open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սարդակերպեր

**Սարդակերպեր** (), Հոդվածոտանիների տիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Ընդգրկում է մի շարք կարգեր՝ կարիճներ, կեղծ կարիճներ, սոլպուգներ, խոտհունձներ, սարդեր, տզեր և այլն։

## Նկարագիր
### Կառուցվածք
Չափերը 0,1-170 մմ են։ Մեծամասնության մարմինը բաժանված է գլխակրծքի և փորիկի, երբեմն (տզեր) միաձուլված Է։ Գլխակուրծքը կրում է վեց զույգ վերջավորություններ․ առաջինը վերին ծնոտներն են (խելիցերներ), երկրորդը՝ ստորին ծնոտները (պեդիպալպներ), հաջորդ չորս զույգը քայլող վերջավորություններ են։ Սարդակերպերի մեծամասնության (կարիճներ, սոլպուգներ, կեղծ կարիճներ և այլն) փորիկը հատվածավորված է, սարդերի մեծամասնությանը և տզերինը՝ ամբողջական։ Փորիկը երբեմն օժտված է հատուկ հավելումներով (սարդերի ոստայնային գորտնուկներ, կարիճների «սանրիկներ» և այլն)։

### Շնչառական համակարգ
Շնչում են տրախեաներով կամ թոքապարկերով, հազվադեպ՝ մաշկի մակերևույթով։ Արտաթորության օրգաններն են կոքսալ գեղձերը և մալպիգյան անոթները։ Մեծամասնության նյարդային համակարգը կազմված է վերկլանային հանգույցներից, ստորկլանային զանգվածից և որովայնային շղթայից (տզերինը միաձուլված է)։

### Զգայարաններ
Զգայարաններն են աչքերը և շոշափելիքի մազիկները, որոշ սարդակերպեր զգում են ձայները և հոտերը։ Նրանցից շատերն օժտված են թունավոր գեղձերով (կարիճներ, սարդեր, որոշ կեղծ կարիճներ)։

### Բազմացում
Բաժանասեռ են․ մեծամասնությունը ձու է դնում, կան կենդանածին ձևեր։ Հայտնի է մոտ 36 հզ տեսակ, տարածված բոլոր մայրցամաքներում։ Ցամաքային կենդանիներ են, բացառությամբ ջրային սարդի և ջրային տզերի։ Դրանք հիմնականում գիշատիչներ են, սնվում են այլ սարդակերպերով, միջատներով, որդերով, փափկամորթներով, մանր սողուններով, կան բուսակերներ և մակաբույծներ։

Որոշ սարդակերպեր ինֆեկցիոն հիվանդությունների հարուցիչների փոխանցողներ են (տզեր)։ Դրանք հնագույն ցամաքային կենդանիներ են․ ծագել են տրիչոբիտներից։ Սարդակերպեր ուսումնասիրող կենդանաբանության բաժինը կոչվում է արախնոլոգիա։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Spider top view.jpg|Սարդ
Պատկեր:Araña de auga GDFL.jpg|Ջրային սարդ
Պատկեր:Black scorpion.jpg|Սև կարիճ
Պատկեր:Centruroides suffusus.jpg|Կարիճ
Պատկեր:Ticks 1.jpg|Տիզ
Պատկեր:Tick (PSF).png|Տիզ
Պատկեր:Solpugid at Night (10802718015).jpg|Սոլպուգ


Կատեգորիա:Հոդվածոտանիներ
Կատեգորիա:Անողնաշարավոր կենդանիներ
Երեմ Սաֆարով

**Երեմ Զումշուդի Սաֆարով** (), հայ խորհրդային էներգետիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1951), պրոֆեսոր (1952), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։

Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն ինժեներաշինարարական ուսումնարանը (1931)։ 1938 թվականից դասախոսում է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Մինչև 1957 թվականը եղել է ջրային էներգիայի օգտագործման ամբիոնի, 1957-1958 թվականներին՝ արդյունաբերական էկոնոմիկայի, կազմակերպման և էներգետիկայի ամբիոնի վարիչը։ Աշխատանքները վերաբերում են հիդրոլոգիական, ջրատնտեսական, էներգատնտեսական հաշվարկի մեթոդներին, ջրատնտեսական համալիրներում կապիտալ ներդրումների որոշմանը, էլեկտրակայանների պարամետրերի հաշվարկի խնդիրներին։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ էներգետիկներ
Սաֆլորի ձեթ

**Սաֆլորի ձեթ**, կանճրակի ձեթ, բուսական յուղ, սաացվում է կանճրակի (Carthamus tinctorius) սերմերից։ Պարունակում է մեծ քանակությամբ ճարպաթթուներ՝ ստեարինաթթու, պալմիտինաթթու, օլեինաթթու և այլն։ Ցողային թիվը 130-155 է, սառեցման աստիճանը՝ —13-ից մինչև —20&nbsp;°C։ Մաքրած սերմերից ստացվող ձեթը համարյա չի զիջում արևածաղկի ձեթին և օգտագործվում է սննդի մեջ։ Չմաքրած սերմերի ձեթն ունի դառը համ, կիրառվում է բաց գույնի չդեղնող օլիֆների, օճառների ստացման, լինոլեումի արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Բուսական հումք
Սբխեչ (եկեղեցի)

**Սբխեչ**, Սբխեչ, Սուրբ խաչ, միջնադարյան ճարտարապետական հուշարձան Մեծ Հայքի Տայք նահանգի Ճակք գավառում։ 

Ունի քառախորան գմբեթավոր հորինվածք, որի խաչաթևերից երեքը արտաքինից կիսաշրջանաձև են, իսկ արևմտյանը (որտեղ գտնվում է միակ մուտքը) ուղղանկյուն է։ Ավերված են գմբեթը և ծածկի թաղերը։ Արևելյան և հարավային խորանները ունեն մեկական լուսամուտ։ Ճարտարապետական առանձնահատկությունների հիման վրա Սբխեչը թվագրվում է 5-6-րդ դարեր։

## Գրականություն
* Գրիգորյան Վ., Հայաստանի վաղ միջնադարյան կենտրոնագմբեթ փոքր հուշարձանները, Երևան, 1982։
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արդվինի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Սրտի իշեմիկ հիվանդություն

**Սրտի իշեմիկ հիվանդություն** (**ՍԻՀ**, ), պսակային հիվանդություն, սիրտ-անոթային համակարգի տարածված հիվանդություն։ Տերմինն առաջարկել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության փորձագետների կոմիտեն (1962)։

## Հիվանդության առաջացման պատճառները
Սրտի իշեմիկ հիվանդության հիմքում ընկած է սրտամկանի ախտահարումը, որը սրտամկանի թթվածնապահանջի և աթերոսկլերոտիկ փոփոխությունների ենթարկված պսակային զարկերակների թթվածնամատակարարման անհամապատասխանության հետևանք է։ Հիվանդության առաջացմանը նպասում են նաև պսակային զարկերակների գործունեության նյարդահումորալ կարգավորման խանգարումները և զարկերակների սպազմը։ Կարևոր դեր են կատարում նաև ռիսկի գործոնները (զարկերակային արյան ճնշման բարձրացում, ճարպային փոխանակության խանգարում, շաքարային հիվանդություն, ծխելը, բարձր կալորիականությամբ սննդի ընդունում և նստակյաց կյանք)։

## Սրտի իշեմիկ հիվանդության ձևերը
Սրտի իշեմիկ հիվանդությունը լինում է հետևյալ ձևերի․ 
# սրտամկանի սուր ինֆարկտ, 
# Սրտի իշեմիկ հիվանդության սուր և ենթասուր այլ ձևեր, սրտամկանի իշեմիա՝ մանրօջախային մեռուկացումով (այսպես կոչված՝ նախաինֆարկտային համախտանիշ), 
# կրծքային հեղձուկ (ստենոկարդիա), 
# անախտանշան Սրտի իշեմիկ հիվանդություն (հայտնաբերվում է էլեկտրասրտագրությամբ), 
# քրոնիկական Սրտի իշեմիկ հիվանդություն (պսակային անոթների աթերոսկլերոզ և դրանով պայմանավորված կարդիոսկլերոզ)։ 
Ամենատարածված ձևը կրծքային հեղձուկն է։ Ըստ կլինիկական ընթացքի տարբերում են սուր Սրտի իշեմիկ հիվանդություն (օրինակ, սրտամկանի ինֆարկտ) և քրոնիկական (օրինակ, օջախային և տարածուն կարդիոսկլերոզ)։

Ըստ ընթացքի Սրտի իշեմիկ հիվանդությունը լինում է արագընթաց, որը դրսևորվում է կրկնակի և կրկնվող ինֆարկտների ձևով, և դանդաղընթաց՝ կրծքային հեղձուկի հազվադեպ նոպաներով, առիթմիայով, սրտային անբավարարության աստիճանաբար զարգացող երևույթներով։ Ախտորոշումը՝ հիվանդի հարցուփորձի (անամնեզ) տվյալներով, կլինիկական երևույթներով, գործիքային էլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտության մեթոդներով (ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն, էխոկարդիոգրաֆիա, փորոքագրություն և այլն)։

## Բուժումը
Պսակային արյան շրջանառության վերականգնում կամ լավացում, աթերոսկլերոզի կանխում, սրտի ռիթմի և հաղորդականության խանգարման վերացում, արյան շրջանառության կարգավորում, առողջարանային բուժում (օրինակ, Արզնի)։ Վերոհիշյալ միջոցառումները խիստ անհատական են, հաշվի են առնվում հիվանդի աշխատանքի ու կենցաղի պայմանները և հիվանդության ընթացքի յուրահատկությունները։

## Կանխարգելումը
Կյանքի և աշխատանքային պայմանների նորմալացում, հանգստի ռեժիմի կարգավորում, ֆիզիկական և հոգեկան ծանրաբեռնվածության վերացում։

Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Կատեգորիա:Սրտային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ
Ֆրենչ Մոնտանա

**Կարիմ Խարբոուչ** (, ծնվ. նոյեմբերի 9, 1984, Ռաբաթ, Մարոկկո), ավելի հայտնի է որպես **Ֆրենչ Մոնտանա** (), ամերիկացի ռեփեր ծնունդով Մարոկկոյից։ Հանդիսանում է Cocaine City Records ձայնագրման ստուդիայի հիմնադիրը։ Նա հայտնի է իր երաժշտական համագործակցություններով այլ արտիստների հետ։ Իր երաժշտական կարիերայի ընթացքում թողարկել է բազմաթիվ միքսթեյպներ, սակայն իր դեբյուտային ստուդիական ալբոմը որը կոչվում է «Excuse My French», թողարկվել է 2013 թվականի մայիսին։

## Կատարողական արվեստ
### Ոգեշնչող արտիստներ
Տարբեր հարցազրույցներում Ֆրենչ Մոնտանան նշել է, որ ամերիկացի ռեփերներ Թուփաք Շակուրը, Նեսը, The Notorious B.I.G.-ը, Սնուփ Դոգը, Ռիք Ռոսը և Wu-Tang Clan խումբը իրեն ոգեշնչող և իր կարիերայի վրա ամենամեծ ազդեցություն թողած արտիստներն են։ Նա նաև նշել է, որ անգլիացի R&B երգչուհիներ Էմի Ուայնհաուսի և Ադելի երգերի երկրպագու է։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
*«Excuse My French» (2013)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 9 ծնունդներ
Սեբաստիայի ժողով

**Սեբաստիայի ժողով** 1562, Հայաստանը պարսկա-թուրքական տիրապետությունից ազատագրելու նպատակով հրավիրված գաղտնի խորհրդակցություն։ Կայացել է գարնանը, Սեբաստիայի Սուրբ Նշան եկեղեցում՝ Միքայել Ա Սեբաստացու նախագահությամբ։ Մասնակցել են մոտ 30 բարձրաստիճան հոգևորականներ և առևտրա-արհեստավորական խավերի ներկայացուցիչներ։ Հայաստանի ազատագրության միակ հնարավոր ուղին համարելով արևմտաեվրոպական տերությունների օժանդակությունը՝ Սեբաստիայի ժողովը վճռել է դիմել Հռոմի Պիոս IV պապին։ Այդ կապակցությամբ քննվել է նաև հայ և կաթոլիկ եկեղեցիների փոխհարաբերության հարցը, որոշվել, հանուն օտար լծից ազատագրման, ընդունել Հռոմի եկեղեցական գերիշխանությունը։ Գրվել են Պիոս IV-ին հղված երկու ծածկագիր փաստաթուղթ, առաջինը՝ հավատարմագրական (Հայոց եկեղեցու հպատակության հավաստումը), երկրորդը՝ քաղաքական (եվրոպական երկրների ռազմական օգնությամբ Հայաստանի ազատագրման ծրագիրը) բնույթի։ Վերջինիս կցված էր մանրամասն տեղեկագիր Հայաստանի բնակավայրերի, եկեղեցիների, վանքերի, բնական հարստությունների, ինչպես նաև հայ ժողովրդի մասին։ Դիմումները Հռոմ տանելու համար Սեբաստիայի ժողովն ընտրել է հատուկ պատվիրակություն՝ Աբգար Թոխաթեցու, նրա որդի Մուչթանշահ Աբգարյան Թոխաթեցու և Ալեքսանդր երեցի մասնակցությամբ։ Պատվիրակության կշիռն ու հեղինակությունը բարձրացնելու համար Սեբաստիայի ժողովն Աբգար Թոխաթեցուն վկայագիր է տվել, որ իբր նա սերում է արքայական տոհմից։ 1564 թվականի աշնանը Սեբաստիայի ժողովի դիմումները հանձնվել են Պիոս IV պապին։ Վերջինիս պահանջով Աբգար Թոխաթեցին և Ալեքսանդր երեցը գրել և նրան են ներկայացրել նաև Հայոց եկեղեցու դավանագիրը։ Սկսված բանակցությունները շարունակելու համար պապն անհրաժեշտ է համարել անձամբ տեսակցել Հայոց կաթողիկոսին։ Աբգար Թոխաթեցուն հանձնարարվել է պապի նվիրակի հետ վերադառնալ Հայաստան և Հայոց կաթողիկոսին առաջնորդել Հռոմ։ Սակայն պապի նվիրակը ճանապարհին (Կիպրոսում) մահացել է և բանակցություններն ընդհատվել են։ Հայաստանը արևմտաեվրոպական տերությունների օժանդակությամբ ազատագրելու փորձերն արդյունք չեն տվել, որովհետև Հռոմի պապին ու կաթոլիկ Եվրոպային հետաքրքրում էին ոչ թե Հայաստանի ազատագրման, այլ հայերի դավանանքի ու եկեղեցական միության հարցերը։

Կատեգորիա:Հայոց եկեղեցական ժողովներ
Կատեգորիա:1562
Վասիլ Սարգսյան

**Վասիլ Նադոյի Սարգսյան** (), Խորհրդային Միության հերոս (1943), գվարդիայի կապիտան։

Ավարտել է Ռյազանի հետևակային դպրոցը (1942 թ.), Խորհրդային բանակի զրահատանկային բարձրագույն սպայական դպրոցը (1945)։ 1941 թվականի մայիսին զորակոչվելով Կարմիր բանակ՝ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից մասնակցել է Մերձբալթիկայի գործողություններին։ Տանկային 5-րդ բանակի կազմում, որպես դասակի հրամանատար, մասնակցել է Ստալինգրադի և Կուրսկի ճակատամարտերին, մոտոհետևակային գումարտակի հրամանաաար նշանակվելուց հետո՝ Կորսուն-Շևչենկովսկիի շրջանում հակառակորդի խմբավորման շրջապատմանն ու ոչնչացմանը (1944), ապա՝ Բեռլինի գրավմանը։ Հերոսի կոչման արժանացել է Դնեպրի գետանցման ժամանակ (1943 թվականի սեպտեմբեր) ցուցաբերած խիզախության և արիության համար։ Զորացրվել է 1946 թվականին։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի 2 շքանշաններով։

## Գրականություն
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Книга о героях. Ереван, 1985. / стр. 51—52.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Ֆրեդ Դևիս

**Ֆրեդ Դեյվիս** (, ), անգլիացի պրոֆեսիոնալ սնուկերիստ և բիլիարդիստ։

Մասնագիտական կարիերան տևել է 64 տարի (1929-1993)։

Ծնվել է Չեստերֆիլդում (Դերբշիր)։ Ջո Դևիսի փոքր եղբայրն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի սնուկերիստներ
Սարդինիայի թագավորություն

**Սարդինիայի թագավորություն** (, սարդին․՝ Regnu de Sardigna, պյեմ․՝ Regn ëd Sardëgna), պետություն Իտալիայում 1720-1861 թվականներին։

## Պատմություն
Կազմավորվել է Սարդինիա կղզին Սավոյայի դքսությանը միացնելուց հետո։ Միջուկը Պիեմոնտն էր, որը 18-րդ դարի սկզբին եղել է գյուղատնտեսական հետամնաց շրջան։ Սարդինիայի թագավորությունը մասնակցել է հեղափոխական Ֆրանսիայի դեմ պատերազմին, որի հետևանքով կորցրել է (1792) Սավոյան և Նիցցան։ Նապոլեոնյան կայսրության անկումից հետո, 1814-1815 թվականների Վիեննայի կոնգրեսի որոշմամբ, Սարդինիայի թագավորությունը վերականգնվել է նախկին սահմաններում, նրան տրվել է նաև Լիգուրիան։

Միությունում շարունակել է կառավարել Սավոյական դինաստիան, որի հետադիմական քաղաքականությունն առաջ է բերել 1821 թվականի Պիեմոնտի հեղափոխությունը։ 19-րդ դարի 40-ական թվականներին Պիեմոնտում սկսվել է արդյունաբերական հեղաշրջում։

Սարդինիայի թագավորությունը դարձել է իտալական տնտեսապես զարգացած պետություններից մեկը, որն ուներ համեմատաբար ուժեղ բանակ և վարում էր արտաքին անկախ քաղաքականություն։ 1848 թվականի հեղափոխությունը թագավոր Կառլոս Ալբերտին հարկադրել է սահմանադրություն հրապարակել և գլխավորել համաիտալական ազգային ազատագրական պայքարը ավստրիական Հաբսբուրգների դեմ։ Սակայն հեղափոխության հանդեպ խոշոր բուրժուազիայի ունեցած վախը և Կառլոս Ալբերտի դավաճանական տակտիկան հասցրել են իտալական զորքերի պարտությանը։ Թագավորը հարկադրված հրաժարվել է գահից։

Նրա որդին՝ Վիկտոր Էմանուել II և Կ․ Բ․ Կավուրի կառավարությունը ծրագրում էին ընդարձակել Սարդինիայի թագավորությունը։ 1855 թվականից Սարդինիայի թագավորությունը մասնակցել է 1853-1856 թվականների Ղրիմի պատերազմին (Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի կողմում)։ 1859 թվականին Ֆրանսիայի հետ պատերազմել է Ավստրիայի դեմ։ 1859 թվականի Ցյուրիխի պայմանագրերով Միությանը միացվել է Լոմբարդիան։ 1859-1860 թվականների իտալական հեղափոխության հետևանքով միությանը միացվել են համարյա բոլոր իտալական պետություններն ու մարզերը։ 1861 թվականի մարտի 17-ին Սարդինիայի թագավորությունը պաշտոնապես անվանվել է Իտալական թագավորություն։

## Գրականություն
* Manno, «Storia della Sardegna»
* Mimant, «Hist. de Sardaigne»
* Brofferio, «Storia di Piemonte»
* его же, «Storia del parlamento subalpino»
* Cesare di Saluzzo, «Hist. militaire de Piémomt»
* Pinelli, «Storia militare de Piemonte»
* Ricotti, «Storia della monarchia piemontese»
* Bianchi, «Storia della monarcһіа piemontese 1773-1861»
* «Relazioni diplomatiche della monarchia di Savoia 1554-1814»
* Beauchamp, «Hist. de la révolution de Piémont»
* Santa Rosa, «De la révolution piémontaise»
* Boggio, «La chiesa e lo stato in Piemonte» (Турин, 1854);
* Manno e Promis, «Bibliografia storica degli stati della monarchia di Savoia»

Կատեգորիա:Սարդինիայի թագավորություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Իտալիայի թագավորություն (1861–1946)
Սերմացու

**Սերմացու**, ցանանյութ, սերմեր, պտուղներ, պտղաբույլեր, բարդ պտղի մասեր, որոնք օգտագործվում են ցանքի համար։ Երբեմն սերմացուներ են անվանում նաև բույսերի այն մասերը, որոնք օգտագործվում են վեգետատիվ բազմացման համար(պալարներ, սոխուկներ և այլն)։

Ցանքային և սորտային որակը որոշում են տեսչությունները, կատարելով լաբորատոր վերլուծություն, գրունտային հսկողութուն և ցանքերի ապրոբացիա։ Ըստ ցանքային որակի և ստանդարտների համապատասխանության սերմացուն բաժանում են 3 դասի։ Յուրաքանչյուրի համար նորմավորում են հիմնական կուլտուրայի սերմերի պարունակությունը, թափոնները, խառնուրդները, այլ բույսերի սերմերի քանակը (այդ թվում մոլախոտերի), ծլունակությունը և խոնավությունը։ Փափուկ ցորենի համար (աշնանացան և գարնանացան) հաստատվել են հիմնական կուլտուրայի սերմերի հետևյալ նորմաները (%-ներով)՝ առաջին դաս՝ 99, երկրորդ դաս՝ 98․5, երրորդ դաս՝ 97։ Ծլունակությունը (%-ներով) համապատասխանաբար՝ 95,92 և 90։ Ցանքի համար օգտագործում են I և II դասի սերմերը։ III դասի սերմերը թույլատրվում են որպես բացառություն միայն տնտեսության արտադրական դաշտերում։ Ըստ սորտային որակի սերմացուն բաժանում են 3 կարգի, որոնք բնութագրվում են սորտային մաքրության սահմանային նորմաներով (%-ներով)։ Հատիկային (այդ թվում հատիկաընդեղենի) կուլտուրաների մեծ մասի համար՝ I կարգը՝ ) 9,5%, И-ը՝ 98%, II 1-ը՝ 95%։ Սերմային ցանքերի համար թույլատրվում են I կարգի սերմերը, իսկ արտադրական ցանրերի համար՝ նաև II-ը և III-ը։

Սերմացուն պահեստավորելուց առաշ մաքրում և տեսակավորում են, եթե անհրաժեշտ Է՝ չորացնում են, իսկ ցանքից առաշ ենթարկում են նախացանքային մշակման։ Յուրաքանչյուր տնտեսությունում սերմացուի ցանքային և սորտային որակի մասին տեղեկությունները գրանցվում են սերմերի հաշվառման գրքում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Հումք
Սերմերի նախացանքային մշակում

**Սերմերի նախացանքային մշակում**, սերմերի որակի ստուգումը և պահեստավորումից ու ցանքից առաջ դրանց մշակում իրականացնող միշոցառում։ Սերմերի նախացանքային մշակման եղանակներից են սերմերի որակի նախացանքային ստուգումը, մաքրումը, տրամաչափումը, տեսակավորումը, օդափոխումը, օդաջերմային տաքացումը, ախտահանումը, մանրէային պարարտանյութերով և այլ պատրաստուկներով մշակումը և այլն։ Պահեստավորելուց առաջ սերմերը չորացնում են, մաքրում և տեսակավորում։ Ցանքից առաջ առողջացման նպատակով սերմերը օդափոխում են, օդաջերմային և արևային եղանակներով տաքացնում, ախտահանում։ Բույսերի սննդառությունը բարելավելու համար սերմերը մշակում են միկրոտարրերով (բորի, մոլիբդենի և այլ աղերով)։ Բանջարային բույսերի, շաքարի ճակնդեղի և հացազգի խոտաբույսերի ցանքը հեշտացնելու և սերմերը սննդանյութերով հարստացնելու նպատակով դրանց խմորում են, իսկ ծլելը արագացնելու համար՝ նախքան ցանքը՝ թրջում։ Համերաշխ ծիլեր ստանալու նպատակով որոշ կուլտուրաների սերմեր ցանքից առաջ ֆերմենտացնում են կամ ստրատիֆիկացնում։ Սերմերի որակի ստուգումն իրականացնում են պետական սերմտեսչությունները ըստ տնտեսության ուղարկած միջին նմուշների։ Պահեստավորելուց առաջ ստուգում են ցանքային որակը, իսկ մինչ ցանքը՝ գլխավորապես սերմերի ծլունակությունը։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Սերմերի տեսակավորում

**Սերմերի տեսակավորում**, մաքրված սերմացուից ցանքի համար սերմերի առավել արժեքավոր մասի առանձնացումը։ Սերմերի տեսակավորում կատարվում է հատիկազտիչ մեքենայով ըստ սերմի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների՝ չափսերի (երկարություն, հաստություն, լայնություն), տեսակարար կշռի, արտաքին մակերևույթի վիճակի և այլն։ Սերմերի տեսակավորման, ինչպես նաև խառնուրդներից դրանց մաքրման ժամանակ օգտագործվում են նաև տարբեր մաղեր (երկարավուն, կլոր և հատուկ ձևի անցքերով),բջջավոր թմբուկներ (տրիեր), օդի հոսանք և այլն։ Առավել արժեքավոր կենսաբանական հատկանիշերի ընտրությանը զուգընթաց, կարևոր նշանակություն ունի սերմի միատարրությունը ըստ չափսերի, որն ապահովում է ցանքի ու բույսերի հավասարաչափ զարգացում, համերաշխ ծլում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Սերմնաբանություն

**Սերմնաբանություն**, գիտություն սերմերի մասին, ուսումնասիրում է սերմի արտաքին և ներքին կառուցվածքը, զարգացումը մայր բույսի վրա բեղմնավորումից մինչև հասունացումը, ապա նոր, ինքնուրույն բույսի առաջացումը։

Տարբերում են բուսաբանական սերմնաբանություն (կայպոլոգիա), ուսումնասիրում է վայրի ֆլորայի սերմերն ու պտուղները, և գյուղատնտեսական սերմնաբանությունը կամ ագրոնոմիական՝ ուսումնասիրում է մշակովի բույսերի սերմերը։ Սերմնաբուծության տեսական հիմքն է։

Գյուղատնտեսական սերմնաբանությունը մշակում է նաև սերմնանյութի ցանքային որակի և բերքատու հատկությունների բարելավման, գնահատման և հսկողության մեթոդները։ Սերմնաբանությունը սերտորեն կապված է բուսաբանության, կենսաքիմիայի, գենետիկայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կենսաբանական այլ գիտությունների հետ և օգտվում է դրանց հետազոտության մեթոդներից։

Սերմնաբանության մասին առաջին հիմնարար աշխատանքը լույս է տեսել 1876 թվականին, հեղինակը գերմանացի բուսաբան Ֆ․ Նոբբեն էր։

Կատեգորիա:Բուսաբանության բաժիններ
I Luh Ya Papi

«**I Luh Ya Papi**», ամերիկացի երգչուհի Ջենիֆեր Լոպեսի երգն է համագործակցությամբ ռեփեր Ֆրենչ Մոնտանայի հետ։ Երգը թողարկվել է 2014 թվականի մարտի 11-ին որպես Ջենիֆեր Լոպեսի «A.K.A.» կոչվող ութերորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։

## Երգի նախապատմություն և կառուցվածք

Երգի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի մարտի 5-ին Power 106 ռադիոկայանի եթերում։ Բացի բնօրինակից, նույն օրը նաև ներկայացվում է ռեփեր Բիգ Շոնի ռեմիքս տարբերակը։ Մարտի 11-ին երգը պաշտոնապես թողարկվում է որպես Ջենիֆերի «A.K.A.» ալբոմի առաջին սինգլը։ Ապրիլի 21-ին երգչուհին իր SoundCloud-ի էջում հրապարակում է DJ Khaled-ի ռեմիքս տարբերակը, որում իրենց մասնակցությունն ունեն Ֆրենչ Մոնտանան, Բիգ Շոնը և Թայգան։

«I Luh Ya Papi»-ն հիփ հոփ երգ է, որը գրվել է Detail-ի, Անդրե Պրոկտորի, Ֆրենչ Մոնտանայի և Ջենիֆեր Լոպեսի կողմից։ Երգում Ջենիֆերը 3 տարբեր շեշտադրումներով ռեփ է կարդում և երգում է։ Երգի խոսքերը պարունակում են մի շարք ակնարկներ և «բացահայտ հղումներ» Ջենիֆեր Լոպեսի մարմնի վերաբերյալ։

## Քննադատների կարծիք
Երգը հիմնականում արժանացել է դրական կարծիքների երաժշտական քննադատների կողմից։ *The Guardian* թերթի լրագրող Մայքլ Քրեգը չնայած այն անվանել է «ծիծաղելի վերնագրված», սակայն նա գրում է, որ երգի հուկը «կարող է ըստ էության պահանջել վիրահատություն ձեր գլխից դուրս գալու համար»։ *Idolator* կայքի լրագրող Մայք Ուոսը երգը համեմատել է երգչուհու 2011 թվականին թողարկված «I'm Into You» երգի հետ և գրում է․ «արտադրությունը ջեմով փաթեթավորված է գրավիչ հուկի հետ և կրկներգը զարհուրելի գրավիչ է։» Սքոթ Սթերլինգը Radio.com կայքից, իր հոդվածում երգն անվանել է «արևոտ և վարակիչ մեղեդիով»։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Ջեսսի Տերերոն, նկարահանվել է Մայամիում, Ֆլորիդա։ Տեսահոլովակի կադրերը նկարահանվել են առանձնատան ներսում և դրսում, լողավազանի մոտ, շքեղ զբոսանավի վրա և լուսավորված ստուդիայում։ Տեսահոլովակի տարբեր կադրերում Ջենիֆերը շրջապատված է կիսամերկ տղամարդկանցով։

## Կենդանի կատարումներ
2014 թվականի մարտի 20-ին Ջենիֆեր Լոպեսը և Ֆրենչ Մոնտանան երգը կենդանի կատարել են *American Idol* (Ամերիկյան տաղանդ) հեռուստանախագծի շրջանակներում, որտեղ Ջենիֆերը նաև ընդգրկված է ժյուրիի կազմում։

## Հիթ շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում
* Երգի բառերը  MetroLyrics.com կայքում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Ջենիֆեր Լոպեսի երգեր
Կատեգորիա:Ֆրենչ Մոնտանայի երգեր
Սեդրակ Ռաշմաճյան

**Սեդրակ Տիգրանի Ռաշմաճյան** (), նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

Մանկավարժ, փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու Տիգրան Ռաշմաճյանի որդին է։

## Կենսագրություն
* 1923-1927 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում
* 1927-1930 թվականներին` Մոսկվայի գեղարվեստա-տեխնիկական բարձրագույն, 1930-1931 թվականներին` Լենինգրադի պրոլետարական կերպարվեստի ինստիտուտներում

## Ստեղծագործական ուղի
1930-ական թվականներին Սեդրակ Ռաշմաճյանն իր գործերում ընդարձակել է իրապաշտական կերպավորման սահմանները («Փողոց Աշտարակում», «Շինուհայրցի կինը», երկուսն էլ՝ 1939, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)։

1940-ական թվականներին անմիջականորեն բնորդներից կերպավորած նրա դիմանկարներին («Առաջավոր բանվոր», 1947 թվականին ՀԱՊ-ի Դիլիջանի մասնաճյուղ, «Գործարանի կոշկակարը», «Ձուլող Արամը», «Ձուլող Արիստոն», «Ձուլարանի Արշակը», վերջին չորսը՝ 1949, ՀԱՊ) բնորոշ է հոգեբանական նուրբ արտացոլումը։

Ստեղծել է նաև թեմատիկ պատկերներ («Գործարանի ինտերիեր։ Չուգունի ձուլում», 1959, ՀԱՊ), բնանկարներ («Սևան», 1939, «Ուռենիներ», 1943, երկուսն էլ՝ ՀԱՊ), գրաֆիկական գործեր (կոմպոզիցիաներ, դիմանկարներ, «Սասունցի Դավիթ» էպոսի ուշագրավ նկարազարդումները, 1939, 30 թերթ, 11-ը՝ ՀԱՊ-ում)։

Սեդրակ Ռաշմաճյանի արվեստը բարձր է գնահատել Եղիշե Չարենցը։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում (1966)։

## Արտաքին աղբյուրներ
* Սոցռեալիզմ, Սեդրակ Ռաշմաճյան (լուսանկարներ)
* Սեդրակ Ռաշմաճյանի աշխատանքները Հայաստանի ազգային պատկերասրահում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:1978 մահեր
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 1 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ճամբար (այլ կիրառումներ)

**Ճամբար**, (, ), ընդհանուր հասկացություն, ժամանակավոր կամ մշտական կառույցների և շինությունների ամբողջություն, որոնք նախատեսված են մարդկանց ժամանակավոր բնակության համար։
Կարելի է առանձնացնել.
* Ալիպինիստական ճամբար
* Ռազմական ճամբար
* Մանկական ճամբար
* Կարողությունների ճամբար
* Ամրացված ճամբար
* Լեզվական ճամբար
* Համակենտրոնացման ճամբար
* Փախստականների ճամբար
* Ամառային ճամբար՝ որոշ երկրներում ամառային հատուկ ծրագիր դեռահասների և մեծահասակների համար
* Արշավական ճամբար
* Սոցիալիստական ճամբար

## Հայաստանի ճամբարներ
* Ծիծեռնակ ճամբար
Հանս Ֆիշեր

**Հանս Ֆիշեր** (, ), գերմանացի քիմիկոս-օրգանիկ և կենսաքիմիկոս, բժշկագիտության դոկտոր (1908)։

Ավարտել է Մարբուրգի համալսարանը (1904)։ Եղել է Ինսբրուկի (1916-ից), Վիեննայի (1918-ից) համալսարանների և Մյունխենի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի (1921-1945) պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են պիրոլի և նրա ածանցյալների քիմիային։ Իրականացրել է պորֆիրինի (1927), արյան և լեղու ներկող նյութերի՝ հեմինի (1929) և բիլիռուբինի (1931) սինթեզը։ Ցույց է տվել, որ արյան հեմոգլոբինը կազմված է գլոբին սպիտակուցից և երկաթի կոմպլեքս միացությունից՝ հեմինից։ 1940 թվականին բացահայտել է «a-» և «b-» քլորոֆիլների կառուցվածքը։

1930 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լոզանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մարբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Քոնան Օ'Բրայեն

**Քոնան Քրիստոֆեր Օ'Բրայեն** (, ), ամերիկացի հեռուստատեսային հաղորդավար, կատակերգու, սցենարիստ, պրոդյուսեր, երաժիշտ և հնչյունավորող։

Հայտնի է որպես բազմաթիվ երեկոյան հումորային թոք-շոուների հաղորդավար, որոնցից առավել թարմը «Քոնան» կոչվող հաղորդումն է, որն հեռարձակվում է 2010 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քոնան Օ’Բրայեն. Ժպտացե՜ք, հայե՛ր 
* Էջը IMDb կայքում  IMDB

Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կատակերգուներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Սերմնաստուգում

**Սերմնաստուգում**, գյուղատնտեսական բույսերի սերմերի որակի հսկողության միջոցառումների համակարգ․ իրականացնում է դրանց արտադրության, մթերման, պահպանման և նախացանքային մշակման ընթացքում։ Բաղկացած է պետական (իրականացվում է պետական սերմնաստուգիչ տեսչությունների կողմից) և ներտնտեսային (տնտեսության և մթերման կետերի ուժերով) միջոցառումներից։ Սերմնաստուգմամբ հնարավոր է բարձրացնել սերմերի ցանքային որակը և ապահովել ցանքատարածությունները կոնդիցիոն (ստանդարտին համապատասխանող) սերմացուով։

Աշխարհում առաջին սերմնաստուգիչ կայանը կազմակերպել է գերմանացի գիտնական Ֆ․ Նոբբեն (1869 թ., Սաքսոնիա)։ Հետագայում այդպիսի կայաններ են ստեղծվել Ավստրիայում, Դանիայում, Շվեդիայում և այլ երկրներում։

գյուղատնտեսական բույսեր
Սերմնավոր բույսեր

**Սերմնավոր բույսեր**, **սպերմատոֆիտներ** (), սերմ առաջացնող բարձրակարգ անութավոր բույսեր։ Դրանց են պատկանում մերկասերմերը (ներառյալ բազմաթիվ բրածո բույսեր) և ծածկասերմերը կամ ծաղկավոր բույսերը։ Բարձրակարգ բույսերի մյուս խմբերը՝ ռինիոֆիաները, մամռանմանները, գետնամուշկանմանները, ձիաձետազգիները, պսիլոֆիտները և պտերները սերմ չեն առաջացնում։ Սերմնավոր բույսերի (հատկապես ծածկասերմերի) գամետոֆիտը ռեդոկցված է։ Սերմնավոր բույսերն էվոլյուցիայի ընթացքում առաջացել են սպորավորներից։ Սերմերով բազմացող առաջին բույսերը եղել են սերմնավոր պտերները։ Սերմնավոր բույսերը մեծ դեր ունեն Երկրի բուսական ծածկույթի առաջացման, ինչպես նաև մարդու տնտեսական գործունեության պրոցեսում։

Rape seed plants - geograph.org.uk - 169450.jpg|
CSIRO ScienceImage 2718 The Cranbrook Bell Darwinia meeboldii Sterling Ranges WA.jpg|Սերմնավոր բույսեր
CSIRO ScienceImage 2312 The Sturts Desert Pea.jpg|


Կատեգորիա:Բույսեր
Սերմնավորում

մինի|Արհեստական բեղմնավորում
**Սերմնավորում**, կենդանիների սեռական բջիջների՝ սպերմատոզոիդների և ձվաբջիջների հանդիպման գործընթաց, նախորդում է բեղմնավորմանը։ Սերմնավորմանը նպաստում է արական և իգական գամետների միաժամանակյա հասունացումը և արտազատումը։ Այդ պրոցեսները հաճախ կապված են շատ բարդ վարքային կոմպլեքս ռեակցիաների հետ և գտնվում են արտաքին միջավայրի գործոնների (տարվա եղանակ, օրվա տևողություն, ջերմաստիճան և այլն) ազդեցության ներքո։ Սերմնավորումը լինում է արտաքին և ներքին։

Արտաքին սերմնավորումը բնորոշ է ջրում ապրող կամ այնտեղ բազմացող կենդանիների մեծամասնությանը (շատ անողնաշարավորներ, ձկներ, անպոչ երկկենցաղներ), որոնք ձվաբջիջները և սպերմատոզոիդները դնում են ջրի մեջ, որտեղ և իրականանում է բեղմնավորումը։ Ներքին սերմնավորումը կատարվում է ցամաքային կենդանիների (սպունգներ, աղեխորշավորների մեծ մասը, որդեր, հոդվածոտանիներ, շնաձկնանմաններ, քիմերներ, որոշ ոսկրային ձկներ, պոզավոր երկկենցաղներ, սողուններ, թռչուններ և կաթնասուններ) օրգանիզմում։ Ներքին սերմնավորման ժամանակ սերմը ներմուծվում է էգերի սեռական ուղիները։ Կաթնասունների օրգանիզմում սերմնահեղուկում գտնվող սերմը ներմուծվում է հեշտոցի կամ արգանդի մեջ և այնուհետև սեռական օրգանների պատերի մկանային կծկման շնորհիվ շարժվում մինչև ձվատար խողովակ։ Այդտեղ է ընկնում նաև ձվաբջիջը և հանդիպում սպերմատոզոիդին։

Կատեգորիա:Սերմնավորում
Կատեգորիա:Սեռական բազմացում
Կատեգորիա:Սեքսուալություն
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Վիլսոնի խցիկ

thumb|Առաջին Վիլսոնի խցիկի կառուցվածքը
**Վիլսոնի խցիկ**, լիցքավորված մասնիկների հետագծերի դիտման սարք։ Ստեղծել է Չ.Վիլսոնը 1912 թ.-ին։

## Աշխատանքի ընթացք
Վիլսոնի խցիկի աշխատանքի հիմքում ընկած է գերհագեցած գոլորշու կոնդենսացման երևույթը, այսինքն՝ հեղուկի կաթիլների գոյացումը կոնդենսացման կենտրոնների, օրինակ, լիցքավորված արագ մասնիկի հետքի երկայնքով առաջացող իոնների շուրջը։ Տեսանելի չափերի հասած կաթիլները կարելի է լուսանկարել։ Հետազոտվող մասնիկներն առաքվում են խցիկի ներսում տեղադրվող աղբյուրից կամ խցիկ են մտնում դրսից՝ իրենց համար թափանցիկ պատուհանի միջով։ Վիլսոնի խցիկը սովորաբար տեղադրում են մագնիսական դաշտում։ Հետազոտվող մասնիկների բնույթը և հատկությունները կարելի է որոշել ըստ մասնիկների վազքի և իմպուլսի մեծության։ Փոքր էներգիայի մասնիկների հետազոտման համար խցիկը լցնում են մթնոլորտայինից փոքր ճնշում ունեցող գազով, իսկ բարձր էներգիայի մասնիկների հետազոտման համար՝ մինչև մի քանի տասնյակ մթն-ի հասնող ճնշման գազով։

## Կիրառում
Տասնամյակներ շարունակ Վիլսոնի խցիկի մեթոդը եղել է միջուկային ճառագայթումների գրանցման գործնականում միակ տեսողական մեթոդը։ Սակայն հետագայում Վիլսոնի խցիկը տեղը զիջել է բշտիկային և կայծային խցիկներին։

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Սերմնարան

**Սերմնարան** (ovarium), ծածկասերմ բույսերի ծաղկի վարսանդի ներքևի լայնացած մասը, որի խոռոչում գտնվում են մեկ կամ մի քանի սերմնաբողբոջներ։ Վերջիններս բեղմնավորումից հետո վեր են ածվում սերմի, իսկ սերմնարանը՝ պտղի։ Ըստ ծաղկակալի վրա ունեցած դիրքի սերմնարանը կարող է լինել, վերնադիր, միջադիր կամ կիսացածրադիր և ցածրադիր։

Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Սերմնաքաղ

thumb|''Corvus frugilegus ''
**Սերմնաքաղ** (), ճնճղուկազգիների կարգի ագռավների ընտանիքի թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը մինչև 45 սմ է։ Փետուրները սև գույնի են, մետաղական փայլով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կենտրոնական Եվրոպայում և Ասիայում։ Հյուսիսում ապրողները չվող են, հարավում՝ նստակյաց։ Հայաստանում տարածված է սովորական սերմնաքաղը (*Corvus frugilegus frugilegus Լ․*)՝ Սևանա լճի ավազանում, Լոռու մարզում, հանդիպում է նաև Շիրակի մարզում, Արարատյան հարթավայրում (որտեղ և ձմեռում են նստակյաց սերմնաքաղները)։ Չվում են օգոստոս ամսից, վերադառնում մարտ-ապրիլ ամիսներին, հսկայական երամներով, որտեղ անհատների թիվը հասնում է մինչև 8 հազարի։

## Բնադրում
Բնադրում են խոշոր գաղութներով, բարձր ծառերի վրա, մասնավորապես բնակավայրերին մոտ։ ՀԽՍՀ-ում սերմնաքաղների ամենախոշոր բնադրվող գաղութը Մարտունի քաղաքատիպ ավանում է, որտեղ հաշվվում է 600-ից ավելի բույն։ Մյուս բնակավայրերում դրանց թիվը 200-ից չի անցնում։ Ձվադրում է ապրիլ ամսին, թխսում 16-20 օր։ Գարնանը սերմնաքաղերը ժամանում են վաղ շրջանից, երբ դաշտերում դեռ ձյուն կա։ Տարբեր բնակավայրերում ժամանման շրջանն ընկնում է փետրվար-ապրիլ ընկած ժամանակահատվածում։ Բույնը կառուցում են չոր ոստերից՝ երեսպատված չոր խոտով, երբեմն՝ բրդի մնացորդներով, բարակ ճյուղերով, ինչպես նաև օգտագործում են տարբեր բեկորներ։ Ձվադրումը լինում է տարին մեկ անգամ ՝3-7 ձու։ Սերմնաքաղի ձվերի ինկուբացիան, ըստ տարբեր հետազոտողների, տևում է 16-20 օր։

## Սննդառություն
Սնվում է տարբեր միջատներով, դրանց թրթուրներով, մկնանման կրծողներով, հացահատիկային և բանջարանոցային կուլտուրաներով։ Սերմնաքաղները օգտակար են, ոչնչացնում են մեծ քանակությամբ վնասակար միջատներ։ Ցանքի շրջանում վնաս են հասցնում հացահատիկային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներին, որը, սակայն, չի նվազեցնում նրանց դերը վնասատուների դեմ կենսաբանական պայքարում։

Կատեգորիա:Ագռավներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Յուջին Սերնան

**Յուջին Էնդրյու (Ջին) Սերնան** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային նավատորմի 3-րդ կարգի կապիտան։

Ավարտել է Լաֆայեթի (նահանգ Ինդիանա) Փերդյուի համալսարանը (ստացել գիտությունների բակալավրի աստիճան) և Մոնթերեյի (նահանգ Կալիֆոռնիա) ԱՄՆ-ի ռազմածովային դպրոցը (ստացել գիտությունների մագիստրոսի աստիճան)։

Միացյալ Նահանգների տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1963 թվականին։ 1966 թվականի հունիսի 3-6-ը, Թոմաս Ստաֆորդի հետ, որպես 2-րդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-9» տիեզերանավով։ 1969 թվականի մայիսի 18—26-ը, Թոմաս Ստաֆորդի և Ջոն Յանգի հետ, որպես լուսնախցիկի օդաչու, «Ապոլլոն 10» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։ 1972 թվականի դեկտեմբերի 7—9-ը՝ Հարիսոն Շմիդտի և Ռոլանդ Էվանսի հետ, որպես հրամանատար, «Ապոլլոն-17» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։

Սենանը տիեզերքում (երեք թռիչքների ընթացքում) եղել է 566 ժ 16 ր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Ռաֆայել Աթոյան

**Ռաֆայել Գեղամի Աթոյան** (, ), հայ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1982)։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Աթոյանը ծնվել է 1931 թ. հունվարի 31-ին Լենինականում։ 1944-1946 թթ. սովորել է Գյումրու Սերգեյ Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցում, 1948-1953 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1954-1959 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1960 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

Նկարահանվել է Մենավոր ընկուզենի (Օհան, 1986, Հայֆիլմ) և «Կարոտ» (Առաքել, 1990, Հայֆիլմ) կինոնկարներում։ 1994 թվականից մինչև մահ ապրել է ԱՄՆ-ում։

## Ստեղծագործական ուղի
Հեղինակ է բնանկարների, նատյուրմորտների, որմնանկարների։ Նրա դեղնադարչնագույն կոլորիտով նկարներում պատկերված բնության ֆոնի հիմքը Շիրակի լեռնաշխարհն է։ Ռաֆայել Աթոյանն առանձնանում է իր ուրույն ձեռագրով ու մտածողությամբ։ Եվ այդ առանձնահատկությունը նրա յուրօրինակ սերն է իր հայրենի բնօրրանի, քաղաքի, յուրօրինակ վերաբերմունքն իրեն շրջապատող աշխարհի նկատմամբ, որը լիարժեքորեն արտահայտվել է նրա ստեղծագործություններում։
* «Աղջիկները բակում», 1957
* «Խնոցի», 1960 
* «Ձիակառք ճերմակ ձիերով», 1978
* «Մեր բակը», 1978
* «Կինը և ծառը», 1978
* «Արևոտ առավոտ. Լենինական»,1979
* «Գառնիում», 1980
* «Խնոցի», 1980
* «Կեսօր. Ախուրյան»
* «Սևան. Երեկո», 1981

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներով հանդես է եկել Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Ավստրիայում, Ֆիլիպիններում, ԱՄՆ-ում։ 
* Բելգրադ, 1974
* Երևան, 1976, 1983, 1986
* Վիեննա, 1984
* Զալցբուրգ, 1984
* Ավինյոն, 1986
*Երևան, 2011

## Մեջբերումներ Ռաֆայել Աթոյանից

## Պարգևներ
* 1982 թ. - ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ
* 1989 թ. - պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Արհմիության խորհրդի մրցանակով գրականության, արվեստի և լրագրության ոլորտում՝ «Իմ մանկության աշխարհը» նկարաշարի համար
* 1994 թ. - Ֆրեզնոյում պարգևատրվել է «Լավագույն աշխատանք» պատվոգրով
* 2011 թ. - ծննդյան 80-ամյակի առթիվ, ինչպես նաև մշակութային մեծ ավանդի համար պարգևատրվեց Մշակույթի նախարարության բարձրագույն պարգևով՝ Ոսկե մեդալով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
* Ռաֆայել Աթոյանը zarkfoundation.com կայքում
* Ռաֆայել Աթոյան
* «Կարոտ» ֆիլմի Առաքելը՝ նույն ինքը Ռաֆայել Աթոյան (լուսանկարներ)
* Ռաֆայել Աթոյանի ստեղծագործությունները Հայաստանի ազգային պատկերասրահում

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Մինի ալբոմ

**Մինի ալբոմ** (, նաև անվանում են պարզապես EP), ի սկզբանե ձայնապնակ, որի յուրաքանչյուր երեսին տեղավորվում է 2-4 երաժշտական կոմպոզիցիաներ։ Նրանց ընդհանուր տևողությունը կազմում է 15-20 րոպե։ Այն ձայնագրություն է, որը պարունակում է ավելի շատ երգեր, քան մեկ սինգլը, բայց քանակով շատ կարճ է լինում լիարժեք ստուդիական ալբոմ համարվելու համար։ Մինի ալբոմները սովորաբար պարունակում են 4-5 երգ։ Անգլալեզու երկրներում այդ ֆորմատը 1950-ականներին սկսեցին անվանել որպես «EP»` *«Extended Play»*, որպեսզի տարբերակեն նրա և սինգլի միջև տարբերությունը։

## Ներկա դրություն
Մինի ալբոմները հետաքրքրություն են ներկայացնում աչքի համար, որոնք այլևս ոչ մի տեղ չեն հանդիպի։

## Տես նաև
* Սինգլ (SP)
* Երաժշտական ալբոմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական ալբոմների տեսակներ
Կատեգորիա:Երաժշտություն
Թալիշներ

**Թալիշներ** (), իրանական էթնիկական խումբ, որը հիմնականում բնակվում է ներկայիս Ադրբեջանի ու Իրանի տարածքում, մասնավորապես Հարավային Կովկասում է Կասպից ծովի հարավ արևմտյան հատվածում։ Նրանք խոսում են թալիշերենով, որը հյուսիս արևմտյան Իրանական լեզուների խմբին է դասվում։ Այս լեզվով խոսում են Իրանի հյուսիսային շրջաններում, մասնավորապես Գիլան ու Արդաբիլի նահանգ նահանգներում և Ադրբեջանի հարավում։ Հյուսիսային Թալիշստանը (ներկայիս Ադրբեջանի մասն է) պատմականորեն կոչվել է Թալիշ-ի Գուշթաբի։ Իրանում կա Թալեշ գավառ Գիլան նահանգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի ազգեր
Կատեգորիա:Թալիշներ
Կատեգորիա:Իրանական ազգեր
Կատեգորիա:Իրանի ազգեր
Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Foreign

«**Foreign**», ամերիկացի երգիչ Թրեյ Սոնգզի երգը։ Թողարկվել է 2014 թվականի մայիսի 13-ին Atlantic Records լեյբլի կողմից, որպես նրա «Trigga» (2014) կոչվող վեցերորդ ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Թրեյ Սոնգզի և Soundz-ի կողմից։ Երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի հունիսի 16-ին։

## Ռեմիքս
Երգի պաշտոնական ռեմիքս տարբերակը թողարկվել է կանադացի երգիչ Ջասթին Բիբերի հետ համագործակցությամբ։ Ռեմիքսը նույնպես ընդգրկվել է «Trigga» ալբոմի երգացանկում։

## Հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Թրեյ Սոնգզի երգեր
Աբու Բաքր ալ-Բաղդադի

**Աբու Բաքր ալ-Բաղդադի** (, , ի ծնե՝ **Իբրահիմ Ավադ Իբրահիմ ալ-Բադրի**, , ), հանրահայտ ահաբեկիչ, ով եղել է առաջնորդը միջազգային իսլամիստական ահաբեկչական կազմակերպության, որը 2003 թվականից հայտնի է տարբեր անվանումներով («Ալ Քաիդա», «Իրաքի իսլամական պետություն», «Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն»)։ Հռչակվել է այսպես կոչված՝ «Իսլամական պետության» խալիֆ): Հայտարարություն է արել՝ մուսուլմաններին կոչ անելով հրաժարվել ժողովրդավարություն, խաղաղություն և այլ արևմտյան հասկացություններից։

2011 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների պետական դեպարտամենտը հայտարարել է, որ 10 միլիոն ամերիկյան դոլար կվճարի Աբու Բաքր ալ Բաղդադիի ձերբակալմանը կամ մահվանը հանգեցնող տեղեկատվության համար։ 2017 թվականին այդ գումարի չափը հասցվել է 25 միլիոն ամերիկյան դոլարի։

Բաղդադին կազմակերպել և անմիջականորեն մասնակցել է բազմաթիվ ոճրագործությունների (եզդիների ցեղասպանություն Իրաքում, համատարած սեքսուալ ստրկություն, համակարգված բռնաբարությունների, կտտանքների, մահապատիժների կազմակերպում և իրականացում)։ Նա դաժանությունը համարել է իրենց կազմակերպության քարոզչական ջանքերի բաղկացուցիչ մասը, և նրա կարգադրությամբ ստեղծվել ու տարածվել են սեռական ստրկության դրսևորումներ, մարմնամասերի կոտրատումով, քարկոծումով, հրկիզումով մահապատժներ պատկերող տեսահոլովակներ։ Հենց ինքն էլ ունեցել է անձնական օգտագործման մի քանի սեքս ստրկուհի։

2019 թվականի հոկտեմբերի 27-ին մահապարտի ժիլետը պայթեցնելու միջոցով Բաղդադին սպանել է իրեն ու իր երկու զավակներին, որպեսզի չընկնի ռեյդի դուրս եկած ամերիկյան հատուկ ջոկատայինների ձեռքը։ Նրա մարմինը ծով է նետվել։ Իսլամական պետության ղեկավարությունը հաստատել է նրա մահը և նրան փոխարինող ընտրել Աբու Իբրահիմ ալ Հաշիմի ալ Քուրաշիին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ключевые командиры ИГИЛ 
* США назначили награду за лидера «Аль-Каеды» в Ираке // Lenta.ru, 2011-10-04
* США предлагают 10 миллионов долларов за помощь в поимке лидера «Аль-Каиды» в Ираке // Эхо Москвы, 2011-10-04 
* Резюме Комитета 1267 СБ ООН с изложением оснований для включения в перечень лиц, связанных с «Аль-Каидой» 
* Биография (gefter.ru)
* 

Կատեգորիա:Ալ-Կաիդա
Յուրի Սարգսյան (ծանրամարտիկ)

**Յուրի Օթելլոյի Սարգսյան** ( օգոստոսի 14, 1961, Գեղակերտ, ՀԽՍՀ Էջմիածնի շրջան), հայ ծանրամարտիկ (կիսաթեթև քաշ)։ Միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1979), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1982)։

Ավարտել է Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ Երիտասարդների Եվրոպայի և աշխարհի չեմպիոն (1980)։ Մոսկովյան օլիմպիադայի (1980) արծաթե մեդալակիր, Եվրոպայի և աշխարհի (1982-1983) չեմպիոն, ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտակիադայի և ԽՍՀՄ չեմպիոն (1983)։ Սահմանել է համաշխարհային ռեկորդ (1983)։

2012 թվականին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Սնուկերն ամառային Պարալիմպիկ խաղերում (1960)

**[[Սնուկեր]]ի** մրցաշարը 1960 թվականի ամառային Պարալիմպիկ խաղերում, որտեղ խաղարկվեցին 4 մեդալ։

## Արդյունք

## Արտաքին հղումներ
* [Արդյունք։ [Միջազգային Պարալիմպիկ Կոմիտե]]

Կատեգորիա:Սնուկերը ամառային Պարալիմպիկ խաղերում
Երվանդ Սերոբյան

**Երվանդ Գրիգորի Սերոբյան** (), ռումինահայ բժիշկ, ալերգիաբան։ Ալերգիաբանության ռումինական դպրոցի հիմնադիրը։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր-դոցենտ (1972)։

## Կենսագրություն
1948 թվականին ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1949 թվականից դասավանդում է Բուխարեստի բժշկական և դեղագործական ինստիտուտում։ Գործնական բժշկությամբ է զբաղվել Բուխարեստի Կոլցեա (1949-1959), Ֆուդեն (1954-1961) և Դավիլայի անվան (1961-1973) բժշկական կլինիկաներում։ 1977 թվականից ղեկավարում է Բելասայի N2 հիվանդանոցի բժշկա-ալերգիաբանական 2-րդ կլինիկան։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են սրտաբանության, ալերգիաբանության, ասթմալոգիայի(շնչարգելաբանություն) և ներքին բժշկության տարբեր բնագավառների հարցերին։ Հեղինակ է «Ներքին բժշկության տրակտատ»՝ (հ․ 1-7, հեղինակակից), «Ալերգիաների դեմ օգտագործվող դեղորայքի մասին» (1962), «Շնչառական և մարսողական ալերգիան» (1972), «Ալերգիական հիվանդություններ» (1977) և այլ մենագրությունների ու մի շարք դասագրքերի։ Ասթմալոգիայի միջազգային ընկերության փոխպրեզիդենտն է, իմունաբանության և ալերգիաբանության ռումինական ընկերության նախագահը, ներքին բժշկության միջազգային և արտասահմանյան բժշկության մի շարք ընկերությունների անդամ։ Ակտիվորեն մասնակցում է ռումինահայ գաղութի հասարակական կյանքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Քերոբ Սերոբյան

**Քերոբ Պետրոսի Սերոբյան** (), Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ (8․06․1944, 27․03․1945, 15․05․1945), գվարդիայի եֆրեյտոր։

Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է Հայկական 89-րդ (Թամանյան) դիվիզիայի կազմում (1942)։ Եղել է սակրավոր։ Փառքի շքանշանների արժանացել է Ղրիմի ազատագրման ժամանակ, Օդերի ափին հենակետ (պլացդարմ) նվաճելիս և Բեռլինի մատույցներում մղված մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։ Զոհվել է Հումբոլդ-Հայն ամրոցը պայթեցնելիս։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Սանատրուկ Սարգսյան

**Սանատրուկ Մարտիրոսի Սարգսյան** (), հայ կենսաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1957)։

## Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Տաշքենդի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1944-1949 թթ․ աշխատել է ՀԽՍՀ անասնապահության ԳՀԻ-ում, կազմակերպել ու ղեկավարել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության շերամապահության գիտահետազոտական կայանի աշխատանքները (1955-1972 թթ․), միաժամանակ եղել է Երևանի պետական համալսարանի (1956-1964 թթ․), Հայկական մանկավարժական ինստիտուտի (1964-1970 թթ․) կենդանաբանության ամբիոնների վարիչ։ 1972 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱ կենդանաբանության ինստիտուտի գենետիկայի լաբորատորիայի վարիչը։

## Գործունեություն
Գիտական աշխատանքները վերաբերում են կենդանիների բուծման ու տոհմային աշխատանքներում մոր դերի կենսաբանական հիմունքների ուսումնասիրության, զույգ ընտրության, միջատների էկոլոգիայի, պատճառագիտության ու գենետիկայի հարցերին, թթենու շերամի բուծման աշխատանքների մեքենայացման կենսաբանական հիմունքների ստեղծմանը։ Բնական մետաքսաթելի հումքի՝ բոժոժների արտադրության համար առաջարկել է աշխարհում առաջին մեքենայացված գիծ, ստեղծել միջատների (խնձորենու պտղակերի) դեմ պայքարի գեևետիկական եղանակ, շերամի կլոնային բուծման տեխնոլոգիա ու արժեքավոր Կլոններ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Երկեր
* Թթենու շերամը, նրա բիոլոգիան և որդակերակրման տեխնիկան, Ե., 1958։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Յուրի Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Յուրի Սարգսյան** կարող է վերաբերել՝
* **[[Յուրի Սարգսյան (ծանրամարտիկ)|Յուրի Օթելլոյի Սարգսյան]]**, հայ ծանրորդ, աշխարհի չեմպիոն
* **[[Յուրի Սարգսյան (ճարտարագետ)|Յուրի Լևոնի Սարգսյան]]**, հայ ճարտարագետ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս
Սեքստիլիոն

**Սեքստիլիոն** (ֆրանս․ sextillion,21; Միջազգային Միջազգային նախածանց՝ զետտա-) բոլոր կարճ սանդղակի երկրների համար
* 1,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000 (մեկ միլիոն միլիոն միլիոն միլիոն միլիոն միլիոն միլիոն; 1036) բոլոր երկար սանդղակի երկրների համար

Կատեգորիա:Թվեր
Օգոստինոս Սեքուլյան

**Օգոստինոս Սեքուլյան**, (սեպտեմբերի 19, 1921, գյուղ Զուրջով, Տրանսիլվանիա (այժմ՝ Ռումինիայում) - հուլիսի 20, 2014), բնագրագետ, տոմարագետ, դրամագետ, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1931 թվականին մեկնել է Վիեննա, ավարտել տեղի գիմնազիան (1939), ապա՝ համալսարանի փիլիսոփայության և աստվածաբանության ֆակուլտետը (1946)։ 1938 թվականից Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ է (1944 թվականից՝ վարդապետ)։ 1944 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ, եղել Վիեննայի մատենադարանի և թանգարանի վարիչ։ 1945-1947 թվականներին հետևել է համալսարանի ասորերենի, արամեերենի, եբրայերենի և արաբերենի դասընթացներին։ 1957 թվականին տեղափոխվել է Բեյրութ, 1959 - 1968 թվականներին՝ տեղի Մխիթարյան վարժարանի տնօրեն։ 1968 թվականին վերադարձել է Վիեննա, ընտրվել տեղի Մխիթարյան միաբանության վարչության անդամ։ 1980 թվականից՝ «Հանդես ամսօրյայի խմբագիր։ Սփյուռքի տարբեր պարբերականներում տպագրում է հայագիտական ուսումնասիրություններ, գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ «Ազգային մատենադարան» մատենաշարով լույս է ընծայել բնագրագիտական կարևոր հետազոտություններ։ Լուրջ արժեք է ներկայացնում Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանի ձեռագրերի Սեքուլյանի կազմած ցուցակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ դրամագետներ
Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Սարգիս Սարգսյան (պարող)

**Սարգիս Կարապետի Սարգսյան** (փետրվարի 6 (19), 1907, Թիֆլիս, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 4, 1992, Երևան, Հայաստան), բալետի հայ արտիստ, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1945), հայկական բալետի հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
1927 թ. ավարտել է Մ․ Ի․ Պերինիի բալետային ստուդիան (Թիֆլիս), 1932 թ.՝ Լենինգրադի պարարվեստի ուսումնարանը։ 1927-1929 թվականներին՝ Թիֆլիսի, 1932-1938 թթ.-ին՝ Լենինգրադի օպերային, 1938-1960 թթ.-ին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնների մենապարող։

1938 թ.-ից դասավանդել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանում։ Սարգսի աշակերտներից են՝ Թ․ Գրիգորյանը, Վ․ Խանամիրյանը, Ս․ Մինասյանը, Մ․ Ռաթևոսյանը, Հ․ Դիվանյանը և ուրիշներ։
մինի|ձախից|Բազիլի դերում

## Դերապարեր
* Արմեն (Խաչատրյանի «Երջանկություն»)
* Վացլավ, Գիրեյ (Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը»)
* Զիգֆրիդ (Չայկովսկու «Կարապի լիճը»)
* Դավիթ («Խանդութ», ըստ Սպենդիարյանի երաժշտության)
* Ֆրանց (Դելիբի «Կոպելիա»)
* Բակուր (Հովհաննիսյանի «Մարմար»)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Балет: Энциклопедия. - М.:Сов.энциклопедия. 1981. стр. 31, 452.
* Всё о балете: Словарь-справочник/ сост. Е. Я. Суриц. - Л.:Музыка, Лен.отд., 1966. стр. 87, 290-291
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ.10: Երևան, 1984, էջ՝ 224.
* Հայկական Համառոտ Հանրագիտարան, հ.4: Երևան, 2003, էջեր՝ 364-365.

Կատեգորիա:Հայ պարարվեստի գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Սըդըն

**Սըդըն** (), հայաբնակ գյուղ Իրանում, Ղարադաղի Քեյվան գավառակում։ 20-րդ դարի սկզբին ուներ 673 հայ բնակիչ (118 տուն)։ Զբաղվում էին այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով, առևտրով։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Բնակիչները 1946 թվականին ներգաղթել են Խորհրդային Հայաստան։

Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
Տիգրան Մովսիսյան

մինի
**Տիգրան Բեգլարի Մովսիսյան** (), հայ սովետական անասնաբույժ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1958 թ.), պրոֆեսոր (1961 թ.)։

Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (1935 թ.)։ 1936 թվականից աշխատում է նույն ինստիտուտում, 1947-1976 թվականներին՝ ախտաբանական անատոմիայի ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են կենդանիների վարակիչ և ոչ վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտաբանական մորֆոլոգիայի ուսումնասիրման հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ