Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը մարդու առողջության վրա

[մինի|[Ջերմային հարվածների բուժում Բատոն Ռուժում 2016 թվականի Լուիզիանայի ջրհեղեղների ժամանակ։ Կլիմայի փոփոխությունը ջերմային ալիքներն ավելի տարածված է դարձնում՝ հանգեցնելով  ջերմային հարվածների պոտենցիալ բարձր ռիսկի:]]
**Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը մարդու առողջության վրա** գնալով ավելի լավ է ուսումնասիրվում և դառնում քանակական։ Ջերմաստիճանի բարձրացումը և եղանակային օրինաչափությունների փոփոխությունները մեծացնում են ջերմային ալիքների, անտառային հրդեհների, երաշտի, ջրհեղեղների, սողանքների, փոթորիկների և վնասվածքների և հիվանդությունների այլ պատճառների հաճախականությունն ու սրությունը։ Ջերմային ալիքները և եղանակային էքստրեմալ իրադարձությունները մեծ ազդեցություն ունեն առողջության վրա ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակիորեն։ Բարձր և երկարատև ջերմաստիճանի ազդեցության անմիջական հետևանքները ներառում են հիվանդությունները, բացօթյա աշխատողների աշխատունակության նվազումը և մահացությունները։

Բացի ուղղակի ազդեցություններից, կլիմայի փոփոխությունը և եղանակային ծայրահեղ իրադարձությունները փոփոխություններ են առաջացնում կենսոլորտում։ Որոշ շրջաններում կարող են աճել կլիմայական զգայուն պաթոգենները և վեկտորով փոխանցվող հիվանդությունները։ Ջերմաստիճանի փոփոխությունները նպաստավոր պայմաններ են ստեղծում մոծակների միջոցով փոխանցվող հիվանդությունների համար, ինչպիսիք են դենգի տենդը և ջրից փոխանցվող հիվանդությունները, ներառյալ փորլուծությունը։ Կլիմայի փոփոխությունը ազդում է այն վայրերի վրա, որտեղ ապագայում կարող են տարածվել վարակիչ հիվանդությունները։ Շատ վարակիչ հիվանդություններ տարածվում են նոր աշխարհագրական տարածքներում, որտեղ մարդիկ նախկինում չեն վարակվել կամ իմունիտետ չեն զարգացրել։

Կլիմայի փոփոխությունները կարող են հանգեցնել որոշ մշակաբույսերի և տարածաշրջանների բերքատվության նվազմանը, ինչը հանգեցնում է սննդամթերքի գների բարձրացման, սննդի անվտանգության բացակայության և թերսնման։ Ջրի բացակայությունը նույնպես մտահոգիչ է։ Տեղի է ունենում աղքատության աճ, բնակչության տեղաշարժ, միգրացիա, բռնի բախումներ և հոգեկան առողջության վրա բացասական հետևանքներ։

Կլիմայի փոփոխությունն ազդում է մարդու առողջության վրա բոլոր տարիքում ՝ սկսած մանկությունից մինչև պատանեկություն, հասունություն և ծերություն։ Գործոնները, ինչպիսիք են տարիքը, սեռը և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը, ազդում են այն աստիճանի վրա, թե որքանով են այդ հետևանքները դառնում մարդու առողջության համար տարածված ռիսկեր։ Ծայրահեղ եղանակային պայմանները ֆիզիկական և տնտեսական ռիսկեր են ստեղծում ընտանիքների համար, հատկապես նրանց համար, որոնց ղեկավարում են կանայք։ Ջերմաստիճանի փոփոխությունները ազդում են անհատների և տնային տնտեսությունների վաստակելու ունակության և տնտեսական կայունության վրա։ 65 տարեկանից բարձր բնակչությունը հատկապես խոցելի է Շոգի և կլիմայի փոփոխության առողջության վրա ազդող այլ հետևանքների նկատմամբ։ Առողջության ռիսկերը անհավասարաչափ են բաշխված ամբողջ աշխարհում։ Բնակչության անապահով խմբերը հատկապես խոցելի են կլիմայի փոփոխության հետևանքների նկատմամբ։

Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունները առողջության վրա ավելի ու ավելի են անհանգստացնում հանրային առողջապահության քաղաքականության միջազգային հանրությանը։ 2009 թվականին The Lancet-ի ընդհանուր բժշկական ամսագրում ասվում էր. «Կլիմայի փոփոխությունը 21-րդ դարի գլոբալ առողջության ամենամեծ սպառնալիքն է»։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը կրկնել է նույն միտքը նաև 2015 թվականին։ 2019 թվականին Ավստրալիայի բժշկական ասոցիացիան պաշտոնապես կլիմայի փոփոխությունը հայտարարեց առողջապահական արտակարգ իրավիճակ։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ամբողջ աշխարհում առողջապահության ոլորտի մասնագետները համաձայն են, որ կլիմայի փոփոխությունն իրական է, պայմանավորված մարդկանցով և առաջացնում է առողջական խնդիրների աճ իրենց համայնքներում։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս նաև, որ կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի միջոցների ձեռնարկումը բարելավում է հանրային առողջությունը։ Առողջապահության ոլորտի մասնագետները կարող են գործել ՝ մարդկանց տեղեկացնելով առողջության վտանգների և դրանց վերացման մասին, առաջնորդներին կոչ անելով քայլեր ձեռնարկել  ածխազերծելու տները և աշխատատեղերը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կլիմայի փոփոխության մասին զեկույցները, որոնք այն ներկայացնում են որպես առողջապահական խնդիր, այլ ոչ թե պարզապես բնապահպանական խնդիր, ավելի հավանական է, որ գրավեն հասարակության ուշադրությունը։

## Հիմնապատճառներ
### Կլիմայի փոփոխության հետևանքները
Կլիմայի փոփոխությունն ազդում է ֆիզիկական միջավայրի, էկոհամակարգերի և մարդկային հասարակությունների վրա։ Կլիմայական համակարգի փոփոխությունները ներառում են տաքացման ընդհանուր միտում, ավելի ծայրահեղ եղանակային պայմաններ և ծովի մակարդակի բարձրացում։ Սա իր հերթին ազդում է կենդանական աշխարհի բնության և վայրի բնության, ինչպես նաև բնակավայրերի և հասարակությունների վրա:Մարդկային գործունեության արդյունքում առաջացած կլիմայի փոփոխության հետևանքները լայն են և ունեն հեռահար հետևանքներ։ Սա հատկապես շոշափելի է դառնում, եթե կլիմայի ոլորտում էական գործողություններ չեն ձեռնարկվում։ Փորձագետները երբեմն կլիմայի փոփոխության կանխատեսվող և դիտարկվող բացասական հետևանքները նկարագրում են որպես կլիմայական ճգնաժամ։

Կլիմայի փոփոխությունները միատեսակ չեն ամբողջ Երկրի վրա։ Մասնավորապես, ցամաքային տարածքների մեծ մասն ավելի արագ է տաքանում, քան օվկիանոսների մեծ մասը։ Արկտիկան ավելի արագ է տաքանում, քան մյուս շրջանների մեծ մասը։ Օվկիանոսների վրա կլիմայի փոփոխության բազմաթիվ ազդեցություններ կան։ Դրանք ներառում են օվկիանոսի ջերմաստիճանի բարձրացում, օվկիանոսների տաքացումից ծովի մակարդակի բարձրացում և սառցաշերտերի հալչում։ Դրանք ներառում են օվկիանոսի շերտավորման ավելացում։ Դրանք ներառում են նաև օվկիանոսային հոսանքների փոփոխություններ, ներառյալ Ատլանտյան միջօրեական շրջադարձային շրջանառության թուլացումը։ Մթնոլորտի ածխաթթու գազը  թթվայնացնում է օվկիանոսը։

Վերջին տաքացումը մեծ ազդեցություն է ունեցել բնական կենսաբանական համակարգերի վրա։  Այն հանգեցրել է հողերի դեգրադացիայի ՝ ջերմաստիճանի բարձրացման, հողերի չորացման և անտառային հրդեհների ռիսկի ավելացման հետևանքով։ Ամբողջ աշխարհում տեսակները գաղթում են դեպի բևեռներ դեպի ավելի ցուրտ տարածքներ։ Ցամաքում շատ տեսակներ շարժվում են բարձրադիր վայրերում, մինչդեռ ծովային տեսակները ավելի մեծ խորություններում՝ փնտրելով ավելի սառը ջուր։ 2&nbsp;°C (3,6&nbsp;°F) տաքացման դեպքում ցամաքում գտնվող տեսակների մոտ 10% -ը վտանգված կլինի:

### Կլիմայի փոփոխության խոցելիություն
The Lancet-ում հրապարակված 2021 թվականի զեկույցը ցույց է տվել, որ կլիմայի փոփոխությունը մարդկանց առողջության վրա չի ազդում հավասարապես։ Առավելագույն ազդեցությունը հակված է ամենախոցելի խավերին, ինչպիսիք են աղքատները, կանայք, երեխաները, տարեցները, նախկինու առկա առողջական խնդիրներ ունեցող մարդիկ, այլ փոքրամասնություններ և բացօթյա աշխատողներ։

Առողջության օրինաչափությունների որոշակի միջոցներ կան, որոնք որոշում են անհատների սոցիալական խոցելիությունը։ Դրանք կարելի է խմբավորել «ժողովրդագրական, սոցիալ-տնտեսական, բնակարանային, առողջապահական (օրինակ՝ նախկինում գոյություն ունեցող առողջական վիճակները), հարևանության և աշխարհագրական գործոնների։

## Առողջության վրա հետևանքների ակնարկ
### Առողջության վրա ազդող ուղիների տեսակները
Կլիմայի փոփոխության հետևանքները մարդու առողջության վրա կարելի է խմբավորել ուղղակի և անուղղակի։ Հետևանքների երկու տեսակներն էլ փոխազդում են սոցիալական դինամիկայի հետ։ Հետևանքների և սոցիալական դինամիկայի համադրությունը որոշում է առողջության վերջնական արդյունքները։ Մեխանիզմները և սոցիալական դինամիկան ավելի մանրամասն բացատրվում են ստորև.

* Ուղղակի մեխանիզմներ կամ ռիսկեր՝ եղանակային ծայրահեղությունների փոփոխություններ և դրանց հետևանքով ուժեղ փոթորիկներ, ջրհեղեղներ, երաշտներ, ջերմային ալիքներ և անտառային հրդեհներ
* Անուղղակի մեխանիզմներ կամ ռիսկեր. դրանք միջնորդվում են կենսոլորտում փոփոխությունների միջոցով (օրինակ՝ հիվանդությունների ծանրաբեռնվածությունը և հիվանդությունների փոխանցողների վերաբաշխումը, կամ սննդի առկայությունը, ջրի որակը, օդի աղտոտվածությունը, հողօգտագործման փոփոխությունը, էկոլոգիական փոփոխությունը)
* Սոցիալական դինամիկա (տարիքը և սեռը, առողջական վիճակը, սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը, սոցիալական կապիտալը, հանրային առողջապահական ենթակառուցվածքները, շարժունակությունը և կոնֆլիկտային կարգավիճակը

Առողջության հետ կապված այս ռիսկերը տարբերվում են ամբողջ աշխարհում և մարդկանց տարբեր խմբերի մոտ։ Օրինակ ՝ առողջապահական ծառայությունների մատուցման կամ տնտեսական զարգացման տարբերությունները կհանգեցնեն տարբեր տարածաշրջանների մարդկանց առողջության տարբեր ռիսկերի, ընդ որում ՝ ավելի քիչ զարգացած երկրները բախվում են առողջության ավելի մեծ ռիսկերի։ Շատ տեղերում ցածր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի և մշակութային գենդերային դերերի համադրությունը հանգեցնում է կլիմայի փոփոխության հետևանքով կանանց և աղջիկների առողջության ռիսկերի ավելացմանը ՝ համեմատած տղամարդկանց և տղաների հետ (չնայած հակառակը կարող է կիրառվել նաև այլ դեպքերում)։

### Ազդեցությունը ընդհանուր առողջության և բարեկեցության վրա
Կլիմայի փոփոխության ուղղակի, անուղղակի և սոցիալական դինամիկ ազդեցությունները առողջության և բարեկեցության վրա առաջացնում են հետևյալ առողջական ազդեցությունները՝ սրտանոթային հիվանդություններ, շնչառական հիվանդություններ, վարակիչ հիվանդություններ, թերսնուցում, հոգեկան հիվանդություններ, ալերգիա, վնասվածքներ և թունավորումներ։

Առողջապահության և առողջապահական ապահովման վրա կարող են ազդել նաև առողջապահական համակարգերի փլուզումը և ենթակառուցվածքների վնասը՝ կլիմայի հետևանքով առաջացած իրադարձությունների, ինչպիսիք են ջրհեղեղները։ Հետևաբար, կլիմայադիմացկուն առողջապահական համակարգերի կառուցումը առաջնահերթություն է։

### Ազդեցությունը հոգեկան առողջության վրա
**Կլիմայի փոփոխության հետևանքները հոգեկան առողջության և բարեկեցության վրա** փաստագրված են։ Սա հատկապես շոշափելի է խոցելի բնակչության և նախկինում լուրջ հոգեկան հիվանդություններ ունեցող անձանց համար։ Գոյություն ունեն երեք հիմնական ուղիներ, որոնցով այդ հետևանքները կարող են դրսևորվել ՝ ուղղակիորեն, անուղղակիորեն կամ իրազեկման միջոցով։ Ուղիղ ուղին ներառում է սթրեսի հետ կապված պայմաններ, որոնք առաջանում են ծայրահեղ եղանակային իրադարձությունների ազդեցության պատճառով։ Դրանք ներառում են հետվնասվածքային սթրեսային խանգարում (PTSD): Գիտական հետազոտությունները հոգեկան առողջությունը կապում են կլիմայի հետ կապված մի քանի գործոնների հետ։ Դրանք ներառում են ջերմություն, խոնավություն, տեղումներ, երաշտ, անտառային հրդեհներ և ջրհեղեղներ։ Անուղղակի ճանապարհը կարող է լինել տնտեսական և սոցիալական գործունեության խախտում։ Օրինակ է այն իրավիճակը, երբ գյուղատնտեսական հողերի տարածքը դառնում է ավելի քիչ պիտանի սննդի արտադրության համար։ Երրորդ ճանապարհը կարող է լինել պարզապես տեղյակ լինել կլիմայի փոփոխության սպառնալիքի մասին, նույնիսկ այն անհատների կողմից, ովքեր այլ կերպ չեն ազդում դրանից։
[մինի|[Սիդնեյում (Ավստրալիա) խոշոր անտառային հրդեհներից ծուխը (2019 թ.) ուղղակիորեն ազդել է որոշ մարդկանց հոգեկան առողջության վրա։ Անտառային հրդեհների առաջացման հավանականությունը մեծանում է կլիմայի փոփոխության պատճառով։]]
Լրացուցիչ կողմը, որը պետք է հաշվի առնել, կլիմայի փոփոխության վնասակար ազդեցությունն է կանաչ կամ կապույտ բնական տարածքների վրա, որոնք ինքնին ապացուցված են, որ բարենպաստ ազդեցություն ունեն հոգեկան առողջության վրա։ Մարդածին կլիմայի փոփոխության ազդեցությունները, ինչպիսիք են քաղցրահամ ջրերի աղտոտումը կամ անտառահատումները, վատթարացնում են այս լանդշաֆտները և նվազեցնում հանրային հասանելիությունը։ Նույնիսկ երբ կանաչ և կապույտ տարածքները անձեռնմխելի են, դրանց հասանելիությունը հասարակության մեջ հավասար չէ, ինչը բնապահպանական արդարության և տնտեսական անհավասարության խնդիր է։

Հոգեկան առողջության արդյունքները չափվել են մի քանի ուսումնասիրություններում։ Դրանք օգտագործում են այնպիսի ցուցանիշներ, ինչպիսիք են հոգեբուժարանների ընդունումները, մահացությունը, ինքնավնասումը և ինքնասպանությունների ցուցանիշները։ Նախկինում գոյություն ունեցող հոգեկան հիվանդություններով մարդիկ, բնիկ ժողովուրդները, միգրանտներն ու փախստականները, երեխաներն ու դեռահասները բոլորը խոցելի են։ Կլիմայի փոփոխության սպառնալիքին հուզական արձագանքները կարող են ներառել էկո-անհանգստություն, էկոլոգիական վիշտ և էկո-զայրույթ։ Նման հույզերը կարող են լինել ռացիոնալ պատասխաններ բնական աշխարհի դեգրադացմանը և հանգեցնել հարմարվողական գործողությունների։

Դժվար է կլիմայի փոփոխության հոգեկան առողջության վրա ճշգրիտ ազդեցությունների գնահատումը։ Ջերմային ծայրահեղությունների աճը վտանգ է ներկայացնում հոգեկան առողջության համար, որը կարող է դրսևորվել հոգեկան առողջության հետ կապված հիվանդանոցներում ընդունվողների և ինքնասպանության աճով։

## Բարձր ջերմաստիճանի հետևանքով առաջացած ազդեցություններ
Գլոբալ ավելի բարձր ջերմաստիճանի ազդեցությունը կունենա հետևանքներ հետևյալ ասպեկտների վրա՝ ծայրահեղ ջերմաստիճանի նկատմամբ խոցելիություն, խոցելի բնակչության ազդեցությունը ջերմային ալիքների, շոգի և ֆիզիկական գործունեության վրա, աշխատունակության, շոգի և տրամադրության փոփոխություններ (հոգեկան առողջություն), շոգի հետ կապված մահացություն։

Երկրագնդի և օվկիանոսի մակերևույթի միջին և համակցված ջերմաստիճանը ցույց է տալիս 1,09&nbsp;°C տաքացում (միջակայքը ՝ 0,95-ից 1,20&nbsp;°C) 1850-1900-ից մինչև 2011-2020 թվականներին ընկած ժամանակահատվածում ՝ հիմնված մի քանի ինքնուրույն պատրաստված տվյալների հավաքածուների վրա։ 1970-ականներից ի վեր այս միտումը նկատվում է ավելի արագ, քան ցանկացած այլ 50-ամյա ժամանակաշրջան, առնվազն վերջին 2000 տարվա ընթացքում։

2023 թ. - ի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ 1960-1990 թվականների կլիմայի փոփոխությունը ավելի քան 600 միլիոն մարդու (երկրագնդի բնակչության 9% -ը) դրել է «ջերմաստիճանի խորշի» սահմաններից դուրս՝ միջին ջերմաստիճանի միջակայք, որտեղ մարդիկ բարգավաճում են։

2020 թ.-ի ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ այն շրջանները, որտեղ բնակվում է երկրի բնակչության մեկ երրորդը, 50 տարվա ընթացքում կարող են նույնքան տաքանալ, որքան Սահարայի ամենաթեժ տարածքները ՝ առանց բնակչության աճի կառուցվածքի փոփոխության և առանց միգրացիայի, քանի դեռ ջերմոցային գազերի արտանետումները չեն կրճատվել։ Այս տարածաշրջանների համար կանխատեսվող միջին տարեկան ջերմաստիճանը 29&nbsp;°C-ից բարձր կլինի «մարդու ջերմաստիճանի խորշից» դուրս՝ մարդու համար կենսաբանորեն համապատասխան կլիմայի համար նախատեսված միջակայք, որը հիմնված է պատմական միջին տարեկան ջերմաստիճանի (MAT) տվյալների վրա, և 2020 թվականի դրությամբ առավել տուժած շրջաններն ունեն հարմարվողականության աննշան հնարավորություններ։ Այս տարածաշրջանների համար կանխատեսվող միջին տարեկան ջերմաստիճանը կլինի «մարդու ջերմաստիճանի խորշի» սահմաններից դուրս՝ մարդու համար կենսաբանորեն համապատասխան կլիմայի Մեծ Բրիտանիայի օդերևութաբանական վարչությունը նման եզրակացությունների է եկել ՝ հաղորդելով, որ «աշխարհի այն շրջաններում մարդկանց թիվը, ովքեր տուժել են ծայրահեղ ջերմային սթրեսից՝ Շոգի և խոնավության պոտենցիալ մահացու համադրությունից, կարող է աճել՝ այսօր 68 միլիոնից հասնելով մոտ մեկ միլիարդի», եթե աշխարհում ջերմաստիճանի բարձրացումը հասնի 2&nbsp;°C-ի, թեև անհասկանալի է, թե արդյոք այդ սահմանը կամ Փարիզի համաձայնագրի նպատակը հասել Է 1,5&nbsp;°C-ի։

### Շոգի հետ կապված առողջության հետևանքները խոցելի մարդկանց համար
մինի|Համընկնում ապագա բնակչության բաշխման և ծայրահեղ Շոգի միջև
Ջերմային հիվանդությունների հետ կապված խոցելի մարդիկ համարվում են ցածր եկամուտ ունեցող մարդիկ, փոքրամասնությունները, կանայք (մասնավորապես հղի կանայք), երեխաները, տարեցները (65 տարեկանից բարձր), քրոնիկական հիվանդություններ, հաշմանդամություն և համակցված հիվանդություններ ունեցող մարդիկ։ Ռիսկի խմբում են նաև նրանք, ովքեր գտնվում են քաղաքային միջավայրում (քաղաքային ջերմային կղզու ազդեցության պատճառով), բացօթյա աշխատողները և մարդիկ, ովքեր որոշակի դեղատոմսով դեղեր են ընդունում։ Ծայրահեղ շոգին ենթարկվելը լուրջ վտանգ է ներկայացնում առողջության համար խոցելի համարվող մարդկանցից շատերի համար։

Կլիմայի փոփոխությունը մեծացնում է ջերմային ալիքների հաճախականությունն ու սրությունը, հետևաբար մարդկանց ջերմային սթրեսը։ Ջերմային սթրեսին մարդու արձագանքը կարող է ներառել ջերմային հարված և հիպերթերմիա։ Ծայրահեղ շոգը նաև կապված է ցածրորակ քնի, երիկամների սուր վնասվածքի և հղիության հետ կապված բարդությունների հետ։ Ավելին, այն կարող է առաջացնել նախկինում գոյություն ունեցող սիրտ-անոթային և շնչառական հիվանդությունների վատթարացում։ Շրջակա միջավայրի բարձր ջերմաստիճանի պատճառով հղիության անբարենպաստ արդյունքները ներառում են, օրինակ, ցածր քաշով և վաղաժամ ծնունդը։ Ջերմային ալիքները նաև հանգեցրել են երիկամների քրոնիկ հիվանդության համաճարակների(CKD): Ջերմային երկարատև ազդեցությունը, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը և ջրազրկումը բավարար գործոններ են ՔԿՀ-ի զարգացման համար։

Մարդու մարմինը պահանջում է գոլորշիացնող հովացում ՝ գերտաքացումը կանխելու համար, նույնիսկ երբ գործունեության մակարդակը ցածր է։ Շոգ ալիքների ժամանակ շրջակա միջավայրի չափազանց Շոգի և խոնավության դեպքում կարող է վտանգվել պատշաճ գոլորշիացման հովացումը։

Խոնավ լամպի չափազանց բարձր ջերմաստիճանը նշանակում է, որ մարդու մարմինը այլևս չի կարողանա պատշաճ կերպով սառեցնել մաշկը։ Խոնավ լամպի ջերմաստիճանը 35&nbsp;°C-ում համարվում է մարդու համար սահմանային (այսպես կոչված, «մարդու հարմարվողականության ֆիզիոլոգիական շեմ» Շոգիը և խոնավությանը)։ 2020 թվականի դրությամբ միայն երկու եղանակային կայաններ են գրանցել խոնավ լամպի ջերմաստիճանը 35&nbsp;°C, այն էլ շատ կարճ ժամանակով, բայց ակնկալվում է, որ այս իրադարձությունների հաճախականությունը և տևողությունը կավելանա կլիմայի շարունակական փոփոխության պատճառով։ 1,5 աստիճանից բարձր գլոբալ տաքացումը վտանգում է արևադարձային գոտու որոշ տարածքներ կյանքի համար ոչ պիտանի դառնալը, քանի որ խոնավ լամպի ջերմաստիճանի շեմը կարող է գերազանցվել։

Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ նույնիսկ 31 աստիճան խոնավ լամպի ջերմաստիճանը վտանգավոր է անգամ երիտասարդ և առողջ մարդկանց համար։ Այս շեմը բոլորի համար միատեսակ չէ և կախված է բազմաթիվ գործոններից, ներառյալ շրջակա միջավայրի գործոնները, ակտիվությունը և տարիքը։ Եթե գլոբալ ջերմաստիճանը բարձրանա 3 աստիճանով (ամենահավանական սցենարը, եթե ամեն ինչ չփոխվի), ջերմաստիճանը կգերազանցի այս սահմանը Պակիստանում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Սահարայի Աֆրիկայում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Հարավային Ամերիկայում։

Ճանաչողական առողջության հետ կապված խնդիրներ ունեցող մարդիկ (օրինակ ՝ դեպրեսիա, տկարամտություն, Պարկինսոնի հիվանդություն) ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում, երբ բախվում են բարձր ջերմաստիճանի և պետք է հատկապես զգույշ լինեն, քանի որ ապացուցված է, որ բարձր ջերմաստիճանը տարբեր կերպ է ազդում ճանաչողական ֆունկցիայի վրա։ Շաքարային դիաբետով տառապող մարդիկ և նրանք, ովքեր ավելորդ քաշ, քնի պակաս  կամ սրտանոթային/ուղեղանոթային հիվանդություններ ունեն, պետք է խուսափեն Շոգի չափազանց մեծ ազդեցությունից։

Ջերմային ալիքի ժամանակ թոքերի քրոնիկ հիվանդությունից մահանալու վտանգը գնահատվել է 1,8-8,2%-ով ավելի բարձր՝ համեմատած ամառային միջին ջերմաստիճանի հետ։ Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն ունեցող մարդկանց հոսպիտալացման մակարդակի 8%-ով աճ է գնահատվել 29&nbsp;°C-ից բարձր ջերմաստիճանի յուրաքանչյուր 1&nbsp;°C բարձրացման դեպքում։

#### Քաղաքային բնակավայրերում
[մինի|[Ջերմային ալիքների աճը կլիմայի փոփոխության հետևանքներից մեկն է, որն ազդում է մարդու առողջության վրա. քաղաքային Շոգի ազդեցության նկարազարդումը ջերմաստիճանի բաշխման քարտեզի միջոցով. կարմիրը ցույց է տալիս ջերմ տարածքները, սպիտակը ցույց է տալիս տաք տարածքները:]]
Ջերմային ալիքների ազդեցությունն ավելի ցայտուն է քաղաքային բնակավայրերում, քանի որ քաղաքային ջերմային կղզու ազդեցության պատճառով դրանք սովորաբար ավելի տաք են, քան շրջակա գյուղական վայրերը։ Դա պայմանավորված է բազմաթիվ քաղաքների կառուցմամբ։ Օրինակ, նրանք հաճախ ունենում են ասֆալտի ընդարձակ տարածքներ, կրճատված կանաչապատում, ինչպես նաև շատ մեծ ջերմություն պահպանող շենքեր, որոնք ֆիզիկապես արգելափակում են զովացուցիչ քամիները և օդափոխությունը։ Ջրային հատկանիշների բացակայությունը ևս մեկ պատճառ է։

Ծայրահեղ ջերմային ազդեցությունը 30&nbsp;°C-ից բարձր խոնավ լամպերի գլոբուսի ջերմաստիճան ունեցող քաղաքներում եռապատկվել է 1983-ից 2016 թվականներին։ Այն աճել է մոտ 50%-ով, եթե հաշվի չառնվի այս քաղաքների բնակչության աճը։

Քաղաքները հաճախ գտնվում են կլիմայի փոփոխության առաջնագծում ՝ բնակչության բարձր կոնցենտրացիայի, քաղաքային ջերմային կղզիների ազդեցության, ափերին և ջրային ուղիներին նրանց հաճախակի հարևանության և ֆիզիկական ենթակառուցվածքների ծերացող ցանցերից կախվածության պատճառով։

### Բարձր ջերմաստիճանի հետ կապված մահացություն
Առողջապահության մասնագետները նախազգուշացնում են, որ «ծայրահեղ Շոգի ազդեցությունը մեծացնում է սրտանոթային, ուղեղանոթային և շնչառական հիվանդություններից մահվան ռիսկը, ինչպես նաև բոլոր պատճառներից մահացությունը, դա կարող է նաև մեծացնել սրտի կաթվածի և ինսուլտի ռիսկը»։ 65 տարեկանից բարձր մարդկանց շրջանում շոգից մահացությունը հասել է ռեկորդային բարձր մակարդակի և 2019 թվականին կազմել է մոտ 345,000 մահ»։  2003 թվականին Եվրոպայում անոմալ շոգի հետևանքով մահացել է ավելի քան 70,000 եվրոպացի։ 2015-ի հունիսին Պակիստանի Կարաչի քաղաքում մահացավ նաև ավելի քան 2000 մարդ ՝ մինչև 49&nbsp;°C (120&nbsp;°F) ծայրահեղ Շոգի պատճառով։

Ներքին հովացման (օդորակման) հասանելիության ավելացումը կօգնի կանխել Շոգի հետ կապված մահացությունը, սակայն օդորակման ներկայիս տեխնոլոգիան ընդհանուր առմամբ անկայուն է, քանի որ այն նպաստում է ջերմոցային գազերի արտանետմանը, օդի աղտոտվածությանը, էլեկտրաէներգիայի առավելագույն պահանջարկին և քաղաքային ջերմային կղզիներին։

Ջերմային ալիքների հետևանքով մահացությունը կարող է կրճատվել, եթե շենքերն ավելի լավ նախագծված լինեին ներքին կլիման փոփոխելու համար, կամ եթե բնակիչներն ավելի լավ կրթված լինեին խնդիրների մասին, որպեսզի նրանք կարողանան ժամանակին միջոցներ ձեռնարկել։ Ջերմային ալիքների վաղ նախազգուշացման և արձագանքման համակարգերը ջերմային գործողությունների պլանների կարևոր տարրեր են։

### Աշխատունակության նվազում
Ջերմային ազդեցությունը կարող է ազդել մարդկանց աշխատունակության վրա։ The Lancet-ի տարեկան *Countdown զեկույցը* որպես ցուցանիշ ուսումնասիրել է աշխատուժի փոփոխությունը։ Եվ պարզել է, որ 2021 թվականի ընթացքում բարձր ջերմաստիճանը 470 միլիարդով կրճատել է գլոբալ պոտենցիալ աշխատաժամանակը, ինչը 37 տոկոսով ավել է՝ համեմատած 1990-ականների միջին տարեկան կորստի հետ։ Աշխատանքային Շոգի ազդեցությունը հատկապես ազդում է զարգացող երկրների գյուղատնտեսության ոլորտի բանվորների վրա։ Այդ երկրներում աշխատաժամանակի այս կորուստների ճնշող մեծամասնությունը (87%) եղել է գյուղատնտեսության ոլորտում։

Ծայրահեղ շոգին աշխատելը կարող է հանգեցնել աշխատուժի արտադրողականության, ինչպես նաև մասնակցության նվազմանը, քանի որ աշխատակիցների առողջությունը կարող է ավելի թույլ լինել Շոգի հետ կապված առողջական խնդիրների պատճառով, ինչպիսիք են ջրազրկումը, հոգնածությունը, գլխապտույտը և շփոթությունը։

### Սպորտ և բացօթյա վարժություններ
Ինչ վերաբերում է սպորտով զբաղվելուն, ապա նկատվել է, որ «շոգ եղանակը նվազեցնում է ֆիզիկական գործունեություն ծավալելու հավանականությունը»։ Բացի այդ, ծայրահեղ շոգի ժամանակ սպորտով զբաղվելը կարող է հանգեցնել վնասվածքների կամ նույնիսկ մահվան։ Հայտնի է նաև, որ կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը օգտակար է մարդու առողջության համար, ներառյալ հոգեկան առողջությունը։ Այսպիսով, կլիմայի փոփոխության պատճառով տաք օրերի ավելացումը կարող է անուղղակիորեն ազդել առողջության վրա, քանի որ մարդիկ ավելի քիչ են մարզվում։

## Եղանակային և կլիմայական իրադարձությունների հետևանքները, բացի շոգից
Կլիմայի փոփոխությունը մեծացնում է որոշ ծայրահեղ եղանակային իրադարձությունների հաճախականությունն ու ինտենսիվությունը։ Այն համոզմունքը, որ եղանակային ծայրահեղ իրադարձությունները կապված են մարդածին կլիմայի փոփոխության հետ, ամենաբարձրն է, երբ ջերմության և ցրտի ծայրահեղ իրադարձությունների հաճախականությունը կամ մեծությունը փոխվում են ՝ որոշակի վստահությամբ առատ տեղումների ավելացման և երաշտի ինտենսիվության ավելացման հարցում։

Ծայրահեղ եղանակային իրադարձությունները, ինչպիսիք են ջրհեղեղները, փոթորիկները, երաշտները և անտառային հրդեհները, կարող են հանգեցնել վնասվածքների, մահվան և վարակիչ հիվանդությունների տարածման։ Օրինակ, տեղական համաճարակները կարող են առաջանալ ենթակառուցվածքների կորստի պատճառով, ինչպիսիք են հիվանդանոցները և սանիտարական ծառայությունները, ինչպես նաև տեղական էկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի փոփոխությունները։

### Ջրհեղեղներ
Հորդառատ անձրևների դեպքերի աճի պատճառով ակնկալվում է, որ ջրհեղեղները հետագայում ավելի ուժեղ կլինեն։ Այնուամենայնիվ, տեղումների և ջրհեղեղների միջև փոխազդեցությունը բարդ է։ Սպասվում է, որ որոշ շրջաններում ջրհեղեղներն ավելի հազվադեպ են դառնալու։ Սա կախված է մի քանի գործոններից, ինչպիսիք են անձրևի և ձնհալի փոփոխությունները, ինչպես նաև հողի խոնավությունը։ Ջրհեղեղները կարճաժամկետ և երկարաժամկետ բացասական հետևանքներ ունեն մարդկանց առողջության և բարեկեցության վրա։ Կարճաժամկետ հետևանքները ներառում են մահացությունները, վնասվածքները և հիվանդությունները, մինչդեռ երկարաժամկետ հետևանքները ներառում են ոչ վարակիչ հիվանդությունները և հոգեսոցիալական առողջության ասպեկտները։

Օրինակ՝ 2022 թվականի Պակիստանի ջրհեղեղները (որոնք, հավանաբար, ավելի ուժեղ էին կլիմայի փոփոխության պատճառով) ուղղակիորեն և անուղղակիորեն ազդեցին մարդկանց առողջության վրա։ Եղել են այնպիսի հիվանդությունների բռնկումներ, ինչպիսիք են մալարիան, դենգը և այլ մաշկային հիվանդություններ։ Ջրհեղեղի արտահոսքը կարող է հողի աղտոտիչները, ինչպիսիք են պարարտանյութերն ու տոքսինները, լվանալ գետաբերաններ, լճեր և ծովեր՝ ջրի որակը նվազեցնելու պատճառով վտանգ ներկայացնելով մարդու առողջությանը։

### Փոթորիկներ և ամպրոպներ
Ավելի ուժեղ փոթորիկները ավելի շատ հնարավորություններ են ստեղծում վեկտորների բազմացման և վարակիչ հիվանդությունների տարածման համար։ Ծայրահեղ եղանակային պայմանները նշանակում են նաև ավելի ուժեղ քամիներ։ Այս քամիները կարող են վեկտորներ տեղափոխել տասնյակ հազարավոր կիլոմետրեր, ինչը հանգեցնում է նոր վարակիչ օրգանիզմների ներմուծմանը այն շրջաններ, որոնք նախկինում երբեք չեն տեսել դրանք ՝ դարձնելով այդ շրջանների մարդկանց ավելի դյուրազգաց։

Փոթորիկների մեկ այլ արդյունք է անձրևաջրերի քանակի ավելացումը, ինչը նպաստում է ջրհեղեղներին։ Փոթորիկները հանգեցնում են ծաղկափոշու հատիկների կոտրմանը, որի արդյունքում արտանետվում են ներշնչված աերոալերգեններ։ Ամպրոպներն առաջացնում են ծաղկափոշու հատիկների կոնցենտրացիան գետնի մակարդակում, ինչը հանգեցնում է ալերգենիկ մասնիկների մթնոլորտ արտանետման ավելացմանը ՝ օսմոտիկ ցնցման արդյունքում առաջացած խզման պատճառով։ Ամպրոպից մոտ 20-30 րոպե անց ծաղկափոշու ալերգիա ունեցող մարդկանց մոտ ասթմայի լուրջ բռնկումների ռիսկը մեծանում է բարձր կոնցենտրացիաներում ալերգենիկ պեպտիդների ներշնչման պատճառով։

### Երաշտներ
Կլիմայի փոփոխությունը ազդում է երաշտի հետ կապված բազմաթիվ գործոնների վրա, օրինակ՝ որքան անձրև է գալիս և որքան արագ է անձրևը նորից գոլորշիանում։ Ցամաքի վրա տաքացումը մեծացնում է երաշտների ծանրությունն ու հաճախականությունը աշխարհի մեծ մասում։ Երաշտի հետևանքներից շատերը ազդում են մարդու առողջության վրա։ Դա կարող է լինել սննդի պաշարների ոչնչացման (մշակաբույսերի բերքատվության կորստի), թերսնման և դրա հետ կապված տասնյակ հիվանդությունների և առողջական խնդիրների պատճառով։

### Անտառային հրդեհներ
[alt=Flat expanse of brown grasses and some green trees with black and some gray smoke and visible flames in the distance.|մինի|[Օդի աղտոտվածություն Յուտայի արևմտյան անապատում մակերևութային հրդեհից: Կլիմայի փոփոխության պատճառով անտառային հրդեհները դառնում են ավելի հաճախակի և ինտենսիվ։]]Կլիմայի փոփոխությունը մեծացնում է անտառային հրդեհների առաջացման հավանականությունը և դրանց ակտիվությունը։  Կլիմայի փոփոխությունը հանգեցնում է հողի ջերմաստիճանի բարձրացմանը, և դրա հետևանքները ներառում են ձյան հալման ավելի վաղ ժամանակներ, սպասվածից ավելի չոր բուսականություն, հավանական հրդեհավտանգ օրերի ավելացում, ամառային երաշտների դեպքերի աճ և երկարատև չոր սեզոն։

Անտառային հրդեհներից փայտի ծուխը արտադրում է մասնիկներ, որոնք վնասակար ազդեցություն են ունենում մարդու առողջության վրա։ Փայտի ծխի առաջնային աղտոտիչներն են ածխածնի մոնօքսիդը և ազոտի օքսիդը։ Անտառների և մարդու կողմից նախագծված ենթակառուցվածքների ոչնչացման միջոցով անտառային հրդեհների ծուխն ազատում է այլ թունավոր և քաղցկեղածին միացություններ, ինչպիսիք են ֆորմալդեհիդը և ածխաջրածինները։ Այս աղտոտիչները վնասում են մարդու առողջությանը՝ խուսափելով լորձաթաղանթի մաքրման համակարգից և կուտակվելով վերին շնչուղիներում, որտեղ դրանք ունեն թունավոր ազդեցություն։

Անտառային հրդեհների ծխի ազդեցության առողջական հետևանքները ներառում են շնչառական հիվանդությունների սրացում և զարգացում, ինչպիսիք են ասթման և թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ խանգարումը. թոքերի քաղցկեղի, մեզոթելիոմայի և տուբերկուլյոզի ռիսկի բարձրացում, օդուղիների հիպեր-արձագանքման բարձրացում, բորբոքային միջնորդների և կոագուլյացիայի գործոնների մակարդակի փոփոխություններ, և շնչառական ուղիների վարակ։

## Առողջական վտանգներ՝ կապված կլիմայի նկատմամբ զգայուն վարակիչ հիվանդությունների հետ
[մինի|Կլիմայի փոփոխությունը փոխում է որոշ միջատների աշխարհագրական տեսականին և սեզոնայնությունը, որոնք կարող են հիվանդություններ կրել, օրինակ ՝ ''[Aedes aegypti-*ն ՝ մոծակը, որը [[դենգի տենդ]]ի կրող է:]]
Կլիմայի գլոբալ փոփոխությունը հանգեցրել է որոշ վարակիչ հիվանդությունների տարածվածության բարձրացմանը։ Վարակիչ հիվանդությունները, որոնց փոխանցման վրա ազդում է կլիմայի փոփոխությունը, ներառում են, օրինակ,, ինչպիսիք են [[դենգի տենդ]]ը, [[մալարիա]]ն, տզերով փոխանցվող հիվանդությունները, [[Լեշմանիոզ|լեյշմանիոզը]], [[զիկա տենդ]]ը, [[չիկունգունիա]]ն և [[Էբոլա վիրուսային հիվանդություն|Էբոլան]]։ Հիվանդությունների փոխանցման ուժեղացմանը նպաստող մեխանիզմներից մեկն այն է, որ կլիմայի փոփոխությունը փոխում է միջատների (կամ հիվանդությունների վեկտորների) աշխարհագրական շրջանակը և սեզոնայնությունը, որոնք կարող ենկրել հիվանդություններ։ «Կլիմայի հետ կապված սննդի միջոցով փոխանցվող և ջրի միջոցով փոխանցվող հիվանդությունների հաճախականությունն աճել է (հուսալիության շատ բարձր աստիճան)»։ 2022 թվականին գիտնականները պարզել են, որ ջրի միջոցով փոխանցվող և սննդի միջոցով փոխանցվող հիվանդությունները կապված են կլիմայի հետ։

Կլիմայի նկատմամբ զգայուն վարակիչ հիվանդությունները կարող են խմբավորվել ՝ փոխանցվող հիվանդություններ (փոխանցվում են մոծակների, տզերի և այլնի միջոցով), ջրի միջոցով փոխանցվող հիվանդություններ (փոխանցվում են ջրի միջոցով վիրուսներով կամ բակտերիաներով) և սննդով փոխանցվող հիվանդություններ։ Կլիմայի փոփոխությունը ազդում է այդ հիվանդությունների տարածման վրա ՝ ընդլայնման պատճառով աշխարհագրական շրջանակը և այդ հիվանդությունների և դրանց վեկտորների սեզոնայնությունը։ Ինչպես կլիմայի փոփոխությունը մարդու առողջության վրա ազդելու այլ եղանակներ, այնպես էլ կլիմայի փոփոխությունը խորացնում է առկա անհավասարություններն ու մարտահրավերները վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարում։

Մոծակների միջոցով փոխանցվող հիվանդությունները, որոնք զգայուն են կլիմայի նկատմամբ, ներառում են [[մալարիա]]ն, [[ավշային ֆիլարիազ]]ը, [[Ռիֆթ հովտի տենդ]]ը, [[դեղին տենդ]]ը, [[Դենգի տենդ|դենգե տենդը]], [[Զիկա վիրուս]]ը և [[չիկունգունիա]]ն։ Գիտնականները 2022 թվականին պարզել են, որ ջերմաստիճանի աճը մեծացնում է այն տարածքները, որտեղ կարող են տարածվել դենգի տենդը, մալարիան և մոծակներով փոխանցվող այլ հիվանդություններ:Ավելի տաք ջերմաստիճանը նույնպես բարձրանում է դեպի ավելի բարձր՝ թույլ տալով մոծակներին գոյատևել այն վայրերում, որոնք նախկինում իրենց համար անհյուրընկալ էին։ Սա վտանգում է, որ մալարիան վերադառնա այն տարածքները, որտեղ այն նախկինում արմատախիլ է եղել։

Տիզերը փոխում են իրենց աշխարհագրական տիրույթը ջերմաստիճանի բարձրացման պատճառով, և դա վտանգի տակ է դնում նոր պոպուլյացիաները։ Տիզերը կարող են տարածել [[լայմի հիվանդություն]]ը և տզերով փոխանցվող [[էնցեֆալիտ]]ը։ Ակնկալվում է, որ կլիմայի փոփոխությունը կհանգեցնի հյուսիսային կիսագնդում այդ հիվանդությունների դեպքերի աճի։ Oրինակ, գրականության ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ «ԱՄՆ-ում 2°c տաքացումը կարող է առաջիկա տասնամյակների ընթացքում ավելացնել Լայմի հիվանդության դեպքերը ավելի քան 20% - ով և հանգեցնել աճի ավելի վաղ սկիզբ և ավելի երկար տևողություն Լայմի հիվանդության ամենամյա սեզոնի համար»։

Ջրային հիվանդությունները առաջանում են ջրի միջոցով փոխանցվող պաթոգենից։ Ջրի միջոցով փոխանցվող հիվանդությունների ախտանիշները սովորաբար ներառում են լուծ, ջերմություն և գրիպի նման այլ ախտանիշներ, նյարդաբանական խանգարումներ և լյարդի վնաս։ Կլիմայի փոփոխությունները մեծ ազդեցություն ունեն մանրէների տեսակների բաշխման վրա։ Այս համայնքները շատ բարդ են և կարող են չափազանց զգայուն լինել արտաքին կլիմայական ազդակների նկատմամբ։ Կան մի շարք ջրային հիվանդություններ և մակաբույծներ, որոնք ապագայում առողջության համար ավելի մեծ վտանգ կներկայացնեն։ Սա կտարբերվի ըստ տարածաշրջանի։ Օրինակ, Աֆրիկայում [[Cryptosporidium]] *spp*. և [[Giardia duodenalis]] *(նախակենդանիների մակաբույծներ)* *կավելանան։ Դա պայմանավորված է ջերմաստիճանի բարձրացմամբ և երաշտով*։

Գիտնականները նաև ակնկալում են, որ [[Վիբրիոններ|վիբրիոյի]] (մասնավորապես՝ [[խոլերա]] առաջացնող բակտերիան, որը կոչվում է vibrio cholerae) առաջացող հիվանդությունների բռնկումները աճում են առաջացման և ինտենսիվության մեջ։ Պատճառներից մեկն այն է, որ վիբրիո բակտերիաների համար հարմար պայմաններով առափնյա տարածքը մեծացել է փոփոխությունների պատճառով. կլիմայի փոփոխության հետևանքով առաջացած ծովի մակերևույթի ջերմաստիճանի և ծովի մակերևույթի աղիության դեպքում։ Այս պաթոգենները կարող են առաջացնել [[գաստրոէնտերիտ]], խոլերա, վերքերի վարակներ և [[սեպսիս]]։ Բարձր ջերմաստիճանի օրերի աճը, հորդառատ անձրևների դեպքերը և կլիմայի փոփոխության պատճառով ջրհեղեղները կարող են հանգեցնել խոլերայի ռիսկի ավելացմանը։

== Սննդի և ջրի անապահովության հետևանքով առաջացած առողջության ռիսկեր ==
Կլիմայի փոփոխությունն ազդում է [[Պարենային անվտանգություն|պարենային անվտանգության]] բազմաթիվ ասպեկտների վրա՝ «բազմաթիվ և փոխկապակցված ուղիների» միջոցով։ Դրանցից շատերը կապված են գյուղատնտեսության վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցության հետ, օրինակ՝ ավելի ծայրահեղ եղանակային իրադարձությունների պատճառով ձախողված բերքը։ Սա գալիս է ի լրումն այլ գոյակցող ճգնաժամերի, որոնք նվազեցնում են պարենային անվտանգությունը շատ տարածաշրջաններում։ Ավելի քիչ պարենային անվտանգություն նշանակում է ավելի շատ թերսնվածություն՝ դրա հետ կապված բոլոր առողջական խնդիրներով։ Պարենային անապահովությունը աճում է գլոբալ մակարդակում (հիմնական պատճառներից մի քանիսը կապված են կլիմայի փոփոխության հետ, մյուսները՝ ոչ) և 2020 թվականին մոտ 720–811 միլիոն մարդ տուժել է սովից։

Դժվար է գնահատել կլիմայի փոփոխության հետևանքով սննդի առկայության փոփոխության հետևանքով մահացությունների թիվը։ 2022թ. [[ԿՓՓՄԽ]]-ի վեցերորդ գնահատման զեկույցը չի չափում այս թիվը պարենային անվտանգության մասին իր գլխում։ 2016 թվականի մոդելային ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ «կլիմայի փոփոխության հետ կապված 529,000 չափահաս մահացության զուտ աճ է գրանցվել ամբողջ աշխարհում [...] մինչև 2050 թվականը սննդամթերքի (մասնավորապես մրգերի և բանջարեղենի) առկայության ակնկալվող կրճատումներից՝ առանց կլիմայի փոփոխության տեղեկատու սցենարի համեմատ»։

=== Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի սննդային արժեքի նվազում ===
[[Պատկեր:Loladze_2014_micronutrients.jpg|մինի|Մի շարք մշակույթներում [[միկրոէլեմենտներ]]ի խտության միջին նվազումը բարձր կոնցենտրացիաներում, որոնք վերականգնվել են բազմաթիվ ուսումնասիրությունների միջոցով [[Մետա-վերլուծություն|մետա-վերլուծության]] միջոցով: Այս ցուցանիշի մեջ 689 ppm-ի ավելացված կոնցենտրացիան ավելի քան 50% - ով գերազանցում է ներկայիս մակարդակները, սակայն ակնկալվում է, որ այն մոտ կլինի կլիմայի փոփոխության "միջին" սցենարին և կգերազանցվի բարձր արտանետումների սցենարում:]]
Մթնոլորտում ածխաթթու գազի պարունակության փոփոխությունները կարող են նվազեցնել որոշ մշակաբույսերի սննդային հատկությունները, օրինակ ՝ ցորենը պարունակում է ավելի քիչ սպիտակուցներ և որոշ հանքանյութեր։ [[C3 բույսերի]] սննդային հատկությունները (օրինակ ՝ ցորեն, վարսակ, բրինձ) հատկապես վտանգված են. սպասվում են սպիտակուցների, ինչպես նաև հանքանյութերի (օրինակ ՝ ցինկ և երկաթ) ավելի ցածր մակարդակներ։ Պարենային մշակաբույսերում սովորական սննդի մշակաբույսերում կարող է նկատվել սպիտակուցի, երկաթի և ցինկի պարունակության 3-17% նվազում։ Սա սննդամթերքի աճեցման կանխատեսվող արդյունքն է մինչև 2050 թվականը մթնոլորտում ածխաթթու գազի պարունակության ակնկալվող մակարդակով։ Օգտագործելով [[ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն|ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության]] տվյալները, ինչպես նաև այլ հանրային աղբյուրներ, հեղինակները վերլուծել են 225 տարբեր հիմնական սնունդ, ինչպիսիք են ցորենը, բրինձը, եգիպտացորենը, բանջարեղենը, արմատային բանջարեղենը և մրգերը։

=== Օվկիանոսներից սննդի արտադրություն ===
Ծովային սննդի անվտանգության վերաբերյալ զեկույցը 2021 թվականին ցույց է տվել, որ «2018-20 թվականներին երկրների գրեթե 70% - ը իրենց տարածքային ջրերում տեսել է ծովի մակերևույթի միջին ջերմաստիճանի բարձրացում 2003-05 թվականների համեմատ, ինչը արտացոլում է նրանց ծովային սննդի արտադրողականության և ծովային սննդի անվտանգության աճող սպառնալիքը»։

=== Ջրային անվտանգության բացակայություն ===
[[Պատկեր:World_map_of_the_aggregated_global_water_security_index_(early_2010s).jpg|մինի|Ջրի անվտանգության համախառն գլոբալ ինդեքսը, որը հաշվարկվում է ջրի հասանելիության, մատչելիության, անվտանգության և որակի, ինչպես նաև կառավարման ինդեքսների ագրեգացման հիման վրա: «0–1» արժեքը («կարմիրից կապույտ» շարունակական գույնով) ներկայացնում է «ցածրից բարձր» անվտանգությունը:]]
Մաքուր խմելու ջրի և սանիտարական պայմանների հասանելիությունը կարևոր է առողջ ապրելակերպի և բարեկեցության համար։

Ջրային ռեսուրսները կարող են տարբեր կերպ ազդել կլիմայի փոփոխության վրա։ Մատչելի քաղցրահամ ջրի ընդհանուր քանակը կարող է փոխվել, օրինակ՝ չոր եղանակների կամ երաշտների պատճառով։ Հորդառատ տեղումները և ջրհեղեղները կարող են ազդել ջրի որակի վրա։ Նրանք կարող են աղտոտիչներ տեղափոխել ջրային մարմիններ մակերևութային արտահոսքի ավելացման միջոցով։ Ափամերձ շրջաններում ավելի շատ աղ կարող է հայտնվել ջրային ռեսուրսների մեջ՝ ծովի մակարդակի բարձրացման և ավելի ինտենսիվ փոթորիկների պատճառով։ Ավելի բարձր ջերմաստիճանը նաև ուղղակիորեն վատացնում է ջրի որակը։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ տաք ջուրը պարունակում է ավելի քիչ թթվածին։ Ջրի ցիկլի փոփոխությունները սպառնում են գոյություն ունեցող և ապագա ջրային ենթակառուցվածքներին։ Ջրային ենթակառուցվածքների համար ներդրումներ պլանավորելը ավելի դժվար կլինի։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ ջրի ցիկլի ապագա փոփոխականության վերաբերյալ զգալի անորոշություններ կան:.

== Կլիմայի փոփոխության ազդեցության տակ գտնվող առողջության այլ ռիսկեր ==
=== Ծաղկափոշուց ալերգիա ===
[[Պատկեր:Depiction_of_a_person_suffering_from_Allergic_Rhinitis.png|մինի|[[Ալերգիկ ռինիտ]]ով տառապող մարդու պատկեր]]
Կլիմայի տաքացումը կարող է հանգեցնել [[ծաղկափոշու սեզոն]]ի երկարացմանը և դրա կենտրոնացմանը աշխարհի որոշ շրջաններում։ Օրինակ ՝ միջին լայնությունների հյուսիսային շրջաններում գարնանային ծաղկափոշու սեզոնն այժմ ավելի շուտ է սկսվում։ Այն կարող է ազդել ծաղկափոշու նկատմամբ ալերգիա ունեցող մարդկանց վրա (խոտի տենդ)։ Ծաղկափոշու քանակի ավելացումը կապված է նաև մթնոլորտում CO2-ի կոնցենտրացիայի բարձրացման և, հետևաբար, CO2-ի բեղմնավորման հետևանքների հետ։

=== Բռնություններ և հակամարտություններ ===
Կլիմայի փոփոխությունը կարող է մեծացնել դաժան հակամարտությունների վտանգը, որը կարող է հանգեցնել վնասվածքների, ինչպիսիք են մարտական վնասվածքները և մահը։ Կոնֆլիկտը կարող է առաջանալ բռնության նկատմամբ հակվածության աճից հետո, երբ մարդիկ ավելի դյուրագրգիռ են դառնում ավելորդ ջերմության պատճառով։ Առողջության վրա կարող են լինել նաև ռեսուրսների սակավության կամ մարդկային միգրացիայի հետևանքները, որոնք կլիմայի փոփոխությունը կարող է առաջացնել կամ խորացնել առանց այն էլ հակամարտող տարածքներում։

Այնուամենայնիվ, կլիմայի փոփոխության նկատվող ներդրումը հակամարտությունների ռիսկի վրա փոքր է մշակութային, սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական պատճառների համեմատ։ Որոշ ապացույցներ կան, որ գյուղից քաղաք միգրացիան երկրների ներսում վատթարացնում է հակամարտությունների ռիսկը բռնության հակված շրջաններում։ Բայց չկա որևէ ապացույց, որ երկրների միջև միգրացիան կբարձրացնի բռնության վտանգը։

=== Օզոնի հետ կապված առողջապահական բեռ ===
[[Պատկեր:SignboardAirQualityHouston.JPG|մինի|Ցուցանակ [[Գալֆթոն]]ում, Հյուսթոն, որը ցույց է տալիս օզոնային ժամացույցը]]
Մակերևութային օզոնի (նաև կոչվում է [[գետնի մակարդակի օզոն]]) և շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանի միջև կապը բարդ է։ Օդի ջերմաստիճանի և ջրի պարունակության փոփոխությունները ազդում են օդի քիմիական կազմի և քիմիական ռեակցիաների արագության վրա, որոնք ստեղծում և հեռացնում են օզոնը։ Շատ քիմիական ռեակցիաների արագություններ աճում են ջերմաստիճանի հետ և հանգեցնում են օզոնի արտադրության ավելացման։ Կլիմայի փոփոխության կանխատեսումները ցույց են տալիս, որ մթնոլորտում ջերմաստիճանի բարձրացումը և ջրի գոլորշիները, հավանաբար, կբարձրացնեն մակերևութային օզոնը այնպիսի աղտոտված տարածքներում, ինչպիսին է ԱՄՆ-ի արևելքը։

Մյուս կողմից, օզոնի կոնցենտրացիան կարող է նվազել կլիմայի տաքացման պայմաններում, եթե [[օզոնի պրեկուրսորներ]]ի (օրինակ ՝ ազոտի օքսիդների) մարդածին արտանետումները շարունակեն նվազել քաղաքականության և պրակտիկայի իրականացման շնորհիվ։ Հետևաբար, մակերևութային օզոնի ապագա կոնցենտրացիաները կախված են կլիմայի փոփոխության մեղմացման ձեռնարկված միջոցառումներից (մեթանի արտանետումների ավելացում կամ նվազում), ինչպես նաև օդի աղտոտվածության դեմ պայքարի ձեռնարկված միջոցառումներից։

Մակերևութային օզոնի բարձր կոնցենտրացիաները հաճախ նկատվում են Միացյալ Նահանգներում ծայրահեղ ջերմության ժամանակ։ Միացյալ Նահանգների արևելյան մասի մեծ մասում ծայրահեղ ջերմության ժամանակ օզոնի կոնցենտրացիան առնվազն 20% - ով ավելի բարձր է, քան ամառվա միջին ցուցանիշը։ Ընդհանուր առմամբ, մակերեսային օզոնի մակարդակն ավելի բարձր է օդի աղտոտվածության բարձր մակարդակ ունեցող քաղաքներում։ Քաղաքային բնակավայրերում օզոնի աղտոտումը ազդում է ավելի խիտ բնակչության վրա և սրվում է ավելի շատ տրանսպորտային միջոցներով, որոնք արտանետում են NO2 և [[VOC աղտոտիչներ]] ՝ օզոնի խնդրահարույց մակարդակների վրա ազդող հիմնական գործոնները։

Բազմաթիվ ապացույցներ կան, որ մակերեսային օզոնը կարող է խաթարել թոքերի աշխատանքը և գրգռել [[շնչառական համակարգ]]ը։ Օզոնի (և այն արտադրող աղտոտող նյութերի) ազդեցությունը կապված է վաղաժամ մահվան, ասթմայի, բրոնխիտի, սրտի կաթվածի և սրտանոթային այլ խնդիրների հետ։ Օզոնի ազդեցությունը կարող է առաջանալ նաև այն ժամանակ, երբ օզոնի մակարդակը բարձրանում է։ Օզոնի բարձր կոնցենտրացիաները գրգռում են թոքերը և այդպիսով ազդում շնչառական ֆունկցիայի վրա, հատկապես ասթմայով տառապող մարդկանց մոտ։ Մարդիկ, ովքեր առավելագույն վտանգի տակ են օզոնային օդի աղտոտվածությունը ներշնչելու համար, շնչառական խնդիրներ ունեցող մարդիկ են, երեխաները, տարեցները և նրանք, ովքեր սովորաբար երկար ժամանակ են անցկացնում դրսում, ինչպիսիք են շինարարական աշխատողները։

=== Վնասակար ջրիմուռների ծաղկում օվկիանոսներում և լճերում ===
[[Պատկեր:Blue-gree_algae_bloom_Lake_Erie.png|մինի|[[Ցիանոբակտերիաներ]]ը (կապտականաչ ջրիմուռներ) ծաղկել են [[Էրի լիճ|Էրի լճում]] (ԱՄՆ) 2009 թվականին։  Այս տեսակի ջրիմուռները կարող են վնասակար ջրիմուռների ծաղկում առաջացնել:]]
Օվկիանոսների և լճերի տաքացումը հանգեցնում է ջրիմուռների ավելի հաճախակի վնասակար ծաղկման։ Բացի այդ, երաշտի ժամանակ մակերեսային ջրերը նույնիսկ ավելի են ենթակա  ջրիմուռների և միկրոօրգանիզմների վնասակար ծաղկման։ Ջրիմուռների ծաղկումը մեծացնում է ջրի պղտորությունը ՝ խեղդելով ջրային բույսերը և կարող է հանգեցնել թթվածնի սպառման ՝ սպանելով ձկներին։ [[Ցիանոբակտերիաներ|Կապտականաչ ջրիմուռների]] որոշ տեսակներ (ցիանոբակտերիաներ) արտադրում են [[նեյրոտոքսին]]ներ, [[հեպատոտոքսին]]ներ, [[ցիտոտոքսին]]ներ կամ [[էնդոտոքսին]]ներ, որոնք կարող են մարդկանց մոտ առաջացնել լուրջ և երբեմն մահացու նյարդաբանական, լյարդի և մարսողական հիվանդություններ։ Ցիանոբակտերիաները լավագույնս աճում են ավելի բարձր ջերմաստիճաններում (հատկապես 25 աստիճանից բարձր), և, հետևաբար, աշխարհի այն տարածքներում, որոնք կլիմայի փոփոխության արդյունքում ընդհանուր տաքացում են ունենում, նույնպես ավելի հաճախ և ավելի երկար ժամանակ ունենում են վնասակար ջրիմուռների ծաղկում։

Այս տոքսին արտադրող ջրիմուռներից մեկը [[Pseudo-nitzschia fraudulenta]] է։ Այս տեսակը արտադրում է մի նյութ, որը կոչվում է [[domoic թթու]], որը պատասխանատու է [[խեցեմորթ]]ների թունավորման համար։ Ապացուցված է, որ այս տեսակի թունավորությունը մեծանում է օվկիանոսի թթվացման հետ կապված CO2-ի ավելի մեծ կոնցենտրացիաների հետ։ Վնասակար ջրիմուռների ծաղկման ժամանակ արձանագրված ավելի տարածված հիվանդություններից մի քանիսը ներառում են. [[Սիգուատերա ձկան թունավորում]], [[խեցեմորթների կաթվածահար թունավորում]], [[խեցեմորթների թունավորում ազասպիրացիդով]], [[խեցեմորթների թունավորում փորլուծությամբ]], [[խեցեմորթների նեյրոտոքսիկ թունավորումով]] և վերը նշված ամնեսիկ խեցեմորթների թունավորմամբ։

=== Ածխածնի երկօքսիդի մակարդակները և մարդու ճանաչողական ունակությունները ===
CO2-ի ավելի բարձր մակարդակները ներսում և դրսում կարող են խաթարել մարդու ճանաչողական ունակությունները։

=== Պատահարներ ===
Հետազոտողները պարզել են, որ ուժեղ փոխկապակցվածություն կա ձմռան ավելի բարձր ջերմաստիճանի և մեծ լճերում խեղդվելու դժբախտ պատահարների միջև, քանի որ սառույցը դառնում է ավելի բարակ և թույլ։

Օձի խայթոցների համաճարակաբանության վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցության վերաբերյալ առկա ապացույցները սահմանափակ են, բայց ակնկալվում է, որ օձի խայթոցների ռիսկի աշխարհագրական տեղաշարժ կլինի ՝ հյուսիս Հյուսիսային Ամերիկայում և հարավ Հարավային Ամերիկայում և Մոզամբիկում, ինչպես նաև Շրի Լանկայում խայթոցների դեպքերի աճ։

== Առողջության հնարավոր օգուտները ==
=== Կլիմայի փոփոխության մեղմացման և հարմարվողականության օգուտները ===
[[Կլիմայի փոփոխության մեղմացում|Կլիմայի փոփոխության մեղմացման]] և հարմարվողականության միջոցառումներից առողջության հնարավոր օգուտները (նաև կոչվում են «Ուղեկցող օգուտներ») նշանակալի են, ինչը նկարագրվել է որպես 21-րդ դարի «առողջապահության ամենամեծ գլոբալ հնարավորություն»։ Միջոցառումները կարող են ոչ միայն մեղմել կլիմայի փոփոխության առողջության հետագա հետևանքները, այլև ուղղակիորեն բարելավել առողջությունը։ Կլիմայի փոփոխության մեղմացումը կապված է տարբեր հարակից օգուտների հետ (ինչպիսիք են օդի աղտոտվածության նվազումը և դրա հետ կապված առողջության օգուտները) և ինչպես է այն իրականացվում (օրինակ՝ քաղաքականության մշակման տեսանկյունից) կարող է նաև որոշել դրա ազդեցությունը կենսամակարդակի վրա (արդյոք անհավասարությունն ու աղքատությունը նվազում են և որքանով)։

Կլիմայի փոփոխության հետ կապված առողջության համար կան բազմաթիվ ուղեկցող օգուտներ։ Դրանք ներառում են ավելի մաքուր օդ, ավելի առողջ դիետաներ(օրինակ՝ ավելի քիչ կարմիր միս), ավելի ակտիվ կենսակերպ և կանաչ քաղաքային տարածքների ազդեցություն։ Քաղաքային կանաչ տարածքների հասանելիությունը օգուտներ է բերում նաև հոգեկան առողջությանը։

Համեմատած ընթացիկ ուղիների սցենարի հետ (ջերմոցային գազերի արտանետումների և մեղմացման ջանքերի հետ կապված), «կայուն ուղիների սցենարը», ամենայն հավանականությամբ մինչև 2040 թվականը ինը երկրներում կհանգեցնի օդի աղտոտվածության հետ կապված մահերի տարեկան 1,18 միլիոնի, սննդակարգի հետ կապված մահերի 5,86 միլիոնի և 1,15 միլիոնի Ֆիզիկական անգործության հետևանքով մահացությունների կրճատմանը։  Այս օգուտները վերագրվում են ջերմոցային գազերի ուղղակի արտանետումների մեղմմանը և վնասակար աղտոտիչների ազդեցությունը նվազեցնող համարժեք գործողություններին, ինչպես նաև բարելավված սննդակարգին և անվտանգ ֆիզիկական ակտիվությանը։ Օդի աղտոտվածությունը, որն առաջանում է հանածո վառելիքի այրման հետևանքով, հանդիսանում է և՛ գլոբալ տաքացման հիմնական շարժիչ ուժը, և՛ տարեկան մեծ թվով մահացությունների պատճառ, որոշ գնահատականներով՝ 2018-ի ընթացքում 8,7 մլն մահացության պատճառ։

Առողջապահությունը որպես [[ազգային սահմանված ներդրումներ]]ի հիմնական ուղղություն առանձնացնելը կարող է հնարավորություն ընձեռել բարձրացնել հավակնոտությունը և իրականացնել առողջության հետ կապված օգուտները։

=== Գլոբալ տաքացումից հնարավոր առողջապահական օգուտները ===
Հնարավոր է, որ գլոբալ տաքացումից պոտենցիալ առողջության օգուտը կարող է առաջանալ ձմռան ցուրտ օրերի պակասից։ Սա կարող է հանգեցնել հոգեկան առողջության որոշ օգուտների։ Այնուամենայնիվ, 2022 թվականին այս հարաբերակցության վերաբերյալ ապացույցները համարվում են անհամապատասխան։

== Համաշխարհային գնահատականներ ==
[[Պատկեր:Cascading_global_climate_failure.jpg|մինի|Կասկադային գլոբալ կլիմայական խափանումների պատճառահետևանքային կապի պարզեցված հայեցակարգային սխեմա ՝ կապված մ[[իասնական առողջապահության հայեցակարգ]]ի հետ]]
Գլոբալ մակարդակում կլիմայի փոփոխության հետևանքներից մահերի (մահացության) կամ [[DALY]]-ների (հիվանդության) գնահատումը շատ դժվար է։ [[Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն|Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության]] 2014 թվականի ուսումնասիրությունը գնահատել է կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը մարդու առողջության վրա, սակայն կլիմայի փոփոխության ոչ բոլոր ազդեցություններն են ներառված։ Օրինակ՝ բացառվել են ավելի հաճախակի և ծայրահեղ փոթորիկների ազդեցությունը։ Հետազոտությունը գնահատել է տարեց մարդկանց ջերմային ազդեցությունից մահացությունը, լուծի, մալարիայի, դենգիի, ափամերձ ջրհեղեղների և մանկական թերսնման դեպքերի աճը։ Հեղինակները գնահատել են, որ կանխատեսվում է, որ կլիմայի փոփոխությունը կհանգեցնի տարեկան լրացուցիչ 250,000 մահվան մահվան 2030-ից 2050 թվականներին, բայց նաև նշվում է, որ «այդ թվերը կլիմայի փոփոխության առողջության վրա ընդհանուր ազդեցության կանխատեսում չեն, քանի որ  չկարողացանք քանակականացնել մի քանի կարևոր պատճառահետևանքային կապեր»։

2004թ.-ին ողջ աշխարհում կլիմայի փոփոխությունը  պատճառ է դարձել փորլուծության, 3%-ի, մալարիայի 3%-ի և դենգի տենդից մահացությունների 3%-ի համար։ Դրանցից 85%-ը մանկական մահ է։ Ավելի հաճախակի և ծայրահեղ փոթորիկների հետևանքները բացառվել են այս ուսումնասիրությունից։

Ակնկալվում է, որ կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը առողջության վրա կավելանա՝ կլիմայի փոփոխության տարբեր սցենարների համար կանխատեսվող շարունակական գլոբալ տաքացմանը համահունչ։ Վերանայման արդյունքում պարզվել է, որ եթե այս դարում տաքացումը հասնի կամ գերազանցի 2&nbsp;°C-ը, մոտավորապես 1 միլիարդ վաղաժամ մահվան պատճառ կարող է լինել մարդածին գլոբալ տաքացումը։

== Հասարակություն և մշակույթ ==
=== Կլիմայական արդարություն և կլիմայական միգրանտներ ===
Կլիմայի փոփոխության հետ կապված առողջական բեռի զգալի մասն ընկնում է խոցելի մարդկանց վրա (Օրինակ ՝ [[բնիկ ժողովուրդներ]] և տնտեսապես անապահով համայնքներ)։ Սոցիալապես անապահով խավի ներկայացուցիչները ենթարկվում են անհավասար ռիսկերի։ Հաճախ այդ մարդիկ անհամաչափ ցածր ներդրում են ունենում մարդու կողմից առաջացած գլոբալ տաքացման մեջ, ինչը հանգեցնում է կլիմայի արդարության հետ կապված մտահոգությունների։

Կլիմայի փոփոխությունը տարբեր ազդեցություն ունի միգրացիոն գործունեության վրա և կարող է հանգեցնել միգրացիայի մարդկանց թվի նվազմանը կամ ավելացմանը։ Միգրացիոն գործողությունները կարող են ազդել առողջության և բարեկեցության վրա, մասնավորապես՝ հոգեկան առողջության վրա։ Կլիմայի փոփոխության համատեքստում միգրացիան կարելի է խմբավորել չորս տեսակի.հարմարվողական միգրացիա (տես նաև [[կլիմայի փոփոխության հարմարվողականություն]]), հարկադիր միգրացիա, բնակչության կազմակերպված տեղափոխություն և անշարժություն (որն այն դեպքում, երբ մարդիկ չեն կարողանում կամ չեն ցանկանում տեղաշարժվել, թեև դա խորհուրդ է տրվում)։

=== Հաղորդակցման ռազմավարություններ ===
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ [[կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ հասարակության իրազեկում]]ը կարող է նպաստել ներգրավմանը, եթե այն ներկայացվի որպես առողջապահական խնդիր, այլ ոչ թե որպես բնապահպանական խնդիր։ Սա հատկապես ճիշտ է առողջության հետ կապված շրջանակը համեմատելիս այն շրջանակի հետ, որն ընդգծում էր շրջակա միջավայրի կործանումը, որը տարածված էր լրատվամիջոցներում առնվազն մինչև 2017 թվականը։ Առողջության հետ կապված օգուտների մասին տեղեկացումը օգնում է պահպանել ջերմոցային գազերի արտանետումների նվազեցման ռազմավարությունը։ Առողջության պահպանումը, հատկապես առավել խոցելի մարդկանց համար, տեղական մակարդակում կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու առաջնային նպատակն է։

=== Պատասխան քաղաքականություն ===
[[Պատկեր:202303_I_worry_"a_great_deal"_about_climate_change_-_Gallup_survey.svg|մինի|Կլիմայի փոփոխության հետևանքների վերաբերյալ մտահոգության աստիճանները տարբերվում են՝ կախված քաղաքական պատկանելությունից:]]
Մարդու առողջության վրա իր զգալի ազդեցության պատճառով կլիմայի փոփոխությունը լուրջ խնդիր է դարձել հանրային առողջության քաղաքականության համար։ [[Միացյալ Նահանգների շրջակա միջավայրի պահպանության գործակալություն]]ը հրապարակել է 100 էջանոց զեկույց գլոբալ տաքացման և մարդու առողջության մասին դեռևս 1989 թվականին։ 21-րդ դարի սկզբին կլիմայի փոփոխությունն ավելի ու ավելի էր դիտվում որպես հանրային առողջության խնդիր գլոբալ մակարդակում, օրինակ ՝ 2006 թվականին [[Նայրոբի]]ում ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար [[Քոֆի Անան]]ի կողմից։ 2018 թվականից ի վեր այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են 2018-ի աննորմալ շոգը և [[Միջազգային առևտրային պալատ|IPCC]]-ի 2018-ի հատուկ զեկույցը 1,5&nbsp;°C գլոբալ տաքացման վերաբերյալ, էլ ավելի են բարձրացրել կլիմայի փոփոխությանը որպես գլոբալ առողջապահական խնդիր արձագանքելու կարևորությունը։

[[Համաշխարհային բանկ]]ն առաջարկել է մի շրջանակ, որը կարող է ամրապնդել [[առողջապահական համակարգեր]]ը՝ դրանք ավելի ճկուն և կլիմայի նկատմամբ զգայուն դարձնելու համար։

== Ծանոթագրություններ ==

<references />


== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.lancetcountdown.org/ Public health and climate change (*Lancet'')]
* Climate change and health (World Health Organization)

Կատեգորիա:Առողջապահություն
Կատեգորիա:Առողջության տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Առողջությանը սպառնացող վտանգներ
Կատեգորիա:Բնություն
Կատեգորիա:Գետեր և լճեր
Կատեգորիա:Գլոբալ խնդիրներ
Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն