Բուխարեստի թափառող շներ

մինի|293x293փքս|Թափառող շներ Բուխարեստում, հետիոտնային անցման վրա, 2011 թվականի վերջ
**Թափառող շները** (ռումիներեն ՝ **) տասնամյակներ շարունակ խնդիր են ճանաչվել Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում։ Թափառող շների թիվը կտրուկ նվազել է 2014 թվականից ի վեր՝ չորս տարեկան երեխայի մահից հետո, որի վրա շունը հարձակվել էր։ 2015 թվականին Բուխարեստի քաղաքապետարանը հայտարարել է, որ 2013 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2015 թվականի հունվարը որսացել են ավելի քան 51,200 թափառող շուն, որոնցից կեսից ավելին ենթարկվել է քնեցվել են, մոտ 23,000-ը՝ որդեգրվել, իսկ 2,000-ը դեռևս բնակվում են քաղաքապետարանի ապաստարաններում։ Այս հարցը բուռն քննարկման առարկա է դարձել ոչ միայն Բուխարեստում, այլև ամբողջ երկրում։ 

Թեև Բուխարեստում թափառող շների խնդիրը մեծ մասամբ լուծված է, քաղաքի ծայրամասերում՝ շրջակա Իլֆովի շրջանում, դեռևս շներ կան։ Իլֆովի շրջանում, որը շրջապատում է Բուխարեստը և բաղկացած է փոքր քաղաքներից, գյուղերից, դաշտերից և անտառներից, թափառող շները շարունակում են թափառել։  

Ռումինիայից շատ թափառող շներ որդեգրվում են արտասահմանում, մասնավորապես՝ Միացյալ Թագավորությունում։

## Նախապատմություն
Տասնամյակներ շարունակ Ռումինիայում կառավարող կոմունիստական ռեժիմի օրոք մարդկիկսեփական տներից տեղափոխվել բնակարանային շենքեր և լքել իրենց շներին։ Թափառող շների խնդիրը սրվել է 2004 թվականին, երբ չեղյալ է հայտարարվեց օրենսդրական շրջանակը, որը թույլ էր տալիս չպահանջված թափառող շների քնեցումը։ 

Մինչև 2013 թվականի սեպտեմբերի 25-ը Ռումինիայի օրենսդրական շրջանակը դժվարացրել է թափառող շների քնեցնելը։ Ստանդարտ ընթացակարգը սահմանում էր, որ թափառող շները պետք է որսացվեին կենդանիների վերահսկողության պատասխանատուի կողմից։ Այնուհետև շները պետք է տեղափոխվեին կենդանիների իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող ՀԿ-ների կողմից անկախ կառավարվող կենդանիների ապաստարաններ։ Ապաստարանում շները պետք է ստերիլիզացվեին, և եթե ոչ ոք օրինականորեն չորդեգրեր նրանց, նրանք պետք է հետ ուղարկվեին փողոց կամ ուղարկվեին արտասահման որդեգրման։՝

2013 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Ռումինիայի խորհրդարանը բացարձակ մեծամասնությամբ հաստատել է « Թափառող շների էֆթանազիայի մասին» օրենքը։ նույն թվականի սեպտեմբերի 24-ին Ռումինիայի Սահմանադրական դատարանը օրենքը համարեցլ էՌումինիայի Սահմանադրությանը համապատասխանող։ Սեպտեմբերի 25-ին Ռումինիայի նախագահ Տրայան Բասեսկուն ստորագրել է «Թափառող շների էֆթանազիայի մասին» օրենքը։

## Միջադեպեր
մինի|Թափառող շունը քնած է նստարանի տակ, 2008 թվական, Բուխարեստ
Մինչև 2010-ականների կեսերը թափառող շները պարբերաբար կծել են մարդկանց ։ Միայն 2012 թվականին Բուխարեստում շները կծել են 16,192 մարդու։ Նրանցից 3,300-ը երեխաներ են եղել։ 

Բուխարեստում շների ոհմակների քաղաքացիների վրա հարձակվելու հետևանքով գրանցվել է առնվազն երեք մահվան դեպք։ Մահացածները կամ տարեցներ են եղել կամ երեխաներ։ 

Թափառող շների խնդիրը միջազգային ուշադրության է արժանացել 2006 թվականին, երբ Հաղթանակի հրապարակում շները կծել են մի ճապոնացու։ Տղամարդը մահացել է արյունազեղումային շոկի հետևանքով, որն առաջացել էր բազմաթիվ շների կծումներից մեկի հետևանքով, որը կտրել էր զարկերակը։ Շունը, որը, ինչպես պարզվեց, կծել էր տղամարդուն, հետագայում որդեգրվել է գերմանական ընտանիքի կողմից և սատկել է ծերությունից 2013 թվականի ապրիլին։ 

2011 թվականի հունվարին ռումինացի մի կնոջ մահացու կերպով կծել է շունը։ Նա մահացել արյունազեղումային շոկից, որը նույնպես առաջացել էր շան կծումից, որը կտրել էր զարկերակը։ 

### Իոնուտ Անգելի մահ
Իրավիճակը սրվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, երբ Բուխարեստի այգու մոտակայքում չորս տարեկան տղայի վրա թափառող շուն է հարձակվել: Այս իրադարձությունը անմիջապես մեծ դժգոհություն է առաջացրել ռումինական հասարակությունում: Տղայի մահը հանգեցրել է օրենսդրական շրջանակում մի շարք փոփոխությունների, որոնք թույլ են տվել թափառող շներին քնեցնել առանց օրենսդրական քաշքշուկի։

Երկու օր անց պարզվել է, որ երեխային կծած շունը գրանցված էր կենդանիների իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող ՀԿ-ում։

Տղայի մահվան դեպքը ցնցել է հանրությանը։ Դեպքը մի քանի օր շարունակ Ռումինիայի լրատվական հեռուստաալիքներով նշվել է որպես կարևոր նորություն։ Կազմակերպվել են բողոքի ցույցեր՝ թափառող շների էվթանազիայի օրենքների օգտին։  Հարձակման միջադեպից հետո հաղորդվել է թափառող շների նկատմամբ սարսափելի վրեժխնդրության մասին, այդ թվում՝ շների վրա հարձակումների և լակոտների այրման մասին։ 
մինի|Թափառող շուն Մոարա Վլասիեյում, Իլֆովի շրջանում
Ռումինիայի այն ժամանակվա նախագահ Տրայան Բասեսկուն կոչ է արել օրենսդիր մարմնին անհապաղ ընդունել օրենքների մի շարք։  Ռումինիայի վարչապետը հայտարարել է, որ ինքը կաջակցի «Թափառող շների էվթանազիայի մասին» օրենքին։

### Մահվան դեպք Իլֆովի շրջանում
Բուխարեստ քաղաքի շրջակայքում շարունակում են պայքարել թափառող շների դեմ։ Խնդիրները սրվել են 2023 թվականի հունվարին, երբ Չիաջնայի մոտ գտնվող Լակուլ Մորիիի մոտ գտնվող դաշտում վազող մի կին հարձակման է ենթարկվել և սպանվել շների կողմից։ Այս միջադեպից հետո Իլֆովի շրջանի իշխանությունները սկսել են տարածքի բոլոր շներին վերահսկելու ծրագիր։

## Ամբողջ երկրում
Թափառող շներ կան Ռումինիայի շատ մասերում, չնայած նրանց թվի վերաբերյալ պաշտոնական տվյալներ չկան: Մինչդեռ մեծ քաղաքների մեծ մասը լուծել է խնդիրը, վայրի շները հաճախ թափառում են երկրի ճանապարհների եզրին, դաշտերում և անտառներում: PETA UK-ը (2018 թվականին) հայտարարել է, որ Ռումինիայում կա 600,000 թափառող շուն: Ռումինացի շատ թափառող շներ որդեգրվում են արտասահմանում: 2023 թվականի առաջին կեսին 26,723 շուն ուղարկվել է Եվրամիության այլ երկրներ (ամենատարածված երկրներն են Գերմանիան (18,502), Նիդեռլանդները (2,064) և Բելգիան (1,525)), իսկ Միացյալ Թագավորություն՝ 7,002 շուն: 

Վերջին տարիներին թափառող շների հարձակումներից մի քանի մահվան դեպք է գրանցվել, այդ թվում՝ 2008 թվականին Կոնստանցա շրջանում թափառող շների կողմից սպանված 6-ամյա աղջկա, 2022 թվականին՝ Օնեշտի մոտ գտնվող դաշտում 15-20 թափառող շների խմբի կողմից սպանված տղամարդու, 2025 թվականին՝ Կրայովայում թափառող շների կողմից սպանված 4-ամյա տղայի և 2025 թվականին՝ Մարաշեշտիում թափառող շների կողմից սպանված 3-ամյա տղայի։

1995-2016 թվականներին Եվրոպայում 30 եվրոպական երկրների տվյալներ օգտագործող շների մահացու հարձակումների վերաբերյալ անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Ռումինիան շների հարձակումներից մահացության չորրորդ ամենաբարձր ցուցանիշն ուներ՝ զիջելով միայն Հունգարիային, Կիպրոսին և Ֆինլանդիային։

## Բրիջիտ Բարդո
Ֆրանսիացի դերասանուհի և կենդանիների իրավունքների պաշտպան Բրիջիտ Բարդոն հետաքրքրվել է Բուխարեստում թափառող շների կառավարմամբ, այդ թվում՝ 2001 թվականին քաղաք այցելելու միջոցով, և հաջորդ տարիներին նա մի քանի բաց նամակներ գրեց ռումինական իշխանություններին: Առաջին նամակը ուղարկվել էր «Թափառող շների էվթանազիայի մասին» օրենքի շրջանակներում: Նա նախագիծը համարել էր «համակարգված ոչնչացման նախագիծ»: Բարդոն դիմել էր «մեծամասնությանը»՝ «Եվրամիության կողմից հաստատված լուծում գտնելու համար, որի մաս է կազմում Ռումինիան 2007 թվականից»: Նամակի բովանդակությունը Ռումինիայում ընդունվել է քննադատությամբ և կասկածամտությամբ: Ռումինիայի նախագահը պատասխանել է՝ ասելով, որ «Բրիջիտ Բարդոն գեղեցիկ էր Ֆրանսիայի թագավորների օրոք»։,

Երկրորդ նամակը հասցեագրված է եղել «անհաջողակ ռումինացի ազգի նախագահին»։ Բարդոն նշել էր, որ Ռումինիայի նախագահը «Նիկոլաե Չաուշեսկուի իրավահաջորդն է»։ Նամակում նա հարցրել է՝ «որտե՞ղ են Եվրոպական հանձնաժողովի փողերը» և «որտե՞ղ են 3.42 միլիոն պատվաստված շները»։ Բարդոն ասել էր, որ «շները վճարում են իրենց կյանքով՝ կոռումպացված կառավարման պատճառով»։  Նա նամակն ավարտել էր՝ ասելով, որ ինքը «հաճելի հիշողություններ ունի Ռումինիայի մասին», բայց որ «ներկայումս այն համեմատում է դժոխքի հետ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շներ
Կատեգորիա:Ռումինիա