open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գանձակի դարպասներ

մինի|աջից|200px|Դարպասները այսօր Գելաթի վանքում
**Գանձակի դարպասները**, Գանձակ քաղաքի պահպանված միջնադարյան դարպասները։ Ստեղծվել են Շեդադյանների հարստության Շավուր Ա իշխանի պատվերով Իբրահիմ իբն Օսման անունով վարպետի կողմից։ Արտաքին կողմից երկաթե դարպասները ունեին խփովի մեթոդով կատարած տարբեր զարդանկարներ և նախշեր։ Շավուրի հրամանով դարպասի երեսին «կուֆի» ձեռագրով խփված է եղել վարպետի անունը, պատրաստման ժամանակը և մի քանի այլ արձանագրություն։

1139 թվականին վրաց թագավոր Դեմետրե Ա-ն (1125-1156) գրավում է Գանձակը և որպես ռազմավար տանում է քաղաքի դարպասները, որոնց փեղկերից մեկը մինչ այժմ պահպանվում է վրացական Գելաթի վանքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանձակ
Շամշադինի սուլթանություն

**Շամշադինի սուլթանություն**, 1747-1801 թվականներին Արևելյան Հայաստանի տարածքում գոյություն ունեցած պետական կազմավորում։

## Պատմություն
Քարթլի-Կախեթի թագավորության ավատառու Շամշադինի սուլթանությունը հիմնադրվել է պարսից արքա Նադիր շահի մահից հետո, որի արդյունքում պետության մեջ պայքար է առաջացել շահական գահի համար և թուլացել է կենտրոնական իշխանությունը։ 1801 թվականին Քարթլի-Կախեթյան թագավորություն միավորվել է Ռուսաստանին, իսկ նրա հետ էլ Բորչալուի, Ղազախի և Շամշադինի սուլթանությունները։

## Տես նաև
* Գարդմանի իշխանություն
* Շամշադինի շրջան

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի պատմություն
Կատեգորիա:1747 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1801 կազմալուծումներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ
Առաջին տիեզերական արագություն

աջից|մինի|220px|Նյուտոնի առաջին և երկրորդ տիեզերական արագությունների վերլուծությունը։ A և B հրթիռները կընկնեն Երկրի վրա։ C հրթիռը դուրս է գալիս շրջանային ուղեծիր, D հրթիռը՝ էլիպսական ուղեծիր։ E հրթիռը հեռանում է բաց տիեզերք։
**Առաջին տիեզերական արագությունը այն** նվազագույն արագությունն է, որն անհրաժեշտ է հաղորդել մոլորակի վրա գտնվող մարմնին՝ այն ուղեծիր հանելու համար։ Այս արագությունը զարգացրած և մոլորակի մակերևույթի նկատմամբ հորիզոնական շարժվող մարմինը չի ընկնի նրա վրա, այլ կշարունակի շարժվել շրջանային ուղեծրով։

Առաջին տիեզերական արագությունը կարելի է որոշել հետևյալ բանաձևով՝

: v_1=\sqrt{gR};,

որտեղ՝

*[[ազատ անկման արագացում|g]]*&nbsp;- տվյալ մոլորակի ազատ անկման արագացումն է,

*R*&nbsp;- մոլորակի շառավիղն է։

Երկիր մոլորակի համար կստանանք՝

: **<math>v_1\approx\,\!</math> 7,9&nbsp;կմ/վ**

## Տես նաև
* Տիեզերական արագություն
* Երկրորդ տիեզերական արագություն
* Երրորդ տիեզերական արագություն
* Չորրորդ տիեզերական արագություն

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Խարամային պեմզա

**Խարամային պեմզա**, թերմոզիտ, արհեստական ծակոտկեն լցանյութ։ Նստացվում է մետալուրգիական խարամը օդի օգնությամբ փքելով (այնուհետև այն արագ սառեցնում են)։ Խարամային պեմզայից պատրաստված խճի ծավալային զանգվածը 475-850 կգ/մ³ է, ավազինը՝ մինչև 1200 կգ/մ³։ Օգտագործում են թեթև բետոններ, բետոնե և երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներ պատրաստելիս։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր‏‎
Խարային ջրիմուռներ

**Խարային ջրիմուռներ** (), ջրիմուռների բաժին։ Մինչև 1 մ բարձրություն ունեցող բույսեր են։ Նման են փոքր ծառերի։ Խարային ջրիմուռների թալոմը բաժանված է հանգույցների և միջհանգույցների, որոնք նման են բարձրակարգ բույսերի օրգաններին, սակայն ոչ մի ընդհանրություն չունեն միմյանց հետ։ Հայտնի է 300 տեսակ, 6 ցեղ։ Բազմանում են վեգետատիվ և սեռական ճանապարհով։ Առաջինը կատարվում է ջրիմուռից կտրված մասերով, միաբջիջ կամ բազմաբջիջ պալարիկներով, որոնք գոյանում են տիղմի մեջ ընկղմված ընձյուղի վրա։ Ցեղական բազմացման օրգանները բազմաբջիջ են։ Սպորների միջոցով անսեռ բազմացումը բացակայում է։ Աճում են քաղցրահամ ջրամբարներում, մաքուր, հանգիստ ջրերում։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջրիմուռներ
Կիմերներ

մինի|աջից|Կիմերների ներխուժումը Կողքիս, Վանի թագավորություն և Ասորեստան

**Կիմերներ** կամ **գամիրներ** (աշուրերեն՝ «gimirrou», ), կիսավաչկատուն ռազմիկ ցեղեր (ցեղային միություն) Ազովի ծովի ափամերձ շրջաններում։

Ազգակից են եղել իրանա-սկյութական ցեղերին։ Առաջին անգամ հիշատակվում են մ.թ.ա. VIII դ. ասորեստանյան սեպաձև արձանագրություններում։ Սկյութացի-սակերի ճնշմամբ կիմերների հորդաները Կովկասյան լեռնաշղթայի կիրճերով թափանցել են Անդրկովկասի և Փոքր Ասիայի հյուսիսարևելյան մի շարք շրջանները։ Մ.թ.ա. 715 թ.-ին պարտության են մատնել Ռուսա Ա թագավորին և հաստատվել Վանի թագավորության հյուսիսային շրջաններում։ Արգիշտի Բ (մ.թ.ա. 714 - 685 թթ.) և Ռուսա Բ (մ.թ.ա. մոտ 685 - 645 թթ.) կասեցրել են կիմերների առաջխաղացումը, ապա դաշնակցելով նրանց՝ մասնակցել փոքրասիական մի շարք երկրների (Կապադովկիա, Պոնտոս, Փռյուգիա, Լիդիա) նվաճումներին։ Կիմերների վարձկան զինվորների օգնությամբ նրանք հաջողությամբ պայքարել են իրենց գլխավոր հակառակորդ Ասորեստանի դեմ։ Մ.թ.ա. VII դ. 2-րդ կեսին կիմերները թուլացել և ամփոփվել են Փոքր Ասիայի հյուսիսարևելյան շրջաններում՝ աստիճանաբար ձուլվելով բնիկներին։ Մինոպի շրջանում և Կապադովկիայում կիմերները գոյատևել են մինչև մ.թ.ա. VI դ.։ Հույն գաղութաբնակները Կերչի նեղուցը կիմերների անունով կոչել են Կիմերյան Բոսպոր։

Հայերը կիմերների անունով Կապադովկիան կոչել են Գամրաց երկիր կամ Գամիրք։

Կատեգորիա:Հին ազգեր
Կատեգորիա:Թրակիա
Կատեգորիա:Կիմերներ
Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի հին ժողովուրդներ
Խարանում

մինի|Կաուտեր
**Խարանում**, 1. դաղում, կաուտերացում (ուշ ,  շիկացած երկաթ), բուժիչ նպատակով ջերմային, քիմիական, էլեկտրական և ճառագայթային այրվածքների առաջացում։ Կիրառում են մաշկի փոքր ուռուցքները, գորտնուկները քայքայելու, ինչպես նաև դաջվածքները վերացնելու նպատակով։

2. Ցզյու, ասեղնածակում, չինական ժող. բժշկության մեթոդ, որի նպատակն է մաշկի կետավոր այրվածքների առաջացումը։ Ասեղնաբաժության տեսակներից է (չժեն–ցզյու–թերապիա)։ Հիմնական ցուցումները՝ նևրոզներ, կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգերի, հենաշարժական ապարատի հիվանդություններ։

Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն
Հարապպա

մինի|250px|Հարապպա. Շինությունը վերագրվում է մ.թ.ա. 2200-1900 թթ.
**Հարապպա**, հնագույն քաղաք (մ.թ.ա. III-II հազարամյակներ) Արևմտյան Պակիստանում, Հարապպայի քաղաքակրթության գլխավոր կենտրոններից։ Հարապպայի զարգացման հիմնական փուլերը որոշվել են Մոհենշո-Դարոյի (Պակիստանում), Ռուպարի (Հնդկաստանում) և այլ հնավայրերի ուսումնասիրությունների հիման վրա։ Հարապպան հետազոտվում է 1921 թվականից։ Պեղումներ են կատարվել հիմնականում քաղաքի տարածքից դուրս գտնվող միջնաբերդի շրջանում։ Հայտնաբերվել են պաշտպանական հզոր կառույցներ, թրծած աղյուսից հացահատիկի հորեր, ալրաղացներ, ծառաների, ստրուկների բնակելի շենքեր։ Հարապպայի բնակիչներին հայտնի էր երկաթը։ Զարգացած էին բրոնզագործությունը, խեցեգործությունը և այլ արհեստներ։ Գտնված են Հնդկաստանի հնագույն, դեռևս չվերծանված գրերով կնիքներ։ Ավերակների գրաված տարածքի հիման վրա ենթադրվում է, որ Հարապպան եղել է Հնդկաստանի հնագույն պետություններից մեկի մայրաքաղաքը։

Կատեգորիա:Ասիայի անհետացած քաղաքներ
Կատեգորիա:Հարապպյան քաղաքակրթություն
Դատական նախադեպ

**Դատական նախադեպ**, իրավունքի աղբյուրի ուժ ունեցող (այսինքն իրավական նորմերը սահմանող, փոփոխող կամ բեկանող) կոնկրետ գործով որևէ դատարանի որոշում։ Նախադեպ կարող են լինել համանման գործով և համանման դատավարության շրջանակներում սահմանված որոշումները։
 
Իրավունքի ընդհանուր համակարգում նախադեպային իրավունքը համարվում է իրավունքի աղբյուր։

Իրավունքի ընդհանուր համակարգի երկրներում ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը նախադեպերի ուսումնասիրման ժամանակ կիրառում է «stare decisis» սկզբունքը։ Ըստ որի նմանատիպ գործերը պետք է այնպես լուծվեն, որ տրվեն նմանատիպ և կանխատեսելի լուծումներ, իսկ նախադեպի սկզբունքն այն մեխանիզմն է, որով պետք է հասնել այդ նպատակին։

«Stare decisis» սկզբունքը ենթադրում է, որ դատավորները պարտավոր են հետևել նախկին որոշումներով ստեղծված նախադեպերին։ Այս արտահայտությունն առաջացել է լատիներենի «stare decisis et non quieta movere» արտահայտությունից, որը թարգմանաբար նշանակում է. «Կանգնել որոշումների կողքին և չխաթարել անխաթարելին»։ Իրավաբանությունում այս սկզբունքը մեկնաբանվում է, որ դատարանները պետք է ենթարկվեն նախադեպին և չխաթարեն լուծված գործերը։ «Stare decisis»-ը պարտադիր նախադեպի սկզբունքն է, որը ենթադրում է, որ այդ դատարանը և ստորադաս մյուս դատարանները պետք է հետևեն այդ դատարանի կայացրած որոշմանը։ Տեսության մեջ քննարկվում է նաև այսպես կոչված «համոզիչ նախադեպը», որը ենթադրում է, որ դատարանը չպետք է հրաժարվի նախկինում իր կայացրած որոշումից, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դատարանը դրա համար հիմնավոր պատճառներ ունի։ Այս երկրորդ տեսակի նախադեպը ունի համոզիչ բնույթ։
                                                           
«Stare decisis»-ը այն տարբերակիչ նշաններից է, որով իրավունքի ընդհանուր համակարգի երկրները տարբերվում են այլ իրավական համակարգերից, քանի որ այդ երկրներում դատավորները կաշկանդված են պարտադիր նախադեպով, իսկ մայրցամաքային իրավական համակարգի երկրներում դատավորները հաշվի են առնում դատական պրակտիկան և այն կիրառում միանման, սակայն պարտավորված չեն հետևել դրան, այսինքն՝ այլ դատավորների որոշումները կարող են համոզիչ, բայց ոչ կաշկանդող բնույթ ունենալ։ Անգլիական իրավական համակարգում անհրաժեշտաբար պարտավոր չեն իրավունքի զարգացման ու մեկնաբանման վերաբերյալ որոշումներ կայացնել։ Նրանք կարող են պարզապես կաշկանդված լինել նախկին գործով կայացրած գործով։

Նախադեպի պարտադիր բնույթը պայմանավորված է երկու գործոնով՝
# նախադեպային գործով որոշում կայացրած դատարանի հիերարխային դիրքը այն դատարանի նկատմամբ, որը քննում է սույն գործը
# սույն գործի փաստերը համընկնում են արդյոք նախկին գործով կիրառված իրավական սկզբունքի շրջանակների հետ։
«stare decisis»-ը չի կիրառվում ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանի նկատմամբ։ Սակայն շատ դատական ատյաններ, հիմնականում ad hoc տրիբունալները, իրենց որոշումներում հաճախ հիմնվում են ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանի դիրքորոշումների վրա։

Միջազգային դատավորները չունեն որևէ ձևական պարտավորություն՝ հետևելու այլ դատարանների որոշումներին, քանի որ միջազգային իրավունքի համակարգում նախադեպերը չունեն «stare decisis» բնույթ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դատական համակարգ
Կատեգորիա:Իրավունքի աղբյուրներ
Սպասպետ

200px|մինի||աջից|Ռոսթևան թագավորը և Ավթանդիլը սպասպետը որսի ժամանակ
**Սպասպետ** (), Հին Վրաստանում զորքերի հրամանատարի տիտղոսը։ Համապատասխանում է հայկական «սպարապետ» կոչմանը։ Համաձայն վրացի պատմաբան Մ. Կ. Անդրոնիկաշվիլու եզրը փոխարինվել է միջին պարսկերենից և լայն տարածում է ստացել Վրաստանում։ Ջավանշիր Ջավանշերիանիի «Վախթանգ Գորգասալի կյանքը» աշխատությունում վկայվում է սպասպետների մեծ նշանակության մասին։ Կա կարծիք, ըստ որի Քարթլիում գոյություն ուներ պետական վարչության պետի՝ թագավորից հետո երկրորդ անձի ինստուտը։ Ստրաբոնը իր «Աշխարհագրություն»-ում գրում էր, որ Վիրքում թագավորից հետո երկրորդ անձը գերագույն դատավորն ու գնդապետն էր։ Ն. Ա. Բերձենիշվիլին նշում էր, որ Ջավանշիրի խոսքերից պարզ է դառնում, որ այդ պատմաբանը արդեն չէր հասկանում այն փաստը, որ սպասպետը գլխավոր հրամանատարն է, բոլոր էրիսթավների առաջնորդը և համարում է սպասպետին ուղղակի թագավորի դաստիարակչի պատվավոր տիտղոս։ Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավոր» պոեմում հերոսներից մեկը՝ Ավթանդիլը, սպասպետ էր։ Պոեմի տեքստից երևում է, որ նա հրամանատար էր։

## Տես նաև
* Սպարապետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի տիտղոսներ
Կատեգորիա:Զինվորական կոչումներ
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի ռազմական պատմություն
Հարապպայի քաղաքակրթություն

[մինի|աջից|250px|Հնագետների կողմից հայտնաբերված [Մոհենջո Դարոյի ավերակները]]

**Հարապպայի քաղաքակրթություն,** Ինդոսի հովտում, մ.թ.ա. մոտ III հազարամյակ - մ.թ.ա. XVII - XVI դդ. բարձր զարգացած քաղաքակրթություն Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանում։ Այժմյան ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Հարապպայի քաղաքակրթությունը տարածված է եղել ոչ միայն Ինդոսի հովտում, այլև ընդգրկել է արևմուտքից արևելք՝ Սուտկագան-Դորից (Պակիստան) մինչև Ալամգիրպուր (Հնդկաստանի Ուտտար-Պրադեշ նահանգ), հյուսիս-հարավ՝ Ռուպարից (Փենջաբ) մինչև Գուջարատ (Հնդկաստան) ընկած երկրամասերը։ Հարապպայի քաղաքակրթությունը գրավել է առավել մեծ տարածք, քան Նեղոսի հովտի և Միջագետքի քաղաքակրթությունները միասին։ Հարապպայի քաղաքակրթության հնավայրերից առավել արժեքավոր են Հարապպան, Մոհենջո-Դարոն, Չանհու-Դարոն՝ Պակիստանում, Լոտհալը, Կալիբանգանը և Ռուպարը՝ Հնդկաստանում։ Հարապպայի քաղաքակրթություն ստեղծող ժողովուրդը, որն զբաղվել է հողագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստագործությամբ, կերտել է արվեստի հոյակապ նմուշներ, ունեցել սեփական գիր, բնակվել է լավ հատակագծված քաղաքներում ու գյուղերում։

Հարապպայի քաղաքակրթության քաղաքներին առավել բնորոշ են ուղիղ, միմյանց հատող, հյուսիսից հարավ և արևելքից արևմուտք ձգվող փողոցները։ Տները կառուցվել են թրծած աղյուսներով, գյուղերում և փոքր բնակավայրերում օգտագործվել է նաև հում աղյուս։ Հարապպայի քաղաքակրթության խոշոր կենտրոններն ունեցել են միջնաբերդ, որը երբեմն (օրինակ՝ Հարապպայում) շրջափակվել է ներսից հում, դրսից՝ թրծած աղյուսե, հանգուցային կետերում՝ աշտարակներ ունեցող հաստ պատով։ Պարզված է, որ Հարապպայի քաղաքակրթության բնակիչները պատրաստել են բամբակե գործվածքներ, պղնձե և բրոնզե գործիքներ, տնտեսական և կենցաղային այլ առարկաներ, զենքեր, նախշազարդ բազմապիսի խեցեղեն։ Զարգացման բարձր մակարդակի վրա են եղել քանդակագործությունը և կնիքի փորագրությունը։ Կենցաղային առարկաների վրա հայտնաբերված արձանագրությունները, որոնք գրված են աջից ձախ, դեռևս վերծանված չեն։ Կրոնական պաշտամունքները եղել են բազմազան, հրո զոհասեղանի առջև կատարվող ծիսակատարությունից բացի, հավանաբար, պաշտվել է նաև Շիվա աստծո նախատիպը, երկրպագվել են ծառերը, կենդանիները։ Նկատի առնելով, որ Հարապպայի քաղաքակրթության հասարակությունը բազում ընդհանրություններ է ունեցել Շումերի հասարակության հետ, ենթադրվում է, որ Հարապպայի քաղաքակրթությունը եղել է վաղ դասակարգային հասարակություն՝ ստրկատիրական կացութաձևով։ Հարապպայի քաղաքակրթության քաղաքական կարգը, ըստ երևույթին, հին արևելյան տիպի բռնապետություն էր։

Կատեգորիա:Հարապպյան քաղաքակրթություն
Խարաջ

**Խարաջ** ()՝ ծախսեր, միջոցներ), հողահարկ Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներում։ Սասանյանների պետության մեջ կոչվել է խարագ և վճարվել հիմնականում բնահարկի ձևով՝ բերքի 0, 3-ի, նույնիսկ 0, 5-ի չափով։ Արաբական խալիֆայությունում, սկզբնական շրջանում (VII դար), խարաջը նշանակում էր ընդհանրապես հարկ, որ գանձվում էր նվաճված ոչ մուսուլման ժողովուրդներից, սակայն, VIII դարից արդեն իբրև հողահարկ, խարաջը վճարել են բոլորը՝ անկախ կրոնական պատկանելությունից։ Մուսուլման հողատերերը հաճախ վճարել են ուշր (տասանորդ) և խուսափել խարաջից։ Աբբասյանների ժամանակ խարաջը վերջնականապես ստացել է նեղ իմաստով հողահարկի նշանակություն, վճարվել է երկու ձևով (խարաջ միսահա և խարաջ մուկասամա)։ Առաջինը գանձվել է պետական հաշվառման ենթարկված կալվածներից՝ դրամական հարկի և բնահարկի ձևով, երկրորդը՝ ըստ հողի որակի, ոռոգման պայմանների և կազմել է բերքի 0, 25, 0, 3 կամ 0, 5 մասը։ Այն հողերը, որոնցից խարաջ է վերցվել, կոչվել են խարաջային։ Խարաջի և ընդհանրապես հարկերի վերաբերյալ կային հատուկ մատյաններ, ինչպես նաև իրավագիտական ժողովածուներ։

Կատեգորիա:Հարկեր
Խարբերդի ազգային Կեդրոնական վարժարան

**Խարբերդի ազգային Կեդրոնական վարժարան**, հիմնվել է 1887 թվականին, Խարբերդի Ս. Հակոբ եկեղեցուն կից ծխական դպրոցի հիման վրա։ Հայտնի է եղել առաջին տնօրեն Թլկատինցու անունով։ Հիմնադրման տարում ունեցել է 300 աշակերտ։ Ավանդվել են հայոց լեզու (գրաբար, աշխարհաբար), անգլերեն (լեզու և գրականություն), տրամաբանություն, մաթեմատիկա, թուրքերեն, ֆրանսերեն (լեզու և գրականություն), երաժշտություն, եկեղեցու պատմություն, ընդհանուր պատմություն և այլն։ Մեծ մասամբ դասավանդել են Եփրատ քոլեջի շրջանավարտները։ Վարժարանը պահվել է սաների ուսման վարձով, հարուստների նվիրատվություններով, Խարբերդցիների միության նպաստով և Մելքոնյան տան օժանդակությամբ։ Առաջին շրջանավարտները տվել է 1890 թվականին։ Դասավանդել են Հ. Թլկատինցին, Հ. Սիմոնյանը, Հ. Գապոզյանը, Ռ. Զարդարյանը (նախկին շրջանավարտ)։ Նշանավոր շրջանավարտներից էին Ն. Թյուֆենկճյանը, Կ. Գալուստյանը, Ս. Մալեմեզյանը, Բ. Նուրիկյանը, Թ. Մանկասարյանը, Ն. Կոստանյանը, Մ. Գասպարյանը, Հ. Գազանճյանը, Վ. Հայկը, Միքայել Նալբանդյանը և ուրիշներ։ 1909 թվականին աշակերտների ջանքերով լույս է տեսել «Ծովակ» ձեռագիր գրական թերթը։ Վարժարանը փակվել է 1915 թվականին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի կրթօջախներ
Աշխատանքի միջազգային կազմակերպություն

**Աշխատանքի միջազգային կազմակերպություն, ԱՄԿ** (), աշխատանքային հարաբերությունների կարգավորման հարցերով զբաղվող ՄԱԿ-ի մասնագիտացված հաստատություն։ ՄԱԿ-ի անդամ հանդիսացող 193 երկրներից ներկայումս ԱՄԿ-ի անդամ է 185-ը։ Կազմակերպության գլխավոր գրասենյակը՝ Աշխատանքի միջազգային բյուրոն, գտնվում է Ժնևում։ Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների ենթատարածաշրջանային բյուրոյի գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում։

1969 թվականին կազմակերպությունն արժանացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։

## Տես նաև
* Գործատուների միջազգային կազմակերպություներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԱՄԿ պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1919 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Արհմիություններ
Կատեգորիա:Իրավապաշտպան կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի մասնագիտացված գործակալություններ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Ծաղկավիժում

**Ծաղկավիժում**, բույսերի կոկոնների և ծաղիկների թափվելու երևույթը։

Տեղի է ունենում բույսերի ծաղկման և պտղաբերման շրջանում լուսավորվածության, խոնավության և սննդանյութերի անբավարարությունից։ Կարող է առաջանալ նաև օդի ջերմաստիճանի տևական նվազումից կամ բարձրացումից, ցածր հարաբերական խոնավությունից, երաշտից, երկարատև անձրևներից (անբարենպաստ պայմանների պատճառով ծաղիկների մի մասը չի փոշոտվում, և ծաղկավիժումն ավելանում է)։ Այն դաշտերում, որտեղ բույսերն ունենում են միակողմանի փարթամ աճ, իսկ զարգացումը ետ է մնում (բույսերի հոռացում), ծաղկավիժումն ավելանում է։ Ծաղկավիժումն ուժեղ է արտահայտվում բամբակենու (60-70%), պտղատու, բոստանային և բանջարանոցային որոշ մշակաբույսերի մոտ։

## Պայքարի միջոցներ
Պայքարի միջոցներն են ագրոտեխնիկական միջոցառումների կիրառումը՝ 
* բույսերի լավագույն խտություն
* պարարտացում և սնուցում
* միջշարային տարածությունների մշակում
* ոռոգում
* ծերատում

Կատեգորիա:Ծաղիկ
Թամարիս (Բոլնիսի մունիցիպալիտետ)

**Թամարիս** (), քաղաքատիպ ավան Վրաստանում, Քվեմո Քարթլի տարածաշրջանի Բոլնիսի մունիցիպալիտետում։ Ավանը գտնվում է Մարնեուլ – Կազրեթի երկաթուղային գծի մոտ։

Թամարիս ավանը ի հայտ է եկել 1908 թվականին, որպես **Տրաուբենբերգ** գերմանական գաղութ։ 1941 թվականին գերմանացիներն արտաքսվել են, իսկ 3 տարի անց Տրաուբենբերգը անվանափոխվել է **Թամարիս**։ Քաղաքային տիպի ավանի կարգավիճակը ստացել է 1982 թվականին։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
2012 թվականի օգոստոսի 19-ին, վերջին 40 տարվա ընթացքում ամենաուժեղ կարկտի հետևանքով Ալավար, Թամարիս և Ախալի-Դիոկնիս գյուղերում ամբողջությամբ ոչնչացվել են բերքատու այգիները, եգիպտացորենի դաշտերը, վարունգի և լոլիկի մշակաբույսերը։

## Կրթություն
Ավանում գործում է միջնակարգ դպրոց։ 2010 թվականի օգոստոսին Վրաստանի Կրթության նախարարության որոշմամբ, դպրոցների վերակազմակերպման արդյունքում Թամարիս ավանի երկու դպրոցները միավորվել են և դարձել մեկ միասնական դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1908 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Ակոնկագուա

**Ակոնկագուա** (), լեռնագագաթ Արգենտինայում՝ Մենդոսա պրովինցիայում, Չիլիի հետ սահմանից մոտավորապես 15 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Հանդիսանում է Անդերի, Արգենտինայի, Հյուսիսային ու Հարավային Ամերիկաների, արևմտյան և հարավային կիսագնդերի ամենաբարձր լեռնագագաթը։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից հասնում է 6960,8 մետրի (միջին հաշվարկով)։ Տեղ է զբաղեցնում «Յոթ գագաթներ» ցանկում։ Անվանումը բխում է հնդկացիական աղբյուրներից և թարգմանաբար նշանակում է «Քարե ժամապահ», «Ճերմակ ժամապահ»։ Ոչ պաշտոնական անվանումն է «Ամերիկայի սյուն» (): Գտնվում է Հարավային Ամերիկայի արևմուտքում՝ Անդերի միջնամասում։ Մոտ է Խաղաղ օվկիանոսին։ Ունի յոթ խոշոր սառցադաշտ, որոնցից ամենամեծը կրում է «Լեհական սառցադաշտ» անվանումը։
 
Առաջին վերելքը գագաթ տեղի է ունեցել 1897 թվականի հունվարի 14-ին. շվեյցարացի լեռնագնաց Մաթիաս Ցուրբրիգենը գագաթը նվաճել է նախ՝ միայնակ, ապա դրանից մեկ ամիս էլ չանցած՝ երեք հոգուց բաղկացած արշավախմբի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Centro de Investigación en Medicina de Altura (CIMA) de Aconcagua, a consortium of researchers and mountaineers working to improve the understanding of high altitude illness.
* Blog with information from a successful Aconcagua ascent
* Live webcam from Aconcagua base camp  (December to March)

Կատեգորիա:Անդեր
Կատեգորիա:Արգենտինայի լեռներ
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Կոսցյուշկո

**Կոսցյուշկո** (, տեղական արտասանությամբ - *Կոզի-օսկո* (ˈkɔziˌɔskoʊ, МФА), Ավստրալիայի ամենաբարձր լեռնագագաթը, ունի 2230 մետր բարձրությամբ։

## Անվանում
Հայտնաբերվել է 1840 թվականին։ Առաջին մարդը, ով բարձրացել է լեռան վրա, եղել է ճանապարհորդ Պավել Էդմունդ Ստշելեցկին, ով և լեռանը տվել է Կոսցյուշկո անվանումը, ի պատիվ ռազմական և քաղաքական գործիչ Տադեուշ Կոսցյուշկոյի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լուսանկարներ միջազգային լեռնային հանրագիտարանում 

Կատեգորիա:Ավստրալիայի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Ծաղկավոր բույսերի ցեղեր (B)

Այստեղ ներկայացված են *[[The Plant List]]* տվյալների բազայում 2010 թ․ դեկտեմբերի դրությամբ ներառված  անվանում ծաղկավոր բույսերի  ցեղերից **B** տառով սկսվող -ը։

Աղյուսակի առաջին սյունակում տեղակայված են  ցեղերի լատիներեն անվանումները (*The Plant List* տվյալների բազայի վիճակագրության մեջ ասվում է  ցեղերի մասին)։

Երկրորդ սյունակում նշված է ընտանիքը, որտեղ ներառված է տվյալ ցեղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Angiosperms (Flowering plants) — all genera // ''The Plant List''
* ''The Plant List'' (2010). Version 1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/ (accessed 1st January) 

Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Թրիալեթ

**Թրիալեթ** (), քաղաքատիպ ավան Վրաստանում, Քվեմո Քարթլի երկրամասի Ծալկայի մունիցիպալիտետում։ Ավանը տեղակայված է Ծալկայի երկաթուղային կայարանից 10&nbsp;կմ հեռավորության վրա (Մարդաբայի գծի վրա (Ախալքալաք)։

Քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ ստացել է 1944 թ.-ին։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծալկայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Դեննիս Ռոմմեդալ

**Դեննիս Ռոմմեդալ** (դանիերեն՝ *Dennis Rommedahl*, ), դանիացի ֆուտբոլիստ, ով ներկայումս որպես կիսապաշտպան հանդես է գալիս «Վալվեյկ» ակումբում։

Դանիայի ազգային հավաքականի կազմում խաղացել է 125 խաղ և խփել է 21 գոլ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դանիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՊՍՎ Էյնդհովենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օլիմպիակոս Պիրեյոսի ֆուտբոլիստներ
Դերեկի եկեղեցի

**Դերեկի եկեղեցի** (հայտնի է նաև որպես **Ջառջառիսի եկեղեցի**), Հայաստանի վաղ միջնադարի ամենախոշոր միանավ եկեղեցիներից։ Գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Դերեկ գյուղի հյուսիսային ծայրամասում, Փամբակի լեռնաշղթայի հարավային լանջին։ Կառուցված է բազմաստիճան որմնախարսխի վրա, մոխրագույն, սրբատաշ տուֆից։ Պահպանվել են հյուսիսային պատը լրիվ և արևելյանի կեսից ավելին։ Աղոթասրահը (6, 62 մ x 17, 63 մ) արևելքից ավարտվում է ներսից պայտաձև, արտաքուստ հնգանիստ խորանով, որը լուսամուտ չունի, դրա տեղում քանդակված է շրջանագծի մեջ վերցված հավասարաթև խաչ։ Սրահը երեք զույգ որմնամույթերով և թաղակիր կամարներով բաժանվում է չորս հատվածի։ Երկայնական պատերին կից, որմնամույթերի միջե ձգվում են կամարներ, որոնցից արևելյանները սլաքաձև են (երկկենտրոն), իսկ մյուսները՝ պայտաձև։

Դերեկի եկեղեցու որմնակամարները Հայաստանում այդ տիպի կամարի հնագույն օրինակներից են։ Որմնամույթերի իմպոստները իրենց ձևով (կորագիծ վերջավորությամբ պատին ձուլվող սալիկ) բնորոշ են վաղ միջնադարի կառույցներին։ Եկեղեցու հյուսիսային պատը զուրկ է բացվածքներից, մուտքը հավանաբար եղել է արևմտյան կողմից։ Արևելյան ճակատում պահպանվել են մոդուլյոններով քիվի մնացորդներ։ Տանիքը ծածկված է եղել կղմինդրով։ Քիվը, խորանի հավասարաթև խաչը ներկված են կարմրավուն ներկով։

Դերեկի եկեղեցին իր հատակագծային ու ծավալատարածական հորինվածքի առանձնահատկությունների, մանրամասների հնագույն ձևերի հիման վրա թվագրվում է IV - V դդ.։

## Ներկա վիճակը
Հուշարձանը զգալի տուժել է նաև 1988 թ. երկրաշարժի ժամանակ։ Մասնավորապես քանդվել է մինչ այդ կանգուն հյուսիսային պատի արևմտյան թևը։ Ներկայումս կանգուն են հյուսիսային պատի մի մասը և խորանի մի փոքր հատվածը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դերեկի (Ջառջառիսի) եկեղեցու մասին Monuments.am կայքում

Կատեգորիա:Արագածոտնի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Տղվարչել

**Տղվարչել** (, աբխազ.՝ Тҟәарчал), քաղաք Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետության։ Տղվարչելի շրջանի վարչական կենտրոնն է։

Ղալիձղա գետի ափին։ Ունի երկաթուղային կայարան։ 24800 բն․ (1975)։ Կա քարածխի արդյունահանում, հարստացուցիչ ֆաբրիկա, շինանյութերի գործարան, երկաթբետոնե շինվածքների արտադրություն, ՊՇԷԿ։ Տ․ բալնեոլոգիական առողջարան է։ Ամառը տաք է (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 20&nbsp;°C), ձմեռը՝ չափավոր մեղմ (հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ –6&nbsp;°C), տարեկան տեղումները՝ 2000 մմ։ Բուժիչ միջոցները թույլ ռադիոակտիվ հանքային աղբյուրներն են՝ հետևյալ բաղադրությամբ․ ... (օգտագործվում է լոգանքների համար)։ Բուժվում են հենաշարժական ապարատի և նյարդային համակարգի հիվանդություններով տառապողները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Էնն Ռեդքլիֆ

**Էնն Ռեդքլիֆ** (, ), անգլիացի գրող։ Հանրաճանաչ է դարձել «Սիցիլիական պատմություն» (1790), «Անտառային պատմություն» (1791) և, հատկապես, «Ուդոլֆոյի գաղտնիքները» (1794), «Իտալացին» (1797) գործերով։

«Գոթական վեպ» ժանրում Ռեդքլիֆը վարպետորեն վերստեղծել է «սարսափելիի» և «խորհրդավորի» մթնոլորտ, ընդ որում նրա վեպերում ուժեղ է ռացիոնալ տարրը՝ խորհրդավորը, միանգամայն ռեալ բացատրություն է ստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Գոթական վեպ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Խարբերդի բարբառ

**Խարբերդի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «կը» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ Փոքր Ասիայի կամ արևմտյան բարբառախմբին։ Գրական հայերենի ձայնավորներից բացի ունի ա, ու, օ քմայիններ (վերջին երկուսը միայն փոխառյալ բառերում)։ Գրաբարի ձայնավորները Խարբերդի բարբառում համարյա փոփոխություն չեն կրել։ Երկբարբառները պարզեցվել են՝ այ>ա, ոյ>օ, իւ>ի (հայր>հար, քոյր> քօր, ալիւր>ալիր)։ Բառասկզբի ձայնեղ պայթականներին համապատասխանում են խուլեր, խուլերին՝ ձայնեղներ (բերան>պէրան, տուն>դուն)։ Բառամիջում՝ հ>յ (սահման>սայման)։ Տն հնչյունակապակցության դիմաց առկա է նն, տր-ի և եր-ի դիմաց՝ յր (գտնել>կըննէլ, կոտրել>գօյրէլ, ծանր>ձայր)։ Բառասկզբում սպ, ստ հնչյունակապակցությունների ս ընկել է (սպանել>բաննէլ, ստեպղին>դէղբինդ)։

Խարբերդի բարբառի հոգնակիակերտներն են՝ էր, նէր, վի/վընի/վըներ, աոան։ Գոյականը հանդես է գալիս չորս հոլովաձևով՝ ուղղական-հայցական, սեռական-տրական, բացառական, գործիական։ Բացառականի թեքույթներն են՝ էն, մէն, մընէ, գործիականինը՝ օվ, մօվ։ Կան ի, ու, օչ, վա, ան, ց, ա, օ և, հոգնակի թվում, ու հոլովումները։ Առատ է ցուցական դերանուններով՝ աս, ասի, ըս, սը, սըվի, սըվիլ։ Բայը հանդես է գալիս երեք լծորդությամբ՝ է, ի, ա, որոնք իբրև խոնարհիչներ պահպանվում են խոնարհման համակարգում։ Դերբայներն են՝ անորոշ (էլ, իլ, ալ), վաղակատար (էր, ար), հարակատար (ած), ենթակայական (օղ), ժխտման (էր, իր, ար), ընթացակցական (էն)։ Բայը խոնարհվում է երեք եղանակով՝ սահմանական, ըղձական, հրամայական։ Ներկա ժամանակում կը նախադաս է։ Ապառնի ժամանակը կազմվում է դը, դի (<պիտի) մասնիկով։ Կը-ով և դը-ով ձևերը բազմիմաստ են։ Առաջինն արտահայտում է նաև բուն ապառնիի և պայմանական եղանակի ժամանակների, երկրորդը՝ հարկադրական եղանակի իմաստներ։

Կատեգորիա:Կը ճյուղի բարբառներ
Չարլզ Գրեյ

**Չարլզ Գրեյ**, բնածին անունը՝ **Դոնալդ Մարշալ Գրեյ** (, ), անգլիացի դերասան։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Ադամանդները հավերժ են», «Ապրում ես միայն երկու անգամ», «Ռոքի Հորորի սարսափների շոուն» ֆիլմերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Լանա Վուդ

**Լանա Վուդ** (, ի ծնե անունը՝ **Սվետլանա Նիկոլայևնա Գուրդին** (, ), ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, գրող։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Ադամանդները հավերժ են» և «Որոնողները» ֆիլմերից։

Հայտնի դերասանուհի Նատալի Վուդի կրտսեր քույրն է։

## Վաղ կյանք
Լանա Վուդը ծնվել է  ռուս տարագիրներ Նիկոլայ Ստեփանովիչ Զախարենկոյի՝ ծնունդով Վլադիվաստոկից, և Մարիա Ստեփանովիչ Զուդիլովայի՝ Բառնաուլից, ընտանիքում, ովքեր դառնալով ԱՄՆ քաղաքացիներ, ընտրել էին Գուրդին ազգանունը։ Այնպես, ինչպես իր ավագ քույրը՝ Նատալի Վուդը, իր կարիերան սկսեց երեխա հասակից, բայց չուներ իր քրոջ հաջողության մակարդակը։ Նրա առաջին խոշոր նշանավոր դերը եղել է 1956 թվականին՝ «Որոնողները» վեստեռն ժանրի ամերիկյան ֆիլմում, որտեղ նկարահանվել է իր քույրը։

## Կարիերա
Վուդին տասը տարի է պահանջվել 20th Century Fox ստուդիայի հետ պայմանագիր կնքելու համար, որից հետո նա խաղացել է «Երկար շոգ ամառ» հեռուստասերիալի գլխավոր դերերից մեկը, դրանից հետո Վուդը 1966-1967 թվականներին նկարահանվել է «Փեյթոն Փլեյս» սերիալի «փրայմ-թայմ»-ում՝ Սենդի Ուեբերի դերում։

1971 թվականին Լանա Վուդը ներկայացել է «Փլեյբոյ» ամսագրի համար, հակառակ իր քրոջ առարկություններին, բայց դա դարձավ պատճառներից մեկը, որով նա ստացավ «Ադամանդներն հավերժ են» ֆիլմում Ջեյմս Բոնդի ընկերուհիների դերը։ Չնայած ֆիլմի հաջողությանը, դերասանուհու ծավալուն կարիերան անհաջող էր ընթանում, և նա հիմնականում նկարահանվում էր ցածր բյուջետային ֆիլմերում, հեռուստասերիալների դրվագներում, ինչպիսին էին «Բժիշկ Մարկուս Ուելբի», «Բարետտա», «Ստաչսկին և Հաթչը» հեռուստասերիալները, ինչպես նաև փոքր դերեր է խաղացել իր քրոջ ֆիլմերում։

1981 թվականի նոյեմբերի 29-ին Նատալի Վուդը տարօրինակ հանգամանքներում խեղդվել է Կատալինա կղզու մոտ։ 1984 թվականին Լանան գրեց գիրք՝ «Նատալի. Հուշեր իր քրոջից», որտեղ հայտարարել է, որ իր քրոջ ամուսինը՝ Ռոբերտ Վագները, դադարեց շփվել նրա հետ Նատալիի մահից անմիջապես հետո։ 2002 թվականին նա հրատարակեց երկրորդ գիրքը իր քրոջ կյանքի մասին՝ «Նատաշա. Նատալի Վուդի կենսագրությունը»։ 2004 թվականին Լանա Վուդը հանդես է եկել որպես պրոդյուսեր և  ռեժիսոր փայտե ամբիոն
 «Նատալի Վուդի առեղծվածը» կենսագրական-վավերագրական ֆիլմի հեղինակներից մեկը։

## Անձնական կյանք
Լանա Վուդը ամուսնացել է չորս անգամ, Ռիչարդ Սմեդլիի հետ վերջին ամուսնությունից նա ունի դուստր։ Նա ռոմանտիկ հարաբերություններ է ունեցել Ուորեն Բիթի, Ռայան Օ’ Նիլ, Ալեն Դելոն և Շոն Քոնների դերասանների հետ, որը նա նկարագրում է ինքնակենսագրության մեջ։

## Մատենագիտություն
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Ռազմավիրական ճանապարհ

[մինի|աջից|Ռազմավիրական ճանապարհի մաս կազմով [Անանուրի կամուրջը]]
**Ռազմավիրական ճանապարհ** (, , , բառացիորեն՝ «երկնային կիրճի ճանապարհ»), գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայով անցնող (Խաչի լեռնանցք, 2384 մ) և Վլադիկավկազ ու Թբիլիսի քաղաքները միացնող ճանապարհի պատմական անվանումը։ Երկարությունը 208 կմ է։ Անցնում է Թերեքի հովտով, Դարիալի ու Բայդարկա գետի կիրճերով, իջնում Սպիտակ Արագվի գետի հովիտը և Կուրի աջ ափով մոտենում Ռազմավիրական ճանապարհի մի հատված Թբիլիսիին։

Ռազմավիրական ճանապարհը կառուցել են ռուսական զորքերը, մշտական հաղորդակցություն է հաստատվել 1799 թվականին։ Վրաստանը Ռուսաստանին միանալուց (1801) հետո սկսվեց նոր ճանապարհի կառուցումը (1863 թվականին խճապատվեց)։ Ռազմավիրական ճանապարհը մեծ դեր է խաղացել Ռուսաստանի և Անդրկովկասի միջև տնտեսական կապերի զարգացման գործում։
Խորհրդային իշխանության տարիներին ճանապարհը վերակառուցվել է։ Կա մշտական ավտոհաղորդակցություն։ Ճանապարհի երկարությամբ հանդիպում են վրացական հին հուշարձաններ, տաճարներ, բերդեր։ Ռազմավիրական ճանապարհի վրա է գտնվում Մցխեթ քաղաքը։ Զարգացած է տուրիզմը։

Sioni, Georgian Military Road, Georgia.jpg 
Sioni, Georgian Military Road, Khevi, Georgia.jpg
Darial Gorge, Terek Valley, Georgia.jpg
Georgische Heerstrasse-10-Kirche-2019-gje.jpg|
Georgische Heerstrasse-30-Galerie-2019-gje.jpg|
Georgische Heerstrasse-Kreuzpass-06-Gedenkstaette-2019-gje.jpg|
Treaty of Georgievsk Monument-12-2019-gje.jpg|


Կատեգորիա:Ճանապարհներ
Նապոլեոն III

**Նապոլեոն III** (Napoleon), Շառլ Լուի Նապոլեոն Բոնապարտ (), ), Ֆրանսիայի կայսր (1852 - 1870), Նապոլեոն I-ի եղբոր՝ Լուի Բոնապարտի որդին։

1815 թվականից եղել է տարագրության մեջ։ Նապոլեոն I-ի որդու՝ Ռայխշտադի դքսի, մահից (1832) հետո բոնապարտիստների կողմից ճանաչվել է որպես ֆրանսիական գահի «օրինական» հավակնորդ։ Խռովության միջոցով քանիցս փորձել է զավթել իշխանությունը։ 1840 թվականին ֆրանսիական կառավարությունը նրան դատապարտել է ցմահ բանտարկության։ 1846 թվականին փախել է Անգլիա, 1848 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո վերադարձել է Ֆրանսիա։ Օգտվելով ստեղծված բարենպաստ սոցիալական և քաղաքական պայմաններից՝ 1848 թվականին Նապոլեոն III-ը կարողացել է ընտրվել հանրապետության պրեզիդենտ։ 1852 թվականին զինվորականության օգնությամբ կատարել է պետական հեղաշրջում և հռչակվել կայսր՝ Նապոլեոն III անունով։

Նապոլեոն III-ի կառավարությունը պատերազմներ է մղել Ավստրիայի, Հնդկաչինի, Սիրիայի, Մեքսիկայի դեմ, մասնակցել Ղրիմի պատերազմին (1853 - 1856)։ Երկրորդ կայսրության արտաքին քաղաքական անհաջողությունները և մասնավորապես ֆրանս-պրուսական պատերազմը (1870 - 1871), արագացրին կայսրության կործանումը։ 1870 թվականին Սեդանի ճակատամարտում Նապոլեոն III-ը գերի հանձնվեց պրուսացիներին։ Փարիզում 1870 թվականի սեպտեմբերի 4-ի հեղափոխությունը գահընկեց արեց Նապոլեոն III-ին։ 1871 թվականի Ֆրանկֆուրտի պայմանագրով Նապոլեոն III-ը ազատվել է գերությունից և մինչև կյանքի վերջը ապրել Անգլիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կայսրեր
Կատեգորիա:Բոնապարտներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի միապետեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ
Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Դիասպորա (սոցիալական ցանց)

250px|մինի|Դիասպորայի խորհդանիշը
**Դիասպորա*** (*DIASPORA**, հայերեն տեղայնացված անվանումը՝ *Սփյուռք**), ապակենտրանացված սոցիալական ցանց, որն աշխատում է համանուն ազատ ծրագրաշարով։ Դիասպորայի օգտատերերը «սփռված» են տարբեր հանգույցներում (այստեղից էլ անվանումը), որոնցից յուրաքանչյուրը տեղակայված է առանձին սերվերի վրա և գործում է որպես մյուսներից անկախ սոցիալական ցանց։ Օգտատերերը կարող են ընկերներ ունենալ այլ հանգույցներում, ինչպես նաև՝ մի շարք այլ սոցիալական ցանցերում (Ֆրենդիկա, Իդենտիկա և այլն)

## Հանգույցների և օգտատերերի թիվը
2013 թվականին կեսերին Դիասպորա֊հանգույցների թիվն անցնում էր 160-ը։ Օգտատերերի թիվը մոտավոր հաշվարկներով կազմում է 400.000

## Պատմություն
Նախագիծը 2010 թվականին ստեղծել են Նյու Յորքի համալսարանի չորս ուսանողներ։ Նույն թվականի ապրիլին *Քիքստարտեր* կայքում շուրջ 6500 նվիրատու $200.000 է նվիրաբերել նախագիծն իրականացնելու համար։ Նվիրատուների շարքում էր նաև Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցի հիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգը։

2011 թ. նոյեմբերի 23-ին գործարկվել է առաջին Դիասպորա հանգույցը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* սփյուռք.ամ Հայաստանում տեղակայված հանգույց (ՀՏՀ)

Կատեգորիա:Սոցիալական ցանցեր
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:2010 մշակված ծրագրային ապահովում
Ծաղկարի

**Ծաղկարի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։ Գտնվում էր Մամախաթուն քաղաքից 20 կմ հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Հայ բնակիչները տեղահանվել և բնաջնջվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբներին ուներ մոտ 60 տուն հայ և 15 տուն այլազգի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ծաղկարին ուներ Սուրբ Աստվածածին անունով մատուռ։ Բնակավայրի մոտ էր գտնվում Սուրբ Դավիթ վանքը, որի շրջապատում կային խոշոր խաչարձաններ։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Դերջանի շրջանի համայնքներ
Ռուդի Գարսիա

**Ռուդի Գարսիա** (), ծնվել է 1964 թվականի փետրվարի 20-ին Նեմուրում, ֆրանսիացի ֆուտբոլային մարզիչ և նախկին ֆուտբոլիստ։ 2013 թվականի հունիսի 12-ին իր պաշտոնում փոխարինել է Ռոմայի նախկին գլխավոր մարզիչի պաշտոնակատար Աուրելիո Անդրեացցոլիին։

## Մարչական կարիերա
### Լիլլ
### Ռոմա
2013 թվականի հունիսի 12-ին Ռոմայի նախագահ Ջեյմս Պալլոտտան ներկայացրեց Ռուդի Գարսիային, որպես հռոմեական ակումբի նորանշանակ գլխավոր մարզիչ։

## Նվաճումներ
;Լիլլ
*Ֆրանսիական Լիգա 1՝ 2010–11
*Ֆրանսիայի Գավաթ՝ 2010–11

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Ծաղկե

**Ծաղկե** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճի հյուսիսարևմտյան կողմում, Նազիկ լճից արևելք, Խլաթ քաղաքից 9 կմ հյուսիս։

1880-ական թվականներին ուներ 24 տուն, 1909 թվականին ուներ 227 (25 ընտանիք) հայ բնակիչ։

Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

Ծաղկեն ուներ **Ս. Դանիել** անունով եկեղեցի։

Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պերմեր

**Պերմեր** (), նախապերմերենով խոսող և Մերձուրալում մ.թ.ա. 1-ին և մ.թ. 1-ին հազարամյակներում բնակվող հիպոտետիկ ժողովուրդ։ Ժամանակակից ուդմուրտների և կոմիները նախնիները։

Պերմերը անջատվել են ընդհանուր ֆիննապերմական լեզվային ընտանիքից մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում, մնալով դրա արևելյան շրջանում՝ Վյատկա-Կամայան տարածաշրջանում։ Նախապերմցիները Անանինոյի մշակույթի (մ.թ.ա. 8-3 դդ.) գլխավոր էթնիկական տարրերից էին։

Կատեգորիա:Ֆիննաուգորական ազգեր
Կատեգորիա:Ուդմուրտիայի պատմություն
Կատեգորիա:Պերմի երկրամասի պատմություն
Խարեսիկ

**Խարեսիկ**, Հարսիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառում։ Գտնվում էր Բերրի գյուղաքաղաքից արևմուտք, Փերի և Մնձուր գետերի միջև։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը կապված է հայերեն «հարսիկ» բառի հետ։ Ավանդության համաձայն Սինամ թագավորի որդին հաճախ լողալով անցել է Եփրատը իր հարսնացուին տեսնելու համար և ետ դարձել։ Դրա համար էլ գյուղը կոչվել է Հարսեկ (Հարսիկ)։

## Պատմություն
Խարեսիկի հայ բնակիչները մասամց կոտորվեց 1895 թվականի ջարդերի վրա, իսկ մնացածի մեծ մասը զոհվեցին 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 30 տուն, որից 25-ը՝ հայկական։ 1915 թվականին ուներ 52 տուն՝ 416 հայ և 25 տուն՝ 125 քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խարեսիկն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։ Եկեղեցու շրջկայքում կային ավերակներ և հնություններ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հարբին

**Հարբին** (), քաղաք Չինաստանի հյուսիս-արևելքում, Սունգարի գետի ափին։ Հեյլունցզյան նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Մոտ 10 635 971 բնակիչ (2010)։ Երկաթուղային, գետային և օդային հաղորդակցության խոշոր հանգույց է։ Զարգացած է մեքենաշինությունը, էլեկտրաէներգետիկական, էլեկտրատեխնիկական, նավթի և քիմիական արդյունաբերության սարքավորումների արտադրությունը, նավաշինությունը, սարքա-հաստոցաշինությունը, ինչպես նաև քիմական, տեքստիլ, փայտամշակման, սննդի և կաշվի արդյունաբերությունը։ Հարբինը հիմնադրվել է 1898 թվականին, Ռուսաստանի կողմից Արևելա-Չինական երկաթուղու կառուցման ժամանակ։

Կատեգորիա:1898 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Խարդախություն

[մինի|Ամերիկյան «[Էնրոն» անդրազգային կորպորացիայի հիմնադիր Քենեթ Լեյը]]
**Խարդախություն** (քրեական իրավունքում), հափշտակության ձև, երբ խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով ձեռք է բերվում զգալի չափերի (30.000 դրամ արժեքով) գույք կամ գույքի նկատմամբ իրավունք։ Հայաստանի քրեական օրենսգրքով խարդախության հասարակ տեսակի համար նախատեսվում է տուգանք՝ 300-500 հազար դրամի չափով, կամ կալանք՝ առավելագույնը 2 ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը 2 տարի ժամկետով, ծանրացնող հանգամանքների դեպքում (խոշոր չափերով (500 հազարից մինչև 3 միլիոն դրամ), մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ, պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով, կաշառք ստանալու պատրվակով)՝ տուգանք՝ 500 հազարից մինչև 1 միլիոն դրամի չափով, կամ ազատազրկում՝ 2-5 տարի ժամկետով, իսկ առավել ծանրացնող հանգամանքների դեպքում (առանձնապես խոշոր չափերով (3 միլիոն դրամ և ավելի), կազմակերպված խմբի կողմից)` ազատազրկում` 4-8 տարի ժամկետով՝ գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա։

Կատեգորիա:Քրեական իրավունք
Կատեգորիա:Խարդախություն
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Խարզիթ

**Խարզիթ**, *Գարզիկ, Խարզիդ, Խարզիտ, Կարզիկ*, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի համանուն գավառի Գյոզալդարայի գավառակում։

1909 թվականին ուներ 168 (25 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
Խարիսխ (էլեկտրական)

250px|մինի|Խարիսխ
**Խարիսխ**, էլեկտրական մեքենայի (սովորաբար հաստատուն հոսանքի) շարժական մասը, որի փաթույթներում պտտման ժամանակ մակածվում է Էլշու։ Խարիսխի լիսեռի վրա տեղակայված է էլեկտրատեխնիկական պողպատի թիթեղներից հավաքված միջուկ, որն ունի փաթույթների դասավորման փորակներ։ Փաթույթի ծայրերը միացվում են կոլեկտորի թիթեղներին, որոնց միջոցով էլ. խոզանակների օգնությամբ, խարիսխի փաթույթները միացվում են արտաքին շղթային։ Խարիսխի տեսակից և ձևից են կախված հաստատուն հոսանքի էլեկտրական մեքենայի մի շարք բնութագրեր՝ հզորությունը, արագագործությունը, կարգավորման ճշտությունը։

Կատեգորիա:Էլեկտրական շարժիչներ
Խարխին

**Խարխին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջան գավառում։ Գտնվում էր Մամախաթուն քաղաքից 18 կմ հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Խարխինի բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 20 տուն բնակիչ։ 1909 թվականին ուներ 25 տուն հայ և 50 տուն թուրք բնակիչ։ 1914 թվականին ուներ 150 տուն, որից 38-ը` հայկական։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կար Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։  Խարխինի մոտակայքում գտնվում էր Ս. Սարգիս վանքը։

## Կրթություն
Խարխինն ուներ երկսեռ հայկական վարժարան, որտեղ 1872-1873 թվականներին սովորում էին 20, իսկ 1914 թվականին՝ 40 աշակերտ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խարգին

**Խարգին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում։ Գտնվում էր Արճեշ քաղաքից 2-3 կմ հարավ֊արևելք, լճափնյա կանաչապատ հարթության վրա։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը կոտորվել է, փրկվածները տարագրվել են Արևելյան Հայաստան։

Ըստ Լինչի այստեղ գտել են Արգիշտի II թագավորի (մթա 714-690) սեպագիր արձանագրություն։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 15 տուն, 1909 թվականին՝ 23 տուն հայ, իսկ Մեծ եղեռնի նախօրեին՝ 30 տուն հայ և թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խարթոս

**Խարթոս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառում, համանուն դաշտում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 18 կմ հյուսիս-արևելք՝ Ցրոնք գյուղից հյուսիս։

## Պատմություն
Խարթոսի հայերը բռնությամբ տեղահանվել և զոհվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 30 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խարթոսն ուներ 1151 թ.-ին կառուցված եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խարիսխ (ճարտարապետություն)

մինի|աջից|Ատտիկական խարիսխ
**Խարիսխ** ճարտարապետության մեջ, սյան, մույթի և այլ ուղղաձիգ կրող կառուցվածքային տարրերի պատվանդանի (հիմք-հենարանի) պայմանական անվանումը։ Դասական օրդերներում խարիսխները տարբերակվում են բարձրությամբ և ճարտարապետական բեկվածքով։ Հունական օրդերների խարիսխները սովորաբար հավասար են մեկ մոդուլի։ Այսպես կոչված՝ ատտիկական խարիսխը բաղկացած է սալից (պլինթոսից) և իրարից ստվերինով բաժանված երկու գլաններից։ Որմնասյան կամ որմնամույթի պատվանդանները անվանվում են որմնախարիսխ։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Գեղարդ Մուսասի

**Գեղարդ Մովսեսյան** առավել հայտնի որպես **Գեղարդ Մուսասի** (, ), հոլանդահայ խառնամարտիկ (MMA) և քիքբռնցքամարտիկ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «Ultimate Fighting Championship» (UFC) կազմակերպության կիսածանրքաշային դիվիզիոնում։

Մուսասին կարիերայի ընթացքում մեկական անգամ նվաճել է Dream կիսածանրքաշային, Dream միջինքաշային, Cagefighters միջինքաշային և Strikeforce կիսածանրքաշային տիտղոսները։

Ըստ UFC-ի պաշտոնական ցուցակավորումների՝ Մուսասին ներկայումս համարվում է № 10 կիսածանրքաշային մարտիկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Գեղարդ Մուսասիի կենսագրությունը  
* ՀայՖայթերս. Բոլոր հայ մարտարվեստային մարզիկների բազա 

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թեհրան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Հայ ընդհանուր մենամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ձյուդոիստներ
Կատեգորիա:Հայ քիքբռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ
Ջոզեֆ Գորդոն-Լևիթ

**Ջոզեֆ Լեոնարդ Գորդոն-Լևիթ** (անգլ.՝ *Joseph Leonard Gordon-Levitt*, ), ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ և ռեժիսոր։ Առաջին դերերը կինոյում կերտել է վաղ հասակում։ Վաղ ֆիլմերից առավել հայտնի են «Բեթհովենը», «Հրեշտակները դաշտից դուրս», «10 պատճառ քեզ ատելու» և այլն։

Գորդոն-Լևիթը տևական դադար է առնում դերասանական կարիերայից՝ ընդունվելով Կոլումբիայի համալսարան, սակայն կրթությունը կիսատ է թողնում 2004 թվականին և վերադառնում դերասանական կարիերային։ Մինչ այժմ Գորդոն-Լևիթի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերից են «Ամռան 500 օր», «Սկիզբ», «50/50», «Շտապ առաքում», «Մռայլ ասպետը. Լեգենդի վերածնունդը» և այլն։

«hitRECord» առցանց բազայի հիմնադիրն ու տնօրենն է։

## Արտաքին հղումներ
* Էջը IMDb կայքում
* «hitRECord»-ի պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Ռուսները Հայաստանում

Ռուսները Հայաստանի բնակչության կազմում ազգային փոքրամասնություններից երկրորդն են եզդիներից հետո։ Համաձայն 2011 թ. մարդահամարի Հայաստանում ռուսական սփյուռքի քանակը կազմում է 14.660 մարդ։ Նախկինում ռուս բնակչության քանակությունը ավելի մեծ էր, սակայն Սպիտակի երկրաշարժի, ԽՍՀՄ փլուզման և երկրում կտրուկ տնտեսական անկման պատճառով ռուսների մեծ մասը անկախության առաջին տարիներին արտագաղթեց Ռուսաստան։ Ռուսները Հայաստանում ներկայացված են մոլոկաններով և սովետական ժամանակաշրջանում Հայաստան տեղափոխված ժառանգներից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի ռուսական համայնքը

Կատեգորիա:Հայաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Ռուսներ
Կատեգորիա:Հայ-ռուսական հարաբերություններ
Հնդկական սփյուռք

**Հնդկական սփյուռք**, Հնդկաստանից դուրս բնակվող հնդկական ծագումով բնակչությունը։ Ըստ Միավորված Ազգերի Կազմակերպության զարգացման ծրագրի հաշվետվության, հնդկական սփյուռքը աշխարհի երկրորդն է խոշորությամբ, չինականից հետո, և կազմում է ավելի քան 25 միլիոն մարդ։

2003 թվականից սկսած, ամեն տարի հունվարի 9-ին Հնդկաստանում նշում են «Փրավասի Բհարաթիյա Դիվաս» (հնդկական սփյուռքի օր) տոնը, որպեսզի նշեն սփյուռքի ավանդը Հնդկաստանի զարգացման մեջ։ Այդ օրը 1915 թվականին Մահաթմա Գանդին Հարավային Աֆրիկայից վերադարձել է Հնդկաստան։

## Հնդկական սփյուռքի քանակը ըստ երկրների
:Նեպալ 4,000,000
: 3,183,063
:Մյանմա 2,900,000
:Մալայզիա 2,050,000 
:Սաուդյան Արաբիա 1,789,000
: 1,750,000
:Շրի Լանկա 1,601,600
: 1,500,000
:Հարավային Աֆրիկա 1,218,000
: 1,000,000
:Մավրիկիոս 882,220 
:Օման 718,642 
:Սինգապուր 670,000 
: 579,390
:Տրինիդադ և Տոբագո 551,500
: 500,000 
: 448,430 
: 350,000 
:Գայանա 320,200 
:Ֆիջի 313,798 
: 300,000 - 450,000
:Նիդերլանդներ 215,000
:Չինաստան 150,051 
:Թաիլանդ 150,000 
: 140,300 
: 120,000 
:Եմեն 111,000
: 110,000
: 80,000 
: 78,000
:Քենիա 75,000 
: 40,000

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկական սփյուռք