Պիստոյա (քաղաք)

**Պիստոյա** (. , ), քաղաք և համայնք Իտալիայում՝ Տոսկանա մարզում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն գավառի բաղկացուցիչ մասն ու վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Առնո գետի վտակ Օմբրոնե Պիստոյեզեի ափերին, մարզկենտրոն Ֆլորենցիայից մոտավորապես 30, երկրի մայրաքաղաք Հռոմից՝ 260 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Սահմանակից է  Ալիանա, Կանտագալո, Գրանալիոնե, Լիցանո ին Բելվեդերե, Մառլիանա, Մոնտալե, Պիտելիո, Պոռետա Տերմե, Կուառատա, Սամբուկա Պիստոյեզե, Սան Մարչելո Պիստոյեզե, Սեռավալե Պիստոյեզե համայնքներին։ Համարվում է հռոմեա-կաթոլիկական հնագույն թեմի առաջնորդանիստ բնակավայր (սկսած 3-րդ դարից)։ Բնակչության թվաքանակը 2018 թվականի մարտի 31-ին անցկացված մարդահամարի տվյալներով եղել է 90 118։

Քաղաքը հռչակվել է մետաղյա իրերի արտադրությամբ, ինչպես նաև Եվրոպայում ամենաընդարձակը համարվող անտառատնկարաններով, որոնք տնկիներ են վաճառում արտասահմանյան բազմաթիվ երկրների։ Մի վարկածի համաձայն՝ *պիստոլետո* (*ատրճանակ*) բառն առաջացել է այս քաղաքի անունից։ Պիստոյային համբավ է բերել նաև յուրաքանչյուր տարի այստեղ անցկացվող բլյուզի փառատոնը։ 2017 թվականին Պիստոյան ընտրվել է Իտալիայի մշակութային մայրաքաղաք։ Զբոսաշրջային կենտրոն է, ուր հազարավոր զբոսաշրջիկներ են այցելում, նամանավանդ ամռան ամիսներին։

## Ժողովրդագրություն
*Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները*.

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:95000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 49584
  bar:1871 from:0 till: 54825
  bar:1881 from:0 till: 54731
  bar:1901 from:0 till: 65186
  bar:1911 from:0 till: 70009
  bar:1921 from:0 till: 72747
  bar:1931 from:0 till: 72553
  bar:1936 from:0 till: 71963
  bar:1951 from:0 till: 77783
  bar:1961 from:0 till: 84561
  bar:1971 from:0 till: 93185
  bar:1981 from:0 till: 92274
  bar:1991 from:0 till: 87830
  bar:2001 from:0 till: 84274
  bar:2006 from:0 till: 92276
PlotData=
  bar:1861 at: 49584 fontsize:S text: 49.584 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 54825 fontsize:S text: 54.825 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 54731 fontsize:S text: 54.731 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 65186 fontsize:S text: 65.186 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 70009 fontsize:S text: 70.009 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 72747 fontsize:S text: 72.747 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 72553 fontsize:S text: 72.553 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 71963 fontsize:S text: 71.963 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 77783 fontsize:S text: 77.783 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 84561 fontsize:S text: 84.561 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 93185 fontsize:S text: 93.185 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 92274 fontsize:S text: 92.274 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 87830 fontsize:S text: 87.830 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 84274 fontsize:S text: 84.274 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 92276 fontsize:S text: 92.276 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:По данным  ISTAT


## Պատմություն
Պիստոյան հիմնադրվել է հինհռոմեական ժամանակներում, էտրուսկյան բնակավայրի տեղում (առաջին անգամ հիշատակվել է մեր թվականությունից առաջ 2-րդ դարում, Պլավտուսի կողմից)։ 12-րդ դարում ազատ քաղաքի իրավունք է ստացել, դրվել է նրա բարգավաճման սկիզբը։ XVI դարում մտել է Տոսկանայի մեծ դքսության, 1859 թվականին՝ Իտալիայի թագավորության կազմի մեջ։ Քաղաքում պահպանվել են բազմաթիվ պատմա-ճարտարապետական ուշագրավ հուշարձաններ։ Նրա մերձակայքում գտնվող ֆրանցիսկյան լուծարված Ջակերինո վանական համալիրը (), որ  XV դարի կառույց է, 2015 թվականին աճուրդի է հանվել։

## Պատկերասրահ

Pistoia Panorama 01.jpg|
Duomo di Pistoia.jpg|
Pistoia madonna del umilta 001.JPG|
Pistoia0003.jpg|
718PistoiaSAndrea.JPG|Kirche Sant'Andrea|
Baptisterium (2).JPG|Baptisterium am Domplatz|
Pistoia, basilica della madonna dell'umiltà, cupola 02.jpg|
Pistoia 001.JPG|


## Անվանի պիստոյացիներ
* Մեո Աբրաչավակա, 14-րդ դարի բանաստեղծ 
* Էնրիկո Բետտի, 19-րդ դարի մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս
* Մաուրո Բոլոնյինի, կինոռեժիսոր
* Ջոզուե Կարդուչչի, բանաստեղծ, 1906 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր 
* Չինո դա Պիստոյա, 13-14 դդ. գրող
* Կղեմես IX, Հռոմի պապ 1667-1669 թթ.
* Մարինո Մարինի, 20-րդ դարի քանդակագործ, նկարիչ

## Քույր քաղաքներ
Պիստոյան բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Natale Rauty: *Storia di Pistoia. Bd. 1: Dall'alto Medioevo all'età precomunale (406–1105).* Firenze 1988, ISBN 88-00-85542-3.
* Giovanni Cherubini: *Storia di Pistoia. Bd. 2: L'età del libero comune. Dall'inizio del XII alla metà del XIV secolo.* Firenze 1998, ISBN 88-00-85708-6.
* Giuliano Pinto, Francesco Neri: *Storia di Pistoia. Bd. 3: Dentro lo stato Fiorentino dalla metà del XIV alla fine del XVIII secolo.* Firenze 1999, ISBN 88-00-85710-8.
* Giorgio Peracchi, Alessandro Andreini: *Storia di Pistoia. Bd. 4: Nell'età delle rivoluzioni (1777–1940).* Firenze 2000, ISBN 88-00-85709-4.
* Peter Lütke Westhues: *Beobachtungen zum Charakter und zur Datierung der ältesten Statuten der Kommune Pistoia aus dem 12. Jahrhundert*, in: Quellen und Forschungen aus italienischen Archiven und Bibliotheken 77 (1997) 51–83. (online)
* Giampaolo Francesconi: *«La città era ben murata e merlata». Crescita urbana e costruzione delle mura nella Pistoia comunale*, in: Bullettino Storico Pistoiese CXVII (2015) 37–66.
* Emanuele Repetti: *PISTOJA (PISTORIUM).* In: *Dizionario Geografico Fisico Storico della Toscana.* (1833–1846), Onlineausgabe  der Universität Siena (pdf, ital.)

## Արտաքին հղումներ

* Пистоя. Ռուսական մեծ հանրագիտարան 
* Քաղաքի պատմությունը 
* Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ
* Քաղաքի պատմությունը
* Պիստոյայի մասին 
* Քաղաքի պատմությունը
* Քաղաքի պատմությունը. երիտասարդական տեղեկատվական կենտրոն
* Պիստոյայի բլյուզի փառատոն
*  Virtual tour of the city
* Դոմենիկո Չինիի գիրքը Պիստոյայի անվան ստուգաբանության մասին. Domenico Cini 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի համայնքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ