Հայկական լեռնաշխարհի ձմեռանոցների ցանկ

**Հայկական լեռնաշխարհի ձմեռանոցների ցանկ**՝ ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության, Արցախի, Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Վրաստանի և Իրանի տարածքներում։
* **Աբաղանց գոմեր**, ձմեռանոց Լոռու մարզում (Թումանյանի շրջան)։ Իբրև մշտական բնակավայր վերացել է։ 1926 թվականին ուներ 4 հայ բնակիչ։
* **Աբովի**, ձմեռանոց, որ ըստ 1933 թվականի՝ գտնվում էր Լոռու մարզում (Թումանյանի շրջան), 1926 թվականին ուներ 10 բնակիչ։
* **Աղաթափա**, ձմեռանոց Գեղարքունիքի մարզում (Կրասնոսելսկի շրջան) 1931 թ.-ին ուներ 129 բնակիչ։ Հետագայում լքվել է:
* **Աղաքար**, *Աղաքարի թալա*, ձմեռանոց Լոռու մարզում (Թումանյանի շրջան), Աղաքար լեռան ստորոտում։ 1923 թվականին ուներ 4 հայ բնակիչ։ Այժմ լքված է։ Զավեն Կորկետյանի համաձայն, Աղաքարի ձմեռանոցը գտնվում էր Լորուտի գյուղական խորհրդի կազմում։
* **Աղբաշ**, ձմեռանոց Լոռու մարզում (Թումանյանի շրջան)։ 1926 թվականի ուներ 10 հայ բնակիչ։ Այժմ լքված է։
* **Աղբուլաղ**, *Աղբուղա*, ձմեռանոց Տավուշի մարզում (Իջևանի շրջան)։ 1926 թվականին ուներ 50 հայ բնակիչ, 1939 թվականին՝ 47 բնակիչ, 1959 թվականին՝ 17։ Այժմ մշտական բնակիչներ չունի։
* Աղջաղալա, ձմեռանոց Տավուշի մարզում, Դիլիջան քաղաքի շրջակայքում։ 1926 թվականին ուներ 7 ադրբեջանցի բնակիչ, իսկ հետագայում՝ 1930 թվականին լքվել է։
* Ամբար, ձմեռանոց Դիլիջանի մոտակայքում։ 1926 թվականին ուներ 10-12 բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Այրիսու, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում։ 1926 թվականի ուներ 8 բնակիչ, հետագայում վերացվել է։
* Այղրանի թալա, ձմեռանոց նախկին ՀԽՍՀ Շամշադինի շրջանում։ 1959 թվականին ունեցել է 77 բնակիչ, գերազանցապես հայեր:
* Անագգյունեյ, ձմեռանոց Դիլիջան քաղաքի շրջակայքում։ 1926 թվականին ուներ 26 բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Անաղըչդարասի, ձմեռանոց Դիլիջան քաղաքի շրջակայքում։ Շեն է եղել 1920-1930-ական թվականներին։
* Առվի ձոր, ձմեռանոց նախկին ՀԽՍՀ Իջևանի շրջանում։ 1926֊ին ուներ 9 հայ բնակիչ։ Հետագայում մշտական բնակչություն չի ունեցել։
* Ասլանաց գոմեր, ձմեռանոց Ալավերդու շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 13 բնակիչ։ Հետագայում որպես մշտական բնակավայր լքվել է։
* Ավիղու Բինա, ձմեռանոց Տավուշի մարզում 1926 թ ուներ 184, 1959 թ. 25 հայ բնակիչ։ Հետագայում մշտական բնակիյներ շի ունեցել։
* Արբաթա, ձմեռանոց Տավուշի մարզի Իջևանի շրջանում, պահպանվում էր 1920-ական թվականներին, հետագայում լքվել է։
* Բալթա Դարասի, ձմեռանոց Դիլիջան քաղաքի մոտակայքում, մշտական բնակիչներ ուներ 1920-1930-ական թվականներին։
* Բարախլու, ձմեռանոց Ալավերդուու (Թումանյան) շրջանում։ 1926-ին ուներ ադրբեջանցի 5 բնակիչ։
* Բարակաձոր, ձմեռանոց Ալավերդու( Թումանյանի) շրջանում։ 1926-ին ուներ 89 հայ բնակիչ, 1939-ին՝ 47: Հետագայում լքվել է և մշտական բնակիչներ չունի։
* Բարդիկ, ձմեռանոց Երևանի նահանգի Երևանի գավառում, Կըրխբուլաղի ոստիկանական շրջանում։ 1897-ին ուներ 8 ադրբեջանցի բնակիչ։
* Բարեում, ձմեռանոց Շամշադինի շրջանում, 1959 թվականին ուներ 26 հայ բնակիչ։ Հետագայում մշտական բնակչություն չի ունեցել։
* Բաքսու Թալա, ձմեռանոց Ալավերդու (Թումանյանի) շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 8 հայ բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Բբխան, ձմեռանոց Տավուշի մարզում։ 1926 թվականին ուներ 9 հայ բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Բեմաթալա, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում, 1926 թվականին ուներ 13 հայ բնակիչ։ Հետագայում մշտական բնակիչ չի ունեցել։
* Բերդի Կոզման, ձմեռանոց նախկին ՀԽՍՀ Թումանյանի շրջանում։ 1926 թվականի տվյալներով այստեղ կար 4 մշտական բնակիչ։
* Բձնի Թալա, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 10 հայ բնակիչ։ Զբաղվել են անասնապահությամբ։ Հետագայում մշտական բնակիչները լքել են բնակավայրը։
* Բողաքար, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում։ 1920-1930-ական թվականներին ունեցել է մշտական բնակիչներ։
* Բոստանի Թալա, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում։ 1920 թվականիից 1930-ական թվականներին ուներ մշտական բնակիչներ։
* Բովեր, ձմեռանոց Հայաստանի Լոռու մարզում, Շնող գյուղի հանդամասում։ 1920 թվականին ուներ 122, 1939 թվականին՝ 20 հայ բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Բուդաղի, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում։ Բնակելի էր 1920֊ական թվականներին։
* Գադիրդամ, ձմեռանոց Դիլիջանի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ մշտական միայն մեկ բնակիչ, իսկ հետագայում ընդհանրապես լքվել է։
* Գառնուտ, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում։ 1926֊ին ուներ 46, 1939֊ին՝ 55, 1959֊ին՝ 37 հայ բնակաիչ, հետագայում այն լքվել է։
* Գարասու, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում, Դիլիջանի մոտակայքում։ Բնակելի էր մինչև 1930-ական թվականները։
* Գեդուկ, *Գադուկ, Գոմահանդ*, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում։ Հիշատակվում է 1890-ական թվականներից։ 1926 թվականին ունեցել է 54 հայ բնակիչ։ Ձմեռանոցը լքվել է 1930-ականներին։
* Գելի գեղ, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում։ Բնակեցված է եղել 1890-1930-ական թվականներին։
* Գյառգյառ, *Գերգեր, Հերհեր*, ձմեռանոց Ելիզավետպոլի նահանգում, Ձեգամ գետի ակունքի շրջանում։
* Գյուլի Թալա, ձմեռանոց Շամշադինի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 25, 1939 թվականին՝ 38 բնակիչ։ Հետագայում մշտական բնակիչ չի ունեցել։
* Գյուղի տակ, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 7 բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Գյունեյ, *Գունեյ*, ձմեռանոց Գորիսի շրջանում, օգտագործվում էր մինչև 1930-ական թվականները։
* Գոհթալա, ձմեռանոց Դիլիջան քաղաքի մոտակայքում։ Ձմեռանոցը բնակելի էր 1920-1930-ական թվականներին։
* Գոմեր, ձմեռանոց Դիլիջան քաղաքի մոտակայքում։ Օգտագործվում էր մինչև 1930-ական թվականները։
* Գոմեր Ներքին, ձմեռանոց Մարտունու շրջանում։ 1939 թվականին բնակչությունը կազմել է 47 մարդ, իսկ 1959-ին՝ 83 հայ բնակիչ։
* Գոմեր Ներքին ձմեռանոց Իջևանի շրջանում։ Օգտագործվում էր մինչև 1930-ական թվականները։ 1926 թվականին ուներ 34 հայ բնակիչ։
* Գոմերի հանդ, ձմեռանոց Գուգարքի շրջանում։ Օգտագործվում էր մինչև 1930-ական թվականները։
* Գոմի ձոր, ձմեռանոց ՀՍՍՀ Իջևանի շրջանում։ Օգտագործվում էր մինչև 1920-ական թվականները և ուներ 22 հայ բնակիչ։
* Գոմալի, ձմեռանոց Դիլիջան քաղաքի մոտակայքում։ Օգտագործվում էր մինչև 1930-ական թվականներին։
* Գութանքար, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում։ Մտնում է Վիրահայոց լեռնահամակարգի մեջ։
* Գունաշ, ձմեռանոց Թումանյանի շրջանում։ 1920-1930-ական թվականներին ուներ մշտական բնակչություն։ Հետագայում լքվել է։
* Դաշյաթաղ, ձմեռանոց Թումանյան շրջանում։ 1926 թ.-ին ուներ 7 բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Դարասի գոմ, ձմեռանոց Դիլիջանի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ երկու մշտական բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Դեղձնուտ, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 4 մշտական բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։ Գտնվում էր Դեղձնուտի վանքի մոտ։
* Դոնղուզդամ, ձմեռանոց [Դիլիջանի շրջանում։ Գտնվում է Անուշավան գյուղից հարավ-արևելք։
* Դոնղուզյաթաղ, ձմեռանոց Տավուշի մարզում։ 1924 թվականին ուներ 4 բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Դուռնալու, ձմեռանոց Շամշադինի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 93, 1959 թվականին՝ 30 հայ բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Եղնահատոց, ձմեռանոց Լոռու մարզում։ 1926 թվականին ուներ 3 հայ բնակիչ, իսկ հետագայում լքվել է։
* Զաղիձոր Ներքին, ձմեռանոց Ալավերդու (Թումանյանի) շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 1 հայ՝ բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Զաղիձոր Վերին, ձմեռանոց Ալավերդու շրջանում։ 1926 թվականի տվյալներով՝ ուներ 25 հայ բնակիչ։ Հետագայում լքվել է։
* Թախչագոմ, ձմեռանոց Դիլիջան քաղաքի շրջանում։ Օգտագործվում էր 1920֊ական թվականներին։
* Թայադաշ, ձմեռանոց Գորիսի շրջանում։ 1920-30-ական թվականներին ուներ մշտական բնակիչներ։
* Թարփի չալի գոմեր, ձմեռանոց Լոռու մարզի շրջանում։ Օգտագործվել է մինչև 1930-ական թվականները։
* Թաքնալի, ձմեռանոց Լոռու մարզում։ Օգտագործվել է 1920-1930-ական թվականներին։
* Թխկուտ, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում։ Օգտագործվում էր 1920֊ական թվականներին։ Գտնվում է Շամշադինի շրջանի, Չինչին գյուղի մոտ։
* Թղկուտ, ձմեռանոց Իջևանի շրջանում, Դիլիջան քաղաքի մոտակայքում։ Օգտագործվել է 1920–ական թվականներին։
* Օկոն, *Սև քար*, ձմեռանոց և գյուղատեղի Հայաստան Տավուշի մարզում, Իջևան քաղաքից 16 կմ հյուսիս, Սևքար գյուղի մոտակայքում։
* Ֆոնուտ, ձմեռանոց Լոռու մարզում, նախկին Ալավերդու (հետագայում՝ Թամանյանի) շրջանում։ 1926 թ. ուներ 5 հայ բնակիչ։ Ֆոնուտ հայերեն «հոնուտ» բառի բարբառային ձևն է։ Հիշատակում է Ջ. Կորկոտյանը («Խորհրդային Հայաստանի բնակչություն, էջ 10)։

### Թուրքիայի (Արևմտյան Հայաստանի) ձմեռանոցներ
* Ասաֆի գոմ, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում, Ալաշկերտի գավառակում։ Ասաֆի գոմը եղել է Ասա քրդական գյուղի ձմեռանոցը․ ուներ երեք տուն ոչ մշտական բնակիչ։
* Բարեզար, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում։ 1878 թվականին ուներ քրդական 7 տ՝ 31 բնակիչներով։ Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում չի նշանակված։
* Բիկուչոլախ, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում, Գայլատու լճից մոտ 26 կմ հարավ֊արևելք, Առուն գետի միջին հոսանքի ձախակողմյան շրջանում։ Մոտով անցնում է խճուղի, շուրջը կան ճահիճներ։
* Բիլիգան Ներքին , ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայագետի գավառում, Գայազետի գավառակում։ 1877-1878 թվականներին 9 տուն՝ 43 քուրդ բնակչով։ Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում չի նշանակված։
* Բիլիգան Վերին, ձմեռանոց Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում, Բայազետի գավառակում։ 1877-1878 թվականներին ուներ 19 ընտանիք՝ 102 բնակչով։ Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում չի նշանակվոծ։
* Գասոնաուչոլախ, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում, Կարաքիլիսայի գավառակում, Կարաքիլիսա գյուղաքաղաքից մոտ 68 կմ հարավ֊արևելք։ XX դարի սկզբներին ուներ 8 տասնյակ քուրդ բնակիչ։ Նշանակված է Կովկասի 5֊վերստանոց քարտեզում։
* Գիլաձոր, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի, Բայազետի գավառում, համանուն գյուղի շրջանում։ 1878 թվականին ուներ 9 տուն՝ 51 քուրդ բնակչով։ Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ։
* Գիչիկոմ, ձմեռանոց Կարսի մարզի Օլթիի օկրուգում 1907 թվականին ուներ 21 քուրդ բնակիչ։ Հիշատակվում է 20-րդ դարի ռուսականա աղբյուրներում։
* Գիրգոպ, ձմեռանոց Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի մարզի Բայազետի օկրուգում։ 1877-1878 թվականներին ուներ 7 տուն՝ 43 քուրդ բնակիչ։
* Գյոլեր, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում։ 1877-1878 թվականներին ուներ 3 ընտանիք 12 քուրդ բնակչով։
* Գյուլթափա, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառի համանուն գավառակում, հավանաբար Գյուլթափա գյուղի մերձակայքում։ 1878 թվականին ուներ 5 տուն՝ 28 քուրդ բնակչով։
* Գյուլթափա, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։
* Գյունեի Փաշա, ձմեռանոց Դիլիջանի շրջանում։ 1926 թվականին ուներ 35 հայ բնակիչ, իսկ հետագայում լքվել է։
* Գոմեր, ձմեռանոց Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում, Ալթուն գետակի մոտ։
* Գոմըկ, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում, Ալաշկերտ գյուղաքաղաքից մոտ 19 կմ հյուսիս-արևելք։
* Գոմիկ, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Ալաշկերտ քաղաքից 19 կմ հյուսիս-արևելք։
* Դեմիրլի Կափի, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում։ Մշտական բնակիչներ չուներ։ Հիշատակվում է Ռուս․ Արք․ աշխարհում ընկած Կովկասի բածանմունքի Известя-ներում։
* Դյուզկոմ, ձմեռանոց Կարսի մարզի Օլթիի օկրուգում, Օլթիի տեղամասում։ 1907 թվականին ուներ 101 բնակիչ։
* Դուշաղ, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգում, Բայազետի գավառի Դութաղի գավառակում, Արածանի գետի ձախ կողմում, ձորալանջի վրա։
* Զարիֆբեյ, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։ Գտնվում էր Մամախաթուն գյուղաքաղաքից 5.5 կմ հյուսիս-արևելք, Արևմտյան Եփրատի ավազանի գետակներից մեկի ափին։
* Զատոյան Չալիգլար, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետ գավառի Բայազետ գավառակում։
* Զեյնալ, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում, Արածանիի վերին հոսքում, Բայազետ քաղաքից հարավ։
* Զեյքիմ, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառում, Ալաշկերտի գավառակում։
* Զիֆկյար, ձմեռանոց Էրզրումի նահանգի Բայաղետի գավառի Դիադինի գավառակում։ XX դարի սկզբներին ուներ 6 տուն քուրդ բնակիչ։
* Խարիկ, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։ 1878 թվականին ուներ 24 տուն բնակիչ։
* Կարաչոբան, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառում։ Գտնվում էր Կարաչոբան գյուղից 8-10 կմ հարավ-արևելք։ Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։
* Չալի, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Բագրևանդ գետի ձախ ափի տարածքում, Ալաշկերտ քաղաքից 12 կմ հարավ-արևելք։
* Ջաբագմբեթ, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառակում։ Գտնվում էր Բայազետ քաղաքից 12 կմ հյուսիս-արևելք։
* Քուրդ, ձմեռանոց Էրզրումի վիլայեթի Կարաքիլիսայի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի վերին հոսանքի ձախ վտակներից մեկի ափին. Խամուր գյուղաքաղաքից 22 կմ արևելք։

### Այլ տարածքների ձմեռանոցներ
* Գյումբեր, ձմեռանոց Մակու քաղաքից մոտ 8 կմ հարավ-արևմուտք, Թուրյան գետի ձախ կողմում, գետի գոյացրած մի կղզու վրա։
* Գյունազ Գյորմազ, ձմեռանոց Ելիզավետպոլի նահանգի Գանձակի գավառում, Զակամ գետի ակունքի շրջանում, Ղոլաքյանդ գյուղի հյուսիսարևմտյան կողմում։
* Դախամոբի, ձմեռանոց Բաթումի մարզի Արդվինի օկրուգում, Իմերխևի գետի համանուն Դախամոբի վտակի վրա։
Դովլաթ, ձմեռանոց Բաթումի մարզի Արդվինի օկրուգում, համանուն գետի մոտ, Ճորոխի Իմերխևի վտակի ավազանում։
Թբախնուտ, ձմեռանոց նախկին ԼՂԻՄ Շահումյանի շրջանում։ Օգտագործվում էր 1920-1930֊ական թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձմեռանոցներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Թուրքիա
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան