open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chronicles of the Juice Man

«**Chronicles of the Juice Man**», ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի դեբյուտային ստուդիական սոլո ալբոմն է, որը թողարկվել է 2002 թվականի հուլիսի 2-ին North North Records լեյբլի կողմից։ Ալբոմը ներառում է զուգերգեր Three 6 Mafia խմբի անդամներ Քրանչի Բլեքի և Լորդ Ինֆեմսի, ինչպես նաև Ջուսի Ջեյի եղբայր՝ Project Pat-ի և ռեփերներ Ֆրայզեր Բոյի և La Chat-ի մասնակցությամբ։ Ալբոմը Billboard 200 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 93-րդ հորիզոնականը։

## Հիթ շքերթներ

## Արտաքին հղումներ
* Ջուսի Ջեյի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2002 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի ալբոմներ
Շինարարական ձայնագիտություն

մինի|Բիրմինգհեմի սիմֆոնիկ դահլիճը
**Շինարարական ձայնագիտություն**, գիտության բնագավառ, որը ճարտարապետա-հատակագծային և շինարարա-ձայնագիտական մեթոդներով ուսումնասիրում է շինությունները, շենքերը և բնակավայրերի տարածքները աղմուկից պաշտպանելու հարցեր։ Շինարարական ձայնագիտությունը դիտվում է ինչպես կիրառական ձայնագիտության բնագավառ, այնպես էլ շինարարական ֆիզիկայի բաժին։ Ճարտարապետահատակագծային մեթոդներն են․ շենքերի և շինությունների տարածական-հատակագծային ռացիոնալ (աղմուկից պաշտպանելու իմաստով) լուծումը, պաշտպանության ենթակա օբյեկտներից աղմուկի աղբյուրների հեռացումը, միկրոշրջանների թաղամասերի, ինչպես նաև արդյունաբերական ձեռնարկությունների տարածքների օպտիմալ հատակագծումը։ Շինարարա-ձայնագիտական մեթոդները ներառում են աղմուկի մակարդակի արդյունավետ իջեցումն ապահովող կոնստրուկցիաների և սարքավորումների կիրառումը։ Այս մեթոդները սերտորեն կապված են տեխնոլոգիական, սանիտարա-տեխնիկական և ինժեներական սարքավորումների, տրանսպորտի միջոցների, մեքենայացված գործիքների ու կենցաղային սարքերի աղմուկի նվազեցման պրոբլեմների հետ։ Շինարարական ձայնագիտության խնդիրներից են նաև ձայնամեկուսիչ նյութերի հետազոտումն ու մշակումը։

Հայաստանում շինարարական ձայնագիտության ուղղությամբ աշխատանքներ են կատարվել Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քաղաքացիական և արդյունաբերական շենքերի ամբիոնին կից ձայնագիտության, ինչպես նաև՝ ընդհանուր հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների ինստիտուտի հանրապետական ձայնագիտական կենտրոնի շինարարական և ճարտարապետական ձայնագիտության լաբորատորիաներում։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Շինարարական մեքենաներ

**Շինարարական մեքենաներ**, շինարարական աշխատանքների կատարման համար նախատեսված մեքենաներ։ Ըստ նշանակման տարբերում են նախապատրաստական, հողային, ճանապարհային, հորատման, ցից խփող, ամրանային, բետոնային, տանիքածածկման, հարդարման և այլ աշխատանքների շինարարական մեքենաներ։ Նախապատրաստական աշխատանքները (գրունտի փխրեցում, թփերից, ծառերից, քարերից տարածքի մաքրում) կատարում են փխրիչներով, թփահատներով, արմատահան մեքենաներով։ Հողային աշխատանքներում, կախված մշակվող գրունտի բնույթից և աշխատանքի տեսակից, օգտագործում են միա և բազմաշերեփ էքսկավատորներ, առվափորիչներ, միաշերեփ բեռնիչներ, հիդրոմեքենայացման միջոցներ։ Հողաթմբերի գրունտների և ճանապարհների հիմնատակերի ամրացման համար կիրառում են թրթռագլդոններ և ճանապարհային գլդոններ, տոփանող մեքենաներ։ Ճանապարհաշինական աշխատանքներում կիրառում են նախապատրաստական աշխատանքների մեքենաներ, հողափոր մեքենաներ, իսկ ճանապարհների և օդանավակայանների ծածկերի ու հիմնատակերի պատրաստման համար՝ մասնագիտացված ճանապարհային մեքենաներ, երկաթուղու շինարարությունում՝ ռելսակոճային վանդակների տեղադրման, բալաստի լցման և այլ աշխատանքների համար՝ ճանապարհաշինական մեքենաներ։ Հորատման աշխատանքները (ամուր գրունտների մշակում, ոչ հանքային շինանյութերի հանույթ, ցցերի տեղադրման համար հորանցքերի փորում, պայթուցիկ նյութերի լցում և այլն) կատարվում են հորատող մեքենաներով։ Ցցախփման աշխատանքները, հիմնատակերի սարքավորման և հիմքերի լցման ժամանակ, կատարվում են ցցախփիչ սարքավորումներով, այդ թվում՝ դիզել-մուրճերով, շոգեօդային մուրճերով, թրթռաընկղմիչներով։ Ցցի բարձրացումը և ցցախփիչ սարքավորման ուղղորդումը աշխատանքի ժամանակ իրականացվում է շինարարական ցցահարներով։ Բետոնային աշխատանքները կատարվում են հատուկ մեքենաների և ագրեգատների օգնությամբ։ Բետոնային խառնուրդների պատրաստման համար օգտագործում են դոզատորներ, բետոնախառնիչներ, իսկ խտացման համար՝ թրթռիչներ։ Տանիքածածկման աշխատանքներն իրականացվում են փաթթոցային նյութերը մաքրող, վերափաթաթող, դրանք գրտնակող և կպցնող տանիքածածկման մեքենաներով։ Դրվագման (հարդարման) աշխատանքներում կիրառում են սվաղման-հարթման, խճանկարապատման, մանրահատակահղկման մեքենաներ, մածիկի քսման սարքավորումներ, ներկատրորիչներ, ներկապուլտեր, ատրճանակ-ներկափողարարներ։ Շինարարական մեքենաներից բացի, շինարարության մեջ կիրառվում են մեքենայացման այնպիսի միջոցներ, ինչպիսիք են ամբարձիչ կռունկները, վերամբարձ-տրանսպորտային մեքենաները (գլխավորապես մոնտաժային աշխատանքների համար), բեռնիչները, բեռնաթափիչները, կոնվեյերները, բեռնատար ավտոմոբիլները, տրակտորները, քարշակները և այլն, ինչպես նաև ձեռքի գործիքները։

Կատեգորիա:Շինարարական տեխնիկա
Ողբ (գրական ժանր)

**Ողբ**, գրականության մեջ՝ գրական ժանր։
[մինի|[Ողբերգակ՝ Գրիգոր Նարեկացին]]
[մինի|ձախից|[Մովսես Խորենացի|Մովսես Խորենացու արձանը Մատենադարանի մուտքի առջև]]
## Ծագում
Ծագել է հնագույն ժամանակներում և բարձր զարգացման հասել անտիկ աշխարհի և միջնադարի գրականության մեջ։ Հայկական ողբի ժանրային ձևավորման բանահյուսական-գրական ակունքներից է ազգային-ժողովրդական լալյաց բանաստեղծությունը, որը կազմել է հուղարկավորության անհրաժեշտ տարրը և ունեցել իր հատուկ հորինող-կատարողները։

## Ողբի բովանդակություն
Ողբը թեմատիկ առումով լայն ընդգրկում ունի, արտացոլում է կյանքի այնպիսի իրողություններ ու դեպքեր, որոնք եղերական բնույթ ունեն։ Ըստ այդմ հայկական ողբերը լինում են պատմական, դամբանական (գերեզմանական), անձնական-քնարական, ողբ-հիշատակարաններ և այլն։ Ողբին հատուկ են սրտաճմլիկ պատումը, հուզական լարվածությունը, խոսքի հռետորական երանգը, սուր և չափազանցված համեմատությունները, թեմայի քնարական մեկնաբանությունը։ Իրար են հակադրվում «երանելի» անցյալը և դառնաղետ ներկան։ Ի հակակշիռ ողբերգական իրականության, հեղինակի միտումը դառնում է գալիքի երազանքը, ժամանակակիցներին հորդորելն ու մխիթարելը։ Ողբը գրվում է «ի սփոփանս տրտմեցելոց»։ Հայ գրական ողբի առաջին նշանավոր արտահայտությունը Մովսես Խորենացու «Ողբ»-ն է («Հայոց պատմություն», գիրք 3, գլուխ 69), ամենակատարյալ օրինակը՝ Ներսես Շնորհալու «Ողբ Եդեսիոյ» ստեղծագործությունը։ Աչքի են ընկնում Դավթակ Քերթողի, Գրիգոր Տղայի, Խաչատուր Կեչառեցու, Ստեփանոս Օրբելյանի, Առաքել Բաղիշեցու, Սիմեոն Ապարանեցու, Հովհաննես Մակվեցու ողբերը, որոնք ստեղծվել են VII–XVII դդ․՝ ժանրի բուռն զարգացման շրջանում, որից հետո գրական այդ տեսակն աստիճանաբար դադարել է գոյություն ունենալուց։

## Տես նաև
* Ողբերգ

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Կատեգորիա:Վարք
Հարություն Սարկիսով

**Հարություն Քրիստափորի Սարկիսով** ([), հայ խորհրդային անասնաբույժ, մանրէաբան։ Անասնաբուժության, սնկաբանության և միկոտոքսիկոզների մասին ուսմունքի հիմնադիրներից։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1951), պրոֆեսոր (1952), ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս) (1983), ՌԽՖՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1969)։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Անդրկովկասյան անասնաբուժական (այժմ՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական) համալսարանը։ 1932-1934 թվականներին եղել է Ադրբեջանի անասնաբուժական ԳՀԻ-ի, 1934-1939 թվականներին՝ Մոսկվայի անասնաբուժական պատրաստուկների գիաահսկման համալսարանի ավագ գիտաշխատող, 1939-1956 թվականներին՝ թունավոր սնկերի ուսումնասիրման համամիութենական գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ։ 1957 թվականից ՀամԳԳԱ փորձարարական անասնաբուժության համամիութենական համալսարանի անտիբիոտիկների և սնկաբանության լաբորատորիայի վարիչն է։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են կենդանիների ախտաբանության մեջ թունավոր սնկերի դերի ուսումնասիրման, մաշկային փորձանմուշի մեթոդով սնկերի թունավորության լաբորատոր ախտորոշման հարցերին։ Բացահայտել է մարդկանց սննդաթունային ալեյկիայի և կենդանիների ֆուզարիոտոքսիկոզի պատճառագիտությունը։ Մշակել է կենդանիների մաշկային հիվանդությունների՝ դերմատոմիկոզների ժամանակ իմունագոյացման տեսական հիմունքները։ Նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել են (աշխարհում առաջինը) խոշոր եղջերավոր անասունների, ձիերի, մորթատու գազանների, ճագարների տրիխոֆիտիայի դեմ վակցինաները (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1973)։ Սարկիսովն առաջինն է ԽՍՀՄ-ում անասնապահության և անասնաբուժության մեջ կիրառել անտիբիոտիկներ։

Առաջարկել է գործնականում կիրառվող Գ. Ի․ Սարկիսով, Հ․ Սարկիսով, Ս․ Ա․ Սարկիսով, Ֆ․ Ի․ Սարկիսով բիովետին և բիովիտ պատրաստուկները։ Հեղինակ է 11 գյուտի և 18 արտոնագրի։ 1962 թվականից ՄԱԿ-ի առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (Ժնև) փորձագետն է անտիբիոտիկների և միկոտոքսինների հարցերի գծով։ ԽՄԿԿ անդամ է եղել 1951 թվականից։ Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով, ԺՏՆՑ-ի ոսկե (3), Յա․ Պուրկինեի (Չեխոսլովակիա) մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Շինարարական ջերմատեխնիկա

**Շինարարական ջերմատեխնիկա**, շինարարական ջերմաֆիզիկա, շինարարական ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է բնակելի, հասարակական, արտադրական շենքերում և դրանց կոնստրուկցիաներում տեղի ունեցող ջերմահաղորդականության, խոնավության փոխանցման, օդի ներթափանցման պրոցեսները և մշակում նախագծման համար անհրաժեշտ ինժեներային հաշվարկման մեթոդներ՝ շենքերում համապատասխան ջերմախոնավային և սանիտարահիգիենիկ պայմաններ ստեղծելու նպատակով։ Շինարարական ջերմատեխնիկայում օգտագործվում են հարակից գիտական բնագավառների (ջերմա և գանգվածափոխանակություն, թերմոդինամիկա, աերոդինամիկա, ֆիզիկական քիմիա) դրույթները, մոդելավորման մեթոդները և նմանության տեսությունը։ Շինարարական ջերմատեխնիկայի կարևորագույն խնդիրներից են տարվա ամենացուրտ եղանակներին շենքերի արտաքին պատերի ու ծածկերի կոնստրուկցիաների ներքին մակերևույթների վրա թույլատրելի ջերմաստիճանային պայմանների ապահովումը (ելնելով կոնստրուկցիայի ջերմահաղորդման դիմադրողականությունից) և ամենաշոգ եղանակներին շենքերում համեմատաբար անփոփոխ ջերմաստիճանի պահպանումը (ելնելով կոնստրուկցիաների ջերմակայունությունից)։ Շենքերի ջերմախոնավային նորմալ ռեժիմի ապահովումը պայմանավորված է արտաքին պատերի և ծածկերի կոնստրուկցիաների շերտերի նյութերի ֆիզիկական հատկություններով (ծակոտկենություն, ջերմահաղորդականություն, ջերմունակություն, ջերմատվություն, ջերմակլանում, ջերմաթափանցելիություն, օդաթափանցելիություն) և դրանց նպատակահարմար դասավորումով։ Հայաստանում չոր կլիմայական պայմանները և տեղական շինանյութերի բազմազանությունը շենքերի և դրանց կոնստրուկցիաների նախագծման ու հետազոտման լրացուցիչ պահանջներ են առաջադրում։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Դիմիտրիս Սալպինգիդիս

**Դիմիտրիս Սալպինգիդիս** (հուն.՝ Δημήτρης Σαλπιγγίδης, ), հույն ֆուտբոլիստ, հարձակվող, խաղում է ՊԱՕԿ ակումբի կազմում։ Հունաստանի ազգային հավաքականի խաղացող է։

## Կարիերա
Ֆուտբոլիստի պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1999 թ. ՊԱՕԿ ակումբի կազմում, որին երկրպագում էր դեռ մանուկ ժամանակ։ Հենց նույն տարին իր ունեցած փորձը զարգացնելու համար երիտասարդ Սալպինգիդիսը վարձավճարով տեղափոխվում է Լարիսա ակումբ, որտեղ խաղում է ընդամենը 7 խաղ։ Ավելի ուշ՝ 2000 թ., նույնպես վարձավճարով ֆուտբոլիստը տեղափոխվում է Կավալա ակումբ։ 2002 թ. վերադառնում է հարազատ ՊԱՕԿ, որտեղ խաղում է մինչև 2006 թ.` դառնալով 55 գոլի հեղինակ։ Այս ակումբի կազմում վերջին մրցաշրջանի ավարտին Դիմիտրիսը դառնում է Հունաստանի առաջնության լավագույն ռմբարկու։

2006 թ. օգոստոսի 16-ին տեղափոխվում է Պանաթինաիկոս ակումբ, իսկ ՊԱՕԿ-ը ֆուտբոլիստի տեղափոխման համար ստանում է 1,8 միլիոն € և ևս 3 լրացուցիչ ֆուտբոլիստ. ընդհանուր գումարը կազմեց մոտավորապես 5 միլիոն € Արդեն տեղափոխումից 4 օր անց` օգոստոսի 20-ին, առաջին իսկ խաղում «Պանաթինաիկոսի» կազմում նա կարողանում է դառնալ 3 գոլի հեղինակ։

2005 թ. սկսած արդեն խաղում է Հունաստանի ազգային հավաքականի կազմում։

2009 թ. նոյեմբերին Սալպինգիդիսը կայացած 2 խաղերում կարողացավ դառնալ այն միակ գոլի հեղինակը, որը հնարավորություն տվեց խաղալու 2010 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությանը. այդ 2 խաղերում մրցակիցն էր Ուկրաինայի ազգային հավաքականը (Աթենքում կայացած հանդիպումն ավարտվեց 0։0 հաշվով, իսկ Դոնեցկում՝ 0։1)։ Ուկրաինայի դարպասը խփած գնդակը ֆուտբոլիստի համար դարձավ երրորդը անցկացրած 33 հանդիպումներում։ 2012 թ. հունիսի 8-ին ազգային հավաքականի կազմում կարողացավ դառնալ առաջին գոլի հեղինակը Եվրո 2012 թվականի բացման խաղի ժամանակ, որտեղ նրանց մրցակիցն էր Լեհաստանի ազգային հավաքականը։ Այդ հանդիպումն ավարտվեց 1։1 հաշվով։

## Նվաճումներ
• Հունաստանի գավաթակիր - 2002-2003, 2009-2010

• Հունաստանի չեմպիոն - 2010

• Հունաստանի առաջնության լավագույն ռմբարկու - 2005-2006

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սալպինգիդիսը Transfermarkt կայքում

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք Սալոնիկից
Կատեգորիա:Հույն ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պանաթինաիկոսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Սելահաթին Դեմիրթաշ

**Սելահաթին Դեմիրթաշ** (, ), զազա քաղաքական գործիչ Թուրքիայի նախագահի թեկնածու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քուրդ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 24-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 26-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 25-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 23-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների թուրք ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրք կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Անձինք Դիարբեքիրից
Կատեգորիա:Անձինք Խարբերդից
Ռայմոնդ Քեթթել

**Ռայմոնդ Քեթթել** (, ), անգլիացի հոգեբան։

Ծնվել է 1905 թ. Անգլիայում։ Նա ունեցել է երջանիկ մանկություն, որը սակայն դադարում է լինել այդպիսին, երբ Անգլիան ընդգրկվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ։ 16 տարեկան հասակում Քեթթելն ընդունվում է Լոնդոնի համալսարանի թագավորական քոլեջ, որտեղ ուսումնասիրում է ֆիզիկա և քիմիա, սակայն նրա հետաքրքրությունների շրջանակը հետզհետե ընդգրկում է մի շարք սոցիալական խնդիրներ, որոնց այդ գիտություններն ի զորու չէին պատասխանել և Քեթթելը որոշում է զբաղվել հոգեբանական հետազոտություններով։ 1929 թ. ստանում է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի կոչում։ 1932-1937 թթ. աշխատում է Անգլիայի հոգեբանական կլինիկայի տնօրեն, որից հետո մեկնում Նյու Յորք։ 1938 թ. նա աշխատում է Քլարկի համալսարանում, իսկ ավելի ուշ՝ 1941 թ. զբաղեցնում հոգեբանության դասախոսի պաշտոն Հարվարդի համալսարանում։ 1945 թ. տեղափոխվում է Իլինոյսի համալսարան, որտեղ գրեթե 30 տարի զբաղեցնում է անձի և խմբային վերլուծության լաբորատորիայի ղեկավարի պաշտոնը։ 1973 թ.Կոլորադո նահանգում հիմնում է ինքնիրացման և բարոյականության հիմունքների հետազոտման ինստիտուտ։ 1977 թ. Հավայան համալսարանի խորհրդատու ու պրոֆեսոր է, ինչպես նաև Իլինոյսի պատվավոր պրոֆեսոր։

Քեթթելն իր կյանքի ընթացքում հրատարակել է 35 գիրք և 400 հետազոտական հոդված։ Առավել ուշադրության են արժանի նրա հետևյալ գրքերը՝ «Անձի չափումները և նկարագիրը» (1946), «Անձնավորություն. համակարգային տեսական և փաստարկային հետազոտություն» (1950), «Անձի գիտական վերլուծություն» (1965), «Անձի և ընդունակությունների ժառանգում» (1982) և այլն։

Քեթթելը մահացել է 92 տարեկանում, 1998 թ. փետրվարի 2-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Վլադիմիր Շիմկևիչ

**Վլադիմիր Միխայլովիչ Շիմկևիչ** (, (), ռուս կենդանաբան, Ռուսաստանի ԳԱ ակադեմիկոս (1920)։

1881 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը։ 1889 թվականից՝ Պետերբուրգի համալսարանի կենդանաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր և վարիչ (1921-1922 թթ.՝ ռեկտոր)։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են անողնաշարավորների մորֆոլոգիային, սաղմնաբանության և կարգաբանությանը։ Նկարագրել է հոդվածոտանիների սաղմնային թերթիկները։ Ֆիլոգենետիկ ընդհանրացումներ է կատարել կենդանիների (մասնավորապես որդերի և քորդավորների) էվոլյուցիայի հիմնական ուղիների վերաբերյալ, պաշտպանել և զարգացրել դարվինիզմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Hustle Till I Die

«**Hustle Till I Die**», ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի երկրորդ ստուդիական ալբոմն է, որը թողարկվել է 2009 թվականի հունիսի 16-ին Hypnotize Minds և Select-O-Hits լեյբլների կողմից։ Ալբոմը իր թողարկման առաջին շաբաթում ունեցել է 5,800 օրինակի վաճառք և Billboard 200 հիթ շքերթ է մտել 106-րդ հորիզոնական։ Ալբոմի առաջին սինգլը՝ «30 Inches» երգը, որը համագործակցություն է ռեփերներ Գուչի Մենի և Project Pat-ի հետ, թողարկվել է 2009 թվականի մայիսի 12-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջուսի Ջեյի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2009 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի ալբոմներ
Գեորգ Դպիր Պալատեցի

**Գեորգ Դպիր Պալատացի** (Տեր-Հովհաննիսյան, ), հայ բառարանագիր, պատմաբան, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ինքնաշխատությամբ տիրապետել է 10 լեզուների եբրայերեն, հունարեն, լատիներեն, արաբերեն, պարսկերեն և այլն)։ Գլուխգործոցը պարսկերեն-հայերեն բառարանն է (հրտ. 1826)։ Բացի բառի բացատրությունից, այն ամփոփ տեղեկություն է տալիս իրանական դիցաբանության, առասպելաբանության, ժողովրդական բառ ու բանի, սովորույթների, բարքերի, վիպական հերոսների ու նշանավոր գրողների մասին։ Վերջում տրված են հայերեն ու պարսկերեն նման բառերի ցանկ, նրանց ծագումը, փոխառության աղբյուրը։ Նա ընդօրինակել է Մովսես Խորենացու և Եղիշեի պատմությունները։ Նրա ընդօրինակության շնորհիվ մեզ է հասել XIII դարի հուշարձան «Գիրք վաստակոցը»։ Նրա թարգմանության շնորհիվ պահպանվել է Եվսեբիոս Կեսարացու «Քրոնիկոնը»։ Գևորգ Դպիր Պալատացին կատարել է թարգմանություններ պարսկերենից («Գիրք մեծագին և պատվական ականց...», հրտ. 1807), հունարենից («Հայելի գրոցն Հոմերոսի, 1783, անտիպ) և այլն։ Գևորգ Դպիր Պալատացին առաջին հոմերագետն է։ «Իլիականի» թարգմանության կապակցությամբ նրա գրած նախաբանում քննվում են Հոմերոսին և նրա պոեմներին վերաբերող բանասիրական ու գրականագիտական մի շարք հարցեր (Հոմերոսի ծննդյան տեղը, պոեի արվեստի ու ոճի ազդեցությունները և այլն)։ Գրիգոր Դպիր Պալատացու որոշ ձեռագրեր պահվում են Վենետիկի Մխիթարյան և Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Նարոդնոյե օբրազովանիե (ամսագիր)

**«Նարոդնոյե օբրազովանիե»** (*«Народное образование», «ժողովրդական կրթություն»*), ռուսական ամսագիր, որը տարբեր անուններով լույս տեսել 1834 թվականից, բայց ամսագրի պատմությունը սկսվում է դեռևս 1803 թվականից։ Ներկա անունով սկսել է թողարկվել 1946 թ.-ից։ Այժմ ամսագիրը լույս է տեսնում տարին 10 անգամ։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.narodnoe.org/

Կատեգորիա:Ռուսերեն ամսագրեր
Շինարարական ֆիզիկա

**Շինարարական ֆիզիկա**, կիրառական ֆիզիկայի բաժինների համակցություն, որն ուսումնասիրում է շինարարության, շենքերի և կառույցների շահագործման հետ կապված ֆիզիկական երևույթներն ու պրոցեսները և մշակում համապատասխան ինժեներական հաշվարկային մեթոդներ։ Շինարարական ֆիզիկայի հիմնական և առավել զարգացած բաժիններն են՝ շինարարական ջերմատեխնիկան, շինարարական ձայնագիտությունը, շինարարական լուսատեխնիկան, որոնք ուսումնասիրում են ջերմության, խոնավության, ձայնի և լույսի տարածման օրինաչափությունները՝ շենքերում և կառույցներում անհրաժեշտ ջերմախոնավային, ձայնային ու լուսային պայմաններ ստեղծելու նպատակով։ Շինարարական ֆիզիկայի մյուս բաժիններն են՝ շինարարական կլիմայագիտություն, շինարարական աերոդինամիկան և շինանյութերի ու կառույցների երկարակեցության տեսությունը։ Վերջինս կարևոր նշանակություն է ունեցել Հայաստանում կառուցված շենքերի պահպանման համար՝ ելնելով հանրապետության չոր կլիմայական, սեյսմիկ, երկրաբանական պայմաններից» ինչպես նաև քիմիական արդյունաբերության զարգացման առանձնահատկություններից։ Շինարարական ֆիզիկայի զարգացումն ընթանում է ժամանակակից ֆիզիկայի և ֆիզիկական քիմիայի տեսական և փորձարարական տվյալների հիման վրա։ Շինարարական ֆիզիկայի խնդիրների լուծման համար օգտագործվում են ընդհանուր օրինաչափությունների վրա հիմնված տեսական հաշվարկներ, մոդելավորման մեթոդներ, շինանյութերի և կոնստրուկցիաների լաբորատոր փորձարկումներ, շենքերի և կառույցների բնօրինակային հետազոտություններ։ Հայաստանում շինանյութերի և կառույցների երկարակեցության տեսության զարգացմանը նպաստել են տարբեր ժամանակաշրջաններում կառուցված բազմաթիվ պատմական հուշարձանների պահպանվածության աստիճանի բնօրինակային հետազոտությունները՝ ըստ հուշարձանների տարիքի, շինանյութերի տեսակի, կլիմայական պայմանների կառույցների կոնստրուկտիվ առանձնահատկությունների։ Շինարարական ֆիզիկայի բուռն զարգացումը պայմանավորված է նոր շինանյութերի և թեթևացված կոնստրուկցիաների կիրառմամբ, որոնց խոշոր ծավալներով ներդրումը պահանջում է շենքերի արտաքին պատերի ու ծածկերի ջերմակայունության, խոնավակայունության, երկարակեցության և ներքին պատերի, միջնորմերի ու միջհարկային ծածկերի ձայնամեկուսացման քանակական գնահատում։ Որպես գիտություն, շինարարական ֆիզիկան սկզբնավորվել է XX դարի սկզբներին։ Հայաստանում շինարարական ֆիզիկայի տարբեր հարցերով զբաղվել է Շինարարության և ճարտարապետության ինստիտուտը, որտեղ 1963 թվականին ստեղծվել է շինարարական ֆիզիկայի լաբորատորիա՝ երկու հիմնական գիտական ուղղություններով, շինարարական ջերմաֆիզիկա և շինարարական ձայնագիտություն։ Շինարարական ֆիզիկայի հետագա զարգացումը սերտորեն կապված է ուլտրաձայնի, լազերների, գամմա ճառագայթների կիրառման, մոդելավորման, թերմոգրաֆիայի և այլ մեթոդների հետ։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Ողբերգ

**Ողբերգ**, երաժշտության մեջ ողբը կոչվում է ողբերգ և այն շատ ժողովուրդների ժողովրդական երգի մի տեսակ է, որը կապված է հուղարկավորության, հարսանիքի, ինչպես և ծեսից դուրս՝ կենցաղային այլ հանգամանքներում լացի արարողության հետ, հիմնված ավանդական խոսքային և մեղեդիական բանաձևերի հանպատրաստից տարբերակման վրա։ Հայկական իրականության մեջ, հնում, կազմել է թագավորների, զորավարների և այլ նշանավոր անձանց կորուստը սգալու-ողբալու ծեսի գլխավոր բաղկացուցիչը։ Կատարել են մասնագետ, ողբասաց կանայք հանդիսավոր իրադրության մեջ, «լալով, երգելով ու նվագելով․․․ պարելով ու կաքավելով»։ Բուն ժողովրդական տեսակը կենցաղային երևույթ է և մինչև այժմ էլ գոյատևում է։ Սրանք որոշակի ելևէջային պաշարի վրա հիմնվող, բայց իմպրովիզացիայի սկզբունքով զարգացող մեղեդիական դարձվածքներ են, որ միավորվելով, այնուամենայնիվ, ավարտուն երգային ձև են ընդունում։ Նկատելի դեր է կատարում ասերգային-արտասանական տարրը, ռիթմն ամբողջապես կապված է խոսքային տեքստից, հուզականությունը, որպես կանոն, զուսպ է։ Բնույթով բոլորովին այլ են ծնողական տնից բաժանվելու կապակցությամբ հարսի կամ մոր հրաժեշտի տխուր երգերը, որոնք հարսանեկան ծեսի մաս են կազմում։

Կատեգորիա:Ժողովրդական երաժշտություն
Կատեգորիա:Երգեցողություն
Նարտեքս

**Նարտեքս**, *նարֆիկ*՝ քրիստոնեական տաճարների մուտքի սրահ (երբեմն՝ սյունասրահ), սովորաբար՝ արևմտյան ճակատին կից։ Լինում է նաև կրկնակի նարտեքս՝ արտաքին (էկզոնարտեքս) և ներքին։ Նարտեքսը նախատեսված էր այն անձանց համար, ովքեր իրավունք չունեին մտնելու գլխավոր աղոթասրահը։ Հայկական միջնադարյան ճարտարապետությունում նման կառույցներ են գավիթները։

Կատեգորիա:Քրիստոնեական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Նաուտիլոիդներ

[մինի|[Նաուտիլուս պոմպիլիուս]]
**Նաուտիլոիդներ** (*Nautiloidea*), գլխոտանիների դասի անողնաշարավոր կենդանիների ենթախումբ։ Երևան են եկել քեմբրում, ծաղկման հասել օրդովիկ-դևոնում, փոքրաթիվ դարձել մեզոզոյ-պալեոգենում։ Ժամանակակից նաուտիլոիդները ներկայացված են մեկ սեռով՝ նավախեցիով։ Խեցու կառուցվածքով մոտ են ամոնիտներին, որոնցից տարբերվում են խեցին խոռոչների բաժանող միջնապատերի ավելի պարզ կազմությամբ և սիֆոնով, որը որպես կանոն չի կպչում խեցու պատին։ Նաուտիլոիդներն ունեն մոտ 700 սեռ, որոնք միավորում են ավելի քան 2 հազար տեսակ։ Եղել են գիշատիչ։ Ապրել են ծովերում, վարել սողացող, թռչող կամ ակտիվ շարժուն կյանք։ Կարևոր են գլխոտանիների զարգացումն ըմբռնելու, ինչպես նաև ստորին պալեոզոյի նստվածքների շերտագրության համար։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գլխոտանիներ
Կատեգորիա:Անողնաշարավորներ
Ռուսաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական

**Ռուսաստանի ազգային հավաքականը** (ռուս․ Сборная России по футиболу) ստեղծվել է 1912 թվականին և ներկայացնում է Ռուսաստանը ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Անկախացումից հետո իր առաջին պաշտոնական հանդիպումն անցկացրել է 1992 թվականի օգոստոսի 16- ին Մոսկվայում` մրցելով Մեքսիկայի ընտրանու դեմ։

## Հավաքականի համառոտ պատմությունը
Ռուսաստանի ազգային թիմն ունի ավելի քան 100 տարվա պատմություն։ Առաջին անգամ հայտնվել է 1912 թ. Ստոկհոլմի ամառային V օլիմպիադայում, ուր անցկացրել է 2 հանդիպում` նախ 1/4 եզրափակչում մրցելով Ֆիննական մեծ իշխանության ընտրանու դեմ ( հանդիպումն ավարտվել է հօգուտ ֆինների 2-1 հաշվով), այնուհետ անցկացրեց «սփոփիչ» հանդիպում Գերմանական կայսրության հավաքականի դեմ և պարտվեց 16-0 հաշվով, որն էլ դարձավ ամենախոշորը ողջ պատմության ընթացքում։

1922 թվականի ԽՍՀՄ կազմավորմամբ հիմնվեց նորաստեղծ պետության հավաքականը։ Մինչ 1958 թ. ԽՍՀՄ ընտրանին անցկացնում էր բացառապես ընկերական հանդիպումներ և միայն 1958 թ. թիմը մեկնարկեց աշխարհի առաջնություններում։ Այնուհետ 1960 թ. նվաճեց Եվրոպայի առաջնության հաղթողի տիտղոսը։ ԽՍՀՄ հավաքականը 2 անգամ դարձել է օլիմպիական չեմպիոն (1956 թ. և 1988 թ.)։

ԽՍՀՄ անկումից հետո սկսվեց Ռուսաստանի հավաքականի անհաջողությունների շարքը։ Հավաքականը բաց թողեց աշխարհի 1996, 2006 և 2010 թվականների առաջնությունները և Եվրոպայի 2000 թ. առաջնությունը։ Մնացած մրցաշարերում, որոնցում հավաքականը կարողացավ որակավորվել, չկարողացավ հաղթահարել խմբային փուլը։ Միայն Եվրո 2008-ում Ռուսաստանի հավաքականը կարողացավ հասնել հաջողության և, 1/4 եզրափակիչում հաղթելով Հոլանդիայի ընտրանուն, դուրս եկավ կիսաեզրափակիչ և պարտվեց ապագա չեմպիոնին՝ Իսպանիայի ընտրանուն։ Այնուհետ հավաքականը բաց թողեց աշխարհի 2010 թ. առաջնությունը և չկարողացավ հաղթահարել Եվրո 2012-ի խմբային փուլի արգելքը։ 12 տարվա ընդմիջումից հետո՝ 2014 թ., Ռուսաստանի հավաքականը վերադարձավ ԱԱ, ուր ևս մատնվեց անհաջողության և խմբում զբաղեցրեց III տեղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ
Դանիա-նորվեգական ռազմագործողություն

մինի|Ֆաշիստական զորքերը Բագնի հարավում (Նորվեգիա)
**Նորվեգական օպերացիա**, **«Վեզերյուբունգ» գործողություն** (, 1940 թ․ ապրիլի 9-ից հունիսի 10), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Նորվեգական ռազմագործողության շրջանակում Նացիստական Գերմանիայի հարձակումը Դանիայի և Նորվեգիայի վրա։

Դանիայի ռազմական ուժերը կազմում էին՝ Փոքրաթիվ կազմով 5 դիվիզիա և ոչ մեծ ռազմածովային նավատորմ, Նորվեգիայինը՝ 6 դիվիզիա (15,5 հազար մարդ, հետագայում՝ 50—55 հազար), 4 զրահակիր, 30 ականակիր, 9 սուզանավ և 190 ինքնաթիռ։ Դանիայի դեմ գործում էին գերմանական 2 դիվիզիա և 1 բրիգադ, Նորվեգիայի դեմ՝ 6 դիվիզիա (հետագայում ավելացավ ևս մեկ դիվիզիա), ընդամենը՝ 140 հազար մարդ, 1300 ինքնաթիռ և նավատորմի գլխավոր ուժերը։

1940 թվականի ապրիլի 9-ի առավոտյան գերմանական ցամաքային զորքերը, հանկարծակի ներխուժեցին Դանիա, միաժամանակ իջեցրին ծովային դեսանտներ։ Դանիական զորքերը չդիմադրեցին և հանձնվեցին։ Դրան հետևեց Նորվեգիայի ռազմակալումը, իբր որպես կանխարգելիչ խուսանավում ընդդեմ Նորվեգիայի՝ պլանավորված և բացահայտ քննարկվող ֆրանս-բրիտանական օկուպացիայի («Ռ-4 պլան»)։ Նորվեգիայում գերմանական զորքերը հանդիպեցին դիմադրության, նորվեգական առափնյա ուժերը զգալի կորուստներ պատճառեցին գերմանական նավատորմին։ Ապրիլի 10-ից սկսվեց գերմանական ցամաքային զորքերի հիմնական ուժերի տեղափոխումը ծովով և օդով։ Գերմանական զորքերը գրավեցին Հյուսիսային Նորվեգիայի մեծ մասը։ Անգլիայի ծովային հաղորդակցության ուղիներին սպասվող սպառնալիքը (Նորվեգիայի գրավման դեպքում) ստիպեց ֆրանս-բրիտանական հրամանատարությանը օգնել Նորվեգիային․ ուղարկելով 4 դիվիզիա, սակայն, նրանց հարձակումն ավարտվեց անհաջողությամբ։ Կենտրոնական Նորվեգիայում գործող նորվեգական զորքերը մայիսի 3-ին հանձնվեցին, Հյուսիսային Նորվեգիայում մարտերը փոփոխակի հաջողություններով շարունակվեցին մինչև հունիսի 8-ը։ Հունիսի 8—10-ին հանձնվեցին նորվեգական զորքերի մնացորդները, և Նորվեգիան ամբողջովին օկուպացվեց։ Նորվեգիայի գրավումով Նացիստական Գերմանիան ձեռք բերեց ստրատեգիական ամուր հենակետ Եվրոպայի հյուսիսում։

Գերմանական կողմը Դանիայի և Նորվեգիայի կառավարություններին հայտնեց, որ Վերմախտը եկել է պաշտպանելու երկրների չեզոքությունը ֆրանս-բրիտանական ագրեսիայից։

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Դանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Դանիայում
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Նորվեգիայում
Եղեգն

**Եղեգն սովորական**, Phragmites communis, դաշտավլուկազգիների կամ հացազգիների  ընտանիքին պատկանող բազմամյա միաշաքիլավոր բույս է։ Ի սկզբանե աճել է ճահիճներում և գետափնյա հողատեսքերում, սակայն վաղուց ի վեր տեղափոխվել է ճահճացման ենթակա և աղակալած հողատեսքերի վրա` հաճախ աղբոտելով ցանքերը։

### Եղեգը բանահյուսության մեջ
Սնամեջ ցողունից պատրաստում են ժողովրդական գործիք՝ շվի։ Եղեգնի դիմացկունությունը գովերգվում է ժողովրդական երգերում։ Չար հողմը կործանում է ամեն ինչ և մերկ դաշտում մնում է միայն եղեգը։

Ժողովրդական բանահյուսության մեջ եղեգնը նաև ճշմարտախոսության խորհրդանիշ է։ Լալայանցի կողմից Աղապատրուշ գյուղում (Տամջլու, Մռավյան) գրի առնված «Թագավորը պոզ ունի» հեքիաթում շվին է ի վերջո բացահայտում ճշմարտությունը։

### Ձևաբանությունը
Եղեգնի հիմնական կոճղարմատը մինչև 60 սմ խորանում է հողի մեջ, կողային կոճղարմատները տարածվում են հորիզոնական ուղղությամբ 2-3 մ երկարությամբ, և մոտավորապես նույն բարձրությունն ունի ցողունը։ Տերևները տեղակայված են ցողունի ողջ երկայնքով, կոշտ են, երկար նշտարաձև, սուր, կտրող եզրերով, լայնությունը հասնում է 5 սմ։ Ցողունի գագաթային մասում զարգանում է խիտ հուրանաձև՝ մինչև 40 սմ երկարությամբ և 5-12 սմ լայնքով ծաղկափթթությունը, որն ընդգրկում է 1000-2000 ծաղիկ։ Սերմերը մազապատ են, կարող են տարածվել քամու և ջրի միջոցով։ Բազմանում է սերմերի և կոճղարմատների բողբոջների միջոցով։

Կոճղարմատները պարունակում են 50 տոկոս օսլա, 15 տոկոս ածխաջրեր, մինչև 32 տոկոս կոշտ բջջանյութ։ Համեղ են և քաղցր, ուտելի են թե՛ հում և թե՛ ջերմային մշակման ենթարկված վիճակում։ Սովի տարիներին կոճղարմատին ավելացրել են 10 տոկոս ցորենի ալյուր և հաց թխել։ Շատ վայրերում օգտագործվում է որպես շինանյութ։

### Օգտակար հատկություններ
Ունի քրտնամուղ, միզամուղ, ջերմիջեցնող հատկություններ։ Կիրառվում է բարձր ջերմության, երիկամների և միզապարկի հիվանդությունների, այտուցման դեպքում։ Մանր մանրացրած արմատներն օգնում են ձկից թունավորված հիվանդներին։

Կերեք 30-60 գ՝ օրը 2-4 անգամ։

Թուրմ. 4 ճ/գ մանրացրած ցողունը և տերևը 1 ժամ թրմեք 500 մլ եռջրում, տաք տեղում։ Քամեք։ Խմեք 100-ական մլ՝ օրը 4-5 անգամ։

Զգուշացում։ Կոճղարմատի երկարատև օգտագործումը կարող է առաջացնել փքվածություն և ցավեր որովայնում։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հացազգիներ
Շերտ (երկրաբանություն)

**Շերտ**, նստվածքային և հրաբխանստվածքային ապարի մարմին, որն ունի քիչ թե շատ միատարր կազմություն, սահմանափակված է մոտավորապես զուգահեռ երկու հարթությունով։ Շերտի հաստությունն անհամեմատ փոքր է նրա երկարությունից։ Մահմանափակող հարթությունները կոչվում են՝ վերինը՝ շերտի առաստաղ, ստորինը՝ շերտի հատակ։ Նստվածքային և հրաբխանստվածքային ապարների յուրաքանչյուր հաստվածք կազմված է միմյանց վրա դարսված տարբեր կազմության շերտերի (ավազաքարեր, կրաքարեր, մերգելներ և այլն) հերթագայությունից։ Մեկ շերտի հաստությունը տատանվում է մ-ի մասերից մինչև մի քանի մ և ավելի սահմաններում; Յուրաքանչյուր վերին շերտ ստորադիրի նկատմամբ ավելի երիտասարդ է (նորմալ տեղադրման դեպքում)։ Շերտի կազմությունն ու կառուցվածքը արտացոլում է նրա կուտակման տեկտոնական և ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանները։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Միխայիլ Նաումով

**Միխայիլ Իվանովիչ Նաումով** (, ), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ուկրաինայում պարտիզանական շարժման ղեկավար, գեներալ-մայոր (1943), Խորհրդային Միության հերոս (մարտի 7, 1943), ԽՄԿԿ անդամ (1928)։

Ավարտել է Սահմանապահ զորքերի բարձրագույն դպրոցը (1938), Գլխավոր շտաբի ակադեմիայի բարձրագույն ակադեմիական դասընթացները (1945)։

Պարտիզանական պայքարին մասնակցել է 1942 թվականի հունվարից։ Եղել է Սումիի մարզի պարտիզանական ջոկատների օպերատիվ խմբի շտաբի պետ (1942-1943, պարտիզանական հեծյալ միավորման հրամանատար (1943-1944), որը երեք խորը ռազմերթ է կատարել Հարավային աջափնյա և Արևմտյան Ուկրաինայում, թշնամու թիկունքով անցնելով ավելի քան 10 հազար կմ, մղել 336 մարտ՝ մեծ կորուստներ պատճառելով հակառակորդին։ Միավորման գործողություններին մասնակցել է Միկոյանի անվան հայկական պարտիզանական ջոկատը։

1945-1960 թվականներին եղել է հրամանատարական պաշտոններում Ուկրաինայի ԽՍՀ ՆԳՄ զորքերում և մարմիններում։ 1960 թվականից՝ պահեստի գեներալ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, Բոգդան Խմելնիցկու I աստիճանի, «Հայրենական պատերազմի» I աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշաններով և մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
Կատեգորիա:Գեներալ-մայորներ
Նիկիֆոր Նեստերովսկի

**Նիկիֆոր Ավրամովիչ Նեստերովսկի** (), խորհրդային ռազմական գործիչ, բրիգադի հրամանատար (1935), ԽՄԿԿ անդամ (1920)։

Ավարտել է Կազանի ռազմական ուսումնարանը (1907)։ 1912 թվականից ընդգրկվել է հեղափոխական շարժման մեջ։ Մասնակցել է Դոնբասում կարմիր բանակի կազմակերպմանը, 1920 թվականին՝ Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատմանը, եղել Բաքվի կայազորի պետ։ 1920 թվականի հունիսին, իր դիվիզիայով տեղափոխվել է Ղարաբաղ, ապա՝ Զանգեզուր, որտեղ փորձել է ճնշել հայերի ազգային-ազատագրական պայքարը և աջակցել երկրում խորհրդային իշխանության  հաստատմանը։

«Մարտերում ցուցաբերած քաջության համար» պարգեատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով (1920)։ Սովորել է ԲԳԿԲ-ի հրամայական կազմի բարձրագույն դասընթացներում (1924)։ Մինչև 1938 թվականը պատասխանատու աշխատանք է վարել կարմիր բանակում։

## Գրականություն
* Мнацаканян А․ Н․, Посланцы Советской России в Армении, Е., 1959։

Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ (կարմիրներ)
Անտուան Ֆուրկրուա

**Անտուան Ֆրանսուա Ֆուրկրուա** (; ), ֆրանսիացի քիմիկոս, քաղաքական գործիչ, Փարիզի ԳԱ (1785) անդամ, Պետերբուրգի ԳԱ (1802) արտասահմանյան պատվավոր անդամ։ Անտուան Լորան Լավուազիեի հետ մասնակցել է քիմիկան ռացիոնալ անվանակարգության մշակմանը։

Նպաստել է քիմիայում հակաֆլոգիստոնական տեսության տարածմանը։ Ֆուրկրուան Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ եղել է Կոնվենտի անդամ։ Մասնակցել է Ազգային ինստիտուտի և նոր բարձրագույն դպրոցների կազմակերպմանը։ 1801 թվականից եղել է ժողովրդական կրթության գլխավոր կառավարիչ, կազմակերպել է 300-ից ավելի միջնակարգ դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի ԳԱ անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Լարս Ուլրիխ

**Լարս Ուլրիխ** (, ), ամերիկացի թմբկահար, պրոդյուսեր և արտիստ դանիական ծագմամբ։ Մետալլիկա խմբի հիմնադրիներից մեկը։

Լարս Ուլրիխի նվագելաոճը շատ բազմազան է, սկսած պարզ ռիթմերից «The Black Album»-ում, մինչև բարդ հատվածներ խմբի առաջին ալբոմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թմբկահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Դանիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հևի մետալ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Դանիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Դաննեբերգի ասպետական շքանշանակիրներ
Մանգո

**Մանգո** կամ **ամպաճ**, աղտորազգիների ընտանիքին պատկանող բույսերի խումբ է, որի գիտական անվանումն է՝ Mangifera։

Համարվում է, որ սանսկրիտից թարգմանաբար նշանակում է՝ «արքայական պտուղ»։

## Տեսակները և տարածվածությունը
Տեսակներից մեկը՝ M.odorata, հենց այդպես էլ կոչվում է՝ «քվինի»։ Այս տեսակը բնության մեջ հանդիպում է Հարավ-Արեւելյան Ասիայի բնական արեւադարձային անտառներում՝ Ինդոնեզիա, Վիետնամ, Թաիլանդ, Ֆիլիպիններ, այլ Գուամում։

Այս եւ M.foetida (հոտավետ) տեսակները շատ հարգի են տեղաբնակների մոտ, սակայն չեն արտահանվում սուր (սկիպիդարի) հոտ ունենալու հետեւանքով։

Արտաքին թաղանթը ուտելուց առաջ պարտադիր հեռացնում են, այն պարունակում է խայթող քայքայող հատկություն ունեցող նյութ, որը օգտագործում են դաջվածքների ամրացման եւ վերքերի բուժման համար։ M.foetida տեսակի կորիզը մյուսների համեմատ ավելի ուռուցիկ է։ Արեւելյան ժողովուրդները համարում են, որ այս միրգը տրված է մարդկանց Աստծո կողմից, այն անվանում են «արեւադարձային խնձոր»` առողջություն եւ երկարակեցություն պարգեւող պտուղ։

Մանգոն ազգային արժեքների խորհրդանիշներից մեկն է համարվում հինդուիզմ դավանող Հնդկաստանում եւ Պակիստանի Իսլամական Հանրապետությունում։ 16-րդ դարում պորտուգալացիները բերել են բույսը Բրազիլիա եւ Աֆրիկա։

Հնդկական տեսակը կոչվում է M. indica, այն ունի բազմաթիվ ենթատեսակներ, որոնք մշակվում են ոչ միայն հայրենիքում, այլեւ Լատինական եւ Կենտրոնական Ամերիկայի, Աֆրիկայի, Ասիայի, Օվկիանիայի եւ Ավստրալիայի բազմաթիվ երկրներում։ Եվրոպայում բույսը մշակվում է Իսպանիային պատկանող Կանարյան կղզիներում։

Վերջին 20 տարում մանգոյի արտահանման ծավալներն աճել են երկու անգամ։ Առաջատար արտահանող երկիրը Հնդկաստանն է, որտեղ կենտրոնացած է համաշխարհային արտադրանքի 40 տոկոս։

## Բույսի մորֆոլոգիան
Մանգոն մշտադալար, 40 մետր բարձրությամբ բույս է, սաղարթը` խիտ բրգաձև, լայն մասի տրամագիծը համաչափ է բարձրությանը։ Տերեւները մուգ կանաչ են՝ սկզբում դեղնավարդագույն, նեղ նշտարաձեւ, վերջում՝ սուր եւ հիմքում՝ կլորավուն, կաշվեկերպ, մինչեւ 30 սմ երկարությամբ եւ 10 սմ լայնությամբ։

Ծաղիկները հավաքված են դեպի վեր ուղղված կատվիկների մեջ։

Մեկ ծաղկաբույլում կան հարյուրավոր մանր ծաղիկներ, որոնք բազմերանգ են, սպիտակից-վարդագույն. 5 ծաղկաթերթերով եւ 5 կարմիր բաժակատերեւներով, ունեն նուրբ հոտ։

Երկտուն բույս է, փոշոտումը կատարվում է միջատների միջոցով։

Պտուղները հասունանում են ծաղկելուց 4-6 ամիս հետո։ Հասունացած պտուղները առաձգական են, սեղմելիս վերականգնում են նախնական տեսքը։

Օվալ են կամ կլոր, ներքեւից ունեն արտահայտված փոքր ելուստ, երկարությունը՝ 10-12 սմ, կորիզը տափակ է եւ ամուր, 8 սմ երկարությամբ։ Կեղեւը բարակ է՝կանաչ, դեղին, կարմիր գույնի կամ բազմերանգ, պուտիկավոր։ Հասունացած պտուղը հյութալի է՝ փափուկ, քաղցր համով, պտղամիսը՝ դեղնանարնջագույն։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Փրփրուկ (այլ կիրառումներ)

**Փրփրուկ** անվանումը կարող է վերաբերվել հետևալներին

* Փրփրուկ (բույս) - բույսի տեսակ
* Փրփրուկ (ձուկ) - ձկան տեսակ
Նիացին

**Նիկոտինաթթու, նիացին, վիտամին PP** (հակապելագրային գործոն), 3-պիրիդինկարբոնաթթու։ 

В խմբի, ջրում լուծվող վիտամին։ Անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը 234–237°С։ Նիկոտինաթթվով հարուստ են խմորասնկերը, ցորենի թեփը, միսը (հատկապես լյարդն ու երիկամները)։ Վիտամինային ակտիվությամբ օժտված է նաև նիկոտինաթթի ամիդը (նիկոտինամիդ), որը պարունակվում է օքսիդավերականգնման պրոցեսներին մասնակցող կարևոր կոֆերմենտներում։ Հասուն մարդու օրական պահանջը 15–20 մգ է։ Նիկոտինաթթվի անբավարարությունից առաջանում է պելագրա։ Նիկոտինաթթուն օգտագործում են լյարդի, սրտի, ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության, դանդաղ ապաքինվող խոցերի և վերքերի բուժման համար, որպես անոթալայնիչ՝ վերջույթների, երիկամների, գլխուղեղի արյան անոթների սպազմի դեպքում։ Նիկոտինաթթուն ստանում են նիկոտինի օքսիդացմամբ։ Տրվում է ներքին ընդունման և ներերակային ճանապարհով։ 

Նիացինը կարգավորում է նյութափոխանակման գործընթացը (ճարպի, սպիտակուցի, ածխաջրերի յուրացում)։

Այս վիտամինի սակավությունը բերում է պելագրա հիվանդության առաջացմանը՝ երբ նկատվում է.
* մաշկի չորություն, թեփոտում, կարմրատակում, քոր, այտուց,
* չորության զգացում բերանում, վերքեր լեզվի և աղիների լորձաթաղանթի վրա, ստամոքսի խանգարումներ,
* անքնություն, թուլություն, նյարդային վիճակ,
* Սթրեսային վիճակը օրգանիզմի հակազդեցությունն է ինչ-որ վտանգների հանդեպ։ Սուր սթրեսն ուղեկցվում է ադրենալինի արտազատումով և կարճատև է։ Ապա կորտիզոլի արտազատումը մակերիկամներից կարող է ունենալ կարճատև (ժամեր) կամ երկարատև՝ քրոնիկ բնույթ։ Այս իրավիճակում խորհուրդ է տրվում.
* Հնդկացորենի սերմը չորս ժամ պահեք ջրի մեջ, տաքացրեք 2-3 րոպե, կումերով խմեք թուրմը և դանդաղ ծամեք սերմերը։

Նիացինը նպաստում է հաճույքի հորմոնի ակտիվացմանը, սթրեսը հետզհետե հաղթահարվում է, բարձրանում է շարժողական ակտիվությունը, առաջանում է հետաքրքրություն կյանքի հանդեպ։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Վիտամիններ
Տիեզերաերկրաբանական պրոցեսներ

**Տիեզերաերկրաբանական պրոցեսները** կապված են Երկրի վրա տիեզերական մարմիններ ընկնելու հետ։ Դա բերեց Երկրի մակերևույթի վրա հարվածային, հարվածային-պայթյունային խառնարանների առաջացման, ինչպես նաև տիեզերական մարմինների ընկնելու տեղում լեռնային ապարների միացությունների հարվածային-մետամորֆոլոգիական (շոկային) վերափոխման։

Հարվածային խառնարանները, որոնք առաջացել են երկնաքարերի ընկնելու հետևանքով, ունեն 100 մ-ից քիչ տրամագիծ, հարվածային-պայթյունայինները՝ 100 մ-ից ավելի։

Ենթադրվում է, որ աստրոբլեմները առաջացել են աստերոիդների և գիսասղերի ընկնելու հետևանքով, որոնց չափերը գերազանցում են երկնաքարերի չափերը։ Երկրի վրա հայտնաբերված աստրոբլեմները ունեն 2-300 կմ լայնություն։

Ներկայումս բոլոր մայրցամաքներում հայտնաբերված են 200-ից ավել աստրոբլեմներ։ Նշանակալի մեծ քանակությամբ աստրոբլեմներ կան Համաշխարհային օվկիանոսի հատակին։ Սրանք դժվար է հայտնաբերել և անհասանելի են վիզուալ ուսումնասիրման համար։

*Աստերոիդները* Արեգակնային համակարգի մարմիններ են, ունեն 1-1000 կմ տրամագիծ։ Սրանց ուղեծրերը գտնվում են Մարսի և Յուպիտերի ուղեծրերի միջև։ Դա, այսպես կոչված, աստերոիդների գոտին է։ Որոշ աստերոիդների ուղեծրեր անցնում են Երկրին շատ մոտ։

*Գիսաստղերը* երկնային մարմիններ են, շարժվում են լավ ձգված ուղեծրերով։ Գիսաստղերի կենտրոնական ամենավառ մասը անվանում են միջուկ։ Տրամագիծը տատանվում է 0.5-50 կմ սահմաններում։ Միջուկի մասսան, որը կազմված է սառույցից (սառած գազերի կոնգլոմերատ, հիմնականում ամոնիակ, ջուր և փոշու մասնիկներ) կազմում է 1014-1020գ։ Գիսաստղի պոչը իրենից ներկայացնում է արեգակնային ճառագայթման ազդեցությամբ միջուկից թռչող գազի իոններ և փոշու մասնիկներ։ Պոչի երկարությունը կարող է հասնել տասնյակ հազարավոր կիլոմետրերի։ Գիսաստղերի միջուկները տեղավորվում են Պլուտոնի ուղեծրի սահմաններից դուրս, այսպես կոչված Օօրտայի գիսաստղային ուղեծրում։

Այն դեպքում, երբ աստերոիդների ընկնելուց հետո մնում են ինքնատիպ խառնարաններ՝ աստրոբլեմներ, գիսաստղերի ընկնելուց հետո խառնարաններ չեն առաջանում, նրանց ահռելի էներգիան և նյութը վերաբաշխվում են ինքնատպ ձևով։ Տիեզերական մարմինների ընկնելու ժամանակ, շատ կարճ ժամանակով՝ 0.1 վրկ-ի ընթացքում, անջատվում է ահռելի քանակությամբ էներգիա, որը ծախսվում է Երկրի մակերևույթի հետ շփման կետում ապարների սեղմման, հալման և գոլորշիացման վրա։ Հարվածային ալիքի ազդեցության արդյունքում առաջանում են ապարներ, որոնք ունեն ընդհանուր անուն՝ իմպակտիտներ, իսկ այդ ժամանակ առաջացող կառուցվածքը անվանում են իմպակտային։

Երկրի մոտ թռչող գիսաստղերը ձգվում են Երկրի ձգողական դաշտի կողմից, սակայն Երկրի մակերևույթին չեն հասնում։ Դրանք քայքայվում են մթնոլորտի վերին սահմաններում և արձակում են հզոր հարվածային ալիք դեպի Երկրի մակերևույթ (ըստ տարբեր հաշվարկների այն կազմում է 1021-1024 Ջ)։ Այն առաջացնում է հզոր ավերածություններ, որոնք վերափոխում են բնական միջավայրը, իսկ նյութերը՝ գազերի, ջրի և փոշու տեսքով, ցրվում են Երկրի մակերևույթով։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Ձախլիկ

մինի|Ձախ ձեռք
**Ձախլիկ**, մարդ, որն առավելապես օգտվում է ձախ ձեռքով։ «Ձախլիկի» հականիշը «աջլիկն» է։ Մարդկանց մեջ ձախլիկները կազմում են մոտ 15 %-ը, այսինքն՝ յուրաքանչյուր յոթերորդը ձախլիկ է։

Ձախլիկ մարդը աջից ավելի հաճախ օգտագործում է ձախ ձեռքը։ Ձախլիկը անձնական կարիքները հոգալու, սննդի պատրաստման և այլ նմանատիպ գործողությունների համար հիմնականում օգտագործում է ձախ ձեռքը։ Ձեռքը, որը օգտագործվում է գրելու համար, չի կարող հանդիսանալ ճշգրիտ ցուցանիշ մարդու «ձախլիկ» կամ «աջլիկ» լինելը որոշելու համար։ Այսպես, շատ ձախլիկներ գրում են բացառապես աջ ձեռքով, իսկ ձախ ձեռքը օգտագործում շատ այլ խնդիրների համար։

Ձախլիկների միջազգային օրը տոն է, որը նշվում է ամեն տարի օգոստոսի 13-ին։

## Վիճակագրություն
1977 թվականին չափահաս բնակչության մոտ 8-15%-ը համարվում էր ձախլիկ։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ձախլիկների գերակշռող մասը տղամարդիկ են, քան կանայք։ Ձախլիկները առավել հաճախ հանդիպում են երկվորյակների որոշ խմբերի, նյարդային խանգարումներ ունեցող խմբերի, որոնցից են ընկնավորությունը (էպիլեպսիան), Դաունի սինդրոմը, աուտիզմը, մտավոր հետամնացությանը և դիսլեկսիան։ Վիճակագրորեն, երկվորյակների որոշ խմբերի մարդ-ձախլիկների 76 %-ը հնարավորություն ունի լինել ձախլիկ, որի պատճառներն են մասամբ ժառանգականությունը և մասամբ էլ էկոլոգիական խնդիրները։ Հարավային Ասիայի, Արևելյան Եվրոպայի, Հարավարևելյան Ասիայի, Ավստրալիայի ազգաբնակչության շրջանում ձախլիկները ավելի շատ են, քան աշխարհի այլ էթնիկ խմբերում, մինչդեռ Արևմտյան և Հյուսիսային Եվրոպայի, Աֆրիկայի բնակչության շրջանում ձախլիկները շատ ավելի քիչ են։ Հարավային կիսագնդում ձախլիկությունը ավելի ցայտուն է երևում, հավանաբար դրա պատճառները սոցիալական են՝ Հին Աշխարհի կողմից ձախլիկներին որպես վտարանդիների ընդունումը։

Վիճակագրական տվյալների համաձայն ներկայումս աշխարհում ապրում են մոտ 500 միլիոն ձախլիկ մարդիկ։ Եվրոպայում ծնված երեխաների մոտ տասը տոկոսը ձախլիկներ են և նրանք ավելի շատ բարձր ձայներ են արտաբերում, անհամբեր են, բայց արդեն մանկության տարիքում ավելի մարդամոտ և շփվող են։ Ձախլիկներն ավելի հաճախ ընտրում են արվեստագետի, նկարչի, գրողի մասնագիտությունը, նրանք հատկապես գնահատվում են սուսերամարտում։

## Փաստ
Մոտ 2500 ձախլիկներ ամեն տարի մահանում են այն պատճառով, որ օգտագործում են սարքավորումներ, որոնք նախատեսված են աջլիկների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ինչպես կազմակերպել ձախլիկ երեխայի հարմարումը աջլիկների աշխարհում
* Այսօր ձախլիկների օրն է․ ովքե՞ր են ամենահայտնի ձախլիկ երաժիշտները

Կատեգորիա:Ասիմետրիա
Կատեգորիա:Հոգեֆիզիոլոգիա
Ոզնախոտ

**Ոզնախոտ** (), ոգնուկ, դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի
ցեղ։ Հայտնի է 10 տեսակ։

## Հայաստանում
մինի|190px|ձախից|Բուսաբանական նկարագիրը «''Bilder ur Nordens Flora''» գրքից, 1917-1926
ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝
* Ոզնախոտ հավաքված (*D. glomerata*)։
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերի մարգագետնատափաստանային, հետանտառային և ենթալպյան գոտիներում։ Աճում է փուխր, բերրի, ազոտով հարուստ հողերում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Արմատային համակարգը հզոր է։
Ցողունի բարձրությունը՝ մինչև 1,5մ, տերևները նշտարաձև են, երկար։ Ծաղկաբույլը հուրան Է։ Հատիկները մանր են՝ պարփակված թեփուկների մեջ։ Խաչաձև փոշոտվող։ Ցանքի տարում դանդաղ է զարգանում։ Բարձր բերք է տալիս երկրորդ տարվանից սկսած։

## Քիմիական կազմ
Մատղաշ ոզնախոտը արժեքավոր կերաբույս է. պարունակում է վիտամիններ C, E, կարոտին (A-նախավիտամին)։

## Մշակում
Ստվերասեր բույս Է, աճում է փուխր, բերրի, ազոտով հարուստ հողերում։ Տարածված է ԽՍՀՄ անտառատափաստանային և տափաստանային գոտիներում և լեռնային մարզերում։ Ոզնախոտը արժեքավոր կերաբույս Է։ Խոտի բերքատվությունը 70-75 ց/հա Է, հատիկինը՝ 7-10 ց/հա։ 100 կգ կանաչ զանգվածը համապատասխանում է 22,7 կերային միավորի և 2,1 կգ մարսելի պրոտեինի, 100 կգ խոտը՝ համապատասխանաբար 55,0 և 4,5։ Ցանքի նորման՝ 18-20 կգ/հա։ Ցանքը կատարվում է 2-3 խ/սմ, խորությամբ։ Խոտը հավաքում են հուրաններ արձակելուց անմիջապես հետո, սերմը՝ հատիկների մոմային հասունացման փուլում։

Ոզնախոտի լավագույն սորտերից են Մոսկովսկայա 222-ը, Մոսկովսկայա 1139-ը, Լենինգրադսկայա 353-ը, Մորշանսկայա 123-ը։

## Դասակարգում
### Տաքսոնոմիա

### Հոմանիշներ
մինի
մինի

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


### Ենթատեսակներ
մինի
մինի
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Գրականություն
* Губанов, И. А. и др. 132. Dactylis glomerata L. — Ежа сборная // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. — М.։ Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл., 2002. — Т. 1. Папоротники, хвощи, плауны, голосеменные, покрытосеменные (однодольные). — С. 226. — ISBN 8-87317-091-6.
* Овчинников П. Н. Dactylis glomerata L. — Ежа сборная // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Р. Ю. Рожевиц и Б. К. Шишкин. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1934. — Т. II. — С. 361—362. — 778 + XXXIII с. — 5175 экз.
* Цвелёв Н. Н. Dactylis glomerata L. — Ежа обыкновенная, сборная // Злаки СССР / Отв. ред. Ан. А. Фёдоров. — Л.։ Наука, 1976. — С. 516—517. — 788 с. — 2900 экз.

## Արտաքին հղումներ
* ''Dactylis glomerata.'' In։ ''Info Flora (Das nationale Daten- und Informationszentrum der Schweizer Flora).''
* Verbreitung auf der Nordhalbkugel aus։ Eric Hultén, Magnus Fries։ *Atlas of North European vascular plants.* 1986, ISBN 3-87429-263-0 bei ''Den virtuella floran.'' (schwed.).
* Literatur zu ''Dactylis glomerata'' in den Kew Bibliographic Databases (englisch)

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դաշտավլուկազգիներ
Կատեգորիա:Դաշտավլուկազգիների ընտանիքի խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Three 6 Mafia

**Three 6 Mafia**, ամերիկյան հիփ հոփ խումբ Մեմֆիսից, Թենեսի։ Խումբը հիմնադրվել է 1991 թվականին DJ Փոլի, Լորդ Ինֆեմսի, Ջուսի Ջեյի և Կուպստա Նիկայի կողմից, իսկ այնուհետև խմբին միացել են նաև Քրանչի Բլեքը և Գանգստա Բուն։ 2011 թվականից խումբը այլևս չի շարունակում իր գործնեությունը։

Խումբը իր դեբյուտային՝ «Mystic Stylez» կոչվող ստուդիական ալբոմը թողարկել է 1995 թվականին, իսկ ընդհանուր թողարկել է 9 ստուդիական ալբոմ։

2006 թվականին խումբը իր «It's Hard out Here for a Pimp» երգի համար ստացել է Օսկար մրցանակ «Լավագույն օրիգինալ երգ» անվանակարգում։

Gangsta Boo-ին մահացած են գտել իր տանը 2023 թվականի հունվարի 1-ին, 43 տարեկանում։ Դիջեյ Փոլը հաստատել է նրա մահը Instagram-ի միջոցով։ Մահվան պատճառն անմիջապես չի նշվում։https://www.fox13memphis.com/news/local/memphis-rapper-gangsta-boo-found-dead-three-6-mafia-group-founder-confirms/I32NPSK5DNGCTCEGL7R5HELNCA/.

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Mystic Stylez» (1995)
* «Chapter 1: The End» (1996)
* «Chapter 2: World Domination» (1997)
* «When the Smoke Clears: Sixty 6, Sixty 1» (2000)
* «Choices: The Album» (2001)
* «Da Unbreakables» (2003)
* «Choices II: The Setup» (2005)
* «Most Known Unknown» (2005)
* «Last 2 Walk» (2008)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1991 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան հիփ հոփ խմբեր
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ