open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կիմ Յան Չժու

**Կիմ Յան Չժու** (հանգիլ` 김영주, լատինատառ տարբերակ` *Kim Young-Joo*, ), հարավկորեացի ֆուտբոլային մրցավար։ Առաջին հարավկորեացի մրցավարն է, որը վարել է ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության հանդիպում։ Սպասարկել է 2002 թ. աշխարհի առաջնության խմբային փուլի յի ու յի միջև հանդիպումը, իսկ ավելի վաղ՝ նաև 1999 թ. կոնֆեդերացիաների գավաթի երեք հանդիպումներ, այդ թվում նաև՝ յի ու ի միջև կիսաեզրափակիչ հանդիպումը։ Վարում է Հարավային Կորեայի, Ճապոնիայի, Չինաստանի և Իրանի առաջնությունների հանդիպումներ։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Կիմ Յան Չժու worldreferee.com , worldfootball.net  ()

Կատեգորիա:Հարավկորեացի ֆուտբոլային մրցավարներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Բոսնիա և Հերցեգովինայի դրոշ

**Բոսնիա և Հերցեգովինայի դրոշը** Բոսնիա և Հերցեգովինայի պետական խորհրդանիշերից է։ Այն իրենից ներկայացնում է կապույտ ուղղանկյուն և մեջտեղից անհավասարաբար դեղին եռանկյունի՝ շրջապատված 9 սպիտակ աստղով։ Դեղին եռանկյունը խորհրդանշում է հիմնադիր ազգերը։ Եռանկյունու կողմերը խորհրդանշում են Բոսնիա և Հերցեգովինայի բնակչությունը կազմող երեք մեծագույն ազգային խմբերը՝ բոսնիացիները, խորվաթները և սերբերը։ Եռանկյունը նաև նման է Բոսնիա և Հերցեգովինայի ուրվագծին։ Սպիտակ, կապույտ և դեղին գույների համադրումը խորհրդանշում է խաղաղություն։ Դրոշ ունենալու հիմնական պատճառներից մեկն էր Ձմեռային Օլիմպիական խաղեր 1998 թ.-ին մասնակցությունը։

## Տարբերակներ
### Տարբերակ 1
«Չեխական կրկնօրինակ», չեխական դրոշի կրկնօրինակը՝ ուրիշ գույներով, որոնք խորհրդանշում են Բոսնիա և Հերցեգովինայում ապրող երեք մեծագույն ազգային խմբերը։
### Տարբերակ 2
Դեղին գույնի դափնու տերև, բաց երկնագույն ֆոնի վրա։
### Տարբերակ 3
Բաց երկնագույն ֆոնի վրա սպիտակ գունով ուրվագծված երկրի սահմանները։
### Տարբերակ 4
Կարմրա-սպիտակա-կապտագույն դրոշ՝ Կոնգոյի դրոշի կրկնօրինակը՝ ուրիշ գույներով։ Դրոշի մեջտեղում պատկերված է կապույտ գույնի, դեղին ուրվագծով, երկրի տեսքը, շրջապատված տասը դեղին աստղերով։
### Տարբերակ 5
Այժմյան դրոշը՝ ավելի բաց գույներով։
### Տարբերակ 6
Հանդիսանում է տարբերակ 5-ի կրկնօրինակը, ավելի ալտերնատիվ տարբերակով։
### Տարբերակ 7
Այս և 6-րդ տարբերակները տարբերակ 5-ի ալտերնատիվ կրկնօրինակներն են։


Պատկեր:BiH flag proposal (three nations).svg|Տարբերակ 1
Պատկեր:Flag of BiH (first set of proposals 2).svg|Տարբերակ 2
Պատկեր:Flag of BiH (First set of proposal 3).svg|Տարբերակ 3
Պատկեր:B&H First Alternative Flag of Second Proposal.svg|Տարբերակ 4
Պատկեր:First Westendorp Proposal of BiH flag.svg|Տարբերակ 5
Պատկեր:Second Westendorp Proposal of BiH flag.svg|Տարբերակ 6
Պատկեր:Flag of BiH (third Westendorp proposal).svg|Տարբերակ 7


Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինա
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:1998 դրոշներ
Լատիշերեն

**Լատիշերեն** (ինքնանուն՝ *latviešu valoda*), Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի բալթյան լեզվախմբի լեզու։ Լատիշերեն խոսում են աշխարհում 1,8 միլիոն մարդ։ Այն պաշտոնական լեզու է Լատվիայում։ Լատիշերենը չի մտնում ըստ տարածման աշխարհի լեզուների դասակարգման մեջ։

Լատվերեն․ լատիշերեն, լեթթերեն լատվիացիների (լատիշների) լեզուն։ Խոսվում է Լատվիայում, մասամբ՝ հարակից վայրերում և արտասահմանում։ Ունի 3 բարբառ, որոնցից միջին լատիականը (Կենտրոնական Լատվիա) ընկած է գրական լատվերենի հիմքում։ Շեշտը սկզբնավանկում է և կապված։ Հաստատվում է հնչերանգի 2 կաղապար՝ տևական և ոչ տևական։ Առկա է հոլովման (7 հոլով, 6 հոլովում), խոնարհման ձևերի բազմազանություն։ Գոյականն ունի սեռի (արական, իգական), թվի (եզակի, երկակիի մնացորդներ, հոգնակի), հոլովի, դեմքի կարգեր։ Գրավոր աղբյուրները՝ 16–րդ դարից, այբուբենը՝ լատինագիր։

## Տես նաև
* Լեզվաընտանիքների ցանկ 
* Լեզուների ցանկեր

Կատեգորիա:Լատիշերեն
Կատեգորիա:Լատվիայի լեզուներ
Canal+

**Canal+**, ֆրանսիական բաժանորդական վճարումով մասնավոր հեռուստաընկերություն։ Հեռուստաալիքը հեռարձակումը սկսել է 1984 թ. նոյեմբերի 4-ին, առավոտյան ժամը 8:00-ին, հանդիսանում է Ֆրանսիայի առաջին վճարովի ալիքն է։ 1986-ին արդեն ուներ 1 միլիոն բաժանորդ։ Հեռուստաալիքի հիմնականում ունի կինեմատոգրաֆի և սպորտի ուղղվածություն։ Հեռուստաընկերությունը ղեկավարվում է Groupe Canal+ մեդիաընկերության կողմից, որը համարվում է Vivendi կոնգլոմերատի բաժանմունքը։ Հեռուստաալիքը դիտողների բաժինը կազմում է 2%։ Ընկերության գլխավոր մասնաշենքը գտնվում է Իսսի-լե-Մուլինո քաղաքում։

Թվային արբանյակի թողարկումից հետո, որը կայացավ 1996 թ. ապրիլի 27-ին, ստեղծվեցին դուստր հեռուստաալիքներ՝
* *Canal+ Jaune* (Դեղին) - ներկայում *Canal+ Cinéma*
* *Canal+ Bleu* (Կապույտ) - ներկայում *Canal+ Décalé*
* *Canal+ Vert* (Կանաչ) - ներկայում *Canal+ Sport*
* *Canal+ 16/9* - ներկայում *Canal+ Hi-Tech*
* *Canal+ Family* - սկսած 2007 թ. հոկտեմբերի 20-ից

## Միջազգային հեռուստաալիքներ
* **Canal+ Spain** - սկսած 1990 թ., բաժանորդական վճարումով եթերային ալիք
* **Canal+ Poland** - արբանյակային ալիք (Cyfra+)
* **Canal+ Scandinavia** - սկսած 1977 թ. վճարովի մալուխային հեռուստաալիք
* **Canal+ Wallonia** - հայտնի է որպես BeTV
* **Canal+ Horizons** - հեռարձակվում է Մերձավոր Արևելքում և Աֆրիկայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Canal+ պաշտոնական կայք
* Canal+ IMDb.com կայքում
* StudioCanal պաշտոնական կայք
* CanalSat պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հեռուստաընկերություններ
Ճ

մինի|ձախից

**Ճ**, **ճ** (անվանում՝ **ճե**), հայկական այբուբենի 19-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «100»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

## Կրկնակ ճ-ով բառեր
* Գոյականներ՝
::::չարա**ճճ**իություն
* Բայեր՝
::::խ**ճճ**վել
* Ածականներ՝
::::ար**ճճ**ագույն
Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ճ». `U+0543`
* փոքրատառ՝ «ճ». `U+0573`
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Մեն (այլ կիրառումներ)

**Մեն**, կարող է վերաբերել՝

## Աշխարհագրություն
* Մեն - նահանգ ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում։
* Մեն - Բրիտանական թագի Թագավորական հողերից է։
* Մեն - գետ Ռուսաստանում, Նիդիբի վտակը։
* Մեն - ծոց Հյուսիսային Ամերիկայում։

## Այլ
* Մ - Հայկական այբուբենի քսաներորդ տառը
Յուլա

**Յուլիտա Ֆաբիշևսկա** (), ծնվ. , Լեհաստան, հայտնի է **Ջուլա** բեմական կեղծանվամբ), լեհ երգչուհի-երգահան։

Երգչուհու առաջին ստուդիական ալբոմը որը կոչվում է «Na krawędzi» թողարկել է 2012 թվականի օգոստոսի 14-ին։

## Պարգևներ
2012 թվականին Ջուլան դառնում է լեհական «Eska Music Awards» մրցանակի դափնեկիր («լավագույն առաջնելույթ» կատեգորիայում)։

## Սկավառակագրություն
* 2012: *[[Na krawędzi]]*
* 2014: *[[180° (альбом)|180°]]*

## Վիդեոնկարահանումներ
* 2012: *Nie zatrzymasz mnie*
* 2012: *Za każdym razem*
* 2013: *Ślad*
* 2014: *Nieśmiertelni*
* 2014: *Będę za Tobą*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական էջը Ֆեյսբուքում

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ երգահաններ
Կատեգորիա:Լեհ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Մարտի 3 ծնունդներ
Մ

մինի|ձախից

**Մ**, **մ** (անունը՝ **մեն**), հայկական այբուբենի 20-րդ տառը։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

## Թվային արժեքը
**Մ** տառի թվային արժեքն է «200»։
[180px|մինի|Մ տառը [Նոր Ջուղայի դպրոցները գրքում]]
## Կրկնակ գրվելու դեպքերը
Կրկնակ **մ**-ով գոյականներից են՝
::::::քի**մմ**աքրում։

## Գործածությունը
[մինի|ձախից|120px|[Երևանի մետրոպոլիտեն|Երևանի մետրոյի լոգոն։]]
* Փոքրատառ **մ**-ով նշանակվում է երկարության մետր չափի միավորը՝ մ։
* Փոքրատառ **մ**-ով նշանակվում է նաև SI համակարգի միլի- նախածանցը, որը նշանակում է՝ «հազարերորդական մաս» (**մմ**, **մգ** և այլն)։
* Մեծատառ **Մ**-ի ոճային պատկերը գործածվում է որպես Երևանի մետրոյի տարբերանշան։
Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Մ». `U+0544`
* փոքրատառ՝ «մ». `U+0574`
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ձ

մինի|ձախից

**Ձ**, **ձ** (անվանում՝ **ձա**), հայկական այբուբենի 17-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «80»։

Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ձ». `U+0541`
* փոքրատառ՝ «ձ». `U+0571`

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Այզենշտադ

**Այզենշտադ** (, , , ), քաղաք Ավստրիայի արևելյան մասում՝ Բուրգենլանդ երկրամասում։ Այն Բուրգենլանդի վարչական կենտրոնն է։ 2007 թ.-ի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 12 367 մարդ, իսկ տարածքը՝ 42,91&nbsp;կմ²։

## Քույր քաղաքներ
*  Բադ Կիսինգեն (Գերմանիա)
*  Կոլմար (Ֆրանսիա)
*  Լիգնանո (Իտալիա)
*  Սանուկի (Ճապոնիա)
*  Շոպրոն (Հունգարիա)
*  Վիեննա (Ավստրիա)

## Ծանոթագրություններ

## Հղում

* Պաշտոնական կայք էջ

Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքներ
Վատիկանի դրոշ

**Վատիկանի դրոշը** ընդունվել է 1929 թ. հունիսի 7-ին։

## Կառուցվածք
Դրոշը պատրաստվել է նախկին դրոշի հիման վրա։ Այն ուղղանկյուն մի պաստառ է, հավասարապես բաժանված 2, հաջորդաբար դեղին և սպիտակ մասերի։ Սպիտակ մասի կենտրոնում երկրի զինանշանն է։

## Նմանատիպ դրոշներ

Պատկեր:Flag of the Papal States (1808-1870).svg|Պապական նահանգի դրոշ (1808-1870) (նախկին դրոշը Վատիկանի)


## Տես նաև
* Վատիկան

## Արտաքին հղումներ
* Վատիկանի դրոշը ''Flags of the World'' կայքում

Կատեգորիա:1929 դրոշներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:Վատիկանի պետական խորհրդանիշեր
Մաննես քոլեջ

մինի|250px|Մաննես Քոլեջի նոր երաժշտության դպրոցը
**Մաննես քոլեջ  - նոր երաժշտական դպրոց** (), կոնսերվատորիա Նյու Յորքում։ Հիմնադրվել է 1916 թ-ին ջութակահար Դեյվիդ Մաննեսի կողմից, ով Նյու Յորքի սիմֆոնիկ նվագախմբի կոնցերտմայստերն էր։ 1989 թ-ին այն մտավ Նյու Յորքի Նոր դպրոց համալսարանների ցանցի մեջ, ինչի արդյունքում էլ 2005 թ-ին փոխեց իր անունը։ Ներկայումս այստեղ սովորում են նյույորքյան էլիտայի 295 ուսանողներ, իսկ նախապատրաստական բաժնում՝ 490 ուսանողներ։ Երկար տարիներ այստեղ դասավանդել է հայտնի կոմպոզիտոր Ջորջե Էնեսկուն։

## Հղում
* Պաշտոնական կայք էջ  

Կատեգորիա:Մանհեթենի մշակույթ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ուսումնական հաստատություններ
Հայերը Շվեդիայում

Հայ-շվեդական առնչությունները սկիզբ են առել վաղ միջնադարից։ Շվեդիայում հայտնաբերված մի շարք հնություններ, շվեդ մասնագետների կարծիքով, Սկանդինավիա են հասել հայկական Պարտավ (Բարդա) քաղաքից (Ուտիքի նահանգ)։
մինի|Հայաստանի դեսպանությունը Ստոկհոլմում
Հայերի բնակեցումը Շվեդիայում տեղի է ունեցել տարերայնորեն. եկել են Ռուսաստանից, Թուրքիայից, Մերձավոր Արևելքից։ Շվեդահայ համայնքը կազմավորվել է 1970-ական թվականներին՝ Լիբանանից, Պաղեստինից, Սիրիայից, Իրանից գաղթած հայերով։ Ներկայումս հայերի թիվը Շվեդիայում մոտ 13 հզ. է, որից 7-8 հզ-ը բնակվում է Ստոկհոլմում և Ուփսալայում։ Հայերի թվի ստվարացմանը զուգընթաց ձևավորվել է համայնքի ազգային կյանքը։

1974 թ-ին Ստոկհոլմում հիմնվել է շվեդահայ անդրանիկ կազմակերպությունը՝ Հայ մշակութային միությունը։ Հետագայում ևս ստեղծվել են հայկական տարբեր ընկերություններ և միություններ (Ուփսալայի հայ մշակութային, Հայ-շվեդական, «Րաֆֆի», «Արարատ» և այլն)։ Գործում են երգչախմբեր, գրական խմբակներ, գեղագիտական դաստիարակության կենտրոններ։ Աշխույժ է հայ առաքելական եկեղեցու գործունեությունը։ Գործում է Հայ Առաքելական մեկ եկեղեցի և մեկ մատուռ։

Շվեդիայում գործող օրենքի համաձայն՝ երկրի ազգային փոքրամասնությունների, այդ թվում և հայերի երեխաներին ընձեռված է պետական դպրոցներում մայրենի լեզու սովորելու հնարավորություն։ Կան նաև մշակութային միություններին կից գործող շաբաթօրյա դպրոցներ։
1910–20-ական թվականներին Շվեդիայում լույս են տեսել Հայկական հարցին և Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված տասնյակ հրատարակություններ։ 2010 թ-ին Շվեդիայի խորհրդարանը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը։ 
Շվեդ ճանաչված կինոռեժիսոր Փ. Հոլմքվիաթը նկարահանել է «Վերադարձ դեպի Արարատ» վավերագրական կինոնկարը։

## Տես նաև
*Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (Շվեդիա)

շ
Գողթ (գյուղ)

**Գողթ** (Գողոթ (13-րդ դար)), գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզի հարավում, մարզկենտրոնից 68 կմ հարավ-արևելք, Գեղամա լեռնաշղթայի Գեղասար գագաթի հարավային ստորոտին, Գողթ գետի աջափնյակում։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1500-1700 մ բարձրության վրա։

1940-1950 թվականներին Գողթին են միացել և սրա թաղերը դարձել Ներքին և Վերին Գողթ գյուղերը։

## Բնակչություն
Գյուղի նախնիները գաղթել են Բայազետի գյուղերից 1829-1830 թվականներին։

Գողթի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և պտղաբուծությամբ։ Հիմնական ուղղություններից է նաև անասնապահությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի մոտ են գտնվում «Հավուց թառ» վանքի ավերակները, Գեղարդի վանքը և Պորտիք գյուղատեղին։ Պահպանվել են խաչքարեր և մատուռներ։ Գեղարդի վանքը համարվում է գյուղի ամենաակտիվ զբոսաշրջային ուղղություններից մեկը։

## Տես նաև
* Գողթի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի տեսարժան վայրեր
Հայերը Մոլդովայում

Մոլդովայի տարածքում հայերը հաստատվել են դեռևս միջնադարում։ Նրանք այստեղ են գաղթել Ղրիմից։ 1401 թ-ին Սուչավայում հիմնվել է հայկական եպիսկոպոսություն։ Հայերը բնակվել են Սորոկի, Բենդերի, Քիշնև, Կաուշանի, Աքքերման քաղաքներում, ավելի ուշ՝ 1792 թ-ին, նրանք հիմնել են Գրիգորիուպոլիսը։ Մոլդովայի հայ գաղութն օգտվել է արտոնություններից. ունևոր դասին իրավունք է տրվել զբաղեցնելու պետական պաշտոններ, կրելու ազնվականական տիտղոսներ։ Մոլդովայում հայտնի հայ գործիչներ են եղել Մանուկ բեյ Միրզայանը. նա է հիմնել Հնչեշտ (հետագայում՝ Կոտովսկ) քաղաքը, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ապա՝ Բեսարաբիայի հայոց թեմի առաջնորդ, հետագայում՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Ներսես Աշտարակեցին, մեծանուն ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու եղբայր, հայտնի հոգևորական Գաբրիել արքեպիսկոպոս Այվազյանը, բանաստեղծ, մանկավարժ Հարություն Ալամդարյանը և շատ ուրիշներ։ 
Հայ համայնքը վերածնունդ է ապրում 1990-ական թվականների սկզբից։ Ներկայումս Մոլդովայում բնակվում է մոտ 9-12 հզ. հայ, ովքեր ակտիվ մասնակցություն ունեն հանրապետության տնտեսական ու մշակութային կյանքին։ Հայերը բնակվում են Քիշնև, Բելցի, Բենդերի և այլ քաղաքներում։ Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետությունում հայերը կազմում են 1.000 մարդ հիմնական Տիրասպոլում և այլ քաղաքներում։ Մոլդովայում գործում է հայկական 4 եկեղեցի, դպրոցներ, հայ մշակույթի Անի կենտրոնը, որի նպատակը հայկական ավանդույթների և տարածքի հայկական ճարտարապետական հուշարձանների պահպանությունն է։

## Տես նաև

* Հայերը Ռումինիայում

մ
Վրեժ Իսրայելյան

**Վրեժ Սաղաթելի Իսրայելյան** (ապրիլի 2, 1949, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 14, 2013, Երևան, Հայաստան), հայ արձակագիր, դրամատուրգ։ ՀԳՄ Դերենիկ Դեմիրճյանի անվան մրցանակի դափնեկիր (2010, «Տոնապետ» գրքի համար)։

## Կենսագրություն և աշխատանքներ
1971 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժինը։ 1971-1978 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի երիտասարդական հաղորդումների խմբագրությունում որպես խմբագիր և ավագ խմբագիր։

1979-1981 թթ. գրական աշխատող էր «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթում։ 1982-1990 թթ. «Սովետական Հայաստան», ապա «Վերածնված Հայաստան» ամսագրի սփյուռքի բաժնի վարիչն էր։ 1990-1991 թթ. խմբագրել է «Երկիր Ավետյաց» շաբաթաթերթը։ 1993-1999-ին՝ ՀՀ ՊՆ «Հայ զինվոր» պաշտոնաթերթի խմբագիր, 1999-2009 թթ. եղել է ՊՆ լրատվության և քարոզչության վարչության պետ, 2010-2012 թթ. «Նաիրի» հրատարակչության տնօրեն։

Վրեժ Իսրայելյանի առաջին պատմվածքները տպագրվել են «Գարուն» ամսագրում։ 1978 թվականին արժանացել է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի «Տարվա լավագույն ստեղծագործության համար» մրցանակին։ ՀԳՄ Դերենիկ Դեմիրճյանի անվան մրցանակի դափնեկիր (2010, «Տոնապետ» գրքի համար)

## Գործեր
Նրա «Միայն մի անգամ» պատմվածքը տպագրվել է «Դրուժբա նարոդով» ամսագրի 1982 թվականի հոկտեմբերի համարում։ 1986 թվականի փետրվարին Երևանի հեռուստատեսությամբ ներկայացվել է նրա «Չնվաճված աշխարհամաս» պիեսը։ Հեղինակել է Արցախյան պատերազմին նվիրված վավերագրական կինոսցենարներ («Մահից առաջ և հետո», «Երկրապահը և քաղաքականությունը», «Այսպես դարձանք երկրապահ», «Մահապարտներ», «Քայլ», «Առաջին գիծ», «Անդրանիկ» և այլն)։

### Գրքեր
*Մեկին գումարած մեկ (պատմվածքներ), Երևան, 1982, 148 էջ։
*Չնվաճված աշխարհամաս (պատմվածքներ և պիես), Երևան, 1990, 196 էջ։
*Վաղ, թե ուշ (պատմվածքների ժողովածու), Երևան, 2005, 217 էջ։
*Տոնապետ (պատմվածքներ, պիես), Երևան, 2010, 248 էջ։
*Եվ ձին իր հեծյալին ասաց…: Կարդացեք՝ մեծերը փոքրերի համար, փոքրերը՝ մեծերի (պատմվածքներ), Երևան, 2013, 80 էջ։
*Վաղ, թե ուշ (պատմվածքների ընտրանի), Երևան, 2014, 464 էջ։

Ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, վրացերեն, արաբերեն, ուկրաիներեն և այլ լեզուներով։

## Պարգևներ
ՀՀ նախագահի կողմից արժանացել է Մարտական ծառայության և Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 2-րդ աստիճանի շքանշանների, Վազգեն Սարգսյան, Անդրանիկ Օզանյան, Գարեգին Նժդեհ, Մարշալ Բաղրամյան և այլ մեդալների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Ղազախստանի դրոշ

**Ղազախստանի դրոշ**, Ղազախստանի պետական խորհրդանիշերից մեկը։ Ընդունվել է 1992 թվականին։

## Կառուցվածք
Դրոշի կենտրոնում արեգակն է երեսուներկու շողերով։ Ներքևում թևատարած արծիվն է։ Դրոշի աջակողմյան մասում պատկերված է ուղղահայաց ղազախական զարդանախշ։ Դրոշի նախագծի հեղինակն է Շաքեն Նիյազբեկովը։

## Պատմական դրոշներ

Պատկեր:Kazakh Khanate.svg|Ղազախական Խանության դրոշը
Պատկեր:Proposed Flag of the Alash Autonomy.svg|Ալաշ ինքնավարության դրոշը
Պատկեր:Flag of The Kazakh Autonomous Socialist Soviet Republic (1920-36).svg|Ղազախստանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն դրոշը 1920 - 1936
Պատկեր:Flag_of_Kazakh_SSR_(1937-1940).svg|Ղազախստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության դրոշը 1937 - 1940
Պատկեր:Qazaq SSR 40-53.svg|Ղազախստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության դրոշը 1940 - 1953
Պատկեր:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ղազախստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության դրոշը 1953 - 1991


## Տես նաև
* Ղազախստան

## Արտաքին հղումներ
* Ղազախստանի դրոշը ''Flags of the World'' կայքում

Կատեգորիա:1992 դրոշներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի պետական խորհրդանիշեր
Յուրի Վարդանով

**Յուրի Պավելի Վարդանով (Վարդանյան)** (, ), ռուսաստանյան եբրայագետ և սեմագետ, Ռուսաստանի ազգային գրադարանի Ասիայի և Աֆրիկայի երկրների լեզուներով գրականության բաժնի վարիչ, Սանկտ Պետերբուրգի Պետական համալսարանի դասախոս, լեզվաբանական գիտությունների թեկնածու։

Ավարտել է Լենինգրադի համալսարանը, ինչպես նաև Ռուսաստանի ազգային գրադարանին կից Գրադարանավարների բարձրագույն դասընթացները։ Աշխատում է Ռուսաստանի ազգային գրադարանում 1980 թվականից։ «Սանկտ Պետերբուրգ − Իսրայել» միության անդամ։

## Հրապարակումներ
Ունի ավելի քան 30 հրապարակում, որոնցից ամենանշանավորներն են.
* Происхождение семитских названий металлов (Մետաղների սեմական անվանուների ծագումը) // Древний Восток, Ереван, № 4, 1983. С.83-98
* Из истории крупнейших eврейских типографий г. Вильны второй половины XIX в.: Типография-издательство Ромм / Исторические судьбы евреев в России и СССР: Начало диалога: Сб. статей // Отв. ред. И. Крупник. М.,1992. С. 223 −231. (Сер. Нов. евр. биб-ка; № 1)
* Труды по семитскому языкознанию в библиотекe акад. И. Ю. Крачковского // Вост. сб., № 5. СПб, 1993. С. 12-36.
* Еврейские палеотипы Российской национальной библиотеки: Науч. описание. СПб, 1996. 166 с.
* Кн. Исхода, кн. Иисуса Навина (Пер. с древнеевр.) // Ю.Вартанов, А.Островский. Библейская метаистория: Семиотика чисел в Еврейской Библии. New York: Edwin Mellen Press, 2000. С. 481—648.
* Книга Судей Израилевых (Шофетим) История Шимшона (Гл. 13-16) / Пер. с иврита Ю. П. Вартанова; Вступ. ст. А. Б. Островского // Восток=Oriens, Спб, 2002, № 4. С. 115—125 [собств. пер. и примеч. — с.119-125].
* Сравнительные грамматики и словари семитских языков Библии в Европе XVI в. // «Bibliotheca Biblica», СПб, 2008. С.

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Ռուսաստանի Ազգային Գրադարանի կայքում 

Կատեգորիա:Սեմագետներ
Կատեգորիա:Եբրայագետներ
Կատեգորիա:Գրադարանավարներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Ուիլթ Չեմբեռլեն

**Ուիլթոն Նորման «Ուիլթ» Չեմբեռլեն** (, ), ամերիկացի բասկետբոլիստ։ Հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Ֆիլադելֆիա Ուորիորս» (ավելի ուշ՝ «Սան Ֆրանցիսկո», այժմ՝ «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորս»), «Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերս» և «Լոս Անջելես Լեյքերս» ակումբներում։ Մինչև NBA-ին միանալը, Չեմբեռլենը 1 տարի անցկացրել է «Հառլեմ Գլոբթրոթերս» (*Հառլեմյան ճանապարհորդներ*) ցուցադրական բասկետբոլային ակումբում։ Խաղացել է կենտրոնականի դիրքում և լայնորեն համարվում է բոլոր ժամանակների մեծագույն և ամենահուժկու կենտրոնականներից մեկը։
 
Չեմբեռլենը միավորների, անդրադարձների և տոկունության կատեգորիաներում իր հաշվին ունի բազմաթիվ NBA-յան ռեկորդներ. համարվում է միակ բասկետբոլիստն NBA-ի պատմության մեջ, ով մեկ խաղում իր հաշվին գրանցել է 100 միավոր (միջին հաշվով մեկ խաղաշրջանում 40-ից ավելի մ/խ), բացի այդ ունի նաև 7 միավորային, 9 նետման արդյունավետության և 11 անդրադարձային ռեկորդներ՝ ակտիվ ժամանակաշրջանի մրցաշրջաններից մեկում լինելով առաջատարը կատարած անդրադրձների մեջ։ Ռեկորդային 9 անգամ ունեցել է «30 և ավելի միավոր» և «20 և ավելի անդրադարձ մեկ խաղում» միջին ցուցանիշները։

Պրոֆեսիոնալ կարիերայում Չեմբեռլենը 2 անգամ դարձել է NBA-ի չեմպիոն, 4 անգամ վաստակել կանոնավոր առաջնության MVP-ի տիտղոսը, «NBA-ի տարվա նորեկ» մրցանակը, 1 անգամ՝ NBA-ի գերեզրափակչի MVP մրցանակը, ինչպես նաև 13 անգամ մասնակցել է *NBA-ի Բոլոր աստղերի խաղին*, 10 անգամ ճանաչվել է «All-NBA առաջին և երկրորդ թիմ» խորհրդանշական հավաքականի անդամ։

Պրոֆեսիոնալ կարիերան 1973 թվականին ավարտելուց հետո 5 տարի անց ներկայացվել է Նեյսմիթի անվան բասկետբոլի փառքի սրահ, 1980 թվականին հանդես է եկել NBA-ի 35-ամյակին նվիրված հատուկ աստղային թիմում և վերջապես 1996 թվականին հռչակվել է NBA-ի պատմության 50 մեծագույն խաղացողներից մեկը։

Բասկետբոլային կարիերայից հեռանալուց հետո Չեմբեռլենն սկսում է զբաղվել վոլեյբոլով և նույնիսկ որոշ ժամանակով ստանձնում է չափազանց կարճ կյանք ունեցած Վոլեյբոլի միջազգային ասոցիացիայի (*International Volleyball Association*) նախագահի պաշտոնը՝ հետագայում դառնալով կազմակերպության փառքի սրահի անդամ՝ կատարած շոշափելի ներդրումների համար։ 1984 թվականին հանդես է եկել «Կոնան ավերիչը» ֆիլմում (գլխ. դերում՝ Առնոլդ Շվարցենեգեր)։

Մահացել է 1999 թվականին՝ սրտանոթային անբավարարությունից։

## NBA կարիերայի ցուցանիշներ

### Ամենամյա մրցաշրջան

### Փլեյ Օֆ

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ
* NBA-ի պատմության լավագույն 50 դիպուկահարների ցանկ
* 30000 և ավելի միավոր հավաքած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Արտաքին հղումներ

* Կանզասի համալսարան. տղամարդկանց բասկետբոլ 
* Ուիլթ Չեմբեռլենի NBA-յան կարիերայի ամփոփում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1936 ծնունդներ
Կատեգորիա:1999 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի բասկետբոլիստներ
Գանձագին

**Գանձագին**, հողատիրության ուրույն ձև Հին Հայաստանում։

## Պատմություն
Գանձագին հողերը մասնավոր էին՝ ենթակա առուվաճառքի։ Գնման շնորհիվ իշխաններն ու եկեղեցին ավելացնում էին իրենց կալվածքները։ Ժառանգական նախարարական խոշոր հողատիրության աճի հետևանքով թագավորական հողատիրությունը կրճատվում և աստիճանաբար ամփոփվում էր հայոց թագավորին պատկանող տարածքի՝ Միջնաշխարհում գտնվող ոստանի սահմաններում։

## Տես նաև
* Պարգևական
* Հայրենիք (հողատիրության ձև)

## Արտաքին հղում
* «Համեմատական իրավաբանություն» (Vergleichende Rechtswissenschaft) 

Կատեգորիա:Հայաստանի սեփականության իրավունք
Արեգակի խավարում

[մինի|աջից|[1999 թվականի օգոստոսի 11-ի արեգակնային խավարումը]]
մինի|աջից
**Արեգակի խավարում**, տիեզերական երևույթ է, երբ Լուսինն անցնում է Երկրի և Արեգակի արանքով՝ մասամբ կամ ամբողջությամբ ծածկելով Արեգակի սկավառակը երկրային դիտորդի համար։ Կախված Երկրի նկատմամբ իր դիրքից և Երկրից ունեցած հեռավորությունից՝ Լուսինը կարող է ծածկել Արեգակն ամբողջությամբ (լրիվ խավարում) կամ դրա մի մասը միայն (մասնակի խավարում)։ Լինում են նաև օղակաձև և հիբրիդ խավարումներ։ Հիբրիդ խավարում շատ հազվադեպ է դիտվում, երբ երկրագնդի որոշ մասում լրիվ, որոշ մասում օղակաձև խավարում է դիտվում։
thumb|Լուսնի ստվերը Երկրի մակերեսին

## Մեծագույն արեգակնային խավարում ԱՄՆ-ում
Հյուսիսային Ամերիկայում 2017 թվականի օգոստոսի 21-ին, երկուշաբթի օրը բացառիկ աստղագիտական իրադարձություն էր Արեգակի լրիվ խավարումը, որը եղել է ամբողջ Միացյալ Նահանգներում, Արևմտյան ափից մինչև Արևելյան ափ։ Այն սկսվել է Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիս արևմտյան ափից, անցնել է Օրեգոն, Այդահո, Վայոմինգ, Նեբրասկա, Կանզաս, Միսսուրի, Իլինոյս, Կենտուկի, Թենեսի, Հյուսիսային Կարոլինա, Ջորջիա ԱՄՆ նահանգներով և ավարտվել է Հարավային Կարոլինա նահանգում։ Տևել է մի քանի վայրկյանից մինչև 2 րոպե 44 վայրկյան։ Ըստ Միացյալ Նահանգների ռազմածովային աստղադիտարանի տվյալների սա Արեգակի խավարման ամենաերկար տևողությունն է։ Այն կդիտվի Հարավային Իլինոյիսի Շոնի ազգային անտառում (Shawnee National Forest)։

## Արեգակի խավարումների աստղագիտական դասակարգում
մինի|Արեգակի լրիվ և օղակաձև խավարման մեխանիզմը
Աստղագիտական դասակարգմամբ, եթե Երկրի վրա գոնե մի վայրում դիտվել է լրիվ խավարում, ապա խավարումը կոչվում է լրիվ։ Եթե դիտվել է միայն մասնակի խավարում, ապա խավարումը կոչվում է մասնակի։ Եթե դիտորդը գտնվում է Լուսնի ստվերում, նա դիտում է լրիվ խավարում, կիսաստվերում գտնվելու դեպքում դիտում է մասնակի խավարում։ Մասնակի և լրիվ խավարումներից բացի կան նաև օղակաձև խավարումներ։ Օղակաձև խավարումը տեղի է ունենում այն դեպքում,երբ Լուսինը գտնվում է ավելի հեռու, քան լրիվ խավարման ժամանակ, և ստվերի կոնը անցնում է Երկրի մակերևույթի վրայով և չի հասնում Երկրին։

## Արեգակի խավարման ժամանակ կատարվող երևույթներ
* Ստվերային ալիքներ
* Ադամանդե օղակ
* Սերպադիվ ստվերներ
* Մթնոլորտի ջերմաստիճանի իջեցում

## Տես նաև
* Խավարում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
*
*

## Արտաքին հղումներ
*NASA Eclipse Web Site, with information on future eclipses and eye safety information

Կատեգորիա:Աստղագիտական երևույթներ
Կատեգորիա:Արեգակ
Կատեգորիա:Լուսին
Կատեգորիա:Խավարումներ
Իռլանդացի ճանապարհորդներ

**Իռլանդացի ճանապարհորդներ** կամ **իռլանդացի դեգերողներ** ), **շելտա** (), քոչվոր էթնիկ խումբ, ենթադրվում է իռլանդական ծագմամբ։ Բնակվում են Իռլանդիայում, Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ–ում։ Ինքնաանվանումը «փեյվի» (*Pavee*), անվանում են նաև իռլանդական գնչուներ։

Կատեգորիա:Քոչվորներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի ազգեր
Մատանիների տիրակալը։ Թագավորի վերադարձը

**«Մատանիների տիրակալը։ Թագավորի վերադարձը» **() ռեժիսոր Փիթեր Ջեքսոնի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Էլայջա Վուդը, Վիգո Մորտենսենը, Շոն Էսթինը, Իեն Մակկելլենը, Օրլանդո Բլումը, Դոմինիկ Մոնահենը, Բիլի Բոյդը, Էնդի Սերկիսը, Միրանդա Օթոն, Լիվ Թայլերը։

Ամենատիրակալ Մատանու մասին պատմող երրորդ ֆիլմն է, որը պատմում է Մեջերկիրը փրկելու հանձն առած հերոսների մասին։ Սև ուժերի տիրակալ Սաուրոնը իր մեծաթիվ բանակն ուղարկում է Վերջին Հույսի ամրոցի՝ Մինաս-Տիրատ պատի մոտ։ Նա արդեն զգում է մոտալուտ հաղթանակը, որը և նրան «կուրացնում» է։ Նա չի կարողանում նկատել երկու փոքրիկ էակներին՝ հոբբիտներին, որոնք մոտենում են Ճակատագրական Լեռին, քանի որ միայն այդտեղ է հնարավոր վերացնել Ամենատիրակալ մատանին։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2003 ֆիլմեր
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մատանիների տիրակալը (ֆիլմաշար)
Կատեգորիա:Միջնադարի թեմատիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Լայն Սինեմայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նորզելանդական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Փիթեր Ջեքսոնի ֆիլմեր
Հոբիթ։ Անսպասելի ճանապարհորդություն

**«Հոբիթ։ Անսպասելի ճանապարհորդություն» **(), ռեժիսոր Փիթեր Ջեքսոնի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Մարտին Ֆրիմանը, Յան Մաքկելենը, Ռիչարդ Արմիտեջը, Ջեյմս Նեսբիթը, Քեն Ստոթը, Քեյթ Բլանշետը, Էլայջա Վուդը, Հյուգո Ուիվինգը, Քրիստոֆեր Լին, Էնդի Սերկիսը։

Ֆիլմը սյուժեի հիմքում ընկած է անգլիացի գրող Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի «Հոբիթ կամ գնալն ու գալը» վեպը։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է հոբիթ Բիլբո Բեգինսի (անգլերեն`*Bilbo Baggins*) ճանապարհորդության մասին, ով մասնակից է դառնում մի մեծ արշավի, որի նպատակն էր վիշապ Սմաուգի (անգլերեն`*Smaug*) ճանկերից ետ գրավել թզուկների Էրեբոր թագավորության գանձերը։ Շատ պատահաբար հոբիթների հետ կարողանում է հաղորդակցվել հրաշագործ Գենդալվ Մոխրագույնը (անգլերեն`*Gandalf the Grey*)։ Այսպիսով Բիլբոն տասներեք հոգու հետ ընդգրկվում է մի ջոկատում, որը գլխավորում էր լեգենդար ռազմիկ Թորին Կաղնեվահանը (անգլերեն` *Thorin II Oakenshield*)։ Նրանց ուղին անցնում է Վայրենի Տարածքի (անգլերեն`*Wilderland*) դավաճան հողերով, որտեղ բնակվում են գոբլիններ և օրկեր, արյունարբու վարգեր (անգլերեն`*Wargs*) և հսկայական սարդեր, մաշկը փոխող մի ազգություն և հրաշագործներ։ Չնայած նրան, որ նրանց ճանապարհը գտնվում էր Միայնակ Լեռան (անգլերեն`*Lonely Mountain*) արևելքի պարապուտներում, հոբիթն ու իր ընկերներն ստիպված եղան լեռան մոտ հասնել գոբլինների թունելներով։ Այդտեղ Բիլբոն հանդիպում է մի արարածի, ով հավերժ փոխում է նրա կյանքը։ Այստեղ Բիլբոն կարողանում է հայտնաբերել իր մեջ թաքնված քաջությունը և նույնիսկ կարողանում է Գոլումից (անգլերեն`*Gollum*) խլել նրա հրաշագործ մատանին։ Բիլբոն չգիտեր, որ այդ պարզունակ մատանուց է կախված ամբողջ Միջերկրի (անգլերեն`*Middle-earth*) հետագա ճակատագիրը։

## Նկարահանումները
Ֆիլմի նկարահանումներն սկսվել են Նոր Զելանդիայում` 2011 թ. մարտի 21-ին, իսկ առաջին ցուցադրությունը կայացավ 2012 թ. նոյեմբերի 28-ին՝ նույնպես Նոր Զելանդիայում, մայրաքաղաք Վելինգտոնում։

Հիմնական նկարահանումների մասին Ֆեյսբուքի իր էջում ռեժիսոր Փիթեր Ջեքսոնը հայտարարել էր 2012 թ. հուլիսի 6-ին։

## Հավաքած գումարը
Աշխարհով մեկ ցուցադրությունների ժամանակ «Անսպասելի ճանապարհորդության» հավաքած գումարը կազմել է $1 միլիարդ 17 միլիոն 3 հազար 568։ Սա բոլոր ժամանակների ֆիլմերի լավագույն 15-րդ ցուցանիշն է։ Բացման շաբաթում հավաքած գումարը կազմել է $222.6 միլիոն։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հոբբիթ։ Անսպասելի ճանապարհորդություն
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Հոբիթ (ֆիլմաշար)
Կատեգորիա:Նյու Լայն Սինեմայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նորզելանդական ֆիլմեր
ՍԻՎԱՄ

**Հայ երիտասարդության մտավոր փոխգործակցության ընկերակցություն, ՀԵՄՓԸ/ՍԻՎԱՄ** (), Մոսկվայում գտնվող հայկական երիտասարդական կազմակերպություն, որը, ըստ կազմակերպության կայքի, նպատակ ունի «միավորել մասնագիտական հաջողությունների հասնելու, մշակութային և հոգևոր հարստացման, հայ ժողովրդի մտավոր ավանդույթների պահպանման և զարգացման, ինչպես նաև Հայրենիքի ու Սփյուռքի միջև կապերի ամրապնդման նպատակներ ունեցող հայ երիտասարդությանը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական կազմակերպություններ
Սպիտակասար

**Սպիտակասար**, *Մեծ Աղդաղ*, լեռնագագաթ Գեղամա լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածում՝ ընկած Հայաստանի Կոտայքի, Արարատի և Գեղարքունիքի մարզերի սահմանագլխին։

Բարձրությունը` 3555 մ, հարաբերական բարձրությունը արևմուտքից ու արևելքից` համապատասխանաբար 250 մ և 450 մ։ Գագաթային մասն առատ է թափանցիկ ու մոխրագույն օբսիդիանով, որից էլ անվանումը։  Սպիտակասարի արևմտյան լանջերից են սկիզբ առնում Գողթ և Ազատ գետերը։ Արևելյան լանջերը մասնատված են խոր հովիտներով և սահմանակից է Լանջաղբյուր գյուղին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Լիզ Սարյան

**Լիզ Սարյան** (, արևմտահայերեն Լիզ Սարեան), ֆրանսահայ նշանավոր երգչուհի։

## Կենսագրություն
Լիզ Սարյանը ծնվել է հայոց Մեծ եղեռնից փրկվածների ընտանիքում։ Երգել սկսել է դեռ մանուկ հասակից՝ փորձելով ընդօրինակել հայկական երգեր երգող մորը։ Սարյանի ձայնագրած երգերից մի քանիսը, ներառյալ "On s'aime"-ը, բեսթսելեր են դարձել Արևմտյան Եվրոպայում։ Հիշատակման արժանի է նաև 1967 թվականին Կաննում նրա մասնակցությունը MIDEM (Marché International du Disque et de l'Edition Musicale)-ին։

Երևանում Լիզ Սարյանի առաջին համերգը տեղի է ունեցել 1984 թվականին, մարզահամերգային համալիրում։ Ջերմ արձագանք են գտել նաև Աիդա Կառվարենցի և Սեդա Ազնավուրի հետ համատեղ նրա տված համերգները։ 2009 թվականին նրանք  Երևանի օպերային թատրոնում, ապա նաև Գյումրիում ու Ստեփանակերտում հանդես են եկել «Քեզ համար, Հայաստա՛ն» համերգային ծրագրով՝ նվիրված Շառլ Ազնավուրի ծննդյան 85-ամյակին։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* *À Bobino*
* *Chansons Arméniennes*
* *Live in America*
### CD
*1998 *Live at Bobino*
*1998 *Live in America*
*2010 *Chansons arméniennes*
*2010 *D'amour et d'Arménie*

### EP
*1965 *La tempête*
*1966 *Dis-moi Mamie*
*1966 *Pourtant je t'aimais*
*1967 *La route qui mène au retour*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Liz Sarian atimusic.am
*Liz Sarian at YouTube 
*Liz Sarian sings with Aida and Seda Aznavours

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ երգչուհիներ
Իշխան (այլ կիրառումներ)

**Իշխան**, կարող է վերաբերել՝

* Իշխան (տիտղոս) - միապետի կամ կառավարչի տիտղոս, տես նաև՝
:* Հայոց իշխան
:* Իշխանաց-իշխան
* Սևանի իշխան - ձկնատեսակ
* Իշխան (անձնանուն) - հայկական անձնանուն
* Իշխան (եկեղեցի) - եկեղեցի Տայքում
* Նիկողայոս Միքայելյան - ազատամարտիկ «Իշխան» կեղծանվամբ
Օրանժ Արմենիա

**«Օրանժ Արմենիա»**, հեռահաղորդակցման նախկին ընկերություն Հայաստանում, ֆրանսիական «Orange S. A.» ընկերության ստորաբաժանում։ Հանդիսացել է Հայաստանում բջջային կապի լիցենզիա ունեցող երեք ընկերություններից մեկը։ Ներկայացրել է բջջային կապի (GSM (3G)), լայնաշերտ ինտերնետի և բջջային հեռուստատեսության ծառայություններ։ Եղել է Հայաստանում առաջին օպերատորը, որը թողարկել է HD Voice տեխնոլոգիան։ Ծածկույթը հասանելի է եղել Հայաստանի տարածքի 95%-ի վրա։ 2014 թվականի դրությամբ ունեցել է շուրջ 501 000 ակտիվ բաժանորդ։

Ունեցել է 3 հեռախոսային կոդ՝ 55, 95 և 41 (միջազգային ֆորմատով +374 55 XXXXXX, +374 95 XXXXXX, +374 41 XXXXXX)։

Ըստ 2012 թվականի ամռանն անցկացված հարցումների՝ ընկերությունը Հայաստանի լավագույն ինտերնետ-պրովայդերների ցանկում զբաղեցնում էր երկրորդ տեղը։

2015 թվականին Յուքոմը ձեռք է բերել Օրանժ ընկերության 100% բաժնետոմսերը՝ այդպիսով դառնալով նաև շարժական կապի ծառայություններ մատուցող օպերատոր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օրանժի պաշտոնական կայք 
* Յուքոմի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2009 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:2016 կազմալուծված ընկերություններ
Կատեգորիա:Բջջային օպերատորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Ինտերնետ պրովայդերներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռահաղորդակցական ընկերություններ
Յ

մինի|ձախից

**Յ**, **յ** (անվանում՝ **յի**), հայկական այբուբենի 21-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «300»։

Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։

Մաշտոցյան շրջանում Յ տառանշանը ուներ հնչյունային արժեք։ Օրինակ այն գրվել է ա-ից ու ո-ից հետո ու արտասանվել է։ Հետագա դարերում դադարել է արտասանվել այդ դիրքում, սակայն շարունակվել է գրվել։

Տառը դասական ուղղագրության մեջ բազմաթիվ շեղումներ է տալիս այլ տառանշանների հետ համեմատ, ինչը և դառնում է առանձին ուսումնասիրության առարկա Արիստակես Գրիչի կողմից գրված «Վերլուծութիւնք բացերեւապէս բազմազան բառից եւ բայից յոգնախումբ շարագրութեամբ» աշխատության մեջ։ **Յ** տառին է վերաբերվում աշխատության 10-րդ կետը։ Աշխատությունը հանդիսանում է հայերեն ուղղագրության բարեփոխման առաջին փորձը։
Մեսրոպյան ուղղագրության մեջ տառասկզբի Յ-ն ժամանակի ընթացքում հնչյունափոխվում է հո-ի։ Գործընթացը սկսվում է 13-րդ դարից ու վերջնականապես ավարտվում 17-18-րդ դարերում։*Գնաց ...ի գիւղն Անապատ, յանկարծակի յիվանդացաւ... (Ագուլեցի, 84):*

Նույնը կատարվում է բառավերջի յ-ի հետ, որը դադարում է հնչել, իսկ այնուհետև նաև սկսում է չգրվել։

Ժամանակակից արևելահայերենում յ-ն բառամիջում գրվում է ա-ից ու ո-ից հետո, եթե դրան հաջորդում է ձայնավոր հնչյուն։

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Յ». `U+0545`
* փոքրատառ՝ «յ». `0575`

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ն

մինի|ձախից

**Ն**, **ն** (անվանում՝ **նու**), հայկական այբուբենի 22-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «400»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

## Կիրառությունը
Մեծատառ **Ն**-ով նշանակվում է ուժի չափման Նյուտոն միավորը։

## Կրկնակ բաղաձայններ

Հայերենի կրկնակ **ն**-ով բառերից են՝
* Գոյականներ`
:::ծ**նն**դատուն
:::ս**նն**դակարգ
:::ս**նն**դարարություն
:::**նն**ջարան
:::**նն**ջասենյակ
:::ֆի**նն**
:::ֆի**նն**ախ (ֆինանսների նախարարություն)
:::շի**նն**որոգում
:::զ**նն**ում
:::ք**նն**ադատություն
:::ք**նն**ություն
* Թվական անուններ`

:::ի**նն**սուն
:::ի**նն**երորդ
:::ի**նն** (ձայնավորներից առաջ, օրինակ` ինն անգամ, ինն ամսական և այլն)։

* Ածականներ`

:::ֆի**նն**ական
:::ի**նն**ամյա

* Հատուկ անուններ`

:::Ա**նն**ա
:::Հա**նն**ովեր
:::Կա**նն**
:::Վիե'''նն'''ա
:::Հովհա**նն**ես
:::Ավիցե'''նն'''ա
:::Մադո'''նն'''ա

## Ուշագրավ փաստ

* Հայերենում կա հինգ հատ **ն** պարունակող գոյական`
:::**ն**ույ**ն**ա**ն**մա**ն**ությու**ն**։
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

Յունիկոդում ներկայացված է`
* մեծատառ՝ «Ն». `U+0546`
* փոքրատառ՝ «ն». `U+0576`
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ո

մինի|ձախից

**Ո**, **ո** (անվանում՝ **վօ**), հայկական այբուբենի 24-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «600»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ո». `U+0548`
* փոքրատառ՝ «ո». `U+0578`

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Չ

մինի|ձախից

**Չ**, **չ** (անվանում՝ **չա**), հայկական այբուբենի 25-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «700»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Չ». ` U+0549`
* փոքրատառ՝ «չ». `U+0579`

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ռազլոգի համայնք

**Ռազլոգ** (), համայնք Բուլղարիայում։ Մտնում է Բլագոևգրադի մարզի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 22&nbsp;237 մարդ (մայիսի 15 2008):

Վարչական կենտրոնը՝ Ռազլոգ քաղաքը։

Համայնքի քմեթը Լյուբեն Պետրով Թաթարսկի։

## Համայնքի կազմը
Համայնքի կազմի մեջ մտնում են հետևյալ բնակավայրերը՝
# Բանյա գյուղ
# Բանսկո զբոսաշրջային կենտրոն
# Բաչևո գյուղ
# Գոդլևո (Բուլղարիա) գյուղ
# Գորնո-Դրագլիշտե գյուղ
# Դոբիրսկո գյուղ
# Դոլնո-Դրագլիշտե գյուղ
# Ելեշնիցա
# Ռազլոգ քաղաք

Համայնքի տարածքում է գտնվում նաև ձմեռային զբոսաշրջության կենտրոն Կուլինոտոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռազլոգ համայնքի պաշտոնական կայք 
* Ռազլոգ համայնքի ինֆորմացիոն կայք 

Կատեգորիա:Բլագոևգրադի մարզի համայնքներ
Աշտանակ

250px|աջից|մինի|հայկական եռոտանի աշտանակ
**Աշտանակ**, լուսատու աղբյուրը պահող, բազմազան հորինվածքներով հարմարանք (մոմակալ, ճրագակալ, ջահակալ և այլն), որը սովորաբար ունենում է երեք ոտք, բուն և դրա ծայրին ձուլված մեկ կամ մի քանի ստեղների վրա ամրացված *ղամբար* (լամբար՝ ջահ, ճրագ, կանթեղ, լապտեր)։ Աշտանակները պատրաստվում են տարբեր մետաղներից (հնում՝ պղնձից, արծաթից), հախճապակուց, կավից, դրվում են սեղանին, տարբեր պատվանդանների վրա, բարձրերը՝ հատակին, և հաճախ ունենում են գեղարվեստական ձևավորում։ Հայաստանում աշտանակներ հայտնաբերվել են Անիի, Ամբերդի և այլ պեղավայրերից։ Օգտագործվել են նաև անուշահոտ յուղեր և խունկ վառելու համար։ Ներսես Շնորհալու մոտ հիշատակվում է «եօթնալոյս աշտանակ»-ը։ Արաբ մատենագիր Իբն Բատուտան վկայում է Երզնկայում պատրաստված աշտանակների մասին, որոնք ունեին երեք ոտք, պղնձե ճրագ, պատրույգը շտկելու մկրատ։ Աշտանակը օգտագործվել է նաև եկեղեցիներում։ Հրեական կրոնական արարողությունների մեջ յոթնաստեղյան աշտանակը կարևոր անոթներից է։

Կատեգորիա:Եկեղեցական իրեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու խորհրդանիշներ
Ս

մինի|ձախից

**Ս**, **ս** (անունը՝ **սէ**), հայկական այբուբենի 29-րդ տառն է։ Թվային արժեքը՝ «2000»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

## Կրկնակ բաղաձայններ

* Հայերենի կրկնակ **ս** ով գոյականներից են՝

::::::երե**սս**րբիչ

* Կրկնակ **ս**-ով բայերից են՝

:::::**սս**կվել
## Ուշագրավ փաստ

Մեծատառ Ս-ն իր տեսքով նման է լատինական այբուբենի մեծատառ U-ին։

## Յունիկոդում

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ս». `U+054D`
* փոքրատառ՝ «ս». ` U+057D`
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Վ

մինի|ձախից

[մինի|200px|ձախից|'''Վ''' տառը [Վիքիպեդիայի լոգոյի վրա
(վերևի ձախ անկյունում)։]]**Վ**, **վ** (անվանում՝ **վեվ**), հայկական այբուբենի 30-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «3000»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Վ նշանագրում ժամանակակից հայերենի *վ* շրթնատամնային շփական ձայնեղ բաղաձայն հնչույթը։ Արևմտահայերենում և գրաբարում որոշ դիրքերում այդ նույն հնչույթն արտահայտվում է նաև ւ-ով։ Վ նշանակել է երեք հազար և երեք հազարերորդ, բյուրի նշանով՝ երեսուն միլիոն։ Արաբական թվանշանների գործածությունից հետո էլ օգտագործվել է որպես քանակական և դասական թվական։ Այժմ օգտագործվում է միայն դասական թվական արժեքով։

## Յունիկոսում
Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ Վ՝ `U+054E`
* փոքրատառ վ՝ ` U+057E`

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

մինի
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Տ

մինի|ձախից

**Տ**, **տ** (անվանում՝ **տյուն**), հայկական այբուբենի 31-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «4000»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

## Կրկնակ բաղաձայններ

Հայերենում կրկնակ **տ**-ով գրվող գոյականներից են՝
:::::պ**տտ**աձող
:::::պ'''տտ'''ահողմ
:::::լուսա'''տտ'''իկ
:::::կ**տտ**ոց
:::::խաղ'''տտ'''նիկ

## Ուշագրավ փաստ

Մեծատառ **Տ** տառն իր ձևով նման է լատիներենի մեծատառ S-ին։
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Տ». `U+054F`
* փոքրատառ՝ «տ». ` U+057F`
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ր

մինի|ձախից

**Ր**, **ր** (անունը՝ **րէ**), հայկական այբուբենի 32-րդ տառն է։ Թվային արժեքն է՝ «5000»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Կրկնակ *ր*-ով գոյականներից են՝
:::::մ'''րր'''իկ
:::::մ'''րր'''կահավ
:::::անդո**րր**
:::::անդո'''րր'''ագիր
:::::տա'''րր'''
:::::օ'''րր'''ան
:::::բե**րր**իություն։
Կրկնակ *ր*-ով տեղանուններից են՝
:::::Անդո'''րր'''ա
:::::Հա**րր**ի 
Կրկնակ *ր*-ով ածականներից են՝
:::::բե**րր**ի

Ր և ռ հնչյունների միջև եղած որոշ տարբերություններ.

• Ր-ն և ռ-ն արևմտահայերենում հնչում են միակերպ. կոշտ ռ-ն փափուկ ր-ի նման

• Ր-ն և ռ-ն արևելահայերենում ունեն իմաստափոխիչ արժեք. բար-բառ
ապար-ապառ
արու- առու։

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ր». `U+0550`
* փոքրատառ՝ «ր». `U+0580`
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ջ

մինի|ձախից

**Ջ**, **ջ** (անվանում՝ **ջէ**), հայկական այբուբենի 27-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «900»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են երկաթագիր, գրչագիր, նոտրգիր, շղագիր տառատեսակները։

## Կիրառությունը
Մեծատառ **Ջջ**-ն գործածվում է էներգիայի Ջոուլ չափի միավորը նշանակելու համար՝ **Ջջ**։

## Կրկնակ բաղաձայններով բառեր
* Կրկնակ **ջ**-ով ածական՝
:::::բ**ջջ**ային (հեռախոս, կապ)
Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ջ». ` U+054B`
* փոքրատառ՝ «ջ». `U+057B`
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ռ

մինի|ձախից

**Ռ**, **ռ** (անվանում՝ **ռա**), հայկական այբուբենի 28-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «1000»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ռ». `U+054C`
* փոքրատառ՝ «ռ». `U+057C`
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ց

մինի|ձախից
**Ց**, **ց** (անունը՝ **ցո**), հայկական այբուբենի 33-րդ տառը։ Թվային արժեքն է՝ «6000»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

## Կրկնակ բաղաձայններ

* Կրկնակ **ց**-ով գոյականներ են՝
:::::**ցց**ապատնեշ
:::::**ցց**վածք
:::::սո**ցց**անց (սոցիալական ցանց)
* Երկու կրկնակ **ց**-ով գոյական՝
:::::սո**ցց**ան**ցց**ի` սոցցանցերում գրանցված, այնտեղ իր գործունեությունն իրականացնող անձնավորություն։
* Կրկնակ **ց**-ով են գրվում նաև իտալերենից փախառնված որոշ գոյականներ`
:::::պի**ցց**ա
:::::պալա**ցց**ո, և այլն։

## Կիրառությունը
* Գործածվում է քաշի **ցենտներ** (=100կգ) միավորը նշանակելու համար` **ց**։
Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ց». `U+0551`
* փոքրատառ՝ «ց». `U+0581`
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ւ

մինի|ձախից

**Ւ**, **ւ** (անունը՝ **ւիւն** (վյուն)), հայկական այբուբենի 34-րդ տառն է։ Թվային արժեքն է 7000։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարին օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդի մեջ ներկայացված է՝
* մեծատառ Ւ՝ `U+0552`
* փոքրատառ ւ՝ `U+0582`

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Փ

մինի|ձախից

**Փ**, **փ** (անվանում՝ **փյուր**), հայկական այբուբենի 35-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «8000»։

Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405 - 406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Փ». `U+0553`
* փոքրատառ՝ «փ». `U+0583`

## Բրայլով ներկայացում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Եւ

**և**, ժամանակակից հայկական այբուբենի 37-րդ տառը։ Հայոց այբուբեն է ներմուծվել միջնադարում **[[ե]]**-ի ու **[[ւ]]**-ի համադրումով, որպես կցագիր այնուհետև սկսել է հանդես գալ որպես մեկ ամբողջություն։ Խորհրդային վերափոխումներից հետո, ստացել է առանձին տառի կարգավիճակ։ Մեծատառ գրվում է «Եվ», «Եւ» և «ԵՎ», «ԵՒ» եթե բառն ամբողջությամբ մեծատառ է գրված։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* [և (ԵՎ, եւ) տառի ուղղագրության կանոններ](https://hy.m.wikibooks.org/wiki/և_(ԵՎ,_եւ)_տառի_ուղղագրության_կանոններ) վիքիգրքերում

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ք

մինի|ձախից

**Ք**, **ք** (անվանում՝ **քէ**), հայկական այբուբենի 36-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «9000»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Ք». `U+0554`
* փոքրատառ՝ «ք». `U+0584`

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Տես նաև

File:Smbat gundestable.jpg|Մեծատառ «Ք» տառը միջնադարյան ձեռագրերում
File:Matenadaran 1.jpg|Մեծատառ «Ք» տառը միջնադարյան ձեռագրերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Քաջառու

**Քաջառու**, *Դարբանդ*, գետ Հայաստանի Արարատի մարզում` Ազատի վտակներից։ Սկիզբ է առնում Գեղասար լեռնագագաթի հարավարևմտյան լանջերի 3100-3300 մ բարձրություններից, հոսում հարավարևմտյան ուղղությամբ ու Գառնի գյուղից 13-15 կմ հարավ-արևելք միախառնվում է Ազատին` ծովի մակարդակից 1675 մ բարձրության վրա։ Ակունքի աշխարհագրական կոորդինատներն են , գետաբերանինը՝ ։ Գետի երկարությունը 15-20 կմ է, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 20-35 կմ²։ Ջրի միջին տարեկան ծախսը 0.5-2.5 մ³/վ է։ Սնումը հիմնականում հալոցքային և ստորերկրյա է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Միլի գետի վտակներ
Պոռնկավարություն

[thumb|right|250px|[Մարոզիան և Թեոդորան]]
**Պոռնկավարություն** (նաև՝ *Անառակների ժամանակաշրջան*, *Անբարոյականների կառավարում*, *Պոռնիկների կառավարում*, , *Սև դար* ), պապության պատմության մի ժամանակաշրջան (10-րդ դարի առաջին կեսը), որը սկսվել է Սերգիուս III-ի գահակալեցումից 904 թվականին և շարունակվել է 60 տարի՝ մինչև Հովհաննես XII պապի մահը 963 թվականին (այլ տվյալներով շարունակվել է 30 տարի, այսինքն մինչև Հովհաննես XI պապի մահը)։

Այդ ժամանակաշրջանում պապերը գտնվել են Թեոֆիլակտների արիստոկրատական զորեղ ընտանիքի ուժգին ազդեցության ներքո, մասնավորապես՝ հռոմեական կոնսուլ և կոմիտ, կոմս Տուսկուլում Թեոֆիլակտի, նրա կնոջ՝ Թեոդորայի և դստեր՝ Մարոզիայի, այնուհետև՝ վերջինիս որդու՝ Սպոլետոյի դուքս Ալբերիք II-ի։ *«...այդ հարուստ, ազդեցիկ ու իշխանատենչ կանայք պապական գահին բազմեցրել են իրենց մտերիմներին, սիրեկաններին, բարեկամներին։ Իրենց դուր չեկած պապերին առանց այլևայլության գահընկեց են արել, հեռացրել ճամփից»*։

Մինչև անգամ կաթոլիկ եկեղեցու պաշտոնական պատմագրությունն է ընդունում, որ վերոնշյալ մի քանի տասնամյակի ընթացքում փոփոխվել են բազմաթիվ պապեր, որոնք նշանակվել ու վերահսկվել են Թոեֆիլակտների կողմից և աչքի են ընկել բարքերի անկումով։

«Պոռնոկրատիա» (, , «պոռնիկների իշխանություն»), հետերոկրատիա («սիրեկանների իշխանություն») և «պոռնկավարություն» () եզրույթները հնարել ու գործածության մեջ են դրել գերմանացի բողոքական աստվածաբանները 19-րդ դարում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Harald Zimmermann: *Papstabsetzungen des Mittelalters.* Böhlau, Graz u. a. 1968.
* Hans Kühner: *Lexikon der Päpste. Kirchengeschichte – Weltgeschichte – Zeitgeschichte von Petrus bis heute.* Wiesbaden 1977.
* Georg Denzler: *Das Papsttum. Geschichte und Gegenwart* (= *Beck’sche Reihe* 2065 *C. H. Beck Wissen*). Beck, München 1997, ISBN 3-406-41865-1.
* Karlheinz Deschner: *Kriminalgeschichte des Christentums. Band 5: 9. und 10. Jahrhundert.* Rowohlt, Reinbek 1997, ISBN 978-3498013042. 
* Peter de Rosa: *Gottes erste Diener. Die dunkle Seite des Papsttums.* Droemer Knaur,  München 2002, ISBN 3426048078.

## Արտաքին հղումներ
* ''Church and Society in a Crisis Age: Tenth and Eleventh Century Europe'' by Harlie Kay Gallatin .
* The Catholic Encyclopedia entry on Liutprand of Cremona

Կատեգորիա:Պապության պատմություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեությունը միջնադարում