Shrek!

**Shrek!**, 1990 թվականին հրատարակված ֆանտաստիկ կատակերգական պատկերագիրք: Գրված և պարզաբանված է ամերիկյան գրող և ծաղրանկարիչ Ուիլյամ Սթեյգի կողմից: Այն գարշելի կանաչ հրեշի մասին է, որը հեռանում է տնից աշխարհը տեսնելու և վերջում ամուսնանում է տգեղ արքայադստեր հետ: Գիրքը տպագրվելուց հետո, ընդհանուր առմամբ, լավ է ընդունվել, քննադատները գովաբանում էին նկարազարդումները, ինքնատիպությունը և գրությունը: Քննադատները նաև նկարագրել են Շրեկին որպես հակահերոս և նշել են գրքի բավարարվածության և ինքնագնահատականի թեմաները: Գիրքը հիմք է ծառայել «DreamWorks Animation»-ի «Շրեկ» հիթային ֆիլմի համար։

## Նախապատմություն
Ուիլյամ Սթեիգը ծաղրանկարիչ էր «*[[The New Yorker]]»-ում*`1930-1960 ականներին: Նա ստեղծել էր ավելի քան 1600 մուլտֆիլմներ և կրկնօրինակվել «The King of Cartoons»-ում: Այնուամենայնիվ նրան դուր չեկավ գովազդներ ստեղծել, և նա 61 տարեկան հասակում սկսեց երեխաների համար գրքեր գրել: Սթեիգը 80 տարեկան էր,երբ գրեց «Shrek»-ը:

Նրա գրքերը հայտնի դարձան ծնողների և նրանց երեխաների միջև «գրաֆիկորեն կրկնվող թեմաներով խիստ բաժանման և ջերմ վերամիավորման» արդյունքում՝ պահպանելով նրա մուլտֆիլմերին բնորոշ «խելքը»: Գրքերը սովորաբար ներառում էին նաև այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են տարանջատումը և փոխակերպումը: Սթեյգի մանկական գրքերը աչքի են ընկել գույների «հարուստ» օգտագործմամբ և արվել է ջրաներկով ու թանաքի միջոցով նկարչություն: Դրանք համեմատվում էին նրա ծաղրանկարների հետ, որոնք տպագրվել էին «The New Yorker»-ում։

«Shrek» անվանումը իդիշ բառի (shrek) կամ (shreklekh) ռոմանիզացիան է, որը կապված է գերմաներենի հետ և նշանակում է «վախ»»: «Shrek!»-ը հրատարակվել է «Farrar», «Straus» and «Giroux»-ի կողմից։

## Սյուժե
Շրեկը զզվելի, կանաչավուն, կրակ շնչող, անխորտակելի թվացող հրեշ է, ով հաճույք է պատճառում դժբախտությանը իր վանողությամբ: Այն բանից հետո, երբ նրա ծնողները որոշում են, որ նրան պետք է ուղարկեն աշխարհ՝ «կատարելու իր բաժին վնասը», նրանք (բառացիորեն) նրան վռնդում են իրենց ճահիճից։ Շրեկը շուտով հանդիպում է մի կախարդի, ով, իր հազվագյուտ ոջիլների դիմաց, կարդում է իր բախտը  արտասանելով «Apple Strudel» կախարդական բառերը: Ըստ կախարդի նրան էշը կտանի ամրոց, որտեղ նա կկռվի ասպետի հետ և կամուսնանա արքայադստեր հետ, ով  նրանից ավելի  տգեղ է։

Ճանապարհին ոգևորված Շրեկը հանդիպում է մի խուզող գյուղացու, որից ինքը գողանում և ուտում է նրա փասիանին,հաղթահարում է անձրևի,կայծակի և ամպրոմի հարձակումը`ուտելով կայծակի ամենակատաղի պտուտակը և իր հրեղեն շնչով խփում է վիշապին: Հանգստանալիս նրան անհանգստացնում է մղձավանջը, որտեղ նա անզոր է բազմաթիվ երեխաների կողմից գրկախառնվելուց և համբուրվելուց: Արթնանալով՝ նա հանդիպում է էշին, որը նրան տանում է ամրոց։

Շրեկը դիմակայում է ամրոցը հսկող ասպետին. զայրացած Շրեկի՝ արքայադստերը տեսնելու պահանջներից, ասպետը հարձակվում է նրա վրա, ինչին Շրեկը պատասխանում է կրակի պայթյունով, որը նրան ուղարկում է շրջակա խրամատը: Ամրոցի ներսում, Շրեկը սարսափում է, երբ թվում է, թե շրջապատված է նման նողկալի արարածների բանակով, բայց վերականգնում է իր վճռականությունն ու ինքնագնահատականը, երբ հայտնաբերում է, որ ինքը գտնվում է հայելիների սրահում: Նա վերջնականապես հանդիպում է արքայադստերը.փոխադարձաբար հարվածված իրենց ընդհանուր այլանդակությունից՝ նրանք ամուսնանում են և ապրում «սարսափելիորեն, վախեցնելով  բոլոր նրանց, ովքեր հակասում էին իրենց»:

## Կարծիքներ
Լրագրող Դավիթ Դենբին գրում է. «Իր ողջ բուռն բնավորությամբ, «Shrek!»-ը շատ հմայիչ հեքիաթ էր. կատարյալ տգեղ արարածը գտնում է իր կատարյալ տգեղ կողակցին»: «Publishers Weekly»-ը տվել է գրքին դրական արձագանք, գովաբանելով Սթեյգի «էպիգրամատիկ հանճարը» և գիրքն անվանելով «հուզիչ և բավարարող հեքիաթ»։ «The New York Times»-ի լրագրողը ընդգծել է նկարազարդումները և Սթեյգի «կատարյալ բարձր ականջը խամրած անգլերենի բառապաշարի համար»: Կարեն Լիտոնը «School Library journal»-ում նույն կերպ գովաբանել է գրքի նկարազարդումն ու գրվածքը,նշելով որ դա լավ գիրք է բարձր կարդալու համար:

«The Washington Post»-ի համար Մայքլ Դիրդան գրությունն ու նկարները համարել է «համեմատաբար պարզ», բայց «այնքան գոհացուցիչ, ուրախ գիրք, որ ոչ ոք չի կարողանա դիմակայել դրան»։ Նա  չհամարեց այն  Սթեյգի լավագույն աշխատանքը, փոխարենը՝ «կատարյալ» համեստ ձեռքբերում։  «Language Arts»-ի գրախոսը նշմարեց գրքի ինքնատիպությունը, ասելով, որ դա ժողովրդական գրականության չափանիշները «շուռ է տվել». Մյուս գրախոսները նույնպես ընգծել են գրքի ինքնատիպությունը: «Shrek!»-ը  նաև ընդգրկվել է 1990 թվականի «Ծնողների ընտրության» կողմից տրված մանկական գրքի մրցանակի պատկերազարդ գրքերի հաղթողների թվում: «Publishers Weekly»-ն  գրքին շնորհեց 1990 թվականի «Cuffies» մի քանի մրցանակ, մանկական գրքի մրցանակ, ներառյալ «տարվա ամենազվարճալի գիրքը» և «լավագույն բացման տողը»:

Որոշ ծնողներ դեմ են արտահայտվել գրքին՝ համարելով, որ այն «ոչ պիտանի է երեխաների համար»: Գիտնական Ջեք Զայփսը զգացել է, որ «Shrek!»-ը Սթեյգի լավագույն աշխատանքը չէր: Պրոֆեսոր Վիկտորիա Ֆորդ Սմիթը 2017 թվականին Սթեյգի ստեղծագործությունը համարել է «մանկական»՝ համեմատելով այն Քվենտին Բլեյքի աշխատանքի հետ։

## Վերլուծություն
2010 թվականին, Զայփսը «Tor.com»-ում գրել է, որ գիրքը «լավագույն օրինակներից մեկն է այն բանի, թե ինչպես է հեքիաթը կոտրվել և շարունակաբար փոխակերպվել՝ ցույց տալով դրա արմատական ​​ներուժը մեր թվային դարաշրջանում, հատկապես քսանմեկերորդ դարի թվային արտադրության ևթվային անիմացոն ֆիլմերի հաջողության հետ կապված»: Զայփսը նշեց, որ գիրքը և իր  հերոսը հարցնում են .«Ի՞նչ է հրեշը:Ո՞վ է հրեշ առաջացնում» հարցը: Նա համարում էր Շրեկին Գրիմ եղբայրների «Պատմություն երիտասարդների մասին, ովքեր առաջ գնացին սովորելու, թե ինչ է վախը» պատմվածքի ծաղրերգությունը, բայց նաև համարում էր, որ գիրքը ներկայացնում է «օտարին, մարգինալացվածին, մյուսին, որը կարող է լինել ճնշվածներից որևէ մեկը` փոքրամասնություններն Ամերիկայում»:

2019-ին Ռումաան Ալամը «The New Yorker»-ում կարևորեց գիրքը որպես պատմություն, որտեղ «վատ տղան երջանիկ ավարտ է ունենում» և նշեց, որ «երբեմն կյանքն այդպես է աշխատում»: Հեղինակ և քննադատ Լի Թոմասը համեմատել է «Shrek!»-ին և Սթեյգի 1984 թվականի «Փտած կղզին», որպես դեպքեր, երբ «սատանան իսկապես սահում է իր անմիտ սեփականի մեջ»: «Shrek!»-ը նկարագրվել է որպես «բավարարվածության և ինքնագնահատականի» և ինքներդ ձեզ հավատարիմ լինելու թեմաներ:

### Shrek
Սթեյգի «Shrek!»-ը նկարագրվել է որպես հակահերոս, ով ներկայացնում է մեկին, որը տարբերվում է և գոհ է դրանով: Երբ իր  ծնողները վռնդում են Շրեկին իր ճահիճից, նա ստիպված մեկնում է  ճամփորդության՝ լուծելու իր սուբյեկտիվության հետ կապված խնդիրները: Ըստ պրոֆեսոր Լյուիս Ռոբերթսի՝ Շրեկը գրքում ապրում է մի քանի «ճգնաժամի պահեր», նախ՝ երբ նա մղձավանջ է տեսնում երեխաների մասին, իսկ հետո՝ երբ մտնում է հայելիների սրահ։ Պրոֆեսոր Լյուիս Ռոբերթսը այս պահերը համեմատելի է համարում  հայելային փուլի հետ, հոգեվերլուծական հայեցակարգ, որը վերաբերում է այն պահին, երբ երեխան առաջին անգամ գիտակցում է իր մասին: Շրեկը հեշտությամբ հաղթում է վիշապին, քանի որ վիշապը հիշեցնում է նրան իր այն հատվածի մասին, որում իրեն հարմար է` նրա այլանդակությունը:

Շրեկի մղձավանջն ավելի դժվար է իր համար:Ներկայացնելով այն որպես երկու էջանոց տարածում, ինչը հազվադեպ է գրքում, Սթեյգը այն կարևորում է որպես պահ։ Քանի որ երեխաները ուշադրություն են դարձնում Շրեկին և չեն վանում կամ վախենում նրանից, նրա «ինքնապատկերը վտանգված է, իսկ մյուսի հետ հարաբերությունները՝ ապակայունացված»: Նա ստիպված է հարմարվել այն փաստին, որ նա «նրա իդեալը վախելի է և անհասանելի»: Շրեկի ժամանումը հայելիների սրահ ներկայացնում է նրան, որ «համակերպվում է իր սեփական արտացոլանքի հետ» և սովորում լինել «ավելի երջանիկ, քան երբևէ  եղել է»: Այնուամենայնիվ պատկերը,որ նա տեսել էր հայելու մեջ,նման չէր իր իրաական տեսքին: Դա ավելի շատ նկարագրում էր իդեալ քան իրականություն:

Երկու ճգնաժամերից հետո Շրեկը չի ավարտվում, քանի դեռ չի հանդիպել արքայադստերը, որն իրենից ավելի տգեղ է:Ռոբերթսը եզրափակում է ասելով, որ «Գիրքը կրկնում է սուբյեկտիվության ճգնաժամերը, որոնց պետք է բախվեն բոլոր երեխաները, այնուհետև հանգստացնում և զվարճացնում է իր ընթերցողներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է նույնիսկ Շրեկի նման զզվելի կերպարը լուծում գտել»:

## Ադապտացիա
Սթիվեն Սփիլբերգը գնել է գրքի իրավունքները 1991 թվականին՝ պլանավորելով ստեղծել ավանդական անիմացիոն ֆիլմ գրքի հիման վրա (որը կլիներ 2D անիմացիա և Բիլ Մյուրեյը կխաղար Շրեկի դերում,իսկ Սթիվ Մարտինը՝ Էշի դերում): Այնուամենայնիվ, «DreamWorks»-ը ի վերջո ձեռք բերեց գրքի իրավունքները մոտավորապես $500,000-ով և այն ակտիվ մշակման մեջ դրեց 1995-ի նոյեմբերին: «Shrek!»-ը թողարկվել է 2001 թվականի մայիսի 18-ին CGI-ում, որտեղ հանդես են եկել Մայք Մայերսի, Էդդի Մերֆիի, Քեմերոն Դիասի և Ջոն Լիթգոուի ձայները։ Ֆիլմը քննադատական ​​և կոմերցիոն հաջողություն ունեցավ ու արժանացավ պատմության մեջ առաջին «Օսկար» մրցանակին `«Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ» անվանակարգում: Դրան հաջորդեցին մի քանի այլ ֆիլմեր, այդ թվում՝«Shrek 2» (2004),«Shrek the Third» (2007) և«Shrek Forever After » (2010): Նրա առաջին ֆիլմը ադապտացվել է Բրոդվեյի մյուզիքլի մեջ, որը կոչվում է «Շրեկ մյուզիքլը 2008 թվականին»:

Մի քանի քննադատներ ընդգծեցին Շրեկի ֆիլմի և Սթեյգի բնօրինակ տարբերակի միջև եղած տարբերությունները, ներառյալ կերպարների ավելացումը և սյուժեի ու բարոյականության փոփոխությունը։ Այնուամենայնիվ, Սթեյգն ասաց, որ իրեն դուր է եկել ֆիլմը, և դա կտրուկ մեծացրել է իր գրքի վաճառքը։ Սթեյգը ֆիլմի մասին ասել է. «Դա գռեհիկ է, զզվելի, և ես սիրում եմ այն»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 գրքեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գրականություն
Կատեգորիա:Նկարազարդ գրքեր