open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բարձր տպագրություն

**Բարձր տպագրություն**, տեքստի և նկարների պոլիգրաֆիական բազմացման եղանակ, որի դեպքում տպաձևի տպագրող և բացատային տարրերը գտնվում են տարբեր հարթությունների վրա (տպագրողը ավելի բարձր)։ Բարձր տպագրության տպաձևին քսված ներկը ծածկում է միայն տպագրող (բարձր) մակերեսները։ Տպագրության ամենահին և տարածված տեսակն է։ Տպաձևի պատրաստման հարաբերական պարզության, արագության (հատկապես տեքստի վերարտադրման համար), արտադրանքի լավ որակի և բարձր արտադրողականության շնորհիվ լայնորեն օգտագործվում է լրագրերի, ամսագրերի, գրքերի, բազմագույն պատկերազարդումների տպագրության համար։ Բարձր տպագրության տպաձևի շարքին են դասվում՝ փորագրությունը փայտի վրա, ձեռքի և մեքենայական շարվածքը, լինոփորագրությունը, ցանցավոր ու գծավոր կլիշեները և ստերեոտիպը։ Բարձր տպագրության տպվածքի բնորոշ հատկանիշներն են՝ պատկերման տարրերի ցայտունությունը, հագեցվածությունը ներկով և ոչ մեծ ռելիեֆի առկայությունը թղթի հակառակ կողմում։ Բարձր տպագրության տպաձևի պատրաստման ժամանակակից տեխնոլոգիական պրոցեսներն են՝ տպաձևի նախապատրաստումը (ձեռքի և մեքենայական շարվածքը, ցինկանկարահանումը, էջկապը և մեծ տպաքանակի դեպքում՝ նաև ստերեոտիպի պատրաստումը) և բուն տպագրությունը (ներկի բարակ շերտի հավասարաչափ քսումը տպագրվող տարրերի մակերեսներին, թղթի մատուցումը ճնշող մամուլին, ներկի փոխադրումը տպաձևից թղթին և տպագրված արտադրանքի դուրսբերումը մեքենայից)։ Բարձր տպագրությամբ հայերեն առաջին գիրքը՝ «Պարզատումար»-ը տպագրել է Հակոբ Մեղապարտը 1512 թվականին։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարան

**Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարան** (, МУЖВЗ), գեղարվեստական առաջատար հաստատություն նախահեղափոխական Ռուսաստանում։

## Պատմություն
1830 թվականին մի խումբ սիրողական արվեստագետներ և պրոֆեսիոնալ նկարիչներ Մոսկվայում ձևավորում են ստեղծագործական շրջանակ, որը 1834 թվականին կոչվում է «Գեղարվեստական դասարան» և գտնվում էր Բոլշայա Նիկիտսկայա փողոցում։ 1843 թվականին այն վերածվում է  Մոսկվայի գեղարվեստական ընկերության «Նկարչության և քանդակագործության ուսումնարանի»։ 1844 թվականին ուսումնարանը տեղավորվել է Մյասնիցկայա փողոցի Յուշկովի տանը։ 1865 թվականին ուսումնարանին է կցվել Մոսկվայի պալատական գրասենյակին կից Մոսկվայի պալատական ճարտարապետական ուսումնարանը, որից հետո կազմակերպությունը հայտնի դարձավ որպես Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարան, որի շրջանավարտներն ունեին Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտների նույն կարգավիճակը։

1896 թվականին ուսումնարանը դարձել է ընդհանուր, ճարտարապետական և գեղարվեստական կրթություն ապահովող բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։ Դասընթացը տևել է 8 տարի նկարիչների և քանդակագործների, 10 տարի ճարտարապետների համար։ 1896-1917 թվականներին  Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի տնօրեն է դարձել իշխան Ալեքսեյ Եվգենևիչ Լվովը։ 1915 թվականից ուսումնական հասատատությունը գտնվել է առևտրի և արդյունաբերության նախարարության ենթակայության ներքո։

1918 թվականին՝ հեղափոխությունից հետո, ուսումնարանը վերածվել է Երկրորդական պետական ազատ արվեստանոցների, այնուհետև այդ արվեստանոցները դարձել են Մոսկվայի գեղարվեստական ինստիտուտ և Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտ։

Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտները սովորաբար ստացել են նկարիչ-ճարտարապետի որակավորում։ 1909 թվականից ուսումնարանի ճարտարապետական բաժնի կարգավիճակը բարձրացվել է, շրջանավարտներին շնորհվել է ճարտարապետի կոչում։ Այժմ Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շենքում է գտնվում Ռուսաստանի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ակադեմիան, որի մասնաշենքերից մեկը 2014 թվականին քանդվել է։

## Դասախոսական կազմ

* Ալեքսեյ Կորին
* Կոնստանտին Կորովին
* Վլադիմիր Մակովսկի
* Վասիլի Պերով
* Վասիլի Պոլենով
* Իլարիոն Միխայլովիչ
* Ալեքսեյ Սավրասով
* Վալենտին Սերով
* Եվգրաֆ Սորոկին
* Ալեքսանդր Կամինսկի
* Պյոտր Գերասիմով
* Վլադիմիր Չապլին
* Նիկոլայ Միլյուկով
* Նիկոլայ Ռամազանով
* Ֆոմա Բոգդանովիչ-Դվորժենսկի
* Սերգեյ Վոլնուխին
* Պավել Դեսյատով

## Գրականություն
* Дмитриева Н. А. Московское училище живописи, ваяния и зодчества. - М.: 1951.
* Степанова С. С. Московское училище живописи и ваяния: годы становления. - Спб.: Искусство, 2005.
* Кондаков С. Н. Состоящее при Московском художественном обществе, училище живописи, ваяния и зодчества // Юбилейный справочник Императорской Академии Художеств. 1764-1914 = Юбилейный справочникъ Императорской Академіи Художествъ. 1764-1914. - СПб.: Товарищество Р. Голике и А. Вильборг., 1914. - Т. I. - С. 281. - 353 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստի դպրոցներ
Սոֆյա Նալկովսկայա

**Սոֆյա Նալկովսկայա** (, ), լեհ գրող, լրագրող, հրապարակախոս, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն

Գիտնական և գրող Վ. Նալկովսկայայի դուստրը։ Սոֆյան սովորել է մասնավոր դպրոցում։

Իր առաջին ամուսնու մանկավարժ և բանաստեղծ Լ. Ռիգերի հետ ապրել է Կրակովում և Կիելցեում 1922 թվականին, որոշ ժամանակ՝ Գրադնոյում։

1922 թվականին երկրորդ անգամ Սոֆյան ամուսնացել է նախկին ռազմատենչ առաջնորդ Յ. Գոժեխավսկիի հետ, ով հետագայում դարձավ Լեհաստանի ոստիկանության հրամանատար։ 1929 թվականին նրանք ամուսնալուծվեցին։

1928 թվականին Սոֆյան ՊԵՆ ակումբի փոխնախագահն էր։ 1930-ական թվականներին նա ակտիվորեն մասնակցել է ռեժիմի վերացման դեմ ցույցերին։

Սոֆյա Նալկովսկայան մահացել է 1954 թվականին։ Նրան թաղել են Վարշավայի Պովոնզկի զինվորական գերեզմանատանը։

## Շքանշաններ
* Լեհաստանի վերածննդի սպայի խաչ շքանշան (1930)
* Ոսկե խաչ արժանիքներով (1946)
* Լեհաստանի վեարծննդի  աստղի հրամանատարի շքանշան (1952)
* Պետական մրցանակ ԱԺԿ  (1953)
* Ժողովրդական Լեհաստանի 10-րդ տարեդարձի կապակցությամբ շքանշան (1954)

## Վեպեր
# Կին (1906)
# Իշխանը (1907)
# Ժամանակակիցները (1909)
# Նարգիզ (1911)
# Երկնային գիշեր (1911)
# Օձը և վարդը (1914)
# Կոմս Էմիլ (1920)
# Ռոմանտիկ Թերեզա Հեններտ (1923)
# Տուն մարգագետինների վրա (1925)
# Վատ սեր (1928) 
# Սահման (1935) 
# Մտահոգ (1938) 
# Ապրող կապերը (1948)
# Իմ հայրիկ  (1953)

### Բեմադրություններ
* Վերադարձի օրը (1931)
* Ռենետա Լուզանսկա (1935)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ լրագրողներ
Կատեգորիա:Լեհ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Լեհ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Լեհաստանի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ
Սանասար Գևորգյան

**Սանասար Արսենի Գևորգյան** (), խորհրդային և հայ նախկին ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ «Արարատ» թիմի կազմում Խորհրդային Միության 1973 թվականի չեմպիոն և կրկնակի գավաթակիր (1973, 1975)։

## Կենսագրություն
Սանասար Գևորգյանը ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, Երևանում։ Ֆուտբոլի հանրապետական դպրոցի սան է։

1968 թվականին ընդգրկվել է Հայաստանի դրոշակակիր Երևանի «Արարատի» կազմում։ Խաղացել է աջ պաշտպանի դիրքում։ ԽՍՀՄ առաջնությունում առաջին հանդիպումն անցկացրել է 1970 թվականի ապրիլի 25-ին Օդեսայի «Չեռնոմորեցի» դեմ։ Ընդհանուր առմամբ «Արարատի» կազմում անցկացրել է 206 խաղ, որոնցից 160-ը ԽՍՀՄ առաջնություններում, 32-ը` ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկությունում, 14-ը` եվրոպական գավաթներում։ Եվս մեկ խաղ Սանասար Գևորգյանն անցկացրել է ԽՍՀՄ երիտասարդական հավաքականի կազմում (ֆրանսիացի հասակակիցների դեմ, 25.05.1973)։

Կարիերայի ընթացքում նա խփել է 5 գոլ. 4-ը` ԽՍՀՄ առաջնությունում, 1-ը` գավաթի խաղարկությունում։

Սանասար Գևորգյանը «Արարատ» թիմի կազմում դարձել է Խորհրդային Միության 1973 թվականի չեմպիոն և կրկնակի գավաթակիր (1973, 1975)։ Նա նաև 1976 թվականի գարնանային առաջնության երկրորդ մրցանակակիր է։

Վախճանվել է 1989 թվականին 37 տարեկանում։

## Նվաճումներ
 Արարատ
* ԽՍՀՄ չեմպիոն՝ 1973
* ԽՍՀՄ գարնանային առաջնության արծաթե մեդալակիր՝ 1976
* ԽՍՀՄ գավաթակիր՝ 1973, 1975

## Պետական պարգևներ
*Գերագույն խորհրդի պատվոգիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ֆուտբոլի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Բարտեկ (ծառ)

**Բարտեկ** *()*, Լեհաստանի ամենադարավոր կաղնիներից մեկը, ամառային կաղնու տեսակ, 1954 թվականից օրենքով պաշտպանված է որպես բնության հուշարձան։ Աճում է Լեհաստանի Սվենտոկշիսյան վոևոդության Զագնանսկի Բարտկով գմինայում (անտառապետություն), Կիելցե քաղաքից ոչ հեռու։ Ըստ ծառաբանական վերջին ուսումնասիրությունների` 686 տարեկան է (2016 թ.)։

Պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում լեհ բուսաբան Վլադիսլավ Շաֆերի գլխավորած հանձնաժողովի կողմից ծառը ճանաչվել է *«Լեհաստանի գեղեցկագույն ծառ»*։

## Ծառաբանական տվյալներ
Կաղնու ճշգրիտ տարիքը ճշգրիտ պարզել հնարավոր չէ, քանի որ բնի միջուկը փտում է։ Որոշ աղբյուրների համաձայն «Բարտեկի» տարիքը նույնիսկ 1200 տարեկան է գնահատվել։

Ծառաբանական վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Բարտեկ կաղնին 686 տարեկան է (2016 թ.) Երկրի հայտնի ծառերից է։ Ծառի շրջագիծը մոտ 9.85 մ է, բնի ամենաներքևի շրջագիծը` 13.5 մ է, իսկ բարձրությունը` 33.5 մ։ Սաղարթը տարածվում մոտ 40 մետր։

1954 թվականից կաղնին համարվում է բնության հուշարձան։

## Լեգենդներ
[մինի|ձախից|Կաղնի Բատեկ, ''նկարիչ''` [Վոյցեխ Գերսոն, 1873]]
Լեհաստանում մի քանի ավելի հին ծառեր կան, ինչպես կաղնիներ, այնպես էլ հատապտղային կենիներ (որոշները ավելի քան 1000 տարեկան են), սակայն նրանցից ոչ մեկը Բարտեկի համբավը չունի։ Օրինակ, Կազիմիր III Մեծ թագավորի (1310-1370 թթ.) «դատարանը» Բարտեկի տակ է եղել։
300px|մինի|աջից|Բարտեկ
Յան Սոբեսկին Վիեննայի Ճակատամարտից (1683 թ.) վերադառնալու ճանապարհին հանգստացել է այդ ծառի տակ։ Ըստ տարածված տեսակետի` նա ծառի բնում թաքցրել է թուրքական թուրը, արկեբուզը (մուշկետի հին տեսակը) և մի շիշ գինի` ի հիշատակ հաղթանակի։ Ըստ լեգենդներից մեկի` ծառի բնում թաքցրած են Յան III Սոբեսկիի և Մարիա Կազիմիրայի գանձերը։

Կաղնու բնի հարավարևելյան կողմում Քրիստոսի խաչելության երկու պատկերներ կան, որոնք հավանաբար ձուլվել են տեղի մետալուրգիական գործարաններում։ Դրանցից մեկի վրա նշված է 1853 թվականը։ Վարկածներից մեկի համաձայն այդ պատկերները ծառից կախվել են ի պատիվ Հունվարյան ապստամբության երկու սպաների։

Մեկ այլ վարկածի համաձայն խաչելության մի պատկերը կախվել է Վիեննայի նկատմամբ Սոբեսկիի հաղթանակի կապակցությամբ, իսկ մյուսը` 1853 թվականի խոլերայի համաճարակի վերջանալուց հետո։

## Ներկա վիճակ
Ծառը դեռևս կենդանի է, բայց շարունակ անկում է ապրում։ Ծառի կենարար բնափայտի շերտը շատ բարակ է (5-20 սմ)։ Թուլացած ծառի բունը սկսել է թեքվել ծանր ճյուղերի կողմը։ 1829 թվականին «Բարտեկ» կաղնին ուներ 14 հիմնական և 16 լրացուցիչ ճյուղեր։ Ներկայումս ծառի վրա ութ հիմնական ճյուղ է մնացել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Bernard Konarski, "Świetopelk Oak in Krepkowice is 621 years old": Bartek oak's age also established
* 360° picture of Bartek
* Gmina Zagnańsk More information about "Bartek" ()
* Oaks in Bialowieza 

Կատեգորիա:Լեհաստանի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Կաղնիներ
Կատեգորիա:Հայտնի ծառեր
Կոնստանտին Բախտին

**Կոնստանտին Նիկոլաևիչ Բախտին** (, 1873, Ռուսական կայսրություն – 12 դեկտեմբերի, 1930, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս գեղանկարիչ, բնանկարիչ, Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության անդամ, Ռեալիստ նկարիչների միության հիմնադիրներից մեկը։

## Կենսագրություն
thumb|left|237px|'''«Լքված ամառանոց»''' (1909), ''կտավ, յուղաներկ'', Սումիի Ն. Օնացկու անվան մարզային պատկերասրահ
Կոնստանտին Բախտինը ծնվել է 1873 թվականին Ուկրաինայում։ Նկարչական կրթություն ստացել է Կիևում՝ Նիկոլայ Մուրաշկոյի նկարչական դպրոցում, որն ավարտել է 1900 թվականին։

Ապրել է Մոսկվայում։ Աշխատել է քնարական բնանկարի ու նատյուրմորտ ժանրերում։ 1903 թվականից մինչև 1920 թվականը ամառային ամիսներին էսքիզներ անելու նպատակով մեկնել է Պոլտավայի նահանգ՝ Կրեմենչուգ, ինչպես նաև Տվերի նահանգ՝ Վիտոլդ Բյալինիցկի-Բիրուլյայի «Ճայ» ամառանոց

1908 թվականից Կոնստանտին Բախտինը մասնակցել է Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության կազմակերպած ցուցահանդեսներին, իսկ 1923 թվականից եղել է Ընկերության անդամ։ Բախտինի նկարները ցուցադրվել են պերեդվիժնիկների XXXVI, XXXVIII-XLII և XLIV-XLVIII ցուցահանդեսներում։

1927 թվականին Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության ու Ռուս նկարիչների միության նախկին անդամների հետ հիմնադրել է Ռեալիստ նկարիչների միությունը (, ОХР), որ գոյություն է ունեցել մինչև 1932 թվականը։ Կոնստանտին Բախտինը կատարել է այդ միության քարտուղարի պարտականությունները։

Կոնստանտին Բախտինը մահացել է 1930 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1928 թվականին)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Landscape veranda by Bakhtin.jpg|**«Ուշ աշուն»** (1913), *կտավ, յուղաներկ*, Չելյաբինսկի կերպարվեստի պետական թանգարան
Պատկեր:March by Bakhtin.jpg|**«Մարտ»** (1908), *կտավ, յուղաներկ*, Դոնեցկի մարզային պատկերասրահ
Պատկեր:Landscape by Bakhtin.jpg|**«Բնանկար»**, (1917), *կտավ, յուղաներկ*, *մասնավոր հավաքածու*
Պատկեր:Footbridge Bakhtin.jpg|**«Փայտե կամուրջ»** (նախքան 1917), *կտավ, յուղաներկ*, *գտնվելու վայրն անհայտ է*


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Պերեդվիժնիկներ
Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Զերանի (այլ կիրառումներ)

**Զերանի**, կարող է վերաբերել՝
* Զերանի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում
* Զերանի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում
Զիարաթ (այլ կիրառումներ)

**Զիարաթ**, կարող է վերաբերել՝
* Զիարաթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում
* Զիարաթ - լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Բյուրական-Մենձուրյան լեռնահամակարգում
Պարժենիցա

[thumb|«Wiyrchowianie» ազգագարական խմբի անդամները [Պոդհալե (մարզ)|Պոդհալե մարզի ազգային տարազով, զակոպանյան ոճ։ Պարժենիցան տղամարդու տաբատի վրա է]]
[thumb|Տղամարդու տաբատի վրայի ասեղնագործ պարժենիցա, [Պոդհալե (մարզ)|Պոդհալե, XIX դարերի հավաքածու Զակոպանեի Տատրայի թանգարան]]
**Պարժենիցա** *()*, ասեղնագործ սրտաձև զարդապատկեր, որը բնորոշ է լեռնաբնակների դեկորատիվ կիրառական արվեստին։ Զարդանախշը հաճախ լինում է գուրալյան ավանդական տարազի տղամարդկանց տաբատների վրա։

## Նկարագրություն
Սկզբում պարժենիցան իրենից ներկայացնում էր պարզ օղակակար, որն արվում էր տաբատի կտրած մասերի միացման տեղերը մաշվելուց պաշտպանելու համար։ Ժամանակակից դերձակները պարժենիցայում սկսեցին կիրառել կարմիր կամ մուգ կապույտ օղակակարեր, միաժամանակ խտացնելով օղակների թիվը։ Հետագայում կարը փոխարինվեց ասեղնագործ ապլիկացիաներով։ Պարժենիցայի համար բրդյա թելերի կիրառումը հնարավորություն տվեց նախշերն ավելի վառ դարձնել։ Եվ ժամանակի ընթացքում այն դարձավ հագուստը զարդարելու միջոց։

## Պատմություն
Պարժենիցայով դեկորատիվ ձևավորումը, հավանաբար, Հունգարիայում է առաջացել։ Եվ XX դարի սկզբում Պոդհալե մարզին առավել բնորոշ զարդանախշն էր։

Տերմինի ծագումն անհայտ է։ Ամենայն հավանականությամբ անվանումը կապված է հին լեհերեն *parznąć* և *parznić* բայերի հետ, որը նշանակում է «ինչ-որ բան կեղտոտել»։ Ի սկզբանե բառը կիրառվել է նաև գուրալեների կենցաղային այլ առարկաներին, այդ թվում պանրի արտադրության համար նախատեսված փայտե կաղապարների համար և սրտանման պատկերներին փայտագրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասեղնագործություն
Կատեգորիա:Լեհաստանի մշակույթ
Սեդիր (կղզի)

**Սեդիր** (**Սեհիր**; ), փոքր կղզի Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում, Մուղլայի մարզի կազմում։ Կղզին գտնվում է Էգեյան ծովում՝ Գյոքովա ծոցում։ Կղզին հաճախ կոչում են նաև «*[[Կլեոպատրա]]յի կղզի*»։ Վարչատարածքային առումով պատկանում է Մուղլայի մարզի Ուլա շրջանին։ Կղզին հայտնի է իր ավազե յուրահատուկ լողափերով, որոնք վառ ոսկեգույն են։ Ըստ լեգենդի, լողափերի ավազը նավերով բերվել են Եգիպտոսից՝ թագուհի Կլեոպատրայի համար։ Ըստ լեգենդի, Կլեոպատրան կղզում գաղտնի հանդիպել է իր սիրեցյալին՝ Մարկոս Անտոնիոսին։ Կղզու լողափերը պահպանվում են Թուրքիայի մշակույթի նախարարության կողմից որպես ազգային արժեք, այդ իսկ պատճառով արգելվում է մտնել լողափ կոշիկներով, վերցնել սրբիչ, ինչպես նաև ծխել։ Որպեսզի ավազը մնա լողափում, լողափի ելքերի մոտ դրված ջրով տարաներ, որպեսզի դուրս գալուց առաջ մարդիկ լվան իրենց ոտքերը։ Մուտքը դեպի լողափ վճարովի է։ Կղզում են գտնվում  նաև Քեդրաի անտիկ քաղաքի ավերակները։ Քսենոփոնի վկայությամբ, քաղաքի բնակիչների մեծ մասը եղել են բարբարոսներ։

## Պատկերասրահ

Пляж Клеопатры.jpg|mini|Կլեոպատրայի լողափի ավազը
File:Gulf of Gökova from Sehir.JPG|Ծովածոցը կղզուց
File:Gulf of Gökova - Cleopatra's beach.JPG|Կլեոպատրայի լողափը


## Արտաքին հղումներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքական ռիվիերա
Կատեգորիա:Թուրքիայի կղզիներ
Սփեյս Նիդլ

**Սփեյս-Нидл** ( — "տիեզերական ասեղ") առավել ճանաչելի ներգրավման հյուսիս-արևմուտքում ՝ խաղաղօվկիանոսյան ափի ԱՄՆ-ում եւ քաղաքի խորհրդանիշ Seattle.

Աշտարակ футуристичном ոճով "гуги" գտնվում է տարածքում ցուցահանդեսային համալիրի Seattle Center, որը կառուցվել է Համաշխարհային ցուցահանդեսի 1962 թ., ժամանակ անցկացնելու, որի մոտ 20 հազար մարդ է զոհվել օրը բարձրացել են աշտարակի վրա; 2,3 միլիոն այցելու — ողջ աշխատանքի ընթացքում Համաշխարհային ցուցահանդեսի համար։ Այժմ աշտարակը գտնվում է մասնավոր տիրապետման Դ.Ե.

Սփեյս Нидл — աշտարակ 184 մետր բարձրությամբ եւ 42 մետր լայնությամբ առավել լայն կետով եւ քաշի 9 550 տոննա. Այն կառուցվել է այնպես, որ դիմանում փոթորիկները արագությամբ քամու մինչև 320 կմ/ժ և երկրաշարժի մինչև 9,1 բալ։ Դա երկու անգամ ավելի բարձր պահանջների շինարարական նորմերի պահին շինությունները։ Քամու պայմաններում աշտարակ մերժվում է մոտ 1 դյույմ յուրաքանչյուր 10 մղոն ժամ արագությամբ քամու. Հագեցած է 25 громоотводами.

Առանձնահատկությունն աշտարակներ է դիտողական խաղահրապարակ բարձրության վրա 159 մ, ռեստորան SkyCity (Երկնային քաղաք) եւ նվերների խանութ. Հետ գագաթին աշտարակի կարելի է տեսնել ոչ միայն կենտրոն Seattle, բայց նաեւ Հեղեղային լեռները եւ հրաբուխը Рейнир, դափնիներ Էլիոթ և շրջակա կղզու.

## Հետաքրքիր փաստեր
Ներքեւի մասում մինչև դիտորդական հարթակ, բացի վերելակների, կարելի է բարձրանալ աստիճաններով, որը բաղկացած է 848 փուլով. Շինարարության ժամանակ Space Needle ներգրավված 467 цементовозов, որոնք պակաս, քան 12 ժամ լի котлован հիմքերը (30 ոտնաչափ խորությամբ և 120 մետր ամբողջ); դա էր խարդախության դեպք է շարունակական бетонирования, երբեւէ применявшегося արեւմուտքում Միացյալ Նահանգներում.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք Սփեյս Нидл (անգլերեն)
* Սփեյս Нидл կայքի էջերում structurae.de(անգլերեն)
* Լուսանկարները և փաստերը Սփեյս Нидл (անգլերեն)
* Ռուսալեզու Համայնքը Վաշինգտոն Նահանգի   (ռուս.)

Կատեգորիա:1961 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Քյոյջեղիզ (լիճ)

**Քյոյջեգիզ** (), լիճ Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում, Մուղլայի մարզում։ Համարվում է Թուրքիայի ամենախոշոր լճերից մեկը։ 

Իր անվանումը ստացել է հարևան Քյոյջեգիզ քաղաքից, որը գտնվում է լճի հյուսիսային ափին։

Լիճը «Դալյան» անունով նեղ ջրանցքով կապված է Միջերկրական ծովի հետ, որը հոսում է համանուն գյուղի և անտիկ Քավնոս քաղաքի միջով։ Ջրանցքը թափվում է Միջերկրական ծով՝ Կրիաների Իզթուզու լողափի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ և այլ աղբյուրներ
* Köyceğiz-Dalyan Special Environmental Protection Area; Environmental Protection Agency for Special Areas 
* History surfaces from Köyceğiz Lake, Land of Lights, October 28th, 2010
* Dynamics of Lake Köyceğiz, SW Turkey: An environmental isotopic and hydrochemical study, C.S. BAYARI, T. KURTTAS, L. TEZCAN
* Dalyan 2005 Gezi Kitabı, Fatih Akaslan, ISBN 975-270-471-9
* Köyceğiz-Dalyan (A journey through the history within the labyrinth of nature, Altan Türe, Faya Kültür Yayınları-1, 2011, ISBN 978-978-978-605-3
* Cornucopia magazine, 20th edition, 2000: Reflections on Water; The Lake: part 1; author: Lady Patricia Daunt

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Մուղլայի մարզ
Կատեգորիա:Մուղլայի մարզի ռելիեֆ
Զիարեթ (այլ կիրառումներ)

**Զիարեթ**, կարող է վերաբերել՝
## Գյուղեր
* Զիարեթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խարզանի գավառակում
* Զիարեթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում
* Զիարեթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում
* Զիարեթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառակում
* Զիարեթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում, Խաղաջուրի մոտ
* Զիարեթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում, Խորխորից հյուսիս-արևմուտք
* Զիարեթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում

## Գետեր
* Զիարեթ - գետակ ներկայիս Թուրքիայում (Հայկական լեռնաշխարհում), Ճորոխի ավազանում
* Զիարեթ - գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխ գետի ավազանում, Թորթումի ձախակողմյան օժանդակը

## Լեռներ
* Զիարեթ - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի սարահարթում
* Զիարեթ - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում Կարսի բարձրավանդակում
* Զիարեթ - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի բարձրավանդակում
* Զիարեթ - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի սարահարթում
* Զիարեթ - լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնաշղթայի արևելյան հատվածում
* Զիարեթ - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական պար լեռնահամակարգի կենտրոնական մասում
* Զիարեթ - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Պոնտական լեռնահամակարգում
* Զիարեթ - լեռնագագաթ Կիլիկիայում, Ամանոսի լեռնաշղթայի ամենահյուսիսային՝ Յավշան կոչված հատվածում
* Զիարեթ - լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, նրա արևելյան հատվածում
Քարաքայա ջրամբար

**Քարաքայա ջրամբար** (), խոշոր ջրամբար Թուրքիայում։ Գտնվում է Դիարբեքիրի մարզում։ Կառուցված է Եփրատ գետի վրա։ Ջրամբարի կառուցումը ավարտվել է 1987 թվականին։ Ջրամբարը համարվում է Հարավարևելյան Անատոլիայի ջրամբարային նախագծի թվով 21 ջրամբարներից մեկը (): Հիդրոէլեկտրակայան- ջրամբարը ստանում է էլեկտրաէներգիա 300 մեգավատտ հզորությամբ վեց գեներատորներից, որոնք ընդհանուր առմամբ ունեն 1800 մեգավատտ հզորություն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
*Official GAP web site 
*Built by Brown Boveri & Co., Ltd 
*Karakaya Barajı Yıllık Elektrik Üretim Bilgileri 

Կատեգորիա:Թուրքիայի ջրամբարներ
Դավիթ Բեգալով

**Դավիթ Ռուբենի Բեգալով** (), ռուսաստանցի հայ քանդակագործ։ Ռոստովի մարզի քաղաքներում բազմաթիվ արձանների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1951 թվականի նոյեմբերի 26-ին Դոնի Ռոստովում։ Ավարտել է Լենինգրադի Վ. Ա. Սերովի անվան գեղարվեստական ուսումնարանը։ Ավարտել է նաև Լենինգրադի Մ. Ի. Մուխինայի անվան բարձրագույն գեղարվեստաարդյունաբերական ուսումնարանը։

Դավիթ Բեգալովը եղել է Կարլ Մարքսի հուշարձանը Դոնի Ռոստովի նույնանուն հրապարակից տեղափոխելու և պատմական վայրում Նոր Նախիջևանի հիմնադիր Եկատերինա II-ի արձանը վերականգնելու նախաձեռնողներից մեկը։

Նրա կինը ճարտարապետ Սվետլանա Իգորևնա Բեգալովան է։

Դավիթ Բեգալովը մահացել է 2013 թվականի նոյեմբերի 13-ին։ Թաղված է Դոնի Ռոստովի Հայկական (Պրոլետարական) գերեզմանատանը։

## Հիշատակ
Դոնի Ռոստովում Ստաչկայի փողոցի այն տան պատին, որտեղ գտնվել է Բեգալովի արվեստանոցը, փակցված է հուշատախտակ։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* 2007` «Դավիթ Բեգալով»։ Ռոստովի գեղարվեստի մարզային թանգարան, Դոնի Ռոստով։

## Հայտնի աշխատանքներ
* 1999` Հովսեփ Արղությանի հուշարձան։ Դոնի Ռոստով
* 2004` օլիմպիական չեմպիոն Վարդերես Սամուրղաշևի արձան։ Դոնի Ռոստով
* 2005` Ֆեոդոր Ուշակովի հուշարձան։ Նովոռոսիյսկ
* 2008` Ֆաինա Ռանևսկայայի հուշարձան։ Տագանրոգ
* 2009` «Պահապան հրեշտակ»։ Տագանրոգ
* 2010` «Պատյանով մարդը»։ Տագանրոգ
*2010` «Արտյոմկա»։ Տագանրոգ
* 2011` Քանդակագործական կոմպոզիցիա «Հաստլիկն ու նիհարը»։ Տագանրոգ
* 2014` «Սահմանապահների հուշարձան»։ Դոնի Ռոստով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:2013 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստով քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստով քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 13 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Քանդակագործներ այբբենական կարգով
Լիլիամ Քեշիշյան

**Լիլիամ Քեշիշյան** (, ), ուրուգվահայ հասարակական, պետական և քաղաքական գործիչ, Ուրուգվայի սպորտի և զբոսաշրջության  նախարար։

## Կենսագրություն
Լիլիամ Քեշիշյանը ծնվել է 1952 թվականին Մոնտեվիդեո քաղաքում։ Հայրական կողմը Լիբանանից Ուրուգվայ է տեղափոխվել  1921 թվականին։
Պապիկը Ուրուգվայում զբաղվել է կոշկակարությամբ, իսկ տատիկը նավթ է վաճառել։ Որոշ ժամանակ անց նրանք խանութ են բացում։ 
Քեշիշյանը սովորել է իրավագիտություն, փաստաբանություն և ուսումնասիրել վիճակագրություն և աշխատել սոցիալական հետազոտությունների կենտրոններից մեկում, այնուհետև աշխատել է զբոսաշրջության մասնագիտական ինստիտուտում  և դարձել այդ ինստիտուտի համակարգողը՝ ուսումնական գծով։ Քաղաքական գործունեությունը սկսել է այն տարիներին, երբ երկրում տիրում էր  ռազմական դիկտատուրան։ Այդ ժամանակ նա 19 տարեկան էր։ Իր և իր թիմակիցների նպատակն էր դեմոկրատական  մեթոդներով երկիրը ազատել զինվորական բռնապետերից։ Այդ տարիներին իր ընկերներից շատերը ենթարկվեցին հալածանքների ու բռնությունների։ Երկիրը բռնապետերից փրկելու գործում Քեշիշյանն իր ներդրումն է ունեցել։ 1984 թվականին իր թիմակիցների հետ տապալում են բռնապետերին և ստեղծում  ժողովրդավարակական կարգի երկիր։ Բռնապետության վերացումից հետո նա  ընտրվում է «Լայն ճակատ» ղեկավար մարմնի անդամ, 1990 թվականին ընտրվում է գերատեսչական օրենսդիր մարմնի անդամ։  2000 թվականին  Քեշիշյանը նշանակվել է Մոնտեվիդեոյի քաղաքապետարանի զբոսաշրջության և ժամանցի վարչության պետ, իսկ 2005 թվականին ընտրվել է  Ուրուգվայի Ազգային ժողովի պատգամավոր և Մոնտեվիդեոյի մունիցիպալ խորհրդի անդամ։ Նույն թվականին նախաձեռնել է ստորագրահավաք՝ ուղղված Եվրոպական Միությանը, որով կոչ էր արվում մերժել Թուրքիայի անդամակցության հարցը, քանի դեռ Թուրքիան չի ընդունել Հայոց ցեղասպանությունը։ Նրա առաջարկով Ուրուգվայի դպրոցական դասագրքերում ընդգրկվել է հայոց ցեղասպանության թեման։ Նրա շնորհիվ վերացել է Հայաստանի և Ուրուգվայի միջև վիզային ռեժիմը։ Լիլիամ Քեշիշյանը  ունի երկու որդի և թոռնիկներ։

## Այցելությունը Հայաստան
2005 թվականի նոյեմբերին Լիլիամ Քեշիշյանը առաջին անգամ այցելել է  Հայաստան՝ ՀՀ խորհրդարանի 15 ամյակի տոնակատարություններին մասնակցելու նպատակով։ Նրա ջանքերով Ուրուգվայը դարձավ  առաջին երկիրը, որը խորհրդարանական մակարդակով ուղիղ կապեր հաստատեց Արցախի հետ։ 2013 թվականի նոյեմբերին աշխատանքային այցով Հայաստանում գտնվելու ժամանակ Քեշիշյանը հանդիպումներ է ունեցել Հովիկ Աբրահամյանի, Տիգրան Սարգսյանի, Տարոն Մարգարյանի,  Հրանուշ Հակոբյանի, Յուրի Վարդանյան հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուրուգվայահայեր
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքական գործիչներ
Ներսում (հեռուստասերիալ)

**Ներսում** (), թուրքական հեռուստասերիալ, որը ցուցադրվել է թուրքական Show TV հեռուստաալիքով։ Հեռուստասերիալի արտադրությամբ զբաղվում է Ay Yapım պրոդյուսերական ընկերությունը։ Հեռուստասերիալի առաջին սերիան ցուցադրվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։ Հեռուստասերիալի վերջին սերիան կցուցադրվի հունիսի 19-ին։

## Սցենար
Հեռուստասերիալը պատմում է Սարփի և նրա կրտսեր եղբոր՝ Ումութի մասին։ Ումութը երեք տարեկանում առևանգվել է Ջելալի կողմից, ով Ստամբուլի քրեական հեղինակություններից մեկն է։ Ումութը մեծացել է փողոցներում և աշխատել Ջոշքունի համար՝ որպես մուրացկան։ Հետագայում Ջելալը մեծացրել է Ումութին և կոչել նրան Մերթ։ Ջելալը օգնել է Մերթին՝ ընդունվելու ոստիկանական ակադեմիա և դառնալու Յուսուֆի թիմի անդամներից մեկը։ Յուսուֆը ոստիկանության հետաքննչական բաժնի ղեկավարն է, ով փորձում է ձերբակալել Ջելալին՝ նրա անօրինական գործողությունների համար։ Սարփը նույնպես ընդունվում է ակադեմիա և դառնում Յուսուֆի սիրելի ուսանողը։ Ավարտական երեկոյի ժամանակ, Յուսուֆը հեռացնում է Սարփին ոստիկանության ակադեմիայից և բանտարկում մեկ տարի ժամկետով՝ գրավելու Ջելալի ուշադրությունը։ Ջելալը, ճանաչելով Սարփին, ուղարկում է իր իրավաբան դստերը Մելեքին՝ փրկելու նրան։ Երբ Սարփը դուրս է գալիս բանտից, նա միանում է Ջելալի խմբին՝ որպես գաղտնի ոստիկան, որպեսզի գտնի եղբորը՝ Ումութին և բանտարկի Ջելալին՝ նրա անօրինական գործողությունների համար։ Մյուս կողմից Մերթը աշխատում է որպես ոստիկան և քողարկում Ջելալի գործողությունները։ Հեռուստասերիալը ներկայացնում է երկու եղբայրների կյանքի ընթացքը, ինչպես նաև նրանց մորը՝ Ֆիսունին, ով ապրում է հույսով, որ կգտնի իր կրտսեր որդուն։

## Դերասանական կազմ
* Չաղաթայ Ուլուսոյ - Սարփ Յըլմազ
* Արաս Բուլութ Իյնեմլի - Մերթ Քարադաղ/Ումութ Յըլմազ
* Չեթին Թեքինդոր - Ջելալ Դուման
* Մուստաֆա Ուղուրլու - Յուսուֆ Քայա
* Նիհալ Քոլդաշ - Ֆիսուն Յըլմազ
* Բենսու Սորալ - Մելեք Յըլդըզ
* Դամլա Չոբլայ - Էյլեմ
* Յըլդըրայ Շահինլեր - Հասան
* Ռըզա Քոջաօղլու- Դավութ
* Գյոզդե Քանսու - Յեշիմ Դուման
* Մեհմետ Յըլմազ Աք - Յաշար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Մինգեչաուրի ջրամբար

**Մինգեչաուրի ջրամբար** (), ջրամբար Ադրբեջանի Հանրապետության հյուսիսում՝ Կուր գետի վրա։ Կովկասյան տարածաշրջանի խոշորագույն ջրամբարն է։ Նախագծվել է Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայանի պատնեշի կառուցման ժամանակ։ Մակերեսը կազմում է 605 կմ², ծավալը՝ 16,1 կմ³, երկարությունը՝ 70 կմ, առավելագույն լայնությունը՝ 18 կմ, միջին խորությունը՝ 27 մ։ Լցվել է 1953 թվականից 1959 թվականներին։

Ջրամբարի կառուցման նպատակն է էներգետիկայի, գյուղատնտեսության, ջրային տրանսպորտի զարգացումը նաև հոսքի բազմամյա կարգավորումը և ստորին հոսքում գետերի հեղեղումից խուսափելը։ Մինգեչաուրի ջրամբարի մակարդակը տատանվում է 15,2 մ-ի սահմաններում։ Ափերը բարձր են և ուղղաձիգ։

Մինգեչաուրի ջրամբարից սկիզբ են առնում Վերինղարաբաղյան (172 կմ) և Վերինշիրվանյան (123 կմ) ջրանցքները։

Ջրամբարում բնակվում են՝ բրամ, շիղաձկներ և մի քանի այլ ձկնատեսակներ։

## Տես նաև
* Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայան
* Մինգեչաուրի ջերմաէլեկտրակայան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի ջրամբարներ
Փելիքս II (հակապապ)

**Փելիքս II** (, ), Հռոմի սարկավագ, որ պապ է դարձել 355 թվականին, այն բանից հետո, երբ Կոստանդիոս II կայսրն աքսորեց գործող՝ Լիբերիոս պապին։

## Կենսագրություն
357 թվականի մայիսին այն հռոմեացիները, որոնք հավատարիմ էին մնացել Լիբերոս պապին, պահանջում են, որ Կոստանդինոս II կայսրը Հռոմ այցելելիս ետ կանչի Լիբերոս պապին։ Կայսրը պլանավորում է, որ Փելիքսը և Լիբերոսը միասին կառավարեն, բայց երբ Լիբերոսը վերադառնում է, Փելիքսը ստիպված հեռանում է դեպի Պորտո։ Վերջինս այնտեղ իրականացնում է Հռոմում հաստատվելու անհաջող մի փորձ և 365 թվականի նոյեմբերի 22-ին մահանում է։

Փելիքս հակապապին ավելի ուշ շփոթում են հռոմեացի նահատակ Փելիքսի հետ, և արդյունքում նա ներառվում է Հռոմի պապերի ցանկում որպես Փելիքս II, և հաջորդիվ միևնույն անվամբ (Փելիքս III (II) և Փելիքս IV (III)) պապերին տրվել են սխալ թվեր, ինչպես և Փելիքս V հակապապին։

«Catholic Encyclopedia»-ն (1909) այս խառնաշփոթն անվանում է «իրական փաստերի աղավաղում» և մեկնաբանում, որ դա առաջացել է «Liber Pontificalis» տեղեկագրքի պատճառով։ Վերջինում ասվում է, որ այս Փելիքսը կառուցել է եկեղեցի Վիա Ավրելիայի վրա, որտեղ ավելի վաղ ամփոփվել է հռոմեացի նահատակի մարմինը։ Այնուամենայնիվ ավելի վաղ աղբյուրներում նշվում է, որ Փելիքս նահատակի մասին ոչինչ հայտնի չէ, բացի նրա անունից, նրանից, որ նա եղել է նահատակ և որ նա թաղված է Վիա Պորտուենսիսի գերեզմանաթմբում, որը կրում է նրա անունը։

Հռոմեացի նահատակ Փելիքսի հիշատակության օրը հուլիսի 29-ին է։ Փելիքս հակապապը, ինչպես վերևում նշվեց, մահացել է նոյեմբերի 22-ին, և նրա մահը չի համարվել նահատակություն։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Հռոմի պապերի ու հակապապերի ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* The Papal Schism between Liberius and Felix (a primary source)
* Catholic Encyclopedia: ''Felix II''
* Encyclopædia Britannica: ''Felix (II)''
* 1911 Encyclopædia Britannica: ''Felix II''

Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Մակոտո Հասեբե

**Մակոտո Հասեբե** (ճապ.՝長谷部 誠, ), ճապոնացի ֆուտբոլիստ. Նա հենակետային կիսապաշտպան է։ Խաղում է գերմանական Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտում և Ճապոնիայի ազգային հավաքականի ավագն է։

## Ակումբային կարիերա
### Ուրավա Ռեդ Դայմոնդս
2002թ. Ֆուձիեդայում դպրոցն ավարտելուց հետո նա միացավ Ուրավա Ռեդ Դայմոնդս թիմին։ 2003թ.-ից նա դարձավ Ուրավա-ի հիմնական կազմի խաղացող։ 2004թ.-ին ընդգրկվեց Ճապոնիայի Ջ.Լիգայի տարվա թիմում, ինչպես նաև ճանաչվեց այդ տարվա Ուրավա-ի լավագույն ֆուտբոլիստը։

Ուրավայում Հասեբեն անցկացրեց 5 տարի, խաղալով 149 խաղ և խփելով 12 գոլ։

2007թ. օգոստոսին իտալական Սիենան մոտ էր Հասեբեին ձեռք բերելուն, սակայն ձախողվեց։

### Վոլֆսբուրգ
Այնուամենայնիվ, նա միացավ Վոլֆսբուրգին և դարձավ Վոլֆսբուրգի պատմության առաջին ճապոնացի ֆուտբոլիստը։ 2009 թվականին նա դարձավ երկրորդ Բունդեսլիգա հաղթած ճապոնացի ֆուտբոլիստը։

2011թ. սեպտեմբերի 17-ին Հոֆենհայմի դեմ խաղում, Հասեբեն խաղի վերջին 9 րոպեները դարպասապահ կանգնեց։ Խաղն ավարտվեց 3-1, օգուտ Հոֆենհայմի, իսկ Հասեբեն բաց թողեց 3-րդ գնդակը։ 2011թ. դեկտեմբերի 3-ին նա անցակացրեց իր 100-րդ հանդիպումը Բունդեսլիգայում Մայնցի դեմ։

Վոլֆսբուրգում Հասեբեն մնաց 5 տարի, խփելով 5 գոլ 135 խաղում։

### Նյուրնբերգ
2013 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Հասեբեն կնքեց 3 տարվա պայմանագիր Նյուրնբերգի հետ, սակայան թմում մնաց ընդամենը 1 տարի, խաղալով 14 խաղ և այդպես էլ գոլ չխփելով։

### Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտ
2014 թվականի հուլիսի 1-ին Հասեբեն տեղափոխվեց Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտ, որտեղ մինչև հիմա խաղում է։ Այս պահին նա Այնտրախտում անցկացրել է 87 խաղ և խփել 2 գոլ։

## Միջազգային կարիերա
Հասեբեն իր միջազգային պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2006 թվականի փետրվարի 11-ին ԱՄՆ-ի դեմ ընկերական խաղում։

Հասեբեն Ճապոնիայի հավաքականի ավագն էր 2010 թվականի աշխարհի առաջնությանը և 2011 թվականի Ասիայի առաջնությանը, որտեղ Ճապոնիան ոսկե մեդալ նվաճեց։

## Նվաճումներ
### Ճապոնիա
* Ասիայի առաջնություն։ 2011
* Կիրինի գավաթ։ 2008, 2009, 2011

### Ակումբային
* Ջ.Լիգայի գավաթ։ 2003
* Ջ1.Լիգա 2-րդ փուլ։ 2004
* Կայսրի գավաթ։ 2005, 2006
* Ջ1.Լիգա։ 2006
* Ճապոնիայի Սուպեր գավաթ։ 2006
* Ասիայի Չեմպիոնների լիգա։ 2007
* Բունդեսլիգա։ 2008-2009

### Անձնական
* Ջ.Լիգա լավագույն XI։ 2004
* Ջ.Լիգայի գավաթի Նոր հերոսի մրցանակ։ 2004
* Ասիայի առաջնության լավագույն XI։ 2011
* ՙՙԱսիայի լավագույնները՚՚։ 2011

## Արտաքին հղումներ
* Մակոտո Հասեբեն ՖԻՖԱ-ի էջում 
* Մակոտո Հասեբեյի վիճակագրությունը National Football Teams կայքում
* Մակոտո Հասեբեն Ջ.Լիգայի կայքում (ճապոներեն)
* Մակոտո Հասեբեն WhoScored կայքում
* Մակոտո Հասեբեն Sports.ru կայքում
* Մակոտո Հասեբեն transfermarkt կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Վոլֆսբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուրնբերգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ֆուտբոլի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ
Ֆիլիպ Լաշո

**Ֆիլիպ Լաշո** (, ), ֆրանսիացի դերասան, ռեժիսոր և սցենարիստ։

## Կարիերա
2002- 2010 թվականներին Ֆիլիպ Լաշոն աշխատել է ֆրանսիական հեռուստատեսությունում, այնպիսի հեռուտահաղորդումների վրա, ինչպիսիք են "Casting Live" (2002), "Total Fun" (2003) և "Pour le meilleur et pour le fun" (2004)։ Նա նաև աշխատել է Կարլ Զերոյի հետ "C’est quoi ce jeu ?" (2004), Միշել Դենիսոտի հետ *[[Le Grand Journal (Canal+)|Le Grand Journal]]* (2005–07) հաղորդումների վրա։ 2009 թվականին սկսել է նկարահանվել «Լուռ գրադարան» հեռուստասերիալում, որի պրոդյուսերը եղել է Քրիստոֆ Դեքհավենը։ Ավելի ուշ միացել է Լոուրեն Ռուքուիի նկարահանողական խմբին՝ աշխատելով հեռուստատեսային մի քանի նախագծերի վրա։

## Անձնական կյանք
Ներկայումս սիրային կապի մեջ է գտնվում ֆրանսիացի դերասանուհի Էլոդի Ֆոնտանի հետ։

## Ֆիլմագրություն
### Դերասան

### Ռեժիսոր / Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Բորիսավ Յովիչ

**Բորիսավ Յովիչ** (, ), սերբ նախկին քաղաքական գործիչ, կոմունիստ, որը 1980-ականներին և 1990-ականներին, հանդես է եկել որպես Սերբիայի անդամ, Հարավսլավիայի կոլեկտիվ նախագահությունում։ Ավարտել է Բելգրադի Համալսարանի տնտեսագիտության բաժինը։

## Կարիերա
Յովիչը եղել է Սլոբոդան Միլոշևիչի մտերիմ դաշնակիցն ու խորհրդականը (1980-ականներին և 1990-ականներին), և օգնել է Միլոշևիչին իշխանության գալ Սերբիայում բյուրոկրատիայի դեմ հեղափոխության ընթացքում։ Նա ծառայել է որպես նախագահ Հարավսլավիայի Նախագահությունում։ Իր գրքում, *Poslednji dani SFRJ* (Բելգրադ, 1995), Յովիչը նկարագրում է, թե ինչպես 1990 թվականի հունիսի վերջին, Սլովենիայի և Խորվաթիայի անջատողական ընտրական հաղթանակից հետո, առաջարկել է Միլոշևիչին և Դաշնային պաշտպանության նախարար Վելյկո Կադիյեվիչին, որպեսզի Հարավսլավիայից ուժի միջոցով դուրս նետեն Սլովենիային և Խորվաթիային, միառժամանակ պահպանելով Խորվաթիայի Սերբաբնակ տարածքները։
Այդ հանդիպումից քիչ հետո Յովիչը սկսեց ռազմավարություն, որը հանգեցրեց Հարավսլավիայի Դաշնության ավարտին։ Յովիչը, առավել հայտնի է իր օգնությամբ որպես Բրոնի համաձայնագրի բանակցող (հուլիս 1991 թ.), որը տաս օրվա պատերազմից հետո, տվեց Սլովենիային իր անկախությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չվավերացված պնդումներով հոդվածներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Կատեգորիա:Հարավսլավիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Սերբ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Սերբ գրողներ
Կատեգորիա:Սերբիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելգրադի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Բոգդան Վենիգ

**Բոգդան Բոգդանովիչ Վենիգ** (, , ), ռուս պատմական ու կրոնական գեղանկարիչ, «տասնչորսի խռովության» մասնակից։ Գեղանկարիչ, Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոս Կարլ Վենիգի կրտսեր եղբայրն է։

## Կենսագրություն
thumb|left|293px|Փրկչի վանքի գլխավոր գմբեթի որմնանկարը
Բոգդան Վենիգը ծնվել է 1837 թվականի հուլիսի 18-ին (նոր տոմարով՝ հուլիսի 30) Ռևելում (ներկայում՝ Տալլին), երաժշտության ուսուցիչ, Ռևելի Սուրբ Նիկոլայի լյութերական եկեղեցու երգեհոնահար ու ջութակահար Գոտլիբ Ֆրիդրիխ Վենիգի ընտանիքում։ Նրա մայրը՝ Ագատա Էմիլիա Գաբերգը (Ֆաբերժե), եղել է ոսկերիչ Կարլ Ֆաբերժեի հորաքույրը։

1848 թվականին Վենիգները տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ ընտանիքի հայրն եղել է Կայսերական թատրոնների վարչության անդամ։ 1851 թվականին Բոգդան Վենիգն ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա, որտեղ սովորել է պատմական գեղանկարչության դասարանում՝ աշակերտելով Ակադեմիայի գեղանկարչության ու քանդակագործության գծով ռեկտոր, պրոֆեսոր Ֆեոդոր Բրունիին։

Ակադեմիայում սովորելու տարիներին Բոգդան Վենիգը համարվել է նշանավոր գծանկարիչ։ Նկարչության բնագավառում ունեցած հաջողությունների համար նա երեք անգամ արժանացել է փոքր արծաթե մեդալի (1854, 1856, 1857), երկու անգամ՝ մեծ արծաթե մեդալի (1856, 1857), 1859 թվականին պարգևատրվել է փոքր ոսկե մեդալով «Տեսարան Օլիմպիական խաղերից» նկարի համար, իսկ 1862 թվականին ստացել է Ակադեմիայի մեծ ոսկե մեդալ «Հուդայի համբույրը» էսքիզի համար։

1863 թվականի նոյեմբերի 9-ին Բոգդան Վենիգը մասնակցել է «տասնչորսի խռովությանը»՝ հրաժարվելով մասնակցել մեծ ոսկե մեդալի համար անցկավող մրցույթին, որ նվիրված էր Գեղարվեստի ակադեմիայի հարյուրամյակին։ 1863 թվականից մինչև 1867 թվականը Բոգդան Վենիգն անդամակցել է Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների արտելի, որ գլխավորում էր Իվան Կրամսկոյը։

1865 թվականից Բոգդան Վենիգը գեղանկարիչներ Իվան Կրամսկոյի ու Նիկոլայ Կոշելևի հետ միասին աշխատել է Մոսկվայի Փրկչի տաճարի գլխավոր գմբեթի նկարազարդմամբ, որ կատարվել է ըստ Իվան Կրամսկոյի ու Ալեքսեյ Մարկովի սկզբնական ուրվագծերի։

Բոգդան Վենիգն ստեղծել է դիմանկարներ։ 1869 թվականին նա ստեղծել է քանդակագործ, մոդելագործ, Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի (Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի գիտահետազոտական թանգարան) ակադեմիկոս ու պրոֆեսոր Իվան Իվանովիչ Ռեյմերսի դիմանկարը։

Բոգդան Վենիգը մահացել է 1872 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Լյուդմիլա Պայդուշակովա

**Լյուդմիլա Պայդուշակովա** (), ), սլովակ աստղագետ։

Լյուդմիլա Պայդուշակովայի  գործունեության հիմնական ոլորտը արեգակնային աստղագիտությունն է, մասնավորապես արևային ցիկլի 11-ամյա բնութագրերը, արեգակնային պսակի ասիմետրիայի բնույթը և այլն։ Բացահայտել է նաև 5 գիսաստղեր՝ կարճ Հոնդա - Մրկոս - Պայդուշակովա և երկարաժամկետ C/1946 K1 (Պայդուշակովա - Ռոտբարտ - Վեբեր), C/1948 E1 (Պայդուշակովա - Մրկոս), C/1951 C1 (Պայդուշակովա), C/1953 X1 (Պայդուշակովա)։

* 30. 5. 1946 ... 1946 d ... 1946 II Pajdušáková–Rotbart–Weber
* 13. 3. 1948 ... 1948 d ... 1948 V Pajdušáková–Mrkos
* 6. 12. 1948 ... 1948 n ... 1948 XII P/Honda–Mrkos–Pajdušáková
* 4. 2. 1951 ... 1951 a ... 1951 II Pajdušáková
* 3. 12. 1953 ... 1953 h ... 1954 II Pajdušáková

Աշխատել է Սկալնատե Պլեսոյի աստղադիտարանում (Վիսոկե Տատրի, Սլովակիա), 1958-1979 թվականներին եղել է աստղադիտարանի 3-րդ տնօրենը։ 1962-1974 թվականներին եղել է Սլովակիայի աստղագիտական ընկերության (Slovenská astronomická spoločnosť pri SAV) նախագահը։

Հավանական է, որ Լյուդմիլա Պայդուշակովան ամուսնացած է եղել Անտոնին Մրկոսի հետ։ 1951 թվականին «Գիսաստղերի մասին գրառումներ» հոդվածում 
[PASP 63 (1951) 209] Լիլանդ Քանինհեմը, քննարկելով C/1951 C1 գիսաստղը, Լյուդմիլային դիմում է «օրիորդ Պայդուշակովա (տիկին Մրկոս)»։ Կան նաև Լյուդմիլա Պայդուշակովա Մրկոսի կողմից հրապարակված այլ գիտական փաստաթղթեր 1952-1958 ժամանակահատվածում։ Սակայն կենսագրական տվյալներում ոչ մի տեղ չի հիշատակվում այս ամուսնության մասին։

## Հիշատակ
«3636 Pajdušáková» աստերոիդը կոչվել է Լյուդմիլա Պայդուշակովայի անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Slovenská astronomická spoločnosť pri SAV
* Obituary - Ľ. Pajdušáková 1916-1979

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Սլովակ աստղագետներ
Կատեգորիա:Սլովակ գիտնականներ
Սերգեյ Ամմոսով

**Սերգեյ Նիկալաևիչ Ամմոսով** (,  (5 հունիսի), 1837, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն –  (15 նոյեմբերի), 1886, Մոսկվա), ռուս գեղանկարիչ, բնանկարիչ, Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության անդամ։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Ամմոսովը ծնվել է 1837 թվականի մայիսի 24-ին (նոր տոմարով՝ հունիսի 5-ին) Մոսկվայում։ 1860 թվականից մինչև 1864 թվականը սովորել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որն ավարտելիս ստացել է նկարչի կոչում։ 1869 թվականին ակադեմիական ցուցահանդեսում ներկայացրած «Կուտուզովի մուտքը գյուղ անձրևից հետո» () նկարի համար ստացել է երրորդ աստիճանի դասային նկարչի կոչում։ 1870 թվականին նա ստացել է երկրորդ աստիճանի («Անտառեզր Մոսկվայի մոտ» () նկարի համար), իսկ 1872 թվականին՝ առաջին աստիճանի («Պոլտավյան դաշտ» () նկարի համար) դասային նկարչի կոչում։

Սերգեյ Ամմոսովը եղել է Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության անդամ և գործուն մասնակցություն է ունեցել ընկերության կազմակերպած ցուցահանդեսներին. 1871 թվականից մինչև 1886 թվականը պերեդվիժնիկների ցուցահանդեսներում ներկայացվել են Ամմոսովի 17 բնանկարներ ու մի քանի էտյուդներ։

Սերգեյ Ամմոսովը մահացել է 1886 թվականի նոյեմբերի 15-ին (նոր տոմարով՝ նոյեմբերի 27) Մոսկվայում։

## Պատկերասրահ
>>
Պատկեր:Ammosov 003.jpg|**«Կամրջակ»** (նախքան 1886), *կտավ, յուղաներկ*, Չուվաշիայի պետական պատկերասրահ
Պատկեր:Ammosov Sergey 001.jpg|**«Բեռնանավեր գետի վրա»** (1868), *կտավ, յուղաներկ*, Տագանրոգի պատկերասրահ
Պատկեր:Ammosov 002.jpg|**«Անտառային բացատ»** (1869), *կտավ ստվարաթղթի վրա, յուղաներկ*, Տրետյակովյան պատկերասրահ
Պատկեր:Ammosov 004.jpg|**«Երկու աղջիկ բացատում»** (1867), *կտավ, յուղաներկ*, *մասնավոր հավաքածու*
Պատկեր:Ammosov 005.jpg|**«Ձկնորսն ափի մոտ»** (1879), *կտավ, յուղաներկ*, *մասնավոր հավաքածու*
Պատկեր:Ammosov 006.jpg|**«Ամպրոպից առաջ»** (1874), *կտավ, յուղաներկ*


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պերեդվիժնիկներ
Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Մայքլ Բրաուն (աստղագետ)

**Մայքլ Բրաուն** (, ), մոլորակագիտության պրոֆեսոր Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում,  2003  թվականից։

Ավելի վաղ՝ 2002-2003-ական թվականներին  Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում  ասպիրանտ պրոֆեսոր էր  (), իսկ 1997-2002-ական թվականներին՝ դոցենտ ()

2012 թվականին Կոյպերի գոտու օբյեկտների  բացահայտման և նկարագրման համար պարգևատրվել է Կավլիի մրցանակով։

Մայքլ Բրաուն անվանում են «Մարդ, ով սպանլ է Պլուտոնը», քանի որ հենց նրա նախաձեռնությամբ Պլուտոնը զրկվեց մոլորակի կոչումից։ 2010 թվականին Բրաունը գրեց «ինչպես ես սպանեցի Պլուտոնին և ինչու՞ էր դա անխուսափելի» գիրքը։

2016 թվակիանին Մայքլ Բրաունը, Կոնստանտին Բատգինը և նրանց գործընկերները Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտից ենթադրում էին, որ Արեգակնային համակարգում գոյություն ունի իններորդ մոլորակ։ Բրաունը այդ մոլորակի առկայության  հավանականությունը գնահատել է  90 %։

## Տես նաև
* Իններորդ մոլորակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Браун Майкл. Как я убил Плутон и почему это было неизбежно = How I Killed Pluto and Why it Had it Coming / переводчик։ Дарья Григорьева. — Карьера Пресс, 2012. — 368 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-904946-33-3.

## Արտաքին հղումներ
* Մայքլ Բրաունի անձնական էջը
* How I Killed Pluto and Why It Had It Coming. Видеолекция

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Հովհաննես Դադալով

**Հովհաննես Դադալով** (), բժշկական ծառայության գեներալ-մայոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դերբենտում, շուշեցու ընտանիքում։ Ընտանիքը տեղափոխվել է Արմավիր, այնուհետև` Պյատիգորսկ։ Հովհաննեսը սովորել է նախ Արմավիրում, այնուհետև միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Պյատիգորսկում։ 1941 թվականին ավարտել է Կրասնոդարի բժշկական ինստիտուտը և զորակոչվել է բանակ։

## Ռազմական կարիերա
Բրյամի ռազմաճակատում նշանակվել է բատալյոնի բժիշկ 204-րդ զորամասում։ Այդ օրերին գերմանական զորքերը անցկացրին պաշտպանական գիծ Կուրսկ-Լվով-Ռիլսկ ուղղությամբ։ Այդ մարտերում Դադալովը ստացավ մարտական մկրտություն` մասնակցելով Միխայպոկվի մոտակայքում տեղի ունեցած մարտերին։ 
Հատուկ նշանակության խմբում մասնակցել է Վորոնեժի պաշտպանությանը, հետո մասնակցել է Ռանենբուրգում և Կուզնեցովում գերմանական զորքերի հետ մղման հերոսական մարտերին։
Հովհաննես Դադալովն առանձնանում էր ղեկավարի ու կազմակերպիչի հատկանիշներով։ 1942 թվականին նրան նշանակեցին 338-րդ կրակային դիվիզիայի սանիտարա-բժշկական վաշտի հրամանատար։ Նա հաջող էր կազմակերպում հարձակվողական մարտերի ժամանակ անհրաժեշտ սանիտարա-բժշկական սպասարկումը։ 1943 թվականի օգոստոսին Սմոլենսկի շրջանի Ռոսլավլ քաղաքի ազատագրման մարտերից մեկի ժամանակ Դադալովը ծանր վիրավորում է ստացել և մոտ չորս ամիս բուժվել է Մոսկվայում։ Ապաքինումից հետո նա մենկում է Ուկրաինական առաջին ռազմաճակատ որպես երրորդ բանակային կորպուսի բժիշկ։ Մարտերի ժամանակ Դադալովի գլխավորությամբ լավ էր կազմակերպվում բժշկական սպասարկումը։

## Պատերազմից հետո
Պատերազմի ավարտից հետո Դադալովը շարունակեց իր ռազմական ծառայությունն Արևմտյան Եվրոպայում։ 1945 թվականից հետո նա մեկ տարվա ընթացքում իրականացնում էր պատասխանատու աշխատանք Խորհրդային բանակի բժշկական հանգստավայրի կենտրոնական խմբում։ 1946 թվականի օգոստոսին ծառայում էր Գերմանիայի զորքերում, այնուհետև` Պոտսդամի բժշկական հանգստավայրում։ 
Վերադառնալով հայրենիք` Դադալովը 1950-1953 թվականներին ծառայում էր Անդրկովկասյան ռազմական շրջանի բժշկական հանգստավայրում։ 1953 թվականին նորից մեկնում է Բեռլին` ծառայության անցնելու զորքերի սանիտարա-բժշկական խմբում։ Այս աշխատանքը նա գլխավորել է ութ տարի։ 1961-1966 թվականներին ծառայել է Միջինասիական ռազմական շրջանի սանիտարա-բժշկական ստորաբաժանումում։
Երկար ժամանակ Հ. Դադալովը ղեկավարել է Ս. Մ. Կիրովի անվան ռազմական բժշկության ակադեմիան Լենինգրադում (Սանկտ-Պետերբուրգ)։ 
1960 թվականին Դադալովն ստացել է բժշկական ծառայության գեներալ-մայորի կոչում։ Հինգ շքանշանի ասպետ է և ունի բազմաթիվ մեդալներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ռազմական բժիշկներ
Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարան

**Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարան** (), գիտությանը նվիրված թանգարան Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում։

## Պատմություն
Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարանը հիմնադրվել է 1957 թվականի մայիսի 13-ին Բուլղարիայի նախարարի խորհրդի որոշմամբ։ Ի սկզբանե գործել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի ենթակայության ներքո։ Ազգային թանգարան է հռչակվել 1968 թվականին։

1992 թվականից թանգարանը գտնվում է այն շենքում, որը եղել է Գեորգի Դիմիտրովին նվիրված թանգարան։ 2012 թվականին շենքը հիմնովին բարեկարգվել է։ Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարանը մասնակցում է Թանգարանային գիշեր ամենամյա ծրագրին։

## Հավաքածու
Թանգարանն ունի 22000 նմուշներից բաղկացած հավաքածու, սակայն մշտական ցուցադրություններում ներկայացված են միայն 1000 նմուշներ։ Հավաքածուն համալրվում է գրադարանի ավելի քան 12000 կտոր գրքերի և ամսագրերի և շուրջ 2000 փաստաթղթեր ունեցող արխիվի հաշվին։ Մշտական հավաքածուները ներկայացված են ժամանակի չափում, տրանսպորտ, լուսանկարչություն և կինո, օպտիկա, ձայնային սարքավորումներ, ռադիո և հեռուստատեսություն, հաշվողական տեխնիկա, կապի սարքավորումներ և այլ ցուցադրություններում։

Ներկայացված նմուշներից են՝

* Ավտոմոբիլային հավաքածու՝ Ford Model A (1928), Fiat 509, Tatra 97 և Messerschmitt KR200
* Creed & Company հաղորդակներ, ռադիո և հեռուստատեսային սարքավորումներ Telefunken, Blaupunkt և այլ ընկերությունների կողմից
* Կիպու, վաղ աբակ և վաղ հաշվեմեքենաներ, այդ թվում բուլղարական արտադրության Elka 22 (1965) և Պրավեց համակարգիչներ (1980)
* Գործիքներ տիեզերական արբանյակների և տիեզերական սննդի համար
* Մեխանիկական դաշնամուր, բուլղարական արտադրության Համմոնդ երգեհոնը, երգեհոնիկներ և այլն





## Ինչպես հասնել թանգարան
Թանգարանը գտնվում է Սոֆիայի Օպալչոնսկա 66 հասցեում։ Բաց է երկուշաբթիից շաբաթ օրերին, ժամը՝ 9.00 - 17.00։ Տոմսի արժեքը տատանվում 1-7 բուլղարական լև, լաբորատոր ցուցադրությունների վճարները՝ 10-15 բուլղարական լև (ավելի քան 10 հոգուց բաղկացած խմբի համար)։

## Մասնաճյուղեր
Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարանը Սոֆիայից դուրս ունի երեք մասնաճյուղ։ Դրանցից մեկը Պանչարևոյում գտնվող հիդրոէլեկտրոկայանն է, որը Հարավարևելյան Եվրոպայի առաջին էներգիա արտադրող միավորն է։ Գործարկվել է 1900 թվականի նոյեմբերի 1-ին և սնուցել է Սոֆիայի տրամվայի համակարգը, փողոցային լամպերը և մի քանի ոլորտներ։ 1986 թվականին կայանը հռչակվել է պատմական նշանակության վայր իր գործունեությունը դադարեցնելուց որոշ ժամանակ անց։ Մյուս երկու մասնաճյուղերն են Սլիվենի տեքստիլային գործվածքների թանգարանը, որտեղ ներկայացվում է Բուլղարիայի դարերից եկող տեքստիլ արհեստների, գործվածքներ և տեխնիկայի պատմությունը և Կազանլիկում գտնվող Ֆիզիկայի պալատը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ Բուլղարիայում
Կատեգորիա:1957 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:Գիտության թանգարաններ
Կատեգորիա:Սոֆիայի թանգարաններ