Թեանական համակարգ

**Թեանական համակարգ** (, *Թեանի սաոպ չհենգե*), ԿԺԴՀ-ում մշակված և ներդրված ազգային տնտեսական կառավարման համակարգ, որը ենթադրում է ձեռնարկությունների միասնական և համապարփակ կոլեգիալ կառավարում իրենց կուսակցական կոմիտեների անդամների կողմից: Միևնույն ժամանակ, արտադրության համար հումքի ապահովումը և աշխատողների կարիքների բավարարումը տեղի է ունենում սեփական ռեսուրսների հաշվին։

Այն ԿԺԴՀ-ում կիրառվում է 1960-ական թվականներից ի վեր։

## Համակարգի էությունը
Համակարգի միջուկը ձեռնարկության կենտրոնացված կոլեկտիվ կառավարումն է, որն իրականացվում է դրա կուսակցական կոմիտեի կողմից: Կորեայի աշխատավորական կուսակցության գործարանային կուսակցական կոմիտեն, կախված ձեռնարկության չափից, սովորաբար բաղկացած է 25-35 մարդուց: Կուսակցական կոմիտեի անդամներն ընտրվում են աշխատողներից, արտադրությանը անմիջականորեն մասնակցող աշխատավորական կազմակերպությունների ակտիվիստներից, ինչպես նաև վարչական ղեկավարներից և մասնագետներից: Ավելի փոքր գործադիր կոմիտեն, որը կազմում է կուսակցական կոմիտեի մոտ մեկ քառորդը, կառավարում է ձեռնարկությունը կուսակցական կոմիտեի նիստերի միջև ընկած ժամանակահատվածում: Այն ներառում է ձեռնարկության ամենակարևոր աշխատակիցներին, այդ թվում՝ կուսակցական կոմիտեի քարտուղարին, գործարանի տնօրենին և գլխավոր ինժեներին: Գործադիր կոմիտեում հատկապես կարևոր հարցեր քննարկելիս, ձեռնարկության մյուս աշխատակիցները նույնպես կարող են հրավիրվել դրա նիստին: Կիմ Իլ Սոնգը Թեանի գործարանի կուսակցական կոմիտեի նիստում ունեցած ելույթում արտադրության նոր հիերարխիան նկարագրել է հետևյալ կերպ՝ 

...Առաջին պլանում պետք է լինի կուսակցական կոմիտեն, որին կհաջորդի նրա գործադիր կոմիտեն, ապա՝ գործարանի կուսակցական կոմիտեի տնօրենը և նախագահը։ Իսկ տնօրենի ենթակայության տակ պետք է լինեն գլխավոր ինժեները և փոխտնօրենը, որին կհաջորդեն գործարանի բաժինները։ Կուսակցական կոմիտեի նախագահի ղեկավարությամբ գործում են կուսակցական կոմիտեի բաժինները, ինչպես նաև... բանվորական կազմակերպությունները....

Այսպիսով, յուրաքանչյուր գործարանում կարելի է առանձնացնել արտադրության կառավարման երկու հիմնական ուղղություն, որոնք սերտորեն փոխազդում են: Դրանցից մեկը գլխավորում է ձեռնարկության տնօրենը, որը կատարում է վարչական և կազմակերպչական աշխատանքներ: Տնօրենին ենթարկվում է ձեռնարկության գլխավոր ինժեները, որը պատասխանատու է արտադրական գործընթացի և պլանավորման բոլոր ասպեկտների համար և իրականացնում է ընդհանուր տեխնիկական կառավարում: Երկրորդ գիծը գլխավորում է կուսակցության քարտուղարը, որը պատասխանատու է կուսակցական կազմակերպությունների և աշխատավորների հասարակական կազմակերպությունների ակտիվիստներին մոբիլիզացնելու համար՝ արտադրական խնդիրներ, կրթական և գաղափարախոսական աշխատանքներ կատարելու համար: Կուսակցության և նրա առաջնորդի կողմից սահմանված քաղաքականությունը տարածվում էր կուսակցական գծի միջոցով: Գաղափարախոսական քաղաքականությունը նպատակ ուներ ապահովել, որ աշխատավորների կոլեկտիվը, Ս. Օ. Կուրբանովի խոսքերով, ««աներ անհնարինը» պարզ սարքավորումներով»:

Թեանական համակարգը նաև ենթադրում է, որ բարձրագույն մարմինները անմիջական պատասխանատվություն են կրում ենթակա ձեռնարկություններին անհրաժեշտ նյութերի և հումքի մատակարարման համար: Ղեկավարությունը նաև պատասխանատու է աշխատողների և, եթե հնարավոր է, իրեն վստահված տարածքում գտնվող ամբողջ բնակչության կարիքները բավարարելու համար: Այս դեպքում նախընտրելի է մատակարարումներն իրականացնել սեփական, այլ ոչ թե ներմուծված ռեսուրսների հիման վրա:

## Պատմություն
### Համակարգի ծագում
Արդյունաբերական կառավարման նոր համակարգի նախորդը «Չեոնսանրի մեթոդն» էր՝ ԿԺԴՀ-ում գյուղատնտեսության նկատմամբ մոտեցում, որը մշակվել է Կիմ Իլ Սոնգ կողմից 1960 թվականին։

Այս մոտեցման էությունն այն էր, որ բարձրագույն մարմիններն ու պաշտոնյաները պետք է սերտորեն համագործակցեն ստորին մարմինների հետ և պարտավոր են նրանց օգնություն ցուցաբերել։ Դրա համար ղեկավարները պարտավոր են անձամբ այցելել բաժանմունքի աշխատանքի վայրը և մանրակրկիտ հասկանալ իրավիճակը՝ առավելագույնս տեղեկացված որոշում կայացնելու համար։ Միևնույն ժամանակ, հիմնական ուշադրությունը պետք է դարձնել քաղաքական և գաղափարախոսական աշխատանքին՝ զանգվածների ոգևորության մոբիլիզացիային։

Չոնգսանրի մեթոդը խթան է հանդիսացել այնպիսի ինստիտուտի տարածմանը, ինչպիսին է «ուղղակի ղեկավարությունը», այսինքն՝ վերադասի կողմից ենթականերին կոնկրետ հրահանգների տրամադրումը՝ հաշվի առնելով ստեղծված իրավիճակը։

### Մշակում և իրականացում
ԿԿԿ 4-րդ կենտրոնական կոմիտեի 2-րդ պլենումի ընդլայնված նիստում (1961 թվականի նոյեմբերի վերջ - դեկտեմբերի սկիզբ) առաջ է քաշվել Չոնգսանրի մեթոդի և Չոլլիմա շարժման փորձի հիման վրա տնտեսական կառավարման կատարելագործման խնդիրը՝ յոթամյա պլանով (1961-1967) սահմանված տնտեսական խնդիրները կատարելու նպատակով։
մինի|աջից|Էեանական էլեկտրամեխանիկական գործարան
1961 թվականի դեկտեմբերին Կիմ Իլ Սոնգը այցելել է ռազմավարական նշանակություն ունեցող Թեանի գործարան։ Գործարանում իրավիճակը գնահատելուց հետո նա եզրակացրել է, որ ձեռնարկությունում արտադրության կազմակերպման հետ կապված խնդիրներ կան: Նշված պատճառների թվում էին, մասնավորապես, բյուրոկրատիան, կառավարման անձնակազմի կամայականությունը, անհամաձայնությունը և գործարանի կուսակցական կոմիտեի պասիվությունը արտադրության կառավարման հարցում, ինչը չէր նպաստում աշխատողների ոգևորության բացահայտմանը և մոբիլիզացիային: Կիմ Իր Սենը այցելել է ևս մի քանի գործարաններ, եզրակացրել, որ հայտնաբերված թերությունները համակարգային բնույթի են, և 1961 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ԿԺԿ Կենտրոնական կոմիտեի քաղաքական կոմիտեի նիստում նա առաջադրել է արդյունաբերական կառավարման նոր համակարգ մշակելու խնդիրներ: Դեկտեմբերի 16-ին Կիմ Իլ Սոնգը հրավիրեցլ է Թեանական գործարանի կուսակցական կոմիտեի ընդլայնված նիստ և ուրվագծեց արտադրության կառավարման նոր համակարգ ստեղծելու արմատական ​​միջոցառումներ, որը կոչվել է Թեանական համակարգ: Նա հրամայել է հրաժարվել տնօրենի միանձնյա կառավարումից և բազմաստիճան արտադրության կառավարման համակարգից: Դրա փոխարեն ստեղծվել է ձեռնարկության կուսակցական կոմիտեի կողմից կոլեգիալ կառավարման կենտրոնացված համակարգ, որը առաջնային պլանում դրել է գաղափարական աշխատանքը և զանգվածների «ստեղծագործական նախաձեռնության» մոբիլիզացիան։

Թեանի համակարգը Չոնգսանրի մեթոդի տրամաբանական շարունակությունն ու զարգացումն էր՝ մի շարք փոփոխություններով. Չոնգսանրի մեթոդի համաձայն՝ կառավարումն իրականացնում էր կուսակցական կամ գործարար աշխատողը, որը ժամանակավորապես գտնվում էր աշխատավայրում, մինչդեռ Թեանի համակարգի շրջանակներում դա իրականացվում էր արտադրական վայրում մշտապես տեղակայված կուսակցական կոմիտեի կողմից։

1962 թվականի դեկտեմբերին կայացած ԿԺԿ 4-րդ կենտրոնական կոմիտեի 5-րդ պլենումը ընդգծել է, որ կուսակցական, տնտեսական և պետական ​​մարմինները պետք է խստորեն կիրառեն թեանական աշխատանքային համակարգը և Չոնգսանրի մեթոդը: Այդ պայմաններում այս համակարգը կուսակցության կողմից համարվում էր արտադրությունը կառավարելու ամենաարդյունավետ մեթոդը: Այսպիսով, պլենումի որոշումները հիմք են հանդիսացել թեանական համակարգի լայնորեն ներդրման համար, որը տարածվել է ԿԺԴՀ-ի բոլոր արդյունաբերական, գյուղատնտեսական և շինարարական ձեռնարկություններում, ինչպես նաև առևտրում, ծառայություններում, առողջապահության և գիտության ոլորտներում։

Կարծիք կա, որ արտադրության կառավարման նոր մեթոդները արդյունավետ էին. 1962 թվականի ազգային տնտեսական ծրագիրը գերակատարվել էր 20%-ով, և 1965 թվականի վերջին ԿԺԴՀ-ում արդյունաբերական արտադրությունը գրեթե կրկնապատկվել էր 1960 թվականի համեմատ։ Ազգային եկամուտը աճել է մոտ 1.5 անգամ։

1972 թվականին թեան համակարգը, չոնգսանրի մեթոդի հետ միասին, իրավաբանորեն ամրագրվել է ԿԺԴՀ Սահմանադրությունում (հոդված 33), սակայն 2019 թվականի ապրիլին դրա մասին հիշատակումը հանվել է Սահմանադրությունից՝ որպես փոփոխությունների մի մաս:

## Ընթացիկ վիճակ
Մի շարք ոչ պաշտոնական աղբյուրների համաձայն, Կիմ Չեն Ընի կառավարման տարիներին Թեանական համակարգը կորցրել է իր նշանակությունը և աստիճանաբար վերացել։ Կա նաև մի փոքր այլ կարծիք. համակարգը դեռևս օգտագործվում է, բայց կարող է փոփոխվել։

Որոշ հետազոտողներ պնդում են, որ ձեռնարկությունների տնօրենների լիազորությունները զգալիորեն ընդլայնվել են. նրանց տրամադրվում են լայն իրավունքներ՝ մասնակցելու արտաքին առևտրին, ստեղծելու համատեղ ձեռնարկություններ, ինչպես նաև հնարավորություն է տրվում ներդրումներ ներգրավել մասնավոր կորեացի ներդրողներից: Մյուսները պնդում են, որ կուսակցական կոմիտեների կոլեկտիվ պատասխանատվության համակարգը լիովին վերացվել է տնօրենի անհատական ​​պատասխանատվության օգտին։

## Գնահատականնե
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Հեռավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների ինստիտուտի կորեական ուսումնասիրությունների կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող Կիմ Յոնգ Ընը կարծում է, որ 1960-ականներին թեանական համակարգը, հաշվի առնելով արտադրողական ուժերի զարգացման մակարդակը, ծառայել է որպես «հզոր գործիք» տնտեսության արագ զարգացման համար, և որ այդ ժամանակի կոնկրետ պատմական պայմաններում համակարգը արժանի է «ամենաբարձր գովասանքի»։

Միևնույն ժամանակ, այս արտադրության կառավարման համակարգը քննադատվում է «պրոֆեսիոնալիզմը խանդավառությամբ փոխարինելու» համար: Ուշադրություն է հրավիրվել նաև այն փաստին, որ կուսակցական կոմիտեի անդամները գործնականում կարող են չունենալ բավարար գիտելիքներ բիզնեսի կառավարման ոլորտում՝ տեղական մակարդակում տեխնիկապես հիմնավորված որոշումներ կայացնելու համար: Որոշ փորձագետներ նշել են, որ արտադրության կառավարման պատասխանատվությունը գլխավոր ինժեներին հանձնարարելը դժվարություններ է առաջացնում պլանավորման և «զուտ տեխնիկական հարցերի» լուծման գործում, ինչպես նաև զուգահեռություն է ստեղծում ձեռնարկության տնօրենի հետ աշխատանքում:

Կորեացի գիտնական Ա. Ն. Լանկովը Թեանական համակարգը բնութագրում է որպես «նույնիսկ բիզնես հաշվապահության և նյութական խթանների ամենաամաչկոտ ձևերի» մերժող: Միևնույն ժամանակ, Կիմ Իր Սենն ինքը իր ելույթներում և աշխատություններում բազմիցս ընդգծել է բիզնես հաշվապահության և նյութական խթանների ճիշտ կիրառման մեծ կարևորությունը (չնայած առաջնահերթությունը տալիս է գաղափարական աշխատանքին) տնտեսության առավել արդյունավետ կառավարման համար: Թեանի համակարգում նյութական խթանների կարևորությունը նշվում է նաև որոշ այլ հետազոտողների կողմից:

## Ծանոթագրություններ
**Մեկնաբանություններ**

**Աղբյուրներ**

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1960-ականներ Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:1961 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ձեռնարկության կառավարում