Միլ Մի-24

**Միլ Մի-24** (ռուսերեն՝ Миль Ми-24, ՆԱՏՕ-ի անվանմամբ՝ Hind), մեծ հարվածային ուղղաթիռ և երկրորդական փոխադրիչ է, որը արտադրվել է Մ. Լ. Միլի անվան կոնստրուկտորական բյուրոյում։ Ոչ պաշտոնական անվանումը՝ «Կոկորդիլոս»։ Այն գործածվել է Խորհրդային ռազմաօդային նավատորմում և երեսուն տարբեր այլ երկրներում։

Սերիական արտադրությունը սկսվել է 1971 թվականին։ Ունի տարբեր մոդիֆիկացիաներ, արտահանվել է աշխարհի տարբեր երկրներ։ Ակտիվորեն օգտագործվել է Աֆղանական պատերազմի, Չեչնիայում մարտական գործողությունների ժամանակ, ինչպես նաև բազմաթիվ տարածաշրջանային հակամարտություններում։ Արտադրվում է «Ռոստվերտոլ» ԲԲԸ-ում։

2021 թվականի դրությամբ այս ուղղաթիռը աշխարհում երկրորդ ամենատարածված հարվածային ուղղաթիռն էր՝ AH-64 Apache-ից հետո։

## Օպերատորներ
մինի|կենտրոն|350px|ՄԻ-24, ՄԻ-25, և ՄԻ-35 օպերատորներ

## Կառուցվածք
[thumb|left|Մի-24Դ [ուղղաթիռի օդաչուի խցիկը]]
Մի-24 ուղղաթիռը կառուցված է դասական միապտուտակային սխեմայով հինգթևանի եռծղխնևոր կրող և եռթևանի ղեկային պտուտակներով։
 
Շասսին երեք հենարանային է, հավաքվող, դիմացի ղեկավարվող հենարանով։

Ֆյուզելաժի դիմային հատվածում տեղակայված է տանդեմային սխեմայով կառուցված անձնակազմի երկտեղանի խցիկը՝ հրաձիգ-օպերատորը գտնվում է առանձին ճակատային խցիկում, նրա ետևում օդաչուն, որի խցիկը հարմար տեսանելիության համար բարձրացված է 0,3 մետր հրաձիգի խցիկից վերև, բորտմեխանիկը կարող է գտնվել օդաչուի ետևում գտնվող սպառազինության բաժնում, ետգցովի նստատեղի վրա։ Անձնակազմը գտնվում է հերմետիզացված խցիկներում, որը համալրված է ջեռուցման և օդափոխման համակարգերով, վարակված օդի և ռադիոակտիվ փոշու ներթափանցումից խուսափելու համար խցիկներում պահպանվում է ոչ մեծ ավելցուկային ճնշում։

thumb|right|Մի-24 ուղղաթիռի բեռնատար խցիկը ներսից
Պողպատե սալիկներով զրահապատվում էր անձնակազմի խցիկը, փոխանցման տուփը, շարժիչների յուղի տարաները, ռեդուկտորը և հիդրոբաքը։ Օդաչուի նստարանը զրահապատ է, ետգցովի զրահապատ հենարանով, հրաձիգի նստարանը զրահապատ չէ, խցիկների միջև տեղադրված է զրահապատ միջնապատ, դիմացի ապակիները զրահապատ են, տափակ, համալրված ապակի մաքրիչներով, կողային ապակիները ունեն կլորավուն տեսք, պատրաստված են կայծքարատից, զրահապատ չեն։
 
Ֆյուզելաժի կենտրոնական բաժինը բաղկացած է բեռնատար խցիկից, որտեղ կարող են տեղավորվել մինչև ութ դեսանտավոր, և ետին կոնաձև հատվածից սարքավորումների տեղակայման համար։

Շարժահաղորդումն ու կրկնորդագրված համակարգը նույնն են, ինչպիսին Մի-8 ուղղաթիռում է։

Կրող պտուտակի լիսեռը թեքված է ոչ միայն առաջ 4,5°-ով, այլ նաև դեպի աջ 2,5°-ով, որպեսզի ապահովի հավասարակշռությունը առաջընթացող ուղղագիծ թռիչքի ժամանակ։
Ուղղաթիռի հիմնական առանձնահատկություններից մեկն է համարվում 6,75 մ² մակերեսով թևը բացասական լայնակիով V — 12°, որն ապահովում է ամբարձիկ ուժի 22-28 տոկոսը, կախված արագությունից և այլ գործոններից։

## Թռիչքա-տեխնիկական բնութագրություն
thumb|Մի-24 ուղղաթիռը երեք պրոյեկցիաներում

### Ծավալային մեծություն
* Կրող պտուտակի տրամագիծը՝ 17,3 մ
* Ղեկային պտուտակի տրամագիծը՝ 3,908 մ
* Պտտվող պտուտակների հետ բարձրությունը՝ 5,47 մ
* Ֆյուզելաժի երկարությունը՝ 17,51 մ (17,23 մ Ми-24ВМ մոդելի մոտ) 
* Ֆյուզելաժի լայնությունը՝ 1,7 մ
* Ֆյուզելաժի բարձրությունը՝ 3,9 մ
* Թևերի չափը՝ 6,4 մ

### Հիմնական զանգվածները
* Դատարկ՝ 7580 կգ
* Նորմալ թռիչքային՝ 10 500 կգ
* Առավելագույն թռիչքային՝ 11 500 կգ
* Առավելագույն բեռնամբարձությունը՝ 2400 կգ
* Բեռի զանգվածը արտաքին օդային կախոցի վրա՝ 2400 կգ
* Վառելիքի ներքին պաշար՝ 2100 կգ
* Արտաքին բաքի վառելիքի պաշար՝ մինչև 3000 կգ

### Ուժասարքավորում
* Քանակը, տիպը, ապրանքատեսակը՝ ТВ3-117 տեսակի 2 շարժիչ
* Հզորությունը՝ 2 х 2200 ձիաուժ

### Թռիչքա-տեխնիկական բնութագրություն
* Անձնակազմ՝ 2—3 մարդ
* Ուղևորներ՝ մինչև 8 դեսանտավոր, 2 ծանր վիրավոր պատգարակի վրա և 2 թեթև վիրավոր և բուժծառայող 
* Նորմալ արագություն՝ 270 կմ/ժ
* Առավելագույն արագություն հորիզոնական թռիչքի ժամանակ՝ 335 կմ/ժ
* Պրակտիկ թռիչքի հեռավորություն՝ 450 կմ
* Տեղափոխման թռիչքի հեռավորությունը՝ 1000 կմ
* Վառելիքի միջին ծախսը՝ 780 լ/ժամ
* Ստատիկ բարձրությունը՝ 1400 մ
* Դինամիկ բարձրությունը՝ 4950 մ
* Առավելագույն շահագործման ծանրաբեռնվածություն՝−1,3/+3
* Կողաթեքման թույլատրելի անկյուն՝ 50 աստիճան
* Տանգաժի թույլատրելի անկյուն՝ 30 աստիճան

### Սպառազինություն
* Ներկառուցված հրաձգա-հրանոթային սպառազինություն՝ կախված մոդիֆիկացիայից
* Կախոցների թիվը՝ 6 (4)
* Կախովի հրաձգա-հրետանային՝ 2 УПК-23-250 կամ 2 ГУВ տեսակի բեռնարկղեր գնդացրերով կամ 2 (4) ГУВ՝ նռնականետերով
* Կառավարվող հրթիռային՝ Штурм-В, Атака-М, Гермес-А
* Ոչ կառավարվող հրթիռային՝ С-5, С-8, С-13, С-24
* «Օդ-օդ»։ Р-60М, Р-63В, «Игла-В», 9М220О «Атака»
* Ռմբային։ ռումբեր և կասետաներ 50-ից մինչև 500 կգ տրամաչափերով

## Ռեկորդներ
* 1978 թվականին Գ. Կարապետյանը բացարձակ համաշխարհային ռեկորդ է սահմանել ուղղաթիռների արագության համար՝ 368,4 կմ/ժամ։
* Արագամբարձության ռեկորդ՝ 1975 թվականի օգոստոսի 8-ին՝ 3000 մետր 2 րոպե 34 վայրկյանի ընթացքում, իսկ օգոստոսի 26-ին՝ 6000 մետր 8 րոպե 31 վայրկյանի ընթացքում։

## Համակարգչային խաղերում
Մի-24 ուղղաթիռը հանդիպում է հետևյալ համակարգչային խաղերում.

* Metal Gear Solid
* HIND — The Russian Combat Helicopter Simulation;
* Operation Flashpoint: Cold War Crisis
* ArmA 2
* Call of Duty: Modern Warfare, Modern Warfare 2, Modern Warfare 3
* Call of Duty: Black Ops, Black Ops II
* Call of Duty: Ghosts
* Grand Theft Auto Online
* S.T.A.L.K.E.R.
* Counter Strike: Condition Zero Deleted Scenes (Миссия Secret War)
* Take On Hellicopters — Hind;
* Battlefield Bad Company;
* Apache: Air Assault;
* DCS World;
* նաև գոյություն ունի Enemy Engaged ուղղաթիռային վարժասարքի համար մոդիֆիկացիայի տեսքով;
* Ace Combat: Assault Horizon
* World in Conflict
* Wargame խաղերի շարքը
* Freedom Fighters
* Saints Row: The Third, որն անվանափոխվել և դարձել է Vulture
* Fair Strike
* Microsoft Flight Simulator X

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարվածային ուղղաթիռներ
Կատեգորիա:Ռազմական ուղղաթիռներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ուղղաթիռներ