Ալեքսեյ Լեբեդև

**Ալեքսեյ Պետրովիչ Լեբեդև** (, ), ռուս եկեղեցական պատմաբան, բյուզանդագետ, Մոսկվայի համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր և Մոսկվայի աստվածաբանական ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

## Կենսագրություն
Ալեքսեյ Լեբեդևը ծնվել է 1845 թվականի մարտի  2-ին (14), Մոսկվայի մարզի Ռուզսկի շրջանի Օչակովո գյուղում։ Նրա հայրը՝ Պյոտր Մեֆոդիևիչ Լեբեդևը, կարգալույծ է արվել հարբեցողության համար և իջեցվել բուրժուայի կոչման։ Նա աշխատել է որպես գյուղական ուսուցիչ, զոհվել է կռվի ժամանակ։ Նրա մայրը՝ Ալեքսանդրա Պրոկոպևնան, որդուն ընդունել է Պերերվինսկի աստվածաբանական դպրոց, որտեղ նա աղքատ աշակերտ էր և բազմիցս սպառնացել է հեռացվել։ Այնուհետև նա սովորել է Մոսկվայի աստվածաբանական ճեմարանում, որն ավարտել է 1866 թվականին և ընդունվել Մոսկվայի աստվածաբանական ակադեմիա, որտեղ նա եղել է փիլիսոփայության պրոֆեսոր Վ. Դ. Կուդրյավցև-Պլատոնովի աշակերտը: Նրա ղեկավարությամբ նա գրել և պաշտպանել է իր դիպլոմային աշխատանքը 1870 թվականին՝ «Աշխարհի ստեղծման բացահայտված ուսմունքի գերակայությունը դրա ծագման մյուս բոլոր բացատրությունների նկատմամբ» փիլիսոփայական և աստվածաբանական թեմայով։

Լեբեդևի սեփական վկայության համաձայն՝ դասընթացն ավարտելուց հետո ակադեմիայի ղեկավարությունը նրան առաջարկել է ընտրել իր ալմա մատերի հինգ ամբիոններից մեկը, ինչպես նաև Կիևի աստվածաբանական ակադեմիայի մետաֆիզիկայի ամբիոնը: Լեբեդևն իր ընտրությունը և ապագա ակադեմիական կարիերան կապել է եկեղեցու պատմության ամբիոնի հետ, որտեղ ծառայել է ավելի քան 25 տարի։ Մագիստրոսի կոչում ստանալուց հետո, 1871 թվականի հունվարին նա սկսել է զբաղեցնել դոցենտի պաշտոնը ընդհանուր եկեղեցու պատմության դասընթացում։ 1874 թվականի վերջին նա ընտրվել է, իսկ 1875 թվականի փետրվարին հաստատվել է արտակարգ պրոֆեսորի պաշտոնով, հաղթելով ակադեմիայի ռեկտոր Ա. Վ. Գորսկու կողմից առաջադրված Վ. Օ. Կլյուշևսկու նման թեկնածուի դեմ մրցույթում:

Երիտասարդ պատմաբանի արդեն 1873 թվականին հրատարակված առաջին աշխատանքը, որը նվիրված էր մի քանի ռուսական եկեղեցական-պատմական աշխատությունների քննադատական ​​վերլուծությանը, առաջացրեց սուր քննադատություն, իսկ 1879 թվականին լույս տեսած «IV և V դարերի տիեզերական ժողովները։ Նրանց դոգմատիկ գործունեության վերանայում՝ կապված Ալեքսանդրյան և Անտիոքյան դպրոցների ուղղությունների հետ» դոկտորական ատենախոսությունը երկիմաստ գնահատական ​​առաջացրեց մամուլում և աստվածաբանական հասարակությունում։ Ատենախոսության հրապարակումից կարճ ժամանակ անց, բայց նույնիսկ դրա պաշտպանությունից առաջ, հայտնվեց առաջին քննադատական ​​​​գրախոսությունը (որը, Լեբեդևի կարծիքով, անհնար էր առանց գրաքննչական հանձնաժողովի քարտուղար Պ. Ի. Գորսկու օգնության, ով արագ համաձայնվեց քննադատական ​​​​գրախոսության հրապարակմանը), որում հեղինակը մեղադրվեց Սուրբ Աթանասի վկայության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի, բողոքական ​​հայացքներին հավատարիմ մնալու և I տիեզերական ժողովի սուրբ հայրերի մասին աղավաղված պատկերացում կազմելու մեջ։ Գորսկու 1900 թվականին հրատարակված «Հին պրոֆեսորի ձայնը պրոֆեսոր Ա. Պ. Լեբեդևի գործի մասին հանգուցյալ պրոֆեսոր Հայր Ա. Մ. Իվանցով-Պլատոնովի հետ» հոդվածում նշվում էր, որ Ի. Ս. Ակսակովը նույնպես պատրաստվում էր քննադատական ​​ակնարկ գրել «Օր» թերթում, սակայն Գորսկին նրան համոզել էր, ինչպես նաև Ա. Մ. Իվանցով-Պլատոնովը, որին նույն Գորսկին համոզել էր հրապարակել իր քննադատությունը միայն դիսերտացիան պաշտպանելուց հետո: Իվանցովի 1881 թվականին առանձին գրքով հրատարակված «Կրոնական շարժումները Արևելքում IV և V դարերում։ Քննադատական ​​և պատմական նշումներ ընդարձակ ակնարկում նշվում էր: Կարծես հեղինակը արիոսներին ներկայացնում է որպես առաջադեմ, խելացի խումբ, օժտված արտասովոր տաղանդներով, որ հեղինակի կարծիքով արիոսները աստվածաբանական գիտության իսկական շարժիչ ուժերն էին և որ նրանք դոգմատիկ զարգացման բոլոր կետերում առաջ էին ուղղափառներից, որ հեղինակի կարծիքով Երուսաղեմի Կյուրեղը անկասկած արիոս էր, որ հեղինակը գովաբանել է Եվտիքիոսին որպես ամուր և պարզ միտք ունեցող մարդու, որ հեղինակի կարծիքով Դիոսկորոսը իսկապես ուղղափառ մարդ էր, որ հեղինակի գրքում կարելի է գտնել անլուրջ վերաբերմունք Գրիգոր Աստվածաբանի նկատմամբ, որ հեղինակի կարծիքով եկեղեցական ուսմունքը «ուղղափառության և հերետիկոսության» համադրության արդյունք է, որ ընդհանուր առմամբ, հեղինակի աշխատանքը մոտ է ռացիոնալիստ Բաուրի հայացքներին։ Դասախոսների միջև վեճը շարունակվեց երկար տարիներ, և նրանց միջև հարաբերությունները երբեք չբարելավվեցին՝ շարունակվելով Լեբեդևի այլ աշխատանքներում։ Դիսերտացիան արձագանք առաջացրեց նաև արտերկրում, և Ա. ֆոն Հարնակը գրեց դրա մասին գրախոսություն։ Վերջիվերջո, Լեբեդևը ձեռք բերեց լիբերալի և «Տյուբինգենի դպրոցի» հետևորդի համբավ։

Դիսերտացիայի պաշտպանությունը տեղի է ունեցել 1879 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Մոժայսկի եպիսկոպոս Ալեքսիի ներկայությամբ։ Սեպտեմբերին Լեբեդևն ընտրվել է, իսկ 1879 թվականի նոյեմբերին՝ հաստատվել որպես Մոսկվայի աստվածաբանական ակադեմիայի ընդհանուր եկեղեցական պատմության ամբիոնի շարքային պրոֆեսոր։ 1885 թվականի օգոստոսին նա նշանակվել է Կազանի համալսարանի եկեղեցական պատմության շարքային պրոֆեսորի պաշտոնում, ինչը նշանակում էր աքսոր նահանգներ, բայց բարեխոսության շնորհիվ նրան հաջողվել է մնալ Մոսկվայում։ Տասը տարի անց՝ 1895 թվականի սեպտեմբերին, նշվել է ակադեմիայում նրա ծառայության 25-ամյակը։ Այս ընթացքում նա պատրաստել է աստվածաբանության, եկեղեցական պատմության և կանոնական իրավունքի 7 բժիշկ և 13 մագիստրոս։ 1896 թվականի հունվարին, նրա խնդրանքով, նա հեռացվել է ակադեմիայից, որը, հարգանքի տուրք մատուցելով նրա աշխատասիրությանը և տաղանդին, 1899 թվականին Լեբեդևին ընտրել է իր պատվավոր անդամ։

1895 թվականի սեպտեմբերի 1-ին նա զբաղեցրել է Մոսկվայի համալսարանի եկեղեցական պատմության ամբիոնը։ Հաջորդ տարի՝ մայիսի 14-ին, նա ստացել է պետական ​​խորհրդականի կոչում, իսկ 1898 թվականին նրան շնորհվել է համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսորի կոչում։

Չնայած Ա. Պ. Լեբեդևը «հետաքրքրվում էր քաղաքականությամբ, բայց չէր զբաղվում դրանով», նրա գիտական ​​հետաքրքրությունները, որոնք ներառում էին նաև Հունական եկեղեցու ճակատագիրը Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո, հոգևորականության պահպանողական մտածողությամբ մասի կողմից հարձակումներ առաջացրին պատմաբանի դեմ: Գրախոսություններից մեկում Լեբեդևը համեմատվել է Վ. Ս. Սոլովյովի և Ս. Ն. Տրուբեցկոյի հետ՝ ուսանողների վրա ունեցած վատ ազդեցության առումով։ Կյանքի վերջում Լեբեդևը, ծանոթանալով մետրոպոլիտ Ֆիլարետի  նամակագրությանը, գրել է մի շարք հոդվածներ, որոնցում փորձել է ցրել մետրոպոլիտի մասին ռուսական աստվածաբանության մեջ ազատ մտքի խեղդողի մասին ձևավորված կարծիքը ։ ​​Լեբեդևը չի ընդունել հակաուղղափառության և բողոքական գաղափարախոսության տարածման մեղադրանքները: Նա պնդում էր, որ եկեղեցական աղբյուրը պետք է վեր կանգնի ցանկացած խոստովանությունից և բոլոր քրիստոնեական եկեղեցիներն ու բոլոր քրիստոնեական համայնքները համարի մեկ ընտանիք, որպես Աստծո մեկ ժողովուրդ:

Մինչև կյանքի վերջին օրերը՝ օրական 14-15 ժամ, ինտենսիվ աշխատելով՝ Լեբեդևը վերջին տարիներին գրեթե կուրացել է։

Նա անսպասելիորեն մահացել է 1908 թվականի հուլիսի 14-ին (27) «ընդամենը 10 օր հիվանդ լինելով կարմիր քամիով, որը նա ձեռք էր բերել բաղնիքում»։ Հիվանդության ելքը վճռել է տրախեոտոմիայի անհաջող վիրահատությունը, որի ընթացքում նա խեղդվել է։ Նա թաղվել է Անդրոնիկով վանքի գերեզմանատանը։

Ինչպես նշվում է մահախոսականում, «կարող ենք լիակատար վստահությամբ ասել, որ երկար ժամանակ մենք չենք ունեցել այնպիսի պրոֆեսոր, որը 30 տարվա գործունեության ընթացքում կարողացել է գրել և հրատարակել այդքան մեծ քանակությամբ արժեքավոր, հիմնարար աշխատություններ»: Նրա աշխատանքները տպագրվել են «Ռուսական հերալդ», «Լրացումներ Սուրբ Հայրերի աշխատություններին», «Աստվածաբանական հերալդ», «Հոգեբանական ընթերցանյութ», «Մոսկովյան լուրեր» և այլն:

Նա հոգևոր լուսավորության սիրահարների ընկերության անդամ էր և ակտիվ մասնակից Մոսկվայի հանրային աստվածաբանական ընթերցումներին: Նրա աշակերտների թվում էին Ն. Ն. Գլուբոկովսկին, Ա. Ա.Սպասկին, Ա.Պ.Դոբրոկլոնսկին, Ի.Դ.Անդրեևը, Ա.Ի.Պոկրովսկին և ավագ քահանա Ա. Վ. Մարտինովը:

## Ընտրյալ մատենագրություն
Ա. Պ. Լեբեդևի հետազոտությունը իրականում բաժանված է երեք ոլորտի՝ 1) ջատագովական, 2) քննադատական-մատենագիտական, 3) եկեղեցական-պատմական։
* Выводы материализма в вопросе о происхождении мира пред судом строго-научного естествознания. — , 1872.
* Учение Дарвина о происхождении мира органического и человека. — , 1873.
* Принципы материалистического мировоззрения новейшего времени. — 1873.
* Имели ли древние язычники ясное понятие о сотворении мира? (1873—1874)
* Философско-богословское и естественно-научное истолкование библейского догмата о сотворении мира (1874).
* Пантеизм XIX века. — 1875.
* Попытка Дарвина помирить свою теорию с религиозно-нравственным чувством христианина. (К характеристике англичан). М.: Унив. тип., ценз. 1878. — : Унив. тип., ценз. 1878. — 6 с.
* Вселенские соборы IV и V века: Обзор их догматической деятельности в связи с направлениями школ Александрийской и Антиохийской. — : тип. Л. Ф. Снегирева, 1879. — IV, 284 с. (4-е изд. — 2007)
* Очерки развития протестантской церковно-исторической науки в Германии с XVI по XIX вв. — 1881.
** Из истории Вселенских соборов IV и V веков; Критические замечания по поводу сочинения протоиерея Иванцова: «Религиозные движения на Востоке в IV и V веках» (М., 1881) : Pendant к соч.: «Вселенские соборы IV и V веков» (, 1879). — : тип. М. Н. Лаврова и К°, 1882. — 262 с.
* Очерки истории византийско-восточной церкви от конца XI-го до половины XV-го века. — : тип. Волчанинова, 1892. — 645 с.
* Несколько сведений и наблюдений касательно хода развития церков.-ист. науки у нас, в России: Вступительная лекция по истории церкви, прочитанная в императорском Московском университете, 11 октября 1895 года. —- Сергиев Посад: 2-я тип. Снегиревой, 1895. — 35 с.
*  — Ярославль: Типо-литография губернской земской управы, 1896. — 73 с.
* Духовенство и народ и их взаимные отношения во II и III веках. — : типо-лит. И. Ефимова, 1899. — 36 с.
* Великая Церковь и Святая Гора: (Мысли и впечатления двух путешественников-иноверцев). — : Тип. Лисснера и Гешеля, 1902. — 24 с.
* Церковно-исторические повествования общедоступного содержания и изложения (из давних времён христианской церкви). — Изд. 2-е. — : Изд. книгопродавца И. Л. Тузова, 1903. — 344 с.
* Взаимоотношение епископа и диакона в глубокой древности. — : Типо-лит. Ефимова, 1903. — 23 с. — Отт. из: Моск. церков. ведомости. — 1903. — № 3—4.
* Братья господни: (1 Кор. 9,5. Гал. 1,19 : Обзор и разбор древ. и новых мнения по вопр.): Ист.-крит. исслед. — : Унив. тип., 1905. — 122 с.
* Великий и в малом : Московский митрополит Филарет. — Сергиев Посад: Свято-Троицкая Сергиева лавра, 1906. — 64 с. : портр.; 18. — (Троицкий цветок; № 49).
* Слепые вожди: Четыре момента в ист. жизни церкви. — : печ. А. И. Снегиревой, 1907. — 86 с.

1896 թվականին Լեբեդևը սկսել է հրատարակել իր ստեղծագործությունների ժողովածուն՝ նախատեսելով 12 հատոր, որոնցից հրատարակվել են միայն 10-ը, իսկ առաջին հատորների համար հրատարակվել է երկրորդ հրատարակություն։
* Церковная историография в главных её представителях с IV века по XX. — 2-е изд., пересмотр. — : Тузов, 1903. — 610, IX с. 
* Эпоха гонений на христиан и утверждение христианства в греко-римском мире при Константине Великом. — 1897. — 2-е изд. — V, 362 с.
* История Вселенских Соборов. Ч. 1: Вселенские Соборы IV и V веков: Обзор их догматической деятельности в связи с направлениями школ Александрийской и Антиохийской. — 2-е изд. — Сергиев Посад, 1896. — II, XVI, 323 с.
* История Вселенских Соборов. Ч. 2: Вселенские Соборы VI, VII и VIII веков. — 2-е изд. — 1897. — IV, 332 с. (экземпляр РГБ)
* История разделения Церквей в IX, X и XI веках: С подроб. указ. рус. лит., относящейся к этому предмету, с 1841 по 1900 гг. — 1900. — VIII, 415 с.
* 
*  (экземпляр РГБ)
* 
* 
* 
* 
* 

## Մրցանակներ
* Սուրբ Աննայի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1893)
* Սուրբ Վլադիմիրի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1903)
* Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշան (1906)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Лебедев А. П., профессор [Некролог] // Исторический вестник. — 1908, август. — С. 747—749.
* Лебедев Алексей Петрович // Список гражданским чинам IV класса: Испр. по 1-е марта 1908 г. — С. 479.
* 

## Առաջարկվող գրականություն
* Лебедев Алексей Петрович: архивный фонд, 1860-е—1908. — 81 ед. хр.

## Արտաքին հղումներ
* 
* Лебедев Алексей Петрович
* профессор Алексей Петрович Лебедев

Կատեգորիա:Աստվածաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եկեղեցական պատմիչներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 27 մահեր
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ