Լազիական պատերազմ

**Լազիական պատերազմը**, որը նաև հայտնի է որպես **Կոլխիդական պատերազմ** կամ վրացական պատմագրության մեջ՝ **Եգրիսի Մեծ պատերազմ**, տեղի է ունեցել Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան կայսրության միջև՝ հին վրացական Լազիկա շրջանի վերահսկողության համար։ Լազիական պատերազմը տևել է քսան տարի՝ 541-ից մինչև 562 թվականը, և ավարտվել է Հիսուն տարվա խաղաղության պայմանագրով, որը պարտավորեցնում էր Բյուզանդական կայսրությանը տարեկան տուրք վճարել Պարսկաստանին՝ Լազիկայի՝ որպես Բյուզանդիայի վասալական պետության ճանաչման դիմաց։ Լազիական պատերազմը մանրակրկիտ նկարագրված է Պրոկոպիոսի և Աղաթիասի աշխատություններում։

## Լազիկա
Լազիկան, որը տեղակայված է եղել Սև ծովի արևելյան ափին և վերահսկում էր Կովկասի և Կասպից ծովի միջով անցնող կարևոր լեռնանցքները, ռազմավարական նշանակություն ուներ երկու կայսրությունների համար։ Բյուզանդիայի համար այն պատնեշ էր Պարսկաստանի՝ Իբերիայով Սև ծովի ափերին առաջխաղացումը կանխելու համար։ Պարսիկները, ի հերթս, հուսով էին ծովին հասնել և վերահսկել այն տարածքը, որտեղից կարող էին սպառնալ Իբերիային, որը արդեն իսկ նրանց ամուր տիրապետության տակ էր։ 

Լազիկան աչքի էր ընկնում դժվար տեղանքով և բնականոն անառիկ սահմաններով։ Բացի այդ, այն պաշտպանված էր ուժեղ ամրոցներով, այդ թվում՝ Պետրա, Արքեոպոլիս, Սարապանիս, Սկանդե, Փասիս, Ռոդոպոլիս, Ուչիմերիոն, Կոտայոն, Օնոգուրիս, Տրաքեա, Սեբաստոպոլիս և Պիտիուս։

## Նախապատմություն
Պարսկական Սասանյաններն ընդունել էին, որ Լազիկան (Եգրիսը) գտնվում է Հռոմեական/Բյուզանդական ազդեցության ոլորտում՝ 532 թվականի «Հավերժական խաղաղության» պայմանագրով։ Այդ ժամանակ, տեղական թագավորության վրա իրենց ազդեցությունը ամրապնդելու համար, բյուզանդացիները պնդել էին թագավոր Ծաթ I-ի դավանափոխությունը. նա մկրտություն և թագավորական պատիվներ ստացել է Կոստանդնուպոլսում կայսր Հուստինոս I-ից (Հուստինիանոսի նախորդ) 522/3 թվականներին։ Բյուզանդական զորքեր տեղակայվել էին Լազիկայում և հարևան Աբասգիայում, հիմնականում ափամերձ քաղաքներում՝ Պոտի, Սեբաստոպոլիս և Պիտիուս։ Թագավորության մայրաքաղաք Արքեոպոլիսը ամրացվել էր, ինչպես նաև հարավային մուտքը՝ ափամերձ ճանապարհին Պետրայում (այժմ՝ Ծիխիսձիրի, Բաթումիի հյուսիսում)։ 536 թվականին, սակայն, բյուզանդական ներկայությունը վերածվեց լիակատար պրոտեկտորատի, քանի որ թագավորը կորցրեց իշխանության շատ լիազորություններ նոր *magister militum per Armeniam* Հովհաննես Ծիբուսի օգտին։ Երբ Ծիբուսը սահմանափակեց Լազիական առևտրականների առևտրի ազատությունը՝ բյուզանդական շահերը առաջ մղելու համար, հասարակական անգոհությունը հանգեցրեց լիակատար ապստամբության 541 թվականին, և թուլացված թագավոր Գուբազես II-ը գաղտնի օգնություն հայցեց պարսիկներից բյուզանդացիների դեմ։

## Պատերազմ

Պարսկական թագավոր Խոսրով I այդ տարի պատասխանել է լազերի կանչին։ Նա մտել է Լազիկա, գրավել բյուզանդական հիմնական ամրոցը՝ Պետրան, և հաստատել պրոտեկտորատ երկրում։ Խոսրով I-ը մեկ տարի անց հեռացել է Պարսկաստան՝ Կոմմագենի անհաջող արշավից հետո։ 543 թվականին Հռոմեական արշավանքը Հայաստանում պարտվել է փոքր պարսկական ուժերին Անգլոնի մոտ, իսկ Խոսրով I-ը մեկ տարի անց անհաջողությամբ պաշարել է Եդեսիան Միջագետքում։ 545 թվականին ստորագրվել է խաղաղության պայմանագիր։

Լազիկայում Խոսրով I-ի՝ երկրի վրա ուղղակի պարսկական վերահսկողություն հաստատելու փորձը և զրադաշտական քարոզիչների աջակցությունը շուտով անհանգստություն առաջացրեցին քրիստոնյա Լազիկայում։ 548 թվականին թագավոր Գուբազեսը ապստամբեց, այս անգամ արդեն պարսիկների դեմ։ Գուբազես II-ը օգնություն հայցեց կայսր Հուստինիանոս I-ից և դաշինք կնքեց ալանների և սաբիրների հետ։ Հուստինիանոսը ուղարկեց 7,000 հռոմեական և 1,000 ծանիական օժանդակ ուժեր Դագիստեոսի գլխավորությամբ՝ Գուբազեսին օգնելու համար։ Նրանք պաշարեցին Պետրա ամրոցը, բայց բախվեցին ուժեղ դիմադրության։ Միհր-Միհրոեի գլխավորած պարսկական ուժերը պարտության մատնեցին բյուզանդական փոքր զորքը, որը պահպանում էր լեռնանցքները, և օգնեցին պաշարված Պետրայի գարնիզոնին։ Պարսից զորքը բավարար պաշարներ չունենալով՝ 3,000 զինվոր թողեց Պետրա ամրոցում և իր հիմնական ուժերով շարժվեց դեպի Հայաստան՝ 5,000 զինվորի թողնելով ամրոցի մատակարարման համար։ Այս զորքը 549 թվականին Դագիստեոսի կողմից ոչնչացվեց Փասիս գետի մոտ։ Հաջորդ պարսկական արշավանքը նույնպես անհաջող եղավ՝ հրամանատար Խորիանեսը զոհվեց Հիպիս գետի (այժմ՝ Ծխենիստսկալի) մոտ տեղի ունեցած որոշիչ ճակատամարտում։ Այդուհանդերձ, պարսիկները կարողացան վերգրավել Պետրա ամրոցը։ Նոր բյուզանդական հրամանատար Բեսաս-ը ճնշեց պրո-պարսկական ապստամբությունը աբասգյան ցեղի մոտ և, ուժեղ մարտերից հետո, գրավեց ու քանդեց Պետրա ամրոցը՝ այն պատճառով, որ Միհր-Միհրոեն ժամանակին չհասավ։ Վերջինս անհաջող փորձ արեց հարձակվել Արքեոպոլիսի վրա 551 թվականին, քանի որ նրա զինվորների մեծ մասը կորավ պաշարների պակասի պատճառով։ Այդուհանդերձ, նա այլ տեղերում անարգել էր և կարողացավ գրավել Կոտաիսը և Ուտիմերեոս ամրոցը՝ փակելով կարևոր ճանապարհները դեպի լեռնային Սցիմնիա և Սուանիա շրջանները, որոնք նույնպես գրավվեցին նրա կողմից։ 555 թվականի ամռանը նա ռազմական խորամանկությամբ դուրս շպրտեց գերազանց բյուզանդա-լազիական ուժերին Տելեֆիսում և Օլլարիայում՝ ստիպելով նրանց նահանջել դեպի Նեսոս։ Միհր-Միհրոեն կարճ ժամանակ անց մահացավ հիվանդությունից և փոխարինվեց Նաքորագանով։

Թագավոր Գուբազեսը վիճաբանություն ունեցավ բյուզանդական հրամանատարներ Բեսասի, Մարտինի և Ռուստիկոսի հետ՝ գանգատվելով կայսր Հուստինիանոսին։ Բեսասը հետ կանչվեց, սակայն Ռուստիկոսը և նրա եղբայր Հովհաննեսը ի վերջո սպանեցին Գուբազեսին։ Մարտական հաղթանակով այս խնդիրը լուծելու համար բյուզանդական զորավարները լիակատար հարձակում սկսեցին Օնոգուրիսում, որը ետ մղվեց Նաքորագանի փոքրաթիվ ուժերի կողմից։ Նա ժամանակավորապես գրավեց և ավերեց բյուզանդական հիմնական բազան՝ Արքեոպոլիսը, որը Միհր-Միհրոեն երկու անգամ փորձել էր գրավել և անհաջողության էր մատնվել։ Այս պարտությունները և լազիական թագավորի սպանությունը դառնաթույն վեճ առաջացրեցին լազիական և բյուզանդական զորավարների միջև։ Լազերի ժողովուրդը կայսրին ստիպեց Գուբազեսի փոքր եղբոր՝ Ծաթեսի թեկնածությունը առաջադրել որպես իրենց նոր թագավոր, իսկ Աթանասիոս սենատորը քննեց սպանությունը։ Ռուստիկոսը և Հովհաննեսը ձերբակալվեցին, դատվեցին և մահապատժի ենթարկվեցին։ 556 թվականին դաշնակիցները վերագրավեցին Արքեոպոլիսը և ջախջախեցին Նաքորագանի՝ Փասիսի վրա հարձակումը։ Նույն տարվա աշնանը և ձմռանը բյուզանդացիները ճնշեցին միսիմական լեռնաբնակ ցեղի ապստամբությունը և ի վերջո հաշտություն կնքեցին։

## Անդրադարձ
557 թվականին զինադադար դրվեց պատերազմական գործողություններին Բյուզանդական կայսրության և Պարսկաստանի միջև։ 562 թվականի Դարայի «Հիսուն տարվա խաղաղության» պայմանագրով Բյուզանդական կայսրությունը պարտավորվում էր տարեկան տուրք վճարել Պարսկաստանին՝ Լազիկան հռոմեական վասալական պետություն ճանաչելու դիմաց։ Չնայած որ բախման հստակ հաղթող չառաջացավ, Սասանյան կայսրությունը նույնը է որոշ առավելություն ձեռք բերեց, քանի որ Հռոմը պարտավոր էր տարեկան վճարել որոշակի գումար Պարսկաստանին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* History of the Later Roman Empire by J. B. Bury
* Wars of Justinian I 

Կատեգորիա:6-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստանի պատերազմներ