Ինքնաթոր օղի

**Ինքնաթոր օղի**, թունդ լիկյոր, որը պատրաստվում և տարածվում է ապօրինաբար։ Դրա ապօրինի տարածումը հայտնի է «բութլեգինգ» ()ինչը թարգմանաբար նշանակում է արգելված ալկոհոլի վաճառք։ Անվանումն առաջացել է ալկոհոլը գիշերը թորելու ավանդույթից՝ աննկատելի մնալու համար։ 21-րդ դարի առաջին տասնամյակներում առևտրային սպիրտագործարանները սկսել են արտադրել իրենց օրինական ինքնաթոր օղին՝ ներառելով բազմաթիվ տեսակներ, որոնք պատրաստվում էին նույն ավանդական մեթոդներով։
մինի|Ժամանակակից պարբերական շարժման թորաման

## Տերմինաբանություն
Տարբեր լեզուներ և երկրներ ունեն ինքնաթոր օղու իրենց հեղինակային անվանումները։

Անգլերենում ինքնաթոր օղին հայտնի է «mountain dew» «choop», «hooch» («hoochinoo» Թլինգիթի լիկյորի անվան կրճատված տարբերակը), «homebrew», «mulekick», «shine», «sneaky pete», «white dog», «white lightning», «white liquor» կամ «corn liquor», «pass around», «firewater» և «bootleg»։

## Կոտորակային բյուրեղացում
Էթանոլը կարող է խտանալ ֆերմենտացված ըմպելիքների մեջ սառեցման միջոցով։ Օրինակ՝ «Էյփլջեք» անվանումը սկիզբ է առնում տվյալ խմիչքի պատրաստման ավանդական մեթոդի անվանումից՝ «ջեքինգ», որը ֆերմենտացված խնձորօղու սառեցման և դրանից հետո ալկոհոլի պարունակությունը մեծացնելու նպատակով սառույցի հեռացման գործընթացն է։ Ֆերմենտացված հյութի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը տասը տոկոսից պակաս է, մինչդեռ խտացված խմիչքը պարունակում է 25-40% ալկոհոլ։

## Ինքնաթոր օղու թորամաններ
ձախից|մինի|Ջերմային ընկղմամբ շրջանառության մեխանիզմով աշխատող թորաման
Որոշ երկրներում արգելված է  վաճառել, ներկրել և պահել ինքնաթոր օղու թորամաններ առանց թույլտվության։ Ինչևէ էնտուզիաստները ինտերնետ ֆորումներում բացատրում են՝ ինչպես ձեռք բերել անհրաժեշտ սարքավորումներ։ Ծախսերը նվազեցնելու համար չժանգոտվող պողպատից անոթները հաճախ փոխարինվում են պոլիպրոպիլենից պատրաստված պլաստմասե թորամաններով, որոնք կարող են դիմակայել համեմատաբար բարձր ջերմությանը:

* Անընդհատ շարժման կամ պարուրաձև թորամանները կարող են հասցնել ալկոհոլի պարունակությունը մինչև 95%։
* Ինքնաթոր օղին սովորաբար թորվում է մինչև 40% և շատ հազվադեպ մինչև 66%՝ հիմնված 48 տեսակների վրա։ Օրինակ՝ սովորական թորամանները սովորաբար արտադրում են 40% թնդություն ունեցող օղի, իսկ մի քանի անգամ թորելուց հետո թնդությունը հասնում է առավելագույնը 60-80%-ի։ Այնուամենայնիվ, էթանոլը հնարավոր է հասցնել 95% թնդության՝ 3A մոլեկուլային մաղերը՝ օրինակ՝ 3A ցեոլիտը տաքացնելու միջոցով։

Պլաստիկ կամ պարուրաձև թորամանների համար ջերմության նախընտրելի աղբյուր են վակուումային սարքերը, որոնք վերահսկում են ջերմաստիճանը, ժամանակը և շրջանառությունը, և հետևաբար ավելի նախընտրելի են քան ընկղմող ջեռուցիցչները։ Հզորության ուժեղացման համար կարող են օգտագործել մի քանի բլոկեր։ Ինչպես նաև, ընկղմող սարքերը, որոնք սովորաբար վաճառվում են 1200 Վտ հղորությամբ և կարգավորում են ջերմաստիճանը մինչև  (Էթանոլը եռում է  ջերմաստիճանի պայմանում), ավելի արագ են գոլորշիացնում էթանոլը քան ընկղմող ջեռուցիչները, որոնք սովորաբար վաճառվում են 300 Վտ հղորությամբ։ Ընկղմող ջերուցիչների փոփոխման կամ ջրի էլեկտրական կաթսաներից ընկղմող ջեռուցիչների հեռացման դեպքում, եթե  թերմոստատը հեռացվի ակվարիումի ջեռուցիչից (այսպիսի քայլը կարող է զրկել այն ջրամեկուսացումից) կարող է առաջանալ էլեկտրական վնասվածք։

### Գոլորշիացման թորամաններ
#### Պլաստիկ թորաման
Պլաստիկ թորամանը թորման համար նախատեսված սարք է, որը հատուկ հարմարեցված է էթանոլն ու ջուրն իրարից անջատելու համար։ Պլաստիկ թորամանները շատ տարածված են՝ էժան լինելու և հեշտ արտադրվելու շնորհիվ։ Սկզբունքն այն է, որ փոքր քանակությամբ հեղուկը լցնում են մեծ փակ անոթի ներսում գտնվող փոքր բաց անոթում։ 100 Վտ հզորությամբ էժան ընկղմող ջեռուցիչը սովորաբար գործածվում է որպես ջերմության աղբյուր, բայց ջերմային ընկղմող մեքենան վակուումային սարքի նման կատարյալ է, քանի որ այն աշխատում է ջերմաստիճանի վերահսկիչով։ Հեղուկը տաքացվում է մինչև , ինչի արդյունքում էթանոլը գոլորշիանում է մինչև 40% և անոթի ներքին պատերի վրա հավաքվում է խտացած մասսա։ Անոթի հատակում կուտակված խտացված մասսան կարող է անմիջապես ներքև գնալ ակտիվացված ածխածին պարունակող ֆիլտրի միջոցով: Վերջնական արդյունքը պարունակում է մոտավորապես երկու անգամ շատ ալկոհոլ քան սկզբնականը և կարող է թորվել մի քանի անգամ, եթե անհրաժեշտ է թորման ավելի մեծ աստիճան։ Այս մեթոդը դանդաղ է և նախընտրելի չէ մեծածավալ արտադրության համար։

### Եռացման թորաման
#### Կոտորակային թորում
Կոտորակային թորումը խառնուրդի բաժանումն է իր բաղադրիչ մասերի կամ ֆրակցիաների: Քիմիական միացությունները բաժանում են՝ տաքացնելով դրանք հատուկ ջերմաստիճանի ներքո, ինչի արդյունքում մեկ կամ մեկից ավելի ֆրակցիաներ գոլորշիանում են։ Մասնատելու համար իրականացվում է թորում։ Սովորաբար բաղադրիչ մասերը ունեն եռման աստիճաններ, որոնք տարբերվում են մեկը մյուսից 25°C (45°F)-ով նույն մթնոլորտի ճնշման ներքո։

##### Անընդհատ շարժման թորաման
ձախից|մինի|Անընդհատ շարժման թորամանը
Անընդհատ շարժման թորամանը՝ նույն ինքը շարունակական թորամանը, պատենտ թորամանը կամ «Coffey» թորամանը երկու սյունակից բաղկացած թորամանի տեսակ է։ Անընդհատ շարժման թորամանը կարող է հասցնել ալկոհոլի թնդությունը 95%-ի։

###### Պարուրաձև թորաման
Պարուրաձև թորամանը անընդհատ շարժման թորամանի տեսակ է՝ օդով սառեցված թորման ապարատով, որը սովորաբար գործածվում է ալկոհոլի ապօրինի վաճառքի նպատակով։ Սյունը և հովացուցիչը բաղկացած են 5 ոտնաչափ երկարությամբ (1,5 մ) պարուրաձև փաթաթված պղնձե խողովակից։ Խողովակը սկզբում բարձրանում է վեր, որպեսզի գործի որպես պարզ սյունակ, իսկ հետո իջնում ​​է արտադրանքը սառեցնելու համար։ Խոհարարական սպասքը սովորաբար բաղկացած է գինու 30 լիտրանոց (6,6 մպ գալ; 7,9 ԱՄՆ գալ) պլաստիկ դույլից: Ջերմության աղբյուրը սովորաբար ջերմային ընկղմմամբ շրջանառության մեխանիզմով աշխատող սարք է (սովորաբար 1200 Վտ հզորությամբ)՝ ընկղմող սարքի նման, քանի որ բարդ է գտնելը 300 Վտ հզորությամբ աշխատող ընկղմող ջեռուցիչներ, ինչպես նաև ռիսկային է հեռացնել ընկղմող ջեռուցիչը ջրի էլեկտրական կաթսայից, քանի որ դրա արդյունքում կարող է առաջանալ էլեկտրական վնասվածք։ Պարուրաձև այրիչը հայտնի է նրանով, որ չնայած իր պարզ կառուցվածքին և արտադրական ցածր արժեքին՝ այն կարող է ապահովել ալկոհոլի 95% թնդություն։

#### Պարբերական շարժման թորաման
Պարբերական շարժման թորամանը թորման ապարատի տեսակ է, որը գործածվում է լիկյորների թորման նպատակով։ Պարբերական շարժման թորամանները գործում են խմբաքանակային թորման հիման վրա (ի տարբերություն սրա «Coffey» կամ անընդհատ շարժման թորամաններն աշխատում են շարունակական անընդհատ հիմունքներով)։ Ավանդաբար պղնձից պատրաստված լինելով՝ պարբերական շարժման թորամանները լինում են տարբեր ձևերի և չափերի՝ կախված խմիչքի ծավալից և տեսակից։ Դեռևս գոյություն ունեն թորամանների աշխարհագրական տեսակներ՝ հայտնի Ապպալաչիայի որոշ մասերում․ Ապալաչիան հայտնի է լիկյորի թորման տեխնիկայով։

Թորամաններում թորված խմիչքները սովորաբար ունենում են 40% թնդություն, իսկ առավելագույնը՝ 60-80%՝ մի քանի անգամ թորելուց հետո։

### Թյուր պատկերացումներ
Ինքնաթոր օղու ստուգման ժողովրդական ձև էր գդալի մեջ փոքր քանակությամբ լցնելը և կրակի վրա պահելը։ Համաձայն տեսության՝ ճիշտ թորված խմիչքը վառվում է կապույտ բոցով, իսկ աղտոտվածը վառվում է դեղին բոցով։ Այս պարզ թեստի փորձարկողները նաև կարծում էին, որ եթե ռադիատորի կծիկը օգտագործվեր որպես կոնդենսատոր, ապա թորման մեջ կապար կառաջանար, որը կարմրավուն բոց կառաջացներ: Սա հանգեցրեց այն մնեմոնիկային, որ «Կապարը կարմրում է և սպանում» կամ պարզապես «Կարմիր նշանակում է մահացած»։
աջից|մինի|Ինքնաթոր օղու անոթ

## Օրինականություն
Թորման միջոցով խմիչք արտադրելը, կոտորակային բյուրեղացումը և այլ երևույթներ արգելված են մի շարք երկրներում։ Ներկայումս Միացյալ Նահանգներում միայն 4 նահանգում է թուլյատրվում ինքնաթոր օղու արտադրությունը՝ անձնական սպառման համար (Ալյասկա, Արիզոնա, Մասաչուսեթս և Միսսուրի)։ Ավելին, Հյուսիսային Դակոտա նահանգի օրենսդրությունը թույլատրում է ինքնաթոր օղու արտադրությունը անձնական սպառման համար այն պայմանով, որ օրինական քանակն է 0 գալոնն է, ինչը ենթադրում է, որ ցանկացած քանակի արտադրությունն անօրինական է։

## Հասարակություն և մշակույթ
Մայա աստվածության և սուրբ Մաքսիմոնի հայտնի ընծաներն են գումարը, ծխախոտը և ինքնաթոր օղին։

## Պատմություն
մինի|5 պատկեր ինքնաթոր օղու արտադրությամբ զբաղվող տղամարդու մասին
մինի|Ինքնաթոր օղու պատրաստման գործընթաց
մինի|Ինքնաթոր օղու թորման պատմական թորամաններ՝ թանգարանից
Ինքնաթոր օղին ավանդաբար մաքուր, երիտասարդ վիսկի է, որը Շոտլանդիայում պատրաստվում է գարու խյուսով, իսկ Միացյալ Նահանգներում եգիպտացորենի խյուսով։

### Ստուգաբանություն
Ինքնաթոր օղու ամենավաղ օրինակը, որն օգտագործվում էր ապօրինի ալկահոլը մատնանշելու համար թվագրվում է Անգլիայում լույս տեսած «Գրոզի Վուլգար լեզվի բառարանի» 1785 թվականի հրատարակությամբ։ Մինչ այդ, ինքնաթոր օղու անգլերեն անվանումը՝ «moonshine»-ը մատնանշում էր պատրանքային ամեն ինչ կամ էլ բառացիորեն լուսնի լույս։ ԱՄՆ կառավարությունը համարում է «moonshine» բառը «հնարամիտ տերմին» և չի վերահսկում դրա օգտագործումը առևտրային ապրանքների պիտակների վրա, քանի որ օրինական ինքնաթոր օղի կարող է լինել ցանկացած տեսակի ոգելից խմիչք, ինչը պետք է նշվի պիտակի վրա։

### Միացյալ Նահանգներում գործող արգելքը
Միացյալ Նահանգներում՝ արգելքների ժամանակ ինքնաթոր օղի պատրաստում էին գիշերը՝ աննկատ մնալու նպատակով։ Չնայած օղու՝ քաղաքական և գյուղական բնակավայրերում տարածված լինելուն՝ դրա արտադրությունը կենտրոնացած էր Ապալաչիայում, քանի որ սահմանափակ ճանապարհային հնարավորությունները խափանում էին հարկային տեսուչների աշխատանքը։

Երբ լիկյորը թորվում էր, «վազորդներ» կամ «բոտլեգերներ» կոչվող վարորդները մաքսանենգությամբ լիկյոր էին տեղափոխում տարածաշրջանով մեկ հատուկ մեքենաներով, որոնք հատուկ ձևափոխված էին արագության և բեռնատարողունակության համար: Արգելքի ժամանակաշրջանից հետո ստեղծվեց հատուկ վարորդների ասոցիացիա, ովքեր շնորհված էին գաղտնի կերպով շմիչք տեղափոխելու տաղանդով։ Այդ ասոցիացիայի հանրաճանաչ անդամներից էր Ջունիոր Ջոնսոնը։

## Տես նաև
* Գրապա
* Ժենեպի
* Ճաճա
* Չանգաա
* Չիչա
* Ռակիա
* Ռաքը
* Ռոմ
* Շնապս
* Պաչարան
* Տեկիլա
* Սոջու
* Օրուխո

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Davis, Elaine. *Minnesota 13: "Wet" Wild Prohibition Days* (2007) 
* 
* Rowley, Matthew. *Moonshine!* History, songs, stories, and how-tos (2007) 
* Watman, Max. *Chasing the White Dog: An Amateur Outlaw's Adventures in Moonshine* (2010) 
* King, Jeff. *The Home Distiller's Workbook: Your Guide to Making Moonshine, Whisky, Vodka, Rum and So Much More!* (2012) 

## Արտաքին հղումներ

* "Moonshine – Blue Ridge Style"  An Exhibition Produced by the Blue Ridge Institute and the Museum of Ferrum College
* *Déantús an Phoitín* (*Poteen Making*), by Mac Dara Ó Curraidhín (a one-hour 1998 Irish documentary film on the origins of the craft).
* North Carolina Moonshine&nbsp;– Historical information, images, music, and film excerpts
* Moonshine news page&nbsp;– Alcohol and Drugs History Society
* Georgia Moonshine &nbsp;– History and folk traditions in Georgia, USA
* "Moonshine 'tempts new generation&nbsp;– BBC on distilling illegal liquor in the 21st century.
* Moonshine Franklin Co Virginia Moonshine Still from the past – Video
* moonshine stills  at a-c-e.uk

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Կատեգորիա:Ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Անօրինական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Ըմպելիքներ
Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Մաքսանենգություն
Կատեգորիա:Սպիրտներ
Կատեգորիա:Օղի