Բելգիայի ազգային բանկ

**Բելգիայի ազգային բանկ** (**NBB**; , , ), Բելգիայի կենտրոնական բանկը, Եվրոհամակարգի բելգիական անդամ։ Այն ստեղծվել է 1850 թվականի մայիսի 5-ի օրենքով և մինչև 1998 թվականը եղել է Բելգիայի դրամական իշխանությունը, որը թողարկել է բելգիական ֆրանկը։

2011 թվականից Բելգիայի ազգային բանկը նաև հանդիսանում է Բելգիայի տնտեսական վերահսկողության մարմինը, իսկ 2014 թվականից՝ Եվրոպական բանկային վերահսկողության շրջանակներում նրա ազգային իրավասու մարմինը։ Ֆինանսական շուկայի ենթակառուցվածքների ոլորտում այն առանձնանում է որպես *Euroclear*-ի և *SWIFT*-ի վերահսկիչ։ Լրացուցիչ գործառույթները ներառում են արտարժութային պահուստների կառավարում. տնտեսական և ֆինանսական տեղեկատվության հավաքագրում, շրջանառություն և վերլուծություն. միջազգային տնտեսական և ֆինանսական մարմիններում ֆինանսական դեսպանի դերը և ծառայություններ Բելգիայի պետության, Բելգիայի ֆինանսական հատվածի և լայն հանրության համար։

Բելգիայի կառավարությունը տնօրինում է Ազգային բանկի սեփական կապիտալի կեսը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից ի վեր։ Այսպիսով, այն մնում է համեմատաբար քիչ կենտրոնական բանկերից մեկը, որի սեփական կապիտալը մասամբ մասնավոր ձեռքերում է, իսկ բաժնետոմսերը վաճառվում են Բրյուսելի ֆոնդային բորսայում։

## Պատմություն

Ազգային բանկը ստեղծվել է նախարար Ուոլթեր Ֆրեր-Օրբանի կողմից 1850 թվականին եզակի հիբրիդային կարգավիճակով՝ սահմանափակ ընկերության տեսքով, բայց հիմնական նպատակով՝ իրականացնելու ընդհանուր շահերի առաքելություններ, որոնք իրեն վստահված են 1850 թվականի մայիսի 5-ի օրենսդրությամբ,  փոխարինելով *Société Générale de Belgique* (SGB) որպես Բելգիայի կառավարության ֆինանսական գործակալ։ Այն առաջացել է *Société Générale*-ի և *Banque de Belgique*-ի հետ բանակցությունների ձգձգված գործընթացից։ Օրբանը հիմնեց *Caisse générale de retraite*-ը, որը հետագայում դարձավ *Caisse Générale d'Épargne et de Retraite*: Սկզբում Ազգային բանկը հիմնականում թողարկող և զեղչող բանկ էր՝ երկարաժամկետ վարկավորման և ներդրումների բիզնեսը թողնելով *SGB*-ին և մյուսներին։

Ազգային բանկի դիզայնը լայնորեն դիտվում էր որպես ավելի հին կենտրոնական բանկերի բարելավում։ Շուտով այն արձագանք գտավ այլ երկրներում, այդ թվում՝ Նիդերլանդներում՝ *De Nederlandsche Bank*-ի բարեփոխմամբ 1864 թվականին և Ճապոնիայում՝ Ճապոնիայի բանկի ստեղծմամբ 1882 թվականին։ 

Բանկի կանոնադրությունը թարմացվել է 1872 թվականին և 1900 թվականին՝ ամեն անգամ առաջացնելով խորհրդարանական լայն քննարկումներ նրա մանդատի և կազմավորման վերաբերյալ։

### Առաջին համաշխարհային և հետպատերազմյան շրջան
1914 թվականի օգոստոսի 26-ին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին ֆինանսների նախարար Միշել Լևին հրամայեց Ազգային բանկին ուղարկել իր պահուստային ակտիվները Լոնդոն։ Ի պատասխան՝ գերմանական օկուպանտ ուժերը 1914 թվականի նոյեմբերի 20-ի հրամանագրով հանեցին Ազգային բանկի թողարկման արտոնությունները և փոխարենը այն վստահեցին *SGB*-ին, որը դեռ օգտվում էր Ազգային բանկի տպագրական մեքենաներից։ Պատերազմի ավարտից հետո Ազգային բանկը վերականգնեց թողարկման իր արտոնությունները։

1931 թվականի եվրոպական բանկային ճգնաժամի ժամանակ Ազգային բանկն ուներ ֆունտ ստեռլինգի մեծ տնօրինություն և, հետևաբար, զգալի կորուստներ կրեց, երբ Միացյալ Թագավորությունը դուրս եկավ Ոսկու ստանդարտից 1931 թվականի սեպտեմբերին։

### Երկրորդ համաշխարհային և հետպատերազմյան շրջան
Երբ 1940 թվականի մայիսին Բելգիան ենթարկվեց հարձակման, նրա ղեկավարությունը և անձնակազմի մեծ մասը լքեցին երկիրը և սկզբում տեղափոխվեցին Ֆրանսիա։ Հունիսի վերջին գերմանական ուժերը Բրյուսելում ստիպեցին ստեղծել Էմիսիոն բանկ (ֆր.՝ *Banque d'Émission*), որը կապահովեր օկուպացված երկրի արժութային կարիքները և ֆինանսավորելու էր օկուպացիոն ծախսերի վճարումները։ Ֆրանսիայի պարտությունից հետո, այնուամենայնիվ, կառավարիչ Ժորժ Յանսենը գլխավորեց Ազգային բանկի վերադարձը Բրյուսել մինչև հուլիսի կեսերը, թեև նա երաշխավորեց, որ Լոնդոնում ներկայացուցիչը կարող է կառավարել Բանկի արտաքին ակտիվները։ Էմիսիոն բանկը շարունակում էր գործել որպես Ազգային բանկին առընթեր, մասնավորապես ֆինանսավորելով Գերմանիայի նկատմամբ քլիրինգային պահանջները։

Յանսենի մահից հետո՝ 1941 թվականի հունիսին, Լոնդոնում գտնվող Բելգիական վտարանդի կառավարությունը հրաժարվեց իր բրյուսելաբնակ իրավահաջորդ Ալբերտ Գոֆինի նշանակումից և փոխարենը ընդլայնեց Լոնդոնի գրասենյակը՝ դառնալով Ազգային բանկի վտարանդի լիիրավ վարչակազմ՝ նախկին վարչապետ Նախարար Ժորժ Թեունիսի գլխավորությամբ 1941 թվականի նոյեմբերի վերջից։

1940 և 1941 թվականներին մի շարք համաձայնագրեր հանգեցրին այն բանին, որ Բելգիական Կոնգոն միացավ Սթերլինգի տարածքին։ Այդպիսով, *Banque du Congo Belge*-ն պատերազմի ժամանակ դարձավ վտարանդի կառավարության կարևոր ֆինանսական գործակալություն և ժամանակավորապես խզեց կապերը Բրյուսելում իր զբաղեցրած գլխավոր գրասենյակի հետ։

Միևնույն ժամանակ, Բրյուսելում օկուպացված Ազգային բանկը շարունակում էր գործել՝ մինչև Բելգիայի ազատագրումը Գոֆինի կողմից, որը միաժամանակ եղել է Էմիսիոն բանկի նախագահը, և գերմանացի հանձնակատար Հանս ֆոն Բեկերի հետ, որը վերահսկում էր երկու հաստատությունները։ Ազգային բանկը և *Issue Bank*-ը, տպելով մեծ քանակությամբ բելգիական արժույթ, առաջացրին բարձր գնաճ։

Պատերազմի սկսվելուց առաջ Ազգային բանկը խելամտորեն տեղափոխել էր իր ոսկու պաշարների մեկ երրորդը Միացյալ Թագավորություն, ևս մեկ երրորդը՝ ԱՄՆ և Կանադա։ 1940 թվականի սկզբին ֆինանսների նախարար Կամիլ Գուտը հանձնարարեց վերջին մասը՝ 200 տոննան տեղափոխել Ֆրանսիա։ Ոսկին Օստենդեից ուղարկվել է Բորդո և պահվել Ֆրանսիայի բանկի կողմից։

Գերմանական զորքերի առաջխաղացումով վերջիններս 1940 թվականի հունիսի սկզբին Ազգային բանկի ոսկին հետագայում տեղափոխեցին Լորիեն՝ ռազմական նավահանգիստ։ Ազգային բանկը ցանկանում էր, որ ոսկին այնտեղից տեղափոխվեր ԱՄՆ, սակայն ֆրանսիական նավատորմը այն փոխադրեց Դակար 1940 թվականի հունիսի 28-ին և այնուհետև տեղափոխվեց ցամաքով դեպի Կայես՝ ներկայիս Մալիում։

1940-ի վերջին, համագործակցող Ֆրանսիայի վարչապետ Պիեռ Լավալը որոշեց Ազգային բանկի ոսկին հանձնել Ռեյխսբանկին. ոսկին ի վերջո հասել է Բեռլին 1942 թվականի մայիսին, ֆրանսիական Ալժիրով և Մարսելով, և Ռեյխսմյունզեում ձուլակտորների է վերածվել՝ կեղծ տարվա նշաններով։

1941 թվականի փետրվարի 5-ին Լոնդոնում գործող Ազգային բանկը Թեունիսի ղեկավարությամբ դատի է տվել Ֆրանսիայի բանկին Նյու Յորքում, ի վերջո, համաձայնության գալով 1944 թվականի հոկտեմբերին։ Ֆրանսիայի Բանկն իր հերթին կարողացավ վերականգնել 130 տոննա այն բանից հետո, երբ ոսկին ԱՄՆ-ի ուժերի կողմից հայտնաբերվեց Թյուրինգիայի Մերկերս քաղաքի աղի հանքում գողացված արվեստի նմուշների հետ միասին և վերադարձվեց։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ազգային բանկը մասամբ ազգայնացվեց։ Ի տարբերություն Անգլիայի բանկի և Ֆրանսիայի բանկի դեպքերի, որոնք երկուսն էլ ամբողջությամբ ազգայնացվեցին, Բելգիայի կառավարությունը թողեց Ազգային բանկի նախկին մասնավոր հատվածի բաժնետերերին սեփական կապիտալի կեսը։

## 21-րդ դար
2008-ի վերջին *Fortis*-ի և *Dexia*-ի վրա ազդած խառնաշփոթից հետո, Բելգիայում ֆինանսական կարգավորման բարեփոխումը հանգեցրեց Բելգիայի բանկային հանձնաժողովի փակմանը և կանխարգելիչ վերահսկողության վստահմանը Ազգային բանկին, ստեղծվեց Ֆինանսական ծառայությունների և շուկաների մարմինը՝ շուկայի ամբողջականության և բիզնեսի վարքագծի կարգավորման վերահսկման նպատակով։

Ազգային բանկի տպագրական աշխատանքները փակվեցին 2020 թվականի օգոստոսին, իսկ Բրյուսելի կենտրոնում գտնվող շենքը վաճառվեց 2021 թվականին։ Այդ ժամանակվանից Բելգիայի ազգային բանկն այլևս չի տպում եվրո թղթադրամներ։ 2020 թվականի վերջին Բանկն ուներ 1680 լրիվ դրույքով աշխատողներ։

2022 թվականի սեպտեմբերին NBB բաժնետոմսի գնանշումը կասեցվեց այն բանից հետո, երբ դրա բաժնետոմսերի գինը զրոյացվեց, որովհետև տեղեկատվություն տարածվեց բանկի՝ վնասներ կրելու մասին։

## Գլխավոր գրասենյակ
Ազգային բանկը ի սկզբանե գտնվում էր *Rue Royale* փողոցում, այժմյան *du Moniteur* փողոցի անկյունում, մի շենքում, որն այլևս գոյություն չունի։ 1859 թվականին բանկը ձեռք բերեց սեփականություն մոտակա *rue du Bois Sauvage* փողոցում և ճարտարապետներ Հենդրիկ Բեյերթին և Վինանդ Յանսենսին հանձնարարեց նոր շենք նախագծել։ Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1860 թվականին, հատվածները բացվել են 1865 թվականին, իսկ ամբողջ շենքն ավարտվել է 1874 թվականին, ներքին հարդարման աշխատանքները ավարտվել են 1878 թվականին։ Այդ շենքը հետագայում վերափոխվեց որպես Ազգային բանկի կառավարչի պաշտոնական բնակարան մինչև 1957 թվականը և մինչ օրս հայտնի է որպես *Hôtel du Gouverneur*։ *Hôtel du Gouverneur*-ի առաջին հարկը դեռևս պահպանվել է 1870-ականներին մոտ վիճակում և օգտագործվում է Ազգային բանկի կողմից որպես միջոցառումների անցկացման վայր։ Շենքում ներկայացված են Գիյոմ դը Գրոտի, Ժան Շոնյանսի և Էդուարդ Ֆիերսի քանդակները, ինչպես նաև Ջոզեֆ Ստալլերտի և Ֆաուստին Բեսոնի որմնանկարները։

Ամբողջ բլոկը վերանորոգվել է 20-րդ դարի կեսերին՝ բանկի համար կառուցված ժամանակակից համալիրով, որպես ավելի լայն տրանսպորտային և քաղաքային վերափոխման ծրագրի մի մաս, որը հայտնի է որպես Հյուսիս-Հարավ կապ։ Ճարտարապետ Մարսել Վան Գյոթեմը նշանակվել է նախագծի ճարտարապետ 1940 թվականի փետրվարի 1-ին, սակայն վերակառուցման գործընթացը կասեցվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բելգիայի գերմանական օկուպացիայի ժամանակ, իսկ շինարարական աշխատանքները սկսվել են միայն 1946 թվականին։ Նոր շենքն ունի 200 մետր երկարություն։

Նախնական ծրագրերը կանխատեսում էին *Hôtel du Gouverneur*-ի քանդումը, սակայն որոշվեց այն պահպանել 1948 թվականին։ Շինարարական աշխատանքներն ի վերջո ավարտվեցին 1958 թվականին։ Վան Գյոթեմի կողմից նախագծված համալիրը ներառում է տպագրական մեքենաների շենքը, որը միացված է գլխավոր շտաբին ստորգետնյա թունելով։ Մարսել Ռաուի քանդակը, ներառյալ Մերկուրիի, Միներվայի և Վուլկանի ալյումինե պատկերները՝ բանկի մուտքի վերևում՝ Բերլեմոնի բուլվարում, և ծնկած կանանց երկու բրոնզե արձաններ, համապատասխանաբար Ջորջ Գրարդի հարավային կողմում և Չարլզ Լեպլեի՝ հյուսիսում։

2023 թվականին Ազգային բանկը հայտարարեց իր գլխամասային համալիրի համապարփակ վերանորոգման ծրագրերի մասին՝ *KAAN Architecten* և *LOW Architecten* ֆիրմաների նախագծով, որը զուգորդվում է Բրյուսելի արտաքին հյուսիսարևմտյան արվարձանում գտնվող Զելլիկում կանխիկ լոգիստիկ կենտրոնի կառուցման հետ։

1982 թվականին Ազգային բանկը բացեց իր սեփական թանգարանը *Hôtel du Gouverneur*-ում։ 2018 թվականին թանգարանը տեղափոխվեց նոր տարածք՝ *Union du Crédit de Bruxelles* կոոպերատիվ բանկի նախկին 1872 թվականի գլխամասային գրասենյակում, որը Ազգային բանկը գնել էր 1979 թվականին և վերանորոգել 2000-ականներին։


File:Brussels NBB.jpg|Hötel du Gouverneur, Ազգային բանկի նախկին գլխավոր գրասենյակը, որը կառուցվել է 1860-ականներին
File:National bank of Belgium.jpg|Գլխավոր ճակատը Բեռլեմոն բուլվարում
File:Façade de la Banque Nationale de Belgique.png|Միներվայի քանդակը Մարսել Ռաուի կողմից՝ բանկի գլխավոր մուտքի վերևում
File:Brussel 064 Nationale Bank.JPG|Չարլզ Լեպլեի քանդակը
File:Banque nationale de Belgique interior.jpg|Բանկային սրահ
File:NBB Mosaic.jpg|Մուտքի նախասրահում լամպի խճանկար, որը ներկայացնում է Բելգիայի հանքարդյունաբերությունը
File:Brussels, straatzicht Boulevard de Pacheco - Boulevard de Berlaimont met moderne kunst foto8 2015-06-07 10.47.jpg|Տպագրական մեքենաների շենքը, որի առջևում պատկերված է Լյուկ Դելյուի «Բեռնարկղ» քանդակը
File:Museum van de Nationale Bank van België 14.jpg|Բրյուսելի *Union du Crédit de Bruxelles-*ի նախկին շենքը, Ազգային բանկի թանգարանը, 2018
File:Allegorisch beeld van de Belgische Nationale Bank 02.jpg|Քանդակ «Բեյերտի աշտարակ», Լեոպոլդ այգի։


## Մասնաճյուղեր
Ազգային բանկը նախկինում ուներ մասնաճյուղեր և գրասենյակներ ողջ երկրում, ինչպես նաև Լյուքսեմբուրգում՝ 1936-1974 թվականներին հասնելով ընդհանուր առմամբ 43 վայրի։ Անտվերպենում գտնվող մասնաճյուղը շքեղ էկլեկտիկ շենք էր, որը նախագծվել է Բրյուսելում բանկի գլխավոր գրասենյակի ճարտարապետ Հենդրիկ Բեյերտի կողմից և ավարտվել 1879 թվականին։ Այս մասնաճյուղերի մեծ մասը ներառում էր զեղչային գրասենյակ (*comptoir d'escompte*), տեխնիկապես առանձին կազմակերպություն, որը պատկանում էր տեղական ֆիզիկական անձանց։

Լյուքսեմբուրգում, 1935 թվականի մայիսի 23-ի երկկողմանի համաձայնագրից հետո, որը փոփոխում էր Բելգիա-Լյուքսեմբուրգ տնտեսական միության պայմանները, 1935 թվականի օգոստոսի 16-ին Ազգային բանկը գնեց քաղաքային առանձնատուն, որը կառուցվել էր 1882-1883 թվականներին՝ տեղի ճարտարապետ Օսկար Բելանգերի նախագծով, Մոնտերեյ պողոտայի 43 հասցեում։ Վերանորոգումից հետո այդ շենքը բացվեց հանրության համար 1936 թվականի նոյեմբերի 2-ին որպես Ազգային բանկի Լյուքսեմբուրգի գրասենյակ, 1963 թվականին բարձրացվեց մասնաճյուղի կարգավիճակի (*succursale*), այնուհետև փակվեց 1998 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։

Լյուքսեմբուրգի Կենտրոնական բանկը (*BCL*) շենքը ձեռք բերեց 2001 թվականի մայիսի 8-ին և այն քանդեց 2003 թվականին՝ կառուցելու նոր շինություն, որը հայտնի է որպես Մոնտերեյի շենք, բացվել է 2007 թվականին։

Ազգային բանկը 1974 թվականից աստիճանաբար հեռացրեց իր մասնաճյուղերի ցանցը, քանի որ դրանք այլևս գործառնական նպատակի չէին ծառայում։

Անտվերպենի նշանավոր մասնաճյուղը փակվեց 2013 թվականի սեպտեմբերի 30-ին և այնուհետև վերածվեց առևտրային գրասենյակների։ Վերջին երկու մասնաճյուղերը՝ Կորտրիկում և Լիեժում, փակվել են 2018 թվականին։


File:Nationale Bank (Antwerpen).jpg|Անտվերպենի մասնաճյուղի շենքը
File:Charleroi - Quai 10 - 02 - façade côté quai.jpg|Շառլերոյի մասնաճյուղի շենքը, 1851-2002
File:Hogeschool Gent 2 ('22).jpg|Գենթի մասնաճյուղի շենքը
File:Tafelrond Leuven - 385957 - onroerenderfgoed.jpg|Լյուվենի մասնաճյուղի շենքը, 1930 -2002
File:20130308 liege04.JPG|Լիեժի մասնաճյուղի շենքը, 1851-2018
File:0 Mons - Square Franklin Roosevelt, 12 (1).JPG|Մոնսի մասնաճյուղի շենքը, 1851-1993,, վերաբացվել է 1994 թվականին որպես *Museum François Duesberg*


## Կառավարիչներ

*François-Philippe de Haussy (1850–1869)
*Eugène Prévinaire (1870–1877)
*André-Eugène Pirson (1877–1881)
*Alexandre Jamar (1882–1888)
*Eugène Anspach (1888–1890)
*Victor Van Hoegaerden (1891–1905)
*Théophile de Lantsheere (1905–1918)
*Leon Van der Rest (1918–1923)
*Fernand Hautain (1923–1926)
*Louis Franck (1926–1937)
*Georges Janssen (1938–1941)
*Albert Goffin (1941-1944, in Brussels)
*Georges Theunis (1941–1944, in London)
*Maurice Frère (1944–1957)
*Hubert Ansiaux (1957–1971)
*Robert Vandeputte (1971–1975)
*Cecil de Strycker (1975–1982)
*Jean Godeaux (1982–1989)
*Alfons Verplaetse (1989–1999)
*Guy Quaden (1999–2011)
*Luc Coene (2011–2015)
*Jan Smets (2015–2019)
*Pierre Wunsch (2019–մինչ օրս)[20]

## Արտաքին հղումներ
*   
* The Scientific Library of the National Bank of Belgium
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բելգիայի բանկեր
Կատեգորիա:Բելգիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր