Գրիգոր Գրիգորյան (ֆոլկլորագետ)

**Գրիգոր Արտաշեսի Գրիգորյան ** (), հայ խորհրդային ֆոլկլորագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1960), պրոֆեսոր (1973)։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Գրիգորյան մարտի 15, 1938| մինի|ձախից
Ծնվել է 1913 թվականի հունվարի 13-ին, Քյալարայում (այժմ` Ղուկասավան), Երևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։
1935 - 1939 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում: Մասնակցել է Խորհրդա-ֆիննական պատերազմին (30.11.1939 - 13.03.1940), այնուհետև աշխատել է Երևանի ֆինանսական տեխնիկում՝ որպես տնօրեն: 1947 թ. ավարտել է ՀՍՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրան և պաշտպանել թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Սասունցի Դավիթ» էպոսի արտահայտչական միջոցները» թեմայով՝ ստանալով բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

## Գործունեություն և գիտական աշխատություններ
1939 թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1973 թվականից ղեկավարել է ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտությունների բաժանմունքին կից «Սասունցի Դավիթ» էպոսի խումբը։ Գրել է «Հայ ժողովրդական հերոսական էպոսը» (1960) , «Սովետահայ վիպերգերն ու պատմական երգային բանահյուսությունը» (գիրք 4, 1965), «Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը» (գիրք 1, 1972), «Սասունցի Դավիթ» (1977)։

1951 թ. նա առաջինն է եղել, որ կազմել ու խմբագրել է «Հայ ժողովրդական բանահյուսություն» մեծածավալ քրեստոմատիան՝ զետեղելով բոլոր ժանրերն ու սկզբնաղբյուրները՝ ըստ բանահավաքների գրառած բնօրինակների: 1974 թ. լույս է տեսել այդ քրեստոմատիայի երկրորդ լրամշակված հրատարակությունը:

1952 թ. ՀՍՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի նախագահության որոշմամբ Գր. Գրիգորյանը գործուղվել է Մոսկվա՝ ՍՍՀՄ ԳԱ Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի դոկտորանտուրա: 1956 թ. վերջին դոկտորանտուրան ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում:

1956 թ. կազմել և հրատարակել է «Հատընտիր հայ ժողովրդական բանահյուսության» ժողովածուն, որում անդրադարձել է հայոց հարուստ բանահյուսության կարևոր դրվագներին. առասպելներ (Հայկ ու Բել), hին ժողովրդական վեպ (Արտաշես ու Սաթենիկ), էպոս (Սասունցի Դավիթ), վիպական երգեր, հեքիաթներ, քնարական երգեր, խաղիկներ, առածներ, ասացվածքներ՝ ներառյալ՝ սովետահայ շրջանի բանահյուսական նմուշներ:

1960 թ. լույս է տեսել Գր. Գրիգորյանի «Հայ ժողովրդական հերոսական էպոսը» ուսումնասիրությունը, որի համար նա ստացել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի կոչումը:

Գր. Գրիգորյանն ուսումնասիրել է հայ բանահյուսության կարևորագույն ժանրերից մեկը՝ վիպական երգերը: «Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը» խորագիրը կրող չորսհատորյա այդ աշխատությամբ սկիզբ է դրվել բանահյուսական այդ ժանրի և բուն պատմության փոխհարաբերության և գեղարվեստական առանձնահատկությունների քննությանը: 

Այս շարքից առաջինը 1965 թ. լույս տեսած «Սովետահայ վիպերգերն ու պատմական երգային բանահյուսությունը» աշխատությունն էր, որին հաջորդեց 1972 թ. հրատարակված «Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը. գիրք առաջին Հին շրջան», որը հեղինակի բնորոշմամբ *«ըստ էության գեղարվեստական տարեգրություններ են, ժողովրդի պատմական զարգացման ընթացքի ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրներ»*: 

Իսկ 1981 թվականին լույս է տեսել «Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը. գիրք երկրորդ. Միջնադար IV – XVIII դդ.»: Չորրորդ՝ նոր շրջանին վերաբերող հատորը այս պահին անտիպ է: Հեղինակի ավելի քան տասը տարիների հետազոտական աշխատանքի ամփոփումն է հանդիսացել «Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը. գիրք հինգերորդ. Բնագրեր» խորագրով հատորը, որ լույս է տեսել 1986 թ.: Նախորդ հրատարակությունների հիմնական եզրահանգումները իմի բերող առաջաբանից զատ՝ այն ընդգրկում է 261 ստեղծագործություններ՝ քաղված պատմիչների գործերից, ժամանակագրություններից, ձեռագրերից, բանահյուսական ժողովածուներից, պարբերական մամուլից, ազգագրական և այլ հանդեսներից:

Գիտահետազոտական աշխատանքներին զուգընթաց՝ Գր. Գրիգորյանը երկար տարիներ դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում և Մանկավարժական ինստիտուտում: Գիտամանկավարժական 40–ամյա գործունեության արդյունքում 1967 թ. հրատարակել է «Հայ ժողովրդական բանահյուսություն» ստվարածավալ դասագիրքը, որը բանասիրական ֆակուլտետների ուսանողության համար գրված առաջին դասագիրքն է: Նրանում քննության է առնված և համակարգված է բանահյուսական վիթխարի նյութը, վեր են հանված բանահյուսության և պատմական դարաշրջանների անդրադարձներն ու ժանրային տարբեր դրսևորումները: Դասագիրքը վերահրատարակվել է 1980 թ.: 1969 թ. Գր. Գրիգորյանը լույս է ընծայել «Հայ ժողովրդական բանահյուսություն» գիտական ուսումնասիրությունը: 

### Էպոսի ուսումնասիրություն և աշխատություններ
«Սասունցի Դավիթ» էպոսի առաջին պատումի գրառման 100-ամյակին ընդառաջ Գր. Գրիգորյանն առաջինն է եղել, որ ձեռնարկել է Սասունցի Դավթի նոր պատումների հայտնաբերման ու հավաքման գործը և 1968 թ. «Գարուն» ամսագրում լույս է ընծայել իր գրառած առաջին պատումը: Իսկ ամբողջական, լայնածավալ ժողովածուն, որ հավաքել և հրատարակության են պատրաստել Գրիգոր և Վահագն Գրիգորյանները, լույս է տեսել 1977 թվականին՝ «Սասունցի Դավիթ: Նոր պատումներ» խորագրով: 

1973 թ. ԳԱ ակադեմիայի պրեզիդենտ Վիկտոր Համբարձումյանի ցուցումով և Հայկական ՍՍՀ ԳԱ նախագահության բյուրոյի որոշմամբ հասարակական գիտությունների բաժանմունքին առընթեր ստեղծվել է «Սասունցի Դավիթ էպոսի խումբ»՝ Գր.Գրիգորյանի ղեկավարությամբ: Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի պահանջով խումբը ձեռնամուխ է եղել «Սասունցի Դավիթ» էպոսի ակադեմիական նոր համահավաք բնագրի կազմման գործին:

1983 թ. Գր. Գրիգորյանը նշանակվել է ՀՍՍՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի տնօրենի հրամանով ստեղծված Էպոսագիտական խմբի ղեկավար:

1981 թ. հրատարակել է «Հայ էպոսագիտության պատմությունից» աշխատությունը, որն առաջին փորձն է դարձել համատեղելու հայ էպոսագիտության ավելի քան հարյուրամյա (1873 - 1973) պատմությունը՝ հավաքչական, հրատարակչական և հետազոտական ձեռքբերումների համակողմանի քննությամբ: 

1985 թ. լույս է ընծայել «Էպոսի ժանրային հատկանիշները» ուսումնասիրությունը, որտեղ հարցի պատմության և  ժանրային հատկանիշների մեկնաբանության հետ մեկտեղ՝ Գր. Գրիգորյանը առանձին-առանձին քննության է առել էպոսի պատմականության, դիցաբանության և հերոսականության խնդիրները՝ իբրև Էպոսի ժանրին բնորոշ սինկրետիկ պոետական արտահայտչաձևեր:

1988 թ. հրատարակել է «Սասունցի Դավիթ» էպոսի պոետիկան. Կոմպոզիցիայի հարցեր» աշխատությունը որտեղ քննության են առնվում պոետիկայի բաղադրամասերը, նրանց յուրահատկությունն ու բազմազանությունը: 1989 թ. հրատարակված «Սասունցի Դավիթ» էպոսի զարգացման շրջանները և պատմական շերտերը» աշխատության մեջ համակողմանի քննության է առնված էպոսի ծագման ու ձևավորման, նրա անցած պատմական ճանապարհի ընթացքը:

1991 թ. Գր. Գրիգորյանը հրատարակում է «Հին և միջնադարյան Հայաստանի պատմավիպական հերոսները» ստվարածավալ գիրքը, որի ներածականում և  բաժիններին նախորդող շարադրանքում ներկայացված են դարաշրջանների հասարակական-քաղաքական գլխավոր այն իրադարձությունները, որ մեծապես պայմանավորել են պատմավիպական հերոսների վարքն ու նկարագիրը: Յուրաքանչյուր բաժնում զետեղված են բնագրերի ծավալուն հատվածները՝ սկզբնաղբյուրների մատենագիտական ցանկերով: Հեղինակի բնորոշմամբ՝ *«գրքի ստեղծման սևեռուն նպատակը հերոսական անցյալի վերակենդանացման անհրաժեշտությունն է, քանզի պատմությունը ազգային ոգու պատմությունն է: Պատմության համար պայքարը պայքար է ներկայի ու ապագայի համար»*:

1993 թ. լույս տեսավ «Սասունցի Դավիթ: Համահավաք բնագիր» խորագրով աշխատությունը: Նոր բնագիրը կազմել և խմբագրել էր Գր. Գրիգորյանը՝ Ավետիս Շահսուվարյանի և Արամ Բուդաղյանի հետ համատեղ: Այս համահավաքը՝ էպոսի 1000-ամյակի առիթով հրատարակված առաջին համահավաք բնագրից հետո երկրորդ փորձն էր, որի համար հիմք էին ծառայել 1936, 1944, 1951 թթ. երեք գրքերում հրապարակված 53 պատումից բացի 1977, 1979 թթ. առանձին ժողովածուներով հրատարակված ու բանահյուսական արխիվներում պահպանվող քառասունյոթ պատումները: Գր. Գրիգորյանի բնորոշմամբ՝ *«հենվելով նախորդ համահավաքի վրա, սա մի փորձ է էպոսի կատարյալ համահավաք բնագրի ստեղծման ճանապարհին»*:

### Այլ աշխատանքներ
<small>ՀՍՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ, Ձախից աջ`գրականագետներ Սահակ Բազյան,Արամ Ղանալանյան, Վաչե Պարտիզունի, Գրիգոր Գրիգորյան (գիտ. քարտուղար),Մկրտիչ Մկրյան (տնօրեն),Գառնիկ Ստեփանյան, Էդուարդ Թոփչյան, Ռոզա … (?)</small>| մինի|աջից

Բացի բանահյուսության ուսումնասիրությունները, Գր. Գրիգորյանը հեղինակել է նաև գրականագիտական բազմաթիվ գրախոսականներ և հոդվածներ, որոնցից են 1949-1950 թթ. ՀՀ Գիտությունների ակադեմիայի և Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի համատեղ հրատարակած «Հայ գրականության պատմության» երկհատորյակում Ռափայել Պատկանյանին, Դանիել Վարուժանին, Միսաք Մեծարենցին նվիրված բաժինները, ինչպես նաև 1961 թ. լույս տեսած «Գրական քննադատական ակնարկներ» խորագիրը կրող հոդվածների ժոդովածուն:

## Աշխատությունների ցանկ
* Հայ ժողովրդական բանահյուսություն. Քրեստոմատիա, կազմեց և խմբագրեց՝ Գր. Գրիգորյան, Հայկական ՍՍՌ պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ, Երևան, 1951 թ. 
* Աթաբեկ Խնկոյանի ստեղծագործությունը, Գր. Գրիգորյան ֆիլոլոգիական գիտությունների թեկնածու, Հայկական ՍՍՌ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերության հրատարակչություն, Երևան, 1955 թ. 
* Հայ ժողովրդական հերոսական էպոսը, Գր. Գրիգորյան Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, Հայկական ՍՍՌ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերության հրատարակչություն, Երևան, 1959 թ. 
* Հայ ժողովրդական հերոսական էպոսը, Գր. Գրիգորյան, Հայկական ՍՍՌ գիտությունների ակադեմիա, Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ, Հայկական ՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1960 թ. 
* Գրական – քննադական ակնարկներ, Գր. Գրիգորյան, Հայպետհրատ, Երևան, 1961 թ.
* Սովետահայ վիպերգերն ու պատմական երգային բանահյուսությունը, Գր. Ա. Գրիգորյան, Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիա Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1965 թ.
* Հայ ժողովրդական բանահյուսություն, Գրիգոր Արտաշեսի Գրիգորյան, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1967 թ.
* Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը, գիրք առաջին, հին շրջան, Գր. Ա. Գրիգորյան, Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիա Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1972 թ.
* Հայ բանահյուսության քրեստոմատիա, երկրորդ լրացված և բարեփոխված հրատարակություն, կազմեց և խմբագրեց` Գր. Գրիգորյան, Երևանի պետական համալսարան, Երևանի պետական համալսարանի հրատարակչություն, Երևան, 1974 թ.
* Սասունցի Դավիթ. Նոր պատումներ, հավաքեցին և հրատարակության պատրաստեցին Գրիգոր և Վահագն Գրիգորյանները, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1977 թ. 
* Հայ ժողովրդական բանահյուսություն, երկրորդ վերանայված և լրացված հրատարակություն, Գր. Ա. Գրիգորյան դոկտոր, պրոֆեսոր, թույլատրված է ՀՍՍՀ լուսավորության մինիստրության կողմից որպես ուսումնական ձեռնարկ բուհերի բանասիրական ֆակուլտետների ուսանողների համար, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1980 թ.
* Հայ էպոսագիտության պատմությունից, Գր. Գրիգորյան, ՀՍՍՀ Գրքասերների ընկերություն, Գրքասերի գրադարան, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1981 թ.
* Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը, գիրք երկրորդ, միջնադար, Գր. Ա. Գրիգորյան, Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիա Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1981 թ.
* Էպոսի ժանրային հատկանիշները («Սասունցի Դավիթ» էպոսի նյութի հիման վրա), պրոֆ. Գր. Գրիգորյան, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1985 թ.
* Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը, գիրք հինգերորդ, բնագրեր, Գր. Ա. Գրիգորյան, Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիա Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1986 թ. 
* «Սասունցի Դավիթ» Էպոսի պոետիկան. Կոմպոզիցիայի հարցեր, Գր. Գրիգորյան, ՀՍՍՀ Գրքասերների ընկերություն, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1988 թ.
* Սասունցի Դավիթ. Էպոսի զարգացման շրջանները և պատմական շերտերը, Գր. Գրիգորյան, «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1989 թ.
* Հին և միջնադարյան Հայաստանի պատմավիպական հերոսները, Գրիգորյան Գր. Ա., «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1991 թ. 
* Սասունցի Դավիթ. Համահավաք բնագիր, հյուսեց և խմբագրեց դոկտոր,պրոֆեսոր Գրիգոր Գրիգորյանը, աշխատակցությամբ բան. գիտ. թեկնածուներ Ավետիս Շահսուվարյանի և Արամ Բուդաղյանի, Հայաստանի գիտությունների ակադեմիա Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Հայաստանի ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1993 թ.

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Grigor Grigoryan 1938.jpg|Գրիգոր Գրիգորյան մարտի 15, 1938
Պատկեր:M. Abeghyan institut.jpg|ՀՍՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում
Պատկեր:Grigor Grigoryan.jpg|Գրիգոր Գրիգորյան, 1990 



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ