Ֆոլիկուլխթանիչ հորմոն

աջից|մինի|350x350փքս| Ֆոլիկուլխթանիչ հորմոն. ենթամիավորները և ֆունկցիոնալ խմբերը տարբեր գույնի են
**Ֆոլիկուլխթանիչ հորմոն** կամ *ՖԽՀ*, *ֆոլլիտրոպին,* մակուղեղի առաջային բլթի կողմից արտադրվող գոնադոտրոպ հորմոն։ Այն մոտ 30 կԴա մոլեկուլային զանգվածով գլիկոպրոտեին է, որը բաղկացած է α- և β-ենթամիավորներից։

Այն արտադրվում է երկրորդ տիպի բազոֆիլ բջիջների կողմից՝ լյուտեինացնող հորմոնի (ԼՀ) հետ միասին։

## Սինթեզ
ՖԽՀ-ի ձևավորումն ու արտազատումը խթանում է հիպոթալամուսային դեկապեպտիդ գոնադոլիբերին հորմոնը, որի սինթեզը տեղի է ունենում սպորադիկ, ինչը հիմնականում որոշում է ՖԽՀ-ի սինթեզի իմպուլսիվ բնույթը։

T 1/2 ՖԽՀ-ն մոտավորապես 200 րոպե է։

## Գործողության մեխանիզմ և ազդեցություն
Այն կապվում է ձվարանների և ամորձիների իր թիրախային բջիջների թաղանթային ընկալիչների հետ, ինչի արդյունքում ակտիվանում է ադենիլատ ցիկլազային համակարգը։ Ստացված cAMP-ն ակտիվացնում է պրոտեին կինազը, որը ֆոսֆորիլացնում է սպիտակուցները, որոնք միջնորդում են ՖԽՀ-ի ազդեցությունը։ ՖԽՀ-ն արագացնում է ձվարաններում ֆոլիկուլների զարգացումը և էստրոգենների ձևավորումը, և ազդելով Սերտոլի բջիջների վրա՝ սկսում է սպերմատոգենեզը։

## Հիպոսեկրեցիա
Տղամարդկանց մոտ այն ուղեկցվում է սեռական գեղձերի թերզարգացմամբ, սպերմատոգենեզի արգելակմամբ, աճի և ընդհանուր զարգացման խանգարումներով, երկրորդային սեռական հատկանիշների անբավարար արտահայտությամբ։

Կանանց մոտ արգելակվում է ֆոլիկուլների աճն ու հասունացումը, կաթնագեղձերի զարգացումը։ Չեն ցուցաբերում սեռական ջերմության նշաններ                         (ինֆանտիլիզմ) և մնում են ստերիլ։

## ՖԽՀ-ը կանանց օրգանիզմում
# Արյան մեջ ՖԽՀ-ի կոնցենտրացիան և նրա գործառույթը կախված են դաշտանային ցիկլի փուլից։ Այս ամբողջ ժամանակահատվածում ձվարանների հորմոնները՝ էստրադիոլը և պրոգեստերոնը, վերահսկում են հիպոֆիզի ՖԽՀ-ի կոնցենտրացիան՝ ըստ հետադարձ կապի սկզբունքի։
# Ֆոլիկուլյար փուլում ՖԽՀ-ն խթանում է ձվարանների գերիշխող ֆոլիկուլի զարգացումը և դրանում գտնվող ձվաբջիջի հասունացումը։ Լյուտեինացնող հորմոնի (ԼՀ) հետ միասին ՖԽՀ-ն հրահրում է էստրադիոլ հորմոնի արտադրությունը ֆոլիկուլների կողմից, ինչպես նաև նպաստում է տեստոստերոնի վերածմանը էստրադիոլի։ Ցիկլի կեսին ՖԽՀ-ի առավելագույն արտազատումը տեղի է ունենում ԼՀ-ի մակարդակի կտրուկ բարձրացման հետ մեկտեղ, ինչի պատճառով ֆոլիկուլը պատռվում է, և ձվաբջիջը ընկկում է արգանդի (ֆալոպյան) փողի մեջ։ ՖԽՀ-ի այս բոլոր գործառույթները ցիկլի ֆոլիկուլյար փուլում օգնում են դեղին մարմնին՝ լյուտեինային փուլում արտադրել պրոգեստերոն հորմոնի բավարար քանակություն։
# Դաշտանային ցիկլի սկզբում ՖԽՀ մակարդակը ավելի բարձր է, քան ֆոլիկուլյար փուլի վերջին օրերին։ Դրա առավելագույն արժեքը նկատվում է ցիկլի կեսին, իսկ օվուլյացիայից հետո մակարդակը կրկին իջնում է։ ՖԽՀ-ի կոնցենտրացիայի բարձրացում և դրա կողմից ֆոլիկուլյար փուլի արժեքների գերազանցում նկատվում է միայն դաշտանից առաջ։ Ավելին, ամբողջ ցիկլի ընթացքում կանանց արյան մեջ ՖԽՀ-ի կոնցենտրացիան զգալիորեն ցածր է, քան ԼՀ-ի կոնցենտրացիան։

ՖԽՀ-ի մակարդակի որոշումը վերարտադրողական համակարգի ախտաբանությունների հայտնաբերման կարևոր ուղենիշներից է։ Հետևաբար, բժիշկը կարող է նշանակել արյան մեջ հորմոնի խտության ուսումնասիրություն, երբ առկա Է․

* օվուլյացիայի բացակայություն
* վիժում
* անպտղություն
* դաշտանային անկանոնություններ
* ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ
* արգանդի արյունահոսություն
* էնդոմետրիոզ
* սեռական ցանկությունների նվազում
* սեռական օրգանների քրոնիկ բորբոքային գործընթացներ
* սեռական գեղձերի հիպոֆունկցիա

## ՖԽՀ նորման կանանց մոտ
Արյան մեջ ՖԽՀ-ի կոնցենտրացիան կախված է դաշտանային ցիկլի օրվանից, կնոջ տարիքից և նրա վերարտադրողական առողջության վիճակից։ Առավելագույն արժեքները նկատվում են օվուլյացիայի ժամանակաշրջանում։ Ինչպես լյուտեինացնող հորմոնը և պրոլակտինը, այնպես էլ ՖԽՀ-ն հորմոն է, որն արտադրվում է հիպոֆիզի կողմից։ Սկզբում ՖԽՀ-ն աստիճանաբար ավելանում է՝ նպաստելով ֆոլիկուլների աճին։ Այնուհետև տեղի է ունենում ԼՀ-ի և ՖԽՀ-ի կտրուկ աճ, որի պատճառով ֆոլիկուլյար թաղանթը պատռվում է։ Ցիկլի լյուտեինացման փուլում ՖԽՀ մակարդակը աստիճանաբար նվազում է։ ՖԽՀ-ի նորմը կանանց մոտ ըստ տարիքի ներկայացված է աղյուսակում.

ՖԽՀ-ի արագությունը կարող է տարբեր լինել՝ կախված ցիկլի օրվանից, այն գնահատվում է լյուտեինացնող հորմոնի հետ համատեղ։ Սովորաբար, նրանց միջև հարաբերակցությունը պետք է լինի 1,3-2,5-ը։ Եթե ցուցանիշը նվազում է, ապա խնդիրը հենց ձվաբջիջների հասունացման գործընթացում է։ Ցուցանիշի աճը վկայում է ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշի առկայության մասին։

## Վերլուծություններ
ՖԽՀ վերլուծությունը թույլ է տալիս ժամանակին հայտնաբերել օրգանիզմում ախտաբանական գործընթացները։ Թեստը ներառում է արյան նմուշառում երակից։ Բուժման սենյակ այցելությունը տեղի է ունենում օրվա առաջին կեսին, դատարկ ստամոքսին։ Նախքան արդյունքը մեկնաբանելը, պետք է ուսումնասիրել, թե ինչու է փոխվում ՖԽՀ-ը։ Ռուսաստանում վերլուծության գինը տատանվում է 350-ից 500 ռուբլի։ Միաժամանակ խորհուրդ է տրվում որոշել արյան մեջ ԼՀ-ի մակարդակը։ Արյան քննությունը ՖԽՀ համար կատարվում է ըստ ցուցումների։ Դրանք ներառում են.

* Կասկածելի էնդոմետրիոզ;
* Դաշտանային ցիկլի կանոնավորության խախտում;
* Հորմոններով բուժման արդյունքի կարգավորում;
* Սեռական զարգացման շեղումներ;
* Փոքր կոնքի բորբոքային պրոցեսներ;
* Ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ։

## ՖԽՀ-ը տղամարդկանց օրգանիզմում
# Տղամարդկանց օրգանիզմում ՖԽՀ-ն նպաստում է ամորձիների և սերմնատար խողովակների զարգացմանն ու աշխատանքին, ինչպես նաև ուժեղացնում է սպերմատոգենեզը։ Այն խթանում է անդրոգեն կապող սպիտակուցի սինթեզը Սերտոլի բջիջներում և օգնում է տեստոստերոնը «հասցնել» մակամորձուն, ինչը նպաստում է սերմի պատշաճ հասունացմանը։ Ամորձիների հյուսվածքի նորմալ գործառույթը և Լեյդիգի բջիջների կողմից տեստոստերոն հորմոնի արտադրությունը կախված են ՖԽՀ-ից։
# Հետադարձ կապի սկզբունքի համաձայն՝ տեստոստերոնը ազդում է հիպոթալամուսի և հիպոֆիզի վրա՝ նպաստելով ՖԽՀ-ի սինթեզի նվազմանը։ Բացի այդ, սերմնատար խողովակներում արտազատվող ինհիբինը նույնպես ազդում է ՖԽՀ մակարդակի վրա։
# Տղամարդկանց մոտ ՖԽՀ-ի մակարդակի ուսումնասիրությունը սովորաբար խորհուրդ է տրվում սեռական գեղձերի հիպոֆունկցիան և անպտղությունը (հատկապես օլիգո- կամ ազոոսպերմիայի դեպքում) ախտորոշելու համար, ինչպես նաև լիբիդոյի և իմպոտենցիայի նվազման դեպքում։

## Մարդկանց ֆիզիոլոգիական նորմը
Արժեքները տրվում են IU/ml-ով։

**Կանայք․** I փուլ 2.8-11.3; II փուլ 1.2-9; օվուլյացիոն պիկ 5.8-21; հետդաշտանադադար 21.7-153; աղջիկներ 1.6-9 տարեկան՝ 0.11-1.6։

**Տղամարդիկ․** 0,7-11,1։։

## Նշումներ

Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Սեռական հորմոններ