Կենդանական-արդյունաբերական համալիր

մինի|250x250փքս|Խոզեր, որոնք փակված են հղիության արկղերում, որոնց գիտնականները, ինչպիսիք են Բարբարա Նոսկեն, ասում են, որ կենդանական-արդյունաբերական համալիրի մի օրինակն է: Ըստ Նոսկեի, կենդանիները «վերածվել են համակարգիչների և մեքենաների հավելումների»:
**Կենդանի-արդյունաբերական համալիր** (AIC) տերմինը վերաբերում է կենդանիների համակարգված և ինստիտուցիոնալ շահագործմանը։ Այն ներառում է կենդանիների հետ կապված ցանկացած տնտեսական գործունեություն, ինչպիսիք են սննդի արդյունաբերությունը (օրինակ՝ միս, կաթնամթերք, թռչնաբուծություն, մեղվաբուծություն), կենդանիների փորձարկումներ (օրինակ՝ ակադեմիական, արդյունաբերական, կենդանիներ տիեզերքում), բժշկություն (օրինակ՝ մաղձ և այլ կենդանական արտադրանք), հագուստ (օրինակ՝ կաշի, մետաքս, բուրդ, մորթի), աշխատանք և տրանսպորտ (օր.՝ աշխատող կենդանիներ, կենդանիներ պատերազմում, հեռակառավարվող կենդանիներ), զբոսաշրջություն և զվարճանք (օրինակ՝ կրկես, կենդանաբանական այգիներ, արյան սպորտաձևեր, գավաթների որս, կենդանիներ գերություն ), սելեկցիա (օրինակ՝ կենդանիների արդյունաբերություն, արհեստական բեղմնավորում ) և այլն։ Տերմինի կողմնակիցները պնդում են, որ տերմինով նկարագրված գործողությունները տարբերվում են կենդանիների դաժան վերաբերմունքից, քանի որ դրանք հանդիսանում են կենդանիների ինստիտուցիոնալ շահագործում։

Ամեն տարի սպանելով ավելի քան 200 միլիարդ ցամաքային և ջրային կենդանիներ, ԿԱՀ-ն ներգրավված է կլիմայի փոփոխության, օվկիանոսի թթվայնացման, կենսաբազմազանության կորստի և հոլոցենի ոչնչացման մեջ։ Այն նաև պատասխանատու է կենդանիներից մարդկանց հիվանդությունների տարածման համար, ներառյալ շարունակվող COVID-19 համաճարակը։

## Սահմանումներ
*Կենդանական-արդյունաբերական համալիր* տերմինը հորինել է հոլանդացի մշակութային մարդաբան և փիլիսոփա Բարբարա Նոսկեն իր 1989 թվականին *«Մարդիկ և այլ կենդանիներ»* գրքում, ասելով, որ կենդանիները «վերածվել են համակարգիչների և մեքենաների, բայց հավելումներով»։ Տերմինը վերաբերում է այն գործելակերպին, կազմակերպություններին և ընդհանուր արդյունաբերությանը, որոնք կենդանիներին վերածում են սննդի և այլ ապրանքների ռազմարդյունաբերական համալիրի համար։

Ռիչարդ Թուայնն ավելի ուշ ճշգրտեց հայեցակարգը՝  այն համարելով որպես «մասամբ անթափանց և բազմակի ցանցեր և հարաբերություններ կորպորատիվ (գյուղատնտեսական) հատվածի, կառավարությունների և պետական և մասնավոր գիտության միջև։ Տնտեսական, մշակութային, սոցիալական և էֆեկտիվ չափումներով այն ներառում է պրակտիկաների, տեխնոլոգիաների, պատկերների, ինքնությունների և շուկաների լայն շրջանակ»:  Թուայնը նաև քննարկում է ԿԱՀ-ի և այլ նմանատիպ համալիրների միջև համընկնումը, ինչպիսիք են բանտ-արդյունաբերական համալիրը, զվարճանքի-արդյունաբերական համալիրը և դեղագործական-արդյունաբերական համալիրը: Սոցիոլոգ Դեյվիդ Նիբերտը սահմանում է կենդանա-արդյունաբերական համալիրը որպես «հսկայական ցանց, որը ներառում է հացահատիկ արտադրողներ, ագարակում, սպանդանոցներ և փաթեթավորման ձեռնարկություններ, արագ սննդի և ցանցային ռեստորաններ և պետություն», որը, ըստ նրա, «խորը արմատներ ունի համաշխարհային պատմության մեջ»:

ԿԱՀ-ն, ըստ էության, վերաբերում է ազդեցիկ, հզոր համակարգերի, որոնք վերահսկում են մսի արտադրության վերաբերյալ գիտելիքների համակարգերը, մասնավորապես՝ կառավարությունը, կորպորատիվ ոլորտը և ակադեմիան։

## Համալիրի ծագումը և հատկությունները
Չնայած կենդանա-արդյունաբերական համալիրի ծագումը կարելի է գտնել այն ժամանակներից, երբ սկսվեց կենդանիների ընտելացումը  : Միայն 1945 թվականից ի վեր համալիրը սկսեց զգալիորեն աճել ժամանակակից կապիտալիզմի պայմաններում: Կիմ Սթոլվուդը պնդում է, որ կենդանական-արդյունաբերական համալիրը «անբաժանելի մասն է նեոլիբերալ, անդրազգային կարգի, որը մեծացնում է սեփականաշնորհումը և նվազեցնում կառավարության միջամտությունը՝ նպաստելով անդրազգային կորպորացիաներին և համաշխարհային կապիտալին»: Ըստ Սթոլվուդի, երկու կարևոր իրադարձություններ նշում են կենդանիների նկատմամբ մարդու վերաբերմունքի փոփոխությունը, որոնք հզորացրել են կենդանական-արդյունաբերական համալիրը, մասնավորապես՝ Չիկագոն և նրա պահեստարաններն ու սպանդանոցները 1865 թվականից և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո զարգացումները, ինչպիսիք են ինտենսիվ գործարանային տնտեսությունները, արդյունաբերական ձկնորսությունը և քսենոտրանսպլանտացիա: Նիբերտի խոսքերով, Չիկագոյի սպանդանոցները 20-րդ դարասկզբի զգալի տնտեսական ուժեր էին և «հայտնի էին հսկայական թվով կենդանիների դաժան, արագընթաց սպանությամբ և ապամոնտաժմամբ»:  Կենդանական-արդյունաբերական համալիրը պարզաբանելու համար Սթալվուդը մեջբերում է Էփտոն Բիլ Սինքլերի 1906 թվականի *«Ջունգլիները»* վեպը, որը բացահայտորեն նկարագրում է կենդանիների նկատմամբ վատ վերաբերմունքը նրանց կյանքի ընթացքում, մինչև նրանք կհայտնվեն սպանդանոցում: Նա նաև մեջբերում է Չարլզ Պատերսոնի *«Հավերժական Տրեբլինկան* »-ը, որը համեմատում է կենդանիների վերաբերմունքը Հոլոքոստի հետ և բացատրում է, թե ինչպես սպանդանոցներում կենդանիների ապամոնտաժումը ոգեշնչեց Հենրի Ֆորդին կոնվեյերի օգտագործումը գործարաններում և ինչպես դա ազդեց նացիստական Գերմանիայի վրա՝ համակենտրոնացման ճամբարներ կառուցելիս և գազի խցիկներ։
[մինի| Սպանդանոցում, [Լովիս Կորինտ, 1893 թվական]]
Ըստ Սթալվուդի՝ կենդանա-արդյունաբերական համալիրը միլիարդներով կենդանիներ է բազմացնում՝ մարդկանց սպառման համար ապրանքներ և ծառայություններ ստեղծելու նպատակով, և այս բոլոր կենդանիները համարվում են կենդանաարդյունաբերական համալիրի օրինական սեփականություն։ Ասում են, որ կենդանաարդյունաբերական համալիրը վերափոխել է մարդկային և ոչ մարդկային կենդանիների առանց այն էլ շփոթված հարաբերությունները՝ զգալիորեն մեծացնելով սպառումը և սպառնալով մարդու գոյատևմանը, իսկ կենդանաարդյունաբերական համալիրի համատարած բնույթն այնպիսին է, որ այն խուսափում է ուշադրությունից:

Նիբերտը պնդում է, որ չնայած այն ծագում է գյուղատնտեսական հասարակությունների ստեղծման ժամանակ կենդանիների օգտագործումից, կենդանաարդյունաբերական համալիրը, ի վերջո, «կապիտալիստական համակարգի կանխատեսելի, նենգ զարգացումն է՝ շարունակական ընդլայնման հակումով»։ Ըստ Նիբերտի, այս համալիրը այնքան կործանարար է իր ռեսուրսների որոնման մեջ, ինչպիսիք են հողը և ջուրը, որ այս բոլոր կենդանիները մեծանան որպես շահույթի աղբյուր, որ այն արդարացնում է Աթթիլայի հետ համեմատությունը։ Քանի որ դարի կեսերին աշխարհի բնակչությունը կաճի մինչև կանխատեսվող 9 միլիարդը, ակնկալվում է, որ մսի արտադրությունը կաճի 40 տոկոսով:

2013 թվականի *«Կենդանիներ և պատերազմ»* գրքի մասնակիցները, որոնք կապում էին կենդանիների քննադատական ուսումնասիրությունները և խաղաղության քննադատական ուսումնասիրությունները, ուսումնասիրեցին կենդանական-արդյունաբերական համալիրի և ռազմաարդյունաբերական համալիրի միջև կապերը՝ առաջարկելով և վերլուծելով *ռազմա-կենդանական արդյունաբերական համալիրի* գաղափարը  ։ Կենդանիների շահագործումը, պնդում է Քոլին Սոլթերը, անհրաժեշտ չէ ռազմաարդյունաբերական համալիրներին, սակայն այն ռազմաարդյունաբերական համալիրի հիմնարար և կենտրոնական տարրն է, քանի որ այն իրականում գոյություն ունի: Ընդհանուր առմամբ գրքի նպատակներից մեկը ռազմա-կենդանական արդյունաբերական համալիրի և բոլոր պատերազմների վերացման օգտին վիճարկելն էր։

### Հարաբերություն սպեցիիզմի հետ
Պիրս Բեյրնը սպեցիիզմը համարում է որպես կենդանական-արդյունաբերական համալիրի հատվող ցանցերի գաղափարական խարիսխ, ինչպիսիք են գործարանային տնտեսությունները, վիվիսեկցիան, որսը և ձկնորսությունը, կենդանաբանական այգիները և ակվարիումները, վայրի բնության առևտուրը և այլն։  Էմի Ջ. Ֆիցջերալդը և Նիկ Թեյլորը պնդում են, որ կենդանա-արդյունաբերական համալիրը և՛ սպեցիիզմի հետևանքն է, և՛ պատճառ, որը, ըստ նրանց, խտրականության ձև է, որը նման է ռասիզմին կամ սեքսիզմին։  Նրանք նաև պնդում են, որ մսի կենդանական ծագման խեղաթյուրումը կապիտալիստական և նեոլիբերալ ռեժիմների օրոք կենդանաարդյունաբերական համալիրի կարևոր մասն է։  Սպեսիզմը հանգեցնում է այն համոզմունքին, որ մարդիկ իրավունք ունեն օգտագործելու կենդանիներ, ինչը այնքան տարածված է ժամանակակից հասարակության մեջ։

Գիտնականները պնդում են, որ կենդանիների արտադրության բոլոր տեսակները արմատավորված են տեսակիզմի մեջ՝ կենդանիներին վերածելով զուտ տնտեսական ռեսուրսի: Կենդանիների արտադրության և սպանդի վրա կառուցված կենդանա-արդյունաբերական համալիրը ընկալվում է որպես սպեցիիզմի ինստիտուտի նյութականացում, ընդ որում սպեցիիզմը դառնում է «արտադրության եղանակ»: Իր 2011թվականի *«Քննադատական տեսություն և կենդանիների ազատագրում»* գրքում Ջ. Սանբոնմացուն պնդում է, որ տեսակիզմը տգիտություն կամ բարոյական կոդի բացակայություն չէ կենդանիների նկատմամբ, այլ արտադրության ձև և նյութական համակարգ՝ ներծծված կապիտալիզմով:

## Համալիրի բաղադրիչներ
[մինի| Մուլարդ բադի հարկադիր գավաժային կերակրումը [ֆուա-գրայի արտադրության համար։]]
Կենդանի-արդյունաբերական համալիրը ներառում է կենդանիների ապրանքափոխում ժամանակակից կապիտալիզմի պայմաններում և ներառում է կենդանիների հետ կապված ցանկացած տնտեսական գործունեություն, ինչպիսիք են սնունդը, կենդանիների հետազոտությունը, զվարճանքը, նորաձևությունը, ընկերակցությունը և այլն, որոնք բոլորը դիտում են որպես կենդանիների շահագործման հետևանքներ։ ԿԱՀ-ը ներգրավված է կենդանիների ագրոբիզնեսում և դրա ցանցերում, կամ ագրոարդյունաբերական համալիրում (որը ներառում է անասնաբուծությունը, մսի և կաթնամթերքի արդյունաբերությունը, գործարանային տնտեսությունները, թռչնաբուծությունը, մեղվաբուծությունը, ջրային կուլտուրաները և այլն),    հատվում է տարբեր այլ արդյունաբերական համալիրների հետ, որոնք ներառում են կենդանիների շահագործում, ինչպիսիք են դեղագործական-արդյունաբերական համալիրը,   բժշկական-արդյունաբերական համալիր,   vivisection–արդյունաբերական համալիր,  կոսմետիկ–արդյունաբերական համալիր, ժամանցային–արդյունաբերական համալիր,  ակադեմիական-արդյունաբերական համալիր,   անվտանգություն-արդյունաբերական համալիր,  բանտ-արդյունաբերական համալիր,   և այլն։

Փիլիսոփա Սթիվեն Բեսթը բացատրում է, որ այս բոլոր արդյունաբերական համալիրները փոխկապակցված են և ամրապնդում են ԿԱՀ-ը՝ «շահագործելով ոչ մարդկային կենդանիների ստրուկները» ԿԱՀ-ում։ Օրինակ, ակադեմիական-արդյունաբերական համալիրը հետազոտություններ է անցկացնում բժշկաարդյունաբերական համալիրի և «Big Pharma»-ի համար՝ շահագործելով ԿԱՀ-ի կենդանիներին համալսարաններում, ռազմական և մասնավոր վիվիսեկցիոն լաբորատորիաներում և արտադրելով կասկածելի հետազոտություններ, որոնք ֆինանսավորվում են դեղագործական-արդյունաբերական համալիրի կողմից դեղագործական կապիտալի համար: Այս դեղերը, որոնք, ըստ Բեսթի, կասկածելիորեն հետազոտություններ են անցել, այնուհետև արտոնագրվում են, Սննդամթերքի և դեղերի վարչության օգնությամբ արագորեն մտնում են շուկա և գովազդվում մեդիա-արդյունաբերական համալիրի միջոցով: Լավագույն գնահատականներով՝ ամեն տարի աշխարհում մինչև 115 միլիոն կենդանի է սպանվում՝ այդ դեղերը արտադրելու համար, որոնք ստիպում են մարդկային զոհերին հանձնվել բժշկաարդյունաբերական համալիրին՝ շահույթ ստանալու համար՝ բուժելով միայն ախտանիշները:  Կենդանիների իրավունքների պաշտպանների կողմից ցանկացած այլախոհություն քրեականացվում է անվտանգության-արդյունաբերական համալիրի կողմից, որը բանտարկում է բանտ-արդյունաբերական համալիրի այլախոհներից շատերին:  Թուայնը ԿԱՀ-ը համարում է ավելի լայն գլոբալ սննդի համակարգի կարևոր բաղադրիչ:

## Համալիրի ազդեցությունը
մինի|Արու ճտերը, որոնց պիտի սպանեն։
Անդրադառնալով կենդանական-արդյունաբերական համալիրին` և՛ Նոսկեն, և՛ Թուինը ընդունում են համալիրի բացասական ազդեցությունը մարդկային փոքրամասնությունների և շրջակա միջավայրի վրա։  Ըստ Քեթլին Ստաչովսկու, ԿԱՀ-ը «բնականացնում է մարդուն որպես այլ կենդանիների սպառողի»։  ԿԱՀ-ի հսկայականությունը, ըստ Ստաչովսկու, ներառում է «նրա երկար ներթափանցումը մեր կյանք, և այն, թե որքան լավ է նա արել իր աշխատանքը՝ նորմալացնելով դաժանությունը կենդանիների նկատմամբ, որոնց գոյությունը մոռացված է»։  Նա նշում է, որ կորպորատիվ կաթնամթերքի արդյունաբերությունը, կառավարությունը և դպրոցները կազմում են հսկայական ազդեցության կենդանա-արդյունաբերական համալիր եռյակը, որը հասարակության հայացքից թաքցնում է կաթնամթերքի արդյունաբերության ներսում տեղի ունեցող կենդանիների իրավունքների խախտումներն ու դաժանությունները։ Գիտնականները նշում են, որ թեև կենդանիների քննադատական տեսությունը ընդունում է համալսարանների դիրքը՝ որպես գիտելիքի արտադրության կենտրոն, այն նաև նշում է, որ ակադեմիան խնդրահարույց դեր է խաղում՝ լինելով վճռորոշ մեխանիզմ ԿԱՀ-ում:

Վերցնելով Դուայթ Դ. Էյզենհաուերի ռազմաարդյունաբերական համալիրի նախազգուշացումից՝ Ստաչովսկին նշում է, որ հսկայական և հզոր ԿԱՀ-ը որոշում է, թե ինչ են ուտում երեխաները, քանի որ մարդիկ չեն կարողացել «պահվել չհիմնավորված ազդեցության ձեռքբերումից», և որ Էյզենհաուերի զուգահեռները զարմանալիորեն նման են ԿԱՀ-ին նրանով, որ համալիրը ներառում է «մեր հասարակության կառուցվածքը» և ամբողջությամբ ազդում է հասարակության տնտեսական, քաղաքական և նույնիսկ հոգևոր ոլորտների վրա։  Ստաչովսկին նաև նշում է, որ եռյակը «առևանգում է» դպրոցականներին՝ խթանելով կաթը ուսումնական ծրագրում և ստիպելով նրանց «ուտել արդյունաբերական կենդանիների արտադրության արտադրանքը»։

ԿԱՀ-ի մի մասը,  կենդանիների գյուղատնտեսությունը ներգրավված է բնապահպանական վնասների մեջ, ներառյալ կլիմայի փոփոխությունը, օվկիանոսի թթվայնացումը, կենսաբազմազանության կորուստը և տարեկան ավելի քան 60 միլիարդ ոչ մարդկային ցամաքային կենդանիների սպանությունը, , ի վերջո, նպաստելով Հոլոցենին ։ անհետացում, մոլորակի պատմության բոլոր զանգվածային անհետացումներից միակ մարդածինը ։  Այս թիվը չի ներառում սննդի և ոչ պարենային օգտագործման համար սպանված ջրային կենդանիներին, որը տարեկան կազմում է մոտ 103,6 միլիարդ, ինչպես նաև ձվի արդյունաբերության մեջ սպանված արու ճտերին, պատահական որսի համար սպանված ծովային կենդանիներին և Ասիայում կերած շներին ու կատուներին։  Ընդհանուր առմամբ, ամեն տարի սպանվում են մոտ 166-ից ավելի քան 200 միլիարդ ցամաքային և ջրային կենդանիներ՝ մարդկանց սպառման համար կենդանական արտադրանք ապահովելու համար, ինչը որոշ վեգաններ և կենդանիների իրավունքների պաշտպաններ, այդ թվում՝ Սթիվեն Բեսթը և լրագրող Քրիս Հեջսը, որակել են որպես « կենդանիների հոլոքոստ» ։ «.    Միայն ԱՄՆ-ում տարեկան ավելի քան 20 միլիոն գյուղատնտեսական կենդանիներ մահանում են սպանդանոցներ տեղափոխելիս։  Հողի և այլ ռեսուրսների լայնածավալ օգտագործումը մարդկանց սպառման համար հացահատիկի փոխարեն մսի արտադրության համար թերսնման, սովի և սովի հիմնական պատճառն է ամբողջ աշխարհում։  Ըստ բնապահպանության կենսաբաններ Ռոդոլֆո Դիրզոյի, Խերարդո Սեբալյոսի և Փոլ Ռ. Էրլիխի, մսի սպառումը նվազեցնելու համար, որը կարող է «վերածել ոչ միայն ավելի քիչ ջերմության, այլև կենսաբազմազանության համար ավելի շատ տարածքի», «արդյունաբերական մսի արտադրության հսկայական մոլորակային մենաշնորհը»։ ... պետք է զսպել»։ Նրանք պնդում են, որ դա կարելի է անել՝ հարգելով բնիկ ժողովուրդների մշակութային ավանդույթները, որոնց համար միսը սպիտակուցի կարևոր աղբյուր է։ 
մինի|Սատկած նորածին խոզեր խոզերի ֆերմայում
Կենդանիների հետազոտությունը և վիվիսեկցիան ՝ ԿԱՀ-ի մեկ այլ բաղադրիչ, պատասխանատու են տարեկան հարյուր միլիոնավոր ոչ մարդկային կենդանիների հսկայական տառապանքների և առնվազն 115 միլիոն կենդանիների մահվան համար:    Թեև հանրությունն ավելի ու ավելի է գիտակցում այդ մասին, հիմնականում կենդանիների պաշտպանության, գիտնականների կտակարանների և աճող ուղղակի ապացույցների շնորհիվ, ԿԱՀ-ը լոբբինգ է անում ընդդեմ կենդանիների բարեկեցության կարգավորման և կենդանիների իրավունքների ակտիվության ։

Գիտնականները պնդում են, որ կենդանա-արդյունաբերական համալիրը պատասխանատու է նաև կենդանիներից մարդկանց հիվանդությունների տարածման համար, ինչպիսին է տավարի մսի օգտագործման պատճառով տավարի սպունգանման էնցեֆալոպաթիայի (խելագար կովի հիվանդություն) տարածումը,  և շարունակվող COVID-19 համաճարակը, որի ծագումը կարելի է գտնել Չինաստանի շուկաներում։ Ըստ Շարլոտ Բլատների և այլոց, COVID-19 ճգնաժամը բացահայտեց ԿԱՀ-ը որպես «հսկայական և անկասելի մեքենա»:  Քերոլ Ջ. Ադամսը նման ճգնաժամերի արձագանքները համարում է «մարդակենտրոն խնդրի մարդակենտրոն լուծումների որոնում», այսինքն՝ բարելավել մսի մատակարարումը, այլ ոչ թե ուսումնասիրել միս ուտելու պրակտիկան, և շեշտում է խնդրի ավելի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը և հնարավոր միս օգտսգերծելու հրաժարումից։

### Ոչ մարդկային կենդանիների ապրանքափոխում
Կենդանական-արդյունաբերական համալիրի առաջնային ազդեցություններից մեկը ոչ մարդկային կենդանիների ապրանքափոխումն է։ *«Կրթություն ամբողջական ազատագրման համար* » գրքում Մենեկա Ռեպկան մեջբերում է Բարբարա Նոսկիին, որ ասում է, որ սննդի համակարգերում ոչ մարդկային կենդանիների ապրանքափոխումն ուղղակիորեն կապված է կապիտալիստական համակարգերի հետ, որոնք առաջնահերթություն են տալիս «մենաշնորհային հակված ֆինանսական շահերին», քան մարդկանց, ոչ մարդկանց և մարդկանց բարեկեցությունը։ միջավայրը։  Ռիչարդ Թուայնը շարունակում է դա՝ նշելով, որ «կորպորատիվ ազդեցությունները ուղղակիորեն շահագրգռված են շուկայավարման, գովազդի և համի մանիպուլյացիայի միջոցով կենդանական արտադրանքի սպառումը որպես զգայական նյութական հաճույք ստեղծելու համար»։

Գրելով 18-րդ դարում Ֆրանսիա ներմուծված վայրի կենդանիների մասին՝ պատմաբան Լուիզ Ռոբինսը գրում է, որ «իրերի մշակութային կենսագրությունը» ցույց կտա կենդանիներին, որոնք «սահում են ապրանքի կարգավիճակից և դուրս են գալիս ապրանքի կարգավիճակից և տարբեր արժեքներ են ընդունում տարբեր մարդկանց համար», երբ նրանք ճանապարհ են անցնում։ իրենց տներից մինչև Փարիզի փողոցները։  Սոցիոլոգ Ռոդա Ուիլկին օգտագործել է «զգայական ապրանք» տերմինը՝ նկարագրելու այս տեսակետը, թե ինչպես կարող է փոխվել կենդանիների՝ որպես ապրանքների հայեցակարգը՝ կախված նրանից, թե արդյոք մարդ արարածը նրանց հետ հարաբերություններ է ձևավորում։  Աշխարհագրագետներ Ռոզմարի-Քլեր Քոլարդը և Ջեսիկա Դեմփսին օգտագործում են «աշխույժ ապրանքներ» տերմինը։

Քաղաքագետ Սամի Տորսոնենը պնդում է, որ կենդանիների բարեկեցությունն ինքնին ապրանքափոխանակվել է 1990-ականներից ի վեր՝ կենդանիների նկատմամբ հասարակության մտահոգության պատճառով։ «Գիտականորեն հավաստագրված բարեկեցության արտադրանքը», որը Տորսոնենն անվանում է «վաճառք», «արտադրելի և վաճառելի են ապրանքային շղթայի տարբեր կետերում», ենթակա են մրցակցության, ինչպես ցանկացած այլ ապրանք։  Հասարակագետ Ջեյսի Ռիզ Էնթիսը պնդում է, որ թեև կենդանիների կամ մարդկանց համար չկա ապրանքափոխանակվելու ներգաղթային իրավունք, կան կենդանիների ցանկացած ապրանքափոխության դեմ կանգնելու ամուր գործնական պատճառներ, ոչ միայն այն, ինչը դաժան է կամ ահռելի։

### Մարդկանց շահագործում
Գիտնականները նշում են, որ պատմության ընթացքում շահագործվող կենդանիների ճնշումը նպաստել է մարդկանց ճնշումներին և շահագործմանը և հակառակը։  Պետական իշխանության վերահսկման մի ձևից մյուսը, ինչպես, օրինակ, հին արիստոկրատիան փոխարինվեց աճող կապիտալիզմով, «միայն նույնքան դաժան և ճնշող» էր, որքան առաջինը։  Պետության կողմից աջակցվող շահույթով պայմանավորված կապիտալիստական էքսպանսիան, օրինակ, պատասխանատու էր Հյուսիսային Ամերիկայի բնիկ ժողովուրդների և կենդանիների սպանության և տեղահանման համար։  Անասնաբուծական օպերացիաների ստեղծումը հանգեցրեց ներխուժման դեպի բնիկ ամերիկյան հողեր և մարդկանց բռնի տեղահանումներ՝ ճնշված կենդանիների աճող թվին տեղավորելու համար, ինչն իր հերթին հանգեցրեց սպանդանոցների ստեղծմանը։  Այս սպանդանոցներն աճեցին՝ շահագործելով խոցելի աշխատուժը, հիմնականում ներգաղթյալները, ովքեր թերսնված էին, գերաշխատված, վատ կացարանով և հաճախ հիվանդ՝ աշխատանքի «մաքաբր» բնույթի պատճառով՝ «հավաքման գծի ոճի կոտորածի» հետևանքով։ «սարսափած կենդանիների խուլ քրքիջները, փչակները և փչոցները» մորթվում են։ Սկսած 1980-ականներից, սննդամթերքի խոշոր ընկերությունները, ներառյալ Cargill-ը, Conagra Brands-ը, Tyson Foods-ը, սպանդանոցների մեծ մասը տեղափոխեցին Միացյալ Նահանգների հարավային գյուղական շրջաններ, որոնք ավելի թշնամաբար էին տրամադրված արհմիության ջանքերին։  Բրազիլական Ամազոնում շուրջ 25 000 մարդ աշխատում է որպես վիրտուալ ստրուկ անասնապահների համար։

Իր գրքում Նոսկեն քննարկում է սպանդանոցներում աշխատող մարդկանց առողջությանը սպառնացող վտանգների հարցը:  Էմի Ջեյ խորհրդանշականորեն զուգակցված և որպես կոնկրետ բանտային բնակչության հավերժացման տնտեսական հիմնավորում։ Ըստ Ֆիցջերալդի, սա հուշում է նման աշխատանքի մեջ հոգեբանական-սոցիալական դաժանության միտում, որն իր հերթին վտանգում է բանտարկյալների վերականգնումը։  

#### Բացասական ազդեցություն աշխատողների վրա
Ամերիկացի սպանդանոցների աշխատողները երեք անգամ ավելի շատ են ենթարկվում լուրջ վնասվածքների, քան միջին ամերիկացի աշխատողը։  NPR-ը հայտնում է, որ խոզերի և խոշոր եղջերավոր անասունների սպանդանոցների աշխատողները միջինից գրեթե յոթ անգամ ավելի շատ են ենթարկվում լարվածության կրկնվող վնասվածքների:*[[The Guardian|The Guardian-ը]]* հայտնում է, որ ԱՄՆ-ում սպանդանոցների աշխատողների մասնակցությամբ շաբաթական միջինը երկու անդամահատում է կատարվում։  Ամերիկայում մսամթերք արտադրող խոշորագույն Tyson Foods- ի մեկ աշխատակից ամսական վնասվածքներ է ստանում և անդամահատում մատը կամ վերջույթը։  Հետաքննող լրագրության բյուրոն հայտնել է, որ վեց տարվա ընթացքում Մեծ Բրիտանիայում սպանդանոցների 78 աշխատակիցներ կորցրել են մատները, մատների մասերը կամ վերջույթները, ավելի քան 800 աշխատող ստացել է լուրջ վնասվածքներ, և առնվազն 4500-ը ստիպված են եղել ավելի քան երեք օր արձակուրդ վերցնել։ դժբախտ պատահարներ.  Սննդի անվտանգության իտալական ամսագրում 2018 թվականին կատարված ուսումնասիրության մեջ սպանդանոցների աշխատողներին հանձնարարվել է ականջակալներ կրել, որպեսզի պաշտպանեն իրենց լսողությունը սպանվող կենդանիների մշտական ճիչերից։  2004 թվականին Journal of Occupational and Environmental Medicine ամսագրում կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Նոր Զելանդիայի մսի վերամշակման արդյունաբերությունում աշխատող աշխատողների մոտ «բոլոր պատճառներից, բոլոր քաղցկեղներից և թոքերի քաղցկեղից մահացության ավելորդ ռիսկեր են նկատվել»։ 
 
Կենդանիներին մորթելու համար կենդանիներին մեծացնելու կամ տեղափոխելու գործողությունը կարող է հոգեբանական սթրես կամ տրավմա առաջացնել ներգրավված մարդկանց մոտ։ 2016 թվականին *Կազմակերպությունում* անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ «10 605 դանիացի աշխատողների տվյալների ռեգրեսիվ վերլուծությունը 44 մասնագիտությունների գծով ցույց է տալիս, որ սպանդանոցների աշխատողները հետևողականորեն զգում են ավելի ցածր ֆիզիկական և հոգեբանական բարեկեցություն, ինչպես նաև բացասական վարքագծի դեպքերի աճ»։  Քրեագետ Էմի Ֆիցջերալդի 2009 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ «սպանդանոցներում զբաղվածությունը մեծացնում է ձերբակալությունների ընդհանուր տոկոսը, բռնության հանցագործությունների համար ձերբակալությունները, բռնաբարության համար ձերբակալությունները և սեռական այլ հանցագործությունների համար ձերբակալությունները՝ համեմատած այլ ոլորտների»։  Ինչպես բացատրում են PTSD Journal-ի հեղինակները, «Այս աշխատակիցները վարձվում են կենդանիներին սպանելու համար, ինչպիսիք են խոզերն ու կովերը, որոնք հիմնականում նուրբ արարածներ են։ Այս գործողությունն իրականացնելու համար աշխատողները պետք իրենց առջև կանգնած արարածից կյանք խլեն։ Այս հուզական դիսոնանսը կարող է հանգեցնել այնպիսի հետևանքների, ինչպիսիք են ընտանեկան բռնությունը, սոցիալական հեռացումը, անհանգստությունը, թմրամիջոցների և ալկոհոլի չարաշահումը»։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների սպանդանոցները սովորաբար անօրինական կերպով աշխատում և շահագործվում են անչափահաս աշխատողները և անօրինական ներգաղթյալները։ 2010 թվականին Human Rights Watch-ը սպանդանոցային գծի աշխատանքը Միացյալ Նահանգներում որակեց որպես մարդու իրավունքների հանցագործություն։ Oxfam America-ի զեկույցում սպանդանոցներում նկատվել է, որ աշխատողներին թույլ չեն տվել ընդմիջումներ ստանալ, հաճախ պահանջել են տակդիրներ կրել և նվազագույն աշխատավարձից ցածր աշխատավարձ են ստացել։

## Տես նաև
* Կենդանիների իրավունքներ
* Մսի փաթեթավորման արդյունաբերություն
* Համաշխարհային գիտնականների նախազգուշացումը մարդկությանը

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
*  
* 

Կատեգորիա:Կենդանիներ և մարդիկ
Կատեգորիա:Կենդանիների իրավունքներ