open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պրիյդու Բեյեր

**Պրիյդու Բեյեր** (, , **Մաթի Մոգուցի, Պիեռ Բեզուխով, Ադա Պրիյլուպ, Կերստի Մաակլեր** կեղծանուններով), էստոնացի բանաստեղծ, լրագրող և մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Պրիյդու Բեյերը ծնվել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Տարտուում։ 1965-1983 թվականներին հաճախել է Հարավային Էստոնիայի տարբեր դպրոցներ։ 1976-1983 թվականներին սովորել է Տարտուի համալսարանի պատմական ֆակուլտետում։ 1984-1991 թվականներին աշխատել է Տարտուի գեղարվեստի թանգարանում, ապա ուսուցիչ է եղել տարբեր դպրոցներում։ Միաժամանակ զբաղվել է լրագրողական գործունեությամբ։ 1992-1994 թվականներին եղել «Postimees» թերթի մշակույթի բաժնի խմբագիր։ 1994 թվականին եղել է արվեստի, փիլիսոփայության և պատմության ուսուցիչ Տարտուի Հուգո Տրեֆների գիմնազիայում։

1989 թվականին Բեյերը Էստոնիայի գրողների միության անդամ է։

## Ստեղծագործություն
Պրիյդու Բեյերի ստեղծագործական դեբյուտը կայացել է 1976 թվականին, երբ նրա բանաստեղծությունները հրատարակվել են «Sirp ja Vasar» ամսագրում։ Այնուհետև նրա ստեղծագործությունները հրատարակվել են Էստոնիայի երիտասարդ բանաստեղծների ստեղծագործությունների ժողովածուներում։ Նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն հայտնվել է միայն 1986 թվականին, մինչ դա հեղինակը բազմիցս ենթարկվել է քննադատության։ 1970-ական և 1980-ական թվականներին նա եղել է բանաստեղծական երեկոների ճանաչված մասնակիցներից մեկը և պատկանել է այսպես կոչված «ընդհատակյա բանաստեղծների» թվին։

Առաջին գրքին արագ հաջորդել են բանաստեղծությունների այլ ժողովածուներ, որոնց մի մասը եղել են Մաթի Մոգուցի կեղծանունով։ Այդ կեղծանունով հանդես է եկել ոչ միայն Պրիյդու Բեյերը, այլև Տարտուից կոլեկցիոներ Մաթի Միլիուսը (1945-2015)։

Բեյերի բանաստեղծությունները համարվում են տեղ-տեղ անվայել և սուր։ Նրա տեքստերը հաճախ ներբողների պարոդիաներ են պարունակում են պարզ չափական տներ՝ սովորական հանգերով և տաղաչափությամբ, որոնք հաճախ չեն համընկնում։ Բայերի արվեստը «հատուկ տեղ է զբաղեցնում էստոնական քնարերգության գլխավոր հոսանքների շրջանում»։

## Մրցանակներ
* 2002՝ Յուհան Լիիվի բանաստեղծական մրցանակ,
* 2008՝ Գուստավ Սույտսի բանաստեղծական մրցանակ։

## Մատենագրություն
* *Vastus*. Eesti Raamat, Tallinn 1986.
* *Tulikiri*. Eesti Raamat, Tallinn 1989.
* как *Matti Moguči*: *Õrn ja rõve. Kolmas kogu luulet*. s.n., Tartu 1989.
* *Mustil päevil*. Eesti Raamat, Tallinn 1991.
* *Femme fatale*. Huma, Tallinn 1997.
* как *Matti Moguči*: *Mina — Eiffeli torn*. s.n., Tartu 1999 (1982).
* *Maavalla keiser ehk Kurb klounaad*. s.n., Tartu 2000.
* *Monaco*. s.l., Tartu 2002.
* как *Matti Moguči*: *Mina — metsikuim mehike*. s.n., Tartu 2005 (1984).
* *Saatmata kirjad. Luuletusi aastatest 1976—2000*. Verb, Tallinn 2007.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Որմզդեղն (քանդակ, Սովետսկ)

**Որմզդեղնի քանդակ** (), գերմանացի քանդակագործ Լյուդվիգ Ֆորդերմայերի ստեղծած քանդակը Կալինինգրադի մարզի Սովետսկ քաղաքում։ Համարվում է քաղաքի պատմական խորհրդանիշերից մեկը։ 
## Պատմություն
Դեռևս հին ժամանակներում Տևտոնական միաբանության հարավ-արևելքում վայրի խոզերի, վայրի ցուլերի, որմզդեղների որսը եղել է ասպետների սիրած զվարճանքը։

20-րդ դարասկզբին գումբինացի քանդակագործ Ռիչարդ Ֆրիզեն ստեղծել է եղջերուների երկու քանդակներ, որոնք տեղադրվել են Ռոմինտսկի արգելոց-անտառում։ Նա որոշել է հավերժացնել տարածաշրջանի բնությունը այդ վայրերին բնորոշ ավանդական վայրեր կենդանիներով՝ որմզդեղներով։ Ծանոթ լինելով քանդակագործ Լյուդվիգ Ֆորդերմայերի հետ, որը Էդուարդ Մանեի աշակերտն էր, Ֆրիզեն ոգեշնչեց նրան ստեղծելու որմզդեղնի քանդակ, իսկ ավելի ուշ քաղաքային իշխանություններին համոզեց ձեռք բերել և տեղադրել քանդակը։ Որմզդեղնի քանդակը Գումբիննենի կենտրոնում շատ տպավորիչ էր, իսկ քանդակագործ Լյուդվիգ Ֆորդերմայերը, ոգեշնչված ուշադրությունից, որոշեց ստեղծել որմզդեղնի երկրորդ քանդակը։ Այդ գաղափարն իրականացրեց ավելի ուշ՝ 1928 թվականին։ Պրուսիայի վարչապետ Օտտո Բրաունը ցանկացել է այն նվիրել իր հայրենի Քյոնիգսբերգ քաղաքին, բայց քաղաքային իշխանությունները չհամաձայնվեցին։ Որմզդեղնի  քանդակը նվիրվեց Տիլզիտին որպես խաղաղության և հզորության խորհրդանիշ։

Որպես գեղարվեստական ստեղծագործություններ գումբիննենյան և տիլզիտյան քանդակները չեն կրկնում միմյանց։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձնահատկությունները, Տիլզիտի որմզդեղն ավելի մեծ է և գլուխը թեքված է ներքև։

Տիլզիտում որմզդեղնի քանդակի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1928 թվականի հունիսի 29-ին, Անգեր հրապարակում (այժմ`Թատերական հրապարակ)՝ դատարանի շենքերի և թատրոնի միջև։ Քանդակը լայն ճանաչում է գտել տիլզիտցիների շրջանում։ Որմզդեղնը դարձել է քաղաքի խորհրդանիշ, նրա պատկերը հայտնվել է ծրարների, լուսանկարների, բացիկների, ուտեստների վրա ... Պատերազմից հետո, 1947 թվականից, որմզդեղնը կանգնած էր մարզադաշտի հարևանությամբ գտնվող քաղաքային այգում։ Իսկ նրա նախկին տեղում տեղադրվել է T-34 տանկը և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորների դամբարան-հուշահամալիրը։ Այնուհետև 1950-ական թվականների սկզբին քանդակը ուղարկվեցլ է Կալինինգրադ և տեղադրվել կենդանաբանական այգում։ 2007 թվականին որմզդեղնի քանդակը, երկար նամակագրությունից հետո, վերադարձվել է Սովետսկ քաղաքին, որտեղ այն տեղադրվել է նոր վայրում՝ քաղաքապետարանի շենքի դիմաց գտնվող պուրակում։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Որմզդեղնի եղջյուրները բազմիցս կտրել են (առաջին անգամ դեռ գերմանական ժամանակներում)։ 1932 թվականին Հիտլերը Տիլզիտում պատշգամբից ելույթ ունեցավ։ Նրա քաղաքականության դեմ բողոքի ակցիայի ժամանակ քաղաքի բնակիչներից մեկը կտրեց բրոնզե կենդանու եղջյուրը (այնուհետև եռակցել են)։ Խորհրդային տարիներին ինչ-որ մեկը կտրել էր մի եղջյուրը և այն դարձրել մետաղի ջարդոն. եղջյուրը հայտնաբերվեց և կրկին եռակցվեց։ Սովետսկ վերադարձնելուց հետո բրոնզե հսկան ևս մի քանի անգամ տուժել է վանդալների գործողություններից, որոնք, ըստ վատ ավանդույթի, կտրել են նրա եղջյուրը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Лось в Советске
* Скульптура "Лось" 

Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կալինինգրադի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կենդանիների քանդակներ
Գամբիտ (ֆիլմ, 2019)

**«Գամբիտ»** (), ամերիկյան սուպերհերոսային ֆիլմ՝ հիմնված Marvel Comics-ի «Իքս մարդիկ» կոմիքսների վրա։ Գլխավոր դերում Չենինգ Թաթումն է։ Թողարկումը նախատեսված է 2019 թվականի հունիսին։

## Սյուժե
Համաձայն հրատարակված համառոտագրի՝ ֆիլմը պատմում է հնարամիտ գող, թղթախաղաց և միաժամանակ մուտանտ Ռեմի Լեբոյի մասին։ Իր գերբնական ուժերի շնորհիվ նա կարողանում է ցանկացած առարկա դարձնել հզոր պայթուցիկ զենք։ Նա ապրում է միայն իր համար և չի հետաքրքրվում մուտանտների և մարդկանց հակամարտություններով։ Բայց մեկ անգամ նրան վիճակվում է դառնալ ավելին, քան միայնակ մուտանտ-թղթախաղացը։

## Դերերում
* Լիզի Կապլան
* Չենինգ Թաթում —  *Ռեմի Լեբո/ Գամբիտ*

## Հետաքրքիր փաստեր
Ֆիլմի ռեժիսորը կարող էին դառնալ Ռուպերտ Ուայաթը և Դագ Լայմանը։ Հետո նախագծին միացել է Գոռ Վերբինսկին, բայց ստիպված էր լքել այն 2018 թվականի հունվարին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Իքս մարդկանց մասին
Body Like a Back Road

**«Body Like a Back Road»**, ամերիկացի քանթրի երգիչ և հեղինակ-կատարող Սեմ Հանթի երգը, որ թողարկվել է 2017 թվականի փետրվարի 2-ին որպես նրա թողարկվելի երկրորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգը գլխավորել է ամերիկյան Billboard Country Songs հիթ-շքերթը։ Հեղինակներն են Սեմ Հանթը, Զաք Քրոուելը, Շեյն Մականալլին և Ջոշ Օսբորնը։

## Պատմություն
«Body Like a Back Road» երգը հասել է Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի վեցերորդ հորիզոնականին և գլխավորել քանթրի երաժշտության ամերիկյան *[[Billboard (magazine)|Billboard]]* Hot Country Songs հիթ-շքերթը (երգչի չորրորդ չարթփոփերը քանթրի երաշտության այդ հիմնական հիթ-շքերթում «Leave the Night On», «Take Your Time», «House Party» երգերից հետո)։

Մինչ 2017 թվականի հուլիսի վերջին սինգլը հիթ-շքերթը գլխավորել է 24 շաբաթ (№ 1 քանթրի երգերի հիթ-շքերթում)՝ կրկնելով «Cruise» (Florida Georgia Line, 2012 և 2013) երգի ռեկորդը քանթրի երաժշտության Hot Country Songs հիթ-շքերթի հիսունամյա պատմության ընթացքում (այն ստեղծվել է 1958 թվականին ռադիոեթերներից, 1990 թվականին միացել է Nielsen Music ծառայությունը, իսկ 2012 թվականից հաշվի են առնվել սթրիմինգները և վաճառքի մյուս տեսակները)։ Մինչ 2017 թվականի մայիս վաճառվել է սինգլի 805,000 պատճեն ԱՄՆ-ում, մինչ 2017 թվականի հունիս՝ 1,102,000 օրինակ։  2017 թվականի հուլիսի 27-ին սինգլն ստացել է եռակի պլատինե հավաստագիր Ձայնագրող ընկերությունների ամերիկյան ասոցիացիայի կողմից, իսկ մինչ նույն թվականի օգոստոս վաճառված օրինակների քանակը կազմել է 1,508,000։

2017 թվականի սեպտեմբերի 23-ին սինգլն զբաղեցրել է № 1 հորիզոնականը ռեկորդային 31-րդ անգամ։ Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ քննադատների կողմից այն համարվել է 2017 թվականի ամենավատ երգը։

## Հիթ-շքերթ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
Տասնյոթերորդ փոփոխություն

**Տասնյոթերորդ փոփոխություն** (, ), օրենք ուղղված ֆրանսերենի օգտագործման դեմ, Օնտարիո նահանգի կրթական համակարգում, որը հրատարակվել է 1912 թվականին, Ջեյմ Ուիթնիի պահպանողական կառավարության կողմից։ Օրենքն արգելում էր առաջին դասարանից հետո ֆրանսերենը օգտագործել որպես դասավանդման հիմնական միջոց, և ընդհանրապես՝ չորրորդ դասարանից հետո։ Օնտարիոյի ֆրանսախոս ասամբլեան բողոքարկել է այդ օրենքը, որը  փաստորեն ուժի մեջ չմտավ և ամբողջությամբ չեղարկվել է 1927 թվականին։ Այնուամենայնիվ, օրենքի իրականացման 15 տարիների ընթացքում Օնտարիոյում ֆրանկոֆոնների մի ամբողցջ սերունդ անգլիականացվել էր, ովքեր փաստորեն կորցրել են մայրիենի լեզուն։ Օրենքը կործանարար հետևանքներ ունեցավ նահանգի ֆրանսալեզու բնակչության համար։ Միայն Ուինձոր քաղաքում ֆրանկոֆոնների բաժինը  թվականին ընկել է 1912 30%-ից, 1941 թվականին 13%-ի։

## Նախադրյալներ և հետևանքներ
Ֆրանկո-օնտարցիները, և ընդհանրապես ֆրանսիացիները Օնտարիոյի տարածքում հայտնվել են դեռ վաղուց՝ 17-րդ դարի վերջին, վեր են բարձրացել Օտտավա և Սուրբ Լավրենտիա գետերի երկայնքով, բայց այդ տարածքում բնակվել չեն կարողացել, չնայած հարևան Քվեբեկում մեծաքանակ ֆրանսալեզու բնակչություն հասցրել էր ձևավորվել։ Լոյալները և այլ բրիտանացի, իսկ հետագայում նայ միջազգային նորաբնակներ Օնտարիոյի տարաքծում բնակություն են հաստատել 18-րդ դարի վերջին։ Ֆրանսականադացիները Օնտարիոյում մեծ քանակությամբ հայտնվում են 19-րդ դարի վերջին, որպես վարձու բանվորներ, փայտամշակման ձեռնարկություններում։ Լինելով կաթոլիկ և ունենալով բարձր բնական աճ, նրանք հաճախ բացասական ռեակցիաներ էին առաջ բերում տեղի բողոքական  անգլիախոս բնակչության շրջանում։

## Տես նաև
* Ֆրանսերեն լեզվի խարտիա
* Ֆրանսերենը Կանադայում
* Անգլախոս քվեբեկցիներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Կանադայում
Կատեգորիա:Կանադայի բնակչություն
Կատեգորիա:Փոքրամասնության իրավունքներ
Կատեգորիա:Կանադայի պատմություն
Նունե Սարգսյան

**Նունե Սարգսյան** (), հայ արվեստաբան, գրող։ Հայաստանի նախկին նախագահ Արմեն Սարգսյանի կինը։

## Կենսագրություն
Նունե Սարգսյանը ծնվել է 1954 թվականի մարտի 26-ին, Երևանում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ռոմանա-գերմանական լեզուների բաժինը։ Աշխատել է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ Մատենադարանում։ Ավարտել է Լոնդոնի համալսարանի Գոլդսմիթս քոլեջը և ստացել արվեստի մագիստրոսի կոչում։ Արվեստաբանություն է ուսանել նաև Լոնդոնի Սոթբիզ ինստիտուտում։ Այնուհետև սովորել է Ուեսթմինսթեր քոլեջի նկարչական բաժնում։

Հեղինակ է ժամանակակից արվեստի, մշակույթի և երաժշտության գործիչների մասին բազմաթիվ հոդվածների և ակնարկների, որոնք տպագրվել են Հայաստանում, ԱՄՆ-ում, եվրոպական տարբեր երկրներում։ Կազմակերպել է բազմաթիվ ցուցահանդեսներ, ինչպես նաև դասական երաժշտության համերգներ տարբեր համերգասրահներում։

Հեղինակ է երկու տասնյակից ավելի մանկական գրքերի՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով։ Նրա հեքիաթները լույս են տեսել ոչ միայն արևելահայերենով ու արևմտահայերենով, այլ նաև՝ Արցախի, Գավառի, Գյումրու բարբառներով։

Նունե Սարգսյանը ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի կողմից նշանակվել է երեխաների իրավունքների արտակարգ պաշտպան։

## Ստեղծագործություններ
Դեռևս համալսարանական տարիներից հոդվածներ է գրում արվեստի, երաժշտության և մշակույթի մասին, ինչպես նաև հեքիաթներ ու պատմություններ երեխաների համար։ Իր ստեղծագործություններում Նունե Սարգսյանն արտահայտում է իր անսահման սերը մանուկների հանդեպ։ Նրա պատմությունները «քարոզում» են արդարություն, ազնվություն և բարություն, գրվում են արևելահայերենով ու արևմտահայերենով, անգլերենով ու ռուսերենով, նաև՝ բարբառներով և որպես նվերներ՝ բաժանվում երեխաներին։
* Թզուկ-մզուկ
* Սադափ
* Հերոսներ
* Երեք վիշապներ
* Վիշապ Նեսին
* Նռան հատիկներ
* Թագավորն ու վիշապը
* Թե ինչպես փղիկը ճիշտ շնչել սովորեց
* Կափիղկա
* Դավիթ, Հայկ և Բազիլիսկուս
* Մրջնակերներ
* Կախարդական կոճակներ
* Քաչալ ոզնին
* Զմրուխտյա մկրատը

## Ընտանիք
1978 թվականին ամուսնացել է Արմեն Սարգսյանի հետ։ Ունի երկու որդի՝ Վարդան և Հայկ Սարգսյանները, երեք թոռնիկ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նունե Սարգսյանը Զանգակ հրատարակչությունում
* Նունե Սարգսյանի կախարդական կոճակները
* Մրջնակերներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի առաջին տիկնայք
Առաջին վերաբնակների հուշարձան

**Առաջին վերաբնակների հուշարձան** (), քանդակագործական հորինվածք Ռուսաստանի Դաշնության Կալինինգրադի մարզի Սովետսկ քաղաքում։ Գտնվում է քաղաքի կայարանամերձ հրապարակում։ 1943 թվականի «ՏԵ-7336» շոգեքարշի մոտ կանգնած են երեք բրոնզե քանդակներ։ Սա Կալինինգրադի մարզի միակ հուշարձան է` նվիրված 1945-1950-ական թվականներին պատերազմից ավերված տարածաշրջանի տնտեսությունը վերականգնելու համար ժամանած առաջին վերաբնակներին։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2015 թվականին։

## Նկարագրություն
Հուշարձանը բաղկացած է 963 կգ ընդհանուր քաշով երեք բրոնզե պատկերաքանդակներից. Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած ավագ լեյտենանտ, նրա կինը և նրանց փոքրիկ որդին։ Նրանց հետևում իրերով պայուսակ է։ Սպայի կրծքին երեք պարգևներ են` «Արիության մեդալ», «Մարտական ծառայություն մեդալ» և «Քյոնիգսբերգի գրավում» մեդալ։ Լեյտենանտի և նրա տիկնոջ քանդակները ստատիկ են, նրանց դեմքերն արտահայտում են անհանգստություն և կասկածանք, իսկ ահա երեխան շարժման մեջ է, ձգտում է առաջին քայլերն անել նոր երկրում, որը վիճակված է դառնալու նրա երկրորդ Հայրենիքը։

Հուշարձանի հեղինակն է կալինինգրադցի քանդակագործ, Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ Անդրեյ Շևցովը։ Քանդակները ձուլվել են Գուրևսկի արհեստանոցում։

Հուշարձանը կառուցելու համար միջոցները` 1,5 միլիոն ռուբլի, հատկացվել են մարզային գանձարանից։ Արձանախմբի բացումը տեղի է ունեցել 2015 թվականի մայիսի 1-ին։

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* [Памятник первым переселенцам на Викимапии](http://wikimapia.org/#lang=ru&lat=55.082662&lon=21.880520&z=19&m=b&show=/35096877/ru/Памятник-первым-переселенцам-(паровоз-ТЭ-7336))

Կատեգորիա:2015 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Կալինինգրադի մարզի հուշարձաններ
Բացված գիրք (հուշարձան)

**«Բացված գիրք» հուշարձան** (), հուշանշան Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Համալսարանի առափնյա փողոցում, Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շենքի դիմաց։ Հուշարձանի մյուս անվանումն է «Ուղերձ դարերի միջով» ()։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2002 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, քաղաքի 300-ամյա հոբելյանի և Վասիլիի կղզու շրջանի 265-ամյակի տոնակատարությունների նախօրեին։

## Հեղինակներ
Հուշարձանի նախագծի հեղինակներն են Ռուսաստանի նկարիչների միության վարչության անդամ Էվելինա Սոլովյովան, ճարտարապետ Օլեգ Ռոմանովը, արվեստաբան Աբրամ Ռասկինը և «Վերածնունդ» արտադրական միավորումը։

## Արտաքին տեսք
Հուշարձանը պատրաստված է գորշ գրանիտից 365х240х90 սմ չափերի բացված գրքի տեսքով, որի էջերին փորագրված է հատված Ալեքսանդր Պուշկինի «Պղնձե հեծյալ» պոեմից։ Մեջբերման վերջում բանաստեղծի ստորագրությունն է։ Քաղաքում շատ բաներ են կապված Պուշկինի հետ։ Գիրքը պատահականորեն չէ բացված. այն նման է երկխոսության հրավերի։

Գիրքն առանց պատվանդանի է, ինչը հուշարձանը դարձնում է մոտ և մատչելի։ Հուշարձանը պատրաստված է գրանիտից, որը շատ ամուր նյութ է։ Քարի ընտրությունը պատահական չէ. Սանկտ Պետերբուրգի եղանակային պայմանները յուրահատուկ են, իսկ գրանիտի հատկություններն այնքան բացառիկ են, որ հուշարձանը կգոյատևի առնվազն 500 տարի։

Գաղափարի հեղինակ արվեստաբան Ա. Գ. Ռասկինը կարծում է, որ այս հուշարձանը Նևայի ափերին կանգնած քաղաքին շատ համապատասխան է։ Գիրքը խորհրդանշում է բարձր մշակույթը, գիտելիքները և իմաստությունը։ Այս բոլոր հատկությունները բնորոշ են Ռուսաստանի մշակութային մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգին։ Հենց այդ պատճառով հուշարձանն ընտրվել է որպես նվեր քաղաքի 300-ամյակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2002 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Վասիլի Տատիշչևի և Վիլհելմ դե Գեննինի հուշարձան

**Վասիլի Տատիշչևի և Վիլհելմ դե Գեննինի հուշարձան** (), ռուս պետական գործիչ, պատմաբան Վասիլի Տատիշչևին և ռուս ինժեներ Վիլհելմ դե Գեննինին նվիրված հուշարձան Եկատերինբուրգ քաղաքի Աշխատանքի հրապարակում։

## Պատմություն
Քաղաքի հիմնադիրների հուշարձանը տեղադրվել է 1998 թվականի օգոստոսի 14-ին և համընկել է Եկատերինբուրգի 275-ամյակի հետ։ Հուշարձանի հեղինակն է մոսկվացի քանդակագործ Պ. Պ. Չուսովիտինը։ Հուշարձանը ձուլվել է բրոնզից «Ուրալմաշ» գործարանի ձուլարանում և հավաքվել է 19 մասից։ Հուշարձանի ներքևում կա գրառում՝

## Հետաքրքիր փաստեր
* Իրական կյանքում Տատիշչևը և դե Գեննինը չէին հավանում միմյանց, իսկ հուշարձանում կողք-կողքի են։
* Տատիշչևի և դե Գեննինի նմանությունից ելնելով՝ եկատերինբուրգցիները հուշարձանի վրա չեն տարբերում նրանց։ Բացի այդ, մակագրությունը չի համապատասխանում ֆիգուրների տեղադրությանը. դե Գեննինը ձախ կողմում է՝ գլխարկով, իսկ Տատիշչևը՝ աջ կողմում, առանց գլխարկի, կեղծամով։
* Երիտասարդները Տատիշչևի և դե Գեննինի հուշարձանն անվանում են Բիվիս-Բաթեհեդի (Beavis and Butt-head) հուշարձան, ինչը վանդալիզմի գործողությունների պատճառ է դարձել։
* 2010 թվականի ձմռան սկզբին դե Գեննինի և Տատիշչևի պարանոցին «Տաք փաթաթիր Եկատերինբուրգ» ակցիայի ժամանակ շարֆեր են փաթաթել։

## Պատկերասրահ

Памятник оснавателям Екатеринбурга - panoramio.jpg
Панорама митинга 15 апреля 2017 года в Екатеринбурге.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Памятник основателям Екатеринбурга

Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1998 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Մարիա Ռեստիտուտա

**Մարիա Ռեստիտուտա** (աշխարհիկ անուն — Հելենա Կաֆկովա, չեխ. *Helena Kafková*, ), Հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցու երջանկահիշատակ  միանձնուհի, բուժքույր, նահատակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է կոշկակարի ընտանիքում։ Երկու տարեկան հասակում ծնողները նրան տեղափոխում են Վիեննա։ Սկզբնական դպրոցն ավարտելուց հետո նա աշխատանքի է անցնում Վիեննայի հիվանդանոցներից մեկում որպես սանիտար։

1913 թվականին մտնում է մենաստան, ընդունելով միանձնուհու անուն՝ ի պատիվ 4-իդ դարի քրիստոնյա նահատակ Ռեստիտուտայի։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո աշխատել է որպես վիրաբուժական բուժքույր։

Ավստրիայի անշլյուսից հետո, 1938 թվականին բացահայտորեն հակառակվեց ֆաշիստական վարչակարգին, որը հաստատվել էր Ավստրիայում։ Նա գրել է երկու բաց նամակ, որոնցում դատապարտել է նացիստական վարչակարգը և հրաժարվել է համաձայն հիվանդանոցի տնօրենի հրամանի, որը ֆանատորեն կառցած էր նացիստական հայացքներին, վայր իջեցնել հիվանդանոցի պալատներից մեկի պատից խաչելության պատկերը։ Անհնազանդության այդ գործողությունները դարձան նրա հետագա ձերբակալման պատճառը։1942 թվականին նա ձերբակալվել է Գեստապոյի կողմից պետական դավաճանության համար և դատապարտվել մահապատժի՝ գլխատվելով գիլյոտինով։

Մահապատիժն ի կատար է ածվել 1943 թվականի մարտի 30-ին։

Վիեննայում նրա պատվին կա *Schwester Maria Restituta-Gasse* փողոցը, որտեղ այսօր գտնվում է Mödling հիվանդանոցը, որտեղ աշխատել է Սուրբ Մարիա Ռեստիտուտան։

## Բեատիֆիկացիա
Արժանացել է բեատիֆիկացիայի 1998 թվականի հունիսի 21-ին, Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II- ի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* saints.sqpn.com 
* server.brumma.com
* францисканский сайт о Марии Реституте (нем.)

Կատեգորիա:Կաթոլիկ երանելիներ
Հակամիջուկային շարժում Ավստրիայում

**Հակամիջուկային շարժում [[Ավստրիա]]յում**, հասարակական շարժում, որի նպատակն էր խոչընդոտել ատոմային էներգետիկայի զարգացմանը։

## Պատմություն
1972 թվականին Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայից 30 կմ հեռավորության վրա՝ Դանուբ գետի ափին գտնվող Ցվենտենդորֆ քաղաքի մոտակայքում սկսվեց ավստրիական առաջին ատոմային էլեկտրակայանի շինարարությունը։ Ըստ նախագծի՝ այն պետք ՝է ունենար ջրաեռացման տեխնոլոգիայով աշխատող, 700 մեգավատտ հզորությամբ ռեակտոր, և նրա թողարկած էլեկտրաէներգիան պիտի կազմեր Ավստրիայում արտադրվող էլեկտրաէներգիայի մոտավորապես 10 %։ Ավստրիական հասարակության շատ խմբեր պայքարի դուրս եկան այդ նախագծի իրականացման դեմ։ Դրանց շարքերում էին ընտանիքի և ժառանգականության շահերը պաշտպանող հասարակական կազմակերպություններ, պահպանողականներ, ձախ ուտոպիստներ, բնապահպաններ, տեխնիկայի՝ քննադատաբար տրամադրված մասնագետներ... Նրանք համախմբվելով ստեղծեցին ատոմային էլեկտրակայանի հակառակորդների հասարակական պլատֆորմ, լույս ընծայեցին «Wie ist das mit den Atomkraftwerken wirklich?» () վերնագրով մի բրոշյուր, սկսեցին հրատարակել ծավալով, շրջանառությամբ, տպաքանակով հետզհետե աճող լրագիր, որի տպագրությունը ֆինանսավորվում էր անհատ հովանավորների և թերթի վաճառքից գոյացած գումարների միջոցով։ Շատ ակտիվիստներ էլ նպատակային խմբեր ձևավորեցին, որոնք ստեղծեցին ու բանուկ վայրերում տեղադրեցին տեղեկատվական վահանակներ, անցորդներին, այցելուներին տրամադրեցին, ներկայացրեցին պաշտոնականին հակառակ տեղեկատվություն։

1978 թվականի հունիսին Ավստրիայի սոցիալիստ վարչապետ դոկտոր Բրոնի Կրայսկին հայտարարեց Ցվենտենդորֆի ատոմակայանի վերաբերյալ համաժողովրդական հանրաքվե անցկացնելու որոշման մասին։ Այդ նույն տարվա նոյեմբերի 5-ին հանրաքվեն անցկացվեց։ Դրան մասնակցեց ընտրելու իրավունք ունեցողների շուրջ երկու երրորդը՝ 3 միլիոն 260 հազար մարդ, որոնց 50,5 տոկոսը քվեարկեց ատոմակայանին դեմ, 49,5 տոկոսը՝ կողմ։ Հանրաքվեի այսպիսի արդյունքների հարցում թերևս որոշակի դեր խաղաց նաև Ավստրիայում մեծ թվով հզոր հիդրոէլեկտրակայանների  սեփականատեր Ֆերբուդկոնցեռնի ակտիվ դիրքորոշումը։ Բանն այն է, որ, վախենալով, թե ատոմակայանի շահագործումը կհանգեցնի էլեկտրաէներգիայի գնի իջեցման, այդ կոնցեռնը հանրաքվեից դեռ ամիսներ առաջ «Կրոնենցայտունգ» թերթում ազդու կամպանիա ծավալեց ատոմակայանի դեմ՝ հրապարակելով բազմաթիվ տպավորիչ հոդվածներ աշխարհի տարբեր ատոմային էլեկտրակայաններում մինչ այդ տեղի ունեցած վթարների ու դրանց հետևանքների մասին։

Ցվենտենդորֆի էլեկտրակայանը կառուցվեց, սակայն միջուկային էներգիայով էլեկտրականություն դեռևս չի արտադրել։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Kernkraftwerk in Zwentendorf! - 30 Jahre Zwentendorf  KulturServer Graz, German, visited 23.05.2014
* Das wichtigste NEIN unseres Lebens - AKW-ABSTIMMUNG Zwentendorf  Source: Österreichische Mediathek, Online archive, article about the history and some historic audio documents, German, visited 23.05.2014
* Akustische Chronik 1977-1978 Source: Österreichische Mediathek, Online Archive, German, visited 23.05.2014
* 30 Jahre Zwentendorf: Ausstellung in Graz Exhibition announcement - Kleine Zeitung, 31.10.2008, German, visited 23.05.2014

Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքականություն
Խաղաղության զանգ

**«Խաղաղության կոչնակ»** (), հուշարձան  Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Ակադեմիկոս Սախարովի անվան զբոսայգում։ Նվիրված է ճապոնական Հիրոսիմա և Նագասակի քաղաքների ատոմային ռմբակոծության զոհերի հիշատակին։ Հայտնի է նաև որպես «Նագասակիի կոչնակ»։

## Պատմություն
Հուշարձանը տեղադրվել է 1988 թվականի օգոստոսի 9-ին` ճապոնական Նագասակի քաղաքի ռմբակոծության 43-րդ տարելիցի օրը, ի հիշատակ միջուկային ռմբակոծությունների։ Հեղինակն է ճապոնացի քանդակագործ Մացուոկա Կունիտին (ճապ. 松岡クニット)։ Ճարտարապետն է Բ. Ա. Իզբորսկին։
[մինի|ձախից|«Նագասակիի կոչնակը» [Մինսկում]]
Սանկտ Պետերբուրգում տեղադրված «Խաղաղության կոչնակ» կոթողը «Հրեշտակ» կոչնակի ճշգրիտ պատճենն է, որը 1945 թվականի օգոստոսի 9-ի ռմբակոծությունից հետո քաղաքի Ուրակամի տաճարի փլատակներից հայտնաբերել և պեղել են Նագասակիի բնակիչները։ «Խաղաղության կոչնակի» պատճենները տեղադրվել են աշխարհի ևս հինգ քաղաքներում` Ռիչլենդում (ԱՄՆ), Հոնոլուլուում, Հիրոսիմայում, Մինսկում և Հայդենում (Շվեյցարիա)։ Հուշարձանները տարբերվում են ճարտարապետական լուծումներով, սակայն նրանց միավորում է հիմնական տարրը` կոչնակը, և ամեն տարի օգոստոսի 9-ին այդ քաղաքներում հնչում է զանգերի ղողանջը ի հիշատակ Հիրոսիմայի և Նագասակիի զոհերի։

Հուշարձանը Սանկտ Պետերբուրգին, ի նշան պաշարված Լենինգրադի բնակիչների և պաշտպանների հանդեպ հարգանքի ու խոնարհման, նվիրել են Նագասակիի բնակիչները։

1990-ական թվականների կեսերից ձևավորվել է ավանդույթ, ըստ որի` ամեն տարի այդ օրը քաղաքի դպրոցականները պատրաստում են հազար թղթե կռունկներ ի հիշատակ ճապոնացի այն երեխաների, որոնք զոհվել են ռմբակոծության հետևանքով։ Թղթե կռունկները, որոնք պատրաստում են ամբողջ աշխարհի երեխաները, հիշեցնում են ճապոնացի աղջիկ Սադակո Սասակիի պատմությունը, որն ատոմային ռմբակոծության հետևանքով 12 տարեկանում մահացել էր լեյկոզից։ Հավատալով այն առասպելին, որ հազար թղթե կռունկներն օգնում են իրականացնել ցանկությունը, և հույս ունենալով առողջանալ, Սադակոն սկսել էր պատրաստել այդ թռչունները, բայց կարողացել էր ստեղծել միայն 644 կռունկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Սան Մատտեոյի ճակատամարտ

**Սան Մատտեոյի ճակատամարտը** տեղի ունեցավ 1918 թվականի ամռանը Պունտա Սան Մատտեո (3678 մ) լեռան վրա, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։ Այն մինչև 1999 թվականը պատմության մեջ համարվում էր ամենաբարձր ճակատամարտը, սակայն 1999 թվականին տեղի ունեցավ Կարգիլի պատերազմը 5600 մ բարձրության վրա։

1918 թվականի սկզբին Ավստրո-Հունգարական զորքերը Սան Մատտեո լեռան գագաթին ստեղծեցին հրետանային կրակային ամրացված դիրքեր։ Այս դիրքերից նրանք կարողացան ճանապարհ բացել դեպի Գավիա լեռնանցք և այդպիսով հետևել իտալական ճակատային գծի մատակարումները։

1918 թվականի օգոստոսի 13-ին Իտալական ալպիական հրաձիգների (307-րդ վաշտ, *Ortles* գումարտակ) մի փոքր խումբ իրականացրեց անսպասելի հարձակում լեռան գագաթի վրա, և հաջող գրավեց ամրացված դիրքեր։ Ավստրո-Հունգարական զորքերի կեսը գերի վերցվեց, մնացած մասը փախավ ստորին հատվածների դիրքեր։

Սան Մատտեոյի գագաթի կորուստը հավասարազոր էր նրան, որ Ավստրիական կայսրությունը իր դեմքն էր կորցնում, ուստի անհապաղ օգնական ուժեր ուղարկվեցին, իսկ իտալական զորքերը ամրապնդում էին իրենց դիրքերը լեռան գագաթի վրա։

1918 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ավստրո-Հունգարական զորքերը սկսեցին "Gemse" օպերացիան և հարձակման նպատակն էր ետ գրավել լեռը։ Լայնամասշտաբ հրետանային հրետակոծությունները, որին հաջորդեց ավելի քան 150 կայսերշյութցեների հարձակումը, որոնք տեղաբաշված էին Դիմարոյում, և արդյունքում հարձակումը հաջողակ էր և կորցված դիրքերը վերականգնվեցին։ Իտալացիները, ովքեր գտնում էին որ լեռը արդեն կորցրել են սկսեցին ամրապնդված դիրքերը ռմբակոծել, որի արդյունքում սպանվեցին ինչպես իտալացի, այնպես էլ Ավստրո-Հունգարացի զինվորներ։

Ավստրո-Հունգարական զորքերից մահացավ 17 զինծառայող, իսկ իտալացիներից 10-ը։ Հակահարձակումը դարձավ Ավստոր-Հունգարիայի վերջին հաղթանակը Առաջին համաշխարահային պատերազմում։ Զինադադարը, որը կնքվել էր 1918 թվականի նոյեմբերի 3-ին ժամը 15։00 Ջուստի վիլլայում (Պադովային մոտ) վերջ դրեց Ալպյան պատերազմին 1918 թվականի նոյեմբերի 4-ին ժամը 15։00-ին։

2004 թվականի ամռանը 3400 մ բարձրության վրա հայտանբերվել են երեք կայսերշյութցեների դիակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*"Un Capitano sepolto nel ghiaccio" a collection of letters written by Arnaldo Berni, the Italian captain that led the conquest of San Matteo Peak, was wounded by the first Austrian bombardment and finally killed in the Italian bombardment. His body was never found.

Կատեգորիա:Իտալիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր
Մարտին Սաար

**Մարտին Սաար** (, ), էստոնացի նկարիչ, աշխատում և ապրում է Տալլինում և Նյու Յորքում։

## Կենսագրություն
2002 թվականին ավարտել է փողոցային արվեստի Կևադեի դպրոցը և Էստոնիայի նկարչական ակադեմիան, ինչպես նաև Նյու Յորքի արվեստի ակադեմիան։ Սաարի նկարների շարքում են խճանկարներ, տարբեր կտավներ և ջրաներկով նկարներ, ինչպես նաև թվային կոլաժներ և տեսահոլովակներ։ Որպես ոգեշնչում Սաարը օգտագործել է երաժշտությունը, որը փոխանցում է տարբեր սկզբունքային գույներ և արտահայտիչ ժեստեր։ Սաարի նկարների մի քանի շարքերը քսման, փոքր տարածքի վրա կենտրոնացման կիրառման վառ օրինակներ են։ Խոշոր միագույն կտավները արտացոլում են Խորհրդային Էստոնիայում նրա ընտանեկան կյանքի հիշողությունները։

Սաարն արժանացել է ճանաչման՝ շնորհիվ Նյու Յորքի հայտնի մարդկանց խճանկարային նկարի, որում պատկերած դիմանկարները տպագրվել են «Նյու Յորք Թայմս»-ում։ Սաարը ցուցադրել է իր աշխատանքները ավելի քան 10 անհատական ցուցահանդեսներում և մի քանի խմբային ցուցադրություններում։ Նրա ստեղծագործությունները գտնվում են Նենսի Ռեյգանի, Դեյվիդ Կոպերֆիլդի, Ֆարահ Փեհլևիի, Դիանա ֆոն Ֆյուրստենբերգի և Կարոլինա Հերերայի նման հանրաճանաչ մարդկանց հավաքածուների շարքում։

## Խմբային ցուցահանդեսներ
* 2007՝ *Bridge Art Fair*, Մայամի
* 2007՝ Լեյլա Թագինիա-Միլանի Հելլերի պատկերասրահ, Նյու Յորք
* 2007՝ *ArtDepoo*, Տալլին
* 2007՝ Սոհո Հաուս, Նյու Յորք
* 2006՝ Լեյլա Թագինիա-Միլանի Հելլերի պատկերասրահ, Նյու Յորք
* 2006՝ Վիվան Նեպ պատկերասրահ, Տալլին
* 2004՝ *Surf Ambiance Gallery* պատկերասրահ, Սեգ Հարբոր, Նյու Յորք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Էջը Art Net կայքում 

Կատեգորիա:Էստոնացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Էստոնացի նկարիչներ
Օկտյաբրսկայա հրապարակ (Եկատերինբուրգ)

**Օկտյաբրսկայա հրապարակ** (), հրապարակ Եկատերինբուրգի կենտրոնում՝ կառավարության շենքի և Սվերդլովսկի մարզի օրենսդիր մարմնի շենքի առջև։ Երբեմն կոչվում է նաև Թատերական հրապարակ՝ Սվերդլովսկի ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի հարևանությամբ գտնվելու պատճառով։

## Պատմություն
Հրապարակը ստեղծվել է 1970-ական թվականներին Աշխատող երիտասարդության առափնյայի (նախկինում՝ Տիմոֆեևսկայա առափնյա), Բորիս Ելցինի անվան փողոցի (նախկինում՝ Ֆետիսովսկայա և հունվարի 9) և Անտոն Բալեկի փողոցի (Բոլշայա Սեժայա) հին բնակելի շենքերի քանդման արդյունքում, որոնք 18-րդ դարում գտնվում էին Վերին աքսորյալ ազատաբնակների ավանում։ Հրապարակին սահմանակից են՝ հյուսիսից՝ Եկատերինբուրգի դրամատիկական թատրոնի շենքը, արևմուտքից` կառավարական շենքը, հարավ-արևմուտքից` Ուրալի ֆեդերալ շրջանի վարչական շենքը, հարավից` 2-րդ շրջանային հիվանդանոցի շենքը։

Հրապարակի կենտրոնում է գտնվում 1980-ական թվականների վերջին կառուցված «Գունդ» ցայտաղբյուրը։ Ճարտարապետի Վիտալի Լոսկուտովի նախագծի համաձայն՝ 40 տոննանոց գունդը խորհրդանշում է մաքուր մոլորակ, որը մաքրվում է ջրի ճնշման տակ։

## Շենքեր և շինություններ
* № 1՝ Կառավարության տուն և Սվերդլովսկի մարզի օրենսդիր մարմնի շենք
* № 3՝ Ուրալի ֆեդերալ շրջանի  ՌԴ քննչական կոմիտեի քննչական վարչության շենք
* № 5ա՝ երկհարկանի գրասենյակային շենք

## Տրանսպորտ
### Հիմնական հասարակական տրանսպորտ
Հրապարակի հարևանությամբ է գտնվում  «Դրամաթատրոն» հասարակական տրանսպորտի կանգառը։
: Ավտոբուս՝ № 21, 32
: Երթուղային տաքսի՝ № 024, 034, 045

### Մոտակա մետրոյի կայարան
Հրապարակի հարավային սահմանի հարավում 550 մետր հեռավորության վրա է գտնվում «1905 թվականի հրապարակ» մետրոյի կայարանը։

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի հրապարակներ
Խալ (Խարբերդի գավառ)

**Խալ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից հյուսիս, Քեբանմադենից 15 կմ հյուսիս-արևելք, Արածանիի ձախ ափից 4 կմ հարավ։

Մեծ և բարեբեր հողերով գյուղ էր։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սպիտակ տուն (Եկատերինբուրգ)

**«Սպիտակ տուն»** (, մինչև 1991 թվականը՝ Սովետների տուն, , հետագայում նաև հայտնի է որպես տարածաշրջանային կառավարության շենք), 24-հարկանի բարձրահարկ շենք Եկատերինբուրգի ‎Օկտյաբրսկայա հրապարակում։ Ի սկզբանե օգտագործվել է որպես Սվերդլովսկի շրջկոմի ԽՄԿԿ նստավայր, 1991 թվականից՝ Սվերդլովսկի մարզի կառավարության նստավայր։

Մինչև Խորհրդային Միության փլուզումն այս կառույցը եղել է ԽՍՀՄ շրջանային կոմիտեի ամենաբարձր շենքը (տարածքային կոմիտե)։ Ունի «Իմաստության ատամ» և «ԽՄԿԿ անդամ» ոչ պաշտոնական մականունները։

## Կառուցման պատմություն
Ֆետիսովսկայա 19 (ավելի ուշ՝ Հունվարի  9-ի փողոց, այժմ` Բորիս Ելցինի) հասցեում գտնվող ժամանակակից «Սպիտակ տան» տեղում 19-րդ դարի վերջին եղել է 2-րդ գիլդիայի վաճառական Անդրեյ Անդրեևիչ Մակարովի երկհարկանի քարե տունը։ 1974 թվականին տունը, հարակից շենքերի հետ միասին, քանդվել է։

«Սպիտակ տունը» 1975 թվականին ԽՄԿԿ տարածքային կոմիտեի համար կառուցվել է Բորիս Ելցինի կարգադրությամբ։ Շենքի կորպուսը կառուցվել է 1979 թվականին, 1982 թվականին ավարտվել են վերջնական աշխատանքները։

## Ճարտարապետություն
Շենքը կառուցված է երկաթբետոնից և ծածկված է սպիտակ մարմարով, որի համար էլ ստացել է անունը։ Շենքի 24 հարկերից վերջին երկու հարկերը տեխնիկական են, իսկ 13-րդ և 14-րդ հարկերի առաստաղները բարձրացված են։ Նախկինում գործող շինարարական նորմերի և կանոնների (СНиП) համաձայն համարվել է 23-հարկանի (վերջին տեխնիկական հարկը հաշվի չի առնվել)։ Համաձայն գործող կանոնների՝  հարկերի քանակը որոշվում է ներառյալ ստորգետնյա, նկուղային, ցոկոլային, տեխնիկական, ձեղնահարկ և այլն։

## Պատկերասրահ

White House (Yekaterinburg) C.JPG|
White House (Yekaterinburg) E.JPG|
White House (Yekaterinburg) H.JPG|
White House (Yekaterinburg) I.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Фотографии здания 

Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի շենքեր և կառույցներ
Կռունկներ (հուշահամալիր)

**«Կռունկներ» հուշահամալիր** (), հուշահամալիր Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, որը նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Սանկտ Պետերբուրգում զոհված հերոսների հիշատակին։ Գտնվում է Հեռավորարևելյան պողոտայի և Նորաբնակների փողոցի հատվածում։

## Նկարագրություն
Հորինվածքը ներառում է թռչող կռունկներով հուշաստելա, կոթող, տապանաքարեր և ծաղկեպսակով աղջկա բրոնզե արձան։

Կառուցվել է 1977-1980 թվականներին եղբայրական գերեզմանների տեղում։ Հեղինակներն են ճարտարապետներ Դ. Ս. Գոլդգորը, Ա. Վ. Ալաննեն, Ա. Պ. Իզոտովը և քանդակագործ Լ. Գ. Մոգիլևսկին։

Նախկինում քաղաքի ժամանակակից Նորաբնակների և Թելմանի փողոցների միջև գոյություն է ունեցել Նևսկոյե գերեզմանոցը։ 1941-1943 թվականներին այդ գերեզմանոցում հուղարկավորել են Լենինգրադի զինվորներին և շրջափակման ժամանակ մահացած խաղաղ բնակիչներին։ Տեղանքը որպես բնակելի թաղամաս վերանախագծելու և նոր մայրուղիներ անցկացնելու ժամանակ Նևսկոյե գերեզմանոցը հավասարեցվել է հողին։

Հուշահամալիրի կազմի մեջ մտել է նաև ռելիեֆային զարդաքանդակներով և սափորով գրանիտե սյունը, որը տեղադրվել էր դեռևս 1949 թվականին։

Ստելաներից մեկի վրա արված է բրոնզե մակագրություն լենինգրադցի բանաստեղծ Միխայիլ Դուդինի բառերով.

Կռունկներով ստելայի վրա արված է հետևյալ մակագրությունը.

## Պատկերասրահ

Братская могила жителей Ленинграда и советских воинов, погибших в годы Великой Отечественной войны; Санкт-Петербург.jpg|Ռելիեֆային զարդաքանդակներով և սափորով գրանիտե սյունը
RUSPb SmirnovNikolayUSSSRHeroTombstone.jpg|ԽՍՀՄ հերոս Նիկոլայ Սմիռնովի տապանաքարը


## Գրականություն
* 
* 

## Աղբյուրներ
* Невский район. Правый берег Невы
* Невский мемориал. Фото 21 апреля 2003 г.

Կատեգորիա:1977 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Կառլի և Էմիլյայի հուշարձան

**Կառլի և Էմիլյայի հուշարձան** (, **Սիրահարների հուշարձան**, ), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Բուտլերովի փողոցում (թիվ 22), որը տեղադրվել էր համայնքային խորհրդի նախաձեռնությամբ միջբակային պուրակում 2007 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Քաղաքի պատմության ընթացքում սիրահարների առաջին հուշարձանն էր։ Հեղինակն էր Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտ քանդակագործ Մատվեյ Վայնմանը։ 2015 թվականի վերջում հուշարձանը ապամոնտաժել են վանդալները։

## Հուշարձանը
Քարե և բրոնզե հուշարձանը խորհրդանշում է սերը։ Քանդակագործական հորինվածքը պատկերում է մեկ հովանոցի տակ կանգնած երիտասարդի և աղջկա։ Կառլի և Էմիլյայի հուշարձան այս քանդակը կոչել են ոչ պաշտոնապես։

Քանդակը պատրաստվել էր Սանկտ Պետերբուրգի քանդակների կոմբինատում։

Հուշարձանը մի քանի անգամ ենթարկվել է վանդալների հարձակմանը։ Սկզբում նրանք գողացել են սիրահարների հովանոցը, իսկ 2015 թվականի վերջում հուշարձանն ամբողջովին ապամոնտաժվել է։

## Պատմություն
Հուշարձանը հավերժացրել է հին ու հայտնի սանկտպետերբուրգյան պատմությունը տեղացի Ռոմեոյի և Ջուլիետի` գերմանական ավանի բնակիչներ Կառլի և Էմիլյայի մասին, որոնք, ինչպես ասում է ժողովրդական ավանդությունը, սիրել են միմյանց իրենց ծնողների կամքին հակառակ, և նրանցից չստանալով ամուսնանալու համաձայնությունը` ինքնասպան են եղել` ջրահեղձ լինելով։

Հեղինակը` քանդակագործ Մատվեյ Վայնմանը պատմել է լրագրողներին. *«Այնպիսի քանդակ ես վաղուց էի ցանկանում ստեղծել։ Ես ստեղծել եմ հենց պիտերցի սիրահարների` երիտասարդի և աղջկա հովանոցի տակ։ Հուշարձանը պատրաստված է արհեստական քարից, ուստի բավական հեշտ ավար է վանդալների համար։ Բայց հավատանք մարդկային ազնվությանն ու բարությանը»*։

## Արտաքին հղումներ
* Памятник Карлу и Эмилии (памятник влюблённым) (Санкт-Петербург)
* Влюблённые поселились на Гражданке 
* Достопримечательности Ленинградской области

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Ավստրալիայի մաքսային և սահմանապահ ծառայություն

**Ավստրալիայի մաքսային և սահմանապահ ծառայություն**, Ավստրալիայի դաշնային պետական հաստատություն, որը պատասխանատու է ավստրալիական սահմանի անվտանգության և ամբողջականության կառավարման, օրինական միջազգային ուղևորների և ապրանքների տեղաշարժումը հեշտացնելու, ինչպես նաև մաքսային հարկերի ու տուրքերի հավաքագրման համար։

Նախարարը՝ հաստատության պատասխանատուն, ներքին գործերի նախարարան է (Բրենդան Օ՛Քոննոր)։ Ներքին գործերի պորտֆելը, գլխավոր դատախազի՝ Ռոբերտ Մաքքելանդի հսկողությամբ, ներառվում է Գլխավոր դատախազության դեպարտամենտի կազմում։ Հաստատության ներկայիս գործադիր ղեկավարը Մայքլ Քարմոդին է։ 
Ծառայությանում աշխատում է ավելի քան 5800 մարդ ամբողջ Ավստրալիայից և արտասահմանից, իսկ շտաբ-կենտրոնը գտնվում է Կանբերրայում։

## Դերը
* Ներմուծման-արտահանման վերահսկողություն
* Ներգաղթի վերահսկողություն 
* Ծովային պարետային սահմաններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավստրալիական մաքսային ծառայություն

Կատեգորիա:2009 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Մարիա Շեստիչ

**Մարիա Շեստիչ** (, ), բոսնիացի-սերբ երգչուհի և երաժիշտ։ Հայտնի է որպես Բոսնիա և Հերցոգովինայի ներկայացուցիչ 2007 թվականի Եվրատեսիլ երգի մրցույթում, Հելսինկիում, Ֆինլանդիա։ Ներկայացնելով "Rijeka bez imena" («Անանուն գետ») երգը` նա հավաքել է 106 միավոր` 24 մասնակիցներից լինելով 11-րդը։
Շեստիչը բարձր մրցանակային տեղեր է զբաղեցնում իր երկրի մրցույթներում և հնարավորություն ուներ դառնալու առաջին արվեստագետը նախկին Հարավսլավիայից, ով կհայտնվեր MTV Europe մրցույթում։ Մարիան փորձել է մասնակցել նաև Եվրատեսիլ 2005 երգի մրցույթին «Այս աշխարհում» երգով, սակայն իր ազգային եզրափակչում գրավել է չորրորդ տեղը։
Նրա հայրը, Դուշան Շեստիչը, գրել է Բոսնիա և Հերցոգովինայի ազգային օրհներգի երաժշտությունը։

## Երաժշտական մրցանակներ

* Երիտասարդ տաղանդների փառատոն-Բոսնիա և Հերցոգովինա, 1-ին տեղ
* Սբ Գևորգի օրվա փառատոն-Բոսնիա և Հերցոգովինա, 3-րդ տեղ 1995 թվականին, 1-ին տեղ` 1996 թվականին
* "Naša radost"- Մոնտենեգրո-հատուկ մրցանակ, 1998
* "Zlatno zvonce" - Սերբիա, 1-ին տեղ, 1999
* Բանյա Լուկայի փոփ երաժշտության միջազգային փառատոն-Բոսնիա և Հերցոգովինա, լավագույն նորեկ կատարող, 2003
* «Ոսկե աստղ» միջազգային փառատոն-Ռումինիա, 1-ին տեղ, 2004
* Բանյա Լուկայի փոփ երաժշտության միջազգային փառատոն -Բոսնիա և Հերցոգովինա,2-րդ տեղ, 2005

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Video of song "Rijeka bez imena"

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2007 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Վիտալի Զակրուտկինի տուն-թանգարան

**Վիտալի Զակրուտկինի տուն-թանգարան** (), ռուս գրող, գրականագետ, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր Վիտալի Զակրուտկինին նվիրված գրական հուշային թանգարան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կոչետովսկայա կայանում։ Համարվում է Սեմիկարակորսկի պատմագավառագիտական թանգարանի կառուցվածքային ստորաբաժանում։

## Պատմություն
Վիտալի Զակրուտկինի տուն-թանգարանը բացվել է 1986 թվականի ապրիլի 26-ին Կոչետովսկայա կայանում։

Հայտնի գրող և գրականագետ, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1982 թ.) և Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակի (1951 թ.) դափնեկիր Վիտալի Զակրուտկինը (1908-1984 թթ.) ավելի քան երեք տասնամյակ ապրել և աշխատել է Դոնում։ Վիտալի Զակրուտկինը, ինչպես և Միխայիլ Շոլոխովը, «Դոնի» ստեղծագործական ոճի մարմնացումն է։

Կոչետովսկայա կայանում գրողը ստեղծել է «Մայր մարդկային», «Լողացող կայան», «Աշխարհի ստեղծում», «Մայր Հող», «Կապուտակ» և այլ ստեղծագործություններ։ Բացի այդ, նա եղել է շրջանային, ապա` տարածաշրջանային պատգամավոր։ Զակրուտկինի շնորհիվ գյուղում կառուցվեց տասնամյա նոր դպրոց, գյուղական ճանապարհը, Սեմիկարակորսկի կայանում վերակառուցվեց եկեղեցին։ Նա նաև օգնեց վերազինելու տեղական կոլտնտեսությունը, նրա ջանքերի շնորհիվ կառուցվեցին հացի փուռը, շոգենավերի նավակայանը։

Թանգարանի ցուցահանդեսի հեղինակներն էին Ռուսաստանի վաստակավոր նկարիչ Պ. Իբալակովը և Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության անդամ Վ. Տիխոմիրովը։

2004 թվականին տուն-թանգարանը դարձել է Սեմիկարակորսկի պատմագավառագիտական թանգարանի կառուցվածքային ստորաբաժանում։ Տուն-թանգարանի ֆոնդերում կա 6868 ցուցանմուշ։ Բոլորը հավաքվել են գրողի այրու՝ Ն. Վ. Զակրուտկինայի ջանքերով, ինչպես նաև տարածաշրջանային գավառագիտական թանգարանի աջակցությամբ։

Վիտալի Զակրուտկինի տուն-թանգարանում ամեն ինչ պահպանվել է, ինչպես գրողի կյանքի ընթացքում։ Նրա փոքրիկ փայտե տունը շրջապատված է մրգատու ծառերով և թփերով, որոնք տնել է Վիտալի Ալեքսանդրովիչը։ Լայն աստիճանները տանում են դեպի վերանդա, այնուհետև սենյակներ։ Գրողի գրասենյակում կա հին գրասեղան, սեղանի հին  լամպ, թանաքաման, տարբեր հուշանվերներ։ Դարակների կողքին գրողի գրադարանն է, որտեղ կան ավելի քան երկու հազար գիրք։ Հանգստի սենյակում պատերին կան կազակական սուսեր և փամփշտակալ,  հանդիսավոր կախված է ճակատային այծենակաճը, բեկեշը, հեռադիտակը և դաշույնը։

Գրողի գերեզմանը գտնվում է առանձնատան տարածքում։

Տուն-թանգարանը դարձել է Սեմիկարակորսկի մարզի մշակութային կենտրոնը։ Այստեղ կազմակերպվում է «Զակրուտկինի գարուններ» ամենամյա միջոցառումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1986 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի թանգարաններ
Մահապատիժը Էստոնիայում

**Մահապատիժը Էստոնիայում** պաշտոնապես արգելվել է 1998 թվականի է մարտի 18-ի Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի   թիվ 6 արձանագրության համաձայն, որին միացել է Էստոնիան։ Ավելի վաղ Էստոնիայում մահվան դատավճիռները ի կատար են ածվել սկսած 1920 թվականից մինչև 1992 թվականները։

## Պատմություն
1920 թվականի փետրվարի 1-ից մինչև 1940 թվականին Էստոնիան ԽՍՀՄ-ի մեջ մտնելը Հանրապետությունում ի թիվս քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված պատիժների, առկա է եղել մահապատիժը։ Առավելագույն պատժի դատապարտված հանցագործները կարող էին ընտրություն կատարել թունավորման ճանապարհով ինքնասպանության կամ կախաղան բարձրացվելով մահվան ենթարկվելու միջև։ 1935 թվականի փետրվարի 1-ից ուժի մեջ է մտել Էստոնիայի Հանրապետության Քրեական դատավարության օրենսգիրքը, ըստ որի կախաղան բարձրացնելու ընթացակարգն ունեցել է հետևյալ նկարագրությունը.

Ռազմական տրիբունալը կարող էր դատապարտյալի դատապարտել մահվան գնդակահարության միջոցով։ Այդ դեպքում դատավճիռն ի կատար է բերել ութ մարդուց բաղկացած գնդակահարող թիմը։

1940 թվականից ի վեր բոլոր մահվան դատավճիռներն ի կատար են ածվել Էստոնական ԽՍՀ խորհրդային օրենսդրության համապատասխան։ Մինչև 1964 թվականը բոլոր մահվան դատապարտվածները պահվել են Տալլինում` հատուկ մահվան խցում։ Ավելի ուշ էստոնական մահվան դատապարտվածների դատավճիռները ի կատար են ածվել նաև ԽՍՀՄ այլ քաղաքներում։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 11-ին երկրում կայացվել է վերջին մահվան դատավճիռը` այդ պահին սպանության համար մահվան դատապարտված Ռեյն Օրուստը մահապատի է ենթարկվել ծոծրակին գնդակահարվելով։

## Վեճեր
Մահապատիժը պահպանվել է Էստոնիայի քրեական օրենսգրքում մինչեւ 1998 թվականը, սակայն քաղաքական վերնախավը, որը դեռևս սատարում էր  Էստոնիայի Հանրապետության հետագա եվրաինտեգրումը, հանդես է եկել մահապատժից հրաժարվելու և այն ցմահ ազատազրկմամբ փոխարինիլելու օգտին, չնայած 1990-ական թվականներին ծանր հանցագործությունների մասնաբաժնի աճին։ 1997 թվականի հունվարի 13-ին Ռիյգիկոգուում սկսվել է մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի թիվ 6 արձանագրության մահապատիժը արգելող նախագծի վավերացմանը միանալու մասին քննարկում։

2015 թվականին Էստոնիայի եկեղեցիների Խորհուրդը անցկացրել է հարցում եւ պարզել է, որ 15-ից 74 տարեկան 1002 մարդ` մոտ 70 տոկոսը կողմ է  առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար մահապատիժը վերականգնելուն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Surma mahalaskmise läbi! Esmaspäev, 18. aprill 1932, nr 16, lk 5.

Կատեգորիա:1991 Էստոնիայում
Կատեգորիա:Էստոնիայի իրավունք
Կատեգորիա:Մահապատիժ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
«ԽՍՀՄ լեգենդներ» թանգարան

**«ԽՍՀՄ լեգենդներ» թանգարան** (), մասնավոր թանգարան Ռոստովի մարզի Կամենսկ-Շախտինսկի քաղաքում։

## Պատմություն
Թանգարանը բացվել է 2016 թվականի մայիսի 2-ին «Աշխատավորների միջազգային համերաշխության օրը» ԽՍՀՄ պետական տոնին, որը  Խորհրդային Միությունում նշվում էր երկու օր՝ մայիսի 1-ին և 2-ին։

Թանգարանի տարածքը զբաղեցնում է նկուղային և առաջին հարկերը, իսկ երկրորդ և երրորդ հարկերում տեղակայված է «ԽՍՀՄ» հյուրանոցը։ Հյուրանոցա-թանգարանային համալիրը ստեղծվել է անհատ ձեռնարկատեր Վլադիմիր Միխայլովիչ Բեսչյոտնիի կողմից։ 
  
Թանգարան այցելության ընթացքում, այցելուները ակամայից սուզվում են Խորհրդային Միության ոճով ստեղծված մթնոլորտի մեջ, կաթնամթերքի համար նախատեսված ապակյա սպասքից մինչև «Չայկա» ներկայացուցչական ավտոմոբիլներ։ Բոլոր ցուցանմուշները բնօրինակ են։

## Գործունեություն
Համալիրը գտնվում է Մ-4 «Դոն» մայրուղու 932-րդ կիլոմետրի վրա՝ Մոսկվայից Դոնի Ռոստով ուղղությամբ շարժվելիս աջ կողմում։ Թանգարանը գտնվում է Հերոս Պիոներների փողոցի թիվ 91 հասցեում։

Թանգարանը գործում է շուրջօրյա (ժամը 09:00-ից մինչև 19:00-ն, ընդմիջումը 14:00-ից մինչև 14:30։  Տոմսի արժեքը, մեծահասակների համար 200 ռուբլի է, մինչև  14 տարեկան երեխաների համար 100 ռուբլի, մինչև 7 տարեկան երեխաների համար անվճար)։

«ԽՍՀՄ Լեգենդները» համալիրի կողքին է գտնվում «Բայկ-հոթել» հյուրանոցը, ամառային սրճարանը, ավտոտեխսպասարկման կայանը և «Լուկօյլ»-ի ավտոլիցքավորման կայանը։

## Պատկերասրահ

К-Шахтинский-Музей «Легенды СССР» (1).jpg
К-Шахтинский-Музей «Легенды СССР» (2).jpg
К-Шахтинский-Музей «Легенды СССР» (3).jpg



К-Шахтинский-Музей «Легенды СССР» (5).jpg
К-Шахтинский-Музей «Легенды СССР» (6).jpg
К-Шахтинский-Музей «Легенды СССР» (7).jpg
К-Шахтинский-Музей «Легенды СССР» (8).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Легенды СССР. Музеи Ростовской области. 

Կատեգորիա:2016 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավտոմեքենաների թանգարաններ
Իջմե

**Իջմե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից 8 կմ հարավ-արևելք, Եփրատ գետի ձախափնյա մասում, Մաստար լեռան արևմտյան փեշին։

## Պատմություն
1895 թվականին թուրքերը տանջամահ են արել գյուղի 40 երևելի հայերի։ Գյուղն ավերվել, կողոպտվել, իսկ բնակիչները կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 200 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությւոն, հողագործությունն ու արհեստներն էր՝ հիմնականում կոշկակարությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Իջմեն ուներ Ս. Նիկողոս անունով եկեղեցի։ 1915 թվականին թուրքերը եկեղեցին դարձրել են մզկիթ։ Գյուղի մոտակայքում, Զարդարիչ գյուղի մոտ գտնվում էր Աբդլմսեհ վանքը։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան, որտեղ սովորում էին 50 սաներ։

## Վարչական բաժանում
Իջմեն բաժանված էր Իջմե Ներքին և Իջմե Վերին թաղերի։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր