Եռանկյուն գլխարկ

**Եռանկյուն գլխարկ**, եռանկյունաձև գլխարկի մի ոճ է, որը 18-րդ դարում Եվրոպայում մեծ տարածում գտավ, սակայն 1800-ականների սկզբներին դուրս եկավ նորաձևությունից։ «Եռանկյուն գլխարկ» բառը լայնորեն չի օգտագործվել մինչև 19-րդ դարի կեսերը։ 18-րդ դարում այս ընդհանուր ոճի գլխարկները կոչվում էին «**եռանկյուն գլխարկներ**»:

Հանրաճանաչության գագաթնակետին եռանկյուն գլխարկը ոճով և չափերով մեծապես տարբերվում էր, և այն կրում էին ոչ միայն ազնվականները, այլև որպես սովորական քաղաքացիական հագուստ, ինչպես նաև որպես ռազմական և ռազմածովային  համազգեստի մաս։ Սովորաբար պատրաստված կենդանական մանրաթելից, ավելի թանկը՝ կուղբի մազից պատրաստված, իսկ ավելի էժանը՝ բրդյա կտորից, գլխարկի ամենաառանձնահատուկ առանձնահատկությունն այն էր, որ եզրի երեք կողմերը վեր էին բարձրացված (եռանկյունաձև) և կամ ամրացված, ժանյակավոր կամ կոճակներով ամրացված՝ գլխի շուրջ եռանկյուն կազմելու համար: Այս ոճը ծառայում էր երկու նպատակի. նախ, այն թույլ էր տալիս նորաձև պարոններին ցուցադրել իրենց կեղծամների ամենաարդիական նորաձևությունը և, հետևաբար, իրենց սոցիալական կարգավիճակը. և երկրորդ, եռանկյունաձև գլխարկը՝ ծալված եզրով, շատ ավելի փոքր էր, քան մյուս գլխարկները, և, հետևաբար, ավելի հեշտությամբ կարող էր դրվել թևատակի տակ՝ շենք մտնելիս, որտեղ սոցիալական էթիկետը թելադրում է, որ պարոնը պետք է հանի գլխարկը: Կողքերին ժայակավորված եռանկյուն գլխարկների ժանյակները կարելի էր թուլացնել, իսկ կողմերը իջեցնել՝ եղանակից, արևից և անձրևից ավելի լավ պաշտպանություն ապահովելու համար։

Եռանկյուն գլխարկները ունեին բավական լայն եզր, որը գլխի երկու կողմերում և ետևում ամրացվում էր, ստեղծելով  եռանկյունաձև տեսք։ Գլխարկը սովորաբար կրում էին այնպես, որ մեկ ծայրը ուղղված լիներ առաջ, սակայն զինվորների համար, ովքեր հաճախ իրենց աջ ուսին էին հենում հրացանը կամ մուշկետը, բացարձակապես անսովոր չէր կրել եռանկյուն գլխարկը ձախ կողմը ուղղված՝ ավելի լավ տեսանելիություն  ապահովելու համար։ Գլխարկի գագաթը ցածր է, ի տարբերություն պյուրիտանների կրած սթիփլ գլխարկների կամ 19-րդ դարի բարձր գլխարկի:

Եռանկյուն գլխարկները տարբերվում էին չափազանց պարզ ու էժանից մինչև շքեղ, երբեմն զարդարված ոսկե կամ արծաթե ժանյակով և փետուրներով։ Բացի այդ, ռազմական և ռազմածովային տարբերակները սովորաբար առջևի մասում կրում էին կոկարդ կամ այլ ազգային խորհրդանիշ: Այս գլխարկի ոճը մինչև օրս մի շարք երկրներում օգտագործվում է որպես արարողակարգային հագուստի տարր։

## Պատմություն
[մինի|1688 թվականին [պահակազորի ֆրանսիացի մուշկետյորներ՝ եռանկյուն  գլխարկներով։]]
Եռանկյուն գլխարկը ի հայտ եկավ 17-րդ դարում Ֆլանդրիայում իսպանացի զինվորների կողմից օգտագործվող լայնեզր կլոր գլխարկի զարգացման արդյունքում։ Եզրերը կապելով՝ ստացվեց եռանկյունաձև տեսք։ Այս ձևը նախընտրելի էր իսպանացի զինվորների համար, քանի որ զենքը ձեռքին կանգնած՝ նրանց մուշկետները հնարավոր էր պահել աջ կամ ձախ ուսին՝ առանց գլխարկի եզրին հարվածելու։ 1667 թվականին Ֆրանսիայի և Իսպանիայի միջև պատերազմ բռնկվեց Իսպանական Նիդեռլանդների համար, և հաջորդող պայքարի ընթացքում այն սկսեց կիրառվել ֆրանսիական բանակներում։ Այս ոճը վերադարձվեց Ֆրանսիա, որտեղ դրա օգտագործումը տարածվեց ֆրանսիական բնակչության և Լյուդովիկոս XIV թագավորի թագավորական արքունիքի շրջանում, ով այն նորաձև դարձրեց ամբողջ Եվրոպայում։ 17-րդ դարի վերջում եռանկյուն գլխարկը հանրաճանաչ էր ինչպես քաղաքացիական նորաձևության, այնպես էլ ռազմական համազգեստների մեջ։ Այն մնաց 18-րդ դարի Եվրոպայում և եվրոպական ազդեցության երկրներում գլխարկների գերիշխող ոճերից մեկը. օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում առաջին հինգ նախագահները՝ Ջորջ Վաշինգտոնից մինչև Ջեյմս Մոնրոն, կրել են այս ոճի գլխարկը՝ համաձայն 18-րդ դարի նորաձևությանը։ Ջեյմս Մոնրոն այս պատճառով ստացավ «Վերջին կոկորդավոր գլխարկի տեր» մականունը։

18-րդ դարի վերջում եռանկյուն գլխարկը արագորեն դուրս մղվեց օգտագործումից։ Այն վերածվեց բիկորնի, որը 1790-ականներից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը լայնորեն կիրառվում էր Եվրոպայի ռազմական սպաների կողմից և միայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամբողջությամբ դուրս եկավ նորաձևությունից։ Զորակոչված զինվորների համար 19-րդ դարի սկզբին եռանկյուն գլխարկը փոխարինվեց շակոյով, որը 1800 թվականից սկսած դարձավ ռազմական գլխարկների գերիշխող նոր ոճը։ 19-րդ դարի սկզբին, որպես քաղաքացիական տղամարդկանց նորաձև գլխարկ, եռանկյուն գլխարկը փոխարինվեց բարձր գլխարկով։ 1917 թվականին Կանանց թագավորական ծովային ծառայությունը ներկայացրեց եռանկյուն գլխարկի ավելի փոքր, արդիականացված տարբերակը կին սպաների համար։

## Ժամանակակից օգտագործում և ժառանգություն

Պատկեր:Alabardero.JPG|Իսպանական թագավորական պահակախմբի *ալաբարդերո* (հալբերդիեր)
Պատկեր:Guardia_Civil_a_caballo_Dos_de_Mayo_2008_n5.jpg|Քաղաքացիական գվարդիայի ձիավարը կրում է ոճավորված եռանկյուն գլխարկ, արարողության ժամանակ Մադրիդում, Իսպանիա
Պատկեր:Defense.gov_photo_essay_110630-F-RG147-559.jpg|Եռանկյուն գլխարկը, որը կրում են ԱՄՆ բանակի հին գվարդիայի թևավոր և թմբուկային կորպուսները
Պատկեր:Chelsea-pensioners.jpg|Չելսիի թոշակառուները իրենց եռանկյուն գլխարկներով
Պատկեր:Seaton_Town_Cryer_-_panoramio.jpg|Դևոնի Սիթոն քաղաքի հրապարակախոսը, 2013 թ.
Պատկեր:Ken_Foster_crop.jpg|Պլիմութի լորդ-քաղաքապետ, 2009 թ.
Եռանկյուն գլխարկները մինչ օրս պահպանվել են որպես Չելսիի թոշակառուների (Մեծ Բրիտանիա) ավանդական հագուստի մի մասը և ԱՄՆ բանակի Old Guard Fife and Drum Corps-ի, իսկ Իսպանիայի Guardia Civil-ի առանձնահատուկ գլխարկը, որը իսպաներեն կոչվում է «եռանկյուն գլխարկ», ծագում է եռանկյուն գլխարկից։ Մեծ Բրիտանիայում սև փետուրազարդ եռանկյուն գլխարկը հանդիսավոր հագուստի մի մասն է կազմում բազմաթիվ լորդ քաղաքապետերի համար.նոյեմբերին ամեն տարի անցկացվող լորդ քաղաքապետի շքերթի ժամանակ նորընտիր Լոնդոնի քաղաքապետը սովորաբար ոգևորված թափահարում է իր եռանկյուն գլխարկը ամբոխի առջև։ Մինչև վերջերս Բրիտանական խորհրդարանում թե՛ Լորդ-կանցլերը, թե՛ Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակը իրենց պաշտոնական հագուստի մի մաս էին համարում սովորական սև եռանկյուն գլխարկը, որը կրում էին ամեն օր հերթապահության ժամանակ; այն հազվադեպ էր կրվում (ամբողջական կեղծամի վրա)՝ Լորդ-կանցլերի կողմից, երբ նա հանդես էր գալիս որպես Սուվերենի լորդ-կոմիսար, և խոսնակի կողմից, երբ նա հանդիմանում էր պատգամավորին պալատի բարում։ Ներկայացման արարողության ընթացքում Լորդերի պալատի նոր անդամները պարտավոր էին Լորդ-կանցլերի առջև երեք անգամ հանել և կրկին դնել եռանկյուն գլխարկը․ սակայն 1998 թվականին գլխարկները հանվեցին արարողակարգից։
ձախից|մինի|250x250փքս|Ամերիկացի զինվորը. Հավաքածու 1, ԱՄՆ ռազմական պատմության կենտրոն: Նշում. Այս նկարում զինվորները կրում են 1779 թվականի կանոնակարգերով սահմանված և Յորքթաունի արշավանքի ժամանակ մատակարարված համազգեստներ՝ կապույտ բաճկոններ՝ առանձնահատուկ երեսպատումներով չորս նահանգների խմբերի՝ Նոր Անգլիայի, Նյու Յորքի և…
Միացյալ Նահանգներում եռանկյուն գլխարկը կապված է Ամերիկյան հեղափոխության և այդ ժամանակաշրջանի ամերիկացի հայրենասերների հետ, հատկապես Մինյուտմենների(Ամերիկյան գաղութների աշխարհազոր անդամներ), ինչպես նաև Կոնտինենտալ բանակի հետ, որը կրում էր սև թաղիքից սև եռանկյուն գլխարկ գլխարկներ։ Վերարտադրման միջոցառումների մասնակիցները հաճախ կրում են եռանկյուն գլխարկեներ, և ինչպես նաև սպորտային մշակույթում դրանք կրում են հեղափոխական անուններով թիմերի երկրպագուների կողմից, ինչպիսիք են Նյու Ինգլանդ Փեթրիոթսը (ամերիկյան ֆուտբոլի թիմ), Նյու Ինգլանդ Ռևոլյուշնը (Մեծ Լիգայի ֆուտբոլի թիմ), Միացյալ Նահանգների տղամարդկանց ազգային ֆուտբոլային հավաքականը, Մասաչուսեթսի Ամհերսթի համալսարանը, և Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանը։ Թեյի կուսակցության շարժումը նույնպես օգտագործում է եռանկյուն գլխարկը որպես խորհրդանիշ՝ իրեն կապելու Ամերիկյան հեղափոխության հետ։

Իսպանիայում, ամբողջ երկիրը ընդգրկող ամենահին իրավապահ մարմնի՝ Գուարդիա Սիվիլի ավանդական գլխարկը եռանկյուն գլխարկն է։ Այն այժմ օգտագործվում է միայն շքերթների կամ արարողությունների համար։ Իսպանական Թագավորական պահակախմբի կազմում գտնվող Հալբերդիերների Թագավորական կորպուսը  իրենց պաշտոնական համազգեստի մաս է համարում կապույտ և սպիտակ գույներով եռանկյուն գլխարկը՝ արծաթե ժապավենով:

Ֆրանսիայում սինագոգի պաշտոնյաները (սովորաբար ոչ ռաբբիներ) պաշտոնական առիթների ժամանակ կրում են եռանկյուն  գլխարկը։ Ֆրանսիայի ռազմածովային և ռազմաօդային ուժերում կանայք դեռևս կրում են եռանկյուն գլխարկը որպես համազգեստի մի մաս։

Եռանկյուն գլխարկը Մինյուի պորտուգալական համալսարանի ակադեմիական հագուստի հիմնական առանձնահատկությունն է։ Նրա ծագումը վերաբերում է XVIII դարին, երբ այն ծառայում էր Սան Պաուլոյի Բարձրագույն Ուսումնառության Կոլեջի (Colégio de Estudos Superiores de S. Paulo) ակադեմիական հագուստ, ինչպես պատկերված է Բրագայի Արքեպիսկոպոսի պալատի (ներկայում Մինյուի համալսարանի ռեկտորատ) սալիկապատ վահանակներում։ «Եռանկյուն գլխարկ» (պորտուգալերեն՝ «եռանկյուն գլխարկ») անվամբ այս ակադեմիական հագուստը վերաձևվել և պաշտոնապես հաստատվել է 1989 թվականին։

Կանադայում եռանկյուն գլխարկը հանդիսավոր հագուստի մի մասն է ինչպես դաշնային խորհրդարանի, այնպես էլ որոշ նահանգային օրենսդիր մարմինների խոսնակների համար։ Այն նաև հանդիսավոր հագուստի մի մասն է Կանադայի Գերագույն դատարանի դատավորների համար։

1981 թվականին գլխարկագործ Ջոն Բոյդը պատրաստեց հայտնի վարդագույն եռանկյուն գլխարկ Ուելսի արքայադուստր Դիանայի համար։ Այս ոճը հայտնի դարձավ «Լեյդի Դի» դիզայնի անվամբ և պատճենվեց ամբողջ աշխարհում։

## Թանգարան

Պատկեր:Louis_XIV_1685_Best.jpg|Լուի XIV-ի կերպար,
Պատկեր:02_178_Vinkhuijzen_Book_illustrations_of_Historical_description_of_the_clothes_and_weapons_of_Russian_troops.jpg|Ռուս զինվոր-1700
Պատկեր:900-231_Herzog_Carl_Alexander.jpg|Չարլզ Ալեքսանդր, –1737
Պատկեր:1st_Viscount_Gage.jpg|Թոմաս Գեյջ, 1743
Պատկեր:Frederic_II_de_prusse.jpg|Ֆրիդրիխ Մեծը՝ կրելով եռանկյուն գլխարկ
Պատկեր:Catherine_II_tricorne.jpg|Եկատերինա Մեծը
Պատկեր:Washington_1772.jpg|Գնդապետ Ջորջ Վաշինգտոն, 1772
Պատկեր:John_Trumbull_-_The_Surrender_of_Lord_Cornwallis_at_Yorktown,_October_19,_1781_-_1832.4_-_Yale_University_Art_Gallery.jpg|Թրամբուլի կողմից Լորդ Կորնուոլիսի 1781 թվականի Յորքթաունում հանձնման պատկերումը
Պատկեր:Carlos_III_cazador.jpg|Իսպանիայի թագավոր Կառլոս III, 1786-88
Պատկեր:Картинка_№_9_к_статье_«Петр_I_Алексеевич_Великий»._Военная_энциклопедия_Сытина._Том_№_18._(Санкт-Петербург,_1911-1915).jpg|Պեռրոս Մեծ
Պատկեր:James_Lowther_Vanity_Fair_24_October_1906.jpg|Մեծ Բրիտանիայի Համայնքների պալատի խոսնակը՝ իր եռանկյունաձևը ձեռքին, 1906։
Պատկեր:Women's_Royal_Naval_Service._November_1942,_Admiralty._Uniforms_of_the_WRNS._A12614_2.jpg|Կանանց թագավորական նավատորմային ծառայության եռանկյուն գլխարկի արդիականացված տարբերակը 1942 թվականի


*

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:18-րդ դարի եվրոպական նորաձևություն
Կատեգորիա:Գլխարկներ
Կատեգորիա:Հագուստի պատմություն
Կատեգորիա:Համազգեստներ
Կատեգորիա:Ռազմազգեստ