open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յոհաննես Մյուլլեր

**Յոհաննես Պետեր Մյուլլեր** (, ), գերմանացի բնագետ, ժամանակակից ֆիզիոլոգիայի, համեմատական անատոմիայի և սաղմնաբանության հիմնադիրներից։

Բոննի (1830) և Բեռլինի (1833) համալսարանների պրոֆեսոր։ Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ (1832)։ Ավարտել է Բոննի համալսարանը (1822)։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են կենտրոնական նյարդային համակարգի և զգացողության օրգանների ուսումնասիրմանը։ Ըստ Միլլերի զգայությունը զգացողության օրգանների ներքին հատկությունների («առանձնահատուկ էներգիայի») արտահայտությունն է։ Միլլերը «ֆիզիոլոգիական իդեալիզմի» հիմնադիրներից է, որը քննադատել է Վ․ Ի․ Լենինը իր «Մատերիալիզմ և էմպիրիոկրիտիցիզմ» գրքում (Երկ․ լիակտ․ ժող․, հ․ 18, էջ 398)։ Միլլերը ուսումնասիրել է անծնոտների կառուցվածքը, երկկենցաղների և սողունների ավշային սրտերը, փշամորթների սաղմնային և ետսաղմնային զարգացումը, հայտնաբերել և նկարագրել է թարթիչավոր որդերի (Մյուլլերյան թրթուր) և նեմերտինների թրթուրային փուլը, ողնաշարավոր կենդանիների և մարդու սաղմի նախաերիկամները կոյանցքին միացնող խողովակը (Մյուլլերյան խողովակ)։ Հիմնադրել է (1834) «Archiv fiir Anatomie Physiologie und wissenshaftliche Medzin» ամսագիրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի բնագետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սաղմնաբաններ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հոգեբաններ
Լճագորտ

**Լճագորտ** (), գորտերի ընտանիքի անպոչ երկկենցաղ։ Տարբեր հետազոտողների կողմից դասվում է *Rana* կամ *Pelophylax* ցեղերին կամ ենթացեղերին։ 
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 1, 1-17 սմ է։ Գլխի դիմային հատվածը բավականին սուր է։ Մաշկը հարթ է կամ թեթևակի բշտավոր, մշտապես խոնավ։ Ունի լավ զարգացած թմբկաթաղանթ։ Հետևի վերջույթների լողաթաղանթները լավ են զարգացած։ Ներքին կրնկային թմբիկը բարձր է և կլոր։ Մեջքային մակերեսը մոխրագույնից-դեղնականաչավուն կամ կանաչ է, սովորաբար՝ ավելի մուգ (տարբեր երանգների, չափերի ու դասավորության) խալերով։ Մեջքի երկարությամբ հաճախ անցնում է բաց գույնի զոլ։ Քունքային մուգ գիծը բացակայում է։

Մարմնի ստորին մակերեսը սպիտակավուն կամ դեղնավուն է, հաճախ՝ բազմաթիվ մուգ բծերով։ Արուները տարբերվում են բերանի անկյուններին տեղադրված սպիտակավուն ձայնապարկերի առկայությամբ, որոնց միջոցով արձակում են բարձր կռկռոց։ Շերեփուկը խոշոր է, մարմինը վերևից՝ տանձանման, գորշամոխրագույն։ Մեջքային լողաթաղանթը լավ է զարգացած, կոր է՝ առանց նախշի։ 
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում տարածված է բոլոր մարզերում։ Հանդիպում է կանգուն և հոսող ջրավազանների ափամերձ գոտում, չոր ու շոգ նախալեռներից մինչև ցուրտ ու խոնավ լեռնային տարածքները։

## Սննդառություն
Սնվում է մանր որդերով, փափկամարմիններով, հոդվածոտանիներով, երբեմն նաև մանր ողնաշարավորներով, շերեփուկները՝ դետրիտով, ջրիմուռներով, բարձրակարգ բույսերով, նաև ջրային կենդանիներով ու նրանց դիակներով։ Ձմեռում է աշնան վերջից գարնան սկիզբը՝ ջրավազանի հատակին՝ տիղմի մեջ թաղվելով։ 
## Բազմացում և զարգացում
Զուգավորումն ու ձվադրումը տեղի են ունենում գարնանից ամառ՝ կախված միջավայրի ջերմաստիճանից։ էգը դնում է 3, 9-11, 5 հազար գորտնկիթ՝ գնդաձև կույտերի տեսքով, լավ լուսավորված վայրերում՝ 40-150 սմ խորության վրա։ Շերեփուկը ծնվում է 3-18&nbsp;օր հետո։ Կերպարանափոխությունը տեղի է ունենում 50-95 օրականում։ Շերեփուկները կարող են ձմեռել։ Սեռահասուն է դառնում կյանքի 4 տարում։ 
Հաճախ խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով, միսը՝ որպես սնունդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անպոչ երկկենցաղներ
Մղիչ

**Մղիչ**, կոմպրեսոր, որը ծառայում է մխոցային ներքին այրման շարժիչի գլան մատուցվող օդի նախնական սեղմման համար։ Մղիչները լինում են կենտրոնախույս և ծավալային։ Կենտրոնախույս Մղիչի առավելություններն են փոքր չափերն ու կշիռը, մեծ օ․գ․գ․։ Ծավալային մղիչը հուսալի է և հարմար, բայց ունի մեծ չափեր և աշխատանքի ժամանակ զգալի աղմուկ է առաջացնում։ Մղիչները լայն տարածում են ստացել ավիացիայում և նպաստում են մխոցային շարժիչներով ինքնաթիռների «առաստաղի» բարձրացմանը։ 

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Ներքին այրման շարժիչ
Մամուլ (այլ կիրառումներ)

**Մամուլ**, կարող է վերաբերել,

* Մամուլ, լայն նշանակությամբ՝ ամբողջ տպագիր արտադրանքը, նեղ, բայց տարածված իմաստով՝ պարբերական հրատարակություններ, մասնավորապես, թերթեր ու ամսագրեր։
* Մամուլ, հասարակական-քաղաքական հանդես։
* Մամուլ, չափի միավոր հրատարակչական գործում և պոլիգրաֆիայում։
Մայսուրյան

**Մայսուրյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Նիկոլայ Մայսուրյան (1896-1969), հայ խորհրդային բուսաբույծ։
* Օլգա Մայսուրյան (1871-1931), հայ դերասանուհի, Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստուհի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Լորտուներ

**Լորտուներ** (), օձերի ենթակարգի ամենախոշոր ընտանիքը։ Ընդգրկում է շուրջ 303 ցեղի 1827 տեսակ, Հայաստանում՝ 9-12 ցեղի և 2-4 ենթաընտանիքի 16 տեսակ՝ Սատունինի սևագլուխ ռինխոկալամուս, պարսկական պսևդոցիկլոֆիս, վզնոցավոր էյրենիս, հայկական էյրենիս, հանդարտ էյրենիս, Շմիդտի սահնօձ, նայադային սահնօձ, խայտաբղետ իժանման սահնօձ, կապարագույն սահնօձ, անդրկովկասյան մագլցող սահնօձ, Պալլասի մագլցող սահնօձ, սովորական պղնձօձ, սովորական լորտու, ջրային լորտու, սովորական մողեսօձ և կովկասյան կատվաօձ։

## Ընտանիքի նկարագրություն
Ընտանիքն ընդգրկում է մանր, միջին չափի և խոշոր տեսակներ (երկարությունը՝ 0,3-3,5 մ)։ Բնորոշվում են բարեկազմ մարմնով։ Գլուխը այս կամ այն չափով տարանջատված է մարմնից։ Մաշկը ծածկված է հարթ կամ կատարավոր թեփուկներով։ Տեսակների մեծամասնության գլուխը ծածկված է համաչափ դասավորված խոշոր հարթ վահանիկներով։ Աչքերը լավ են զարգացած, բիբը կլոր է կամ օվալաձև, ուղղահայաց կամ հորիզանական։ Վերին ծնոտային, ատամնային, քունքային և թևանման ոսկրերի վրա կան ատամներ։ լորտուների որոշ ցեղեր բնորոշվում են վերին ծնոտի հետին մասում տեղադրված ակոսավոր թունամուղ ատամների առկայությամբ։ լորտուների միայն աջ թոքն է զարգացած, ձախը մնացորդային է։ Որովայնային մակերեսը ծածկված է լայն վահանիկների 1 շարքով։ Կան ձվադիր և ձվակենդանածին տեսակներ։ Բնակվում են կենսավայրերի շատ լայն շրջանում՝ ներառյալ կանգուն և հոսող ջրավազանները, հողային ծածկույթն ու ծառերը։ Կան կիսաջրային, անպատայիև, անտառային և լեռնային տեսակներ։  

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում՝ 9-12 ցեղի և 2-4 ենթաընտանիքի 16 տեսակ՝ Սատունինի սևագլուխ ռինխոկալամուս, պարսկական պսևդոցիկլոֆիս, վզնոցավոր էյրենիս, հայկական էյրենիս, հանդարտ էյրենիս, Շմիդտի սահնօձ, նայադային սահնօձ, խայտաբղետ իժանման սահնօձ, կապարագույն սահնօձ, անդրկովկասյան մագլցող սահնօձ, Պալլասի մագլցող սահնօձ, սովորական պղնձօձ, սովորական լորտու, ջրային լորտու, սովորական մողեսաօձ և կովկասյան կատվաօձ։

Կատեգորիա:Օձեր
Անիզի լը Շատո (կանտոն)

**Անիզի լը Շատո** (), կանտոն Ֆրանսիայի կանտոն Պիկարդիա երկրամասի Էնա դեպարտամենտի Լան օկրուգում։ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով կանտոնի բնակչությունը 10429 մարդ էր։Կանտոնի համարը 201 է։ Անիզի լը Շատո կանտոնում կա 23 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Անիզի լը Շատո կոմունան է։

## Կոմունաներ

|-
| **Կոմունա** || align="right" | Բնակիչներ || align="right" | Փոստային կոդ || align="right" | INSEE կոդ
 |-
| **[[Անիզի լը Շատո]]** || align="right" | 1&nbsp;903 || align="right" | 2320 || align="right" | 02018
|-
| Բասոլ Օլե || align="right" | 144 || align="right" | 2380 || align="right" | 02052
|-
| Բուրգինյոն սյու Մոնբավեն || align="right" | 121 || align="right" | 2000 || align="right" | 02108
|-
| Բրանկուր ան Լանուա || align="right" | 675 || align="right" | 2320 || align="right" | 02111
|-
| Սեսիյոր || align="right" | 437 || align="right" | 2320 || align="right" | 02153
|-
| Շայվուա || align="right" | 175 || align="right" | 2000 || align="right" | 02155
|-
| Շեվրենյի || align="right" | 196 || align="right" | 2000 || align="right" | 02183
|-
| Ֆոկուկուր || align="right" | 280 || align="right" | 2320 || align="right" | 02301
|-
| Լանիկուր || align="right" | 185 || align="right" | 2000 || align="right" | 02407
|-
| Լավալ ան Լանուա || align="right" | 213 || align="right" | 2860 || align="right" | 02413
|-
| Լիզի || align="right" | 200 || align="right" | 2320 || align="right" | 02434
|-
| Մերլյո է Ֆուկլյոր || align="right" | 218 || align="right" | 2000 || align="right" | 02478
|-
| Մոնանտեյ || align="right" | 154 || align="right" | 2000 || align="right" | 02490
|-
| Մոն ան Լանուա || align="right" | 947 || align="right" | 2000 || align="right" | 02497
|-
| Մոնբավեն || align="right" | 35 || align="right" | 2000 || align="right" | 02499
|-
| Պինոն || align="right" | 1&nbsp;711 || align="right" | 2320 || align="right" | 02602
|-
| Պրեմոնտրե || align="right" | 775 || align="right" | 2320 || align="right" | 02619
|-
| Ռուայոկուր է Շելվե || align="right" | 177 || align="right" | 2000 || align="right" | 02661
|-
| Սյուզի || align="right" | 270 || align="right" | 2320 || align="right" | 02733
|-
| Յուրսել || align="right" | 557 || align="right" | 2000 || align="right" | 02755
|-
| Վասել է Բեֆկուր || align="right" | 196 || align="right" | 2000 || align="right" | 02765
|-
| Վոկսայոն || align="right" | 378 || align="right" | 2320 || align="right" | 02768
|-
| Վիսինկյուր || align="right" | 142 || align="right" | 2320 || align="right" | 02834
|}

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Մանանա (այլ կիրառումներ)

**Մանանա**, կարող է վերաբերել

* Մանանա, որոշ ծառատեսակների վրա գոյացող քաղցրահամ նյութ։
* Մանանա, երգիծական շաբաթաթերթ։
* Մանանա, հայկական իգական անուն։
Ֆրիդրիխ Մյուլլեր

**Ֆրիդրիխ Մյուլլեր** (, ), ավստրիացի լեզվաբան, հայագետ։

## Կենսագրություն
1853-1857 թվականներին սովորել է Վիեննայի և Գյոթինգենի համալսարաններում։

Տիրապետել է հայերենին, հունարենին, սանսկրիտին։

1858 թվականին եղել է Վիեննայի համալսարանի, ապա՝ արքունական մատենադարանի տնօրեն, 1866 թվականից՝ Վիեննայի համալսարանի համեմատական լեզվաբանության և սանսկրիտի դասախոս, Կայսերական գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

## Հայագիտական աշխատանքներ
1860-ական թթ․ Մյուլլերը հայագիտական հոդվածներով աշխատակցել է ակադեմիայի պատմափիլիսոփայական տեղեկագրին, Վիեննայի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի հանդեսին։ Պատմաբանասիրական բնույթի գործերում անդրադարձել է Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեությանը, հայկական գրերի գյուտին, Կորյունի, Ղազար Փարպեցու, Ստեփանոս Տարոնեցու (Ասողիկ), Առաքել Դավրիժեցու, Վարդան Բարձրբերդցու, Մխիթար Գոշի գործերին, իսկ լեզվաբանական հոդվածներում, որոնք գերազանցապես ամփոփված են «Արմենիակա» («Armeniaca») հանդեսի էջերում, հետազոտել է նաև հայերենի խոնարհման ու հոլովման համակարգերի օրինաչափությունները, բառակազմությունը, հնչյունաբանությունը, կատարել բազմաթիվ ստուգաբանություններ։

Մյուլլերի աչքի ընկնող աշխատություններից են «Ընդհանուր ազգագրություն» (1879) և քառահատոր «Լեզվաբանության հիմունքները» (1876-1887)։

Մյուլլերը հայերենը սխալմամբ համարել է իրանական լեզու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Վիեննա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Մամիջանյան (այլ կիրառումներ)

**Մամիջանյան**, կարող է վերաբերել,

* Արտաշես Մամիջանյան, հայ խորհրդային ճարտարապետ (1910)։
* Էրիկ Մամիջանյան, հայ խորհրդային ֆիզիկոս (1936)։
Օբանտոն (կանտոն)

**Օբանտոն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պիկարդիա շրջանում։ Էնա դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Վերվեն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 3250 մարդ էր։Կանտոնի համարը 202 է։ Օբանտոն կանտոնում կա 13 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Օբանտոն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Մանդելշտամ (այլ կիրառումներ)

**Մանդելշտամ**, կարող է վերաբերել

* Անդրեյ Մանդելշտամ, ռուս դիվանագետ (1869-1939)։
* Լեոնիդ Մանդելշտամ, խորհրդային ֆիզիկոս (1879-1944)։
* Օսիպ Մանդելշտամ, ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ և գրականագետ (1891-1938)։
Մանդինյան (այլ կիրառումներ)

**Մանդինյան**, կարող է վերաբերել

* Ամիրան Մանդինյան, հայ մանկավարժ, դերասան, թարգմանիչ (1848-1913)։
* Սեդրակ Մանդինյան, հայ մանկավարժ, դերասան, հասարակական, զրական-թատերական գործիչ (1844-1915)։
Մանվել Մամիկոնյան (այլ կիրառումներ)

**Մանվել Մամիկոնյան**, կարող է վերաբերել

* Մանվել Մամիկոնյան, հայոց սպարապետ Արշակունյաց Հայաստանում, IV դար
* Մանվել Մամիկոնյան, հայազգի իշխան Բյուզանդիայում, IX դար
Մանվելյան

**Մանվելյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գրիգոր Համբարի Մանվելյան (1917-անհայտ), մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Գուրգեն Համբարի Մանվելյան (1906-1990), մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Երվանդ Մանվելյան (1872-1949), մանրէաբան, հասարակական գործիչ։
* **[[Լևոն Մանվելյան (այլ կիրառումներ)|Լևոն Մանվելյան]]**
** Լևոն Գևորգի Մանվելյան (1864-1919), գրող։
** Լևոն Ռաֆայելի Մանվելյան (ծնվ․ 1938), նյարդաֆիզիոլոգ։
* Կարեն Բախշիի Մանվելյան (1966-1992), ազատամարտիկ։
* Հովհաննես Մորիսի Մանվելյան, բժիշկ, նյարդաբան։
* Հրանտ Լևոնի Մանվելյան (1907-1995), ռեժիսոր, դերասան։
* Մանվել Գարեգինի Մանվելյան (1913-1985), քիմիկոս։
* Միքայել Գևորգի Մանվելյան (1877-1944), դերասան, արձակագիր, դրամատուրգ։
* Ռաֆայել Լևոնի Մանվելյան (1896-1978), բժիշկ, ինֆեկցիոնիստ։
* Սահակ Արմենակի Մանվելյան (1916-անհայտ), արձակագիր, դրամատուրգ, ճարտարապետ։
* Վահան Մանվելյան (1870-ական թթ. 1-ին կես-1904), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։

## Գրական հերոսներ
* *Յուրի Մանվելյան*, Զորի Բալայանի «Երկու կրակի մեջ» գրքի հերոսներից։

## Տես նաև
* Տեր-Մանվելյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Մանրադիտակ (այլ կիրառումներ)

**Մանրադիտակ**, կարող է վերաբերել

* Մանրադիտակ, անզեն աչքով անտեսանելի մանր առարկաների և դրանց առանձին մասերի խոշորացված պատկերն ստանալու օպտիկական սարք։
* Մանրադիտակ, համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում։
Ագնես Բ.

**Ագնես Բ.** (ծն. **Agnès Andrée Marguerite Troublé**, ), ֆրանսիացի կուտուրյե։ Նա հայտնի է նորաձևության և ֆիլմարտադրության ասպարեզում իր անունը կրող բրենդով։

## Կյանքը և վաղ գործունեությունը
19 տարեկանում Ագնեսն ուներ երկվորյակներ և 20-ում նա բաժանվեց նրանց հորից։ Նա կրթություն ստացավ Փարիզի Լուվրի համալսարանում։ Շուտով նա հայտնի դարձավ իր յուրահատուկ ոճով, երբ Էլլե (ELLE) ամսագիրը թողարկեց նրա հագուստների լուսանկարները։ Այնուհետև նա դարձավ ամսագրի կրտսեր խմբագիր։ Երկու տարի անց նա լքեց ամսագիրը, որպեսզի շարունակի հագուստի մոդելավորողի կարիերան։ Իր առաջին նորաձևության բուտիկը նա բացեց 1975-ին։

## Ընդլայնում
1981 թ. Ագնեսը սկսում է մոդելավորել հագուստ տղամարդկանց համար։ Առաջին միջազգային խանութը նա հիմնում է Նյու Յորքում 1983-ին։
[thumb|left|Ագնես Բ. խանութ [Շանհայում]]

## Պարգևներ
* 198S թվականին Ագնեսին շնորհվել է «Վաստակի համար» Ֆրանսիայի ազգային շքանշան և այդ շքանշանի ասպետի կոչում, 1995 թվականին՝ սպայի կոչում։

* 2000 թվականին նա արժանացել է «Պատվո լեգեոնի շքանշանի» և այդ շքանշանի ասպետի կոչման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հագուստ արտադրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին բնապահպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նորաձևության դիզայներներ
Մանաս (այլ կիրառումներ)

**Մանաս**, կարող է վերաբերել

* Էդգար Մանաս, հայ կոմպոզիտոր (1875-1964)։
* Մանաս, սանսկրիտ եզրույթ։
* Մանաս, քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Կարաբուդախկենտսկի շրջանի կազմում։
* Մանաս, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։
* Մանաս, ղրղզ ժողովրդի էպոսը։
* Մանաս, հայ նկարիչների ընտանիք։
Մանասյան

**Մանասյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալբերտ Վաղարշակի Մանասյան (1937-2011), անասնաբույժ։
* Ալեքսանդր Հովհաննեսի Մանասյան, (1910-1995), անասնաբույժ։
* Ալեքսանդր Սարգսի Մանասյան, (ծնվ․ 1940), փիլիսոփա։
* Արմեն Մանասյան (ծնվ․ 1988), դաշնակահար։
* Գագիկ Զալիկի Մանասյան (ծնվ․ 1955), գրող, քաղաքական գործիչ, դասավանդող, վաստակավոր գործիչ։
* Գառնիկ Խաչատուրի Մանասյան (ծնվ․ 1930), շինարար, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս։
* Գևորգ Ցոլակի Մանասյան (ծնվ․ 1953), կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր։
* Էդուարդ Ալեքսանդրի Մանասյան (1969-1993), ազատամարտիկ։
* Իսահակ Մանասյան (1917-1974), Խորհրդային Միության հերոս։
* Լյուդմիլա Արտաշեսի Մանասյան (ծնվ․ 1954), երգչուհի (սոպրանո)։
* Հեղինե Գրիգորի Մանասյան (ծնվ․ 1950), մանկավարժ։
* Մարգո Վարազդատի Մանասյան (ծնվ․ 1961), նկարչուհի։
* Միհրան Ազատի Մանասյան (ծնվ․ 1989), ֆուտբոլիստ։
* Սամվել Մեսրոպի Մանասյան (1907-1979), քանդակագործ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։
* Սարգիս Մանասյան (մահ․ 1920), քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամավոր։
* Վազգեն Իգնատի Մանասյան (ծնվ․ 1958), ֆուտբոլիստ։

## Գրական հերոսներ
* *Մանաս Մանասյան*, Ռուբեն Մարտիրոսյանի «Առանց դիմակի» երգիծավեպի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ
Ֆրիդրիխ Վինդիշման

**Ֆրիդրիխ Հենրիխ Հուգո Վինդիշման** (, ), գերմանացի նշանավոր արևելագետ (իրանագետ, հայագետ)։

Փիլիսոփա Կարլ Ժոզեֆ Վինդիշմանի որդին է։ Բոննում սովորել է փիլիսոփայություն, դասական լեզվաբանություն և սանսկրիտ, աստվածաբանություն՝ Բոննում և Մյունխենում, հայերեն՝ Վենետիկի Մխիթարյանների մոտ։ Մեծ ներդրում ունի հատկապես հնդիրանական հնագիտության բնագավառում, ճանաչված է որպես հայերենի համեմատական ուսումնասիրության հիմնադիր (Հ. Պետերմանի հետ միասին), 1842 թ. ընտրվել է Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, եղել է եկեղեցական իրավունքի պրոֆեսոր (Մյունխեն)։

## Հայագիտություն
Հայագիտական առավել խոշոր աշխատությունը՝ «Հայերենի տեղը արիական լեզվաբնի մեջ», նվիրված է հայոց լեզվի բնույթի, նրա ծագման ու ցեղակցության հարցերին։ Իր այս հետազոտության մեջ, որը լույս է տեսել Հ. Պետերմանի քերականության հրատարակումից ինը տարի հետո (1846), և, հեղինակի վկայությամբ պատրաստ է եղել շուրջ տասը տարի առաջ, բազմաթիվ փաստարկումներով աշխատում է հաստատել այն գաղափարը, որ հայոց լեզուն հնդեվրոպական է և մտնում է արիական (հնդիրանական) ճյուղի մեջ։

Վինդիշմանը դիտարկումների ոլորտի մեջ առավ հայերենի կազմի տարբեր կողմեր, հատկապես հայերենի և ցեղակից լեզուների հնչյունական, քերականական, նաև բառային համապատասխանությունների խնդիրները։ Քերականությունից արված հիմնական հետևությունն այն է, որ պարսկերենին ու զենդերենին զուգահեռ եղել է մի հին իրանական «բարբառ», որից էլ սերում է հայերենը։ Այնուամենայնիվ, Վինդիշմանը չկարողացավ ճշգրտել իր տեսակետը հնդեվրոպական տարածքում հայերենի գրաված տեղի վերաբերյալ, հայ-իրանական լեզվական ընդհանրությունների գնահատման մեջ հստակորեն տարորոշել բնիկն ու փոխառյալը, որ հետագայում արեց հայագետ Հ. Հյուբշմանը և դրանով հիմնավորեց հայերենի ինքնուրույն, անկախ ճյուղ լինելը հնդեվրոպական ընտանիքում։

## Երկեր
* Aufsatz über die armenische Literatur, M. 1835.
* Die Grundlagen des Armenischen im arischen Sprachstamme (Abhandlungen der ersten Classe der b. Ak. der Wissenschaften, B. IV, Abth. II, M., 1846).

## Գրականություն
* Շրումպֆ Գ., Ուսումնասիրութիւնք հայ լեզուի եւ մատենագրութեան յարևմուտս (ԺԴ.-ԺԹ. դար), Վենետիկ, 1895։
* Աղայան Է. Բ., Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ. 1, Ե., 1958։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ‎
Կատեգորիա:Գերմանացի իրանագետներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Առդրություն

**Առդրություն**, նախադասության անդամների ստորադասական կապակցության եղանակ, երբ ստորադաս անդամը գերադասի հարաբերակցության մեջ մնում է անփոփոխ. այս կապակցության մեջ կարևորը բառերի իմաստային կապն է, շարադասությունն ու հնչերանգը։ Գերադաս անդամը կարող է արտահայտվել գոյականով, ածականով, բայով, մակբայով և այլն։ Լրացման գործառույթ են կատարում չթեքվող, բայց նյութական խոսքի մասերը՝ ածականը, թվականը, անկախ դերբայները, ինչպես նաև չթեքվող դերանունները։

## Աղբյուրներ
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 50։

Կատեգորիա:Շարահյուսություն
Անտառապաշտպանություն (միջոցառումներ)

[thumb|Անտառապաշտպանության ծառայության մեքենան [Լիտվայում]]
**Անտառապաշտպանություն**, վնասատուներից և բույսերի հիվանդություններից անտառների ոչնչացման, չորացման, օգտակար հատկությունների կորստի կանխարգելման և սանիտարական վիճակի բարելավման նպատակով իրականացվող միջոցառումներ։ Հիմնական խնդիրն է անտառների պաշտպանությունը վնասակար օրգանիզմների զանգվածային բազմացումներից, հիվանդություններից և բնական այլ վնասակար ազդեցություններից։ Այդ նպատակով իրականացվում են անտառախտաբանական ուսումնասիրություններ (վնասատուների ու հիվանդությունների զարգացման, տարածման օրինաչափությունների պարզաբանման), անտառի վնասատուների ու հիվանդությունների կանխարգելում և սանիտարական հատումներ։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Մագդեբուրգ

**Մագդեբուրգ** (), քաղաք Գերմանիայում, համանուն օկրուգի վարչական կենտրոնը։ 279 հազար բնակչություն (1976 թվական)։ Երկաթուղային և ավտոճանապարհների հանգույց է, գետային նավահանգիստ Էլբայի վրա։

ԳԴՏ արդյունաբերական, առևտրատրանսպորտային, ծանր մեքենաշինության, քիմիական, սննդի արդյունաբերության կենտրոն է։ Կա բժշկական ակադեմիա, ծանր մեքենաշինության բարձրագույն դպրոց, արվեստի և ջրային տնտեսության մասնագիտական դպրոցներ։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 805 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Անտառապաշտպանություն (գիտություն)

**Անտառապաշտպանություն**, գիտություն անտառի վնասատուների, բույսերի հիվանդությունների, վնասակար բուսական օրգանիզմների դեմ պայքարի ձևերի և կազմակերպման եղանակների մասին։ Ուսումնասիրում է վնասատուների տեսակային
կազմը, տարածումը, վնասի բնույթն ու չափը, հիվանդությունների առաջացման պատճառներն ու ժամկետները։ Մշակում է բնակլիմայական տարբեր պայմաններում անտառների աճեցման և տնտեսվարման արդյունավետ միջոցառումներ, անտառաճեցման ժամանակ առողջ սերմերի ու տնկանյութի օգտագործում, դրանք վարակազերծ պայմաններում պահելու և փոխադրելու կանոնների կիրառում, հողակլիմայական պայմաններին համապատասխան տեսակաշարի ընտրություն, խառը և տարահասակ տնկարկների ստեղծում, վերականգնողական հատումների միջոցով անտառի բնական վերականգնման ապահովում և ծառուտների տեսակային կազմի փոփոխում, հիվանդ, թերաճ, չորացած և հրդեհախանձ ծառերի հատում, հատատեղերի ժամանակին մաքրում, ծառերի և թփերի հիվանդությունների բռնկման օջախների բացահայտում ու վարակազերծում, վնասակար միջատների հայտնաբերում և վնասազերծում։

Անտառապաշտպանությունը կարգավորվում է ՀՀ անտառային օրենսգրքով (2005)։

## Տես նաև
* Բույսերի պաշտպանություն

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Մագդեբուրգյան իրավունք

thumb|Մագդեբուրգի Քաղաքապետարանը
**Մագդեբուրգյան իրավունք** (), Մագդեբուրգ քաղաքի քաղաքային ֆեոդալական իրավունք։ Ձևավորվել է XIII դարում։ Աղբյուրներ են ծառայել սաքսոնյան հայելին, Մագդեբուրգի շյոֆենների դատարանի որոշումները, քաղաքային պատրիկությանը արքեպիսկոպոս Վիխմանի շնորհած արտոնությունները և այլն։

## Գործառույթներ
Կարգավորել՝ 
* դատարանի, քաղաքային իշխանության գործունեությունը
* հողային սեփականություն
* տիրույթների խախտում
* շարժական գույքի զավթման իրավահարաբերություններ
և սահմանել պատիժներ։

Մագդեբուրգյան իրավունքն ամրապնդել է ֆեոդալների դեմ մղվող պայքարում քաղաքացիների հաջողությունները։ Կիրառվել է Արևելյան Գերմանիայում, Արևելյան Պրուսիայում, Չեխիայում, Սիլեզիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում և Լիտվայում, իսկ հետո անցել է նաև Գալիցիա և Բելառուսիա։

Մագդեբուրգյան իրավունքը հարատևել է մինչև XVIII դար-XIX դար։

Կատեգորիա:Միջնադարյան իրավունք
Կատեգորիա:Մունիցիպալ իրավունք
Կատեգորիա:Գերմանիայի իրավունքի պատմություն
Կատեգորիա:Մագդեբուրգ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Անտառապաշտպանություն

**Անտառապաշտպանություն**, կարող է վերաբերել,

* Անտառապաշտպանություն, գիտություն անտառի վնասատուների, բույսերի հիվանդությունների, վնասակար բուսական օրգանիզմների դեմ պայքարի ձևերի և կազմակերպման եղանակների մասին։
* Անտառապաշտպանություն, վնասատուներից և բույսերի հիվանդություններից անտառների ոչնչացման, չորացման, օգտակար հատկությունների կորստի կանխարգելման և սանիտարական վիճակի բարելավման նպատակով իրականացվող միջոցառումներ։
Անտառհատում

thumb|right|300px|Անտառհատում
**Անտառհատում**, անտառի աճեցման վերջնական փուլը՝ ծառերի հատման և անտառից դուրսբերման գործընթացը։ Ելնելով ծառերի տարիքից, ծառուտի հասակային փուլից, վիճակից, հատման նպատակից՝ կարող են հատվել առանձին ծառեր, ծառերի խումբ կամ առանձին անտառամասեր՝ պահպանելով անտառի բնապահպանական հատկությունները։ Տարբերում են անտառների հետևյալ տեսակները՝ գլխավոր օգտագործման, խնամքի (միջանկյալ օգտագործման), սանիտարական, վերականգնողական և այլ հատումներ։

## Գլխավոր օգտագործման անտառհատումներ
[thumb|Անտառհատումներ [Կանադայում]]
Գլխավոր օգտագործման անտառհատումները կատարվում են հասուն ծառուտներում, այն հաշվով, որ միշտ ապահովվի սերմնային բնական վերականգնումը։ Գլխավոր օգտագործման անտառհատումները լինում են.
* ընտրովի (ծառուտում պարբերաբար հատվում են որոշակի հասակի և չափի ծառեր),
* համատարած (ողջ ծառուտը հատվում է մեկ անտառմթերման սեզոնում),
* աստիճանական (ծառուտը հատվում է մի քանի փուլերով՝ 1 կամ 2 հասակային դասերի ընթացքում)։

Տարբերում են *հավասարաչափ աստիճան*, (ծառուտը հատում են 2-4 փուլով՝ հաջորդաբար նոսրացնելով այն 1 հասակային դասի ընթացքում, հաշվի առնելով ծառատեսակի հատկությունները, մատղաշի առկայությունը և անտառի տիպը) և *խմբային աստիճան*, (ծառերը հատում են որոշակի խմբերով) անտառհատումներ։

## Խնամքի անտառհատումներ
thumb|Ճյուղերի հատում
Խնամքի (միջանկյալ օգտագործման) հատումները կատարվում են ձողանային և հասունացող ծառուտներում։ Այս դեպքում պարբերաբար հատվում են թերաճ, չորացած, հրդեհախանձ, ոչ ցանկալի, արժեքավոր և անտառկազմող ծառատեսակների աճմանը խանգարող ծառերը, ինչպես նաև կարգավորվում է հասակային տվյալ փուլում միավոր տարածքում ծառերի քանակը։ Խնամքի անտառհատումները բարելավում են անտառի կազմը, ծառաբների ձևը, բնափայտի որակը, կրճատում բնափայտի հասունացման ժամանակաշրջանը, մեծացնում 1 հա֊ից ստացվող փայտանյութի ծավալը։

## Սանիտարական անտառհատումներ
Սանիտարական անտառհատումները կատարվում են անտառների սանիտարական վիճակի բարելավման, վնասատուներից և հիվանդություններից կենսունակությունը կորցրած կամ ցցաչոր, չորացած և քամահար ծառերի ոչնչացման նպատակով։ Սանիտարական հատումները լինում են ընտրովի (հատվում են հասակային բոլոր դասերի ցցաչոր, չորացած, վնասատուներից ու հիվանդություններից կենսունակությունը կորցրած առանձին ծառեր) և համատարած (հատվում են ամբողջական ծառուտներ և տնկարկներ)։

## Վերականգնողական անտառհատումներ
thumb
Վերականգնողական անտառհատումները կատարվում են հասուն և գերհասուն ծառուտներում, բնական միջավայրի բարելավման, սերմնային բնական վերականգնման կամ տեղի ունեցող տեսակային ոչ ցանկալի փոփոխության կանխման նպատակով։

## Այլ անտառհատումներ
Այլ հատումներ կատարվում են անտառային տարածքների մաքրման, անտառային ճանապարհների կառուցման, անտառային տնտեսության վարման հետ չկապված օրենքով սահմանված աշխատանքների կատարման նպատակներով։

Հայաստանում անտառհատումների ծավալներն ու ժամկետները (ըստ առանձին անտառտնտեսությունների) որոշում է «Հայանտառ» կազմակերպությունը։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Անասնաբուծության և անասնաբուժության գիտական կենտրոն

**Անասնաբուծության և անասնաբուժության գիտական կենտրոն**, կազմավորվել է 1998 թվականին՝ Հայկական անասնաբուժության ԳՀԻ (1992, կազմավորվել է Դաբաղի ՀամԳՀԻ անդրկովկասյան մասնաճյուղի (1972) և Անասնաբուժության ԳՀԻ (1980) միավորմամբ) և Անասնաբուծության տոհմային գործի ԳԱՄ-ի (1987, կազմավորվել է Հայկական անասնաբուծության և կերարտադրության ԳՀԻ հիման վրա) միավորմամբ։

## Խնդիրներ
Հիմնական խնդիրներն են գյուղատնտեսական կենդանիների և թռչունների բուծման և կերակրման արդյունավետ տեխնոլոգիաների մշակումը, բարձր մսատու, կաթնատու և հիվանդությունների նկատմամբ դիմացկուն ցեղերի ստեղծումը, դրանց օրգանիզմի կառուցվածքի, նրանում ընթացող բնականոն և ախտաբանական շարժընթացների ուսումնասիրումը, վարակիչ, մակաբուծական և ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելումը և բուժումը, ինչպես նաև կենդանիների հատուկ վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչների ՀՀ ներթափանցումը կանխող միջոցառումների մշակումը։

## Բաժիններ
Ունի տավարաբուծության, ոչխարաբուծության, խոզերի, թռչունների, վերարտադրության, վիրուսաբանության, մակաբուծաբանության, կենսապատրաստուկների վերահսկման, կենդանիների և թռչունների վարակիչ հիվանդությունների ուսումնասիրման, հատուկ վտանգավոր հիվանդությունների ուսումնասիրման և բջջային կուլտուրաների բաժիններ։ Ստեղծվել են կովկասյան գորշ տավարի, հայկական մառդեր ճագարի, երևանյան հավերի, հայկական կիսակոպտաբուրդ ոչխարի ցեղերը, արագածյան ոչխարների ցեղախումբը և բազմաթիվ ներցեղային տիպեր։ Մշակվել են գյուղատնտեսական կենդանիների և թռչունների վարակիչ հիվանդությունների ախտորոշման, կանխարգելման և բուժման արդյունավետ եղանակներ։
## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գիտական կազմակերպություններ
Առողջավայր

[մինի|[Ջերմուկում գտնվող առողջավայր]]

**Առողջավայր**, հանգստյան գոտի, բնական բուժիչ գործոններ՝ հանքային աղբյուրներ, բուժիչ ցեխեր, բարենպաստ կլիմա և դրանք բուժկանխարգելիչ նպատակներով կիրառելու համար անհրաժեշտ պայմաններ (բուժական և հանգստի հիմնարկներ, տրանսպորտ և այլն) ունեցող վայր։ Միմյանց մոտ գտնվող առողջավայրերը, ինչպես նաև առողջարանային ավաններն ու վայրերը կոչվում են հանգստյան գոտիներ։

## Առողջավայրերի տեսակներ
Ըստ բնական բուժիչ գործոնների բնույթի՝ առողջավայրերը բաժանվում են 3 խմբի՝
* բալնեոլոգիական,
* ցեխաբուժական,
* կլիմայական

Բալնեոլոգական առողջավայրում հիմնական բուժական գործոնը հանքային ջրերն են, որոնք օգտագործվում են լոգանքների, ցնցուղման, լողավազանում լողալու, խմելու, ինչպես նաև ինհալացիայի, լվացումների, հոգնաների և ողողումների համար։

Ցեխաբուժական առողջավայրում գործածում են տղմացեխը, քաղցրահամ ջրերի նեխատիղմը, տորֆային, հազվադեպ ջրաջերմային և հրաբխային ցեխերը։

Կլիմայական առողջավայրում բուժմանը նպաստում են տեղանքի աշխարհագրական դիրքը, արևոտ կլիման, ռելիեֆը, անտառը, լեռնային օդը և այլն։

## Հանքային բուժիչ ջրեր և առողջարաններ
Հայաստանում հանքային բուժիչ ջրերի օգտագործման վերաբերյալ ամենավաղ տեղեկությունները տվել են պատմիչներ Ստեփանոս Օրբելյանը (13-րդ դար)՝ Ջերմուկի հանքային աղբյուրների, և Ղևոնդ Ալիշանը (19-րդ դար)՝ Արզնիի «Քոսաղբյուր» ակունքի մասին։ Հայաստանում առաջին առողջարանները բացվել են 1921 թվականին՝ Դիլիջանում, և 1929 թվականին՝ Արզնիում։ Առողջարանների ցանցի հետագա ընդլայնումը պայմանավորված է 1930 թվականին հիմնադրված Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության ԳՀԻ-ով, որտեղ մշակված գիտական հիմնավորված տվյալների հիման վրա Արզնիում, Ջերմուկում, Դիլիջանում, Հանքավանում, Արզականում, Վանաձորում և այլուր կազմակերպվեցին նոր առողջարաններ ու հանգստյան տներ։

### Առողջարանների տեսակներ
*Ըստ բնույթի*՝ առողջարանները լինում են մեծերի, երեխաների, դեռահասների, մոր և մանկան։

*Ըստ բժշկական պրոֆիլի*՝ դրանք նախատեսված են տուբերկուլոզով, արյան շրջանառության, մարսողության, շնչառության, նյարդային, ներզատիչ համակարգերի, հենաշարժական ապարատի հիվանդություններով, նյութափոխանակության խանգարումներով հիվանդների համար։

*Ըստ գործունեության բնույթի*՝ լինում են մասնագիտացված, միապրոֆիլ, բազմապրոֆիլ առողջարաններ, որտեղ բուժվում են հիվանդության սկզբնական ձևերով կամ հիվանդանոցային բուժում չպահանջող քրոնիկ, հիվանդություններով տառապողները և հիվանդություններից ու վիրահատություններից հետո ապաքինվողները։

Առողջարանում բուժվել չի թույլատրվում վարակիչ կամ այլ հակացուցված հիվանդություններով հիվանդներին, ախտաբանական հղիությամբ կանանց։ Տեղական առողջարաններում բուժվում են ծանր հիվանդություններ և վիրահատություևներ տարած կամ բնակավայրի կլիմայից տարբերվող այլ կլիմայական պայմաններ չհանդուրժող հիվանդները։

Կատեգորիա:Հանգստյան տներ
Արզնի բալնեոկլիմայական սրտաբանական առողջավայր

**Արզնի բալնեոկլիմայական սրտաբանական առողջարան**, առողջարան ՀՀ Կոտայքի մարզում՝ Հրազդան գետի կիրճում՝ ծովի մակերևույթից 1250-1300&nbsp;մ բարձրության վրա, Երևանից 20&nbsp;կմ հյուսիս։

## Կլիմա
Կլիման չափավոր տաք է՝ ձմեռը՝ մեղմ, ամառը՝ հով։ Հուլիսի օդի միջին ջերմաստիճանը 22, 3&nbsp;°C է, հունվարին՝ -5, 2&nbsp;°C, արևափայլքի տարեկան տևողությունը՝ 2236 ժ, տարեկան տեղումները՝ 385 մմ։

## Բուժիչ գործոններ
Հիմնական բուժիչ գործոններն են ածխաթթվական, քլորիդ-հիդրոկարբոնատային, նատրիում-մագնեզիումային հանքային ջրերը։ Բուժման եղանակներն են հանքային ջրով լոգանքները, ջրաբուժական և ֆիզիոթերապևտիկ բուժումները, բուժական մարմնամարզությունը, քայլաբուժությունը։ Գործում են №1 և №2 մեծերի և մանկական ու Երկաթգծի վարչության առողջարանները։

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր
Մետաստազ

**Մետաստազ** ( — տեղափոխություն, անցում, տեղաշարժ), երկրորդային ախտաբանական օջախ, առաջանում է օրգանիզմի առաջնային ախտահարման օջախից ախտածին գործոնի (ուռուցքային բջիջներ, վարակ) տարածման հետևանքով։

Ըստ փոխանցման ուղիների տարբերում են ավշային և արյունային մետաստազներ։ Ժամանակակից հասկացությամբ մետաստազ անվանում են չարորակ ուռուցքների բջիջների տարածումը (դիսեմինացումը), իսկ վարակինը՝ մետաստատիկ վարակիչ օջախներ։ Հայտնի են նաև բարորակ ուռուցքների մետաստազի դեպքեր։ Ուռուցքային բջիջներն ավշային ճանապարհով տեղափոխվելիս մետաստազ առաջանում է առաջնային օջախին մոտ գտնվող ավշային հանգույցներում, արյունայինի դեպքում՝ թոքերում, լյարդում, ոսկրերում և այլ օրգաններում։ Մետաստազի առկայությունը վկայում է ուռուցքային պրոցեսի ընդհանրացումը։ Մետաստազը լինում է միայնակ, որը կարելի է հեռացնել վիրահատությամբ, և բազմակի՝ պահանջում է ճառագայթաբուժման և քիմիաբուժության մեթոդների կիրառում։

## Արտաքին հղումներ
* Ի՞նչ է մետաստազը

Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Մետասոմատոզ

thumb
**Մետասոմատոզ**, **մետասոմատիզմ**, հասկացություն, որ անցյալ դարի կեսերին մտցրել է Նումանը՝ տեղակալվող միներալի հետ լուծույթի քիմիական փոխներգործության պայմաններում ընթացող պսևդոմորֆիզմի տարատեսակը որակելու համար։

Խորհրդային գիտնական Դմիտրի Կորժինսկին (1936 թ., 1953 թ.) մետասոմատոզը սահմանում է որպես «ապարների յուրաքանչյուր տեղակալում քիմիական կազմի փոփոխությամբ», որը տեղի է ունենում ինչպես արտածին, այնպես էլ ներծին պայմաններում, «ընդ որում հին միներալների հալումը և նորերի նստեցումը կատարվում է գրեթե միաժամանակ, այնպես որ տեղակալման ընթացքում տեղակալվող ապարները ամբողջ ժամանակ պահպանում են պինդ վիճակ»։ Ըստ նյութի տեղափոխման բնույթի մետասոմատոզը լինում է՝ դիֆուզիոն, ներծծման, իոնադիֆուզիոն, կոնտակտադիֆուզիոն, կոնտակտային են։ Մետասոմատիկ նորագոյացումների ձևավորման պայմանների ընդհանրության և կազմի հիման վրա մետասոմատոզի արգասիքները ստորաբաժանվում են՝ սկառների, գրեյզենների, կարբոնատիտների, ակսետալիտների, պրոպիլիտների, արգիլիզիտների և այլ ձևերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Միշել Աֆլակ

**Միշել Աֆլակ** (, ), արաբ փիլիսոփա, սոցիոլոգ և քաղաքական գործիչ։ Բաասիզմի հիմնադիրներից մեկը։ Ուղղափառ քրիստոնյա։ Պանարաբիզմի քարոզիչ։ 1947 թվականին Սալահ ադ-Դին ալ-Բիթարի և Զաքի ալ-Արսուզիի հետ միասին ստեղծել է Բաաս կուսակցությունը։ Կուսակցության կիսումից հետո ստանձնել է իրաքյան ճյուղի ղեկավարի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Michel Aflak: Choice of Texts
* Արաբական Սոցիալաիստական Բաաս Կուսակցության Իրաքյան Ճյուղ

Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Արաբ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արաբ գրողներ
Միտտագ-Լեֆլերի տիպի ֆունկցիաներ

**Միտտագ-Լեֆլերի տիպի ֆունկցիաներ**, ֆունկցիաների դասեր, որոնք կարևոր դեր են խաղում կոմպլեքս փոփոխականի տեսության մեջ և կիրառություններում։ Միտտագ-Լեֆլերի տիպի ֆունկցիաներ են կոչվում \Epsilon \rho(z,\mu)= \sum^{\infty}_{k=0} \frac{z^k}{\Gamma(\mu+k \setminus \rho)}~~ (\mu>0, \rho>0) տեսքի ֆունկցիաները։ \Epsilon \rho(z,\mu)-ն \rho կարգի ն 1 տիպի ամբողջ ֆունկցիա է։ Մի շարք տարրական ֆունկցիաներ \Epsilon \rho(z,\mu)-ի մասնավոր դեպքեր են․

\Epsilon_1(z,1)=e^z,  \Epsilon_{\frac{1}{2}}(z^2,1)=ch \sqrt{z},~~ \Epsilon_1(z,2)=\frac{e^z-1}{2}։

\Epsilon \rho(z,\mu),\mu=1(մասնավոր) դեպքում մտցրել է Միտտագ-Լեֆլերը (1903), տարամետ շարքերի պես նոր գումարման մեթոդ առաջարկելու կապակցությամբ, ընդհանուր դեպքում դիտարկել է Վիմանը (1905)։ Միտտագ-Լեֆլերի տիպի ֆունկցիաներ են հանդես գալիս, օրինակ, (x-t)^{\frac{1}{\rho}-1} կորիզով վոլտերրայի տիպի ինտեգրալ հավաարման ռեզոլվենտում, ինչպես նաև մեխանիկայի որոշ խնդիրներում։ Միտտագ-Լեֆլերի տիպի ֆունկցիաների առավել կարևոր հատկությունները ստացվում են

\Epsilon \rho(z,\mu)=\frac{\rho}{2 \pi i}~~\int\limits_{\gamma} \frac{e^{z^\rho}\xi^{\rho(1-\mu)}}{\xi-z} d.\xi, ~~ \Epsilon \rho(z,\mu)= \rho z^{\rho(1-\mu)}e^{z^\rho}+\frac{\rho}{2 \pi i}~~ \int\limits_{\gamma} \frac{e^{z^\rho}\xi^{\rho(1-\mu)}}{\xi-z} d \xi

ինտեգրալ ներկայացումներից։ (1)-ից ն (2)-ից ստացվում են ասիմպտոտիկ բանաձևեր՝ մոդուլով մեծ z-երի համար՝ |\arg z| անկյան ներսում \Epsilon \rho(\mu,z) մոտավորապես e^{z^\rho} է, անկյունից դուրս՝ \frac{1}{z}։ Հիմնականում այս հատկությունները հնարավորություն տվեցին Մ․ Մ․ Ջրբաշյանին ստեղծելու կոմպլեքս տիրույթում ինտեգրալ ձևափոխությունների և ինտեգրալ ներկայացումների մի տեսություն, որը Ֆուրիե-Պլանշերելի և Վիներ-Պելիի դասական տեսությունների բնական և հեռու գնացող ընդհանրացումներն են։

Կատեգորիա:Անալիտիկ ֆունկցիաներ
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Հեբե

**Հեբե, Հեբա** (, նաև Հեբեա), հին հունական դիցաբանության մեջ պատանեկության աստվածուհին, Զևսի ու Հերայի դուստրը (որոշ հեղինակների մոտ Հերան ծնել է նրան հազարից)։ Օլիմպոսում Հեբեն խնջույքների ժամանակ աստվածներին մատուցում էր նեկտար և ամբրոսիա, մինչ նրան կփոխարիներ Գանիմեդը։

Հեբեն համարվում էր Հերակլեսի երկնային կինը և տրվել էր հերոսին կնության՝ որպես Հերայի հետ հաշտության նշան՝ նրա անմահություն ձեռք բերելուց հետո։ Հերան որդեգրեց Հերակլեսին և նրան կնության տվեց Հեբեին։ Նրանց որդիներին կոչեցին Ալեքսիարոս և Անիկետոս։ Դեռատի աստվածուհու սրբազան ծառը եղել է նոճին (կիպարիս)։ Հեբեի պաշտամունքը գոյություն ուներ Ֆլիունտում (Պելոպոննես)։ Հեբեի տաճար մտնող ստրուկը, ըստ Պավսանիասի վկայության, ստանում էր ազատություն։

Հռոմեացիների մոտ Հեբեն նույնացվում էր Յուվենտայի հետ ()։ Պատկերվում էր աղջնակի տեսքով, ծաղկեպսակով, ոսկե բաժակը ձեռքին։ Երբեմն պատկերվել է Զևսի արծվին կերակրելիս։

## Արվեստում
Էպիխարմոսի «Հեբեի ամուսնությունը» կատակերգության, Ժ. Ֆ. Ռամոյի «Նրբակիրթ Հնդկաստաններ» («Հեբեի տոնախմբությունը») օպերա-բալետի հերոսուհին է։
Այլաբանորեն «Հեբե» նշանակում է՝ պանդոկապանուհի, մատուցող կին։

## Աստղագիտության մեջ
Դիցաբանական կերպարի անունով է կոչված Հեբե (6) աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1847 թ.։

## Տես նաև
* Հերակլես

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Բաասիզմ

thumb|Բաաս կուսակցության դրոշը
**Բաասիզմ** (, , *բաաս* կամ *ալ-բաաս* արաբերեն նշանակում է «վերածնունդ») - արաբական ազգայնական գաղափարախոսություն, որի գլխավոր նպատակը ավանգարդ կուսակցության ղեկավարությամբ միասնական արաբական պետության ստեղծումն ու զարգացումն է, որտեղ պետք է կառավարի առաջադեմ հեղափոխական կառավարությունը։ Գաղափարախոսությունը հիմնված է Սալահ ալ-Դին ալ-Բիտարի, Միշել Աֆլակի և Զաքի ալ-Արսուզիի գաղափարների վրա։ Այն համարվում է Բաաս կուսակցության գլխավոր գաղափարախոսությունը (դոկտրինա)։

Բաասիզմի նպատակը արաբական մշակույթի և արժեքների վերածնունդն է։ Այն դեմ է բազմակուսակցականությանը և կողմ՝ միակուսակցական պետության ստեղծմանը։ Այն հիմնված է արաբական ազգայնականության, պանարաբիզմի և սոցիալական առաջընթացի սկզբունքների վրա։ Ինչ վերաբերվում է կրոնին, ապա բաասիզմը հակված է երկրի կառավարման աշխարհիկ եղանակին։ Բաասիզմի կողմնակիցները համարում են, որ արաբ հասարակության զարգացման միակ ճիշտ ուղին սոցիալիզմն է՝ հիմնված ազատության, հավասարության և միասնության սկզբունքների վրա։

Բաասիզմի գլխավոր քարոզող Բաաս կուսակցությունը 1968-2003-ին Իրաքում եղել է իշխանության գլխին, իսկ Սիրիայում այդ կարգավիճակում է մինչ օրս։ Երկու ռեժիմներին էլ բնորոշ է ավտորիտարիզմը, քաղաքական անհանդուժողականությունը այլախոհների և քննադատողների նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգայնականություն
Կատեգորիա:Սոցիալիզմի տեսակներ
Հավուց Թառ (այլ կիրառումներ)

**Հավուց Թառ** եզրը կարող է վերաբերել.

* Հավուց Թառ - վանք Հայաստանում
* Հավուց Թառ - Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ
* Հավուց Թառ - գրչության կենտրոն
Էդուարդ Աբաջյան

**Էդուարդ Գարեգինի Աբաջյան** (), հայ նկարիչ։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ (1974)։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Լենինականի գեղանկարչական դպրոցը, 1963 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

Աշխատանքները գտնվում են անհատական հավաքածուներում Ֆրանսիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Թուրքիայում, Ֆինլանդիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ռուսաստանում, Բուլղարիայում, Լեհաստանում։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է կոմպոզիցիաներ, դիմանկարներ, բնանկարներ, խորհրդանշական պատկերներ։

Գործերից են՝
* «Սերունդ» (1981 թվական, կոմպոզիցիա)
* «Ժոկեյներ» (1981 թվական, կոմպոզիցիա, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա)
* «Շուշիի աղվեսը» (1997 թվական, Նաիրա Սահակյանի դիմանկարը)
* «Զարթոնք», (Ջերմուկի պատկերասրահ (ՀԱՊ-ի մասնաճյուղ))
* «Արարատյան դաշտի առավոտը» (2002)
* «Լճակ» (2003 թվական, բնանկարներ)
*«Ժամանակի մեքենա» (2003 թվական, խորհրդանշական պատկեր)

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1996, 2003, 2012)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Միրանդա Քեր

**Միրանդա Մեյ Քերր** (անգլ.՝ *Miranda May Kerr*, ), ավստրալիացի մոդել։ 2007 թվականին դարձել է «Victoria's Secret»-ի հրեշտակ՝ հանդիսանալով ապրանքանիշի առաջին ավստրալիացի ներկայացուցչուհին։ 2009 թվականին հիմնել է «KORA Organics» մաշկի խնամքի միջոցների ապրանքանիշը։

Մոդելի կարիերայով սկսել է զբաղվել 13 տարեկան հասակից։ 2010-ին ամուսնացել է անգլիացի դերասան Օրլանդո Բլումի հետ։

## Վաղ կյանք
Քերրը ծնվել է Սիդնեյում և մեծացել Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Գուննեդա փոքրիկ քաղաքում՝ Թերեզ և Ջոն Քերրերի ընտանիքում։ Ունի եղբայր՝ Մեթյուն, ով իրենից փոքր է երկու տարով։ Հարցազրույցներից մեկում Քերրը նշել է, որ իր նախնիները հիմնականում անգլիացի են և որոշ չափով շոտլանդացի ու ֆրանսիացի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Էջը «Models.com» կայքում

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի մոդելներ
Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սիդնեյ քաղաքում ծնվածներ
Մետամորֆային հանքավայրեր

**Մետամորֆատին հանքավայրեր**, հանքավայրեր, որոնք առաջանում են գոյություն ունեցածների հաշվին, բուն մետամորֆիզմի, այսինքն՝ ձևափոխումների պրոցեսում։ Քարածխի շերտերն, ընկնելով մեծ ճնշման ու բարձր ջերմության միջավայր, վերածվում են բոլորովին այլ, որակապես նոր հատկություններով օժտված օգտակար հանածոյի՝ գրաֆիտի։ 
Նույն եղանակով են ձևավորվում հղկանյութերի, հրակայուն նյութերի, թերթաքարերի, մարմարների, քվարցիտների և այլ ոչ մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրեր։ Մետամորֆային ծագման մետաղային օգտակար հանածոների արդի հանքավայրեր գրեթե չկան։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր
ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016 (ընտրական փուլ)

thumb
**«Եվրո -2016» ընտրական փուլի մրցաշարը** տեղի է ունենում 2014 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2015 թվականի նոյեմբերը և որոշելու է 2016 թ. Եվրոպայի ֆուտբոլի առաջնության մասնակիցներին։ Խաղարկությունը ընտրական մրցաշարի համար տեղի էր ունեցել 2014 թվականի փետրվարի 23-ին Նիսում։

Ընտրական փուլում կմասնակցեն 54 ՈՒԵՖԱ-ի անդամներից 53-ը (ավելացվել է Ջիբրալթարը)։ Բոլոր 53 թիմերը բաժանվել են 9 խմբի՝ 8 խումբ 6 թիմերով և 1 խումբ(I խումբ) 5 թիմերով։ Ինը խմբի առաջին, երկրորդ և լավագույն երրորդ տեղ գրաված թիմերը, կգնան Եվրո 2016։ Մնացած 8 թիմերը, որոնք իրենց խմբերում էրրրորդ տեղն են գրավելու, կմրցեն մնացած չորս տեղերի համար։

## Խաղային օրացույց

## Զամբյուղներ

## Խմբային փուլ

### Խումբ A

### Խումբ B
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ B

### Խումբ C
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ C

### Խումբ D
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ D

### Խումբ E
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ E

### Խումբ F
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ F

### Խումբ G
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ G

### Խումբ H
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ H

### Խումբ I

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություններ
Կատեգորիա:2016 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Եվրո 2016
Ջերմուկ բալնեոլոգիական ըմպելային բարձրլեռնային կլիմայական առողջավայր

**Ջերմուկ բալնեոլոգիական ըմպելային բարձրլեռնային կլիմայական առողջավայր**, առողջավայր ՀՀ Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի ավազանում, ծովի մակերևույթից 2050-2120&nbsp;մ բարձրության վրա, Երևանից 173&nbsp;կմ հարավ-արևելք։ Շրջապատված Է սաղարթախիտ անտառներով և ալպյան մարգագետիններով։ 	

## Կլիմա
Կլիման	տիպիկ բարեխառն լեռնային է, ամառը՝ զով, ձմեռը՝ ցուրտ, ձնառատ, հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը 16, 3&nbsp;°C է, հունվարին՝ -7&nbsp;°C, արևափայլքի տարեկան տևողությունը՝ 2340 ժ, տարեկան տեղումները՝ մոտ 600 մմ։

## Բուժիչ գործոններ
Հիմնական բուժիչ գործոններն են կլիման և հանքային տաք ջրերը, որոնք քիմիական կազմով նման են Ժելեզնովոդսկի  (ՌԴ) և Կարլովի Վարիի  (Չեխիա) հանքային ջրերին։ Բուժման համալիրն ընդգրկում է նաև բուժական սնունդը, մարմնամարզությունը, քարաբուժությունը, կլիմայական և ֆիզոթերապևտիկական միջոցառումները, դեղորայքային բուժումը և առողջարանային ռեժիմը։

Գործում են «Գլաձոր» №1, №2, №3, «Արարատ» առողջարանները, «Նաիրի» գիտաբժշկական առողջարարական կենտրոնը և այլն։ Բուժվում են ստամոքսաղիքային համակարգի, հենաշարժական ապարատի, երիկամների հիվանդություններով, շաքարախտով հիվանդները։

## Տես նաև
* Ջերմուկ (հանքային ջուր)

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր
Արագածոտն առողջավայր

**Արագածոտն առողջավայր**, առողջավայր Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագած լեռան հարավարևելյան լանջին, ծովի մակերևույթից 1900&nbsp;մ բարձրության վրա, Երևանից հյուսիս-արևելք։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, ամառը՝ չափավոր տաք, ձմեռը՝ երկարատև, կայուն ձնածածկույթով։ Հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը 15-18&nbsp;°C է, հունվարին՝ -5°-ից -10&nbsp;°C։

## Բուժիչ գործոններ
Բուժիչ գործոնն է բարձրլեռնային կլիման, բուժման եղանակները՝ օդաարևաբուժությունը, բուժական մարմնամարզությունը, զբոսանքները, խաղերը։ Գործում են «Արագած» և «Օշական» մանկական առողջարանները և այլն։

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր
Լոռի առողջավայր

**Լոռի առողջավայր**, առողջավայր Հայաստանի Լոռու մարզում, Վանաձորի սաղարթավոր և փշատերև անտառներով շրջապատված գեղատեսիլ կիրճում, Երևանից 130&nbsp;կմ հյուսիս։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը 18&nbsp;°C է, հունվարին՝ -6&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 550-600 մմ։

## Բուժիչ գործոններ
Բուժման եղանակներն են ջրաբուժությունը՝ «Լոռի» հանքային ջրով, օդաարևաբուժությունը, պարաֆինաբուժությունը։ Գործում Է «Վանաձորասար»  (Վանաձոր քաղաքի տարածքում),  «Սոճուտ» և «Օձուն»  (մանկական) առողջարանները, «Լոռի» հանգստյան տունը և այլն։ Բուժվում են ստամոքսաղիքային համակարգի, հենաշարժական ապարատի և կանանց սեռական օրգանների առանձին հիվանդություններով հիվանդները։

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր
Մենաբարբառ

**Մենաբարբառ, մոնոֆտոնգ** ( — մեկ և  — ձայն), ձայներանգով և քանակային հատկանիշով մեկ ամբողջություն, միասնություն կազմող ձայնավորը՝ ի տարբերություն երկբարբառի (եռաբարբառի)։ Մենաբարբառի ձայնի արտաբերման ժամանակ խոսքային ապարատի արտասանությունը կայուն է և անփոփոխ ձայնի ողջ ընթացքում։ Լեզվի պատմական զարգացման ընթացքում հնարավոր են *մենաբարբառացում*, երբ օրինակ երկբարբառը վերածվում է մենաբարբառի՝ աւ>օ (աւր>օր), իւ>ի, ու (սիւն>սին, սուն), *երկբարբառացում*, երբ, հակառակը, մենաբարբառն է վերածվում երկբարբառի, ինչը նկատելի է հայերենի որոշ բարբառներում. սրան հարակից երևույթ է *երկհնչյունացումը*։

Լատինական այբուբենի տառերը մենաբարբառներ են և կարդացվում են այնպես, ինչպես գրվում են. դրանք վեցն են՝ a, e, i, o, u, y։

Անգլերենում մենաբարբառներ են կայուն (ֆիքսված) արտասանությամբ ձայնավորները, թվով 12՝ [i։], [i], [u], [u։], [e], [ə], [ɜ։], [ɔ], [ɔ։], [æ], [ʌ], [a։]։

## Տես նաև
* Հնչյունափոխություն
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Նորք առողջավայր

**Նորք առողջավայր**, առողջավայր Երևանի տարածքում, ծովի մակերևույթից 1250&nbsp;մ բարձրության վրա։

Բուժման համալիրում կիրառվել են դեղաբույսերով և հանքային ջրերով ինհալացիաներ, ֆիզիոթերապիա, բուժական մարմնամարզություն, մերսում, օդաարևաբուժություն՝ զուգակցված բուժական սննդի հետ։

Գործել է «Նարինե» մանկական առողջարանը։ Բուժվել Են թոքերի քրոնիկ, ոչ տուբերկուլոզային հիվանդություններով և բրոնխային հեղձուկով տառապող 3-14 տարեկան երեխաները։

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր
Սևանա լճի լողափի առողջավայր

**Սևանա լճի լողափի առողջավայր**, առողջավայր Սևանա լճի ափին, ծովի մակերևույթից 1910&nbsp;մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Ձմեռը չափավոր ցուրտ է, ամառը՝ արևոտ։ Հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը 16&nbsp;°C է, հունվարին՝ -6&nbsp;°C, արևափայլքի տևողությունը՝ 2800 ժ, տարեկան տեղումները՝ 600-700 մմ։

## Բուժման գործոններ
Բուժման եղանակներն են ջրաբուժությունը, էլեկտրալուսաբուժությունը, պարաֆինաբուժությունը, բուժական մարմնամարզությունը, մերսումը, հոգեբուժումը։ Բուժվում են արյան շրջանառության, նյարդային համակարգի և շնչառական օրգանների ոչ տուբերկուլոզային հիվանդություններով տառապող հիվանդները։ Գործում են «Նաիրի»  (նախկինում՝ «Կապուտակ Սևան»),  «Արևիկ» առողջարանները։

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր