open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լևոն Ժամկոչյան

**Լևոն Հրանտի Ժամկոչյան** (), հայ նկարիչ, քանդակագործ, կավագործ, դիզայներ։

## Կենսագրություն
1964-1966 թվականներին սովորել է Վենետիկի գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Ջ. Սանտոմազոյի, Ա. Ֆեռռոյի, Ռ. Վիոյի և Արվեստների Ինստիտուտում՝ Ղ. Ղազիկյանի մոտ։ 1966-1968 թվականներին Ժամկոչյանն ուսանել Է Միլանի Գեղեցիկ Արվեստների Բրերա ակադեմիայում Ջ. Ֆ. Ուզելլինիի և Դելլաքվայի մոտ, որտեղ նա արժանանացել է հաստոցային նկարչության 1-ին մրցանակին և ստացել պրոֆեսորության աստիճան (Գեղեցիկ Արվեստների Վարպետի կոչմանը համարժեք)։ 1968 թվականից հաստատվել Է ԱՄՆ-ում։

Ուսումնասիրել Է հայկական մանրանկարչությունը, Արշիլ Գորկու գեղանկարչությունը։

Ժամկոչյանն ստեղծել է ուսուցողական երկու ֆիլմ հաստոցային նկարչության արվեստի մասին։ Նա նաև տնօրինել է հեղինակավոր պատկերասրահներ՝ 1969 -1970 թվականներին Մայամիում, Ֆլորիդայում և 1972 -1975 թվականներին` Վաշինգտոնում։

Առաջին անգամ Հայաստան է այցելել  1979 թվականին։ Հայրենիքից ստացած հույզերն ու տպավորությունները միանգամից նա արվեստի հարթություն է տեղափոխել ու մի քանի նկարաշարերով հանդես եկել`«Միությունը զորություն է», «Արարատ և նախահայրեր»։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Հայկական այբուբենի, Արարատ լեռան, հայկական եկեղեցիների և ազգային այլ խորհրդանիշերով ստեղծել է հայ ժողովրդի կենսափիլիսոփայությունն արտահայտող կոմպոզիցիաներ։ Մեծ եղեռնը դատապարտող «Ոդիսական 1980-1984» պատկերաշարը ցուցադրվել Է Վաշինգտոնում (1985), Կոնգրեսի Քանոն Հաուզ Ռոթոնդայում։ Մասնակցել է Ամերիկահայ նկարիչների ընկերության ցուցահանդեսին (1979, Երևան)։

1989-1992 թվականներին Հայաստանի, այդ թվում երկրաշարժից ավերված վայրերի ուսումնական հաստատություններին է նվիրել մեծ արժողությամբ նկարչական պարագաներ, կազմակերպել ցուցահանդեսներ (Երևան, Մոսկվա, Կիև, Ջերմուկ, Եղեգնաձոր, Էջմիածին, Գյումրի), վաճառված նկարների հասույթը հատկացրել աղետի գուոու ֆոնդին։

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում, Գյումրու Ձիթողցոնց թանգարանում, Մոսկվայի Պուշկինի, Կիևի Լենինի և Շևչենկոյի թանգարաններում, մասնավոր հավաքածուներում, Եվրոպայի, Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային ու Հարավային Ամերիկաների նշանավոր թանգարաններում։

## Ցուցահանդեսներ
Ավելի քան 50 անհատական ցուցահանդեսներով հանդես է եկել աշխարհի տարբեր երկրներում՝ Բեյրութում, Լոնդոնում, Փարիզում, Մարսելում, Լիոնում, Միլանում, Նյու Յորքում, Դետրոյթում, Բոստոնում, Ստամբուլում, Վենետիկում, Կորսիկայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում և այլուր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լևոն Ժամկոչյան 
* Հայաստանի ազգային պատկերասրահ 
* Levon Jamgochian @ The Art Scene
* Hye Loor - Armenian C1 News
* ԱՆՀԱՆԳԻՍՏ ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐԻ ՆԿԱՐԻՉԸ
* Levon Jamgochian: Life in Art

Կատեգորիա:Հայ դիզայներներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Լևոն Ժամագործյան

**Լևոն Մերուժանի Ժամագործյան** (), հայ բժիշկ, վնասվածքաբան, բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003)։ ՀՀ ՊՆ կենտրոնական հոսպիտալի վնասվածքաբանության բաժանմունքի պետ։

## Կենսագրություն
Լևոն Ժամագործյանը ծնվել է 1962 թվականին Երևանում, օդաչու Մերուժան Ժամագործյանի ընտանիքում։ 1990 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը։ 1998 թվականից աշխատում է ԵՊԲՀ ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնում։

## Ստեղծագործություններ և ճանաչում
Աշխատանքները վերաբերում են պատերազմների ժամանակ ականապայթյունային վնասվածքներով վիրավորների բուժօգնության կազմակերպմանը։ 2000 թվականից բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ԳԱ պատվավոր պրոֆեսոր է։

## Մրցանակներ
* Պ. Էռլիխի արծաթե մեդալ (2003)

## Երկեր
* Պատերազմների և բնական աղետների ժամանակ մարդկային կորուստների մասին, Ե., 2000 (համահեղինակ)։ 
* Ականապայթյունային վնասվածքներով վիրավորների բուժօգնության կազմակերպումը, Ե., 2000 (համահեղինակ)։
* Պատերազմների և բնական աղետների ժամանակ մարդկային կորուստների մասին։ Մկրտչյան Մ. Է., Ժամագործյան Լևոն Մերուժանի, Գալստյան Սամվել Գալուստի,  Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարություն, Երևան, Ա. հ., 2001:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
Կատեգորիա:Հունիսի 16 ծնունդներ
Հայկազ Ժամկոչյան

**Հայկազ Գևորգի Ժամկոչյան** (), հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու (1941), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970)։

## Կենսագրություն
1930-1931 թվականներին սովորել է ՀՊՄԻ պատմատնտեսագիտական ֆակուլտետում, 1935 թվականին ավարտել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետը։

1938 թվականից դասախոսել է ԵՊՀ-ում (1941-1944 թվականներին՝ հայ ժողովրդի պատմության ամբիոնի վարիչ, 1941-1943 թվականներին և 1945-1955 թվականներին պատմության ֆակուլտետի դեկան)։

## Ստեղծագործություններ և ճանաչում
Գրել է «Հայաստանը նախնադարյան-համայնական հասարակության և ստրկատիրության շրջանում» (1961) աշխատությունը, ինչպես նաև պատմաբանասիրական ուսումնասիրություններ։ «Հայ ժողովրդի պատմություն» (1963, 1975) բուհական դասագրքի հեղինակներից է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Հասմիկ Ժամկոչյան

**Հասմիկ (Ասյա) Սուրենի Ժամկոչյան** (), հայ դերասանուհի, ՎԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1984)։ 1940 թվականից՝ Թբիլիսիի հայկական թատրոնի դերասանուհի։

## Դերերը թատրոնում

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ
1998 թվականին արժանացել է Վրաստանի Պատվո մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Հրդեհային կանխարգելում

[մինի|Հրշեջները փորձում են հանգցնել լքված [կուսանոցի շենքում բռնկված հրդեհը (Մասուևիլ, Քվեբեք, Կանադա)]]
**Հրդեհային կանխարգելում**, հրդեհների կանխարգելման և մեկուսացման նպատակով միջոցառումների համալիր։ Արդյունաբերական և քաղաքացիական օբյեկտների նախագծման, շինարարության և շահագործման փուլում իրականացվող հրդեհային կանխարգելումը, տեխնոլոգիական տեղակայանքների, էլեկտրասարքավորման, ջեռուցման և օդափոխության համակարգերի անվտանգության ապահովումն է, հրակայուն կոնստրուկցիաների ընտրությունը, հակահրդեհային ջրամատակարարման կազմակերպումը։

Կատեգորիա:Հակահրդեհային միջոցներ
Կատեգորիա:Հրդեհային անվտանգություն
Հրացան

մինի|«Վինչեստեր Մ1887» մոդել ժամանակակից գերարտադրություն
**Հրացան** կամ որսոդական հրացան, ձեռքի հրազեն։ Առաջին, հարթ փողերով հրացանները ստեղծվել են XIV—XV դդ.։ XVI դ. պատրույգային փակաղակի գյուտից հետո երևան եկան ավելի կատարելագործված հրացաններ՝ մուշկետներ։ XVII դ. վերջերից տարածում գտան հարթ, այնուհետև՝ ակոսավոր փողերով կայծքարային հրացանները, որոնց հեռահարությունը 140—800 էր, արագաձգությունը՝ 1 կրակոց 1 ր-ում (հարթ փողով հրացան) և 1 կրակոց 5 ր-ում (ակոսավոր փողով հրացան)։ XIX դ. ակոսավոր հրացանները դուրս մղեցին հարթափող հրացաններին։ Վերջիններս այժմ օգտագործվում են միայն որպես որսորդական հրացան։ Ակոսավոր փողով անցնելիս գնդակին հաղորդվում է պտտական շարժում, որն ապահովում է նրա կայուն թռիչքը, հրացանի հեռահարությունն (մինչև 2000 մ) ու դիպուկությունը։ Առաջին ակոսավոր հրացանները երևան են եկել XVI դ. սկգբներին, սակայն լայն կիրառություն չեն գտել, որովհետև փողից (դիմացից) լիցքավորելը հարմար չէր և 5—7 անգամ երկար էր տևում, քան հարթափող հրացաններինը։ XIX դ. հարվածային բաղադրության, պատիճի, այնուհետև ամբողջական մետաղական փամփուշտի գյուտից և լիցքավորման կատարելագործումից հետո ակոսավոր հրացանի արագաձգությունը կտրուկ մեծացավ, և այն սկսեցին լայնորեն կիրառել բոլոր առաջավոր բանակները։ Պահեստատուփի, անծուխ վառոդի և պարուրակավոր գնդակների գյուտերից հետո հրացանը ավելի կատարելագործվեց։ XX դ. սկզբում մշակվեց ավտոմատ հրացան, որի արագաձգությունը հատ-հատ կրակոցի ժամանակ 25—30 կրակոց էր 1 ր-ում։ Ուսումնական ու սպորտային նպատակների համար ստեղծվել են սպորտային հրացաններ (սովորաբար 5, 6մմ տրամաչափի)։

Կատեգորիա:Հրազեն
Հրատարակչական պայմանագիր

**Հրատարակչական պայմանագիր**, քաղաքացիա-իրավական պայմանագիր, որով մեկ կողմը (հեղինակ) պարտավորվում է պայմանագրով սահմանված ժամկետում մյուս կողմին (հրատարակչություն) հանձնել գիտության, գրականության, արվեստի վերաբերյալ գրական ստեղծագործություն, իսկ հրատարակչությունը՝ երկը հրատարակել, տարածել և հեղինակին տալ հոնորար։ Հրատարակչական պայմանագիրը կնքվում է տիպային պայմանագրի հիման վրա, որով կողմերն ստանձնում են փոխադարձ իրավունքներ ու պարտականություններ։

Կատեգորիա:Պայմանագրեր
Ուժաչափություն

**Ուժաչափություն**, էրգոմետրիա (հունարեն՝ աշխատանք և մետրիա), առանձին մկանների և մկանախմբերի (ձեռքի, ոտքի) աշխատունակությունը և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ օրգանիզմում ֆունկցիոնալ փոփոխությունները չափելու մեթոդ։ Իրականացվում է հատուկ սարքերով (ուժաչափ)։ Կիրառվում է հիմնականում սպորտային ֆիզիոլոգիայում և բժշկության մեջ։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Մեթոդներ
Հայնրիխ Մարշներ

**Հա՛յնրիխ Ա՛վգուստ Մա՛րշներ** (, ), գերմանացի կոմպոզիտոր, վաղ ռոմանտիզմի ուշագրավ ներկայացուցիչներից։ Գերմանական օպերայի ամենակարևոր ներկայացուցիչներից է Վեբերի և Վագների միջակայքում։ Չափազանց հայտնի են նրա «Հանս Հեյլինգ» (1833), «Վամպիր» (1828) և «Տաճարականը և հրեուհին» (1829) օպերաները։ Մարշների ունակությունը՝ պատկերելու գերբնական սարսափը երաժշտական միջոցներով, հատկապես ակնառու է առաջին երկու օպերաներում, նաև իր մի քանի բալլադներում, ինչպես՝ *Die Monduhr* (1839)։

## Կենսագրություն
Երաժշտական երկ հորինելու տեսություն ուսանել է Ի. Գ. Շիխտի մոտ 1811—1816 թվականներին։ Ուսումն ավարտելուց անմիջապես հետո Մարշները տեղափոխվել է Բրատիսլավա, որտեղ գրել է իր առաջին օպերաները։ Դրանցից մեկը՝ «Հենրի IV և դը Օբինյե» (), 1820 թվականին Դրեզդենում բեմադրել է Կարլ Մարիա ֆոն Վեբերը։

1827—1831 թվականներին եղել է դիրիժոր Լայպցիգում, որտեղ առաջին անգամ բեմադրվել են նրա «Վամպիր» (1828) և «Տաճարականը և հրեուհին» (Der Templer und die Jüdin) (1829) օպերաները։ 1831—1859 թվականներին Մարշները ապրել է Հաննովերում, որտեղ աշխատել է կապելմեյստեր։ 1833 թվականին Բեռլինի պետական օպերայում առաջին անգամ բեմականացվեց Մարշների «Հանս Հեյլինգ» օպերան։ 1859 թվականին պաշտոնաթող եղավ և մնացած տարիներն ապրեց Հաննովերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* JMucci.com | Կենսագրություն
* Silvertrust հրատարակչություն, Հայնրիխ Մարշներ
* International Music Score Library Project

Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Լաուրինաս Ստուոկա-Գուցյավիչյուս

** Լաուրինաս Ստուոկա Գուցյավիչյուս** (, , ), լիտվացի ճարտարապետ։

Սովորել է Վիլնյուսի համալսարանում (1773 թվականից), Հռոմում (1776-1777 թվականներ), Փարիզում (1778-1780 թվականներ)։ 1793-1794 թվականներին և 1797-1798 թվականներին՝ Վիլնյուսի Գլխավոր դպրոցի պրոֆեսոր։ Կոստյուշկոյի ղեկավարած ապստամբության մասնակից։ Ստեղծագործել է կլասիցիզմի ոճով։ Ստուոկա Գուցյավիձյուսի գործերին բնորոշ է կոմպոզիցիոն լուծումների և մոնումենտալ ձևերի խստությունը (Վիլնյուսում՝ կաթողիկե տաճարը, 1777-1801 թվականներ, այժմ՝ Պատկերասրահ, ռատուշան, 1786-1799 թվականներ, այժմ՝ Գեղարվեստի թանգարան, Վերկյայի պալատական անսամբլի նախագիծը (1780 թվականից հետո, իրականացվել է մասամբ))։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Լիտվացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Լիտվացի ճարտարապետներ
Սպեկտրոհելիոսկոպ

**Սպեկտրոհելիոսկոպ**, Արեգակի ճառագայթները մեներանգ տիրույթում դիտելու սպեկտրային աստղագիտական սարք։ Սպեկտրոհելիոսկոպ սպեկտրոսկոպ-մոնոքրոմատոր է, որի մուտքի ճեղքի հարթության վրա պրոյեկտվում է Արեգակի պատկերը։ Ելքի ճեղքը արեգակնային սպեկտրից անջատում է որոշակի սպեկտրային գիծ, որում դիտողը տեսնում է մուտքի ճեղքից երևացող Արեգակի պատկերի մի մասը։ Սովորաբար ճեղքերին հաղորդվում է շատ արագ սինխրոն տատանողական շարժում, որի շնորհիվ աչքը չի հասցնում կորցնել ճեղքի հաջորդական դիրքերից ստացված տպավորությունը։

## Տես նաև
* Սպեկտրոհելիոգրաֆ

Կատեգորիա:Աստղագիտական գործիքներ
Կատեգորիա:Արեգակ
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Քոր

մինի|Տեղային քոր
մինի|Տարածուն քոր
**Քոր**, տհաճ զգացում, առաջանում է մաշկի ցավազգաց նյարդային վերջույթների կայուն թույլ գրգռումից և ուղեկցվում մաշկը քորելու պահանջով։

## Տեսակներ
Այն կարող է լինել՝ 
* սուբյեկտիվ զգացում՝ տարբեր հիվանդությունների ախտանշան, 
* ինքնուրույն մաշկային հիվանդություն, որը դասվում է նեյրոդերմատոզների շարքը։ 
Հիվանդությանը բնորոշ են ուժեղ քորի նոպաները (երեկոյան կամ գիշերը, ավելի պակաս՝ ցերեկը), այնուհետև օբյեկտիվ փոփոխությունների առաջացումը՝ սովորաբար քերծվածքների և արյունային կեղևիկների ձևով։ 
Կախված ախտահարման տարածվածությունից՝ տարբերում են քորի հետևյալ տեսակները՝

## Սահմանափակ կամ տեղային քոր, առաջացման պատճառներ
Տեղային քորն ամենից հաճախ տեղակայվում է արտաքին սեռական օրգանների ու հետանցքի մաշկի շրջաններում։ Առաջացման պատճառները կարող են լինել որդերի (հատկապես սրատուտ) առկայությունը, ուղիղ աղիքի, հետանցքի, արտաքին սեռական օրգանների բորբոքումները, տեղային խանգարումներով արտահայտվող վեգետոնևրոզը, նյարդա-հոգեկան, նյարդասեքսուալ, ներզատիչ գեղձերի և այլ օրգանների ու համակարգերի գործունեության խանգարումները։

## Տարածուն քոր, առաջացման պատճառներ
Համընդհանուր կամ տարածուն քորի պատճառ կարող են լինել նաև նյութափոխանակության խանգարումները (ծերունական քոր), թունավորումները (օրինակ, հղիության դեպքում) և այլն։

Քորի պատճառները դեռևս լրիվ պարզաբանված չեն, սակայն հայտնի է, որ նոպայի ժամանակ արյան մեջ ու մաշկում ավելանում են հիստամինի, ացետիլխոլինի ու բրադիկինինի քանակությունները։

## Բուժում
Հիմնական հիվանդության հայտնաբերում և բուժում։ Նյարդային խանգարումների դեպքում՝ հանգստացնող դեղամիջոցներ (բրոմ, կալցիումի քլորիդ, կատվախոտի թուրմ՝ վալերիանա, քնաբերներ), արտաքին օգտագործման համար՝ քսուքներ, օծանելիքներ և լուծույթներ (ծծմբի, անեսթեզինի, նավթալինի, կորտիկոստերոիդների պարունակությամբ), հակահիստամինային դեղամիջոցներ (դիազոլին, պիպոլֆեն, սուպրաստին, դիմեդրոլ, էտիզին)։ Համառ ու տանջող քորի դեպքում նշանակում են նաև կորտիկոստերոիդային հորմոններ (մի քանի օր), հիպնոս, էլեկտրաքուն, ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ, առողջարանային բուժում։

Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ
Կատեգորիա:Մաշկաբանություն
Քորպտիկ

**Քորպտիկ**, մաշկային հիվանդությունների (նեյրոդերմատոզների) խումբ, որի հիմնական ախտանշանը նոպայաձև ուժեղ քորն է՝ բշտիկահանգուցիկային տարրերի հետագա զարգացմամբ։

## Առաջացման պատճառներ
Նյարդային և ալերգիական գործոնները, որոշ ներքին օրգանների գործունեության խանգարումները, քրոնիկական բորբոքային օջախները՝ ժառանգական նախատրամադրվածության պայմաններում։

## Տեսակներ
Մանկական քորպտիկ, կամ մանկական մոլաքոր, նկատվում է վաղ հասակում, հաճախ կյանքի առաջին տարում։ Ախտածնության մեջ կարևոր են որոշ սննդանյութերի (հաճախ՝ մայրական կամ կովի կաթի, ցիտրուսների, ձվի և այլն) և դեղանյութերի հանդեպ առաջացող գերզգայնաթյունը, օրգանիզմի ինքնաթունավորումներն ու ինքնագերզգայնացումը։ Հիվանդությունը բնորոշվում է մաշկի տարբեր հատվածներում բշտիկահանգուցիկային տարրերի և եղնջացանի առաջացմամբ։ Հիվանդության ընթացքը երկարատև է։ Հետևողական բուժման ու հսկողության բացակայության դեպքում այն վերածվում է չափահասների քորի։ Չափահասների քոր, բնորոշ են կոնաձև կամ կիսագնդաձև, մինչև կորեկի հատիկի մեծության հանգուցիկները։ Հանգուցիկային քոր, հանդիպում է առավել հաճախ, բնորոշ է միջին տարիքի կանանց և արտահայտվում է սահմանափակ քանակությամբ հանգույցներով, որոնք տեղակայվում են սովորաբար ստորին ծայրանդամների տարածիչ մակերեսների վրա։ Հիվանդության ընթացքը երկարատև է, կրկնումները հաճախ լինում են հոգեկան սթրեսների ու մոծակների խայթոցների հետևանքով։

## Բուժում
Բուժումը խիստ անհատական է․ սննդաբուժություն (բեռնաթափման օրերի նշանակում՝ համեմունքների ու գրգռիչ սննդանյութերի, ածխաջրերի և այլն սահմանափակում)։ Վիտամիններով հարուստ սնունդ, բուսական յուղ, մրգեր (խնձոր), մածուն, կեֆիր և այլն։

## Հանգստացնող դեղամիջոցներ
Առողջարանային բուժում։

## Կանխարգելում
Օջախային վարակների ժամանակին հայտնաբերում և բուժում։

Կատեգորիա:Մաշկ
Տիրան Քելեկյան

**Տիրան Քելեկյան** (), հայ լրագրող, գրող և դասախոս «Օսմանական համալսարանում» (Կոստանդնուպոլիս), «Ցիհան» (սկսած 1883 թվականից) և «Սաբահ» (սկսած 1908 թվականից) թերթերի խմբագիր։ Հայոց Ցեղասպանության զոհ։

## Կենսագրություն
Քելեկյանը սովորել է Կոստանդնուպոլիսում և Մարսելում (Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա), որից հետո սկսել է դասախոսել Կոնստանդինուպոլիսի Օսմանական համալսարանում։ Լինելով «Սաբահ» թերթի խմբագիր, նա թղթակցել է նաև «Դեյլի Մեյլին» և «Փրես Ասոսիեին», տպագրել է լրագրողական նյութեր թուրքերեն, օգտագործելով հայերեն տառեր, ստեղծել է ֆրանսերեն-թուրքերեն բառարան։ 
 
1915 թվականին Քելեկյանին ձերբակալել են, ապա աքսորել Չանկիրի, որտեղ էլ նա սպանվել է։

## Գրականություն
*“ARMENIA: The Survival of a Nation”, revised second edition, 1990 Christopher J. Walker, Page 427
*Friedrich Schrader, Politisches Leben in der Türkei։ Die Neue Zeit, 1919, Jahrgang 37, Band 2, pp.&nbsp;463.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կրթական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում սպանված լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Հո Շի Մին

**Հո Շի Մին** (վիետնամերեն՝ 胡志明, ծնված որպես **Նույեն Շին Կուն** [*Nguyễn Sinh Cung*] ), վիետնամցի մարքսիստ-լենիստական քաղաքական գործիչ, հեղափոխական, Վիետնամի աշխատավորների կուսակցության (ՎԱԿ) կոմունիստական կուսակցության նախագահ, Հյուսիսային Վիետնամի վարչապետ (1945-1955) և նախագահ (1945-1969)։

1911 թվականից հեռացել է Վիետնամից։ 1912-1916 թվականներին, որպես նավաստի և բեռնակիր աշխատել է ֆրանսիական և անգլիական նավերի վրա։ Բնակվել է Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում (1916-1919 թվականներին), իսկ 1919 թվականից՝ Ֆրանսիայում։ 1920 թվականին մասնակցել է Ֆրանսիայի սոցիալիստական կուսակցության Տուրի համագումարին, որտեղ ստեղծվել է Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցությունը, և մտել դրա շարքերը։ Մասնակցել է նաև Կոմինտերնի հինգերորդ (1924) և յոթերորդ (1935) համագումարներին։ 1925 թվականին Վիետնամի կոմունիստական խմբերի բազայի վրա ստեղծել է Վիետնամի հեղափոխական երիտասարդության ընկերությունը։ 1930 թվականին նրա ղեկավարությամբ երկրի բոլոր կոմունիստական կազմակերպությունները միավորվեցին Հնդկաչինի կոմունիստական կուսակցության մեջ։ Հեղափոխական գործունեության համար բազմիցս ձերբակալվել և բանտարկվել է, 1929 թվականին, հեռակա կարգով, դատապարտվել է մահապատժի։ 1934-1938 թվականներին սովորել է Արևելքի աշխատավորների կոմունիստական համալսարանում, աշխատել Մոսկվայում։ 1941 թվականին վերադարձել է հայրենիք, որտեղ նրա ղեկավարությամբ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, ծավալվեց հեղափոխական շարժում ընդդեմ ֆրանսիական գաղութարարների և Կայսերական Ճապոնիայի։ 1941 թվականին Հո Շի Մինի ղեկավարությամբ ստեղծվեց Վիետնամի անկախության համար պայքարի լիգան, և նա ընտրվեց որպես նախագահ։ 1945 թվականի Օգոստոսյան հեղափոխության հաղթանակից հետո Մինն ընտրվել է ՎԴՀ ժամանակավոր կառավարության նախագահ, 1946 թվականի մարտից՝ ՎԴՀ նախագահ։ 
Կուսակցության համագումարում (1951), որտեղ Հնդկաչինի կոմունիստական կուսակցությունը անվանափոխվեց Վիետնամի աշխատավորների կուսակցության (1976 թվականից՝ Վիետնամի կոմունիստական 2-րդ կուսակցություն), ընտրվեց կուսակցության նախագահ, միաժամանակ (1956-1960)՝ գլխավոր քարտուղար։ 1955 թվականից եղել է Վիետնամի հայրենասիրական ճակատի պատվավոր նախագահ։

Քաղաքական գործունեությունից զատ, եղել է նաև գրող-հրապարակախոս, բանաստեղծ և լրագրող։ Ստեղծագործել է ֆրանսերեն, չինարեն և վիետնամերեն լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1890 ծնունդներ
Կատեգորիա:1969 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կոմունիստներ
Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Վիետնամի նախագահներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Վիետնամցի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վիետնամի պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Հորանջոց

[մինի|[Ամերիկյան ալիգատորը հորանջելիս|right]]
**Հորանջել**, պաշտպանական ռեֆլեքս, երբ մարդը ուժեղ զգայական լարման վիճակում, ձանձրույթի ժամանակ կամ պատասխանատու գործից առաջ մարդիկ հորանջում են՝ խորը, դանդաղ ներշնչում, արագ արտաշնչում։ Մարդը հորանջելիս վատ է լսում, վատ տեսնում, համարյա միշտ աչքերն այդ ժամանակ փակում է,օրգանիզմը թուլանում է։ Դեմքի և պարանոցի լարված մկանները, որոնք մասնակցում են հորանջման գործընթացին, նպաստում են գլխի անոթներում արյան հոսքի արագության մեծացմանը։ Խորը ներշնչման շնորհիվ արյունը հարստանում է թթվածնով և ակտիվացնում գլխուղեղի գործունեությունը, ինչի կարիքն ուներ օրգանիզմը։

Կատեգորիա:Ռեֆլեքսներ
Կատեգորիա:Քուն
Ռաֆայել Մեգալ

**Մելիքյան Ռաֆայել Արմենի - Մեգալ** (), հայ գեղանկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2013)։

## Կենսագրություն
1998-2004 թվականներին սովորել է Երևանի Գեղարվեստի պետական ակադեմիայում։

2008 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Ռաֆայել Մեգալի նկարները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մակեդոնիայի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Վատիկանում, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունում, Երուսաղեմի Սուրբ Հակոբ եկեղեցում, ինչպես նաև այլ ցուցասրահներում և անհատական հավաքածուներում։

## Ցուցահանդեսներ
1995 թվականից սկսած ունեցել է բազմաթիվ անհատական ցուցահանդեսներ, ինչպես նաև մասնակցել է մի շարք միջազգային ցուցահանդեսների։

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել՝
*Երևանում
*Ֆլորենցիայում
*Նյու Յորքում
*Տորոնտոյում
*Քուվեյթում
*Լոնդոնում
*Փարիզում
*Վենետիկի բիենալեի հայկական տաղավար, ՀԱՊ, 2017

## Մրցանակներ, պարգևներ, կոչումներ
* ՀՀ Մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ (2012)
* Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2013)
* ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Արշիլ Գորկի» մեդալ (2014)

2013 թվականին «Մարութա սար»` չարի և բարու պատերազմը պատկերող մասշտաբային ստեղծագործությամբ Ֆլորնցիայում արժանացել ` Լորենցո Մեդիչիի դիմաքանդակով արծաթե մեդալին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Հադսուն

**Հադսուն** (դանիերեն՝ Hadsund [ha̝ð̠ˠ̞ˈsɔ̟̝nˀ]) (), քաղաք Դանիայում՝ Հյուսիսային Յուտլանդիա մարզում։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 5.051 մարդ (2019)։ Այս քաղաքում է ծնվել ու մեծացել դանիացի ֆուտբոլիստ, Բրոնդբյու, Շալկե-04 ակումբների և Դանիայի ազգային հավաքականի հարձակվող Էբբե Սանդը։

Կատեգորիա:1854 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Դանիայի քաղաքներ
Զավեն Տեր-Եղիայան

**Զավեն Տեր-Եղիայան** *Պաղտատցի* (Զավեն Եղիայան, ծնվել է Մոսուլ, Իրաք, Օսմանյան կայսրություն 1868 - մահացել է Բաղդադ, Իրաք 1947), Պոլսո Հայոց պատրիարք (1913–22)։ Եղել է Պատրիարք Հայոց Ցեղասպանության ժամանակ։

## Կենսագրություն
Զավեն Տեր-Եղիայանը ստացել է իր նախնական կրթությունը Բաղդադում։ Ապա շարունակել է ուսումը Արմաշի դպրեվանքում։ Ծառայել է Դիարբեքիրում որպես առաջնորդ եւ 1913 թվականին ընտրվել է Պոլսո Հայոց պատրիարք։ Օսմանյան կառավարությունը աքսորել է նրան Բաղդադ 1916 թվականին։ Կ. Պոլիս վերադարձել է 1918 թ. եւ իր պաշտոնը վարել մինչեւ 1922 թ.։

1926 թվականին Զավեն Տեր Եղիայանը դարձել է Կիպրոսի Մելքոնյան վարժարանի լիազոր տնօրեն։ 1927 թվականին վերադարձել է Բաղդադ։ Նա հեղինակել է «Պատրիարքական յուշերս. վաւերագրեր եւ վկայութիւններ» (Գահիրէ, 1947) հատորը։ Այս հուշագրությունը ներկայացնում է մանրամասն վկայություններ Հայոց Ցեղասպանության մասին եւ աղետը կանգնեցնելու ուղղված Պատրիարքի ջանքերի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:1868 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ
Վաղարշապատի քաղաքային մարզադաշտ

**«Վաղարշապատի Քաղաքային մարզադաշտ»**, ֆուտբոլի համար նախատեսված մարզադաշտ է Հայաստանի քաղաք Վաղարշապատում։ Գտնվում է Մայր Աթոռի հարավային տարածքում։ Կառուցվել ու բացվել է 1973-ին։ Մարզադաշտը տեղավորում է 3000 հանդիսական։ Մինչև 2005, մարզադաշտը ծառայել է որպես «Վաղարշապատ» ֆուտբոլային ակումբի տնային խաղերի հյուրընկալման վայր, Հայաստանի առաջնության խաղերում։ Այն սեփականաշնորհվել է Մայր Աթոռին՝ Հայաստանի Կառավարության 2005 թ. որոշման հիման վրա։

Ներկայում, մարզադաշտը գործում է որպես պարապմոնւքների վայր՝ Արմավիրի մարզի տարբեր ֆուտբոլային պատանեկան դպրոցների համար։ Այժմ այն գտնվում է անբարենպաստ վիճակում։ Ըստ Մայր Աթոռի պաշտոնական կայքէջին, այն վերանորոգվելու է Եկեղեցու բարերաների աջակցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլային մարզադաշտեր
մ
Փյունիկ (մարզադաշտ)

**«Փյունիկ»**, ֆուտբոլի համար նախատեսված մարզադաշտ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։ Գտնվում է Կենտրոն համայնքում, Ծիծեռնակաբերդի բարձունքի հարևանությամբ։ Կառուցվել ու բացվել է 2004 թ., «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբի մարզադպրոցի (նախկինում՝ «Կիլիկիա» մարզադպրոց) տարածքում։ Մարզադաշտը տեղավորում է 770 հանդիսական՝ 100 տոկոս նստատեղերով։ Մարզադաշտը հիմնականում ծառայում է որպես Հայաստանի առաջնության առաջին խմբում հանդես եկող «Փյունիկ-2» թիմի տնային հանդիպումների վայր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Բալահովիտ (Կոտայքի մարզ)

**Բալահովիտ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում` մարզկենտրոնից 40 կմ հարավ-արևմուտք, Երևան-Սևան մայրուղուց աջ։

Բալահովիտ է վերանվանվել 1968 թ.-ի դեկտեմբերի 26-ին։

## Բնակչություն
Նախնիների մի մասը գաղթել են Խոյի և Սալմաստի գյուղերից 1828- 1829 թվականներին, մի մասն էլ Բուլանըխից։ Նոր ժամանակներում Բալահովիտում են վերահաստատվել Վանաձորի ու Աբովյանի տարածաշրջաններից վերաբնակիչներ։

Բալահովիտի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բալահովիտում կա Աուրբ Աստվածածին եկեղեցի (19֊րդ դար), հարավ-արևմուտքում՝ մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի քաղաքատեղի, իսկ գյուղի եզրին՝ հին դամբարաններ (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակ)։

## Տես նաև
* Բալահովիտի ռազմական պահեստների հրդեհ
* Բալահովիտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Ձախ Խորաձոր (գետ)

**Ձախ Խորաձոր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Դարանակ գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռների հարավարևելյան լանջերից և Կուտական գյուղից 6 կմ արևելք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Դարանակ գետի վտակներ
Ժան Էլոյան

**Ժան Սեդրակի Էլոյան** (), հայ դերասան, ասմունքող, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1965)։

## Կենսագրություն
Ժան Էլոյանը ծնվել է Էրզրումի նահանգի Խնուս գավառի Էլպիս գյուղում։ 1929 թվականին ընդունվել է Գյումրու դրամատիկական թատրոն-ստուդիա։ 1931-1933 թվականներին եղել է Կիրովականի թատրոնի դերասան, 1933-1958 թվականներին՝ Լենինականի ֆիլհարմոնիայի տնօրենը։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Կիրովականում խաղացել է բազմաթիվ դերեր, որոնցից են՝ Վարազդատ՝ Լյուդվիգ Միքայելյանի «Վարազդատ», Ալեքսանդր՝ Վրթանես Փափազյանի «Ժայռ», Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Ավազակներ», Սեյրան՝ Շիրվանզադեի «Նամուս», Գագիկ թագավոր՝ Դերենիկ Դեմիրճյանի «Երկիր հայրենի», Արա Գեղեցիկ՝ Նաիրի Զարյանի «Արա Գեղեցիկ» և այլն։

1958 թվականից եղել է Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան, որտեղ խաղացել է Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանին», Եղիշե Չարենցի «Խմբապետ Շավարշը», Խաչիկ Դաշտենցի «Ֆայտոն Ալեքը», Պարույր Սևակի «Անլռելի Զանգակատունը», Գևորգ Էմինի «Սաունցիների պարը» և այլ ներկայացումներում։

Զբաղվել է ռեժիսուրայով Մռավյանի անվան թատրոնում։ 1960 թվականից սկսել է նկարահանվել կինոյում։

Խաղացել է «Հյուսիսային ծիածան», «Հարսնացու հյուսիսից», «Դեռ ապրում ենք», «Եռանկյունի» ֆիլմերում։

1965 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչմանը։

## Գրականություն
* Գևորգ Աբաջյան, Ժան Էլոյան. Դերասանի կյանքն ու բեմական գործունեությունը, Երևան, 1976, 106 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քեռի Ժանը / Ժան Էլոյան -100
* Կարդում Է Ժան Էլոյանը։ Հեռուստաֆիլմերի «Երևան» ստուդիա

Կատեգորիա:Հայ ասմունքողներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Աղետի և տառապանքի աշխարհից

**Աղետի և տառապանքի աշխարհից**, Բախշի Իշխանյանի 1915 թվականի գրած գիրքն է, որը գրել է նույն թվականի օգոստոսի 22-ից մինչև սեպտեմբերի 8-ը Էջմիածին և Երևան կատարած ճանապարհորդության տպավորության ներքո;

## Բովանդակություն
Գրքույկը կարելի է բաժանել երեք պայմանական մասերի։ Առաջին մասում հեղինակը ականատեսի աչքերով ներկայացնում է թուրքական յաթաղանից մազապուրծ եղած հայ փախստականների սարսափելի վիճակը։ Երկրորդ մասում հեղինակը իր ունեցած տվյալների և հավաստի աղբյուրների հիման վրա կազմում է Էջմիածնի և Երևանի գաղթականների թվաքանակի և իր այցի ժամանակահատվածի ընթացքում մահացածների ցուցակներ։ Գրքույկի երրորդ հատվածում քննադատվում են հայ հասարակության այն շրջանակները, որոնց անկազմակերպ աշխատանքը, իսկ որոշ դեպքերում էլ՝ հայ փախստականներ հանդեպ ունեցած անտարբերությունը առաջացնում են հեղինակի անկեղծ զայրույթը։

## Քաղվածքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1915 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Ձկնուտ (գետ)

**Ձկնուտ**, գետակ Հայաստանի Շիրակի մարզում։ Սկիզբ է առնում Եզնասար լեռան հարավային լանջից և Զորակերտ գյուղից 0,5 կմ արևմուտք թափվում Արփի լճի ջրամբար։ Երկարությունը՝ 9 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Ձկնագետ (գետ, Սյունիքի մարզ)

**Ձկնագետ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Ձկնարածի գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Բազենք լեռան հյուսիսարևելյան լանջերից և Ծղուկք գյուղից 5,5 կմ հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 8,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ձկնարածի գետի վտակներ
Հրեական պատերազմ (66-73)

մինի|Հրեաստանը և Գալիլեան մ․թ․ 1-ին դարում
**Հրեական պատերազմ**, **Առաջին հրեա–հռոմեական պատերազմ** ( - *Հրեական մեծ ապստամբություն*),  հակահռոմեական ապստամբություն Հրեաստանում։ Առիթը հռոմեացի պրոկուրատոր Գեսսիոս Ֆլորոսի չարաշահումներն էին։ Ապստամբությունը ղեկավարել են գյուղացիների և արհեստավորների շահերն արտահայտող զելոտների (նախանձախնդիրներ) և սիկարիների (դաշույնավորներ) խմբավորումները։ Ապստամբները տիրեցին Երուսաղեմը, ապա պարտության մատնեցին Ասորիքի հռոմեացի կառավարիչ Կետոիոս Գալլոսի զորքը։ Կայսր Ներոնը ապստամբների դեմ ուղարկեց մեծ զորք՝ Փլավիոս Վեսպասիանոսի գլխավորությամբ։ 67 թվականին հռոմեացիները գրավեցին Դալիլեան, գերեցին Ցոտապատա բերդը պաշտպանող զորավար Հովսեփ բեն Մաթաֆիային (Հովսեփիոս Փլավիոս)։ 69 թվականին ապստամբների դեմ գործող հռոմեական բանակը գլխավորեց կայսր հռչակված Վեսպասիանոսի որդի Տիտոսը, որը պաշարեց Երուսաղեմը։ Պաշարվածների մեջ սկսվեց երկպառակություն։ 5-ամսյա պաշարումից հետո, 70 թվականին, հռոմեացիները գրավեցին Երուսաղեմը, ավերեցին քաղաքն ու Սողոմոնի տաճարը։ Ապստամբների դիմադրությունը շարունակվեց մինչև 73-ը, երբ ընկավ նրանց վերջին բերդը՝ Մասադան։

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության պատմություն
Կատեգորիա:Պաղեստինի պատմություն
Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Կատեգորիա:Գլոբալ հակամարտություններ
Ձորագյուղ (գետ, Գեղարքունիքի մարզ)

**Ձորագյուղ**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Ծակքար գետի ձախակողմյան վտակ։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռներից և Ծակքար գյուղից 1 կմ հյուսիսում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծակքար գետի վտակներ
Ձոր (գետ)

**Ձոր**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Աստղաձոր գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռներից և Աստղաձոր գյուղից 2 կմ հարավում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 14 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աստղաձոր գետի վտակներ
Բաքվի մեծ սարսափները

**Բաքվի մեծ սարսափները**, Բախշի Իշխանյանի 1920 թվականի հրատարակված գիրքն է, որը նվիրված է Բաքվի հայ անմեղ զորհերի հիշատակին։

## Բովանդակություն
Գիրքը ներկայացնում է Բաքվի 1918 թվականի սեպտեմբերյան դեպքերի վերաբերյալ վիճակագրական տվյալներ։ Առաջին մասում աղյուսակների տեսքով ներկայացված են վերոհիշյալ ժամանակահատվածում հայերի մարդկային կորուստները /այդ թվում նաև անհայտացածների, գերեվարվածների, բանտարկվածների մասին տվյալներ, տվյալներ բռնաբարված և առևանգված հայուհիների մասին, ինչպես նաև տվյալներ Բաքվի հայկական բնակչության թվաքանակի մասին/: Գրքի երկրորդ մասում աղյուսակների տեսքով ներկայացված է հայ ժողովրդի նյութական վնասներն ու կողոպուտները /թալանը և կողոպուտը Բաքու քաղաքում/: Վերոնշյալ վիճակագրական տվյալները աղյուսակներում ներկայացված են ըստ Բաքվի հայաբնակ թաղամասերի և փողոցների։

## Քաղվածքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հեծան

մինի
**Հեծան**, գլխավորապես ծռման տակ աշխատող, սովորաբար չորսուի տեսքով կառուցվածքային տարր։ Lայնորեն օգտագործվում է շինարարության և մեքենաշինության մեջ. շենքերի, կամուրջների, ուղանցների, մեքենաների, հաստոցների կոնստրուկցիաներում։ Հեծանների սխեմաներ պատրաստվում է հիմնականում երկաթբետոնից, մետաղից և փայտից։ Ըստ հենարանների թվի և հենարանային միակցումների բնույթի տարբերում են միահենամեջ, բազմահենամեջ, բարձակային, ամրակցած ծայրերով, խզովի, անխզովի, իսկ ըստ լայնական հատվածքի՝ ուղղանկյունաձև, տավրային, երկտավրային, արկղաձև հեծաններ։ Հեծանը կարող է ունենալ հաստատուն կամ փոփոխական չափերով հատվածքներ, որը կատարվում է հեծանի զանգվածը փոքրացնելու համար։ Տարբերում են հիմնական (երկայնական) և օժանդակ (լայնական) հեծաններ։ Երկայնական և լայնական հեծանների համակարգն անվանում են հեծանավանդակ։ Երկաթբետոնե հեծանները պատրաստվում են միաձույլ (հիմնականում բազմահենամեջ՝ անխզովի, ուղղանկյունաձև կամ տավրային հատվածքով) և հավաքովի (առավելապես միահենամեջ՝ ուղղանկյունաձև, տավրային, երկտավրային և այլ հատվածքներով)։ Մետաղական հեծանները գլխավորապես կիրառվում են մեծ բեռնվածքների դեպքում։ Առավել արդյունավետ են երկտավրային և արկղաձև հատվածքով մետաղական հեծանները։

Փայտե հեծանները (միահենամեջ և խզովի կոնստրուկցիաների տեսքով) ծառայում են սովորաբար ոչ մեծ հենամեջեր ծածկելու համար։ Դրանք պատրաստվում են տախտակներից, չորսուներից, գերաններից։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր‏‎
Ձորադեմ (գետ)

**Ձորադեմ**, գետակ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Ավեշ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Հարսնասար լեռան արևմտյան լանջից և Նախիջևանի տարածքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4 կմ, Հայաստանի Հանրապետության տարածքում՝ 2,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ավեշ գետի վտակներ
Հողի կլանունակություն

**Հողի կլանունակություն**, հողի հատկություն, որով հողը կլանում և պահում է իր մեջ պինդ գազի հետ շփվող տարբեր նյութերը (լուծվող աղեր, կոլոիդներ)։ Հողի կլանունակության ձևերն են 
* մեխանիկական՝ հողի ծակոտիններով բարձրադիսպերս մասնիկների կլանում։ 
* Ֆիզիկական՝ մակերևութային էներգիայի ազդեցությամբ էլեկտրոլիտների կլանում։ 
* Ֆիզիկաքիմիական կամ փոխանակային պինդ գազի և լուծույթի միջև կատիոնների փոխանակում։ 
* Քիմիական՝ լուծվող աղերի անիոնները հողի լուծույթի կատիոնների հետ առաջացնում են չլուծվող և թույլ լուծվող աղեր, որոնք նստվածքի ձևով պահվում են հողի պինդ ֆազում։
* Կենսաբանական՝ հողի մանրէների ու բույսերի արմատների կողմից տարբեր նյութերի (հատկապես՝ հանքային սննդանյութերի) կլանում։

Հողի կլանած բոլոր փոխանակային կատիոնների քանակը կազմում է հողի կլանման ծավալը, որի մեծությունը կարող է փոխվել՝ կախված հողում կլանող համալիրի պարունակությունից (հատկապես՝ հողի կոլոիդներից), հողի լուծույթի ռեակցիայից, կատիոնների բնույթից և այլն։ Հողի կլանունակությունը կարևոր դեր է խաղում հողային պրոցեսների և բույսերի սննդառության գործում։ Հողի կլանունակությունը հողի պարարտացման և քիմիական բարելավման կիրառման տեսական հիմքն է։ Հողի կլանունականության ժամանակակից տեսության հիմնադիրը խորհրդային գիտնական Գեդրոյցն է։

Հայաստանում հողի կլանունակությունը տատանվում է լայն սահմաններում։ Ամենաբարձր հողի կլանունակությունը ունեն սևահողերը և մարգագետնատափաստանային սևահողանման հողերը, իսկ ամենացածրը՝ լեռնամարգագետնային կիսաանապատային գորշ հողերը։

Կատեգորիա:Գրունտագիտություն
Հրամետալուրգիա

**Հրամետալուրգիա**, բարձր ջերմաստիճաններում ընթացող մետալուրգիական պրոցեսների համախումբ։ Համարվում է մետալուրգիայի հիմնական և հնագույն ճյուղերից։

Վաղ ժամանակներից մինչև 19-րդ դարի վերջը մետաղների ստացումը հիմնված էր հրամետալուրգիական պրոցեսների վրա։ 19-20-րդ դարերի սահմանաեզրին արդյունաբերական մեծ նշանակություն ստացավ մետալուրգիայի մեկ այլ ճյուղը՝ հիդրոմետալուրգիան։ Այնուամենայնիվ, հրամետալուրգիան, ինչպես իր կիրառման ծավալներով, այնպես էլ նշանակության կարևորությամբ, շարունակում է մնալ որպես մետալուրգիայի գլխավոր բնագավառ։

20-րդ դարի սկզբից տաքացման բոցային եղանակներին զուգահեռ սկսեցին կիրառել նաև էլեկտրական տաքացման տարբեր ձևեր՝ աղեղային, ինդուկցիոն և այլն։ Արդյունաբերության մեջ համարյա միաժամանակ ներդրվեց քիմիական միացությունների հալույթների Էլեկտրոլիզը։ 20-րդ դարի 2-րդ կեսին տարածում գտան մետաղների պլազմային հալումը, զոնային հալումն ու էլեկտրոնաճառագայթային հալումը։

Ըստ տեխնոլոգիական հատկանիշների՝ հրամետալուրգիական պրոցեսները բաժանվում են թրծման, հալման, կոնվերտացման, զտման, թորման։ Թրծումն իրագործվում է եռացող շերտով վառարաններում։ Թրծման նպատակն է փոխել ելանյութի կազմում գտնվող միներալների քիմիական բաղադրությունը՝ նախապատրաստելով հետագա մշակման՝ հալման։ Պրոցեսն ընթանում է պինդ, գազային և հեղուկ ֆազերի փոխներգործությամբ։ Արդյունքում ստացվում է հալույթ, որը բաժանվում է երկու շերտի՝ մետաղ և խարամ կամ մետաղ և շտեյն։ Կատարվում է հորանաձև (դոմնային արտադրություն), անդրադարձիդ (մարտենյան արտադրություն) վառարաններում, էլեկտրավառարաններում ու այլ ագրեգատներում։ Հատուկ խումբ են կազմում հալման մետաղաջերմային պրոցեսները։ Կոնվերտացումը կարելի է դիտել որպես հալման տեսակ, որը հիմնված է էկզոթերմիկ ռեակցիաների ջերմության օգտագործման վրա և իրականացվում է կոնվերտերներում։ Զտող հալման նպատակն է մաքրել մետաղը խառնուկներից։ Թորումն իրականացվում է ռետորտային (ցինկի արտադրություն), հորանաձև (կապարի, ցինկի, անագի արտադրություն) և եռացող շերտով (տիտանի արտադրություն) վառարաններում։

Անդրկովկասը համարվել է մետալուրգիայի ստեղծման ու զարգացման կենտրոններից մեկը և այժմ էլ ունի հրամետալուրգիական զարգացած արդյունաբերություն։ Հատկապես աչքի է ընկնում Մեծամորի մետալուրգիական համալիրը, որը վկայում է, որ մեր թվարկությունից առաջ 3-րդ հազարամյակում Հայաստանում զարգացած էր հրամետալուրգիան։

## Տես նաև
* Հրամետալուրգիա
* Պլազմային մետալուրգիա
* Զոնային հալում

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Հորատանցք

մինի
**Հորատանցք**, ապարի հատվածքում մի քանի մետրից մինչև 9 կմ ու ավելի խորությամբ և սովորաբար 75—300 մմ տրամագծով հանքափորվածք։ Լինում Է շահագործման (նավթի, գազի արդյունահանման համար), պայթեցման, ջրաիջեցման, հետախուզական (երկրաբանության մեջ), օժանդակ (հանքային աշխատանքների դեպքում) ևս։ Հորատանցումը կատարվում Է հորատման հաստոցներով ու հորատման տեղակայանքներով։ Հորատանցքի տարրերն են հորանաբերանը (ելքը դեպի մակերևույթ), հանքախորշը (հատակը), փողը կամ պատերը (հորատանցքի կողմնային մակերևույթը)։

Կատեգորիա:Հանքարդյունաբերություն
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Ֆելիքս Շարմետան

**Հայր Ֆելիքս Շարմետան** (, ), ֆրանսիական միսիոներության կարկառուն դեմքերից էր։

Եղել է «Սպիտակ հայրերի» լիազոր ներկայացուցիչը Փարիզում, նաև՝ «Ալյանս ֆրանսեզի» ութ հիմնադիրներից մեկը, «Œuvre d’Orient» կազմակերպության գլխավոր տնօրենը։ Համիդյան կոտորածների ընթացքում նա լայնածավալ աշխատանք է իրականացրել ոչ միայն ջարդերի հավաստի պատկերը ֆրանսիական հասարակությանը ներկայացնելու, այլև հանգանակությունների միջոցով արևմտահայերին նյութապես օժանդակելու գործում։

1896 թվականին Հայր Ֆելիքս Շարմետանի նախաձեռնությամբ տպագրվել «Հայերի նահատակություն։ Հայաստանի կոտորածների պաշտոնական աղյուսակ» գիրքը, որտեղ ներկայացված են Կոստանդնուպոլսում վեց դեսպանների ուսումնասիրությունները և լուսավորչական ու բողոքական ականատեսների վիճակագրությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի միսիոներներ
Կատեգորիա:1844 ծնունդներ
Կատեգորիա:1921 մահեր
Հայերի նահատակություն (գիրք)

**Հայերի նահատակություն**, լրիվ անվանումը՝ **Հայերի նահատակություն։ Հայաստանի կոտորածների պաշտոնական աղյուսակ** (), 
Հայր Ֆելիքս Շարմետանի նախաձեռնությամբ 1896 թվականի տպագրված գիրքն է, որտեղ ներկայացված են Կոստանդնուպոլսում վեց դեսպանների ուսումնասիրությունները և լուսավորական ու բողոքական ականատեսների վիճակագրությունները։

## Բովանդակություն
Գրքում ներկայացված է նաև եկեղեցիների պղծման, հոգևորականների սպանության, բռնի կրոնափոխման, կանանց և աղջիկների առևանգման, մահմեդականացման վերաբերյալ փաստեր ու վկայություններ։ Նման իրավիճակը բնորոշ էր կայսրության տասնմեկ վիլայեթների համար (Տրապիզոն, Էրզրում, Վան, Մամուրեթ-ուլ-Ազիզ, Բիթլիս, Վան, Դիարբեքիր, Ադանա, Հալեպ, Անգորա, Իզմիթ)։ Հեղինակը վստահեցնում է, որ այս տվյալները, որոնք ներկայացված են պաշտոնական ցուցակում, վերջնական չեն։ Գրքին կցված է նաև կոտորածների աշխարհագրությունը ներկայացնող քարտեզ։

## Քաղվածքներ
 
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1896 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հակոբ Տոնոյանի անվան քաղաքային մարզադաշտ

**Հակոբ Տոնոյանի անվան քաղաքային մարզադաշտ** (նախկինում՝ «Հոբելյանական» մարզադաշտ, մինչև 2022 թվականը՝ Արմավիրի քաղաքային մարզադաշտ), ֆուտբոլի և այլ մարզաձևերի համար նախատեսված մարզադաշտ Հայաստանի Արմավիր քաղաքում։ Բացվել է 1980 թվականին, Հայաստանի խորհրդայնացման 60-ամյակի տոնակատարությունների ծրագրի ներքո։ Այդ իսկ պատճառով այն կոչվել է «Հոբելյանական»։ Մարզադաշտը կարող է ընդունել 3200 հանդիսական։ 1980 թվականից մինչև 2003 թվականը մարզադաշտը ծառայել է որպես Հայաստանի առաջնության տարբեր խմբերում հանդես եկող «Արմավիր» թիմի տնային հանդիպումների վայր։

2022 թվականին մարզադաշտը վերակառուցվել է, իսկ 2023-ին անվանափոխվել՝ կոչվելով Հակոբ Տոնոյանի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիր քաղաքի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Հայաստանում
Հիվանդանոց

thumb|Հիվանդանոց
**Հիվանդանոց,** հասարակական ստացիոնար բժշկական հաստատության տեսակ, որի նպատակն է հիվանդների բուժումը և (կամ) հիվանդանոցային պայմաններում առաջացող հիվանդությունների մասնագիտացված խորը դիֆերենցիալ ախտորոշումը։ Զինվորական հիվանդանոցը կոչվում է հոսպիտալ։

## ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ
Ընդհանուր առմամբ բոլոր հիվանդանոցները դասակարգվում են ըստ կազմակերպման ձևի և մասնագիտությամբ։

### Կազմակերպական հիվանադանոցների տեսակներ
**Կենտրոնականացված** – հիվանդանոցներ որտեղ կան առանձին սենյակներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ունեն տարբեր տեսակի սարքավորումներ։ Նման համակարգի բացակայությունը մեծ տարածք է զբաղեցնում։ Մաքուր ձևերը պրակտիկայում քիչ են հանդիպում, հարաբերական օրինակ է Մոսկովյան քաղաքային կլինիկական հիվանդանոցը։

**Կենտրոնացված** – գրասենյակների մեծամասնությունը համակցված են մեկ շենքում, սովորաբար գտնվում են շենքի տարբեր հարկերում կամ շենքի մասերում։ Որպես կանոն, ունենում են նաև տեխնիկական օգնության, սննդամթերքի գրասենյակներ։

**Խառը** – իր մեջ ընդգրկում է երկու տեսակի համադրությունները՝ մեկ կամ երկու խոշոր շենքեր, որոնք ունեն առանձին սենյակներ։

Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հիվանդանոց
Հեծելազոր

[thumb|Գերմանական հեծելազորը [1943 թ.]]
thumb|Նապոլեոնի հուսարը

**Հեծելազոր** (, ,  «ձի» բառից), զորատեսակ, որը կազմված է ձի հեծած մարտիկներից։

Եգիպտոսի, Հնդկաստանի, Չինաստանի, Միջագետքի երկրների բանակներում, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհում մինչև հեծելազորի երևան գալը կիրառվել են ձի լծած մարտակառքեր։ Հեծելազորը որպես զորատեսակ երևան է եկել Ասորեստանում, Ուրարտուում և ստրկատիրական այլ պետություններում։ Մ․թ․ա․ VI դարում Պարսկաստանում այն հիմնական զորատեսակ էր (ծանր և թեթև)։ Կանոնավոր հեծելազոր Հին Հունաստանում առաջին անգամ օգտագործվել է մեր թվարկությունից առաջ IV դարում և ավելի կատարելագործվել Ալեքսանդր Մակեդոնացու բանակում (ծանր, միջին, թեթև)։ Իր մարտունակությամբ և հզորությամբ հռչակված էր հայկական հեծելազորը (տես Այրուձի)։ Հին հռոմեական բանակում հեծելազորը օժանդակ զորատեսակ էր լեգեոնի կազմում։ Արևմտյան Եվրոպայում ֆեոդալական զորքերի գլխավոր ռազմական ուժը կազմել է ասպետական հեծելազորը (ծանրազեն, զրահակիր)։ IX—X դարերում Կիևյան Ռուսիայի զորքերում իշխանական դրուժինաները կազմված էին հեծելազորից։ Իր բարձր մարտունակությամբ XIII—XIV դարերում աչքի է ընկել թաթար-մոնղոլական թեթև հեծելազորը։ XIV դարում հրազենի երևան գալով և հետևազորի դերի ուժեղացմամբ ասպետական ծանր հեծելազորը կորցրել է իր նշանակությունը։ XVI դարից սկսած մեծ դեր է խաղացել թեթև հեծելազորը, որը զինված էր հրազենով։ XVI դարի վերջից ռուսական բանակում կարևոր էր կազակական հեծելազորը։ Պետրոս I-ի օրոք ստեղծվեց կանոնավոր հեծելազոր։ Նապոլեոնյան պատերազմների ընթացքում մարտական լուրջ ուժ էր ֆրանսիական հեծելազորը, որը, սակայն, 1812 թվականի արշավանքների ժամանակ զիջեց ռուսական հեծելազորին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918 թթ.) սկզբին պատերազմող կողմերի բանակներում հեծելազորը կազմում էր 8—10%։ Ռազմական տեխնիկայի տարբեր տեսակների զարգացման հետևանքով հեծելազորային գրոհները պատերազմում դարձան սակավ արդյունավետ, և ետպատերազմյան շրջանում հեծելազորները կրճատվեց, իսկ 1930-ական թվականների վերջին արևմտյան պետությունների մեծ մասում փաստորեն վերացվեց։ Մինչև 1939-1945 թթ.-ի երկրորդ համաշխարհային պատերազմը հեծելազորը պահպանվել էր միայն մի քանի երկրներում (Լեհաստան, Հունգարիա, Ռումինիա, Հարավսլավիա, ԽՍՀՄ և այլն)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբի ռազմական գործողությունների փորձը, տանկային և օդային մեծ ուժերի կիրառումը հանգեցրին հեծելազորի քանակի (դիվիզիաներ) կրճատմանը։ 

Կատեգորիա:Ցամաքային զորքեր
Կատեգորիա:Զորքերի տեսակներ
Կատեգորիա:Հեծելազոր
Կատեգորիա:Ոչ արդիական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Միջնադարի ռազմական պատմություն
Հեծանվահրապարակ

[250px|մինի|Փակ հեծանվահրապարակ [Սիդնեյում ]]
**Հեծանվահրապարակ**, **վելոդրոմ**, կառույց (բաց կամ փակ), ուր անցկացվում են հեծանվային սպորտի մարզումներ ու մրցումներ։ Բաղկացած է մրցուղիներից (տրեկ), հարկաբաժիններից (տրիբունաներ) և վարչական օժանդակ շենքերից (բժշկական, տեխնիկական, ուսումնա-մեթոդական և մրցավարական սպասարկման համար)։ Երևանում առաջին անգամ հեծանվահրապարակ կառուցվել է 1927 թվականին։ 1977 թվականին վերակառուցված հեծանվահրապարակը նախատեսված է 5000 հանդիսատեսի համար, մրցուղու երկարությունը՝ 250 մ։ Երևանի հեծանվահրապարակում անցկացվում են հեծանվային սպորտի միութենական, միջազգային հավաքներ ու մրցումներ։

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր
Տարսոնի կարմիր գորգերը

**Տարսոնի կարմիր գորգերը**, լրիվ անունը **Տարսոնի կարմիր գորգերը. Մի կնոջ պատմություն հայերի կոտորածների մասին**, (), Հելեն Գիբբոնսի 1919 թվականին Փարիզում հրատարակած գիրքն է։

## Հեղինակ
Հելեն Գիբբոնսը 1909 թվականի կիլիկիահայության կոտորածի ականատես էր, ամերիկացի իրավաբան, միջազգայնագետ, 1908-1913 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում “New York Herald” թերթի թղթակից Հերբերտ Ադամ Գիբբոնսի կինը։

## Բովանդակություն
Գիրքը բաղկացած է Հելեն Գիբբոնսի առաջաբանից և մորը գրած նրա նամակաշարից, որտեղ հեղինակը մանրամասն խոսում է ժողովրդի նիստուկացի, իր տպավորությունների մասին, գրում այն իրադարձությունների մասին, որ ծավալվում էին Տարսոնում, Ադանայում, Մերսինում։ Հելեն Գիբբոնսը արձանագրում է կոտորածների փաստը, ներկայացնում այն միսիոներական աշխատանքը, որ ծավալել էին ամերիկացիները և որին ներգրավված է եղել և ինքը։ Հեղինակը հիացմունքով է խոսում հայերի մասին, ովքեր սպառնալիքների տակ իսկ հրաժարվում էին իսլամ ընդունել։ Գրքում խոսվում է նաև կիլիկիահայության կոտորածների իրականացման մեջ մեծ տերությունների մեղքի բաժնի մասին։

## Քաղվածքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1919 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
ՀՀ ԱԻՆ սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայություն

**Սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայություն** (ՍՊԱԾ), Հայաստանի երկրաշարժերի կանխատեսման և մոնիտորինգի, Հայաստանի տարածքում սեյսմիկ ռիսկի նվազեցման ու գնահատման, սեյսմիկ վտանգի հետ կապված երկրորդային վտանգի և քաղաքներում շրջակա միջավայրի վրա ուժեղ երկրաշարժերի ազդեցության գնահատման, բնակչությանը երկրաշարժերից պաշտպանվելու կանոնների ուսուցման, երկրաշարժից տուժածների որոնումն ու փրկարարական աշխատանքները համակարգող ծառայություն։ Ստեղծվել է 1991 թվականին՝ Հայաստանի կառավարությանն առընթեր։ 2005 թվականից՝ Հայաստանի տարածքային նախարարության գործակալություն։

## Կառուցվածք
ՍՊԱԾ-ը ունի 6 ստորաբաժանում՝ տեղեկատվության վերլուծության, սեյսմիկ վտանգի և ռիսկի գնահատման վարչություններ, շենքերի ու շինությունների սեյսմակայունության, դիտացանցերի, գիտատեխնիկական հետազոտությունների, հասարակության կապերի և միջազգային համագործակցության բաժիններ։ Գործակալությունն ունի Հյուսիսային (Գյումրիում), Արևմտյան (Երևանում), Հարավային (Կապանում) և Արևելյան (Ստեփանակերտում) տարածքային ծառայություններ։ Համակարգում գործում են գիտատեխնիկական և փորձագիտական խորհուրդներ։

Երկրաշարժի կանխատեսման մասին փորձագիտաան խորհրդի եզրակացությունն անմիջապես հաղորդվում է ՀՀ նախագահին և վարչապետին։

## Ծրագրեր
ՍՊԱԾ-ը մշակել է սեյսմիկ պաշտպանության բոլոր տարրերն ընդգրկող «Սեյսմիկ ռիսկի նվազեցումը ՀՀ տարածքում» (1999), «Սեյսմիկ ռիսկի նվազեցումը Երևան քաղաքում» (1999) ռազմավարական, պետական համալիր, երկարաժամկետ ծրագրեր, ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության հետ համատեղ սեյսմակայուն շինարարության նոր չափանիշներ, Սպիտակի երկրաշարժի գոտում շենքերի սեյսմակայունությունը բարձրացնող նոր եղանակներ և գնահատել ՀՀ տարածքի սեյսմիկ վտանգը։ Ստեղծվել է արագ արձագանքման ուժերի համակարգ՝ սեյսմոլոգների, հատուկ փրկարարական ջոկատների, կապի աշխատողների, շինարարների և ուրիշների ներգրավմամբ։

ՀՀ տարածքում գործում են ծառայության Ազգային բազմահարաչափ, միջազգային (IRIS, GRS), տարածաշրջանային և տեղական ցանցերի ավելի քան 150 կայան, իրականացնում են երկրակեղևի և մթնոլորտի սեյսմոլոգիական, երկրաֆիզիկական, ջրաերկրադինամիկական, երկրաքիմիական, գեոդեզիական և կենսաբանական շուրջօրյա դիտարկումներ։

ՍՊԱԾ-ը սեյսմոլոգիական միջազգային կենտրոն է․ համագործակցում է Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Հունաստանի, Իրանի, Ռուսաստանի, Շվեյցարիայի, ԱՄՆ-ի համանման կենտրոնների հետ։

1998 թվականի հոկտեմբերին ժնևում բնական աղետների նվազեցման միջազգային տասնամյակի համաժողովում ՍՊԱԾ-ը արժանացել է ՄԱԿ-ի Սասակավայի մրցանակի։

2002 թվականին ընդունվել է «Սեյսմիկ պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքը։

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԻՆ սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայություն
Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Հայաստանում
Ռեկրեացիա

[thumb|[Սերֆինգ՝ ռեկրեացիայի տարատեսակ]]
**Ռեկրեացիա** (՝ հանգիստ, առողջացում), բնության մեջ հանգստի կամ զբոսաշրջային ուղևորություններով (արշավներով) տեսարժան վայրեր (ազգային պարկեր, բնական, ճարտարապետական, պատմական հուշարձաններ և այլն) այցելելու եղանակով մարդկանց առողջության և աշխատունակության վերականգնում։ Ռեկրեացիայի բնօգտագործումը մի շարք երկրներում տնտեսության հիմնական, իսկ շատ երկրներում կարևոր ճյուղ է։ Բնօգտագործման այս ճյուղի զարգացումը պահանջում է շրջակա միջավայրը պահպանելու համար կիրառել բազմաբնույթ միջոցառումներ։

Հայաստանը բավականաչափ հարուստ ռեկրեացիայի երկիր է՝ պայմանավորված աշխարհագրական դիրքով և լանդշաֆտային բազմազանությամբ, կլիմայաբուժական բարենպաստ պայմաններով, կենսաբանական ու ջրային պաշարներով (հանքային աղբյուրներ, բարձրլեռնային լճեր և գետեր), բնության և պատմամշակութային հուշարձաններով։

Հայաստանի տարածքում ձևավորվել են խիտ կառուցապատված զարգացած ռեկրեացիայի (8)՝ Արարատյան, Արագած-Գեղամա, Շիրակի, Լոռի-Փամբակի, Աղստև-Դեբեդի, Սևանի, Վայքի, Զանգեզուրի և առողջարանային (11) գոտիներ։

Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն