Մարտին Չելֆի

**Մարտին Լի Չելֆի** () ամերիկացի քիմիկոս։  Նա Կոլումբիայի համալսարանի համալսարանի պրոֆեսոր է։ Նա 2008 թվականին Օսամու Շիմոմուրայի և Ռոջեր Ցիենի հետ համատեղ «կանաչ լյումինեսցենտ սպիտակուցի՝ GFP-ի հայտնաբերման և զարգացման համար» արժանացել է  քիմիայի Նոբելյան մրցանակի։ Նա նեյրոկենսաբանական գիտությունների թեկնածու է Հարվարդի համալսարանից։

## Կրթություն և վաղ կյանք
[thumb|[Փոլ Քրուգման|Փոլ Կրուգմանը, Ռոջեր Ցյենը, Մարտին Չալֆին, Օսամու Շիմոմուրան, Մակոտո Կոբայաշին և Տոշիհիդե Մասկավան՝ 2008թ. Նոբելյան մրցանակակիրներ, Ստոկհոլմում Շվեդիայի Գիտությունների ակադեմիայում կայացած մամուլի ասուլիսում։]]
Չելֆին մեծացել է Չիկագոյում, Իլինոյս, կիթառահար Էլի Չելֆիի  (1910–1996) և հագուստի խանութի սեփականատեր Վիվիան Չելֆիի (ծն. Ֆրիդլեն, 1913–2005) որդին։ Նրա մորական պապը՝ Մեյեր Ֆրիդլենը, վաղ տարիքում ներգաղթել է Չիկագո Մոսկվայից. նրա հայրական տատիկն ու պապիկը՝ Բենջամին և Էսթեր Չելֆիները, եկել են Ցինցինատի Բրեստ-Լիտովսկից, և հրեա են։

1965 թվականին նա ընդունվեց Հարվարդի համալսարան՝ մաթեմատիկայի մասնագիտություն ձեռք բերելու մտադրությամբ, բ սակայն նա անցավ կենսաքիմիայի, քանի որ այն համատեղում էր քիմիայի, մաթեմատիկայի և կենսաբանության նկատմամբ  նրա հետաքրքրությունները։  Նա կրտսեր տարվա ամառն անցկացրեց Հարվարդում Կլաուս Վեբերի լաբորատորիայում, բայց «ամբողջովին ձախողվելը «այնքան մեծ հուսահատություն էր, որ ես որոշեցի կենսաբանությամբ չպետք է զբաղվեմ»։ Արդյունքում, մասնագիտությունն ավարտելով և անցել է իրավունքի, թատրոնի և ռուս գրականության դասընթացներ։

Նա նաև հանդես է եկել Հարվարդի լողի թիմում և ավագ տարում նշանակվել է կապիտան։ Այդ ժամանակ լողի մարզիչ Բիլ Բրուքսն ասաց. «Մարտին հիանալի կապիտան կդառնա, քանի որ նա սիրված է ողջ թիմի կողմից»։
Որպես ավագ՝ նա շահեց «Հարոլդ Հարվարդի գավաթը, առաջնորդության, սպորտային վարպետության և թիմային համագործակցության հատկանիշների լավագույնս դրսևորման համարէ»։ Չելֆիի Նոբելյան մրցանակի հայտարարումից հետո, նրա առաջին կուրսեցի սենյակակիցը նկատեց․ Չելֆիին «Նա միշտ իրեն լողորդ էր ճանաչում»։

1969 թվականին ուսումն ավարտելուց հետո նա մի շարք ժամանակավոր աշխատանքներ է կատարել, օրինակ՝ իր ծնողների հագուստի արտադրության բիզնեսում զգեստներ է վաճառել։ և դասավանդել Համդեն Հոլ Քանթրի Դպրոցում Համդենում, Կոնեկտիկուտ։ 1971 թվականի ամռանը Յեյլի համալսարանի Խոսե Զադունայսկու լաբորատորիայում նրա հետազոտությունը հանգեցրեց առաջին հրապարակմանը: Հաջողությամբ ոգևորված, նա վերադարձավ Հարվարդ՝ Ռոբերտ Պերլմանի մոտ ասպիրանտուրայի համար և 1977 թվականին պաշտպանեց թեկնածություական թեզը։

## Կարիերա և հետազոտություն
Չելֆին իր հետդոկտորական հետազոտությունն անցկացրեց Մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայում (LMB) Սիդնի Բրենների և Ջոն Սուլսթոնի հետ, և երեքը 1985-ին հրապարակեցին «C. elegans-ում հպման զգայունության նեյրոնային շղթան» աշխատությունը։  Այնուհետև Չելֆին 1982 թվականին լքեց LMB-ն և միավավ Կոլումբիայի համալսարանի կենսաբանական գիտությունների բաժնին և շարունակեց ուսումնասիրել C. elegans հպման մուտանտները։

Նա ամուսնացավ Թուլ Հազելրիգի հետ։ Հետագայում Թուլը միացավ նրան Կոլումբիայի համալսարանի ֆակուլտետում։ Նա Չելֆիին թույլ տվեց իր հիմնական գիտական ​​աշխատության «Կանաչ լյումինեսցենտ սպիտակուցը որպես գենի արտահայտման նշան» մեջ մեջբերել իր չհրապարակված հետազոտությունը՝ պայմանով, որ նա մեկ ամիս սուրճ պատրաստեր, եփեր և դատարկեր աղբը ամեն գիշեր։

1992 թվականի հուլիսին Չելֆին և նրա կինը դուստր են ունեցել՝ Սառա։
 
2004 թվականին Չելֆին ընտրվել է ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։

Նա Նոբելյան մրցանակի կոմիտեի հեռախոսազանգի ժամանակ նա քնած էր։
 Երբ նա արթնացավ, գիտեր, որ մրցանակն արդեն հայտարարված է, ուստի ասաց
«Լավ, ո՞վ է այն հիմարը (schnook), ով ստացել է մրցանակը»: Եվ նա բացեց իր նոութբուքը, հասավ Նոբելյան մրցանակի կայք և պարզեց, որ այն հիմարը՝ շնուկն ինքն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ