open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վանիլլա ծրագիր

**Վանիլլա համակարգչային ծրագիրը** այն ծրագիրն է, որն օգտագործողների որևէ կատեգորիայի համար փոփոխված չէ ըստ «պատվիրատուի պահանջների» և պահպանում է իր առաջնային «նորածին» տեսքը, այսինքն այն օգտագործվում է առանց որևէ պատվիրված ձևափոխման։

## Եզրի օգտագործումը
### Համակարգչային արդյունաբերությունում
Վանիլլա համակարգչային ծրագրերը կարող են դառնալ համընդհանուր տարածված դե ֆակտո արդյունաբերական նորմ կամ դե ֆակտո ստանդարտ, որը լայնորեն օգտագործվում է թե գործարար շրջաններում և թե անհատների կողմից։ Այսինքն առաջնային արտադրողները համընդհանուր տարածված նորմերով վանիլլա ծրագրեր կմտցնեն շուկա, որոնք հնարավոր կլինի ձևափոխել կամ տեղայնացնել ըստ ցանկացած կորպորատիվ կամ անհատական պահանջների։

### Համակարգչային խաղերում
«Վանիլլա» եզրը հաճախ օգտագործվում է որևէ համակարգչային խաղի օրիգինալ, ամենաառաջին տարբերակի, կամ էլ այն տարբերակների նկարագրման համար, որոնք բարեկարգվել են («upgrade» են արվել) միայն պաշտոնական ծրագրային հավելումով՝ «patch»-երով (բառացիորեն՝ «կարկատան»)։ Եզրը կարող է նաև կիրառվել օրիգինալ խաղի շարժիչի նկատմամբ, երբ օրիգինալ տարբերակից բացի առկա են նաև «source port»-եր (աղբյուրային ծրագրային կոդի պորտավորումներ, տես անգլ. porting) կամ «expansion pack» (հավելափաթեթ) կոչվող ծրագրային ավելացումներ։ Որպես ծրագրային կոդի պորտավորման օրինակ կարելի է բերել *[[:en:Doom|Doom]]* վիդեոխաղի ծրագրային կոդի փոխակերպման աշխատանքները, որոնք իրականացվել էին խաղի սիրահարների կողմից՝ այն DOS օպերացիոն համակարգին վերահարմարացնելու համար։

### Հաշվիչ տեխնոլոգիաներում
Հաշվիչ տեխնոլոգիաներում, երբ ասում են «վանիլլա միջուկ» (կեռնել), նկատի ունեն այն միջուկը, որը փոփոխության չի ենթարկվել որևէ երկրորդ կողմի միջամտությամբ։ Դա սովորաբար վերաբերում է Unix հիմքով միջուկներին։

## Տես նաև
*համակարգչային ծրագիր
*համակարգչային խաղ
*ծրագրավորում
*դե ֆակտո ստանդարտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համակարգիչ
Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2010

**«Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2010ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթի **19-րդ** խաղարկությունն է։ Այն սկսվել է 2009 թվականի մարտի 23-ին և ավարտվել նույն թվականի մայիսի 10-ին։

2010 թվականի գավաթի խաղարկությանը, ինչպես անցած տարի, մասնակցեցին միայն բարձրագույն խմբի 8 թիմերը։ Վիճակահանության ժամանակ ՀՖՖ-ի մրցումների և կազմակերպման բաժինը 2009 թվականի առաջնությունում 1-4-րդ տեղերը գրաված թիմերին նախապես բաժանեց իրարից, որպեսզի նրանք միմյանց հետ չհանդիպեն 1/4 եզրափակիչում։ Այդպիսով, վիճակահանության արարողությանը մասնակցեցին միայն 5-7-րդ տեղերը գրաված թիմերը, ինչպես նաև բարձրագույն խմբի նորեկ «Իմպուլսը»։ Գավաթի եզրափակիչում «Փյունիկը» 4 - 0 հաշվով հաղթեց «Բանանցին»։

## Արդյունքներ
#### 1/4 եզրափակիչ

#### 1/2 եզրափակիչ

#### Եզրափակիչ

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2010
* Հայաստանի Առաջին խումբ 2010
* Հակոբ Տոնոյանի անվան Սուպերգավաթ 2010

## Արտաքին հղումներ
* 2010 թվականի Անկախության Գավաթի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական  կայքէջում , , 

## Գրականություն

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթներ
Հրահատ Ա

**Հրահատ Ա**, (մ.թ.ա. մոտ 196–171 թթ) Պարթևաստանի Արշակունի հարստության արքա (մ.թ.ա. 176–171 թթ), Պրիապատիուսի որդին։ Պատերազմներ է վարել Հյուսիսային Իրանի Ալբորզ լեռնաշղթայի մոտ բնակվող մարդերի ցեղերի դեմ՝ ենթարկելով նրանց Պարթևաստանի իշխանությանը։ Մահացել է իր վարած արշավանքներից մեկի ընթացքում ստացած վերքից՝ 25 տարեկան հասակում։ Գահը կտակել է իր եղբորը՝ Միհրդատ Ա Պարթևին։

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Միհրդատ Ա Պարթև

**Միհրդատ Ա** ( *Mihrdāt*), հայտնի է նաև **Միհրդատ I Մեծ** անունով. ), Պարթևստանի Արշակունի հարստության արքա (մ.թ.ա. 171 - 132 թթ.)։ Միհրդատ Ա հայտնի է որպես ականավոր քաղաքական գործիչ և զորավար։ Նրա նվաճումների շնորհիվ Պարթևաստանը էապես ընդլայնում է իր տերության սահմանները՝ տարածելով իր իշխանությունը բոլոր ուղղություններով և մի փոքր թագավորությունից վերաճելով քաղաքական խոշոր կազմավորման։ Միհրդատի օրոք Պարթևաստանի կազմի մեջ են մտնում Հույն-Բակտրիական թագավորության մի մասը (մ.թ.ա. 167 թ.), Կենտրոնական Ասիայի Մարգիանա պատմական շրջանը, Միջագետքը (մ.թ.ա. 144), Իրանն ամբողջությամբ։ Սելևկյանների հետ պատերազմներում մ.թ.ա. 141 թ. գերի է վերցնում արքա Դեմետրիոս Բ-ին, որը հետագայում ամուսնանում է Միհրդատի դուստր Ռոդոգունայի հետ։ Իր նվաճումների արդյունքում Պարթևաստանը դառնում է անտիկ աշխարհի խոշորագույն տերություններից մեկը, հետագայում՝ Հռոմեական պետության հիմնական հակառակորդը Արևելքում։ Պարթևների կողմից հելլենիստական մշակույթ ունեցող երկրների գրավումը զարկ է տալիս Պարթևաստանի ուրույն մշակույթի զարգացմանը և նրանում հելլենիստական տարրերի ներմուծմանը։ Միհրդատը պատմության մեջ է մտել որպես Պարթևաստանի և ամբողջ Արևելքի մեծ արքաներից մեկը։ Նա պարթևական առաջին թագավորն է, որ հին աքեմենյան տերության միապետների պես ստացել է արքայից արքա տիտղոսը և համեմատվել աքեմենյան կայսրության հիմնադիր Կյուրոս Մեծի հետ:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Дибвойз Н. К.: Политическая история Парфии http://simposium.ru/ru/node/12294

## Արտաքին հղումներ
* Mithradates I (c. 171 — 138 B.C.)
 

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Մարդպետություն

**Մարդպետություն**, Արշակունի Հայաստանի արքունական գործակալություն, որի գործառույթն էր տնօրինել Արշակունյաց արքաների հողային և այլ ունեցվածքը՝ ապարանքը, կանանոցը, կալվածնքները, բերդերն ու ամրոցները, եկամուտներն ու գանձերը։ Մարդպետության գործակալությունը ժառանգական հիմքով վարում էր Մարդպետունի նախարարական տոհմը, որին պատկանում էր Վասպուրական նահանգի գավառներից մեկը՝ Մարդաստանը (Մարդոցայք, Մարդոցեք, տարածվում էր Մակու քաղաքից արևմուտք, Կոտուրի լեռների արևելյան ստորոտներում)։ Մարդպետունիները, որոնք մեծարվում էին Հայր պատվանունով, նաև հոգում էին արքայազունների դաստիարակությունը, գլխավորում էին «մարդպետական» կոչվող հեծյալ գունդը։ Թեև մարդպետության գործակալությունը վերանում է Արշակունիների հարստության անկմամբ, սակայն Մարդպետունի նախարարական տոհմը որոշ ժամանակ դեռևս պահպանում է իր կալվածքները։

Մարդպետ տիտղոսի ծագման վերաբերյալ Նիկողայոս Ադոնցը գրում է, որ այն սկզբնապես եղել է մարդ կոչվող ժողովրդի առաջնորդի տիտղոսը, որը հետագայում դարձել է տոհմական տիտղոս ինչպես ասպետ, մաղխազ և սպարապետ։ Մարդերի իշխանական տոհմի վերացումից հետո մարդպետ տիտղոսն անցել է Արծրունիներին, իսկ Մարդպետականը դարձել է սովորական աշխարհագրական եզր։

## Տես նաև
* Մարդպետունիներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության գործակալություններ
Նեոլիբերալիզմ

**Նեոլիբերալիզմ** (նորազատականություն, ), քաղաքական տնտեսագիտության և փիլիսոփայության ուղղություն է, որը ստեղծվել է 1930-ական թվականներին՝ laissez-faire տնտեսական ազատականության գաղափարների հիման վրա և հասել է իր ծաղկմանը 20-րդ դարի 1980-1990-ական թվականներին։ Նեոլիբերալիզմը ներառում է այնպիսի տնտեսական ազատականացման քաղաքականություններ, ինչպիսիք են՝ սեփակնաշնորհումը, խիստ տնտեսման քաղաքականությունը, ապակարգավորումը, ազատ առևտուրը և կառավարական ծախսերի կրճատումը՝ մասնավոր սեկտորի դերը տնտեսության և հասարակության մեջ բարձրացնելու նպատակով : Շուկայի վրա հիմնված այս գաղափարները և քաղաքականությունները թույլ տվեցին իրականացնել պարադիգմի անցում քեյնասականությունից։ «Նեոլիբերալիզմ» եզրույթը ստեղծվել է 1938-ին Փարիզում կայացած մի հանդիպման ժամանակ։ Պատվիրակների մեջ էին երկու անձ՝ Լյուդվիգ ֆոն Միզեսը և Ֆրիդրիխ Հայեկը, որոնք հետագայում սահմանեցին գաղափարախոսությունը։ Լյուդվիգ ֆոն Միզեսը և Ֆրիդրիխ Հայեկը վտարանդի ավստրիացիներ էին, ովքեր սոցիալ-դեմոկրատիան, ինչի օրինակներներ էին Ֆրանկլին Ռուզվելթի Նոր համաձայնությունը և Բրիտանիայում համընդհանուր բարեկեցության պետության աստիճանական զարգացումը, համարում էին նացիզմի և կոմունիզմի հետ միևնույն սպեկտրում գտնվող կոլեկտիվիզմի դրսևորում։

1944 թվին հրապարակված «Ճորտության ուղին» գրքում Հայեկը պնդում էր, որ պետության կողմից պլանավորումը, ճնշելով ինդիվիդուալիզմն, անխուսափելիորեն կհանգեցնի ամբողջատիրական վերահսկողության։ Երբ 1947-ին Հայեկը հիմնադրեց նորազատականության ուսմունքը տարածող առաջին կազմակերպությունը՝ Մոնթ Փելերին համայնքը, դրան ֆինանսապես աջակցեցին միլիոնատերներն ու իրենց հիմնադրամները։

## Հասկացությունը
Նեոլիբերալիզմը, ի տարբերություն լիբերալիզմի, լիովին չի ժխտում տնտեսության պետական կանոնավորումը, ազատ շուկան, և անսահման մրցակցությունը համարում է որպես առաջընթացի և սոցիալական արդարության ապահովման հիմնական միջոցը, ինչը հնարավոր է առաջին հերթին տնտեսական աճի հիման վրա, որը չափվում է Համախառն Ներքին Արդյունքով. Կապվում է «գլոբալիզացիայի երկրորդ դարաշրջանից» (չշփոթել նոր լիբերալիզմի հետ) սկսվելով։ Նեոլիբերալիզմը կազմավորվել է որպես ընդդիմություն՝ XX դարի կեսերի սոցիալ-լիբերալիզմի գաղափարների զարգացմանը, որը նախատեսում էր սոցիալական համագործակցություն և պաշտպանություն, մրցակցություն՝ պետական կանոնավորմամբ, և սոցիալական ծրագրերի զուգակցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Տնտեսական լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Գոմշասար

**Գոմշասար**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհի հարավ-արևելքում՝ Ադրբեջանի հյուսիսային մասում՝ Շահումյանի շրջանում։ Ունի 3,724․6 մ բարձրություն։ Հանդիսանում է Մռավի լեռնաշղթա լեռնագագաթներից և Արցախի Հանրապետության ամենաբարձր գագաթը։

### Անուն
Լեռը հայտնի է տարբեր անուններով՝ Գյամիշ, Գեմիշ և այլն։ Հայկական անունը Գոմշասար է։ Կիրառելի է նաև Արիության լեռ անունը։ Տարածված է Գյամիշ անունը, որը ադրբեջանական աղբյուրներում։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիր
Կազմված է հրաբխածին ապարներից, կատարային մասը ժայռոտ է, լավ է արտահայտված վերընթաց լանդշաֆտային գոտիականությունը՝ լեռնատափաստաններից մինչև ձնամերձ գոտի։

Լեռնագագաթին կան հնագույն սառցապատման հետքեր, նախկին սառցադաշտային կրկեսում այժմ էլ պահպանվում են ձյան բծեր։

## Պատկերասրահ

Mount Gomshasar, view from Sotq pass, 2013.08.15 - panoramio.jpg|Գոմշասար լեռը Սոթքի լեռնանցքից
Mount Gomshasar, 2013.08.13 (08) 1.jpg|Գոմշասարի լեռնագագաթը
Mount Gomshasar, summit, 2013.08.13 - panoramio.jpg|Գոմշասարի լեռնագագաթը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի աշխարհագրություն
Թարթառ

**Թարթառ** (հին հայկական անունը՝ Տրտու, ադրբեջանական անունը՝ Թերթերչայ ()), խոշոր գետ Արցախի Հանրապետության տարածքում։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիր
Թարթառ գետը սկիզբ է առնում Հայաստանի Վայոց ձորի մարզը Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանին միացնող լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից՝ մոտավորապես 3000 մ բարձրության վրա գտնվող աղբյուրներից։ Հոսում է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի շրջաններով և Ադրբեջանի Հանրապետության Բարդայի շրջանով։ Հանդիսանում է Կուր գետի վտակը, որտեղ էլ թափվում է։ Ունի 200 կմ երկարություն, ավազանի տարածքը՝ 2653 կմ2։

Խոշորագույն վտակը Թրղի գետն է։ Շահումյանի շրջանի տարածքում՝ գետաբերանից մինչև Չարեքտար գյուղ, Թարթառի երկարությունը շուրջ 70 կմ է, որի երկարությամբ երկու կողմերից գետին են միանում մեծ թվով վտակներ, որոնցից ամենաջրառատները Դուտխու և Լև գետերն են։ Դուտխուն Թարթառին է միանում աջ կողմից, իսկ Լևը՝ ձախ։

Թարթառի գետի երկայնքով գտնվում են բազմաթիվ բնակավայրեր։ Շահումյանի շրջանի տարածքում Թարթառ գետի ափամերձ բնակավայրերից են Չարեքտարը, Նոր Էրքեջը, Դադիվանքը, Նոր Գետաշենը, Նոր Բրաջուրը, Նոր Վերիշենը, Քարվաճառը, Ծարը, ինչպես նաև բազմաթիվ հին բնակատեղիներ։ Կառուցվել են նաև կամուրջներ, որոնցից էր Գարնի Քյոփրին՝ Թալիշ-Ճրագ ճանապարհին։

## Պատմական տեղեկություններ
Տրտու գետի մասին այդ անունով գրավոր հիշատակություններն ունեն հազարամյակների պատմություն։ Այդպիսի աղբյուրներից է Վանի թագավորության արքա Սարդուրի Բ-ի թողած արձանագրությունը, որտեղ Արցախի («Ուրտեխենի») հիշատակվող գետերի ցանկում է Տրտուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի գետեր
Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ

__NOTOC__

Այս էջը ներկայացնում է ամենատարածված լատիներեն արտահայտությունների հայերեն թարգմանությունները, ինչպես օրինակ «veni vidi vici» և «et cetera»։ Ընդգրկված արտահայտություններից շատերն իրենք նույնպես թարգմանված են հին հունարեն հռետորական արտահայտություններից, քանզի Հին Հունաստանում գրականությունը և հռետորական արվեստը արդեն մի քանի հարյուրամյակ զարգացման պատմություն ունեին այն ժամանակներում, երբ Հին Հռոմում այդ արվեստները դեռ նոր էին սկսում հասունանալ։ 
Արտահայտությունների բոլոր քսան էջերը մեկ ցանկով տեսնելու համար, տես՝ 
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ (ամբողջը) 
Օգտագործման հարմարության համար ցանկը այբբենական կարգով բաժանված է քսան էջերի։

* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «A»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «B»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «C»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «D»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «E»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «F»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «G»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «H»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «I»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «J»

* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «L»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «M»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «N»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «O»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «P»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «Q»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «R»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «S»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «T»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «U»
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «V»

## Արտաքին հղումներ
* Latin abbreviations
* Latin quote ideas 
* Latin sayings & Latin phrases , ըստ թեմաների

Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ցանկերի ցանկեր
Կատեգորիա:Գլոսարիումներ
ՄՀԲ (այլ կիրառումներ)

**ՄՀԲ-ն** կարող է լինել հետևյալ արտահայտություններից մեկի համառոտագրությունը՝

*Մեզենխիմային հանգուցաբջիջներ
*Միջազգային համաճարակային բյուրո
*Մեծ Հադրոնային Բախիչ - աշխարհի ամենամեծ արագացուցիչը, որն օգտագործվում է մասնիկների ֆիզիկայի հետազոտությունների համար

Նաև ըստ հայկական տառերի թվագրության, ՄՀԲ հավասար է 272 թվին։
Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ (ամբողջը)

Այս էջը ներկայացնում է ամենատարածված լատիներեն արտահայտությունների հայերեն թարգմանությունները։ Ընդգրկված արտահայտություններից շատերն իրենք նույնպես թարգմանված են հին հունարեն հռետորական արտահայտություներից, քանզի Հին Հունաստանում գրականությունը և հռետորական արվեստը մի քանի հարյուրամյակ ավելի վաղ են զարգացել քան Հին Հռոմում։

Այս ցանկը, ավելի հեշտ օգտագործելու համար, այբբենական կարգով բաժանված է քսան ենթաէջերի, այն օգտագործողների համար, ովքեր կգերադասեն գործ ունենալ ավելի կարճ էջերի հետ։ 
Ցանկի պարունակությունը կարելի է խմբագրել՝ մտնելով քսան այբբենական ենթաէջերից յուրաքանչյուրի մեջ, բայց ոչ այս էջից։ Այն միայն ինքնաշխատորեն արտացոլում է բոլոր մյուս ենթաէջերում կատարված փոփոխությունները՝ «Transclusion» կոչվող ծրագրային գործիքի միջոցով, որը օգնում է մեկ էջի բովանդակությունը ներառնել մեկ այլ էջի մեջ։ Այբբենական կարգով դասավորված ենթաէջերի մեջ կարող եք մտնել կամ Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ էջից, կամ այս էջի վերջում գտնվող Լատիներեն արտահայտությունների այբբենական ցանկից։

Ամբողջական ցանկը ինքնաշխատորեն կփոխվի մյուս քսան ենթաէջերից յուրաքանչյուրում կատարված փոփոխությունների հետ, որոնք անմիջապես կերևան նաև ամբողջական ցանկում։ 

## Ծանոթագրություններ
Հայաստանի ռեգբիի ազգային հավաքական

**Հայաստանի ռեգբիի ազգային հավաքականը** վերջերս է սկսել հանդես գալ Եվրոպական Ազգերի Գավաթի խաղերին։ Թիմը անսպասելի ուժեղ է, քանի որ այնտեղ ընդգրկված են բազում ֆրանսահայ (ինչպես նաև այլ երկրների) ռեգբիստներ։ Ստեղծվել է բավականին փորձառու ռեգբիստների և մարզիչների խումբ։ Հավաքականը անպարտելի էր ստեղծման օրվանից (2004) մինչ 2006 թվականի հոկտեմբերի 1-ը, երբ առաջին անգամ Վիեննայում Շվեյցարիան հաղթեց 16-29 հաշվով։ Հավաքականի գլխավոր մարզիչն է Մարկ Աբանոզյանը։

Մինչ առաջին պարտությունը, հավաքականը հաղթանակներ է տարել 10 տեստային խաղերում և ի վերջո տեղ է գտել FIRA-AER Եվրոպական Ազգերի Գավաթի 3Ա դիվիզիոնում։

## Հավաքականի կազմը

## Հաղթական խաղաշարք (2004-2006)
* Հունիս 2, 2004 ։ **Հայաստան** 36 - 6 Նորվեգիա (Div. 3C)
* Հունիս 5, 2004 ։ **Հայաստան** 48 - 0 Իսրայել (Div. 3C)
* Հոկտեմբեր 20, 2004 ։ **Հայաստան** 24 - 11 Բելգիա (ընկերական հանդիպում)
* Ապրիլ 7, 2005 ։ **Հայաստան** 47 - 15 Իսրայել (Div. 3)
* Հունիս 11, 2005 ։ **Հայաստան** 31 - 12 Իսրայել (Div. 3)
* Հոկտեմբեր 1, 2005 ։ **Հայաստան** 39 - 12 Լյուկսեմբուրգ (Div. 3B/C Playoff)
* Նոյեմբեր 12, 2005 ։ **Հայաստան** 57 - 17 Բուլղարիա (Div. 3B)
* Ապրիլ 29, 2006 ։ **Հայաստան** 24 - 13 Հունգարիա (Div. 3B)
* Մայիս 13, 2006 ։ **Հայաստան** 42 - 6 Սլովենիա (Div. 3B)
* Հունիս 4, 2006 ։ **Հայաստան** 18 - 3 Լիտվա (Div. 3B)

## 2006-2008 Եվրոպական Ազգերի Գավաթ

Կատեգորիա:Ռեգբիի հավաքականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի ազգային հավաքականներ
Հայաստանի Առաջին խումբ 2010 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Առաջին խումբ 2010ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Առաջին խմբի **19-րդ** առաջնությունն է։ Այն սկսվել է 2010 թվականի ապրիլի 9-ին և կավարտվի նույն թվականի նոյեմբերի 13-ին։

19-րդ առաջնությունը կընթանա 27 փուլերով։ Թիմերը միմյանց հետ կմրցեն 3 անգամ։ Չեմպիոն կհռչակվի ամենաշատ միավոր վաստակած թիմը։ Միայն «Արարատ» թիմը իրավունք ունի հաջորդ տարի հանդես գալ Բարձրագույն խմբում, քանի որ միայն այս թիմն է, որ 2010 թվականի Բարձրագույն խմբի մասնակից ակումբներից որևէ մեկի դուստր թիմ չի հանդիսանում։

## Մասնակիցներ

## Աղյուսակ

## Արդյունքներ
#### Առաջին շրջան

#### Երկրորդ շրջան

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2010
* Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2010
* Հայաստանի ֆուտբոլի Սուպերգավաթ 2010

## Արտաքին հղումներ
* 2010 թվականի Առաջին խմբի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական  կայքէջում , , 

## Գրականություն

Առաջին խումբ 2010
Արսեն Ավետիսյան (ֆուտբոլիստ)

**Արսեն Ավետիսյան** ()՝ հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Գանձասար» ֆուտբոլային ակումբում որպես հարձակվող։

## Նվաճումներ
#### Անձնական

1994-1995 թթ.-ի առաջնության ընթացքում խփել է 39 գնդակ և ճանաչվել ոսկե խաղակոշիկի հավակնորդ, ինչը չի ստացել, քանի որ վերջինիս հանձնման արարողակարգը ընդհատվել էր 1991 թ.-ին և վերսկսվել միայն 1996-1997 թթ.-ի առաջնությանը։

## Արտաքին հղումներ
* Արսեն Ավետիսյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Ավագ շաբաթ

**Ավագ Շաբաթ** ( — Megali Evdomada), Ծաղկազարդին հաջորդող Մեծ Պահքի վերջին շաբաթը, որն ավարտվում է Սուրբ Հարության տոնով (Զատիկ), որի ընթացքում հիշվում է Խորհրդավոր ընթրիքը, Հիսուս Քրիստոսի դատավարությունը, տանջանքները, խաչելությունը և թաղումը։ Ավագ Շաբաթի բոլոր օրերի անվանը նախորդում է «Ավագ» բառը (Ավագ Երկուշաբթի, Ավագ Երեքշաբթի, և այլն)։

## Ավագ Շաբաթի օրերի խորհուրդները
### Ավագ երկուշաբթի
Արարչագործության հիշատակի, նաև Անիծված թզենու և Երուսաղեմի տաճարը մաքրելու օրն է։

### Ավագ երեքշաբթի
Տասը կույսերի հիշատակության, ինչպես նաև հրեաների հարցումներին Քրիստոսի բացատրության ու փարիսեցիների հանդիմանության օրն է։ Եկեղեցին Ավագ երեքշաբթի հիշատակում է տասը կույսերի առակը և Վերջին Դատաստանի բացատրությունը, ինչպես նաև Ջրհեղեղը և մարդկության կրկին սկզբնավորումը։

### Ավագ չորեքշաբթի
Քրիստոսի մատնության հիշատակի օրն է։ Հիշատակվում է Քրիստոսի օծումը և Հուդայի մատնությունը։ Այդ օրը Բեթանիայում, Սիմոն Բորոտի տանը մի կին թանկարժեք յուղով օծել է Հիսուսին, ինչը խորհրդանշում է Տիրոջ մոտալուտ մահը։ Օծմանը հաջորդում է Հիսուսին մատնելու Հուդայի որոշումը։

### Ավագ հինգշաբթի
Հիսուս Քրիստոսի վերջին ընթրիքի հիշատակության օրն է։ Ըստ Ավետարանի այդ օրը հաստատվել է Սբ. Հաղորդության խորհուրդը։ Միջօրեին մատուցվում է Սբ. Պատարագ։ Ոտնլվայի արարողությունը կատարվում է օրվա երկրորդ կեսին մինչև երեկոյան ժամերգություն և խորհրդանշում է այն խոնարհությունը, որ ցուցաբերեց Քրիստոս Իր աշակերտների հանդեպ։ Ավագ հինգշաբթի, երեկոյան ժամերգությունից հետո կատարվում է հսկման (Խավարում) կարգը։ Այդ ժամանակ խորանի վրա վառվում է 12 մոմ, իսկ մեկ մեծ մոմ դրվում է կենտրոնում։ Յուրաքանչյուր անգամ, երբ ընթերցվում է Ավետարանը, մեկ-մեկ հանգցնում են մոմերը, վերջում մնում է միայն կենտրոնինը։ Այն խորհրդանշում է Քրիստոսին, Ով մնացել էր մենակ։

### Ավագ ուրբաթ
Հիսուս Քրիստոսի ձերբակալության, խաչելության, մահվան ու թաղման հիշատակի օրն է։ Առավոտյան կատարվում է ժամերգություն, ընթերցում են Ավետարաններ, որոնք բովանդակում են Հիսուսի երկրային կյանքի վերջին ժամերը՝ մատնությունը, ձերբակալությունը, Պետրոսի ուրացումները, Պիղատոսի մոտ տանելը, մահվան վճիռը, չարչարանքներն ու անարգանքը, Գողգոթայի վրա խաչվելը, արեգակի խավարումը, մահը, թաղումը։ Ավագ ուրբաթ պատարագ չի մատուցվում, որովհետև Քրիստոս պատարագվեց խաչի վրա։ Երեկոյան արարողությունը խորհրդանշում է Հիսուս Քրիստոսի թաղումը։

### Ավագ շաբաթ
Դժոխքի ավերում, Ճրագալույցի Սբ. Պատարագ։ Ըստ եկեղեցական ուսմունքի՝ Քրիստոսը մահից հետո իջել է դժոխք, ավերել այն՝ փրկություն շնորհելով արդարների հոգիներին։ Շաբաթ երեկոյան կատարվում է Ճրագալույցի Սբ. Պատարագ։ Հընթացս Ճրագալույցի Սբ. Պատարագի, երբ տրվում է Հիսուսի Հարության ավետիսը, վերջանում է նաև Մեծ Պահքը։ Սբ. Պատարագից հետո կատարվում է Սբ. Հաղորդության նախատոնակ։

## Արտաքին հղումներ
* Ավագ Հինգշաբթին տարբեր ազգերի սովորույթներում (հոդված)

Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ
Ավագ ուրբաթ

մինի
**Ավագ ուրբաթ**, Հիսուս Քրիստոսի չարչարանքների, խաչելության, մահվան ու թաղման հիշատակության օր։ Նշվում է բոլոր քրիստոնյա եկեղեցիների կողմից։ Հայ առաքելական եկեղեցուն պատկանող բոլոր տաճարներում այդ օրը տեղի է ունենում Խաչելության կարգ։ Երեկոյան ժամերգությունից հետո կատարվում է Թաղման կարգ, երբ Հիսուս Քրիստոսի խորհրդանշական գերեզմանը՝ պատրաստված ծաղիկներից և ծառի ճյուղերից սկզբում պտտում են եկեղեցու շուրջ, իսկ այնուհետև տեղադրում եկեղեցու ներսում՝ ի տես հավատավոր ժողովրդի։

Կատեգորիա:Ուրբաթ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Էրզրումի մարզ

**Էրզրումի մարզ** (), Հայաստանիյի [Հայաստանի վարչական բաժանում|նահանգներ]]ից մեկն է։ Նախքան Հայոց Ցեղասպանության շրջանը ունեցել է հոծ հայ բնակչություն։ Նահանգի մայրաքաղաքն Էրզրում քաղաքն է։

Էրզրումն իր շրջակայքով հայտնի լեռնադահուկային հանգստի գոտի է։ Շրջապատող սարերը տարվա մեծ մասը ծածկված են ձնով, ինչը մեծ հնարավորություններ է ստեղծում տուրիզմի համար։ Էրզրումը հայտնի է իր ջրով, շատ մոտ է Եփրատ գետին։

## Պատմություն
Էրզրումի հիմնադրումը վերագրում են Ք.Ա. 2-րդ հազարամյակի 2-րդ կեսին ապրած հայոց թագավոր Կարաննիին, որից էլ առաջացել է քաղաքի հայկական Կարին անունը։ Այն եղել է խոշոր արհեստավորական, գիտամշակութային կենտրոն, որտեղ ապրել ու արարել են հայերը։ Կարինը բոլոր ժամանակներում եղել է հայաշատ քաղաք։ Մինչև 4-րդ դարը Երվանդունիների, Արտաշեսյանների և Արշակունիների թագավորության շրջանում եղել է հայկական պետության կազմում, Կարինի գավառի կենտրոն։ 387 թվականին Հայաստանի առաջին բաժանմամբ անցել է Հռոմեական կայսրությանը և Կարինը կոչվեց Թեոդորոս կայսեր անունով Թեոդուպոլիս։ 5-րդ դարից Կարինը կռվախնձոր դարձավ պարսիկների և բյուզանդացիների միջև։ 885 թվականին, Հայաստանում Բագրատունիների թագավորության հաստատումից հետո, Կարինը նույնպես մտավ հայկական պետության կազմի մեջ։

1049-ին սելջուկները գրավեցին և կործանեցին Հայաստանի Արծն քաղաքը, որի հայ բնակիչները գաղթեցին Կարին և այն կոչեցին Արծն։ Քանի որ այն բյուզանդական տիրույթներում էր, նախկինից տարբերելու համար սկսեցին ասել Արզնար-Ռում, որ հետագայում ձևափոխվելով դարձավ Էրզրում։ Սելջուկ-թուրքերին կարճ ժամանակով այստեղից վռնդեցին Զաքարյանները, իսկ 1242 թ քաղաքը անցավ մոնղոլ-թաթարների իշխանության տակ։
19-20րդ դարերում ռուսները երեք անգամ գրավել են Կարինը և նորից վերադարձրել Օսմանյան կայսրությանը։ Ադրիանուպոլսի հաշտության պայմանագրով, ռուսները, Արևմտյան Հայաստանի տասնյակ քաղաքների և հարյուրավոր գյուղերի հետ Կարինը վերադարձրեցին Օսմանցիներին։ Բնակչությունը կաթողիկոսարանի հետ գաղթեց և բնակություն հաստատեց Ախալքալաքում, Ախալցխայում, Լոռիում և այլուր։

Էրզրումի հիմնական քաղաքներն են․

* Էրզրում (Կարին)
* Երզնկա
* Բայբերդ
* Խնուս
* Ալաշկերտ
* Բայազետ

## Տես նաև
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջան

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզ
Ալբերտ Թադևոսյան

**Ալբերտ Աշոտի Թադևոսյանը** (), հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբում՝ որպես հարձակվող։

## Ակումբային նվաճումներ

## Մասնագիտական ակումբային կարիերա

Աղբյուր ffa.am

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբերտ Թադևոսյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 13 ծնունդներ
Արդյունաբերական դիզայնի կազմակերպությունների միջազգային խորհուրդ

**Արդյունաբերական դիզայնի կազմակերպությունների միջազգային խորհուրդ** (***ICSID***), հիմնվել է 1957 թվականին արդյունաբերական դիզայնով զբազվող կազմակերպությունների խմբի ջանքերով։ Նրա կազմում են ավելի քան 50 երկրի 150 կազմակերպություններ, որոնք ներկայացնում են ավելի քան 150000 դիզայների։

Կազմակերպության նպատակը արդյունաբերական դիզայն դիսցիպլինի զարգացումն է միջազգային մակարդակով։ Այսօր ICSID-ը նախաձեռնում է համընդհանուր արդյունավետ գործողությունների շարք, որոնք նպաստում են դիզայնի զարգացման միջոցով բավարարել մարդկանց կյանքի որակը բարելավելու կարիքներն ու ակնկալիքները։

## Կազմակերպության առաքելությունը
Այսօր ICSID-ը նպաստում է տարբեր կազմակերպությունների ներուժի և գործունեության միավորմանը, կատարելով հետևյալը՝
* ICSID-ի անդամ կազմակերպությունների համագործակցության կազմակերպումը։
* Արդյունաբերական դիզայնի տեղական և միջազգային գործունեության աջակցության և պաշտպանության գործը։
* Թեորիայի, հետազոտության և պրակտիկայի ուսումնասիրումը կրթական բոլոր մակարդակներում։
* Նախագծող, արտադրող և այլ շահագրգիռ կողմերի համագործակցման կազմակերպումը, ի նպաստ դիզայնի համընդհանուր ճանաչմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիզայն
Համլետ Մխիթարյան (այլ կիրառումներ)

**Համլետ Մխիթարյան**, հայ անձնանուն, որով հայտնի են հետևյալ անձինք.

* Համլետ Վ. Մխիթարյան - հայ ֆուտբոլիստ (ծ. 1973)
* Համլետ Հ. Մխիթարյան - հայ ֆուտբոլիստ (1962-1996)
Rosenrot

**«Rosenrot»** (գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «Վարդագույն»՝ Rose - վարդ, rot - կարմիր), գերմանական «Rammstein» Neue Deutsche Härte խմբի 5-րդ ստուդիական ալբոմն է։
Եվրոպայում թողարկվել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, Կանադայում՝ 2005 թվականի դեկտեմբերի 6-ին, իսկ ԱՄՆ-ում՝ 2006 թվականի մարտի 28-ին։

## Երգացանկ

* Թողարկվել է նաև կոմպակտ տեսաերիզ (Երես A - 1-6, Երես B - 7-11)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2005 ալբոմներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռամշտայնի ալբոմներ
Լիսանդրո Լոպես

**Լիսանդրո Լոպեսը** (, ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս Լիոնի «Օլիմպիկում» որպես հարձակվող։

## Կարիերա
Լիսանդրո Լոպեսը սկսել է իր կարիերան "Racing"ակումբում  2003 թվականին։ Մեկ տարի անցնա դարձել է թիմի առաջատարը և Արգենտինայի առաջնության լավագույն ռմբարկու։ 2005 թվականին նա օգնել իր թիմին գրավել  երրորդ տեղը Արգենտինայի առաջնությունում։
2005 թվականի ամռանը Լիսանդրոն  տեղափոխվում է  «Պորտու» ակումբ  2,5 մլն եվրոյի դիմաց։ Կո Անդրանսի ղեկավարությամբ  Լոպեսը արագ նվաճեց իր տեղը մեկնարկային կազմում։ Պորտուգալիայի Առաջին մրցաշրջանում նա խաղացել է 28 խաղ և խփել է 8 գնդակ, այդ թվում՝ 1 գոլը խփել է չեմպիոնների Լիգայում, իսկ «Պորտու» ակումբը հաղթել է Պորտուգալիայի առաջնությունը և նվաճել Պորտուգալիայի գավաթը։ Հաջորդ մրցաշրջանում Լիսանդրոն օգնել է  ակումբին երկրորդ անգամ անընդմեջ հաղթել է Պորտուգալիայի գավաթը, խաղալով 31 խաղ եւ խփելով 8 գոլ։
2007-2008 թվականների մրցաշրջանում Լիսանդրոն ցույց է տվել ևս լավ արդյունքներ, խփելով 24 գոլ 27 հանդիպումներում՝ դառնալով լավագույն ռմբարկուն։

Ամառային տրանսֆերային պատուհանի ժամանակ 2009 թվականի Լիսանդրոն  տեղափոխվել լիոնի «Օլիմպիկ»։ Տրանսֆերի արժեքը կազմել է 24 մլն եվրո։ «Օլիմպիկ»ում Լիսանդրոն փոխարինում է  Կարիմու  Բենզեմին, ով տեղափոխվել էր մադրիդի «Ռեալ»։ Արգենտինացի  կարճ ժամանակում դառնում ֆրանսիական ակումբի  նոր հարձակվողը առաջատարը։
2013 թվականի օգոստոսին Լիսանդրոն,տեղափոխվել է  Քաթարի «Ալ-Գարիֆա» ակումբ։ Գործարքի գումարը կազմել է մոտ 7 մլն եվրո։

## Նվաճումներ
#### Ակումբային

#### Անձնական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լիսանդրո Լոպեսի անձնական կայքէջը  
* 
* Профиль на официальном сайте ФК «Порту» 
* 
* 

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բուենոս Այրես քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մարտի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պորտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Լիոնի ֆուտբոլիստներ
Պապիրուսների վիլլա

մինի|Վիլլայում հայտնաբերված վազողների արձանիկներ

**Պապիրուսների վիլլա**, մասնավոր շքեղ ամառանոց հին հռոմեական Հերկուլանում քաղաքի մոտակայքում։ Տեղակայված էր քաղաքից դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Վեզուվ հրաբխային սարի զառիթափին։ Վիլլան պատկանել է Հուլիոս Կեսարի աներ՝ Լուցիուս Կալպուրնիուս Պիզո Ցեզոնիուսին։ Մ.թ. 79 թ Վեզուվի ժայթքումը ծածկեց ամբողջ Հերկուլանումը, այդ թվում և Պապիրուսների վիլլան 30 մետր բարձրությամբ հրաբխային մոխիրով։ Այն մնաց դրա տակ մինչև առաջին պեղումները, որոնք կատարվեցին 1750-1765 թթ Կարլ Վեբերի կողմից ստորգետնյա թունելների միջոցով։ Պեղումները վերսկսվել են 1930-ական և 1990-ական թթ։ Իր ներկա անունը ստացել է վիլլայի տարածքում պեղումների ընթացքում հայտնաբերված թվով 1785 պապիրուսային թղթագլան գրքերի հավաքածուից։ Հայտնաբերված թղթագլանները մեզ են հասել խիստ վնասված վիճակում, և դրանց վերծանումը շարունակվում է առ այսօր։ Ներկա պահին վերծանված թղթագլանների վրա հաջողվել է գտնել էպիկուրյան փիլիսոփայական դպրոցին պատկանող հեղինակ՝ Փիլոդեմուսի գրվածքները (մ.թ.ա. I դար)։

Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կատեգորիա:Պապիրոլոգիա
Reise, Reise

**«Reise, Reise»** (գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «Ճանապարհորդություն, ճանապարհորդություն», սակայն նույնահունչ է նաև գերմանական արթնացնող ազդանշանի բառերին՝ «ելի՜ր, ելի՜ր», կարող է թարգմանվել նաև՝ «ճանապարհորդի՜ր, ճանապարհորդի՜ր») գերմանական «Rammstein» Neue Deutsche Härte խմբի 6-րդ ստուդիական ալբոմն է։
Գերմանիայում թողարկվել է 2004 թվականի սեպտեմբերի 27-ին իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում՝ 2004 թ.-ի նոյեմբերի 16-ին։

* Թողարկվել է նաև միկրո-ձայներիզ (Երես A - 1-5, Երես B - 6-11)
''

## Տեսահոլովակներ
* Mein Teil
* Amerika
* Ohne dich
* Keine Lust
*

## Թաքնված տրեկ
Սա ընդամենը 35 վ տևողությամբ մի ձայնագրություն է, որը JAL123 օդանավի սև արկղի գրանցումն է վթարից առաջ։ Այն գտնելու համար պետք է 1-ին երգը սկսվելուց սեղմել դանդաղ հետ գնալու (backward) կոճակը և ետ գնալ մինչև (-36)-րդ վայրկյանը։ Որոշ աուդիո սարքերով հնարավոր չէ սա կատարել։
Այս ձայնագրությունը առկա չէ Reise, Reise-ի բոլոր թողարկումներում։ Այն առկա չէ Ճապոնական թողարկման մեջ և ալբոմի 2005 թվականի թողարկումներում։ Իսկ ԱՄՆ թողարկման մեջ այն հանդես է գալիս ոչ որպես թաքնված տրեկ, այսինքն՝ չի գտնվում բացասական ժամանակահատվածի վիճակում, ինչպես թաքնվածը։

Կատեգորիա:2004 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռամշտայնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու ալբոմներ
Herzeleid

**«Herzeleid»** (գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «Խոր վիշտ») գերմանական «Rammstein» Neue Deutsche Härte խմբի 1-ին ստուդիական ալբոմն է։
Թողարկվել է 1995 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Motor Music-ի կողմից։

* Թողարկվել են նաև միկրո-ձայներիզ (Երես A - 1-6, Երես B - 7-11)։ ԱՄՆ թողարկումը նույնպես առկա է միկրո-ձայներիզով (Երես A - 1-5, Երես B - 6-11)։

## Տեսահոլովակներ
* Du riechst so gut
* Seemann
* Du riechst so gut '98
*

Կատեգորիա:1995 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռամշտայնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու ալբոմներ
Sehnsucht (ալբոմ)

**«Sehnsucht»** (գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «Կարոտ»), գերմանական «Rammstein» Neue Deutsche Härte խմբի 2-րդ ստուդիական ալբոմն է։
Թողարկվել է 1997 թվականի օգոստոսի 25-ին։

* Թողարկվել են նաև միկրո-ձայներիզ (Երես A - 1-6, Երես B - 7-11)։

## Հատուկ թողարկումներ
* Հյուսիսային Ամերիկայի թողարկման մեջ կան հետևյալ երգերը, որպես 12-րդ և 13-րդ տրեկներ.
** Engel (English version)
** Du hast (English version)
* «Du riechst so gut»-ը որպես 12-րդ տրեկ։ Այս թողարկումը նաև ներառում է «Du riechst so gut»-ի տեսահոլովակը։
* Սահմանափակ թողարկման եվրոպական տարբերակում առկա է 14 տրեկ.
** Rammstein (Eskimos & Egypt Radio Edit)
** Du riechst so gut '98
** Du hast (Remix By Clawfinger)
* «Stipped»-ը, որպես 12-րդ տրեկ։
* «Stipped»-ը, որպես 12-րդ տրեկ, և «Asche zu Asche» սինգլը, որպես երկրորդ CD։ «Asche zu Asche» սինգլը կարող է նաև լինել առաջին CD-ում՝ դարձնելով տրեկների քանակը 18։

## Տեսահոլովակներ
* Engel
* Du hast

Կատեգորիա:1997 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռամշտայնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու ալբոմներ
Mutter

**«Mutter»** (գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «Մայր»), գերմանական «Rammstein» Neue Deutsche Härte խմբի 3-րդ ստուդիական ալբոմն է։
Գերմանիայում թողարկվել է 2001 թվականի ապրիլի 2-ին Motor Music-ի կողմից։

* «Limited Tour Edition»-ը (Սահմանափակ Շրջագայական թողարկում) պարունակում է 2-րդ CD, հետևյալ համերգային տրեկներով.

* Ճապոնական թողարկումը պարունակում է Halleluja երգը, որպես թաքնված տրեկ, որը հաջորդում է Nebel երգին (երկու րոպե լռությունից հետո).
* Մեկ այլ ճապոնական թողարկում պարունակում է Halleluja-ն, որպես 12-րդ տրեկ։
* «Limited edition»-ը (Սահմանափակ թողարկումը) պարունակում է երկրորդ CD՝ միայն Hallelujah երգով, իսկ CD-ROM հատվածում առկա է Sonne-ի տեսահոլովակը։
* Թողարկվել են նաև 12" Վինիլը ու MC տարբերակը (Երես A - 1-6, Երես B - 7-11)։
* «Limited Tour Edition»-ը թողարկվել է նաև կրկնակի ձայներիզով, երկրորդ ձայներիզը պարունակում է կենդանի կատարումները (Երես A - 1-2, երես B - 3-4)։

## Տեսահոլովակներ
* Sonne
* Links 2 3 4
* Ich will
* Mutter
* Feuer frei!

Կատեգորիա:2001 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռամշտայնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու ալբոմներ
Դավիթ Բ Կակաղեցի

**Դավիթ Բ Կակաղեցի** ծ.թ.անհտ, գ.Կակաղ (Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Մազազ գավառ) - 833, Դվին, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 806 թվականից։ Հաջորդել է Հովսեփ Բ Փարպեցուն։ Նստավայրն էր Դվինը։ X դ. Կաթողիկոս-պատմիչ Հովհաննես Ե Դրասխանակերտցին հիշատակում է, որ արաբների դեմ պարսիկների և հայերի ապստամբության ժամանակ Հոլ ոստիկանը Դավիթ Բ Կակաղցուն որպես բանագնաց ուղարկել է ապստամբների մոտ, սակայն այդ առաքելությունը անհաջող է անցել։։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դավիթ Բ Կակաղեցի կաթողիկոսի մասին Լուսամուտ կայքում 

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Հովհաննես Դ Օվայեցի

**Հովհաննես Դ Օվայեցի** (ծ. թ. անհայտ, գ. Ովայք (Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Կոտայք գավառ) - 855, Սոդք գավառ, ամփոփված է Մաքենացոց միաբանության գերեզմանատանը), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 833 թվականից։ Հաջորդել է Դավիթ Բ Կակաղեցուն։ Հայոց իշխանաց իշխան Բագրատ Բագրատունին, տեղի տալով զրպարտություններին, մանավանդ որ իր կամքին հակառակ էր Հովհաննես Դ Ովայեցին կաթողիկոս ընտրվել, հրովարտակով պատվիրել է «բոլորին հեռու մնալ հովվապետին ընդունելուց։ Հովհաննես Դ Ովայեցին գահակալման ութերորդ տարում (841) հեռացել է կաթողիկոսարանից և հաստատվել Այրիվանքում (Գեղարդավանք)՝ նվիրվելով ճգնակեցության։ Սակայն Հայոց Սմբատ Բագրատունի սպարապետը և հայ նախարարները եկեղեցական ժողով են գումարել, արդարացրել կաթողիկոսին և վերահաստատել իր աթոռին։

850-ական թվականների Արաբական արշավանքների հետևանքով Հայաստանում ստեղծված դառնաղետ պայմաններում Հովհաննես Դ Ովայեցին, չնայած ծեր տարիքին, շրջել է երկրով մեկ և ջանացել ոգեպնդել բնակչությանը, ուրացությունից հետո պահել որոշ նախարարների։ Ի հիշատակ արաբ զորապետ Բուղայի արշավանքի ժամանակ նահատակվածների՝ կաթողիկոսը հաստատել է տարեկան տոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հովհաննես Դ Ովայեցի կաթողիկոսի մասին Լուսամուտ կայքում 

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Զաքարիա Ա Ձագեցի

**Զաքարիա Ա Ձագեցի** (ծ. թ. անհայտ, ծննդավայր՝ Կոտայքի Ձագք գյուղ - 877 թ.), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 855 թվականից առ 877 թ.։ Հաջորդել է Հովհաննես Դ Ովայեցուն։ Գահակալել է քաղաքական ծանր պայմաններում, երբ նոր էր ավարտվել հայերի 850-855 թթ. ապստամբությունը արաբական տիրապետության դեմ։ Զաքարիա Ա Ձագեցուն հաջողվում է մեղմել արաբների հալածանքները։ Կաթողիկոսը գործուն մասնակցություն է ունենում հայ-բյուզանդական եկեղեցական հարաբերություններում, պաշտպանում Հայ եկեղեցու դավանությունը Հույն եկեղեցու նկրտումներից, կասեցնում Կ. Պոլսի Փոտ պատրիարքի (858-867, 877-886) Հայ եկեղեցուն քաղկեդոնականություն պարտադրելու փորձերը։ Զաքարիա Ա Ձագեցին Փոտ պատրիարքին հղած իր նամակում հիմնավորում է, որ Հայ եկեղեցու վարդապետությունը համահունչ է երեք տիեզերաժողովների դավանությանը։ 862 թվականին Շիրակավանում Զաքարիա Ա Ձագեցու և Աշոտ իշխանաց իշխանի նախագահությամբ տեղի ունեցած ժողովը մերժում է քաղկեդոնականություն ընդունելու Փոտի առաջարկը։

Զաքարիա Ա Ձագեցու գրչին է պատկանում թվով 14 ճառ, որոնք տեղ են գտել Ճառընտիրների և Տոնապատճառների մեջ։ Դրանք ընթերցվել են եկեղեցական տոների ժամանակ։ Ճառերից մի քանիսը (Ի Մկրտութիւնն, Ի չարչարանս Քրիստոսի, Ի մեծի աւուր շաբաթուն թաղման Տեառն« Ի Յարութիւն Քրիստոսի») շարադրված են Նիկոդեմոսի պարականոն Ավետարանի, Եղիշեի, Հովհան Ոսկեբերանի աշակերտ Թեոփիլոսի, Գրիգոր Նազիանզացու, Բարսեղ Կեսարացու, Եպիփան Կիպրացու համաբնույթ ճառերի հետևողությամբ։ Ճառերի մեծ մասն ունի մեկնողական ուղղվածություն, ինչն հատուկ էր վաղ շրջանի ճառերին։ Զաքարիա Ա Ձագեցու ճառերը կարևոր սկզբաղբյուրեր են Հայ եկեղեցու աստվածաբանության, քրիստոսաբանության, աստվածաշնչական պարականոնների, եկեղեցական ավանդության հետազոտման համար։ Այդ ճառերում կան ուշագրավ մանրամասներ, որոնք հաճախ յուրովի լրացնում են պարականոններից արդեն հայտնի պատումները։ Զաքարիա Ա Ձագեցու ճառերը կարևոր են հայոց լեզվի բառագանձի ուսումնասիրման համար։ Դրանց մեջ առկա բազմաթիվ բառամիավորումներ բացակայում են «Նոր բառագիրք հայկազյան լեզվի» բառարանում։

## Աշխատություններ
* **Զաքարիա կաթողիկոս Ձագեցի** (855-877), Ճառք. Աշխատասիրութեամբ Պօղոս Վրդ. Անանեանի, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1995 (Մատենագրութիւն նախնեաց, ԾԷ)։

## Գրականություն
* '''Օրմանեան Մաղաքիա արքեպս.''', Ազգապատում, հատոր Ա, Կ. Պոլիս, 1912, § 652 եւ հետագա։
* **Անանեան Պօղոս** Վրդ., Զաքարիա Հայոց կաթողիկոսի թղթակցութիւնը Փոտ Պատրարքին հետ, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1992 (Հայագիտական մատենաշար «Բազմավէպ», թիւ 35)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զաքարիա Ա Ձագեցի կաթողիկոսի մասին Լուսամուտ կայքում 

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Dangerous - The Short Films

***Dangerous - The Short Films***, տեսահոլովակների և ելույթների հավաքածու, տեսահոլովակները Dangerous ալբոմից են։ Ի սկզբանե այս հավաքածուն թողարկվել էր 1993 թվականին VHS ֆորմատով Buena Vista Home Video-ի կողմից, իսկ 2001 թվականին DVD տարբերակով։ Այն նաև թողարկվել է 2008 թվականին Dangerous/Dangerous - The Short Films հավաքածուի կազմում, որը իրենից ներկայացնում է Dangerous ալբոմը և Dangerous - The Short Film-ը միասին մեկ տուփում։

## Ցանկ
# "Program Start"
# "Brace Yourself"
# "Reaction To Black or White"
# "Black or White"
# "Black or White: Behind The Scenes"
# "Grammy Legend Award 1993"
# "Heal the World" (Super Bowl XXVII halftime version)
# "Remember the Time: Behind The Scenes"
# "Remember the Time"
# "Will You Be There"
# "In the Closet: Behind The Scenes"
# "In the Closet"
# "Ryan White"
# "Gone Too Soon"
# "NAACP Image Awards"
# "Jam: Behind The Scenes"
# "Jam"
# "Introduction To Heal the World"
# "Heal the World"
# "Give In to Me"
# "I'll Be There" (Pepsi Commercial)
# "Who Is It"
# "Dangerous: Behind The Scenes"
# "Dangerous"
# Credits ("Why You Wanna Trip on Me")

## Հավաստագրում

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1993 ալբոմներ
Կատեգորիա:2001 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի տեսաերիզներ
Մոլդովայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական

[thumb|300px|Մոլդովայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ([2015)]]
**Մոլդովայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը** ներկայացնում է Մոլդովան ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Սովետական Միության անկումից հետո, հավաքականը խաղացել է իր առաջին միջազգային խաղը Վրաստանի դեմ հուլիսի 2, 1991։

## Մարզչական կազմը
* Գլխավոր մարզիչ՝ Գավրիլ Բալինթ

## Հավաքականի կազմը
*[[Ապրիլի 5]], [[2010]]*

#### Ներկա կազմ

## Արտաքին հղումներ
* Մոլդովայի Ֆուտբոլի Ասոցացիայի կայքը

Կատեգորիա:Մոլդովա
Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ
Video Greatest Hits - HIStory

***Video Greatest Hits – HIStory***-ը Մայքլ Ջեքսոնի լավագույն հիթերի հավաքածուն է, որն ի սկզբանե թողարկվել էր 1995 թվականին VHS ֆորմատով Sony Music Video Enterprises-ի կողմից, իսկ 2001-ին DVD տարբերակով։ DVD տարբերակը պարունակում է որոշ հոլովակների լրիվ տարբերակները։

## Հոլովակների ցանկ
# Brace Yourself
# *[[Billie Jean]]* (*[[Thriller]]*, 1983 թվականի հունվար)
# *[[The Way You Make Me Feel]]* (9 րոպեանոց տարբերակ) (*[[Bad]]*, 1987 թվականի նոյեմբեր)
# *[[Black or White]]* (Լրիվ "Լուսան" տարբերակը) (*[[Dangerous]]*, 1991 հոկտեմբեր)
# *[[Rock with You]]* (*[[Off the Wall]]*, 1979 թվականի նոյեմբեր)
# *[[Bad (Մայքլ Ջեքսոնի երգ)|Bad]]* (18 րոպեանոց տարբերակը) (*Bad*, 1987 թվականի սեպտեմբեր)
# *[[Thriller (երգ)|Thriller]]* (*Thriller*, 1984 թվականի հունվար)
# *[[Beat It]]* (*Thriller*, 1983 թվականի փոտրվար)
# *[[Remember the Time]]* (*Dangerous*, 1992 թվականի փետրվար)
# *[[Don't Stop 'til You Get Enough]]* (*Off the Wall*, 1979 թվականի հուլիս)
# *[[Heal the World]]* (*Dangerous*, 1992 թվականի նոյեմբեր)

## Սերտեֆիկացիա

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1995 ալբոմներ
Կատեգորիա:2001 ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի տեսաերիզներ
HIStory on Film, Volume II

***HIStory on Film, Volume II***-ն իրենից ներկայացնում է Մայքլ Ջեքսոնի տեսահոլովակների հավաքածու, որը թողարկվել է 1997 թվականին Sony Music Video Enterprises-ի կողմից։

## Հոլովակների ցանկ
### Առաջին կողմ
# Programme Start
# *HIStory* Teaser Trailer
# "Billie Jean" (*[[Motown 25: Yesterday, Today, Forever|Motown 25: Yesterday, Today and Forever]]*)
# "Beat It"
# "Liberian Girl"
# "Smooth Criminal" (Ամբողջ "Moonwalker" տարբերակը)
# 1995 MTV Video Music Awards-ի ելույթ
#* "Don't Stop 'til You Get Enough" / "The Way You Make Me Feel" / "Jam" / "Scream" / "Beat It" / "Black or White" / "Billie Jean"
#* "Dangerous"
#* "You Are Not Alone"
# "Thriller"

### Երկրորդ կողմ
# "Scream" (զուգերգ Ջանեթ Ջեքսոնի հետ)
# "Childhood" ("Free Willy 2"-ից)
# "You Are Not Alone"
# "Earth Song"
# "They Don’t Care About Us"
# "Stranger in Moscow"
# "Blood on the Dance Floor" (Refugee Camp Mix)
# "Brace Yourself"

## Սերտեֆիկացիա

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1997 ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի տեսաերիզներ
The One (DVD)

**The One**, Մայքլ Ջեքսոնի DVD-ն, թողարկել է CBS-ը 2004 թվականի հունվարին։ Այն վաճառվել է 50,000 օրինակով։

## Հոլովակների ցանկ
### Համերգներ
# I Want You Back
# Billie Jean
# Wanna be Startin' Somethin'
# Don't Stop til' you get Enough
# You Rock my World
# Thriller
# We Are the World
# One More Chance
# Black or White
# Another Part Of Me
# Workin' Day and Night
# Smooth Criminal
# They Don't Care About Us
# Blood on the Dance Floor
# Beat It
# Man in the mirror

## Սերտեֆիկացիա

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:2004 ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի տեսաերիզներ
Number Ones (DVD)

***Number Ones***-ը Մայքլ Ջեքսոնի վիդեոալբոմն է, որը թողարկվել է 2003 թվականի նոյեմբերի 13-ին Epic Records-ի կողմից։ Այն պարունակում է հոլովակներ սկսած *[[Off the Wall]]* ալբոմից մինչ *[[Invincible (Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմ)|Invincible]]* ալբոմ։ *Number Ones*-ը արժանացել է քննադատների գովեստի խոսքերի և ունեցել է կոմերցիոն մեծ հաջողություն։

*Number Ones*-ը թողարկվել է համանուն ալբոմի առաջխաղացման համար, սակայն DVD և CD տարբերակները պարունակում են տարբեր քանակությամբ երգեր։ Ալբոմը դարձել է 30x Պլատինե Ավստրալիայում և ԱՄՆ-ում։ Այն վաճառվել է ավելի քան 2 միլիոն օրինակով։

Բացի ԱՄՆ-ից ալբոմը այլ երկրներում թողարկվել է 2003 թվականի նոյեմբերի 13-ին։ Ալբոմի տևողությունը կազմում է 91 րոպե և պարունակում է 15 հոլովակ։ Նրանցից որոշները կարճ տարբերակով են ներկայացված, որոշները՝ երկար։ "I Just Can't Stop Loving You" (1987), "Break of Dawn" (2001), նոր ձայնագրված "One More Chance" (2003) և "Ben" երգի կենդանի կատարումները չեն ներառվել DVD տարբերակում, իսկ "Blood on the Dance Floor"-ը (1997) չի ներառվել CD տարբերակում։

## Երգացանկ
# "Don't Stop 'til You Get Enough" (4:11)
# "Rock with You" (3:22)
# "Billie Jean" (4:55)
# "Beat It" (4:56)
# "Thriller" (13:43)
# "Bad" (4:20)
# "The Way You Make Me Feel" (կարճ տարբերակ) (6:43)
# "Man in the Mirror" (5:02)
# "Smooth Criminal" (արագացված տարբերակը) (4:16)
# "Dirty Diana" (5:08)
# "Black or White" (կարճ տարբերակը) (6:22)
# "You Are Not Alone" (5:37)
# "Earth Song" (7:29)
# "Blood on the Dance Floor" (4:15)
# "You Rock My World" (կարճ տարբերակը) (10:26)

## Կոմերցիոն
DVD-ն դարձել է 30x Պլատինե ԱՄՆ-ում, 1,3 միլիոն օրինակով վաճառվելու շնորհիվ։ 25x Պլատինե այն դարձել է Ավստրալիայում 300,000 օրինակով վաճառվելու շներհիվ։ Ճապոնիայում այն դարձել է Ոսկե 100,000 օրինակով վաճառվելու շնորհիվ։ 25,000 օրինակով վաճառվելու շնորհիվ Իսպանիայում այն դարձել է կրկնակի Պլատինե։ Նոր Զելանդիայում այն վաճառվել է 30,000 օրինակով և դարձել է 6x Պլատինե as well as gold by the Polish Society of the Phonographic Industry for the sales of at least five thousand units in Poland.:

## Սերտեֆիկացիա

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:2003 ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի տեսաերիզներ
Քիլ

**Քիլ** ( ), քաղաք Գերմանիայում, Շլեզվիգ-Հոլշթայն երկրամասի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Բալթիկ ծովի Քիլյան ծոցի ափին։ Ջրանցքով կապված է Հյուսիսային ծովի հետ։ Խոշոր նավահանգիստ է։ Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում էր 238.049 ։

## Պատմություն
Քիլը հիմնադրվել է 1233-1242 թթ. ընթացքում՝ դուքս Ադոլֆ Հոլշթայնացու կողմից։ Այստեղ է ծնվել Ռուսական կայսր Պետրոս 3-րդը (1761-1762)՝ ռուսական գահին Ռոմանովների դինաստիայի Հոլշթայն-Օլդենբուրգյան ճյուղի առաջին ներկայացուցիչը։
1918 թ. նոյեմբերի 3-ին Քիլի նավաստիների ապստամբությամբ սկսվեց Գերմանիայում Նոյեմբերյան հեղափոխությունը։

## Քույր քաղաքներ
Քիլը բարեկամական և գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

* Օրհուս, Դանիա (2019)
* Անթաքիա, Թուրքիա (2012)
* Բրեստ, Ֆրանսիա (1964)
* Քովենթրի, Մեծ Բրիտանիա (1947)
* Գդինյա, Լեհաստան (1985)
* Կալինինգրադ, Ռուսաստան (1992)
* Մոշի, Տանզանիա (2009)
* Սամսուն, Թուրքիա (2010)
* Սան Ֆրանցիսկո, ԱՄՆ (2017)
* Սովետսկ, Ռուսաստան (1992)
* Շտրալզունդ, Գերմանիա (1987)
* Տալլին, Էստոնիա (1986)
* Վաասա, Ֆինլանդիա (1967)
* Վանաձոր, Հայաստան (2020)

## Պատկերասրահ

Kiel Stadtsicht.jpg|Քաղաքի համայնապատկերը
KielerInnenFoerdeLuftaufnahme.jpg|Նավահանգիստը
Opernhaus Kiel.jpg|Օպերայի շենքը
Holsten strasse Kiel.JPG|Փողոցներից մեկը
Matthias Suessen SH-6920.jpg|Ծովային թանգարանը
Kiel Rathaus 0336.jpg|Քաղաքապետարանը
Geistkaempfer Barlach Kiel.jpg|Էռնստ Բառլախի *Geistkaempfer* քանդակը Նիկոլակիրխեի առջև


### Կլիմա
Քիլին բնորոշ է օվկիանոսային կլիման (*Köppen climate classification*-ի դասակարգման նիշը՝ *Cfb*):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայքը
* Վեբտեսախցիկներ Քիլում

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի նավահանգիստներ
*
Կատեգորիա:Շլեզվիգ-Հոլշտայն
Կատեգորիա:Ռազմական նավահանգիստներ
Այծյամ

մինի
մինի

**Այծյամ**, եղջերուների ընտանիքի երկկճղակավոր կաթնասուն կենդանի։ Տարածված է Եվրոպայում և Ասիայում։ Ապրում է անտառատափաստաններում, հարթավայրային և լեռնային ոչ խիտ անտառներում, բարձրանում է մինչև 3000 մ բարձրության լեռները։

Մարմինը համեմատաբար կարճ է՝ երկարությունը՝ մինչև 140 սմ, բարձրությունը՝ 90 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 55-60 կգ։ Վիզը երկար է, գլուխը՝ փոքր, ոտքերը երկար են՝ ամուր կճղակներով։ Մորթին գեղեցիկ է. ամռանը շիկակարմիր է, ձմռանը՝ գորշ։ Սնվում է խոտաբույսերով, վայրի պտուղներով ու հատապտուղներով, տերևներով։ Անտառը նրա արոտավայրն է և թաքստոցը։ Սիրում է նաև առափնյա եղեգնուտներն ու անտառամիջյան բացատները։

Ամռանն արածում է առավոտյան, երեկոյան ու գիշերը, իսկ ցերեկվա շոգին թաքնվում է ստվերում և հանգստանում։ Ցուրտ օրերին կեր է որոնում օրվա ցանկացած ժամի։ Շատ լավ լողում է։ Առատ ձյան ժամանակ դուրս է գալիս ճանապարհի վրա։ Ունի սուր հոտառություն, տեսողություն ու լսողություն։ Արուն ունի եղջյուրներ, որոնք սկսում են աճել ձմռանը, իսկ հաջորդ տարվա գարնանը դրանց աճը դադարում է։ Սկզբում եղջյուրն ունենում է մեկ ուղղաձիգ ճյուղ։ Դեկտեմբերին այն ընկնում է, և հունվարից սկսում են աճել նոր՝ ճյուղավորված եղջյուրներ։ Բազմացման շրջանում, որը սկսվում է ամռան երկրորդ կեսից, էգի համար արուների միջև տեղի է ունենում կատաղի պայքար և շատ հաճախ ավարտվում է փոխադարձ վնասվածքներով։ Մայիսին մայր այծյամն ունենում է 2-3 ձագ։ Առաջին օրերին ձագերը մնում են թավուտում՝ խոտերի մեջ պառկած, իսկ հետո ոտքի են կանգնում և գնում մոր հետևից։ 2 շաբաթ անց փոքրիկները կարող են իրենց մոր նման արագ վազել։ Մայր այծյամը հոգատար է ձագուկների նկատմամբ։ Նրանց կաթով կերակրում է 6-8 ամիս, մինչև կարողանան ինքնուրույն սնվել։ Ձագերը մոր հետ շրջում են մինչև հաջորդ գարնանը նոր ձագերի հայտնվելը։ Ամռանը հասուն այծյամը թափառում է միայնակ, աշնանը նրանք միավորվում են խառը (արուներ, էգեր, ձագեր) խմբերում (20-30, երբեմն՝ 50-100 այծյամ)։ Հայաստանի պայմաններում խմբերը փոքր են լինում։ Այծյամի ձագերը հեշտ ընտելացող, հեզ արարածներ են. որսորդներն ու անտառապահները երբեմն նրանց բռնում և պահում են տանը։

Որսորդներն այծյամներին հետապնդում են համեղ մսի, գեղեցիկ մորթու և եղջյուրների համար։ Այծյամներին հալածում են վայրի գազանները՝ գայլը (նրանց հիմնական թշնամին է), աղվեսը, անտառային կատուն, լուսանը, թափառող շները։ Ձագերը հաճախ դառնում են արծվի, ցինի, անգղի և բվեճի որս։ Այծյամների կյանքի տևողությունը 16 տարի է։ Այծյամը Հայաստանի բնության սքանչելի զարդերից է. նրան պահպանելը բոլորիս պարտքն է։
* Հոդվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Դպրոցական Մեծ հանրագիտարանի Այծյամ հոդվածից

Կատեգորիա:Երկկճղակավորներ
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ