Աուրա (ախտանիշ)

**Աուրա**, ընկալման խանգարում է, որը զգում են էպիլեպսիայով կամ միգրենով տառապող անձինք։ Էպիլեպտիկ աուրան նոպա է։

Էպիլեպտիկ և միգրենային աուրան պայմանավորված է ուղեղի որոշակի հատվածների ներգրավմամբ, որոնք որոշում են աուրայի ախտանիշները։ Հետևաբար, եթե ախտահարվում է ուղեղի տեսողական հատվածը, առաջանում են տեսողական ախտանիշներ, իսկ եթե ախտահարվում է զգայական հատվածը, առաջանում են զգայական ախտանիշներ։

Էպիլեպտիկ աուրան սուբյեկտիվ զգայական կամ հոգեկան երևույթ է, որը պայմանավորված է կիզակետային նոպայով, այսինքն՝ նոպա, որն առաջանում է ուղեղի այն հատվածից, որը պատասխանատու է տվյալ խանգարված ֆունկցիայի համար, իսկ խանգարված ֆունկցիան արտահայտվում է աուրայի ախտանիշներով։ Դա կարևոր է, քանի որ հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել ուղեղի վնասված հատվածը։ Էպիլեպտիկ աուրային շատ դեպքերում հաջորդում են նոպայի այլ դրսևորումներ, օրինակ՝ ցնցումներ, քանի որ էպիլեպտիկ արտանետումը տարածվում է ուղեղի այլ մասեր։ Հազվադեպ այն մնում է մեկուսացված։ Աուրան թույլ է տալիս որոշ մարդկանց, ովքեր ունեն էպիլեպսիա, կանխել իրենց և/կամ ուրիշների վնասվածքները, նոպայի ժամանակ, երբ նրանք կորցնում են գիտակցությունը։

## Միգրեն
Դեպքերի ճնշող մեծամասնությունում միգրենի աուրան տեսողական է, քանի որ դիսֆունկցիան սկսվում է գլխուղեղի տեսողական կեղևից։ Աուրային սովորաբար հաջորդում է գլխացավը, որի տևողությունը տատանվում է րոպեից մինչև մեկ ժամ։ Սակայն միգրենի աուրան կարող է դրսևորվել նաև առանձին, այսինքն՝ առանց գլխացավի։ Աուրա կարող է դիտվել միգրենի ողջ ընթացքում՝ կախված տեսակից, այն կարող է նաև անհետանալ, հանգեցնել մարդուն ապակողմնորոշման և շփոթվածության առաջացման։ Միգրեն ունեցող մարդկանց համար ընդհանուր է միգրենի ժամանակ մեկից ավելի տեսակի աուրայի առաջացումը։ Մարդկանց մեծամասնության մոտ՝ ում մոտ հանդիպում է աուրա, աուրան լինում է նույն տեսակի։ Աուրան կարող է նաև զուգակցվել խուճապի հանկարծակի առաջացման, խուճապի նոպաների կամ տագնապային նոպաների առաջացման հետ, ինչը դժվարություններ է ստեղծում ախտորոշման մեջ։ Այն հիվանդների դիֆերենցիալ ախտորոշումը, ովքեր ունենում են պարեսթեզիա, դեռեալիզացիա, գլխապտույտ, կրծքավանդակի ցավեր, ցնցումներ և սրտխփոցներ, կարող է բավականին դժվար լինել։

## Նոպաներ
Էպիլեպտիկ աուրան գլխուղեղի ֆունկցիոնալ կեղևի ակտիվացման հետևանք է՝ խանգարված նեյրոնալ արտանետմամբ։ Բացի սպասվող նոպայի համար նախազգուշացնող նշան լինելուց, աուրայի բնույթը կարող է պատկերացում տալ նոպաների կամ միգրենի տեղակայման և լատերալիզացիայի մասին։

Ամենատարածված աուրան ներառում է շարժիչ, սոմատոսենսոր, տեսողական և լսողական ախտանիշներ։ Աուրայի ընթացքում ուղեղի ակտիվացումը կարող է տարածվել մի քանի շրջաններով՝ անընդհատ կամ ընդհատ, նույն կամ տարբեր մասերում։

Աուրան հատկապես տարածված է կիզակետային նոպաների ժամանակ։ Եթե գլխուղեղի շարժիչային կեղևի նեյրոններն գերգրգռվում են, առաջանում է շարժիչ աուրա։ Նմանապես, սոմատոսենսոր աուրան (օրինակ՝ քորը, թմրածությունը և ցավ) կարող է առաջանալ, եթե ներգրավվում է գլխուղեղի սոմատոսենսոր կեղևը։ Երբ ուղեղի առաջնային սոմատոսենսորային կեղևը ակտիվանում է, մարմնի հակառակ կողմում գտնվող ավելի անջատ մասերը և երկրորդային սոմատոսենսերային հատվածները հանգեցնում են նոպայի կիզակետի միակողմանի ախտանիշների առաջացմանը։

Տեսողական աուրան կարող է լինել պարզ կամ բարդ։ Պարզ տեսողական աուրայի ախտանիշներն են անշարժ, թարթող կամ շարժվող լույսերը/ձևերը/գույները, որոնք առաջանում են հիմնականում գլխուղեղի առաջնային տեսողական կեղևի գործունեության խանգարման հետևանքով։ Կոմպլեքս տեսողական աուրան կարող է ներառել մարդկանց, տեսարաններ և առարկաներ, որոնք առաջանում են քունքոսկրածոծրակային միացման գրգռման հետևանքով և լատերալիզացվում են մեկ կիսադաշտի վրա։ Լսողական աուրան կարող է լինել պարզ (զանգ, բզզոց) կամ բարդ (ձայներ, երաժշտություն)։ Պարզ ախտանշանները կարող են առաջանալ գլխուղեղի առաջնային լսողական կեղևի ակտիվացումից, իսկ բարդ ախտանիշեր՝ քունքոսկրածոծրակային կեղևից։

## Օրինակներ
thumb|Նկարչի պատկերում թրթռացող սկոտոմա
thumb|Թրթռացող սկոտոմա
thumb|Թրթռացող սկոտոմայի օրինակ, որը ցույց է տալիս գունավոր եզրերով աղավաղված տարածք
Աուրայի զգացողությունը կարող է ներառել հետևյալներից մեկը կամ մի քանիսը.

### Տեսողական փոփոխություններ
* Պայծառ լույսեր և կետիկներ
* Զիգզագաձև գծեր
* Առարկաների չափի կամ ձևի աղավաղումներ
* Վիբրացիոն տեսողական դաշտ
* Աչքի միգրեն/ թրթռացող սկոտոմա
** Շողացող, հաճախ կորացած բծեր
** Թունելի տեսիլք
* Սկոտոմա
** Մուգ բծեր
** Մեկ աչքի ցանցաթաղանթի պղտորում
** Դանդաղ տարածվող բծերը
* Գեղադիտակի էֆեկտներ
* Մեկ կամ երկու աչքի ժամանակավոր կուրություն
* Լույսի նկատմամբ զգայունության բարձրացում

### Լսողական փոփոխություններ
* Լսողական զգայապատրանքներ՝ լսում են ձայներ կամ հնչյուններ, որոնք գոյություն չունեն
* Շրջակա միջավայրում ձայների կամ հնչյունների փոփոխություն՝ բզզոց, ցնցում, ամպլիտուդի մոդուլյացիա
* Լսողական զգայունության բարձրացում
* Գլխապտույտ առաջացնող վեստիբուլյար դիսֆունկցիան

### Այլ զգացողություններ
* Տարօրինակ հոտերի (ֆանտոսմիա) կամ համերի (համային զգայապատրանք) զգացողություն
* Հոտառական զգայունության բարձրացում
* Սինեսթեզիա
* Դեժա վյու կամ ժամե վյու
* Գլխուղեղային աուրան
* Որովայնի աուրան
* Սրտխառնոց
* Թմրություն կամ ծակծկոց (պարեսթեզիա)
* Թուլության զգացողություն մարմնի մի կողմում (հեմիպարեզ)
* Դիսոցիացիա
* Գերտաքացման և գերքրտնարտադրության զգացողություն
* Խոսելու անկարողություն (աֆազիա) կամ անորոշ խոսք

## Տես նաև
* Զգայապատրանք
* Սինեսթեզիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Բժշկական եզրեր
Կատեգորիա:Զգայապատրանք
Կատեգորիա:Էպիլեպսիա
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ ախտանիշներ և նշաններ
Կատեգորիա:Նյարդաբանություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդությունների ախտանիշներ և նշաններ