Կոստանդնուպոլսի պաշարում (626)

**626 թվականի Կոստանդնուպոլսի պաշարումը** սասանյան պարսիկների, աբարների և մեծ թվով դաշնակից սլավոնների կողմից ավարտվել է բյուզանդացիների ռազմավարական հաղթանակով։ Պաշարման ձախողումը փրկել է կայսրությունը կործանումից և, կայսր Հերակլիոսի (610–641 թվականներ) նախորդ տարվա և 627 թվականի այլ հաղթանակների հետ համադրված, հնարավորություն է տվել Բյուզանդիային վերականգնել իր տարածքները և վերջ դնել կործանարար հռոմեական-պարսկական պատերազմներին՝ պարտադրելով պայմանագիր՝ c.590 սահմանների կարգավիճակի պահպանմամբ։

## Նախապատմություն
602 թվականին Փոկասը տապալել է կայսր Մորիսին (582–602 թվականներ)։ Ավելի ուշ աղբյուրների համաձայն, նրա կառավարումը նշանավորվել է դաժանություններով և վարչական անկարողությամբ։ Նոր կայսրի վատ կառավարումը Բյուզանդական կայսրությունը խոցելի և անկայուն է դարձրել, երբ սասանյան թագավոր Խոսրով II-ն (590–628 թվականներ) արշավել է՝ օգտագործելով հեղաշրջումը որպես պատերազմի առիթ, քանի որ Խոսրով II-ն անձնապես մոտ էր Մորիսին, ով օգնել էր նրան վերադառնալ գահին՝ Բահրամ Չոբինի ապստամբությունից հետո։ Սկզբնական շրջանում սասանյան արշավանքը հաջող է եղել, բյուզանդացիները նահանջել են դեպի Անատոլիայի կենտրոնական շրջան։ Այնուհետև, Փոկասը տապալվել է Կարթագենի էքզարքի որդի Հերակլիոսի կողմից։ Հերակլիոսը սկսել է ակտիվ պատերազմական գործողություններ և անձամբ առաջնորդել իր բանակը, սակայն իրավիճակը վատթարացել է, և Բյուզանդական կայսրությունը կորցրել է իր բոլոր Մերձավոր Արևելքի տիրույթները՝ ներառյալ Եգիպտոսը։ Չնայած Միջագետքում մի քանի հակա-արշավանքներին, Հերակլիոսը չի կարողացել կանգնեցնել պարսիկ թշնամիներին՝ կանխելու իր մայրաքաղաքի պաշարումը, որտեղ նրանք կարող էին հարձակում սկսել Խալկեդոնից։ 626 թվականի մայիսի 14-15-ին Կոստանդնուպոլսում խռովություններ են տեղի ունեցել Հովհաննես Սեիսմոսի դեմ, քանի որ նա ցանկանում էր չեղարկել կայսերական պահակախմբի հացի բաժնեչափը և բարձրացնել հացի գինը 3-ից 8 ֆոլիսի։ Նա դա արել է կառավարական ռեսուրսները խնայելու համար, սակայն հեռացվել է։ Այնուամենայնիվ, քաղաքում շարունակվել են անկարգությունները։

## Պաշարում
Խոսրովը, տեսնելով, որ անհրաժեշտ է վճռական հակահարձակում բյուզանդացիներին պարտության մատնելու համար, զորահավաք կատարեց՝ հավաքագրելով երկու նոր բանակ ընդունակ տղամարդկանցից, այդ թվում՝ օտարերկրացիներից։ Շահինին վստահվեց 50,000 զինվոր՝ մնալու Միջագետքում և Հայաստանում՝ կանխելու Հերակլիոսի՝ Պարսկաստան արշավելը, իսկ Շահրբարազի փոքր բանակը անցնելով Հերակլիոսի թևերի միջով՝ ուղիղ ընթացքով հասավ Խալկեդոն՝ Կոստանդնուպոլսից այն կողմ Բոսֆորի միջոցով։ Խոսրովը նաև համակարգեց աբարների խանի հետ՝ Կոստանդնուպոլսի վրա համաձայնեցված հարձակում իրականացնելու եվրոպական և ասիական կողմերից։ Պարսկական բանակը տեղակայվեց Խալկեդոնում, իսկ աբարները՝ Կոստանդնուպոլսի եվրոպական կողմում՝ հավանաբար ավերելով Վալենսի ջրանցքը։ Բյուզանդական նավթային ուժերի՝ Բոսֆորյան նեղուցի վերահսկողության շնորհիվ, պարսիկները չկարողացան զորք ուղարկել եվրոպական կողմ՝ իրենց դաշնակցին օգնելու համար։ Սա նվազեցրեց պաշարման արդյունավետությունը, քանի որ պարսիկները ուժեղ էին պաշարման պատերազմում։ Ավելին, պարսիկներն ու աբարները դժվարություններ ունեին հաղորդակցվելու պահպանվող Բոսֆորով՝ չնայած, անկասկած, որոշ հաղորդակցություն եղել է երկու ուժերի միջև։

Կոստանդնուպոլսի պաշտպանությունը ղեկավարում էին պատրիարք Սերգիոսը և պատրիկ Բոնուսը։ Լուրը լսելով, Հերակլիոսը իր բանակը բաժանեց երեք մասի. չնայած նա գնահատեց, որ մայրաքաղաքը համեմատաբար անվտանգ է, այնուամենայնիվ ուղարկեց ուժեղացումներ Կոստանդնուպոլիս՝ պաշտպանողների մորալը բարձրացնելու համար։ Բանակի մեկ այլ մասը գտնվում էր իր եղբայր Թեոդորոսի հրամանատարության ներքո և ուղարկվեց Շահինին դիմակայելու համար, իսկ երրորդ և ամենափոքր մասը մնաց նրա սեփական վերահսկողության ներքո՝ պարսկական կենտրոնական շրջան արշավելու մտադրությամբ։

Ավարների և Սկլավենիների համաձայնեցված հարձակումը 29 հունիսի 626 թվականին սկսվեց։ Քաղաքի պատերի ներսում մոտ 12,000 լավ մարզված բյուզանդական ձիավորական զորքեր (ենթադրաբար հետևակ) պաշտպանում էին քաղաքը մոտ 80,000 ավարների և սկլավենների դեմ, որոնք վճռական էին Եվրոպայում հռոմեական կայսերական իշխանությունը վերացնելու հարցում։ Սակայն միայն այն ժամանակ դարձավ հստակ, երբ ավարները սկսեցին ծանր պաշարման սարքավորումներ տեղաշարժել Թեոդոսիանոս պատերի ուղղությամբ։ Մեկ ամիս շարունակական չնայած ռմբակոծություններին, Կոստանդնուպոլսի պատերի ներսում ոգին բարձր էր մնում՝ Պատրիարք Սերգիոսի կրոնական բորբոքվածության և պատերով նրա ընթացքների շնորհիվ՝ Աստվածամոր պատկերը (կամ պատկեր) կրելով, ինչը ոգեշնչում էր աստվածային պաշտպանության հավատը։ Ավելին, պատրիարքի կոչերը կրոնական բարեպաշտության համար գյուղական բնակչության շրջանում առավել արդյունավետ էին դառնում այն փաստի շնորհիվ, որ նրանք հանդիմանում էին հեթանոսներին։ Հետևաբար, յուրաքանչյուր հարձակում դատապարտված էր ձախողման։ Երբ ավար-սլավոնական և պարսկական նավատորմիղները կործանվեցին երկու տարբեր ծովային ճակատամարտերում, հարձակվողները պանիկայի մատնվեցին և փախան՝ լքելով պաշարումը, ակնհայտորեն հավատալով, որ աստվածային միջամտությունը հաղթանակ է տարել Բյուզանդիայի համար։

Օգոստոսի 7-ին, պարսկական նավակների նավատորմը, որոնք զինվորներ էին փոխադրում Բոսֆորի միջով, շրջապատվեց և ոչնչացվեց բյուզանդական նավերի կողմից։ Սլավները ավարների ներքո փորձեցին հարձակվել ծովային պատերի վրա Ոսկե Եղջյուրի միջով, մինչդեռ հիմնական ավարյան ուժերը հարձակում էին գործում ցամաքային պատերի վրա։ Պատրիցիան Բոնուսի նավերը խորտակեցին և ոչնչացրին սլավոնական նավակները։ Ավարյան ցամաքային հարձակումը օգոստոսի 6-ից մինչև 7-ը նույնպես ձախողվեց։ Այն լուրի հետ, որ Թեոդորը վճռական հաղթանակ տարավ Շահինի նկատմամբ (ենթադրաբար հանգեցնելով Շահինի մահվանը՝ դեպրեսիայից), ավարները նահանջեցին Բալկանյան հետհողերը՝ երկու օրվա ընթացքում, և այլևս լուրջ սպառնալիք չներկայացրին Կոստանդնուպոլսի համար։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Շահրբարազի բանակը դեռևս ճամբարում էր Քաղկեդոնում, սպառնալիքը Կոստանդնուպոլսի համար վերացվել էր։ Պաշարումը վերացնելու և Աստվածամոր ենթադրյալ պաշտպանության համար շնորհակալություն հայտնելով, նոր օրհներգություն գրվեց անհայտ հեղինակի կողմից, հնարավոր է՝ Պատրիարք Սերգիոսի կամ Պիսիդիայի Գեորգիի կողմից։

## Հետևանք

Ավարների և Սկլավենիների համաձայնեցված հարձակումը 29 հունիսի 626 թվականին սկսվեց։ Քաղաքի պատերի ներսում մոտ 12,000 լավ մարզված բյուզանդական ձիավորական զորքեր (ենթադրաբար հետևակ) պաշտպանում էին քաղաքը մոտ 80,000 ավարների և սկլավենների դեմ, որոնք վճռական էին Եվրոպայում հռոմեական կայսերական իշխանությունը վերացնելու հարցում։ Սակայն միայն այն ժամանակ դարձավ հստակ, երբ ավարները սկսեցին ծանր պաշարման սարքավորումներ տեղաշարժել Թեոդոսիանոս պատերի ուղղությամբ։ Մեկ ամիս շարունակական ռմբակոծությունների չնայած, բարձր էր մնում ոգին Կոստանդնուպոլսի պատերի ներսում՝ Պատրիարք Սերգիոսի կրոնական բորբոքվածության և պատերով նրա ընթացքների շնորհիվ՝ Աստվածամոր պատկերը (կամ պատկեր) կրելով, ինչը ոգեշնչում էր աստվածային պաշտպանության հավատը։ Ավելին, պատրիարքի կոչերը կրոնական բարեպաշտության համար գյուղական բնակչության շրջանում առավել արդյունավետ էին դառնում այն փաստի շնորհիվ, որ նրանք հանդիմանում էին հեթանոսներին։ Հետևաբար, յուրաքանչյուր հարձակում դատապարտված էր ձախողման։ Երբ ավար-սլավոնական և պարսկական նավատորմիղները կործանվեցին երկու տարբեր ծովային ճակատամարտերում, հարձակվողները պանիկայի մատնվեցին և փախան՝ լքելով պաշարումը, ակնհայտորեն հավատալով, որ աստվածային միջամտությունը հաղթանակ է տարել Բյուզանդիայի համար։

## Գնահատում
626 թվականի պաշարումը ձախողվեց, քանի որ ավարները չունեին համբերություն կամ տեխնոլոգիա քաղաքը նվաճելու համար։ Չնայած պարսիկները փորձագետ էին պաշարման պատերազմում, Կոստանդնուպոլսի պատերը հեշտությամբ դիմադրեցին պաշարման աշտարակներին և սարքերին։ Հիմնական պատճառներից մեկն այն էր, որ պարսիկները չկարողացան տեղափոխել իրենց պաշարման սարքավորումները Բոսֆորի եվրոպական կողմ, որտեղ նրանց ավար և սլավական դաշնակիցները տեղակայված էին և որը ծանր պահպանվում էր։ Բացի այդ, պարսիկները և սլավները բավարար ծովային ներկայություն չունեին Միջերկրական ծովում՝ ծովային պատերը անտեսելու և հաղորդակցության ուղի հաստատելու համար։ Վերջնականապես, ավարների պարենի պակասը ստիպեց նրանց լքել պաշարումը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
*  
* 
*
* 

* 
* 

## Գրականություն

*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:626
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի պաշարումներ