Հարնշիկային թարախակույտ

**Հարնշիկային թարախակույտ** (**PTA**), կամ **հարնշիկային աբսցես**, ինֆեկցիայի հետևանքով առաջացած թարախակույտը տեղակայվում է քմային նշիկների հետևում։ Ախտանիշներից են՝ տենդը, կոկորդի ցավը, բերանը բացելու դժվարությունը և ձայնի փոփոխությունը։ Ցավը սովորաբար ուժեղացած է մի կողմում։ Բարդություններից կարող են լինել շնչուղիների խցանումը և ասպիրացիոն թոքաբորբը։

Դրանք, որպես կանոն, պայմանավորված են մի շարք մանրէների տեսակներով։Հաճախ հանդիպում են ստրեպտոկոկային ֆարինգիտի ժամանակ։ Սովորաբար դրանք չեն հանդիպում այն մարդկանց մոտ, ովքեր տարել են տոնզիլէկտոմիա։ Ախտորոշումը սովորաբար հիմնվում է ախտանիշների վրա։ Բարդությունները բացառելու համար կարող է իրականացվել վիզուալիզացնող հետազոտություն։

Բուժման համար կիրառվում են հակաբիոտիկներ, ցավազրկող դեղամիջոցներ և բավարար քանակի հեղուկներ։ Բուժման հետևանքով լիովին վերանում է թարախակույտը։ Օգտակար կարող են լինել նաև ստերոիդները։ Չբարդացած վիճակում ստացիոնար բուժման կարիք չկա։ Միացյալ Նահանգներում տուժում են տարեկան 10 000 մարդկանցից 3-ը։ Ավելի հաճախ հիվանդանում են երիտասարդները։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ի տարբերություն նշիկաբորբի, որն ավելի տարածված է երեխաների մոտ, հարնշիկային թարախակույտը ավելի լայն տարիքային տարածում ունի՝ սկսած երեխաներից մինչև մեծահասակներ։ Ախտանիշները սկսում են հայտնվել աբսցեսի ձևավորումից 2-8 օր առաջ։ Սովորաբար ամենավաղ ախտանիշներից են՝ մի կողմից աստիճանաբար ուժեղացող կոկորդի ցավը և ցավը՝ կլման ժամանակ (օդինոֆագիա)։ Երբ թարախակույտը զարգանում է, հարնշիկային տարածքում կարող են ի հայտ գալ մշտական ցավեր, տենդ, գլխացավ և ձայնավոր հնչյունների արտաբերման աղավաղում, որը ոչ պաշտոնապես հայտնի է որպես «տաք կարտոֆիլի ձայն»։ Պարանոցի ցավը կապված է զգայուն և այտուցված ավշային հանգույցների հետ։ Ականջի ցավը  և բերանի տհաճ հոտը նույնպես տարածված են։ Չնայած այս նշանները կարող են հանդիպել նշիկաբորբի ժամանակ, պետք է ուշադրություն դարձնել հարնշիկային թարախակույտի ժամանակ հանդիպող բերանը բացելու սահմանափակմանը։

Հարնշիկային թարախակույտի ֆիզիկական նշանները ներառում են կարմրություն և այտուցվածություն ախտահարված կողմի նշիկային տարածքում, և ենթածնոտային ավշային հանգույցներում։ Լեզվակը կարող է տեղափոխվել դեպի առողջ կողմ։

### Բարդություններ
* Հետըմպանային թարախակույտ
* Թարախակույտի տարածում պարանոցի այլ շրջաններ, որը կբերի շնչուղիների ախտահարման (Լյուդվիգի անգինա)
* Սեպսիս
* Գլոմերուլոնեֆրիտ և ռևմատիկ տենդ
* Պերօրալ ընդունման նվազեցում և ջրազրկում

## Պատճառները
Հարնշիկային թարախակույտը սովորաբար առաջանում է որպես սուր տոնզիլիտի չբուժված կամ մասնակիորեն բուժված դրվագի բարդություն։ Վարակն այս դեպքում տարածվում է հարնշիկային տարածքում (հարնշիկաբորբ)։  Այս շրջանը պարունակում է փուխր շարակցական հյուսվածք և, հետևաբար ենթակա է թարախակույտի ձևավորմանը։ Ինչպես աերոբ այնպես էլ անաերոբ բակտերիաները կարող են պատճառ լինել։ Սովորաբար ներգրավված աերոբ միկրոօրգանիզմներից են՝ *Streptococcus, Staphylococcus* և *Haemophilus*։ Ամենատարածված անաերոբ տեսակները ներառում են *Fusobacterium necrophorum*, *Peptostreptococcus*, *Prevotella* տեսակները և *Bacteroides*։

## Ախտորոշում
մինի|Peritonsillar abscess on the person's right as seen on CT imaging
Ախտորոշումը սովորաբար հիմնվում է ախտանիշների վրա։ Բարդությունները բացառելու համար կարող է իրականացվել վիզուալիզացնող հետազոտություն։ Վիզուալիզացնող հետազոտություներից են՝ ՀՇ, ՄՌՇ կամ ավելի հաճախ օգտագործվող ՈւՁՀ-ը։

## Բուժում
Բուժման համար կիրառվում են հակաբիոտիկներ, ցավազրկող դեղամիջոցներ և բավարար քանակի հեղուկներ։ Բուժումը վերացնում է թարախը։ Օգտակար կարող են լինել նաև ստերոիդները։ Աբսցեսի ձևավորման դեպքում ցուցված է դրա բացազատում վիրահատական պայմաններում։

### Դեղորայք
Հաճախ ինֆեկցիան կայուն է պենիցիլինի հանդեպ։ Կան հակաբիոտիկների մի շարք տարբերակներ՝ ներառյալ ամոքսիցիլին/կլավուլոնատ, կլինդամիցին կամ մետրոնիդազոլի համակցումը բենզիլպենիցիլինի (պենիցիլին G) կամ պենիցիլին V-ի հետ։ Կարող է օգտագործվել նաև պիպերացիլին/տազոբակտամ.

### Վիրաբուժություն
Թարախակույտը կարող է հեռացվել մի շարք մեթոդներով, օրինակ՝ հատում և դրենավորում, ասեղային ասպիրացիա և տոնզիլէկտոմիա։

Բուժումը կարելի է սկսել այն ժամանակ, երբ հիվանդը գտնվում է անզգայացման տակ, և սովորաբար կիրառվում է երեխաների կամ անհանգիստ հիվանդների համար։ Տոնզիլէկտոմիա կարելի կիրառել այն ժամանակ, երբ հիվանդը ունեցել է հարնշիկային թարախակույտի կրկնվող դեպքեր կամ նշիկաբորբի պատմություն։ Առաջին հարնշիկային թարախակույտով հիվանդների համար ԼՕՌ վիրաբույժներից շատերը նախընտրում են «սպասել և դիտարկել» նախքան տոնզիլեկտոմիա առաջարկելը։

## Համաճարակաբանություն
Այն հաճախ հանդիպող ԼՕՌ անհտաձգելի դեպքերից է։

Մեկ տարվա կտրվածքով Միացյալ Նահանգներում հարնշիկային թարախակույտի նոր դեպքեր է գրանցվել մոտավորապես 30 դեպք 100000 մարդու համար հաշվարկով։ Հյուսիսային Իռլանդիայում անցկացրած ուսումնասիրության արդյունքում նոր դեպքերի թիվը 10 էր տարեկան 100000 մարդու հաշվով։ Դանիայում նոր դեպքերի թիվն ավելի մեծ է և հասնում է 41 դեպքի տարեկան 100000 մարդու հաշվով։ Կրտսեր երեխաները, ովքեր հիվանդանում են հարնշիկային թարախակույտով, հաճախ պատվաստվում են, և նրանց մոտ վարակը կարող է առաջացնել շնչուղիների խցանում։

## Ստուգաբանություն
Այն հաճախ կոչվում է *quincy* կամ *quinsey* ֆրանսիական *esquinancie* բառի անգլերեն տարբերակները, որոնք սկզբնապես թարգմանվել են որպես squinsey և հետագայում quinsy։

## Հատկանշական դեպքեր
* Խվերսեմի Սուլթան Թեքեշը
* Օցեոլա
* Միշել դե Մոնտաժին
* Հռոմի Պապ Ադրիան IV
* Ենթադրվում էր, որ Ջորջ Վաշինգտոնը մահացել է հարնշիկային թարախակույտի առաջացրած բարդություններից, բայց այժմ ենթադրվում է, որ մահացել է էպիգլոտիտից։
* Սովորական տղաները խմբի Ջեյմս Գրեգորին գրեթե մահանում էր, քանի որ նրան երկար ժամանակ չէին բուժում, մինչև չսկսեցին անհետաձգելի բուժօգնությունը։
* Էյիչիրո Օդան բարդությունների պատճառով հոսպիտալացվել է։
* Յան Մակլարենը մահացավ բարդությունների պատճառով, երբ ԱՄՆ-ում դասախոսական շրջագայության էր։

## Ծանոթագրություն