Վիքիպեդիայի պատմություն

Վիքիպեդիան ազատ բովանդակությամբ առցանց հանրագիտարան է, որտեղ հոդվածները գրվում և հրապարակվում են կամավորական համայնքի կողմից, որոնք հայտնի են որպես «վիքիպեդիստներ»։ Առաջին խմբագրումը եղել է 2001 թվականի հունվարի 15-ին՝ տիրույթի գրանցումից երկու օր անց։ Այն առաջացել է «Նուպեդիա» ավելի կառուցվածքային ազատ հանրագիտարանից և հանդես է եկել որպես հոդվածների և թարգմանությունների ավելի հեշտ և արագ մշակում թույլ տալու միջոց:

Վիքիպեդիայի տեխնոլոգիական և հայեցակարգային հիմքերը շատ վաղ են ստեղծվել։ Առցանց հանրագիտարանի ամենավաղ հայտնի առաջարկը արվել է Ռիկ Գեյթսի կողմից 1993 թվականին, իսկ ազատ-առցանց հանրագիտարանի հայեցակարգը (բաց կոդով) առաջարկվել է Ռիչարդ Սթոլմանի կողմից 1998 թվականին։

Սթոլմանի հայեցակարգը մասնավորապես ներառել է այն գաղափարը, որ ոչ մի կենտրոնական կազմակերպություն չպետք է վերահսկի խմբագրումները: Այն հակադրվել է այնպիսի ժամանակակից թվային հանրագիտարանների, ինչպիսիք են Microsoft Encarta-ն և *[[Բրիտանիկա հանրագիտարան|«Բրիտանիկա հանրագիտարանը»]]*։ 2001 թվականին Նուպեդիայի լիցենզիան փոխվել է «ԳՆՈՒ ազատ փաստաթղթային արտոնագրի», և Ջիմի Ուելսը և Լարի Սանգերը գործարկել են Վիքիպեդիան որպես լրացուցիչ նախագիծ՝ օգտագործելով առցանց վիքիները որպես համատեղ նախագծային գործիք։

Կայքն ի սկզբանե նախատեսված է եղել որպես հոդվածներ և գաղափարներ մշակելու վայր Նուպեդիայում վերջնական հղկման համար, սակայն այն արագորեն առաջ է անցել իր նախորդից՝ դառնալով  նախագիծ և տուն հարյուրավոր լեզուներով համաշխարհային նախագծի հղկված վերջնական արդյունքի համար՝ ոգեշնչելով լայն շրջանակի այլ առցանց հղումային նախագծերի ստեղծմանը:

2014 թվականին Վիքիպեդիան ունեցել է մոտավորապես 495 միլիոն ամսական ընթերցող։ 2015 թվականին, ըստ comScore-ի Վիքիպեդիան ամսական ավելի քան 115 միլիոն եզակի այցելու է ունեցել միայն Միացյալ Նահանգներից։ 2018 թվականի սեպտեմբերին նախագծերի հոդվածները դիտել են ամսական 15,5 միլիարդ անգամ։

## Պատմական ակնարկ
### Նախապատմություն
Համաշխարհային գիտելիքները մեկ վայրում հավաքելու գաղափարը ծագել է Ալեքսանդրիայի հին գրադարանից և Պերգամոնի գրադարանից, սակայն ընդհանուր նշանակության, լայնորեն տարածված և տպագիր հանրագիտարանի ժամանակակից հայեցակարգը սկիզբ է առել Դենի Դիդրոյից և 18-րդ դարի ֆրանսիական հանրագիտարաններից։ Ավելի օգտակար հանրագիտարան ստեղծելու համար տպագրական մեքենայից դուրս ավտոմատ մեքենաներ օգտագործելու գաղափարը կարելի է գտնել Փոլ Օտլետի 1934 թվականին գրված «Traité de Documentation» գրքում: 1910 թվականին Օտլետը հիմնադրել է Մունդանեումյան հաստատությունը, որը նվիրված է համաշխարհային գիտելիքների ինդեքսավորմանը: Մեքենայի օգնությամբ հանրագիտարանի այս հայեցակարգը հետագայում ընդլայնվել է Հերբերտ Ուելսի «Ուղեղի աշխարհը» էսսեների գրքում (1938) և Վանևար Բուշի «Ինչպես կարող ենք մտածել» (1945) էսսեում։ Մեկ այլ կարևոր իրադարձություն է եղել Թեդ Նելսոնի հիպերտեքստային դիզայնի վերաբերյալ «Քսանադու» նախագիծը, որը սկսվել է 1960 թվականին։

Կամավորների աշխատանքը անբաժանելի է եղել Վիքիպեդիայի ստեղծման և պահպանման գործում: Այնուամենայնիվ, նույնիսկ համացանց չօգտագործող նմանատիպ բնույթի հսկայական բարդ նախագծերում ներգրավել են կամավորներ: Մասնավորապես, *[[Օքսֆորդի անգլերեն բառարան]]ի* ստեղծումը, որի մտահղացումը եղել է 1857 թվականի նոյեմբերի 5-ին Լոնդոնի գրադարանում Գայ Ֆոքսի գիշերը՝ Ռիչարդ Չենևիքս Թրենչի ելույթով: Այն ավարտելու համար պահանջվել է մոտ 70 տարի: Դոկտոր Թրենչը պատկերացրել է անգլերեն լեզվով յուրաքանչյուր բառի մեծ նոր բառարան, որը պետք է օգտագործվեր ժողովրդավարական և ազատ կերպով: Հեղինակ Սայմոն Վինչեստերի խոսքերով «այդ սխեմայի ձեռնարկումը՝ վեր է եղել որևէ մեկի կարողությունից: Վերջինիս ստեղծման համար անհրաժեշտ է եղել հավաքել թիմ, ընդ որում հսկայական, որը հավանաբար բաղկացած է եղել հարյուրավոր և հազարավոր չվարձատրվող կամավորներից»:

20-րդ դարի վերջին տեղեկատվական տեխնոլոգիաների առաջընթացը հանգեցրել է հանրագիտարանների ձևի փոփոխությունների: Մինչ նախորդ հանրագիտարանները մասնավորապես՝ *[[Բրիտանիկա հանրագիտարան]]ը* հաճախ գրքի վրա են հիմնված եղել, սակայն Microsoft-ի Encarta-ն, որը հրատարակվել է 1993 թվականին հասանելի է եղել CD-ROM-ով և հիպերհղումով: Համաշխարհային սարդոստայնի զարգացումը հանգեցրել է բազմաթիվ փորձերի՝ ինտերնետային հանրագիտարանային նախագծերը զարգացնելու համար: Առցանց հանրագիտարանի վաղ առաջարկը՝ Ինտերպեդիան եղել է 1993 թվականին Ռիկ Գեյթսի կողմից, այս նախագիծը սակայն չեղարկվել է նախքան որևէ հանրագիտարանային բովանդակություն ստեղծելը։ 1998 թվականին ազատ ծրագրային ապահովման կողմնակից Ռիչարդ Սթոլմանը նկարագրել է «Ազատ համընդհանուր հանրագիտարանի և ուսուցման ռեսուրսի» օգտակարությունը։ Նրա հրապարակած փաստաթուղթը նկարագրել է, թե ինչպես պետք է «ապահովել, որ առաջընթացը շարունակվի դեպի այս լավագույն և բնական արդյունքը»:

Վիքիպեդիայի համահիմնադիր Ջիմի Ուելսն ասել է, որ Վիքիպեդիայի գաղափարը ծագել է այն ժամանակ, երբ նա Ինդիանայի համալսարանի ասպիրանտ է եղել, որտեղ տպավորված է եղել բաց կոդի վերաբերյալ շարժման հաջողություններով և հետաքրքիր է համարել Ռիչարդ Սթոլմանի «Էմաքս» մանիֆեստը, որը խթանում է ազատ ծրագրակազմը և փոխանակման տնտեսությունը: Ուելսը Ավստրիական դպրոցի տնտեսագետ Ֆրիդրիխ Հայեկի «Գիտելիքի օգտագործումը հասարակության մեջ» էսսեն կարդացել է որպես բակալավրիատի ուսանող, և այն հետագայում «կենտրոնական» դեր է խաղացել  «ինչպես կառավարել Վիքիպեդիայի նախագիծը» աշխատության մեջ։ Էսսեն պնդում է, որ տեղեկատվությունը ապակենտրոնացված է, որ յուրաքանչյուր անհատ գիտի միայն մի փոքր մասը, ինչը հայտնի է հավաքական ձևով, և որ արդյունքում որոշումները լավագույնս ընդունվում են ոչ թե կենտրոնական իշխանության, այլ տեղական գիտելիքներ ունեցողների կողմից: Այդ ժամանակ Ուելսը ֆինանսներ է ուսումնասիրել և հետաքրքրված է եղել բազմաթիվ մարդկանց խրախուսանքներով, որոնք որպես կամավորներ իրենց ներդրումն են ունեցել ազատ ծրագրային ապահովման ստեղծման գործում, որտեղ շատ օրինակներ գերազանց արդյունքներ են տվել։ Ըստ *[[The Economist|The Economist-ի]]*՝ Վիքիպեդիան «իր արմատներն ունի տեխնոլավատեսության մեջ, որը բնութագրում է ինտերնետը 20-րդ դարի վերջում։ Այնտեղ ասվում է, որ սովորական մարդիկ կարող են օգտագործել իրենց համակարգիչները որպես ազատագրման, կրթության և լուսավորության գործիքներ»։

### Հայեցակարգի ձևավորում
Վիքիպեդիան ի սկզբանե ստեղծվել է որպես Ուելսում հիմնադրված Նուպեդիա կայքին աջակցող նախագիծ, այն ավելի վաղ անվճար առցանց հանրագիտարան ստեղծելու նախագիծ է եղել, որը կամավոր կերպով ստեղծել է Բոմիս վեբ-գովազդային ընկերության կողմից, Բոմիսը պատկանել է Ջիմի Ուելսին, Թիմ Շելին և Մայքլ  Դևիսին։ Nupedia-ն հիմնվել է որակավորված կամավոր ներդրողների և գործընկերների վերանայման բազմաքայլ գործընթացի հիման վրա։ 2000 թվականից եղել է խմբագիրների մեծ քանակ, իսկ Սանգերը լրիվ դրույքով եղել է գլխավոր խմբագիր, սակայն Նուպեդիա կայքում բովանդակությունը շատ դանդաղ է գրվել։ Առաջին տարվա ընթացքում գրվել է ընդամենը 12 հոդված։

Նուպեդիա կայքի խմբագիրները փորձել են ավելի արագ կերպով հոդվածներ ստեղծելու տարբեր ուղիներ գտնել։ Վիքիներն օգտագործվել են համացանցի այլ վայրերում գիտելիքների տարածման համար և արդյունքում ծնվել է Նուպեդիայի վիքիի վրա հիմնված կայքի գաղափարը։ Կովիցը վեբ ծրագրավորող է եղել և աշխատել է Ուորդ Քանինգհեմի հեղափոխական «WikiWikiWeb»-ում։ Քանինգհեմը բացատրել է վիքիների էությունը Սանգերին 2001 թվականի հունվարի 2-ին կայացած ընթրիքի ժամանակ։ Ուելսը 2001 թվականի հոկտեմբերին հայտարարել է, որ «Լարրին ցանկացել է օգտագործել Վիքի ծրագրակազմը» այն անձանց համար, որոնք ձանձրացել են Նուպեդիայում հոդվածների ստեղծման գործընթացից և ավելի ուշ 2005 թվականի դեկտեմբերին հայտարարել է, որ Ռոզենֆելդն իրեն ծանոթացրել է վիքիի հայեցակարգի հետ։ Սանգերը ենթադրել է, որ վիքին լավ հարթակ կարող է հանդիսանալ և Նուպեդիայի փոստային ցանկում առաջարկել է, որ UseModWiki ծրագրակազմի վրա հիմնված վիքի ստեղծվի որպես «սնուցող» նախագիծ Նուպեդիայի համար: Թեմայի բաժնում նա գրել է «Եկեք վիքի ստեղծենք»։

Ուելսը ստեղծել է մեկը և տեղադրել այն 2001 թվականի հունվարի 10-ին՝ nupedia.com տիրույթում։ Այն հունվարի 15-ին տեղափոխվել է նոր վիքիտարածք՝ wikipedia.com տիրույթի ներքո: Հունվարի 17-ին հայտնվել է Ազատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամի (FSF) GNUPedia նախագիծը, որը պոտենցիալ մրցակից է հանդիսացել Նուպեդիայի համար, սակայն մի քանի տարվա ընթացքում հիմնադրամը խրախուսել է մարդկանց «այցելել և իրենց ներդրումն ունենալ [Վիքիպեդիա]» կայքում։

### Վիքիպեդիայի հիմնադրում
Խմբագիրների շրջանում որոշ անհամաձայնություններ են եղել Նուպեդիան վիքիի աշխատանքային ոճին կապելու վերաբերյալ։ 2001 թվականի հունվարի 10-ին պաշտոնապես բացվել է Նուպեդիա կայքը՝ , ինչից հետո Ուելսն առաջարկել է նոր նախագիծ սկսել իր անունով, իսկ Սանգերն առաջարկել է *Վիքիպեդիան*՝ այն անվանելով որպես «Նուպեդիայի լրացուցիչ նախագիծ, որը գործում է ամբողջովին անկախ կերպով»։  կայքը գործարկվել է 2001 թվականի հունվարի 15-ին։ Նախնական նախագծերի համար օգտագործված թողունակությունը և սերվերը (գտնվում է Սան Դիեգոյում) նվիրաբերվել են Բոմիսի կողմից: Բոմիսի շատ նախկին աշխատակիցներ հետագայում սկսել են ներդրումներ կատարել հանրագիտարանում, որոնցից եղել է նաև Թիմ Շելը՝ Բոմիսիի համահիմնադիր և ավելի ուշ գործադիր տնօրենը և ծրագրավորող Ջեյսոն Ռիչին:

Ուելսը 2008 թվականի դեկտեմբերին հայտարարել է, որ ինքը կատարել է Վիքիպեդիայի առաջին փորձնական խմբագրումը « Hello, world! », բայց դա եղել է Վիքիպեդիայի հին տարբերակում, որը շուտով ջնջվել է և փոխարինվել վերագործարկմամբ։ Wikipedia.com-ի առաջին վերականգնված խմբագրումը եղել է Գլխավոր էջում 2001 թվականի հունվարի 15-ին՝ «Սա նոր Վիքիպեդիան է» գրությամբ։ Նախագծի գոյության մասին պաշտոնապես հայտարարվել է և 2001 թվականի հունվարի 17-ին կամավորների համար բովանդակության ստեղծման մեջ ներգրավվելու կոչ է արվել նաև Նուպեդիայի փոստային ցանկում։

Նախագիծը բազմաթիվ նոր մասնակիցներ է ունեցել այն բանից հետո, երբ հիշատակվել է Slashdot կայքում՝ 2001 թվականի հուլիսին, 2001 թվականի մարտին արդեն կայքի վերաբերյալ եղել է երկու փոքր հիշատակում։ Հուլիսի 25-ին այն ակնառու կերպով հիշատակվել է համայնքի կողմից խմբագրված տեխնոլոգիաների և մշակույթի Kuro5hin կայքում։ Կայքի դիտումները սկսել են շատանալ հատկապես Google-ից, որն ամեն օր հարյուրավոր նոր այցելուներ է ուղարկել կայք: Լրատվամիջոցներում կայքի մասին առաջին լուսաբանումը եղել է *[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]-*ում՝ 2001 թվականի սեպտեմբերի 20-ին:

### Բաժանումներ և միջազգայնացում
Վիքիպեդիայի զարգացման սկզբում այն սկսել է ընդլայնվել միջազգայնորեն՝ ստեղծելով նոր անվանատարածքներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի օգտանունների առանձին հավաքածու: Ոչ անգլերեն Վիքիպեդիայի համար ստեղծված առաջին ենթադոմենը եղել է «deutsche.wikipedia.com»-ը (ստեղծվել է 2001 թվականի մարտի 16-ին, 01:38 UTC), մի քանի ժամ անց ստեղծվել է «catalan.wikipedia.com»-ը (ժամը 13:07 UTC)։ Ճապոներեն Վիքիպեդիան կոչվել է որպես «nihongo.wikipedia.com» և սկզբում օգտագործվել է միայն ռոմանիզացված ճապոներենը։ Մոտ երկու ամիս կատալոներենը եղել է ոչ անգլերեն լեզվով ամենաշատ հոդվածներն ունեցող վիքիպեդիան, սակայն այդ վաղ շրջանի վիճակագրությունը այդքան էլ ճշգրիտ չէ։

Ֆրանսերեն Վիքիպեդիան ստեղծվել է 2001 թվականի մայիսի 11-ին, այդ ժամանակ ստեղծվել են նաև այլ վիքիպեդիաներ՝ չինարեն, հոլանդերեն, էսպերանտո, եբրայերեն, իտալերեն, պորտուգալերեն, ռուսերեն, իսպաներեն և շվեդերեն։ Այս լեզուներին շուտով միացել են արաբերենը և հունգարերենը։ 2001 թվականի սեպտեմբերին կատարված հայտարարությունում խոսվել է Վիքիպեդիայի բազմալեզու կերպով ճանաչման մասին ՝ տեղեկացնելով օգտատերերին բոլոր հիմնական լեզուներով Վիքիպեդիաների ստեղծման, հիմնական ստանդարտների հաստատման և հիմնական էջերի թարգմանության մասին: Այդ տարվա վերջում, երբ առաջին անգամ սկսել են գրանցել միջազգային վիճակագրություն՝ հայտարարվել են աֆրիկանս, նորվեգերեն և սերբերեն տարբերակների ստեղծման մասին։

2002 թվականի հունվարին Վիքիպեդիայի բոլոր հոդվածների 90%-ը անգլերեն են եղել։ Մինչև 2004 թվականի հունվարին 50%-ից քիչ է կազմել այդ սանդղակը և միջազգայնացումը շարունակել է աճել, քանի որ հանրագիտարանը նույնպես սկսել է մեծանալ: 2014 թվականի դրությամբ Վիքիպեդիայի բոլոր հոդվածների մոտ 85%-ը եղել են ոչ անգլերեն տարբերակներով։ 2023 թվականին անգլերեն և պարզ անգլերեն Վիքիպեդիաներում եղել է 7 միլիոն հոդված, բայց հոդվածների մոտավորապես 90%-ը ոչ անգլերեն Վիքիպեդիաներում է։

### Վիքիպեդիայի զարգացում

2002 թվականի մարտին Dot-com-ի տապալման ժամանակ Բոմիսի կողմից ֆինանսավորումը դադարեցնելուց հետո՝ Սանգերը լքել է ինչպես Նուպեդիան, այնպես էլ Վիքիպեդիան։ 2002 թվականին նա և Ուելսը վիճաբանություններ են ունեցել բաց հանրագիտարանները լավագույնս կառավարելու իրենց տեսակետներում: Երկուսն էլ աջակցել են բաց համագործակցության հայեցակարգը, բայց նրանք համաձայն չեն եղել այն բանի հետ, թե ինչպես վարվել վանդալիստ խմբագիրների հետ, փորձագետների հատուկ դերերի և նախագիծը դեպի հաջողության առաջնորդելու լավագույն միջոցի վերաբերյալ։

Ուելսը շարունակել է Վիքիպեդիայում խմբագիրների կողմից ինքնակառավարում և ներքևից վեր համակարգով կառավարում հաստատել: Նա ցույց է տվել, որ չի ներգրավվելու համայնքի ամենօրյա կառավարման մեջ, այլ դրա փոխարեն խրախուսել է ինքնակառավարումը և սեփական մոտեցումները գտնելու լավագույն տարբերակները: 2007 թվականին Ուելսը հիմնականում սահմանափակել է իր դերը լուրջ հարցերի վերաբերյալ քննարկումներում, սակայն ժամանակ առ ժամակ մասնակցություն է ունեցել գործադիր գործունեությանը, գիտելիքի քարոզչությանը և նմանատիպ տեղեկատու նախագծերի խրախուսմանը:

Սանգերն ասել է, որ ինքը «ներառական» է և բաց է գրեթե ամեն ինչի համար և առաջարկել է, որ փորձագետները դեռևս տեղ ունեն Web 2.0 աշխարհում։ 2006 թվականին նա հիմնել է Citizendium-ը՝ բաց հանրագիտարան, որն օգտագործում է խմբագիրների իրական անունները՝ վանդալիստական խմբագրումը նվազեցնելու համար և հույս է ունեցել հեշտացնել «փորձագետների ուղղորդումը» բովանդակության ճշգրտությունը բարձրացնելու համար: Հոդվածի բովանդակության վերաբերյալ որոշումները պետք է կայացներ համայնքը, սակայն կայքը պետք է ներառեր հայտարարություն «ընտանեկան բովանդակության» մասին։

### Վիքիպեդիայի նախկին բովանդակություն
Հնացած հանրագիտարանային հոդվածները մեծ արժեք ունեն պատմական հետազոտությունների համար։ Վիքիպեդիայի յուրաքանչյուր հոդվածի համար նախորդ տարբերակները հասանելի են էջի վերևում գտնվող «Դիտել պատմությունը» հղման միջոցով։ Բացի այդ ZIM Ֆայլի արխիվը, որը գտնվում է Internet Archive-ում, պարունակում է Վիքիպեդիայի անցյալի ամբողջական պատկերներ, ինչպես նաև տարբեր տարիների տարբեր լեզուներով հոդվածների ընտրանի: Դրանք կարելի է բացել Kiwix ծրագրաշարով։ 2007-2011 թվականներին թողարկվել են երեք CD/DVD տարբերակներ (կոչվում են Վիքիպեդիայի տարբերակ 0.5, 0.7 և 0.8), որոնք պարունակում են անգլերեն Վիքիպեդիայի հոդվածների ընտրանի։ Դրանք հասանելի են դարձել որպես Kiwix ZIM ֆայլեր ZIM File Archive-ից և Kiwix ներբեռնման կայքից։

### Լոգոյի էվոլյուցիա

File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Հիմնադրում՝ 2001 թվականի վերջ (փորձնական)
File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|2001 թվականի վերջ – 2003 թվականի հոկտեմբերի 12
File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 հոկտեմբերի, 2003 – 13 մայիսի, 2010
File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 մայիսի, 2010 – մինչ օրս


## Ժամանակացույց
### Առաջին տասնամյակ: 2000-2009 թվականներ

#### 2000

2000 թվականի մարտին սկսվել է Նուպեդիա նախագիծը։ Դրա նպատակն է եղել հրապարակել փորձագետների կողմից գրված հոդվածներ, որոնք արտոնագրված կլինեն որպես անվճար բովանդակություն: Նուպեդիան հիմնադրվել է Ուելսի կողմից, որի գլխավոր խմբագիրն է եղել նաև Սանգերը, իսկ ֆինանսավորումը եղել է վեբ-գովազդային Bomis ընկերության կողմից։

#### 2001
2001 թվականի հունվարին հիմնադրվել է Վիքիպեդիան  որպես Նուպեդիայի կողմնակի նախագիծ, որը թույլ էր տալիս համագործակցել հոդվածների վրա՝ նախքան գրախոսական գործընթացին անցնելը։ Անունն առաջարկվել է 2001 թվականի հունվարի 11-ին Սանգերի կողմից՝ որպես *[[Վիքի|wiki]]* (հավայերեն նշանակում է «արագ») և *հանրագիտարան* բառերի հիբրիդային բառ։ *Wikipedia.com* և *wikipedia.org* տիրույթների անունները գրանցվել են համապատասխանաբար հունվարի 12-ին և 13-ին, իսկ *wikipedia.org-ը* առցանց է հայտնվել նույն օրը։ Նախագիծը պաշտոնապես բացվել է հունվարի 15-ին («Վիքիպեդիայի օր»), իսկ առաջին միջազգային Վիքիպեդիաները՝ ֆրանսերեն, գերմաներեն, կատալոներեն, շվեդերեն և իտալերեն հրատարակություններն են եղել, որոնք ստեղծվել են մարտից մայիս ընկած ժամանակահատվածում: «Չեզոք տեսակետի» ( NPOV ) քաղաքականությունը պաշտոնապես ձևակերպվել է այդ պահին, իսկ Վիքիպեդիայի առաջին հանրաճանաչության ձեռքբերումը եղել է հուլիսի 26-ին։ Վիքիպեդիայի մասին մամուլի առաջին հաղորդումը հայտնվել է 2001 թվականի օգոստոսին «Կիրակնօրյա Ուելս» ամսագրում։

Սեպտեմբերի 11-ի հարձակումները խթանել են գլխավոր էջում նորությունների հայտնվելուն, ինչպես նաև հարակից հոդվածները կապող տեղեկատվական տուփերի տարածմանը։ Այդ ժամանակ ստեղծվել է մոտ 100 հոդված՝ կապված սեպտեմբերի 11-ի հետ։ Սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից հետո Yahoo!-ում հայտնվել է հարձակումների մասին Վիքիպեդիայի հոդվածի հղումը, որի արդյունքում դիտումների աճ է գրանցվել։

#### 2002
2002 թվականին եղել է Բոմիսից Վիքիպեդիայի ֆինանսավորման կրճատում և Սանգերի հեռանալը։ Տեղի է ունեցել իսպաներեն Վիքիպեդիայի պառակտում։ Ջիմի Ուելսը հաստատել է, որ Վիքիպեդիան երբեք կոմերցիոն գովազդ չի ցուցադրի։ Առաջին շարժական MediaWiki ծրագիրը գործարկվել է հունվարի 25-ին: Նույն տարում ներկայացվել են նաև բոտերը: Մեկնարկել են առաջին քույր նախագիծը (Վիքիբառարան) և առաջին պաշտոնական ձեռնարկը: Մոտ 200 մասնակից ամեն օր խմբագրել է Վիքիպեդիան։

#### 2003

Անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 100․000-րդ հոդվածի շեմը 2003 թվականին, մինչդեռ հաջորդ ամենամեծ հրատարակությունը՝ գերմանական Վիքիպեդիան անցել է 10․000-ը։ Ստեղծվել է Վիքիմեդիա Հիմնադրամը։ Վիքիպեդիան ստացել է իր կլոր և խճանկարային գլոբուսի տարբերանշանը։ TeX-ի օգտագործմամբ մաթեմատիկական բանաձևերը կրկին ներդրվել են կայքում: Վիքիպեդիստների առաջին սոցիալական հանդիպումը տեղի ունեցել Գերմանիայի Մյունխեն քաղաքում հոկտեմբերին։ Մշակվել են անգլերեն Վիքիպեդիայի «Արբիտրաժային համակարգի և կոմիտեի» («ArbCom») հիմնական սկզբունքները։ Վիքիդարանը ստեղծվել է որպես առանձին նախագիծ 2003 թվականի նոյեմբերի 24-ին, որպեսզի հավաքագրի անվճար տեքստային աղբյուրներ՝ բազմաթիվ լեզուներով և թարգմանություններով։

#### 2004
Ամբողջ աշխարհում Վիքիպեդիայի հոդվածների ֆոնդը շարունակել է արագ աճել 2004 թվականին՝ կրկնապատկվելով 12 ամսվա ընթացքում գրված հոդվածները (2003 թվականի վերջին 500,000 հոդվածից մինչև 2004 թվականի վերջը 1 միլիոնից ավելի 100 լեզուներով): Անգլերեն Վիքիպեդիային բաժին է ընկել այս հոդվածների կեսից քիչը։ Կայքի սերվերային ֆերմաները Կալիֆորնիայից տեղափոխվել են Ֆլորիդա: Ներկայացվել են կատեոգրիաների և կասկադային ոճաթերթի կազմաձևման թերթիկներ: Վիքիպեդիան արգելափակելու առաջին փորձը տեղի է ունեցել Չինաստանում։ Սկսվել են հիմնադրամի խորհրդի և անգլերեն Վիքիպեդիայի արբիտրաժային հանձնաժողովի պաշտոնական ընտրությունները: Ճանաչվել է հիմնադրամի առաջին ազգային բաժինը՝ Wikimedia Deutschland-ը: ԱՄՆ-ում առաջին սոցիալական հանդիպումը տեղի է ունեցել հուլիսին՝ Բոստոնում։ Wikimedia Commons-ը ստեղծվել է 2004 թվականի սեպտեմբերի 7-ին՝ Վիքիպեդիայի բոլոր լեզուներով մեդիա ֆայլեր տեղադրելու համար։

*Բուրժուան ընդդեմ Փիթերսի* (11-րդ շրջան, 2004), Միացյալ Նահանգների տասնմեկերորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանի կողմից վճռված դատական գործը եղել է ամենավաղ դատական կարծիքներից մեկը, որը մեջբերել և օգտագործել է Վիքիպեդիան։

#### 2005
2005 թվականին Վիքիպեդիան դարձել է համացանցի ամենահայտնի տեղեկատու կայքը, ըստ Hitwise-ի՝ միայն անգլերեն Վիքիպեդիայում եղել է 750,000 հոդված: Վիքիպեդիայի առաջին բազմալեզու և առարկայական պորտալները ստեղծվել են 2005 թվականին։ Տարվա առաջին եռամսյակում տեղի ունեցած պաշտոնական դրամահավաքի արդյունքում հավաքվել է գրեթե 100,000 ԱՄՆ դոլար՝ համակարգի արդիականացման շուրջ աճող պահանջարկը կարգավորելու համար: Չինաստանը կրկին արգելափակել է Վիքիպեդիան 2005 թվականի հոկտեմբերին։

Վիքիպեդիայի առաջին խոշոր սկանդալը՝ Սեյգենթալերի միջադեպը տեղի է ունեցել 2005 թվականին, երբ հայտնի գործչի մոտ հայտնաբերվել է վանդալիզմի ենթարկված կենսագրություն, որը ամիսներ շարունակ աննկատ է մնացել: Այս և այլ մտահոգությունների հետևանքով՝ հաստատվել են առաջին քաղաքականության և համակարգի փոփոխությունները, որոնք հատուկ նախագծված են եղել չարաշահման այս ձևին դիմակայելու համար: Դրանք ներառել են  արտոնությունների քաղաքականության նոր թարմացում, որոնք օգնում են «գուլպաների տիկնիկագործության» հետաքննությանը՝ նոր գործառույթ, որը կիսով չափ ապահովում է կենդանի մարդկանց կենսագրության ավելի խիստ քաղաքականություն և նման հոդվածների պիտակավորում: Նոր հոդվածների ստեղծման սահմանափակումը միայն գրանցված օգտատերերի համար դրվել է 2005 թվականի դեկտեմբերին: Wikimania 2005-ը՝ Վիքիմանիայի առաջին համաժողովը, անցկացվել է 2005 թվականի օգոստոսի 4-ից 8-ը՝ Ֆրանկֆուրտի «Հաուս դեր Ջագենդում» հավաքելով մոտ 380 մասնակից:

#### 2006
Անգլերեն Վիքիպեդիայի մեկ միլիոներորդ հոդվածը՝ Ջորդանհիլ երկաթուղային կայարանի մասին է եղել և գրվել է 2006 թվականի մարտի 1-ին։ Վիքիպեդիայի առաջին հաստատված հոդվածի ընտրությունը հասանելի է դարձել անվճար ներբեռնման համար և «Վիքիպեդիան» գրանցվել էլ որպես Վիքիմեդիա Հիմնադրամի ապրանքանիշ։ Կոնգրեսի օգնականների կենսագրական սկանդալներում Կոնգրեսի աշխատակիցները և քարոզարշավի մենեջերը փորձել են գաղտնի կերպով փոխել Վիքիպեդիայում իրենց կենսագրությունը, սակայն դրա փոխարեն էլ ավելի շատ են հայտնվել հանրության ուշադրության կենտրոնում, ինչը հանգեցրել է քարոզարշավի ղեկավարի հրաժարականին: Այնուամենայնիվ Վիքիպեդիան գնահատվել է որպես 2006 թվականի լավագույն հինգ համաշխարհային բրենդներից մեկը։

Ջիմի Ուելսը 2006 թվականին կայացած Վիքիմանիայի ժամանակ նշել է, որ Վիքիպեդիան բավականաչափ մեծ ծավալ է ստացել և կոչ է արել շեշտը դնել որակի վրա, ինչը լավագույնս արտահայտված է 100,000 որակյալ հոդվածների կոչում: Ստեղծվել է նոր արտոնություն՝ «վերահսկողություն» բաժինը, որը թույլ է տալիս արխիվացված էջերի կոնկրետ տարբերակները անընդունելի բովանդակությամբ նշել որպես անտեսանելի: Անանուն վանդալիզմից կիսապաշտպանությունը, որը ներդրվել է 2005 թվականին ավելի տարածված է եղել, քան սպասվում էր, քանի որ 2006 թվականին ցանկացած պահի ավելի քան 1000 էջ կիսապաշտպանված վիճակում է եղել։

#### 2007
Վիքիպեդիան շարունակել է արագ զարգանալ 2007 թվականին՝ օգոստոսի 13-ին ունենալով ավելի քան 5 միլիոն գրանցված խմբագրային հաշիվներ։ Վիքիպեդիայի 250 լեզվով հրատարակությունները մինչև օգոստոսի 13-ը պարունակել են ընդհանուր առմամբ 7,5 միլիոն հոդված՝ ընդհանուր 1,74 միլիարդ բառ։ Անգլերեն Վիքիպեդիայում հոդվածներ են ստեղծվել օրական 1700-ի հաստատուն արագությամբ, ընդ որում wikipedia.org տիրույթի անունը զբաղեցրել է 10-րդ տեղը աշխարհում։ Վիքիպեդիան շարունակել է տեսանելի լինել մամուլում։ Essjay-ի հետ սկանդալ է բռնկվել այն բանից հետո, երբ պարզվել է, որ Վիքիպեդիայի նշանավոր անդամը կեղծել է իր հավատարմագրերը: Citizendium-ը՝ մրցակցող առցանց հանրագիտարանը նույն թվականին հրապարակայնորեն բացվել է: Վիքիպեդիայում ձևավորվել է նոր միտում, որտեղ հանրագիտարանը հասցեագրում է այն մարդկանց, ում նշանավորությունը բխում է լուրերի մասնակից լինելուց՝ իրենց անունից վերահղում ավելացնելով ավելի մեծ պատմությանը, այլ ոչ թե ստեղծելով հստակ կենսագրական հոդված։

2007 թվականի սեպտեմբերի 9-ին անգլերեն Վիքիպեդիայում գրվել է երկու միլիոներորդ հոդվածը՝ «El Hormiguero»-ն։ Որոշ հակասություններ են եղել 2007 թվականի վերջին, երբ Volapük Wikipedia-ն 797-ից հասել է ավելի քան 112,000 հոդվածի՝ կարճ ժամանակով դառնալով 15-րդ ամենամեծ Վիքիպեդիայի հրատարակությունը՝ այդ ամենը արվել է վոլափյուքում կառուցված լեզվի մասնագետի կողմից։ Ըստ MIT Technology Review-ի՝ անգլալեզու Վիքիպեդիայում կանոնավորապես ակտիվ խմբագիրների թիվը հասել է գագաթնակետին 2007 թվականին՝ ավելի քան 51,000-ով, և դրանից հետո նվազել է։ 2007 թվականի ապրիլին հրապարակվել է Վիքիպեդիայի 0.5 տարբերակի հոդվածների ընտրության թողարկումը։

#### 2008
Տարբեր Վիքինախագծեր շատ ոլորտներում շարունակել են ընդլայնել և կատարելագործել հոդվածների բովանդակությունը։ 2008 թվականի ապրիլին ստեղծվել է Վիքիպեդիայի 10 միլիոներորդ հոդվածը, իսկ տարեվերջին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 2,5 միլիոն հոդվածի շեմը։

#### 2009
2009 թվականի հունիսի 25-ին ժամը 22:15-ին Մայքլ Ջեքսոնի մահից հետո կայքը ժամանակավորապես խափանվել է: Վիքիմեդիա Հիմնադրամը մեկ ժամվա ընթացքում հայտնել է Ջեքսոնի կենսագրության մոտ մեկ միլիոն այցելուների մասին, հավանաբար Վիքիպեդիայի պատմության մեջ ցանկացած հոդվածի մեկ ժամվա ընթացքում ամենաշատ այցելուները: 2009 թվականի օգոստոսի վերջին Վիքիպեդիայի բոլոր հրատարակություններում հոդվածների թիվը հատել է 14 միլիոնի շեմը։ Անգլերեն Վիքիպեդիայի երեք միլիոներորդ հոդվածը՝ «Beate Eriksen»-ը ստեղծվել է 2009 թվականի օգոստոսի 17-ին։ 2009 թվականի դեկտեմբերի 27-ին գերմանական Վիքիպեդիան հատել է մեկ միլիոն հոդվածի շեմը՝ դառնալով անգլերեն Վիքիպեդիայից հետո երկրորդ հրատարակությունը։ «''Թայմի''» հոդվածում Վիքիպեդիան դասվել է 2009 թվականի լավագույն կայքերի շարքում։ Վիքիպեդիայի բովանդակությունը լիցենզավորվել է Creative Commons արտոնագրերի ներքո 2009 թվականին։

### Երկրորդ տասնամյակ՝ 2010–2019 թվականներ
#### 2010
Մարտի 24-ին եվրոպական Վիքիպեդիայի սերվերներն անջատվել են գերտաքացման խնդրի պատճառով։ Պարզվել է, որ Ֆլորիդայում սերվերների ձախողումը խափանվել է, ինչի հետևանքով կայքի DNS լուծումը ձախողվել է ամբողջ աշխարհում: Խնդիրն արագ լուծվել է, սակայն DNS քեշավորման էֆեկտների պատճառով որոշ տարածքներ ավելի դանդաղ են վերականգնել մուտքը Վիքիպեդիա, քան մյուսները։

Մայիսի 13-ին կայքը թողարկել է նոր ինտերֆեյս: Նոր առանձնահատկությունները ներառել են թարմացված պատկերանշան, նավիգացիոն նոր գործիքներ և հղման գործիքներ։ Այնուամենայնիվ դասական ինտերֆեյսը հասանելի է մնացել նրանց համար, որոնք ցանկացել են օգտագործել այն: Դեկտեմբերի 12-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 3,5 միլիոն հոդվածի սահմանագիծը, մինչդեռ ֆրանսիական Վիքիպեդիայի միլիոներորդ հոդվածը ստեղծվել է սեպտեմբերի 21-ին։ Վիքիմեդիա նախագծի 1 միլիարդերորդ խմբագրումը կատարվել է ապրիլի 16-ին։ 2010 թվականի սկզբին հրապարակվել է Վիքիպեդիայի 0.7 տարբերակի հոդվածների ընտրության թողարկումը։

#### 2011

Հունվարի 15-ին Վիքիպեդիան և նրա օգտատերերը բազմաթիվ տոնակատարություններ են անցկացրել ամբողջ աշխարհում՝ ի հիշատակ կայքի 10-ամյակի։ Կայքը սկսել է ջանքերը ընդլայնելու իր աճը Հնդկաստանում՝ անցկացնելով իր առաջին հնդկական համաժողովը Մումբայում 2011 թվականի նոյեմբերին։ Անգլերեն Վիքիպեդիան ապրիլի 2-ին հատել է 3,6 միլիոն հոդվածի սահմանագիծը և նոյեմբերի 18-ին հասել է 3,8 միլիոն հոդվածի։ 2011 թվականի նոյեմբերի 7-ին գերմանական Վիքիպեդիան հատել է 100 միլիոն էջերի խմբագրումները՝ դառնալով երկրորդ լեզվով հրատարակությունը անգլերենից հետո, որը 2011 թվականի նոյեմբերի 24-ին հասել է 500 միլիոն էջի խմբագրման։ Հոլանդական Վիքիպեդիան հատել է 1 միլիոն հոդվածի շեմը 2011 թվականի դեկտեմբերի 17-ին՝ դառնալով Վիքիպեդիայի չորրորդ հրատարակությունը, որը արել է դա։

2011 թվականի մարտի 3-ին հրապարակվել է Վիքիպեդիայի 0.8 տարբերակի հոդվածների ընտրության թողարկումը։ «Վիքիմանիա 2011 – Հայֆա, Իսրայել» նամականիշը թողարկվել է Israel Post-ի կողմից՝ 2011 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Սա առաջին նամականիշն է եղել, որը նվիրված է եղել Վիքիմեդիայի հետ կապված նախագծին։ 2011 թվականի հոկտեմբերի 4-6-ն ընկած ժամանակահատվածում իտալական Վիքիպեդիան միտումնավոր անհասանելի է դարձել՝ ի նշան բողոքի Իտալիայի խորհրդարանի առաջարկած DDL intercettazioni օրենքի դեմ, որը հաստատման դեպքում կարող էր ցույց տալ ցանկացած անձի ստիպել կայքերին հեռացնել տեղեկատվությունը, որն ընկալվում է որպես իրականությանը չհամապատասխանող կամ վիրավորական՝ առանց ապացույցներ ներկայացնելու անհրաժեշտության։ 2011 թվականի հոկտեմբերին Վիքիմանիան հայտարարել է Վիքիպեդիա Զրոյի մեկնարկի մասին, այդ նախաձեռնությունը իրականացվել է զարգացող երկրների բջջային օպերատորների հետ և թույլ է տվել անձանց անվճար կերպով մուտք գործել կայք։

#### 2012

Հունվարի 16-ին Վիքիպեդիայի համահիմնադիր Ջիմի Ուելսը հայտարարել է, որ անգլերեն տարբերակը հունվարի 18-ին 24 ժամով կփակվի որպես բողոքի ակցիա, որի նպատակն է հանրության ուշադրությունը հրավիրել առաջարկվող Stop online Piracy Act-ի և PROTECT IP Act-ի օրենքներին: Անվանելով անջատումը «համայնքային որոշում»՝ Ուելսը և օրենքների մյուս հակառակորդները նշել են, որ այդ օրենքների ընդունումը կարող են վտանգել ազատ խոսքն ու առցանց նորարարությունները։ Հուլիսի 10-ին նմանատիպ անջատում է կազմակերպվել ռուսերեն Վիքիպեդիայի կողմից՝ ի նշան ինտերնետի կարգավորման ռուսական առաջարկվող օրենքի դեմ բողոքի։

2012 թվականի մարտի վերջին -ը հրապարակել է «Վիքիտվյալները» որպես Վիքիպեդիայի բոլոր լեզվով հրատարակությունների միջև տվյալների փոխանակման ունիվերսալ հարթակ։ 1,7 միլիոն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ նախագիծը մասամբ ֆինանսավորվել է Google-ի, Գորդոնի և Բեթի Մուրի հիմնադրամի և Ալենի արհեստական բանականության ինստիտուտի կողմից։ Wikimedia Deutschland-ը ստանձնել է Վիքիտվյալների առաջին փուլի պատասխանատվությունը և ի սկզբանե ծրագրել է հարթակը հասանելի դարձնել խմբագիրներին մինչև 2012 թվականի դեկտեմբերին։ Վիքիտվյալների առաջին փուլը լիովին գործարկվել է 2013 թվականի մարտին։

2012 թվականի ապրիլին Ջասթին Նափը դարձել է առաջին անհատը, որը կատարել է ավելի քան մեկ միլիոն խմբագրում Վիքիպեդիայում։ Ջիմի Ուելսը շնորհավորել է Նափին կատարված աշխատանքի համար և նրան հանձնել կայքի հատուկ «Barnstar» մեդալը և Ոսկե Վիքի մրցանակը իր նվաճման համար։ Ուելսը նաև հայտարարել է, որ ապրիլի 20-ը կլինի «Ջասթին Նափի օրը»։

2012 թվականի հուլիսի 13-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել 4 միլիոներորդ հոդվածի շեմը՝ Իզբաթ ալ-Բուրջի մասին պատմող հոդվածով։ 2012 թվականի հոկտեմբերին պատմաբան և Վիքիպեդիայի խմբագիր Ռիչարդ Ջենսենը կարծիք է հայտնել, որ անգլերեն Վիքիպեդիան «մոտ է ավարտին»՝ նշելով, որ կանոնավոր ակտիվ խմբագիրների թիվը զգալիորեն նվազել է 2007 թվականից՝ չնայած Վիքիպեդիայի հոդվածների քանակի և ընթերցողների արագ աճին։ Ըստ Alexa Internet-ի՝ Վիքիպեդիան աշխարհի վեցերորդ ամենահայտնի կայքն է եղել 2012 թվականի նոյեմբերի դրությամբ։ Դոու Ջոնսը նշել է, որ 2012 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Վիքիպեդիան զբաղեցրել է հինգերորդ հորիզոնականը աշխարհում։

#### 2013
2013 թվականի հունվարի 22-ին իտալական Վիքիպեդիան դարձել է Վիքիպեդիայի հինգերորդ լեզվով հրատարակությունը, որը հատել է 1 միլիոն հոդվածի շեմը, մինչդեռ ռուսերեն և իսպաներեն Վիքիպեդիաները ունեցել են իրենց միլիոներորդ հոդվածները համապատասխանաբար մայիսի 11-ին և 16-ին։ Հուլիսի 15-ին շվեդական, իսկ սեպտեմբերի 24-ին լեհական Վիքիպեդիաները ստեղծել են իրենց միլիոներորդ հոդվածները՝ դառնալով Վիքիպեդիայի ութերորդ և իններորդ հրատարակությունները։ Փոքր մարմինների անվանացանկի կոմիտեի կողմից հունվարի 27-ին հիմնական գոտու 274301 աստերոիդը պաշտոնապես վերանվանվել է «Վիքիպեդիա»։

Վիքիտվյալների  բազայի առաջին փուլը, որն ավտոմատ կերպով տրամադրում է միջլեզվային հղումներ և այլ տվյալներ՝ հասանելի է դարձել բոլոր լեզվական հրատարակությունների համար 2013 թվականի մարտին։ 2013 թվականի ապրիլին ֆրանսիական գաղտնի ծառայությանը մեղադրել են Վիքիպեդիան գրաքննության ենթարկելու փորձի մեջ՝ Վիքիպեդիայի կամավորին սպառնալով ձերբակալել, եթե ռազմական ռադիոկայանի մասին «գաղտնի տեղեկատվությունը» չջնջվեր։

Հուլիսին գործարկվել է վիզուալ խմբագրման համակարգը, որը թույլ է տալիս հոդվածները խմբագրել բառային պրոցեսորի նման ինտերֆեյսով՝ վիքիկոդի օգտագործման փոխարեն։ Գործարկվել է նաև գործիք, որը նախատեսված է հատուկ սմարթֆոնների և այլ շարժական սարքերի համար։

#### 2014

2014 թվականի փետրվարին գերմանական Վիքիպեդիայի հեղինակների կողմից մեկնարկել է անգլերեն Վիքիպեդիայի տպագիր հրատարակության նախագիծը, որը բաղկացած է 1000 հատորից և ավելի քան 1․100․000 էջից։ Նախագիծը ֆինանսավորում է փնտրել Indiegogo-ի միջոցով և նախատեսված է եղել Վիքիպեդիայի խմբագիրների ներդրումները հաշվելու համար։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Լեհաստանի Սլուբիցե քաղաքում բացվել է Վիքիպեդիայի առաջին հուշարձանը։

2014 թվականի հունիսի 8-ին, հունիսի 15-ին և հուլիսի 16-ին Վարայերեն Վիքիպեդիան, Վիետնամերեն Վիքիպեդիան և Սեբուանո Վիքիպեդիան հատել են մեկ միլիոն հոդվածի նշագիծը։ Դրանք տասներորդ, տասնմեկերորդ և տասներկուերորդ Վիքիպեդիաներն են եղել, որոնք հասել են այդ նշաձողին: Չնայած շատ քիչ ակտիվ օգտատերեր ունենալուն՝ վարայերեն և Սեբուանո տարբերակները ունեցել են բոտերի կողմից ստեղծված ավտոմատ ստեղծվող հոդվածների մեծ քանակ։

#### 2015

2015 թվականի կեսերին Վիքիպեդիան աշխարհի յոթերորդ ամենահայտնի վեբկայքն է եղել՝ ըստ Alexa Internet-ի՝ մեկ հորիզոնականով զիջելով 2012 թվականի նոյեմբերին ունեցած դիրքին։ 2015 թվականի սկզբին Վիքիպեդիան շարունակել է մնալ խոշորագույն ընդհանուր գիտելիքների առցանց հանրագիտարանը՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 36 միլիոն հիմնական հոդվածներով բոլոր 291 լեզվական հրատարակություններում։ Միջին հաշվով Վիքիպեդիան ամեն ամիս ստանում է ընդհանուր առմամբ 10 միլիարդ գլոբալ էջադիտումներ (մոտ 495 միլիոն եզակի այցելուներից), որտեղից 85 միլիոն այցելու եղել է միայն Միացյալ Նահանգներից, այնտեղ Վիքիպեդիան այն վեցերորդ ամենահայտնի կայքն է։

*[[Տպագրված Վիքիպեդիա]]ն* Մայքլ Մանդիբերգի գեղարվեստական նախագիծն է, որը հնարավորություն է տալիս տպել Վիքիպեդիայի 7473 հատոր։ Յուրաքանչյուր հատոր ունի 700 էջ և միայն 110-ն է տպագրվել նրա կողմից։ 2015 թվականի նոյեմբերի 1-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հասել է 5,000,000 հոդվածի, որը եղել է «Persoonia terminalis» բույսի մասին։

#### 2016
2016 թվականի հունվարի 19-ին ճապոներեն Վիքիպեդիան հատել է մեկ միլիոն հոդվածի նշագիծը՝ դառնալով տասներեքերորդ Վիքիպեդիան, որը հասել է այդ նշաձողին։ Միլիոներորդ հոդվածը «Wave 224»-ն է եղել, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սուզանավն էր եղել Կայսերական ճապոնական նավատորմում: 2016 թվականի կեսերին կայքը կրկին աշխարհի վեցերորդ ամենահայտնի վեբկայքն է եղել՝ ըստ Alexa Internet-ի՝ մեկ հորիզոնականով առաջ անցնելով նախորդ տարվա դիրքից։

#### 2017
2017 թվականի կեսերին Վիքիպեդիան ճանաչվել է որպես աշխարհի հինգերորդ ամենահանրաճանաչ կայք՝ ըստ Alexa Internet-ի և մեկ տեղով բարձրացել է նախորդ տարվա հորիզոնականից։ Վիքիպեդիա Զրոն հասանելի է դարձել Իրաքում և Աֆղանստանում: 2017 թվականի ապրիլի 29-ին թուրքական իշխանությունների կողմից Վիքիպեդիայի առցանց մուտքն արգելափակվել է Թուրքիայի բոլոր լեզուներով հրատարակությունների համար: Այս արգելափակումը տևել է մինչև 2020 թվականի հունվարի 15-ը, քանի որ Թուրքիայի դատարանը վճռել է, որ արգելափակումը խախտում է մարդու իրավունքները։  2017 թվականի դեկտեմբերի 28-ից Ճապոնական կոդավորված Վիքիպեդիան արգելափակվել է Չինաստանում։

#### 2018
2018 թվականի ապրիլի 13-ին Չինարեն Վիքիպեդիայի հոդվածների թիվը հասել է 1 միլիոնի՝ դառնալով տասնչորսերորդ Վիքիպեդիան, որը հասել է այդ նշաձողին։ Չինական Վիքիպեդիան արգելափակված է եղել մայրցամաքային Չինաստանում 2015 թվականի մայիսից։ Ավելի ուշ՝ հունիսի 26-ին պորտուգալական Վիքիպեդիան հատել է մեկ միլիոն հոդվածի նշագիծը՝ դառնալով տասնհինգերորդ Վիքիպեդիան, որը հասել է այդ նշաձողին։ Միլիոներորդ հոդվածը «Perdão de Richard Nixon»-ն է եղել: 2018 թվականի ընթացքում Վիքիպեդիան պահպանել է իր ցուցանիշը որպես աշխարհի հինգերորդ ամենահանրաճանաչ կայք՝ ըստ Alexa Internet-ի։ Հատկանշական զարգացումներից մեկը եղել է արհեստական բանականության օգտագործումը, որը թույլ է տվել համեմատած ավելի անտեսված թեմաներով հոդվածներ ստեղծել նախագծում

#### 2019
2019 թվականի ապրիլի 23-ին Չինաստանի իշխանությունները ընդլայնել են Վիքիպեդիայի արգելափակումը բոլոր լեզուներով։ Արգելափակման ժամանակը համընկել է 1989 թվականի Տյանանմեն հրապարակի բողոքի ցույցերի և ջարդերի 30-րդ տարելիցի և Մայիսյան Չորրորդ Շարժման 100-ամյակի հետ, ինչը հանգեցրել է Չինաստանում ինտերնետի խստացված գրաքննությանը։ 2019 թվականի օգոստոսին ըստ Alexa.com-ի կայքն աշխարհում ինտերնետի գլոբալ ներգրավվածության համար հինգերորդ հորիզոնականից իջել է յոթերորդ հորիզոնականին։

### Երրորդ տասնամյակ։ 2020-այսօր
#### 2020
2020 թվականի հունվարի 23-ին անգլերեն Վիքիպեդիայում ստեղծվել է վեց միլիոներորդ հոդվածը՝ Մարիա Էլիզ Թերներ Լաուդերի կենսագրությունը։ Չնայած հոդվածների աճին՝ Վիքիպեդիայի գլոբալ ինտերնետային ներգրավվածությունը, ինչպես չափվում է Alexa-ի կողմից՝ շարունակում էր նվազել: 2020 թվականի փետրվարին կայքը զբաղեցրել է տասնմեկերորդ տեղը աշխարհում ինտերնետի համաշխարհային ներգրավվածության համար։ Վիքիպեդիայում COVID-19 համաճարակի լուսաբանումը և օժանդակ խմբագրումները, քննարկումները և նույնիսկ ջնջումները համարվել են օգտակար ռեսուրս ապագա պատմաբանների համար, որոնք ցանկանում են մանրամասնորեն հասկանալ այդ ժամանակաշրջանը։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը համագործակցել է Վիքիպեդիայի հետ՝ որպես հիմնական ռեսուրս COVID-19-ի հետ կապված տեղեկատվության տարածման համար, այդ կերպ Վիքիպեդիան օգնել է պայքարել ապատեղեկատվության տարածման դեմ։

#### 2021
2021 թվականի հունվարին լրատվամիջոցներում նշվել է Վիքիպեդիայի 20-ամյակը։ 2021 թվականի հունվարի 13-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հասել է մեկ միլիարդ խմբագրման, որտեղ միլիարդերորդ խմբագրումը կատարել է Սթիվեն Պրույտը։ MIT Press-ը հրապարակել է «Wikipedia @ 20։ Պատմություններ անավարտ հեղափոխության մասին» էսսեների բաց հասանելիության գիրքը, որը խմբագրվել է Ջոզեֆ Ռիգլի և Ջեքի Քյորների կողմից, ինչպես նաև մասնակցություն են ունեցել այլ հայտնի վիքիպեդիստներ, վիքիմեդիստներ, հետազոտողներ, լրագրողներ, գրադարանավարներ և այլ փորձագետներ։ 2021 թվականի նոյեմբեր ամսին կայքը զբաղեցրել է տասներեքերորդ տեղը աշխարհում ինտերնետի գլոբալ ներգրավվածության համար։

#### 2022
2022 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Վիքիպեդիայի խմբագիր Ռիչարդ Նիփելը ստեղծել է Artwork հոդվածի վերնագիրը, որի առաջին վերաղումը եղել է ChatGPT-ի կողմից ստեղծված նախագիծը, այնտեղ նա փոքր փոփոխություններ է կատարել՝ հոդվածն ավելի սերտորեն համապատասխանեցնելով Վիքիպեդիայի չափանիշներին։ Նիփելը Մեդիա Վիքիում նշել է, որ կարծում է, որ սա առաջին դեպքն է, երբ ինչ-որ մեկը օգտագործել է ChatGPT արհեստական բանականությունը Վիքիպեդիայի հոդված ստեղծելու համար: Այս հոդվածի տեղադրումը քննադատության է ենթարկվել այլ խմբագիրների կողմից և հակասություններ առաջացրել Վիքիպեդիայի համայնքում, ինչը հանգեցրել է լայնածավալ բանավեճի այն մասին, թե արդյոք ChatGPT-ն և նմանատիպ մոդելները պետք է օգտագործվեն Վիքիպեդիայի համար բովանդակություն գրելու գործում և եթե այո, ապա որքանով։

#### 2023
2023 թվականի հունվարին Վիքիպեդիայի աշխատասեղանի լռելյայն ինտերֆեյսը 2010 թվականից ի վեր առաջին անգամ փոխվել է՝ դառնալով Vector 2022։ Խորհրդակցությունից և մրցույթից հետո ընդունվել է Վիքիմեդիայի (ներառյալ Վիքիպեդիան) առաջին ձայնային լոգո տարբերակը։

## Պատմություն` ըստ առարկայական ոլորտի
### Սարքավորումներ և ծրագրային ապահովում

:: *Ծրագրային ապահովում, որն աշխատում է Վիքիպեդիայում և համակարգչային տեխնիկա, սերվերային ֆերմեր և այլ համակարգեր, որոնց վրա հիմնված է Վիքիպեդիան:*

* 2001 թվականի հունվարին Վիքիպեդիան գործարկվել է UseModWiki-ով, որը գրվել է Perl-ով Քլիֆորդ Ադամսի կողմից։ Սերվերը դեռ աշխատել է Լինուքսով, սակայն բնօրինակ տեքստը պահվել է ֆայլերում, այլ ոչ թե տվյալների բազայում: Հոդվածներն անվանվել են CamelCase կոնվենցիայով:
* 2002 թվականի հունվարին ներկայացվել է Վիքիպեդիան սնուցող վիքի ծրագրաշարի «II փուլը», որը փոխարինել է ավելի հին UseModWiki- ին։ Մագնուս Մանսկեի կողմից գրված հատուկ նախագծի համար՝ այն ներառել է PHP վիքի շարժիչ:
* 2002 թվականի հուլիսին «Վիքիպեդիան» սնուցող ծրագրաշարի հիմնական վերաշարադրումը սկսվել է ուղիղ եթերով և անվանվել է «III-րդ փուլ», այն փոխարինել է հին տարբերակին և դարձել MediaWiki: Այն գրել է Լի Դանիել Քրոքերը նախագծի աճող պահանջների բավարարման համար:
* 2002 թվականի հոկտեմբերին Դերեկ Ռեմսին ստեղծել է բոտ՝ ավտոմատացված ծրագիր, որը կոչվում է Rambot և այն թույլ է տվել ավելացնել մեծ թվով հոդվածներ Միացյալ Նահանգների քաղաքների մասին։ Այս հոդվածները ավտոմատ կերպով ստեղծվել են ԱՄՆ մարդահամարի տվյալներից: Այդպիսով նա ավելացրել է Վիքիպեդիայի հոդվածների թիվը 33832-ով։ Դա անվանվել է «Վիքիպեդիայի պատմության մեջ ամենավիճահարույց քայլը»։
* 2003 թվականի հունվարին ավելացվել է TeX-ի մաթեմատիկական բանաձևերի աջակցությունը։ Կոդը ներկայացրել է Տոմաշ Վեգրզանովսկին։
* 2003 թվականի հունիսի 9-ին Վիքիպեդիայի ISBN ինտերֆեյսը փոփոխվել է, որպեսզի ISBN ները հոդվածներում հղում կատարեն Special:Booksources-ին, որն իր բովանդակությունը վերցնում է օգտատիրոջ կողմից խմբագրվող Wikipedia:Book sources էջից: Մինչ այդ ISBN ի հղումների թիրախները կոդավորված են եղել ծրագրային ապահովման մեջ և նորերը առաջարկվում էին Wikipedia:ISBN էջում
* 2003 թվականի դեկտեմբերի 6-ից հետո Վիքիպեդիայի օգտատերերին ցուցադրվող համակարգի տարբեր հաղորդագրություններն այլևս կոդավորված չեն եղել, ինչը թույլ էր տվել Վիքիպեդիայի ադմինիստրատորներին փոփոխել MediaWiki-ի ինտերֆեյսի որոշ հատվածներ, օրինակ՝ արգելափակված օգտվողներին ցուցադրվող հաղորդագրությունը:
* 2004 թվականի փետրվարի 12-ին սերվերի գործառնությունները տեղափոխվել են Սան Դիեգոյից դեպի Տամպա, Ֆլորիդա։
* 2004 թվականի մայիսի 29-ին բոլոր տարբեր կայքերը թարմացվել են MediaWiki ծրագրաշարի նոր տարբերակով։
* 2004 թվականի մայիսի 30-ին հայտնվել են «դասակարգման» գրառումների առաջին դեպքերը։ Կատեգորիաների սխեմաները ինչպիսիք են Վերջին փոփոխությունները և խմբագրել այս էջը՝ գոյություն են ունեցել Վիքիպեդիայի հիմնադրումից ի վեր: Այնուամենայնիվ Սանգերը սխեմաները դիտարկել է որպես ցանկեր և նույնիսկ ձեռքով մուտքագրված հոդվածներ, մինչդեռ կատեգորիզացման ջանքերը կենտրոնացած են եղել հանրագիտարանի յուրաքանչյուր հոդվածի առանձին կատեգորիաների գրառումների վրա՝ որպես հանրագիտարանի հոդվածների ավելի մեծ ավտոմատ դասակարգման մաս։
* 2004 թվականի հունիսի 3-ից հետո ադմինիստրատորները կարողացել են խմբագրել ինտերֆեյսի ոճը՝ փոխելով CSS-ը MediaWiki:Monobook.css-ի մոնոգրքերի ոճաթերթում:
* Նաև 2004 թվականի մայիսի 30-ին MediaWiki 1.3-ի միջոցով ստեղծվել է Կաղապարի անվանատարածքը, որը թույլ է տվել ներառել ստանդարտ տեքստեր։
* 2005 թվականի հունիսի 7-ին Վիքիմեդիայի սերվերների մեծ մասը տեղափոխվել է նոր հաստատություն՝ դիմացի փողոցում: Վիքիմեդիայի բոլոր նախագծերն այդ ընթացքում դադարեցվել են։
* 2013 թվականի մարտին Wikidata interwiki տվյալների բազայի առաջին փուլը հասանելի է դարձել Վիքիպեդիայի լեզվական հրատարակություններում։
* 2013 թվականի հուլիսին բացվել է վիզուալ խմբագրման ինտերֆեյսը, որը թույլ է տվել օգտատերերին խմբագրել Վիքիպեդիան՝ օգտագործելով WYSIWYG տեքստային խմբագրիչը՝ վիքիի նշագրման փոխարեն։ Թողարկվել է նաև բջջային սարքերի համար օպտիմիզացված խմբագրման ինտերֆեյս։

### Գլխավոր էջ
:* 2002 թվականի ապրիլի 4-ին BrilliantProse-ը վերանվանվել է Featured Articles և, հոդվածի անվանատարածքից տեղափոխվել է Վիքիպեդիայի անվանատարածք։
:* 2003 թվականի հոկտեմբերի 15-ին տեղադրվել է Վիքիպեդիայի նոր լոգոն։ Լոգոյի հայեցակարգն ընտրվել է քվեարկության գործընթացով, որին հաջորդել է լավագույն տարբերակը ընտրելու վերանայման գործընթաց։ Վերջնական ընտրությունը ստեղծվել է Դեյվիդ Ֆրիդլանդի կողմից (որը խմբագրում է Վիքիպեդիան *«nohat»* օգտանունով)՝ հիմնվելով Փոլ Ստանսիֆերի կողմից ստեղծված լոգոյի ձևավորման և հայեցակարգի վրա։
:* 2004 թվականի փետրվարի 22-ին «Գիտե՞ք, որ․․․» մասն առաջին անգամ հայտնվել է Գլխավոր Էջում:
:* 2005 թվականի հունվարի 10-ին բացվել է www.wikipedia.org բազմալեզու պորտալը, որը փոխարինել է դեպի անգլալեզու Վիքիպեդիային կատարված վերահղումը:
:* 2005 թվականի փետրվարի 5-ին ստեղծվել է կենսաբանույան պորտալը՝ դառնալով անգլերեն Վիքիպեդիայի առաջին թեմատիկ «պորտալը»։ Այնուամենայնիվ հայեցակարգը հայտնվել է գերմանական Վիքիպեդիայում, որտեղ Portal:Recht-ը (իրավագիտության ուսումնասիրություններ) ստեղծվել է դեռևս 2003 թվականի հոկտեմբերին։
:* 2005 թվականի հուլիսի 16-ին անգլերեն Վիքիպեդիան սկսել է հիմնական էջում ներառել օրվա «հատուկ նկարները»:
:* 2006 թվականի մարտի 19-ին կայացած քվեարկությունից հետո՝ անգլալեզու Վիքիպեդիայի Գլխավոր Էջը ցուցադրել է իր առաջին վերափոխումը մոտ երկու տարվա ընթացքում։
:* 2010 թվականի մայիսի 13-ին կայքը թողարկել է նոր ինտերֆեյս: Նոր առանձնահատկությունները ներառել են թարմացված պատկերանշան, նավիգացիոն նոր գործիքներ և հղման գադջեթ։

#### Արտաքին տեսքի փոփոխություններ (2023)
2022 թվականին ստեղծված վեկտորը նախորդ 2010 թվականի տարբերակի թարմացումն է, որի մասին հայտարարվել է 2020 թվականի սեպտեմբերին և ի սկզբանե նախատեսված է եղել օգտագործել այն 2021 թվականին։ Մինչև 2023 թվականի հունվար Վիքիմեդիան թարմացումը հասանելի է դարձրել իր 300 լեզուներով հրատարակությունների համար, այն լռելյայն է եղել արաբերեն և հունարեն տարբերակների համար։

2022 թվականի վեկտորն ունի վերանայված ինտերֆեյս, որը բազմաթիվ փոփոխություններ է կատարում ինտերֆեյսի տարրերի դասավորության մեջ: Դրանց թվում են լեզվի ընտրության ընտրացանկը, որը նախկինում գտնվել է էկրանի ձախ կողմում, այժմ գտնվում է տվյալ պահին կարդացվող հոդվածի ցուցադրման վերին աջ անկյունում։ Բացի այդ բովանդակության մասը կարելի է թթաքցնել: Այն լրացուցիչ կերպով մեծացնում է հոդվածի ցուցադրման լուսանցքները, ինչը հանգեցնում է հոդվածի լայնությունը սահմանափակման էֆեկտին, որտեղ նաև գոյություն ունի անջատիչ, որը կարող է նվազեցնել լուսանցքները և ընդլայնել հոդվածի տողի լայնությունը՝ էկրանը լրացնելու համար։ Տեքստի լռելյայն չափը չի ավելացվել, թեև Հմնադրամը *Engadget-ին* ասել է, որ իրենք հույս ունեն ապագայում դա դարձնել տարբերակ։ Որոնման գործառույթը նույնպես թարմացվել է 2022 թվականի վեկտորային տարբերակում, քանի որ օգտատերերի հարցումներին ի պատասխան առաջարկվող արդյունքներն այժմ ներառում են պատկերներ և տվյալ էջերից կարճ նկարագրություններ։

«Վիքիմեդիա» հիմնադրամն ասել է, որ փոփոխությունը պայմանավորված է կայքը արդիականացնելու և ինտերնետում անփորձ ընթերցողների համար նավիգացիայի ու խմբագրման փորձը բարելավելու ցանկությամբ, քանի որ նախորդ տարբերակը համարվել է «նեղ և ճնշող»։ Հիմնադրամի կողմից անցկացված թեստերը տվել են օգտատերերի որոնումների 30 տոկոս աճ, իսկ շեղվելու հավանականությունը նվազել է 15 տոկոսով։ Վեկտոր 2022-ի վաղ տարբերակներն առաջին անգամ գործարկվել են 2020 թվականին ֆրանսերեն, եբրայերեն և պորտուգալերեն Վիքիպեդիայի կայքերում, քանի որ տեսքի նոր հնարավորությունները օգտատերերին ներկայացվել են աստիճանաբար փորձարկման համար՝ մինչև դրա ամբողջական թողարկումը։ 2023 թվականի հունվարի 18-ին 300 լեզուներով Վիքիմեդիա կայքերի ընթերցողների համար հին տեսքը ը գործարկվել է որպես լռելյայն տարբերակ։

Վեկտոր 2022-ի զանգվածային թողարկումից հետո դեռևս հնարավոր է կարդալ Վիքիպեդիան՝ օգտագործելով նախորդ տարբերակը: Այնուամենայնիվ դա անելու համար ընթերցողները պետք է գրանցվեն Վիքիպեդիայի հաշվում, այնուհետև սահմանեն իրենց նախընտրություններում, որ ցուցադրվի հին տարբերակը։ Ոչ մի փոփոխություն չի կատարվել Վիքիպեդիայի գոյություն ունեցող էջերում։

Վիքիպեդիայի օգտատերերը փոփոխությունների հարցում ունեցել են տարաձայնություններ։ Անգլերեն Վիքիպեդիայում քննարկումներ են եղել, որտեղ համայնքն ասել է, թե արդյոք վեկտոր 2022-ը պետք է տեղակայվի, քանի որ լռելյայն տարբերակի վրա կուտակված է ավելի քան 90,000 բառ։ Վերանախագծման քննադատներն առավելապես դեմ են եղել նոր տարբերակի մեջ դատարկ մնացած սպիտակ տարածությանը, մինչդեռ մյուս օգտատերերը քննադատել են նրանց փոփոխություններին դեմ գնալու համար Լ Քննարկմանը մասնակցող 165 խմբագիրներ հավանություն չեն տվել նոր տարբերակին, իսկ 153-ը կողմ են եղել, իսկ ինը չեզոք են մնացել։ Չնայած այն փաստին, որ խմբագիրների ավելի մեծ թիվ չի ցանկացել տեղակայել ներկայիս տեսքը, այնուամենայնիվ Վիքիպեդիայում կոնսենսուսը չի որոշվել քվեարկությամբ և քննարկումը փակվել է հօգուտ վերափոխման՝ հաշվի առնելով թողած դրական մեկնաբանությունները։ Նոր տարբերակի մշակողները որոշ փոփոխություններ են կատարել տեսքի վրա՝ ի պատասխան քննադատությունների, ինչպես օրինակ ավելացրել են անջատիչներ, որպեսզի հոդվածի բովանդակությունը լրացնի էկրանի ողջ լայնությունը։ Սուահիլի Վիքիպեդիայի օգտատերերը միաձայն հրաաժարվել են նոր տարբերակի ընդունումից։

Լրագրողները, որոնք արձագանքել են Վեկտոր 2022-ի հրապարակմանը՝ թարմացումն ու ներկայացված նոր հնարավորությունները համարել են օգտակար հավելումներ, բայց ընդհանուր առմամբ տեսքը բնութագրել են որպես աննշան թարմացում, որը հիմնովին չի փոխել Վիքիպեդիայում իրենց ընթերցանության փորձը։ Էննի Ռաուվերդան՝ «Վիքիպեդիայի խորքերը» սոցիալական մեդիայի հաշիվների ստեղծողը Slate-ում գրել է, որ «Վեկտոր 2022-ը կտրականապես չի տարբերվում» նախորդ տարբերակից։

### Ներքին կառուցվածքներ
* 2001 թվականի ապրիլին Ուելսը պաշտոնապես սահմանել է «չեզոք տեսակետի» գաղափարը՝ Վիքիպեդիայի առանց քննարկման ենթակա խմբագրական քաղաքականություն։
* 2001 թվականի սեպտեմբերին ներդրվել է Վիքինախագծերի հետ համագործակցությունը։
* 2002 թվականի փետրվարին Բոմիսի (Վիքիպեդիայի սկզբնական հովանավոր) գրաքննության և առևտրայնացման վտանգի հետ կապված մտահոգությունները՝ զուգորդված երաշխիքի բացակայության հետ ստիպել են իսպաներեն Վիքիպեդիայի մասնակիցների մեծամասնությանը բաժանվել բուն կայքից և այն ինքնուրույն հաստատել որպես *Enciclopedia Libre*։ Ավելի ուշ Վիքիպեդիայի կարգավիճակի և ոչ առևտրային բնույթի հստակեցումից հետո՝ 2002 և 2003 թվականներին երբեմն տեղի են ունեցել Enciclopedia Libre-ի և վերահիմնադրված իսպաներեն Վիքիպեդիայի միջև վերամիավորման բանակցություններ, բայց ոչ մի հստակ որոշում չի կայացվել։ 2009 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ՝ երկուսն էլ շարունակել են գոյակցել որպես իսպաներեն լեզվի էական տեղեկատու աղբյուրներ՝ համապատասխանաբար մոտ 43,000 հոդվածներով և 520,000 հոդվածներով։
* 2002 թվականին քաղաքականության և ոճի հարցերը հստակեցվել են *Ոճային ձեռնարկի* ստեղծմամբ՝ մի շարք այլ քաղաքականությունների և ուղեցույցների հետ միասին։
* 2002 թվականի նոյեմբերին ստեղծվել են նոր փոստային ցուցակներ WikiEN-ի և Announce-ի համար, ինչպես նաև այլ լեզուներով փոստային ցուցակներ՝ փոստային ցուցակներում տրաֆիկի ծավալը նվազեցնելու համար։
* 2003 թվականի հուլիսին սահմանվել է ինքնակենսագրականը խմբագրելու դեմ կանոնը։
* 2003 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Մյունխենում տեղի է ունեցել Վիքիպեդիստների առաջին «իրական» հանդիպումը։ Շատ քաղաքներ հետևել են օրինակին և շուտով մի շարք կանոնավոր վիքիպեդիստական հավաքներ են եղել ամբողջ աշխարհում։ Մի քանի ինտերնետային կայքերը՝ ներառյալ LiveJournal-ը նույնպես առաջացել են այդ ժամանակ:
* 2004 թվականի հուլիսի 10-ից մինչև օգոստոսի 30-ը «Wikipedia:Browse» և «Wikipedia:Browse by overview»-ն Գլխավոր էջում փոխարինվել են ակնարկների հղումներով: 2004 թվականի օգոստոսի 27-ին բացվել է *Համայնքային պորտալը*: Համայնքային շփումը նախկինում իրականացվել է ոչ պաշտոնական հիմունքներով։
* 2005 թվականի սեպտեմբերից մինչև դեկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Սեյգենթալերի սկանդալի և նմանատիպ այլ խնդիրների հետևանքով ՝ Վիքիպեդիայում ավելացվել են չարաշահումների դեմ ուղղված մի քանի առանձնահատկություններ և քաղաքականություն՝
::::*  ( MediaWiki-ի գադջեթ, որն աջակցում է չարաշահումների հայտնաբերմանը համացանցային խամաճիկության միջոցով) ստեղծվել է 2005 թվականի նոյեմբերին։ Checkuser-ի ֆունկցիան նախկինում գոյություն է ունեցել, բայց այն ժամանակ ավելի շատ դիտվել է որպես համակարգի գործիք, ուստի կարիք չի եղել մի քաղաքականության, որը ծածկում է ավելի սովորական հիմունքներով օգտագործումը։
::::* Անգլերեն Վիքիպեդիայում նոր էջերի ստեղծումը սահմանափակված է խմբագիրների քանակով։
::::* «Վիքիպեդիա: Ապրող անձանց կենսագրությունների» մասին քաղաքականության ընդունում շատ ավելի խիստ որակի վերահսկողության և փաստերի ստուգման համակարգ է:
::::* «Կիսապաշտպանություն» գործառույթը և քաղաքականությունը թույլ է տալիս պաշտպանել էջերը այնպես, որ խմբագրել կարող են միայն նրանք, ովքեր ունեն հաշիվ։

* 2006 թվականի մայիսին անգլերեն Վիքիպեդիայում ներդրվել է նոր «վերահսկողության» հնարավորությունը, որը թույլ է տվել  մի քանի վստահելի օգտատերերի ընդմիշտ ջնջել հեղինակային իրավունքի խախտումները, զրպարտությունը կամ անձնական տեղեկությունները էջի պատմությունից: Նախկինում էջի տարբերակի ջնջումը դժվար է եղել և ջնջված տարբերակները նույնպես տեսանելի են եղել այլ ադմինիստրատորների համար և կարող էին չջնջվել նրանց կողմից:
* 2007 թվականի հունվարի 1-ին Էսպերանսա անունով ենթահամայնքը լուծարվել է համայնքի համաձայնությամբ։ Նույն տարում լուծարվել է նաև Էսպերանզա համայքը։ Դրա լուծարումը նկարագրվել է որպես ցավալի, բայց անհրաժեշտ միջոց մի նախագծի համար, որը թույլ է տվել խմբագիրներին «իրենց ներկայացնել որպես էսպերանզացիներ»։ Կայքի մի շարք ենթանախագծեր կրկին ինտեգրվել են Վիքիպեդիայում որպես անկախ նախագծեր, սակայն դրանց մեծ մասն այժմ ոչ ակտիվ է։ Խումբը հիմնադրվել է 2005 թվականի սեպտեմբերին և մտահոգություններ են եղել, որ այն ի վերջո կլուծարվի։
* 2007 թվականի ապրիլին մի քանի հարյուր խմբագիրներից բաղկացած աշխատանքային խմբի կողմից 4-ամսյա քաղաքականության վերանայման արդյունքները, որոնք ցանկանում էին միավորել Վիքիպեդիայի հիմնական քաղաքականությունը մեկ հիմնական քաղաքականության մեջ՝ հարցումներ են անցկացրել համայնքի աջակցության համար: Առաջարկը համաձայնություն չի գտել և ակնհայտ է դարձել, որ որոշ կառուցվածքներ, որոնք ընդգրկում են քաղաքականության համապատասխան ոլորտները հաճախ դիտվել են որպես ավելի օգտակար որակի վերահսկման համար, քան մեկ ընդհանուր միավորված առաջարկը:
* 2012 թվականի հունվարի 18-ին Ջիմի Ուելսը Google-ի և ավելի քան 7000 այլ վեբկայքերի հետ համատեղ Վիքիպեդիայի մեկօրյա խափանում է իրականացրել՝ որպես բողոքի նշան Stop Online Piracy Act-ի դեմ, որն այն ժամանակ քննարկվել է Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսում։

### Վիքիմեդիա հիմնադրամ և իրավական կառույցներ
* 2002 թվականի օգոստոսին, անմիջապես այն բանից հետո, երբ Ջիմի Ուելսը հայտարարել է, որ երբեք չի ցուցադրի կոմերցիոն գովազդ Վիքիպեդիայում, Վիքիպեդիայի URL-ն *wikipedia.com-*ից դարձել է *wikipedia.org*:
* 2003 թվականի հունիսի 20-ին հիմնադրվել է Վիքիմեդիա հիմնադրամը։
* Հաղորդակցության կոմիտեն ձևավորվել է 2006 թվականի հունվարին՝ լրատվամիջոցների հարցումները և հիմնադրամի և Վիքիպեդիայի համար ստացված նամակները նոր ներդրված OTRS-ի միջոցով կարգավորելու համար։
* Անժելա Բիսլին և Ֆլորենս Նիբարտ-Դևուարդն ընտրվել են Վիքիմեդիա հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ Այս ընթացքում Անժելան ակտիվ է եղել բովանդակության խմբագրման և հիմնադրամի շրջանակներում քաղաքականություն սահմանելու գործերում։
* 2006 թվականի հունվարի 10-ին *Վիքիպեդիան* դարձել է Վիքիմեդիա հիմնադրամի գրանցված ապրանքանիշ։
* 2006 թվականի հուլիսին Անժելա Բիսլին հրաժարական է տվել Վիքիմեդիա հիմնադրամի խորհրդի անդամի պաշտոնից։

2006 թվականի հոկտեմբերին Ֆլորենս Նիբարտ-Դևուարը դարձել է Վիքիմեդիա հիմնադրամի խորհրդի նախագահ։

### Խմբագրման նշաձողեր և նախագծեր
* 2001 թվականի հունվարի 15-ին կատարվել է Վիքիպեդիայի առաջին պաշտոնական խմբագրումը։
* 2002 թվականի դեկտեմբերին ստեղծվել է առաջին քույր նախագիծը՝ Վիքիբառարանը, որի նպատակն է ստեղծել բոլոր լեզուներով բառերի բառարան և թեզաուրուս: Այն օգտագործում է նույն ծրագրաշարը, ինչ Վիքիպեդիան։
* 2003 թվականի հունվարի 22-ին Անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 100,000-րդ հոդվածի սահմանը։ Երկու օր անց գերմանալեզու Վիքիպեդիան՝ ամենամեծ ոչ անգլերեն տարբերակը հատել է 10․000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2003 թվականի հունիսի 20-ին Վիքիմեդիա հիմնադրամի հիմնադրման նույն օր, ստեղծվել է «Վիքիքաղվածքը»։ Մեկ ամիս անց գործարկվել է «Վիքիգրքերը»։ «Վիքիդարանը» ստեղծվել է տարեվերջին։
* 2004 թվականի հունվարին Վիքիպեդիան հասել է 200,000-րդ հոդվածների անգլերենի նշաձողին Նիլ Ուորնոքի հոդվածովԼ Հաջորդ ամսիում ինչպես անգլերեն, այնպես էլ ոչ անգլերեն Վիքիպեդիաների համար հոդվածների համակցված թիվը հասել է 500,000-ի։
* 2004 թվականի ապրիլի 20-ին անգլերեն Վիքիպեդիայի հոդվածների թիվը հասել է 250,000-ի։
* 2004 թվականի հուլիսի 7-ին անգլերեն Վիքիպեդիայի հոդվածների թիվը հասել է 300,000-ի։
* 2004 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Վիքիպեդիայի հոդվածների ընդհանուր թիվը հասել է 1,000,000-ի ավելի քան 105 լեզուներով, ինչից հետո նախագիծը մամուլում բուռն ուշադրության է արժանացել։ Մեկ միլիոներորդ հոդվածը հրապարակվել է եբրայերեն Վիքիպեդիայում և պատմում է Ղազախստանի դրոշի մասին։
* 2004 թվականի նոյեմբերի 20-ին անգլերեն Վիքիպեդիայի հոդվածների թիվը հասել է 400,000-ի։
* 2005 թվականի մարտի 18-ին Վիքիպեդիան հատել է անգլերենի 500,000-րդ հոդվածների սահմանագիծը։
* 2005 թվականի մայիսին Վիքիպեդիան դարձել է համացանցի ամենահայտնի տեղեկատու կայքը՝ ըստ դիտման մոնիտորինգի Hitwise ընկերության տվյալների
* 2005 թվականի սեպտեմբերի 29-ին անգլերեն Վիքիպեդիան անցել է 750,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2006 թվականի մարտի 1-ին անգլերեն Վիքիպեդիան անցել է 1,000,000-րդ հոդվածների սահմանագիծը, իսկ Ջորդանհիլ երկաթուղային կայարանը գլխավոր էջում հայտարարվել է որպես կարևորագույն հոդված։
* 2006 թվականի հունիսի 8-ին անգլերեն Վիքիպեդիան անցել է իրանցի ժողովուրդների մասին 1000 հատկանշական հոդվածների շեմը։
* 2006 թվականի օգոստոսի 15-ին Վիքիմեդիա հիմնադրամը բացել է Վիքիլսարանը։
* 2006 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Վիքիպեդիան հատել է 5,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ 229 լեզվով հրատարակություններում։
* 2006 թվականի նոյեմբերի 24-ին անգլերեն Վիքիպեդիան անցել է 1,500,000-րդ հոդվածի շեմը, իսկ «Kanab ambersnail» հոդվածը հայտարարվել է որպես կարևոր հոդված։
* 2007 թվականի ապրիլի 4-ին Վիքիպեդիայի սկավառակի առաջին ընտրանին անգլերեն լեզվով հրապարակվել է որպես անվճար ներբեռնում։
* 2007 թվականի ապրիլի 22-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 1,750,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2007 թվականի սեպտեմբերի 9-ին անգլերեն Վիքիպեդիան անցել է 2,000,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2008 թվականի մարտի 28-ին Վիքիպեդիան հատել է 10 միլիոն հոդվածների թիվը՝ բոլոր 251 լեզվով հրատարակություններում։
* 2008 թվականի հոկտեմբերի 11-ին անգլերեն Վիքիպեդիան անցել է 2,500,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2009 թվականի օգոստոսի 17-ին անգլերեն Վիքիպեդիան անցել է 3,000,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2009 թվականի դեկտեմբերի 27-ին գերմանական Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի երկրորդ լեզվով հրատարակությունը, որը արել է դա։
* 2010 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ֆրանսերեն Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի երրորդ լեզվով հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2010 թվականի դեկտեմբերի 12-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 3,500,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2011 թվականի նոյեմբերի 22-ին Վիքիպեդիան հատել է 20 միլիոն հոդվածի շեմը՝ 282 լեզվով հրատարակություններում։
* 2011 թվականի նոյեմբերի 7-ին գերմանական Վիքիպեդիան հատել է 100 միլիոն էջերի խմբագրման շեմը։
* 2011 թվականի նոյեմբերի 24-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 500 միլիոն էջերի խմբագրման շեմը։
* 2011 թվականի դեկտեմբերի 17-ին հոլանդական Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի չորրորդ հրատարակությունը։
* 2012 թվականի հուլիսի 13-ին անգլերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 4,000,000-րդ հոդվածը։
* 2013 թվականի հունվարի 22-ին իտալական Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի հինգերորդ հրատարակությունը։
* 2013 թվականի մայիսի 11-ին ռուսերեն Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի վեցերորդ հրատարակությունը։
* 2013 թվականի մայիսի 16-ին իսպաներեն Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի յոթերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2013 թվականի հունիսի 15-ին շվեդական Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի ութերորդ հրատարակությունը։
* 2013 թվականի սեպտեմբերի 25-ին լեհերեն Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2013 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Վիքիպեդիան հատել է 30 միլիոն հոդվածը շեմը՝ բոլոր 287 հրատարակություններում։
* 2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ֆրանսերեն Վիքիպեդիան հատել է 100,000,000-րդ էջերի խմբագրման շեմը։
* 2014 թվականի ապրիլի 25-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 4,500,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2014 թվականի հունիսի 8-ին Վարայերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասներորդ հրատարակությունը, որը արել է դա։
* 2014 թվականի հունիսի 15-ին վիետնամերեն Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2014 թվականի հուլիսի 17-ին Սեբուանոյի Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը։
* 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին շվեդերեն Վիքիպեդիան հատել է 2,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի երկրորդ լեզվով հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2015 թվականի նոյեմբերի 1-ին անգլերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 5,000,000-րդ հոդվածը։
* 2016 թվականի փետրվարի 1-ին ճապոներեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասներեքերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2016 թվականի փետրվարի 14-ին Սեբուանոյի Վիքիպեդիայում գրվել է 2,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի երրորդ լեզվով հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2016 թվականի ապրիլի 29-ին շվեդերեն Վիքիպեդիանյում գրվել է 3,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի երրորդ լեզվով հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2016 թվականի մայիսի 26-ին Վիքիպեդիայում գրվել է 40 միլիոներորդ հոդվածը՝ բոլոր 293 լեզվով հրատարակություններում։
* 2016 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Սեբուանոյի Վիքիպեդիայում գրվել է 3,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի չորրորդ հրատարակությունը։
* 2016 թվականի նոյեմբերի 19-ին գերմաներեն Վիքիպեդիայում գրվել է 2,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի հինգերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2017 թվականի մարտի 3-ին Սեբուանոյի Վիքիպեդիան հատել է 4,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի երկրորդ լեզվով հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2017 թվականի հուլիսի 6-ին իսպաներեն Վիքիպեդիան հատել է 100,000,000-րդ էջի խմբագրման շեմը։
* 2017 թվականի սեպտեմբերի 15-ին ռուսերեն Վիքիպեդիան հատել է 100 000 000-րդ էջերի խմբագրման թիվը։
* 2017 թվականի հոկտեմբերի 27-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 5,500,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2018 թվականի ապրիլի 13-ին չինարեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասնչորսերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2018 թվականի հունիսի 27-ին պորտուգալական Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասնհինգերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2018 թվականի հուլիսի 8-ին ֆրանսերեն Վիքիպեդիան հատել 2,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի հինգերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2018 թվականի հոկտեմբերի 14-ին արաբերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասնվեցերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2019 թվականի հունվարի 20-ին իսպաներեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,500,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի յոթերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2019 թվականի փետրվարի 1-ին Wikipedia News-ը վերահաշվարկել է, որ իտալերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,500,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի ութերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2019 թվականի մարտի 9-ին Վիքիպեդիան հատել 50 միլիոներորդ հոդվածի շեմը բոլոր 309 լեզվով հրատարակություններում։
* 2019 թվականի օգոստոսի 2-ին Հարավային Ադրբեջանական Վիքիպեդիայում եղել է 1,000,000-րդ էջի խմբագրումը։
* 2019 թվականի նոյեմբերի 17-ին արաբերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասնութերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2020 թվականի հունվարի 23-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 6,000,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2020 թվականի մարտի 9-ին հոլանդերեն Վիքիպեդիան հատել է 2,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի վեցերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2020 թվականի մարտի 23-ին ուկրաիներեն Վիքիպեդիան հատել է 1,000,000-րդ հոդվածի շեմը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասնյոթերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2020 թվականի հուլիսի 1-ին եգիպտական արաբերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասնութերորդ հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2020 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Բենգալերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 100,000-րդ հոդվածը։
* 2021 թվականի փետրվարի 3-ին մալագասերեն Վիքիպեդիայում եղել է 1,000,000-րդ էջի խմբագրումը։
* 2021 թվականի փետրվարի 4-ին անգլերեն Վիքիպեդիան հատել է 1 միլիարդերորդ էջի խմբագրման շեմը։
* 2021 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Սեբուանոյի Վիքիպեդիայում գրվել է 6,000,000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի երկրորդ լեզվով հրատարակությունը, որն արել է դա։
* 2021 թվականի դեկտեմբերի 14-ին լեհերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 1 500 000-րդ հոդվածը՝ դառնալով Վիքիպեդիայի տասներկուերորդ հրատարակությունը։
* 2021 թվականի դեկտեմբերի 26-ին եգիպտական արաբերեն Վիքիպեդիան հատել է 1,500,000-րդ հոդվածի շեմը։
* 2022 թվականի հունվարի 19-ին ինդոնեզերեն Վիքիպեդիայում եղել 20 միլիոներորդ էջի խմբագրումը։
* 2022 թվականի հոկտեմբերի 17-ին նորվեգերեն Վիքիպեդիայում գրվել է 600,000-րդ հոդվածը։
* 2022 թվականի նոյեմբերի 27-ին Վիքիպեդիան հատել է 60 միլիոն հոդվածի շեմը՝ բոլոր 329 լեզվով հրատարակություններում։

### Դրամահավաք

Ամեն տարի Վիքիմեդիա հիմնադրամը դրամահավաքի արշավներ է անցկացնում Վիքիպեդիայում՝ իր գործունեությանը աջակցելու համար։ Դրանք սովորաբար տևում են մոտ մեկ ամիս և տեղի են ունենում տարբեր երկրներում՝ տարվա տարբեր ժամանակներում: Բացի բուն Վիքիպեդիայում դրամահավաքի պաստառներից, կան նաև էլփոստի արշավներ, որոնք կոչ են անում մարդկանց իրենց կտակում գումար թողնել Վիքիմեդիա հիմնադրամի համար։ Վիքիմեդիա հիմնադրամի գոյության հետ համատեղ ամեն տարի եկամուտն ավելացել է՝ 2023 թվականին հասնելով 180.17 միլիոն դոլլարի, իսկ ծախսերը կազմել են մոտ 169.1 միլիոն դոլլար։ Բացի այդ Wikimedia Endowment-ը, որը կազմակերպչականորեն առանձին դրամահավաք է՝ սկսվել է 2016 թվականին և 2021 թվականին հասել է 100 միլիոն դոլարի՝ նախատեսվածից հինգ տարի շուտ։

### Արտաքին ազդեցություն
* 2007 թվականին Վիքիպեդիան պիտանի է համարվել որպես հիմնական օգտագործման աղբյուր Մեծ Բրիտանիայի մտավոր սեփականության գրասենյակի կողմից՝ Ֆորմուլա 1 ապրանքանիշի գործով որոշման մեջ։
* Ժամանակի ընթացքում Վիքիպեդիան ճանաչում է ձեռք բերել ավելի ավանդական լրատվամիջոցների շրջանում՝ որպես «հիմնական աղբյուր» խոշոր նոր իրադարձությունների համար, ինչպիսիք են 2004 թվականի Հնդկական օվկիանոսի երկրաշարժը և դրա հետ կապված ցունամին, 2008 թվականի Ամերիկայի նախագահական ընտրությունները և 2007 թվականի Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի զանգվածային սպանությունը։ Վերջին հոդվածը երկու օրվա ընթացքում դիտվել է 750,000 անգամ, որտեղ հրաձգության ժամանակ հրապարակված թերթերը նշել են, որ «Վիքիպեդիան հանդես է եկել որպես միջոցառման մասին մանրամասն տեղեկությունների հաշվանցման կենտրոն»։
* 2007 թվականի փետրվարի 21-ին *Նյու Յորք Թայմսից* Նոամ Քոհենը հայտնել է, որ որոշ գիտնականներ արգելում են Վիքիպեդիայի օգտագործումը որպես հետազոտական գործիք։
* 2007 թվականի փետրվարի 27-ին *The Harvard Crimson* թերթում հրապարակված հոդվածում ասվել է, որ Հարվարդի համալսարանի որոշ դասախոսներ ներառել են Վիքիպեդիան իրենց ուսումնական պլաններում, սակայն Վիքիպեդիայի օգտագործումը առաջացրել է բազմաթիվ տարակուսանքներ։
* 2013 թվականի հուլիսին չորս խոշոր համալսարանների լայնածավալ ուսումնասիրությունը բացահայտել է Վիքիպեդիայի ամենավիճելի հոդվածները՝ պարզելով, որ Իսրայել, Ադոլֆ Հիտլեր և Աստված հոդվածների վերաբերյալ եղել են բազմաթիվ բանավեճեր։

#### Կենսագրական հոդվածների ազդեցություն
Քանի որ Վիքիպեդիայի կենսագրությունները հաճախ թարմացվում են նոր տեղեկություններով՝ դրանք հաճախ օգտագործվում են որպես նշանավոր մարդկանց կյանքի վերաբերյալ տեղեկատու աղբյուր: Սա հանգեցրել է Վիքիպեդիայի հոդվածները շահարկելու և կեղծելու փորձերի՝ գովազդային կամ զրպարտչական նպատակներով, ինչպես նաև հանգեցրել է տրամադրվող կենսագրական նյութի նորովի օգտագործմանը:

* 2005 թվականի նոյեմբերին տեղի է ունեցել Սայգենթալերի սկանդալը, երբ մի խաբեբա Վիքիպեդիայում պնդել է, որ լրագրող Ջոն Սայգենթալերը մասնակցություն է ունեցել 1963 թվականին Քենեդու սպանությանը:
* 2006 թվականի դեկտեմբերին գերմանացի կատակերգու Ատցե Շրյոդերը դատի է տվել Առնե Կլեմպերտին՝ Wikimedia Deutschland-ի քարտուղարին, քանի որ նա չէր ցանկանում, որ իր իսկական անունը հրապարակվի Վիքիպեդիայում։ Ավելի ուշ Շրյոդերը հետ է կանչել իր բողոքը, սակայն ցանկացել է, որ իր փաստաբանի ծախսերը վճարի Կլեմպերտը: Դատարանը որոշել է, որ նա ինքը պետք է հոգա այդ ծախսերը։
* 2007 թվականի փետրվարի 16-ին թուրք պատմաբան Թաներ Աքչամը կարճ ժամանակով ձերբակալվել է Մոնրեալ-Պիեռ Էլիոթ Թրյուդոյի միջազգային օդանավակայան ժամանելուն պես՝ Վիքիպեդիայի իր կենսագրության վերաբերյալ կեղծ տեղեկությունների պատճառով, որոնք պնդում էին, որ նա ահաբեկիչ է։
* 2008 թվականի նոյեմբերին Գերմանիայի Ձախ կուսակցության քաղաքական գործիչ Լուց Հեյլմանը պնդել է, որ Վիքիպեդիայի իր հոդվածում արված որոշ դիտողություններ վնաս են հասցրել իր հեղինակությանը։ Կարճ ժամանակ անց Հեյլմանը դատարանին խնդրել է հետ կանչել դատարանի որոշումը։
* 2008 թվականի դեկտեմբերին Վիքիմեդիա Նիդեռլանդները՝ հոլանդական մասնաճյուղը շահել է նախնական դատական ակտը այն բանից հետո, երբ ձեռնարկատերը «իր» հոդվածում կապվել է հանցագործ Վիլեմ Հոլիդերի հետ և ցանկացել է ջնջել հոդվածը: Ուտրեխտի դատավորը հավատացել է Վիքիմեդիայի այն պնդմանը, որ այն որևէ ազդեցություն չունի հոլանդական Վիքիպեդիայի բովանդակության վրա։
* 2009 թվականի փետրվարին, երբ Կարլ Թեոդոր Մարիա Նիկոլաուս Յոհան Յակոբ Ֆիլիպ Ֆրանց Ջոզեֆ Սիլվեստր Բյուլ-Ֆրեյհեր ֆոն և ցու Գուտենբերգը դարձել է դաշնային նախարար՝ չգրանցված օգտատերը գերմանական Վիքիպեդիայի հոդվածում ավելացրել է տասնմեկերորդ անունը՝ *Վիլհելմ*: Վիքիպեդիայի հուսալիության և Վիքիպեդիայից պատճենող լրագրողների այս դեպքը հայտնի է դարձել որպես *Ֆալշեր Վիլհելմ* («սխալ Վիլհելմ»)։

### Ուելսի և Սանգերի վաղ դերերը
Ուելսը մյուսների հետ միասին առաջ է քաշել և ֆինանսավորել բաց կոդով, համագործակցային հանրագիտարանի գաղափարը, որը կարող էր ընդունել սովորական մարդկանց ներդրումները։ Սանգերը կարևոր դեր է խաղացել դրանում՝ որպես Նուպեդիայի գլխավոր խմբագիր և գլխավոր աշխատակից։ Սանգերը Նուպեդիայի փոստային ցանկին ուղղված ներածական հաղորդագրության մեջ ասել է, որ Ջիմի Ուելսը «կապվել է ինձ հետ և խնդրել է ինձ դիմել որպես Նուպեդիայի գլխավոր խմբագիր[...]։ Նա ասում է ինձ, որ երբ մտածում էր մարդկանց (մասնավորապես փիլիսոփաների) մասին, ապա գիտեր, թե ովքեր կարող են կառավարել այս տեսակի երկարաժամկետ նախագիծը, նա կարծում էր, որ ես կատարյալ կլինեի այս աշխատանքի համար, դա իսկապես իմ երազանքի աշխատանքն է»։

Սանգերն առաջարկել է օգտագործել վիքի այն անձանց համար, որոնք «վախեցել և ձանձրացել են» Նուպեդիայի մշակված գործընթացներից և որպես նախագծի անվանում հորինել է «Վիքիպեդիա» հիբրիդային բառը։ Դա ընդհանուր առմամբ դիտվել է որպես նուպեդիստների աճող համայնքը ապաշրջափակելու միջոց, որովհետև նրանք դժվարանում էին իրենց ներդրումն ունենալ։ Սանգերը շարունակել է աշխատել Նուպեդիայի վրա՝ միաժամանակ իր ներդրումն ունենալով Վիքիպեդիայում (ներառյալ այնպիսի քաղաքականությունների մշակում, ինչպիսիք են՝ «բոլոր կանոնների անտեսումը» և «չեզոք տեսակետը») և աշխատել է իրազեկման շուրջ։ 2002 թվականի մարտին հեռանալուց հետո Սանգերը շեշտել է, որ հիմնական խնդիրը զուտ իր դերի ֆինանսավորման դադարեցումն է եղել և խրախուսել է մյուսներին շարունակել ներդրումներ կատարելը Վիքիպեդիայում։ Ավելի ուշ նա դադարեցրել է իր ներդրումը որևէ նախագծի մեջ և 2004 թվականին սկսել է հրապարակայնորեն քննադատել Վիքիպեդիան։ 2004 թվականի դեկտեմբերին նա գրել է շարադրություն՝ պնդելով, որ Վիքիպեդիան տառապում է հակաէլիտարիզմով։ 2005 թվականի ապրիլին նա հրապարակել է իր աշխատանքի երկու մասից բաղկացած հուշերը Նուպեդիայի և Վիքիպեդիայի վերաբերյալ՝ ընդգծելով իր դերը դրանց ստեղծման գործում և շարունակելով հավատալ, որ Նուպեդիան արժանի է փրկվելու։ Ավելի ուշ այդ տարում Ուելսը սկսել է հետ մղել Սանգերի կարևորություն։ Մինչև 2006 թվականին Citizendium-ի գործարկումից հետո՝ Սանգերը կոշտ քննադատության է ենթարկել Վիքիպեդիան՝ նկարագրելով այն որպես «չվերանորոգված»։

2005 թվականին Ուելսն իրեն պարզապես նկարագրել է որպես Վիքիպեդիայի հիմնադիր, սակայն ըստ Associated Press-ի աշխատակից Բրայան Բերգշտեյնի՝ «Սանգերը երկար ժամանակ նշվել է որպես համահիմնադիր»։ Սանգերը և Ուելսը հիշատակվել են որպես համահիմնադիրներ 2001 և 2002 թվականների տարբեր մամուլի հաղորդագրություններում, հարցազրույցներում և նորությունների զեկույցներում։ Մինչև 2004 թվականի հունվարն ընկած ժամանակահատվածը Ուելսը չի վիճարկել Սանգերի համահիմնադիրի կարգավիճակը։ 2006 թվականին Ուելսն ասել է, որ «Նա աշխատում էր ինձ մոտ [...] Ես համաձայն չեմ նրան համահիմնադիր անվանելուն, բայց նրան դուր է գալիս այդ կոչումը»։ 2006 թվականին Սանգերը գրել և լայնորեն հարցազրույցներ է տվել Citizendium-ի գործարկման մասին, որտեղ նա ընդգծել է իր համահիմնադիրի կարգավիճակը և այս ավելի վաղ աղբյուրները, որոնք նկարագրել են նրան որպես այդպիսին։

### Հակասություններ
* 2005 թվականի նոյեմբերին Սեյգենթալերի սկանդալը ստիպել է Բրայան Չեյզին հրաժարվել իր աշխատանքից այն բանից հետո, երբ նրա ինքնությունը պարզվել է Դենիել Բրանդտի կողմից Wikipedia Watch-ում: Դրանից հետո *[[Նեյչր|«Նեյչր»]]* գիտական ամսագիրը կատարել է վերանայված ուսումնասիրություն՝ *[[Բրիտանիկա հանրագիտարան|«Բրիտանակա հանրագիտարանի»]] և* Վիքիպեդիայի հոդվածները իրենց համեմատությամբ փորձարկելու մեջ և եզրակացրել է, որ դրանք համեմատելի են ճշգրտության առումով։ Բրիտանիկան մերժել է նրանց մեթոդաբանությունը և եզրակացությունը։ «*Նեյչրը»* հրաժարվել է ներողություն խնդրելու որևէ միջոցից և փոխարենը պնդել է իր ուսումնասիրության հավաստիությունը և քննադատությունների մերժումը։
* 2006 թվականի սկզբից մինչև կեսերը հրապարակվել են Կոնգրեսի օգնականների կենսագրական սկանդալները, որոնց արդյունքում մի քանի քաղաքական օգնականներ բացահատյվել են՝ փորձելով ազդել մի քանի քաղաքական գործիչների Վիքիպեդիայի կենսագրությունների վրա: Օգնականները հեռացրել են անցանկալի տեղեկությունները (ներառյալ նվաստացուցիչ մեջբերումները կամ չեղարկված նախընտրական խոստումները), ավելացրել են բարենպաստ տեղեկատվություն կամ «փայլուն» հարգանքի տուրք, կամ հոդվածը մասամբ կամ ամբողջությամբ փոխարինել են անձնակազմի կողմից հեղինակված կենսագրություններով: Առնվազն հինգ քաղաքական գործիչների աշխատակազմ ներգրավված է եղել այդ գործում՝ Մարտի Միհանը, Նորմ Քոլմանը, Քոնրադ Բերնսը, Ջո Բայդենը և Գիլ Գուտկնեխտը։ Փաստագրված գործողությունները՝

Առանձին, բայց նմանատիպ միջադեպի ժամանակ Քեթի Քոքսի քարոզարշավի մենեջեր Մորթոն Բրիլիանտը հրաժարական է տվել այն բանից հետո, երբ պարզվել է, որ բացասական տեղեկատվություն է ավելացրել քաղաքական հակառակորդների Վիքիպեդիայի գրառումներում։ Լրատվամիջոցների հրապարակումից հետո միջադեպերը կրճատվել են։

* 2006 թվականի հուլիսին Ջոշուա Գարդները բացահայտվել է որպես «Քլիվլենդի կեղծ դուքս» Վիքիպեդիայի էջով։
* 2007 թվականի հունվարին Կատարի անգլալեզու վիքիպեդիստներից մի ադմինիստրատորի կողմից կարճ ժամանակով արգելափակվել է խմբագրման հնարավորությունը, որը տեղի է ունեցել վանդալիզմի հետևանքով, որովհետև երկրի ինտերնետ տրաֆիկը ուղղորդվել է մեկ IP հասցեով: Բազմաթիվ լրատվամիջոցներ անմիջապես հայտարարել են, որ Վիքիպեդիան արգելում է Կատարին մուտք գործել կայք։
* 2007 թվականի հունվարի 23-ին Microsoft-ի աշխատակիցն առաջարկել է վճարել Ռիկ Ջելլիֆին՝ Վիքիպեդիայի որոշ հոդվածներ վերանայելու և փոփոխելու համար, դա կապված է եղել բաց կոդով փաստաթղթերի ստանդարտի հետ, որը մրցակից է Microsoft-ի ձևաչափին։
* 2007 թվականի փետրվարին *[[The New Yorker]]* ամսագիրը հրատարակել է հազվագյուտ խմբագրական ուղղում այն մասին, որ անգլերեն Վիքիպեդիայի հայտնի խմբագիրն ու ադմինիստրատորը, որը հայտնի է որպես «Essjay» հորինել է անձնավորություն՝ օգտագործելով կեղծ աղբյուրներ։ Խմբագիրը՝ Ռայան Ջորդանը դարձել է Վիքիա կայքի աշխատակից 2007 թվականի հունվարին և հրապարակել է իր իսկական անունը։ Այդ մասին նկատել է Wikipedia Watch-ից Դանիել Բրանդտը և հայտնել հոդվածի սկզբնական հեղինակին։
* 2007 թվականի փետրվարին գրական գործակալ Բարբարա Բաուերը դատի է տվել Վիքիմեդիային զրպարտության և իր բիզնեսին՝ «Barbara Bauer Literary Agency»-ին վնաս պատճառելու համար։ *«Բաուերն ընդդեմ Գլաթցերի»* գործում Բաուերը պնդել է, որ Վիքիպեդիայում իր գրական գործակալի կարողությունների վերաբերյալ տեղեկությունները քննադատում են այդ վնասը: Electronic Frontier Foundation-ը պաշտպանել է Վիքիպեդիա կայքին և 2008 թվականի մայիսի 1-ին որոշել է կարճել գործը։ Վիքիմեդիա հիմնադրամի դեմ գործը կարճվել է 2008 թվականի հուլիսի 1-ին։
* 2007 թվականի հունիսին անանուն օգտատերը հրապարակեց կեղծ տեղեկատվություն, որը պատահականորեն կանխագուշակել է Քրիս Բենուայի սպանությունն-ինքնասպանությունը՝ քննիչների կողմից դիակների հայտնաբերումից ժամեր առաջ: Խմբագրման բացահայտումը գրավել է զանգվածային լրատվամիջոցների ուշադրությունը և առաջին անգամ լուսաբանվել է քույր  կայքում:
* 2007 թվականի հոկտեմբերին մահացած հեռուստատեսային կոմպոզիտոր Ռոննի Հեզլեհերսթի մահախոսականների հոդվածի վերաբերյալ բրիտանական բազմաթիվ լրատվամիջոցներ հայտնել են, որ նա գրել է S Club 7-ի «Reach» երգը: Իրականում նա դրանում մասնակցություն չի ունեցել և պարզվել է, որ այս տեղեկությունը ստացվել է Հազլեհերսթի Վիքիպեդիայի հոդվածի կեղծ խմբագրումից։
* 2009 թվականի հուլիսի 14-ին Ազգային դիմանկարների պատկերասրահը ստորագրել է  հեղինակային իրավունքի ենթադրյալ խախտման վերաբերյալ դադարեցման նամակ, որը նրանք հղել էին Վիքիպեդիայի մի խմբագրի, որը ներբեռնել է ավելի քան 3000 և բարձր լուծաչափով պատկերներ NPG կայքից և տեղադրել դրանք Վիքիպահեստում։
* 2010 թվականի ապրիլին և մայիսին հակասություններ են եղել Վիքիպեդիայում սեքսուալ նկարների և պոռնոգրաֆիկ պատկերների ցուցադրման շուրջ՝ ներառյալ երեխաների պատկերներ։ Դա հանգեցրել է նրան, որ Վիքիմեդիա Հիմնադրամը իր կայքերից հեռացրել է պոռնոգրաֆիկ բովանդակության լուսանկարները։
* 2012 թվականի նոյեմբերին լորդ Ջասթիս Լևեսոնը բրիտանական մամուլի ստանդարտների վերաբերյալ իր զեկույցում գրել է, որ « *The Independent-ը* հիմնադրվել է 1986 թվականին լրագրողներ Անդրեաս Ուիթամ Սմիթի, Սթիվեն Գլովերի և Բրետ Սթրաուբի կողմից…»: «*[[The Independent]]»* թերթի համար նա Վիքիպեդիայի հոդվածը օգտագործել է որպես աղբյուր, սակայն վանդալիզմի ակտը փոխարինել է Մեթյու Սայմոնդսին (իսկական համահիմնադիր) Բրետ Ստրաուբով (անհայտ կերպար)։ *The Economist-ը* Լևեսոնի զեկույցի մասին ասել է՝ «Դրա մի մասը կտրելու և կպցնելու աշխատանք է, ինչը չի արվել Վիքիպեդիայում»։
* 2013 թվականի վերջին մեկնաբանները հրապարակայնորեն խոսել են 2010 թվականից ի վեր Վիքիպեդիայից ջնջված շատ պոռնոգրաֆիկ պատկերների նորից վերբեռնման մասին։

### Հատկանշական և կողմնակի կայքեր
Կան մեծ քանակությամբ «Վիքիպեդիա հայելի և կայքեր»: Մյուս կայքերը նույնպես օգտագործում են Վիքիպեդիայի կողմից տարածված MediaWiki ծրագրակազմն ու հայեցակարգը։ Դրանց ցանկը չի պահպանվում։ Վիքիպեդիայի հայեցակարգը օգտագործող օտարալեզու մասնագիտացված կայքերից են՝ Enciclopedia Libre (իսպաներեն), Wikiweise (գերմաներեն), WikiZnanie (ռուսերեն), Susning.nu (շվեդերեն) և Baidu Baike (չինարեն): Դրանցից որոշները (օրինակ՝ Enciclopedia Libre) օգտագործում են GFDL կամ համատեղելի լիցենզիաներ, ինչպես օգտագործվում է Վիքիպեդիայի կողմից, այն հանգեցնում է նյութի փոխանակման իրենց համապատասխան լեզվով Վիքիպեդիաների հետ: 2006 թվականին Սանգերը հիմնել է Citizendium-ը՝ հիմնված MediaWiki-ի փոփոխված տարբերակի վրա։ Կայքն ասել է, որ նպատակ ունի « փորձագետների վերահսկողությամբ բարելավել Վիքիպեդիայի մոդելը և այլն»։ 2006 թվականին պահպանողական ակտիվիստ և իրավաբան Էնդրյու Շլաֆլին հիմնել է Conservapedia-ն:

### Հրապարակում այլ լրատվամիջոցներում
Գերմաներեն Վիքիպեդիան առաջինն է եղել, որը մասամբ հրապարակվել է նաև այլ լրատվամիջոցների միջոցով, ներառյալ 2004 թվականի նոյեմբերին թողարկված ձայնասկավառակի տարբերակը և ավելի ընդլայնված տարբերակները CD կամ DVD՝ 2005 թվականի ապրիլին և 2006 թվականի դեկտեմբերին։ 2005 թվականի դեկտեմբերին Zenodot Verlagsgesellschaft mbH հրատարակիչը՝ Directmedia-ի քույր ընկերությունը, հրատարակել է 139 էջանոց գիրք, որը պատմում է Վիքիպեդիայի, դրա պատմության ու քաղաքականության մասին, որն ուղեկցվում է 7,5 ԳԲ ծավալով DVD-ով, որը պարունակում է 300,000 հոդված և 100,000 պատկեր գերմաներեն Վիքիպեդիայից։ Ի սկզբանե Directmedia-ն հայտարարել է նաև գերմանական Վիքիպեդիան ամբողջությամբ տպագրելու պլանների մասին՝ 100 հատորով (յուրաքանչյուրը 800 էջ)։ Հրատարակությունը սկսվել է 2006 թվականի հոկտեմբերին և ավարտվել 2010 թվականին։ 2006 թվականի մարտին նախագիծը կասեցվել է։

2008 թվականի սեպտեմբերին Բերտելսմանը հրատարակել է 1000 էջանոց հատոր՝ գերմանական Վիքիպեդիայի հանրահայտ հոդվածների ընտրությամբ։ Բերտելսմանը կամավոր կերպով Վիքիմեդիա Գերմանիային վճարել է 1 եվրո՝ յուրաքանչյուր վաճառված օրինակի համար։ Գործարկվել է նաև անվճար ծրագրային ապահովման նախագիծ՝ անգլերեն Վիքիպեդիայի ստատիկ տարբերակը iPod-ներում հասանելի դարձնելու համար: «Հանրագիտարան» նախագիծը սկսվել է մոտ 2006 թվականի մարտին և ներկայումս կարող է օգտագործվել 1-ից 4-րդ սերնդի iPod-ների վրա։

#### Անգլերեն Վիքիպեդիայի CD/DVD/Kiwix ZIM տարբերակով ֆայլերի թողարկում

2022 թվականի հունիսի դրությամբ Վիքիպեդիայի 0.8 տարբերակից հետո այլևս հոդվածների ընտրության հրապարակումներ չեն եղել։

### Հայցեր
Սահմանափակ կերպով Վիքիմեդիա հիմնադրամը պաշտպանված է Հաղորդակցության պատշաճության մասին ակտի 230-րդ բաժնում: Բաուերն ընդդեմ Գլացեի հայցում որոշվել է, որ Վիքիմեդիան այս բաժնի պատճառով պատասխանատվություն կրելու կարիք չունի։ 2007 թվականի հոկտեմբերին նմանատիպ օրենքը Ֆրանսիայում պատճառ է դարձել, որ հայցը մերժվի։ 2013 թվականին գերմանական վերաքննիչ դատարանը կամ Oberlandesgericht-ը (Շտուտգարտի բարձրագույն շրջանային դատարանը) որոշել է, որ Վիքիպեդիան «ծառայություն մատակարարող» է, ոչ թե «բովանդակության մատակարար» և որպես այդպիսին անձեռնմխելի է պատասխանատվությունից, քանի դեռ այն վերացնում է անօրինական լինելու մասին բովանդակությունը։

## Տես նաև
* Վիքիպեդիայի վերջի կանխագուշակումներ

## Ծանոթագրություններ

## Այլ ընթերցանություն
### Գիտական ուսումնասիրություններ
* Adams, Julia, Hannah Brückner, and Cambria Naslund. "Who counts as a notable sociologist on Wikipedia?: Gender, race, and the 'professor test'." *Socius* 5 (2019): 2378023118823946. online
* Bayliss, Gemma. "Exploring the cautionary attitude toward Wikipedia in higher education: Implications for higher education institutions." *New Review of Academic Librarianship* 19.1 (2013): 36–57.
* Bridges, Laurie M., and Meghan L. Dowell. "A perspective on Wikipedia: Approaches to educational use." *Journal of Academic Librarianship* 46.1 (2020). online
* Davis, LiAnna L., et al. "The Wikipedia education program as open educational practice: Global stories." in *Open Educational Resources in Higher Education: A Global Perspective* (Springer Nature Singapore, 2023) pp.&nbsp;251–278.
* Gildersleve, Patrick, Renaud Lambiotte, and Taha Yasseri. "Between news and history: Identifying networked topics of collective attention on Wikipedia." *Journal of Computational Social Science* (2023): 1–31.
* Graells-Garrido, Eduardo, Mounia Lalmas, and Filippo Menczer. "First women, second sex: Gender bias in Wikipedia." *Proceedings of the 26th ACM conference on hypertext & social media* (2015) online
* Konieczny, Piotr. "Teaching with Wikipedia in a 21st‐century classroom: Perceptions of Wikipedia and its educational benefits." *Journal of the Association for Information Science and Technology* 67.7 (2016): 1523–1534.
* London, Daniel A., et al. "Is Wikipedia a complete and accurate source for musculoskeletal anatomy?" *Surgical and Radiologic Anatomy* 41 (2019): 1187–1192.
* Reagle Jr., Joseph Michael. *Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia* (MIT Press, 2015)
* Salutari, Flavia, et al. "Analyzing Wikipedia users' perceived quality of experience: A large-scale study." *IEEE Transactions on Network and Service Management* 17.2 (2020): 1082–1095. DOI: 10.1109/TNSM.2020.2978685  States 85% of users are satisfied.
* Sunvy, Ahmed Shafkat, and Raiyan Bin Reza. "Students' Perception of Wikipedia as an Academic Information Source." *Indonesian Journal Of Educational Research and Review* 6.1 (2023). online
* Timperley, Claire. "The subversive potential of Wikipedia: A resource for diversifying political science content online." *PS: Political Science & Politics* 53.3 (2020): 556–560. online
* Torres-Salinas, Daniel, Esteban Romero-Frías, and Wenceslao Arroyo-Machado. "Mapping the backbone of the Humanities through the eyes of Wikipedia." *Journal of Informetrics* 13.3 (2019): 793–803. online
* Van Dijck, José. "Neutrality and the Wikipedia Principle," in *The culture of connectivity: A critical history of social media* by Van Dijck,  (Oxford University Press, 2013), pp.&nbsp;132–153.
* Wagner, Claudia, et al. "Women through the glass ceiling: Gender asymmetries in Wikipedia." *EPJ Data Science* 5 (2016): 1–24. online
* Wang, Ping, and Xiaodan Li. "Assessing the quality of information on wikipedia: A deep‐learning approach." *Journal of the Association for Information Science and Technology* 71.1 (2020): 16–28. online
* Zheng, Lei, et al. "The roles bots play in Wikipedia." *Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction 3.CSCW* (2019): 1–20. online

### Ժամանակակից զեկույցներ
* Baker, Nicholson. "The Charms of Wikipedia," *New York Review of Books* (March 20, 2008) online
* Poe, Marshall. "The Hive" *The Atlantic* (Sept 2006), online
* Schiff, Stacy. "Know It All: Can Wikipedia Conquer Expertise?" *New Yorker* (July 31, 2006) online

### Առաջնային աղբյուրներ
* Messer-Kruse, Timothy. "The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia," *Chronicle Review of Higher Education* (February 12, 2012) online
* Sanger, Larry. "The early history of Nupedia and Wikipedia: A memoir." *Open sources* 2 (2005): 307–38. online

## Արտաքին հղումներ

### Վիքիպեդիայի գրառումներ և արխիվներ
:: *Վիքիպեդիայի նախագծի ֆայլերը պարունակում են մեծ քանակությամբ հղումներ և արխիվային նյութեր։ Վիքիպեդիայի պատմության մեջ օգտակար ներքին ռեսուրսները ներառում են՝*

**Պատմական ամփոփումներ**

* ՝ Մետա
* ՝ նորությունների և կարևոր իրադարձությունների բաժին բոլոր Վիքիպեդիաներից
* Վիքիպեդիա:Ընտրյալ հոդվածներ և Վիքիպեդիա:Լավ հոդվածներ

**Նիշքեր, չափեր և վիճակագրություն**

* ՝ Վիքիմեդիա հիմնադրամի հիմնական ինտերֆեյսը բոլոր նախագծերի վիճակագրության համար, ներառյալ տարբեր և համակցված Վիքիպեդիաները:
* 
* Վիքիպեդիա:Վիճակագրություն

**Այլ**

* MediaWiki-ի պատմություն
* Նոստալգիա Վիքիպեդիա՝ Վիքիպեդիայի պատկերը 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ից, որն աշխատում է MediaWiki-ի ավելի ուշ տարբերակի անվտանգության նկատառումներով, բայց օգտագործում է տեսք, որը նման է ժամանակի ծրագրային ապահովմանը:
*  Internet Archive-ում, պարունակում է տարբեր տարիների Վիքիպեդիայի ամբողջական պատկերներ (ինչպես նաև հոդվածների ընտրանիներ): Ֆայլերը կարող են բացվել Kiwix ծրագրաշարով:

### Երրորդ կողմ
* «Fatally Flawed։ Հերքելով Nature ամսագրի հանրագիտարանային ճշգրտության վերաբերյալ վերջին ուսումնասիրությունը»: Բրիտանական հանրագիտարան, 2006 թվականի մարտ
* Վիքիպեդիայի վաղ պատկերը ինտերնետային արխիվի միջոցով
* Ջայլս, Ջիմ «Ինտերնետային հանրագիտարանները գնում են դեմ առ դեմ»՝ Նեյչրի համեմատությունը Վիքիպեդիայի և Բրիտանիկայի միջև ( դեկտեմբերի 14, 2005)
* Լարի Սանգեր՝ «Նուպեդիայի և Վիքիպեդիայի վաղ պատմությունը։ Հուշեր» և «Մաս II», Slashdot, 2005 թվականի ապրիլի 18-ից մինչև 2005 թվականի ապրիլի 19-ը:
* Նեյչրի պատասխանները Բրիտանական հանրագիտարանին: Նեյչր, 23 մարտի, 2006
* New York Times-ը Վիքիպեդիայում՝ սեպտեմբեր, 2001
* Ազատ համընդհանուր հանրագիտարան և ուսուցման ռեսուրս՝ Նուպեդիայի համար Ազատ ծրագրաշարի հիմնադրամի լիցենզիան (հետագայում թարմացվել է՝ ներառելով Վիքիպեդիան)

Կատեգորիա:Հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Վիքիմեդիայի նախագծեր
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա
Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն