Կլոդ Ֆրանսիացի

**Կլոդ Ֆրանսիացի** (, , ), Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XII-ի դուստրը, Բրետանի դքսուհին մոր մահից հետո, Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի առաջին կինը։

Կլոդը թագավորական զույգի երկու դուստրերից մեկն էր և մորը պատկանող Բրետանի դքսության ժառանգորդը։ Քանի որ Սալիական օրենքի համաձայն կինը չէր կարող կառավարել Ֆրանսիայում, նրա համար փեսացու էին փնտրում, որը կկարողանար դառնալ Ֆրանսիայի թագավոր։ Ի վերջո, ընտրությունը կանգ առավ Ֆրանցիսկի՝ Վալուայի դուքսի վրա, որի հետ ամուսնությունը կնքվեց 1514 թվականին։ Մի քանի ամիս առաջ Կլոդը մորից ժառանգել էր Բրետոնի դքսությունը։ 1515 թվականի հունվարին մահացավ Կլոդի հայրը, և նա ամուսնու հետ բարձրացավ ֆրանսիական գահին։

Դառնալով թագուհի՝ Կլոդը մնաց իր սկեսրոջ՝ Լուիզա Սավոյացու և քենու՝ Մարգարիտա Անգուլեմացու ստվերում։ Նա նաև չէր կառավարում իր սեփական տիրույթները՝ դրանց կառավարումը փոխանցելով իր ամուսնուն։ Կլոդը դարձավ յոթ երեխաների մայր, որոնցից հինգը հասան չափահասության։ Կլոդը մահացավ Բլուայում 24 տարեկանում անհասկանալի պատճառներով։

## Վաղ տարիներ
Կլոդը ծնվել է 1499 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Ռոմորանտեն-Լանտենում՝ Լյուդովիկոս XII թագավորի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Աննա Բրետոնացու ընտանիքում։ Նա զույգի երկու երեխաներից ավագն էր և ավագ դուստրը։ Աղջիկը կոչվել է Սուրբ Կլոդի պատվին, ում գերեզմանին Աննան ուխտագնացություն է կատարել՝ հույս ունենալով կենդանի երեխա ունենալ Թագուհի Աննան երկու ամուսնության ընթացքում ունեցել է առնվազն տասնչորս հղիություն, մինչդեռ միայն երկու երեխա է փրկվել մանկությունից՝ Կլոդը և նրա կրտսեր քույրը՝ Ռենեն, որը ծնվել է 1510 թվականին:

Արքայադուստրը դաստիարակվել է խստորեն՝ ըստ իր բարեպաշտ մոր կերպարի: Քանի որ նրա մայրը ողջ մնացած որդիներ չուներ, Կլոդը դարձավ Բրետոնի դքսության ժառանգորդը։ Համաձայն Սալիկի օրենքի՝ ո՛չ Կլոդը, ո՛չ նրա քույրը չէին կարող ժառանգել Ֆրանսիայի թագը, քանի որ այն կարող էր անցնել միայն արական սեռի ժառանգին։ Միևնույն ժամանակ, թագուհի Աննան, չցանկանալով դստերը թողնել առանց բրետոնական ժառանգության, կարդինալ Ամբուազի օգնությամբ որոշեց Բրետոնը բաժանել Ֆրանսիայի թագից։ Կարդինալը վեճ սկսեց մարշալ Պիեռ դե Ռոգան-Ժյեի հետ, որն եռանդորեն պաշտպանում էր արքայադստեր և Վալուայի դուքսի՝ Ֆրանսիայի թագի ժառանգի ամուսնության գաղափարը, որն այդպիսով կպահպաներ Բրետոնի և Ֆրանսիայի միությունը:

1501 թվականի օգոստոսի 10-ին Լիոնում կնքվեց ամուսնական պայմանագիր երկու տարեկան Կլոդի և ապագա կայսր Կառլոս V-ի միջև, ստորագրողներն էին Ֆրանսուա Բյուսլեյդենը (Բեզանսոնի արքեպիսկոպոս), Գիյոմ դե Կրոյը, Նիկոլա դե Ռյուտերը և Պիեռ Լեսեմանը, բոլորը Կառլոսի հոր՝ Ֆիլիպ I Հաբսբուրգի դեսպանները։ Պայմանագրի մի մասը նախատեսում էր Բրետոնի ժառանգությունը երիտասարդ արքայազնի կողմից, ինչպես նաև նրա դառնալը Կաստիլիայի, Արագոնի և Ավստրիայի գահերի և բուրգունդական տիրույթների ժառանգման գծում հաջորդը։ Բացի այդ, 1504 թվականի Բլուայի պայմանագիրը Կլոդին տալիս էր զգալի օժիտ, հավանաբար, Լյուդովիկոս XII-ի մահվան դեպքում, եթե նա արական սեռի ժառանգներ չունենար. բացի Բրետոնից, Կլոդը ստանում էր Միլանի և Բուրգունդիայի դքսությունները, Բլուայի և Աստիի կոմսությունները և Ֆրանսիայի կողմից գրավված Ջենովայի հանրապետության տարածքները: Այսպիսով, Կառլոս V-ի և Ֆրանցիսկ I-ի ապագա մրցակցության պատճառները որոշվել էին դեռ նախքան նրանց միապետ դառնալը։

1505 թվականին, լրջորեն հիվանդ լինելով, վախենալով իր կյանքի համար և չցանկանալով սպառնալ իր միակ ժառանգի ապագա թագավորությանը, Լյուդովիկոս XII-ը խզեց դստեր և Կառլոս V-ի նշանադրությունը՝ հօգուտ Վալուայի դուքսի։ Բացի այդ, ավելի վաղ Լուիզա Սավոյացին թագավորից գաղտնի խոստում էր ստացել, որ Կլոդը կամուսնանա իր որդու հետ։ Այսպիսով, մարշալ Ժիեի ծրագիրը, որին դեմ էր թագուհի Աննան, հաստատվեց հենց թագավորի կողմից։ Աննան օգտագործեց իր ողջ ազդեցությունը, որպեսզի Փարիզի խորհրդարանը մարշալին դատապարտի դավաճանության համար։

## Ֆրանսիայի թագուհի
[мини|left|Предположительный портрет Клод Французской, худ. [Корнель де Лион; Пушкинский музей]]
1514 թվականի հունվարի 9-ին մահացավ թագուհի Աննան, և Կլոդը դարձավ Բրետանի դքսուհի. չորս ամիս անց՝ մայիսի 18-ին, Սեն-Ժերմեն-ան-Լեում Կլոդն ամուսնացավ իր զարմիկ Ֆրանցիսկի հետ։ Այս միությամբ Բրետանը ամրագրվեց ֆրանսիական թագին այն դեպքում, եթե թագավոր Լյուդովիկոս XII-ի երրորդ ամուսնությունը անգլիացի արքայադուստր Մարիայի հետ, որը կնքվել էր 1514 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, չբերեր այդքան սպասված ժառանգորդին։ Ինչպես էլ լիներ, ամուսնությունը կարճատև և անզավակ էր։ Լյուդովիկոս XII-ը մահացավ հարսանիքից երեք ամիս անց, ըստ ընդհանուր կարծիքի՝ ննջասենյակում գործադրած ջանքերի պատճառով։ Ֆրանցիսկը և Կլոդը դարձան թագավոր և թագուհի, դա երրորդ դեպքն էր պատմության մեջ, երբ Բրետանի դքսուհին դարձավ Ֆրանսիայի թագուհի։

Դատարանում, արդեն լինելով թագուհի, Կլոդը մնում էր իր սկեսուր Լուիզա Սավոյացու և քենու՝ Մարգարիտա Անգուլեմացու ստվերում։ Փաստորեն, Կլոդը երբեք չի կառավարել իր դքսությունը. 1515 թվականին նա իր տիրույթների կառավարությունը հանձնեց ամուսնուն՝ մշտական օգտագործման համար։ Ի տարբերություն կրտսեր քրոջ, Կլոդը հետաքրքրություն չցուցաբերեց մայրական ժառանգության նկատմամբ, ինչպես նաև չէր հետաքրքրվում քաղաքականությամբ, թագուհին նախընտրում էր նվիրվել կրոնին՝ հայտնվելով իր սկեսուրի խոստովանահոր ազդեցության տակ, ինչպես կարծում են որոշ պատմաբաններ:

Այն բանից հետո, երբ Ֆրանցիսկը դարձավ թագավոր, Աննա Բոլեյնը միացավ Կլոդի արքունիքին։ Ենթադրվում է, որ Աննան Կլոդի թարգմանիչն էր անգլիացի հյուրերի հետ հանդիպումների ժամանակ։ 1521 թվականի վերջին Աննան վերադարձավ Անգլիա, որտեղ ավելի ուշ դարձավ թագուհի-կոնսորտ։ Կլոդի մեկ այլ հայտնի սպասուհի էր Դիանա դե Պուատյեն, որը հետագայում դարձավ նրա որդու՝ Հենրիխ II-ի սիրուհին:

Կլոդը թագադրվել է Սեն-Դենի աբբայությունում 1517 թվականի մայիսի 10-ին կարդինալ Ֆիլիպ դե Լյուքսեմբուրգի կողմից, ով «օծեց նրա կուրծքն ու ճակատը»: Գրեթե ամբողջ ինը տարվա ամուսնության ընթացքում Կլոդն անցկացրել է անվերջ հղիություններով։ Նրա ամուսինն ունեցել է բազմաթիվ սիրուհիներ, բայց բոլորն էլ համեմատաբար զուսպ էին։ Իր սեփական ընտանիքում Կլոդը ներմուծեց խիստ բարոյական օրենսգիրք, որը քչերն էին համարձակվում անտեսել: Բրանտոմը Կլոդի մասին գրել է. 

Պետք է ասեմ, մադամ Կլոդ Ֆրանսուհին շատ լավ և շատ ողորմած էր, նա սիրալիր էր բոլորի հետ և երբեք չէր ցուցաբերում դժգոհություն ոչ արքունիքում, ոչ էլ իր տիրույթներում։ Նա խորապես սիրելի էր Լյուդովիկոս թագավորից և Աննա թագուհուց, նրա հայրից և մայրից, և նա միշտ լավ դուստր էր նրանց համար; երբ թագավորը ընդունեց Միլանի մերձավոր դքսուհուն, նա հայտարարեց և հռչակեց Քլոդին Փարիզի պալատում՝ որպես դքսուհի երկու ամենագեղեցիկ դքսությունների՝ Միլանի և Բրետանիայի, մեկը հորից և մյուսը մորից։ Ինչպիսի ժառանգուհի! Եթե թույլ տաք։ Երկու դքսությունները միացան մեր գեղեցիկ թագավորությանը՝ բարին բոլորի անունից։Այնքան շատ տոհմական մանևրների խաղազինվոր Կլոդը փոքրահասակ էր և տառապում էր սկոլիոզով, որը նրա մեջքը դարձրել էր կոր, մինչդեռ նրա ամուսինը «մեծ և աթլետիկ» էր։ Մի քանի հաջորդական հղիությունները նրա մարմինը դարձրել էին գիրավուն, ինչը դարձել էր ծաղրի պատճառ արքունիքում։ Արտասահմանյան դեսպանները նշել են նրա «գիրությունը», կաղությունը, շլությունը, որն ազդել էր նրա ձախ աչքի վրա, նրա փոքր չափերը և այլանդակությունը, բայց նաև ճանաչել են իր բարի որակները։ Սակայն արքունիքում ծնողների մահից հետո Կլոդին երես չէին տալիս։ Բրանտոմը գրել է, որ Ֆրանցիսկը «Կլոդին վարակել է սիֆիլիսով, որն անկասկած կրճատել է նրա օրերը։ Իսկ տիկին ռեգենտը [Լուիզա Սավոյացի] մշտապես ծաղրել է նրան...»։ Ֆրանցիսկն այդ ժամանակ գտնվում էր իր ամենագետ սիրեցյալ Ֆրանսուազ դը Ֆուայի ազդեցության տակ։

## Մահ
մինի|Ֆրանցիսկոսի և Կլոդի գերեզմանը Սեն Դենիի աբբայությունում: Ճարտարապետ՝ Ֆիլիբեր Դելորմ, քանդակագործ՝ Պիեռ Բոնտեմպ: 1558թ.

Կլոդը մահացել է 1524 թվականի հուլիսի 20-ին Բլուա շատոյում՝ 24 տարեկանում։ Նրա մահվան պատճառը վեճի թեմա էր պատմաբանների շրջանում՝ մի կողմից՝ ոմանք պնդում էին, որ Կլոդը մահացել է ծննդաբերության կամ հղիության ընդհատման պատճառով, ուրիշները մտածում էին, որ նա մահացել է բազմաթիվ հղիությունների կամ ոսկրային տուբերկուլյոզի (ինչպես և նրա մայրը) պատճառով, և, վերջապես, որոշ մարդիկ կարծում էին, որ Կլոդը մահացել է սիֆիլիսից, որը նրան փոխանցել էր ամուսինը։ Կլոդը թաղված էր Սեն-Դենի վանքում։ 1793 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Կլոդի գերեզմանը, ինչպես մյուսներինը, պղծվել է։ 

Կլոդի մահից հետո Բրետանի հերցոգությունը սկզբում ժառանգել է նրա ավագ որդին, դոֆին Ֆրանսիսկոսը (խնամակալը դարձել է Կլոդի այրին), իսկ նրա մահից հետո՝ մյուս որդին՝ դոֆին Հենրիխը, որը հոր մահից հետո դարձել է թագավոր: Կլոդի մահից մի քանի տարի անց Ֆրանսիսկոսը կրկին ամուսնացել է. նրա ընտրյալը դարձել է Էլեոնորա Ավստրիացին, կայսր Կարլ V-ի քույրը:

## Սերունդ
մինի|Կլոդը իր դուստրերի (Շառլոտ, Մադլեն, Մարգարիտ), քրոջ՝ Ռենեի (կամ մահացած դուստր Լուիզայի) և Ֆրանցիսկի երկրորդ կնոջ՝ Էլեոնորա Ավստրիացու շրջապատում։ Livre d’heures de Catherine de Medicis, 1550 թվական
Ինը տարվա ամուսնության ընթացքում Կլոդը Ֆրանցիսկոսի համար ծնել է յոթ երեխա.

* Լուիզա (19 օգոստոսի 1515 — 21 սեպտեմբերի 1518) — ծնվելուց անմիջապես հետո արքայադուստրը նշանվել է Իսպանիայի Կառլոս I-ի հետ, սակայն մահացել է երեք տարեկանից մի փոքր ավելի տարիքում։
* Շառլոտա (23 հոկտեմբերի 1516 — 8 սեպտեմբերի 1524) — ավագ քրոջ մահից հետո արքայադուստրը նշանվել է Իսպանիայի Կառլոս I-ի հետ, սակայն մահացել է կարմրուկից՝ ութ տարեկանից մի փոքր պակաս տարիքում։
* Ֆրանցիսկ (28 փետրվարի 1518 — 10 օգոստոսի 1536) — Ֆրանսիայի դոֆին, Բրետանի դուքս, ծնվելուց անմիջապես հետո դոֆինը նշանվել է չորս տարեկան անգլիացի արքայադուստր Մարիա Թյուդորի հետ, ով Հենրի VIII-ի և Եկատերինա Արագոնացու դուստրն էր, սակայն մի քանի տարի անց նրանց նշանադրությունը չեղարկվել է քաղաքական դրդապատճառներով; Ֆրանցիսկը մահացել է չամուսնացած և անզավակ՝ տասնութ տարեկանում՝ անհասկանալի պատճառներով։
* Հենրիխ (31 մարտի 1519 — 10 հուլիսի 1559) —— Ֆրանսիայի թագավոր, ամուսնացած էր Եկատերինա Մեդիչիի հետ, ով Ուրբինոյի դուքսի և Մադլեն դե լա Տուր-դ’Օվերնի դուստրն էր, ումից ունեցել է տասը երեխա; Հենրիխի և Եկատերինայի երկրորդ դուստրը կոչվել է Կլոդի պատվին։ Օրինական երեխաներից բացի, Հենրիխն ունեցել է երկու ապօրինի որդի և օրինականացված դուստր։ Հենրիխը մահացել է ավագ դստեր հարսանիքի և Կատո-Կամբրեզիական հաշտության կնքման պատվին կազմակերպված մրցաշարում ստացած վնասվածքի հետևանքներից։
* Մադլեն (10 օգոստոսի 1520 — 7 հուլիսի 1537) — ամուսնացած էր Շոտլանդիայի թագավոր Յակով V-ի հետ։ Հարսանիքից անմիջապես առաջ կամ հետո թույլ առողջություն ունեցող արքայադստերը տուբերկուլյոզ ախտորոշվեց։ Շոտլանդիա ժամանելուց երկու ամսից մի փոքր պակաս ժամանակ անց և իր տասնյոթամյակին մեկ ամսից մի փոքր ավելի չապրելով՝ Մադլենը մահացավ՝ իրենից հետո ժառանգներ չթողնելով։
* Կարլ (22 հունվարի 1522 — 9 սեպտեմբերի 1545) — Օռլեանի, Անգուլեմի և Բուրբոնի դուքս, արքայազնի մահից անմիջապես առաջ ժանտախտից պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց նրա և Աննա Հաբսբուրգի՝ կայսր Ֆերդինանդ I-ի և Աննա Յագելոնկայի դստեր միջև նշանադրության մասին։
* Մարգարիտա (5 հունիսի 1523 — 14 սեպտեմբերի 1574) — ամուսնացած էր Սավոյայի դուքս Էմանուիլ Ֆիլիբերտի հետ, Մարգարիտան ամուսնացավ միայն 36 տարեկանում, և ամուսնության մեջ ծնվեց միայն մեկ երեխա՝ Կարլ Էմանուիլ I-ը։

## Ժառանգություն
### Թագուհի Կլոդի աղոթագիրք
մինի|left|Կլոդի աղոթագրքից մի էջ
Կլոդ Ֆրանսիացու Աղոթագիրքը փոքրիկ, թանկարժեք քարերով զարդարված ձեռագիր աղոթագիրք է, որը պատրաստվել է Կլոդի համար մոտավորապես նրա թագադրման տարում։ Նրա զինանշանը հայտնվում է երեք տարբեր էջերում։ Գիրքը առատորեն նկարազարդված է. յուրաքանչյուր էջի եզրերը զարդարված են երկու կողմից Քրիստոսի, Կույս Մարիամի և այլ սրբերի կյանքից վերցված 132 տեսարաններով։ Այս աղոթագիրքը և Կլոդի ժամագիրքը նկարազարդվել են վարպետի կողմից, ով այս գրքերի վրա աշխատելուց հետո ստացել է Կլոդ Ֆրանսիացու վարպետ մականունը։ Աղոթագիրքը 2008 թվականին գրադարանին և Մորգանի թանգարանին է նվիրել Ալեքսանդր Պոլ Ռոզենբերգի այրին՝ ի հիշատակ հանգուցյալի։

### Ռենկլոդ
«Ռենկլոդ» սալորի տեսակն իր անունն ստացել է Կլոդի անունով, որը բառացիորեն նշանակում է Կլոդ թագուհի։

### Մշակույթում
«Բարի թագուհի Կլոդը» հայտնվում է Ռոբին Մաքսվելի «Մադմուազել Բոլեյն» վեպում (2007):

Կլոդը հայտնվում է բրիտանա-իռլանդա-կանադական պատմական «Թյուդորներ» հեռուստասերիալի առաջին եթերաշրջանի երեք դրվագներում. թագուհու դերը կատարել է Գաբրիելա Ռայթը: Նա նաև իսպանական պատմական «Կառլոս, թագավոր և կայսր» հեռուստասերիալի երկրորդական կերպարներից է. դերը կատարել է Եվա Ռուֆոն:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Թագավորների դուստրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագուհիներ և կայսրուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ