Հայնանյան հավով բրինձ

**Հայնանյան հավով բրինձ** (), ուտեստ, որն իր մեջ ներառում է խաշած հավ բրնձով, մատուցվում է չիլի սոուսով և սովորաբար զարդարված է վարունգի շերտերով։ Այն ստեղծվել է հարավային Չինաստանի Հայնան նահանգի ներգաղթյալների կողմից և ադապտացվել է Հայնանյան Ուենչանգ հավի և Ուենչանգ հավի բրինձի ուտեստներին։

Այն համարվում է Սինգապուրի ազգային ուտեստներից մեկը, և առավելապես կապված է Սինգապուրյան խոհանոցի հետ  չնայած տարածված է երկրի գրեթե բոլոր սննդի կետերում։ Ուտեստի տարբերակները նույնպես հանդիպում են Հարավարևելյան Ասիայի տարբեր երկրներում, հատկապես Ինդոնեզիայում, Մալայզիայում, Թաիլանդում և Վիետնամում, որտեղ այն շարունակում է մնալ խոհանոցային հիմնական ճաշատեսակ:

## Պատմություն
ձախից|մինի|Հայնանյան հավ՝ Ջյանգին քաղաքից
Հայնանյան հավով բրինձը ուտեստ է, որը ադապտացվել է չինացի ներգաղթյալների կողմից, որոնք ծագումով Չինաստանի հարավում գտնվող Հայնան նահանգից էին։  Այն հիմնված է հայտնի Հայնանյան Ուենչանգ հավով ուտեստի հիման վրա, որը Չինաստանի Թագավորական դինաստիայի ժամանակներից ծագող չորս կարևոր Հայնանյան ուտեստներից մեկն է։ Նախօրինակ ուտեստը ադապտացվել է Հայնանյան օտարերկրյա չինացիների կողմից՝ Նանյանգ տարածքում (այժմյան Հարավարևելյան Ասիա)։ Չինաստանում Հայնանյանները ուտեստը պատրաստելու համար սովորաբար օգտագործում էին հատուկ ցեղատեսակ՝ Ուենչանգ հավը։ Նրանք սովորաբար բրինձը եփում էին մնացած հավի արգանակով՝ ստեղծելով ուտեստ, որը հայտնի էր որպես >։ Ուենչանգ հավի բրինձը Սինգապուրի Հայնանյան տներում մնացել է հատուկ առիթների ուտեստ մինչև 1940-ականները։

Հայնան և Լեյջժոու կղզու շրջանում գոյություն ունի համեմված բրնձով ուտեստների ընդհանուր մշակույթ: Ուենչանգ հավի բրինձը սերտորեն կապված է մեկ էլ հավով բրինձ ուտեստի հետ, հայտնի է որպես՝ Անպու հավի բրինձ, որը եկել է Չժանցզյանից՝ Գուանդունի արևմտյան մարզից։ Եվ ենթադրվում է, որ Անպու հավի բրինձ ուտեստը նախորդել է Ուենչանգ հավի բրինձին։ Չժանցզյան քաղաքը հայտնի է նաև իր վայրի տերևներով փաթաթված բրնձով () և բադով բրնձով ()։

Չինաստանից ներգաղթի պատմություն ունեցող Ասիայի գրեթե բոլոր երկրներն ունեն Հայնանյան հավով բրնձի իրենց տարբերակը։ San Francisco Chronicle-ն ասում է, որ «ճաշատեսակը քարտեզագրում է 150 տարվա ներգաղթը չինական Հայնան կղզուց․․․ Սինգապուր և Մալայզիա, որտեղ ուտեստը հայտնի է որպես Հայնան հավի բրինձ, Վիետնամ, որտեղ այն հայտնի է որպես՝ «Նայ Նամ հավ» և Թաիլանդ, որտեղ այն վերանվանվել է և դարձել khao man faten gai (հավի ճարպով բրինձ)։

### Հոնկոնգում
մինի|Հայնանյան հավով բրինձը Հոնկոնգում
Ինչ վերաբերում է Ուենչանգ հավի պատմությանը, ապա ըստ Լին Ժեմինի գրառումների, ով Հայնան նահանգի անասնաբուծության և անասնաբուժական գիտահետազոտական ​​ինստիտուտից էր, այն վաղուց դարձել է տեղական պաշտոնյաների և մարդկանց կողմից սիրված հյուրասիրության համեղ ուտեստ: Հայնանի առևտրի պալատի համաձայն, ասվում է, որ Մին դինաստիայի ժամանակ Ուենչանգի մի հայրենակից ծառայել է կայսերական դատարանում և Ունչանգի հավը բերել է իր ծննդավայր, որպեսզի Սուրբ Ծննդյան տոնին հյուրընկալի արքայական ընտանիքի անդամներին։ Երբ արքայական ընտանիքի անդամները փորձեցին ուտեստը, գովեցին՝ ասելով «Այս ուտեստը գալիս է մշակույթի երկրից, որտեղ հավաքվում են տաղանդները և ծաղկում է մշակույթը: Բացի այդ նաև այն համեղ է և բուրավետ, իսկապես արժանի է Ուենչանգ հավի անվանմանը»: Այսպիսով, առաջացել է Ուենչանգ հավի անվան լեգենդը:

Բացի այդ, Ցին դինաստիայի Գուանսյու կայսրի օրոք Ուենչանգում կային մի քանի խոշոր բանյանի ծառեր, որոնք ամբողջ տարին սերմեր էին տալիս: Հավերը ուտում էին այս սերմերն ու դառնում հաստլիկ ու համեղ՝ նպաստելով Ուենչանգ հավի համբավին: Ամենավաղ հիշատակումը կարելի է գտնել Ցին դինաստիայի «Lingnan Miscellaneous Poems» գրքում, որտեղ ասվում է. «Ուենչանգ կոմսությունում հավի մի տեսակ կա, որը աքլորի մսի պես համեղ է»։
մինի|Թայլանդական ոճով Հայնանյան հավով բրինձը Հոնկոնգում
Հիմնվելով պատմական գրառումների և եզրակացությունների վրա՝  Ուենչանգ հավը ներմուծվել է Հայնան կղզի, մասնավորապես՝ Ուենչանգ կոմսություն, մոտ 1600-ականների սկզբին՝ Մին դինաստիայի օրոք, ներգաղթյալների հետ միասին և մշակվել այս եզակի միջավայրում: Մին և Ցին դինաստիաների կողմից Ուենչանգի գյուղական վայրերում արդեն գոյություն ուներ Ուենչանգի հավեր բազմացնելու ավանդույթ: Այն հիմնականում օգտագործվում էր որպես դելիկատես փառատոների ժամանակ, հյուրերին հյուրասիրելու և նվերներ տալու համար։ 1949 թվականին Չինաստանում տեղի ունեցած հեղափոխությունից հետո շուկայում կամ ռեստորաններում դեռևս դժվար էր Ուենչանգի հավ գնելը կամ ուտելը:

Ըստ 2006 թվականին *Meat Research* ամսագրում անցկացված մի ուսումնասիրության, Ուենչանգի հավը պատկանում է Հայնանի բարձրորակ հավերի տեսակին, որի պատմությունը գերազանցում է 400 տարին, և համարվում է Հայնանի չորս հայտնի ուտեստներից մեկը։ 1980-ականների ընթացքում, արտասահմանյան հավերի տեսակների ազդեցության պատճառով, Ուենչանգի հավը մի ժամանակաշրջան գրեթե անհետացման եզրին էր։

### Սինգապուրում
մինի|Հավով բրինձը՝ բողկով ապուրի հետ
Սինգապուրում ճաշատեսակը ծնվել է խնայողության արդյունքում, որը ստեղծվել է ծառայողների դասի ներգաղթյալների կողմից՝ փորձելով առավելագույնս օգտագործել սահմանափակ հումք: Ծեր հավին, որն անցել էր իր ձվադրման փուլը, մորթում էին, որպեսզի եփեն արգանակի և բրնձի մեջ՝ հավի համը ստանալու համար:

Առաջին հավով բրնձի ռեստորանները բացվել են Սինգապուրում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցող ճապոնական օկուպացիայի ժամանակ, երբ ճապոնացիները ներխուժեցին, բրիտանացիները հակադրված էին հեռանալ և նրանց Հայնացի ծառաները կորցրել էին իրենց եկամտի աղբյուրը։ Առաջիններից մեկը Yet Con ռեստորանն էր, որը բացվեց 1940-ականների սկզբին։ Կան նաև աղբյուրներ, որտեղ նշվում էին, որ փողոցային վաճառական Վան Յիուանը առաջին անգամ սկսել է վաճառել «բանանի տերևներով փաթաթված հավով բրնձի գնդիկներ» Սինգապուրում 1920-ական թվականներին։ Ուտեստը տարածվել է Սինգապուրում 1950-ականներին Մոհ Լի Թվիի կողմից, որի Swee Kee Chicken Rice ռեստորանը գործել է 1947-ից 1997 թվականներին։ Հոնկոնգi սննդի քննադատ Չուա Լամը Մոհին է վերագրում ուտեստի ստեղծումը։

Հայնանի հավի բրինձը համարվում է Սինգապուրի ազգային ուտեստներից մեկը։ Սինգապուրում այն ​​ուտում են «ամենուր և ամեն օր» և «տարածված է ամբողջ երկրի վաճառքի կետերում»։ Հավի միսը սովորաբար մատուցվում է համեմված բրնձով, չիլի սոուսով և վարունգի շերտերով։ Թեև ամենից հաճախ կապված է սինգապուրյան խոհանոցի հետ, այս ուտեստը կարելի է տեսնել նաև Հարավարևելյան Ասիայում և Միացյալ Նահանգների որոշ մասերում, որտեղ ուտեստը որոշ վայրերում կոչվում է «Սինգապուրյան հավով բրինձ»։ Ճաշատեսակը լայն տարածում ունի Սինգապուրում և կարելի է գտնել վաճառքի կենտերում, ռեստորաններում և հյուրանոցներում։

### Վեճեր ծագման շուրջ
1965 թվականից սկսած, երբ երկու երկրները բաժանվեցին, Մալայզիան և Սինգապուրը երկուսն էլ պնդում են, որ իրենք են այս ուտեստի հնարողները։

2009 թվականին Մալայզիայի զբոսաշրջության նախարար Նգ Յեն Յենն ասել է, որ Հայնանյան հավի բրինձը «Մալայզիական» է և «գողացվել» է այլ երկրների կողմից։ Ավելի ուշ Նգը պարզաբանեց, որ իրեն սխալ են ներկայացրել իր մտադրությունը ուտեստի մասին, և որ սննդամթերքի ծագման վերաբերյալ ուսումնասիրություն կիրականացվի և «ներողություն կխնդրվի, եթե դա սխալ է հայտարարվել»։

2018 թվականին Մալայզիայի ֆինանսների նախարար Լիմ Գուան Էնգը կատակեց, որ Սինգապուրը պնդում էր, որ «հավով բրինձն իրենցն է (և) եթե մենք զգույշ չլինենք, «char koay teow»-ն էլ մի օր իրենցը կդառնա»։

Այս վեճը նկարագրվել է որպես գաստրոնացիոնալիզմի օրինակ։

## Կարծիքներ
մինի|Ավստրալիայում
CNN-ից Քեթրին Լինգը Հայնանյան հավով բրնձի մասին ասել՝ «Սինգապուրի այն 40 ուտեստներից մեկն է, առանց որի չենք կարող ապրել»։ 2018 թվականին CNN-ի կողմից այն ընդգրկվել է «Աշխարհի 50 լավագույն ուտեստների» ցանկում։ BBC-ի աշխատակից Դեյվիդ Ֆարլին այն անվանել է «15-ժամյա թռիչքի արժանի ճաշատեսակ»և ասել, որ այն «արմանալիորեն պարզ է, ինչը լավ է, քանի որ թղթի վրա այն ահավոր ձանձրալի է թվում»։ Saveur առցանց ամսագիրն այն անվանել է «Հարավ-Արևելյան Ասիայի ամենասիրված ուտեստներից մեկը»։

## Ընդունելություն
### Մալայզիա
մինի|«Հավով բրնձի գնդիկներ», հավով բրնձի մալազիական տարբերակ, Մուար, Ջոհոր, Մալայզիա
մինի|''Nasi ayam''
Մալայզիայում հավով բրինձը (Մալայերեն՝ " ") խոհարարության մեջ կարևոր ուտեստ է համարվում և հայտնի է որպես փողոցային սնունդ, մասնավորապես՝ Իպոհում՝ Հայնանյան ներգաղթի կենտրոնում։

Nasi ayam տերմինը կարող է վերաբերել բազմաթիվ տարբերակների, ներառյալ խորոված և տապակած հավը, կարելի է մատուցել տարբեր սոուսների հետ, ներառյալ խորոված համար նախատեսված սոուսների հետ, և կարող է մատուցվել տարբեր կողմնակի ուտեստների հետ միասին՝ ներառյալ շոգեխաշած բրինձը, այլ ոչ թե համեմված, յուղոտ բրինձը, ապուրը կամ հավի ենթամթերքը։

Մալակկայում և Մուարում բրինձը մատուցվում է գնդիկի տեսքով այլ ոչ թե գնդիկի տեսք ունեցող ափսեով։ Այս ուտեստը հայտնի է որպես հավով բրնձի գնդիկներ: Շոգեխաշած բրինձը վերածվում է գոլֆի գնդակի չափսերի և մատուցվում է կտրտած հավի հետ։

### Սինգապուր
[մինի|Հայնանյան հավով բրինձը[Chatterbox (restaurant)|Chatterbox ռեստորանում՝ Սինգապուրի  Meritus Mandarin - հյուրանոցում]]
Հավի միսը պատրաստվում է ավանդական Հայնանյան մեթոդների համաձայն, որը իրենից ենթադրում է եփել ամբողջ հավը ցածր եռման ջերմաստիճանում, որպեսզի հավի միսը եփվի և ստացվի արգանակ:Հավը եփելուց հետո խառնում են սառույցի մեջ, որպեսզի ստանան ժելեանման մաշկ, ապա կախում են, որպեսզի չորանա։

Երբ արգանակը յուղազրկվում է, հեղուկի մի մասը, կոճապղպեղի, սխտորի և պանդանի տերևների հետ միասին, օգտագործվում են բրնձի պատրաստման մեջ՝ դարձնելով այն յուղոտ և բուրավետ, որը երբեմն հայտնի է որպես «յուղոտ բրինձ» անվամբ։ Սինգապուրում «հավով բրնձի ամենակարևոր մասը ոչ թե հավն է, այլ բրինձը»։

Ուտեստը մատուցվում է թարմ աղացած կարմիր պղպեղով և սխտորի սոուսով, որը սովորաբար ուղեկցվում է մուգ սոյայի սոուսով և թարմ աղացած կոճապղպեղով: Հավի մսի հետ է մատուցվում հավի արգանակի մեջ խաշած թարմ վարունգը և թեթև սոյայի սոուսը՝ մի քիչ քունջութի յուղով, որը սովորաբար մատուցվում է սենյակային ջերմաստիճանի ներքո։ Որոշ վաճառակետեր կարող են մատուցել նաև  nonya achar որպես լրացուցիչ ուտելիք:

### Թաիլանդ
մինի|''Khao man kai'', հավով բրնձի թայլանդական տարբերակը
Հայնանայան հավով բրինձը տարածված ուտեստ է Թայլանդում, որտեղ այն անվանում են *khao man kai*, բառացիորեն նշանակում է >:  Թաիլանդում այս ուտեստի համար օգտագործվող հավերը սովորաբար տեղի ցեղատեսակների հավերն են, ինչը հանգեցնում է ավելի համեղ արդյունքի: Այնուամենայնիվ, լայնածավալ թռչնաբուծական ֆերմաների հավերի միսն ավելի ու ավելի շատ է օգտագործվում: *Khao man kai -ը* մատուցվում է վարունգի շերտերով, թարմ համեմով, մեկ գավաթ հավի արգանակով, որն իր մեջ ներառում է կտրտած դայկոն։ Ուղեկցող սոուսը ամենից հաճախ պատրաստվում է ֆերմենտացված սոյայի սոուսից (հայտնի է նաև որպես դեղին սոյայի սոուս), խիտ սոյայի սոուսով, չիլիից, կոճապղպեղից, սխտորից և քացախից:

Khao man kai-ի հայտնի Բանգկոկի թաղամասերից մեկը Պրատունամն է Ռատչաթևի շրջանում, որը գտնվում է Platinum Fashion Mall-ի, CentralWorld-ի և Ratchaprasong խաչմերուկի մոտ: Պրատունամում գտնվող ռեստորանը ստացել է Bib Gourmand մրցանակներ 2018 թվականին՝  Michelin Guide-ի կողմից: Khao man kai-ն նաև հայտնի է այլ տարածքներում, այդ թվում՝ Pracha Chuen-փողոցում, Yaowarat -ի և Phasi Charoen -ի տարածքում, որոնք գտնվում են Bang Wa BTS կայարանի և Phyathai 3 հիվանդանոցի մոտ, նաև այլ տարածքներում՝ ինչպիսիք են Thanon Tok -ը  Rama III Bridge կամուրջի մոտ, Thong Lor-ը Sukhumvit փողոցի վրա, Wat Suthiwararam դպրոցի շրջանում, Yan Nawa, Bang Kapi, Wat Saket, և Saphan Kwai թաղամասերում։

### Վիետնամ
Ուտեստը Վիետնամում հայտնի է որպես **Cơm Gà Hải Nam**, և տարածված է Հարավային Վիետնամում:

### Կամբոջա
Կամբոջայում ուտեստը հայտնի է որպես  ***bay moan*** ( បាយមាន់) քմերերեն, որը թարգմանվում է որպես >։ Մատուցվում է թթու դրված բանջարեղենների հետ՝ որպես փողոցային սնունդ։ Այն ծագել է 17-րդ դարում, երբ ենթադրվում էր, որ այն ներմուծվել է Հոկիենի և Հայնանացի ներգաղթյալների կողմից:

## Մշակույթ
* *Լոյչուսակի տատիկը վաճառել է Khao man kai իր ծննդավայր՝ [[Nakhon Si Thammarat province|Nakhon Si Thammarat]] - ում*։
* *[[Rice Rhapsody]]-ը (այլ կերպ՝ Հայնանյան հավով բրինձ) 2004 թվականի սինգապուրյան կատակերգություն է, որը տեղի է ունենում Սինգապուրի Չինաթաունում գտնվող հավով բրնձի հայտնի ռեստորանում*։
* Chicken Rice War-ը 2000 թվականին նկարահանված սինգապուրյան ռոմանտիկ կատակերգություն է՝ Ռոմեո և Ջուլիետ-ի ադապտացված տարբերակը, որը ներկայացնում է հավով բրինձ վաճառող երկու մրցակից ընտանիքներ, որոնց երեխաները սիրահարվում են։
* Հայնանյան հավով բրինձը ցուցադրվել է Netflix հեռուստատեսային Street Food հեռուստասերիալի 1-ին սեզոնում։

## Տես նաև
* Լակսա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Բրնձով ուտեստներ
Կատեգորիա:Չինական խոհանոց
Կատեգորիա:Վիետնամական խոհանոց