Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագ

**Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագ** (, ), բեռնցի պատմաբան և մատենագիր, շվեյցարական պատկերազարդ տարեգրությունների ավանդույթներով ստեղծված մի քանի պատմական աշխատությունների հեղինակ։

մինի|Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագի «Ինքնադիմանկարը» (ձախում) իր «Շպիցի մատենագրությունից»
մինի|«Իշխանական համագումար Տրիրում» (1473)։ Մանրանկար «Ցյուրիխյան  մատենագրությունից»

## Կենսագրություն
Ըստ որոշ տվյալների՝ Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագը ծնվել է մոտավորապես 1430 կամ 1435 թվականներին Հագենաուում (այժմ՝ Ագնո) Էլզասում, այլ տվյալներով՝ մոտավորապես 1445 թվականին Զոլոթուռնում, համանուն կանտոնի մայրաքաղաքում, տեղացի կաշվի վաճառական Նիկլաուս Շիլլինգի (մահացել է 1461 թվականին), ծագումով Բիլից (կանտոն Բեռն) և Կատարինա Բաումգարտների (մահացել է 1461 թվականին) ընտանիքում։

մինի|«Պետեր ֆոն Հագենբախի դատավարությունը» (1474)։ Մանրանկար Շիլլինգի «Բեռնի ժամանակագրությունից»

1456 թվականին, հետևելով իր ավագ եղբորը՝ Իոհանին, տեղափոխվել է Լյուցեռն՝ դառնալով քաղաքի գրագրի աշակերտը, իսկ 1460 թվականին ստանում է քաղաքային գրագրի օգնականի պաշտոն և քաղաքացիություն։ Այստեղ հանդիպել է տեղի դատական գործավար Հանս Ֆրյունդին, Շվից քաղաքի նախկին գործավարին և «Հին Ցյուրիխյան պատերազմի տարեգրության» (1447) հեղինակին։

1460 թվականին ծառայության է անցել Բեռնի քաղաքային գրասենյակում՝ ստանալով քաղաքացիական իրավունքներ այդ քաղաքում։ 1462 թվականին ընդունվել է տեղական հեղինակավոր «Տատասկափուշ ընկերություն» () 1468 թվականին դարձել է քաղաքային խորհրդի (այսպես կոչված՝ «Երկու հարյուրի խորհուրդ») անդամ։

Շիլլինգ Ավագը մասնակցել է Վալդսխուտյան (1468) և Բուրգունդյան պատերազմներին, մասնավորապես՝ Գրանդսոնի և Մուրթենի (1476) մարտերին։ Կատարել է դիվանագիտական առաքելություններ, 1473, 1474 և 1478 թվականներին մասնակցել է Ստրասբուրգում գտնվող դեսպանություններին։

Ծանոթանալով քաղաքային խորհրդական և մատենագիր Հենրիխ Դիտլինգերին (մահացել է 1478 թվականին) և նրա ընկերոջը՝ տեղացի մատենագիր Բենեդիկտ Չախթլանին (մահացել է 1493 թվականին), ենթադրաբար դարձել է տարեգրության վերջին մասի խմբագիրը։ 1481 թվականին ստացել է Բեռնի դատարանի քարտուղարի պաշտոնը, որը զբաղեցրել է մինչև մահ՝ 1485 կամ 1486 թվականները։

## Ստեղծագործություններ
Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագի ամենահայտնի պատմական աշխատությունը «Բեռնյան  ժամանակագրություն»-ն է (), որը կազմվել է 1483 թվականին գերմաներենով, երեք հատորով և ընդգրկում է 1152-1480 թվականները։ Շիլլինգ Ավագը համարվում է նաև «Մեծ Բուրգունդյան ժամանակագրության» () կամ «Ցյուրիխյան շիլինգի մատենագրության» (), որը գրվել է 1484 թվականին և «Շպիցյան մատենագրության» () հեղինակ, որը թվագրվում է 1480-ական թվականներով։

Որպես հիմնական աղբյուրներ՝ օգտագործել է Ցյուրիխի, Լյուցեռնի, Բեռնի և այլ քաղաքների քաղաքային և պետական արխիվների փաստաթղթերը, ինչպես նաև իր նախորդների՝ Կոնրադ Յուստինգերի, Հանս Ֆրյունդի, Հանս Շրիբերի, Բենեդիկտ Չախթլանի աշխատությունները։ Ինչպես Ջասթինգերը, նա իր տարեգրության մեջ ներառել է վավերական փաստաթղթերից և ժողովրդական պատմական երգերից հատվածներ, ինչը դրանք դարձնում է հատկապես արժեքավոր աղբյուրներ ժամանակակից հետազոտողների համար։ Բացի դրանցից, զգալի պատմական և կենցաղային հետաքրքրություն են ներկայացնում դրանց նկարազարդումները, որոնցից միայն «Բեռնյան ժամանակագրություն»-ում հաշվվում է մոտ 600-ը։

Նրա հարազատ եղբորորդին՝ Դիբոլդ Շիլլինգ Կրտսերը, կազմել է 1509-1513 թվականների Լյուցեռնյան պատկերազարդ ժամանակագրությունը՝ օգտագործելով, ի թիվս այլոց, նրա ժամանակագրությունները որպես աղբյուրներ։

Չնայած այն հանգամանքին, որ 15-րդ դարի վերջի` 16-րդ դարի առաջին կեսի շվեյցարացի այլ մատենագիրներ (Պետերման Էտերլին, Վալերիուս Անսելմ և Վերներ Շոդոլեր) ակտիվորեն օգտագործում էին իրենց աշխատություններում Շիլլինգ Ավագի ժամանակագրություններից տեղեկատվությունը, դրանք արագ մոռացվեցին և միայն 19-րդ դարում դրանք հայտնաբերվեցին, հրատարակվեցին և գիտական շրջանառության մեջ մտան հայտնի լյուցեռնյան պատմաբան և արխիվագետ Թեոդոր ֆոն Լիբենաուի կողմից։

## Մատենագիտություն
* *Tobler G.* Die Chronisten und Geschichtschreiber des alten Bern, in Festschrift zur VII. Säkularfeier der Gründung Berns. — Bern: Schmidt Francke & Co, 1891.
* *Wyß Georg von.* [Schilling, Diebold](https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Schilling,_Diebold_(Berner_Chronist)) // Allgemeine Deutsche Biographie. — Band 34. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1892. — S. 715–717.
* *Norbert H. Ott.* Schilling, Diebold der Ältere // Neue Deutsche Biographie. — Band 22. — Berlin: Duncker & Humblot, 2005. — S. 770.
* *Braun Hans.* Diebold Schilling // Historischen Lexikon der Schweiz. Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften. — Band 11. — Basel: Schwabe AG, 2012.
* *Schmid Regula.* Schilling, Diebold Sn. // Encyclopedia of the Medieval Chronicle, ed. by Graeme Dunphy and Cristian Bratu. — Leiden; Boston: Brill, 2016.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի մատենագիրներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ