Տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրություն

**Ավտոտրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրություն՝** (կամ պարզապես ԱՊՊԱ) պատասխանատվության ապահովագրության տեսակ, որն առաջացել է ԱՄՆ-ում 1920-ական թվականներին և շատ տարածված է եղել 1940-ից 1950-ական թվականներին Եվրոպայում (իսկ ավելի ուշ՝ աշխարհի մնացած երկրներում), որտեղ ապահովագրության օբյեկտը գույքային շահերն են՝ կապված ավտոտրանսպորտային միջոցի սեփականատիրոջ քաղաքացիական պատասխանատվության ռիսկի հետ՝ ավտոտրանսպորտային միջոցն օգտագործելիս կյանքին, առողջությանը կամ գույքին պատճառված վնասից բխող պարտավորությունների համար։ Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրությունը բոլոր երկրներում ներդրվել է որպես սոցիալական միջոց, որի նպատակն է ստեղծել ավտոտրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի պատճառած վնասի փոխհատուցման ֆինանսական երաշխիքներ և որպես ճանապարհային անվտանգության բարելավման ֆինանսական գործիք։ Նման ապահովագրությունը գործում է աշխարհի շատ երկրներում, ինչպես նաև անդրազգային պայմանագրերի շրջանակներում, օրինակ՝ «գրին քարտը»։

ԽՍՀՄ-ում այս օրենքի ներդրման գաղափարը քննարկվում էր դեռևս 1960-ական թվականներին, սակայն հետո որոշվեց ձեռնպահ մնալ նման ապահովագրության ներդրումից։

## ԱՊՊԱ-ն Հայաստանի Հանրապետությունում
ՀՀ-ում պարտադիր ԱՊՊԱ-ի մասին օրենքը՝«ՀՕ‐63‐Ն (ՀՀ օրենքը ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պարտադիր ապահովագրության մասին)» ընդունվել է 2010 թվականի մայիսի 18-ին, իսկ ուժի մեջ մտել է 2010 թվականի հունիսի 26-ին։ ԱՊՊԱ գործունեություն իրականացնող կազմակերպությունները վերահսկվում են և լիցենզիա են ստանում Հայաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։ Հայաստանի հանրապետության կենտրոնական բանկում գրանցված է 9 ապահովագրական ընկերություն։ 

### Ի՞նչ է ԱՊՊԱ-ն
Առօրյայում անխուսափելի են ավտոտրանսպորտային պատահարները և դրանց անցանկալի հետևանքները։
Սովորաբար, ավտովթարի դեպքում կարող են առաջանալ`

# մեղավոր վարորդի մեքենային, գույքին և կյանքին պատճառված վնասների հետ կապված ծախսեր,
# երրորդ անձանց (հետիոտնին, այլ մեքենայի վարորդին, մեքենայի ուղևորին) պատճառված գույքային և անձնական վնասների հետ կապված ծախսեր

Եթե առաջին տիպի ծախսը մեղավոր վարորդը (մեքենայի սեփականատերը) իր հայեցողությամբ կարող է և չկատարել կամ ի վիճակի չէ կատարել, ապա երկրորդ խումբ ծախսերի հատուցումը տուժած անձանց պարտադիր է օրենքով, և հնարավոր չէ դրանցից խուսափել։

Ավելին, երկրորդ խումբ ծախսերը անկանխատեսելի են և կարող են բավականին մեծ չափերի հասնելով զգալի վնաս հասցնել վարորդի բյուջեին։ Եթե մեղավոր վարորդը ինչ-ինչ պատճառներով չի կարողանում փոխհատուցել այդ ծախսը, ապա այն մնում է տուժողի վրա, որը ստիպված է լինում երկարատև քաշքշուկների մեջ ընկնել վնաս հասցնողի հետ։ Եթե հաշվի առնենք նաև այն հանգամանքը, որ բազմաթիվ դեպքերում տուժող կողմը ևս հնարավորություն չի ունենում իր հաշվին վերականգնել իր կրած վնասները և վճարել օրինակ` իր առողջության վերականգնման համար` հետագայում վնաս հասցնողից ստանալու ակնկալիքով, ապա այս դեպքում առաջանում են սոցիալական խնդիրներ և լարվածություն։

ԱՊՊԱ պայմանագիրը ծածկում է երրորդ անձանց (հետիոտնին, այլ մեքենայի վարորդին, մեքենայի ուղևորին) պատճառված գույքային և անձնական վնասները։

ԱՊՊԱ պայմանագիրը չի ծածկում մեղավոր վարորդի կյանքին, մեքենային և այլ գույքին պատճառված վնասները, ինչպես նաև վարորդի ընտանիքի անդամների գույքային վնասները։

Եթե վարորդը (մեքենայի սեփականատեր) ցանկանում է ապահովագրել նաև իր մեքենային, այլ գույքին, կյանքին պատճառված վնասները (1-ին խումբ ծախսեր), ապա կամավոր կերպով կարող է կնքել նման ապահովագրության պայմանագրեր։

ԱՊՊԱ ունենալու դեպքում`

* Մեղավոր սեփականատերը (վարորդը) իր ապահովագրական ընկերության միջոցով հնարավորություն կունենա փոխհատուցել ճանապարհատրանսպորտային պատահարի հետևանքով երրորդ անձանց (հետիոտն, ուղևորներ, այլ վարորդներ) պատճառած վնասները,
* Տուժողը կստանա անձնական վնասների (առողջության վերականգնման ծախսերի, չստացված աշխատավարձի, մահվան ծախսերի) և գույքային վնասների (մեքենա և այլ գույք) հատուցում։

Տուժող չի համարվում և ապահովագրական հատուցում ստանալու իրավունքից չի օգտվում՝

·        վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցի սեփականատերը, ապահովադիրը և վնաս պատճառած անձը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանց ևս այլ անձանց պատկանող ավտոտրանսպորտային միջոցի օգտագործմամբ այլ անձանց կողմից պատճառվել է վնաս,

·        այն անձինք, որոնք գտնվել են հափշտակված կամ առանց հափշտակության նպատակի ապօրինաբար տիրացած ավտոտրանսպորտային միջոցի մեջ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ այդ անձինք տեղյակ չեն եղել, որ ավտոտրանսպորտային միջոցը հափշտակված կամ առանց հափշտակության նպատակի ապօրինաբար տիրացած է եղել, կամ ավտոտրանսպորտային միջոցի մեջ գտնվել են իրենց կամքին հակառակ,

·        վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցի սեփականատիրոջ կամ օրինական հիմքով այն տիրապետող այլ անձի ընտանիքի անդամները՝ գույքին պատճառված վնասների մասով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանց ևս այլ անձանց պատկանող ավտոտրանսպորտային միջոցի օգտագործմամբ այլ անձինք վնաս են պատճառել։

ԱՊՊԱ պայմանագրի կողմեր են համարվում Ապահովագրողը (Ապահովագրական ընկերություն) և Ապահովադիրը (Ապահովագրված անձ կամ կազմակերպություն)։ 

ԱՊՊԱ մասին օրենքով ԱՊՊԱ պայմանագիր կարող են կնքել` 

·        ավտոմեքենաների սեփականատերերը,

·        ֆինանսական վարձակալության (լիզինգի) պայմանագիր ունենալու դեպքում՝ վարձակալները,

·        ավտոմեքենաները ՀՀ տարածք վարելու միջոցով ներմուծող անձինք` անկախ ավտոմեքենայի սեփականատեր լինելու հանգամանքից։

Առքուվաճառքի պայմանագրով ավտոտրանսպորտային միջոցը ձեռքբերող կողմը նույնպես կարող է կնքել (օրինակ՝ նոտարական պայմանագրով  ավտոտրանսպորտային միջոցը ձեռքբերող անձ) ԱՊՊԱ պայմանագիր։

Պարտադիր ապահովագրության ենթակա չեն հետևյալ տրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվությունը`

·        մինչև 50 կմ/ժ արագություն կամ 50 սմ3–ից փոքր շարժիչի ծավալ ունեցող ավտոմեքենաներ,

·        հատուկ առանձնացված վայրերում մարզական կամ ժամանցի նպատակով օգտագործվող ավտոմեքենաներ` միայն այդ վայրերում օգտագործելու դեպքում,

·        բացառապես ոչ ընդհանուր օգտագործման ավտոմոբիլային ճանապարհներով երթևեկելու համար նախատեսված ավտոմեքենաներ

·        ՀՀ տարածք առանց վարելու ներմուծվող ավտոմեքենաներ` մինչև ՀՀ տարածքում դրանց օգտագործումը

Եթե անձն ունի միաժամանակ մի քանի մեքենա, ապա ԱՊՊԱ պայմանագիր պետք է կնքել յուրաքանչյուր մեքենայի համար։

RL1-001 կանոններով կարգավորվում են ԱՊՊԱ ոլորտի մասնակիցների միջև պայմանագրերի կնքման, պատահարների կարգավորման, փորձաքննությունների իրականացման, հատուցումների կարգավորման և հետադարձ պահանջի կիրառման գործընթացում առաջացող հարաբերությունները։ RL1-001  կանոններով սահմանված դրույթները միաժամանակ հանդիսանում են Ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության ընդհանուր պայմանները, որոնք ԱՊՊԱ վկայագրի (այսուհետ նաև` Վկայագիր) հետ կազմում են ԱՊՊԱ պայմանագիրը և RL1-001  կանոններում անվանվում են ԱՊՊԱ պայմանագիր։

ԱՊՊԱ պայմանագրերը կարող են կնքվել՝ 

1) Ապահովագրողների կողմից անձամբ կամ իրենց կողմից լիազորված անձանց (ներառյալ ապահովագրական գործակալների) միջոցով, կամ՝ 

2) RL1-001  կանոններով նախատեսված կարգով և դեպքերում՝ Ապահովադրի կողմից առցանց էլեկտրոնային ցանկացած եղանակով՝ ներառյալ ինտերնետային կայքի, վճարային համակարգերի, տերմինալների միջոցով և բջջային հավելվածներով, ASWA համակարգով (այսուհետ՝ առցանց էլեկտրոնային եղանակով կնքում)։ Ընդ որում՝ առցանց էլեկտրոնային եղանակով կնքվող պայմանագրերը համարվում են առանց ապահովագրական գործակալի միջնորդության կնքված պայմանագրեր։

ԱՊՊԱ պայմանագիր կարող է կնքվել ՀՀ հաշվառված մեքենաների համար նվազագույնը 3 ամիս, իսկ ՀՀ հաշվառում չունեցող մեքենաների համար նվազագույնը  10 օր  ժամկետով։ ԱՊՊԱ պայմանագրի կնքման առավելագույն ժամկետը 1 տարի է։

### Գներ
2023 թվականի մարտի 30-ի Հայաստանի կառավարության Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը հայտնեց այն մասին, որ նույն տարվա ապրիլի 1-ից ՀՀ-ում ԱՊՊԱ սակագները ազատականեցվելու են։ Իր Ելույթի ժամանակ նա նշեց՝ «Ազատականացումը հիմնականում զարգացման հաջորդական փուլն է, որովհետև կարծում ենք, որ արդեն ավտոապահովագրողների բյուրոն թե տեխնիկապես, թե իր կարողությունների տեսանկյունից պատրաստ է ազատական համակարգի անցմանը։ Ավտոսեփականատերերի համար մենք ունենալու ենք իրենց ռիսկերին համարժեք արդար գների ձևավորման համակարգի ներմուծում, որը նախկինում չենք ունեցել։ Ազատականացման արդյունքում քաղաքացիներն ավելի լավ կպատկերացնեն իրենց վարքագծի և ԱՊՊԱ պայմանագրի համար վճարվող գումարների միջև եղած կապը»։ ԿԲ նախագահի խոսքով՝ եթե բոլոր ավտոսեփականատերերը ընտրեն իրենց առաջարկվող գներից նվազագույնը, ապա 56%-ի համար գները կնվազեն, 21%-ի համար՝ գրեթե չեն փոխվի, 23%-ի համար՝ կթանկանան։
2023 թվականի ապրիլի 1-ից որոշումը ուժի մեջ մտավ և ԱՊՊԱ ոլորտում կիրառվող ապահովագրավճարները ազատականացվեցին հնարավորություն տալով յուրաքանչյուր ապահովագրական ընկերությանը՝ հաճախորդներին առաջարկելու սեփական մոդելի հիման վրա գին-որակ համադրությամբ ծառայություններ։ Ապահովագրավճարը հածվարկվում է հետևյալ բանաձևող՝ «Բազային ավահովագրավճար x Բոնուս-Մալուս գործակից x Պայմանագրի ժամկետից կախված կարգավորիչ գործակից», որտեղ բազային ավահովագրավճար հավասար է՝ հիմնական ավահովագրավճար x ռիսկայնության գործակից։

Մինչև 2023 թվականի Ապրիլի 1-ը ԱՊՊԱ պայմանագրի ապահովագրավճարի չափը կախված է եղել հետևյալ գործոններից.

* Նախորդ պայմանագրի ավահովագրավճարից (առկայության դեպքում),
* Պայմանագրի ժամկետից,
* Բոնուս-Մալուս դասից։

2023 թվականի Ապրիլի 1-ից սկսած այն կախված է

* Ավտոմեքենային վերաբերող ցուցանիշներից՝ մակնիշ, տիպար, թափքի տեսակ, շարժիչի հզորություն, արտադրության տարեթիվ, արտադրության երկիր, գրանցման երկիր և այլն,
* Ապահովադրին վերաբերող ցուցանիշներից՝ տարիք, քաղաքացիություն, վարորդական պատմություն, պատահարների պատմություն և այլն,
* Պայմանագրի ժամկետից։

### Բոնուս-Մալուս
Բոնուս–Մալուսն իրենից ներկայացնում է ԱՊՊԱ ոլորտում ապահովագրավճարների զեղչերի և հավելավճարների համակարգ, համաձայն որի` ԱՊՊԱ պայմանագրով սահմանվող ապահովագրավճարը հաշվարկվում է ապահովադրի ապահովագրական պատմության հիման վրա։

Բոնուս-Մալուս համակարգը գործում է 2013 թվականի հունվարի 1-ից և մինչև 2016 թվականի սեպտեմբերի 1-ը հիմնված է եղել Ապահովադիրների և վարորդների ապահովագրական պատմության վրա հիմնված երկգործոնային համակարգի վրա։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 1-ից ԱՊՊԱ ոլորտում անցում է կատարվել առավել պարզ՝ միայն Ապահովադիրների վրա հիմնված Բոնուս-Մալուս համակարգին։

Կախված  ապահովադրի ապահովագրական պատմությունից՝ ապահովադիրը ստանում է բոնուսային կամ մալուսային դաս՝ հայտնվելով համապատասխան ռիսկային խմբում։

Յուրաքանչյուր Բոնուս-Մալուս դասին համապատասխանում է որոշակի գործակից, որի կիրառումն էլ բերում է ապահովագրավճարի փոփոխության։

Բոնուս-Մալուս կիրառումը և ԱՊՊԱ ոլորտում ապահովագրավճարի հաշվարկման մեթոդաբանությունը ներկայացվում է Հայաստանի ավտոապահովագրողների բյուրոյի կողմից կազմված է Հայաստանի Կենտրոնական բանկում գրանցված «Կաննոներ RL 1-001»  Ապպա ընդհանուր պայմաններում։

Դասերի միջև կատարվում են փոփոխությունները կախված պատարահարների թվի և պատահարում մեղավոր ճանաչվելու հետ։ Եթե Դուք ունեք մալուսային դաս և առնվազն 4 տարի անընդմեջ որևէ ապահովագրական պատահար տեղի չի ունեցել, որի արդյունքում Ձեր կամ այն անձի պատճառով, ով վարում էր Ձեր մեքենան/մեքենաները, հատուցում է կատարվել, ապա Ձեր մալուսային դասը զրոյանում է (այսինքն՝ Դուք հայտնվում եք 10-րդ դասում)։ Իսկ եթե գտնվում եք ենթադրենք 10-րդ դասում՝ բազային խմբում, և Ձեր ԱՊՊԱ պայմանագրի շրջանակներում տեղի է ունեցել 1 պատահար, որի արդյունքում ապահովագրական ընկերությունը, հատուցում է կատարել երրորդ անձին 1,800,001-ից ավել ՀՀ դրամ, ապա Դուք ստանում եք մալուս 8 դասի չափով և հայտնվում եք 18-րդ դասում (ապահովագրավճարը ավելանում է 100%-ով)։

### Փոխհատուցում
Փոխհատուցումների վճարման գործընթացը կարգավորում է «ՀՕ-63-Ն» օրենքի 8-րդ հոդվածով։ Օրենքում նշված է, որ ԱՊՊԱ պայմանագրով նախատեսված ապահովագրական գումարը մեկ ավտոտրանսպորտային միջոցի հետ կապված մեկ ապահովագրական պատահարի համար չպետք է պակաս լինի՝
* անձնական վնասների համար՝ 
** մեկ ապահովագրական պատահարի համար 33 000 000 ՀՀ դրամ
** յուրաքանչյուր տուժողի համար` 3 300 000 ՀՀ դրամ
* գույքային վնասների դեպքում՝
** մեկ ապահովագրական պատահարի համար 18 000 000 ՀՀ դրամ,
* յուրաքանչյուր տուժողի համար`1 800 000 ՀՀ դրամ։

Եթե անձնական վնասներ են կրել մեկից ավելի անձիք և վնասների ընդհանուր գումարը գերազանցում է ըստ յուրաքանչյուր ապահովագրական պատահարի համար սահմանված ապահովագրական գումարը, ապա ուրաքանչյուր տուժող կհատուցվի վնասների ընդհանուր գումարում իրեն պատճառված անձնական վնասների չափին համամասնորեն, բայց ոչ ավել, քան 3 300 000 ՀՀ դրամը, իսկ եթե տուժողներից մեկի (մի քանիսի) համար համամասնորեն հաշվարկված գումարը (գումարներից յուրաքանչյուրը) գերազանցում է 3 300 000 ՀՀ դրամը, ապա գերազանցող մասով (մասերով) հատուցվում են մյուս տուժողներին պատճառված վնասները` այդ վնասներին համամասնորեն, բայց ոչ ավել, քան 3 300 000 ՀՀ դրամը։

#### Անձնական վնասներ
Անձնական վնասների շարքում ներառվում են`
* տուժողի առողջության վերականգնման հետ կապված ծախսեր
* տուժողի առողջությանը պատճառված վնասի հետևանքով կորցրած աշխատավարձ (եկամուտներ)
* տուժողի մահվան հետ կապված ծախսեր

Տուժողի առողջության վերականգման առնչությամբ ծախսերը կապված է տուժողին առաջին բուժօգնության ցուցաբերման, տուժողին բժշկական կամ վերականգնողական հաստատությունները տեղափոխելու, բժշկական կամ վերականգնողական հաստատություններում մնալու, ախտորոշելու, բուժման և առողջության վերականգման հետ կապված միջոցառումներ, բժշկի ցուցումով բուժման շորունակականության ապահովմանն ուղղված միջոցառումների, բժշկի նշանակումով դեղեր ձեռք բերելու, պրոթեզավորման և անվասայլակի, և տեխնիկական այլ միջոցների հետ։ ՀՀ օրենսդրության համաձայն տուժողին հատուցվում է անաշխատունակության ողջ ժամանակահատվածի համար։ Կորցրած աշխատավարձի (եկամուտների) հատուցումը դադարեցվում է, եթե վերականգնվել է նրա աշխատունակությունը կամ սպառվել է ԱՊՊԱ պայմանագրով նախատեսված ապահովագրական գումարը։ Տուժողի մահվան դեպքում հատուցվում է տուժողի մահվան հետևանքով վնասների հատուցման իրավունք ունեցող անձանց կրած վնասները։ Նման հատուցման իրավունք ունեն կերակրողին կորցրած անձիք և տուժողի հուղարկավորության հետ կապված անհրաժեշտ ծախսերը կատարած անձիք։

#### Գույքին պատճառված վնասներ
Տուժողի գույքին պատճառված վնասներ են համարվում տուժողի ավտոտրանսպորտային միջոցի վնասվածքը, ոչնչացումը կամ կորուստը և ճանապարհների, դրանց արհեստական կառույցների, կահավորանքի, շինությունների, տուժողին պատկանող այլ գույքի վնասվածքը, ոչնչացումը կամ կորուստը։

### Չհատուցվող վնասներ
Չհատուցվող վնասներն են՝
* ապահովագրական պատահարի ժամանակ վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցի սեփականատիրոջը, ապահովադրին և վնաս պատճառած անձին պատճառված անձնական և գույքային վնասները, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանց ևս այլ անձանց պատկանող ավտոտրանսպորտային միջոցի օգտագործմամբ այլ անձանց կողմից պատճառվել է վնաս,
* ապահովագրական պատահարի ժամանակ վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցի սեփականատիրոջ կամ օրինական հիմքով այն տիրապետող այլ անձի ընտանիքի անդամների գույքին պատճառված վնասները, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանց ևս այլ անձանց պատկանող ավտոտրանսպորտային միջոցի օգտագործմամբ այլ անձինք վնաս են պատճառել։
* հափշտակված կամ առանց հափշտակության նպատակի ապօրինաբար տիրացած ավտոտրանսպորտային միջոցի մեջ գտնվող անձանց պատճառված անձնական և գույքային վնասները, եթե այդ անձինք տեղյակ են եղել, որ ավտոտրանսպորտային միջոցը հափշտակված կամ առանց հափշտակության նպատակի ապօրինաբար տիրացած է եղել, կամ ավտոտրանսպորտային միջոցի մեջ գտնվել են իրենց կամքով,
* անհաղթահարելի ուժի (ֆորս մաժոր) հետևանքով առաջացած պատահարի արդյունքում պատճառված վնասը,
* ահաբեկչական, ռազմական գործողությունների, խռովությունների կամ զանգվածային անկարգությունների հետևանքով առաջացած պատահարի արդյունքում պատճառված վնասը,
* վտանգավոր թափոնների տեղափոխման ժամանակ պատճառված վնասները, եթե դրանք կապված են բացառապես վտանգավոր թափոնների հետ,
տուժողի դիտավորության հետևանքով տվյալ տուժողին պատճառված վնասը,
* պետական սեփականություն համարվող բուսական կամ կենդանական աշխարհին, օդին, մակերևութային կամ ստորգետնյա ջրերին, ընդերքին պատճառված վնասը,
* արվեստի գործերին, թանկարժեք զարդերին, քարերին կամ մետաղներին պատճառված վնասը,
* բեռների փոխադրման պայմանագրով փոխադրվող բեռներին պատճառված վնասը։

### Երաշխավորման ֆոնդ
Երաշխավորման ֆոնդն ԱՊՊԱ մասին օրենքի համաձայն ստեղծված ֆոնդ է, որի կառավարիչն է Հայաստանի ավտոապահագրողների Բյուրոն և որի նպատակն է օրենքով սահմանված դեպքերում Երաշխավորման ֆոնդի միջոցների հաշվին հատուցել տուժած անձանց պատճառված վնասները։ Երաշխավորման ֆոնդը գոյանում է Բյուրոյի անդամների կողմից կատարվող միանվագ, պարբերական և լրացուցիչ վճարներից, օրենքով սահմանված այլ ձևերով ներդրված միջոցներից, ինչպես նաև այն ակտիվներից, որոնցում ներդրվել են դրանք, և դրանց կառավարման արդյունքում ստացված եկամուտներից։ Երաշխավորման ֆոնդի միջոցները սեփականության իրավունքով պատկանում են Բյուրոյին։ Դրանք կարող են օգտագործվել բացառապես Երաշխավորման ֆոնդի համար օրենքով սահմանված նպատակներով և դեպքերում։ Այդ դեպքերն են վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցը կամ դրա վերաբերյալ ԱՊՊԱ պայմանագիր կնքելու պարտականություն ունեցող անձն անհայտ է։ Այս դեպքում Բյուրոն Երաշխավորման ֆոնդի միջոցների հաշվին հատուցում է միայն տուժած անձանց պատճառված անձնական վնասները, վնասը պատճառվել է այն ավտոտրանսպորտային միջոցի օգտագործմամբ, որի վերաբերյալ կնքված չէ ԱՊՊԱ պայմանագիր, վնասը պատճառվել է հափշտակված կամ առանց հափշտակության նպատակի ապօրինաբար տիրացած ավտոտրանսպորտային միջոցի օգտագործմամբ և վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցի վերաբերյալ ԱՊՊԱ պայմանագիր կնքած ապահովագրական ընկերությունը ճանաչվել է անվճարունակ (սնանկ), եթե նա օրենքի համաձայն պարտավոր էր հատուցել պատճառված վնասը։

Երաշխավորման ֆոնդի հաշվին հատուցվող գումարի առավելագույն մեծություններն են`
* անձնական վնասների դեպքում`
** մեկ ապահովագրական պատահարի համար 9 000 000 ՀՀ դրամ,
** յուրաքանչյուր տուժողի համար` 3 000 000 ՀՀ դրամ,
* գույքային վնասների դեպքում`
** մեկ ապահովագրական պատահարի համար 1 500 000 ՀՀ դրամ։

### ՀՀ ԱՊՊԱ ընկերությունների ցանկ

## ԱՊՊԱ-ն Ռուսաստանի Դաշնությունում
Ռուսաստանում օրենք մշակմանը  վերադարձ կատարվեց միայն 1993-1994 թվականներին, երբ Պետդումա սկսեցին ներկայացվել համապատասխան օրինագծի տարբեր տարբերակներ։ Օրենքի մշակման վերջնական փուլը տեղի է ունեցել 2000-ից 2002 թթվականներին։ 2000 թվականին օրինագիծն առաջին ընթերցմամբ քննարկվել է Պետդումայի կողմից։ ԱՊՊԱ-ն վերջապես Ռուսաստան եկավ 2003 թվականի հուլիսի 1-ին, այն բանից հետո երբ 2002 թվականի ապրիլի 25-ի «Տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության մասին» թիվ 40-FZ դաշնային օրենքը մտավ ուժի մեջ։ 2015 թվականի հուլիսի 1-ից ավտոմեքենաների սեփականատերերը ինտերնետի միջոցով հնարավրություն ստացան ԱՊՊԱ պայմանագրեր կնքել համացանցի միջոցով և տպել դրանք տպիչի միջոցով։ Այս բանաձևը ստորագրել է Դմիտրի Մեդվեդևը, փաստաթղթի տեքստը հրապարակվել է «Ռոսիյսկայա գազետա»-ում։ Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության պետական ​​կարգավորումն իրականացնում են Ռուսաստանի կառավարությունը, ՌԴ Ֆինանսների նախարարությունը և Ռուսաստանի Բանկը, որը ապահովագրական վերահսկող մարմին է 2013 թվականի սեպտեմբերի 1-ից։ 2011 թվականի մարտի 4-ից պետական ​​ապահովագրական վերահսկողությունն իրականացնում է Ֆինանսական շուկաների դաշնային ծառայությունը, 2004 թվականի մարտի 9-ից՝ Ապահովագրական դաշնային ծառայությունը, իսկ ավելի վաղ՝ Ռուսաստանի ֆինանսների նախարարության ապահովագրության վերահսկողության վարչությունը։ Վերահսկողության գործառույթների մի մասը փոխանցվել է «РСА»-ին՝ որպես ԱՊՊԱ ապահովագրողների ապահովագրական բիզնես սուբյեկտների մասնագիտական ​​ասոցիացիա։ Նշվում է նաև ապահովադիրների իրավունքների պաշտպանության «РСА»-ի գործառույթը, որի իրականացումը հաճախ քննադատությունների տեղիք է տալիս։

### ԱՊՊԱ սուբյեկտներ
* Ապահովագրողներ՝ ապահովագրական կազմակերպություններ, որոնք իրավունք ունեն իրականացնել ավտոտրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրություն՝ համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրությամբ սահմանված կարգի և դաշնային գործադիր մարմնի կողմից ապահովագրական գործունեության վերահսկման համար տրված  թույլտվության (լիցենզիայի) հիման վրա։ 2017 թվականի մարտի դրությամբ Ռուսաստանում կար 70 այդպիսի ապահովագրող, բոլորն էլ ապահովագրական ընկերություններ են։ Եվս 150 ընկերություն տարբեր ժամանակներում դուրս է մնացել ԱՊՊԱ համակարգից (ՀՌԱՀ-ից դուրս են մնացաել, կամավոր հրաժարվել են ԱՊՊԱ լիցենզիայից կամ լիցենզիաները ուժը կորցրած են ճանաչվել)։
** Ապահովադիրներ՝ անձինք, ովքեր ապահովագրողի հետ կնքել են պարտադիր ապահովագրության պայմանագիր։ Քանի որ ապահովագրության քաղաքականության առկայության և դրա վավերականության նկատմամբ վերահսկողությունը տրամադրվում է ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործման բազմաթիվ փուլերում, ապահովագրական դաշտի ծածկույթն այստեղ մոտ 100% է։ Բացառություններ կարող են լինել այն անձինք, ովքեր ժամանակ չեն ունեցել երկարաձգել ապահովագրության պայմանագիրը և խախտողները, ովքեր կեղծել են ապահովագրական պոլիսները։
* Շահառուներ՝ երրորդ անձինք, ովքեր վնաս են կրել ավտովթարից։
* Ապահովագրական միջնորդներ՝  գործակալներ և բրոքերներ։
* Ապահովագրողների մասնագիտական ​​ասոցիացիա՝ Ավտոմեքենաների ապահովագրողների Ռուսաստանի միությունը (РСА), որը միջոցներ է կուտակում երաշխիքային պահուստներից և ընթացիկ փոխհատուցման վճարներից ու կատարում փոխհատուցման վճարումներ։

### Գները
Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության համար ապահովագրության դրույքաչափերը կարգավորվում են Ռուսաստանի Բանկի կողմից (մինչև 2015 թվականը դրանք սահմանվում էին Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության կողմից)։ Նրանք առաջին անգամ ստեղծվել են Ռուսաստանի Դաշնության Կառավարության 2003 թվականի մայիսի 7-ի թիվ 264 որոշմամբ։ Հետագայում դրանք մի քանի անգամ ճշգրտվեցին, սակայն ավտոտրանսպորտային միջոցների մեծ մասի համար հիմնական ապահովագրական դրույքաչափի բացարձակ արժեքը մնաց անփոփոխ։ 2009 թվականի մարտին փոխվեցին աճող գործակիցները,, 2011 թվականի հուլիսին ընդունվեց Կառավարության թիվ 574 որոշումը,որը հանգեցրեց մի շարք ավտոմեքենաների սեփականատերերի սակագների բարձրացման։
Սակագների փոփոխությունների ևս մեկ փաթեթ ներդրվել է Ռուսաստանի Բանկի 2014 թվականի սեպտեմբերի 19-ի թիվ 3384-У հրահանգով
2014 թվականի հուլիսի 21-ի թիվ 223-ФЗ Դաշնային օրենքի ընդունումից հետո։

Ապահովագրության դրույքաչափը հաշվարկելիս բազային դրույքաչափը բազմապատկվում է ճշգրտման գործակիցների որոշակի փաթեթով։ Ապահովագրավճարի վերջնական գումարի վրա ազդում են մեքենայի շարժիչի հզորությունը, տարածաշրջանը, որտեղ ապրում է դրա սեփականատերը (գրանցված է), վարորդների թիվը, նրանց տարիքը, ծառայության տևողությունը, ապահովագրության պատմությունը (նախորդ տարիներին ապահովագրված դեպքերի առկայությունը կամ բացակայությունը)։ Մինչև 22 տարեկան կամ մինչև 3 տարի վարորդական փորձ ունեցող վարորդների համար սահմանված աճող գործոնները ապահովագրավճարը բարձրացնում են մինչև 80%։
«РСА»-ի կայքում ներկայացված հաշվիչի միջոցով կարելի է ստուգել սակագների հաշվարկների ճիշտությունը։
 
Միշտ չէ, որ կիրառվում է գործակիցների ամբողջական փաթեթը։ Օրինակ, արտասահմանում գրանցված ավտոտրանսպորտային միջոցների գրանցման վայր մեկնելու և Ռուսաստանում ժամանակավոր օգտագործման համար ապահովագրելիս, օգտագործվում է գործակիցների կրճատված փաթեթ։

### Ֆինանսներ
Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության համախառն հավելավճարը բաշխվում է հետևյալ բաժնեմսերով՝
* զուտ պրեմիում (77 %),
* ներդրումները երաշխիքային պահուստին (2 %),
* մուծումներ փոխհատուցման վճարների պահուստում(1 %),
* ապահովագրության ծախսերը (20%), որը ներառում է գործակալի միջնորդավճար։

ԱՊՊԱ-ն ապահովագրության կարևոր տեսակ է։ 2004 թվականին հավաքագրել է բոլոր ապահովագրավճարների 13,1 տոկոսը (բացի պարտադիր բժշկական ապահովագրությունից և պետական ​​սոցիալական ապահովագրությունից), 2009 թվականին՝ 16,7 տոկոս, 2014 թվականին՝ 15,3 տոկոս։ Այն շրջաններում, որտեղ ապահովագրական բիզնեսը թույլ է զարգացած, ԱՊՊԱ-ի մասնաբաժինը զգալիորեն բարձր է ռուսական միջինից (օրինակ, Մագադանի շրջանում, 2014 թվականին այն կազմել է 31,3%)։

Ռուսաստանի ավտոապահովագրողների միության պահուստները 2006 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմում էին 3,632 միլիոն ռուբլի, իսկ 2007 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ՝ 5,343 միլիոն ռուբլի։

Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության համար վճարումների հարաբերակցությունը (վճարված վնասների հարաբերակցությունը հավաքագրված ապահովագրավճարներին) ըստ «ФССН»-ի տատանվում է 50-ից 75% (այս տվյալները հաշվի չեն առնում «РСА»-ից փոխհատուցման վճարումները, հաշվի առնելով դրանք, վճարման գործակիցը։ հասել է 90%-ի)։ Այս ցուցանիշի նկատելի նվազում է գրանցվել 2011 թվականին՝ ապահովագրական նոր սահմանաչափերի և սակագների ներդրումից հետո։

### Ապահովագրական հատուցում կատարելու և դրա համապատասխանության մոնիտորինգի կարգը
Ի սկզբանե ԱՊՊԱ մասին օրենքը նախատեսում էր վճարումների կազմակերպման միայն մեկ տարբերակ՝ տուժողը կապ է հաստատում վնաս պատճառած անձի ապահովագրողի հետ։ Վճարումների նման կազմակերպումը հնարավոր է շնորհիվ այն բանի, որ ԱՊՊԱ ապահովագրողները պետք է ունենան իրենց գրասենյակները կամ ներկայացուցիչները հանրապետության բոլոր մարզերում։

Սակայն ԱՊՊԱ մասին օրենքում 2007 թվականի դեկտեմբերի 1-ի փոփոխությունների համաձայն, վնասների ուղղակի փոխհատուցումը սկսել է կիրառվել 2009 թվականի մարտի 1-ից։ Վճարումների նման կազմակերպման դեպքում ապահովագրված տուժողը կարող է դիմել իր ապահովագրողին վճարումների համար, եթե վնասը պատճառվել է միայն գույքին, և եթե վթարի երկու մասնակիցներն էլ ապահովագրված են ԱՊՊԱ-ով։

2008 թվականի հունիսի 11-ին Պետդուման ընդունեց օրենքը, որով փոփոխություններ կատարվեցին «Տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության մասին» դաշնային օրենքի 3-ը հոդվածում, «Ռուսաստանի Դաշնությունում ապահովագրական բիզնեսի կազմակերպման մասին» Ռուսաստանի Դաշնության օրենքում, լրացումներ կատարելու մասին և Ռուսաստանի Դաշնության որոշ օրենսդրական ակտեր անվավեր ճանաչելու մասին դաշնային օրենքի 2-րդ հոդվածում, համաձայն որի հետաձգվել է վնասների ուղղակի փոխհատուցումը, մինչև 2009 թվականի մարտը։

2009 թվականի հոկտեմբերին Ռուսաստանի ավտոապահովագրողների միության նախագահությունը ընդունեց «Կորուստների ուղղակի փոխհատուցման մասին համաձայնագրի» նոր տարբերակը, ըստ որի, 2009 թվականի նոյեմբերի 1-ից վնասների ուղղակի փոխհատուցման կանոնը կիրառվում է ԱՊՊԱ-ի բոլոր պոլիսների վրա, երբ դրանք թողարկվեն (մինչ այդ կանոնը գործում էր միայն 2009 թվականի մարտի 1-ից հետո գնված պոլիսների համար)։ Սակայն կանոնը չի տարածվում մինչև 2009 թվականի մարտի 1-ը տեղի ունեցած պատահարների վրա։

Նույնիսկ կորուստների ուղղակի փոխհատուցման հնարավորության քննարկման փուլում հայտնաբերվեցին վճարումների նման կազմակերպման հետ կապված խնդիրներ՝
* տուժողի ապահովագրողի կողմից վճարումների հարկումը և դրանց ապահովագրությունը ճանաչելը,
* ապահովագրողների միջև հաշվարկների կազմակերպում, երբ նրանց թիվը զգալի է։
2017 թվականի մարտին ուժի մեջ են մտել ԱՊՊԱ մասին օրենքում փոփոխությունները՝ տուժողի տրանսպորտային միջոցին պատճառված վնասի հատուցման առաջնահերթությունը սահմանելով։ Վնասի հատուցման բնական ձևը (բնեղենով պատճառված վնասի հատուցում) ներառում է ԱՊՊԱ ապահովագրողի կողմից տրանսպորտային միջոցի վերականգնման կազմակերպումը։ Դաշնային օրենքը սահմանում է վերանորոգման կազմակերպման պահանջները, որոնք, ի թիվս այլ բաների, ներառում են՝ վնասված մեքենայի վերանորոգման ժամկետը (ոչ ավելի, քան 30 աշխատանքային օր տուժողի կողմից մեքենան սպասարկման կետ ներկայացնելու օրվանից), տուժողի համար հասանելիության չափանիշները վնասված մեքենայի վերանորոգման վայրում, մեքենայի արտադրողի երաշխիքային պարտավորությունները պահպանելու պահանջ։ Միևնույն ժամանակ, վերանորոգում իրականացնելիս չի թույլատրվում օգտագործված կամ վերանորոգված բաղադրիչների (մասերի, հանգույցների, միավորներ) օգտագործումը։ Հակառակ դեպքում կարող է որոշվել ապահովագրողի և տուժողի համաձայնությամբ։ Համաձայն Դաշնային օրենքի, մեքենայի տեխնիկական սպասարկումը իրականացվում է սպասարկման կայաններում, որոնց հետ ապահովագրողը կնքել է տեխնիկական սպասարկման պայմանագրեր, և որոնք համապատասխանում են կոնկրետ տուժողի հետ կապված տեխնիկական սպասարկման կազմակերպման պարտադիր ապահովագրության կանոններով սահմանված պահանջներին։ Եթե ​​սպասարկման կայաններից ոչ մեկը չի բավարարում նշված պահանջներին, ապա ապահովագրողն իրավունք ունի տուժողին (նրա համաձայնությամբ) ուղղորդել այդպիսի կայաններից մեկը, իսկ համաձայնության բացակայության դեպքում՝ տուժողին փոխհատուցել  ապահովագրության վճարի տեսքով։ Ապահովագրողի համաձայնությամբ տուժողն իրավունք ունի ինքնուրույն կազմակերպել իր մեքենայի տեխնիկական սպասարկումը սպասարկման կայանում, որի հետ ապահովագրողը չունի տեխնիկական սպասարկում կազմակերպելու պայմանագիր։ Վնասված մեքենայի տեխնիկական սպասարկման աշխատանքների շրջանակի փոփոխությունները, դրա իրականացման ժամկետը և պայմանները պետք է համաձայնեցվեն սպասարկման կայանի կողմից ապահովագրողի և տուժողի հետ։ Ավտոմեքենայի վերականգնման վերջնաժամկետը խախտելու համար ապահովագրողը (ի լրումն Ռուսաստանի Բանկի կողմից նրա նկատմամբ այլ պատժամիջոցների հնարավոր կիրառման) յուրաքանչյուր ուշացած օրվա համար տուժողին վճարում է տույժ՝ 0,5%-ի չափով, դաշնային օրենքին համապատասխան որոշված ​​ապահովագրական հատուցման չափը, բայց ոչ ավելի, քան այդպիսի հատուցման չափը։ Վնասված տրանսպորտային միջոցի տեխնիկական սպասարկման թերությունների վերացումը, ըստ ապահովագրողի և տուժողի գրավոր համաձայնագրի, կարող է իրականացվել ինչպես բնական, այնպես էլ կանխիկ եղանակով։ Ապահովագրողը պատասխանատվություն է կրում սպասարկման կայանի կողմից վերանորոգված մեքենան տուժողին փոխանցելու ժամկետը չկատարելու, ինչպես նաև տուժողի մեքենայի վերականգնման այլ պարտավորությունների խախտման համար։ Դաշնային օրենքը սահմանում է այն դեպքերի սպառիչ ցանկը, երբ ապահովագրողը կատարում է ապահովագրական վճար (մասնավորապես՝ մեքենայի ամբողջական կորուստ, տուժողի մահը, ապահովագրողի և տուժողի միջև ապահովագրական հատուցման այս ձևի վերաբերյալ գրավոր համաձայնության առկայությունը, տուժողի մոտ հաշմանդամության առկայությունը, վնասված մեքենայի վերականգնման արժեքը գերազանցում է Դաշնային օրենքով սահմանված ապահովագրական գումարը կամ փոխհատուցման առավելագույն չափը, սահմանված է առանց ոստիկանության ծառայողների մասնակցության դժբախտ պատահարի մասին փաստաթղթերի գրանցման համաձայնագիր)։ 2017 թվականի սեպտեմբերի 25-ից սկսել է գործել ուղղակի հատուցման սխեման (որով տուժողը կարող է վճարման համար դիմել ոչ թե վթարի մեղավորի ԱՊՊԱ ապահովագրողին, այլ սեփական ապահովագրողին, որի հետ ունի գործող ԱՊՊԱ ապահովագրական պայմանագիր) երկու կամ ավելի մասնակիցների հետ վթարի դեպքում։ Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության մասին օրենքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ ապահովագրողների կողմից ապահովագրական հատուցում կատարելու կարգի պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է Ռուսաստանի Բանկը։

### Փոխհատուցման վճարումներ
«РСА»-ն փոխհատուցում է վճարում տուժողի կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու դեպքում, եթե ապահովագրական հատուցման վճարումը ԱՊՊԱ ապահովագրողը չի կարող կատարել՝
* լիցենզիայի ուժը կորցրած ճանաչել, ապահովագրողի նկատմամբ սնանկության վարույթի իրականացումը,
* անհայտ անձ, որը պատասխանատու է տուժողին պատճառված վնասի համար,
* վնաս պատճառած անձի հետ ԱՊՊԱ պայմանագրի բացակայությունը։

Նաև ապահովագրողի լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու կամ դրա նկատմամբ սնանկության վարույթ կիրառելու հետևանքով տուժողի գույքին վնաս պատճառելու դեպքում։

Փոխհատուցման վճարների առավելագույն չափը նույնն է, ինչ ապահովագրված գումարը ԱՊՊԱ-ով։ Դրանք կրճատվում են ապահովագրողի կողմից հասցված և պատճառված վնասի համար պատասխանատու վնասի մասնակի հատուցման չափով։

Միաժամանակ լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչվելու կամ ապահովագրողին սնանկության վարույթ կիրառելու պատճառով փոխհատուցման վճարումները կատարվում են երաշխիքների պահուստի միջոցներից, իսկ մնացածը` ընթացիկ հատուցման վճարների պահուստի միջոցներից։

### Փոխհատուցումների չափերը
Համաձայն ԱՊՊԱ մասին օրենքի՝ ապահովագրության այն գումարը, որի սահմաններում ապահովագրողը պարտավոր է յուրաքանչյուր ապահովագրական դեպքի առաջանալու դեպքում տուժածներին հատուցել պատճառված վնասը կազմում է՝
# յուրաքանչյուր տուժողի կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի փոխհատուցման առումով ոչ ավելի, քան 500 հազար ռուբլի (մինչև 2007 թվականի դեկտեմբերի 1-ի թիվ 306-ФЗ դաշնային օրենքի ներդրումը մի քանիսի համար սահմանափակվում էր 240 հազար ռուբլով);
# մի քանի տուժողների գույքին պատճառված վնասի փոխհատուցման առումով՝ ոչ ավելի, քան 400 հազար ռուբլի.
# մեկ տուժողի գույքին պատճառված վնասի հատուցման առումով՝ ոչ ավելի, քան 400 հազար ռուբլի։

Տվյալ դեպքում տուժողի կյանքին վնաս պատճառելու համար ապահովագրական վճարի չափը կազմում է՝
# 135 հազար ռուբլի - տուժողի (տան կերակրողի) մահվան դեպքում վնասի փոխհատուցման իրավունք ունեցող անձանց,
# ոչ ավելի, քան 25 հազար ռուբլի այս ծախսերը կատարած անձանց հուղարկավորության ծախսերի փոխհատուցման համար։

Մնացած դեպքերում ապահովագրության վճարի չափը հաշվարկվում է այնպես, ինչպես ապահովագրության այլ տեսակների դեպքում։

2014 թվականի հոկտեմբերի 1-ից առանց ոստիկանության ծառայողների մասնակցության գրանցված ճանապարհատրանսպորտային պատահարների առավելագույն վճարը («Եվրո արձանագրություն») ավելացվել է մինչև 400 հազար ռուբլի՝ չորս շրջանների համար.
* Մոսկվայում,
* Սանկտ Պետերբուրգ,
* Մոսկվայի մարզ,
* Լենինգրադի մարզ
Ռուսաստանի Դաշնության այլ շրջաններում «Եվրո արձանագրությամբ» վճարման սահմանաչափը կբարձրանա մինչև 400 հազար ռուբլի մինչ 2019 թվականը։

### ԱՊՊԱ բարեփոխում 2014 թվականին
2014 թվականի հուլիսին Պետդուման ընդունեց օրինագիծ, որը պարունակում էր ԱՊՊԱ մասին օրենքում փոփոխությունների ծավալուն փաթեթ։ Նույն թվականի հուլիսի վերջին օրինագիծը հաստատվեց Դաշնության խորհրդի կողմից, ստորագրվեց նախագահի կողմից և ուժի մեջ մտավ սեպտեմբերի 1-ից։

Հիմնական փոփոխություններն էին՝
* բոլոր տեսակի կցասայլերի ապահովագրված տրանսպորտային միջոցների ցանկից հեռացումը, բացառությամբ քաղաքացիներին պատկանող մարդատար ավտոմեքենաների կցորդների (նախկինում բոլոր բեռնափոխադրումների համար տրվել է առանձին ԱՊՊԱ քաղաքականություն, փոփոխություններն ուժի մեջ մտնելուց հետո կցասայլի առկայություն, սկսեց նշվել քարշակային մեքենայի համար ԱՊՊԱ քաղաքականության մեջ)։
* Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության ապահովագրության սակագների կարգավորման փոխանցումը Ռուսաստանի Բանկ։
* ԱՊՊԱ պայմանագրի դադարեցման դեպքում ապահովագրավճարը վերադարձնելու կարգի պարզաբանում։
* առանց ոստիկանության ծառայողների մասնակցության ճանապարհատրանսպորտային պատահարների վերաբերյալ փաստաթղթերի մշակման կարգի հստակեցում («Եվրո արձանագրություն»)։

### 2018 թվականին ԱՊՊԱ մասին օրենքի խմբագրում
2018 թվականի հունիսի 1-ից ուժի մեջ են մտել ԱՊՊԱ-ի կողմից օրենքի նոր փոփոխությունները։

2017-ից 2018 թվականներին ԱՊՊԱ մասին օրենքում կատարված առանցքային փոփոխություններն էին՝
* վնասված մեքենայի ապահովագրական ընկերությունների ներկայացուցիչների կողմից ստուգման ժամկետների ճշգրտում։
* անկախ փորձաքննության արգելք, որը հաճախ իրականացվում էր կողմերից մեկի օգտին;
* 5-ից տասը օր ավելացում՝ ապահովագրական ընկերությունների դեմ տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի ցանկացած պահանջի քննարկման առումով։
* ԱՊՊԱ պայմանագրի գործողության նվազագույն ժամկետը մեկ տարի հասցնելը։
* թույլ տալ ապահովագրողներին սահմանել ԱՊՊԱ քաղաքականության արժեքը բազային դրույքից 30%-ով ցածր կամ ավելի բարձր (2019 թվականի սեպտեմբերի 1-ից մինչև 2020 թվականի սեպտեմբերի 1-ը)։
* թույլտվություն ապահովագրողներին ԱՊՊԱ-ի արժեքը սահմանելու Կենտրոնական բանկի հիմնական սակագներից 40%-ով ցածր կամ ավելի բարձր (2020 թվականի սեպտեմբերի 1-ից)։
* «Եվրոպական արձանագրությամբ» ավտոտրանսպորտային միջոցների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության շրջանակներում ապահովագրական վճարների սահմանաչափի ավելացում մինչև 100 հազար ռուբլի։
* ԱՊՊԱ-ով բնական փոխհատուցումների ներդրում։

Դրամական փոխհատուցման վճարումը կատարվում է հետևյալ դեպքերում՝
* սպասարկման կայանի հաշիվը գերազանցում է 400 հազար ռուբլու սահմանաչափը, և ապահովադիրը չի ցանկանում վճարել տարբերությունն իր գրպանից։
* վերանորոգման ժամկետների խախտման բարձր ռիսկերով (30 օր)։
* եթե անհնար է վերականգնել վնասված մեքենան։
* եթե ապահովադրի և ապահովագրողի միջև կան լրացուցիչ գրավոր համաձայնություններ։

### ԱՊՊԱ սակագների անհատականացում
2020 թվականի մայիսի 25-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ստորագրել է ԱՊՊԱ սակագների անհատականացման մասին օրենքը։ Փաստաթուղթը, մասնավորապես, թույլ է տալիս ապահովագրողներին պոլիսի գնի մեջ հաշվի առնել ճանապարհային երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտումները, ինչպես նաև զեղչեր տրամադրել ապահովադիրներին՝ հաշվի առնելով նրանց անձնական հատկանիշները։ Նաև, օրենքի համաձայն, COVID-19 կորոնավիրուսային պանդեմիայի համատեքստում 2020 թվականի մարտի 1-ից մինչև սեպտեմբերի 30-ը ԱՊՊԱ-ի նոր պոլիսը կարող է տրվել առանց տեխնիկական զննության։ Փաստաթուղթը Պետդումա է ներկայացրել մի խումբ պատգամավորներ՝ ֆինանսական շուկայի կոմիտեի նախագահ Անատոլի Ակսակովի (Արդար Ռուսաստան) գլխավորությամբ։ ԱՊՊԱ պայմանագրերով ապահովագրավճարների ճիշտ հաշվարկման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է Ռուսաստանի Բանկը:Կենտրոնական բանկը սահմանում է նաև չափանիշներ, որոնց օգտագործումն անթույլատրելի է։

### Բողոքներ ԱՊՊԱ-ի վերաբերյալ
ԱՊՊԱ ապահովագրողների գործողությունների վերաբերյալ ապահովադիրներից բողոքներ են ստացվում Ռուսաստանի Բանկի և Ֆինանսական օմբուդսմենի ծառայության կողմից։ Ռուսաստանի Բանկը պարբերաբար հրապարակում է ապահովագրողների վարկանիշը՝ հիմնված ապահովադիրների բողոքների մակարդակի վրա։ 2022 թվականի արդյունքներով հաջորդ վարկանիշը, ներառյալ ԱՊՊԱ ապահովագրող բոլոր ընկերությունները, հրապարակվել է 2023 թվականի ամռանը։

### Ապահովագրողների դասակարգումն ըստ ապահովադիրների բողոքների մակարդակի (2023)

### ԱՊՊԱ-ի ներդրմամբ առաջացած սոցիալական լարվածություն
Ապահովագրության այս տեսակի պարտադիր լինելը բազմաթիվ հակասություններ է առաջացրել հասարակության մեջ։ Ամենավառ լրատվական իրադարձությունը, որը ուշադրություն է հրավիրել այս օրենքի հետ անհամաձայնության վրա, Դաշնային օրենքի սահմանադրականությունը ստուգելու դեպքն էր «Տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության մասին»՝ կապված Պետական ​​ժողովի՝ Ալթայի Հանրապետության Էլ Կուրուլտայի, Վոլգոգրադի շրջանային դումայի, Ռուսաստանի Դաշնության Պետական ​​դումայի մի խումբ պատգամավորների և քաղաքացի Ս. Ն. Շևցովի ​​բողոքի հետ։ Դիմումատուների հիմնական փաստարկներն են եղել սեփականության և պայմանագրային ազատությունների անթույլատրելի սահմանափակումը, ինչպես նաև այն, որ «պարտադիր ապահովագրության համար վճար..., ունենալով հարկի բոլոր բնութագրերը, հաշվի չի առնվում Ռուսաստանի Դաշնությունում ապրելու արժեքը և, հետևաբար, անհամաչափ ֆինանսական բեռ է քաղաքացիների մեծամասնության՝ տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի համար»։ Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանը օրենքը ճանաչեց որպես Սահմանադրությանը չհակասող, սակայն նման բանաձևի դեմ հատուկ կարծիք կար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավտոմեքենաների ապահովագրության համառոտ պատմություն
* «Տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության մասին» դաշնային օրենքը.
* Ավտոմեքենաների պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության մասին տեղեկատվություն Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի կայքում
* Տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրություն (ԱՊՊԱ) - մամուլի հրապարակումներ
* Վլադիմիր Չիստյուխին՝ ԱՊՊԱ բարեփոխում - ճանապարհորդության սկզբում

Կատեգորիա:Ապահովագրություն
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Հայաստան
Կատեգորիա:Ռուսաստան