Սիրողական թատրոն

thumb|Հոբովենի սիրողական դրամատիկական ընկերության ներկայացում «Տեսեք, թե ինչպես են նրանք վազում», 1954 թվական

**Սիրողական թատրոն** կամ **սիրողական դրամատուրգիա՝** հանդես են գալիս սիրողական դերասաններ և երգիչներ։ Սիրողական թատերական խմբերը կարող են բեմադրել ներկայացումներ, ռեվյուներ, մյուզիքլներ, թեթև Օպերա, մնջախաղ կամ էստրադային շոուներ, և դա անում են հանուն սոցիալական ակտիվության, ինչպես նաև գեղագիտական արժեքների։ Ներկայացումները կարող են տեղի ունենալ տարբեր վայրերում՝ սկսած բացօթյա հրապարակներից, համայնքային կենտրոններից կամ դպրոցներից մինչև անկախ կամ խոշոր մասնագիտական թատրոններ։

Սիրողական թատրոնը տարբերվում է պրոֆեսիոնալ կամ համայնքային թատրոնից նրանով, որ կատարողները սովորաբար չեն վարձատրվում։ Սիրողական դերասանները, ընդհանուր առմամբ, դերասանական միությունների անդամ չեն։

## Սահմանում
Կարծիքները տարբեր են, թե ինչ սահմանում կարելի է տալ «սիրողական» թատրոնին։ Տեխնիկական առումով «սիրողական» է, երբ դերասանը չի ընդունում կամչի պաանջում գումար իր ծառայությունների համար։ Դրա մեկնաբանություններից մեկն էլ հետևյալն է. «Պրոֆեսիոնալի հմտությունից զուրկ, ինչպես արվեստում»։ Մյուսն այն է. «Մարդ, որը զբաղվում է արվեստով, գիտությամբ, ուսումնասիրությամբ կամ մարզական գործունեությամբ որպես զբաղմունք, այլ ոչ թե որպես մասնագիտություն»։

Քիչ հավանական է, որ սիրողական դերասանը դժվար թե լինի դերասանների միության անդամ, քանի որ շատ երկրների միություններ ունեն խիստ քաղաքականություն։ Միացյալ Նահանգներում դերասանների իրավունքների պաշտպանության ասոցիացիան նպատակ ունի պաշտպանելու պրոֆեսիոնալ արդյունաբերությունը և արտիստներին։

Չնայած պրոֆեսիոնալների մեծ մասը զարգացնում են իրենց հմտությունները և սովորում են իրենց արհեստը ճանաչված հաստատություններում, ինչպիսիք են Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիա (Լոնդոն), Ջուլիարդի դպրոց (Նյու Յորք) կամ Դրամատիկական արվեստի ազգային ինստիտուտը (Սիդնեյ), սիրողական դերասանները սովորաբար չունեն մասնագիտական պատրաստվածություն։

Սիրողական թատրոնը (սիրողական դրամատուրգիա) կարող է սահմանվել որպես «թատերական ներկայացումներ, որոնցում ներգրավված մարդիկ չեն վարձատրվում, բայց մասնակցում են իրենց հաճույքի համար»։ Տեղական մակարդակով կազմակերպված թատերական միջոցառումները ծառայում են որպես զվարճանքի աղբյուր հասարակության համար և կարող են դառնալ զվարճալի հոբբի, որին մասնակցելու արդյունքում ձևավորվում են ամուր ընկերական կապեր։ Շատ սիրողական թատերական խմբեր մերժում են «սիրողական» պիտակը և դրա բացասական կապը «դիլետանտիզմի» հետ՝ նախընտրելով իրենց անվանել «դրամատիկական հասարակություններ», «թատերական խմբեր» կամ պարզապես «դերասաններ»։

Շոտլանդացի թատերական գործիչ և գրող Էնդրյու Մակքինոնը 2006 թվականին նկատել է, որ «սիրողական» բառը բացասական երանգ ունի։  Հետևաբար, շատ սիրողական խմբեր վերանվանվում են «հասարակական»։

## Հարաբերություններ պրոֆեսիոնալ թատրոնի հետ
Ֆրանսուա Սելյեն և Կանինգհեմ Բրիջմենը 1914 թվականին գրել են, որ մինչև 19-րդ դարավերջ մասնագետները արհամարհանքով են վերաբերվել սիրողական դերասաններին։ Գիլբերտի և Սալիվանի սիրողական թատերախմբերի ձևավորումից հետո, որոնք արտոնագրվել են սավոյական օպերաներ բեմադրելու համար, մասնագետները խոստովանել են, որ սիրողական հասարակությունները «աջակցում են երաժշտական և դրամատուրգիական մշակույթին։ Նրանք ներկայումս ճանաչվել են որպես օգտակար նախապատրաստական դպրոցներ, և կամավորների շարքերից դուրս են եկել ներկայիս բազմաթիվ ֆավորիտներ»։ Սիրողական դերասանները շարունակում են պնդել, որ իրենք հասարակական աշխատանք են կատարում, մինչդեռ նույնիսկ 1960-ականներին դեռ գոյություն ուներ, «հատկապես մասնագիտական շրջանակներում, խորը կասկած, որ սիրողական թատրոնը իրականում հաստատություն է, որը գոյություն ունի «սիրողական դրամատուրգիայի» սահմանումը տալու համար, որը չի հավակնում արվեստին կամ որպես հիմք ամենահայտնի և քաղաքականապես ճարպիկ անդամների համար»։ Այնուամենայնիվ, շատ պրոֆեսիոնալ դերասաններ սկսել են իրենց հմտությունները սիրողական բեմում։

1988 թվականից հետո Մեծ Բրիտանիայում դերասանների միության անդամությունն այլևս պարտադիր չէ, և պրոֆեսիոնալ նկարիչները կարող են հանդես գալ ցանկացած սիրողական թատերախմբում։ Որոշ սիրողական թատերախմբեր վարձում են պրոֆեսիոնալ ռեժիսորների։ Այս փոփոխությունները խաթարում են սիրողական և պրոֆեսիոնալ թատրոնի սահմանը։ Մեծ Բրիտանիայում սիրողական թատրոնը երբեմն անվանում են «շահույթ չհետապնդող թատրոն»։ Վերջերս «սիրողականների» և «պրոֆեսիոնալների» միջև տարբերությունն էլ ավելի է խառնվել, և պրոֆեսիոնալ ընկերությունները խրախուսում են հասարակության ներգրավումը իրենց արտադրություններում՝ օգտագործելով տեղական սիրողական թատերախմբեր։ Դրա օրինակն է 2016 թվականին Շեքսպիրյան թագավորական թատերախմբի շրջագայությունը՝ «Ամառային գիշերվա երազ․ Պիես ազգի համար» բեմադրությամբ 14 քաղաքներում, որտեղ թատերախումբը հավաքագրում էր սիրողական թատերախմբերի տեղական անդամներին՝ Նիք Բոթոմի և Մեխանիկի կերպարների դերերը կատարելու համար։

## Միացյալ Թագավորությունում

Մեծ Բրիտանիայի ամբողջ տարածքում մարդիկ մասնակցել են սիրողական թատրոններին՝ որպես կատարողներ, անձնակազմ կամ հանդիսատես, և շատ երեխաներ առաջին անգամ հանդիպում են կենդանի թատրոնին ամենամյա Սուրբ ծննդյան մնջախաղի տեղական սիրողական ներկայացումների ժամանակ։ Սիրողական թատրոնը երբեմն կարող է հարթակ դառնալ դերասանական նոր տաղանդների զարգացման համար, քանի որ շատ պրոֆեսիոնալ դերասաններ առաջին անգամ հանդես են եկել սիրողական թատրոնի բեմում, ինչպիսիք են Լիամ Նիսոնը (Սլեմիշ դերասաններ Բալիմենում), Ջեյմի Դորնանը (հոլիվուդյան դերասաններ Բալիմոնիում), Ջեյմս Նեսբիթը (Ուլսթերի երիտասարդական թատրոն) և Նաթան Ռայթը (Դադլիում)։

2002 թվականին բրիտանական սիրողական թատրոնների ամենամեծ կազմակերպության՝ օպերայի և դրամայի ազգային ասոցիացիայի (NODA) կողմից անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ «Մեծ Բրիտանիայում սիրողական թատրոնների հանրային աջակցությունը միատարր չէ», բայց ցույց է տվել, որ ասոցացված խմբերի տարեկան շրջանառությունը կազմում է 34 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ 25,760 ներկայացումների համար՝ 437,800 մասնակիցներով, որոնց 29% - ը 21 տարեկանից ցածր էին, հաճախումները կազմել են 7,315,840։

1991 թվականին Անգլիայում անցկացված ավելի վաղ հետազոտությունը ցույց է տվել, որ սիրողական թատերական խմբերի միայն 19% - ն է կապված ազգային կազմակերպության հետ, ինչը ենթադրում է, որ NODA-ի ավելի ուշ հետազոտությունը չի կարող արտացոլել տեղական համայնքի ներգրավվածության իրական մակարդակը սիրողական թատրոնում։ 2012 թվականին երկրում գործում էին ավելի քան 2500 սիրողական թատերական խմբեր, որոնք տարեկան բեմադրում էին մոտ 30 000 ներկայացում։

### Հովանավոր կազմակերպություններ
Օպերայի և դրամատիկական թատրոնի ազգային ասոցիացիան (NODA)՝ ազգային մասշտաբով սիրողական թատրոնը ներկայացնող ամենամեծ կազմակերպություններից մեկը, հիմնադրվել է 1899 թվականին, և 2005 թվականին հաղորդել Է, որ այն բաղկացած է ավելի քան 2400 սիրողական թատերական խմբերից և 3000 անհատներից, որոնք բեմադրում են մյուզիքլներ, օպերաներ, ներկայացումներ, համերգներ և մնջախաղեր տարբեր վայրերում՝ պրոֆեսիոնալ թատրոններից մինչև գյուղական դահլիճներ։

Մեծ Բրիտանիայի փոքր թատրոնների գիլդիան (LTG) ներկայացնում է ավելի քան 100 անկախ սիրողական թատրոններ ՝ 64-ից 450 տեղանոց լսարանով, մինչդեռ թատերական փառատոնների ազգային ասոցիացիան (NDFA) սպասարկում է մոտ 500 կոլեկտիվների, որոնք մասնակցում են մոտ 100 տեղական թատերական փառատոնների։ Տարածաշրջանային կազմակերպությունները գոյություն ունեն ամբողջ Մեծ Բրիտանիայում։

**Անգլիա**

Համաանգլիական թատերական փառատոնը (AETF) սպասարկում է սիրողական թատերական խմբերին, որոնք մասնակցում են տեղական դրամատիկական փառատոններին, ինչպես նաև հյուրընկալում է նմանատիպ թվով մեկ գործողությամբ և լիամետրաժ պիեսների փառատոններ, որոնք ներկայացնում են նմանատիպ թվով թատերական ընկերություններ։ AETF-ն անցկացնում է համաանգլիական թատերական եզրափակիչներ, որոնց հաղթողները Հյուսիսային Իռլանդիայի, Շոտլանդիայի և Ուելսի ներկայացուցիչների հետ միասին կներկայացնեն Անգլիան հանրային թատրոնների ազգային փառատոնում։

2005 թվականի հունվարի դրությամբ Անգլիայի գեղարվեստական խորհուրդը ոչ մի ֆինանսավորում չի հատկացրել սիրողական և համայնքային թատրոնի ենթակառուցվածքային կազմակերպություններին՝ բացառությամբ երիտասարդական թատրոնի՝ աջակցելով երիտասարդական թատրոնների ազգային ասոցիացիային։ Այլ ասոցիացիաների թվում են *Avon drama Association*-ը, *Woking Drama Association*-ը, *Somerset drama Brotherhood*-ը, *Spalding*-ի սիրողական դրամատիկական և օպերային ընկերությունը և *Greater Manchester drama Federation*-ը (GMDF), որն ամեն տարի փառատոններ է անցկացնում ավելի քան 60 ակտիվ անդամների հետ։

**Շոտլանդիա**

Շոտլանդական հանրային դրամատիկական ասոցիացիան (SCDA), որը հիմնադրվել է 1926 թվականին, զբաղվում է Շոտլանդիայում հասարակական դրամայի բոլոր ասպեկտների խթանմամբ։ 2004-2005 թվականներին ՍԿԴԱ - ն ստացել է 50,000 ֆունտ ստեռլինգ ֆինանսավորում Շոտլանդիայի արվեստի խորհրդի կողմից։

**Ուելս**

Ուելսի դրամատիկական ասոցիացիան (DAW), որը հիմնադրվել է 1934 թվականին, գոյություն ունի հասարակության մեջ մարդկանց դրամատուրգիայի մեջ ստեղծագործորեն ներգրավվելու հնարավորությունները ընդլայնելու համար։ Դրան նպաստում են ուսումը, գրական նոր նախաձեռնությունները և մուտքը դեպի հսկայական մասնագիտացված գրադարան, որտեղ պահվում են պիեսներ, խաղային հավաքածուներ և տեխնիկական թատերական գրականություն։

**Հյուսիսային Իռլանդիա**

Ուլստերի դրամատիկական փառատոնների ասոցիացիան (AUDF) բաղկացած է երեք ներկայացուցիչներից․ փառատոնի մասնակից, Եկեղեցու դրամատիկական լիգա և երիտասարդ ֆերմերների ակումբ։ Հիմնադրվել է 1949 թվականին, նպատակ ունի «զարգացնելու սիրողական դրամատուրգիան թատերական փառատոնների անցկացման, Ուլստերի դրամատիկական փառատոնների միջև կապերի և համագործակցության միջոցով և կապեր հաստատել Հյուսիսային Իռլանդիայի և այլ տարածաշրջանների նմանատիպ կազմակերպությունների հետ»։

### Խոշոր փառատոններ
Մեծ Բրիտանիայում անցկացվում են բազմաթիվ տեղական սիրողական թատերական փառատոններ, ինչպես նաև երկու խոշոր ազգային և մեկ միջազգային փառատոն։
*Ազգային համայնքային թատրոնների փառատոն, որն անցկացվում է չորս տարածաշրջանային ասոցիացիաների կողմից
*Թատերական փառատոնների ազգային ասոցիացիայի կողմից անցկացվող Բրիտանական «All Winners» փառատոնը
*Գիլբերտի և Սալիվանի միջազգային փառատոնը ճանաչված մրցույթ է Բաքսթոնում

### Մրցույթներ
Մեծ Բրիտանիայում անցկացվում են մի շարք մրցույթներ, որոնք կազմակերպվում են տարբեր կազմակերպությունների կողմից։
*Մեծ Բրիտանիայի փոքր թատերական գիլդիան (*LTG*) դրամատուրգների մրցույթ է, որն անցկացվում է երկու - երեք տարին մեկ։ 
*Թատերական փառատոնների ազգային ասոցիացիա (*NDFA*) - երկու դրամատուրգների մրցույթ է՝ վկայականով և դրամական մրցանակով։
**Ջորջ Թեյլորի հիշատակի մրցանակ (1979)՝ ի հիշատակ սիրողական թատրոնի հիմնադրի, որը համատեղ ֆինանսավորվում է *Amateur Stage*-ի և *NDFA*-ի կողմից։
**Նեն Նաթոլի հիշատակի մրցանակ (1994)՝ երիտասարդական խմբերի համար նոր ստեղծագործություններ ստեղծելու և թատերական փառատոններին մասնակցությունը խրախուսելու համար (ի հիշատակ Մանչեսթերի և դրամատիկական արվեստի շրջանային ֆեդերացիայի քարտուղարի։
*Շոտլանդական հանրային դրամատիկական ասոցիացիան (ՍԿԴԱ) Մեծ Բրիտանիայի նոր կարճամետրաժ պիեսների ամենամեծ մրցույթն է ՝ «Play on Words», որտեղ լավագույն երեք աշխատանքները ստանում են պրոֆեսիոնալ սցենարիստների աջակցությունը։
*Սիրողական երաժշտական թատրոնի մրցույթ (2009) - միավորում է սիրողական թատերական խմբերին Շոտլանդիայից։
*Ուելսի դրամատիկական ասոցիացիա / *Cymdeithas Ddrama Cymru* (*DAW*) - դրամատուրգների մրցույթ ուելսերեն կամ անգլերեն մեկ գործողությամբ պիեսների համար, որոնք տևում են 20-ից 50 րոպե։ Սա ամենամյա միջոցառում է, որին մասնակցում են 250 մասնակիցներ ամբողջ աշխարհից։ Որոշ տարիներին հայտերն ընդունվում են որոշակի թեմայով։
*Հանրային թատրոնների ազգային փառատոն-Ջեֆրի Ուիթվորթի (Բրիտանական դրամատիկական լիգայի հիմնադիր) մրցանակ «Լավագույն օրիգինալ չհրապարակված պիեսի համար, որի պրեմիերան կայացել է Մեծ Բրիտանիայի ցանկացած վայրում՝ հանրային թատրոնների ազգային փառատոնի առաջին փուլում»։

## ԱՄՆ

Միացյալ Նահանգներում սիրողական թատրոնը սովորաբար կոչվում է համայնքային թատրոն։ 2009 թվականին ամերիկյան հասարակական թատրոնների ասոցիացիայում եղել է 923 անդամ կազմակերպություն։ Այս կազմակերպության անդամակցությունը կամավոր է եղել, ուստի ԱՄՆ-ում համայնքային թատերական կազմակերպությունների ճշգրիտ թիվը անհայտ է։

Չնայած տեղական թատրոնի դերասանները, ընդհանուր առմամբ, ոչ պրոֆեսիոնալ են եղել, կար դերասանական աջակցության ասոցիացիայի դրույթ, որը թույլ է տվել երկու աշխատավարձ ստացող պրոֆեսիոնալ դերասանների՝ հանդես գալ որպես հյուր կատարողներ՝ համայնքային թատրոնի արտադրության մեջ։

Համայնքային թատերական կազմակերպություններն իրավունք ունեն շահույթ չհետապնդող կարգավիճակ ստանալ Միացյալ Նահանգների ներքին եկամուտների օրենսգրքի 501(գ) հոդվածի համաձայն։

### Հովանավոր կազմակերպություններ
Ամերիկյան համայնքային թատրոնների ասոցիացիան (American Association of Community) Միացյալ Նահանգների հանրային թատրոնների խոշորագույն ասոցիացիան է։ Ըստ իրենց կայքի՝ «AACT-ը շահույթ չհետապնդող կորպորացիա է, որը սպասարկում է ինչպես անհատներին, այնպես էլ կազմակերպություններին՝ տրամադրելով փորձագիտական գիտելիքներ, օգնություն և աջակցություն, որպեսզի համայնքային թատրոնները կարողանան ապահովել լավագույն թատերական փորձը ինչպես մասնակիցների, այնպես էլ հանդիսատեսի համար»: Ի թիվս այլ բաների՝ ACT-ը հովանավորում է Ազգային թատերական փառատոնը, որն անցկացվում է կենտ տարիների ընթացքում:

## Ավստրալիա
Անկախ թատրոնների ասոցիացիան (*Independent Theatre Association*) սիրողական կամ հասարակական դրամատուրգիայի ոլորտում առաջատար կազմակերպություն է Արևմտյան Ավստրալիայում։ Ավստրալիայի սիրողական թատրոնը կախված է կամավորների ջանքերից, և սիրողական թատրոններից շատ քչերն են աշխատավարձ վճարում, չնայած ոմանք հավաքարարներ են վարձում։ Սիրողական դերասանական աշխատանքի փորձը բարձր է գնահատվում սկսնակ մասնագետների կողմից։ Ֆինլի ամենամյա մրցանակաբաշխությունը շնորհվում է մի քանի անվանակարգերում թատրոնների նվաճումների համար։

## Նոր Զելանդիա
Նոր Զելանդիայում կան բազմաթիվ սիրողական թատերական հասարակություններ, որոնք հաճախ անվանում են համայնքային թատրոններ։ Հովանավոր կազմակերպությունը կոչվում է *Theatre New Zealand* (պաշտոնապես Նոր Զելանդիայի թատերական ֆեդերացիա) և ստեղծվել է 1970 թվականին Բրիտանական դրամատիկական լիգայի Նոր Զելանդիայի մասնաճյուղի (հիմնադրվել է 1932 թվականին) և Նոր Զելանդիայի դրամատիկական խորհրդի (հիմնադրվել է 1945 թվականին) միաձուլման արդյունքում։

## Տես նաև
* Դերասան
* Դրամատիկական սեռ
* <bdi></bdi>Թատրոն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Քիթ Էրոուսմիթ,«*The Methuen Amateur Theatre Handbook»* Methuen Drama, 2002. ISBN 

## Արտաքին հղումներ

* Սիրողական թատրոնների կատալոգ
* Սիրողական բեմական ամսագիր

Կատեգորիա:Թատերագիտություն
Կատեգորիա:Թատրոն
Կատեգորիա:Թատրոնի ժանրեր
Կատեգորիա:Թատրոնի պատմություն
Կատեգորիա:Հոբբի