Մհեր Քումունց

**Մհեր Սուրենի Քումունց** (), հայ լեզվաբան, արևելագետ, թուրքագետ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (2004), դոցենտ, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի գիտաշխատող։ Մասնագիտացած է հայոց լեզվի պատմության, բարբառագիտության և փոխառությունների ուսումնասիրության մեջ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքում։ 1989 թվականին ավարտել է Գորիսի թիվ 4 դպրոցը, զուգահեռ սովորել է Գորիսի արվեստի դպրոցում, որն ավարտել է 1986 թվականին։ 1991 թվականին ավարտել է Գորիսի միջնակարգ պրոֆտեխնիկական ուսումնարանի ռադիոֆիզիկայի բաժինը։ 1997 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը։ 2014 թվականին ավարտել է ՀԲԸՄ Հայկական վիրտուալ համալսարանը։

2004 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, թեման՝ «Արևելյան լեզուներից անցած փոխառությունները Խաչատուր Աբովյանի գեղարվեստական արձակում»՝ դառնալով բանասիրական գիտությունների թեկնածու։

### Աշխատանքային գործունեություն
1989-1990 թվականներին աշխատել է Գորիսի ժողկրթբաժնում (Սյունիքի մարզպետարան)՝ որպես նկարչության խմբակի ղեկավար։ 1995-1996 թվականներին նա մանկավարժական գործունեություն է ծավալել Արարատի մարզի Վերին Դվին գյուղի դպրոցում։ 1996-1998 թվականներին աշխատել է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Հարար գյուղի դպրոցում՝ որպես ուսուցիչ։

1998 թվականին նա միաժամանակ ներգրավվել է մի շարք կրթական և մշակութային նախաձեռնություններում։ 1998-1999 թվականներին թուրքերեն է դասավանդել «Կարին» օտար լեզուների ինստիտուտում։ Նույն ժամանակահատվածում՝ 1998-2000 թվականներին աշխատել է «Զանգեզուր» թերթում՝ որպես լրագրող և համակարգչային ձևավորող։ 1998-2006 թվականներին դասախոսել է ՀՊՃՀ Գորիսի մասնաճյուղում։ 2000-2002 թվականներին զբաղեցրել է «Համայնք» ամսագրի լրագրողի և համակարգչային ձևավորողի պաշտոնը։ Միաժամանակ, 2000-2002 թվականներին ղեկավարել է Գորիսի Գուսան Աշոտի անվան մշակույթի տունը՝ որպես տնօրեն։ 

2006 թվականից աշխատել է Գորիսի պետական համալսարանի հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնում (այժմ միացված է բանասիրության և պատմաիրավագիտության ամբիոնին)՝ որպես դոցենտ։ 2015-2016 թվականներին աշխատել է Գորիսի պետական համալսարանի մանկավարժական հումանիտար մասնագիտությունների ֆակուլտետի դեկան։ 2017-2020 թվականներին եղել է նույն համալսարանի հումանիտար և հասարակագիտական մասնագիտությունների ֆակուլտետի դեկան։ 2022 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտում, որպես գիտաշխատող։ 2012-2016 թվականներին եղել է «Գորիսի պետական համալսարան» պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիրը։

2015 թվականից ղեկավարում է մի  շարք գիտամշակութային նախաձեռնություններ․ 2015 թվականից հիմնադրել և գլխավորում է «Հայագիտություն․ Սյունիք» գիտական ժողովածուն, www.sarc.am հայագիտական կայքը, ինչպես նաև Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնը։ 2018-2020 թվականնի մասնակցել է արկածային տուրիզմի զարգացման ծրագրերին Սյունիքի մարզում՝ որպես փորձագետ։

2022 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտում՝ որպես գիտաշխատող։ 2023 թվականից նաև անդամ է «Լեզվի և լեզվաբանության միջազգային հանդես»  գիտական հանդեսի խմբագրական խորհրդում։

### Գիտական գործունեություն
Մհեր Քումունցի գիտական գործունեությունը հիմնականում կապված է Սյունիքի տարածաշրջանի հետ։ Հեղինակել է տասնյակ հոդվածներ և ուսումնասիրություններ, որոնք վերաբերվում են հայոց լեզվի պատմությանը, բարբառներին և լեզվաբանական փոխառություններին։ Նրա գիտական աշխատանքները հրապարակվել են Հայաստանի և միջազգային գիտական հանդեսներում։

# Խաչատուր Աբովյանի պատմվածքների շարահյուսական առանձնահատկությունները, «Մնակավարժական միտք», թիվ 2, 2002, 118-121
# Փոխառյալ բաղադրիչներով բայական հարադրությունները Խաչատուր Աբովյանի արձակում, «Նոր-դար», թիվ 4, 2003, 304-312
# Արևելյան լեզուներից անցած փոխառությունները Խ.Աբովյանի գեղարվեստական արձակում, «Կանթեղ», թիվ 4 /17/, 2003, 73-84
# Փոխառյալ բաղադրիչներով հարադրությունները Խ.Աբովյանի արձակում, «Գիտությունը և կրթությունը Արցախում», թիվ 5/6, 2003, 74-81
# Բաղաձայնական առանձնահատկությունները փոխառություններում, «Գիտություն և տեխնիկա», թիվ 9, 2003, 20-24
# Խ.Աբովյանի փոխառությունների հնչյունական առանձնահատկությունները, «Հայոց լեզու և գրականություն», թիվ 5-6, 2004, 91-99
# Դերանունների և շաղկապների գործառույթային տարբերակումը բարդ նախադասության պլանում, ՀՊՃՀ-ի տարեկան գիտաժողովի նյութեր, հատ. 3, 2004, 322-326
# Գրական աշխարհաբարը և Խ.Աբովյանի լեզվագիտական հայացքները /դասախոսությունների տեքստ/, ՀՊՃՀ, Գորիսի մասնաճյուղ, 2004, 32 էջ
# Դարձվածքները Հ.Մաթևոսյանի գեղարվեստական արձակում, «Մաթևոսյանական արձագանքներ», գիտական նյութերի ժողովածու, 2005, 143-152
# Փոխառությունների ոճական առանձնահատկությունները, «Նորք», թիվ 3, 2005, 46-52
# Զուգաբայերի և բայական բաղադրիչների լեզվաոճական մի քանի հարցերի շուրջ, «Լեզու և լեզվաբանություն», թիվ 1, 2005, 73-81
# Գրաբարի բառիմաստային դրսևորումները ձևավորվող արևմտահայերենում, ՀՊՃՀ-ի տարեկան գիտաժողովի նյութեր, թիվ 3, 2005, 724-729
# Ս. Օրբելյանի հիշատակած մի քանի տեղանունների ստուգաբանության և տեղադրության հարցեր, «Լեզու և լեզվաբանություն», թիվ 1-2, 2006, 63-68 
# Հնդեվրոպական *K Քարահունջ (ա)Անգեղ (Nergal -’Εργε՛λ) «անգղ», բծիծ, պիծակ բառերի ստուգաբանություն, Արցախի պետական համալսարանի գիտական տեղեկագիր, պրակ 2, 2019, 138-146
# Ռուսերենից անցած փոխառությունների բառաիմաստային զարգացումները Սյունիք-Արցախ բարբառախմբի բառապաշարում, Русистика в XXI веке: тенденции и направления развития. Международная научная конференция. Сборник статей. Изд.-во ЕГУ, 2019, 234-240
# Արաբական ծագմամբ փոխառյալ բաղադրիչներով բայերի տեսական և կիրառական որոշ հարցերի շուրջ (ըստ Խ. Աբովյանի գեղարվեստական արձակի), «Գիտական տեղեկագիր» Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի, 2023, թիվ 2 (45)
# Ձաւար/հաճար բառերի հնդեվրոպական աղերսները՝ ըստ բարբառային տվյալների, Շիրակի Մ. Նալբանդյանի անվան պետական համալսարան, Գիտական տեղեկագիր, 2019, թիվ 2, պրակ Բ, 114-124
# Պատմական Բաղք գավառի Արկանիձոր || Ըրկենանց բնակավայրը, «Դպրատուն», 2020-2 (10), 97-104
# Հնդեվրոպական շերտի բառերը Սյունիք-Արցախ բարբառային բառապաշարում («Ուտելիք, ըմպելիք, կերակրի պատրաստում և ամանեղեն» բառիմաստային խումբ), «Ջահուկյանական ընթերցումներ», Ակադեմիկոս Գևորգ Ջահուկյանի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված հայերենագիտական միջազգային առցանց գիտաժողովի նյութեր, 2020, 138-146
# Հնագույն շերտի բառերը Սյունիք-Արցախ բարբառային բառապաշարում («Հագուստ, անձնական զարդարանք և խնամք» բառիմաստային խմբի համեմատական քննություն), ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ, Առցանց գիտաժողով՝ «Լեզու և խոսք-2», 2020
# Կոռնիձոր-Խորեա առնչությունները (տեղագրական և բառաքննական փորձ), «Էջմիածին», թիվ ՀԶ (Ա), 2019, 120-131
# Հին հայերենյան շերտի բուսանունները Սյունիք-Արցախ բարբառային, «Դպրատուն», 2019, թիվ 2(8), 76-82
# Պատմական Սյունիքի Բաղք գավառի Շոռնոխ բնակավայրը (ստուգաբանության փորձ), «Էջմիածին», 2020, թիվ Ժ, 50-66
# Լեզվի և լեզվաշինության մի քանի հարցեր Մուրացանի երկերում, «Դպրատուն», 2020, թիվ 1 (9), 32-39
# Պատմական Հաբանդ գավառի սիրիջի բերդը, «Էջմիածին», 2021, թիվ Զ, 121-129
# Տարածական հարաբերություններ արտահայտող բարբառային մի քանի հնաբանությունների շուրջ, Արցախի պետական համալսարանի Գիտական տեղեկագիր, 2021, պրակ 1, 14-21
# Հնդեվրոպական շերտի բառերը Սյունիք-Արցախ բարբառային բառապաշարում, «Դպրատուն», 2021, թիվ 1 (11), 56-61
# Հայերենի «ուռչել» անվանումը Սյունիք-Արցախի բարբառային բառապաշարում, «Լեզու և լեզվաբանություն», 2021, 1 (24), 15-22
# Ձայնարկությունների իմաստային-ոճական դրսևորումները Հ. Թումանյանի երկերում, Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» պետհավատարմագրված համալսարան, Թումանյանի ստեղծագործության ազգային ու համամարդկային ընդգրկումները և արդիականություն (գիտաժողովի զեկուցումներ) 2019, 248-261
# Գրաբարի անցյալ դերբայը բարբառային մի քանի բառերում. ստուգաբանություններ, «Դպրատուն», 2019, թիվ 1 (7) 81-89
# Ակսել Բակունցը և նոր գրական հայերենը (ըստ «Կարմրաքար» վեպի), Հայոց լեզուն անաղարտ պահենք: Գիտաժողովի նյութեր, Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» պետհավատարմագրված համալսարան 2019, 115-132
# Կրոնին և նախապաշարմունքին վերաբերող մի քանի բառերի քննություն (ըստ Սյունիք-Արցախ բարբառային բառապաշարի տվյալների), «Բանբեր Երևանի համալսարանի», 2022, թիվ 2 (38), 89-96
# Երիցվանք-Արծվանիկ. ստուգաբանական փորձ, «Էջմիածին», 2023, հատ․ Ձ, թիվ Գ, 2023, էջ 84-96
# Հին հայերենից Սյունիք-Արցախ բարբառախմբին անցած իրանական փոխառությունների ձևիմաստային նկարագիրը, «Կովկասյան տարածաշրջանի արդի հիմնախնդիրները. հնարավորություններ և մարտահրավերներ» միջազգային գիտաժողովի նյութերի ժողովածու, 12 մարտի, Մեսրոպ Մաշտոց Համալսարան, Ստեփանակերտ, 2022, 67-70
# Պատմական Հաբանդ գավառի Ակներ բնակավայրը, Սյունիքը կրթության և մշակույթի օջախ, պետական համալսարանի հիմնադրման 55-ամյակին նվիրված գիտաժողովի նյութերի ժողովածու, 2023, էջ 386-393
# Հոմանշության բառիմաստաբանական գործառույթները Սյունիք-Արցախ բարբառային տարածքում, Միջազգային հայերենագիտական գիտաժողով նվիրված Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդյան 1660-ամյակին, 2022, 101-115
# Բարբառագիտական մի քանի եզրույթների և ըմբռնումների շուրջ, ՀՊՄՀ հանրապետական գիտաժողովի նյութեր, 2022, թիվ 3, 187-196
# Ղուկաս Սեբաստացու "Դավիթ Բեկ կամ պատմություն ղափանցոց"-ի տեղանվանական համակարգը/, «Աշխատությունների Հայաստանի պատմության թանգարանի», 2022, թիվ 2 (10), 93-106
# -ՏԻ || -ԴԻ ածանցով բարբառային մի քանի բառերի քննություն, Արցախի պետական համալսարանի գիտական գտեղեկագիր, 2022, պրակ 2, 31-40
# Արևելյան լեզուներից անցած փոխառությունների որակական և քանակական- հատկանիշները (ըստ Սյունիք-Արցախ բարբառային տարածքի բառապաշարի), «Շիրակի պատմամշակութային ժառանգությունը. Հայագիտության արդի հիմնահարցեր» 11-րդ միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի հիմնադրման 25-ամյակին, 2022, 248-252
# Գորիսի բարբառը հայերենի բարբառների բազմահատկանիշ դասակարգման համատեքստում, «Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ» գիտաժողովի նյութեր, ՀՀ ԳԱԱ Լեզվի ինստիտուտ, 2022, 252-269
# Մեհտիշենի բարբառը, «Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ» գիտաժողովի նյութեր, ՀՀ ԳԱԱ Լեզվի ինստիտուտ, 2022, 270-287
# Կրկնավոր բարդությունների կազմման եղանակները Սյունիք-Արցախի բարբառային տարածքում, «Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ» գիտաժողովի նյութեր, ՀՀ ԳԱԱ Լեզվի ինստիտուտ, 2022, 288-304
# Հին Գորիսը, տեղադրութեան կեղծ թէզը եւ նորայայտ արձանագրութիւնները, «Սիոն», 2022, 8-12, 379-392
# Բուրդուր։ Ղարաբաղ-Շամախիի միջբարբառախմբի բարբառը Արևմտյան Անատոլիայում, «Հայրենազրկման և գոյաբանական պայքարի գաղափարն արևմտահայ գրականության մեջ» գիտաժողովի նյութեր, Ստեփանակերտ, 2022, 57-70
# Սյունիքի բնությունը տեղանվանական համակարգում, Գիտաժողովի ամփոփագրեր (26-28 ապրիլի, թ), 2022, 60-61
# Semantic and Formal Image of Concepts Related to “Sensory Perceptions” Preserved from the Indo-European Language in the Dialect Area, “Wisdom”, Vol. 25 No. 1, 2023, 189-202
# The historical and cultural heritage of the Nagorno-Karabakh conflict zone, “Voskan Erevantsi”, 2023, 264p.
# The Historical Development of the Place Name in Armenian (Etymology of ‘Harzhis’ Sacred Area), Forum for Linguistic Studies, 2024, 6, 43-53
# Դարձվածքները Ա. Բակունցի «Կյորես» վիպակում (համեմատական քննություն), Բարբառագիտական ընթերցումներ. միջազգային գիտաժողովի նյութեր (Երևան, 2024 թ., նոյեմբերի14-15), 2024, չկա, 229-248
# Արևելյան լեզուներից անցած փոխառությունները Գորիսի բարբառում (ըստ Ս. Խանզադյանի «Մատյան եղելությանց» վիպակի, Բարբառագիտական ընթերցումներ. միջազգային գիտաժողովի նյութեր (Երևան, 2024 թ., նոյեմբերի14-15), 2024, -, 269-290
# Կապի հնչյունական, բառային և քերականական դրսևորումները Գորիսի բարբառում, Բարբառագիտական ընթերցումներ. միջազգային գիտաժողովի նյութեր (Երևան, 2024 թ., նոյեմբերի14-15), 2024, -, 249-268
# Ածանցումը Գորիսի բարբառում, Բարբառագիտական ընթերցումներ. միջազգային գիտաժողովի նյութեր (Երևան, 2024 թ., նոյեմբերի14-15), 2024, -, 201-228
# Ղարաբաղի (Արցախի) բարբառի հնաբանությունները (գրախոսություն) Լեզու և լեզվաբանություն, 2024, 2, 229-248

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ թուրքագետներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ