Խոջիվանքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

**Խոջիվանքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի էր ներկայիս Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի հայկական Հավլաբար թաղամասի արևելյան կողմում գտնվող Խոջիվանքի գերեզմանատան կենտրոնում։

## Պատմություն
### Հիմնադրում
[280px|մինի|Խոջիվանքի գերեզմանատունը (ետին մասում) և [Հավլաբար հայկական թաղամասը, 1890-ական թվականներ]]
Ըստ եկեղեցու որմերին պահպանված և ժամանակին ընթերցված վիմագիր արձանագրությունների՝ այն 1655 թվականին կառուցել է Աշխարհբեկ Բեհբուդյանը իր կնոջ՝ Լալի և եղբոր՝ Խատի հետ միասին։ Վրաց արքունիքին մատուցված ծառայությունների համար Ա. Բեհբուդյանին կոչում էին Խոջա Բեհբուդ, իսկ նրա կառուցած եկեղեցին էլ սկսեց կոչվել «Խոջիվանք» ու վերածվեց տոհմական (Բեհբուդյանների) գերեզմանատան։

### Նորոգություն
1780 թվականին Բեհբուդյանների ժառանգները իրականացրել են Խոջիվանքի եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքները։

### Նկարագրություն
Խոջիվանքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ներսում թաղվում էին միայն Բեհբուդյան իշխանական տոհմի ներկայացուցիչները։ Հայտնի է, որ 1858 թվականին այնտեղ ամփոփվել է գեներալ Վասիլ Հովսեփի Բեհբութովի մարմինը։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն արևմուտքից կից եղել է սրահ-տապանատուն և Բեհբուդյան ազգատոհմին պատկանող շիրմաքարեր։

## Քանդում

1936-1938 թվականներին Վրաստանի Կենտկոմի նախագահ Լավրենտի Բերիայի հրամանով և Թբիլիսիի քաղաքային իշխանությունների որոշմամբ սկսվեց ինչպես Խոջիվանքի գերեզմանատան, այնպես էլ նրա կենտրոնում կանգնած Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու և մյուս բոլոր մատուռների ու դամբարանների ավերումը։ Ավերվեցին հարյուրավոր ականավոր հայերի գերեզմաններ, հիմքից կործանվեց Բեհբուդյանների կառուցած Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։

Եկեղեցին քանդվեց՝ առանց անհրաժեշտ լուսանկարներ և չափագրումներ կատարելու, իսկ հազարավոր տապանաքարեր, որպես հասարակ շինաքար, օգտագործվեցին Թբիլիսիի ամենատարբեր շինությունների, փողոցների մայթերի, պատերի ու աստիճանների կառուցման մեջ։

## Ուսումնասիրություններ

1936 թվականին, երբ եկեղեցին դեռևս կանգուն էր, հետազոտման ենթարկվեց Վրաստանում հուշարձանների պահպանության գծով տեսուչ՝ Չեյշվիլիի և արվեստի վաստակավոր գործիչ, նկարիչ Գրիգոր Շարբաբչյանի կողմից։ Վերջինս հանգել էր այն եզրակացության, որ պահպանված որմնանկարները 17-րդ դարի գործ են, իսկ հեղինակը եղել է Վախթանգ VI  թագավորի պալատական հայազգի հայտնի նկարիչ Նաղաշ Հովնաթանը։

Եկեղեցու ուսումնասիրությամբ երկար տարիներ զբաղվել է հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը անհատապես և Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի շրջանակներում։

## Պատկերասրահ
 
Խոջիվանքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի - Khojivank Holy Mother of God Armenian Church.jpg|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին և Բեհբությանների իշխանական տոհմի տապանատունը
Khojivank Armenian Pantheon 2.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը, որի կենտրոնում երևում է Սբ. Աստվածածին եկեղեցին, իսկ ձախից առջևում՝ Էջմիածնեցոց Սուրբ Գևորգ եկեղեցին (տեսարան հվ-ամ-ից)
Khojivank Holy Mother of God Armenian Church (Armenian inscription).jpg|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու՝ քարի վրա փորքագրված արձանագրություն 
Excavation near Armenian Pantheon of Tbilisi.JPG|Խոջիվանքի գերեզմանատան տեղում 2002 թ.-ին օծված նորակառույց վրացական Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը


## Տես նաև
* Խոջիվանքի գերեզմանատուն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Khojivank, Samvel Karapetyan, Research on Armenian archiceture foundation, 2019. 

Կատեգորիա:Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)‎
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով