Օրեգոն

**Օրեգոն** (անգլերեն՝ ), նահանգ ԱՄՆ-ի հյուսիսարևմտյան մասում։

Բնակչությունը 3 899 353 մարդ է(27-րդ տեղն է ԱՄՆ-ի նահանգների մեջ; 2012 թվականի տվյալներով)։ Մայրաքաղաքը Սալեմն է, ամենամեծ քաղաքը՝ Պորտլենդը։ Մյուս խոշոր քաղաքներն են Յուջինը, Գրեշեմը, Բիվերտոնը, Մեդֆորդը, Կորվալիսը, Աստորիան և Սփրինգֆիլդը։ Նահանգի պաշտոնական կարգախոսն է «Թռչում է սեփական թևերով» (լատ. Alis Volat Propriis)։ Կեղծանունն է «Կուղբերի նահանգ» (անգլ․ Beaver State)։ Օրեգոնը ԱՄՆ-ի միակ նահանգն է, որի դրոշը երկկողմանի է՝ մի կողմում պատկերված է նահանգի կնիքը, մյուս կողմում՝ կուղբը։

## Աշխարհագրություն
Օրեգոնը գրավում է 255 026 կմ² տարածք (նահանգների մեջ իններորդը)։ Հյուսիսում սահմանակցում Վաշինգտոն նահանգի, արևելքում՝ Այդահո, հարավում՝ Նևադա և Կալիֆորնիա նահանգների հետ, իսկ արևմուտքում ողողվում է Խաղաղ օվկիանոսի ջրերով։
Օրեգոնի տարածքը կարելի է պայմանականորեն բաժանել վեց զոնաների։ Արևմտյան մասում գտնվում է Օրեգոնի մերձափնյա լեռները, որի ամենաբարձր կետը Մերիս-Պիկ սարն է (1249 մ)։ Հարավ-արևմուտքում գտնվում են Սիսկիյու լեռները, ամենաբարձր Աշլենդ գագաթով (2296 մ)։ Դրանցից արևելք և հյուսիս ընկած է Ուիլամեթ գետի հովիտը ծովի մակարդակից 130 մ ընդհանուր բարձրությամբ, որտեղ ապրում են նահանգի բնակչության 2/3 մասը։ Կասկադյան լեռները, որոնք ձգվում են նահանգի ամբողջ տարածքի հյուսիսից հարավ, բաժանում են այն արևմտյան և արևելյան մասերի։ Ամենաբարձր կետը համարվում է Հուդ քնած հրաբուխը, որը ունի (տարբեր աղբյուրներում) 3424-3427 մ բարձրություն, և որի վերջին ժայթքումը եղել է 1790 թվականին։ Կասկադյան լեռներում գտնվում են բազմաթիվ երկրաջերմային աղբյուրներ։ Անջուր հարթավայր Դեշուտ-Յումաթիլան, որը գրավում է նահանգի աշխարհագրական կենտրոնը, համարվում է Օրեգոնի «հացահատիկային գոտին»։ Հյուսիս-արևելքում Բլու-Մաունթինս լեռներն են (3011 մ)։ Հարավ-արևելքում գտնվում է Օրեգոնի անապատը՝ կիսաանապատային սարերով և աղի լճերով։ Հիմնական գետերն են Կոլումբիան (նահանգի տարածքի 58 %-ը ընկնում է նրա ավազանի մեջ), Ուիլամեթը, Սնեյքը, Դեշուտը։ Օրեգոնի տարածքում կան շատ լճեր, որոնց թվում է երկրի ամենախորը լիճը՝ Կրեյտերը (589 մ)։ Կլիման նահանգի արևմտյան մասում մեղմ է և անձրևոտ, հունվարին՝ 2—10&nbsp;°C, հուլիսին՝ 13—24&nbsp;°C։ Տեղումները լեռներում հասնում են 2500 մմ տարվա ընթացքում, ներքին շրջաններում՝՝ հարավ-արևմուտքում, 250 մմ-ից ոչ ավել։


Պատկեր:Trilliumlake.jpg|Հուդ հրաբուխը
Պատկեր:Crater lake oregon.jpg|Քրեյթեր լիճը
Պատկեր:Portland panorama3.jpg|Պորտլենդ
Պատկեր:OregonCoastEcola Edit.jpg|Օրեգոնի հյուսիսային ծովափը
Պատկեր:Oregon population map 2000.png|Օրեգոնի բնակչության խտության քարտեզ
Պատկեր:Oregon National Historic Trail in Wyoming.jpg|
Պատկեր:Eastern Oregon Correctional Institution2.jpg|
Պատկեր:Oregon State Capitol 1.jpg|
Պատկեր:Mount Hood reflected in Mirror Lake, Oregon.jpg|
Պատկեր:Faith Lutheran Church Albany Oregon.JPG|


## Կրթություն
2013-2014 ուսումնական տարում պետության հանրակրթական և միջնակարգ դպրոցներում սովորել  են 567,000 աշակերտներ։ Գորրծում են 197 հանրակրթական դպրոցներ, որոնք պատկանում են 19 կրթական կազմակերպությունների։ 
2016 թ.-ին պետության ամենամեծ կրթօջախները եղել են Պորտլենդյան հանրային դպրոցները` 47,323 ուսանող, Սալեմ-Քեյզերի դպրոցը, որն ուներ 40565 սովորող, Beaverton դպրոցը, որն ուներ 39.625 սովորող, Հիլսբորոյի դպրոցական շրջան, որն ուներ 21.118 սովորող և  Հյուսիսային Կլաչամասի դպրոցը, որն ուներ 17,053 սովորող։
### Քոլեջներ և համալսարաններ
1990 թ.  անցման շրջանում, երբ սահմանափակվում էր գույքահարկի մակարդակը, Օրեգոնը պայքարում էր բարձրագույն կրթության ֆինանսավորման համար։ 
Այդ ժամանակից ի վեր Օրեգոնը կրճատեց իր բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների կրթական բյուջեն և այժմ մեկ ուսանողի պետական ծախսերի չափով զբաղեցնում է 46-րդ տեղը երկրում։ 
Այնուամենայնիվ, 2007 թ. Օրենսդրությունը ստիպեց ուսման վարձը տարեկան կտրվածքով բարձրացնել 3% -ով և ֆինանսավորել բուհական համակարգը։ 
Օրեգոնը աջակցում է յոթ պետական համալսարանների և մեկ մասնաճյուղի։ Այդ մասնաճյուղը գտնվում է երեք պետական հետազոտական համալսարաններում. Eugene  համալսարանը և Կորվալլիսում գտնվող Օրեգոնի պետական համալսարանը (OSU), որոնք դասակարգվում են որպես շատ բարձր հետազոտական հաստատություններ։ 
OSU- ն ԱՄՆ-ի պետական բարձրագույն և ամենաակտիվ ընտրովի համալսարան է։

OSU- ն 2014 թ.-ի աշնանը ուսանողների քանակով պետության առաջատար ԲՈՒՀ-ն էր,  Washington Monthly- ի և QS World University Rankings- ի համաձայն, պետության ամենաբարձր վարկանիշային համալսարանն է։ 
OSU- ն ստանում է ավելի շատ տարեկան ֆինանսավորում, քան Օրեգոնի բոլոր մյուս բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները միասին։ Նահանգի  Պորտլենդ քաղաքի Պետական Համալսարանը գրավում է  երկրորդ տեղը։ 
Պետությունն ունի երեք տարածաշրջանային համալսարաններ`Մոնթութում գտնվող Արևմտյան Օրեգոնի համալսարանը, Աշլանդում գտնվող Հարավային Օռլանդիայի համալսարանը և Լա Գրանդի Արևելյան  համալսարանը։ 
Օրեգոնի տեխնոլոգիկական ինստիտուտը գտնվում է  Քլամաթ Ֆոլսում։
Օրեգոնի առողջապահական և գիտական Համալսարանը գտնվում է Պորտլենդում և ներառում է Հիլսբորոյի (Hillsborough Science and Technology School) բժշկական, ատամնաբուժական և բուժքույրական դպրոցները։

Պետության հովանավորության տակ կան 17 համայնքային քոլեջներ։ 
Օրեգոնն ունի նաև բազմաթիվ մասնավոր քոլեջներ, որոնց մեծ մասը գտնվում են Պորտլենդի տարածքում։

Պորտլենդի համալսարանը և  Marylhurst համալսարանը կաթոլիկ համալսարաններ են։ Դրանք  Սուրբ Խաչի միաբանության, Հիսուսի և Մարիամի Սուրբ անունները կրող համալսարաններն են։ Ռեդ Քոլեջը, Պորտլենդի խոշոր ազատական արվեստի քոլեջը, Forbes-ի կողմից  2015 թվականին համարվել է  52-րդ լավագույն քոլեջը երկրում։

Պորտլենդում գտնվող այլ մասնավոր հաստատությունների թվում են Կոնկորդիա համալսարանը, Լեվիս և Կլարկ Քոլեջը (Lewis & Clark College), Մուլնոմա (Multnomah) համալսարանը, Պորտլենդի Աստվածաշնչյան քոլեջը (Warner Pacific College), Կասկադի քոլեջը (Cascade College), բնական բժշկության ազգային համալսարանը,  արևմտյան ճեմարանը, աստվածաբանական դպրոցը։ Խաղաղօվկիանոսյան համալսարանը գտնվում է Պորտլենդյան դաշտավայրում (Forest Grove):

Վիլամետի հովտում (Willamette Valley) կան շատ մասնավոր քոլեջներ., հարավում McMinnville- ը Լինֆիլդ Քոլեջի շենքն է, իսկ մոտակա Նոբբերգում գտնվում է Ջորջ Ֆոքսի համալսարանը։

Սալեմում գտնվում են երկու մասնավոր դպրոցներ` Վիլամետի համալսարանը (պետության ամենահին համալսարանը) և Կորբան համալսարանը (Corban University):

Սալեմի մոտ  է գտնվում Ամերիկայի խոշորագույն հռոմեական կաթոլիկ սեմինարիաներից մեկը։

Լեբինոնում (Lebanon) գտնվում է պետության երկրորդ բժշկական դպրոցը, Խաղաղասիրական  բժշկության քոլեջը (Northwest):

Էուջեն (Eugene) ունի երեք մասնավոր քոլեջներ` Հյուսիս-Արևմտյան Քրչիստոնեական Համալսարանը (Northwest Christian University), Նոր հույս (New Hope) քրիստոնեական քոլեջը և Գուտենբերգի քոլեջը։

File:Memorial_Union_at_Oregon_State_University.jpg
File:Winter storm, January 2017, southeast Portland, Oregon - 26.jpg
File:Portland Trail Blazers, Dec. 26, 2013.jpg


## Սպորտ

File:Portland Trail Blazers, Dec. 26, 2013.jpg
File:Portland Thorns 2017-04-15 10.jpg


## Քույր քաղաքներ
* , Ֆուջյան նահանգ – 1984
*  (Թայվան), Թայվան նահանգ – 1985
* , Տոուամա պրեֆեկտուրա – 1991
*  (Հարավային Կորեա), Ջիոլեման-դո Նահանգ – 1996
* , Իրաք Քուրդիստան – 2005

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Oregon.gov – Պաշտոնական կայք
* Ամեն ինչ Օրեգոնի մասին

Կատեգորիա:1859 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Կատեգորիա:Օրեգոն