Բույսերի անատոմիա

**Բույսերի անատոմիա** բուսաբանության բաժին, ուսումնասիրում է բույսերի և հյուսվածքների ներքին, գլխավորապես միկրոսկոպիական կառուցվածքը։ Բույսերի անատոմիաի ձևավորումը որպես գիտություն և նրա հետագա զարգացումը կապված է մանրադիտակի գյուտի և կատարելագործման հետ։

## Պատմություն

Թեև «քսիլեմա», «ֆլոեմա» անատոմիական տերմինները հանդիպում են դեռևս հույն գիտնական Թեոփրաստեսի (մ. թ. ա. 372-287) աշխատանքներում, սակայն բույսերի անատոմիայի հիմնադիրներ համարվում են իտալացի Մ. Մալպիգին և անգլիացի Ն. Գրյուն, որոնք 1671 թվականին միմյանցից անկախ, բայց միաժամանակ, հանդես եկան բույսերի անատոմիաին վերաբերող իրենց աշխատանքների մասին հաղորդումով։

Հետագայում (Մալպիգին՝ 1675-1679 թվականներին, Գրյուն՝ 1682 թվականին) հրատարակեցին բույսերի կառուցվածքին նվիրված իրենց աշխատությունները։ 19-րդ դարի 1-ին կեսին բույսերի անատոմիայի զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեցան բջջի օնտոգենեզի վերաբերյալ գերմանացի բուսաբաններ Հ. Մոլի և Կ. Նեհելու աշխատանքներն ու Թ. Շվանի բջջային տեսությունը։

Այդ շրջանում զարգացվեց «հյուսվածք» հասկացությունը և տրվեց դրա դասակարգումը հետևյալ սկզբունքներով.
* մորֆոլոգիական՝ բջջի կազմության արտաքին հատկանիշներով,
* ֆիզիոլոգիական՝ բջջի ֆունկցիայով,
* օնտոգենետիկական՝ բջջի ծագմամբ։

Գերմանացի բուսաբան Ա. դե Բարին բուսական օրգանիզմի հյուսվածքները խմբավորեց ըստ մորֆոլոգիական հատկանիշների և սահմանեց «էպիդերմիս», «խցան», «պարենքիմ», «սկլերենքիմ» և այլն հասկացությունները։

Գերմանացի բուսաբան Տու. Սաքսը հիմք դրեց հյուսվածքների ֆիզիոլոգիական դասակարգմանը, որն այնուհետև զարգացրեց գերմանական բուսաբան Գ. Հաբերլանդը։ Ըստ վերջինիս, կան առաջացնող, անցկացնող, ծածկող, մեխանիկական և այլ հյուսվածքներ։

Բույսերի անատոմիայի զարգացման համար մեծ նշանակություն ունեցավ նաև ֆրանսիացի բուսաբան Ֆ. Վան Տիգեմի ստելյար տեսությունը, որը հետագայում զարգացրեց ամերիկացի Է. Ջեֆրին։

## Հիմնական բաժիններ
Բույսերի անատոմիայի հիմնական բաժիններն են՝
* ուսմունք բջջի մասին,
* ուսմունք հյուսվածքների մասին
* ուսմունք օրգանների մասին։

Բույսերի անատոմիան սերտորեն կապված է բույսերի ֆիզիոլոգիայի, մորֆոյոգիայի, սաղմնաբանության, էկոլոգիայի, կարգաբանության և բուսաբանության մյուս բաժինների հետ։

## Ուսումնասիրման մեթոդներ և խնդիրներ
մինի|Քլորոպլաստներ
Բույսերի անատոմիայի ուսումնասիրման հիմնական մեթոդը բույսի որևէ մասի նուրբ կտրվածքները մանրադիտակով հետազոտելն է։

Ըստ ուսումնասիրման մեթոդների և ծառացած խնդիրների բույսերի անատոմիան բաժանվում է՝
* նկարագրականի,
* ֆիզիոլոգիականի,
* էկոլոգիականի,
* համեմատականի,
* ախտաբանականի
* փորձարարականի։

### Փորձարարական անատոմիա
Փորձարարական անատոմիայի նոր մեթոդը արհեստական սննդամիջավայրում (in vitro) մեկուսացված հյուսվածքների հետազոտումն է, որն օգնում է հայտնաբերելու այն օրինաչափությունները, որոնք առկա են բուսական օրգանիզմի տարբեր բջիջների և հյուսվածքների առաջացման ու զարգացման ընթացքում։

## Մանրադիտակներ
մինի|ձախից|Մանրադիտակային տեսքը
Ներկայումս կիրառվում են՝
* ֆազակոնտրաստային,
* լյումինեսցենտային,
* էլեկտրոնային մանրադիտակներ,
որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել մանրագույն կառուցվածքները։

## Կիրառություն
Բույսերի օրգանների և տարբեր մասերի անատոմիական հետազոտությունների արդյունքները օգտագործվում են թղթի, քիմիական, սննդի, օծանելիքի, տեքստիլ և այլ արդյունաբերության մեջ։

Հայաստանում բույսերի անատոմիական հետազոտությունները հիմնականում կատարվում են ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի բույսերի անատոմիայի լաբորատորիայում, որի հիմնադիրներն են Ա. Թախտաջյանը և Ա. Ցացենկո-Խմելևսկին։

## Տես նաև
* Բջջաբանություն
* Բույսերի ֆիզիոլոգիա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
; ռուսերեն
* *Бавтуто Г. А., Ерей Л. М.* Практикум по анатомии и морфологии растений: Учеб. пособие. — Мн.: Новое знание, 2002. — 464 с.
* *Бородин И. П.* Курс анатомии растений. Изд. 5-е. — М.—Л., 1938.
* *Васильев А. Е., Ворорнин Н. С., Еленевский А. Г., Серебрякова Т. И.* Ботаника. Анатомия и морфология растений: Учеб. пособие для студентов биол. спец. пед. ин-тов. — М.: Просвещение, 1978. — 478 с.
* 
* *Лотова Л. И.* Ботаника: Морфология и анатомия высших растений: Учебник. Изд 3-е, испр. — М.: КомКнига, 2007. — 512 с.
* *Проненко Д. П.* Анатомія і морфологія рослин. — К., 1953.
* *Раздорский В. Ф.* Анатомия растений. — М., 1949.
* *Эсау К.* Анатомия растений. Перевод со 2-го англ.изд. — М.: Мир, 1969. — 564 с.
;այլ լեզուներով
* Eames, Arthur Johnson and MacDaniels, Laurence H. (1947) *An Introduction to Plant Anatomy* McGraw-Hill, New York;
* Esau, Katherine (1965) *Plant Anatomy* (2nd ed.) Wiley, New York;

## Արտաքին հղումներ
* Farabee, M.J. (2001) "Plants and their structure" Estrella Mountain Community College, Phoenix, Arizona 
* Botanical Visual Glossary 
* Plant anatomy glossary- University of Rhode Island

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Բույսի անատոմիա
Կատեգորիա:Բուսաբանության բաժիններ