Ստիվեն Փինքեր

**Ստիվեն Պինքեր**  (, ), Հարվարդի համալսարանում հոգեբանության պրոֆեսոր։ Նա հետազոտություններ է կատարել լեզվաբանության և իմացական գործընթացների ոլորտներում։ Պինքերը հոդվածներ է գրում Նյու Յորք Թայմս (), Թայմ () և Ատլանտիկ () թերթերի համար։ Հանդիսանում է տասից ավել գրքերի հեղինակ, որոնց շարքում են «Լեզվական բնազդը» (), «Ինչպես է բանականությունն աշխատում» (), «Մտքի տարրերը» (), «Մեր բնության ավելի լավ կողմերը» (), և «Ոճի զգացողությունը, կամ մտածող մարդու գրելու ուղեցույցը 21-րդ դարում» ():

## Կենսագրություն
Ստիվեն Փինքերը ծնվել է 1954 թվականին Մոնրեալի հրեական համայնքում։ Փինքերն ավարտել է ՄաքԳիլի համալսարանը ստանալով բակալավրի աստիճան փորձնական հոգեբանության բնագավառում։ 1976 թվականին Փինքերը տեղափոխվում է Քեմբրիջը, Մասաչուսեթս։ 1979 թվականին նա ստանում է դոկտորի աստիճան Հարվարդի համալսարանում և շարունակում է իր հետթեկնածուական ուսումը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (ՄՏԻ)։ Փինքերը մեկ տարի շարունակ աշխատում է որպես պրոֆեսորի օգնական Հարվարդում, իսկ 1982-2003 թվականներին նա անցնում է աշխատանքի Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 1981-1982 թվականներին նա աշխատում է Ստենֆորդի համալսարանում որպես պրոֆեսորի օգնական, իսկ 1995-1996 թվականները Փինքերն անցկացնում  է  Սանտա֊Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանում։ 2003 թվականին Փինքերը վերադառնում է Հարվարդ։ Ներկայումս նա հանդիսանում է Հարվարդի համալսարանի Հոգեբանության ֆակուլտետի պրոֆեսոր։

## Գիտական գործունեություն
Փինքերը փորձնական հոգեբան է, ով մասնագիտանում է լեզվի և մտածողության ոլորտներում։ Փինքերի դոկտորական ատենախոսությունը նվիրված էր տեսողական ճանաչողության խնդիրներին։ Այն վերլուծում էր պատկերների, դեմքերի և օբյեկտների ընկալման եղանակները։ Համալսարանում Փինքերն անդրադառնում է լեզվի և երեխաների մոտ լեզվամտածողության զարգացման հիմնախնդիրներին, որոնք դառնում են նրա հետագա հետազոտությունների առանցքային թեմաները։ Ի հավելում իր հոգեբանության ոլորտում գրված հոդվածներին, Փինքերն այդ շրջանում երկու տեխնիկական գիրք է հրապարակում։ Փինքերի առաջ քաշած տեսություններն ամբողջականորեն նկարագրում էին երեխաների մոտ բառերի և քերականական կառույցների ընկալման գործընթացները։ Փինքերն ուսումնասիրում է բայերի շարահյուսությունը, իմաստը և դրանց ուսուցման ընթացքը իրականության մտավոր ընկալման համատեքստում։ Հաջորդ երկու տասնամյակների ընթացքում Փինքերն աշխատում է անգլերենում կանոնավոր () և անկանոն բայերի () տարբերությունների հետազոտման ուղղությամբ։ Ինչպես նա պարզում է, այդ բայերը մարմանվորում են երկու առանձին տեսակի իմացական պրոցեսներ, որոնք ընկած են յուրաքանչյուր մարդու լեզվամտածողության հիմքում։ Դրանցից առաջինը բառերի որոնումն է հիշողությունում, իսկ երկրորդը՝ բառերի կամ բառերի տարրերի խմբավորումն է համաձայն տվյալ լեզվի քերականական կանոնների։ Փինքերը հրապարակում է մի քանի հետազոտություններ նվիրված լեզվի «գենետիկային» և «նեյրոկենսաբանությանը»։ Վերջերս Փինքերը սկսել է ուսումնասիրել «ընդհանուր գիտելիք» (ես գիտեմ, որ դու գիտես, որ ես գիտեմ..) կոչվող ֆենոմենը և թե ինչպես է այն բնութագրում այնպիսի երևույթներ, ինչպիսիք են զրպարտությունը,  մեղմասությունը, սոցիալական կողմնորոշվածությունը և հուզական արտահայտությունները։

## Գրական գործունեություն
### Գրքերը
1994 թվականին Փինքերը հրապարակում է իր «Լեզվական բնազդը» ()  գիրքը։ Այն նախատեսված էր լայն լսարանի համար և առաջ էր քաշում լեզվի որպես կենսաբանական ադապտացիա լինելու գաղափարը։ 1997 թվականին նա հրապարակում է իր «Ինչպես է բանականությունն աշխատում» () գիրքը, որ կիրառում էր նույն մոտեցումը մտածողության մյուս տարրերի համար։ 1999 թվականին լույս է տեսնում Փինքերի «Բառերը և Կանոնները կամ լեզվի բաղադրիչները»  () գիրքը, որը ներկայացնում էր թե ինչպես են օգտագործվում անկանոն և կանոնվոր բայերը և ինչպես է դրանց կիրառումը բնութագրում լեզվի աշխատանքը։ 2002 թվականին հրապարակվում է «Նոր պարբերություն։ Մարդկային բնության արդիական հերքումը» () գիրքը, որը դիտարկում էր մարդու բնությունը քաղաքական, բարոյական  և հուզական տեսանկյուններից։  «Մտքի տարրերը. Լեզուն որպես մարդկային բնության պատուհան» () գիրքը հրապարակվում է  2007 թվականին։ Այն պատմում է, թե ինչպես է լեզուն արտացոլում մարդկանց մտքերը, զգացմունքները և սոցիալական կապերը։ 2011 թվականին Փինքերը հրապարակում է «Մեր բնության ավելի լավ կողմերը և թե ինչու է բռնությունը նվազել» () գիրքը։ Փինքերի վերջին լույս տեսած գիրքը նրա «Ոճի զացողությունը, կամ մտածող մարդու գրելու ուղեցույցը 21-րդ դարում» () աշխատությունն էր։

### Մեր բնության ավելի լավ կողմերը
Իր «Մեր բնության ավելի լավ կողմերը և թե ինչու է բռնությունը նվազել» գրքում  Փինքերը ցույց է տալիս, որ բռնության դրսևորումները, ներառյալ ներցեղային բախումները, սպանությունները, դաժան պատժամիջոցները, երեխաների հանդեպ ոտնձգությունները, ընտանեկան բռնությունը, ինքադատաստանի դեպքերը, ջարդերը և  քաղաքացիական պատերազմները պատմության ընթացքում հետզհետե նվազել են։  Նրա պատկերացմամբ մարդկային էությունը դարերի ընթացքում չի փոխվել, սակայն այն իր մեջ պարունակում է նաև «լավ կողմեր», որոնք սահմանափակել են բռնության դեպքերը; Նա պատմական մի քանի մեծ փուլ է առանձնացնում, որոնք նպաստել են մարդկային հասարակություններում բռնության մակարդակի անկմանը։ Դրանցից յուրաքանչյուրը պայմանավորված էր մի շարք ուրույն սոցիալական, տնտեսական, և մշակութային դրդապատճառներով։ Դրանց շարքում են՝
# «Հանդարտեցման գործընթացը» ֊ Կազմակերպված, կենտրոնական կառավարման համակարգերի առաջացումը ուղղակիորեն նպաստել է սպանությունների թվաքանակի նվազմանը։ Պետությունների ընդլայնումը վերացրել է ներցեղային թշնամանքը և նվազեցրել է գրանցվող հարձակումների քանակը։  
# «Քաղաքակրթական գործընթացը» ֊ Եվրոպայում կենտրոնական պետությունների և թագավորությունների ամրապնդումը նպաստել է քրեական արդարադատության համակարգերի մշակմանը, առևտրային ենթակառուցվածքների ստեղծմանը, այլ սոցիալական համակարգերի ներդրմանը, որոնց բացակայությունը նախկինում հանգեցնում հանգեցնում էր  հարձակումներ  և զանգվածային բռնութունների միջադեպերի գրանցմանը։
# «Հումանիտար հեղափոխությունը» - 18-րդ դարից սկսած պետությունները հեզհետե հրաժարվում են համակարգային, ինստիտուցիոնալ բռնության կիրառումից։ Այս փոփոխությունը պայմանավորված էր լուսավորական գաղափարների տարածմամբ, գրագիտության մակարդակի աճով, տպագրահաստոցի գյուտով և այլախոհական գաղափարների հանդեպ աճող հանդուրժողականությամբ։
# «Երկար խաղաղությունը» ֊ Ընդունված կարծիք է, որ 20-րդ դարն ամենարյունալի ժամանակահատվածներից մեկն է եղել։ Սակայն Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներից հետո հաստատված վաթսուհինգ ամյա հարաբերական խաղաղության շրջանն ամենաերկարներից է եղել մարդկության պատմության մեջ։ Զարգացած երկրները դադարում են պատերազմել իրար դեմ, ինչը կտրուկ նվազեցնում է գրանցվող մահերի քանակը։
# «Նոր խաղաղությունը» ֊ Կազմակերպված հակամարտությունների թվի նվազումը Սառը պատերազմի ավարտից հետո։
# «Իրավունքի հեղափոխությունը» ֊ Համակարգային բռնության նվազումն ավելի փոքր կամ խոցելի սոցիալական խմբերի հանդեպ, ներառյալ ռասայական փոքրամասնություններին, կանանց, երեխաներին, սեռական փոքրամասնություններին և կենդանիներին։

Ստիվեն Փինքերի այս աշխատությունն արժանացել է հիմնականում դրական մեկնաբանությունների։ Մասնավորապես  ամերիկացի հայտնի գործարար Բիլ Գեյթսը անվանել է «Մեր բնության ավելի լավ կողմերը» իր կողմից երբևիցե կարդացած ամենալավ գիրքը։ Մեկ այլ հայնտի գործարար և ֆեյսբուք սոցիալական ցանցի համահիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգը իր անձնական էջում նույնպես հորդորել է ընթերցել Փինքերի տվյալ աշխատությունը։

## Հասարակական գործունեություն և պարգևներ
Փինքերն Ամերիկյան Ժառանգության Բառարանի փորձագետների խորհրդի նախագահն է։ Նա ծառայել է  որպես խորհրդատու և խմբագիր բազմաթիվ գիտական, կրթական,  լրատվական և հումանիստական կազմակերպությունների համար, որոնց շարքում էին Գիտության առաջընթացի ամերիկյան  միությունը, Գիտության ազգային հիմնադրամը  և  Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիան։

Իր գրքերի համար Փինքերը շահել է բազմաթիվ մրցանակներ, ներառյալ Վիլյամ Ջեյմսի  գրքի մրցանակը երեք անգամ, Լոս Անջելես Թայմսի գիտական գրքի մրցանակը, Էլեանոր Մաքուբի գրքի մրցանակը,  Պատմության իմացության գերազանցության Քանդիլի ճանաչման մրցանակը և Սահուն անգլերեն միջազգային մրցանակը։ Իր հետազոտությունների համար Փինքերը ստացել  է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Թրոլանդի հետազոտությունների մրցանակը, Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի Վաղ առաջխաղացման մրցանակը, Մեծ Բրիտանիայի թագավորական հաստատության Հենրի Դեյլի մրցանակը, Հոգեբանական գիտությունների ասոցիացիայի Վիլյամ Ջեյմսի մրցանակը։

Փինքերն անվանվել է Տարվա Հումանիստ, նա ստացել է Կանադայի հոգեբանություն միավորման պատվավոր նախագահի կոչումը։ Թայմ ամսագրի կողմից Փինքերը ներառվել է «Մեր ժամանակների հարյուր ամենաազդեցիկ մարդիկ» ցանկում, Ֆորին Փոլիսի () ամսագիրը նրան ավելացրել է իր կողմից հրապարակվող «100 Գլոբալ մտածողների» շարքում։ Փինքերին շնորհվել է  ութ պատվավոր դոկտորական կոչում։

## Ընտանիք
Փինքերն ապրում է Բոստոնում իր կնոջ ՝ Ռեբեքա Նյուբերգեր Գոլդշտեյնի հետ միասին։ Փինքերի խորթ աղջիկներ Յաել Գոլդշտեյն Լովը և Դանիելե Բլաուն, նրա քույր Սյուզան Պինքերը և զարմիկ Էրիկ Բուդմանը նույնպես գրողներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թերահավատներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կանադացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Կանադացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Կանադացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կանադացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ