Դրամավարկային ռեֆորմ Խորհրդային Միությունում (1947)

մինի|250x250փքս|1 ռուբլի, 1938 թ
մինի|232x232փքս|1 ռուբլի, 1947
**Խորհրդային Միությունում 1947 թվականի դրամավարկային ռեֆորմը** (հայտնի է որպես «հետպատերազմյան բարեփոխում») իրականացվել է 1947 թվականի դեկտեմբերի 16–19-ին։ Դա խորհրդային երկրորդ դրամավարկային բարեփոխումն էր։ Միևնույն ժամանակ դադարեցվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ռացիոնալացման համակարգը: Բարեփոխումը վերափոխման և բռնագրավման համակցում էր, վերջինս՝ կախված փոխանակված գումարից և գումարները պահվել են ԽՍՀՄ պետական ​​աշխատանքային խնայբանկերի համակարգում, թե ոչ։ Մասնավոր բանկային հաշիվներում 3000 ռուբլիից ցածր գումարները չեն վերագնահատվել, մինչդեռ կանխիկ գումարը պետք է փոխանակվեր 10:1 նոր ռուբլով: Կատարվել են նաև պետական ​​պարտատոմսերի փոխանակում` պետական ​​(պոլիտբյուրոյի) անվանական արժեքի առավել բարենպաստ կանոններով: Բռնագրավման բնույթը վերագրվում էր նացիստական ​​Գերմանիայի կողմից արտադրված մեծ քանակությամբ կեղծ փողերի, ինչպես նաև շահամոլների խնայողությունները արժեզրկելու և կառավարությանը հարստացնելու ցանկությանը։

## Նախապատմություն
Հայրենական մեծ պատերազմը ծանր բեռ դրեց ԽՍՀՄ ֆինանսների վրա։ Ռազմական գործողություններ իրականացնելու և պատերազմական հիմքերի վրա տնտեսությունը վերականգնելու համար մեծ միջոցներ են պահանջվել, ինչը հանգեցրել է բյուջեի դեֆիցիտի ավելացմանը։ Օրինակ՝ 1941 թվականին այն կազմել է 19,2 միլիարդ ռուբլի՝ չնայած բնակչության վրա հարկային ճնշման ավելացմանը (բնակչության պարտադիր և կամավոր վճարումները գանձարանին 20,9 միլիարդ ռուբլուց 1940 թվականին հասել են 79,2 միլիարդ ռուբլու 1944 թվականին)։ Պատերազմի առաջին փուլում պետությունը ստիպված եղավ դիմել տպագրության՝ բյուջեի դեֆիցիտը ծածկելու համար։ 1941 թվականի բյուջեի դեֆիցիտը ծածկվել է 13,9 միլիարդ ռուբլով։ թղթադրամի թողարկման միջոցով։ Իրավիճակը սրվել է պետության ձեռքում գտնվող ապրանքային ֆոնդերի կտրուկ նվազմամբ, հետևաբար՝ պետական ​​և կոոպերատիվ առևտրի մանրածախ շրջանառության ծավալների նվազմամբ, որը 1943 թվականին կազմել է ընդամենը 82 միլիարդ ռուբլի(1940-ին ապրանքաշրջանառության ծավալը կազմում էր 176 մլրդ ռուբլի)։ Բնակչության մեծամասնությունը, ստանալով քարտերի վրա զանգվածային պահանջարկ ունեցող սննդամթերքի և արդյունաբերական ապրանքների անբավարար քանակություն, ստիպված եղավ դիմել «անվճար» կամ, ինչպես պաշտոնական փաստաթղթերում է կոչվում, կոլտնտեսությունների շուկայի ծառայությունները, որոնց գների աճն արտացոլում էր ռուբլու գնողունակության անկումը։ Կոլտնտեսությունների շուկայի գների ինդեքսը 1943 թվականին կազմել է 1294 (գների ինդեքսը 1940 թ. = 100)։ Արդյունքում, պատերազմի ընթացքում կանխիկ դրամական զանգվածի ծավալը արագորեն աճեց՝ 18,4 միլիարդից մինչև 73,9 միլիարդ ռուբլի։

1941 թվականից գործող քարտերի բաշխման համակարգը և կոլտնտեսության («անվճար») շուկայի մեծացող դերը բնակչությանը սպառողական ապրանքներ մատակարարելու հարցում պատերազմի տարիներին բարենպաստ հնարավորություններ ստեղծեցին «անօրինական» շուկայի արագ զարգացման համար, այսինքն՝ միմյանց և օրինական շուկայի հետ փոխազդող համակարգերը, որոնք փոխգործակցում են պետության կողմից։ Առաջին անհրաժեշտության ապրանքների գների աճը ստիպեց քաղաքային բնակչության մեծ մասին փնտրել լրացուցիչ եկամտի աղբյուրներ՝ ի լրումն պետությունից ստացվածների, ինչը նրանց ներգրավեց «ապօրինի» շուկայի շրջանառության մեջ։ Օրինակ, 1943-ին, ԽՍՀՄ ֆինանսների նախարարության մասնագետների գնահատականներով, կոլտնտեսության շուկայում ապրանքների գնման համար ոչ գյուղատնտեսական բնակչության բոլոր ծախսերի միայն 13%-ն է կատարվել սովորական եկամուտից, իսկ մնացած 87%-ը կազմել է շուկայական եկամուտները, ներառյալ շուկայում կենցաղային իրերի վաճառքը և պետական ​​առևտրում գնված ապրանքները: Պատերազմի ավարտին ԽՍՀՄ «անօրինական» շուկայի զարգացումը բարձրացավ որակական նոր մակարդակի, որը հատկապես դրսևորվեց «անօրինական» շուկայի մասնակիցների հիերարխիկ կառուցվածքի ձևավորմամբ։ Կառույցի վերին շերտը դարձան «բիզնեսմենները», որոնք իրենց ձեռքում կենտրոնացրել էին զգալի նյութական և դրամական ռեսուրսներ և արդեն իսկ վայելում էին զգալի սոցիալ-տնտեսական ազդեցություն հասարակության մեջ։ Պաշտոնական փաստաթղթերը նույնպես վկայում էին սոցիալական նոր խմբի առաջացման մասին։ Այսպես, ԽՍՀՄ ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահի տեղակալ Վ.Մ. Մոլոտովը, ԽՍՀՄ Պետպլանի կոմիտեի նախագահի տեղակալ Գ. Կոսյաչենկոն նշել է «քաղաքային բնակչության որոշակի շերտերի, այդ թվում՝ բնակչությանը բոլոր տեսակի ծառայություններ մատուցող անձանց, հաճախ անօրինական, վերավաճառքի և սպեկուլյատիվ գործարքներով զբաղվող անձանց կողմից մեծ ազատ միջոցների կուտակումը»։

Առավելագույն աճի ժամանակաշրջանում կոլտնտեսությունների շուկայում գները 17 անգամ բարձր են եղել խաղաղ 1940 թվականի միջին գների մակարդակից։ 400-450 ռուբլի միջին աշխատավարձով 1943 թվականի հունվարին Նիժնի Նովգորոդ քաղաքի շուկայում կարտոֆիլի մեկ կիլոգրամն արժեր 40 ռուբլի։ Նիժնի Նովգորոդում մեկ լիտր կաթի գինը տատանվում էր 18-ից 60 ռուբլու սահմաններում, խոզի մսի կիլոգրամը` 44-ից 512 ռուբլի: Նրանք 1000 ռուբլիից ավելի խնդրեցին մեկ շիշ օղու համար, որը գերազանցում էր հմուտ բանվորի աշխատավարձը։ Շամպայնն արժեր 160 ռուբլի, սակայն բնակչության մեծ մասը փող չուներ գազավորված ըմպելիք գնելու համար։ Պատերազմի ընթացքում օղու արտադրությունը հինգ անգամ կրճատվեց, իսկ ալկոհոլի մեծ մասը Կարմիր բանակը ստանում էր օրական 100 գրամ «Ժողովրդական կոմիսարի» տեսքով:

Արտադրական ապրանքներն ու գործվածքները մնացին սակավաթիվ, հանրախանութների մոտ կռիվներ սկսվեցին, իսկ խանութները վերածվեցին «ամեն տեսակի սպեկուլյանտների պանդոկի»։ Նիժնի Նովգորոդի բնակիչը 900 ռուբլով կոստյումի համար բուրդ է գնել ու անմիջապես վերավաճառել 3 ու կես հազարով։ Նորից հայտնվեցին «պայուսակները», որոնք գնում էին մոտակա գյուղերը՝ սնունդ փոխանակելու։ Մարդիկ վերադարձան բնական փոխանակման, իսկ փողը գյուղում մեծ արժեք չուներ։ Այսպիսով, սարատովցի կանայք գուլպաներ էին գործում, որից հետո դրանք գյուղերում փոխանակում էին կորեկի հետ։

1944 թվականին ԽՍՀՄ-ում գործարկվեց Osobtorg խանութների համակարգը, որտեղ վաճառվում էին հազվագյուտ և բարձրորակ ապրանքներ։ Մոսկվայում նոր կառույցն ուներ 20 սննդի խանութ և 50 ռեստորան։ Այստեղ էին գալիս հիմնականում իշխանամետ մտավորականության ներկայացուցիչներ, գիտնականներ ու ինժեներներ, Կարմիր բանակի բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։ 100 գրամ շաքարավազի համար 55 ռուբլի են խնդրել։ Խանութների լուսավոր ցուցափեղկերն ու ահռելի գները վրդովեցրել են հասարակ մարդկանց։ Հասարակ աշխատողները գնում էին առևտրային խանութներ բացառապես էքսկուրսիաներով. «Ինչքա՞ն կարող ենք ապրել, երբ մեր շուրջը հազարավոր գործարարներ և ամենատարբեր նորաստեղծ ղեկավարներ կան, որոնք գոռում են ժուժկալության մասին, երեք կոկորդով կռվում և չգիտեն, թե ինչ է պետք»:

## Դրամավարկային բարեփոխումների նախապատրաստում
Դրամավարկային բարեփոխման նախապատրաստական աշխատանքները սկսվեցին պատերազմի ընթացքում՝ խիստ գաղտնիության պայմաններում։ Ըստ այն ժամանակվա ԽՍՀ ֆինանսների ժողովրդական կոմիսար Արսենի Զվերևի հիշողությունների՝ նախապատրաստական աշխատանքների մեկնարկը նախաձեռնել էր Իոսիֆ Ստալինը 1943 թվականի վերջում։ Դրամավարկային բարեփոխման նախագծի վրա աշխատելու պատասխանատվությունը հանձնարարված էր ԽՍՀ ֆինանսների ժողովրդական կոմիսարիատի կազմում ստեղծված Դրամաշրջանառության խմբին, որի ղեկավարը ժամանակի հայտնի խորհրդային տնտեսագետ Վ.Պ. Դյաչենկոն էր։Մեկ տարի անց՝ 1944 թվականի վերջին, բոլշևիկների համամիութենական կոմունիստական ​​կուսակցության Կենտկոմի քաղբյուրոյի նիստում հաղորդվեցին առաջին արդյունքները։ Պատերազմի ավարտին ի հայտ եկան դրամաշրջանառության բարելավման օբյեկտիվ նախադրյալներ՝ վերացավ բյուջեի դեֆիցիտը, ավելացավ պետական ​​և կոոպերատիվ առևտրի շրջանառությունը։ Դրամավարկային շրջանառության խումբն իր գործունեության հենց սկզբից մեծ ուշադրություն է դարձրել «անօրինական» շուկայի «դիլերների» դերին նոր դրամավարկային բարեփոխումներում։ Դրան նպաստել են ԽՍՀՄ ֆինանսների ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից դաշտից ստացված տեղեկությունները։ Այսպիսով, 1945 թվականի հուլիսին, Վ.Պ. Դյաչենկոն, ուղղված Զվերևին, նշում է, որ 1943 թվականից սկսած ԽՍՀՄ ֆինանսների ժողովրդական կոմիսարիատը սկսել է նամակներ ստանալ տարբեր քաղաքացիներից, որոնցում «նշվում է խոշոր գումարների կուտակում սպեկուլյատիվ տարրերի ձեռքում»։ Երկրի տարբեր շրջաններում ապրող տարբեր մասնագիտությունների տեր մարդիկ պահանջում էին, որ սպեկուլյանտները զրկվեն պատերազմից հետո իրենց խնայողությունները օգտագործելու հնարավորությունից, երբ գները զգալիորեն կնվազեն։

1944 թվականի վերջին Խումբը պատրաստեց դրամավարկային բարեփոխումների նախագծի առաջին տարբերակը 1944 թվականի դեկտեմբերի 19-ի հուշագրի տեսքով: Այն նշում է, որ զգալի գումարներ (ըստ հեղինակների՝ կանխիկի մատակարարման մոտավորապես կեսը) կենտրոնացած է բնակչության մի փոքր մասում: Այդ կապիտալների ձևավորումը կապված է սպեկուլյատիվ, երբեմն անօրինական բնույթի եկամուտների հետ։ Զեկույցի հեղինակները «անօրինական» շուկան համարում են երկրի ներքին շուկայի կարևոր, թեև շատ անցանկալի բաղադրիչ։ Դրամավարկային բարեփոխման մեթոդը որոշվել է երկրի ղեկավարության կողմից դրված առաջադրանքով՝ փողի փոխանակման ժամանակ բնակչության անխուսափելի կորուստները առավելագույն չափով տեղափոխել սպեկուլյատիվ միջոցներով ձեռք բերված կապիտալի սեփականատերերին։ Բարձր փոխարժեքը (1:15), որը հաշվարկվում էր շուկայական (առևտրային) գների և նորմալացված առաջարկի գների հարաբերակցությունից, ինչպես նաև նոր խորհրդային արժույթի միանվագ թողարկումը և դրա փոխանակումը նախորդ թողարկումների թղթադրամների հետ կարճ ժամանակում, որը նախատեսված էր որպես դրամավարկային բարեփոխումների իրականացման հիմնական մեթոդ, ծառայեց ոչ այնքան դրամական շրջանառության բարելավմանը, որքան «շուկայի» տնտեսական ուժը խաթարելուն: Դրամական շրջանառության բարելավման խնդիրն իրականացնելու համար, ըստ նույն հեղինակների հաշվարկների, բավական էր փոխարժեքը սահմանել 3-4 ռուբլի փոխարժեքով։ կարմիր արժույթով 1 ռուբ. նոր փողեր և աստիճանական միջոցներ կիրառել առևտրային առևտրային համակարգի զարգացման և համապատասխան հարկային քաղաքականության իրականացման հետ կապված փողի զանգվածը «կլանելու» համար։ Դրամավարկային բարեփոխումների այլընտրանքային այլ նախագծերի հեղինակները, որոնք դիտարկվել են դրա նախապատրաստման ընթացքում, նույնպես պնդել են արժութային բարեփոխումների ընթացքում ավելի ցածր փոխարժեք սահմանել։ 1945 թվականի նոյեմբերի 8-ին Արսենի Զվերևին հասցեագրված նամակով ուղարկվեց Դրամավարկային բարեփոխման նախագիծը, որը պատրաստել էր Ֆինանսատնտեսագիտական ինստիտուտի պրոֆեսոր Ա. Գ. Գոյխբարգը։ Նա առաջարկում էր փոխանակման փոխարժեք՝ 1:4.2։ 1946 թվականի մայիսին ԽՍՀՊ Պետական բանկի վարչության նախագահ Ե. Գոլևը, հիմնվելով հաշվարկների վրա, ըստ որոնց «նորմալ» տնտեսական շրջանառության համար անհրաժեշտ էր 25–30 միլիարդ ռուբլի կանխիկ միջոց, առաջարկեց սահմանել փոխարժեք՝ 1:2։

1944 թվականի վերջից պետությունը սկսեց նախապատրաստական ​​միջոցներ ձեռնարկել դրամավարկային բարեփոխման համար՝ ուղղված կանխիկ դրամի կրճատմանը և պետական ​​շուկայական միջոցների ավելացմանը։ Արդեն նախապատրաստական ​​միջոցառումների ընթացքում հակասություն է բացահայտվել դրամաշրջանառության բարելավման խնդիրների լուծման և «սև» շուկայի «դիլերների» տնտեսական ազդեցության սահմանափակման միջև։ Ապրանքային ծածկույթով չապահովված կանխիկ թղթային փողերի ընդհանուր ծավալի կրճատման առաջին դրական արդյունքները ձեռք են բերվել պետության և ԽՍՀՄ բնակչության հարուստ խավերի, այդ թվում՝ «ստվերային» կապիտալի սեփականատերերի միջև տնտեսական համագործակցության հիման վրա։ Սա դրսևորվեց Օսոբտորգի առևտրային ձեռնարկությունների համակարգի զարգացման նախաբարեփոխման տարիներին, որը սկսեց գործել խոշոր քաղաքներում 1944 թվականի մայիսին: Օսոբտորգի խանութներում և սուպերմարկետներում երկրի բնակչությունը, որն ուներ բավականաչափ կանխիկ գումար, կարող էր գնել սննդամթերք, որն այդ ժամանակ սակավ էր, առևտրային գներով ազատ վաճառքի և արդյունաբերական սպառողական ապրանքների համար: Առևտրային այս ձեռնարկությունների գործունեության հենց սկզբից պետությունը իրեն դրսևորեց որպես ձեռնարկատեր՝ ներքին շուկայի առկա պայմաններին համապատասխան գներ սահմանելով։ Այն դեպքերում, երբ գները սահմանվել են չափազանց բարձր, ինչը ազդել է Osobtorg ձեռնարկությունների առևտրաշրջանառության աճի վրա, գները իջեցվել են շուկայական գներին մոտեցնելու համար։ Այսպիսով, 1946 թվականի ընթացքում պետական ​​առևտրային խանութներում գները երկու անգամ իջեցվեցին. Միևնույն ժամանակ բարձրացվել են ռացիոնալ գները՝ դրանք շուկայական, այսինքն՝ իրական գներին մոտեցնելու նպատակով։ Օսոբտորգի ձեռնարկությունների շրջանառությունը, որը միայն 1946 թվականի առաջին եռամսյակում բյուջե է բերել 4 միլիարդ ռուբլի եկամուտ, 1946 թվականի ընթացքում կազմել է 71,806 միլիոն ռուբլի։ Ստացված շահույթը թույլ տվեց պետությանը 1946 թվականին շրջանառությունից հանել 8 միլիարդ ռուբլի, իսկ 1947 թվականին՝ ևս 2,4 միլիարդ ռուբլի։

## Անօրինական դիլերների գործողությունները՝ ի պատասխան դրամավարկային բարեփոխումների
Պետության հետ մեկտեղ «անօրինական» շուկան, որը հիմնականում ներկայացված էր իր ամենակազմակերպված մասով՝ «դիլերներով», սկսեց դրամավարկային ռեֆորմի նախապատրաստումը 1947թ. դեկտեմբերի 14-ից շատ առաջ: Հիմնական խնդիրը, որ պետք է լուծեին խոշոր «ստվերային» կապիտալի սեփականատերերը՝ ապահովագրել նրանց արժեզրկումից փոխանակման գործարքի ժամանակ: Դրամավարկային բարեփոխումների նախագծի անմիջական մշակողները՝ Դրամական շրջանառության խմբի անդամները, քաջատեղյակ էին «անօրինական» շուկայի «դիլերների» հնարավորություններին և թերահավատորեն էին վերաբերվում բորսայական գործունեության ընթացքում «ստվերային» կապիտալը վերահսկելու պետության կարողությանը: Արդեն 1944 թվականի դեկտեմբերին նրանք այդ մասին զգուշացրել են երկրի ղեկավարությանը, որ փոխանակման գործարքի ժամանակ սպեկուլյանտների փողերի օգտագործումը սահմանափակելու կառավարության փորձերը կունենան «մի շարք բարդացնող հանգամանքներ»։ Նրանց կապիտալների ապահովագրման ձևերից մեկն էլ օրինականացումն էր այս կամ այն ​​ձևով, օրինակ՝ խնայբանկերում ավանդների տեսքով։ Այս մասին են վկայում խնայբանկերի 10%-ի ընտրանքային հարցման տվյալները։ Միայն 1946 թվականին խնայբանկերում բնակչության ավանդների քանակն աճել է ավելի, քան պատերազմի բոլոր տարիներին և կազմել է 10,325 միլիոն ռուբլի, որից 8,424,5 միլիոն ռուբլի կամ ավանդների 81,5 տոկոսը կազմում են 3 հազար ռուբլին գերազանցող ավանդները: 1947 թվականի դեկտեմբերի 1-ի դրությամբ խնայբանկերում ավանդների վրա արդեն կար 16,5 միլիարդ ռուբլի։ Փողերի փոխանակման ժամանակի մոտենալուն զուգընթաց ուժեղացավ զգալի կանխիկ գումար ունեցող բնակչության խմբերի մոտ, որոնք, ինչպես երևում է փաստաթղթերից (գոնե խոշոր քաղաքներում), տեղեկություններ ունեին գալիք դրամավարկային բարեփոխումների մասին։ Օրինակ, ԽՍՀՄ ՆԳՆ 1947 թվականի նոյեմբերի 30-ի զեկույցում հաղորդվում էր, որ «վերջին օրերին Մոսկվա քաղաքում լուրեր են տարածվել, որ մոտ ապագայում գոյություն ունեցող թղթադրամները կփոխանակվեն մեկ ռուբլու դիմաց 10-12 կոպեկ փոխարժեքով, և որ միևնույն ժամանակ պլանավորված գներով վաճառվող արդյունաբերական ապրանքների գները զգալիորեն կբարձրանան»:

Ունենալով բավարար տեղեկատվություն գալիք դրամավարկային բարեփոխումների իրականացման ընթացակարգի մասին՝ «ստվերային» կապիտալի սեփականատերերը դրան անմիջապես նախորդող ամիսներին ձեռնարկել են եռանդուն միջոցներ՝ իրենց կապիտալը արժեզրկումից ապահովագրելու համար։ 1947 թվականի նոյեմբերին խոշոր քաղաքները հայտարարեցին նյութական ակտիվների, հիմնականում թանկարժեք իրերի, այդ թվում՝ թանկարժեք մետաղների և հնաոճ իրերի զանգվածային գնումների մասին՝ բնակչության հարուստ հատվածի ներկայացուցիչների կողմից: Այսպիսով, եթե Mosskuppromtorg խանութների սովորական օրական եկամուտը կազմում էր 2,5 միլիոն ռուբլի, ապա նոյեմբերի 29-ին վաճառվել են 13 միլիոն ռուբլի արժողությամբ ապրանքներ, ներառյալ նրանք (հնաոճ իրեր, մորթիներ), որոնք իրենց բարձր արժեքի պատճառով նախկինում գնորդ չէին գտել։ Glavosobunivermag-ի առևտրային խանութներում և Մոսկվայի շուկաներում մեծացել է սպառողական թանկ ապրանքների (մորթի, մորթյա արտադրանք, բարձրորակ գործվածքներ, այսինքն՝ այն ժամանակվա հիմնականում շքեղ ապրանքներ) պահանջարկը, ինչը հանգեցրել է այդ ապրանքների գների աճին։ Օրինակ՝ կոստյումի գործվածք «Բոստոն» 3000 ռուբլի արժողությամբ։ 1947 թվականի նոյեմբերին Մոսկվայի շուկաներում այն ​​վաճառվել է 6500 ռուբլով։ Mosyuvelirtorg խանութներում աճել է զարդերի, առաջին հերթին ոսկու պահանջարկը։ Միայն նոյեմբերի 29-ին 4 ոսկերչական խանութներում վաճառվել են 1750 հազար ռուբլու զարդեր։

1947 թվականի դեկտեմբերի սկզբից, այսինքն՝ փողի փոխանակմանը անմիջապես նախորդող ժամանակաշրջանում, աճեց ավանդների ներհոսքը դեպի խնայբանկեր։ Ֆինանսների նախարար Զվերևի խոսքով, դեկտեմբերի սկզբից օրական ստացվել է 150–200 միլիոն դրամական հոսք դեպի երկրի խնայբանկեր։ Ավանդների ընդհանուր ներհոսքը դեպի խնայբանկեր 1947 թվականի դեկտեմբերին մինչև դրամական փոխանակման սկիզբը կազմում էր մոտավորապես 2–2,5 միլիարդ ռուբլի: Գաղափարը, թե ով է այս պահին գումար է ներդրել խնայբանկերում, կարելի է ստանալ ԽՍՀՄ քաղաքացիների նամակներից, ովքեր եկել էին ԽՍՀՄ ֆինանսների նախարարություն բարեփոխումների ժամանակաշրջանում: Համաձայն դաշտից ստացված հաղորդագրությունների՝ երկրի գրեթե բոլոր շրջաններում 1947 թվականի դեկտեմբերի առաջին կեսին հերթեր են գոյացել քաղաքներում, որոնք ցանկանում են իրենց «խնայողությունները» ավանդադրել խնայբանկերում՝ հիմնականում խոշոր չափերով։ Քաղաքացիների նամակներում այդ անձինք բնութագրվում են որպես սպեկուլյանտներ։ Զվերևը Ստալինին ուղղված իր հուշագրում նաև հայտնում է, որ նրանք, ովքեր 1947 թվականի դեկտեմբերի սկզբից փող են դնում խնայբանկերում, մեծ գումարների տերեր են և առաջարկել է, որ 1947 թվականի դեկտեմբերի 1-ից հետո խնայբանկերում ներդրված ավանդները վերագնահատվեն որպես կանխիկ, այսինքն՝ 1:10: Տրամաբանական այս առաջարկը՝ սպեկուլյանտների փոխանակման հնարավորությունները սահմանափակելու պաշտոնապես հայտարարված դիրքորոշման տեսանկյունից, աջակցություն չգտավ երկրի ղեկավարության կողմից։ Ինչպես երևում է ԽՍՀՄ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ. Սաֆոնովի 1948 թվականի փետրվարի 28-ի բացատրությունից, միայն այն ավանդներն էին ենթակա 1:10 փոխանակման, որոնք կատարվել էին դրամական բարեփոխման մասին որոշման հրապարակումից հետո, այսինքն՝ կանխիկ փոխանակման մեկնարկից հետո։

## Արդյունք
«Անօրինական» շուկայի «դիլերներին» հաջողվել է ոչ միայն ռեֆորմի ընթացքում պահպանել իրենց կապիտալի մեծ մասը, այլև զգալիորեն մեծացնել այն՝ օգտվելով բնակչության շրջանում առաջացած մինչբարեփոխման ոգևորությունից։ Արդեն 1947 թվականի սկզբից տեղական հաղորդագրություններ սկսեցին հայտնվել «անօրինական» շուկայի ներկայացուցիչների կողմից պետական ​​պարտատոմսերի զանգվածային գնումների մասին՝ իջեցված գներով։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Իգնատովը զեկուցել է Կրասնոդարի շուկաներում պետական ​​պարտատոմսերի սպեկուլյացիաների աճի մասին՝ առաջարկելով վերսկսել խնայբանկերում բնակչությունից պարտատոմսերի գնումը: Այս առաջարկն, իհարկե, չընդունվեց, քանի որ բարեփոխումների ժամանակ ուղղակի նախատեսվում էր չեղարկել պետական ​​ներքին պարտքի առյուծի բաժինը։ Արդյունքում, մի տեսակ «ֆոնդային խաղ» հին թողարկումների պետական ​​պարտատոմսերի վրա շարունակվեց մինչև բարեփոխումների սկիզբը։ Բարեփոխումն ինքնին օգտագործվեց «ստվերային» կապիտալի ներկայացուցիչների կողմից՝ արագ հարստանալու համար՝ քարտային համակարգի վերացումից առաջ և հետո այն ապրանքների գների տարբերության վրա խաղալու արդյունքում։Ըստ ԽՍՀ Ներքին գործերի նախարարության 1948 թվականի մարտի 2-ի զեկույցի՝ 1947 թվականի դեկտեմբերի 16-ից մինչև 1948 թվականի փետրվարի 15-ն ընկած ժամանակահատվածում բացահայտվել էր գույքի հափշտակություն հանցագործների կողմից՝ ավելի քան 50 միլիոն ռուբլի արժողությամբ։ ԽՍՀՄ ՆԳՆ 1948 թվականի մարտի 2-ի զեկույցի համաձայն՝ 1947 թվականի դեկտեմբերի 16-ից մինչև 1948 թվականի փետրվարի 15-ն ընկած ժամանակահատվածում բացահայտվել է հանցագործների կողմից ավելի քան 50 միլիոն ռուբլի արժողությամբ գույքագրման իրերի գողությունը։ Խուզարկությամբ նրանցից առգրավվել է մոտավորապես նույնքան նյութական ունեցվածք։ Արագ շահույթ ստանալու հիմնական մեթոդը ապրանքները թաքցնելն էր դրանց հետագա վաճառքի համար նոր գներով, ինչպես նաև կանխիկ մեծ գումարներ դնելը, որ «դիլերները» ունեին հին ոճի փողերով, որպեսզի վերավաճառեին ապրանքների խմբաքանակը նոր ոճի ռեֆորմից հետո: Օրինակ՝ Վրացական ԽՍՀ Զուգդիդի քաղաքում գտնվող խանութի և պահեստի մենեջերները խանութի դրամարկղ են մուտքագրել 230 560 ռուբլի։ հին ոճի փողերով՝ համապատասխանաբար խանութից ապրանքը հանելով այս գումարով։ «Անօրինական» շուկայի «դիլերների» համար բարենպաստ պահ էր բնակչության մեծամասնության համար կանխիկի ժամանակավոր բացակայությունը սակավ ապրանքներ ձեռք բերելու համար, որոնք քարտային համակարգի վերացումից հետո ազատորեն վաճառվում էին խանութներում։ ԽՍՀՄ ֆինանսների նախարարություն ուղարկված քաղաքացիների նամակներում հաղորդվում էր, որ 1947 թվականի դեկտեմբերի 16-ից հետո, երբ բնակչության մեծամասնությունը կորցրեց նոյեմբեր ամսվա աշխատավարձի մնացորդները, մեծ գումարների տերերը խանութներում գնեցին ամենալավ և սակավ ապրանքները՝ այդ ապրանքների հետագա վերավաճառքի համար բարձր գներով: Զարմանալի չէ, որ «մեկ աշխատավարձով ապրողներից» շատերի մոտ տպավորություն է ստեղծվում, թե դրամավարկային բարեփոխումներ են իրականացվում՝ ելնելով սև շուկայի պարկերի շահերից։ Այսպես, Իվանովների ընտանիքի նամակում ասվում է, որ դրամական բարեփոխումների մասին հրամանագիրն ուղղված է բնակչության մեծ մասի դեմ, ովքեր կորցրել են իրենց «կոպեկ» խնայողությունները բարեփոխումների ընթացքում, և հզոր աջակցություն է ցուցաբերում շահամոլներին, ովքեր գողությունների և շորթումների միջոցով տասնյակ հազարավոր ռուբլի են խլում աշխատավորներից և պետությունից:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1947 ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:1947 տնտեսությունում
Կատեգորիա:Դրամական բարեփոխումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տնտեսություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տնտեսության պատմություն