Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Մեծ Սալա)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Մեծ Սալա** գյուղում գտնվող կրոնական կառույց։ Պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմին, գտնվում է Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանում։ Համակարգում է Մեծ Սալա գյուղում բնակվող առաքելական ռուսահայության հոգևոր կյանքը։ Հասցե` Ռոստովի մարզ, Մյասնիկովի շրջան, գյուղ Մեծ Սալա, Լենինի փողոց։

## Պատմություն
Կայսրուհի Եկատերինա II-ի 1778 թվականի մարտի 9-ի հայերին Դոնում վերաբնակեցնելու վերաբերյալ հրամանով նրանց թույլատրվել էր կառուցել եկեղեցիներ և դրանցում անցկացնել ծիսակատարություններ ազգային օրենքներով և սովորույթներով` ենթարկվելով միայն Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին։ Տեղափոխվելով նոր հողեր` հայերը սկսեցին կառուցել եկեղեցիներ։

1848 թվականին Մեծ Սալա գյուղի ծխականները որոշեցին կառուցել աղյուսե եկեղեցի։ 1860 թվականին սկսվեց նրա շինարարությունը։ 1867 թվականին եկեղեցին կառուցվեց։ Մեծ Սալայի եկեղեցու նախագիծը կատարել է տագանրոգցի ճարտարապետ Ն. Մուրատովը։ Եկեղեցու նախագիծը հաստատել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Ե Աշտարակեցին (1843-1857) 19-րդ դարի 50-ական թվականների կեսերին։ Նրա մահից հետո շինարարությանն աջակցել է կաթողիկոս Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցին (1858-1865)։ 1867 թվականին շինարարության ավարտից հետո կաթողիկոս Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցին (1866-1882) օծել է եկեղեցին։

1938 թվականին եկեղեցին փակվել է, նրա գույքի մի մասը վաճառվել է տեղական խանութում։ 
ձախից|մինի|202x202փքս| Գերմանացիները Մեծ Սալա գյուղում։ Հետին պլանում երևում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եկեղեցին մեծապես տուժել է, իսկ նրա շենքը կոլտնտեսությունն օգտագործում էր որպես հացահատկի պահեստ։

Պատերազմի ավարտին` 1945 թվականին, եկեղեցին նորից գործարկվեց։

Գյուղում 2001 թվականի մայիսի 3-ին գրանցվեց «Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի» կրոնական կազմակերպությունը։ Նույն թվականին սկսվեց եկեղեցու վերակառուցումը, մինչև 2003 թվականը վերականգնվեցին գմբեթը և եկեղեցու պատի մի մասը։ Ծխակաները գտան և տաճար վերադարձրին պատերազմից հետո մասամբ կորսված սրբապատկերներ և եկեղեցական որոշ կայք։ 
մինի|Եկեղեցին այժմ
2008 թվականին Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ամբողջությամբ վերականգնվել է։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 7-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն օծել է եկեղեցին։

Այդ ժամանակ օծվել է նաև Հայաստանից բերված խաչքարը` հայկական հոգևորության և պատմական հայրենիքի հետ կապի խորհրդանիշը։ Խաչքարը տեղադրվել է տաճարի մոտ` ի պատիվ ռուս-հայկական բարեկամության։ Խաչքարը նվիրաբերել է գործարար Արթուր Խանամիրի Կարապետյանը։

2011 թվականի սեպտեմբերի 26-ին գյուղում հավերժացվել է եկեղեցու բռնադատված հոգևորականների և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ծխական դպրոցի բռնադատված ուսուցիչների հիշատակը։ Գյուղում նրանց հիշատակին կանգնեցվել է հուշարձան` խաչ։

Օգոստոսի վերջին կիրակի օրը եկեղեցին տոնում է Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տոնը։

## Կղերականություն
2004 թվականին քահանա է ձեռնադրվել և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վանահայր է նշանակվել տեր Անանիա Բաբայանը։

## Գրականություն
* Вартанян В. Г., Казаров С. С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону / Ростов н/Д., 2001.
* Халпахчьян О. X. Архитектура Нахичевани-на-Дону / Ер., 1988.
* Российская и Ново-Нахичеванская епархия Армянской Апостольской Церкви. Исторический путь. М., 2013.

## Աղբյուրներ
* Большие Салы. Церковь Сурб Аствацацин 
* [Церковь Сурб Аствацацин (Большие Салы, Ростовская область, Россия)](http://ru.hayazg.info/%D0%A6%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C_%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B1_%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BD_(%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B,_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C,_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F))
* Донские храмы

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջան
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:1867 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ (Ռուսաստան և Նոր Նախիջևան)
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ