open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գորգա

**Գորգա,** համայնք Հռոմի նահանգում, Իտալիայի Լացիո մարզի Հռոմ գավառում, որը Հռոմից գտնվում է մոտ 60 կմ (37 մղոն) հարավ-արևելք։ 2004 թվական դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 779 մարդ, իսկ տարածքը 26,3 կմ²։

Գորգան սահմանակից է հետևյալ համայնքներին. Անանյի, Կարպինետո Ռոմանո, Մոնտելանիկո, Մորոլո, Զգուրգոլա, Սուպինո։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:0
 bar:1871 from: 0 till:972
 bar:1881 from: 0 till:919
 bar:1901 from: 0 till:879
 bar:1911 from: 0 till:961
 bar:1921 from: 0 till:1009
 bar:1931 from: 0 till:1013
 bar:1936 from: 0 till:1032
 bar:1951 from: 0 till:1202
 bar:1961 from: 0 till:1068
 bar:1971 from: 0 till:873
 bar:1981 from: 0 till:754
 bar:1991 from: 0 till:778
 bar:2001 from: 0 till:764

PlotData=

 bar:1861 at:0 fontsize:XS text: ? shift:(-8,5)
 bar:1871 at:972 fontsize:XS text: 972 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:919 fontsize:XS text: 919 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:879 fontsize:XS text: 879 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:961 fontsize:XS text: 961 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:1009 fontsize:XS text: 1009 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:1013 fontsize:XS text: 1013 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:1032 fontsize:XS text: 1032 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:1202 fontsize:XS text: 1202 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:1068 fontsize:XS text: 1068 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:873 fontsize:XS text: 873 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:754 fontsize:XS text: 754 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:778 fontsize:XS text: 778 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:764 fontsize:XS text: 764 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT



## Ծանոթագրություններ
Rainbow Magicland

thumb|Տեսարան դեպի Rainbow Magicland այգի
**Rainbow Magicland**-ը զվարճանքների այգի է։ Տեղակայված է Վալմոնտոնե քաղաքի մոտակայքում, Հռոմի արվարձանում։ Այգին բացվել է 2011 թվականի մայիսի 25-ին։

Այգին զբաղեցնում է մոտ 600 000 քառ. մ տարածք, մնացած տարածքը (1 200 000 քառ. մ) չի օգտագործվում։

Գլխավոր թեման այգու դա կախարդությունն է։ Այգու տարածքում կա՝ 36 ատրակցիոն, 2 թատրոն, 28 ռեստորան և սրճարան, նաև բազմազան խանութներ։

Ամենատպավորիչ ատրակցիոնը դա «Շոկ» անունով ատրակցիոնն է (Ամերիկյան բլուրներ, բարձրությունը 35 մ, արագությունը 100 կմ/ժամ-ին հասնում է 3 վայրկյան-ում), «Միստիկա» (ազատ անկման աշտարակ 70 մ-ից), «Կալիոստրո» (Ամերիկյան բլուրներ փակ տարածությունում, արագությունը 58 կմ/ժամ), «Թռչող կղզի» (դիտարկման հրապարակ, հասնում է 50 մ բարձրության)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Զվարճանքի այգիներ
Կատեգորիա:Իտալիայի աշխարհագրություն
Պաշտպանական անտառներ

[thumb|right|290px|Անտառաշերտեր [Հյուսիսային Դակոտայում]]
**Պաշտպանական անտառներ**, գյուղատնտեսական հողերը, բնակավայրերը, ջրամբարները, ճանապարհները, բնական և մարդահարույց անբարենպաստ գործոններից պաշտպանելու նպատակով ստեղծված արհեստական անտառներ և անտառաշերտեր։ Պաշտպանական անտառների ստեղծումը ագրոանտառբարելավման հիմքն է։ Կախված ստեղծման նպատակներից և տեղադիրքից՝ պաշտպանական անտառները լինում են պետական պահպանության, դաշտապաշտպան, հողապաշտպան, ջրապաշտան, անտառվերականգնողական անտառաշերտեր և անտառտնկարկներ՝ ճամփեզրերին, լանջերին, ձորածերպերին, արոտավայրերում, անասնապահական ֆերմաների շրջակայքում։

## Տես նաև
* Անտառային տնկարկ,
* Անտառաշերտ

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Որսորդությունը Հայաստանում

мини|Որսորդ որսը ձեռքին|250px|thumb
**Որսորդություն**, վայրի կենդանիների ու թռչունների որս, որը մարդու տնտեսական գործունեության հնագույն ձևերից է։ Սկզբնապես որսորդությունը (նաև որսի սպառումը) կրել է կոլեկտիվ բնույթ և սովորաբար զուգակցվել է հավաքչության, ձկնորսության, ավելի ուշ՝ երկրագործության ու անասնապահության հետ։ Որսորդության հնագույն զենքեր են ծառայել քարը, քարե, փայտե, ոսկրե կացինը, տեգը, նիզակը, պարսատիկը, ցանցը, թակարդը, իսկ մետաղամշակությունից հետո՝ մետաղե սուրը, թուրը, դաշույնը, կացինը և այլն։ Որսորդության զարգացման համար մեծ նշանակություն է ունեցել նետ ու աղեղի գյուտը, մինչև հրազենի երևան գալը (12-րդ դար) այն եղել է որսորդության հիմնական զենքը։ Նոր քարի դարաշրջանից որսորդության համար օգտագործել են շներ, հետագայում՝ նաև ձիեր, որսկան թռչուններ, խայծեր և այլն։

## Պատմություն
Հայաստանում որսորդության լայն տարածման մասին վկայում են նեոլիթի և բրոնզի դարաշրջանների ժայռապատկերները, մ. թ. ա. 11-1 հազարամյակների առարկաներն ու որմնանկարները, որոնցում պատկերված են որսի տեսարաններ։ Հայ ժողովրդի անվանադիր նախնի Հայկը հնագույն ավանդազրույցներում ներկայացվում է որպես քաջ որսորդ։ Ավատատիրական դարաշրջանում զինվորական դասի և ազնվականության համար որսախաղերը, զվարճանքից ու հրապուրանքից բացի, եղել են նաև ռազմական դաստիարակության յուրահատուկ միջոց։ Հին Հայաստանում, բնական որսատեղերից (Շահապիվան, Մասյացոտն, Կոգովիտ և այլն) բացի, ստեղծվել են արքունի և իշխանական որսատեղեր (Ծննդոց անտառ, Խոսրովակերտ և այլն)։

## Որսորդությունն այժմ
Ըստ օգտագործվող որսորդական գործիքների՝ տարբերում են հրացանով, որոգայթներով, որսկան կենդանիներով (շուն, թռչուն, ձի), ըստ նպատակի՝ արդյունագործական, սիրողական, սպորտային ու գիտական որսորդության տեսակներ։ Որսորդության զարգացմանը նպաստում են որսորդական տնտեսությունները, որոնք Հայաստանում կազմակերպված են Եղեգնաձորում, Կապանում, Ապարանում։ Հայաստանում ամենուր հանդիպող որսարդյունագործական կենդանիներ են. կաթնասուններից՝ գայլը, աղվեսը, քարակզաքիսը, ջրային առնետը, թռչուններից՝ կռնչան բադը, սուլող ու չքչքան մրտիմները, կարմրագլուխ ու փուփուլավոր սուզաբադերը, լորը, կտցարը, թխակապույտ աղավնին, երկկենցաղներից՝ լճագորտը, փոքրասիական գորտը, ձկներից՝ լոքոն, կարմրախայտը։

Հայաստանում թույլատրված որսի կենդանատեսակներից են եվրոպական այծյամը, վայրի խոզը, լուսանը, գորշուկը, շնագայլը, նապաստակը, կաքավը, լորը, փասիանը և այլն։ Հայաստանում որսորդները միավորված են «Որսորդների և ձկնորսների միություն», «Որսորդ» ՍՊԸ և «Հայկական զինվորական որսորդական ընկերություն» կազմակերպություններում, որոնց գործունեությունը վերահսկում է Հայաստանի շրջակա միջավայրի նախարարությունը։

Կատեգորիա:Որսորդություն
Mercedes-Benz CLK-դաս

**Mercedes-Benz CLK-դաս** () կուպե միջին դասի, ստեղծվել է W202 և W203 բազային պլատֆորմերի վրա, այն դուրս է գալիս 1996 թվականին և արտադրվում մինչև 2009 թվական։

Արտադրությունից մինչև 2008 թվական ավտոմեքենան վաճառվել է 700 000 օրինակով։

## Առաջին սերունդ (W208/A208)
CLK-ի առաջին շարքը ցուցադրվել է 1996 թվականին, 3 տարի անց ինչ ստեղծվել էին Mercedes-Benz W202-ը և C-դասը։ ներառում է կայունության հսկողությունը, քարշի հսկողություն և հակաարգելափակման համակարգ։ Ավտոմեքենան ներառում է ավտոմատ փոխանցման տուփ (4 աստիճան արագության փոխանցման տուփ և 5 աստիճան փոխանցման տուփ) և ունի տարատեսակ բենզինային շարժիչներ։
* CLK 200։ 2լ ծավալով շարժիչ, 4 մխոցանի և 136 ձիաուժ
* CLK 200 Kompressor։ 2լ ծավալով շարժիչ, 4 մխոցանի և 163 ձիաուժ
* CLK 230 Kompressor։ 2,3 ծավալով շարժիչ, 4 մխոցանի և 193/197 ձիաուժ
* CLK 320։ 3,2 ծավալով շարժիչ, 6 մխոցանի և 218 ձիաուժ
* CLK 430։ 4,2 ծավալով շարժիչ, 6 մխոցանի և 279 ձիաուժ
* CLK 55 AMG։ 5,4 ծավալով շարժիչ, 8 մխոցանի և 347 ջիաուժ

### CLK GTR
Mercedes-Benz CLK GTR-ը իրենից ներկայացնում է էքսկլյուզիվ մոդել, 6,9լ ծավալով բենզինային շարժիչ, ամենաբարձր 620 ձիաուժ հզորությամբ։
Ճանապարհային տարբերակը արտադրվել է սահմանապակ չափով՝ 25 օրինակով։

## Երկրորդ սերունդ (C209/A209)
CLK-ի երկրորդ սերնդի դիզայնը գծագրվել է 2003 թվականին, սա դարձավ 2004 թվականին արտադրվող կաբրիոլետի նախատիպը։ Այս շարքը CLK դասը ունի 61 մմ երկարություն, 18 մմ լայնություն և 28 մմ բարձրություն։

## Պատկերասրահ

CLK63 Black.jpg|2009 Mercedes-Benz CLK63 AMG 
Black Mercedes CLK 55 AMG (C209) Toronto rr.jpg|CLK 55 AMG
07-09 Mercedes-Benz CLK550 convertible.jpg|2007–2009 Mercedes-Benz CLK550 
03-06 Mercedes-Benz CLK.jpg|C209/A209
CLK 209 (Cabriolet).jpg|Mercedes-Benz CLK
Mercedes CLK DTM C209.jpg|Mercedes-Benz CLK DTM cabriolet


Կատեգորիա:Ավտոմեքենաներ
Եթովպացիներ

մինի|Եթովպիայի դրոշ
**Եթովպացիներ**, **եթովպներ**, **իթովպներ** (՝ արևաթուխ), Եթովպական բարձրավանդակի բնակիչների ինքնանվանումը։ Հնում եթովպացի են անվանվել Եգիպտոսից հարավ բնակվող բոլոր ժողովուրդները, իսկ յոթերորդ դարից հետո՝ միայն Եթովպիայի բնակիչները։

Հաբեշստան (երկրի) և հաբեշներ (բնակչության) անվանումը եթովպացիները չեն ընդունում, քանի որ արաբերեն հաբաշ բառը նշանակում է խառն կամ խառնածին, որը վերաբերում էր միայն եթովպական մի ցեղի։

Կատեգորիա:Եթովպիայի ազգեր
Եղիսաբեթյան իգական դպրոց

**Եղիսաբեթյան իգական [[դպրոց]]**, հիմնվել է 1870 թվականին, Ախալցխայում, Ս․ Պարզյանցի ջանքերով։ Պահպանվել է եկեղեցու եկամուտներով և ժողովրդի օժանդակությամբ։ Առաջին տարին ունեցել է միայն նախապատրաստական դասարան, 1871-1872 թվականների ուսումնական տարում՝ 3 դասարան, 5 ուսուցիչ, 65 աշակերտ, 1877-1878 թվականներին՝ 10 ուսուցիչ, 117 աշակերտ, 1881-1882 թվականներին՝ 16 ուսուցիչ, 216 աշակերտ։ Ցարական կառավարության հրամանագրով 1885 թվականին հայկական մյուս դպրոցների թվում փակվել է և բացվել 1888 թվականին (391 աշակերտ)։ 1894-1995 թվականներին ունեցել է 7 դասարան (Ա-հիմնական, Ա-զուգընթաց, Բ-հիմնական, Բ-զուգընթաց և Գ, Դ, Ե)։ 1896 թվականին նորից է փակվել և բացվել է 1905 թվականին։ 1907-1908 թվականներին ունեցել է 500 աշակերտ։ 1911-1912 թվականներին գործել է որպես հնգամյա դպրոց։ Դասավանդվել են հայերեն, ռուսերեն, թվաբանություն, հայոց պատմություն, Ռուսաստանի պատմություն, աշխարհագրություն, բնագիտություն, երգեցողություն, գեղագիտություն, կար ու ձև և այլն։ Գոյատևել է մինչև 1921 թվականը։

Կատեգորիա:Հայկական օրիորդաց դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Վրաստանի հայկական դպրոցներ
Եկեղեցի Հայաստանյաց

**Եկեղեցի Հայաստանյաց**, կրոնական և աստվածաբանական հանդես։ Հրատարակվել է 1888 թվականին (Կոստանդնուպոլիս, շաբաթաթերթ) և 1900-1901 թվականներին (Մանչեստր, ամսագիր)։ Խմբագիր՝ Թ․ Զուղայեցի (Իսահակյան)։ Տպագրել է Աստվածաշնչի ուսումնասիրությանը, մեկնաբանությանը և ուսուցմանը նվիրված նյութեր, հոդվածներ հայ եկեղեցու պատմության, օրենքների, ծեսերի և արարողությունների վերաբերյալ, կենսագրական տվյալներ միջնադարի հայ մատենագիրների (Հովհաննես Որոտնեցի, Գրիգոր Տաթևացի և այլն) մասին։ «Եկեղեցի Հայաստանյաց» անդրադարձել է նաև հայերեն ձեռագրերի պատմությանը, պատասխանել կրոնական խնդիրների շուրջ ընթերցողների հարցերին։ 1901 թվականին լույս է տեսել «Հայ եկեղեցի» անունով։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Եթովպական երաժշտություն

մինի|հին Կրար
Հնագույն ժամանակներից Եթովպիայում զարգացել է եկեղեցական երաժշտություն, որը 6-րդ դարի հոգևորական Յարեդը գրառել է հատուկ նշաններով (կիրառվում է մինչև այսօր)։ Ազգային երաժշտական գործիքներն են՝ մասենիո, կրար, ուաշենտ, բեգանա, կեբերո, մելակենտ։ Եթովպիայում հնուց գոյություն է ունեցել նաև աշխարհիկ երաժշտություև։ Առաջիև երաժշտական դպրոցը (կոնսերվատորիա) Ադիս Աբեբայում հիմնադրվել է 1946 թվականին (մինչև 1948 թվականը տնօրենը հղել է Կոնտորովիչը, 1962-1965 թվականներին՝ Նալբանդյանը)։ Եթովպիայի երաժշտական արվեստի բնագավառում կարևոր ավանդ ունեն սփյուռքահայ երաժիշտ եղբայրներ Գևորգ, Հակոբ և Ներսես Նալբանդյանները, որոնք զբաղվել են խմբավարական-մանկավարժական աշխատանքով, մշակել հայկական և եթովպական ժողովրդական երգեր։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Սաղավարտուկ

**Սաղավարտուկ** (), պնակախոտ, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 300 (այլ տվյալներով՝ 150) տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝
* Սաղավարտուկ արևելյան (*S.orientalis*),
* Սղավարտուկ ամենաբարձր (*S.altissima*)
* Սաղավարտուկ սովորական (*S.galericulata*)։

Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերի ստորին և միջին լեռն, գոտիներում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է խոնավ մարգագետիններում, ճահիճներում, մացառուտներում, բացատներում, գետափերին։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձրությունը 75 (100) սմ է։ Տերևները հակադիր են, տարբեր ձևերի, ամբողջաեզր կամ ատամնաեզր։ Ծաղիկները մեկական են՝ ծածկող տերևների ծոցերում, կապտասպիտակավուն, կապտամանուշակագույն, դեղին։

Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։

Պտուղը չորս միասերմ տափակ, գնդաձև կամ ձվաձև, հիմնականում թավոտ ընկուզիկ է։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է. պարունակում է Եթերայուղեր, ալկալոիդներ, աղաղանյութեր, ֆլավոնիղներ, վիտմաին C, ներկանյութ։

Պատրաստուկներն օգտագործում են սիրտանոթային հիվանդությունների, սակավարյունության, մալարիայի ժամանակ, նաև որպես խորխաբեր միջոց։ Մեղրատու է։

## Դասակարգում
### Տեսակներ
Համաձայն Կյուի Բուսաբանական այգու տվյալների հաշվում են ավելի քան 460 տեսակ, նրանցից մի քանիսը։
}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|}

### Տաքսոնոմիա
Սաղավարտուկի դասը մտնում է  ենթաընտանիքի,  ընտանիքի և ենթակարգի  մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Юзепчук С. В. Род 1244. Шлемник — Scutellaria L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и С. В. Юзепчук. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1954. — Т. XX. — С. 72—225. — 556 с. — 2700 экз.
* Род 4. Шлемник — Scutellaria L. // Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1962. — Т. VI. Покрытосеменные. Семейства Логаниевые — Сложноцветные. — С. 58—59. — 380 с. — 2400 экз.

## Արտաքին հղումներ
* http://flower.onego.ru/other/scutella.html
* 
* ''Scutellaria'' images. MorphBank.

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ
Ալեքսեյ Ելիսեև

**Ալեքսեյ Ստանիսլավովիչ Ելիսեև** (), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (հունվարի 22, 1969 թվական և հոկտեմբերի 22, 1969), տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1973), ԽՄԿԿ անդամ (1967)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1957 թվական)։ Տիեզերագնացների ջոկատում է հայտնվել 1966 թվականին։ 1969 թվականի հունվարի 15-17-ը Բ․ Վոլինովի հետ, որպես բորտինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուգ-5» տիեզերանավով։ 1969 թվականի հունվարի 16-ին Ե․ Խրունովի հետ բաց տիեզերքով փոխադրվել է Վ․ Շատալովի ղեկավարած «Սոյուզ-4» տիեզերանավ, որով վերադարձել է Երկիր։ Բաց տիեզերքում մնացել է 37 րոպե։ 1969 թվականի հոկտեմբերի 13-18-ը Շատալովի հետ, երկրորդ անգամ տիեզերք է թռել «Սոյուզ-8» տիեզերանավով։ 5-օրյա թռիչքի մեկ օրն ընթացել է «Սոյուզ-7», իսկ երեք օրը՝ «Սոյուզ-6» և «Սոյուզ-7» տիեզերանավերի հետ։ 1971 թվականի ապրիլի 23-25-ը Շատալովի և Ն․ Ն․ Ռակավիշնխկովի հետ Ելիսեևը երրորդ թռիչքն է կատարել «Սոյուզ-10» տիեզերանավով, որը 1971 թվականի ապրիլի 24-ին կցվել է «Սալյուտ» ուղեծրակայանի հետ համատեղ թռիչքը շարունակվել է 5 ժ 30 ր։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Դնեպրի հիդրոէլեկտրակայան

**Դնեպրի հիդրոէլեկտրակայան, ԴնեպրոՀԷԿ** (, ), Դնեպր գետի վրա կառուցված խոշորագույն հիդրոէլեկտրակայանը, Զապորոժիե քաղաքի մոտ։

Դնեպրի հիդրոէլեկտրակայանի տեղակայված հզորությունը կազմում է 650 մվա, էլեկտրաէներգիայի տարեկան միջին արտադրանքը՝ 3,64 միլիարդ կվա-ժ։ Շինարարությունը սկսվել է 1927 թվականին, 1932 թվականի մայիսին գործարկվել է առաջին ագրեգատը։ 1939 թվականի դրությամբ հիդրոէլեկտրակայանի հզորությունը հասել է նախագծայինին՝ 560 Մվա։ Հիդրոհանգույցի մեջ մտնում են. ՀԷԿ-ի շենքը (երկարությունը՝ 236 մետր, լայնությունը՝ 70 մետր), մեքենայական սրահով, որտեղ տեղավորված է 9 ուղղաձիգ հիդրոագրեգատ՝ յուրաքանչյուրը 72 մվա հզորությամբ, վահանավոր պատը (երկարությունը՝ 217 մետր), ջրաթափային կորագիծ պատվարը։ Դնեպրի հիդրոէլեկտրակայանը ավտոմատացված է, ունի հիմնական սարքավորման հեռակառավարում, հեռաչափում, հեոազդանշանում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ավերվել է՝ ֆաշիստական զորքերի առաջխաղացումը գետի վրայով դժվարացնելու համար։ 1944 թվականին սկսվել է վերակառուցումը։ Գործարկվել է 1950 թվականին, ընդ որում, հզորությունը նախապատերազմյանի համեմատ աճել է 16% ով։ 1969 թվականին նեպրի հիդրոէլեկտրակայան 2-րդ շինարարությամբ (հզորությունը՝ 828 մվա) սկսվել է հիդրոհանգույցի ընդարձակումը, որն ավարտվել է 1974 թվականի վերջին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Զապորոժիե
Եթովպական թատրոն

**Եթովպական թատրոն**, 20-րդ դարի դպրոցական ներկայացումների հիման վրա կազմավորվեց Եթովպիայի ներկայիս թատրոնը։ Ներկայացումների համար գրվում Էին սցենարներ, որոնց առաջին հեղինակներից են գրող Եվտակի Նգուսեն։ Պետական ապարատի բարոյականությունն ու չինովնիկության է նվիրված Տեկլահաուրիայի «Անասունների կատակերգությունը»։ 1935-1936 թվականներին կառուցվել է «Եթովպիական հայրենասիրության ընկերություն» թատրոնը։ 1950 թվականին Ադիս Աբեբայում կազմակերպվել է Եթովպական թատրոնի ժողովուրդների ինքնագործ արվեստի փառատոն։

Կատեգորիա:Եթովպական թատրոն
Եռաթմբեր

**Եռաթմբեր**, *Ուշթափա, Ուշթաալար*, հրաբխային լեռնազանգված Հայաստանի Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի սահմանագլխին, Գեղամա լեռների հյուսիս-արևելքում Սևանա լճի հարավ-արևմտյան կողմում։ Բաղկացած է երեք լեռնագագաթներից։ Դրանք ունեն լավ արտահայտված Խառնարաններ, ոտոնք լցված են ջրով։ Ամենաբարձր գագաթը Ակնասարն է 3258 մ բարձրությամբ։ Առաջացել է անթրոպոգենում։ Բարձրությունը մինչև 2480 մ է, հիմքի տրամագիծը՝ մոտ 2,2 կմ։ Կենտրոնական մասը պսակվում է հինգ խոշոր և մի քանի մանր հրաբխային կոներով՝ կազմված լավաներից ու խարամներից։ Գագաթնային մասում կա երկու խառնարան։ Լանջերը ծածկված են լեռնատափաստանայի բուսածածկույթով և օգտագործվում են որպես ամառային արոտավայրեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Պապլոր

**Պապլոր** կամ **վարդապետիկ** (), հակինթազգիների ընտանիքի խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 50 (այլ տվյալներով՝ 60) տեսակ։

## Անվանում
մինի|ձախից|Բուսաբանական նկարազարդումըբ Օ. Վ. Թոմի «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz» գրքի, 1885
Լատրներեն անվանումը ստացել է ծաղիկները բույրի շնորհիվ, որոնց բույրը հիշեցնում է մուշկ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 7 տեսակ.
* պապլոր նրբածաղիկ (*M. tenuiflorum*),
* պապլոր կովկասյան (*M. caucasicum*),
* պապլոր Շովիցի (*M. szovitsianum*) և այլն։
### Տարածում
Տարածված է Շիրակի, Կոտայքի, Արարատի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է չոր նոսրանտառներում, կիսաանապատներում, խճոտ ու քարքարոտ լանջերին, ալպյան մարգագետիններում և այլն։

## Կենսաբանական նկարագիր
Կոճղեզավոր է։ Ցողունը մերկ է, բարձրությունը՝ մինչև 40 սմ։ Տերևները կաշեկերպ են, արմատամերձ, գծաձև։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ կապույտ, մանուշակագույն կամ դեղնականաչ։ Ծաղկում է մարտ-հունիսին։ Պտուղը եռանիստ տուփիկ է։ Սերմերը գնդաձև են, սև։

## Նշանակություն
Որոշ տեսակներ աճեցնում են որպես գեղագարդիչ բույսեր։ պապլոր փայլունը (*M.pallens*) հազվագյուտ տեսակ է, հանդիպում է Տավուշի մարզի մարգագետիններում, անտառի բացատներում, գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տեսակներ
մինի|''Muscari botryoides''
մինի|''Muscari botryoides''
*Muscari* դասը ըստ 2014 թվականի տվյալների ընդգրկում է 44 տեսակ։

*  - Էնդեմիկ տեսակ Թուրքիայում
*  - Էնդեմիկ Հյուսիսային Եգիպտոսում
*  - Ադրբեջանի արևելյան շրջան
*  - էնդեմիկ տեսակ կենտրոնական Թուրքիայում
*  - Բալկաններում, Թուրքիայում, Կովկասում
*  - Իսպանիա և Մարոկկո
*  - էնդեմիկ Թուրքիայում
* 
*  - էնդեմիկ Իսպանիայում
* 
*  - էնդեմիկ տեսակ Թուրքիայի արևմտյան և հարավային շրջաններում
*  - էնդեմիկ Իսպանիայում
* 
* 
*  -Կովկասում
*  - նկարագրված է 2002 թվականին Իսրայելում
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  - էնդեմիկ Իսպանիայում
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ըստ Միջազգային գրանցման մարմինների (*ICRA*) նոր սորտեր են հանդիսանում Royal General Bulb Growers' Association (KAVB)։ Ասոցիացիոն կայքը ներառում սորտերը տվյալների բազայում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Мордак Е. В.* Семейство лилейные (Liliaceae) // Жизнь растений։ в 6 тт. Т. 6. Цветковые растения / под ред. А. Л. Тахтаджяна. - М.։ Просвещение, 1982. - С. 86.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Мускари в Энциклопедии декоративных садовых растений
* Pacific Bulb Society: ''Muscari'' 

Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Հակինթազգիներ
Ենիկոլոփյաններ

**Ենիկոլոփյաններ**, Էնիկոլոփյաններ, հայ ազնվական տոհմ Վրաստանում։

Տոհմական ավանդության համաձայն, Ենիկոլոփյանները սերում էին Տարոնի Մամիկոնյաններից, որոնց մի ճյուղը հետագայում վերաբնակվել է Սյունիքում, իսկ 17-րդ դարում հաստատվել Վրաստանում։ Ենիկոլոփյանների նախահայրն է համարվում Զուրաբ (Զոհրաբ) Մամիկոնյանը, որը հայերենից բացի տիրապետել է պարսկերենին, թուրքերենին, վրացերենին և վրացական արքունիքում ստացել թարգմանչի պաշտոն ու Էնիկոլոփ (վրաց, ՝ լեզվի տուփ) մականունը (այստեղից էլ՝ տոհմանունը)։ Ենիկոլոփյանները ժառանգաբար թարգմանչի պաշտոն են վարել վրաց թագավորների, իսկ Վրաստանը Ռուսաստանին միացվելուց հետո՝ նաև ռուս, կառավարչապետների մոտ։ Հաճախ այդ տոհմի ներկայացուցիչները դիվանագիտական կարևոր հանձնարարություններով ուղարկվել են Թուրքիա և Պարսկաստան։ Ենիկոլոփյաններից ոմանք հետագայում հաստատվել են Պարսկաստանում՝ զբաղեցնելով պետական բարձր պաշտոններ (Մանուչարխան, Միրզա-Ռոստոմ, Աղալո (Աղալար) խան, Սուլեյման-խան և ուրիշներ)։ 

Կատեգորիա:Ենիկոլոփյաններ
Հայաստանի Հանրապետության վարչապետների ցանկ

Սա **Հայաստանի Հանրապետության վարչապետների ցանկն** է՝ սկսած 1991 թվականից։

## Հայաստանի վարչապետներ

Կատեգորիա:Հայաստանի վարչապետներ
Վարչապետներ
Հայաստան
Վարչապետներ
Եղրիզենու ձեթ

մինի|Եղրիզենու պտուղը և տերևը
**Եղրիզենու ձեթ**, բուսական ճարպ։ Անդուր հոտով, բաց դեղնավունից նարնջագույն, թունավոր հեղուկ է, խտությունը՝ 940 կգ/մ3, յոդային թիվը՝ 154-176, օճառացմանը՝ 188-197։ Լուծվում է օրգանական շատ լուծիչներում։ Հիդրոլիզվում Է՝ առաջացնելով 1,2% սաեարինաթթու, 3,7% պալմիսփնաթթու, 10-15% օլեինաթթու, 80% էլեոստեարինաթթու և գլիցերին։ Ստացվում է եղրիզենու պտուղներից։ Օգտագործվում է մեքենաները և սարքավորումները կոռոզիայից պաշտպանող ծածկույթների, լաքերի և օլիֆների արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Յուղեր
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Եղիվարդ

**Եղիվարդ** (Եղիշե Դավթի Տերտերյան, ), հայ գրող, կրոնական գործիչ։

1932 թվականին ավարտել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանը, ձեռնադրվել վարդապետ։ 1960 թվականին ընտրվել է Երուսաղեմի հայոց պատրիարք։ Հրատարակել է «Մագդաղինեն մեղրամոմե» (1941), «խորտակման գիշերներ» (1943), «Անցորդը» (1946) բանաստեղծությունների ժողովածուները, «Լեռան վրայեն։ Երանիներ» (1945),«Օտարականը» (1966) ստեղծագործությունները, «Վարդանանք» (1951) դրաման, «Նարեկը հայ գրականության մեջ» (1947) և «Սուրբ Մեսրոպ» (1962) աշխատությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի հայոց պատրիարքներ
Նեգատոր հայց

**Նեգատոր հայց** ( — մերժողական, ժխտողական), քաղաքացիական դատավարությունում գույքի տնօրինման և օգտագործման իրավունքի խախտումը վերացնելու սեփականատիրոջ հայցային պահանջը։ Նեգատոր հայցով դատարան դիմած քաղաքացին տիրապետման իրավունքը պահպանում է, բայց զրկվում է գույքն իր ցանկությամբ օգտագործելու կամ տնօրինելու հնարավորությունից։ Նեգատոր հայցի դեպքում իրավախախտման պրոցեսը ոչ թե ավարտվել, այլ շարունակվում է։ Ըստ որում մեղքի առկայությունը իրավախախտողի գործողություններում պարտադիր չէ։ Նեգատոր հայցի համար վաղեմություն չի կիրառվում։ Այն բավարարելու դեպքում ժողդատարանն իր որոշմամբ իրավախախտում կատարած անձին պարտավորեցնում է դադարեցնել կամ վերացնել իրավախախտումը, ինչպես նաև հատուցել իրավախախտման հետևանքով պատճառած վնասները։

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Եթիմ Էմին

**Եթիմ Էմին** (), լեզգի պոետ։ Լեզգիական գրավոր գրականության հիմնադիր։ Նա գրել է լեզգերեն, ադրբեջաներեն և արաբերեն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1838 թվականին Ցիլինգ աուլում՝ դատավոր Սավզիխանի ընտանիքում։ Նա սովորել է Քեան գյուղի արաբագետ-գիտնական Աղամիրզա-Էֆենդիի մեդրեսեում։ Փոխարինել է հորը դատավորի պաշտոնում, սակայն շուտով ստիպված է եղել թողնել այդ պաշտոնը։ Եթիմ Էմինը դարձավ լեզգիների շրջանում առաջինը, ով սկսեց բանաստեղծություններ գրել մայրենի լեզվով՝ կիրառելով արաբական այբուբենը։ Որպես մականուն վերցրել է Եթիմ բառը, որը նշանակում է «որբ»։ Նա դատապարտեց սոցիալական անարդարությունը, կարեկցանք հայտնեց աղքատներին։ Եթիմ Էմինը բողոքում էր ազգային ճնշման դեմ («1877 թվականի ապստամբությունը»), երազում էր արդար հասարակարգի («Ընկերներ», «Խաղաղություն») մասին։ Բավական հայտնի են նրա քնարական բանաստեղծությունները։

## Ընտանիք
* Պապ՝ Աբուկար (Բուկար) ալ-Ցիլինգվի
* Հայր՝ Սավզիխան ալ-Յալցուգվի
* Մայր՝ Լեյլա
* Եղբայր՝ Աբդ ալ-Մալիք (Մելիք, մահացել է մոտ 1887 թվականին)
* Եղբայր՝ Մուհամմադ -Նաբի (Մագոմեդ-Նեբի)
* Եղբայր՝ ալ-Հուսեյն (Գուսեյն)
* Քույր՝ Սուվար
* Քույր՝ Ֆաթիմատ
* Քույր՝ Կիզխանում
* Քույր՝ Էյլիհան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Нагиев Ф. Р.* Етим Эмин: Путь к истине: монография. — Махачкала, 2002.

## Արտաքին հղումներ
* Етим Эмин, «Соловей», «Четверостишия» // fatiha.ru.
* Поэзия, Любовь, Бог // gazeta-nv.ru.
* Стихи Етим Эмина // lezgichal.ru.

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեզգի բանաստեղծներ
Որդանխոտ

**Որդանխոտ** (), դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի կոճղարմատավոր բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի են 5 տեսակներ։

## Հայաստանում
Հայաստանում 1 տեսակ՝ *Որդանխոտ աղասեր* (Aeluropus littoralis)։ Տարածված է Արմավիրի, Արարատի մարզերի աղակալած հողատարածքներում և Սյունիքի մարզում (Արաքս գետին հարող ավազուտներում)։

## Կենսաբանական նկարագիր
Գետնատարած կամ թեթևակի բարձրացող, հիմքում ճյուղավորվող խոտաբույս է, երկարությունը՝ 20-60 սմ։ Տերևները նեղ գծաձև են, կոշտ, մերկ կամ թեթևակի խավոտ, թխակապտավուն։ Ծաղկաբույլը հասկաձև հուրան է, ծաղիկները՝ մանր։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը հատիկ է։

## Նշանակություն և կիրառում
Տերևների և ցողունների վրա գտնվող գեղձերի միջոցով Որդանխոտը արտազատում է աղեր։
Որդանխոտի բուսուտներն օգտագործվում են որդան կարմիր բնաշխարհիկ միջատի կերակրման համար։ Ունի տնտեսական նշանակություն։ Որդանխոտի մաքուր համակեցություններից ստացվում 18-9 ց/հա խոտ։ Հասկակալման ժամանակ պարունակում է 10,8% մոխիր, 11,7% պրոտեին, 2% ճարպ, 29,7 % թաղանթանյութ, 45,8 % անաղոտ մզվածքային նյութեր։

## Տաքսոնոմիա
Որդանխոտի դասը ըստ Կյուի թագավորական բուսաբանական այգու տվյալների առանձնացնում են 6 տեսակների։
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Տեսակներ
մինի
* *[[Aeluropus arabicus]]* (Spreng.) Steud.
** *[[Aeluropus arabicus var. distans]]* Bornm.
* *[[Aeluropus badghyzi]]* Tzvelev
* *[[Aeluropus bombycinus]]* Fig. & De Not.
* *[[Aeluropus brevifolius]]* Nees ex Steud.
** *[[Aeluropus brevifolius var. longifolius]]* Chiov.
** *[[Aeluropus brevifolius var. pygmaeus]]* A. Terracc. ex Chiov.
* *[[Aeluropus concinnus]]* Fig. & De Not.
* *[[Aeluropus erythraeus]]* (A. Terracc.) Mattei
** *[[Aeluropus erythraeus var. scandens]]* Terracc.
* *[[Aeluropus hirsutus]]* Munro
* *[[Aeluropus intermedius]]* Regel
* *[[Aeluropus korshinskyi]]* Tzvelev
* *[[Aeluropus lagopoides]]* (L.) Trin. ex Thwaites
** *[[Aeluropus lagopoides var. glabrifolia]]* Chopanov
** *[[Aeluropus lagopoides var. lagopoides]]*
** *[[Aeluropus lagopoides var. mesopotamica]]* (Nábe|3lek) Bor
* *[[Aeluropus littoralis]]* (Gouan) Parl.
** *[[Aeluropus littoralis var. dasyphylla]]* Trautv. ex Fedtsch.
* *[[Aeluropus longespicata]]* Parsa
* *[[Aeluropus macrostachyus]]* Hack.
* *[[Aeluropus mesopotamicus]]* Nábe|3lek
* *[[Aeluropus micrantherus]]* Tzvelev
* *[[Aeluropus mucronatus]]* (Forssk.) Asch.
* *[[Aeluropus niliacus]]* (Spreng.) Steud.
* *[[Aeluropus pilosus]]* (H.L. Yang) S.L. Chen
* *[[Aeluropus pubescens]]* Trin. ex Steud.
* *[[Aeluropus pungens]]* (M. Bieb.) C. Koch
* *[[Aeluropus repens]]* (Desf.) Parl.
* *[[Aeluropus sinaicus]]* Fig. & De Not.
* *[[Aeluropus sinensis]]* (Debeaux) Tzvelev
* *[[Aeluropus sinkiangensis]]* K. L. Chang
* *[[Aeluropus smithii]]* (Link) Steud.
* *[[Aeluropus villosus]]* Trin:

## Գրականություն
* Цвелёв Н. Н. Род 136. Прибрежница — Aeluropus Trin. // Злаки СССР / Отв. ред. Ан. А. Фёдоров. — Л.: Наука, 1976. — С. 619—622. — 788 с. — 2900 экз.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Imágenes en Google
* Grassbase - The World Online Grass Flora

Կատեգորիա:Հացազգիներ
Սպիտակավիզ ճանճորս

thumb|Սպիտակավիզ ճանճորսներ
thumb|''Ficedula albicollis''
**Սպիտակավիզ ճանճորս**, (), ճանճորսների ընտանիքի թռչուն։ Պատահական չվահյուր է։ Մարմնի երկարությունը 13 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 22,5-24,5 սմ։ Բնադրման շրջանում արուի մարմինը վերևից սև է, ներքևից՝ սպիտակ։ Ճակատը, թևի բիծը, լայն օձիքը սպիտակ են։ Արտաքին թևի թափահարող փետուրների հիմքում կա մեծ սպիտակ պուտ, գոտկատեղին՝ մոխրագույն կամ սպիտակ ցայտուն բիծ։ Էգի մարմինը վերևից մոխրադարչնագույն է, ներքևից՝ սպիտակավուն, գոտկատեղը՝ բաց մոխրագույն, թևին կա փոփոխվող փոքր սպիտակ բիծ, առաջնային թափահարող փետուրների հիմքում՝ սպիտակ մեծ պուտ։ Բնակվում է սաղարթավոր անտառներում, պտղատու այգիներում, թփուտներում։ Սնվում է միջատներով, որոնց որսում է՝ կարճ տարածություն թռչելով կամ կտրուկ գետին նետվելով։

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Ոզնագլխիկ

**Ոզնագլխիկ** (), nզնենի, ոզնիկ, թոփփուշ, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 120 տեսակ։

### Հայաստանում
մինի|ձախից|Բուսաբանական նկարազարդումը Օ. Վ.Թոմի «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz» գրքից, 1885
Հայաստանում հանդիպում է 8 տեսակ ոզնենի՝ գլխիկավոր, ոզնենի փշոտ, ոզնենի բազմափուշ, ոզնենի սովորական և այլն։ 
Հանդիպում է Արագածոտնի, Շիրակի, Տավուշի և այլ մարզերի ստորին, միջին և բարձր լեռնային գոտիներում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ 20-100 սմ և ավելի։ Տերևները փշոտ են՝ նշտարաձև բլթակների բաժանված։ Ծաղկաբույլը միածաղիկ զամբյուղ է՝ խմբված ընդհանուր գնդաձև ծաղկակալի վրա, և կազմում է գնդաձև գլխիկ։ Յուրաքանչյուր զամբյուղ հիմքում կրում է «վրձին», որը կազմված է երկար խոզաններից (ծածկոցի ստորին ձևափոխված թերթիկներից), որոնք թաղանթային են կամ կաշեկերպ, սրածայր, եզրերը՝ ատամնավոր, թարթիչավոր կամ ամբողջական։ 
Ծաղիկներն երկնագույն են կամ սպիտակավուն։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին։ Պտուղը գլանաձև սերմիկ է։

## Քիմիական կազմ
մինի
մինի
Պարունակում է կաուչուկ, սապոնիններ, ալկալոիդներ, ֆլավոնոիդներ և այլն։ Սերմերը պարունակում են մինչև 1,5-2 % ալկալոիդ էխինոպսի և 25-27 % ճարպայուղ։ Բույսի մյուս մասերում հայտնաբերված է մինչև 110 մգ % C վիտամին։

## Կիրառություն
Օգտագործվում է որպես միզամուղ և քրտնաբեր միջոց, նաև մաշկային հիվանդությունների բուժման համար։ Բուժման նպատակով օգտագործում են միայն սերմերը՝ առանց փուփուլիկների։
Որոշ ազգերի ժողովրդական բժշկության մեջ ամբողջ դեղաբույսն կիրառվում է գլխացավերի և մաշկային որոշ հիվանդություններ դեպքում։ 
Շատերը ոզնենին օգտագործում են կերակուրների մեջ, իսկ սերմերն ուտում են հում վիճակում։ Որպես դեկորատիվ բույս՝ այն աճեցնում են զբոսայգիներում և պուրակներում։ Ծաղիկներն արտադրում են 60-75 % շաքարայնությամբ նեկտար։

## Տեսակներ
Դասը կազմված է մոտ 190 տեսակից։

Որոշ տեսակներ.
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  
* 
**  
*  
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Мордовник — статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 9 июня 2010)
*Бобров Е. Г. Род 1567. Мордовник — Echinops // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редакторы тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1962. — Т. XXVII. — С. 2—54. — 653 с.

## Արտաքին հղումներ
* ''Мордовник'' в Энциклопедии декоративных садовых растений

Կատեգորիա:Աստղածաղկազգիներ
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Շնախոտ

**Շնախոտ** (), թունաթափազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 4-5 տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝
* Շնախոտի սուր (*C. acutum*)։

Հանդիպում է Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերի ստորին և միջին լեռնային շրջաններում, Երևանի շրջկայքում։ Աճում է թփուտներում, գետափերին, խոտածածկ լանջերին, ցանքերում և այլն։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը փաթաթվող է, բարձր՝ մինչև 1,5 մ։ Տերևները հակադիր են, սրտաձև, երկար տերևակոթերով։ Ծաղկաբույլը գագաթնային կամ անութային հովանոց կամ վահանիկ է, ծաղիկները՝ սպիտակ կամ վարդագույն։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին։

Պտուղը միայնակ տերևապտուղ է։ Սերմերը փուփուլիկով են։

## Կիրառություն
Կիրառվում է որպես դեղաբույս։ Այն պարունակում է գլիկոզիդներ, կաուչուկ (տերևներն ու ցողունները)։
Պտուղների և սերմերի պատրաստուկներն օգտագործում են սրտային անբավարարության դեպքում։ Մեղրատու է և գեղազարդիչ։

## Դասակարգում
մինի
### Հոմանիշներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Տեսակներ
մինի
մինի
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Գրականություն
* 
* Ulrich Meve, Sigrid Liede-Schumann։ *Taxonomic dissolution of Sarcostemma (Apocynaceae: Asclepiadoideae)*. In։ *Kew Bulletin*. Band 67, Nummer 4, 2012, S. 751–758 ().
* Ulrich Meve, Sigrid Liede-Schumann։ *Erratum to: Taxonomic dissolution of Sarcostemma (Apocynaceae: Asclepiadoideae)*. In։ *Kew Bulletin*. Band 68, Nummer 1, 2013, S. 187–188 ().
* Sigrid Liede-Schumann, Stefan Dötterl, Margit Gebauer, Ulrich Meve։ *A RAPD study of the Sarcostemma group of Cynanchum (Apocynaceae-Asclepiadoideae-Asclepiadeae)*. In։ *Organisms Diversity & Evolution*. Band 13, Nummer 1, 2013, S. 15–31 ().
* D. J. Goyder & S. Liede-Schumann։ *Notes on Cynanchum and Pentarrhinum (Apocynaceae: Asclepiadoideae) in tropical Africa.* In։ *Kew Bulletin*, Volume 63, 2008, S. 463-466.

## Արտաքին հղումներ
* ''Cynanchum'' at Flora of China
* Sigrid Liede-Schumann & Ulrich Meve: ''The Genera of Asclepiadoideae, Secamonoideae and Periplocoideae (Apocynaceae)'' 
* Eintrag in der ''Flora of Madagaskar''. (engl.)
* Bilder: Asclepidarium - Asclepiadaceen und mehr von Friederike Hübner.

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թունաթափազգիներ
Չորապտեր

**Չորապտեր** (), բազմոտիկազգիների ընտանիքի բազմամյա կոճղարմատավոր խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 13 (այլ տվյալներով՝ 80) տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագրում
մինի|180px|ձախից|Բուսաբանական նկարազարդում
Բարձրությունը 10-15 սմ։ Տերևները (վայաներ) փետրաձև են կամ բարդփետրաձև, ստորին մակերեսը՝ մազիկներով կամ թաղանթով պատված։ Կլորավուն սորումները (սպորանգիումերի խմբեր) եզրային են՝ դասավորված ջիղերի ծայրերին և ծածկված տերևի դեպի ստորին մակերեսը ոլորված ծայրով (դա նսպաստում է երկարատև երաշտի պայմաններին դիմանալու)։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝
* չորապտեր մարանտային (),
* չորապտեր պարսկական ()
* չորապտեր արծվապտերային ()։
### Տարածում
Հանդիպում է Տավուշի, Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է ժայռաճեղքերում, չոր լանջերին, թփուտներում, նոսրանտառներում։

Արծվապտերային չորապտերի հազվագյուտ տեսակ է, հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում (Մեղրի), աճում է ժայռերի տակ, գրանոդիորիտային ապարների ճեղքերում (ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, կիսաանապատներում), գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ Անհրաժեշտ է հսկողություն սահմանել այս բույսի պոպուլյացիաների նկատմամբ և ներառնել Երևանի բուսաբանական այգու հայկական ֆլորայի պտերների բաժնի բլրի վրա։

## Տեսակներ
մինի
մինի
մինի
մինի
մինի
Դասը ընդգրկում է 155 տեսակ։

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Фомин А. В. Род 20. Краекучник — Cheilanthes Sw. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома М. М. Ильин. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1934. — Т. I. — С. 74—77. — 302 + XVI с. — 5000 экз.

## Արտաքին հղումներ
* Flora Europaea: ''Cheilanthes''
* Flora of North America: ''Cheilanthes''
* ''Cheilanthes glauca'' pictures from ''Chilebosque''.
* "lip fern." Encyclopædia Britannica Online. 30 Nov 2007.

Կատեգորիա:Բազմոտիկազգիներ
Մոլեխինդ

**Մոլեխինդ** , խնդամոլի, խնդակոթ, պլանուխ, նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա ջրաճահճային խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 20, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ 
*մոլեխինդ թունավոր (*Cicuta viroza*)։

## Էկոլագիան
Աճում է ճահճոտ մարգագետիններում, գետերի և լճակների ճահճոտ ափերին, ճահիճներում, տորֆաճահիճներում։
 
## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|Բուսաբանական նկարազարդում ''Cicuta virosa''
Ցողունը մերկ է, կլորավուն, սնամեջ, թույլ ակոսավոր, ճյուղավորվող, բարձր.՝ 60-120 սմ։ Տերևները կրկնակի կամ եռակի փետրաբաժան են։ Ծաղկաբույլը բարդ հովանոց է, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ։
Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը կլորավուն է, մասերը կախված են պտղակրից։

## Տեսակներ
Հայտնի է 4 տեսակ.
* Wasserschierling (*Cicuta virosa* 
* *[[Cicuta bulbifera]]* 
* *[[Cicuta douglasii]]*
* *[[Cicuta maculata]]*

## Նշանակություն
Բույսն ամբողջությամբ թունավոր է (արմատները)։ Դեղաբույս է, պարունակում է ֆլավոնիդներ, թունավոր նյութեր և ոչ թունավոր եթերայուղեր։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես քնաբեր, խորխաբեր, հակաջղաձգային, ցավազրկող միջոց, նաև մաշկ, հիվանդությունների, պոդագրայի, ռևմատիզմի ժամանակ։ Ընտանի կենդանիները մոլեխինդով թունավորվում են գարնանը և աշնանը։ Միջատասպան է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Siegmund Seybold (Hrsg.)։ *Schmeil-Fitschen interaktiv* (CD-Rom), Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2001/2002, ISBN 3-494-01327-6

Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Եղջերափող

**Եղջերափող**, փողային մունդուշտուկավոր հնագույն նվագարան։ Պատրաստվել է կենդանու սնամեջ եղջյուրից, հետագայում՝ փայտից, փայտի կեղևից, ոսկորից կամ մետաղից։ 16-րդ դարում ավելացվել են հնչյունի բարձրությունը փոփոխող անցքեր, ավելի ուշ՝ փականներ։ Օգտագործվել և օգտագործվում է հիմնականում որպես հովվական, որսորդական, փոստային և ռազմական ազդանշանային գործիք։ Եղջերափողը կոնաձև փողակով բազմաթիվ փողային երաժշտական գործիքների նախատիպն է։

Կատեգորիա:Փողային երաժշտական գործիքներ
Եռակցում

thumb|Գազաէլեկտրական եռակցում
**Եռակցում**, տեղային հալման կամ համատեղ դեֆորմացման ճանապարհով կարծր մարմինների չերկատվող միացման տեխնոլոգիական պրոցես։ Եռակցման հետևանքով միացվող մարմինների ատոմների (մոլեկուլների) միջև առաջանում են ամուր կապեր։ Սովորաբար եռակցմամբ միացնում են մետաղները, սակավ՝ ապակին, պլաստմասսաները և այլ նյութևր։ Եռակցումը կատարվում է 2 եղանակով՝ 
*հալմամբ (աղեղային, գազային եռակցում, գազաէլեկտրական, թերմիտային և այլն),
*ճնշմամբ (գազամամլային, դարբնոցային և այլն)։

Բացի այդ, մետաղների եռակցումը կատարվում է ըստ հալման համար անհրաժեշտ էներգիայի տեսակի (էլեկտրական, գազային, ատոմաջրածնային, թերմիտային), պաշտպանական և լեգիրման մետալուրգիական միջոցներով (պաշտպանական գազերում ֆլյուսի տակ, կայունացնող ու գազախարամ առաջացնող և լեգիրող պատվածքներով էլեկտրոդներով), աղեղային եռակցման համար օգտագործվող էլեկտրոդներով՝ հալվող և չհալվող (ածխե, վոլֆրամե), ըստ կիրառվող գազերի (ացետիլենաթթվածնային, ջրածնաթթվածնային և այլն)։

Եռակցման միացումներից առավել տարածված են կցվանքային միացումը (Եռակցման շինվածքների ճակատամասերով), եզրածածկով միացումը (եռակցվող մակերևույթները մի փոքր իրար ծածկում են), ծայրեծայր միացումը (մի մասի ճակատամասը եռակցվում է մյուսի կողմնային մակերևույթին), անկյունային միացումը (շինվածքների մասերը միմյանց նկատմամբ դրվում են անկյան տակ) և այլն։ Ստեղծվում են եռակցման նոր ձևեր՝ եռակցում շփմամբ, հելիոեռակցում պայթյունով, վակուումում ճնշմամբ և էլեկտրոնային ճառագայթով։

Կատեգորիա:Եռակցում
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Մետաղագործություն
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Որմնաբույս

**Որմնաբույս** (), **կռվինչ, ապակեխոտ, ապիկո փրփուր, պատեղիճ**, եղինջագգիների ընտանիքի միամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 12 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից
Կոճղարմատներով կամ հիմքում փայտացած ցողուններով խոտաբույս է։ Տերևները կոթունավոր են, հերթադիր, ամբողջաեզր, թավոտ կամ գեղձային մազիկներով։ Ծաղիկները երկսեռ Են, առանց պսակաթերթիկների։ Ծաղկում է ապրիլ-հունիսին։ Պտուղը ձվանման է։ Նպաստում է հողառաջացմանը։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 5 տեսակ՝
* որմնաբույս հուդայական (*Parietaria juda- ica*),
* որմնաբույս ուղիղ (Parietaria erecta),
* որմնաբույս թաքնված (Parietaria cryptarum),
* որմնաբույս սերբիական (Parietaria serbica),
* որմնաբույս մանրածաղիկ (Parietaria micrantha)։

## Տարածում
Տարածված է Հայաստանի բոլոր մարզերում։ Աճում է ժայռաճեղքերում, խոնավ և ստվերոտ վայրերում (մինչև ենթալպյան գոտի)։

## Տեսակներ
մինի

## Գրականություն
* David E. Boufford։ *Parietaria.*, online.
* Chen Jiarui, Ib Friis, C. Melanie Wilmot-Dear։ *Parietaria.*, online.

## Արտաքին հղումներ
* Heilpflanzen - Parietaria officinalis 

Կատեգորիա:Եղինջազգիներ
Եղնախաղի լեռնաշղթա

**Եղնախաղի լեռներ**, *Ադբարա, Ադբարայի լեռներ, Աղուբա, Աղուբաբա, Աղոցք, Ղուկասյան*, լեռնաշղթա Հայաստանի ծայր հյուսիս-արևմուտքում, Վրաստանում և Թուրքիայամ՝ Արփի, Ծովակ, Խոզապին, Խանչալի լճերի ջրբաժանում։

Ձգվում է Հայաստանի, Թուրքիայի և Վրաստանի պետական սահմանի երկայնքով ավելի քան 60 կմ։ Բաղկացած է հրաբխային գոյացումներից։ Առավելագույն բարձրությունը 3042 մ է (Մեծ Եղնախաղ լեռ)։ Բարձր լեռնային գոտին ունի ալպյան բնույթ, կան ռելիեֆի սառցադաշտային ձևեր։ Լանջերը մեղմաթեք են, հովիտներով մասնատված, տեղ-տեղ՝ աստիճանակերպ։ Ստորոտներին կան սառցադաշտային գոյացումներ։ Հրաբխային գագաթները պատահում են կղզիների ձնով։ Եզրամասերում տարածվում են լավային ալիքավոր սարավանդներ։ Ամառը զով է, ձմեռը՝ ցուրտ, տարեկան տեղումները՝ 500-600 մմ։ Ձյունածածկույթը մնում է ավելի քան 6 ամիս։ Եղնախաղի լեռնաշղթան հարուստ է աղբյուրներով։ Տիրապետում են ալպյան լեռնամարգագետնային դարչնագույն և ճմատորֆային հողերը, ցածրադիր մասերում՝ լեռնային սնահողերը։ Եղնախաղի լեռնաշղթա ծածկված է մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եղնախաղի լեռնաշղթա
Սովորական սերինոս

**ԽԱՅՏԻՏ **, (), ԽԱՅՏԻՏների ընտանիքի թռչուն։ Ձմեռող է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը՝ 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25-26 սմ։ Գոտկատեղը սպիտակ է, դաստակաթևի միջին մասի շերտը և կուրծքը՝ նարնջագույն։ Թռչելիս նկատելի է թևավերևի սպիտակ շերտը։ Հետբնադրման շրջանում արուի գլխի ու մեջքի փետուրները բաց դարչնավուն երիզներով են։ Էգի ունկընկալները մուգ են, դիմային մասը՝ մոխրավուն, ծոծրակը կլոր տարին՝ մոխրագույն։ Բնադրման շրջանում արուի փետուրների բաց երիզներն անհետանում են, գլուխը և մեջքը դառնում միատարր սև։
250px|մինի|ձախից|Էգ սերինոս

## Կենսակերպ
Կեր է փնտրում գետնին, ծառերի տակ՝ թաքստոցին մոտ։ Հանդիպում է մինչև 300 անհատից բաղկացած երամներում՝ հաճախ՝ ամուրիկների հետ։ Բնակվում է անտառներում, պտղատու այգիներում, պուրակներում։ Սնվում է սերմերով։ Աշնան ամենավաղ վերադարձը՝ հոկտեմբերի 1-ին կեսից մարտի 1-ին տասնօրյակը։ Ձուն Հայաստանի տարածքից՝ փետրվարից մարտի սկիզբ։ Որոշակի դեր ունի մոլախոտերի ոչնչացման գործում։ Հարմարվում է անազատ պայմաններին, բարձր գեղագիտական արժեք է ներկայացնում։

## Արտաքին հղումներ
*Սովորական սերինոս - Հայաստանի թռչունները

Կատեգորիա:Սերինոսներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Պատատուկ

**Պատատուկ** (), պատատուկազգիների ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի, թփերի, կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 180 (այլ տվյալներով՝ 250) տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 6 տեսակ՝ պատատուկ
* Կալվերտի (*Convolvulus calvertii*),
* պատատուկ փոփոխական (*C. commutatus*),
* պատատուկ դաշտային (*Convolvulus arvensis*),
* պատատուկ ասեղնատերև (*Convolvulus lineatus*) և այլն։

## Տարածում
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է չոր, քարքարոտ վայրերում, խճային ավազուտներում, անտառներում, թփուտներում, այգիներում, որպես մոլախոտ (դաշտային պատատուկ)՝ ցանքսերում։

## Կենսաբանական նկարագիր
thumb|left|150 px| գծապատկերը և ծաղկի բանաձևը
Ցողունը փաթաթվող է կամ ուղղաձիգ, երկարությունը՝ մինչև 1 (1,5) մետր։ Տերևները հերթադիր են, պարզ, ամբողջաեզր, նետասլաքաձև, ձվաձև։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը երկբուն, քառափեղկ տուփիկ է։

## Քիմիական կազմ
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են ալկալոիդներ, աղանյութեր, սապոնիններ, կարոտին (A- նախավիտամին), ֆենոլկարբոնային թթուներ, վիտամիններ՝ C, E։

## Բժշկության մեջ
Պատրաստուկներն օգտագործվում են լեղապարկի, լյարդի, ստամոքսաղիքային համակարգի և այլ հիվանդությունների բուժման ժամանակ, նաև որպես հակաբակտերիային, հակաուռուցքային, ջերմիջեցնող միջոց։

Կալվերտի պատատուկը (հանդիպում է Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի մարզերի գիհու նոսրանտառներում, չոր, խիստ քարքարոտ, խճային կամ կրային լանջերին) և փոփոխական պատատուկը (հանդիպում է Շիրակի և Երևանի մարզերի ստորին լեռն, գոտիների չոր, քարքարոտ լանջերին) գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Պատատուկի տեսակներ
[thumb|right|''[Convolvulus dorycnium*]]
[[Պատկեր:Convolvulus sabatius0.jpg|thumb|right|*Convolvulus sabatius*]]
[[Պատկեր:Convolvulus tricolor.jpg|thumb|right|Cultivated *Convolvulus tricolor*]]
[[Պատկեր:Convolvulus althaeoides 3 (Espagne).JPG|մինի]]
[[Պատկեր:Convolvulus sabatius2.jpg|մինի]]
Հայտնի է պատատուկների մոտ 250 տեսակ, առավել հայտնիներն են.
<div class="" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;">
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
</div>

== Գրականություն ==
* 
* Fang Rhui-cheng, George Staples: *Convolvulaceae*.
* Henri Alain Liogier: *Descriptive Flora of Puerto Rico and Adjacent Islands. Spermatophyta-Dicotyledoneae. Vol. IV: Melastomataceae to Lentibulariaceae*. Universidad de Puerto Rico, 1995, ISBN 0-8477-2337-2, S. 252–255

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://travushka.net/news/2008-06-07-17 Պատատուկի բժշկական հատկությունները «Травушка» կայքում] 
* [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Convolvulus&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: *Convolvulus'']

Կատեգորիա:Պատատուկազգիներ
Եղիշե (նկարիչ)

**Եղիշե Նկարիչ** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), X դարի հայ նկարիչ։ Անունը հիշատակված է Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմութիուն նահանգին Սիսական» աշխատության մեջ, Գնդեվանքի շինարարության կապակցությամբ և վանքի տաճարի հարավային պատի արևմտյան անկյունի արձանագրությունում։ Կառույցի հովանավոր իշխանուհի Սոփիան 936 թվականին հրավիրել է Եղիշե Նկարիչին շինարարությունը ղեկավարելու։ Ենթադրվում է, որ Գնդեվանքի բարձրաքանդակների և որմնանկարների հեղինակը Եղիշե Նկարիչն է։ Որմնանկարները գրեթե չեն պահպանվել։ Արևելյան աբսիդում աղոտ նշմարելի են Քրիստոսի լուսապսակի հետքերը։ Ուշ շրջանում են ստեղծվել Գնդեվանքի ավանդատների մուտքերի վերնում պատկերված ֆիգուրները, որոնցից լավ է պահպանվել Աստվածամոր պատկերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ոսկեզանգ

**Ոսկեզանգ** (), **ֆորզիցիա**, ձիթենազգիների ընտանիքի բազմամյա տերևաթափ թփերի ցեղ։ Հայտնի է 8 տեսակ։ Հայաստանում ծաղկաբուծության մեջ ներդրված է ոսկեզանգ միջինը (*Forsythia intermedia*)։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունն ուղղաձիգ է կամ թեքված, բարձրությունը՝ մինչև 2 մ։ Տերևները պարզ են, մուգ կանաչ, հակադիր, ամբողջաեզր կամ սղոցաեզր։ Ծաղիկները տերևանութներում են, մեկական կամ 23(6)-ական, զանգականման, վառ դեղինից մինչև ոսկեդեղին։ Ծաղկում է վաղ գարնանը՝ մինչև տերևների բացվելը։ Պտուղը երկբուն, բազմասերմ տուփիկ է։ Սերմերը թևավոր են։ Լուսասեր է, ջերմա- և ցրտադիմացկուն։ Գեղազարդիչ է։

## Տեսակներ

* 
*  = [*Forsythia suspensa* × *Forsythia viridissima*]
:  Հոմանիշ.
:: 
*  =  = *Forsythia ×intermedia* ‘Densiflora’
* 
* 
* 
*  = 
* 
* 
* 
: Հոմանիշ.
:: 
* 
* 
* 
: Հոմանիշ.
:: 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — С. 371, 373, 374.

## Արտաքին հղումներ
* Описание некоторых видов форсайтии в Энциклопедии декоративных садовых растений
* ''Форсайтия'' в разделе «Флора Китая» сайта «eFloras»

Կատեգորիա:Բույսերի դասեր
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Սովորական սիտեղ

**Սովորական սիտեղ** (), սիտեղների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

## Արտաքին տեսքը
Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 22,5-27 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 23-25 գ։ Գլուխը մեծ է, պոչը՝ կարճ։ Մարմնի փետրածածկը վերևից մոխրակապտագույն է։ Կտուցը սև է, հիմքից դեպի ականջն է տարածվում սև, երկար ակնաշերտ։ Կզակը սպիտակ է, կուրծքը և փորը՝ բաց նարնջագույն։ Ներքնապոչին կան աղոտ սպիտակ պտեր։ Պոչի եզրային փետուրների ծայրերը մոխրագույն են ու սպիտակ։

## Ապերլակերպը
Ճարպիկ է, հաճախ գլխիվայր մագլցում է ծառաբնով։ Սերմերը խցկում է ծառի կեղևի ճեղքերի մեջ, ապա հանում դրանց պարունակությունը։ Բնակվում է բարձրաբուն անտառներում, բարձրահասակ ծառերով գետափերին։ Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։

## Բնադրում
Հարսանեկան խաղերը՝ մարտի վերջից մայիսի կեսը։ Բնադրում է փչակներում կամ արհեստական թռչնաբներում։ Բույնը կառուցում են արուն և էգը՝ կեղևի կտորներից, մամուռից, ապա ծեփում ցեխով։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի վերջից մայիսի վերջը։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ կարմրա-դարչնագույն պտերով 6-8 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 14-17 օր։ Ձագերը հայտնվում են մայիսից հուլիսի 1-ին տասնօրյակը։ Բնում ձագերին հիմնականում կերակրում է արուն, վտանգի դեպքում պաշտպանում է բույնը։ 25-27 օրական ձագերը հեռանում են բնից։
## Պատկերասրահ

Kleiberei.jpg
Nuthatch Patrol.jpg
Sitta europaea wildlife 2 1.jpg
2012.04.13.-175-Kaefertaler Wald Mannheim-Kleiber-Maennchen.jpg

 

Կատեգորիա:Սիտեղներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ