Էվգենիուս Վարմինգ

**Հովհաննես Էվգենիուս (Եվգենի) Վարմինգ** (**', ), [[դանիա]]ցի [[Բուսաբանություն|բուսաբան]], [[Ալգոլոգիա|ալգոլոգաբան]], [[Սնկաբանություն|սնկաբան]], [[Մանրէաբանություն|մանրէաբան]], համալսարանական պրոֆեսոր։

Եվգենի Վարմինգը [[էկոլոգիա]] կենսաբանական բաժնի հիմնադիրներից մեկն է։ Հրատարակել է [[բույսեր]]ի [[Բույսերի էկոլոգիա|էկոլոգիայի]] վերաբերյալ առաջին գիրքը (''«Экологическая география растений», 1896'')։ [[Համալսարան]]ական էկոլոգիա առարկայի առաջին դասավանդողն է եղել։

[[Բույսերի մորֆոլոգիա|Բույսերի էկոլոգիական մորֆոլոգիայի]] հիմնադիրներից մեկն է։ Նա բույսերի տարածվելը կապել է կենսական որոշակի պայմանների հետ։ Մշակել է «կենսաձևերի» ուսմունքը, որի ներքո հասկացել է «ձևը, ըստ որի բույսի ([[առանձնյակ]]ի) վեգետատիվ կառուցվածքն իր ամբողջ կյանքի ընթացքում ներդաշնակ է շրջակա միջավայրի հետ՝ ծնունդից մինչև գերեզման, սերմից մինչև մահ»։ Վարմինգը համարել է, որ բուսաբանության և էկոլոգիայի ուսումնասիրության օբյեկտները պետք է լինեն կենսաձևերը, համայնքները և համայնքների դասերը․ համայնքը հիմնական միավոր է, որը բնութագրվում է երեք հատկություններով՝  որոշակի դիմագծերով, որոշակի էկոլոգիայով և կենսաձևերի որոշակի շարքով։ 1895 թվականին բուսաբանության մեջ ներմուծել է [[էֆարմոնիա]] [[եզրույթ]]ը («эфармония») և առաջարկել է  բույսերի կենսաձևերի էֆարմոնիկ դասակարգում։

Եվգենի Վարմինգը գրել է մի շարք դասագրքեր բուսաբանության, [[Կենսաաշխարհագրություն|կենսաշխարհագրության]], էկոլոգիայի, մանրէաբանության և բույսերի համակարգի ու զարգացման վերաբերյալ («Plantesamfund» և «Haandbog i den systematiske Botanik»), որոնք, թարգմանվելով են մի քանի լեզուներով, ինչպես իր ժամանակին, այնպես էլ հետագայում էականորեն ազդել են բուսաբանության և ընդհանուր առմամբ էկոլոգիայի զարգացման գործընթացի վրա։

Ռուսաստանում լայն տարածում են գտել Վարմինգի 1879 թվականին լույս տեսած «Բույսերի դասակարգում» (''Систематика растений, 1893'') և 1900 թվականին լույս տեսած «Բույսը և նրա կյանքը» (''Растение и его жизнь, 1904'') ռուսերեն թարգմանությունները։

== Կյանք և գիտական ուղի ==
1859 թվականից [[Կոպենհագեն|Կոպեհագենի]] համալսարանում սկսել է ուսումնասիրել բնական պատմություն  (**' — натуральная история) առարկան, սակայն երեք ու կես տարի՝ 1863-1866 թվականներին թողել է ուսումը, որպեսզի որպես օգնական աշխատի դանիացի հնէաբան և կենդանաբան Պիտեր Վիլհելմ Լունդի մոտ, որն ապրում էր Բրազիլիայի արևադարձային անտառներում՝ Լագոա-Սանտայում (Մինաս Ժերայս նահանգ)։

Վերադառնալով Եվրոպա Մյունխենի համալսարանում մեկ տարի ուսանել է Նեգելի, Մարցիուսի և Ռադլկոֆերի մոտ, իսկ 1871 թվականին Բոննի համալսարանում  Ֆոն Հանշտայնի մոտ ուսումնասիրել է մանրէաբանություն։ Այդ նույն տարում Կոպենհագենում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը:

Կոպենհագենի համալսարանի պրոֆեսոր Ա. Ս. Էրստեդի մահից հետո բուսաբանության դասախոսի պաշտոնը թափուր է մնացել, և այդ պաշտոնի համար լավագույն թեկնածուն Վարմինգն է եղել, սակայն այդ պաշտոնում նշանակվել է Ֆերդինանդ Դիդրիխսենը։ Իսկ Վարմինգը նույն համալսարանում, ինչպես նաև Պոլիտեխնիկական և դեղագործական քոլեջում (1873-1882) նշանակվել է բուսաբանության դոցենտ։

40փքս|ձախից|Դանեբրոգի առաջին աստիճանի շքանշան
40փքս|ձախից|Թագավորական Վիկտորիանական շքանշան	
40փքս|ձախից|Վարդի շքանշան<br> Աստղը 1860-1870 <br>Բրազիլական կայսրություն

1882- 1886 թվականներին Վարմինգը եղել է Ստոլկհոլմի բարձրագույն դպրոցում (հետագայում՝ Ստոկհոլմի համալսարան) բուսաբանության պրոֆեսոր։ Այդ ընթացքում մասնակցել է Նորվեգիայի նահանգներն ուսումնասիրող արշավներին՝ 1884 թվականին լինելով Արևմտյան Գրենլանդիայում, 1885 թվականին՝ Նորվեգիայի հյուսիսում գտնվող Ֆինմարկ կոմսությունում, 1887 թվականին՝ Օփլան կենտրոնական ֆյլուքեում։

1885 թվականին Վարմինգը դարձել է Կոպենհագենի բուսաբանական համալսարանի պրոֆեսոր և Կոպենհագենի բուսաբանական այգու տնօրեն՝ այդ պաշտոնում աշխատոլով մինչև 1911 թվականը։ 1891-1892 թվականներին շարունակել է արշավներով երթերը՝ լինելով Վենեսուելայում, Տրինիդադ կղզում և Վիրջինյան կղզիներում (այն ժամանակ գաղութ՝ Դանիական Արևմտյան Հնդկաստան), 1895 թվականին Ֆարերյան կղզիներում։

1878 թվականից մինչև մահ Վարմինգը եղել է Դանիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Նա եղել է Բուսաբանության միջազգային ասոցացիայի նախագահ (1913 թվականից, ֆր․ Association internationale des botanistes), Լոնդոնի թագավորական ընկերության պատվավոր անդամ, Դանիական բուսաբանական ընկերության պատվավոր անդամ, պարգևատրվել է դանիական՝ Դանեբրոգի առաջին աստիճանի ասպետ շքանշանով, անգլիական՝ Վիկտորիանական թագավորական շքանշանով, բրազիլական՝ Վարդի կայսերական շքանշանով։

## Անվանակոչումներ Վարմինգի պատվին
* Վարմինգիա բույսի տեսակ  Խոլորձների ընտանիքից (Orchidaceae)
* 1994 թվականից Մինաս Ժերայսի անվան համալսարանում (Բրազիլիա) դասախոսություններ են անցկացվում «Վարմինգյան ընթերցումներ էկոլոգիայի էվոլյուցիայի վերաբերյալ» թեմայով։

## Տպագիր աշխատանքներ
[մինի|180px|Վարմինգի  գրքի նկարազդ էջ, 1884<br> [Կարգաբանություն|կարգաբանական ցեղի  բազմամյա բույս]]
մինի|180px|Էվգենիուս(Եվգենի) Վարմինգ <br> «Բույսերի դասակարգում»<br>1902 թվականի հրապարակում

**Warming, E.* Über die Entwicklung des Blütenstandes von Euphorbia. // Flora, 1870, 53: 385—397
* Le Cyathium de l’Euphorbia est-il une fleur ou une inflorescence? Kjøbenhavn, 1873
* Recherches sur la ramification des phanerogames et sur la partition du point v égé tatif. Kjøbenhavn, 1873
* Sur les différences entre les trichomes et les épiblastèmes d’un ordre plus élevé. Kjøbenhavn, 1873
* Untersuchungen über pollenbildende Phyllome // Hausteins botan. Abhandlungen, II, 1873
* Symbolæ ad Floram Brasiliæ centralis cognoscendam, 1873—1893 
* Bemerkungen über die Eichen // Bot. Zeitung, 1874
* Om nogle ved Danmarks Kyster levende Bakterier. Kjøbenhavn, 1876
* Un dersogelser og Betragtinge over Cycaderne. Kjøbenhavn, 1877
**Warming, E.* Haandbog i den systematiske Botanik (nærmest til Brug for Universitets-Studerende og Lærere) Kjøbenhavn, 1878  
**Warming, E.* De l’Ovule. Annales des Sciences Naturelles — Botanique et Biologie Vegetale sér. 6: 1878, 177—266
**Warming E.* Den almindelige botanik: En Lærebog, nærmest til Brug for Studerende og Lærere. — Kjøbenhavn: P.G. Philipsens, 1880.
* Etudes anatomiques et physiologiques sur la famille des Podostomacées. Kjøbenhavn, 1881—1882
**Warming, E.* Familien Podostemaceae — Etudes sur la famille des Podostemacees. Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter — Naturvidenskabelig og Mathematisk Afdeling, 1881—1899
**Warming, E.* Om Skudbygning, Overvintring og Foryngelse. Naturhistorisk Forenings Festskrift: 1884, 1—105
**Warming, E.* Om Grønlands Vegetation. Meddelelser om Grønland, 1887, 12: 1—223
**Warming, E.* Lagoa Santa: Et Bidrag til den biologiske Plantegeografi med en Fortegnelse over Lagoa Santas Hvirveldyr. // Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter — Naturvidenskabelig og Mathematisk Afdeling, 1892. 6. Rk. vol. 6 (3): 153—488
**Warming, E.* Lagoa Santa — Étude de Geographie Botanique // Revue Générale de Botanique. 1893. 5: 145—158, 209—233.
**Warming E.* Plantesamfund — Grundtræk af den økologiske Plantegeografi. — Kjøbenhavn: Philipsens Forlag, 1895.
**Warming, E.* Zbiorowiska Roślinne zarys ekologicznej geografii roślin by Edward Strumpf and Jósef Trzebiński. Warszawa, 1900
**Warming Eug.* Plantelivet: Lærebog i Botanik for Skoler og Seminarier. København, 1900
*''Е. Варминг,'' профессор университета и директор Ботаническаго сада в Копенгагене. Введение в изучение растительных сообществ. Перевод с немецкаго издания, измененнаго и дополненнаго автором, под редакцией М. Голенкина и В. Арнольди, пр.-доцентов Имп. Московскаго университета. С дополнениями по русской флоре и 100 рисунками в тексте. Москва. Типография И. А. Баландина, Волхонка, д. Михалкова. 1901
**Warming, E.* Botany of the Faeroes, vol. I—III. London. 1901 
**Warming E., Graebner P.* Lehrbuch der ökologischen Pflanzengeographie. 2. Aufl. — Berlin: Gebruder Borntraeger, 1902. 
**Вармингъ Е.* Распредъленіе растеній въ зависимости отъ внъшнихъ условій — (ойкологическая географія растеній) / Перевод со 2-го немецкаго издания А. Г. Генкеля; с дополнениями, касающимися растительности России, Г. И. Танфильева. — СПб.: Брокгауз—Ефрон, 1902—1903. — Вып. 1. — 1902.; вып. 2. — 1903.; вып. 3 и последний: Главнейшия черты растительности Россіи, Г. И. Танфильева. — 1903.
**Warming, E.* Dansk Plantevækst. — Gyldendalske Boghandel Nordisk Forlag. 1906—1917
**Warming E.* Om planterigets livsformer. — Kjobenhavn: Festskr. udg. Univ. Kjobenhavn, 1908.
**Warming, Eugenio.* Lagoa Santa: Contribuição para a geographia phytobiologica, Alberto Löfgren, Belo Horizonte, 1908
**Warming, E.* etc. The structure and biology of Arctic flowering plants. Meddelelser om Grønland, 36, 1908—1921
**Warming E.* Oecology of Plants. An introduction to the study of plant communities. 1909
**Rosenvinge, L. Kolderup & Warning, E.* The Botany of Iceland, vol. 1—3. Copenhagen, J. Frimodt, 1912—1945
**Warming, E. with M. Vahl.* Oecology of Plants — an introduction to the study of plant-communities by P. Groom and I. B. Balfour. Oxford: Clarendon Press, 1909
**Warming Eug.* Frøplanterne (Spermatofyter). Kjøbenhavn, Gyldendalske Boghandel/Nordisk Forlag. 1912
**Warming, E.* Økologiens Grundformer — Udkast til en systematisk Ordning. Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter — Naturvidenskabelig og Mathematisk Afdeling, 8. Rk., vol. 4, 1923: 120—187
**Warming, E., Ferri, M. G.* Lagoa Santa — a vegetação de cerrados brasileiros. São Paulo. 1973

## Գրականություն
* *Raunkiær, C.* Warming // Dansk Biografisk Lexikon, XVIII, 1904
* *Urban, Ignatius.* Warming Vitae // Flora Brasiliensis, enumeratio plantarum in Brasilia hactenus detectarum: quas suis aliorumque botanicorum studiis descriptas et methodo naturali digestas partim icone illustratas / ediderunt Carolus Fridericus Philippus de Martius et Augustus Guilielmus Eichler; iisque defunctis successor Ignatius Urban; Fasc. CXXX (ultimus) — VITAE ITINERAQUE COLLECTORUM BOTANICORUM Etc. 1906
* *Mentz A., Ostenfeld С. Н.*, Botanikeren E. Warming // Sartryck ur Nordisk tidskrift, 1924, р. 247—260.
* *Christensen C. F. A.* Den danske botaniks historie, med tilhørende bibliografi. — København: H. Hagerup, 1924—1926. — I. Den danske botaniks historie fra de aeldste tider til 1912. — 1924.; II. Bibliografi. — 1926.
* *Christensen, C.* Eugenius Warming. // Meisen, V. Prominent Danish Scientists through the Ages. University Library of Copenhagen 450th Anniversary. Levin & Munksgaard, Copenhagen, 1932, 156—160
* *Costantin J. N.* Aperçu historique des progrès de la botanique depuis cent ans (1834—1934). — Paris: Masson, 1934.
* *Goodland, R. J.* The tropical origin of ecology: Eugen Warming’s jubilee // Oikos, 26, 1975, 240—245
* *Prytz, S.* Warming — botaniker og rejsende. Lynge, Bogan. 1984
* *Coleman W.* Evolution into ecology? The strategy of Warming’s ecological plant geography // Journal of the History of Biology, 19 (2), 1986, 181—196
* *Klein, Aldo Luiz.* Eugen Warming e o cerrado brasileiro um século depois. São Paulo, UNESP. 2000։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* Encyclopaedia Britannica Online: Warming 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բնապահպաններ
Կատեգորիա:Դանիացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Դանիացի բնագետներ
Կատեգորիա:Դանիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ