Պելևս

**Պելևս** (), հերոս հունական դիցաբանության մեջ, Փտիոտիսի թագավորը, Թետիս աստվածուհու ամուսինը և Աքիլլեսի հայրը։ Նրա առասպելը Հոմերոսի ունկնդիրներին հայտնի է եղել մ.թ.ա. 8-րդ դարի վերջից։

## Կենսագրություն
Պելևսը Էգինա կղզու թագավոր Էակոսի և Թեսալիայի Պելիոն լեռան օրեադ Էգինեի որդին է։ Նա ամուսնացել է ծովային նիմփա Թետիսի հետ, որի հետ ունեցել է Աքիլլեսին։

Պոլիմելեն՝ Պելևսի դուստրը, Պատրոկլեսի և Մենոետիոսի հնարավոր մայրերից մեկն է եղել։

Պելևսը և նրա եղբայր Թելամոնը Յասոնի ընկերներն են եղել, և երկուսն էլ համարվել են արգոնավորդներ։ Թեև Էգինայում այլևս թագավորներ չեն եղել, պատմական ժամանակաշրջանում Էպիրուսի թագավորները իրենց ծագումը վերագրել են Պելևսին։

## Դիցաբանություն
Պելևսը և նրա եղբայր Թելամոնը սպանել են իրենց խորթ եղբորը՝ Փոկոսին, հավանաբար որսի ժամանակ տեղի ունեցած դժբախտ պատահարի հետևանքով և, անկասկած, չմտածված պահին, և պատժից խուսափելու համար փախել Էգինայից։ Փտիոտիսում Պելևսը մաքրագործվել է քաղաքի կառավարիչ Էվրիթիոնի կողմից, ապա ամուսնացել վերջինիս դստեր՝ Անտիգոնեի հետ, որից ունեցել է դուստր՝ Պոլիդորան: Էվրիթիոնը արգոնավորդների շարքում ամենաքիչ հիշատակումն է ստացել  (և՛ Պելևսը, և՛ Թելամոնը միացել են արգոնավորդներին, «սակայն ոչ միասին, ոչ էլ նույն վայրից, քանի որ նրանք ապրում էին միմյանցից հեռու և Էգինայից զգալի հեռավորության վրա»): Սակայն Պելևսը պատահաբար սպանել է Էվրիթիոնին կալիդոնյան վարազի որսի ժամանակ և փախել Փտիոտիսից:

Պելևսը Յոլքոսում Ակաստոսի կողմից մաքրվել է Էվրիթիոնի սպանության մեղքից։ Ակաստոսի կինը՝ Աստիդամիան, սիրահարվել է Պելևսին, և երբ նա մերժել է նրան, Աստիդամիան մի սուրհանդակ է ուղարկել Անտիգոնեին՝ հայտնելու, թե Պելևսը պատրաստվում է ամուսնանալ Ակաստոսի դստեր հետ։ Այդ լուրը լսելով՝ Անտիգոնեն կախվել է։

Այնուհետև Աստիդամիան Ակաստոսին ասել է, թե Պելևսը փորձել է բռնաբարել իրեն։ Ակաստոսը Պելևսին տարել է որսի՝ Պելիոն լեռան վրա, և երբ Պելևսը քնել է, նրա սուրը թաքցրել է գոմաղբի մեջ ու լքել նրան լեռան լանջին։ Պելևսը արթնացել է, և երբ կենտավրոսների մի խումբ պատրաստվել է հարձակվել նրա վրա, իմաստուն կենտավրոս Քիրոնը, կամ մեկ այլ աղբյուրի համաձայն՝ Հերմեսը, վերադարձրել է նրան սուրը, և Պելևսը կարողացել է փրկվել։ Նա գրավել է Յոլքոսը և սպանել Աքասոսին ու Աստիդամիային։

### Ամուսնություն Թետիսի հետ

Անտիգոնեի մահից հետո Պելևսը ամուսնացել է ծովային նիմփա Թետիսի հետ։ Նրան հաջողվել է նվաճել Թետիսին Պրոտևսի օգնությամբ, որը Պելևսին հրահանգել է ամուր գրկել նրան՝ անկախ այն բոլոր մարմնական կերպարանափոխություններից, որոնց նա դիմել է փախուստի համար։ Նրանց հարսանեկան խնջույքին ներկա են եղել օլիմպիական բազմաթիվ աստվածներ։

Որպես հարսանեկան նվերներ՝ Պոսեյդոնը Պելևսին տվել է երկու անմահ ձի՝ Բալիոսը և Քսանթոսը, Հեփեստոսը՝ դանակ, Աֆրոդիտեն՝ աման՝ Էրոսի պատկերով դրոշմված, Հերան՝ քղամիդ, Աթենասը՝ սրինգ, Ներևսը՝ աստվածային աղի զամբյուղ, որը անդիմադրելի զորություն ուներ ախորժակի, շատակերության և մարսողության վրա, իսկ Զևսը Թետիսին նվիրել է Արքեի թևերը։

Խնջույքի ընթացքում Էրիսը, որպեսզի վրեժխնդիր լինի հարսանիքին հրավիրված չլինելու համար, սեղանին է նետել կռվախնձորը, որը սկիզբ է դրել այն վեճին, որը հանգեցրել է Պարիսի դատաստանին և ի վերջո՝ Տրոյական պատերազմին։ Պելևսի և Թետիսի ամուսնությունից ծնվել է յոթ որդի, որոնցից վեցը մահացել են մանկական տարիքում։ Միակ ողջ մնացած որդին եղել է Աքիլլեսը։

### Աքիլլեսի փրկություն
Թետիսը փորձել է իր որդի Աքիլլեսին անխոցելի դարձնել։ Պատմության հանրաճանաչ տարբերակում նա Աքիլլեսին ընկղմել է Ստիքս գետի մեջ, բռնելով կրունկից, որն այդպես էլ խոցելի է մնացել։ Ավելի վաղ և պակաս տարածված տարբերակում Թետիսը տղային օծել է ամբրոսիայով և դրել կրակի վրա՝ նրա մարմնի մահկանացու մասերը այրելու համար։ Նրան ընդհատել է Պելևսը, և նա զայրացած լքել է հորն ու որդուն՝ կրունկը խոցելի թողնելով։

Գրեթե նույնական պատմություն է պատմում Պլուտարքոսը իր «Իսիդայի և Օսիրիսի մասին» աշխատության մեջ, որտեղ աստվածուհի Իսիդան այրում է Բիբլոսի արքայազն Մաներոսի՝ թագուհի Աստարտեի որդու մահկանացու կյանքը և նույնպես ընդհատվում է գործընթացն ավարտելուց առաջ։ Կյանքի ուշ շրջանում Աքիլլեսին սպանում է Պարիսը, կրակելով նրա խոցելի տեղին՝ կրունկին։ Այստեղից էլ ծագում է «Աքիլլեսյան գարշապար»արտահայտությունը։

Պելևսը Աքիլլեսին տվել է կենտավրոս Քիրոնին՝ Պելիոն լեռան վրա դաստիարակելու համար, որն իր անունը ստացել է Պելևսից։ «Իլիականում» Աքիլլեսն օգտագործում է Պելևսի անմահ ձիերը և տիրապետում հոր նիզակին։

## Հերոսական պաշտամունքում
Էգինայում Պելևսի թեմենոս չի եղել, չնայած Էակոսի դամբարանը եղել է նավահանգստային քաղաքի ամենաակնառու հատվածում գտնվող սրբավայրի պարսպապատում՝ սպիտակ մարմարից պատրաստված քառանկյուն պարսպապատ, որը քանդակված է եղել բարձրաքանդակներով, այն տեսքով, ինչպես տեսել է Պավսանիասը, իսկ մոտակայքում՝ Փոկոսի դամբարանը։ Պելևսի ճակատագրի երկու տարբերակ կա, որոնք բացատրում են այս բացակայությունը. Եվրիպիդեսի «Տրոադես»-ում Պելիասի որդի Ակաստոսը նրան աքսորել է Փտիոտիսից, և նա հետագայում մահացել է աքսորում, իսկ մեկ այլ տարբերակում նա վերամիավորվել է Թետիսի հետ և անմահ դարձել։

Հնում, ըստ Կալիմաքոսի կորած «Աիտիա»-ի մի հատվածի, Պելևսի դամբարան է եղել Իքոսում (ժամանակակից Ալոնիսոս), որը հյուսիսային Սպորադների կղզիներից մեկն է։ Այնտեղ Պելևսին մեծարել են որպես «Միրմիդոնների թագավոր», և «հերոսի վերադարձը» նշվել է ամեն տարի։ Այնտեղ է գտնվել նրա դամբարանը, ըստ Հունական անթոլոգիայի մի պոեմի։

Պելևսի պաշտամունքի մասին միակ այլ հղում քրիստոնյա Կղեմես Ալեքսանդրիացու «Կոչում հույներին» բանավեճում է։ Կղեմեսը իր աղբյուրը վերագրում է որոշակի «Մոնիմոսի» կողմից ստեղծված «հրաշքների հավաքածուին», որի մասին ոչինչ հայտնի չէ, և պնդում է, որ դեյմոն-պաշտողները դառնում են նույնքան դաժան, որքան իրենց աստվածները. «Թեսալիայի Պելլայում մարդկային զոհաբերություն է մատուցվում Պելևսին և Քիրոնին, զոհը աքայացի է»։ Այս ամենից Պելևսի և Քիրոնի շարունակական կապը ամենահուսալի մանրամասնությունն է։

## Աթենական ողբերգության մեջ
Սոֆոկլեսի «Պելևսը» կորել է։ Նա հայտնվել է որպես կերպար Եվրիպիդեսի «Անդրոմակե» ողբերգության մեջ (մ.թ.ա. մոտ 425 թվական):

## Պատկերասրահ
### Թետիսի հետ

File:Thetis Peleus Louvre G373.jpg
File:Thetis Peleus Louvre G65.jpg
File:Peleus Thetis Staatliche Antikensammlungen 1415.jpg
File:Peleus Thetis Staatliche Antikensammlungen Schoen64.jpg
File:Kylix by Peithinos - Altes Museum Berlin from Harrison1894 0086 white balanced resized.png
File:Pyxis Peleus Thetis Louvre L55 by Wedding Painter.jpg


### Հարսանիք

File:The wedding of Peleus and Thetis, by Joachim Wtewael.jpg
File:The Wedding of Peleus and Thetis by Peter Paul Rubens.jpg
File:Gillis van Valckenborch - The marriage of Peleus and Thetis.jpg
File:WLANL - legalizefreedom - De bruiloft van Peleus en Thetis.jpg
File:The feast of the gods at the wedding of Peleus and Thetis.jpg
File:Hans Rottenhammer - Götterfest, Hochzeit von Peleus und Thetis (Ermitage).jpg
File:1715 Elliger Hochzeit von Peleus und Thetis anagoria.JPG
File:WeddingPeleusThetisWtewael.jpg
File:Jan van Balen (attr.) - The Marriage Feast of Peleus and Thetis.jpg
File:PeleusThetisWtewael2.jpg
File:Golden Apple of Discord by Jacob Jordaens.jpg
File:The Wedding Feast of Peleus and Thetis LACMA M.88.91.100.jpg
File:Jan Brueghel and Hendrick van Balen - The Marriage of the Goddess of the Sea, Thetis, and King Peleus, 1610.jpg
File:Cornelis Cornelisz. van Haarlem - The Wedding of Peleus and Thetis (detail) - WGA05246.jpg
File:Cornelis Cornelisz. van Haarlem - The Wedding of Peleus and Thetis (detail) - WGA05245.jpg
File:The Marriage of Peleus by Mazzola.jpg
File:Hendrick van Balen-Les noces de Thétis et Pêlée.jpg
File:The Feast of Peleus - Edward Burne-Jones.jpg
File:Agostino Carracci, Teti e Peleo, Palazzo del Giardino, Parma.jpg
File:Giovanni - Noces de Thétis et Pelée, Louvre RF 1346.jpg
File:Risdm-62-058Wtewael.jpg
File:Mythologisches Gastmahl flämisch 17Jh.jpg
File:Hans Rottenhammer 001.jpg
File:Jan Erasmus Quellinus - Thetis Dips Achilles in a Vase with Water from the Styx - WGA18567.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus), *The Library* with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes, Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. ISBN 0-674-99135-4. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.
*Pseudo-Apollodorus, *Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)* I, ix, 16 and III, ix,2 and xii, 6- xiii,7; *Epitome* vi, 13.
*Apollonius of Rhodes, *Argonautica* translated by Robert Cooper Seaton (1853–1915), R. C. Loeb Classical Library Volume 001. London, William Heinemann Ltd, 1912. Online version at the Topos Text Project.
*Apollonius Rhodius, *Argonautica*. George W. Mooney. London. Longmans, Green. 1912. Greek text available at the Perseus Digital Library.
*Apollonius Rhodius, *Argonautica* IV,805- 879
*Catullus, Poem 64
*Homer, Iliad with an English Translation by A.T. Murray, Ph.D. in two volumes. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1924. . Online version at the Perseus Digital Library.
*Homer, *Homeri Opera* in five volumes. Oxford, Oxford University Press. 1920. . Greek text available at the Perseus Digital Library.
*Homer, "Iliad" XVIII, 78–87
*Ovid, "Metamorphoses" translated by Brookes More (1859–1942). Boston, Cornhill Publishing Co. 1922. Online version at the Perseus Digital Library.
*Publius Ovidius Naso, *Metamorphoses.* Hugo Magnus. Gotha (Germany). Friedr. Andr. Perthes. 1892. Latin text available at the Perseus Digital Library.
*Ovid, "Metamorphoses (poem)" VIII, 299–381.
*Euripides, "Andromache (play)" with an English translation by David Kovacs. Cambridge. Harvard University Press. 1994. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.

Կատեգորիա:Արգոնավորդներ
Կատեգորիա:Աքիլլես
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հունական հերոսներ