Քարտեզի պատառիկը

**«Քարտեզի պատառիկը»,** հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Յոթերորդ աղբյուրը» ժողովածուի մեջ։
## Պատերազմական թեման Խանզադյանի պատմվածքներում
Ս. Խանզադյանի գործերում մեծ տեղ են գրավում պատերազմի և հետպատերազմյան գյուղի թեմաներով գրված պատմվածքները, որոնք  արտացոլում են ռազմաճակատային կյանքը, թիկունքի ծանր, հոգսաշատ առօրյան, մյուս դեպքում՝ պատերազմից հաղթանակով ու ապագայի վառ հույսերով վերադարձած, բայց հետագայում խոր հիասթափություն ապրած, թերարժեքության բարդույթներով համակված զինվորի հոգեկան ծանր ապրումներն ու դրաման: Ս. Խանզադյանի՝ պատերազմի թեմայով պատմվածքներից շատերը  արտացոլում են բուն ռազմաճակատային իրողությունները: Հատկապես մեծ թիվ են կազմում այն պատմվածքները, որոնց հերոսները հայազգի զինվորներ են, ռուսական, բելոռուսական, ուկրաինական բնակավայրերում արմատավորված հայ մարդիկ, որոնք իրենց մեջ կրում են ազգային գենը, վառ են պահում ազգային հիշողությունները:  Առավել խորքային են Ս.Խանզադյանի՝ թիկունքի կյանքը պատկերող ստեղծագործությունները, որոնց մեջ կան և հոգեբանական ներթափանցումներ, և ժողովրդական կենսափիլիսոփայության գեղարվեստական խտացումներ, և, վերջապես, մարդկային ցավ ու տառապանք, կարեկցանք, նաև մարդու նկատմամբ անտարբերության, չարության, անհարգի վերաբերմունքի դրսևորումները: Նաև շատ ուշագրավ են հետպատերազմյան տարիների կյանքը ներկայացնող պատմվածքների փոքրիկ հերոսները, ովքեր փոխարինում են ռազմաճակատ մեկնած իրենց հայրերին ու եղբայրներին: Անվանի գրողը հոգեբանական նուրբ դիտարկումներով է ներկայացնում իր փոքրիկ հերոսների ներաշխարհը, նրանց ծանր ապրումները, հոգեկան դրաման: Դժվարություններն օգնում են նրանց ճիշտ ապրել, ընտրել կյանքի օրինավոր ուղի, գնահատել աշխատանքը, սեփական քրտինքով օրվա հացը վաստակելու հաճույքն ու բերկրանքը։

## Սյուժե

Պատմվածքը սկսվում է Նարվա գետի ձախ ափին տեղի ունեցող ծանր կռիվների նկարագրությամբ։ Ամառվա շոգ եղանակ էր։ Մայոր Վասիլի Պետրովի  գումարտակը հաճախ թշնամուց գերիներ էր հափշտակում։ Մայորը գերիների հետ սիրալիր էր վերաբերվում, անգամ նրանց ծխախոտ էր տալիս։ Դիրքերին կից հրամանատարական գետնատունն էր, որն էլ հակառակորդը հրետանային անընդմեջ կրակի տակ էր պահում։ Ահա մի շաբաթ էր, ինչ գերի չունեին, տեղեկություն էլ չունեին գերմանացիների մտադրություններից։ Մայորն ամեն անգամ զինվորներից մեկին՝ Գևոյանին, ուղարկում էր դիտակետ, բայց տագնապով նայում նրա ետևից։ Մի անգամ էլ, երբ զինվորը գնաց դիտակետ, մայորը ցավ զգաց սրտի մեջ։ Գիշերը լուսացավ, Գևոյանը ետ չեկավ, մայորը խենթանում էր։ Հեռախոսով հայտնեցին, որ զինվորը դիտակետում չի էլ երևացել։ Ահա Գևոյանը, երեսը սփրթնած ներս մտավ, օրորվում էր, շորերը պատռված էին։ Նա հևաց․

Նրա գլխից արյուն էր հոսում, մայորը բժիշկ կանչեց և այդ ընթացքում փորձում էր դադարեցնել արյունը։ Բժշկի փոխարեն բուժակ եկավ․ ինչ արած, բժիշկները սպանվել են։ Բուժակը մաքրեց վերքը, փաթաթվեց, բայց դժվար թե զինվորը կարողանար շարժվել։ Մայորը անդադար կանչում էր Գևոյանին, բայց ապարդյուն։ Մայորի աչքին երևաց Գևոյանի մայրը՝ կրակների մեջ։ Ինքը կարծես մտել էր Գևոյանի էության մեջ: Գևոյանը, վերջապես, կենդանության նշաններ ցույց տվեց։ Շարժեց ձեռքը, կիսաբաց արեց աչքը, նայեց Պետրովին և խոսեց․

Նա բաճկոնի գրպանից հանեց քարտեզի մի պատառիկ ու մեկնեց մայորին։ Այնտեղ նշված էին հակառակորդի դիրքերի և դասավորության կետերը, խրամատները։ Այս ամենը հենց տեղում նշելիս էլ վիրավորվել էր։ Պետրովը այն դրեց գրպանը և թեքվեց Գևոյանի ճակատը համբուրելու, բայց Գևոյանն արդեն մահացել էր։

## Կերպարներ

* Գևոյան
* Մայոր Վասիլի Պետրով
* Բուժակ
## Տես նաև

* Դավոն (պատմվածք)
* Աստվածամոր քրքիջը  (պատմվածք)
* Անիի խաչքարը (պատմվածք)
* Անամպ երկինք (պատմվածք)
* Ներիր ինձ (պատմվածք)

## Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր