Ստալինի նոտա

**Ստալինի նոտա** (հայտնի է նաև որպես **«Մարտի նոտա»** կամ **«խաղաղության նոտա»**), ԽՍՀՄ դիվանագիտական փաստաթուղթ (նոտա) Գերմանիայի միավորման վերաբերյալ։ 

«Ստալինի նոտան» առաջադրվել է 1952 թվականի մարտի 10-ին։ Փաստաթղթի տեքստում առաջարկվում էր Մեծ Բրիտանիային, Ֆրանսիային, ԱՄՆ-ին և ԽՍՀՄ-ին՝ գերմանական կառավարության մասնակցությամբ, սկսել Գերմանիայի հետ խաղաղության պայմանագրի մշակումը։ ԽՍՀՄ-ը պատրաստ էր համաձայնել երկրի միավորմանը, թույլ տալ, որ Գերմանիան ունենա բանակ, ռազմական արդյունաբերություն և ժողովրդավարական կուսակցությունների ազատ գործունեություն: Արևմտյան երկրները առաջարկը համարել են Արևմտյան ռազմական դաշինքներին ԳԴՀ-ի անդամակցությունը խափանելու փորձ։

Դա հանգեցրել է արևմտյան տերությունների պատասխան նոտայի, որի արդյունքում Արևմուտքը մերժել է խորհրդային առաջարկը՝ պնդելով, որ միավորված Գերմանիան պետք է ազատ լինի ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու համար։thumb|right|200px|4 ազդեցության գոտիները հետպատերազմյան Գերմանիայում

## Նախարյալներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Գերմանիան բաժանվել է արևմտյան և Արևելյան գոտիների։ 1947 թվականին Իոսիֆ Ստալինը Գերմանիայի միավորման թեզով դիմել է Գերմանիայի Սոցիալիստական միասնական կուսակցությանը։ 1949 թվականին Գերմանիայում Արևմուտքում ձևավորվել է խորհրդարանական ժողովրդավարություն, որը կոչվում էր Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն, իսկ արևելքում՝ կոմունիստական պետություն՝ Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն։

Վերամիավորման քննարկումներում Արևելյան Գերմանիան շեշտել է խաղաղության պայմանագրի կարևորությունը, իսկ Արևմտյան Գերմանիան պնդում էր ազատ ընտրություններ անցկացնել ամբողջ Գերմանիայի համար: Կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերը չէր հավատում, որ վերամիավորումը հնարավոր է այս պայմաններում։ Նա և իր վարչակազմը հավատարիմ են մնացել ԳՖՀ-ն արևմտյան բլոկի հետ կապող ուղուն, հատկապես ռազմական քաղաքականության հետ կապված: Մասնավորապես, Ադենաուերը կարծում էր, որ ԳԴՀ-ն պետք է աջակցի բանակին, որը կարող է ինտեգրվել ՆԱՏՕ-ի նման ավելի մեծ արևմտաեվրոպական զինված ուժերին։ 

Մարտի 10-ին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Անդրեյ Գրոմիկոն Մեծ Բրիտանիայի դեսպան Օլվեր Գասկոյնին հանձնել նոտայի տեքստը։

## Քաղաքական գործիչների արձագանքը
Կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերը և արևմտյան տերությունները ԽՍՀՄ գործողություններում տեսան ագրեսիա, որն արտահայտվում էր Գերմանիայի արևմտաեվրոպական ինտեգրման գործընթացը արգելակելու փորձով, ինչպես նաև սպառնալիք, որ ազատ և ապառազմականացված Գերմանիան կարող է «ներքաշվել խորհրդային ուղեծիր»։ 

ԱՄՆ Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամ Ջեյմս Ուորբուրգը, 1952 թվականի մարտի 28-ին ելույթ ունենալով հանձնաժողովի առջև, նկատել է, որ խորհրդային առաջարկը կարող է բլեֆ լինել, բայց «մեր կառավարությունը վախենում է այն անվանել բլեֆ՝ վախենալով, որ այն կարող է չաշխատել» և հանգեցնել «ազատ, չեզոք և ապառազմականացված Գերմանիայի»։

Համագերմանական հարցերի նախարար Յակոբ Կայզերը և Սոցիալ-դեմոկրատ Կուրտ Շումախերը առաջարկել են ուսումնասիրել Ստալինի առաջարկները։ 

1952 թվականի մարտի 4-ին ԳԴՀ վարչապետ Օտտո Գրոտևոլը նոտան համարել է Գերմանիայի վերամիավորման առաջարկ։

## Քաղաքական գործողություններ
1952 թվականի մարտի 25-ին հակահիտլերյան կոալիցիայի նախկին դաշնակիցները պատասխան նոտայով առաջարկել են ընտրություններն անցկացնել ՄԱԿ-ի վերահսկողության ներքո և համագերմանական կառավարությանը հնարավորություն ընձեռել միանալու ռազմական բլոկներին։

1952 թվականի ապրիլի 9-ին Ստալինը թողարկել է երկրորդ նոտան գերմանական հարցի վերաբերյալ։ 

1952 թվականի մայիսի 27-ին ստորագրվել է պայմանագիր եվրոպական պաշտպանական միության ստեղծման մասին, որը փակում էր խորհրդային ղեկավարությանը նմանատիպ քաղաքական առաջարկների հնարավորությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի նորագույն պատմություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Իոսիֆ Ստալին
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ԱՄՆ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ