Չաբրադի ամրոց

**Չաբրադի ամրոց** (, ), պաշտպանական շինություն Սլովակիայում։ Գտնվում է Բանսկա Բիստրիցայի մարզում՝ Չաբրադի գյուղի մոտ, Կրուպինայի հարավ-արևելքում։ Մարզկենտրոնից հեռավորությունը կազմում է 75 կմ, իսկ Հունգարիայի հետ պետական սահմանից՝ 30 կմ։ Այն շրջապատված է Չաբրադի բնական արգելոցով։

Ամրոցն այժմ ավերակ վիճակում է, մուտքի տոմսեր այցելուների համար չեն պահանջվում։ Ամենահեշտ հասանելիությունը Չաբրադսկի Վրբովոկի համայնքի Կոնսկե բնակավայրի ավտոկայանատեղից է դաշտային և արշավային արահետներով։ Որպես այլընտրանք, այն կարելի է հասնել Սերինա հանգույցով՝ Պլաշովցեի և Վեկկի Կրտիշի միջև։

## Հիմնադրում
Առաջին անգամ հիշատակվել է 1276 թվականին, Լիտավա ամրոցը, ինչպես կոչվում էր այն ժամանակ՝ շնորհիվ Լիտավա հովտի հանդեպ ունեցած գերիշխող դիրքի։ Այն այլ (պահապան) ամրոցների հետ միասին կառուցվել է պաշտպանելու ճանապարհները, որոնք ճանապարհորդում էին տարածքով դեպի հյուսիսային հունգարական հանքեր (այժմ՝ կենտրոնական Սլովակիայում), որոնք այդ ժամանակ բարգավաճում էին։ Ամրոցը եղել է Հանթ-Պոզնանի դերերի նստավայրը, որոնք նշված են որպես այդ տարածքում 1256 թվականից։

Այս սկզբնապես պահակային ամրոցը, որն առաջին անգամ հիշատակվել է 1276 թվականին, կառուցվել է հյուսիսային Հունգարիայի հանքարդյունաբերական քաղաքներ տանող ճանապարհը պահպանելու համար։ 14-րդ դարում ամրոցը գրանցվում է որպես Մաթիաս Չակի նստավայրը, մոտ 1342 թվականին ամրոցը սկսեց ընդլայնվել և վերածվել ավելի հարմար ամրության, քան նախորդ ժամանակներում։ Յան Յիսկրան, ով արշավում էր իր հուսյան զորքերի հետ, գրավեց Չաբրադը։ Հունգարիայի թագավոր Մաթիաս Կորվինուսը եկավ և վերահանձնեց ամրոցը 1462 թվականին։ 16-րդ դարում այն ​​վերակառուցվել է որպես հակաթուրքական ամրոց, որը հաջողությամբ դիմակայել է թուրքական բոլոր արշավանքներին։ Կոհարի ընտանիքը ամրոցը ձեռք է բերել 17-րդ դարում։ Նրանք ավելի ուշ տեղափոխվեցին Սվատի Անտոնի ավելի հարմարավետ կալվածք և այրեցին ամրոցը 1812 թվականին։ Այդ ժամանակվանից ամրոցը քայքայվում է։

## Տերերի և ավազակների պալատ
16-րդ դարի սկզբին կարդինալ Թամաս Բակոչը վերցրեց ամրոցը և ներդրումներ կատարեց դրա վերանորոգման և հետագա ընդլայնման համար։ Նա Հունգարիայի ամենահարուստ մարդկանցից էր և այդ ժամանակ երկրի բարձրագույն հոգևոր պաշտոնյան։ Ամբողջ աշխատանքը տեղի է ունեցել մոտ 1520 թվականին։ Նրա եղբորորդին` Պետեր Բակոչը, ժառանգել է ամրոցը հորեղբոր մահից հետո, հարստության հետ մեկտեղ, երբ Բակոչը նստել են նրա քույրն ու եղբորը։ 1547 թվականին ամրոցը գրավեց ասպետ Մելիխար Բալասան և նրա ավազակային շքախումբը, մինչև որ թագավորը նրան դուրս հանեց մեկ տարի անց՝ 48 թվականին։

## Իտալական ճարտարագիտություն
1585 թվականին երկրում մեծանում էր օսմանյան առաջխաղացման վախը, և սկսվեցին հսկայական ամրացման աշխատանքներ՝ իտալացի ամրոցի ճարտարապետ Գ. Ֆերարիի գլխավորությամբ։ Հավանաբար, սա է պատճառը, որ օսմանյան բանակը ձախողվեց 1585 և 1602 թվականներին իր երկու փորձերում։

Այս իրադարձություններից հետո ամրոցը դարձավ թագավորի ֆիդայիների մի մասը, որը նա 1622 թվականին պարգևատրեց ազնվական Պյոտր Կոհարիին՝ օսմանցիների դեմ պայքարում նրա ակնառու գործողությունների և ջանքերի համար։ 17-րդ դարը համեմատաբար խաղաղ ժամանակ էր Չաբրադի ամրոցի համար, որն անցնում էր հակահաբսբուրգյան ապստամբությունների միջով առանց մեծ իրադարձությունների կամ խնդիրների։ Բայց նաև այս ժամանակաշրջանում այն ​​ճանապարհը, որն ամրոցի հիմնավորումն էր, սկսեց կորցնել իր կարևորությունը։

## Այրում
մինի|ամրոցի տեսքը վերևից
1750 թվականին Կոհարիների ընտանիքը հրաժարվեց Չաբրադի ամրոցից՝ որպես իրենց բնակավայր։ Ընտանիքը որոշ ժամանակ պահել է այն որպես ամառանոց, մինչև Ֆերենց Յոզեֆ Կոհարի դե Կսաբրագը 1812 թվականին այրեց ամրոցը։ Այդ ժամանակից ի վեր այն մնացել է այն ավերակը, որն այսօր է, կամաց-կամաց վերադարձվելով շրջակա անտառների կողմից։ 1848 թվականի իրադարձություններից, մասնավորապես հունգարական հեղափոխությունից հետո ամրոցը վերջնականապես լքվեց։

Չեխոսլովակիայի գոյության տարիներին՝ 20-րդ դարի ընթացքում ամրոցը լքված էր և գերաճած էր բուսականությամբ։ 1967 թվականին ամրոցի բլուրը և շրջակա տարածքը հայտարարվել են «Չաբրադի ազգային արգելոց»։ Պաշտպանության օբյեկտը հիմնականում սողունների տեսակների մեծ բազմազանությունն է։ Սլովակիայի անկախացումից հետո՝ 1990-ական թվականներին առաջին պահպանության միջոցառումներից հետո 2000 թվականին հիմնադրվեց Ռոնդելի ասոցիացիան, որն աստիճանաբար պահպանում է ամրոցի համալիրի մնացած մասերը։

## Պատկերասրահ

Image:Castle čabraď front.JPG|Չաբրադի ամրոց, դիմային տեսք
Image:Castle čabraď.JPG|Չաբրադի ամրոց
File:Csábrág - Borovszky.jpg|Գեղանկար, 1906 թվական


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Daniel Kollár, Jaroslav Nešpor: Castles – Most Beautiful Ruins. 1. Auflage. DAJAMA, 2007, ISBN 978-80-89226-42-9, S. 84–87 (Lemma Čabraď Castle).

## Արտաքին հղումներ
* Združenie RONDEL
* Detaily z histórie hradu a fotky 
* Maliniak, P. 2013: K pôsobeniu Jána Kružiča na hrade Čabraď. Acta Historica Neosoliensia 16, 205-223.
* Čabraď Castle, slovakia.travel

Կատեգորիա:13-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:Բանսկա Բիստրիցայի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի ամրոցներ