Հիպերանդրոգենիզմ

**Հիպերանդրոգենիզմ**, բժշկական վիճակ է, որը բնութագրվում է անդրոգենների բարձր մակարդակով: Այն ավելի տարածված է կանանց, քան տղամարդկանց մոտ: Հիպերանդրոգենիզմի ախտանիշները կարող են ներառել պզուկներ, սեբորեա, գլխի մազաթափություն, մարմնի կամ դեմքի մազերի ավելացում և դաշտանային ցիկլի խանգարում կամ բացակայություն: Բարդությունները կարող են ներառել արյան մեջ խոլեսթերինի բարձր մակարդակ և շաքարային դիաբետ: Այն հանդիպում է վերարտադրողական տարիքի կանանց մոտավորապես 5%-ի մոտ։

Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշը կազմում է հիպերանդրոգենիզմի դեպքերի մոտ 70%-ը: Այլ պատճառներից են բնածին մակերիկամային հիպերպլազիան, ինսուլինառեզիստենտությունը, հիպերպրոլակտինեմիան, Քուշինգի հիվանդությունը, քաղցկեղների որոշ տեսակներ և տարբեր դեղամիջոցներ: Ախտորոշումը հաճախ ներառում է տեստոստերոնի, 17-հիդրօքսիպրոգեստերոնի և պրոլակտինի ստուգում արյան մեջ, ինչպես նաև կոնքի ուլտրաձայնային հետազոտություն:

Բուժումը կախված է հիմնական պատճառից: Հիպերանդրոգենիզմի ախտանիշները կարող են բուժվել հակաբեղմնավորիչ դեղահաբերով կամ հակաանդրոգեններով, ինչպիսիք են ցիպրոտերոնի ացետատը կամ սպիրոնոլակտոնը:

Վիճակի ամենավաղ հայտնի նկարագրությունը վերագրվում է Հիպոկրատին:

2011 թվականին Ատլետիկայի ֆեդերացիաների միջազգային ասոցիացիան (այժմ՝ Աշխարհի ատլետիկա) և ՄՕԿ-ը (Միջազգային օլիմպիական կոմիտե) հայտարարություններ են հրապարակել, որոնք սահմանափակում են տեստոստերոնի բարձր մակարդակ ունեցող կին մարզիկների մասնակցության իրավունքը, անկախ նրանից՝ հիպերանդրոգենիզմի պատճառով է, թե սեռական զարգացման տարբերության (ՍԶՀ) հետևանքով: Այս կանոնակարգերը երկու մարմինների կողմից էլ անվանվել են հիպերանդրոգենիզմի կանոնակարգեր և հանգեցրել են նրան, որ ՍԶՀ ունեցող մարզիկները նկարագրվել են որպես հիպերանդրոգենիզմ ունեցող: Դրանք վերանայվել են 2019 թվականին՝ ավելի կոնկրետ ՍԶՀ-ների վրա կենտրոնանալու համար:

## Նշաններ և ախտանիշներ
[մինի|282x282փքս|Կին, որը [հիրսուտիզմ ունի անդրոգենների բարձր ազդեցության պատճառով]]
Հիպերանդրոգենիզմը հանդիպում է վերարտադրողական տարիքի կանանց 5-10%-ի մոտ: Հիպերանդրոգենիզմը կարող է հանդիպել և՛ տղամարդկանց, և՛ կանանց, բայց ավելի նկատելի է կանանց մոտ, քանի որ կանանց մոտ անդրոգենների բարձր մակարդակը կարող է նպաստել վիրիլիզացիային: Քանի որ հիպերանդրոգենիզմը բնութագրվում է արական սեռական հորմոնների բարձր մակարդակով, տղամարդկանց մոտ հիպերանդրոգենիզմի ախտանիշները հաճախ աննշան են: Կանանց մոտ հիպերանդրոգենիզմը սովորաբար ախտորոշվում է ուշ պատանեկության շրջանում՝ բժշկական գնահատմամբ: Բժշկական գնահատումը սովորաբար բաղկացած է կոնքի զննումից, արտաքին ախտանիշների դիտարկումից և անդրոգենների մակարդակը չափող արյան անալիզից: Ախտանիշները կարող են ներառել հետևյալը.

* Հիրսուտիզմ (տղամարդկային տիպի մազերի աճ)

* Ալոպեցիա (մազաթափություն)
* Տղամարդկանց տեսք
* Թարխային հիդրադենիտ
* Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշ
* Օլիգոմենորեա (դաշտանային ցիկլի անկանոնություններ)
* Ակնե
* Ճարպակալում
* Անպտղություն
* Ձայնի խորացում
* Յուղոտ մաշկ
* Սեբորեա (մաշկի բորբոքում)
* Լիբիդո (սեռական ցանկության բարձրացում)

* 2-րդ տիպի շաքարախտ

### Կին
Հիպերանդրոգենիզմը, մասնավորապես տեստոստերոնի բարձր մակարդակը, կարող է լուրջ անբարենպաստ հետևանքներ առաջացնել, եթե չբուժվի: Տեստոստերոնի բարձր մակարդակը կապված է այլ առողջական խնդիրների հետ, ինչպիսիք են ճարպակալումը, հիպերտոնիան, ամենորեան (դաշտանային ցիկլի դադարեցում) և ձվազատման դիսֆունկցիան, որոնք կարող են հանգեցնել անպտղության: Հիպերանդրոգենիզմի ակնհայտ նշաններն են՝ հիրսուտիզմը (մազերի անցանկալի աճ, հատկապես որովայնի շրջանում և մեջքի վրա), մեծահասակների մոտ պզուկները, ձայնի խորացումը և ալոպեցիան (մազաթափություն):

Նկատվել է նաև, որ հիպերանդրոգենիզմը մեծացնում է ինսուլինի նկատմամբ հանդուրժողականությունը, ինչը կարող է հանգեցնել երկրորդ տիպի շաքարախտի և դիսլիպիդեմիայի, ինչպիսին է բարձր խոլեստերինը: Այս հետևանքները կարող են ունենալ հոգեբանական հետևանքներ, երբեմն հանգեցնելով սոցիալական անհանգստության և դեպրեսիայի, հատկապես դեռահաս աղջիկների և երիտասարդ կանանց մոտ: Զուգակցված ճարպակալման և հիրսուտիզմի հետ, այն կարող է անհատի մոտ ցածր ինքնագնահատական ​​առաջացնել:

### Տղամարդիկ
Տղամարդկանց մոտ մի քանի շաբաթվա ընթացքում տեստոստերոնի բարձր դեղաչափերի կիրառումը կարող է առաջացնել ագրեսիայի և հիպոմանիական ախտանիշների աճ, չնայած դրանք նկատվել են միայն փոքրամասնության մոտ:Տղամարդկանց մոտ անաբոլիկ-անդրոգենային ստերոիդների սուր բարձր դեղաչափերի կիրառումը թուլացնում է էնդոգեն սեռական հորմոնների արտադրությունը և ազդում վահանաձև գեղձի հորմոնների առանցքի վրա: Անաբոլիկ-անդրոգենային ստերոիդների բարձր դեղաչափերի կիրառման ժամանակ դիտվող տրամադրության և ագրեսիայի վրա ազդեցությունը կարող է երկրորդային լինել հորմոնալ փոփոխությունների հետևանքով:Կանանց մոտ նկատվող նույն նշաններից և ախտանիշներից շատերը, ինչպիսիք են ալոպեցիան և պզուկները, կարող են հայտնաբերվել նաև տղամարդկանց մոտ, ինչպես նաև նյութափոխանակության առողջության արդյունքների հնարավոր տարբերություններ: Կարող է նաև առաջանալ շագանակագեղձի մեծացում:

## Պատճառներ
Չնայած կանանց մոտ հիպերանդրոգենիզմը կարող է առաջանալ արտաքին գործոններով, այն կարող է նաև առաջանալ ինքնաբուխ:

### Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշ
[մինի|182x182փքս|Պոլիկիստոզ ձվարանի ուլտրաձայնային հետազոտություն։ Մուգ շրջանակներից յուրաքանչյուրը ներկայացնում է հեղուկով լցված [կիստա]]
Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշը (ՊՁՀ) էնդոկրին խանգարում է, որը բնութագրվում է ձվարանների կողմից անդրոգենների ավելցուկային արտադրությամբ: Հաշվարկվում է, որ ՊՁՀ ունեցող կանանց մոտ 90%-ը ցուցաբերում է այս հորմոնների գերարտադրություն:Այս վիճակի պատճառը անհայտ է: Ենթադրվում է գենետիկ նախատրամադրվածություն, սակայն դրա համար պատասխանատու գենը կամ գեները մնում են անհայտ:Վիճակը կարող է ունենալ ժառանգական հիմք: Այլ հնարավոր պատճառներից է ինսուլինի արտադրության բարձրացումը: ՊՁՀ դեպքերի մեծ մասը կապված է ինսուլինային դիմադրության հետ: Կարծիք կա, որ ճարպային հյուսվածքի դիսֆունկցիան դեր է խաղում ՊՁՀ-ի դեպքում դիտվող ինսուլինային դիմադրության մեջ:Ինսուլինը կարող է առաջացնել տեստոստերոնի ավելցուկային արտազատում ձվարաններից:Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի հետ կապված բարդություն է բարձր խոլեստերինը, որը բուժվում է ստատիններով: Մետա-վերլուծության մեջ ցույց է տրվել, որ ատորվաստատինը նվազեցնում է անդրոգենների կոնցենտրացիաները հիպերանդրոգենիզմով մարդկանց մոտ:

Ինսուլինի բարձր մակարդակը հանգեցնում է սեռական հորմոն կապող գլոբուլինի (SHBG) արտադրության նվազմանը, որը կարգավորող գլիկոպրոտեին է, որը ճնշում է անդրոգենների գործառույթը: Արյան մեջ ինսուլինի բարձր մակարդակը նույնպես զուգակցվում է ձվարանների ինսուլինի նկատմամբ զգայունության հետ՝ առաջացնելով հիպերանդրոգենեմիա, որը PCOS-ի հիմնական ախտանիշն է: Ճարպակալած անհատները կարող են ավելի կենսաբանորեն հակված լինել PCOS-ին՝ ինսուլինի զգալիորեն բարձր մակարդակի պատճառով: Այս հորմոնալ անհավասարակշռությունը կարող է հանգեցնել քրոնիկ անովուլյացիայի, որի դեպքում ձվարանները չեն կարողանում արտադրել հասուն ձվաբջիջներ: Ձվազատման դիսֆունկցիայի այս դեպքերը կապված են անպտղության և դաշտանային խանգարումների հետ: Երկրորդային խնամքի կենտրոններում անցկացված հետազոտությունների, պլացեբո-վերահսկվող, բազմակենտրոն ուսումնասիրության, ինչպես նաև Նորվեգիայում հղի կանանց վրա կատարված երկայնական միակենտրոն ուսումնասիրության հետհեղափոխական վերլուծությունը նույնպես որոշել է, որ մետֆորմինը որևէ ազդեցություն չի ունեցել մայրական անդրոգենների վրա PCOS-ի դեպքում տեղի ունեցող հղիությունների ժամանակ:

Մեկ համակարգային վերանայում ենթադրել է, որ վիտամին D ընկալիչի գենի պոլիմորֆիզմները կապված են պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի կանխատեսման հետ, չնայած սա հիմնված է փոքր նմուշների չափերի վրա և քննարկվումէ:Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել վիտամին D-ի հավելումների օգտակարությունը վիտամին D-ի անբավարարություն և PCOS ունեցող կանանց մոտ:

Հիպերինսուլինեմիան կարող է մեծացնել անդրոգենների արտադրությունը ձվարաններում: Սա տեղի է ունենում HAIR-AN համախտանիշի դեպքում, որը PCOS-ի հազվագյուտ ենթատիպ է:

### Հիպերտեկոզ և հիպերինսուլինեմիա
Հիպերթեկոզը տեղի է ունենում, երբ ձվարանի ստրոմայի բջիջները այլ բջիջների միջև տեղակայված միջբջջային բջիջներից անցնում են լյուտեինացված տեկա բջիջների: Տեկա բջիջները գտնվում են ձվարանի ֆոլիկուլներում և լյուտեինացվում են, երբ ձվարանի ֆոլիկուլը պայթում է, և ձևավորվում է նոր դեղին մարմին: Լյուտեինացված Տեկա բջիջների տարածումը ձվարանի ստրոմայում՝ ի տարբերություն PCOS-ի դեպքում դրանց բաշխման, որտեղ լյուտեինացված Տեկա բջիջները հանդիպում են միայն կիստոզ ֆոլիկուլների շուրջ, հիպերթեկոզով կանանց մոտ առաջացնում է տեստոստերոնի ավելի բարձր մակարդակ և վիրիլիզացիա, քան PCOS-ով կանանց մոտ: Բարձրացված ինսուլինը նույնպես բնորոշ է հիպերթեկոզին: Հիպերթեկոզը ամենից հաճախ զարգանում է հետդաշտանադադարային կանանց մոտ և կապված է պզուկների, հիրսուտիզմի, կլիտորի աճի, ճաղատության և ձայնի խորացման հետ:

Ճարպակալումը կարող է դեր ունենալ ինսուլինային դիմադրության մեջ: Այն Տեկա բջիջները դարձնում է ավելի զգայուն լյուտեինացնող հորմոնի նկատմամբ:Հետևաբար, ճարպակալումը մեծացնում է ձվարանների անդրոգենների արտադրությունը:Բացի այդ, ճարպակալումը բարձրացնում է բորբոքային ադիպոկինների մակարդակը, ինչը հանգեցնում է ոչ միայն ադիպոգենեզի, այլև ինսուլինային դիմադրության բարձրացմանը:

### Քուշինգի համախտանիշ
Քուշինգի համախտանիշը զարգանում է կորտիզոլ հորմոնի երկարատև ազդեցության հետևանքով: Քուշինգի համախտանիշը կարող է լինել էկզոգեն կամ էնդոգեն, կախված նրանից, թե այն պայմանավորված է համապատասխանաբար արտաքին, թե ներքին աղբյուրով: Գլյուկոկորտիկոիդների ընդունումը, որը կորտիկոստերոիդի տեսակ է, էկզոգեն Քուշինգի համախտանիշի զարգացման տարածված պատճառ է: Էնդոգեն Քուշինգի համախտանիշը կարող է առաջանալ, երբ մարմինը արտադրում է կորտիզոլի ավելցուկ: Սա տեղի է ունենում, երբ ուղեղի հիպոթալամուսը ազդանշան է ուղարկում հիպոֆիզին կորտիկոտրոպին-ազատող հորմոնի ավելցուկով, որն էլ իր հերթին արտազատում է ադրենոկորտիկոտրոպին հորմոն (ԱԿՏՀ): Այնուհետև ԱԿՏՀ-ն ստիպում է մակերիկամներին կորտիզոլ արտազատել արյան մեջ: Քուշինգի համախտանիշի նշաններից են մկանային թուլությունը, հեշտ կապտուկները, քաշի ավելացումը, տղամարդկային տիպի մազերի աճը (հիրսուտիզմ), գունավոր ձգվածքները և դեմքի չափազանց կարմրավուն գույնը:Քուշինգի համախտանիշը կարող է առաջացնել անդրոգենների ավելցուկ և, հետևաբար, հիպերանդրոգենիզմի նշաններն ու ախտանիշները:

### Բնածին մակերիկամային հիպերպլազիա
Բնածին մակերիկամային հիպերպլազիան (ԲՄՀ) նկարագրում է աուտոսոմ-ռեցեսիվ խանգարումների խումբ, որոնք առաջացնում են կորտիզոլի և ալդոստերոն՝ մակերիկամային կեղևի կողմից արտադրվող ստերոիդային հորմոնների արտադրության համար անհրաժեշտ ֆերմենտի պակաս: ԲՄՀ-ի դեպքերի մեծ մասը պայմանավորված է 21-հիդրօքսիլազի անբավարարությամբ: Բնածին մակերիկամային հիպերպլազիայի դեպքում նկատվող անդրոգենների բարձր մակարդակը ազդում է հիպոթալամիկ-հիպոֆիզար-սեռական օրգանների վրա:Անդրոգենների բարձր մակարդակը կարող է նաև ազդել ձվարանների վրա, ինչը կարող է հանգեցնել անպտղության, ինչպես նաև քրոնիկ անովուլյացիայի:

Քանի որ ԲՄՀ-ն բաղկացած է բազմաթիվ խանգարումներից, հիպերանդրոգենիզմի նշանները, ախտանիշները և ծանրությունը կարող են առաջանալ տարբեր հատուկ մուտացիաներից:Հետևաբար, գենոտիպավորումը կարևոր է ախտորոշումները ստուգելու և անհատների համար կանխատեսող գործոններ սահմանելու համար: Գենոտիպավորումը կարևոր է նաև այն մարդկանց համար, ովքեր ցանկանում են օգտագործել գենետիկական խորհրդատվությունը որպես ընտանիքի պլանավորման օգնություն:

Կանանց մոտ ԲՄՀ-ն առաջացնում է երկիմաստ սեռական օրգաններ ծննդյան ժամանակ և չափազանց շատ մազեր, կլիտորի մեծացում և հիրսուտիզմ դեռահասության շրջանում: Չնայած մանկական տարիքում CAH-ն առաջացնում է արագ աճ, CAH-ով չափահաս կանայք միջինից ցածրահասակ են՝ վաղ սեռական հասունացման և երկար ոսկորների աճի թիթեղների փակման պատճառով: Տղամարդկանց մոտ ախտանիշներից են սեռական օրգանների մազերի վաղ դրսևորումը, առնանդամի մեծացումը և մկանային-կմախքային համակարգի արագ աճը:

### Ուռուցքներ
#### Մակերիկամի կեղևի կարցինոմա և ուռուցքներ
Մակերիկամի կեղևի կարցինոման հազվադեպ է հանդիպում. տարեկան միջին հաճախականությունը գնահատվում է 1-2 դեպք մեկ միլիոնի հաշվով: Հիվանդությունը ներառում է քաղցկեղային բջիջների առաջացում մեկ կամ երկու մակերիկամների կեղևում: Չնայած այս ուռուցքները հայտնաբերվում են հիպերանդրոգենիզմով ախտորոշված ​​հիվանդների երկու տոկոսից պակասի մոտ, այս հնարավորությունը պետք է հաշվի առնել այս խմբի շրջանակներում: Մեկ ուսումնասիրության համաձայն, ուռուցքով տուժած հիվանդների կեսից ավելին ունեցել է անդրոգենների՝ անդրոստենեդիոնի, դեհիդրոէպիանդրոստերոնի սուլֆատի և տեստոստերոնի բարձր մակարդակ:Մակերիկամի կեղևի կարցինոմաների պատճառով անդրոգենների բարձր մակարդակը հաճախ հիվանդների մոտ առաջացնում է Քուշինգի համախտանիշ, առաջնային ալդոստերոնիզմ և հիպերանդրոգենիզմ:Հիվանդության մոլեկուլային հիմքը դեռևս պարզաբանված չէ:

#### Մակերիկամի ադենոմա
Մակերիկամի ադենոմաները մակերիկամի բարորակ ուռուցքներ են: Մեծ մասամբ ուռուցքները որևէ ախտանիշ չեն ցուցաբերում և բուժման կարիք չունեն: Սակայն, հազվադեպ դեպքերում, որոշ մակերիկամի ադենոմաներ կարող են ակտիվանալ: Ակտիվանալիս ադենոման սկսում է հորմոններ արտադրել շատ ավելի մեծ քանակությամբ, քան սովորաբար արտադրում են մակերիկամները, ինչը հանգեցնում է առողջական բարդությունների, այդ թվում՝ առաջնային ալդոստերոնիզմի և հիպերանդրոգենիզմի:

#### Արենոբլաստոմա
Արենոբլաստոման ձվարանի հազվադեպ հանդիպող ուռուցք է: Այն կազմված է ստերոլային բջիջներից, Լեյդիգի բջիջներից կամ երկուսի որևէ համադրությունից: Ուռուցքը կարող է արտադրել արական կամ իգական հորմոններ և կարող է առաջացնել արականացում: Նախահասունության շրջանում գտնվող երեխայի մոտ ուռուցքը կարող է առաջացնել վաղաժամ սեռական հասունացում: Չարորակ արենոբլաստոման կազմում է արենոբլաստոմայի դեպքերի 30%-ը, մնացած 70%-ը հիմնականում բարորակ են և բուժելի են վիրահատությամբ:

#### Հիլյար բջջային ուռուցք
Հիլյար բջջային ուռուցքը անդրոգեն արտադրող ձվարանի ուռուցք է, որը առավել հաճախ հանդիպում է տարեց կանանց մոտ և հաճախ հանգեցնում է արական սեռական հատկանիշների զարգացմանը: Ուռուցքը հակված է առաջանալ ձվարանի այն հատվածում, որտեղ արյան անոթները մտնում են օրգան, որը հայտնի է որպես հիլում: Այս տեսակի ուռուցքը հակված է փոքր չափի լինել և շատ դեպքերում կարող է ամբողջությամբ հեռացվել, իսկ ախտանիշները վերացվել վիրահատության միջոցով:

#### Կրուկենբերգի ուռուցք
Կրուկենբերգի ուռուցքը արագ զարգացող չարորակ ուռուցք է, որը հանդիպում է մեկ կամ երկու ձվարաններում: Շատ դեպքերում ուռուցքը հիմնականում առաջանում է ստամոքսի, ենթաստամոքսային գեղձի, լեղապարկի, հաստ աղիքի կամ կրծքագեղձի հյուսվածքներից: Այն գաղութացրել է ձվարանը՝ տարածվելով որովայնամզի խոռոչով:Այս ուռուցքները առաջացնում են վիրիլիզացիա: Մարդու խորիոնիկ գոնադոտրոպինի բարձրացման պատճառով անդրոգենների արտադրության աճը ենթադրվում է որպես հիպերանդրոգենիզմի հիմնական պատճառ Կրուկենբերգի ուռուցքներ ունեցող կանանց մոտ:

### Դաշտանադադար
Ձվազատման ավարտը և դաշտանադադարի սկիզբը կարող են հանգեցնել հիպերանդրոգենիզմի: Այս անցումային շրջանում մարմինը դադարում է էստրոգենի արտազատումը ավելի արագ տեմպերով, քան անդրոգենների: Որոշ դեպքերում էստրոգենի ցածր մակարդակի և անդրոգենների բարձր մակարդակի միջև տարբերությունը կարող է առաջացնել հիպերանդրոգենիզմ: Սեռական հորմոնների մակարդակի նվազումը, մինչդեռ ազատ անդրոգենների ինդեքսը մեծանում է, նույնպես կարող է նպաստել այս գործընթացին:

### Դեղամիջոցներ
Շատ դեղամիջոցներ կարող են առաջացնել հիպերանդրոգենիզմի ախտանիշներ: Այս ախտանիշները ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում հիրսուտիզմով, ակնեով, դերմատիտով, անդրոգենային ալոպեցիայով, դաշտանի անկանոնություններով, կլիտորի հիպերտրոֆիայով և ձայնի խորացմամբ: Հիպերանդրոգենիզմի մեջ ամենից հաճախ ներգրավված դեղամիջոցներն են՝ անաբոլիկ ստերոիդները, սինթետիկ պրոգեստինները և հակաէպիլեպտիկ դեղամիջոցները. սակայն շատ այլ դեղամիջոցներ նույնպես կարող են առաջացնել հիպերանդրոգենիզմ:Սա կարող է տեղի ունենալ հինգ մեխանիզմներից մեկի միջոցով՝ անդրոգենների անմիջական ներմուծում օրգանիզմ, դեղամիջոցի կապում անդրոգենային ընկալիչների հետ (ինչպես որ տեղի է ունենում անաբոլիկ-անդրոգենային ստերոիդների դեպքում), սեռական հորմոն կապող գլոբուլինի պլազմային կոնցենտրացիայի նվազում, որը հանգեցնում է ազատ տեստոստերոնի ավելացման, խանգարում է հիպոթալամիկ-հիպոֆիզար-ձվարանային (HPO) առանցքին կամ մակերիկամային անդրոգենների արտազատման ավելացում:Որոշ դեղամիջոցներ առաջացնում են հիպերանդրոգենիզմ դեռևս անհասկանալի մեխանիզմներով: Օրինակ, վալպրոատի կողմից հիպերանդրոգենիզմի և պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի առաջացման մոլեկուլային հիմքը դեռևս պարզված չէ: Այնուամենայնիվ, մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ վալպրոիկ թթու ընդունող կանայք ունեցել են տեստոստերոնի ավելի բարձր մակարդակ և հիպերանդրոգենիզմի ավելի բարձր դեպքեր՝ համեմատած այն կանանց հետ, ովքեր չէին ընդունում վալպրոիկ թթու:

### Ժառանգականություն
Հիպերանդրոգենիզմը կարող է դրսևորվել որպես բազմաթիվ տարբեր գենետիկական և բժշկական վիճակների ախտանիշ: Հիպերանդրոգեն ախտանիշներով որոշ վիճակներ, այդ թվում՝ PCOS-ը, երբեմն կարող են ժառանգական լինել: Բացի այդ, կարծում են, որ էպիգենետիկան կարող է նպաստել պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի ախտածագմանը:

ՊԿՀ-ի հնարավոր պատճառներից մեկը մոր հիպերանդրոգենիզմն է, որի դեպքում մոր հորմոնալ խանգարումները կարող են ազդել երեխայի զարգացման վրա հղիության ընթացքում, ինչը հանգեցնում է պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի մորից երեխային փոխանցմանը: Այնուամենայնիվ, ՊԿՀ-ով մայրերից ծնված երեխաների պորտալարի արյան մեջ անդրոգենների մակարդակի բարձրացում չի հայտնաբերվել:

## Ախտորոշում
Հիպերանդրոգենիզմի ախտորոշումը կարող է բարդ լինել՝ հնարավոր նշանների և ախտանիշների լայն բազմազանության և ծանրության պատճառով:Այն ամենից հաճախ ախտորոշվում է հիրսուտիզմի նշանների ստուգմամբ՝ համաձայն ստանդարտացված մեթոդի, որը գնահատում է մազերի ավելորդ աճի միջակայքը:

Աղջիկները կարող են հիպերանդրոգենիզմի ախտանիշներ ցուցաբերել կյանքի վաղ շրջանում, բայց բժիշկները ավելի շատ են մտահոգվում, երբ հիվանդը դեռահասության վերջին շրջանում է կամ ավելի մեծ:

Սկզբնական ախտորոշման համար օգտագործվում են բժշկական պատմության ստուգումը և ախտանիշների ֆիզիկական զննումը:Հիվանդի պատմության գնահատումը ներառում է թելարխեի, ադրենարխեի և դաշտանի տարիքը, դաշտանի ընթացքը, ճարպակալումը, վերարտադրողական պատմությունը և հիպերանդրոգենիզմի ախտանիշների սկիզբն ու զարգացումը:Ուսումնասիրվում են դաշտանի ընթացքը, քանի որ հիպերանդրոգենիզմին կարող են ուղեկցել անկանոն ընթացքները:Հիրսուտիզմի հետ մեկտեղ կարող են ի հայտ գալ այլ վիճակներ, որոնք կարող են նպաստել ախտորոշմանը, ներառում են անդրոգենային ալոպեցիան և ակնե:Եթե հիպերանդրոգենիզմը ծանր է, կարող է առաջանալ վիրիլիզացիա:

Ընտանեկան պատմությունը նաև գնահատվում է հիպերանդրոգենիզմի ախտանիշների կամ ընտանիքի մյուս անդամների մոտ ճարպակալման առկայության համար:

Լաբորատոր թեստերը կարող են չափել FSH-ն, լյուտեինինացնող հորմոնը, DHEAS-ը, պրոլակտինը, 17α-հիդրօքսիպրոգեստերոնը և արյան մեջ ընդհանուր և ազատ տեստոստերոնը:Այս հորմոններից որևէ մեկի անբնականորեն բարձր մակարդակը օգնում է ախտորոշել հիպերանդրոգենիզմը:

## Կանխարգելում
Քանի որ ռիսկի գործոնները հայտնի չեն և տարբերվում են հիպերանդրոգենիզմ ունեցող անհատների մոտ, վիճակը կանխելու համար հստակ մեթոդ չկա:Համապատասխանաբար, անհրաժեշտ են ավելի երկարատև ուսումնասիրություններ՝ վիճակի պատճառը գտնելու համար, նախքան կանխարգելման բավարար մեթոդ մշակելը:

Չնայած դրան, կան մի քանի բաներ, որոնք կարող են օգնել խուսափել հիպերանդրոգենիզմի և PCOS-ի հետ կապված երկարատև բժշկական խնդիրներից: Բժշկի մոտ հիպերանդրոգենիզմի ստուգումը, հատկապես, եթե մարդն ունի հիվանդության ընտանեկան պատմություն, անկանոն դաշտան կամ շաքարախտ, կարող է օգտակար լինել:Առողջ քաշը և սննդակարգը կարող են նվազեցնել հավանականությունը, քանի որ շարունակական վարժությունները և առողջ սննդակարգը հանգեցնում են դաշտանային ցիկլի բարելավմանը, ինսուլինի մակարդակի նվազմանը և անդրոգենների կոնցենտրացիայի նվազմանը:

## Բուժում
Հիպերանդրոգենիզմի համար վերջնական բուժում չկա, քանի որ այն տարբերվում է այն առաջացնող հիմքում ընկած հիվանդությունից: Որպես PCOS-ի, դաշտանադադարի և այլ էնդոկրին հիվանդությունների հորմոնալ ախտանիշ, այն հիմնականում բուժվում է որպես այդ հիվանդությունների ախտանիշ: Դեղորայքը կարող է դիտարկվել միայն այն կանանց մոտ, ովքեր մոտ ապագայում չեն պլանավորում հղիանալ:Դեմքի հիրսուտիզմի որոշ արդյունավետ դեղամիջոցներից է էֆլորնիտինը, որը կարող է բնածին արատներ առաջացնել հղի կանանց մոտ:Ռետինոիդներն ու հակաբիոտիկները կարող են օգտագործվել ակնեի, իսկ մինօքսիդիլը՝ ալոպեցիայի դեպքում: Համակարգային առումով այն բուժվում է հակաանդրոգեններով, ինչպիսիք են ցիպրոտերոն ացետատը, ֆլուտամիդը և սպիրոնոլակտոնը՝ անդրոգենային ազդանշանները նվազեցնելու համար: Ուշ սկսվող բնածին մակերիկամային հիպերպլազիայի (LOCAH) հետևանքով առաջացած հիպերանդրոգենիզմի դեպքում բուժումը հիմնականում կենտրոնացած է հիվանդին գլյուկոկորտիկոիդներ տրամադրելու վրա՝ կորտիզոլի ցածր արտադրության և մակերիկամների չափի մեծացման հետևանքով առաջացած անդրոգենների համապատասխան աճի դեմ պայքարելու համար: Էստրոգենի վրա հիմնված բանավոր հակաբեղմնավորիչները օգտագործվում են ինչպես LOCAH-ի, այնպես էլ PCOS-ի հետ կապված հիպերանդրոգենիզմը բուժելու համար: Այս հորմոնալ բուժումները նվազեցնում են անդրոգենների ավելցուկը և ճնշում մակերիկամների անդրոգենների արտադրությունը, ինչը հանգեցնում է հիրսուտիզմի զգալի նվազմանը:

Հիպերանդրոգենիզմը հաճախ կառավարվում է ախտանշանային եղանակով: Հիրսուտիզմը և ակնեն երկուսն էլ լավ են արձագանքում վերը նկարագրված հորմոնալ բուժումներին, հիվանդների 60-100%-ը հայտնում է հիրսուտիզմի բարելավման մասին:Անդրոգեն ալոպեցիան, սակայն, չի բարելավում հորմոնալ բուժումները և պահանջում է այլ բուժումներ, ինչպիսիք են մազերի փոխպատվաստումը:

Հավելումները նույնպես կարող են նպաստել հիպերանդրոգենիզմի ախտանշանային ազդեցությունների կառավարմանը: Մետա-վերլուծության մեջ, PCOS-ի պատճառով վիտամին D-ի անբավարարություն ունեցող կանանց տրվող վիտամին D-ի բարձր դեղաչափերով հավելումները բարելավել են գլյուկոզի մակարդակը, ինսուլինի զգայունությունը և խոլեստերինի մակարդակը, ինչպես նաև իջեցրել են տեստոստերոնը, սեռական հորմոն կապող գլոբուլինը և ազատ անդրոգենների ինդեքսը, որոնք բոլորը կապված են հիպերանդրոգենիզմի հետ: Վիտամին D-ի անբավարարություն ունեցող, բայց PCOS չունեցող կանանց մոտ վիտամին D-ի հավելումները նույն արդյունքները չեն ցույց տվել:

### Ինսուլինային դիմադրության և ճարպակալման թիրախավորում
Կենսակերպի փոփոխությունները PCOS-ի առաջին գծի բուժումն են: Դրանք օգնում են բարելավել մարմնի կազմը, ինսուլինային դիմադրողականությունը և հիպերանդրոգենիզմը: Այնուամենայնիվ, պարզ չէ, թե արդյոք դրանք օգնում են բարելավել տրամադրությունը, կյանքի որակը և վերարտադրողական արդյունքները: 2017 թվականին անցկացված մետա-վերլուծության ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ ծանր ճարպակալմամբ և PCOS-ով կանանց մոտ բարիատրիկ վիրահատությունը նվազեցրել է ընդհանուր և ազատ տեստոստերոնի մակարդակը և օգնել է շտկել հիրսուտիզմը և դաշտանային դիսֆունկցիան:

PCOS-ով կանանց մոտ ինսուլինային դիմադրողականությունը սովորաբար բուժվում է ինսուլին-զգայունացնող դեղամիջոցներով, ինչպիսին է մետֆորմինը: Մետֆորմինը կարող է օգնել նվազեցնել քաշը և անդրոգենների մակարդակը:Երբ զուգակցվում է կենսակերպի փոփոխությունների (սննդակարգի փոփոխություններ և վարժություններ), այն կապված է մարմնի զանգվածի ինդեքսի նվազման և դաշտանային խնդիրների նվազման հետ: Այնուամենայնիվ, PCOS-ով կանանց մոտ մետֆորմինի օգտագործումը պետք է դիտարկել միայն գլյուկոզի նկատմամբ հանդուրժողականության խանգարում ունեցող հիվանդների մոտ:

### Հասարակություն և մշակույթ
Քանի որ անդրոգենների ավելցուկը դրսևորվում է նկատելի ֆիզիկական առանձնահատկություններով (օրինակ՝ հիրսուտիզմ), դրա հետ կարող է կապված լինել սոցիալական խարան:

## Սպորտ
Ընթացիկ ապացույցների վրա հիմնված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ շրջանառվող տեստոստերոնի անսովոր բարձր մակարդակը կապված է կանանց մարզական ցուցանիշների բարձրացման հետ, եթե նրանք չունեն անդրոգենների նկատմամբ զգայունություն: Այնուամենայնիվ, վիճաբանություն է առաջացել այն պնդման տեսքով, որ տեստոստերոնը նման է որևէ այլ ֆիզիկական պարամետրի՝ կին մարզիկներին առավելություններ կամ թերություններ տալու առումով: Մրցակցային սպորտաձևերում գործող կանոնակարգերը ներկայումս կատարելագործվում են՝ հատուկ այս պնդմանը անդրադառնալու համար:
[մինի|[Կաստեր Սեմենյա|Կաստեր Սեմենյա, գենետիկորեն XY դասի մարզիկ՝ 5-ալֆա ռեդուկտազայի անբավարարությամբ]]
Հարավաֆրիկացի մարզիկ Կաստեր Սեմենյայի՝ սեռի զարգացման տարբերությամբ (ՍԶԶ) մարզիկի դեպքից հետո, Ատլետիկայի ֆեդերացիաների միջազգային ասոցիացիան ներկայացրեց հիպերանդրոգենիզմի կանոնակարգեր, որոնք սահմանափակում էին տեստոստերոնի բարձր մակարդակ ունեցող կանանց գրանցումը, անկախ նրանից, թե հորմոնները արտադրվում էին ձվարանների, մակերիկամների, թե ամորձիների կողմից: Այս կանոնակարգերը փոխարինեցին սեռի ստուգման նախկին կանոնակարգերին:

Մի շարք իրավական մարտահրավերներից հետո, 2019 թվականի մայիսի 1-ին հրապարակվեցին «Կանանց դասակարգման (սեռի զարգացման տարբերությամբ մարզիկներ) իրավասության կանոնակարգեր» կոչվող կանոնակարգերը: Այս կանոնակարգերը վերաբերում են միայն այն մարզիկներին, ովքեր ունեն ՍԶԶ, բարձր տեստոստերոն և վիրիլիզացիա,և այլևս չեն ներառում ՍԶԶ-ի հետ կապ չունեցող պատճառներից, ինչպիսին է PCOS-ը, առաջացած հիպերանդրոգենիզմը: Նման DSD-ները, որոնք հաճախ հանդիպում են Y քրոմոսոմ և ամորձիներ ունեցող մարդկանց մոտ, ներառում են 5α-ռեդուկտազի անբավարարություն, անդրոգենների մասնակի անզգայունություն և բնածին մակերիկամային հիպերպլազիա։

### Սոցիալական սահմանում
Մշակութային տատանումները կարող են սոցիալապես սահմանել հիպերանդրոգենիզմը՝ կլինիկական և քիմիական սահմանումներից բացի՝ որոշ մազերի աճը անընդունելի դարձնելով, նույնիսկ եթե այն կլինիկորեն նորմալ է համարվում՝ հիմնվելով Ֆերիման-Գալվեյի գնահատման նման չափանիշների վրա։ Օրինակ, Հյուսիսային Ամերիկայի կանանց մոտ կարող են հանդուրժվել միայն սեռական օրգանների և անութային մազեր, մինչդեռ այլ անդրոգեն-կախյալ մազերը, ինչպիսիք են վերին շրթունքի, սպիտակ գծի վրայի, ազդրերի և արեոլայի շուրջ աճը, չեն հանդուրժվում։

### Կազմակերպություններ
Մասնագիտական ​​կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Անդրոգենի ավելցուկի և PCOS ընկերությունը, գոյություն ունեն նման խանգարումների հետազոտությունը, բուժումը, ախտորոշումը և կանխարգելումը խթանելու և հանրությանը և գիտական ​​հանրությանը դրանց մասին կրթելու համար։

InterACT-ը՝ միջսեռական կազմակերպությունը, հիպերանդրոգենիզմը ներառել է որպես միջսեռական տատանում 2022 թվականից իր բառարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ստերոիդներ