21-րդ դար

**21-րդ դար** (**քսանմեկերորդ դար**) 2001 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2100 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ընդգրկող ժամանակաշրջան՝ ըստ Գրիգորյան օրացույցի։ Երրորդ հազարամյակի առաջին դարը։

Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության տվյալներով՝ 2014 թվականին օդերևութաբանական դիտարկումների պատմության մեջ եղած 14 ամենաթեժ տարիներից 13-ը եղել են 21-րդ դարում։

## Իրադարձություններ
### Աստղագիտական

* 21-րդ դարում ակնկալվում է 228 լուսնի խավարում և 224 արևի խավարում։

### 2000-ականներ
*2001 թվական
**Հունվարի 1՝ սկսվեց երրորդ հազարամյակը։
**Հունվարի 15՝ Վիքիպեդիայի պաշտոնական մեկնարկը, ավելի ճիշտ՝ անգլերեն Վիքիպեդիան։
**Մայիսի 11՝ հայտարարեց ռուսերեն լեզվով Վիքիպեդիայի բաժնի ստեղծման մասին։
**Սեպտեմբերի 9՝ Հարձակման արդյունքում Ահմադ Շահ Մասուդը մահացու վիրավորվել է։
**Սեպտեմբերի 11՝ Միացյալ Նահանգների խոշորագույն ահաբեկչությունն է և աշխարհի պատմության մեջ ամենամեծը։ Քանդվեց Համաշխարհային առևտրի կենտրոնը, վնասվեց Պենտագոնը, սպանվեց մոտ երեք հազար մարդ։
**Հոկտեմբեր 7՝ Աֆղանստանում պատերազմի սկիզբ։
**Հոկտեմբեր 25՝ Մայքրոսոֆթը թողարկեց Windows XP օպերացիոն համակարգը։
*2002 թվական
**Հունվարի 1՝ Եվրոմիության եվրո թղթադրամների և մետաղադրամների ներդրում։
** Փետրվար 8-24՝ XIX ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Սոլթ Լեյք Սիթի, ԱՄՆ)։
** Մայիսի 31-հունիսի 30՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Հարավային Կորեա և Ճապոնիա)։
**Արևելյան Թիմորը անկախություն ձեռք բերեց Ինդոնեզիայից։
**Գրիգորի Պերելմանը ապացուցեց Պուանկարի վարկածը։
*2003 թվական
**Փետրվարի 1՝ Կոլումբիայի օդանավակայանի վթարը։
**Մարտի 20՝ պատերազմի սկիզբը Իրաքում։
**Հուլիսի 9՝ Հայերեն Վիքիպեդիայի գործարկում։
** Միջազգային քրեական դատարանը սկսեց աշխատանքը։
** 2003-2005 թվականներ՝ մի շարք «գունավոր հեղափոխություններ» հանգեցրին իշխանափոխության Վրաստանում, Ուկրաինայում, Ղրղզստանում և Լիբանանում։
*2004 թվական
**Հունվարի 4՝ MER-A-ն հաջողությամբ իջավ Մարս։
**Փետրվարի 4՝ աշխարհի ամենամեծ սոցիալական ցանցի՝ Ֆեյսբուքի ստեղծումը։
**ԵՄ ընդլայնում, տաս նոր երկրների ընդգրկում։
** հունիսի 12-հուլիսի 4՝ Եվրո 2004 (Պորտուգալիա)
**Հուլիսի 21՝ Իռլանդիայի Դուբլին քաղաքում հարաբերականության և ծանրության ընդհանուր տեսության վերաբերյալ 17-րդ գիտաժողովում աստղաֆիզիկոս Սթիվեն Հոքինգն իր զեկույցում ցույց է տվել սև խոռոչում տեղեկատվության անհետացման խնդրի լուծումը, որը մնաց չլուծված գրեթե 30 տարի։
** Օգոստոսի 13-29՝ XXVIII ամառային օլիմպիական խաղեր (Աթենք, Հունաստան)։
**Նոյեմբերի 22-դեկտեմբերի 8՝ «Նարնջագույն հեղափոխությունը» Ուկրաինայում։
**Դեկտեմբերի 26՝ Հնդկական օվկիանոսի երկրաշարժը ցունամի է առաջացրել, որի հետևանքով զոհվել է 230 հազար մարդ։
*2005 թվական
**Փետրվարի 7՝ Էլեն Մակարթուրը (Մեծ Բրիտանիա) սահմանեց նոր համաշխարհային ռեկորդ՝ նավարկության գծի վրա մենակ շրջագիծ վարելու համար՝ 71 օր 14 ժամ 18 րոպե 33 վայրկյան։ Նա ճանապարհի վրա է գտնվում 2004 թվականի նոյեմբերի 28-ից։
**Փետրվարի 14՝ ՅուԹյուբ-ը գործարկվել է։
*2006 թվական
** Փետրվարի 10-26՝ XX ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Թուրին, Իտալիա)։
**Մարտի 29՝ առաջին ընդհանուր արեգակնային խավարումը դիտվել է 21-րդ դարում և երրորդ հազարամյակում Ռուսաստանի տարածքում։
**Հունիսի 3՝ Չեռնոգորիան անկախություն ձեռք բերեց հանրաքվեի արդյունքում և դարձավ ՄԱԿ-ի 192-րդ անդամ։
**Հունիսի 9-Հուլիսի 9՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Գերմանիա)։
**Օգոստոսի 24՝ Պլուտոնը զրկվեց մոլորակի կարգավիճակը։
*2007 թվական
**Հունվարի 1՝ Անգոլան միացավ ՆԱԵԿ-ին (Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպություն)։
**Հունվարի 9՝ Apple-ը ներկայացրեց առաջին սերնդի iPhone-ը։
*2008 թվական
**Փետրվարի 17՝ Կոսովոն անկախացավ Սերբիայից։
** հունիսի 7-29՝ Եվրո 2008 (Ավստրիա և Շվեյցարիա)
**Օգոստոսի 1՝ Ռուսաստանում նկատվել է ընդհանուր արևային խավարում։
** Օգոստոսի 8-24՝ XXIX ամառային օլիմպիական խաղեր (Պեկին, Չինաստան)։
** Օգոստոսի 7-22՝ պատերազմ Հարավային Օսիայում։
**Օգոստոսի 26՝ Հարավային Օսիան և Աբխազիան Ռուսաստանի կողմից ճանաչվում են որպես անկախ հանրապետություններ։
**Սեպտեմբերի 10՝ Մեծ հադրոնային բախիչի գործարկումը։
**Նոյեմբերի 4՝ ԱՄՆ նախագահական ընտրություններ։ Միացյալ Նահանգների նախագահ ընտրվեց Բարաք Օբաման՝ առաջին աֆրոամերիկացին երկրի պատմության մեջ, որն առաջադրվել է այս պաշտոնում։
*2009 թվական
**Ապրիլի 7՝ մասսայական անկարգություններ Մոլդովայի մայրաքաղաքում։
**Ապրիլի 16՝ երկրորդ չեչենական պատերազմի ավարտը։
**Դեկտեմբերի 5՝ Ռուսաստանում հրդեհի ամենամեծ զոհերը «Կաղ ձի» գիշերային ակումբում։

### 2010-ական թվականներ

*2010 թվական
** Հունվարի 1-16՝ հանրահավաք «Դակար 2010» (Հարավային Ամերիկա)։
** Փետրվարի 12-28՝ XXI ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Վանկուվեր, Կանադա)։
**Մարտի 29՝ Մոսկվայի մետրոյի պայթյուններ։
**Ապրիլի 10՝ ինքնաթիռի վթար Սմոլենսկում։
**Հունիսի 11՝  ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն)։
**Դեկտեմբերի 18՝ «արաբական գարնան» սկիզբը։
*2011 թվական
** Հունվարի 25-փետրվարի 11՝ հեղափոխություն Եգիպտոսում։
**Մարտի 1՝ Ռուսաստանում ուժի մեջ է մտել «Ոստիկանի մասին» օրենքը։
**Մարտի 11՝  Ճապոնիայի հյուսիսարևելյան ափին 8,9 բալ ուժգնությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցել։ Երկրաշարժը Ճապոնիայում ավերիչ ցունամի առաջացրեց։ Ալիքի բարձրությունը հասել է 10 մետրի։ Ֆուկուսիմա -1 ատոմակայանում տեղի է ունեցել խոշոր ճառագայթային պատահար` միջուկային իրադարձությունների միջազգային մասշտաբով 7 մակարդակ։
**Մարտի 15՝ Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի սկիզբը։
**Մայիսի 2՝ Ուսամա բեն Լադենի վերացումը։
**Հուլիսի 9՝ Հարավային Սուդանը անկախություն ձեռք բերեց Սուդանից։
**Սեպտեմբերի 7՝ Յարոսլավլի մոտակայքում գտնվող միջազգային չարտերային թռիչքի ժամանակ օդանավը, որը տեղափոխում է «Լոկոմոտիվ» հոկեյի ակումբի թիմը Յարոսլավլից Մինսկ, ոչնչացավ։
**Հոկտեմբերի 20՝ Մուամմար Քադաֆիի սպանությունը։
**Հոկտեմբերի 31՝ ծնվել է Երկրի յոթ միլիարդերորդ բնակիչը։
*2012 թվական
**Հունիսի 4՝ հայտնաբերվեց Հիգսի բոզոնը։
** Հունիսի 8 - հուլիսի 1՝ Ֆուտբոլի Եվրոպայի 2012 թվականի առաջնություն (Լեհաստան / Ուկրաինա)։
** հուլիսի 27 - օգոստոսի 12՝ XXX ամառային օլիմպիական խաղեր (Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա)։
*2013 թվական
**Փետրվար 15՝ Չելյաբինսկ երկնաքարի անկում։
**Փետրվար 16՝ Մերձավոր Երկրի աստերոիդ 2012 DA14-ը թռավ Երկրից նվազագույնը 27,000 կմ հեռավորության վրա։ Սա աստղագիտության պատմության մեջ ամենամոտ հեռավորությունն է։
** Օգոստոսի 10-18-ը՝ Աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունը (Մոսկվա, Ռուսաստան)։
** 2013 թվականի նոյեմբերի 21-ից 2014 թվականի փետրվարի 27ը՝ Եվրոմայդան Ուկրաինայում։
*2014 թվական
** Փետրվարի 7-23-ը՝ XXII օլիմպիական ձմեռային խաղեր (Սոչի, Ռուսաստան)։
** Փետրվարի 23 - մարտի 26 - Ղրիմի բռնակցումը Ռուսաստանի Դաշնությանը։
**Ապրիլի 8-ը՝ Ուկրաինայի արևելքում զինված հակամարտության սկիզբ։
** Մայիսի 9-25-ը՝ Հոկեյի աշխարհի սառցե առաջնություն (Մինսկ, Բելառուս)։
** Հունիսի 12 - հուլիսի 13-ը՝ աշխարհի գավաթ 2014 (Բրազիլիա)։
**Հոկտեմբեր 12-ը՝ Սոչիում Ռուսաստանի պատմության մեջ առաջին Ֆորմուլա 1-ի Գրան-պրին է։
*2015 թվական
**Հունիսի 12–28-ը՝ Եվրոպական խաղեր 2015 (Բաքու, Ադրբեջան)։
**Հուլիսի 29-ը՝ Microsoft-ը թողարկեց Windows 10 օպերացիոն համակարգը։
** Օգոստոսի 22-30-ը՝ Աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունը (Պեկին, Չինաստան)։
**Սեպտեմբերի 30՝ Սիրիայում Ռուսաստանի ռազմական գործողության սկիզբ։
*2016 թվական
** Ապրիլի 1-5-ը՝ Քառօրյա պատերազմ Լեռնային Ղարաբաղում։
** Մայիսի 6-22-ը՝ Հոկեյի աշխարհի սառցե առաջնություն (Ռուսաստան)։
** Հունիսի 10 - հուլիսի 10 - Եվրո 2016 (Ֆրանսիա)։
** Հունիսի 20-29 - Համա-Ուղղափառ խորհուրդ Հունական Կրետե կղզում (Տեղական Ուղղափառ Եկեղեցիների մասի տաճար)։
** 5-21 օգոստոսի - XXXI ամառային օլիմպիական խաղեր (Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա)։
*2017 թվական
** Հունիսի 10 - սեպտեմբերի 10՝ «Էքսպո 2017» միջազգային մասնագիտացված ցուցահանդես (Աստանա, Ղազախստան)։
** Նոյեմբերի 12՝ երկրաշարժ Իրանում։
*2018 թվական
** Հունվարի 9-13՝ Հոկեյի կանանց աշխարհի առաջնություն (Չինաստան)։
** Փետրվարի 2՝ Սառը պատերազմից ի վեր ԱՄՆ-ը ներդրեց նոր միջուկային դոկտրին, որն առանձնացնում է միջուկային սպառնալիք հանդիսացող հիմնական երկրները։ Ցուցակում ընդգրկվել են Ռուսաստանը, Չինաստանը, Իրանը և Հյուսիսային Կորեան։
** 9-25 փետրվար - XX դարի Ձմեռային օլիմպիական խաղերն անցկացվեցին Փհենչհանում (Կորեայի Հանրապետություն)։
** Ապրիլի 4-15-ը՝ Գոլդ Քոստում (Ավստրալիա) անցկացվեցին Համագործակցության խաղեր։
** Ապրիլ 13 - Մայիսի 8՝ Թավշյա հեղափոխություն Հայաստանում։
** Ապրիլի 27՝ Հյուսիսային Կորեայի առաջնորդ Կիմ Չեն Ընը ապառազմականացված տարածքում հանդիպել է Հարավային Կորեայի նախագահ Մուն Ջեինի հետ, Կորեական պատերազմից հետո առաջին անգամ հատել է Կորեայի սահմանը։
** Մայիսի 16-ին Ղրիմի կամուրջի (Ռուսաստան) երթևեկությունը բացվեց մարդատար ավտոմեքենաների և վերգետնյա հասարակական տրանսպորտի, իսկ հոկտեմբերի 1-ին`բեռնատարների համար։
** Հունիսի 14-հուլիսի 15՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Ռուսաստան)։
*2019 թվական
** Ապրիլի 10՝ աստղաֆիզիկոսները ստացան պատմության մեջ առաջին սև խոռոչի լուսանկարները։
** Ապրիլի 15՝ Փարիզի Աստվածամոր տաճարում հրդեհ է բռնկվել։
** Դեկտեմբերի 1՝ Չինական Ուհան քաղաքում կորոնավիրուսի առաջին դեպքն է գրանցվել։

### 2020-ական թվականներ

*2020 թվական
** հունվարի 3՝ Անօդաչու թռչող սարքի հարվածից զոհվել է իրանցի գեներալ Ղասեմ Սոլեյմանի։ Պենտագոնից հայտնվեցին, որ գեներալին սպանելու հրամանը անձամբ տվեց էր ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը։
** հունվարի 31՝ Մեծ Բրիտանիան դուրս է գալիս Եվրամիությունից։
** Մարտի 11՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը կորոնավիրուսի բռնկումը համաճարակ է հայտարարում։
** Մայիսի 25՝ ԱՄՆ-ում բողոքի ցույցեր են տեղի ունենում այն բանից հետո, երբ ոստիկանի կողմից սպանվում է աֆրոամերիկացի Ջորջ Ֆլոյդ անունով տղամարդը։
** Օգոստոսի 4՝ Հզոր պայթյուն է որոտացել Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում։
** Սեպտեմբերի 27-նոյեմբերի 10՝ Տեղի ունեցավ Արցախյան երկրորդ պատերազմը։
*2021 թվական
** հունվարի 6՝ Դոնալդ Թրամփի կողմնակիցները հարձակվում են ԱՄՆ Կապիտոլիումի շենքի վրա ՝ փորձելով հասնել նրան, որ Կոնգրեսը չճանաչի Ջո Բայդենի հաղթանակը։
** Հունիսի 11 - հուլիսի 11՝ Եվրո 2020 (անցկացվում են եվրոպական տարբեր երկրներում)
** հուլիսի 23 - օգոստոսի 8՝ XXXII ամառային օլիմպիական խաղեր (Տոկիո, Ճապոնիա)։
** Օգոստոսի 15՝ Թալիբները գրավում են Քաբուլը։
**Հոկտեմբերի 5-ը՝ Microsoft-ը թողարկեց Windows 11 օպերացիոն համակարգը։
*2022 թվական
** Հունվարի 2, 2022՝ Բողոքի ցույցեր Ղազախստանում
** Փետրվարի 4-20՝ XXIV Ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Պեկին, Չինաստան)։
** Ռուս-ուկրաինական ճգնաժամ (2021 թվականից) և Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա
** Սեպտեմբերի 8՝ Եղիսաբեթ II թագուհու մահը, ով Բրիտանիան ղեկավարում էր 1952 թվականից
** Նոյեմբերի 15՝ Ծնվել է Երկրի խորհրդանշական ութ միլիարդերորդ բնակիչը։
** Նոյեմբերի 20-դեկտեմբերի 18՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Կատար)։

## Սպասվող իրադարձություններ
### 2020-ական թվականներ

* 2024 թվականի հուլիսի 26-օգոստոսի 11՝ XXXIII ամառային օլիմպիական խաղերը կկայանան Փարիզում (Ֆրանսիա)։
* 2026 թվականի փետրվարի 6-22՝ XXV ձմեռային օլիմպիական խաղերը կանցկացվեն Միլանում և Կորտինա դ'Ամպեցո (Իտալիա)։
* 2028 թվականի հուլիս 21-օգոստոսի 6՝ XXXIV ամառային օլիմպիական խաղերը կանցկացվեն Լոս Անջելեսում (ԱՄՆ)։
* 2029 թվականի ապրիլի 13՝ ուրբաթ, աստղանիշ 99942 ապոֆիսը կանցնի Երկրից մոտ 37 հազար կմ հեռավորության վրա։

### 2030-ական թթ.

* Մարդկային թռիչք դեպի Մարս։

### 2040-ական թթ.

* 2045 թ. Մայիսի 9-ին` Վոլգոգրադում (Ռուսաստան) Մամաեվ Կուրգանի վրա Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 100-ամյակի կապակցությամբ, պետք է բացվի պարկուճ, որը կուղղվի պատերազմի մասնակիցներին՝ ժառանգներին։

### 2050-ական թթ.

* Աշխարհի բնակչությունը կարող է հասնել 9 միլիարդ մարդու։

### 2060-ական թթ.

*Իսահակ Նյուտոնը կանխատեսեց, որ աշխարհի վերջը, ըստ Աստվածաշնչի իր մեկնաբանության, կգա 2060 թվականից ոչ շուտ։
* 28 հուլիսի 2061 - գիսաստղը վերադառնում է Հալլին։

### 2070-ական թթ.

* 20 հունիսի 2079 թվականին, Մայքլ Ջեքսոնի բոլոր երգերը կընկնեն հանրային տիրույթ։

### 2080-ական թթ.
* 2080 թվական - Ակնկալվում է, որ Չինաստանը կլինի աշխարհի ամենազարգացած երկրներից մեկը, ինչը համարժեք է XXI դարի սկզբին ԱՄՆ-ի զարգացման մակարդակին։
* 2084 թվականի նոկեմբերի 10՝ Երկրագունդը անցնում է Արեգակի սկավառակի միջով, երբ դիտվում է Մարսից։
* 2088 թվական՝ Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապի փաստաթղթերը հասանելի կլինեն հանրությանը՝ հետևելով այն կանոնին, որով Վատիկանի գաղտնի արխիվում պահվող փաստաթղթերը կթողարկվեն գիտնականներին և հանրությանը դրանց կազմումից 75 տարի անց։

### 2090-ական թթ.

* 2094 թվականի ապրիլի 7-ին, ժամը 10։ 45-ին, Մերկուրիի անցումը Յուպիտերի սկավառակի միջոցով։
* 2099 թվական՝ Այս պահին Ամազոնի անտառների 83%-ը կարող է ոչնչացվել։

### 2100 թվական
* 2100 թվականի մարտի 15-ին Հուլյան և Գրիգորյան օրացույցների տարբերությունը կդառնա հավասար 14 օրվա։

## Ծանոթագրություններ