Լապտերների փառատոն

աջից|մինի|300x300փքս|Մին դինաստիայի լապտերների փառատոնի աշխույժ տեսարան
**Լապտերների փառատոն (****),** հյատնի է նաև որպես **Շան Յուան փառատոն**, **Փոքրիկ նոր տարի**, **Նոր տարվա նախօրե** կամ **Լույսերի փառատոն անուններով**，Չինական ավանդական փառատոն, որը նշվում է ամեն տարի առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը։ Սա լուսնային Ամանորի առաջին լիալուսինն է՝ խորհրդանշելով գարնան գալուստը։ Չինացիներն ավանդաբար ուտում են թանյուան (խաշած բրնձե քաղցր գնդիկներ), վայելում են լապտերների տեսարանը, հանելուկներ են լուծում և միմյանց շնորհավորական ուղերձներ հղում։ Այս փառատոնը ավանդական չինական Նոր տարվա վերջին օրն է և առաջին կարևոր փառատոնը գարնանային տոնից հետո։ Ցին Թան Ցու Յոուն` ով ապրել և ստեղծագործել է Մին դինաստիայի ղեկավարման ժամանակաշրջանում, իր «Երկգլխանի պիոնի լամպի պատմություն» գրքում գրել է։ «Ամեն տարի Լապտերների փառատոնին Մին Ճոուում հինգ գիշեր լապտերներ են վառվում։ Բոլոր խավերի մարդիկ կարող են վայելել այդ տեսարանը»։ Երիտասարդ տղամարդիկ և կանայք դուրս են գալիս՝ դիտելու լապտերները և օգտվելով առիթից՝ ծանոթանալու և հանդիպելու միմյանց, ուստի Հարավարևելյան Ասիայում այն ​​հայտնի է նաև որպես «Չինական Վալենտինի օր»:。

Բուդդայականությունում ավանդույթ կա լամպեր վառել՝ առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը Բուդդային ընծաներ մատուցելու համար։ Դաոսիզմում Լապտերների տոնը Երկնային Մեծ Կայսրի Խուայի ծննդյան օրն է (բանահյուսությունը նրան նույնացնում է որպես Յաո)։ Առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը կոչվում է Լապտերների փառատոն, յոթերորդ լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը՝ Ուրվականների փառատոն, իսկ տասներորդ լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը Ջրային լապտերների փառատոնն է։ Այս տոները, համապատասխանաբար, պատկանում են երեք երկնային պաշտոնյաներին, որոնք կառավարում են երկինքը, երկիրը և ջուրը։ Թան դինաստիայի վերջին օրերին կայսերական արքունիքը Խուային երկրպագելու համար հատուկ արարողություններ է անցկացրել։

## Պատմություն
մինի|292x292փքս|Լապտերների փառատոնը Մին դինաստիայի թագավորական պալատում
Լապտերների փառատոնի ծագման մասին բազմաթիվ վարկածներ կան, որոնք կարելի է գտնել Ցին և Հան դինաստիաների արձանագրություններից։ Ցին դինաստիայի ժամանակաշրջանում կար մի ասացվածք. «Առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը լապտերներ են վառվում՝ երկրպագելու դաոսական Տայ Աստծուն»։ Սկզբնապես կոչվում էր «Շան Յուան», այն օրն էր, երբ ֆերմերներն աղոթում էին լավ բերքի համար, և այն նաև դաոսական Երկնային Աստծո ` Թայի ծննդյան օրն էր։ Մարդիկ ջահեր էին տանում դաշտեր՝ վնասատուներին հեռացնելու համար՝ հույս ունենալով նվազեցնել բերքի վնասը և աղոթել առատ բերքի համար։

Մեկ այլ ավանդույթի համաձայն՝ Հան դինաստիայի կայսր Ուի օրոք, ով հետևեց Միուծիի խորհրդին և Գանկուան պալատում կառուցեց Թայիի սրբավայրը։ Ամենաշքեղ  Թայիի աստվածության զոհաբերության արարողությունը տեղի է ունեցել լուսնային առաջին ամսվա տասնհինգերորդ օրը։ Այն սկսվել է մթնշաղին և տևել է ամբողջ գիշեր։ Լապտերները գիշերվա ընթացքում հաճախ անցնում էին  սրբավայրի վրայով, ինչը հանգեցրեց լուսնային առաջին ամսվա տասնհինգերորդ օրը լապտերներ և գունագեղ զարդարանքներ կախելու ավանդույթին։

Մեկ այլհամոզմունքի համաձայն էլ ՝ Հան դինաստիայի Մին կայսրի օրոք, ով խորապես հավատում էր բուդդայականությանը, նա լսեց Ցայ Մինի խորհուրդը և հրամայեց վառել լամպեր պալատում՝ Բուդդային երկրպագելու համար։ Այդ ժամանակվանից մարդիկ հետևեցին օրինակին և լապտերներ վառեցին Բուդդային երկրպագելու համար։ Արևելյան Հան դինաստիայի վերջին շրջանում  Լապտերների տոնը աստիճանաբար ձևավորվեց որպես փառատոն։

Սոն դինաստիայի սկզբնական տարիներին Լապտերների փառատոնը լիովին ձևավորվեց։ Թան դինաստիայի ժամանակ Լապտերների փառատոնը ծաղկում էր։ Լինի մայրաքաղաքում, թե քաղաքներում ու գյուղերում, ամենուր գունավոր լապտերներ էին կախված։ Մարդիկ լապտերներով էին ձևավորում խառերը, սյուները և այլն։ Քաղաքը լի էր շլացուցիչ լույսերով։ Լապտերների փառատոնը Սոնգ դինաստիայի ժամանակ էլ ավելի հարուստ ու գունեղ էր։ Լապտերների փառատոնի ժամանակ լապտերներ վայելելու ավանդույթը տևել է հինգ օր՝ տարբեր ոճերի լապտերներով։ Լապտերների շուկաներ այցելելը շատ հաճելի էր։ Բանաստեղծ Սին ՈՒկայը գրել է. «Արևելյան քամին գիշերը հազարավոր ծաղիկներ է բաց թողնում երկինք,իսկ աստղերը թափվում են անձրևի պես»։ Նա նկարագրում էր անթիվ լապտերներն ու հրավառությունները Սոնգ դինաստիայի Լապտերների փառատոնի ժամանակ։ Այդ ընթացքում հայտնի դարձավ լապտերի հանելուկները գուշակելու ավանդույթը։ Մարդիկ թղթերի վրա գրում էին տարբեր հանելուկներ ու կպցնում լապտերներին։ Հանելուկները ճիշտ գուշակողները փոքր պարգևներ էին ստանում։ Ժամանցային և ինտելեկտուալ այս խաղերը սիրվեց մարդկանց կողմից և լայն տարածում գտավ։

Մին և Ցին դինաստիաների ժամանակաշրջանում Լապտերների փառատոնը սովորաբար համարվում էր հասարակ մարդկանց կողմից որպես Գարնանային փառատոնի ավարտ, բայց այս ավանդույթը գնալով ավելի բազմազան էր դառնում։ Թանյուան (խաշած բրնձե քաղցր գնդիկներ) ուտելը, լապտերների ցուցադրությունը վայելելը և զվարճանքի շքերթներին մասնակցելը դարձան Լապտերների փառատոնի երեք հիմնական խորհրդանիշերը։ Շքերթները ներառում էին ավանդական արվեստի ներկայացումներ, ինչպիսիք են Կաոցիաոն (փայտե ձողերով քայլող մարդիկ), Խանչուան («ցամաքային նավակ» գյուղական թատերական ներկայացում, որը նմանակում է նավով նավարկությունը) ներկայացումները, վիշապի և առյուծի պարերը, Յանկը (հանրաճանաչ գյուղական ժողովրդական պար) և Թայկըն (թատերական ներկայացում երեխաների կողմից շարժական փայտե բեմի վրա,որը տանում են մեծահասակները)։ Հրավառություն էլ Լապտերների փառատոնի կարևորագույն իրադարձությունն էր։ Լապտերների փառատոնը Մին դինաստիայի օրոք ավելի երկար է տևել։ Առաջին լուսնային ամսվա ութերորդ օրվանից է սկսվել,որը նշանավորում էր Լապտերների տոնի սկիզբը։ Լապտերները վառված էին մնացել մինչև լուսնային առաջին ամսվա տասնյոթերորդ օրվա գիշերը՝ տևելով տասը օր։ Այս երկար տևողությունը խորհրդանշում էր խաղաղությունն ու բարգավաճումը ՝ երգի ու պարի միջոցով՝ դարձնելով այն Չինաստանի պատմության մեջ ամենաերկար լապտերների փառատոնը։ Ցին դինաստիայի ժամանակ Լապտերների փառատոնը տևել է ընդամենը երեք օր, բայց լույսերը վառ ու գեղեցիկ էին, իսկ լապտերներն ավելի նուրբ ու կախարդական, որը ևս գրավիչ էր։ Մին դինաստիայում նույնիսկ թագավորական պալատը կախում էր լապտերներ և հերևում էր ավանդույթներին՝ պալատի ներսում կազմակերպում տարբեր շոուներ։ Մարդիկ հրավառություն էին կազմակերպում, իսկ երեխաները լապտերներ էին տանում։
Պատկեր:明憲宗元宵行樂圖6.jpg|Լապտերների փառատոնը Մին դինաստիայի թագավորական պալատում
Պատկեր:明憲宗元宵行樂圖10.jpg|Ավանդական արվեստի ներկայացում պալատում
Պատկեր:明憲宗元宵行樂圖13.jpg|Պալատում կախված լապտերները և ներկայացումները
Պատկեր:明憲宗元宵行樂圖18.jpg|Վաճառականները պալատում
Պատկեր:明憲宗元宵行樂圖17.jpg|Հրավառությունը և երեխաների խաղալը պալատում
Պատկեր:昇平樂事圖．大花燈1.jpg|Լապտերների ցուցադրություն
Պատկեր:昇平樂事圖．白象花燈1.jpg|Երեխաները լապտերներ են տանում սպիտակ փղերի վրա
Պատկեր:上元燈彩圖1.jpg|Երեխաները կանգնած են լապտերները և վիշապները ձեռքներին, իսկ վաճառականները խաղալիքներ են վաճառում
Պատկեր:昇平樂事圖．鹿燈1.jpg|Երեխաները փայտե ձիեր են վարում և տանում են լապտերները
Պատկեր:昇平樂事圖．鹿燈2.jpg|Երեխան տանում է եղնիկի և նապաստակ տեսքով լապտերները
Պատկեր:慶賞元宵.jpg|Լապտերների փառատոնը Ցին դինաստիայի ժամանակաշրջանում


## Սովորույթներ
մինի|250x250փքս|Լապտերների փառատոնը կոնֆուցիոսի տաճարում
Լապտերների փառատոնի զարգացումն ու սովորույթները տարբեր են՝ պայմանավորված տեղական տարբեր մշակույթներով։ Այնուամենայնիվ, որոշ սովորույթներ նկատվում են բազմաթիվ շրջաններում։

### Լապտերների նշանակություն
Չինական Լապտերների փառատոնը ներկայումս շարունակում է լույսերի հետ կապված սովորույթները, ինչպիսիք են լապտերները դիտելը և լապտերի հանելուկները գուշակելը, որոնք կարելի է տեսնել շատ շրջաններում։ Հարավ-արևմուտքում խարույկ վառելու սովորություն կա։

Հարավային չինական բարբառներում  «燈»(dēng) և  «丁»(dīng) բառերը նման են հնչում։ Հետևաբար, Լապտերների փառատոնի ժամանակ լապտերներ վառելը նշանակում է  «丁»(dīng)՝ ավելացնել, ինչը խորհրդանշում է ընտանիքի անդամների համալրումը։  Լապտերների փառատոնի ժամանակ մարդիկ լապտերներ են կախում, որը նշանակում է «լույս վառել»։ Որոշ տեղերում երեխաները լապտերները ձեռքներին մասնակցում էին հրավառությունաը։

### Ավանդական ժողովրդական տոնակատարություններ
Ժողովրդական տոնակատարությունները առավել շատ տարածված են հյուսիսային շրջաններում։ Այն ներառում է ժաղովրդական տարբեր ներկայացումներ։

### Քայլերթ կամրջի վրայով
մինի|250x250փքս|Կամրջի վրայով քայլերթը Մին դինաստիայի ժամանակաշրջանում
Տարբեր վայրերում պահպանվել է կամրջի վրայով քայլելու ավանդույթը, որը հայտնի է նաև որպես «Կամրջի վրա ոտք դնել», «Անցում բարենպաստ կամրջով», «Հարյուր հիվանդությունների հեռացում» և այլն։ Կամրջով անցնելը աղոթք է առողջության համար։ Գուանտոն նահանգի Ֆոշան քաղաքում այն նկարագրվում է որպես «Առանց անհանգստությունների կամրջի վրայով սահուն անցում», ինչը ենթադրում է, որ անցնելով Տոնծի կամուրջը ՝մարդը առողջ և հանգիստ կլինի։

### Բանջարեղեն գողանալու սովորույթ
Գուանտոնի և Թայվանի գյուղական շրջաններում կա «բանջարեղեն գողանլու» սովորույթը։ Գուանտոնում ՝ ցանկացած բանջարեղեն, իսկ Թայվանում կանաչ սոխ են գողանում։ Չամուսնացած կանայք մասնակցում են այս ավանդույթին Լապտերների փառատոնի գիշերը, հավատալով, որ հաջողված ամուսնություն կունենան։ Թայվանական ասացվածքն ասում է․ «Գողացիր կանաչ սոխը լավ ամուսնու հետ ամուսնանալու համար, բանջարեղեն գողացիր՝ լավ փեսա ունենալու համար»։

### Ծը Կուի երկրպագությունը
Որոշ շրջաններում  Լապտերների փառատոնի ժամանակ մարդիկ երկրպագում են Ծը Կուին (չինական ժողովրդական դիցաբանության մեջ օտար տեղերի աստվածուհի)։

### Սնունդ
մինի|Թանյուան
Թանյուանը Լապտերների փառատոնի հիմանական սնունդն է։ Դրա նախատիպերը Թան դինաստիայի բրիձի ալյուրից պատրաստված խմորե գնդիկներն էին՝ քաղցր կամ մսային միջուկով։ Այս ուտեստը ունեն կլոր ձև, որը խորհրդանշում է լուսինը և ունի լուսինը պաշտելու և գնահատելու իմաստները։

## Տեղական իրավիճակ
Լապտերների փառատոնը չինական հասարակության մեջ բազմադարյան պատմություն ունի և վերածվել է ավանդույթի։ Հիմնական սովորույթներն են ՝ թանյուան ուտելը, լապտերների հանելուկները գուշակերը, լապտերները երկինք բաց թողնելը և այլն։

Որոշ շրջաններում մեծ շուքով է իրականացվում լապտերների փառատռոնը։ Օրինակ՝ Նանծինում և Ծիանսու շրջաններում։ Ամենամեծլապտերների փառատոնը անցկացվում է Չինաստանի Նանծին քաղաքում։ Այն հայտնի է որպես «աշխարհի լավագույն լապտերների փառատոն» անունով։ Նախկինում, Լապտերների տոնի ժամանակ շատ մարդիկ էին հավաքվում տոնելու։  Բայց այն ժամանակ տղամարդիկ և կանայք միմյանց հետ հանդիպելու և զրուցելու շատ հնարավորություններ չունեին։ Այսպիսով, Լապտերների փառատոնը դարձավ սիրահարների հանդիպման հատուկ օր։ Օույան Սիու անունով մի բանաստեղծ բանաստեղծություն է գրել Լապտերների փառատոնի մասին։ Նա ասել է. «Լապտերների փառատոնի ժամանակ ծաղիկների շուկան լուսավորված էր լապտերներով, ինչը ցերեկ էր թվում։ Երբ լուսինը փայլում էր ուռենու վրա, մարդիկ պլանավորում էին հանդիպել մայրամուտից հետո»։ Այդ պատճառով Լապտերների փառատոնը կոչվում է նաև «Չինական Վալենտինի օր»։

### Չինաստանի հյուսիս
մինի|2021 թվականին Լապտերների փառատոնի ժամանակ Պեկինի բնակիչները հերթ են կանգնում Ցիկիկուի Ծին Ֆան խորտիկների խանութի մոտ՝ թանյուան գնելու համար: Լապտերների փառատոնի ժամանակ խանութը մեկ օրում վաճառել է ավելի քան 20,000 կիլոգրամ թանյուան։
Հյուսիսային Չինաստանի շատ վայրերում Լապտերների փառատոնի ժամանակ ուտում են թափահարված Թանյուան։

Չինաստանի հյուսիս-արևելյան շրջանում Լապտերների փառատոնի ժամանակ կա «սառույց գլորելու» սովորույթը, որը չինարենում հնչում է որպես «գլորվող հիվանդություն»։ Մարդիկ դա անում են՝ աղոթելու համար հիվանդությունների վերանալու, և հաջողության ի հայտ գալու համար։ Լապտերների փառատոնից հետո, առաջին ամսվա տասնվեցերորդ օրը, սիբեի ժողովուրդը մոխիր են քսում իրենց դեմքերին։ Նրանք սա անվանում են «Սև քսուքի փառատոն»։ Նրանք դա անում են, որպեսզի խնդրեն «Հինգ հացահատիկի Աստծուն», որ առատ բերք ունենան։

Չինաստանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Լապտերների փառատոնի ժամանակ «սոցիալական կրակ վառելու» սովորույթ կա, որը չինարեն կոչվում է «Նաոշըխուո»։

Չոնցին նահանգի Քայսիէն քաղաքում սովորություն կա, որը կոչվում է «Տուիմա», որը թարգմանաբար նշանակում է «նախատել»։ Լապտերների փառատոնին մարդիկ տնից նստարան են դուրս բերում և նստում դրսում։ Նրանք կարող են ազատորեն կշտամբել նրանց, ում չեն սիրում, իսկ դիմացինը չի կարող հակադարձել։

### Ցզյանսու և Չժեցյան նահանգներ
Չժեցզյան նահանգի Թայճոու շրջանում առաջին լուսնային ամսվա տասնչորսերորդ օրը նշվում է որպես Լապտերների տոն։ Թայճոուում Լապտերների փառատոնի ժամանակ ընդունված է ուտել «գըն», （խիտ կամ թափանցիկ ապուրի տեսակ է)։

Լապտերների փառատոնը Շանհայում նույնպես զարգացման երկար պատմություն ունի։ Դա հիմնականում ներառում է թանյուան ուտելը, լապտերների ցուցադրում և նապաստակի ձևով լապտերներ քաշելու սովորույթը։ Լապտերների փառատոնի ժամանակ Յու Յուան այգին և քաղաքի Աստծո տաճարը այցելելը հայտնի վայր է Շանհայի մարդկանց համար։ Երեխաները քաշում են մեծահասակների կողմից պատրաստված թղթե նապաստակի լապտերները և վազվզում են փողոցներում և ծառուղիներում։

### Հարավային Ֆուծիեն (Միննան)
Միննանում սովորությունն այն է, որ երկու գյուղի երեխաները քարեր են նետում միմյանց վրա։ Ասում են՝ եթե քար չգցեն, գյուղում համաճարակ կլինի։

Խուեյյան կոմսության «Չու» ազգանունով նշանավոր ընտանիքներն ընդհանրապես չեն նշում Լապտերների փառատոնը։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ Միննանի բարբառում «元宵»-ը (yuánxiāo) հնչում է «元消»-ին (yuán xiāo), որը նշանակում է «Յուան դինաստիայի վերջը»։ Արդյունքում նրանք հրաժարվում են տոնել, քանի որ դա ենթադրում է դինաստիայի անկում։

### Յուե Կան Աո (Գուանդուն, Հոնկոնգ և Մակաո)
աջից|մինի|250x250փքս|Հոնկոնգի լապտերների փառատոն
Գուանդուն նահանգի Գուանճոու քաղաքում սովորություն է «վառել լապտերները» լուսնային առաջին ամսվա տասներորդ օրվանից մինչև Լապտերների տոնը։ Լապտերները, հաճախ լոտոսի ծաղիկների տեսքով, կախված են նախնիների սրահների գլխավոր դարպասներից և տաճարների կենտրոնական և կողային հատվածներում։ Լապտերները վառելու գիշերը հարազատներն ու ընկերները հավաքվում են «լապտերային գինի» խմելու։ Առաջին լուսնային ամսվա տասներեքերորդ օրը, որը հայտնի է որպես «լապտերների փորձարկման օր», մարդիկ փորձում են լապտերները Լապտերների փառատոնի համար։ Լուսնային առաջին ամսվա տասնչորսերորդ օրը թաղամասերում տեղադրվում են լապտերների կրպակներ, որտեղ անցկացվում են տոնական ներկայացումների փորձեր, իսկ շուկաներում վաճառվում են թղթե լապտերներ։ Առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը, որը նաև հայտնի է որպես «Յուան Սյաո» կամ «Շան Յուան», ըստ հին սովորույթների, ծեսերն ավելի մշակված են եղել։ Վաղ առավոտից մարդիկ այցելում են տաճարներ՝ աստվածներին երկրպագելու։ Հարուստ անհատները կարող են հովանավորել կրոնական ծեսերը և կազմակերպել խնջույքներ՝ օրհնություն ստանալու համար։ Լապտերների փառատոնի երեկոյան, որը հանդիսանում է Յուանսյաոյի պաշտոնական տոնակատարությունը, մարդիկ աստվածներին նվիրաբերում են թանյուան։ Այնուհետև նրանք թանյուան են բաժանում ընտանիքի անդամներին և ընկերներին, որը հայտնի է որպես «Լապտերների փառատոնի ավարտ»։ Տարեցները  նաև գնում են որոշ լապտերներ՝ երեխաներին փառատոնին տալու համար։ Յուրաքանչյուր թաղամասի Երկրի Աստծո տաճարը նույնպես վառում է լամպերը և անցկացնում կրոնական արարողություններ։ Յուրաքանչյուր թաղամասի բնակիչները միասին միջոցներ են հավաքում աստվածներին երկրպագելու համար։ Այնուհետև նրանք ընծաներ են բաժանում յուրաքանչյուր ընտանիքի։ Լապտերների փառատոնի գիշերը յուրաքանչյուր փողոցի լապտերներն ունեն իրենց յուրահատուկ առանձնահատկությունները, որոնցից ամենահայտնին լոտոսի լապտերներն են։ Ասում են, որ լոտոսի լապտերների տակ ետ ու առաջ քայլող երիտասարդ կանայք կարող են մեծացնել երեխա ունենալու իրենց հնարավորությունները։ Երեխաներ ունենալու հետ կապված մեկ այլ սովորույթ կոչվում է «բանջարեղենի գողություն», որտեղ մարդիկ այդ գիշեր գնում են բանջարանոցներ՝ կանաչ բանջարեղեն։ Այդ գիշեր մեկ այլ սովորություն կոչվում է «սուրբ ճրագ վառել»։ Սա ներառում է փոքրիկ լամպեր վերցնել տաճարից և տանել տուն, որից հետո վերադարձնել դրանք հաջորդ տարի։

Ֆոշան քաղաքում ամեն տարի առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը անցկացվում է Տոնջի կամուրջն անցնելու փառատոնը։ Տեղացիները մի ասացվածք ունեն՝ «Եթե քայլես Տոջի կամրջով, հետագայում խոչընդոտներ չեն լինի»։ Սա աղոթք է նոր տարում խաղաղության և հաջողության համար։ Միջոցառումը գրավում է զբոսաշրջիկների՝ ամբողջ երկրից՝ մասնակցելու այս փառատոնին։ Ի լրումն ավանդական Տոնջի կամուրջն անցնելու քայլերթին և արարողություններին, վերջին տարիներին այս տոնակատարության շնորհիվ մեծ զարգացում է ապրել նաև մշակութային զբոսաշրջությունը։ Տոնակատարության ընթացքում տեղի են ունենում նաև ցուցահանդես վաճառքներ, որի ընթացքում վաճառքի են հանվում մշակութային ժառանգություն համարվող իրեր։

Հույչժոու քաղաքում, առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրվա նախօրեին կամ հենց օրը, Հուիչեն շրջանի Ռուհու քաղաքը անցկացնում է «Վիշապի պարեր» միջոցառումը։ Սա արվում է աղետների կանխարգելման, լավ բախտի և առողջության համար։ Հյուիդոնում վիշապի պարային միջոցառումը տեղի է ունենում լուսնային առաջին ամսվա տասնհինգերորդ օրը, որը նաև հայտնի է որպես «Լապտերների փառատոն»։

Չժոնշան քաղաքում ամեն տարի առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը, որը հանդիսանում է Լապտերների տոնը, անցկացվում է «Չժոնշանի բարեգործական քայլարշավ տասը հազար մարդկանց համար» միջոցառումը։ Առաջին լուսնային ամսվա տասնհինգերորդ օրը կազմակերպվում են շքերթներ և տարբեր միջոցառումներ։ Սա ներառում է «Գթության հուշամեդալների» շնորհանդեսը, որին մասնակցում են շքերթի մոտ 200 թիմեր և ավելի քան 20 կատարողական արվեստի և ժողովրդական արվեստի ներկայացման թիմեր։ Սա Չժոնշանում տեղի ունեցող լայնածավալ բարեգործական միջոցառումներից է։

Հոնկոնգում ամեն տարի Լապտերների փառատոնից առաջ և հետո շրջանային խորհուրդները կամ հատուկ կազմակերպությունները լապտերների փառատոն են կազմակերպում տարբեր թաղամասերի այգիներում կամ հանրային հանգստի վայրերում։ Երեկոյան շատ ընտանիքներ կամ զույգեր նույնպես գնում են լապտերի փառատոնին մասնակցելու՝ վայելելու լապտերների ցուցադրությունը և լուծելու լապտերների հանելուկները։ Սա ստեղծում է ռոմանտիկ մթնոլորտ, որը հիշեցնում է չինական Վալենտինի օրը։ Այնուամենայնիվ, Հոնկոնգի երիտասարդ զույգերը հակված են առաջնահերթություն տալ արևմտյան տոներին, ուստի Լապտերների փառատոնը նրանց համար այնքան կարևոր չէ, որքան Արևմտյան Վալենտինի օրը։ Ընտանեկան ավանդական սովորույթները ներառում են թանյուան ուտելը և նախնիներին հարգանքի տուրք մատուցելը։ Այս օրը նաև ավանդաբար Լուսնային Նոր տարվա վերջին օրն է, ուստի մարդիկ հաճախ մաքրում են իրենց տները, տարին մաքուր սկսելու համար։ Նոր Տարածքների բնիկ գյուղերը նույնպես լապտերներ են վառում Լապտերների փառատոնի ժամանակ։ Այդ գուղերից, ինչպիսիք են Ֆանլինգ Վայը և Կամ Թին Վայը, անց են կացնում ծեսեր ՝ աղոթելու խաղաղության և բարգավաճման համար։

Մակաոյում Մշակութային հարցերի բյուրոն հայտարարեց 2020 թվականի հունիսի 30-ին, որ Լապտերների փառատոնն այժմ պաշտոնապես ճանաչվել է որպես Մակաոյի կարևոր մշակութային ժառանգության մաս։ Որոշ համայնքային խմբեր տոնակատարություններ են կազմակերպում Լապտերների փառատոնի համար։ Օրինակ, կա կառնավալ, որը կոչվում է «Լապտերների փառատոնը *Կան Ճընծուն* տաճարում», որը անցկացվում է Կան Ճընծուն տաճարի դիմաց։ Երկար տարիներ Քաղաքացիական գործերի բյուրոն Լու Լիմ Իեոկ այգում անցկացնում էր լապտերների գնահատանքի երեկո։ 2022 թվականից սկսած Մակաոյում լուսնային ամանորյա հրավառությունն ավելի շքեղ է դարձել։ Ընդամենը մեկ շոուի փոխարեն այժմ երեք շոու կա։ Վերջին շոուն անցկացվում է Լապտերների փառատոնի գիշերը երեկոյան ժամը 21։ 00-ին և տևում է 15 րոպե։ 2023 թվականի փետրվարի 4-ից 5-ը «Եկեք վազենքԱվենիդա դե Ալմեյդա Ռիբեյրոյում» հետիոտնային գոտու փորձնական վազքի ընթացքում, որը համընկավ Լապտերների փառատոնի հետ, միջոցառմանը ավելացվեցին հատուկ տաղավարներ և տոնական ներկայացումներ։ Մի քանի տաղավարներ ցուցադրում էին տոնական լապտերները, որոշ միջոցառումներ էլ կենտրոնացած էին չինական մշակույթը տոնելու և Լապտերների փառատոնը վայելելու վրա։

### Թայվան
մինի|250x250փքս|Թայպեյ քաղաքում լապտերներն ի սկզբանե օգտագործվել են բնակիչների կողմից՝երկինք հաղորդագրություններ ուղարկելու և աղոթելու համար: Ավելի ուշ նրանք հայտնի դարձան որպես «Մանկական լապտերներ» և «Խաղաղության լապտերներ» անուններով, որոնք օգտագործվում էին երեխաների և խաղաղության համար աղոթելու համար:
աջից|մինի|240x240փքս|Լապտերների փառատոնը քամու Աստծո տաճարի դիմաց
Թայվանում Լապտերների փառատոնը հին ժամանակներից կարևոր ավանդական տոն է եղել՝ լուսնային Նոր տարվա, Ցինմինի, Վիշապի նավակների, Ուրվականների և Աշնան փառատոնի հետ միասին։ Լապտերների փառատոնը, որը նաև հայտնի է որպես «Յուանսյաոյի փառատոն», միջոցառում է, որն անցկացվում է չինական Նոր տարուց հետո առաջին լիալուսնի գիշերը։ Այն իրն մեջ ներառում է լապտերներ կրելը և տոնական նախուտեստներ վայելելը, որը կոչվում է «Թանյուան»։ Նախկինում կար համոզմունք, որ չամուսնացած կանայք, ովքեր սոխ կգողանան Լապտերների տոնի գիշերը, հաջողություն կունենան ամուսնանալու մեջ»։ Թայվանական ասացվածքն ասում է․ «Գողացիր կանաչ սոխը լավ ամուսնու հետ ամուսնանալու համար, բանջարեղեն գողացիր՝ լավ փեսա ունենալու համար»։ Նույնիսկ ճապոնական գաղութատիրության ժամանակաշրջանում, երբ կառավարությունն անցավ հունվարի 15-ի արևմտյան օրացույցի ամսաթվի օգտագործմանը, տեղացիները դեռ նշում էին լուսնային Ամանորյա լապտերների փառատոնը։ Հետևաբար, ճապոնական Թայվանի նահանգապետարանը թույլատրեց կազմակերպել լապտերների փառատոն՝ Մենծիայի (ներկայիս Վանխուա շրջան, Թայպեյ) Լունշանի տաճարում։  Այս ավանդույթը շարունակվում է այսօր, և Լունշանի տաճարը դեռ պահպանում է սովորույթը։

Այսօր Թայվանում Լապտերների փառատոնը նշելը վերածվել է մեծ ավանդույթի, որը նշվում է ամբողջ կղզում։ Բացի լապտերների գնահատանքի երեկոյից և խոշոր իրադարձություններից, ինչպիսիք են Թայվանի լապտերների փառատոնը, Թայբեյի լապտերների փառատոնը, Կենտրոնական Թայվանի լապտերների փառատոնը և Կաոհսունգ լապտերների արվեստի փառատոնը, յուրաքանչյուր տարածքի տոնակատարություններն ունեն իրենց յուրահատուկ առանձնահատկությունները։ Օրինակ՝ Պինսի երկնային լապտերների փառատոնը Պինսի թաղամասում,  «Յանշուի հրավառություն» փառատոնը Տայնան քաղաքի Յանշուի շրջանում, հայտնի «Միաոլիի թաքնված վիշապը» Միաոլի կոմսությունում և այլն։ Բացի այդ, Յեհլիուում, Նոր Թայբեյ քաղաքում, կան հատուկ սովորույթներ, ինչպիսիք են «Աստվածային նավահանգիստը մաքրելու» ծեսը և շատ հետաքրքիր մշակութային ավանդույթներ տարբեր վայրերում։

### Մալայզիա և Վանկուվեր, Կանադա
Մալայզիայում տեղի չինական համայնքը նույնպես սովորություն ունի նշելու լապտերների փատռատոնը։ Չամուսնացած տղամարդիկ և կանայք հավաքվում են գետի ափին, Լապտերների փառատոնին, նարինջներ նետում ջրի մեջ և նրանց վրա գրում իրենց անուններն ու կոնտակտային տվյալները՝ հույս ունենալով հանդիպել կողակցի, ում հետ նրանք կարող են քայլել ձեռք ձեռքի տված։ Կանադայի Վանկուվերի Չայնաթաուն քաղաքում Սան Յաթ Սեն այգում անցկացվում է լապտերների ամենամյա փառատոն չինացիների համար։ Լապտերների փառատոնին լինում են ավանդական չինական խորտիկները, լապտերների հանելուկները և այլ ավանդական խաղեր, ինչպես նաև չինական ամանորյա շքերթը և առյուծների պարային ներկայացումները։

### Ճապոնիա
մինի|250x250փքս|Կրակի փառատոն
Ճապոնիայում Լապտերների տոնը կոչվում է «Կոշոգացու»։ Մեյջի դարաշրջանի վերականգնումից հետո այն փոխվեց հունվարի 15-ին՝ ըստ Գրիգորյան օրացույցի, սակայն որոշ շրջաններում ավանդական սովորույթները դեռ պահպանվում են լուսնային օրացույցի տասնհինգերորդ օրը:Սովորույթները ներառում են Ամանորի աստվածներին և նախնիների հոգիներին երկրպագելու, առատ բերքի համար աղոթելու և առավոտյան կարմիր լոբիով շիլա ուտելու ավանդույթը։ Շատ շրջաններում անցկացվում է կրակի փառատոն, որը կոչվում է «Դոնդոյակի»՝ երկրպագելու Ամանորի աստվածներին։

Ճապոնիայի Յամանասի պրեֆեկտուրայում հունվարի 11-ի առավոտյան ֆերմերները արթնանում են և կագամի մոչի (բրնձի թխվածք) և բահեր տանում դաշտեր՝ կատարելով խորհրդանշական հողերի մշակություն։ Նրանք նվիրաբերում են մաքուր բրինձ և գետնի մեջ մտցնում սոճու ճյուղեր, որոնք նախկինում մատուցվել էին տնային սինտոյական զոհասեղանին, որպեսզի երկրպագեն դաշտերի աստվածությանը։ Յամագատա պրեֆեկտուրայում հունվարի 15-ին քսան տարեկան երիտասարդ տղամարդիկ և կանայք հագնվում են բրինձ տնկող աղջիկների պես՝ հագնում են ծղոտե գլխարկներ, գոգնոցներ են կապում և լլինում են ոտաբոբիկ։ Նրանք բրնձի բույսերով զամբյուղներ են կրում և տարբեր տների բակերում բրինձատունկի ցուցադրություններ են կազմակերպում։ Որոշ այլ վայրերում, հունվարի 14-ի երեկոյան, երիտասարդ կանայք ցուցադրում են թե ինչպես են բրինձ տնկում (օգտագործելով ծղոտ կամ լոբի ցողուններ), իսկ երիտասարդ տղամարդիկ մանգաղներով, ձևացնում են, թե բերք են հավաքում։ Էդո ժամանակաշրջանից ի վեր Յամանասի պրեֆեկտուրայի Կոֆու քաղաքում եղել է փառատոն, որը կոչվում է Կոֆու Միչի-նո-Կամի Մացուրի, որտեղ նրանք երկրպագում են Միչի-նո-Կամի աստվածությանը։

Միյագի պրեֆեկտուրայի Սենդայ քաղաքում կրակի փառատոնը, որն անցկացվում է Փոքր Նոր տարվա նախօրեին, կոչվում է «Մացուտակի Մացուրի»։ Ամենամեծ մասշտաբային միջոցառումը տեղի է ունենում Սենդայի Օոսակի Հաչիմանգու տաճարում։ Բացի ամանորյա լապտերը վառելուց և առատ բերքի ու խաղաղության համար աղոթելուց, կա սովորություն, որը կոչվում է «Հադակա-մայրի» կամ «Մերկ այցելություն»։ Հավատացյալները սպիտակ գլխաշորեր են հագնում և միայն «Ֆունդոշի» կոչվող կտորն են փաթաթում իրենց մարմնին։ Նրանք հագնում են սպիտակ տաբի գուլպաներ, իսկ ոտքերին՝ ծղոտե սանդալներ։ Սառցե ջրով թրջվելուց հետո նրանք բերանն են դնում մի թուղթ, ձախ ձեռքով զանգ են բռնում, իսկ աջ ձեռքում լապտեր են տանում, երբ քայլում են կրակի շուրջը։

Ժամանակակից Ճապոնիայում Փոքր Նոր տարվա օրը նշանակված է հասունացման արարողության համար (տղաների համար դա Գենպուկուի արարողությունն է, իսկ աղջիկների համար՝ Շիչիգոսանի արարողությունը), ուստի այն հայտնի է նաև որպես հասունության օր։

#### Ռյուկյու
Օկինավայում Լապտերների փառատոնը սկսվում է առաջին լուսնային ամսվա 14-րդ օրը, որը կոչվում է «Սուգվաչիիգվա» կամ Փոքր Նոր տարի։ Այս օրը մարդիկ ուտում են թթու խոզի միս և քաղցր կարտոֆիլի տորթեր, որոնք կոչվում են «Ումունի»։ Առաջին լուսնային ամսվա 16-րդ օրը, որը հայտնի է որպես «Յուրոկունիչի», հիմնականում նախնիների պաշտամունքի օր է։ Օկինավա կղզու բնակիչները հիմնականում արարողություններ են անցկացնում տանը կամ սրբավայրերում, մինչդեռ Յայամայում մարդիկ մաքրում են գերեզմանները։

### Կորեական թերակղզի
մինի|250x250փքս|Կորեայի լիալուսնի փառատոն
Կորեական թերակղզում Լապտերների փառատոնը կոչվում է նաև «Ջեոնգվուլ Դաեբորեում» կամ պարզապես «Դաեբորեում»։ Մարդիկ տարբեր միջոցառումներ են կազմակերպում, ինչպիսիք են երկաթե կամուրջն անցնելը, դաշտերից հաջողության համար հող գողանալը, ընկույզը կոտրելը, հատուկ տեսակի գինի խմելը, առյուծների պարը և այլն։ Նրանք նաև օգտագործում են լուսնի գույնը և դիրքը գյուղատնտեսական գործունեությունը լավ բերք ստանալու համար կանխատեսելու համար։ Որոշ վայրերում տեղի են ունենում քար նետելու մրցումներ։ Մարդիկ այս փառատոնի ժամանակ ուտում են հատուկ բուժիչ ուտելիքներ և «հինգ հատիկ բրինձ» կոչվող ուտեստ։
Պատկեր:ShijiazhuangLanternFestval.jpg|Լապտերների փառատոն
Պատկեր:Glodok_chap_go_meh_2010.jpg|Ինդոնեզիայի չինական համայնքների լապտերների փառատոնը
Պատկեր:Nagasaki_Shinchi_Chinatown_entrance.jpg|Նագասակի Սինչի չինական թաղամասի մուտքը լուսավորվում է լապտերներով
Պատկեր:Nagasakilantern.jpg|Նագասակիի լապտերների փառատոնը Սինչի չինական թաղամասում


## Հայտնի բանաստեղծություններ
* Չժու Շուժեն (ոմանք ասում են, որ հեղինակը Օույան Սիուն է)  «Շընչածի»

* Սին ՑԻծի «Ամանորյա գիշերը կանաչ նեֆրիտի սեղանի մոտ»

* Լու Ճաոլինի «Լապտերները Տասնհինգերորդ գիշերը »

* Թան Ինի «Լապտերների փառատոնը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամանցի միջոցառումներ
Կատեգորիա:Մարտ ամսվա տոներ
Կատեգորիա:Չինաստանի փառատոներ