Գարշապար

**Գարշապար** ( **tarsus**), մարդու անատոմիայի յուրաքանչյուր ոտքում յոթ միմյանց հետ հոդավորվող ոսկրերի խումբ, որ գտնվում է սրունքի ոսկրերի ստորին ծայրի և նախագարշապարի միջև։ Գարշապարի ոսկրերը դասավորված են 2 շարքով՝ առաջային (խորանարդաձև, միջային, միջանկյալ, կողմնային սեպաձև, նավակաձև) և հետին (կրունկոսկր և վեգոսկր)։

Գարշապարի ոսկրերը հոդավորվում են նախագարշապարի ոսկրերի հետ, որոնք իրենց հերթին հոդավորվում են մատների ֆալանգների մոտակա հոդամակերեսների հետ։ Վերևից սրունքի և ներքևից գարշապարի միջև հոդը կոչվում է սրունք-վեգային հոդ։

Մարդկանց մոտ գարշապարի ամենամեծ ոսկրը կրունկոսկրն է, որը ոտնաթաթի քաշ կրող ոսկրն է։

## Մարդու անատոմիա

### Ոսկրեր
Գարշապարի ոսկրերից վեգոսկրը վերևում հոդավորվում է սրունքի ոսկրեր ոլոքի և նրբոլոքի հետ՝ առաջացնելով սրունք-վեգային հոդը։ Ներքևում վեգոսկրը հոդավորվում է կրունկոսկրի հետ, առաջացնելով կրունկ-վեգային հոդը։ Միասին՝ կրունկոսկրը և վեգոսկրը կազմում են հետին ոտնաթաթը։

Ոտնաթաթի միջին հինգ անկանոն ոսկրերը՝ խորանարդաձև, նավակաձև և երեք սեպաձև ոսկրերը, ձևավորում են ոտնաթաթի կամարները, որոնք ծառայում են որպես հարվածամեղմիչ։ Միջին ոտնաթաթը միացած է հետին և առաջային մասերին մկանների և փակեղի միջոցով։

### Շարժումներ
Կրունկ-վեգային հոդի բարդ շարժումը տեղի է ունենում երեք հարթություններով և առաջացնում ենթագարշապարի ինվերսիա և էվերսիա (վարհակում և վերհակում)։ Լայնական գարշապարային հոդերի հետ միասին (այսինքն՝ նավակավեգային և կրունկախորանարդաձև հոդեր), ենթագարշապարային հոդը կատարում է ոլոքի պտույտ դեպի ներս և դուրս՝ առաջային ոտնաթաթի նկատմամբ։ Հոդում պտույտի առանցքն ուղղված է վեր՝ հորիզոնական հարթությունից 42 աստիճան և միջին գծից 16 աստիճան միջայնորեն։ Սակայն միասին ենթագարշապարային հոդամակերեսները ձևավորում են Արքիմեդյան պարույրը կամ պտույտը (աջ ոտքում՝ աջակողմյան), որի շուրջ տեղի է ունենում ենթագարշապարային շարժումները։ Այսպիսով, ենթագարշապարային ինվերսիայի ժամանակ կրունկոսկրը նաև պտտվում է ժամսլաքի ուղղությամբ և տեղաշարժվում առաջ՝ պտուտակի առանցքի երկայնքով։ Միջին ենթագարշապարային շարժումը առաջացնում է 20-30 աստիճանի ինվերսիա և 5-10 աստիճանի էվերսիա։ Քայլքի ցիկլի ընթացքում ֆունկցիոնալ շարժումը 10-15 աստիճան է (կրունկոսկրը հարվածում է գետնին թեթև ինվերսիայով, որին հաջորդում է արագ էվերսիան)։

Նավակավեգային և կրունկախորանարդաձև հոդերը (այսինքն՝ նավակոսկրի և վեգոսկրի ու կրունկոսկրի և խորանարդաձև ոսկրերի միջև) հոդերը միասին կոչվում են **լայնական գարշապարային հոդը** կամ Շոպարյան հոդը։ Այն ունի շարժման երկու առանցք։ Ինվերսիան և էվերսիան տեղի են ունենում երկայնական առանցքի շուրջ, որն ուղղված է վեր հորիզոնական հարթությունից 15 աստիճան և ոտքի երկայնական առանցքից 9 աստիճանով միջայնորեն։ Ծալումը և տարածումը տեղի են ունենում հիմնականում թեք առանցքի շուրջ, որն ուղղված է վեր հորիզոնական հարթությունից 52 աստիճանով և առաջամիջայնորեն 57 աստիճանով։ *In vitro* պայմաններում նավակավեգային հոդը 7 աստիճանով կատարում է ծալում-տարածում և 17 աստիճանով վարհակում-վերհակում, մինչդեռ կրունկախորանարդաձև հոդը՝ 2 աստիճանով ծալում-տարածում և 7 աստիճանով վարհակում-վերհակում։

Ենթագարշապարային և լայնական գարշապարային հոդերի շարժումները փոխկապակցված են՝ դարձնելով ոտնաթաթը կամ ճկուն, կամ կոշտ։ Երբ ենթագարշապարային հոդը էվերսիայի մեջ է, լայնական հոդի երկու հոդերը զուգահեռ են, ինչը հնարավոր է դարձնում այս հոդում շարժումները։ Երբ ենթագարշապարային հոդը ինվերսիայի մեջ է, լայնական հոդի առանցքները զուգամիտվում են, շարժումներն այս հոդում այդպիսով արգելափակվում են, իսկ միջին ոտնաթաթը՝ կոշտանում։

## Կենդանիներ
Պարզագույն քառոտանիների մոտ, ինչպիսին է *Տրեմատոպսը*, գարշապարը կազմված է 3 շարք ոսկրերից։ Գոյություն ունեն գարշապարի մոտակա շարքի 3 ոսկրեր՝ **ոլոքային**, **միջանկյալ**, և **նրբոլոքային**, որոնք անվանվել են սրունքի ոսկրերի հետ իրենց հոդավորման մակերեսներին համաձայն։ Դրանց հաջորդում է չորս ոսկրերից բաղկացած երկրորդ շարքը, որ կոչվում է **կենտրոնական**, և այնուհետև հինգ հեռակա ոսկրերի շարքը, որոնցից յուրաքանչյուրը հոդավորվում է մեկ նախագարշապարային ոսկրի հետ։ Քառաոտանիների մեծ մասի մոտ, ներառյալ բոլոր այսօր ապրողների, այս պարզ կառուցվածքը փոփոխված է որոշ ոսկրերի կորստի և միաձուլման հետևանքով։

Սողունների և կաթնասունների մոտ, սովորաբար կան ընդամենը երկու մոտակա գարշապարի ոսկրեր՝ կրունկոսկրը (համարժեք է երկկենցաղների նրբոլոքին) և վեգոսկրը (հավանաբար առաջացել է բազմաթիվ ոսկրերի միաձուլումից)։ Կաթնասունների մոտ, ներառյալ մարդկանց, վեգոսկրը ձևավորում է հոդ սրունքոի հետ․ այս հատկանիշը հատկապես լավ է արտահայտված զույգասմբակավորների մոտ։ Կրունկոսկրը նույնպես փոփոխված է՝ ձևավորում է մակերես Աքիլեսյան ջլի կպման համար։ Այս հարմարանքներից ոչ մեկը չի հանդիպում սողունների մոտ, որոնք ունեն երկու ոսկրերի համեմատաբար պարզ կառուցվածք։

Հինգերորդ հեռակա գարշապարային ոսկրը անհետանում է համեմատաբար վաղ իր էվոլյուցիայի ընթացքում, և նրա մնացորդները մտնում են սեպաձև և խորանարդաձև ոսկրերի կազմության մեջ։ Սողունները սովորաբար պահպանում են երկու կենտրոնական ոսկրեր, մինչդեռ կաթնասունները պահպանում են միայն մեկը (նավակոսկր)։

Թռչունների մոտ գարշապարը անհետացել է, մոտակա գարշապարային ոսկրերը միաձուլվել են ոլոքի հետ, կենտրոնական ոսկրերը անհետացել են, իսկ հեռակա ոսկրերը միաձուլվել են նախագարշապարայինների հետ՝ ձևավորելով մեկ գարշապարանախագարշապարային հոդ։

## Պատկերասրահ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Diagram, identifying bones 

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Կենդանու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Ոսկրաբանություն
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ
Կատեգորիա:Ոտք
Կատեգորիա:Ստորին վերջույթների անատոմիա