Օլենցերո

**Օլենցերո** (), իսպանական և ֆրանսիական բասկերի համար դիցաբանական սուբծննդյան կերպար, ածխագործ, որը երեխաներին Սուրբ ծննդին նվերներ է բերում։

## Ավանդույթ

Օլենցերո ավանդույթն առաջացել է նավառական Լեսակայում։ Օլենցերոն պատկերվում է որպես ածխով կեղտոտված մի խոշոր տղամարդ բասկյան գյուղացու ավանդական հագուստով։ Նրա անբաժանելի ատրիբուտներն են սև բերետն ու փայտե ձեռնափայտը։ Այն դեպքերում, երբ Օլենցերոն պատկերվում է մորուքով, որը ոչ թե սպիտակ է, այլ մոխրագույն, ինչի պատճառով ոչ բասկյան սուրբծննդյան և ամանորյա կերպարների համար բասկյան լեզվում տարածված է ընդհանուր *Bizarzuri* (սպիտակ մորուք) անվանումը։ Օլենցերոն ապրում է հասարակությունից հեռու՝ լեռներում, գումար է վաստակում ածխագործությամբ, սիրում է լավ ուտել և խմել։ Յուրաքանչյուր ձմեռ նա լեռներից գյուղ է իջնում։

Բասկերի երկրների որոշ բնակավայրերում ցերեկը, երբ գալիս է Օլենցերոն, ըստ ավանդույթի այն Սուրբ Ծնունդը չէ, այլ Նոր տարվա նախօրեն (օրինակ, Էրմուա քաղաքում)։

## Անուններ և ստուգաբանություն

Այս կերպարի անվանման առավել տարածված տարբերակը՝ *Օլենցերոն*, բնորոշ է գիպուսկոայան բարբառին։ Նավառայում նրան անվանում են *Օլենցարո*, *Օրանցարո* (Բորուեթե և Լեյս շրջաններում) և *Օնանցարո* (Լարրաունա շրջանում)։

Այս անվանման ստուգաբանության մի քանի վարկած կա։ Առաջինը Օլենցերոյի գրավոր հիշատակումը պատկանում է Լոպե դե Իսաստիին XVII դարում․ *A la noche de Navidad (llamamos) onenzaro, la sazón de los buenos* («Սուրբ ծննդի նախօրեին (մենք անվանում ենք) *onenzaro,* բարիների ժամանակը»)։ Այսպիսով, այն բասկյան *onen* «բարություն» и *zaro* «ժամանակ» բառերից է գալիս, այսինքն «բարության ժամանակ» կամ «բարի գործերի ժամանակ», ինչը համարվում է իսպանական Սուրբծննդյան գիշերվա՝ *nochebuena* «Բարի գիշեր» անվանման պատճենում։

Այլ հետազոտողներ կարծում են, որ *Olen* ծագում է ֆրանսիական *Noël* «Սուրբ Ծնունդ» բառից դրափոխության ճանապարհով, սակայն սկզբնական ձևը համարվում է *Onen*։

Ըստ ազգաբան Խուլիո Կարո Բարոխիի կարծիքի՝ բառի ծագումը կապված է այսպես կոչված «О» անտիֆոնի հետ, որը երգվում է կաթոլիկ եկեղեցիներում Սուրբ ծնունդից առաջ վերջին շաբաթը և սկսվում է *О!* բացականչությունով (*O Sapientia, O Adonai, O Emmanuel* և այլն)։ Ֆրանսիական ավանդությունում նման անտիֆոնների երգեցողության շրջանը կոչվում է *O de Noël* կամ *les oleries*:

Օլենցերո անունից բասկյան լեզվում առաջացել են *Olentzero-afari (Սուրբծննդյան ընթրիք), Olentzero-egun (Սուրբ ծննդյան նախօրե, ճրագալույց), Olentzero-enbor, Olentzero-mokor, Olentzero-mozkor, Olentzero-gau (սուրբծննդյան գիշեր)*:

## Քաղաքականության մեջ
Օլենցերոյի հետ կապված տարածված ավանդույթը ենթարկվեց խիստ քննադատության իսպանական ազգայնականների կողմից, որոնք հաստատում էին, որ Բասկյան ազգայնականնները արհեստականորեն նրա կերպարը հանրայնացրել են իրենց գաղափարախոսությունը տարածելու նպատակով։ Այսպես, Պամպլոնայում Օլենցերոյի երթի կազմակերպիչները մի քանի անգամ տուգանվել են, սակայն քաղաքի բնակիչները շարունակում էին կազմակերպել տոնական միջոցառումներ՝ անտեսելով արգելքը։ 2005 թվականին Արեսոյում քաղաքացիական գվարդիայի երկու ներկայացուցիչ հրապարակից գողացան Օլենցերոն պատկերող փայտե տիկնիկը, որի համար ծառայությունից հեռացվեցին 20 օր տևողությմաբ։

XXI դարում Օլենցերոյի կերպարն օգտագործվում է բաստյան քաղբանտարկյալների աջակցման ակցիաների և հակառազմական ցույցերի ժամանակ։

## Մարի Դոմինգի

Օլենցերոյի կնոջ՝ Մարի Դոմինգի անունով կերպարը, որը հիշատակվում է բասկյան ազգային երգերից մեկում, սուրբծննդյան ավանդույթներ է ներառվել վերջերս սեքսիզմի մեջ մեղադրանքներից խուսափելու և սեռերի հավասարությունն ապահովելու նպատակով։ Սակայն ժամանակակից ֆեմինիստները քննադատում են այն, որ Մարի Դոմինգիի դերը արդյունքում երկրորդական է ստացվել։

## Մշակույթում
Օլենցերոյին նվարված են բասկյան ազգային սուրբծննդյան «*Olentzero joan zaigu*» երգը և երեք իսպանական լիամետրաժ մուլտֆիլմերը՝ 2002 թվականի «*Olentzero, gabonetako ipuina*» («Օլենցերո․ սուրբծննդյան հեքիաթ») և դրա սիքվելները՝ 2005 թվականի «*Olentzero eta subilaren lapurreta*» («Օլենցերոն և սուրբծննդյան փայտի առևանգումը») և 2008 թվականի «*Olentzero eta Oparien Ordua*» (՝ «Օլենցերոն և նվերների ժամանակը»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առասպելական կերպարներ
Կատեգորիա:Բասկյան մշակույթ
Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ
Կատեգորիա:Սուրբ ծնունդ
Կատեգորիա:Սուրբծննդյան ավանդույթներ