Իսոնցոյի ճակատամարտեր

**Իսոնցոյի ճակատամարտերը** (պատմաբանների կողմից հայտնի է նաև որպես Իսոնցոյի ճակատ կամ Սոչայի ճակատ; Սլովեներեն՝ soška fronta (սոշկա ֆրոնտա)) տասներկու ճակատամարտերի շարք էին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի և Իտալական բանակների միջև, որոնք հիմնականում տեղի են ունեցել ներկայիս Սլովենիայի տարածքում, իսկ մնացածը՝ Իտալիայում՝ Իսոնցո գետի երկայնքով՝ Իտալական ճակատի արևելյան հատվածում, 1915 թվականի հունիսից մինչև 1917 թվականի նոյեմբերը։

## Իտալական ռազմական ծրագրեր
1915 թվականի ապրիլին Լոնդոնի գաղտնի պայմանագրով դաշնակիցները Իտալիային խոստացան Ավստրո-Հունգարական կայսրության որոշ տարածքներ, որոնք հիմնականում բնակեցված էին էթնիկ սլովեններով, խորվաթներով և ավստրիացի գերմանացիներով։

Իտալացի հրամանատար Լուիջի Կադորնան, մտնելով պատերազմ այն ​​համոզմամբ, որ ճակատային հարձակումը կհանգեցնի առաջընթացի, որոշեց հարձակում գործել Իսոնցո գետի վրա։ Սկզբում նա պլանավորում էր գրավել արևելքում գտնվող իտալական հիմնական թիրախները (Գորիցիա, Տրիեստ) և ներխուժել Սլովենական սարահարթ՝ գրավելով Լյուբլյանան և սպառնալով Վիեննային։ Սակայն հակամարտությունը վերածվեց Արևմտյան ճակատին նման խրամատային պատերազմի։ Այսպիսով, Ադրիատիկ ծովի ամենահյուսիսային մասի և Իսոնցո գետի ակունքների միջև ընկած տարածքը դարձավ տասներկու հաջորդական ճակատամարտերի թատերաբեմ 1915-1917 թվականներին:

Արդյունքում, Ավստրո-Հունգարացիները ստիպված եղան իրենց ուժերի մի մասը դուրս բերել Արևելյան ճակատից, և պատերազմ սկսվեց Իսոնզո գետի շրջակայքում գտնվող լեռներում:

## Աշխարհագրություն

Այդ ժամանակ 138 կիլոմետր (86 մղոն) երկարությամբ Սոչա գետը ամբողջությամբ հոսում էր Ավստրո-Հունգարիայի տարածքում՝ Իտալիայի հետ սահմանին զուգահեռ, Հուլյան Ալպերի Վրշիչ լեռնանցքից մինչև Ադրիատիկ ծով, զգալիորեն լայնանալով Գորիցիայից մի քանի կիլոմետր հյուսիս, այդպիսով բացելով նեղ միջանցք Հյուսիսային Իտալիայի և Կենտրոնական Եվրոպայի միջև, որն անցնում է Վիպավա հովտով և Պոստոյնա դարպասի համեմատաբար ցածր հյուսիս-արևելյան եզրով դեպի Ներքին Կարնիոլա և Լյուբլյանա։

Իտալական զորքերը Տրիեստի նավահանգիստ, որը իտալացի գեներալ Լուիջի Կադորնայի սկզբնական թիրախն էր, չհասան մինչև զինադադարից հետո:

## Իտալիայի գործողությունների առաջնային հատված

Քանի որ ռազմաճակատի մնացած 640 կիլոմետր (400 մղոն) լեռնային հատվածը գրեթե ամենուրեք գտնվում էր Ավստրո-Հունգարական ուժերի գերիշխանության տակ, Սոչան (Իսոնզո) պատերազմի ժամանակ իտալական ռազմական գործողությունների համար միակ գործնական տարածքն էր։ Ավստրո-Հունգարացիները ամրացրել էին լեռները նախքան իտալացիների՝ պատերազմի մեջ մտնելը 1915 թվականի մայիսի 23-ին։

Իտալիայի շտաբի պետ Լուիջի Կադորնան կարծում էր, որ իտալացիների առաջխաղացումը (Գորիցից մինչև Տրիեստ) առավել իրատեսական էր Սոչա (Իսոնցո) գետի ստորին հատվածի արևելքում գտնվող ափամերձ հարթավայրում: Կադորնան չէր սպասում, որ Իսոնցո հատվածում գործողությունները հեշտ կլինեն: Նա լավ գիտակցում էր, որ գետը հակված էր ջրհեղեղների, և իսկապես 1914-1918 թվականներին եղել են ռեկորդային տեղումներ: Ավելին, ավելի հյուսիս հարձակվելիս իտալական բանակը բախվեց որոշակի դիլեմայի. Իսոնցոն անվտանգ անցնելու համար անհրաժեշտ էր չեզոքացնել վերևի լեռներում գտնվող Ավստրո-Հունգարական պաշտպաններին, սակայն այդ ուժերը չեզոքացնելու համար իտալական ուժերը նախ պետք է անցնեին գետը:

## Տուժածներ

Չնայած Իսոնցոյի շարունակական պայքարին ներդրված հսկայական ջանքերին և ռեսուրսներին, արդյունքները միշտ հիասթափեցնող էին և իրական մարտավարական արժեք չունեին, հատկապես հաշվի առնելով արշավանքի բնորոշ աշխարհագրական դժվարությունները։

Իսոնցոյի բազմաթիվ ճակատամարտերի ընդհանուր կորուստները հսկայական էին։ Իտալական պատերազմում զոհվածների կեսը՝ 600,000-ից մոտ 300,000-ը, կրվել են Սոչա գետի երկայնքով։ Ավստրո-Հունգարական կորուստները, թեև այդքան շատ չէին, այնուամենայնիվ, բարձր էին՝ մոտ 200,000 (մոտ 1.2 միլիոն ընդհանուր զոհերից):

Ավելի քան 30,000 զոհերը էթնիկ սլովենացիներ էին, ովքեր այդ ժամանակ Ավստրիայի քաղաքացիներ էին, ուստի նրանց մեծ մասը ծառայում էր Ավստրո-Հունգարական բանակում, մինչդեռ Գորիցիայի և Գրադիշկայի շրջանի սլովենացի քաղաքացիական բնակիչները նույնպես հազարավորներով տուժեցին, քանի որ վերաբնակեցվեցին փախստականների ճամբարներում: Այս սլովենացի փախստականներին իտալական փախստականների ճամբարներում վերաբերվում էին որպես պետական ​​թշնամիների, որտեղ հազարավոր մարդիկ մահացան թերսնումից:

## Ճակատամարտերի քանակը

Տարածքում գրեթե անընդհատ մարտերի պատճառով Իսոնցո արշավանքը կազմող ճակատամարտերի ճշգրիտ թիվը վիճելի է։ Որոշ պատմաբաններ Իսոնցոների մի քանի մարտերին տվել են տարբեր անուններ, մասնավորապես՝ 1917 թվականի հոկտեմբերին Կոբարիդում (Կապորետտո, Կարֆրեյթ) տեղի ունեցածը, որը հակառակ դեպքում կկազմեր Իսոնցոյի տասներկուերորդ ճակատամարտը։

Այն փաստը, որ ճակատամարտերը միշտ անվանվել են Իսոնցո գետի անունով, նույնիսկ Իտալիայում, որոշների կողմից համարվել է Ավստրո-Հունգարիայի քարոզչական հաջողություն. դա ընդգծում էր Իտալիայի կողմից կայսրության այս նշանակալի սահմանը խախտելու բազմիցս ձախողումը:

Իսոնզոյի արշավանքը ներառում էր հետևյալ ճակատամարտերը՝

* Իսոնզոյի առաջին ճակատամարտ – 1915 թվականի հունիսի 23 – հուլիսի 7
* Իսոնզոյի երկրորդ ճակատամարտ – 1915 թվականի հուլիսի 18 – օգոստոսի 3
* Իսոնզոյի երրորդ ճակատամարտ – 1915 թվականի հոկտեմբերի 18 – նոյեմբերի 3
* Իսոնզոյի չորրորդ ճակատամարտ – 1915 թվականի նոյեմբերի 10 – դեկտեմբերի 2
* Իսոնզոյի հինգերորդ ճակատամարտ – 1916 թվականի մարտի 9–17
* Իսոնզոյի վեցերորդ ճակատամարտ – 1916 թվականի օգոստոսի 6–17, որը հայտնի է նաև որպես Գորիցիայի ճակատամարտ
* Իսոնզոյի յոթերորդ ճակատամարտ – 1916 թվականի սեպտեմբերի 14–17
* Իսոնզոյի ութերորդ ճակատամարտ – 1916 թվականի հոկտեմբերի 10–12
* Իսոնզոյի իններորդ ճակատամարտ – 1916 թվականի նոյեմբերի 1–4
* Իսոնզոյի տասներորդ ճակատամարտ – մայիսի 12 – հունիսի 8 1917
* Իսոնցոյի տասնմեկերորդ ճակատամարտ – 19 օգոստոսի – 12 սեպտեմբերի 1917
* Իսոնցոյի տասներկուերորդ ճակատամարտ – 24 հոկտեմբերի – 7 նոյեմբերի 1917, հայտնի է նաև որպես Կապորետոյի ճակատամարտ

## Մեդիա հարթակում
* Ernest Hemingway's *[[:en:A_Farewell_to_Arms|A Farewell to Arms]]* is partly during the events along this front.
* Italian poet Giuseppe Ungaretti's autobiographical poem, "I Fiumi", was written about the Isonzo whilst he was stationed on the front.
* Mark Helprin's *[[:en:A_Soldier_of_the_Great_War|A Soldier of the Great War]]* refers to parts of the Isonzo campaign.
* The twelfth battle is the subject of the novel *Caporetto* by the Swedish author F. J. Nordstedt, Stockholm 1972.
* The Isonzo Front is the theme for the video game *[[:en:Isonzo_(video_game)|Isonzo]]*  by Blackmill Games.
* A fictional battle at Štanjel is featured in the video game *[[:en:Battlefield_1|Battlefield 1]]* as one of the playable maps.
* Emilio Lussu's *[[:en:A_Soldier_on_the_Southern_Front|A Soldier on the Southern Front]]* is an account of the Isonzo campaign from the Italian side.

## Ծանոթագրություններ


## Աղբյուրներ
* 

## Արտաքին հղումներ
* FirstWorldWar.Com ''The Battles of the Isonzo, 1915–17''
* FirstWorldWar.Com ''Battlefield Maps: Italian Front''
* ''11 battles at the Isonzo''
* ''The Walks of Peace in the Soča Region Foundation''. The Foundation preserves, restores and presents the historical and cultural heritage of the First World War in the area of the Isonzo Front for the study, tourist and educational purposes.
* The Kobarid Museum (in English)
* ''Društvo Soška Fronta'' (in Slovene)
* ''Pro Hereditate'' – extensive site (in English, Italian, and Slovene)
* Interactive map with the extensive documentation with 360° Surround photography virtual tours
* Rapporto Ufficiale. Published 1929–1974. 10 books - free access to the full texts (Italian))

*