Լատինական Ամերիկայի մշակույթ

**Լատինական Ամերիկայի մշակույթ**, Լատինական Ամերիկայի ժողովրդի պաշտոնական կամ ոչ պաշտոնական ինքնարտահայտումը ներառում է ինչպես բարձր մշակույթը (գրականություն և բարձրարվեստ), այնպես էլ ժողովրդական մշակույթը (երաժշտություն, ժողովրդական արվեստ և պար), ինչպես նաև կրոն և այլ սովորույթներ։ Այս ամենը հիմնականում աևմտյան ծագում ունի, նաև տարբեր աստիճանի ազդեցություն բնիկ ամերիկացիների, աֆրիկացիների և ասիացիների կողմից։

Լատինական Ամերիկայի սահմնանները տարբեր են։ Մշակութային տեսանկյունից՝ սովորաբար վերաբերում է Ամերիկայի այն հատվածներին, որոնց մշակութային, կրոնական և լեզվական ժառանգությունը կարելի է գտնել Հին Հռոմեական կայսրության լատինական մշակույթում։ Դա ներառում է այն տարածքները, որտեղ խոսում են իսպաներեն, պորտուգալերեն և այլ ռոմանական լեզուներով, որոնք կարող են ծագել Հին Հռոմեական կայսրությունում խոսվող վուլգար լատիներենից, և այժմ խոսվում են որպես մայրենի լեզուներ։ Նման տարածքները ներառում են գրեթե ողջ Մեքսիական, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկան, բացառությամբ անգլիախոս կամ հոլանդախոս տարածքների։ Մշակութային առումով, այն կարող է ընդգրկել նաև Կարիբյան ավազանի և Հյուսիսային Ամերիկայի ֆրանսիական մշակույթը, քանի որ, այն ի վերջո, բխում է նաև հռոմեական մշակույթի և լատիներեն լեզվի ազդեցությունից։ Դեռ 16-րդ դարից սկսած, Միացյալ Նահանգներում Լատինական Ամերիկայի կարևոր մշակութային ազդեցությունը տարածվել է, հատկապես այնպիսի տարածքներում, ինչպիսիք են՝ Կալիֆոռնիան, Տեխասը և Ֆլորիդան, որոնք իսպանական կայսրության մաս էին կազմում, իսկ վերջերս այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են՝ Նյու Յորքը, Չիկագոն, Դալասը, Լոս Անջելեսը և Մայամին։

Լատինական Ամերիկայի մշակույթի հարստությունը ձևավորվել է բազմաթիվ ազդեցությունների միջոցով․

* Իսպանիայի և Պորտուգալիայի մշակույթը, որը պայմանավորված է տարածաշրջանի գաղութացման, վերաբնակեցման, և՛ Իսպանիայից  և՛ Պորտուգալիայից շարունակական ներգաղթի պատմությամբ։ Լատինաամերիկյան մշակույթի հիմնական տարրերը իբերական ծագում ունեն, ինչը կապում է դրանք արևմտյան մշակույթի հետ։
* Նախակոլումբիական մշակույթները, որոնք հատկապես կարևոր են այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են՝ Մեքսիական, Գվատեմալան, Էկվադորը, Պերուն, Բոլիվիան և Պարագվայը։ Այս մշակույթները կարևոր են տեղաբնակ համայնքների համար, ինչպիսիք են ՝ Կեչուան, Մայան և Այմարան։
* 19-րդ և 20-րդ դարերի եվրոպական ներգաղթը՝ Իսպանիայից, Պորտուգալիայից, Իտալիայից, Գերմանիայից, Ֆրանսիայից և Արևելյան Եվրոպայից, որը փոխեց տարածաշրջանը և ազդեցություն ունեցավ այնպիսի երկրների վրա, ինչպիսիք են ՝ Արգենտինան, Պերուն, Ուրուգվայը, Բրազիլիան (հատկապես հարավարևելյան և հարավային շրջաններում), Կոլումբիան, Կուբան, Չիլին, Վենեսուելան, Էկվադորը (հատկապես հարավարևմտյան ափին), Պարագվայը, Դոմինիկյան Հանրապետությունը (մասնավորապես հյուսիսային շրջանում) և Մեքսիկան (մասնավորապես հյուսիսային շրջանում)։
* Չինացիներ, ճապոնացիներ, կորեացիներ, հնդիկներ, լիբանանցիներ և այլ արաբական, հայկական և տարբեր այլ ասիական խմբեր։ Նրանք հիմնականում ներգաղթյալներ և  վարձու աշխատողներ էին, ովքեր եկել էին կուլի առևտրից և ազդեցություն են ունեցել Բրազիլիայի, Կոլումբիայի, Կուբայի, Պանամայի, Նիկարագուայի, Էկվադորի և Պերուի մշակույթի այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են՝ սնունդը, արվեստը և առևտուրը։ 
* Աֆրիկայի մշակույթը, որը աֆրիկացիները տարածել են անդրանտլանտյան ստրկավաճառության արդյունքում, այն ազդեցություն է ունեցել Լատինական Ամերիկայի տարբեր շրջաններում։ Ազդեցությունները հատկապես ուժեղ են պարի, երաժշտության, խոհանոցի և Կուբայի, Բրազիլիայի, Դոմինիկյան Հանրապետության, Վենեսուելայի, Հյուսիսարևմտյան Էկվադորի, ափամերձ Կոլումբիայի և Հոնդուրասի որոշ սինկրետիկ կրոնների վրա։

## Էթնիկ խմբեր
Լատինական Ամերիկայի բնակչությունը շատ բազմազան է, ունի բազմաթիվ էթնիկ խմբեր և տարբեր նախնիներ: Ամերիկացի սերունդների մեծ մասը խառը ռասայական ծագում ունի։

16-րդ, 17-րդ և 18-րդ դարերում տեղի ունեցավ իսպանացի և պորտուգալացի էմիգրանտների հոսք դեպի Լատինական Ամերիկա։ Սա մեծ թվով մարդկանց շարժում չէր, բայց ժամանակի ընթացքում մեծ ազդեցություն ունեցավ Լատինական Ամերիկայի բնակչության վրա․ պորտուգալացիները մեկնեցին Բրազիլիա, իսկ իսպանացիները՝ Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկա։ Եվրոպացի ներգաղթյալների շրջանում տղամարդիկ շատ ավելի շատ էին, քան կանայք, և շատերն ամուսնացան բնիկների հետ։ Սա հանգեցրեց ամերիկացիների և եվրոպացիների ամուսնությանը, և այսօր նրանց սերունդները հայտնի են որպես մետիսներ։ Նույնիսկ լատինաամերիկյան կրեոլները, հիմնականում եվրոպական ծագմամբ, սովորաբար ունեն բնիկների ծագում: Այսօր մետիսները կազմում են Լատինական Ամերիկայի բնակչության մեծամասնությունը։

16-րդ դարի վերջից սկսած, մեծ թվով  աֆրիկացի նախկին ստրուկներին բերեցին Լատինական Ամերիկա, հատկապես Բրազիլիա և Կարիբյան ավազան։ Ներկայումս Կարիբյան ավազանի երկրների մեծ մասում սևամորթները կազմում են բնակչության մեծամասնությունը: Լատինական Ամերիկայի նախկին աֆրիկացի սևամորթ ստրուկներից շատերը ամուսնացան եվրոպացիների հետ, և նրանց սերունդները (որոնք հայտնի են որպես մուլատներ) կազմում են որոշ երկրների բնակչության մեծամասնությունը, ինչպես օրինակ՝ Դոմինիկյան Հանրապետությունը, և կազմում են մեծ տոկոսներ ՝ Բրազիլիայում, Կոլումբիայում և Հոնդուրասում։ Բնիկները և սևամորթները նույնպես ամուսնացան, և նրանց սերունդները հայտնի են որպես սամբոներ։ Լատինական Ամերիկայի շատ երկրներ ունեն նաև եռազգային բնակչություն, որը հայտնի է որպես պարդոներ, որոնց ծագումը ամերիկացիների, եվրոպացիների և աֆրիկացիների խառնուրդ է։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին, մեծ թվով եվրոպացի ներգաղթյալներ ժամանեցին Լատինական Ամերիկա, հիմնականում բնակություն հաստատելով Հարավային կոնում (Արգենտինա, Ուրուգվայ և հարավային Բրազիլիա)։ Ներկայումս Հարավային կոնում բնակչության մեծ մասը ունի հիմնականում եվրոպական ծագում, և ընդհանուր առմամբ Լատինական Ամերիկայի եվրոպական ծագմամբ բնակչության ավելի քան 80%-ը պատկանում է վեց խումբ ներգաղթյալներին՝ իտալացիներ, իսպանացիներ, պորտուգալացիներ, ֆրանսիացիներ, գերմանացիներ, հրեաներ (այդ թվում՝ աշկենազներ և սեֆարդներ), և ավելի քիչ՝ իռլանդացիներ, լեհեր, հույներ, խորվաթներ, ռուսներ, ուելսցիներ, ուկրաինացիներ և այլք։

Այս նույն ժամանակաշրջանում ներգաղթյալներ եկան Մերձավոր Արևելքից և Ասիայից, այդ թվում՝ հնդիկներ, լիբանանցիներ, սիրիացիներ, հայեր, իսկ վերջերս՝ կորեացիներ, չինացիներ և ճապոնացիներ, հիմնականում Բրազիլիա։ Այս մարդիկ կազմում են Լատինական Ամերիկայի բնակչության փոքր տոկոսը, սակայն նրանք համայնքներ ունեն խոշոր քաղաքներում: Այս բազմազանությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ կրոնի, երաժշտության և քաղաքականության վրա:

Այս բազմազանությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ կրոնի, երաժշտության և քաղաքականության վրա: Ամերիկյան անգլերենում այս մշակութային ժառանգությունը կոչվում է լատինաամերիկյան:

## Լեզու
մինի|285x285փքս|Ռոմանական լեզուները Լատինական Ամերիկայում․ '''<span style="color:Darkgreen;">կանաչ՝</span>''' իսպաներեն, '''<span style="color:#FF8400;">նարնջագույն</span>'''՝ պորտուգալերեն, '''<span style="color:blue;">կապույտ</span>'''՝ ֆրանսերեն։
Պուերտո Ռիկոյում և 18 անկախ պետություններում խոսում են իսպաներեն։ Պորտուգալերեն հիմնականում խոսում են Բրազիլիայում (տե՛ս Բրազիլական պորտուգալերեն)։ Ամերիկյան բնիկ լեզուներով խոսում են Լատինական Ամերիկայի շատ երկրներում, հիմնականում՝ Չիլիում, Պանամայում, Էկվադորում, Կոլումբիայում, Գվատեմալայում, Բոլիվիայում, Պարագվայում, Արգենտինայում և Մեքսիկայում։ Մեքսիկայում նահուատլերենով խոսում է ավելի քան մեկ միլիոն մարդ: Չնայած Մեքսիկայում կա գրեթե 80 բնիկ լեզու, կառավարությունը կամ Սահմանադրությունը չեն սահմանում պաշտոնական լեզու (նույնիսկ իսպաներենը), բացի այդ երկրի որոշ շրջաններում մարդիկ չեն խոսում ժամանակակից լեզվով և դեռ պահպանում են իրենց հին բարբառը՝ առանց որևէ այլ լեզու իմանալու։ Գուարանի լեզուն  իսպաներենի հետ միասին Պարագվայի պաշտոնական լեզուն է համարվում, և  խոսում է բնակչության մեծամասնությունը։ Բացի այդ, Հարավային Ամերիկայում և Իսպանիայում կա մոտ 10 միլիոն կեչուա խոսող, բայց նրանց կեսից ավելին ապրում է Բոլիվիայում և Պերուում (մոտ 6,700,800 մարդ)։

Մյուս եվրոպական  լեզուներից են, իտալերենը՝ Բրազիլիայում և Ուրուգվայում, գերմաներենը՝  Բրազիլիայի հարավում և Չիլիի հարավում, իսկ ուելսերենը՝ Հարավային Արգենտինայում:

## Կրոն
[մինի|175x175փքս|'''Ապարեսիդա Տիրամոր''' Ազգային սրբավայրի [բազիլիկը մեծությամբ երկրորդն է աշխարհում ՝ զիջելով միայն Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի բազիլիկին։]]
Լատինական Ամերիկայի գերիշխող կրոնը քրիստոնեությունն է (90%) և գլխավորապես հռոմեական կաթոլիկությունը։ Լատինական Ամերիկան և, մասնավորապես, Բրազիլիան ակտիվորեն մասնակցում էին կաթոլիկ եկեղեցու կիսասոցիալիստական շարժման զարգացմանը, որը հայտնի է որպես «Ազատագրման աստվածաբանություն»։ Գոյություն ունեն բողոքականների, հոգեգալստականների, Ավետարանական եկեղեցիների, Եհովայի վկաների, մորմոնների, բուդդիստների, հրեաների, մուսուլմանների, հինդուիզմի, բահայի և այլ բնիկ դավանանքների և կրոնների հետևորդներ։ Աֆրո-լատինաամերիկյան տարբեր ավանդույթները, ինչպիսիք են՝ Սանտերիան և Մակումբան, ցեղային վուդու կրոնը, նույնպես տարածված են։ Հատկապես ավետարանչությունը շատ է տարածվում իր բնակչության շրջանում: Աշխարհում՝ քրիստոնյաների թվով,  Լատինական Ամերիկայի բնակչությունը երկրորդ ամենամեծ խմբի կազմողն է, առաջինը Եվրոպան է։

## Արվեստ և ժամանց
Երկարաժամկետ տեսանկյունից Մեծ Բրիտանիայի ազդեցությունը Լատինական Ամերիկայում չափազանց մեծ էր՝ 1820-ական թվականներին անկախացումից հետո։ Բրիտանիան նպատակաուղղված էր փոխարինել իսպանացիների և պորտուգալացիների ազդեցությունը տնտեսական և մշակութային հարցերում։ Ռազմական խնդիրները և գաղութացումը երկրորդական գործոններ էին։ Այս ազդեցությունը դրսևորվեց դիվանագիտության, առևտրի, բանկային գործունեության և երկաթուղիներում ու հանքերում ներդրումների միջոցով: Անգլերենը և բրիտանական մշակութային նորմերը փոխանցվել են բրիտանացի երիտասարդ, եռանդուն, գործարար գործակալների կողմից, որոնք ժամանակավորապես աշխատում էին խոշոր առևտրային կենտրոններում, որտեղ նրանք տեղացիներին հրավիրում էին բրիտանական ժամանցի՝ կազմակերպված սպորտին և իրենց մշակութային հաստատություններին, ինչպիսիք են՝ դպրոցները և ակումբները: ՄԵծ Բրիտանիայի դերը երբեք չի վերացել, բայց այն արագորեն նվազել է 1914 թվականից հետո, երբ բրիտանացիները  իրենց ներդրումները օգտագործեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմը ֆինանսավորելու համար, իսկ Միացյալ Նահանգները, որպես մեկ այլ անգլիաախոս պետություն, ներխուժեց տարածաշրջան ճնշող ուժով և մշակութային նմանատիպ նորմերով։

### Սպորտ
Մեծ Բրիտանիայի ազդեցությունը սպորտում շատ մեծ էր, քանի որ Լատինական Ամերիկան տարված էր ֆուտբոլով (որը իսպաներեն կոչվում է «fútbol», իսկ պորտուգալերեն ՝ «futebol»)։ Արգենտինայում ռեգբին, պոլոն, թենիսն ու գոլֆը դարձան կարևոր զբաղմունքներ՝ հիմնականում միջին դասի մարդկանց համար։
[մինի|153x153փքս|[Պլակիտա, Դոմինիկյան Հանրապետության փողոցային կրիկետի տարբերակը։ Դոմինիկյան Հանրապետությունում կրիկետը, որն իրարանցում էր առաջացրել 18-րդ դարի կեսերին Բրիտանիայի հետ կապերի շնորհիվ, փոխարինվեց բեյսբոլով՝ 1916 թվականից սկսած ամերիկյան օկուպացիայից հետո։]]
Կարիբյան ավազանի և Կենտրոնական Ամերիկայի որոշ մասերում բեյսբոլը գերազանցեց ֆուտբոլին հանրաճանաչության առումով: Բեյսբոլը սկսեց տարածվել 19-րդ դարրի վերջին, երբ շաքարավազի ընկերությունները աշխատողներ բերեցին Բրիտանական Կարիբյան երկրներից։ Աշխատողները իրենց ազատ ժամանակը անցկացնում էին կրիկետ խաղալով, սակայն ավելի ուշ, ԱՄՆ-ի ռազմական օկուպացիայի ժամանակ կրիկետը փոխարինվեց բեյսբոլով, որը սկսեց արագորեն տարածվել, այնուամենայնիվ, կրիկետը մնում է սիրելի սպորտը Բրիտանական Կարիբյան երկրներում։ Բեյսբոլն ամենամեծ հետևորդներն ուներ այն երկրներում, որտեղ երկար ժամանակով ԱՄՆ-ն իրականցրել էր ռազմական օկուպացիա, հատկապես Դոմինիկյան Հանրապետությունում, Կուբայում, ինչպես նաև Նիկարագուայում, Պանամայում և Պուերտո Ռիկոյում: Նույնիսկ Վենեսուելան, որն այս ժամանակահատվածում գրավված չէր ամերիկացի զինվորականների կողմից, շարունակում էր մնալ բեյսբոլի հայտնի վայր: Այս բոլոր երկրները  դարձել են բեյսբոլի տաղանդների սկզբնաղբյուր, քանի որ շատ խաղացողներ զարգացնում են իրենց հմտությունները տեղական թիմերում կամ «ակադեմիաներում», որոնք ղեկավարվում են ԱՄՆ-ի գլխավոր լիգաների կողմից, իրենց թիմերի համար ամենախոստումնալից երիտասարդներին պատրաստելու համար։ Բեյսբոլ5-ը (Baseball5)՝  բեյսբոլի պաշտոնական նոր տարբերակը,  որը ստեղծվել է 2017 թվականին և հիմնված է Լատինական Ամերիկայի փողոցային բեյսբոլի տարբերակների վրա։

### Գրականություն
Նախակոլումբիական մշակույթները հիմնականում բանավոր էին, թեև ացտեկներն ու մայաները, օրինակ, ստեղծել էին մշակված կոդեր։ Առասպելաբանական և կրոնական հավատալիքների մասին բանավոր պատմություններ երբեմն արձանագրվել են նաև եվրոպացի գաղութարարների ժամանումից հետո, ինչպես դա եղավ Պոպոլ Վուհի դեպքում։ Մինչ օրս դեռ պահպանվում է բանավոր պատմությունների ավանդույթը, օրինակ՝ Պերուի կեչուա խոսող բնակչության և Գվատեմալայի քիչե ժողովրդի շրջանում։

Եվրոպայի կողմից մայրցամաքի «հայտնագործման» հենց պահից սկսած՝ վաղ շրջանի հետախույզներն ու նվաճողները գրավոր պատմություններ և իրենց փորձառության ակնարկները պատրաստեցին, ինչպիսիք են՝ Կոլումբոսի նամակները կամ Բեռնալ Դիաս դել Կաստիլյոյի նկարագրությունը Նոր Իսպանիայի նվաճման մասին։ Գաղութացման ժամանակաշրջանում գրավոր մշակույթը հաճախ եղել է եկեղեցու ձեռքում, որի շրջանակներում էլ  Խուանա Ինես դե լա Կրուսը գրել է հայտնի պոեզիաներ և փիլիսոփայական էսսեներ։ 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին ձևավորվեց  «կրեոլական» գրական յուրահատուկ ավանդույթը, որի մեջ առաջիններից էր Լիսարդի *«Էլ Պերիկլյո Սառնեինտո»* (*El Periquillo Sarniento*) վեպը (1816 թ․)։

19-րդ դարը «հիմնարար գեղարվեստական ​​գրականության» ժամանակաշրջան էր (քննադատ Դորիս Սոմմերի խոսքերով), ռոմանտիկ կամ նատուրալիստական ​​ավանդույթներով վեպեր, որոնք փորձում էին հաստատել ազգային ինքնության զգացումը, և որոնք հաճախ կենտրոնանում էին բնիկ հարցի կամ «քաղաքակրթության կամ բարբարոսության» երկընտրանքին (որի համար տե՛ս Դոմինգո Սարմիենտո (1845 թ․), Կումանդա Խուան Լեոն Մերա (1879 թ․) կամ Սերտոես Էուկլիդես դա Կունյա (1902 թ․))։

20-րդ դարի սկզբին ի հայտ եկավ մոդեռնիզմը, բանաստեղծական շարժում, որի հիմարար տեքստը Ռուբեն Դարիոյի *«Ազուլ»* գիրքն էր (1888 թ․): Սա առաջին լատինաամերիկյան գրական շարժումն էր, որը ազդեց այլ տարածաշրջանների գրական մշակույթի վրա, և նաև առաջին իսկական լատինաամերիկյան գրականությունն էր, քանի որ ազգային տարբերություններն այլևս քննարկման թեմա չէին։  Օրինակ՝ Խոսե Մարտին, չնայած կուբացի հայրենասեր էր, նույնպես ապրել է Մեքսիկայում և Միացյալ Նահանգներում, և գրել է Արգենտինայում և այլուր։

Սակայն այն, ինչ իսկապես լատինաամերիկյան գրականությունը դարձրեց համաշխարհային ճանաչման, դա 1960-1970-ականների *գրական վերելքն* էր, որն առանձնանում էր համարձակ և փորձարարական վեպերով (օրինակ՝ Խուլիո Կորտասարի «Ռայուելա» (1963 թ․)), որոնք հաճախ հրատարակվում էին Իսպանիայում և արագ թարգմանվում անգլերեն: *Բումի* ամենանշանավոր վեպը՝ Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի «Հարյուր տարվա մենություն» (1967 թ․) վեպն էր, որը հանգեցրեց լատինաամերիկյան գրականության ասոցացմանը մոգական ռեալիզմի հետ, նաև ժամանակաշրջանի այլ նշանավոր գրողներ, ինչպիսիք են՝ Մարիո Վարգաս Լյոսան և Կառլոս Ֆուենտեսը, այնքան էլ հեշտությամբ չէին հարմարվում այդ ուղղության հետ: Կարելի է ասել, որ *«Բումի»* գագաթնակետը Աուգուստո Ռոա Բաստոսի մոնումնենտալ վեպն էր ՝ *«Ես գերագույն» (*Yo, el supremo) (1974 թ․)։ Բումի հետևանքով մեծ ճանաչում ստացան նաև նախորդող գրողները, ինչպիսիք են՝ Խուան Ռուլֆոն, Ալեխո Կարպանտիերը և առաջին հերթին՝  Խորխե Լուիս Բորխեսը:

Տարածաշրջանի ժամանակակից գրականությունը ծաղկուն է և բազմազան՝ սկսած Պաուլո Կոելիոյից և Իսաբել Ալենդեից մինչև ավանգարդի և քննադատորեն ճանաչված գրողներ, ինչպիսիք են ՝ Ջանինա Բրաշկին, Դիամելա Էլտիտը, Ռիկարդո Պիլյան, Ռոբերտո Բոլանոն կամ Դանիել Սադան: Հատուկ ուշադրություն է դարձվել նաև վկայության ժանրին, այն տեքստերին, որոնք ստեղծվել են ենթակա թեմաների հետ համատեղ, ինչպիսին է՝ Ռիգոբերտա Մենչուն: Եվ մատենագիրների նոր խմբի լրագրողներից են ՝  Կառլոս Մոնսիվայիսը և Պեդրո Լեմեբելը:

Տարածաշրջանը պարծենում է վեց Նոբելյան մրցանակակիրներով՝ բացի կոլումբիացի Գարսիա Մարկեսից (1982), նաև չիլիացի բանաստեղծուհի Գաբրիելա Միստրալը (1945), գվատեմալացի արձակագիր Միգել Անխել Աստուրիասը (1967), չիլիացի բանաստեղծ Պաբլո Ներուդան (1971), մեքսիկացի բանաստեղծ և էսսեիստ Օկտավիո Պասը (1990) և պերուացի գրող Մարիո Վարգաս Լյոսան (2010):

### Փիլիսոփայություն
Լատինական Ամերիկայի փիլիսոփայության պատմությունը սովորաբար բաժանվում է հինգ շրջանի՝  նախակոլումբիական, գաղութային, անկախ, ազգային և ժամանակակից (20-րդ դարից մինչև այսօր)։

Լատինական Ամերիկայի հայտնի փիլիսոփաներից է Սոր Խուանա Ինես դե լա Կրուսը (Մեքսիկա, 1651–1695 թթ․), ով եղել է բարոկկո ժամանակաշրջանի փիլիսոփա, կոմպոզիտոր, գրող և Նոր Իսպանիայի (Մեքսիկա) հիերոնիմիտ միանձնուհի։ Սոր Խուանան առաջին փիլիսոփաներից էր, ով լատինաամերիկյան հասարակությունում հարց բարձրացրեց կնոջ դերի մասին։ Կաթոլիկ եկեղեցու պաշտոնյան Սոր Խուանային հանձնարարեց հրաժարվել մտավոր զբաղմունքներից, որոնք կնոջ համար հարիր չէին, Սոր Խուանան երկար պատասխանով պաշտպանում է տղամարդկանց և կանանց ռացիոնալ հավասարությունը, համոզիչ կերպով հիմնավորում է կանանց կրթության իրավունքը և պաշտպանում է իմաստության ըմբռնումը որպես ինքնիրացման ձև։

Լատինական Ամերիկայի քաղաքական փիլիսոփաների մեջ առանձնանում է Խոսե Մարտին (Կուբա, 1854–1895 թթ․), ով մշակեց Կուբայի լիբերալ գաղափարները, որոնք ազդեցին Կուբայի անկախության պայքարի վրա։ 1870-1930 թվականներին Լատինական Ամերիկայում լայն տարածում գտավ պոզիտիվիզմը՝ «գիտականություն» ուղղվածությունը, որը կապված էր ֆրանսիացի Օգյուստ Կոնտի և անգլիացի Հերբերտ Սփենսերի  հետ, ազդեցություն գործեց տարածաշրջանի մտավորականների, փորձագետների և գրողների վրա։ Ֆրանցիսկո Ռոմերոն (Արգենտինա, 1891–1962 թթ․) հորինել է «փիլիսոփայական նորմալություն տերմինը», 1940 թվականին՝ հղում անելով փիլիսոփայական մտածողությանը, որպես «մշակույթի սովորական գործառույթ, իսպանախոս Ամերիկայում»։ Այդ ժամանակաշրջանի այլ նշանավոր փիլիսոփաներից էին Ալեխանդրո Կոռն (Արգենտինա, 1860–1936), ով հեղինակել էր «Ստեղծագործական ազատություն» աշխատությունը, և Խոսե Վասկոնսելոսը (Մեքսիկա, 1882–1959 թթ․), ում աշխատանքները ընդգրկում էին մետաֆիզիկա, էսթետիկա և «մեքսիկական» փիլիսոփայություն:  Բանաստեղծ և դիվանագետ Օկտավիո Պասը (1914-1998 թթ․), գրականության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր 1990 թվականին։ Պասը՝ Լատինական Ամերիկայի և իսպանական մշակույթի ամենաազդեցիկ գրողներից մեկն է ՝ Սոր Խուանայից մինչև Ռեմեդիոս Վարո։   Վերջին ժամանակների լատինաամերիկյան փիլիսոփաներից են՝ Վալտեր Միգնոլոն (1941-), Մարիա Լուգոնեսը (1948 -), Սուսաննա Նուսետելին (1954 թ․) ՝ Արգենտինայից, Խորխե Ջ․ Է. Գրասիան (1942 թ․), Գուստավո Պերես Ֆիրմատը (1949 թ․) և Օֆելյա Շուտեն (1944 թ․)՝ Կուբայից, Լինդա Մարտին Ալկոֆը (1955)՝ Պանամայից, Ջիանինա Բրասչին (1953 թ․)՝ Պուերտո Ռիկոյից  և Էդուարդո Մենդիետան (1963 թ․)՝ Կոլումբիայից։ Լատինական փիլիսոփայություն գրելու նրանց ձևաչափերն ու ոճերը մեծապես տարբերվում են թեմայի հետ կապված: Պուերտո Ռիկոյի անկախության մասին Ջանինա Բրաշկիի գրվածքները կենտրոնանում են ֆինանսական ահաբեկչության, պարտքերի և «վախի» վրա։ Լատինաամերիկյան փիլիսոփայությունը մտածողության ավանդույթ է, որը վերաբերում է ինչպես ԱՄՆ-ում շատ լատինաամերիկյան փիլիսոփաների աշխատանքներին, այնպես էլ փիլիսոփայական խնդիրների և հետազոտական մեթոդների որոշակի շարքին, որոնք կապված են լատինաամերիկյան ինքնության հետ ՝ որպես փորձառություն, որը նկարագրված է սահմաններով, ներգաղթով, սեռով, ռասայով և էթնիկ պատկանելությամբ, ֆեմինիզմով և ապագաղութացմամբ։ Որպես կանոն, այս փիլիսոփայությունը կիրառվում է ոչ միայն Լատինական Ամերիկայում, այլև Միացյալ Նահանգներում՝ լատինամերիկյան փիլիսոփայության նկատմամբ հետաքրքրություն ցուցաբերող մարդկանց շրջանում։

### Երաժշտություն
Լատինաամերիկյան երաժշտությունը բազմազան է ՝  սկսած Մեքսիկայի հյուսիսային հասարակ, գյուղական համակցված երաժշտությունից մինչև Կուբայի բարդ հաբաներա, Հեյտոր Վիլլա-Լոբոսի սիմֆոնիաներից մինչև պարզ և հուզիչ Անդյան ֆլեյտա: Երաժշտությունը մեծ դեր է խաղացել Լատինական Ամերիկայի նորագույն  պատմության մեջ,  օրինակ՝ նոր երգի շարժման ժամանակ։ Լատինաամերիկյան երաժշտությունը չափազանց բազմազան է, և միակ իսկապես միավորող գործոնը լեզուն է՝ իսպաներենը կամ Բրազիլիայի պորտուգալերենը։

Լատինական Ամերիկան ​​կարելի է բաժանել մի քանի երաժշտական ​​տարածքների. Անդյան երաժշտությունը, օրինակ, ներառում է  Հարավային Ամերիկայի արևմտյան երկրները, սովորաբար Արգենտինան, Կոլումբիան, Պերուն, Բոլիվիան, Էկվադորը, Չիլին և Վենեսուելան, Կենտրոնական Ամերիկայի երաժշտությունը ներառում է Նիկարագուան, Էլ Սալվադորը, Գվատեմալան, Հոնդուրասը և Կոստա Ռիկան։ Կարիբյան երաժշտությունը ներառում է Կոլումբիայի Կարիբյան ափերը, Պանաման և Կարիբյան ավազանի իսպանախոս կղզիները, ներառյալ Դոմինիկյան Հանրապետությունը, Կուբան և Պուերտո Ռիկոն։ Բրազիլիան հնարավոր է՝ կազմում է իր երաժշտական սեփական տարածքը, ինչպես իր մեծ չափերի և անհավատալի բազմազանության հետևանքով, այնպես էլ պորտուգալական գաղութի բացառիկ պատմությամբ: Երաժշտական առումով, Լատինական Ամերիկան նույնպես ազդեցություն է ունեցել իր նախկին գաղութային մետրոպոլիաների վրա։ Իսպանական երաժշտությունը (և պորտուգալական երաժշտությունը) և Լատինական Ամերիկայի երաժշտությունը միաձուլվեցին, սակայն լատինական երաժշտությունը կլանել  է նաև ազդեցություններ անգլալեզու աշխարհից, ինչպես նաև աֆրիկյան երաժշտությունից։

Լատինական Ամերիկայի երաժշտության հիմնական առանձնահատկություններից մեկը նրա բազմազանությունն է՝ սկսած Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի աշխույժ ռիթմերից մինչև Հարավային Ամերիկայի խստաշունչ հնչյունները: Լատինաամերիկյան երաժշտության մեկ այլ առանձնահատկությունն այն է, որ այն տարբեր ոճերի բնօրինակ միաձուլում է, որը հասել է Ամերիկա և դարձել ազդեցիկ՝ սկսած վաղ իսպանական և եվրոպական բարոկկոյից մինչև աֆրիկյան ռիթմեր:

Լատինո-կարիբյան երաժշտությունը, ինչպիսիք են սալսան, մերենգեն, բաչատան և այլն, երաժշտության ոճեր են, որոնք ենթարկվել են աֆրիկյան ռիթմերի և մեղեդիների ուժեղ ազդեցությանը։

Լատինական Ամերիկայի այլ երաժշտական ​​ժանրեր են՝  արգենտինական և ուրուգվայական տանգոն, կոլումբիական կումբիան և վալենատոն, մեքսիկական ռանչերան, կուբայական սալսան, բոլերոն,  ռումբա և մամբոն, նիկարագուական պալո դե մայոն, ուրուգվայական կանդոմբեն, պանամական կումբիան, տամբորիտոն, պրեմիական և մինչկոլումբիական դարաշրջանի ավանդույթներից  տարբեր երաժշտական ոճեր տարածված են Անդյան տարածաշրջանում։ Բրազիլիայում սամբան, ամերիկյան ջազը, եվրոպական դասական երաժշտությունը և խորոն միավորվել են *բոսսա նովայում*։

Դասական կոմպոզիտոր Էյտոր Վիլա-Լոբոսը (1887–1959 թթ․) աշխատել է հայրենի երաժշտական ​​ավանդույթների ձայնագրման վրա, իր հայրենիքում՝ Բրազիլիայում։ Իր հայրենիքի ավանդույթները մեծապես ազդել  են  նրա դասական ստեղծագործությունների վրա։ Կարևոր են նաև կուբացի Լեո Բրաուերի վերջին աշխատանքը, վենեսուելացի Անտոնիո Լաուրոյի և պարագվայացի Ագուստին Բարիոսի կիթառային աշխատանքը:

Կարելի է ասել, որ երաժշտության մեջ հիմնական ներդրումը կատարվել  է բանահյուսության միջոցով, որտեղ արտահայտված է Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան երկրների իրական հոգին։ Երաժիշտներ, ինչպիսիք են՝ Աթահուալպա Յուպանկին, Վիոլետա Պարրան, Վիկտոր Յարան, Մերսեդես Սոսան, Խորխե Նեգրետեն, Կաիթանո Վելոսոն, Իմա Սումակը և ուրիշները, հրաշալի օրինակներ են տվել այն բարձունքների մասին, որոնց կարող է հասնել այս հոգին, օրինակ՝ Խորխե Դրեքսլերը, բնիկ ուրուգվայցի լատինաամերիկյան առաջին երաժիշտը, ով արժանացել է Օսկար մրցանակին։

Լատինական փոփը, ներառյալ ռոքը երաժշտության ձևեր են, այսօր շատ հայտնի են Լատինական Ամերիկայում։

### Կինոֆիլմ
մինի|250x250փքս|''Ազգային կինոթատրոն''՝ Մեքսիկայում
Լատինաամերիկյան կինոն շատ հարուստ և բազնազան է։ Սակայն արտադրության հիմնական կենտրոնները եղել են Մեքսիկան, Արգենտինան, Բրազիլիան և Կուբան։ 
մինի|250x250փքս|Լատինական Ամերիկայի ամենահեղինակավոր կինոփառատոնը՝ '''Գվադալախարայի միջազգային կինոփառատոնն''' է։
Լատինական Ամերիկայի կինոն վերելք ապրեց ձայնի ներմուծումից հետո, ինչը լեզվական արգելք ստեղծեց  հոլիվուդյան ֆիլմերը սահմանից հարավ արտահանելու համար։ 1950-ականներին և 1960-ականներին տեղի ունեցավ շարժում դեպի Երրորդ կինո՝ արգենտինացի ռեժիսորներ Ֆերնանդո Սոլանասի և Օկտավիո Գետինոյի գլխավորությամբ: Վերջերս, ռեժիսուրայի նոր ոճը և նկարահանված պատմությունները անվանակոչել են  «Լատինական Ամերիկայի նոր կինո»։

1940-ականների Ոսկե դարաշրջանի մեքսիկական ֆիլմերը լատինաամերիկյան կինոյի կարևոր օրինակներ են՝ հսկայական արտադրությամբ, որը համեմատելի է այդ տարիների Հոլիվուդի հետ: Վերջերս այնպիսի ֆիլմեր, ինչպիսիք են «Ամորես Պերրոս»-ը (*Amores Perros*) (2000 թ․)  և «Ի տու մամա տամբիեն» (*Y tu mamá también*) (2001 թ.) հաջողությամբ ներկայացրել են ժամանակակից թեմաների շուրջ համընդհանուր պատմություններ, որոնք միջազգային ճանաչում ստացան: Այնուամենայնիվ, երկիրը տեսել  է նաև փորձարարական կինոռեժիսորների աճին, ինչպիսիք են՝ Կառլոս Ռեյգադասը և Ֆերնանդո Էյմբիկեն, որոնք կենտրոնացած են համընդհանուր   թեմաների և կերպարների վրա: Մյուս կարևոր մեքսիկացի ռեժիսորներն են Արթուրո Ռիփշտեյնը և Գիլյերմո դել Տորոն։

Արգենտինական կինոն 20-րդ դարի առաջին կեսին մեծ արդյունաբերություն էր։ Մի շարք ռազմական կառավարությունների հետևանքով, որոնք շղթայակցում էին մշակույթն ընդհանրապես, կինոարդյունաբերությունը վերսկսվեց 1976-1983 թվականների ռազմական բռնապետությունից հետո, 1985 թվականին «Պաշտոնական պատմություն» ֆիլմը արժանացավ Կինոակադեմիայի մրցանակին:  1990-ականների վերջին և 2000-ականների սկզբին Արգենտինայի տնտեսական ճգնաժամը ազդեց ֆիլմերի արտադրության վրա, սակայն այդ տարիներին նկարահանված արգենտինական շատ ֆիլմեր միջազգային ճանաչում ստացան, այդ թվում՝  «Պլատա Քեմադա» (2000 թ․), «Նուեվե ռեինաս» (2000 թ․), «Էլ աբրասո պարտիդո» (2004 թ․) և «Ռոմա» (2004 թ․):

Բրազիլական կինոյում «Սինեմա Նովո» շարժումը ստեղծեց ֆիլմեր նկարահանելու հատուկ ոճ՝ քննադատական ​​և հետաքրքիր սցենարներով, ավելի հստակ լուսանկարչություն՝ կապված արևի բնական լույսի հետ և ներկայացնում էր քաղաքական հարցեր: Բրազիլիայի ժամանակակից կինոարտադրությունը դարձել է ավելի եկամտաբեր երկրի ներսում, և նրա որոշ արտադրություններ Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում արժանացել են մրցանակների և ճանաչման: *«Սենտրալ դո Բրազիլ»* (1999 թ․) և *«Սիդադե դե Դեուս»* (2003 թ.) ֆիլմերը երկրպագուներ ունեն ամբողջ աշխարհում, և դրանց ռեժիսորները մասնակցել են ամերիկյան և եվրոպական կինոնախագծերին:

Կուբայական կինոն մեծ պաշտոնական աջակցություն է ստացել Կուբայի հեղափոխությունից հետո, և հայտնի կինոռեժիսորներից մեկն է՝ Թոմաս Գուտիերես Ալեան։

### Ժամանակակից պար

[մինի|250x250փքս|2006 թվականին միջին մակարդակի միջազգային լատինաամերիկյան պարեր [Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պարահանդեսային պարի մրցույթում ։ Դատավորը կանգնած է առաջին պլանում։]]
Լատինական Ամերիկան ​​ունի զարգացող պարային ոճերի մեծ ավանդույթ: Որոշ պարեր և երաժշտություն ընդգծում են գրավչությունը և հայտնի են դարձել իրենց հայրենի երկրներից դուրս: Սալսան և ավելի հայտնի լատինական պարերը ձևավորվել  և ընդգրկվել են մշակույթում 1900-ականների սկզբին և կեսերին, և այդ ժամանակվանից կարողացել են պահպանել իրենց նշանակությունը ինչպես Ամերիկաներում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս: Մեքսիկայի մարիաչի խմբերը ստողծեցին  արագ տեմպերով ռիթմեր և զվարճալի շարժումներ, միևնույն ժամանակ նմանատիպ  երաժշտական ​​և պարային ոճեր ընդունվեցին Կուբայում : Ավանդական պարերը միացան շարժման նոր, ժամանակակից ձևերի հետ՝ ստեղծելով  համադրված, ավելի ժամանակակից ձևեր։

Պարահանդեսային ստուդիաներում դասեր են անցկացվում լատինաամերիկյան բազմաթիվ պարերի: Կարելի է նույնիսկ գտնել չա-չա պարեր հոնկի-թոնկ բարերում: Մայամին մեծ դեր ունի Միացյալ Նահանգներում լատինական պարերի տարածման մեջ։ Պուերտո-ռիկացի և կուբացի մեծ բնակչությամբ, կարելի է գտնել լատինական պարեր և երաժշտություն օրվա կամ գիշերվա ցանկացած ժամին:

Լատինական Ամերիկայի պարերից մի քանիսը կոչվում են ըստ դրանց համապատասխան երաժշտության տեսակների։ Օրինակ՝ մամբոն, սալսան, չա-չա-չա, ռումբան, մերենգեն, սամբան, ֆլամենկոն, բաչատան և, ամենայն հավանականությամբ, ամենից ճանաչվածը տանգոն է։ Յուրաքանչյուր երաժշտական ոճ ունի իրեն համապատասխան քայլերը, որոնք համընկնում են երաժշտության, հաշվարկի, ռիթմերի և ոճի հետ:

Ժամանակակից լատինաամերիկյան պարերը շատ էներգետիկ են: Այս պարերը հիմնականում կատարվում են զուգընկերոջ հետ՝ որպես սոցիալական պար, սակայն կան նաև մենապարեր։ Պարերն ընդգծում են գոտկատեղի կրքոտ շարժումները և զուգընկերների միջև կապը։ Պարերից շատերը կատարվում են սերտ գրկախառնությամբ, մինչդեռ մյուսներն ավելի ավանդական են և նման են պարահանդեսային պարերին՝ զուգընկերների միջև պահվում է ավելի մեծ հեռավորություն։

### Թատրոն
Լատինական Ամերիկայում թատրոնը գոյություն ուներ նույնիսկ եվրոպացիների մայրցամաք գալուց առաջ: Լատինական Ամերիկայի բնիկները ունեին իրենց ծեսերը, փառատոնները և արարողությունները: Դրանք ներառում էին պարեր, պոեզիաներ, երգեր, թատերական բեմադրություններ, մնջախաղեր, ակրոբատիկա և կախարդական շոուներ։ Ցուցադրողները պատրաստված էին,  նրանք կրում էին կոստյումներ, դիմակներ, շպար, կեղծամ։ Տեսանելիությունը  բարելավելու համար հարթակներ էին տեղադրում։ «Բեմը» ձևավորում էին ծառերի ճյուղերով  և այլ բնական առարկաներով։

Եվրոպացիները օգտվեցին դրանից։ Նվաճումից հետո՝ առաջին հիսուն տարիների ընթացքում, միսիոներները լայնորեն օգտագործում էին թատրոնը քրիստոնեական վարդապետությունը տարածելու համար այն բնակչության շրջանում, որը սովոր էր տեսողական և բանավոր տեսարաններին, և այդպիսով պահպանելով մշակութային գերիշխանության ձևը: Ավելի արդյունավետ էր օգտագործել բնիկների հաղորդակցության ձևերը, քան վերջ դնել «հեթանոսական» սովորույթներին, նվաճողները փոխել էին  շոուների բովանդակությունը, բայց պահպանել էին դրանց ձևերը և օգտագործում էին  իրենց ուղերձը փոխանցելու համար։

Նախակոլումբիական ծիսակարգերը այն միջոցն էին, որով բնիկները կապի մեջ էին մտնում աստվածների հետ։ Իսպանացիները պիեսներ էին օգտագործում 16-րդ դարում Ամերիկայի բնիկ ժողովուրդներին քրիստոնեացնելու և գաղութացնելու համար։ Թատրոնը հզոր գործիք էր՝ մանիպուլյացիայի ենթարկելու համար, արդեն ծանոթ հանդիսատես ունեցող բնակչությանը: Թատրոնը դարձավ քաղաքական գործիք՝ գաղութատիրական թատրոնի կողմից, օգտագործելով բնիկների ելույթների մեթոդները ՝ բնակչությանը մանիպուլացնելու համար:

Թատրոնը դարձավ այն միջոցը, որով բնիկները ստիպված էին մասնակցել իրենց սեփական պարտության դրամային։ 1599 թվականին ճիզվիտները նույնիսկ օգտագործեցին բնիկ ամերիկացիների դիակները՝ վերջնական դատաստանի ժամանակ մահացածներին ցուցադրելու համար։

Մինչ պիեսները նոր սրբազան կարգեր էին քարոզում, նրանց առաջին նպատակը նոր աշխարհիկ, քաղաքական կարգերին աջակցելն էր: Թատրոնը գաղութարարների ենթակայության տակ, հիմնականում ծառայում էր վարչակարգին։

Բնիկների բնակչության մեծ անկումից  հետո թատրոնում բնիկ գիտակցությունն ու ինքնությունը այլևս չկային, չնայած ստեղծագործությունները իրենց մեջ ունեին բնիկ տարրեր։ Նշվում է, որ  Լատինական Ամերիկայում թատրոնը գոյություն է ունեցել, դեռևս եվրոպացիների գալուց առաջ։

*Հետգաղութային լատինաամերիկյան թատրոնի զարգացում․*

Լատինաամերիկայի պատմությունը, ինչպես նաև թատրոնը, ձևավորվում են ներքին վեճերի և արտաքին միջամտության հետևանքով։

1959–1968 թվականներին դրամատուրգիական կառույցները և սոցիալական նախագծերի կառուցվածքները ավելի շատ կենտրոնացել էին լատինաամերիկյան ավելի ազգային հիմքեր ստեղծելու վրա, որը կոչվում էր «Նուեստրա Ամերիկա»։

1968–1974 թվականնեերին թատրոնը փորձում էր կապվել եվրոպական մոդելների հետ՝ միաժամանակ փորձելով վերագտնել իր պատմական արմատները։

1974–1984 թվականներին թատրոնը շարունակեց արտահայտման ձգտումները, սակայն այդ որոնումները հաճախ հանգեցրել են աքսորի և մահվան։
[մինի|229x229փքս|[Ոսկե եգիպտացորեն։ Մոչե մշակույթ, Մ․թ․ 300 թ․, Լարկոյի թանգարան, Լիմա, Պերու։]]

### Լատինական Ամերիկայի խոհանոց
Լատինական Ամերիկայի խոհանոցը վերաբերում է այն ավանդական ուտեստներին, խմիչքներին և պատրաստման եղանակներին, որոնք բնորոշ են Լատինական Ամերիկայի շատ երկրներին և մշակույթներին: Լատինական Ամերիկան ​​շատ բազմազան տարածաշրջան է, որտեղ խոհանոցները տարբերվում են ազգիզ ազգ:

Այս խոհանոցում տարածված են եգիպտացորենից պատրաստված ուտեստները և խմիչքները (տորտիլաներ, թամալեներ, արեպաներ, պուպուսաներ, չիչա մորադա, չիչա դե ժորա) և տարբեր սալսաներ և այլ համեմունքներ (գուակամոլե, պիկո դե գալլո, մոլե): Այս համեմունքները Լատինական Ամերիկայի խոհանոցներին սովորաբար տալիս են յուրահատուկ համ, սակայն  Լատինական Ամերիկայի յուրաքանչյուր երկիր հակված է օգտագործել տարբեր համեմունքներ, և նրանք, ովքեր օգտագործում են նույն համեմունքները, ապա օգտագործում են տարբեր քանակությամբ: Ահա այսպես է առաջանում բազմազանությունը տարածաշրջանում։ Միսը նույնպես լայնորեն սպառվում և հանդիսանում է հիմնական բաղադրիչներից մեկը Լատինական Ամերիկայի շատ երկրներում,որտեղ այն համարվում է հատուկ ուտեստ, որը կոչվում է ասադո կամ չուրասկո:

Ըմպելիքները նույնպես այնքան տարբեր են, որքան իրենց սնունդը։ Որոշ ըմպելիքներ նույնիսկ գալիս են բնիկ ամերիկացիների ժամանակներից։ Մի քանի հայտնի ըմպելիքներից  են ՝ մատե, Պիսկո Սոուր, օրչատա, չիչա, ատոլե, կակաո և ագուաս ֆրեսկաս։

Լատինական Ամերիկայի աղանդերը ներառում են ՝ դուլսե դե լեչե, ալֆահոր, արոզ կոն լեչե,  թրես լեչես տորթ, Թեխա և ֆլան։

## Տարածաշրջանային մշակույթներ
### Հյուսիսային Ամերիկա
#### Մեքսիկա

ձախից|մինի|313x313փքս|Մարդկության երթ
[մինի|224x224փքս|Կուահտեմոկի հուշարձան, [Մեխիկոյում]]
Պատմականորեն մեքսիկացիները պայքարում էին միասնական ինքնություն ստեղծելու համար։ Այս թեման հատկապես քննարկվում է Մեքսիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Օկտավիո Պասի «*Մենության լաբիրինթոսը*» գրքում։ Մեքսիկան մեծ երկիր է, մեծ բնակչությամբ, հետևաբար ունի բազմաթիվ մշակութային առանձնահատկություններ, որոնք հանդիպում են միայն երկրի որոշ մասերում: Հյուսիսային Մեքսիկան մշակութային առումով ամենաքիչ բազմազան տարածաշրջանն է, քանի որ այնտեղ բնիկ ամերիկացիների բնակչության թիվը շատ փոքր է, իսկ եվրոպական ծագմամբ մարդիկ շատ են: Հյուսիսային մեքսիկացիները նաև ավելի ամերիկացված են, քանի որ երկրի սահմանին գտնվող Միացյալ Նահանգների ազդեցությունը մեծ է։ Կենտրոնական և Հարավային Մեքսիկան այն տարածքն է, որտեղ շատ հայտնի ավանդույթներ ունեն իրենց ծագումը, ուստի այս տարածքի մարդիկ ինչ-որ առումով ամենաավանդապաշտն են, սակայն նրանց համախոհական անհատականությունը չի կարող ընդհանուր ընդունվել։ Օրինակ, Պուեբլայի մարդիկ համարվում են պահպանողական և զուսպ, իսկ հարևան Վերակրուսում ապրողները հայտնի են որպես շփվող և ազատամիտ մարդիկ։ *Չիլագոները* (Մեխիկո քաղաքի բնիկները) համարվում են մի փոքր ագրեսիվ և եսակենտրոն: *Ռեգիոմոնտանոսները* (Մոնտերեյի քաղաքացիներ) համարվում են բավականին հպարտ և ժլատ, անկախ իրենց սոցիալական կարգավիճակից։ Մեքսիկայի գրեթե յուրաքանչյուր նահանգ ունի իր բարբառը, ինչը բավականին հեշտ է դարձնում որևէ մեկի ծագումը տարբերել լեզվի օգտագործման միջոցով:

[մինի|210x210փքս|Մեքսիկացի բանաստեղծ և գրող [Խուանա Ինես դե լա Կրուս|Սոր Խուանա Ինես դե լա Կրուսի 18-րդ դարի վերջին նկարը։]]
Մեքսիկայի գրականությունն իր ծագումն ունի Մեզոամերիկյան բնիկ բնակավայրերի գրականության և եվրոպական գրականության մեջ։ Նախաիսպանախոս ամենահայտնի բանաստեղծը Նեսաուալկոյոտլն է։ Գաղութային նշանավոր գրողներից և բանաստեղծներից են Խուան Ռուիս դե Ալարկոնը և Սոր Խուանա Ինես դե լա Կրուսը։ Լատինական Ամերիկայում գրված և հրատարակված առաջին վեպը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է Խոսե Խոակին Ֆեռնանդես դե Լիսարդիի *«Փետրազուրկ թութակը» (The Mangy Parrot)* հրատարակվել 1816-ից 1831 թվականներին:

Մեքսիկացի մյուս նշանավոր գրողների թվում են դասվում այնպիսի բանաստեղծներ, ինչպիսիք են Օկտավիո Պասը (Նոբելյան մրցանակակիր), Խավիեր Վիլաուրրուտիան և Ռամոն Լոպես Վելարդեն, ինչպես նաև արձակագիրներ, ինչպիսիք են՝ Ալֆոնսո Ռեյեսը, Իգնասիո Մանուել Ալթամիրանոն, Նելլի Կամպոբելլոն, Խուան Խոսե Արրեոլան, Կառլոս Ֆուենտեսը, Ագուստինո Յոնենեսը, Ելենա Գարրո, Մարիանո Ազուելա, Խուան Ռուլֆոն, Ամպարո Դավիլան, Խորխե Իբարգյունգոիտիան, Գվադալուպե Դուենյասը, Բրունո Թրավենը և Ֆեռնանդո դել Պասոն և այնպիսի դրամատուրգներ, ինչպիսիք են Մարուքսա Վիլալտան և Ռոդոլֆո Ուսիգլին: Ժամանակակից մեքսիկացի գրողներից են Ալվարո Էնրիգեն, Դանիել Սադան, Գվադալուպե Նետելը, Խուան Վիլորոն, Խորխե Վոլպին և Ֆերնանդա Մելչորը:
ձախից|մինի|204x204փքս|«Ջարաբե Տեպատինո»՝ Չինաստանի Պրոբլանա ավանդական հագուստ։
Մեքսիկայի երաժշտությունը շատ բազմազան է և ներառում է տարբեր երաժշտական ​​ժանրեր և կատարման ոճեր: Այն ազդվել է տարբեր մշակույթներից, հատկապես Մեքսիկայի և Եվրոպայի բնիկ ժողովուրդների մշակույթից: Երաժշտությունը Մեքսիկայում սկսեց օգտագործվել որպես ազգային ինքնություն 19-րդ դարից սկսած։

Մեքսիկայի բնիկները, մինչև երկրի ստեղծումը որպես պետություն,  օգտագործում էին թմբուկներ (օրինակ՝ տեպոնազթլին), ֆլեյտաներ, չախչախներ, շեփորներ, որոնց միջոցով կատարել են երաժշտություն և պարեր։ Այս հնագույն երաժշտությունը դեռ հնչում է Մեքսիկայի որոշ շրջաններում: Այնուհետև, Մեքսիկայի ավանդական ժամանակակից երաժշտության մեծ մասը գրվել է իսպանական գաղութատիրության ժամանակաշրջանում և դրանից հետո՝ օգտագործելով հին աշխարհի ազդեցության տակ գտնվող բազմաթիվ գործիքներ։ Ավանդական շատ գործիքներ, ինչպիսիք են մեքսիկական վիհուելան, որն օգտագործվում է Մարիաչի երաժշտության մեջ, հարմարեցրել են իրենց Հին աշխարհի նախորդներից և ավանդաբար համարվում են մեքսիկական: Հանրաճանաչ երաժշտական ժանրերը ներառում են ՝ սոն հուաստեկո, ռանչերա, մեքսիկական բոլերո, մարիաչի, կոռիդո, բանդա և մուսիկա նորտենյա։ Հռչակավոր երաժիշտներ և երգիծաբաններ են՝ Խոսե Մարիանո Էլիզագա, Խուվենտինո Ռոսաս, Ագուստին Լարա և Խոսե Աֆրեդո Խիմենես։

Մեքսիկացիները այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են՝ Գվադալախարան, Պուեբլան, Մոնտեռեյը, Մեխիկոն և միջին չափի քաղաքների մեծ մասը, վայելում են հանգստի տարբեր ձևեր: Առևտրի կենտրոնները սիրված են ընտանիքների շրջանում, քանի որ աճում է նոր կենտրոնների թիվը, որոնք սպասարկում են բոլոր տարիքի և հետաքրքրությունների մարդկանց: Նրանցից շատերն ունեն բազմաբնույթ կինոթատրոններ, միջազգային և տեղական ռեստորաններ, ֆուդ կորտեր, սրճարաններ, բարեր, գրախանութներ և հագուստի միջազգային հայտնի ապրանքանիշեր։ Մեքսիկացիները հակված են ճանապարհորդելու իրենց երկրի ներսում՝ հանգստյան օրերին կարճատև ճանապարհորդություններ կատարելով դեպի հարևան քաղաքներ։
մինի|202x202փքս|Մեքսիկայի հովանավոր սուրբ Գվադալուպե Տիրամոր պատկերը
Մեքսիկայում կենսամակարդակը ավելի բարձր է, համեմատած լատինաամերիկյան շատ երկրների հետ, ինչը առաջացնում է միգրանտների հետաքրքրությունը՝ փնտրելով ավելի լավ հնարավորություններ: Վերջին  տնտեսական աճի հետևանքով, շատ բարձր եկամուտ ունեցող ընտանիքները ապրում են միայնակ տներում, որոնք սովորաբար գտնվում են արգելափակված համայնքում, որը կոչվում է «ֆրակցիոնամիենտո»։ Այսպիսի վայրերը հիմնականում հարմար են միջին և բարձր եկամուտ ունեցող մարդկանց համար, քանի որ դրանք ապահովում են անվտանգություն և սոցիալական բարձր կարգավիճակ: Նման տեղերում հաճախ կարելի է գտնել լողավազաններ, գոլֆի ակումբներ և այլ արտոնություններ։ Փոխարենը՝  ավելի աղքատ մարդկանց կյանքը բավականին դժվար է, սակայն նրանք նույնպես մեծ կարևորություն են տալիս իրենց ընտանիքին, ընկերներին և մշակութային արժեքներին։ 
[ձախից|մինի|190x190փքս|Մեքսիկայի ֆոնդային [բորսա]]
Մեքսիկայում գործում են 2 հիմնական հեռուստաընկերություններ ՝ «Տելեվիսա» և «ԹիՎի Աստեկա»։ Սերիալները (հեռուստանովելները) թարգմանվում են տարբեր լեզուներով և դիտվում են ամբողջ աշխարհում՝ հայտնի դերասաններով, ինչպիսիք են Վերոնիկա Կաստրոն, Լուսիա Մենդեսը, Լյուսերոն և Թալիան: Նույնիսկ Գաել Գարսիա Բեռնալը և Դիեգո Լունան «Ի տու մամա տամբիեն»- ից, և ներկայիս դերակատարը «Զեգնա»-յի։ Նրանց որոշ հեռուստատեսային շոուներ մոդելավորվել են ամերիկացի գործընկերների կողմից, ինչպիսիք են ՝ *«Ֆեմիլի ֆյուդ»* (*«Դիժերոնի 100 մեքսիկացիներ»* կամ *«Հարյուր մեքսիկացիներ իսպաներեն ասացին»*), «*Մեծ եղբայր*», «*Ամերիկյան պաշտամունք»,* «''Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում»'' և այլն։ Համազգային լրատվական հաղորդումները, ինչպիսիք են՝  *«Լաս Նոտիցիաս պոր Ադելա»* հեռուստատեսությունում, նման են «*Դոնահյու»* և «*Նայթլայն»* խառնուրդին։ Տեղական նորությունների շոուները մոդելավորվել են ամերիկյան «*Այուիտնես Նյուզ*» և «*Էքշն Նյուզ»* ձևաչափերով։

Մեքսիկայի ազգային սպորտաձևերն են՝  չարերիան և ցլամարտը: Նախակոլումբիական շրջանում խաղում էին գնդակով խաղ, որը դեռ գոյություն ունի Մեքսիկայի հյուսիս-արևմուտքում (Սինալոա, խաղը կոչվում է Ուլամա), թեև այն այլևս հայտնի սպորտաձև չէ: Մեքսիկայի բնակչության զգալի մասը հաճույքով դիտում է ցլամարտեր։ Գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներն ունեն ցլահրապարակներ։ Մեխիկոյում կա աշխարհի ամենամեծ ցլահրապարակը, որտեղ տեղավորում է 55․000 մարդ: Բայց սիրելի սպորտաձևը մնում է ֆուտբոլը, մինչդեռ բեյսբոլը ավելի տարածված է երկրի հյուսիսում (հավանաբար ամերիկյան ազդեցության պատճառով), և մի շարք մեքսիկացիներ դարձել են ԱՄՆ-ի գլխավոր լիգաների աստղեր։ Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտը ցուցադրվում է «*Լուչա Լիբրե»*-ի նման շոուներում: Ամերիկյան ֆուտբոլը տարածված է երկրի խոշոր համալսարաններում, օրինակ ՝ Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանում։ Բասկետբոլը նույնպես հանրաճանաչություն է ձեռք բերում, քանի որ մի շարք մեքսիկացի խաղացողներ հայտնվել են Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում:

### Կենտրոնական Ամերիկա
#### Գվատամալա
մինի|Անտիգուա Գվատեմալայի «Նուեստրա Սենյորա դե լա Մերսեդես» շատրվանը։
Գվատեմալայի մշակույթը ցույց է տալիս մայաների և իսպանական ուժեղ ազդեցությունները և շարունակվում է հակադրությունը գյուղական լեռնաշխարհի աղքատ մայա գյուղացիների և քաղաքացիացիացված և հարուստ, մետիս բնակչության միջև, որոնք բնակվում են քաղաքներում  և դրանց շուրջ գտնվող գյուղատնտեսական շրջաններում։[ձախից|մինի|Ֆիամբրե՝ գվատեմալական ավանդական ուտեստ, որն ուտում են նոյեմբերի 1-ին ՝ [Մեռյալների օր (տոն)|մեռյալների օրը։]]
Գվատեմալայի խոհանոցն արտահայտում է բազմամշակութային բնույթը, քանի որ այն ներառում է տարբերվող ճաշատեսակներ՝ կախված տարածաշրջանից: Գվատեմալան ունի 22 դեպարտամենտ (կամ ստորաբաժանում), որոնցից յուրաքանչյուրն ունի սննդի շատ տարբեր տեսակներ։ Օրինակ, Անտիգուա Գվատեմալան հայտնի է իր քաղցրավենիքներով, որոնց պատրաստման համար օգտագործում են բազմաթիվ տեղական բաղադրիչներ՝ մրգեր, սերմեր և ընկույզներ, ինչպես նաև մեղր, խտացրած կաթ և այլ ավանդական քաղցրացուցիչներ: Անտիգուայի կոնֆետները շատ հայտնի են, երբ զբոսաշրջիկներն առաջին անգամ են այցելում երկիր և այն լավ ընտրություն է նոր և հետաքրքիր համեր փնտրելու համար: Բազմաթիվ  ավանդական ուտեստներ հիմնված են մայաների խոհանոցի վրա և հիմնականում օգտագործվում են եգիպտացորեն, չիլի և լոբի, որպես հիմնական բաղադրիչներ: Տարբեր ճաշատեսակներ կարող են ունենալ նույն անվանումը, ինչ հարևան երկրի ուտեստը, բայց իրականում կարող են միանգամայն տարբեր լինել, օրինակ՝ էնչիլադան կամ կեսադրիլան, որոնք ոչ մի նմանություն չունեն իրենց մեքսիկական տարբերակներին։

Գվատեմալայի երաժշտությունը բազմազան է։ Գվատեմալայի ազգային գործիքը մարիմբան է՝ որը նվագում են ամբողջ երկրում, նույնիսկ ամենահեռավոր անկյուններում: Քաղաքներում գործում են նաև փողային և հարվածային նվագախմբեր՝ շաբաթական երթեր, ինչպես նաև այլ առիթներով: Աֆրո-կարիբյան ծագում ունեցող Գարիֆունա ժողովուրդը, որը բնակվում  է Կարիբյան ծովի հյուսիսարևելյան ափին, ունի իր հանրաճանաչ և ժողովրդական երաժշտության առանձնահատուկ տեսակները: Կումբիան՝ որն ունի կոլումբիական տարբերակ,  նույնպես շատ հայտնի է  հատկապես ցածր խավերի շրջանում։ Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում  ի հայտ են եկել տասնյակ ռոք խմբեր, և ռոք երաժշտությունը շատ սիրված է դարձել երիտասարդների շրջանում։ Գվատեմալան նաև ունի արվեստի երաժշտության գրեթե հինգդարյա ավանդույթ, որն ընդգրկում է 1524 թվականին առաջին պատարագից և պոլիֆոնիայից  մինչև ժամանակակից արվեստի երաժշտություն: Գվատեմալայում 16-րդ դարից մինչև 19-րդ դարը մշակված  երաժշտության մեծ մասը վերջերս է հայտնաբերվել գիտնականների կողմից և վերածնվում է կատարողների կողմից:

Գվատեմալայի գրականությունը հայտնի է ամբողջ աշխարհում՝ ինչպես բնիկ լեզուներով, այնպես էլ իսպաներենով: Թեև Գվատեմալայում հավանաբար գրականություն կար մինչև իսպանացիների գալը, բոլոր տեքստերը, որոնք այսօր կան, գրվել են նրանց ժամանումից հետո: *«Պոպոլ Վուհ»-*ը Գվատեմալայի գրականության ամենակարևոր ստեղծագործությունն է կիշե լեզվով և ամենակարևորներից մեկը նախակոլումբիական ամերիկյան գրականության մեջ: Այն մայաների պատմությունների և լեգենդների ժողովածու է, որի նպատակն է պահպանել մայաների ավանդույթները: Այս թեմայի առաջին հայտնի տարբերակը թվագրվել է 16-րդ դարով և գրված է կիշե լեզվով՝ լատինատառ տառերով։ Այն իսպաներեն է թարգմանել Դոմինիկյան քահանա Ֆրանցիսկո Խիմենեսը 18-րդ դարի սկզբին։ Պատմական, առասպելական և կրոնական տարրերի համակցության շնորհիվ այն կոչվել է *Մայաների Աստվածաշունչ*։ Այն կարևոր փաստաթուղթ է նախակոլումբիական Ամերիկայի մշակույթը հասկանալու համար: *«Ռաբինալ Աչին»* դրամատիկ ստեղծագործություն է, որը ներառում է պար և տեքստ, որը պահպանվել է այնպես, ինչպես սկզբնապես ներկայացվել էր: Ենթադրվում է, որ այն թվագրվել է 15-րդ դարով և պատմում է Կեկչի ժողովրդի առասպելական և դինաստիկ ծագումը, և նրանց հարաբերությունները հարևան ժողովուրդների հետ: *«Ռաբինալ Աչին»* ներկայացվում էր հունվարի 25-ին՝ Սուրբ Պողոսի օրը, Ռաբինալ փառատոնի ժամանակ։ Այն 2005 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հռչակվել է մարդկության բանավոր ավանդույթի գլուխգործոց: 16-րդ դարում  ի հայտ եկան գվատեմալացի առաջին գրողները, ովքեր գրում էին իսպաներեն: Այս դարաշրջանի հիմնական գրողներից են Սոր Խուանա դե Մալդոնադոն, որը համարվում է գաղութատիրական Կենտրոնական Ամերիկայի առաջին բանաստեղծ-դրամատուրգը և պատմաբան Ֆրանցիսկո Անտոնիո դե Ֆուենտես ի Գուսմանը: Ճիզվիտ Ռաֆայել Լանդիվարը (1731–1793 թթ․) համարվում է գվատեմալացի առաջին մեծ բանաստեղծը։ Կառլոս III-ի կողմից նա աքսորվել է։ Նա ուղևորվել է Մեքսիկա, իսկ ավելի ուշ՝ Իտալիա, որտեղ էլ մահացել  է։ Նա ի սկզբանե գրել է «Մեքսիկայի գյուղատնտեսությունը» և լատիներեն բանաստեղծություններ՝ գովաբանելով եպիսկոպոս Ֆիգերեդո ի Վիկտորիային:

Մայա ժողովուրդը հայտնի է իր վառ գույնի թելերի տեքստիլներով, որոնցից գործում են  թիկնոցներ, վերնաշապիկներ, բլուզներ, հուիպիլներ և զգեստներ: Ամեն գյուղ ունի իր հատուկ նմուշը, ինչը հնարավորություն է տալիս ճանաչել մարդու ծագումը: Կանացի հագուստը բաղկացած է վերնաշապիկից և երկար կիսաշրջազգեստից։

Հռոմեական կաթոլիկությունը և բնիկ մայաների կրոնի համադրությունը եզակի սինկրետիկ կրոն է, որը տարածվել  ամբողջ երկրում և մինչ օրս գոյություն ունի գյուղական շրջաններում: Այս կրոնը աննշան ամրատներով սկսվել է 1960 թվականին, բայց ժամանակի ընթացքում բողոքական հոգեգալսականները դարձել են գերիշխող Գվատեմալա քաղաքներում  և այլ միջին չափի քաղաքներում: Այս եզակի կրոնն արտացոլված է տեղի սուրբ Մաքսիմոնի պատկերում, որը կապված է տղամարդկանց պտղաբերության և մարմնավաճառության ներքին ուժերի հետ: Մաքսիմոնը միշտ պատկերված է սև հագուստով, սև գլխարկով և նստած է աթոռի վրա՝ հաճախ սիգարը բերանում և ատրճանակը ձեռքում, իսկ ոտքերի մոտ դրված են ծխախոտի, ալկոհոլի և Կոկա-Կոլայի տեսքով ընծաներ: Տեղացիները նրան ճանաչում են գվատեմալացի Սան Սիմոն անունով։

#### Նիկարագուա
մինի|''«Ալեգրիա պոր լա վիդա»''՝  կառնավալի ամենամյա տոնակատարություն, Նիկարագուայի Մանագուա քաղաքում։
Նիկարագուայի մշակույթն ունի մի քանի առանձնահատկություններ։ Խաղաղ օվկիանոսի ափն ունի բանահյուսական, երաժշտական և կրոնական ուժեղ  ավանդույթներ, որոնք խորապես ազդված են եվրոպական մշակույթից, բայց հարստացված են ամերիկյան հնչյուններով կամ հնչերանգով: Երկրի խաղաղօվկիանոսյան ափը գաղութացվել է Իսպանիայի կողմից և ունի նույն մշակույթը, ինչ Լատինական Ամերիկայի այլ իսպանախոս երկրները։ Երկրի Կարիբյան ափը, մյուս կողմից, ժամանակին եղել է բրիտանական պրոտեկտորատ: Անգլերենը դեռևս գերակշռում է այս տարածաշրջանում և խոսվում է իսպաներենի և բնիկ լեզուների հետ մեկտեղ: Մշակույթը նման է Կարիբյան երկրների մշակույթին, որոնք եղել են կամ հանդիսանում են բրիտանական անդրծովյան տարածքներ, ինչպիսիք են՝ Ճամայկան, Բելիզը, Կայմանյան կղզիները և այլն:

Նիկարագուայի երաժշտությունը բնիկ և եվրոպական, հատկապես իսպանական և ավելի քիչ գերմանական ազդեցությունների խառնուրդ է: Վերջինս գերմանացիների գաղթի արդյունքն էր Լաս Սեգովիայի կենտրոնական-հյուսիսային շրջաններ, որտեղ գերմանացիները հաստատվեցին և իրենց հետ բերեցին պոլկա երաժշտություն, որն ազդեց և վերածվեց նիկարագուական մազուրկայի, պոլկայի և վալսի: Ենթադրվում է, որ Նիկարագուա գաղթած գերմանացիները եղել են Գերմանիայի այն շրջաններից, որոնք միացվել են ներկայիս Լեհաստանին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո. այստեղից էլ՝ վալսից բացի, մազուրկա, պոլկա ժանրերը։ Դասական երաժշտության և նիկարագուական վալսի առավել հայտնի կոմպոզիտորներից մեկը Խոսե դե լա Կրուս Մենան էր, ով իրականում ոչ թե Նիկարագուայի հյուսիսային շրջաններից էր, այլ Նիկարագուայի Լեոն քաղաքից:

Այնուամենայնիվ, ավելի ազգային են ճանաչված այնպիսի երաժշտական ​​գործիքներ, ինչպիսին է մարիմբան, որը նույնպես տարածված է Կենտրոնական Ամերիկայում: Նիկարագուայի մարիմբան ունի մի յուրահատուկ առանձնահատկություն՝ այն նվագում են նստած վիճակում, գործիքը ծնկներին դրված։ Այն սովորաբար ուղեկցվում է բաս ջութակով, կիթառով և կիթառիլլայով (մանդոլինայի նման փոքր կիթառ): Այս երաժշտությունը սովորաբար նվագվում է հասարակական միջոցառումներում՝ որպես ֆոնային երաժշտության մի տեսակ: Մարիմբան պատրաստվում է ամուր փայտերից, որոնք տարբեր երկարություններով դրվում են բամբուկե կամ տարբեր երկարությունների մետաղական խողովակների վրա: Այն նվագում են  երկու կամ չորս մուրճով։ Նիկարագուայի Կարիբյան ափը հայտնի է պարային աշխույժ երաժշտությամբ, զգայական ձևով, որը կոչվում է «Պալո դե Մայո»: Այն հատկապես բարձր է հնչում մայիսին ՝ «Պալո դե Մայո» փառատոնի ժամանակ: Նիկարագուայում կա Գարիֆունա համայնք և հայտնի է իր հայտնի երաժշտությամբ, որը կոչվում է Պունտա:

Նիկարագուայի գրականության պատմությունը սկիզբ է առել նախակոլումբիական ժամանակներից, երբ առասպելներն ու բանավոր գրականությունը, որոնք ձևավորել են բնիկ ժողովուրդների կոսմոգոնիկ աշխարհայացքը: Այս պատմություններից մի քանիսը դեռ հայտնի են Նիկարագուայում: Լատինական Ամերիկայի շատ երկրների նման, իսպանացի նվաճողները և աֆրիկացի ստրուկները ամենաշատ ազդեցությունն են թողել ինչպես մշակույթի, այնպես էլ գրականության վրա: Նիկարագուայի գրականությունը ամենակարևորներից մեկն է իսպաներեն լեզվով՝ աշխարհահռչակ գրողների հետ միասին, ինչպիսին է՝ Ռուբեն Դարիոն, ով համարվում է Նիկարագուայի ամենակարևոր գրական գործիչը, որը կոչվում է «Մոդեռնիզմի հայր»՝ 19-րդ դարի վերջին մոդեռնիզմի գրական շարժումը ղեկավարելու համար։

«*Էլ Գուեգուենեսեն»* երգիծական դրամա է և հետկոլումբական Նիկարագուայի առաջին գրական ստեղծագործությունն է։ Այն համարվում է Լատինական Ամերիկայի գաղութատիրության ժամանակաշրջանի յուրահատուկ արտահայտություններից մեկը և Նիկարագուայի բանահյուսական նշանավոր գլուխգործոց, որը համատեղում է երաժշտությունը, պարը և թատրոնը։ Թատերական պիեսը գրվել է անանուն հեղինակի կողմից 16-րդ դարում՝ դարձնելով այն Արևմտյան կիսագնդի  թատերական կամ պարային գործերից մեկը։ Այս գիրքը հրատարակվել է 1942 թվականին՝ երկար դարեր անց։

### Հարավային Ամերիկա
#### Անդյան նահանգներ
Անդերի տարածաշրջանը ընդգրկում է ներկայիս Վենեսուելայի, Կոլումբիայի, Պերուի, Չիլիի, Էկվադորի և Բոլիվիայի տարածքի գրեթե մեծ մասը և եղել է Ինկերի կայսրության նստավայրը նախակոլումբիական դարաշրջանում: Եվ ավանդույթներից շատերը գալիս են ինկերի ավանդույթներից:

Ամերիկա մայրցամաքի անկախացման ժամանակ շատ երկրներ, այդ թվում ՝ Վենեսուելան, Կոլումբիան, Էկվադորն ու Պանաման ձևավորեցին այն, ինչը հայտնի էր որպես «Գրան Կոլումբիա» անվամբ Դաշնային Հանրապետություն, որը հետագայում կազմալուծվեց, սակայն այս երկրների բնակիչները միմյանց եղբայրներ և քույրեր են  համարում, և այդ պառճառով  կիսում են բազմաթիվ ավանդույթներ և տոներ: Պերուն և Բոլիվիան նույնպես մեկ  միավորված երկիր էին, մինչև Բոլիվիան հայտարարեց իր անկախությունը, այնուամենայնիվ, երկու երկրներն էլ  մնում են մոտ հարևաններ, որոնք ունեն որոշակի նման մշակույթներ:

Բոլիվիան և Պերուն դեռ ունեն զգալի թվով բնիկ ամերիկացիներ (հիմնականում կեչուա և այմարա), որոնք իսպանական մշակութի տարրերնը խառնել են իրենց նախնիների ավանդույթների հետ: Իսպանախոս բնակչությունը հիմնականում հետևում է Արևմտյան սովորույթներին։ Կարևոր հնագիտական ​​գտածոներ, ոսկյա և արծաթյա զարդեր, քարե հուշարձաններ, կերամիկա և գործվածքները պահպանվել են մի քանի կարևոր նախակոլումբիական մշակույթներից։ Բոլիվիայի հիմնական ավերակներից  են Տիվանակուն, Սամաիպատան, Ինկալյատան և Իսկանվեյան:

Էկվադորի բնակչության մեծամասնությունը մետիսներն են, որոնք եվրոպական և բնիկ ամերիկյան ծագման խառնուրդ են, և նրանց ծագման նման, ազգային մշակույթը նույնպես այս երկու աղբյուրների խառնուրդն է, ինչպես նաև ափամերձ տարածաշրջանում Աֆրիկայի ստրուկների ազդեցությունը: Էկվադորցիների 95%-ը կաթոլիկ են։

##### Պերու
մինի|256x256փքս|Մարիներա նորտենյա՝ Պերուական պար։
Պերուական մշակույթը հիմնականում հիմնված է ամերիկյան և իսպանական ավանդույթների վրա, սակայն այն նաև ենթարկվել է տարբեր աֆրիկյան, ասիական և եվրոպական էթնիկ խմբերի ազդեցությանը:

Պերուի գեղարվեստական ​​ավանդույթները սկիզբ են առնում նախաինկյան մշակույթներից՝ ներառելով  մշակված խեցեգործություն, տեքստիլ, զարդեր և քանդակագործություն: Ինկաները պահպանեցին այս արհեստները և հասան ճարտարապետական ​​նվաճումների, ներառյալ Մաչու Պիկչուի շինարարությունը: Բարոկկո արվեստը գերակշռում էր գաղութատիրության ժամանակներում, սակայն այն փոփոխվեց տեղական ավանդույթներով։ Այս շրջանում արվեստի մեծ մասը կենտրոնացած էր կրոնական թեմաների վրա. ներկայացուցչական են դարաշրջանի բազմաթիվ եկեղեցիները և Կոսկոյի դպրոցի նկարները։ Արվեստները դանդաղ զարգացան  անկախությունից հետո, մինչև 20-րդ դարի սկզբի *Ինդիգենիզմի* շարժման ի հայտ գալը։ 1950-ականներից ի վեր պերուական արվեստը եղել է զարգացող և ձևավորվել է ինչպես արտասահմանյան, այնպես էլ տեղական արվեստի հոսանքներից։

Պերուական գրականությունն իր արմատներն ունի նախակոլումբիական քաղաքակրթությունների բանավոր ավանդույթներից։ Իսպանացիները 16-րդ դարում ներմուծեցին գիրը, իսկ գաղութային գրականությունը ներառում էր տարեգրություններ և կրոնական գրականություն։ Անկախությունից հետո կոստումբրիզմը և ռոմանտիզմը դարձան ամենատարածված գրական ժանրերը, ինչպես օրինակ՝ Ռիկարդո Պալմայի ստեղծագործություններում։ 20-րդ դարի սկզբին *Ինդիգենիզմի* շարժումը բերեց այնպիսի գրողներ, ինչպիսիք են՝ Սիրո Ալեգրիան, Խոսե Մարիա Արգեդասը և Սեսար Վալյեխոն։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին պերուական գրականությունն ավելի լայն ճանաչում ձեռք բերեց այնպիսի գրողների շնորհիվ, ինչպիսին Մարիո Վարգաս Լյոսան էր՝ Լատինական Ամերիկայի «Բում»-ի առաջատար անդամը։

Պերուական խոհանոցը ամերիկյան և իսպանական ճաշատեսակների համակցությունն է, սակայն մեծ ազդեցություն են ունեցել նաև աֆրիկյան, արաբական, իտալական, չինական և ճապոնական խոհանոցները։ Հիմնական ուտեսներն  են՝ *անտիկուչոս, [[սևիչե]], հումիտաս* և *պաչամանկա։* Պերուի կլիմայի բազմազանությունը թույլ է տալիս օգտագործել բույսերի և կենդանիների լայն տեսականի սնունդ պատրաստելու համար։ Պերուական խոհանոցը վերջերս արժանացել է մեծ ճանաչման՝ իր բաղադրիչների և պատրաստման բազմազանության շնորհիվ։

Պերուական երաժշտությունն ունի Անդյան, իսպանական և աֆրիկյան արմատներ։ Նախակոլումբիական ժամանակաշրջանում երաժշտական ​​անունները լայնորեն տարբերվում էին տարածաշրջանից տարածաշրջան. *կվենան* և *տինյան* տարածված գործիքներ էին։ Իսպանական նվաճումը բերեց նոր գործիքների, ինչպիսիք են՝ կիթառը և տավիղը, ինչպես նաև միակցված գործիքների զարգացման, ինչպիսին է՝ *չարանգոն*։ Աֆրիկյան ազդեցությունները պերուական երաժշտության մեջ ներառում են ռիթմերը և *կաժոնը,* որը հարվածային գործիք է։ Պերուական ժողովրդական պարերից են ՝ *մարիներան*, *տոնդերոն* և *հուայնոն*։

##### Կոլումբիա
Կոլումբիայի մշակույթը գտնվում է Լատինական Ամերիկայի խաչմերուկում:  Աշխարհագրական առանձնահատկությունների շնորհիվ Կոլումբիայի մշակույթը մեծապես բաժանված է 5 հիմնական մշակութային շրջանների։ Գյուղից դեպի քաղաք միգրացիան և գլոբալիզացիան փոխել են կոլումբիացիների կենսակերպն ու ինքնադրսևորումը, քանի որ մեծ քաղաքներում կուտակվել են տարբեր բնակչություն ունեցող մարդիկ (որոնցից շատերը փախստականներ են)՝ տարբեր ծայրամասերից։  2004 թվականի վերջին Ռոստերդամի Էրազմուս համալսարանի անցկացրած ուսումնասիրության համաձայն՝ կոլումբիացիները աշխարհի ամենաերջանիկ մարդկանցից մեկն են, ինչը զարմանալի է՝ հաշվի առնելով երկրի չորս տասնամյակ տևած զինված կոնֆլիկտը, որի մեջ ներգրավված են եղել՝ կառավարությունը, պարագլուխները, թմրավաճառները, կոռուպցիան և պարտիզանները, ինչպիսիք են՝ Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժերը և Ազգային ազատագրության բանակը։ 
Կոլումբիայի մշակույթի բազմաթիվ ասպեկտներ սկիզբ են առնում 16-րդ դարի Իսպանիայի մշակույթի և Կոլումբիայի տեղական քաղաքակրթությունների հետ նրա բախմումից (տե՛ս՝ Մուիսկա, Թայրոնա): Իսպանացիները բերեցին կաթոլիկություն, աֆրիկացի ստրուկներ, ֆեոդալական էնկոմիենդա համակարգ և կաստային համակարգ, որը նախընտրում էր եվրոպացի սպիտակամորթներին: Իսպանիայից անկախանալուց հետո *կրելոները* պայքարում էին պահպանողական և ազատական ​​իդեալների միջև` բազմակարծիք քաղաքական համակարգ ստեղծելու համար:
ձախից|մինի|'''Վիլլա դե Լեյվա''', Կոլումբիայի պատմամշակութային տեսարժան վայր։
Էթնո-ռասայական խմբերը պահպանել են իրենց նախնիների մշակույթը. սպիտակամորթները փորձում էին պահպանել իրենց ինքնությունը, չնայած աֆրիկյան կամ բնիկ ծագմամբ ապօրինի երեխաների թվի աճին: Այս մարդկանց պիտակավորել էին տարբեր անուններով՝ ըստ կաստային համակարգի, ինչպիսիք են՝ *մուլատոն* և *մորենոն*: Կոլումբիայի սևամորթներն ու բնիկ ժողովուրդները նույնպես միավորվեցին՝ ձևավորելով զամբոներ՝ ստեղծելով հասարակության մեջ նոր էթնո-ռասայական խումբ: Այս միավորումը ստեղծեց նաև մշակույթների միաձուլում: *Կառնավալները,* օրինակ, հնարավորություն դարձան բոլոր դասերի և մաշկի գույների համար՝ առանց խտրականության: Մարդու իրավունքների օրինագծի ընդունումը և ստրկության վերացումը (1850 թ.) թուլացրեց ցեղերի միջև ռասայական լարվածությունը, սակայն սպիտակամորթների գերակայությունը գերակշռեց և որոշ չափով պահպանվում է մինչ օրս։

Արդյունաբերական հեղափոխությունը համեմատաբար ուշ տեղի ունեցավ՝  20-րդ դարի սկզբին, երբ հիմնադրվեց Կոլումբիայի Հանրապետությունը։ Կոլումբիացիներն ունեին գրեթե 50 տարի շարոնակվող համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջան, որն ընդհատվեց 1932 թվականին՝ Լետիսիա քաղաքի շուրջ Պերուի հետ կարճատև զինված հակամարտությամբ։

Բոգոտան՝ գլխավոր քաղաքը, 2007 թվականին ճանաչվել է «Գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք», իսկ 2008 թվականին Իբերոամերիկյան թատերական փառատոնում  հռչակվել է «Թատրոնի համաշխարհային մայրաքաղաք»։

Վենեսուելամինի|Առնոլդո Գաբալդոնի ինստիտուտը, 1984 թվականի օգոստոսի 30-ին հռչակվել է որպես ''Ազգային պատմական հուշարձան։''
Վենեսուելայի մշակույթը ձևավորվել է բնիկ ժողովրդի, աֆրիկյան և հատկապես եվրոպական իսպանացիների ազդեցությամբ: Այս ժամանակաշրջանից առաջ հայրենի մշակույթն արտահայտվում էր արվեստով (ժայռապատկերներ), արհեստներով, ճարտարապետությամբ (*շաբոնոսներ*) և հասարակական կազմակերպություններով։ Հայրենի մշակույթը հետագայում յուրացվել է իսպանացիների կողմից։ Տարիների ընթացքում միախառնված մշակույթը տարածվել է տարբեր տարածաշրջաններում։

Ներկայումս, հնդկական ազդեցությունը սահմանափակվում է բառապաշարի և գաստրոնոմիայի հավատալիքներով: Աֆրիկյան ազդեցությունը նույն կերպ, բացի թմբուկի նման երաժշտական ​​գործիքներից: Իսպանական ազդեցությունն ավելի կարևոր էր և, մասնավորապես, գալիս էր Անդալուզիայի և Էստրեմադուրայի շրջաններից, որոնք գաղութատիրության ժամանակաշրջանում Կարիբյան ավազանում վերաբնակիչների մեծամասնության ծագման վայրերից էին: Որպես  օրինակ կարելի է նշել՝ շենքերը, երաժշտության մի մասը, կաթոլիկ կրոնը և լեզուն: Իսպանական ազդեցություններն ակնհայտ են՝ ցլամարտերով և խոհանոցի որոշ առանձնահատկություններով: Վենեսուելան հարստացավ նաև 19-րդ դարում հնդկական և եվրոպական ծագման այլ հոսքերով, հատկապես Ֆրանսիայից։ Վերջին փուլում, մեծ քաղաքներն ու շրջանները մտան ԱՄՆ նավթի աղբյուրը,և իսպանացիների, իտալացիների և պորտուգալացիների նոր ներգաղթի ցուցադրությունները՝ մեծացնելով առանց այն էլ բարդ մշակութային խճանկարը։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ից գալիս է բեյսբոլի և ժամանակակից ճարտարապետական ​​կառույցների ազդեցությունը։

Վենեսուելայի արվեստը աստիճանաբար տարածվում է։ Սկզբում այն ​​գերակշռում էր կրոնական մոտիվներով, բայց 19-րդ դարի վերջին այն սկսեց շեշտը դնել պատմական և հերոսական ներկայացումների վրա, քայլ, որը գլխավորում էր Մարտին  Տովարը: Մոդեռնիզմը տիրեց 20-րդ դարում։ Վենեսուելացի նշանավոր արտիստներից են՝ Արթուրո Միքելենան, Կրիստոբալ Ռոխասը, Արմանդո Ռեվերոնը, Մանուել Կաբրեն, կինետիկ նկարիչներ Խեսուս-Ռաֆայել Սոտոն և Կառլոս Կրուս-Դիեզը: 20-րդ դարի կեսերից ի վեր ի հայտ եկան այնպիսի արվեստագետներ, ինչպիսիք են՝ Հակոբո Բորխեսը, Ռեգուլո Պերեսը, Պեդրո Լեոն Սապատան, Հարի Աբենդը, Մարիո Աբրեուն, Պանչո Կվիլիկին, Կարմելո Նինյոն և Անխել Պենյան։ Նրանք ստեղծել են նոր պլաստիկ լեզու։ 80-ականների արվեստագետներն են ՝ Կառլոս Զերպան, Էռնեստո Լեոնը, Միգել Ֆոն Դանգելը, Մատեո Մանաուրը, Պատրիսիա Վան Դալենը, Մերսեդես Ելենա Գոնսալեսը, Զաքարիաս Գարսիան և Մանուել Կինտանա Կաստիլյոն։ Վերջին ժամանակներում Վենեսուելան ստեղծեց նորարար նկարիչների նոր բազմազան սերունդ: Նրանցից մի քանիսն են՝ Ալեխանդրո Բելլոն, Էդգարդ Ալվարես Էստրադան, Գլորիա Ֆիալոն, Ֆելիպե Էրերան, Ալբերտո Գուակաչեն և Մորելա Խուրադոն։

Վենեսուելական գրականությունը սկիզբ առավ իսպանական նվաճումից հետո, երբ դեռ մեծ մասամբ բնիկ ժողովուրդները գրություն չէին օգտագործում, այնտեղ գերակշռում էին իսպանական ազդեցությունները։ Անկախության պատերազմի ժամանակ՝ քաղաքական գրականության վերելքից հետո, վենեսուելական ռոմանտիզմը, որը հատկապես նկարագրված է Խուան Վիսենտե Գոնսալեսի կողմից, հայտնվեց որպես տարածաշրջանի առաջին կարևոր ժանրը: Թեև հիմնականում կենտրոնացած է պատմողական գրության վրա, վենեսուելական գրականությունը առաջ է մղվել այնպիսի բանաստեղծների կողմից, ինչպիսիք են՝ Անդրես Էլոյ Բլանկոն և Ֆերմին Տորոն: Մեծ գրողներից և վիպասաններից են՝ Ռոմուլո Գալեգոսը, Թերեզա դե լա Պարրան, Արտուրո Ուսլար Պիետրին, Ադրիանո Գոնսալես Լեոնը, Միգել Օտերո Սիլվան և Մարիանո Պիկոն Սալասը։ Մեծ բանաստեղծ և հումանիստ Անդրես Բելլոն նաև մանկավարժ և մտավորական էր։ Մյուսները, ինչպիսիք են՝ Լաուրանո Վալենիլա Լանցը և Խոսե Գիլ Ֆորտուլը, նպաստել են վենեսուելական պոզիտիվիզմի զարգացմանը:
մինի|250x250փքս|Թերեզա Կարենոյի մշակութային համալիրը՝ Կարակասում։
ձախից|մինի|''Ջորոպոն'', պատկերված է Էլոյ Պալասիոսի 1912 թվականի նկարում։Կառլոս Ռաուլ Վիլանուևան ժամանակակից դարաշրջանի նշանավոր վենեսուելացի ճարտարապետն էր։ Նա նախագծել է Վենեսուելայի Կենտրոնական համալսարանը (համաշխարհային ժառանգության վայր) և դրա Աուալա Մագնա հատվածը։ Ճարտարապետական ​​այլ նշանավոր աշխատանքներից են՝ Կապիտոլիումը, Բարալտի թատրոնը, Թերեզա Կարենո մշակութային համալիրը և գեներալ Ռաֆայել Ուրդանետայի կամուրջը։

Բեյսբոլը և ֆուտբոլը Վենեսուելայի ամենատարածված սպորտաձևերն են, իսկ Վենեսուելայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը բավականին շատ երկրպագուներ ունի: Վենեսուելացի հայտնի բեյսբոլիստներից են՝ Լուիս Ապարիսիոն (ներգրավվել է Բեյսբոլի Փառքի սրահում), Դեյվիդ (Դեյվ) Կոնսեպսիոն, Օսվալդո (Օզի) Գիլեն (ներյայիս «Ուայթ Սոքսի» մարզիչ, 2005 թ. Համաշխարհային սերիայի չեմպիոն), Ֆրեդի Գարսիան, Անդրես Գալարագան, Օմար Վիզկելը («Ոսկե ձեռնոցի» 11-րդ դափնեկիր), Լուիս Սոջոն, Միգել Կաբրերան, Բոբի Աբրեուն, Ֆելիքս Էրնանդեսը, Մագլիո Օրդոնյեսը, Ուգեթ Ուրբինա և Յոհան Սանտանա (երկու անգամ միաձայն ընտրված *«Սայ Յանգ»* մրցանակի դափնեկիր)։

Բրազիլիա
; Թատրոն

19-րդ դարում բրազիլական թատրոնը սկսվեց ռոմանտիզմով և քաղաքական անկախության գաղափարներով։ Այդ ընթացքում ռասայական հարցերը քննարկվում էին հակասական ձևերով, բայց նույնիսկ այդ դեպքում բեմադրվեցին մի քանի նշանավոր պիեսներ՝ հայտնի կատագերգությունների շարքը, որը մշակել էին՝  Մարտինս Պեննան, Ֆրանսա Ջունիորը և Արթուր Ազեվեդոն։

20-րդ դարում պրոֆեսիոնալ թատրոնի երկու կարևորագույն արտադրական կենտրոններն էին Սան Պաուլոն և Ռիո դե Ժանեյրոն։ Դրանք արդյունաբերական և տնտեսական զարգացման կենտրոններ էին։ Նույնիսկ այս երկու թատրոնների զարգացմամբ, Առաջին համաշխարհային պատերազմը վերջ դրեց եվրոպական թատրոնների հյուրախաղերին, ուստի այս ընթացքում Բրազիլիայում բեմադրություններ չկային։

1927 թվականի նոյեմբերին Ալվարո Մորեյրան հիմնեց Խաղալիքների թատրոնը (Teatro de Brinquedo): Այդ շրջանում՝ 1920-ականների վերջին,  հայտնի դերասանների շուրջ ձևավորվեցին առաջին կայուն թատերական ընկերությունները: Այս դերասանները կարողացան կիրառել իսկական բրազիլական ժեստերը, որոնք աստիճանաբար ազատվեցին պորտուգալական ազդեցությունից: Բացառությամբ ցածրորակ  կատակերգությունների որոշ քաղաքական քննադատության, այս շրջանի դրամաները հանրաճանաչ չէին։ Երբեմն քննարկվում էր Եվրոպայից կամ Հյուսիսային Ամերիկայից կախվածության հարցը։ Լատինական Ամերիկայի թատերական ազդեցությունը սկսեց ուժեղանալ, սակայն նրա թատրոնը դեռ ուժեղ ազդեցություն ուներ Եվրոպայում:

1948 թվականին հիմնադրվեց Բրազիլական կոմեդիայի թատրոնը *(Teatro Brasileiro de Comédia)։*

Օսվալդ դե Անդրադեն գրել է երեք պիես ՝ «Թագավորը մոմով» 1933 թ․ (*O Rei da Vela*),  «Մարդն ու ձին» 1934 թ․ (*O Homem e o Cavalo*), «Մահացած կինը» 1937 թ․ (*A Morta*)։ Սա փորձ էր ՝ անդրադառնալու քաղաքական թեմաներին, ազգայնականությանը և հակաիմպերիալիզմին։ Թատրոնը ոգեշնչված էր Մեյերխոլդի և Բրեխտի տեսություններից ՝ Մայակովսկու նման քաղաքական սարկազմով։

1943 թվականին «Կոմեդիանս» թատրոնում լեհ ռեժիսոր և նացիստներից փախստական ​​Զբիգնև Զիեմբինսկին էքսպրեսիոնիստական ​​ոճով բեմադրեց Նելսոն Ռոդրիգեսի «Հարսնացուի զգեստը» (*Vestido de Noiva*): Այս բեմադրությամբ բրազիլական թատրոնը տեղափոխվեց ժամանակակից ժամանակաշրջան՝ Բրազիլական կոմեդիայի թատրոն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Բրազիլիայում հայտնվեցին մի քանի օտարերկրյա ռեժիսորներ, հատկապես Իտալիայից, ովքեր ցանկանում էին թատրոն ստեղծել՝ առանց ազգային ենթատեքստի: Պարադոքսալ կերպով, սա հանգեցրեց երկրորդ թարմացման, որը ներառեց ժողովրդական ձևերն ու զգացմունքները. թարմացում, որը սոցիալական տեսանկյունից պահպանել էր ազգային նշանակությունը։

Այս ընթացքում լայն տարածում գտավ Ստանիսլավսկու դերասանական համակարգը։ Ինքը՝ Ստանիսլավսկին, Բրազիլիա է եկել ռուս դերասան Էուգենիո Կուսնետի միջոցով, ում ծանոթացել էր Մոսկվայի գեղարվեստական ​​թատրոնում։

Հաջորդ փուլը 1958 թվականից մինչև 1968 թվականին *Ինստիտուցիոնալ օրենքի 5 թվի ստորագրումն* էր: Այն նշանավորեց ազատության և ժողովրդավարության վերջը: Այս տասնամյակը դարաշրջանի ամենաարդյունավետ ժամանակաշրջանն էր համարվում։ Այս տարիների ընթացքում դրամատուրգիան հասունացավ Գուարնիերիի, Վիանինյայի, Բոալի, Դիաս Գոմեսի և Չիկո դե Ասիսի պիեսների միջոցով, ինչպես նաև միզանսցենների շնորհիվ՝ Բոալի, Յոստ Սելսո Մարտինես Կորեայի, Ֆլավիո Ռանգելի և Անտունես Ֆիլյոյի ստեղծագործություններում։ Այդ տասնամյակի ընթացքում մի սերունդ ընդունեց թատրոնը որպես սոցիալական պատասխանատվության գործունեություն։

Բրազիլական թատրոնի այս փուլում, զարգացումը բնութագրվում էր ազգային արժեքների հաստատմամբ: Դերասաններն ու ռեժիսորները դարձան քաղաքական ակտիվիստներ, ովքեր ամեն օր վտանգի տակ էին դնում իրենց աշխատանքն ու կյանքը։

Լատինական Ամերիկայի այս քաղաքական զարգացման և եվրոպական թատրոնի ազդեցության շնորհիվ, Լատինական Ամերիկայում  ձևավորվեց թատրոնի ազգային ինքնատիպությունը:

; Ժամանակակից նկարչություն

Ժամանակակից նկարչությունը Բրազիլիայում սկսվել է 1922 թվականին Ժամանակակից արվեստի շաբաթվա ընթացքում: Բրազիլիայում 20-րդ դարի նշանավոր  նկարիչներից են՝ Տարսիլա դու Ամարալը, Էմիլիանո Դի Կավալկանտին և Կանդիդո Պորտինարին: Պորտինարին կրել է կուբիզմի և էքսպրեսիոնիզմի ազդեցությունը և հանդիսանում է Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի ցուցահանդեսում ներկայացված «Պատերազմ և խաղաղության» նկարիչը:

; Լուսանկարչություն

մինի|Ավագ շաբաթ, Օուրո Պրետո, 2010։ Լուսանկար՝ Գայ Վելոսո։
Բրազիլական ժամանակակից լուսանկարչությունը Լատինական Ամերիկայում ամենաստեղծագործականներից մեկն է, որն ամեն տարի աճում է միջազգային հանրաճանաչ ցուցահանդեսներով և հրապարակումներով: Լուսանկարիչներ, ինչպիսիք են՝ Միգել Ռիո Բրանկոն, Վիկ Մունիսը, Սեբաստիաո Սալգադոն և Գի Վելոսոն, արժանացել են միջազգային ճանաչման:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Alonso, Paul. *Satiric TV in the Americas: Critical Metatainment as Negotiated Dissent*. Oxford University Press, 2018.
* 
* Bailey, Gauvin Alexander. *Art of colonial Latin America*. London: Phaidon, 2005.
* Bayón, Damián. "Art, c. 1920–c. 1980". In: Leslie Bethell (ed.), *A cultural history of Latin America*. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp.&nbsp;393–454.
*  Belaunde, Víctor Andrés. *Peruanidad*. Lima: BCR, 1983.
* Concha, Jaime. "Poetry, c. 1920–1950". In: Leslie Bethell (ed.), *A cultural history of Latin America*. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp.&nbsp;227–260.
* Custer, Tony. *The Art of Peruvian Cuisine*. Lima: Ediciones Ganesha, 2003.
* Lucie-Smith, Edward. *Latin American art of the 20th century*. London: Thames and Hudson, 1993.
* Martin, Gerald. "Literature, music and the visual arts, c. 1820–1870". In: Leslie Bethell (ed.), *A cultural history of Latin America*. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp.&nbsp;3–45.
* Martin, Gerald. "Narrative since c. 1920". In: Leslie Bethell (ed.), *A cultural history of Latin America*. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp.&nbsp;133–225.
* Olsen, Dale. *Music of El Dorado: the ethnomusicology of ancient South American cultures*. Gainesville: University Press of Florida, 2002.
*  Romero, Raúl. "La música tradicional y popular". In: Patronato Popular y Porvenir, *La música en el Perú*. Lima: Industrial Gráfica, 1985, pp.&nbsp;215–283.
* Romero, Raúl. "Andean Peru". In: John Schechter (ed.), *Music in Latin American culture: regional tradition*. New York: Schirmer Books, 1999, pp.&nbsp;383–423.
* Turino, Thomas. "Charango". In: Stanley Sadie (ed.), *The New Grove Dictionary of Musical Instruments*. New York: MacMillan Press Limited, 1993, vol. I, p.&nbsp;340.

## Արտաքին հղումներ

* Latin American Culture Library of Congress
* Mexican Celebrations ERIC
* Latino History and Culture Smithsonian Institution
* Archaeology of Ecuador
* Sounds and Colours Magazine exploring Latin American music and culture
* Latineos Latin America, Caribbean, arts and culture