open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շուխա (գետ)

**Շուխա** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասում, Ադըղեայի Հանրապետությունում։ Ակունքը սկիզբ է առնում Կուբան գետից։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։ Ավազանի տարածքը կազմում է 27,1 կմ2։

Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցման (ՊՋԳ) տվյալներով՝ գետը գտնվում է միայն Կուբանի ավազանային երկրամասում։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կուբան գետն է, Ուստ Լաբինսկ քաղաքից մինչև Կրասնոդարյան ջրամբար, առանց Սպիտակ և Պիշիշ գետերի։ Գետի ավազանատակը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կուբանն է։

## Ջրագրության տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **06020002012108100006191**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **108100619**
* *Ավազանի կոդը* - **06.02.00.020**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **08**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **1**

## Արտաքին հղումներ
* Шуха (Шуга)
* Ресурсы поверхностных вод СССР։ Гидрологическая изученность. Т. 8. Северный Кавказ/ Под ред. Д. Д. Мордухай-Болтовского. — Л.։ Гидрометеоиздат, 1964. — 309 с.

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Մահվան գործիքները։ Ոսկորների քաղաք

**Մահվան Գործիքները։ Ոսկորների Քաղաք** (անգլերեն՝ The Mortal Instruments։ City of Bones), ամերիկյան ֆենտեզի-արկածային ժանրի ֆիլմ է նկարահանված 2013 թ.-ին Մահվան Գործիքները գրքի հիման վրա։ Ֆիլմի գլխավոր դերակատարներն են Լիլի Քոլինզ և Ջեյմի Քամբելլ Բոուեր։

## Սյուժետ
Քլերի Ֆրեյը միշտ իմացել է, որ սովորական աղջիկ է։ Բայց ապագայում իմանում է, որ նա Ստվերային Որսորդների հետնորդ է։ Այդ որսորդները պատկանում են գաղտնի կազմակերպության, ովքեր պաշտպանում են աշխարհը դևերից։ Երբ Քլերի մայրիկը անհետանում է, Քլերին միավորվում է Ստվերային Որսորդների հետ, որպեսզի փրկի մորը։ Եվ այսպես Քլերին ծանոթանում է մի այլ աշխարհի հետ, որտեղ կան դեմոններ, վամպիրիներ, կախարդներ, մարդագայլեր և այլ գերբնական արարածներ։ Բայց գաղտնիքները դեռ առջևում են։

## Դերերում
*Լիլի Քոլինզ - Քլերի Ֆրեյ
*Ջեյմի Քամբելլ Բոուեր - Ջեյս Ուեյլենդ
*Ռոբերտ Շիեն - Սայմոն Լյուիս
*Քեվին Զեգերս - Ալեք Լայթվուդ
*Էյդեն Թեյներ - Լյուք Գերովեյ
*Լինա Հիդի - Ջոսելեն Ֆրեյ
*Քեվին Դուրանդ - Էմիլ Փանկբորն
*Ջեմայմա Ուեստ - Իզաբել Լայթվուդ
*Գորդֆի Գաո - Մագնուս Բեյն
*Ջարեդ Հարրիս - Հոջ Ստարքվեթեր
*Ջոնաթան Րիզ Մայերս - Վալենտին Մորգենսթեյն

## Նկարահանումներ
Նկարահանումները տեղի են ունեցել 2012 թվականի օգոստոսի 20ին Տորոնտոյում և Նյու-Յորքում։

## Շարունակություն
2015 թվականին պետք է նկարահանվեր ֆիլմի երկրորդ մասը, սակայն հետագայում չեղարկվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հարոլդ Ցվարտի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Տորոնտոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Գերմանական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների կանադական ֆիլմեր
Նարա (քաղաք)

, քաղաք Ճապոնիայում, Հոնսյու կղզու հարավում։ Նարա պրեֆեկտուրայի վարչական կենտրոնը։ Ունի 365 205 բնակիչ (2010)։ Քաղաք֊թանգարան է, միջազգային նշանակության տուրիստական կենտրոն։ Նարան եղել է Ճապոնիայի առաջին մայրաքաղաքը (710-784)։

## Ճարտարապետություն
Քաղաքն ունի կանոնավոր հատակագիծ։ Պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններից են․ Ցակուսիձի (եռահարկ պագոդայով, կառուցվել է 680 թվականին, 718 թվականին փոխադրվել Նարա), Կոֆուկուձի (հիմնվել է 669 թվականին, 710 թվականին փոխադրվել Նարա, վերակառուցվել 12-13-րդ դարերում), Տոդայձի (743-752, վերակառուցվել է 12-րդ, 17-րդ և 18-րդ դարերում), Տոսյոդայձի (հիմնվել է 759 թվականին), Սին Ցակուսիձի (հիմնվել է 747 թվականին) փայտաշեն մենաստանները։

Նարայի ժամանակակից կառուցապատմանը բնորոշ են 1-2-հարկանի բնակելի տները և սակավաթիվ վարչական շենքերը։ Նարայի շրջակայքում է Խորյուձի մենաստանը։

## Կրթություն
Նարա քաղաքում կան բազմաթիվ համալսարաններ, այդ թվում ազգային`  Նարայի կանանց համալսարանն ու Թէնրի մասնավոր համալսարանը։

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Aska_at_Nara_Dreamland.jpg|Երազների աշխարհ
CG Gosashi Kofun 1 7p.jpg|Գոսասի բլուր
Todaiji18s3200.jpg|Աշխարհի ամենամեծ փայտե շինությունը՝ Տոդայ-ջի տաճարի Daibutsuden սրահը
Kofukuji08s3200.jpg| Նարայի Կոֆուկու դզի կենտրոն
Kasuga-taisha16ns3200.jpg|Կասուգա տայսա
Nara national museum01s3200.jpg|Նարայի ազգային թանգարան
Garden_in_nara_pond_water1.JPG|Isuyen պարտեզ
090124_wakakusa_yamayaki.jpg|
 дворца Хейдзо
DeerNaraJapan.jpg|Աշնանը եղնիկները շրջում են Նարայի պուրակում
Sika deer in Nara 09.jpg|Ամռանը Նարա զբոսայգում եղջերուները մոտենում են զբոսաշրջիկներին 


Կատեգորիա:1898 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Տելուրիդներ

**Տելուրիդներ**, **1․** անչարի միացությունները իրենից ավելի էլեկտրադրական տարրերի, հիմնականում մետաղների հետ։ Ընդհանուր բանաձևը՝ M2Ten (ո-ը մետաղի օքսիդացման աստիճանն է)։ Ալկալիական մետաղներն առաջացնում են նաև պոլիտելուրիդներ (օրինակ, Na3Tey), անցումային մետաղները՝ փոփոխական բաղադրության միացություններ։ Բյուրեղական, կիսահաղորդչային նյութեր են, քայքայվում են ուժեղ թթուներում և խոնավ օդում։ Ալկալիական մետաղների Տելուրիդներ լուծվում են ջրում։ Բնության մեջ հանդիպում են միներալների ձևով։ Մտացվում են համապատասխան տարրերի միահալումով։ Ջրում սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիան 0,01 1գ/մ3 է, հաշված Te2֊+ վրա։ **2․** Միներալների խումբ, ծանր մետաղների և տելուրի միացություններ։ Բնության մեջ հազվագյուտ են, հայտնի են արծաթի, ոսկու, բիսմուտի, կապարի, սնդիկի Տելուրիդներ (պետցիտ, կալավերիտ, տելուրբիսմուտիտ, ալթայիտ, կոլորադոիտ և այլն)։ Տելուրիդներ իրենց հատկություններով հիշեցնում են սուլֆիդներին (մետաղային փայլ, էլեկտրահաղորդականություն, բարձր խտություն), սակայն նրանցից տարբերվում են ցածր կարծրությամբ, հերձումով և այլն։ Տելուրիդներ հանդիպում են հիդրոթերմալ հանքավայրերում սուլֆիդների հետ, երբեմն ոսկու և տելուրի հանքանյութ են։ Հայտնի են ԽՍՀՄ-ում, Ռումինիայում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում։

Հայաստանում Տելուրիդներ հայտնաբերվել և նկարագրվել են ոսկու, պղնձի, պղինձ-մոլիբդենային, բամետաղային հանքանյութերում։

Կատեգորիա:Տելուրի միացություններ
Վարդգես Տալյան

**Վարդգես Գրիգորի Տալյան** (1896, հուլիսի 3 (հուլիսի 15), Ալեքսանդրապոլ - 1947, հուլիսի 1, Երևան), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, մանկավարժ, երաժշտական, հասարակական գործիչ։

Գուսան Շերամի ավագ որդին։

## Կենսագրություն
1926 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի կոնսերվատորիայի Սարգիս Բարխուդարյանի ստեղծագործական դասարանը, ավելի ուշ ուսանել Վ․ Շչերբաչյովին։ Ավարտել է Դոնի Ռոստովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը 1924 թ.: Դասավանդել է Թիֆլիսի Հայարտյան երաժշտական ստուդիայում 1924-1927 թթ., N» 3 երաժշտական տեխնիկումում (1927-1934 թթ., 1933 թվականից՝ նաև տնօրեն), եղել է Վրաստանի խորհրդային կոմպոզիտորների միության հայկական սեկցիայի նախագահ 1933-1934 թթ.: 1934 թվականից ապրել է Երևանում, դասավանդել կոնսերվատորիայում, ղեկավարել ստեղծագործական դասարանը (1945 թվականից՝ պրոֆեսորի պաշտոնակատար)։ Տալյանի կոմպոզիցիայի դասավանդման հայ խորհրդային դըպրոցի հիմնադիրն է։ Հատկապես մեծ է նրա վաստակը կոմպոզիտորների ուսուցումը ազգային երաժշտության հիմքով տանելու գործում։ Սաներից են Առնո Բաբաջանյանը, Ա․ Հարությունյանը, էդուարդ Միրզոյանը, Ղազարոս Սարյանը, Արամ Մերանգուլյանը, Ռ․ Աթայանը, Ադամ Խուդոյանը։

Ստեղծագործել է տարբեր ժանրերում, հիշատակելի են՝ լարային կվարտետը 1935, ջութակի սոնատը 1944, դաշնամուրային տրիոն 1946, «Ռուշանի քարափը» օպերան (ըստ Նաիրի Զարյանի, անավարտ, 1938, մանկական ժանրային երգերի շարքը՝ դաշնամուրի նվագակցությամբ 1943, «Գյուլիզար» երաժշտական դրաման (կատարվել է Թիֆլիսում, 1920), «Կոլխոզական» («Լիություն») վոկալ–սիմֆոնիկ պատկերը 1942, «Հայաստան» երգը երգի-պարի անսամբլի համար։ Գրել է նոր կենցաղի թեմաներով մասսայական երգեր, ռոմանսներ ու խմբերգեր, կամերա-գործիքային երկեր, կատարել ժողովրդական և աշուղական երգերի մշակումներ։ Տալյանի ստեղծագործությունը բնորոշվում է ժողովրդական ազգային հենքով, վառ արտահայտված մեղեդայնությամբ, բոլոր ժանրերում երգային տարերքի գերիշխանությամբ, ազգային երաժշտությունից բխող հյութեղ հարմոնիայով։

## Գրականություն

* Մարգարիտ Բրուտյան, Վարդգես Տալյան, Ե., «Սովետական գրող», 1978։

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Ֆրանսուա Ժոզեֆ Տալմա

**Ֆրանսուա ժոզեֆ Տալմա** (, ), ֆրանսիացի դերասան։

Ավարտել է Փարիզի Դեկլամացիայի և երգեցողության թագավորական դպրոցը, 1787 թվականին առաջին ելույթն ունեցել «Կոմեդի ֆրանսեզ»-ում։ 1806 թվականից՝ Փարիզի կոնսերվատորիայի դրամատիկական դասարանի պրոֆեսոր։ Տալմայի գաղափարա-գեղարվեստական հայացքները ձևավորվել են ֆրանսիական և անգլիական լուսավորիչների ազդեցությամբ։ Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության առաջին օրերից Տալման ձգտել է թատրոնը դարձնել նրա գաղափարների տարածողը։ 1791 թվականին գլխավորել է հեղափոխականորեն տրամադրված դերասաններին, որոնք հեռանալով «Կոմեդի ֆրանսեզ»-ից հիմնադրել են «Հանրապետության թատրոն»-ը։ Հենրի 8-րդի, Լասալի (Շենիեի «Հենրի VIII», «Ժան Կալաս կամ Դաս դատավորներին»), Մուցիոս Սցեվոլայի (Լանսիվալի «Մուցիոս Ացեվոլա») և այլ կերպարներ Տալմայի մեկնաբանությամբ անձնավորել են մոլեռանդության և բռնակալության դեմ մարդասիրական գաղափարների համար պայքարողների արիությունը։ Լինելով կլասիցիստական ողբերգության դերասան, խաղի մեջ մտցրել է հուզականություն, զգացմունքայնություն՝ խախտելով կլասիցիզմի վերացական ընդհանրացվածությունը։ Յակոբինյան դիկտատուրայի պարտությունից հետո, 1799 թվականին Ժ․ Տալման անդրադարձել է «Կոմեդի ֆրանսեզ»։ Նրա ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ են գրավել Շեքսպիրի ողբերգությունների (Ժ․ Ֆ․ Դյուսիի մշակմամբ) հերոսները Համլետի դերում (Դյուսիի «Համլետ», ըստ Շեքսպիրի) Մակբեթ, Օթելլո, Համլետ («Մակբեթ», «Օթելլո», «Համլետ»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Ստավրոս Տավուլարիս

**Ստավրոս Տավուլարիս**. (ծնվել է 1920), հույն հասարակական գործիչ, բանասեր, բառարանագիր։

Սովորել է Աթենքի համալսարանում։ Մասնակցել է (1941-1944) Դիմադրության շարժմանը։ 1946 թվականին աքսորվել է, ենթարկվել խոշտանգումների։ Տավուլարիսը ազատվել է ՄԱԿ-ի միջամտությամբ։ Հիմնել է «Հունական հրատարակությունների ընկերությունը», որը լույս է ընծայել «Հին և նոր հույն դասականների ամբողջական երկերը» (57 հատոր)։ Հրատարակել է «Դպրոցական հանրագիտարան», «Հունարեն ժամանակակից խոսակցական լեզվի բառարան», «Ընդհանուր դպրոցական Հիդրիա հանրագիտարանը»։ «Հիդրիա։ Հունական և համաշխարհային մեծ հանրագիտարան» հրատարակչության տնօրենն է։ Այդ հանրագիտարանում զետեղված են Հայաստանին և հայերին վերաբերող բազմաթիվ հոդվածներ, քարտեզներ և պատկերներ։ Մահացել է 1968 թվականին։

Կատեգորիա:1920 ծնունդներ
Կատեգորիա:1968 մահեր
Կատեգորիա:Հույն հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հույն բանասերներ
Կատեգորիա:Հույն բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Աթենքի համալսարանի շրջանավարտներ
Իգոր Տամմ

**Իգոր Եվգենևիչ Տամմ** (, ), խորհրդային ֆիզիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953), Ֆիզիկայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակակիր (1958)։

1918 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը։ Դասավանդել է երկրի մի շարք բուհերում (1924—1941 թվականներին և 1954 թվականից՝ Մոսկվայի համալսարանում)։ 1934 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ ֆիզիկայի ինստիտուտում։ Աշխատանքները վերաբերում են քվանտային մեխանիկային և դրա կիրառություներին, ճառագայթման տեսությանը, միջուկային մասնիկների փոխազդեցության և տիեզերական ճառագայթների տեսությանը, ջերմամիջուկային սինթեզին։ Մշակել է բյուրեղներում լույսի ցրման քվանտային տեսությունը, էլեկտրոններից լույսի ցրման տեսությունը, լուծել ձայնային քվանտների (ֆոնոնների) հասկացությունը։ Ստեղծել է (Սեմյոն Շուբինի հետ համատեղ) մետաղներում ֆոտոէֆեկտի քվանտամեխանիկական տեսությունը 1931 թ., կանխատեսել էլեկտրոնների հատուկ վիճակների գոյության հնարավորությունը բյուրեղների մակերևույթի վրա («Տամմի մակարդակներ»)։ 1934 թվականին առաջարկել և մաթեմատիկորեն զարգացրել է միջուկային ուժերի քանակական տեսությունը, որի սխեմայով ստեղծվել է միջուկային ուժերի արդի մեզոնային տեսությունը։ 1937 թվականին Իգոր Տամմը Իլյա Ֆրանկի հետ ստեղծել է Վավիլով-Չերենկովի էֆեկտի տեսությունը։ Մշակել է (1945 թ.) միջուկային տարրական մասնիկների փոխազդեցության բացատրության մոտավոր մեթոդ (Տամմի-Դանկովի մեթոդ)։ Ունի ջերմամիջուկային կառավարվող սինթեզի ստացման խնդրին վերաբերող կարևոր աշխատանքներ։ Ստեղծել է ֆիզիկոս-տեսաբանների դպրոց։

Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով, արժանացել ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1946 թ., 1953 թ.), Ֆիզիկայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակի (1958 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ազգային ակադեմիաների անդամներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Արամ Տեր-Հովհաննիսյան (մանկավարժ)

**Արամ Ավետիսի Տեր-Հովհաննիսյան ** (), հայ խորհրդային մանկավարժ, մարզիկ։ Մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1972)։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1946), համամիութենական կարգի մրցավար (1947)։

Ավարտել է Մոսկվայի ֆիզիկական կուլտուրայի կենտրոնական ինստիտուտը (1931), գործուղվել Երևան և աշխատանքի անցել ՀԱՄԽ-ում։ 1932 թվականին մեկնել է Ուկրաինա, անցել մանկավարժական աշխատանքի։

1941-1945 թվականներին ծառայել է կարմիր բանակում։ 1945-1948 թվականներին եղել է ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական ինստիտուտի թեթև աթլետիկայի ամբիոնի վարիչ, 1948-1951 թվականներին՝ Մոսկվայի ֆիզիկական կուլտուրայի կենտրոնական ինստիտուտ թեթև աթլետիկայի ամբիոնի դոցենտ, 1951-1960 թվականներին՝ Լվովի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստուտի տնօրենի տեղակալ, 1961-1977 թվականներին՝ տեսության և մեթոդիկայի ամբիոնի վարիչ, 1977 թվականից՝ թեթև աթլետիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր։ Եղել է համամիութենական առաջին Սպարտակիադայի (1928) մրցանակակիր բարձրացատկից և սկավառակի նետումից, սկավառակի նետման ԽՍՀՄ ռեկորդակիր (1933)։

## Երկեր
* Спорт. Обучение, тренировка, воспитание, М., 1967.

Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Տամպերե

**Տամպերե**, *Տամերֆորս* (, ), քաղաք Ֆինլանդիայի հարավ-արևմուտքում։ 166 հազար բնակչություն 1977։ Տրանսպորտային հանգույց է, լճային նավահանգիստ։ Զարգացած է մեքենաշինությունը, տեքստիլ, քիմիական, թաղանթանյութի-թղթի արդյունաբերությունը։ Ունի 2 համալսարան։ Առաջին անգամ հիշատակվում է 1405 թվականին, քաղաք է 1779 թվականից։ 19-րդ դարի կեսին տեքստիլ արդյունաբերության խոշոր կենտրոն էր։

## Անվանում
Հայտնի է 1405 թվականից։ Ենթադրում են, որ անվանման հիմքում ընկած է ֆիններեն tammi ― «կաղնի» բառը։ Շվեդական տիրապետության շրջանում կոչվել է Տամմերֆորս ( ― Fors «ջրվեժ»), որը քաղաքի պաշտոնական անվանումն է մինչև 1917 թվականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1779 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքներ
Վոտչինա

**Վոտչինա** (՝ հայր բառից, որը նշանակում է հայրական սեփականություն), ժառանգական փոխանցվող հողատարածք, հայրենակալվածք, ֆեոդալական հողատիրության ձև Ռուսաստանում (8-9-րդ դարերում)։

## Պատմություն
Վոտչինան համալիր էր, որը կազմված էր հողային սեփականությունից (հողեր, շինություններ և ունեցվածք) և ճորտ պահելու իրավունքից։ 8-9-րդ դարերում վոտչինան համարվում էր կալվածատիրության գերակշռող ձևը Արևմտյան Եվրոպայի բազմաթիվ երկներում։ Վոտչինայի ձևավորման ընթացքում ստեղծվում էր իշխանական կառավարման ապարատ (դատարան, վարչություն և այլն), ինչը ժառանգաբար փոխանցվող կալվածքներից առանձնացնում էր վոտչինային բենեֆիցիայից, մանորից և կալվածքից։

Վոտչինան տարբերվում էր տնտեսական կառուցվածքով (կախված դոմենի դերից, գյուղացիների ֆեոդալական պարհակներից), մեծությամբ, վոտչիատերերի սոցիալական պատկանելիությամբ (ազնվական, այդ թվում նաև թագավորական, եկեղեցական)։

Վոտչինայի տերը իրավունք ուներ այն որպես ժառանգություն կտակելու, վաճառելու, գրավ դնելու և այլն։  Համապատասխանում է միջնադարյան Հայաստանի «հայրենիքին»։ Մինչև XV դարի վերջը վոտչինա ֆեոդալական հողատիրության ամենատարածված ձևն էր։ Վոտչինան բաղկացած էր մեծ տարածություններում ցրված և միմյանց հետ թույլ կապերով կապված մի քանի տիրույթներից։ Վոտչինաների տերերն էին գլխավորապես բոյարները և իշխանները, ինչպես նաև նրանց դրուժինաների անդամները, վանքերը, բարձրաստիճան հոգևորականությունը։ XYI դարի սկզբին, երբ Մոսկովյան իշխանությանը միացվեցին Նովգորոդը, Տվերը և Պսկովը, այդ հողերի շատ բոյարներ զրկվեցին իրենց վոտչինաներից, իսկ նրանց հողերում բնակեցվեցին ազնվականները, որոնց վրա էր հենվում մեծապետական իշխանությունը։ XYI դարի 50-ական թվականներին վոտչինայի տերերը զինվորական ծառայության առումով հավասարվեցին ազնվականներին։ Հետադեմ բոյարության դեմ պայքարում վճռական նշանակություն ունեցավ Իվան IV Ահեղի կիրառած օպրիչնինայի քաղաքականությունը։ XVI դարի վերջին արդեն ֆեոդալական հողատիրության առավել տարածված ձևը ոչ թե վոտչինան  էր, այլ՝ կալվածքը։ XVII դարի սկզբից վոտչինային հողատիրությունը կրկին սկսեց աճել։ Կառավարությունը պարգևատրելով ազնվականներին հավատարիմ ծառայության համար, առատորեն նրանց էր բաժանում վոտչինային հողերը։ XVII դարի վերջին պետության կենտրոնական շրջաններում վոտչինային հողատիրությունը նշանակալիորեն գերազանցում էր կալվածայինին։ Կալվածքի միաժառանգության մասին 1714 թվականի մարտի 28-ի հրամանագիրը իրավաբանորեն հավասարեցրեց կալվածքը վոտչինային։ Հետագայում «վոտչինա» տերմինը գործածվում էր ֆեոդալական հողային սեփականության իմաստով։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Կոռ

Կատեգորիա:Ֆեոդալական հողատիրության ձևեր
Վլադիմիր Վորոբյով

**Վորոբյով Վլադիմիր Պետրովիչ** (), խորհրդային անատոմ, Ուկրաինական ԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1934)։

1903 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, 1917 թվականից՝ նույն ֆակուլտետի (1921 թվականից՝ Խարկովի բժշկական ինստիտուտի) պրոֆեսոր, միաժամանակ եղել է Ուկրաինական փորձառական բժշկագիտության ինստիտուտի գիտական ղեկավար։ 1919 թվականից 1921 թվականներին աշխատել է Բուլղարիայում։ Սոֆիայի բժշկական ակադեմիայում նրա նախաձեռնությամբ կազմակերպվել է անատոմիայի ամբիոն (որն այժմ կոչվում է Վորոբյովի անվամբ)։ Զբաղվել է հիմնականում նյարդային համակարգի անատոմիայի հարցերով։ Բ․ Զբարսկու հետ առաջարկել են զմռսման նոր մեթոդ, 1924 թվականին զմռսել են Վ. Ի․ Լենինի մարմինը։ Խարկովում Վորոբյովը կազմակերպել է մարդու ձևավորման (կազմավորման) աշխարհում միակ թանգարանը։ Հեղինակ է «Մարդու անատոմիայի ատլաս»-ի (հրատարակվել է 1938 թվականից 1942 թվականներին)։ Սահմանվել է Վորոբյովի անվան մրցանակ նորմալ անատոմիայի բնագավառի լավագույն աշխատանքի համար։ Վ․ Ի․ Լենինի անվան մրցանակ (1927)։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ
Հայաստանը Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Հայաստանը** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2003 թվականից։ Առաջին անգամ Հայաստանը այս մրցույթում ներկայացրել է Էմմին։

## Մասնակցություններ

## Մրցանակներ
### Հանդիսատեսի համակրանք

### Այլ
Ռուսական woman.ru կայքը անցկացրել է մրցույթ Նոր Ալիք 2014-ի մասնակիցների միջև։ Այստեղ հաղթող է ճանաչվել Սոնա Ռուբենյանը։ Ահա մրցույթի արդյունքներով ձևավորված լավագույն հնգյակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Գաբրիել Տեր-Հովհաննիսյան

**Գաբրիել Տեր-Հովհանիսյան Քաջբերունի** (Քաջբերունի, ), հայ գրող, 1860-ական թվականների քննադատական ռեալիզմի ներկայացուցիչներից։

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, ապա՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Վերադարձել և տարիներ շարունակ աշխատել է որպես գավառական բժիշկ։

1861 թվականին «Հյուսիսափայլ»-ում (որի գաղափարական համախոհն էր) տպագրվել է հայ գյուղի սոցիալական կյանքը, մասնավորապես՝ եկեղեցական դասի չարաշահումները քննադատող, ժամանակի գրական աշխարհաբարով գրված նրա «Տեր-Սարգիս» վեպը, որը բարձր է գնահատել Միքայել Նալբանդյանը։ Գրաքննչությունն արգելել է վեպի շարունակության տպագրումը։

«Սուրբ Գևորգի ղուլը» («Մեղու Հայաստանի», (1872) վիպակում Տեր-Հովհաննիսյանը նորից է անդրադարձել կրոնական դասի արատներին։ Գրել է նաև «Զուխտ անիծյալ գերեզման» վիպակը (անտիպ), ճամփորդական նոթեր, հուշագրություններ։

«Ստեփանոս Նազարյանցի շուրջը․ 60-ական թվականներում» (1917) գիրքը հետաքրքրական փաստեր է պարունակում Ստեփանոս Նազարյանցի և 1860-ական թվականների հայ հասարակական կյանքի վերաբերյալ։

## Երկեր
* Տեր-Սարգիս (ժողովածու), Երևան, 1938։

## Գրականություն
* Քաջբերունի։ Գաբրիել Տեր-Հովհաննիսյանց։ 1837-1920։ Կենսագրական տեղեկություններ, Երևան, 1969։

Կատեգորիա:1837 ծնունդներ
Կատեգորիա:1920 մահեր
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Տենոր

**Տենոր** (*[[իտալերեն]]* tenore, *[[լատիներեն]]* tenero — պահել),

1. Տղամարդու երգչական բարձր ձայն։ Ձայնածավալը՝ փոքր օկտավայի դոյից մինչև առաջին օկտավայի սիբեմոլ։ Հիմնական տարատեսակներն են՝ քնարական (tenore di grazia), բնորոշ են տեմբրի փափկությունը և շարժունությունը, և դրամատիկական (tenore di forza), հատուկ է ամբողջ ձայնածավալում հնչողության մեծ ուժը։ Հանդիպում է նաև քնարա-դրամատիկ․ Տենոր և տենոր-ալտինո (հասնում է մինչև երկրորդ օկտավայի մին)։

2. Փողային երաժշտական գործիք, կիրառվում է փողային նվագախմբերում։ Տենոր են անվանում նաև սովորաբար միջին ռեգիստրի որոշ երաժշտական գործիքներ, որոնք պատկանում են նույն ընտանիքին (օրինակ, սաքսոֆոն-տենոր և այլն)։

3․ Միջին դարերում (XII դարից)՝ կոնտրապունկտային ստեղծագործության հիմնական ձայնը (պարտիան), որ շարադրում էր գլխավոր մեղեդին (cantus firmus)։ Սկզբնապես տենոր ներքևի ձայնն էր, բասի միավորումից հետո դարձել է պոլիֆոնիկ ստեղծագործության միջին ձայնը։

Կատեգորիա:Տղամարդու երգչական բարձր ձայն
Կատեգորիա:Փողային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Կոնտրապունկտային ստեղծագործության հիմնական ձայն
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Բադ Նաուհայմ

**Բադ Նաուհայմ** (), քաղաք Գերմանիայում, Մայնի Ֆրանկֆուրտից 38 կմ հյուսիս, Ուզա գետի ափին։

## Կլիմա
Կլիման չափավոր է (հունվարի միջին ջերմաստիճանը - 0,4&nbsp;°C Է, հուլիսինը՝ 18,5&nbsp;°C), տարեկան տեղումները՝ մոտ 700 մմ։

Բուժիչ միջոցներն են՝ ածխաթթվային, երկաթային, քլորիդ-նատրիումային աղբյուրները, ցեխաբուժությունը, խաղողաբուժությունը։ Բուժվում են սիրտ-անոթային, շարժողության, կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգերի, գինեկոլոգիական, վերին շնչառական, ստամոքսաաղիքային ուղիների, լյարդի և լեղուղիների քրոնիկական հիվանդություններով և նյութափոխանակության խանգարումներով տառապողները։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Volkssternwarte Wetterau.jpg| 
Պատկեր:Sprudelhof Bad Nauheim, Hessen, Germany.jpg| 
Պատկեր:Sprudelhof BadNauheim Brunnen.jpg| 
Պատկեր:Sprudelhof BadNauheim 2.jpg| 
Պատկեր:Sprudelhof Bad Nauheim 3.jpg| 
Պատկեր:Bad_Nauheim_Saline.jpg| 
Պատկեր:Bad_Nauheim_Schwalheim.jpg| 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Տանյուգ

**Տանյուգ** (սերբերեն՝ Tanjug/ Танјуг), ինֆորմացիոն գործակալություն Սերբիայում։

Հիմնվել է 1943 թվականին, Ցայցե քաղաքում։ 1944 թվականից գտնվում է Բելգրադում։

Կատեգորիա:Գործակալություններ
Քաղցած խաղեր (ֆիլմ)

**Քաղցած Խաղեր** (անգլերեն՝ The Hunger Games), ամերիկյան հակաուտոպիական ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Հերի Ռոսսն է։ Ֆիլմը նկարահանված է Սյուզան Քոլինզի համանուն վեպի հիման վրա։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2012 թ.-ի Մարտի 12ին։
Ֆիլմի կարգախոսն է՝ «Ե՛վ թող հաջողությունը միշտ ձեզ հետ լինի»։

## Սյուժե
Բռնապետական կառավարությունը ամեն տարի ցուցադրում է գոյատևման խաղեր, որին ուղիղ երթերով հետևում է ամբողջ աշխարհը։ Ամեն տարի կառավարության մարդիկ այցելում են դիստրիկտներ և ընտրում մեկ տղա և մեկ աղջիկ։ Ընտրվածները կոչվում են տրիբուտներ, այսինքն խաղին մասնակցում է 24 տրիբուտ։ 12-րդ դիստրիկտից ընտրվում է ֆիլմի հերոսուհու՝ Քեթնիս Էվերդինի քույրը՝ Փրիմրոուզը։ Քեթնիսը, հայտնվելով այդպիսի իրավիճակում, փրկում է քրոջ կյանքը և հայտարարում է, որ ցանկանում է ինքնակամ մասնակցել խաղերին։ Տղաներից ընտրվում է Փիթ Մալլերկը։ 
Խաղի կանոնները հետևյալն են՝ 24 տրիբուտները պետք է անեն հնարավոր ամեն ինչ, որպեսզի գոյատևեն։ Ի վերջո, նրանցից միայն մեկը պետք է ողջ մնա։ Մինչ խաղերի սկսվելը, Փիթը հայտարարում է, որ սիրային կապի մեջ է Քեթնիսի հետ, ինչը բարկացնում է Քեթնիսին, քանի որ նա սիրում էր Գեյլին։ Սակայն նա ստիպված է լինում հաստատել դա, որպեսզի ողջ մնա։
Քեթիսը խաղերի ժամանակ անցնում է բազմաթիվ փորձությունների միջով։ Նրան օգնում են Հեյմիչը և Էֆֆին։ 
[thumb|[Ջենիֆեր Լոուրենսը Քեթնիս Էվերդինի դերում]]

## Դերերում

## Մրցանակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:2012 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Քաղցած խաղեր (ֆիլմաշար)
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Հյուսիսային Ամերիկայում
Կատեգորիա:Գրաքննված ֆիլմեր
Էդգար Տեր-Ղազարյան

**Էդգար Ղազարի Տեր-Ղազարյան** (), հայ խորհրդային քիմիկոս-տեխնոլոգ, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1960)։ ԽՄԿԿ անդամ 1949 թվականից։

Ղ․ Գ․ Տեր-Ղազարյանի որդին։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի քիմիական տեխնիկումը (1929)։ Աշխատել է Բերեզնիկիում, ապա Ղարաքիլիսայի ազոտային պարարտանյութերի գործարանում։ 1936 թվականից ղեկավարել է Երևանի սինթետիկ կաուչուկի գործարանի նախագծման աշխատանքները։ 1944-1946 թվականներին Դյուպոն ֆիրմայի ձեռնարկություններում (ԱՄՆ) ուսումնասիրել է սինթետիկ կաուչուկի արտադրության առանձնահատկությունները։

Տեր-Ղազարյանն աշխատել է նիկոտինի (Բաբուշկինո, 1938-1939), սինթետիկ կաուչուկի (Երևան, 1943-1953, Սումգաիթ, 1953-1957) գործարաններում որպես գլխավոր ինժեներ։ Տեր-Ղազարյաի ղեկավարությամբ է իրականացվել Երևանի սինթետիկ կաուչուկի գործարանի վերակառուցումը, ներդրվել քլորապրենի արտադրության երկփուլ ռեկտիֆիկացման, քլորբենզոլի անընդհատ ստացման եղանակները և էմուլսիոն պոլիմերացման պրոցեսի ներդրումը արտադրության մեջ։ Քլորբենզոլի ստացման եղանակը ներդրվել է նաև Չինաստանում, Լեհաստանում և ԽՍՀՄ այլ գործարաններում։ 1957 թվականներին նշանակվել է քիմիական արդյունաբերության և գունավոր մետալուրգիայի արտադրական պրոցեսների ավտոմատացման ԳՀԻ-ի (Վանաձոր) տնօրեն 1960 թվականից՝ ՀԽՍՀ Ժողտնտխորհի նախագահի առաջին տեղակալ։

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ տեխնոլոգներ
Իգոր Տեր-Հովհաննիսյան

**Իգոր Արամի Տեր-Հովհաննիսյան** (), հայ խորհրդային մարզիկ (հեռացատկորդ)։ Արամ Ավետիսի Տեր-Հովհաննիսյանի որդին։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1960 թ.), ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1980 թ.), մանկավարժական գիտությունների թեկնածու (1971 թ.)։

Ավարտել է Լվովի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտը (1959 թ.)։ Հեռացատկի աշխարհի կրկնակի (1962 թ., 1967 թ.) ռեկորդակիր, Մելբուռնի, Հռոմի (3-րդ մրցանակ), Տոկիոյի (3-րդ մրցանակ) և Մեխիկոյի Օլիմպիական խաղերի մասնակից։ Հեռացատկի ԽՍՀՄ (12 անգամ) և Եվրոպայի 6-ակի չեմպիոն։ 11 անգամ բարելավել է ԽՍՀՄ հեռացատկի ռեկորդը (774 սմ-ից հասցրել 835-ի)։ Դասվում է թեթև աթլետիկայի պատմության 10 լավագույն ցատկորդների շարքում։

1972-1983 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին առընթեր ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի կոմիտեում, որպես թեթև աթլետիկայի մարզիչ, 1983 թվականից՝ թեթև աթլետիկայի ԽՍՀՄ հավաքական թիմերի գլխավոր մարզիչ։ Հեղինակ է մի շարք գրքերի և գիտական հոդվածների։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի պատվավոր պրոֆեսոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Կատեգորիա:Հայ հեռացատկորդներ
Կատեգորիա:ՖԿՀՊԻ պատվավոր պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Լևոն Տեր-Հովսեփյան

**Լևոն Տեր-Հովսեփյան Հովսեփի** (, Երևան), բանվոր հեղափոխական, Անդրկովկասում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1920)։

1895 թվականից աշխատել է Բաքվի մեխանիկական արհեստանոցներում։ 1901 թվականից ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Բալախանիում ՌՍԴԲԿ խմբակների կազմակերպման աշխատանքներին։ 1902 թվականին ձերբակալվել է և ութ ամսվա կալանքից հետո արտաքսվել Երևան։ Եղել է Երևանի առաջին սոցիալ-դեմոկրատական խմբակի (ստեղծված 1901 թվականի վերջին) անդամ։ Ակտիվ ագիտացիոն աշխատանք է կատարել բանվորների շրջանում։ Բազմիցս ձերբակալվել և աքսորվել է, երկու անգամ՝ 1911 թվականին և 1914 թվականին դատապարտվել է տաժանակիր աշխատանքի։

Ազատվել է 1917 թվականի Փետրվարյան հեղաշրջումից հետո։ Մասնակցել է 1920 թվականի մայիսի բոլշևիկյան ապստամբությանը, ինչպես նաև 1921 թվականի Հայաստանի ինքնիշխանության վերականգնման համար մղված փետրվարյան ապստամբության դաժան ճնշմանը՝ Ղամարլուի (Արտաշատ) ռազմաճակատում։ Ընտրվել է կոմբջջի քարտուղար։ 1922 թվականից աշխատել է խորհրդային և արհմիութենական մարմիններում։

Կատեգորիա:1943 մահեր
Կատեգորիա:1878 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Քաղցած խաղեր ֆիլմի դերասանական կազմ

Քաղցած խաղեր ֆիլմի դերասանական կազմը։ Ֆիլմը նկարահանված է Սյուզն Քոլլինսի համանուն վեպի հիման վրա։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2012 թ.-ի Մարտի 12ին։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղցած խաղեր (ֆիլմաշար)
Կարաս (անոթ)

մինի
**Կարաս**, կավե անոթ։ Գործածվում է հացահատիկ, գինի, կաթնամթերքներ (թան, պանիր և այլն), մեղր, գարեջուր և այլն մթերավորելու համար։ Հայտնի է դեռևս էնեոլիթյան-բրոնզեդարյան ժամանակաշրջանից (մեր թվարկությունից առաջ III հազարամյակ)։ Հին Եգիպտոսում, Բաբելոնում, Հայկական լեռնաշխարհում և այլուր կարասն օգտագործվել է նաև որպես դագաղ։ Սկզբնական կարասները եղել են ցածր, լայն փորով ու բերանով, նեղ, կորավուն հատակով, մեծ մասամբ՝ սև փայլով, երկրաչափական նախշերով ու կենդանակերպ պատկերներով (Շենգավիթ)։

Ուրարտական և հետագա շրջաններում առաջ են եկել նաև երկարավուն, հարթ հատակով կարասներ։ Ուրարտական կարասները զարդարված են պարուրաձև, եռանկյունաձև, ճկված, փայլեցված, դրոշմված նախշերով, հաճախ՝ սեպագրերով, կնքադրոշմներով ու կենդանիների կավե քանդակներով։ Միայն Կարմիր բլուրից հայտնաբերվել է գինու 8 պահեստ՝ հողե հատակում թաղված 800-1000 լ տարողությամբ մոտ 400 կարասով։

Դվինից, Անիից, Գառնիից և այլ միջնադարյան հնավայրերից գտնվել են կարմրափայլ, գոտեզարդ, դրոշմազարդ, մարդկանց, թռչունների, կենդանիների, խաչի պատերներով, բուսական (կենաց ծառ և այլն ) ու գինու կարասներ (Կարմիր բլուր) Կարասներ (Դվին) երկրաչափական նախշերով, հայերեն արձանագրություններով կանթավոր և անկանթ բազմաթիվ կարասներ և կարասների մնացորդներ։ Ենթադրվում է, որ ցածրիկ, լայնաբերան, հարթ հատակով գոտեզարդ, բուսական ու կենդանակերպ նախշերով կարասները, օգտագործվելով հարսանիքների և ճաշկերույթների ժամանակ՝ խորհրդանշել են պտղաբերություն, իսկ նեղ բերանով երկարավուն կարասները, որոնք մթերքով լցված կիսով չափ թաղվել են հողում, հատկանշել են օջախի շենությունը։ Մինչև 1950-ական թվականները կարասը ուներ տնտեսական կարևոր նշանակություն։ Այժմ օգտագործվում է հիմնականում գյուղերում։

## Տես նաև
* Ամֆորա

Կատեգորիա:Անոթներ
Կատեգորիա:Սպասք
Տատյաններ

**Տատյաններ**. 18-20-րդ դարերում Թուրքիայում պետական, հայ ազգային հասարակական գործիչների, նշանավոր մտավորականների տոհմ Կոստանդնուպոլսում։ Ուսումնասիրողները Սուլթան Մահմուդի գահակալության շրջանն անվանել են «Տատյան դար»։ Տատյանները նյութական միջոցներ են տրամադրել Վենետիկի Մխիթարյաններին, ազդեցիկ դեր խաղացել Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի կրոն, և մշակութային կյանքում։ Տատյանների ամառանոցում ստորագրվել է Սան Ստեֆանոյի ռուս-թուրքական պայմանագիրը (1878)։
## Մահտեսի Առաքել-Տատյան
Նրանց նախահայրը՝ արհեստավոր Մահտեսի Առաքել-Տատը (Տատյան) (1753-1812) Կոստանդնուպոլիս է գաղթել Ակն գավառի Ապուչեխ գյուղից։ 1795 թվականին ստացել է ամիրայի կոչում և նշանակվել սուլթանական Թուրքիայի արքունի վառոդապետ։ Այնուհետև, շուրջ 75 տարի Տատյանների շառավիղները ղեկավարել են Թուրքիայի զինագործարանները, թղթի արտադրությունը, բանակի հանդերձավորումը։

## Տատյան Սիմեոն ամիրա
Տատյան Սիմեոն ամիրան (1786-1832) 1826 թվականին նշանակվել է արքունի վառոդապետ, նույն թվին իր միջոցներով կառուցել տվել Այաստեֆանոյի հայոց եկեղեցին։ 1832 թվականին արքունի վառոդապետ կարգված Պողոսբեյ Տատյանը (1800-1863) նյութական օգնություն է ցույց տվել Հ․ Սվաճյանին, Հ․ Պարոնյանին։
## Հովհաննես բեյ Տատյան
Հովհաննես բեյ Տատյանը (1789- 1869) 1842 թվականին ստանձնել է արքունի վառոդապետի պաշտոնը, 1844 թվականին կառուցել Մաքրիգյուղի հայկական եկեղեցին։ 
## Ներսես բեյ Տատյան
Ներսես բեյ Տատյանը (1825-1872) եղել է առաջնակարգ ճարտարապետ, Պաչյանների հետ բազմաթիվ շենքեր կառուցել Կոստանդնուպոլսում։

## Առաքել բեյ Տատյան
Առաքել բեյ Տատյանի (1820-1886) օրոք, Թուրքիայում ռազմական մինիստրության ստեղծմամբ, վերացվել է վառոդապետության պաշտոնը։ 
## Մկրտիչ բեյ Տատյան
Մկրտիչ բեյ Տատյանը (1844-1911) եղել է բազմակողմանի զարգացած մտավորական, տիրապետել եվրոպական մի շարք լեզուների, թղթակցել ֆրանսիական կենտրոնական թերթերին։ 
## Հարություն փաշա և Տիրան բեյ Տատյաններ
Բարձրաստիճան պաշտոնյաներ Հարություն փաշա Տատյանը (1830-1901) և Տիրան բեյ Տատյանն էական ազդեցություն են ունեցել թուրք արքունիքում։

Կատեգորիա:Տատյաններ
Ղազար Տեր-Ղազարյան

**Ղազար Գրիգորի Տեր-Ղազարյան** (), հայ խորհրդային քիմիկոս, ֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1906), պրոֆեսոր (1935)։

## Կենսագրություն
1899-1902 թվականներին սովորել է Ժնևի համալսարանի բնագիտական ֆակուլտետում և ստացել բնական գիտությունների բակալավրի, 1904 թվականին՝ քիմիկոսի կոչում։ 1906 թվականին նշանակվել է Ժնևի համալսարանի ֆիզիկայի, քիմիայի լաբորատորիայի վարիչ։

1910-1917 թվականներին տարբեր աշխատանքներ է կատարել Պետերբուրգում, Բաքվում, Շուշիում, Թիֆլիսում։ 1924-1932 թվականներին եղել է Անդրկովկասյան ֆեդերացիայի պետպլանի արդյունաբերության սեկցիայի նախագահ, 1932-1933 թվականներին՝ Թիֆլիսի կիրառական քիմիայի ինստիտուտի սեկտորի վարիչ, 1934 թվականից՝ Երևանի պետական համալսարանի անօրգանական քիմիայի նորաստեղծ ամբիոնի վարիչ, քիմիայի ֆակուլտետի դեկան։

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Գեորգի Տեր-Ղազարյանց

**Գեորգի Արտաշեսի Տեր-Ղազարյան** (), խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1942)։

Ավարտել է Լենինի անվան ռազմաքաղաքական ակադեմիան (1950)։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Եղել է 89-րդ հայկական Թամանյան հրաձգային դիվիզիայի քաղբաժնի պետի օգնականը (կոմերիտմիության գծով), 1950 թվականից՝ ՀԼԿԵՄ ԿԿ առաջին քարտուղար, 1956 թվակականից՝ խորհրդային երիտասարդության հակաֆաշիստական կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ, ՀամԼԿԵՄ ԿԿ բաժնի վարիչ, 1958 թվականից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ պատասխանատու աշխատող, 1961 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար, 1966 թվականից՝ երկրորդ քարտուղար։

1973-1981 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ արտակարգ և լիազոր դեսպանը Գամբիայում և Սենեգալում, 1983 թվականից՝ Զիմբաբվեում։

Եղել է ԽՍՀՄ VI-VII, ՀԽՍՀ IV, V, VII գումարումների Գերագույն սովետների դեպուտատ, ԽՄԿԿ XXII-XXIV համագումարների պատգամավոր, ԽՄԿԿ ԿՎՀ-ի անդամ (1965-1975 թվականներին), ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ (1951-1958 թվականներին և 1961-1975 թվականներին), ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամության թեկնածու (1951-1958 թվականներին), անդամ (1961-1973 թվականներին), ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության անդամ (1951-1956 թվականներին)։ Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Կարմիր դրոշի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, «Հայրենական պատերազմի» I աստիճանի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ Ունեցել է ԽՍՀՄ արտակարգ և լիազոր դեսպանի կոչում։

2011 թ. սեպտեմբերին ՀՀ Նախագահի հրամանգրով պարգրատրվել է Մխիթար Գոշի մեդալով։

## Արտաքին հղումներ
* Նա պատիվ է բերում ձեր ժողովրդին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ուրալ Տանսիկբաև

**Ուրալ Տանսիկբաև** (, ), ուզբեկ խորհրդային նկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1963)։ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1958)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պենզայի Գեղարվեստական ուսումնարանը (1929)։ Դեռևս վաղ շրջանի գործերը բնորոշվում են կոմպոզիցիայի էպիկական մոնումենտալությամբ («Յայլա», 1931, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարան, Մոսկվա)։ Տանսիկբաևի բնանկարներն արտացոլում են խորհրդային Ուզբեկստանի սոցիալիստական վերափոխումը («Հայրենի երկիր», 1951, Իսսիկ կուլը երեկոյան (1951, ԽՍՀՄ արվեստի պետական թանգարան, Տաշքենդ), «Կայրակ-Կումի ՀԷԿ-ի առավոտը», 1957, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարան, Մոսկվա, «Հայրենի Ուզբեկստան» նկարաշարը, 1971-1972)։

Հանդես է եկել նաև իբրև բեմանկարիչ, մոնումենտալիստ-երփնագրող (Ուզբեկական ԽՍՀ տաղավարի պաննոն Մոսկվայի ԺՏՆՑ-ում, 1952-1954)։ Ուզբեկական ԽՍՀ Համզայի անվան պետական մրցանակ (1973)։

Պարգևատրվել է Լենինի և 4 այլ շքանշաններով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուզբեկ նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Գերմանիան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Գերմանիան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2004 թվականից։ Առաջին անգամ Գերմանիան այս մրցույթում ներկայացրել է Deema-ն։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Գերմանիայի երաժշտություն
Երաժշտական տևողություն

**Երաժշտական տևողություն** Երաժշտության հնչյունների և նրանց միջև տեղի ունեցող դադարների հարաբերական տևողությունը։ Երաժշտության արտահայտչականության համար հնչյունների տևողությունների տրամաբանված կազմակերպումը նույնքան առաջնային պայման է, որքան նրանց բարձրությունների նույնպիսի կազմակերպումը։ Տևողությունների բազմազան հարաբերությունները արտահայտվում են *[[Ռիթմիկա|ռիթմում]]*, չափակցվում *մետրի* հիման վրա, գրավոր դրսևորվում նոտաների և դադարի նշանների միջոցով։ Միավոր է համարվում մեկ ամբողջ տևողությունը, մյուսները ստացվում են դրա բաժանումից և մասերի գումարումից։ Հիմնականը ամբողջի բաժանումն է զույգ մասերի՝ երկու կեսի, չորս քառորդի ևն։ Կիրառվում են նաև զույգ տևողությունների բաժանումը կենտ մասերի (տրիոլ, կվինտոլ և այլն) և կենտ (գումարված) տևողությունների բաժանումը զույգ մասերի (դուոլ, կվարտոլ և այլն)։ Հարաբերականորեն նշված տևողությունները երաժշտության կատարման ընթացքում իրենց փաստական տևականությունը ստանում են ըստ կատարման ընտրված արագության (տես Տեմպ, նաև՝ Նոտա, Դադար, Նոտագրություն, Ամանակ, խազագրություն, Նոր հայկական ձայնագրութուն)։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Գրիգորի Տատիշվիլի

**Գրիգորի Պավելի Տատիշվիլի** (, 1836, Գորի-1911, Թիֆլիս), վրացի նկարիչ։

## Կյանքը և գործունեությունը
1868 թվականից Թիֆլիսում նկարել է թատերական և կրկեսային ներկայացումների աֆիշներ։ Մասնակցել է Շ․ Ռուսթավելու «Վագրենավորը» պոեմի առաջին հրատարակության (1888) ձևավորմանը, պատկերազարդել Յա․ Գոգեբաշվիլու «Դեդա էնա»-ն («Մայրենի լեզու», 1878), մանկական «Նաբաթի», «Զեջիլի», «Նակադուլի» ամսագրերը։ Նկարներ է արել նաև հայկական «Տարազ», «Աղբյուր», «Մշակ» և այլ հանդեսների ու թերթերի համար։ Ստեղծել է վրացերեն տառատեսակների ալբոմ (1894)։ Հրատարակել է «Տետր հայկական նշանագրերի հարթակար տառերի համար» ալբոմը (1889) տիրապետելով հայերենին, նա ցուցաբերել է ոչ միայն տառի արխիտեկտոնիկայի զգացողություն, այլև մշակել դրանց կանվայով ասեղնագործելու կուլտուրա։ Նույն թվականին ալբոմն արժանացել է արծաթե Մեծ մեդալի։ Վրացերեն և հայերեն տառատեսակների «L’art Decora- tif au Caucase» խորագրով Տատիշվիլիի ալբոմը 1900 թվականին Փարիզի միջազգային ցուցահանդեսում արժանացել է արծաթե մեդալի։

Կատեգորիա:1836 ծնունդներ
Կատեգորիա:1911 մահեր
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Վահրամ Տատրյան

**Վահրամ Արմենակի Տատրյան** (), հայ գրող։

## Կենսագրություն
Մեծ եղեռնի ժամանակ (1915) ընտանիքով աքսորվել է արաբական անապատներ։ 1919-1936 թվականներին ապրել է Կոստանդնուպոլսում, 1938 թվականից հաստատվել է Ֆրեզնոյում։ Ֆելիետոններով աշխատակցել է «Կավռոշ»-ին։

Առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա «Պատվո գողը կամ Պախար քյոր ամուսինը» (1926), «Բարև, տե՛ր պապա» (1930) կատակերգությունները, որոնց թեմատիկ առանցքը կազմող պոլսահայ կյանքը առավել բազմակողմանիորեն է արտացոլվել «Գաբիկի արկածները» (1947) պատմվածքների ու վիպակների ժողովածուում։ «Դեպի անապատ» (1945) հուշագրությունը ստեղծել է տարագրության տարիներին։ Նույն շրջանի դեպքերն են արտացոլված Տատրյանի «Սև հոգին» (1945) երկհատոր գրքում։ Նրա «Նելլի Պելլա»-ն (1946) պատկերում է ապականված հասարակական բարքերը Թուրքիայում, արծարծում հայապահպանության խնդիրը։ «Գորդյան հանգույց» (1949) և «Չավարտած համանվագը» (1952) խորագրերով գրքերն ընդգրկում են դետեկտիվ ու երգիծական վեպեր, «Հինգ թատերախաղեր և ցրված Էջեր» (1950) հատորյակը՝ թատերգություններ ու հրապարակախոսական հոդվածներ, «Զվարթ քրքիջներ» (1953) ժողովածուն՝ երգիծական պատմվածքներ։

## Երկեր
* Պատւոյ գողը կամ Պախար քէօր ամուսինը, կատակերգութիւն երկու արար,Կ. Պոլիս, տպ. Յ. Ասատուրեան որդիք, 1926
* Իր անցեալը (Վէպ պոլսահայ կեանքէ), Ստամբուլ, Տպ. Արեւ, 1929։
* Վերջին ներկայացումը (Տրամ երեք արար եւ մէկ պատկեր), Պոլիս, Կիւթէմպէրկ, 1933։
* Դէպի անապատ (Փրցուած էջեր օրագրէս), Նիւ Եորք, տպ. Կոչնակ, 1945։
* Սեւ հոգին, (Եզրափակում), Նիւ Եորք, տպ. Կոչնակ, 1945։
* Քոյր Աննա (Նորավէպ պոլսահայ կեանքէն), Նիւ Եորք, տպ. Կոչնակ, 1946։
* Նելլի Պելլա (Նորավէպ պոլսահայ կեանքէ), Նիւ Եորք, տպ. Կոչնակ, 1946։
* Գաբիկի արկածները (Հարիւր եւ մէկ դրուագներ պոլսական կեանքէ), Ֆրէզնօ։ տպ. Ասպարէզ, 1947։
* Գորդեան հանգոյց (Գաղտնի ոստիկանական երեք պատմուածքներ), Պոստոն, տպ. Հայկ Յ. Թումայեան, 1949։
* Հինգ թատերախաղեր եւ ցրուած էջեր, Պոստոն, տպ. Հայկ Յ. Թումայեան, 1950։
* Չաւարտած համանուագը։ Արիւնոտ մատնահետքերը եւ Հրաբուխի վրայ (Գաղտնի ոստիկանական պատմուածքներ), Պոսթըն ։ տպ. Հայրենիք, 1952։
* Հետաքրքրական նօթեր, Պոսթըն, տպ. Հայրենիք, 1954։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Իրագործելիության ուսումնասիրություն

**Իրագործելիության ուսումնասիրություն**, **տեխնիկատնտեսական հիմնավորում**, առաջարկվող նախագծի կամ համակարգի ֆինանսատնտեսական գործնականության գնահատում։

Նպատակ ունի օբյեկտիվորեն և ռացիոնալ կերպով բացահայտել գոյություն ունեցող բիզնեսի կամ առաջարկվող բիզնես նախագծի ուժեղ և թույլ կողմերը, բնական միջավայրում առկա հնարավորություններն ու սպառնալիքները, դրանց իրականացման համար անհրաժեշտ ռեսուրսները և, ի վերջո, հաջողության հեռանկարները։
Արմեն Տատուր

**Արմեն Տատուր** (Արմեն Հարությունի Տատուրյան, ծնվել է 1920 թ., Կիլիկիայի Սելեկիա քաղաքում (այժմ՝ Ադանայի վիլայեթում, Թուրքիա) - 2008, Լոս Անջելես), հայ գրող։

## Կենսագրություն
1922 թ. Տատուրյանների ընտանիքը հաստատվել է Եգիպտոսում։ 1939 թ. Տատուր Արմենը ավարտել է Կահիրեի ամերիկյան համալսարանի քոլեջը, 1946 թ.՝ Լոնդոնի համալսարանի ճարտարագիտական (հեռակա) ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ զանազան պաշտոններ է վարել Կահիրեի հայ գեղարվեստասիրաց միությունում։ 1980 թ. տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Տատուր Արմենի «Կը սիրեմ աշխարհը» (1948), «Անապատին խորերեն» (1963) ժողովածուներում զետեղված պատմվածքների հիմնական նյութը օտար ափեր նետված հայն Է, այնտեղ հասակ առնող հայ նոր սերունդը, որը ստիպված է դիմակայել և՛ սոցիալական անարդարությանը, և՛ ուծացման վտանգին։ Գրողը պատկերել է նաև տարբեր ազգերի աշխատավորների, ներկայացրել նրանց դասակարգային գիտակցության դրսևորումները։ «Գեղջկական պատկերներ» շարքում («Անապատին խորերեն») վերաստեղծված է հայրենի Կիլիկիայի անցյալը (մինչև հայաթափությունը)։ Տատուր Արմենը կազմել է «Հիշատակարան ալբոմ հայ գեղարվեստասիրաց միության» (1956)։ 1969 թ. այցելել է Սովետական Հայաստան, արգասիքը եղել է «Անկրկնելի ապրումներ» (1971) գիրքը։ Թարգմանել է պիեսներ (Շոուից և ուրիշներից), որոնք 1951-1965 թթ. բեմադրվել են Կահիրեի Հայ գեղարվեստասիրաց միության ուժերով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հովակիմյան Բ.Մ. Հայոց ծածկանունների բառարան, 2005։ էջ 730 (Տատուրյան Արմեն Հարությունի)։
* Համանուագ, հ. 1, 32, Գրանադա Հիլզ, Կալիֆոռնիա, 1996, 2004։

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կելերմես (գետ)

**Կելերմես**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով, Ադիգեայի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Բելայա գետի աջ ափից 65 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 32 կմ, ջրահավաք ավազանը՝ 104 կմ2։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Բելայա գետի ենթակետի ավազանը, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանն է Կուբանը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 06020001112108100005080
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 108100508
* Ավազանի կոդը - 06.02.00.011
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Գոշ (Սախրայի վտակ)

**Գոշ**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ադըղեայի Հանրապետության տարածքով։ Գետաբերանը գտնվում է 10 *կմ* հեռավորության վրա Սախրա գետի աջ ափից։ Գետի երկարությունը 11 *կմ* է, ավազանի մակերեսը՝ 49,4 *կմ²*։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Բելայա, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանն է Կուբանը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 06020001112108100004526
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 108100532
* Ավազանի կոդը — 06.02.00.011
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Տարրական դպրոց

265px|մինի|Դաս ԱՄՆ Սակրամենտո քաղաքի տարրական դպրոցներից մեկում
**Տարրական դպրոց**, հանրակրթական ուսումնական հաստատություն։ Համարվում է երկրների մեծ մասի ժամանակակից կրթական համակարգի նախնական աստիճանը։ Տարրական դպրոց ընդունվող երեխաների տարիքը և դպրոցում ուսման տևողությունը տարբեր երկրներում տարբեր է։

Հնագույն շրջանում տարրական կրթություն տվող դպրոցները մեծ դեր են կատարել լուսավորությունը տարածելու գործում, դրանց հիմքի վրա հետագայում (միջին դարեր) ստեղծվել են բարձր տիպի դպրոցներ ու համալսարաններ։ Հետագայում տարրական դպրոցների պահպանությունն ու հովանավորությունն ստանձնել են պետական իշխանությունների տեղական մարմինները։

Տարրական դպրոցները և ոչ լրիվ միջնակարգ ու միջնակարգ դպրոցների համապատասխան դասարանները միասնական հանրակրթական դպրոցի օրգանական մասն են։ Բոլոր փուլերի կապն ու հաջորդականությունն ապահովվում է ուսումնական պլանների ու ծրագրերի, ուսումնա-դաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքների միասնությամբ։ տարրական դպրոցում թերի միջնակարգ ու միջնակարգ դպրոցների համապատասխան դասարաններում պարտադիր պարապմունքները շաբաթական 24 ուսումնական ժամ է։

Կատեգորիա:Կրթություն
Տեղեկագիր

**Տեղեկագիր**, **տեղեկաթերթ**, **բյուլետեն** (ֆրանսերեն՝ *bulletin*, իտալերեն՝ *bulletino*- պաշտոնագիր, թերթիկ, ուշ լատիներեն՝ *bulla*-կնքված փաստաթուղթ)։ Հարցերի որոշակի շրջանակի նվիրված պարբերական կամ շարունակական հրատարակություն։

Առանձին պարբերականների տրվում է «բյուլետեն» անվանումը («Բժշկական բյուլետեն»)։ «Բյուլետեն» տերմինի տակ հասկացվում են նաև պաշտոն, կարճառոտ ինֆորմացիոն հաղորդագրություններ, պաշտոն, ակտերի և հանձնարարականների հավաքածուներ, ընտրողին տրվող ցուցակ՝ դեպուտատության թեկնածուների ագգանուններով(ընտրական բյուլետեն), հիվանդին տրվող ժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկ։

Կատեգորիա:Պարբերական հրատարակություններ
Տափանում

220px|մինի|Տրակտորին կցված տափան
**Տափանում**, հողի ցաքանում, հողի մակերևութային շերտի նստեցումը կամ հարթեցումը տափանների (ցաքանների) միջոցով։ Տափանումը ագրոտեխնիկական միջոցառում է նախապես վարած կամ փխրեցված հողի նախացանքային կամ ետցանքային մշակման համակարգում։ Տափանումը կանխում է փուխր հողի ստորին շերտերից խոնավության գոլորշիացումը և նպաստում ջրային գոլորշիների կոնդենսացմանը վերին շերտերում, ստեղծում է նպաստավոր պայմաններ մեքենաների անխափան աշխատանքի համար, լավացնում հողի և սերմերի միջև եղած շփումը, ապահովում սերմերի համահավասար խորություն։ Չորային պայմաններում ետցանքային տափանման շնորհիվ վերականգնվում է վարելաշերտի մազական ծակոտկենությունը, այն նպասաում է մազանոթային ջրի բարձրացմանը դեպի ցանված շերտերը։ Տափանումը պայմաններ է ստեղծում աշնանացանների հաջող ձմեռման համար, կանխում դեռևս թույլ թփակալման հանգույց ունեցող բույսերի արտամղումը, ինչպես նաև քամու էրոզիան։ Տափանումից հետո, եթե հողը շատ է նստել և առկա է խոնավության ինտենսիվ գոլորշիացումը, ապա դաշտի մակերևույթը սովորաբար փոցխվում է կարճատամ փոցխերով կամ քարշակներով։

Կատեգորիա:Հողագիտություն
Օրլովա շչել (գետ)

**Օրլովա շչել** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասում, Ադիգեայի Հանրապետությունում։ Գետի գետաբերանը գտնվում է Պսեկուպս գետի ձախ ափից 96 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կիլոմետր է, ջրհավաք ավազանի մակերեսը 26.7 կմ2 է։

## Ջրագրության տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային կադաստրի՝ այն պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, ջրահավաք մասը՝ Կուբան գետն է՝ Ուստ Լաբինսկ քաղաքից մինչև Կրասնոդարի հիդրոհանգույց՝ առանց Բելայա և Պշիշ գետերի։ Գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կուբանն է։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 06020001312108100005439
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 108100543
* Ավազանի կոդը - 06.02.00.013
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր