open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միհրան Քրաջյան

**Միհրան Համբարձումի Քրաջյան** (), հայ գրականագետ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1912-1915 թվականներին ուսուցչություն է արել Վարագա վանքում։ 1915 թվականին գաղթել է Երևան և մինչև 1925 թվականը շարունակել մանկավարժական աշխատանքը։ Ապա փոխադրվել է Թիֆլիս։ 1942 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ ապրել է Թբիլիսիում։ 1966 թվականից բնակվել է Երևանում։ Մահացել է Երևանում, 97 տարեկան հասակում։

## Մ. Քրաջյանի երկերի մատենագրություն
* Ժամանակակից հայ հեղինակներ, Ծերուն Թորգոմյան (քննադատական փորձ), Թիֆլիս, 1927, 84 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Գևորգ Օլքինյան

**Գևորգ Սամսոնի Օլքինյան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1965 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Աղքյորփի գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղում, ապա ավարտել է Թբիլիսիի 86-րդ միջնակարգ դպրոցը։ 1939 թվականին ընդունվել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1941 թվականին կիսատ է թողել ուսումը, մեկնել գյուղ և զբաղվել մանկավարժական աշխատանքով։ 1945 թվականին վերընդունվել է երրորդ կուրս և համալսարանն ավարտել 1948 թվականին։ 1948-1958 թվականներին ուսուցիչ էր հայրենի գյուղում։ 1958 թվականից մինչև կյանքի վերջն աշխատել է Թբիլիսիում, սկզբում որպես «Սովետական Վրաստան» թերթի գրական աշխատող, ապա Վրաստանի ռադիոյի հայկական հաղորդումների խմբագրության ավագ խմբագիր։ Մահացել է Մոսկվայում, թաղվել է ծննդավայրում։

## Գ. Օլքինյանի երկերի մատենագրությունը
* Կարոտի կաթիլներ (բանաստեղծություններ), Թբիլիսի, «Մերանի», 1978, 68 էջ։

## Գ. Օլքինյանի կատարած թարգմանությունները (ռուսերենից և վրացերենից)

* Արմեն Զուրաբով, Տաք հոսանք, Երևան, «Հայաստան», 1967, 192 էջ։ 
* Սրտի ձայն։ Վրաց բանաստեղծները Հայաստանին և հայերին (ժողովածուի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Գ. Օլքինյանը), Երևան-Թբիլիսի, «Հայաստան-Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1970, 182 էջ։ 
* Ֆոտուլա Յաննակոպուլա, Հելլադայի դուստրը (բանաստեղծություններ, մի մասը թարգմանել է Գ. Օլքինյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 42 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 ծնունդներ
Կատեգորիա:1974 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացերենից հայերեն թարգմանիչներ
Ղևոնդ (այլ կիրառումներ)

**Ղևոնդ** անունը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Ղևոնդ - 8-րդ դարի հայ պատմիչ։
* Ղևոնդ (Համլետ Մանուկյան) - 1954-ին ծնված հայ բանաստեղծ։
Թադևոս Ջիլավյան

**Թադևոս Ջիլավյան** (), հայ արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

Ծնվել է Ջալալօղլիում (այժմ՝ Ստեփանավան)։ Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա ավարտել Մոսկվայի առևտրի ինստիտուտի տնտեսագիտական բաժինը։ Եղել է Ստեփան Շահումյանի կողմից Հայաստանում կազմակերպված մարքսիստական առաջին խմբակի անդամներից։ Նրա «Փրկիչ կոոպերատիվ» պատմվածքը 1926 թվականին արժանացել է Հայկոոպի գրական մրցանակին։ Ջիլավյանի պատմվածքները թարգմանվել են ռուսերեն։ Մահացել է 1937 թվականին։

## Թ. Ջիլավյանի երկերը
* Անխնամը (պատմվածք), Թիֆլիս, տպարան ԱՍՖԽՀ երկաթուղիների, 1926, 16 էջ։ 
* Փրկիչ կոոպերատիվ, Երևան, Հայկոոպի հրատ., 1927, 30 էջ։ 
* Բատրակ Սամուլ, Թիֆլիս, Զակկնիգա, 1929, 64 էջ։ 
* Պատմվածքներ, գիրք երկրորդ, Թիֆլիս, Սախելգամի, 1936, 304 էջ։ 
* Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 136 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:1892 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանավան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Ոսկեհասկ

**Ոսկեհասկ** (նախկինում՝ *Մուսական*, *Մոլլամուսա*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում՝ մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 4 կմ հարավ-արևմուտք։ **Ոսկեհասկ** է վերանվանվել 1946 թվականի ապրիլի 26-ին։

Գյուղը գտնվում է Ախուրյան գետի աջ ափին, Շիրակի դաշտում՝ ծովի մակարդակից 1500 մ բարձրության վրա։

## Երկրաբանություն
### Նախկինում
Ոսկեհասկը նախկինում եղել է ծովի հատակ, որի վառ ապացույցն է բլուրների վրայի ավազները։ Ք. ա. 2-1 հազարամյակներում Ոսկեհասկից 1 կմ դեպի հյուսիս եղել է Ամրոց, իսկ շուրջը տարածվել է բնակավայր։
### Ներկայումս
Ներկայումս Ոսկեհասկը գտնվում է Ախուրյան գետի աջ ափին՝ Շիրակի դաշտում՝ երկու բլուրների միջև, ծովի մակարդակից 1500 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը կազմում է 16,9 կմ²։ Այստեղ տարածված են Անթրոպոգեն-հալոցենի լճագետային նստվածքները։
Գյուղի միջով անցնում է մեկ առվակ, որի շուրջը գտնվող կանաչապատ որոշ տարածքներում ճահճացման վտանգ կա։

## Լանդշաֆտներ
Ոսկեհասկի տեղանքը լեռնատափաստանային է, տարածված են սևահողերը։ Տեղանքում աճում են տարբեր բուսատեսակներ՝ լոշտակը (2 տեսակ), եզան լեզուն, կատվախոտը (4-5 տեսակ), ուրց, օշինդր (6-8 տեսակ), մասրենի և այլ բուսատեսակներ։ Կան բուսատեսակներ, որոնք ոչնչացման եզրին են գերարածեցման պատճառով։

## Կլիմա
Ունի ցուրտ կլիմա, սակավ տեղումներ։ Լինում են ուժեղ քամիներ, հաճախակի են մառախուղները և ձնաբքերը։ Ամառը տաք է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 450-500 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստաններն են։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ոսկեհասկի մշտական բնակչությունը կազմել է 1864, առկա բնակչությունը՝ 1412 մարդ
Գյուղը մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը եղել է թուրքաբնակ, այնուհետ` հայաբնակ։

Ոսկեհասկի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

մինի|Զորավար Անդրանիկի արձանը գյուղում
Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքը 2013 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 2059 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 41%, կանայք՝ 59%։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 28%, աշխատունակներ՝ 52%, հետաշխատունակներ՝ 20%։

## Տնտեսություն
Ունի 523 տնտեսություն։ Ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, մանկպարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց, մշակույթի տուն։

Գյուղատնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 1114 հա։ Պետական հողերում մեծ տեսակարար կշիռ ունեն արոտավայրերը՝ 152 հա։ Մշակում են հացահատիկային, բանջարաբոստանային, կերային կուլտուրաներ, պտուղներ։ Նախկինում համեմատաբար մեծ մակերես են զբաղեցրել շաքարի ճակնդեղի ցանքերը, որոնք կրճատվել են երկրաշարժի արդյունքում Սպիտակի գործարանի փլուզման պատճառով։ Զբաղվում են խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։ Այստեղ է գտնվում բավական խոշոր մեղվաբուծական տնտեսություն։

Ունի կարի արտադրամաս։ Ունի սև տուֆի պաշարներ, որոնք ունեն արդյունաբերական նշանակություն։

## Տես նաև
* Ոսկեհասկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Վրթանես Ա

**Վրթանես Ա Պարթև** (մոտ 285 Կեսարիա - 341 Վաղարշապատ ), Հայոց կաթողիկոս 333 թվականից։ Գրիգոր Լուսավորչի և Մարիամի ավագ որդին։

Մինչև հոգևորական ձեռնադրվել եղել է զինվորական։ Կեսարիայից Վաղարշապատ է եկել Հայոց թագավոր Տրդատ Գ-ի հրավերով։ Եղբոր՝ Արիստակես Ա Պարթևի սպանությունից հետո ժառանգել է կաթողիկոսական աթոռը, աջակցել Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Կոտակին։ Գրիգոր Ա Լուսավորչի ավագ որդին է, կաթողիկոսական գահին հաջորդել է կրտսեր եղբորը՝ Արիստակես Ա Պարթևին։ Մինչև 324-ը մնացել է արքունիքում։ 324-ին դարձել է Գրիգոր Ա Լուսավորչի օգնականը։

Փավստոս Բուզանդի տեղեկությունների համաձայն՝ աթոռակալման սկզբում հեթանոսները փորձել են սպանել նրան, բայց հրաշքով նրանց ձեռքերը կապվել են։ Աջակցել է Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Կոտակին։ Վերջինիս և կաթողիկոսի հրահանգով Աղբիանոս եպիսկոպոսը ուղարկվել է հաշտեցնելու իրար դեմ պայքարող Մանավազյան, Բզնունյաց և Որդունի նախարարական տներին, երբ դա չի հաջողվել, թագավորը հրամայել է բնաջնջել նրանց, իսկ նախարարական տիրույթները հանձնել կաթողիկոսի իշխանությանը։ Այնուհետև, Հայաստանում ստեղծված ծանր պայմաններում կաթղիկոսը նամակ է հղել հռոմեական կայսր Կոստանդին I-ին՝ խնդրելով ռազմական օգնություն։ Ընդառաջելով Վրթանես Ա-ի խնդրանքին կայսրը Հայաստան է ուղարկել Անտիոքոս զորավարին, որը օգնում է երկրում կարգավորել իրադրությունը։ Պարսիկների դեմ մարտում Վաչե սպարապետ Մամիկոնյանի զոհվելուց հետո կարգել է ամեն տարի նշել նրա հիշատակը (Վաչեանց տոն, հետագայում այդ ավանդույթը մոռացվել է)։ Պայքարել է Հայաստանում հեթանոսության մնացուկների դեմ։ Վրթանես Ա Պարթևն ուներ երկվորյակ որդիներ, որոնցից Գրիգորիսը կարգվել է Վիրքի և Աղվանքի եպիսկոպոս։ Հայ եկեղեցին Ս. Վրթանես Ա Պարթևի հիշատակը տոնում է Գրիգոր Ա Լուսավորչի «սրբոց որդւոց և թոռանց» հետ Սուրբ Ծնունդի 3-րդ կիրակիին հաջորդող շաբաթ օրը կամ Վարդավառի 2-րդ կիրակիին հաջորդող շաբաթ օրը։

Կաթողիկոսական գահին Վրթանես Ա Պարթևին հաջորդել է Հուսիկ Ա Պարթևը։

## Արտաքին հղումներ
*Սուրբ Վրթանես Ա Պարթև
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:341 մահեր
Կատեգորիա:Կեսարիա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Լուսավորիչներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կլավդիոս Պտղոմեոս

**Պտղոմեոս Կլավդիոս** (, *Klaudios Ptolemaios*, , ), հույն նշանավոր աշխարհագրագետ և տիեզերագետ, մաթեմատիկոս։ Ապրել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում, գրել է հունարեն և հանդիսանում էր Հռոմի քաղաքացի։ Պտղոմեոսի «Megale syntaxis» աշխատությունը, որն արաբ մատենագիրների միջոցով մեզ նաև հայտնի է «Ալմագեստ» անունով, երկար ժամանակ հիմք է ծառայել աստղագիտական և աշխարհագրական գիտության։ Այդ աշխատության մեջ նա տվել է երկրակենտրոն իր համակարգը, որը իշխող է հանդիսացել մինչև Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը։ Նրա մյուս կարևոր աշխատությունն «Աշխարհագրությունն» է, որից օգտվել է Անանիա Շիրակացին և նրան անունով հիշում է մի քանի անգամ։

## Պտղոմեոսի անունով
Պտղոմեոսի անունն են ստացել՝
* **Պտղոմեոս** խառնարանը Լուսնի վրա;
* **Պտղոմեոս** խառնարանըՄարսի վրա;
* **[[(4001) Պտղոմեոս]]** աստերոիդը։
* Պտղոմեոսի թեորեմը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի տիեզերագետներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:2-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հույն աստղագետներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Քարտեզագիրներ
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի գիտնականներ
Բանասիրություն

**Բանասիրություն**, **ֆիլոլոգիա** (, «սեր բառի նկատմամբ»), հասարակական գիտություն, որն ուսումնասիրում է լեզվի և գրականության հետ կապված հարցեր։ Համապատասխանաբար, բանասիրությունը բաղկացած է երկու հիմնական բաժնից՝ լեզվաբանություն և գրականագիտություն, որոնք իրենց հերթին ունեն մի շարք ենթաբաժիններ։

Բանասիրությունը գրավոր կամ բանավոր ավանդված տեքստերի, հիշատակարանների, տեքստաբանական հետազոտությունների (լեզվի, ոճի, տաղաչափական հատկությունների, բանագիտական, ազգագրական ու հնագիտական կողմերի ուսումնասիրության) ամբողջությունը ներկայացնող գիտություն է։ Տարբեր դարաշրջաններում նրա ոլորտը նեղացել կամ ընդլայնվել է։ Դասական արտահայտություն է ունեցել հին հնդիկների, հույների ու հռոմեացիների մոտ. էական զարգացում ունեցավ վերածնության շրջանում և նրանից հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ
Կատեգորիա:Բանասիրություն
Աբեղա

**Աբեղա** (ասորերեն ܐܒܝܠܐ,ʾăḇīlā - *չամուսնացած*, *մենակյաց*), հայոց եկեղեցու *կուսակրոն* հոգևորականության ամենացածր աստիճանի վանական։

Քահանայությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցում երկու տեսակ է՝ *ամուսնացյալ* քահանայություն (տես Քահանա) և *ոչ ամուսնացյալ*՝ կուսակրոնություն (անվանվում է նաև աբեղայություն)։ Երկու աստիճաններն էլ համապատիվ են և տրվում են Պատարագի ընթացքում։ Սարկավագին քահանա կամ աբեղա (կուսակրոն քահանա) է ձեռնադրում եպիսկոպոսը՝ օծելով Սուրբ Հոգու շնորհները փոխանցող մեռոնով։
Եպիսկոպոս Աբեղային հանձնում է նաև վեղար՝ սև սրածայր գլխի ծածկոցը, որը խորհրդանշում է աշխարհիկ կյանքից հրաժարվելը (կուսակրոն հոգևորականի տարբերակիչ նշաններից է՝ ի նշան իրենց ուխտի և հոգևոր աստիճանի)։ Աբեղան կուսակրոնության երդում է տալիս ձեռնադրության օրը՝ երեկոյան։ Նրանք ապրում են վանքերում։ Աբեղաները վարել են ճգնավորի և անապատաբնակի կյանք։

Աբեղան իր գործունեությամբ և հագուստով հիմնականում նման է քահանային, բայց ի տարբերություն վերջինիս, կարող է ձեռնադրվել վարդապետ, եպիսկոպոս և կաթողիկոս։ Նաև, գիտական աշխատանք կատարելու դեպքում, Աբեղաները ձեռնադրվում են են Վարդապետ, ինչը եկեղեցական-գիտական աստիճան է։

Կուսակրոն քահանային՝ աբեղային (նաև վարդապետին) անվանում են Հայր Սուրբ, քանի որ սուրբ է կյանքի նրա ընտրած ճանապարհը։ Առօրյայում ողջունելիս նրանց ասում են «Աստված օգնական, Հա’յր Սուրբ», ինչը նշանակում է, որ ողջունողը աղոթում է, որ Աստված օգնի Հայր Սուրբին իր դժվարին գործում։ Գրավոր կերպով դիմելիս անվանում են Հոգեշնորհ Հայր Սուրբ կամ դիմում անվամբ՝ օր. Հոգեշնորհ Տեր ԱՆՈՒՆ աբեղա ԱԶԳԱՆՈւն։

«Աստված օգնական»-ով են ողջունում նաև կուսակրոն մյուս հոգևորականներին՝ եպիսկոպոսին և կաթողիկոսին՝ ավելացնելով համապատասխան դիմելաձևը (համապատասխանաբար Սրբազան Հայր կամ Վեհափառ Տեր)։

## Արտաքին Հղումներ
* Աբեղա - դասարան․ամ
* Արարատյան Հայրապետական թեմ 

Կատեգորիա:Քահանա
Սարկավագ

**Սարկավագ** (հուն.՝ διάκονος, բառացի՝ «ծառայող», «ծառա», «սպասավոր») քրիստոնեական եկեղեցում հնագույն եկեղեցական աստիճան է, որն ի սկզբանե ձևավորվել է որպես ծառայություն հոգևոր և համայնքային կարիքներին։ Սարկավագության ինստիտուտը սկիզբ է առել առաքելական ժամանակներից՝ Նոր Կտակարանի վկայությամբ, երբ ընտրվեցին յոթ անձինք՝ աջակցելու առաքյալներին նյութական ու կազմակերպական խնդիրների լուծման գործում (Գործք Առաքելոց 6.1–6)։ Տարբեր քրիստոնեական ավանդույթներում՝ Հայ Առաքելական, Ուղղափառ, Կաթոլիկ, ինչպես նաև Բողոքական և ժամանակակից այլ ուղղություններում, սարկավագի դերն ու գործառույթները կարող են տարբերվել՝ ընկալվելով որպես անցումային կամ մշտական աստիճան։ Սակայն բոլոր ավանդույթներում սարկավագությունը պահպանում է իր հիմնական էությունը՝ ծառայություն՝ ինչպես ծիսական, այնպես էլ բարեսիրական ու կրթական ոլորտներում։

## Հայ առաքելական եկեղեցի
Սարկավագությունը հանդիսանում է Հայ առաքելական եկեղեցու նվիրապետության վեցերորդ աստիճանը։  Սարկավագը եկեղեցու և սուրբ Սեղանի գլխավոր սպասավորն ու ձեռնադրված պաշտոնյան է։ Նրա հիմնական պարտականություններն են՝ խնկարկել, պատարագին Ավետարան կարդալ, ժողովրդին քարոզներով աղոթքի առաջնորդել։ Սարկավագի բացակայության դեպքում այդ պարտականությունները կատարում է քահանան՝ նրա հագուստներով։
[thumb| Կոստանդնուպոլսում Հայ առաքելական եկեղեցու սարկաւագուհու զգեստ (19-րդ դար)։ Կրում է [Եկեղեցական զգեստ|ուրար և նուրբ արծաթագործ քող և ձեռքում քշոց է։]]
## Պատմություն
Վաղ քրիստոնեական համայնքներում տնտեսական գործերը վարող ընտրովի անձ։ Պաշտոնական եկեղեցու կազմակերպումից և եպիսկոպոսության ստեղծումից հետո սարկավագը դարձել է եպիսկոպոսի օգնական, ապա աստիճանաբար մղվել է նվիրապետության ստորին աստիճան։
Սարկավագը հիշատակվում է Առաքելական թղթերում, իսկ Գործք առաքելոցում նկարագրվում է, թե ինչպես է տեղի ունենում սարկավագների ընտրությունը, և ինչպես են առաքյալները նրանց պաշտոն հանձնում, որպեսզի սուրբ Սեղանին սպասարկեն և հոգածու լինեն նպաստի բաշխմանը։ Նրանց պարտականությունն էր նպաստ հավաքել և կարիքավորներին բաժանել, այցելել աղքատներին, հիվանդներին, այրիներին, որբերին, հալածյալներին և նրանց կարիքները հոգալ։ Հետագայում սարկավագի պաշտոնը սահմանափակվել է եկեղեցու մեջ։

Մաշտոցում սարկավագի ձեռնադրության համար գոյություն ունի հատուկ արարողություն, որը կատարվում է սուրբ Պատարագի արարողությանը զուգընթաց, բեմի վրա։ Սարկավագը եկեղեցում շապիկի վրայից իր ձախ ուսից ուրար է կախում, որը ծառայության և լուծի խորհրդանշանն է։

Սարկավագները կարող են լինել կուսակրոն և ամուսնացած։ Կուսակրոն սարկավագները վանքերում պատրաստվում են կուսակրոն քահանայության համար։ Ամուսնացած և եկեղեցում տարիներ ծառայած անձինք կարող են ձեռնադրվել սարկավագ և ծառայել եկեղեցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու տիտղոսներ
Ոստիկան (խալիֆայություն)

**Ոստիկան** (պատմ., պահլավերեն «ostican» բառից է, նշանակում է *հավատարիմ, վստահելի*։ Հայերեն (գրաբարում) *ոստիկան* էին կոչվում թագավորին հավատարիմ և վստահելի մարդիկ, որոնց թագավորը նշանակում էր վերակացու, կուսակալ որևէ գավառի կամ աշխարհի վրա։ Արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանում ոստիկան էին կոչվում արաբների կողմից Հայաստանի վրա նշանակված կուսակալները։

Կատեգորիա:Արմինիայի ոստիկաններ
Առնոլդ Թոյնբի

**Առնոլդ Թոյնբի** (, ), բրիտանացի պատմաբան, պատմական փիլիսոփա, մշակութաբան և սոցիոլոգ, տասներկուհատորանի «Պատմության հետազոտություն» աշխատության հեղինակ, քաղաքակրթության տեսության մշակողներից մեկը։ Պարգեւատրվել է Պատվո Զինվորներ շքանշանով։

## Կենսագրություն
մինի|left|1915 թ․ Թոյնբիի հեղինակած «Հայկական սարսափները․ մի ազգի բնաջնջումը» գրքի շապիկը
Ծնվել է Լոնդոնում։ Սովորել է Վինչեսթեր քոլեջում և Օքսֆորդի Բեյլիոլ-քոլեջում, որտեղ 1912 թվականից դասախոսական գործունեություն է ծավալել։ Այնուհետև սովորել է Քինգս-քոլեջում, որտեղ հետագայում դասավանդել է Միջին դարերի և Բյուզանդիայի պատմություն։ 1913 թվականին ամուսնացել է Հիլբերտ Մյուրրեյի դուստր Ռոզալինդա Մյուրրեյի (†1967) հետ։

1919-1924 թվականներին դասավանդել է Լոնդոնյան համալսարանում։ Առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմներից հետո որպես միջազգային հարաբերությունների փորձագետ մասնակցել է Փարիզի հաշտության (1919-1920) և այլ կոնֆերանսների։ Թոյնբիին համաշխարհային համբավ է բերել «Պատմության հետազոտություն» երկը (հ 1-12, 1934-1961)։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին և նրանից հետո Թոյնբին առանձին աշխատություններ և բազմաթիվ հոդվածներ ու հրապարակային ելույթներ է նվիրել Հայոց ցեղասպանությանը, հանդես եկել Հայաստանի անկախության պաշտպանությամբ։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Ջեյմս Բրայսի կազմած «Կապույտ գրքի» (1916) հրատարակմանը։

Աշխատել է Լոնդոնյան տնտեսագիտական դպրոցում և 1929-1955 թվականներին որպես տնօրեն՝ Չետեմ-Հաուսի Միջազգային հարաբերությունների թագավորական համալսարանում ()։

Բազմաթիվ սոցիոլոգիական և քաղաքական խնդիրների պատմա-փիլիսոփայական հետազոտական աշխատանքների հեղինակ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Քաղաքակրթության տեսություն
Կատեգորիա:Անգլիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կապադովկիա

[մինի|300px|[Ուչհիսար բերդը]]
**Գամիրք** կամ *Կապադովկիա* (, , , , հին պարսկ․՝ Huw-aspa-dahyu — «Գեղեցիկ ձիերի երկիր»), պատմական երկրամաս Փոքր Ասիայի արևելքում, ներկայումս՝ Թուրքիայի տարածքում։ Հնագույն հայկական աղբյուրներում հիշատակվում է որպես Գամիրք։

Հիշատակվում է նաև Աստվածաշնչում որպես Գամեր/Գոմեր։ Ըստ Մովսես Խորենացու Գամիրքը (Կապադովկիան) նվաճվել և միացվել էր Հայոց թագավորությանը Հայկազյան Արամի կողմից, որը հրամայել է տեղի բնակչությանը սովորել հայերեն։

## Աշխարհագրական դիրք
300px|մինի|Ծոփք-Կոմմագենեի թագավորությունը
Ժամանակի ընթացքում Կապադովկիայի սահմանները նկատելիորեն փոփոխվել են։ Թագավորական շրջանում (մ.թ.ա. IV -մ.թ. I դարերում) Կապադովկիան հարավից սահմանակից էր Կիլիկիային (բաժանված էին իրարից Տավրոսի լեռներով), հարավ-արևելքից՝ Կոմագենեին, արևելքից՝ Ծոփքի և ապա Մեծ Հայքի թագավորություններին (սահմանը հայ-հռոմեական 1-ին պատերազմից առաջ անցնում էր Եփրատի և Հալիսի ջրբաժան լեռներով՝ Եփրատ գետից տասնյակ կիլոմետրերով դեպի արևմուտք, իսկ այդ պատերազմի նախօրեին անցնում էր Եփրատ գետով), հյուսիս-արևելքից՝ Փոքր Հայքին, հյուսիսից՝ Պոնտոսին, արևմուտքից՝ Գաղաթիային և Լիկաոնիային։ Տարբեր ժամանակներում Կապադովկիայի սահմանները հյուսիսում հասել են մինչև Սև ծով՝ ընդգրկելով, այսպես կոչված, Կապադովկիական Պոնտոսը։ Ժամանակակից Թուրքիայում Կապադովկիա անվան տակ հասկացվում է շատ ավելի փոքր տարածք Նևշեհիր նահանգում։

Կապադովկիայի պատմական մայրաքաղաքը Մաժաք քաղաքն է, որը հռոմեական շրջանում (մ.թ. I դարում) վերանվանվել է Կեսարիա։ Ներկայումս այն խոշոր քաղաք է Թուրքիայում՝ անվան աղավաղված Կայսերի տարբերակով։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կապադովկիա
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում
Յոզեֆ Նադլեր

**Յոզեֆ Նադլեր** (*Josef Nadler*, ), գերմանացի գրականագետ, բանագետ։

Յոզեֆ Նադլերը ձգտել է միակցել պարզունակ բիոլոգիզմը «ժողովրդի հոգու» ռոմանտիկական ըմբռնմանը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ավստրիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրականագետներ
Կոմմագենե

մինի|աջից|Կոմմագենեի արքայական դրոշը
**Կոմմագենե**, **Կումմախա**, **Կամմուխու**, **Կամախ**, հելլենիստական շրջանի հայկական թագավորություն Եփրատի արևմտյան ափին (այժմ՝ Թուրքիայի Մալաթիա իլի (վիլայեթի) մեջ)։ Սահմաններն էին՝ հյուսիսից՝ Տավրոսի լեռնաշղթան, արևմուտքից՝ Ամանոսի լեռներն ու Կիլիկիան, հարավից՝ Ասորիքը, արևելքից՝ Եփրատը։ Գլխավոր քաղաքը Սամոսատն էր (ներկայումս՝ Սամսատ, Ադիամանի նահանգում)։

## Պատմություն
300px|մինի|Ծոփք-Կոմմագենեի թագավորությունը
Կոմմագենեն Ք. ա. II հազարամյակի վերջին Փոքր Ասիայի արևելքում և Ասորիքի հյուսիսում առաջացած ուշ հեթիթական (հաթական, խեթական) պետություններից էր՝ լուվիական բնակչությամբ։ Ընկնելով հայ-ասորեստանյան հակամարտությունների ոլորտը, Կոմմագենեն բազմիցս ապավինել է Ուրարտուի հզորությանը՝ պաշտպանվելով Ասորեստանի ոտնձգություններից։ Աքեմենյանների օրոք Կոմմագենեն կազմել է հայկական սատրապության, ապա Երվանդունիների հայկական պետության մասը։ Ք. ա. 3-րդ դարի առաջին կեսին ստեղծվել է Ծոփքի և Կոմմագենեի միացյալ պետությունը, որտեղ թագավորել են Երվանդունի Սամոսն (Ք. ա. 3-րդ դարի կես) ու Արշամը (Ք. ա. 240—220-ական թթ.)։ Ք. ա. 3-րդ դարի վերջին Կոմմագենեն անջատվել է Ծոփքից ու ենթարկվել Սելևկյաններին։ Կոմմագենեի կառավարիչ Պտղոմեոսի օրոք Կոմմագենեն վերականգնել է իր անկախությունը։ Կոմմագենեում հաջորդաբար իշխել են Սամոս Բ-ն, Միհրդատ Կալլինիկոսը, Անտիոքոս Ա-ն։ Տիգրան Մեծի և Արտավազդ Բ-ի օրոք Կոմմագենեն մտել է հայկական պետության կազմի մեջ։ Ք. ա. 1-ին դարի երկրորդ կեսին Կոմմագենեում հաստատվել է Հռոմի գերիշխանությունը։ 72 թվականին գահընկեց անելով Կոմմագենեի վերջին թագավոր Անտիոքոս IV Ֆիլոպապպոսին՝ Հռոմի կայսր Վեսպասիանոսը Կոմմագենեն միացրել է Ասորիք պրովինցիային։ Միջնադարում Կոմմագենեն դարձել է ասորական լեզվի և գրականության զարգացման օջախներից մեկը։ Կոմմագենեի մշակութային կենտրոնների հետ է կապված հայ գրերի գյուտը։ Արաբա-բյուզանդական պատերազմների ժամանակ Կոմմագենեի տարածքն ունեցել է ռազմավարական կարևոր նշանակություն։ 11-րդ դարում Կոմմագենեի տարածքը մտել է Փիլարտոս Վարաժնունու իշխանապետության մեջ, ապա մինչև 14-րդ դարի վերջը ենթարկվել Կիլիկիայի հայկական պետության ազդեցությանը։

## Բնակչություն և մշակույթ
Ք. ա. I հազարամյակի երկրորդ կեսից մինչև 1915 թվականը Կոմմագենեում ապրել է հայ բնակչություն։ Կոմմագենեի տարածքը հարուստ է ուշ խեթական, հելլենիստական դարաշրջանի և միջնադարյան (ասորական, հայկական) հուշարձաններով։ Կոմմագենեի Երվանդունի թագավորների հիմնած քաղաքների (Սամոսատ, Սամոկերտ, Արշամաշատ, Արսամեա) ու սրբավայրերի մնացորդները կարևոր աղբյուր են արևելյան, հատկապես՝ Հայաստանի հելլենիստական շրջանի քաղաքաշինության, ճարտարապետության, քանդակագործության ու կրոնական պատկերացումների մասին։

## Արքայացանկ

## Գրականություն
* Հայ ժողովրդի պատմություն, հ. 1, Ե., 1971, բաժին, Երևան
* «Տեղեկագիր ՀՍՍՀ ԳԱ, հաս. գիտ.», 1956 
* Humann K., Puchstein O., Reisen in Kleinasien und Nordsyrien, B., 1890 
* Honigmann E., Kommagene - Paulys Real encyclopädie der classischen alterumswissenschaft. Supplementband IV, Stuttgart, 1924, S. 983

Կատեգորիա:Կոմմագենե
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 2-րդ դարի հիմնադրումներ
Պարույր Ջոթյան

**Պարույր Հովհաննեսի Ջոթյան** (), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1937)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մեծ Պարնի (ՀԽՍՀ Սպիտակի շրջան) գյուղում։ 1931-1934 թթ. որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ աշխատել է Կիրովականի շրջանի գյուղական դպրոցներում։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը և որպես մանկավարժ աշխատել ՀԽՍՀ Սիսիանի շրջանում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, վիրավորվել ու զորացրվել 1943 թվականին և ուսուցչությամբ զբաղվել ՀԽՍՀ Ստեփանավանի և Ալավերդու (հետո՝ Թումանյանի) շրջաններում։ 1944 թվականից աշխատանքի է անցել ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում։ 1949-1950 թթ. սովորել է Մոսկվայի երիտասարդ գրողների երկամյա դասընթացներում։ Անավարտ է մնացել նրա Խաչատուր Աբովյանին նվիրված վեպը։ Մահացել է Երևանում։

## Երկեր
* Գերված աղջիկը (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 232 էջ։
* Անտառում, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 28 էջ։

## Թարգմանությունները (ռուսերենից)

* Սերգեյ Ռոզանով, Տրավկայի արկածները (վիպակ, թարգմանության հեղինակակից Սերգո Պայազատ), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 163 էջ։
* Յուրի Յանովսկի, Կիևյան պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 144 էջ։
* Միխայիլ Պրիշվին, Երեք պատմվածք, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 28 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Մովսես Գորգիսյան

**Մովսես Գևորգի Գորգիսյան** (դեկտեմբերի 3, 1961, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուվարի 19, 1990, Երասխ, Արարատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս, Արցախյան շարժման առաջնորդներից մեկը։ Հայաստանի ազգային հերոս։

## Կենսագրություն
Առաջիններից էր, որ դուրս եկավ պայքարի Խորհրդային միության դեմ։ Պարույր Հայրիկյանի, Անդրանիկ Մարգարյանի, Աշոտ Նավասարդյանի հետ միասին եղել է 1967 թվականին Հայկազ Խաչատրյանի ստեղծած Ազգային Միացյալ Կուսակցության (ԱՄԿ) գաղտնի կազմակերպության անդամ։ 1984 թվականին ավարտել է Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի մշակույթի ֆակուլտետի ռեժիսորական բաժինը։ Նույն թվականին նկարահանվել է Արման Մանարյանի և Հենրիկ Մարգարյանի «Ոսկին և հողը» ֆիլմում` մարմնավորելով Սանթուրի կերպարը։ 1986-1987 թվականներին աշխատել է Գորիսի դրամատիկական թատրոնում։ 1987 թվականի սեպտեմբերին ԽՍՀՄ տարածքում առաջին բացահայտ գործող քաղաքական այլընտրանքային կազմակերպության՝ Պարույր Հայրիկյանի ստեղծած Ազգային ինքնորոշում միավորման (ԱԻՄ) վարչության անդամ էր։ Արցախյան շարժման առաջամարտիկներից էր։ Առաջինն էր, որ 1988 թվականի մայիսի 28-ին Ազատության հրապարակում եռագույնն է ծածանել։ Ստեղծել է «Անկախության բանակ» ջոկատը որպես ապագա ազգային բանակի հիմք։ 1990 թվականին զոհվել է Երասխի պաշտպանության ժամանակ։ 1996 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Հայաստանի նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրամանագրով արժանացել է Ազգային հերոսի կոչման։ Թաղված է Ծիծեռնակաբերդում։

Մովսես Գորգիսյանի կնքահայրը և գաղափարական կերտողն էր Հակոբջան Թադևոսյանը։

## Պատկերասրահ

Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրին.JPG|Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրին Երևանի Շենգավիթ համայնքում, քանդակագործ՝ Հայկ Թոքմաջյան, 2014
Գերեզման՝ Մովսես Գորգիսյանի.jpg|Մովսես Գորգիսյանի գերեզմանը Ծիծեռնակաբերդի բարձունքում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Մովսես Գորգիսյան 

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հակոբ Սալախյան

**Հակոբ Նշանի Սալախյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1948)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Խարկով քաղաքում։ Ավարտել է Խարկովի հայկական միջնակարգ դպրոցը, 1944 թվականին՝ Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը։

1944-1947 թվականներին սովորել է Լենինգրադի համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1947 թվականին «Լև Տոլստոյի վաղ շրջանի գեղագիտական հայացքները» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1948-1958 թվականներին դասախոսել է Երևանի համալսարանում և կոնսերվատորիայում։ 1954-1958 թվականներին եղել է Հայաստանի գրողների միության վարչության երկրորդ քարտուղար, «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի սցենարական բաժնի վարիչ, «Լիտերատուրնայա գազետա» թերթի Հայաստանի սեփական թղթակից, 1959-1969 թվականներին՝ «Դրուժբա նարոդով» (Մոսկվա) ամսագրի խմբագրի տեղակալ։

Ռուս գրականության պատմություն է դասավանդել ՍՄԿԿ Կենտկոմին կից հասարակական գիտությունների ակադեմիայում։ 1952-ին լույս է տեսել Սալախյանի «Ն․ Վ․ Գոգոլ․ քննադատական կենսագրական ակնարկ» գիրքը, 1957-ին՝ «Եղիշե Չարենց»՝ բանաստեղծի կենսագրության և ստեղծագործության մասին առաջին ամբողջական մենագրությունը։ Գրականագիտական խոր վերլուծություններով է գրված Տ․ Շևչենկոյի կյանքի ու գործունեության վերաբերյալ «Զինված մարգարեն» (1964) աշխատությունը։ Սալախյան առաջաբաններ է գրել Հ․ Պարոնյանի, Գ․ Զոհրապի, Հ․ Հակոբյանի ռուս. հրատարակությունների համար։ ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։

Ռուսերեն լույս են տեսել «Եղիշե Չարենց» (Երևան, 1956, Մոսկվա, 1958), «Հինավուրցը և երիտասարդը» (Մոսկվա, 1971) գրքերը։ Մահացել է Մոսկվայում։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1948-ից։

## Մատենագիտություն
* Ն. Վ. Գոգոլ (քննադատական-կենսագրական ակնարկ), Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 114 էջ։ 
* Եղիշե Չարենց, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 204 էջ։ 
* Սովետահայ գրականության պատմություն, հատոր 2 (1917-1941, հատորի «Եղիշե Չարենց» գլուխը գրել է Հ. Սալախյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 800 էջ։ 
* Զինված մարգարեն (Տ. Գ. Շևչենկոյի կյանքն ու գրական գործունեությունը), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 233 էջ։ 
* Ժամանակիդ շունչը դարձիր, Երևան, «Հայաստան», 1967, 168 էջ։ 
* Դասականներ և ժամանակակիցներ, Երևան, «Հայաստան», 1971, 596 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Անտոն Բրուքներ

**Անտոն Բրուքներ** (գերմաներեն՝ Anton Bruckner, ), ավստրիացի կոմպոզիտոր, երգեհոնահար և երաժշտության մանկավարժ։ Առաջին հերթին հայտնի է իր սիմֆոնիաներով, մեսսաներով և մոտետներով։ Նրա սիմֆոնիաները համարվում են երաժշտության մեջ ավստրո-գերմանական ռոմանտիզմի եզրափակիչ դրսևորում շնորհիվ իրենց հարուստ ներդաշնակագիտության լեզվի, բարդ պոլիֆոնիայի և երկար տևողության։

## Ստեղծագործական ժառանգություն

Երգահանի ստեղծագործական ժառանգության հիմնական մասը կազմում է սիմֆոնիկ և հոգևոր երաժշտությունը։ Առաջին նշանակալից ստեղծագործությունը Բրուքները գրել է մոտ 40 տարեկան հասակում։ Ճանաչումը եկել է ուշ, երբ երգահանը շուրջ 60 տարեկան էր։

**Ստեղծագործություններ**

* 11 սիմֆոնիա, այդ թվում՝ 2-ը առանց համարի
* հոգևոր երաժշտություն (Ռեքվիեմ (1849); Մագնիֆիկատ (1852); 3 մեծ մեսսաներ, Te Deum (1884), սաղմոսներ, մոտետներ և այլն)
* աշխարհիկ խմբերգեր
* երգեհոնի համար ստեղծագործություններ
* լարային քառյակ (1879)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Անսֆելդեն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ
Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկ

մինի|Ստեփանոս Տարոնեցու «Տիեզերական պատմության» XIII դարի ձեռագիր
**Ստեփանոս Ասողիկ**, հայտնի է նաև որպես **Ստեփանոս Տարոնեցի** (), 11-րդ դարի հայ պատմիչ։ Սարգիս կաթողիկոսի հրամանով գրել է *Տիեզերական պատմություն* երկը, որը բաղկացած է երեք գրքից։ Առաջին երկու գրքերում ներկայացնում է Հայաստանի պատմությունը աշխարհի պատմության համատեքստում՝ սկսած հին ժամանակներից մինչև 9-րդ դարի կեսերը։ Նա օգտվել է հայ և օտար աղբյուրներից՝ Աստվածաշունչ, Եվսեբիոս Կեսարացի, Մովսես Խորենացի և այլն։ Առավել արժեքավոր է «Տիեզերական պատմության» երրորդ գիրքը, որտեղ ներկայացված են 885-1004 թթ. պատմական անցքերը։ Հայտնի է նաև որպես աշխարհագրագետ։

## Աշխատություններ և թարգմանություններ
* Ստեփանոսի Տարօնեցւոյ Ասողկան Պատմութիւն տիեզերական, երկրորդ տպագրութիւն, աշխատութեամբ Ստ. Մալխասեանցի, Ս. Պետերբուրգ, 1885։
* Ստեփանոս Տարօնեցի, Տիեզերական պատմութիւն (բնագիրը Գուրգէն Մանուկեանի),- «Մատենագիրք Հայոց», ԺԵ հատոր, Ժ դար, Գիրք Բ, Անթիլիաս, 2011, էջ 619-830։
* Etienne Açogh'ig de Daron, Histoire universelle.
* Всеобщая история Степ'аноса Таронского, Асох'ика по прозванию, писателя XI столетия, пер. Н. Эмина, М. 1864.

## Գրականություն
* Նորայր Ն. Բիւզանտացի, Տեղեկութիւն ի գիրս Պատմութեան Ստեփանոսի Տարօնեցւոյ Ասողիկ կոչեցելոյ, Մոսկուա, 1889։
* Աբգարյան Գ. Վ., Կարծեցյալ Ստեփանոս Տարոնացին նույն ինքը Ստեփանոս Տարոնացի Ասողիկն է.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1962, № 1, էջ 210-225։
* Քոլանջյան Ս. Ստեփանոս Տարոնեցի (Ասողիկ),- Հայ մշակույթի նշանավոր գործիչներ (V-XVIII դարեր), Երեւան, 1976, էջ 185-192։
* Մաթևոսյան Ա. Ս., Ստեփանոս Տարոնացի Ասողիկը և Անանիա Շիրակացու «Քննիկոնը».- «Պատմա-բանասիրական հանդես«, 1986, № 3 էջ 125-133։
* ASOŁIK (ENCYCLOPÆDIA IRANICA)

Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:11-րդ դարի հայեր
Օլիվեր Գոլդսմիթ

**Օլիվեր Գոլդսմիթ** (), իռլանդական ծագմամբ անգլիացի արձակագիր, բանաստեղծ, դրամատուրգ, գրականագետ, սենտիմենտալիզմի կարկառուն ներկայացուցիչներից։

Հեղինակել է «Վեյքֆիլդի քահանան» (*The Vicar of Wakefield*, 1766) սենտիմենտալ վեպը, պոեմներ, կատակերգություններ, գրական-քննադատական տրակտատներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի վիպասաններ
Վիպակ

**Վիպակ**, (իտալ.՝ *novella*՝ «նոր բան», «նորություն»)՝ գրականության պատմողական ժանրերից մեկը, որը միջին տեղ է գրավում վեպի և պատմվածքի միջև։

Վիպակը սովորաբար կենտրոնանում է մեկ հիմնական հակամարտության կամ գաղափարի շուրջ, որն արտահայտվում է ավելի ծավալուն և խորացված ձևով, քան պատմվածքում, սակայն չի հասնում վեպին բնորոշ բազմաշերտությանն ու ընդգրկմանը։ Ժանրին հատուկ են կերպարների հոգեբանական վերլուծությունը, սյուժեի համեմատաբար սեղմ զարգացումը և գաղափարական հստակ առանցքը։

Ծավալի առումով վիպակը տարբեր գրական ավանդույթներում կարող է տատանվել, սակայն այն, որպես կանոն, գերազանցում է պատմվածքը և զիջում վեպին։ Որոշ գրականագետներ վիպակը բնորոշում են որպես «կարճ վեպ» կամ «երկար պատմվածք»՝ ընդգծելով դրա միջանկյալ բնույթը։

Գործող անձանց թվով, կյանքի ընդգրկման ծավալով վիպակն ավելի մեծ է պատմվածքից և նորավեպից, բայց փոքր՝ վեպից։ Վեպի մի շարք գծեր հատուկ են նաև վիպակներին, և առհասարակ՝ վիպակն ու վեպը խստորեն սահմանազատել հնարավոր չէ։ Վիպակի մեջ ևս կարող են լինել սյուժետային մի քանի գծեր, էպիկական շարադրանքը կարող է տոգորվել քնարական կամ դրամատիկ շնչով։

Վիպակի ժանրը ձևավորվել է եվրոպական գրականության մեջ՝ միջնադարյան նովելլաների և վերածննդի շրջանի արձակ գործերի հիման վրա։ Իտալական և ֆրանսիական գրական ավանդույթներում «նովելլա» եզրը հաճախ կիրառվել է պատմողական կարճ արձակի նկատմամբ, իսկ հետագայում տարբեր լեզուներում ձևավորվել են համարժեք ժանրային սահմանումներ։

19-րդ դարում վիպակը լայն տարածում է ստացել ռուսական, գերմանական և ֆրանսիական գրականություններում։ Ռուս գրականության մեջ վիպակի զարգացմանը նպաստել են Ալեքսանդր Պուշկինը, Նիկոլայ Գոգոլը, Իվան Տուրգենևը և այլ հեղինակներ։ Եվրոպական գրականության մեջ հայտնի վիպակներ են ստեղծել Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեն, Թոմաս Մանը և այլք։

Հայ գրականության մեջ վիպակը զարգացել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսից։ Ժանրի ձևավորմանը և զարգացմանը նշանակալի ներդրում են ունեցել Խաչատուր Աբովյանը, Պերճ Պռոշյանը, Շիրվանզադեն, Նար-Դոսը և այլ հեղինակներ։ 20-րդ դարում վիպակը շարունակել է զարգանալ՝ ներառելով սոցիալական, հոգեբանական և փիլիսոփայական թեմատիկա։

Վիպակի հիմնական առանձնահատկություններն են՝
* համեմատաբար սահմանափակ սյուժետային գիծ,
* կենտրոնացում մեկ հիմնական թեմայի կամ հակամարտության վրա,
* կերպարների հոգեբանական խորացված պատկերում,
* համեմատաբար կարճ ժամանակային ընդգրկում,
* հստակ կառուցվածք և ամբողջական կոմպոզիցիա։

Վիպակը հաճախ օգտագործվում է սոցիալական, բարոյական կամ փիլիսոփայական խնդիրների քննարկման համար՝ պահպանելով գեղարվեստական ամբողջականությունն ու գաղափարական միասնությունը։

Վիպակի նմուշներ են Ալեքսանդր Պուշկինի «Դուբրովսկին», Նիկոլայ Գոգոլի «Տարաս Բուլբան», Պրոսպեր Մերիմեի «Կարմենը», Մուրացանի «Առաքյալը», Շիրվանզադեի «Նամուսը» և այլն։

Կան վիպակներ էլ, որոնք ծավալի և ժանրային առանձնահատկությունների տեսակետից երբեմն համարվում են նաև պատմվածք (օրինակ՝ Մուրացանի «Նոյի ագռավը», Շիրվանզադեի «Կրակը»)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Էպիկական սեռի ժանրեր
Ռոբերտ Վարդազարյան

**Ռոբերտ Սերգեյի Վարդազարյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1948 թվականից։

## Կենսագրություն
Ռոբերտ Վարդազարյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է տեղում։ 1931 թվականին մեկնել է Մոսկվա և սովորել Մաքսիմ Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է նույն հաստատությունում որպես հեռակա բաժնի ուսմասվար։ 1937-1940 թվականներին սովորել է Չերնիշևսկու անվան պատմության, փիլիսոփայության և գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում, միաժամանակ դասավանդել է ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրականություն։ 1941 թվականին աշխատել է Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ որպես աշխարհազորային մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը։ «հերոսականության ըմբռնումը և դրա արտացոլումը սովետական գրականության մեջ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1943 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում նախ որպես գիտաշխատող, ապա գիտական քարտուղար։ Նույն թվականից մինչև 1953 թվականը ռուս գրականության պատմություն է դասավանդել Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում։ Մահացել է 1953 թվականին։

## Երկերի մատենագիտություն
* Գրականության մասին, Երևան, Պետհրատ, 1959, 247 էջ։

### Մամուլ
* Գռեհիկ սեկսուալիզմ։ «Գրական թերթ», 1948, № 4:

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Լորենս Սթեռն

**Լորենս Ստեռն** (, ), անգլիացի գրող։ Սենտիմենտալիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչ։ Ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետը (1738)։ «Ջենտլմեն Տրիստրամ Շանդիի կյանքն ու հայացքները» (հատոր 1-9, 1760-1767) պարոդիական վեպում Ստեռնը չափազանցրել և անհեթեթության է հանգեցրել կյանքը բանականորեն ըմբռնելու լուսավորականության հավակնությունը։ Քաոսային կառուցվածքը, պատմելու էքսցենտրիկ ձևերը, բարոյական տաբուի ոտնահարումը վեպի շուրջը բուռն բանավեճեր առաջացրին։

Գրական կանոնների և մարդու մասին ավանդական պատկերացումների վերանայումը Ստեռնը շարունակել է «Սենտիմենտալ ճանապարհորդություն Ֆրանսիայում և Իտալիայում» (1768) անավարտ գործում։ Ստեռնի ազդեցությունը մեծ է եղել հատկապես ֆրանսիացի (Դ․ Դիդրո) և գերմանացի (Ժան Պոլ) ստեղծագործողների վրա։

Հեղինակել է նաև «Թրիսթրամ Շենդի» (1760-1767) և «Յորիքի քարոզները» (1760-1769) նշանավոր վեպերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Կլոնմել քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Էրազմ Ռոտերդամցի

**Դեսիդերիոս Էրազմոս Ռոտերդամցի** (լատիներեն՝ Desiderius Erasmus Roterodamus, ), նիդերլանդական հումանիստական գրականության ամենաականավոր դեմքը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ռոտերդամ քաղաքում, ծագումով հոլանդացի էր, հոլանդական մի բյուրգերի «ապօրինի զավակը»։ Վաղ հասակից զրկվելով ծնողներից՝ նա ստիպված է լինում վանք մտնել թե՛ իր գոյությունը պահպանելու, թե՛ ուսումը շարունակելու նպատակով։ Այստեղ նա մնում է մոտ երկու և կես տարի։ Նա ամբողջ ժամանակը նվիրում է ուսման գործին, սովորում է դասական լեզուներ և ուսումնասիրում հին հունական ու հռոմեական գրողների գործերը։ Վանքից դուրս գալով՝ 1496-ին ուսումը շարունակելու նպատակով գնում է Փարիզ։ Այնուհետև սկսում է ճանապարհորդություններ կատարել Եվրոպայում, լինում է իր հայրենքում, Նիդերլանդներում, Իտալիայում, ապա անցնում է Անգլիա։ Քեմբրիջի համալսարանում դասավանդում է հունարեն և աստվածաբանություն։ Ծանոթանում է Թոմաս Մորի հետ և դառնում նրա ամենամոտ բարեկամներից մեկը։

Վերադառնալով Անգլիայից՝ նա ապրում է Գերմանիայում, մի քանի տարի ծառայում է Կառլոս V-ի պալատում։ Կյանքի վերջին տարիներին անցկացնում է Շվեյցարիայում, որտեղ էլ մահանում է։

## Ստեղծագործություններ
* «Գովք հիմարության» (թարգմանվել է հայերեն Վահե Միքայելյանի կողմից)
* «Դատողություն կամքի ազատության մասին»
* «Քրիստոնյա մարտիկի զենքը»

## Էրազմ Ռոտերդամցին հայերեն
* Գովք հիմարության, Ե., Հայպետհրատ, 1964, 343 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Վ. Միքայելյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիզենտերիայից մահացածներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Դանիել Ա Սուրմառեցի

**Դանիել Սուրմառեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (1801-1808)։ Հաջորդել է Դավիթ Ե Էնեգեթցուն։

## Կաթողիկոս ընտրվելը
1799-1800 թվականներին եղել է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք։ Ընտրվել է կաթողիկոս, սակայն մինչև Էջմիածին հասնելը կաթողիկոսական գահը գրավել է Դավիթ Ե Էնեգեթցին։ Դանիել Ա Սուրմառեցու կողմնակիցները ստիպված նրան կաթողիկոս են օծել Բագրևանդի Երեք խորան եկեղեցում։ Լավագույ

ն տեղը համարվում էր Բագրեւանդի  Յուչքիլիսե վանքը,որը գտնվում էր Մասիս սարից եւ Էջմիածնից ոչ հեռու։Վանքը կառուցված էր Եփրատ գետի մոտ,եւ ըստ ավանդության Լուսավորիչը այդտեղ է մկրտել Տրդատ թագավորին  եւ Հայոց ամբողջ ազգը։Էջմիածինն էլ թուրքերեն լեզվով կոչվում էր Յուչքիլիսե։Երկու Յուչքիլիսեները սկսեցին իրար հետ հակամարտել ,ի դժբախտություն հայ ժողովրդի։Այդպես ծնունդ Է առաել Դավիթ-Դանիելյան վեճը՝ երկու կաթողիկոսների պայքարը Էջմիածնի գահի համար։ 1802 թվականին Դանիել Ա Սուրմառեցին բռնությամբ Բայազետից տարվեց Էջմիածին և կալանավորվեց, իսկ 1804 թ. սեպտեմբերին շահի հրամանով աքսորվեց Մարաղա։ 1807 թվականին քաղաքական նոր պարագաներում շահը գահընկեց արեց Դավիթ Ե Էնեգեթցուն և գահ բարձրացրեց Դանիել Ա Սուրմառեցուն։

## Գործունեություն
Դանիել Ա Սուրմառեցու կարևոր միջոցառումներից էր Էջմիածնի բարձրագույն խորհրդարանի՝ սինոդի հիմնադրումը 1808 թվականին, որը սահմանափակում էր կաթողիկոսի իշխանությունը, կոլեգիալության սկզբունք մտցնում եկեղեցու կառավարման մեջ։

Կաթողիկոսական գահին Դանիել Ա Սուրմառեցուն հաջորդել է Եփրեմ Ա Ձորագեղցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ
Աշոտ Փալանջյան

**Աշոտ Փալանջյան** (), հայ երգիծաբան, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ կուլտուրայի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ Հանդես է եկել *Աշփալ* գրական անունով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարս քաղաքում։ Ավարտել է Կարսի ռեալական դպրոցը։ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո աշխատել է կարմիր բանակի քաղվարչության կուլտուրայի բաժնում, ապա եղել է Երևան - Ջուլֆա երկաթուղու գծամասում երթևեկող գնացքին սպասարկող սահմանապահների անգրագիտությունը վերացնող դասատու։ Հետո տեղափոխվել է Լենինական, ուր աշխատել է մինչև 1932 թվականը։ Այստեղ, մի քանի ընկերների հետ, կազմակերպել է «Կապույտ բաճկոն» թատերականացված կենդանի լրագիր։ 1928-1932 թվականներին աշխատել է որպես «Զարյա վոստոկա» թերթի սեփական թղթակիցը և այդ թերթի Լենինականի բաժանմունքի վարիչ, 1932-1935 թվականներին՝ Հայաստանի կենտգործկոմի գործերի կառավարիչ։ 1935-1954 թվականներին աշխատել է «Սովետական Հայաստան» օրաթերթում, 1954-1961 թվականներին «Ոզնի» երգիծական հանդեսում։ Մահացել է Երևանում։

## Երկերի մատենագրություն
* Տոնածառ անտառում, Երևան, Պետհրատ, 1930, 8 էջ։
* Առաջնորդի մոտ, Երևան, Պետհրատ, 1935, 5 էջ։
* Շախ և մաթ (կոմեդիա), Երևան, Հայպետհրատ, 1943, 60 էջ։
* Երեք առակ, Երևան, Հայպետհրատ, 1943։
* Նշանառուն, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 172 էջ։
* Հիշողություններ Եղիշե Չարենցի մասին (գրքում տեղ են գտել Ա. Փալանջյանի «Դպրոցական տարիներ» հոդվածը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 395 էջ։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Մարշակ Ս., 13 ռումբ, Երևան, Հայպետհրատ, 1943։
* Զվարճալի հեքիաթներ և զրույցներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 108 էջ։
* Գոգոլ Ն., Մեռած հոգիներ (վեպի երկրորդ հատորը՝ էջ 311-477, թարգմանել է Ա. Փալանջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 480 էջ։
* Դրդա Յան, Համր բարիկադ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Ա. Փալանջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 181 էջ։
* Լու Սին, Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 199 էջ։
* Գոգոլ Ն. Վ., Երևերի ժողովածու 6 հատորով, հ. 5 ( թարգմանել են Դերենիկ Դեմիրճյանը և Աշոտ Փալանջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 496 էջ։
* Լու Սին, Գյուղական թատրոնը, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 23 էջ։
* Գոգոլ Ն. Վ., Երկերի ժողովածու 6 հատորով, հ. 2, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 324 էջ։
* Չեխով Ա., Ընտիր երկեր 3 հատորով, հ. 1 (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Ա. Փալանջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 596 էջ։
* Գոգոլ Ն. Վ., Մայիսյան գիշեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 275 էջ։
* Չեխով Ա., Պատմվածքներ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Ա. Փալանջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 203 էջ։
* Ազիզ Նեսին, Շան պոչեր, Երևան, «Հայաստան», 1968։
* Գոգոլ Ն. Վ., Մեռած հոգիներ (թարգմանել են Դերենիկ Դեմիրճյանը և Աշոտ Փալանջյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 442 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1895 ծնունդներ
Կատեգորիա:1979 մահեր
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Կարս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հունիսի 22 մահեր
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ
Վասիլի Քաթանյան

**Վասիլի Քաթանյան** (, ), հայազգի ռուսալեզու գրականագետ, դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։

Խորհրդային վավերագրական կինոռեժիսոր Վասիլի Քաթանյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մոսկվայում, նշանավոր բժիշկ Աբգար Քաթանյանի ընտանիքում։ 1920 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի գիմնազիան, այնուհետև սովորել է Թբիլիսիի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տնտեսագիտական ֆակուլտետում։ 1921 թվականին աշխատել է Թբիլիսիի Կովրոստայի խմբագրությունում և Վրաստանի լուսժողկոմատում։ 1923-1927 թվականներին եղել է Զակկնիգա հրատարակչության տնօրենի տեղակալ։

1927 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա և աշխատել տարբեր խմբագրություններում։ «Նոր Լեֆ» ամսագրում աշխատել է Վլադիմիր Մայակովսկու հետ, մտերմացել նրա հետ, դարձել Մայակովսկու ամենաճանաչված կենսագիրը, նրա երկերի հմուտ ու բարեխիղճ մեկնաբանը։ Նրա անմիջական մասնակցությամբ լույս է տեսել Վ. Մայակովսկու երկերի առաջին լիակատար ժողովածուն (1934-1939)։ Քաթանյանը գիտական ծանոթագրություններով է օժտել այդ առաջին լիակատար ժողովածուի բոլոր վեց հատորները։ Նույն գործուն մասնակցությունը նա ցուցաբերել է նաև Մայակովսկու երկերի լիակատար ժողովածուի երկրորդ հրատարակության ժամանակ (1939-1949)։ Բացի այդ նրա խմբագրությամբ են լույս տեսել Մայակովսկու մի շարք գրքեր։

Վասիլի Քաթանյանի նշանավոր երկը «Վ. Մայակովսկու կյանքի ու ստեղծագործության տարեգրությունը» գիրքն է, որը բանաստեղծի կյանքի ամենահանգամանալից վավերագիրն է։ Այդ գիրքը ռուսերեն լույս է տեսել հինգ անգամ (1986 թ.-ի տվյալներով), թարգմանվել է նաև իտալերեն։

Վ. Քաթանյանը գրել է նաև պիեսներ և կինոսցենարներ։ Նրա որդին՝ Վասիլի Վասիլիի Քաթանյանը կինոռեժիսոր է, լենինյան մրցանակի դափնեկիր։ Վասիլի Աբգարի Քաթանյանը մահացել է Մոսկվայում։

## Պարգևներ
* «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ

## Ընտանիք
Առաջին կինը եղել է Մարիա Պետրովնա Սինելնիկովան (1906-1987)։ 1922 թվականին ամուսնացել է Գալինա Դմիտրիևնա Կլեպացկայայի հետ (1904-1991)։ 1937 թվականից մինչև կյանքի վերջը եղե է Լիլիա Բրիկի ամուսինը (ամուսնությունը պաշտոնապես գրանցել են 1956 թվականին)։

Որդին՝ Վասիլի Քաթանյանը, կինոռեժիսոր, գրող է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Ամեն

**Ամեն** (գրաբար՝ ամէն, հին հունարեն՝ ἀμήν, եբրայերենից՝ אמן‎, լատիներեն՝ amen), բառը գործածվում է որպես դրական պատասխանի և համաձայնության արտահայտություն Հին և Նոր Կտակարաններում։ Քրիստոնեական աստվածապաշտության մեջ այն մուտք է գործել Հուդայականությունից իբրև աղոթքների և հոգևոր երգերի եզրափակիչ
Ю խոսք։ Իսլամում  բառը աղոթքի կամ խնդրանքի (Դուայի) եզրափակիչ խոսքն է։ Աստվածաշնչի ժամանակակից հայերեն թարգմանություններում ամեն բառը հաճախ թարգմանվում է իբրև ։ Այն նշանակում է նաև ասված խոսքի ճշմարտացիության հավաստում։

**Բառի ծագումը**
Ամեն բառը, որ նշանակում է , , սեմական ծագում ունի և գործածվում է եբրայերենում, արամերենում, արաբերերնում և ասորերենում։ Այս բառը հունարեն է մուտք գործել Հուդայականությունից։ Հունարենից ամեն բառը փոխանցվել է լատիներենին և ապա եվրոպական մյուս լեզուներին։ Ֆրանսիացի միջնադարյան ռաբիները կարծում էին որ եբրայերեն  բառը, որ նշանակում է հավատք առաջացել է  բառարմատից։

**Հին Կտակարան**

Հին Կտակարանում ամեն բառին առաջին անգամ հանդիպում ենք Թվեր կոչվող գրքում (5:22)։

## Աղբյուրներ
* Մանկական քրիստոնեական հանրագիտարան, Երևան, 1998։

Կատեգորիա:Քրիստոնեական աղոթքներ
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն
Ջոն Լլոյդ Ստեֆենս

**Ջոն Ստեֆենս** (, ), ամերիկացի իրավաբան, ճանապարհորդ, հնագետ։ Առանցքային դերակատարություն է ունեցել Միջին Ամերիկայում մայաների քաղաքակրթության վերահայտնագործման և Պանամայի ջրանցքը հատող երկաթգծի պլանավորման աշխատանքներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի հնագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մայանիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Դավիթ Ե Էնեգեթցի

**Դավիթ Ե Էնեգեթցի** (  Էնեգեթ, Գուգարքի Մանգեղյաց Փոր գավառ ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1801-1807 թվականներին։ Հաջորդել է Ղուկաս Ա Կարնեցուն

1800 թվականին ուղարկվել է Կոստանդնուպոլիս՝ որպես հրավիրակ նորընտիր կաթողիկոս Դանիել Ա Սուրմառեցու։ Ընտրվել է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք, սակայն հրաժարվել է և վերադարձել Էջմիածին։ Հովսեփ Արղությանի մահից (1801) հետո օծվել է կաթողիկոս (1801 թվականի ապրիլի 28-ին)։

1807 թվականին պարսկական կառավարության ստիպմամբ Դավիթ Ե Էնեգեթցին հրաժարվել է գահից։

Դանիել Ա Սուրմառեցու մահից հետո փորձել է վերականգնել այն, բայց հաջողություն չի ունեցել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ