Ակսել Բակունց

**Ակսել Բակունց** (*Ալեքսանդր Ստեփանի Թևոսյան*, ), հայ խորհրդային արձակագիր, գրականագետ, կինոսցենարիստ, թարգմանիչ, գյուղատնտես, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Գրական անուն
Գրողի հոր տոհմական մականունը *Բեգունց* էր, որից էլ առաջացել է *Բակունց* գրական անունը։ Երբ ծնվել է Բակունցը, հոր ալեքսանդրապոլցի ընկերները ընծաներ են ուղարկել՝ հետն էլ խնդրելով, որ որդու անունը Ալեքսանդր դնի ի պատիվ իրենց քաղաքի։ Գրողի հայրն այդպես էլ անում է։ Սակայն Ալեքսանդր անունը կես ճանապարհին է մնում։ Պատանեկան տարիներին Բակունցը խաղում է նորվեգացի դրամատուրգ Բյոռնստեռնե Բյոռնսոնի «Նորապսակները» պիեսի հերոսներից մեկի՝ Ակսելի դերը, և ընկերներն Ալեքսանդրի փոխարեն սկսում են նրան Ակսել կոչել այնքան ժամանակ, մինչև Ալեքսանդր անունը մոռացության է տրվում, և գրողն ընդունում է Ակսել անձնանունը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1899 թվականին հունիսի 13-ին Գորիսում։ Գորիսի ծխական դպրոցն ավարտելուց հետո Բակունցը 1910 թվականին ընդունվում է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան, որի դասարանային բաժինն ավարտում է 1917 թվականին։ Հետագայում մանկավարժական աշխատանք է կատարում Զանգեզուրի Լոր գյուղում։ 1917-1918 թվականներին որպես շարքային զինվոր մասնակցել է Աշկալայի, Իլլիջայի, Արդահանի կռիվներին և Սարդարապատի ճակատամարտին։ Սովորել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, ապա մեկնել Խարկով և 1923 թվականին ավարտել Խարկովի գյուղատնտեսական ինստիտուտը, վերադարձել և 1924-1926 թվականներին աշխատել Գորիսում որպես Զանգեզուրի գավառական գյուղատնտես, գավգործկոմի հողբաժնի վարիչ, 1926-1931 թվականներին՝ Երևանում՝ որպես հողժողկոմատի հողվարչության պետի տեղակալ։

1927-1928 թվականներին աշխատել է նաև «Մաճկալ» թերթում։ 1928 թվականին մասնակցել է Երևանի անասնաբուծական-անասանաբուժական (զոովետ) ինստիտուտի կազմակերպմանը և աշխատել այնտեղ։ 1931 թվականին աշխատել է «Նոր ուղի» հանդեսում։ Այնուհետև հիմնականում զբաղվել է գրական աշխատանքով։ Գրել է «Զանգեզուր» և «Արևի զավակը» կինոնկարների սցենարը։ Գնդակահարվել է 1937 թվականի հուլիսի 8-ին Ստալինի ցուցումով։

## Երկերի մատենագիտություն
[մինի|220x220փքս|[Ակսել Բակունցի տուն-թանգարան]]
[մինի|220x220փքս|[Ակսել Բակունցի տուն-թանգարան]]
* Գալուստի վիկը, Երևան, հրատարակություն հողժողկոմատի, 1926, 19 էջ։
* Կարտոֆիլի մշակությունը, Երևան, հրատարակություն հողժողկոմատի, 1926, 35 էջ։
* Խոտորջուրի կոմունան, Երևան, հրատարակություն հողժողկոմատի, 1927, 51 էջ։
* Հովնաթան մարչ, Երևան, Պետհրատ, 1927, 87 էջ։
* Մթնաձոր, Երևան, Պետհրատ, 1927, 184 էջ։
* Սպիտակ ձին (պատմվածքներ), Մոսկվա, ԽՍՀՄ ժող. կենտր. հրատ., 1927, 72 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, Պետհրատ, 1928, 44 էջ։
* Սպիտակ ձին (պատմվածքներ), Մոսկվա, ԽՍՀՄ ժող. կենտր. հրատ., 1929, 72 էջ։
* Խաչատուր Աբովյանի «անհայտ բացակայումը», Երևան, Պետհրատ, 1932, 64 էջ։
* Սև ցելերի սերմնացանը (պատմվածքներ), Երևան, Պետհրատ, 1933, 205 էջ։
* Անձրևը (պատմվածքների ժողովածու), Երևան, Պետհրատ, 1935, 80 էջ։
* Եղբայրության ընկուզենիները (համանուն պատմվածքը և Կյորես), Երևան, Պետհրատ, 1936, 155 էջ։
* Սև ցելերի սերմնացանը, Երևան, Պետհրատ, 1936, 23 էջ։
* Քեռի Դավոն, Երևան, Պետհրատ, 1936, 22 էջ։
* Պատմվածքներ, Ա շարք, Փարիզ, գրատուն Հրանտ-Սամուել, 1938, 80 էջ։
* Ակսել Բակունցի ամբողջական գործը երեք հատորով։ Պատմվածքներ, Ա հատոր, Բեյրութ, տպարան «Սևան», 1955, 219 էջ։
* Երկեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 688 էջ։
* Ակսել Բակունցի ամբողջական գործը երեք հատորով։ Պատմվածքներ և վիպակներ, Բ հատոր, Բեյրութ, տպարան «Սևան», 1956, 171 էջ։
* Եղբայրության ընկուզենիները, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 184 էջ։
* Գրականության մասին, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1959, 144 էջ։
* Մուրոյի «զրույց»-ը, Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 12 էջ։
* Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականություն (գրքում տեղ են գտել նաև Ա. Բակունցի գործերից), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
* Ալպիական մանուշակ (երկու պատմվածք՝ «Ալպիական մանուշակ», «Միրհավ»), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 36 էջ։
* Երկեր 2 հատորով, հատոր առաջին, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 746 էջ։
* Երկեր 2 հատորով, հատոր երկրորդ, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 624 էջ։
* Մուրոյի «զրույց»-ը։ Նամակ ռուսաց թագավորին, Երևան, «Հայաստան», 1969, 24 էջ։
* Ալպիական մանուշակ, Երևան, «Հայաստան», 1969, 256 էջ։
* Անձրևը, Երևան, «Հայաստան», 1970, 12 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, «Լույս», 1975, 191 էջ։
* Երկեր չորս հատորով, հատոր 1 («Մթնաձոր», «Սև ցելերի սերմնացանը», «Անձրևը»), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1976, 672 էջ։
* Վերածնունդ (ժողովածուում տեղ են գտել Ա. Բակունցի «Սարալու», «Կյորա», «Արտելիա», «Տրախտորի մաշին», «Խոտ» գործերը), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 552 էջ։
* Երկեր չորս հատորով, հատոր 2 (պատմվածքներ, ակնարկներ, Վարդան Այգեկցու «Աղվեսագիրքը»՝ Բակունցի փոխադրությամբ), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1979, 716 էջ։
* Միրհավ (պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 172 էջ։
* Երկեր չորս հատորով, հատոր 3 (վեպեր և վիպակներ, կինոբոմագիր), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1982, 712 էջ։
* Մուրոյի «զրույցը», Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 13 էջ։
* Երկեր չորս հատորով, հատոր 4 (գրաքննադատական հոդվածներ։ Հրապարակախոսություն, գյուղատնտեսական հոդվածներ և ակնարկներ։ Նամակներ, խնդրագրեր, ընծայագրեր։ Պաշտոնական գրություններ։ Զեկուցումների ու ելույթների ամփոփումներ), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1984, 664 էջ։
* Երկեր, Երևան, «Լույս», 1985, 398 էջ։
* Երկեր, Երևան, 1986, 672 էջ։
* Պատմուածքներ, հատ. Ա–Բ, Վենետիկ, 1991։
* Երկեր, Երևան, 1999, 385 էջ։
* Բան ու գործ (զրույցներ, հրապարակախոսություն), Երևան, 2000, 186 էջ։
* Ծիրանի փողը (ընտրանի), Երևան, 2003, 352 էջ։
* Մթնաձոր։ Կյորես, Երևան, 2007, 388 էջ։
* Ընտրանի, Երևան, 2009, 720 էջ։
* Ստեղծագործությունների ժողովածու, Երևան, 2011, 208 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, 2013, 216 էջ։

## Ա. Բակունցի թարգմանությունները ռուսերենից և փոխադրություններ միջին հայերենից
* Նիկոլայ Գոգոլ, Տարաս Բուլբա, Երևան, Պետհրատ, 1934, 156 էջ։
* Վարդան Այգեկցի, Աղվեսագիրք, Երևան, Պետհրատ, 1935։
* Վարդան Այգեկցի, Առյուծը, Աղվեսն ու Արջը, Երևան, Հայպետհրատ, 1940։
* Նիկոլայ Գոգոլ, Տարաս Բուլբա (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 156 էջ։
* Նիկոլայ Գոգոլ, Երկերի ժողովածու 6 հատորով, հատոր 2 (գրքի մեջ տեղ գտած «Տարաս Բուլբա» երկը թարգմանել է Ա. Բակունցը), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 328 էջ։
* Վարդան Այգեկցի, Աղվեսագիրք, Երևան, Հայպետհրատ, 1955։
* Նիկոլայ Գոգոլ, Տարաս Բուլբա, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 155 էջ։
* Նիկոլայ Գոգոլ, Տարաս Բուլբա, Երևան, «Հայաստան», 1972, 140 էջ։
* Վարդան Այգեկցի, Աղվեսագիրք, Երևան, «Հայաստան», 1972։
* Վարդան Այգեկցի, Աղվեսագիրք, Երևան, «Սովետական գրող», 1981 (տեքստը՝ հայերեն և ռուսերեն)։
* Ռուս դասականների գրադարան։ Նիկոլայ Գոգոլ, Ընտիր երկեր (գրքի մեջ տեղ գտած «Տարաս Բուլբա» երկը թարգմանել է Ա. Բակունցը), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 752 էջ։

## Ա. Բակունցը՝ խմբագիր
* Նիկոլայ Գոգոլ, Քիթը (վիպակ), Երևան, Պետհրատ, 1934, 50 էջ։

## Մեծերը Բակունցի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայկ Խաչատրյան, Գրական տեղեկատու, Երևան, «Սովետական գրող», 1986, էջ 96-98։

## Գրականություն
* Սուրեն Աղաբաբյան, Ակսել Բակունց, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 252 էջ։
* Ռաֆայել Իշխանյան Ակսել Բակունց. կենսագրություն և մատենագիտություն, «ՀՍՍՌ Ալ. Մյասնկիյանի անվ. պետական ռեսպուբլիական գրադարան»։ Երևան, 1960
* Սովետահայ գրականության պատմություն, առաջին հատոր (1917-1941, հատորում զետեղված է «Ակսել Բակունց» հոդվածը, որը գրել է Սուրեն Աղաբաբյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 800 էջ։
* Սուրեն Աղաբաբյան, Ակսել Բակունց, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1963, 504 էջ։
* Ռաֆայել Իշխանյան, Բակունցի լեզվական արվեստը։ «Միտք», Երևան 1965։
* Սուրեն Աղաբաբյան, Ակսել Բակունց, Երևան, «Հայաստան», 1971, 276 էջ։
* Ռաֆայել Իշխանյան, Բակունցի կյանքն ու արվեստը։ «Հայաստան», Երևան, 1974։
* Ակսել Բակունցը ժամանակակիցների հուշերում, խմբ. Նինա Հովսեփյան, Երևան, 1999։
* Ռուբեն Զարյան, Հուշապատում, գիրք 1, Երևան, 1975, էջ 48-68։
* Սերո Խանզադյան, Ինչպես հիշում եմ, 1988, էջ 3-22։
* Գեղամ Սարյան, Երկերի ժողովածու, հատ. 4, Երևան, 1971, էջ 207-218։
* Վախթանգ Անանյան, Երկեր, հատ. 4, Երևան, 1970, էջ 250-259։
* Աթաբեկյան Ս., Ակսել Բակունց, Ե., 1996։
* Բակունցի ստեղծագործությունը, Հոդվածների ժողովածու, Ե., 1959։
* Բակունց Վ., Մեծ հույզերի սերմնացանը, Ե., 1976։
* Գասպարյան Դ., Ժառանգություն, Ե., 1999։
* Գասպարյան Դ., Մեղադրական գործ № 4131, Ե., 1999։
* Գասպարյան Դ., Ակսել Բակունց։ Կյանքը և ստեղծագործությունը, Ե., 2009։
* Ռաֆայել Իշխանյան, Ակսել Բակունց, Ե., 1979։
* Խոսք սիրո ու երախտիքի, Ե., 1999։
* Մկրտչյան Հ., Ակսել Բակունց, Ե., 1958։

## Արտաքին հղումներ
* Ակսել Բակունցը դասարան․ամ կայքում
* Ակսել Բակունցը zarkfoundation.com կայքում
* Ակսել Բակունց․ Կինոառնչություններ
* Ակսել Բակունցը գրապահարանում
* Բակունցի կենսագրությունը և ստեղծագործությունները aybuben.com-ում

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Ակսել Բակունց
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով