Էլդար Շենգելայա

**Էլդար Շենգելայա** (, ), վրացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988)։

## Կենսագրություն
Էլդար Շենգելայան ծնվել է 1933 թվականի հունվարի 26-ին Թիֆլիսում (ներկայում՝ Թբիլիսի)։

1958 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Սերգեյ Յուտկևիչի և Սերգեյ Սկվորցովի արվեստանոց), որտեղ սովորել է Ալեքսանդր Կուրոչկինի, Էդվարդ Աբալյանի, Ալեքսեյ Սախարովի հետ։

1958-1960 թվականներին եղել է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայի, իսկ 1960 թվականից՝ «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայի ռեժիսոր։

1984 թվականին նկարահանել է «Կապույտ լեռներ, կամ անհավանական պատմություն» ֆիլմը, որի թողարկումը համընկել է Վերակառուցման գործընթացի սկզբի հետ։ Մամուլում ֆիլմն արժանացել է դրական արձագանքների։ 1984 թվականին այն ստացել է Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակ, իսկ 1985 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

1993 թվականին նկարահանել է «Էքսպրես-տեղեկատվություն» կատակերգությունը (Վրաստանի և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության համատեղ արտադրություն), որը դրական գնահատականների արժանացավ տարբեր կինոփառատոններում («Թբիլիսի-93», «Սան Ռաֆայել-94»), սակայն վարձույթում գրեթե հաջողություն չի ունեցել։

1975-1980 թվականներին վարել է ռեժիսորական արվեստանոց Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում։

1976 թվականից եղել է Վրաստանի կինոգործիչների միության վարչության առաջին քարտուղարը և ԽՍՀՄ կինոգործիչների միության վարչության քարտուղարը։

1985 թվականին ընդգրկվել է Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի կազում։

Վարել է ակտիվ քաղաքական գործունեություն. 1981-1990 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր, 1989-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։ Վրացական «Ժողովրդական ճակատ» (1989) ընդդիմադիր քաղաքական կազմակերպության հիմնադիրներից մեկն է։

1990 թվականին դարձել է Վրաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր («Դեմոկրատական կենտրոն» ընդդիմադիր խմբավորման անդամ է)։ 1992, 1995, 1999 և 2004 թվականներին ընտրվել է Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր, տարբեր տարիների եղել է մշակութային հարցերի հանձնաժողովի նախագահ, խորհրդարանի նախագահի տեղակալ։

1993 թվականին մասնակցել է «Վրաստանի քաղաքացիների միություն» քաղաքական կազմակերպության հիմնադրմանը։

## Ընտանիք
* Հայրը – Նիկոլայ Շենգելայա (1903-1943), կինոռեժիսոր, ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935)
* Մայրը – Նատո Վաչնաձե (1904-1953), դերասանուհի, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1941)
* Եղբայր – Գեորգի Շենգելայա (ծնվել է 1937 թվականին), կինոռեժիսոր
* Նախկին կինը – Արիադնա Շենգելայա (ծնվել է 1937 թվականին) դերասանուհի, Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ (2000)
* Դուստր – Նատալյա Շենգելայա (ծնվել է 1958 թվականին), դերասանուհի
* Դուստր – Կատյա Շենգելայա (ծնվել է 1967 թվականին)

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր
* 1957 – «Սառցե սրտի լեգենդը» (Ալեքսեյ Սախարովի հետ համատեղ)
* 1959 – «Ձյունե հեքիաթ» (Ալեքսեյ Սախարովի հետ համատեղ)
* 1963 – «Սպիտակ քարավան» (Թամազ Մելիավայի հետ համատեղ)
* 1965 – «Միքելա» (նովել «Անցյալի էջեր» կինոալմանախում)
* 1968 – «Արտասովոր ցուցահանդես»
* 1973 – «Խելառները»
* 1977 – «Սամանիշվիլու խորթ մայրը»
* 1983 – «Կապույտ լեռներ կամ անհավանական պատմություն»
* 1993 – «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»
* 1996 – «Dog Rose» («Մասուր»)

### Սցենարիստ
* 1965 - «Միքելա» (նովել «Անցյալի էջեր» կինոալմանախում)
* 1973 - «Խելառները»
* 1993 - «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»
* 1996 - «Dog Rose» («Մասուր»)

### Մասնակցություն ֆիլմում
* 2007 - «Միխայիլ Երշով։ Ընդմիշտ հիշողության մեջ» (վավերագրական)

## Մրցանակներ և կոչումներ
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1985)
* Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ (1994, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»)
* Վրացական ԽՍՀ Լենինի կոմերիտմիության մրցանակ (1965, ֆիլմ «Սպիտակ քարավան»)
* Հաղթանակի Սուրբ Գեորգիի անվան շքանշան (2009)
* Համամիութենական կինոփառատոն (հատուկ մրցանակ «Աշխատանքի մարտու պոետիկ ներկայացման համար», ֆիլմ «Սպիտակ քարավան», Լենինգրադ, 1964) 
* Անդրկովկասի պետությունների ու Ուկրաինայի կինոփառատոն Կիևում («Ռեժիսորական լավագույն աշխատանքի համար» մրցանակ, ֆիլմ «Արտասովոր ցուցահանդես», 1969) 
* Համամիութենական կինոփառատոն (Գլխավոր մրցանակ, ֆիլմ «Սամանիշվիլու խորթ մայրը», Երևան, 1978) 
* Միջազգային կինոփառատոն Կահիրեում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ ռեժիսուրայի համար, ֆիլմ «Սամանիշվիլու խորթ մայրը», 1978) 
* Համամիութենական կինոփառատոն (Գլխավոր մրցանակ, Դիպլոմ, ֆիլմ «Կապույտ լեռներ, կամ անհավանական պատմություն», Կիև, 1984) 
* «Ոսկե արծիվ» միջազգային կինոփառատոն Թբիլիսիում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն», 1993) 
* Ռուսական կինոյի փառատոն Սան Ռաֆայելում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն», Ֆրանսիա, 1994)
* «Ոսկե ծիրան» IX միջազգային կինոփառատոն Երևանում («Փարաջանովյան թալեր» - Փարաջանովի անվան մրցանակ կինեմատոգրաֆիայում ունեցած ներդրման համար, 2012)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էլդար Շենգելայան Internet Movie Database կայքում
* Эльдар Шенгелая на сайте Кино-Театр. Ру 

Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրաստանի ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ