Ժողովրդավարության գագաթնաժողով

[thumb|250px|[ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը Ժողովրդավարության գագաթնաժողովի ժամանակ։]]
**Ժողովրդավարության գագաթնաժողով** (), առցանց, վիրտուալ գագաթնաժողով, որը հյուրընկալել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները՝ Ջո Բայդենի նախագահության շրջանում։ Գագաթնաժողովի նպատակն էր «վերակենդանացնել ժողովրդավարական արժեքները երկրի ներսում և հակազդել բռնապետական վարչակարգերին երկրի սահմաններից դուրս»։ Առաջին գագաթնաժողովը տեղի է ունեցել 2021 թվականի դեկտեմբերի 9-10-ը։ Վերջինիս երեք հիմնական թեմաներն էին ավտորիտարիզմի դեմ պայքարը, կոռուպցիայի դեմ պայքարը և մարդու իրավունքների պաշտպանության խթանումը։ Այդուհանդերձ, այս գագաթնաժողովը ենթարկվել է նաև քննադատության կապված այն հանգամանքի հետ, որ գագաթնաժողովին մասնակցել են ոչ ժողովրդավարական և ավտորիտար մի շարք պետություններ, չնայած որ ի սկզբանե օրակարգային թեմաները ենթադրում էին ավտորիտար երկրների և կոռուպցիոն վարչակարգերի մասնակցության բացառում։

Երկրորդ գագաթնաժողովը կայացել է 2023 թվականի մարտին ու համահյուրընկալվել է ԱՄՆ-ի, Կոստա Ռիկայի, Զամբիայի, Նիդերլանդների և Հարավային Կորեայի կողմից։

Երրորդ գագաթնաժողովն էլ կայացել է 2024 թվականի մարտին, որն ինչպես օֆլայն մասնակցությամբ, այնպես էլ՝ առցանց, հյուրընկալել է Կորեայի Հանրապետությունը։

## Իրադարձությունների ժամանակագրություն
### 1-ին գագաթնաժողովը 2021 թվականին
Ժողովրդավարության 1-ին գագաթնաժողովի օրակարգը եղել է հետևյալը.

#### Օր 1
ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի բացման ելույթից հետո, Նոր Զելանդիայի վարչապետ Ջասինդա Արդերնը ելույթ է ունեցել COVID-19 համավարակի պայմաններում ժողովրդավարական դիմադրողականության խթանման վերաբերյալ, ինչին էլ հաջորդել են պանելային քննարկումները։ Հաջորդ թեման էլ նվիրված է եղել կոռուպցիայի կանխարգելմանը, քանի որ գագաթնաժողովը համընկել է Կաշառակերության դեմ պայքարի միջազգային օրվա և Մարդու իրավունքների պաշտպանության օրվա հետ։

#### Օր 2
Գագաթնաժողովի ընթացքում մարդու իրավունքների պաշտպանության շուրջ քննարկումներն ի թիվս այլ հարցերի, անդրադառնում էին նաև մարդու իրավունքների պաշտպանների և անկախ մեդիայի հզորացման խնդրին։ Միջպանելային ելույթների շրջանակներում ելույթ է ունեցել նաև Հոնկոնգից ակտիվիստ Նաթան Լոուն։ Գագաթնաժողովի երկրորդ օրը քննարկումներ են եղել նաև ժողովրդավարական ինստիտուտների ուժեղացման և ավտորիտարիզմի կանխարգելման միջոցների վերաբերյալ։ Ի թիվս այլ հարցերի, առցանց հսկողության համատեքստում, քննարկվել են նաև թվային դարաշրջանում ժողովրդավարության դեմ առկա սպառնալիքների վերաբերյալ հարցերը։ Գագաթնաժողովն ավարտվել է դարձյալ Ջո Բայդենի ելույթով։

### 2-րդ գագաթնաժողովը 2023 թվականին
Գագաթնաժողովը անց է կացվել 2023 թվականի մարտի 28-30-ը հիբրիդային ձևաչափով։ Բացի առցանց հանդիպումներից ու ելույթներից, օֆլայն քննարկումներ են եղել նաև ԱՄՆ-ի, Կոստա Ռիկայի, Զամբիայի, Նիդերլանդների և Հարավային Կորեայի մայրաքաղաքներում։  

### 3-րդ գագաթնաժողովը 2024 թվականին
Գագաթնաժողովը անց է կացվել 2024 թվականի մարտի 18-20-ը հիբրիդային ձևաչափով։ Երկու օրանոց քննարկումները կազմակերպվել են Հարավային Կորեայի մայրաքաղաք Սեուլում։ Գագաթնաժողովի վերջին օրվա քննարկումները եղել են առցանց։ Հարավային Կորեայի նախագահ Յուն Սոկ Յոլը եղել է գագաթնաժողովի նախագահը։

## Հրավիրյալ մասնակիցների ցանկ
ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամներից հրավեր չէին ստացել միայն Ռուսաստանը և Չինաստանը, իսկ Եվրոպական միությունից՝ Հունգարիան։ ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ-ի դաշնակիցներից հրավեր չէր ստացել միայն Թուրքիան։ Հետխորհրդային տարածաշրջանի երկրներից հրավեր ստացել էին միայն Հայաստանը, Վրաստանը, Մոլդովան և Ուկրաինան։

### 1-ին գագաթնաժողովը 2021 թվականին
մինի||450x450փքսԱմերիկայի Միացյալ Նահանգները գագաթնաժողովին առցանց մասնակցության նպատակով հրավիրել է հետևյալ երկրներին և տարածքներին։ Առաջնորդները կարող էին հանդես գալ կարճ ելույթով։ Օրինակ՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հանդես է եկել 3 րոպե տևողությամբ ելույթով։

## Քննադատություն
Գագաթնաժողովին հրավիրված երկրների ցանկը քննադատվել է այն պատճառով, որ դա արվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքական հետաքրքրություններից ելնելով, այլ ոչ թե ժողովրդավարական վարկանիշների հիման վրա։ Սիդնեյի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսոր Ջոն Քինը նշում է, որ հրավիրյալ երկրների ցանկն անվանել է «ցինիկաբար կազմված, բյուրոկրատորեն մշակված, պետական մարմինների կողմից ձևավորված հրավիրյալների ցուցակ, րոտեղ ընդգրկված են պետություններ, որոնք ինչ-որ ցուցանիշներով գտնվում են ժողովրդավարության վարկանիշի ամենաներքևում կամ ընդհանրապես ժողովրդավարություն չեն»։

Ժողովրդավարության գագաթնաժողովի գաղափարը քննադատվել է Չինաստանի և Ռուսաստանի կողմից, որտեղ հայտարարել են, որ դրանում տեսնում են բաժանարար նոր գծերի անցկացման փորձ։

Ամերիկյան «Politico» պարբերականի հեղինակաների կարծիքով՝ Բոսնիա և Հերցեգովինան դարձել է Արևմտյան Բալկանների միակ երկիրը, որը չէր հրավիրվել մասնակցելու գագաթնաթողովին, մինչդեռ հրավիրված Սերբիան և Խորվաթիան պատերազմ էին վարում, որն ուղղված էր Բոսնիայի բաժանմանը։

Ֆիլիպինների նախագահ Ռոդրիգո Դուտերտեն, որը մեղադրվում էր մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների մեջ, ընդունել էր նախագահ Բայդենի հրավերը միանալու Ժողովրդավարության գագաթնաժողովին։ Ֆիլիպիններում մարդու իրավունքների միջազգային կոալիցիայի նախագահ Փիթեր Մերֆիի կարծիքով՝ «Դուտերտեի՝ ահաբեկչության և զանգվածային սպանությունների վարչակարգը, ինչը հանգեցրել էր մարդկության դեմ հանցագործությունների վերաբերյալ Միջազգային քրեական դատարանի հետաքննությանը, կարծես զրկում են նրան ցանկացած հարցի վերաբերյալ խորհուրդներ տալու իրավունքից, բացի ֆաշիստական պոպուլիզմից, բռնաճնշումներից և մարդու իրավունքների խախտումներից»։

Չնայած ժողովրդավարության հարցերով զբաղվող որոշ կազմակերպություններ պնդում էին, որ Բրազիլիան ժողովրդավարության հարցում հետնահանջ է գրանցում, Ինդոնեզիան և Նիգերիան այլ տեսակի ժողովրդավարություններ են, իսկ Պակիստանը՝ բանանային հանրապետություն, Բրազիլիայի նախկին նախագահ Ժաիր Բոլսոնարուն, Ինդոնեզիայի նախագահ Ջոկո Վիդոդոն ու Նիգերիայի նախագահ Մուհամադու Բուհարին, մասնակցել են Ժողովրդավարության գագաթնաժողովին, մինչդեռ Պակիստանի վարչապետ Իմրան Խանը, չնայած հրավերին, չի մասնակցել։ Ճապոնիայի վարչապետ Ֆումիո Կիսիդան, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, Կանադայի վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն և Ավստրալիայի նախկին վարչապետ Սքոթ Մորիսոնը ևս մասնակցել են գագաթնաժողովին։

Հրավիրյալ որոշ երկրներ, այդ թվում՝ Անգոլան, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը և Իրաքը, Freedom House իրավապաշտպան կազմակերպության «Ազատությունն աշխարհում» զեկույցի համաձայն համարվում են «ոչ ազատ» երկրներ։ Նույն զեկույցում հրավիրյալ այլ երկրներ, ինչպես օրինակ՝ Պակիստանը, Նիգերիան, Հնդկաստանը և Սենեգալը, համարվում են «մասամբ ազատ, մինչդեռ Բրազիլիան, ԱՄՆ-ն, Հարավային Կորեան, Ճապոնիան, Կանադան, Ավստրալիան և Կոստա Ռիկան «ազատ» են։ Զեկույցում նաև նշվում է, որ ԱՄՆ-ն, Հարավային Կորեան, Ճապոնիան, Կանադան և Ավստրալիան զարգացած ժողովրդավարություններ են, մինչդեռ Բրազիլիան զարգացող ժողովրդավարություն է։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2021 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Միջազգային կոնֆերանսներ
Կատեգորիա:Ջո Բայդենի նախագահություն