Լոնդոնդերրի

**Լոնդոնդերրի**, նաև **Դերրի** ( ; իռլանդերեն *Doire*, կամ *Doire Cholm Chille* ), քաղաք Օլսթերի հյուսիսարևմտյան մասում (Հյուսիսային Իռլանդիա), համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը, խոշոր տնտեսական կենտրոն և ծովային նավահանգիստ։ Հյուսիսային Իռլանդիայի երկրորդ ամենաբնակեցված քաղաքը Բելֆաստից հետո և 5-րդ ամենաբնակեցված քաղաքը ողջ Իռլանդիա կղզում:

## Անվան պատմություն
ձախից|մինի|221x221փքս|Ճանապարհային նշան Հյուսիսային Իռլանդիայում՝ որտեղ ջնջված է Լոնդոն բառը
Քաղաքի անվան հետ կապված մի ամբողջ խնդիր կա։ «Լոնդոն-» նախածանցը հայտնվել է 17-րդ դարում՝ անգլիական թագավոր Հակոբ Ա- ի հրամանագրի համաձայն։ Այդ ժամանակից ի վեր, իսկական անվան հարցը շարունակում է մնալ բրիտանացիների և իռլանդացիների միջև բանավեճի առարկա ( իռլանդացի ազգայնականները նախընտրում են «Դերրի» անունը, մինչդեռ արհմիութենականները, ովքեր պաշտպանում են Մեծ Բրիտանիայի հետ քաղաքական միությունը, օգտագործում են «ԼոնդոնԴերրին»): Ներկայումս երկու անուններն էլ կարելի է պաշտոնական համարել, թեպետ «Դերրի»-ն ավելի լայն տարածում ունի։ 1984 թվականին Լոնդոնդերրիի քաղաքային խորհուրդը փոխեց իր անունը և դարձավ Դերրիի քաղաքային խորհուրդ։ Ընդհանրապես, «Դերրի» անունը շատ տարածված է Իռլանդիայում, այն կրում են մի քանի բավականին մեծ բնակավայրեր՝ չհաշված գյուղերը:

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է լեռնոտ տարածքում: Այն գտնվում է Ֆոյլ գետի գետաբերանում, որը թափվում է Լաֆ Ֆոյլ, որն ըստ էության նրա գետաբերանն է: Գետը հոսում է քաղաքի խոր հովտով, հին ամրացված քաղաքը ընկած է ձախ ափին բլրի վրա։ Գետը նախկինում բաժանվում էր ճյուղերի, որոնք բոլոր կողմերից հոսում էին բլրի շուրջը, սակայն ժամանակի ընթացքում արևմտյան մասը չորացավ՝ իր տեղում թողնելով ճահճոտ հարթավայր, որը հայտնի է Բոգսայդ անունով։
մինի
Ժամանակակից Դերրին ձգվում է Ֆոյլի երկու ափերի երկայնքով, հին քաղաքի շրջակայքը հայտնի է որպես *Սիթիսայդ* և հակառակ ափին գտնվող տարածքը հայտնի է որպես *Ուոթերսայդ*: Երկու մասերը միացված են երկու ճանապարհային կամուրջներով և մեկ հետիոտնային կամրջով («Խաղաղության կամուրջ»): Քաղաքի միակ մասը, որը տեղակայված չէ զառիթափ բլուրների վրա, գտնվում է հյուսիս-արևելքում, Լաֆ Ֆոյլի ափին, հիմնականում ծովից վերցված հողի վրա: Այսօր այստեղ է գտնվում Մեծ Բրիտանիայի ամենակարևոր թռչունների արգելավայրերից մեկը:

Պահպանման այլ կարևոր տարածքներ գտնվում են Նես այգում՝ 16կմ քաղաքից արևելք և հարավ-արևելյան արվարձանում գտնվող Prehen Wood-ում։

### Կլիմա
մինի|Լոնդոնդերրի կոմսության քարտեզ, 1837 թ
Դերրիում կլիման, ինչպես Իռլանդիայի մեծ մասը, օվկիանոսային է: Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է օդերևութաբանական կայանում (քաղաքի կենտրոնից 8 կմ հեռավորության վրա ) -11&nbsp;°C (դեկտեմբեր 1995)։

## Պատմություն
### Վաղ պատմություն
Դերրին Իռլանդիայի ամենահին անընդհատ բնակեցված վայրերից մեկն է: Դերրիի մասին ամենավաղ գրառումները վերաբերում են 6-րդ դարին, երբ Սուրբ Կոլումբան հիմնեց վանք Ֆոյլի ձախ ափին, մի վայրում, որն այն ժամանակ կոչվում էր։ Ըստ լեգենդի՝ հողը Կոլումբային է տվել տեղի կառավարիչը։ 6-11-րդ դարերում Դերրին հիմնականում վանական բնակավայր էր։

Քաղաքը ռազմավարական նշանակություն է ձեռք բերել Թյուդորների կողմից Իռլանդիան գրավելու ժամանակ, որի ընթացքում մի քանի անգամ ենթարկվել է հարձակման։  1608 թվականին քաղաքը գրավեց Ինիշովենի ցեղապետ Կայր Օ'Դոհերտին ( ), ով նախկինում ասպետի կոչում էր ստացել անգլիացիներին աջակցելու համար: Օ'Դոհերտին այրեց քաղաքը և սպանեց նրա անգլիացի կառավարչին։ Ապստամբությունը ճնշվեց, իսկ Օ'Դոհերտին մահապատժի ենթարկվեց։

### Անգլիական գաղութացում
մինի|Դերրի պատերազմի հուշահամալիր, բացվել է 1927 թվականին
Մինչև 1610 թվականը Դերրիի ներկայիս տարածքը Դոնեգալ կոմսության մի մասն էր, մինչև որ թագավորը Ֆոյլի արևմտյան ափը, Քոլերին, Անտրիմ և Տայրոն շրջանների որոշ մասերի հետ միասին, տվեց «Պատվավոր իռլանդական հասարակությանը», որը հիմնադրվել է շրջանային Դերրիին գաղութացնելու նպատակով, և քաղաքը վերանվանվել է Լոնդոնդերրի։ Սա Անգլիայի կողմից Օլսթերը գաղութացնելու ջանքերի մի մասն էր:

Դերրին Իռլանդիայի առաջին կանոնավոր կառուցապատված քաղաքն էր: Շինարարությունն իրականացվել է 1613-1619 թվականներին և արժեցել է 10757 ֆունտ։ Ըստ թագավորական հրամանագրի՝ քաղաքը ընդգրկում էր 3 իռլանդական մղոն (մոտ 6,1 կմ) շառավղով տարածք։

Ժամանակակից քաղաքը պահպանում է 17-րդ դարի ընդհանուր տեսքը։ 4 գլխավոր փողոցները կենտրոնական հրապարակից՝ տանում են դեպի Եպիսկոպոսական, Լաստանավային, Մյասնիցկի և Պորտ դարպասներ։ Այդ դարաշրջանին է պատկանում նաև քաղաքի ամենահին շենքը՝ 1633 թվականի Սուրբ Կոլումբայի գոթական տաճարը։

### XVII դար
1640-ական թվականներին քաղաքը տուժեց Երեք թագավորությունների պատերազմներից ՝ սկսած 1641 թվականի ապստամբությունից, երբ կաթոլիկները անհաջող փորձ կատարեցին գրավել քաղաքը։ 1649 թվականին քաղաքը, որն աջակցում էր խորհրդարանին, պաշարվեց շոտլանդական պրեսբիտերների զորքերի կողմից՝ միապետության կողմնակիցների: Քաղաքին օգնությունը եկավ Մոնքի և կաթոլիկների անսպասելի դաշինքից, որը ղեկավարում էր Օուեն Ռո Օ'Նիլը: Նրանք դարձյալ թշնամիներ դարձան այն բանից հետո, երբ 1649 թվականին նոր բանակը վայրէջք կատարեց Իռլանդիայում: Օլսթերում պատերազմն ավարտվեց Իռլանդիայի կաթոլիկ բանակի պարտությամբ, 1650 թվականին։
մինի|Բոգսայդի տեսարանը քաղաքի պարիսպներից
Անգլիական «Պանծալի հեղափոխության» ժամանակ, մինչև 1688 թվականի նոյեմբեր ամիսը, միայն Դերրին և հարևան Էնիսկիլենն էին գրավված բողոքականների կողմից: Դեկտեմբերի 7-ին 1200 հոգանոց բանակը մոտեցել է քաղաքին՝ Անտրիմցի կոմս Ալեքսանդր Մակդոնելի գլխավորությամբ։ Քաղաքը զորքին ներս չթողեց։ Ապրիլին Ջեյմս II-ի հիմնական ուժերը մոտեցան պատերին և սկսվեց պաշարումը, որը տևեց 105 օր։ Միայն հունիսի վերջին երեք ուիլյամիտյան նավ կարողացան ճեղքել շրջափակումը։ Այս ընթացքում մնաց 7000-անոց կայազորի կեսից պակասը։ Պաշարման ընթացքում քաղաքի խաղաղ բնակչության թվի գնահատականները տարբեր են, որոշ աղբյուրներ պաշարվածների ընդհանուր թիվը հասնում է 30000-ի, իսկ ընդհանուր կորուստները՝ մինչև 10,000:

### XVIII и XIX դարեր
մինի|DuPont գործարանը Մեյդաունում
18-րդ դարում քաղաքում կառուցվել են գեորգյան ոճով բազմաթիվ տներ, որոնք պահպանվել են մինչ օրս։ Ֆոյլի վրայով առաջին կամուրջը կառուցվել է 1790 թվականին։ 18-րդ և 19-րդ դարերում այստեղից շատ գաղթականներ լքեցին Իռլանդիան՝ ի թիվս այլ վայրերի, հիմնադրելով Դերրի և Լոնդոնդերրի քաղաքները Նյու Հեմփշիրում, ԱՄՆ։

### XX դար
#### Առաջին կես
մինի|«Մենք չենք հանձնվի» կարգախոսը քաղաքի պարիսպների մոտ, 2004թ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ երկու դավանանքների քաղաքի մոտ 5000 բնակիչներ ծառայում էին բրիտանական բանակում։

Իռլանդիայի անկախության պատերազմի ժամանակ քաղաքում բազմաթիվ բախումներ եղան կաթոլիկների և բողոքականների միջև։ Քաղաքի շատ բնակիչներ մահացել են կամ ստիպված են եղել լքել իրենց տները։ Ի վերջո, տեղի քաղաքական գործիչները կարողացել են համաձայնության գալ, և բռնությունները դադարել են:

1921 թվականին Իռլանդիայի բաժանման արդյունքում Դերրին հանկարծակի դարձավ սահմանամերձ քաղաք՝ կորցնելով իր հին տնտեսական կապերը Դոնեգալի շրջանի հետ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քաղաքը մեծ դեր խաղաց Ատլանտիկայի ճակատամարտում։ Նավահանգիստն օգտագործվում էր թագավորական նավատորմի, կանադական նավատորմի և այլ դաշնակիցների նավերի կողմից: Քաղաքում տեղակայված էին 20000 բրիտանացի, 10000 կանադացի և 6000 ամերիկացի նավաստիներ։ Ըստ Բրիտանիայի հետ կնքված գաղտնի համաձայնագրի՝ քաղաքում տեղակայված էր ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի բազան, որը Եվրոպայում հիմնված առաջին բազան էր։

Դերրին հարմար էր իր դիրքի պատճառով. դա դաշնակիցների ամենաարևմտյան նավահանգիստն էր Եվրոպայում։ Այսպիսով, Գլազգոյի և Լիվերպուլի հետ միասին այն ԱՄՆ-ից ժամանող եվրոպական ավտոշարասյունների երթուղու վերջին կետն էր։Դերրիում տեղակայված օտարազգի մեծ թվով զինվորները փոխել են քաղաքի մթնոլորտը, և քաղաքը տնտեսական վերելք է ապրել։ Կառուցվել են մի քանի օդանավակայաններ, որոնցից մեկն ի վերջո դարձել է ներկայիս Դերրի օդանավակայանը։

Քաղաքի բնակիչներից հավաքագրվել է 9-րդ ծանր հակաօդային գունդը (այսպես կոչված, «Դերրի տղաները»), կռվել են Հյուսիսային Աֆրիկայում, Սուդանում, Իտալիայում և Մեծ Բրիտանիայում:

Գերմանիայի պարտությունից հետո 60 գերմանական սուզանավ կանգնել է նավահանգստում և հանձնվել դաշնակիցներին։

#### Հետպատերազմյան Դերրի
մինի|Երկհարկանի քաղաքային կամուրջ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքը քայքայվել է և գործազրկությունն աճել: Դերրիում գտնվող համալսարանի կոմիտեի փորձերը՝ այստեղ համալսարան բացելու համար, անհաջող էին։ Քաղաքը դարձել էր Հյուսիսային Իռլանդիայում մարդու իրավունքների շարժման կենտրոններից մեկը, քանի որ կաթոլիկները ենթարկվել էին քաղաքական և տնտեսական խտրականության անգլիամետ իշխանությունների կողմից։ 1960-ականների վերջերին քաղաքը վեճերի մեջ մտավ քաղաքում և հարակից տարածքներում ՋերիմենԴերինգի վերաբերյալ:

1968 թվականին կառավարությունն արգելեց Հյուսիսային Իռլանդիայի քաղաքացիական իրավունքների ասոցիացիայի կողմից կազմակերպված ցույցը և այն ցրեց ոստիկանական ուժերով։ 1969 թվականի օգոստոսին «Ճանապարհորդ Դերի» շքերթին հաջորդած իրադարձությունները ավարտվեցին Բոգսայդի ճակատամարտով և ի վերջո հանգեցրին Հյուսիսային Իռլանդիայում համատարած հակամարտության բռնկմանը:

## Հյուսիսային Իռլանդիայի հակամարտություն
Հակամարտությունը Հյուսիսային Իռլանդիայում հայտնի է նաև որպես *Անախորժություններ*: 1972 թվականը նշանավորվել է Արյունոտ կիրակիի ողբերգությամբ, երբ 13 խաղաղ երթի մասնակիցներ գնդակահարվել են, ևս 13-ը վիրավորվել են բրիտանական զորքերի կողմից: Քաղաքում գործում էր նաև քաղաքացիական իրավունքների շարժումը: 1970-ականների սկզբին Դերրիում մեծ բրիտանական ռազմական ներկայություն կար, սակայն անկարգությունները շարունակվել են։ Շատ շրջաններում բնակիչները բարիկադներ են կանգնեցրել՝ արգելափակելու բրիտանական ուժերը:
[մինի|244x244փքս|Դերրի - [Բելֆաստի երկաթուղի]]
1980-ականների վերջին և 1990-ականների սկզբին հակամարտության ավարտին լարվածությունը աստիճանաբար թուլացավ: Իռլանդացի լրագրող Էդ Մալոնիի խոսքով՝ արդեն 1991 թվականին հանրապետական առաջնորդները կարողացել են պայմանավորվել հրադադարի շուրջ։

## Բնակչություն
Դերրիի բնակչությունը արվարձանների հետ միասին 2011 թվականին ունեցել է մոտ 105,066 բնակչություն։ Նրանցից 27%-ը մինչև 16 տարեկան են, 14%-ը՝ 60-ից բարձր տարիքի, 75%-ը կաթոլիկներ են, իսկ 23%-ը՝ բողոքականներ։

Քաղաքը Իռլանդիայի այն քչերից մեկն էր, որի բնակչությունը մեծացել է Մեծ սովի ժամանակ, քանի որ մարդիկ այնտեղ էին մեկնում այլ շրջաններից, որոնք շատ ավելի էին տուժել:

### Բողոքական փոքրամասնություն
մինի|Հանձնված գերմանական սուզանավերը Դերրի նավահանգստում, 1945 թ
Շատերը մտահոգություն են հայտնել կաթոլիկ և բողոքական մասերի բաժանման վերաբերյալ։  1971թվականին մոտ 17000 բողոքականներ ապրում էին Ձախ ափին, սակայն 1970-ականների ընթացքում նրանց թիվը նվազել է։ Այսպիսով, ըստ 2011 թվականի մարդահամարի, ձախ ափին մնացել է ընդամենը 3169 բողոքական (54976 կաթոլիկներով) և շատերը վախենում էին, որ այս գործընթացն արդեն անշրջելի է։ Տեղական համայնքը փորձում է լուծել այս խնդիրը։ 2006 թվականին տարբեր աշխարհիկ և կրոնական առաջնորդներ հանդիպեցին հաշտեցման և հանդուրժողականության վերաբերյալ համաժողովի ժամանակ:

## Տնտեսություն
Դերրին Հյուսիսային Իռլանդիայի երկրորդ կարևորագույն տնտեսական կենտրոնն է։ Այստեղ ավանդաբար տեղակայված էին սպիտակեղենի, հագուստի, քիմիական (DuPont) և սննդի արդյունաբերությունը։ Բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտը վերջին տարիներին զարգանում է։ Օրինակ, Seagate գործարանը արտադրում է մագնիսական գլխիկների 80%-ը իր կոշտ սկավառակների համար:

### Պատմություն
Մինչև վերջերս քաղաքի տնտեսությունը կախված էր տեքստիլ արդյունաբերությունից։ Միաժամանակ, որպես կանոն, կանայք աշխատում էին գործարաններում, իսկ արական սեռի բնակչության շրջանում կար զգալի գործազրկություն, ինչը հանգեցրեց քաղաքից տղամարդկանց արտահոսքի։ Տեքստիլ արդյունաբերության պատմությունը սկսվում է 1831 թվականին, երբ Ուիլյամ Սքոթը սկսեց վերնաշապիկներ արտահանել Գլազգո։ Մոտ 50 տարվա ընթացքում քաղաքի տեքստիլ արդյունաբերությունը դարձավ ամենամեծն Մեծ Բրիտանիայում, ընդ որում Դերրիի վերնաշապիկներն արտահանվում էին ամբողջ աշխարհում:

Արդյունաբերությունն իր գագաթնակետին հասավ 1920-ականներին, երբ այնտեղ աշխատում էին մոտավորապես 18000 մարդ։ Հետագայում, ասիական ապրանքների ցածր գների պատճառով, արդյունաբերության վիճակը սկսեց վատթարանալ։

Մեկ այլ խոշոր գործատուն DuPont-ն էր, որը բացեց իր առաջին եվրոպական գործարանը Մեյդաունում 1958 թվականին: Այս գործարանը սկզբում արտադրում էր նեոպրեն, ավելի ուշ՝ Hypalon: Վերջերս այնտեղ արտադրվել է պարարամիդյան մանրաթել։
մինի|Magee College-ը 1969 թվականից հանդիսանում է Օլսթերի համալսարանի կամպուսը

## Տրանսպորտ
Հաշվի առնելով Դերրիի կարևորությունը որպես Հյուսիսային Իռլանդիայի և Օլսթերի երկրորդ ամենաբնակեցված քաղաք, քաղաքի բնակիչները պնդում են, որ նրա տրանսպորտային ցանցը վատ վիճակում է։ Քաղաքը ուղիղ մայրուղով կապված չէ ոչ Բելֆաստի, ոչ Դուբլինի հետ։

### Ավտոբուսային տրանսպորտ
Այսօր քաղաքում կա 13 ավտոբուսային երթուղի, որոնք շահագործվում են Ulsterbus-ի կողմից, 2006 թվականին քաղաքային տրանսպորտի վերակազմավորումից հետո դրանք գործում են Ulsterbus Foyle ապրանքանիշի ներքո։ Ավտոկայանի և երկաթուղային կայարանի միջև կա անվճար ավտոբուս։ Կենտրոնական կայարանը գտնվում է Ֆոյլ փողոցում։ *<span lang="en" style="font-style:italic;">Ulsterbus-ը</span>* նաև սպասարկում է միջքաղաքային գծեր, իսկ Bus Éireann-ը սպասարկում է դեպի Իռլանդիայի Հանրապետություն երթուղիները:

### Օդային տրանսպորտ
Դերրի օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 13 կմ հեռավորության վրա և պատկանում է քաղաքապետարանին։ 2006 թվականին Եվրոպական Միությունից ստացված սուբսիդիաների շնորհիվ օդանավակայանը վերակառուցվեց։

ВA2 մայրուղին (Նյուրի-Դերրի) տանում է դեպի օդանավակայան: Այն Իռլանդիայի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող գլխավոր տարածաշրջանային օդանավակայանն է։

2015 թվականին ուղևորաշրջանառությունը կազմել է 284 482 մարդ, կանոնավոր չվերթներ են իրականացվել դեպի Լոնդոն, Գլազգո, Լիվերպուլ և Մայորկա։

### Երկաթուղային տրանսպորտ
մինի|Քաղաքի պարիսպ
Դերրիի միակ երկաթուղային կայարանը, որը գտնվում է Ֆոյլի աջ ափին, Լոնդոնդերրի-Բելֆաստ Վիկտորիա փողոց գծի վերջնակետն է (կանգ առներով Քոլերայն, Բալիմոնի, Բալիմենա, Անտրիմ կայարաններում): Դեպի Բելֆաստ ճանապարհորդությունը տևում է 2 ժամ (ավելի երկար, քան սովորական ավտոբուսային երթուղիները):

Դերրիում առաջին երկաթուղին բացվել է 1847 թվականին և ձգվել դեպի Էնիսքելեն։ 20-րդ դարի սկզբին Դերրին երկաթուղային խոշոր հանգույց էր, որը սպասարկում էր ամբողջ Իռլանդիայի հյուսիս-արևմուտքը: Իռլանդիայի բաժանման արդյունքում Դերրին դարձել է սահմանամերձ քաղաք, որը բազմաթիվ խնդիրներ ստեղծեց փոխադրողների համար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, ավտոմոբիլային տրանսպորտի զարգացման հետ մեկտեղ, ամբողջ կղզում երկաթուղիներն ավելի ու ավելի էին խարխլվում։ 1965 թվականից ի վեր դեպի Դերրի տանում է ընդամենը մեկ երկաթգիծ:

### Ավտոտրանսպորտ
Դերրի տանող հիմնական մայրուղիներն են՝ A2 (ափի երկայնքով), A5 և A6 ( եվրոպական E16 երթուղու մի մասը)։ Քաղաքի ներսում գետը կարելի է անցնել երկու կամուրջներից մեկի միջոցով՝ Craigavon Bridge և Foyle Bridge:

2010 թվականին ընդարձակվել է A2 դեպի օդանավակայան տանող հատվածը (նախկինում այն եղել է միակողմանի մայրուղի)։ 2017 թվականին աշխատանքներ են տարվում A6-ի ընդլայնման ուղղությամբ, որը պետք է բարելավի ճանապարհը Բելֆաստի հետ։ Ծրագրի արժեքը 320 միլիոն ֆունտ է:

A5–ի ընդլայնումը ֆինանսավորվում է Հյուսիսային Իռլանդիայի և Իռլանդիայի Հանրապետության կողմից և հանդիսանում է Իռլանդիայի N2-ի շարունակությունը, որը տանում է դեպի Դուբլին:

### Ծովային տրանսպորտ
մինի
Դերրի նավահանգիստը, որը գտնվում է քաղաքից 8 կմ հյուսիս-արևելք, Մեծ Բրիտանիայի ամենաարևմտյան նավահանգիստն է և ունակ է ընդունել 30000 տոննա կշռող նավեր: 2000 թվականից մինչև 2007 թվականը տարեկան տոննաժն աճել է 65%-ով:

Նավահանգիստը դաշնակիցների կողմից օգտագործվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում, որի ավարտին այստեղ են տեղակայվել հանձնված գերմանական սուզանավերը։

Ֆոյլ գետը նավարկելի է 16 կմ։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը գետը Ստրաբանի հետ կապող ջրանցք ուներ։

## Պաշտոնական նշաններ
Քաղաքի զինանշանը պաշտոնապես հաստատվել է 1613 թվականին։ Հերալդիկ վահանի վերին երրորդը ներկայացնում է Լոնդոնի Սիթիի զինանշանը, ներքևում՝ սև դաշտի վրա, ձախ կողմում ոսկե կմախք է՝ նստած մամռոտ քարի վրա, իսկ աջ կողմում՝ արծաթե ամրոց։ Վահանը ծածկված է սաղավարտով, շրջապատված կանաչ թիկնոցով: Զինանշանի ներքևի մասում արծաթե ժապավեն է «Vita, Veritas, Victoria» նշանաբանով, որը մակագրված է սև տառերով, ինչը լատիներեն նշանակում է «Կյանք, ճշմարտություն, հաղթանակ»:

## Կրթություն
Դերրիում է գտնվում Օլսթերի համալսարանի կամպուսը նախկինում՝ Մագի քոլեջ: Այնուամենայնիվ, դեռևս քաղաքում ուզում են բացել անկախ համալսարան։ Այսօր համալսարանում կա 3500 ուսանող (մյուս 5000-ը Քոլերայնում և 19000 Բելֆաստում):
ձախից|մինի|ԼոնդոնԴերրիի Կելտական ֆուտբոլի հավաքական, Ազգային լիգայի եզրափակիչ, 2009 թվական
Քաղաքում է գտնվում նաև Հյուսիս-արևմտյան տարածաշրջանային քոլեջը, որտեղ սովորում է մոտ 30000 ուսանող:

Դերրիում է գտնվում Հյուսիսային Իռլանդիայի երկու հնագույն միջնակարգ դպրոցներից մեկը՝ Ֆոյլը և Լոնդոնդերրի քոլեջը, որը հիմնադրվել է 1616 թվականին։

## Ճարտարապետություն
Դերրին հայտնի է իր ճարտարապետությամբ։ Նրա կենտրոնը «Ադամանդն» է՝ կենտրոնական հրապարակ, որտեղից տարբերվում են ուշ գեորգյան, վիկտորյանական և էդվարդյան ոճերի տներով գլխավոր փողոցները: Սուրբ Կոլումբայի տաճարը նախագծված չէ սովորական հատակագծով, ինչը ընդգծում է դրա կարևորությունը։ Դա առաջին Անգլիկան տաճարն էր, որը կառուցվել է Ռեֆորմացիայից հետո: Բոգսայդի Սուրբ Եվգենի կաթոլիկ տաճարը կառուցվել է մինչև 19-րդ դարի վերջը:

Պատերից դուրս գտնվող պատմական շինությունները ներառում են Սուրբ Օգոստինոս եկեղեցին, պղնձե ծածկով Օսթին հանրախանութը, ամենահիններից մեկն աշխարհում։ Քաղաքի խորհրդանիշներից է ուշ վիկտորյական գիլդհոլը (1890), որտեղ հավաքվում է քաղաքային խորհուրդը։

Lonely Planet ուղեցույցը Դերրիին դասեց չորրորդ տեղում 2013 թվականին այցելելու քաղաքների ցանկում:

St Eugene's Cathedral, August 2009.JPG|Տաճար Սբ. Եվգենյա
Londonderry Guildhall.jpg|Գիլդհոլլ
Bishop Street Courthouse, Derry - Londonderry - geograph.org.uk - 174216.jpg|Դատարանի շենք
Long Tower Church, August 2009.JPG|Եկեղեցի Լոնգ Թաուեր


### Քաղաքի պարիսպները
Դերրին Իռլանդիայի միակ պարսպապատ քաղաքն է, որը մնացել է անձեռնմխելի: Ավելին, դա Եվրոպայում կառուցված վերջին նման քաղաքն էր։ Նրա պարիսպը համարվում է  ամենամեծ օբյեկտը, որը գտնվում է Հյուսիսային Իռլանդիա պետության պաշտպանության տակ:

Պատերը կառուցվել են 1613-ից 1619 թվականներին։ Նրանց նպատակն էր պաշտպանել անգլիացի և շոտլանդացի վերաբնակիչներին տեղի բնակչությունից։ Պատերի հաստությունը տարբեր հատվածներում տատանվում է 3,7-ից 10,7 մետրի սահմաններում։ Այսօր պատերի երկայնքով քայլող երթուղի կա, որտեղից պարզ երևում է պատմական կենտրոնը։  Պատերի ներսում կան բազմաթիվ պատմական շինություններ, օրինակ՝ Սբ. Կոլումբը1633 և Journeymen's Memorial Hall.

Քաղաքը ենթարկվել է մի քանի պաշարումների, որոնցից ամենածանրը՝ 1689 թվականին, տևել է 105 օր։ Այստեղից է գալիս քաղաքի մականուններից մեկը՝ «*Կույս քաղաք*»:

## Մշակույթ
Վերջին տարիներին քաղաքը հայտնի է դարձել իր գեղարվեստական ավանդույթներով՝ ծնունդով Դերրիից Շեյմաս Հինին, 1995 թվականին ստացել է գրականության Նոբելյան մրցանակ։ Քաղաքում ապրել և ստեղծագործել են բանաստեղծ Շեյմուս Դինը, դրամատուրգ Բրայան Ֆրիլը, գրող և երաժշտական քննադատ Նիկ Կոնը, նկարիչ Ուիլի Դոհերթին և The Undertones խումբը։

2013 թվականի մայիսին Մարտին Լյութեր Քինգ III-ը և պրեսբիտերական նախարար Դեյվիդ Լաթիմերը բացեցին Խաղաղության կրակի հուշարձանը: Կրակը վառել են երկու հավատքի երեխաները։

### Մամուլ
Տեղական թերթերի՝ Derry Journal-ի (մինչև 1880 թ.՝ Londonderry Journal) և Londonderry Guardian-ի պատմությունը նույնպես կապված է հակամարտության հետ։ Derry Journal-ը երկրորդ թերթն է, որը հիմնադրվել է Իռլանդիայում,երբ 1829 թվականին նրա սեփականատերը պաշտպանում էր կաթոլիկների հավասար իրավունքները, գլխավոր խմբագիրը թողեց թերթը և հիմնեց «Londonderry Guardian»-ը:

Քաղաքն ունի  Radio Foyle BBC ռադիոկայանը և կոմերցիոն ռադիոկայան՝ Q102.9։ Նախկինում քաղաքում գործում էր տեղական հեռուստատեսային հեռարձակում։

### Իրադարձություններ
*2013 թվականին Դերրին դարձել է առաջին քաղաքը, որը ստացել է այդ կոչումը  *<span lang="en" style="font-style:italic;">Մեծ Բրիտանիայի մշակույթի քաղաք</span>*
*«Ֆոյլի ափի Հելոուինի կառնավալ» (  ) Հելոուինի ամենահին կառնավալն է Իռլանդիայում։ Ամեն տարի դրա համար հավաքվում են ավելի քան 30000 մարդ:
*Ամռանը քաղաքում անցկացվում է Tomo-Dachi՝ Իռլանդիայի ամենամեծ Անիմե փառատոնը։
*2007 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Դերրին մտավ Գինեսի ռեկորդների գիրք, երբ 13000 Ձմեռ պապեր հավաքվեցին քաղաքի պատերից դուրս։
*2005 թվականի գյուղատնտեսական մրցույթի հաղթող  քաղաքներ կատեգորիայում։

## Սպորտ
Քաղաքում կան բազմաթիվ սպորտային թիմեր և ակումբներ։ Հանրաճանաչ են և՛ սովորական, և՛ կելտական ֆուտբոլը :

### Ֆուտբոլ
Քաղաքի հիմնական ֆուտբոլային ակումբներն են Դերրի Սիթին (միակ հյուսիսիռլանդական ակումբը, որը խաղում է Իռլանդիայի առաջնությունում ), Ինստիտուտը (խաղում է Հյուսիսային Իռլանդիայի Առաջին դիվիզիոնում ), Օքսֆորդ Յունայթեդ Սթարսը և Տրոյանսը (երկուսն էլ՝ Միջտարածաշրջանային լիգայում)։ Քաղաքն ունի մի քանի երիտասարդական թիմեր, ինչպես նաև կանանց ակումբ՝ Derry City Ladies։

### Կելտական ֆուտբոլ և քյոռլինգ
Դերրի ակումբը մասնակցում է մի շարք կելտական Ատլետիկ Ասոցիացիայի կելտական ֆուտբոլի մրցումների: Մասնավորապես, կելտական ֆուտբոլի հավաքականը հանդես է գալիս Ազգային ֆուտբոլային լիգայում (1947, 1992, 1995, 1996, 2000, 2008 թվականների չեմպիոն), մասնակցում է Համաիռլանդական առաջնությանը (1993 թվականի չեմպիոն)։ Կա նաև նետաձիգ թիմ, որն անգամ հաղթել է 4 անգամ Օլսթերի առաջնությունում: Քաղաքում և շրջակայքում կան այլ կելտական սպորտային թիմեր։

### Այլ սպորտաձևեր
Քաղաքն ունի բռնցքամարտի, ռեգբիի, բասկետբոլի, կրիկետի և գոլֆի թիմեր: .

## Նշանավոր բնիկներ և բնակիչներ
* Հինի, Շեյմաս - գրող, Նոբելյան մրցանակակիր
* Դին, Շեյմաս - իռլանդացի բանաստեղծ, արձակագիր, գրականագետ
* Ֆարկեր, Ջորջ - դրամատուրգ
* Ֆրիլ, Բրայան - դրամատուրգ
* Հաննոն, Նիլ (Նիլ Հաննոն, ծնված 1970 թ.) - կոմպոզիտոր և բանաստեղծ, բարոկկո փոփ խմբի The Divine Comedy խմբի ղեկավար
* Քերի, Ջոյս - գրող և նկարիչ
* Հյում, Ջոն - քաղաքական գործիչ, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր
* ՄակԳինես, Մարտին - քաղաքական գործիչ
* Դանա Ռոզմարի Սքելոն - երգչուհի և քաղաքական գործիչ
* Գիբսոն, Դարոն ՝ ֆուտբոլիստ
* Ֆերգյուսոն, Շեյն ՝ ֆուտբոլիստ
* Քեմփբել-Հյուզ, Անտոնիա - դերասանուհի
* O'Hara, Patsy - INOA-ի ակտիվիստ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Peace_bridge_Derry_2012.jpg|link=Файл:Peace_bridge_Derry_2012.jpg|alt=«Мост мира» в Дерри|Խաղաղության կամուրջը Դերրիյում
Պատկեր:Londonderry_Bogside_mural_dove.jpg|link=Файл:Londonderry_Bogside_mural_dove.jpg|alt=Голубь мира - настенная роспись в районе Богсайд|Խաղաղության աղավնի - Բոգսայդի որմնանկար
Պատկեր:River_Foyle_2004_SeanMcClean.jpg|link=Файл:River_Foyle_2004_SeanMcClean.jpg|alt=Река Фойл ночью|Ֆոյլ գետը գիշերով
Պատկեր:Bloody_Sunday_memorial.jpg|link=Файл:Bloody_Sunday_memorial.jpg|alt=Монумент в память о Кровавом воскресенье.|Արյունոտ կիրակիի հիշատակին նվիրված հուշարձան.
Պատկեր:Derry_Peace_Flame.jpg|link=Файл:Derry_Peace_Flame.jpg|alt=Монумент пламени мира, открыт в 2013 г.|Խաղաղության կրակի հուշարձանը բացվել է 2013թվական


## Ծանոթագրութոյւններ

## Հղումներ
* 
* Аэропорт города Лондондерри
*  — (pdf)

Կատեգորիա:Եվրոպայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Իռլանդիա
Կատեգորիա:Հյուսիսային Իռլանդիա
Կատեգորիա:Հյուսիսային Իռլանդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հյուսիսային Իռլանդիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Իռլանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Քաղաք
Կատեգորիա:Քաղաքներ