Հերշ Սմոլյար

**Հերշ** (Գիրշ) **Սմոլյար** (*Գրիգորի Դավիդի Սմոլյար*, ,  — *Գժեգոժ Սմոլյար*, ), հրեա գրող և լրագրող (իդիշ), Լեհաստանի և Խորհրդային Միության կոմունիստական գործիչ, Լեհաստանի հրեական համայնքի հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
ԳՀերշ Սմոլյարը ծնվել է 1905 թվականին Զամբրուվում՝ գազավորված ջուր արտադրողի ընտանիքում։  1917 թվականին ավարտել է տարրական դպրոցի 4-րդ դասարանը։ 1918 թվականին կազմակերպել է սիոնիստական երիտասարդության ձախ խումբը, որն անվանել է Սոցիալիստական երիտասարդության միություն։  1920 թվականի հուլիսին՝ լեհ-խորհրդային պատերազմի ժամանակ, երբ Կարմիր բանակը մտել է Լեհաստան, Սմոլլյարը դարձել է տեղական հեղափոխական կոմիտեի անդամ, ինչը պատճառ է դարձել Լեհական ոստիկանության կողմից նրան հետագա վերահսկողության տակ վերցնելու համար։  Ավելի ուշ տեղափոխվել է Վարշավա, որտեղ անդամագրվել է Լեհաստանի կոմունիստական կուսակցությանը։

Կուսակցության հանձնարարությամբ մեկնել է Կիև, որտեղ դարձել է գավառական ՀամԼԿԵՄ-ի տնտեսական բաժնի քարտուղար։  Միաժամանակ զբաղեցրել է «Աշխատավոր երիտասարդություն» երիտասարդական թերթի քարտուղարի պաշտոնը։  Սովորել է Մոսկվայի ազգային փոքրամասնությունների կոմունիստական համալսարանի հրեական բաժնում։ 1924 թվականին Վ. Ի. Լենինի մահից հետո Հերշ Սմոլյարն ուղարկվել է Ուման՝ կոմերիտմիության շրջանային համագումարի, որտեղ նա կազմակերպել է այսպես կոչված «լենինյան հարկը» կոմսոմոլի համար: 1925 թվականին միացել է ՀամԿ(բ)Կ-ին և ուղարկվել Խարկով, որտեղ աշխատել է որպես «Երիտասարդ գվարդիա» ամսագրի խմբագիր։  Ավելի ուշ նրան ուղարկել են Մոսկվա։

1926 թվականին ընտրվել է ՀամԼԿԵՄ կենտրոնական կոմիտեին կից Հրեական կենտրոնական բյուրոյի անդամ։  1928 թվականին Կոմինտեռնի լեհական մասնաճյուղը նրան ուղարկել է Լեհաստան, որտեղ Վիլնյուսում աշխատել է  որպես կոմունիստական երիտասարդության քաղաքային բաժանմունքի քարտուղար, այնուհետև՝ Արևմտյան Բելառուսի Կոմունիստական կուսակցության քարտուղար։  Շուտով Հերշ Սմոլյարը ձերբակալվել  և երեք տարով բանտարկվել է։ Ազատ արձակվելուց հետո նշանակվել է Արևմտյան Բելառուսի Կոմունիստական կուսակցության քարտուղար Բարանովիչիում, Սլոնիմում և Բելոստոկում։ 

1934 թվականից զբաղեցրել է Արևմտյան Բելառուսի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի հրատարակչական գործի կառավարչի պաշտոնը։  Միևնույն ժամանակ սկսել է  լույս ընծայել տպագիր հրատարակություններ իդիշ լեզվով: 1936 թվականին կրկին ձերբակալվել է և դատապարտվել վեց տարվա ազատազրկման։  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո նա Կարմիր բանակի կողմից ազատվել է կալանքից և սկսել է աշխատել որպես *Białystokier Sztern* (իդիշ լեզվով) օրաթերթի խմբագիր, որը Արևմտյան Բելառուսի Կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի շրջանային բաժանմունքի թերթն էր: Նացիստական Գերմանիայի՝ ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակման ժամանակ Հերշ Սմոլյարը եղել է  Մինսկում: Խորհրդային զորքերի կողմից Մինսկը հանձնելուց հետո նրան ուղարկել են Մինսկի գետտո, որտեղ նա 1942 թվականին գլխավորել է ընդհատակայինների ռազմական կազմակերպությունը, և որտեղից նրան հաջողվել է փախչել։ Հետագայում Հերշ Սմոլյարը՝ որպես կոմիսար՝ լեյտենանտի կոչումով և Եֆիմ կեղծանունով,  ծառայել է Նալիբոկյան թավուտում գործող բելառուսական պարտիզանական ջոկատներից մեկում: Պարտիզանական ջոկատում  եղած ժամանակ հրատարակել է մի քանի պարտիզանական թերթ ռուսերեն և իդիշ լեզուներով։ 

Մասնակցել է 1944 թվականի հուլիսի 16-ին Մինսկում կայացած պարտիզանական շքերթին։ 

1946 թվականին որպես հայրենադարձ ուղարկվել է Լեհաստան, որտեղ աշխատել է լեհ հրեաների կենտրոնական կոմիտեի մշակույթի և քարոզչության բաժնում: 1949-1950 թվականներին եղել է լեհ հրեաների կենտրոնական կոմիտեի նախագահ՝ Ենթամանդատային Պաղեստին մեկնած Ադոլֆ Բերմանի փոխարեն։ Այնուհետև մինչև 1962 թվականը Հերշ Սմոլյարը եղել է Լեհաստանում հրեաների հասարակական-մշակութային ընկերության նախագահը։  Մինչև 1968 թվականը եղել է «Ֆոլքսշտիմե» թերթի գլխավոր խմբագիրը։ 1968 թվականի մարտյան իրադարձությունների ժամանակ հեռացվել է կուսակցությունից։ Հրատարակել է իդիշով հրապարակախոսական և հուշագրական բնույթի մի շարք գրքեր։

1970 թվականին մեկնել է Իսրայել, որտեղ աշխատել է Երուսաղեմի ազգային գրադարանում և Թել Ավիվի համալսարանում։

Հերշ Սմոլյարը մահացել Է 1993 թվականին Թել Ավիվում։

## Պարգևներ
* Պարտիզանական խաչ
* «Գրյունվալդի խաչ» III աստիճանի շքանշան
* «Աշխատանքի դրոշ» II աստիճանի շքանշան
* Քաջերի խաչ
* Լեհաստանի Վերածննդի սպայական շքանշան:

## Հրատարակություններ
* פֿון מינסקער געטאָ (*Ֆուն մինսկեր գետտո* — Մինսկի գետտոյից), Մ.,  «Դեր Էմես» պետական հրատարակչություն, 1946։ 
* ייִדן אָן געלע לאַטעס (*յիդն օն գելե լատես* — հրեաներն առանց դեղին աստղերի), Վարշավա, 1948։
* װוּ ביסטו חבֿר סידאָראָװ (*Վու բիստու հավեր Սիդորով*? —— Որտե՞ղ ես, ընկեր Սիդորով), Թել Ավիվ, 1975։
* Менскае гета: Барацьба савецкіх габраяў-партызанаў супраць нацыстаў. — Менск: Тэхналёгія, 2002, 184 с.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* August Grabski: Działalność komunistów wśród Żydów w Polsce (1944—1949). Warszawa: Trio, 2004. ISBN 8388542877.
* Grzegorz Berendt: Życie żydowskie w Polsce w latach 1950—1956. Z dziejów Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2006. ISBN 8373263853.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* Михаил НОРДШТЕЙН, Яков БАСИН. ТАК ФАБРИКОВАЛИСЬ ФАЛЬШИВКИ . АВИВ / май 2003 г.
* Ступников А. Гирш Смоляр
* *Я. Басин.* «Валютчик» из Минского гетто

Կատեգորիա:Լեհ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ
Կատեգորիա:Հրեա հրատարակիչներ