open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Իվան Կատաև

**Իվան Իվանովիչ Կատաև** (, ), ռուս խորհրդային գրող։ ԽՄԿԿ անդամ 1919 թվականից։ *«Երկրի կոլեկտիվացմանն ու ինդուստրացմանը, նոր մարդու դաստիարակությանն»* են նվիրված «Սիրտ» (1928), «Կաթ» (1930), «Հանդիպում» (1934) վիպակները, «Շարժում» (1932), «Մարդը սարի վրա» (1934) ակնարկների ժողովածուները։

## Կենսագրություն
Մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին, Դենիկինի զորքերի դեմ մղվող մարտերին։ Վերադառնալով խաղաղ կյանքի՝ ուսանել է Մոսկվայի համալսարանի տնտեսագիտական բաժանմունքում։ Գրական առաջին գործերը լույս են տեսել 1921 թվականին; 1926-1932 թթ. ղեկավարել է «Պերեվալի» գրական խմբակը, որի անդամներից էին Էդուարդ Բագրիցկին, Միխայիլ Պրիշվինը և այլք։ Ուղևորություններ է կատարել Կուբանում, Ալթայի հանրապետությունում, Հայաստանում, Կոլա թերակղզում և տպավորություններն արտացոլել իր ժուռնալիստական ու գրական երկերում։ 1930-ական թվականների կեսերին Կատաևի «Կաթ» վիպակը և այլ ստեղծագործություններ սուր քննադատության են ենթարկվել «կրոնին տուրք տալու, գաղափարական այլ սայթաքումների» պատճառով։ 1937 թվականին 35-ամյա գրողը ձերբակալվել է և գնդակահարվել որպես «ժողովրդի թշնամի»։ 1956 թվականին նա արդարացվել է։

## Երկեր
* *Сердце. Повести.* М., «Федерация», [1928]. 199 էջ, 5 000 օրինակ.; 2-րդ հրատարակություն, 1930. 256 էջ. 5 000 օրինակ; 3-րդ հրատարակություն, 1931. 254 էջ, 5 200 օրինակ
* *Жена*, «Огонёк», 1930. 64էջ, 20 000 օրինակ
* *Молоко,* 1930
* *Движение*, 1932
* *Ленинградское шоссе*, 1933
* *Человек на горе,* 1934
* *Отечество,* 1935
* *Под чистыми звёздами,* 1956 (հետմահու հրատարակություն)

Հետխորհրդային ժամանակներում Իվան Կատաևի ստեղծագործությունները չեն վերահրատարակվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Катаев Иван Иванович в Библиотеке Максима Мошкова
* Классика Ру.: рассказ «Молоко» и повесть «Сердце»
* Отец: Иван Иванович Катаев

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Շեր (գավառ)

**Շեր** (*[[ֆրանսերեն|ֆր․]]*՝ Cher), գավառ Ֆրանսիայի կենտրոնում։ Անունն ստացել Շեր գետից։
* Շեր գավառի կարգային թիվն է՝ 18։

## Աշխարհագրություն
Տարածքի մակերեսը 7235 կմ² է։ Գավառով են հոսում Օրոն, Սոդր, Եվր և Շեր գետերը։

## Պատմություն
Շերը 1790 թվականի մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ կազմավորված 83 սկզբնական գավառներից մեկն է։ Հարավ-արևելյան անկյունը եղել է Բուրբոն դքսության մաս։
* Շեր գավառում է գտնվում Ֆրանսիայի աշխարհագրական կենտրոնը։

## Վարչատարածքային բաժանում
Գավառի կազմի մեջ են մտնում 3 մարզ, 35 կանտոն և 290 կոմունա։

## Քաղաքականություն
Գլխավոր խորհրդի նախագահն է Ալան Ռաֆեսթայնը Սոցիալիստական կուսակցությունից։

## Ժողովրդագրություն

Գավառի գլխավոր քաղաքներն են (1999 թվականի տվյալներով)՝
* Բուրժ - 72.480 բնակիչ, 91.434-ը՝ ագլոմերացիայում
* Վիերզոն - 29.719 բնակիչ, 32.528-ը՝ ագլոմերացիայում
* Սենտ Աման Մոնրոն - 11.447 բնակիչ, 13.444-ը՝ ագլոմերացիայում

## Զբոսաշրջություն
Բուրժի Սուրբ Էթիեն տաճարը գավառի ամենագլխավոր զբոսաշրջային վայրն է։


Պատկեր:Bourges - 002 - Low Res.jpg|Բուրժի տաճարը
Պատկեր:Noirlac abbey facade east.jpg|Նոիրլակ աբբայությունը
Պատկեր:Meillant 01 2009.jpg|Մեյան դղյակը


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կոռելյացիա (կենսաբանություն)

**Կոռելյացիա**, կենսաբանության մեջ, օրգանիզմի բջիջների, հյուսվածքների, օրգանների և համակարգերի ֆունկցիայի ու կառուցվածքի փոխադարձ կախվածություն, որն արտահայտվում է զարգացման և կենսագործունեության պրոցեսում։ «Կոռելացիա» հասկացությունը տվել է Ժորժ Կյուվիեն, որը Էվոլյուցիոն ուսմունքը չընդունելով, կոռելացիային վերագրել է անփոփոխ (ստատիկ) բնույթ։ Էվոլյուցիոն տեսանկյունով կոռելացիան ստացավ դինամիկական, պատմական բնույթ և օրգանիզմի առանձին մասերի փոխադարձ կախումը դիտվեց որպես անհատական և պատմական զարգացման արդյունք։

Էվոլյուցիոն տեսակետից կոռելացիայի հիմնախնդիրները մշակել և հետագայում ավելի խոր իմաստ են տվել Սևերցովը և Շմալհաուզենը։ Տարբերում են գենմային, մորֆոգենետիկական և ֆիլոգենետիկական կոռելացիաներ։

Կատեգորիա:Զարգացման կենսաբանություն
Հայաստանի ազգային կամերային նվագախումբ

[300px|thumb|Հայաստանի ազգային կամերային նվագախմբի համերգը 2013 թ նոյեմբերին [Ալեքս թատրոնում, Գլենդել, Կալիֆորնիա]]
**Հայաստանի ազգային կամերային նվագախումբ**, գործունեություն, սկսվել է դեռևս Խորհրդային ժամանակաշրջանում։ Հիմնադրվել է 1962 թվականին Երևանում որպես անսամբլ․ հիմնադիր գեղարվեստական ղեկավարը եղել է ջութակահար Զարեհ Սահակյանցը։

1997 թվական այն միավորվել է Երևանի կամերային նվագախմբի հետ, և կազմավորվել է Հայաստանի ազգային կամերային նվագախումբը։

## Պատմություն
1975-1983 թվականներին գեղարվեստական ղեկավարը  եղել է Կ. Բաղդասարյանը, 1983-1997 թվականներին՝ Ռուբեն Ահարոնյանը։ Նվագախմբի հիմքը լարային գործիքների խումբն է. պայմանավորված ստեղծագործության բնույթով՝ ընդգրկվում են նաև փայտե և պղնձե փողային գործիքներ։ Նվագացանկում՝ բարոկկոյի վարպետների, եվրոպացի և հայ կոմպոզիտորների երկեր, հայկական ժողովրդական երգերի ու միջնադարյան մեղեդիների մշակումներ, փոխադրումներ և այլն։

Նվագախմբի համար գործեր են գրել Ա. Հարությունյանը, Է. Հովհաննիսյանը, Ա. Աճեմյանը, Է. Խաղագործյանը, Ռ. Սարգսյանը և ուրիշներ։

Կատարողական արվեստին բնորոշ են պրոֆեսիոնալ բարձր մակարդակը, երկերի ինքնատիպ մեկնաբանությունը։ Նվագախմբի հետ ելույթներ են ունեցել հայ և այլազգի անվանի երաժիշտ-կատարողներ Գ. Գասպարյանը, Լ. Զաքարյանը, Շ. Արծրունին, Ա. Գավաֆյանը, Ժ. Տեր-Մերգերյանը, Վ. Սպիվակովը, Յ. Բաշմետը և ուրիշներ։

Նվագախումբը համերգներով շրջագայել է ԱՊՀ-ում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Մերձբալթյան երկրներում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Իսպանիայում, Ֆիլիպիններում, Թաիլանդում և այլուր։

1997 թվականին նվագախումբը միավորվել է Երևանի կամերային նվագախմբի հետ, վերակազմավորվել Արամ Ղարաբեկյանի (գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր՝ 1997 թվականից), երբ նույն թվականի ապրիլին Հայաստանի մշակույթի նախարարը հատուկ հրավեր է ուղարկել ամերիկահայ դիրիժոր Արամ Ղարաբեկյանին և նրան նշանակել նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր։ Փաստորեն նոր գլխավոր դիրիժորը կազմել է նորացված Հայաստանի ազգային կամերային նվագախումբը։ Քսանհինգ բարձրակարգ կամերային երաժիշտներ, որոնք բոլորն էլ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ էին, ընդգրկվել են նվագախմբի կազմում։

2011 թվականին գեղարվեստական ղեկավար է դարձել Վահան Մարտիրոսյանը։

Հայաստանի ազգային կամերային նվագախումբը թողարկել է ձայնասկավառակներ, ունի ֆոնդային ձայնագրություններ։

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի պետական կամերային նվագախումբ

Կատեգորիա:Հայաստանի նվագախմբեր
Կատեգորիա:1961 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Իլլաննա (հնամենի)

**Իլլաննա** (இள்ளன்னா), թամիլական այբուբենի քսանիններորդ տառն է։ Համարվում է հնատառ, թամիլերեն՝ Իլլաննային։

Հանդիպում է բառամիջում և բառավերջում։ Թամիլական դասակարգմամբ մտնում է իդաիյինի խմբի մեջ (இடையினம்)։ Որպես գրաֆիկական տարր, օգտագործվում է ուվաննա (ஊ) և աուվաննա (ஔ) տառերը գրելուց։

## Գրականություն
* Грамматика тамильского языка. М.С.Андронов. М.1960

Կատեգորիա:Թամիլերենի այբուբեն
Կատաղի վարունգ

**Կատաղի վարունգ**, իշավարունգ (), դդմազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս։

Լատիներեն անվանումը գալիս է  - «նետել», պտղի կառուցվածքից կախված։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը փռվող է կամ կանգուն, անհարթ, առանց խիղբերի, բարձրությունը՝ մինչև 1 մ։ Տերևները սրտաձև են, հերթադիր՝ թույլ բլթակավոր։ Ծաղիկները բաց դեղնավուն են, միատուն (հանդիպում են նաև երկտուն), բաժանասեռ, արականները՝ ողկույզներով, իգականները՝ մեկական։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը սալորի մեծության հյութալի բազմասերմ դդմիկ է։

## Տարածում և էկոլոգիա
Տարածված է Ազորյան կղզիներում, Փոքր Ասիայում, իսկ հարավում եվրոպական՝ Ռուսաստանի Ղրիմում, Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում։
ՀՀ-ում հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Տավուշի և Արմավիրի մարզերում։ Աճում է ճամփեզրերին, թեթևակի աղուտ-ալկալի և կավային լանջերին։ էջմիածնի, Իջևանի ճանապարհների եզրերին։

## Նշանակություն
Պտուղները երկարավուն են, սալորի մեծության, հյութալի։ Հասուն վիճակում ամենաթեթև հպումից պոկվում են պտղակոթունից. միջից դուրս են ժայթքում սերմերը և դառնահամ լորձնային հեղուկը (նպաստում է սերմերի տարածմանը)։ 
Հասունացածը թեթևակի հպումից պոկվում է պտղակոթունից՝ արտանետելով սերմերը և լորձնային դառնահամ հեղուկ։ Պտուղը պարունակում է
գլիկոզիդներ, վիտամին C, սերմերը՝
ճարպայուղեր և այլն։

;Հակացուցումներ
Թունավոր բույսեր են, դրա համար բուժումը կատարվում է միայն բժշկի խորհրդով և բժշկական վերահսկողության տակ։

## Տաքսոնոմիա
##### Ներկայացուցիչներ
Տեսակի սահմաներում առանձնացնում են 2 ենթատեսակ։
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

* 

Կատեգորիա:Դդմազգիներ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատակ

**Կատակ**, հայ հին և միջնադարյան թատրոնի հիմնական ժանրերից, մոտավոր տարբերակը Հին Հռոմում, Բյուզանդիայում և Ասորիքում I—V դդ. տարածված միմոս (|ix|iog) ժանրի, որին բնորոշ են խոսքի, երգի, պարի ու մնջախաղի համադրումը, սիրային-արկածային սյուժեն, էրոտիկ տեսարանները, գռեհկաբանության հասնող երգիծանքը։ Կատակ են կոչվել նաև այդ ժանրի դերասանները (տես Ծաղրածու, Խեղկատակ, Կատակագուսան)։

Կատեգորիա:Արվեստի ժանրեր
Կոորդինացում

**Կոորդինացում** (լատիներեն՝ coordinatio —կարգավորում, կանոնավորում), օրգանիզմի մասերի և օրգանների հարաբերական զարգացումը ֆիլոգենեզում։ Տերմինն առաջարկել է Ա. Սևերցովը։ Տարբերում են տեղագրական կոորդինացում, որն արտահայտվում է օրգանների կայուն փոխհարաբերությամբ, չնայած նրանց միջև անմիջական ֆունկցիոնալ կապ չկա։ Դինամիկ կամ կոնստրուկտիվ կոորդինացումը որոշվում է տարբեր օրգանների միջև եղած ֆունկցիոնալ կախման հաստատունությամբ (օրինակ՝ զգայական օրգանների և համապատասխան նյարդային կենտրոնների կամ թռչունների թռչող մկանների ու կրծոսկրի միջև)։ Կենսաբանական կոորդինացում կամ կոադապտացիա, որին պատկանում են Ժ. Կյուվիեի հաստատած կոռելյացիաների մեծամասնությունը։ Կոորդինացումը ֆիզիոլոգիայում, օրգանիզմի տարբեր օրգանների և համակարգերի համաձայնեցված գործունեություն, որը պայմանավորված է կենտրոնական նյարդային համակարգում դրդման և արգելակման պրոցեսների զուգորդմամբ։ Կոորդինացման օրինակ է որոշակի նյարդային կենտրոնների գործունեության ռեցիպրոկ (զուգորդված) հարաբերությունը, երբ մեկ կենտրոնի դրդումը առաջացնում է մյուսի արգելակում և ընդհակառակը։ Կոորդինացումն ապահովում է մկանային գործունեության ճշգրիտ կատարումը, ստեղծում արտաքին տարբեր իրադրություններին հարմարված ռեֆլեկտոր գործողություններ (շարժական, անոթային և այլն)։ Կոորդինացումը կատարվում է նյարդային կենտրոններում, կենտրոնական նյարդային համակարգի բոլոր բաժիններում։ 

Կատեգորիա:Մարդ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Սպորտային եզրույթներ
Կատակերգակ

**Կատակերգակ**, թատերական ամպլուա, բեմական գործողության մեջ ծաղրական և ծիծաղելի վիճակներում ներկայացող դերասան։ Միջնադարյան Հայաստանում այսպես են կոչվել աշխարհիկ պրոֆեսիոնալ թատրոնի դերասաններն ու դերասանուհիները։ Հայ թատրոնի պատմության նոր շրջանում՝ XIX դ. կեսերից Կատակերգակ բառն ընդունվել է որպես կոմիկ բառի (հունարեն hcoilUXoc;) համարժեքը և ընդհանրացվել որպես բեմական ամպլուայի անվանում։

Հայ թատրոնի նշանավոր կատակերգակ դերասաններից են Դ. Թրյանցը, Գ. Ռշտունին, Ս. Մանդինյանը, Գ. Տեր-Դավթյանը, Ա. Մանդինյանը, Ա. Վրույրը, Պ. Արաքսյանը, Գ. Ավետյանը, Հ. Խաչանյանը, Թ. Մարյանը, Մ. Մկրտչյանը։

Կատեգորիա:Թատրոն
Բիգլի ժայռեր

[250px|մինի|աջից|Բիգլի ժայռեր լուսանկարված [Մեսենջեր (ԱՄԿ)|Մեսենջեր ավտոմատ միջմոլորակային կայանից։]]
**Բիգլի ժայռեր**, դարալանջ Մերկուրի մոլորակի վրա, այս պահին այնտեղ հայտնաբերված ամենաբարձր և ամենաերկար լեռները։ Հայտնաբերվել են 2008 թվականին Մեսենջեր կայանի մոլորակի մոտով անցման ժամանակ կատարված լուսանկարների վրա։ Այն ունի բավականին ուղիղ ձև և մոտ 600 կմ երկարություն։

Բիգլի ժայռերը անվանել են ի պատիվ Բիգլ նավի, որը հանրահայտ է դարձել շնորհիվ Չարլզ Դարվինի։

## Տես նաև
* Մերկուրիի երկրաբանություն
* Մերկուրիի երկրաբանական առանձնահատկությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մերկուրիի մակերևույթ
Կորեզ

աջից|300px
**Կորեզ** (*[[ֆրանսերեն]]*` Correze), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնական մասում։ 
* Կորեզ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 19։

## Պատմություն
Կորեզը 1790 թ. մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ կազմավորված 83 սկզբնական դեպարտամենտներից մեկն է։ Նրա մեջ է մտնում նախկին Լիմուզեն գավառի մի մասը։

## Աշխարհագրություն
Կորեզի մեջ է մտնում նախկին Լիմուզեն գավառի մի մասը։ Նրան շրջապատում են Կրյոզ, Վերին Վյեն, Կանտալ, Պյուի-դը-Դոմ, Լո և Դորդոն դեպարտամենտները։

## Զբոսաշրջություն

File:Tulle 2207.jpg|Թյուլ
File:Uzerche, Église Saint-Pierre-PM 18517.jpg|Յուզերշ
File:Beaulieu-sur-Dordogne Limousin France 2010 Kapel des Pénitents 4.jpg|Բոլյո-սյուր-Դորդոն
File:Collonges-la-Rouge rue.JPG|Կոլոնժ-լա-Ռուժ


## Կորեզում ծնված նշանավոր մարդիկ
* Բերնար դը Վենտադուր (1135–1195), նշանավոր տրուբադուր, ծնվել է Վենտադուր դղյակում;
* Կլիմենտ VI պապ (1291–1352), 198-րդ պապը, ծնված` Պիեռ Ռոժե, Ռոզե դ'Էգլետոնում;
* Ինոկենտ VI (1295–1362), 199-րդ պապը, ծնված՝ Էթյեն Օբեր, Բեյսակում;
* Գրեգոր XI (1329–1378), 201-րդ և վերջին ֆրանսիացի պապը, ծնված՝ Պյեռ Ռոժե դը Բոֆոր, Ռոզե դ'Էգլետոնում;
* Գիյոմ Դյուբուա (1656–1723), կարդինալ և պետական գործիչ, Ֆրանսիայի վարչապետ;
* Էժեն Ֆրեյսինե (1879–1962), կոնստրուկտոր, նախալարված բետոն ստեղծողը;
* Ժակ Շիրակ (1932– ), Ֆրանսիայի վարչապետ (1974–1976 և 1986–1988), Փարիզի քաղաքագլուխ (1977–1995) և Ֆրանսիայի Հանրապետության 22-րդ նախագահը (1995–2007);
* Բերնադետ Շիրակ (1933– ), 
* Ֆրանսուա Օլանդ (1954– ), Թյուլի քաղաքագլուխ (2001–2008), Ֆրանսիայի սոցիալիստական կուսակցության առաջնորդ (1997–2008), Ֆրանսիայի Հանրապետության 24-րդ և ներկայիս նախագահ (2012–-ից)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատակերգական

**Կատակերգական**, գեղագիտության կատեգորիա, արտացոլում է մարդկային երևույթների բովանդակության և ձևի միջև առկա այնպիսի հակասությունները, որոնք ի հայտ են բերում տվյալ երևույթի ներքին անլիարժեքությունը, թերությունները և արատները։ Կատակերգականի անմիջական արդյունքը ծիծաղն ու երգիծական վերաբերմունքն է։ Կատակերգականին բնորոշ հակադրության բազմազան ձևերը կարող են դրսևորվել խոսքի և գործի, նպատակի և միջոցների, գործողության և համոզմունքների անհամապատասխանության մեջ։ Սակայն բոլոր դեպքերում դրանով բացահայտվում է, որ տվյալ երևույթը կամ անձնավորությունը այն չէ, ինչ հավակնում է երևալ արտաքնապես։ Մարքս-լենինյան գեղագիտությունը Կատակերգականը դիտում է իբրև հասարակական հակասությունների արդյունք, իսկ երգիծական վերաբերմունքը կյանքում և արվեստում՝ այդ հակասությունները հաղթահարելու, հնացած և վնասակար երևույթները պսակազերծելու գործուն միջոց։ Որպես գեղագիտական երևույթ և իրականության նկատմամբ հատուկ հուզական վերաբերմունք, Կատակերգականը կարող է դրսևորվել արվեստի բոլոր ձևերում (բացի ճարտարապետությունից)։ Կատակերգականը առավել չափով հատուկ է կատակերգությանը, նաև վոդևիլին, առակին, էպիգրամին, ֆելիետոնին, պամֆլետին և այլ ժանրերի։ Ծաղրվող երևույթի հասարակական բովանդակությունից և նրա նկատմամբ սուբյեկտի վերաբերմունքի տարբերությունից բխում են Կատակերգականի բազմազան երանգներ ու ձևեր, պատկերի կառուցման եղանակներ՝ հումոր, հեգնանք, սատիրա, սարկազմ են։ Կատակերգականի գեղարվեստական արտացոլման, նրա էության բացահայտման ու ընդգծման համար օգտագործվում են չափազանցությունը, փոքրացումը (լիտոտա), գրոտեսկը։

Կատեգորիա:Ժանրեր
Կատեգորիա:Կատակերգական ժանրեր
Արտոնյալ բաժնետոմս

**Արտոնյալ բաժնետոմս**, արժեթուղթ, որի սեփականատերն ունի շահութաբաժին ստանալու իրավունք։ Բաժնետիրական ընկերությունը երաշխավորում է այդ արժեթղթի տիրոջը ստանալու նվազագույն շահութաբաժին։ Որպես կանոն, արտոնյալ արժեթղթի տերը բաժնետիրական ընկերությունում չունի ձայնի իրավունք, եթե դրա կանոնադրությամբ այլ մոտեցում չի նախատեսված։ Թողարկվող արտոնյալ արժեթղթերը չեն կարող գերազանցել բաժնետիրական ընկերության հիմնադրամի 10%-ը։

Ընկերության թողարկած արտոնյալ բաժնետոմսերի ընդհանուր անվանական արժեքը չպետք է գերազանցի նրա կանոնադրական կապիտալի քսանհինգ տոկոսը։  Արտոնյալ բաժնետոմսերի սեփականատերերը ստանում են ֆիքսված դիվիդենտներ, նույնիսկ եթե հասարակ բաժնետոմսերի սեփականատերերը ընդհանրապես դիվիդենտ չեն ստանում։ Եթե ընկերությունը լուծարվում է, ապա առաջին հերթին վճարվում է արտոնյալ բաժնետերերին։

## Աղբյուրներ
* Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992 թ

Կատեգորիա:Արժեթղթերի շուկա
Կատեգորիա:Կորպորատիվ իրավունք
Դիսքավերիի ժայռեր

Դիսքավերիի ժայռեր|մինի|աջից|250px
**Դիսքավերիի ժայռեր**, դարալանջ Մերկուրի մոլորակի վրա, որը մոտավորապես ունի 650 կմ երկարություն և 2 կմ բարձրություն, տեղաբաշխված է 56.3 հարավային լայնության և 38.3 արևմտյան երկայնության վրա։ Ենթադրվում է, որ այն առաջացել է մոլորակի միջուկի սառչելուն համընթաց կրճատման պատճառով։ Դարալանջը հատում է Ռամո խառնարանը։

Անվանումը ստացել է Ջեյմս Կուկի վերջին նավի անունից, որով նա ճամփորդում էր Խաղաղ օվկիանոսով (1776-80)։


Պատկեր:Discovery Rupes.jpg|Դիսքավերիի ժայռեր, լուսանկարվել են Մարիներ-10 ԱՄԿ-ի անցման ժամանակ
Պատկեր:Rupes Discovery schematic.jpg|Շերտերի տեղաշարժման պատկերը Դիսքավերիի ժայռերի առաջացման ժամանակ


## Տես նաև
* Մերկուրիի երկրաբանություն
* Մերկուրիի երկրաբանական առանձնահատկությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մերկուրիի մակերևույթ
Անվանական բաժնետոմս

**Անվանական բաժնետոմս**, արժեթուղթ, որի շարժը արձանագրվում է բաժնետիրական ընկերության գրանցման գրքում։ Բաժնետիրոջ անունը կամ անվանումը նշվում է անմիջապես արժեթղթի բլանկի վրա։ Բաժնետիրական ընկերության կանոնադրությունը կարող է պարունակել ընկերության կողմից թողարկվող անվանական արժեթղթերի շարժը կարգավորող լրացուցիչ կանոններ։

## Աղբյուրներ
* Մ Չոբանյան *«Բիզնեսի համառոտ բառարան»*, 1992 թ

Կատեգորիա:Արժեթղթերի շուկա
Բաժնետեր

**Բաժնետեր**, բաժնետիրական ընկերության անդամ՝ մեկ կամ մի քանի արժեթղթերի՝ բաժնետոմսերի սեփականատեր։ Ունի մի շարք իրավունքներ և պարտականություններ։ Իրավունքներից են՝ ընդհանուր ժողովներին մասնակցությունը, բաժնետիրական ընկերության ղեկավարությունում ընտրելը և ընտրվելը, դիվիդենդի տեսքով ընկերության շահութաբաժնի ստացում, որպես բաժնետոմսի ամենամյա վճարում, բաժնետիրական ընկերության լուծարման դեպքում, բաժնետոմսի արժեքի չափով, ունեցվածքի մասի ստացում։ Բաժնետերը պատասխանատու է ընկերության պարտավորություններում կապիտալի իր մասնաչափով՝ ներկայացված բաժնետոմսի արժեքում։

## Աղբյուրներ
* Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992 թ

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Թղթադրամ

350px|մինի|Հայաստանի թղթադրամ, Հովհաննես Թումանյանի պատկերով
մինի|Ռուբլին եղել է Հայաստանի առաջին հանրապետության և Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության անկախ արժույթը 1919-1923 թվականներին:
**Թղթադրամ**, **բանկնոտ**, (), բանկային տոմս, դրամանիշ, այն հիմնականում պատրաստված է բամբակե թղթից, ավելի քիչ վուշի մանրաթելից, լինում են նաև պոլիմեր նյութից, այսինքն ամբողջովին մոմլաթե բաղադրությամբ, կան թղթադրամներ, որոնք արտադրված են հիբրիդ ձևի, այսինքն պարունակում են թե պլաստիկ, թե բամբակե թուղթ։ Նախկինում դրանք պատրաստված են եղել խիտ գործվածքից (սովորաբար մետաքսից), կաշվից, փայտից կամ մետաղից, սովորաբար ուղղանկյուն տեսքի։ Հիմա թղթադրամները թողարկում և շրջանառության մեջ են դնում երկրների կենտրոնական բանկերը։ Որոշ երկրներում թղթադրամի տպագրությունն ու շրջանառության մեջ դնելը հանձնված է մասնավոր ընկերության՝ ինչպիսին է, օրինակ ԱՄՆ-ի Ֆեդերալ Ռեզերվային Բանկը։ Բանկային տոմսերի քանակը ելնում է դրա նկատմամբ եղած պահանջից։ Դրանք, որպես կանոն, ապահովված են ոսկով, թանկարժեք մետաղով, բանկի այլ ակտիվներով, ինչպես նաև ապրանքային զանգվածով։

## Անհրաժեշտություն
Թղթադրամի անհրաժեշտությունն առաջացել է այն ժամանակ, երբ մետաղադրամների հետ կապված ի հայտ են եկել դժվարություններ, ինչպիսիք են ոսկու և արծաթի հայթայթումն ու դրանց տեղափոխումը։

## Արժենիշ
«Ռուբլին», «դոլարը», «ֆրանկը», «մարկը» և այլն թղթադրամի նշանակումներ են, որոնցից յուրաքանչյուրը որպես դրամական միավոր արտահայտում է որոշակի մետաղի քանակային կշիռ։ Թղթադրամը հանդես է գալիս նաև որպես գնման և վճարման միջոց, սակայն, չունենալով սեփական արժեք, չի կարող կատարել փողի մյուս ֆունկցիաները (արժեչափ, կուտակման միջոց կամ գանձ, համաշխարհային փող)։

## Աղբյուրներ
* Մ. Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992 թ

Կատեգորիա:Թղթադրամներ
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Ռեզոլուշնի ժայռեր

Ռեզոլուշնի ժայռեր|մինի|աջից|250px
**Ռեզոլուշնի ժայռեր**, դարալանջ Մերկուրի մոլորակի վրա, որը մոտավորապես ունի 190 կմ երկարություն, տեղաբաշխված է 63.8° հարավային լայնության և 51.7° արևմտյան երկայնության վրա։ Ենթադրվում է, որ այն առաջացել է մոլորակի միջուկի սառչելուն համընթաց կրճատման պատճառով։ Հայտնաբերվել է 1974 թվականին Մարիներ-10 ԱՄԿ-ի մոլորակի մոտով անցման ժամանակ։

Անվանումը ստացել է Ջեյմս Կուկի նավերից մեկի անունից, որով նա ճամփորդում էր Խաղաղ օվկիանոսով (1772-1775 թթ.)։

## Տես նաև
* Մերկուրիի երկրաբանություն
* Մերկուրիի երկրաբանական առանձնահատկությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մերկուրիի մակերևույթ
Կապրոլակտամ

**Կապրոլակտամ**, e-ամինակապրոնաթթվի լակտամ. սպիտակ բյուրեղային նյութ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 68—69&nbsp;°C, եռմանը՝ 262, 5&nbsp;°C։ Լավ է լուծվում ջրում ն օրգանական լուծիչներում։ Թթուների և հիմքերի ջրային լուծույթների ազդեցությամբ հիդրոլիզվում է՝ առաջացնելով e-ամինակապրոնաթթու՝ H2N (CH2)5COOH։ Քիչ քանակությամբ ջրի, սպիրտի, ամինի, օրգ. թթուների և այլ նյութերի առկայությամբ տաքացնելիս (250—260&nbsp;°C) կապրոլակտամը պոլիմերվում է՝ առաջացնելով պոլիամիդային խեժ, որից ստանում են կապրոն՝ կապրոլակտամի արտադրության համար հումք են ծառայում ֆենոլը (կապրոլակտամի ստացման առաջին արտադրական եղանակ, որը չի կորցրել իր նշանակությունը), բենգոյական թթուն, ցիկլոհեքսանը և այլն։ Արդ. բոլոր եղանակները ընդգրկում են կիսաարգասիք ցիկլոհեքսանոնօքսիմի ստացման ու փոխարկման (*Բեկմանի վերախմբավորում*) փուլերը։ Կապրոլակտամի արտադրությունը ցիկլոհեքսանից (հիմնական եղանակներից) իրականացվում է հետևյալ փուլերով, օդի թթվածնով ցիկլոհեքսանի կատալիտիկ օքսիդացմամբ ստացվում է ցիկլոհեքսանոն, որը հիդրօքսիլամինի հետ փոխազդելիս առաջացնում է ցիկլոհեքսանոնօքսիմ։ Վերջինիս վերախմբավորումից ստացվում է կապրոլակտամ՝ Ամենաարդյունավետ եղանակն է 1-ի լուսաքիմիական նիտրոզացմամբ 3-րդի հիդրոքլորիդի ստացումը։ Այդ դեպքում նիտրոզիլքլորիդի ցիկլոհեքսանային լուծույթը 10 կվա հզորությամբ սնդիկային լամպով անընդհատ լուսավորում են՝ գազային քլորաջրածնով հագեցնելու պայմաններում։ Բոլոր եղանակներով ստացված կապրոլակտամը անջատվում է բազմաթորման (ռեկտիֆիկացիայի) կամ լուծահանման (օրինակ, բենզոլով) միջոցով։ Կապրոլակտամ հիմնականում օգտագործվում է պոլիամիդային պլաստմասսաներ, թաղանթներ, թելեր ստանալու համար։

Կատեգորիա:Լակտամներ
Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Ռամո (խառնարան)

[150px|մինի|աջից|Ռամո խառնարանը հատող [Դիսքավերիի ժայռերը]]
**Ռամո**, խառնարան Մերկուրի մոլորակի 54° հարավային լայնության և 38° արևմտյան երկայնության վրա։ Տրամագիծը կազմում է 50 կմ։ Անվանվել է ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Ժան Ֆիլիպ Ռամոյի (1683-1764) պատվին։

## Տես նաև
* Մերկուրիի երկրաբանություն
* Մերկուրիի խառնարանների ցանկ
* Մերկուրիի երկրաբանական առանձնահատկությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մերկուրիի հարվածային խառնարաններ
Բանկային կապիտալ

**Բանկային կապիտալ**, դրամական կապիտալների (սեփական և ներգրավված միջոցների) ամբողջությունը, որով գործառնություններ են կատարում բանկերը։ Բանկային կապիտալը պատկանում է աշխատող ձեռնարկչական, ձեռնարկատիրական կապիտալին։ Ներդրվելով բանկային գործում, այն իր տիրոջը բերում է բանկային շահույթ։

## Աղբյուրներ
* Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992 թ

Կատեգորիա:Կապիտալ
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Եվգինե Եփրեմյան

**Եվգինե Եփրեմյան** (), հայ քանդակագործուհի, նկարչուհի։

## Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Բեյրութի գեղարվեստի ակադեմիան, 1967 թվականին՝ Փարիզի գեղարվեստի բարձրագույն դպրոցը։

1957-1962 թվականներին մասնակցել է հնագիտական պեղումների, գծագրել բյուզանդական շրջանի քանդակներ և խճանկարներ։

## Ստեղծագործություններ
Նրբորեն զգալով նյութը՝ Եփրեմյանը կարողացել է ստեղծել ներքին շարժում։ Քանդակներին բնորոշ են ձևերի ձգվածությունը։ 
* Ջրկիր կանայք
* Մայր և որդի
* Թմբկահարը
* Հանգստացող կինը
* Մայրը երեխայի հետ
* Ամուսնու՝ Դան դը Գրեֆի դիմաքանդակը
* Զարեհ Որբունու դիմաքանդակը

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* Բեյրութ, 1962, 1966
* Փարիզ, 1965, 1971, 1982

## Գրականություն
* Տ. Շ. Այգի տեսակցությունները Եվգինե Եփրեմյանի հետ։ «Այգ» 1965, 20 մայիսի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Աստղալից երկինք

**«Աստղալից երկինք»**, հայկական առաջին աստղագիտական տպագիր քարտեզը (եթե չհաշվենք հիմնականում աշխարհագրական բնույթ ունեցող «Համատարած Աշխարհացոյց»-ի վրա երկնոլորտի պատկերումը)։ «Աստղալից երկինք» քարտեզի չափերն են 39 սմ X 25, 7 սմ։ Այն զետեղված է Մխիթար Սեբաստացու «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» (հ. 1, 1749) գրքում, որպես ներդիր։

Կենտրոնական մասում տրված են երկնոլորտի կիսագնդերը համաստեղությունների նկարներով (թվով 63), միգամածություններով ու անզեն աչքով տեսանելի աստղերով։ Պատկերված են Ծիր Կաթինը, բևեռները, հակման շրջանները, խավարածիրը և այլն։ Ստորին մասում տրված են երկնոլորտի ստերեոգրաֆիկ պրոյեկցիաները։ Քարտեզի անկյուններում նկարված են Յուպիտերը (նույնիսկ ցույց է տրված նրա մթնոլորտում դիտվող շերտերը) և Սատուրնը իրենց չորսական արբանյակներով, Լուսինը և Մարսը։ Քարտեզի նկարներից մեկի կենտրոնական մասում Երկիրն է, որի շուրջը պտտվում են Լուսինը, Արեգակը, Մարսը, Յուպիտերը և Սատուրնը, իսկ Մերկուրին ու Վեներան պտտվում են Արեգակի շուրջը, այսինքն՝ տրված է աշխարհի կառուցվածքը ըստ, այսպես կոչված, հին եգիպտական համակարգի։

## Գրականություն
* Թումանյան Բ. Ե., Հայ աստղագիտության պատմություն, (հ. 1), Ե., 1964, էջ 213—15։

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կավիճ

մինի|աջից|Դպրոցական կավիճ
**Կավիճ**, թույլ կապակցված, սպիտակ, մանրահատիկ ապար։ Կազմված է, գլխավորապես, կոկոլիտոֆորիդների (պլանկտոն ջրիմուռներ) և ֆորամինիֆերների (արմատոտանիներ) կալցիտային մնացորդներից։ Հիմնական բաղադրամասը կալցիտն է (90-99 %)։ Առկա են նաև այլ միներալներ՝ մոնտմորիլոնիտ, հիդրոփայլարներ, պիրիտ, օպալ և այլն։ Բնորոշ է վերին կավճի համար։ Մեծ հզորության նստվածքները տարածված են էմբա գետից (Ղազախստան) մինչև Մեծ Բրիտանիա։ Հանքավայրեր կան Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Դանիայում։ Օգտագործվում է կրի, պորտլանդցեմենտի, դպրոցական կավճի պատրաստման համար, որպես կաուչուկի լցանյութ։

Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ‎
Բայ բեք

**Բայ բեք** (), երկարաժամկետ առևտրափոխանակման գործառնություն, որի ժամանակ որպես վարկ տրամադրված մեքենաներն ու սարքավորումները հետագայում փոխհատուցվում են դրանց միջոցով թողարկված արտադրանքով։ Սովորաբար կիրառվում է խոշոր ձեռնարկությունների շինարարության ժամանակ։ Դրա տարատեսակներից մեկը՝ փոխհատուցման համաձայնագիրն է։

## Աղբյուրներ
* Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992 թ

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Առևտուր
Կավիտացիա

մինի
**Կավիտացիա** ( — դատարկություն), անընդհատության խախտումը հեղուկի ներսում, այսինքն՝ կաթիլավոր հեղուկում գազով, գոլորշիով կամ դրանց խառնուրդով լցված խոռոչների (այսպես կոչված, կավիտացիոն բշտիկների կամ խոռոչների) գոյացումը։ Կավիտացիոն բշտիկներ առաջանում են այն տեղերում, որտեղ ճնշումը փոքր է դառնում կրիտիկականից (իրական հեղուկների համար կրիտիկական արժեքը մոտավորապես հավասար է տվյալ ջերմաստիճանում այդ հեղուկի հագեցած գոլորշիների ճնշմանը)։ Եթե ճնշումը նվազում է կաթիլավոր շարժվող հեղուկի հոսքում տեղային մեծ արագությունների հետեանքով, կավիտացիան կոչվում է *հիդրոդինամիկական*, իսկ եթե ճնշումը նվազում է հեղուկում ձայնային ալիքների տարածման հետևանքով, ապա կավիտացիան կոչվում է *ձայնային*։ Կավիտացիան վնասակար ազդեցություն է ունենում հիդրոտուրբինների, պոմպերի, թիապտուտակների աշխատանքի վրա (թրթռում, ՕԳԳ-ի փոքրացում, աշխատանքային մասերի քայքայում)։ Կավիտացիան կարելի է նվազեցնել՝ մեծացնելով հիդրոստատիկ ճնշումը, այսինքն՝ սարքավորումը տեղադրելով հեղուկի ազատ մակերևույթից բավական մեծ խորության վրա, ինչպես նաև կառուցվածքների տարրերի համապատասխան ձևի ընտրությամբ։ Ձայնային կավիտացիան ընկած է ուլտրաձայնի բազմազան գործնական կիրառությունների հիմքում։

Կատեգորիա:Հիդրոդինամիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Աստղարդ

right|thumb|200px|Աստղարդի կառուցումը
**Աստղարդ**, կամ **աստերոիդ** ( - *աստղ* և  - *ձև*, այսինքն աստղաձև), կոր, որը գծում է շրջանագծի p կետը, երբ այդ շրջանագիծը առանց սահելու գլորվում է 4 անգամ մեծ շառավիղ ունեցող շրջանագծով՝ այն շոշափելով ներսից։ Աստղարդը հիպոցիկլոիդ է։

Եթե կոորդինատական առանցքներն անցնում են աստղարդի գագաթներով (տես գծագիրը), ապա նրա հավասարումն ունի՝
:x^{2/3}+y^{2/3}=R^{2/3}\,, տեսքը (R-ը մեծ շրջանագծի շառավիղն է)։

Աստղարդի կամայական M կետում տարած շոշափողի և կոորդինատական առանցքների միջև ընկած AB հեռավորությունը հաստատուն մեծություն է և հավասար է R-ի։

## Տես նաև
* Սրտարդ 

Կատեգորիա:Հանրահաշվական կորեր
Կանտալուպ

**Կանտալուպ** (), դդմազգիների () ընտանիքի բույս, սեխի տեսակ։

Կանտալուպի պտուղները պատված են գծավոր կեղևով։ Երկարությունը սովորաբար 15-20 սմ է։ Պտուղը նարնջագույն է։ Տեղափոխելի է, բայց երկար պահպանել հնարավոր չէ։

Եվրոպայում կանտալուպի սերմերը հայտնվել են Խաչակրաց արշավանքների ժամանակ։ Կաթոլիկ կղերականները Հայաստանից բերել են տեղական սերմերից։ Երբ Հռոմի պապին տվել էին այդ սեխից փորձելու, նա հավանել էր դրանք և հրամայել աճեցնել Կանտալուպիայի իր հողերում։ Սրանից էլ սեխը ստացավ իր անունը։ Այսօր կանտալուպը բազմացվում է ինչպես հին, այնպես էլ նոր աշխարհում։

thumb|left|Կանտալուպի պտուղները Ավստրալիայից

## Աղբյուրներ
* Սեխ Կանտալուպ  

Կատեգորիա:Դդմազգիներ
Բաց հաշիվ

**Բաց հաշիվ** (), վաճառողի և գնորդի միջև հաշվարկային հարաբերությունների ձև, որի ժամանակ վաճառողը բեռնում է ապրանքը գնորդի հասցեով և նրան ուղարկում ապրանքակարգադիր փաստաթղթերը՝ պարտքի գումարը գրանցելով հաշվի դեբետը, որ նա բացել է գնորդի անունով։ Գնորդը մարում է պարտքը կանոնավոր կերպով՝ պայմանագրում սահմանված ժամկետին (խոշոր ապրանքախմբերի համար հաշվարկը կարող է կատարվել որոշակի ժամանակում, սովորաբար 1-3 ամսում)։

## Աղբյուրներ
* Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992 թ

Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Կավկազսկի ռաբոչի

**«Կավկազսկի ռաբոչի»** (), բոլշևիկյան օրաթերթ։ Հանդիսացել է ՌՍԴԲԿ երկրամասային և Թիֆլիսի կոմիտեների օրգանը։

Լույս է տեսել 1917-1918 թվականներին, Թիֆլիսում։ Խմբագրության աշխատանքներին ակտիվորեն մասնակցել են բոլշևիկյան գործիչներ Ստեփան Շահումյանը, Պ. Զավաուրիձեն, Մ. Ցխակայան, Ս. Քավթարաձեն և ուրիշներ։ Պրոպագանդել է լենինյան գաղափարախոսություն, պայքարել Համառուսաստանյան 7-րդ (Ապրիլյան) կոնֆերանսի և ՌԽԴԲԿ (բ) 6-րդ համագումարի որոշումների իրագործման համար։

Տպագրել է Ստեփան Շահումյանի «Նացիոնալիզմը Կովկասում և ռազմաճակատի մերկացումը», «Ռուսական հեղափոխությունը և անդրկովկասյան իշխանությունը», «Ճշմարտությունը Թիֆլիսի իրադարձությունների մասին» և այլ հոդվածներ։ 1918-ի փետրվարին անդրկովկասյան կառավարության հրահանգով թերթի տպարանն ավերվել է, իսկ հրատարակությունը՝ դադարեցվել։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ թերթեր
Կավկազսկի ռաբոչի լիստոկ

**«Կավկազսկի ռաբոչի լիստոկ»** (), բոլշևիկյան առաջին լեգալ օրաթերթը Կովկասում։ Հանդիսացել է Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) Կովկասյան միութենական կոմիտեի օրգանը։

Լույս է տեսել 1905 թվականին (նոյեմբեր-դեկտեմբեր, 17 համար), Թիֆլիսում։ Ստեփան Շահումյանի և Իոսիֆ Ստալինի ղեկավարությամբ պրոպագանդել է «պրոլետարիատի և գյուղացիության դաշինքի», «զինված ապստամբության և պրոլետարիատի դիկտատուրա հաստատելու» լենինյան լոզունգները։

Արտատպել է Վլադիմիր Լենինի «Կուսակցական կազմակերպություն և կուսակցական գրականություն», «Հեղափոխական գրամոլություն և հեղափոխական գործ», «Սոցիալիզմ և անարխիզմ» և այլ գործեր, լուսաբանել մարքս-լենինյան տեսության դրույթները։ Որոշ համարներ բռնագրավվել են, իսկ 16—17 համարները լույս են տեսել «Ելիսավետպոլսկի վեստնիկ» («Елисаветопольский вестник») անունով։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Արսեն Գալստյան (այլ կիրառումներ)

**Արսեն Գալստյան** անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.

* Արսեն Ալեքսեյի Գալստյան - ՀՀ իրավապահ մարմինների գործիչ, ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության պետ։
* Արսեն Ժիրայրի Գալստյան - հայ ձյուդոիստ։
Կավճաներկ

250px|մինի|Կավճաներկեր
**Կավճաներկ**, պաստել (ֆրանս. pastell, իտալ. pastello — խմորիկ)

# Փափուկ, գունավոր, առանց պատյանի մատիտներ, որոնք պատրաստվում են մամլված և կաղապարված, տարբեր գույնի, տրորված փոշեներկերից. պարունակում են նաև ոչ մեծ քանակով խեժեր (արաբախեժ, տրագականտ), կաթ, երբեմն կավիճ, գիպս, ճարպաքար և այլն։ 
# Կավճաներկով կատարված ստեղծագործություն։ Կավճաներկը մատիտներով նկարում են խավոտ մակերես ունեցող թղթի (հաճախ գունավոր), ստվարաթղթի, հիմնաշերտով ծածկված կտավի, թավշակաշու, մագաղաթի վրա։ Կավճաներկի նրբագծերի լայն կիրառումը այն մոտեցնում է գրաֆիկային։ Նրա մաքուր, լուսակիր գույները պահպանում են նախնական թարմությունն ու ուժգնությունը, իսկ խավը՝ նուրբ, թավշյա, փայլատ մակերեսը։ Կավճաներկը երբեմն ամրացնում են ֆիքսատիվով (նկարը ամրացնող և պաշտպանող անգույն լուծույթ)։ Կավճաներկի ծագումը վերագրվում է XV դ. 2-րդ կեսին։ XVII դ. վերջից կավճաներկ գործերում ուժեղացել են գեղանկարչական միտումները։ Այն ծաղկում է ապրել XVIII դ. (վարպետներից են՝ Ռ. Կառերան՝ Իտալիայում, Ժ. Շարդենը՝ Ֆրանսիայում և ուրիշներ)։ XIX դ. առաջին կեսից կավճաներկի տեխնիկայով աշխատել են է. Դելակրուան, Ժ. Միլլեն, է. Մանեն, Օ. Ռենուարը և, հատկապես, է. Դեգան (Ֆրանսիա), Մ. Լիբերմանը (Գերմանիա), Ի. Լեիտանը, Վ. Սերովը (Ռուսաստան), Մ. Չյուռլյոնիսը (Լիտվա)։ XX դ. Կավճաներկին են դիմել Պ. Բոննարը (Ֆրանսիա), Մ. Քեսսետը (ԱՄՆ), սովետական վարպետներից Ս. Մալյուտինը, Ն. Տիրսան, Կուկրինիկսները, հայ նկարիչներից Ե. Նազարյանը, Փ. Թերլեմեզյանը, Վ. Դայֆեջյանը, Գ. Խանջյանը, Հ. Անանիկյանը, Ռ. Ադալյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Գեղանկարչական տեխնիկաներ
Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Ալաբունց Չայիրի

**Ալաբունց Չայիրի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Հասանկալայից 46 կմ հարավ-արևելք, Կարայազ (նախկինում Տվարածատափ) դաշտի հյուսիս-արևելյան սահմանների մոտ:՞

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալագյազ (գյուղախումբ)

**Ալագյազ**, գյուղախումբ, Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում։ Տարածվում էր Արփայի աջակողմյան վտակ Եղեգիսի նրա աջ օժանդակ Սելիմի ավազաններում։ Հյուսիսից սահմանակից էր Նոր Բայազետ գավառի հետ։ Կենտրոնն Ալագյազ գյուղն էր, իսկ 1894 թ.-ին կենտրոն դարձավ Հասանքյանդ գյուղը։

Գյուղախումբն ուներ 20 գյուղ (Հասանքյանդ, Քարագլուխ, Էրդափին և այլն), որտեղ բնակվում էին 874 ընտանիք։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղախմբեր
Ալագյոզ (Կաղզվանի գավառ)

**Ալագյոզ**, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Զիարեթ լեռնագագաթից 3 կմ արևելք։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալագյոզ (Բալուի գավառ)

**Ալագյոզ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Բալու քաղաքից 60 կմ հյուսիս-արևելք՝ Փերի գետի ձախակողմյան վտակ Դարա Քյոփրուի ձախ ափին՝ սարալանջի վրա։ Գյուղի արևելքում կան անտառներ։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հաագայի կոնֆերանս (1922)

**Հաագայի կոնֆերանս ([[1922]])**, միջազգային ֆինանսա-տնտեսական կոնֆերանս, տեղի է ունեցել Հաագայում (Նիդերլանդներ), հունիսի 15-ից հուլիսի 19-ը, Ջենովայի կոնֆերանսի որոշմամբ։ Մասնակցում էին Ջենովայի կոնֆերանսի մասնակից պետությունները, բացի Գերմանիայից։ Խորհրդային պատվիրակությունը գլխավորում էր Մ. Լիտվինովը։ Հաագայի կոնֆերանսը պետք է քննարկեր խորհրդային պետությանը ներկայացված կապիտալիստական երկրների պահանջները՝ օտարերկրյա կապիտալիստների սեփականության ազգայնացման և Ռուսաստանի ցարական ու ժամանակավոր կառավարությունների պարտքերը չեղյալ հայտարարելու վերաբերյալ, ինչպես նաև Խորհրդայի Ռուսաստանին վարկեր տրամադրելու հարցերը։ Կապիտալիստական երկրների ներկայացուցիչների ազգայնացված ունեցվածքը նախկին սեփականատերերին վերադարձնելու պահանջին խորհրդային կառավարությունը պատրաստակամություն հայտնեց օտարերկրյա կապիտալիստներին կոնցեսիաներ տրամադրել իրենց նախկին մի շարք ձեռնարկություններում, սակայն արևմտյան պատվիրակները մերժեցին։ Երկուստեք անհամաձայնության պայմաններում կոնֆերանսն ավարտվեց՝ չկայացնելով որևէ որոշում։

Կատեգորիա:Կոնֆերանսներ
Խուլփի գավառակ

**Խուլփ**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառում, Հայկական Տավրոսի հարավային լանջերին, Կողբաձոր (այժմ՝ Խուլփ կամ Փասուրսու) գետի ավազանում։ Կենտրոնը Խուլփ ավանն է։

Ըստ Ն. Ադոնցի, Խուլփը համապատասխանում է ուրարտական **Ուլլուբա** կամ **Խաբխի** երկրին։

## Աշխարհագրություն
Խուլփն ունի լեռնային տարածք։ Այն սկիզբ է առնում Անդոկ և Կերպին լեռներից և Արածանիի ձախ ափով տարածվում է մինչև Գենջի լեռները։ Արևելյան սահմանագլխին է գտնվում Անդոկ (2830 մ) լեռնագագաթը, արևմուտքում՝ Քասանը (2080 մ), հյուսիսում ձգվում են Կողբա (այժմ՝ Միր-Իսմայիլ) լեռները։ Խուլփի տարածքը եղել է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի Սանասունք (Սասուն) գավառի կազմում և եղել է նրա 8 գավառներից մեկը։ Այնտեղից է անցել Տիգրանակերտ-Արտաշատ առևտրական ճանապարհը։ Ուշ միջնադարում գործածվել է նաև Խուլփի «Նահիա» անվանաձևը։

## Կլիմա
Գավառակն ուներ տաք կլիմա, արգավանդ հող և հարուստ բուսականությունը։ Աճում էին խաղողի և մրգերի ընտիր տեսակներ։

## Պատմություն
XIV դարում թուրքական տիրապետության տակ ընկնելուց հետո մտցվել է Դիրաբեքիրի նահանգի մեջ, մինչև 1864 թ. եղել է կիսանակախ իշխանություն։ 1880-ական թթ. Բիթլիսի վիլայեթի կազմում։ Զուտ հայաբնակ Խուլփի տարածքը թափանցած (XV-XVI դդ.) քրդական քոչվոր ցեղերը հետագայում հաստատվել են հայերի լքյալ բնակավայրերում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին գավառակի ավելի քան 5 000 հայերը բնակվել են գերազանցապես Կողբաձորի առափնյա գյուղերում։ Խոշոր հայաբնակ գյուղեր էին Ընձաքարը (մոտ 140 տուն բնակիչ, Սբ. Գևորգ վանք-ուխտատեղիով), Գազկեն (միջին դարերում՝ գյուղաքաղաք, 2000 տուն, իսկ XX դարի սկզբին՝ 100 հայ բնակիչ), Ահարոնքը (1870-ական թթ. գավառակի կենտրոն), Էհուբը (Էյուբը), Գեղերվանքը (Գեղերվան), Շուղեքը, Փասուրը։

1895-1896 թթ. Խուլփի հայաբնակ գյուղերը թալանվել, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ավերվել են։ Թուրքական կոտորածից փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։

## Տնտեսություն
Բնակիչներն զբաղվել են այգեգործությամբ, շերամապահությամբ, ջուլհակությամբ և այլն։

## Վարչական բաժանում
1909 թվականին Խուլփն ուներ 113 բնակավայր։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Կատեգորիա:Քրդաբնակ տարածաշրջաններ
Ալագյոզ (Նախիջևանի գավառ)

**Ալագյոզ**, գյուղ, Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառում։ 1896 թ.-ի դրությամբ գյուղը **Ալագյոզմազրա** անվան տակ գտնվում է Նախիջևանի Բաբեկի շրջանում

XIX դարի վերջին ուներ 98 տուն՝ 576 հայ բնակչով։ 1970 թ.-ին մոտ 300, իսկ 1975 թ.-ին 160 արդբեջանցի բնակիչ։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, դաշտավարություն և խաղողագործությունն էր։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալագյոզ (գյուղակ)

**Ալագյոզ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում։ Գտնվում էր Վանա լճի հյուսիսարևմտյան կողմում, Նազիկ լճակից մոտ 8 կմ արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լուկիոս Սերգիոս Կատիլինա

**Կատիլինա Լուկիոս Սերգիոս** (, մ. թ. ա․ մոտ 108-մ․ թ․ ա․ 62), հռոմեացի քաղաքական գործիչ, Մ. թ. ա. 68 թվականին՝ պրետոր, 67-66 թվականներին՝ փոխպրետոր Աֆրիկայում։

Մ. թ. ա. 63 թվականին պարտվելով կոնսուլական ընտրություններում՝ դավադրություն է կազմակերպել իշխանությունը գրավելու նպատակով։ Տեղեկանալով այդ մասին՝ կոնսուլ Կիկերոնը ճառերով հանդես է եկել Կատիլինայի դեմ և պահանջել, որ նա հեռանա Հռոմից։ Էտրուրիա փախած Կատիլինան գլխավորել է իր կողմնակիցների զորքը, սակայն Պիստորիումի մոտ պարտվել է և սպանվել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Hagen, «Catilina» (Кенигсб., 1854);
* Mérimée, «Étude de la guerre sociale et de la conjuration de Catilina» (1855);
* Wirz, «Catilina’s und Cicero’s Bewerbung um den Konsulat für das J. 63» (Иена, 1864);
* Beesly, «Catilina as a party leader» («Fortnightly Review», июнь, 1865);
* С. Thiaucourt, «Étude sur la conjuration de Catilina de Salluste» (Париж, 1887).
* Бугаева Н. В. 2008։ Заговор Катилины в кратких сообщениях поздней латинской традиции. Авт. дисс… к.и.н. М.

Կատեգորիա:Հռոմեացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զորավարներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատյուշա (ՀԿՌՀ)

**«Կատյուշա»**, Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ՝ ՀԿՌհ։ Այդ ընտանիքի զինատեսակներից թերևս առաջինը։ Անվանումը՝ ԲՄ-13, այսինքն Մարտական մեքենա-13 ()։ Հայրենական մեծ պատերազմում (1941-1945 թվականներ) օգտագործված դաշտային ռեակտիվ հրետանու անփող համակարգերի ոչ պաշտոնական անվանումը։

Անծուխ վառոդով աշխատող ռեակտիվ արկերի (ՌԱ) մշակումը սկսվել է 1921 թվականին։ Տարբեր տրամաչափերի ՌԱ-ի ՝ «Կատյուշա»-ի արկերի նախատիպերի պաշտոնական փորձարկումներն ու մշակումն իրագործվել են 1929-1933 թվականներին։ ՌԱ ռազմաօդային ուժերում սկսել են օգտագործվել 1937-1938 թվականներին։ 1938-1941 թվականներին ստեղծվել է բեռնատար ավտոմոբիլի վրա մոնտաժված գործարկման բազմալիցք տեղակայանք։ Սովետական
հրետանին Մ-13 ՌԱ-ով և ԲՄ-13 գործարկման տեղակայանքներով սկսել է զինվել Հայրենական մեծ պատերազմի նախօրեին։ Պատերազմի ընթացքում ստեղծվել են ՌԱ-ի և գործարկման տեղակայանքների զանազան տարբերակներ (ԲՄ13-ԱՆ, ԲՄ8-48, ԲՄ31-12 և այլն)։ «Կատյուշան» մեծ դեր է խաղացել մարտական գործողություններում։ 1941-1944 թվականներին ԽՍՀՄ-ում արտադրվել են ավելի քան 100 հազար «Կատյուշա» և նրանց համար 12 միլիոն ՌԱ։

## Պատկերասրահ

Катюша.jpg|հուշարձան «Կատյուշա»
Monument_katyusha_rudnya.JPG|հուշարձան «Կատյուշա», Ռուսաստանում
Мэмарыяльны комплекс «Кацюша». г. Ворша.JPG|հուշարձան «Կատյուշա», Բելառուսում
BM-31-12 in TLT.JPG|ԲՄ-31-12 «Անդրյուշա»
Nebelwerfer 41 2.jpg|ԲՄ «Վանյուշա»
Bm21armenia.jpg|ԲՄ-21 «Գրադ»
Azeri_"Smerch"%2C_parade_in_Baku%2C_2013.JPG|«Կատյուշա» ՀԿՌՀ-ի «թոռը»՝ «Սմերչը», Ադրբեջանում. 2010 թ. զորահանդես, Բաքու


Կատեգորիա:Ռուսաստանի ինքնագնաց հրետանի
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ի ինքնագնաց հրետանի
Կատեգորիա:Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր
Կատեգորիա:Ինքնագնաց հրետանին այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Ռուսերեն բառեր և արտահայտություններ
Կապոսի դպրոց

**Կապոսի դպրոց**, հայ գրչության և ուսումնառության կենտրոն։ Գործել է համանուն վանքում (Երզնկայից արևմուտք, Գոհանամ լեռան ստորոտին)։

## Պատմություն
Վանքը հիմնադրվել է 12-րդ դարում, գրչության արվեստը ծաղկել է 13-15-րդ դարերում (13-րդ դարից դարից հայտնի է երկու ձեռագրի ընդօրինակություն)։ Կապոսի դպրոցը համբավ է ձեռք բերել հատկապես 14-րդ դարի վերջերից, երբ րաբունապետ է եղել Տաթևի համալսարանի սան Գևորգ Երզնկացին, որին այստեղ էր ուղարկել իր դասընկեր և համալսարանի րաբունապետ Գրիգոր Տաթևացին։ Կապոսի դպրոցում ուսանելու էին գալիս Հայաստանից և այլ վայրերից։

Հակոբ Ղրիմեցին այստեղ հմտացել է տոմարագիտության մեջ և հետագայում այդ առարկան դասավանդել նույն, ապա՝ Մեծոփավանքի դպրոցում։ Գևորգ Երզնկացու մահից հետո (1416) մի քանի տասնամյակ անշքացել է Կապոս դպրոցը, բայց վերստին ծաղկել և համալսարան է դարձել Հովհաննես Համշենցու րաբունապետության օրոք։

Հովհաննես Քաջ Հռետորի անխոնջ գործունեությամբ և Ներսեսի առաջնորդությամբ Կապոսի վանքը իրեն է ձգել ուսումնատենչ անձանց։ Հովհաննես Համշենցուն հաջորդել են (1497) իր սաներ Ներսեսն ու Ատեփանոսը։ Կապոսի վանքում են ընդօրինակվել Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող 114, 620, 2074, 2487, 5364, 3487 (Հակոբ Ղրիմեցու ժողովածուն, 1389), 2074 (Քարոզգիրք, 1416), 3275 (Լուծմունք, 1494, գրիչ՝ Մաղաքիա Բաբերտացի) ձեռագրերը։ Ընդօրինակությունների մի մասն էլ պահվում է Երուսաղեմի և Վիեննայի մատենադարաններում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի կրթօջախներ
Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ուշ միջնադարի հայկական դպրոցներ
Մարկոս Պորկիոս Ավագ

**Կատոն Մարկոս Պորկիոս Ավագ** (, մ. թ. ա. 234-149 թվականներ), հռոմեացի քաղաքական գործիչ, գրող։ Վարել է պետական բարձր պաշտոններ։

Արտահայտել է ստրկատիրական ավագանու շահերը։ Պունիկյան 3-րդ պատերազմի նախօրեին պահանջել է կործանել Հռոմի առևտրական մրցակից Կարթագենը։ Հին հռոմեական սովորույթների կողմնակից էր և ազնվականության արտոնությունների պաշտպան։

Պահպանվել է Կատոնի «Երկրագործություն» տրակտատը (մինչև մեր օրերը լրիվ պահպանված առաջին արձակ ստեղծագործությունը հռոմեական գրականության մեջ), որը Հին Հռոմի տնտեսության ուսումնասիրման կարևոր աղբյուր է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* При написании этой статьи использовался материал из Энциклопедического словаря Брокгауза и Ефрона (1890—1907).

Կատեգորիա:Հռոմեացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 149 մահեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 234 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հռոմեական հանրապետության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զորավարներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ
Սոկրատ Կարա

**Սոկրատ Սեթի Կարա (Կարա-Դեմուր)** (իսկական ազգանունը՝ Վարդանյան, ), խորհրդային ժամանակաշրջանի հայ գրող, կինոդրամատուրգ։ ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր աշխատող (1974 թվական), ԽՄԿԿ անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
1928 թ. ավարտել է Թբիլիսիի հայկական մանկավարժական ուսումնարանը, ապա տեղափոխվել Լենինգրադ, աշխատել «Սմենա» և «Լենինգրադսկայա պրավդա», ռազմաճակատի՝ «Նա ստրաժե Ռոդինի» թերթերում և «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում։

Գրել է «Ա. Բորիսով», «Կ. Վառլամով», «Բարձր հետքեր» գրքերը, «Մեծ ընտանիք» (ըստ Վ. Կոչետովի «Ժուրբինները» վեպի), «Ստեպան Կոլչուգին», «Ձմռան առավոտ» կինոսցենարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատաղիներ

**«Կատաղիներ»** (), մականուն, որ տրվել է ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ առավել ձախ հոսանքի ներկայացուցիչներին՝ քաղաքային պլեբսի գաղափարախոսներին (Ժակ Ռու, Ժան Թեոֆիլ Լեկլերք, ժան Ֆրանսուա Վառլե և ուրիշներ)։ «Կատաղիները», դեմ չլինելով մասնավոր սեփականությանը, կոչ էին անում «անխնա պայքարել սպեկուլյանտների դեմ», գլխավորել են լայն սպառման ապրանքների վրա կայուն գներ հաստատելու համար շարժումը։ «Կատաղիները» կարևոր դեր են խաղացել ժիրոնդիստների (որոնք և տվել են «կատաղիներ» անունը) դեմ յակոբինյանների պայքարում։

Յակոբինյան դիկտատուրայի հաստատումը չբավարարեց «կատաղիներ»-ին, որոնք պահանջում էին անհապաղ միջոցներ ստորին խավերի վիճակը բարելավելու համար։ «Կատաղիները» խստորեն քննադատեցին 1793 թվականի յակոբինյան սահմանադրությունը։ Յակոբինյանները, որոնց համար թանկ էր դաշինքը «կատաղիներ»-ի հետ ժիրոնդիստների դեմ պայքարում, 1793 թվականի կեսին խզեցին այդ դաշինքը և աշնանը ջախջախեցին նրանց։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատվաձկներ

**Կատվաձուկ** (), կռճիկային ձկների վերնակարգ։
Կատվաձուկ հայերեն անունը սխալ է,այս ծովային ձուկը ունի իր հայկական անվանումները ըստ կարգերի,որն է.
*Սրապոչ (լատ. Batoidea),
*Գիշաձուկ (լատ. Myliobatiformes, syn. Dasyatiformes),
*Ծովաչարք (լատ. Manta birostris) 
*Թմրաձուկ-(լատ. Torpediniformes)

Մաշկը թեփուկազուրկ է կամ փշերով ծածկված։ Կմախքը կռճիկային է։ Մարմինը և գլուխը տափակացած են մեջքափորային ուղղությամբ, իսկ առանձին տեսակների մոտ միաձուլվել են կրծքային լողակների հետ և առաջացրել սկավառակ։ Խռիկային 5 զույգ ճեղքերը մարմնի փորային մասում են։ Հայտնի է 10 ընտանիք։

Մեծ մասն ապրում է արևադարձային և մերձարևադարձային ծովափնյա շերտերում, որոշ տեսակներ՝ բարեխառն և սառը ծովերում։ Կան նաև քաղցրահամ ջրերում ապրողներ։ Կենդանածին է կամ ձվակենդանածին, միայն սովորական կատվաձուկը ձվածին է։ Մեծ մասը սնվում է հատակային կենդանիներով, որոշները՝ փափկամորթներով։ Շատ տեսակների միսը օգտագործվում է որպես սնունդ։ Լյարդից տեխնիկական յուղ են ստանում։

Կատվաձկները պատկանում են շնաձկնանմանների կարգի ձկների ենթակարգին։ Ապրում են ծովի հատակին։ Նրանց մարմինն ու գլուխը մեջքափորային ուղղությամբ տափակացած են, որոշ տեսակներինը միաձուլվել են կրծքային լողակների հետ և առաջացրել սկավառակ։ Մաշկը թեփուկազուրկ է կամ փշածածկ։

Կատվաձկները դանդաղ են լողում՝ ժամանակ առ ժամանակ թափահարելով մարմնի և գլխի կողքերին գտնվող մեծ լողակները։ Նրանց պոչը երկար է ու բարակ, իսկ աչքերը տեղադրված են գլխի գագաթին։

Փշապոչ կատվաձկների պոչի վրա կան թունավոր փշեր, որոնք թշնամիներից պաշտպանվելու միջոց են։ Էլեկտրական կատվաձկները կարող են արտադրել էլեկտրական լիցքեր, որոնց օգնությամբ նրանք խլացնում են իրենց զոհին։

Կատեգորիա:Ձկներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեր

[thumb|[Ֆրանսիական կատեր]]
**Կատեր** (), փոքր, սովորաբար արագընթաց, նավերի ընդհանուր անվանումը։ Կան մարդատար, բեռնատար, պահակային-մաքսային, նավատարային ծառայության, մարտական խնդիրներ կատարող, տուրիստական և այլ կատերներ։

Տարբերում են
* մոտորային 
* թիակավոր կատերներ (10-18 թիանի մակույկներ)։ 
Կատերի երկարությունը 1, 5-40 Վ է, լայնությունը՝ մինչև 7 մ, ջրատարողությունը՝ մի քանի տասնյակ կգ-ից մինչև 150 տ, արագությունը՝ 3-70 հանգույց (5, 5-130 կմ/ժ)։ Կատերները տարբերվում են ըստ իրանի ստորջրյա մասի կառուցվածքի, շարժման սկզբունքի, շարժիչի տեսակի։ 

Կատեգորիա:Նավեր