Աուտոիմուն թիրեոիդիտ

**Աուտոիմուն թիրեոիդիտ**, խրոնիկական հիվանդություն է, որի դեպքում օրգանիզմը վահանաձև գեղձը և իր կողմից արտադրվող հորմոնները ընկալում է որպես օտար՝ արտադրելով հակամարմիններ, այսպիսով առաջացնելով աուտոիմուն հիվանդություն։

Այն կարող է դրսևորվել ինչպես հիպոթիրեոիդիզմի, այնպես էլ հիպերթիրեոիդիզմի ձևով և խպիպով կամ առանց խպիպ։

## Նշաններ և ախտանշաններ
Ախտանիշները կախված են վահանաձև գեղձի ֆունկցիոնալ վիճակից՝ հիպոթիրեոիդիզմից կամ հիպերթիրեոիդիզմից։ Հիպերթիրեոիդիզմը արտահայտվում է գերքրտնարտադրությամբ, հաճախասրտությամբ, տագնապի զգացողությամբ, դողով, հոգնածությամբ, անքնությամբ, քաշի անկմամբ, էկզօֆլամով։ Հիպոթիրեոիդիզմը պատճառ է դառնում մաշկի չորության, քաշի ավելացման, հոգնածության, մազաթափության, փորկապության, սարսուռի զգացողության։ Հիվանդության դրսևորումները կարող են լինել ինչպես մշտական, այնպես էլ անցողիկ։ Ախտանիշները կարող են անհետանալ և կրկին դրսևորվել կախված բուժման առկայությունից կամ բացակայությունից և բուժման արդյունավետությունից։

## Պատճառագիտություն
Աուտոիմուն թիրեոիդիտի դեպքերը հիմնականում ընտանեկան են։ Այս հիվանդությունը ժառանգվում է աուտոսոմ դիմինանտ ձևով, առաջին կարգի հարազատների միջև 50%-ի մոտ հայտնաբերվում է աուտոիմուն թիրեոիդիտ կամ համապատասխան հակամարմիններ արյան պլազմայում։ Քանի որ Դաունի համախտանիշի և ընտանեկան Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում թիրեոիդիտի հաճախականությունը բարձր է, որոշ հետազոտություններ այս փաստը կապում են 21-րդ քրոմոսոմի հետ։ Սակայն այս վարկածը հակասական է, քանի որ Տերների համախտանիշի դեպքում նույնպես աուտոիմուն թիրեոիդիտի հավանականությունը բարձր է հանելով մինչև 50%-ի։

### Յոդի բարձր կոնցենտրացիա սննդում
Աուտոիմուն թիրեոիդիտի հաճախականությունը բարձր է այն երկրներում, որտեղ սննդային յոդի մակարդակը բարձր է, այդ երկրներից են օրինակ ԱՄՆ-ը և Ճապոնիան։ Լիմֆոցիտների ինֆիլտրացիան արտահայտված է այն շրջաններում, որտեղ յոդի սննդային պարունակությունը ցածր է, սակայն սննդային հավելումների միջոցով յոդի կոնցենտրացիան բարձրացվել է։ Այդ շրջաններում դրական շճաբանական թեստերը 0.5-5 տարվա ընթացքում հասնում են մինչև 40%։

### Տարիք
Հետազոտությունները փաստում են, որ աուտոիմուն հակամարմինները ավելի հաճախ են հանդիպում տարեցների մոտ, կանանց մոտ 70 տարեկանից հետո հասնելով մինչև 33%-ի։ Կանանց մոտ միջինում հիվանդացությունը լինում է 1 տարով ավելի շուտ ի համեմատ տղամարդկանց, 58 տարեկանում և 59 տարեկանում համապատասխանաբար։

Աուտոիմուն թիրեոիդիտը հանդիպում է նաև երեխաների մոտ։ Մինչև 5 տարեկան երեխաների մոտ այն բավականին հազվադեպ երևույթ է, սակայն բացառված չէ։ Խպիպուվ հիվանդ մեծահասակների մինչ 40%-ի մոտ հիվանդությունը դրսևորվել է դեռևս մանկական հասակից։

Հիպոթիրեոիդիզմ ունեցող 40 տարեկան և բարձր մարդիկ, կյանքի ընթացում ունեն աուտոիմուն թիրեոիդիտի զարգացման բարձր ռիսկ։

## Առաջացման մեխանիզմ
Թիրեոիդային հակամարմինները հիմնականում առաջանում են թիրախ օրգանում լիմֆոցիտների ինֆիլտրացիայի հետևանքով։ Լիմֆոցիտները թիրախավորում են վահանագեղձի երեք տարբեր սպիտակուցները՝ թիրեոիդային պերօքսիդազը, թիրեոգլոբուլին և թիրեոիդ խթանիչ հորմոնի ընկալիչը։ Այս հակամարմինները, երբեմն կարող են հայտնաբերվել նաև առողջ մարդկանց մոտ։ Նման դեպքերում անձիք պետք է գտնվեն մշտական բժշկական հսկողության տակ, թև հետագայում աուտոիմուն թիրեոիդիտի զարգացման հավանականությունը մեծ չէ, սակայն հսկողությունը խորհուրդ է տրվում։

## Ախտորոշում
Կախված ախտանիշներից կարող են կիրառվել տարբեր հետազոտման մեթոդներ։ Հիպոթիրեոիդիզմի դեպքում կամ այն դեպքում, երբ կիրառվել է դեղորայք, որը կարող է առաջացնել հիպոթիրեոիդիզմ(ինչպես օրինակ՝ լիթիում կամ ինտերֆեռոն ալֆա), փորձում են հայտնաբերել հակամարմիններ թիրեոիդային պերօքսիդազի նկատմամբ, այս հակամարմինները կապված են նաև Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտի և դիֆուզ տոքսիկ խպիպի հետ։ Եթե ախտանիշները համապատասխանում են հիպոթիրեոիդիզմին, ապա հայտնաբերում են հակամարմիններ թիրեոիդ խթանիչ հորմոնի ընկալիչի նկատմամբ։

Հաճախ ստուգվում է թիրեոգլոբուլինային հակամարմինները, այս հակամարմինները հայտնաբերվում են նաև Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտի և վահանագեղձի քաղցկեղի դեպքում։

### Դասակարգում
Մասնագետները աուտոիմուն թիրեոիդիտը բաժանում են երկու կլինիկական տարբերակների՝

# Եթե առկա է խպիպ, ապա այն համարվում է Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտի:
# Եթե վահանաձև գեղձը ատրոֆիկ է, և խպիպը բացակայում է ապա, այն համարվում է ատրոֆիկ թիրեոիդիտ։

Այն կարող է համարվել նաև դիֆուզ տոքսիկ խպիպ։ Իսկ եթե ախտանիշները առաջանում են կնոջ մոտ ծննդաբերությունից հետո, ապա համարվում է հետծննդյան թիրեոիդիտ։

## Բուժում
Կիրառվում են իմունոսուպրեսորներ, ինչպիսիք են՝ մետոտրեքսատը և ցիկլոֆոսֆամիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վահանագեղձի հիվանդություններ