Դավաճանություն

Դավաճանությունը ենթադրյալ պայմանագրի, վստահության կամ վստահության խախտում կամ խախտում է, որն առաջացնում է բարոյական և հոգեբանական հակամարտություն անհատների, կազմակերպությունների կամ անհատների և կազմակերպությունների միջև հարաբերություններում: Հաճախ դավաճանությունը հակառակորդ խմբին աջակցելու գործողություն է, կամ դա մի կողմի կողմից մյուսներից նախկինում որոշված ​​կամ ենթադրյալ նորմերից լիակատար խզում է: Ինչ-որ մեկը, ով դավաճանում է ուրիշներին, սովորաբար հայտնի է որպես դավաճան կամ դավաճան:
Դավաճանությունը գեղարվեստական ​​պատմության տարր է, որը երբեմն օգտագործվում է որպես սյուժեի շրջադարձ:

## Սահմանում
Փիլիսոփաներ Ջուդիթ Շքլարը և Փիթեր Ջոնսոնը՝ «Դավաճանության երկիմաստությունները» և «Դավաճանության շրջանակները» գրքի հեղինակները, համապատասխանաբար, պնդում են, որ թեև դավաճանության հստակ սահմանում չկա, դավաճանությունն ավելի արդյունավետ է ընկալվում գրականության միջոցով:

### Տեսական և գործնական կարիքներ
Ռոջեր Լ. Ջեքսոնը բացատրում է, թե ինչու է անհրաժեշտ հստակ սահմանում. Դավաճանությունը և՛ ժողովրդի խնդիր է, և՛ փիլիսոփայի խնդիր: Փիլիսոփաները պետք է կարողանան պարզաբանել դավաճանության հասկացությունը, համեմատել և հակադրել այն բարոյական այլ հասկացությունների հետ և քննադատորեն գնահատել դավաճանության իրավիճակները: Գործնական մակարդակում մարդիկ պետք է կարողանան դավաճանության ազնիվ զգացում ունենալ, ինչպես նաև մեղմել դրա հետևանքները. կառավարել այն, ոչ թե ենթարկվել հարձակման: Մեզ անհրաժեշտ է դավաճանության հայեցակարգային հստակ պատկերացում, որը տարբերակում է իսկական դավաճանությունը և պարզապես ընկալվող դավաճանությունը, և որը նաև համակարգված ուղեցույց է տալիս իրական կյանքում ենթադրյալ դավաճանության գնահատման համար:

Բեն-Յեհուդայի 2001 թվականի աշխատությունը («Դավաճանություն և դավաճանություն վստահության և հավատարմության խախտումներ» Westview Press) ընդգրկում էր դավաճանության և դավաճանության բոլոր ձևերը միասնական վերլուծական շրջանակի ներքո՝ օգտագործելով հավատարմությունը, վստահությունը և բարոյական սահմանները որպես բացատրական գործիքներ:

## Ստորագրությունը և հետևանքները
Դավաճանության գործողությունը բացասական վարքագծի, մտքերի և զգացմունքների համաստեղություն է ստեղծում ինչպես իր զոհերի, այնպես էլ դրա հեղինակների մոտ: Փոխազդեցությունները բարդ են. Զոհերը դրսևորում են զայրույթ և շփոթություն և քավություն են պահանջում հանցագործից, որն իր հերթին կարող է զգալ մեղքի զգացում կամ ամոթ, ինչպես նաև զղջալ: Եթե ​​հանցագործը զղջալուց կամ ներողություն խնդրելուց հետո տուժողը շարունակում է արտահայտել զայրույթը, դա իր հերթին կարող է պատճառ դառնալ, որ հանցագործը դառնա պաշտպանողական դիրք և իր հերթին զայրանալ: Դավաճանության ընդունումը կարող է դրսևորվել, եթե զոհերը հրաժարվեն քավության և հատուցման պահանջներից. բայց ցուցադրվում է միայն այն դեպքում, եթե տուժողները չեն շարունակում ներողություն խնդրել, բազմիցս չեն հիշեցնում հանցագործին կամ կատարողներին սկզբնական արարքի մասին կամ անընդհատ վերանայում են միջադեպը:

Ենթադրենք, որ իրական ներողություն, քավություն, իրական զղջում և սեփական վարքագիծը փոխելու ծրագիր չկա: Այդ դեպքում նա, ում դավաճանել են, կարող է ընդունել, որ դա եղել է, և որ հանցագործը չի ցանկանում կամ չի կարող փոխվել։ Ոչ մի իրական փոփոխություն նշանակում է, որ նրանք կարող են դա նորից անել: Հանցագործի կողմից վավերացման բացակայությունը կարելի է բնութագրել որպես «երկրորդ հարձակում», որը կարող է սրել կրած նախնական տրավմայի հետևանքները: Դավաճանությունն ընդունելն ու կապի բացակայությունը լավագույն ճանապարհն է առաջ տանելու: Այլընտրանքը կապի մեջ մնալն է և գիտակցելը, որ խախտումը կարող է նորից կրկնվել, և կարող է խուսափել որոշակի բաներ անելուց՝ խստությունը նվազեցնելու համար: Օրինակ, եթե մարդը բամբասում է, մի ասեք նրան ձեր գաղտնիքները:

## Դավաճանության տրավմա
Դավաճանական տրավման ունի ախտանիշներ, որոնք նման են հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարմանը, թեև ամնեզիայի և դիսոցիացիայի տարրը, ամենայն հավանականությամբ, ավելի մեծ կլինի:

Ավանդական հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման (ՀՍԽ) և դավաճանության տրավմայի հիմնական տարբերությունն այն է, որ առաջինը պատմականորեն դիտվում է որպես հիմնականում վախի պատճառով, մինչդեռ դավաճանության տրավման պատասխան է ծայրահեղ զայրույթին: Մեկ այլ հիմնական տարբերությունն այն է, որ դավաճանության վնասվածքը ներառում է վստահելի անհատի կամ հաստատության միջև վստահության խախտում: Ի հակադրություն, հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը չի ներառում վստահելի աղբյուրի խախտում:

## Ռոմանտիկ հարաբերություններում
Ջոն Գոթմանի «Ի՞նչն է ստիպում սերը տևել» դավաճանությունը նկարագրում է որպես «վնասակար զավթիչ, որը գալիս է մեծ գաղտագողի», որը խաթարում է թվացյալ կայուն սիրավեպերը և ընկած է յուրաքանչյուր անհաջող հարաբերությունների հիմքում, նույնիսկ եթե զույգը չգիտի այդ մասին: Գոթմանը հաշվարկել է դավաճանության չափանիշը` հաշվարկելով, թե յուրաքանչյուր զուգընկեր որքան պատրաստ չէ զոհաբերել մյուսի և հարաբերությունների համար: Դավաճանության հետևողականորեն բարձրացված չափանիշը ցուցիչ էր, որ զույգը հայտնվել է անհավատարմության կամ այլ լուրջ անհավատարմության վտանգի տակ: Ռոմանտիկ հարաբերություններում դավաճանության որոշ տեսակներ ներառում են սեռական դավաճանությունը, պայմանական պարտավորությունը, ոչ սեռական հարաբերությունը, ստելը, զուգընկերոջ դեմ կոալիցիա կազմելը, բացակայությունը, անհարգալից վերաբերմունքը, անարդարությունը, եսասիրությունը և խոստումները դրժելը:

## Կրկնակի խաչ
Կրկնակի խաչը արտահայտություն է, որը նշանակում է խաբել կրկնակի գործով:

### Ծագում
Արտահայտությունը ծագել է խաչ բառի օգտագործումից՝ անպարկեշտ խաղի իմաստով.

Ենթադրվում է նաև, որ տերմինը ներշնչված է 18-րդ դարի բրիտանացի գող և հանցագործ Ջոնաթան Ուայլդի պրակտիկայից, ով պահում էր իր գործարքների մատյանը և, ինչպես ասում են, երկու խաչ է դրել այն անձանց անուններով, ովքեր իրեն խաբել են ինչ-որ կերպ։ Ժողովրդական այս ստուգաբանությունը գրեթե անկասկած սխալ է, սակայն փաստագրական ապացույցներ կան, որ տերմինը գոյություն է ունեցել 19-րդ դարում:

Վերջերս արտահայտությունն օգտագործվում էր երկու հնարավոր իրավիճակներից որևէ մեկին վերաբերելու համար.

Ուղղմանը մասնակցող մրցակիցը, ով համաձայնել է խաղալ իր խաղը, մրցում է սովորականի պես՝ ընդդեմ իրենց գործընկերների սկզբնական մտադրության՝ մեկ «խաչ» մյուսի դեմ:

Մոտենում են երկու հակադիր կողմերին՝ հորդորելով նետել խաղը, իսկ մյուսին հետ տանել։ Երկու կողմերն էլ պարտվում են, և հանցագործները շահում են՝ աջակցելով երրորդ, հաղթող կողմին:

Այս օգտագործումը անցել է սովորական լեզվի մեջ, այնպես որ, օրինակ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բրիտանական ռազմական հետախուզությունը օգտագործեց Double Cross System-ը գերեվարված նացիստներին ազատելու և նրանց Գերմանիա կեղծ տեղեկություններ փոխանցելու համար:

## Դավաճանության կուրություն
Դավաճանական կուրությունը մարդկանց կողմից դավաճանության հանդեպ դրսևորած անգիտակցությունն է, չիմացությունը և մոռացությունը:

«Դավաճանական կուրություն» տերմինը ներմուծվել է 1996 թվականին Ֆրեյդի կողմից և ընդլայնվել է 1999 թվականին Ֆրեյդի կողմից, իսկ հետո կրկին 2013 թվականին Ֆրեյդի և Բիրելի կողմից՝ Դավաճանության տրավմայի տեսության միջոցով։

«Ինստիտուցիոնալ դավաճանություն» տերմինը վերաբերում է ապօրինություններին, որոնք իրականացվում են հաստատության կողմից այդ հաստատությունից կախված անհատների նկատմամբ: Սա ներառում է հաստատության համատեքստում կատարված անհատների կողմից կատարվող ապօրինություններին (օրինակ՝ սեռական ոտնձգությունները) կանխելու կամ աջակցող կերպով արձագանքելու ձախողումը:

## Հղումներ

### Մատենագիտություն հղումների համար

* Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. *American Psychologist, 55,*5, 469–480.
* Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford, CA: Stanford University Press.
* Freyd, J. J. (1994). Betrayal-trauma: Traumatic amnesia as an adaptive response to childhood abuse. *Ethics & Behavior, 4,* 307–329.
* Freyd, J. J. (1996). Betrayal trauma: The logic of forgetting childhood abuse. Cambridge, MA: Harvard University Press.
* Freyd, J. J., & Birrell, P. J. (2013).  Blind to Betrayal: Why we fool ourselves we aren't being fooled . Somerset, NJ:  Wiley.
* Freyd, J. J ., Klest, B., & Allard, C. B. (2005) Betrayal trauma: Relationship to physical health, psychological distress, and a written disclosure intervention. *Journal of Trauma & Dissociation, 6*(3), 83-104.
* Hensley, A. L. (2004). *Why good people go bad: A psychoanalytic and behavioral assessment of the Abu Ghraib Detention Facility staff.* An unpublished courts-martial defense strategy presented to the Area Defense Counsel in Washington DC on December 10, 2004.
* 
* Hensley, A. L. (2007). Why good people go bad: A case study of the Abu Ghraib Courts-Martials. In G. W. Dougherty, *Proceedings of the 5th annual proceedings of the Rocky Mountain Region Disaster Mental Health Conference.* Ann Arbor, MI: Loving Healing Press.
* Hensley, A. L. (2009a). Gender, personality, and coping: Unraveling gender in military post-deployment wellbeing (preliminary results). In G. Dougherty (Ed.). *Return to equilibrium: Proceedings of the 7th Rocky Mountain Region Disaster Mental Health Conference* (pp.&nbsp;105–148). Ann Arbor, MI: Loving Healing Press.
* Hensley, A. L. (2009b). *Gender, personality and coping: Unraveling gender in military post-deployment physical and mental wellness.* Ann Arbor, MI: ProQuest UMI.
* Hensley, A. L. (2009c). Betrayal trauma: Insidious purveyor of PTSD. In G. Dougherty (Ed.). *Return to equilibrium: Proceedings of the 7th Rocky Mountain Region Disaster Mental Health Conference* (pp.&nbsp;105–148). Ann Arbor, MI: Loving Healing Press.
* Hersey, B. & Buhl, M.(January/February 1990). The Betrayal of Date Rape. *InView.*
* 
* Johnson-Laird, P. N. (1983). *Mental Models: Towards a Cognitive Science of Language, Inference, and Consciousness. Cambridge*: Cambridge University Press.
* Maslow, A. (1954). *Motivation and personality.* New York: Harper.
* McNulty, F. (1980). The burning bed. New York: Houghton Mifflin Harcourt.
* Musen, K. & Zimbardo, P. G. (1991). *Quiet rage: The Stanford prison study.* Videorecording. Stanford, CA: Psychology Dept., Stanford University.
* 

## Հետագա ընթերցում
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Խաբեություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական բռնություն