Այլմոլորակային երկինք

[link=https։//en.wikipedia.org/wiki/File։NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|մինի|350x350փքս|Երկիր մոլորակը դիտված Լուսնից։ Լուսանկարել է տիեզերագնաց [Ուիլյամ Անդերսը Ապոլոն 8 լուսնային առաքելության ժամանակ՝ 1968 թվականի դեկտեմբերի 24-ին։ ]]
**Այլմոլորակային երկինք**, աստղագիտության մեջ Երկրից բացի այլ աստղագիտական մարմնի մակերևույթից արտաքին տարածության տեսարանն է։

Միակ այլմոլորակային երկինքը, որն ուղղակիորեն դիտվել և լուսանկարվել է տիեզերագնացների կողմից, Լուսնի երկինքն է։ Վեներայի, Մարսի և Տիտանի երկինքը դիտարկվել է տիեզերական զոնդերի միջոցով, որոնք նախատեսված են մակերևույթի վրա վայրէջք կատարելու և պատկերները Երկիր փոխանցելու համար։

Այլմոլորակային երկնքի բնութագրերը, ըստ երևույթին, էապես տարբերվում են մի շարք գործոնների պատճառով։ Այլմոլորակային մթնոլորտը, եթե առկա է, մեծ ազդեցություն ունի տեսանելի բնութագրերի վրա։ Մթնոլորտի խտությունը և քիմիական բաղադրությունը կարող են նպաստել գույնի, անթափանցիկության (ներառյալ մշուշի) և ամպերի առկայության տարբերություններին։  Այլմոլորակային երկնքում կարող են նաև տեսանելի լինել աստղագիտական մարմիններ և ներառել բնական արբանյակներ, օղակներ, աստղային համակարգեր, միգամածություններ և մոլորակային համակարգի այլ մարմիններ։

## Արեգակի պայծառություն և անկյունային տրամագիծ
Արեգակի տեսանելի աստղային մեծությունը փոխվում է հակադարձ քառակուսիների օրենքի համաձայն, հետևաբար, տարբեր երկնային մարմիններից ավելի կամ փոքր հեռավորությունների արդյունքում աստղային մեծության տարբերությունը կարելի է կանխատեսել հետևյալ բանաձևով՝

 \text{intensity} \ \propto \ \frac{1}{\text{distance}^2} \, 

Որտեղ «հեռավորությունը» կարող է լինել կմ, AU կամ ցանկացած այլ համապատասխան միավոր։
link=https։//en.wikipedia.org/wiki/File։Angular_dia_formula.JPG|մինի|342x342փքս|Անկյունային տրամագծի բանաձևի դիագրամ
Օրինակի համար, քանի որ Պլուտոնը Արեգակից միջինը 40 AU հեռավորության վրա է, հետևում է, որ մայր աստղը կթվա \frac{1}{1600}  անգամ ավելի պայծառ, քան Երկրի վրա։

Թեև երկրային դիտորդը կգտնի այս միջավայրերում առկա արևի լույսի կտրուկ նվազում, բայց Արեգակը դեռ այնքան պայծառ կլինի, որ ստվեր կգցի նույնիսկ հիպոթետիկ Իններորդ մոլորակում, որը հավանաբար գտնվում է 1200 AU.հեռավորության վրա։

Արեգակի անկյունային տրամագծի փոփոխությունը հեռավորության հետ պատկերված է ստորև ներկայացված գծապատկերում։

Շրջանի անկյունային տրամագիծը, որի հարթությունը ուղղահայաց է նշված շրջանագծի և այդ շրջանագծի կենտրոնի միջև տեղաշարժման վեկտորին, կարող է հաշվարկվել հետևյալ բանաձևով՝

\delta =  2\arctan \left(\frac{d}{2D}\right),

որում \delta-ն անկյունային տրամագիծն է, և d և D-ը օբյեկտի իրական տրամագիծն ու հեռավորությունն են։ Երբ D \gg d, մենք ունենք \delta \approx d / D և ստացված արդյունքը ռադիաններով է։

Գնդաձև օբյեկտի համար, որի իրական տրամագիծը հավասար է d_\mathrm{act},, և որտեղ D-ը գնդի կենտրոնից հեռավորությունն է, անկյունայինը տրամագիծը կարելի է գտնել այս բանաձևով՝

\delta =  2\arcsin \left(\frac{d_\mathrm{act}}{2D}\right)

Տարբերությունը պայմանավորված է նրանով, որ գնդի տեսանելի եզրերը նրա շոշափող կետերն են, որոնք ավելի մոտ են դիտորդին, քան գնդիի կենտրոնին։ Գործնական օգտագործման համար տարբերությունը նշանակալի է միայն գնդաձև առարկաների համար, որոնք համեմատաբար մոտ են, քանի որ փոքր անկյան մոտավորությունը գործում է  x \ll 1-ի  համար։

\arcsin x \approx \arctan x \approx x .

## Հորիզոն
Երկրային մոլորակների և աննշան մթնոլորտային ազդեցություն ունեցող այլ պինդ երկնային մարմինների վրա «ստանդարտ դիտորդի» համար հորիզոնից հեռավորությունը տատանվում է որպես մոլորակի շառավիղի քառակուսի արմատ։ Այսպիսով, Մերկուրիի վրա հորիզոնը դիտորդից հեռու է 62%-ով, քան Երկրի վրա, Մարսի վրա՝ 73%-ով, Լուսնի վրա՝ 52%-ով, Միմասի վրա՝ 18%-ով և այլն։ Հորիզոնից հեռավորությունը հաշվարկելիս պետք է հաշվի առնել դիտորդի բարձրությունը։

## Արեգակնային համակարգի օբյեկտներ
[մինի|Երկիրն ու Լուսինը (կենտրոնից ներքև և ձախ)։ Լուսանկարը [Մեսենջեր (զոնդ)|Մեսենջեր զոնդի։|248x248px]]Արեգակնային համակարգի չափերը փոքր են՝ համեմատած մոտակա աստղերի հեռավորությունների հետ, օրինակ՝ Նեպտունի ուղեծրի շառավիղը 30 աստղագիտական միավոր է (AU), իսկ Կենտավրոս համաստեղության հեռավորությունը մոտ 1,3 պարսեկ է, ինչը 10000 անգամ ավելի է։ Հետևաբար, աստղերը, երբ դիտարկվեն այլ մոլորակներից, կունենան նույն աստղային մեծությունները, ինչ երբ դիտվում են Երկրից, և նրանց փոխադարձ դասավորությունը և համաստեղությունների ձևերը կմնան նույնը։ Այնուամենայնիվ, Արեգակի և այլ մոլորակների տեսքը կարող է շատ տարբեր լինել. օբյեկտի տեսանելի չափը հակադարձ համեմատական է նրանից հեռավորությանը, իսկ նրա կողմից ստեղծված լուսավորությունը հակադարձ համեմատական է հեռավորության քառակուսուն։

### Մերկուրի
Մերկուրին Արեգակնային համակարգի Արեգակին ամենամոտ մոլորակն է։ Նրա ուղեծրի մեծ կիսաառանցքը 0,39 AU է, իսկ էքսցենտրիսիտետությունը մոտ 0,2 է։

Միջին հաշվով, Արեգակը, երբ դիտվում է Մերկուրիից, ունի 2,5 անգամ ավելի մեծ անկյունային տրամագիծ, քան երբ դիտվում է Երկրից, և Արեգակի ստեղծած լուսավորությունը ավելի քան 6 անգամ ավելի մեծ է։ Էքսցենտրիսիտետության պատճառով Արեգակի հեռավորությունները աֆելիոնում և պերիհելիոնում տարբերվում են մեկուկես անգամ, ինչը նշանակում է, որ Արեգակի շուրջ Մերկուրիի մեկ պտույտի ժամանակ վերջինիս ստեղծած լուսավորությունը կարող է երկու անգամ փոխվել. դրա շնորհիվ կարելի է խոսել եղանակների փոփոխության մասին, չնայած այն հանգամանքին, որ Մերկուրիի պտտման առանցքը գրեթե ուղղահայաց է իր ուղեծրի հարթությանը]։ Քանի որ Մերկուրին մթնոլորտ չունի, երկինքը սև է, և աստղերն ու մոլորակները կարելի է դիտել նույնիսկ օրվա ընթացքում։
link=https։//en.wikipedia.org/wiki/File։EW1027346412Gnomap.png|մինի|243x243px|Մերկուրիի երկինքը ուղեծրից։
Մերկուրիի վրա տարվա տեւողությունը 88 երկրային օր է, իսկ նրա առանցքի շուրջ պտտման շրջանը՝ 59 օր։ Այսպիսով, Մերկուրիի վրա արևային օրը տևում է 176 երկրային օր, բայց զգալի  Էքսցենտրիսիտետության պատճառով Արեգակը շարժվում է շատ անհավասար, երբեմն այն կանգ է առնում իր ակնհայտ շարժման մեջ և որոշ ժամանակ շարժվում դեպի արևմուտք, իսկ Մերկուրիի որոշ տարածքներում հնարավոր է տեսնել. երկու արևածագ և Արեգակի երկու մայրամուտ օրվա ընթացքում։

Քանի որ Մերկուրին ավելի մոտ է Արեգակին, քան մյուս մոլորակները, դրանք կարող են դիտվել Մերկուրիից հակառակ դիրքում։ Վեներան և Երկիրը Մերկուրիի երկնքում առավելագույն պայծառությամբ փայլում են շատ պայծառ. նրանց աստղային մեծությունները համապատասխանաբար կազմում են -7,7m և -4,4m, մինչդեռ Վեներան, երբ դիտվում է Երկրից, ունի -4,7m պայծառություն։ Այսպիսով, Մերկուրիի երկնքում Վեներան

կարող է փայլել 15 անգամ ավելի պայծառ, քան Երկրի երկնքում։ Ավելին, չկա մոլորակ, որն ավելի պայծառ է փայլում, երբ դիտվում է որևէ այլ մոլորակից, ինչպես Վեներան Մերկուրիից։ Երկիրը Մերկուրիի երկնքում մի փոքր ավելի մռայլ է թվում, քան Վեներան Երկրի երկնքում առավելագույն պայծառության դեպքում, մինչդեռ Լուսինը նույնպես պարզ երևում է Մերկուրիից (-0,72m). այն քիչ աղոտ է երևում գիշերային երկնքում աստղերի փայլով երկրորդ ատղից՝ Կանոպուսից։ Երկրի և Լուսնի միջև անկյունային հեռավորությունը, երբ դիտարկվում է Մերկուրիից, կարող է լինել 15', ինչը նշանակում է, որ ժամանակի մեծ մասը Երկիրը և Լուսինը տեսանելի են անզեն աչքով։ Մարսը շատ ավելի աղոտ կլինի, քան Երկրի երկնքում, և ավելի հեռավոր օբյեկտները դժվար թե փոխեն իրենց պայծառությունը։

Մերկուրիի հյուսիսային բևեռային աստղը Վիշապի Օմիկրոնն է (Omicron Draconis), բայց այն հյուսիսային աշխարհի հյուսիսային բևեռից ավելի քան 2° է և շատ ավելի խավար է, քան Բևեռային աստղը. նրա տեսանելի մեծությունը +4,6 մ է։ Հարավային բևեռային աստղի դերը խաղում է Կենդանագրի Ալֆան (Alpha Pictoris) այն գտնվում է աշխարհի հարավային բևեռից 43' հեռավորության վրա և ունի +3,2m պայծառություն։

### Վեներա
Վեներայի ուղեծրի մեծ կիսաառանցքը 0,72 AU է, իսկ էսցենտրիսիտետությունը մոտ է զրոյի, ինչի պատճառով էլ նրա վրա Արեգակի լուսավորությունը գրեթե հաստատուն է և գրեթե երկու անգամ գերազանցում է երկրայինը։ Վեներան ունի շատ խիտ մթնոլորտ, գրեթե երկու կարգով ավելի խիտ, քան Երկրինը, և ամպերի շերտ, որի պատճառով երկինքը նարնջագույն է, և մակերևույթից դիտարկելուց նույնիսկ Արեգակի սկավառակը չի տարբերվում։ Այնուամենայնիվ, հնարավոր են դիտարկումներ մթնոլորտի վերին հատվածից կամ այլ սպեկտրային դիապազոններում։ Վեներայի ուղեծրի և նրա հասարակածի հարթությունները տարբերվում են միայն 3°-ով, ուստի Վեներայի վրա եղանակների փոփոխություն չկա։

Վեներայի վրա աստղային օրվա տևողությունը 243 երկրային օր է, իսկ տարվա տևողությունը՝ 225 երկրային օր։ Շնորհիվ այն բանի, որ Վեներան պտտվում է իր շարժման հակառակ ուղղությամբ, նրա վրա արեգակնային օրը տևում է ավելի քիչ, քան աստղայինը և կազմում է 117 երկրային օր։ Նույն պատճառով Վեներայի վրա Արեգակը ծագում է արևմուտքից և մայր մտնում արևելքում։

Երկիրը Վեներայի երկնքում առավելագույն պայծառությամբ նույնպես փայլում է ավելի պայծառ, քան Վեներան Երկրի երկնքում. Երկրի մեծությունը −6m է, ինչը երեք անգամ ավելի պայծառ է, քան Վեներան, երբ դիտվում է Երկրից։ Լուսինը տեսանելի է նաև Երկրի մոտ. երբ դիտվում է Վեներայից, այն ավելի պայծառ է թվում, քան Սիրիուսը և ունի −2,2m մեծություն՝ շարժվելով մինչև 30' Երկրից։ Մերկուրին Վեներայի երկնքում ավելի պայծառ է, քան Երկրի երկնքում, և իր առավելագույն պայծառության դեպքում նրա մեծությունը հասնում է −1,8m-ի։ Մարսը ավելի պայծառ տեսք կունենա, քան Մերկուրիի երկնքում, բայց նկատելիորեն ավելի մռայլ, քան Երկրի երկնքում, իսկ հակառակ դեպքում կունենա −1,1m մագնիտուդ։ Ինչ վերաբերում է Մերկուրիին, ապա Վեներայի երկնքում ավելի հեռավոր օբյեկտները կունենան գրեթե նույն պայծառությունը, ինչ երբ դիտվում է Երկրից։

Աշխարհի հյուսիսային բևեռին 5m-ից ավելի պայծառ ամենամոտ աստղը 42 վիշապն է։ Նրա մեծությունը 4,8m է, իսկ բևեռի անկյունային հեռավորությունը 2°-ից ավելի է։ Չկա նաև նկատելի հարավային բևեռային աստղ՝ ամենամոտը 5-րդ մեծության աստղ  Ոսկե ձկան դելտան է, որը գտնվում է բևեռից գրեթե 3 ° հեռավորության վրա և ունի 4,3m պայծառություն։

### Լուսին
alt=|մինի|248x248px|Տեսարան Լուսնից դեպի Երկիր արևի խավարման ժամանակ
Լուսինը գտնվում է Երկրից փոքր հեռավորության վրա, որը 0,003 AU-ից պակաս է, ինչը նշանակում է, որ Արեգակի և մոլորակների տեսքը Լուսնից գործնականում չի տարբերվում քան Երկրից նրանց դիտելուց։ Լուսնի վրա մթնոլորտ չկա, ուստի նրա վրա երկինքը միշտ սև է, և Արևը չի խանգարում աստղերն և մոլորակները դիտելուն։ Լուսնի վրա աստղային օրը 27,3 երկրային օր է, իսկ արեգակնային օրը՝ 29,5 երկրային օր։ Լուսնի պտտման առանցքի շեղումը խավարածրի հարթությունից 1,5° է, ուստի Լուսնի վրա եղանակների փոփոխություն չկա։

Լուսնի և երկրային երկինքների հիմնական տարբերությունը, բացի սև գույնից և մթնոլորտային կլանման բացակայությունից, Երկիրն է։ Երկրի երկնքում գտնվող Լուսնի համեմատ՝ Երկիրը Լուսնի երկնքում ունի չորս անգամ ավելի անկյունային տրամագիծ՝ մոտ 2°, և ստեղծում է 40 (ըստ այլ աղբյուրների՝ 15) անգամ ավելի շատ լուսավորություն «լիաերկրի» ժամանակ, քան Լուսինը լիալուսնի ժամանակ՝ պայմանավորված ոչ միայն իր ավելի մեծ չափերով, այլև բարձր ալբեդոյով։ Երկրից Լուսնի վրա ընկնող լույսն այնքան պայծառ է, որ Լուսնի չլուսավորված կողմից արտացոլվելիս այն դիտվում է որպես Լուսնի մոխրագույն լույս։ Պտտման համաժամացման պատճառով Երկիրը գտնվում է մոտավորապես մեկ կետււմ Լուսնի երկնքում և կարող է տեսանելի չլինել նրա բոլոր կետերից։ Այնուամենայնիվ, Լուսնի լիբրացիայի շնորհիվ Երկիրը կարող է շարժվել 14° հյուսիս-հարավ և 16° արևմուտք-արևելք ուղղությամբ։ Այդ պատճառով, Լուսնի այն հատվածներում, որտեղ Երկիրը տեսանելի է հորիզոնին մոտ, կարելի է դիտել Երկրի ծագերլը և մայրամուտները հորիզոնում։
մինի|248x248px|Երկրի ենթադրյալ տեսքը Լուսնից լուսնի խավարման ժամանակ
Երկրից երևացող Լուսնի փուլերը կապված են Երկրի փուլերի հետ Լուսնի երկնքում։ Նրանք պետք է լինեն հակադիր, այսինքն՝ փուլերի գումարը պետք է հավասար լինի մեկի։ Օրինակ, եթե Երկրի վրա նկատվում է լիալուսին, ապա Լուսնի վրա պետք է դիտարկել «նոր Երկիր» և հակառակը։ Միևնույն ժամանակ, Երկրի փուլերը ավելի քիչ սուր են թվում, քան Լուսնի փուլերը՝ Երկրի վրա մթնոլորտի առկայության պատճառով, որը մասամբ ցրում է լույսը։ Լուսնի և Երկրի վրա դիտված խավարումները նույնպես կապված են. երբ լուսնի խավարումը դիտվում է Երկրի վրա, երբ դիտվում է Լուսնից, Երկիրը արգելափակում է Արեգակը, և լույսի միայն մի մասն է հասնում Լուսին, որը բեկվում է Երկրի մթնոլորտի վրա և դառնում է վառ կարմիր։ Այսպիսով, Լուսնի վրա դիտորդներն այդ պահին տեսնում են կարմիր-նարնջագույն օղակ մութ Երկրի շուրջ, ինչի պատճառով Լուսինը կարմիր է դառնում երկրային դիտորդների համար։ Նմանատիպ պատկեր պետք է նկատվի մյուս «նոր Երկրի» ժամանակ։ Արևի խավարումները պետք է շատ ավելի քիչ նկատելի լինեն Լուսնից դիտելիս՝ նման խավարումների ժամանակ Երկրի վրայով անցնում է մի փոքր մուգ կետ, որի ժամանակ Երկրի մակերեսին դիտվում է արևի խավարման ամբողջական փուլը։

36 Վիշապ աստղը գտնվում է Լուսնի աշխարհի հյուսիսային բևեռից մոտավորապես 2,5° հեռավորության վրա, և 4,95m մագնիտուդով նրան 5m-ից ավելի պայծառ ամենամոտ աստղն է։ Հարավային բևեռային աստղը, ինչպես Վեներայի մոտ Ոսկե ձկան դելտան է, լուսնային բևեռից այն մի փոքր պակաս է, քան 2°։

### Մարս
Մարսի ուղեծրի կիսաառանցքը 1,52 AU է։ հետևաբար, Արեգակի անկյունային չափերը մոտավորապես 20' են, իսկ Արեգակի ստեղծած լուսավորությունը միջինում 2,3 անգամ պակաս է, քան Երկրի վրա։ Մարսը շարժվում է 0,1 էքսցենտրիսիտետ ուղեծրով, ուստի աֆելիոնում այն նկատելիորեն ավելի հեռու է Արեգակից, քան պերիհելիոնում, և Արեգակից լուսավորությունը տարբերվում է գրեթե մեկուկես անգամ։ Մարսի վրա և՛ աստղային, և՛ արեգակնային օրերի տևողությունը մոտ է Երկրինին և կազմում է մոտ 24,6 ժամ.։ Մարսն ունի շատ ավելի քիչ խիտ մթնոլորտ, քան Երկիրը, սակայն նրա մթնոլորտում երկաթի օքսիդով հարուստ փոշու մասնիկներն ավելի շատ են, և լույսի ցրումը նրանում այլ բնույթ է ստանում։ Դրանց վրա կարմիր լույսն ավելի լավ է ցրվում, քան կապույտը, ուստի երկինքը ունի դեղնադարչնագույն կամ վարդագույն գույն, իսկ Արեգակը և նրա շուրջը գտնվող երկնքի շրջանը՝ կապտավուն։ Այնուամենայնիվ, ենթադրվում է, որ Մարսի ավելի փոքր լուսավորության պատճառով կդիտվի Պուրկինեի էֆեկտը, և ամբողջ երկինքը մարդու աչքին ավելի կապույտ կթվա։ Մարսի հասարակածի թեքությունը դեպի խավարածրի հարթությունը մի փոքր ավելի է, քան 25°, ինչը նշանակում է, որ Մարսի վրա եղանակները փոխվում են։
alt=|մինի|272x272փքս|Մայրամուտը Մարսի վրա, Լուսանկարը՝  «Mars Pathfinder»
Մարսի երկնքում գտնվող մոլորակներից ամենապայծառը կլինի Վեներան՝ առավելագույն պայծառության դեպքում −3,2m մագնիտուդով։ Երկրորդ ամենապայծառը կլինի Յուպիտերը՝ -2,6m տեսանելի մեծությամբ, իսկ Երկիրը, որը դարձել է ներքին մոլորակ, կունենա -1,6m պայծառություն՝ համեմատելի գիշերային երկնքի ամենապայծառ աստղի՝ Սիրիուսի պայծառությանը։ Լուսնի պայծառությունն ավելի թույլ կլինի, քան Մերկուրիի և Վեներայի երկնքում և կլինի +2,2m, ինչը համեմատելի է Հյուսիսային աստղի պայծառության հետ։

Մարսի երկնքի մեկ այլ առանձնահատկություն Մարսի արբանյակներն են՝ Ֆոբոսը և Դեյմոսը։ Չնայած նրանց շատ փոքր չափերին (տրամագիծը համապատասխանաբար 25 և 15 կմ է), երկու արբանյակներն էլ, երբ դիտարկվում են Մարսից, ավելի պայծառ են, քան բոլոր մոլորակները. Ֆոբոսի պայծառությունը կարող է հասնել -8m-ի, իսկ Դեյմոսին -3,7m-ի։ Նրանց ուղեծրերի կիսախոշոր առանցքները կազմում են համապատասխանաբար 9 և 23 հազար կմ, ինչը փոխհատուցում է նրանց փոքր չափերը՝ Ֆոբոսի և Դեյմոսի անկյունային տրամագիծը համապատասխանաբար 6' և 1' է։ Երկու արբանյակներն էլ տեսանելի են անզեն աչքով, սակայն դրանց չափերը բավարար չեն Արեգակի ամբողջական խավարման համար։ Ֆոբոսի ուղեծրի շառավիղը այնքան փոքր է, որ այն Մարսի շուրջ մեկ պտույտ է կատարում 9 ժամից պակաս ժամանակում, ինչը պակաս է, քան մեկ մարսյան օր. Այսպիսով, Ֆոբոսը գերազանցում է Մարսի պտույտը։ Այն բարձրանում է արևմուտքից և իջնում հորիզոնից ներքև արևելքում։

Նկատելի աստղերից աշխարհի հյուսիսային բևեռին ամենամոտը՝ Pi¹ Cygnus աստղն է, որը գտնվում է դրանից ավելի քան 5 ° հեռավորության վրա և ունի +4,65m մեծություն, ինչը կասկածելի է դարձնում նրա ընտրությունը որպես բևեռային։ Երկնքի ամենապայծառ աստղերից մեկը՝ Դենեբը, գտնվում է երկնային բևեռից 9° հեռավորության վրա։ Հարավային բևեռից 3°-ից պակաս գտնվում է Kappa Sails աստղը՝ +2,45m մագնիտուդով։

#### Ֆոբոս
Ֆոբոսի երկնքի տեսքն ամբողջությամբ պետք է լինի նույնը, ինչ Մարսի վրա, այնուամենայնիվ, Մարսը տեսանելի կլինի Ֆոբոսի երկնքում, որն ունի շատ մեծ չափ. նրա անկյունային տրամագիծը կլինի 41 °։ Ֆոբոսի երկնքում լիովին լուսավորված Մարսի մեծությունը պետք է լինի −21m ինչը Արեգակից ընդամենը 100 անգամ ավելի մռայլ է։[մինի|285x285px|Ջրային գոլորշու շիթ [Եվրոպա (արբանյակ)|Եվրոպայի վրա (նկարչի պատկերացում)․ 12 դեկտեմբերի, 2013 թ]]
### Յուպիտեր
Յուպիտերի ուղեծրի կիսաառանցքը 5,2 AU է։ e., ինչը նշանակում է, որ Արեգակը Յուպիտերին լուսավորում է 27 անգամ ավելի թույլ, ունի −23m տեսանելի մեծություն և մոտ 6 անկյունային տրամագիծ։ Յուպիտերի մոտ հասարակածի թեքությունը դեպի խավարածրի հարթությունը փոքր է, ուստի դրա վրա եղանակների փոփոխություն չկա։ Յուպիտերի վրա մեկ օրը տևում է 10 ժամից մի փոքր պակաս, իսկ տարին մոտ 12 տարի։ Յուպիտերը, ինչպես մյուս հսկա մոլորակները, չունի ամուր մակերես, բայց երբ դիտենք նրա մթնոլորտի վերին շերտերից, երկինքը կունենա մուգ կապույտ գույն, իսկ ամպերը կարող են լինել տարբեր գույների։

Յուպիտերի երկնքում, իր հեռավորության պատճառով, երկրային մոլորակները բավականին վատ են երևում. նրանք շատ ավելի մշուշոտ տեսք ունեն, քան Արեգակնային համակարգի ներքին շրջաններից և երբեք Արեգակից բավականաչափ հեռու չեն շարժվում։ Մարսի երկարացումը (էլոնգացիա) երբեք չի գերազանցում 20°, իսկ մյուս մոլորակների համար դա էլ ավելի քիչ է։ Յուպիտերի երկնքում գտնվող երկրային մոլորակներից ամենապայծառը կլինի Վեներան. առավելագույն պայծառության դեպքում նրա մեծությունը կհասնի −0,8m-ի, ինչը համեմատելի է Կանոպուսի պայծառության հետ։ Մոտավորապես նույն պայծառությունը Յուպիտերի երկնքում կունենա Սատուրնը, որն ավելի պայծառ է դարձել, քան Երկրի երկնքում։ Երկրի աստղային մեծությունը կհասնի +0,8m-ի, իսկ Լուսինը՝ +4,6m-ի, նրանց միջև անկյունային հեռավորությունը չի գերազանցի 2'-ը։ Մերկուրին և Մարսը իրենց գագաթնակետին կունենան համապատասխանաբար +1,8m և +3,9m մեծություններ, և ժամանակի մեծ մասը կլինի +6m-ից ավելի մուգ և տեսանելի չի լինի անզեն աչքով։ Ուրանը մի փոքր ավելի պայծառ կլինի, քան Երկրի երկնքում և կհասնի +5,3m մեծության։

Յուպիտերի երկնքում առավել ուշագրավ օբյեկտները պետք է լինեն նրա բազմաթիվ արբանյակները. դրանցից ամենապայծառը կլինեն  Յուպիտերի Գալիլեյան արբանյակները՝ Իոն, Եվրոպան, Գանիմեդը և Կալիստոն։ Նրանց առավելագույն մեծությունները կլինեն համապատասխանաբար −10m, −9m, −9m և −6m։ Յուպիտերին ամենամոտ արբանյակներից մեկը՝ Ամալթեան, իր երկնքում կունենա մինչև −3m մեծություն։ Գալիլեայի արբանյակների անկյունային չափերը բավարար են արևի ամբողջական խավարումների համար, և Իոյի անկյունային տրամագիծը նույնիսկ ավելի մեծ է, քան Երկրի երկնքում Լուսնի անկյունային տրամագիծը։ Գալիլեայի արբանյակները մոտ են Յուպիտերին և պտտվում են գրեթե նրա հասարակածի հարթության վրա, ուստի Իոն, Եվրոպան և Գանիմեդը նրա շուրջ յուրաքանչյուր պտույտով ընկնում են Յուպիտերի ստվերում։ Հետևաբար, Յուպիտերից նրանք երբեք տեսանելի չեն լինում ամբողջական փուլում։
alt=|մինի|Գալիլեայի արբանյակներից ստվերներ Յուպիտերի մակերեսին
Յուպիտերի բևեռային աստղերը նույնն են, ինչ Լուսնինը. 36 Վիշապը, որի հեռավորությունը երկնային բևեռից 2,5° է, հյուսիսայինն է, իսկ Ոսկե ձկան դելտան, որը գտնվում է 1,5°-ում, հարավայինն է։

#### Յուպիտերի արբանյակներ
Յուպիտերի ամենամոտ արբանյակներից մեկից՝ Ամալթեայից երևացող Յուպիտերը ունի 44°-ից ավելի անկյունային տրամագիծ և −20m ակնհայտ մեծություն՝ Արեգակից ընդամենը 15 անգամ ավելի աղոտ։ Այլ արբանյակների երկնքում Յուպիտերը այնքան էլ մեծ չէ, բայց նաև բավականին պայծառ է, օրինակ, երբ դիտվում է Կալիստոյից, նրա մեծությունը հասնում է −15m-ի։ Այնուամենայնիվ, սա ավելի քիչ է, քան լրիվ Երկիրը Լուսնի երկնքում. Արեգակից հեռավորության պատճառով Յուպիտերը ստանում է շատ ավելի քիչ էներգիա մեկ միավորի տարածքի համար։

### Սատուրն
Սատուրնը հեռու է Արեգակից 9,5 AU, այսինքն՝ այն լուսավորվում է Արեգակից 90 անգամ ավելի թույլ, քան Երկիրը։ Արեգակը, ինչպես դիտվում է Սատուրնից, ունի −22m մեծություն և 3'-ից մի փոքր ավելի անկյունային տրամագիծ։ Սատուրնի վրա մեկ օրը տևում է 10,6 ժամ, իսկ տարին ավելի քան 29 տարի։ Սատուրնի հասարակածի և նրա ուղեծրի միջև անկյունը գրեթե 27° է, հետևաբար Արեգակի թեքումն ավելի շատ է տատանվում, քան Երկրի վրա, և տեղի է ունենում եղանակների փոփոխություն։ Սատուրնի երկինքը դեղին է։
[մինի|222x222փքս|[Սատուրն (մոլորակ)|Սատուրնի 20-րդ զուգահեռականից նրա օղակների տեսարանի մոդելավորում]]
Մոլորակները Սատուրնից դիտարկվելուց ավելի մշուշոտ կլինեն, քան Յուպիտերի երկնքում։ Վեներան 0 մ-ից ավելի պայծառ չի լինի, իսկ Երկիրը՝ +2m, իսկ Լուսինն տեսանելի չի լինի անզեն աչքով, Մերկուրիի պայծառությունը +3m-ից պայծառ կլինի, իսկ Մարսը +5,5m գտնվելով մարդու աչքով տեսանելիության սահմանին։ Բացի այդ, մոլորակները կգտնվեն Արեգակին շատ մոտ, ինչը մեծապես կխանգարի նրանց դիտարկումներին, իսկ պայծառությունը առավելագույնը կլինի վերին միացման ժամանակ։ Յուպիտերը լավ կդիտարկվի, նրա երկարացումը կհասնի 33 °, իսկ մեծությունը +0,2m։ Ուրանը նկատելիորեն ավելի պայծառ կլինի, քան Երկրից դիտարկելիս։ Առճակատման դեպքում այն կհասնի +4,4m մեծության։

Սատուրնի երկնքում տեսանելի կլինեն նրա արբանյակները, որոնք ավելի շատ են, քան Յուպիտերինը։ Նրանցից ամենապայծառները՝ -5m-ից ավելի պայծառ, կլինեն Սատուրնի 7 ամենամեծ արբանյակներից 6-ը՝ Տիտանը, Ռեան, Դիոնան, Թետիսը, Էնցելադը և Միմասը։ Հաբեթը՝ մեծությամբ երրորդ արբանյակը, շատ հեռու է Սատուրնից՝ նման տեսանելի աստղային մեծություն ունենալու համար։ Վեց ամենապայծառ արբանյակներն ունեն Երկրի երկնքում գտնվող Լուսնի անկյունային չափ, որն ավելի մեծ է, քան Արեգակինն է Սատուրնի երկնքում (5-15' միջակայք), և նրանք կարող են առաջացնել Արեգակի ամբողջական խավարումներ Սատուրնի վրա։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ամենամեծ արբանյակը, և՛ գծային, և՛ անկյունային չափսերով, Տիտանն է, այն ամենապայծառը չէ իր ցածր ալբեդոյի պատճառով. Տիտանը հասնում է −6,2m պայծառության, իսկ ամենապայծառը՝ Թետիսը, −7,7m է։ Բացի այդ, Սատուրնն ունի բազմաթիվ այլ արբանյակներ, որոնք ավելի պայծառ են, քան գիշերային երկնքի աստղերը և Սատուրնից դիտվող մոլորակները։
[alt=|մինի|[Արեգակի սկավառակի վրայով Յուպիտերի անցման մոդելավորում, ինչպես պետք է երևա Սատուրնից]]
Սատուրնի մեկ այլ ուշագրավ առանձնահատկությունը նրա օղակներն են։ Սատուրնից օղակների տեսքը կախված է դիտարկման վայրի լայնությունից։ Բևեռային շրջաններում՝ 66-րդ զուգահեռականից վեր, օղակները տեսանելի չեն և գտնվում են հորիզոնից ցածր։ Հասարակածին ավելի մոտ տեսանելի է դառնում օղակների արտաքին մասը, իսկ 39-րդ զուգահեռականում օղակները լիովին տեսանելի են՝ առավելագույն լայնությունը 31 °։ Հետագա շարժվելով դեպի հասարակած, նրանք սկսում են նեղանալ, մինչդեռ բարձրանում են դեպի զենիթ, իսկ հասարակածից նրանք նման են շատ բարակ շերտի, որն անցնում է արևմուտքից արևելք զենիթով։ Արեգակի հակառակ ուղղությամբ օղակների մի մասը ծածկված է Սատուրնի կողմից։

Յուպիտերի տրամագիծը Արեգակի տրամագծի մոտավորապես մեկ տասներորդն է, բայց տարանցման ժամանակ Յուպիտերը ավելի մոտ է Սատուրնին, քան Արեգակը, ուստի Յուպիտերի անկյունային տրամագիծը Արեգակի տրամագծի հինգերորդից ավելին է, և Արեգակի պայծառությունը նվազում է ավելի քան 5%-ով։ Այնուամենայնիվ, նման տարանցումները տեղի են ունենում շատ հազվադեպ՝ միջինում հազարամյակում մեկ անգամից պակաս։

Սատուրնի համար հյուսիսային բևեռային աստղը 2 Փոքր Արջ է, որը գտնվում է աշխարհի հյուսիսային բևեռից 3,5 ° հեռավորության վրա, 4,3m մագնիտուդով։ Երկրի բևեռային աստղը գտնվում է Սատուրնի երկնքի բևեռից 6°-ից պակաս հեռավորության վրա։ Հարավային բևեռային աստղի դերը խաղում է Օկտանտի Դելտան, որը գտնվում է բևեռից 30'-ից քիչ հեռավորության վրա, նույնպես 4,3m մագնիտուդով։

#### Սատուրնի արբանյակներ
[մինի|219x219փքս|[ՆԱՍԱ-ի Cassini տիեզերանավը լուսանկարում է Երկիրն ու Լուսինը (ներքևից աջ հատվածում) Սատուրնից (հուլիսի 19, 2013)]]
Սատուրնի արբանյակների մեծ մասը պտտվում են  նրա հասարակածի հարթությունում, ինչպես նաև նրա օղակները։ Հետևաբար, Սատուրնը տեսանելի կլինի արբանյակներից՝ հատված օղակների շերտով, որը երևում է եզրից, իսկ մնացած արբանյակները՝ կդիտվեն մեկ գծով շարված։

Տիտանը արեգակնային համակարգի միակ արբանյակն է, որն ունի խիտ մթնոլորտ։ Այն բաղկացած է հիմնականում ազոտից և մեթանից և ստեղծում է Երկրի մթնոլորտից մեկուկես անգամ ավելի մեծ ճնշում։ Այն փոխանցում է լույսի մոտ 10%-ը տեսանելի տիրույթում և ուժեղ ցրում է այն, ուստի մակերեսից օպտիկական դիտարկումներն անհնար են, սակայն ինֆրակարմիր տարածքում մթնոլորտը թափանցիկ է։ Մակերեւույթի երկինքը կարմիր-նարնջագույն է, որոշ բարձրության վրա՝ դեղին, իսկ մթնոլորտի վերին մասում՝ կապույտ։ Տիտանի երկնքում Սատուրնը ունի 5° անկյունային տրամագիծ, իսկ օղակները զբաղեցնում են 12°։ Առանց մթնոլորտային կլանումը հաշվի առնելու՝ Սատուրնի տեսանելի մեծությունը պետք է հասնի −14m-ի, իսկ ինքը՝ Սատուրնը, ինչպես Երկիրը Լուսնի երկնքում, պետք է լինի երկնքի մի հատվածում և դիտարկվի միայն Տիտանի մակերևույթի մի մասից։ .

Միմասը Սատուրնի ամենամոտ արբանյակներից մեկն է։ Իր երկնքում Սատուրնը կունենա մոտ 35° անկյունային տրամագիծ, իսկ օղակները կձգվեն 90°։ Սատուրնի մեծությունը կլինի -18m, ինչը համապատասխանում է Արեգակի ստեղծածից ընդամենը 40 անգամ ավելի քիչ լուսավորության։

### Ուրան
[alt=|մինի|[Արիել (արբանյակ)|Արիելի տեսքի մոդելավորում Ուրանից]]
Ուրանը Արեգակից 19 AU հեռավորության վրա է։ Այսինքն, Արեգակի անկյունային չափը 2'-ից փոքր է, իսկ տեսանելի մեծությունը մոտ −20m է։ Ուրանի վրա օրվա տևողությունը 17,2 ժամ է, իսկ տարին այնտեղ 84 անգամ ավելի երկար է տևում, քան Երկրի վրա։ Ուրանի երկինքը պետք է որ կապույտ լինի։

Ուրանի առանձնահատկություններից մեկը հասարակածի թեքությունն է դեպի իր ուղեծրի հարթությունը՝ մոտ 98°։ Այդ իսկ պատճառով, Ուրանի մակերևույթի մեծ մասում, բացառությամբ հասարակածային շրջանների, պետք է լինեն բևեռային օրեր և բևեռային գիշերներ, որոնք տևում են մինչև 42 երկրային տարի։

Մերկուրին անտեսանելի կլինի անզեն աչքով շատ ժամանակ, իր առավելագույն մագնիտուդով ունենալով մոտ +4,5 մ մագնիտուդ։ Վեներան և Երկիրը համապատասխանաբար կունենան +1,7m և +3,4m մեծություններ և երբեք չեն լինի Արեգակից 3°-ից ավելի հեռավորության վրա։ Յուպիտերի երկարացումը կհասնի 15°-ի, իսկ ինքը՝ Յուպիտերը, Վեներայի պես պայծառ կլինի։ Սատուրնը կունենա Երկրի պայծառության համեմատելի պայծառություն և առավելագույն երկարացում 30°։ Նաև +5,6m մեծությամբ Նեպտունը տեսանելի կլինի անզեն աչքով հակադրությունների մոտ։

Ուրանի երկնքում Արեգակից հետո ամենապայծառ օբյեկտները կլինեն նրա արբանյակները։ Ուրանի ամենամեծ արբանյակները՝ Տիտանիան, Օբերոնը, Ումբրիելը, Արիելը և Միրանդան, համապատասխանաբար կունենան աստղային մեծություններ՝ -4,7m, -3,6m, -5m, -6,3m և -4,4m։ Նրանց չափերը բավարար են Արեգակն ամբողջությամբ խավարելու համար, և Արիելը կունենա ամենամեծ անկյունային չափը՝ մոտ 24'։ Քանի որ արբանյակները պտտվում են Ուրանի հասարակածի հարթությանը մոտ, երբ Ուրանի վրա ձմեռ է կամ ամառ, Արևը մոտ է երկնային բևեռին, և արբանյակները չեն հասնում ոչ լրիվ, ոչ զրոյական փուլին, և շատ ժամանակ միայն. նրանց սկավառակի կեսն է լուսավորված։
[alt=|մինի|[Նեպտունից Տրիտոնի տեսարանի մոդելավորում]]
Ուրանի հյուսիսային բևեռային աստղը Օձակիրի Էտան է՝ 2,45m մագնիտուդով և 40'-ից մի փոքր փոքր բևեռային հեռավորությամբ։ Հարավային բևեռի դերը խաղում է 4,8m մագնիտուդով 15 Օրիոնն է, որը գտնվում է բևեռից 30'-ից պակաս հեռավորության վրա։

### Նեպտուն
Նեպտունի ուղեծրի շառավիղը 30 AU է։ Հետևաբար, Արեգակը Նեպտունի երկնքում ունի մոտ 1' տրամագիծ, որը գտնվում է մարդու աչքի լուծաչափի սահմանին։ Այնուամենայնիվ, Արեգակի ակնհայտ պայծառությունը կլինի -19,5m, ինչը մոտ հազար անգամ ավելի պայծառ է, քան Երկրի երկնքում լիալուսինը։ Նեպտունի վրա մեկ օրը տևում է մոտ 16 ժամ, իսկ տարին 164 երկրային տարի է։ Պտտման առանցքի թեքությունը 28° է։ Նեպտունն իր կազմով նման է Ուրանին, ուստի նրա երկինքը նույնպես պետք է կապույտ գույն ունենա։

Նեպտունի երկնքի ամենապայծառ մոլորակը կլինի Յուպիտերը՝ +2,5m մեծությամբ առավելագույն պայծառությամբ, երկրորդ ամենապայծառ մոլորակը կլինի Վեներան՝ +2,7m մագնիտուդով։ Երկրի և Սատուրնի պայծառությունը չի գերազանցի +4m-ը, իսկ մնացած մոլորակները տեսանելի չեն լինի անզեն աչքով։
alt=|մինի|Նկարչի պատկերացմամբ Նեպտունը դիտված Տրիտոնից
Նեպտունի արբանյակներից Տրիտոնը կլինի ամենապայծառն ու ամենամեծը՝ հասնելով −6,5m մեծության և ունենալով 28' անկյունային տրամագիծ՝ մի փոքր փոքր, քան Լուսնինը։ Մյուս արբանյակները նկատելիորեն կթուլանան, նրանց պայծառությունը չի գերազանցի −3m։

Նեպտունի հյուսիսային բևեռային աստղը կլինի Կարապի Դելտան. նրա մեծությունը 2,9m է, իսկ հեռավորությունը դեպի երկնային բևեռ մոտ 3°։ Հարավային բևեռը կլինի Նավախելի Ձետան՝ +2,2m մագնիտուդով և 4°-ից պակաս բևեռային հեռավորությամբ։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Կատեգորիա:Դիտողական աստղագիտություն
Կատեգորիա:Երկինք
Կատեգորիա:Մոլորակագիտություն