Կանաչ Ուկրաինա

**Կանաչ Ուկրաինա**, **Կանաչ սեպ** կամ **Զակիտայշչինա** («անդրչինաստան») () Ռուսաստանի կայսրության և Ռուսաստանի Դաշնության Հեռավոր Արևելքի հարավային տարածքի (Ամուրի մարզ, Պրիմորիեի երկրամաս, Խաբարովսկի երկրամաս, Սախալին) պատմական վերաբնակեցման անվանումն է։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Գրին Վեջի տարածքում տեղի ունեցավ Հեռավոր Արևելքի Համաուկրաինական Կոնգրեսը։

Սկզբում ուկրաինացիները սեպ էին անվանում հողի հատկացումը, իսկ 19-րդ դարի վերջում այն ​​սկսեց կոչվել բուն Ուկրաինայի տարածքից արևելք գտնվող ուկրաինացիներով բնակեցված հողերը։ Կա նաև վարկած, որ «Կլին» («սեպ») նշանակում է Կանաչ սեպի աշխարհագրական ուրվագծերը։

Հայտնի են նաև այլ Կլիններ, օրինակ՝ «Դեղին Կլին» (Վոլգայի միջին և ստորին շրջան), «Կարմիր Կլին» (Կուբան) և «Գորշ Կլին» (Հարավարևմտյան Սիբիր և Հյուսիսային Ղազախստան)։

## Ռուսական կայսրություն
«Կանաչ սեպ» անվանումը հայտնվել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին, շնորհիվ Ռուսական կայսրության Հեռավոր Արևելքում գյուղացիների զանգվածային վերաբնակեցման։ Նախկինում այս տարածաշրջանի համար եղել է նաև մեկ այլ ուկրաինական անվանում՝ Զակիտայշչինա («անդրչինաստան»)։ Սկզբում Կանաչ սեպը նշանակում էր Ամուրի մարզի և Ուսուրիի շրջանի տարածքը, որը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին դարձավ ուկրաինացիների Հեռավոր Արևելք վերաբնակեցման հիմնական տարածքը։

Ըստ Ռուսական կայսրության մարդահամարի (1897) Պրիմորիեի երկրամասի 223,000 բնակիչներից 33,000-ը (բնակչության 15%-ը) որպես մայրենի լեզու նշել են ուկրաիներենը։ Ըստ խորհրդային ​​պատմաբան Վ.Մ.Կաբուզանի, 1883-1905 թվականներին ավելի քան 172,876 մարդ տեղափոխվել է Հեռավոր Արևելք՝ 109,510 մարդ կամ գաղթականների 63,4%-ը «Մալոռուսիայի» գավառներից։ Մինչև 1912 թվականը ուկրաինացիների Հեռավոր Արևելք վերաբնակեցումը շարունակվել է։ Համաձայն 1926 թվականի Համամիութենական մարդահամարի՝ Հեռավոր Արևելյան տարածքում 315,203 մարդ իրեն ուկրաինացի է ճանաչել, ինչը կազմում է տարածաշրջանի բնակչության 18,1%-ը։

Այն ժամանակվա թղթակիցներից մեկը՝ Ի.Իլիչ-Սվիչիչը, 1905 թվականին նկարագրել է Ուսսուրիյսկ քաղաքը.
[մինի|[Ուկրաինացիները Ռուսաստանում 1926 թվականի դրությամբ]]

## Հեռավոր Արևելքի առաջին համաուկրաինական համագումար
մինի|Ուկրաինացիների ցույցը Վլադիվոստոկում
Հեռավոր Արևելքի Համաուկրաինական առաջին համագումարը տեղի ունեցավ Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո՝ 1917 թվականի հունիսի 11-ին Նիկոլսկ-Ուսսուրիյսկ (այժմ՝ Ուսսուրիյսկ) քաղաքում։ Համագումարում ստեղծվեցին մի քանի հանձնաժողովներ, որոնք մշակեցին առաջնահերթ գործողությունների մարտավարություն ուկրաինական կազմակերպությունների համար։ Առաջնահերթությունը ուկրաինացիների, և առաջին հերթին գյուղացիների և զինվորների շրջանում քարոզչական աշխատանքի ընդլայնումն էր։ Դրան հասնելու համար անհրաժեշտ համարվեց բացել «Պրոսվիտա» ասոցիացիայի շրջանակներ, ուկրաինական գրադարաններ և դպրոցներ, սկսել զանգվածային ուկրաիներեն թերթերի տպագրությունը և հատուկ դասախոսություններ անցկացնել ուկրաինական խնդիրների վերաբերյալ։ «Ուկրաինացիների ազգային ինքնագիտակցությունը բարձրացնելու և անցյալի հիպնոսը ցրելու համար, երբ ռուսական կառավարությունն ակտիվորեն իրականացնում էր ռուսականացում և պայքարում ուկրաինական ազգային շարժման դեմ»։

Որոշվել է նաև ժամանակավոր կառավարությունից պահանջել Ուկրաինային պետական ​​ազգային ինքնավարություն և Ռուսաստանի կազմում Կանաչ Ուկրաինայի և ՌԴ կառավարությունում Ուկրաինայի հարցերով հատուկ նախարարություն ստեղծել։ Նույնը պահանջել է Կիևի Կենտրոնական Ռադան, բայց միայն Ուկրաինայի համար։ Որոշվեց սկսել պետական ​​մարմինների ձևավորումը և ստեղծել իրենց ազգային զինված ուժերը։ Կանաչ Ուկրաինայի բարձրագույն ներկայացուցչական մարմինը պետք է դառնար Հեռավոր Արևելքի տարածաշրջանային Ռադան, որը ձևավորվել է համագումարում։ Տեղական տարածքներում ներկայացուցչական իշխանությունն էր շրջանային խորհուրդներում (ընդհանուր առմամբ ստեղծվել է դրանցից տասը, այդ թվում՝ Անդրբայկալում և Մանջուրիայում)։ Գործադիր իշխանությունը փոխանցվեց Տարածաշրջանային քարտուղարությանը, որի կարգավիճակը պետք է ընդունվեր հաջորդ համագումարում։

Ուկրաինական դպրոցները սկսեցին բացվել՝ չնայած ուսուցիչների և դասագրքերի պակասին։ Ուկրաինական թերթերը սկսեցին հրատարակվել Հեռավոր Արևելքի շատ քաղաքներում։ Առավել հայտնի են Վլադիվոստոկի «Щире слово», «Украинец в Зелёном Клине», Խաբարովսկի «Ранок», Բլագովեշչենսկի «Амурский украинец» և Հարբինի «Засив» թերթերը։

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
մինի|Յուրի Մովա՝ ուկրաինական երկրամասի քարտուղարության ղեկավար
1936 թվականին ուկրաինացի գրող Իվան Բագրյանը (1907-1963), որը դատապարտվել է հինգ տարվա ճամբարներում, փախել և թաքնվել է Կանաչ Ուկրաինայում։ Կյանքի այս շրջանի տպավորություններն արտացոլվել են 1944 թվականին գրված «Վագրեր բռնողներ» վեպում, որը հետագայում վերանվանվել է հենց հեղինակի կողմից և նոր անունով հայտնի է որպես «Վագրեր բռնողներ»։ Երկու տարի անց գրողը վերադարձել է տուն։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* *Чорномаз В. А.* Зелений Клин // Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003—2016. — ISBN 944-02-3354-X
* *Попок А. А.* [Клин](http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zeleny_klyn Зелений) // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2005. — Т. 3 : Е — Й. — С. 323. — ISBN 966-00-0610-1
* *Ефименко А., к.ф.н.* Сибирская Украина: несостоявшийся альянс Дальневосточные «самостийники» и колчаковская контрразведка // Журнал «Родина», № 7, 2006.
* *Курас Л. В.* Украинская этническая группировка в Харбине  // vybory.org, 13.01.2003.
* *Черномаз В. А.* Украинцы Приморья: прошлое и настоящее // kobza.com.ua, 05.03.2006.
* *Черномаз В. А.* Украинское национальное движение на Дальнем Востоке (1917—1917-1922 гг.): дисс. на соискание степени канд. ист. наук. Владивосток, 2005.
* *Марунчак М.* Українці в СРСР поза кордонами УРСР — Вінніпег, 1974.
* *Алексей Волынец.* Дальневосточная Украина // Русская планета, 21 мая 2014.
* Тема «Зелений Клин» // Сайт «Reibert.info» февраль−ноябрь 2012
* Світлина «Колона українців на першотравневій демонстрації». Хабаровськ, Далекий Схід, 1917 рік // Сайт «Музей УНР» (muzejunr.io.ua) 18 декабря 2014
* Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Под ред. Н. А. Тройницкого. т. II. Общий свод по Империи результатов разработки данных Первой Всеобщей переписи населения, произведённой 28 января 1897 года. — Санкт Петербург, 1905. — Таблица XIII. Распределение населения по родному языку.
* Телеграмма Зам. ППГПУ ДВ Чибисова в Москву в ГПУ с информацией об аресте Приамурской окружной украинской рады. 1922 г., 25 декабря, г. Чита. № 89. — цит. по *Нам И. В.* Культурно-национальная автономия в истории России : Документальная антология. — Т. II. Дальний Восток. 1921—1922. — C. 80—89.
* Всесоюзная перепись населения 1926 года. — Москва: Издание ЦСУ Союза ССР, 1928—29. — Т. 9. С. 34—51; Т. 10. С. 9—13; Т. 11. С. 8—17; Т. 14. С. 6—16; Т. 15. С. 8—13; Т. 16. С. 8—12; Т. 17. С. 8—25; Таблица VI. Население по полу, народности.

Կատեգորիա:1922 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Անջատողականությունը Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հեռավոր Արևելքի պատմություն
Կատեգորիա:Ուկրաինացիները Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում ձևավորված ոչ խորհրդային պետական կազմավորումներ