open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քոլմ Ֆիորի

**Քոլմ Ֆիորի** (, ), կանադացի դերասան, սցենարիստ։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Ազգային անվտանգություն», «Հրեշտակների քաղաքը», «Ռիդիկի ժամանակագրությունը», «Հատուցման ժամը» և «Տոր» ֆիլմերից։ Դերասանների գիլդիայի մրցանակի դափնեկիր է։

## Վաղ տարիներ
Քոլմ Ֆիորին ծնվել է Մասաչուսեթսի Բոսթոն քաղաքում։ Ծնողներն իռլանդացիներ են, ինքն էլ մանուկ հասակում որոշ ժամանակ ապրել է Իռլանդիայում։ Ավելի ուշ ընտանիքը տեղափոխվում է Ուինսոր (Օնտարիո), որտեղ էլ մեծանում է Ֆիորին։ Սենտ Կատարայնսի Ռիդլիի քոլեջն ավարտելուց հետո (Օնտարիո) ուսանել է Մոնրեալի Ազգային թատերական դպրոցում, ինչպես նաև Օնտարիոյի Վինձորի համալսարանում։

## Կարիերա
Ֆիորին հմտանում էր դերասանական վարպետության մեջ Կանադայի Ստրատֆորդի Շեքսպիրյան փառատոնում, որտեղ անց կացրեց 16 խաղաշրջան՝ խաղալով տարբեր դերեր, այդ թվում՝ Ռոմեո, Համլետ, Ռիչարդ III և Սիրանո։ 2006 թվականին խաղացել է 4 ներկայացումներում, այդ թվում՝ «Դոն Ժուանում»՝ անգլերեն և ֆրանսերեն, ինչպես նաև կատարել է Ֆեյգինի դերը «Օլիվեր Թվիստ» բեմադրությունում։ 2009 թվականին գլխավոր դերն է խաղացել «Մակբեթ», և Սիրանոյի դերը՝ «Սիրանո դե Բերժերակ» ներկայացումների մեջ և կրկին հանդես եկել Ստրատֆորդի Շեքսպիրյան փառատոնին։

Կանադայում Ֆիորիի ամենահայտնի դերերից մեկը 2002 թվականի հեռուստատեսային «Տրյուդո» մինի սերիալում վարչապետ Պիեռ Տրյուդոյի դերն էր, որն արժանացավ քննադատների հավանությանը։ Այս դերի համար Ֆիորին ստացավ Gemini Award մրցանակը՝ լավագույն տղամարդու դերի համար և դրամատիկական սերիալում լավագույն դերի համար։ 2006 թվականին նա խաղաց «Վատ լավ ոստիկան» ֆիլմի գլխավոր դերերից մեկը, որը նրան ևս մեկ Genie Awards մրցանակ բերեց 2007 թվականին՝ որպես լավագույն դերասան։ Նա հանդես եկավ նաև Կանադայում հայտնի «Պարսատիկներ և նետեր» հեռուստասերիալի 2-րդ եթերաշրջանի մի քանի դրվագներում, իսկ ավելի ուշ աշխատում էր ԱՄՆ-ի Sundance Channel-ում, որը հեռարձակում էր անկախ կինո, կարճամետրաժ և փաստագրական ֆիլմեր։

Կանդայի սահմաններից դուրս Ֆիորին հանդես է եկել շատ հեռուստա և կինոդերերով։ ԱՄՆ-ում նրա հայտնի դերերից են համարվում երկրորդական դերերն այնպիսի հոլիվուդյան ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Հատուցման ժամը» (2003), «Ազգային անվտանգություն» (2003), «Ռիդիկի ժամանակագրությունը» և «Չիկագո»-ն, որը ներկայացվեց Օսկար մրցանակի։ Նա հայտնվեց նաև Բրոդվեյում՝ Դենզել Վաշինգտոնի հետ «Հուլիոս Կեսար» ներկայացման և այլ թատրոնների բեմադրությունների մեջ, օրինակ՝ Լև Շրայբերի հետ՝ «Համլետ»-ում։ 2003 թվականին խաղաց ամերիկայն «24» հեռուստասերիալի մի քանի դրվագներում, իսկ 2000 թվականին՝ «Արևմտյան թև» սերիալի մի դրվագում։ Ֆիորիի վերջին դերերից մեկը սառցե հսկա Լաֆեի դերն էր 2011 թվականի «Թոր» ֆիլմում, որը մտնում է Marvel կինեմատոգրաֆիական տիեզերքի մեջ և համանուն կոմիքսի էկրանավորումն է։

## Անձնական կյանք
Ֆիորին ամուսնացել է 2 անգամ․ երկրորդ կինը՝ պարուսույց Դոննա Ֆիորին է, ում հետ դաստիարակում է 3 երեխա՝ Ջեկ, Թոմ և Աննա, իսկ առաջին ամուսնությունից ունի որդի՝ Ջեկը։ Ապրում է Կանադայի Օնտարիո նահանգի Ստրատֆորդ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Քոլմ Ֆիորին *[[Internet Broadway Database]]* կայքում 

Կատեգորիա:1958 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կանադացի դերասաններ
Կատեգորիա:Կանադացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 22 ծնունդներ
Արամ Ասատրյան

**Արամ Հապետի Ասատրյան** (), հայ ռաբիզ երգիչ, գուսան և երգահան։

## Կենսագրություն
Արամ Ասատրյանը ծնվել է Էջմիածինում (այժմ՝ Վաղարշապատ), Արևմտյան Հայաստանից տեղափոխված փախստականների ընտանիքում։ Հապետ Ասատրյանի և Աշխեն Մամփրեյանի զավակն է։ Մանուկ հասակից սկսել է զբաղվել երաժշտությամբ, սակայն հայտնի է դարձել 1980-ական թվականների կեսերից։ 1985 թվականին Լևոն Աբրահամյանի, Խաչիկ Սահակյանի, Սուրեն Գասպարյանի և Սիմոն Սիսոյանի հետ միասին ստեղծել է սեփական խումբը։ Հայրենասիրական և սիրային երգերով ելույթներ էր ունենում Արցախյան պատերազմի մասնակիցների համար։

Ելույթներով հանդես էր գալիս Ասիայում, Եվրոպայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում և արաբական երկրներում։ Ավելի քան 500 երգերի հեղինակ է։

2003 թվականին Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը Արամ Ասատրյանին պարգևատրել է «Գուսան» պատվավոր տիտղոսով։

Արամ Ասատրյանը մահացել է 2006 թվականի նոյեմբերի 7-ին սրտի կաթվածից։

2013 թվականին Վաղարշապատում բացվել է Արամ Ասատրյանի թանգարանը, որտեղ ցուցադրվում են երաժշտի բոլոր մրցանակներն ու պատվոգրերը և նրան պատկանած իրեր։

## Ընտանիք
Արամ Ասատրյանը ամուսնացած էր Նվարդ Գևորգյանի հետ և նրանք ունեին երեք որդի և մեկ դուստր։
* Արտաշ Ասատրյան
*Տիգրան Ասատրյան
* Սեդրակ Ասատրյան (վախճանվել է 2006 թ.)
* Զվարթ Ասատրյան

## Մեջբերումներ Արամ Ասատրյանից

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 1974 - Ժպտում ես քնքուշ
* 1984 - Անգին եղբայր
* 1985 - Ասում են հեռու
* 1986 - Կապույտ թռչուն
* 1989 - Որքան ցանկացան
* 1990 - Մեր հայրենիք
* 1991 - The Best of Aram Asatryan
* 1992 - Անկախ Հայաստան
* 1993 - Music with Duduk
* 1993 - Ինձ համար
* 1993 - Պուչ աշխարհ
* 1994 - Նայիր աշխարհին
* 1995 - Ազատ Հայաստան
* 1996 - Հայ ես դու
* 1997 - The Golden Album
* 1998 - Լոս Անջելես
* 1998 - Super Dance
* 1999 - 10 տարի բեմում
* 1999 - Ետ դարձեք տարիներ
* 1999 - 2000 Millenium
* 2000 - Աշխարհում ինչքան հայ կա, այնքան ել կա Երևան
* 2000 - The Very Best
* 2001 - Re Mi X
* 2001 - Ասեմ թե չասեմ
* 2001 - Իմ երգը
* 2002 - Սկիզբ
* 2003 - Դու աշխարհ եկար
* 2005 - Անունդ
* 2006 - My Sons

### Հավաքածուներ
* 2002 - Sweet Memories (4 CD հավաքածու)
* 2003 - Aram Asatryan & Friends: 50 Golden Years
* 2003 - The Best of Aram Asatryan 1989-2002
* 2007 - Golden Oldies
* 2020 - The Legacy Continues

### Համերգային ալբոմներ
* 1998 - Aram Asatryan & Armen Aloyan: Live
* 2002 - Ուրախ ծրագիր 1
* 2002 - Ուրախ ծրագիր 2
* 2005 - Hamalir: Live Concert in Armenia (CD/DVD Set)
* 2006 - Սիրո պատմություն

## Ֆիլմադարան
* 1997 - Մեր Բակը 1
* 1998 - Մեր Բակը 2

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*5 փաստ Արամ Ասատրյանի մասին

Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Գիտությունը Հայաստանում

## Զարգացման պատմությունը
[մինի|350px|[Քարահունջ (Զորաց-Քարեր) — աշխարհի հնագույն աստղադիտարաններից մեկը։]]

### Հնագույն ժամանակներ
Գիտությունը Հայաստանում զարգացել է շատ վաղուց (մինչև Քրիստոսի ծնունդը)։ Դրա մասին են վկայում Քարահունջի (Զորաց-Քարեր) և Մեծամորի քարային աստղադիտարանները, Հայոց պատմության Ուրարտական շրջանի սեպագրերը, ճարտարագիտական կառույցները, հելլենիզմի բարձրակարգ հուշարձանները, քրիստոնեական ճարտարապետական հուշարձանները հիասքանչ մանրանկարներով հնագույն ձեռագրերը, հայ ժողովրդի բարձր մշակույթի և կրթության իրեղեն ապացույցն են։

### Միջին դարեր
5–րդ դարում Հայաստանում գիտական մտքի, գրականության և արվեստի զարգացման համար բացառիկ նշանակություն ունեցող իրադարձություն տեղի ունեցավ։ Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց Հայկական այբուբենի յուրահատուկ բնօրինակը, որով հայ ազգը օգտագործում է մինչ օրս, թերևս միայն երեք տառ ավելացնելով։
Հայկական գրերի ստեղծումից հետո, V դարի սկզբում, ողջ Հայաստանով մեկ բացվեցին բազմաթիվ դպրոցներ, գրվում էին գրական ստեղծագործություններ, պատմական, փիլիսոփայական, լեզվաբանական մենագրություններ, բնական գիտություններից՝ աշխարհագրական, աստղագիտական, մաթեմատիկական և այլ աշխատություններ։ Հայաստանի այսպես կոչված «Հայաստանի ոսկյա դար»ի առավել աշխարհահռչակ ներկայացուցիչներն են պատմաբան Մովսես Խորենացի (V դ.), փիլիսոփա Դավիթ Անհաղթ (VI դ.), աշխարհագրագետ, աստղագետ և մաթեմատիկոս Անանիա Շիրակացի (VII դ.), պոետ և փիլիսոփա Գրիգոր Նարեկացի (X դ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ազգային գիտական լաբորատորիա
*Գիտական և նորարարական գործընկերությանն աջակցման կենտրոն
*Գիտուժ նախաձեռնություն

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Թոմաս Իեն Նիկոլաս

**Թոմաս Իեն Նիկոլաս** (, ), ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարիստ, երգիչ։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Ալադինի ապարանքի առաջին ասպետը», «Ամերիկյան կարկանդակ», «Ամերիկյան կարկանդակ 2», «Ամերիկյան կարկանդակ 3. Հարսանիք» և «Արթուր թագավորի ապարանքի առաջին ասպետը» ֆիլմերից։

## Վաղ տարիներ
Նիկոլասը ծնվել է Նևադայի Լաս Վեգաս քաղաքում։ Մայրը՝ Մարլան, պրոֆեսիոնալ պարուհի էր և ադմինիստրատոր դպրոցում։ Ունի գերմանական, իռլանդական, անգլիական և իտալական ծագում։ Ընտանիքում 6 քույր և եղբայր են։

## Կարիերա
Նիկոլասը հայտնի է Rookie of the Year (1993) և Ամերիկյան կարկանդակ (1999) ֆիլմերում խաղացած դերերով։ Նա հանդես եկավ «Ամերիկյան կարկանդակ»-ի ֆրենչայզի 4 թատերական ֆիլմերում՝ խաղալով Քևին Մայերսի դերը, խաղաց նաև Ֆրենկ Սինատրա կրտսերի դերը «Stealing Sinatra» ֆիլմում, նաև «Հելոուին․ հարություն» ֆիլմի գլխավոր դերակատարներից մեկն էր։ 2009 թվականին «Քրեքթաունի ուրախ կյանքը» ֆիլմում կատարեց նորակոչիկ ոստիկանի դերը։ Խաղաց Յուջինի դերը Նիկոլ Հոլոֆսեների «Խնդրում եմ տուր» ֆիլմում, որը 2011 թվականին ստացավ Indie Spirit Robert Altman մրցանակը։ «Չիկագո 8» ֆիլմում կատարեց Էբի Հոֆմանի դերը։ Նա նաև հանդես եկավ ABC-ի «Grey's Anatomy» ֆիլմի դրվագներից մեկում՝ կատարելով Ջերեմիի դերը։ «Ես սկսեցի խաղալ, երբ 6 տարեկան էր։ Միշտ հաճույք եմ ստացել, երբ ստիպել եմ մարդկանց ծիծաղել, ժպտալ կամ մտածել»,- ասում է նա։

Նիկոլասը 2008 թվականի հունվարի 15-ին թողարկեց իր դեբյուտային ալբոմը՝ «Without Warning»-ը, իսկ 2009 թվականի փետրվարի 28-ին՝ «Without Warning Acoustic», 2010 թվականի հունիսի 1-ին՝ «Heroes Are Human» ալբոմները։ Նրա 4-րդ ալբոմը մինի ալբոմ է, որը թողարկվել է 2012 թվականի մարտի 20-ին, որի առաջին՝ «My Generation» սինգլը ներառված է նաև «American Reunion» ալբոմի մեջ։ Նիկոլասի 5-րդ մինի ալբոմը թողարկվել է 2014 թվականի ապրիլի 8-ին։

2015 թվականի մարտին Նիկոլասը հայտնվեց «Blues Traveler»-ի «Blow Up the Moon» ալբոմում, որտեղ «All the Way» երգի համահեղինակն էր։

2010 թվականի հունիսի 30-ին Նիկոլասը Ռիգլի մարզադաշտում կատարեց Չիկագո Քաբսի առաջին նետումը, ինչպես նաև խաղի ընդմիջմանը երգ կատարեց։ Նրան հրավիրեցին նաև 2015 թվականի հուլիսի 7-ին՝ Սենթ Լյուիս Կարդինալսի դեմ խաղին կատարելու հիմնը։

## Անձնական կյանք
Նիկոլասը 2007 թվականին ամուսնացել է DJ Colette անվամբ հայտնի Կոլետ Մարինոյի հետ։ 2011 թվականին զույգն ունեցավ իրենց առաջնեկին՝ Նոլան Ռիվերին։ Դուստրը՝ Զոի Դիլանը, ծնվեց 2016 թվականի ապրիլին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Thomas Ian Nicholas Band website
* 

Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

Ստորև ներկայացվում է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկը ըստ բնակավայրերի։

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

## Ծանոթագրություններ

Հայաստանի հուշարձանների ցանկեր
Ռոբերտ Քարլայլ

**Ռոբերտ Քարլայլ** (, ), շոտլանդացի դերասան, ռեժիսոր։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Էրագոն», «Ամբողջ աշխարհն էլ քիչ է», «Մահացու մրցարաշավ», «Ասեղի վրա» և «28 շաբաթ անց» ֆիլմերից։

Նրա ամենաճանաչված կերպարներից մեկը մռայլ մագի Ռումփելշտիցկինի կերպարն է Մի անգամ հեքիաթում հեռուստասերիալում։ Իր հերոսին մարմնավորելու համար Ռոբերտին հարկ է եղել 2 ժամ գրիմելու համար և ևս 20 րոպե կոստյումը հագնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ռեժիսորներ
Ջեֆ Գոլդբլում

**Ջեֆրի Լին Գոլդբլում** (, ), ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, ռեժիսոր։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Ճանճը», «Անկախության օրը», «Յուրայի դարաշրջանի այգի», «Յուրայի դարաշրջանի այգի 2. Կորուսյալ աշխարհ» և «Սուրբը» ֆիլմերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հրեա երգիչներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Աալտոնեն

**Աալտոնեն** (), ֆիննական ազգանուն։

## Հայտնի կրողներ
* Այմո Ամսելմ Աալտոնեն (1906-1987), ֆիննական քաղաքական գործիչ։
* Ալեկսի Աալտոնեն (1884-1918), ֆիննական լրագրող, ցարական բանակի նախկին պորուչիկ։
* Վիլլե Աալտոնեն (ծնվ. 1979), ֆինն հոկեիստ, աշխարհի չեմպիոն (2004), Աշխարհի գավաթակիր (2005)։
* Վյայնյո Վալդեմար Աալտոնեն (1894-1966), ֆինն քանդակագործ։
* Ռաումո Աալտոնեն (ծնվ. 1938), Ֆորմոիլա 2-ի նախկին վարորդ։
* Յուխամատտի Աալտոնեն (ծնվ. 1985), ֆինն հոկեյիստ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիննական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Վիկտոր Յանուկովիչ

**Վիկտոր Ֆյոդորովիչ Յանուկովիչ** (, ), Ուկրաինայի չորրորդ նախագահն էր (2010-2014 թթ.)։ Պաշտոնավարում էր 2010 թվականի փետրվարի 25-ից։ 2002-2007 թվականներին եղել է Ուկրաինայի վարչապետը։ 2014 թվականին պաշտոնանկ է արվել Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կողմից։ Արսեն Ավակովի հաղորդման համաձայն՝ մարդկանց զանգվածային սպանությունների համար Յանուկովիչի հանդեպ սկսվել է քրեական հետապնդում։

2011 թ. հունիսի 30-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախագահներ
Կատեգորիա:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Արարատյան գոգավորություն

**Արարատյան գոգավորություն**, գոգավորություն Հայկական լեռնաշխարհում, Արաքս գետի ավազանի միջին հոսանքի շրջանում։ Հայաստանի տարածքում իմ մեջ ներառում է Արագածոտնի, Արարատի և Արմավիրի մարզերի մի մասը։

Կազմում Է միջինարաքսյան իջվացքի հյուսիս–արևմտյան մասը և եզերված Է Արագած, Մասիս լեռնագագաթներով ու Հայկական Պար, Գեղամա լեռնաշղթաներով ու Ախուրյանի աջ ափին ձգվող Կարսի սարահարթի մի մասով։ Հայաստանի սահմաններում է գտնվում Արարատյան գոգավորությյան միայն ձախափնյա մասը։ Այն լցված Է գետալճաին հզոր նստվածքներով, լավային հոսանքներով և տուֆային կուտակումներով։ Բարձրությունը  800—1000 մ։ Թույլ թեքությամր իջնում Է դեպի հարավ-սւրևելք։ Լավ է արտահայտված լանդշաֆտների ուղղաձիգ գոտիականությսւնը՝	կիսա անապատներից մինշև հավերժական ձյան բծերի բարձունքները։ Գրաբեն-սինկլինալային ճկվածք է՝ լցված գետա-լճային հզոր նստվածքներով, լավային հոսքերով ու տուֆային կուտակումներով։ Հատակը՝ Արարատյան դաշտը, թույլ թեքությամբ իջնում է դեպի հարավ-արևելք։ Լանջերը տարբեր թեքությամբ ու մասնատվածությամբ աստիճանաբար բարձրանում են դեպի շրջակա լեռների կատարները։ Լավ է արտահայտված լանդշաֆտների ուղղաձիգ գոտիականաթյունը՝ կիսաանապատից մինչև հավերժական ձյունը։ Արարատյան գոգավորության Հայաստանի մասը խիտ բնակեցված է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի գոգավորություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի աշխարհագրություն
Հյուգենոս (Հռոմի պապ)

**Հյուգենոս** (, ), Հռոմի պապ, սուրբ հույն, որը Հռոմեական եկեղեցին գլխավորել է 136-140 թվականներին։ Ծնվել է Աթենքում։

## Կենսագրություն
Ըստ Liber Pontificalis (Պապերի գիրք), Հյուգենոսը ծնունդով եղել է Աթենքից։ Աղբյուրները վկայում են, որ նա նախկինում եղել է փիլիսոփա, հավանաբար, նրա անունը համապատասխանում է երկու լատինացի փիլիսոփաների անվան հետ։ Համարվում է, որ Հյուգենոսը վերջնական հիմնել է հոգևորականների բաշխումը ըստ հիերարխիայի աստիճանի, ինչպես նաև սովորույթ է մտցրել խաչակնքվել։ Հռոմեացի կաթոլիկների հիշատակը կատարվում է հունվարի 11-ին։ Հիրենեոս ԼիոնացիՆ ասում էր, որ Վալենտինը ժամանել է Հռոմ Հյուգենոսի կառավարման ժամանակ և այնտեղ մնացել է մինչ Անիկետոսի պոնտիֆիկատի ավարտը։ Կերդոնը՝ Մարկիոնոսի նախորդը, Հյուգենոսի կառավարման ժամանակ նույնպես ապրում էր Հռոմում։ Նա խոստովանեց իր սխալները և կարողացավ վերադառնալ եկեղեցի, սակայն ի վերջո կրկին դարձավ հերետիկոս և բաժանվեց եկեղեցուց։ Այդ իրադարձություններից որն է տեղի ունեցել Հյուգենոսի ժամանակ՝ հայտնի չէ։

Աղբյուրները չեն պարունակում տեղեկություններ այն մասին, որ Հյուգենոսը կրոնական հավատի պաշտպանության զոհ է դարձել։ Նա թաղված է Վատիկանի բլրի վրա՝ Պետրոս առաքյալի կողքին։

Պահպանվել են երեք նամակներ, որոնք վերագրվում են Հյուգենոսին։

## Տես նաև
* Հռոմի պապ
* Բենեդիկտոս XVI
* Ֆրանցիսկոս (Հռոմի պապ)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Pope St. Hyginus // Catholic Encyclopedia (1913).
* *Chisholm, Hugh*, ed. (1911). [Hyginus (pope)](https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Hyginus_(pope)) // Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.

## Արտաքին հղումներ
* Pope St. Hyginus, կաթոլիկյան հանրագիտարան
Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթ

**Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթ, սուպերգավաթ [[Telecom Italia|TIM]]** (), հետմրցաշրջանային առաջնություն, որն անցկացվում է օգոստոս ամսին՝ Սերիա A-ի մեկնարկից մեկ շաբաթ առաջ։ Տիտղոսի համար պայքարում են Սերիա A-ի չեմպիոնը և Իտալիայի գավաթի հաղթողը։ Մինչև 2010 թվականը հանդիպումն անցկացվում էր Սերիա A-ի հաղթողի մարզադաշտում, 2010 թվականից սկսած հանդիպումն անցկացվում է Չինաստանում։ Մրցման ամենատիտղոսակիր թիմը Միլանն է։

## Ելույթները ըստ ակումբների

## Հաղթողներ

*Իտալիայի գավաթի եզրափակիչում պարտվել է Սերիա A-ի չեմպիոնին*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իտալիայի Ֆուտբոլի Սուպերգավաթը RSSSF-ում

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Իտալիայի Սուպերգավաթ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի ազգային սուպերգավաթներ
Շիրիմք

**Շիրիմք** կամ **Շիրիմս**, գյուղ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառոմ։

## Պատմություն
Հիշվում է 5-րդ դարից։ Ստեփանոս Տարոնեցին վկայում է, որ 10-րդ դարում Կարսի Աբաս թագավորը Շիրիմքում կառուցել է վանք, ամրացրել քառանկյուն պարսպով։

Հետագա աղբյուրներում Շիրիմքի մասին տեղեկություններ չեն հանդիպում։

Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Ձողկերտ

**Ձողկերտ** կամ *Ցոլակերտ*, *Ցողկերտ*, բերդաքաղաք Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Մասյացոտն գավառում, Մասիս լեռան հյուսիսային ստորոտին, Երասխ գետի ափին, Քարաքիթ (Դաշբուռուն) գյուղից 7 կմ դեպի արևմուտք։

## Պատմություն
Ըստ ավանդական պատմության, Ձողկերտը հիմնել է Հայկ նահապետի թոռ և Ամասիայի որդի *Ցոլակը*։ Ձողկերտում պահպանված սեպաձև արձանագրությունը վկայում է, որ բերդաքաղաքը գոյություն է ունեցել Ուրարտու պետության ժամանակներում (մ.թ.ա. 9-6-րդ դարեր)։ Եղիշեն Ձողկերտը հիշատականոմ է որպես Արշակունիների ձմեռոց և զորակայան։

19-րդ դարի 2-րդ կեսին Ձողկերտի ավերակները նկարագրում են Մեսրոպ Սմբատյանը և Ղևոնդ Ալիշանը։ Վերջինս Ձողկերտը նույնացնում է Կարակալա բերդին։ Բերդը շրջափակվել է լայն և խոր խրամով, աշտարակներով ամրացված պարսպով, ունեցել է 4 դարպաս։ Բերդը քաղաքին կապվել է հարավային դարպասով։ Քաղաքի ավերակները դաշբուռունցի հայերն անվանել են *Քաղաքատեղ*։ Ձողկերտի շուրջը պահպանվել են հայկական գերեղմանոց, խաչքարեր, արձանագրություններ, հին կամրջի մնացորդներ (Արաքսի մոտ)։ 

Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Ուիմբլդոն ՖԱ (1889)

**Ուիմբլդոն Ֆուտբոլային Ակումբ** () անգլիական պրոֆեսիոնալ Ֆուտբոլային ակումբ է։ Հիմնադրվել է 1889 թվականին, 2004 թվականի հուլիսի 20-ին ակումբը լուծարվեց։ Նոր ակումբի անունն է Միլտոն Քեյնես Դոնս։

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլային ակումբներ
Այնտրախտ Բրաունշվայգ

**Այնտրախտ Բրաունշվայգ** (գերմ.՝ *Braunschweiger Turn- und Sportverein Eintracht von 1895*), գերմանական ֆուտբոլային ակումբ Բրաունշվեյգից։ Ակումբը ստեղծվել է 1895 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Երկրորդ Բունդեսլիգայում։

Այնտրախտ Բրաունշվայգը 1963 թվականին Բունդեսլիգայի հիմնադիր ակումբներից էր և հաղթել է առաջնությունը 1967 թվականին։

## Նվաճումներ

### Առաջնություն
* **[[Բունդեսլիգա]]**
** **Հաղթող (1).** 1966–67
* **[[Երկրորդ Բունդեսլիգա|Բունդեսլիգա 2]]**
** *Երկրորդ տեղ (2).* 1980–81, 2012–13
* **3. Լիգա (III)**
** **Հաղթող (1).** 2010–11
* **Հյուսիսային Գերմանիայի առաջնություն**
** **Հաղթող (2).** 1907–08, 1912–13
* **Գաուլիգա Հարավային Հանովեր-Բրաունշվեյգ**։
** **Հաղթող (2).** 1942–43, 1943–44
* **Օբերլիգա Ստորին Սաքսոնիա-Հարավ**
** **Հաղթող (2).** 1945–46, 1946–47
* **Սուդկրայսլիգա/Բեզիրկսլիգա Հարավային Հանովեր-Բրաունշվեյգ/Օբերլիգա Հարավային Հանովեր-Բրաունշվեյգ**
** **Հաղթող (2).** 1923–24, 1924–25
* **Բրունսվիկի առաջնություն**
** **Հաղթող (13).** 1904–05, 1905–06, 1906–07, 1907–08, 1908–09, 1909–10, 1910–11, 1911–12, 1912–13, 1915–16, 1916–17, 1917–18, 1919–20
* **Ռեգիոնալլիգա Հյուսիս (II)**
** **Հաղթող (1).** 1973–74
* **Ամատեուրօբերլիգա Վերին Սաքսոնիա-Արևելք (II)**:
** **Հաղթող (1).** 1952–53
* **Ռեգիոնալլիգա Հյուսիս (III)**
** **Հաղթող (1).** 2004–05
* **Ամատեուրօբերլիգա Հյուսիս (III)**
** **Հաղթող (1).** 1987–88
* **Ստորին Սաքսոնիայի գավաթ**
** **Հաղթող (2).** 2003–04, 2010–11
** *Երկրորդ տեղ (2).* 1998–99, 2008–09

### Միջազգային
* **[[ՈՒԵՖԱ Ինտերտոտո գավաթ|Ինտերտոտո գավաթ]]**
** **Խմբի հաղթող (7).** 1968, 1970, 1971, 1972, 1975, 1978, 1979

## Ներկա կազմ
*2017 թվականի օգոստոսի 31-ի դրությամբ*

 13px|Ավագ

## Արտաքին հղումներ
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգի պաշտոնական կայքը 
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգը transfermarkt-ում
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգը futbol24.com-ում
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգը soccerway.com կայքում
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգը ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
* Այնտրախտ Բրաունշվեյգը Բունդեսլիգայի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:Գերմանական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1895 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Դեպորտիվո Իտալիա (1948 - 2010)

thumb|300px|''Դեպորտիվո Իտալիա'', 1961 թվական
**Դեպորտիվո Իտալիա** վենեսուելա կան ֆուտբոլային ակումբ է, որը անվանափոխվել է 2010 թվականին։ Թիմը հիմնադրվել է 1948 թվականին, թիմի նոր անվանումն է Դեպորտիվո Պետարե։

=-=N.B.==


Կատեգորիա:Ֆուտբոլային ակումբներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վենեսուելական ֆուտբոլային ակումբներ‎
Բիլ Կաուլից

**Բիլ Կաուլից** (, ), Տոկիո Հոթել խմբի մեներգիչ։

## Կենսագրություն
Բիլը և երկվորյակ եղբայրը ծնվել են Լայպցիգ քաղաքում, Բիլը 10 րոպե ուշ։ Նրանց ծնողները՝ Սիմոնան և Յորգը ամուսնալուծվել են, երբ տղաները 7 տարեկան էին։ Երբ եղբայրները դարձել են 9 տարեկան, ընտանիքը տեղափոխվել է Լոտշե Մագբուռգ։ Այստեղ նրանց մայրը կրկին ամուսնացել է երգահան Գորդոն Տրումպյեռի հետ։

2001 թ. Բիլը և Թոմը իրենց երկու ընկերների հետ՝ Գուստավ Շեֆերի և Գեորգ Լիսթինգի հետ ստեղծում են «Devilish» խումբը, որը հետագայում անվանափոխվում է և ստանում «Tokio Hotel» անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի երգիչներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մոդելներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Սևդա Սևան

**Սևան Սևդա** (Ֆրանսուհի Գևորգի Բահչեջյան, ), ազգությամբ հայ բուլղարագիր գրող։ Ծնողները Մեծ եղեռնից փրկված հայեր էին։

## Կենսագրություն
Ուսանել է Բուրգասի հայկական վարժարանում։ Ավարտել է Սոֆիայի համալսարանի բուլղարական բանասիրության ֆակուլտետը (1978)։ Աշխատել է «Նարոդնա մլադեժ» թերթի խմբագրությունում։ 1994-1999 թվականներին՝ Բուլղարիայում ՀՀ գործերի ժամանակավոր հավատարմատար, 1999-2005 թվականներին՝ արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Ստեղծագործել է 1962 թվականից։ Գրական իր ուղու սկզբից ևեթ հանդես է եկել Սևդա Սևան կեղծանունով, որտեղ *Սևդա*ն նշանակում է *սեր*, իսկ *Սևան*ը՝ Հայաստանի ամենամեծ լիճը՝ հայտնի իր զուլալ ու քաղցրահամ ջրով։ 1969 թվականին լույս է ընծայել «Քար քարի վրա» բանաստեղծությունների ժողովածուն (դրանցից շատերը թարգմանվել են հայերեն)։ Հայտնի է դարձել «Ռոդոսթո, Ռոդոսթո…» վեպով, որի առաջին և երկրորդ մասերը լույս են տեսել 1981 և 1988 թթ., թարգմանվել հայերեն և ռուսերեն։ Գրել է նաև «Որևէ տեղ Բալկաններում» (1987), «Տեր-Զոր» վեպերը (եռագրություն), որոնցում ներկայացված են Մեծ եղեռնը, Բալկաններում զորավար Անդրանիկի և բուլղարական զորամասերի ազատագրական համատեղ գործողությունները։

Գրել է 1988 թվականին Բուլղարիայում նկարահանված «Ցեղասպանություն» վավերագրական կինոնկարի սցենարը։ Թարգմանել է Գևորգ Էմինի բանաստեղծություններից («Արդար երգ», 1979, ժողովածու)։

Բազմիցս այցելել է Հայաստան։ Հայտնի է նաև իր հայանպաստ հասարակական գործունեությամբ։ Ամուսինը բուլղար հայտնի արձակագիր Վրբան Ստամատովն է (հայերեն հրատարակվել է նրա «Մակույկով մինչև Արարատ» ստեղծագործությունը), ունի մի որդի՝ Ալեն Լազարով։

2005 թվականին պարգևատրվել է բուլղարական «Стара планина» շքանշանով։ 2006 թվականին արժանացել է բուլղարական ազգային գրական «Константин Константинов» մրցանակի՝ “Հեղինակ“ անվանակարգում։ Բուլղարական մանկական գրականության ասպարեզում ներդրած ավանդի համար ստացել է “Петя Караколев“ մրցանակ։

## Ստեղծագործություններ
* „Камък върху камък“ (стихосбирка)
* „Това е мой дълг“ (пътеписи)
* „Родосто, Родосто“ (роман, 1982)
* „Някъде на Балканите“ (роман, 1987)
* „Дер Зор“ (роман, 1993)
* Ռոդոսթո, Ռոդոսթո... (վեպ, 1984 թ., Երևան, «Սովետական գրող» հրատ.)
* Ռոդոսթո, Ռոդոսթո... (վեպի երկու մասերը մեկ գրքով, 1989 թ., Երևան, «Սովետական գրող» հրատ.)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ангелова-Дамянова, София. Женският свят и морето („Родосто, Родосто...“ от Севда Севан)
* Armenian Bulgarian Writer Sevda Sevan dies – в panarmenian.net, 19.05.2009

Կատեգորիա:Բուլղարահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Stahlhammer

**Stahlhammer**, Ավստրիական ռոք-խումբ։ Հանդես են գալիս Neue Deutsche Härte ուղղվածությամբ, երբեմն երգերում օգտագործելով տեխնո, ինդաստրիալ-մետալ և սիմֆոնիկ մետալ։ Խումբը հիմնվել է 1992 թվականին և իր գործունեության ընթացքում պաշտոնապես թողարկել է վեց ստուդիական ալբոմ։

## Սկավառակագրություն
* *Killer Instinkt* (1995)
* *Wiener Blut* (1997) 
* *Feind Hört Mit* (1999)
* *Eisenherz* (2002)
* *Stahlmania* (2004)
* *Opera Noir* (2006)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1992 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ավստրիական ռոք խմբեր
Seelenzorn

**Seelenzorn**, գերմանական ռոք-խումբ։ Հանդես են գալիս Neue Deutsche Härte, Ինդաստրիալ մետալ և Գոթիկ մետալ ոճերով։ Խումբը հիմնվել է 2004 թվականին Դարմշթադտ քաղաքում։ 2013 թվականի դրությամբ թողարկել է չորս ստուդիական ալբոմ։

## Կազմը
* Jens (Յենս) - վոկալ, երաժշտություն, տեքստեր, ծրագրավորում
* Toni (Թոնի) - վոկալ, տեքստեր
* Lothar (Լոթար) - վոկալ, տեքստեր
* Peter (Պետեր) - բաս
* Kai (Քայ) - կիթառ
* Thomen (Թոմեն) - հարվածային

## Սկավառակագրություն
;Ստուդիական ալբոմներ
* 2005։ Toete Alles
* 2007։ Gnadenloser Zorn
* 2008։ Töte deinen Zorn
* 2009։ Töte alles

;Մինիալբոմներ
* 2004։ Tagebuch 49°55’05"N 08°42’32"E (Live)
* 2004։ lebenszeichen (Web-EP)
* 2006։ Schwarz & Schwer (Web-EP)
* 2008։ Keine Angst (Web-EP)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Համայնքը MySpace կայքում
* Seelenzorn Last FM

Կատեգորիա:Գերմանական ռոք խմբեր
Կատեգորիա:Մետալ խմբեր
Eisbrecher

**Eisbrecher**, գերմանական ռոք-խումբ Ֆրայզինգ քաղաքից։ Հանդես են գալիս Neue Deutsche Härte, Ինդաստրիալ մետալ և Գոթիկ մետալ ոճերով։ Խումբը հիմնվել է Ալեքսանդր Վեսելսկիի ու Յոհեն Զայբերգի կողմից 2002 թվականին։ 2013 թվականի դրությամբ խումբը թողարկել է հինգ ստուդիական ալբոմ և յոթ սինգլ։

## Կազմը
* Ալեքս Վեսելսկի - վոկալ
* Յոհեն «Noel Pix» Զայբերգ - կիթառ, ծրագրավորում
* Աքիմ Ֆերբեր - հարվածային
* Յուրգեն Փլանգեր - ռիթմ-կիթառ
* Ռուփերթ Քեփլինգեր - բաս

## Սկավառակագրություն
;Ստուդիական ալբոմներ
* 2004։ Eisbrecher
* 2006։ Antikörper
* 2008։ Sünde
* 2010։ Eiszeit
* 2012։ Die Hölle muss warten

;Սինգլներ
* 2003։ Mein Blut
* 2003։ Fanatica
* 2006։ Leider
* 2006։ Vergissmeinnicht
* 2008։ Kann denn Liebe Sünde sein?
* 2010։ Eiszeit
* 2011։ Verrückt

;Տեսահոլովակներ
* 2005։ Schwarze witwe
* 2006։ Vergissmeinnicht
* 2010։ Eiszeit
* 2011։ Verrückt
* 2012։ Die Hölle muss warten
* 2012։ Miststück (Megaherz խմբի կավեր)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք   
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2003 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Գերմանական ռոք խմբեր
Կատեգորիա:Մետալ խմբեր
Լեհաստանի նախագահ

**Լեհաստանի նախագահ** (), Լեհաստանի բարձրագույն պետական պաշտոնը։

Լեհաստանի նախագահի իրավական կարգավիճակը ամրագրված է Լեհաստանի սահմանադրության 5-րդ հոդվածով (02.04.1997 թ.)։ Նախագահը ընտրվում է ժողովրդի կողմից 5 տարվա ժամկետով, համապետական, իրավահավասար, փակ գաղտնի, ուղիղ քվեարկության միջոցով։
## Նախագահների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
*Լեհաստանի Նախագահի պաշտոնական կայքը 

*
Լեհաստան
Կատեգորիա:1922 հիմնադրումներ Լեհաստանում
Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ

**Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ**, խորհրդային շրջանի գիտահետազոտական ինստիտուտ (ԳՀԻ) Հայաստանում։ Գտնվել է Մերձավանում (Էջմիածնի շրջան, այժմ՝ Արմավիրի մարզ)։ Հիմնադրվել է 1956 թվականին։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1979 թվականի դրությամբ ունեցել է 14 բաժին՝ խաղողի ագրոտեխնիկայի, խաղողի սելեկցիայի և խաղողագրության, պտղատու մշակաբույսերի ագրոտեխնիկայի, պտղատու մշակաբույսերի սելեկցիայի և սորտուսումնասիրման, լեռնային պտղաբուծության, ագրոքիմիայի և հողագիտության, բույսերի պաշտպանության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կենսաքիմիայի, միկրոկենսաբանության, պտուղների վերամշակման և պահպանման տեխնոլոգիայի, գինիների և կոնյակների տեխնոլոգիայի, մեքենայացման, գիտատեխնիկական ինֆորմացիայի, տնկարանային տնտեսության և պատվաստակալների, 3 լաբորատորիա, մեկ փորձակայան, 5 փորձարարական բազա և 1 հենակետ, որոնք ընդգրկում էին պտղատու կուլտուրաների և խաղողի մշակության բոլոր գոտիները։

Ինստիտուտում ուսումնասիրվել են խաղողի, պտուղների և հատապտուղների սորտերի շրջանացման, գինեգործության և պահածոների արդյունաբերության՝ ըստ գոտիների տեղաբաշխման, խաղողի, պտուղների և հատապտուղների տեսակաշարի լավացման, բերքատվության բարձրացման խնդիրները։ Մշակվել են այգիների ագրոտեխնիկական ու ֆիտոտեխնիկական, կիսաանապատային, քարքարոտ հողերի և զառիթափ լանջերի իրացման միջոցառումներ, գինիների և պահածոների արդյունաբերության տեխնոլոգիայի նոր մեթոդներ։ Ինստիտուտի սելեկցիոներները ստեղծել էին պտղատու կուլտուրաների 40 և խաղողի 65 սորտ, որոնցից 20-ը շրջանացվել էին Խորհրդային Հայաստանում։ Դրանցից են եղել խաղողի Կարմրահյութ, Զվարթնոց, Շահումյանի, Արագածի, Հադիսի, Տոկուն և այլ սորտեր, տանձենու Հեղինե, Լեռնային գեղեցկուհի, Լենինականի ուշահաս, Միչուրինի հիշատակին, դեղձենու Արմինե, գետնաելակի Արևիկ, Լենինականի, Լոռի, Ռուբինե սորտերը։

Ինստիտուտում մշակված տեխնոլոգիայով Հայաստանում թողարկվել են «Արևիկ», «Նեկտարենի», «Հոկտեմբերյանի դեսերտային», «Հայկական» գինիները, որոնցից «Արևիկ»-ը և «Նեկտարենի»-ն միջազգային մրցույթներում արժանացել են մեդալների։ Ինստիտուտում թողարկվող «Հադիսի», «Կարմրահյութ», «Տիգրանի», «Մուսկատ» (Վարդաբույր), «Տոկուն» գինիները նույնպես միջազգային և համամիութենական մրցույթներում արժանացել են ոսկե և արծաթե մեդալների։

Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Գինեգործությունը Հայաստանում
Խաղողի ողկույզակեր

մինի|Հասուն ողկույզակեր
**Խաղողի ողկույզակեր** (), տերևաոլորների ընտանիքի թիթեռ, խաղողի վտանգավոր վնասատու։ Թևերի բացվածքը 10-13 մմ է։ Տարածված է Արևմտյան և Արևելյան Եվրոպայում, Կովկասում, Հարավային Կովկասում, Ն. Պովոլժիեում, Միջին Ասիայում, Հայաստանի բոլոր խաղողագործական շրջաններում, հատկապես՝ Արարատյան դաշտում։ Թրթուրները մետաքսե ոստայնով պատում են ծաղկաբույլերը, ուտում ծաղկակոկոնները, ապա նաև՝ հատապտուղները։ Վնասված պտուղները գորշանում, չորանում և թափվում են։

Պայքարի միջոցներն են՝ 
* լարային այգիների հիմնում
* փայտե սյուների փոխարինում բետոնե սյուներով
* այգիների սրսկում միջատասպան թունաքիմիկատներով
* ագրոտեխնիկական միջոցառումներ։
 

Կատեգորիա:Վնասատուներ
Կատեգորիա:Թիթեռներ
Խաղողագրություն

մինի|Vitis labrusca
**Խաղողագրություն**, ամպելոգրաֆիա (ἄμπελος` որթ + γράφος` գրել), գիտություն խաղողի տեսակների և սորտերի, դրանց հատկանիշների փոփոխման մասին՝ կապված արտաքին պայմանների և մարդու նպատակաուղղված գործունեության հետ։ Որպես կիրառական բուսաբանության ինքնուրույն բնագավառ ձևավորվել է XIX դ.։ 1873 թվականին Վիեննայում ստեղծվեց խաղողագրության միջազգային հանձնաժողով, որը սահմանեց խաղողի սորտերի նկարագրման միատեսակ համակարգ։ Տարբերում են ընդհանուր խաղողագրություն, որն ուսումնասիրում է խաղողազգիների ընտանիքի կարգաբանության, ծագման, տարածման, տեսակների և սորտերի փոփոխման հարցերը, և մասնավոր խաղողագրություն», որն զբաղվում է խաղողի սորտերի և կլոնների (մեկ անհատի գենետիկորեն միասեռ վեգետատիվ սերունդ) բուսաբանական նկարագրությամբ, դրանց կենսաբանական ու տնտեսական բնութագրով։

Խաղողագրությունը մշակում է գիտական հիմնավորումներ խաղողի սելեկցիայի և սորտաշրջանացման, նոր շրջաններում խաղողի մշակույթի տարածման, սորտերի ծագման ու դասակարգման համար։

Հայաստանում խաղողագրության աշխատանքները սկսվել են 1930-ից, 1943-ից ուսումնասիրվել են խաղողի հինավուրց, քիչ տարածված կամ մինչ այդ անհայտ մնացած սորտերն ու կլոնները, ինչպես նաև հայկական նոր սորտերը։ Հրատարակվել է «ՀԽՍՀ ամպելոգրաֆիա» (Ե., 1947 - 1962, հ. 1 - 2) աշխատությունը, ուր նկարագրված են 247 տեղական հին և նոր, մասամբ նաև բերովի սորտեր։ Հայկական խաղողի 26 սորտեր նկարագրված են նաև Միջազգային գրանցման մատյանում, իսկ հայկական խաղողի 21 հին և սելեկցիոն նոր սորտեր՝ «ԽՍՀՄ խաղողի լավագույն սորտերը» ալբոմում (Մ., 1972)։

Կատեգորիա:Խաղողազգիներ
Կատեգորիա:Խաղողագործություն
Ամնիոն

**Ամնիոն**, ողնաշարավորների (սողուններ, թռչուններ, կաթնասուններ) և որոշ անողնաշարավորների (միջատներ, կարիճներ, նեմերտիններ) սաղմնային թաղանթ։ Զարգանում է արտաքին և միջին սաղմնային թերթիկներից։ Թռչունների և կաթնասունների ամնիոնի խոռոչը լցված է ամնիոտային հեղուկով՝ օրգանական միացություններ (սպիտակուց, միզանյութ, շաքար) և անօրգանական աղեր պարունակող պտղաջրով, որը սաղմը պահպանում Է մեխանիկական վնասվածքներից ու չորացումից։ Ամնիոնի առկայության կամ բացակայության հատկանիշով ողնաշարավորները բաժանվում են երկու խմբի՝ ամնիոտների կամ բարձրակարգի և անամնիաների կամ ստորակարգի։

Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Կցորդում

մինի|աջից|Ֆորրդի կցորդման մեխանիզմը
մինի|աջից**Կցորդում**, կցման կցորդիչ, տրանսպորտային մեքենաների մեխանիզմ, որը ոլորող մոմենտը ներքին այրման շարժիչից փոխանցում է փոխանցումների տուփին։ Կցորդումը ապահովում է շարժիչի և տրանսմիսիայի լիսեռների կարճատև անջատումը, փոխանցումների առանց հարվածի փոխարկումը և տեղից մեքենայի սահուն շարժվելը։ Կախված տարվող սկավառակների թվից՝ լինում են մեկ, երկու և բազմասկավառակային կցորդումներ։ 
Կցորդման անջատումն իրականացվում է ոտնակով, լծակավոր կամ հիդրավլիկական փոխանցման միջոցով, իսկ ծանր մեքենաներում՝ օժանդակ հաղորդակի օգնությամբ։

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Ավտոմոբիլի կառուցվածք
Խաղտիք

**Խաղտիք**, Խաղտյաց երկիր, Խաղտյաց աշխարհ, Խաղտյաց գավառ, պատմական երկիր Փոքր Ասիայում, հին և միջին դարերում։ Խաղտիքը հույները կոչել են խալիբ կամ Արմենոխալիբ, իսկ բնակիչներին՝ արմենոխալիբներ։ Գտնվում էր Սև ծովի հարավարևելյան ափին։ Խաղտիքի սահմանները եղել են հարավից՝ Բարձր Հայքի Սպեր, արևելքից՝ Տայքի Ոքաղե և Արսյաց փոր գավառները, հյուսիս-արևմուտքից՝ Պոնտական Կապադովկիան։ Խաղտիքի տարածքը համապատասխանում է Լազիստանին (Թուրքիա)։ Խաղտիքը հյուսիսից շրջապատված է Պարխարի ու Համշենի, իսկ հարավից՝ Դերջանի լեռներով, որոնց միջև ընկած տարածքը կոչվել է նաև Խաղտո ձոր, որտեղից հոսում է Ճորոխ (Ակամսիս) գետը։

Չնայած Խաղտիք վարչականորեն չի մտել Մեծ Հայքի կազմի մեջ, բայց հնում որոշ ժամանակ ենթարկվել է հայկական պետությանը և, սահմանակից լինելով Բարձր Հայք և Տայք նահանգներին, միշտ բնակեցված է եղել հայերով, ընդհուպ մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը։ Արտաշեսյանների պետության վերացումից հետո Խաղտիքն ընկավ Պոնտոսի պետության, Սասանյան Պարսկաստանի և Հռոմի տիրապետության տակ։ Այնուհետև Խաղտիքին տիրել են ՝ բյուզանդացիները, սելջուկները, օսմանյան թուրքերը (XVI դ.)։ Հետագա դարերում այստեղ բնակվել են նաև թուրքեր։ Հայ մատենագիրները, ի նկատի ունենալով Խաղտիքի խիտ անտառներն ու խոնավ կլիման, այն կոչել են «անլոյս երկիրն խաղտեաց»։

Կատեգորիա:Փոքր Հայք
Խաղտտնիկներ

աջից|մինի
**Խաղտտնիկներ** (), ճնճղուկազգիների կարգի խաղտտնիկների ընտանիքի թռչունների սեռ։ Փոքր չափի, երկար պոչով թռչուններ են։ Խաղտտնիկների քաշը 20 - 25 գ է։ Գունավորումը՝ սպիտակ, դեղին, մոխրագույն և սև երանգներով։ Հայտնի է 11 տեսակ։ Տարածված են Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում, մասամբ՝ Հյուսիսային Ամերիկայում։ Երեք տեսակ՝ սպիտակ, դեղին և լեռնային առկա է Հայաստանում։

Բնադրում են գետնին, շենքերի տանիքներին ու ճեղքերում, դնում են 4 - 6 ձու։ Սնվում են միջատներով, դրանց հարսնյակներով, թրթուրներով, մանր խեցգետնակերպերով։
 

Կատեգորիա:Ճնճղուկանմաններ
Խաճար

**Խաճար**, Խաճառ, Կաճառ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում, համանուն քաղաքից 12 կմ հեռավորության վրա։ 1915 թվականին ուներ 26 տուն (206 շունչ) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի (Ս. Աստվածածին)։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։ Խաճարի քրդերը տեղահանվել են 1938-ին։ Ներքին Խաճար և Վերին Խաճար անունով գյուղեր հիշատակվում են նաև Չարսանճագի Փերին գավառակում։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խամար Դաբան

**Խամար Դաբան** (), լեռնաշղթա Բայկալ լճի հարավային և հարավարևելյան ափերին, գլխավորապես Բուրյաթիայում։ Երկարությունը 350 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 2370 մ։

Հյուսիսային լանջերը կտրտված են կիրճերով և ծածկված սոճու-մայրու տայգայով, հարավային լանջերը՝ սոճու, կուենու անտառներով։ 2000 մ-ից բարձր՝ լեռնատունդրային բուսականություն է։

## Անվանում
Հետազոտողների մեծ մասն անվանման առաջացումը կապում է մոնղոլերեն *խամար* «քիթ» (տեղանուններում՝ «հրվանդան, քարափ, լեռնաճյուղ») և *դաբան* «բարձրադիր լեռնանցք» բառերի հետ։

Ոմանք էլ անվանման առաջացումը կապում են բուրյաթերեն խամար բառի հետ, որը նշանակում է «մայրու կաղինեններ», այսինքն՝ «կաղինի լեռնանցք», և անվանումն ամբողջությամբ մեկնաբանվում է «կաղինի լեռնաշղթա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
Խամլար

**Խամլար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թ․-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 35 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Համհընգ

**Համհընգ** (), քաղաք Հյուսիսային Կորեայում (ԿԺԴՀ), Համգյոն-Նամդո նահանգի վարչական կենտրոնը։ Ավելի քան 750 000 բնակիչ։ Ավտո- և երկաթուղային ճանապարհների հանգույց է։ Խամխինի համար նավահանգիստ է ծառայում Խիննամը, որի հետ փաստորեն միացած է։ Քիմական և ալյումինի արդյունաբերության, նավթավերամշակման կենտրոն է։ Կան մետաքսի, մեքենաշինության, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ, պոլիտեխնիկական և բժշկական ինստիտուտներ։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեայի քաղաքներ
Խամսե

**Խամսե** (հնգամատյան), Արևելքի ժողովուրդների դասական գրականության մեջ որևէ հեղինակի հինգ պոեմների համակազմույթը։ Առաջին Խամսե կազմվել է Նիզամի Գյանջևի 5 պոեմներից։ Խամսե ստեղծելու ավանդույթը Մերձավոր Արևելքի գրականություններում շարունակվել է մինչև XIX դ.։ Հայտնի են Ամիր Խոսրով Դեհլևիի, Խաջու Քերմանիի, Ալիշեր Նավոիի, Աբդուռահման Ջամիի, Համդի Չելեբիի խամսեները։

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Խամուրի լեռնաշղթա

**Խամուրի լեռներ**, հրաբխային խոշոր լեռնազանգված Հայկական լեռնաշխարհի կենտրոնական մասում, Բյուրակն լեռնազանգվածից հարավ-արևելք, Խնուս քաղաքից հարավ-արևելք, Խուսի դաշտի հարավային սահմանում։ Բարձրությունը 2924 մ է, ջրբաժան է Արածանու և նրա վտակ Խնուսի միջև։ Լանջերը զառիթափ են, մակերևույթը՝ բլրա-ալիքավոր, կան քարակարկառներ։ Կազմված է վերին պլիոցենի և անթրոպոգենի անդեզիտաբազալտային լավաներից։ Ծածկված է հարուստ ու փարթամ բուսականությամբ։ Սրա վրա կա համանուն բերդ։ Ըստ ոմանց լեռան անունը առաջացել է բերդի անունից։ Հայտնի է իր քյաֆիր վարդով։ «Խամբլերդի վերեվեն, Քաֆիր վարդի տերևեն», — երգել է ժողովուրդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Խայթաճանճեր

մինի|աջից|250px|Խայթաճանճ

**Խայթաճանճեր**, իսկական ճանճերի (*Muscidae*) ընտանիքի երկթևանի, արյունածուծ ճանճեր։ Հայտնի է մի քանի տեսակ, որից Հայաստանում տարածված են աշնանային (Stomoxys calcitrans)
և կովի փոքր խայթաճանճեր (*Ryperosia irritans*)։ Աշնանային խայթաճանճերի մարմնի երկարությունը 5-7 մմ է։ Բազմանում են գոմաղբի (հատկապես ձիու) և փտող բուսական մնացորդների մեջ։ Ամռան ընթացքում տալիս են մի քանի սերունդ։ Վարակիչ հիվանդությունների (սիբիրախտ, մաշկային լեյշմանիոզ և այլն) տարածողներ են։ Կովի փոքր խայթաճանճերի մարմնի երկարությունը 2, 7-4, 5 մմ է։ Բազմանում են միայն տավարի գոմաղբում։ Հարձակվում են խոշոր եղջերավոր անասունների, երբեմն՝ ձիերի վրա։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խայթաճանճեր
Խայբերի լեռնանցք

մինի|Խայբերի լեռնանցքը
**Խայբերի լեռնանցք**, լեռնային կարևոր անցում Աֆղանստանի և Պակիստանի միջև։ Հատում է Ապինգար լեռնաշղթան Քաբուլ գետի կիրճից հարավ։ Երկարությունը 53 կմ է, լայնությունը՝ 15-130 մ։ Գլխավոր լեռնանցքը գտնվում է 1030 մ բարձրության վրա։ Խայբերի լեռնանցքով է անցնում Փեշավար-Քաբուլ խճուղին և Պակիստանից Աֆղանստանի սահմանը տանող երկաթուղին։

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աֆղանստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Պակիստանի լեռնանցքներ
Խայեք

**Խայեք**, Հայեք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում, նույնանուն քաղաքից 8 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ճորոխ գետի ձախ ափին տարածքում, Խայեք գետակի ափին, Բալախոռի դաշտում։

## Պատմություն
Գյուղը նախկինում անվանվել է Խայիք և ունեցել է 3 եկեղեցի։

Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 30 տուն հայ և 15 տուն այլազգի, իսկ 1914 թ․-ին` 52 տուն հայ և 18 տուն այլազգի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խայեքն ուներ Ս. Աստավածածին և Ս. Աստվածամայր անուներով եկեղեցիներ։ 1404 թվականին գյուղը եկեղեցուն նվիրել է մի ավետարան։ Խայեքում կար ուխտավայր (Խաչի լույս)։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Խայթող բջիջներ

thumb|''Aiptasia pallida'' աղեխորշավորի նեմատոցիտի միկրոլուսանկար։ Կարմիր ներկով ներկվում են նեմատոցիտի պատիճի պոլիանիոնային թունավոր սպիտակուցները։
**Խայթող բջիջներ**, **նեմատոցիտներ**, աղեխորշավորների մեծ մասի ծածկող էպիթելում, ինչպես նաև էնտոդերմում գտնվող հատուկ բջիջներ, որոնք հարձակման և պաշտպանության միջոց են։ Ունեն բարակ, խիտինային կազմությամբ ձվաձև կամ երկարավուն պատիճ, որի խոռոչը լցված է թունավոր հեղուկով։ Այստեղ է գտնվում նաև պարուրաձև ոլորված թելիկը։ Կորիզը տեղադրված է բջջի հիմքում, իսկ արտաքին մակերևույթում կա զգայուն ելուստ՝ կնիդոցիլ, որին հպվելիս խայթող բջիջներն անմիջապես գրգռվում են, թելիկը խոռոչից դուրս է թռչում և խայթում։

Նեմատոցիստները շատ արդյունավետ զենքեր են։ Մեկ նեմատոցիստը կարող է անշարժացնել դրոզոֆիլ պտղաճանճի փոքր թրթուրին։ Մարդու համար ամենամահացու խայթող բջիջները հանդիպում են կուբոմեդուզաների մոտ։

Աղեխորշավորների խայթող բջիջները տեղադրված են մարմնի ամբողջ մակերևույթում, ավելի շատ խտացած են շոշափուկների և բերանի շուրջը։ Խայթոցից հետո բջիջները մահանում են, իսկ դրանց տեղում կամ կողքին նորերն են զարգանում։ Խայթող բջիջների ազդեցությունից այրվածքներ են առաջանում, մանր (երբեմն նաև խոշոր) կենդանիները մահանում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղեխորշավորներ
Վասակաշատ

**Վասակաշատ** կամ *Վասակակերտ*, *Վասակաբերդ*, ամրոց Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ծղուկք գավառում։

## Պատմություն
Հավանաբար հիմնադրել է Հայոց մարզպան Վասակ Սյունին (5-րդ դար)։ Ըստ Եղիշեի Վասակաշատում գտնվող պարսկական կայազորը հայ ապստամբները ոչնչացրել են Ավարայրի ճակատամարտից (451) առաջ։ 10-րդ դարում հիշատակվում է *Վասակակերտ* անունով։ Ավերակները պահպանվել են Սյունիքի մարզի Հացավան գյուղի հյուսիսային կողմում, երկու գետակների միջև գտնվող բարձունքի վրա։ 

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի բնակավայրեր
Խայծ

մինի|աջից|250px|Նկարում որպես խայծ ծառայում է ձուկը
**Խայծ**, կարթի ծայրին ամրացված որևէ կեր՝ ձկներին հրապուրելու և որսալու համար կամ թակարդի մեջ դրված կեր՝ կենդանիներին թակարդը գցելու համար։ Խայծն օգտագործվում է նաև փոխաբերական իմաստով՝ դավ, նենգություն։

Կատեգորիա:Ձկնորսություն
Ձիարշավարան

մինի
**Ձիարշավարան**, հիպոդրոմ, վարգաձիերի, հեծելաձիերի փորձարկման և ձիասպորտի մրցումների վայր։ Ձիարշավարանում կան վազքային և հեծելային շրջափակված օղակաձև վազքուղիներ, ուր գտնվում են ձիասպորտի տարբեր մրցումների հրապարակներ, արգելաշերտեր, հանդիսատեսի տրիբուններ (վերջնագծի երկարությամբ) և մրցավարական աշտարակ (վերջնագծի դիմաց), ձիերին նախապատրաստելու շրջափակված վայր, օժանդակ և տնտեսական կառույցներ (ձիանոց, պայտարան, ձիաբուծարան, կարանտինային կետ և այլն)։

Զիարշավարանները հայտնի են դեռես մ. թ. ա., Հին Հունաստանում և Հռոմում։ Արժանահիշատակ է Կոստանդնուպոլսի ձիարշավարանը, որը եղել է բազմահարկ և թաղածածկ։ Հռոմում, ավելի ուշ նաև Բյուզանդիայում, ձիարշավարանները եղել են նաև հասարակական կյանքի կենտրոն։

Ժամանակակից ձիարշավարանները լինում են հեծելային, վազքային և համակցված։ Վարգաձիերի փորձարկման համար նախատեսված վազքուղիների երկարությունը 1600 մ է, հեծելաձիերի համար՝ 2000 - 2400 - 3000 մ։ Լայնությունը համապատասխանաբար՝ 20-30 և 20-25 մ։ Ժամանակակից խոշորագույն ձիարշավարաններն են՝ Լեքսինգտոնյանը (ԱՄՆ, Քենտուկի նահանգ), Նյու Մարկետը, Էփսոմյանը (Մեծ Բրիտանիա), Վենսենյանը, Լոնշանը (Ֆրանսիա), Սարսուելան (Իսպանիա), Մոսկովյանը (Ռուսաստան) և այլն։

Հայաստանում ձիարշավարաններ եղել են Դվինում, Բագավանում, Վանում, Աշտիշատում, Արտաշատում են, ուր նավասարդյան խաղերի և այլ տոնախմբությունների ժամանակ կազմակերպվել են ձիարշավներ և հեծելախաղեր։ 1949-ին Երևանում կառուցվել է ձիարշավարան։

Կատեգորիա:Սպորտային կառույցներ
Սահանդ (հեռուստաալիք)

**Սահանդ**, իրանական նահանգային հեռուստաալիք։ Հիմնվել է 2000 թվականին Թավրիզում «Իրանի Իսլամական Հանրապետության Ձայն» պետական ընկերության կազմում։ Հեռուստաալիքը ծածկույթը տարածվում է Արևելյան Ադրբեջան նահանգի տարածքում։

Կատեգորիա:Ադրբեջանալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Իրանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու հեռուստաալիքներ
Մազանդարան (հեռուստաալիք)

«**Մազանդարան**», նահանգային հեռուստաալիք Իրանում։ Հիմնվել է 1971 թվականին «Մազանդարանի հեռարձակող ցանց» ընկերության կողմից Մազանդարան նահանգի կենտրոն Սարի քաղաքում, և պատկանում է «**[[Իրանի Իսլամական Հանրապետության Ձայն]]**» պետական մեդիաընկերությանը։ Հեռուստաալիքը նախատեսված է Իրանի մազանդարանցիներ ազգության համար, հեռարձակվում է պարսկերեն և մազանդերաներեն լեզուներով։ Հեռարձակումը տարածվում է Իրանի Մազանդարան և Գոլեստան նահանգներում, մասամբ՝ Սեմնան և Գիլան նահանգներում և Թուրքմենստանի Բալկանի վելայաթում։

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Իրանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու հեռուստաալիքներ
Valged Ööd

**Valged Ööd** (*Սպիտակ գիշեր*), էստոնացի երգչուհի Գեթթեր Յաանիի չորրորդ սինգլն է, որը թողարկվել է *Moonwalk* լեյբլի կողմից։ Երգը զուգերգ է, որը Գեթթերը կատարում է էստոնացի երգիչ Կոյտ Թոոմեի հետ։ Երգը համացանցից ներբեռնման համար թողարկվել է 2011 թվականի մայիսի 22-ին և այնուհետև ընդգրկվել է Գեթթերի *Rockefeller Street* ալբոմում։

## Երգի տարբերակաները
;Digital download - Սինգլ
# "Valged Ööd" (Կոյտ Թոոմեի հետ) - 3։50

## Չարթեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2011 երգեր
Կատեգորիա:2011 սինգլներ