Կլիմայական զենք

**Կլիմայական զենք** (*օդերևութաբանական զենք*), զանգվածային ոչնչացման և տնտեսության ոչնչացման հիպոթետիկ զենք` ուղղված որևէ երկրի կամ երկրների խմբի նկատմամբ, որն օգտագործվում է որպես առանձին վերցրած տարածքի, երկրի, պետության, մայրցամաքի բնական ռեսուրսների, եղանակի և կլիմայի վրա արհեստական ազդեցությամբ վնասելու գործոն։ Որպես մեկնարկի մեխանիզմ կարող են օգտագործվել տարբեր տեխնոլոգիաներ ու միջոցներ, արհեստականորեն ստեղծված տեխնածին աղետներ, որոնք առաջացնում են բնապահպանական աղետներ և, որպես հետևանք, տնտեսական խնդիրներ ստեղծելով (ճգնաժամեր)։

Երկրաֆիզիկական զինատեսակներից մեկն է։

ՄԱԿ-ը 1977 թվականին բանաձև է ընդունել, որն արգելում է թշնամական նպատակներով շրջակա միջավայրի փոփոխության ցանկացած տեխնոլոգիաների օգտագործում։ Դրա վերաբերյալ համապատասխան պայմանագիր է ստեղծվել։

## Պատմություն
Հայտնի է, որ ամերիկացիները Վիետնամի պատերազմի ընթացքում ներգործել են Մեկոնգի բարձունքների վրա, որի նպատակն էր շարքից դուրս հանել Հո Շի Մինի արահետները, որը ճանապարհների համակարգ է, որով իրականացվել է Հարավային Վիետնամի ազատագրման ազգային ճակատի պարտիզանների մատակարարումը (Պոպի օպերացիա)։ Թեև ամերիկացիներին հաջողվել է առաջացնել տեղատարափ անձրևներ և մասամբ կաթվածահար անել պարտիզանների մատակարարումը, բայց դրա պահանջվեցին հսկայական նյութական ծախսեր (որպես ազդեցության միջոց օգտագործվում են արծաթի յոդիդ, չոր սառույցըը և այլն), իսկ ստացված ազդեցությունը եղել է կարճատև։

## Խնդիրներ
Հարյուրհազարավոր կիլոմետրերերի վրա սինոպտիկ օբյեկտների ազդեցություն իրականացնելու համար, ինչպիսիք են ցիկլոնները, անտիցիկլոնները և մթնոլորտային ճակատները, որոնցով պայմանավորված է եղանակը տասնյակ ժամից մինչև մի քանի օր ժամանակահատվածում, անհրաժեշտ են հսկայական տեխնոլոգիական ռեսուրսներ, իսկ ազդեցության արդյունքն անկանխատեսելի է և ապահովագրված չէ այդ ազդեցության հետևանքների կանխատեսման անճշտության պատճառով։

Օրինակ, միջին չափերով (տրամագիծը մի քանի կիլոմետր)կույտավոր անձրևային ամպում  պարունակվող էներգիան, համեմատելի է մի քանի միջուկային ռումբերի էներգիայի հետ։ Այն խնդիրը, թե ինչպես կենտրոնացնել հսկայական քանակությամբ էներգիան, որն անհրաժեշտ է իրենց զբաղեցրած հսկայական տարածությունում օդերևութաբանական գործընթացների բնական ընթացքը փոփոխելու համար, կարճ (իրենց կարճատև գոյության համեմատ) ժամանակահատվածում, գիտատեխնիկական տեսանկյունից բարդագույն խնդիր է հանդիսանում, քանի որ դրսից ներմուծվող այդ էներգիան պետք է լինի ոչ պակաս, քան այն, որն ունի սինոպտիկական գոյացությունը։ Բացի այդ, անպայման անհրաժեշտ է նախատեսել  դրսից ներմուծված էներգիայի հանելու հնարավորությունը. սինոպտիկական գոյացությունը շարժվում է, անկախ պետական սահմաններից։

## Արդի վիճակ
Տասնյակ կիլոմետրերով եղանակային պայմանների վրա երաշխավորված ազդեցության ակտիվ աշխատանքներ են իրականացվում մի շարք պետությունների տարածքներում։ Ընդ որում, ռազմական նպատակներով եղանակի վրա ակտիվ ներգործությունը արգելված է ըստ միջազգային կոնվենցիայի։

Հաճախ, կլիմայական զենք են անվանում իոնոսֆերայի ուսումնասիրության ամերիկյան համակարգը HAARP։ Երբեմն տվյալ հիմնարկի փակ լինելը մեկնաբանվում է որպես այդ համակարգի հետ կապված դավադրության տեսությունների «ճշտության» փաստարկ։

2012 թվականի սեպտեմբերին Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը մեղադրել է իր երկրի թշնամիներին իրենց դեմ կլիմայական զենք օգտագործելու մեջ։ Նա հայտարարել է. «Թշնամին ցրում է անձրևային ամպերը, որոնք ուղղվում են մեր երկիր, և դրանով իսկ առաջացնում է երաշտ։ Բայց այդ պատերազմում էլ Իրանը կհաղթի»։

Դաշնության Խորհրդի անդամ Եկատերինա Լախովան Ռուսաստանի վատ եղանակը բացատրել է 2017 թվականին կլիմայի զենքի կիրառմամբ։

## Քննադատություն
Տվյալ և այլ ոլորտների մասնագետների մեծ մասը համակարծիք են այն հարցում, որ կլիմայի զենքի ստեղծման հնարավորությունը խիստ չափազանցված է և գերտերությունների մեծ մասի համար հանդիսանում է, մի տեսակ, «շեղող մանևր» այն գործոններից, որոնք իսկապես կարող են ազդել  մեր մոլորակի վրա կլիմայի և ջերմաստիճանի ընդհանուր պատկերի վրա, ինչպիսիք են, արդյունաբերական արտանետումները։ Վառ օրինակ կարող է ծառայել մեջբերումը. 

## Արվեստում
* Թխիենիլի ծաղիկները, 1973 թվականի հյուսիսվիետնամյան ֆիլմ
* Վրիժառուները  (ֆիլմ 1998, ԱՄՆ), 1998 թվականի ամերիկյան ֆիլմ 
* Ամանորյա լավագույն նվերը, 2000 թվականի ամերիկյան ֆիլմ

## Տես նաև
* Մետեոտրոն
* Գեոֆիզիկական զենք
* HAARP (նախագիծ)
* Հիդրոօդերևութաբանական գործընթացների վրա ակտիվ ազդեցություն
* Պոպայ օպերացիա («Սպանախ»)
* Վիետնամի դեմ ԱՄՆ բնապահպանական պատերազմը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կլիմայական զենքը ատոմային ռումբից ուժեղ է 

Կատեգորիա:Զանգվածային ոչնչացման զենք
Կատեգորիա:Կլիմայական զենք
Կատեգորիա:Հիպոթեզներ
Կատեգորիա:Ռազմական տերմինաբանություն