open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ժուլան

**Ժուլան** (*Lanius cristatus*), շամփրուկների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Ժուլանը զգալիորեն փոքր է շամփրուկների մյուս տեսակներից։

Մարմնի երկարությունը 17սմ է, թևերի բացվածքը՝ 24-28 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-48 գ։ Կտուցը հաստ է, ծայրը՝ ներքև կեռված, թևերը՝ կարճ, պոչը՝ դարչնագույն կամ սև։ Հասուն արուի գլուխը կապույտ-մոխրագույն է, ակնադիմակը՝ սև, մեջքը՝ շիկակարմիր-դարչնագույն, մարմինը ներքևից՝ վարդագույն-սպիտակ։ Էգի մարմինը վերևից դարչնագույն է, ծոծրակը՝ ավելի մոխրագույն, ակնադիմակը՝ ավելի մուգ դարչնագույն, մարմինը ներքևից աղոտ սպիտակ է՝ մոխրագույն թեփուկանման նախշով։ Երիտասարդի մարմինը վերևից խամրած դարչնագույն է, ծոծրակը՝ մոխրավուն՝ վերևից ու ներքևից՝ թեփուկանման նախշերով ծածկված։ Զոհին հետապնդում է բարձր դիրքից, նստում է ծառերի, թփուտների, էլեկտրասյուների վրա։ Տեղից տեղ տեղափոխվում է կարճ թռիչքներով։ Բնակվում է թփուտային խոտածածկ տարածքներում։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, մանր ողնաշարավորներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայի հարավում՝ Իտալիայում, Բալկաններում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Տիբեթում, Չինաստանում, Ճապոնիայում, Արևմտյան Սիբիրում, Ենիսեյի ափերին, Կամչատկայում, Կովկասում, Միջին Ասիայում։

### Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է ապրիլ-մայիս ամիսներին։ Չվում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերին՝ զույգերով։ Գերադասում է բնակվել անտառների բացատներում, բաց տարածություններում, որտեղ կան թփուտներ, ինչպես նաև բնակավայրերում ու քաղաքամերձ այգիներում։ Բնադրվում է թփերի, ծառերի վրա, բույնը սարքում է չոր խոտաբույսերից, տեղադրում գետնից 60 սմ&nbsp;-&nbsp;3 մետր բարձր։ Ժուլանի բնադրումը նշված է նաև Երևանի քաղաքամերձ անտառներում ու պուրակներում, Սևանա լճի ավազանի նորաստեղծ անտառներում։ Մայիս ամսին դնում է 3-6 սպիտակ, վարդագույն կամ նարնջագույն պտերով ձվեր։ 
մինի|250px

## Բազմացում և զարգացում
### Բնադրում
Բնադրազույգերը ձևավորվում են ապրիլի վերջին, մայիսից հունիս։ Բները հայտնվում են (թերի և վերջնական ավարտված) մայիսի 2-րդ կեսից հունիսի կեսերը։ Բույնը գավաթաձև, նոսր հյուսվածք է՝ բույսերից։ Բնադրում է փշոտ թփուտներում, բնադրման բարձր խտության դեպքում՝ նաև ոչ փշոտ ծառերին (ուռենի, խնձորենի, նշենի)։ Բույնը պատրաստում է էգը, արուն հսկում է էգին և բույնը։ Առաջին	ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի 2-րդ տասնօրյակից հունիսի վերջին օրերը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ ավելի ուշ։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, մոխրագույն-սպիտակից վարդագույն՝ դարչնագույն և մոխրագույն-կապտամանուշակագույն պտերով 3-7 ձու։
 
### Սերնդի հանդեպ խնամք
Թխսակալում է էգը՝ 16&nbsp;օր (1 փուլը տևում է 8-17օր)։ Այդ ընթացքում էգին կեր է բերում նաև արուն։ Ձագերին կերակրում են էգը և արուն։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 15-16-րդ օրը, ևս 2 շաբաթ ծնողների խնամքի տակ ձեռք են բերում ինքնուրույն թռչելու ունակություն։ Օգոստոսին հայտնվում են մեծ քանակությամբ երիտասարդ թռչուններ։ Աշնանային չուն՝ մինչև սեպտեմբերի 2-րդ կեսը։

## Նշանակություն
Թվաքանակի գերազանցությամբ օգտակար է վնասատու մորեխների և բզեզների ոչնչացման գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Շամփրուկներ
Սուխոյ (կոնստրուկտորական բյուրո)

[մինի|220px|Բյուրիոյի մուտքը, Պոլիկարպովի փողոց, [Մոսկվա]]
**«Սուխոյ» կոնստրուկտորական բյուրո** () Ռուսաստանի ավիացիոն տեխնիկայի մշակման առաջատար ձեռնարկություններից մեկը։ Մտնում է «Սուխոյ ընկերություն» ավիացիոն հոլդինգի կազմի մեջ։ Գլխավոր տնօրենը Միխայիլ Պողոսյանն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Սուխոյ» կոնստրուկտորային բյուրոյի պաշտոնական կայքը 
* Սուխոյի ԿԲ-ի ինքնաթիռների ամբիղջական ցանկ

Սուխոյ
Կատեգորիա:Արհեստական սիրտ
Օշին (Կոռիկոսի իշխան)

**Օշին** (), Կիլիկիայի Հայոց սպարապետ, Կոռիկոսի բերդապետ իշխան, 1320 թվականից ՝ Հայոց թագավորահայր (պայլ)։ Հեթում պատմիչի որդին է, Օշին Ա-ի տիկնոջ՝ Զաբլուն թագուհու եղբայրը։

## Գործունեությունը
1318 թվականին երկիրն ազատագրել է Եգիպտոսի մամլուքներից և նրանց միացած թուրքմեն կարամաններից։ Օշինի մահից հետո ստանձնել է նրա որդու Լևոն Ե-ի խնամակալությունը և կառավարել երկիրը։ 1321-1322 թվականներին Օշինը և իր եղբայր Կոստանդին սպարապետը համառ կռիվներ են մղել երկիրն ասպատակող մամլուքների ու թուրքմեն կարամանների դեմ։ 1323 թվականին Կահիրեում հաշտության պայմանագիր է կնքել Եգիպտոսի սուլթանության հետ, որով պարտավորվել է հակառակորդին վճարել Այաս նավահանգստի եկամուտի կեսը և տարեկան հարկագումար, խոստացել չդաշնակցել Արևմուտքի պետություններին։ Իսկ Եգիպտոսի սուլթանությունը պարտավորվել է վերականգնել Կիլիկյան Հայաստանի ավերված բերդերն ու ամրոցները։

## Մահը
1329 թվականին չափահաս դարձած Լևոն Ե-ի հրամանով Օշինը, Ալիս թագուհին և Կոստանդին սպարապետը արքունի բերդերը յուրացնելու մեղադրանքով սպանվում են։ Նրանց կալվածքները անցնում են Լևոն Ե-ին։

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի իշխաններ
Կատեգորիա:Ռեգենտներ
Կոռիկոս

**Կոռիկոս** (, ), հայկական ծովային բերդ ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության Մերսինի մարզի Կըզկալեսի քաղաքի մոտ,
Կոռիկոս նավահանգստային բերդաքաղաք Կիլիկյան Հայաստանում, Միջերկրական ծովի ափին, Սելևկիայից 45 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է Սելևկյանների տիրապետության ժամանակ։ Թորոս երկրորդ իշխանի գահակալման տարիներին (1145-1159) Կոռիկոսը միացավ Կիլկյան Հայաստանին։ 1190 թվականին Կոռիկոսի կառավարիչն էր իշխան Կիռ Սահակը։ 1206 թվականին Լևոն երկրորդը հիմնավորապես ավարտեց Կոռիկոսի վերակառուցումները։ 1210 թվականից Կոռիկոսի կառավարիչն էր արքունի մեծ մարաջախտ Վահրամը։ Լևոն երկրորդի մահից հետո Վահրամը փորձեց տիրել Հայոց գահը, սակայն պետության խնամակալ Կոստանդին Հեթումյան պայլը մահապատժի ենթարկեց նրան և Կոռիկոսը հանձնեց իր եղբայր Օշինին։ Վերջինս մինչև իր մահը զբաղվեց Կոռիկոսի շինարարական աշխատանքներով, որդուն՝ Գրիգոր պայլին, ժառանգելով ճոխացած ու շենացած բերդաքաղաք։ Ծովային բերդի ամրությունները տակավին կանգուն են։ Կոռիկոսում պահպանվել են բնակելի ու հասարակական շենքերի, թաղածածկ մատուռների, գմբեթավոր տաճարների մնացորդներ։ Կոռիկոսի ավերակներն այժմ թուրքերն անվանում են Քորկոս։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայկական թագավորություն
* Մերսինի մարզ

## Արտաքին հղումներ
*ԴԵՊԻ ԿՈՌԻԿՈՍ…

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթոլիկ նստավայրեր
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Պիմեն Զարդարյան

**Պիմեն Զարդարյան** (), հայ բանասեր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Որդին է թղթավաճառ, տպարանատեր Գևորգ Զարդարյանի։ 1901 թվականին եղբոր՝ Վահան Զարդարյանի հետ հիմնել է հայտնի Զարդարյան գրավաճառանոցը, որն ունեցել է նաև հրատարակչական գործունեություն և 1923 թվականից հետո շարունակել է իր գոյությունը երկու ճյուղավորումով՝ Կահիրեում և Պոլսում։ Պոլսինը ղեկավարել է Պիմեն Զարդարյանը։ Պոլսահայ մամուլում, տարեգրքերում տպագրել է պատմա-բանասիրական բնույթի մի շարք հոդվածներ, գերազանցապես կապված հնօրյա Պոլսի հայկական մշակույթի հետ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Հաղթանակի կամուրջ (Երևան)

**Հաղթանակի կամուրջ**, կամուրջ Երևանում, Հրազդան գետի վրա յոթկամարանի կամուրջ։ Կառույցի ճարտարագետն է Սիմոն Հովնանյանը, ճարտարապետներ՝ Արտաշես Մամիջանյան, Ա. Ասատրյան։ Միացնում է Մաշտոցի և Իսակովի պողոտաները։ Երկարությունը 200 մետր է, լայնությունը՝ 25, բարձրությունը՝ 34։ Կամրջի ծայրերին երկու փոքր հրապարակ կա։ Կամրջի աջ ափին Երևանի կոնյակի գործարանն է, ձախ ափին՝ Երևանի գինու կոմբինատը։ Հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1945 թվականի նոյեմբեր 25-ին։ Ընդգրկված է Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Պատկերասրահ

File:Հաղթանակի կամուրջ 01 (Gor Navoyan).jpg|thumb|Հաղթանակի կամուրջ և Արարատի կոնյակի գործարան
File:Հաղթանակի կամուրջ (Gor Navoyan).jpg|thumb|Հաղթանակի կամուրջ
Տեսարան Արարատի կոնյակի գործարանից (Gor Navoyan).jpg|Տեսարան դեպի Հաղթանակի կամուրջը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրազդան գետի կամուրջներ
Կատեգորիա:Երևանի կամուրջներ
Կատեգորիա:1945 կառույցներ
Կատեգորիա:Ուղանցույցներ
Հրազդանի Մեծ կամուրջ

**Հրազդանի մեծ կամուրջ,** միակամար կամուրջ Երևանում՝ Հրազդան գետի վրա։ Միացնում է Քըրքորյան փողոցը Կիևյան փողոցին՝ Արաբկիր և Աջափնյակ վարչական շրջանները՝ ապահովելով քաղաքի կենտրոնի ու հյուսիսային վարչական շրջանների կապը Աջափնյակի և Աշտարակի ավտոճանապարհի հետ։ Գործարկվել է 1956 թվականին։

## Կառուցվածք
Երկաթբետոնե կոշտ ամրանավորմամբ կամարային թռիչքային կառուցվածք է՝ միջանցիկ վերթաղային կառուցվածքով։ Մոտեցումներն իրականացված են երկաթբետոնե հեծանային թռիչքային կառուցվածքներով։ Երկարությունը 375 մետր է, բարձրությունը՝ 60,5 մետր։ Կառույցի ճարտարագետներն են Ա. Հովնանյան, Վ. Փինաջյան, Ն. Սլավինսկի, ճարտարապետ՝ Գրիգոր Աղաբաբյան։

## Պատկերասրահ

Hrazdan_bridge.JPG
Great Bridge of Hrazdan.jpg
File:Yerevan, Kiev Bridge, Kiev Street, Armenia.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1954 կառույցներ
Կատեգորիա:Հրազդան գետի կամուրջներ
Կատեգորիա:Ուղանցույցներ
Կամչատկա (այլ կիրառումներ)

**Կամչատկա** կարող է վերաբերել՝

* Կամչատկա (թերակղզի) - թերակղզի Ռուսաստանում։
* Կամչատկա (գետ) - գետ Ռուսաստանի Կամչատկայի մարզում։
* Կամչատկայի երկրամաս - սուբյեկտ Ռուսաստանում։
* Կամչատկայի Պետրոպավլովսկ - Կամչատկայի մարզկենտրոն
Կամչատկա (գետ)

**Կամչատկա** (), գետ Ռուսաստանի Կամչատկայի մարզում։ Սկիզբ է առնում Միջակա լեռնաշղթայից, թափվում Խաղաղ օվկիանոսի Կամչատկայի ծոցը։ Երկարությունը 758 կմ, նավարկելի է գետաբերանից 486 կմ։ Գետաբերանում է Ուստ-Կամչատսկ նավահանգիստը։

## Անվանումը
Անվանումը (ռուսերեն՝ **Камча́тка**) ստացել է 17-րդ դարի կեսերին Կամչատկա թերակղզում եղած ռուս երկրագնաց Իվան Իվանովիչ Կամչատիի անունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերինգի ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Քևին Գառնեթ

**Քևին Մորիս Գառնեթ** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, ծանր հարձակվող։ Մարզական կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզ», «Բոստոն Սելտիքս» և «Բրուքլին Նեթս» ակումբներում։

Ավագ դպրոցի բասկետբոլային կարիերայից հետո (որտեղ ճանաչվել է տարվա բասկետբոլիստ) Գառնեթը, առանց համալսարանային առաջնությունում ելույթ ունենալու, մուտք է գործել 1995 թ.-ի NBA դրաֆթ։ Ընտրվել է առաջին ռաունդի 5-րդ համարի ներքո՝ «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի» կողմից։ Գառնեթը մեծ ձեռքբերում է դառնում ետնապահ «Թիմբերվուլվզի» համար՝ 8 անգամ անընդմեջ թիմը դուրս բերելով փլեյ-օֆֆ, ընդ որում՝ 2004 թվականին, թիմը հասնում է մինչև արևմտյան կոնֆերենցիայի եզրափակիչ։ Նույն տարի արժանացել է մրցաշրջանի Ամենաարժեքավոր խաղացողի (MVP) մրցանակին։ «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի» հետ 12 մրցաշրջան անցկացնելուց հետո Գառնեթը տեղափոխվել է «Բոստոն Սելտիքս» ձևավորելով 21-րդ դարի բոստոնյան մեծ եռյակը՝ Փոլ Փիրսի և Ռեյ Ալենի հետ։ «Սելտիքսի» կազմում Գառնեթը 2008 թվականին դառնում է NBA-ի չեմպիոն։ 2013 թվականին, «Սելտիքսի» թիմակից Փոլ Փիրսի հետ, փոխանակման շրջանակում, տեղ է գտել «Բրուքլին Նեթս» ակումբում։ 2015 թվականին վերջին անգամ հանգրվանել է «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզ» ակումբում, և մրջացրշանի ավարտից հետո հեռացել մարզական կարիերայից:s retirement from professional basketball in September 2016.

Եղել է նաև ԱՄՆ բասկետբոլի ազգային հավաքականի անդամ, որի կազմում 2000 թվականի Սիդնեյի ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ նվաճել է ոսկե մեդալ։

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի բասկետբոլիստներ
Ռոբերտ Բըրնս

**Ռոբերտ Բըրնս** (, ), հայտնի բրիտանացի (շոտլանդացի) բանաստեղծ, ֆոլկլորագետ, շոտլանդերեն և անգլերեն լեզուներով գրված բազմաթիվ բանաստեղծությունների հեղինակ։ Ռոբերտ Բըրնսի ծննդյան օրը՝ հունվարի 25, Շոտլանդիայում ազգային տոն է։ Բըրնսի բանաստեղծությունները թարգմանված են աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում նաև հայերեն։

## Ստեղծագործություններ
Ձեռագիր վիճակում տարածված «Երկու հովիվ» (1784 թ.) և «Սուտ ճգնավոր Վիլլիի աղոթքը» (1785 թ.) երգիծական գործերում անողոք ծաղրի է ենթարկել եկեղեցու սպասավորներին՝ վաստակելով ազատախոհ բանաստեղծի համբավ։ Բըրնսին ճանաչում է բերել «Բանաստեղծություններ՝ գրված առավելապես շոտլանդական բարբառով» (1786 թ.) անդրանիկ գիրքը։ Առաջին գրքի հաջողությունից հետո Բըրնսը տեղափոխվել է Էդինբուրգ, հետագայում՝ Դամֆրիս կոմսություն, որտեղ ձեռնամուխ է եղել շոտլանդական ժողովրդական երաժշտական-երգային ստեղծագործությունների հավաքման ու հրատարակման գործին։

Բանահյուսության և շոտլանդական հին գրականության հիմքի վրա Բըրնսը ստեղծել է ժամանակի ոգին արտահայտող ինքնատիպ պոեզիա։ Նրա երկերում իրենց արձագանքն են գտել ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը («Ազատության ծառը», «Բրյուսը շոտլանդացիներին») և հեղափոխական շարժման վերելքը Շոտլանդիայում ու Անգլիայում։ Իր ստեղծագործություններում Բըրնսը ժողովրդին կոչ է արել պայքարել հանուն ազատության և երջանկության, հաստատել է մարդու արժանապատվությունը, որը վեր է դասել հարստությունից ու ամեն տեսակ տիտղոսներից, փառաբանել է աշխատանքը, անձնազոհ սերը, բարեկամության զգացմունքը, սարկազմով արտահայտվել իշխողների դեմ։

Բըրնսի ստեղծագործություններին հատուկ են արտահայտչամիջոցների պարզությունը, անկեղծ հուզականությունը և ներքին դրամատիզմը, որը երևան է եկել նաև առանձին երկերի կոմպոզիցիայում («Ուրախ աղքատները», «Ֆինդլեյ», «Երկու շուն» և այլն)։ Նրա շատ բանաստեղծություններ վերածվել են երգի և Շոտլանդիայում երգվում են ամենուր։ Բըրնսի ծննդյան օրը Շոտլանդիայում նշվում է որպես ժողովրդական տոն։ Կառլ Մարքսը, Պ․ Լաֆարգի վկայությամբ, սիրում էր Բըրնսի երգիծական և քնարական գործերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ոտաբոբիկ այն աղջկան ես երբևէ չեմ մոռանա… Ռոբերտ Բըրնս
* The Life of Robert Burns by Catherine Carswell

Կատեգորիա:1759 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:1796 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 21 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի մասոններ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Փոլ Փիրս

մինի|150px|Փիրսը «Սելտիքսի» կազմում
**Փոլ Էնթոնի Փիրս** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, թեթև հարձակվող։ Առավելապես հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Բոստոն Սելտիքս» ակումբում հանդես գալու տարիներից (1998-2013)։

Ավագ դպրոցում արժանանացել է *McDonald's All-American*, իսկ Կանզասի համալսարանում՝ *All-America առաջին թիմ* տիտղոսներին։ 1998 թվականի դրաֆթում «Սելտիքս»-ի կողմից ընտրվելուց ի վեր՝ Փիրսը միշտ եղել է ակումբի մեկնարկային հնգյակում։ 10 անգամ ճանաչվել է աստղ (NBA All-Star), 4 անգամ արժանացել All-NBA տիտղոսի, 2008 թվականին հաղթել NBA-ի գավաթը՝ աստղային բասկետբոլիստներ Քևին Գարնետի և Ռեյ Ալլենի թիմակցությամբ, ընդ որում փիրսն արժանացել է գերեզրափակչի ամենաարժեքավոր խաղացողի (MVP) մրցանակին։ 2010 թվականի փլեյ-օֆֆների ժամանակ իր թիմն հասցրել է ընդհուպ մինչև գերեզրափակիչ՝ պարտվելով Կոբի Բրայանտի գլխավորած «Լոս Անջելես Լեյքերսին»։

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* RedsArmy.com: «Սելտիքսի» երկրպագուների ձայնը 

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Կլիպերսի բասկետբոլիստներ
Կարմիր կամուրջ

**Կարմիր կամուրջ**, պատմամշակութային հուշարձան, բազմաթռիչք կամուրջ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի Նորագյուղ թաղամասում՝ Հրազդան գետի վրա։ 

Հուշարձանն ընդգրկված է Հայաստանի Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում որպես հանրապետական նշանակության հուշարձան։

## Պատմություն
Կարմիր կամրջի տեղում նախկինում եղել է ավելի վաղ կառուցված կամուրջ, որը ավերվել է 1679 թվականին տեղի ունեցած Երևանի երկրաշարժի հետևանքով։ Ըստ պնդումների՝ այն կառուցվել է 12-րդ դարում։ Եղել է Երևանի հին կամուրջներից մեկը։ 1679 թվականին ավերված կամուրջը վերականգնվել է, որը, կառուցված լինելով կարմիր տուֆից, կոչվել է Կարմիր կամուրջ։


Erivan1796.jpg|Երևանի համայնապատկերը 1796 թվականին, կենտրոնում՝ Կարմիր կամուրջը
August von Haxthausen. Transcaucasia. Bridge and fortress at Erivan.jpg|Կարմիր կամուրջը 1854 թվականին
Red Bridge of Yerevan.png|Զորավար Անդրանիկի հարվածային գնդի անցումը Կարմիր կամրջով
Red bridge, Yerevan.jpg|Համազասպ Սրվանձտյանի գունդն անցնում է Կարմիր կամուրջը


### Վերակառուցումներ և նորոգումներ
Տարբեր ժամանակներում կամուրջը վերակառուցվել և վերանորոգվել է։ Հայտնի է, որ 17-րդ դարում այն վերականգնել է քանաքեռցի հայ առևտրական Խոջա Փլավն իր միջոցներով և Պարսից շահի հանձնարարականով։ Այդ է պատճառը, որ երբեմն կամուրջն անվանում են Փիլավի կամուրջ։

Կամրջի վերանորոգումներ են եղել նաև 1830, 1850 թվականներին և դրանից հետո։

1986 թվականին Խորհրդային Հայաստանի Հուշարձանների պահպանության վարչությունը պետպատվեր էր ստացել վերականգնելու կամուրջը։ Աշխատանքները սկսելու համար ստեղծվել էր չափագրողների և կոնստրուկտորների թիմ, սակայն Խորհրդային Միության փլուզումն անհնարին էր դարձրել աշխատանքների շարունակությունը։

2023 թվականին մեկնարկել են Կարմիր կամրջի վերակառուցման աշխատանքները։ Նախատեսված է կամրջի ամբողջական վերականգնում իր նախնական տեսքով։ Նախատեսված է վերակառուցման շրջանակներում ավելացնել պատմական բոլոր շերտերից հատվածներ։ Պակասող շինանյութն ընտրվել է այնպես, որ վերակառուցումից հետո կամուրջը ստանա իր հին տեսքը։ Այդ նպատակով Արարատյան դաշտից բերվել է կարմիր անմշակ տուֆ, իսկ Իրանի հին մեթոդներով արտադրություն իրականացնող աղյուսաձուլարաններից մեկից՝ աղյուսներ։

Կամուրջը 2024-2025 թվականներին վերականգնվել էր բարերար Յուրի Աֆրիկյանիմիջոցներով ու բացվել 2025 թվականի նոյեմբերին:

## Ճարտարապետական նկարագիր
Կամուրջն ունի ունի 80 մետր երկարություն և 11 մետր բարձրություն։ Կազմված է 2 մեծ և 1 փոքր թռիչքներից։ Վերջինը նախատեսված է եղել փոքր ջրանցքի անցման համար։

Նախատեսված է եղել հետիոտնի ու հեծյալ ձևով անցնելու, ինչպես նաև գրաստներով ու սայլերով անցնելու համար



Red Bridge, Yerevan, after reconstruction. 03.jpg
Red Bridge, Yerevan, after reconstruction. 01.jpg 
Renovated Red Bridge, Yerevan 03.jpg 



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1679 կառույցներ
Կատեգորիա:1679 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հրազդան գետի կամուրջներ
Սիրուն Զարդարյան

**Սիրուն Զարդարյան** (, 1982, Լոս Անջելես), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ընտանիքով տեղափոխվել Բուլղարիա, շարունակել ուսումը։ Երիտասարդ հասակից խանդավառվել է բեմական արվեստով, մասնակցել տարբեր թատերախմբերի ներկայացումնների։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին եկել է Կովկաս, այնտեղից մեկնել Նոր Նախիջևան, որտեղ 1916 թ. դերասան Ստ.Խաչատրյանի հետ կազմել է Պոլսահայ թատերախումբը, տվել է մի քանի ներկայացում։ 1917 թ. խաղացել է Թիֆլիսի հայկական դրամատիկական խմբում։ 1920 թ. մեկնել է Պոլիս, այնտեղից՝ Ռումինիա, ունեցել է թատերական բեղմնավոր գործունեություն, կազմակերպել հարյուրից ավել ներկայացումներ։ Կոնստանցայում ստեղծել է դրամատիկ մի թատերախումբ։ Որպես ռեժիսոր աշխատել է նաև թատրոններում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1896 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Բալխ

**Բալխ** (بلخ&), քաղաք Աֆղանստանի հյուսիսում, համանուն մարզում, Բալխ գետի հովտում, մարզկենտրոն՝ Մազարի-Շարիֆ քաղաքից 21 կմ հեռավորության վրա։ 2021-2022 թվականների տվյալներով քաղաքն ունի 138,594 բնակիչ։ Ավանդության համաձայն՝ քաղաքի հիմնադիրը ոմն Կայոմուրն է։ Հիշատակվում է պարսկական հնագույն գրավոր աղբյուրներում, մասնավորապես՝ Վեդաներում և Ավեստայում։

Հայկական պատմական երկերում և մասնավորապես Խորենացու մոտ հայտնի է **Բահլ Առաւօտին** անունով (Խորենացի, Բ, բ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Աֆղանստանում
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 6 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Բեդա Պատվելի

**Բեդա Պատվելի** (, , , ), անգլիացի պատմիչ և աստվածաբան, Հին և Նոր Կտակարանների գրքերի և աստվածաբանական բնույթի երկերի մեկնությունների հեղինակ է։ Սակայն նրա գլխավոր ստեղծագործությունն է համարվում «Անգլիացիների եկեղեցական պատմություն» երկը (բաղկացած է 5 գրքից), որի շնորհիվ նա հռչակվել է «Անգլիայի պատմահայր»։ 1899 թվականին կաթոլիկ եկեղեցու կողմից դասվել է սրբերի շարքը։

## Կենսագրություն
Բեդան ծնվել է 673 թվականին։ Նրա ծագման մասին ոչինչ հայտնի չէ, բայց հավանաբար նրա ծնողները գյուղացիներ են եղել։ 7 տարեկանում ընդունվել է Ուիրմուտ վանքը` աբբա Բենեդիկտ Բիսկոպի մոտ սովորելու։ Այնուհետև սովորել է 681 թվականին հիմնադրված Յարոու վանքում` կուսակրոն Կեոլֆրիտի մոտ։ Ըստ որոշ աղբյուրների` ժանտախտի համաճարակից հետո` 19 տարեկանում, դարձել է սարկավագ, 702 թվականին՝ քահանա, ինչում աջակցել է Հեքսեմի եպիսկոպոս Յոհանը։ Այդ ժամանակից էլ սկսվել է Բեդայի գրական գործունեությունը, որը հիմնականում բաղկացած է Հին և Նոր Կտակարանների առանձին գրքերով մեկնություններից։ Սակայն, ունենալով հարուստ գրադարան, նա եկեղեցական աշխատություններից բացի ուսումնասիրել է նաև գիտական աշխատանքներ և անտիկ պոեզիա։

Բեդան գրել է բանաստեղծություններ ինչպես լատիներենով, այնպես էլ մայրենի լեզվով, սակայն այդ ժառանգությունից պահպանվել է միայն Էտելֆրիտա թագուհու լատիներեն հիմնը և անգլոսաքսոնական «Հոգեվարքի երգը» ստեղծագործությունը։ Նրա լատիներենը, ժամանակակից լատիներենի հետ համեմատած, տարբերվում է լավ ոճով և այդ պատճառով էլ մատչելի է։ Բեդան տիրապետել է շատ արհեստների, լավ երգել է, և չնայած գիտության նկատմամբ ունեցած մեծ հետաքրքրությանը, ակտիվ մասնակցել է Անգլիայի հասարակական կյանքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի պատմիչներ
Կատեգորիա:Եկեղեցական պատմիչներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչի թարգմանիչներ
Վահան Զարդարյան

**Վահան Զարդարյան** (), հայ գրավաճառ, հրատարակիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի Մայր վարժարանում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է հոր տպարանում։ 1901-ին եղբոր՝ Պիմեն Զարդարյանի հետ հիմնել է Զարդարյան գրավաճառանոց։ Տարիների ընթացքում հավաքել է հազարավոր հնատիպ գրքեր, պարբերականներ, նաև բազմաթիվ հին փաստաթղթեր, վավերագրեր։ Վերոհիշյալ փաստաթղթերը օգտագործել է իր կազմած «Հիշատակարան» ժողովածուում, որը լույս է տեսել 1910-14-ին։ Քեմալական շարժման հաղթանակից հետո, 1923-ին բաժանվել է եղբորից և մեծ քանակությամբ հնատիպ գրքեր և արխիվային նյութեր պարունակող գրավաճառանոցով մեկնել է Եգիպտոս, Կահիրե քաղաքում հիմնել Զարդարյան գրավաճառանոցը, որը եղել է այդ քաղաքի մշակութային կարևոր կենտրոններից մեկը։ 1930-ականների սկզբներից վերահրատարակել է «Հիշատակարանները»՝ հինգ փոքրադիր հատորներով, ավելացնելով բազմաթիվ նոր կենսագրություններ, լուսանկարներ, վավերագրեր։

## Աշխատություններ
* Վահան Զարդարեան, Յիշատակարան:Հայ երեւելիներու կենսագրութիւնները, լուսանկարները, ձեռագիրները, գրութիւնները եւլն, 1512-1912։ Առաջին հատոր, Կ. Պոլիս, 1910։
* Վահան Զարդարեան, Յիշատակարան։ Հայ երեւելիներու կենսագրութիւնները, լուսանկարները, ձեռագիրները, գրութիւնները եւլն, 1512-1912։ Երկրորդ հատոր, Կ. Պոլիս, 1911։
* Վահան Զարդարեան, Յիշատակարան։ Հայ երեւելիներու կենսագրութիւնները, լուսանկարները, ձեռագիրները, գրութիւնները եւլն, 1512-1912։ Երրորդ հատոր,  Պրակ ԻԷ, Կ. Պոլիս, 1912։
* Վահան Զարդարեան, Յիշատակարան։ Հայ երեւելիներու կենսագրութիւնները, լուսանկարները, ձեռագիրները, գրութիւնները եւլն, 1512-1912։ Երրորդ հատոր, Պրակ ԻԶ, Կ. Պոլիս, 1912։ 
* Վահան Զարդարեան, Յիշատակարան։ Հայ երեւելիներու կենսագրութիւնները, լուսանկարները, ձեռագիրները, գրութիւնները եւլն, 1512-1912։ Երրորդ հատոր, Պրակ ԻԸ, Կ. Պոլիս, 1912։
* Վահան Զարդարեան, Յիշատակարան։ Հայ երեւելիներու կենսագրութիւնները, լուսանկարները, ձեռագիրները, գրութիւնները եւլն, 1512-1912։ Երրորդ հատոր, Պրակ ԻԹ,  Կ. Պոլիս, 1912։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Blizzard Entertainment

**Blizzard Entertainment,** համակարգչային խաղեր մշակող և արտադրող ամերիկյան ընկերություն, որը Activision Blizzard հրատարակչության ենթաբաժինն է, որը իր հերթին հայտնվել է Vivendi Games-ի և Activision-ի միավորման արդյունքում։ Սակայն Blizzard-ի շատ երկրպագուներ կարծում են, որ Blizzard-ը ունի դասական խաղեր մշակողի համբավ, որոնք վաճառվում են պրես-ռիլզից հետո շատ հաջորդող տարիներ։ Ընկերության ամեն խաղը, սկսելով ''Warcraft'-ից, դարձել է բեսթսելեր։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համակարգչային խաղերի արտադրողներ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
DVD

**DVD**-ն (դի-վի-դի,  - թվային բազմանպատակային սկավառակ (ԹԲՍ), նաև  - թվային տեսասկավառակ) ինֆորմացիայի կրիչ է, որը ունի սկավառակի տեսք, արտաքինով նման է կոմպակտ-սկավառակին, սակայն ունի հնարավորություն պահել ինֆորմացիայի ավելի մեծ ծավալ, քան սովորական կոմպակտ-սկավառակները ալիքի ավելի փոքր երկարություն ունեցող լազերի օգտագործման շնորհիվ։

## Տեխնիկական տեղեկություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* DVD FAQ

Կատեգորիա:1996 հայտնված արտադրանքներ
Կատեգորիա:Գիտությունը Նիերլանդներում
Կատեգորիա:Գիտությունը և տեխնոլոգիան Ճապոնիայում
Կատեգորիա:Կենցաղային էլեկտրոնիկա
Կատեգորիա:Ճապոնական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Տեսանյութի կրիչներ
Կատեգորիա:Օպտիկական սկավառակներ
World of Warcraft

**World of Warcraft** (**WoW,** ), բազմամասնակցային դերակատարման խաղ է, որը մշակել է Blizzard Entertainment ընկերությունը։ *Warcraft* չորրորդ համակարգչային խաղն է, ներառյալ լրացուցիչ թողարկումները և դադարեցված Warcraft Adventures: Lord of the Clans-ը։ Խաղն ընթանում է Ռազմարվեստի տիեզերքում - ֆանտաստիկական աշխարհում, որը առաջին անգամ ներկայացված է եղել 1994 թվականին  խաղում։ Իրադարձությունները այս խաղում անց են կենում Warcraft III: The Frozen Throne խաղից չորս տարի անց։

Ըստ Գինեսի ռեկորդների գրքի, World of Warcraft-ը ամենահանրաճանաչ խաղն է MMORPG աշխարհում։

2007 թվականի հունվարի 23-ին Բլիզարդ ընկերությունը մամլո հաղորդագրություն է հրապարակել, որտեղ հաղորդվում էր, որ խաղի ամբողջ աշխարհով բաժանորդների թիվը կազմել է 8 միլիոն մարդ, 2008 թվականի հունվարի 22-ին բաժանորդների թիվը անցել է 10 միլիոն, իսկ 2008 թվականի դեկտեմբերի 23-ին արդեն 11,5 միլիոն։ Խաղը մի քանի պարգև է ստացել, այդ թվում *Gamespot’s Game of the Year Award*-ը, որպես 2004 թվականի լավագույն խաղ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
*  
*  
*  
*  
* 

Կատեգորիա:2004 թվականի համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Blizzard Entertainment-ի խաղեր
Կատեգորիա:MMORPG այբբենական կարգով
Կատեգորիա:MMORPG ֆենթեզի ժանրում
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր

Կատեգորիա:Խաղեր Apple Macintosh-ի համար
Կատեգորիա:Խաղեր Mac OS-ի համար
Կատեգորիա:Խաղեր PC-ի համար
Կատեգորիա:Խաղեր Windows-ի համար
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր եռաչափավոր գրաֆիկայով
Դավթաշենի կամուրջ

**[[Դավթաշեն (վարչական շրջան)|Դավթաշենի]] [[կամուրջ]]** Հրազդան գետի կիրճի վրայով Երևանում, մետաղական կամուրջ Հրազդան գետի վրա Երևանում։ Միացնում է Արաբկիր վարչական շրջանը Դավթաշեն վարչական շրջանին։ Երկարությունը 496 մետր է, լայնությունը՝ 32, բարձրությունը Հրազդան գետի մակարդակից 92 մ է։

## Պատմություն
Հրազդան գետի վրա գտնվող կամրջի շինարարությունը սկսվել է դեռևս 1970-ական թվականների կեսերից։ 1988 թ. հետո շինարարական աշխատանքները դադարեցին և վերսկսվեցին միայն 1990-ականների վերջերին։

Կամուրջը նախագծվել է «Հայպետտրանսնախագիծ» ինստիտուտի (ներկայումս՝ Տրանսնախագիծ) և կառուցվել Կամուրջշին ընկերության կողմից և շահագործման է հանձնվել 2000 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԿԱՄՈՒՐՋՆԵՐ

Կատեգորիա:2001 կառույցներ
Կատեգորիա:Հրազդան գետի կամուրջներ
Օլյապկա

մինի|250px|Աթոր
thumb|''Cinclus cinclus ''
**Աթոր** оляпка (*Cinclus cinclus*), աթորների ընտանիքի պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Աթորի գլուխը և պարանոցը դարչնագույն են, մեջքը, պոչը՝ մոխրագույն, կոկորդը, կտնառքը և կուրծքը՝ սպիտակ, որովայնը՝ սպիտակ կամ բաց մոխրագույն։ Աթորի քաշը՝ 60-70 գ, թևի երկարությունը՝ 79-98 մմ։

## Կենսակերպ
Հայաստանում նստակյաց թռչուն է։ Աթորը հանդիպում է բացարձակապես գետերի ափերին, հաճախ կարելի է տեսնել քարերին նստած։ Աթորը թռչում է ծլվլոցով, ջրի մակերեսից ոչ բարձր։

## Բնադրում
Աթորը բնադրվում է ապրիլից մինչև հուլիս, բույնը սարքում է գետափնյա փորվածքներում, օգտագործելով մեծ քանակությամբ մամուռ։ Դնում է 4-6 սպիտակ ձու, սնվում է ջրային անողնաշար կենդանիներով, սուզվում է ջրի հատակը՝ կեր հայթայթելու համար։

## Տարածվածություն
Աթորը տարածված է Եվրոպայում, հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում, Կովկասում, Ալթայում, Ասիայում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Օլյապկաներ
MQ-1 Predator

**MQ-1 Predator** (ˈpredətə, թարգմանաբար՝ ), հետախուզային և հարվածային անօդաչու օդանավ է, որն արտադրում է General Atomics ամերիկյան ընկերությունը։ Առաջին թռիչքը եղել է 1994 թ.։ ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ի սպառազինման մեջ է։ Տվյալ պահին ակտիվորեն օգտագործվում է Իրաքի և Աֆղանստանի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* GOOGLE EARTH Predator unmanned aircraft system 
* БПЛА MQ-1 Predator Ամփոփում։ Պատկերներ
* ga-asi.com Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի անօդաչու օդանավեր
Կատեգորիա:Անօդաչու օդանավեր-հետախույզներ
Թաիլանդական սեն

**Սեն**, դրամական միավորը կարճատև և սահմանափակ շրջանառություն է ունեցել Բանգկոկում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Պատմություն
«Սեն» անունով մետաղադրամը հայտնվել է Թաիլանդում 1943 թվականին, ճապոնական օկուպացիոն իշխանությունների կողմից, ամբողջ երկրում օգտագործելու համար։ Սակայն այդ դրամն այնպես էլ չներկայացվեց ընդհանուր շրջանառության, այլ օգտագործվեց միայն ճապոնական ռազմական անձնակազմի Բանգկոկի ակումբներում, ընդամենը երկու տարի ժամանակահատվածում։ Թաիլանդի սենի կարճատև կյանքն ավարտվեց 1945-ին, Ճապոնիայի կապիտուլյացիայի հետ միաժամանակ։

Սենը Թաիլանդում արտադրվել է հետևյալ տեսակներով.

## 1 սեն
### Նկարագրություն
Դրամի երեսի կողմի կենտրոնում պատկերված է Թաիլանդի խորհրդանշանը (Գարուդան), ներքևում՝ թայերեն գրություն։
Ետևի կողմի (դարձերեսի) կենտրոնում՝ «1» թվանշանը, նույնպես շրջապատված թայերեն գրությամբ։

### Թողարկում
Թողարկման քանակը հայտնի չէ։

### Նումիզմատական արժեք
Այս դրամի՝ շրջանառությունից զրկվելու հետևանքով այն հիմնականում ոչնչացվել է, կամ զանվածաբար ձուլման ենթարկվել։ Հետևաբար միայն պահպանվել են այս մետաղադրամի եզակի նմուշներ, և կատալոգները Թաիլանդի օկուպացիոն 1 սեն դրամը գնահատում են 2250 դոլար։

## 5 սեն
### Նկարագրություն
5 սեն դրամի երեսի կողմը և դարձերեսը նույնն են, ինչ և 1 սեն դրամի երկու կողմերը, միայն մեկ տարբերությամբ՝ «1»-ի փոխարեն դրվաց է «5» թվանշանը։

* **Տրամագիծ**՝ 15 մմ 
* **Բաղադրություն**՝ անագ 
* **Թողարկման թվականը**՝ 1943 
* **Արտադրված քանակը**՝ անհայտ 
* **Կատալոգի համարը**՝ KM # 10
* **Նումիզմատական արժեքը**՝ 2 250 դոլար («չօգտագործված» վիճակում)

## 10 սեն

### Նկարագրություն
10 սեն դրամի երեսի կողմը և դարձերեսը նույնն են, ինչ և 1 սեն դրամի երկու կողմերը, միայն մեկ տարբերությամբ՝ «1»-ի փոխարեն դրվաց է «10» թվանշանը։

* **Տրամագիծ**՝ 18 մմ 
* **Բաղադրություն**՝ անագ 
* **Թողարկման թվականը**՝ 1943 
* **Արտադրված քանակը**՝ անհայտ 
* **Կատալոգի համարը**՝ KM # 15
* **Նումիզմատական արժեքը**՝ 1 500 դոլար («չօգտագործված» վիճակում)

## Աղբյուրներ

* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. 2002 Edition (20th Century), Page 1818.*

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Թաիլանդի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Օկուպացիոն մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Անագե դրամներ
ՖԻԲԱ

**Բասկետբոլի միջազգային ֆեդերացիա** (ֆրանսերեն՝ *Fédération Internationale de Basketball*, անգլերեն՝ *International Basketball Federation*), կրճատ՝ **ՖԻԲԱ**, համաշխարհային բասկետբոլը կարգավորող սպորտային կառույց։ ՖԻԲԱ-ի կազմում են ընդգրկված աշխարհի գրեթե բոլոր պետությունների ազգային բասկետբոլային ֆեդերացիաները։

ՖԻԲԱ-ին է ընձեռված բասկետբոլային կանոնների սահմանումն ու կարգավորումը, երկրների միջև բասկետբոլիստների փոխանակումը (տրանսֆեր), ինչպես նաև բասկետբոլային հանդիպումների անցկացման համար անհրաժեշտ մարզադաշտերի և այլ բաղադրիչների չափորոշումը և մի շարք այլ գործառույթներ։ 1989 թվականից ի վեր ՖԻԲԱ-ի կազմում առկա են 213 ազգային ֆեդերացիաներ, որոնք հանդես են գալիս կառույցի աշխարհամասային գոտիներում՝ Եվրոպայում, Ասիայում, Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Օվկիանիայում։

ՖԻԲԱ բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունն անցկացվում է ամեն չորս տարին։ Մրցակցող հավաքականները մրցում են բասկետբոլի հիմնադիր Ջեյմս Նեյսմիթի անունը կրող գավաթը նվաճելու համար։ Բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունը ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության հետ մեկտեղ մեկնարկել է 1970 թվականից ի վեր, սակայն սկսած 2019 թվականից բասկետբոլի առաջնությունը կանցկացվի ֆուտբոլի առաջնությունից մեկ տարի անց։

ՖԻԲԱ-ի գրասենյակը գտնվում է Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում։ Պաշտոնական լեզուներն են անգլերենը, ֆրանսերենը, գերմաներենը, ռուսերենը և իսպաներենը։

## ՖԻԲԱ-ի նախագահներ

* 1932-48՝  Լեոն Բուֆարդ
** 1932-39՝ 22px Ջեյմս Նեյսմիթ (պատվավոր նախագահ)
* 1948-60՝  Ուիլարդ Գրեյմ
* 1960-68՝  Անտոնիո դոս ռեյս Կարնեյրո
* 1968-76՝  Աբդել Վահդի
* 1976-84՝  Գոնզալո Պույատ
* 1984-90՝  Ռոբերտ Բասնել
* 1990-98՝  Ջորջ Կիլիան
* 1998-06՝  Աբդուլայե Սերե Մոլեայու
* 2006-10՝  Բոբ Էլֆինսթոն
* 2010-14՝  Իվան Մայինինի
* 2014-այժմ՝  Հորացիո Մուրատուրե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1932 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:ՖԻԲԱ
Կատեգորիա:Սպորտի միջազգային ֆեդերացիաներ
Տասնորդական նախածանցներ

**Տասնորդական նախածանցներ** (**[[SI]]-ի նախածանցները**), նախածանցներ են, որոնք դրվում են ֆիզիկայի չափման միավորներից առաջ և առաջացնում են նոր պատիկ միավորներ, որոնք սկզբնականից տարբերվում են 10-ի որոշակի աստիճանով (ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական)։ Տասնորդական նախածանցի օրինակ է կիլո-ն, որը ֆիզիկական մեծության անվանվանը ավելացնելիս ստանում ենք նոր միավոր, որը հիմնականից մեծ է 103(1000) անգամ։ Օրինակ՝ 1 կիլոմետրը =103 մետր։ Տասնորդական նախածանցները մտցվել են ֆիզիկական մեծություններում ավելորդ զրոներ չգրելու նպատակով։ Չնայած, որ տասնորդական նախածանցները նախատեսված են Միավորների միջազգային համակարգի ֆիզիկական մեծությունների հետ օգտագործելու համար, նրանք շատ հաճախ օգտագործվում են ուրիշ մեծությունների հետ (օրինակ՝ մեգապիկսել)։

## Նախածանցների ցանկ





## Օգտագործման կանոնները

* Նախածանցները գրվում են մեծության, կամ մեծության նշանին կպած։
* Մեկից ավել նախածանցներ միաժամանակ օգտագործել չի թույլատրվում։
* Սկզբնական միավորից առաջացած հավելյալ միավորը որևիցե աստիճան բարձրացնելուց անհրաժեշտ է գրել այդ աստիճանը ամբողջ միավորի վրա (նախածանցի հետ մեկտեղ)։ Օրինակ 1կմ2=106 մ2։

## Օգտագործման սահմանները
Համաձայն ստանդարտի ցանկացած նախածանց կարելի է օգտագործել ցանկացած ֆիզիկական մեծության հետ։ Այդուամենայնիվ որոշ դեպքերում այդպիսի կառույցները ընդունված չեն։ Այսպես, օրինակ մետրի հետ ընդունված չէ օգտագործել կիլո-ից ավելի մեծ նախածանց, և 106 մ ընդունված է գրել 1000 կմ տեսքով։ Ժամանակի միավորների հետ որպես կանոն չեն կիրառվում մեծացնող նախածանցները (բացառություն է կազմում գիգատարի տերմինը, որը օգտագործվում է կոսմոլոգիայում), իսկ փոքրացնող միավորները օգտագործվում են միայն վայրկյանի հետ։
Նախածանցները, որոնք համապատասխանում են տասի 3-ին չբաժանվող աստիճաններին այնքան էլ հաճախ չեն օգտագործվում։

## Տասնորդական և երկուական նախածանցների տարբերությունը
Թվային տեխնոլոգիաների հետ կապված բնագավառներում հաճախ մեծությունները պատիկ են լինում երկուսի որևէ աստիճանի, և այդ պատճառով հաճախ այդ բնագավառներում կիլոբայթ ասելով նկատի են ունենում ոչ թե 1000 բայթ, այլ՝ 1024 (1024=210), մեգաբայթ ասելով՝ 1024*1024 բայթ (220 աստիճան) և այլն։ Շփոթություններից խուսափելու նպատակով 1999 թ. Միջազգային էլեկտրոտեխնիկական կոմիտեն նոր ստանդարտ մտցրեց, որը սահմանում է նոր նախածանցներ(կիբի, մեբի, և այլն...), որոնք արդեն պատիկ են 1024-ի, և ոչ թէ 1000-ի, իսկ ահա տասնորդական նախածանցները նշանակում են 1000-ին պատիկ մեծությունները։ Չնայած ստանդարտին տասնորդական նախածանցները շատ հաճախ օգտագործվում են որպես երկուական նախածանցներ։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Տարածված uTorrent ծրագրի անվանումը կազմված է μ(միկրո) և *torrent* (*տոռենտ*) բառերից, այսինքն՝ միկրոտոռենտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տերմիններ
Յոկտո

**Յոկտո** ( - «ութ») (հայերեն նշանակումը՝ յ, միջազգային նշանակումը՝ y), տասնորդական նախածանց, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 1024 (1 000 000 000 000 000 000 000 000) անգամ կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−24 (0.000 000 000 000 000 000 000 001) արտադրիչով։

Օրինակ՝

::1 յոկտոգրամը = 10-24 գրամ

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 յգ = 10-24 գ

## Տես նաև
* Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Բյուրակն (Շիրակի մարզ)

**Բյուրակն** (նախկին անվանումը՝ *Գյուլլիբուլաղ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 8 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրյան գետի աջ կողմում։

Գյուղը մոտ 200 տարի առաջ հիմնադրել են հայերն ու ազերիները։ 1988 թվականից հետո վերաբնակեցվել է Վրաստանից և Ադրբեջանից գաղթած, ինչպես նաև Գյումրիից և մոտակա համայնքներից տեղափոխված հայերով։ Գյուղի նախկին անվանումը եղել է Գյուլլիբուլաղ, որը թարգմանաբար նշանակում է «Վարդաղբյուր»։ Բյուրակն է վերանվանվել 04.07.2006 թ.-ի հուլիսի 4-ին։

## Պատմություն
1998 թվականին ՄԱԿ-ի գրասենյակի կողմից հաստատվել է ծրագիր, ըստ որի հիմնական վերակառուցման ենթարկվեցին գյուղի միջնակարգ դպրոցի շենքը և ամբուլատորիան։ 2002 թվականին IFAT և ՀՍՆՀ կազմակերպությունների հովանավորությամբ գյուղում շահագործման հանձնվեց մոտ 5,5 կմ երկարությամբ խմելու ջրի ջրագիծը, որը համայնքի բնակչության մոտ 40%-ը ապահովվեց շուրջօրյա խմելու ջրով, հետագայում 2006 թ.-ին OXFAM բրիտանական հասարակական կազմակերպության և ՇՀԿՄ այակցությամբ վերանորոգման ենթարկվեց ջրագծի 5,5 կմ հատվածը և կառուցվեց նոր 2,5 կմ երկարությամբ ջրագիծ։ Դրա շնորհիվ համայնքի բնակիչների 70% -ը ապահովվեց շուրջօրյա ջրամատակարարմամբ։ Համայնքի մշակութային, կրթական կյանքի աշխուժացման նպատակով համայնքում հիմնադրվեց և գործում է Քաղաքացիական կենտրոնը (հիմնադրվել է OXFAM ՀԿ-ի և ՇՀԿՄ աջակցությամբ)։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բյուրակնի մշտական բնակչությունը կազմել է 739, առկա բնակչությունը՝ 559 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բյուրակնի տարածքում կան եկեղեցու և հայկական հին բնակավայրի ավերակներ։

## Հասարակական կառույցներ
Սովետական տարիներին գյուղն ունեցել է կոլտնտեսություն, ակումբ, կարի արտադրամաս, կենցաղի տուն, գրադարան, միջնակարգ ու գիշերօթիկ դպրոցներ, ճաշարան, բաղնիք, հացի փուռ և բուժկետ։ 1989 թվականի օգոստոս ամսին բացվեց 1-ին միջնակարգ դպրոցը՝ 120 աշակերտներով։ Մինչև 1997 թվականը նկատվել է բնակչության աճ, դպրոցում աշակերտների թիվը հասել է 250-ի։

## Տես նաև
* Բյուրակնի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ասիատեսիլ

**Մեր Ձայն**, **Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան երգի մրցույթ** - Երգի մրցույթ, որը նախատեսված է 2010 թ. Ֆինալ Մրցույթի կլինի նախորդում են ազգային եզրափակիչ փուլին, որը սկսել նախատեսվում է հոկտեմբերի 2009 թ. Մրցույթի հիմնված կլինի հայտնի երաժշտական մրցույթ «Եվրատեսիլ». Այս տեսակետը առաջին անգամ հայտարարեց, 2007 թվականին, երբ Եվրոպական հեռարձակողների միությունը, կազմակերպիչ «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթի, հայտարարել է, որ նա վաճառում է ձևաչափը։ Ասիական ընկերությունները, որոնք տեղի կունենա նմանատիպ մրցույթների Ասիայում. Ի տարբերություն «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթի, որը արտադրվում է միջոցով պետական և հանրային հեռարձակողների, Ասիատեսիլ է առևտրային նախագծի, որոնց վարչարարությունն իրականացնում Ասիատեսիլ Pte. ՍՊԸ Անդրեաս Gerlach, գլխավոր տնօրեն Ասիատեսիլ Pte. ՍՊԸ, հայտարարել է, որ «ձևաչափը շատ հարմար է Ասիայի տարածաշրջանում, և նրա մարդիկ, ովքեր սիրում սիրված երաժշտական և ունեն հզոր ազգային հպարտության. «Եվրատեսիլ» երգի է եղանակը ընկերական միջև մրցակցությունը մշակույթների. Այնպես, ինչպես Եվրոպայում, համընդհանուր լեզուն երաժշտություն կզարգանան փոխըմբռնման տարածաշրջանում». Ըստ պաշտոնական կայքում մրցույթի 2010 թ, 13 երկրների Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում մրցակցելու համար պատիվ է հաղթել հենց առաջին հրատարակության այս մրցույթի. Մասնակից երկրների առաջին «Ասիատեսիլ» երգի մրցույթի կլինի Ավստրալիա, Բանգլադեշ, Կամբոջա, Չինաստան, Հոնկոնգ, Հնդկաստան, Ինդոնեզիա, Մալայզիա, Ֆիլիպիններ, Սինգապուր, Թայվան, Թայլանդ և Վիետնամ. Հաջորդ 10 տարիների թիվը մասնակից երկրների կարող է մեծացնել մինչև 30. Եզրափակիչ 1 Միջազգային Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան մրցույթի Մեր Ձայնային 2010 տեղի կունենա նոյեմբերի 26, 2010 թ Մումբաի (Հնդկաստան)

## Առաջնելույթ

Կատեգորիա:Երաժշտական մրցույթներ
Զեպտո

**Զեպտո** (կամ - «յոթ») (հայերեն նշանակումը՝ զ, միջազգային նշանակումը՝ z), տասնորդական նախածանց, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 1021(1 000 000 000 000 000 000 000) անգամ, կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−21 (0.000 000 000 000 000 000 001) արտադրիչով։

Օրինակ՝

::1 զեպտոգրամը = 10-21 գրամ

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 զգ = 10-21 գ

## Տես նաև
*Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
World of Warcraft: Wrath of the Lich King

**World of Warcraft: Wrath of the Lich King** () MMORPG World of Warcraft հայտնի համակարգչային խաղի երկրորդ և նոր ադոն է, որը հերթականությունով գնում է The Burning Crusade ադոնից հետո։ Խաղի սյուժեն անց է կենում Նորդսքոլ սառը հյուսիսային մի մայրցամաքի վրա, Մեռածների Թագավորի տիրություններում, ով եղել էր Արտաս Մենետիլ արքայազնը։ Խաղը թողարկվել էր 2008 թվականի նոյեմբերի 13-ին

Wrath of the Lich King
Կատեգորիա:Blizzard Entertainment-ի խաղեր
Կատեգորիա:MMORPG այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խաղեր Apple Macintosh-ի համար
Կատեգորիա:Խաղեր Mac OS-ի համար
Կատեգորիա:Խաղեր Windows-ի համար
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Նանո

**Նանո**-ն ( -«թզուկ» ) (հայերեն նշանակումը՝ ն, միջազգային նշանակումը՝ n) տասնորդական նախածանց է, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 109(1 000 000 000) անգամ, կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−9(0.000 000 001) արտադրիչով։

Օրինակ՝

::1 նանոմետր = 10-9 մետր

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 նմ = 10-9 մ

## Հետաքրքիր փաստեր
* Նանոտեխնոլոգիա բառը և նանոտեխնոլոգիաների հետ կապված մի շարք տերմիններ (նանոքիմիա, նանոէլեկտրոնիկա, նանոխողովակներ և այլն ․․․ ) կազմված են նանո բառից, քանի որ գործ ունեն նանոմետրի կարգի մեծությունների հետ։

## Տես նաև
* Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Միկրո

**Միկրո** ( -«փոքր», հայերեն նշանակումը՝ մկ, միջազգային նշանակումը՝ µ կամ u), տասնորդական նախածանց, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 106(1 000 000) անգամ, կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−6(0.000 001) արտադրիչով։

Օրինակ՝

::1 միկրովայրկյան = 10-6 վայրկյան

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 մկվ= 1µվ = 10-6 վ

Մետրի հետ բացի միկրոմետր տերմինից գործածվում է նաև միկրոն համարժեք տերմինը։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Միկրոէլեկտրոնիկա բառը կազմված է միկրո և էլեկտրոնիկա բառերից, այսինքն էլեկտրոնիկա, որի էլեմենտները միկրոմետրի կարգի են։
* Տարածված μTorrent ծրագրի անվանումը կազմված է μ(միկրո) և տոռռենտ բառերից, այսինքն՝ միկրոտոռռենտ։

## Տես նաև
* Միլիոն
* Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Գագրայի շրջան

**Գագրայի շրջան** (, ), ըստ Վրաստանի վարչական բաժանման՝ գտնվում է Աբխազիայի հյուսիսարևմտյան մասում, որը դե ֆակտո անկախ երկիր է։ Կենտրոնը Գագրան է։ Խոշոր քաղաքներն են Գագրան, Պիցունդան, Գեչրիպշը և Ցանդրիպշը։ Շրջան ունի մեծ ռեկրեացիոն պոտենցիալ։ Գագրայի շրջանում գտնվում է Ռիցա լիճը։ Գագրային շրջանը Փսուո գետով սահմանակցում է Ռուսաստանի դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի հետ։

## Տես նաև
* Աբխազիայի վարչական բաժանում
Գուդաութի շրջան

**Գուդաութի շրջան** (, ), 2-րդ մակարդակի դե յուրե վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետության կազմի մեջ (որը իր հերթին դե յուրե Վրաստանի վարչական միավոր է), սակայն Աբխազիան դե ֆակտո անկախ պետություն է։ Վարչական կենտրոնը Գուդաութ քաղաքատիպ ավանն է։

## Տես նաև
* Աբխազիայի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Գուդաութի շրջան
Սուխումի շրջան (Աբխազիա)

**Սուխումի շրջանը** () Աբխազիայի Հանրապետություն վարչական միավոր է։ Ինչպես Աբխազիայի, այդպես էլ շրջանի մայրաքաղաքը Սուխումն է։

## Տես նաև
* Աբխազիայի վարչական բաժանում
*  Սուխումի մունիցիպալիտետ
Գուլրիփշի շրջան (Աբխազիա)

**Գուլրիփշի շրջանը** Աբխազիայի Հանրապետություն վարչական միավոր է։ Մայրաքաղաքը Գուլրիփշն է։ Խոշորագույն բնակավայրերը՝ Գուլրիփշը, Ցաբալը, Աժարան։

## Տես նաև
*  Գուլրիփշի մունիցիպալիտետ
* Աբխազիայի վարչական բաժանում
Պիկո

**Պիկո**-ն (-«փոքր» կամ - «կտուց» կամ «քիչ քանակություն») (հայերեն նշանակումը՝ պ, միջազգային նշանակումը՝ p) տասնորդական նախածանց է, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 1012(1 000 000 000 000) անգամ, կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−12(0.000 000 000 001) արտադրիչով։

Օրինակ՝

::1 պիկոֆարադ = 10-12 ֆարադ

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 պՖ = 10-12 Ֆ

## Տես նաև
*Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Օչամչիրայի շրջան (Աբխազիա)

**Օչամչիրայի շրջանը** () Աբխազիայի Հանրապետություն վարչական միավոր է։ Մայրաքաղաքը Օչամչիրան է։ Խոշորագույն բնակավայրերը Օչամչիրան և Մոկուան են։

## Տես նաև
* Աբխազիայի վարչական բաժանում
Տղվարչելի շրջան

**Տղվարչելիի շրջանը** () Աբխազիայի Հանրապետություն վարչական միավոր է։ Մայրաքաղաքը և խոշորագույն բնակավայրը Տղվարչելն է։

## Տես նաև
* Աբխազիայի վարչական բաժանում
Միլի

**Միլի**-ն ( -«հազար» ) (հայերեն նշանակումը՝ մ, միջազգային նշանակումը՝ m) տասնորդական նախածանց, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 103(1 000) անգամ, կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−3(0.001) արտադրիչով։

Օրինակ՝

::1 միլիլիտրը = 10-3 լիտր=0.001 լիտր

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 մլ= 0.001 լ

## Տես նաև
*Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Սանտի

**Սանտի**-ն ( -«հարյուր» ) (հայերեն նշանակումը՝ ս, միջազգային նշանակումը՝ c) տասնորդական նախածանց է, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 102(100) անգամ, կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−2(0.01) արտադրիչով։

Օրինակ՝
::1 սանտիմետրը = 0.01 մետր

կամ կրճատ գրելաձևով՝
::1 սմ = 0.01 մ

Բացառությամբ սանտիմետրից նախածանցը գրեթե չի օգտագործվում։

## Տես նաև
* Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Դեցի

**Դեցի**-ն ( -«տասներորդ[մաս]» ) (հայերեն նշանակումը՝ դ, միջազգային նշանակումը՝ d) տասնորդական նախածանց է, որը փոքրացնում է ֆիզիկական մեծությունը 10 անգամ, կամ, որ նույնն է, բազմապատկում է 10−1(0.1) արտադրիչով։

Օրինակ՝

::1 դեցիմետրը = 0.1 մետր

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 դմ = 0.1 մ

Առավել հաճախ դեցի նախածանցը օգտագործվում է բել մեծության հետ (դեցիբել), որը SI-ի չափման միավոր չէ։ SI համակարգի միավորներից միայն մետրի հետ է լայնորեն կիրառվում (դեցիմետր)։

## Տես նաև
*Տասնորդական նախածանցներ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Պարսիֆալ (օպերա)

**Պարսիֆալ** (), Ռիխարդ Վագների օպերա (հանդիսավոր բեմական ներկայացում (Bühnenweihfestspiel)) երեք գործողությամբ։ Լիբրետտոն՝ հեղինակի։ «Պարսիֆալը» գերմանացի երգահանի վերջին ստեղծագործությունն է, գրվել է 1877-82 թթ. ընթացքում։ Առաջին անգամ բեմադրվել է Բայրոյթի թատրոնում՝ Բայրոյթի փառատոնի շրջանակներում 1882 թ. հուլիսի 26-ին։

Սեփական թատրոն ունենալուց հետո, Վագները ձեռնամուխ եղավ ստեղծագործական նոր աշխատանքի՝ «Պարսիֆալ» դրամա-միստերիայի ստեղծմանը, որը նրա ռեակցիոն գաղափարական վերասերման հանրագումարն էր։ «Պարսիֆալն» առաջին անգամ բեմադրվեց Բայրոյթում 1882 թվականին։ Վագների կտակի համաձայն՝ իր մահվանից հետո երեսուն տարվա ընթացքում «Պարսիֆալը» կարող էր կատարվել բացառապես Բայրոյթում։ Նա համարում էր, որ դա միակ վայրն էր, որն արժանի էր այդ «սրբությանը»։

«Պարսիֆալի» գաղափարը կարելի է ձևակերպել որպես մարդու բարոյական ինքնակատարելագործում. մարդ, որը ճանաչել է իմաստությունը քրիստոնեական կարեկցության միջոցով։ Այդպիսի գաղափարը համապատասխանում էր կոմպոզիտորի տվյալ շրջանի աշխարհայացքին, որն արտացոլվեց նաև 80-ական թվականների սկզբների նրա գրական գործերում։

Քրիստոնեության ջատագովությունն իր գեղարվեստական արտահայտությունը գտավ «Պարսիֆալում»։ Այն, ըստ էության, ոչ այնքան օպերա էր, որքան քրիստոնեական միստերիա, որը փոխադրվել էր թատրոնի բեմ՝ ամբողջությամբ լցված լինելով միստիկայով և կրոնական սիմվոլիկայով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1882 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Գերմաներեն օպերաներ
Դեկա

**Դեկա**-ն ( -«տասը» ) (հայերեն նշանակումը՝ դա, միջազգային նշանակումը՝ da) տասնորդական նախածանց է, որը մեծացնում է ֆիզիկական մեծությունը 10 անգամ։

Օրինակ՝

::1 դեկալիտրը = 10 լիտր

կամ կրճատ գրելաձևով՝

::1 դամ = 10 մ

Չնայած ստանդարտին՝ գործնականում գրեթե չի օգտագործվում։

## Տես նաև
*Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Հեկտո

**Հեկտո**-ն ( -«հարյուր» ) (հայերեն նշանակումը՝ հ, միջազգային նշանակումը՝ h) տասնորդական նախածանց է, որը մեծացնում է ֆիզիկական մեծությունը 10² (100) անգամ։

Օրինակ՝
::1 հեկտոլիտր = 100 լիտր

կամ կրճատ գրելաձևով՝
::1 հլ = 100 լ

Հիմնականում կիրառվում են հետևյալ մեծությունների հետ՝
* լիտր (հեկտոլիտր) - օգտագործվում է գյուղատնտեսությունում գինու և կաթի ծավալը չափելիս,
* պասկալ (հեկտոպասկալ) - միլիբարի հին անվանումն է,
* մետր (հեկտոլիտր) - ռադիոաստղագիտությունում հաճախ այդպես է անվանվում ռադիոհաճախականությունների սահամանը։
* ար (հեկտար) - օգտագործվում է գյուղատնտեսությունում։

## Տես նաև
*Տասնորդական նախածանցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ