open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կառլո Գոլդոնի

**Կառլո Գոլդոնի** (, ), իտալացի թատերագիր, լիբրետոների հեղինակ, թատրոնի ռեֆորմատոր, ազգային կատակերգության հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
Ապրել և ստեղծագործել է Վենետիկում։ Գրել է ավելի քան 200 պիես։ Նրա ստեղծագործություններից հատկապես հայտնի է «Երկու տիրոջ ծառան» կատակերգությունը։

1731 թվականին ավարտել է Պադուայի համալսարանը, աշխատել որպես փաստաբան։ Առաջին հաջողությունը կապված է «Վելիզար» (1734 թվականին) ողբակատակերգության հետ։ Որպես թատրոնի ռեֆորմատոր Գոլդոնի դիմակների կատակերգությունը փոխարինել է կայուն տեքստ և մարդկային կենդանի բնավորություններ ունեցող դրամատուրգիայով։ Թատրոնի վերաբերյալ իր տեսական սկզբունքները շարադրել է «Կատակերգական թատրոն» (1750 թվականին) պիես-մանիֆեստում։ 1748-1753 թվականներին ստեղծել է «Խորամանկ այրին», «Սրճարան», «Երկու տիրոջ ծառա», «Հյուրանոցի տիրուհին» ն այլ կատակերգություններ։ Գոլդոնի ստեղծագործությունների հերոսները մեծ մասամբ ժողովրդական կերպարներ են («Խոհարարուհիներ», 1755 թվականին, «Խաչմերուկ», 1756 թվականին, «Ուրախ կանայք», 1758 թվականին, «Կյոջինյան տուրուդմբոց», 1762 թվականին)։ Դա նորարարական երևույթ էր 18-րդ դարի դրամատուրգիայում։ Ստեղծագործական վերջին շրջանը Գոլդոնի անցկացրել է Ֆրանսիայում, որտեղ ֆրանսիական հրատարակված «Փնթփնթան-բարերարը» (1771 թվականին) պիեսը նրան բերել է համաեվրոպական հռչակ։ Գոլդոնին գրել է 267 պիես և մեծ ազդեցություն է թողել դրամատուրգիայի ու թատրոնի զարգացման վրա։ Գոլդոնիից նախախորհրդային և առանձնապես խորհրդային շրջանում Թբիլիսիի, Բաքվի, Երևանի, Լենինականի հայկական թատրոններում բեմադրվել են «Դոն Գրեգորիո», «Հյուրանոցի տիրուհին», «Վենետիկյան երկվորյակներ» կատակերգությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ferdinando Meneghezzi, «Della vita e delle opere di Carlo Goldoni» (Мил., 1827);
* Luigi Carer, «Saggi sulla vita e le opere di Carlo Goldoni» (Վենետիկ, 1825);
* Gherardo de’Rossi, «Del moderno teatro comico italiano e del suo Restavratore Carlo Goldoni» (Բասանո, 1794); * Molmenti, «C. Goldoni» (1875).
* Карло Гольдони. 300 лет. Антология. СПб., 2007.
* Молодцова М. Карло Гольдони. Очерк творчества. СПб., 2009. ISBN 978-5-88689-051-8
* Дживелегов А. Карло Гольдони и его комедии// Гольдони К. Комедии. М., 1949. С. 705 - 724.
* 

Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իտալացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Իտալացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Օ

**Օ**, ժամանակակից հայկական այբուբենի երեսունութերորդ տառը։ Անունն է օ։ Օ նշագրում է ժամանակակից հայերենի ետին շարքի միջին բարձրացման շրթնայնացած ձայնավոր հնչյունը (հնչույթը)։

Տարածված է  կարծիք, որ **Օ** տառը այբուբեն է ներմուծվել 12-րդ դարում Արիստակես Գրիչի կողմից, **աւ** երկբարբառի փոխարեն, սակայն վերջինս իր աշխատության մեջ չի կիրառել **օ** և **ֆ** ներմուծված տառերը։

7-րդ դարից սկսած **աւ** երկբարբառը փակ վանկերում հիմնականում վերածվում է **օ** պարզ հնչյունի։ Բառասկզբում կիրառվում է Ո տառը։ Հնչյունները գրվում են որպես **աւ** և **ո**, իսկ միջին հայերենում սկսում է նաև կիրառվել **օ** տառաձևը, սակայն երեքն էլ միմյանց փոխարինելով կիրառվել են մինչ 18-րդ դարը։ Առաջին հայտնի կիրառությունը տեղի է հանդիպում է 1046 թվականին՝ **փափագանօք**։ Որոշ բառերում **աւ** երկբարբառը ձևափոխվում է նաև ու-ի (նաւպա > նոպա > նուպա)։ 17-րդ դարի դրությամբ երեքից ամենակիրառականը արդեն եղել է **օ** տառը։*Ի քեզ ձօնեցաւ բանըն հայրական..., Ցօղն իջանէ ի վերայ թփին... (ԳԱ, 39):*Փոխառյալ բառերում որպես կանոն կիրառվել է հենց **օ** տառը՝ **սօլթան**, **Պօղոս**, **Պօլիս**։

1922-ին Օ-ն հանվել է գործածությունից, իսկ 1940-ի ուղղագրության մասնակի բարեփոխությամբ վերականգնվել է։ Գրության մեջ բառասկզբում (բացառությամբ *ով*, *ովքեր*, *ովևէ*, *ովևիցե*) և բարդացման դեպքում՝ բառամիջում, պահպանվում է ուղղագրությունը։ Մնացած դեպքերում **օ** հնչյունը արտահայտվում է **ո** տառով։ Թվային արժեքից զուրկ է։

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայտնություններ
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայտնություններ
Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ֆ

մինի|ձախից

**Ֆ**, ժամանակակից հայկական այբուբենի երեսունիններորդ և վերջին տառ։ Անունն է ֆե։ **Ֆ** նշանագրում է ժամանակակից գրական հայերենի շրթնային շրթնատամնային խուլ շփական պարզ բաղաձայն հնչյունը (հնչույթը)։

Հայոց այբուբեն է ներմուծվել 11-րդ դարում։ Ըստ Աճառյանի՝ ներմուծվել է հայերեն 12-րդ դարում` հունարեն **φ** (Phi) հիման վրա։ Սակայն Վահրամ Պահլավունու որդի Գրիգորի դեղագրի՝ Բուսայիդի ձեռագրում՝ գրված 1037 թվականին, հանդիպում է մինչ այսօր հայտնի նրա առաջին կիրառումը․ «*…գնաց ի Մուֆարզինն ի ՆՁԶ* (1037)»։

Գրաբարի տիրապետության շրջանում (մինչև 11-րդ դարը, ինչպես նաև որոշ դեպքերում մինչև 19-րդ դարը) թարգմանությունների միջոցով կատարված փոխառություններում **ֆ** հնչյունը փոխարինվել է **փ**-ով (փայետոն, Փիլիպպոս, Փասիան, փիլիսոփա և այլն)։ Ժամանակակից բարբառների մի մասի հնչյունական համակարգերում նույնպես **ֆ** բացակայում է (ֆուտբոլ-փուտբոլ, ֆիզիկա-փիզիկա)։

## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:11-րդ դարի հայտնություններ
Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Հովհաննես Կուրկուաս III

**Հովհաննես Կուրկուաս III** (ծն. թ. անհայտ - 971), Ռոմանոս Կուրկուասի որդին, մագիստրոս։ Հովհաննես I Չմշկիկի ժամանակ մասնակցել է ռուս իշխան Սվյատոսլավի դեմ կռիվներին՝ Բուլղարիայում և սպանվել Դորոստոլի պաշարման ժամանակ։

## Տես նաև
* Կուրկուասներ

Կատեգորիա:Կուրկուասներ
Ռոմանոս Կուրկուաս II

**Ռոմանոս Կուրկուաս** (ծն. և մահ. թթ. անհայտ), բյուզանդացի զորավար, Թեոփիլոս Կուրկուասի որդին։ Ստացել է պատրիկի պատվաստիճան և հաջորդաբար նշանակվել մի շարք բանակաթեմերի զորավար։

## Տես նաև
* Կուրկուասներ

Կատեգորիա:Կուրկուասներ
Կատեգորիա:Բյուզանդացի զորավարներ
Տուշրատտա

**Տուշրատտա** (*Tu-uš-e-rat-ta*), Միտաննիի թագավոր մ.թ.ա. 14-րդ դարում։ Գահ է բարձրացել գահի հավակնորդներին պարտության մատնելուց հետո։ Ընդարձակել է պետության սահմանները։ Միտաննիական առաջին պատերազմի ընթացքում պարտության է մատնել խեթական թագավոր Սուպուլիլիումա I-ին։ Միտաննիի և Խեթական պետության միջև Միտաննիական երկրորդ և երրորդ պատերազմների հետևանքով Տուշրատտան վերջնականապես կորցրել է ազդեցությունը հարևան երկրներում։ Սպանվել է Թութանհամոնի ձեռքով..(Ֆիլմ >)

Կատեգորիա:Միտաննիի թագավորներ
Քրիս Սալվատոր

**Քրիս Սալվատոր** (անգլերեն՝ Chris Salvatore, ), ամերիկացի դերասան, երգիչ, երգերի հեղինակ, մոդել և գեյ ակտիվիստ։ Նա 41-րդ հորիզոնականն է զբաղեցնում AfterElton-ի Թոփ 50 գեյ աստղերի ցանկում։

## Կենսագրություն
Քրիս Սալվատորը ծնվել և մեծացել է Ռիկբորո (Փենսիլվանիա) քաղաքում։ Մանկուց սիրել է երաժշտությունը և մինչև 15 տարեկանը գրել է իր առաջին երգը։ 2005 թվականին սկսում է իր կարիերան Բոստոնի Բերկլի երաժշտական քոլեջում։

Երգելու հետ մեկտեղ Քրիսը նաև դերասանական աշխատանքով էր զբաղվում, և 2007 թվականին ստացավ իր առաջին դերը ֆիլմում։ 2009 թվականին նկարահանվեց «Խղճի խայթ» ֆիլմի երրորդ մասում, որպես համասեռամոլ Զաքի դերակատար։ 2011 թվականին նկարահանվեց ֆիլմի չորրորդ իսկ 2012 թ.-ին հինգերորդ մասերում։

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Երգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Ակրիի պատերազմ

**Ակրիի պատերազմ**, զինված բախում Բրազիլիայի և Բոլիվիայի միջև, որը նաև ընթացել է Պերուի տարածքում։ տեղի է ունեցել 1899-1904 թթ (չնայած հիմնական ռազմական գործողությունները ընթացել են 1903-ին)։ Բախման պատճառը երկու երկրների ցանկությունն էր տիրանալ ոսկով և կաուչուկով հարուստ Ակրի երկրամասին, որը մինչ այդ Պերուի և Բոլիվիայի մասն էր կազմում։ Պատերազմն ավարտվեց Պետրոպոլիսի հաշտությամբ 1903 թ. նոյեմբերի 17-ին՝ Բրազիլիայի հաղթանակով։

Կատեգորիա:Բրազիլիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Բոլիվիայի պատերազմներ
«Արտիշոկ» թատրոն

**«Արտիշոկ»**, անկախ փորձարարական թատրոն Ալմաթիում։ Հիմնադրվել է 2001 թվականին։ Միջազգային փառատոների մշտական մասնակից է։

## Թատերախումբ
* Գալինա Պյանովա, թատրոնի հիմնադիրը և գեղարվեստական ղեկավարը, դերասանուհի
* Վերոնիկա Նասալսկայա, թատրոնի հիմնադիրը և տնօրենը, դերասանուհի
* Անաստասիա Տարասովա, դերասանուհի
* Վիկտորիա Մուհամեդջանովա, դերասանուհի 
200px|աջից|մինի|Տեսարան «Գագարին» ներկայացումից

## Ներկայացումներ
* «Գագարին» (2007 թ. սեպտեմբեր) – ներկայացում է առաջին տիեզերագնացի՝ Յուրի Գագարինի մասին
* «Ծաղրածուներ» (2006 թ. սեպտեմբեր) – ներկայացում նրա մասին, թե ինչ է կատարվում եկեղեցական վարագույրներից այն կողմ
* «Առաջարկ» (2006 թ. հունիս) – Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների հիման վրա բեմադրված ներկայացում
* «Back in the U.S.S.R» (2004 թ. մարտ) – ներկայացում խորհրդային 3 աղջիկների կյանքի մասին
* «Ս. Վ.» - (2002 թ. նոյեմբեր) – ներկայացում թատրոն-կաբարե ժանրում, հեղինակները ներկայացման անվանումը մեկնաբանում են որպես Սաշա Վերտինսկի
* «Ցատկ դեպի անհայտություն» (2002) – թատերական շոու, ստեղծված է իմպրովիզի միջոցով
* «Zip-Zap…» (2002 թ.)

## Քննադատները «Արտիշոկ» թատրոնի մասին

## Միջազգային փառատոններում ստացած մրցանակները
* «Ծիածան» փառատոն (Սանկտ Պետերբուրգ, ՌԴ, 2006 թ.) – լավագույն դերասանական համույթ («Back in the U.S.S.R»)
* «Արտ-Օրդո» փառատոն (Բիշքեք, Ղրղզստան, 2006 թ) – լավագույն կանացի դեր (Վերոնիկա Նասալսկայա, «Back in the U.S.S.R»)
* «NET» փառատոն (Մոսկվա, ՌԴ, 2005 թ) – հանդիսատեսի համակրանք մրցանակ («Back in the U.S.S.R»)
* Թատերական իմպրովիզացիաների միջազգային փառատոն (Ամստերդամ, Նիդերլանդներ, 2004 թ) – հանդիսատեսի համակրանք մրցանակ, հատուկ մրցանակ «Փառատոնի ֆավորիտ» («Ցատկ դեպի անհայտություն»)
* Մնջախաղի և ժամանակակից պլաստիկայի «Мимолет» միջազգային փառատոն (ՌԴ, 2002 թ) – գրան պրի լավագույն ներկայացման համար և մրցանակ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար («Zip-Zap…»)

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт театра
* Статья о расколе в труппе театра («Раскол в театральном семействе», «Время»)
* Статья о театре («Ad Marginum современности», «Эксперт-Казахстан»)
* Статья о спектакле «Back in the U.S.S.R.» («Девичьи игрушки», «Континент- Сибирь»)
* Статья о спектакле «Гагарин» («Как трудно быть богом», «Известия-Казахстан»)
* О спектаклях-импровизациях («Театр экспромтом», «КонтиненТ») 

Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ղազախստանի թատրոններ
Մաթեմատիկական տրամաբանություն

**Մաթեմատիկական տրամաբանությունը** (հայտնի նաև որպես **ֆորմալ տրամաբանություն**) մաթեմատիկայի ենթաբաժին է, որը խստորեն կապված է մաթեմատիկայի հիմնադրույթների, տեսական ինֆորմատիկայի և փիլիսոփայական տրամաբանության հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Open Logic Project

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Օսկար լավագույն մոնտաժի համար

**«[[Օսկար]]» լավագույն մոնտաժի համար** տրվում է ամեն տարի 1935 թվականից սկսած «Կինոարվեստի և գիտության ակադեմիա»-ի կողմից։

## Մրցանակակիրների ցուցակը
**Մրցանակակիրները** առանձնացված են առանձին գույնով։
### 1935—1940

### 1941—1950

### 1951—1960

### 1961—1970

### 1971—1980

### 1981—1990

### 1991—2000

### 2001—2010

### 2011—2015

Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Կատեգորիա:Կինոմրցանակներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կինոմրցանակներ
Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիական ցուցակներ
Երրորդ Հռոմ

350px|մինի|Բյուզանդական կայսրության տարածքի էվոլյուցիայի անիմացիոն քարտեզ
**Երրորդ Հռոմ**, եզրույթ, որն օգտագործվում է նկարագրելու որևէ քաղաքի կամ պետության իրավունքները լինելու Հռոմեական ("առաջին Հռոմ") և Բյուզանդական կայսրությունների ("երկրորդ Հռոմ") իրավահաջորդը։
Այս եզույթի սկիզբ է համարվում Կոստանդիանոս Ա Մեծի կողմից մայրաքաղաքը Հռոմից Կոստանդնուպոլիս տեղափոխելը։ Երրորդ Հռոմ եզրույթն առավել հաճախ օգտագործվել է բնութագրելու Մոսկվան և Ռուսական կայսրությունը։ Այս եզրույթն առաջին անգամ օգտագործվել է սերբական արքա Ստեֆան Դուշանի կողմից։

Կատեգորիա:Մոսկվա
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրություն
Կատեգորիա:Քաղաքների մականուններ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Կալլիոպե

[մինի|200px|Կալլիոպեն (II դ մ.թ., սարկոֆագ [Օստյան ճանապարհ|Via Ostiensis, այժմ Լուվրում է)]]
**Կալլիոպե** ( - «ճարտախոս», «գեղաձայն»), ինը մուսաներից իններորդը և ավագը։ Զևսի և Մնեմոսինեի դուստրն է։ Դատելով անունից՝ սկզբնապես եղել է երգեցողության աստվածուհի։ Դասական շրջանում Կալլիոպեն համարվել է էպիկական պոեզիայի, գիտության և փիլիսոփայության մուսան։ Նրա մշտական ատրիբուտները եղել են ստիլոսը (գրելու ձողիկը) և մոմապատ տախտակները։ Ըստ Դիոդորոս Սիկիլիացու ստուգաբանման՝ անվանումն ստացել է գեղեցիկ բառերի ազդարարումից (καλή և εὐέπεια)։

Մուսայի անունով է անվանակոչված Կալիոպե (22) աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1852 թ.։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուսաներ
Ալպինիզմի և լեռնային տուրիզմի հայկական ֆեդերացիա

**Ալպինիզմի և լեռնային տուրիզմի հայկական ֆեդերացիան**, սկսել է իր գործունեությունը Հայաստանում 2010 թ.-ից։ Ֆեդերացիան իր գործունեությամբ նպատակ ունի Հայաստանում զարգացնել և մասսայականացնել լեռնագնացությունը որպես մարզաձև, ձևավորել ժայռամագլցողների և լեռնագնացների ազգային և օլիմպիական հավաքականներ։ Ֆեդերացիան կազմակերպում և անց է կացնում ուսումնամարզական պարապմունքներ և հավաքներ՝ սկսնակների և արդեն իսկ այս սպորտաձևով զբաղվողների համար։ Միջազգային մրցումներին և հետագայում նաև օլիմպիական խաղերին մասնակցելու համար անհրաժեշտ է ձևավորել ազգային հավաքական. Այդ նպատակով ֆեդերացիան իր գործունեության առաջին օրերից կազմակերպում է՝ լեռնագնացության և ժայռամագլցման մարզումներ Հանրապետության տարբեր վայրերում։

Ստեղծման օրից մինչ այսօր ֆեդերացիան իրականացրել է շուրջ 416 լեռնային և ժայռամագլցման մարզումներ, 68 կինոդիտում, 114 արշավ դեպի Հայատանի լեռնագագաթները և ոչ միայն։

Ֆեդերացիայի հավաքական թիմի 7 լեռնագնացներ, Հունիսի 1-ին բարձրացան Իրանի և Անդրկովկասի ամենաբարձր լեռնագագաթը ՝ Դամավենդը 5671 մետր։

Ֆեդերացիայի հավաքական թիմի 5 լեռնագնացներ, Օգոստոսի 8-ին բարձրացան Վրաստանի բարդագույն լեռներից մեկը ՝ Կազբեկը 5033 մետր, նշանակալից էր նաև այն, որ թիմի 5 անդամներից 3-ը իգական սեռի ներկայացուցիչներ էին։

2011 թվականի հունվար ամսին ՀԱՕԿ-ի օգնությամբ ֆեդերացիայի 4 ուժեղագույն մարզիկներ մասնակցեցին միջազգային մրցաշարի Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում։

Մրցաշարին ընդհանուր թվով մասնակցում էին 216 լեռնագնացներ աշխարհի 25 երկրներից։ Հայ լեռնագնացները և մի քանի ուժեղագույն իրանցի լեռնագնացներ միառժամանակ բարձրացան Իրանի ամենաբարձր կետը՝ Դամավենդ լեռնագագաթը (5671 մետր)։ Այսպիսով մեր հավաքականի լեռնագնացները Իրանի հավաքականի հետ միասին առաջինը նվաճեցին գագաթը, իսկ արտասահմանյան երկրների պայքարում առաջինը դարձան։

Ֆեդերացիան կապեր է հաստատել նմանատիպ միջազգային կառույցների հետ։ Այժմ հաստատված է համագործակցություն Վրաստանի, Ռուսաստանի և Իրանի ալպինիզմի ֆեդերացիաների հետ։

Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտային կազմակերպություններ
Տերփսիքորա

մինի
**Տերփսիքորա** (), պարերի երբեմն նաև խմբերգի մուսան։ Զևսի և Մնեմոսինեի դուստրը։ Համարվում է սիրենների մայրը։ Պատկերվում էր դեռատի աղջկա տեսքով։

Ատրիբուտները՝ 
* գլխին պսակ
* մի ձեռքով նա բռնում էր քնարը։
 
Այլաբանորեն՝ պարուհի։

Կատեգորիա:Մուսաներ
Սիներգիա

**Սիներգիա** ( «համագործակցություն, աջակցություն, օգնություն, մասնակցություն, հանցակցություն»,   [սին], «միասին» +  «գործ, աշխատանք, ներգործություն»), ինչ որ արդյունք ստանալու համար իրար հետ գործակցող երկու կամ ավել իր կամ անձ, որ առանձին անհնար էր գեներացնել։ *Սիներգիա* տերմինը ծագում է հունարեն **'  **',  բառից, որ նշանակում է «աշխատել միասին»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունարենից փոխառնված բառեր
Պենիա

** Պենիա **, ( կամ , «աղքատություն», լատ. * Պաուպերտատա * և *Էգեստա*), աղքատությունն անձնավորող աատվածուհի։ Պենիան չկա ժողովրդական դիցաբանության մեջ. այն հորինել են հետագայում՝ մ.թ.ա. 4-րդ դարում բանաստեղծներն ու փիլիսոփաները (Արիստոփանես, Պլուտոն և ուրիշներ)։
 

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Պանդրոսոս

մինի
**Պանդրոսոս**, ցողի աթենական աստվածություն. Կեկրոպսի դուստրը, որի խնամքին Աթենասը հանձնել է մանուկ Էրիքթոնիոսին։ Ակրոպոլիսում գտնվում էր Պանդրոսոսի տաճարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աթենասի արարքներ
Ֆրանսիական ֆրանկ

**Ֆրանսիական ֆրանկ** (,  - պատմական ֆրանսիական թղթադրամ XIV - XVII դարերի, ինչպես նաև Ֆրանսիայի դրամական միավորը 1795 թվականի ապրիլի 7-ից մինչև 2002-ի փետրվարի 17։
[մինի|200px|ձախից|5 ֆրանկ, 1850, [Ֆրանսիական երկրորդ հանրապետությունը: Արծաթ։]]

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի տնտեսական պատմություն
Կատեգորիա:Շրջանառությունից հանված դրամներ
Կատեգորիա:1860 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանկ
Արևային սայլ

մինի|աջից|250px|Սայլի աջ կողմը
**Արևային սայլ** (), բրոնզեդարյան սայլի փոքրիկ քանդակ, որը հայտնաբերվել է մի գյուղացու կողմից Զելանդիա կղզու Տրունդհոլմյան ափին, 1902 թվականին։ Այդ ժամանակից համարվում է Դանիայի ազգային թանգարանի մարգարիտը։ Բացի քառանիվ սայլակից քանդակային խմբի մեջ են մտնում 25 սմ մեծության, սկավառակի ձևով արևի բրոնզե քանդակը, որն աջ կողմից ոսկեջրած է և սայլակը քաշող կրկին բրոնզաձույլ զամբիկից։

## Արտաքին հղումներ
* Reconstructing the Trundholm Sun Chariot 
* ''Götter und Helden in der Bronzezeit: Europa im Zeitalter des Odysseus'' , exhibition, Bonn. 1999. Catalogue introduction, wall panel information: http://www2.kah-bonn.de/pr/33/bronzezeit-pressemappe.doc  (.doc format)

Կատեգորիա:Դանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:Դանիական մշակութային կանոն
Կատեգորիա:Բրոնզի դարի արվեստ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի աշխատություններ
Հայերը Բարսելոնայում

**Հայերը Բարսելոնայում** կամ **Բարսելոնահայեր** (, ), Կատալոնիայի մայրաքաղաք Բարսելոնայում և դրա մերձակայքում բնակվող հայերը։

Հայերը համարվում են Բարսելոնա քաղաքում ապրող խոշոր ազգային փոքրամասնություններից մեկը։

## Պատմություն
Կատալոնիայի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները սկիզբ են առնում Կիլիկյան Հայաստանի արքա Լևոն Զ-ի կնոջ՝ Կոնստանցա Սիցիլիացու ժամանակներից։

Բարսելոնան Իսպանիայի երկրորդ ամենահայաշատ քաղաքն է՝ մայրաքաղաք Մադրիդից հետո։ Ըստ 2012 թվականի տվյալների՝ Բարսելոնա քաղաքում ապրում է շուրջ 2200 հայկական ընտանիք՝ 15 հազար բնակչով։

Հայերի ճնշող մեծամասնությունն ապրում է մայրաքաղաքում և միայն մի ստվար զանգվածն է բնակվում Բարսելոնայի արվարձաններում։ Բարսելոնահայ համայնքը այժմ գտնվում է հասարակամշակութային կազմավորման շրջանում և ակտիվորեն մասնակցում է Բարսելոնայի քաղաքային կյանքին։

Իսպանիայի Թագավորության տարածքում չկա որևէ հայկական եկեղեցի, սակայն քննարկվում է Բարսելոնայում, ինչպես նաև Իսպանիայի մյուս հայաշատ քաղաքներում հայկական եկեղեցի կառուցելու հարցը։ Բարսելոնահայերի, ինչպես և Իսպանիայի տարածքում ապրող մյուս հայերի շահերը ներկայացնում է Մադրիդում գործող Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունը։

Բարսելոնայում գործում են հայկական կիրակնօրյա դպրոցներ, որտեղ ուսուցանվում է նաև հայոց լեզու և հայ ժողովրդի պատմություն։ Բարսելանահայերը խոսում են հայերեն և իսպաներեն, ինչպես նաև կատալոներեն լեզուներով։ Մեծ մասամբ նրանք հարում են հայ առաքելական եկեղեցուն։ Բարսելոնայում գործում են  իսպանահայերի համայնքային կազմակերպություններ։

## Տես նաև
* Հայերն Իսպանիայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Բարսելոնայի հայկական մշակութային կենտրոն 
* Իսպանահայկական կայք 

Կատեգորիա:Բարսելոնա
բ
բ
Համակարգերի տեսություն

**Համակարգերի տեսությունը** ընդհանուր առմամբ համակարգերի միջճյուղային ուսումնասիրություններ են, նպատակ ունենալով բացահայտել սկզբունքներ, որոնք կիրառելի լինեն գիտական հետազոտությունների բոլոր բնագավառներում, ենթակայության բոլոր մակարդակների բոլոր տիպի համակարգերի նկատմամբ։ Անվանումը դեռևս լավ հիմնավորված ճշգրիտ նշանակություն չունի, սակայն նպատակահարմար է դիտարկել համակարգային մտածողության մասնագիտացում, համակարգերի գիտության ընդհանրացում, համակարգային մոտեցում։

Համակարգերի տեսության ուսումնասիրության առարկան ինքնակառավարվող համակարգերն են՝ այսինքն համակարգեր, որ ինքնակարգավորվում են հետադարձ կապի օգնությամբ։ Ինքնակարգավորվող համակարգեր հանդիպում են բնության մեջ այդ թվում մեր մարմնի ֆիզիոլոգիական համակարգում, մասնակի և գլոբալ էկոհամակարգերում, կլիմայում, մարդու ուսուցման գործընթացում անհատից մինչև միջազգային կազմակերպություններ, ինչպես ՄԱԿ-ը։

## Սեղմ նկարագրություն
[250px|thumb|[Մարգարեթ Միդը համակարգերի տեսության բնագավառում նշանակալից դեմք էր։]]
Համակարգերի տեսության ժամանակակից գաղափարները սկիզբ են առել գիտության տարբեր ճյուղերից, կենսաբան Բերտալանֆիի, բանասեր Բանատիի, բնապահպանական Հովարդ Օդումի, Եվգենի Օդումի և Ֆրիտյոֆ Կապրայի, կազմակերպման և կառավարման տեսություններից Պետեր Սենգիի աշխատանքների օրինակների հիման վրա, այնպիսի միջճյուղային ուսումնասիրությունների միջոցով, ինչպիսիք են Ռիչարդ Սվանսոնի Մարդկային ռեսուրսների զարգացում աշխատությունը և մանկավարժների եզրակացությունների օգնությամբ։ Համակարգերի տեսությունը, որպես միջառարկայական, ներճյուղային և բազմատեսանկյուն տիրույթ, ի մի է բերում օնտոլոգիայի, գիտության փիլիսոփայության, ֆիզիկայի, համակարգչային գիտության, կենսաբանության, և ճարտարագիտություն, ինչպես նաև աշխարհագրություն, սոցիոլոգիա, քաղաքագիտություն, հոգեթերապիա և տնտեսագիտություն բնագավառների սկզբունքներն ու հասկացությունները։ Այսպիսով համակարգերի տեսությունը ծառայում է որպես կամուրջ ինչպես հետազոտության ինքնուրույն բնագավառների միջև միջճյուղային երկխոսության համար, այնպես և հենց համակարգային գիտության տիրույթի ներսում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Կատեգորիա:Համակարգեր
Միշել Թելո

մինի|աջից|240px
**Միշել Թելո** (պորտ.` *Michel Teló*, ), բրազիլացի երգիչ և երգահան՝ *Սերտանեժո* (Sertanejo) երաժշտական ժանրի երգիչ։ Ունեցել է միջազգային ճանաչում Ai se eu te pego! երգով։ Մինչև որպես սոլո երգիչ հանդես գալը, Թելոն եղել է մի շարք երաժշտական խմբերի վոկալիստ, որոնցից հատկապես նշմարելի է եղել *Grupo Tradição* կոչվող խումբը։

## Կենսագրություն
Միշել Թելոն ծնվել է 1981 թվականի հունվարի 21-ին Մեդիանեյրում, փոքր հացի փռի սեփականատերերի ընտանիքում։ Ունի երկու մեծ եղբայր։ Միշելի առաջին ելույթը տեղի է ունեցել 1989 թվականին, դպրոցական երգչախմբում, երբ նա առաջին անգամ մեներգ է կատարել ակուստիկ կիթառի նվագակցությամբ։
1991 թվականին Թելոն սկսում է ակորդեոն նվագել և 1993 թվականին դպրոցական ընկերների հետ ստեղծում «Guri» խումբը։ 16 տարեկանում Միշելն առաջարկ է ստանում միանալ բրազիլական ժողովրդական երաժշտություն նվագող «Grupo Tradicao» խմբին։
2008 թվականին նա լքել է այդ խումբը և մեկ տարի հետո թողարկում իր առաջին ստուդիային «Balada Sertaneja» ալբոմը։ Այս ձայներիզի «Ei Psiu, Beijo me Liga» երգը դառնում է ազգային հիթ շքերթի առաջատար, ավելի ուշ շքերթը ղեկավարել են 2010 թվականին թողարկված «Amanha Sei La» և «Fugidinha» երգերը։ 
«Ai Se Eu Te Pego» սինգլն առաջին հորիզոնական է գրավել իսպանական, պորտուգալական, չիլիական, հոլանդական, իտալական, ֆրանսիական և արգենտինական հիթ-շքերթներում։ 2012 թվականի հունվարին թողարկվել է երգի անգլալեզու տարբերակը` «If i catch you» վերնագրով։ 
Բորիս Բարաբանովի խոսքերով, Միշելը վստահորեն աշխատում է «հարևան շքամուտքի տղայի» կերպարով և ցույց է տալիս «այն նույն անկեղծությունը, որի համար երգչուհի Զազին սիրել են Եվրոպայում»։ Տեսաբանի կարծիքով, Միշելը դարձել է լատինոյի նոր հերոս` հաջողությամբ վերցնելով էստաֆետը Ռիկի Մարտինից և Էնրիկե Իգլեսիասից։

## Անձնական կյանք
2008 թվականին Միշելն ամուսնացել է Անա Կառոլինա Թելոյի հետ։ 2011 թվականին խոսակցություններ էին տարածվել, ըստ որոնց ամուսնությունը ճգնաժամի մեջ է, քանի որ Միշելն ավելի շատ ժամանակ կտրամադրի աշխատանքին և ընտանիքը կթողնի երկրորդ պլանում։ Շուտով Միշելը մամուլի միջոցով ժխտել է այդ խոսակցությունները և հայտարարել է 2012 թվականին որդի ունենալու ցանկության մասին։ Բայց 2012 թվականի փետրվարի 11-ին Անա Կարոլինան Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցի միջոցով հայտարարել է, որ նրանք բաժանվել են։ Այժմ Միշելն ամուսնացած է բրազիլացի դերասանուհի Թաիս Ֆերսոնզեի հետ և բնակվում է Կամպու-Գրանդի քաղաքում։ 2016 թվականի օգոստոսի 1-ին նրանք աղջիկ են ունեցել, ում անվանել են Մելինդա։ 2017 թվականի հուլիսի 25-ին նրանք որդի են ունեցել։

## Սկավառակագրություն
*2009: *Balada Sertaneja* 
*2010: *Michel Teló – Ao Vivo* 
*2011: *Michel na Balada*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի երգիչներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի կոմպոզիտորներ
Օսկար լավագույն դիմահարդարման և վարսահարդարման համար

**«[[Օսկար]]» լավագույն դիմահարդարման համար** տրվում է 1982 թվականից ի վեր «Կինոարվեստի և գիտության ակադեմիա»-ի կողմից։ Որպես օրենք «Օսկար»-ին առաջադրվում են երեք ֆիլմեր այս անվանակարգում։ Բացառություններն են, երբ 1980-ականների սկզբին առաջադրվում էին 2 ֆիլմեր, և 2000 թվականին՝ չորս ֆիլմ։ Մինչև 1982 թվականը միայն երկու դիմահարդարներ են ստացել «Պատվավոր Օսկար»-ը. 1965 թվականին ստացել է Ուիլյամ Թաթլը «Բժիշկ Լաոյի յոթ դեմքերը» ֆիլմի համար, և 1969 թվականին՝ Ջոն Չեմբերսը Կապիկների մոլորակը ֆիլմի համար։

## Մրցանակակիրների ցուցակը
**Մրցանակակիրները** առանձնացված են առանձին գույնով։

### 1982—1990

### 1991—2000

### 2001—2010

### 2011—2015

Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Կատեգորիա:Կինոմրցանակներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կինոմրցանակներ
Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիական ցուցակներ
Աբդուլլահ Օջալան

**Աբդուլլահ Օջալան** (, ), նաև հայտնի **Ափո** մականվամբ, քուրդ հեղափոխական և քաղաքական գործիչ, Քրդական բանվորական կուսակցության հիմնադիր և նախկին ղեկավար։ Թուրքիայում դատապարտված է ցմահ ազատազրկման, 1999 թվականից բանտարկված է Էմրալի կղզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Աբդուլլահ Օջալան
Կատեգորիա:Ազատական սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրք մարքսիստներ
Կատեգորիա:Թուրք սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տղամարդ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ցմահ դատապարտվածներ
Կատեգորիա:Քրդական բանվորական կուսակցություն
Կատեգորիա:Քրդական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Քրդեր
Վինյարդ թատրոն

**Վինյարդ թատրոնը** (անգլ՝. *Vineyard Theatre*), շահույթ չհետապնդող, օֆֆ-բրոդվեյան թատրոն է, որը գտնվում է Նյու Յորքի Մանհեթեն շրջանի 15-րդ փողոցում, ոչ շատ հեռու Յունիոն-սքվերից։ Առաջին ներկայացումը բեմադրվել է 1981 թվականին։ Թատրոնը հայտնի է դարձել Թոնի մրցանակ ստացած Avenue Q մյուզիքլի, Պաուլա Վոգելի «Ինչպես ես սովորեցի վարել» (How I Learned to Drive), որը ստացել է Պուլիտցերյան մրցանակ, ինչպես նաև մի շարք այլ մրցանակներ ստացած ներկայացումների շնորհիվ։ Վինյարդը նկարագրում է իրեն իբրև նոր աշխատանքին նվիրված և դերասաններին աջակցող թատրոն։

Վինյարդ թատրոնը նաև Դրամա դեսկ մրցանակի, ինչպես նաև Լուսիլ Լորտելի հատուկ մրցանակի դափնեկիր է։ 2007 թվականին իր 25-ամյա տարելիցին թատրոնը Ջոնաթան Լարսոնի ֆոնդի կողմից գրանտ ստացավ։ Թատրոնը նաև Վինյարդ թատերական գործիչների միության նստավայրն է, որը հանդիսանում է սցենարիստների, կոմպոզիտորների, դերասանների, դիզայներների և ռեժիսորների մի միություն, ովքեր դերասաններին լայն հնարավորություն են տալիս զարգացնելու իրենց աշխատանքը և մասնակցելու թատրոնի ընթացիկ կյանքին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Vineyard Theatre  ''Internet Off-Broadway Database'' կայքում
* Vineyard Theatre ''NY Theatre.com'' կայքում

Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թատրոններ
Հրաչ Բարթիկյան

**Հրաչ Միքայելի Բարթիկյան** (), հայ պատմաբան, բյուզանդագետ, հայ–բյուզանդական հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրող։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1972), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս։ Աթենքի ակադեմիայի և Հռոմի «Տիբերինա» արվեստի, գրականության և գիտության ակադեմիայի ակադեմիկոս։

## Կենսագրություն
Հրաչ Բարթիկյանը ծնվել է Աթենքում։ Ավարտել է Աթենքի գիմնազիան։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, ապա՝ ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ Հովսեփ Օրբելու ղեկավարությամբ։

1957-1961 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի կրտսեր, 1961-1980 թվականներին՝ ավագ գիտաշխատող։ Եղել է Աթենքի ակադեմիայի (1980), Հռոմի «Տիբերինա» ակադեմիայի (1987), Հունական քաղաքակրթության հաստատության (1993) թղթակից անդամ, Հունաստանի բյուզանդական հետազոտությունների ընկերության պատվավոր անդամ (1981)։

Շուրջ 150 գիտական հոդվածներից զատ, լույս է ընծայել 17 գիրք։ «Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, Բյուզանդական աղբյուրներ» մատենաշարով հրատարակել է բյուզանդական մի շարք հեղինակների աշխատությունների հայերեն թարգմանությունները՝ ուսումնասիրությամբ ու ծանոթագրություններով (Պրոկոպիոս Կեսարացի, Կոնստադին Ծիրանածին, Հովհաննես Սկիլիցես, Թեոփանես Խոստովանող, Թեոփանեսի Շարունակող, Պարթենիոս Աթենացի)։ Գիտությունների ակադեմիայի «Գրական հուշարձաններ» մատենաշարով հայերեն հրատարակել է «Դիգենիս Ակրիտաս» էպոսը, Մատթեոս Ուռհայեցու «Ժամանակագրության» աշխարհաբար թարգմանությունը, Պրոկոպիոս Կեսարացու «Գաղտնի պատմությունը», «Հունական արխիվային փաստաթղթեր հայ-հունական հարաբերությունների մասին Առաջին Հանրապետության շրջանում (1918-1920)» աշխատությունը։

## Մրցանակներ
* «Պատվո մեդալի» դափնեկիր, 1986
* «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան, 1980
* Սալոնիկի համալսարանի «Արիստոտել» մեդալ, 1981
* ՀՀ նախագահի մրցանակ, 2002, 2005

## Երկեր
* Հայ-բյուզանդական հետազոտություններ, հ. 1-2, Երևան, 2002 ;
* Источники для изучения истории павликианского движения, Е., 1961 :

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրաչ Բարթիկյանի մահախոսականը «Ազգ» օրաթերում
* Հրաչ Բարթիկյանի հոդվածները

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ աղբյուրագետներ
Կատեգորիա:Հայ բյուզանդագետներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Աղասի Բաբայան

**Աղասի Հարությունի Բաբայան** (դեկտեմբերի 21, 1921, Ազատավան (Չիգդամլու), Հայաստան - նոյեմբերի 17, 1995, Մոսկվա), խորհրդային հայ ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1974)։

## Կենսագրություն
1939 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը։ 1946 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտըի դերասանական բաժինը (ВГИК) (Բ. Բիբիկովի և Օ. Պիժովայի արվեստանոցը)։ 1948 թվականից աշխատել է կինոյում, սկսել է Երևանի կինոստուդիայում։ 1952 թվականին ավարտել է Համամիութենական Պետական Կինեմատոգրաֆիայի Ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը (Ս. Գերասիմովի արվեստանոցը)։ 1952 թվականից աշխատել է «Մոսնաուչֆիլմ»-ում (հետագայում «Ցենտրնաուչֆիլմ»), որպես վավերագրական և գիտահանրամատչելի կինոնկարների հեղինակ-ռեժիսոր։

Հայաստանում նկարահանել է երկու ֆիլմ՝ «Երևանի կենդանաբանական այգին» (1950) և «Տեղ արևի տակ» (1975)։

## Դերերը կինոյում
* 1949 - Արարատյան դաշտի աղջիկը
* 1952 - Ռիմսկի Կորսակով - *Դարյան*
* 1975 - Տեղ արևի տակ - *ծաղրածու*
* 1985 - Վերջին կիրակի - *դրվագ*

## Ռեժիսոր
* 1950 - Երևանի կենդանաբանական այգին
* 1957 - Կոլյա տանը մենակ է
* 1958 - Հետաքննությունը շարունակվում է
* 1961 - Դերսու Ուզալա
* 1972 - Тропой бескорыстной любви
* 1975 - Տեղ արևի տակ
* 1981 - Արջուկը, փոքրիկ և ուրիշները
* 1982 - Լուսանը արահետ է դուրս գալիս
* 1986 - Լուսանը վերադառնում է
* 1990 - Կորել է ընկեր
* 1994 - Լուսանը գնում է հետքերով

## Սցենարիստ
* 1981 - Արջուկը, փոքրիկ և ուրիշները
* 1982 - Լուսանը արահետ է դուրս գալիս
* 1986 - Լուսանը վերադառնում է
* 1990 - Կորել է ընկեր
* 1994 - Լուսանը գնում է հետքերով

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 1974 - ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* 2002 - «Ոսկե ժանգ» պարգև «Լուսանը արահետ է դուրս գալիս» (1982 թ.) ֆիլմի համար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Թաթուլ Վանանդեցի

**Թաթուլ Վանանդեցի** (ծն.թ. անհայտ – 1054), իշխան, զորավար։ Ենթադրվում է որ եղել է Կարսի թագավոր Գագիկ Աբասյանի (1029 – 1065) սպարապետը։ Նրա կյանքի և գործունեության մասին գրեթե ոչ մի տեղեկություն չի պահպանվել։

1054-ին Տուղրիլ սուլթանի գլխավորությամբ Հայաստանն ասպատակող սելջուկներին Վանանդում  հերոսական դիմադրություն է ցույց է տրվել Գագիկի և Թաթուլի ղեկավարությամբ. ճակատամարտը տեղի է ունեցել Վանանդ գավառի սահմանագլխին։ Կռվում աչքի ընկած Թաթուլը վիրավորել է Արսուբան ամիրայի որդուն և գերվել։ Տուղրիլը նրան ասել է՝ «․․․ եթե դա (Արսուբան ամիրայի որդին) ապրի, քեզ կազատեմ, բայց եթե մեռնի, կհրամայեմ, որ քեզ դրան մատաղ անեն»։ Թաթուլը պատասխանել է՝ «…եթե իմ զարկածն է, չի ապրի, իսկ թե ուրիշինն է, այդ չգիտեմ»։ Վիրավորի մահից հետո Սուլթանը հրամայեց սպանել Թաթուլին, իսկ նրա աջ բազուկը կտելով՝ ուղարկեց Արսուբանին, որպես մխիթարություն, թե քո որդին վատ բազկից չի մեռել։ Թաթուլի այս պատասխանը դարձել է սեփական ուժերի նկատմամբ ունեցած վստահությունն ընդգծող թևավոր արտահայտություն։

առանց|մինի|423x423px|Սպարապետ Թաթուլի հերոսական սխրանքը Հայաստանի սելջուկյան արշավանքի ժամանակ (Julian Zasso (1833-1889))

2022 թվականի հոկտեմբերին լույս է տեսել Արտյոմ Առուստամյանի «Թաթուլ Վանանդեցի» պատմավեպը, որի առանցքում վերոգրյալ իրադարձություններն են։ Վեպն առհասարակ պատմում է Կարսի ինքնապաշտպանական կռվի մասին` ընդդեմ սելջուկյան թյուրքերի, ի թիվս այլնի, անդրադարձ է կատարվում նաև Արծնի 1049 թ. (1048 թ.) պաշարմանը, որն ավարտվել էր շուրջ 150 հազար բնակիչների կոտորածով և քաղաքի հրդեհմամբ, ավելին, XII դարի արաբ մատենագիր Իբն ալ-Ասիրը վկայում է, որ սելջուկները քաղաքից դուրս են բերել այնքան մեծ քանակությամբ ավար, որը «տարել են 10 հազար սայլի վրա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց սպարապետներ
Տախո (գետ)

**Տախո** ( ; ; ; Հին հունարեն։ Τάγος *Տագոս*), գետ Իսպանիայում և Պորտուգալիայում, Պիրենեյան թերակղզու ամենաերկար գետը։

Երկարությունը 1010 կմ է, ավազանը՝ 81 հազար կմ2։ Սկիզբ է առնում Ունիվերսալես լեռներից, հոսում Մեսետա սարահարթով ու Պորտուգալական դաշտավայրով և առաջացնելով էստուար, թափվում Ատլանտյան օվկիանոս։

Սնումը անձրևային է, հորդանում է նոյեմբեր֊մարտին։ Ջրի միջին ծախսը Իսպանիայի և Պորտուգալիայի սահմանում 438 մ3/վրկ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման համար։ Կա հէկ։

Նավարկելի է 185 կմ։ Տախոյի ափերին են Տոլեդո և Լիսաբոն քաղաքները։

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի գետեր
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի գետեր
Ցրոն (օր)

**Ցրոն**, Սփյուռ, հայկական հեթանոսական տոմարի ամիսների 25-րդ օրվա անվանումը։ Այս ամսանունը բառացի նշանակում է «ցրված», «սփռված», ոմանք այն համարում են Ծիր կաթինի օր։

Կատեգորիա:Հայկական օրանուններ
Էրեբուս

**Էրեբուս** (Erebus), գործող հրաբուխ Անտարկտիկայում, Ռոսսի կղզում։ Բարձրությունը՝ 3794 մ։ Հայտնագործել է անգլիացի ճանապարհորդ Ջ.Կ. Ռոսսը, 1841 թվականին։

## Անվանում
Հայտնագործել է անգլիացի բևեռախույզ Ջ. Ռոսսի արշաավախումբը 1841 թվականին և կոչել արշավախմբի «Erebus» նավի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Անտարկտիդայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Երկրագնդի էքստրեմումի կետեր
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Նյուրնբերգյան դատավարություն (ֆիլմ)

**Նյուրնբերգյան դատավարություն** (), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հայտնի Նյուրնբերգյան դատավարությունների հիման վրա 1961 թվականին նկարահանված ամերիկյան ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմի իրադարձությունները տեղի են ունենում 1948 թվականին Գերմանիայի Նյուրնբերգ քաղաքում, ֆաշիստական գլխավոր հանցագործների դեմ դատավարությունից 2 տարի հետո, այսպես կոչված «փոքր Նյուրնբերգյան դատավարություններից» մեկի ժամանակ։

Դատարանում լսվում է ֆաշիստական ռեժիմի ժամանակ ծառայած իրավաբանների հարցը։ Ամերիկյան դատավոր Դեն Հեյվուդը մեկնում է Նյուրնբերգ որպեսզի գլխավոր այդ դատավարությունը։

Դատավարության ժամանակ մեղադրող կողմի գլխավոր պաշտպաններից մեկը հասկանում է որ մեծ սխալ է գործել վերցնելով նրանց պաշտպանությունը, այն բանից հետո, երբ մեղադրյալներից մեկը չցանկանալով համագործակցել ոչ դատարանի, և ոչ էլ իր փաստաբանի հետ, բոլորի համար անսպասելի ելույթ է ունենում մեղայական խոսքով, ընդունելով իրենց ուղղված մեղադրանքները ...

## Դերակատարներ

## Մրցանակներ և վարկանիշային ցանկեր
Ընդհանուր թվով ֆիլմը ստացել է 15 տարբեր կինոմրցանակ, ներկայացված է եղել ևս 21-ի, ներառված է տարբեր կինովարկանիշային ցանկերում։

### Մրցանակներ
Ներկայացվել է 11 Օսկարի ստացել 2-ը, Օսկար լավագույն դերասանի համար անվանակարգում (Մաքսիմիլիան Շելլ) և Օսկար լավագույն հարմարեցված սցենարի համար։ Ներկայացվել է 5 Ոսկե Գլոբուսի, ստացել 2-ը լավագույն դրամայի դերասան (Մաքսիմիլիան Շելլ) և լավագույն դրամայի ռեժիսոր (Սթենլի Կրամեր)։ Ստացել է նաև 3 Դավիդ դի Դոնատելլո և 1 Բոդիլ կինոմրցանակներ և այլն։

### Վարկանիշային ցանկեր
* Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի ցանկում 10-րդն է դատական դրամաների ցուցակում
* 250 լավագույն ֆիլմեր IMDb-ի վարկածով վարկանիշային ցանկում 184-րդն է (2012 թվականի ապրիլի դրությամբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 

Կատեգորիա:1960-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1961 ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռազմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սթենլի Կրամերի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին
Կատեգորիա:1960-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1961 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյուրնբերգյան դատավարություն
Էբրո

**Էբրո** (, , , ) կամ **Էբրե**, Պիրենեյան թերակղզու ամենաջրառատ գետը։ Սկիզբ է առնում Կանտաբրյան լեռներից, հոսում Արագոնյան հարթավայրով, հատում Կատալոնյան լեռները, թափվում է Միջերկրական ծովը։

## Անվանում
Անվանումը առաջացել է բասկերեն Ebr «գետ» և բառից։ Հունա֊հռոմեական աղբյուրներում հիշատակվում է *Iberus* ձևով։ Գետի անունով բնակիչներին սկսել են անվանել *իբերներ*, իսկ երկիրը՝ *Իբերիա*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի գետեր
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի ավազանի գետեր
Պենթիսլեյա

մինի|Աքիլլեսը թրով խոցում է Պենթիսլեյային
**Պենթիսլեյա** (), ամազոնուհիների թագուհի. Տրոյական պատերազմի ժամանակ օգնության է եկել տրոյացիներին և սպանվել է Աքիլլեսի կողմից (տարբերակ՝ Աքիլլեսը գերի է վերցրել Պենթեսիլեյային և ամուսնացել նրա հետ)։

Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ
Պետրոպոլիսյան հաշտություն

**Պետրոպոլիսյան հաշտություն**, 1903 թվականի նոյեմբերի 17-ին կնքված պայմանագիր Բոլիվիայի և Բրազիլիայի միջև, որով ավարտվեց Ակրիի պատերազմը և վերջ դրվեց պաշտոնապես չճանաչված Ակրիի հանրապետությանը։

## Պատմություն

Ակրիի հանրապետությունը ճանաչվել է 1899 թվականի մայիսի 1-ին Լուիս Գալվես Ռոդրիգես դե Արիասի կողմից։ Նրա տարածքը ընդգրկել է Բոլիվիայի և Պերուի որոշ մասեր, սակայն բնակչությունը գործնականում եղել է միայն Բրազիլիայի կաուչուկ հավաքողներ։ Դրա պատճառն այն է, որ, այս տարածքների վրա վերահսկողություն սահմանելով, Բոլիվիան Ակրայում հիմնել է Պուերտո-Ալոնսո (այժմ՝ Պորտու Ակրի) քաղաքը։ 1901 թվականին Բոլիվիան վաճառում է Ակրիի կոնցեսիան ամերիկյան ներդրողներին (The Bolivian Syndicate of New York), որոնք խթանեցին կաուչուկագործության զարգացմանը սպասվող կաուչուկի բումի ժամանակ։ Ամերիկացիներն այդ կերպ նաև ազատված էին հարկերի վճարումից։ Տեղի կաուչուկ հավաքող բրազիլիացիները իրենց համարում էին իրենց օրենքներով սահմանափակված և այդ պատճառով ապստամբեցին ղեկավար բրազիլացի սպա Ժոզե Պլասիդո դե Կաստրոյի դեմ։ Այս պայքարի արդյունքում նորից հռչակվեց և վերականգնվեց անկախ Ակրիի հանրապետությունը։

Ակրիի անկախության հռչակումից հետո Բոլիվիան և Բրազիլիան պայմանավորվեցին տարածքների փոխանակության շուրջ։ Բրազիլիային անցավ այն տարածաշրջան, որը գտնվում է նրա այժմյան սահմանագծին՝ Ակրիի նահանգ։ Բոլիվիային փոխանցեց իր տարածքից 3000 կմ², որը գտնվում է Մադեյրա և Աբունյա գետերի միջև։ Պետրոպոլիսի համաձայնությունը նաև նախատեսում էր վճարել Բոլիվիային 2 միլիոն ֆունտ ստերլինգ և բրազիլիացիների երկաթուղու բնակեցված ճանապարհը կառուցում բրազիլական Գուաժարա-Միրին սահմանապահ քաղաքից մինչև բրազիլական Ռիբելարտա քաղաք։ Սակայն այդ ճանապարհը այդպես էլ չկառուցվեց։ Այս համաձայնությունը նաև ներառում էր այն կետը, որով կարգավորվելու էին նաև բրազիլա-պերուական վիճելի սահմանային տարածքների հարցերը։ 1909 թվականին Արգենտինայի միջնորդությամբ այս պետությունների միջև Ռիո դե Ժանեյրոյում ավարտվեցին բանակցությունները, ըստ որի Պետրոպոլիսյան համաձայնությամբ Պերուն ստացավ 39.000 կմ² բրազիլական տարածք։ Ամերիկյան սինդիկատին (կապիտալիստական խոշոր միավորում) տրվեց 110 հազար ֆունտ ստերլինգ արժեքով փոխհատուցում։
## Աղբյուրներ

* s:pt:Tratado de Petrópolis Պետրոպոլիսյան համաձայնության ամբողջական տեքստ 

Կատեգորիա:Բրազիլիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բոլիվիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի միջազգային պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ակրի
Կատեգորիա:XX դարի միջազգային պայմանագրեր
Կատեգորիա:1903
Կատեգորիա:Տարածքային փոփոխությունների միջազգային պայմանագրեր
Կատեգորիա:Բոլիվիայի տարածքի փոփոխություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի տարածքի փոփոխություններ
Երկրորդ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ

**Երկրորդ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ 1879-1883 թթ.** , պատերազմ Չիլիի (Մեծ Բրիտանիայի աջակցությամբ) և Պերուի ու Բոլիվիայի միջև։ Նպատակը Չիլիի ձգտումն էր գրավել Ատակամա անապատի սելիտրայի հանքերը։

Կատեգորիա:Չիլիի պատերազմներ
Կատեգորիա:Բոլիվիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Պերուի պատերազմներ
Առաջին Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ

**Առաջին խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ** (). զինված բախում, որում Իսպանիան պատերազմում էր Չիլիի և Պերուի հետ, որոնց հետագայում միացան Բոլիվիան և Էկվադորը։ Պատերազմը սկսվել է 1864 թ. ապրիլի 14-ին իսպանական նավատորմի կողմից Չինչա կղզիների գրավումից հետո և վերջացել է 1883 թ. հունիսի 12-ի Լիմայի պայմանագրով՝ չնայած ռազմական գործողությունները ավարտվել էին 1866-ին։ Պատերազմը դարձավ Իսպանիայի վերջին փորձը վերականգնելու իր կորցրած գաղութային կայսրությունը Ամերիկայում։

Կատեգորիա:Իսպանիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Չիլիի պատերազմներ
Կատեգորիա:Պերուի պատերազմներ
Կատեգորիա:Բոլիվիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Էկվադորի պատերազմներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի պատերազմներ
Կրկնագիր

thumb|«Եփրեմի կոդեքս» կրկնագրի էջերից մեկը
**Կրկնագիր** կամ **պալիմփսեստ** (, πάλιν — *նորից* և ψηστός — *քերված*, ), մագաղաթի կամ, առավել հազվադեպ, պապիրուսի ձեռագիր, որը գրված է այլ՝ լվացվելու կամ քերելու միջոցով ջնջված ավելի հին տեքստի վրա։ Կրկնագիր ձեռագրերի ի հայտ գալը հետևանք է հնում մագաղաթի թանկության։ Հնագույն կրկնագրերից է այսպես կոչված «Եփրեմյան կոդեքսը» (V դար), որի հին շերտը պարունակում է հատվածներ Հին և Նոր Կտակարանի մի քանի գրքերից։ 1926 թ. ի հայտ եկավ այսպես կոչված «Լեյդենի կրկնագիրը», որը պարունակում է Սոփոկլեսի ողբերգությունների տեքստերը։ Լեյդենի կրկնագրի վերականգնված տեքստը համարվում է մեզ հայտնի Սոփոկլեսի երկերի հնագույն ամբողջական ձեռագիրը։

Կրկնագրերը արժեքավոր աղբյուր են ինչպես կորսված համարվող պատմական և գրական երկերի հայտնագործման, այնպես էլ հայտնի երկերի առավել հին, այսինքն սկզբնական բնագրին առավել մոտիկ տարբերակների բացահայտման համար։

Կրկնագրերի նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունն առաջացել է 19-րդ դարի սկզբներին, երբ Վատիկանի գրադարանի տնօրեն, կարդինալ Անջելո Մայեին հաջողվեց քիմիական նյութերի օգտագործմամբ ընթեռնելի դարձնել և հրատարակել Կիկերոնի «De republica» երկը։

Ներկայումս կրկնագրերն ընթերցվում են տեխնիկական միջոցների օգնությամբ (ուլտրամանուշակագույն լուսանկարում և լուսածրում, ռենտգենյան ճառագայթում, տոմոգրաֆիա և այլն)։

## Հայտնի կրկնագրեր
[thumb|widthpx|[Codex Guelferbytanus A]]
* Իրավունքի բնագավառի տեքստ պարունակող ամենահայտնի կրկնագիրը հայտնաբերվել է պատմաբան Բարտոլդ Գեորգ Նիբուրի կողմից 1816 թ. Վերոնայի տաճարի գրադարանում։ Հիերոնիմոսի նամակների տեքստի տակ պահպանվել է հռոմեացի իրավաբան Գայոսի Institutiones աշխատությունը։
* *[[Եփրեմի կոդեքս]] ( Codex Ephraemi Rescriptus)*, Ֆրանսիայի ազգային գրադարան, Փարիզ. պարունակում է 5-րդ դարում գրված հունարեն Հին և Նոր Կտակարանի մի քանի գրքերի տեքստերը, որոնց վրա 12-րդ դարում գրվել են Եփրեմ Ասորու ճառերը։ 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Յոստ Գիպերտ, Հայերեն կրկնագրերը՝ բազմասպեկտոր ու հաղորդիչ լույսի կիրառմամբ լուսանկարման ներքո, 2022

Կատեգորիա:Ձեռագրեր
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Դերսու Ուզալա (ֆիլմ, 1961)

«**Դերսու Ուզալա**», խորհրդային ռեժիսոր Աղասի Բաբայանի՝ Վլադիմիր Արսենևի համանուն ստեղծագործության մոտիվներով, 1961 թվականին նկարահանած գեղարվեստական ֆիլմն է։ Բուխարեստի կինոփառատոնում 1961 թվականին ոսկե մրցանակ է շահել։

## Սյուժեն
Ֆիլմում նկարագրվում է 1900-ականների սկզբին ռուս ճանապարհորդ և գրող Վլադիմիր Արսենևի հետաքրքիր ճանապորհորդության մասին, իսկ իրադարձությունների կենտրոնում ֆիլմի գլխավոր հերոս, տայգայում բնակվող, իմաստուն, բարի և խիզախ որսորդ Դերսու Ուզալան է, ով ուղեկցելով և օգնելով արշավախմբին դառնում է Արսենևի ընկերն ու բարեկամը, հարազատ դառնալով նաև արշավախմբի անդամներին։

## Դերերում
* Ադոլֆ Շեստակով - Արսենև(«կապիտան»)
* Կասիմ Ժակիբաև - Դերսու Ուզալա
* Նիկոլայ Գլադկով - *կոզակ*
* Ալեքսանդր Բարանով - *հրաձիգ*
* Սպիրիդոն Գրիգորիև - *հրաձիգ*
* Ա. Եֆստիֆեև - *հրաձիգ*
* Միխայիլ Մեդվեդև
* Նիկոլայ Խրյաշչիկով - *ուղեկցող*
* Պյոտր Լյուբեշկին - *մորուքավոր*

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1961 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Աղասի Բաբայանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1960-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1961 ԽՍՀՄ-ում
Պարագվայի պատերազմ

**Պարագվայի պատերազմ**, 1864 թվականի դեկտեմբերի 13-ից 1870 թվականի մարտի 1-ը շարունակվող պատերազմ Պարագվայի և Բրազիլիայի, Արգենտինայի ու Ուրուգվայի դաշինքի։ Սկսվել է 1864 թվականի վերջին Բրազիլիայի և Պարագվայի միջև տարածքային վեճով. 1865 թվականից պատերազմին մասնակցում էին Արգենտինան և Ուրուգվայը։

Արգենտինայում և Ուրուգվայում հայտնի է որպես **Եռյակի ալյանսի պատերազմ** ()։ Բրազիլիայում հայտնի է որպես **Պարագվայական պատերազմ** (), մինչդեռ հենց Պարագվայում այն անվանում են **Մեծ պատերազմ** () և **Պատերազմ ընդդեմ Եռյակի ալյանսի** ()։

Պատերազմի արդյունքն էր Պարագվայի լիակատար պարտությունը, և որոշ տվյալներով, հասուն արական բնակչության 90%-ի կորուստը (բնակչությունը, որը տարբեր հաշվանքներով 525 000-1.35 մլն էր պատերազմից առաջ, նվազեց մինչև 221 000 պատերազմից հետո (1871), որոնցից հասուն տղամարդիկ միայն 28 հազ. էին)։ Պարագվայական կանոնավոր բանակի նկատմամբ Եռակի ալյանսի զորքերի հաղթանակից հետո առճակատումն անցավ պարտիզանական պատերազմի փուլ, ինչը հանգեցրեց խաղաղ բնակչության շրջանում հսկայական զոհերի։ Տարածքային կորուստները (երկրի հողերի գրեթե կեսը), բնակչության մեծ մասի զոհվելը և արդյունաբերության ոչնչացումը Պարագվայը դարձրին Լատինական Ամերիկայի ամենահետամնաց երկրներից մեկը։

Կատեգորիա:Բրազիլիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Պարագվայի պատերազմներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի պատերազմներ
Մասարու Իբուկա

**Մասարու Իբուկա** (, ), ճապոնացի էլեկտրոնիկայի արդյունաբերող։ Համահիմնադիրն է այժմյան Սոնի ընկերության։

1933 թ. ավարտել է Վասեդայի համալսարանը։ Այնուհետև աշխատել է կինոժապավեն արտադրող ընկերության ֆոտո-քիմիական լաբորատորիայում։ 1945 թ. թողել է այդ ընկերությունը և հիմնել է ռադիովերանորոգման արհեստանոց Տոկիոյում։

1946 թ. Իբուկան և Ակիո Մորիտան համատեղ հիմնում են Սոնի ընկերությունը, որը սկզբում կրում էր «Տոկիոյի տելեկոմունիկացիոն ինժեներական կորպորացիա» անունը (մինչ 1958)։ Իբուկայի շնորհիվ Սոնին առաջին ընկերությունը դարձավ, որը կիրառեց տրանզիստորային տեխնոլոգիան ոչ ռազմական նպատակներով։ Իբուկան Սոնիի նախագահն էր 1950 թվականից մինչ 1971 թթ., իսկ 1971-1976 թթ. ընթացքում տնօրենը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճարտարագիտական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Արագություն

**Արագություն** (սովորաբար նշանակվում է \vec v, -ից կամ ), նյութական կետի շարժման հիմնական կինեմատիկական բնութագրիչներից մեկը։ Սահմանվում է որպես շառավիղ-վեկտորի ածանցյալն ըստ ժամանակի՝

:\vec v = {\mathrm{d}{\vec r} \over \mathrm{d}t},
որտեղ \vec r֊ը կետի շառավիղ֊վեկտորն է։

Արագությունը վեկտոր է, որի ուղղությունը համընկնում է հետագծի համապատասխան կետին տարած շոշափողի ուղղությանը։ Եթե նյութական կետը շարժվում է հավասարաչափ, ապա արագության մեծությունը թվապես հավասար Է անցած ճանապարհի (S) և այդ ճանապարհն անցնելու ժամանակամիջոցի (t) հարաբերությանը՝
: v=\frac{s}{t}։

## Միջին արագություն
Անհավասարաչափ շարժումը բնութագրելու համար կիրառվում է միջին արագության (Vմիջ) գաղափարը։ Այդ արագությունը որոշելու համար շարժման տևողությունը բաժանում են այնպիսի Δt փոքր ժամանակամիջոցների, որոնցից յուրաքանչյուրի ընթացքում շարժումը կարելի Է ընդունել հավասարաչափ
:{V}_{av}= \frac {\Delta S}{\Delta t} ։
Եթե Δt ժամանակամիջոցը անվերջ փոքրացվի, ապա միջին արագությունը կձգտի ինչ-որ սահմանի, որն անվանում են կետի արագություն ժամանակի տվյալ պահին (ակնթարթային արագություն)՝
:V= \lim_{\Delta t \to 0} \frac {\Delta S} {\Delta t}=\frac{dS}{dt}։
Արագության պրոյեկցիաները դեկարտյան ուղղանկյուն կոորդինատական համակարգի առանցքների վրա հավասար են կոորդինատների առաջին կարգի ածանցյալներին ըստ ժամանակի՝
: {V}_{x}=\frac{dx}{dt}=x, V_{y}=\frac{dy}{dt}=y, {V}_{z}=\frac{dz}{dt}=z ,

իսկ բացարձակ մեծությունը՝
:V=\sqrt{{V}_{x}^2+{V}_{y}^2+{V}_{z}^2}
Պտտական շարժման դեպքում մտցվում է անկյունային արագության գաղափարը՝ \phi պտտման անկյան առաջին կարգի ածանցյալը ըստ ժամանակի՝
:\omega = \frac{d\phi}{dt}=\phi։
Բոլոր այս արագությունները ընդհանրացված արագության մասնավոր դեպքեր են։

Կատեգորիա:Արագություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Աբխազիայի Սամսոն Չանբայի անվան պետական դրամատիկական թատրոն

**Աբխազիայի Սամսոն Չանբայի անվան պետական դրամատիկական թատրոնը** Աբխազիայի գլխավոր դրամատիկական թատրոնն է և գտնվում է Սուխում քաղաքում։

## Պատմություն
Թատրոնը հիմնադրվել է 1930 թվականին Սուխումում։ Ավելի ուշ թատրոնը կոչվեց Սամսոն Չանբայի անունով։

2010-2012 թթ թատրոնը հիմնովին վերանորոգվել է։

1979 թվականից թատրոնի գլխավոր ռեժիսորն ու գեղարվեստական ղեկավարը հանդիսանում է Զաուր Կովեն

## Թատրոնի խաղացանկը
* Միխայիլ Բգաժբայ՝ «Գուարապյան գրագիրը»
* Նիկոլայ Էրդման՝ «Ինքնասպանը»
* Պեդրո Կալդերոն դե լա Բարկա՝ «Կյանքը երազ է»
* Ալեքսանդր Գրիբոյեդով՝ «Խելքից պատուհասը»
* Շեխադե՝ «Տարագիրը Բրիսբենից»
* Ֆրիդրիխ Դյուրենմատ՝ «Ծեր տիկնոջ այցը»
* Յուրի Բոնդարև՝ «Ափը»
* Ուիլյամ Շեքսպիր` «Հուլիոս Կեսար»
* Կառլո Գոլդոնի՝ «Խառնաշփոթ Կյոջիում»

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* О художественном руководителе театра Заур Кове 
* История здания, в котором расположен театр 

Կատեգորիա:Աբխազիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Դրամատիկական թատրոններ
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով