open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արցախյան ազատամարտի վետերանների միություն

**Արցախի պատերազմի վետերանների միություն** (ԱՊՎՄ), Արցախի Հանրապետության և Հայաստանի պաշտպանության մասնակիցների և աջակիցների հասարակական կազմակերպություն։ Հիմնադրվել է 2000 թվականի հունվարին. Ստեփանակերտում (նախագահ՝ գեներալ-մայոր Վիտալի Բալասանյան)։ Գործում է Արցախի Հանրապետության ողջ տարածքում՝ միավորելով վարչական շրջանների (շրջկենտրոններ, համայնքներ, գյուղեր) և Ստեփանակերտի (թաղամասեր) տարածքային կազմակերպությունները։

## Նպատակներն ու խնդիրները
thumb|Արցախյան ազատամարտի վետերանների միություն շենք
Կազմակերպության նպատակն ու խնդիրներն են՝ աջակցել ԼՂՀ տնտեսության վերականգնմանը. մայր հայրենիքի հետ նրա վերամիավորմանը, հայոց պետականության ամրապնդմանը. հայ ժողովրդի անվտանգության ապահովմանը, օժանդակել բանակի հզորացմանը երիտասարդների ռազմահայրենասիրական դաստիարակությանը, բարելավել պատերազմի հաշմանդամների, զոհված և անհետ կորած ազատամարտիկների ընտանիքների սոցիալ-կենցաղային պայմանները, պաշտպանել նրանց քաղաքացիական իրավունքներն ու շահերը։

ԱՊՎՄ հրատարակում է «Հայրենյաց պաշտպան» ամսաթերթը, ունի «Հավատ» հեռուստածրագիր։

Կատեգորիա:Արցախի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Կատեգորիա:Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վետերանների հայկական կազմակերպություններ
Սարգիս Հակոբքյոխվյան

**Սարգիս Հարությունի Հակոբքյոխվյան** (), հայ վիրաբույժ, քիթկոկորդականջաբան, ուրոլոգ։

## Կենսագրություն
Սարգիս Հակոբքյոխվյանը ծնվել է 1935 թվականին Գետաշենում։ 1954- 1958 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված Ուժերում։ Ավարտել է Ռիգայի ավիացիայի ուսումնարանը (1958 թվականին) և Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1967 թվականին), վերապատրաստվել Բաքվում, Թբիլիսիում, Երևանում։ 1967-1993 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Ներքին Գործերի համակարգում, ԼՂՀ Շահումյանի շրջանի Գետաշեն գյուղի, Երևանի հանրապետական հիվանդանոցներում, 1993 թվականից՝ Երևանի 2-րդ պոլիկլինիկայում։ Գետաշենի ամբուլատորիայի հիմքի վրա 1985 թվականին ստեղծել է հիվանդանոց, ապա՝ ծննդատուն։

1988 թվականին մասնակցել է Գետաշենի ենթաշրջանը ԼՂՀ-ին միանալու ստորագրահավաքի, հանրաքվեների աշխատանքներին, ինքնապաշտպանության կազմակերպմանը։ Բուժել և վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների խաղաղ բնակիչների։ 1991 թվականի մայիսի 7-ին, ԽՍՀՄ Ներքին Գործերի զինվորների աջակցությամբ, Ադրբեջանի ՄՀՆՋ-ականները պատանդել են Գ. Գրիգորյանին և Վ. Խաչատրյանին, տեղափոխել Կիրովաբադի բանտ, ենթարկել կտտանքների։ Գերմանիայի Կարմիր խաչի միջնորդությամբ ազատվել և տեղափոխվել է Տավուշ, ապա՝ Երևան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գետաշենցի բժիշկ ազատամարտիկը 

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ուրոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ քիթկոկորդականջաբաններ
Չեմիտոկվաջե

**Չեմիտոկվաջե** (), միկրոշրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Լազարևսկի շրջանում։ Գտնվում է շրջկենտրոն հանդիսացող Լազարևսկոյե միկրոշրջանից 10 կմ հարավ-արևելք, իսկ Սոչիի կենտրոնից 53 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 30 մ բարձրության վրա։

## Անվանումը
Ավանի անվանումը (ադըղեերեն` Цурмытыкъуаджэ) թարգմանաբար նշանակում է «Չերմիտ տոհմի աուլ»։ Մինչ Կովկասյան պատերազմի ավարտը (1864 թ.), այս տարածքում ապրել է շափսուղական Չերմիտ տոհմը։

## Պատմական ակնարկ
Կովկասյան պատերազմի ավարտից հետո, այս տարածքի տեղաբնիկ մուսուլմանական ողջ բնակչությունը, մուհաջիրության արդյունքում տեղահանվել է և աքսորվել Օսմանյան կայսրություն, քանի որ չէին ցանկանում հպատակվել Ռուսական կայսրությանը։ Այդ պատճառով նշված տարածքը որոշ ժամանակով ամայացավ։

1867 թվականին Չեմիտոկվաջե գետի ցածրադիր վայրերի տարածքը, Վոլկոնսկի իշխանները նվիրեցին պրոֆեսոր Սերգեյ Բոտկինին` երեխաներին հաջողությամբ բուժելու համար։ Աստիճանաբար այս տարածքում սկսել են բնակություն հաստատել ռուսներ և Օսմանյան կայսրությունից գաղթած հայեր և հույներ։ 20-րդ դարի սկզբին, Սերգեյ Բոտկինի կալվածքը գնել է պրոֆեսոր Նիկոլայ Ժուկովսկին։ 1934 թվականին, Ժուկովսկու առանձնատան տեղում ստեղծվեց նրա անվան հանգստյան տունը։

1961 թվականին, Չեմիտոկվաջե ավանը ընդգրկվել է Սոչի քաղաքի կազմի մեջ և ստացել ներքաղաքային միկրոշրջանի կարգավիճակ։

Հայերի հիմնական զանգվածը եկել է շրջակա գյուղերից` 1930 թվականին։

## Բնակչությունը
Չեմիտոկվաջե ավանում ներկայումս բնակվում են հայեր, ռուսներ, չերքեզներ և այլ ազգերի ներկայացուցիչներ, ովքեր զբաղվում են բանջարաբուծությամբ, պտղաբուծությամբ, ինչպես նաև ծխախոտի ու թեյի մշակությամբ։

Ավանում գործում են ութամյա դպրոց, ակումբ, բուժկայան, հանգստյան տներ, հյուրանոցներ և Ռուսաստանի օդուժի առողջարանը։

## Տեսարժան վայրեր
Չեմիտոկվաջեի տարածքում է գտնվում Ռուսաստանի ամենաբարձր ավտոմոբիլային կամուրջը (բարձրությունը` 80 մ)։ Բացի այդ, ավանի տարածքում պահպանվել են հինավուրց դոլմենների մնացորդներ, ինչպես նաև 1-6-րդ դարերի հռոմեական բերդի ավերակները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չեմիտոկվաջե ավանը 
* Չեմիտոկվաջեի մասին
* Առողջարաններ Չեմիտոկվաջեում

Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սոչի
Տապակած կարտոֆիլ

**Տապակած կարտոֆիլ**, ուտեստը պատրաստելու ժամանակ կարտոֆիլը բաժանում են շերտերի՝ շրջանաձև կամ ձողերի տեսքով և տապակում ոչ մեծ քանակության ձեթի մեջ։ Ընթացքում կարտոֆիլը ներծծում է ձեթը և հնարավոր է կրկին ավելացման կարիք լինի, այնուհետև ավելացվում է կտրատված սոխ։

Կարտոֆիլի հետ կարելի է տապակել նաև միս, որի դեպքում կախված մսի յուղայնությունից կարելի է ձեթ քիչ օգտագործել։ Տապակած կարտոֆիլը շատ հայտնի և տարածված ուտեստ է։ Այս ուտեստի հետ կարելի է օգտագործել տարբեր տեսակի համեմունքներ, սոուսներ և կետչուպներ։

## Տես նաև
* Ֆրի (ուտեստ)

Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Կատեգորիա:Խավարտներ
Լոս Վիլյարես (քաղաք)

**Լոս Վիլյարես** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Խաեն նահանգում։ Մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Տարածքը՝ 88 կմ2, բնակչությունը՝ 5819 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Նահանգի վարչական կենտրոնից հեռու է ընդամենը 9 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր
Ազատագրված տարածքների պաշտպանություն (նախաձեռնություն)

**Ազատագրած տարածքների պաշտպանություն** (ԱՏՊ), հասարակական նախաձեռնություն։

Կազմավորվել է 2001 թվականին, Երևանում։ Նպատակն է քարոզչական միջոցներով ներազդել Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարզավորման գործընթացի և հանրային կարծիրի վրա՝ բացառելու Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ազատագրված տարածքների որևէ զիջում։ Նախաձեռնող խմբի անդամներն են՝ ակադեմիկոսներ Ռ. Ղազարյանը, Լ. Աղալովյանը, ժողովրդական նկարիչ Ս. Մուրադյանը, գեներալ-մայոր է. Միմոնյանցը, գնդապետ Ա. Կարապետյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Կամո Բալասանյան

**Կամո Բալասանյան**, (սեպտեմբերի 16, 1965, գյուղ Սպիտակաշեն, Մարտունու շրջան, ԼՂԻՄ, ԱԽՍՀ, ԽՍՀՄ) - հոկտեմբերի 7, 1994, Մարտունի), ազատամարտիկ, հրամանատար։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն Պաշտպանության բանակի կապիտան (1993)։ 

1984-1987 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված Ուժերում։ 1988-1994 թվականներին Սպիտակաշենի կամավորական ջոկատի (հարմանատար), Պաշտպանության Բանակի ստորաբաժանումների (գումարտակի հրամանատար) կազմելում մասնակցել է Մարտունիի շրջանի գյուղերի ինքնապաշտպանական և Մարտակերտի, Ֆիզուլիի, Աղդամի և այլ շրջանների ազատագրական մարտերին։ Հետմահու պարգևատրվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Սպիտակաշենում։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ
Ոսկե գեղմ

[250px|մինի|[Յասոնը վերադառնում է՝ ոսկե գեղմը ձեռքին]]
**Ոսկե գեղմ**, հին հունական դիցաբանության մեջ՝ ոչխարի ոսկե մորթի (գեղմ)։ Ըստ առասպելի, ոսկե գեղմավոր խոյի մեջքին Օրքոմենոսի Աթամաս արքայի զավակներ Փրիքսոսը և Հելլան փախել են Ասիայի ափերը՝ փրկվելով խորթ մոր հետապնդումներից։ Ճանապարհին Հելլան ընկել է ծովը, որն այնուհետև կոչվել է Հելլեսպոնտոս («Հելլայի ծով»)։ Փրիքսոսը, բարեհաջող ափ իջնելով Կողքիսում, ոչխարը զոհաբերել է Զևսին, իսկ ոսկե գեղմը նվիրել այդ երկրի Էյեթոն արքային։ Հետագայում ոսկե գեղմը, որ պահպանում էր վիշապը, առևանգել և Հունաստան են տարել արգոնավորդները՝ Ցասոնի գլխավորությամբ։ Առասպելն արտացոլում է Հին Հունաստանի և Կովկասի վաղագույն կապերը։ Ավանդության համաձայն, Կովկասում ոսկի հայթայթել են՝ ոչխարի մորթին ընկղմելով ոսկեբեր գետի ջրերում, ոսկու մասնիկներն իր վրա հավաքած գեղմն ունեցել է մեծ արժեք։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության առարկաներ
Ալլա Հարությունյան

**Ալլա Հայկի Հարությունյան** (), հայ մանկաբարձ-գինեկոլոգ, Ղարաբաղյան շարժման մասնակից։

Ավարտել է Բաքվի պետական բժշկական ինստիտուտը (1972 թվական), վերապատրաստվել Բաքվում, Մոսկվայում։ 1974-1978 թվականներին աշխատել է «Ղյարմետաքս» կոմբինատի բուժսանմասում, ԼՂՀ ուռուցքաբանության դիսպանսերում, 1978 թվականից՝ Ստեփանակերտի ծննդատանը (1994- 1995 թվականներին՝ ԼՂՀ գլխավոր մանկաբարձ-գինեկոլոգ)։

1992-1994 թվականներին գործուղվել է Հադրութի և Ասկերանի շրջաններ, բուժօգնություն ցույց տվել բնակչությանը։ Ստեփանակերտի հրթիռահրետակոծությունների ժամանակ տնային պայմաններում ընդունել է ծնունդներ։

Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկաբարձներ
Գեներալ-Բաս

մինի|Կլավեսինահարը և բասիստ երգիչը շարունակ նվագակցում են փոքր խմբի համար
**Գեներալ-բաս** (, ` գլխավոր), հոմոֆոն-ակորդային կերտվածք ունեցող ստեղծագործության նոտագրված ստորին ձայնը, որին կցված են նվագակցության ակորդները նշող թվանշաններ, այստեղից էլ երկրորդ' թվագրված բաս (իտալերեն basso continuo) անվանումը։ Գործածվել է 16-րդ դարի վերջից, Իտալիայում, կլավեսինի, երգեհոնի, վինի, կիթառի և այլ նվագարանների համար։ 18-րդ դարի կեսերից, նվագարանային երաժշտության զարգացման, մասնավորապես նվագակցության գեղարվեստական ինքնուրույնացման հետ իր նշանակությունը կորցրել է, բայց մինչև այժմ էլ օգտագործվում է բայանի, ակորդեոնի և կիթառի կամ դրանց նվագակցության համար գրված պարզ, մասսայական տիպի ստեղծագործություններում, ինչպես նաև հարմոնիայի ուսուցման բնագավառում (Գեներալ-բասի սկզբունքով է կազմված Ա. Արենսկու հարմոնիայի խնդրագիրքը)։ Հնում Գեներալ-բաս կոչվել է նաև հարմոնիայի ուսմունքն ընդհանրապես։

Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
ԽՍՀՄ որսորդական պետական ֆոնդ

**ԽՍՀՄ որսորդական պետական ֆոնդ**, **որսաֆոնդ** (), Նախկին Խորհրդային Միության որսահանդակներում եղած օգտակար վայրի կենդանիների ու թռչունների բնական պաշարները։ Չի ներառել պարկերում, ֆերմաներում, բուծարաններում և այլուր պահվող վայրի կենդանիները և թռչունները։

Որսորդական պետական ֆոնդը հանդիսացել է պետության բացառիկ սեփականությունը։ Որսաֆոնդից կարող էին օգտվել միայն որսորդական իրավունք ունեցող քաղաքացիները (որսորդմիության անդամները)։ Որսորդական պետական ֆոնդի օգտագործումը և պահպանումը կարգավորվել է որսի կանոններով և իրավական հատուկ ակտերով։

Կանոնների հանցավոր խախտումների (առանց թույլտվության, արգելված վայրերում ու գոտիներում, չնախատեսված գործիքներով ու եղանակներով որս են) դեպքում նախատեսվել է քրեական, վարչական և կարգապահական պատասխանատվություն։

Կատեգորիա:Որսաֆոնդ
Արցախ-Հայաստան կազմակերպություն

**Արցախ-Հայաստան** հասարակական-քաղաքական կազմակերպություն։ Ստեղծվել է 1988 թվականին (գրանցվել է 1992 թվականին) Երևանում։ Նախաձեռնողներն ու հիմնադիրներն էին Ս. Աբրահամյանը, Լ. Այզումանյանը, Լենսեր Աղալովյանը (նախագահ՝ 1987-1996 թվականներին), Ռ. Բեգլարյանը, Ս. Մեղքրականը (նախագահ՝ 1996 թվականից). Ս. Սուլեյմանյանը և ուրիշներ։ «ԱՂ»-ի գլխավոր նպատակն է համախմբել հայ ժողովրդի ուժերը Արցախի ազատագրման, անկախության ամրապնդման, սոցիսդտնտեսական զարգացման և համազգային այլ խնդիրների լուծման համար։ Կազմակերպությունը մասնաճյուղեր ունի Մասիսում, Եղվարդում, Չարենցավանում-Հրազդանում և Վանաձորում։

## Գործունեությունը

Արցախյան պատերազմի տարիներին կազմակերպել է կամավորական ջոկատներ, ԼՂՀ առաքել սննդամթերք և հանդերձանք, զբաղվել փախստականների տեղավորման և նյութական օժանդակության հարցերով։ Հանդես է եկել քաղաքական հայտարարություններով՝ ի պաշտպանություն Արցախի հիմնախնդրի արդարացի լուծման, նամակներով դիմել խոշոր տերությունների ղեկավարներին, հանդիպել Հայաստանում հավատարմագրված դեսպանների, ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչների հետ։ Մերժել է Արցախի հարցի «փուլ առ փուլ» լուծման տարբերակը։ Հրատարակել է Արցախը հայկական տարածք լինելու մասին հիմնավոր գիտական հոդվածներ, գրքեր, կազմել քարտեզներ։ «Ա-Հ.» նպաստել է Արցախի պետական համալսարանի բացմանը։

1994 թվականից «Ա-Հ.» աշխատանքներ է տանում ԼՂՀ տնտեսության վերականգնման, զարգացման. բնական պաշարների արդյունավետ օգտագործման, ՀՀ-ի հետ ինտեգրման բնագավառներում։

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ Հայաստանում
Լյուդմիլա Գրիգորյան

**Լյուդմիլա Սանի Գրիգորյան** (), թերապևտ։ Բժշկական ծառայության պահեստի լեյտենանտ (1977 թվական)։ ԼՂ Ազգային խորհրդի ղեկավար մարմնի (1989 թվական), Ժողովրդական Արցախ միության (ԺԱՄ) հասարակական-քաղաքական կազմակերպության կենտրոնական խորհրդի անդամ (2001 թվական), Արցախի մտավորականների միության առաջին նախագահ (1990), ԼՂՀ Հելսինկյան կոմիտեի հիմնադիր (1992 թվական)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1976 թվական)։ 1978-2000 թվականներին աշխատել է Լենինականի 3-րդ բուժմիավորումում, Ստեփանակերտի քաղաքային պոլիկլինիկայում, շտապ օգնության հիվանդանոցում, Շուշիի ՊՇ-ում, Ստեփանակերտի կենտրոնական զինվորական կլինիկական հոսպիտալում։ 2000 թվականից՝ ԼՂՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր թերապևտ, հանրապետական հիվանդանոցի ներքին հիվանդությունների բաժանմունքի վարիչ։

1991-1994 թվականներին մասնակցել է ԼՂՀ Մարտակերտի, Շուշիի, Ասկերանի, Լաչինի և այլ շրջանների ազատագրական մարտերին։ Կենտրոնական և ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում բուժօգնություն է ցույց տվել հարյուրավոր հիվանդ, վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։ 1992 թվականին Ստեփանակերտի հրթիռահրետակոծությունների ժամանակ ծանր վիրավորվել է։
	
Գրիգորյանը 1992 թվականին Մակեդոնիայի («Խաղաղություն Բալկաններում»), 1994 թվականին Ղրիմի («Հոգևոր մոտիկ ժողովուրդներ») միջազգային խորհրդաժողովներում, 1993 թվականին ՌԴ գիտությունների ակադեմիայում հրավիրված և Գորբաչովյան ֆոնդի կողմից անցկացված խուհրդակցություններում ներկայացրել է Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը, Արցախի ժողովրդի արդարացի պահանջը։ Զբաղվել է նաև բարեգործությամբ։

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Գեորգ Ա Բյուրականցի

**Գեորգ Ա Բյուրականցի** (ծննդյան թվականն անհայտ է — 795 թվական), Հայոց կաթողիկոս 792 թվականից։ Հաջորդել է Սողոմոն Ա Գառնեցուն։ Նրա մասին պահպանվել են կցկտուր տեղեկություններ (Հովհաննես Դրսախանակերացու, Ստեփանոս Տարոնեցու, Սամվել Անեցու, Կիրակոս Գանձակեցու և ուրիշ մատենագիրների մոտ)։ Որպես նրա ծննդավայր հիշատակվում են Արագածոտն գավառի Բյուրական, Օշական և Աշտարակ գյուղերը, սակայն ընդունված է Գեորգ Ա-ին անվանել «Բյուրականցի»։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ․, Ազգապատում, հատոր 1, մաս 2, Բեյրութ, 1959;

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Քաղենյոն

**Քաղենյոն** (ֆրանսերեն՝ Quaregnon), քաղաք Բելգիայում։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղենյոն քաղաքը, որը գտնվում է Բելգիայի արևմտյան հատվածում՝ Ֆրանսիայի սահմանին մոտ, արդյունաբերական շրջանի արվարձան է։ Այն համարվում է արվարձան Մոնս։ Վարչական մասը գտնվում է Էնո շրջանի մոտ։ Քաղաքի տարածքը 11,08 կմ2 է։ Բնակչությունը 18.789 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 1.696 մարդ/կմ2

## Նկարներ

Quaregnon JPG03.jpg|
Quaregnon JPG01.jpg|


## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բելգիայի քաղաքներ
Գեոդեզիայի և գեոֆիզիկայի միջազգային միություն

**Գեոդեզիայի և գեոֆիզիկայի միջազգային միություն** (, ), միջազգային հասարակական կազմակերպություն, որը մասնագիտացված է երկրաֆիզիկական և գեոդեզիական մեթոդների կիրառմամբ Երկիր մոլորակի և դրա մերձերկրային տարածության գիտական ուսումնասիրության մեջ։

Միավորում է 8 կիսանկախ միջազգային ասոցիացիա։ Ստեղծվել է 1919 թվականին, Բելգիայի մայրաքաղաք Բրյուսելում։ Միության անդամներ են 69 երկրներ։ Բարձրագույն օրգանը գլխավոր ասամբլեան է, որը հրավիրվում է 4 տարին մեկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Սուրբծննդյան սագ (ուտեստ)

**Սուրբ Ծննդյան սագ**, Սուրբ Ծննդյան ավանդական, տոնական ուտեստ։ Այս տապակայի պատրաստման արմատները տանում են դեպի կաթոլիկ սովորույթները, երբ նոյեմբերի 11-ին նշվում էր Սուրբ Մարտինի օրը։

## Պատմություն
Ըստ լեգենդի՝ 1588 թվականի Ծննդյան տոներին անգլիական թագուհի Ելիզավետան ուտում էր տապակած սագ, երբ նրան հայտնեցին Իսպանիայի անպարտելի Ֆիլիպ II-ի նավատորմի ջախջախման մասին։ Նա համարեց տապակած սագը հաջողության նշան և այն հայտարարեց ամանորյա ուտեստ։ Տարիներ հետո տապակած սագը դարձավ եվրոպական երկրների Սուրբ Ծննդյան ամենասիրելի ուտեստը, չնայած Մեծ Բրիտանիայում այն արդեն փոխարինվել է հնդկահավով։

Սուրբ Ծննդյան սագը լցոնվում է խնձորով, հասուն շագանակով, սև սալորաչրով և սոխով, որպես համեմունք օգտագործվում է աղացած պղպեղ,թարխուն և այլն։ Գերմանիայում այն մատուցվում է կարմիր կաղամբի հետ միասին, իսկ Շվեյցարիայում՝ բրյուսելյան կաղամբի և խնձորի խյուսի հետ, որը շատ համեղ է։

Կատեգորիա:Եվրոպական խոհանոց
Կատեգորիա:Սուրբծննդյան խոհանոց
Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Կարեն Դարբինյան

**Կարեն Փառնավազի Դարբինյան** (օգոստոսի 28,1938, Արթիկ (այժմ՝ ՀՀ Շիրակի մարզում)-հոկտեմբերի 28,2001, Երևան), վիրաբույժ։ Խորհրդային բանակի բժշկական ծառայության գնդապետ 1983)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1961)։ 1961-1991 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում՝ Ադրբեջանում (Լենքորան, Նախիջևան), Ուկրաինայում (Կիևի, Դնեպրոպետրովսկի մարզեր). Լեհաստանում տեղակայված զորախմբերի բուժմասերի, հրապիտալների պետ։

1991 թվականից աշխատել է ՊՆ ռազմաբժշկական ծառայությունում, բազմիցս գործուղվել է ԼՂ. բժշկական օգնություն ցույց տվել վիրավորներին, մասնագիտական խորհրդատվություն՝ բուժաշխատողներին։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ և Լեհաստանի Հանրապետության շքանշաններով ու մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արթիկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:2001 մահեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 28 մահեր
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Խրոմատիկ գամմա

600px|մինի|Դո մաժոր խրոմատիկ գամմա
**Խրոմատիկ** կոչվում է այն գամման, որի հնչյունները միմյանց հաջորդում են խրոմատիկ և դիատոնիկ կիսատոներով։ Խրոմատիկ գամման ինքնուրույն լադ չի համարվում, այլ կապված է որևէ դիատոնիկ մաժոր կամ մինոր գամմայի հետ և ստացվում է այդ մաժոր կամ մինոր դիատոնիկ գամմայի ամբողջ տոները կիսատոների վերածելու միջոցով։ Խրոմատիկ գամմաների ուղղագրությունը հիմնված է տոնայնությունների ազգակցության վրա. ամեն մի տոնայնության խրոմատիկ գամմայում պետք է գործածվեն միայն մոտիկ ազգակից տոնայնությունների խրոմատիկ նշանները։ 
## Խրոմատիկ գամմայի ուղղագրությունը
Ուղղագրությունը պահպանելու համար մաժորի խրոմատիկ գամման վերընթաց կարգում գրվում է դեպի վեր ամբողջ տոն կազմող բոլոր աստիճանների խրոմատիկ բարձրացումով, բացառությամբ 6-րդ աստիճանի, որի բարձրացման փոխարեն իջեցվում է 7-րդ աստիճանը։ Նույն գամման վարընթաց կարգում գրվում է դեպի վար ամբողջ տոն կազմող բոլոր աստիճանների խրոմատիկ իջեցումով, բացառությամբ 5-րդ աստիճանի, որի իջեցման փոխարեն բարձրացվու է 4-րդ աստիճանը։ Մինորի վերընթաց խրոմատիկ գամման գրվում է զուգահեռ մաժորի նշաններով։
***[[Մաժոր]] խրոմատիկ գամմայում վերընթաց շարժման ժամանակ** բարձրացվում են բոլոր աստիճանները՝ բացառությամբ երրորդ և վեցերորդ աստիճանների (6-րդի փոխարեն իջնում է 7-րդը).
300px|մինի|կենտրոն|Դո նոտայից վերընթաց խրոմատիկ գամմա
***Մաժոր գամմայում վարընթաց շարժման ժամանակ** իջնում են բոլոր աստիճանները՝ բացառությամբ 5-րդի (դրա փոխարեն բարձրացվում է 4-րդը).
400px|մինի|կենտրոն|Խրոմատիկ գամմա դո մաժորում՝ վարընթաց
***Մինոր գամմայում վերընթաց և վարընթաց շարժումների ժամանակ** բարձրացվում են բոլոր աստիճանները՝ բացառությամբ առաջինի և հինգերորդի։
400px|մինի|կենտրոն|Խրոմատիկ գամմա լյա մինորում՝ վերընթաց
400px|մինի|կենտրոն|Խրոմատիկ գամմա լյա մինորում՝ վարընթաց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Արինա Հարությունյան

**Արինա Երեմի Հարությունյան** (), հայ համաճարակաբան։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1974 թվական)։ 1975-1983 թվականներին աշխատել է մարզային համաճարակաբանության, Ասկերանի հիգիենային ծառայություններում, 1983 թվականից՝ մարզային (հանրապետական) հիգիենային համաճարակաբանական ծառայության գլխավոր բժիշկ (միաժամանակ՝ ԼՂՀ գլխավոր սանիտարական բժիշկ)։

Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներին Հարությունյան Արինայի ղեկավարությամբ մշակվել է պատերազմի ժամանակներին համապատասխան համաճարակային միջոցառումներ և իր գործընկերների հետ կանխել վարակիչ հիվանդությունների տարածումն ինչպես զինծառայողների, այնպես էլ խաղաղ բնակչության շրջանում։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալով և «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

Կատեգորիա:Հայ համաճարակաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Գեոանտիկլինալ

մինի|Գեոանտիկլինալի լայնակի կտրվածքը
**Գեոանտիկլինալ**, երկրակեղևի մասնակի, նեղ կամարաձև բարձրացում գեոսինկլինալային համակարգի սահմաններում։ Գեոանտիկլինալները մի քանի տասնյակ կիլոմետր լայնություն ն հարյուրավոր կիլոմետր երկարություն ունեցող գալարուն գոտիներ են։ Գոյություն են ունենում մի քանի երկրաբանական դարաշրջանների ընթացքում։ Գեոսինկլինալային համակարգերի ընդհանուր ինվերսիայից հետո ինտրագեոանտիկլինալները վեր են ածվում սինկչինորիումների, իսկ ինտրագեոսինկլինալները՝ անտիկչինորիումների։ Զարգացման ավարտի փուլերում գեոանտիկլինալները դառնում են ծալքավոր կառուցվածքների միջուկներ։ Գևոմորֆոլոգիական հատկանիշներով գեոանտիկլինալին զգալի չափով նմանվում են ստորջրյա ներօվկիանոսային լեռնաշղթաները (ռիֆտոգենալները), որոնք հանդես են գալիս իբրև ճկուն շառնիրներ և ձգվում են մոտավորապես մայրցամաքների ափերին զուգահեռ։ Ստորջրյա գեոանտիկլինալային լեռնաշղթաների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 65000 կիլոմոտր։ Դրանց բնորոշ օրինակ է Ներատլանտյան լեռնաշղթան։ «Գեոանտիկլինալ» տերմինն առաջին անգամ օգտագործել է Ջ. Դանան (1873 թվականին), հակադրելով այն գեոսինկչինալին։ Վերջին տարիներին որոշ հեղինակներ օգտագործում են նաև էվգեոանտիկլինալ հասկացությունը այն գեոանտիկլինալների նկատմամբ, որոնք կազմված են առավելապևս ծալքավոր հրաբխածին շերտախմբերից և ինտրուզիվ զանգվածներից։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Հնացած գիտական տեսություններ
Վասիլի Աթաջանյան

**Վասիլի Աբգարի Աթաջանյան** (), պետական, քաղաքական գործիչ։ «Կռունկի» և Տնօրենների խորհրդի անդամ։

## Կենսագրություն

1967թ. ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։ Նույն թվականին ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1969-1973թթ. ուսանել է Սարատովի տնտեսագիտական ինստիտուտում և ստացել ինժեներ-տնտեսագետի մասնագիտություն։

1973-1975թթ. աշխատել է մարզային ֆինանսական բաժնում։

1975-1978թթ.՝  մարզային կապի ֆինանսական բաժնի պետ

1978-1980թթ.՝ մարզգործկոմի հրահանգիչ, այնուհետև՝ մարզգործկոմի նախագահի օգնական

1983-1987թթ.՝ մարզգործկոմի աշխատանքի տեղավորման վարչության պետ

1987-1989թթ.՝ Ստեփանակերտի կոշկի ֆաբրիկայի տնօրեն

1989-1992թթ.՝ ԼՂՀ կենցաղսպասարկման վարչության գլխավոր տնօրեն

1991թ. դեկտեմբերի 28-ին Առաջաձորի թիվ 53 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։

1992-1993թթ.՝ ԼՂՀ էկոնոմիկայի նախարար

1993-1995թթ.՝ ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի նախագահի խորհրդատու

1995թ. ապրիլի 30-ին Դրմբոնի թիվ 29 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ 2-րդ գումարման ԳԽ պատգամավոր։

1995-1997թթ.՝ ԼՂՀ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ

1997-1998թթ.՝ ԼՂՀ արտաքին գործերի փոխնախարար

1998-2000թթ.՝ Ստեփանակերտի քաղաքային կոմունալ տնտեսության տնօրենի տեղակալ, այնուհետև՝ տնօրեն, քաղաքապետի տեղակալի պաշտոնակատար

2000թ. հունիսի 18-ին Մարտակերտի թիվ 27 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Եղել է ԱԺ սոցիալական ոլորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, վերջին վեց ամսում՝  նույն հանձնաժողովի նախագահ։

2000-2004թթ.՝ Ստեփանակերտի կոշկի ֆաբրիկայի տնօրեն

2005թ.՝  ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ

2006թ. ՝ ԼՂՀ սոցիալական ապահովության նախարար

2010թ.՝ ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ

2011թ. ՝ ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնակատար

2012թ. ՝   ԼՂՀ նախագահի խորհրդական-ԼՂՀ ԱԺ-ում ԼՂՀ նախագահի մշտական ներկայացուցիչ

2016թ. ՝ ԼՂՀ նախագահի ներկայացուցիչ հատուկ հանձնարարությունների գծով

Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

Պարգևատրվել է «Մխիթար Գոշ» (ԼՂՀ նախագահի թիվ 46 հրամանագիր 01.09.2007թ.), «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալներով (ԼՂՀ նախագահի թիվ  200-Ա հրամանագիր 30.08.2016թ.):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեր տուն ու տեղ, Վասիլի Աթաջանյան 

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Արցախի արտաքին գործերի նախարարներ
Ալյոշա Մաղաքելյան

**Ալյոշա Միքայերի Մաղաքելյան** (փետրվարի 1, 1953, գյուղ Քոլատակ (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան)), վիրաբույժ-վնասվածքաբան, ազատամարտիկ։ ՊԲ բժշկական ծառայության մայոր (1997 թվական)։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1998 թվական), դոցենտ (1999 թվական)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը (1978 թվական)։ 1978-1992 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի ուռուցքաբանության դիսպանսերում, մարզային հիվանդանոցում։ 1992 թվականից՝ ՊԲ կենտրոնական զինվորական կլինիկական հոսպիտալի զորամասի հրամանատարի բուժական գծով տեղակալ (միաժամանակ՝ Արցախի պետական համալսարանի դասախոս)։ 1988 թվականին Ստեփանակերտում մասնակցել է կամավորական ջոկատների կազմավորմանը։

1988 թվականին Խաչենի ձորակում ստեղծել է կամավորական ջոկատ և մասնակցել Կիչան, Սրխավենդ գյուղերի ինքնապաշտպանությանը,

1994 թվականին ՊԲ ստորաբաժանումների կազմում՝ Տող գյուղի, Ղարադաղլու-Մալիբեկլու-Խոջալուի, Լեսնոյ-Շուշիի, Մարտակերտի, Աղդամի, Ֆիզուլի-Ջաբրայիլ-Կուբաթլուի ուղղությունների ազատագրական մարտերին։ Հոսպիտալներում բուժել, վիրահատել է հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Գիտական աշխատությունները վերաբերում են ականապայթյունային վնասվածքների բուժման հարցերին։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական ծառայական համար» մեդալով և «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Գեղամ Չիլինգարյան

**Գեղամ Սմբատի Չիլինգարյան** (), անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ ՀՀ բանակի բժշկական ծառայության ավագ լեյտենանտ (1998)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1986)։ 1986-1995 թվականներին աշխատել է Դիլիջանի քաղաքային, Երևանի հանրապետական հիվանդանոցներում, 1995 թվականից «Մալաթիա» բժշկական կենտրոնի ծննդատան վերակենդանացման բաժանմունքի վարիչ 1996-1998 թվականներին եղել է ՀՀ բանակի «Օմար» հոսպիտալի բուժծառայության պետ)։

1988 թվականի սեպտեմբերին կամավոր մեկնել է ԼՂՀ Շահումյանի շրջան, մասնակցել է ինքնապաշտպանական մարտերին, բուժօգնություն ցույց տվել հարյուրավոր հիվանդ և վիրավոր ազատամարտիկների ու խաղաղ բնակիչների։ 1993 թվականին մասնակցել է ՀՀ Նոյեմբերյանի շրջանի Բարեկամավան գյուղի ինքնապաշտպանությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ բժշկական ծառայության լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ անեսթեզիոլոգներ
Արամ Բալոյան

**Արամ Բալոյան** (), ազատամարտիկ-հրամանատար։ Հայաստանի Հանրապետություն բանակի կապիտան (1996)։ 1980-1982 թվականներին ծառայել է ԻրՍՀՄ Զինված ուժերում։

## Գործունեություն
Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտը (1995)։ 1992-1994 թվականներին՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարություն ԻՏ*1 գումարտակի. 1994-1996 թվականներին՝ առանձին մոտոհրաձգային գնդի գումարտակի վաշտի դասակի հրամանատար, 2000 թ.-ից՝ Հայաստանի ոստիկանության ներքին Տր զորքերի հրամանատարի ավագ օգնական։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի Մեղրիի և Արցախի Ասկերանի (Դահրազ, Փրջամալ, Արլբուլար Արանզամի), Մարտակերտի (Ձարիար, Վաղուհաս), Շուշիի, Լաչինի (Դեյխան., Մոլլալար, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ամուսնացած է, ունի չորս դուստր։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով, «Մարտական ծառայության համար», ԼՂՀ «Արիության համար» 1-ին մեդալներով։

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Ռուբեն Ափոյան

**Ռուբեն Լևոնի Ափոյան** (), ռազմական գործիչ։ Հայաստանի զինված ուժերի գեներալ-մայոր (2010)։ Իրավաբանական գիտությունների թեկնածու։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1982), Սանկտ Պետերբուրգի արտաքին տնտեսական կադրերի ինստիտուտը (2002)։

## Գործունեությունը
1977-1982 թվականներին՝ ԵՊՀ ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի ուսանող. 1982-1985 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտի գիտաշխատող. 1985 թվականից՝ ՀԽՍՀ պետական անվտանգության կոմիտեի, ապա՝ Հայաստանի ազգային անվտանգության համակարգերում՝ օպերատիվ-տեխնիկական գլխավոր վարչության պետ։

1988-1992 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի սահմանների ինքնապաշտպանական մարտերին։

Պարգևատրվել է Հայաստանի 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով և 2-րդ աստիճանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» մեդալով, Ռուսասատնի «Մարտական համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալով։

2010 թ. դեկտեմբերի 17-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորներ
Գորշ ածուխ

[մինի|Գորշ ածխի [բրիկետ]]
**Գորշ ածուխ** (սև լիգնիտ), ածուխի տեսակ է, ունի գորշ երանգավորում և թույլ փայլ։ Ի տարբերություն քարածխի և անտրացիտի՝ նրա ածխացման աստիճանը ցածր է։ Պարունակում է ավելի քիչ բուսական մնացորդներ, քան տորֆը։ Գորշ ածուխները երիտասարդ կամ թերհաս ածուխներ են, այսինքն՝ դեռևս չեն փոխակերպվել քարածխի։

Գորշ ածխի խոշոր հանքավայրեր կան Գերմանիայում, Չեխիայում, ՌԴ-ում։ Հայաստանում գորշ ածխի փոքր քանակներ կան Գեղարքունիքի, Լոռու, Շիրակի (Ջաջուռ) մարզերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Ազատությանն աջակցության բանաձևի 907 ենթաբաժին

**Ազատությանն աջակցության բանաձևի 907 ենթաբաժին**, 1992 թվականի օգոստոսի 11-ին ԱՄՆ-ի Կոնգրեսն ընդունել է «Արտաքին գործառույթների, արտահանման ֆինանսավորման և հարակից ծրագրերի հատկացումների մասին» օրենքը (հակիրճ՝ «Ազատությանն աջակցության բանաձև»), որի 907 ենթաբաժնով ԱՄՆ կառավարությանն արգելել է ԱՀ-ի կառավարությանը ուղիղ օժանդակություն ցուցաբերել։ 1996 թվականին ընդունվել է դրույթ, որով ԱՄՆ նախագահին թույլատրվել է մարդասիրական օգնություն տրամադրել։ 1998 թվականին բացառությունների թիվը համալրվել է սպառազինությունների չտարածման ու զինաթափման ծրագրերում առևտրի ու զարգացման գործակալության կողմից օժանդակության տրամադրման թույլտվությամբ։ Արան զուգորդել են «Մետաքսի ճանապարհի ռազմավարական բանաձևի» անցկացման վարձերը, որը 1997 թվականին ԱՄՆ-ի Սենատի օրակարգ է մտել սենատոր Ս. Բրաունբեքի նախաձեռնությամբ և կրում էր «Ուղղում 1961 թվականի արտասահմանյան օգնության բանաձևի մեջ՝ Հարավային Կովկասի և Միջին Ասիայի երկրների տնտեսական և քաղաքական անկախությունը աստարող նպատակամղված օժանդակության մասին», որը հայտնի է որպես «Մետաքսի ճանապարհի՝
1997 թվականի ռազմավարական բանաձև», որով չեղյալ է համարվել «Ազատությանն աջակցության բանաձևի» 907 ենթաբաժնի վերապահումը ԱՀ-ի նկատմամբ։ ԱՄՆ հայկական համայնքի ջանքերով երկու տարի շարունակ կանխվել է վերջինիս ընդունումը, և 1999 թվականին այն հանվել բանաձևից։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ԱՄՆ-ում կատարված ահաբեկչությունից հետո սենատոր Մըք Քոնելին առաջարկ է ներկայացրել բանաձևում փոփոխություններ կատարելու մասին, որով ԱՄՆ-ի նախագահին սահմանափակ իրավունք է տրվել հակաահաբեկչական գործողությունների անհրաժեշտությունից ելնելով՝ ժամանակավորապես կասեցնել 907 ենթաբաժնի գործողությունը։
2000 թվականի հոկտեմբերի 24-ին այն ընդունվել է Սենատում։ Ըստ այդ փոփոխության՝ 907 ենթաբաժնի գործողությունը կասեցվել է մինչև 2003 թվականի դեկտեմբերի 31-ը. սակայն չի կարող խաթարել կամ խոչընդոտել Մինսկի խմբի շրջանակներում տարվող բանակցությունները կամ ՀՀ դեմ օգտագործվել հարձակողական նպատակներով։ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի համաձայնեցման հանձնաժողովը նոյեմբերի 14-ին վերջնական որոշում է կայացրել 907 ենթաբաժնի մեջ ուղղում կատարելու տեքստի վերաբերյալ և որը թույլ էր տալիս ԱՄՆ-ի վարչակազմին. հակաահաբեկչական գործողություններ իրականացնելու նպատակով, ռազմական օժանդակություն տրամադրել ԱՀ-ին՝ ուղղումների դրույթներում ամրագրված սահմաններում։ Սույն որոշումով պահպանվում էր Սենատի կողմից ընդունված ձևակերպումը և, դրան ի հավելում, ընդունվել է այսպես կոչված «զեկույցի լեզուն». «Սույն լեզուն հստակեցնում է Կոնգրեսի մտադրությունն առ այն, ու այսպիսի օգնության տրամադրումը չպետք է խաթարի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կաւգավորման բանակցությանն ուղղված շարունակվող ջանքերին, կամ օգտագործվի հարձակողական նպատակներով Կովկասյան տարածաշրջանի ուէրէ հայկական բնակչության (համայնքի) դեմ»։ Այս փոփոխությունը ԱՄՆ-ի վարչակազմի կողմից թարմացվել է նաև 2003 թվականի համար։

Կատեգորիա:Օրենքներ
Կատեգորիա:Բանաձևեր
Գեներատորային գազ

**Գեներատորային գազ** գազային վառելանյութ։ Ստացվում է գազագեներատորներում պինդ և հեղուկ վառելանյութերի (տորֆ, քարածուխ, փայտանյութ, կոքս և այլն) գազացումից։ Օգտագործվում է մետալուրգիայում, ապակու, կերամիկական և այլ արտադրություններում, կենցաղային գազային սարքերում, ներքին այրման շարժիչներում և այլուր։ Գեներատորային գազ քիմիական արդյունաբերության մեջ ջրածնի, ամոնիակի, մեթանոլի, լվացող միջոցների, արհևստական հեղուկ վառելանյութի, պարաֆինի, այլ նյութերի արտադրության հումք է։ Գեներատորային գազ ստանալու համար կիրառվում են տարբեր տեսակի օքսիդիչներ՝ օդ, ջրային գոլորշիների և օդի կամ թթվածնի խառնուրդ։ Օգտագործվող օքսիդիչը հաճախ պայմանավորում է ստացված Գեներատորային գազի անվանումը։ Օրինակ՝ գազագեներատոր օդ փչելիս ստացվում է օդագազ, որի ջերմաստիճանը 700—800°С է։ Օգտագործվում է CO-ի բարձր կոնցենտրացիա պահանջող քիմիական արտադրություններում (օրինակ՝ մրջնաթթվի և այլն)։ Զրագազը հիմնականում ջրածնի և CO-ի խառնուրդ է։ Խառը կամ շոգեօդային գազը ստացվում է օդով և ջրային գոլորշիներով վառելանյութի գազացումից։ Գեներատորային գազ ստանալու համար կիրառվում է ցանկացած վառելանյութ։ Քաղաքային գազը ստանում են շոգ և թթվածնային փչմամբ՝ բարձր ճնշման տակ։ Այս դեպքում գազը հարստանում է մեթանով (14—18%), որն էլ որոշում է գազի ջերմատվությունը։ Ստանում են նաև հեղուկ վառելանյութից գազացման և պիրոլիզի միջոցով ճնշման տակ։

Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կատեգորիա:Գազեր
Չեչենական երաժշտություն

[300px|մինի|Երիտասարդ չեչեն երաժիշտներ Ասուխանովը և Մագոմեդովը, [1939]]
Չեչենների և ինգուշների երաժշտությունը շատ ընդհանրություններ ունի։ Ժողովրդական երաժշտությանը բնորոշ է դիատոնիկ կաոուցվածքը, խմբակային երգըերի և գործիքային ստեղծագործությունների երկձայնոլթյոլնն ու եռաձայնությունը։ Մեղեդիներում բացակայում են խրոմատիգմներն ու մեծացրած սեկունդաները։ Ռիթմիկան սուր է, հաճախակի են չափերի փոփոխումն ու տրիոլների և ռիթմական զույգ բաժանումների հերթագայումը, հատկապես պարեղանակներում (սիրված պարը լեզգինկան է)։ Ժողովրդական մեղեդիները, դրանցից են՝ հերոսավիպական երգերը (իլլի, իլլեշ), առանձնանում են ժանրերի բազմազանությամբ։ Իոքբերգերից՝ նազմա (սովորաբար երկձայն և եռաձայն, կատարում են տղամարդիկ), էշարշ, հալհարանյիշ (կատարում են կանայք), նվագվող մեղեդիներից՝ լադուգայիշ։ ժողովրդական նվագարաններից են դեչք-փոնդուր (լարային-կսմիթավոր), աթուխ-փոնդուր (լարային-աղեղնավոր), փողայիններ՝ շեդտգ (սրինգ), զուռնա, մաա, հարվածայիններ՝ վոտա (երկկողմ թմբուկ), ժիրգիա (դափ), տարածված է արևելք հարմոնի կան։ 20-րդ դարի սկզբին ժողովրդական երաժշտության պրոպագանդողն էր Աբդուլ Մուսլիմ Մուհամեդովիչ Մագոմանը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ակտիվացել է երաժշտության բանահյուսության գրառման աշխատանքը։1918 թվականին հրատարակվել է Շերիպովի «Չեչենական երգերից» ժողովածուն։1920-ական թվականների չեչենների և ինգուշների բանահյուսությունը ուսումնասիրել են Դավիդենկոն և Կոլեսնիկովը, պրոպագանդել՝ Դագաեը, յսամխոեը, Մագոմեդովը, Ցուգաեը, ինչպես և Ալեքսանղրովը։ ժողովրդական երաժիշտներից են՝ հարմոնահարներ Դիմաեը, Դանուկաեան, աշուղներ Սուլեյմանովը, Բատաեը, Ցիցկիեը։ Չեչենական երաժշտության բանահյուսությունը հավաքելու գործում մեծ ավանդ ունի պրոֆեսիոնալ երաժշտարվեստի սկզբնավորողներից մեկը՝ կոմպոզիտոր և դիրիժոր Մեպուռնովը, որն ակտիվորեն մասնակցել է երաժշտ․ ուսումնարանի (1936) և վերակառուցված ժող․ գործիքների նվագախմբի (1935) կազմակերպմանը։ Հանրաճանաչ են Բեկսուլթանովի «Հանուն սովետների իշխանության» սիմֆոնիան (1967), «Լեռների ասքը» (1963), «Դոմար» (1966) սիմֆ․ պոեմները, դաշնամուրի և նվագախմբի կոնցերտը (1973), «Վայնախյան էսքիզներ» (1974)մինի|աջիցվոկալ և կամերային-գործիքային երաժշտության ասպարեզում է ստեղծագործում Դիմաեը, էստրադային երաժշտության՝ Շահբուլատովը։ Հանրապետությունում գործումեն(1977) ֆիլհարմոնիան (1938), ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիայի նվագախումբը (1939), պարի «Վայնախ» անսամբլը (1939), ժողովրդական ստեղծագործության տունը (1938), երաժշտության ուսումնարանը (1936, Դրոզնի), Հանրապետական մշակութային-լուսավորական ուսումնարանը (1961), 31 երաժշտական դպրոց։
## Ստեղծագործություններ
* «Հանուն սովետների իշխանության»
* «Չեչենական երգերից»
* «Դոմար»
* «Լեռների ասքը»
* «Վայնախյան էսքիզներ»
* «Հանուն սովետների իշխանության»
* «Վայնախ»

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Որոտանի կասկադ

**Որոտանի կասկադը** Հայաստանի հարավում, Որոտան գետի վերին և միջին հոսանքների հատվածում, միմյանց հաջորդող երեք հիդրոէներգետիկական կառույցների՝ Սպանդարյանի հիդրոէլեկտրակայանի, Շամբի հիդրոէլեկտրակայանի և Տաթևի հիդրոէլեկտրակայանի համալիր։

## Տվյալները
thumb|Սպանդարյանի ՀԷԿ
Կասկադի գումարային հզորությունը 404,2 ՄՎտ է, էլեկտրաէներգիայի միջին տարեկան արտադրանքը՝ 1,1 միլիարդ կՎտ·ժ։ Կասկադի ՀՀ հարավային շրջանների լեռնահանքային և պղնձամոլիբդենային արդյունաբերությունն ապահովում է էժան էլեկտրաէներգիայով, կատարում հայկական էներգահամակարգի հիմնական կարգավորիչի դերը, մեծացնում ոռոգվող հողատարածությունների ջրապահովվածությունը։ Որոտանի վերին հոսանքի գոգահովտում 277 միլիոն մ³ կարողության Սպանդարյանի կարգավորող ջրամբարն ապահովում է Որոտանի կասկադի հաջորդ աստիճանների աշխատանքը, որով և մեծանում է կասկադի ՀԷԿ-երի հզորությունը։

## Արտաքին հղումներ
* Որոտանի կասկադի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրաէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Սիսիանի շրջան
Որովայնամզի բորբոքում

**Որովայնամզի բորբոքում**, *պերիտոնիտ*, զարգանում է որովայնի որևէ օրգանի հիվանդության, վնասվածքի և վիրաբուժական միջամտության բարդության, երբեմն՝ ախտաբանական առաջնային օջախից վարակի տարածման հետևանքով։ Պատճառներն են՝ որդանման ելունի սուր բորբոքումը, ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցի ծակվելը, աղիքների անանցանելիությունը, վնասվածքների ու վիրավորումների ժամանակ որովայնամզի ամբողջականության խախտումը և այլն։ Հարուցիչներն են կոկերը և աղիքային ցուպիկը։ Ըստ պրոցեսի տարածվածության որովայնազմի բորբոքումը լինում է սահմանափակ և տարածուն, ըստ ընթացքի՝ սուր և քրոնիկական, ըստ արտաքիրտի բնույթի՝ շճային, թարախային, ֆիբրինային, նեխական։

**Սուր տարածուն որովայնիզմի բորբոքումը** բնորոշվում է արագ զարգացող ծանր ընթացքով, հաճախ պատճառ դառնում մահացության։

**Սուր սահմանափակ որովայնազմի բորբոքման** դեպքում առաջանում են որովայնամզի կպումներ։ Բորբոքային օջախի շրջանում լինում են ցավեր, տեղային փքվածություն և որովայնի մկանների լարում։

**Որովայնամզի սուր թարախային բորբոքման** վաղ շրջանում լինում են որովայնի ցավեր, հիվանդը գրգռված է, որովայնի մկանները՝ լարված, ընդբախումը՝ ցավոտ և այլն։ Բորբոքային պրոցեսի զարգացման հետ հիվանդի դիմագծերը սրվում են, աչքերը փոս ընկնում (այսպես կոչված, Հիպոկրատի դեմք), պուլսը հաճախանում է, մաշկը դառնում է խոնավ, լեզուն՝ չոր, փառակալած, ջերմությունը բարձրանում է։ Անուշադրության մատնելիս կլինիկական ընթացքը չափազանց ծանրանում է, առաջանում է օրգանիզմի ընդհանուր թունավորում և սուր որովայն։

**Քրոնիկական որովայնիզմի բորբոքումը** (սովորաբար տուբերկուլոզի ժամանակ) լինում է հազվադեպ և ընթանում է որովայնի խոռոչում արտաքիրտի կուտակումով կամ զանգվածային կպումների առաջացմամբ։

#### Բուժումը
Սուր տարածուն որովայնիզմի բորբոքման դեպքում՝ վիրահատություն, իսկ սահմանափակի և քրոնիկականի ժամանակ՝ հիմնական պատճառի վերացում, որովայնիզմի բորբոքման պատճառ հանդիսացող հիվանդությունների ժամանակին ախտորոշում և բուժում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ
Լեպե (քաղաք)

**Լեպե** (իսպաներեն՝ Lepe), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ուելվա պրովինցիայի կազմում, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։

Համայնքը գտնվում է Կոստա-Օքսիդենտալ գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 129 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը՝ 26763 *մարդ* (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 41 *կմ* հեռավորություն։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։

## Տնտեսություն
Զբոսաշրջիկություն, ձկնորսություն, գյուղատնտեսություն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Ayuntamiento de Lepe 
* La web de Lepe 
* Foro de Lepe 
* Lepe. 
* Lepe es de cine

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Վրեժ Հախումյան

**Վրեժ Դմիտրիի Հախումյան** (ծնվել է 1974 թվականի հուլիսի 5-ին, գյուղ Խանաբադում (ԼՂՀ Ասկերանի շրջան)), բուժակ։ Պաշտպանական բանակի բժշկական ծառայության պահեստի լեյտենանտ (1999)։ Ավարտել է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1994)։ 1992-1999 թվականներին՝ Ստեփանակերտի կենտրոնական զինվորական կլինիկական հոսպիտարի վերակենդանացման բաժանմունրի բուժակ, Խոջալուի ուսումնական բուժկետի, ապա՝ բուժծառայության պետ։ 1992-1994 թվականներին Ցեխ-Ցուի, Քելբաջարի, Աղդամի, Մարտակերտի, Հադրութի ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում բուժօգնություն է ցույց տվել հիվանդ և վիրավոր ազատամարտիկների։ 1999 թվականին զորացրվել է։

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Յուրի Գրիգորյան

**Յուրի Գրիգորյան Ավանեսի** (սեպտեմբերի 7, 1938, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ), հայ վիրաբույժ-վնասվածքաբան։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1957 թ.), Սարմաղանդի (Արգբեկստան) Ի. Պավլովի անվան բժշկական ինստիտուտը (1973 թ.)։ 1957-1960 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1977-1994 թվականներին աշխատել է «Ղարմետաքս» կոմբինատի բուժմասում, ԼՂԻՄ-ի գործկոմի առողջապահության բաժնում, Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանում (միաժամանակ՝ մարզային հիվանդանոցում)՝ տնօրեն, 1994 թվականից՝ հանրապետական հիվանդանոցի վնասվածքաբանության բաժանմունքի վարիչ։

Գրիգորյանը շարժման տարիներին ակտիվորեն մասնակցել է հանրահավաքներին, ստորագրահավաքին։ 1991-1994 թվականներին մարզային հիվանդանոցում և ռազմաճակատի տարբեր շրջանների ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում բուժել և վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
Նիկոլայ Գրիգորյան (բժիշկ)

**Նիկոլայ Ավետիքի Գրիգորյան** (սեպտեմբերի 24, 1960, Կամո (այժմ՝ Գավառ՝ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում)), դիմածնոտային վիրաբույժ։ Բժշկական ծառայության պահեստի ավագ լեյտենանտ (1983)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1983)։ 1984-1993 թվականներին աշխատել է Ապարանի բուժմիավորումում և Երևանի 7-րդ ստոմատոլոզիական պոլիկլինիկայում։ 1993-1995 թվականներին ծառայել է 5-րդ կամավորական բրիգադում։ 1993-1994 թվականներին մասնակցել է Մարտակերտի, Հադրութի, Կուբաթլուի և այլ շրջանների ազատագրական մարտերին։ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի հակաշոկային կետի, Մաղավուզի, Մեծշենի, Մատաղիսի ռազմադաշտային շարժական հրապիտալներում բուժօգնություն է ցույց տվել հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Առանձին ինժեներասակրավորական գումարտակ (Արցախ)

**Առանձին ինժեներասակրավորական գումարտակ**, ՊԲ ստորաբաժանում։ Կազմավորվել է 1993 թվականի օգոստոսի 1-ին՝ ԼՂՀ ԻՊԿ նախագահի հրամանագրով՝ ինժեներասակրավորական (հրամանատար՝ Գրիգորյան) և ինժեներատեխնիկական (հրամանատար՝ Սաֆարյան) վաշտերի հիմքի վրա։ 1991-1994 թվականներին վաշտը, գումարտակը կամ նրա առանձին ստորաբաժանումները մասնակցել են Շուշիի (Շուշի, Քարինտակ. Մալիբեկլու, Բեոլաձոր), Մարտակերտի (Արխավենդ. Գետավան, Տոնաշեն, «Պուշկենյալ» բարձունք), Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Մարտունիի («Ուրյանա լեռ» դիրքեր), Քելբաջափ, Աղդամի (Ավդալ-Գյուլափլու, Աղդամ, Շելլի, Մոպանլու, Գյոյթափա, Կըզլքենգեռլի, Բաշ Քսախնդ, Փափոսվենդ), Ֆիզուլիի, Ջաբոսյիլի, Կուբաթլորի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Գ. Ազատյանը, Է. Այդինյանը, Ս. Մինասյանը, Ա. Գալստյանը։ ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Գ. Ազատյանը (հետմահու), Գ. Դանիելյանը, Կ. Շումանյանը, ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Ա. Մկրտչյանը, Ա. Սեյոսնյանը և Ա. Սողոմոնյանը (հետմահու), Է. Այդինյանը, Ա. Գալստյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Շուշի
Օուեն Չեմբեռլեն

**Օուեն Չեմբեռլեն** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ազգային ԳԱ անդամ (1960 թ.)։ Ավարտել է Դորտմունդի քոլեջը (1941 թ.)։ 1942-1946 թվականներին աշխատել է Լոս Ալամոսի լաբորատորիայում, մասնակցել ատոմային ռումբի ստեղծմանը։ 1948 թվականից աշխատում է Կալիֆոռնիայի համալսարանում (Բերկլի), 1958 թվականից՝ նույն համալսարանի պրոֆեսոր։

Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային ֆիզիկային և տարրական մասնիկների ֆիզիկային։ 1955 թվականին աշխատակիցների հետ հայտնագործել է հակապրոտոնը։

Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1959 թվականին Էմիլիո Սեգրեի հետ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կանադական հայկական կոնգրես

**Կանադական հայկական կոնգրես** (), հայկական կազմակերպություն։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1948 թվականի ապրիլի 3-ին։ Հիմնադիրներ և անդամներ՝ Ջոն Մուրադյան, Լևոն Պապայան, Երվանդ Փաստրմաճյան, Քերովբե Պտուկյան, Ջոն Տեր-Ստեփանյան, Սեդրակ Ատուրյան։ Պատվո նախագահն էր աշխարհահռչակ լուսանկարիչ Յուսուֆ Քարշը։

## Նպատակ
Կոնգրեսի գլխավոր նպատակն էր դյուրացնել հայ գաղթականների մուտքը Կանադա, փոխել տալ հայերի նկատմամբ երկրի ներգաղթի քաղաքականությունը։ Կոնգրեսի ջանքերի շնորհիվ կոնգրեսի խորհրդարանի 1952 թվականի հուլիսի 4-ի նիստի քննարկումների արդյունքում հայերը հանվել են «ասիական ցեղ» դասակարգումից։

1952 թվականից սկսած՝ կոնգրես ներգաղթած հայը կարող էր իր հերթին երաշխավորել մի այլ հայի, ինչի շնորհիվ աճել է ներգաղթողների թիվը։ 1950-1966 թվականներին կոնգրես է ներգաղթել 6337 հայ։ 1968 թվականին կոնգրեսի ներգաղթի նախարարության որոշմամբ Կոնգրեսը, որը քսան տարի գործակցել էր նախարարության հետ, լուծարվել է։

Կատեգորիա:Կանադահայ հասարակական կազմակերպություններ
Գեորգենի

**Գեորգենի,** բարդածաղկավորների ընտանիքի բազմամյա, պալարաձև հաստացած արմատներով բույս։ Ցողունը սնամեջ Է` 35-200 սանտիմետր բարձրությամբ։ Տերևները հակադիր են և փետրաձև։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ Է` կազմված բազմաթիվ խողովակավոր և լեզվակաձև ծաղիկներից։ Հայտնի են գեորգենու վայրի 15 տեսակ՝ տարածված Մեքսիկայում ու Գվատեմալայում, և հիբրիդացումով ստացված ավելի քան 8000 տեսակ։ Գեորգենին բազմացնում են կտրոններով, պալարների բաժանումով և սերմերով։ Խոշոր ծաղկաբույլեր ստանալու նպատակով թուփն ազատում են ավելորդ ընձյուղներից, թողնում ոչ ավելի, քան 3 շիվ։ Ձմռան ցրտերից պահպանելու համար պալարներն աշնանը հանում են հողից, մաքրում, չորացնում և պահում 4-5&nbsp;°C ջերմաստիճանում։ Հայկական ԽՍՀ-ում մշակում էին գեորգենու բազմաթիվ տեսակներ, հատկապես Կիրովականում (այժմ Վանաձոր), Դիլիջանում, Ստեփանավանում։

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Հմայակ Գրիգորյան

**Հմայակ Սարգսի Գրիգորյան ** (), վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկական ծառայության պահեստի կապիտան (1989)։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1987)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1972), վերապատրաստվել է Մոսկվայի Պրիորովի անվան վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի կենտրոնական ինստիտուտում (1981), Նիդեռլանդների Թագավորության (Հոլանդիա) Հարավի կենտրոնական կլինիկական հոսպիտալում (1989, 1990), Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտում (1986, 1989, 1994, 2003)։ 1973-1976 թվականներին աշխատել է Հոկտեմբերյանի (այժմ՝ ՀՀ Արմավիրի մարզում) կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքում, 1976 թվականից՝ Ք. Պետրոսյանի անվան վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում (այժմ՝ վնասվածքաբանության կենտրոն)՝ օրդինատու, 1989 թվականից՝ ոսկրային հիվանդությունների վարակական բարդությունների բաժնի վարիչ։ 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ երեք ամիս Լենինականում բուժօգնություն է ցույց տվել աղետից տուժածներին։

1988 թվականին և 1992 թվականին կամավոր մեկնել է ԼՂ մարզային հիվանդանոց և Ստեփանակերտի հոսպիտալ, որտեղ վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Աշխատությունները վերաբերում են հրազենային վնասվածքների, փակ և բաց կոտրվածքների, ոսկրախտեփ, ոսկրային արատների բուժման խնդիրներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ օրթոպեդներ
NBA բոլոր աստղերի ուիքենդի նետող աստղերի մրցույթ

**Նետող աստղերի մրցույթ՝** դա NBA բոլոր աստղերի ուիքենդի մրցույթ է, որը տեղի է ունենում NBA բոլոր աստղերի խաղից առաջ շաբաթ օրը։ Այդ մրցույթում մասնակցում են NBA-ի նախկին և ներկայիս խաղացողները, ինչպես նաև WNBA-ի բասկետբոլիստուհիները։ 2004 թվականից մինչև 2012 թվականը NBA-ի բասկետբոլիստները ներկայացնում էին իրենց թմերի քաղաքները։ 2013 թվականից թմերը որոշվոում էին NBA-ի բասկետբոլիստները նրանք ընտրում էին մեկ բասկետբոլիստուհու WNBA-ից և նախկին բասկետբոլիստի։ Ինքնին մրցույթը հիմնված է ժամանակի վրա, այն ներառում է չորս վայրերից նետում հաջորդական կարգով։

Կատեգորիա:Բասկետբոլ
Բորիկ Բախշիյան

**Բորիկ Մանվելի Բախշիյան** (հուլիսի 20, 1956, գ. Վաղուհաս, Մարտակերտի շրջան, ԼՂՀ - հուլիսի 3, 1992, Մարտակերտ), հայ ազատամարտիկ։ 1973թվականին ավարտել Վաղուհասի միջնակարգ դպրոցը:1975-1977 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ Ավարտել է Չիտայի ճարտարագիտական ինստիտուտը (1983-1988)։ 1991-1992 թվականներին՝ Վաղուհաս ջոկատի հրամանատար։ Մասնակցել է Չարեքտարի, Նարիշտարի, Կարավանդ, Աղդաբան, Սրխավենդ, Կիչան, Բաշգունեֆայա գյուղերի գրավմանը։ Զոհվել է 1992 թվականի հուլիսի 3-ին Մարտակերտի պաշտպանության ժամանակ իր ջոկատի 4 ազատամարտիկներ՝ Գրիշա Մուրադյանի, Սերժիկ Միքայելյանի, Կամո Սևանի, Լավրենտ Աբրահամյանի հետ։ Բորիկ Բախշիյանը հետմահու արժանացել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Արիության» մեդալով։
Ամուսնացած էր, ուներ երկու զավակ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 3 մահեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ