Ուիլյամ Քրուքս

**Սըր Ուիլյամ Քրուքս**  ( ,), բրիտանացի քիմիկոս և ֆիզիկոս, որը հաճախել է Քիմիայի թագավորական քոլեջ (ներկայումս՝ Լոնդոնի կայսերական քոլեջի մաս) և աշխատել է սպեկտրոսկոպիայի վրա։ Նա եղել է  կաթոդային լամպերի ստեղծողներից՝ հայտնագործելով  Քրուքսի լամպը, որը պատրաստվել է 1875 թվականին։ Սա հիմնարար բացահայտում էր, որը ի վերջո փոխեց ամբողջ քիմիան և ֆիզիկան։

Նրան է վերագրվում թալիում տարրի բացահայտումը սպեկտրասկոպիայի օգնությամբ՝ ներկայացված 1861 թվականին։ Նա նաև առաջինն էր, որ նկարագրեց երկրային հելիումի սպեկտրը 1865 թվականին։ Քրուքսը եղել է  Քրուքսի ռադիոմետրի գյուտարարը, բայց չի դիտարկել իր հայտնաբերած երևույթի իրական բացատրությունը։ Քրուքսը նաև հայտնաբերել է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ներթափանցումը 100%-ով խոչընդոտող արևապաշտպան ոսպնյակները։ Որոշ ժամանակ նա հետաքրքրված է եղել հոգեպաշտությամբ և դարձել Հոգեկան հետազոտության հասարակության նախագահ։

## Կենսագրություն
Քրուքսի կյանքը անխախտ գիտական գործունեություն էր, որը ձգվել է ավելի քան 60-70 տարի։ Նա ուշագրավ է համարվել իր աշխատասիրության և մտավոր կարողությունների համար ։Նրա փորձերը քիմիայի և ֆիզիկայի բնագավառներում հայտնի են եղել իրենց կառուցվածքի յուրօրինակությամբ և նա համարվում է  «կատարյալ փորձարար»։ Նրա հետաքրքրությունները՝ ընդգրկելով հիմնարար և կիրառական գիտությունները, տնտեսական և գործնական խնդիրներն ու հոգեկան հետազոտությունը, նրան դարձրին հայտնի անհատականություն և տվեցին զգալի եկամուտ։ Նա ստացել է հասարակական և ակադեմիական բազում պարգևներ։

### Վաղ տարիներ
Ուիլյամ Քրուքսը ծնվել է 1832 թվականին Լոնդոնում։ Նա Ժոզեֆ Քրուքսի (1792−1889, ծագումով հյուսիսից հարուստ դերձակ և անշարժ գույքի ներդրող) և իր երկրորդ կնոջ՝ Մերիի (1806−1884), ութ ողջ մնացած երեխաներից ավագն էր (ևս ութը մահացել են վաղ հասակում)։ Ժոզեֆ Քրուքսի հայրը՝ Ուիլյամը (1734-1814), նույնպես դերձակ էր, իսկ նրա պապը՝ Ջոն Քրուքսը (ծնված՝ 1660), երեք անգամ ընտրվել է Հարթլփուլի (Դարեմի կոմսություն) քաղաքապետ։

Ժոզեֆ Քրուքսն առաջին կնոջից ունեցել էր հինգ երեխա, և այդ ամուսնությունից երկու տղաները՝ Ժոզեֆն ու Ալֆրեդը, սկսեցին զբաղվել դերձակությամբ՝ Ուիլյամին ազատություն ընձեռնելով իր ուղին ընտրելու հարցում։ 1848 թվականին՝ 16 տարեկանում, Քրուքսը ընդունվեց Քիմիայի թագավորական քոլեջ (ներկայումս՝ Կայսերական քոլեջի քիմիայի ֆակուլտետ) օրգանական քիմիա սովորելու։ Քրուքսը ապրում էր իր ծնողների հետ քոլեջից մոտ երեք մղոն հեռավորության վրա՝ Օքսֆորդ փողոցում։ Իր հոր խանութը մոտ կես մղոն այն կողմ էր։ Քրուքսը £25 վճարեց իր առաջին տարվա ուսման վարձի համար և ստիպված էր ձեռք բերել իր սեփական սարքավորումներն ու որոշ ավելի թանկ քիմիկատներ։ Առաջին տարվա վերջում Քրուքսը հաղթեց Աշբերթոնի կրթաթոշակը, որը ծածկեց իր երկրորդ տարվա ուսման վարձը։ Երկրորդ տարվա ավարտին Քրուքսը դարձավ  Ավգուստ Վիլհելմ ֆոն Հոֆմանի  կրտսեր օգնականը՝ կատարելով լաբորատոր ցուցադրություններ  և օգնելով հետազոտության ու առևտրային վերլուծության հարցում։ 1851 թվականի հոկտեմբերին Քրուքսը դառնում է ավագ օգնական և մնում է այդ պաշտոնին մինչև 1854 թվականը։ 

Չնայած Քրուքսը հիանում էր Հոֆմանով, նա չէր կիսում նրա առաջնային հետաքրքրությունը օրգանական քիմիայում։ Քրուքսի աշակերտներից մեկը հոգևորական Ջոն Բարլոուն էր՝  Թագավորական ինստիտուտի քարտուղարը, ով ընտրեց ուսումնասիրել վերլուծական քիմիան։ Բարլոուի միջոցով Քրուքսը հանդիպում է այնպիսի գիտնականների, ինչպիսիք են Ջորջ Գաբրիել Ստոքսը և Մայքլ Ֆարադեյը։  Այսպիսի ընկերները ուժեղացնում են Քրուքսի հետաքրքրությունը օպտիկական ֆիզիկայում,որը գնահատվում էր նաև Հոֆմանի կողմից։ Մինչև 1851 թվականը Քրուքսի հետաքրքրությունը լուսանկարչության և օպտիկայի նկատմամբ պատճառ հանդիսացավ, որ հայրը նրա հետազոտությունների համար տան այգում կառուցեց լաբորատորիա։

Քրուքսի սկզբնական աշխատանքը ոչ թե օրգանական քիմիայի շրջանակներում էր, այլ ավելի շուտ  սելենի նոր բաղադրիչների։ Սրանք նրա հրատարակված առաջին թղթերի նյութն էին կազմում 1851 թվականին։ 1854 թվականին նա աշխատում է Մանյուել Ջոնսոնի հետ Ռադքլիֆի աստղադիտարանում Օքսֆորդում, որտեղ նա մոմաթղթով լուսանկարչության վերջին նորամուծությունը հարմարեցնում է Ֆրանցիս Ռոնալդսի ստեղծած սարքավորումներին օդերևութաբանական պարամետրերը շարունակաբար արձանագրելու համար։ 1855 թվականին նա քիմիայի դասախոս է նշանակվում Չեսթերի թրեյնինգի քոլեջում։

1856 թվականի ապրիլին Քրուքսը ամուսնանում է Էլլենի՝ Դարլինգթոնի Ուիլյամ Համֆրեյի դստեր հետ։ Քանի որ Չեսթերում անձնակազմից պահանջվում էր բակալավրի աստիճան, նա ստիպված էր հրաժարվել պաշտոնից։ Ուիլյամի հայրը՝ Ժոզեֆ Քրուքսը, զույգին նվիրում է տուն Բրոմփթոնի Սթանլի 15 փողոցում։ Էլլենի մայրը՝ տիկին Համֆրեյը նրանց հետ ապրեց մինչև իր կյանքի վերջ՝ մոտ քառասուն տարի։ Միմյանց նվիրված զույգ Ուիլյամ և Էլլեն Քրուքսները ունեցան վեց տղա և երեք աղջիկ։ Նրանց առաջին երեխան՝ Ալիս Մերին (ծնված 1857, հետագայում տիկին Քոուլանդ), չի ամուսնանում մինչև քառասուն տարեկանը՝ ապրելով իր ծնողների հետ և աշխատելով որպես իր հոր օգնական։ Քրուքսի որդիներից երկուսը դառնում են ինժեներ, իսկ երկուսը՝ իրավաբան։

Ամուսնացած Քրուքսը, ապրելով Լոնդոնում, փորձում էր ապահովել իր նոր ընտանիքը որպես լուսանկարչական քիմիկոս անկախ աշխատանքի միջոցով։ 1859 թվականին նա հիմնում է *«Քիմիական նորություններ»* գիտական ամսագիրը, որը նա խմբագրում է երկար տարիներ և ղեկավարում էր շատ ավելի պակաս պաշտոնական ուղղություններով, քան սովորական էր գիտական հասարակության ամսագրերի համար։1864−1869 թվականներին նա ներգրավված էր տարին չորս անգամ լույս տեսնող *«Գիտության հանդես»*  թերթում։ Տարբեր ժամանակներում նա խմբագրել է «Լուսանկարչական հասարակության հանդես» և «Լուսանկարչական նորություններ» թերթերը։

### Միջին տարիներ

Քրուքսը արդյունավետ էր փորձեր կատարելու մեջ։ Սպեկտրալուսաչափական վերլուծության մեթոդը, ներկայացված Բանսենի և Կիրխհոֆի կողմից, մեծ խանդավառությամբ ու արդյունավետությամբ ընդունվեց Քրուքսի կողմից։

Նրա առաջին կարևոր գյուտը թալիում տարրի բացահայտումն էր՝ կատարված սպեկտրասկոպիայի օգնությամբ։ Քրուքսը իր սպեկտրում հայտնաբերեց պայծառ կանաչ լույս շողարձակող նախկինում անհայտ մի տարր։ Նա տարրն անվանեց թալիում (հուն․ Greek , ,− կանաչ կրակոց կամ ցող)։ Քրուքսի գյուտերը հրատարակվեցին 1861 թվականի մարտի 30−ին։

Թալիումը նրանից անկախ հայտնաբերել էր նաև ֆրանսիացի Կլոդ Ավգուստ Լամին, ով մեծ քանակությամբ նյութերի առավելություն ուներ իր կնոջ եղբոր՝  Չարլզ Ֆրեդերիկ Կուհլմանի շնորհիվ։ Ե՛վ Քրուքսը, և՛ Լամին իզոլացրին տարրը 1862 թվականին։

Քրուքսը 1863 թվականին ընտրվում է Արքայական հասարակության անդամ։ 1871թ․ Քրուքսը գրում է ստանդարտ տրակտատ ընտրված մեթոդների վերաբերյալ Քիմիական վերլուծություն ամսագրում։

1866 թվականին  Ադոլֆ Էրիկ Նորդենշելդը սկրիկերումից առանձնացնում է հազվագյուտ հանքաքար որպես պղնձի, թալիումի և արծաթի սելենիդ () ու անվանում այդ հանքաքարը քրուքսիտ՝ ի պատիվ պարոն Ուիլյամ Քրուքսի։

Քրուքսը ստեղծել է Քրուքսի լամպը՝ հետազոտելով  կաթոդի ճառագայթները։ Նա հրատարակել է բազմաթիվ թղթեր սպեկտրասկոպիայի վերաբերյալ և իրականացրել հետազոտություն բազում մանր թեմաներով։ Ցածր ճնշման գազերի տակ էլեկտրականության հաղորդման իր հետազոտություններում նա բացահայտեց, որ երբ ճնշումը իջեցվում է, բացասական  էլեկտրոդը (կաթոդը) թվում է, թե ճառագայթներ է արձակում (այսպես կոչված կաթոդի ճառագայթներ՝ այժմ հայտնի ազատ  էլեկտրոնների հոսք անունով, որը օգտագործվում է  կաթոդի ճառագայթով աշխատող սարքերում)։ Ինչպես օրինակները ցույց են տալիս, նա եղել է առաջիններից, ով ստեղծել և օգտագործել է  կաթոդային լամպերը  ֆիզիկական երևույթների ուսումնասիրության համար։ Հետևաբար՝ նա առաջին գիտնականներից մեկն է եղել, ով ուսումնասիրել է այն, ինչ այսօր կոչվում է  պլազմա և ճանաչել  է այն նյութի չորրորդ վիճակ 1879 թվականին։Նա նաև հնարել է միջուկային  ռադիոակտիվությունը ուսումնասիրող առաջին սարքավորումներից մեկը՝ սպինտարիսկոպը։


File:Portrait of William Crookes as Hofmann's assistant.tiff | Ուիլյամ Քրուքսի դիմանկարը, 18տ
File:Portrait of William Crookes, age 24.tiff | Ուիլյամ Քրուքսի դիմանկարը, 24տ
File:Portrait of William Crookes, age 57.tiff | Ուիլյամ Քրուքսի դիմանկարը, 57տ
File:Portrait of Sir William Crookes, O.M., age 79.tiff | Ուիլյամ Քրուքսի դիմանկարը, Օ․ Մ․, 75տ
File:Sir William Crookes 1902.jpg|Ըստ Սըր Լեզլի Վորդի՝ Սըր Ուիլյամ Քրուքս, 1902 թվական
Քրուքսը ուսումնասիրել է կաթոդի ճառագայթների հատկությունները՝ ցույց տալով, որ դրանք շարժվում են ուղիղ գծերով, առաջացնում ֆլուորեսցենցիա, երբ դրանք ընկնում են որոշ նյութերի վրա,և որ դրանց ազդեցությունը կարող է առաջացնել մեծ ջերմություն։ Նա հավատում էր, որ բացահայտել էր նյութի չորրորդ վիճակը, որ կոչեց ճառագայթային նյութ, բայց ճառագայթային նյութի բնույթի վերաբերյալ նրա տեսական հայացքները փոխարինված էին։ Նա կարծում էր, որ ճառագայթները կազմված են սովորական մոլեկուլային մեծության մասնիկների հոսքերից։ Սըր  Ջ․ Ջ․ Թոմսոնին մնում էր բացատրել կաթոդային ճառագայթների ենթաատոմային բնույթը (բաղկացած բացասական էլեկտրոնների հոսքերից)։ Այնուամենայնիվ, Քրուքսի փորձառական աշխատանքը այս ոլորտում բացահայտումների հիմքն էր, որն ի վերջո փոխեց ողջ քիմիան ու ֆիզիկան։

Թալիումի իր հետազոտության ընթացքում Քրուքսի ուշադրությունը գրավել էր վակուումային հավասարակշռությունը։ Նա շուտով բացահայտեց այն երևույթը, որը իրականացնում է շարժումը Քրուքսի ռադիոմետրում, որտեղ սլաքների մի հավաքածու՝ յուրաքանչյուրը սևացած մի կողմում և մաքրված մյուս կողմում, պտտվում են, երբ ենթարկվում են ճառագայթային էներգիայի։ Քրուքսը, սակայն, չապացուցեց  ճառագայթումից առաջացող այս ակնհայտ ձգման ու վանման իրական բացատրությունը։

1880 թվականից հետո Քրուքսը ապրում էր  Կենսինգթոնի այգի 7 հասցեում՝ Նոթինգ հիլլի նորաոճ տարածքում. Նրա տնտեսությունը կազմված էր մեծ բազմասերունդ ընտանիքից ու մի շարք սպասավորներից։ Այդտեղ է կատարվել իր ողջ վերջին աշխատանքները, ինչը համարվում էր լավագույն անձնական լաբորատորիան Բրիտանիայում։ Այն ընդգրկում էր տան մեկ ամբողջական հարկը և բաղկացած էր երեք փոխկապակցված լաբորատոր սենյակներից՝ քիմիայի, ֆիզիկայի և մեքենական կոնստրուկցիայի համար, ու գրադառանից։ Քրուքսը ի զորու էր գնել տունը ու կառուցել լաբորատորիան Գուանա ազգային ընկերության և բազմաթիվ արտոնագրերի եկամտի շնորհիվ։

Մինչև 1880 թվականը Քրուքսը ամբողջ դրույքով վճարովի գիտական օգնական էր աշխատանքի վերցրել (նախ՝ Չարլզ Ջիմինգհամը, իսկ 1883−ից հետո՝ Ջեյմս Գարդիները)։ Նրան օգնում էր նաև իր դուստր Ալիսը, ով հմտացել էր հազվագյուտ երկրային տարրերը ջարդելում և սպեկտրները վերծանելում։

Նրա ամենօրյա օրակարգն էր առավոտյան կառավարել առևտրային գործերը, կեսօրին զբաղվել բիզնեսով և գնալ գիտական հանդիպումների, ընթրել ժամը յոթին, ութից ինն աշխատել գրադարանում, իսկ հետո՝ լաբորատորիայում մինչև կեսգիշեր; Իր տնից Քրուքսը հեշտորեն կարող էր հասնել Քիմիական նորությունների գրասենյակներ, Թագավորական հասարակություն, Քիմիական հասարակություն և Գիտական ակումբ։

1884 թվականի հունվարի 16−ին մահանում է Քրուքսի հայրը։ Նույն շաբաթ Քրուքսի դուստր Ֆլորենսը մահանում է քութեշից։ Ժոզեֆ Քրուքսի կալվածքը բաժանվում է իր երեք ողջ մնացած որդիների՝ Ալֆրեդի, Ուիլյամի և Ֆրանկի միջև։ Իր նախկին եկամուտի հետ միացված՝ սա վկայում է, որ Քրուքսը շատ ապահովված է եղել։

1886 թվականին Քրուքսը ընտրվում է Ամերիկյան փիլիսոփայական հասարակության անդամ։

### Վերջին տարիներ

1894 թվականի օգոստոսի 13−ին Ջոն Ուիլյամ Սթրաթը և Ուիլյամ Ռամզայը հայտարարեցին մթնոլորտում նոր գազի հայտնաբերման մասին։ 1895 թվականի հունվարի 31−ին նրանք ամբողջական զեկույց ներկայացրին Թագավորական հասարակությանը նոր գազի՝ արգոնի վերաբերյալ։ Ի հավելում՝ Ուիլյամ Քրուքսը, ում խնդրել էին ուսումնասիրել արգոնի լուսապատկերի վրա ներկայացված նմուշը, հայտնեց, որ արգոնը դրսևորում էր երկու հստակ լուսապատկերներ։ Այս ձևով Քրուքսը ճանաչեց երկրային հելիումի առաջին նմուշը և այն համապատասխանեցրեց արևային հելիումի ուսումնասիրություններին։ Արգոնի և հելիումի բացահայտումը տարավ դեպի  ազնիվ գազերի ճանաչմանն ու պարբերական համակարգի վերադասավորմանը։ Քրուքսն ինքն առաջարկեց պարբերական աղյուսակի դիզայնը տիեզերական լեմնիսկատայի ոճով 1898 թվականին։ Քրուքսը ասպետի կոչում է ստացել 1897 թվականին։

1898 թվականին Քրուքսը նշանակվել է Բրիտանական ասոցացիայի նախագահ գիտության առաջխաղացման համար։ Իր անդրանիկ դիմումում նա մանրամասն նշել էր մոտալուտ աղետի մասին։ Աշխարհի ցորենով սնվող մարդիկ կսկսեին սննդի պակաս ունենալ 1930−ականներին։ Նա ասում էր, որ պատճառը բնական աղբյուրներից հասանելի ազոտային պարարտանյութի պակասն էր։ Քրուքսը կոչ արեց քիմիկոսներին նոր ուղիներ զարգացնել մթնոլորտում առկա ազոտի հսկայական պաշարից (որը կոպիտ հաշվարկով ազոտի 80 տոկոսն է) պարարտանյութ պատրաստելու համար։ Գալիք սովի մասին իր դիտողությունները մեծ տարածում գտան մամուլում և դրանից հանրաճանաչ գիրք կազմվեց։ Խնդիրը 20−րդ դարի առաջին տարիներին վերագրող գիտնականների շարքին էր դասվում Քրիստիան Բիրկելանդը, ում տեխնոլոգիան օգնեց հիմնել  Նորսկ Հիդրո ընկերությունը, և  Ֆրից Հաբերն ու Կարլ Բոշը, որոնց  Հաբեր−Բոշի գործընթացը հիմք է հանդիսանում այսօրվա ազոտային պարարտանյութով արդյունաբերության համար։

1903 թվականին Քրուքսը իր ուշադրությունը սևեռում է նոր բացահայտված ռադիոակտիվության երևույթի վրա՝ հասնելով նրան, որ ուրանից տրոհում է իր ակտիվ ձևափոխության արդյունքը՝ ուրան−X−ը  (հետագայում՝ պրոտակտինիում)։ Քրուքսը ուսումնասրեց տրոհված ձևափոխության արդյունքի աստիճանական  քայքայումը և հարմ պաշարի միաժամանակյա վերարտադրումը սկզբնական ուրանում։ Այս կարևոր բացահայտմանը գրեթե համաժամանակ նա նկատեց, որ երբ ռադիոակտիվ նյութերից վանված պրոտոնները բախվում են ցինկի սուլֆիդին, յուրաքանչյուր ազդեցություն ուղեկցվում է ամենափոքր բռնկումով․ մի պնդում, որը հիմք է ծառայում ռադիոակտիվության հայտնաբերման ամենաօգտակար մեթոդներից մեկի համար։

1913 թվականին Քրուքսը ստեղծեց ուլտրամանուշակագույն ճառագայթնորի ներթափանցումը խոչընդոտող ոսպնյակներ՝ պատրաստված ցերիում պարունակող ապակուց, բայց միայն թեթև գունավորված։ Ոսպնյակավոր ապակու ստեղծման հայտնաբերումը Քրուքսի հետազոտության չմտադրված կողմնակի արդյունքն էր, որը կպաշտպաներ ապակեգործներին կատարախտից։ Քրուքսը փորձել էր ավելի քան 300 ստեղծման ձև՝ յուրաքանչյուրը համարակալված և պիտակավորված։ Քրուքսի ապակի 246−ը ապակեգործներին խորհուրդ տրվող երանգն էր։ Քրուքսի լավ հայտնի երանգներն են *A* (մաքրված իր ուրանի շնորհիվ), *A1*, *B և* *B2*, որոնք տեսողական լույսը մգացնելու ընթացքում կլանում են 350 նանոմետրից ցածր ողջ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները։ Քրուքսի նմուշները պատրաստվել են Լոնդոնում գունավոր ապակիներ պատրաստող Ուայթֆրայարսի կողմից և Բիրմինգհամում Չանս եղբայրների կողմից։

## Հոգեպաշտություն
1860−ականների վերջին Քրուքսը սկսում է հետաքրքրվել հոգեպաշտությամբ և խիստ ներգրավվում է մոտ 1874–1875 թվականներին։ Էրիկ Դիսոնը նշում է, որ խորհրդավոր երևույթների հետ կապված Քրուքսի ուսումնասիրությունները կապված են ռադիոմետրիայի մասին իր գիտական աշխատանքների հետ, որոնց երկուսի մեջ էլ նախկինում չբացահայտված ուժերի հայտնաբերումն էր։

Քրուքսի վրա հավանաբար ազդեցություն էր թողել իր փոքր եղբայր Ֆիլիպի մահը դեղին տենդից 1867 թվականին 21 տարեկանում, ով վարակվել էր մինչ ինքը գտնվում էր Կուբայից Ֆլորիդա հեռագրալար տեղադրելու արշավում էր։ Ազդված Քրոմվել Ֆլիթվուդ Վարլիով՝ 1867 թվականին Քրուքսը հաճախում է  սեանսի՝ փորձելու կապ հաստատել իր եղբոր հետ։

1871−1874 թվականներին Քրուքսը ուսումնասիրում է Քեյթ Ֆոքսի, Ֆլորենս Քուկի և Դանիել Դունգլաս Հոմի միջոցները։ Իր հետազոտությունից հետո նա հավատում էր, որ միջոցները կարող էին իսկական  պարանորմալ երևույթներ և հաղորդակցվել ոգիների հետ։ Հոգեբաններ  Լեոնարդ Զուսնը և Վորեն Ջոնսը նրան որպես դյուրահավատ են նկարագրել, քանի որ նա խարդախ միջոցները իսկական էր համարում։

Մարդաբան Էդվարդ Քլոդը նշում էր, որ Քրուքսը վատ տեսողություն ուներ, ինչը կարող էր բացատրություն տալ նրա հավատին հոգեպաշտական երևույթների նկատմամբ և մեջբերում էր Ուիլյամ Ռամզային՝ ասելով, որ «Քրուքսը այնքան կարճատես էր, որ, չնայած իր անկասկած ազնվությանը՝ չի կարելի նրան վստահել իր տեսածի մասին պատմելիս․․․»։ Կենսագիր Ուիլյամ Հոդսոն Բրոքը գրում էր, որ Քրուքսը «․․․իսկապես կարճատես էր, բայց մինչև 1890−ականները ակնոց չէր կրում։ Մինչ այդ նա անհրաժեշտության դեպքում օգտագործում էր մի աչքի ակնոց կամ գրպանի խոշորացույց։ Թե ինչ սահմանափակումներ է սա առաջացրել նրա հոգեկան հետազոտությունների վրա, մենք կարող ենք միայն պատկերացնել»։

Ֆլորենս Քուկի զեկույցները ուսումնասիրելուց հետո գիտապատմաբան Շերի Լին Լայոնսը գրում էր, որ ենթադրյալ ոգի «Քաթի Քինգը» երբեմն հենց Քուկն էր, երբեմն էլ՝ մի մեղսակից։ Ինչ վերաբերում է Քրուքսին՝ Լայոնսը գրում էր․«Ահա մի մարդ՝ անթերի գրական համավով, ով բացահայտեց նոր տարր, բայց չկարողացավ նկատել իսկական կենդանի օրիորդին, ով ուրվականի կեղծ կերպարանք էր ընդունել»։ Քուկը շարունակաբար հանդես էր գալիս որպես խարդախ միջոց, բայց նա «․․․մարզվել էր սեանսի արվեստով», ինչը կարողացավ խաբեության մատնել Քրուքսին։ Որոշ հետազոտողներ, ինչպիսին  Թրևոր Հոլն է, կասկածում էին, որ Քրուքսը սիրային կապի մեջ էր Քուկի հետ։

1875 թվականի փետրվարին Անգլիայում՝ Քրուքսի լոնդոնյան տանը, մի շարք փորձերի ժամանակ Աննա Եվա Ֆեյը կարողացել է հիմարեցնել Քրուքսին՝ հավատացնելով, որ ինքը իսկական հոգեկան կարողություններ ուներ։ Ֆեյը հետագայում խոստովանել է իր խաբեության մասին և բացահայտել այն հնարքները, որ օգտագործել էր։ Քրուքսի և միջոցների հետ նրա փորձերի վերաբերյալ մոգ Հարի Հուդնին կարծում էր, որ Քրուքսը խաբվել էր։ Ֆիզիկոս Վիկտոր Սթենջերը գրում էր, որ փորձերը վատ էին վերահսկվում և «․․․հավատալու նրա ցանկությունը կուրացրել էր նրան հոգեկան թեմաների խորամանկությամբ»։

1897 թվականին  Ջոն Գրիեր Հիբենը գրում էր, որ  տելեպատիան բացատրող եթերային ալիքների Քրուքսի գաղափարը գիտական հիպոթեզ չէր․ «Նա փաստեր չի ներկայացնում դրա հավանականությունը ցույց տալու կամ պարզ վարկածի փոխակերպվելուց այն փրկելու համար»։

1916 թվականին Ուիլյամ Հոփը խաբեության է մատնում Քրուքսին նրա կնոջ ուրվականի կեղծ լուսանկարով։ Օլիվեր Լոջը բացահայտում է, որ եղել են կրկնակի դիրքի բազմաթիվ նշաններ․ տիկին Քրուքսի պատկերը պատճենվել էր հարսանիքի տարելիցի լուսանկարից, բայց Քրուքսը հաստատուն հոգեպաշտ էր և պնդում էր, որ դա իսկական ապացույց էր   ոգիների լուսանկարչության համար։

Հոգեբան Գորդոն Սթեյնը կասկածում էր, որ Քրուքսը չափազանց ամաչում էր ընդունել, որ խաբված էր եղել Ֆլորենս Քուկի միջոցով կամ նա Քուկի հետ սեքսուալ նախասիրությունների պլաններ ուներ։ Նա նաև կասկածում էր, որ Քրուքսը գաղտնի պլաններ ուներ Աննա Եվա Ֆեյի հետ։ Նա նշում էր հակառակը ի պատասխան ընդհանուր հավատի․ Հոփը մի քանի անգամ բացահայտվել է խարդախության մեջ։ Սթեյնը եզրակացնում էր, որ Հոփի բոլոր ճարպկությունները կախարդական հնարքներ էին։ Մի հոդվածի մեջ կենսագիր Ուիլյամ Բրոքը գրել է, որ Սթեյնը դեմ է դուրս եկել Քրուքսին և Հոմին պարզ և տրամաբանական կերպով։

Քրուքսը միացավ Հոգեկան հետազոտության հասարակությանը՝ դառնալով դրա նախագահը 1890−ականներին։ Նա նաև միացավ Թեոսոֆիկ հասարակությանը և Ուրվականների ակումբին (նախագահ է եղել 1907−1912)։ 1890թ․ նա միացավ Ոսկե արշալույսի անթափանցելի կարգին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լուսանկարիչներ