Քյոնիգսբերգի ռազմագործողություն

**Քյոնիգսբերգի ռազմագործողություն**, ԽՍՀՄ զինված ուժերի Կարմիր բանակի հարձակողական գործողություն նացիստական ​​Գերմանիայի զորքերի դեմ, որը տեղի է ունեցել 1945 թվականի ապրիլի 6-ից 9-ը՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ թշնամու Քյոնիգսբերգի խմբավորումը վերացնելու և Քյոնիգսբերգ ամրոց-քաղաքը գրավելու նպատակով:

Քյոնիգսբերգի գործողությունը հայտնի է նաև որպես «Քյոնիգսբերգի գրոհ»։ Հարձակման ժամանակ խորհրդային զորքերը գրավեցին Արևելյան Պրուսիայի գլխավոր ամրոցը՝ Քյոնիգսբերգ քաղաքը։ Գործողությունը 1945 թվականի Արևելյան Պրուսիայի գործողության անբաժանելի մասն է կազմում։

## Նախապատմություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց շատ առաջ (1939-1945) և դրա ընթացքում գերմանական Քյոնիգսբերգ քաղաքը վերածվեց Արևելյան Պրուսիայի ամենահզոր ամրացված շրջաններից մեկի, իսկ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) ավարտին այն Զեմլանդ թերակղզում նացիստական ​​Գերմանիայի զորքերի պաշտպանության գլխավոր ամրոցն էր:

Պատերազմից մի քանի տարի առաջ ամրոցը արդիականացվեց և առավելագույնս հագեցվեց հզոր ռազմական տեխնիկայով։ Քաղաքը բոլոր կողմերից ծածկված էր բազմաթիվ ամրոցներով՝ ամրոցային հրետանով, հարյուրավոր երկաթբետոնե դռնապաններով, որոնք միացված էին ստորգետնյա հաղորդակցման անցումներով, հակատանկային խրամատներով և դաշտային տիպի ամրաշինությունների լայնորեն զարգացած ցանցով։ Քյոնիգսբերգը պաշտպանվում էր գերմանական զորքերի մեծ խմբի կողմից, որն ուներ զենքի և զինամթերքի մեծ պաշարներ:

Գերմանական հրամանատարությունը ձեռնարկեց բոլոր հնարավոր միջոցները՝ Քյոնիգսբերգ քաղաքն ու ամրոցը պաշարման պայմաններում երկարատև դիմադրությանը նախապատրաստելու համար։ Քաղաքն ուներ բազմաթիվ ռազմական զինանոցներ և պահեստներ։ Պաշտպանական համակարգը ներառում էր արտաքին պաշտպանական պարագիծ, որն արդեն հաղթահարվել էր խորհրդային զորքերի կողմից, և երեք ներքին պարագծեր։ Քաղաքի կենտրոնում կար միջնաբերդ։

Քյոնիգսբերգում ստեղծվեցին պաշտպանական երեք շրջան։

Առաջինը՝ քաղաքի կենտրոնից 6-8 կիլոմետր հեռավորության վրա, բաղկացած էր խրամատներից, հակատանկային խրամատից, փշալարից և ականապատ դաշտերից։ Այս շրջանում կային 15 ամրոցներ (կառուցված մինչև 1882 թվականը)՝ 150-200 մարդուց բաղկացած կայազորներով և 12-15 թնդանոթներով։ Պաշտպանության երկրորդ օղակը ձգվում էր քաղաքի ծայրամասով և բաղկացած էր քարե շենքերից, բարիկադներից, խաչմերուկներում գտնվող կրակակետերից և ականապատ դաշտերից։ Երրորդ օղակը, որը գտնվում էր քաղաքի կենտրոնում, բաղկացած էր 9 բաստիոններից, աշտարակներից և քարավաններից (կառուցվել են 17-րդ դարում և վերակառուցվել 1843–1873 թվականներին):

Խորհրդային զորքերի կողմից Քյոնիգսբերգի վրա հարձակմանը նախորդել է քաղաքի կրկնակի զանգվածային ռմբակոծությունը բրիտանական ինքնաթիռների կողմից 1944 թվականի օգոստոսին, որն ամբողջությամբ ոչնչացրել է քաղաքի կենտրոնական մասը:

Քյոնիգսբերգը գրոհելու ռազմական գործողությունը մշակվել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի Սամլանդական զորքերի խմբի հրամանատարության կողմից 1945 թվականի սկզբին և իրականացվել է Սամլանդական զորքերի խմբի հրամանատար, բանակի գեներալ Ի. Խ.-ի գաղտնի հրահանգների համաձայն։ Բաղրամյանի կողմից՝ Քյոնիգսբերգի ամրացված շրջանի ճեղքման և Քյոնիգսբերգ քաղաքի գրոհի մասին (1945), որը նաև վավերացված է Սամլանդի զորքերի խմբի ռազմական խորհրդի անդամ, գեներալ-լեյտենանտ Մ. Վ. Ռուդակովի և Սամլանդի զորքերի խմբի շտաբի պետ, գեներալ-գնդապետ Վ. Վ. Կուրասովի ստորագրություններով:

Թշնամու խմբավորումը շրջապատելու և ոչնչացնելու համար խորհրդային զորքերը ստիպված էին Քյոնիգսբերգին հարվածել միաժամանակ հյուսիսից և հարավից միաձուլվող ուղղություններով։ Պիլլայում թշնամու Զեմլանդ խմբավորման դեմ նաև պլանավորվել էր հարված հասցնել։

Գործողությանը մասնակցած զորքերի թվի վերաբերյալ գրականության մեջ կան տարբեր տվյալներ՝ մոտ 106,000 մարդ, մոտ 130,000 մարդ կամ նույնիսկ 187,000 մարդ, ինչպես նաև մոտ 5,200 թնդանոթ և ականանետ, 538 տանկ և ինքնագնաց հրանոթ, 2,400 ինքնաթիռ:

Գործողության մեկնարկից առաջ՝ 1945 թվականի ապրիլի 2-5-ը, խորհրդային զորքերը իրականացրին երկարատև հրետանային հարձակում։ Հրետանին և ավիացիան չորս օր անցկացրեցին ամրոցի երկարատև պաշտպանական կառույցները ոչնչացնելով։ Հրամանատարությունը գիտեր պաշտպանության բոլոր մանրամասները։ Քաղաքի բացարձակապես ճշգրիտ մոդելի վրա բոլոր կոչումների հրամանատարները քայլ առ քայլ մշակեցին հարձակման պլանը։ Գեներալ-գնդապետ Ա.Պ. Պոկրովսկու գլխավորությամբ ռազմաճակատի շտաբը կատարեց բացառիկ մեծ աշխատանք։ Զորքերը մարզվում էին թշնամուց վերագրավված արկղերում, խրամատներում և արկերում՝ ուսումնասիրելով փողոցային մարտերի մարտավարությունը:

## Ուժերի հավասարակշռություն
### ԽՍՀՄ
Քյոնիգսբերգի ամրացված շրջանը ճեղքելու և Քյոնիգսբերգ քաղաքն ու ամրոցը գրոհելու հարձակողական գործողությունն իրականացրել են ԽՍՀՄ զինված ուժերի Կարմիր բանակի 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատի ուժերը՝ Խորհրդային Միության մարշալ Ա. Մ. Վասիլևսկու հրամանատարությամբ, ով էլ ղեկավարել է այն 1945 թվականի փետրվարի 20-ին՝ այս ռազմաճակատի զորքերի հրամանատար, բանակի գեներալ Ի. Դ. Չերնյախովսկու ծանր վերքերից մահից հետո։ 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատն ամրապնդելու համար, 1945 թվականի փետրվարի 24-ին, դրա մեջ մտան նաև լուծարված 1-ին Բալթյան ռազմաճակատի վերափոխված ստորաբաժանումները՝ բանակի գեներալ Հովհաննես Բաղրամյանի հրամանատարությամբ, որը ստացավ «Զեմլանդի զորախումբ» անվանումը: Խորհրդային ավիացիոն ուժերը գլխավորում էր ավիացիայի գլխավոր մարշալ Ա. Ա. Նովիկովը։

### Նացիստական ​​Գերմանիա
Գերմանական կայազորի ընդհանուր թիվը, ներառյալ հրետանային ստորաբաժանումները, քաղաքային ոստիկանությունը և Ֆոլքսշտուրմը, կազմում էր մոտ 130 հազար մարդ:

Նացիստական ​​գերմանական բանակը պաշտպանվեց անհավանական հզորության բազմաթիվ ամրոցներից[11], որոնք կառուցվել էին Քյոնիգսբերգում 19-րդ դարում և մինչ օրս անվնաս են։ Ամրոցներն իրենք դասավորված էին քաղաքի շուրջը 3 օղակներով՝ սկսած արտաքին օղակի 17 ամրոցներից մինչև վերջին պաշտպանական օղակի 10 ավելի ամուր աշտարակներ։

## Գործողության ընթացք
[thumb|220px|1200 զինվորների եղբայրական գերեզման և 11-րդ գվարդիական բանակի 1200 զինվորների հուշարձան, որոնք զոհվել են Քյոնիգսբերգ քաղաքի և ամրոցի գրոհի ժամանակ 1945 թվականի ապրիլին՝ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) ժամանակ։ [Կալինինգրադ, Գվարդիական պողոտա, 9 հունիսի, 2007 թվական]]
Կարմիր բանակի հարձակումը Քյոնիգսբերգի վրա սկսվեց 1945 թվականի ապրիլի 6-ի առավոտյան:

Վերմախտի Քյոնիգսբերգի ամրացված շրջանը ճեղքելու և Քյոնիգսբերգ քաղաքը գրոհելու համար ստեղծվեցին 26 գրոհային ջոկատներ և 104 գրոհային խմբեր՝ ինչպես հրաձգային ստորաբաժանումներից, այնպես էլ ինժեներական զորքերից (բաղկացած տասը ինժեներա-սակրավորական բրիգադներից, երեք գրոհային ինժեներա-սակրավորական բրիգադներից, երկու մոտոհրաձգային ինժեներական բրիգադներից և մեկ պոնտոնային բրիգադից):

Բացի այդ, հարձակմանը մասնակցել են խորհրդային քիմիական զորքերը՝ 7 առանձին հրանետային գումարտակ, 3 քիմիական պաշտպանության գումարտակ, բարձր պայթուցիկ հրանետների մեկ վաշտ և մեջքային հրանետների 5 առանձին վաշտ։ Բացի այդ, գործողությանը մասնակցել են մեջքի հրանետների ևս երեք առանձին գումարտակներ՝ որպես Գերագույն գլխավոր հրամանատարի պահեստազորի գրոհային ինժեներական և սակրավորական բրիգադների մաս։ Այս ստորաբաժանումները բաժանված էին գրոհային ջոկատների և գրոհային խմբերի։ Ամրոցի վրա հարձակման ժամանակ նրանց դերը հսկայական էր։ Պատահական չէ, որ գործողությունից հետո գրեթե բոլոր հրանետ գումարտակներն ու վաշտերը պարգևատրվեցին «Կյոնիգսբերգ» շքանշաններով կամ պատվավոր կոչումներով:

Քյոնիգսբերգի վրա հարձակումը սկսվեց առավոտյան ժամը 9-ին՝ հզոր հրետանային կրակոցներով, ապա՝ ժամը 12-ին, կրակոցների քողի տակ, հետևակը, տանկերը և ինքնագնաց հրանոթները անցան հարձակման։ Պլանի համաձայն՝ հիմնական ուժերը շրջանցում էին ամրոցները, որոնք փակված էին հրաձգային գումարտակների կամ վաշտերի կողմից՝ թշնամու կրակը ճնշող ինքնագնաց հրանոթների, պայթուցիկ լիցքեր օգտագործող սակրավորների և բոցավառիչների աջակցությամբ։

Հարձակողական ջոկատները մեծ դեր խաղացին Քյոնիգսբերգ քաղաքի և ամրոցի գրոհի գործում։ Դրանք բաղկացած էին հրաձգային վաշտերից, 45-ից 122 մմ տրամաչափի մի քանի հրետանային զինատեսակներից, մեկ կամ երկու տանկից կամ ինքնագնաց հրանոթներից, ծանր գնդացիրների դասակից, ականանետերի դասակից, սակրավորների դասակից և բոցավառիչների ջոկատից։

Գերմանացիները համառ դիմադրություն ցույց տվեցին, սակայն օրվա վերջում խորհրդային 39-րդ բանակը մի քանի կիլոմետրով թափանցել էր թշնամու պաշտպանությունը և կտրել Քյոնիգսբերգ-Պիլաու երկաթուղին։ 43-րդ, 50-րդ և 11-րդ գվարդիական բանակները ճեղքեցին առաջին պաշտպանական գիծը։ Երկու օր անց խորհրդային զորքերը գրավեցին քաղաքի նավահանգիստը և երկաթուղային հանգույցը, արդյունաբերական օբյեկտները և կտրեցին Քյոնիգսբերգի կայազորը գերմանացիների Զեմլանդական խմբավորումից։

Հիտլերը Քյոնիգսբերգի կայազորին տվեց ամենախիստ հրամանը՝ պահել ամրոցը մինչև վերջին զինվորը։ ՍՍ-ի և Գեստապոյի սպաների հատուկ ջոկատները տեղում գնդակահարում էին յուրաքանչյուր գերմանացի զինվորի կամ սպայի, որը փորձում էր լքել իրենց դիրքերը առանց թույլտվության կամ հանձնվել:

Ապրիլի 8-ին Հիտլերի զորքերին խնդրեցին հանձնվել։ Նրանք հրաժարվեցին և շարունակեցին դիմադրել։ Կայազորի որոշ ստորաբաժանումներ փորձեցին նահանջել դեպի արևմուտք, սակայն նրանց կասեցրեց խորհրդային 43-րդ բանակը։

1945 թվականի ապրիլի 9-ին, 11-րդ գվարդիական բանակի կողմից ամրոցի զանգվածային ռմբակոծությունից և գրոհից հետո, գերմանական կայազորը հանձնվեց Քյոնիգսբերգ քաղաքի և ամրոցի հրամանատար, հետևակային գեներալ Օտտո Լաշի հրամանով, ով ստորագրեց հանձնման ակտը։ Դրա համար Հիտլերը, «զայրույթի մեջ», Լյաշին մահվան դատապարտեց հեռակա կարգով:
։

Բելառուսի 3-րդ ռազմաճակատի հրամանատար, Խորհրդային Միության մարշալ Ալեքսանդր Վասիլևսկին իր «Իմ ամբողջ կյանքի գործը» հուշագրություններում (Մոսկվա, Պոլիտիզդատ, 1978) ներկայցրել է Կարմիր բանակի հարձակողական գործողության գնահատականը, որը տվել է Քյոնիգսբերգ քաղաքի և ամրոցի հանձնված հրամանատար, գեներալ Օտտո Լաշը ռազմաճակատի շտաբում հարցաքննության ժամանակ.

Ամրոցի զինվորներն ու սպաները առաջին երկու օրերի ընթացքում ամուր կանգնած էին, բայց ռուսները թվաքանակով գերազանցում էին մեզ և առավելություն ստացան։ Նրանց հաջողվեց գաղտնի կենտրոնացնել այնպիսի քանակությամբ հրետանի և ինքնաթիռներ, որ դրանց զանգվածային օգտագործումը ոչնչացրեց ամրոցի ամրությունները և հուսահատեցրեց զինվորներին ու սպաներին։ Մենք լիովին կորցրել ենք մեր զորքերի վերահսկողությունը։ Ամրոցները փողոց թողնելով՝ ստորաբաժանումների շտաբի հետ կապվելու համար, մենք չգիտեինք, թե որտեղ գնալ, լիովին կորցնելով մեր կողմնորոշումը, ավերված և այրվող քաղաքը այնքան էր փոխել իր տեսքը։ Անհնար էր պատկերացնել, որ Քյոնիգսբերգի նման ամրոցը այդքան արագ կընկնի։ Ռուսական հրամանատարությունը լավ պլանավորեց և իրականացրեց այս գործողությունը։ Քյոնիգսբերգի մոտ մենք կորցրինք մեր ամբողջ 100,000-անոց բանակը։ Քյոնիգսբերգի կորուստը Արևելքում ամենամեծ գերմանական ամրոցի կորուստն է։
— Օտտո Լաշ, հետևակի գեներալ, Քյոնիգսբերգ քաղաքի և ամրոցի հրամանատար, 1945 թվականի ապրիլի 9

Ապրիլի 10-ին Քյոնիգսբերգում գերմանական դիմադրության վերջին օջախները մեծ մասամբ վերացվեցին։ Հաղթանակի դրոշը բարձրացվեց Դոնի աշտարակի վրա։

## Արդյունքներ և կորուստներ
Քյոնիգսբերգի հարձակողական գործողության արդյունքում գերմանական Արևելյան Պրուսական խմբավորման հիմնական ուժերը պարտություն կրեցին։ Մնաց միայն թշնամու Զեմլանդական խմբավորումը, որը լուծարվեց 1945 թվականի ապրիլի 25-ին։

Խորհրդային տվյալների համաձայն՝ գործողության ընթացքում Կարմիր բանակի 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատի զորքերը գերի են վերցրել թշնամու 93,853 զինծառայողի, սպանել են մոտ 42,000 գերմանացի զինվորի և սպաի, գրավել ավելի քան 2,000 զենք, 1,652 ականանետ և 128 ինքնաթիռ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր Գենադի Կրետինինի գնահատմամբ՝ գերիների ընդհանուր թվից մոտ 25-30 հազարը քաղաքացիական անձինք էին, որոնք նաև հայտնվել էին ռազմագերիների հավաքատեղիներում, որտեղ հետո հետաքննություն էր անցկացվում՝ պարզելու համար, թե ով էր քաղաքացիական, իսկ ով՝ զինվորական։ Հետևաբար, պատմաբանը մեջբերում է 70,5 հազար գերի վերցված գերմանացի զինվորների թիվը, որը հաստատվում է փաստաթղթերով և զեկույցներով: Սակայն անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ քաղաքի ողջ արական սեռի բնակչությունը և այնտեղ հայտնված փախստականները՝ 17-60 տարեկան, անդամագրվել են Ֆոլքսշտուրմին և մասնակցել մարտերին՝ մեծ թվով գերի ընկնելով, որտեղ նրանք համարվում էին քաղաքացիական անձինք։ Մարտերի ավարտից հետո հավաքվեց և թաղվեց 33,778 զոհված գերմանացի:

Խորհրդային զորքերի կորուստների մասին տեղեկությունները պաշտոնական աղբյուրներում չեն հրապարակվել։ Գենադի Կուդիայի տվյալներով՝ խորհրդային զորքերի կորուստները հարձակման չորս օրերի ընթացքում կազմել են՝ ապրիլի 6-ին՝ 1840 սպանված և 6830 վիրավոր, ապրիլի 7-ին՝ 2660 սպանված և 9870 վիրավոր, ապրիլի 8-ին՝ 2870 սպանված և 10630 վիրավոր, ապրիլի 9-ին՝ 1860 սպանված և 6920 վիրավոր։ Ընդհանուր առմամբ ամբողջ գործողության ընթացքում՝ 9,230 սպանված և 34,250 վիրավոր: Նույն ցուցանիշը բերում է նաև հետազոտող Ս. Ա.Գոլչիկովը:

Պատմական գիտությունների դոկտոր Գենադի Կրետինինի գնահատմամբ՝ 1945 թվականի ապրիլի 1-10-ը Բելառուսի 3-րդ ռազմաճակատի զորքերի կորուստները, որոնք այս ժամանակահատվածում ակտիվ մարտական ​​գործողություններ են իրականացրել միայն Քյոնիգսբերգի գրոհի ժամանակ, կազմել են 3700 զոհ։ Գործողությունը նախապատրաստվել և իրականացվել է «ոչ թե թվերով, այլ հմտությամբ»:

Քյոնիգսբերգի վրա հարձակման հաղթական ավարտը նշանավորվեց բարձրակարգ ողջույնով Մոսկվայում 1945 թվականի ապրիլի 9-ին.
Այսօր՝ ապրիլի 9-ին, ժամը 24:00-ին, մեր հայրենիքի մայրաքաղաք Մոսկվան, հայրենիքի անունից, ողջունում է 3-րդ բելառուսական ռազմաճակատի քաջարի զորքերը, որոնք 3024 թնդանոթից քսանչորս հրետանային համազարկով ավարտեցին գերմանական զորքերի Քյոնիգսբերգի խմբավորման ջախջախումը և գրավեցին Քյոնիգսբերգ քաղաքն ու ամրոցը»։

— Գերագույն գլխավոր հրամանատար, Խորհրդային Միության մարշալ Ի. Վ. Ստալինի 1945 թվականի ապրիլի 9-ի թիվ 333 հրամանից:
Ավելի ուշ՝ 1945 թվականի հունիսի 9-ին, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով ստեղծվեց «Քյոնիգսբերգի գրավման համար» մեդալը, որը 1987 թվականի դրությամբ շնորհվել է մոտ 760,000 մարդու։

Քյոնիգսբերգ քաղաքի և ամրոցի գրավման համար մղված մարտերում առավել աչքի ընկած 97 զորամասերին և կազմավորումներին շնորհվեց «Քյոնիգսբերգ» պատվավոր կոչումը:

․.. Քյոնիգսբերգի գրոհին մասնակցած երկու հարյուրից ավելի զինվորներ դարձան Խորհրդային Միության հերոսներ։ Այս բարձր կոչմանը արժանացածների թվում էին՝ մայոր Ն. Ի. Մամոնովը, հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարներ Ի. Դ. Բուրմակովը, Գ. Ի. Կարիժսկին, Մ. Ա. Պրոնինը, Գ. Բ. Պետերսը, Պ. Ֆ. Տոլստիկովը, Ն. Գ. Ցիգանովը, Գ. Ի. Չեռնովը, հրաձգային կորպուսի հրամանատարներ Ս. Ս. Գուրևը, Մ. Ն. Զավադովսկին, Ա. Ս. Քսենոֆոնտովը, Ա. Ի. Լոպատինը, տանկային կորպուսի հրամանատար Վ. Վ. Բուտկովը, բանակի հրամանատարներ Կ. Ն. Գալիցկին և Ն. Ֆ. Պապիվինը, 11-րդ գվարդիական բանակի հրետանու հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Պ. Ս. Սեմենովը, հրետանու գեներալ-գնդապետ Ն. Մ. Խլեբնիկովը և Մ. Մ. Բարսուկովը։ Բանակի հրամանատարներ Ա. Պ. Բելոբորոդովը, Տ. Տ. Խրյուկինը և օդաչու Գոլովաչևը դարձան երկու անգամ Խորհրդային Միության հերոսներ, իսկ Ա. Մ. Վասիլևսկին պարգևատրվեց Հաղթանակի երկրորդ շքանշանով։

— Բաղրամյան Ի.Խ., Խորհրդային Միության հերոս, Խորհրդային Միության մարշալ («Ահա թե ինչպես մենք գնացինք հաղթանակի»։ — Մ.։ «Վոենիզդատ», 1977։ — Էջ 574)։
Քյոնիգսբերգի և Արևելյան Պրուսիայի քաղաքների ու ամրոցների գրոհին մասնակցած զինվորների անունները նշանակվել են Կալինինգրադի փողոցներին, պողոտաներին, ամբարտակներին և տարածաշրջանի բնակեցված տարածքներին։

## Հասցված վնաս
Մարտերի ընթացքում Քյոնիգսբերգ քաղաքը զգալի վնասներ է կրել։

Զգալի ավերածություններ են եղել 1944 թվականի օգոստոսի վերջին։ Օգոստոսի 26-ի լույս 27-ի գիշերը Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ռազմաօդային ուժերը ինտենսիվ հարձակում իրականացրեցին Քյոնիգսբերգի վրա, որին մասնակցեց 174 ինքնաթիռ։ Վնասները հիմնականում հասցվել են ռազմական օբյեկտներին՝ մոտ 1000 զոհով, մոտ 10,000 մարդ մնացել է անօթևան, իսկ շենքերի մոտ 5%-ը վնասվել է։ Օգոստոսի 29-ի լույս 30-ի գիշերը բրիտանական ռազմաօդային ուժերի մոտ 189 ռմբակոծիչ մասնակցեց ռմբակոծությանը։ Ի տարբերություն առաջին ասպատակության, հարձակման թիրախը բացառապես քաղաքի ներքին մասն էր և նրա խիտ բնակեցված քաղաքային տարածքները։ Կիրառվեցին նոր հրկիզող ռումբեր, որոնք ամենուրեք հրդեհներ առաջացրին։ Զոհերի թիվը կազմեց գրեթե 2400, 150,000 մարդ մնաց անօթևան, իսկ շենքերի մինչև 48%-ը ավերվեց կամ այրվեց։ Վնասված շենքերի 8%-ը վերականգնվել է հաջորդ վեց ամիսների ընթացքում։

Այսպիսով, քաղաքում պատերազմից հետո տեղի ունեցած ավերածությունները չեն կարող ամբողջությամբ վերագրվել 1945 թվականի ապրիլի սկզբին խորհրդային զորքերի կողմից իրականացված Քյոնիգսբերգի գործողության հետևանքներին։

## Հիշատակ
thumb|right| Քյոնիգսբերգի գործողության ժամանակ խորհրդային զինվորների խմբի պատկերով բարձրաքանդակ։ Նկարիչ-դիզայներ Ս. Ուլյանովսկի։ Ռուսաստանի փոստային նամականիշ (№ 2624), 2020
* Քյոնիգսբերգի գրավման օրվա պատվին անվանակոչվել է Կալինինգրադի կենտրոնական փողոցներից մեկը՝ Ապրիլի 9-ի փողոց։
* 1995 թվականի ապրիլի 11-ին Ռուսաստանի Բանկը թողարկեց 3 ռուբլի անվանական արժեքով մետաղադրամ՝ նվիրված Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 50-ամյակին, Քյոնիգսբերգ։
* 2020 թվականի ապրիլի 6-ին շրջանառության մեջ դրվեց Քյոնիգսբերգի գործողությանը նվիրված նամականիշ։ Տպաքանակը՝ 119 հազար օրինակ։ Բացի փոստային նամականիշի թողարկումից, թողարկվել են առաջին օրվա շապիկներ և հատուկ մարման նամականիշներ Մոսկվայի, Սանկտ Պետերբուրգի և Կալինինգրադի համար։

## Պատկերասրահ

Bundesarchiv Bild 183-R94432, Königsberg, gefangene deutsche Offiziere.jpg|thumb|220px|Գերեվարված գերմանացի զինվորներ և սպաներ Քյոնիգսբերգի թագավորական դարպասի մոտ: 1945 թվականի ապրիլի 12-ին
KonigPOWs.jpg|thumb|220px|Քյոնիգսբերգի գրավման ժամանակ գերեվարված գերմանացի ռազմագերիները, 1945 թվականի ապրիլ
Kaliningrad 05-2017 img30 Dohna Tower.jpg|thumb|«Դոնի աշտարակը» նախկին Քյոնիգսբերգում (տեսարան թիկունքից) գերմանական պաշտպանության վերջին ամրոցն էր (այժմ՝ Սաթի թանգարանը Կալինինգրադի Մարշալ Վասիլևսկու հրապարակում), 2017 թվականի մայիսի 8-ին
На улице Кенигсберга после штурма.jpg|մինի|Քյոնիգսբերգի փողոցներում հարձակումից հետո, 10 ապրիլի, 1945․ լուսանկարը Է. Եվզերիխին


## Գրականություն

* *Василевский А. М.* «Дело всей жизни». — Москва|М.: «Политиздат», 1978.
* Баграмян И. Х. «Так шли мы к победе». — Москва: «Воениздат», 1977. — С. 574.
* 
* *Дарьялов А. П.* «Кёнигсберг: четыре дня штурма». — Калининград: Кн. изд-во, 1995. — 64 с.
* 
* «Штурм Кёнигсберга». Сборник. — Калининград: «Калининградское книжное издательство», 1973. — 50 000 экз. — 384 с.
* *Кретинин Г. В.* «Штурм Кёнигсберга в 1945 г.: численность и потери противостоявших сторон и гражданского населения». // Проблемы национальной стратегии, 2012, № 2. — С. 138—154.
* *Ляш О.* [militera.lib.ru/memo/german/lasch/ «Так пал Кёнигсберг».] — М., 1991. ≡ Lasch v. O. So fiel Konigsberg: Kampf und Untergang von Ostpreussens Hauptstadt. — Munich: Gräfe n.d, 1958.
* *Федотов Ф. С.* [militera.lib.ru/memo/russian/fedotov_fs/11.html «Штурм Кёнигсберга. Полк продолжает бой».] — М.: «Воениздат», 1978. — 198 с. — (Военные мемуары). / Литературная запись В. С. Прибыткова. // Тираж 65 000 экз.
* *Хлебников Н. М.* [militera.lib.ru/memo/russian/hlebnikov_nm/15.html «Штурм Кёнигсберга. Под грохот сотен батарей».] — М.: «Воениздат», 1974. — 376 с. — (Военные мемуары). Тираж 100000 экз. Литературная редакция Н. С. Винокурова.
* *Дунаевский Д. В.* «Гарнизон Кёнигсберга в Пруссии. 1255–1945». — Калининград: [б. и.], 2017. — 384 с.: ил. — 2000 экз. – ISBN 978-609-8180-21-3.
* *Яновский П. Г.* «Капитуляция гитлеровцев в Кёнигсберге». // «Военно-исторический журнал». — 1986. — № 2. — С.72-74.
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Указания командующего Земландской группой войск генерала армии И. Х. Баграмяна по прорыву Кёнигсбергского укреплённого района и штурму города Кёнигсберг (1945). Сов. секретно. Экз. № 199.   *teatrskazka.com*
* Քյոնիգսբերգի գրոհ

Կատեգորիա:1945 ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևելյան ռազմաճակատի ճակատամարտեր և ռազմագործողություններ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր և ռազմագործողություններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմական գործողություններ
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր