open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ապրումակցում

right|մինի|Տխուր մարդուն գրկելը ապրումակցելու նշան է

**Էմպաթիա** կամ **ապրումակցում**, անձի ընդունակությունը՝ հասկանալու ուրիշի հոգեվիճակները և ապրումակցվելու նրա հետ, այսինքն՝ ուրիշների հույզերին հաղորդակից լինելն է։ Համապատասխանաբար, **էմպատը** այն մարդն է, ում մեջ զարգացած է կարեկցելու ունակությունը։

Ապրումակցելու սահմանումները ներառում են սոցիալական, կոգնիտիվ և հուզական գործընթացների լայն շրջանակ, որոնք հիմնականում վերաբերում են ուրիշներին (և հատկապես ուրիշների զգացմունքները և ապրումները) հասկանալուն։ Դրա տեսակներն են կոգնիտիվ-ճանաչողական, զգացմունքային (կամ աֆեկտիվ), սոմատիկ և հոգևոր ապրումակցումները։

Էմպաթիան հատկապես հստակորեն է դրսևորվում մարդկանց անմիջական փոխհարաբերություններում։ Այն հաղորդակցման ընդունակության անհրաժեշտ բաղադրիչն է և առանց էմպաթիա չկա մարդկանց լիարժեք շփում։

Օնտոգենեզում էմպաթիան անցնում է զարգացման երկար ուղի (անձի ընդհանուր հոգեկան զարգացման հետ զուգընթաց) և հատկապես մեծ չափով պայմանավորված է անձի բարոյական զարգացման մակարդակով։

## Ստուգաբանություն
Անգլերեն «Էմպաթիա» բառը ծագել է հին հունարեն *ἐμπάθεια* բառից (*empatheia*, որը նշանակում է «ֆիզիկական ջերմություն կամ կիրք»)։ Հայերենում բառը թերևս լավագույնս նկարագրում է երևույթը՝ դրան տալով «ապրել» և «կից» (ապրումներից կից, մոտիկ լինել)ապրումակցում իմաստը։

## Ապրումակցային բարկություն և վիշտ
### Բարկություն
Էմպաթիկ զայրույթը զգացմունք է, ապրումակցման տեսակ։ Մարդն այն զգում է այն ժամանակ, երբ մեկ ուրիշին վիրավորում կամ նեղացնում են։ Ապրումակցային զայրույթն առաջացնում է օգնելու և պատժելու ցանկություն։ Որքան մեծ է անձի ողջախոհության զգացումը, այնքան մեծ է հավանականությունը, որ վերջինս սադրանքին բարկությամբ չի պատասխանի։ Այնուամենայնիվ, Էմպատիկ մտահոգությունը էականորեն չի կանխատեսում զայրույթով պայմանավորված արձագանք, և ավելի մեծ անձնական անհանգստությունը կապված է զայրույթի աճի հետ։

### Վիշտ
Ապրումակցային (էմպաթիկ) վիշտը ուրիշի ցավը հասկանալն ու զգալն է։ Այս զգացումը կարող է փոխակերպվել զայրույթի, անարդարության կամ մեղքի զգացման։ Այս զգացմունքները կարող են ընկալվել ի շահ հասարակության (պրոսոցիալ վարքագիծ՝ ուրիշներին օգնելու մտադրություն), սակայն այնուամենայիվ տեսակետները տարբերվում են այն հարցում, թե արդյոք դրանք ծառայում են որպես բարոյական վարքագծի դրդապատճառներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Անձի խանգարում
Կատեգորիա:Աուտիզմ
Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Ընդունակություններ
Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Հուզական գործընթացներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կլեմենս Վենցել Լոթար Մետեռնիխ

**Կլեմենս Վենցել Լոթար Մետեռնիխ** (, ), իշխան, ավստրիական պետական գործիչ և դիվանագետ։ 1809-1821 թվականներին եղել է արտաքին գործերի նախարար և փաստորեն ավստրիական կառավարության ղեկավարը, 1821-1848 թվականներին՝ կանցլեր։ Մետեռնիխը ջանացել է Ավստրիային վերադարձնել նապոլեոնյան պատերազմներում կորցրած հողերը։ 1812 թվականին Ֆրանսիայի (որը պատրաստվում էր Ռուսաստանի դեմ պատերազմի) հետ կնքել է դաշնակցային պայմանագիր։ Ռուսաստանում Նապոլեոնի պարտությունից հետո հանդես է եկել «հաշտարար միջնորդության» առաջարկով՝ ձգտելով այդ միջնորդությունն օգտագործել ի շահ Հաբսբուրգների։ Մեծ դեր է խաղացել Վիեննայի կոնգրեսում 1814-1815)։ 
Մետեռնիխը Սրբազան դաշինքի գլխավոր կազմակերպիչներից էր։ Այսպես կոչված մետեռնիխյան սիստեմը ուղղված էր բոլոր երկրներում հեղափոխական, լիբերալ և ազգային-ազատագրական շարժման դեմ։ 1848-1849 թվականների հեղափոխության սկզբին Մետեռիխը․փախել է Ավստրիայից, 1851 թվականին վերադարձել է, սակայն ակտիվ մասնակցություն չի ունեցել քաղաքական կյանքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իշխաններ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի կանցլերներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Միջազգային արժեք

**Միջազգային արժեք**, համաշխարհային տնտեսության մեջ ապրանքի արտադրության վրա կատարվող աշխատանքի հասարակայնորեն անհրաժեշտ ծախսեր։

Յուրաքանչյուր երկիր ունի աշխատանքի արտադրողականության և լարունության ազգային որոշակի մակարդակ, հետևաբար նաև տվյալ ապրանքի արտադրության վրա կատարվող աշխատանքի հասարակայնորեն անհրաժեշտ ծախսերի որոշակի մեծություն, որով որոշվում է դրա ազգային արժեքը։ Համաշխարհային շուկայում ապրանքների փոխանակությունը կատարվում է հասարակայնորեն անհրաժեշտ համաշխարհային միջին ծախսերի՝ միջազգային արժեքի (իսկ հետագայում՝ միջազգային արտադրության գնի) հիման վրա։

Միջազգային արժեքն առաջանում է տարերայնորեն, աշխատանքի հասարակական զարգացած բաժանման և կապիտալիստական համաշխարհային առևտրում ընթացող մրցապայքարի հետևանքով, ապրանքների ազգային տարբեր արժեքների և արտադրության գների հիման վրա։ Այն որոշվում է արտադրության համաշխարհային հասարակայնորեն նորմալ պայմաններում ապրանքների արտադրության համար պահանջվող հասարակայնորեն անհրաժեշտ աշխատաժամանակով։ Վերջինը կախված է աշխատանքի համաշխարհային միջին լարունության մակարդակից, որը չափվում է աշխարհում աշխատանքի միջին միավորով, և աշխատանքի համաշխարհային միջին արտադրողականությունից, որն ազգային մակարդակների միջինն է։ Հասարակայնորեն անհրաժեշտ համաշխարհային միջին աշխատաժամանակի կազմավորման հիմքը հիմնականում խոշոր մատակարար երկրում տվյալ ապրանքի արտադրության պայմաններն են։ Տնտեսական առավել սերտ կապեր ունեցող երկրների միջև կատարվող փոխանակության մեջ մեծ դեր խաղացող ապրանքատեսակների համար կարող է ձևավորվել տարածաշրջանային արժեք, որը միջազգային արժեքի մի տեսակն է։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Աշխեն Մինասյան

**Աշխեն Կարապետի Մինասյան** (), հայ խորհրդային բուսաբույծ-սելեկցիոներ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1946)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը (1926)։ 1929-1935 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանական այգում, որտեղ կազմակերպել և ղեկավարել է սերմստուգիչ առաջին լաբորատորիան։ 1951-1956 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ բույսերի գենետիկայի և սելեկցիայի համալսարանում, 1956-1974 թվականներին՝ ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության երկրագործության ԴՀԻ-ում։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են գարու, ցորենի, եգիպտացորենի, երկհար թավոտ վիկի տեսակակազմի, փոփոխականության, ագրոկենսաբանական աոանձնահատկություններին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բուսաբույծներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կարապետ Մինասյան

**Կարապետ (Կարո) Հարությունի Մինասյան** (), հայ բեմանկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի գեղարվեստի ակադեմիայում (1925-1929) և Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում (1931-1936)։ 1936-1938 թվականներին աշխատել է Լենինականի դրամատիկական թատրոնում (գլխավոր նկարիչ), 1938-1944 թվականներին՝ Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնում, հայրենական մեծ պատերազմից հետո՝ Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան դրամատիկական ու Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոններում։ Մինասյանի ստեղծագործություններին բնորոշ է ծավալատարածական լուծումը, բեմական գործողության բովանդակությանը համահնչուն միջավայրի արտահայտիչ մեկնաբանումը։

Ձևավորել է բազմաթիվ ներկայացումներ՝ Վիլյամ Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը» կատակերգությունը (1940), Շառլ Գունոյի «Ռոմեո և Ջուլիետ» (1955), Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ» (1952) օպերաները, Գրիգոր Եղիազարյանի «Սևան» բալետը (1956) և այլն։ Ստեղծագործել է նաև հաստոցային դիմանկարչության բնագավառում։

## Ցուցահանդեսներ
1960 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Լևոն Մինասյան

**Լևոն Ժակի Մինասյան** (), հայ նկարիչ։

Լրագրող-հրատարակիչ Ժակ Մինասյանի և գրող Իսկուհի Մինասի որդին է։

## Կենսագրություն
1921 թվականին տեղափոխվել է Վենետիկ, սովորել Վենետիկի գեղարվեստի ակադեմիայում (մինչև 1926 թվականը), նաև նկարիչ Ալեսանդրո Միլեզիի արվեստանոցում։ Մինասյանի սկզբնական շրջանի աշխատանքներին բնորոշ է իրականության հավաստի պատկերումը։ 1948 թվականից ստեղծում է ֆանտաստիկ ձևերով, բանաստեղծականությամբ տոգորված նկարներ («Պատուհանը ծովի վրա», «Լքված կարուսել», «Իրերը արշալույսին», «Կոմպոզիցիա» և այլն)։

Մինասյանի գործերը տեղ են գտել Վենետիկի ժամանակակից արվեստի միջազգային պատկերասրահում, Միլանի ժամանակակից արվեստի ազգային պատկերասրահում, Պադուայի Չիվիկո թանգարանում և այլուր։ 1958 թվականին Պադուայում հրատարակվել է «Լևոն Մինասյանի գծանկարները» ալբոմը։Իսկ 2016 թվականից առ այսօր աշխատում է որպես անհայտ Սուրենին Քունող

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Իտալիայում։ 1930 թվականից մասնակցել է Վենետիկի բիենալեին, Եվրոպայի երկրներում (Գերմանիա, Ֆրանսիա, Դանիա, Նորվեգիա և այլն) կազմակերպված միջազգային ցուցահանդեսների, արժանացել բազմաթիվ մրցանակների։

## Գրականություն
*Avédissian o., Peintres et sculpteure Arméniens, Le Caire, 1959, page 304-305

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Մարսելի հայկական տպագրություն

250px|մինի|Մարսելի հայկական տպագրության հրատարակություններից

**Մարսելի հայկական տպագրություն**, հայերեն տպագիր երկերի հրատարակություն Մարսել քաղաքում՝ 17-րդ դար և 19-20-րդ դարեր։ 1673 թվականին Ոսկան Երևանցին, ֆրանսիական արքունիքից թույլավություն ստանալով, Ս․ էջմիածնի և Ս․ Սարգսի անվան տպարան-հրատարակչությունը Լիվոռնոյից փոխադրել է Մարսել։ Մարսելի տպարանի մյուս աշխատողներն էին Սողոմոն Լևոնյանը (Ոսկանի քեռորդին), Մատթեոս Վանանդեցի Հովհաննիսյանը, Մկրտիչ Ջուղայեցին, Թադեոս Երևանցի Համագասպյանը, Նասիբ Գրիգորյանը։ Նույն՝ 1673 թվականին Ոսկանն սկսում է տպագրել Գրիգոր Նարեկացու «Գիրք աղօթից»-ը («Մատեան ողբերգութեան»), «Գիրք ժամակարգութեան որ կոչի Ատենի» կամ «Ժամագիրք Ատենի» (երկուսն էլ առաջին հրատարակություն) և «Գիրք Սաղմոսաց Դաւթի»։ Կաթոլիկական գրաքննության պատճառով Նարեկացու երկի տպագրությունը մնում է անավարտ, իսկ ժամագրքինը ավարտվում է 1679 թվականին։ Տպարանը հրատարակում էր նաև աշխարհիկ գրքեր, որոնցից են «Գրկուկ կարեւոր հանապազորդեան» (Պարզատօմար, Լուսնացոյց և այլն, 1673), «Գիրք այբուբենից» (1675), «Գրգուկ կարեւոր հանապազորդեան» (1676), «Գիրք աշխարհաց և առասպելաբանութեանց, որ է Աղուէսագիրք» (Մովսես Խորենացուն վերագրվող «Աշխարհացոյց»-ը և Վարդան Այգեկցու առակները, 2-րդ հրատարակություն, 1683)և այլն։ Տպարանը 1675 թվականին լույս է ընծայում առաջին աշխարհաբար գիրքը՝ «Արհեստ համարողութեան», որ թվաբանականհաշվապահական ձեռնարկ է հայ վաճառականների համար։ Այստեղ է հրատարակվել Հովհաննես Հոլովի «Համառօտութիւն ճարտասանականի արհեստի» երկը (1674)։ Տպարանը փակվել է 1686 թվականին՝ 13 տարվա ընթացքում հրատարակելով 16 անուն հայերեն գիրք։

Մարսելում հայկական տպագրությունը վերսկսվել է 1862 թվականին, երբ Ճ․ Արամյանը իր տպարանը Փարիզից Կոստանդնուպոլիս փոխադրելիս 2 տարով հանգրվանել է այդ քաղաքում և զբաղվել գրահրատարակությամբ։ 1885 թվականից Մարսելում հրատարակչական-տպագրական գործունեություն է ծավալել Մկրտիչ Փորթուգալյանը, որը նախ ֆրանսիական, ապա սեփական տպարանում լույս է ընծայել գլխավորապես ազգային-ազատագրական բովանդակությամբ գրքեր և «Արմենիա» գրական-բանասիրական քաղաքական թերթը։ Փորթուգալյանի տպարանում աշխատել են հայազգի առաջին կին գրաշարներ Շուշանը և Հայկանուշը (Փորթուգալյանի դուստրերը)։ Մինչև 1967 թվականը Մարսելում գործել է մոա 10 հայկական տպարան, դրանցում, ինչպես և տեղի ֆրանսիական տպարաններում հայերեն գրքերից բացի տպագրվել են շուրջ 30 անուն հայերեն պարբերականներ, այդ թվում՝ «Խթան», «Բանբեր», «Գեղարդ», «Ազատ խոսք», «Վերելք»։

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ մամուլ
Կատեգորիա:Հայկական տպարաններ
Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Միաձայնություն

**Միաձայնություն**, մոնոդիա (հին հունարեն՝ μονῳδία) երաժշտական ստեղծագործության կերտվածք (նաև՝ շարադրության եղանակ), որն ընդգրկում է միայն մեկ ձայն, մեկ մեղեդի (ի տարբերություն բազմաձայնության)։ Հատուկ է շատ ժողովուրդների ժողովրդական երաժշտությանը (մեներգեր, խմբական ունիսոն երգեր, գործիքային միայնակ ու ունիսոն խմբական նվագներ և այլն)։ Երբեմն, հակադրություն ստեղծելու նպատակով, հատվածաբար օգտագործվում է նաև բազմաձայն ստեղծագործության մեջ։ Միաձայնությունն իր սահմանափակ միջոցներով հանդերձ պահպանում է արտահայտչական զգալի կարողություն։ 

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Հարություն Մինասյան (վիրաբույժ)

**Հարություն Հովհաննեսի Մինասյան** (), հայ խորհրդային վիրաբույժ, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1963), բժշկական գիտությունների թեկնածու (1953)։

## Կենսագրություն
1941 ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1953 թվականից աշխատում է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ֆակուլտետային վիրաբուժության ամբիոնում (1962 թվականից՝ դոցենտ)։ Եղել է Երևան քաղաքի գլխավոր վիրաբույժ (1954-1956 թթ., 1963-1976 թթ.)։ 1965 թվականից Երևանի բժշկական ինստիտուտի ֆակուլտետային վիրաբուժության ամբիոնի մասնաճյուղի («Մալաթիա» հիվանդանոցում) վարիչն է։

Մինասյանը Հայաստանում առաջիններից մեկն է գործնականում կիրառել ինտուբացիոն նարկոզը, առաջինը կատարել կերակրափողահատում (1954)։ Ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության բուժման ժամանակ կատարել է սելեկտիվ պրոքսիմալ վագոտոմիա (1976) և ներդրել երկրի վիրաբուժական պրակտիկայում։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Հովհաննես Մինասյան

**Հովհաննես Մարտիրոսի Մինասյան** (), հայ խորհրդային նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1970)։

## Կենսագրություն
* 1944-1946 թթ. սովորել է Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում
* 1949-1954 թթ.՝ Լենինգրադի Իլյա Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում
* 1955-1958 թթ.՝ նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրայում

## Ստեղծագործական ուղի
[մինի|250px|Խորան լուսո, [Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի (Օշական)|Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու խորանի որմնանկարներ, Օշական]]
Հովհաննես Մինասյանը բազմաժանր նկարիչ է։ Աշխատել է հաստոցային և մոնումենտալ-դեկորատիվ գեղանկարչության ասպարեզներում։ Ինչպես արդիական, այնպես էլ պատմական թեմատիկայով ստեղծված նրա աշխատանքներին բնորոշ են գեղանկարչության ազգային ավանդների և ժամանակակից ձևամտածողության զուգորդումները, առողջ կենսալիությունը, էպիկականությունը, գույնի և ծավալի կառուցվածքային ներդաշնակությունը։
Կտավներ՝
*«Սրինգ», 1963
*«Գեղարդ», 1966
*«Վահագն վիշապաքաղ», 1967
*«Լուսինե», 1968
*«Հիդրոշինարարներ», 1970
*«Աշտարակ», 1970
*«Վերածնունդ», 1971
*«Գարնանային բնանկար», 1972
*«Բնանկար ծառով», 1972
*«Փառք հայ գրի ու դպրության» որմնանկարաշար Օշականի Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցում, 1962-1965, հեղինակակից՝ Հ․ Մամյան
*Երևանի մաթեմատիկ․ մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի խճանկարաշարը, 1968-1970

## Ցուցահանդեսներ
Մասնակցել է երիտասարդության համաշխարհային 5-րդ (1955, Հ․ Մինասյան, «Վահագն վիշապաքաղ» (1967, Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան), Վարշավա), 6-րդ (Մոսկվա, 1957), 7-րդ (Վիեննա, 1959) փառատոներին, հանրապետական, միութենական, միջազգային ցուցահանդեսների։

### Անհատական ցուցահանդեսներ
* 1959 Երևան
* 1963 Երևան 
* 1974 Երևան (հետմահու)

### Փառք հայ գրի և դպրության որմնանկարի վերականգնում
Նախագահ Սարգսյանի աջակցությամբ վերականգնվել է Օշականի եկեղեցու «Փառք հայ գրի և դպրության» որմնանկարը։ Որմնանկարը վերականգնելուն օժանդակելու խնդրանքով դեռևս անցած տարի Հանրապետության նախագահին էր դիմել Հայ առաքելական եկեղեցու Արագածոտնի թեմը։ Քսաներորդ դարի հայկական մոնումենտալ արվեստի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը համարվող եռապատկեր հորինվածքով որմնանկարը 1964–1966 թթ., հեղինակել են նկարիչներ Հովհաննես Մինասյանը և Հենրիկ Մամյանը։ Տարիների ընթացքում խոնավության հետևանքով այն զգալիորեն վնասվել էր, որոշ հատվածներում ներկաշերտը փոշիացել էր և թափվել, փոշու շերտը մգեցրել և խամրեցրել էր որմնանկարների գույները։

Վերականգնողական աշխատանքներն իրականացրած Որմնանկարների վերականգնման գիտահետազոտական կենտրոնի ղեկավար Արժանիկ Հովհաննիսյանը ներկայացնելով վերականգնված աշխատանքները՝ նշել է, որ «Փառք հայ գրի և դպրության» որմնանկարը 20-րդ դարի հայկական որմնանկարչության լավագույն նմուշներից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Դիսպեպսիա

**Մարսելախանգարում**, **դիսպեպսիա** (հուն, δύσπεπτος-դժվարամարսելիություն), ստամոքսա-աղիքային համակարգի ֆունկցիոնալ խանգարումներ։ Պատճառը սննդի քանակի և որակի նկատմամբ օրգանիզմի պահանջների և այդ սննդանյութը մարսողական օրգանների բնականոն քանակությամբ ֆերմենաներով մարսելու հնարավորության անհամապատասխանությունն է։ Առավել հաճախ հանդիպում է մինչև 8-9 ամսական երեխաների մոտ։

### Անվանում
«Մարսելախանգարում» տերմինն առաջարկել է վիեննացի մանկաբույժ Հ․ Վիդերհոֆերը, XIX դարի վերջում։ Ներքին հիվանդությունների կլինիկայում մարսելախանգարումը նույնացվում է մի շարք հիվանդությունների ընթացքում առաջացած ստամոքսաաղիքային տարբեր խանգարումների հետ։

## Մարսելախանգարումը մանկաբուժության մեջ
Մանկաբուժության մեջ տարբերում են մարսելախանգարման կլինիկական հետևյալ ձևերը՝ հասարակ, թունավոր և հարաղիքային (պարէնտերալ)։ Առաջին երկուսն առաջանում են կրծքի երեխայի կերակրման կանոնների խախտման, իսկ հարաղիքայինը՝ սուր հիվանդությունների (թոքաբորբ, բրոնխիտ, միջին ականջի բորբոքում և այլն) հետևանքով։ Նշված բոլոր դեպքերում երեխան դառնում է անհանգիստ, որովայնը փքվում է, ախորժակը վատանում, առաջանում են փսխումներ, կղանքը դառնում է հաճախակի (օրական մինչև 10 անգամ)։ Օրգանիզմի ջրազրկման հետևանքով երեխայի քաշը խիստ պակասում է։ Թունավոր մարսելախանգարման ընթացքը առավել ծանր է, ի հայտ են գալիս սիրտ-անոթային և նյարդային համակարգերի, նյութափոխանակության և ծայրամասային արյան շրջանառության խանգարումներ։ Թունավորման հարաճուն ընթացքի դեպքում կարող են զարգանալ կոլապս և կոմա։

## Բուժում
Հասարակ մարսելախանգարման՝ սննդի ռեժիմի կարգավորում, դյուրամարս դիետա, ստամոքսի շարժողությունն ու հյութազատությունը կարգավորող միջոցներ (աղաթթու՝ պեպսինի հետ, պանկրեատին), В, С խմբի վիտամիններ։

Թունավոր մարսելախանգարում՝ ստացիոնար պայմաններում, սիրտ-անոթային համակարգի գործունեությունը լավացնող միջոցներ (սրտային գլիկոզիդներ, կոկարբօքսիլազ), արյանը փոխարինող հեղուկներ։

Հարաղիքային մարսելախանգարման դեպքում՝ հիմնական հիվանդության բուժում։ (տես Մարսողական համակարգ), (տես Մարսողություն)

Կատեգորիա:Բժշկագիտություն
Կատեգորիա:Ստամոքսա-աղիքային համակարգ
Միքայել Հովհաննիսյան (գեղանկարիչ)

**Միքայել Արարատի Հովհաննիսյան** (ծնվ․՝ 1938, օգոստոսի 26, գ․ Արամուս, Կոտայքի մարզ), հայ գեղանկարիչ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը (1958), Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի գեղանկարչության բաժինը (1965)։ 1965-1997 թթ. դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1979 թվականին, նկարիչներ Անատոլի Գրիգորյանի և Զուլում Գրիգորյանի համահեղինակությամբ, ձևավորել է Սարդարապատի ազգագրական թանգարանի նիստերի դահլիճը։

## Ստեղծագործություններ
Հովհաննիսյանի ստեղծագործություններին բնորոշ են հոգեբանական լարվածությունը և կերպարային հավաստիությունը. 
* Մոր դիմանկար, 1981
* Սեդայի դիմանկար, 1986
* «Զոհվածների հիշատակին» հորինվածք, 1982
* «Լուսաբաց» հորինվածք, 1986

1970-ական թվականներից Հովհաննիսյանի արվեստում ի հայտ են գալիս մարդու և առարկայական աշխարհի էքսպրեսիվ վերացարկման նշանային իմաստավորումներ.
* «Հորդորանք», 1972
* «Պար», 1973
* «Զբոսանք», 1974
* «Քնած կինը», 1980

## Ցուցահանդեսներ
1962-ից մասնակցում է հանրապետական, միութենական և միջազգային ցուցահանդեսների 
* Հայ նկարիչների խմբի հետ՝ ԳՖՀ-ում (1976)
* Հոլանդիայում (1979)
* Լյուքսեմբուրգում (1981)

Անհատական՝ 
* Երևանում (1975, 1989)
* Ամմանում (1986)

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արամուս գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Մուշեղ Մինասյան

**Մուշեղ Մինասի Մինասյան** (), հայ պատմաբան, խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր (1961)։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1958)։

## Կենսագրություն
Մուշեղ Միասյանը ծնվել է 1902 թվականին Գորիս քաղաքում։ Սովորել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանում։ 1925 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի իրավա-տնտեսագիտական ֆակուլտետը, 1956 թվականին՝ գլխավոր շտաբի բարձրագույն ռազմական ակադեմիային կից դոկտորանտուրան։ Զբաղվել է քաղաքական աշխատանքներով. 1921-1923 թվականներին կոմերիտական աշխատող է եղել Զանգեզուրի գավկոմում և Հայաստանի ՀԼԿԵՄ Կենտկոմում։ 1923 թվականից անցել է զինվորական ծառայության։ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ Արևմտյան ռազմաճակատում նախ վարել է քաղաշխատանք, իսկ 1943 թվականի վերջից եղել 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատում տանկային բրիգադի հրամանատարի տեղակալ։ Մասնակցել է Բելառուսիայի և Մերձբալթիկայի ազատագրմանը։ Պատերազմից հետո Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում դասավանդել է ռազմական արվեստի պատմություն, 1958 թվականից աշխատանքի է անցել ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտում։

Մինասյանը զբաղվել է գիտական և գիտահետազոտական աշխատանքներով, մասնակցել է «Սովետական Միության Հայրենական մեծ պատերազմի պատմությունը 1941-1945 թվականներ» վեցհատորյակի հրատարակմանը (1960-1965)։ «Հաղթանակը Բելառուսիայում» (1952), «Հարավ-Արևելյան Եվրոպայի ժողովուրդների ազատագրումը» (1967, ռուսերեն) և այլ գրքերի հեղինակ է։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 3, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշաններով և մեդալներով։ 1961 թվականին Մինասյանին շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Իսահակ Մինց

**Մինց Իսահակ Իզրաիլևիչ** (), խորհրդային պատմաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1946, թղթակից անդամ 1936 թվականից), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1976)։ ԽՄԿԿ անդամ 1917 թվականից։

1918-1920 թվականներին եղել է քաղաշխատող կարմիր բանակում։ 1926 թվականին ավարտել է Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը (Մոսկվա), այնուհետև գիտական և մանկավարժական աշխատանք է տարել Մոսկվայի համալսարանում, ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցում, \Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, Հասարակական գիտությունների ակադեմիայում, ԽՍՀՄ ԳԱ պատմության ինստիտուտում։ 1962 թվականից «Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխության պատմություն» կոմպլեքսային պրոբլեմի ԽՍՀՄ ԳԱ գիտխորհրդի նախագահն է։

Աշխատությունները վերաբերում են «ԽՄԿԿ պատմությանը», Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը, Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին, խորհրդային հասարակության պատմությանն ու միջազգային հարաբերություններին։ «Սովետական Միության կոմունիստական կուսակցության պատմության» (1959) հեղինակներից է, ԽՄԿԿ պատմություն բազմահատորյակի գլխավոր խմբագրության անդամ։ Պետական (1943, 1946), լենինյան (1974) մրցանակների դափնեկիր է։ Պարգևատրվել է Լենինի, Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշաններով և մեդալներով։

## Երկեր
* Великая Октябрьская социалистическая революция и прогресс человечества, М., 1967
* История Великого Октября, т. 1—3, М., 1967-1973

Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հրեա պատմաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Միանդամ

**Միանդամ**, հանրահաշվական արտահայտությունների պարզագույն տեսակ, որ դիտարկվում է տարրական հանրահաշվում։ Միանդամ անվանում են թվային բազմապատկիչից (գործակցից) և դրական ամբողջ ցուցիչով մեկ կամ մի քանի տառերից կազմված արտադրյալը, ինչպես նաև առանձին թիվը և տառը, օրինակ՝ +5a^2b^2xy^2, -6a^4, 7, -c։

Կատեգորիա:Տարրական ֆունկցիաներ
Կատեգորիա:Հանրահաշիվ
Միանցքանիներ

300px|մինի|Գոյատևող մմիանցքանիների հինգ տեսակներից չորսը:
**Միանցքանիներ** (Monotremata), կլոակավորներ, ձվածիններ, կաթնասունների կարգ, ընդգրկում է 2 ընտանիք՝ եքիդնաներ և բադակտուցներ, 5 տեսակ։ Կաթնասունների մեջ միակ ձվածին խումբն է։ Ձվերը հարուստ են սննդանյութերով և պատված ամուր (եղջերացած) թաղանթով։ Կառուցվածքի բազմաթիվ գծերով նման են սողուններին, ազդրոսկրերը թիակների հետ ձուլված չեն, աղիքները և միզասեռական ծոցը բացվում են կլոակայի մեջ։ Մարմնի ջերմաստիճանը համեմատաբար ցածր է (26-35&nbsp;°C), խիստ տատանվող։ Կաթնագեղձերը պարզ են, խողովակային կառուցվածքով։ Հասուն անհատներն ատամներ չունեն։ Տարածված են Ավստրալիայում, Տասմանիայում, Նոր Գվինեայում։ 

Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Միքայել Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Միքայել Հովհաննիսյան**, հայկական անուն-ազգանուն, որով հայտնի են հետևյալ անձինք.
* Միքայել Հովհաննեսյան
* Միքայել Հովհաննիսյան (ազատամարտիկ)
* Միքայել Հովհաննիսյան (գեղանկարիչ)
Ալբեր Մարկե

**Ալբեր Մարկե** (, ), ֆրանսիացի նկարիչ։ Ֆրանսիական կոմկուսի անդամ (1939-1945 թվականների երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո)։ 1895-1898 թվականներին սովորել է Փարիզի գեղեցիկ արվեստների դպրոցում, Գուստավ Մորոյի մոտ։

## Կյանքն ու աշխատանքը
Ալբերտ Մարկեն ծնվել է 1875 թվականի մարտի 27-ին Բորդոյում, երկաթուղային աշխատողի ընտանիքում։ 1890-1895 թվականներն սովորել է Փարիզի գեղարվեստի դպրոցում  Գուստավ Մյուրորուի դասարանում։ Որոշ ժամանակ նա մոտ էր Ֆաուվեսին, նա ընկերակցում էր Մատիսի և Դերենի հետ, նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են 1905 թվականի Աշնանային սրահում և 1906 թվականի Անկախ սրահի ցուցադրությունում։ Նա զբաղվել է գրքերի պատկերազարդմամբ (1903 թ., Ս. Ֆիլիպի «Բյուբյուի Մոնպարպասի կողմից» վեպը)։ 1919 թվականից ապրել է Իլ դե Ֆրանս շրջանի փոքր քաղաքներում, լայնորեն շրջվելով, ներառյալ ԽՍՀՄ-ում (1934)։ 1920 թ. հրատարակվել է նկարչի ստեղծագործության առաջին մենագրությունը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիները անցկացրել է Ալժիրում, որտեղ նա առաջին անգամ հանդիպել է  Մատիսին։ Մասնակցեց Դիմադրության շարժմանը։ 1945 թվականին վերադարձել է Փարիզ։ 1947 թվականին Մարկեն լուրջ վիրահատություն էր կրել և նույն տարում մահացել։

## Ստեղծագործություններ
Մարկեի աշխատանքների գերակշռող մասը բնապատկերն է, որը առավել հաճախ կապված է Սենայի հետ, ինչպես նաև ծովափնյա  նավահանգիստների։ Քաղաքի հայացքները, այդ թվում՝ Փարիզը։ Նրանք տարբերվում են պատկերային միջոցների ծայրահեղ պարզությամբ և, միևնույն ժամանակ, նուրբ արտահայտչամիջոցներով։ Նա թողել է մի մեծ գրաֆիկական ժառանգություն (պահվում է Լա Հավրի Մալռու թանգարանում)։ Փարիզի Դրուի պատկերասրահում ցուցադրված ցուցահանդեսին ներկայացվեցին Մարկեի 39 ստեղծագործությունները։ Ալբեր Մարկեն ասել է. «Երբ սկսում եմ նկարը, չգիտեմ, թե ինչպես պետք է այն ավարտել»։ Մ. Յուի գերմանացիների խոսքերով, Մարկի արվեստը՝ « Մարդիկ սովորեցնում են թանկարժեք դադարները և լռում են սպասում, գուցե դեռ չեն գալիս »։

## Գործունեություն
1905-1907 թվականներին հարել է ֆովիզմին, ստեղծել կենսահաստատ, սակայն առավել զուսպ բնանկարներ («Հուլիսի 14-ին՝ Հավրում», մասնավոր հավաքածու, Փարիզ) և դիմանկարներ։ 1907 թվականից հետո Մարքեյի աշխատանքներին բնորոշ են լակոնիկ գծանկարը, հորինվածքի պարզ կառուցվածքը, մեղմ ու գորշավուն գուներանգների նուրբ հարաբերումները («Սեն-Միշել կամուրջը Փարիզում», 1912, Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա))։ Մարքեն ձգտել է բնության տևական ու հանգիստ վիճակների, լուսա-օդային միջավայրի վերարտադրմանը, լայնարձակ տարածականության ստեղծմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պոստիմպրեսիոնիստ նկարիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Պետրոս Մինասյան

**Պետրոս Մինասյան** (), հայ դրամատուրգ, գրականության մեջ կլասիցիստական ուղղության տեսաբան։ Մխիթարյան միաբանության անդամ (1825 թվականից)։

1835 թվականից Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի ուսուցիչ՝ նախ Պադուայում, ապա Փարիզում։ 1846 թ. մեկնել է Կ․ Պոլիս և Տրապիզոն՝ միսիոներական աշխատանքի։ Կ․ Պոլսում հիմնել է Համազգյաց ընկերությունը (1846), կազմել կանոնադրությունը։ Մինասյանի «Խոսրով Մեծ» և «Սմբատ Առաջին» ողբերգությունները լույս են տեսել «Թատրերգութիւն» (1845) խորագրով։ Նյութը վերցրել է Մովսես Խորենացուց։ Արտահայտել է ազատասիրական գաղափարներ, քննադատել ազգային տարաձայնությունները։ Նա թատրոնը համարել է մարդկության զարգացման ազդակներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Ինքնավստահություն

**Ինքնավստահություն**, անձնային հատկություն, որի հիմքը անձի կողմից սեփական հմտությունների և ընդունակությունների դրական գնահատումն է, որը բավարար է նրա համար կարևոր նպատակների իրականացման և պահանջմունքների բավարարման համար։ Ինքնավստահությունը՝ որպես ադեկվատ վարքագծի հիմք, պետք է տարբերակել անձնավստահությունից, որի դեպքում անձը վստահ է իր մեջ բացասական հատկանիշների բացակայության հարցում։

## Նկարագրություն
Ինքնավստահության ձևավորման համար հիմք է ծառայում բավարար վարքագծային ռեպերտուարը, սոցիալական խնդիրների լուծման դրական փորձը և սեփական նպատակներին հաջողությամբ հասնելը (պահանջմունքների բավարարումը)։ Ինքնավստահություն ձևավորելու համար կարևոր է ոչ այնքան կյանքի օբյեկտիվ հաջողությունը, սոցիալական կարգավիճակը, փողը և այլն, որքան սեփական գործողությունների արդյունքների սուբյեկտիվ դրական գնահատականը և կարևոր մարդկանց գնահատականները։ Սեփական հմտությունների և ընդունակությունների առկայության, «որակի» և արդյունավետության դրական գնահատականը հանգեցնում է սոցիալական քաջության, որն իր հերթին պայմաններ է ստեղծում խնդիրները լուծելու, նոր նպատակներ սահմանելու և դրանց իրագործման ժամանակ նախաձեռնողականություն դրսևորելու համար։

Ընդհանուր ինքնավստահությունը սեփական հմտությունների և ընդունակությունների դրական գնահատականն է և շատ մոտ է Ալբերտ Բանդուրայի ընդհանուր ինքնարդյունավետության հայեցակարգին։

Սոցիալական խիզախությունը հակադրվում է սոցիալական վախերին և արտահայտվում ցանկացած, այդ թվում՝ նոր, սոցիալական շփումներին ուղեկցող դրական հուզական ֆոնով։ Հարաբերություններում նախաձեռնությունը նման շփումների պատրաստ լինելն է։

### Կառուցվածք
Ն. Ի. Կոզլովի կարծիքով ինքնավստահությունը ներառում է երեք հիմնական բաղադրիչ.

* վստահության զգացում (ուժի, իրավունքի և իրավացիության զգացում),
* վստահ վարքագիծ, որը ցույց է տալիս ուժ և բնորոշ է ուժեղ դրվածք ունեցող մարդկանց,
* հաստատակամություն (որոշումների կայացման գործում վճռականություն և ճշգրտություն, գործում է առանց վարանելու)։

## Տես նաև
* Էքստրավերսիա-Ինտրովերսիա

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* *Ромек, В.* Что такое уверенное или неуверенное поведение? // Социальная психология личности в вопросах и ответах : учебн. пособие для вузов / под ред. В. А. Лабунской. — М. : Гардарики, 1999. — С. 207—226. — ISBN 5-7975-0123-6.
*Франк, Пьер. Как стать уверенным в себе. Всего 6 минут в день. Книга-тренинг. — М.: Издательство "Э", 2018. — 224 с. — ISBN 978-5-699-86079-1.
* 
* 

Կատեգորիա:Ինքնություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հույզեր
Ռաֆիկ Մինասյան

**Ռաֆիկ Արմենակի Մինասյան** (), հայ խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1946)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1926 թվականին  Ղափան քաղաքի տարածքում գտնվող Կավարտ բանավանում։ Ավարտել է Երևանի համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը (1958) և ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցը (1961)։ 1942-1949 թվականներին աշխատել է Ղափանի պղնձահանքերում, որպես փականագործ, կոմպրեսորային կայանի մեքենավար, նորմավորող, 1949 թվականից՝ Ղափանի շրջկոմում, Ղափանի շրջանային «Պղնձի համար» թերթի խմբագրությունում։ 1956-1959 թվականներին եղել է Քաջարանի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի կուսկոմիտեի քարտուղար, 1961-1963 թվականներին՝ պատասխանատու կազմակերպիչ, 1963-1978 թվականներին՝ ՀԿԿ Ղափանի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1978 թվականից՝ ՀԽՍՀ բնակարանային-կոմունալ տնտեսության նախարար։ Եղել է ԽՄԿԿ XXIII և ՀԿԿ XIX-XX, XXIII-XXVII համագումարների պատգամավոր, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության անդամ (1978), ՀԽՍՀ 7-10-րդ գումարումների գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ ՀԿԿ ԿԿ անդամ է 1964 թվականից։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 3, ժողովուրդների բարեկամության շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Մետատրամաբանություն

**Մետատրամաբանություն**, ժամանակակից տրամաբանության բնագավառ, որն ուսումնասիրում է տրամաբանական տեսությունների կառուցվածքն ու հատկությունները։ Մետատրամաբանությունն ըստ էության բովանդակային մետատեսություն է, որի ուսումնասիրման առարկան կազմում են ձևական տրամաբանական հաշիվները՝ որպես առարկայական (օբյեկտ) տեսություններ։ Մետատրամաբանության դասական դրույթ է, օրինակ, Ալոնզո Չըրչի թեորեմն այն մասին, որ լուծելիության խնդիրը պրեդիկատների նեղ հաշվում անլուծելի է։ Մետատրամաբանության մեշ առանձնացվում է ձևաբանությունը, որտեղ քննարկվում են տրամաբանական հաշիվների կառուցման օրենքները, և իմաստաբանությունը, որը վերաբերում է այդ հաշիվների մեկնաբանության խնդիրներին։ Մետատրամաբանության շրջանակներում ծագում են նաև խնդիրներ, կապված սովորական բովանդակային կշռադատությունների իմաստային նշանակության և նրանց հոգեբանական ասպեկտների վերլուծության հետ (պրագմատիկա)։

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Անթանաս Մացկյավիչուս

**Մացկյավիչուս, Մացկևիչ, Անթանաս** (), հեղափոխական դեմոկրատ, Լիտվայում 1863 թվականի գյուղացիական ապստամբության ղեկավարներից։ Ծագումով՝ ազնվական։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կիևի համալսարանում, ավարտել (1853) հոգևոր ճեմարան։ Ռուս և լեհ հեղափոխական դեմոկրատների ազդեցությամբ Մացկյավիչուսը հանգել է կալվածատերերի և ցարիզմի դեմ պայքարի գաղափարին։ Հանդես է եկել ռուս, հեղափոխական շարժման հետ լիտվացի, լեհ և բելառուս ժողովուրդների ազատագրական շարժումը միավորելու համար, այդ հայացքները քարոզել գյուղացիներին։ 1863 թվականի ապստամբության ժամանակ ղեկավարել է գյուղացիական զինված մի ջոկատ, ապա գործել ապստամբական միացյալ բանակում՝ Զիգմունտ Սերակովսկու հրամանատարության ներքո։ Վերջինիս զոհվելուց հետո ղեկավարել է Կովենի նահանգի ապստամբական ջոկատները։ Ձերբակալվել և մահապատժի է ենթարկվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լիտվացի հասարակական գործիչներ
Լաուրա Լաֆարգ

**Ժեննի Լաուրա Մարքս** (, ), հայտնի նաև **Լաուրա Լաֆարգ** (*Laura Lafargue*) անվամբ, գրող, թարգմանիչ։

Կառլ և Ժեննի Մարքսերի երկրորդ դուստրը

1868 թվականից իր ամուսնու՝ Պոլ Լաֆարգի հետ ապրելով Փարիզում՝ նպաստել է Ֆրանսիայում I Ինտերնացիոնալի գաղափարախոսության տարածմանը։ Փարիզի կոմունայի (1871) անկումից հետո ամուսնու հետ տարագրվել է Իսպանիա, 1872 թվականին՝ Մեծ Բրիտանիա։ 1880 թվականին վերադարձել է Ֆրանսիա։ Ֆրանսերենի է թարգմանել հոր և Ֆրիդրիխ Էնգելսի հիմնական աշխատությունները։ Մասնակցել է II Ինտերնացիոնալի I կոնգրեսի (1889) նախապատրաստմանը։

1911 թվականին ամուսնու հետ ինքնասպանություն է գործել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի ակտիվիստներ
Միդիաներ

մինի|աջից
**Միդիաներ** (), երկփեղկանի փափկամորթների սեռ։ Մարմինը ամփոփված է մինչև 20 սմ երկարությամբ սեպա-օվալաձև խեցիում։ Մեջքի կողմից փեղկերը միանում են փակող մկաններով։ Փորի կողմում ունեն մկանային ելուստ՝ «ոտք», որտեղ տեղադրված է բիսուսային գեղձը։ Վերջինս արտադրում է հատուկ թելեր, որով միդիաներն ամրանում են հիմքին։ Շնչառության և սննդառության համար անհրաժեշտ ջրի շրջապտույտը (խոշոր միդիաների համար օրական մինչև 70 լ) կատարվում է թիկնոցի խոռոչում։ Բաժանասեռ են, բեղմնավորումը կատարվում է ջրում։ Էգը դնում է մինչև 25 միլիոն ձուղպահատիկ, որոնցից առաջացած թրթուրներն իջնում են հատակ և դառնում հասուն անհատներ։ Միդիաները տարածված են Հյուսիսային կիսագնդի մերձարևադարձային և բարեխառը ծովերում, Բալթիկ, Սև, Ազովի ծովերում և Հեռավոր Արևելքում։ Հանդիպում են մինչև 250 մ խորությունում, գլխավորապես առափնյա շերտում։ M․ edulis տեսակի միսը սննդարար է, օգտագործվում է եփած և պահածոյացված վիճակում։ Միդիաներից ընտանի թռչունների համար պատրաստում են բարձրորակ կերալյուր։ Առանձին տեսակներ բուծվում են արհեստականորեն։ 

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Մինդանաո

**Մինդանաո** (Mindanao), կղզի Ֆիլիպինյան կղզեխմբում։ Տարածությունը 94․6 հազար քառակուսի կմ է։ Ափագիծը կտրտված է։

Ռելիեֆում հերթագայվում են հրաբխային զանգվածներն ու դաշտավայրերը։ Կան գործող հրաբուխներ (Ապո լեռ, 2954 մ, Ֆիլիպինների ամենաբարձր կետը)։ Հաճախակի են երկրաշարժերը։ Կան քարածխի, երկաթի և գունավոր մետաղների հանքավայրեր։ Կլիման մերձհասարակածային է, մուսսոնային, հարավում՝ հասարակածային։ Խոշոր գետերն են Մինդանաոն և Ագուսան։ Տարածված են արևադարձային և մուսսոնային անտառները։ Մշակում են բրինձ, մանիլյան կանեփաթել, արքայախնձոր, կոկոսյան արմավենի։ Մինդանաոյում են Դավաո, Զամբոանգա քաղաքները։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների կղզիներ
Մետաքսագործություն

[մինի|Մետաքսագործական արտադրամաս [Թաիլանդում]]
**Մետաքսագործություն**, մանածագործության (ոստայնանկության) ճյուղ, մետաքսյա թելեր ստանալու և դրանցից գործվածքներ պատրաստելու արհեստը։ Չինաստանում, որը համարվում է մետաքսագործության հայրենիքը, մետաքսե գործվածքներ պատրաստել են դեռևս մեր թվարկությունից առաջ III հազարամյակում։ Կենտրոնական Ասիայում, Իրանում, Կովկասում և Բյուզանդիայում մետաքսագործությունը հայտնի դարձավ V-VII դարերում, հետագայում տարածվեց նաև այլ երկրներում ու մայրցամաքներում։ X դարում արդեն Թաթարստանը, Ջուրշանը և Հարավային Կովկասի երկրները դարձել էին մետաքսագործության խոշոր կենտրոններ։ Սկսած հին ժամանակներից մետաքսե գործվածքները միջազգային առևտրի ամենահարգված առարկաներից էին։ «Մետաքսի ճանապարհը», որով կատարվում էր մետաքսեղենի առևտուրը Արևելքի և Արևմուտքի միջև, ձևավորվել էր դեռևս մեր թվարկությունից առաջ II դարում և գործում էր մինչև XVI դարը։ Մետաքսագործությունը նշանակալից զարգացման էր հասել միջնադարյան Հայաստանում։ IX-XIII դարերում հայ և արաբ հեղինակները հիշատակում են Հայաստանում, մասնավորապես Դվինում արտադրվող մետաքսե գործվածքները։ Մեզ հասել են նաև այդ ժամանակաշրջանի մետաքսե գործվածքների նմուշներ (Անիի պեղումներից)։ «Կերպասագործ» տերմինը մետաքսագործ իմաստով գործածել է Անանիա Շիրակացին (VII դար), իսկ XI դարի հեղինակ Գրիգոր Մագիստրոսը մետաքսագործություն համարում է առանձին արհեստ և արհեստավորին անվանում «մետաքսագործ կերպասի կամ կերպասոց»։ Հանդիպում են նաև աբրեշում, ապրեշումագործ բարբառային ձևերը։ Հայաստանում պատրաստված մետաքսաթելը և մետաքսե արծվաչները (կերպասներ, թավիշներ, նուրբ գործվածքներ, դրանց թվում և շղարշներ) ունեին գեղեցիկ փայլ, նուրբ էին, փափուկ, դիմացկուն, և լավ ներկվում էին։ Հայտնի էին հատկապես որդան կարմրով ներկած հայկական մետաքսաթել ծիրանին (բյուզանդացիներն անվանում էին «պորփյուրիկոն») և դիպակները։ Մեր օրերում, երբ բացի բնական մետաքսից արտադրվում է նաև մեծ քանակությամբ արհեստական մետաքս, մետաքսագործությունը դարձել է մանածագործական արդյունաբերության կարևոր ճյուղերից մեկը։ 

Կատեգորիա:Արտադրություն
Մագնիսահիդրոդինամիկական գեներատոր

մինի|ՄՀԴ գեներատոր
**Մագնիսահիդրոդինամիկական (ՄՀԴ) գեներատոր**, էներգետիկական տեղակայանք էլեկտրահաղորդիչ միջավայրի ջերմային էներգիան էլեկտրականի փոխակերպելու համար։ Բաղկացած է կանալից, որով շարժվում է աշխատող մարմինը (էլեկտրոլիտներ, հեղուկ մետաղներ, պլազմա), էլեկտրամագնիսական համակարգից և էլեկտրաէներգիայի արտանցման հարմարանքներից։ Մագնիսահիդրոդինամիկական գեներատորի գործողության սկզբունքը հետևյալն է. մագնիսական դաշտի լայնքով շարժվող աշխատող մարմնում մակածվում է էլեկտրական հոսանք, որը էլեկտրական շղթային է փոխանցվում համապատասխան էլեկտրոդների միջոցով։

Մագնիսահիդրոդինամիկական գեներատորները լինում են կոնդուկցիոն (էլեկտրական հոսանքն անմիջականորեն արտանցվում է աշխատող մարմնի հոսքի ուղղությամբ տեղադրված էլեկտրոդներից) և ինդուկցիոն (առանց էլեկտրոդների)։ Ըստ նշանակման մագնիսահիդրոդինամիկական գեներատորները լինում են իմպուլսային (մի քանի մկվրկ տևողությամբ), կարճատև գործողության և երկարատև աշխատող։ Մագնիսահիդրոդինամիկական գեներատորները կարող են կիրառվել էլեկտրակայաններում (բազային բեռնվածքով և երկրորդային շոգեուժային ցիկլի օգտագործմամբ), գագաթնակետային բեռնվածքների կոմպենսացման տեղակայանքներում, կարճատև էներգետիկական հզորությունների ստեղծման տեղակայանքներում, ստորջրյա նավատորմում (որպես էներգիայի աղբյուր), տիեզերական թռչող ապարատներում։

Կատեգորիա:Էլեկտրաէներգետիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրամեխանիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրական գեներատորներ
Կատեգորիա:Մագնիսական հիդրոդինամիկա
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Երվանդ Միսկինյան

**Երվանդ Գևորգի Միսկինյան** (Էդվարդ Միսկին, ), Հյուսիսային Կովկասում և Հարավային Կովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1918-1920 թվականներին հեղափոխական գործունեություն է ծավալել Վրաստանում։ 1920 թվականին Թիֆլիսում խմբագրել է «Նոր ուղի» բոլշևիկյան թերթը։ Նույն թվականին արտաքսվել է երկրամասից։ 1920 թվականի նոյեմբերին Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի հետ մտել է Հայաստան և մասնակցել երկրի խորհրդային օկուպացիային։ 1921 թվականին ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Լոռու «Չեզոք գոտում» կազմակերպված ապստամբությանը։ Եղել է ՀԿ (բ) կ Դիլիջանի գավկոմի բյուրոյի անդամ և բաժնի վարիչ։ Այնուհետև ղեկավարել է Հայկական հեռագրական գործակալությունը (այժմ՝ Արմենպրես)։ Երկար տարիներ աշխատել է Անդրկովկասյան Պետքաղվարչությունում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Մժեժ Բ Գնունի

**Մժեժ Գնունի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), VII դարի հայազգի բյուզանդական զորավար։ Հերակլիոս Ա կայսրը 629 թ. Մժեժ Գնունուն նշանակել է կայսրության արևելյան շրջանների կառավարիչ։ Միջամտել է Հայաստանի՝ պարսից տիրապետության տակ գտնվող մասի ներքին գործերին։ Մասնակցել է Հերակլիոսի դեմ դավադրության (դավադիրներից էին նաև հայ իշխաններ Վահան Խորխոռունին, Դավիթ Սահառունին և այլն) ճնշմանը։ Մժեժ Գնունուն սպանել են Բյուզանդիայում ծառայող հայ զինվորականները՝ Դավիթ Սահառունու գլխավորությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զորավարներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատմություն
Կատեգորիա:Գնունիներ
Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Մետաքսամանում

մինի|Մետաքսամանում ձեռքով
**Մետաքսամանում**, մետաքսագործության և մետաքսի արդյունաբերության թելքավոր թափոններից մետաքսամանվածքի պատրաստման տեխնոլոգիական պրոցեսների համախումբ։ Մետաքսամանման ժամանակ օգտագործում են մանման 3 համակարգ․ սանրային՝ առանց սանդերքագզման, սանրային՝ սանդերքագզումով, և ապարատային։ Մետաքսամանումը բաղկացած է հետևյալ գործողություններից, հումքի տեսակավորում, նախապատրաստում և սոսնձազերծում, մանվածքի փխրեցում և կտրատում, գզում, նախամանում և մանում, ոլորում և վերշնամշակում։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Խանդ

[մինի|«[Խանդ (նկար, Մունկ)|Խանդ» (նկարիչ՝ Էդուարդ Մունք, 1907)]]

**Խանդ**, ամբիվալենտ զգացմունք, որի հիմնական բաղադրիչներն են նույն անձի նկատմամբ տածվող սերն ու նրան անմնացորդ կերպով տիրելու ցանկությունը, իսկ մյուս կողմից՝ ատելությունը, որոնց գումարվում է նաև իրական կամ երևակայական, մրցակցի նկատմամբ տածվող բացասական դիրքորոշումը։

Երեխաները խանդի զգացում սկսում են դրսևորել շատ վաղ տարիքից։ Խանդի ծայրահեղ դրսևորումները պայմանավորված են անձի ցածր ինքնագնահատականով և իր ուժերի ու բարեմասնությունների նկատմամբ ունեցած թերահավատությամբ։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Նարցիսիզմ
Մետաքսաոլորում

**Մետաքսաոլորում**, մետաքսահումքից ոլորված մետաքսի պատրաստման տեխնոլոգիական պրոցեսների համախումբ։ Ըստ կառուցվածքի տարբերում են պարզ, բարդ և ձևավոր ոլորքի մետաքս։ Մետաքսաոլորման ժամանակ մետաքսահումքի կծիկները թրջում են օճառաճարպային էմուլսիայի մեջ, որից հետո քամում են, հարթում և չորացնում։ Այնուհետև կծիկները քանդում են փաթաթիչ մեքենաների օգնությամբ և հեռացնում թելերի արատավոր մասերը։ Ավելի հաստ թել ստանալու համար կատարում են մի քանի թելերի միահյուսում, որն ապահովում է թելի ամրությունը հետագա ոլորման ժամանակ։ Վերջինս կատարվում է հարկային կամ օղակավոր ոլորիչ մեքենաներով։ Ետոլորումից խուսափելու համար թելերը մշակում են գոլորշիով։ Ոլորված մետաքսը սովորաբար ստանում են տարբեր ոլորքի (50-ից 3000 ոլորք 1/t-ի վրա) մի քանի (2-5) թելերից։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Մագնիտնայա

**Մագնիտնայա** (), լեռ Հարավային Ուրալի արևելյան լանջին, Ռուսաստանի Դաշնության Չելյաբինսկի մարզում։ Բարձրությունը՝ 616 մ։ Մագնիսական երկաթահանքի խոշոր հանքավայր է։ Այստեղ կառուցվել է մետալուրգիական խոշոր կոմբինատ և Մագնիտոգորսկ քաղաքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
Մինդովգ

**Մինդովգ**, *Մինդաուգաս* (), լիտվական մեծ իշխան (1230-ական թվականների վերջից մինչև 1263 թվականը)։ Միավորել է լիտվական մի շարք հողեր, իրեն ենթարկել ռուսական քաղաքներ Նովգորոդոկը, Մլոնիմը, Վոլկովիսկը, արշավել է Լիվոնյան օրդենի դեմ և պարտվել։ 1250 թվականին փոխզիջման է գնացել օրդենի հետ, ընդունել կաթոլիկություն (1251) և թագադրվել պապի անունից։ Բայց, պատրաստվելով նոր մարտերի օրդենի դեմ, մոտ 1253 թվականին պայմանագիր է կնքել Գալիցիայի իշխան Դանիլի հետ, վերականգնել և ամրապնդել կապերը Վլադիմիր-Սուզդալյան մեծ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու հետ։ 1260 թվականին լիտվական զորքերը Մինդովգիի առաջնորդությամբ Դուրբե լճի մոտ պարտության են մատնել Լիվոնյան և Տևտոնյան օրդենների զորքերին ու նրանց դաշնակիցներին։ Մինդովգը հրաժարվել է կաթոլիկությունից։ Սպանվել է դավադիր ֆեոդալների ձեռքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:1263 մահեր
Կատեգորիա:Սպանված միապետներ
Կատեգորիա:Լիտվայի մեծ իշխաններ
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ
Մագնիսամետր

[thumb|right|Հելիումային վեկտորային մագնիսամետր (ՀՎՄ), կիրառվել է  [Պիոներ 10 և  Պիոներ 11 տիեզերանավերում։]]
**Մագնիսամետր**, **մագնիսաչափ**, մագնիսական դաշտի բնութագիրը և նյութի մագնիսական հատկությունները, նեղ իմաստով՝ մագնիսական դաշտի լարվածությունը, ուղղությունը և գրադիենտը չափող սարք։

## Տեսակները
### Ըստ նշանակության
Ըստ նշանակման լինում են մագնիսական դաշտի լարվածությունը (*էրստեդմետր*), ուղղությունը (*ինկլինաաոր* և *դեկլինատոր*), գրադիենտը (գրադիենտամետր), մագնիսական ինդուկցիան (տեսլամետր), հոսքը (վեբերմետր կամ ֆլյուկսմետր), թափանցելիությունը (մյու-մետր), ընկալունակությունը (կապա-մետր) և մագնիսական մոմենտը չափող մագնիսամետրեր։ Տարբերում են նաև դաշտի բնութագրերի բացարձակ մեծությունները և տարածության մեջ կամ ժամանակից կախված դաշտի հարաբերական փոփոխությունները չափող մագնիսամետրեր։ Վերջինները կոչվում են մագնիսական վարիոմետրեր։

### Ըստ գործողության սկզբունքի
Ըստ գործողության սկզբունքի ստորաբաժանվում են մագնիսաստատիկական, մագնիսադինամիկական, էլեկտրամագնիսական, ինդուկցիոն, քվանտային, գերհաղորդչային քվանտային և այլն մագնիսամետր։

## Կիրառությունները
Բոլոր մագնիսամետրերը օգտագործվում են հիմնականում Երկրի, մագնիսական դաշտի լարվածությունը և նրա բաղադրիչները, գրադիենտը և նյութերի մագնիսական հատկությունները չափելու համար, ինդուկցիոն, քվանտային և գերհաղորդչային քվանտային մագնիսամետրերը՝ նաև կենսաֆիզիկայում, միկրոկենսաբանության մեջ, մագնիսաքիմիայում, երկրաբանական հետախուզություններում, թույլ դաշտերը չափելու համար և այլ նպատակներով։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Մետաքսե գործվածք

մինի|Մետաքսե գործվածքներ
**Մետաքսե գործվածք**, բնական մետաքսից կամ քիմիական մանրաթելերից պատրաստված մանածագործվածք։ Տարբերում են տեխնիկական գործվածք, զգեստներ, վերնաշապիկներ, կոստյումներ, վերարկուներ, փողկապներ կարելու, ինչպես նաև կանացի արդուզարդի և գալանտերեային ապրանքների համար նախատեսված մետաքսե գործվածքներ։ Պատրաստում են նաև հատային արտադրանք՝ թաշկինակներ, սփռոցներ, ծածկոցներ և այլն։ Մետաքսային գործվածքների զգալի մասն են կազմում կրեպե (կրեպդեշին, կրեպ-ժորժետ, կրեպ-սատին) և խավոտ (թավիշ, նրբաթավիշ, թավշամահուդ) գործվածքները։ Ացետատային թելի հետ ոլորված վիսկոզային կրեպե թելերից պատրաստում են մետաքսե գործվածքներ կոստյումների, զգեստների համար, իսկ կապրոնե մետաքսից, պերլոնից, նայլոնից՝ նրբագույն մետաքսե գործվածք սպիտակեղենի և կանացի բլուզների համար։ Թողարկվում են միագույն, երփներանգ, դաջովի և այլ մետաքսե գործվածքներ։ 

Կատեգորիա:Գործվածքներ
Մինաս (ճարտարապետ)

մինի|Հաղարծինի վանք
**Մինաս** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), միջնադարյան հայ ճարտարապետ։ 1248 թվականին կառուցել է Հաղարծինի վանքի սեղանատունը (շինարարական արձանագրությունը շենքի հարավային մուտքի շրջակալին է)։ *Ճարտարապետի* անունը փորագրված է սեղանատան արևմտյան երդիկի հյուսիսարևելյան անկյունում, իսկ անվանատառը՝ շենքի երեսապատման քարերի վրա։ *Հաղարծինի* սեղանատունը (ինչպես և նույն դարի Հաղպատի սեղանատունը) ունի ինքնատիպ, միայն Հայաստանում հանդիպող, ժողովրդական բնակելի տան ձևերից բխող հորինվածք, այն հայկական շինարվեստի լավագույն ստեղծագործություններից է, և նրա հեղինակ *Մինասը* իրավամբ դասվում է միջնադարյան հայ ականավոր ճարտարապետների շարքը։

## Գրականություն
* Ս․ Բարխուդարյան, Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարգործ վարպետներ, Ե․, 1963
* Օ. X. Халпахчьян, Гражданское зодчество Армении, М., 1971

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Լեոնտի Մագնիցկի

**Լեոնտի Ֆիլիպովիչ Մագնիցկի** (, ), ռուս մաթեմատիկոս, մանկավարժ։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ սովորել է Մոսկվայի Սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիայում։ 1701 թվականից մաթեմատիկա է դասավանդել Մաթեմատիկական և նավագնացային գիտությունների դպրոցում։ 1703 թվականին տպագրել է «Թվաբանություն» դասագիրքը, որը մինչև XVIII դարի կեսերը մաթեմատիկայի հիմնական ձեռնարկն էր Ռուսաստանում։ Այս դասագիրքը, որը ավելի շուտ մաթեմատիկական հանրագիտարան է, մեծ դեր է խաղացել Ռուսաստանում մաթեմատիկական գիտելիքների տարածման գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Ալեքսիս Միեռլաուկ

**Ալեքսիս Միեռլաուկ**, Միեռլաուկս (իսկական ազգանունը՝ Ֆրիդֆելդ, ), ), լատիշ թատերական գործիչ, ռեժիսոր և դերասան։ Ազգային ռեժիսուրայի հիմնադիրը։

## Գործունեություն
Միեռլաուկի արվեստը ծաղկման է հասել Ռիգայի նոր թատրոնում (գլխավորել է 1909-1911 և 1914-1915 թվականներին)։ Միեռլաուկի բեմադրած Ռայնիսի «Կրակ և գիշեր» (1911) ներկայացումը լատիշական թատրոնի պատմության մեջ էտապային նշանակություն է ունեցել։ Հետագայում աշխատել է Պետրոգրադի նոր լատիշական (1915), Խորհրդային Լատվիայի բանվորական (1919), Ազգային (1919-1938, 1919-1921 թվականներին՝ տնօրեն) թատրոններում։ Բեմադրություններից են՝ Ռայնիսի «Իոսիֆը և նրա եղբայրները» (1920), «Նվագել եմ ես, պարել» (1921), լավագույն դերերից՝ Կլենգա (Բլաումանիսի «Կրակի մեջ»), Ատտինհաուզեն (Շիլլերի «Վիլհելմ Տելլ»), Բելուգին (Ալեքսանդր Օստրովսկու և Սոլովյովի «Բելուգինի ամուսնությունը»)։

Կատեգորիա:1866 ծնունդներ
Կատեգորիա:1943 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լատիշ դերասաններ
Կատեգորիա:Լատիշ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լատիշներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ