Իմամ Խոմեյնիի անվան միջազգային օդանավակայան

**Թեհրանի Իմամ Խոմենիի միջազգային օդանավակայան,** Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանի միջազգային օդանավակայանը։ Գտնվում է Վահնաբադից 2 կիլոմետր (1 մղոն) և Թեհրանից 35 կիլոմետր (22 մղոն) հարավ-արևմուտք և անվանված է Իրանի առաջին գերագույն առաջնորդ Ռուհոլլա Խոմենիի անունով։ Օդանավակայանը շահագործվում է Իմամ Խոմենիի անվան օդանավակայանի քաղաքային ընկերության կողմից։ Այն զբաղեցնում է 13,400 հեկտար (33,000 ակր) տարածք և ունի երկու տերմինալ և երկու թռիչքուղի։ Թեհրան կատարվող բոլոր միջազգային չվերթները սպասարկվում են օդանավակայանից, իսկ բոլոր ներքին չվերթները վայրէջք են կատարում Մեհրաբադ օդանավակայանում։ Իմամ Խոմենիի օդանավակայանը բազմաթիվ ավիաընկերությունների հանգույց է։ 2019 թվականի մարտի 20-ին ավարտված ֆինանսական տարվա դրությամբ այն Իրանում ուղևորահոսքի առումով զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը։

Օդանավակայանի կառուցումը սկսվել է 1979 թվականի հեղափոխությունից առաջ, քանի որ Մեհրաբադ օդանավակայանը գերբեռնված է դարձել։ Այն նախատեսված է եղել բացել 2004 թվականի մայիսին՝ թուրք-ավստրիական կոնսորցիումի՝ «Թեփե-Ակֆեն-Վիեի» (TAV) կառավարման ներքո։ Սակայն Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը փակել է այն առաջին ինքնաթիռի վայրէջքից անմիջապես հետո՝ վկայակոչելով անվտանգության հետ կապված մտավախությունները, որոնք կապված են օտարերկրացիներին օդանավակայանը կառավարելու թույլտվության հետ։ Պահպանողականները խորհրդարանում  ասել են, որ TAV-ը գործարար կապեր ունի Իրանի թշնամի Իսրայելի հետ։ Ընկերությունը հայտարարել է, որ որևէ կապ չունի երկրի հետ։ Օդանավակայանը վերաբացվել է 2005 թվականի ապրիլին՝ չորս իրանական ավիափոխադրողների կողմից շահագործման պատասխանատուների կողմից։ 2019 թվականին ավարտվել է երկրորդ տերմինալի կառուցումը։

## Աշխարհագրություն
Օդանավակայանը գտնվում է Թեհրանի մարզի Ռոբաթ Քարիմի և Ռեյի շրջանների վերջում՝ Վահնաբադի գյուղական շրջանի կազմում (նախկինում դրա մաս էր կազմում): Այս օդանավակայանի կառուցման ընթացքում Վահնաբադի գյուղական շրջանից ամբողջությամբ օդանավակայանին միացվել է հարավային Նոդեհ գյուղը։

Օդանավակայանից հյուսիս գտնվող հողատարածքի մեծ մասը (այժմ օդանավակայանային քաղաքի հյուսիսային գոտու տակ) բաղկացած է տեղացի բնակիչներ Հասան Լաթիֆիյանի և նրա կնոջ՝ Զահրա Աբդուլլահիի կողմից օդանավակայանի կառուցման և ընդլայնման համար նվիրաբերված հողերից (մինչև օդանավակայանային քաղաքի ստեղծումը): Օդանավակայանի քաղաքի CNS սարքավորումների մի մասը, ինչպիսիք են ILS հատուկ մոտեցման համակարգը և աջ թռիչքուղին 29 (29R)՝ որպես օտարերկրյա ինքնաթիռների համար նախատեսված հիմնական վայրէջքի գոտի, և կողային ղեկուղին, գտնվում են այս տարածքում։

## Պատմություն
### Կառուցում և նախնական բացում
Իրանի կառավարությունը 1979 թվականի հեղափոխությունից առաջ որոշում է կայացրել Թեհրանի համար նոր օդանավակայան կառուցելու մասին։ Քաղաքն այդ ժամանակ Մերձավոր Արևելքի կենտրոնն էր, և գործող Մեհրաբադ օդանավակայանում օդային երթևեկությունը արագորեն աճում էր։ Նոր օդանավակայանը սկզբնապես կոչվել է Թեհրան կամ Արյամեհր միջազգային օդանավակայան, իսկ սկզբնական նախագծողներն եղել են ամերիկյան Tippetts-Abbett-McCarthy-Stratton ընկերությունը և իրանական Farman-Farmayan ընկերությունը։ 1977 թվականին սկսվել է շինարարությունը։ Հեղափոխությունը և Իրաքի հետ պատերազմը հանգեցրել են ուշացումների, և թռիչքուղու վրա աշխատանքները վերսկսվել են 1989 թվականին։ Պատերազմի տնտեսական ազդեցության և միջազգային հանրության կողմից Իրանի մեկուսացման պատճառով, նախագահ Ակբար Ռաֆսանջանին 1990-ականների սկզբին կենտրոնացավ այլ ջանքերի վրա։ 1995 թվականին ֆրանսիական «Aéroports de Paris» ընկերությունը ընտրվել է որպես գլխավոր խորհրդատու, և սկսվել է տերմինալի շինարարությունը։ 2000 թվականին օդանավակայանը վերանվանվել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության հիմնադիր Ռուհոլլահ Խոմենիի անունով։

2003 թվականին թուրք-ավստրիական կոնսորցիում «Թեփե-Ակֆեն-Վիե»-ն (TAV) համաձայնության հասավ Մոհամմադ Խաթամիի բարեփոխիչ վարչակազմի հետ՝ տերմինալը շահագործելու և երկրորդը կառուցելու համար։ Սկզբնական ներդրումը կազմել է 15միլիոն դոլար։ Գործարքը խորհրդանշում էր կառավարության այն տեսակետից շեղում, որ օտարերկրյա ներդրումները իմպերիալիզմի մի ձև էին։ Նախագահ Խաթամին օդանավակայանը բացել է 2004 թվականի փետրվարի 1-ին՝ հեղափոխության 25-ամյակին նվիրված տոնակատարությունների ժամանակ։ Ծրագիրը նախատեսել է, որ այն սպասարկի Թեհրան տանող բոլոր միջազգային չվերթները։ Պաշտոնյաները ցանկացել են, որ օդանավակայանը խորհրդանշի Իրանի բացումը միջազգային հանրության առջև և հույս ունեին, որ այն կդառնա Մերձավոր Արևելքի ամենամեծը։ «Էկոնոմիստ Ինտելեջսի Ունիթ»-ը մեկնաբանել է, որ Դուբայի օդանավակայանն արդեն ծառայում է որպես տարածաշրջանի կենտրոն, և որ նոր օդանավակայանը, հավանաբար, չի կարողանա հաղթահարել զբոսաշրջության համար առկա խոչընդոտները, ինչպիսիք են կառավարության կոշտ սոցիալական կանոնները։

Որոշ իրանցիներ, այդ թվում՝ երկու ավիաընկերությունների տնօրեններ, դեմ են եղել TAV-ի հետ կնքված գործարքին։ Նրանց հիմնական մտահոգությունն եղել է այն, որ Թուրքիան կապեր ունի Իրանի թշնամի Իսրայելի հետ։ 2004 թվականի մայիսի 7-ին զինվորականները ստիպել են TAV-ի անձնակազմին լքել տարածքը՝ իրենց սարքավորումներով հանդերձ, և օբյեկտի կառավարումը հանձնեցին Iran Air-ին։ Հաջորդ օրը Դուբայից Emirates-ի ինքնաթիռը դարձել է առաջինը, որը վայրէջք կատարեց։ Սակայն ժամեր անց Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը փակել է օդանավակայանը՝ տանկեր մղելով թռիչքուղու վրա։ Այն սպառնաց հակաօդային կրակ կիրառել երկրորդ ժամանող ինքնաթիռի դեմ, որը կործանիչներով ուղեկցվել էր դեպի Սպահան։ Մնացած չվերթները վերահասցեագրվեցին դեպի Մեհրաբադ։ Պահակները նշել են, որ Իրանի ամենամեծ օդանավակայանի ղեկավարումը օտարերկրացիների կողմից վտանգավոր է և ազգային արժանապատվության վիրավորանք։ Խորհրդարանում պահպանողականները հայտարարել են, որ կոնսորցիումը գործարքներ է կնքել Իսրայելի հետ։ TAV-ը պատասխանել է, որ ինքը որևէ կապ չունի երկրի հետ։

Այդ տարվա վերջում պահպանողականների գերակշռող խորհրդարանը պաշտոնանկ է արել Խաթամիի տրանսպորտի նախարար Ահմադ Խորրամին՝ մասամբ TAV պայմանագրի պատճառով։ Այն նաև իրեն իրավունք տվեց վետո դնելու գործարքին և մեկ այլ գործարքի, որը կառավարությունը կնքել էր թուրքական ընկերության հետ։ TAV-ի հետ կնքված համաձայնագիրը, ի վերջո, չեղյալ է հայտարարվել։ Միջադեպը սրել է Իրանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունները։ Արտաքին հարաբերությունների խորհրդի անդամ Ռեյ Տակեյի խոսքով՝ փակման հավանական պատճառն եղել է այն, որ «տեղական շահերը, մասնավորապես՝ Հեղափոխության պահապանների կորպուսը, ցանկանում էին շահույթի ավելի մեծ բաժին ստանալ»։ Նմանատիպ մեկնաբանություններ են արել *[[The Guardian|նաև «Գարդիան»]]*-ը և *[[Վաշինգտոն Փոստ|«Վաշինգտոն Փոստ»]]-*ը։

### Երկրորդ բացում
[մինի|[Մահան Էյր|Mahan Air Airbus A340-ները կայանված են Իմամ Խոմենիի անվան օդանավակայանում, 2016 թվական]]
2005 թվականի ապրիլի 30-ին 350 միլիոն դոլար արժողությամբ Իմամ Խոմենիի օդանավակայանը վերաբացվել է չորս իրանական ավիաընկերությունների՝ Caspian Airlines-ի, Iran Aseman Airlines-ի, Kish Air-ի և Mahan Air-ի կառավարման ներք։ Սկզբում օդանավակայանը չվերթներ է իրականացրել միայն մի քանի Մերձավոր Արևելքի երկրներ։ 2008 թվականի մարտի դրությամբ բոլոր միջազգային չվերթները, բացառությամբ Հաջի և Ումրայի, Մեհրաբադից տեղափոխվել էին Իմամ Խոմենիի անվան օդանավակայան։ Օդանավակայանը 2016 թվականին նաև պայմանագիր է կնքել Միլանում գործող իտալական  ընկերության հետ օդանավակայանի սպասարկման գործունեությունը կառավարելու համար։

Air France-ը, Alitalia-ն, British Airways-ը և KLM-ը վերսկսեցին չվերթները դեպի Թեհրան 2016 թվականին՝ Իրանի միջուկային համաձայնագրից հետո։ «Thai Airways»-ը նույնպես չվերթներ է սկսել դեպի Իրան։ Երկու տարի անց բոլոր հինգ ավիափոխադրողները դադարեցրել են իրենց չվերթները՝ նշելով, որ ֆինանսապես կենսունակ չեն։ Վերլուծաբանները նշել են, որ ավիաընկերությունների որոշումների հիմնական պատճառն եղել է այն, որ Միացյալ Նահանգները դուրս էր եկել միջուկային համաձայնագրից և որոշել է վերականգնել Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցները: 2019 թվականի հունիսին նախագահ Հասան Ռոհանին բացել է Սալաամի միջազգային տերմինալը։
մինի|Terminal 1

## Ենթակառուցվածքներ
Օդանավակայանը զբաղեցնում է 13,400 հեկտար (33,000 ակր) տարածք և շահագործվում է Իմամ Խոմենիի անվան օդանավակայանի քաղաքային ընկերության կողմից, որը մտնում է Ճանապարհների և քաղաքաշինության նախարարության կազմի մեջ։ Այն ունի երկու տերմինալ՝ տերմինալ 1 և Սալաամի միջազգային տերմինալ։ Տերմինալ 1-ը ունի աղեղի ձև, որի ծայրերը միանում են անապատային հորիզոնին։ Երրորդ տերմինալը՝ «Իրանշահր» անվամբ, նախագծման փուլում է։ Կան երկու թռիչքուղիներ՝

* 11L/29R՝ 4,198 × 45 մետր (13,773 × 148 ֆուտ)
* 11R/29L՝ 4,092 × 45 մետր (13,425 × 148 ֆուտ)

Առաջին 450 մետրը (1480 ոտնաչափ) 11L/29r-ը պատրաստված է բետոնից, մնացածը ՝ ասֆալտից։ 11R / 29L-ն ամբողջությամբ պատրաստված է ասֆալտից։։ 2009 թվականի օգոստոսին տեղադրվել է գործիքային վայրէջքի համակարգ։ Իրանում առաջինը՝ Իմամ Խոմենի օդանավակայանն էր, որ նման համակարգ է ունեցել։

2015 թվականին ֆրանսիական AccorHotels ընկերությունը օդանավակայանի տարածքում բացել է Novotel և Ibis հյուրանոցները՝ նշելով 1979 թվականի հեղափոխությունից ի վեր առաջին միջազգային հյուրանոցային ցանցի մուտքը իրանական շուկա։ Ընկերությունը մոտիվացված է Համատեղ համապարփակ գործողությունների ծրագրով։ Այդ ժամանակվանից ի վեր «Ռեքսան» միջազգային օդանավակայանի հյուրանոցները ստանձնել են հյուրանոցների կառավարումը և վերանվանել դրանք համապատասխանաբար «Ռեքսան» և «Ռեմիս»։

## Ավիաընկերություններ և ուղղություններ
Իմամ Խոմենիի անվան օդանավակայան թռչող ավիաընկերությունների մեծ մասը գտնվում են Թուրքիայում և Մերձավոր Արևելքում։ Օդանավակայանը սպասարկում են երկու արևմտյան ավիաընկերություններ՝ Lufthansa-ն և Austrian Airlines-ը։ Այն Iran Air-ի, Iran Aseman Airlines-ի, Mahan Air-ի և Meraj Airlines-ի հանգույցն է։ Իմամ Խոմենիի անվան օդանավակայանը ընդունում է Թեհրան տանող բոլոր միջազգային չվերթները, մինչդեռ Մեհրաբադ անվան օդանավակայանը սպասարկում է ներքին չվերթները։ Չվերթներ կան դեպի Մերձավոր Արևելքի և Ասիայի մնացած մասի մի քանի քաղաքներ, ինչպիսիք են Դամասկոսը, Գուանչժոուն և Մումբայը։ Թեհրանը նաև կապված է Եվրոպայի այնպիսի ուղղությունների հետ, ինչպիսիք են Լոնդոնը և Մոսկվան։ 2019 թվականի մարտի 20-ին ավարտված ֆինանսական տարում օդանավակայանը սպասարկել է 7.27 միլիոն ուղևորի, ինչը այն դարձնում է Իրանում երրորդ ամենածանրաբեռնվածը։ Այն ստացել է 142,000 տոննա բեռ, իսկ ինքնաթիռների տեղաշարժերի թիվը կազմել է 47,000։

## Ցամաքային տրանսպորտ
Իմամ Խոմենիի անվան միջազգային օդանավակայան կարելի է հասնել Թեհրանից Թեհրան-Ղոմ և Թեհրան-Սավեհ մայրուղիներով։ Այն նաև սպասարկվում է Թեհրանի մետրոյի 1-ին գծի կայարանով, որը բացվել է 2017 թվականի օգոստոսին։

## Վթարներ և միջադեպեր
* 2009 թվականի հուլիսի 15-ին, Ղազվինի նահանգում վթարի է ենթարկվել «Caspian Airlines»-ի 7908 չվերթ կատարող Տու-154 ինքնաթիռը, որը թռչում էր դեպի Երևան։ Բոլոր 168 ուղևորներն ու անձնակազմը զոհվել են
* 2020 թվականի հունվարի 8-ին «Ուկրաինայի միջազգային ավիաուղիներ» ավիաընկերության 752 չվերթի ինքնաթիռը խոցվել է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի կողմից օդանավակայանից թռիչքից կարճ ժամանակ անց, որի հետևանքով զոհվել են ինքնաթիռում գտնվող բոլոր 176 մարդիկ
* 2024 թվականի հոկտեմբերի 26-ին օդանավակայանը ենթարկվել է Իսրայելի կողմից իրականացված ճշգրիտ ռազմական ավիահարվածների՝ ի պատասխան վերջերս իրականացված բալիստիկ հրթիռային հարձակումների

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Իրանում
Կատեգորիա:2005 հիմնադրումներ Իրանում
Կատեգորիա:Ասիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Թեհրանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Թեհրանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Տրանսպորտն Իրանում
Կատեգորիա:Օդանավակայաններ այբբենական կարգով