Ժամանակավոր առաջնորդության խորհուրդ

**Ժամանակավոր առաջնորդության խորհուրդ**, Իրանի պետության *[[Դե ֆակտո|փաստացի]]* կոլեկտիվ ղեկավարությունը, ժամանակավորապես կատարում է Գերագույն առաջնորդի պարտականությունները մինչև նոր գերագույն առաջնորդի ընտրությունն ու նշանակումը։ Այս պատճառով այն համարվում է Իրանի բարձրագույն մարմինը, երբ Գերագույն առաջնորդի պաշտոնը թափուր է։ Ժամանակավոր առաջնորդության խորհուրդը ստեղծվել է 2026 թվականի մարտի 1-ին՝ Ալի Խամենեիի սպանությունից հետո, և դրա կազմում են՝ նախագահ Մասուդ Պեզեշքիանը, Գերագույն դատավոր Ղոլամհոսեյն Մոհսենի Էժեին և այաթոլլահ Ալիռեզա Արաֆին։

Որոշ աղբյուրներ Ժամանակավոր Առաջնորդության Խորհրդի երեք անդամներին անվանվում են Գերագույն առաջնորդի պաշտոնակատարներ կամ ժամանակավոր առաջնորդներ՝ ելնելով այն փաստից, որ առաջնորդության խորհուրդը ստանձնել է Գերագույն առաջնորդի գրասենյակի պարտականությունները, այդուհանդերձ, Գերագույն առաջնորդի պաշտոնը դեռևս մնում է թափուր։

## Նախապատմություն
1979 թվականին Իրանական հեղափոխության ժամանակ Փեհլավի թագավորական միապետության ամերիկամետ ավտորիտար ռեժիմի անկումից հետո, Իրանը դարձել է իսլամիստական թեոկրատիա, այն ընդունել է հակաամերիկյան դիրքորոշում և կոչ է արել Իսրայելի ոչնչացմանը, ենթադրաբար գաղտնի մշակել է ռազմական միջուկային ծրագիր, և աջակցել է հակաարևմտյան միջնորդներին Մերձավոր Արևելքում։ ԱՄՆ ուժերը բախվել են իրանամետ զինված խմբավորումների հետ Իրաքում և Սիրիայում։ 2025 թվականի հունիսին Իսրայելն ու Իրանը վարել են 12-օրյա պատերազմ, որի ժամանակ տեղի են ունեցել նաև ԱՄՆ հարվածներ՝ ուղղված Իրանի միջուկային օբյեկտների ոչնչացմանը։ Հարձակումից մեկուկես ամի Իրանում սպանվել են հազարավոր խաղաղ բնակիչների Իսլամական հեղափոխությունից ի վեր ամենամեծ բողոքի ցույցերի ժամանակ և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց, որ «օգնությունը ճանապարհին է»։ Հաջորդող շաբաթների ընթացքում Իրանն ու ԱՄՆ-ը Օմանի միջնորդությամբ ներգրավվել են միջուկային անուղղակի բանակցությունների մեջ։ Ժնևում կայացած բանակցությունների երկրորդ փուլում առաջընթաց է գրանցվել, սակայն այդ անուղղակի խոսակցություններն ավարտվեցին առանց որևէ համաձայնագրի։ Հարձակմանը նախորդել է ԱՄՆ-ի ամենամեծ ռազմական կուտակումը Մերձավոր Արևելքում 2003 թվականին Իրաք ներխուժումից ի վեր։

2026 թվականի փետրվարի 28-ին Իսրայելը և Միացյալ Նահանգները համակարգված համատեղ հարձակում են սկսեել Իրանի տարբեր վայրերի վրա՝ հրահրելով խոշոր հակամարտություն:  Գործողությունը, որն Իսրայելի կողմից ստացել է «Մռնչացող առյուծ» իսկ ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության կողմից՝ «Էպիկական մոլեգնություն» ծածկանունները, թիրախավորել է առանցքային պաշտոնյաների, ռազմական հրամանատարների ու օբյեկտներ և նպատակ ուներ իրականացնել վարչակարգի փոփոխություն։ Հարձակումը ներառում է Իրանի երկրորդ գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի սպանությունը որից հետո ստեղծվել է Ժամանակավոր ղեկավարության խորհուրդը։

### Հոդված 111
Իրանի Իսլամական Հանրապետության Սահմանադրության 111-րդ հոդվածը նշում է՝

### Այաթոլլա Ալի Խամենեիի սպանություն
Այաթոլլահ Ալի Խամենեիի սպանությամբ ստեղծվել է Ժամանակավոր առաջնորդության խորհուրդ։ Խամենեին մահացել է 2026 թվականի փետրվարի 28-ին, Իրանի ժամանակով (IRST) ժամը 08:10-ին, թե ով է եղել երկրի առաջնորդն այդ պահից մինչև մարտի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում՝ հայտնի չէ։

## Ժամանակավոր առաջնորդության խորհրդի անդամներ

**Մասուդ Պեզեշկիան**, համարվում է բարեփոխիչ և 2024 թվականին ստանձնել է Իսլամական Հանրապետության նախագահի պաշտոնը։ Նախագահը Իրանի երկրորդ ամենաբարձր պաշտոնյան է, որը պատասխանատու է Գերագույն առաջնորդի հրամանագրերի կատարման, ամենօրյա կառավարման և տնտեսական քաղաքականության համար։ Պեզեշկիանը քարոզարշավ է ծավալել տնտեսական կայունության, սոցիալական սահմանափակումների մեղմացման և արտասահմանում դիվանագիտության համար։ Երբ սկսվել են 2025-2026 թվականների կենսապահովման գնի բարձրացման դեմ բողոքի ցույցերը, սկզբում խոստացել է լուծել իրանցի գործարար առաջնորդների մտահոգությունները սակայն ի վերջո բողոքի ակցիաները դաժանորեն ճնշվեցին անվտանգության ուժերի կողմից, և հազարավոր մարդիկ սպանվեցին։ Ձախողվել են նաև այն բանակցությունները, որոնք նա փորձել է վարել ԱՄՆ նախագահ Թրամփի հետ, որը սպառնում էր միջամտել հօգուտ ցուցարարների։

**Ղոլամհոսեյն Մոհսենի Էժեի**, ծայրահեղ պահպանողական գլխավոր դատավոր։ Մոհսեն-Էժեիը Իրանի բարձրագույն դատական իշխանությունն է և անցյալում զբաղեցրել է տարբեր բարձր պետական պաշտոններ։ Հայտնի է իր խիստ դատավճիռներով և պատժամիջոցների է ենթարկվել Կանադայի, ԱՄՆ-ի, Շվեյցարիայի, Եվրամիության և այլ երկրների կողմից՝ մարդու իրավունքների խախտումների համար։ Ըստ «Հանցագործության դեմքեր» մարդու իրավունքների կազմակերպության՝ որպես Հետախուզության նախարար և գլխավոր դատախազ ՝ նա «գործնական դեր է խաղացել 2009 թվականի նախագահական ընտրությունների արդյունքների դեմ բողոքող ցուցարարներից ճնշելու, խոշտանգելու և բռնի խոստովանություններ ստանալու գործում»։ Նա համարվում է 2025-2026 թվականների համազգային բողոքի ցույցերի բռնի ճնշման համար պատասխանատու հիմնական դեմքերից մեկը։ Մոհսեն-Էժեիը նոր Գերագույն առաջնորդի պաշտոնի թեկնածուներից մեկն է։

**Ալիռեզա Արաֆին**, Իրանի կրոնական սեմինարիաների ղեկավարը և Պահապանների խորհրդի անդամ, որը օրենսդիր մարմին է, ապահովում է շարիաթի օրենքների պահպանումը և ստուգում է նախագահի թեկնածուներին, նաև Փորձագետների ժողովի անդամ է, որը նշանակելու է Խամենեիի իրավահաջորդին։ 2009-2018 թվականներին Արաֆին գլխավորել է Ալոմոստաֆա ինստիտուտը՝ «Իսլամական Հանրապետության գաղափարախոսությունը տարածելու» և «շիական իսլամը տարածելու» համար։ Ըստ Iran Wire-ի, Արաֆին «հայտնի կոշտ գծի հոգևորական» է և լայնորեն համարվում է «Իսլամական Հանրապետության հիմնական գաղափարախոսության հավատարիմ հավատարիմ»։ Ինչպես Մոհսեն-Էժեին, Արաֆին նույնպես Խամենեիի հավանական իրավահաջորդն է որպես Գերագույն առաջնորդ։

## Վերլուծություն
Բրուքինգսի ինստիտուտի փոխնախագահ Սյուզան Մալոնին նոր իրավահաջորդի նշանակումը որակել է որպես անպայմանորեն «իմպրովիզացիոն» և «պահի համատեքստով թելադրված», և ինչպես փորձագետները զգուշացնում են, «հարթ գործընթացը գրեթե անհնար է», նրա ակնկալիքն այն է, որ ժամանակավոր խորհուրդը կմնա մշտական։

## Տես նաև
* Բոսնիա և Հերցեգովինայի նախագահություն
* Շվեյցարիայի դաշնային խորհուրդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2026 Իրանում
Կատեգորիա:Ժամանակավոր կառավարություններ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքականություն