Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալություն

**Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալություն**, Եվրոպական Միության գործակալություն, որը տրամադրում է սննդային կապերի վերաբերյալ խորհրդատվություն՝ հաղորդելով առկա և ընթացիկ առաջացող ռիսկերի մասին։

Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալությունը հիմնադրվել է 2002 թվականի փետրվարին Իտալիայի Պարմա քաղաքում։ 2021 թվականի դրությամբ այն ուներ 118,6 միլիոն եվրո բյուջե և 542 աշխատակից։

Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալության աշխատանքային հարցերի շրջանակներն ընդգրկում են սննդի անվտանգությունը, կենդանիների առողջությունն ու բարեկեցությունը, բույսերի պաշտպանությունը և պահպանությունը։

Գործակալությունը աջակցում է Եվրոպական հանձնաժողովին, Եվրոպական խորհրդին և Եվրոպական միության անդամ պետությունների ռիսկերի կառավարմանը, արդյունավետ որոշումների կայացմանը, որն էլ նպատակաուղղված է սպառողների առողջության և սննդային կապերի անվտանգության ապահովմանը։  Նաև տրամադրում է հանրությանը, իր լիազորության շրջանակներում գտնվող բոլոր հարցերի վերաբերյալ բաց և թափանցիկ տեղեկատվություն։

## Կառուցվածք
Ըստ 2002 թվականի Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալության կանոնակարգի այն բաղկացած է 4 մարմիններից․
* Կառավարման  խորհուրդ
* Գործադիր տնօրեն
* Խորհրդատվական ֆորում
* Գիտական հանձնաժողով և Գիտական հանձնախմբեր
Կառավարման խորհուրդը պատասխանատու է բյուջեի սահմանման, աշխատանքային ծրագրերի հաստատման, ինչպես նաև մարմնի՝ ԵՄ-ում և դրա սահմաններից դուրս  գտնվող գործընկեր կազմակերպությունների համագործակցության երաշխավորման համար։ Խորհուրդը բաղկացած է 14 անդամներից, որոնց նշանակում է Եվրոպական խորհուրդը։ Անդամները նշանակվում են Եվրոպական հանձնաժողովի կազմած ցուցակից՝ Եվրախորհրդարանի հետ համատեղ ընտրությամբ (մեկ մասնակից ընտրվում է Եվրահանձնաժողովից)։

Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալության գործադիր տնօրենը պատասխանատու է ամենօրյա վարչարարության, աշխատանքային ծրագրերի մշակման, Կառավարման խորհրդի կողմից ընդունված որոշումների իրականացման համար։

Խորհրդատվական խորհուրդը աջակցում է գործադիր տնօրենին գործակալության աշխատանքային ծրագրերի համար առաջարկների մշակման գործում։

Այն բաղկացած է անդամ պետություններում ռիսկերի գնահատման համար պատասխանատու ազգային մարմինների ներկայացուցիչներից (դիտորդներից) Նորվեգիայից, Իսլանդիայից, Շվեյցարիայից և Եվրոպական հանձնաժողովից։

Գիտական կոմիտեն և նրա գիտական կոլեկտիվները, որոնք բաղկացած են  անկախ փորձագետներից տրամադրում են գիտական խորհրդատվություն՝ յուրաքանչյուրն իր իրավասության շրջանակում։

Գիտական կոլեկտիվների թիվը և անվանումները հարմարեցված են Եվրոպական հանձնաժողովի գիտական և տեխնիկական զարգացման ընթացակարգին։

Անկախ գիտական փորձագետները նշանակվում են Կառավարման խորհրդի կողմից՝ գործադիր տնօրենի առաջարկությամբ՝ երեք տարի ժամկետով։

## Կենտրոնների ցանց
Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալությունը համագործակցում է ԵՄ անդամ 27 երկրների, Իսլանդիայի և Նորվեգիայի Սննդամթերքի անվտանգության  ազգային մարմինների, Շվեյցարիայի և ԵՄ անդամ երկների դիտորդների հետ, իր կենտրոնների ցանցի միջոցով, որոնք էլ ապահովում են գիտահետազոտական ինստիտուտների և այլ շահագրգիռ կողմերի հետ համագործակցությունը։

Նրանք աջակցում են գիտական տեղեկատվության և փորձագետների փոխանակմամբ, տրամադրում են խորհրդատվություն համագործակցային և գիտական նախագծերի վերաբերյալ, ապահովում են ռիսկերի գնահատման ուսուցումը և բարձրացնում են մարմնի գիտական տեսանելիությունն ու տարածվածությունը անդամ երկրներում։

### Անդամներ
Ստորև թվարկվող երկրների Սննդամթերքի անվտանգության գործակալությունները հանդիսանում են Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալության կենտրոնների ցանցի անդամներ։

### Դիտորդներ
Ստորև թվարկվող երկրների սննդամթերքի անվտանգության ազգային գործակալությունները Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալության կենտրոնների ցանցի դիտորդներն են։

## Ամսագիր
Սննդի անվտանգության եվրոպական մարմնի գիտական արդյունքները հրապարակված են մարմնի ամսագրում և ունեն բաց հասանելություն առցանց գիտական ամսագրերի համար։

Հրապարակվող գիտական արդյունքները ներկայացնում են տեղեկատվություն սննդամթերքի և կերերի հետ կապված ռիսկերի գնահատման, սնուցման, կենդանիների ու բույսերի առողջության և բարեկեցության պաշտպանության վերաբերյալ։

## Քննադատություն
Սննդի անվտանգության եվրոպական մարմինը քննադատության է ենթարկվել իր ենթադրյալ «գերկարգավորման» համար։

### Շահերի բախում
2012 թվականին Սննդի անվտանգության եվրոպական մարմինը ենթարկվել է քննադատության Եվրոպական դիտորդների դատարանի կողմից «շահերի հաճախակի բախման համար։ Միջազգային կենագիտական ինստիտուտը ներգրավված է եղել մի շարք չբացահայտված շահերի բախման գործընթացներում։

Ըստ Եվրոպայի ընդհանուր հետազոտական կենտրոնի՝  2013 թվականին գործակալության փորձագետների 58%-ը հայտնվել է շահերի բախման իրավիճակում։ Ի համեմատություն 2017 թվականին 46%-ն էր գտնվում շահերի բախման իրավիճակում։

### Հակասություններ
2015 թվականին CHEM Trust ՀԿ-ն քննադատել է գործակալության փորձագետների հանձնաժողովի՝ բիսֆենոլ A-ի վերաբերյալ զեկույցի արդյունքները խեղաթյուրելու համար։

Սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալությունը մամուլի հաղորդագրության և ճեպազրույցի մեջ  պնդել է, որ բիսֆենոլ A-ն «վտանգ չի ներկայացնում» առողջության համար և փորձագիտական զեկույցում փաստորեն նշվել էր, որ ռիսկը «ցածր» է, երբ հաշվի է առնվում համախառն ազդեցությունը։

Գործակալությունը ավելի ուշ այս սխալը ուղղել է զեկույցի ամփոփման մեջ, սակայն մամուլի հաղորդագրությունը անփոփոխ է մնացել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Health-EU public health portal of the Directorate-General for Health and Consumers
* *[https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/journal/18314732 EFSA Journal]*

Կատեգորիա:2002 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Եվրոպական միություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հանրային առողջություն
Կատեգորիա:Սննդամթերք