Վոսխոդ ծրագիր

**Վոսխոդ ծրագիրը** (, թարգմ.՝ *վերելք, արշալույս*) խորհրդային երկրորդ մարդատար տիեզերական թռիչքների ծրագիր էր։ Ծրագրում օգտագործվում էր նախորդ ծրագրի փոփոխված տիեզերանավը որն անվանվեց Վոսխոդ և ավելի հզոր կրող հրթիռ՝ Վոսխոդ: Կատարվեցին երկու մեկօրյա մարդկանց անձնակազմով թռիչքներ՝, մեկը՝ 1964-ին, մյուսը՝ 1965-ին, և մեկ 22-օրյա թռիչք, որտեղ անձնակազմը երկու շներ էին՝ 1966 թվականին։

Վոսխոդի մշակումը միաժամանակ հանդիսանում էր Վոստոկ ծրագրի շարունակությունը և վերջինիս չեղարկումից հետո մնացած բաղադրիչների օգտագործում։ Վոսխոդ ծրագիրը հետագայում փոխարինվեց Սոյուզ ծրագրով։

## Կառուցվածք

Վոսխոդ տիեզերանավը ըստ էության ստեղծվել է Վոստոկ տիեզերանավի հիման վրա, սակայն վերևում ավելացվել էր պինդ վառելիքով պահուստային հակառակ քարշի շարժիչ։ Քանի որ այն շատ ավելի ծանր էր, գործարկման համար օգտագործվում էր 11Ա57 կրող հրթիռը՝ Մոլնիյա 8Կ78Մ-ի տարբերակ՝ առանց «Բլոկ Լ» աստիճանի, որը հետագայում դարձավ Սոյուզ հրթիռի հիմքը։ Կատապուլտացվող նստատեղը հանվել էր, և փոխարենը տեղադրվել էին երկու կամ երեք անձնակազմի նստատեղեր՝ Վոստոկի դիրքից 90 աստիճան անկյան տակ։ Սակայն կառավարման վահանակների դիրքը չէր փոխվել, և անձնակազմը ստիպված էր գլուխը 90° թեքել՝ գործիքները դիտելու համար։

Վոսխոդ 2-ի դեպքում վայրէջքի մոդուլի վրա ավելացվել էր փչովի արտաքին օդային շլյուզ՝ մուտքի դռան հակառակ կողմում։ Այն օգտագործումից հետո արտանետվում էր։ Այս կառուցվածքը անհրաժեշտ էր, քանի որ տիեզերանավի համակարգերը օդով էին սառեցվում, և տիեզերքում ճնշման անկումը կհանգեցներ գերտաքացման։ Բացի այդ, վայրէջքի ժամանակ պարաշյուտի պարանի վրա ավելացվել էր պինդ վառելիքով արգելակային հրթիռ, որն ապահովում էր փափուկ վայրէջք։ Սա անհրաժեշտ էր, քանի որ ի տարբերություն Վոստոկի՝ Վոսխոդի անձնակազմը վայրէջքի ժամանակ մնում էր մոդուլի ներսում։

Ի տարբերություն Վոստոկի և հետագա Սոյուզի, Վոսխոդը չէր համալրված գործարկման վթարային փրկարար համակարգով, այսինքն՝ անձնակազմը չուներ միջոց արձակման ժամանակ տեղի ունեցած խափանման դեպքում փրկվելու համար։

Վոսխոդի վերևի մասում տեղադրված էր նաև պինդ վառելիքով պահուստային հակառակ քարշի շարժիչ (որն օգտագործվեց Վոսխոդ 2-ի ժամանակ), մինչդեռ Վոստոկն այդպիսին չուներ, սակայն դա խնդիր չէր համարվում, քանի որ տիեզերանավը պետք է բնականաբար դուրս գար ուղեծրից 10 օրվա ընթացքում։ Համեմատաբար թեթև լինելով՝ Վոսխոդը թեթև էր 11Ա57 հրթիռի բարձրացնող կարողությունից, ինչի շնորհիվ այն արձակվում էր ավելի բարձր ուղեծիր, և տիեզերքում մնում էր ավելի երկար։

## Թռիչքներ
Վոսխոդի թռիչքները՝ ըստ արձակման ամսաթվի․

### Անանձնակազմ
***[[Կոսմոս-47]]** – Վոսխոդի անանձնակազմ փորձնական թռիչք։
***[[Կոսմոս-57]]** – Անանձնակազմ փորձնական թռիչք, անհաջող։
***[[Կոսմոս-110]]** – Անանձնակազմ թռիչք․ երկու շուն՝ Վետերոկ և Ուգոլյոկ՝ 22-օրյա թռիչք։ Արձակվել է 1966 թվականի փետրվարի 22-ին, վայրէջք՝ մարտի 16-ին։

### Անձնակազմով

### Չեղարկված
***Վոսխոդ 3** – 19-օրյա երկու անձով թռիչք՝ երկարատև անկշռության ուսումնասիրությամբ և բժշկական, ռազմական ու գիտական փորձերով:
***Վոսխոդ 4** – 20-օրյա մեկ անձով թռիչք՝ նման նպատակներով:
***Վոսխոդ 5** – 10-օրյա երկու կին տիեզերագնացով թռիչք՝ բժշկական փորձերով և առաջին կնոջ ելք բաց տիեզերք:
***Վոսխոդ 6** – 15-օրյա երկու անձով թռիչք՝ ռազմական և այլ փորձերով, բազմակի ելքեր բաց տիեզերք՝ նոր շարժիչային գոտիների փորձարկման նպատակով:

## Արդյունքներ
Մինչդեռ Վոստոկ ծրագիրը հիմնականում ուղղված էր տիեզերական թռիչքների և անկշռության ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա հասկանալուն, Վոսխոդի երկու թռիչքները ավելի շատ նպատակ ունեին ցուցադրական առաջինություններ ապահովել։ Թեև ծրագրի գլխավոր հաջողությունը դարձավ առաջին ելքը բաց տիեզերք, ծրագրի սկզբնական նպատակն էր՝ ԱՄՆ-ի Ջեմինի ծրագրից առաջ իրականացնել առաջին բազմամարդ թռիչքը։ Այդ նպատակների իրագործումից հետո ծրագիրը նախատեսում էր անցնել երկարատև թռիչքների և երկրորդ կին տիեզերագնացի մեկնարկի պատրաստմանը։ Սակայն Վոսխոդ 3-ի նախապատրաստման ուշացումների ընթացքում ամերիկյան «Ջեմինի» ծրագիրը հասցրեց իրագործել գրեթե բոլոր այդ նպատակները: 
 
Արդյունքում Վոսխոդ ծրագիրը դադարեցվեց, մասնավորապես ԽՍՀՄ ղեկավարության փոփոխությունից հետո, որը պակաս հետաքրքրված էր ցուցադրական և հեղինակության թռիչքներով։ Դա թույլ տվեց խորհրդային նախագծողներին կենտրոնանալ Սոյուզ ծրագրի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Voskhod manned space project on Encyclopedia Astronautica

Կատեգորիա:1961 հիմնադրումներ ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր
Կատեգորիա:Կառավարվող տիեզերագնացություն
Կատեգորիա:Վոսխոդ ծրագիր