Միհայ Զիչի

**Միհայ Ալեքսանդրովիչ Զիչի** (, ), հունգարացի նկարիչ նշանավոր Զիչի տոհմից, ով երկար տարիներ աշխատել է Ռուսաստանում։ Նկարել է դիմանկարներ, ժանրային տեսարաններ, ջրաներկ, նկարազարդել գրքեր։ Ակադեմիկոս (1858), Կայսերական արվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1898)։

Չնայած Զիչին գեղանկարիչ է, առաջին անգամ նա հայտնի է դարձել որպես վիրտուոզ գծանկարիչ, ով ստեղծել է գրքերի նկարազարդումների երկու շարքեր (Լերմոնտովի, Գոգոլի և այլն) և մեծ թվով տեսարաններ ռուսական կյանքից, ինչպես արքունական, այնպես էլ երբեմն ժողովրդական, ինչպես նաև Ռուսաստանի ազգային ծայրամասերի կյանքից։ Վրաստանում Զիչին հատկապես հարգված է որպես Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը» պոեմի նկարազարդումների առաջին շարքի հեղինակ։

Զիչիի ստեղծագործություններում զուգակցվում է տեսածը փոխանցելու բարձր վարպետությունն ու ճշգրտությունը, նրա նկարները կարևոր աղբյուր են Ռուսական կայսրության արքունական ​​կյանքի պատմության վերաբերյալ (այնքանով, որքանով գծանկարը կարող է ընդհանրապես աղբյուր ծառայել)։ Զիչիի կողմից նկարված Ռուսական արիստոկրատիայի ներկայացուցիչների դիմանկարներն առանձնանում են իրենց նմանությամբ և դետալների հավատարմությամբ։

Զիչիին նվիրված հուշարձաններ են կանգնեցվել Վրաստանում և նկարչի հայրենիքում՝ Հունգարիայում։ Հունգարիայում գործում է նաև Զիչիի թանգարանը, որը տեղակայված է նկարչի տոհմական տանը։ Ռուսաստանում Զիչիի ստեղծագործությունը հսկայական ժողովրդականություն է վայելել նրա կենդանության օրոք, բայց հետագայում այն մոռացվել է։

## Կենսագրություն
thumb|«Ալեքսանդր III-ը Բելովեժսկայա Պուշչայում որսի ժամանակ, 1894 թվականի օգոստոսին»
Զիչին գիմնազիական և համալսարանական կրթություն է ստացել Պեշտում, այնուհետև սովորել է գծագրություն և նկարչություն, նախ՝ Պեշտում, իտալացի նկարիչ Յակոբ (Ջակոմո) Մարաստոնիի մոտ, այնուհետև՝ Վիեննայի արվեստի ակադեմիայում, որտեղ նրա հիմնական դաստիարակն է եղել Ֆերդինանդ Վալդմյուլլերը։ Արդեն որոշակի համբավ ձեռք բերելով Վիեննայում ցուցադրված իր նկարների համար, ինչպիսիք են՝ «Առողջացող աղջիկը աղոթում է Աստվածամոր պատկերի առջև», «Մահացող ասպետը» (1844), «Մեխում է երեխայի դագաղը» (գտնվում է Բուդապեշտի թանգարանում), «Խաչելություն», ինչպես նաև Ֆյունֆկիրխենի տաճարի համար զոհասեղանի ստեղծումը (1845), Զիչին Վալդմյուլերի առաջարկությամբ հրավիրվել է մեծ իշխանուհի Ելենա Պավլովնայի կողմից իր դստերը՝ մեծ դքսուհի Եկատերինա Միհայլովնային նկարչություն և գեղանկարչություն սովորեցնելու։ 

Զիչին Սանկտ Պետերբուրգ է ժամանել 1847 թվականին և բացի մեծ դքսուհի Եկատերինա Միհայլովնայի հետ դասերից, դասեր է տվել նաև Սանկտ Պետերբուրգի արիստոկրատական ​​որոշ տներում։ Երկու տարի անց Զիչին ստիպված է եղել թողնել դասավանդումը և ապրուստի միջոցներ վաստակել՝ վաճառքի համար նկարներ պատրաստելով և լուսապատկերներով դիմանկարներ ռետուշ անելով։ Իր կյանքի այդ դժվարին ժամանակահատվածում նկարիչը որոշակի աջակցություն է ստացել արքայազն Ալեքսանդր Հեսսեն-Դարմշտադտսկուց։ Իր դրության բարելավման համար Զիչին պարտական ​​է ֆրանսիացի գրող Թեոֆիլ Գոթիեին, ով 1858 թվականին այցելել է Սանկտ Պետերբուրգ։ «Ճանապարհորդություն դեպի Ռուսաստան» գրքում նա տասներորդ գլուխը նվիրել է Զիչիին, որտեղ նա գովաբանել է նրան որպես փայլուն գծանկարչի, որը նկարչին համբավ և ժողովրդականություն է բերել Սանկտ Պետերբուրգի հասարակության մեջ։

### Ռոմանովների պալատական ​​նկարիչ
1859 թվականին Զիչին նշանակվել է պալատական ​​նկարիչ և մնացել այդ կոչումով մինչև 1873 թվականը։ Գործունեության այդ 15 տարիների ընթացքում նա կատարել է բազմաթիվ նկարներ, որոնք պատկերում են պալատական ​​կյանքի տարբեր դեպքեր, կայսերական որսի տեսարաններ, արքունիքի մերձավոր մարդկանց ծաղրանկարներ և այլն (գործերը հիմնականում կայսերական պալատներում և բարձրագույն անձանց ալբոմներում են ընդգրկվել)։

200px|thumb|right|Միհայ Զիչիի կիսանդրին Բուդապեշտում՝ Մարգիտ կղզում

Դեռևս մինչ այդ՝ 1856 թվականին, նա ջրաներկով վերարտադրել է Ալեքսանդր II կայսրի թագադրումը, որի համար Սանկտ Պետերբուրգի արվեստների ակադեմիան Զիչիին շնորհել է ակադեմիկոսի կոչում։ 1869 թվականին կազմակերպվել է նրա ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը։

1860 թվականին Զիչին ջրաներկով նկարել է խաղաքարտերի զավեշտական կապուկ Ալեքսանդր II-ի և կայսեր սիրած զբաղմունքի մյուս մասնակիցների իրական պատկերներով՝ Սանկտ Պետերբուրգի մերձակայքում գտնվող ձմեռային որսի ժամանակ։

### Փարիզյան  տարիներ
1874 թվականին Զիչին մեկնել է Փարիզ, որտեղ, ի թիվս այլ բաների, նկարել է «Ավստրիական կայսրուհի Էլիզաբեթը ծաղկեպսակ է դնում քաղաքական գործիչ Ֆերենց Դեակի գերեզմանին» կտավը, ինչպես նաև հրապարակել է իր նկարները պատկերազարդ հրատարակություններում։

### Վերադարձ Ռուսաստան
1880 թվականին Զիչին վերադարձել է Ռուսաստան իր նախկին պաշտոնին և մինչև մահ՝ 1906 թվականի փետրվար, ապրել Սանկտ Պետերբուրգում։ Այդ տարիներին նա ստեղծել է բազմաթիվ գործեր՝ որպես բարձրագույն արքունիքի արարողությունների, զվարճությունների և ընտանեկան միջոցառումների նկարիչ-տարեգրող։

## Ստեղծագործություն
Բացի Ռուսաստանում որպես պալատական ​​նկարիչ Զիչիի ստեղծած բազմաթիվ ստեղծագործություններից, լայնորեն հայտնի են նրա նկարազարդումները Միխայիլ Լերմոնտովի «Մեր ժամանակի հերոսը» վեպի և Շոթա Ռուսթավելուի «Ընձենավորը» պոեմի համար։ Ուշադրության են արժանի նաև նրա գեղանկարչական և գրաֆիկական շատ գործեր։ Պյատիգորսկում գտնվող Միխայիլ Լերմոնտովի թանգարանի հավաքածուում պահվում են Զիչիի Լերմոնտովի բանաստեղծությունների նկարազարդումները, որոնք թանգարանին է նվիրաբերել հենց նկարիչը՝ 1883 թվականին Կովկաս կատարած իր ճանապարհորդության ժամանակ։

Զիչին իր ողջ կյանքի ընթացքում սերտ կապեր է պահպանել իր հայրենիքի և հունգարացի գրականության ու արվեստի ​​գործիչների հետ։ Նա ստեղծել է նկարազարդումներ Իմրե Մադիչի «Մարդու ողբերգությունը» բանաստեղծական փիլիսոփայական դրամայի, Յանոշ Արանի բալլադների, Մոր Յոկայիի «Հունգարացի ժողովուրդը» վավերագրական հրատարակության և այլ ստեղծագործությունների համար։

Զիչիի ժառանգության մեջ կան էրոտիկ բովանդակությամբ գործեր։ 1911 թվականին Լայպցիգում լույս է տեսել «Սեր» ալբոմի 300 օրինակ՝ էրոտիկ բնույթի նրա 40 գծանկարներով՝ արված հելիոփորագրության տեխնիկայով դարչնագույն ներկով։

## Հիշատակ
Թբիլիսիում Միհայիլ Զիչիի անունով փողոց կա, իսկ Ապրիլի 9-ի այգում կանգնեցված է նրա հուշարձանը։

## Պատկերասրահ

Public Festival.JPG|Կայսերական թագադրման կապակցությամբ Մոսկվայում Պետրոսի ճամփորդական պալատի դիմաց հասարակ ժողովրդին անվճար սնունդ և զվարճանք, 1856։ Նկարված է բնօրինակից,
Performance in the Bolshoi Theatre.JPG|Ալեքսանդր II կայսրը Մեծ թատրոնում, 1856
Crowning of the Empress.JPG |Կայսրուհի Մարիա Ալեքսանդրովնայի թագադրումը Մոսկվայի Կրեմլի Վերափոխման տաճարում, 1857։ Նկարված է բնօրինակից
Mihaly von Zichy-Parade Anichkov Palace Petersburg.jpg|Աստրախանի Նորին Կայսերական Մեծություն Ժառանգ Ցարևիչ Գրենադերի գնդի շքերթը Անիչկովի պալատի դիմաց 1870 թվականի փետրվարի 26-ին՝ Ալեքսանդր III-ի ծննդյան օրվա կապակցությամբ, 1870
Alexander III's death in Livadia by M.Zichy (Hermitage) 01.jpg|Ալեքսանդր III-ի դիակի դուրս բերումը Լիվադիայի Փոքր պալատից, 1895 
Mihály Zichy - Ante-Room in the Imperial Palace at Tsarskoye Selo - WGA25975.jpg|Մուտքի սրահ Ձմեռային պալատում։ Առաջին պլանում բարձրագույն ատյանի արաբներից մեկն է՝ համազգեստով։ Նկարված է բնօրինակից
Mihály von Zichy. Military group. watercolor and gouache over pencil laid on canvas. 1881. 65 x 85 cm.jpg|Կովկասի տարբեր տարածքների բնակիչներ։ Էսքիզների ժողովածու բնօրինակից, 1881
Taras Bulba by M.Zichy.jpg|Նիկոլայ Գոգոլի «Տարաս Բուլբա» վիպակի նկարազարդում, 1890
Alexander II of Russia and Naser al-Din Shah Qajar by M.Zichy (1874, Hermitage).jpg|Ալեքսանդր II կայսրը պարսից շահ Նասր ալ-Դինին ցույց է տալիս ռուսական զորքերի շքերթը Ցարիցին մարգագետնում։ Նկարված է բնօրինակից
Охота башкир с соколами в присутствии императора Александра II.jpg|Բաշկիրական բազեների որս կայսր Ալեքսանդր II-ի ներկայությամբ։ Նկարված է բնօրինակից
S1617, zichi, vefxistkaosnis ilustraciebi, naxes ucxo moyme vinme....jpg|Շոթա Ռուսթավեու «Ընձենավորը» պոեմի նկարազարդում
Mihály Zichy Adam Eva.jpeg|Ադամ և Եվա, 1887, նկարազարդում Իմրե Մադիչի «Մարդու ողբերգությունը» բանաստեղծական փիլիսոփայական դրամայի համար
Mihály Zichy - Szerelmesek egy parkban.jpg|«Սիրահարներն այգում», 1856
Mihaly Zichy Two Lovers.jpg|«Սեր» շարքից


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* Ilona Berkovits, Zichy, Mihály. Leben und Werk, Budapest: Akadémiai Kiadó, 1964.

## Արտաքին հղումներ
* Միհայ Զիչիին նվիրված էջ Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պաշտոնական կայքում
* Историк придворной жизни 

 
Կատեգորիա:Հունգարացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիստ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ