Երկբևեռ I տեսակի խանգարում

**Երկբևեռ I տեսակի խանգարում** *(BD-I, արտասանվում է «առաջին տիպի երկբևեռ խանգարում»)* երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման տեսակ է, որը բնութագրվում է առնվազն մեկ մանիակալ դրվագով, խառը կամ փսիխոտիկ հատկանիշներով կամ առանց դրա։ Մարդկանց մեծամասնությունը նաև այլ ժամանակներում ունենում է մեկ կամ մի քանի դեպրեսիվ դրվագ։

Դա երկբևեռ խանգարման տեսակ է և համապատասխանում է մանիակալ-դեպրեսիվ հիվանդության դասական տարբերակին, որը կարող է ներառել պսիխոզ տրամադրության փոփոխության դրվագների ժամանակ։

## Ախտորոշում
Երկբևեռ I տեսակի խանգարման էական հատկանիշը կլինիկական ընթացքն է, որը բնութագրվում է մեկ կամ մի քանի մանիակալ դրվագների կամ խառը դրվագների առաջացմամբ։ Հաճախ անհատները ունեցել են մեկ կամ մի քանի խոշոր դեպրեսիվ դրվագներ։ Երկբևեռ խանգարման ախտորոշման համար մանիակալ մեկ դրվագը բավարար է և անձը կարող է ունենալ կամ չունենալ խոշոր դեպրեսիվ խանգարման պատմություն։ Նախքան երկբևեռ ախտորոշումը պետք է բացառվեն դեղամիջոցի կամ դեպրեսիայի, հոգեակտիվ նյութերի օգտագործման կամ տոքսինների ազդեցության այլ սոմատիկ բուժման հետևանքով պայմանավորված տրամադրության խանգարման դրվագները, որոնք պայմանավորված են թմրամիջոցներով։ Երկբևեռ I տեսակի խանգարումը պահանջում է միայն 1 ամբողջական մանիակալ դրվագի հաստատում ախտորոշման համար, բայց կարող է կապված լինել նաև հիպոմանիայի և դեպրեսիվ դրվագների հետ։ Երկբևեռ II տեսակի խանգարման ախտորոշումը չի ներառում ամբողջական մանիակալ դրվագ. փոխարենը պահանջում է ինչպես հիպոմանիկ դրվագի, այնպես էլ խոշոր դեպրեսիվ դրվագի առաջացում։ Զեկուցվել է, որ լուրջ ագրեսիա է տեղի ունենում յուրաքանչյուր տասը հիմնական, առաջին դրվագով, երկբևեռ I տեսակի խանգարմամբ հիվանդներից մեկի մոտ՝ հոգեկան խանգարումներով, այս խմբում տարածվածությունը հատկապես բարձր է՝ կապված վերջին ինքնասպանության փորձի, հարբեցողության, սովորելու անկարողության հետ, կամ մանիակալ բևեռականություն առաջին դրվագում։

Երկբևեռ I տեսակի խանգարումը հաճախ համակցվում է այլ խանգարումների հետ, ներառյալ հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը, նյութերի օգտագործման խանգարումները և տրամադրության մի շարք խանգարումները։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ հոգեբուժական ուղեկցող հիվանդությունները կապված են առօրյա կյանքի հետագա վատթարացման հետ։ Երկբևեռ խանգարում ունեցող մարդկանց մինչև 40%-ը նույնպես ունենում է հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում, ընդ որում, ավելի բարձր ցուցանիշներ են գրանցվում կանանց և երկբևեռ I տեսակի խանգարում ունեցող անձանց մոտ։ Երկբևեռ I տեսակի  խանգարման ախտորոշումը տրվում է միայն այն դեպքում, եթե երկբևեռ դրվագները ավելի լավ չեն բացատրվում շիզոաֆեկտիվ խանգարումներով կամ համադրվում են շիզոֆրենիայի, շիզոֆրենանման խանգարման, զառանցանքաին խանգարման կամ այլ կերպ չախտորոշված հոգեկան խանգարման հետ։

### Բժշկական գնահատում
Կանոնավոր բժշկական հետազոտություններ են կատարվում՝ մանիակալ էպիզոդների  և դեպրեսիայի երկրորդական պատճառները բացառելու համար։ Այս թեստերը ներառում են արյան ընդհանուր անալիզ, գլյուկոզայի ստուգման թեստեր, շիճուկի քիմիական կազմի/էլեկտրոլիտների ստուգում, վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի գնահատում, լյարդի ֆունկցիայի գնահատման թեստ, երիկամների ֆունկցիայի գնահատման թեստ, մեզի անալիզ, վիտամին B12 և ֆոլաթթվի մակարդակի ստուգում, ՄԻԱՎ-ի սքրինինգ, սիֆիլիսի սքրինինգ և հղիության թեստ, և երբ կա կլինիկական ցուցում է, կարելի է պատվիրել էլեկտրասրտագրություն (ԷՍԳ), էլեկտրաուղեղագրություն (ԷՈՒԳ), համակարգչային շերտագրություն (ՀՇ) և/կամ մագնիսական ռեզոնանսային շերտագրություն (ՄՌՇ)։ Դեղերի զննումը ներառում է հոգեմետ դեղերի, մասնավորապես սինթետիկ կանաբինոիդների  և տոքսինների ազդեցությունը։

### Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ, 4-րդ հրատարակություն (DSM-IV-TR)

### Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ, 5-րդ հրատարակություն (DSM-5)
2013 թվականի մայիսին *Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիան* թողարկեց *Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկի* հինգերորդ հրատարակությունը ( DSM-5 ): Երկբևեռ I տեաակի խանգարման և դրա ենթատեսակների ախտորոշման չափանիշներում կան մի քանի առաջարկվող վերանայումներ։ Երկբևեռ I տեսակի  խանգարում 296.40 (վերջին դրվագ հիպոմանիա) և 296.4x (ամենավերջին դրվագ մանիակալ) համար առաջարկվող վերանայումը ներառում է հետևյալ բնութագրիչները . ծանր` ինքնասպանության ռիսկի սրությամբ, սեզոնային ձևով և հետծննդյան սկիզբով։ Երկբևեռ I տեսակի խանգարում 296.5x (ամենավերջին դրվագը ընկճված է) կներառի վերը նշված բոլոր բնութագրիչները, գումարած հետևյալը՝ մելանխոլիկ հատկանիշներով և ատիպիկ հատկանիշներով։ Հատկորոշիչների կատեգորիաները կհեռացվեն DSM-5-ում, և Ա չափանիշը կավելացնի կամ կա հիմնական դեպրեսիայի առնվազն 3 ախտանիշ, որոնցից ախտանիշներից մեկը դեպրեսիվ տրամադրություն կամ անհեդոնիա է։  Երկբևեռ I տեսակի խանգարում 296.7-ի համար (վերջին դրվագը՝ չճշտված), նշված սպեցիֆիկատորները կհեռացվեն**:

Ա և Բ չափանիշների մանիակալ և հիպոմանիկ դրվագների չափանիշները կխմբագրվեն։ Չափանիշ Ա-ն կներառի «և կներկայացնի օրվա մեծ մասը, գրեթե ամեն օր», իսկ Բ չափանիշը կներառի «և ներկայացնում է նկատելի փոփոխություն սովորական վարքագծից»։ Այս չափանիշները, ինչպես սահմանված են DSM-IV-TR-ում, շփոթություն են ստեղծել բժիշկների մոտ և պետք է ավելի հստակ սահմանվեն։

Առաջարկվել են նաև վերանայումներ հիպոմանիկ դրվագի ախտորոշիչ չափանիշների Բ չափանիշի նկատմամբ, որն օգտագործվում է երկբևեռ I խանգարման 296.40, ամենավերջին դրվագի հիպոմանական ախտորոշման համար։ Չափանիշ Բ-ում նշվում է «ուռճացված ինքնագնահատականը, գաղափարների թռիչքը, ցրվածությունը և քնի պակասը»՝ որպես հիպոմանիկ դրվագի ախտանիշներ։ Սա շփոթեցնող է եղել մանկական հոգեբուժության ոլորտում, քանի որ այս ախտանիշները սերտորեն համընկնում են ուշադրության դեֆիցիտի հիպերակտիվության խանգարման (ADHD) ախտանիշների հետ։

### ICD-10
* F31 Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում
* F31.6 Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում, ընթացիկ դրվագը խառը
* F30 Մանիակալ էպիզոդ
* F30.0 Հիպոմանիա
* F30.1 Մանիա առանց հոգեկան ախտանիշների
* F30.2 Հոգեբանական ախտանշաններով մանիա
* F32 Դեպրեսիվ դրվագ
* F32.0 Թեթև դեպրեսիվ դրվագ
* F32.1 Չափավոր դեպրեսիվ դրվագ
* F32.2 Ծանր դեպրեսիվ դրվագ առանց հոգեկան ախտանիշների
* F32.3 Լուրջ դեպրեսիվ դրվագ՝ հոգեմետ ախտանիշներով

## Բուժում
### Դեղորայք
Տրամադրության կայունացուցիչները հաճախ օգտագործվում են որպես բուժման գործընթացի մաս։

# Լիթիումը երկբևեռ խանգարման բուժման հիմնական միջոցն է, բայց այն ունի նեղ թերապևտիկ տիրույթ և սովորաբար պահանջում է մոնիտորինգ
# Հակացնցումային միջոցներ, ինչպիսիք են վալպրոատը,  կարբամազեպինը կամ լամոտրիգինը
# Ատիպիկ հակահոգեբուժական դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են քեթիապինը,   ռիսպերիդոնը, օլանզապինը կամ արիպիպրազոլը
# Էլեկտրոկոնվուլսիվ թերապիա, հոգեբուժական բուժում, որի ժամանակ էպիլեպտիկ նոպաները էլեկտրականորեն հրահրվում են անզգայացված հիվանդների մոտ՝ թերապևտիկ ազդեցության համար

Հակադեպրեսանտներով պայմանավորված մանիան հանդիպում է երկբևեռ խանգարում ունեցող մարդկանց 20-40%-ի մոտ։ Տրամադրության կայունացուցիչները, հատկապես լիթիումը, կարող են պաշտպանել այս ազդեցությունից, սակայն որոշ հետազոտություններ հակասում են դրան։

Այս անհատների մոտ հաճախակի խնդիր է հանդիսանում դեղորայքային բուժմանը չհետևելը։ Երկարատև ներարկային հակահոգեբուժական միջոցները կարող են նպաստել որոշ հիվանդների այս խնդրի լուծմանը։

## Կանխատեսում
Երկբևեռ I տեսակի խանգարումը սովորաբար ունենում է վատ կանխատեսում, որը կապված է թմրամիջոցների չարաշահման, հոգեկան խանգարումների, դեպրեսիվ ախտանիշների և միջսերիականդեպրեսիայի հետ։ Մանյակիալ դրվագը կարող է այնքան ծանր լինել, որ այն պահանջում է հոսպիտալացում։ Երկբևեռ I տեսակի խանգարուման հետ կապված բոլոր մանիայի մոտ 63%-ը հանգեցնում է հոսպիտալացման։ Երկբևեռ I տեսակի խանգարման բնական ընթացքը եթե չբուժվի, հանգեցնում է նրան, որ դրվագները ժամանակի ընթացքում ավելի հաճախակի կամ ծանր են դառնում։ Սակայն պատշաճ բուժման դեպքում  ունեցող անհատները կարող են առողջ ապրելակերպ վարել։

### Կրթություն
Հոգեսոցիալական միջամտությունները կարող են օգտագործվել սուր դեպրեսիվ դրվագների կառավարման և պահպանման բուժման համար՝ օգնելու ռեցիդիվների կանխարգելմանը։  Սա ներառում է հոգեկրթություն, կոգնիտիվ-վարքային թերապիա, ընտանիքին ուղղված թերապիա, միջանձնային և սոցիալական ռիթմի թերապիա  և հասակակիցների աջակցություն։

Տեղեկատվություն վիճակի, կանոնավոր քնի ռեժիմի, և ուտելու սովորությունների կարևորության և դեղորայքի համապատասխանության կարևորության մասին, ինչպես սահմանված է։ Խորհրդատվության միջոցով վարքագծի փոփոխությունը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ՝ օգնելու նվազեցնել ռիսկային վարքագծի հետևանքները մանիակալ փուլում։ Բացի այդ, երկբևեռ I խանգարման ողջ կյանքի ընթացքում տարածվածությունը գնահատվում է 1%։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆեկտիվ խանգարումներ
Կատեգորիա:Դեպրեսիա
Կատեգորիա:Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում
Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Կատեգորիա:Հոգեբուժություն
Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Կատեգորիա:Հոգեկան առողջություն