Ցին Կան

**Ցին Կան (** ), Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, Չինաստանի Կոմկուսի 20-րդ Կենտկոմի անդամ, նախկինում պետության ղեկավարի տեղակալ, ԱԳՆ մամլո խոսնակ, Միացյալ Թագավորությունում դեսպանության արտակարգ և լիազորված դեսպանորդ, Տեղեկատվության վարչության տնօրեն, Արձանագրային վարչության տնօրեն, արտաքին գործերի նախարարի օգնական, փոխնախարար, ԱՄՆ-ում դեսպան, ԱԳՆ կուսակցության կոմիտեի փոխքարտուղար, ԱԳՆ նախարար, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Պետական ժողովի անդամ և այլն։

## Կենսագրություն
Ցին Կանը Հեբեյ նահանգի Հուայլայ համայնքից է, սակայն ծնվել է Թիենծինում։ 1984 թվականին ընդունվել է Միջազգային հարաբերությունների համալսարանի միջազգային քաղաքականություն բաժինը և 1988 թվականին ավարտել այն։ Նույն թվականին նշանակվել է Պեկինի դիվանագիտական ծառայության բյուրոյում՝ որպես չինարենի լեզվի քարտուղար։ 1922 թվականին ընդունվել է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարություն և հաջորդաբար զբաղեցրել Արևմտյան Եվրոպայի գործերով վարչության կցորդի, երրորդ քարտուղարի, Միացյալ Թագավորությունում ՉԺՀ դեսպանության երրորդ քարտուղարի և երկրորդ քարտուղարի, փոխտնօրենի, տնօրենի, Միացյալ Թագավորությունում ՉԺՀ դեսպանտան խորհրդականի պաշտոնը։

2005 թվականի հունվարին փոխարինել է Ճան Ցի Յուեյին որպես  Արտաքին գործերի նախարարության Տեղեկատվության վարչության փոխտնօրեն, Արտաքին գործերի նախարարությյան մամլո խոսնակ, իսկ ապրիլի 5-ի կեսօրին առաջին անգամ կազմակերպել է հերթական մամլո ասուլիսը։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ Ցին Կանն է առաջին անգամ առաջարկել «առանց հայտարարության այցելություն» տերմինը իր պաշտոնը զբաղեցնելու ժամանակ։

2010 թվականի սեպտեմբերին ստանձնել է Միացյալ Թագավորությունում Չինաստանի դեսպաանտան արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնը։

2011 թվականի դեկտեմբերին զբաղեցրել է Արտաքին գործերի նախարարության Տեղեկատվության վարչության տնօրենի և ԱԳՆ մամուլի խոսնակի պաշտոնը։

2015 թվականի հունվարի 2-ին նշանակվել է Արտաքին գործերի նախարարության Արձանագրային վարչության տնօրեն։ 2017 թվականի ապրիլին աշխատել է որպես Արտաքին գործերի նախարարության նախարարի օգնական՝ պատասխանատու Լատինական Ամերիկայի տարածաշրջանային հարցերով, մամուլի և արձանագրային աշխատանքների գծով և շարունակել աշխատել որպես Արձանագրային վարչության տնօրեն։

2018 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է Արտաքին գործերի փոխնախարար՝ պատասխանատու Լատինական Ամերիկայի տարածաշրջանային հարցերով մամուլի և արձանագրային աշխատանքների գծով։

2019 թվականին նա այլևս պատասխանատու չէր Լատինական Ամերիկայի տարածաշրջանային գործերի համար և նշանակվեց եվրոպական տարածաշրջանային գործերի ղեկավար, որը ղեկավարում էր նախկին փոխնախարար Վան Չաոն։ Դեռևս պատասխանատու էր մամուլի և արձանագրային պարտականությունների համար։

### ԱՄՆ-ում դեսպան
2021 թվականի ապրիլին «The Wall Street Journal»-ը հայտարարեց,որ Ցին Կանը կնշանակվի ԱՄՆ-ում որպես նոր դեսպան։ Հուլիսի 28-ին Ցին Կանը մեկնեց Միացյալ Նահանգներ՝ ստանձնելու իր նոր պաշտոնը՝ որպես ԱՄՆ-ում Չինաստանի տասնմեկերորդ դեսպան։

2022 թվականի հոկտեմբերին Ցին Կանը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Ազգային ներկայացուցիչների համաչինական 20-րդ ժողովում ընտրվել է 20-րդ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ։

### Արտաքին գործերի նախարարության նախարար
#### Պաշտոնի Ստանձնում
2022 թվականի դեկտեմբերի 30-ին  Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Ազգային ներկայացուցիչների համաչինական 13-րդ ժողովի մշտական հանձնաժողովի 38-րդ նիստի որոշմամբ, Ցին Կանը նշանակվել է Արտաքին գործերի նախարար՝ անհապաղ ուժի մեջ մտնելով։ Ցին Կանը փոխարինեց Վան Ին, ով պաշտոնի բարձրացում էր ստացել և դարձել էր Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի Քաղաքական բյուրոյի անդամ և Կենտրոնական աշխատանքային կոմիտեի Արտաքին գործերի հանձնաժողովի գրասենյակի տնօրեն, և դարձավ Չինաստանի Արտաքին գործերի նոր նախարար։ Թայվանի Կենտրոնական լրատվական գործակալությունը կարծում է, որ նա չի հետևել 2023 թվականի մարտին  Ազգային ներկայացուցիչների համաչինական 14-րդ ժողովի իր նշանակումն ընդունելու սովորական պրակտիկան։ 2023 թվականի հունվարի 2-ին Ցին Կանը վերադարձավ Չինաստան, իսկ հունվարի 5-ին նա պաշտոնապես հեռացվեց ԱՄՆ-ում ՉԺՀ դեսպանի պաշտոնից։

2023 թվականի հունվարի 15-ին Ցին Կանը ընտրվել է Թիենծինում Ազգային ներկայացուցիչների համաչինական 14-րդ ժողովի ներկայացուցիչ։ Նույն թվականի մարտի 12-ին 56-ամյա Ցին Կանը ընտրվեց որպես պետական խորհդական և բարձրացավ պետական մակարդակով պատգամավորական մակարդակի՝ դառնալով կուսակցության և նահանգի ներկայիս ամենաերիտասարդ ղեկավարը։ Ցին Կանը 2022 թվականի դեկտեմբերի վերջին ԱՄՆ-ում դեսպանից նշանակվեց Արտաքին գործերի նախարար։ Երեք ամսից ոչ պակաս զբաղեցնելով ԱԳ նախարարի պաշտոնը՝ մտել է երկրի և կուսակցության ղեկավարների շարքերում։ Ասում են, որ առաջխաղացման արագությունը շատ հազվադեպ է չինական քաղաքականության մեջ։ Որոշ վերլուծաբաններ կարծում են, որ այն կապված է Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտողար Սի Ցզինպինի հետ։

## Աշխատանքից ազատում
2023 թվականի հունիս 25-ից հետո Ցին Կանը երկար ժամանակ չէր երևում հանրության առաջ և բացակայում էր շատ կարևոր դիվանագիտական միջոցառումներից՝առաջացնելով արտաքին աշխարհի ենթադրությունները։

2023 թվականի հուլիսի 11-ին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության մամլո խոսնակ Վան Վեն Բինը հերթական մամլո ասուլիսի ժամանակ հայտարարեց,որ Ցին Կանը առողջական խնդիրների պատճառով չի մասնակցի Արևելյան Ասիայի ԱԳ նախարարների հանդիպմանը,որը անցկացվելու է Ջակարտայում, Ինդոնեզիա։ Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնակն կոմիտեի Արտաքին հարաբերությունների գրասենյակիկ տնօրեն Վան Ին։

2023 թվականի հուլիս 25-ին ՉԺՀ Ազգային ներկայացուցիչների համաչինական 14-րդ ժողովի Մշտական  կոմիտեն նախօրոք անցկացրեց իր չորրորդ հանդիպումը և որոշեց հեռացնել Ցին Կանին ԱԳ նախարարի միաժամանակյա պաշտոնից։  Վան Ին կրկին ստանձնեց այն,ով նախկինում եղել էր ԱԳ նախարար, իսկ ներկայում ՉԺՀ Կենտրոնական կոմտիեի Քաղաքական վարչության և Կենտկոմի Արտաքին գործերի գրասենյակի տնօրենն էր։ Ցին Կանի ԱԳ նախարի պաշտոնավարման ժամկետը յոթ ամսից պակաս էր,ինչը նրան դարձրեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության պատմության մեջ ամենակարճաժամկետ նախարարը։ Այս փոփոխությունը համարվում էր անսովոր։ Ըստ «The Wall Street Journal» ամսագրի հղված աղբյուրների՝ նրա հեռացման պատճառը այն էր, որ Ցին Կանը արտամուսնական կապ և ԱՄՆ-ում ծնված երեխա է ունեցել, ինչը Չինաստանի կառավարությունը համարել է ազգային անվտանգության սպառնալիք։ Բրիտանական «Financial Times»-ը, հղում անելով աղբյուրներին, հայտնում է, որ Ցին Կանի արտամուսնական կապը եղել է «Փյունիկ» Հոնկոնգի հեռուստաընկերության «Երկխոսություն քամու և ամպերի հետ» (风云对话) հաղորդման նախկին հաղորդավարուհի՝ Ֆու Սյաո Թիենի (傅晓田) հետ,ով ԱՄՆ-ում փոխնակ մայրության միջոցով որդի է ունեցել։ Երկուսը հանդիպել են Լոնդոնում 2010 թվականին։

2023 թվականի հունվարի 24-ին ավարտվեց Ազգային ներկայացուցիչների համաչինական 14-րդ ժողովի Մշտական կոմիտեի նիստը, որի ընթացքում Ցին Կանը քվեարկությամբ հեռացվեց պետական խորհրդականի իր պաշտոնից։

2023 թվականի դեկտեմբերի 6-ի «Պոլիտիկո» ամսագիրը հայտնել է,որ ըստ աղբյուրներից ստացած տվյալների՝ Ցին Կանը մահացել է Պեկինի բարձրաստիճան պաշտոնյաներին նվիրված զինվորական հիվանդանոցում հուլիսի վերջում։ Նա կարող է ինքնասպանություն գործած լինել կամ խոշտանգումների պատճառով մահացած լինել։ Զեկուցում նաև նշվում է, որ միջադեպը կապված է Ցին Կանի և հրթիռային ուժերի բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ, որոնք նույնպես հեռացվել են աշխատանքից։ Նրանք միջուկային զենքի վերաբերյալ գաղտնի տեղեկություններ են տրամադրել արևմտյան հետախուզական գործակալություններին, ինչպես նաև Ռուսաստանի Դաշնության Արտաքին գործերի փոխնախարար Անդրեյ Ռուդենկոն նույն թվականի հունիսի  25-ին Չինաստան կատարած այցի ժամանակ անմիջապես տեղեկացրել է Չինաստանի Կոմունիստական Կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար Սի Ցզինպինին Ցին Կանի և այլ արևմտյան հետախուզական գործակալությունների կողմից տեղեկատվության արտահոսքի մասին։ Զեկուցում, սակայն, շեշտվում է նաև, որ այս տեղեկությունը վերջնականապես չի կարող հաստատվել՝ քաղաքական համակարգի անթափանցելիության պատճառով։ Բացի այդ, որոշ մեկնաբաններ կասկածներ են հայտնել տեղեկության աղբյուրի և հավաստիության վերաբերյալ։

2024 փետրվարի 27-ին Թիենծինի քաղաքային կոնգրեսի մշտական կոմիտեն որոշեց ընդունել Ցին Կանի հրաժարականը՝ որպես Ազգային ներկայացուցիչների համաչինական ժողովի ներկայացուցիչ։

## Աշխատանքային ոճ
Ցին Կանը նախկինում համարվում էր կոշտ դիվանագետ：2006-2014 թվականներին Արտաքին գործերի նախարարության մամլո խոսնակի պաշտոնում զբաղեցնելիս նա եղել է եղել է «մարտային գայլերի դիվանագիտության» (战狼外交) ոճի ամենավաղ իրականացնողներից մեկը։ 2021 թվականի սեպտեմբերի 10-ի, ըստ ԱՄՆ պահպանողական քաղաքականության «National Review» ամսագրի, Ցին Կանը քննադատել է ԱՄՆ կառավարության Չինաստանի քաղաքականությունը Zoom հաթակում մասնավոր հանդիպման ժամանակ, որը նվիրված էր չին-ամերիկյան երկկողմ համագործակցությանն ու փոխըմբռնմանը, ինչպես նաև զգուշացրել չօգտագործել սառը պատերազմի սցենարները, որոնք կարող են հանգեցնել աղետալի հետևանքների՝ ասելով․«Եթե մենք չենք կարողանում լուծել մեր տարաձայնությունները, խնդրում եմ լռեք»։ Լրատվամիջոցները հրապարկել են այս մասնավոր հանդիպումը՝ հայտնելով, որ ներկաները ցնցված են եղել։ Սակայն Ցին Կանը նաև ցույց տվեց ԱՄՆ-ի հետ համագործակցելու իր պատրաստակամությունը, և 2021 թվականի հուլիսին, երբ նա ժամանեց Վաշինգտոն որպես դեսպան, հայտարարեց, որ երկու երկրների հարաբերությունները «հսկայական հնարավորություններ և ներուժ» ունեն։ Ենթադրվում է, որ վերջին տարիներին նա հեռու է մնացել դիվանագիտական «մարտային գայլերի դիվանագիտության» (战狼外交) ոճից։

## Ընտանեկան դրություն
Ամուսնացած է կին՝ Լին Յեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Չինացի դիվանագետներ