Կոկարդ

[մինի|[Յակոբիններ|Յակոբինյանները կարմիր  գլխարկների վրա ֆրանսիական եռագույն կոկարդներով]]
[աջից|մինի|Կինը լեհական դրոշին համահունչ` [Լեհաստանի դրոշ|կարմիր-սպիտակ կոկարդ է կապում լեհ ապստամբի քառակող` կոնֆեդերատկա (*rogatywka)* գլխարկին 1863-1864 թվականի հունվարյան ապստամբության ժամանակ]]

**Կոկարդ** կամ **գդականիշ** (ֆր.` cocarde), խորհրդանիշ, ազգային գույներով տարբերանշան, կրծքանշան (գործված կամ ներկված), որը խորհրդանշում է երկիրը, բանակը կամ կազմակերպված խումբը: Այն ժապավենների կամ տարբեր գույների շրջանաձև կամ օվալաձև հավաքած կուտակ զարդ է, որը սովորաբար կրում են գլխարկի կամ կեպիի վրա:

Կոկարդ բառը ծագել է ֆրանսիական *cocarde* բառից, որը հին ֆրանսերեն *coquarde* բառն է, որը իգական սեռով *coquard* (զուր, ամբարտավան) է, իսկ ընդօրինակվել է *coc* (աքաղաղ, կատար) բառից: Ամենավաղ փաստաթղթավորված օգտագործումը եղել է 1709 թվականին:

## XVIII դար
18-րդ և 19-րդ դարերում Եվրոպայում գունավոր կոկարդներն օգտագործվել են՝ ինչ-որ քաղաքական խմբավորմանն իրենց հավատարմությունը ցույց տալու համար, կամ ցույց տալու իրենց կոչումը կամ ծառայի շքահամազգեստը` լիվրեյան: Քանի որ բանակի առանձին գնդերը կարող էին կրել տարբեր զինվորական համազգեստներ, կոկարդներն օգտագործվել են որպես ազգային նույնականացման արդյունավետ և խնայող միջոց:

Կոկարդը ամրացվել է տղամարդու եռեզր գլխարկի կողքից կամ դարձածալի վրա: Կանայք կարող էին նաև այն կրել գլխարկի կամ մազերի վրա: Նախահեղափոխական Ֆրանսիայում Բուրբոնների դինաստիայի կոկարդը ամբողջովին սպիտակ է եղել: Մեծ Բրիտանիայի Թագավորությունում յակոբիտների ռեստավրացիայի կողմնակիցները կրել են սպիտակ կոկարդներ, իսկ դրանից հետո հաստատված Հանովերի միապետությունը սև կոկարդ է օգտագործել: Հանովերցիները նաև իրավունք են տվել գերմանական ողջ ազնվականությանը Միացյալ Թագավորությունում կրել սև կոկարդ:

1780 թվականին Լոնդոնում Գորդոնի խռովությունների ժամանակ կապույտ կոկարդը դարձել է հակակառավարական տրամադրությւոնների խորհրդանիշ և այն կրել են անկարգությունների մասնակիցների մեծ մասը:

Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ հյուսիսամերիկյան գաղութարարների աշխարհազորից կազմված մայրցամաքային բանակն ի սկզբանե կրել է տարբեր գույների կոկարդներ՝ որպես պաշտոնի աստիճանի նշանների *հատուկ* ձև, ինչպես գրել է գեներալ Ջորջ Վաշինգտոնը:
Շատ չանցած, սակայն, մայրցամաքային բանակը վերադարձել է բրիտանացիներից ժառանգած սև կոկարդ կրելուն: Ավելի ուշ, երբ Ֆրանսիան դարձել է Միացյալ Նահանգների դաշնակիցը, մայրցամաքային բանակն ամրացրել է ֆրանսիական *հին ռեժիմի* սպիտակ կոկարդն իրենց հին սև կոկադի վրա: Ֆրանսիացիները փոխադարձաբար ամրացրել են սև կոկարդն իրենց սպիտակ կոկարդի վրա՝ որպես ֆրանս-ամերիկյան դաշինքի նշան: Սև-սպիտակ կոկարդն այսպիսով հայտնի է դարձել որպես «Միության կոկարդ»:

Բաստիլի գրավման ժամանակ Կամիլ Դեսմուլենը հեղափոխական ամբոխին սկզբում խրախուսել է կանաչ հագնել: Այս գույնը հետագայում մերժվել է` Արտուայի կոմսի հետ կապ տեսնելով պայմանավորված: Փոխարենը, հեղափոխականներին առաջարկվել է կրել կոկարդներ Փարիզի զինանշանի ավանդական գույներով՝ կարմիր և կապույտ: Հետագայում այս կոկարդին ավելացվել է Բուրբոնների սպիտակը՝ այդպիսով ստեղծելով Ֆրանսիայի օրիգինալ կոկարդը: Հետագայում կոկարդի տարբեր գույներն ու ոճերը ցույց են տվել կրողի խմբակցությունը. չնայած տարբեր ոճերի իմաստները լիովին համահունչ չեն եղել, և դրանք որոշակիորեն տարբերվել են ըստ տարածաշրջանի և ժամանակաշրջանի:

## Եվրոպական զորքեր
մինի|200x200փքս|Մետաղյա կոկարդ, որն ամրացված է Պիկելհաուբե (Pickelhaube) սաղավարտի վրա

15-րդ դարից սկսած եվրոպական միապետական տարբեր տիրույթներ օգտագործել են կոկարդներ իրենց զինվորականների ազգային պատկանելությունը մատնանշելու համար: Նրանց ծագումը գալիս է ուշ միջնադարյան բանակների կամ ասպետների ձեռքերի կամ գլխածածկերի վրա կրած տարբերակիչ գունավոր ժապավեններից, որով մարտադաշտում կարող էին ընկերոջը թշնամուց տարբերակել: 

Ժապավենային ոճով կոկարդներն ավելի ուշ սկսել են կրել սաղավարտների և եզրերով գլխարկների վրա կամ տրիկորն (եռածայր/ եռեզր) և բիկորն (երկծայր/երկեզր) գլխարկների վրա, ինչպես դա անում էին ֆրանսիացիները, ինչպես նաև կատարանման` կոկոլով գլխարկների (cocked hat) և շակոյի (/կիվեր)` բարձրադիր զինվորական գլխարկների վրա:

Մետաղական կոկարդներ են տեղադրվել սաղավարտների աջ կողմում, իսկ կոճականման փոքրիկ կոկարդները` կեպիատիպ գլխարկների առջևի մասում: Ի լրումն այս խորհրդանիշների նշանակության, որով մատնանշվում էր որոշակի միապետի հանդեպ հավատարմությունը, գունավոր կոկարդը ծառայել է ընդհանուր և տնտեսական ռազմական նշան, այն դեպքում, երբ միևնույն բանակի տարբեր գնդերի վերարկուների գույները կարող էին շատ տարբեր լինել:

Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի բանակներն իրենց շակո գլխարկների դիմացից ամրացրել են կայսերական ֆրանսիական կոկարդ կամ Սուրբ Գեորգի ավելի մեծ կոկարդ:

Գերմանական երկրորդ կայսրությունը (1870-1918) յուրաքանչյուր բանակի գլխածածկի վրա օգտագործել է երկու կոկարդ. մեկը (սև-սպիտակ-կարմիր) ի նշան կայսրության, իսկ մյուսը ի նշան կայրության կազմում գտնվող այս կամ այն միապետության, որն իր սեփական գույներն է օգտագործել դրանից առաջ։ Միակ բացառությունը Բավարիայի և Վյուրթեմբերգի թագավորություններն էին, որոնք պահպանել էին սեփական զինված ուժերը պահելու իրավունքը, որոնք ինտեգրված չէին Կայսերական բանակում: Նրանց միակ կոկարդները կամ սպիտակ-կապույտ-սպիտակ (Բավարիա) կամ սև-կարմիր-սև (Վյուրտեմբերգ) էին:

Վայմարի Հանրապետությունը (1919-1933) հեռացրել է դրանք, քանի որ դրանք կարող էին խթանել անջատողականությունը, որը կհանգեցներ գերմանական ազգային պետության կրկին կազմալուծմանը տարածաշրջանային երկրներում: 

Նացիստներն իշխանության գալով` մերժել են գերմանական դեմոկրատական *սև-կարմիր-ոսկեգույն* գույները, որոնք օգտագործվում էին Վայմարի Հանրապետության կողմից: Նացիստները նորից ներմուծել են կայսերական գույները (գերմաներեն՝ *die kaiserlichen Farben* կամ *Reichsfarben* )` դրսից սև, հետո սպիտակ և կենտրոնում կարմիր։ Նացիստական կառավարությունը *սև-սպիտակ-կարմիր* այս համադրությունն օգտագործել է  բոլոր բանակային գլխարկների վրա: Այս գույները ներկայացնում էին Ռայխի ամենամեծ և ամենափոքր երկրները՝ մեծ Պրուսիան (սև և սպիտակ) և Հանզայի լիգայի փոքրիկ քաղաք-պետությունները ՝ Համբուրգը, Բրեմենը և Լյուբեկը (սպիտակ և կարմիր):

[alt=kokárda|մինի|Հունգարական ''կոկարդ'', որը կրում են մարտի 15-ի ազգային տոնին՝ ի հիշատակ [Հունգարական հեղափոխություն (1848-1849)|1848 թվականի հեղափոխության և նրա իդեալների: Այն ի սկզբանե կրել են «մարտի երիտասարդները» Պետեֆիի նախաձեռնությամբ]]Առաջին օդային նավատորմի ծառայությունը Ֆրանսիան սկսել է 1909 թվականին և շուտով ընտրել է ֆրանսիական ավանդական կոկարդը որպես առաջին ազգային զինանշան ռազմական ինքնաթիռների համար, որն այժմ ընդունված է անվանել ռոնդել (, *կլոր*): Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այլ երկրներ նույնպես ընդունել են ազգային կոկարդներ և օգտագործել այդ գունավոր խորհրդանշանները՝ որպես ռոնդել իրենց ռազմական ինքնաթիռների վրա: 
ձախից|frameless|57x57փքս|Roundel of the French Fleet Air Arm
Այդ նմուշները հաճախ կրում են լրացուցիչ կենտրոնական մաս կամ տարբերանշան՝ ազգային ինքնաթիռների հետագա նույնականացման համար., ինչպես ֆրանսիական նավատորմի կոկարդի մեջ սև խարիսխը:

Հունգարացի հեղափոխականները 1848 թվականի հունգարական հեղափոխության և 1956 թվականի հեղափոխության ժամանակ կրել են կոկարդներ։ Այդուհետ հունգարացիներն ավանդաբար մարտի 15-ին կրում են կոկարդներ:

### ԱՄՆ համադաշնային նահանգներ
Այնպես ինչպես ամերիկացիները Բրիտանիայի դեմ ապստամբելիս  օգտագործել էին կոկարդներ, կապույտ ժապավեններով կոկարդները, որոնք կրում էին հագուստի կամ գլխարկների վրա, լայնորեն տարածված խորհրդանիշներ են եղել 1861-1865 թվականների ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ հարավային մասի անջատմանն ի աջակցություն:

## Ազգային կոկարդների ցանկ
Ստորև բերված է ազգային կոկարդների ցանկը (գույները թվարկված են օղակի կենտրոնից):

### Գերմանական կայսրության նահանգներ (1871–1918)
Գերմանական կայսրությունը, բացի ազգային կոկարդից, ունեցել է նաև կոկարդներ իր մի քանի նահանգների համար, որոնք երևում են հետևյալ աղյուսակում.

## Պատկերասրահ

## Տես նաև
* Ռազմական օդուժի տարբերանշաններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Պրուսական անձնակազմ և մասնագիտացված զորքեր 1791-1815, գիրք

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ազգային խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Արարողակարգային հագուստ
Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Հագուստի դետալներ
Կատեգորիա:Տարբերանշաններ
Կատեգորիա:Քաղաքական խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Ֆալերիստիկա