Շամբալա (առասպելական վայր)

**Շամբալա, Շամբհալա** կամ **Սամբալա** (, , Bde'byung; ), Տիբեթյան բուդդիզմում հոգևոր առասպելական թագավորություն, որ թաքնված է ինչ-որ տեղ Կենտրոնական Ասիայում և հատկապես կարևոր դեր է խաղում Կալաչակրայի ավանդույթում:

Բուդդայական Շամբալայի առասպելն ընդունվել և ընդլայնվել է արևմտյան էզոթերիզմում, սկզբում հիմնականում Ելենա Բլավատսկայան, թեոսոֆական և արիասոֆական հեղինակները, իսկ 1960-ականներից սկսած՝ օկուլտ և աջակողմյան էզոթերիկ հեղինակները, ինչպես նաև օկուլտիզմի վրա նացիոնալ-սոցիալիզմի ազդեցության մասին ենթադրությունների համատեքստում:

Այնպիսի գաղափարներ, ինչպիսին է Ագարթայի ստորգետնյա թագավորությունը, ներառվել են, վերափոխվել և, Շանգրի-Լա  հորինված ​​թաքնված դրախտի նման վայրերի հետ միասին, մտել են ժողովրդական մշակույթ:

## Առաջին հիշատակումներ
Շամբալան հիշատակվում է Կալաչակրա Տանտրայում և արևմտյան Տիբեթի հնագույն Ժանչժուան (**') թագավորության տեքստերում։ [[Տիբեթական բուդդայականություն|Տիբեթական բուդդայականության]] «Բոն» սուրբ գրություններում խոսվում է Շամբալայի հետ սերտորեն կապված մի երկրի մասին, որը կոչվում է ''Tagzig Olmo Lung Ring'' ''(Տագ-զիգ)'':

Սանսկրիտ անվանումը վերցված է [[Գանգես]]ի մոտ գտնվող քաղաքի անունից, որը երբեմն նույնացվում է հնդկական [[Ուտար Պրադեշ]] նահանգի Սամբհալ քաղաքի հետ, ինչպես նշված է [[Հինդուիզմ|հինդու]] [[Պուրաններ|Պուրանաներում]]: Գտնվելու վայրի առասպելական նշանակությունը ծագում է ''Վիշնու Պուրանայում'' արված հինդու մարգարեությունից (4.24), ըստ որի Շամբալայում կծնվի Կալկին` [[Վիշնու]]ի հաջորդ մարմնավորումը, որից կսկսվի նոր դարաշրջան (Սատյա Յուգա) և  բուդդայական մարգարեությամբ այստեղ կծնվի Մայտրեյան (**', թարգմանաբար` «*Նա, ով սեր է*»)` ապագայի Բուդդան:

Շամբալայի մասին առաջին հիշատակումը բուդդայական տեքստերում հայտնաբերվել է Կալաչակրա Տանտրայում (10-րդ դար), որն ասվում է, որ պահպանվել է Շամբալայի թագավոր Սուչանդրայի ժամանակներից, ով ստացել է Կալաչակրա ուսմունքը Բուդդա Շակյամոնիից: 

Մեկ այլ լեգենդի համաձայն՝ Շամբալան թագավորություն էր Կենտրոնական Ասիայում։ Նրա թագավոր Սուչանդրան այցելել է Հարավային Հնդկաստան՝ գիտելիքներ ձեռք բերելու համար։ 9-րդ դարում, երբ մուսուլմանները ներխուժում են Կենտրոնական Ասիա, Շամբալայի թագավորությունը դառնում է անտեսանելի մարդկային աչքերի համար, և միայն սրտով մաքուր մարդիկ կարող են գտնել դրա ճանապարհը: 

### Կալաչակրա տանտրա
Տիբեթյան բուդդիզմում Շամբալայի ավանդական լեգենդը նկարագրում է առասպելական թագավորություն, որը պահպանում է բուդդիզմի ուսմունքները, հատկապես Կալաչակրան, մինչդեռ աշխարհը տիրում են անհավատները, որոնք սովորաբար նույնացվում են որպես մուսուլմաններ: Այն բանից հետո, երբ նրանք հաղթեն Դհարման, Շամբալայի 25-րդ թագավոր Կալկին Ռաուդրա Չակրինը թողնում է իր թագավորությունը բուդդայական բանակի հետ և ոչնչացնում բարբարոսներին: Ըստ լեգենդի, սա նշանավորում է մաքուր բուդդիզմի նոր դարաշրջանի սկիզբը:

Ըստ այս տատրայի` Շամբալան ղեկավարում է Մայտրեյան, որը ապագայի Բուդդան է լինելու: Շամբալայի մասին պատմվում է *Կալաչակրա տանտրայում* (10-րդ դար), որը Անուտտարայոգա տանտրաների խմբի տեքստերի շարքից է: Կալաչակրա բուդդիզմը, ենթադրաբար, ներթափանցել է Տիբեթ 11-րդ դարում՝ տիբեթական Կալաչակրա օրացույցի դարաշրջանում։ Կալաչակրայի ամենահին հայտնի ուսուցիչներն են Դոլպոպա Շերաբ Գյալցենը (մահ. 1361) և Բուտոն Ռինչեն Դրուբը (մահ. 1364):

Կալաչակրա տատրայում նշվում է, որ Մանջուշրիկիրթին (*Manjuśrīkīrti*) ծնվել է մ.թ.ա. 159 թվականին և կառավարել է  Մլեչչա  300 510 այլադավան անդամներից բաղկացած թագավորությունը, որոնցից ոմանք պաշտում էին Արևը։ Ասում են, որ նա իր տիրույթից վտարել է 20,000 մարդ, ովքեր կառչել են արևի պաշտամունքից, չեն ընդունել  բուդդիզմի Կալաչակրան (Ժամանակի անիվը): Հասկանալով, որ սրանք իր ժողովրդի մեջ ամենաիմաստունն ու լավագույնն էին, և թե որքան է նա նրանց կարիքը զգում, նա ավելի ուշ խնդրել է նրանց վերադառնալ: Նրանք, ովքեր չեն վերադարձել, ասում են, որ ստեղծել են Շամբալա քաղաքը: Մանջուրիկիրտին նախաձեռնել է *Կալաչակրայի* ուսմունքների քարոզչությունը, որպեսզի փորձի դարձի բերել նրանց, ովքեր վերադարձել են և դեռևս իր իշխանության ներքո էին: Ք.ա. 59 թվականին նա հրաժարվել է իր գահից ի օգուտ որդու՝ Պունդիարիկայի և շուտով մահացել է` մտնելով Բուդդահուդի (*Buddhahood*) Սամբհոգակայա (**' -Բուդդայի երեք մարմիններից երկրորդը՝ «երանության մարմին» կամ «աստվածային մարմին») վիճակի մեջ:

==== Շամբալա և Ոսկե դար ====
[[Պատկեր:Alti-Himalayan_Shaman_-1812-1813.jpg|մինի|Ալթայա-Հիմալայան շամանի դիմանկար. «Մի կախարդուհի Տունգուսից» (1812-1813)]]Կալաչակրա տանտրայում մարգարեական տեղեկություն կա, որ երբ աշխարհն ընկնի պատերազմի և ագահության մեջ, և ամեն ինչ կորչի, Կալկիի 25-րդ արքա Մայտրեյան դուրս կգա Շամբալայից հսկայական բանակով, որը կհաղթի մութ ուժերին և կառաջարկի համաշխարհային [[Ոսկե դար]]: Այս վերջին ճակատամարտը մարգարեացվել է 2424 կամ 2425 թվականների համար ([[Բուդդա]]յի մահից հետո 3304-րդ տարում): Դրանից հետո բուդդիզմը կգոյատևի ևս 1800 տարի:

Շամբալայի լեգենդների համաձայն՝ Շամբալայի 25-րդ թագավոր Կուլիկա Ռուդրա-չակրի (Տիբեթում` Ռիգդեն Ջապո) օրոք մեծ ճակատամարտ է տեղի ունենալու բարի ուժերի, Շամբալայի բանակի և չարի ուժերի միջև։ Այդ իսկ պատճառով Շամբալային նվիրված բուդդայական նկարները (տիբեթերերեն` տհանգ-կա) միշտ պատկերում են Ռիգդեն Ջապոյի ճակատամարտը ուսմունքի թշնամիների հետ: Ավելին, այս ճակատամարտը խորհրդանշում է [[Իմաստություն|իմաստության]] հաղթանակը [[Տգիտություն|տգիտության]] դեմ, [[Հոգևորություն|հոգևորության]] հաղթանակը հետամնացության դեմ, [[Այլասիրություն|այլասիրությունը]] [[Էգոիզմ|էգոիզմի]] դեմ: Շամբալայի թագավորի հաղթանակից հետո կգա հոգևոր, բարոյական և մշակութային արշալույսի նոր դարաշրջան։ Շամբալայի արքաները, ովքեր կառավարում և կառավարել են Բուդդա Շակյամոնիի  ուսմունքին համապատասխան (ըստ լեգենդի, դրանք 32-ն են), կոչված են պահպանել Շամբալան մինչև չարի հորդաների հետ նրա ուժերի մեծ ճակատամարտի պահը։

== Շամբալա բուդդայական դպրոց ==
[[Մեդիտացիա|Մեդիտացիայի]] վարպես Չոգյամ Տրունգպան (1939-1957) հիմնել է Շամբալա բուդդայականության առանձին դպրոցը։ Դրա համար նա ի մի է բերել տիբեթական բուդդիզմի չորս դպրոցներից երկուսի` Կագյու և Նյինգմա ավանդույթները և դրանք համադրել է իր շամբալայի փիլիսոփայության հետ, որը նա ներկայացրել էր 1970-ականներին «Շամբալա. Ռազմիկի սուրբ ճանապարհը» աշխատության մեջ: Նպատակն էր հեշտ մուտք ապահովել տիբեթյան բուդդիզմի ուսմունքները, հատկապես արևմտյան երկրներ:

== Շամբալան արևմտյան էզոթերիզմում ==
Շամբալան առաջին անգամ հիշատակվել է Արևմուտքում 1833 թվականին [[Շանդոր Կյորյոշի Չոմա|Շանդոր Չոմայի]] անգլերեն հոդվածում, որից հետո ''Տիբեթական լեզվի քերականություն անգլերենով'' գրքում։

[[Թեոսոֆիա|Թեոսոֆիայում]] Շամբալան մեծ ուսուցիչների տեղն է, ովքեր առաջ են տանում մարդկության էվոլյուցիան: Շամբալայի գտնվելու վայրը համարվում է և՛ [[Գոբի անապատ|Գոբի անապատը]], և՛ [[Հիմալայներ|Հիմալայները]]։ Շամբալայի գաղափարը  ժամանակակից [[Էզոթերիզմ|էզոթերիկ]] ավանդույթի մեջ ներմուծել է Ելենա Բլավատսկայան և այնուհետև մշակվել հետ-[[Թեոսոֆիա|թեոսոֆիստների]] կողմից, ինչպիսիք են Չարլզ Լիդբիթերը և հատկապես [[Ալիսա Բեյլի|Ալիսա Բեյլին]] և [[Նիկոլայ Ռերիխ|Նիկոլայ Ռերիխը]]:

[[Ելենա Բլավատսկայա|Ելենա Պետրովնա Բլավատսկայայի]] ներկայացմամբ Շամբալան իսկական աշխարհագրական վայր է և ''Աշխարհի Տիրակալի'' նստավայրը, որը գտնվում է [[Գոբի անապատ|Գոբի անապատում]]: [[Ատլանտիդա]] և Լեմուրիա առասպելական մայրցամաքների կործանումից հետո չորրորդ բնիկ ցեղի ընտրյալները փախել են այնտեղ, և ձևավորվել է հինգերորդ բնիկ ցեղը՝ հնդկական արիացիների առաջին ենթառասայով և սպիտակների ներկայումս ամենաբարձր զարգացած հինգերորդ ենթառասայով։

Ըստ աջակողմյան էզոթերիկ Միգել Սերանոյի (1917-2009)՝ [[Ադոլֆ Հիտլեր|Հիտլերը]]  [[Տանտրիզմ|տանտրայի]] վարպետ էր Շամբալլա թագավորությունից, որտեղ նա ապրում է այսօր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո [[Շիգաձե]] և Գյանցե բնակավայրերի ([[Տիբեթի ինքնավար շրջան|Տիբեթի ինքնավար շրջաններ]]) միջև Շամբալլա տանող մուտքը փակվել է և տեղափոխվել [[Հարավային բևեռ]]: Այդ ժամանակից ի վեր Հիտլերն այնտեղ սպասում է բարենպաստ առիթի՝ վերջին պատերազմում խավարի ուժերին հաղթելու և այնուհետև «[[Չորրորդ ռայխ|Չորրորդ ռայխը]]» հիմնելու համար։

Վիլհելմ Լանդիգի (1909-1997) Թուլե [[Ուրվական կղզի|ուրվական կղզու]] առասպելի մասին վեպի եռերգության առաջին հատորում, որը ընդունվել է հիմնականում աջ ծայրահեղական շրջանակներում, տիբեթցի վանահայրը (Նգյոն-կի Պադմա Դաբ-յանգը) հայտնում է Շամբալայի և [[Ագարթա|Ագարթայի]] մասին՝ որպես նյութական և հոգևոր էներգիայի հակառակ աղբյուրներ: Շամբալան ''Ձախ ձեռքի ուղու'' (վամաչարա) նյութական էներգիաների աղբյուրն է, ուժի և հզորության քաղաք, որը ղեկավարում է Վախի թագավորը: Հակառակ բևեռը Ագարթա քաղաքն է, ''Աջ'' ''ձեռքի ուղու'' հոգևոր էներգիայի աղբյուրը (վամամարգա), մտահայեցողության և ոգու ներքին, ստորգետնյա թագավորությունը: Ագարթայում տիրում է աշխարհի Տիրակալն ու Թագավորը, ով կանխորոշված ​​ժամանակում կառաջնորդի [[Բարին և չարը (փիլիսոփայություն)|բարին չարի]] դեմ արշավում՝ Մոնղոլական կայսրություն ստեղծելու համար: Երրորդ ռեյխի որոշ անձնավորություններ լիովին ենթարկվել էին Շամբալայի ավերիչ ուժերին և դրանով նպաստել նրա բանագնաց [[Իոսիֆ Ստալին|Ստալինին]]։ Լանդիգի ստեղծագործության աղբյուրն, ըստ երևույթին, Լուի Պաուելսի և Ժակ Բերժիեի հեղինակած «Մոգերի առավոտը» (Le Matin des magicens, 1960) գիրքն է եղել:  

Իր [[Դավադրության տեսություն|դավադրության տեսության]] [[բեսթսելլեր]] «Գաղտնի հասարակությունները և նրանց ուժը» գրքում Յան Ուդո Հոլին (որն ավելի հայտնի է որպես Յան վան Հելսինգ) անդրադառնում է մի առասպելի, որն իբր փոխանցվել է [[Տուլեի ընկերություն|Թուլե ընկերությունից]], ըստ որի Շամբալան և Ագարթան հակառակորդ ուժեր չեն, բայց Ագարթան ընդհատակյա թագավորություն է, իսկ Շամբալան՝ նրա մայրաքաղաքը: Ըստ այդմ, [[Ալդեբարան (աստղ)|Ալդեբարան]] աստղից Երկիր եկած [[Արիներ|արիների]] նախապատմական սուպերռասան բնակություն է հաստատել [[Հիպերբորեա]] կոչվող մայրցամաքում, որը, սակայն, խորտակվել է [[Սառցե դարաշրջան|սառցե դարաշրջանում]]։ Նրանք այնուհետև օգտագործել են իրենց գերազանց տեխնոլոգիաները [[Հիմալայան լեռներ|Հիմալայների]] տակ գտնվող հսկայական թունելային համակարգեր փորելու համար և հիմնել են «Ագարթայի» կամ «Ագարթիի» կայսրությունը՝ իր մայրաքաղաք «Շամբալլայով»:

Յան վան Հելսինգն այնուհետև նշում է, որ հակառակ դրան, ըստ աշխարհագրագետ [[Կառլ Հաուսհոֆեր|Կառլ Հաուսհոֆերի`]] Թուլեի, Ատլանտիդայի և Հիպերբորեայի նախկին բնակիչները բաժանվել են երկու խմբի՝ բարիներ, ովքեր իրենց «Ագարթի» էին անվանում և ապրում էին Հիմալայների տակ, և նրանց հակառակորդները՝ չարերը, ովքեր շարժվում էին դեպի արևմուտք: Բարու և չարի միջև այս պայքարը շարունակվել է մինչև մեր օրերը, երբ [[Տուլեի ընկերություն|Թուլեի]] [[Տուլեի ընկերություն|ընկերությունը]] և [[Նացիստական Գերմանիա|Երրորդ Ռեյխը]] ներկայացնում էին բարի Ագարթին, իսկ [[Մասոնականություն|մասոններն]] ու [[Սիոնիզմ|սիոնիստները]] ներկայացնում էին չար Շամբալլան: Ստորգետնյա թագավորության տիրակալը ''Ռիգդեն Իյեպոն'' է՝ Աշխարհի թագավորը, որի ներկայացուցիչը Երկրի վրա [[Դալայ Լամա|Դալայ Լաման]] է: Հաուսհոֆերը խաղարկում է այստեղ, քանի որ հայտնի է, որ նա հանդիպել էր Հիտլերին [[Լեխի Լանդսբերգ|Լանդսբերգում]] բանտարկության ժամանակ և նրան ծանոթացրել է [[Աշխարհաքաղաքականություն|աշխարհաքաղաքական հասկացություններին]], ինչպես նաև [[Էդուարդ Բուլվեր-Լիթոն|Բուլվեր-Լիթոնի]] «Գալիք ռասա» (''The Coming Race'') վեպի հետ։ Այս վեպում շատ նման պատմություն է նկարագրված. մի սուպեր ցեղ է բնակվում ստորգետնյա թագավորությունում, որը կառավարում է գիտակցությունն ու մատերիան, այսպես կոչված, Վրիլ ուժի օգնությամբ: Ոչ մի ապացույց չկա, որ Հաուսհոֆերը պաշտպանել է [[Երկրի խոռոչ|Երկրի խոռոչի որևէ էզոթերիկ տեսություն]]:

Շամբալայի առասպելը ներառվել է նաև Աում սինրիկյո (''Ōmu Shinrikyō'', Աումի ճշմարտության ուսմունք) [[Նոր կրոնական շարժում|նոր կրոնական շարժման]] հիմնադիր և առաջնորդ Սյոկո Ասահարայի (1955-2018)՝  [[Վախճանաբանություն|էսխատոլոգիայում]]<sup>:73</sup>: Ըստ այդմ, Ճապոնիան պետք է վերածվեր Շամբալայի թագավորության՝ սկսած աղանդի այսպես կոչված ''Լոտոսային գյուղերից'', և ի վերջո, ամբողջ աշխարհը պետք է դառնար Շամբալա։ Ասահարան իրեն ներկայացրել է որպես Շամբալայի վերջին ժամանակների թագավորի մարմնացում: Շատ փոքր մասշտաբով Ասահարայի աղանդին հաջողվել է իրականացնել ապոկալիպտիկ սցենարը [[Զարինային հարձակում Տոկիոյի մետրոպոլիտենում|1995 թվականին Տոկիոյի մետրոյում թունավոր գազի հարձակման]] միջոցով:

Երբ [[Աֆղանական պատերազմ (2001-2021)|Աֆղանստանի պատերազմի ժամանակ]] [[ԱՄՆ զինված ուժեր|ԱՄՆ զորքերին]] չէր հաջողվել [[Ուսամա բեն Լադեն|Ուսամա բեն Լադենին]] բռնել, ամերիկացի էզոթերիկները 2002 թվականին ենթադրել են, որ նա կարող էր հետ գնալ դեպի Շամբալա ստորգետնյա աշխարհ, որի մուտքերը գտնվում էին [[Աֆղանստան|Աֆղանստանի]] և [[Պակիստան|Պակիստանի]] տարբեր վայրերում:

== Արևմտյան ընդունելություն ==
Տիբեթն ու տիբեթական բուդդիզմը հիմնականում անհայտ են եղել Արևմուտքում մինչև 20-րդ դարի սկիզբը: Առասպելական անունը, սակայն դեռևս 17-րդ դարում հիշատակել է [[Պորտուգալիա|պորտուգալացի]] [[Հիսուսի միաբանություն|ճիզվիտ]] [[Միսիոներություն|միսիոներ]] Էստևաո Կասելլան (1585-1630), որը եղել է Բութանում և հատել է Տիբեթը և վերադարձել է Եվրոպա: Շամբալան տառադարձել է որպես ''Քսեմբալա'', և կարծում էր, որ դա Կա-թայ (կամ Կաթայի) Չինաստանի պատմական անուններից մեկն է: Կասելլան 1627 թվականին մեկնել է [[Շիգաձե]], բուդդայական Տաշիլհունպո վանք՝ [[Պանչեն Լամա]]յի նստավայրը և, բացահայտելով իր սխալը, վերադարձել է Հնդկաստան:

=== Նեո-Թեոսոֆիա ===
Հետագայում Արևմտյան էզոթերիկ գրողներն ավելի ընդգծել և զարգացրել են [[Գաղտնի դոկտրին|գաղտնի դոկտրինի]] հայեցակարգը` ասելով, որ այն Մեծ Սպիտակ միստիկ եղբայրության շտաբն է, որի անդամներն աշխատում են հանուն մարդկության բարօրության, որ Շամբալան հոգևոր, իմաստուն վարպետների մեծագույն եղբայրության բնակավայր է, ոչ թե ֆիզիկապես գոյություն ունեցող վայր, այլ ավելի շուտ ոչ նյութական քաղաք:



Ալիս Ա. Բեյլին պնդել է, որ Շամբալլան (նրա ուղղագրությամբ) արտատարածական կամ հոգևոր իրականություն է [[Աստրալի հարթություն|աստրալի հարթության]] վրա, հոգևոր կենտրոն, որտեղ [[Երկիր|Երկրի]] իշխող [[աստվածություն]]ը՝ Սանաթ Կումարան, բնակվում է որպես Երկիր մոլորակի [[լոգոս]]ի ամենաբարձր [[ավատար]], և ասվում է, որ այն Աստծո կամքի արտահայտությունն է: Բեյլին մարդու էներգետիկ կենտրոնների` չակրաների և Երկիր մոլորակի լոգոսի համապատասխան կենտրոնների միջև զուգահեռներ է անցկացնում և համարում է, որ Շամբալան համապատասխանում է մարդու յոթերորդ` Սախասրարա չակրային ([[տրանսցենդենտալ]] չակրա, որտեղ գտնվում է գոյություն ունեցողի էությունն ու հոգին, մաքուր գիտակցության անդրսահմանային կետը):

=== Արշավախմբեր և տեղակայման վարկածներ ===
[[Պատկեր:"Song_of_Shambhala".jpg|մինի|[[Նիկոլայ Ռերիխ]], «Շամբալայի երգը», 1943 թվական]]
[[Նիկոլայ Ռերիխ|Նիկոլայ]] և [[Ելենա Ռերիխ|Ելենա Ռերիխները]] ղեկավարել են 1924-1928 թվականներին Շամբալան գտնելու արշավախումբը։ Նրանք նաև հավատում էին, որ Ալթայի լեռներում գտնվող [[Բելուխա|Բելուխա լեռից]] մուտք կա դեպի Շամբալա, ինչն այդ այդ տարածաշրջանում տարածված էր: Նրանք ղեկավարել են Շամբալան գտնելու երկրորդ արշավախումբը [[Մոնղոլիա|Մոնղոլիայում]], 1934-1935 թվականներին:

Մի քանի մոնղոլ լամաների հետ հանդիպելով և թեոսոֆիական գիտելիքներով ոգեշնչված Գլեբ Բոկիյը, որը բոլշևիկների գլխավոր [[Գաղտնագրություն|գաղտնագիր]] և խորհրդային գաղտնի ոստիկանության ղեկավարներից մեկն էր, 1920-ական թվականներին իր գրող ընկեր Ալեքսանդր Բարչենկոյի հետ միասին ձեռնամուխ են եղել Շամբալայի որոնմանը, փորձելով միաձուլել Կալաչակրա-տանտրան և [[Կոմունիզմ|կոմունիզմի]] գաղափարները։ Ի թիվս այլ բաների, գաղտնի ոստիկանության հետ կապված գաղտնի լաբորատորիայում Բոկիյն ու Բարչենկոն սկսել են բուդդայական հոգևոր տեխնիկայի փորձարկումներ անել՝ կատարյալ կոմունիստ մարդիկ ստեղծելու բանալին գտնելու նպատակով: Նրանք մտածել են հատուկ արշավախումբ կազմակերպել դեպի Ասիայի խորքերը՝ Շամբալայի իմաստությունը ստանալու համար: Նրանց չի հաջողվել իրագործել նախագիծը [[Գլխավոր հետախուզական վարչություն|խորհրդային հետախուզական ծառայության]] ներսում ինտրիգների, ինչպես նաև [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|ԽՍՀՄ]] Արտաքին գործերի կոմիսարիատի հակառակորդ ջանքերի արդյունքում, որը 1924 թվականին իր արշավախումբն է ուղարկել Տիբեթ:

Ֆրանսիացի բուդդայական [[Ալեքսանդրա Դավիդ-Նեել|Ալեքսանդրա Դեյվիդ-Նեելը]] Շամբալան կապում է ներկայիս Աֆղանստանում գտնվող [[Բալխ|Բալխի]] հետ՝ առաջարկելով նաև պարսկական **Շամ-ի-Բալա*' (*Sham-i-Bala)*, «վերամբարձ մոմ»՝ որպես նրա անվան ստուգաբանություն: 

Նույն ոգով, [[Գեորգի Գյուրջիև|Գյուրջիևյան]] միստիցիզմի հետևորդ Ջոն Ջ. Բենեթը (1897-1974) հրապարակել է իր ենթադրությունը, որ Շամբալհան [[Բակտրիա|բակտրիական]] արևի տաճար *Շամս-ի-Բալխն* է:

== Տեղակայումը ըստ հնագույն քարտեզների ==
Ըստ տիբեթագետ Ստանիսլավ Կուզնեցովի (1931-1985) և արևելագետ [[Լև Գումիլյով|Լև Գումիլյովի]] (1912-1992), տիբեթա-շանգշունգյան բառարանում  (*Tibetan — Zang Zung Dictionary. Delhi, Tibetan Bon Foundation*) հրապարակված իրանա-տիբեթական քարտեզագրության հնագույն տիբեթական քարտեզի վրա Շամբալան իրական գոյություն ունեցող երկիր է: Ըսկ Գումիլյով-Կուզնեցով մեկնաբանության` նախնական քարտեզի հեղինակը [[Սելևկյաններ|Սելևկյանների]]  ժամանակակիցն է եղել, քարտեզի վրա ներկայացրել է [[Սիրիայի պատմություն#Հելլենիստական ​​Սիրիա|Սիրիայի]] տիրապետության դարաշրջանը, որում ղեկավարում էին [[Ալեքսանդր Մակեդոնացի|մակեդոնացի]] նվաճողները: Սիրիան պարսկերենում ավանում են *Շամ*, իսկ *բոլո* բառը նշանակում է «*վերև*», հետևաբար Շամբալա բառը թարգմանաբար նշանակում է «*Սիրիայի իշխանություն*», ինչը համապատասխանում է մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերի իրականությանը:

== Ժողովրդական մշակույթում ==
Շամբալան հավանաբար ոգեշնչման աղբյուր է եղել [[Շանգրի-Լա]] դրախտավայրի հորինման համար: Այն Երկրի  թաքնված է տիբեթյան հովտում: Բրիտանացի գրող Ջեյմս Հիլթոնն իր *«Կորուսյալ հորիզոն»* *(1933)* վեպում նկարագրել է Շանգրի-Լան:

[[Նոյյան տապան|Նոյան Տապանի]] (Neo Ark) գտնվելու վայրը *Parasite Eve 2-* համակարգչային [[Գործողությունների դերային խաղ|դերային խաղի]] [[Ճապոնիա|ճապոնական]] տարբերակում կոչվում է *Շամբալա* (ճապոներեն` シャンバラ): 

1991 թվականին Վոլֆգանգ Հոլբեյնի «Ինդիանա Ջոնսը և Չինգիզ Խանի սուրը» վեպում Շամբալան բուդդայական վանք է՝ կառուցված ամբողջությամբ սառույցից, որում պահվում է [[Չինգիզ խան|Չինգիզ]] [[Չինգիզ խան|խանի]] սուրը: 

1999 թվականի «Ինդիանա Ջոնսը և Բաբելոնի աշտարակը» տեսախաղում Շամբալան [[Ղազախստան|Ղազախստանի]] [[Տյան Շան]] լեռներում գտնվող վանք է, որտեղ փախել է [[Մարդուկ|Մարդուկի]] քահանաներից մեկը: 

«Ալքիմիկոս – Ֆիլմ. Շամբալլայի նվաճողը» 2005 թվականի անիմացիոն ֆիլմում («[[Պողպատե ալքիմիկոս]]» անիմե սերիալի շարունակությունը)  [[Տուլեի ընկերություն|Թուլե միությունը]] փորձում է մուտք գործել այս աշխարհ:

2009 թվականի Uncharted 2. Anong Thieves տեսախաղում հերոս Նաթան Դրեյքը բանալի դաշույնով փնտրում է լեգենդար Շամբալա քաղաքը և վերջապես գտնում է այն, որը խաղի վերջում կողմերի հակամարտության արդյունքում ոչնչանում է:

== Տես նաև ==
* [[Երկնային արքայություն]]
* [[Լքված բնակատեղի]]
* [[Շանգրի-Լա]]

== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* Martin Brauen: *Traumwelt Tibet: westliche Trugbilder.* Verlag Paul Haupt Berne, Bern; Stuttgart; Wien 2000, ISBN 3-258-05639-0.
* Nicholas Goodrick-Clarke: *Black Sun Aryan Cults, Esoteric Nazism and the Politics of Identity.* New York University Press 2002, ISBN 0-8147-3124-4.
* Joscelyn Godwin: *Arktos: The Polar Myth in Science, Symbolism, and Nazi Survival.* Adventures Unlimited Press 1996, ISBN 0-932813-35-6, S. 95–104.
* Katja Rakow: *Transformationen des tibetischen Buddhismus im 20. Jahrhundert: Chögyam Trungpa und die Entwicklung von Shambhala Training.* Diss. Univ. Heidelberg, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen/Bristol 2014, ISBN 978-3-525-54018-3, insbesondere Kap. 4: *Religionsgeschichtlicher Hintergrund: Tibetischer Buddhismus und der Mythos von Shambhala*, S. 109–156
* Chögyam Trungpa: *Shambhala: The Sacred Path of the Warrior*. Shambhala, Boston 2007, ISBN 978-0-8348-2120-0
* Andrei Znamenski: *Red Shambhala: Magic, Prophecy, and Geopolitics in the Heart of Asia.* Quest Books, Wheaton, Ill. 2011, ISBN 978-0-8356-0891-6.

== Հղումներ ==
* Alexander Berzin: *Irrtümliche ausländische Annahmen hinsichtlich Shambala*, Berzin Archiv *studybuddhism.com*
* [http://www.tibetswiss.ch/Shambhala_-_Mythos_oder_Wirklichkeit.html Shambhala - Mythos oder Wirklichkeit?], Website der Tibeter Gemeinschaft in der Schweiz & Liechtenstein

== Արտաքին հղումներ ==

* Rock opera [http://szambalia.pl/ "Szambalia"]  ("Shambhala") (2014). Official premiere in Poland, Warsaw (24.06.2014)
* Rock song "Halls of Shambala" by [[B. W. Stevenson]], covered and popularized by the rock band Three Dog Night Shambala (song)
* Alexander Berzin (scholar) (2003). Study Buddhism. *Mistaken Foreign Myths about Shambhala*.
* Martin, Dean. (1999). "Ol-mo-lung-ring, the Original Holy Place". In: *Sacred Spaces and Powerful Places In Tibetan Culture: A Collection of Essays*. (1999) Edited by Toni Huber, pp.&nbsp;125–153. The Library of Tibetan Works and Archives, Dharamsala, H.P., India. .
* Meyer, Karl Ernest and Brysac, Shareen Blair (2006) *Tournament of Shadows: The Great Game And the Race for Empire in Central Asia* 
* Bernbaum, Edwin. (1980). *The Way to Shambhala: A Search for the Mythical Kingdom Beyond the Himalayas*. Reprint: (1989) St. Martin's Press, New York. .
* Jeffrey, Jason. [http://www.newdawnmagazine.com/articles/mystery_of_shambhala_part_one.html Mystery of Shambhala]   in *New Dawn*, No. 72 (May–June 2002).
* Chogyam Trungpa. *Shambhala: The Sacred Path of the Warrior*. Shambhala Publications. 
* Znamenski, Andrei. (2011). *Red Shambhala: Magic, Prophecy, and Geopolitics in the Heart of Asia*. Quest Books, Wheaton, IL (2011) .
* Dr. S. D'Montford. "Tibetan Buddhist Atrocities and Propaganda". Happy Medium Publishing. Sydney. 2004
* Charles Allen (1999). *The Search for Shangri-La: A Journey into Tibetan History*. Little, Brown and Company. Reprint: Abacus, London. 2000. .
* [https://books.google.com/books?id=ZlBbBgAAQBAJ&q=stalin+furious+buryat+ungern Znamenski, Andrei.] *Red Shambhala: Magic, Prophecy, and Geopolitics in the Heart of Asia*. Wheaton, IL: Quest Books, 2011. 
* Martin, Dan. (1999). Ol-mo-lung-ring, the Original Holy Place". In: *Sacred Spaces and Powerful Places In Tibetan Culture: A Collection of Essays*. (1999) Edited by Toni Huber, pp.&nbsp;125–153. The Library of Tibetan Works and Archives, Dharamsala, H.P., India. .
* Symmes, Patrick. (2007).  "The Kingdom of the Lotus" in *Outside (magazine)*, 30th Anniversary Special Edition, pp.&nbsp;148–187. Mariah Media, Inc., Red Oak, Iowa.
* Meurois, Daniel et Anne Givaudan (1987). *Le Voyage a Shambhalla. Un pèlerinage vers soi''. Ed. Le Passe-Monde.

Կատեգորիա:Առասպելական երկրներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական վայրեր
Կատեգորիա:Թեոսոֆիա
Կատեգորիա:Տիբեթական բուդդայականություն