Ձեր որդին և եղբայրը

**«Ձեր որդին և եղբայրը»** (), գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վասիլի Շուկշինն իր «Գյուղի բնակիչները» (ռուս.՝ «Сельские жители») շարքի «Ստյոպկա», «Օձի թույն» (ռուս.՝ «Змеиный яд») և «Իգնախան եկել է» () պատմվածքների հիման վրա։

## Սյուժե
Ֆիլմն սկսվում է Կատուն գետի ափերին գտնվող ալթայական գյուղի բնապատկերային և կենցաղային տեսարաններով։ Երմոլայ Վոևոդինն ունի չորս որդի և մեկ դուստր՝ Վերան, որն ամենակրտսերն է ու համր է։ Երկու որդիները (կրկեսի ըմբիշ Իգնատը և շինարար Մաքսիմը) մեկնել են Մոսկվա, միջնեկ որդին՝ Ստեպանը, ծեծկռտուքին մասնակցելու պատճառով բանտ է ընկել, գյուղում մնացել են միայն ատաղձագործ որդին՝ Վասիլին և կթվորուհի դուստրը՝ Վերան։

Ֆիլմի առաջին մասի սյուժեի հիմքում ընկած է Ստեպանի (Ստյոպկա) փախուստը բանտարկության ժամկետի ավարտից երեք ամիս առաջ, քանի որ «գյուղը տեսնում էր երազում»։ Վոևոդիների տանը նրա երևակայական ազատ արձակման կապակցությամբ սեղան են գցում և հյուրեր հրավիրում։ Ստեպանը նստած է սեղանի գլխին և անչափ երջանիկ է։ Խնջույքը շարունակվում է, սեղանի շուրջ երգեր են երգում, հետո սկսվում է պարը։ Բայց շուտով գալիս է ոստիկանը, և Ստեպանը հեռանում է նրա հետ։ Ոստիկանը չի հասկանում է, թե ինչու է Ստեպանը փախել ժամկետի վերջում, քանի որ փախուստի համար նրա բանտարկության ժամկետին կարող են ավելացնել ևս երկու տարի։ Ստեպանը բացատրում է, որ ամեն գիշեր երազում տեսնում էր հայրենի գյուղը։ Ոստիկանը գյուղխորհրդում արձանագրություն է կազմում։ Գյուղխորհրդի շենք է մտնում Վերան։ Իմանալով Ստեպանի հեռանալու պատճառը՝ նա հուսահատության մեջ է ընկնում։ Վերան նետվում է եղբոր մոտ, բայց նա ոստիկանին խնդրում է աղջկան հանել շենքից։ Ստեպանի համար ցավալի է տեսնել, որ ինքը տառապանք է պատճառել քրոջը։

Երկրորդ մասում որդին՝ Մաքսիմը, մոր համար օձի թույն է փնտրում։ Մոսկվայում նա ապրում է հանրակացարանում։ Մաքսիմը նամակ է ստանում գյուղից, որտեղ հայրը հայտնում է Ստյոպկայի հետ պատահած պատմության մասին և գրում, որ դրանից հետո մայրը հիվանդացել է։ Մայրը բողոքում է ռադիկուլիտից և խնդրում է օձի թույն գնել բուժման համար։ Մաքսիմը ջանասիրաբար շրջում է Մոսկվայի դեղատներում, բայց ոչ մի տեղ չի գտնում անհրաժեշտ դեղը, ինչից հետո գնում է դեղատան վարիչի գրասենյակ։ Վարիչն ասում է, որ չի կարող օգնել նրան։ Մաքսիմը չի զսպում իրեն և ատամների արանքից ասում է. «Ես ատում եմ բոլորիդ, սողուններ»։ Վարիչը որոշում է օգնել Մաքսիմին։

Երրորդ մասում Մաքսիմը ճանապարհում է եղբորը՝ Իգնատին, որն արձակուրդ է ստացել և կնոջ հետ գնում է հայրենի գյուղ։ Ծնողները, եղբայրը՝ Վասիլին և քույրը՝ Վերան, շատ ուրախ են նրա գալու համար։ Իգնատը բացում է նվերներով ճամպրուկը, մորը փոխանցում է գնված դեղը։ Վերան իրեն նվիրած զգեստով ուրախ շրջում է գյուղում։ Իգնատը զրուցում է հոր և ատաղձագործ եղբոր հետ։ Հայրը մեղադրում է Իգնատին պարծենկոտության մեջ, ասում է, որ նա քաղաքում հիմարությամբ է զբաղվում, կոչ է անում իր ուժն օգտագործել իր հայրենիքում։ Իգնատը նրան չի հասկանում, նա չի ուզում գյուղում ապրել։ Երրորդ մասի վերջում Վասիլին ատաղձագործ ընկերների համար կարդում է Ստեպանի նամակը՝ «Ձեր որդին և եղբայրը՝ Ստեպան» մակագրությամբ, որից հետևում է, որ նրա ազատազրկման ժամկետը կարող է ավարտվել մինչև աշուն։ Ֆիլմի վերջում ցուցադրվում է Կատուն գետի գեղեցկությունը։

## Դերերում
* Վսեվոլոդ Սանաև – *Երմոլայ Վոևոդին, հայր
* Անաստասիա Ֆիլիպովա – *մայր
* Ալեքսեյ Վանին – *Իգնատ
* [[Լեոնիդ Կուրավլյով]] – *Ստեպան
* Վիկտոր Շախով – *Վասիլի
* Լեոնիդ Ռեուտով – *Մաքսիմ
* Մարթա Գրախովա – *Վերա
* Սվետլանա Գրեգուն – *Նյուրկա, Վոևոդիների հարևանուհին
* Վադիմ Զախարչենկո – *բժիշկ կլինիկայում
* Նիկոլայ Գրաբբե – *Նիկոլայ Իվանովիչ, տեղամասային ոստիկան
* Ալեքսանդրա Դորոխինա – *Սաշա, Իգնատի կինը
* Օլեսյա Իվանովա – *Կլավդիա, Վոևոդիների հարևանուհին
* Լեոնիդ Կնյազև – *Իվան Եգորով, Կլավդիայի ամուսինը
* [[Սվետլանա Խարիտոնովա]] – *դեղագործ
* Յակով Լենց – *տարեց դեղագործ (լուսագրերում նշված չէ)
* Զոյա Վասիլկովա – *դեղագործ (լուսագրերում նշված չէ)
* Կլավդիա Կոզլենկովա – *բուժքույր կլինիկայում (լուսագրերում նշված չէ)
* Վլադիմիր Սմիրնով – *Վոևոդիների հարևանը (լուսագրերում նշված չէ)

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ և բեմադրող ռեժիսոր՝ Վասիլի Շուկշին
* Օպերատոր՝ Վալերի Գինզբուրգ
* Կոմպոզիտոր՝ Պավել Չեկալով
* Նկարիչ՝ Իգոր Բախմետև

## Մրցանակներ
* 1967 – ՌԽՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակ (Վալերի Գինզբուրգ, Վսեվոլոդ Սանաև, Վասիլի Շուկշին)

## Քննադատություն
Ֆիլմն արժանացել է հակասական արձագանքների։

Քննադատներ Կ. Կրյաչկոն և Վ.Օռլովը դժգոհ են եղել գրողի և ռեժիսորի էթիկական դիրքորոշումից։ Օռլովը հեղինակի աշխատանքում տեսել է «վայրի, չար «ինքնակայության» գովաբանություն։ 1966 թվականի ապրիլին Կինեմատոգրաֆիստների միությունում տեղի ունեցած քննարկման ժամանակ կշտամբանքներ են հնչել քաղաքի ցուցադրության ժամականը «գույները խտացնելու» համար։

«Искусство кино» (1966, № 7) ամսագրի էջերում քննադատ Լև Անինսկին դրական է գնահատել ֆիլմը և պաշտպանել այն քննադատներից։ Նույն համարում հրապարակվել են Նիկոլայ Կլադոյի պոլեմիկ գրառումները՝ Անենսկուն ուղղված հարցերով և Շուկշինին ուղղված պահանջներով։ «Էկրան 1966-1967» տարեգրքում տպագրվել են նշված քննադատների հակասական կարծիքները (98-104 էջերի ձախ և աջ մասերում)։

Լև Անինսկին պաշտպանել է ֆիլմը. «Կինեմատոգրաֆիան մեզ համար ակնհայտ դարձրեց Շուկշինի հոգեբանական և ոճական հայտնագործությունը, որը կապված է մեր համընդհանուր հոգեբանական վիճակի հետ»։ Անինսկին պնդում է. «Շուկշինը խոսք է վերցնում մեր ժամանակի ամենալուրջ քննարկման մեջ՝ մարդ լինելու նպատակի և իմաստի մասին։ Եվ այս բանավեճում ունի ամուր, ես կասեի՝ ծրագրային դիրքորոշում»։ Շուկշինի կենցաղային նախերգանքների «ոչ կանխամտածված լինելու» մեջ,– շարունակում է քննադատը,– դրված է ոչ միայն կինեմատոգրաֆիստի վարպետությունը։ Դրանց մեջ դրված է նկարչի կոնցեպցիան, որը պահանջում է, որ այդ պրոֆեսիոնալ վարպետությունը չերևա»։ Մյուս կողմից, Ն. Կլադոն կարծում էր, որ Շուկշինը «կոչ է անում հուզվել գյուղով»։ Նա գրել է. «Այս ֆիլմում պատկերված գյուղի աշխարհն ինձ համար սարսափելի է։ Չէ որ գյուղի ամենապայծառ երևույթը Վերան է։ Բայց նա համր է։ Նա ոչինչ չի կարող ասել մարդկանց։ Նրան չեն ուզում լսել»։

«Ձեր որդին և եղբայրը» ֆիլմի շուրջ վեճում առաջին անգամ հստակ հնչել է մի մեղադրանք, որը հետապնդելու էր Շուկշինին ավելի քան մեկ տարի՝ մեղադրանք գյուղական նահապետականության հանդեպ հակվածության և քաղաքի ու քաղաքացիների նկատմամբ բացասական վերաբերմունքի համար»,— գրել է Լ. Բելովան։ Լև Աննինսկին այսպես է նկարագրել ֆիլմի շուրջ վեճերը. «Թողարկվում է Շուկշինի «Ձեր որդին և եղբայրը» ֆիլմը. Իգնախա Բայկալովի՝ գյուղ՝ հոր մոտ ժամանման և քաղաքում նրա եղբոր՝ Մաքսիմի տառապանքների մասին պատմությունը էկրանին ստանում է մարտահրավերի տեսք. քննադատությունը մարտահրավերն ընդունվում է. երկու տարի Շուկշինի անունը ներառվում է «գեղացիության» շրջանակի մեջ, դրան ուղղվում են տարբեր գրական ուղղությունների սլաքները. ոմանք մեղադրում են Շուկշինին գյուղը իդեալականացնելու համար՝ ի հակակշիռ քաղաքի, մյուսները գովաբանում են Շուկշինին նույն բանի համար՝ նրա համար, որ նա գյուղում գտել է «մարդ»՝ այդ բառի լրիվ և ամբողջական իմաստով»։

Միխայիլ Բլեյմանը ֆիլմը լավն է համարել, գովել է օպերատորի աշխատանքը և «ճշմարտացի խաղացող դերասանների անսամբլը», հատկապես առանձնացնելով Վ. Սանաևին և Լ. Կուրավլյովին, ովքեր «իսկապես գերազանց են խաղում»։ Միևնույն ժամանակ նա ֆիլմում տեսել է «գրող Վ. Շուկշինի մտահղացման պարզեցումը ռեժիսոր Վ. Շուկշինի կողմից», ռեժիսուրայի սխալ հաշվարկները, նրա ոչ բավարար պրոֆեսիոնալիզմը։ Ընդհակառակը, կինոքննադատ Կոնստանտին Ռուդնիցկին կարծում էր, որ «Շուկշինի երկրորդ ժապավենը Շուկշինի կողմից խնամքով հարմարեցված է ըստ իր իսկ արձակի կամերտոնի»։ «Մ. Բլեյմանը մեղադրել է Շուկշինին այն բանի համար, — գրել է քննադատը,– որ նա հարթեցնում, քաղցրացնում է իր նովելները, երբ դրանք տեղափոխում է էկրան, որ ընթերցելիս վեպերից յուրաքանչյուրն առանձին է հնչում՝ ավելի ուժեղ և կտրուկ, քան ֆիլմում»։ Ինքը՝ Ռուդնիցկին, գրել է  «Շուկշինի պատրաստակամության մասին՝ անտեսել ամբողջը՝ հանուն մասնավորի, ստիպել որոշ մասնավոր մանրամասներ բարձրաձայն խոսել՝ ավելի բարձր, էլ ավելի բարձր, երբեմն զոհաբերելով դինամիկան հանուն իրեն անհրաժեշտ ստատիկայի»։

Կինոքննադատ Եվգենի Գրոմովը ֆիլմը վերլուծելիս դատապարտել է Ստյոպկայի գործողությունները՝ համարելով, որ «Ստեպանը իր փախուստով չարիք է բերում», նրա երկրորդ ձերբակալությունից հետո «մայրը վշտից հիվանդանում է, իսկ Վերայի համար, որը եղբորը սպասում էր մորից ավելի, այս ձերբակալությունը մի ամբողջ ողբերգություն է»։  Միևնույն ժամանակ, քննադատը հարգում է ֆիլմի հեղինակի դիրքորոշումը. «Շուկշինը, և այստեղ նա միանգամայն ճիշտ է, առաջնությունը տալիս է բարոյական օրենքին, խղճի ձայնին, որն ավելի պահանջկոտ և խիստ է, քան ցանկացած տրիբունալ»։ 

Կինոգետ Յուրի Տյուրինը բարձր է գնահատել ֆիլմը. «Շուկշինը «Ձեր որդին և եղբայրը» ֆիլմում առաջ է անցել ժամանակից։ Պլաստիկորեն նա կարող էր այնքան պայծառ չլինել, որքան որոշ այլ ռեժիսորներ: Փոխարենը նա գիտեր, թե հանուն ինչի է թողարկում ժապավենը, նա խոսում էր կարևորի մասին և խոսում էր յուրովի...»։  Նա պնդում էր, որ Շուկշինը չի գովաբանում գյուղի գերակայությունը քաղաքի նկատմամբ, այլ «մատնանշում է «ժողովրդի դարավոր բարոյական ավանդույթները»։

Յու. Տյուրինը նաև գնահատականներ է տվել դերասանական խաղին: Նա նշել Է Լեոնիդ Կուրավլյովի ինտուիցիան և «ճշմարտության օրգանական զգացումը», «ճշմարտության ապշեցուցիչ ուժը» Մարթա Գրախովայի կատարմամբ Ստեպանի և Վերայի մասնակցությամբ տեսարանում գյուղական խորհրդում։  Իգնատի դերը «գունեղ, ճաշակով» խաղացել է Ալեքսեյ Վանինը՝ «ամբողջությամբ օգտագործելով դերի համար շահեկան իր ֆակտուրան»։  «Ծեր Վոևոդինը Վսեվոլոդ Սանաևի կատարմամբ,- գրել է կինոքննադատը,- ստացվել է արտահայտիչ, ժողովրդական»։

Մշակութաբան Նատալյա Կիրիլովան նշել է, որ «այս ֆիլմը բնորոշ է նրանով, որ, ի տարբերություն առաջինի («Ապրում է այսպիսի տղա»), դրանում նկատելիորեն թուլացել է կատակերգական, և ուժեղացել է դրամատիկ ինտոնացիան»։  Նա գրել է, որ «չնայած Ստեպանի բնավորության երկիմաստությանը «Ձեր որդին և եղբայրը» ֆիլմում, ...Շուկշինի հերոսը զարմանալիորեն հմայիչ է։  Կրկին մեր առջև իրավիճակի տրագիկոմիզմն է և միաժամանակ «ռուսական հոգու» հանելուկը, որը պրագմատիկները սահմանում են  բառով»։ 

Շուկշինի ստեղծագործության ուսումնասիրող Իրինա Շեստակովան պնդում էր, որ «Ձեր որդին և եղբայրը» ֆիլմով ռուսական մշակույթում ծնվել է «գյուղական» կինեմատոգրաֆը, որը նման է «գյուղական արձակին» գրականության մեջ»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Ձեր որդին և եղբայրը» ֆիլմը «Энциклопедия отечественного кино» կայքում
* Василий Шукшин. ''Вопросы самому себе''
* 

Կատեգորիա:1960-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1965 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վասիլի Շուկշինի ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների խորհրդային ֆիլմեր