Եգիպտոսի մարզեր

**Եգիպտոսի մարզեր** ( **';  **'; plural։  **'), [[Եգիպտոս]]ի վարչատարածքային բաժանման միավոր։ Եգիպտոսը կազմված է 27 մարզերից («մուհաֆազա»)։ Եգիպտոսի մարզերը երկրի իրավասության հիերարխիայի վերին աստիճանն են։ Մարզը կառավարվում է մարզպետի կողմից, որը նշանակվում է Եգիպտոսի նախագահի կողմից և ծառայում է նախագահի հայեցողությամբ։ Մարզերի մեծ մասում բնակչության խտությունը հազարից պակաս է մեկ կմ<sup>2</sup>-ում, մինչդեռ երեք ամենամեծ մարզերում [[բնակչության խտություն]]ը երեքից պակաս է մեկ կմ<sup>2</sup>-ում։

== Ակնարկ ==
Մարզերը կամ ամբողջությամբ «քաղաքային» են, կամ «քաղաքայինի» և «գյուղականի» խառնուրդ։ «Քաղաքային» և «գյուղական» պաշտոնական տարբերակումը արտացոլված է ստորին շերտերում. այսինքն՝ ամբողջությամբ քաղաքային մարզեր չունեն (մարկազ), քանի որ մարկազը, բնիկ, գյուղերի համախմբվածություն է։ Ավելին, մարզերը կարող են բաղկացած լինել միայն մեկ քաղաքից, ինչպես [[Կահիրե]]ի կամ [[Ալեքսանդրիա (մուհաֆազա)|Ալեքսանդրիայի]] դեպքում։ Այսպիսով, այս մեկ քաղաքային մարզերը բաժանված են միայն շրջանների (քաղաքային թաղամասերի)։ Կահիրեի մարզը բաղկացած է 41 շրջաններից, Ալեքսանդրիայի մարզը բաղկացած է 7-ից։

2008 թվականի ապրիլին ստեղծվել են երկու նոր մարզեր՝ Հելուանը և Հոկտեմբերի 6-ը։ 2011 թվականի ապրիլին, սակայն, Հոկտեմբերի 6-ի և Հելուանի մարզերը կրկին ընդգրկվել են համապատասխանաբար [[Ալ-Գիզա (մուհաֆազա)|Ալ-Գիզայի]] և Կահիրեի մարզերի մեջ։ [[Լուքսոր (մուհաֆազա)|Լուքսորը]] ստեղծվել է 2009 թվականի դեկտեմբերին՝ լինելու Եգիպտոսի 29-րդ մարզը, սակայն Հոկտեմբերի 6-ի և Հելուանի մարզերի վերացումից հետո մարզերի թիվը նվազել է մինչև 27-ի։

== Պատմություն ==
Մինչև [[Հուլիսյան հեղափոխություն (1952)|1952 թվականի Եգիպտոսի հեղափոխությունը]], պետական ներթափանցումը գյուղական վայրեր սահմանափակված է եղել տեղի նշանավոր մարդկանց ուժով։ [[Գամալ Աբդել Նասեր|Նասերի]] օրոք հողային բարեփոխումները նվազեցրել են այդ նշանավոր մարդկանց սոցիալ-տնտեսական գերակայությունը, և գյուղացիները ներառվել են կոոպերատիվների մեջ, որոնք զանգվածային կախվածությունը տանտերերից տեղափոխել են կառավարությանը։ Պաշտոնյաների ընդլայնումը գյուղում թույլ է տվել ռեժիմին զարգացնել և ծառայություններ բերել գյուղին։ Իշխող կուսակցության՝ Արաբական Սոցիալիստական Միության (ASU) տեղական մասնաճյուղերը խթանել են որոշակի գյուղացիական քաղաքական ակտիվություն և համագործակցել տեղի նշանավոր մարդկանց, մասնավորապես գյուղապետերի հետ, և ստուգել նրանց անկախությունը ռեժիմից։

Պետական ներթափանցումը չի նահանջել [[Անվար Սադաթ|Սադաթի]] և [[Հոսնի Մուբարաք|Մուբարաքի]] օրոք։ Գյուղացիներին մոբիլիզացնելու և ծառայություններ մատուցելու նախկին ջանքերն անհետացել են, քանի որ տեղական կուսակցությունն ու կոոպերատիվը թուլացել է, բայց գյուղացիների նկատմամբ վարչական վերահսկողությունը մնացել անձեռնմխելի։ Հին ընտանիքների և ղեկավարների տեղական իշխանությունը վերածնվել է, բայց ավելի շատ գյուղացիների, քան պետության հաշվին։ Շրջանի ոստիկանական բաժանմունքը հավասարակշռել է նշանավորներին, իսկ տեղական ինքնակառավարման համակարգը (քաղաքապետը և ավագանին) ինտեգրել նրանց ռեժիմին։

Մինչև 1979 թվականը Եգիպտոսի խիստ կենտրոնացված նահանգում տեղական իշխանությունը սահմանափակ իշխանություն է ունեցել։ Կենտրոնական իշխանության օրոք եղել են քսանվեց մարզեր, որոնք ստորաբաժանվել են շրջանների (գյուղերի համախմբում,  **' "center", plural։  **), որոնցից յուրաքանչյուրը հետագայում բաժանվել են քաղաքների կամ գյուղերի։ Յուրաքանչյուր մակարդակում եղել է կառավարման կառույց, որը միավորել է ներկայացուցչական խորհուրդները և կառավարության կողմից նշանակված գործադիր մարմինները՝ համապատասխանաբար նահանգապետերի, շրջանային սպաների և քաղաքապետերի գլխավորությամբ։ Մարզպետները նշանակվել են նախագահի կողմից, իսկ նրանք, իրենց հերթին, նշանակել են ենթակա գործադիր սպաներ։ Պետական ապարատի հարկադրական ողնաշարը Ներքին գործերի նախարարությունից իջել է մարզպետների գործադիր մարմինների միջոցով մինչև շրջանի ոստիկանական բաժանմունք և գյուղապետ։

Սադաթը մի քանի միջոցներ է ձեռնարկել իշխանությունը գավառներում և քաղաքներում ապակենտրոնացնելու համար։ Մարզպետներն ավելի մեծ լիազորություններ են ձեռք բերել 1979 թվականի թիվ 43 օրենքի համաձայն, որը նվազեցրել է կենտրոնական կառավարության վարչական և բյուջետային վերահսկողությունը մարզերի նկատմամբ։ Ընտրված ավագանիները, ֆորմալ առումով, ձեռք են բերել տեղական բյուջեն հաստատելու կամ չհաստատելու իրավունք։ Կենտրոնական գանձարանի նկատմամբ տեղական պահանջները նվազեցնելու նպատակով տեղական ինքնակառավարման մարմիններին տրվել են տեղական հարկերը բարձրացնելու ավելի լայն լիազորություններ։ Տեղական ներկայացուցչական խորհուրդները դարձել են կառավարության ծախսերի ճնշման մեքենաներ։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինների աճող դեֆիցիտը պետք է ծածկվեր կենտրոնական կառավարության կողմից։ Տեղական կառավարությունը խրախուսվել է մասնավոր ներդրողների հետ համատեղ ձեռնարկումների մեջ մտնել, և այդ ձեռնարկումները խթանել են դաշինքը պետական պաշտոնյաների և տեղի հարուստների միջև, որն ազգային մակարդակում զուգահեռ է եղել ինֆիթահ դաշինքին։ Մուբարաքի օրոք ապակենտրոնացումը և տեղական ինքնավարությունն ավելի իրականություն են դարձել, և տեղական քաղաքականությունը հաճախ արտացոլել է տեղական հատուկ պայմանները։ Այսպիսով, Վերին Եգիպտոսի պաշտոնյաները հաճախ խոնարհվել են այնտեղի հզոր իսլամական շարժման առաջ, մինչդեռ նավահանգստային քաղաքներում գտնվողները դաշինքներ են կնքել ներկրողների հետ։

## Եգիպտոսի մարզերի ցանկ
thumb|right|450px

## Բնակչություն

### Քաղաքային և գյուղական բնակչություն
Տվյալները վերցված են *CAPMAS*-ից`

### Բնակչության խտություն
thumb|Բնակչության խտությունը
Տվյալները վերցված են *CAPMAS*-ից՝
Բնակչության մասին տեղեկատվությունը հազարներով է, բնակչության խտությունը՝ մարդ/կմ2, իսկ տարածքը՝ կմ2։

## Տես նաև
* Եգիպտոսի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Census 2006 area and population data
* Population and area data
*  Egypt Administrative Divisions Map, The University of Texas at Austin Library
* Egyptian Government Services Portal, Arabic and English 
* History of administrative divisions in Egypt since the French Invasion  (in Arabic)

Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրների վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Եգիպտոսի մուհաֆազաներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի վարչական բաժանում