Քեթրին Սալիվան

**Քեթրին Դուայեր Սալիվան** (, ), ամերիկացի կին աստղագնաց, երկրաբան, օվկիանոսագետ։ Եղել է Space Shuttle համակարգի երեք տարբեր տիեզերանավերի անձնակազմերի անդամ, դարձել բաց տիեզերք դուրս եկած առաջին ամերիկուհին։

## Կրթություն
1969 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը (*Taft High School*) Լոս Անջելեսի Վուդլենդ Հիլզ շրջանում, 1973 թվականին՝ Կալիֆոռնիական համալսարանը Սանտա Կրուսում (ստացել է երկրագիտության բակալավրի աստիճան), 1978 թվականին՝ կանադական Հալիֆաքս քաղաքի *Դելհաուզի* համալսարանը՝ երկրաբանության դոկտորի գիտական աստիճանով («Նյուֆաունդլենդի ավազանի կառուցվածքն ու էվոլյուցիան» վերնագիրը կրող դոկտորական ատենախոսությունն այդ նույն տարրում լույս է ընծայվել առանձին գրքով)։

## Զնվորական ծառայություն
Քեթրին Սալիվանը զինվորական օվկիանոսագիր է կապիտանի կոչումով։ 1993 թվականին նշանակվել է ԱՄՆ-ի օվկիանոսների ու մթնոլորտի ուսումնասիրության ազգային վարչության հետազոտական աշխատանքների ղեկավար։

## Աշխատանք ՆԱՍԱ-ում
Սալիվանը ՆԱՍԱ-ում 1979 թվականին կազմավորված կին աստղագնացների առաջին թիմի հինգ անդամներից մեկն էր։ Մասնակցել է «Շաթլ» համակարգի տիեզերանավերից երեքով իրականացված տիեզերական թռիչքների։ STS-41-G տիեզերանավով 1984 թվականի հոկտեմբերին կատարած իր առաջին թռիչքի ժամանակ դարձել է բաց տիեզերք դուրս եկած առաջին ամերիկուհին։

STS-31-ով կատարած երկրորդ թռիչքի ժամանակ տիեզերանավի անձնակազմի մյուս անդամների հետ ուղեծիր է դուրս բերել «Հաբլ» տիեզերական հեռադիտակը։ 1992 թվականի ապրիլին իրականացրած երրորդ թռիչքի ժամանակ եղել է STS-45 Atlantis բեռնատար տիեզարանավի հրամանատարը։ ՆԱՍԱ-ից հեռացել է 1993 թվականին։

Տիեզերքում ընդհանուր առմամբ անց է կացրել 532 ժամ, այդ թվում՝ բաց տիեզերքում՝ 3 ժամ 29 րոպե։

2020 թվականի հուլիսին՝ ՆԱՍԱ-ից հեռանալուց քսան տարի անց, 68 տարեկան հասակում Քեթրին Սալիվանը դարձել է աշխարհում առաջին կինը, որ եղել է  օվկիանոսի ամենախոր կետում, և առաջին անձնավորությունը, ով եղել է և՛ տիեզերում, և՛ օվկիանոսի ամենախոր կետում. նա՝ որպես օվկիանոսագիր, մասնակցել է տասը ժամ տևած մի գիտարշավի՝ այցելով Խաղաղ օվկիանոսի ամենախոր՝ Մարիանյան իջվածքի Չելենջերի վիհը և գտնվելով 10 928 մետր խորության վրա։

## Պարգևներ և մեծարանք
Քեթրին Սալիվանը ՆԱՍԱ-ից ստացել է հետևյալ պարգևները. 1984, 1990 և 1992 թթ.՝ NASA Space Flight Medal. 1988 և 1991 թթ.՝ NASA Exceptional Service Medal. 1992 թ.՝ NASA Outstanding Leadership Medal. 1996 թ.՝ գնահատանքի հավաստագիր՝ Certificate of Appreciation: Բացի այդ, 1991 թ. արժանացել է  Haley Space Flight Award մրցանակի, 1993 թ.՝ կին աշխարհագրագետների ընկերության ոսկե մեդալի, 1994 թ.՝ նվաճումների ամերիկյան ակադեմիայի Ոսկե ափսե մրցանակի, 2004 թ.՝ Չիկագոյի աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի թանգարանի՝ Adler Planetarium-ի սահմանած Women in Space Science Award մրցանակի, 2020 թ.՝ Նևադայի մեդալի։

Սալիվանը գիտության պատվավոր դոկտորի աստիճան ու կոչում է ստացել Willamette համալսարանից՝ 2013 թ. և Brown համալսարանից՝ 2015 թ.:

2002 թվականին նա ներառվել է Օհայոյի նահանգի փառքի սրահում, 2004 թվականին՝ աստղագնացների փառքի սրահում, 2023 թվականին՝ ազգային օդագնացության փառքի սրահում։ 2016 թվականին ընտրվել է ճարտարագետների ազգային ակադեմիայի, հաջորդ տարում՝ արվեստների ու գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ 2020 թվականին աշխարհագրագետների ամերիկյան ընկերակցությունը նրան շնորհել է պատվավոր աշխարհագրագետի կոչում։ 2014 թվականին Քեթրին Սալիվանը ներառվել է «Թայմ» թերթի կամած աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կանանց, 2020 թվականին՝ BBC-ի «100 կին» ցանկում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*
*
* https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/sullivan_kathryn.pdf

## Արտաքին հղումներ
*
*Kathy Sullivan's podcasts
* Космическая энциклопедия
* 

Կատեգորիա:BBC 100 կին
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կին տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օվկիանոսագետներ