open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սամվել Մելիքսեթյան

**Սամվել Գրիգորի Մելիքսեթյան** (), խորհրդային և հայ անասնաբույժ, զինվորական ծառայության գնդապետ (1954 թ.-ից՝ պաշտոնաթող), անասնաբուժական գիտության դոկտոր (1962), պրոֆեսոր (1964)։

## Կենսագրություն
1933 թ. ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1933-1954 թթ.-ին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1964 թ.-ից Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի վիրաբուժության ամբիոնի պրոֆեսոր։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսության կենդանիների վիրաբուժական տարբեր հիվանդությունների կանխարգելման և բուժման խնդիրներին։ 1935-1940 թթ.-ին պրոֆեսոր Ա․ Վելլերի հետ (Լենինգրադ) մշակել է վիրահատմամբ ձիերի աղիքային քարերի հեռացման նոր մեթոդ, ստեղծել խոշոր եղջերավոր կենդանիների նախաստամոքսների վնասվածքների կանխարգելման և բուժման սարքերի համալիր (տես Մագնիսային զոնդ և օղակ)։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թ.-ից։

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի և Կարմիր աստղի 3 շքանշաններով։

## Երկեր
* Անասնաբույժի ուղեցույց (Վիրաբուժություն), Երևան, 1968։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Անասնաբուժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Յուոզա Մատուլիս

**Յուոզա Յուոզովիչ Մատուլիս** (, , ), լիտվացի խորհրդային ֆիզքիմիկոս, Լիտվիայի ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1941), նախագահ (1946—1984)։

Ավարտել է Կաունասի համալսարանը (1929)։ 1956 թվականին նշանակվել է Լիտվիայի ԽՍՀ ԳԱ քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի ինստիտուտի տնօրեն։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերել են լուսաքիմիային և էլեկտրաքիմիային, մետաղների էլեկարանսաեցման տեսությանը, տված հատկություններով մետաղական ծածկույթների ստացման տեխնոլոգիայի գիտական հիմունքների մշակմանը։ Հեղինակ է կոլոիդների քիմիայի դասընթացի և ֆիզիկական քիմիայի ձեռնարկի (հրատարակվել է Կաունասում, 1947 թ.-ին և 1948 թ.-ին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Վիտովո Մեծի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Մելիք-Եգանյաններ

**Մելիք-Եգանյաններ**, Մելիք - Ավանյաններ, մելիքական տուն Արցախի Դիզակ գավառում։ Հիմնադիրը Դիզակի մելիք Եգանն է։ Ենթադրվում է, որ սերում էին IX դարի Արցախի իշխան Եսայի Ապումուսեի տոհմից։ XVIII դարի 1-ին կեսին Դիզակի մելիք Եգանը կարևոր դեր է կատարել հայաբնակ տարածքների ազատագրման և ինքնավարության վերականգնման (Խամսայի մելիքություններ) պայքարում, Նադիր շահի կողմից ստացել խանի տիտղոս։ Նրա հետնորդները՝ Դիզակի տերերը Մելիք-Եգանյաններ են կոչվել նրա անունով։ Մելիք-Եգանյանների աթոռանիստն էր Տող (Դող) ավանը։ Արցախը Ռուսաստանին միացվելուց (1813 թվական) հետո Մելիք-Եգանյանները զրկվել են մելիքական իրավունքներից։

## Աղբյուրներ
*Մելիք Եգանի ընդունարանի մուտքի վիմագիր արձանագրությունը
*Խամսայի մելիքությունների իրավունքներն ու պարտականությունները

Կատեգորիա:Մելիք-Եգանյաններ
Նիկոս Պապազոգլու

**Նիկոս Պապազոգլու** (, ), հույն երգիչ, երգահան, երաժիշտ։ Ծնվել, ապրել ու մահացել է Սալոնիկում (Թեսաղոնիկե)։ Բեմերում յուրահատուկ էր իր կարմիր փողկապով։ Նա ունեցել է բացառիկ խոր ձայն, բանաստեղծական կրքոտ երգերով։ Հիմնականում երգեր է ստեղծագործել հին ու ավանդական ժանրերը մեկտեղելով Ժամանակակից ձայների հետ։

Պապազոգլուն իր երգի ասպարեզն սկսել է 1960-ականների կեսերին Հունաստանում, ելույթ ունենալով տեղական տարբեր երաժշտական խմբերի հետ։ 1972 թվականին, Հունական «Զիլոտիս» խմբի հետ անցել է Գերմանիայի Աախեն քաղաքը, միջազգային ճանաչում ձեռք բերելու նպատակով։ Այնուհետև, կարճ ժամանակով մեկնել է Իտալիայի Միլան քաղաքը նոր երգեր ձայնագրելու համար։ Շատ չանցած, նա երադարձել է Հունաստան։

1976 թվականին, Ախարնիս փառատոնի շրջանակներում, Պապազոգլուն ծանոթացել է երգահան-կոմպոզիտոր Մանոլիս Ռասուլիսին հետ, որտեղից էլ սկսել է նրանց համագործակցությունը։ 1978 թվականին թողարկել են *Էկդիկիսի դիս Կիֆտիաս* (, նշանակում է՝ Գնչուների վրեժը Հունաստանում) վիճահարույց ալբոմը։ Նրանց համագործակցությունը տևել է մինչև նրանց մահը։

1984 թվականից, Պապազոգլուն սկսել է համերգներով շրջագայել Հունաստանի զանազան շրջաններում իր հետ ունենալով Լոքսի Ֆալագա երաժշտական խումբը։ Այս բոլորի արդյունքում, Պապազոգլուն մեծ համբավ է ձեռք բերել Հունաստանում և արտերկրում որպես "կարմիր փողկապով բագլամասը ձեռքին կրող" երգիչ։

Նրա հայտնի երգերից են *Ախ Էլլադա*, *Ի մագես դեն իփարխուն փիա*, *Կանիս էդո դեն տրագուդա*, *Իդրոխոս*, և այլն։

Նիկոս Պապազոգլուն ապրել ու ստեղծագործել է իր ծննդավայր Սալոնիկում, կողքին ունենալով կնոջն ու 2 զավակներին։ Մահացել է 2011 թվականին քաղցկեղից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն երգիչներ
Կատեգորիա:Անձինք Սալոնիկից
Կատեգորիա:Հույն կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հույն երաժիշտներ
Հենրիկ Մելիքյան

**Հենրիկ Սասունիկի Մելիքյան** (), հայ խորհրդային պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1972 թվական), պրոֆեսոր (1973 թվական)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը (1948 թվական)։ 1948-1949 թվականներին աշխատել է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի ապարատում։ 1949-1971 թվականներին դասախոսել է Երևանի համալսարանում և Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում, 1969-1971 թվականներին եղել է ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի գիտության և ուսումնական հաստատությունների բաժնի վարիչ, 1971-1980 թվականներին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտորը։ 1980 թվականից եղել է ՄԼԻ-ում ավագ գիտաշխատող։ Զբաղվել է Հայաստանի և Հարավային Կովկասի բոլշևիկյան կազմակերպությունների ու հեղափոխական շարժումների պատմության հարցերով։

## Անդամակցություն
* Հումանիտար գիտությունների միջազգային ակադեմիայի անդամ (Մոսկվա, 1998)

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Պատվո» շքանշանով։

## Երկեր
* Октябрьская революция и Кавказская Армия, Ереван : Айастан, 1989 . 426 с.
* Սոցիալիստական հեղափոխության ուղիներում, Երևան։ Հայաստան, 1984, 310 էջ։ 
* Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը և կովկասյան բանակը, Երևան։ Հայաստան, 1970, 616 էջ։
* Ազնվության մասին, Երևան։ Հայպետհրատ, 1963, 93 էջ։
* Մարքսիստական կազմակերպությունները և ռևոլյուցիոն շարժումները Լոռում, Երևան։ Հայպետհրատ, 1957, 230 էջ։
* Հեղափոխական շարժումները կովկասյան բանակում, Երևան։ Հայաստան, 1975, 354 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Մեծ Շուն

մինի|աջից|Մեծ Շուն համաստեղությունը
**Մեծ Շուն**, (լատ․՝ Canis Major), համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում։ Գտնվում է Միաեղջյուր, Նավախել, Աղավնի, Նապաստակ համաստեղությունների միջև։ Երևում է փոքր ու միջին լայնություններից։ Հյուսիսային կիսագնդից հատկապես լավ է երեում ձմռանը։ Հայերն անվանել են նաև Գամփռ։

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Հենարան (թերթ)

**«Հենարան»**, խորհրդային շրջանի քաղաքական շաբաթաթերթ, լույս է տեսել 1959-1962 թվականներին, Կիպրոսի մայրաքաղաք Նիկոսիայում։ Խմբագիր՝ Ս. Կեպենլյան։

Պրոպագանդել է խորհրդային գաղափարախոսություն, փորձ է կատարել դերակատարում ունենալ կիպրոսահայության հայրենասիրական տրամադրությունների ձևավորման և քաղաքական կողմնորոշման գործում։

Արտացոլել է գաղթավայրի առօրյան, Կիպրոսի Հանրապետության ստեղծման շուրջը տեղի ունեցած միջազգային իրադարձությունները։ Լուսաբանել է Խորհրդային Միության և Խորհրդային Հայաստանի քաղաքականությունը։ խորհրդային գախափարախոսությամբ հանդես է եկել դաշնակցության դեմ։ Սատարել է հայրենադարձության կազմակերպումը, հայ եկեղեցու միասնությունը։

Կատեգորիա:Կիպրոսի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ալեքսանդր Մելիքյան

**Ալեքսանդր Նիկոլայի Մելիքյան** (), հայ ինժեներ-տեխնոլոգ, մաթեմատիկոս, մանկավարժ, դոցենտ (1938)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1946)։

## Կենսագրություն
Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Շուշիի ռեալական դպրոցում։ 1898 թվականին ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտ։ Մասնակցել է հեղափոխական ուսանողության հավաքույթներին ու ցույցերին, որի համար երկու անգամ (1899, 1900) հեռացվել է ինստիտուտից։ 1908 թվականին ավարտել է ինստիտուտը՝ ստանալով ինժեներ-տեխնոլոգի որակավորում։ 1908-1915 թվականներին աշխատել է Երևանի Երևան քաղաքի ինքնավարությունում որպես նախագծող ու կառուցող ինժեներ, միաժամանակ դասավանդել օրիորդաց գիմնազիայում և սեմինարիայում, իսկ 1915 թվականից՝ նվիրվել ուսուցչական աշխատանքի։ Մելիքյանը նախագծել և կառուցել է Երևանի ջրմուղը (1908-1915)։

Նրա ջանքերով Հայաստանում հիմնվել է առաջին տեխնիկական մասնագիտական դպրոցը՝ ինդուստրիալ տեխնիկումը, որի տնօրենն է եղել տասը տարի։ Դասավանդել է 1923 թվականին Երևանում բացված բանվորական ֆակուլտետում։ Մինչև 1932 թվականը վարել է ծանր արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատի կադրերի բաժնի վարիչի տեղակալի և ուսումնական մասին վարիչի պաշտոնը՝ ղեկավարելով տեխնիկական կրթության կազմակերպման ու երիտասարդ մասնագետների պատրաստման գործն ամբողջ հանրապետությունում։ Դասավանդել է գյուղատնտեսական ինստիտուտում (1931-1933), Երևանի պետական համալսարանում (1933-1961)։ 1936 թվականին նա նշանակվել է համալսարանի ուսումնագիտական մասին պրոռեկտորի տեղակալ, իսկ 1941-1961 թվականներին՝ պրոռեկտոր։ Հայկական ԽՍՀ IV գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Մարիամ Ղուկասյան օրիորդաց դպրոց

**Մարիամ Ղուկասյան օրիորդաց դպրոց** Շուշիում, հիմնվել է 1864 թվականին, Պ. Շանշյանի, Պ. Պռոշյանի ու տեղացի Հախումյան ամուսինների ջանքերով։ Սկզբում գործել է Հախումյանների սեփական բնակարանից հատկացված հարկաբաժնում։ Տեսչուհի է ընտրվել Մ. Հախումյանը։ Նպատակն էր պատրաստել լուսավորյալ վարժուհիներ և մայրեր։ Ուսուցումը տարվել է հայերեն։ Ավանդվել են հայոց լեզու, ռուսաց լեզու, հայոց պատմություն, թվաբանություն, աշխարհագրություն, վայելչագրություն, ձեռագործ, նկարչություն, երգեցողություն։ Մի քանի տարի գործելուց հետո փակվել է։ Վերաբացվել է 1876 թվականին, Ա. Սեդրակյանի ջանքերով, Հռիփսիմյան օրիորդաց դպրոց անվամբ։ Հետագայում նորից կրել է Մարիամյան անունը։ 1877 թվականին ունեցել է 4 ուսուցիչ, 70 աշակերտուհի։ 1884 թվականից անցել է միջնակարգ դասընթացի (13 ուսուցիչ, 171 աշակերտ)։ 1885 թվականին փակվել, 1886 թվականին վերաբացվել է որպես երկդասյան իգական դպրոց։ 1888-1889 ուսումնական տարում ունեցել է 199 աշակերտուհի։ Ուսումնական առարկաների թվում ավելացել են կրոնն ու բնական պատմությունը։ 1908-1909 ուսումնական տարում ունեցել է 5 բաժանմունք՝ 218 սովորողով։ 1913 թվականին շուշեցի Ղուկասյան եղբայրները ի հիշատակ իրենց հանգուցյալ քրոջ՝ Մարիամի, տեղի օրիորդաց դպրոցին հատկացրել են 200000 ռուբլի, Շուշիում գտնված իրենց տունը (40 հազար ռուբլի արժողությամբ), և դպրոցը կոչվել է Մարիամ-Ղուկասյան։ Բոլոր առարկաները դասավանդվում էին հայերեն, բացի ռուսաց պատմությունից և աշխարհագրությունից։ 1915 թվականին ուներ 320 աշակերտ։ 1917 թվականին լրիվ միջնակարգ դպրոց էր։ Գործել է մինչև 1920 թվականը։ 

Կատեգորիա:Շուշիի հայկական դպրոցներ
Մեծահասակների դպրոցներ

**Մեծահասակների դպրոցներ**, հանրակրթական ուսումնական հաստատություններ նախկին Խորհրդային Միությունում՝ արտադրությունից չկտրված աշխատողների ուսուցման համար։

Ռուսաստանում բացվել են 19-րդ դարում մասնավոր անձանց նախաձեռնությամբ, որպես տարրական դպրոցներ։ Խորհրդային Միության կազմավորումից հետո տարածում են ստացել ժողկոմխորհի 1919 թվականի դեկտեմբերի 26-ի՝ անգրագիտության վերացման մասին դեկրետից հետո։

Խորհրդային Հայաստանում այդպիսի դեկրետ է ընդունվել 1921 թվականի սեպտեմբերին։ Անգրագիտության վերացման կետերի՝ լիկվիդացիոն կայանների (լիկկայաններ) հետ միասին կազմակերպվել են նաև մեծահասակների դպրոցներ։ 1936 թվականին ստեղծվել են ոչ լրիվ միջնակարգ և միջնակարգ հանրակրթական Մեծահասակների դպրոցներ։ 1943 թվականից Մեծահասակների դպրոցները դարձել են բաներիտ և գյուղերիտ դպրոցներ, որոնք 1958 թվականից կոչվել են երեկոյան (հերթափոխային) միջնակարգ հանրակրթական դպրոցներ։

Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1979-1980 ուսումնական տարում Հայաստանում գործել է 163 այդպիսի դպրոց։

## Տես նաև
* Երեկոյան կրթություն
* Կիրակնօրյա դպրոց

Կատեգորիա:Կրթություն
Մեկուսարան

**Մեկուսարան**, **իզոլյատոր** (ֆրանսերեն *isolateur, isoler* — առանձնացնել, մեկուսացնել), վարակիչ հիվանդների կամ վարակի նկատմամբ կասկածելի և հատուկ վտանգավոր հիվանդությունների զոնայում եղած անձանց մեկուսացման համար նախատեսված հատուկ սարքավորված շինություն։ Առավել կատարելագործված մեկուսարան է բոքսը, որն ունի առանձին մուտք և ելք, օգտագործվում է լրիվ մեկուսացման համար։ Մնացած դեպքերում մեկուսացնում են կիսաբոքսերում, շլյուզավորված և բոքսավորված հիվանդասենյակներում։ Մեկուսարանն ապահովվում է հատուկ գույքով, դեղամիջոցներով, ախտահանիչ նյութերով, անկողնային պարագաներով և այլն։ Մեկուսարաններ են հարմարեցնում նաև մանկամսուրներում, մանկապարտեզներում, պիոներական ճամբարներում, առողջարաններում, հանգստյան տներում։ Մեկուսարանն անհրաժեշտ է տեղավորել սննդամթերքների պահեստներից, խոհանոցներից, ջրամատակարարման աղբյուրներից, իսկ ռազմական պայմաններում՝ վիրավորների տեղափոխման ճանապարհներից հեռու։ Հիվանդ կենդանիների համար մեկուսարան նախատեսվում է կառուցել անասնապահական շենքերից 200 մ-ից ոչ պակաս հեռավորության վրա։ Մեկուսարանի մուտքի մոտ փորվում է փոսորակ, որը նախատեսվում է վարակազերծող նյութերի համար։
Մելիքսեթ Կազմող

**Մելիքսեթ Կազմող** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), XVI դ․ քանդակազարդող հայ վարպետ, խաչքարեր կազմող։ Ստեղծագործել է հիմնականում Նոր Բայազետի (այժմ՝ Կամո) շրջանում, 1541—95 թվականներին։ Մելիքսեթ Կազմողի ստորագրությամբ հայտնի խաչքարերը գտնվում են Կարմիրգյուղում՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արևելյան կողմում, պարսպի տակ (1541) և արևմտյան պատի մեջ, մուտքից վեր (1567), երկուսը՝ Սուրբ Գևորգ կիսավեր եկեղեցու հարավային պատի տակ (1546 և 1549), Սարուխանի գյուղամիջի մատուռի ներսում, հյուսիսային պատի մեջ ագուցված (1549), Հրազդանի շրջանի Ծաղկունք գյուղում՝ Սուրբ Հարություն եկեղեցու հարավային պատի տակ (1553), Նորադուզ գյուղում՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հարավում, այլ խաչքարերի շարքում (զույգ խաչքար, 1555 թ․ և անթվակիր), ամենաուշ թվագրվածը (1595)՝ զավթի արևելյան մուտքի ճակատին, Բջնիի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակում՝ մեկը արևելյան պատի մոտ, մյուսը՝ պարսպի հյուսիսարևելյան անկյունին (1580 և անթվակիր) ու Նոր Բայազետի Սուրբ Կարապետ եկեղեցու արևելյան պատի Մելիքսեթ Կազմող, խաչքար (XVI դ․, Նորադուզ գյուղ, Կամոյի շրջան) կենտրոնում։ Մելիքսեթ Կազմողի խաչքարերին բնորոշ է նեղ քիվը, լայն ճակատը, որի կենտրոնում, խորանի մեջ խաչն է, շրջանակները լայն են, քառակուսիներով, արձանագրությունը մեծ մասամբ քիվի վրա է, իսկ ուռուցիկ տառերով ստորագրությունը՝ խորանի վերին երկու կողմերին։ Զարդաքանդակները չափազանց նուրբ են, ոճավորված։ Մելիքսեթ Կազմողը Նոր Բայազետի շրջանում գործող XVI դ․ ամենանշանավոր արվեստագետներից է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Բարխուդարյան Մ., Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարգործ վարպետներ, Երևան, 1963, էջ155-157։
Մարիանսկե Լազնե

**Մարիանսկե Լազնե** (չեխ. Mariánske Láznê), քաղաք Չեխիայում։ 14.083 հազար բնակիչ (2005)։ Գտնվում է Չեխական անտառի ստորոտում, 600 մ բարձրության վրա։ Բալնեոլոգիական բուժավայր է, Կարլովի Վարիից 40 կմ հարավ։ Ամառը չափավոր տաք է (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 15, 9&nbsp;°C), ձմեռը՝ մեղմ (հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -3-7&nbsp;°C), տարեկան տեղումները՝ 750 մմ։ Բուժիչ միջոցներն են՝ ածխաթթվային հանքային աղբյուրները (մոտ 40), տորֆացեխաբուժությունը։ Բուժվում են միզուղիների, շնչառական օրգանների ոչ տուբերկուլոզային բնույթի, մաշկային, ծայրամասային նյարդային համակարգի հիվանդություններով և նյութափոխանակության խանգարումներով տառապողները։ Գործում են առողջարաններ, ցեխաբուժարաններ, ըմպելասրահներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքներ
Մարմնական նյարդային համակարգ

մինի|Սոմատիկ նյարդային համակարգ

**Մարմնական նյարդային համակարգ**, **սոմատիկ նյարդային համակարգ**, զգայական ու մարմնաշարժական նյարդաթելերի և գլխուղեղի ու ողնուղեղի համապատասխան գոյացությունների ամբողջությունը։ Ողնաշարավոր կենդանիների և մարդու մարմնական նյարդային համակարգը նյարդավորում է մարմնի մասերի, ինչպես նաև ամբողջական օրգանիզմի տեղաշարժումները տարածության մեջ ապահովող միջաձիգ զոլավոր մկանները, ապահովում Կմախքային մկանների ռեֆլեքսային տոնուսը և դրա վերաբաշխումը տարբեր մկանախմբերի միջև։ Վերջինս կարևոր է մարմնի բնականոն կեցվածքի ապահովման համար, ինչպես շարժման, այնպես էլ հարաբերական հանգստի պայմաններում։ 

Կատեգորիա:Ծայրամասային նյարդային համակարգ
Հարություն Մարտիկյան

**Հարություն Զաքարի Մարտիկյան** (կեղծանունը՝ «Արթուր») (հոկտեմբերի 30, 1899, Ծովք (Խարբերդի վիլայեթում) - հունիսի 20, 1981, Երևան), ֆրանսահայ կոմունիստ հասարակական գործիչ, Ֆրանսիայի կոմկուսի (ՖԿԿ) անդամ (1924)։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1923 թվականին բնակություն է հաստատել Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Ֆրանսիայի կոմկուսի հայկական սեկցիայի հիմնադրմանը։ Եղել է ՀՕԿ-ի Մարսելի մասնաճյուղի հիմնադիրներից, վարել է քարտուղարի պաշտոնը։ Հրապարակային ելույթներով և ֆրանսահայ մամուլի էջերում գաղափարական անհաշտ պայքար է մղել դաշնակցության դեմ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1939-1945) ՖԿԿ Կենտկոմի ցուցումով Ֆրանսիայի հարավում կազմակերպել է հայ ազատ հրաձիգների ու պարտիզանների մարտական խմբեր և ղեկավարել նրանց գործողությունները։ 1943 թվականի նոյեմբերին Գրենոբլի հակաֆաշիստական ցույցին մասնակցելու համար ձերբակալվել է և մինչև 1945 թվականի մայիսը արգելափակվել նախ Կոմպիենի, ապա Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբարներում։ 1948 թվականից ապրել է Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ հասարակական գործիչներ
Անդրե Մարտինե

**Անդրե Մարտինե** (, ), ֆրանսիացի լեզվաբան, Կոլումբիայի (1947-1955) և Սորբոնի (1955 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր, Արհեստական լեզուների միջազգային ասոցիացիայի (1946-1948) և Եվրոպայի լեզվաբանական ընկերության (1966) նախագահ, «Word» (1945) լեզվաբանական հանդեսի հիմնադիրներից։

Ձևակերպել է գործառական հնչյունակարգության հիմնական դրույթները, տարաժամանակյա հնչյունաբանության մեջ մտցրել ամբողջական համակարգերի քննության սկզբունքը, մասնավորապես նկարագրել հնչակարգաբանական շղթայական ռեակցիայի մեխանիզմը և մի շարք իրակություններ։ Անդրադարձել է հնդեվրոպական լեզուների հնչյունաբանությանը, ձևաբանությանը, ռոմանական, գերմանական լեզուներին, կելտերենին, բասկերենին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Առնոլդո Մարտինես Վերդուգո

**Առնոլդո Մարտինես Վերդուգո** (, ), մեքսիկացի սոցիալիստ քաղաքական գործիչ։

Ծնվել է 1925 թվականին, գյուղացու ընտանիքում։ 1945 թվականից մասնակցել է երկրի երիտասարդական և արհմիութենական շարժմանը։ Գործունեության համար բազմիցս ձերբակալվել է։ 1946 թվականին դարձել է Մեքսիկայի կոմունիստական կուսակցության (ՄԿԿ) անդամ։ 1949-1950 թվականներին եղել է «Նուէվա վիդա» («Nueva Vida») թերթի խմբագիրը և ղեկավարել է ՄԿԿ ԿԿ-ի երիտասարդական հանձնաժողովը։ 1951-1954 թվականներին՝ ՄԿԿ ԿԿ-ի կազմակերպչական հարցերի հանձնաժողովի անդամ, կոմկուսի Մեխիկոյի կուսակցական կոմիտեի քարտուղար՝ պրոպագանդայի և ագիտացիայի գծով։ 1954 թվականից՝ ՄԿԿ ԿԿ-ի, 1959 թվականից՝ ԿԿ-ի քարաուղարության և քաղաքական հանձնաժողովի անդամ։ 1963-1973 թվականներին եղել է ՄԿԿ ԿԿ-ի առաջին քարտուղարը, 1973–1981 թվականներին՝ կոմկուսի գլխավոր քարտուղարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկացի կոմունիստներ
Մեկնիչ

**Մեկնիչ**, աստվածաբանական, գիտական, գեղարվեստական գրականություն մեկնող, բացատրող, վերլուծող մատենագիր։ Միջնադարում ամենից շատ մեկնում էին Աստվածաշնչի առանձին գրքեր։ Հայ իրականության մեջ շատ տարածված էին Հովհաննես Ոսկեբերանի, Եփրեմ Ասորու մեկնությունները։ Որպես Դիոնիսիոս Թրակացու «Քերականական արվեստ»-ի Մեկնություններներ հայտնի են Դավիթ Քերականը, Մովսես Քերթողը, Գրիգոր Մագիստրոսը, տոմարի Մեկնիչներներ՝ Անանիա Շիրակացին, Հովհաննես Կոզեռնը, Հակոբ Ղրիմեցին, Աստվածաշնչի առանձին գրքերի Մեկնություններներ՝ Եղիշեն, Ստեփանոս Սյունեցին, Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին, Մխիթար Գոշը, Վարդան Արևելցին և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Մեծ Ավազան

**Մեծ ավազան**, (), բարձրավանդակ Հյուսիսային Ամերիկայի Կորդիլերներում, ԱՄՆ-ի արևմուտքում։ Տարածությունն ավելի քան 500 հզ․ կմ2 է։ Կազմված է բազմաթիվ կարճ լեռնաշղթաներից (բարձրությունը՝ մինչև 3900 մ) և ընդարձակ գոգավորություններից (ավազաններից)։ Ռելիեֆը ձևավորվել է մինչքեմբրյան-մեզոզոյան ծալքավորման հիմքի վրա։ Կայնոզոյում ենթարկվել է վարնետվածքային տեղախախտումների, որոնք ուղեկցվել են հրաբխային գործունեությամբ։ Կլիման խիստ ցամաքային է, մեծ մասում՝ մերձարևադարձային, մասում՝ բարեխառն։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 20—22&nbsp;°C է (առավելագույնը՝ 56, 7&nbsp;°C), հունվարինը՝ 0—2&nbsp;°C (նվազագույնը՝ —30&nbsp;°C, լեռներում՝ մինչև —60&nbsp;°C), տարեկան տեղումները՝ մոտ 200 մմ, առանձին գոգավորություններում 100–ից էլ պակաս, լեռների արմ․ լանջերին՝ մինչև 500 մմ։ Գլխավոր գետը Հումբոլդտն է։ Խոշոր լճերն են Մեծ աղի լիճը, Պիրամիդը, Սևիրը, Յուտան։ Ոռոգման կարևոր աղբյուր են արտեզյան ջրհորները։ Տիրապետում են գորշ, ալկալի, աղուտային և լեռնաշագանակագույն հողերը։ Բուսածածկույթը հիմնականում անապատային և կիսաանապատային է։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Փենսիլվանիայի համալսարան

**Փենսիլվանիայի համալսարան** (), մասնավոր հետազոտական համալսարան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, գտնվում է Փենսիլվանիա նահանգի Ֆիլադելֆիա քաղաքում, ներառված է էլիտար «Բաղեղի լիգայի» մեջ։ Հիմնադրվել է 1740 թվականին Բենջամին Ֆրանկլինի կողմից։

Փենսիլվանիայի համալսարանն ամենահին բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկն է և առաջին համալսարանը ԱՄՆ-ում, նաև 9 գաղութային քոլեջներից մեկը՝ հիմնադրված անկախության հռչակագրի ստորագրումից առաջ։

Չնայած անվանմանը՝ համալսարանը մասնավոր է, և այն հաճախ շփոթում են Փենսիլվանիայի նահանգային պետական համալսարանի հետ (*Pennsylvania State University*), որը գտնվում է Սթեյթ Քոլեջ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա
Մեկոնգ

**Մեկոնգ** կամ Մեկոնգ գետը անդրսահմանային գետ է Արևելյան Ասիայում և Հարավարևելյան Ասիայում։ Այն աշխարհի տասներկուերորդ ամենաերկար գետն է և երրորդը՝ Ասիայում [1]: Նրա գնահատված երկարությունը կազմում է 4,909 կմ (3,050 մղոն), և ցամաքեցնում է 795,000 կմ2 (307,000 քառակուսի մղոն) տարածք՝ տարեկան բաց թողնելով 475 կմ3 (114 խորանարդ մղոն) ջուր։[2] Տիբեթյան բարձրավանդակից գետը հոսում է Չինաստանով, Մյանմայով, Լաոսով, Թաիլանդով, Կամբոջայով և Վիետնամով։ Հոսքի ծայրահեղ սեզոնային տատանումները և արագընթաց ջրվեժների և ջրվեժների առկայությունը Մեկոնգում դժվարացնում են նավարկությունը։ Այնուամենայնիվ, գետը հանդիսանում է հիմնական առևտրային ճանապարհ Արևմտյան Չինաստանի և Հարավարևելյան Ասիայի միջև
Անուններ
Մեկոնգը սկզբնապես կոչվում էր Mae Nam Khong՝ Tai-ի պայմանագրային ձևից, որը կրճատվել է Mae Khong-ով[3]: Թայերենում և Լաոյում Մաե Նամը («Ջրի մայրը») օգտագործվում է մեծ գետերի համար, իսկ Խոնգը ճիշտ անունն է, որը կոչվում է «գետ Խոնգ»։ Այնուամենայնիվ, Khong-ը հնացած բառ է, որը նշանակում է «գետ», որը փոխառված է ավստրոասիական լեզուներից, ինչպիսիք են վիետնամերեն sông (*kron-ից) և Mon kruŋ «գետ», որը հանգեցրեց չինարեն 江-ին, որի հին չինարեն արտասանությունը վերակառուցվել է և որը երկար ժամանակ ծառայել է։ որպես Յանցզիի հատուկ անվանում՝ նախքան խոշոր գետերի ընդհանուր բառ դառնալը։ Վաղ եվրոպացի առևտրականների համար Մեկոնգ գետը հայտնի էր նաև որպես Մեկոն գետ, Մայ-Կիանգ գետ և Կամբոջա գետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վիետնամի գետեր
Կատեգորիա:Կամբոջայի գետեր
Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կատեգորիա:Լաոսի գետեր
Կատեգորիա:Տիբեթի գետեր
Գասպար Մելքոնյան

**Գասպար Հովակիմի Մելքոնյան** (), հայ խորհրդային վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1935)։ Հայաստանում վիրաբուժության հիմնադիրներից է։

## Կենսագրություն
1908 թվականին ավարտել է Օդեսայի Նովոռոսիյսկյան համալսարանը։ 1910-1919 թվականին աշխատել է Թիֆլիսի Միխայլովյան հիվանդանոցում, եղել Կովկասյան բժշկական ընկերության անդամ։ 1920 թվականից՝ Երևանի քաղաքային հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքի վարիչ, մասնակցել է Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի կազմակերպմանը, ուր դասավանդել Է 1930-1931 թվականին։ 1934 թվականին հիմնել է Հայաստանի բժշկական ընկերության վիրաբուժական բաժանմունքը և ղեկավարել մինչև 1938 թվականը, 1935 թվականից՝ բժշկական ինստիտուտի հոսպիտալային վիրաբուժության ամբիոնի վարիչ։ 1941-1945 թվականին եղել է Երևանի Էվակոհոսպիտալների վիրաբույժ և խորհրդատու։ Մելքոնյանի գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են ոսկրապատվաստման, ծայրամասային նյարդերի, կրծքավանդակի և դրա օրգանների վնասվածքների ու բարդությունների բուժման հարցերին։ Առաջարկել է ուղիղ աղիքի, շարժուն երիկամի ամրացման (ֆիքսման) եղանակ, նկարագրել օրգանիզմից դուրս ոսկրի գոյացման ու աճման բացառիկ դեպք։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Հիշատակ
Մելքոնյանի անունով են կոչվում Երևանի 11 կլինիկական հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքը, բժշկական ինստիտուտի հոսպիտալային վիրաբուժության կլինիկան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Հարրի Մարտինսոն

**Հարրի Էդմունդ Մարտինսոն** (, ), շվեդ գրող։ Շվեդական ակադեմիայի անդամ (1949)։

Եղել է նավաստի։ «Բնություն» (1934), «Պասսատ» (1945), «Ցիկադա» (1953) ժողովածուներին, որ մեծ մասամբ սպիտակ ոտանավորով են գրված, բնորոշ է բնությունը փիլիսոփայորեն իմաստավորելու ձգտումը։ Առավել նշանակալի գործերից են «Աննպատակ ճանապարհորդություններ» (1932), «Մնաս բարով, Կապ» (1933) ուղեգրությունները և «Ճանապարհ դեպի Կլոքրիկե» (1948) վեպը, որոնցում Մարտինսոնը զարգացրել է այն ուտոպիական գաղափարը, թե բուրժուական քաղաքակրթության չարիքը հաղթահարելու միջոցը անվերջ թափառելն է։ «Եղինջը ծաղկում է» (1935) և «Կյանքի ուղին» (1936) ինքնակենսագրական վեպեր են։ «Անիարա» (1956) պոեմում Մարտինսոնը հեռատեսորեն է նայում տեխնիկական առաջընթացին, որը, նրա կարծիքով, սպառնում է մարդկության գոյությանը։ Նոբելյան մրցանակի համատեղ դափնեկիր Էյվինդ Յոնսոնի հետ (1974)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ վիպասաններ
Կայծ (այլ կիրառումներ)

**Կայծ**, կարող է վերաբերվել

* Կայծ, մարզական, գրական-գեղարվեստական, հասարակական հանդես։
* Կայծեր, քաղաքական, հասարակական և գրական շաբաթաթերթ։
* Կայծ, տնտեսական, քաղաքական և հասարակական եռօրյա թերթ։
* Կայծ, երկօրյա թերթ։
Մարտիրոս դի Առաքել

**Մարտիրոս դի Առաքել** (), XVIII դարի առաջին կեսի հայ ժամանակագիր, գրիչ, ճանապարհորդ, վաճառական։ Եղել է Պարսկաստանում, Հնդկաստանում, Իտալիայում։ Կազմել է Սեֆյան Պարսկաստանի (ընդգրկում է մինչև 1729 թվականը) և «Վասն թագաւորաց Հընդկաց» համառոտ ժամանակագրությունները։ Անդրադարձել է պատմական այն իրադարձություններին, որոնք տեղի են ունեցել Պարսկաստանում և Հարավային Կովկասում։ Արժեքավոր տեղեկություններ կան աղվանների արշավանքների, Պետրոս Մեծի Կասպիական արշավանքի (1722), ինչպես նաև Հնդկաստանի մողոլների դինաստիայի ներկայացուցիչների՝ գահակալության համար պայքարի մասին (1719-1720):

## Գրականություն
* Աբրահամյան Ա., Մարտիրոս դի Առաքելի ժամանակագրությունը, ԲՄ, համար 1, 1941։
* Մանր ժամանակագրություններ. 13-18-րդ դարեր, հ. 2, Երևան, 1956 (կազմ.՝ Վ. Հակոբյան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Հայ վաճառականներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Զարեհ Մելքոնյան

**Զարեհ Մելքոնյան** (*Զարեհ Քահքեջյան*, ), հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Հալեպի Հայկազյան վարժարանում։ Այնուհետև սովորել է ամերիկյան, ֆրանսիական ուսումնարաններում, ավարտել Կիպրոսի Մելքոնյան կրթական հաստատությունը, Բեյրութի ամերիկյան համալսարանը։ Երկար տարիներ զբաղվել է մանկավարժությամբ Բեյրութի ՀԲԸՄ Դարուհի Հակոբյան` աղջկանց և Հովակիմյան-Մանուկյան` տղաների միջնակարգ դպրոցներում։ 1956-1964 թվականներին եղել է Բեյրութի Թեքեյան մշակութային միության ատենապետը, 1956 թ.-ին հիմնել և մինչև 1964 թվականը խմբագրել է «Շիրակ» գրական ամսագիրը։ 1968 թվականից բնակվել է ԱՄՆ-ում։ Աշխատակցել է «Ծիածան», «Անի», «Զարթոնք», «Սևան», «Նայիրի» և այլ ամսագրերի ու թերթերի։ Կազմել և հրատարակել է «Գործնական քերականություն» (1958) և «Գրական գիտելիքներ» (1960) դասագրքերը։

## Երկեր
* «Ես եւ մարդիկ» (1943)
* «Ջրհեղեղէն յետոյ» (1947)
* «Երջանկութիւն» (1950)
* «Քերթուածներ» (1962)
* «Մինչեւ ափերը անկարելիին» (Բեյրութ, 1967)
* «Սիրոյ ցանցին մէջ» (Բեյրութ, 1962)
* «Անգոյ հետքեր» (Բեյրութ, 1962)
* «Ահա այսպէս ապրեցանք» (1972)
* «Զմռսուած երազներ» (1976)
* «Պրն. Ժոզէֆ Քարեան» (1978)
* «Լեռներ վիհերու մէջ» (Լոս Անջելես, 1978)
* «Բանալիներ» (1979)
* «Այդ գիշեր» (Դետրոյտ, 1980)
* «Արտաւազդին հայրը» (Դետրոյտ, 1981)
* Սփյուռքահայ բանաստեղծություն (ժողովածու), Երևան, 1981։
* «Մեծ Ժողովը» (1982) 
* «Ֆրէօյտի զաւակները» (1982)
* «Ծնծղաները ոչինչին» (1982)
* Լեռներ վիհերուն մեջ (ծաղկաքաղ), Երևան, 1984։
* «Կեանքով, եւ մասամբք նորին» (Ֆրիմոնթ, 1995)։
* «Բաւիղէ բաւիղ» (Ֆրիմոնթ, 1998)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Մարտիտ

**Մարտիտ** (լաա․ Mars-երկաթի ալքիմիական անվանումը), միներալային նյութ, մագնետիտի (Fe304)՝ հեմատիտի (Fe203) փոխարկվելու արգասիքը։ Մարտիտի առաջացումը տեղի է ունենում մագնետիտի օքսիդացման ընթացքում ինչպես հողմահարման կեղևի զոնայում, այնպես էլ խորքային պայմաններում։ 	Մարտիտային հանքանյութերը համարվում են բարձրորակ երկաթի հանքաքար։ 

Կատեգորիա:Միներալներ
Մեկնաբանություն

**Մեկնաբանություն**
# (գիտության, իմացաբանության և մեթոդաբանության մեջ) որևէ տեսությանը կամ նրա առանձին տարրին վերագրվող նշանակությունների (իմաստների) ամբողջությունը։ Մեկնաբանությունը կարևոր է տեսության կառուցվածքը, նրա զարգացման ընթացքը ուսումնասիրելիս, օբյեկտիվ աշխարհի հետ նրա ունեցած կապը պարզաբանելիս։ Բովանդակային տեսությունը, որպես օբյեկտիվ աշխարհի Մեկնբանություն, միշտ ունի այդ աշխարհի որևէ հատվածը, որը կոչվում է «բնական Մեկնաբանություն»։ Օրինակ, երկրաչափությունը պատմականորեն ըմբռնվել է որպես գիտություն առարկաների ձևերի մասին, և այդ ձևերի ամբողջությունն էլ եղել է նրա Մեկնաբանությունը։ Սակայն արդի ըմբռնմամբ տեսությունն անմիջականորեն արտացոլում է ոչ թե բուն աշխարհը, այլ գիտակցության մեջ ձևավորվող աշխարհի պատկերը, ուստի տեսությունը (նրա տարրը) կարող է ունենալ բազմաթիվ Մեկնաբանություններ։ Օրինակ, մաթեմատիկայում ածանցյալը կարող է մեկնաբանվել և՛ որպես արագություն տվյալ կետում, և՛ որպես կորի շոշափողի անկյունային գործակից (այս երկու Մեկնաբանությունները միմյանց իզոմորֆ են և ճշգրիտ իմաստ են ստանում միայն ածանցյալի գաղափարի միջոցով)։ Տեսությունների ձևայնացման և բազմապիսի ձևայնացված համակարգերի ստեղծման շնորհիվ Մեկնաբանությունները դադարում են զգայական-առարկայական լինելուց և աճում է հնարավոր Մեկնաբանությունների թիվը, որոնք անմիջական կապ չունեն առարկայական աշխարհի հետ։ Դա հատկապես ակնառու է արդի ձևայնացված տրամաբանական համակարգերի բնագավառում։ Մեկնաբանությունը տեսության հարաբերական անհակասականության ապացուցման հիմնական միջոցն է։ Օրինակ, ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափության Մեկնաբանությունների միջոցով (Ա․ Պուանկարե, Ֆ․ Կլայն) նրա անհակասականությունը հանգեցվում է էվկլիդեսյան երկրաչափության (այնուհետև թվաբանության) անհակասականությանը։ 
# Լայն առումով, Մեկնաբանություն նշանակում է ինչ-որ բանի իմաստի բացահայտումը, այս կամ այն տեքստի բացատրությունը։ Կատարողական արվեստում՝ գեղարվեստական գործի յուրովի ըմբռնումն ու ներկայացումը, որը միարժեքորեն չի բխում հեղինակի մտահղացումից։

Կատեգորիա:Մեթոդաբանություն
Մարտիրոս Խարասարցի

**Մարտիրոս Խարասարցի** (ծնվ․ և մահ․ թվականները անհայտ), XVI դարի հայ տաղերգու։ Բանաստեղծությունների հնագույն օրինակները պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (№ 33 ձեռագիր)։ Գրել է սիրո տաղեր, որոնք կապվում են հայ միջնադարի քնարերգության ավանդույթների հետ։ Դրանք պարզ զեղումներ են և աչքի են ընկնում թախծոտ բովանդակությամբ։ Կենցաղային ծիսական տաղերում («Տաղ ուրախութեան», «Տաղ հարսանեաց եւ ուրախութեան. ընտիր եւ գեղեցիկ», «Տաղ կնքտուքի եւ տղարուքի. կնքահօր եւ սանի») պատկերել է ժողովրդական տոնախմբությունները՝ ծանրանալով երևույթի աշխարհիկ և արտաքին կողմերի վրա։ «Տաղ ի վերայ Կաֆա քաղաքին. ասացեալ վասն ուրախութեան» բանաստեղծության մեջ Կաֆան ներկայացված է որպես հայ ժողովրդի հոգևոր կենտրոններից մեկը։ Գինու և խնջույքի երգերն աչքի են ընկնում կենսասիրությամբ։ Հայ քնարերգության մեջ Մարտիրոս Խարասարցին առաջինն էր, որ երգեց խնջույքը, ուրախությունն ու վայելքը՝ դառնալով այս մոտիվի սկզբնավորողը։

## Գրականություն
* Կոստանյանց Կ., Նոր ժողովածու, պրակ 2, Թ., 1892, էջ 47-52, պրակ 4, 1903, էջ 17-26։
* Սահակյան Հ., Մարտիրոս Խարասարցու տաղերը, ԲՄ, համար 10, 1971։
* Սահակյան Հ., Ուշ միջնադարի հայ բանաստեղծությունը (16-17-րդ դարեր), Երևան, 1975։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ տաղերգուներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Լիպարիտ Մելքոնյան

**Լիպարիտ Գևորգի Մելքոնյան** (), հայ սովետական քիմիկոս։ Քիմական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1970)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի համալսարանը (1938)։ 1958-1970 թվականներին եղել է Երևանի պոլիմերների համամիութենական ԳՀԻ-ի պոլիմերների և լատեքսների ֆիզիկաքիմիական հետազոտությունների լաբորատորիայի վարիչ, 1972 թվականից՝ Երևանի համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ամբիոնի վարիչ։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են էմուլսիոն համակարգերում պոլիմերման և համապոլիմերման պրոցեսների ուսումնասիրությանը։ Պարզաբանել է էմուլսիոն համակարգերում մակրոմոլեկուլների կազմավորման օրինաչափությունները, էմուլգատորի շերտի դերն ու անցանկալի երկրորդական պրոցեսները կանխելու հնարավուրությունը։ Առաջարկել է բարձրորակ կաուչուկների և լատեքսների ստացման հեշտ իրականացվող արտադրական եղանակ։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Նատալյա Մարտիրոսյան

**Նատալյա Արտեմի Մարտիրոսյան** (), հայ խորհրդային ինժեներ-շինարար, ՀԽՍՀ վաստակավոր իռիգատոր (1957)։

Ավարտել է Պետերբուրգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1915)։ Մասնակցել է Շիրակի ջրանցքի նախագծման և կառուցման աշխատանքներին (1922-1925)։ Մարտիրոսյանի ղեկավարությամբ են կազմվել Հոկտեմբերյանի ջրանցքի, Այղր լճի ջրհան կայանի և ոռոգման ցանցի, Արփի լճի ջրամբարի և այլ նախագծեր։ 1931 թվականին և 1935 թվականին ընտրվել է Անդրֆեդերացիայի Կենտգործկոմի անդամ (6-րդ և 7-րդ գումարումների)։ Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Մեծ աղի լիճ

**Մեծ Աղի լիճ** (), աղի լիճ ԱՄՆի արևմուտքում, Յուտա նահանգի հյուսիս-արևմուտքում։ Գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի ամենախոշոր անհոսք ավազանում՝  Մեծ ավազան սարահարթում։ ԱՄՆ-ի ամենախոշոր լճերի շարքում զբաղեցնում է 6-րդ տեղը։

## Պատմություն
Լճի հին նախնին համարվել է Բոնևիլ խոշոր քաղցրահամ լիճը, որը երբեք հոսք չի ունեցել օվկիանոս։ Մեծ Աղի լճի չափերը տեսնելիվ կարելի է դատել պատկերացնելով նախորդ լճի չափը, ժամանակակից լճի տարածքում առկա նստվածքներից։ Մինչև 1848 թվական մորմոնների ժամանելը, լճի ափերը ամայի անապատներ էին։ Արհեստական ոռոգման օգնությամբ լճի շրջակայքը պիտանի գյուղատնտեսության համար։ Ջորդան լճի ափին մորմոնները հիմնեցին Սոլթ Լեյք Սիթի քաղաքը, որը ներկայումս Յուտայի մայրաքաղաքն է և լճի խոշորագույն բնակավայրը։ Լճափի մյուս ամենախոշոր քաղաքը  Օգդենն է։ Լիճը հատվում է արհեստական հողաթմբի վրա կառուցված Հարավխաղաղօվկիանոսյան (Սաութ Փսիֆիք) երկաթուղով։

## Բնութագիր
Ջրի մակարդակը Մեծ Աղի լճում մեծապես պայմանավորված է մթնոլորտային տեղումների քանակից։ Տարեցտարի այն փոփոխվում է, և համապատասխանաբար, լճի տարածքը ենթարկվում է փոփոխությունների։ Այսպիսով, 1850 թվականին լճի տարածքը 4.6 հազար կմ² էր, ընդամենը մի քանի տարի հետո, 1873 թվականին՝ 5.7 հազար կմ²։ 20-րդ դարի սկզբին Մեծ Աղի լիճը գրեթե չորացավ, իսկ 1925 թվականին նրա տարածքը նույնիսկ մոտեցավ 5 հազար կմ²։

## Աղիություն
Ջրի աղիությունը լճում պայմանավորված է լճի մակերեսից։ Առանձին տարիներ այն հասնում է 300 ‰: Արձանագրված ամենացածր աղիությունը 137 ‰ է։ Լճի միջին խորությունը 4,5-7,5 մ է, ամենամեծը` 15 մ։ Դարի ընթացքում լճի մակարդակի տատանումները կազմում  մոտ 5 մ է։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից `1280 մ։ Արտահոսք չունի, լիճ են հոսում փոքր գետեր Բերը (խոշորագույնը), Վեբերը, Ջորդանը և այլ։ Վերջինս սկսվում է Յուտա լճի հոսքերից՝ Մեծ Աղի լճի հարավում։ Ամռանը լիճի ծավալը մեծանում է նշված գետերի բերած հսկայական  ջրի քանակությունից՝ պայմանավորված Ուոստաչ լեռների ձյան հալոցքային ջրերից։ Այս ժամանակահատվածում ջրի մակարդակը բարձրանում է միջինը 40 սմ։ Կղզիները քիչ են, նրանցից ամենամեծը Անտիլոպն կղզին է։ Լիճը ծառայում է գլաուբերյան աղի և կերակրի աղի  աղբյուր։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին լճում աղի ընդհանուր պաշարը գնահատվել է 6 մլրդ տոննա։

Լճի արևելյան ափն ավելի խիտ է բնակեցված, քան արևմտյանը։ Ամբարտակը, որով անգնում է Յունիոն Փսիֆիք Ռեյլռոդ երկաթուղին, լիճը բաժանում է երկու մասի:Արևմուտքում է գտնվում Մեծ Աղի Լճի անապատը։ 1970 թվականից լճի հյուսիսարևելյան մասում է գտնվում Պարույրաձև ամբարտակը», որը ամերակացի նկարիչ Ռոբերտ Սմիթսոնի արվեստի գլուխգործոցներից է։

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Научные исследования Большого Солёного озера (на английском языке)

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լճեր
Կատեգորիա:Անհոսք լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լճեր
Կանայան (այլ կիրառումներ)

**Կանայան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* **[[Արդվարդ Կանայան (այլ կիրառումներ)|Արդվարդ Կանայան]]**
** Արդվարդ Խաչատուրի Կանայան, հայ խորհրդային ճարտարապետ (1910-2001)։
** Արդվարդ Մկրտչի Կանայան, հայ հեղափոխական (1884-1905)։
* Դրաստամատ Կանայան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության զորավար (լրիվ գեներալ), ֆիդայի, վրիժառու, Ազատագրական շարժման գործիչ (1884-1956)։
* Խաչատուր Կանայան, հայ մանկավարժ, լեզվաբան, հասարակական գործիչ (1881-1976)։
* Հայկ Կանայան, հայ ակնաբան-վիրաբույժ, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1875-1956)։
* Ստեփան Կանայան, բանասեր-պատմաբան, մանկավարժ (1860-1936)։

## Ծանոթագրություններ
Մարտիրոսյաններ

**Մարտիրոսյաններ** (Մարտիրոսաշվիլի), Շանշյան-Մարտիրոսյաններ, հայ իշխանական տոհմ Վրաստանում 17-19-րդ դարերում։ Մինչև 18-րդ դարի վերջը վրաց արքունիքում ժառանգաբար վարել են դատավոր-դպիրի (մդիվանմծիգնոբարի), այնուհետև, նաև՝ դպրապետի, գանձապետի և այլ պաշտոններ։ Արդեն 17-րդ դարի սկզբին Մարտիրոսյանների ներկայացուցիչ Մարտիրոսի որդի Ավթանդիլը դպիր և դատավոր էր։ 1628 թվականի վավերագրերում հիշատակվում են նրա եղբայրներ Շանշեն, Շալվան։ Վերջինիս որդի Սուլխանը 1658 թվականից հիշվում է արքունի դատավոր։ Շանշեի որդի Ավթանդիլն իր որդիներ Սուլխանի ու Բեգթաբեգի հետ 1656 թվականին որպես ժառանգական տիրույթ է ստացել Սոմաների գյուղը։ Մարտիրոսյանների տիրույթներն ավելի են մեծացել հետագայում, կալվածքներ ունեին Միջին Քարթլիում, Ալի գետի հովտում (Նաբախաեի, Աձվիս գյուղեր, նաև տիրույթներ Ուժլե, Դումացխո, Վակա, Մոխիս գյուղերում)։ Մարտիրոսյաններից առավել նշանավոր է Ավթանդիլի որդի Բեգթաբեգը, որը դպիր-դատավոր է եղել 1661-1697 թվականներին և 1680 թվականին պատկերազարդել Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը»։ 17-րդ դարի վերջից Մարտիրոսյանները հանդես են գալիս նաև Շանշյան-Մարտիրոսյան կրկնակի ագգանվամբ, իսկ 18-րդ դարի սկզբներից նույն Բեգթաբեգի ճյուղը կրում է Բեգթաբեգյան (Բեգթաբեգաշվիլի) ազգանունը։

## Մարտիրոսյաններից սերվող դպիրների և նրանց գործունեության տարիները․
 
* Ավթանդիլ-1610-1661 
* Շալվա-1634-1664
* Սուլխան-1658-1659
* Բեգթաբեգ-1661-1697
* Զաքարիա-1667-1688
* Ավթանդիլ-1694-1718 
* Բեգթաբեգ-1713-1749
* Կարան-1723-1752
* Եսայի (Եսավ) Մարտիրոսյան (Բեգթաբեգյան)-1730-1734
* Ավթանդիլ Բեգթաբեգյան-1778
* Սուլխան՝ Բեգթաբեգի որդի-1766-1780
* Սողոմոն Շանշյան-Մարտիրոսյան-1768-1801
* Բեգթաբեգ Բեգթաբեգյան-1778-1805
* Հովհաննես Բեգթաբեգյան-1783-1816
* Եսայի (Եսավ) Բեգթաբեգյան-1774-1820։

Կատեգորիա:Մարտիրոսյաններ
Հայկ Մելքոնյան

**Հայկ Հովհաննեսի Մելքոնյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1932)։

Ավարտել է ԽՄԿԿ Կենտկոմին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցը (1954)։ 1940-1941 թթ. եղել է ՀԿԿ Երևանի Կիրովյան շրջկոմի առաջին քարտուղար։ «Հայրենական մեծ պատերազմի» ժամանակ կռվել է Լենինգրադյան ռազմաճակատում։ 1948-1951 թվականներին եղել է Կիրովականի քաղկոմի առաջին քարտուղար, 1954-1957 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի բաժնի վարիչ։ 1957-1961 թվականներին Մելքոնյանը ՀՍՍՀ ներքին գործերի մինիստրն էր, 1961-1974 թթ.՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի գործերի կառավարիչը։ 1974-1979 թվականներին գլխավորել է Հայկական ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի ձկնատնտեսության միավորումը։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի Հայրենական պատերազմի 1-ին և 2-րդ աստիճանների շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ նախարարներ
Ֆորսետի

**Ֆորսետի** (հին սկանդ. Forseti - նախագահ), գերմանա-սկանդինավյան դիցաբանությունում Բալդրի և Նաննայի որդին, արդարության և արդարադատության աստվածը, ով լուծում է ծագած վեճերը և հաշտեցնում վիճաբանողներին։ Ֆորսետին ամենաիմաստուն և ամենապերճախոս ասերից էր։

[300px|մինի|աջից|«Դատարանում նստած Ֆորսետին», Կարլ Էմիլ Դյոպլեր, [1881 թվական|1881 թ.]]

Ասգարդում՝ խորհրդի դահլիճում, նրան գահ շնորհվեց, ընդ որում՝ աստվածները որոշեցին, որ նա արդարության և արդարադատության հովանավորը պետք է լինի։ Ֆորսետին իշխում էր Գլիտնիրում (հին սկանդ. Glitnir - փայլող)։ Այստեղ էլ նստած նա լուծում էր մարդկանց և աստվածների վեճերը` համբերատար կերպով հարցեր տալով նրանց և լսելով երկու կողմերին էլ, և այնպիսի որոշումներ էր կայացնում, որ ոչ ոք երբեք կասկածի տակ չէր դնում դրանց արդարացիությունը։ Ֆորսետիի պերճախոսությունն ու համոզելու ընդունակությունն այնքան մեծ էին, որ նրա խոսքերը միշտ հասնում էին լսողների սրտերին, և նրան միշտ հաջողվում էր հաշտեցնել նույնիսկ ամենաանհաշտ թշնամիներին։ Բոլոր նրանք, ովքեր հեռանում էին նրա դղյակից, ապրում էին խաղաղությամբ և չէին համարձակվում դրժել նրան տրված երդումը, քանի որ վախենում էին նրա բարկությունից, ինչին անմիջապես հետևելու էր մահը։

Որպես արդարության աստված՝ Ֆորսետին պարտավոր էր նախագահել յուրաքանչյուր դատական նիստի ժամանակ։ Նրան դիմում էին բոլորը, ովքեր պետք է ենթարկվեին դատաքննության և ասում էին, որ նա միշտ օգնում էր նրանց, ովքեր արժանի էին դրան։ Նա այնպիսի սիրով էր լուծում բոլոր վեճերը, որ վիճաբանողներն անպայման հաշտվում էին։

Նա ասում է.

## Գրականություն
* Régis Boyer, L'Edda Poétique, Fayard,‎ 1992, 685 p. (ISBN 2-213-02725-0)
* Rudolf Simek, Dictionary of Northern Mythology (trans։ Angela Hall), Cambridge,‎ 2007, 424 p. (ISBN 978-0-85991-513-7)
* Snorri Sturluson, L'Edda ։ traduit, introduit et annoté par François-Xavier Dillmann, Gallimard,‎ 1991, 319 p. (ISBN 2-07-072114-0)

## Արտաքին հղումներ
Հին Սկանդինավիային նվիրված կայք

Կատեգորիա:Սկանդինավյան դիցաբանություն
Կատեգորիա:Գերմանա-սկանդինավյան աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արդարության և արդարադատության աստվածներ
Մհեր Մելքոնյան

**Մհեր Սիմոնի Մելքոնյան** (), հայ խորհրդային անասնաբույծ, կուսակցական ու պետական աշխատող։ Տնտեսական գիտությունների դոկտոր (1977)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (1942)։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին (1942-1945)։ Եղել է Սպիտակի շրջսովետի գործկոմի նախագահ (1958-1959), ՀԿԿ Սիսիանի շրջկոմի առաջին քարտուղար (1959-1961)։ 1961-1972 թվականին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար։ 1972 թվականից՝ ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության մինիստրության գիտության և կադրերի պատրաստման գլխավոր վարչության պետ և նախարարիի տեղակալ։ Մելքոնյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են ոչխարաբուծության տնտեսության արդյունավետության բարձրացման, ինտենսիվացման, տեղաբաշխման, մասնագիտացման, արդ․ հիմքերի վրա փոխադրելու խնդիրներին։ Եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ (1960-1972), բյուրոյի անդամ (1961-1972)։ ՀԽՍՀ 5-7-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Հեղինակ է ավելի քան 170 գիտական աշխատությունների՝ 12 գիրք, մենագրություն, դասագիրք, 11 հեղինակային արտոնագիր։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ընտանիք
* Դուստր` Մագդալինա Մելքոնյան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր 
* Դուստր` Լյուդմիլա Մելքոնյան, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ 
* Որդի՝ Վահան Մելքոնյան, տնտեսական գիտությունների թեկնածու

## Երկեր
* Հուշեր, մտորումներ, Մելքոնյան Մհեր Սիմոնի, Երևան, ՀԲՀ, 1997, 204 էջ։ 
* Մարքեթինգ, մենեջմենթ, Մելքոնյան, Մհեր Սիմոնի, Երևան, Ա. հ., 1993, 134 էջ։
* Գյուղատնտեսության արտադրության կառավարման կադրերի դերը և նրանց ներկայացվող պահանջները տնտեսավարման նոր պայմաններում, Մելքոնյան Մհեր Սիմոնի, Երևան, 1991, 51 էջ։ 
* Արտադրության կառավարման սոցիալ-հոգեբանական մեթոդները գյուղատնտեսական տնտեսություններում, Մելքոնյան Մհեր Սիմոնի, Երևան, 1991, 44 էջ։
* Ոչխարաբուծության զարգացման էտապները և ինտենսիվացման ուղիները, Մելքոնյան Մհեր Սիմոնի, Երևան, «Հայաստան», 1974, 120 էջ։
* Ոչխարաբուծություն։ Մելքոնյան Մհեր Սիմոնի, Երևան, «Հայաստան», 1969, 183 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Պետրոս Մելքոնյան

**Պետրոս Գրիգորի Մելքոնյան** (), կուսակցական և պետական աշխատող, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1965)։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

## Կենսագրություն
մինի|ձախից|Պետրոս Մելքոնյանի կիսանդրին Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի Քիմիական տեխնոլոգիաների և բնապահպանական ճարտարագիտության ֆակուլտետի շենքի նախասրահում
1927 թվականին ավարտել է Կիրովականի աշխատանքային դպրոցը, 1936 թվականին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, աշխատել է ԽՍՀՄ ծանր արդյունաբերության ժողկոմատի ուսումնական հաստատությունների վարչության ուսմասվար՝ Հայաստանի գծով, ինժեներատաեխնիկական և տնտեսական աշխատողների որակավորման ինստիտուտի տնօրեն (1937), ՀԿԿ Երքաղկոմի քարտուղար (1941)։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին (1941-1945), եղել է ավիացիոն դիվիզիայի քաղբաժնի պետի տեղակալ, 1946-1965 թվականին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ռեկտոր։ ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ (1964-1965), ՀԽՍՀ 6-րդ գումարման Գերագույն սովետի դեպուտատ։

## Հիշատակ
Մելքոնյանի անունով է կոչվել Կիրովականի շինարարական տեխնիկումը։ Նրա անվամբ է կոչվում ՀՊՃՀ Վանաձորի մասնաճյուղը։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կանոն (այլ կիրառումներ)

**Կանոն**, կարող է վերաբերվել

* Կանոն, բազմաձայն պոլիֆոնիկ երաժշտություն։
* Կանոն, Եկեղեցական բարձրագույն մարմինների, մասնավորապես եկեղեցական ժողովների որոշումները։
* Կանոն - անընդհատ իմիտացիան, որտեղ proposta-ն իմիտացվելով տալիս է risposta
* Կանոն - հայ հին ու միջնադարյան մատենագրության մեջ օգտագործվել է ինչպես ընդհանուր նշանակությամբ, այնպես և մասնավոր, հատկապես երաժշտական մի քանի իմաստներով
Մեծ Արջի լիճ

**Մեծ Արջի լիճ**   (, , սլեյվի *Sahtú*), Կանադայում գտնվող ամենամեծ լիճն է, մեծությամբ 4-րդը Հյուսիսային Ամերիկայում և 8-րդն աշխարհում։

## Աշխարհագրությունը
Լիճը գտնվում է հյուսիսային բևեռային շրջագծում, հյուսիսայն լայնության 65 և 67 աստիճանների  և արևմտյան երկայնության 118 և 123 աստիճանների միջև, ծովի մակարդակից 156 մ բարձրության վրա։ Ջրի ծավալը 2236 կմ³ է։ Լճից Մեծ Արջի գետը (Սախտու-Դե) թափվում է Մակենզի գետ։

## Յուրացում
մինի
մինիԾայր հարավ-արևմուտքում է գտնվում լճափի միակ բնակավայրը՝ Դելայնը (*Deline,* նախկին Ֆորտ-Ֆրանկլին)  և հյուսիսարևմտյան ափին գտնվող Էկո-Բեյը *(Echo Bay)*՝ Պորտ-Ռադին *(Port Radium)*: 1930 թվականին Գիլբերտ Լաբինը*(Gilbert LaBine)* լճի տարածքում բացեց ուրանի հանքավայր։ Հանքավայրի շահագործումը մեծ դեր ունեցավ մարդկության պատմության մեջ, քանի որ այստեղ էլ շահագործվեց հանքավայր, որից արդյունահանվող ուրանն օգտագործվեց ատոմային ռումբի պատրաստման համար,  Հերոսիմա և Նագասակի քաղաքների վրա կիրառման ժամանակ։ Ավելի ուշ հանքավայրը փակվեց, պայմանավորված մեծ քանակի հանքարդյունահանման և Կանադայում ուրիշ հաքավայրերի շահագործման հետ։ Լիճը նավարկելի է։ Հիմնական նավահանգիստներն են՝ Պորտ-Ռադին, Դելայնը։ Նավարկության սեզոնը շատ կարճ է։ Լիճը հազվադեպ է մինչև հուլիսի վերջը ազատվում սառույցից։
Հնդկացիական ժողովուրդը լճին սախտու ինքնանունն է տվել։
մինի
մինի

## Կլիմա
1950 թվականից մինչև 1974 թվականի Ուսումնասիրությունները։ 

## Պատկերասրահ

File:Fort Confidence2.jpg|Ֆորտ Քոնֆիդենսի ավերակնրը 1911 թվականին, Դիս Ռիվը գետի գետաբերանում
File:Deline4.jpg|Դելայն բնակավայրը Մեծ Արջի լճի ափին 
File:Bear Mountain, Great Bear Lake, Northwest Territories.jpg|Գրիզլի Արջի լեռները Մեծ Արջի լճի ափին
File:GreatBearLake_Canada_nwcanada_amo_2005235_lrg.jpg|Ալյասկայի այրվող անտառների ծուխը հասնում է Մեծ Արջի լճափ
File:Great Bear Lake.jpg|Մեծ Արջի լիճ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադայի լճեր
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լճեր
Կաշգարյան (այլ կիրառումներ)

**Կաշգարյան**, կարող է վերաբերվել

* Կաշգարյան հարթավայր, հարթավայր Չինաստանի արևմուտքում։
* Կաշգարյան լեռնաշղթա, լեռնաշղթա Չինաստանում։
Ջենիֆեր Մորիսոն

**Ջենիֆեր Մարի Մորիսոն** (, ), ամերիկացի դերասանուհի, պրոդյուսեր։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Մի անգամ հեքիաթում», «Դիմանալ Սուրբ Ծննդին», «Մեծ Սթենը», «Աստղային ճանապարհ» և «Աստղային ճանապարհ. Հատուցում» ֆիլմերից, ինչպես նաև «Հաուս» և «Մի անգամ հեքիաթում» հեռուստասերիալներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ