Իվան Յումաշև

**Իվան Ստեփանովիչ Յումաշև** (, ), Խորհրդային նավատորմի ղեկավար, Սևծովյան և Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի հրամանատար, ԽՍՀՄ նավատորմի գլխավոր հրամանատար (1947-1951), ԽՍՀՄ նավատորմի նախարար (1950-1951), ծովակալ (31.05.1943): Խորհրդային Միության հերոս (09.14.1945):

## Ծառայություն Հայրենական մեծ պատերազմից առաջ
Երկաթուղու աշխատակցի որդի է։

1910 թվականին հեռացվել է դպրոցի հինգերորդ դասարանից՝ չվճարելու պատճառով։ 15 տարեկանում սկսել է աշխատել (կոշկակար, ապա ցեմենտի արտադրանքի գործարանում բանվոր, Անդրկովկասյան երկաթուղու ադմինիստրացիայի մեսենջեր)։ Հոր մահից հետո մոր հետ տեղափոխվել է հայրենիք՝ Աստրախանի նահանգի Կապուստին Յար գյուղ։ Աշխատել է որպես բանվոր, այնուհետև սկսել է աշխատել իշխանական մարզի կառավարության համար որպես գործավար։

1912 թվականի սեպտեմբերին ընդունվել է Կրոնշտադտի երիտասարդ տղաների դպրոց։ Ծառայել է Բալթյան նավատորմում, նավարկել «Բոգատիր» հածանավով՝ որպես հրշեջ, վարորդ, ապա ստացել ենթասպա կոչումը։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից անմիջապես հետո ընտրվել է Ռևելի հրետանային մարտկոցի նավաստիների կոմիտեի նախագահ։ 1917 թվականի սեպտեմբերին հիվանդության պատճառով զորացրվել է նավատորմից և վերադարձել Կապուստին Յար։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է աղքատների տեղական կոմիտեի նախագահ և գյուղխորհրդի նախագահ։ 1918 թվականի օգոստոսին միացել է ԽՄԿԿ-ին և դարձել կարմիր կամավորական ջոկատի հրամանատար։

1919 թվականի փետրվարին կամավոր միացել է Կարմիր բանակի ռազմածովային ուժերին, 1918-1920 թվականների քաղաքացիական պատերազմի մասնակից՝ Աստրախան-կասպյան և Վոլգա-կասպյան (1919 թվականի հուլիսից) ռազմական նավատորմի նավերով, լինելով գնդացրորդ, ավագ հրաձիգ և մարտկոցի հրամանատար: Կռվել է Վոլգայում և Կասպից ծովում, մասնակցել Աստրախանի պաշտպանությանը։

1920 թվականի օգոստոսից ծառայել է Բալթիկ ծովի ռազմածովային ուժերում․ 1920-1921 թվականներին եղել է Պետրոպավլովսկ ռազմանավի հրետանու հրամանատար, այնուհետև՝ այս նավի հրամանատարի օգնական (1921 թվականին վերանվանվել է Մարատ)։ 1921 թվականի մարտին Կրոնշտադտի ապստամբության ժամանակ ձերբակալվել է ապստամբների կողմից և բանտում մնացել մինչև Կարմիր բանակի կողմից բերդի վրա գրոհի ավարտը։

1924 թվականին մասնակցել է խորհրդային նավատորմի առաջին միջքաղաքային նավարկությանը՝ Արխանգելսկից դեպի Վլադիվոստոկ անցմանը «Վորովսկի» նավով:

Կրթությունը ստացել է ռազմածովային հրամանատարական անձնակազմի հատուկ դասընթացներում (1925), ռազմածովային ակադեմիայի նավերի հրամանատարների մարտավարական դասընթացներում (1932)։

1925 թվականին նա վերադարձել է Բալթիկա, ծառայել է կործանիչներ «Լենին» և «Վոյկովին» և որպես «Մարատ» ռազմանավի հրամանատարի երկրորդ օգնական։

1926 թվականի հուլիսից ծառայել է Սև և Ազովի ծովերի ռազմածովային ուժերում եղել է՝ Կոմինտերնի հածանավի հրամանատարի ավագ օգնական, 1927 թվականի փետրվարից՝ Ձերժինսկի (Կալիակրիա) կործանիչի հրամանատար։ 1932 թվականից՝ «Պրոֆինտերն» հածանավի հրամանատար, 1934 թվականից՝ կործանիչների դիվիզիա, 1935-1937 թվականներին՝ հածանավերի բրիգադ։

ԽՍՀՄ-ում անձնական զինվորական կոչումների ներդրմամբ, ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողովրդական կոմիսարի 1935 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ 2488 հրամանով 1937 թվականի սեպտեմբերից եղել է՝ շտաբի պետ, 1938 թվականի հունվարից՝ Սեւծովյան նավատորմի հրամանատար։ Նավատորմապետ 1-ին աստիճան (04/03/1939)։

## Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ։ Պատերազմ
1939 թվականի մարտից մինչև 1947 թվականի հունվարը ղեկավարել է Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմը։ Կրկին ատեստավորումից հետո նրան շնորհվել է փոխծովակալի կոչում (1940 թվականի հունիսի 4)։ Մեծ ներդրում է ունեցել նավատորմի զարգացման ու հզորացման, Հեռավոր Արևելքում ռազմածովային բազաների, օդանավերի կայանների կառուցման և առափնյա պաշտպանության գործում։ 1943 թվականի մայիսի 31-ին նրան շնորհվել է ծովակալի զինվորական կոչում։

1945 թվականի օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին նրա հրամանատարության տակ գտնվող Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմը հաջողությամբ օգնել է 1-ին և 2-րդ Հեռավոր Արևելյան ճակատների զորքերին Կվանտունգի բանակի ջախջախմանը և մասնակցել է Հարավային Սախալինի և Կուրիլյան կղզիների ազատագրմանը:

«Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի ստորաբաժանումների և նավերի մարտական ​​գործողությունները ճապոնացի զինվորականների դեմ ուղղորդելու և այդ գործողությունների արդյունքում ձեռք բերված հաջողությունների համար Գերագույն գլխավոր հրամանատարության առաջադրանքների օրինակելի կատարման համար», ծովակալ Ի. Ս. Յումաշևին շնորհվել է կոչում՝ Խորհրդային Միության հերոս ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1945 թվականի սեպտեմբերի 14-ի հրամանագրով Լենինի շքանշան և «Ոսկե աստղ» մեդալ:

## Ռազմածովային ուժերի գլխավորությամբ
1947 թվականի հունվարի 17-ից նավատորմի գլխավոր հրամանատար Ն.Գ. ԽՍՀՄ ռազմածովային նախարարության ստեղծումից հետո Ի. Ս. Յումաշևը նախարար է նշանակվել 1950 թվականի փետրվարի 25-ին։ Նա մեծ աշխատանք է կատարել ռազմածովային նավատորմը նոր ռազմանավերով, ինքնաթիռներով, զենքերով և հսկիչ սարքերով զինելու և անձնակազմի կողմից նոր տեխնիկայի տիրապետման ուղղությամբ:

1941 թվականի փետրվարից մինչև 1956 թվականի փետրվարի 24-ը եղել է Համամիութենական կոմունիստական ​​կուսակցության (բոլշևիկներ)-ԽՄԿԿ Կենտկոմի թեկնածու անդամ։ 1946 թվականի փետրվարի 10-ին ընտրվել է ԽՍՀՄ 2-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1946-1950 թվականներ)։

1951 թվականի հուլիսի սկզբին Ի.Վ. Ստալինի նախագահությամբ տեղի է ունեցել ռազմածովային ուժերի գլխավոր ռազմական խորհրդի նիստ, որի ընթացքում նավատորմի ղեկավարությունը ենթարկվել է խիստ քննադատության: Հանդիպմանը մասնակցող ծովակալ Վ. Ի. Պլատոնովի հիշողությունների համաձայն, իր ելույթում Ի. Վ. Ստալինը խոստովանել է, որ ԽՍՀՄ-ը 7-8 տարի հետ է մնում խոշոր ծովային տերություններից և պահանջել է հասնել կորցրածին: Անձամբ Յումաշևի մասին Ստալինը հայտարարել է հետևյալև՝

Բացի այդ, Ստալինը դժգոհ է եղել նրանից, որ նախարարը պարբերաբար ալկոհոլային խմիչքների է դիմել։

Արդյունքում, Ի. Ս. Յումաշևը 1951 թվականի հուլիսի 20-ին ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից և կրկին նավատորմի նախարարի պարտականությունները փոխանցեց Ն. Գ. Կուզնեցովին:

## Հետագա ծառայություն
1951 թվականի օգոստոսից եղել է՝ Կ. Է. Վորոշիլովի անվան ռազմածովային ակադեմիայի ղեկավար (Լենինգրադ): 1957 թվականի հունվարին ազատվել է աշխատանքից։

Մահացել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։ Թաղվել է Լենինգրադի Սերաֆիմովսկու գերեզմանատանը (կոմունիստական ​​վայր)։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոս (14.09.1945)
* Լենինի վեց շքանշան (31.05.1943, 21.02.1945, 10.08.1945, 14.09.1945, 08.10.1955, 09.10.1965)
* Կարմիր դրոշի երեք շքանշան (22.02.1938, 03.11.1944, 20.06.1949)
* Կարմիր աստղի շքանշան (23.12.1935)
* ԽՍՀՄ մի շարք մեդալներ

; Արտասահմանյան պարգևներ

* Լեհաստանի Վերածննդի 1-ին աստիճանի շքանշան (Լեհաստան)
* Ազգային դրոշի շքանշան, 1-ին աստիճան (ԿԺԴՀ), 12/23/1948)
* «Կորեայի ազատագրման համար» մեդալ (ԿԺԴՀ, 16/10/1948)
* «Չին-խորհրդային բարեկամություն» մեդալ (ՉԺՀ)

## Հիշատակ
* 1976 թվականին Ա.Ա.Ժդանովի նավաշինարանում կառուցված խոշոր հակասուզանավային նավը, որը ծառայում էր Հյուսիսային նավատորմում 1978-1992 թվականներին, կոչվել է նրա անունով։
* 2020 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի հյուսիսային նավաշինական գործարանում տեղակայված Նախագիծ 22350 ֆրեգատը կրում է «Ծովակալ Յումաշևի» անունը.
* Վլադիվոստոկ, Սևաստոպոլ, Եկատերինբուրգ և Թբիլիսի քաղաքներում կան փողոցներ որոնք կրում են նրա անունը։

## Շարադրություններ
* Тихоокеанский флот в боях за Родину // Освободительная миссия на Востоке. — М., 1976.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Булах К. Г.* Страницы жизни флагмана Юмашева. — СПб.: «LOGOS», 1999. — 144 с.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* ԲՈԴ «Ծովակալ Յումաշև»
* Յումաշև Իվան Ստեպանովիչ

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 4
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ