Ադոլֆ դ՛Էների

**Ադոլֆ դ՛Էների** (, ), հրեական ծագումով ֆրանսիացի թատերագիր և վիպասան, 19-րդ դարի երկրորդ կեսին մելոդրամի ժանրի հանրահայտ վարպետներից մեկը (հեղինակել է նաև կատակերգություններ ու վոդևիլներ)

## Կենսագրություն
Ծնվել ու մեծացել է Փարիզում։ Գրականության ասպարեզում առաջին լուրջ հաջողությունը ձեռք է բերել Շառլ Դեսնուայեի համահեղինակությամբ գրած «Էմիլ, կամ՝ Ֆրանսիայի պերի որդին» (*Émile, ou le fils d'un pair de France*) (1831) դրամայի շնորհիվ։ Հետագայում գրել է մոտավորապես երկու հարյուր թատերախաղ (դրանց մի մասը՝ այլ թատերագիրների հեղինակակցությամբ), ինչպես նաև՝ օպերաների, բալետների լիբրետոներ։
 
Մահացել է 1899 թվականին, Փարիզում։ Հուղարկավորվել է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություններ
Ադոլֆ դ՛Էներիի լավագույն ստեղծագործություններից են Կասպար Հաուզերի մասին թատերախաղը (Օգյուստ Անիս-Բուրժուայի համահեղինակությամբ, 1838 թ.), «Փարիզի բոհեմը» (*Les Bohémiens de Paris*, Էժեն Գրանժեի համահեղինակությամբ, 1842 թ.), «Մարի-Ժան, կամ՝ Ժողովրդի կինը» ( Ժյուլիեն դը Մալիանի համահեղինակությամբ, 1845 թ.), ամերիկացի կին գրող Հարրիեթ Բիչեր-Սթոուի «Քեռի Թոմի խրճիթը» վեպի հիման վրա թատերագիր Դյումանուայի հեղինակակցությամբ գրած դրաման (1853 թ.) և նրա գլուխգործոցը համարվող ու դասական երկերի շարքին դասված «Երկու որբ» թատերախաղը (Էժեն Կորմոնի համահեղինակությամբ, 1875 թ.) (ի դեպ, այս վերջին ստեղծագործությունը բազմիցս էկրանավորվել է տարբեր կինոռեժիսորների կողմից Maurice Tourneur), 1942 (ռեժիսոր Carmine Gallone), 1965 (ռեժիսոր Ռ. Ֆրեդա)։

Մի ամբողջ շարք օպերաների համար Ադոլֆ դ՛Էներիի գրած լիբրետոներից հիշատակության են արժանի հետևյալները.
*Շառլ Գունո - *Le tribut de Zamora* (Լուի Գալեի համահեղինակությամբ, 1881 թ.) 
*Ժյուլ Մասնե - *Le Cid* ( Էդուար Բլաուի համահեղինակությամբ, 1885 թ.)
*Դանիել-Ֆրանսուա-Էսպրի Օբեր -  *Le premier jour de bonheur* (Կորմոնի համահեղինակությամբ, 1868 թ.) 
*Դանիել-Ֆրանսուա-Էսպրի Օբեր -  *Rêve d'amour* (Կորմոնի համահեղինակությամբ, 1869 թ.), ինչպես նաև՝
*Ադոլֆ Ադանի *La rose de Terone* (1840), *Si j'étais roi* (1852), *Le muletier de Tolède* (1854), *À Clichy* (1854), Մասնեի ստեղծագործության վաղ շրջանի *Don César de Bazan* (1872) և Էրվեի *La nuit aux soufflets* (1884) օպերաների համար գրած լիբրետոները։
 
Բացի այդ, դ՛Էներին բեմականացման է նախապատրաստել Օնորե դը Բալզակի  *Mercadet ou le faiseur* կատակերգությունը, որն առաջին անգամ ներկայացվել է *Théâtre du Gymnase*-ում, 1851 թվականին։ Այս ամենի հետ մեկտեղ, հակառակ ընդունված կարգի, երբ ժողովրդականություն վայելող վեպերն են վերափոխում թատերախաղի, նա իր թատերախաղերից մի քանիսն է վերածել վեպերի։

## Հիշատակ
thumb|Դ՛Էներիի շիրիմը Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը
2015 թվականին հիմնվել է Ադոլֆ Էներիի բարեկամների ընկերություն (*Société des amis d'Adolphe d'Ennery*), որն իր առջև նպատակ է դրել նպաստել գրողի ստեղծագործությունների տարածմանն ու խորացված ուսումնասիրությանը, ստեղծել նրա կյանքի ու գործերի վերաբերյալ համապարփակ հանրագիտարան, այն տեղադրել համացանցում ու դարձնել հանրամատչելի։

## Ֆիլմագրություն
**Փայլուն գործ*, ռեժիսոր՝ Ջորջ Մելֆորդ (1914, *Une Cause célèbre* թատերախաղի հիման վրա)
**Դոն Սեզար դը Բազանը*, ռեժիսոր՝ Ռոբեր Վինյոլա (1915, *Don César de Bazan* թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Հերբերտ Բրենոն (1915, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Նահատակը*, ռեժիսոր՝ Կամիլլո դե Ռիզո (Իտալիա, 1917, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Իրունի կոմս դոն Սեզարը*, ռեժիսորներ՝ Լուի Կոլմ և Յակոբ Ֆլեկ (Ավստրիա, 1918, *Don César de Bazan* թատերախաղի հիման վրա)
**Արկածախնդիրը*, ռեժիսոր՝ Գորդոն Էդվարդս] (1920, *Don César de Bazan* թատերախաղի հիման վրա)
**Belphegor the Mountebank*, ռեժիսոր՝ Բերթ Ոեյն, (Մեծ Բրիտանիա, 1921, *Paillasse* թատերախաղի հիման վրա)
**Orphans of the Storm*, ռեժիսոր՝ Դ. Գրիֆիթ (1921, *The Two Orphans* թատերախաղի հիման վրա)
**Ռոզիտա*, ռեժիսոր՝ Էռնստ Լուբիչ (1923, *Don César de Bazan* թատերախաղի հիման վրա)
**Իսպանացի պարողը*, ռեժիսոր՝ Հերբերտ Բրենոն (1923, *Don César de Bazan* թատերախաղի հիման վրա)
**Նահատակը*, ռեժիսոր՝ Շառլ Բուրգե (Ֆրանսիա, 1927, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Մորիս Տուռնո (Ֆրանսիա, 1933, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Կարմինե Գալոնե (Իտալիա, 1942, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Դոն Սեզար դի Բազանը*, ռեժիսոր՝ Ռիկարդո Ֆրեդա (Իտալիա, 1942, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Խոսե Բենավիդես (Մեքսիկա, 1944, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսեր՝ Հասան ալ-Իմամ (Եգիպտոս, 1949, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Ռոբերտո Ռոդրիգես (Մեքսիկա, 1950, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Ապասիոնատա*, ռեժիսոր՝ Ջակոմո Ջենտիլոմո (Իտալիա, 1954, *La Dame de Saint-Tropez* թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Ջակոմո Ջենտիլոմո (Իտալիա, 1954, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Յոթերորդ թուրը*, ռեժիսոր՝ Ռիկարդո Ֆրեդա (Իտալիա, 1962, *Don César de Bazan* թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Ռիկարդո Ֆրեդա (Ֆրանսիա/Իտալիա, 1965, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)
**Երկու որբ*, ռեժիսոր՝ Լեոպոլդո Սավոնա (Իսպանիա, 1976, նույնանուն թատերախաղի հիման վրա)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*Adolphe d'Ennery at Internet Movie Database
* Official Website of the Society of Friends of Adolphe d'Ennery

Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թատերագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ