Հնձվորի սերը

«**Հնձվորի սերը**», Հրաչյա Քոչարի պատմվածքն է, որը գրվել է 1936 թվականին։ Զետեղված է 1941 թվականին հրատարակված «Ժամանակներ» պատմվածաշարում։

## Գնահատական
«Ժամանակներ» շարքում Քոչարը փորձում է մի ակնարկով ընդգրկել Սիսականի հայ ժողովրդի՝ վերջին դարերում ապրած պատմական կյանքը, տեսնել այդ կյանքի մեջ այն, ինչ նրան կապում է մեր օրերի հետ և այն, ինչ նրան խորթացնում, վանում է մեր օրերից։ Անցյալն իր հոռի կողմերով պատկերված է նաև «Հնձվորի սերը» պատմվածքում, որի թեման վերցվել է հայ ժողովրդական լեգենդից։ Պատմվածքում մերկացված են դասային նախապաշարումները, որոնք խանգարում էին տարբեր դասերի ներկայացուցիչներին իրար հետ շփվելու։ Դասային նախապաշարման զոհ են գնում ազատ սիրո գաղափարի ներկայացուցիչները։

## Սյուժե
Պատմվածքն սկսվում է բնության տեսարանով՝ լճափնյա լեռների և հավերժորեն ծփացող լճի նկարագրությամբ։ Լեռան գագաթներից երևում են խաղաղ լիճը, լուռ ու խոնարհ արտերը, բաց երկինքը, ծիրանիով ներկված դաշտերը, և ահա այդ դաշտերով անցնում է առաջին մեքենան, դաշտը լցվում է աշխատավոր մարդկանցով։ Մեքենան կանգնում է, մեքենայից ցած են իջնում սպիտակ բլուզավոր մի մարդ ու մի ջահել աղջիկ։ Նրանց տեսնելով՝ ընդառաջ է գալիս հնձվորը և ողջունում նրանց։ Հնձվորը եկվորների հարցին, թե այդ օրը ինչքան են հնձել, պատասխանում է, որ երեք հեկտար հնձել են, ապա առաջարկում է միասին հացի նստել։ Պատումն ընդմիջվում է հեղինակի խոհերով, թե ինչպես էր նախկինում երկրագործը մի ամբողջ օր այնքան գարի հավաքում, ինչքան այսօր երիտասարդն իր մեքենայով՝ տասը րոպեում։ Աղջկա այն հարցին, թե այսօ՞ր ինչքան կհավաքի հնձվորը, վերջինս անսպասելի հարց է տալիս, թե նրանք արդյո՞ք տեսել են զույգ գերեզմանը լճի ափին։ Հաջորդ տողերում ներկայացվում է այդ շիրմաքարերի պատմությունը, այնտեղ թաղված է մի հին ու տխուր սեր, և անցորդները դրանց նայելիս հիշում են այն տխուր պատմությունը։ Գյուղի հնձվորը սիրելիս է լինում գյուղի սիրուն աղջկան, նրանց սերը փոխադարձ է լինում, բայց աղջկա հարուստ հայրը մերժում է այդ սերը՝ ասելով, որ իր աղջկան մշակի չի տա, «ինչպես կին չի կարող դառնալ արու եղջերուին գայլի էգ ձագը, ինչքան էլ գեղեցիկ լինի եղջերուն»։ Աղջիկը թախանձագին խնդրում է հորը թույլ տալ իրենց սերը, իսկ հայրը համաձայնում է միայն մի պայմանով՝ եթե հնձվոր տղան արևածագից մինչև արևի մայր մտնելը մենակ հնձի ծովափի մեծ արտը։ Հնձվորը գրեթե հնձում է արտը, երբ հարուստը խորամանկորեն խաբում է հնձվորին՝ մարդ ուղարկելով ու տեղեկացնելով, թե իբրև իր աղջիկը թույն է խմել ու մեռել, քանզի չէր հավատացել, որ հնձվորը կկարողանա հնձել ամբողջը մի օրում։ Հնձվորը, լսելով գույժը, այնուհանդերձ հնձում է արտը, որ նենգ հայրը չուրախանա, և որ ինքն ամոթով հրաժեշտ չտա աշխարհին։ Եվ գերանդու վերջին հարվածը տալուն պես հնձվորը ուժասպառ ընկնում ու մահանում է։ Աղջկան է հասնում հնձվորի մահվան լուրը, ու մահանում է աղջիկն էլ։ Նրանցից մնում են երկու շիրմաքարերը։ Եկվորները պատրաստվում են հրաժեշտի, բայց մի վերջին անգամ հիշեցնում են, որ հնձվորն այսօր էլ պիտի կատարի իր խոսքը, ինչին ի պատասխան հնձվորը մի անգամ էլ է հարցնում նրանց. -Տեսե՞լ եք սիրահարների գերեզմանը… 
Աղջիկը, կռահելով ակնարկը, գլուխը կախում է կրծքին, իսկ մեքենավարը կտրուկ ասում է, որ կհնձի ծովի ափին փռված դաշտը ազնիվ պայմանով՝ աչքով անելով սպիտակ բլուզավոր մարդուն՝ ցույց տալով ջահել աղջկան։
Մեքենան շարժվում է, տուն է գնում նաև հնձվորը՝ «լի այնպիսի քաղցր զգացմունքներով, որ կարող է զգալ ու հասկանալ այն մարդը միայն, որը սիրել է…»։

## Կերպարներ
* հնձվոր
* մեքենավար
* աղջիկ

## Տես նաև
* Եփրատի կամրջին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրաչյա Քոչարի ստեղծագործություններ