Եռաձայն պատարագ

**«Եռաձայն պատարագ»**, Պարույր Սևակի՝ 1965 թվականին գրված պոեմը, որը Սևակի հայրենասիրական տրամադրությունների վերջին արտահայտությունն է։

## Գնահատական
Պարույր Սևակը ոչ միայն ապրել է ժողովրդի կյանքով, ինչպես բջիջը մարմնի մեջ, այլ բանաստեղծից անբաժան է եղել հազարամյա հայրենիքի կանաչությանն օգնելու մտահոգությունը, մտորումը հարազատ ժողովրդին օգնելու ճակատագրի մասին։ Աշխարհի, մարդկության վաղվա օրվա մասին խորհելիս, բանաստեղծի աչքի առջև միշտ էլ կանգնել է ի՛ր ժողովրդի կերպարը, նրա երեկվա, այսօրվա և վաղվա հոգսը, նրա դարավոր հարուստ մշակույթի պահպանման ու զարգացման հոգսը։ Դա ակնհայտ է հատկապես նրա պոեմներում։ Իսկ վերջին պոեմում՝ «Եռաձայն պատարագ»-ում, Սևակը ոգեշունչ խոսքով բացահայտում է հայ ժողովրդի հոգևոր ու ֆիզիկական մաքառումների ճշմարիտ պատկերը, մատնանշում այն ուղին, որը միակ հնարավոր տարբերակն է գայության իրավունքի և ազգային դիմանկարի անաղարտության համար մղվող պայքարում։

## Կառուցվածք
Պոեմը բաղկացած է երեք մասից, որոնք համապատասխանաբար վերնագրված են «Ողբամ մեռելոց», «Բեկանեմ շանթեր», «Կոչեմ ապրողաց»։ Պոեմն սկսվում է մի կարճ հատվածով, որտեղ ներկայացված են Սիսն ու Մասիսը՝ որպես երկու հսկա և անձեռագործ զանգեր։ Ապա հաջորդում է «Ողբամ մեռելոց» հատվածը, որը, ըստ բանաստեղծի, այդ զանգերի ղողանջի արձագանքն է։ Այն նաև բանաստեղծի հոգու ճիչն է, նրա ողբը Հայաստան կոչվող լեռնակղզու անթաղ մեռելների վրա։

Քնարական ապրումները ավելի են սաստկանում հաջորդ հատվածում՝ «Բեկանեմ շանթեր»-ում։ Այստեղ ողբերգական տրամադրությունները փոխարինվում են զայրույթի ու ցասման։ Բանաստեղծը շանթեր է բեկանում իր գլխի վրա, աչքերի մեջ, մթին հոգում։ Ապա դարձյալ ղողանջում են զանգերը, և այս անգամ նրանց ղողանջը թարգմանվում է այլ արտահայտությամբ՝ «Կոչեմ ապրողաց»։

Պոեմի երրորդ մասում ցասումն ու զայրույթը փոխարկվում են բանական ու սթափ կոչի։ Դա միասնության կոչն է։ Բանաստեղծը վստահ է, որ միայն միասնությամբ է հնարավոր իրականացնել փոքրիկ հողի երազանքը։

Այսպիսով, թեպետ պոեմը բաղկացած է երեք մասից, բայց դրանք ամբողջական են նաև առանձին-առանձին։ Մասերից յուրաքանչյուրը ուրույն է և կարող է դրսևորվել ինքնուրույն։ Սակայն պոեմի ամբողջական պատկերը ստանալու համար կարևոր է դրանց դիտարկումը ընդհանուր ամբողջի մեջ։

## Սյուժե
Պոեմը տեսակով քնարական է, ինչը նշանակում է, որ հեղինակային խոհը գերակշռում է սյուժետային գործողությունների հանդեպ։ Սակայն, այնուամենայնիվ, կան առանձին պատկերներ, որոնք նպաստում են գործողությունների զարգացման ընթացքին։

Պոեմը սկսվում է զույգ զանգերի՝ Մասիսի և Սիսի նկարագրությամբ։ Սակայն այդ զանգերը ընկած են հողին, իսկ նրանց լեզվակները խարսխի պես խրված են մինչև հատակը։ Դրանք Գողթան երգերի կշռույթով և շարականների պատարագումով ղողանջում են անվերջ, իսկ ղողանջը թարգմանվում է երկու բառով՝ ողբամ մեռելոց։ 

«Ողբամ մեռելոց» հատվածում բանաստեղծական խոհը վերածվում է բանաստեղծական ողբի։ Հռետորական հարց է հնչում՝ լեռնաքարե՞րն են շատ այս լեռնակղզում, թե՞ շիրիմները, ծառե՞րն են շատ, թե՞ ծառերի պես վեր խոյացող խաչքարերը։ Ողբի ելևէջները ավելի են սաստկանում այն գիտակցումից, որ կան նաև անթաղ մեռելներ, և հնչում է բանաստեղծի սրտամորմոք ողբը․ «-Ողբամ մեռելո՛ց, անթա՛ղ մեռելոց»։ Նույն երկտողը հաճախ է հնչում պոեմի տողերում․ բանաստեղծը ողբում է բյուր-բյուրավոր, միլիոն, կապտած, անհող ու խեղդված մեռելներին։ Պոեմի էջերից նրա ողբին են միանում բազմաթիվ «մայրեր-մանուկներ, քույրեր-ծերուկներ», որոնք մահանում էին անարցունք կաղկանձոցով՝ ատամների տակ թաքցնելով անկատար վրեժը։

Զանգերի հաջորդ ղողանջը արձագանքում է «բեկանեմ շանթեր», և այդ արձագանքը միաժամանակ դառնում է հաջորդ մասի ազդարար։ Պոեմի երկրորդ մասը, որն ունի արձագանքին համանուն վերնագիր, կրում է բանաստեղծի ոչ թե ողբի, այլ ցասման բնույթը։ Այս հատվածում շարունակ նկատելի է 1915 թվի հիշատակումը, երբ մի ողջ ազգի աղոթքը սառեց շրթունքի վրա։ Աղոթքը վերածվեց համատարած անեծքի։ Սարսռեցուցիչ է չխոսկան հարսների այլափոխման տեսարանը, երբ կյանքում առաջին ու միակ անգամ, մոռացած «ավանդ ու ավանդություն», սկսեցին ուժեղ ձայնել։ Այդ հուժկու ձայնը դիպավ սարերին, դիպավ երկնքին, դիպավ հողին ու ընկավ անդունդի շուրթից․․․

Պոեմի երրորդ մասը վերնագրված է «Կոչեմ ապրողաց»։ Այն դարձյալ զույգ զանգերի՝ Մասիսի և Սիսի ղողանջի արձագանքն է։ Հեռագրական մեքենաները տարածում են բովանդակ աշխարհից լուրեր՝ ինչ-որ մի տեղ փլուզված հանքից մարդիկ են մահացել, ինչ-որ տեղ մեկին են աքսորել, մյուսին սպանել են կամ դատապարտել։ Բայց ու՞ր էր աշխարհն այն ժամանակ, երբ փլվում էր ոչ թե հանք, այլ մի բովանդակ երկինք, և այն էլ ոչ թե մեկի, այլ միլիոն ու մե՛կ թշվառի գլխին։ Եվ այդ արհավիրքին հասած ժողովրդի ձայնով բանաստեղծը սրդողած գոչում է՝ «Կոչեմ ապրողաց»։ Նրա բերանով ձայն են տալիս նաև նրանք, ովքեր խեղճ գաղթականի պես ցուպի փոխարեն իրենց ձեռքն են առել անշիրիմ մի նահատակի ազդր կամ սրունք։ Այս հատվածում հաճախ կրկնվող արտահայտությունը «Կոչեմ ապրողաց»-ն է․ բանաստեղծը կոչ է անում վերապրածներին, մոլորյալներին, նորադարձներին ու բոլոր հայերին միանալ։ Սոսկ միասնության միջոցով է հնարավոր իրականացնել փոքրիկ հողի երազանքը, այդ միասնությունն է օգնելու ազատվել նվաստացնող քեն ու ոխից։ Բանաստեղծի երազանքը մեկն է՝ մենք մնանք մեր վեհ հպարտության, վսեմ արհամարհանքի, ծով բարության ու բնածին այլասիրության հետ։

Պոեմի վերջն ունի խրատական բնույթ։ Սիսի ու Մասիսի անվերջ զնգոցի հետ մեկտեղ հնչում է բանաստեղծի կոչը․ «Ով ականջ ունի, // բլթակ հավատո՝ // նա պիտի՛ զգա // իմ եռաղողանջ զանգի ասմունքը, // իմ եռաբանյա ասքի ղողանջը, // իմ եռամատյա խաչակնքումի շնչող ստվերը․ // -ՈՂԲԱՄ ՄԵՌԵԼՈ՜Ց․․․ // -ԲԵԿԱՆԵՄ ՇԱՆԹԵ՜Ր․․․ // -ԿՈՉԵՄ ԱՊՐՈՂԱ՜Ց․․․»։

## Տես նաև
* Անլռելի զանգակատուն
* Եվ այր մի Մաշտոց անուն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
Կատեգորիա:Պարույր Սևակի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1965 գրքեր