Փղե կոլոս

**Փղե կոլոս** (**', բառացի՝ **փղային կոթող, հսկա կառույց**), հայտնի է նաև որպես **Կոլոսալ փիղ** կամ **Փիղ կոլոսոս,** կամ իր գործառույթով՝ որպես **Փիղ հյուրանոց** կամ **Փիղ բազար** (**'), փղի տեսքով հսկա շինություն, նորարարական ճարտարապետության օրինակ, զբոսաշրջային տեսարժան վայր:

Փղե կոլոսը կառուցվել է Ջեյմս Վ. Լաֆերտիի (1856-1898) նախագծով, Քոնի Այլենդում (Բրուքլինի, Նյու Յորք)` Սըրֆ պողոտայի և Արևմտյան 12-րդ փողոցի վերևում, 1885 թվականին և կանգուն է եղել մինչև 1896 թվականը, երբ հրդեհից այրվել է։

Յոթհարկանի երեսունմեկ սենյականոց այդ շենքն իր գոյության ընթացքում  ծառայել է որպես համերգասրահ և զվարճանքի շուկա։ Փղի մեկ ոտքում տեղակայված է եղել սիգարի խանութ, մյուսում՝ դիորամա, փղի ներսում` հյուրանոցային սենյակներ, իսկ վերևում դիտակետ՝ ծովի համայնապատկերային տեսարաններով։

Սա Լաֆերտիի կառուցած նմանատիպ երեք փղային շենքերից երկրորդն է, որի նախորդը Ատլանտիկ Սիթիի  մոտ կառուցված «Լյուսի փիղն» (նախկինում՝ *«Փիղ շուկա»*) է, իսկ հաջորդը Քեյփ Մեյում (Նյու Ջերսի) Լյուսիի փոքր տեսակը՝ *«Ասիայի լույսը»* շենքը (1884-1900)։

## Չափեր
[alt=|մինի|Լաֆերտին իր «Լյուսի փիղ» [Զոոմորֆիզմ|զոոմորֆիկ ճարտարապետության համար արտոնագիր է ստացել 1882 թվականին ()]]
37 *մ* բարձրությամբ Քոնի Այլենդի փիղը մոտավորապես երկու անգամ մեծ է եղել Լյուսի փղի չափերից, որը կառուցվել էր նույն ճարտարապետի նախագծով չորս տարի առաջ: Բացառությամբ փղերի վրա կառուցված *հաուդաջների* (պարսկ.` هودج, պատգարակ, բառացի` ուղտի (փղի) տարած մահճակալ) դիզայնի և պատուհանների քանակի ու հարաբերական չափերի, արտաքինից այն *Լյուսի փղի* գրեթե ճշգրիտ մեծացված պատճենն է եղել։

Փղի ոտքերը կառուցվել են 5.5 *մ* տրամագծով: Առջևի ոտքերից մեկը ծառայել է որպես սիգարների պահեստ, մյուսում ցուցադրվել է դիորամա: Հետևի ոտքերը ծառայել են որպես մուտք՝ ներսում շրջանաձև բարձրացող աստիճաններով:

Ըստ տեղեկությունների՝ շինարարությունն արժեցել է 65,000 դոլար: Կառուցված լինելով Ազատության արձանից երկու տարի առաջ, այն եղել է առաջին արհեստական կառույցը, որն առաջինը տեսնում էին Միացյալ Նահանգներ ժամանող ներգաղթյալները:

Շինարարության համար օգտագործվել է 1066.79 *կմ* փայտանյութ, 11,000 ''կեգ'' մեխ, 12 *[[տոննա]]* երկաթե պտուտակ և 5,300 *մ<sup>2</sup>* անագ` կառուցվածքը հակակոռոզիոն շերտով ծածկելու համար: Այն ավարտելու համար պահանջվել է 263 մարդ, 129 լրիվ աշխատանքային օր։ Օդափոխությունն ապահովվել է վաթսունհինգ պատուհաններով։ Շինությունը լուսավորվել է 25 էլեկտրական լամպով։

## Սենյակներ և տեսարժանություն
31 հյուրանոցային սենյակներ կարելի էր հասնել հետևի ոտքերում գտնվող մուտքով, որի ոլորապտույտ աստիճանները տանում էին դեպի վերև: Այդ սենյակները զվարճալիորեն գովազդվել են որպես «գլխավոր դահլիճ՝ գլխի սենյակ, 2 կողային մարմնի սենյակ, 2 ազդրի սենյակ, 2 ուսերի սենյակ, 2 այտերի սենյակ, 1 կոկորդի սենյակ, 1 ստամոքսի սենյակ, 4 սմբակների սենյակ, 6 ոտքերի սենյակ, 2 կողային սենյակ, 2 ազդրի սենյակ, 1 միջանցքային սենյակ, որտեղից փիղը կերակրվում է» (հավանաբար վերջինս զեղչ ուներ):

Սկզբնապես նախատեսված լինելով որպես զբոսաշրջային տեսարժան վայր, փիղը պարունակել է նորաձևության տաղավարներ, պատկերասրահ, մեծ դահլիճ և թանգարան՝ փղի ձախ թոքում։ Փղի աչքերում տեղադրված աստղադիտակները ծառայել են որպես դիտարան այցելուների համար։ Նրա մենեջերը պնդել է, որ փղի մեջքից տեսնում էր Ելոուսթոուն ազգային պարկը, Ռիո դե Ժանեյրոն և Փարիզը:

Քանի որ Քոնի Այլենդն ավելի ու ավելի հաստատվել է որպես զբոսաշրջության և հանգստի կենտրոն, փիղը սկսել է ծառայել նաև որպես հասարակաց տուն:

Կառույցի արժեքը որպես տեսարժան վայր նվազել է, քանի որ դրա շուրջը նորերն են հայտնվել: Այդ ժամանակվա թերթերի գրառումներից ելնելով՝ այն վերածվել էր որոշ չափով խարխուլ պանսիոնի, որից հետո մի քանի տարի չի շահագործվել։ 1896 թվականին այն գործնականում լքված կառույց էր։ «1896 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, կիրակի երեկոյան, «Փղի» շենքը հրդեհվեց և փլուզվեց ավազների մեջ»:

Հետագայում տարածքը ներառվել է Քոնի Այլանդի Լունա Պարկի մեջ (1903), որտեղ նախկին հյուրանոցի տեղում տեղակայվել է«Ճանապարհորդություն դեպի Լուսին» ատրակցիոնը։

## Մշակույթում
alt=|մինի|''Քոնի Այլենդի ողբերգություն. Պատմական փղի'' ''հրդեհը''

«The Illustrated American»-ի 1896 թվականի հոկտեմբերի 10-ի համարի շապիկ
«Կոլոսը» հիշատակվում է Վիկտորիա Թոմփսոնի 2000 թվականի *«Սպանություն Սուրբ Մարկոսի հրապարակում»* դետեկտիվ վեպում, որը պատմում է մի քանի աղջիկների սպանության մասին, որոնք հնարավոր է կապված լինեին հյուրանոցի հետ։

Պարզվում է, որ Բազ Լուրմանի 2001 թվականի «Մուլեն Ռուժ» ֆիլմում Նիկոլ Քիդմանի ֆանտաստիկ փղային բուդուարը պարզապես Հոլիվուդյան զարդարանք չի եղել, որն ավելացվել էր պաշտամունքային կաբարեին, այլ, ըստ էության, Հիասքանչ դարաշրջանի հաստատության շատ իրական մաս է կազմել, որը մոռացվել էր Փարիզի 1900 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսի պատմության արխիվներում։ Հսկա կառույցը ոգեշնչված է եղել Ջեյմս Վ. Լաֆերտիի «Փղե կոթող»-ից՝ յոթհարկանի զբոսաշրջային տեսարժան վայրից և հյուրանոցից: Մուլեն Ռուժ կաբարեի փիղը նույնպես երկար կյանք չի ունեցել, և այն քանդվել է մինչև կաբարեի դահլիճի 1906 թվականի վերանորոգումը և այլևս չի հայտնվել դրա վերաբացման ժամանակ։

## Տես նաև
* Լյուսի փիղը, նմանատիպ գոյատևող լողափային ատրակցիոն փիղ Մարգեյթում (Նյու Ջերսի)
* «Հիշողության պալատ» փոդքաստի դրվագ, որը նվիրված է «Կոլոսին»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժամանակի ձևերը Քոնի Այլենդում, «Էլեֆանտ» հյուրանոցի նկարներով։

Կատեգորիա:1885 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1885 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1896 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Կոթողներ
Կատեգորիա:Հայտնի փղեր
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ռեկորդներ
Կատեգորիա:Փղեր