open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սովորական որոր

**Սովորական որոր** (), որորների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։ Մարմնի երկարությունը ՝ 34-37 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 100-110 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 250-400 գ։ Կտուցը նրբագեղ է։ Հասունի մեջքը, թևավերևը բաց մոխրագույն են։ Թևավերևի առաջնային փետուրների ծայրերը մուգ են։ Արտաքին առաջնայինները սպիտակ են, ներքին առաջնայինները վերևից՝ մոխրագույն, ներքևից՝ սևավուն։ Բնադրման շրջանում գլուխը մուգ դարչնագույն է, ծոծրակը՝ սպիտակ։ Հետբնադրման շրջանում գլուխը սպիտակ է, ականջին կա մուգ պուտ։

Բնակվում է լճակներում, լճերում, գետերում, խոնավ տարածքներում։ Սնվում է կենդանիների և բույսերի տարատեսակներով։ Հաճախ այլ տեսակների հետ սովորական որորները կազմում են խառը երամներ։ Բները հայտնվում են ապրիլի վերջ-մայիսի սկզբին։ Բույնը ոչ խորը փոսիկ է՝ բույսերի կտորտանքից։ Բնադրում է գետնին։ Ձվադրում է մայիս-հունիսին։ Դնում է 52 մմ տրամագծով, խամրած կանաչ՝ դարչնագույն վրձնախազերով 2-3 ձու։ Թխսակալում է 22-24 օր։ Ձագերը բույնը թողնում են կյանքի 10-րդ օրը և թաքնվում մոտակա թփուտներում։ Որպես բնադրող տեսակ՝ մինչև 1970-ական թթ. զբաղեցնում էր Արփի լճի 2 կղզիները՝ կազմելով մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հարյուր բնադրագույգեր։ Սովորական որորի մարմնի փոքրությունը և ֆիզիկապես թույլ լինելը 1970-ական թթ. պատճառ դարձան ավանդական բնադրատեղիներից նրա աստիճանաբար դուրսմղման։ Բնադրագաղութներն ամբողջությամբ զբաղեցրել է հայկական որորը և ընդլայնել սեփական բնադրման հնարավորությունները։ Ներկայումս սովորական որորը՝ ՀՀ տարածքում չունենալով համապատասխան էկոմիջավայր, կլոր տարին մնում է հյուրի կարգավիճակով։ Սովորական որորներն աշնանը մեծ քանակությամբ կուտակվում են Արարատյան դաշտի ձկնաբուծական լճակների ծանծաղուտ ափերին, Երևանյան լճում, որտեղ ձմեռում են կամ անցկացնում ողջ տարին։

## Պատկերասրահ

Image:Black-headed Gull 2 - St James's Park, London - Nov 2006.jpg
File:Chroicocephalus ridibundus - closeup of head.jpg
File:Larus ridibundus.jpg
File:Immature black headed gull.jpg
File:Black Headed Gull.JPG
File:Black headed gull.jpg|Թռիչքի ժամանակ
File:Black-headed gull (Chroicocephalus ridibundus) in flight.jpg
File:Black-headed gull in flight 2.jpg
File:Qağayı Bakı.jpg
File:Black-headed gull first winter.jpg
File:Black-headed Gull from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg
File:Chroicocephalus ridibundus en Ekaterimburgo.jpg
File:Larus ridibundus nest with eggs.jpg|սովորական որորի ձվերը


Կատեգորիա:Որորներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Երգեհոնի կետ

**Երգեհոնի կետ** (), երաժշտական բազմաձայն հյուսվածքում շարունակաբար պահվող (կամ կրկնվող) գերազանցապես ստորին ձայնը, որի ֆոնի վրա հնչում են ինքնուրույն մեղեդիներ կամ փոփոխվող համահնչյուններ։

## Կիրառում
Դասական երաժշտության մեջ կիրառվել են լադի I՝ տոնիկային և V՝ դոմինանտային աստիճանի, երբեմն էլ կրկնակի (I և V աստիճանների) «Երգեհոնի կետ»-երը, որոնցից առաջինն ու վերջինը հանգիստ վիճակ, իսկ երկրորդը լարվածություն արտահայտող միջոց է։ Նոր երաժշտության մեջ գործածական են լադի գրեթե բոլոր աստիճանների «Երգեհոնի կետ»-եր։

Գոյություն ունի նաև կողմնակի հնչյուններով զարդարուն «Երգեհոնի կետ»։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Յանկո Եսենսկի

**Յանկո Եսենսկի** (), սլովակ ազնվական, բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ և քաղաքական գործիչ։ Գրել է քաղաքացիական, հայրենասիրական բնույթի բանաստեղծություններ («Բանաստեղծություններ», 1905, «Գերությունից», 1919, «Փոթորկից հետո», 1932, ժողովածուներ, «Գավառական պատմվածքներ» (1913), «Հին ժամանակներից» (1935))։ «Դեմոկրատներ» (հոդված 1-2 1934-1938) երգիծական վեպում քննադատել է այն ժամանակվա Չեխոսլովակիայի հասարակարգը։ 1930-40-ական թվականներին հանդես է եկել ֆաշիզմի դեմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սլովակ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սլովակ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Սլովակ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սլովակ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նոյեմզար Եղիազարյան

**Նոյեմզար Մանուկի Եղիազարյան** (նոյեմբերի 15, 1914 - ?), Հայկական ԽՍՀ Արտաշատի շրջանի Քաղցրաշեն գյուղի կոլտնտեսության օղակավարուհի, «գյուղատնտեսության առաջավոր», Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1960)։ ԽՄԿԿ անդամ (1960)։

## Կենսագրություն
1917 թվականին, փրկվելով կոտորածից, Եղիազարյանների ընտանիքը հանգրվանում է Իրաքում։ 1921 թվականին տեղափոխվում են Հայաստան, բնակություն հաստատում Արտաշատի շրջանում։ 1932 թվականին Նոյեմզարն ամուսնանում է քաղցրաշենցի Տաճատ Եղիազարյանի հետ։ Ամուսինը զոհվում է 1943 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում։ 1946 թվականին բարձր բերք աճեցնելու համար մասնակցում է Համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսին։

Հերոսի կոչման է արժանացել 1960 թվականին, 35 հա բամբակենու ցանքատարածության յուրաքանչյուր հա-ից 61 ց բամբակի հումք, իսկ 15 հա խաղողի այգու յուրաքանչյուր հա-ից 283 ց միջին բերք ստանալու համար։ 1960 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ V գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Արսեն Եսայան

**Արսեն Սեդրակի Եսայան ** (), հայ խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Ծնվել է ծառայողի ընտանիքում, որտեղ և ստացել է նախնական կրթությունը։ Այնուհետև սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, որն ավարտել է 1919 թվականին։

1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից անմիջապես հետո մի շարք աշակերտների հետ հիմնադրել է Կովկասյան ընդհանուր աշակերտական միության հայկական բաժանմունքը ու նրա տպագիր օրգան «Նոր սերունդ»-ը։

Եղել է Թիֆլիսի «Սպարտակ» կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը։

1918 թվականին Եսայանն ընդհատակյա կուսակցական աշխատանք է կատարել Հյուսիսային Կովկասում և Ղրիմում, ապա աշխատել է Բաթումի ընդհատակում, անգլիական օկուպացիայի պայմաններում։

1920 թվականին Եսայանը տեղափոխվել է Հայաստան, նշանակվել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) կուսգավկոմի քարտուղար։ 1921 թվականին նշանակվել է Ալեքսանդրապոլի գավառային հեղափոխական կոմիտեի նախագահի տեղակալ և Ալեքսանդրապոլի արտակարգ հանձնաժողովի նախագահ։ 1922-1927 թվականներին եղել է Ալեքսանդրապոլի գավառային գործադիր կոմիտեի նախագահը։

Հովսեփ Տեր-Աստվածատրյանի հետ միասին նա հիմք է դրել և մինչև վերջ գլխավորել Հայաստանի առաջին՝ Շիրակի ջրանցքի (*Շիրկանալ*) և Կապսի հիդրոկայանի կառուցումը։ Այնուհետև նրա նախաձեռնությամբ հիմնադրվեցին և շարք մտան Անի-Պեմզան, տեքստիլ գործարանը, Արթիկտուֆը և մի շարք այլ արդյունաբերական ձեռնարկություններ։

1927 թվականին Եսայանը տեղափոխվել է Մոսկվա և սովորել Մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտում։ 1928 թվականին վերադարձել է Երևան և նշանակվել ջրային տնտեսության վարչության պետ, որից հետո՝ ժողտնտխորհի նախագահ, ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1928 թվականին աշխատել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագրությունում։ Այնուհետև 1931 թվականին նշանակվել է Անդրկովկասյան Ֆեդերացիայի ժողովրդական տնտեսության խորհրդի նախագահի տեղակալ։

1932-33 թվականներին աշխատում է Մոսկվայում՝ որպես Անդրկովկասյան ֆեդերացիայի կառավարության մշտական լիազոր-ներկայացուցիչ։ 1934 թվականին տեղափոխվել է Երևան և գլխավորել Հայաստանի օգնության կոմիտեն (ՀՕԿ)՝ որպես դրա կենտրոնական վարչության նախագահ։

Սկսած 1921 թվականից Արսեն Եսայանն անընդհատ եղել է Հայաստանի կոմկուսի Կենտրոնական կոմիտեի անդամ, Կենտկոմի բյուրոյի անդամ կամ թեկնածու, մշտապես ընտրվել է Հայաստանի և Անդրկովկասի կենտգործկոմների անդամ։

1934 թվականին նշանակվել է ՀԿ(բ)Կ Ախտայի շրջկոմի առաջին քարտուղար։

Եղել է խորհրդային բռնաճնշումների զոհերից։ Ձերբակալվել, ապա 1938 թվականի ապրիլի 19-ին գնդակահարվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Ենթատեքստ

**Ենթատեքստ**, դարձվածքի, նախադասության կամ հատվածի ներքին իմաստը, որը չի արտահայտվում բառերում, բայց ընկալվում է խոսքային իրադրության և բառային նշանակությունների ու կոնտեքստի հարաբերության մեջ։ Սա կոչվում է նաև խոսքի թաքնված կամ պոտենցիալ իմաստ։ Ենթատեքստը կոնկրետ արտահայտություն է ստանում առօրյա և բեմական խոսքում, դրսևորվում է հնչերանգում, դադարներում, դիմախաղում և շարժումներում։ Բեմական ենթատեքստը ստեղծվում է կոնտեքստի և բեմական գործողության հարաբերությամբ։

Կատեգորիա:Դարձվածքներ
Սովորական երկարաթև չղջիկ

**Սովորական երկարաթև չղջիկ** (), չղջիկների ենթակարգի հարթաքիթ չղջիկների ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։ Հայաստանում համարվում է հարավային մարզերի բնակիչ, հազվադեպ (շոգ տարիներին) հանդիպում է նաև հյուսիսային մարզերում (օրինակ՝ Սևանա լճի ափերին)։ Բնակվում է քարանձավների ժայռաճեղքերի, շենքերի և եկեղեցիների տանիքների, նկուղների այն մասերում, որտեղ խոնավության տոկոսը բարձր է։ Մարմնի երկարությունը 50-59 մմ է, պոչինը՝ 47-59 մմ, նախաբազկինը՝ 46 մմ, կենդանի զանգվածը՝ մոտ 15 գ։ Ականջները շատ փոքր են, եռանկյունաձև, գրեթե չեն նշմարվում խիտ մազերի միջից։ Մեջքի մազերն ամռանը և աշնանը մոխրադարչնագույն են, գարնանը՝ հարդավուն երանգով, փորի մազերը՝ բաց ծխագույն։ Թռիչքը սրընթաց է։ Սնվում է հիմնականում գիշերային թեփուկա- թևավորներով, երկթևանիներով։ Բազմանում է գարնան վերջին, ծնում է 1(հազվադեպ՝ 2) ձագ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Կատեգորիա:Հարթաքիթ չղջիկներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մարկ Շեփարդ

**Մարկ Անդրեաս Շեփարդ** (անգլ.` Mark Andreas Sheppard, ), անգլիացի դերասան և երաժիշտ, իռլանդական և գերմանական ծագումով։ Ավելի հայտնի է «Հաջողության զինվորները» սերիալի Կրիստոֆեր Եթսի, «Գերբնականը» հեռուստասերիալում Քրոուլիի և շատ ժամանակակից և հայտնի հեռուստասերիալների հիմնականում բացասական դերերով։

## Կենսագրություն
Մարկ Շեփարդը ծնվել է 1964 թվականի մայիսի 30-ին Լոնդոնում։ Նրա հայրը հայտնի դերասան Ուիլյամ Մորգան Շեփարդն է։

## Անձնական կյանքը
Մարկն ամուսնացել է 2004 թվականի մարտի 6-ին Ջեսիկա Մարկի հետ։ Նրանք ունեն երկու երեխա՝Մաքսիմիլլան և Ուիլյամ։ Ապրում են Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում։

## Կարիերա
### Երաժիշտ
15 տարեկանից դարձել է պրոֆեսիոնալ երաժիշտ։ Եղել է «Television Personalities» խմբի անդամ և հայտնի անգլիացի երաժիշտ Ռոբին Հիչքոքի հետ (անգլ. Robyn Hitchcock) մասնակցել է համերգների։ Այնուհետև թմբկահարի կարգավիճակով մասնակցել է « Light a Big Fire» խմբի երաժշտական ալբոմի ձայնագրմանը։ Բայց երաժշտական կարիերան անցնում է երկրորդ պլան, երբ Շեփարդը մեկնում է ԱՄՆ։

### Դերասան
Նրա առաջին քայլը դեպի դերասանական կարիերա եղել է 1992 թվականի «Մետաքսե թելեր» ֆիլմում մի էպիզոդիկ դերում նկարահանվելը։ Դրանից միայն մեկ տարի անց Շեփարդն արդեն նկարահանվում է «Տիրոջ համար» (գլխավոր դերում Դանիել Դեյ-Լյուիս) ֆիլմում։ Դրանից հետո նա սկսում է հայտնվել հայտնի հեռուստասերիալներ «Գաղտնի տվյալները», «Հաջողության զինվորները» (Կրիստոֆեր «Սի-Ջեյ» Եթս՝գլխավոր դերերից մեկը), «Սողացողները», «Չինացի քաղաքայինը», «Աստղային ճանապարհ», «Անտեսանելի մարդր», «Կախարդանք», «Լուսատտիկ», «Որսորդներ դևերի հետևից», «24 ժամ» և այլն։ Վերջին հիշարժան դերերից մեկը դեմոն Քրոուլին է «Գերբնականը» գերժամանակակից հեռուստասերիալում։ Իսկ 2011 թվականի մարտին նկարահանվել է «Դոկտոր Ո՞վ» հայտնի հեռուստասերիալի 2 մաս, որտեղ իր հոր հետ տանում է նույն դերը, տարբեր տարիքային ժամանակներում։

### Ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ
1997 թվականին ստանձնում է «Ամերիկյան վամպիր» կոմեդիայի ռեժիսորի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ 2001 թվականին դառնում է «Սենյակ համար 101» ֆիլմի ռեժիսոր, պրոդյուսեր և սցենարիստ, որտեղ գլխավոր դերը ստանձնել էր իր հայրը։ Մոտ ապագայում սպասվում է «Խորհրդավոր կղզին» ֆիլմի բեմելը, որի գլխավոր դերը (կապիտան Նեմո) և ռեժիսուրան ստանձնել է Մարկ Շեփարդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Մայիսի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի թմբկահարներ
Եղիա Մեծ Վարդապետ

**Եղիա մեծ վարդապետ** (ծնվելու և մահանալու թվականները անհայտ են), Հավուց Թառի վանահայր։ 12-13-րդ դարերի ամենանշանավոր վարդապետներից ու երաժիշտ արվեստագետներից մեկը։ Ժամանակակից է Խաչատուր Տարոնացուն։ Մասնակցել է Զաքարե սպասալարի գումարած եկեղեցական ժողովին (Լոռիում, 13-րդ դարում առաջին տասնամյակում)։ Բարձրացրել է վանական կյանքին կապված պաշտոներգության կատարողական մակարդակը, բարեկարգել ու կանոնավորել միայնակ (սոլո) և խմբական երգեցողությունը՝ ըստ խազավոր ընտիր մատյանների։ Վախճանվել է Հավուց Թառում, ուր և թաղվել է։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Երգիծանք

մինի|Քաղաքական ծաղրանկար
**Երգիծանք** (), գրականության և արվեստի իրականության գեղարվեստական արտացոլման յուրահատուկ տեսակ։ Երգիծական ստեղծագործության հիմքում դրված է կոմիկականի գեղագիտական կատեգորիան։

## Էություն
Երգիծանք ենթադրում է կյանքի այնպիսի կողմեր, որոնք իրենց թերություններով հիմք են տալիս ծիծաղի համար։ Երգիծանք օգտվում է չափազանցման, գրոտեսկի, այլաբանության և գեղարվեստական պայմանականության այլ միջոցներից։ Հասարակական-գեղագիտական բարձր իդեալի դիրքերից այն դատապարտում է արատավոր երևույթը։ Երգիծանքում իդեալը արտահայտվում է բացասականի ժխտմամբ։ Դրանով իսկ այն դառնում է հնի և հետադիմականի դեմ մղվող պայքարի զենք։ Գեղարվեստում որոշ ժանրեր, գրեթե պարտադրաբար, կապված են կյանքի երգիծական ընկալման հետ, օրինակ, կատակերգությունը, վոդևիլը, առակը, ֆելիետոնը, պամֆլետը գրականության մեջ և թատրոնում, ծաղրանկարը, շարժը՝ կերպարվեստում։

Երգիծանքը կարող է հանդես գալ նաև մյուս գրական ժանրերում (վեպ, պատմվածք, պոեմ)։ Սկզբնավորվելով անտիկ գրականության մեջ, Երգիծանք համապատասխան փոփոխություններ է կրել հասարակության և արվեստի զարգացմանը զուգընթաց։ Բացառապես երգիծական տաղանդով օժտված գրողներից են Մոլիերը, Սվիֆտը, Նիկոլայ Գոգոլը, Մալտիկով Շչեդրինը։

## Երգիծանքը հայ գրականության մեջ
Հայ գրականության մեջ այդպիսի դեմքեր են Հակոբ Պարոնյանը, Երվանդ Օտյանը, Լեռ Կամսարը։ Կերպարվեստում Երգիծանքի վարպետներից են Ու․ Տոգարթը, 0․ Դոմիեն, Տ․ Բիդաորուպը, հայ իրականության մեջ՝ Վլադիմիր Խոջաբեկյանը, Տ․ Շավարշը, Ս․ Արուտչյանը, Գեորգի Յարալյանը, սփյուռքում՝ Ալեքսանդր Սարուխանը, Չիկ Տամատյանը, Տիրան Աճեմյանը։ Տարբեր են լինում Երգիծանքի երանգները՝ անզիջող, ոչնչացնող ծաղրից (սատիրա) մինչև թերությունների մեղմ պատկերում

## Տես նաև
* Հումոր

## Գրականություն
* Ջրբաշյան է․, Գրականության տեսություն, 4 հրտ․, Երգիծանք, 1972 թվականին, էջ 95-101, 133—55, 392—96։ 
*Озмитель Е․ К․, О сатире и юморе, Л․, 1973 года․ է․ Ջրբաշյան։

Կատեգորիա:Գրականություն
Ոջլաղեղ

**Ոջլաղեղ** (), ոջլաբույս, ոջլախոտ, խլածաղկազգիների ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա կամ երկամյա կիսամակաբույս խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 600 (այլ տվյալներով՝ 250), Հայաստանում՝ 7 տեսակ՝ Ոջլաղեղ հայկական (Pedicularis armena),Ոջլաղեղ Սիբթորպի (Pedicularis sibthorpii), Ոջլաղեղ հաստակնճիթ (Pedicularis crassirostris), Ոջլաղեղ մերկ (Pedicularis acmodonta) և այլն։ Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերի ալպյան և ենթալպյան գոտիևերում։ Աճում է անտառեզրերին, թեք լանջերին, ալպյան գորգերում, մարգագետիններում և այլն։

Հողի տակ Ոջլաղեղի կարճ կոճղարմատներից բոլոր ուղղություններով շառավիղաձև տարածվում են լարանման արմատներ, երկարությունը՝ 5-15 սմ։ Դրանց ծայրերին առաջանում են 1-2 ծծիչներ, որոնք, ամրանալով հարևան բույսի արմատներին, յուրացնում են նրա սննդանյութերը։ Տեր-բույսի մահանալուց հետո բազմամյա արմատներն իրենց աճը շարունակում են կուտակած սննդանյութերի հաշվին։

Ցողունի բարձրությունը 5-60 սմ է։ Տերևները փետրաձև հատվածավոր են, հերթադիր, հակադիր կամ տերևափնջերով։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ձվաձև կամ երկարավուն։ Ծաղիկները բաց կամ մուգ դեղնավուն են, սպիտակադեղնավուն կամ վարդագույն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը երկփեղկ տուփիկ է։ Սերմերը մանր են, դարչնագույն։ Որոշ տեսակներ պարունակում են գլիկոզիդ (աուկուբին), ալկալոիդներ և այլն։ Միջատասպան է (եփուկով լվանում են գլուխը, լողացնում կենդանիներին)։ Թունավոր է։

Կատեգորիա:Խլածաղկազգիներ
Ալսիրա (քաղաք)

**Ալսիրա** (, , ), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Վալենսիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Վալենսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Ռիբերա-Ալտա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 110,40 կմ2։ Բնակչությունը՝ 44 758 (2010 թվականին)։ Վարչական կենտրոնից հեռավորությունը 43 կմ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ֆրունզե Ելանյան

**Ֆրունզե Մեխակի Ելանյան ** (փետրվարի 22, 1928, Երևան - 2007, փետրվար), բալետմայստեր, պարուսույց։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967), պրոֆեսոր՝ ( 2002)։ Չեխոսլովակիայի մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1971)։

## Կենսագրություն
1944 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանը, ընդունվել  Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոն, 1949-1968 թվականներին՝ մենապարող։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի պարուսույցների դասընթացը։

1967-1985 թվականներին՝ Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի դասախոս։ 1971 թվականին՝ Սլովակիայի Բրատիսլավա քաղաքի ազգային թատրոնի պարուսույց։ 1978-1985 թվականներին՝ Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի դասախոս։

## Դերապարեր
* Զիգֆրիդ (Չայկովսկու «Կարապի լիճը»)
* Ալբերտ (Ադանի «Ժիզել»)
* Արմեն (Արամ Խաչատրյանի «Գայանե»),
* Դավիթ («Խանդութ», ըստ Սպենդիարյանի երաժշտության)
* Ռուբեն (Գևորգ Եղիազարյանի «Սևան»)
* Բազիլ (Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»)
* Արամե (Էդգար Հովհաննիսյանի «Մարմար»)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ֆրունզե Ելանյան 

Կատեգորիա:Հայ պարարվեստի գործիչներ
Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ բալետմայստերներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ‎
Կատեգորիա:Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Քիմիոն

**Քիմիոն** կամ **քիմոն, ճապուռ, զիրե, չաման** (), նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|200px|Քեմիոն սովորական Բուսաբանական նկարազարդում<br /> «Köhler Medizinal-Pflanzen» գիրք, 1887
Ցողունը հարթ է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 5-80 սմ։ Տերևները հերթադիր են, երկարավուն, կրկնակի, եռակի փետրաբաժան։ Ներքևի տերևները կոթունավոր են, վերևինները՝ նստադիր։ Ծաղկաբույլը բարդ հովանոց է, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ կամ վարդագույն։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ 
Պտուղը երկարավուն է, ձվաձև՝ կազմված երկու պտղիկներից։

## Պատմություն
Հին աշխարհում գոյություն ունեցող համեմունքներից մեկն է եղել։ Հնէաբանները եգիպտական դամբարաններում հայտնաբերել են քիմիոնի սերմեր։ Հին Հռոմում քիմիոնն օգտագործվում էր հաց թխելու ժամանակ, իսկ Հին Հնդկաստանում այն կար օճառի բաղադրության մեջ։ Այս համեմունքը շատ հայտնի էր միջնադարյան Եվրոպայի խոհանոցում։
Հետազոտողների հավաստմամբ՝ քիմիոնն առաջին անգամ Անգլիա է բերել Վիկտորիա թագուհու ամուսինը՝ արքայազն Ալբերտը։

## Տարածում
Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերի ալպյան մարգագետիններում։

## Դասակարգում
##### Տաքսոնոմիա

## Տեսակներ
250px|մինի|աջից|Քիմիոնի ծաղիկներըՀայտնի է ավելի քան 30, Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝

*Քեմոն սովորական (),
* Քեմոն կովկասյան ()
* Քեմոն Կոմարովի ()

## Նշանակություն և կիրառում
225px|մինի|աջից|Քիմիոնի սերմերը
Սերմերը հարուստ են ճարպերով, սպիտակուցներով, եթերային յուղերով։ Դրանք պարունակում են նաև դաբաղային միացություններ, ֆլավոնոիդներ։ Քիմիոնը գրգռում է ախորժակը, ուժեղացնում է ստամոքսի և աղիների շարժողական և արտազատողական գործունեությունը, իջեցնում է ստամոքսի նեխման և խմորման երևույթները, ուժեղացնում է կաթնագեղձերի արտազատումը, օժտված է խորխաբեր, թույլ լուծողական, հակաջղացնցումային և ցավազրկող ազդեցությամբ։ Նեխուրազգիների ընտանիքին պատկանող այս համեմունքային դեղաբույսը հանդիպում է ինչպես բանջարանոցներում, այնպես էլ՝ վայրի վիճակում։ Քիմիոնի երիտասարդ տերևները պարունակում են վիտամին C և հանքային աղեր։
Քիմիոնի սերմերը լայն գործածություն ունեն խոհանոցում։ Դրանով համեմում են մսային կերակրատեսակներ, աղցաններ, ինչպես նաև օգտագործվում է հաց թխելիս։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Тмин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Тмин — статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 21 октября 2012)
* Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1950. — Т. XVI. — С. 385-396. — 648 с. — 3500 экз.

## Աղբյուրներ
* http://www.med-practic.com/

Կատեգորիա:Համեմունքներ
Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Արմատապտուղներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Ջրակարոս

**Ջրակարոս** (), **ճահճակարոս, առվի կարոս**, նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա ջրաճահճային խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 10 (այլ տվյալներով՝ 15) տեսակ։

## Հայաստանում
մինի|ձախից|''Sium latifolium''
Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ 
*Ջրակարոսը սիզարային ()։

### Տարածում
Տարածված է Լոռու, Գեղարքունիքի, Արարատի, Արմավիրի մարզերի նախալեռնային հարթավայրերի ճահճոտ ու գերխոնավ վայրերում, լճակների և գետերի ափերին, երբեմն առաջացնում է համատարած բուսուտներ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը մերկ է, վերին մասում՝ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 50-150 սմ։ Տերևները փետրաձև են։ Ծաղկաբույլը բարդ հովանոց է, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Պտուղը օվալաձև սերմիկ է։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է եթերայուղեր, ալկալոիդներ։ Արմատները թունավոր են։

## Դասակարգում
Որոշ տեսակներ.
* 
* 
* 
**  կամ 
* 

## Գրականություն
*Шишкин Б. К. Род 1019. Поручейник — Sium L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. XVI. — С. 458—465. — 648 с. — 3500 экз.
*Виноградова В. М. Род Поручейник — Sium L. // Флора Восточной Европы / Отв. ред. и ред. тома Н. Н. Цвелёв. — М.; СПб.: Т-во науч. изд. КМК, 2004. — Т. XI. — С. 363—366. — 536 с. — 1000 экз. — ISBN 5-87317-160-2.

## Արտաքին հղումներ
*GRIN Species Records of ''Sium''.  Germplasm Resources Information Network (GRIN).
*''Sium''. The Jepson eFlora 2013.

Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Ալիզոններ և օդոմանտներ

**Ալիզոններ և օդոմանտներ**, ալիզոնների թրակական ցեղերը Փոքր Հայքում։ Ալիզոնների թրակական ցեղերը նախահայերի և խալյուբների հարևաններն են եղել Փոքր Հայքում, քանի որ Հոմերոսի «Իլիականում» նրանք հիշատակվում են որպես տրոյացիների դաշնակիցներ, ապա կարող ենք Փոքր Ասիայում նրանց երևան գալու ժամանակը ևս համարել մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի երկրորդ կեսը։ Ըստ երևույթին, Փոքր Ասիա գաղթել և ալիզոնների մի մասը միայն, իսկ նրանց հիմանական զանգվածը դեռևս Հերոդոտի օրոք, շարունակել է ապրել վաղեմի տերիտորիակում։ Ալիզոններն ապրում էին ներկայիս Ուկրաինայի տափաստաններում, միլետյան Օլբիա գաղութից հյուսիս, Հելլենա-սկյութներից այն կողմ, Բորիսթեն, Թիրաս և Հիպանիս գետերի միջև։

## Նախահոմերյան շրջան
Դեռևս նախահոմերյան շրջանում ալիզոնները շարժվում են դեպի հարավ և մուտք գործքում Փոքր Աիսա՝ Բյութանիայի տերիտորիան և նրանից արևելք։ Ավելի ուշ նրանց մնացորդները հանդիպում են Մակեդոնիայում, Փոքր Փռյուգիայում, Կիզիկ քաղաքի մոտերքում և այլուր։ Բայց գաղթածների հիմնական մասը ապրում էր խալյուրների և նախահայերի կողքին՝ Պոնտական և Հայկական լեռներում, Հալիս գետի ակունքների շրջանում, որն այդպես է կոչվում իրենց անունով։ Սրանք բոլոր ժամանակի ընթացքում ձուլվում են հայերի մեջ։

Հայկական տեղանունների տվյալներից ելնելով, հավանական է *Odomantes* թրակական ցեղի գոյությունը Հայաստանում։ Ծոփքի մոտ *Odomantis* անունն է կրել մի ամբողջ շրջան։ Օդոմանտները, ըստ Հերոդոտի, ապրում էին Մակեդոնիայում, պոենների կողին, Օրբելոս լեռան ստորոտի մոտ, Ատրիմոնի գետաբերանի շրջանում։ Օդոմանտների մյուս մասն ապրում էր Փոքր Ասիայում, Սինպոի մոտ։

Հայաստանում օդոմանտների բնակությամ բայրիտեղորոշման համար ուղեցույց կարող են լինել նաև Փոքր հայքի երկու գավառի անունները՝ Օրբիսենե և Օրբալիսենե, որ հիշատակում է Պտղոմեոսը։ Այս շրջանները տեղադրվում են, ամենայն հավանականությամբ, Դիվրիգ և Արաբկիր բնակավայրերի միջև։
Կարելի է մատնանշել նաև նի շարք աշխարհագրական անուններ Փոքր Ասիայում և Հայաստանում (օրինակ Caballa Լյուդիայում, Կիլիկիայում և Հայաստանում, Harpasos գետ Կարիայում ու Հայաստանում և այլն)։ Համենայն դեպս տեղանունների և անձնանունների այս զուգորդությունները վկայում են, որ հայերի հնդեվրոպական նախնիները իրոք շարժվել են արևմուտքից արևելք, Փոքր Ասիայի հարավ-արևմտյան կողմից սկսած։

Հայկական լեռնաշխարհում ալիզոնները, օդոմանտները և մյուս ցեղերը ընթացքում ձուլվել են հայերին։

## Գրականություն
Հայ Ժողովրդի Պատմություն էջ 235

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի պատմություն
Սան Խուան դե Ալիկանտե (քաղաք)

**Սան Խուան դե Ալիկանտե** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ալիկանտեի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Վալենսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Ալականտի շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 9,64 կմ2։ Բնակչությունը՝ 22138 (2010 թվականին)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Página web del Ayuntamiento de San Juan de Alicante
* Índice estadístico municipal de San Juan de Alicante 
* Datos y cifras de los municipios de la provincia de Alicante
* San Juan de Alicante en el Registro de Entidades Locales de la Generalidad Valenciana 
* Callejero interactivo de San Juan de Alicante
* Web sobre las Torres de Defensa de la Huerta de Alicante 
* Web de la Asociación Cultural Lloixa
* La Ordana Portal de Noticias de la localidad 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Եղիսաբեթուպոլիս

**Եղիսաբեթուպոլիս**, Հայաքաղաք (այժմ՝ Դումբրըվեն), քաղաք Ռումինիայում, Սիբիու գավառում։ Նախապես կոչվել է Բաշդբալով, 1773 թվականից՝ Uուրբ Եղիսաբեթի (13-րդ դար) անունով։ 9,2 հազար բնակիչ (1971)։ Գյուղատնտեսական կենտրոն Է։ 
                                                              
## Հայերը Եղիսաբեթուպոլսում
Հայերը Եղիսաբեթում հաստատվել են Մոլդովայից՝ 1658 թվականից, զանգվածաբար՝ 1672 թվականից։ 1696 թվականին դատական, առևտրական, կրոնական            արտոնություններ են ստացել Տրանսիլվանիայի իշխան Միքայել 2-ը Ապաֆիից (տես Ապաֆի Միքայել Բ)։ 1712 թվականին Տրանսիլվանիայի հայերի հոգևոր առաջնորդ Օքսենտ      Վրզարյանի՝ Եղիսաբեթոպոլիսի հայերին Գեռլա տեղափոխելու միջոցով կաթոլիկ դարձնելու ձգտումը չիրականացավ։ 1731 թվականին երկրից վտարելու սպառնալիքով կայսրին ու լատին հոգևորականությանը հաջողվել է կաթոլիկացնել հայերին։ Եղիսաբեթուպոլսի (Դումբրըվենի) ընդհանուր տեսարանը Եդիսաբեթուպոլսի Մայր տաճարը 1733 թվականին  կայսերական հրովարտակով Եղիսաբեթինին շնորհվել է ինքնավարություն, այնտեղ ապրելու իրավունք են ստացել միայն հայերը։ Եղիսաբեթը ուներ վարչություն կամ մագիստրատ՝ 12 դատավորով և քաղաքապետ։ Գործել է Հարյուրոց ժողովը (40 հոգուց)՝ օրաաորի կամ սոււոաշի գլխավորությամբ։ Բնակչությունը զբաղվել է սանտրով, արհեստներով, գյուղատնտեսությամբ, այգեգործությամբ։ Չնայած պաշտոնական գրագրությունները հայերեն չէին, խոսակցական լեզուն հայերենն էր (Առտիալի բարբառ)։ 1848-1849 թվականներին Եղիսաբեթը եղել է Տրանսիլվանիայի հեղափոխական օջախներից մեկը։ Քաղաքում գործել են հայկական եկեղեցիներ (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ, 1711, Երրորդություն, 1723-1725, Վենետիկի Մխիթարյանների վանատունը, 1753, Սուրբ Եղիսաբեթի Մայր տաճարը, 1783, Պողոս- Պետրոս տաճարը, 1796)։ 1685 թվականին Եղիսաբեթը ունեցել է  դպրոց, 1724 թվականին հիմնվել է իգական, 1746 թվականին Մխիթարյան վանատանը կից բացվել դպրոց՝ 72 աշակերտով։ Գործել է նաև քաղաքային վարչության դպրոցը, որտեղ  ուսանել են հայերեն, հունգալերեն, լատիներեն, գերմաներեն։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսին կրթական       հիմանրկություններն անցել են պատմության հովանավորության տակ, իսկ հայերենի ուսուցումն աստիճանաբար դուրս է մղվել։ Եղիասաբեթոպոլիսում ընդօրինակվել են ձեռագրեր (մի մասը պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում), Մխիթարյանները ունեցել են գրադարան, արխիվ (վերջինիս մի մասը այժմ գտնվում է Բրաշովի պետական արխիվում)։ Եղիսաբեթոպոլիսի հայերը 1880 թվականին, 1895-1896 թվականներին, 1912 թվականին օգնություն են ցույց տվել արևմտահայերին։ 1787 թվականին Եղիասբեթը ունեցել է 2100, 1808 թվականին՝ 2300, 1876 թվականին՝ 400, 20-րդ դար սկզբին՝ 309 հայ բնակչություն։ Այժմ Եղիսաբեթում (Գումբրըվեն) ապրում է ծագումով հայ 10 ընտանիք։ Եղիսաբեթը տվել է հայազգի բազմաթիվ նշանավոր գործիչներ, որոնցից են՝ հեղափոխական գեներալներ Էրնե Կիշը (Կիշյան, 1800-1849) և Վիլմոշ Լազարը (Լազարյան, 1815-1849), գրող և քաղաքագետ Մորից Լուքաչը (1812-1881), բժշկապետ Գրիգոր Բադրուպանյանը (1830-1891), հասարակական գործիչ և հայագետ Ղուկաս Բադրուպանյանը (1861-1924) և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

                                                                                                                      

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Ալկալա դե Գուադայրա

**Ալկալա դե Գուադայրա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյա համայնքի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզի կազմում։

Համայնքը մտնում է Լոս-Ալկորես վարչական շրջանում։ Զբաղեցնում է 287 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 71740 մարդ (2010 թ.-ին)։ Մինչև Համայնքի կենտրոնը՝ 16 կմ է։

## Վիճակագրություն

## Պատկերասրահ

File:Castillo de Alcala.JPG|ամրոց
File:Curva oromana.jpg|այգի
File:Puente del Dragon.JPG
File:Portada noche.JPG
File:Fortaleza mozárabe Alcalá de Guadaíra.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Ayuntamiento de Alcalá de Guadaíra 
* Diario Digital 'deguadaíra'
* E-Alcala: noticias y foro sobre Alcalá de Guadaíra 
* Alcalá y Comarca Los Alcores Noticias
* Alcalá de Guadaíra 
* Información de Alcalá de Guadaíra 
* AlcalayGuadaira.com, Información 24 horas 
* I.E.S. Albero

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Բարթոլոմեո Էուստակիո

**Բարթոլոմեո Էուստակիո Եվստախիո** (, , ), իտալացի բժիշկ, անատոմ։

Սովորել է Հռոմում։ Եղել է հռոմեական «Սապիենցա» դպրոցի պրոֆեսոր, պապական պալատական բժիշկ։ Գիտական, հատկապես՝ համեմատական անատոմիայի հիմնադիրն է։ Էուստակիո Եվստախիոյի աշխատանքների հիմքում ընկած են մարդու և սաղմի օրգանների համեմատական հետազոտությունները և ախտաբանաանատոմիական հերձումները։ «Գիրք լսողության մասին» (1563 թվական) աշխատության մեջ Էուստակիո Եվստախիոն առաջինը մանրամասն նկարագրել է մարդու լսողության օրգանը, հայտնաբերել միջին ականջը քիթ-ըմպանին միացնող, այսպես կոչված՝ եվստախյան խողովակը, ստորին սիներակի կիսալուսնաձև փականը։ Ստեղծել է «Անատոմիական աղյուսակներ» (33 նկարով), որը հրատարակվել է 1714 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի անատոմիկներ
Կատեգորիա:Իտալացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Եպարքոս

**Եպարքոս**, **էպարքոս** (), քաղաքապետի անվանումը Բյուզանդիայում (մասնավորապես Կոստանդնուպոլսում)։ Եպարքոսը նշանակվել է կայսեր կողմից։ Այն առաջին անգամ հիշատակվում է 4-րդ դարի կեսին և հատուկ նշանակություն է ունեցել 5-րդ դարում։ 10-րդ դարի ավատատիրական հիերարխիայում զբաղեցնում Էր 18-րդ տեղը (Փոքրասիական բանակաթեմերի զորավարներից հետո) և օժտված էր բանակաթեմերի զորավարներից ավելի մեծ իշխանությամբ։ Մայրաքաղաքից կայսեր բացակայության դեպքում կարևոր հարցերը լուծում էին Եփարքոսը և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։ Կոստանդնուպոլսի Եփարքոսը հաճախ գլխավորել է կառավարությունը, կարգավորել մայրաքաղաքի տնտեսական կյանքը, քննության ենթարկել արհեստավորների ու առևտրականների դատական գործերը (նրանց կորպորացիաները ենթարկվում Էին Եպարքոսին), լուծել արտաքին առևտրի հետ կապված հարցերը։

Քաղաքային ինքնավարության անկմանը զուգընթաց եպարքոսի հեղինակությունը բարձրացել է, սակայն Պալեոլոգոսների ժամանակ (1261-1453 թվականներ) այն կորցրել է իր իշխանությունը, նրա ֆունկցիաները իրագործել են արքունիքին մոտ կանգնած անձինք։

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատմություն
Կատեգորիա:Տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Սևախածի սուզահավ

**Սևախածի սուզահավ** (), սուզահավերի ընտանիքի թռչուն։ Պատահական չվահյուր է։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 58-73 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 110-130 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 3 կգ։ Կտուցն ուղիղ է, բնադրման շրջանում կոկորդը սև բծով է, մեջքը՝ ցայտուն վանդակավոր սպիտակ նախշերով։ Հետբնադրման շրջանում վզի առջևի բաց գույնի հատվածը ցայտերանգ է հետին մասի մուգ հատվածի համադրությամբ։ Մարմնի կողքերը ակնառու սպիտակ հատվածով են, մեջքը՝ մուգ՝ առանց նախշերի։

## Կենսակերպ
Թռիչքի է դիմում թափավազքով։ Բնակվում է լճերում, ջրամբարներում, մեծ գետերում։

## Սննդառություն
Սնվում է ձկներով։

Հայաստանում (Սևանա լճի ավազանում) սևախածի սուզահավի հայտնվելը (4 թռչուն) վավերացվել է 1930 թվականին և 1994 թվականին։

## Պատկերասրահ

Plongeon arctique nid.jpg
Arctic Loon and brood.jpg
Black-throated Diver from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg
Gavia arctica MHNT.ZOO.2010.11.36.5.jpg |Museum specimen 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սևախածի սուզահավը Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնում

Կատեգորիա:Սուզահավեր
Սովորական դրախտապան

**Սովորական դրախտապան** (), դրախտապանների ընտանիքի թռչուն։ Ձմեռող է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 16-16,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 23-29,5 սմ։ Արուի գլուխը դեղին է՝ մուգ շերտերով, գոտկատեղը, կուրծքը և մարմնի կողքերը՝ դարչնագույն-շիկակարմիր, մարմինը ներքևից՝ դեղնավուն։ Էգը շատ ավելի խամրած է, մարմինը ներքևից ու վերևից՝ ավելի խայտավոր։

## Կենսակերպ
Հաճախ սերինոսների հետ սովորական դրախտապանները կազմում են խառը երամներ։
Բնակվում է թփուտածածկ, չոր, բաց տարածություններում։ Սնվում է սերմերով, անողնաշարավորներով։ Տարածված է Հայաստանի կիսաանապատներից անտառային գոտի։ Ձմեռում է հուլիսի 3-րդ տասնօրյակից հաջորդ տարվա մարտի վերջը։ Դեղինի ու շիկակարմրագույնի համադրությամբ փետրածածկով որոշակի գեղագիտ արժեք է ներկայացնում։ Ընտելանում է անազատ պայմաններին։
thumb|left|Emberiza citrinella

Կատեգորիա:Դրախտապաններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Երգեցողություն

մինի|«Երգիչները», 1844, Samuel Putnam Avery հավաքածու
**Երգեցողություն**, երաժշտության կատարումը երգչական ձայնով, ստեղծագործության գաղափարական-կերպարային բովանդակությունը ձայնի արտահայտչամիջոցներով հաղորդելու արվեստ։ Զուգակցվում է խոսքի հետ, երբեմն կիրառվում առանց խոսքի։

## Տեսակներ
Երգեցողությունը լինում է մեներգային, անսամբլային և խմբական, որոնք հանդես են գալիս նաև զուգորդված՝ նվագակցությամբ և առանց նվագակցության։
Օպերայում, օպերետում և մի շարք անսամբլներում ուղեկցվում է նաև բեմական գործողությամբ, դերասանական խաղով, պարով։

## Ոճեր
Գոյություն ունեն երգեցողության տարբեր ոճեր, եղանակավոր՝ երբ գերակշռում է սահուն-երգեցիկ կատարումը (կանտիլենա), արտասանական՝ այս կամ այն չափով նմանակում է խոսակցության ելևէջներին (ասերգ) և կոլորատուրային՝ նմանակում է գործիքային զարդոլորուն նվագին։ Երգեցողությունը երաժշտա-կատարողական արվեստի առավել հին տեսակն է։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Եղջերաբուծություն

250px|մինի|աջից|Եղջերուի կիթ
**Եղջերաբուծություն**, **եղջերվաբուծություն**, անասնաբուծության ճյուղ, զբաղվում է եղջերուների բուծմամբ և օգաագործմամբ։

Տարածված է Հարավային Ասիայում ու Եվրոպայի և Ամերիկայի հյուսիսային մասերում։ Աշխարհում հաշվվում է 400 000-ից 1 միլիոն եղջերու։ Պանտային, բծավոր եղջերուներից և մարալներից ստացվում է պանտ, որը արժեքավոր դեղահումք է միս ու մորթի։ Այդ եղջերուներն ընտելացվել են 19-րդ դարի կեսերին Արևելյան Սիբիրում։ Պանտերը հասունանում են 12-16 տարում։

Առավել արժեքավորը կենդանու գանգատուփի պանտն է, որը թանկ է գնահատվում միջազգային շուկայում։ Կենդանիների որոշ տեսակներ օգտագործվում են որպես գրաստ։

Կատեգորիա:Անասնապահություն
Սագասոխուկ

**Սագասոխուկ** (), շուշանագգիների ընտանիքի բազմամյա սոխուկավոր խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 100 (այլ տվյալներով՝ 130) տեսակ։

Տեսակների ընդհանուր թիվը ըստ The Plant List տվյալների մոտ 200 է։

## Հայաստանում
left|thumb|<center>: Բուսաբանական նկարազարդում Շտուրմանի «''Deutschlands Flora in Abbildungen''» գրքից (1796).
Հայաստանում՝ 26 տեսակ՝
* Սագասոխուկ դեղին (*Gagea lutea*),
* Սագասոխուկ ցանցավոր (*Gagea reticulata*),
* Սագասոխուկ կոճղակիր (*Gagea bulbifera*),
* Սագասոխուկ թավոտ (*Gagea hirsutum*),
* Սագասոխուկ փոքր (*Gagea minima*),
* Սագասոխուկ խանի (*Gagea chanae*),
* Սագասոխուկ սագասոխուկանման (*Gagea gageoides*) և այլն։

Աճում է լայնատերև անտառներում, հերկած դաշտերում, թփուտներում, լեռնալանջերին։

## Անվանում
Գիտական անվանումը ստացել է պարոն Թոմաս Գեյջի պատվին (, 1781-1820)՝ անգլիացի բուսաբան, Իսլանդիայի և Պորտուգալիայի ֆլորայի հետազոտող։

## Կենսաբանական նկարագիր
Սոխուկը երկարավուն ձվաձև է։ Ցողունը մերկ է, կանգուն, բարձրությունը՝ 15-25 սմ։ Արմատամերձ տերևները գծանշտարաձև են, ծաղկապատյանի մոտինները՝ երկարավուն կամ գծա-երկարավուն։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման կամ հովանոցանման է, ծաղիկները՝ դեղին, հազվադեպ՝ սպիտակավուն կամ կարմրավուն։

Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։

Պտուղը գնդաձև տուփիկ է։

## Նշանակություն
Ամբողջ բույսը պարունակում է սխտորային եթերայուղ։ Ժողովրդական բժշկության մեջ սոխուկների եփուկն օգտագործում են այտուցների, դեղնախտի, բրոնխային հեղձուկի ժամանակ։ Սոխուկներն ու տերևներն ուտելի են։ Մեղրատու է։

## Դասակարգում
Սագասոխուկը և իրեն շատ մոտ դաս , ինչպես նաև  և  դասերը մտնում են  ցեղի, պատկանում են  ենթաընտանիքին,  ընտանիքին։

### Տեսակներ
thumb|thumb| հայտնի է մոտ 200 տեսակ(որոշ հեղինակներ ներկայացնում են 280 տեսակ)։

Ռուսաստանի եվրոպական մասում հանդիպում են.
* : Բույսի բարձրությունը հասնում է մինչև 15&nbsp;սմ։ Ծաղկակոթերը թավոտ են։
* : Բույսի բարձրությունը՝ 25&nbsp;սմ։
* : Բույսի բարձրությունը՝ 15&nbsp;սմ։
* : Բույսի բարձրությունը՝ 15&nbsp;սմ։
* *[[Gagea tadshikistanica]]*
* *[[Gagea takhtajanii]]*
* *[[Gagea talassica]]*
* *[[Gagea taschkentica]]*
* *[[Gagea taurica]]*
* *[[Gagea tenera]]*
* *[[Gagea tenuissima]]*
* *[[Gagea tesquicola]]*
* *[[Gagea ×theobaldii]]*
* *[[Gagea tisoniana]]*
* *[[Gagea toktogulii]]*
* *[[Gagea menitskyi]]*
* *[[Gagea mergalahensis]]*
* *[[Gagea michaelis]]*
* *[[Gagea micrantha]]*
* *[[Gagea microfistulosa]]*
* *[[Gagea minutiflora]]*
* *[[Gagea minutissima]]*
* *[[Gagea multipedunculifera]]*
* *[[Gagea nabievii]]*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Мордак Е. В.* Семейство лилейные (Liliaceae) // Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 6. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1982. — С. 72—91.
* Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области / Под ред. А. Л. Буданцева и Г. П. Яковлева. — М.: Т-во науч. изд. КМК, 2006. — 799 с., илл. — С. 43, 625, 626, 631. — ISBN 5-87317-260-9.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Информационная система «Historia Gagearum»  на сайте Ботанического института имени В. Л. Комарова РАН
* Bestimmungsschlüssel Gelbsterne in Deutschland.

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Շուշանազգիներ
Սուզաբադեր

**Սուզաբադեր**, բադերի ընտանիքի ջրլող թռչուններ։

Հայաստանում տարածված է 5 տեսակ՝ կարմրագլուխ սուզաբադ, կարմրակտուց սուզաբադ, սպիտակաաչք սուզաբադ, փուփուլավոր սուզաբադ, ծովային սուզաբադ (վերջինիս կենսակերպն ուսումնասիրված է մասնակի)։ Լավ լողում և սուզվում են։ Էգերի փետրավորումը հիմնականում գորշ է, արուներինը՝ բաց գույնի։
200px|ձախից|Որձ կարմրակտուց սուզաբադ
200px|ձախից|Էգ կարմրակտուց սուզաբադ

Կատեգորիա:Բադեր
Կատեգորիա:Ջրլող թռչուններ
Եռագույն մանուշակ

**Եռագույն մանուշակ**, անյուտայի աչիկներ (), մանուշակազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա խոտաբույս։ 
Վայրի վիճակում աճում է Եվրոպայում և Ասիայում։

## Նկարագրություն
250px|մինի|ձախից| Եռագույն մանուշակներ (Նորվեգիայի ծաղկանոցում)
Տերևները լայն ձվաձև կամ երկարավուն նշտարաձև են՝ բութ եզրերով։ 
Ծաղիկները եռագույն են, պտուղները՝ տուփիկ։ 
Սելեկցիայի միջոցով ստացվել են դեկորատիվ ձևեր, որոնց ծաղիկները խոշոր են, գունեղ։

## Կիրառություն
Ամենուր կիրառվում է ծաղկային ձևավորումներում։ 
Վայրի Եռագույն մանուշակը օգտագործվում է բժշկության մեջ՝ որպես խորխաբեր միջոց։

## Բազմացում
Բազմացվում է սերմերով։

Կատեգորիա:Մանուշակազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Ալեքս Կուրցման

**Ալեքսանդր Հիլարի Կուրցման** (անգ․՝ *Alexander Hilary Kurtzman*, ), ֆիլմերի և հեռուստասերիալների ամերիկացի սցենարիստ, պրոդյուսեր և ռեժիսոր։

## Կյանքը և կարիերան
Կուրցմանը ծնվել ու մեծացել է աշխարհիկ մտածելակերպի տեր ամերիկացի հրեաների ընտանիքում, Լոս Անջելեսում (Կալիֆոռնիա), որտեղ էլ, ավագ դպրոցում սովորելիս, մտերմացել է  իր հետագա երկարամյա գործընկերոջ՝ Ռոբերտո Օրսիի հետ։ արձրագույն կրթություն ստացել է Վեսլեյան համալսարանում։ Ամուսնացած է պրոդյուսեր Ամանդա Քոնթերի հետ։

2011 թ․-ին *«Forbes»* ամսագիրը Օրսիին և Կուրցմանին նկարագրեց որպես «Հոլիվուդի գաղտնի զենք», որոնք միասին «գաղտնի ուժ են՝ պրոեկտի հասույթում 3 մլրդ․ դոլար ապահովելու համար»։ Կուրցմանն ու Օրսին շատ հաճախ աշխատում են Ջեյ Ջեյ Աբրամսի և Մայքլ Բեյի հետ, հիմնականում աշխատում են մեծաբյուջետ պրոեկտների վրա։

Կուրցմանը՝ Աբրամսի և Օրսիի հետ ստեղծել է «Եզր» գիտաֆանտաստիկ հեռուստասերիալը։ Նա այժմ էլ շարունակում է մասնակցել այդ պրոեկտին և հանդիսանում է սերիալի կոնսուլտացնող պրոդյուսերը։

## Ֆիլմագրություն
* (2005) - Կղզին / The Island (սցենարիստ)
* (2005) - Զորոյի լեգենդը / The Legend of Zorro (սցենարիստ)
* (2006) - Առաքելությունն անիրագործելի է 3 / Mission։ Impossible III (սցենարիստ)
* (2007) - Տրանսֆորմերներ / Transformers (սցենարիստ)
* (2008) - Eagle Eye (պրոդյուսեր)
* (2009) - Աստղային ճանապարհ / Star Trek (սցենարիստ, գործադիր պրոդյուսեր)
* (2009) - Տրանսֆորմերներ։ Ֆոլլենների Վրեժը / Transformers։ Revenge of the Fallen (սցենարիստ)
* (2009) - Առաջարկություն / The Proposal (գործադիր պրոդյուսեր)
* (2011) - Կովբոյներն ընդդեմ այլմոլորակայինների / Cowboys & Aliens (սցենարիստ, պրոդյուսեր)
* (2012) - Մեզ նման մարդիկ / People Like Us (ռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր)
* (2013) - Աստղային ճանապարհ։ Խավարի մեջ / Star Trek Into Darkness (սցենարիստ, պրոդյուսեր)
* (2013) - Հիմա դու ինձ տեսնում ես / Now You See Me (պրոդյուսեր)
* (2013) - Էնդերի խաղը / Ender's Game (պրոդյուսեր)
* (2014) - Ապագայի Սահմանը / Edge of Tomorrow (սցենարիստ)
* (2014) - Նոր Սարդ Մարդը։ Բարձր Լարում / The Amazing Spider-Man 2 (սցենարիստ, գործադիր պրոդյուսեր)
* (2014) - Մատադոր (հեռուստասերիալ) / Matador (գործադիր պրոդյուսեր, 1 էպիզոդ, 2014)
* (2014) - Կարիճ (հեռուստասերիալ) / Scorpion (գործադիր պրոդյուսեր, 4 էպիզոդ, 2014)
* (2014) - *Նահանջման ստրատեգիա* / Exit Strategy (գործադիր պրոդյուսեր)
* (2016) - *Մումիա* / The Mummy (ռեժիսոր, պրոդյուսեր)
* (2018) - *Նոր Սարդ Մարդը 3* / The Amazing Spider-Man 3 (սցենարիստ)
* (TBA) - *2012: Հոգիների պատերազմը* / 2012։ The War for Souls (սցենարիստ, պրոդյուսեր)
* (TBA) - *Անխղճորեն* / Without Remorse (պրոդյուսեր)
* (TBA) - *Վան Հելսինգ* / Van Helsing (սցենարիստ, պրոդյուսեր)
* (TBA) - *Venom* (ռեժսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր)
* (TBA) - *Գործադիր կոմիտե* / Secret Cabinet (գործադիր պրոդյուսեր)
* (TBA) - *Նոր Սարդ Մարդը 4* / The Amazing Spider-Man 4 (գործադիր պրոդյուսեր)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Նիկոս Վերտիս

**Նիկոս Վերտիս** (, ), հույն երգիչ։ 6 տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Սալոնիկ, որտեղ ավարտել է երաժշտական դպրոցի բուզուկիի բաժինը։ 16 տարեկանում նա նորից գնացել է Հոլանդիա, որտեղ քոլեջում սովորել է երկու տարի։ Շուտով նա վերադարձել է Հունաստան և անցել զիվորական ծառայության։

Սկսել է երգել Հյուսիսային Հունաստանի ակումբներում, մասնավորապես Սալոնիկում։ Իր առաջին ալբոմը ձայնագրել է ինքնուրույն, երաժշտությունը և բառերը ինքն է գրել։ Ալբոմից երկու երգերը ձայնագրվել են Պեգի Զինայի հետ։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 2003։ Πολύ απότομα βραδιάζει
* 2004։ Πάμε ψυχή μου
* 2005։ Πώς περνάω τα βράδια μόνος
* 2007։ Μόνο για σένα
* 2009։ Όλα είναι εδώ
* 2009։ Προλογίζει τα ερωτικά του σήμερα και του χτες
* 2011։ Είμαι μαζί σου
* 2013։ Προτάσεις

### Ձայնասկավառակներ
* 2005։ Πες το μου ξανά
* 2008։ Όνειρο αληθινό

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական էջ 

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հույն երգիչներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 21 ծնունդներ
Աշոտ Ղուլյան (քաղաքական գործիչ)

**Աշոտ Վլադիմիրի Ղուլյան** (), քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախկին նախագահ, Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության (ԱԺԿ) նախագահ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի օգոստոսի 19-ին, Լեռնային Ղարաբաղի (նախկինում՝ ԼՂԻՄ) Ասկերանի շրջանի Խնձրիստան գյուղում։ 
* 1983-1990 թթ. - սովորել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտում՝ ստանալով պատմաբանի որակավորում։ 
* 1984-1986 թթ - ծառայել է խորհրդային բանակում։ 
* 1991-1992 թթ - դասավանդել է Խնձրիստանի միջնակարգ դպրոցում, մասնակցելով նաև գյուղում ինքնապաշտպանության ուժերի կազմավորմանը։
Ունի արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Քաղաքական գործունեություն
*1992 թ. դեկտեմբերից - ԼՂՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի ավագ ռեֆերենտ էր,
*1993 թվականի սեպտեմբերից - Գերագույն խորհրդի նախագահի օգնական։
*1995 թ. հունվարից - ղեկավարել է ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարության Սփյուռքի և երկկողմ հարաբերությունների բաժինը։
*1998 թվականին հունվարից - քաղաքական վարչությունը։
*1998 թ. դեկտեմբերի 15-ին - նշանակվել է ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ։
*2001 թ. հունիսին - թողել է արտաքին գործերի նախարարության համակարգը՝ «Ժողովրդավարական Արցախ միություն» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության համանախագահ ընտրվելու կապակցությամբ։
*2002 թ. հոկտեմբերին - նշանակվել է ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարար։
*2004 թ. դեկտեմբերին - նշանակվել է ԼՂՀ կրթության, մշակույթի և սպորտի նախարար։
*2005 թ. հունվարին - ընտրվել է Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության Կենտրոնական խորհրդի նախագահ։
*2005 թ. հունիսի 19-ին - խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ 4-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության ընտրացուցակով։ ԼՂՀ 4-րդ գումարման Ազգային ժողովի 2005 թ. հունիսի 30-ի առաջին լիագումար նիստում ընտրվել է ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ։
*2010 թ. մայիսի 23-ին - խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ մեծամասնական ընտրակարգով, թիվ 7 ընտրատարածքից։ 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանի 2010 թ. հունիսի 10-ի նիստում վերընտրվել է ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ։
* 2015 -2020 թվականները ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ  «Գրիգոր Լուսավորիչ» շքանշանով (ԼՂՀ նախագահի թիվ 106-Ա հրամանագիր, 01.09.2008 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աշոտ Վլադիմիրի Ղուլյան, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահ 
* Աշոտ Ղուլյան - Ինֆոքոմ
* ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ, Աշոտ Վլադիմիրի Ղուլյան 
* Աշոտ Ղուլյանի կենսագրությունը anunner.com կայքում

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Գերագույն խորհդրի 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Արցախի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Արցախի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խնձրիստան գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախի Ազգային ժողովի նախագահներ
Ալկալա դել Ռիո

**Ալկալա դել Ռիո** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյա համայնքի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզի կազմում։

Համայնքը մտնում է Վեգա-դել-Գվադալկիվիր վարչական շրջանում։ Զբաղեցնում է 83 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 11004 մարդ (2010 թվականին)։ Մինչև Համայնքի կենտրոնը՝ 13 կմ է։

## Վիճակագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Alcalá del Río en Sevillapedia-Wikanda
* Ayuntamiento de Alcalá del Río
* Alcalá del Río 
* Información de Alcalá del Río 
* Página oficial de la Caseta de la Feria «er Bidum» 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Եվգենիկա

**Եվգենիկա**, ուսմունք մարդկային ցեղի (նրա ժառանգական հատկանիշների) լավացման մասին։ Եվգենիկայի խնդիրն է ակտիվ ազդել մարդու էվոլյուցիայի վրա, կատարելագործել նրա բնույթը, նպաստել տաղանդի ժառանգմանը և հնարավորին չափ սահմանափակել ժառանգական հիվանդությունների փոխանցումը հետագա սերունդներին։ 

«Եվգենիկա» տերմինն առաջարկել է անգլիացի կենսաբան Ֆրենսիս Գալտընը (*Francis Galton*, 1822-1911)։ Ռասիստները և հետադեմ գիտնականները եվգենիկան օգտագործել են «ոչ լիարժեք ցեղերի և ժողովուրդների» դեմ պայքարելու նպատակով։ Հետագայում գերմանական եվգենիկագենիստները զարգացրել են ֆաշիստական ռասայական տեսությունը, գործնականում՝ գենոցիդը։ Եվգենիստներն առաջարկում էին սելեկցիայի միջոցով (որը կիրառելի է միայն կենդանական և բուսակաև աշխարհում) բարելավել մարդկային ցեղերը։ Նրանք անտեսում էին, որ մարդու զարգացումը ծնողներից ստացված գենետիկական ինֆորմացիայի և սոցիալական միջավայրի ազդեցության արդյունք է։ 

Եվգենիկան պետք է ուսումնասիրի մարդու էվոլյուցիայի առանձնահատկություններն ու մեթոդները։ Մեկ ձվից առաջացած երկվորյակների հոգեկան զարգացման, գենետիկական այլ բնույթի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ժառանգականությունն ունի խոշոր, սակայն ոչ բացառիկ դեր մարդու մտավոր և ստեղծագործական ընդունակությունների որոշման գործում։ Եթե մարդու մորֆոլոգիական հատկանիշները որոշվում են գլխավորապես ժառանգականությամբ, ապա հոգեկան առանձնահատկությունների և վարքագծի վրա մեծ ազդեցություն է ունենում հասարակական միջավայրը (դաստիարակություն, կրթություն, կոլեկտիվի ներգործություն և այլն)։ Մարդկության բնույթը բարելավելու համար մեծ դեր ունի բժշկական գենետիկան, որի խնդիրն է պահպանել մարդկանց ժառանգական և բնածին հիվանդություններ առաջացնող վնասակար մուտագեններից և պայքարել նեղազգական ամուսնությունների դեմ։ Այդ նպատակով կարևոր նշանակություն ունեն բժշկա-գենետիկական կոնսուլտացիաները, որտեղ ներկայումս կանխագուշակում են ժառանգական որոշ հիվանդություններ հեմոֆիլիան, գունակուրությունը։

## Արտաքին հղումներ
*Inquiries into Human Faculty and Its Development by Francis Galton
*Race Improvement; or, Eugenics: A Little Book on a Great Subject by Baker
*Eugenics and Other Evils by G. K. Chesterton
*Լուսինե Վարդանյան; Հովսեփ Քոչարյան. ՞Եվգենիկայի կարգավորման որոշ հիմնախնդիրներ ՀՀ օրենսդրությունում". "Օրինականություն", N 98 2017. էջ 37-39. prosecutor.am/storage/dynamic_web_pages/dyn_page_211_8775861247.pdf 
* 

Կատեգորիա:Բժշկական էթիկա
Կատեգորիա:Եվգենիկա
Երազանք

[200px|մինի|«Երազող ջենթլմենը» ([1912)]]
**Երազանք**, բաղձալի ապագայի երևակայական պատկեր, որտեղ իրենց արտահայտությունն են գտնում մարդու ցանկությունները։ Առաջացնում է մտածածը իրականացնելու բուռն ցանկություն։ Երազանքը բաղձալի ապագայի և այն իրականություն դարձնելու զգացությունն է, հաճախ՝ ստեղծագործական գործունեության ազդակ։ Կ․ Ցիոլկովսկին երազում էր տիեզերական հրթիռներ ստեղծել՝ այդ նպատակին հասնելու համար ուսումնասիրելով հրթիռային տեխնիկայի սկզբունքները։ Նրանց չհաջողվեց լրիվ իրագործել իրենց երազանքները, սակայն դրանք յուրահատուկ պատգամ դարձան հետագա սերունդների համար։ Երազանքը իր ազդեցությունն է թողնում անձի ձևավորման վրա։

Կատեգորիա:Միտք
Վիլյար դել Արսոբիսպո (քաղաք)

**Վիլյար դել Արսոբիսպո** (, ), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ Վալենսիա ինքնավար համայնքի Վալենսիա պրովինցիայի Լոս-Սեռանոս շրջանում։ Տարածքը՝ 40,7 կմ2։ Բնակչությունը՝ 3879 (2010 թվականին)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռավորությունը՝ 21 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Instituto Valenciano de Estadística
* Federación Valenciana de Municipios y Provincias - Guía Turística
* País Valencià, poble a poble, comarca a comarca 
* Ayuntamiento de Villar de Arzobispo
* Carnaval de Villar del Arzobispo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ