Առնոլդ Դոյչ

**Առնոլդ Դոյչ** (), ըստ տարբեր վարկածների՝ ավստրիացի, չեխ կամ հունգարացի ակադեմիկոս, որն աշխատել է Լոնդոնում որպես խորհրդային լրտես, առավել հայտնի է Քիմ Ֆիլբիին հավաքագրելով: Ստեղծումից մինչև 1937 թվականը նա վերահսկում էր Լոնդոնի Քեմբրիջյան հնգյակի գործունեությունը։ Նրա կյանքի մեծ մասը մնում է անհայտ կամ վիճելի:

## Կյանք և գործունեություն
Առնոլդ Դոյչը ծնվել է Վիեննայում՝ Սլովակիայից հրեական ընտանիքում, նա բրիտանացի խոշոր արդյունաբերող Օսկար Դոյչի զարմիկն է։

1915 թվականից սովորել է գիմնազիայում, 1924 թվականին ընդունվել է Վիեննայի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետը, միաժամանակ սովորել ֆիզիկա և քիմիա։ 1928 թվականին ավարտել է համալսարանը՝ ստանալով քիմիայի թեկնածուի կոչում։ Նա խոսում էր գերմաներեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, հոլանդերեն և ռուսերեն:

1924 թվականին համալրել է Ավստրիայի կոմունիստական ​​կուսակցության շարքերը։ 1928 թվականին նա առաջին անգամ այցելել է Մոսկվա։ 1931-ին անդամագրվել է ԽՄԿԿ։

Կոմինտերնի միջազգային հարաբերությունների բաժնի առաջարկությամբ աշխատանքի է ընդունվել ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր վարչությունում։ 1933-ին նա ուղարկվել է ապօրինի հետախուզական աշխատանքի Փարիզ (կեղծանունը՝ «Օտտո»), հատուկ հանձնարարություններ է կատարել Բելգիայում, Հոլանդիայում, Ավստրիայում և Գերմանիայում։ 1934 թվականին նա տեղափոխվել է Լոնդոն (կեղծանուն՝ «Ստեֆան»), քողարկման նպատակով ընդունվել է Լոնդոնի համալսարանի հոգեբանական բաժինը և աշխատանքի ընթացքում համագործակցելու համար ներգրավել է ավելի քան 20 գործակալների, այդ թվում՝ հայտնի Քեմբրիջյան հնգյակի բոլոր անդամներին (Քիմ Ֆիլբի, Գայ Բյորջես, Ջոն Քերնքրոս, Էնթոնի Բլանտ, Դոնալդ Մաքլեյն): 1935 թվականի օգոստոսին վերադարձվել է ԽՍՀՄ։

Նոյեմբերին նա կրկին վերադարձել է Լոնդոն։ 1936 թվականի ապրիլից աշխատել է բնակիչ Թեոդոր Մալլիի (կեղծանունը՝ «Ման») ղեկավարությամբ։ Նրա հետ միասին նա ստեղծեց գործակալների գաղտնի «Օքսֆորդի խումբը»: 1936 թվականին Լոնդոնի համալսարանում պաշտպանել է հոգեբանության դոկտորի կոչում։ 1937 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է Մոսկվա։

1938 թվականին Դոյչը և նրա կինը ստացել են խորհրդային քաղաքացիություն և անձնագրեր Լանգ Ստեֆան Գրիգորևիչի և Ժոզեֆինա Պավլովնայի անուններով։ Հետախույզի համար այս շրջանը համընկավ 1930-ականների բռնաճնշումների ժամանակ սկսված «զտման» հետ։ Արդյունքում 1939 թվականին Դոյչը աշխատանքի է անցել ԽՍՀՄ ԳԱ Համաշխարհային տնտեսության և տնտեսագիտության ինստիտուտում՝ որպես գիտաշխատող։

1941 թվականի նոյեմբերին Հայրենական մեծ պատերազմի բռնկումից հետո մի խումբ հետախույզների հետ որպես անօրինական ռեզիդենտ ուղարկվել է Արգենտինա։ Իրանով, Հնդկաստանով և Հարավարևելյան Ասիայի երկրներով անցնող սկզբնական ճանապարհը վտանգավոր դարձավ Ճապոնիայի հետ ԱՄՆ-ի պատերազմի բռնկման պատճառով, և խումբը վերադարձավ Մոսկվա: Որոշում է կայացվել նավարկել Հյուսիսային Ատլանտյան օվկիանոսով։

1942 թվականի նոյեմբերի 7-ին «Դոնբաս» տանկերը, որը տեղափոխում էր հետախույզին, խորտակվեց Նորվեգական ծովում գերմանական Z-27 կործանիչով։

## Վարկածներ
Դոյչի վերջնական ճակատագիրը անորոշ է: Տարբեր հեղինակների կողմից առաջարկված տեսությունների շարքում ասվում էր, որ նա գերվել և գնդակահարվել է նացիստների կողմից Ավստրիա պարաշյուտով թռչելուց հետո, կամ խեղդվել է, երբ նրա նավը խորտակվել է, երբ նա մեկնում էր Նյու Յորք՝ ՆԿՎԴ-ի նորակոչիկների հետ աշխատելու:

Քիմ Ֆիլբիի չորրորդ և վերջին կինը՝ Ռուֆինան, մեջբերում է ջրահեղձման պատմությունը, սակայն ասում է, որ ռուսական աղբյուրները միակարծիք չեն այն հարցում, թե Դոյչը ուր էր գնում, երբ նրա՝ «Դոնբաս» նավը խորտակվեց դեպի ԱՄՆ ուղևորվելիս: Նա ասում է, որ ՊԱԿ-ի պատմության 3-րդ հատորում ասվում է, որ Դոյչի վերջնական նպատակակետը Լատինական Ամերիկան ​​էր, բայց հետո ասում է, որ Ալեն Վայնշտեյնը և Ալեքսանդր Վասիլիևը, վկայակոչելով ԿԳԲ-ի ֆայլերը, *Haunted Wood*-ում գրում են., որ Դոյչն ուղեւորվել է Նյու Յորքի ռեզիդենտություն՝ ընդլայնելու իր գործունեությունը:

## Ֆիլմ
2003 թվականին Քեմբրիջի լրտեսների մասին BBC-ի հեռուստատեսային չորս մասից բաղկացած դրամայում Դոյչը մարմնավորվել է Մարչել Յուրեշի կողմից առաջին երկու դրվագներում։

## Գրականություն
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Առնոլդ Դեյչ, ''СВР'' կայք
*  Առնոլդ Դեյչ, Քրոնոս կայք
* 
* 

Կատեգորիա:Արկտիկական պահականավախմբերի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3