Քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիա

**Քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիա**, կամ **կարցինոմա-ասոցացված ռետինոպաթիա** *(Cancer Associated Retinopathy),* իմուն-միջնորդավորված հիվանդություն, որն ախտահարում է աչքի ցանցաթաղանթը։ Այն պարանեոպլաստիկ աուտոիմուն ռետինոպաթիա է, կապված է քաղցկեղի հետ և կարող է հանգեցնել կուրության։ Քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիան կարող է դիտվել տարբեր տեսակի չարորակ ուռուցքների դեպքում։ Բուժումը սովորաբար ներառում է քիմիաթերապիայի և իմունաճնշիչ բուժման համակցում։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Հիվանդները կարող են գանգատվել տեսողության նվազումից կամ կորստից, տեսադաշտում սև բծերի առաջացումից (կոչվում է սկոտոմա), հավկուրությունից, լույսի ազդեցությունից հետո երկարատև շլությունից, մթության մեջ ադապտացիայի երկարաձգումից և գունային տեսողության խանգարումներից՝ դիսքրոմատօպսիայից։ Հիմնական օբյեկտիվ նշաններից են արյան մեջ շրջանառող հակացանցաթաղանթային հակամարմինների առկայությունը, ցանցաթաղանթի արտաքին շերտերի կորուստը՝ ներառյալ էլիպսաձև և լուսազգայուն բջիջների շերտերը, ինչպես նաև էլեկտրառետինոգրաֆիայի փոփոխությունները, ակնագնդի հատակում աուտոֆլուորեսցենցիայի խանգարումները և տեսադաշտի դեֆեկտները։

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Հիվանդությունը պատկանում է պարանեոպլաստիկ աուտոիմուն ռետինոպաթիաների շարքին։ Այն կարող է հանդիպել տարբեր չարորակ նորագոյացությունների դեպքում, այդ թվում՝ թոքերի ոչ մանր բջջային քաղցկեղի, կրծքագեղձի քաղցկեղի, գինեկոլոգիական քաղցկեղների, արյունաստեղծ և լիմֆոիդ հյուսվածքների ուռուցքների, բազալ բջջային կարցինոմայի, կոլոռեկտալ քաղցկեղի, երիկամի, շագանակագեղձի և ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղների ժամանակ։

Քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիայի զարգացման հիմքում ընկած է քաղցկեղային հյուսվածքներում ցանցաթաղանթային հակածինների էքսպրեսիան և դրանց նկատմամբ օրգանիզմի համակարգային իմունային պատասխանը։ Այդ հակածինները հրահրում են աուտոիմուն պատասխան, որի ընթացքում ձևավորվում են հակամարմիններ, որոնք խաչաձև փոխազդում են նաև ցանցաթաղանթի սեփական հակածինների հետ։ Արդյունքում զարգանում է ցանցաթաղանթի դեգեներացիա և բջջային ապոպտոզ։ Քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիայի դեպքում ամենահաճախ հանդիպող հակածինը ռեքովերինն է։

## Ախտորոշում
Քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիան կասկածվում է այն ուռուցքաբանական հիվանդների մոտ, որոնց մոտ առաջանում է անհասկանալի տեսողության կորուստ, սկոտոմաներ և էլեկտրառետինոգրաֆիայի ոչ նորմալ արդյունքներ։ Հակացանցաթաղանթային հակամարմինները կարող են հայտնաբերվել Վեսթերն բլոտի, իմունոհիստոքիմիական կամ ELISA մեթոդներով։ Սակայն ախտորոշումը դժվար է, քանի որ հիվանդության նշաններն ու ախտանշանները համընկնում են ցանցաթաղանթը ախտահարող բազմաթիվ այլ հիվանդությունների կլինիկական դրսևորումների հետ։

## Բուժում
Հիմնական բուժումը երկարատև համակարգային իմունաճնշիչ թերապիան է, որ կարող է իրականացվել քիմիաթերապիայի և իմունաճնշիչ բուժման համակցմամբ։ Չնայած ուռուցքի հեռացումը և քաղցկեղի ռեգրեսիան կարող են հանգեցնել շրջանառող աուտոհակամարմինների քանակի նվազմանը, դա սովորաբար չի ազդում հիվանդության պրոգրեսիայի վրա։

Բուժման ընթացքում կիրառվող համակարգային իմունաճնշիչ դեղամիջոցների շարքին են պատկանում կորտիկոստերոիդները, ցիկլոսպորինը, ազաթիոպրինը և ալեմտուզումաբը։ Ներերակային իմունոգլոբուլինների ներարկումներն ունեն մի շարք առավելություններ, այդ թվում՝ աուտոհակամարմինների չեզոքացումը։ Բացի այդ, քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիայի բուժման համար կիրառվում են նաև տարբեր մոնոկլոնալ հակամարմիններ։

## Տարածվածություն
Քաղցկեղ-ասոցացված ռետինոպաթիան հայտնաբերվում է քաղցկեղով հիվանդ հիվանդների 10%-15%ի մոտ։

## Պատմություն
1976 թվականին, քաղցկեղ-ասոցացված տեսողության կորուստը և լուսազգայուն բջիջների դիսֆունկցիան առաջին անգամ նկարագրվեցին Սոյերի և համահեղինակների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աուտոիմուն հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն