Հեմոֆիլային ցուպիկ

**Հեմոֆիլային ցուպիկ** կամ **հեմոֆիլուս** (), Pasteurellaceae ընտանիքին պատկանող Գրամ-բացասական, ոչ շարժուն, կոկոբացիլյար, ֆակուլտատիվ անաերոբ, կապնոֆիլ, ախտածին մանրէ: Բակտերիաները մեզոֆիլ են և լավագույնս աճում են 35-ից 37°C ջերմաստիճանում:

Հեմոֆիլուսը առաջին անգամ նկարագրել է 1893 թվականին Ռիչարդ Պֆայֆերը գրիպի պանդեմիայի ժամանակ, երբ սխալմամբ այն նույնացրել է գրիպի հարուցիչին, ինչի պատճառով բակտերիային տրվել է «influenzae» անվանումը: Հեմոֆիլուսը պատասխանատու է տեղային և ինվազիվ վարակների լայն շրջանակի համար, սովորաբար նորածինների և երեխաների մոտ, ներառյալ թոքաբորբը, մենինգիտը կամ արյան վարակները: Բուժումը բաղկացած է հակաբիոտիկներից, սակայն հեմոֆիլուսը հաճախ դիմացկուն է պենիցիլինային խմբի նկատմամբ, բայց թեթև դեպքերում կարող է օգտագործվել ամոքսիցիլին/կլավուլանաթթու: b սերոտիպի *H. influenzae*-ն (hib) եղել է նորածինների և վաղ տարիքի երեխաների մենինգիտի հիմնական պատճառը՝ հաճախ առաջացնելով խլություն և մտավոր հետամնացություն: Այնուամենայնիվ, 1980-ականներին այս տարիքային խմբի համար արդյունավետ պատվաստանյութի ստեղծումը (Hib պատվաստանյութ) գրեթե վերացրել է այն զարգացած երկրներում:

Այս տեսակը դարձել է առաջին օրգանիզմն որի ամբողջական գենոմը սեկվենավորվել է:

## Ֆիզիոլոգիա և նյութափոխանակություն
### Կառուցվածք
հեմոֆիլուսը փոքր Գրամ-բացասական բակտերիա է՝ մոտավորապես 0,3 միկրոմետրից մինչև 1 միկրոմետր չափսերով: Ինչպես մյուս Գրամ-բացասական բակտերիաները, հեմոֆիլուսը ունի պեպտիդոգլիկանի բարակ շերտ, որը շրջապատված է լիպոպոլիսախարիդ պարունակող արտաքին թաղանթով: Հեմոֆիլուսի որոշ տեսակներ իրենց արտաքին թաղանթի շուրջ պարունակում են պոլիսախարիդային պատիճ (կապսուլա), որն օգնում է պաշտպանությանը և գաղութացմանը: Բակտերիաները պլեոմորֆ են, ինչը նշանակում է, որ բակտերիայի ձևը փոփոխական է, սակայն այն սովորաբար կոկոբացիլ կամ ձողիկաձև է: Հեմոֆիլուսը պարունակում է թարթիչներ (պիլիններ), որոնք մասնագիտացված են մարդու քթըմպանին կպչելու համար: Ի տարբերություն աղիքային ցուպիկի պիլիների, հեմոֆիլուսիի պիլիները դիմադրում են քանդվելուն, ինչը թույլ է տալիս ավելի ամուր կպչել և դիմադրել հազի կամ փռշտոցի ժամանակ օրգանիզմից դուրս մղվելուն: Չտիպավորվող կամ չպատիճավորված հեմոֆիլուս-ի փոքրամասնությունը կիրառում է կպչման տարբեր մեթոդներ, ինչպիսիք են պիլիները, ադհեզինները կամ Hia և Hap սպիտակուցները: Թեև բակտերիան օժտված է պիլիներով, դրանք չեն օգտագործվում ավանդական տեղաշարժման կամ շարժունակության համար, և բակտերիան դեռևս համարվում է ոչ շարժուն:

Հեմոֆիլուսի բջջային պատը պարունակում է տարբեր սպիտակուցներ, որոնք կոչվում են աուտոփոխադրիչներ՝ ադհեզիայի (կպչման) և գաղութների ձևավորման համար: հեմոֆիլուսը նախընտրում է կապվել լորձաթաղանթների կամ թարթիչազուրկ էպիթելային բջիջների հետ, ինչին նպաստում են բջջային պատի Hap սպիտակուցները (աուտոփոխադրիչները)՝ կապվելով էպիթելի մեջ գտնվող անհայտ ընկալիչների հետ: Hap աուտոփոխադրիչները նաև նպաստում են բակտերիաների միկրոգաղութների ձևավորմանը: Այս միկրոգաղութները հավանաբար պատասխանատու են օրգանիզմում տարբեր կենսաթաղանթների ձևավորման համար, ինչպիսիք են միջին ականջի կամ թոքերի վարակներ առաջացնողները:

### Պենիցիլին-կապող սպիտակուցներ
Պենիցիլին-կապող սպիտակուցները () կատալիզում են պեպտիդոգլիկանի նյութափոխանակության փուլերը: Դրանք իրականացնում են բջջային պատի կառուցման և փոփոխման համար անհրաժեշտ կարևորագույն գործընթացներ: Այս սպիտակուցները հանդիսանում են այն թիրախները, որոնք ընկճվում են պենիցիլինի և այլ բետա-լակտամային հակաբիոտիկների կողմից, որոնք կապվում են PBP-ներին, որտեղից էլ առաջացել է նրանց անվանումը: Հեմոֆիլուս-ի որոշ հակաբիոտիկակայուն իզոլյատներ պարունակում են ձևափոխված PBP-ներ, որոնք դիմադրում են բետա-լակտամների ազդեցությանը՝ արտադրելով այդ հակաբիոտիկները քայքայող բետա-լակտամազներ: Այս կայունությունը հավանաբար պայմանավորված է N526K մուտացիայով կամ R517H փոխարինմամբ՝ մեկ այլ անհայտ մուտացիայի հետ համակցված: Միայն R517H փոխարինումը չի ունեցել ցածր խնամակցություն պենիցիլինի նկատմամբ, հետևաբար չի կարող ինքնուրույն կայունություն առաջացնել: 1970-ականներին բետա-լակտամազի ի հայտ գալը հանգեցրեց նրան, որ հեմոֆիլուսի ծանր դեպքերի բուժումը ամպիցիլինից փոխարինվեց ցեֆալոսպորիններով, սակայն հետագայում առաջացել է կայունություն նաև ցեֆալոսպորինների նկատմամբ՝ պայմանավորված պենիցիլին-կապող սպիտակուց 3-ի (PBP3) տրանսպեպտիդազային դոմենի փոփոխություններով:

### Շճատիպեր
Հեմոֆիլուսի իզոլյատները սկզբնապես բնութագրվում էին որպես պատիճավորված (ունեն արտաբջջային պոլիսախարիդային շերտ՝ բակտերիալ պատիճ) կամ չպատիճավորված: Պատիճավորված շտամները հետագայում դասակարգվեցին՝ հիմնվելով իրենց պատիճի պոլիսախարիդների տեսակի նկատմամբ իմունային պատասխանի վրա: Պատիճավորված հեմոֆիլուսի համընդհանուր ճանաչում ձեռք բերած վեց տեսակներն են a, b, c, d, e և f: Հեմոֆիլուսի b տիպը, որը նաև հայտնի է որպես Hib, ամենատարածված ձևն է, որը ճանաչելի է իր պոլիռիբոզիլ ռիբիտոլ ֆոսֆատային () պատիճով և հանդիպում է հիմնականում երեխաների մոտ: a, e և f տիպերը հազվադեպ են մեկուսացվել, իսկ d և c տիպերը՝ չափազանց հազվադեպ: Չպատիճավորված շտամները գենետիկորեն ավելի բազմազան են, քան պատիճավորված խումբը: Չպատիճավորված շտամները կոչվում են չտիպավորվող (), քանի որ դրանք չունեն պատիճային շճատպեր. այնուամենայնիվ, հեմոֆիլուսի բոլոր առանձնացված շտամերը այժմ կարող են դասակարգվել բազմօջախային հաջորդականության տիպավորման և այլ մոլեկուլային մեթոդների միջոցով: NTHi շտամների մեծ մասը համարվում է վերին և ստորին շնչուղիների, սեռական օրգանների և աչքի լորձաթաղանթի (կոնյունկտիվայի) մարդու բնականոն միկրոֆլորայի մաս:

### Նյութափոխանակություն
Հեմոֆիլուսը օգտագործում է Էմբդեն-Մեյերհոֆ-Պարնասի () ուղին գլիկոլիզի համար և պենտոզֆոսֆատային ուղին, որն ավելի շուտ անաբոլիկ է, քան կատաբոլիկ: Եռկարբոնաթթվային ցիկլը (Կրեբսի ցիկլ, կիտրոնաթթվի ցիկլ) թերի է և չունի մի քանի ֆերմենտներ, որոնք առկա են լիարժեք գործող ցիկլում: TCA ցիկլից բացակայող ֆերմենտներն են՝ ցիտրատ սինթազը, ակոնիտատ հիդրատազը և իզոցիտրատ դեհիդրոգենազը: Հեմոֆիլուսը հայտնաբերվել է ինչպես աերոբ, այնպես էլ անաերոբ միջավայրերում, ինչպես նաև տարբեր pH ունեցող միջավայրերում:

## Գենոմ և գենետիկա
Հեմոֆիլուսը առաջին ազատ ապրող օրգանիզմն էր, որի ամբողջական գենոմը սեկվենավորվեց: Սեկվենավորումն իրականացվել է Քրեյգ Վենտերի և նրա թիմի կողմից Գենոմային հետազոտությունների ինստիտուտում (այժմ՝ Ջ. Քրեյգ Վենտերի ինստիտուտի մաս): Haemophilus-ն ընտրվել էր, քանի որ նախագծի ղեկավարներից մեկը՝ Նոբելյան մրցանակակիր Համիլթոն Սմիթը, տասնամյակներ շարունակ աշխատել էր դրա վրա և կարող էր տրամադրել բարձրորակ ԴՆԹ գրադարաններ: Օգտագործված սեկվենավորման մեթոդը ամբողջ գենոմի կոտորակային **(«shotgun)** մեթոդն էր, որն ավարտվեց և հրապարակվեց Science ամսագրում 1995 թվականին:

Rd KW20 շտամի գենոմը բաղկացած է 1,830,138 զույգ նուկլեոտիդային զույգերից՝ մեկ օղակաձև քրոմոսոմում, որը պարունակում է 1604 սպիտակուց կոդավորող գեն, 117 պսևդոգեն, 57 փՌՆԹ (tRNA) գեն և 23 այլ ՌՆԹ գեներ: Գեների մոտ 90%-ն ունեն նմանակներ (հոմոլոգներ) աղիքային ցուպիկում՝ մեկ այլ գամմա-պրոտեոբակտերիայում: Իրականում, երկու տեսակների գեների նմանությունը տատանվում է 18%-ից մինչև 98%, ընդ որում մեծամասնությունը կիսում է իրենց ամինաթթուների 40–80%-ը (միջինում 59%):

Կոնյուգատիվ պլազմիդները (ԴՆԹ մոլեկուլներ, որոնք ընդունակ են հորիզոնական փոխանցման բակտերիաների տարբեր տեսակների միջև) հաճախ կարող են հանդիպել հեմոֆիլուսում: Սովորական է, որ կոմպետենտ աղիքային ցուպիկի (Escherichia coli) F+ պլազմիդը կոնյուգացվում է հեմոֆիլուսի բակտերիայի մեջ, ինչն այնուհետև թույլ է տալիս պլազմիդին կոնյուգացիայի միջոցով տեղափոխվել հեմոֆիլուսի շտամների միջև:

### Տրանսֆորմացիայի դերը
Հեմոֆիլուսի մուտանտները, որոնք ունեն իրենց rec1 գենի (recA-ի նմանակ) արատ, շատ խոցելի են օքսիդացնող գործակալի՝ ջրածնի պերօքսիդի կողմից ոչնչացման նկատմամբ: Այս հայտնագործությունը հուշում է, որ rec1 էքսպրեսիան կարևոր է օքսիդացիոն սթրեսի պայմաններում հեմոֆիլուսի գոյատևման համար: Քանի որ այն recA-ի նմանակն է, rec1-ը հավանաբար առանցքային դեր է խաղում ԴՆԹ-ի վնասվածքի ռեկոմբինացիոն վերականգնման մեջ: Այսպիսով, հեմոֆիլուսը կարող է պաշտպանել իր գենոմը տիրոջ ֆագոցիտար բջիջների կողմից արտադրվող թթվածնի ռեակտիվ ձևերի դեմ՝ օքսիդացիոն ԴՆԹ վնասվածքների ռեկոմբինացիոն վերականգնման միջոցով:

Քրոմոսոմի վնասված հատվածի ռեկոմբինացիոն վերականգնումը, բացի rec1-ից, պահանջում է երկրորդ նմանակ չվնասված ԴՆԹ մոլեկուլ: Առանձին հեմոֆիլուսի բջիջները ընդունակ են այլ բջիջներից վերցնել նմանակ ԴՆԹ՝ տրանսֆորմացիայի գործընթացի միջոցով: հեմոֆիլուսում տրանսֆորմացիան ներառում է առնվազն 15 գենային արգասիքներ և հավանաբար հանդիսանում է հարմարողականություն՝ քրոմոսոմում ԴՆԹ-ի վնասվածքները վերականգնելու համար:

## Կուլտիվացման մեթոդներ և վարակների ախտորոշում

### Կուլտուրա
Հեմոֆիլուսի բակտերիալ կուլտիվացումն իրականացվում է ագարային թիթեղների վրա: Ամենաակտիվ աճը դիտվում է շոկոլադային ագարի վրա՝ 37 °C ջերմաստիճանում, CO2​-ով հարստացված ինկուբատորում: Կուլտուրայի համար CO2​-ի իդեալական կոնցենտրացիան մոտ 5% է: Այնուամենայնիվ, բավարար աճ հաճախ նկատվում է նաև ուղեղ-սրտային թուրմով (brain-heart infusion) ագարի վրա, որը համալրված է հեմինով (X գործոն) և նիկոտինամիդ ադենին դինուկլեոտիդով (NAD կամ V գործոն):

Հեմոֆիլուսի գաղութները երևում են որպես ուռուցիկ, հարթ, գունատ, մոխրագույն կամ թափանցիկ՝ թույլ հոտով: Հեմոֆիլուսը արյան ագարի վրա կաճի միայն այն դեպքում, եթե առկա են այլ բակտերիաներ, որոնք արյան կարմիր բջիջներից (էրիթրոցիտներից) կազատեն այս գործոնները՝ ձևավորելով «սատելիտային» (արբանյակային) գաղութներ այդ բակտերիաների շուրջ: Օրինակ՝ հեմոֆիլուսը կաճի ոսկեգույն ստաֆիլոկոկի (Staphylococcus aureus) հեմոլիտիկ գոտում արյան ագարի վրա։ Ոսկեգույն ստաֆիլոկոկի կողմից բջիջների քայքայումը (հեմոլիզը) ազատում է նիկոտինամիդադենիներկնուկլեոտիդ, որն անհրաժեշտ է դրա աճի համար: Հեմոֆիլուսը չի աճի ոսկեգույն ստաֆիլոկոկի հեմոլիտիկ գոտուց դուրս՝ այդ տարածքներում սննդարար նյութերի բացակայության պատճառով:

### Վարակների ախտորոշում
Շնչառական ուղիների վարակի կլինիկական պատկերը կարող է ներառել վերին շնչուղիների վարակի նախնական ախտանիշներ, որոնք նմանակում են վիրուսային վարակին և սովորաբար ուղեկցվում են ցածր ջերմությամբ: Սա մի քանի օրվա ընթացքում կարող է տարածվել դեպի ստորին շնչուղիներ՝ հաճախ հիշեցնելով սուլող բրոնխաբոբի պատկեր: Խորխը կարող է դժվարությամբ դուրս գալ և հաճախ ունենում է մոխրագույն կամ սերուցքային գույն: Առանց համապատասխան բուժման հազը կարող է տևել շաբաթներ: Շատ դեպքեր ախտորոշվում են կրծքավանդակի վարակների ներկայացումից հետո, որոնք չեն արձագանքում պենիցիլիններին կամ առաջին սերնդի ցեֆալոսպորիններին: Կրծքավանդակի ռենտգենը կարող է հայտնաբերել ալվեոլային խտացում (կոնսոլիդացիա):

Ինվազիվ հեմոֆիլուսի վարակի (վարակ, որը տարածվել է արյան հուն և ներքին հյուսվածքներ) կլինիկական ախտորոշումը սովորաբար հաստատվում է բակտերիալ կուլտուրայի, լատեքս-ագրեգացիայի (ագլյուտինացիայի) թեստերի կամ պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի (ՊՇՌ) միջոցով՝ վերցված մարմնի ստերիլ հատվածներից: Այս առումով, քթըմպանից կամ կոկորդից անջատված հեմոֆիլուսը չի վկայում հիվանդության մասին, քանի որ այդ տիրույթները գաղութացված են նաև առողջ անհատների մոտ:

Թեև բակտերիալ կուլտուրան բարձր յուրահատկություն ունի, այն չունի բավարար զգայունություն: Նմուշառումից առաջ հակաբիոտիկների օգտագործումը զգալիորեն նվազեցնում է բակտերիայի անջատման հավանականությունը, քանի որ դրանք ոչնչանում են նախքան նույնականացումը***': Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հեմոֆիլուսը օգտագործում է սննդանյութերի խիստ մասնագիտացված սպեկտր, որտեղ լակտատը հանդիսանում է նախընտրելի ածխածնի աղբյուր:

=== Լատեքսային մասնիկների ագլյուտինացիա ===
Լատեքսային մասնիկների ագլյուտինացիայի թեստը (LAT) ավելի զգայուն մեթոդ է հեմոֆիլուսի հայտնաբերման համար, քան [[Կուլտիվացում|կուլտիվացումը]]: Քանի որ մեթոդը հիմնված է հակածնի, այլ ոչ թե կենսունակ [[Բակտերիաներ|բակտերիաների]] հայտնաբերման վրա, արդյունքները չեն խաթարվում նախկինում հակաբիոտիկների կիրառումից: Այն նաև ունի առավելություն՝ լինելով ավելի արագ, քան կուլտիվացման մեթոդները: Այնուամենայնիվ, միայն LAT-ի միջոցով հնարավոր չէ որոշել հակաբիոտիկների նկատմամբ զգայունությունը, ուստի անհրաժեշտ է զուգահեռ իրականացնել նաև կուլտիվացում:

=== Մոլեկուլային մեթոդներ ===
[[Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա|Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի (ՊՇՌ)]] հետազոտությունները ապացուցել են իրենց ավելի մեծ զգայունությունը, քան LAT-ը կամ կուլտուրան, և օժտված են բարձր սպեցիֆիկությամբ: Այս ՊՇՌ թեստերը կարող են օգտագործվել պատիճավորված հեմոֆիլուսի շտամների պատիճային տիպավորման համար:

== Ախտածնություն ==
=== Տիրոջ գաղութացում ===
Բազմաթիվ միկրոբներ գաղութացնում են տիրոջ օրգանիզմը: Գաղութացումը տեղի է ունենում, երբ միկրոօրգանիզմը շարունակում է բազմանալ տիրոջ ներսում՝ առանց փոխազդեցության և չառաջացնելով հիվանդության կամ վարակի տեսանելի նշաններ: Հեմոֆիլուսը մեծահասակների մոտ գաղութացվում է այլ կերպ, քան փոքր երեխաների մոտ: Քանի որ այս բակտերիան ավելի արագ է գաղութացվում երեխաների մոտ, նրանք կարող են կրել նույն բակտերիայի մեկից ավելի [[Շտամ|շտամներ]]: Մեծահասակ տարիքում մարդը հավանաբար կրում է միայն մեկ շտամ, քանի որ այս բակտերիան մեծահասակների մոտ այդքան ագրեսիվ չի գաղութացվում: Գրեթե բոլոր [[Նորածին|նորածինների]] մոտ կյանքի առաջին տարում տեղի է ունենում այս բակտերիայի գաղութացում:

Հեմոֆիլուսը սովորաբար հայտնաբերվում է մարդու օրգանիզմում և դրա վրա, սակայն կարող է գոյատևել նաև տարբեր չոր, կարծր մակերեսների վրա մինչև 12 օր: Հեմոֆիլուսի շտամների մեծ մասը օպորտունիստական ախտածիններ են։                                                                                                                        Այսինքն՝ դրանք սովորաբար ապրում են իրենց տիրոջ օրգանիզմում՝ չառաջացնելով հիվանդություն, սակայն խնդիրներ են ստեղծում միայն այն ժամանակ, երբ այլ գործոններ (օրինակ՝ վիրուսային վարակը, թուլացած իմունային ֆունկցիան կամ [[Ալերգիա|ալերգիայի]] հետևանքով առաջացած հյուսվածքների [[Բորբոքում|քրոնիկական բորբոքումը]]) հնարավորություն են ստեղծում: Դրանք վարակում են տիրոջը՝ կպչելով տիրոջ բջջին տրիմերային աուտոտրանսպորտերային ադհեզինների միջոցով:

Հեմոֆիլուսով վարակների ախտածագումը լիովին պարզաբանված չէ, թեև հայտնի է, որ պատիճավորված b տիպի (Hib) մեջ պոլիռիբոզիլ ռիբիտոլ ֆոսֆատի (PRP) պատիճի առկայությունը, որն առաջացնում է այնպիսի վիճակներ, ինչպիսին է մակկոկորդի բորբոքումը, հանդիսանում է վիրուլենտության հիմնական գործոն: Պատիճը նրանց թույլ է տալիս դիմադրել [[Ֆագոցիտոզ|ֆագոցիտոզին]] և [[Լիզիս|կոմպլեմենտ-միջնորդավորված քայքայմանը]] ոչ իմուն տիրոջ մոտ: Չպատիճավորված շտամները գրեթե միշտ պակաս ինվազիվ են, սակայն դրանք կարող են առաջացնել բորբոքային պատասխան մարդկանց մոտ, ինչը կարող է հանգեցնել բազմաթիվ ախտանիշների: Hib կոնյուգացված պատվաստանյութով պատվաստումը արդյունավետ է Hib վարակի կանխարգելման համար, սակայն չի կանխում NTHi շտամներով վարակումը:

Հեմոֆիլուսը կարող է առաջացնել շնչառական ուղիների [[Վարակ|վարակներ]], ներառյալ [[թոքաբորբ]], [[միջին ականջի բորբոքում]], [[մակկոկորդի բորբոքում]], աչքի վարակներ, արյան վարակներ և [[մենինգիտ]]: Այն կարող է առաջացնել նաև [[Ցելյուլիտ|բջջաբքաբորբ]] և [[Հոդաբորբ|ինֆեկցիոն հոդաբորբ]]:

=== Հեմոֆիլուսի b տիպի (Hib) վարակ ===
Հեմոֆիլուսով պայմանավորված բնական ճանապարհով ձեռքբերովի հիվանդությունները, ըստ ամենայնի, հանդիպում են միայն մարդկանց մոտ: Մինչ [[Հեմոֆիլուս ինֆլուենզա Բ տիպի պատվաստանյութ|Hib պատվաստանյութի]] ներդրումը, մինչև 5 տարեկան առողջ երեխաների շրջանում b տիպի հեմոֆիլուսը պատասխանատու էր ագրեսիվ վարակների ավելի քան 80%-ի համար: Նորածինների և վաղ տարիքի երեխաների մոտ Hib-ն առաջացնում է [[բակտերեմիա]], թոքաբորբ, մակկոկորդի բորբոքու և սուր բակտերիալ մենինգիտ***': Երբեմն այն առաջացնում է նաև ցելյուլիտ, օստեոմիելիտ և հոդաբորբ: Այն հանդիսանում է նորածնային վարակների պատճառներից մեկը:

1990 թվականից ի վեր ԱՄՆ-ում Hib պատվաստանյութի կանոնավոր կիրառման շնորհիվ ինվազիվ Hib հիվանդության հաճախականությունը երեխաների շրջանում նվազել է մինչև 1,3/100,000: Այնուամենայնիվ, Hib-ը մնում է ստորին շնչուղիների վարակների հիմնական պատճառը զարգացող երկրների նորածինների և երեխաների մոտ, որտեղ պատվաստանյութը լայնորեն չի կիրառվում: Չպատիճավորված հեմոֆիլուս շտամների վրա Hib պատվաստանյութը չի ազդում։ Դրանք երեխաների մոտ առաջացնում են միջին ականջի բորբոքում, աչքի վարակներ (կոնյունկտիվիտ), սինուսիտ և կապված են թոքաբորբի հետ:

## Բուժում
Հեմոֆիլուսի որոշ շտամներ արտադրում են բետա-լակտամազներ և ընդունակ են ձևափոխել իրենց պենիցիլին-կապող սպիտակուցները, ինչի հետևանքով բակտերիաները ձեռք են բերել կայունություն պենիցիլինային խմբի հակաբիոտիկների նկատմամբ: Ծանր դեպքերում ընտրության հակաբիոտիկներ են հանդիսանում անմիջապես արյան մեջ ներարկվող ցեֆոտաքսիմը և ցեֆտրիաքսոնը: Նվազ ծանր դեպքերի համար նախընտրելի է ամպիցիլինի և սուլբակտամի համակցումը, երկրորդ և երրորդ սերնդի ցեֆալոսպորինները կամ ֆտորքինոլոնները (նկատվել են նաև ֆտորքինոլոն-կայուն հեմոֆիլուս շտամներ):

Մակրոլիդները և ֆտորքինոլոններն ակտիվություն ունեն չտիպավորվող (non-typeable) հեմոֆիլուսի նկատմամբ և կարող են օգտագործվել այն բուժառուների դեպքում, որոնք ունեն ալերգիա բետա-լակտամային հակաբիոտիկների նկատմամբ: Այնուամենայնիվ, արձանագրվել են նաև մակրոլիդների նկատմամբ կայունության դեպքեր:

## Լուրջ և քրոնիկ բարդացումներ
Hib-ի լուրջ բարդությունները ներառում են ուղեղի վնասումը, լսողության կորուստը և նույնիսկ մահը: Այն դեպքում, երբ չտիպավորվող (NTHi) հեմոֆիլուսի շտամները հազվադեպ են առաջացնում ծանր հիվանդություն, դրանք ավելի հավանական է, որ առաջացնեն քրոնիկական վարակներ, քանի որ օժտված են իրենց մակերեսային հակածինները փոփոխելու ունակությամբ: Քրոնիկական վարակները սովորաբար այնքան ծանր չեն, որքան սուր վարակները:

Կան մի քանի այլ հնարավոր հիվանդություններ և վիճակներ, որոնք կարող են առաջանալ հեմոֆիլուսից՝ կախված մարդու օրգանիզմում դրանց գտնվելու վայրից: Այս բակտերիան կարող է գոյություն ունենալ քթի անցուղիներում (հատկապես քթըմպանում), ականջի անցուղում և թոքերում: Բակտերիայի առկայությունն այս տարածքներում կարող է հանգեցնել այնպիսի վիճակների, ինչպիսիք են միջին ականջի բորբոքումը, թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունը (ԹՔՕՀ), էպիգլոտիտը և ասթման, որոնք կարող են դառնալ ծանր:

## Պատվաստում

Հեմոֆիլուսների b շճատիպի (Hib) դեմ արդյունավետ պատվաստանյութերը հասանելի են 1990-ականների սկզբից և խորհուրդ են տրվում մինչև 5 տարեկան երեխաներին ու փայծաղ չունեցող բուժառուներին: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) խորհուրդ է տալիս կիրառել հնգավալենտ պատվաստանյութ, որը համակցում է դիֆթերիայի, փայտացման, կապույտ հազի, հեպատիտ B-ի և Hib-ի դեմ պատվաստանյութերը: Դեռևս բավարար ապացույցներ չկան այն մասին, թե որքանով է այս հնգավալենտ պատվաստանյութը արդյունավետ՝ առանձին պատվաստանյութերի հետ համեմատած:

Hib պատվաստանյութերի արժեքը մոտ յոթ անգամ գերազանցում է կարմրուկի, պոլիոմիելիտի, տուբերկուլոզի, դիֆթերիայի, փայտացման և կապույտ հազի դեմ պատվաստանյութերի ընդհանուր արժեքը: Հետևաբար, եթե 2023 թվականի դրությամբ զարգացած երկրների բնակչության 92%-ը (Եվրոպական երկրներում՝ 94%-ը) պատվաստված էր Hib-ի դեմ, ապա պատվաստումների ընդգրկվածությունը համաշխարհային մասշտաբով կազմում էր 77%, իսկ խաղաղօվկիանոսյան արևմտյան տարածաշրջանում ապրողների համար՝ ընդամենը 33%:

Hib պատվաստանյութերը չեն ապահովում խաչաձև պաշտպանություն հեմոֆիլուսի որևէ այլ շճատիպի (ինչպիսիք են Hia, Hic, Hid, Hie կամ Hif) նկատմամբ:

Քրոնիկ բրոնխիտով հիվանդների համար մշակվել է բերանացի (օրալ) պատվաստանյութ՝ չտիպավորվող հեմոֆիլուսի (NTHi) դեմ, սակայն այն արդյունավետություն չի ցուցաբերել ԹՔՕՀ-ի սրացումների քանակի և ծանրության նվազեցման հարցում: Այնուամենայնիվ, պատիճավորված հեմոֆիլուսի այլ տեսակների կամ NTHi-ի համար դեռևս չկա արդյունավետ պատվաստանյութ:

Այժմ մշակման փուլում են գտնվում պատվաստանյութեր, որոնք թիրախավորում են չպատիճավորված հեմոֆիլուսի շճատիպերը:

## Տես նաև
* Մաուրիս Հիլլեման

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Բակտերիաներ