Պեդոֆիլիա

**Պեդոֆիլիա** (կամ **մանկապղծություն**), հոգեկան խանգարում, որի դեպքում չափահաս կամ ավելի մեծ տարիքի դեռահասը առաջնային կամ բացարձակ սեռական գրավչություն է զգում նախադեռահաս երեխաների հանդեպ։ Թեև աղջիկների մոտ սեռական հասունացումը սկսում է 10 կամ 11 տարեկանում, իսկ տղաների՝ 11 կամ 12, մանկապղծության հոգեբուժական ախտորոշիչ չափանիշները երկարացնում են նախասեռահուն տարիքային սահմանը մինչև 13 տարեկան։ Այս խանգարում ունեցող մարդկանց անվանում են մանկապիղծ (կամ պեդոֆիլ):

Պեդոֆիլիան պարաֆիլիայի տեսակ է։ Պաշտոնական ախտորոշիչ կոդավորման համակարգերի վերջին տարբերակներում, ինչպիսիք են DSM-5-ը և ՀՄԴ 11-ը, «պեդոֆիլիան» տարբերվում է «մանկապղծական խանգարումից»: **Մանկապղծական խանգարումը** սահմանվում է որպես մանկապիղծ գրգռման օրինաչափություն, որն ուղեկցվում է կամ սուբյեկտիվ դիսթրեսով, միջանձնային դժվարություններով կամ գործողություններով՝ ի պատասխան գրգռման: Համաձայն DSM-5-ի, մանկապիղծ խանգարում ախտորոշվելու համար անձը պետք է լինի առնվազն 16 տարեկան և առնվազն հինգ տարով մեծ, քան այն երեխան կամ սեռական հասունության դեռահասը, որ նրան գրավում է: ՀՄԴ-11-ը նույնպես բացառում է սեռական վարքագիծը հետպուբերտատ տարիքի երեխաների հանդեպ: Ըստ DSM-ի, հակումը պետք է տևի 6 ամիս կամ ավելի, մինչդեռ ՀՄԴ-ում այդ չափանիշը բացակայում է: ՀՄԴ-ի չափանիշներում չի նշվում նաև ժամանակագրական տարիքը։

Հանրաճանաչ օգտագործման մեջ «պեդոֆիլիա» տերմինը հաճախ կիրառվում է երեխաների նկատմամբ ցանկացած սեռական հետաքրքրության, բռնության գործողությունների դեպքում, ներառյալ սեռական հետաքրքրությունը անչափահասների նկատմամբ, որոնք օրինական համաձայնության կամ չափահասության տարիքում չեն, անկախ նրանց ֆիզիկական և հոգեկան զարգացման մակարդակից։ Այս կիրառումը խառնում է նախասեռահաս երեխաների նկատմամբ սեռական գրավչությունը սեռական բռնության ակտի հետ, ինչպես նաև տարբերություն չի դնում նախասեռահասուն, դեռահասային և անչափահասների հանդեպ գրավչության միջև։ Այս օգտագործումից պետք է խուսափել, քանի որ, թեև երեխաների սեռական բռնություն գործադրողներից որոշները պեդոֆիլներ են, սակայն պեդոֆիլ չեն նրանք, որոնք առաջնային կամ բացարձակ սեռական հետաքրքրություն չունեն նախասեռահաս երեխաների նկատմամբ, բացի այդ՝ շատ պեդոֆիլներ չեն բռնաբարում երեխաների։

Պեդոֆիլիան առաջին անգամ պաշտոնապես ճանաչվել և անվանվել է 19-րդ դարի վերջին։ Այս ոլորտում զգալի հետազոտություններ են իրականացվել 1980-ականներից սկսած: Թեև պեդոֆիլիան հիմնականում հանդիպում է տղամարդկանց մոտ, կան նաև կանայք, որ տառապում են այդ խանգարումով, և հետազոտողները կարծում են, որ առկա տվյալները թերագնահատում են կին պեդոֆիլների իրական թիվը։ Պեդոֆիլիայի դեղորայքային բուժում մշակված չէ, սակայն կան բուժման տարբերակներ, որոնք կարող են նվազեցնել երեխաների սեռական բռնության դեպքերը Պեդոֆիլիայի առաջացման ստույգ պատճառները վերջնականապես չեն բացահայտվել։ Երեխաների սեռական բռնություն իրականցրած հանցագործների որոշ ուսումնասիրություններ այն կապում են տարբեր նյարդաբանական շեղումների և հոգեբանական պաթոլոգիաների հետ։

## Պատճառագիտություն և սահմանումներ
[thumb|221x221px| ''[Սեռականության սոցիոպաթիա|Սեռականության սոցիոպաթիայի* տասներորդ հրատարակության տիտղոսաթերթ (1899, թարգմանություն)]]
*Պեդոֆիլիա* բառն առաջացել է [[հունարեն]]  (*paîs, paidós*), «երեխա» և  (*philía*), «ընկերական սեր» կամ «ընկերություն» բառերից։ «Պեդոֆիլիա» տերմինը (գերմ. paedophilie) սկսեց կիրառվել 1830-ական թվականներին Հին Հունաստանի [[պեդերաստիա]]ն հետազոտողների շրջանում։ Կրիմինալիստիկայում այն սկսեց կիրառվել 1890-ականներից հետո, երբ [[Ռիչարդ ֆոն Կրաֆտ-Էբինգ]]ը 1896 թվականին մտցրեց *«պեդոֆիլիա-էրոտիկա»* տերմինը «[[Սեռականության սոցիոպաթիա]]» հրատարակության մեջ։ Կրաֆտ-Էբինգը առաջին հետազոտողն էր, որը օգտագործեց «պեդոֆիլիա» տերմինը՝ նկատի ունենալով սեռական գրավչությունը երեխաների նկատմամբ, որոնք դեռ չեն հասել սեռական հասունացմանը՝ բացառելով սեռական հասունացման հասած անչափահասներին մանկապղծման տարիքային միջակայքից: 1985 թվականին անգլերեն *pedophily* բառը օգտագործվել է որպես գերմաներեն *pädophilie* բառի թարգմանություն։

*Պեդոֆիլիա* տերմինը գրեթե չէր օգտագործվում մինչև 1945 թվականը, բայց 1950 թվականից հետո սկսեց հայտնվել բժշկական փաստաթղթերում: 1950-ականներից սկսած և 1980-ականների ամբողջ ընթացքում «պեդոֆիլիա» տերմինը սկսեց ավելի ու ավելի հաճախ օգտագործվել հանրաճանաչ լրատվամիջոցների կողմից։

*Ինֆանտոֆիլիան* (կամ *նեպիոֆիլիան*), մանկապղծության ենթատեսակ է. այն սեռական նախապատվությունն է 5 տարեկանից ցածր երեխաների (հատկապես նորածինների և փոքր երեխաների) հանդեպ։ Այն երբեմն կոչվում է *նեպիոֆիլիա* (հունարեն νήπιος *(népios)* նշանակում է «մանուկ» կամ «երեխա»), որն իր հերթին գալիս է *ne-* և *epos* բառերի համակցությունից, բառացի նշանակում է «չխոսող», թեև այս տերմինը հազվադեպ է օգտագործվում գիտական ​​գրականության մեջ։ *Հեբեֆիլիան* վերաբերում է այն անհատներին, որոնք ունեն առաջնային կամ բացառիկ սեռական հետաքրքրություն 11-14 տարեկանների հանդեպ։ DSM-5-ը չի ներառում հեբեֆիլիան որպես առանձին ախտորոշում: Թեև տվյալները ցույց են տալիս, որ հեբեֆիլիան գոյություն ունի պեդոֆիլիայից անկախ, ՀՄԴ-10-ը ներառում է վաղ սեռական հասունացումը (հեբեֆիլիայի մի ասպեկտը) պեդոֆիլիայի սահմանման մեջ՝ ընդգրկելով ֆիզիկական զարգացումը, որը համընկնում է երկու տեսակների միջև։ Բացի հեբեֆիլիայից, որոշ բժիշկներ առաջարկել են այլ կատեգորիաներ, որոնք որոշակիորեն կամ ամբողջովին տարբերվում են պեդոֆիլիայից․ դրանք ներառում են *պեդոհեբոֆիլիան* (պեդոֆիլիայի և հեբեֆիլիայի համակցություն) և *էֆեբոֆիլիան* (թեև էֆեբոֆիլիան պաթոլոգիական չի համարվում)։

== Նշաններ և ախտանիշներ ==
=== Զարգացում ===
Պեդոֆիլիան առաջանում է սեռական հասունացումից առաջ կամ ընթացքում և ժամանակի ընթացքում կայուն պահպանվում է։ Այն անկախ է, այն ոչ թե անհատի ընտրությունը։ Այս պատճառներով պեդոֆիլիան նկարագրվում է որպես սեռական նախընտրության խանգարում, որը բացառիկորեն նման է հետերոսեքսուալ կամ միասեռական կողմնորոշմանը։ Այս դիտարկումները, սակայն, չեն ազատում պեդոֆիլիան որպես հոգեկան խանգարում դիտարկելուց, քանի որ մանկապիղծ արարքները վնաս են պատճառում, իսկ հոգեկան առողջության մասնագետները երբեմն կարող են օգնել պեդոֆիլներին զերծ մնալ երեխաներին վնասելուց։

Ի պատասխան այն սխալ մեկնաբանության, որ Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիան պեդոֆիլիան համարում է սեռական կողմնորոշում DSM-5-ում մեկնաբանության պատճառով, որը տարբերակում է պարաֆիլիան «պարաֆիլիկ խանգարումից»՝ հետագայում ձևավորելով տարբերակումը «պեդոֆիլիայի» և «մանկապիղծ խանգարման», ասոցիացիան հայտարարել է. «Սեռական կողմնորոշումը մանկապիղծ խանգարման ախտորոշիչ չափանիշներում օգտագործվող տերմին չէ, և դրա օգտագործումը DSM-5-ում սխալ է և պետք է կարդացվի որպես «սեռական հետաքրքրություն»: Նրանք ավելացրել են. «Փաստորեն, ԱՀԱ-ն մանկապղծությունը համարում է պարաֆիլիա, այլ ոչ թե սեռական կողմնորոշում: Սխալը կուղղվի DSM-5-ի էլեկտրոնային տարբերակում և ձեռնարկի հաջորդ հրատարակության մեջ»: Նրանք հայտարարել են նաև, որ վճռականորեն աջակցում են երեխաներին և դեռահասներին սեռական բռնության և շահագործման ենթարկողների նկատմամբ քրեական հետապնդմանն ուղղված ջանքերին, և «աջակցում են պեդոֆիլիայով տառապող մարդկանց բուժումը զարգացնելու շարունակական ջանքերին՝ կանխելու հետագա բռնության ակտերը»։

=== Համակցվածություն և անհատականության առանձնահատկություններ ===
Երեխաների սեռական հանցագործների մոտ պեդոֆիլիայի ուսումնասիրություններում հաճախ նշվում է, որ այն ուղեկցվում է այլ հոգեբանական պաթոլոգիաներով, ինչպիսիք են ցածր [[ինքնագնահատական]]ը, [[դեպրեսիա]]ն, անհանգստությունը, [[անձնային խանգարում]]ները։ Անհասկանալի է, թե արդյոք դրանք բուն խանգարման առանձնահատկություններն են, ընտրանքային խմբի կողմնակալության, թե սեռական հանցագործ լինելու հետևանքները։ Գրականության վերանայումներից մեկը բերել է եզրակացության, որ պեդոֆիլների անհատական հատկանիշների փոխկապակցվածության և հոգեախտաբանության ուսումնասիրությունները հազվադեպ են մեթոդաբանորեն հիմնավորված, մասամբ պայմանավորված պեդոֆիլների և երեխաների սեռական հանցագործների միջև շփոթության և պեդոֆիլների համայնքային ներկայացուցչական նմուշ ստանալու դժվարությամբ։ Սետոն (2004 թվական) նշել է, որ պեդոֆիլները, որոնք գտնվում են կլինիկական միջավայրում, ամենայն հավանականությամբ, այնտեղ են հայտնվել իրենց սեռական նախասիրությունների և շրջապատի կողմից ճնշման վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով: Սա մեծացնում է նրանց մոտ հոգեբանական խնդիրների առաջացման հավանականությունը։ Նաև, ուղղիչ հիմնարկներից հավաքագրված պեդոֆիլները դատապարտվել են հանցագործությունների համար, ինչը նպաստում է նրանց մոտ հակասոցիալական հատկություններ դրսևորելու համար։

Քոհենի և այլոց կատարած ուսումնասիրության մեջ (2002 թվական), որը իրականացվել է մանկապղծության ախտորոշիչ չափանիշներին համապատասխանող մանկական սեռական հանցագործների շրջանում, գրանցվել է ինքնընկալման և միջանձնային հարաբերությունների վատթարացում, ինչը, ըստ հեղինակների, կարող է նպաստել մանկապղծական գործողությունների զարգացման դրդապատճառին: Հետազոտության մեջ ներգրավված մանկապիղծ հանցագործներն ունեին [[հակասոցիալական անձնային խանգարում|փսիխոպաթիա]]յի և ճանաչողական խեղաթյուրումների բարձր մակարդակ՝ համեմատած առողջ վերահսկվող խմբի հետ: Սա մեկնաբանվել է որպես հանցավոր վարքը վերահսկելու անկարողության պատճառ։ 2009 և 2012 թվականների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ոչ պեդոֆիլ սեռական հանցագործները պսիխոպաթիա ունեն, իսկ պեդոֆիլները՝ ոչ։

Ուիլսոնը և Քոքսը (1983 թվական) ուսումնասիրեցին պեդոֆիլների ակումբի մի խումբ անդամների բնութագրերը: Ամենաուշագրավ տարբերությունները պեդոֆիլների և վերահսկվող խմբի միջև հայտնաբերվեցին ինտրովերսիայի սանդղակում. մանկապիղծների մոտ նորմայից բարձր էր ամաչկոտությունը, զգայունությունը և դեպրեսիան: Նրանք ավելի բարձր միավորներ հավաքեցին նևրոտիկիզմի և փսիխոտիզմի սանդղակում, բայց ոչ այնքան, որ պաթոլոգիական խումբ համարվեն: Հեղինակները նշեցին նաև․ «պատճառն ու հետևանքը տարանջատելու դժվարություն կա: Մենք չենք կարող հստակ ասել, պեդոֆիլները երեխաների են հակված, քանի որ, լինելով խիստ ինտրովերտ, նրանք գտնում են, որ երեխաների ընկերակցությունն ավելի անվտանգ է, քան մեծահասակների, թե ինտրովերտությունը նրանց հետաքրքրություններով պայմանավորված սոցիալական հեռացման հետևանքն է, քանի որ իրենց նախասիրություններին ի պատասխան նրանք ստանում են հանրային քննադատություն և թշնամանք» (էջ&nbsp;324)։ Ոչ կլինիկական հետազոտության ընթացքում պեդոֆիլների 46%-ը հայտնեցին, որ լրջորեն մտածել էին ինքնասպանության մասին՝ իրենց սեռական նախընտրություններին առնչվող պատճառներով, 32%-ը պլանավորել էին դա անել, իսկ 13%-ն արդեն փորձել էր։

1982-2001 թվականներին հրապարակված որակական ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ երեխաներին սեռական բռնության ենթարկողները օգտագործում են ճանաչողական խեղաթյուրումներ՝ արդարացնելով բռնությունը, վերափոխելով իրենց գործողությունները որպես սիրային և փոխադարձ, շահագործելով մեծահասակների և երեխաների բոլոր հարաբերություններին բնորոշ ուժային դիսբալանսը։ Այլ ճանաչողական խեղաթյուրումները ներառում են այն համոզմունքները, որ «երեխաները սեռական էակներ են, իսկ սեռական վարքը անվերահսկելի» և «սեռական իրավունքի» գաղափարը։

=== Մանկական պոռնոգրաֆիա ===
Մանկական պոռնոգրաֆիայի սպառումը պեդոֆիլիայի ավելի հուսալի ցուցանիշ է, քան մանկահասակների բռնաբարումը, չնայած այն փաստին, որ որոշ ոչ պեդոֆիլներ նույնպես դիտում են մանկական պոռնոգրաֆիա։ Մանկական պոռնոգրաֆիան կարող է օգտագործվել տարբեր նպատակներով՝ սկսած անձնական սեռական բավարարվածություն ստանալու ցանկությունից մինչև երեխաներին սեռական բռնության նախապատրաստելը։

Պեդոֆիլները, որոնք դիտում են մանկական պոռնոգրաֆիա, հաճախ տարված են իրենց սեփական հավաքածուն ունենալու մտքով՝ պիտակավորելով դրանք ըստ տարիքի, սեռի, սեռական ակտի և ֆանտազիաների։ Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի գործակալ Քեն Լենինգի խոսքով՝ պոռնոգրաֆիա «հավաքելը» նշանակում է ոչ թե պարզապես դիտել, այլև պահել այն․ «դա դառնում է նրանց ամենանվիրական սեռական երևակայությունների սահմանումը, վառելիքը և հաստատումը»։ Լենինգը պնդում է, որ հավաքածուն լավագույն ցուցիչն է հասկանալու համար, թե ինչ է ուզում անել հանցագործը, բայց անպայման չէ, որ նա դա արդեն արել է կամ կանի։ Հետազոտողներ Թեյլորը և Քուեյլը հայտնել են, որ պեդոֆիլները, որոնք հավաքում են մանկական պոռնոգրաֆիա, հաճախ անանուն առցանց համայնքների անդամ են, որոնք նպաստում են իրենց հավաքածուների ընդլայնմանը։

== Առաջացման պատճառներ ==
Թեև պեդոֆիլիայի պատճառները դեռ հայտնի չեն, 2002 թվականից սկսած հետազոտողները սկսեցին զեկուցել մի շարք փաստերի մասին, որոնք կապում էին պեդոֆիլիան գլխուղեղի կառուցվածքի և ֆունկցիաների հետ: Փորձարկելով մարդկանց քրեական արդարադատության համակարգի ներսում և դրսից, ինչպես նաև վերահսկվող խմբերին՝ ուսումնասիրությունները կապ են հայտնաբերել պեդոֆիլիայի և ցածր [[ինտելեկտի գործակից|ինտելեկտի գործակցի]] միջև։ Պեդոֆիլները ավելի ցածր միավորներ էին հավաքել հիշողության թեստերում, աջլիկության արտահայտվածության թեստում։ Դպրոցական վատ առաջադիմության ցուցանիշները ավելի արտահայտված էին, քան ինտելեկտի գործակցային տարբերությունը։ Պեդոֆիլները հիմնականում ունեին միջինից ցածր հասակ, նրանց մեջ, ի տարեբերություն այլ խմբերի, մեծ էր մանուկ հասակում գիտակցության կորստի հանգեցնող գանգի վնասվածքներ ստանալու հավանականությունը, ինչպես նաև գլխուղեղի կառուցվածքային որոշ տարբերություններ, որոնք բացահայտվեցին [[ՄՌՇ]]-ով։

Նման ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ կան մեկ կամ մի քանի նյարդաբանական առանձնահատկություններ, որոնք առաջացնում կամ մեծացնում են պեդոֆիլիայի առաջացման հավանականությունը: Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ պեդոֆիլների մոտ առկա ճանաչողական խեղաթյուրումները ավելի քիչ են արտահայտված, քան երեխաներին բռնաբարող ոչ պեդոֆիլների։ 2011թ-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ երեխաների իրավունքները ոտնահարող պեդոֆիլներն ունեցել են արգելակման ռեակցիաների խանգարումներ, բայց ոչ հիշողության կամ ճանաչողական ճկունության։ Կա կարծիք, որ գենետիկ գործոնները պատասխանատու են պեդոֆիլիայի զարգացման համար։ 2015 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ պեդոֆիլ հանցագործներն ունեն նորմալ ինտելեկտի գործակից։

Կառուցվածքային [[մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն|մագնիսառեզոնանսային շերտագրության]] մեթոդն օգտագործող մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց տվեց, որ տղամարդ պեդոֆիլներն ավելի քիչ [[սպիտակ նյութ]]ի ծավալ ունեն, քան հսկվող խումբը։ Ֆունկցիոնալ ՄՌՇ-ն ցույց է տվել, որ պեդոֆիլիա ախտորոշում ունեցող մարդկանց մոտ սեքսուալ գրգռիչ պատկերներ դիտելիս նվազած է [[հիպոթալամուս]]ի ակտիվությունը՝ ի տարբերություն ոչ պեդոֆիլ մեծահասակների խմբի։ 2008 թվականի ֆունկցիոնալ նեյրոպատկերման ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ հետերոսեքսուալ պեդոֆիլների մոտ սեռական գրգռիչների կենտրոնական մշակումը կարող է փոխված լինել առաջճակատային ուղու խանգարման պատճառով, ինչը, իր հերթին, «կարող է կապված լինել գրգռիչով վերահսկվող այնպիսի վարքագծի հետ, ինչպիսին է սեռական հարկադրական վարքը»։ Ստացված արդյունքները կարող են նաև վկայել «[[ճանաչողություն|ճանաչողական]] փուլում սեռական գրգռման մշակման դիսֆունկցիայի մասին»։

Բլանշարը, Կանտորը և Ռոբինշոն (2006թ․) վերանայեցին հետազոտությունների արդյունքները՝ պեդոֆիլիայի [[հորմոն|հորմոնալ]] ասպեկտները հասկանալու համար։ Նրանք եզրակացրեցին, որ տղամարդ պեդոֆիլների [[տեստոստերոն]]ը ավելի ցածր է, քան վերահսկվող խմբինը, բայց այս ուսումնասիրությունները ցածր որակի են և դժվար է դրանցից որևէ հաստատուն եզրակացություն անել։

Մեծահասակների կողմից [[Բռնություն երեխաների նկատմամբ|բռնություն]]ը մանկական հասակում, համակցված հոգեկան հիվանդությունները, օրինակ [[անձնային խանգարում]]ները, [[թմրամիջոցների չարաշահում]]ը չնայած պեդոֆիլիայի առաջացման պատճառներ չեն, բայց կարող են ռիսկի գործոններ հանդիսանալ։ Բլանշարը, Կանտորը և Ռոբիշոն, խոսելով ուղեկցող հոգեկան հիվանդությունների մասին, նշել են. «Տեսական եզրակացություններն այնքան էլ հստակ չեն։ Արդյո՞ք նախածննդյան կյանքում որոշ գեներ կամ վնասակար գործոններ նպաստում են տղամարդու մոտ անձնային խանգարումների և պեդոֆիլիայի զարգացմանը, թե՞ անընդունելի սեռական ցանկությունների կամ դրանց պատահական բավարարման հետևանքով առաջացած հիասթափությունը, վախը և մեկուսացումը հանգեցնում են անհանգստության և հուսահատության։ Նրանք նշեցին, որ ըստ վիճակագրության պեդոֆիլների մայրերը ավելի հաճախ են հոգեբուժական բուժում ստացել նախկինում, հետևաբար գենետիկ տեսությունն ավելի հավանական է։

Ուսումնասիրությունը, որը վերլուծել է 200 հետերոսեքսուալ տղամարդկանց սեքսուալ ֆանտազիաները, ցույց է տվել, որ ուժգին պարաֆիլական հետաքրքրություններ (ներառյալ պեդոֆիլիան) ունեցող տղամարդիկ ավելի հաճախ մեծ եղբայրներ ունեին, ձեռքի մատների երկարությունների 2D:4D հարաբերակցություն (պայմանավորված նախածննդյան կյանքում արական [[արական սեռական հորմոն|անդրոգեններ]]ի թույլ ազդեցությամբ)։ [[Գերիշխող ձեռք|Ձախլիկ]] լինելու հավանականության մեծացումը կարող է պայմանավորված լինել գլխուղեղի կիսագնդերի ֆունկցիոնալ լատերալիզացիայով և մեծ դեր խաղալ շեղումների առաջացման մեջ։

== Ախտորոշում ==
=== DSM և ՀՄԴ-11 ===
Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկի հինգերորդ հրատարակությունում (DSM-5-TR) նշվում է․ «Պեդոֆիլիայի ախտորոշիչ չափանիշները նախատեսված են կիրառելու ինչպես այն անձանց նկատմամբ, որոնց մոտ բացահայտ արտահայտված է այս պարաֆիլիան, այնպես էլ այն անձանց, որոնք ժխտում են սեռական գրավչությունը նախադեռահաս երեխաների (սովորաբար 13 տարեկան կամ ավելի փոքր) նկատմամբ՝ չնայած հակառակի մասին օբյեկտիվ ապացույցների առկայությանը»։ Ուղեցույցում նշվում են այս խանգարումն ախտորոշելու համար օգտագործվող հատուկ չափանիշներ: Դրանք ներառում են սեռական  ֆանտազիաների, վարքագծի կամ գրավչությունների առկայությունը, որոնց հետևանք է սեռական ակտիվությունը նախասեռահասուն տարիքի երեխայի հետ (խանգարման ախտորոշիչ չափանիշները երկարացնում են մինչդեռահասության սահմանը մինչև 13 տարեկան) վեց ամիս կամ ավելի տևողությամբ, ինչպես նաև այն, որ անհատը գործել է այդ զգացողությունների ազդեցության տակ կամ տառապում է դրա արդյունքում: Չափորոշիչները նաև սահմանում են, որ սուբյեկտը պետք է լինի 16 տարեկան կամ ավելի, իսկ երեխան կամ երեխաները, որոնց մասին նա երևակայում է, պետք է լինեն նրանից առնվազն հինգ տարով փոքր, թեև 12-13 տարեկանի և ուշ դեռահասի միջև սեռական հարաբերությունները նույնպես չեն խրախուսվում: Ախտորոշումը ճշտվում է նաև կախված երեխաների սեռից, գործողությունները նեռառում են [[ինցեստ]]ը և եզակի են, թե բազմակի։

[[ՀՄԴ]]-11-ը սահմանում է մանկապիղծ խանգարումը որպես «սեռական գրգռման մշտական, նպատակաուղղված և ինտենսիվ օրինաչափություն, որը դրսևորվում է մշտական սեռական մտքերով, երևակայություններով, գրավչություններով կամ վարքագծով, որոնք կապված են նախասեռահասուն տարիքի երեխաների հետ»։ Նաև նշվում է, որ խանգարում ախտորոշելու համար «անհատը պետք է գործի մտքերի ազդեցության տակ կամ խիստ անհանգստանա այդ երևակայություններից։ Այս ախտորոշումը չի տարածվում նախասեռական կամ սեռահասուն տարիքի դեռահասների վրա՝ հասակակիցների հետ սեռական վարքագիծ ունենալու դեպքում»։

«Իսկական պեդոֆիլներին» ոչ պեդոֆիլ և ոչ բացառիկ [[Սեռական բռնություն երեխաների նկատմամբ|երեխաների սեռական հանցագործներից]] տարբերելու, ինչպես նաև հանցագործների տեսակները՝ հիմնված պեդոֆիլ հետաքրքրության ուժի վրա և հանցագործության դրդապատճառները տարբերակելու համար օգտագործվում են մի քանի տերմիններ։ Բացառիկ պեդոֆիլներին երբեմն անվանում են *իսկական պեդոֆիլներ։* Նրանք սեռական գրավչություն են զգում միայն նախադպրոցական տարիքի երեխաների նկատմամբ։ Չցուցաբերելով էրոտիկ հետաքրքրություն մեծահասակների նկատմամբ, նրանք կարող են սեռական գրգռվածություն զգալ միայն նախադպրոցական տարիքի երեխաների մասին երևակայելով կամ նրանց ներկայությամբ։ Ոչ բացառիկ հանցագործները կամ «ոչ բացառիկ պեդոֆիլները» երբեմն կոչվում են նաև *ոչ պեդոֆիլ* հանցագործներ, սակայն այդ երկու տերմինները միշտ չէ, որ հոմանիշ են: Ոչ բացառիկ պեդոֆիլները սեռական գրավչություն ունեն ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների նկատմամբ և կարող են երկու դեպքում էլ սեռական գրգռվածություն զգալ, թեև կարող է  առկա լինել սեռական նախապատվություն որևէ խմբի նկատմամբ: Եթե նրանք նախապատվությունը տալիս են ​​նախադպրոցական տարիքի երեխաներին, ապա այդպիսի հանցագործները համարվում են պեդոֆիլներ նույն իմաստով, ինչ բացառիկները։

Ոչ DSM-ում, ոչ էլ ՀՄԴ-11-ում ախտորոշման չափանիշները չեն պահանջում իրական սեռական ակտիվություն սեռական հասունացման տարիքում գտնվող դեռահասի հետ: Հետևաբար, ախտորոշումը կարող է դրվել երևակայությունների կամ սեռական հակումների առկայության հիման վրա, նույնիսկ եթե դրանք երբեք չեն իրականացվել: Մյուս կողմից, ախտորոշումը կարող է դրվել նաև այն մարդուն, որը գործում է այդ մղումներով, բայց դիսթրես չի զգում իր երևակայություններից կամ արարքներից: Սեռական մղումների ակտիվությունը չի սահմանափակվում բացահայտ սեռական հարաբերություններով այս ախտորոշման նպատակների համար և երբեմն կարող է ընդգրկել անպարկեշտ մերկացում, [[վոյերիզմ]], ֆրոտերիզմ։ ՀՄԴ-11-ը նաև դիտարկում է նման վարքագծի պլանավորումը կամ ձգտումը, ինչպես նաև մանկական պոռնոգրաֆիայի օգտագործումը որպես ախտորոշման ապացույց։ Այնուամենայնիվ, DSM-5-TR-ը, ի տարբերություն նախորդ հրատարակության, բացառում է միայն մանկական պոռնոգրաֆիայի օգտագործումը որպես «սեքսուալ դրդապատճառների» չափանիշ։ Այս փոփոխությունը բանավեճերի պատճառ դարձավ, քանի որ կատարվել էր ոչ թե գիտական, այլ իրավական պատճառներով: Ըստ դատաբժշկական հոգեբան Մայքլ Սետոյի, որը DSM-5-TR-ի աշխատանքային խմբից էր, միայն մանկական պոռնոգրաֆիայի օգտագործումը հանվել է չափանիշներից պեդոֆիլ խանգարումների ախտորոշումից խուսափելու համար՝ այն մեղադրյալների համար, որոնք դատապարտվել էին մանկական պոռնոգրաֆիայի հանցանքների համար, բայց անձամբ չէին կատարել հանցագործությունները, քանի որ դա կարող էր հանգեցնել օրենքների համաձայն մեղադրյալների հոգեբուժական հաստատություններում հայտնվելուն։

Գործնականում անհատի վարքագիծը պետք է դիտարկվի կլինիկական դատողության տարրի համատեքստում, նախքան ախտորոշումը: Նմանապես, երբ անհատը գտնվում է ուշ պատանեկության շրջանում և տարիքային տարբերությունըայնքան էլ մեծ չէ, պահանջվում է իրավիճակի ուշադիր զննում։

=== Բանավեճները չափանիշների շուրջ ===
Որոշակի բանավեճեր էին գնում DSM-IV-TR-ի չափազանց ներառական և ոչ ներառական լինելու շուրջ: Չափանիշ Ա-ն վերաբերում է սեռական երևակայություններին կամ սեռական ցանկություններին սեռական հասունացման տարիքի երեխաների մասին, չափանիշ Բ-ն՝ այն մղումներին, որ առաջացնում են զգալի անհանգստություն կամ ներանձնային կոնֆլիկտ: Հետազոտողները քննարկում էին, արդյոք «ինքնաբավարարված պեդոֆիլը»՝ անձը, որը երևակայում է երեխայի հետ սեռական ակտի մասին և ձեռնաշարժությամբ է զբաղվում, բայց սեռական բռնության չի ենթարկում երեխաներին կամ դրանից հետո սուբյեկտիվ անհանգստություն չի զգում, պեդոֆիլ է, թե ոչ, քանի որ նա չի համապատասխանում DSM-IV-TR-ի Բ չափանիշին։ Քննադատությունը կենտրոնացել էր նաև նրանց վրա, որոնք համապատասխանում են Բ չափանիշին, իսկ Ա չափանիշին՝ ոչ: Տարբեր դասակարգման համակարգերի կիրառման լայնածավալ հարցումը ցույց է տվել, որ DSM դասակարգումը շատ հազվադեպ է օգտագործվում: Որպես բացատրություն՝ ենթադրվեց, որ ներառականության, վավերականության, հուսալիության և հստակության բացակայությունը կարող են հանգեցնել DSM-ի դասակարգումից հրաժարվելուն։

Ամերիկաբնակ կանադացի սեքսոպաթոլոգ Ռեյ Բլանշարը, որ հայտնի է պեդոֆիլիայի վերաբերյալ կատարած իր հետազոտություններով, DSM-5-ի գրականության իր ակնարկում անդրադարձավ DSM-IV-TR-ի չափից ավելի և պակաս ներառականության դեմ առարկություններին՝ առաջարկելով ընդհանուր լուծում, որ կիրառելի է բոլոր պարաֆիլիաների համար: Դա նշանակում էր, որ պետք է տարբերակել *պարաֆիլիան* և *պարաֆիլիկ խանգարումը։'' Վերջին տերմինն առաջարկվում է վերաբերել ախտորոշելի հոգեկան խանգարմանը, որը համապատասխանում է Ա և Բ չափանիշներին, մինչդեռ անհատը, որը չի համապատասխանում Բ չափանիշին, կարող է ճանաչվել, բայց չախտորոշվել որպես պարաֆիլիա ունեցող։ Բլանշարը և նրա մի քանի գործընկերներ նաև առաջարկեցին, որ հեբեֆիլիան նույնպես դառնա ախտորոշելի հոգեկան խանգարում DSM-5-ում, որպեսզի լուծվի պեդոֆիլիայի և հեբեֆիլիայի միջև ֆիզիկական զարգացման համընկնման խնդիրը՝ համատեղելով այս կատեգորիաները պեդոֆիլ խանգարման տակ, բայց տարիքային միջակայքի հիմնական հետաքրքրության հստակեցմամբ։ Հեբեֆիլիայի հետ կապված առաջարկը մերժվեց Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի կողմից, սակայն պարաֆիլիայի և պարաֆիլիկ խանգարման միջև տարբերակումը դրվեց։

Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիան հայտարարեց, որ «պեդոֆիլ խանգարման դեպքում ուշագրավ դետալը նոր ուղեցույցներում փոփոխության բացակայությունն է․ թեև առաջարկները քննարկվել են DSM-5-ի մշակման ամբողջ ընթացքում, ախտորոշիչ չափանիշները, ի վերջո, մնացել են նույնը, ինչ DSM-IV TR-ում», և որ «միայն խանգարման անվանումը կփոխվի պեդոֆիլիայից պեդոֆիլ խանգարման՝ գլխի այլ ցանկերի հետ համապատասխանելու համար»։ «Եթե հեբեֆիլիան ընդունվեր որպես ախտորոշելի խանգարում DSM-5-ում, ապա այն նման կլիներ մանկապղծության ՀՄԴ-10-ի սահմանմանը, որն արդեն ներառում է երիտասարդներին և կբարձրացներ պեդոֆիլիայի ախտորոշման համար անհրաժեշտ նվազագույն տարիքը 16-ից 18 տարեկան (ընդ որում անձը պետք է լինի անչափահասից առնվազն 5 տարով մեծ)։

Այնուամենայնիվ, Օ'Դոնոհյուն առաջարկեց պարզեցնել պեդոֆիլիայի ախտորոշիչ չափանիշները միայն երեխաների հանդեպ գրավչությամբ, որը հաստատվում է ինքնազեկուցման, լաբորատոր բացահայտումների կամ անցյալի վարքագծի միջոցով: Նա պնդում էր, որ երեխաների նկատմամբ ցանկացած սեռական գրավչություն պաթոլոգիական է, և որ անհանգստության զգացողությունը անիմաստ է հաշվի առնելը, նշելով, որ «այսպիսի սեռական հակումը կարող է զգալի վնաս պատճառել ուրիշներին և չի բխում անհատի լավագույն շահերից»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անչափահասների իրավունքներ
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Բռնաբարություն
Կատեգորիա:Երեխաներ
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեբուժություն
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Սեռ
Կատեգորիա:Սեռական բռնություն
Կատեգորիա:Սեռական գրավչություն
Կատեգորիա:Սեքս և հասարակություն
Կատեգորիա:Սեքսոլոգիա
Կատեգորիա:Սեքսուալ դևիացիաներ
Կատեգորիա:Սեքսուալություն