոչկա (մարտավարական հրթիռային համալիր)

մինի|Տոչկա-Ու մարտավարական հրթիռային համալիրը՝ զորահանդեսից առաջ՝ Եկատերինբուրգում
**Տոչկա** () (ըստ Ռուսաստանի Դաշնության Գլխավոր Հրթիռա-Հրետանային վարչության ցուցիչի՝  - **9Կ79** ), ըստ ՆԱՏՕ-ի կոդային նշանակման՝ ***ԷսԷս-21 Սկարաբ Ա*** (, կարդացվում է «Սկարաբ-էյ»), ըստ Միջին և փոքր հեռավորության հրթիռների վերացման մասին պայմանագրի` **ՕՏՌ-21**` ), դիվիզիայի մակարդակի խորհրդային մարտավարական հրթիռային համալիր  (1980-ական թվականներ վերջից փոխանցված է բանակային օղակ) մշակվել է Կոլոմնայի մեքենաշինական կոնստրուկտորական բյուրոյի կողմից՝ Սերգեյ Պավելի Նեպոբեդիմու () գլխավորությամբ։

## Ստեղծման պատմությունը
Մշակումը սկսվել է ԽՍՀՄ Մինիստրների սովետի № 148-56 առ 4 մարտի 1968 թվականի որոշմամբ։

9Կ79 «Տոչկա» դիվիզիայի հրթիռային համալիրի պետական փորձարկումներն անցկացվել են 1970-1975 թթ.: Պաշտոնապես ԽՍՀՄ բանակի սպառազինության մեջ է ընդունվել 1975 թվականին, թեպետ հրթիռների սերիական արտադրությունը սկսվել է 1973 թվականին։

«Տոչկա-Ռ» հրթիռային համալիրը՝ մարտագլխիկի պասսիվ ռադիոլոկացիոն ինքնաուղղորդմամբ, սպառազինության մեջ է ընդունվել 1983 թվականին։

9Կ79-1 «Տոչկա-Ու» հրթիռային համալիրը (ՆԱՏՕ-ի ինդեքսավորմամբ՝ *Սկարաբ Բ*) մինչև 120 կմ մեծացված հրաձգության հեռավորությամբ պետական փորձարկումներն անցել է 1986-1988 թթ.: Զորքեր է սկսել մտնել 1989 թվականին։

Հրթիռների արտադրությունը կատարվել է Վոտկինսկի մեքենաշինական (այլ տվյալներով՝ Պետրոպավլովսկի ծանր մեքենաշինության գործարանում, Ղազախստան), մնացած բաղադրամասերի արտադրությունը կատարվել է ամբողջ ԽՍՀՄ-ում։

Կազմակերպորեն այս հրթիռային համալիրը կարող է ներկայացվել բրիգադի կազմում, որի մեջ մտնում են 2—3 դիվիզիոն։ Յուրաքանչյուր հրթիռային դիվիզիոնը ունի 2—3 մեկնարկային մարտկոց՝ յուրաքանչյուրում 2—3-ական արձակման կայանք։ Ուստի, հրթիռային մեկ բրիգադի կազմում կարող է լինել 8-ից մինչև 27 արձակման կայանք (ԱԿ)։

### Համառոտ պատմական տեղեկություններ
* Տիպը՝ մարտավարական հրթիռային համալիր
* Մշակման տարիները՝ 1968 թվականից
* Փորձարկումները՝ 1971 թ.  Պետական փորձարկումները՝ 1973—1974 թթ.
* Սպառազինության մեջ ընդունումը՝ 1975 թ. 
* Կարգավիճակը՝ սպառազինության մեջ
* Մշակողները՝  Կոլոմնայի մեքենաշինական կոնստրուկտորական բյուրո
* Արտադրողները՝ հրթիռները.  Վոտկինսկի մեքենաշինական գործարան ինքնագնաց արձակման կայանք.  «Բարիկադներ» արտադրական միավորում
* Կոնստրուկտորը՝ Նեպոբեդիմի Սերգեյ Պավելի
* Շահագործման տարիները՝ 1975 — առայսօր
* Հիմնական շահագործողները՝  խորհրդային զինված ուժեր  Ռուսաստանի զինված ուժեր
* Այլ շահագործողներ՝
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* **Հանված է սպառազինությունից**
* 
* 
* 
* 
* 

## Հրթիռը
«Տոչկա» («Տոչկա-Ու») մարտավարական համալիրի հրթիռը իրենից ներկայացնում է թռիչքի ամբողջ ընթացքում կառավարելի միաստիճան պինդվառելիքային բալիստիկ հրթիռ, որը կազմված է 9Մ79 (9Մ79Մ, 9Մ79-1) հրթիռից, Х-անման դասավորությամբ ղեկերից և թևերից և թռիչքի ժամանակ չանջատվող գլխամասից (ԳՄ)։

### Հրթիռային մասը
Հրթիռային մասը (ՀՄ) կատարում է ԳՄ-ի՝ նպատակակետին հասցնելու գործառույթը և կազմված է ՀՄ-ի կորպուսից՝ նավիրանից, որը ներառում է սարքավորումային, շարժիչային, պոչային բաժանմունքներից, աէրոդինամիկ մակերևույթից և երկու կաբելային բնից, ինպէս նաև շարժիչային կայանքից (ՇԿ) և կառավարման բորտհամակարգի սարքավորումներից (ԿԲՍ)։ ՀՄ-ի կառուցվածքում օգտագործված են հաջող ինժեներատեխնիկական լուծումներ։

#### Շարժիչային տեղակայանքը
Միառեժիմային պինդվառելիքային հրթիռային շարժիչը իրենից ներկայացնում է այրման խցիկ՝ ծայրափողակային բլոկով և նրանում տեղաբաշխված վառելիքային լիցքով և բոռնկման համակարգով։

#### Ղեկավարման բորտահամակարգը
Հրթիռն ունի ինքնավար, իներցիոն կառավարման բորտհամակարգ, ղեկակայունացնող հարթակով (ՂԿՀ) և նավիրանային թվային հաշվիչ համալիրով (ՆԻԹՀՀ)։

### Գլխամասերը
[մինի|Կասետային ԳՄ 9Ն123Կ հատույթային մակետը [Հրետանու, ինժեներային զորքերի և կապի զորքերի ռազմապատմական թանգարանում]]
9Կ79 հրթիռային համալիրի մշակման և շահագործման տարիների ընթացքում նրա համար ստեղծվել է մարտական հանդերձման լայն անվանակարգ.
* **9Ն39** — հատուկ միջուկային գլխամաս՝ **9Մ79Բ** (9Մ79-1Բ) հրթիռի կազմում, ԱԱ-60 տիպի միջուկային լիցք, 10 - 100 կիլտոննա հզորությամբ տրոտիլային համարժեք.
* **9Ն64** — հատուկ միջուկայիւն գլխամաս, 200 կիլոտոննա (այլ տվյակլներով՝ 100 կիլոտոննա).
* **9Մ79Բ2**, միջուկային մարտագլխիկ 200 կիլոտոննա (այլ տվյակլներով՝ 100 կիլոտոննա).
* **9Ն123Ֆ** — բեկորա-ֆուգասային գլխամաս. 482 կգ. խոցման մակերեսը՝ 2—3 հեկտար.
* **9Ն123Կ** — կասետային ռումբ, խոցման մակրեսեը՝ 3,5—7 հեկտար. բաց տեղանքում գտնվող կենդանի ուժի և չզրահապատված մարտական տեխնիկայի խոցման համար.
* **9Ն123Ֆ-Ռ** (9Ն123Ֆ-Ռ2, 9Ն123Ֆ-Ռ3) — բեկորա-ֆուգասային, խոցման մակերեսը՝ մինչև 2 հեկտար.
* **9Ն123Գ** — հատուկ քիմիական հրթիռ. ընդամենը՝ 60,5 կգ թունավոր նյույթերով.
* **9Ն123Գ2-1** — հատուկ քիմիական կասետ. ընդամենը՝ 50,5 կգ թունավոր նյութեր.

## Արձակման կայանքը
մինի|Արձակման կայանք 9Պ129 և կողքին՝ 9Յա234 կոնտեյներ

## Համալիրի սարքավորումը
## Մարտավարա-տեխնիկական բնութագրերը
Փակագծերում տրված են տվյալներ՝ «Տոչկա-Ու»-ի համար։
* Հեռահարությունը.
** առնվազն. 15 (15) կմ
** առավելագույն. 70 (120) կմ
* Հրթիռի արագությունը. 300-500 մ/վ
* Մեկնարկային զանգվածը. 2010 կգ
* Շարժիչի քարշուժը. 9788 կգվ
* Աշխատանքի ժամանակը. 18—28 վс
* Տեղ հասնելու-թռչելու ժամանակը՝ առավելագույն հեռավորության վրա՝ 136 վայրկյան
* Մարտական մասը (ՄՄ). մինչև 482 կգ զանգվածով՝ սովորական, միջուկային և քիմիական հանդերձանքով, ըստ անվանակարգի
* Արձակման նախապատրաստման ժամանակը.
** № 1 պատրաստականությունից. 2 րոպե
** երթից։ 16 րոպե
* Արձակման կայանքի զանգվածը (հրթիռով և հաշվարկով). 18145 կգ
* ԱԿ-ի՝ հրթիռով տեղափոխման առավելագույն արագությունը.
** մայրուղով՝ 60 կմ/ժ
** հողածածկ ճանապարհներով. 40 կմ/ժ
** ճանապարհազուրկ տարածքում՝ 15 կմ/ժ
** լողանցելիս՝ 8 կմ/ժ
* Մարտական մեքենաների ընթացքային պաշարը՝ ըստ վառելիքի (լրիվ բեռնվածությամբ)։ 650 կմ
* Մարտական մեքենայի տեխնիկական ռեսուրսը՝ 15000 կմ
* Անձնակազմը՝ 4 մարդ

## Հրթիռների ծախսը
## Մարտական կիրառումը

### Մարտական գործողությունները Չեչնիայում
«Տոչկա-ՈՒ» համալիրն օգտագործվել է Ռուսաստանի ԶՈՒ-ի 58-րդ համազորային բանակի կողմից՝ Չեչնիայում պատերազմի ժամանակ։

### Ուկրաինա (2014)
Մարտավարական հրթիռային համալիրն օգտագործվել է Ուկրաինայի արևելքում՝ Նովոռոսիայում Կիևի մղած պատերազմում 28 июля 2014 года по высоте Саур-Могила был нанесен удар двумя оперативно-тактическими ракетами «Точка-У» 19-й ракетной бригады ВСУ.

### Ներխուժումը Եմեն (2015)
## Պատահարներ

### Ուկրաինա (2000)
## Օպերատորներ
[մինի|Տոչկա-ՈՒ. զորահանդես. [Բաքու. 26 հունիսի 2011 թ.:]]

*  — շուրջ 4 հրթիռ 9Մ79, ԱԿ թիվը հայտնի չէ, 2013 թ. դրությամբ։
*  — ավելի քան 46 միավոր 2011 թ. դրությամբ
*  — մինչև 36 միավոր՝ 2013 թ. դրությամբ։
*  — 10 միավոր՝ 2013 թ.:
*  — 12 միավոր 2013 թ.:
*  — տեղական պատճենը՝ KN-02 Toksa, ПУ на базе МАЗ-63171.
*  — 60 միավոր 2016 թ.:
*  — ավելի քան 18 միավոր 2013 թ.: (1997 թ., նույն քանակությամբ:>)
*  — 90 միավոր՝ 2015 թվականին։

### Հանված է սպառազինությունից
*  — 8 ԱԿ «Տոչկա», 1995 թ.
* 
* 

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
*  Широкий обзор — Информационная система «Ракетная техника» 
* «Точка-У» Video
*  Полигон КапЯр. «Точка-У» 
* 9К79 Точка на сайте militaryrussia.ru

; Այլալեզու ռեսուրսներ 
*  Raketenkomplex 9K79 Totschka Raketen- und Waffentechnischer Dienst im Kdo. MB III
*  SS-21 Scarab (9K79 Tochka) 
*  MissileThreat.com SS-21 
*  Jane’s Defence news on North Korean SS-21 test, April 2006

Կատեգորիա:«Բարիկադներ» գործարան
Կատեգորիա:Բալիստիկ հրթիռներ
Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ զինված ուժեր
Կատեգորիա:Մարտավարական հրթիռային համալիր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ռազմական տեխնիկա