open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հերհեր (գետ)

**Հերհեր**, *Գուդենի, Գուտենի, Գուդենվո գետ, Երեր, Երերն, Կաբախլըչայ, Կաբախլիչայ, Կարմրաշեն, Հերհերչայ, Ղաբախլի, Ղաբախլու, Ղաբաղլի, Ղաբաղլու*, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփայի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Թեքսարի լեռնաշղթայի հյուսիսարևելյան լանջերից՝ 3040&nbsp;մ բարձրությունից։ Երկարությունը 28&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը 174&nbsp;կմ²։ Վերին հոսանքում առաջացնում է V-աձև հովիտ, 150-200 մ խորությամբ ձոր և մի ջրվեժ 17 մ բարձրության։ Սնումը խառն է, վարարումը՝ մայիսին։ Տարեկան միջին ծախսը՝ 1.89 խոր.մ/վրկ, հոսքը՝ 6 միլիոն խոր.մ։ Ջրերն օգտագործում են ոռոոգման նպատակով։ Հորդանում է մայիսի սկզբներին։ Գետակում հաջողությամբ բազմանում է կարմրախայտը։ Մայր գետին միանում է Վայք քաղաքից 7-8 կմ հյուսիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Ուղանցույց

մինի|250px|Ուղանցույց
[մինի|250px|[Արգենտինա]]
**Ուղանցույց** կամ **վիադուկ** (, առաջացել է լատիներեն via - ճանապարհ, ուղի, duco - տանել), խոր ձորի, լեռնային կիրճի, ճահճային գետահովիտի վրայով գցված՝ սովորաբար մեծ երկարության և բարձր հենարաններով կամուրջ։ Ուղանցույցը երբեմն կառուցում են բարձր լիրաթմբերի փոխարեն, երբ վերջիններիս կառուցումը տեխնիկապես և տնտեսապես աննպատակահարմար է։ Հենարանների բարձրության աստիճանաբար մեծացմամբ ուղանցույցները տարբերվում են ուղանցներից, որոնց հենարանների բարձրության տարբերությունը աննշան է։ Ուղանցույցները լինում են քարաշեն, բետոնե, երկաթբետոնե, մետաղե, ըստ կառուցվածքի՝ բազմաթռիչք, կամարակապ, սակավ՝ հեծանային։ Ուղանցույցները հայտնի էին դեռևս Հին Հռոմում։ 19-րդ դարի վերջից քարե Ուղանցույցները փոխարինվեցին մետաղե և երկաթբետոնե ուղանցույցներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուղանցույցներ
Ցոլակ Ամերիկյան

**Ցոլակ Քերոբի Ամերիկյան** (*Գալուստ Սուլուլիկյան*, ), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1947)։

## Կենսագրություն
Ցոլակ Ամերիկյանը ծնվել է Տրապիզոնում, արհեստավորի ընտանիքում։ 1891 թ. հորեղբոր հետ տեղափոխվել է Բաթում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ապա սովորել ռուսական քաղաքային ուսումնարանում։ Այնուհետև մեկնել է Վենետիկի Մխիթարյանների մոտ ուսանելու, սակայն կարճ ժամանակ մնալով այնտեղ, 1906 թ. վերադարձել է Բաթում, մասնակցել սիրողների կողմից կազմակերպված ներկայացումներին («Համլետ», «Ավազակներ» և այլն)։ Ապա խաղացել է «Արշակ Բ», «Վարդան Մամիկոնյան», «Ղարաբաղի աստղագետը», «Խաչագողի հիշատակարանը» և այլ պիեսներում։ Նյութական մեծ դժվարություններ կրելով մի կերպ մեկնել է Փարիզ, եղել Մարսելում, այնտեղից անցել Եգիպտոս, ապա Հունաստան՝ այս բոլոր վայրերում դիտել ժամանակի անվանի դերասանների խաղը։ Երկար և օգտավետ շրջագայություններից հետո վերադարձել է Կովկաս, մտել Ամո Խարազյանի թատերախմբի մեջ։ 1910 թ., օսմանյան սահմանադրությունից հետո մեկնել է Արևմտյան Հայաստան, Էրզրումում սիրողներից կազմակերպել է մի թատերախումբ և ներկայացրել Ն. Գոգոլի «Ռևիզորը», ապա Շիրվանզադեի «Չար ոգին», «Պատվի համարը», «Նամուսը», Հ. Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններն» ու «Պաղտասար աղբարը», այդ բոլոր պիեսներում կատարելով գլխավոր դերեր։

Վերադառնալով Կովկաս, խաղացել է Թիֆլիսում, Բաթումում Սիրանույշի, Օվի Սևումյանի, Վահրամ Փափազյանի և ուրիշների հետ։ Խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին շրջել է Ղրիմում, Հյուսիսային Կովկասում, Ուկրաինայում, խաղացել հայաշատ բազմաթիվ քաղաքներում՝ Կիև, Խարկով, Օդեսա, Տագանրոգ, Արմավիր, Նովոռոսիյսկ, Մոզդոկ, Ղզլար, Վլադիկավկազ և այլն։ 1931 թ. եկել է Լենինական և ամբողջությամբ կապվել Լենինականի պետական թատրոնի հետ։

Ստեղծել է բազմաթիվ կերպարներ, որոնք համարվում հայ բեմի լավագույն նվաճումներից՝ *Սատին* (Մ. Գորկու «Հատակում»), *Մանուկ աղա* (Հ.Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ»), *Մոնտանելլի* (Է. Վոյնիչի «Բոռ»), *Մալվոլիո* (Ու. Շեքսպիրի «Տասներկուերորդ գիշեր»), *Վիշնևսկի* («Արդյունավոր պաշտոն»), *Մուրոմսկի* (Ա. Սուխովո-Կոբիլինի «Կրեչինսկու հարսանիքը»), *Վուրմ* (Ֆ. Շիլլերի «Սեր և խարդավանք»), *Շեյլոկ* (Ու. Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը») և այլն։

## Դերերը կինոյում
* 1938 - Զանգեզուր - *Աթյուն ապեր*
* 1957 - Ու՞մ է ժպտում կյանքը - *Առաքել*
* 1957 - Մոր սիրտը - *պապ*
* 1960 - Հյուսիսային ծիածան - *դրվագ*
* 1961 - «Տժվժիկ» - *Նիկողոս աղա*
* 1962 - Փառքի օղակներ - *վարպետ Օհան*

## Գրականություն Ցոլակ Ամերիկյանի մասին
* *Հարությունյան Ս.*, Ցոլակ Ամերիկյան, Երևան, 1957 թ.
* *Ռիզաև Ս.*, Մաքսիմ Գորկու դրամատուրգիան հայ բեմում, 1956 թ.

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կամուրջ (այլ կիրառումներ)

**Կամուրջ** կարող է վերաբերել՝
* Կամուրջ - ինժեներական ճարտարապետական շինություն բնական կամ արհեստական արգելքների վրայով ուղե-ճանապարհային անցում ստեղծելու նպատակով։
* Կամուրջ (ալմանախ) - Վրաստանի խորհրդային գրողների միության հայկական մասնաճյուղի տարեգիրք։
* Կամուրջ (Խլաթ) - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթ գավառում։
* Կամուրջ (Ուրֆա) - հայաբնակ գյուղ Թուրքիայում, Ուրֆայի վիլայեթում։ 
* Կամուրջ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում
* Կամուրջ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում
* Կամուրջ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում
* Կամուրջ - կառուցվածքային նախագծման ձևանմուշ, որն օգտագործվում է աբստրակցիան և իրականացումը միմյանցից բաժանելու համար, որպեսզի վերջիններս հնարավոր լինի փոփոխել միմյանցից անկախ
* Կամուրջ - գրական-գեղարվեստական, տեսական-քննադատական տարեգիրք, Վրաստանի խորհրդային գրողների միության հայկական մասնաճյուղի հրատարակություն
 
## Տես նաև

* Հեռուստակամուրջ

=
Գյոլցշթալբրյուքե

**Գյոլցշթալբրյուքե** (), աշխարհի ամենախոշոր աղյուսե ուղանցույց-կամուրջը (վիադուկ)։ Այս երկաթուղային կամուրջը կառուցվել է 1846 թվականից 1851 թվականներին։ Դրա կառուցման համար օգտագործվել է 26 միլիոն աղյուս։ Կամրջի երկարությունը 574 մետր է, լայնությունը հիմքի մոտ 23 մետր, չորս հարկանի է և ունի 29 թռիչք։ Այժմ կամուրջը Դրեզդեն-Նյուրնբերգ արագընթաց երկաթուղու մի հատվածն է։ Բացումը կատարվել է 1851 թվականի հուլիսի 15-ին։

կենտրոն|մինի|600px|Գյոլցշթալբրյուքեի համայնապատկերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1851 կառույցներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Երկաթուղային կամուրջներ
Կատեգորիա:Ուղանցույցներ
Քարե կամուրջ (Ռեգենսբուրգ)

մինի|300px|Քարե կամուրջ
**Քարե կամուրջ** (), Դանուբ գետի վրայով ուղանցույց կամուրջ է Ռեգենսբուրգ քաղաքում։ Կառուցվել է Լյուդովիկոս VII-ի հրամանով 1135-1145 թվականներին, Երկրորդ խաչակրաց արշավանքին նպաստելու համար։ Կամուրջը հանդիսացել է XII-XIII դարերի մի շարք քարե կամուրջների նախատիպ։ Կամուրջը զարդարող տղայի արձանը (Bruckmandl) տեղադրվել է 1446 թվականին։ Նոր՝ այժմ գոյություն ունեցող տարբերակը թվագրված է 1854 թվականի ապրիլի 23-ով։


Պատկեր:Abriss der Stadt Regensburg 1630-2-3.jpg|
Պատկեր:Abriss der Stadt Regensburg 1630-2-4.jpg|
Պատկեր:Abriss der Stadt Regensburg 1630-3-1.jpg|
Պատկեր:Abriss der Stadt Regensburg 1630-3-2.jpg|


Պատկեր:Salzstadl1.jpg|Կամուրջը և աղի պահեստը
Պատկեր:Regensburg Steinerne Bruecke.jpg|
Պատկեր:Regensburg Bruckmanndl 07 2006.JPG|Տղայի արձանը
Պատկեր:Regensburg-steinerne-bruecke-hytrion-enhanced 1-1024x768.jpg|Կամուրջը և տաճարը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1146 կառույցներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Դանուբ գետի կամուրջներ
Կատեգորիա:Ուղանցույցներ
Արման Մանարյան

**Արման Քրիստափորի Մանարյան** (դեկտեմբերի 15, 1929, Թեհրան, Իրան - փետրվարի 16, 2016, Երևան), խորհրդային հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975), դերասան Երվանդ Մանարյանի կրտսեր եղբայրը։

## Կենսագրություն
Արման Մանարյանը ծնվել է 1929 թվականին Թեհրանում։ 1946 թվականին ներգաղթել է Հայաստան։ Հաջորդ տարվանից սովորել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ Ապա ուսումը շարունակել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։ Այնուհետև սովորել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտում (ՎԳԻԿ), որի ռեժիսորական բաժինն ավարտելուց հետո նվիրվել է կինոֆիլմերի նկարահանման գործին։ 1961 թվականին նկարահանել է «Տժվժիկ» կարճամետրաժ ֆիլմը։ Դրանից հետո «Կարինե» (1967), «Հեղնար աղբյուր» (1971), «Վերադարձ» (1972), «Մորգանի խնամին», «Բյուրականի աստղադիտարանը» և այլ կինոնկարներ։ Գրել է մի քանի ֆիլմերի սցենարներ։

Արման Մանարյանը նաև «Սասնա ծռեր» էպոսի «Սասունցի Դավիթ» ճյուղի անիմացիոն ֆիլմի ռեժիսորն է։ Մուլտֆիլմի սցենարը թեև գոյություն է ունեցել դեռևս 1995 թվականից, սակայն նկարահանումները սկսվել են միայն 2001 թվականից և ավարտին հասցվել 2009 թվականին։ Տարեկան հնարավոր է եղել ավարտել ընդամենը 10 րոպեանոց հատված։ «Սասնա ծռեր» մուլտֆիլմի բեմադրող ռեժիսորը և սցենարի հեղինակը Արման Մանարյանն է, բեմադրող նկարիչը՝ Վարդան Զաքարյանը։ Կոմպոզիտորը Արման Մանարյանի որդին է՝ Հայկ Մանարյանը, և դաշնակահար ու կոմպոզիտոր Խաչիկ Սահակյանը։ Արտադրությունը՝ Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի։ «Սասնա ծռերի» հերոսների ձայները հնչյունավորել են դերասաններ Կարեն Ջանիբեկյանը, Ժենյա Ավետիսյանը, Երվանդ Մանարյանը և ուրիշներ։ Մուլտֆիլմում նաև Խորեն Աբրահամյանի ձայնն է հնչում։

Մանարյանը 2012 թվականին արժանացել է «Հայակ» հայկական ամենամյա առաջին կինոմրցանակաբաշխության Հատուկ մրցանակի։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Արման Մանարյանի մասին ԵՊՀ Հայագիտության հետազոտությունների ինստիտուտի կայքում 

Կատեգորիա:1929 ծնունդներ
Կատեգորիա:2016 մահեր
Կատեգորիա:Թեհրան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Առցանց խաղ

**Առցանց խաղ** () համակարգչային խաղերի տեսակ է, որը անպայման օգտագործում է կապ Ինտերնետի հետ կամ այլ համակարգչային կապ։

Առցանց խաղերը լայնորեն տարածված են ժամանակակից խաղային հարթակներում, ներառյալ ՀԱՀ-ները (PC), խաղային կոնսոլները և բջջային սարքերը, և ընդգրկում են բազմաթիվ ժանրեր, ներառյալ առաջին դեմքի հրաձիգերը, ռազմավարական խաղերը և բազմախաղացող առցանց դերախաղերը (MMORPG): 2019 թվականին առցանց խաղերի սեգմենտում եկամուտը հասավ 16.9 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի, որից 4.2 միլիարդը ստացվեց Չինաստանից, իսկ 3.5 միլիարդը՝ Միացյալ Նահանգներից: 2010-ական թվականներից սկսած առցանց խաղերի շրջանում ընդհանուր միտումը դարձել է դրանց օգտագործումը որպես ծառայության հիմքով խաղեր մոնետիզացիայի սխեմաների միջոցով, ինչպիսիք են լութբոքսները և մարտական անցագրերը, որպես գնվող առարկաներ ազատ մատակարարվող խաղերի վերևում:

Առցանց խաղերը զգալիորեն մեծացրել են տեսախաղերի մշակույթի մասշտաբը և չափը: Առցանց խաղերը ներգրավել են տարբեր տարիքի, ազգության և զբաղմունքի խաղացողների: Ընդհանրապես գիտական ոլորտում ուսումնասիրվում է առցանց խաղերի բովանդակությունը, հատկապես խաղացողների փոխգործակցությունը վիրտուալ համայնքներում առօրյա կյանքի վարքագծային և հասարակական երևույթների հետ կապված: Ինչպես մյուս մշակույթներում, համայնքը մշակել է մի շարք սլենգային բառեր կամ արտահայտություններ, որոնք կարելի է օգտագործել խաղերի մեջ կամ դրանց սահմաններից դուրս: Իր աճող առցանց բնույթի պատճառով ժամանակակից տեսախաղերի սլենգը մեծապես հատվում է ինտերնետ սլենգի և leetspeak-ի հետ, բազմաթիվ բառերով, ինչպիսիք են «pwn»-ը և «noob»-ը: Խաղի վերջում կարելի է ասել «GG» կամ «GG WP»՝ շնորհավորելու հաղթողը կամ պարտվողը «լավ խաղ, լավ խաղացած» համար: Շատ տեսախաղեր նաև ներշնչել են ինտերնետ մեմեր և ձեռք բերել մեծ քանակությամբ երկրպագուներ առցանց:

Խաղային արդյունաբերությունը առաջարկում է բազմաթիվ հնարավորություններ եկամուտ ստանալու, սակայն նաև վտանգներ ունի: Օրինակ, զննարկչային խաղերը հնարավոր է լինեն վճարովի, անվճար և պայմանական-անվճար: Դրանք ժողովրդավոր են ազատ ժամանակի առևտրական խաղերի մշակողների կողմից, մասնավորապես առցանց կազինոներում, ինչը պայմանավորված է համակարգչի վրա խաղի տեղադրման գործընթացի բացակայությամբ: Գոյություն ունեն խաղեր, որոնք թույլ են տալիս վերադարձնել խաղային արժույթները կամ միավորները իրական փողերի:

Առցանց խաղերի մշակույթը երբեմն կրիտիկայի է ենթարկվում միջավայրի համար, որը կարող է նպաստել կիբերբուլլինգի, բռնության և քսենոֆոբիայի: Որոշ մարդիկ նույնպես մտահոգված են խաղային կախվածությամբ կամ սոցիալական ստիգմայով: Այնուամենայնիվ, պնդվում է, որ, քանի որ առցանց խաղերի խաղացողները անծանոթ են միմյանց և սահմանափակ հաղորդակցություն ունեն, առցանց խաղի անհատական փորձը պարտադիր չէ, որ տարբերվի խաղացողների հետ արհեստական բանականությամբ խաղից:

## Տեսակներ
Առցանց խաղերը լինում են 3 տեսակի՝
# Բրաուզերային
# Կլիենտային (Ultima Online, Ragnarök Online, Lineage 2, WoW, EVE online, Perfect World, RF Online, R2 Online)
# Կազուալ

## Ծանոթագրություններ
Խոտան (գետ)

**Խոտան** (), գետ Չինաստանի արևմուտքում, Թարիմի աջ վտակը։

Կազմավորվում է Կունլունի արևմտյան մասից սկիզբ առնող Կարակաշ և Յուրունկաշ գետերի միախառնումից։ Հատում է Տակլա Մական անապատը (մակերևույթային հոսքը նրա սահմաններում միայն վարարման ժամանակ՝ հուլիս-օգոստոսին)։ Երկարությունը Կարակաշի ակունքից 1035 կմ էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոբ Նոր լճի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր
Ազգային ճակատ (Ֆրանսիա)

**Ազգային ճակատ** () Ֆրանսիայի ծայրահեղ աջակողմյան կուսակցություն է։ Ստեղծվել է 1972-ին։ Ազգային Ժողովում ներկայացված չի *(2010 թ. հուլիսի 27-ի դրությամբ)*։ Քաղաքական գաղափարախոսության հիմքում են՝ ռադիկալ ազգայնականությունը, եվրոսկեպտիցիզմը, հայրենասիրական պոպուլիզմը։ Կուսակցության ղեկավարն է Մարին Լը Պենը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի Ազգային ճակատի պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Ազգայնական կուսակցություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կուսակցություններ
1 ցեխին (Վենետիկ)

[մինի|աջից|300px|[1382 թ. վենետիկյան ցեխին։]]
**1 ցեխինը** (**1 ձեկկինո**, իտալ.՝ *uno zecchino*) Հյուսիսային Իտալիայի Վենետիկ կիսանկախ քաղաք-պետությունում (դքսություն և հանրապետություն) շրջանառություն ունեցած ոսկե մետաղադրամ էր։ Հատվել է 13-րդ դարից մինչև 18-րդ դարի իննսունական թվականները՝ Վենետիկի Հանրապետության վերացումը։ Վենետիկի հռչակավոր 1 ցեխինը հետագայում դարձավ Եվրոպայի մի շարք ոսկե դրամների (այդ թվում՝ դուկատի) նախատիպ։

Վենետիկում 1 ցեխին դրամը երբեմն հատվել է նաև արծաթից։ 1 ցեխինի ստանդարտն էր՝ մաքուր ոսկի (99,9% հարգի), 3,5 գրամ։ 1605 -1631 թթ. արտադրված արծաթե ցեխինների բաղադրություննը՝ 94,8% արծաթ, կշիռը՝ 45,5 գրամ։

XVII դ. վենետիկյան մեկ ցեխինը հավասար էր 1 սկուդոյի կամ 1 թալերի, բաժանվում էր 140 սոլդոյի։

Մեկ ցեխինի (ձեկկինո) արժեք ունեցող մետաղադրամները Բոլոնիայում շրջանառության են թողվել զանազան տեսակներով, և յուրաքանչյուր դոժ (Վենետիկի դուքս, կառավարիչ) թողարկել է մետաղադրամներ իր գերիշխան անունից։ Քանի որ Վենետիկի դրամների վրա ընդունված չէր տարեթիվը նշելը, դրամների թողարկման տարեթվերի նույնականացումը կատարվում է դարձերեսի վրա նշված իշխող դքսի անվան հիման վրա։ XVII - XVIII դարերում, մինչև Վենետիկի Հանրապետության վերացումը Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից (1797), Վենետիկում թողարկվել են հետևյալ 1 ցեխին դրամները (ոսկուց և արծաթից).

Այս տեսակի **1 ցեխինը** Վենետիկի Հանրապետության 1 ցեխին արժողության բազմաթիվ այլ տեսակներից մեկն է, արտադրվել է ընդհանուր շրջանառության նպատակով։

### Պատմություն
Ֆրանչեսկո Մոլինի 1 ցեխին ոսկե դրամը տարբերվում է նախորդող և հաջորդող 1 ցեխին դրամատեսակներից միայն իր դիմերեսի մակագրությամբ, կշիռը և չափսերը նույնն են։ Արտադրվել է 1646-ից 1655 թվականը, հատվել է Վենետիկի հայտնի Ձեկկա փողերանոցում։

Դրամն արտադրվել է Վենետիկի գերիշխան դուքս (դոժ) Ֆրանչեսկո Մոլինի կողմից, որը կառավարել է 1646-1655 թթ.։

### Նկարագրություն
**Դիմերես**
Դրամի երեսի կողմի կենտրոնում, ինչպես և Վենետիկի գրեթե բոլոր դրամների վրա, պատկերված է քաղաքի հովանավոր-պաշտպանը՝ Սուրբ Մարկոսը՝ կանգնած դիրքում, որի առջև՝ ծնկաչոք դոժը։ Պատկերը շրջապատված է լատիներեն մակագրությամբ, որտեղ նաև նշված է դոժի հապավված անունը՝ FRANC.MOLINO. *(Ֆրանչեսկո Մոլին)*։

**Դարձերես**
Ֆրանչեսկո Մոլինի 1 ցեխինի դարձերեսը նույնպես հետևում է վենետիկյան դրամների ստանդարտին։ Պատկերված է Քրիստոսը՝ աստղերով շրջապատված և ձվաձև շրջանակում ամփոփված, շուրջը՝ լատիներեն հապավումներով գրություն։

### Նումիզմատական արժեք
Այս մետաղադրամը կատալոգները գնահատում են. *արտակարգ ընտիր վիճակում*՝ $375.00։

## Աղբյուրներ
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (17th Century). Pages 885 - 887.
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (18th Century). Pages 799 - 800.

Կատեգորիա:Ցեխին
Կատեգորիա:Իտալիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոսի պատկերով դրամներ
Կատեգորիա:Սուրբ Մարկոսի պատկերով դրամներ
Սոսնձակեռնեխ

մինի|280px
մինի|280px
մինի|280px

**Սոսնձակեռնեխ** (*Turdus viscivorus*), կեռնեխների ընտանիքի պատկանող թռչուն։

## Նկարագրությունը
Սոսնձակեռնեխի մարմնի վերին մասը մոխրագույն է, պոչի ծածկող փետուրները ունեն դեղին երանգ, թևի թափահարող փետուրները մոխրասև են, որովայնը սպիտակ է՝ շիկավուն երանգով և կաթիլանման մոխրասև պտերով։ Կրծքի վրա պտերն ավելի են խոշորանում, ձուլվելով մեկը մյուսին, պոչը մոխրագույն է, եզրային զույգ փետուրների ծայրերն ունեն սպիտակավուն պտեր։ Կտուցը դարչնագույն է, ոտքերը՝ դեղնավուն։ Քաշը՝ 95-142 գ, թևի երկարությունը՝ 142-171 մմ։

## Կենսակերպը
thumb|'' Turdus viscivorus ''
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է, իսկ առանձին վայրերում՝ նստակյաց։ Բնադրման շրջանում նախապատվությունը տալիս է սաղարթավոր և գիհու անտառներին։ Գրանցված է Արագածում, Փամբակում, Բարգուշատի լեռներում, Գուգարքում, Զանգեզուրում, Վայքում։ Փոքր քանակությամբ, նոյեմբերից մինչև ապրիլ, հանդիպում է Երևանի շրջակա այգիներում և անտառային գոտում։ Բույնը սարքում է ծառերի ճյուղերին՝ չոր խոտերից։ Ապրիլ-մայիս ամիսներին դնում է 4-5 վարդագույն՝ մոխրագույն պտերով ձվեր։ Զգույշ թռչուն է։ Երգը նման է սուլոցի։ Ամռանն ուտում է միջատներ և թրթուրներ, իսկ ձմռանը՝ չորացած հատապտուղներ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Անգլիայում, Պորտուգալիայում, Փոքր Ասիայում, Պակիստանում, հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում, Բայկալում, Միջին Ասիայի լեռնային շրջաններում, Պեչորայի ափերից մինչև Օբ գետը, դեպի հարավ՝ Ուկրաինայում, Ղրիմում, Կովկասում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Ռենգա

**Ռենգա** ( - «բանաստեղծության շղթա, շարված հանգեր»), ճապոնական պոեզիայի ժանր։

Առաջացել է 11-12-րդ դարերում՝ պոետական խաղից՝ հիմնված թանկայի տան կառուցման մեջ խմբային բանաստեղծման վրա։ Խաղին մասնակցողը առաջադրում էր 7-7 վանկանի երկտող, հաջորդ մասնակիցը պիտի մտածեր նախերգ (5-7-5 վանկերից կազմված), որպեսզի ստացվեր թեմատիկ ամբողջություն։ Եռատողի համար հնարվում էր նոր երկտող-վերջնամաս, որը նորավի էր մեկնաբանում ամբողջ թեման և հիմք էր հանդիսանում հաջորդ եռատողի համար ու այդպես մինչև 50, 100, 1000 և ավելի տները։ Դասական ռենգայի ծաղկումը 14-րդ դարն է («Ցուկուբայսու» հատընտիրը)։ 15-րդ դարում տարածվեց կատակային ռենգան (հայկայ ռենգա), որի ճանաչված վարպետը 17-րդ դարում Իհարի Սայկակուն էր։ Ռենգայի մեջ մտնող եռատող տնից առաջացավ հոքու։ Ռենգան կիրառվել է մինչև 19-րդ դարի ավարտը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Խաշուրի շրջան

**Խաշուրի շրջան** () 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Շիդա Քարթլի մարզի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Խաշուր քաղաքն է։

## Բնակչություն
Խաշուրի շրջանի բնակչությունը՝ համաձայն 2002 թվականի մարդահամարի, կազմում է 62 714 մարդ, համաձայն 2014 թվականի մարդահամարի, կազմում է 52 603 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաշուրի շրջան
Կասպի շրջան

**Կասպի շրջան** (), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Շիդա Քարթլի երկրամասի (մխարեյի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Կասպ քաղաքն է։

Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Տորք Զաքարյան

**Տորք Զաքարյան** (), հայ նկարիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է Պոլսի գեղարվեստների դպրոցում։ 1888 թվականին Հովհաննես Այվազովսկին ծանոթանալով նրա գործին, քաջալերել է նրան, ցույց տվել լուսամուտից պոլսական տեսարանը և ասել. «Ահա քո դպրոցը, փոքրիկ վարպետ, նկարիր»։ Այնուհետև նվիրվել է նկարչության, հիմնականում ստեղծելով բնանկարներ, որոնց թիվը հասել է մի քանի հարյուրի։ 1896 թվականին մեկնել է Բուլղարիա, բնակություն հաստատել նախ Պլովդիվում, ապա Սոֆիայում, որտեղ ապրել է մինչև մահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարահայ նկարիչներ
Քարելի շրջան

**Քարելի շրջան** () 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Շիդա Քարթլի երկրամասի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Քարել քաղաքն է։

Շրջանի հյուսիսային մասը գտնվում է Հարավային Օսիայի Հանրապետության վերահսկման տակ և համապատասխանում է նրա Զնաուրի շրջանին։

## Տես նաև
*  Զնաուրի շրջան

Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Ջավայի շրջան

**Ջավայի շրջան** () 2-րդ մակարդակի դե յուրե վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Շիդա Քարթլի երկրամասի (մխարեյի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Ջավա գյուղն է։ 1992 թվականին Հարավային Օսիայն անկախացել է Վրաստանի Հանրապետությունից և այդ ժամանակից շրջանի տարածքը Թբիլիսիի հսկողության տակ չէ։ Դե յուրե Ջավայի շրջանի տարածքը այսօր համապատասխանում է դե ֆակտո Հարավային Օսիայի Ձաուսի շրջանին։

## Տես նաև
*  Ձաուսի շրջան

Կատեգորիա:Ջավայի շրջան
Խոպյոր

**Խոպյոր** ()՝ գետ Ռուսաստանի Պենզայի, Սարատովի, Վորոնեժի և Վոլգոգրադի մարզերում, Դոնի ձախ վտակը։

Սկիզբ է առնում Մերձվոլգյան բարձրավայրից։ Երկարությունը 979 կմ, նավարկելի է Նովոխոպյորսկ քաղաքից։ Խոպյորի ափին են Բալաշով, Ուրյուպինսկ քաղաքներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ազովի ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Դոն գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Երգող կեռնեխ

մինի|280px|Turdus philomelos
մինի|280px|{{plainlist |
* Բնադրումը՝ դեղին;
* Ձմեռումը՝ կապույտ;
* Կլոր տարին՝ կանաչ
մինի|280px|Բույնը ձվերով
մինի|280px|Ձագերին կերակրելիս

**Երգող կեռնեխ** (), կեռնեխների ընտանիքի պատկանող թռչուն։

## Նկարագրությունը
Երգող կեռնեխի մարմնի վերին մասը ձիթապտղագույն է, թևերի թափահարող փետուրները մուգ դարչնագույն են, մարմնի ստորին մասը սպիտակ է՝ շիկավուն երանգով կլոր պտերով։ Պտերը որովայնի հատվածում նոսր են և գունաթափված, կտուցը մոխրասև է։ Ոտքերը դեղին են։ Զգալիորեն փոքր է մյուս կեռնեխներից։ Քաշը՝ 57-77 գ, թևի երկարությունը՝ 109-120 մմ, բացվածքը՝ 340-350 մմ։

### Դասակարգում
:

## Կենսակերպը
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է ապրիլ ամսին։ Բնակության համար նախապատվություն է տալիս անտառների թփուտավոր հատվածներին, հաճույքով բնակվում է նաև կաղնու և բոխու անտառներում։ Սնվում է հիմնականում միջատներով, ձմռանը՝ նաև հատապտուղներով։
Պատկեր:Turdus philomelos in Deutschland.ogg
### Երգը
Երգում է շատ գեղեցիկ, անշտապ, զրնգուն և երկարատև։ Արձակում է սուլոցներ։ Երբեմն նմանակում է այլ թռչունների որոշ ձայներ։ Սովորաբար երգում են ծառերի կատարներին նստած, համարյա ամբողջ ցերեկը, սակայն առավել ակտիվ են առավոտյան և երեկոյան։ Երգում են մինչև բնակալման ավարտը։ Հունիսի սկզբում երգում են սովորականից մի քիչ պակաս չափով, սակայն, հետո նախկին ակտիվությունը վերականգնվում է։ Երգելը դադարեցնում են հուլիսի սկզբում։

## Բազմացում
Բույնը սարքում է չոր խոտերից՝ ծառերի ճյուղերին կամ թփերի վրա, բնի ներսը սվաղում է ցեխով։ Մայիս ամսին դնում է 4-7 երկնագույն, սև պտիկներով ձու, հաճախ տալիս է երկու սերունդ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանի հյուսիսում, Պեչորա և Օբ գետերի ավազաններում, Ալթայում, Մոլդովայում, Դոնի ստորին հոսանքներում, Ղրիմում, Կովկասում։

## Երգասեր կեռնեխի պատկերը որպես տարբերանշան
Անգլիայի Փրեմյեր լիգայում հանդես եկող Ուեսթ Բրոմուիչ Էլբիըն թիմի տարբերանշանին պատկերված է երգասեր կեռնեխ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Ջրանցույց

[մինի|300px|Ջրանցույց [Հնդկաստանում]]
**Ջրանցույց**, կամուրջ-ջրատար կամ **ակվեդուկ** (), հեղեղատի, ձորի, գետի, ճանապարհի վրայով ջրատար անցկացնելու համար կամրջի կամ ուղանցի տեսքով կառույց։ Ջրանցույցները կառուցում են բետոնից, երկաթբետոնից, փայտից, քարից և մետաղից։

## Տեսակներ
Տարբերվում են ջրանցույցների երկու տեսակ՝
* Վաքի կամ խողովակի պատերը կամ հատակը կամրջի հենամիջային կրող կոնստրուկցիաներն են։
ՀՍՀ* Վաքը հենվում է հենամիջային շինության վրա կամ կախվում է հենամիջային շինությունից։

## Պատմություն
Ջրանցույցներ կառուցվել են դեռևս մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակում՝ Հին Արևելքի երկրներում, ինչպես նաև մ. թ. ա. 7-րդ դարում Հին Հունաստանում։ Հիմնականում լավ պահպանվել են և գործում են առ այսօր Հին Հռոմի և հռոմեական շրջանների ջրանցույցները։ Այդ ջրատար գծերի ընդհանուր երկարությունը 436 կմ է, որից 55 կմ կամրջային կառույցներ։

## Ջրանցույցներ Հայաստանում
Միջնադարյան Հայաստանի կամուրջներից ջրանցույցի դեր է կատարել Ջրափի գյուղի կամուրջը, որի երթևեկելի հատվածի տակ տեղադրված խողովակաշարով Ախուրյանի աջ ափից ջուրը փոխադրվում էր աջ ափ։ Խորհրդային տարիներին ջրանցույցներ են կառուցվել Ախուրյան, Աղստև, Հրազդան գետ, Արփա, Որոտան գետերի ջրանցքների վրա։ Տեխնիկական և ճարտարապետական առումով ժամանակակից լավագույն ջրանցույցը Երևանում Հրազդան գետի վրայի ջրանցույցն է։


2024 13 Shirak Canal Aquiduct, Mayisyan, Shirak.gif|Շիրակի ջրանցքի ջրատար, Մայիսյան
2024 18 Shirak Canal Aquiduct, Mayisyan, Shirak.gif


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրանցույցներ
Գևորգ Զեննե

**Գևորգ Զեննե,** հայ դերասան։

Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում, որտեղ ստացել է ուսումը։ 1846 թ. մտել է Հովհաննես Գասպարյանի կազմակերպած հայտնի Արամյան թատրոնի խմբի մեջ և մոտ քսան տարի խաղացել է այդ խմբում։ Կատարել է բացառապես կանացի դերեր, դրա համար էլ կոչվել է *Զեննե*, որ պարսկերեն նշանակում է «կին»։ Արամյան խմբի հետ եկել է Կովկաս, մասնակցել խմբի ներկայացումներին Թիֆլիսում, Երևանում և այլ քաղաքներում։ Վերադառնալով Պոլիս՝ շարունակել է բեմական գործունեությունը և մահացել խոր ծերության հասակում, 1870-ականների վերջերին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Երվանդ Մանարյան

**Երվանդ Քրիստափորի Մանարյան** (), հայ դերասան, ռեժիսոր, սցենարիստ։ Հայաստանի ժողովրդական արտիստ (2018)։ Երևանի պատվավոր քաղաքացի (2019)։

Ռեժիսոր Արման Մանարյանի եղբայրը, Քրիստ Մանարյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Երվանդ Մանարյանը ծնվել է 1924 թվականին Իրանի Արաք քաղաքում։ Սովորել է տեղի Հայկազյան դպրոցում, ապա՝ Թեհրանի ամերիկյան և պարսկական քոլեջներում։ 1946 թվականին ներգաղթել է Հայաստան, սովորել Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, որի ռեժիսորական ֆակուլտետն ավարտել է 1952 թվականին։ Որպես դերասան և ռեժիսոր աշխատել է Երևանի Հ. Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում և Գ. Սունդուկյանի թատրոնում։ 1957-1959 թվականներին եղել է Հովհաննես Թումանյանի անվան տիկնիկային թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը, 1988 թվականից՝ «Ագուլիս» տիկնիկային թատրոն-ստուդիայի գեղարվեստական ղեկավարը։ 1959-1961 թվականներին նույն պաշտոնը վարել է Գորիսի թատրոնում, 2007 թվականից՝ Կիևի տիկնիկային հայկական թատրոնի հիմնադիր-գեղարվեստական ղեկավար։ Այնուհետև աշխատել է Երևանի փաստագրական ֆիլմերի ստուդիայում և «Երևան» կինոմիավորումում։ Եղել է Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնի գլխավոր ռեժիսորներից։ Շուշիում բացվել է Երվանդ Մանարյանի անվան տիկնիկային թատրոն։

Մահացել է 2020 թվականի փետրվարի 20-ին Երևանում, 96 տարեկան հասակում։

## Ստեղծագործական ուղի և ճանաչում
Նկարահանել է վավերագրական և գեղարվեստական մի շարք ֆիլմեր, ինչպիսին են՝ «Հայկական մանրանկարչություն», «Միքայել Նալբանդյան», «Կառամատույցի կրպակը», «Լույս», «Դեղերի ծնունդը», «Նորից եկավ ամառը» և այլն։

Գրել է սցենարներ «Տժվժիկ», «Տերն ու ծառան», «Սպիտակ ափեր» և այլ ֆիլմերի համար։ Մամուլում հրատարակել է պատմվածքներ և հոդվածներ։

## Մրցանակներ և պարգևներ
*2003 - Հայաստանի արվեստի վաստակավոր արտիստ
*2005 - ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ
*2019 - Երևանի պատվավոր քաղաքացի

## Բեմադրություններ
*Հովհաննես Թումանյանի «Հազարան բլբուլ»
*Հովհաննես Թումանյանի «Անհաղթ աքլորը»
*Երվանդ Մանարյան, «Ժամանակ էն ժամանակն էր» («Բարեկամության ջահ» միջազգային փառատոնի մրցանակ, Զեստաֆոն, Վրաստան, 1987)
*Շիրվանզադեի «Պատվի համար»

## Ֆիլմագրություն
### Դերերը կինոյում

### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

## Հիշատակ
2024 թվականին արտիստի 100-ամյակի առթիվ Երևանի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոնի մոտակայքում` Սայաթ-Նովա 4 հասցեում, տեղադրվել է նրա հուշարձանը։ Նաև շրջանառության մեջ է դրվել «Մեծանուն հայեր. Երվանդ Մանարյանի 100-ամյակ» նամականիշը՝ 380 դրամ անվանական արժեքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 ծնունդներ
Ջրանցույց (Հրազդանի ձոր)

**Հրազդանի ձորի ջրանցույց** (աքվեդուկ)՝ կառուցվել է 1950 թվականին Երևանում Հրազդան գետի վրա։ Նախատեսված է ափից ափ ջրի տեղափոխման համար։ Հեղինակներն են Ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյանը և ճարտարագետ՝ Գ. Եղյանը։ Կառուցված է մուգ մոխրագույն կոպտատաշ հատովի բազալտից։ Ջրանցույցը տեսականորեն շատ հաջող կապված է Հրազդանի կիրճի մյուս շինությունների հետ։

## Տես նաև
* Ջրանցույց

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայաստանի ջրանցույցներ
Կատեգորիա:1950 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1950 կառույցներ
Ասպինձայի շրջան

**Ասպինձայի շրջան** () 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամցխե-Ջավախեթի երկրամասի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Ասպինձա քաղաքն է։

## Բնակչություն
Ըստ վերջին մարդահաշվի (2002) շրջանի բնակչությունը կազմել է 13 010։ Ըստ 2014 թվականի հունվարի 1 գնահատման բնակչությունը 10 372 մարդ է։

## Բնակավայրերի ցանկ
Ասպինձայի շրջանի կազմում գտնվում է 21 բնակավայր, այդ թվում 1 քաղաքատիպ ավան՝

* **[[Ասպինձա]]** () *- քաղաքատիպ ավան*
* Ածղվիտա ()
* Վարգավ ()
* Դամալա ()
* Ձվել ()
* Իդումալա ()
* Ինդւսա ()
* Քունցա ()
* Նիքալաքև ()
* Օբարեթ ()
* Օրգորա ()
* Օթա ()
* Օշորա ()
* Ռուսթավի ()
* Սաղուդաբել ()
* Սարո ()
* Թմոգվի ()
* Թոկ ()
* Տոլոշ ()
* Խերթվիս ()
* Խիզաբավրա ()

## Հայերը Ասպինձայի շրջանում
Ասպինձայի շրջանը կազմել է Սամցխեի արևելյան հատվածը։ XV-XVII դդ. այստեղ հայտնի էին Թմուկ (Թմկաբերդ), Ասպինձա (Ասպնջակ), Խերթվիս (Խըրթըզ) գրեթե զուտ հայաբնակ բերդաքաղաքները, երկու տասնյակից ավելի գյուղեր և ավաններ։ Օսմանյան տիրապետության ժամանակ հայերի թիվը խիստ նվազել է. 1824-ին հայեր են բնակվել միայն Խիզաբավրա, Բնելա, Վարգավ, Խերթվիս գյուղերում (ավելի ուշ աստիճանաբար վրացացել են)։ 2003 թվականի տվյալներով շրջանում ապրում է 2780 հայ, հիմնական մասը (2300)՝ Դամալայում, մասամբ՝ համանուն շրջկենտրոնում, Ածղվիթա, Ռուսթավ, Տոլոշ գյուղերում։ Դամալայի հայերը Կարինի նահանգից գաղթած վերաբնակներ են։ 1918-ին այստեղ բնակություն են հաստատել նաև Արդահանից եկած մի քանի հայ ընտանիքներ։

1918-ի թուրքական հարձակման ժամանակ Դամալան չի գաղթել, դիմադրել է՝ տալով 500-ից ավելի զոհ։

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորել է 460 (1985), 417 (1999), 366 (2002) աշակերտ։ 1990-ական թթ. արտագաղթը զգալիորեն ավելացել է։ Գյուղում կանգուն է Ս. Խաչ եկեղեցին (1843)։ Հայտնի են Թմկաբերդ նաև Խիզաբավրայի Ս. Սրտի Հիսուսի (հայ կաթոլիկ) և Ս. Խաչ (XII-XIII դդ.), Վարգավի Ս. Աստվածածին (հայ կաթոլիկ, 1890), Թոկի՝ XII-XIII դդ., Թմոգվիի (Թմուկ) ժայռափոր եկեղեցիները։ Դամալայում են ծնվել պետական, քաղաքական գործիչ, գրող  Ա. Հակոբյանը, գրող Վ. Սաղաթելյանը, լրագրող Տ. Ֆարմանյանը և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասպինձայի շրջան
Ախալցխայի շրջան

**Ախալցխայի շրջանը** () 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամցխե-Ջավախեթի մարզի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Ախալցխա քաղաքն է։

## Բնակչություն
շրջանի բնակչությունը ըստ վերջին մարդահաշվի (2002) կազմել է 46 134 մարդ։ Ըստ 2014 թվականի գնահատման բնակչությունը կազմել է 20 992 մարդ։

## Բնակավայրերի ցանկ
Ախալցխայի շրջանի կազմի մեջ մտնում է 49 բնակավայր, այդ թվում 2 քաղաք։

* **[[Ախալցխա]]** ()
* Աբաթխև (Խաշուտ) () - հայաբնակ
* Ագարա ()
* Անդա ()
* Անդրիածմինդա ()
* Անի ()
* Ածղուր ()
* Բոգա ()
* **[[Վալե (քաղաք)|Վալե]]** ()
* Գիորգիծմինդա ()
* Ղրելի ()
* Գորկելի ()
* Ջուլղա () - հայաբնակ
* Դիատոմիտի ()
* Մեծ Պամաճ () - հայաբնակ
* Վերին Սուխլիս () - հայաբնակ
* Զիկիլիա ()
* Իվլիտա ()
* Կլդե ()
* Ղուլալիս () - հայաբնակ
* Միքելածմինդա ()
* Մինաձե ()
* Մուգարեթ ()
* Մուսխի ()
* Նաոխրեբի () - հայաբնակ
* Օրալ () - հայաբնակ
* Փոքր Պամաճ (), հայաբնակ
* Փերսա ()
* Սազել (), հայաբնակ
* Սաղունեթի ()
* Սվիրի ()
* Սուխլիս ( կամ ქვემო სხვილისი) - հայաբնակ (Ներքին Սուխլիս)
* Տատանիսի ()
* Թիսելի ()
* Տղեմլիանա ()
* Ուրավելի ()
* Խակ () - հայաբակ
* Խեոթի ()
* Ծինուբան () - հայաբնակ
* Ծիրա () - հայաբնակ
* Ծղալթբիլա (Նորշեն) () - հայաբնակ
* Ծղորձա ()
* Ծուղրութ () - հայաբնակ
* Ծնիսի ()
* Ճաճարաք () - հայաբնակ
* Ճվինթա ()
* Շուրդո ()
* Էլիածմինդա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջան
Ադիգենի շրջան

**Ադիգենի շրջան** (), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր Վրաստանում։ Մտնում է Սամցխե-Ջավախեթի մարզի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Ադիգեն քաղաքն է։

## Բնակավայրերի ցանկ
Ադիգենի շրջանի կազմի մեջ մտնում է 57 բնակավայր, այդ թվում 2 քաղաք։

; Քաղաքներ՝
* Ադիգեն ()
* Աբասթուման ()

;Գյուղեր՝
* Աբասթուման ()
* Ադիգեն ()
* Ափիեթ ()
* Արալի ()
* Արզնե ()
* Ամխերի ()
* Բենարա ()
* Բոլաջուր ()
* Վարխան ()
* Գոմար ()
* Գորգուլ ()
* Ղորձե ()
* Գորթուբան ()
* Դերցելի ()
* Դիդի Սմադա ()
* Զանավ ()
* Զազալո ()
* Զարզմա ()
* Զեդուբան ()
* Զեմո Էնթել ()
* Իմերթուբան ()
* Իջարեթ ()
* Կախարեթ ()
* Քվեմո Էնթել ()
* Կեխովան ()
* Կիկիբո ()
* Քիքինեթ ()
* Լելովան ()
* Մլաշե ()
* Մոխե ()
* Նաքուրդև ()
* Նամնիաուր ()
* Պատարա Զանավ ()
* Պատարա Սմադա ()
* Պարեխա ()
* Փլատե ()
* Փխերո ()
* Սայրմե ()
* Սաղրձե ()
* Սամղուրե ()
* Ուդե ()
* Ունծա ()
* Ուտքիսուբան ()
* Խարջամ ()
* Խևաշեն ()
* Ծարբասթուման ()
* Ծախան ()
* Ծախնիսծղարո ()
* Ցիխիսուբան ()
* Ծրե ()
* Չելա ()
* Չեչլա ()
* Չորչան ()
* Շոկա ()
* Շորավել ()

Կատեգորիա:Ադիգենի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի շրջաններ
Նինոծմինդայի շրջան

**Նինոծմինդայի շրջան** () 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամցխե-Ջավախեթի մարզի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Նինոծմինդա (նախկին անվանումը՝ Բոգդանովկա) քաղաքն է։

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը ըստ վերջին մարդահամարի (2002) կազմել է 34 305 մարդ։ Ըստ 2014 թվականի հունվարի 1 տվյալների բնակչությունը կազմել է 24 491 մարդ։

Նախկին Բոգդանսկի շրջանի (այժմ Նինոծմինդայի շրջանի) էթնիկ կազմը 1939 թվականին՝

## Բնակավայրերի ցանկ
Նինոծմինդայի շրջանի կազմի մեջ մտնում է 32 բնակավայր, այդ թվում 1 քաղաք։

* **[[Նինոծմինդա]]** ()
* Ասփարա ()
* Նոր Խուլգումո ()
* Վլադիմիրովկա ()
* Գանձա ()
* Գորելովկա ()
* Ջիգրաշեն ()
* Մեծ Արքալի (Մեծ Առաքել) ()
* Մեծ Գոնդուրա ()
* Մեծ Խանչալի ()
* Դիլիֆ ()
* Եֆրեմովկա ()
* Ժդանովական ()
* Կալինինո () (նախկինում՝ Տրոիցկոյե)
* Կաթնատու ()
* Ղաուրմա ()
* Ղուլալիս ()
* Մամզարա ()
* Օրլովկա ()
* Օրոջալար ()
* Փոքր Արքալի (Փոքր Առաքել) ()
* Փոքր Գոնդուրա ()
* Փոքր Խանչալի ()
* Փոկա ()
* Ռոդիոնովկա (Փառավան; )
* Սաթխա ()
* Սպասովկա ()
* Տամբովկա ()
* Թորիա ()
* Ուչմանա ()
* Խոջաբեկ ()
* Հեշտիա ()

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջան
Աբաշայի շրջան

**Աբաշայի շրջան** ()՝ 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մարզի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Աբաշա քաղաքն է։

## Վարչական բաժանում
Աբաշայի շրջանում կա մեկ քաղաք (ქალაქი, kalaki), 15 համայնք (თემი, temi), և 35 գյուղ (სოფელი, sopeli)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբաշայի շրջան
Չխորոծղուի շրջան

**Չխորոծղուի շրջան** (), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Չխորոծղու քաղաքն է։

Կատեգորիա:Չխորոծղուի շրջան
Բորժոմի շրջան

**Բորժոմի շրջան** (՝ *բորժոմիս մունիցիպալիտետի*), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր Վրաստանում։ Մտնում է Սամցխե-Ջավախեթի մարզի կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Բորժոմ քաղաքն է։

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը ըստ վերջին մարդահաշվի (2002) կազմել է 32 422 մարդ։ Ըստ 2014 թվականի բնակչությունը կազմել է 25 214 մարդ։

## Բնակավայրերի ցանկ
Բորժոմի շրջանի կազմի մե մտնում է 42 բնակավայր, այդ թվում 1 քաղաք և 4 քաղաքատիպ ավան։

:**Քաղաք՝**

* **[[Բորժոմ]]** (), վարչկենտրոն

:**Քաղաքատիպ ավաններ՝**

* Ախալդաբա ()
* Բակուրիան ()
* Բակուրիանյան Անդեզիտ ()
* Ծաղվեր ()

:**Գյուղեր՝**

* Բալանթա ()
* Բաշետի ()
* Վարդգինեթ ()
* Գվերդիսուբան ()
* Ղվթիսմշոբել ()
* Դաբա ()
* Դվիրի ()
* Դգվար ()
* Դիդի Միտարբ ()
* Զանավ ()
* Թորի ()
* Քվաբիսխև ()
* Ղվիբիս ()
* Կորտանեթ ()
* Լիբան ()
* Մաճարծղալ ()
* Մզեթամզե ()
* Մոլիթ ()
* Պատարա Միտարբ ()
* Պատարա Ցեմ ()
* Ռվել ()
* Սադգեր ()
* Սակիրե ()
* Տաբածղուր ()
* Տաձրիս ()
* Տբա ()
* Ցեմի ()
* Ծիմոտեսուբանի ()
* Ծինուբան ()
* Ցիխիսջվար ()
* Չիթախև ()
* Չիխարուլա ()
* Չոբիսխև ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորժոմի շրջան
Սիջո

**Սիջո** - կորեական միջնադարյան պոեզիայի ժանր, եռատող փոքրիկ ոտանավոր։

Սիջոյի տողը բաժանվում է երկու կիսատողի, որոնցից յուրաքանչյուրը կազմվում է երկու ոտքից (3 և 4 վանկանի) բացառությամբ 3-րդի, որը եռաոտք է, և որտեղ սկզբնական ոտքը միշտ էլ եռավանկ է։ Ոտքը սովորաբար իմաստային միավոր է, որը միավորում է խումբը շարահյուսությամբ և մեղեդայնությամբ։ Հանգերը որոշ սիջոներում «սաղմնային» են։ Սիջոները երգվել են։ Առաջացել են 14-15-րդ դարերում, ծաղկել 16-18-րդ դարերում։ Տարածված է նաև արդի պոեզիայում։

Սիջո են գրել Չոն Չխոլը, Պակ Իննոն, Յուն Սոնդոն և այլք։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կորեական գրականություն
Կատեգորիա:Կորեական մշակույթ
Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Սեգովիա (այլ կիրառումներ)

**Սեգովիա** կարող է վերաբերել՝
* Սեգովիա (քաղաք) - քաղաք է Իսպանիայում։
* Սեգովիա (նահանգ) - նահանգ է Իսպանիայում։
* Անդրես Սեգովիա - իսպանացի կիթառահար։
* Ջրանցույց (Սեգովիա) - Սեգովիա քաղաքի կենտրոնով անցնող Հին Հռոմեական ջրանցույց։
Արմենիա (Կինդիո)

**Արմենիա** (), քաղաք Կոլումբիայում։ Կինդիո նահանգի վարչական կենտրոնը Կորդիլերների արևմտյան լանջին։ Կլիման մերձարևադարձային է։ 1999 թվականի հունվարի 25-ին քաղաքի զգալի մասը ավերվեց 6,2 բալ (ըստ Ռիխտերի սանդղակի) ուժգնությամբ երկրաշարժի հետևանքով։ Մահացան 1230 մարդ, իսկ մոտ 200000 հազարը մնացին անօթևան։

## Պատմություն
Կոլումբիական Արմենիա քաղաքը իր անունը ստացել է 1880 թվականին մի կալվածքի անունով, որի տերերը եղել են հայեր, որոնք եկել էին Հարավային Ամերիկա։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է իր հիմնադրումից 9 տարի անց։ Բնակիչների թիվը արագ ավելանում էր և իշխանությունները 1889 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Արմենիան ճանաչեցին որպես գործող քաղաք։ Սկզբնական շրջանում նոր բնակավայրը անվանեցին Վիլլա Հոլդուին (իսպ. Villa Holguín) այդ ժամանակ գործող նախագահի` Կարլոս Օլգին Մալյարինոյի պատվին։ Ամբողջ աշխարհը ողողած Համիդյան կոտորածի և, այնուհետև, Թուրքիայում 1915 թվականին հայերի ցեղասպանության մասին լուրերի տպավորության տակ շուտով քաղաքը վերանվանեցին Արմենիա` նահատակված հայերի պատվին։ 1989 թվականին քաղաքի 100-ամյա հոբելյանին նվիրված տոնակատարությանը մասնակցելու համար Հայաստանից պաշտոնական պատվիրակություն հրավիրվեց։

## Քաղաքի նկարագրություն
Ինչպես այլ կոլումբիական քաղաքներ, որոնք ավանդույթի համաձայն ունեին կրկնակի անուններ, Արմենիան նույնպես ունի երկրորդ անունը՝ «հրաշքների քաղաք» (ciudad de los milagros), որը նա ստացել է արտասովոր, արագ զարգացման համար, որին օժանդակել են քաղաքի բնակիչները։ Սուրճի համաշխարհային հռչակը Կոլումբիայի համար դարձավ իսկական տնտեսական հրաշք, և հատկապես այն շրջանների համար, որտեղ աճում էր սուրճը։ Արմենիայում գործնականում գրեթե բացակայում է աղքատությունը, չնայած տեղի բնակիչները չեն սիրում չափից ավելի շքեղություն։ Ներկայումս Արմենիան կոլումբիական բոլոր նահանգների մայրաքաղաքներից ամենաերիտասարդն է, երկրի տնտեսապես ամենաբարգավաճ շրջանի կենտրոնն է։ Կլոր տարվա մեղմ, տաք կլիման ստեղծում է իդեալական պայմաններ այդ շրջանում սուրճի էլիտար տեսակների աճեցման համար։ Պատահական չէ, որ Արմենիան անվանում են Կոլումբիայի «սուրճի մայրաքաղաք» (Capital cafetera)

## Պատկերասրահ

 Hotel "Armenia".jpg | «Արմենիա» - հոտել
 File:The church on the main square of the city Armenia in Columbia.jpg |  Եկեղեցին քաղաքի կենտրոնում
 File:Inner view of the church in Armenia (Columbia).jpg |  Եկեղեցու ներքին տեսքը
 File:Fountain on the town square.jpg | Շատրվան քաղաքի հրապարակում
 File:In front of city government.jpg |  Քաղաքի իշխանության դիմաց
 File:In the city of Armenia.jpg | «Արմենիա» քաղաքում
 File:Railway station in "Armenia" (Columbia).jpg |«Արմենիա» երկաթուղային կայարանը (Կոլումբիա)
 File:Сoffee plantations around the city.jpg | Քաղաքի շուրջ սուրճի տնկարկները
 File:Traditional coffee transport.jpg | Ավանդական սուրճի տրանսպորտ


## Արտաքին հղումներ
* Город Армения в Колумбии — страница на русском

Կատեգորիա:1889 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կոլումբիայի քաղաքներ
Սեգովիայի ջրանցույց

**Սեգովիայի ջրանցույց** (ակվեդուկ)՝ Արևմտյան Եվրոպայում պահպանված հին հռոմեական ամենաերկար ջրանցույցը։ Երկարությունը 728 մետր է, լայնությունը՝ 28։ Բազմակիլոմետր ջրատարի մի հատվածն է, անցնում է Սեգովիայի կենտրոնով։ Մտցված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։


Acueducto de Segovia 01.jpg
File:Acueducto de Segovia Espana.jpg
Segovia Acueducto 08 JMM.JPG
Acueducto de Segovia (detalle de zonas restauradas).jpg
A Black and White Photo of the Aqueduct of Segovia in Spain.jpeg
Acueducto Segovia noche.JPG
Vista-aerea-del-acueducto-de-Segovia.jpg
Aqueduct of Segovia from Calle San Juan.jpg


## Ծանոթագրություններ

մինի|կենտրոն|600px|Սեգովիայի ջրանցույցի համայնապատկերը

Կատեգորիա:Իսպանիայի ջրանցույցներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսպանիայում
Կատեգորիա:1-ին դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Զեննե Պողոս

**Զեննե Պողոս** (), հայ երաժիշտ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, Ներսես Վարժապետյանի պապն է։ Քնքուշ ձայն ունենալու համար կոչվել է *Զեննե*։ Երիտասարդ ժամանակ եղել է աղա Պողոս ամիրայի տան վարժապետը։ Կ. Պոլսի Զինջիրլի խանում մի դասարան բաց անելով՝ երաժշտություն է սովորեցրել ամիրաների որդիներին։ Հանդիսացել է ժամանակի ամենաուսյալ դեմքերից մեկը, լավ ծանոթ հունական և լատինական երաժշտությանը։ Իմացել է հունարեն, լատիներեն, ֆրանսերեն, թուրքերեն։ Եղել է նաև երգահան. գրել ու մշակել է հոգևոր երգեր, որոնցից հայտնի է «Լույս զվարթ» երգը։ Նրան աշակերտել է մի շարք երաժշտագետներ, այդ թվում Համբարձում Լիմոնճյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մանկավարժներ
Էդուարդ Բաղդասարյան

**Էդուարդ Հովհաննեսի Բաղդասարյան** (), հայ կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Թբիլիսիում, ավարտել 1940 թվականին։ Միաժամանակ սովորել է երաժշտական տասնամյակում։ 1941 թվականին ընդունվել է Թբիլիսիի պետական կոնսերվատորիան, իսկ 1946 թվականին տեղափոխվել է Երևան, ուսումը շարունակել Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում, որն ավարտել է 1950 թվականին։ 1951-1953 թթ. սովորել է Մոսկվայում, հայկական մշակույթի տանը։ 1956-1966 թթ ղեկավարել է ՀԽՍՀ ռադիո և հեռուստատեսության գործիքային կվինտետը, 1961-1987 թթ.՝ դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1982 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում եղել է ստեղծագործական դասարանի ղեկավար։

## Գործունեություն
Գրել է սիմֆոնիկ պոեմ (1950), նախերգանք սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1953), «Շախմատ» բալետը (1940), ռապսոդիա ջութակի և նվագախմբի համար (1958), դաշնամուրի կոնցերտ (1978), դաշնամուրային 24 պրելյուդ (1948-1960), կվինտետ (1952), երգեր, ռոմանսներ, թատերական և կինոերաժշտություն, կատարել հայկական ժողովրդական պարերի դաշնամուրային մշակումներ (1976)։

«Տժվժիկ»  և Եռանկյունի ֆիլմերում օգտագործվել է նրա երաժշտությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էդուարդ Բաղդասարյան - հայ ազգային երաժշտություն
* Էդուարդ Բաղդասարյան, «Նոկտյուրն»

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Սակրեբուլո

[մինի|300 px|[Թբիլիսիի սակրեբուլոյի շենքը]]

**Սակրեբուլոն** (), Վրաստանում գյուղի, համայնքի, ավանի, քաղաքի, շրջանի կամ այն քաղաքի, որը չի մտնում մունիցիպալիտետի կազմի մեջ ներկայացուցչական օրգան է։ Գյուղի, համայնքի, ավան և քաղաքի սակրեբուլոն ընտրում են համապատասխան տարածքի բնակիչնեը ուղիղ, համընդհանուր և իրավահավասար գաղտնի քվեարկության կերպով։ Նույն ձևով ընտրում են այն սակրեբուլոների ղեկավարներին, որոնք պեն մտնում շրջանի կազմի մեջ, բայց ընտրությունը ացնում է համեմատական համակարգով։

Սակրեբուլոյի կազմի մեջ մտնում են՝ սակրեբուլոյի նախագահը, սակրեբուլոյի քարտուղարը և սակրեբուլոյի տարբեր կոմիսիաների նախագահները։

## Արտաքին հղումներ
* Թբիլիսիի սակրեբուլոյի կայքը

Կատեգորիա:Վարչական միավորներ
Կատեգորիա:Վրաստանի վարչական բաժանում
Նոր Զելանդիայի վարչական բաժանում

Նոր Զելանդիան բաժանված է 16 շրջանների, որոնցից 9 գտնվում են Հյուսիսային կղզում, և 6 Հարավային։

Նոր Զելանդիայի վարչական միավորների կազմակերպչական կառավարման համակարգը ներառում է՝

* 12 Շրջանային խորհուրդ () և
* 74 Տարածքային կառավարչություն () (այդ թվում 16 քաղաքային խորհուրդ, 57 գյուղային խորհուտդ և 1 կղզե խորհուրդ)։

Նոր Զելանդիայի 16 տարածքային շրջաններից 12 կառավարվում են ընտրվող Շրջնային խորհուրդներից և 4 շրջան կառավարվում է Տարածքային կառավարչությունից։

Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Խիլոկ (գետ)

**Խիլոկ** (ռուսերեն՝ *Хило́к*), գետ Ռուսաստանի Չիտայի մարզում և Բուրյաթական ԻՄ-ում, Սելենգա գետի (Բայկալ լճի ավազան) աջ վտակը։

Արտահոսում է Արխալեյ լճից։ Երկարությունը 840 կմ է, ստորին հոսանքում նավարկելի է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Սելենգա գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սպիտակախածի կեռնեխ

մինի|250px
thumb|''Turdus torquatus alpestris''
**Սպիտակախածի կեռնեխ** (*Turdus torquatus*), կեռնեխների ընտանիքի պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Սպիտակախածի կեռնեխի մարմնի վերին մասը անփայլ սև է, կտնառքի վրա ունի կիսալուսնաձև սպիտակ հատված, թևերի վրա կան երկայնակի սպիտակ շերտեր։ Էգերը դարչնամոխրագույն են՝ կտնառքի սպիտակ հատվածը ունի դարչնագույն երանգ։ Քաշը՝ 92-111 գ, թևի երկարությունը՝ 132-151 մմ։

## Կենսակերպ
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, աշնանը չվում է հոկտեմբեր-նոյեմբերին։ Կարող է ձմեռել նաև հանրապետության ցածրադիր վայրերում։ Բնակություն է հաստատում հանրապետության հարավային շրջաններում։ Նախապատվությունը տալիս է գիհու անտառներին։ Բնակվում է նաև Հայոց ձորի, Փամբակի, Ուրծի, Արագածի, Բարգուշատի, Մեղրու լեռներում։ Ձմռանը հանդիպում է նաև Երևանի շրջակայքում։

## Բնադրում
Բույնը սարքում է գետնին, ծառերի ճյուղերի կամ թփերի վրա, մայիս-հունիս ամիսներին դնում է 4-7 ժանգագույն պտերով կապտականաչավուն ձվեր։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Հյուսիսային Իրաքում, Կոլա թերակղզու արևմուտքում, Կարպատներում, Կովկասում, Կոպետդաղում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Ձյորուրի

**Ձյորուրի** (ճապոներեն՝ *浄瑠璃*), Ճապոնիայում տիկնիկային թատրոնի համար գրված դրամաները (մի երգչի համար՝ մոնոդիկ)։

Ձևավորվել է 15-րդ դարում, ծաղկում է ապրել 17-րդ դարի վերջում և 18-րդ դարի սկզբում («Նոր ձյորուրի»)։ Բաժանվում է պատմական (ձիդայմոնո) և կենցաղային (սևամոնո) տեսակների։ Ձյորուրին կազմված է արձակ և չափածո հաջորդական մասերից, որոնք կատարում է ասմունքողը՝ գիդայուն։ Ձյորուրիի առավել ճանաչված հեղինակ է Տակամացու Մոնձաեմոն։ Բեմադրվում է կաբուկի թատրոնի բեմում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Դրամատիկական սեռի ժանրեր
Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ
Մեքենա

200px|մինի|Սիգարետի ոլորման մեքենա

**Մեքենան** (, որը ծագել է՝ ) սարք է (ագրեգատների և սարքերի ամբողջություն), որը վերափոխում է էներգիան և/կամ շարժման ձևը։ Օգտագործվում է որոշ գործողությունների կատարման համար, կոնկրետ խնդիրը կատարելիս մարդու աշխատանքը թեթևացնելու կամ ընդհանրապես հանելու համար։

Մեքենան նախատեսված է մարդու արտադրական ֆունկցիաները մասամբ կամ լիովին փոխարինելու համար։ Ըստ հիմնական նշանակման տարբերում են էներգետիկական, բանող և ինֆորմացիոն մեքենաներ։ էներգետիկան մեքենաները ծառայում են էներգիայի ցանկացած տեսակը մեխանիկականի փոխակերպելու համար։ Այդ դասին են պատկանում էլեկտրաշարժիչները, էլեկտրագեներատորները, գեներատորները, ներքին այրման շարժիչները, տուրբինները, շոգեգեներատորները և այլն։ Բանող մեքենաները լինում են տեխնոլոգիական (մետաղահատ հաստոցներ, գչոցման հաստոններ, ջուլհակահաստոցներ, փաթեթավորման մեքենաներ, պոլիգրաֆիական մեքենաներ) և տրանսպորտային (ավտոմեքենա, ջերմաքարշ, ինքնաթիռ, ուղղաթիռ, կոնվեյեր և այլն)։ Տեխնոլոգիական մեքենքներում նյութը մշակվող առարկան է, որը կարող է գտնվել պինդ, հեղուկ կամ գազանման վիճակում։ Այդ մեքենաներում նյութի փոխակերպումը՝ դրա ձևի, հատկությունների, վիճակի և դիրքի փոփոխությունն է։ Տրանսպորտային մեքենաներում տեղի է ունենում միայն նյութի՝ տեղափոխվող առարկայի, դիրքի փոփոխություն։ Ինֆորմացիոն մեքենաները նախատեսված են ինֆորմացիայի փոխակերպման համար։ Եթե ինֆորմացիան ներկայացված է թվերի տեսքով, ապա ինֆորմացիոն մեքենա կոչվում է հաշվիչ կամ հաշվողական (հաշվեմեքենաներ, մեխանիկական ինտեգրատորներ, հաշվապահական մեքենաներ)։ Այն մեքենան, որում էներգիայի, նյութերի, ինֆորմացիայի Փոխակերպումը կատարվում է առանց մարդու անմիջական մասնակցության, կոչվում է ավտոմատ–մեքենա կամ ավտոմատ։ Հաջորդաբար միացված և որոշակի տեխնոլոգիական պրոցեսի կատարման համար նախատեսված ավտոմատ մեքենաների համախումբը կոչվում է ավտոմատ գիծ։

## Գրականություն
* Теория машин и механизмов, в․ 1 – 108, М․, 1947–65՝
* Механика машин, в․ 1 – 36, М․, 1966-72.

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Խետա

**Խետա** (), գետ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասում, Խատանգայի ձախ օժանդակը։ Կազմավորվում է Այան և Այակլի գետերի միախառնումից. առավելապես հոսում է Հյուսիսսիբիրական դաշտավայրով։ Երկարությունը 604 կմ է (Այանի ակունքից՝ 785 կմ), ստորին հոսանքում նավարկելի է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Լապտևների ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Հովհաննես Զոհրապյան

**Հովհաննես Զոհրապյան** (), հայ բանասեր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, փոքր հասակից տեղափոխվել է Վենետիկի Մխիթարյանների Ս. Ղազար վանքը, որտեղ ստացել է կրթությունը, ընդունել հոգևորական կոչում։ Գրել է պատմաբանասիրական աշխատություններ։ Ընդարձակ ծանոթագրություններով հրատարակել է Մովսես Խորենացու «Գիրք պիտոյից»-ը, Ներսես Շնորհալու «Ողբ Եդեսիոյ»-ն։ Նրա ամենանշանակալից գործը Աստվածաշնչի չորրորդ հրատարակությունն է, որ կատարել է 1805 թվականին Վենետիկում՝ առաջաբանով և ծանոթագրություններով, բազմաթիվ ձեռագրերի բաղդատությամբ։ Գիրքը լույս է տեսել թե՛ մեծադիր հատորով և թե՛ չորս փոքրադիր հատորներով, որոնցից երեքը պարունակում են Հին կտակարանը, 4-րդը՝ Նոր կտակարանը։

Նրա գրչին են պատկանում հետևյալ աշխատությունները՝ «Պատմութիւն Աստվածաշունչ գրոց, Հին և Նոր կտակարանաց, համառօտեայ դիւրիմաց ոճով ի լեզու աշխարհաբար յուսումն պարզամտաց և համբակաց»։ Այն հրատարակվել է որպես ձեռնարկ և արժանացել բազմաթիվ տպագրությունների (1803, 1805, 1807, 1854, 1859, 1873) և «Գաղափար հայկական մեսրոպեան տառից»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
C (այլ կիրառումներ)

**C**-ն կարող է վերաբերել՝

* Cc՝ լատինական այբուբենի երրորդ տառը
* C՝ տարածված ծրագրավորման լեզու 
* C՝ ածխածին քիմիական տարրը
Բոլնիսի շրջան

**Բոլնիսի շրջան** (), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Քվեմո Քարթլի երկրամասի (մխարեի) կազմի մեջ։ Շրջանում գլխավորապես ապրում են ադրբեջանցիներ։ Վարչական կենտրոնը Բոլնիս քաղաքն է։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի հունվարի 1-ի մարդահամարի տվյալների, շրջանի բնակչությունը 78,9 հազար մարդ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոլնիսի շրջան
Գարդաբանի շրջան

**Գարդաբանի շրջան** (), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր Վրաստանում։ Մտնում է Քվեմո Քարթլի մարզի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Գարդաբան քաղաքն է։

Կատեգորիա:Գարդաբանի շրջան