Ռաֆայել Իշխանյան

**Ռաֆայել Ավետիսի Իշխանյան** (), լեզվաբան, գրականագետ, մատենագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1978), Հայաստանի գերագույն խորհրդի պատգամավոր 1991-1995 թվականներին, Հայաստանի Ազգային գրադարանի տնօրեն 1991-1995 թվականներին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հեղափոխականներ Ավետիս Մելքոնի Կիրակոսյանի (1896-1937), գնդակահարվել է ստալինյան բռնաճնշումներին) և Հայկանուշ Արսենի Իշխանյանի (1900-1930) ընտանիքում։ 1939 թվականին ավարտել է Կրուպսկայայի անվան (այժմ՝ Նիկոլ Աղբալյան) դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ 1940 թվականին զորակոչվում է Կարմիր բանակ, մասնակցում Հայրենական մեծ պատերազմի գործողություններին, վիրավորվում և գերի է ընկնում, գերությունից ազատվելուց հետո կրկին մասնակցում է ռազմական գործողություններին։ Պատերազմի ավարտից հետո զորացրվում է։ 1949 թվականին ավարտում է Երևանի պետական համալսարանը։ 1954 թվականին ավարտում է Մոսկվայի գրադարանային ինստիտուտը։ 1962 թ. պաշտպանում է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Ակսել Բակունց» թեմայով, իսկ 1973 թվականին դոկտորական ատենախոսություն՝ «Հայ նոր գրականության լեզվի պատմություն» թեմայով։ 1955-1963 թվականներին աշխատել է Հանրային գրադարանում (այժմ` Ազգային)` որպես ավագ գրադարանավար, ենթաբաժնի վարիչ, ապա բաժնի վարիչ, Մաշտոցի անվան մատենադարանում գիտական գրադարանի տնօրեն։ Դասավանդել է Հայաստանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։ 1963-1992 թվականներին աշխատել է համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և հայոց լեզվի պատմության ամբիոններում, դասավանդել է ժամանակակից հայոց լեզու, բարբառագիտություն, հայ գրականության լեզվի պատմություն։ 1991 թվականից մինչև կյանքի վերջը Հայաստանի Ազգային գրադարանի տնօրենն էր և Հայաստանի գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Հրատարակված գրքերը
### Հայերեն
* Ակսել Բակունց. կենսագրություն և մատենագիտություն, «ՀՍՍՌ Ալ. Մյասնկիյանի անվ. պետական ռեսպուբլիական գրադարան»։ Երևան, 1960
* Բակունցի լեզվական արվեստը։ «Միտք», Երևան 1965
* Հայ հնատիպ գիրքը։ «Գիտելիք», Երևան, 1968
* Արդի հայերենի հոլովումը և խոնարհումը։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1971
* 500 բառ, որոնք ուղղագրության տեսակետից դժվարություններ ունեն։ «Լույս», Երևան, 1971
* Տերյանի լեզվական արվեստը, Դասախոսություն, մաս 1։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1972
* Բակունցի կյանքն ու արվեստը։ «Հայաստան», Երևան, 1974
* Հայ գրքի պատմություն, հատոր 1. Հայ տպագիր գիրքը 16-17-րդ դարերում։ «Հայաստան», 1977
* Արևելահայ բանաստեղծության լեզվի պատմություն (17-րդ դարից մինչև 1920 թ.)։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1978
* Նոր գրական հայերենը 17-18-րդ դարերում։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1979
* Ակնարկ հայերենի տերմինաշինության։ «Լույս», Երևան, 1981
* Հայ գիրքը. 1512-1920։ ՀՍՍՀ ԳԱ, Երևան, 1981
* Հակոբ Մեղապարտ։ «Հայաստան», Երևան, 1982 
* Մեր ուղղագրութեան հիմնահարցը։ Նոր Ջուղա, 1983
* Հայերի ծագումն ու հնագոյն պատմութիւնը։ Պէյրութ, 1984
* Արդի հայերենի շարահյուսություն. պարզ նախադասություն։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1986
* Մայրենին։ «Լույս», Երևան, 1986
* Հայ ժողովրդի ծագման ու հնագույն պատմության հարցեր։ «Հայաստան», Երևան, 1988
* Պատկերազարդ պատմություն հայոց. գիրք առաջին։ «Արևիկ», Երևան, 1990 ISBN 5-8077-0478-9
* Բնիկ հայերեն բառեր և հնագույն փոխառություններ։ «Երևանի համալսարան», Երևան, 1989
* Տերյանն ինչպես որ կա։ «Գիտելիք», 1990
* Երրորդ ուժի բացառման օրենքը (հոդվածներ)։ «Ազատ խոսք», Երևան, 1991 ISBN 5807902505
* Դասական ուղղագրության կանոններ։ «Արևիկ», Երևան, 1991
* Մեր ինքնության գլխավոր նշանը (գրականագիտական հետազոտություններ)։ «Նաիրի», Երևան, 1991 ISBN 5-550-00429-1
* Պատկերազարդ պատմություն հայոց. գիրք երկրորդ։ «Արևիկ», Երևան, 1997 ISBN 5-8077-0174-7 գիրք երկրորդ)ISBN 5-8077-0246-8
* Պատկերազարդ պատմություն հայոց. գիրք երրորդ։ «Հայաստան», Երևան, 2004 ISBN 5-540-01728-5
* Իրական պատմություններ (պատմվածքներ)։ «Վան Արյան», Երևան, 2004, ISBN 99941-38-09X

### Ռուսերեն
* Создание библиографии армянской печати. Советская библография, Москва, 1959
* Аксел Бакунц։ Жизнь и вопросы творчества (Автореферат дисс. соиск. уч. ст. канд. филол. наук). Ереван, 1962, 19ст
* Книгопечатание в Армении - В кн. 400 лет русского книгопечатания. Москва, исд. АН СССР, 1964, с. 125-129, 240-246, 328-331, 454-457, 585-587
* Очерки по истории языка новой армянской литературы (Автореф. дисс. на соиск. уч. ст. докт. филол. наук). Ереван, 1972, 58с.
* Армянская книга. Ереван, Советакан грох, 1978, 44с (соавтор Сен Аревшатян) 
* Вопросы происхождения и древнейшей истории армянского народа, издательство «Грааль», Москва, 2002 ISBN 5946880152

### Անգլերեն
* On the Origin and Earliest History of the Armenian People, trans. N. Ouzounian, Montreal, 1989

### Լեհերեն
* Ksiazka Ormianska W Latach 1512 - 1920, Ossolineum, ISBN 8304041782

## Թարգմանություններ

* Բայրոն Ջորջ Գորդոն։ Երկերի ժողովածու.- Երևան։ Հայաստան, 1965.- 562 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երրորդ ուժի բացառման օրենքը
* Հայ ժողովրդի ծագման ու հնագույն պատմության հարցեր, Երևան, 1988
* ''Փրոֆ. Ռաֆայէլ Իշխանեան. «Անյետաձգելի պահանջ՝ ընդդէմ ազգային ինքնասպանութեան»'', «Յառաջ», 1988 թ. օգոստոսի 26, N16823, էջ 2։

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Անգլերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային գրադարանի տնօրեններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ