open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Երկարագի երաշտահավ

thumb|''Aegithalos caudatus ''
**Երկարագի երաշտահավ** (), հաստակտուց երաշտահավերի ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 16-19 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 7-10 գ։ Փոքրամարմին է, պոչը՝ երկար, թևերը՝ կարճ։ Մարմինը կլորավուն է, գնդանման։ Հասունի գագաթը սև ու սպիտակ շերտերով է, մեջքը՝ մոխրագույն։ Մարմնի ստորին մասը վարդագույն երանգով է։ Երիտասարդն ավելի մուգ է, մեջքը և գլխի կողքերը՝ դարչնագույն, պոչը՝ ավելի կարճ։

## Կենսակերպ
Երամային է, կեր է փնտրում ծառերի սաղարթի միջին մասում, հաճախ՝ անտառային մանր թռչունների խառը երամներում։ Բնակվում է անտառներում, պտղատու այգիներում, գիհու թփուտներում, արհեստական ծառատունկերում, ձմռանը՝ գետաձորերում և թփուտային կիսաանապատներում։

## Սննդառություն
Սնվում է միջատներով։

## Բնադրում
Գարնան ամենավաղ հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մարտի կես-ապրիլի ընթացքում։ Ձվադրման պատրաստ առաջին բները հայտնվում են ապրիլի առաջին տասնօրյակին։ Բույնը ձվաձև է՝ սարդոստայնով հյուսված, պատված քարաքոսով, ցամքարը՝ փետուրներից։ Բնադրում է թփուտներում կամ ծառերի ուղղաձիգ ճյուղավորումներում։

## Բազմացում և զարգացում
Դնում է 4 մմ տրամագծով, սպիտակ 8-12 ձու։ Բնադրվում է ապրիլ-հունիս ամիսներին։ Բույնը կիսագնդաձև է, այն տեղադրում է ծառերի հաստ ճյուղերին։ Բույնը սարքում է թռչունների փետուրներից, բույսերի նուրբ ցողուններից, ամրացման համար օգտագործում է սարդոստայնաթել։ Թխսակալում է 12-13 օր։ Խոսրովի անտառ արգելոցում ձագերը հայտնվում են ապրիլի վերջին, բնից դուրս են գալիս և մեծերի խնամքին անցնում մայիսի սկզբին։ Բնային կյանքում ձագերին կերակրում են արուն և էգը՝ օրը 250 անգամ։ Հունիս-օգոստոսին բազմապատկվում է երիտասարդ թռչունների ընտանեկան խմբերի քանակը և պահպանվում մինչև հաջորդ գարուն։ 

Օգտակար է, ոչնչացնում է ծառերի վնասատուներին։ Գնդանման, փոքր մարմնի, մետաքսանման փետրածածկի և արտասովոր երկար պոչի շնորհիվ գեղագիտական արժեք է ներկայացնում։ 

## Տարածվածություն
Տարածված է հարավային Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Ճապոնիայում, Կորեայում և Չինաստանում։

Կատեգորիա:Հաստակտուց երաշտահավեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Համադան

**Համադան** ( *Hamadân*;  *Ahmatan*), քաղաք Իրանում, Համադան օսթանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։ Ավտոճանապարհների հանգույց է, երկրի արևմտյան մասի առևտրական գլխավոր կենտրոնը։ Կան տեքստիլ, սննդի, փայտամշակման ձեռնարկություններ։ Զարգացած է գորգագործությունը։ Համադանում է Աբու Ալի Իբն-սինայի (Ավիցեննա) դամբարանը։

Համադանը համապատասխանում է պատմական Եկբատան քաղաքին, որը պարսկական աղբյուրներում կոչվել է նաև *Հանգմատանա*։ Այն մ.թ.ա. 7-րդ դարից հանդիսացել է Մարաստանի մայրաքաղաքը, ավելի ուշ` Աքեմենյան Պարսկաստանի և Պարթևստանի արքաների ամառային նստավայրը։

## Բնակչություն
Համադանի բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 554 406 մարդ, որոնք կազմում էին 174 731 տնտեսություն։
Քաղաքը բնակչությամբ Համադան օսթանի ամենախոշոր և Իրանի տասներեքերորդ ամենախոշոր քաղաքն է։ Համադանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

## Հայերը Համադանում
Հայերը Համադանում են հաստատվել 1603-1604 թվականներին պարսից շահ Աբասի կողմից կազմակերպված արևելյան Հայաստանի հայերի բռնագաղթի արդյունքում։ 1676 թվականին կառուցվել է քաղաքի առաջին եկեղեցին՝ Սուրբ Աստվածածինը։

20-րդ դարի սկզբում քաղաքը հանդիսացել է կենտրոնը հայ առաքելական եկեղեցու Համադանի տեսչական թեմի, որի մեջ մտել են այն ժամանակվա պարսկական Քուրդիստան և Լուրիստան նահանգները։ Թեմի տարածքում եղել է 10 հայկական համայնք` ունենալով 10 եկեղեցի, ընդգրկելով հայ առաքելական եկեղեցու 6 հազար հետևորդ և ևս հազար հայ բողոքական։

Ներկայումս հայեր Համադանում չեն մնացել։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կանգուն է և պահպանվում է պարսկական պետության կողմից։

Համադանում են ծնվել Ամենայն հայոց կաթողիկոս Աստվածատուր Ա Համադանցին, հայ ազատագրական պայքարի գործիչ Հովսեփ Էմինը, իրանահայ պետական գործիչ Հովսեփ Միրզայանը։

## Տես նաև
*Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Համադան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1100 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Համադասություն

**Համադասություն**, քերականորեն իրար համազոր բաղադրիչների հարաբերությունը շարահյուսական կառույցներում՝ պարզ, բարդ և այլ նախադասություններում։ Համադասությունը, որպես շարահյուսական հարաբերության տեսակ, արտահայտվում է համադասական շաղկապներով ու շարահարությամբ։ Պարզ նախադասության մեջ համադասության արտահայտություն է, երբ բազմակի անդամները քերականական նույն կապի մեջ են գտնվում նախադասության միևնույն անդամի հետ։ Բարդ նախադասության մեջ համադասությունը քերականական ինքնուրույն կարգ է և ունի տարբեր դրսևորումներ՝ միավորական (երբ ու այլ շաղկապներով), ներհակական (բայց և այլ շաղկապներով), տրոհական (կամ և այլ շաղկապներով), հավելական (նաև և այլ շաղկապներով)։

Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Համադրական լեզուներ

**Համադրական լեզուներ**, լեզուների տիպաբանական խումբ, որտեղ գերակշռում են քերականական իմաստների արտահայտման համադրական ձևերը, այսինքն՝ վերլուծականության և բազմահամադրականության համեմատությամբ համադրականության տոկոսը զգալիորեն բարձր է (զուտ համադրական և զուտ վերլուծական լեզուներ չկան)։ Համադրական լեզուներն են ուգրա-ֆիննական, սեմական, թյուրքական, հին հնդեվրոպական և այլ լեզուներ։ Լեզուների դասակարգումը համադրական և վերլուծական տիպերի առաջարկել է Ա. Շլեգելը՝ թեքական լեզուների համար, բայց հետագայում Ա. Շլայխերը համադրական է համարել նաև կցական լեզուները։ Լեզուների վերլուծական, համադրական և բազմահամադրական տիպերի առանձնացումը շարահյուսական դասակարգում է և չի նույնանում լեզուների ձևաբանական դասակարգման հետ։ Համադրական լեզուներում բառի մեջ մտնող ձևույթները միանում են գերազանցապես ձուլմամբ (սերտաճմամբ), կցմամբ են։

Կատեգորիա:Լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզվաբանական տիպաբանություն
Հելմինթոլոգիա

**Հելմինթոլոգիա**, գիտություն մակաբույծ որդերի, մարդու, կենդանիների ու բույսերի օրգանիզմում դրանց առաջացրած ճիճվային հիվանդությունների մասին։ Հելմինթոլոգիան կապված է կենդանաբանության, բժշկագիտության, անասնաբուժության և բույսերի ախտաբանության (ֆիտոպաթոլոգիա) հետ։
Հելմինթոլոգիայի 3 հիմնական բաժիններն են. *[[բժիշկ|բժշկական]]*, *անասնաբուժական* և *բուսական*։ Հելմինթոլոգիան ուսումնասիրում է մակաբույծ որդերի ձևաբանությունը, կենսաբանությունը, կարգաբանությունը, էկոլոգիան, ինչպես նաև բուժումը, համաճարակը, պայքարն ու կանխարգելումը։

Ըստ կենսաբանական հատկության՝ տարբերում են գեոհելմինթներ և բիոհելմինթներ։

*Գեոհելմինթների* զարգացման ցիկլը սկսվում է արտաքին միջավայրից և ավարտվում տիրոջ օրգանիզմում։

*Բիոհելմինթների* զարգացումը տեղի է ունենում միայն կենդանի օրգանիզմներում, և կենսական ցիկլի ավարտման համար սովորաբար անհրաժեշտ է երկու և ավելի տերերի հերթափոխություն։

## Պատմություն

Մակաբույծ որդերի մասին առաջին տեղեկությունները մեզ հասել են հին ժամանակներից, սակայն որպես գիտություն հելմինթոլոգիան սկսել է ձևավորվել XVIII դ. II կեսերից։ Հելմինթ տերմինը առաջին անգամ օգտագործել է Հիպոկրատը՝ 460-370 թթ։ Հիմնադիրը գերմանական գիտնական Կ. Ռուդոլֆին է։

Հայաստանում հելմինթոլոգիայի հիմնադիրը Ելենա Քալանթարյանն է, որն աշխարհում առաջինն է նկարագրել *Trichostrongylus axei* (1924), *Skrijabini Kalantarian* (1932) մակաբույծ որդերի տեսակները։ Նաև 1927 թ.-ին առաջարկել է հելմինթոլոգիական հետազոտության նոր մեթոդ, որը կոչվում է իր անունով։ Ե. Քալանթարյանը, Ա. Բադալյանը, Է. Դավթյանը և ուրիշներ մեծ ավանդ են ներդրել ասկարիդոզի, տրիխոցեֆալոզի, հիմենոլեպիդոզի, էխինոկոկոզի ուսումնասիրման բնագավառում։ ժամանակակից իմունոլոգիան խիստ շաղկապվում է հելմինթոլոգիայի հետ։ Բացի այդ, հեռանկարային և կիրառական նշանակություն են ձեռք բերում իխտիոհելմինթոլոգիան (ձկնա-հելմինթոլոգիա) և էնտոմոհելմինթոլոգիան (միջատա-հելմինթոլոգիան)։ Խորհրդային շրջանում հելմինթոլոգիայի բնագավառում ուսումնասիրություններ են կատարվել Ա. Բ. Ալեքսանյանի անվան աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանակիր համաճարակաբանության, վիրուսաբանության և բժշկական պարազիտաբանության և ուրիշ ԳՀԻ-ների պարազիտաբանության լաբորատորիաներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մակաբուծություն
Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
Երիզորդներ

**Երիզորդներ**, **ցեստոդներ**, **ժապավենաձև որդեր** ( ), տափակ որդերի ենթատիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Սեռահասուն փուլում գտնվող երիզորդերը համարվում են ողնաշարավոր կենդանիների և մարդու աղիքների մակաբույծներ։ Հայտնի է ավելի քան 3 հազար, Հայաստանում՝ 150 տեսակ՝ տարածված բոլոր շրջաններում։ 
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը ժապավենաձև է, երկար, մի քանի մմ-ից մինչև 20&nbsp;մ և ավելի։ Բաժանված են հատվածների (2-ից մի քանի հազար)։ Առջևի մասում տեղակայված է գլուխը (սկոլեքս), որն ունի 2-4 ծծիչներ, իսկ որոշ որդեր՝ կնճիթ՝ կեռիկներով։ Պարանոցի աճի ընթացքում առաջանում են հատվածներ (ստրոբիլա)։ 
## Ներքին կառուցվածք
Երիզորդներ զուրկ են աղիներից, սննդի ներծծումը կատարվում է ամբողջ մարմնի մակերևույթով։

## Բազմացում և զարգացում
### Սեռական օրգաններ
Հերմաֆրոդիտ են. հաջորդաբար կազմավորվող հատվածներում առաջանում են արական և իգական սեռական օրգաններ, ապա արգանդը՝ լցված ձվերով։ Յուրաքանչյուր	հատվածում զարգանում է 1, երբեմն՝ 2 կամ մի քանի սեռական ապարատ։ Երիզորդներ արտադրում են հսկայական քանակությամբ ձվեր (օրինակ՝ չզինված երիզորդը, որն ապրում է շուրջ 20 տարի, տարեկան արտազատում է մինչև 600 միլիոն ձու)։ 
## Զարգացման ցիկլ
Երիզորդի զարգացման բոլորաշրջանը բավականին բարդ է և անցնում է տերերի հաջորդական փոփոխման ճանապարհով։ Ձվերը վերջնական տիրոջ կղանքի հետ դուրս են գալիս արտաքին միջավայր, ձվի մեջ զարգանում է 3 զույգ կեռիկներով զինված թրթուրը՝ օնկոսֆերան կամ կորացիդիան։ Հետագա զարգացումը կապված է 1 կամ 2 միջանկյալ տերերի հետ։ Առաջին դեպքում հասուն ձուն կուլ է տալիս միջանկյալ տերը (տզրուկ, միջատ, որևէ անողնաշարավոր), որի ստամոքսում ձվից դուրս եկած թրթուրը՝ օնկոսֆերան, տեղակայվում է նրա խոռոչներում կամ որևէ օրգանում, որտեղ վերածվում է ցիստիցերկի նման թրթուրի (ֆինա, ցենուր, էխինոկոկ և այլն)։ Վերջին 2 թրթուրներն անսեռ բազմացման արդյունքում առաջացնում են բազմաթիվ գլխիկներ։ Նրանք, միջանկյալ տիրոջ օրգանների հետ ընկնելով վերջնական տիրոջ օրգանիզմ, կպչում են նրա աղիքի պատին և զարգանալով՝ դառնում սեռահասուն որդ։ 2 միջանկյալ տիրոջ օրգանիզմներում աճելու դեպքում (օրինակ՝ լայն երիզորդ) առաջին տերը (խեցգետնակերպ) վարակվում է՝ լողացող կորացիդիաները կուլ տալով, որոնցից դուրս է գալիս թրթուրը (օնկոսֆերան)։ Վերջինս, թափանցելով խեցգետնի օրգանիզմի խոռոչ, զարգանում է որպես պրոցերկոիդ թրթուր։ 2-րդ միջանկյալ տերը (ձկներ) կուլ է տալիս պրոցերկոիդները, որոնք աղիներից դուրս են գալիս մարմնի խոռոչներ կամ որոշ օրգաններ ու հյուսվածքներ, ապա զարգանալով՝ վերածվում են պլերոցերկոիդի։ Վերջնական տերերը (ողնաշարավոր կենդանիներ կամ մարդ) վարակվում են պլերոցերկոիդներով վարակված ձուկն ուտելուց։

## Հիվանդություններ
Երիզորդներ առաջացնում են մարդկանց հիմենոլեպիդոզ, տենիոզ, տենիարինխոզ, էխինոկոկոզ, դիֆիլոբոթրիոզ և այլ հիվանդություններ։ Դրանց հետևանքով իջնում է նաև գյուղատնտեսական կենդանիների մթերատվությունը։ 

Կատեգորիա:Տափակ որդեր
Կատեգորիա:Մակաբույծեր
Հերոս (ոգի)

մինի
**Հերոս**, անդրշիրիմյան ոգի հին հունական դիցաբանության մեջ։

Նախապես հերոս են համարվել Կրետե-Միկենյան դարաշրջանի մի քանի աստվածների, առասպելական նախնիների, դյուցազունների, առաջնորդների, ցեղերի ու պոլիսների անվանադիր նախահայրերի ոգիները։ Հեսիոդոսը հերոսներ է անվանում աստվածների ու մահկանացուների միությունից սերած կիսաստվածներին։ Դասական հնադարում հերոսներ են հռչակվել նաև հայրենիքի ազատության մարտիկներն ու ականավոր զորավարները։ Հերոսի տաճարի, աճյունի կամ հուշարձանի մոտ կատարվել են անդրշիրիմյան բնույթի ծեսեր (երեկոյան կամ գիշերային ժամերին զոհերի մատուցում, աղոթքներ, ոգեխոսություններ և այլն)։ Հերոս դիտվել է մարդկանց պահապան, չար ուժերի խափանիչ, միջնորդ՝ աստվածների ու մարդկանց միջև։ Հունաստանում ու Հռոմում շատ ազնվական տոհմեր իրենց ծագումը կապել են այս կամ այն հերոսի անվան հետ։ Հերոսի պաշտամունքի ազդեցությամբ աստվածացվել են հելլենիստական թագավորները, Հռոմի կայսրերը։ Հերոսների պաշտամունքի մի շարք գծեր հետագայում քրիստոնեությունը վերագրեց սրբերին։ Հերոս, գրական երկի, ստեղծագործության մեջ հանդես եկող գործող անձ։ Դրական հերոս են բոլոր կերպարները, անկախ նրանց բնույթից ու խաղացած դերից։ Փոխաբերաբար գործածում են նաև «երկրորդական հերոս», «երգիծական հերոս», «բացասական հերոս»։

Կատեգորիա:Հին Հունաստան
Կատեգորիա:Ոգիներ
WWE աշխարհի չեմպիոնատ

[221px|մինի|[Բրայան Դենիելսոն|Դենիել Բրայանը որպես WWE աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոն («Ռեսլմանիա 30»)]]

**WWE աշխարհի չեմպիոնատ** (), պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի (ռեստլինգ) բարձրագույն չեմպիոնական տիտղոս «WWE» կազմակերպությունում։ Հանդիսանում է ընկերության պատմության ամենահինն տիտղոսը․ ստեղծվել է 1963 թվականի ապրիլի 29-ին՝ «World Wide Wrestling Federation» (WWWF) կողմից՝ կրելով **WWWF աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնատ** անվանումը։

Ներկայացվում է որպես ընկերության ամենահեղինակավոր չեմպիոնական գոտին։ Տիտղոսի համար մղվող մենամարտերը հիմնականում անցկացվում են փեյ-փեր-վյու շոուների (ներառյալ «Ռեսլմանիա» շոուն) գլխավոր իրադարձությունների շրջանակներում։

2013 թվականին, WWE չեմպիոնական տիտղոսի և աշխարհի ծանրքաշային առաջնության միավորման արդյունքում ստացել է «WWE աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնատ» անվանումը։

Տիտղոսը գործածվում է գլխավորապես պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի հանդիպումներում, որոնցում մասնակիցները կատարում են նախապես մշակված սցենարներ և ուղղակիորեն չեն մրցակցում միմյանց հետ։

## Արտաքին հղումներ
* Տիտղոսի պատմությունը WWE.com կայքում

Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի չեմպիոնական տիտղոսներ
Համադրիլ

**Համադրիլ** (Papio hamadryas), իսկական պավիանների սեռի կապիկ։ Արուների մարմնի երկարությունը 75 - 80 սմ է, պոչինը՝ 53 - 60 սմ, քաշը՝ 20 - 30 կգ, էգերի քաշը՝ 10 - 15 կգ։ Մազածածկը մոխրագույն է, արուների մոտ առաջացնում է արծաթավուն-մոխրագույն թիկնոց։ Դունչը երկար է, ժանիքները խոշոր են, այտապարկերը՝ լավ զարգացած։ Տարածված է Աֆրիկայում, Ասիայում։ Ապրում է բաց տարածքներում, տափաստաններում սավաննաներում, հոտերով (40 - 80-ից մինչև 200 անհատ), 20 - 30 տարի։ Ամենակեր է, պահվում է կենդանաբանական այգիներում։

Կատեգորիա:Իսկական պավիաններ
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Հենրի I (Անգլիայի թագավոր)

**Հենրի I** (, ), թագավոր Անգլիայում։

Վիլհելմ I Նվաճողի կրտսեր որդին։

Իշխել է 1100-1135 թթ.՝ գահին տիրանալով ապօրինաբար՝ անգլիական բարոնների օգնությամբ։ Հենվելով մանր ասպետության, աճող քաղաքների և ազատ գյուղացիության վրա՝ զգալիորեն ամրապնդել է պետական կառավարումը (նրա օրոք կազմակերպվեց թագավորական կուրիան)։ Անգլիական եպիսկոպոսների նշանակման հարցում բախվել է Հռոմի պապի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Հենրի IV (Անգլիա)

**Հենրի IV** (1366—1413), թագավոր 1399-ից։

Լանքաստերների դինաստիայի հիմնադիր։ Աջակցել է 1397-ին Ռիչարդ II-ի պետական հեղաշրջմանը, սակայն շուտով արտաքսվել է։ 1399-ին ղեկավարել է հյուսիսային Անգլիայի մագնատների խռովությունը ընդդեմ Ռիչարդ II-ի։ Վերջինիս գահից հրաժարվելուց հետո Հենրի IV-ը գահ է բարձրացել։ Ջանացել է հենվել մանրազնվականության և ունևոր քաղաքացիների, ինչպես նաև պառլամենտի վրա, որի իրավունքները զգալիորեն ընդլայնել է։ Դաժանորեն ճնշել է դեմոկրատական շարժումները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Հենրի V (Անգլիա)

**Հենրի V** (, օգոստոսի 9, 1387, այլ տվյալներով սեպտեմբերի 16 Մոնմուտ ամրոց, Մոնմուտշիր Ուելս-օգոստոսի 31, 1422, Վենսեն (Փարիզի մոտակայքում), Ֆրանսիա), Անգլիայի արքա 1413 թ.-ից, Լանքաստերների դինաստիայի ներկայացուցիչ Հարյուրամյա պատերազմի լավագույն զորահրամանատարներից։ Ջախջախել է ֆրանսիացիներին Ազենկուրի ճակատամարտում (1415)։ 1420 թ.-ի Տուրայի պայմանագրով դարձավ ֆրանսիական գահի ժառանգորդ և խնամակալ ստացավ Շառլ VI-ի աղջկա Եկատերինայի հետ։ Շարունակել է պատերազմը, չընդունելով Շառլ VI-ից հետո ֆրանսիական գահի նկատմամբ հավակնություններ ունեցող վերջինիս որդուն Շառլին (ապագայում՝ Շառլ VII) և այդ պատերազմի ժամանակ էլ մահանում 34 տարեկան հասակում 1422 թ.-ին Շառլ VI-ից ընդամենը 2 ամիս անց, ամենայն հավանականությամբ ժանտախտից։

## Սկզբնական շրջան
Ապագա թագավորը ծնվել է օգոստոսի 9-ին կամ սեպտեմբերի 16-ին 1386 թ.-ի կամ 1387 թ.-ին Հենրի IV-ի և 16-ամյա Մարի դը Բոգունի ընտանիքում։ 1398 թ.-ին հոր՝ Հենրիի արտաքսումից հետո Ռիչարդ II արքան վերցրեց Հենրիին իր խնամակալության տակ, նրան վերաբերվեց բարեգթորեն։ Երիտասարդ Հենրին ուղեկցել է Ռիչարդ II-ին Իռլանդիա կատարած արշավանքի ժամանակ։ 1399 թ.-ին Հենրիի հայրը ետ վերադարձավ և դարձավ թագավոր Ռիչարդ II-ի փոխարեն։ Երիտասարդ Հենրին, ով ևս վերադարձավ Անգլիա, պաշտոնապես դարձավ թագաժառանգ։ Հոր թագադրման արարողության ժամանակ ստացավ Ուելսի արքայազն տիտղոսը։ 1399 թ.-ի նոյեմբերի 10-ին նա ստացավ Լանքաստերյան հերցոգ տիտղոսը, դառնալով պետության երրորդ դեմքը, մեկ տարվա մեջ ստանալով այս երկու տիտղոսները։ Այս ամենի կողքին նա ստացավ նաև Կորնուելյան հերցոգ տիտղոսը Չեստերի գրաֆ և Ակվիտանիայի հերցոգ։ Համաձայն միջնադարյան ժամանակագիրների Հենրին սովորել է նաև Օքսֆորդի քոլեջներից մեկում, որի կանցլերը հենց իր հորեղբայր Հենրի Բոֆորտն էր։

Մի քանի տարի անց նա գլխավորեց անգլիական զորքերը Օուեն Գլենդուրի բարձրացրած ապստամբության դեմ։ Միանալով իր հոր զորքերին մասնակցում է Հենրի Պերսի դեմ 1403 թ.-ի հուլիսի 21-ի Շրուստբերի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտին։ Ճակատամարտը քիչ էր մնում դառնար վերջինը 16-ամյա արքայազնի համար։ Բանն այն է, որ ճակատամարտի ժամանակ նետահարել էին նրա դեմքը։ Շնորհիվ այդ նետի վաստակեց սպի ամբողջ կյանքի համար։

## Մասնակցությունը երկրի կառավարմանը։ Կոնֆլիկտը հոր հետ
1408 թ.-ին Հենրիի ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացած է եղել Ուելսում տեղի ունեցող իրադարձությունների վրա։ Արքայի հիվանդությունից հետո նրա իշխանությունն ավելի մեծացավ երկրի կառավարման գործում։ 1410 թ.-ի հունվարից նա իր հորեղբայրներ Թովմաս և Հենրի Բորֆրտների հետ միասին փաստացի կառավարում էր երկիրը։ Սակայն նրա և հոր մեջ հակասություններ են ձևավորվում արտաքին և ներքին քաղաքական խնդիրներում, այս հակասությունն այնքան խորացավ հոր և որդու մեջ, որ 1411 թ.-ին թագավորը Հենրիին վռնդեց իր Խորհրդից։ Այս վեճը բացառապես հիմնված էր քաղաքական խնդիրների վրա։ Ապագա Հենրի V-ի հետ կապված այս իրադարձությունները իրենց արձագանքն ունեն Շեքսպիրի երկերում, բայց այս վեճը լուրջ ազդեցություն չունեցավ Հենրիի հետագա ճակատագրի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Ուելսի արքայազններ
Կատեգորիա:Դիզենտերիայից մահացածներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Հենրի VI (Անգլիայի թագավոր)

**Հենրի VI** (), թագավոր 1422-1461-ին։ Լանքաստերների դինաստիայից։

Հենրի V-ի որդին։ Գահ է բարձրացել 9 ամսականում։ Խելապակաս լինելով՝ խաղալիք էր հաճախակի փոփոխվող խնամակալների ձեռքին։ 1461-ին Կարմիր և սպիտակ վարդերի պատերազմում թագավոր Էդուարդ IV Յորքը գահընկեց է արել նրան։ 1470-71-ին կարճատև վերագրավել է գահը։ Երկրորդ անգամ գահընկեց է արվել և սպանվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան երեխա կառավարիչներ
Հերցի սկզբունք

**Հերցի սկզբունք**, փոքրագույն կորության սկզբունք, մեխանիկայի վարիացիոն սկզբունքներից, ըստ որի ակտիվ (տրված) ուժերի բացակայության դեպքում կինեմատիկորեն հնարավոր բոլոր հետագծերից իրականը փոքրագույն կորություն ունեցողն է։ Հերցի սկզբունքը սերտորեն կապված է փոքրագույն հարկադրման սկզբունքի հետ, քանի որ «հարկադրում» կոչվող մեծությունը համեմատական է կորության քառակուսուն։ Իդեալական կապերի դեպքում երկու սկզբունքներն էլ ունեն մաթեմատիկական միևնույն արտահայտությունը։ Սկզբունքը կիրառել է Հերցը իր մեխանիկան կառուցելու համար։
500x500px|կենտրոն

## Տես նաև
* Մեխանիկական կապ
* Գաուսի սկզբունք

Կատեգորիա:Տեսական մեխանիկա
Հենոց

**Հենոց**, մեքենայի հիմնական, որպես կանոն, անշարժ մաս, որի վրա տեղակայում և որի վրայով տեղաշարժվում են մեքենայի մյուս հանգույցները։ Հանգույցների տեղաշարժման համար կան ուղղորդիչներ։ Հենոցն իր վրա է կրում մեքենայի դետալների ու հանգույցների ճիգերը, ամրակապվում է հիմքին։ Ձուլում են թուջից կամ ստանում (սակավ) ցածրածխածնային պողպատների եռակցումով։ Ունի բարդ, հաճախ արկղի ձև, միջնորմերով, կողերով և պատուհաններով։ Խոշոր հենոցները կազմովի են։ Առավել բնորոշ են մետաղահատ հաստոցների և մամլիչների հենոցները։ Հենոցներին ներկայացվող հիմնական պահանջներն են՝ ուղղորդիչների մեծ կոշտությունը, թրթռակայունությունը, ճշգրտությունը և մաշակայունությունը։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Արթուր Հենդերսոն

**Արթուր Հենդերսոն** (, ), անգլիացի պետական գործիչ, լեյբորիստական կուսակցության աջ պարագլուխներից, 1911-1934 թվականներին կուսակցության քարտուղարը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է (1915-1917 թվականներ) Ասքվիտի և Լլոյդ Զորջի կառավարությունների անդամ, հանդես է եկել պատերազմը մինչև հաղթական վախճանը հասցնելու օգտին։ 1929-1931 թվականներին՝ արտաքին գործերի նախարար Մաքդոնալդի կառավարության մեջ։ 1932-1933 թվականներին՝ զինաթափման գծով միջազգային կոնֆերանսի նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Համադրություն

**Համադրություն**, տրամաբանության մեջ՝ տարրերի (մասերի, կողմերի, հատկությունների, հարաբերությունների) մտովի միավորումը մի ամբողջության մեջ։ Հակադիր է վերլուծությանը, որի հետ օրգանապես կապված է ճանաչողության պրոցեսում։ Վերլուծության և համադրության կարողությունները ձևավորվում են միասնաբար՝ մասնաբաժանման և մասերի միացման առարկայական գործողությունների հիման վրա։ Համադրությունը տարրերի մեխանիկական միակցում չէ, այլ համակցում որոշակի սկզբունքով։ Յուրաքանչյուր հասկացություն, այլ մտավոր գործողություններից բացի, նաև համադրության արդյունք է. օբյեկտների վերլուծությամբ առանձնացված հատկությունները գնահատվում են որևէ տեսակետից, ոչ էական հատկությունները մի կողմ են թողնվում, և էական հատկությունների համադրմամբ կազմավորվում է հասկացությունը։ Իմացության զարգացման ընթացքում համադրության են ենթարկվում տարբեր մակարդակի իրողություններ՝ կոնկրետ օբյեկտների առանձին կողմերից սկսած մինչև ամբողջ տեսություններ և գիտության ամբողջ բնագավառներ։

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Համաերզնկացիական վերաշինաց միություն

**Համաերզնկացիական վերաշինաց միություն**, հիմնադրվել է 1934-ին, ԱՄՆ-ի Դետրոյտ քաղաքում, համանուն հայրենակցական խմբերի միավորումով։ Նպատակն էր Խորհրդային Հայաստանում հիմնել Նոր Երզնկա ավան և այն բնակեցնել երզնկացիներով։ Նոր Երզընկան հիմնադրվեց 1966-ին՝ Աշտարակի շրջանում (այժմ՝ Նաիրիի շրջան)։ Միությունը կենտրոնական վարչության գլխավորությամբ (Արամ Ազնավորյան, Արշակ Ալճյան և ուրիշներ), սերտ կապեր է պահպանում ավանի տնտեսության և դպրոցի հետ։ Միությանը գործակցում է Արմտանների հայրենակցական միությունը (Բոստոն)։ Համաերզնկացիական վերաշինաց միությունը ակտիվ մասնակցել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ֆաշիզմի դեմ կռվող կարմիր բանակի, ինչպես նաև հետագայում ներգաղթի օգտին կազմակերպված հանգանակությանը։ 

Կատեգորիա:Հայրենակցական միություններ
Ջոզեֆ Հենրի

**Ջոզեֆ Հենրի ** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս։

1832 թվականից՝ Փրինսթոնի համալսարանի քոլեջի պրոֆեսոր, 1846 թվականից Սմիթսոնյան ինստիտուտի քարտուղար և տնօրեն, 1868 թվականից՝ ԱՄՆ-ի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի Նախագահ։ Եղել է Վաշինգտոնի Փիլիսոփայական ընկերության առաջին նախագահը (1871 թվականից)։ Աշխատանքները վերաբերվում են էլեկտրատեխնիկային։ 1828 թվականին, կիրառելով մեկուսացված հաղորդալարից պատրաստված բազմագալար շերտավոր փաթույթներ, առաջինն է ստեղծել հզոր, մեծ ուժով ձգող էլեկտրամագնիսներ։ Հայտնագործել է ինքնինդուկցիայի երևույթը (1832 թ.) և ունակության (կոնդենսատորի) պարպման տատանողական բնույթը (1842 թ.)։ Միավորների միջազգային համակարգում նրա անունով է կոչվում ինդուկտիվության միավորը՝ հենրի։ Ունի նաև օդերևութաբանությանը նվիրված աշխատանքներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ջոզեֆ Հենրի, փաստաթղթերի հավաքածու նախագիծ  
* Օգնություն Ջոզեֆ Հենրի հավաքածու նախագծին 
* Կենսագրական տվյալներ՝   Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի զեկույցներ, 1967, 58(1), էջ 1–10
* Ջոզեֆ Հենրիի արձանի բացման արարողություն,1883 թ. 
* Հրատարակված աշխատություններ ֆիզիկայից՝   Մագնիսականությունից էլեկտրական հոսանքների և պարպումների ստացման և էլեկտրադինամիկ ինդուկցիայի մասին (քաղվածքներ)
* Ջոզեֆ Հենրի փաստաթղթերի հավաքածուն , Սմիթսոնյան ինստիտուտ
* Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա, Կենսագրական հուշեր 

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Հեպտոդ

մինի|Հեպտոդ
**Հեպտոդ**, էլեկտրոնային լամպ, բաղկացած է 7 էլեկտրոդից՝ կատոդ, անոդ և 5 ցանց (2 կառավարող, 2 էկրանող և 1 պաշտպանական)։ Կիրառում են ռադիոէլեկտրոնային սարքերում (օրինակ, սուպերհետերոդինային ռադիոընդունիչում)՝ բարձր հաճախականության էլեկտրական տատանումները խառնելու և փոխակերպելու համար։

Կատեգորիա:Էլեկտրոնային բաղկացուցիչներ
Կատեգորիա:Էլեկտրական լամպեր
Հերբիցիդներ

frameless|աջից|Հերբիցիդի հետքը
մինի|աջից
մինի|աջից
**Հերբիցիդներ,** քիմիական նյութեր, կիրառվում են, անհրաժեշտության դեպքում, բուսականությունը ոչնչացնելու համար։ Լինում են համատարած ազդեցության հերբիցիդներ՝ ոչնչացնում են բույսերի բոլոր տեսակները, ընտրողական ազդեցության հերբիցիդներ՝ ոչնչացնում են միայն որոշակի տեսակի բույսեր։ Առաջիններն օգտագործվում են արդյունաբերական օբյեկտների, անտառահատված տեղամասերի, օդանավակայանների, երկաթուղային և խճուղային ճանապարհների շուրջը, բարձր լարվածության էլեկտրահաղորդականության գծերի տակ, ցամաքաային ջրանցքներում, լճերում, ջրամբարներում եղած բուսականությունը ոչնչացնելու, իսկ երկրորդները՝ գյուղատնտեսական բույսերը մոլախոտերից պաշտպանելու համար։ Այս բաժանումը պայմանական է, քանի որ նույն նյութի տարբեր կոնցենտրացիաները, ծախսի նորմաները և կիրառման պայմանները կարող են փոփոխել ազդեցության բնույթը։ Հերբիցիդների ազդեցության ընտրողականությունը որոշվում է պատրաստուկի քիմիական բաղադրությամբ, ձևով և չափաքանակով, ցանքսերի մշակման մեթոդներով և ժամկետներով, բույսերի աճի փուլերով, նրանց անատոմիական և մորֆոլոգիական կառուցվածքով, հողակլիմայական պայմաններով ևս։ Տարբերվում են հերբիցիդների կենսաքիմիական և տեղագրական ընտրողականություն։ Կենսաքիմիական դեպքում հերբիցիդների ազդեցությունը կախված է բույսերի նյութափոխանակությանը դրանց մասնակցությունից, իսկ տեղագրականը՝ բույսերի անատոմիա-մորֆոլոգիական կառուցվածքների տարբերությունից և հերբիցիդների ներմուծման եղանակից։ Բույսերի մեջ հերբիցիդների տեղաբաշխվելու ունակությանը համապատասխան լինում են կոնտակտ և համակարգային։ Կոնտակտ հերբիցիդներ (հանքայուղեր, ԴՆՕԿ, նիտրաֆեն, ռեգլոն և այլն), ընկնելով բույսի վրա, առաջացնում են հյուսվածքի տարբեր մասերի տեղական թունավորում։ Համակարգայինները (դալապոն, 2,4-Դ, սիմազին, ատրազին, մոնուրոն, Տորդոն-22 Կ, Բանվել-Դ և այլն) կարող են տեղաշարժվել բույսերի անոթային համակարգով սննդանյութերի և նյութափոխանակության արգասիքների հետ և առաջացնել ընդհանուր թունավորում (ցողունների և տերևների ձևափոխում, աճի աստիճանական ընկճում և այլն)։ Հերբիցիդներով կարելի է պատել բույսերի տերևային մակերեսը (տերևայիև հերբիցիդներ) և մտցնել հողի մեջ (հողային հերբիցիդներ)։ Հերբիցիդների հատկությամբ հայտնի է 1000-ից ավելի միացություն, որոնցից մոլախոտերի դեմ պայքարելու համար օգտագործվում է մոտ 140-ը։ 

Կատեգորիա:Թույներ
Կատեգորիա:Բիոցիդներ
Կատեգորիա:Թունաբանություն
Համազոր ուժ

**Համազոր ուժ**, տրված ուժային համակարգին համարժեք և այդ ուժերի R = 2Fk երկրաչափական գումարին հավասար ուժ։ Մի կետում կիրառված ուժային համակարգը միշտ ունի համազոր ուժը, եթե R = 2Fk։ Մարմնին կիրառված ցանկացած ուժային համակարգ, որի համար R=0, ունի համազոր ուժ, եթե այդ համակարգի գլխավոր մոմենտը հավասար է զրոյի կամ ուղղահայաց է R-ին։ Այս դեպքում ուժային համակարգը համազոր ուժով փոխարինելը թույլատրելի է, երբ մարմինը կարելի է դիտարկել որպես բացարձակ պինդ, և անթույլատրելի է, օրինակ, մարմնի ներքին ճիգերը որոշելիս կամ դեֆորմացիաները հաշվի առնող այլ խնդիրներ լուծելիս։ Համազոր ուժը չունեցող ուժային համակարգի օրինակ են ուժազույգը կամ մի հարթության մեջ չգտնվող երկու ուժերը։

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Կատեգորիա:Ուժ
Հեռագրություն

[մինի|[Հեռագրական ապարատ]]
**Հեռագրություն**, գիտության և տեխնիկայի բնագավառ, ընդգրկում է հեռագրակառուցման սկզբունքների ուսումնասիրումը, հեռագրաազդանշանների հաղորդման եղանակների և այդ եղանակներն իրականացնող սարքավորման մշակումը, ինչպես նաև հեռագրական ինֆորմացիայի հաղորդման որակի գնահատումը։ Հեռագրությունը, իբրև գիտատեխնիկական առարկա, կազմված է հետևյալ բաժիններից՝ հեռագրական կոդեր, ծայրային հեռագրական սարքավորում, հեռագրական կապուղիներ, հեռագրական ցանցեր։ Հաղորդման բարձր որակ ապահովելու նպատակով հեռագրությունը ուսումնասիրում է հեռագրաազդանշանների աղավաղումները, դրանց պատճառներն ու օրինաչափությունները, ինֆորմացիայի հաղորդման ժամանակ ծագող սխալները և դրանց վերացման եղանակները։ Հեռագրությունն, ի տարբերություն կապի մյուս տեսակների, գործ ունի ընդհատ հաղորդագրությունների հետ, որոնք կազմված են վերջավոր թվով սիմվոլներից՝ տառերից, թվերից և կետադրական նշաններից։ Այդ հաղորդագրությունները հաղորդող ազդանշանները նույնպես ընդհատ են։ Հեռագրության տեսական հիմքը կապի ընդհանուր տեսությունն է և ինֆորմացիայի (տես Ինֆորմացիայի տեսություն) ու պոտենցիալ խանգարումակայունության տեսությունները։ Հեռագրության մեջ կիրառվում են նաև հավանականությունների տեսությունը և բուլյան հանրահաշիվը։ Պատմականորեն հեռագրության բնագավառը մտած առանձնահատուկ ուղղություն է նաև լուսահեռագրությունը, որի ուսումնասիրության առարկան ֆաքսիմիլային կապի սկզբունքներն են։

Կատեգորիա:Հեռագրակապ
Հերերոների և հոտենտոտների ապստամբություն

250px|մինի|Շղթայակապ հերերոներ
**Հերերոների և Հոտենտոտների ապստամբություն,** 1904-1907 թվականներին, Հարավ-Արևմտյան Աֆրիկայի (Նամիբիա) բնիկների ապստամբությունը գերմանական տիրապետության դեմ։ Ծագել է գաղութային դաժան շահագործման և աֆրիկացիների հողազրկման պատճառով։ Ապստամբությունը սկսել են հերերոները, 1904 թվականի հունվարի 12-ին, ազատագրել երկրի կենտրոնական մասը։ Գերմանական գաղութարարները ապրիլին պարտության են մատնել նրանց։ Հերերոների մի մասը կոտորվել է ճակատամարտում, մի մասը՝ անապատում, ուր նահանջել էր։ Շատերին բռնի փոխադրել են գերմանական գաղութաբնակների ֆերմաները։ 1904 թվականի հոկտեմբերի 3-ին ապստամբել են հոտենտոտները, որոնք իրենց առաջնորդի մահից (1905 թվականին) հետո բաժանվել են մանր խմբերի և շարունակել պայքարը մինչև 1907 թվականը։ Գերմանական գաղութարարները, ստանալով սահմանամերձ Կապ (Քեյփ) գաղութի զորքերի օգնությունը, կոտորել են հոտենտոտների զգալի մասին, մնացածներին բնակեցրել չոր, անբերրի շրջաններում։ 1907 թվականին գաղութարարները բռնագրավել են հերերոների հողերը, վերացրել նրանց համայնական, ցեղային կազմակերպությունը։

Կատեգորիա:Նամիբիա
Համախարբերդցիական միություն

**Համախարբերդցիական միություն**, խարբերդցիների հայրենակցական միություն։ Հիմնվել է 1926 թվականին՝ դեռևս 1880-ական թվականների վերջից Բոստոնում (ԱՄՆ) գործող Խարբերդի, Հյուսեյնիկի, Քեսիրիկի, Բազմաշենի և այլ կրթասիրաց ու ուսումնասիրաց ընկերությունների և «Եփրատ» սանուց միության միավորումով։ Նպատակն էր Սովետական Հայաստանում հիմնել Նոր խարբերդ անունով ավան։ Այդ խնդրանքով Համախարբերդցիական միությունը դիմեց Սովետական Հայաստանի կառավարությանը, որը 1928 թվականի մարտի 21-ի որոշմամբ 1091 հա հողատարածություն հատկացրեց Նոր Խարբերդ ավանի համար։ Այդտեղ բնակություն հաստատելու համար խարբերդցիներ ներգաղթեցին Հունաստանից (1932 թվականին), Ֆրանսիայից (1936 թվականին), Սիրիայից, Լիբանանից, Ռումինիայից, Բուլղարիայից։ Համախարբերդցիական միությունը ակտիվորեն մասնակցում է համագաղութային հայրենասիրական միջոցառումներին, սերտ կապի մեջ է Նոր Խարբերդի հետ։ Համախարբերդցիական միության կենտրոնը Բոստոնում է, մասնաճյուղեր ունի ԱՄՆ-ի, Մեքսիկայի, Արգենտինայի, Ֆրանսիայի, Հունաստանի, Սիրիայի, Լիբանանի քաղաքներում։ Հրատարակել է «Խարբերդ և անոր ոսկեղեն դաշտը» պատմական, մշակութային և ազգագրական հուշամատյանը։ 

Կատեգորիա:Հայրենակցական միություններ
Համախառն շրջանառություն

**Համախառն շրջանառություն**, համախառն արտադրական շրջանառություն, որոշակի ժամանակահատվածում անձի կամ ձեռնարկության բոլոր աշխատավարձերի, շահույթների, տոկոսավճարների, վարձավճարների և եկամտի այլ ձևերի հանրագումար՝ նախքան որևէ տեսակի պահումները կամ հարկերը։ Բնութագրում է ձեռնարկության արտադրական գործունեության ծավալը։ Համախառն շրջանառությունը ներարտադրական (ներգործարանային) շրջանառության մեծության չափով (այն արտադրանքների գումարային արժեքով, որոնք հետագա մշակման են անցել նույն ձեռնարկությունում) գերազանցում է գործարանային մե թոդով հաշվարկված համախառն արտադրանքը, այսինքն՝ Համախառն շրջանառությունը պարունակում է կրկնակի հաշվարկ։ Գործնականում Համախառն շրջանառության ցուցանիշն առանձին չի հաշվարկվում։ 

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Coming Home (երգ, Firelight)

**Coming Home** (*Վերադարձ տուն*), Մալթան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում ներկայացրած մալթայական Firelight երգչախումբի երգը, որի խոսքերի և երաժշտության հեղինակն է Ռիչարդ Միքալլեֆը։ Մրցույթն անց է կացվել Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենում։ Եզրափակիչ փուլում երգն ստացել է 32 միավոր և գրավել 23-րդ տեղը։

## Դիրքը չարթերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Հետերա

մինի|Պարող հետերան (պատկերազարդում)
**Հետերա**, Հին Հունաստանում կրթված, չամուսնացած, ազատ ապրելակերպ ունեցող կին։ Որոշ հետերաներ նշանակալի դեր են խաղացել հասարակական կյանքում։ Նրանց տներում հավաքվել են հին հույն ականավոր քաղաքական գործիչներ, բանաստեղծ-արվեստագետներ։ Հետերաների մասին գրել են թատերգություններ, նրանց պատվին կանգնեցրել ոսկե արձաններ։ Շատ հետերաներ հեղինակել են էպիգրամներ (մակագիր)։ Հետերաներ են անվանել նաև անբարոյական համարվող կանանց։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Սոցիալական տիպեր
Ժենյա Ավետիսյան

**Ժենյա Սեդրակի Ավետիսյան** (), թատրոնի, հեռուստատեսության և կինոյի հայ դերասանուհի, ասմունքող, ՀԽՍՀ վաստակավոր և ՀՀ ժողովրդական արտիստ։

Դերասան Յուրի Ամիրյանի կինը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1941 թվականի հուլիսի 16-ին՝ Երևանում։ 1957 թվականին ավարտել է Երևանի Տիմոշենկոյի անվան № 39 միջնակարգ դպրոցը։ 1957-1962 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժնում։ 1964 թվականից հանդես է գալիս Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում՝ խաղալով 100-ից ավելի ներկայացումներում։

Նկարահանվել է 20-ից ավելի գեղարվեստական ֆիլմերում, որոնցից առավել հիշարժան են «Գիքոր» (1982), «Ճերմակ անուրջներ» (1985), Ժայռը (1973), Մարդն «Օլիմպոսից» (1974) և այլն։

## Դերեր
### Դերերը թատրոնում

### Դերերը կինոյում

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1984
* ՀՀ ժողովրդական արտիստ, 2004
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2011
* ՀՀ ԱԺ նախագահի հուշամեդալ
* Գյումրու «Վարպետաց վարպետ» ոսկե մեդալ
* «Անդրանիկ Զորավար» միության մեդալ
* Երևանի քաղաքապետարանի ոսկե մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ ասմունքողներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Թատրոն X

մինի
**Թատրոն X**, Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում անցկացվող ամենամյա հանրապետական թատերական փառատոն, որը հիմնադրվել է 2008 թվականին Ազգային թատերական ստեղծագործական միավորման նախաձեռնությամբ ու Հայաստանի Մշակույթի նախարարության աջակցությամբ։

Փառատոնի ձևաչափի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ներկայացումից հետո տեղի է ունենում բաց քննարկում, որին կարող են մասնակցել ոլորտի մասնագետները, ուսանողներ, շահագրգիռ կազմակերպություններ և հանդիսատեսը։

Փառատոնի նախագահն է Ազգային թատերական ստեղծագործական միավորման նախագահ Արա Խզմալյանը։

## Արտաքին հղումներ
* Ազատություն ռադիոկայան "Մեկնարկում է «Թատրոն X» հերթական փառատոնը" 
* «Թատրոն-X»-ն այս տարի ներգրավելու է սոցիալական խնդիրներ ունեցող հանդիսատեսին (Տեսանյութ), 2013 թ.

Կատեգորիա:Հայաստանի փառատոներ
Կատեգորիա:Հայկական թատրոն
Հզորություն

մինի
մինի
**Հզորություն**, ֆիզիկական մեծություն, որը հավասար է ֆիզիկական մարմնի կատարած աշխատանքի և դրա կատարման ժամանակամիջոցի հարաբերությանը։

Աշխատանք կատարելու արագությունը կոչվում է Հզորություն։

Հզորությունը հավասար է միավորին,եթե 1 վ֊ում կատարվել է 1 Ջ աշխատանք։

1 ձիաուժ հզորություն է կոչվում այն հզորությունը,որը դրսևորում է ձին 75 կգ բեռը 1վ֊ում 1մ֊ով բարձրացնելիս։

Եթե աշխատանքը հավասարաչափ է կատարվում, Հզորությունը որոշվում է 
N = \frac{A}{t}  
բանաձևով, որտեղ A-ն t ժամանակահատվածում կատարված աշխատանքն է։ Ընդհանուր դեպքում հզորությունը՝
 N= \frac{dA}{dt}  
որտեղ dA-ն dt տարրական ժամանակահատվածում (սովորաբար հավասար է 1 վրկ.) կատարված տարրական աշխատանքն է։

F ուժի հզորությունը հավասար է այդ ուժի և իր կիրառման կետի v արագության սկալյար արտադրյալին՝

  N = \left (\vec{F}, \vec{v} \right) = F v \cos\alpha  

(α -ն F և V վեկտորներով կազմված անկյունն է)։ Հզորությունը համակարգի Էներգետիկ բնութագիրն է։ Միավորների միջազգային համակարգում այն չափվում է Վատտով. **1 Վտ= 1 Ջ/վրկ։** Տեխնիկայում կիրառվում Է նաև ձիաուժ արտահամակարգային միավորը։

Էլեկտրական հզորությունը էլեկտրական հոսանքի աշխատանքն է միավոր ժամանակում։

Հաստատուն հոսանքի շղթայում Էլեկտրական հզորությունը հավասար է հոսանքի և լարման արտադրյալին՝

  N = UI  

Փոփոխական հոսանքի դեպքում ակնթարթային հզորությունը (p) հավասար է լարման (U) և հոսանքի ուժի(I) ակնթարթային արժեքների արտադրյալին՝

  p= UI  

Պարբերական հոսանքների ժամանակ նպատակահարմար է օգտվել, այսպես կոչված, միջին կամ ակտիվ հզորությունից, որը հավասար է ակնթարթային հզորության՝ ըստ պարբերության միջինացված արժեքին։ Միափուլ սինուսոիդային հոսանքի ակտիվ հզորությունը հավասար է

  U l \cos \phi  

որտեղ Ս-ն և I-ն փոփոխական լարման և հոսանքի գործող (էֆեկտիվ) արժեքներն են, իսկ φ-ն դրանց փուլերի տարբերությունն է։ Սինուսոիդային հոսանքների համար կիրառվում Է նաև ռեակտիվ hզորություն, որը որոշվում է հետևյալ առնչությամբ.

 U l \ sin \phi  

Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Բազմության հզորություն

**[[Բազմություն|Բազմության]] հզորություն**, «տարրերի թիվ» հասկացության ընդհանրացում անվերջ բազմությունների համար։ X և Y բազմությունները կոչվում են հավասարազոր կամ «քանակապես» համարժեք, եթե նրանց միջև գոյություն ունի փոխմիարժեք համապատասխանություն։ Բնական թվերի բազմությանը հավասարազոր բազմությունները կոչվում են հաշվելի, իսկ մնացածները՝ ոչ-հաշվելի։ Հավասարազորության գաղափարը համարժեքության հարաբերություն է բոլոր բազմությունների դասում։ Տվյալ X բազմությանը հավասարազոր բոլոր բազմությունների դասը կոչվում է X բազմության հզորություն կամ կարդինալ թիվ և նշանակվում է card X (լատ. cardinalis — գլխավոր)։ Այսպիսով, հզորությունը այն ընդհանուրն է, որով օժտված են միմյանց հավասարազոր բոլոր բազմությունները։ Վերջավոր բազմությունների դեպքում հզորությունը համընկնում է տարրերի թիվ հասկացության հետ։ Վերջավոր կարդինալ թվերը բնական թվերն են. անվերջ կարդինալ թվերը (անվերջ բազմությունների հզորությունները) կոչվում են տրանսֆինիտ թվեր։ Ամենափոքր տրանսֆինիտ թիվը բնական թվերի հզորություն է (նշանակվում է S_0-ով), բոլոր իրական թվերի բազմության հզորությունը կոչվում է կոնտինուում։ Հզորությունը նշանակվում է C-ով։ Հզորությունների միջև մտցվում է կարգի հարաբերություն հետնյալ կերպ՝ cardX \leq cardY, եթե X-ը համարժեք է Y-ի որևէ ենթաբազմության։

Կատեգորիա:Բազմությունների տեսություն
Կատեգորիա:Բազմությանների հզորություն
Հիբրիդային հաշվողական մեքենա

մինի
**Հիբրիդային հաշվողական մեքենան** (ՀՀՄ) անալոգա-թվանշանային հաշվողական մեքենա է, որում զուգակցվում են անալոգային ու թվանշանային սարքավորումների մի շարք առանձնահատկություններ։ ՀՀՄ-ների ստեղծումը պայմանավորված է որոշ խնդիրների լուծման ընթացքում առաջացող բարդություններով, որոնք չեն հաղթահարվում անալոգային հաշվողական մեքենաների (ԱՀՄ) [հաշվողական մեքենաներ, որոնք մշակում են անալոգային (անընդհատ) տեսքով  ներկայացվող ինֆորմացիան] ու թվանշանային հաշվողական մեքենաների (ԹՀՄ) առանձին օգտագործումով։ Դա բերեց ԱՀՄ-ի ու ԹՀՄ-ի միավորմանը մեկ ընդհանուր հաշվողական հավաքածուի մեջ՝ անալոգա-թվանշանային ու թվանշանա-անալոգային փոխակերպիչների օգնությամբ։ ՀՀՄ -ը  լինում են ունիվերսալ ու մասնագիտացված։ Ունիվերսալ ՀՀՄ- ը լուծում են համեմատաբար տարբեր դասերի խնդիրներ, իսկ մասնագիտացված  մեքենաները ՝ միայն մեկ դասի։ ՀՀՄ-ի բաղադրիչների (ԱՀՄ և ԹՀՄ) հաշվարկային ֆունկցիաների բաժանումը որոշվում է տվյալ խնդրի դասի առանձնահատկություններով։ ԹՀՄ-ի ֆունկցիաներն են՝ ինֆորմացիայի մուտքը, ելքը, հիշեցումը, ԱՀՄ-ի կառավարումը և ստացված արդյունքների վերլուծումը։ ՀՀՄ-ով արդյունավետ կերպով լուծվում են լայն դասերի խնդիրներ, ավտոմատ կառավարման համակարգերի (կամ պրոցեսների) մոդելավորում՝ ժամանակի իրական մասշտաբով, վիճակագրական, կենսբ. համակարգերի մոդելավորում, մասնակի ածանցյալներով հավասարումների լուծում, կառավարման համակարգերի օպտիմալացում ևն։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Մուլեն Ռուժ (ֆիլմ)

**«Մուլեն Ռուժ»** (, բառացի՝ «Կարմիր հողմաղաց»), 2001 թվականի ավստրալամերիկյան մյուզիքլ-ֆիլմ, որն ստացել է Ամերիկյան կինոակադեմիայի 2 մրցանակ։ Գլխավոր դերերում խաղացել են շոտլանդացի դերասան Էվան Մաքգրեգորը և ավստրալիացի դերասանուհի Նիկոլ Քիդմանը (ներկայացվել է «Օսկարի»՝ որպես լավագույն դերասանուհի)։ Դերասաններն իրենք են կատարել իրենց բոլոր երաժշտական համարները։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2000-ականների պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2001 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ավստրալիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ավստրալիական երաժշտական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ավստրալիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ավստրալիական մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ավստրալիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բազ Լուրմանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր գրողների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1899 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1900 թվականին
Հերոսություն

**Հերոսություն**, հասարակական առումով մարդու ակնառու գործունեություն, որը համապատասխանում է ժողովրդական զանգվածների, առաջավոր դասակարգերի շահերին և պահանջում է անձնական քաջություն, տոկունություն, անձնազոհության պատրաստականություն։ Հերոսության իդեալները սկզբնապես արտացոլվել են տարերայնորեն ձևավորված մասսայական բարոյական գիտակցության, ժող. բանահյուսության մեջ (մասնավորապես հերոսական էպոսում), իսկ հետագայում դարձել գեղարվեստական գրականության ու արվեստի, ինչպես նաև բարոյագիտության, գեղագիտության, սոցիոլոգիայի, հոգեբանության ուսումնասիրության առարկա։ Որոշ մտածողներ (Ջ. Վիկո, Հեգել) Հերոսությունը բացառապես կապել են, այսպես կոչված, «հերոսական դարաշրջանի» (անտիկ հասարակության) հետ։ Աակայն պատմությունը ցույց է տալիս, որ մարդկանց հերոսական գործունեությունը որոշակի շրջանով սահմանափակելը սխալ է։ Լուսավորիչները (Ժ. Ժ. Ռուսո, Գ. Լեսսինգ, Ֆ. Շիլլեր) և հեղափոխական ռոմանտիզմի ներկայացուցիչները (Ջ. Բայրոն, Կ. Ռիլև, Զ. Մաձինի) ստեղծեցին ազգային ու քաղաքական ազատության, մարդկանց «բնական» հավասարության համար պայքարող հերոսական անձնավորության խռովարարության գաղափարը։ Հետադիմական ռոմանտիզմը, ընդհակառակը, հերոսներին հակադրում էր ժողովըրդին («ամբոխին») և նույնիսկ աստվածացնում նրանց (Թ. Կարլեյլ), իսկ Նիցշեն առաջ էր քաշում «գերմարդու» գաղափարը։ Այս գաղափարները հետագա զարգացում ստացան 20-րդ դարի բուրժուական մտքի հետադիմական ուսմունքներում։ 19-րդ դարի ռուս նարոդնիկները և անարխիզմի գաղափարախոսները բացարձականացնում էին առանձին հերոսական արարքն ու անհատական սխրանքը։ Քննադատելով այսպիսի ըմբռնումը՝ Չեռնիշևսկին անհատի գործունեության ուժն ու հաջողությունը տեսնում էր ժող. մասսաների հետ նրանց ունեցած կապի մեջ։ Ընդհանրացնելով հայ իրականության մեջ հերոսության պրոբլեմի քննարկման ավանդույթները՝ Խ. Աբովյանը և, հատկապես, Մ. Նալբանդյանը, ցույց են տվել անհատի և ժողովրդի գործունեության փոխկապվածությունը և հերոսականի էությունը մեկնաբանել են այդ համակարգում։ 

Կատեգորիա:Վարք
Հայոց ցեղասպանություն (ֆիլմ)

**«Հայոց ցեղասպանություն»** (), 2006 թվականին ցուցադրված ամերիկյան փաստավավերագրական ֆիլմ, որն ուսումնասիրում է Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ կատարված կոտորածները։ Ցուցադրվել է ամերիկյան «PBS» հեռուստաալիքով։

Քանի որ Ցեղասպանության հարցը Թուրքիայում կրում էր վիճահարույց բնույթ, «PBS» հեռուստաալիքը որոշում է երկու կողմերին ձայն տալ՝ ֆիլմի ցուցադրությունից հետո կազմակերպելով թվով 4 փորձագետների հեռուստաքննարկում, ինչը, սակայն, տեղի չի ունենում հայկական կազմակերպությունների սուր լոբբիստական ջանքերի պատճառով։

Ֆիլմի ռեժիսորը, սցենարիստը ու համապրոդյուսերն է («Oregon Public Broadcasting»-ի հետ) Էնդրյու Գոլդբերգը, ով նաև հանդիսանում է «Հայերը. գոյատևման պատմություն» (*The Armenians: A Story of Survival*) ֆիլմի ռեժիսորը։

Ֆիլմը կարդում են հոլիվուդյան դերասաններ Օռլանդո Բլումը, Էդ Հարիսը, Լորա Լինին, Ջարեդ Լետոն, Ջուլիանա Մարգուլիսը, Փոլ Ռադը և Նատալի Պորտմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի էջը «Two Cats Productions» կայքում 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հերոստրատոս

250px|մինի|Արտեմիսի տաճարի մոդելը
**Հերոստրատոս** (, ), եփեսոսցի հույն, որն իր անունն անմահացնելու համար, մ.թ.ա. 356 թ. այրել է Եփեսոսի Արտեմիսի տաճարը (աշխարհի 7 հրաշալիքներից մեկը)։ Պատմիչ Թիմայոսը, նրան հետևելով՝ նաև Կիկերոնն ու Պլուտարքոսը հայտնում են, որ տաճարն այրվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու ծնվելու գիշերը։ Հոնիական քաղաքների բնակիչները որոշել են մոռացության տալ Հերոստրատոսի անունը, սակայն նրա մասին հիշատակել է հույն պատմիչ և հռետոր Թեոպոմպոսը (մ.թ.ա. 4-րդ դար)։ Հինհռոմեացի գրող Էլիանուսն իր «Կենդանիների բնույթի մասին» երկում Հերոստրատին հիշատակում է աստվածությունների թշնամիների շարքում՝ առաջին աթեիստներ Հիպպոնի և Դիագորոսի անունների կողքին։ Հերոստրատոսի անունն ստացել է բացասական իմաստ. Հերոստրատոս անվանում են փառամոլ մարդկանց։

Ստրաբոնի վկայությամբ՝ Հերոստրատի այրած տաճարի տեղում եփեսոսցիները կառուցել են Արտեմիսին նվիրված մի նոր հրաշալի տաճար։

## Կերպարը գեղարվեստական գրականության մեջ
* Իտալացի գրող Ալեսսանդրո Վեռին հեղինակել է մի ոչ մեծածավալ վեպ «Հերոստրատոսի կյանքը» վերնագրով (1818), որտեղ արտացոլվել է ատելությունը Իտալիան զավթած Նապոլեոն Բոնապարտի նկատմամբ ևս։
* 1972 թվականին առաջին անգամ բեմականացվել է Գրիգորի Գորինի «Մոռանալ Հերոստրատին» պիեսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հույներ
Կատեգորիա:Վանդալիզմ
Հիգիենիկ մարմնամարզություն

250px|մինի|Ծովային հետևակազորայինների մարզումներ
**Հիգիենիկ մարմնամարզություն**, մարմնամարզության տարատեսակ, ֆիզիկական վարժություններով պարապելու ամենամատչելի և նպատակահարմար ձև, որով կարելի է զբաղվել նաև անհատական կարգով՝ տնային պայմաններում։ Հիգիենիկ մարմնամարզության համալիրում ընտրում են 8-10 այնպիսի վարժություններ, որոնք աշխատանքի մեջ ներգրավեն գրեթե բոլոր հոդերը և հիմնական մկանախմբերը, հատկապես որովայնի ճնշանի, ուսագոտու և բազկի եռագլուխ մկանները։ Հիգիենիկ մարմնամարզությունը բարելավում է սրտի գործունեությունը, շնչառությունը, նյարդային համակարգի վիճակը, բարձրացնում օրգանիզմի ակտիվությունը, կանխում վաղաժամ ծերության երևույթները (մկանների թերաճում, շարժումների սահմանափակում և նյութափոխանակության խանգարումներ)։ Քնի ընթացքում առաջացող լիակատար հանգստից աշխատանքային ծանրաբեռնվածության անցումը կարգավորելու նպատակով հարմար է կատարել հիգիենիկ մարմնամարզություն ամենատարածված ձևը՝ առավոտյան լիցքային վարժությունները։

Կատեգորիա:Առողջապահություն
Հենան (այլ կիրառումներ)

**Հենան** անվանումը կարող է վերաբերել.

* (2085) Հենան, 1965 թվականի դեկտեմբերի 20-ին հայտնաբերված աստերոիդ։
* Հենան (Չինաստան), շրջան Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում։
Հերոս քաղաք

Odessa|thumb|right|Օդեսայի՝ Հերոս քաղաք հռչակվելը խորհրդանշող փոստային նամականիշ (ԽՍՀՄ, 1965)

**Հերոս քաղաք** (, , ), պատվավոր կոչում, որին արժանացել են 1941-1945 թվականների «Հայրենական Մեծ պատերազմի» ժամանակ իրենց հերոսական դիմադրությամբ հռչակված նախկին ԽՍՀՄ քաղաքներ Մոսկվան, Լենինգրադը, Կիևը, Օդեսան, Սևաստոպոլը, Վոլգոգրադը, Մինսկը, Կերչը, Նովոռոսիյսկը, Տուլան։ Մոսկվայի պաշտպանությունը տևել է 1941 թվականի սեպտեմբերի 30-ից դեկտեմբեր 5-ը, Լենինգրադինը՝ 1941 թվականի հուլիսի 10-ից 1944 թվականի հունվարի 14-ը, Կիևինը՝ 1941 թվականի հուլիսի 10-ից սեպտեմբերի 19-ը, Օդեսայինը՝ 1941 թվականի օգոստոսի 10-ից հոկտեմբեր 16-ը, Սևաստոպոլինը՝ 1941 թվականի հոկտեմբերի 30-ից 1942 թվականի հուլիսի 4-ը, Ստալինգրադինը (այժմ՝ Վոլգոգրադ)՝ 1942 թվականի հուլիսի 17-ից նոյեմբերի 18-ը, Նովոռոսիյսկինը՝ 1942 թվականի օգոստոսի 19-ից սեպտեմբեր 26-ը, Տուլայինը՝ 1941 թվականի հոկտեմբեր 24-ից դեկտեմբեր 5-ը։

Ի նշանավորումն զորքերի սխրանքի և այդ քաղաքների բնակչության մասսայական հերոսության՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով 1942 թվականի դեկտեմբեր 22-ին հաստատվեցին «Լենինգրադի պաշտպանության համար», «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Ստալինգրադի պաշտպանության համար», 1944 թվականի մայիսի 1-ին՝ «Մոսկվայի պաշտպանության համար», 1961 թվականի հունիսի 21-ին՝ «Կիևի պաշտպանության համար» մեդալներ, որոնցով պարգևատրվեցին պաշտպանության բոլոր մասնակիցները, իսկ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1965 թվականի մայիսի 8-ի հրամանագրով քաղաքներին շնորհվեց հերոս քաղաք պատվավոր կոչումը։ Հերոս քաղաքում կանգնեցվում էր կոթող՝ Լենինի շքանշանի, «Ոսկե աստղ» մեդալի և ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրի տեքստի պատկերմամբ։ 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հերոս քաղաքներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատվավոր կոչումներ
Հիալուրոնաթթու

**Հիալուրոնաթթու**, թթու մուկոբազմաշաքար։ Մոլային զանգվածը՝ 200000—500000 և ավելի։ Լայնորեն տարածված է մարդու և կենդանիների հյուսվածքներում, պարունակվում է մաշկում, ձուսպային հեղուկում, ձվաբջիջների թաղանթներում, տարբեր բակտերիաների պատիճներում։ Շարակցական հյուսվածքի հիմնական նյութի բաղադրամասն է, ապահովում է հյուսվածքային տարրերի և բջիջների սոսնձումը։ Բարձր մածուցիկության շնորհիվ Հիալուրոնաթթվի լուծույթներն ընդունակ են իջեցնելու հյուսվածքների թափանցելիությունը և խոչընդոտելու ախտածին մանրէների ներթափանցմանը։ Հիալուրոնաթթվի ֆերմենտային հիդրոլիզն իրականանում է հիալուրոնիդազ ֆերմենտով։

Կատեգորիա:Ածխաջրեր
Կատեգորիա:Բազմաշաքարներ
Կատեգորիա:Օքսիդաթթուներ