Բուրկինա Ֆասոյի տնտեսություն

**Բուրկինա Ֆասոյի տնտեսությունը** հիմնված է հիմնականում գոյատևող հողագործության և անասնապահության վրա։ Բուրկինա Ֆասոն 2014 թվականին մեկ շնչին բաժին ընկնող գնողունակության միջին եկամուտն ունի 1900 դոլար, իսկ մեկ շնչի հաշվով անվանական՝ 790 դոլար։ Բնակչության ավելի քան 80%-ն ապավինում է կենսապահովման գյուղատնտեսությանը, ընդ որում միայն մի փոքր մասն ուղղակիորեն ներգրավված է արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտում։ Անձրևների խիստ փոփոխականությունը, աղքատ հողերը, համապատասխան կապի և այլ ենթակառուցվածքների բացակայությունը, գրագիտության ցածր մակարդակը և լճացած տնտեսությունը այս բոլորը դեպի ծով ելք չունեցող երկրի վաղեմի խնդիրներն են։ Արտահանման տնտեսությունը նույնպես ենթարկվել է համաշխարհային գների տատանմանը։

Երկիրն ունի բնակչության բարձր խտություն, քիչ բնական ռեսուրսներ և փխրուն հող։ Արդյունաբերությունը շարունակում է գերակշռել կառավարության կողմից վերահսկվող ոչ եկամտաբեր կորպորացիաները։ 1994 թվականի հունվարին աֆրիկյան ֆրանկի արժույթի արժեզրկումից հետո կառավարությունը թարմացրեց իր զարգացման ծրագիրը միջազգային գործակալությունների հետ համատեղ, և արտահանումն ու տնտեսական աճը ավելացավ։ Նրա մակրոտնտեսական առաջընթացի պահպանումը կախված է շարունակական ցածր գնաճից, առևտրի դեֆիցիտի կրճատումից և մասնավոր ներդրումները խրախուսելուն ուղղված բարեփոխումներից։

Բուրկինաբեի ֆինանսական համակարգը ներկայացնում է երկրի ՀՆԱ-ի 30%-ը և դրա մեջ գերակշռում է բանկային հատվածը, որը կազմում է ֆինանսական համակարգի ընդհանուր ակտիվների 90%-ը։ Երկրում գործում են տասնմեկ բանկ և հինգ ոչ բանկ ֆինանսական հաստատություն։

Բանկային հատվածը բարձր կենտրոնացվածություն ունի, երեք խոշորագույն բանկերը տնօրինում են ֆինանսական հատվածի ընդհանուր ակտիվների մոտ 60%-ը։ Բանկերը, ընդհանուր առմամբ, համարժեք կապիտալիզացված են, սակայն մնում են խոցելի՝ բամբակի հատվածի նկատմամբ գերզգայուն ազդեցության պատճառով, որի գները ենթարկվում են զգալի տատանումների։

Համաշխարհային բանկի 2018 թվականի դեկտեմբերի զեկույցը ցույց է տալիս, որ բամբակը դարձել է ամենակարևոր բերքը, իսկ սպիտակ ոսկու արտահանումն վերջին տարիներին  աճել է։ 2017 թվականին տնտեսական աճ է գրանցվել մինչև 6,4% (2016 թվականի 5,9%-ի դիմաց) հիմնականում ոսկու արդյունահանման և ենթակառուցվածքներում ներդրումների ավելացման հաշվին։ Աշխատավարձի աճի հետ կապված սպառման աճը նույնպես նպաստեց տնտեսական աճին։ Այդ տարի գնաճը մնաց ցածր՝ 0,4%, սակայն պետական դեֆիցիտը աճեց մինչև ՀՆԱ-ի 7,7%-ը (2016 թվականի 3,5%-ի դիմաց)։ Կառավարությունը շարունակում էր ֆինանսական օգնություն և վարկեր ստանալ պարտքը ֆինանսավորելու համար։ Պետական դեֆիցիտը ֆինանսավորելու համար կառավարությունը համատեղել է արտոնյալ օգնությունն ու փոխառությունները տարածաշրջանային շուկայում։ Համաշխարհային բանկը նշել է, որ կարճաժամկետ և միջնաժամկետ հեռանկարում տնտեսական հեռանկարները մնում են բարենպաստ, թեև դա կարող է բացասաբար ազդել։ Ռիսկերը ներառում էին նավթի բարձր գները (ներմուծում), ոսկու և բամբակի ցածր գներ (արտահանում), ինչպես նաև ահաբեկչական սպառնալիքներ և աշխատուժի գործադուլներ։

## Մակրոտնտեսական միտում
Սա Բուրկինա Ֆասոյի համախառն ներքին արդյունքի միտումների գծապատկերն է estimated Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից գնահատված շուկայական գներով՝ միլիոնավոր CFA ֆրանկներով։

Գնողունակության հավասարության համեմատության համար ԱՄՆ դոլարը փոխանակվում է միայն 470,70 CFA ֆրանկով։ 2009 թվականին միջին աշխատավարձը կազմել է 0,56 դոլար մեկ մարդ/ժամում։

Բուրկինա Ֆասոյի մեկ շնչի հաշվով ընթացիկ ՀՆԱ-ն աճել է 13%-ով 60-ական թվականներին՝ հասնելով 70-ական թվականներին 237% աճի գագաթնակետին։ Բայց սա անկայուն էր, և, հետևաբար, ութսունական թվականներին աճը նվազեց մինչև 23%։ Ի վերջո, 90-ական թվականներին այն կրճատվել է 37%-ով։ Միջին աշխատավարձը 2007 թվականին տատանվում է օրական 2-3 դոլարի սահմաններում։

Չնայած այն հանգամանքին, որ Բուրկինա Ֆասոն գտնվում է անբարենպաստ իրավաճակում՝ ռեսուրսներից զրկված ներքին տնտեսության պատճառով, Բուրկինա Ֆասոն շարունակում է հավատարիմ մնալ կառուցվածքային ճշգրտման ծրագրին, որը մեկնարկել է 1991 թվականին։ Այն մեծապես վերականգնվել է 1994 թվականի հունվարին CFA-ի արժեզրկումից, դրա հետ մեկտեղ աճի տեմպը 1996 թվականին կազմել է 5,9%։

Բուրկինաբեներից շատերը արտագնա աշխատանքի են գնում հարևան երկրներ, և նրանց միջազգային դրամային փողանցումները զգալի ներդրում են ունենում վճարային հաշվեկշռում։ Բուրկինա Ֆասոն փորձում է բարելավել տնտեսությունը՝ զարգացնելով իր հանքային ռեսուրսները, բարելավելով ենթակառուցվածքները, դարձնելով իր գյուղատնտեսության և անասնաբուծության ոլորտներն ավելի արդյունավետ և մրցունակ ու կայունացնելով հացահատիկի մատակարարումները և գները։

Գյուղատնտեսական տնտեսությունը մնում է խիստ խոցելի տեղումների տատանումներից։ Բուրկինա Ֆասոյի հյուսիսային կենտրոնական մասում գտնվող Մոսի սարահարթը բախվում է Սահարայի կողմից ներխուժումներից։ Արդյունքում հարավային միգրացիան նշանակում է Մոսսի սարահարթից հարավ շատ սահմանափակ ջրային ռեսուրսների վերահսկողության ուժեղ մրցակցություն։ Բնակչության մեծ մասն զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ է վաստակում ապրուստի միջոց՝ տանջվելով կլիմայի, հողի էրոզիայի և տարրական տեխնոլոգիայի խնդիրներով։ Հիմնական մշակաբույսերն են մարգարիտ կորեկը, սորգոն, եգիպտացորենը և բրինձը։ Կանխիկ մշակաբույսերն են բամբակը, գետնանուշը, կարիտը (շի ընկույզը) և քնջութը։ Անասնաբուծությունը, որը երբեմնի հիմնական արտահանումն էր, նվազել է։

Աֆրիկյան զարգացման բանկի խմբի 2018 թվականի զեկույցը քննարկում էր մակրոտնտեսական էվոլյուցիան. «ավելի մեծ ներդրումներ և շարունակական ծախսեր սոցիալական ծառայությունների և անվտանգության վրա, որոնք կավելացնեն բյուջեի դեֆիցիտը»։ Այս խմբի 2018 թվականի կանխատեսումը ցույց էր տալիս, որ 2018 թվականին բյուջեի դեֆիցիտը կնվազի մինչև ՀՆԱ-ի 4,8 տոկոսը, իսկ 2019 թվականին՝ մինչև 2,9 տոկոս։ Տնտեսական և սոցիալական զարգացման ազգային ծրագրի հետ կապված պետական պարտքը 2017 թվականին գնահատվել է ՀՆԱ-ի 36,9%-ը։

## Գյուղատնտեսություն
Բուրկինա Ֆասոն 2018 թվականին արտադրել է՝

* 1.9 միլիոն տոննա սորգո,
* 1.7 միլիոն տոննա եգիպտացորեն,
* 1.1 միլիոն տոննա կորեկ,
* 630 հազար տոննա սիսեռ (աշխարհի 3-րդ խոշորագույն արտադրողը, որին շրջանցում են միայն Նիգերը և Նիգերիան),
* 490 հազար տոննա շաքարեղեգ,
* 482 հազար տոննա բամբակ,
* 329 հազար տոննա գետնանուշ,
* 253 հազար տոննա քնջութի սերմ (աշխարհում 8-րդ ամենամեծ արտադրողը),
* 240 հազար տոննա բանջարեղեն,
* 160 հազար տոննա բրինձ,
* 103 հազար տոննա հնդկական ընկույզ (աշխարհում 12-րդ ամենամեծ արտադրողը),

Բացի գյուղատնտեսական այլ ապրանքների ավելի փոքր արտադրություններից։

### Արտաքին առևտուր
Արդյունաբերությունը, որը դեռ սաղմնային փուլում է, հիմնականում տեղակայված է Բոբո-Դիուլասոյում, Ուագադուգուում, Բանֆորայում և Կուդուգուում։ Արտադրությունը սահմանափակվում է սննդի վերամշակմամբ, տեքստիլի և ներմուծման այլ տեսակներով, որոնք խիստ պաշտպանված են մաքսատուրքերով։ Որոշ գործարաններ մասնավոր սեփականություն են, իսկ մյուսները նախատեսվում է սեփականաշնորհել։ Բուրկինա Ֆասոյի շահագործվող բնական պաշարները սահմանափակ են, չնայած մանգանի հանքաքարի հանքավայրը են գտնվում հեռավոր հյուսիս-արևելքում։ Ոսկու արդյունահանումը մեծապես ավելացել է 1980-ական թվականների կեսերից ի վեր և բամբակի հետ միասին հանդիսանում է արտահանման առաջատար գումար վաստակող։ Այնուամենայնիվ, և՛ ոսկին, և՛ բամբակը նշված են որպես ապրանքներ, որոնք արտադրվում են հիմնականում երեխաների և հարկադիր աշխատանքի արդյունքում՝ համաձայն ԱՄՆ Աշխատանքի նախարարության վերջին զեկույցի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արևմտյան Աֆրիկայի գյուղատնտեսական շուկայի դիտորդ/Observatoire du Marché Agricole (RESIMAO), Արևմտյան Աֆրիկայի շուկայի տեղեկատվական ցանցի (WAMIS-NET) նախագիծը, որն ապահովում է կենդանի շուկայական և ապրանքների գներ հիսունյոթ տարածաշրջանային ու տեղական հանրային գյուղատնտեսական շուկաներից Բենինի, Բուրկինա Ֆասոյի, Կոտ դ'Իվուարի, Գվինեայի, Նիգերի, Մալիի, Սենեգալի տարածքում, Տոգոն և Նիգերիան. Շաբաթական 60 ապրանք է վերահսկվում։ Ծրագիրն իրականացվում է Բենինի գյուղատնտեսության նախարարության և մի շարք եվրոպական, աֆրիկյան և ՄԱԿ-ի գործակալությունների կողմից։
* Բուրկինա Ֆասոյի առևտրի վերջին տվյալները ITC առևտրային քարտեզի վրա

Կատեգորիա:Բուրկինա Ֆասո
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ տարածաշրջանի