Հատուկ հոգեբանություն

**Հատուկ հոգեբանություն** (հուն․ specials՝ յուրահատուկ, յուրատիպ), հոգեբանության ճյուղ, որն ուսումնասիրում է հոգեբանական և ֆիզիկական խանգարումներով անձանց հոգեկան զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները և հոգեկան գործունեության առանձնահատկությունները։

## Պատմություն
Հատուկ հոգեբանությունը որպես առանձին գիտություն ձևավորվել է 20-րդ դարի 60-ական թվականին։ Սկզբում այն հանդես էր գալիս օլիգոֆրենո մանկավարժության, լոգոպեդիայի, տիֆլո և սուրդո մանկավարժության հետ միասին։ Հատուկ հոգեբանությունը որպես հոգեբանական գիտություն և պրակտիկայի ինքնուրույն բաժին, պաշտոնապես ընդունվեց 60-ականներից սկսած, սակայն մինչև այդ մի քանի տասնամյակ այն զարգանում էր արատաբանության շրջանակներում։ Այն որպես հոգեբանության ճյուղ զարգացել է Ռուսաստանում։ Հատուկ հոգեբանության հիմնադիրներից է համարվում Լև Սիմյոնովիչ Վիգոտսկին, որը մեծ ավանդ է ունեցել գիտության զարգացման մեջ։ Իր զարգացման ընթացքում հատուկ հոգանության մեջ ձևավորվել են առանձին բնագավառներ, որոնք հնարավորություն են ընձեռել ավելի մանրամասն ուսումնասիրելու և պրակտիկ կիրառել տվյալ գիտությունը։

## Նպատակ
Հատուկ հոգեբանության ուշադրության կենտրոնում է այն անձը, ով ունի հոգեկան, սոմատիկ, ինտելեկտուալ, անձնային, սոցիալական զարգացման խանգարումներ, ինչպես նաև նրանք, ովքեր ունեն կրթության հատուկ պահանջներ՝ պայմանավորված առողջական վիճակով։

## Ոլորտներ
Հատուկ հոգեբանության բնագավառներն են․
* մտավոր հետամնացություն ունեցող անձանց հոգեբանություն (օլիգոֆրենո հոգեբանություն)
* տեսողական խանգարումներով անձանց հոգեբանություն (տիֆլոհոգեբանություն)
* լսողական խանգարումներով անձանց հոգեբանություն (սուրդո հոգեբանություն)
* խոսքային խանգարումներով անձանց հոգեբանություն (լոգո հոգեբանություն)
* հենաշարժողական համակարգի խանգարումով անձանց հոգեբանություն
* վարքային ոլորտի խանգարումով անձանց հոգեբանություն
* զարգացման բարդ խանգարումենորվ անձանց հոգեբանություն։

## Խնդիրներ
Հատուկ հոգեբանության առջև դրված են հետևյալ խնդիրները՝
* բացահայտել զարգացման տարբեր խանգարումներով անձանց՝ զարգացման ընդհանուր և յուրահատուկ օրինաչափություները համեմատելով այն նորմայում
* ուսումնասիրել և բացահայտել զարգացման խանգարումներով անձանց իմացական գործունեության առանձին գործընթացների ձևավորման և դրսևորման առանձնահատկություները
* մշակել  ախտորոշման և հոգեբանական շտկման մեթոդներ ելնելով այս մարդկանց բնորոշ յուրահատկություներից
* ներկայցնել մանկավարժական ներգործության առավել արդյունավետ միջոցներ և մեթոդներ
* ուսումնասիրել զարգացման տարբեր խանգարումներով մարդկանց սոցիալական ադապտացիայի առանձնահատկությունները և հասարակության մեջ ինտեգրման հոգեբանական հիմահարցերը։
Հատուկ հոգեբանության սերտորեն կապված է այլ գիտությունեի հետ որոնք ամբողջացնում և ընդլայնում են նրա ուսումնասիրման առարկան։ Այդ գիտություներն են
* ընդհանուր հոգեբանություն
* տարիքային հոգեբանություն
* մանկավարժական հոգեբանություն
* կլինիկական հոգեբանություն
* մանկավարժություն
* հատուկ մանկավարժություն
* ներոհոգեբանության
* հոգեբուժություն
* ֆիզիոլոգիա։
Հատուկ հոգեբանությունում բացակայում են ինչ-որ առանձնահատուկ մեթոդներ հետազոտման համար։ Ինչպես՝ ընդհանուր մանկական և մանկավարժական հոգեբանությունում կիրառվում են հետևալ մեթոդները ՝
* անհատական և խմբակային լաբորատոր հոգեբանական գիտափորձ - սա ակտիվ ներգրավածություն է փորձարկողի գործունեության մեջ ստեղծելով նպատակաուղղված պայամաններ որոնք բացահայտում են որևիցե հոգեբանական փաստ
* դիտում - օբեկտի նպատակաուղղված ուսումնասիրումն է, որը հիմնվում է վարքագծի ամրագրման և դատողություների վրա
* գործունեության արդունքների վերլուծություն - օրինակ՝ երեխաների գրավոր աշխատանքների ուսւոմնասիրում, նրանց նկարների և աշխատանքնային գործունեության ուսւոմնասիրում
* անկենտաորում- հոգեբանական մեթոդների խումբ՝ որտեղ առաջադրանքը տրվում է հարցերի տեսքով, որոնց միջոցով մենք օբեկտից ստանքում ենք տեղեկատվություն։
* պռոեկտիվ- մեթոդիկան նախատեսված է անձի ախտորոշման համար
* կառուցվածքային մեթոդիկա-խթանի ձևավորմամբ, տալով նրան որոշակի իմաստ
* կառուցողական մեթոդիկա- մասնիկներից բաղկացած ամբողջություն
* մեկնաբանման մեթոդիկա- լուսաբանումն է որևիցե իրադարձությունով կամ իրավիճակով
* լրացման մեթոդիկա- օրինակ՝ չավարտված նախադասություն
* արտահայտման մեթոդիկա-նկարչություն
* կատարսիսի մեթոդիկա- խաղային գործունեություն հատուկ կազմակերպված պայմաններով
* իմպրեսիվ մեթոդիկա- նախընտրությունը տալ մեկ խթանը մյուսով
* սովորեցնող գիտափորձ- բնական գիտափորձի ձև է, որը բնութագրվում է հոգեբանական այս կամ այն գործընթացը, որը տեղի է ունենում նրանց նպատակաուղղված ձևավորմամաբ։ Այս մեթոդի միջոցով ոչ միայն բացահայտվում է գիտելիքների, կարողություների, հմտություների քանակական վիճակը, այլ այդ հատկանիշների ձևավորումը։
* պայմանա-ռեֆլեկտորային մեթոդներ
* ֆուկցոնալ կապերի վերլուծություն
Ինչպես նաև
* հոգեբանական շտկում
* ներոհոգեբանական շտկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հատուկ հոգեբանություն