Ֆիջիական խոհանոց

**Ֆիջիական խոհանոց** (), ավանդական խոհանոց, որը տարածված է Ֆիջիում, համարվում է  Օվկիանիայի ավանդական խոհանոցի մի մասը: Ավանդական ուտեստները պատրաստվում են հիմնականում գյուղացիական տնտեսություններում աճեցված մթերքներից՝ առաջին հերթին կոճղեզներից ու կոկոսից: Գաղութատիրության ժամանակաշրջանում լայն տարածում է գտել բրինձը, ցորենն ու թեյը։ Ֆիջիական խոհանոցը հայտնի է իր ծովամթերքներով և տարբեր կանաչ բանջարեղեններով, այդ թվում՝ «օտա»-ն՝ անտառային պտերի երիտասարդ ընձյուղներով և «բելե»-ն, որն իր համով նման է սպանախին: Ֆիջիական խոհանոցի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել հնդկացիների սննդի ավանդույթները, որոնց Բրիտանական կայսրությունը բերել էր Ֆիջիի գաղութ որպես աշխատավորներ։

## Սննդային ավանդույթներ
մինի|300px|Կոկոդա - հում ձուկ սոուսով և բանջարեղենով
Ավանդական նախաճաշը ներառում է տարածաշրջանային ուտեստներ, ինչպիսիք են ռոտին և կարրին, խաշած տարոն, ձկնապուրը, երբեմն կարագով կրեկերը, ինչպես նաև այնպիսի մթերքներ, ինչպիսիք են հացը, եգիպտացորենի փաթիլները, կաթը, թեյը և սուրճը: Դիետան համեմատելի է հարևան կղզիների երկրների հետ, ինչպիսիք են Սամոան և Տոնգան: Այդ երկրներն ընդգրկող հին առևտրային ուղիների շնորհիվ հասանելի է սննդամթերքի լայն տեսականի:

Մեծ ժողովրդականություն են վայելում հավի և գառան միսը, մինչդեռ տավարի և խոզի մսով ուտեստները պատրաստվում են հատուկ առիթների համար, ինչպիսիք են հարսանիքները: Գառան և հավի մսից երշիկները և ձվերը հաճախ սպիտակուցի ամենաէժան աղբյուրներն են տնային պայմաններում: Ֆիջիացիներն իրենց սպիտակուցը ստանում են հիմնականում ծովամթերքից։ Շատ տեղացի երեխաներ հաճույքով գնում են ձկնորսության, որպեսզի ճաշակեն ձկան խորտիկներ: Ափի երկայնքով ապրող բնիկ ժողովուրդների համար քաղցրահամ ջրերի և ծովային խեցգետինները, միդիաները, կակղամորթերը, ծովոզնիները, հոլոթորիաները, ոստրեները, օմարները, ձկները, խեցգետինները, ութոտնուկները և կաղամարը երկար տարիներ եղել են սննդի հիմնական աղբյուրը։ Երկար տարիներ կերել են նաև կրիաների միսը, սակայն ուտելու սովորությունների փոփոխության և կենդանիների թվի նվազման պատճառով Ֆիջիի կառավարությունը խստորեն սահմանափակել կամ արգելել է վտանգված տեսակների օգտագործումը: Ֆիջիացիները շնաձկներ չեն ուտում, քանի որ կարծում են, որ դրանք ներկայացնում են ծովային աստված Դակուվակային:

Կոկոսի կաթը, ծովի ջուրը, հնդկական համեմունքները, սոխը, գազարը, սխտորը, կոճապղպեղը, լայմը, կիտրոնը, կարրիի տերևները և չիլի պղպեղը հիմնական համեմունքներն են, իսկ  սոյայի և ոստրեի սոուսները հայտնի հավելումներ են, ինչը վկայում է չինական ազդեցության մասին:

Գյուղերում ավանդական ճաշը բաղկացած է շոգեխաշած, օսլա պարունակող մթերքներից, ինչպիսիք են կասավան կամ տարոն, ինչպես նաև եղեգնաշաքարով քաղցրացված ապուրը և թեյը: Հնդկա-ֆիջիացիները ճաշին ուտում են ավանդական կերակուրներ՝ բրինձ, դալ և մսով կամ բանջարեղենով կարի աղցանով կամ չատնիով: Մասալա թեյը հնդկաֆիջիական շատ տնային տնտեսությունների հիմնական ըմպելիքն է: Սակայն, քաղաքային բնակչության  մեծամասնությունը նախընտրում է մատչելի արևմտյան արագ սննունդը, որն այժմ դարձել է երիտասարդ սերնդի շրջանում տարածված կերակուր:

Ավանդական ընթրիքը հաճախ իրենից ներկայացնում է նրբաճաշակ մսային այնպիսի կերակրատեսակներ, ինչպիսիք են շոգեխաշած միսը, ապուրները, կարիները, կարտոֆիլի ֆրին և նույնիսկ ավանդական կավաշեն վառարանում պատրաստված  կերակուրները, որոնք կոչվում են լովո (նման է ումուի  կամ հանգիի): Սովորաբար այդ ուտեստները մատուցվում են հասարակ  աղցանի և բրնձի կամ արմատային բանջարեղենի հետ: Ֆիջիական սննդակարգը հիմնված է նաև այնպիսի  ուտելի վայրի բույսերի վրա, ինչպիսիք են անտառային պտերները և վայրի խոտերը, որոնք այժմ լայնորեն վաճառվում են սննդամթերքի շուկաներում: Բանջարաբույսերից համեմը և անանուխը, լայնորեն օգտագործվում են ինչպես քաղցր, այնպես էլ կծու կերակուրներին համ ավելացնելու համար: Սննդակարգում օգտագործվում են նաև տարբեր տեսակի պահածոներ, որոնցից  առավել  տարածված են պահածոյացված սկումբրիան, սարդինան, թունան, պահածոյացված լոբին, տավարի և գառան միսը, խտացրած կաթը:

մինի|ձախից|300px|Լովոն գետնի տակ տաքացված քարերի վրա կերակուր պատրաստելու ավանդական եղանակ է

Ֆիջիական խոհանոցում առավել հայտնի են նախուտեստները, որոնք ուտում են ճաշերի միջև ընկած ժամանակահատվածում՝ հաճախ առավոտյան և կեսօրին թեյի հետ միասին: Ոչ պակաս տարածված են նաև աղանդերները։ Աղանդերային ուտեստները ներառում են շոգեխաշած կոկոսի պուդինգը, որը հարուստ է շաքարով և ճարպերով: Այրված շաքարավազի պուդինգը (պուրինի կամ պուդինի) ֆիջիական խոհանոցի ամենահայտնի պուդինգներից է։ Ճաշատեսակը, ամենայն հավանականությամբ, իր արտաքին տեսքի համար է պարտական բրիտանացիներին՝ հաշվի առնելով նրանց սերը հացաբուլկեղենի և շոգեխաշած պուդինգների նկատմամբ: Պուդինգների մեծ մասում որպես հիմնական բաղադրիչներ օգտագործվում են կոկոսի սերուցք, կարամելացված շաքար, ալյուր և փխրեցուցիչ: Խառնուրդը լցնում են կաղապարների մեջ և շոգեխաշում 1-2 ժամ։ Համը բարելավելու համար երբեմն ավելացնում են դարչին կամ չամիչ։ Մեկ այլ տեղական աղանդեր է  խիտ կարկանդակը, որը նման է բծավոր դիկի, բայց համեմված է հիլով, կոճապղպեղով, խտացրած կաթով, կոկոսի կաթով և շաքարեղեգի օշարակով: Այն ուտում են տաք կամ սառը վիճակում՝ վրան կարագ քսած։ Մեկ այլ հայտնի աղանդեր է վակալոլոն, որը պատրաստվում է քերած մանյոկայից, կոճապղպեղից, շաքարավազից, հիլից և կոկոսի կաթից։ Խառնուրդից ձևավորվում են փոքր հարթ բլիթներ, դրանք փաթաթում բանանի տերևներով և շոգեխաշում: Ուտելիքը  ներառում է մի շարք հնդկական համեմունքներ՝ համը բարձրացնելու համար: Ֆիջիացիների շրջանում շատ տարածված են եփած խյուսով, դդմով կամ արքայախնձորով պատրաստված կարկանդակները:

Լովոն պատրաստելիս ուտելիքը փաթաթում են ու մի քանի ժամ եփում հողով ծածկված ու տաքացված քարերի վրա։ Որպես մսի համեմունքներ օգտագործվում են սոյայի սոուս, սխտոր, չիլի պղպեղ և կոճապղպեղ։ Ձուկը սովորաբար պատրաստում են շոգեխաշման միջոցով, տարոյի տերևներով, սոխով, սխտորով, չիլի պղպեղով և կոկոսի կաթով, ճաշատեսակը կոչվում է «*Fish-in-lolo*»: Լովոյի ջեռոցում եփելու մեկ այլ սովորական ուտեստ է պալուսամին, որը համարվում է հայտնի հավելում ինչպես բուսական, այնպես էլ ոչ բուսական ուտեստների համար: Պալուսամին պատրաստվում է տարոյի երիտասարդ, նուրբ տերևներից, կոկոսի կաթից, կոճապղպեղից, սխտորից, չիլի պղպեղից, լայմի հյութից, աղից։ Ճաշատեսակը կարող է ներառել ձուկ կամ աղ դրած տավարի կամ գառան միս: Պալուսամին համարվում է  ճաշացանկի հիմնական ուտեստ,  ռուռուի հետ միասին, որը համանման ուտեստ է պատրաստված տարոյի տերևներից: Յամսը, մանիոկան և տարոն հիմնական օսլա պարունակող մթերքներն են, որոնք օգտագործվում են լովոյի պատրատման ժամանակ: Դրա պատրաստման համար շատ մարդիկ են պահանջվում, ինչին  առանձնահատուկ նշանակություն են տալիս։

## Բաղադրիչներ
մինի|300px|Տարոն և կոկոսները Նանդի շուկայում
Տարոն Ֆիջիական խոհանոցի ամենակարևոր մթերքներից  է: Դրա արմատապտուղները հասանելի են 70 տարբեր տեսակներով, որոնք եփելուց հետո դառնում են վարդագույն, դեղին կամ սպիտակ: Այն կարելի է աճեցնել ցանկացած հողային պայմաններում։ Տարոն մանրաթելերի հարուստ աղբյուր է։

Մանիոկան կամ տավիոկան փոխարինել է յամսին և ներկայումս համարվում է  Ֆիջիում ամենաշատ աճեցվող և սպառվող հիմնական մշակաբույսը: Արմատապտուղը եփում են աղաջրի մեջ, մինչև փափկի և ուտում ռագուի ու կարիի հետ։

Կումալան ավանդաբար չի եղել Ֆիջիի բնիկ ժողովրդի հիմնական սննդամթերքներից: Այն բերվել է Պապուա Նոր Գվինեայից։ Այն հեշտ է աճեցվում  և լավ բերք է տալիս, համարվում է բոլոր արմատապտուղներից ամենաէժանը։ Օգտագործվում է ապուրներ, ռագու կամ կարրի պատրաստելու համար։

Հացի ծառ՝ սեզոնային ծառատեսակ է։ Աճեցվում է գյուղական բանջարանոցներում։

Բրինձը բերվել է հնդիկ ներգաղթյալների կողմից և աճեցվում է Ֆիջիում ներքին օգտագործման համար:

Տարոյի տերևը՝ ռուռուն համարվում է ամենակարևոր մշակաբույսերից մեկը Ֆիջիական համայնքների համար: Այն օգտագործվում է ինչպես ամենօրյա ընթրիքների, այնպես էլ ծիսական ճաշերի՝ պալուսամի պատրաստելու համար։

Բելեն սննդարար կանաչ տերևավոր բանջարեղեն է, որը լայնորեն տարածված է Օվկիանիայի կղզիներում: Տերևները վիտամինների և հանքանյութերի հարուստ աղբյուր են, ինչպիսիք են երկաթը և մագնեզիումը, A և C պրովիտամինները, ինչպես նաև պարունակում է շատ բարձր մակարդակի ֆոլաթթու, որը կարևոր սննդանյութ է հղի և կրծքով կերակրող կանանց համար:

Տուբուան Ֆիջիական խոհանոցի մեկ այլ հանրահայտ  բանջարեղեն է: Ֆիջիացիներն ուտում են նաև դդմի, մանիոկիի և քաղցր կարտոֆիլի տերևներ։

Տեղի բնակիչները հատուկ վերաբերմունք ունեն կոկոսի նկատմամբ։ Այն աճեցվում է ափամերձ շրջանների մեծ մասում: Կոկոսը ոչ միայն օգտագործվում է որպես սնունդ, այլև կարևոր դեր է խաղում Ֆիջիի տնտեսության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Fijian cuisine // The Rough Guide to Fiji: — London: Rough Guides[англ.], 2014. — 256 s. — ISBN 978-0-24-101457-8.
* Ian Osborn. Fijian cuisine // The Rough Guide to Fiji: — London: Penguin, 2008. — 296 s. — ISBN 978-1-40-538090-4.
* Roger Haden. Food Culture in the Pacific Islands:  — London: Bloomsbury Publishing, 2009. — 280 s. — (Food Culture around the World). — ISBN 978-0-31-334493-0.

Կատեգորիա:Խոհանոց ըստ երկրի