Գերմանական մարկ

**Գերմանական մարկ** (), Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության դրամական միավոր, որը շրջանառությունից հանվել է 2002 թվականին եվրոյին անցնելուց հետո։ Անունը գալիս է զանգվածի չափման նույնանուն միավորից։

## Պատմություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գերմանիան բաժանվեց չորս օկուպացիոն գոտիների։ 1948 թվականի հունիսի 20-ին խորհրդային գոտու համար անսպասելիորեն բրիտանական, ֆրանսիական և ամերիկյան օկուպացիոն գոտում ներդրվեց գերմանական մարկը ()։ Այդ պահից Գերմանիայում գործում էին երկու տարբեր դրամական համակարգեր ՝ արևմտյան մասում գերմանական մարկը, իսկ արևելքում շրջանառության մեջ մնացին ռայխսմարկը, վարձակալության մարկը և դաշնակից ռազմական հրամանատարության մարկը, որոնք հետագայում փոխարինվեցին նոր արժույթով ՝ ԳԴՀ մարկը։

Նոր արժույթի ներդրման նախագիծը ստեղծվել է «Bird dog» ծածկանունով։ Նոր թղթադրամները տպագրվել են ԱՄՆ-ում և 1948 թվականի ապրիլին բերվել են Գերմանիա։ Կասելի մոտ գտնվող Ռոտվեսթենի նախկին զորանոցում հավաքվել էին մասնագետներ, որոնք ամենախիստ գաղտնիության պայմաններում պատրաստել էին անհրաժեշտ օրենքներ և իրականացրել դրամական միջոցների մուտքագրման կազմակերպչական նախապատրաստում։ Գերմանական մարկի թողարկումն ի սկզբանե իրականացվել է Գերմանական հողերի բանկ () կողմից, 1957 թվականից՝ Գերմանիայի դաշնային բանկի () կողմից։ Այն օգտագործվել է 1948-ից 2002 թվականներին։

Ընթացիկ վճարումների համար ռայխսմարկի և գերմանական մարկի փոխարժեքը սահմանվել է 1:1։ Փողի փոխանակման համար գործում էր 10:1 փոխարժեքը։

Բնակչությունը իրավունք ստացավ հունիսի 21-ին միանգամից փոխել 400 ռայխսմարկ 40 գերմանական մարկով և ևս 200 ռայխսմարկ 20 գերմանական Մարկով երկու ամսվա ընթացքում։ Բոլոր գումարները, որոնք մինչև 1948 թվականի հունիսի 26-ը չեն հանձնվել բանկերին, անվավեր են դարձել։

Բանկային հաշիվներում միջոցների կեսը փոխանակվել է 10:1 փոխարժեքով, երկրորդ կեսը սառեցվել է։ Ըստ դրամավարկային համակարգի կանոնակարգման չորրորդ օրենքի՝ այս գումարի 70% - ը կորել է, 20% - ը դարձել է ազատորեն մատչելի, մնացած 10% - ը մնացել է սառեցված մինչև 1954 թվականը։

Արդյունքում 100 ռայխսմարկի համար արդյունավետ փոխարժեքն է համրվում 6,50 գերմանական մարկը։

Օրինակ ՝ 100 ℛℳ → 10 ℳ, որից → 5 ℳ անմիջապես հասանելի է + 5 ℳ սառեցված են։

Սառեցված գումարներից 5 ℳ → 3,50 ℳ բացակայում է + 1 ℳ առկա է + 50 ₰ սառեցված է մինչև 1954 թվականը։

### Կայունություն
Գերմանական մարկը հայտնի էր իր կայունությամբ և համարվում էր ամուր արժույթ։ Այս արժույթի հեղինակության վրա աշխատել է գերմանական մարկի գնողունակության համարժեքությունն այլ արժույթների հետ։ Ստորև բերված է վիճակագրություն, որը բացահայտում է արժույթի արժեքի հարաբերակցությունը 1977 թվականին՝ համեմատած հետևյալ երկրների՝ 1950 թվականի տվյալների հետ․
* Մեծ Բրիտանիա — 18 %
* Ճապոնիա — 19 %
* Ֆրանսիա — 21 %
* Իտալիա — 22 %
* Շվեցարիա — 23 %
* Նիդերլանդներ — 27 %
* Բելգիա — 35 %
* ԱՄՆ — 40 %
* Շվեյցարիա — 42 %
* Գերմանիա — 44 %

Գերմանական մարկն արժեզրկվել է խիստ, գրեթե կիսով չափ, ինչը, ավելի քիչ է, քան մյուս համեմատվող երկրների արժույթները։ Գրեթե 50 տարվա ընթացքում ՝ 1948 թվականին շրջանառության մեջ մտնելուց մինչև 1999 թվականի սկզբին, նրա գնողունակությունը գրեթե քառապատկվել է։ Այս ժամանակահատվածում գնաճի միջին մակարդակը 3%-ից մի փոքր պակաս է, ինչը ավելի բարձր է, քան եվրոն, որն ընկալվում է որպես ավելի փափուկ արժույթ։ Գերմանական մարկի արժեզրկումը բացատրվում է տնտեսական աճի բարձր տեմպերով, որոնք հաճախ հանգեցնում են գնաճի աճի։

Կոսովոյում և Չեռնոգորիայում տեղական դրամական միավորների գնաճի բարձր մակարդակի պատճառով գերմանական մարկն որոշ ժամանակ դարձավ պաշտոնական արժույթ։ Կոսովոյում մարկն օրինական վճարամիջոց է հայտարարվել 1999 թվականի սեպտեմբերին։ Չեռնոգորիայում մարկն 1999 թվականի նոյեմբերի 2-ից շրջանառության մեջ է եղել դինարին զուգահեռ, իսկ 2000 թվականի նոյեմբերից դարձել է միակ օրինական վճարամիջոցը։ Արևելյան Եվրոպայի շատ երկրներում գերմանական մարկը մեծ պահանջարկի պատճառով համարվում էր ոչ պաշտոնական պետական արժույթ։ Որոշ արժույթներ, ինչպիսիք են Բոսնիայում փոխարկելի մարկը և բուլղարական լևը կապված էին մարկի հետ 1:1 փոխարժեքով։

Ըստ գերմանական դաշնային բանկի տվյալների մինչև 2005 թվականի սեպտեմբերի վերջը շրջանառության մեջ գտնվող մետաղադրամների 45%-ը դեռ չի փոխանակվել եվրոյի հետ։ Այս մետաղադրամների ընդհանուր արժեքը կազմում է 7,24 միլիարդ մարկ։ Շրջանառության մեջ գտնվող թղթադրամների ընդհանուր թվից ժամանակի այս պահին չի փոխանակվել մոտ 3%-ը (7,59 միլիարդ Մարկ)։ Դրանց մեծ մասը (76,5 միլիոն թղթադրամ) 10 մարկանոց թղթադրամներ են։

Ըստ Գերմանիայի դաշնային բանկի տվյալներով 2015 թվականի վերջին գերմանացիների ձեռքին մնացել է մոտ 13 միլիարդ մարկ, ինչը կազմում է մոտ 6,6 միլիարդ եվրո։

### Կասեցում
1999 թվականի հունվարի 1-ից եվրոյին անցնելուց հետո գերմանական մարկը դադարեց լինել ինքնուրույն արժույթ և շրջանառության մեջ էր բացառապես որպես իրեն ոչ տասնապատիկ ենթակա դրամական միավոր։ Մետաղադրամներն ու թղթադրամները մնացին օրինական վճարամիջոց մինչև 2002 թվականի հունվարի 1-ի ժամը 00:00-ն: Այսուհետ գերմանական մարկն ու պֆենիգները ընդունվում են եվրոյի և ցենտի փոխանակման համար առանց ժամանակային սահմանափակումների և առանց Բունդեսբանկի մասնաճյուղերում լրացուցիչ ծախսերի, 1 Եվրո = 1,95583 մարկ։ Առևտրային ձեռնարկությունների և վարկային հաստատությունների մեծ մասը, կամավոր պարտավորություններ ստանձնելով, հնացած վճարման միջոց են ընդունել նաև կանխիկ եվրոյի ներդրումից հետո մինչև 2002 թվականի փետրվարի 28-ը։ Առանձին խանութներ ակցիաներ են անցկացնում դրանցից ապրանքներ ձեռք բերելու դեպքում մարկն եվրոյով փոխանակելու համար։

## Մետաղադրամ
Գերմանական մարկի առաջին մետաղադրամները թողարկվել են Գերմանական հողերի բանկ կողմից 1948 և 1949 թվականներին։ 1950 թվականից մետաղադրամների վրա հայտնվել է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն () գրությունը։ Այս մետաղադրամները թողարկվել են 1, 2, 5, 10 և 50 պֆենիգ անվանական արժեքներով։ 1 և 2 պֆենիգ մետաղադրամները հատվել են բրոնզով ծածկված պողպատից (չնայած մի քանի տարի 2 պֆենիգն արտադրվել է ամուր բրոնզից), մինչդեռ 5 և 10 պֆենիգն փողային ծածկված պողպատ էր, իսկ 50 պֆենիգն՝ մելքիորից։ 1 և 2 պֆենիգ մետաղադրամները հատվել են բրոնզե ծածկված պողպատից (չնայած մի քանի տարի շարունակ 2 պֆենիգն արտադրվել է 1950 թվականին թողարկվել են 1 մելքիորական նամականիշ, իսկ 1951 թվականին՝ 2 մելքիորական և 5 արծաթե մարկ՝ 625 ֆունտ արժողությամբ։ 1975 թվականին մելքիորը մետաղադրամներում արծաթը փոխարինեց 5 նամականիշով։ 2 և 5 նամականիշերի անվանական արժեքով մետաղադրամները հաճախ օգտագործվել են որպես հուշադրամներ, չնայած, որպես կանոն, շրջանառության համար նախատեսված է միայն 5 նամականիշի ընդհանուր դիզայնը։ Թողարկվել են նաև 10 գերմանական մարկ անվանական արժեքով արծաթե հուշադրամներ, որոնք պարբերաբար շրջանառության մեջ են դրվել։ Ի տարբերություն եվրոպական այլ երկրների, Գերմանիան պահպանեց ամենափոքր մետաղադրամների օգտագործումը (1 և 2 պֆենիգ) մինչև եվրոյի ներդրումը։

Մետաղադրամների քաշի և չափերի մասին տեղեկություններ կարելի է գտնել Բունդեսբանկի հաճախ տրվող հարցերի բաժնում։ Ի տարբերություն այլ երկրների (օրինակ ՝ Ավստրալիայի), այստեղ 1 և 2 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ մետաղադրամները հանելու փորձեր կամ առաջարկներ չեն արվել։ Երկու մետաղադրամներն էլ դեռ շրջանառության մեջ էին 2001 թ.-ին, և մասնավորապես սուպերմարկետներում գները դեռ ճշգրիտ էին պֆենիգի համար։ Ճշգրտության այս հակումը պահպանվում է նաև եվրոյով, իսկ Գերմանիայում դեռ կա 1 ցենտ արժողությամբ մետաղադրամ։

Գոյություն ունեին զգալի թվով արծաթե մետաղադրամներ՝ 5 և 10 մարկով, որոնք իրականում ունեին օրինական վճարման միջոցի կարգավիճակ, բայց հազվադեպ էին հանդիպում կոլեկցիոներների շրջանակից դուրս։

2000 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Գերմանիայի կառավարությունն ընդունեց օրենք, որը Գերմանիայի դաշնային բանկը թույլ էր տալիս 2001 թվականին թողարկել 1 գերմանական մարկ անվանական արժեքով հատուկ մետաղադրամ ՝ պատրաստված 999 հարգի մաքուր ոսկուց, որը նվիրված է գերմանական մարկի շրջանառության ավարտին։ Մետաղադրամն ունեցել է շրջանառության մեջ գտնվող 1 պղնձա-նիկել անվանական արժեքով գերմանական մարկի ճշգրիտ դիզայն և չափեր, բացառությամբ դարձերեսի մակագրության, որն ասում էր «Deutsche Bundesbank», քանի որ տվյալ դեպքում թողարկողը Բունդեսբանկն էր։ Հատվել է ընդհանուր առմամբ մեկ միլիոն ոսկե մետաղադրամ ՝ 1 Գերմանական մարկով (200,000-ական հինգ դրամահատարաններից յուրաքանչյուրում), որոնք վաճառվել են 2001 թվականի կեսերից Բունդեսբանկի անունից գերմանական մետաղադրամների դիլերների միջոցով։ Կախված դիլերից թողարկման գինը տատանվում էր, բայց միջինը կազմում էր մոտ 165 դոլար։

Գերմանական մետաղադրամների վրա կա դրամահատարանի խարան, որը ցույց է տալիս, թե որտեղ է հատվել մետաղադրամը։ D նշանակում է Մյունխեն, F՝ Շտուտգարտ, G՝ Կարլսռուե և J՝ Համբուրգ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հատված մետաղադրամներն ունեն A (Բեռլին) և B (Վիեննա) դրամահատարանների խարան։ Դրամահատարանի նամականիշ և օգտագործվել է նաև գերմանական մարկի մետաղադրամների վրա, որոնք հատվել են Բեռլինում 1990 թվականից՝ Գերմանիայի միավորումից հետո։ Այս դրամահատարանի նշանները պահպանվել են գերմանական եվրո մետաղադրամների վրա։

Փոքր մետաղադրամների ժամանակավոր պակասի պատճառով 1990 թվականի հուլիսի 1-ից (արժութային միություն Արևելյան Գերմանիայի հետ) մինչև 1991 թվականի հուլիսի 1-ը մինչև 50 պֆենիգ արժողությամբ Արևելյան գերմանական մետաղադրամները շարունակում էին շրջանառվել որպես գերմանական մարկ իրենց անվանական արժեքով։ Այս մետաղադրամները օրինական վճարամիջոց էին միայն նախկին Արևելյան Գերմանիայի տարածքում։

### Խոսակցական արտահայտություն
Խոսակցական գերմաներենում 10 պենս անվանական արժեքով մետաղադրամը երբեմն անվանում էին գրոշեն։ Նմանապես, -ը (վեց) կարող է վերաբերել 5 պենս արժողությամբ մետաղադրամին։ Երկու խոսակցական արտահայտություններն էլ վերաբերում են մի քանի դրամական միավորներին, որոնք գոյություն ունեին մինչև 1871 թվականը նախկինում անկախ պետություններում (մասնավորապես Պրուսիայում), որտեղ գրոշը բաժանվում էր 12 պֆենիգների։ Հետևաբար մետաղադրամի կեսը բաժանվում էր 6-ի։ 1871 թվականից հետո 12 հին պֆենիգները փոխարկվեցին 10 ֆունտանոց նշանի, հետևաբար 10 պենսանոց մետաղադրամները ժառանգեցին գ*րոսչեն* անվանումը, իսկ 5 պենսանոց մետաղադրամները ՝ *սեչսեր*։ Օգտագործման երկու դեպքերն էլ տարածաշրջանային են և կարող են անհասկանալի լինել այն շրջաններում, որտեղ կոպեկներով մետաղադրամները գոյություն չունեին մինչև 1871 թվականը։ Մասնավորապես, *սեչսերի* օգտագործումը պակաս տարածված է։ Հյուսիսային Գերմանիայում 5 գերմանական մարկ ունեցող մետաղադրամը նախկինում կոչվում էր նաև *հայերման*, մինչդեռ Բավարիայում 2 գերմանական մարկ ունեցող մետաղադրամը կոչվում էր զ*վիկլ*, և արտահայտությունն այժմ օգտագործվում է տարածաշրջանում 2 եվրո արժողությամբ մետաղադրամի համար։

## Թղթադրամ

Եղել են գերմանական մարկի չորս շարքի թղթադրամներ՝

* *Առաջինը* թողարկվել է 1948 թվականին դաշնակից զինված ուժերի կողմից։ Գոյություն ունեին 1-2 գերմանական մարկ անվանումներ, 1, 2, 5, 10, 20, 50 և 100 մարկ, երկու տարբերակով՝ 20 եւ 50 մարկ։
* *Երկրորդ շարքը* ներդրվել է 1948 թվականին Գերմանիայի հողերի բանկի կողմից՝ Արևմտյան օկուպացիոն կառավարության հիմնադրմամբ։ Դիզայնը նման էր ԱՄՆ դոլարին և ֆրանսիական Ֆրանկին, քանի որ տարբեր անվանական արժեքների մշակման և տպագրության աշխատանքները բաժանված էին Ֆրանսիայի Բանկի և ամերիկյան թղթադրամների ընկերության միջև։ Թողարկվել են 5 և 10 պենս անվանական արժեքով թղթադրամներ, 5, 10, 20, 50 և 100 գերմանական անվանական արժեքով թղթադրամներ։ Վերջին թղթադրամները (5 և 10 գերմանական մարկ) շրջանառությունից հանվել են 1966 թվականի հուլիսի 31-ին։
* *Երրորդ շարքը* ներկայացվել է 1960 թվականին Բունդեսբանկի կողմից, որում ներկայացված էին չեզոք խորհրդանիշներ, գերմանացի նկարիչների նկարներ և շենքեր։ Թողարկվել են 5, 10, 20, 50, 100, 500 և 1000 գերմանական մարկ։ 1995 թվականի հունիսի 30-ին դադարել են օրինական վճարամիջոց լինել։
* *Չորրորդ* թղթադրամը թողարկվել է 1990 թվականին Բունդեսբանկի կողմից՝ կեղծման տեխնոլոգիայի առաջընթացի դեմ պայքարելու համար։ Թղթադրամների վրա պատկերված էին գերմանացի նկարիչներ և գիտնականներ, ինչպես նաև նրանց արհեստի խորհրդանիշներն ու գործիքները։ 100 գերմանական մարկ անվանական արժեքով թղթադրամների օգտագործումը նվազեցնելու համար ավելացրեց շարքում 200 գերմանական մարկ անվանական արժեքի թղթադրամները, որոնք կազմում էին շրջանառության մեջ գտնվող բոլոր թղթադրամների 54%-ը և լրացնում էին 100 և 500 գերմանական մարկ անվանական արժեքների միջև եղած բացը։ 1997-1998 թվականներին թողարկվել են 50, 100 և 200 գերմանական մարկի նոր տարբերակները՝ բարելավված անվտանգության տարրերով։ 
Ավելի քան 200 գերմանական մարկի թղթադրամները հազվագյուտ էին։ 1960 թվականի հուլիսի 1-ին շրջանառության մեջ դրվեց պահուստային շարքը, որը բաղկացած էր 10, 20, 50 և 100 գերմանական մարկ անվանական արժեքով թղթադրամներից։ Թղթադրամները տպագրվել են 1963-1974 թվականներին ՝ վախենալով, որ եթե Արևելյան բլոկը տնտեսությունը խաթարելու համար սկսի համակարգված կեղծել առաջին թողարման թղթադրամները, ապա դրանք արագորեն կփոխարինվեն արտակարգ իրավիճակների թղթադրամներով։ 1963 թվականի հուլիսի 1-ին թողարկվեց Արևմտյան Բեռլինի թղթադրամների մեկ այլ պահուստային շարք, որը բաղկացած էր 5, 10, 20, 50 և 100 գերմանական մարկից։ 15 միլիարդ մարկ արժողությամբ թղթադրամները պահվում էին Բունդեսբանկի հատուկ կառուցված ստորգետնյա բունկերում ՝ Կոհեմում, Ռայնլանդ-Պֆալցում, մնացածը պահվում էր Ֆրանկֆուրտի Բունդեսբանկի պահոցում։

### Երրորդ թողարկման թղթադրամ
1957 թվականին, երբ Գերմանիայի հողերի բանկը և Նահանգների կենտրոնական բանկերը միավորվեցին Բունդեսբանկում, մշակվեցին նոր թղթադրամներ, քանի որ նախորդ շարքի «Գերմանիայի հողերի բանկ» մակագրությունն այլևս չէր համապատասխանում իրականությանը։ Նախորդ շարքի թղթադրամները պատրաստված էին ավելի քիչ դիմացկուն թղթից և ունեին բավականին կարճ ծառայության ժամկետ։ Չնայած նախկինում վնասված թղթադրամները կարող էին փոխարինվել պահուստային պաշարներից, այդ պաշարը նույնպես մոտենում էր ավարտին, ինչը պահանջում էր վերաթողարկում։

Այն ժամանակ պաշտպանության բնորոշ տարրերն էին գիլյոշները, գլխի վրա շերտավորված ջրանիշը և պաշտպանիչ թելը։ Ուշադրություն դարձրել այն թվերին, որոնք ուլտրամանուշակագույն լույսի ներքո լուսավորվել են կանաչ, դեղին և կապույտ գույներով։ Թղթի մեջ ներկառուցված 27 լյումինեսցենտային մանրաթելերը հայտնաբերվել են թղթադրամների մեծ մասի վրա, սակայն շրջանառության մեջ եղել են նմուշներ՝ առանց այդ նշանների։ 1976 թվականից սկսած թղթադրամները սկսեցին համալրվել մեքենայական ընթերցման գործառույթով ՝ անօրգանական օքսիդների անգույն խառնուրդով, որը կիրառվում էր պաշտպանիչ թելի վրա։ Նման պատկերով թղթադրամները Բունդեսբանկում ստացել են Երրորդ թողարկում անվանումը։ Երրորդ թողարկման բոլոր թղթադրամների վրա, դարձերեսի վերևի աջ անկյունում, նշվում է կեղծման համար պատիժը, համաձայն Գերմանիայի քրեական օրենսգրքի 146-րդ հոդվածի. «*Նա, ով կեղծում է թղթադրամները կամ ձեռք է բերում կեղծ թղթադրամներ և դրանք շրջանառության մեջ է դնում, պատժվում է ազատազրկմամբ առնվազն երկու տարի ժամկետով*» ():

Երրորդ թողարկման թղթադրամները շրջանառության մեջ են մտել 1961 թվականի փետրվարի 10-ին ՝ 20 գերմանական մարկ անվանական արժեքով։ Հաջորդ տարի թողարկվեցին 100 և 50 գերմանական մարկ անվանական արժեքով թղթադրամներ, իսկ 1963 թվականին ՝ 5 և 10 գերմանական մարկ։ 1964 և 1965 թվականներին, համապատասխանաբար, թողարկվեցին 1000 և 500 գերմանական մարկ անվանական արժեքով թղթադրամներ։

Թղթադրամները տպագրվել են բացառապես Արևմտյան Գերմանիայում ՝ Արևմտյան Բեռլինի Բունդեսբանկում և Մյունխենի Giesecke & Devrient-ում։ Երրորդ թողարկման թղթադրամները դադարել են օրինական վճարամիջոց լինել 1995 թվականի հունիսի 30-ին, երբ չորրորդ թողարկման թղթադրամները շրջանառության մեջ էին 3-5 տարի։ Ընդհանուր առմամբ, թողարկվել է երրորդ սերիայի հինգ թողարկում, որոնց հիմնական տարբերությունները եղել են Բունդեսբանկի նախագահների և փոխնախագահների ամսաթվերը և ստորագրությունները․

### Չորրորդ թողարկման թղթադրամ
Գերմանական թղթադրամների դիզայնը մնաց անփոփոխ 1960-ականների, 1970-ականների և 1980-ականների ընթացքում։ Այս ժամանակահատվածում կեղծման տեխնոլոգիան զգալիորեն առաջ շարժվեց։ Այդ պատճառով 1980-ականների վերջին Բունդեսբանկը որոշեց թողարկել գերմանական թղթադրամների նոր շարք։ Յուրաքանչյուր անվանական արժեքի գույները մնացել են անփոփոխ նախորդ շարքի համեմատ, սակայն դիզայնը զգալի փոփոխությունների է ենթարկվել և ներդրվել է 200 գերմանական մարկ անվանական արժեք։ Նոր թղթադրամների վրա պատկերելու համար ընտրվել են հայտնի ազգային նկարիչներ և գիտնականներ։ Կին և տղամարդ նկարիչներն ընտրվել են հավասար թվով։ Թղթադրամների դիմերեսի հետին պլանում գտնվող շենքերը սերտ կապ ունեին պատկերված անձի հետ, ինչպես նաև երկրորդ ֆոնային պատկերի հետ։ Թղթադրամների դարձերեսը ցույց է տալիս դիմերեսին պատկերված անձի աշխատանքը։

Պաշտպանության նոր տարրեր են դարձել․ միկրոտպագրության ռեժիմում թղթադրամների անվանական արժեքների կիրառմամբ, ջրանիշեր, միկրոտպագրություն, գրունտային տպագրություն (տեսանելիությունը կախված է դիտման անկյունից, ինչպես նաև թղթադրամների անվանական արժեքը նշող բրայլյան տառատեսակ), գույնը փոխող թանաք (500 և 1000 գերմանական մարկի անվանական արժեքով թղթադրամների վրա), ինչպես նաև գրանցման թափանցիկ սարք և ուլտրամանուշակագույն լույսի ներքո տեսանելի պաշտպանիչ տարրեր։

Առաջինը թողարկվել են 1990 թվականի հոկտեմբերի 1-ին 100 և 200 գերմանական մարկի թղթադրամներ։ 1991 թվականի ապրիլի 16-ին թողարկվեց 10 գերմանական մարկի անվանական արժեքով թղթադրամ, իսկ 1991 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ՝ 50 գերմանական մարկ։ Հաջորդը 20 գերմանական մարկ անվանական արժեքով թղթադրամն էր, որը թողարկվել է 1992 թվականի մարտի 20-ին (տպագրվել է 1991 թվականի օգոստոսի 2-ին)։ Այս աստիճանական ներդրման պատճառն այն էր, որ հասարակությունը պետք է ծանոթանար մեկ անվանական արժեքին՝ նախքան նորը ներկայացնելը։ Փոփոխությունն ավարտվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 27-ին 5, 500 և 1000 գերմանական մարկ անվանական արժեքների ներդրմամբ։ Այս երեք անվանական արժեքները հազվադեպ էին հայտնվում շրջանառության մեջ (առաջինը՝ 5 գերմանական մարկ արժողությամբ մետաղադրամի շրջանառության պատճառով, վերջին երկուսը՝ իրենց արժեքի պատճառով), և բոլորը շրջանառության մեջ դրվեցին մեկ փուլով։ Սկսած 1996 թվականից թղթադրամների կեղծման տեխնոլոգիաների զարգացմամբ Բունդեսբանկը որոշեց լրացուցիչ միջոցներ ներդնել առավել արժեքավոր թղթադրամների վրա (50, 100 և 200 գերմանական մարկ)։ Դրանք թղթադրամի առջևի կենտրոնում հոլոգրամային փայլաթիթեղ էին, թղթադրամի աջ կողմում փայլատ կնիք՝ անվանական արժեքով (ինչպես նոր եվրո թղթադրամների հետևի մասում) և թղթադրամի հետևի մասում՝ եվրիոն համաստեղությունը։ Բացի այդ, գույները փոքր-ինչ փոխվել են կեղծելը դժվարացնելու համար։

## Փոխարժեքը դոլարի նկատմամբ
Գերմանական մարկի փոխարժեքը դոլարի նկատմամբ հասավ իր պատմական գագաթնակետին 1995 թվականի ապրիլի 19-ին, երբ ԱՄՆ մեկ դոլարն արժեր 1,3620 Մարկ (1 € = 1,4360 դոլար)։

Դոլարի նկատմամբ գերմանական ապրանքանիշի ամենացածր փոխարժեքը տեղի է ունեցել 1956 թվականի ապրիլի 3-ից 9-ն ընկած ժամանակահատվածում, երբ մեկ դոլարն արժեր 4,2161 Մարկ (1 € = 0,4639 դոլար վերահաշվարկով)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* **Deutsche Bundesbank **: Монеты, Банкноты
* Монеты ФРГ (каталог и галерея)
* Немцы не доверяют евро и хотят вернуться к марке
* Галерея банкнот из Германии

Կատեգորիա:Գերմանիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Մարկ