Նալբանդյան փողոց (Երևան)

**Նալբանդյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ գրող և բանաստեղծ Միքայել Նալբանդյանի։ Նախկինում փողոցը կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա, 1870 թվականին՝ Գուբերնատորսկայա, 1884 թվականին՝ Արշակ Տեր-Ղուկասյան փողոց, 1920 թվականին՝ Ազատամարտիկների փողոց, 1921 թվականից՝ Միքայել Նալբանդյանի փողոց։ Նախկինում փողոցը գտնվել է Երևանի կենտրոնական հատվածում՝ պատմական գոտում։ Քաղաքի գլխավոր մայրուղիներից մեկն էր, որը մտել է եռաճառագայթ համակարգի կանոնավոր պլանի կառուցվածքի մեջ։ Սկսվել է Տաճարային  (Շահումյանի) հրապարակից և ձգվել դեպի հյուսիս-արևելք, որոշ թեքումով դեպի Աստաֆյան փողոց՝ կապելով ամրոցը և Առևտրային հրապարակը կենտրոնական բնակարանների հետ և բացելով հյուսիս-արևելյան մասը քաղաքի այգիների պարագծով։ Նախկինում Տեր-Ղուկասյանի փողոցը ձգվել է դեպի ներկայիս Վազգեն Սարգսյան փողոց և դուրս եկել Շուկայի հրապարակ (Շահումյանի հրապարակ)։

## Պատմություն
Փողոցի երկարությունը, համաձայն 1906-1911 թվականների հատակագծի, Շուկայի փողոցից (ներկայումս՝ Մովսես Խորենացի փողոցի հատված) մինչև ծայրամաս կազմել է 1735 մետր։ Փողոցի բարեկարգման և շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1860-ական թվականներին և շարունակվել են մինչև 1890-ականները։ Հենց այդ ժամանակահատվածում փողոցը ստանում է դրան բնորոշ ճարտարապետական ամբողջական, կոկիկ ու ներկայանալի տեսքը այդտեղ կառուցված հասարակական և վարչական հաստատությունների առկայության շնորհիվ։

Մոտավորապես 1860-ական թվականներին կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա փողոց, 1870 թվականներին՝ Նահանգային, քանի որ այստեղ՝ Դեղատան փողոցի անկյունում գտնվում էր Էրիվանի գեներալ-նահանգապետի շենքը, ով այն ժամանակ իր նստավայրը ամրոցից տեղափոխեց քաղաք։ 1884 թվականից փողոցը կրում է Արշակ Տեր-Ղուկասյանի անունը, այն բանից հետո, երբ Կայսրը բավարարեց Երևանի Նահանգային փողոցի վերանվանման վերաբերյալ Քաղաքային խորհրդի միջնորդությունը, որն այդ ժամանակ դեռ կոչվում էր Սուլեյմանխանովսկայա։

Գեներալ-լեյտենանտ Ա. Տեր-Ղուկասյանը (1819-1881), ում անգլիացի գիտնական-ճանապարհորդ Հ. Ֆ. Բ. Լինչը հիշատակում է որպես «ռուսական բանակի դիվիզիայի ամենափայլուն գեներալը» և ով պարգևատրվել է հայրենական և մի շարք այլ շքանշաններով և դարձել 1877 թվականի թուրքական արշավանքի հերոսը՝ փրկելով հազարավոր հայերի ռազմական գործողությունների տարածքներից։

Քաղաքի կենտրոնում փողոցն անցնցել է հարավ-արևելյան հրապարակով ու Քաղաքային բուլվարի (ներկայումս՝ Շահումյանի հրապարակի) երկայնքով և այդ հատվածում ունեցել է համապատասխանաբար միակողմանի կառուցապատում։ Տեր-Ղուկասյանի փողոցի առաջին շենքը, որը միաժամանակ մտել է Տաճարային հրապարակի անսամբլի մեջ Թիֆլիսի առևտրային բանկն էր (N2), հաջորդ անկյունը զբաղեցրել է քաղաքի առաջին հայտնի դեղատներից մեկը, որի անունով էլ հետագայում կից փողոցը կոչվեց Դեղատան։

## Նշանակալի օբյեկտներ
* Հանրապետության հրապարակ մետրոյի կայարան
* Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարան
* Ազգային անվտանգության ծառայություն
* Հրշեջ դեպոյի շենք, 1930 (ճարտարապետներ՝ Նիկողայոս Բունիաթյան, Աննա Տեր-Ավետիքյան, Կոստանդին Հովհաննիսյան)
* ՎՏԲ-Հայաստան բանկ
* Հայբիզնեսբանկ
* Վլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց
* ՀՀ Ոստիկանություն
* Վարչական շենք. Արհմիությունների տունը և Կապի նախարարությունը
* ՀՀ սոցիալական ապահովության պետական ծառայություն
* Հայաստանում Չեխիայի դեսպանություն

## Հուշարձաններ
* Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան (Երևան)
* Անդրեյ Սախարովի հուշարձան
* Ասորի ժողովրդի 1915 թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
* Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)
* Հայ բարերարների ճեմուղի
* Ակսել Բակունցի հուշակոթող

## Հատվող փողոցներ
* Մելիք-Ադամյան փողոց
* Փավստոս Բուզանդի փողոց
* Արամի փողոց
* Վարդանանց փողոց
* Պուշկինի փողոց
* Թումանյան փողոց
* Սայաթ-Նովայի պողոտա
* Խանջյան փողոց
* Մոսկովյան փողոց
* Ալեք Մանուկյան փողոց
* Իսահակյան փողոց
* Չարենցի փողոց

## Պատկերասրահ

Yerevan Sakharov Square 01.jpg|Սախարովի հրապարակ
Արքունական պալատը և Նահանգական գանձատունը 10.JPG
Andrei Sakharov monument in Yerevan 03.JPG|Անդրեյ Սախարովի հուշարձան (Երևան)
Ասորի ժողովրդի 1915թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան (1).jpg|Ասորի ժողովրդի 1915 թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
Միացյալ խաչ (1).JPG|Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)
Հայ բարերարների ճեմուղի 02.JPG|Հայ բարերարների ճեմուղի
Administrative Building of the National Security 02.JPG|Ազգային անվտանգության ծառայություն
Republic Square Metro Station Fountains in Yerevan 2019-06-20v2.jpg|Հանրապետության հարպարակ մետրոյի շատրվանները
Yerevan Axel Bakunts memorial.jpg|Ակսել Բակունցի հուշակոթողը
Al. Spendiaryan, (2).JPG|Ալեքսանդր Սպենդարյանի հուշակոթողը
Nalbandyan Yerevan.jpg
2014 Erywań, Ulica Nalbandiana 3.jpg |«Գաստրոնոմի» շենքը (ճարտարապետներ՝ Բաբկեն Հակոբյան, Գոհար Գրիգորյան)
Վլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց.jpg|Վլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց
Khoren Abrahamyan's plaque, Yerevan.jpg|Խորեն Աբրահամյանի հուշատախտակը Երևանի Նալբանդյան փողոցում
Nalbandyan street, Yerevan.jpg


## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
* 
* Նալբանդյան փողոց, մաս 1-ին
* Նալբանդյան փողոց, մաս 2-րդ
* Մարիետտա Գասպարյան «Երևանի XIX-XX» դարի սկզբի ճարտարապետությունը (ռուսերեն)

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ