Վինչենցո Գալիլեյ

**Վինչենցո Գալիլեյ** նաև **Գալիլեյ** (, ), իտալացի երաժշտության տեսաբան, երգահան, վինահար։ Ֆիզիկոս Գալիլեո Գալիլեյի և կոմպոզիտոր Միքելանջելո Գալիլեյի հայրը։ Ֆլորենսիական Կամերատայի անդամ և ակտիվ մասնակից:

## Կյանք և ստեղծարություն
Գալիլեյի տաղանդը նկատել է Ջովանի Բարդին, ով մոտ 1563 թվականին վճարել է Վենետիկում իր ուսման ծախսերը Ջոզեֆֆո Ցառլինոյի մոտ։ «Ֆրոնիմո» երկխոսությունը (Fronimo, Վենետիկ, 1568, 2-րդ հրատարակություն՝ նույն տեղում, 1584) ներկայացրել է լյուտնյա նվագելու առաջին լիարժեք դպրոցը։ Գալիլեյը հիմնավորել է լյուտնյայի նախապատվությունը երգեհոնին այն փաստով, որ վինը ունակ է արտահայտել «ներդաշնակ ազդեցություններ, ինչպիսիք են կարծրությունն ու փափկությունը, խստությունը և քաղցրությունը, բղավոցը, լացը, բողոքն ու ողբը, այսպիսի հիանալի նրբագեղությամբ»:

Գալիլեյի երաժշտական և գեղագիտական հայացքների ձևավորման վրա վճռորոշ ազդեցություն է ունեցել Ժիրոլամո Մեյը, որից հետո նրա վերաբերմունքը  Ցառլինոյի գործերի նկատմամբ կտրուկ փոխվել է։ «Տեսական երաժշտության կոմպենդներ» տրակտատում (, մոտ 1572 թվականի ձեռագիր, չհրատարակված) նա եկել է հին և ժամանակակից իտալական երաժշտության անհամատեղելիության, հնության վերակառուցումների անիմաստության եզրակացությանը։ Քննադատելով իր ուսուցչին՝ նա այս միտքը զարգացրել է «Երկխոսություն հին և ժամանակակից երաժշտության մասին» տրակտատում (Dialogo  della musica antica et della moderna, Florence, 1581)։ Միկրոտոնային երաժշտության մեջ իր հայրենակիցների փորձերը քննադատորեն գնահատողները Գալիլեյի մի շարք տրակտատներ ներդաշնակության և կոնտրապունկտների մասին, այդ թվում՝ «Էներհարմոնիկայի քննարկում, ինչպես են դա օգտագործվում և ո՞վ է եղել քրոմատիկայի հեղինակը» (Discorso intorno all'uso dell'enarmonico et de chi fusse autore del cromatico, 1591), նրա կենդանության օրոք չի տպագրվել և պահպանվել է ձեռագրով։

Գալիլեյի գեղագիտության համար կենտրոնական գաղափարը ժամանակակից երաժշտության մեջ հնությանը բնորոշ աֆեկտի կորուստն է, որի նպատակն է (նրա կարծիքով) «պարզապես հաճույքը», մակերեսային հաճելիությունը: Նա կտրուկ, հեգնանքով քննադատում է իր ժամանակակիցների վոկալ կոնտրապունկտը չափազանցված հնչեղության և բառին բառացիորեն հաջորդելու համար։ Նա կարծում է, որ ավանդական (իմիտացիոն-պոլիֆոնիկ) ձայնակարգությունը բարդացնում է ընկալումը և նվազեցնում երաժշտության անմիջական ազդեցությունը հոգու վրա, ինչի արդյունքում՝ նա ակտիվորեն առաջ է մղում մեղեդին, որը հասկացվում է որպես կրող հյուսվածքային տարր և հիմնական երաժշտական գաղափար:

Գալիլեյի տեսական ուսումնասիրությունները ճանապարհ են հարթել Նոր դարաշրջանի երաժշտության համար՝ իր հոմոֆոնիկ կառուցվածքով և տեմպերացված համակարգով, այսինքն՝ դասական-ռոմանտիկ ներդաշնակության նյութով։ Քննարկելով երաժշտական կառուցվածքի խնդիրները, նա պնդում է, որ վոկալ երաժշտությունը չպետք է օգտագործի Պտղոմեոսի «լարված դիատոնը» (տետրակորդ 10:9 9:8 16:15), ինչպես կարծում է Զարլինոն, այլ ինչ-որ նոր և հատուկ կառուցվածք, որը ներկայացնում է փոխզիջում դրա և Պյութագորասի «դիտոնական դիատոնի» միջև (տետրակորդ 9:8 9:8 256:243): Վինը կարգավորելիս՝ նա առաջարկել է ութնյակը բաժանել հավասար կիսատոների 18:17՝ այս արժեքը, թեև մոտավորապես հաշվարկված է, բայց շատ մոտ է հավասարաչափ տեմպերացված կիսատոին:

Մի շարք ֆիզիկական փորձեր կատարելուց հետո նա ապացուցել է (ըստ երևույթին պատմության մեջ առաջին անգամ), որպեսզի 2 հավասար երկարությամբ, հաստությամբ և որակով լարերը (d’ugual lunghezza, grossezza, & bontà) ստեղծեն որոշակի երաժշտական ինտերվալ, այդ լարերից կախված կշիռների զանգվածները պետք է լինեն այս ինտերվալին համապատասխան հարաբերակցության քառակուսիները, այլ ոչ թե ամենևին էլ նույն հարաբերությունների անալոգները (ինչպես դիտարկվել է ավանդական երաժշտության տեսության մեջ, ներառյալ Բոետիոսի «Երաժշտության հիմունքները» դասագրքում):

Գալիլեյը մադրիգալների երկու ժողովածուների (1574, 1587) և վինի գործիքային ստեղծագործությունների հեղինակն է։ Վերջիններիս թվում է «Լյուտենային տաբուլատուրայի գիրք» (Libro d’intavolatura di liuto, 1584) ժողովածուն[, որը. պարունակում է (ի թիվս այլ բաների) փորձնական սյուիտ՝ 24 միկրոցիկլից բաղկացած «պասամեցո-տոնայնություն-սալտարելո» բոլոր 12 տոնայնություններում, այսինքն քրոմատիկ գամմայի 12 բարձրադիր դիրքերում։ Միևնույն ժամանակ, Գալիլեյի կոմպոզիտորի պահպանված գործերը պատկանում են բազմաձայն կառուցվածքին, Գալիլեյի միաձայն տեսակի բոլորովին ոչ մի հատ ընդլայնված պիես գիտությանը հայտնի չէ։

## Տրակտատներ (հրատարակություններ և թարգմանություններ)
*Fronimo՝ dialogo  nel quale si contengono le ver, et mustarie regole del intavolare la musica nel liuto / Fronimo. Լյուտի համար երաժշտություն ստեղծելու ճշմարիտ և անհրաժեշտ կանոնները պարունակող երկխոսություն (Վենեզիա, 1568), 2-րդ հրատարակություն. Fronimo. dialogo ... sopra l'arte del bene intavolare, et rettamente sonare la musica negli strumenti artificiali si di corde come di fiato, & մասնավորապես nel liuto (Venezia, 1584), ֆր. թարգմանություն՝ Philippe Canguilhem մեկնաբանություններով, Fronimo de Vincenzo Galilei. Paris․ Minerve, 2001, Անգլերեն թարգմանություն՝ Fronimo (1584), թարգմանել և խմբագրել է Քերոլ ՄաքՔլինթոկը // Երաժշտագիտական ուսումնասիրություններ և փաստաթղթեր, հատոր 39 (s.l., 1985)։
*Dialogo della musica antica et della moderna / Երկխոսություն հին և ժամանակակից երաժշտության մասին (Firenze, 1581), անգ. թարգմանություն՝ Dialogue on ancient and modern music. Translated, with introduction and notes, by Claude V. Palisca. New Haven: Yale University Press, 2003։
*Discorso intorno all’opere di Messer Gioseffo Zarlino da Chioggia / Քննարկում պարոն Ժոզեֆո Զարլինոյի ստեղծագործությունների շուրջ (Firenze, 1589)։
*Compendio nella tehorica [sic] della musica / Երաժշտական տեսության ժողովածու, մոտ. 1572 (ձեռագիր)։
*Il primo libro della prattica del contrapunto intorno all’uso delle consonanze /  Ձայնակարգության կիրառում: Գիրք 1 «Համահնչությունների օգտագործման մասին», 1588-91 (ձեռագիր), հրատարակված Rempp F. Die Kontrapunkttraktate Vincenzo Galileis գրքում, Köln, 1980։
*Discorso intorno all’uso delle dissonanze / Դիսոնանսների օգտագործման վերաբերյալ դատողություն, մոտ. 1591 (ձեռագիր), հրատարակել է F. Remp-ը (նույն տեղում):
*Discorso intorno all’uso dell’enharmonio et di chi fusse autore del cromatico / Քննարկում էնհարմոնիկայի օգտագործման և ով է եղել քրոմատիկայի ստեղծողը, մոտ 1591 (ձեռագիր), հրատարակել է F. Remp-ը (նույն տեղում):
*Dubbi intorno a quanto io ho detto dell’uso dell’enharmonio, con la solutione di essi / Կասկածներ էնհարմոնիկայի օգտագործման մասին իմ ասածի վերաբերյալ, նրանց փառատմամբ, 1591 (ձեռագիր), հրատարակել է F. Remp-ը (նույն տեղում):
*Discorso intorno a diversi pareri che hebbero le tre sette piu famose degli antichi musici / Դատողություն տարբեր կարծիքների վերաբերյալ հին երաժիշտների երեք ամենահայտնի պարտիաներում (ձեռագիր, ս.ա.), հրատարակություն և անգլերեն թարգմանությունը Կ.Պալիսկայի գրքում: Palisca C.V. The Florentine Camerata. Documentary studies and translations. New Haven, 1989։
*Discorso particolare intorno all’unisono / Առանձին քննարկում ներդաշնակության մասին (ձեռագիր, ս.ա.), հրատարակություն և անգլերեն թարգմանությունը՝ Կ.Պալիսկայի (նույն տեղում))։
*Discorso particolare intorno alla diversità delle forme del diapason / Առանձին քննարկում ութնյակի տարբեր տեսակների մասին, հրատարակություն և անգլերեն թարգմանությունը՝ Կ.Պալիսկայի (նույն տեղում)։
*Traduzione d’un Discorso latino fatto da Carlo Valgulio Bresciano, sopra la Musica di Plutarco / Պլուտարքոսի երաժշտությունը։ Կ. Վալգուլիոյի Բրեշիայից Թարգմանություն [իտալերեն] լատիներեն թարգմանությունից(ձեռագիր, ս.ա.)։
*Trattato di musica di Plutarco/ ([Կեղծ-]Պլուտարքոսի երաժշտության մասին տրակտատի իտալերեն թարգմանություն, ձեռագիր ս.ա.)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Walker D. P.* Der musikalische Humanismus im 16. und frühen 17. Jahrhundert. Kassel: Bärenreiter, 1949.
* *Palisca С.* Vincenzo Galilei and some links between “pseudo-monody” and monody // Musical Quarterly 46 (1960), pp.&nbsp;344–60. 
* *Rempp F*. Die Kontrapunkttraktate Vincenzo Galileis. Köln, 1980.
* *Palisca С.* Humanism in Italian Renaissance musical thought. New Haven: Yale University Press, 1985.
* *Palisca C. V.* The Florentine Camerata: Documentary Studies and Translations. New Haven, 1989.
* Geschichte der Musiktheorie. Bd.7: Italienische Musiktheorie im 16. und 17. Jahrhundert. Antikenrezeption und Satzlehre. Hrsg. v. F. Zaminer. Darmstadt, 1989. 418 SS.
* Music and science in the age of Galileo / Ed. V. Coelho. Berlin, 1992.
* *Canguilhem Ph.* «Fronimo» de Vincenzo Galilei. Paris: Minerve, 2001 (французский перевод и комментарии).

## Արտաքին հղումներ
* Fronimo (факсимиле издания 1584 года)
* Диалог о древней и новой музыке (факсимиле издания 1581 года)

 
Կատեգորիա:1520-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վերածննդի կոմպոզիտորներ