Բնապահպանական դեմփինգ

[մինի|[Կոլորադո Սփրինգս|Կոլորադո նահանգի Կոլորադո Սփրինգս քաղաքում կոյուղու վերևում ցողիչով ներկված ցուցանակ, որը զգուշացնում է մարդկանց չաղտոտել տեղական առվակը թափոններով։]]
**Բնապահպանական դեմփինգ,** թափոնների արտանետման երկու տարբեր, բայց փոխկապակցված տեսակներ. մեկը վտանգավոր թափոնների (կենցաղային թափոններ, արդյունաբերական/միջուկային թափոններ և այլն) միջսահմանային տեղափոխումն ու դրանցից ոչ պատշաճ ոչնչացումն է, իսկ երկրորդը՝ **շրջակա միջավայրի համար վնասակար արտադրանքի դեմփինգը**՝ զարգացող երկրներում տնտեսական, բնապահպանական և տեխնիկական ցուցանիշներով ցածրորակ նոր արտադրանքի անբարեբարո շուկայավարումը և արտահանումը, ընդ որում՝ այս արտադրանքը հաճախ լինում է հնացած և/կամ վտանգավոր քիմիական նյութեր:  Էներգաարդյունավետության և բնապահպանական ցածր ցուցանիշներ ունեցող օգտագործված արտադրանքի (առևտրային ավտոբուսներ և բեռնատարներ, ծանր տեխնիկա) արտահանումը նույնպես ընկնում է թափոնների բնապահպանական դեմփինգի երկրորդ կատեգորիայի մեջ, ինչպես նաև պիտանիության ժամկետն անցած կամ դրան մոտ գտնվող արտադրանքը:  

Բնապահպանական դեմփինգի երկու դեպքերում էլ նպատակն է օգտվել այն երկրներից, որոնք ունեն ոչ խիստ բնապահպանական օրենքներ կամ բնապահպանական օրենքներ, որոնք լավ չեն կիրառվում: Այս պրակտիկայի տնտեսական օգուտը թափոնների էժան ոչնչացումն է կամ վերամշակումը ծագման երկրի տնտեսական և բնապահպանական կանոնակարգերից դուրս կամ հին արտադրանքից եկամուտների մաքսիմալացումը, որոնք վաճառքի ծագման երկրում անցանկալի են կամ չեն թույլատրվում:

Վտանգավոր թափոնների թափումը հնարավոր է լինում, քանի որ ավելի քիչ զարգացած երկրները հաճախ 

* տեղյակ չեն լինում ներմուծողների միջոցով երկիր մտնող նյութերի մասին
* տեղյակ չեն լինում վտանգների և փոխզիջումների մասին
* չեն ունենում ներմուծումը կասեցնելու և դադարեցնելու համար անհրաժեշտ իրավապահ կառույցներ, կամ 
* չեն ունենում քաղաքական կոնսենսուս և անհրաժեշտ անկախություն՝ սեփական ազգային շահերը պաշտպանելու համար։

Չինաստանի և այլ զարգացող երկրների արդյունաբերականացման և գլոբալիզացիայի պայմաններում, շրջակա միջավայրի համար վնասակար ապրանքների դեմփինգը կարող է ներառել ինչպես զարգացող, այնպես էլ զարգացած երկրները՝ և՛ որպես ծագման երկիր, և՛ որպես տեղակայման երկիր։  Այժմ, շրջակա միջավայրի համար վնասակար ապրանքների դեմփինգը նման է Համաշխարհային առևտրի կազմակերպության (World Trade Organization, WTO) կողմից վերահսկվող տնտեսապես վնասակար գնային դեմփինգին, որը տեղի է ունենում, երբ ապրանքներն ու ծառայությունները վաճառվում են ներմուծող երկրում արտահանման երկրի վաճառքի գնից և/կամ արտադրության արժեքից ցածր գներով։ 

Շրջակա միջավայրի աղտոտման փորձի օրինակ է շահագործումից դուրս եկած ֆրանսիական ավիակիր *FS Clemenceau-* ի պատմությունը, որը սկզբնապես վաճառվել էր Հնդկաստանի Գուջարաթ քաղաքի նավաշինարանին՝ քանդվելու և որպես ջարդոն վերամշակվելու համար:  Հնդկաստանի Գերագույն դատարանը 2006 թվականին որոշում է կայացրել, որ այն չի կարող մտնել Հնդկաստանի ջրեր՝ նավի վրա առկա թունավոր թափոնների բարձր մակարդակի և 700 տոննա ասբեստի պատճառով, ինչը ստիպել է Ֆրանսիայի կառավարությանը հետ վերցնել *Clemenceau* ավիակիրը: Հետագայում նույն պատճառով արգելափակվել է նավը Սուեզի ջրանցք մտնելը: 2009 թվականին նավի վերամշակման խնդիրը, ի վերջո, ստանձնել են Միացյալ Թագավորության Հարթլփուլի մասնագիտացված վերամշակողները:

## Նոր արտադրանքի և վտանգավոր թափոնների անդրսահմանային թափման զարգացում
Շրջակա միջավայրի վրա թափոնների դեմփինգի ժամանակակից սահմանումն անխուսափելիորեն դուրս է եկել թունավոր թափոնների անդրսահմանային թափոններից՝ ներառելով «նոր և օգտագործված արտադրանքի արտահանումը մեկ այլ երկիր կամ տարածք, որը՝

# պարունակում է վտանգավոր նյութեր
# ունի սպառողների շահերից բխող կամ տեղական և համաշխարհային հանրային սեփականության շահերին հակասող բնապահպանական ցուցանիշներ
# կարող է խաթարել ներմուծող երկրի կարողությունը կատարելու միջազգային բնապահպանական պայմանագրերով ստանձնած պարտավորությունները։

## Անդրսահմանային թափոններ
Անդրսահմանային թափոնները տեղափոխվում են Եվրամիության (ԵՄ) ներսում և Եվրամիության և այլ երկրների միջև: Սովորաբար այս թափոնները անվտանգ են (մետաղներ, պլաստմասսա և թղթե արտադրանք) և առևտուր են անում Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) երկրները: 2007 թվականին OECD երկրները արտահանել են մոտավորապես 4-5 միլիոն տոննա մետաղական և թղթե թափոններ և գրեթե կես միլիոն տոննա վերականգնված պլաստմասսա: Այնուամենայնիվ, այս տեղափոխված թափոններից մի քանիսը կարող են վտանգավոր թափոններ լինել՝ մարդկանց և շրջակա միջավայրի համար պոտենցիալ առողջական ռիսկերով:  Բազելի կոնվենցիայի համաձայն՝ ամեն տարի ներմուծվում և արտահանվում է առնվազն 8 միլիոն տոննա վտանգավոր թափոն: 

Ստեղծվելով 1989 թվականին և կանոնների կիրառմամբ՝ սկսած 1992 թվականից, Բազելի կոնվենցիան նպատակ ունի վերահսկել վտանգավոր թափոնների ներմուծումն ու արտահանումը ամբողջ ԵՄ-ում: Չնայած անկատար լինելուն, կոնվենցիան նվազեցրել է անօրինական թափոնների տեղափոխումը:  2005 թվականի մայիսին առգրավվել է 60 կոնտեյներ, որոնք Մեծ Բրիտանիայից Չինաստան էին ուղևորվում:  Նիդեռլանդների իշխանություններն առգրավել են կոնտեյներներ, որոնք նախատեսված էին թղթի համար, բայց իրականում պարունակել են կենցաղային թափոններ:  Քանի որ ո՛չ Մեծ Բրիտանիան, ո՛չ Չինաստանը, ո՛չ էլ Նիդեռլանդները չեն համաձայնվել թափոնների ներմուծման հետ, թափոնները հետ են ուղարկվել: Բազելի կոնվենցիան նաև անդրադառնում է էլեկտրոնային թափոնների աճող խնդրին: Թափոնների տեղափոխման կանոնակարգը հաստատում է, թե ինչ կարելի է տեղափոխել ԵՄ երկրներից դուրս և դրանց միջև: Այս կարգավորման կանոնները թափոնները բաժանում են երեք առանձին ցուցակների՝ կանաչ ցուցակ, դեղին ցուցակ և կարմիր ցուցակ:

* Կանաչ ցուցակ. Այս իրերը համարվում են անվտանգ և ավելի էկոլոգիապես մաքուր։ Այս իրերից մի քանիսը կարող են պարունակել թուղթ և պլաստիկ, որոնք կարող են վերամշակվել։ Կանաչ ցուցակի նյութերի տեղափոխման համար միջազգային ջրերը հատելու թույլտվություն չի պահանջվում և կարող են ուղարկվել ԵՄ որոշ մասեր։
* Դեղին ցուցակ (սաթի ցուցակ). Այս ցուցակում ներառված նյութերը կարող են պարունակել ինչպես ոչ վտանգավոր, այնպես էլ վտանգավոր բաղադրիչներ: Այս նյութերը կարող են պարունակել մետաղ պարունակող թափոններ, օրգանական և անօրգանական թափոններ, և/կամ օրգանական կամ անօրգանական բաղադրիչներ: Այս ապրանքները տեղափոխող ընկերությունը կամ երկիրը պետք է նախնական համաձայնություն ստանա նյութերը արտահանելուց առաջ: 2007 թվականից ի վեր թափոնների տեղափոխման համաձայնությունը ստանում է Դուբլինի քաղաքային խորհուրդը:
* Կարմիր ցուցակ. Այս ցուցակը ներառում է բավականին վտանգավոր նյութեր, որոնք կարող են լինել հիմնականում օրգանական կամ անօրգանական, ներառյալ պոլիքլորացված բիֆենիլները (PCB, C12H10−*x*Cl*x*):

## Օվկիանոսային դեմփինգ
Երկրից երկիր թափոնների տեղափոխումը կարող է նաև ներառել թափոնների օվկիանոս թափումը: Օվկիանոսներում թափումը խնդիր է եղել 19-րդ դարից ի վեր: Միացյալ Նահանգներում արդյունաբերական թափոններն օվկիանոս թափելը օրինական էր մինչև 1972 թվականին «Օվկիանոսներում թափման մասին» օրենքի ընդունումը: Միայն 1970-1980 թվականներին օվկիանոս է թափվել մոտավորապես 25 միլիոն տոննա թափոն, այդ թվում՝ մետաղի ջարդոն, քիմիական նյութեր և թթուներ: Օվկիանոսային դեմփինգը կարող է հանգեցնել էվտրոֆիկացիայի, որը սպառում է ջրի թթվածինը, իր հերթին սպանելով ծովային կյանքը: Օվկիանոսներում թափումը դասակարգվում է երեք ցուցակներում՝ «Մոխրագույն ցուցակ», «Սև ցուցակ» և «Սպիտակ ցուցակ»:

* Մոխրագույն ցուցակ. Ներառում է ջուր, որը պարունակում է բարձր թունավորության աղտոտիչներ, ինչպիսիք են մկնդեղը, կապարը, թթուները, նիկելը, քրոմը, մետաղների ջարդոնը և ցածր ակտիվության ռադիոակտիվ նյութերը։
* Սև ցուցակ. Ներառում է սնդիկ, կադմիում, պլաստիկ, նավթամթերք, ռադիոակտիվ թափոններ և այն ամենը, ինչը նախատեսված է բացառապես կենսաբանական և քիմիական պատերազմի համար: Այս ցուցակում ներառված նյութերը բարձր հզորության և վտանգավոր են:
* Սպիտակ ցուցակ. Սպիտակ ցուցակը պարունակում է վերը նշված ցուցակներում չնշված ցանկացած այլ նյութ: Այս ցուցակն օգտագործվում է համոզվելու համար, որ ոչինչ չի թափվի օվկիանոս և չի խանգարի կամ չի վնասի կորալային խութերի էկոհամակարգերը։
Վտանգավոր թափոնների օվկիանոս թափման վերջին օրինակը տեղի է ունեցել Աֆրիկայի Կոտ դ'Իվուար կղզում՝ 2006 թվականին: Հարյուրավոր տոննա թափոններ են օվկիանոս թափվել *Probo Koala* անունով նավից:  Նավը վարձակալվել էր Նիդեռլանդների միջազգային նավթավերամշակման ընկերության կողմից:  Միջադեպт առողջապահական ճգնաժամ էր առաջացրել՝ ազդելով շրջակայքում բնակվող 100,000 մարդկանց առողջության վրա:  Նավթավերամշակման ընկերությունը (*Trafigura*) վճարել է 200 միլիոն դոլար՝ մաքրման աշխատանքներին օգնելու համար:  Տեղական ընկերության սեփականատերը, որը պատասխանատու էր քիմիական նյութերի տարբեր վայրերում հեռացման համար, դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման: 

2007 թվականին ԵՄ-ում ներդրվել են վտանգավոր և ոչ վտանգավոր նյութերի տեղափոխման վերաբերյալ նոր կանոնակարգեր: Այս կանոնակարգերը սահմանում են, որ ԵՄ-ն այլևս չի կարողանա արտահանել իր վտանգավոր թափոնները զարգացող երկրներ, որոնք չունեն թափոնների հետ շրջակա միջավայրի համար անվտանգ եղանակով աշխատելու կարողություններ: Էլեկտրոնային թափոնները, ինչպիսիք են համակարգիչները, չեն կարող ուղարկվել այն երկրներ, որոնք չեն մտնում ԵՄ կամ Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի (ԵԱԱԱ) մեջ: ԵՄ-ի կամ ԵԱԱԱ-ի անդամ պետությունները և երկրները պետք է պարբերաբար ստուգումներ անցկացնեն՝ համոզվելու համար, որ բոլոր կանոնակարգերը պահպանվում են, և պետք է ֆիզիկապես ստուգեն տարաները՝ պարզելու համար, որ տարաները պարունակում են միայն թույլատրվածը: Վերջապես, եթե թափոններն ընդունող երկիրը չի կարողանում ընդունել կամ տնօրինել թափոնները, ապա ուղարկողը պետք է վճարի իր թափոնները հետ վերցնելու համար:

## Նավերի ապամոնտաժում
Նավերի ապամոնտաժումը սահմանային թափոնների մեկ այլ տեսակ է, որը տեղափոխվում է երկրից երկիր: Շատ նավեր ապամոնտաժվում են վերամշակվող մասերի: Նավերի շատ մասեր վտանգավոր են և կարող են աղտոտել այն տարածքները, որտեղ դրանք ապամոնտաժվում են: Նավերի մասերը կարող են պարունակել ասբեստ, պոլիքլորացված բիֆենիլներ (PCB, C12H10−*x*Cl*x*) և նավթային տիղմ: Այս բոլոր բաղադրիչները կարող են պոտենցիալ վտանգ ներկայացնել առողջության համար և վնասել շրջակա միջավայրին: Նավերի ջարդոնման արդյունաբերությունների մեծ մասը գտնվում է զարգացող երկրներում, որտեղ օրենքները (բնապահպանական, ինչպես նաև մասնագիտական) այնքան խիստ չեն, որքան զարգացած երկրներում: Ըստ Ծովագնացության միջազգային կազմակերպության՝ Հնդկաստանն առաջատարն է նավերի ապամոնտաժման ոլորտում, որին հաջորդում են Չինաստանը, Բանգլադեշը և Պակիստանը:

«Կլեմանսո» ավիակիր նավի մուտքը Հնդկաստանի ջրեր մերժվել է ասբեստ պարունակելու պատճառով։ Ֆրանսիական ինքնաթիռը Ֆրանսիայից Մեծ Բրիտանիա է տեղափոխվել վերամշակման համար 2009 թվականի փետրվարի 8-ին՝ չնայած ասբեստի առատությանը։

ԵՄ հանձնաժողովը 2008 թվականի նոյեմբերի 19-ին առաջարկել է բարելավումներ կատարել նավերի ապամոնտաժման, ինչպես նաև օվկիանոսային թափոնների հեռացման գործընթացի բարելավման համար: 2009 թվականին անցկացվել են հանրային խորհրդակցություններ, իսկ 2009-2011 թվականներին կազմակերպվել են շահագրգիռ կողմերի համար աշխատաժողովներ: 2009 թվականի մարտի 26-ին ԵՄ խորհրդարանն ընդունել է Հաղորդակցության վերաբերյալ բանաձև, որը Հանձնաժողովն ընդունել է 2009 թվականի հոկտեմբերի 21-ին: 

Եվրոպական խորհրդի եզրակացությունները հաստատում են 2009 թվականի մայիսին ընդունված նավերի շրջակա միջավայրի համար պատասխանատու վերամշակման մասին Հոնկոնգի կոնվենցիան:  Միջազգային ծովային կազմակերպության տվյալներով՝ Հոնկոնգի կոնվենցիան «նպատակ ունի լուծելու նավերի վերամշակման հետ կապված բոլոր խնդիրները, այդ թվում՝ այն փաստը, որ ջարդոնի համար վաճառվող նավերը կարող են պարունակել շրջակա միջավայրի համար վտանգավոր նյութեր, ինչպիսիք են ասբեստը, ծանր մետաղները, ածխաջրածինները, օզոնային շերտը քայքայող նյութերը և այլն: Այն նաև անդրադառնում է աշխարհի նավերի վերամշակման բազմաթիվ վայրերում աշխատանքային և շրջակա միջավայրի պայմանների վերաբերյալ բարձրացված մտահոգություններին»: 

### Վնասակար արտադրանքի դեմփինգը կանխելուն նվիրված Մոնրեալի արձանագրության ռազմավարություն
Սառնարանային և օդորակման սարքավորումների համատեքստում, որոնք ավելի ու ավելի անհրաժեշտ են տաքացող աշխարհում, շրջակա միջավայրի վրա թափոնների հեռացումը ներառում է.

# այնպիսի տեխնոլոգիայի արտահանում, որը օրինականորեն չի կարող վաճառվել արտահանման երկրում՝ շրջակա միջավայրի, անվտանգության, էներգաարդյունավետության կամ այլ արտադրանքի չափանիշներին չհամապատասխանելու հետևանքով,
# այնպիսի տեխնոլոգիայի արտահանում, որը չի կարող օգտագործվել արտահանման երկրում, քանի որ սառնագենտներն այլևս հասանելի չեն ազգային կարգավորման կամ «Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» Մոնրեալի արձանագրության համաձայն փուլային դուրսբերման և փուլային դուրսբերման վերահսկողության ժամանակացույցերի պատճառով: 

Անդրսահմանային թունավոր թափոնների ռեժիմներն ուղղված են ժամկետանց սարքավորումների անդրսահմանային փոխադրումների (ներառյալ՝ պակաս զարգացած երկրներում թափվելը) կառավարմանը և վերահսկմանը: Ի տարբերություն դրա, Մոնրեալի արձանագրությունը նախատեսված է օզոնային շերտը քայքայող նյութերի (ODS)՝ ինչպիսիք են քլորֆտորածխածինները (CFC), հալոները, հիդրոքլորֆտորածխածինները (HCFC) և մեթիլբրոմիդը, արտադրությունն ու սպառումը վերևից ներքև փուլ առ փուլ *դադարեցնելու*, ինչպես նաև օզոնային շերտը անվտանգ հիդրոֆտորածխածինների (HFC) արտադրությունն ու սպառումը *փուլ առ փուլ կրճատելու համար*, որոնք օգտագործվում են նոր արտադրանքի, ինչպիսիք են օդորակիչները, սննդի վերամշակման սարքավորումները, ջերմային պոմպերը և սառնարանները, որոնք պահանջում են սառնարանային ագենտի սկզբնական լիցքավորում արտադրության պահին, ապա վերալիցքավորում՝ արտահոսած ցանկացած ագենտ փոխարինելու համար: 

CLASP ՀԿ-ների և Կառավարման և կայուն զարգացման ինստիտուտի (IGSD) կողմից անցկացված հետաքննությունները փաստագրել են նոր, անարդյունավետ և շրջակա միջավայրի համար վնասակար սենյակային օդորակման սարքավորումների լայնածավալ թափոններ Աֆրիկայում (2020),  Հարավարևելյան Ասիայում (2023),  և Լատինական Ամերիկայում ու Կարիբյան ավազանում (2025):  

*Duke Environmental Law & Policy Forum-* ում 2022 թվականին հրապարակված ուսումնասիրությունը նկարագրում է Գանայի ջանքերը՝ կանխելու բազմազգ ընկերությունների կողմից նոր, բայց հնացած սառեցման սարքավորումների արտադրանքի թափոնները և գնորդներին ու համայնքներին հասցված վնասները: Անարդյունավետ սարքավորումներից էլեկտրաէներգիայի ավելի մեծ օգտագործումը հանգեցնում է բրածո վառելիք այրող էլեկտրակայանների էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի աճի, ինչը վատթարացնում է օդի աղտոտվածությունը: Անձնական և համայնքային միջոցները, որոնք այլապես կարող էին տեղական մակարդակով ծախսվել կրթության, բնակարանաշինության, սննդի և ընտանիքների կյանքի որակին ու համայնքի բարգավաճմանը նպաստող այլ ապրանքների ու ծառայությունների վրա, փոխարենը ծախսվում են էլեկտրաէներգիայի վճարների վրա:  IGSD-ի կողմից հրատարակված համապարփակ ռեսուրսների ուղեցույցը նկարագրում է շրջակա միջավայրի համար վնասակար սառեցման սարքավորումների թափոնների պատմությունը և այս պրակտիկային վերջ դնելու ուղղությամբ արձանագրված առաջընթացը: 

Բնապահպանական աղբահանությունը հատկապես խոչընդոտում է Մոնրեալի արձանագրության շրջանակներում օզոնային շերտը քայքայող և կլիման փչացնող քիմիական նյութերի և/կամ չափազանց բարձր էներգիայի սպառում պահանջող արտադրանքի վերահսկման փորձերը: Թեև Մոնրեալի արձանագրության մասնակից զարգացող երկրներ հանդիսացող կողմերին թույլատրվում է հետաձգել կլիման փչացնող և օզոնային շերտը քայքայող հիդրոֆտորածխածինների (HFC) փուլային կրճատումը բազմամյա արտոնյալ ժամանակահատվածում՝ համաձայն ընդհանուր, բայց տարբերակված պատասխանատվության և համապատասխան կարողությունների սկզբունքի, բայց ավելի վաղ իրականացումն առավելություններ ունի, երբ արդեն իսկ մատչելի են գերազանց այլընտրանքներ՝ ողջամիտ գներով, ինչպես դա այսօր հիդրոֆտորածխածինների շատ կիրառությունների դեպքում է: 

### Սառեցնող սարքավորումների թափոնների վերաբերյալ Մոնրեալի արձանագրության կողմերի որոշում (2022թ.)
Մոնրեալի արձանագրությունն ամրապնդելու համար, Մոնրեալի արձանագրության բոլոր աֆրիկյան պետությունների անունից Գանան առաջարկել է որոշում, որը Մոնրեալի արձանագրության կողմերը բանակցել և ընդունել են որպես XXXIV/4 որոշում Մոնրեալի արձանագրության կողմերի 2022 թվականի նոյեմբերին կայացած հանդիպման ժամանակ: 

XXXIV/4 որոշումը առաջարկել է այն կողմերին, որոնք սահմանափակել են որոշակի սառնարանային, օդորակման և ջերմային պոմպերի արտադրանքի և սարքավորումների արտադրությունը և/կամ ներմուծումը, որոնք պարունակում են կամ կախված են վերահսկվող նյութերից, այդ թվում՝ էներգաարդյունավետության առումով, և որոնք չեն ցանկանում ստանալ նման արտադրանք և սարքավորումներ այլ կողմերից վճարի դիմաց կամ անվճար, ներկայացնել կոնկրետ տեղեկատվություն Մոնրեալի արձանագրության քարտուղարություն՝ 2023 թվականին Կողմերի քառասունհինգերորդ բաց աշխատանքային խմբի (OEWG) և երեսունհինգերորդ հանդիպման (MOP) քննարկման և դիտարկման համար: 

Զուգահեռաբար, Մոնրեալի արձանագրության կողմերն ընդունել են XXXIV/3 որոշումը, որը Մոնրեալի արձանագրության տեխնոլոգիաների և տնտեսական գնահատման հանձնաժողովին (TEAP) խնդրում է լրացուցիչ ուսումնասիրել սառեցման սարքավորումների շրջակա միջավայրի համար վնասակար դեմփինգի վերաբերյալ պնդումները:  

Այս որոշումները հիմք են հանդիսացել հետագա քննարկումների և ապագա որոշումների համար՝ բարձր ԳՏՊ-ով սառնագենտներ պարունակող կամ օգտագործող անարդյունավետ սառեցման սարքավորումների շրջակա միջավայրի վրա թափոնների կանխարգելման թեմայով, որի նպատակն է շուկաները բացել գերազանց սառեցման սարքավորումների համար՝ տեղական էլեկտրաէներգիայի ծախսերի խնայողությամբ։

## Տես նաև
* Շրջակա միջավայրի պահպանություն
* Թունավոր գաղութատիրություն
* Ճառագայթաակտիվ թափոններ
* Լանգյոյենե
* Դեմփինգ
* Բնության պահպանություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կանեման, Վիլեմ։ « Ալիքների վրայով թափոնների տեղափոխումը Եվրոպայից Չինաստան»։ Waste-Management-World.com, դեկտեմբեր 2008։ 6 փետրվարի 2009։
* Եվրոպական համայնքների հանձնաժողով։ « Հանձնաժողովի հաղորդագրություն Եվրոպական խորհրդարանին, Խորհրդին, Եվրոպական տնտեսական և սոցիալական կոմիտեին և Տարածաշրջանների կոմիտեին », 2008 թվականի նոյեմբերի 19։ Կայք։ 2009 թվականի փետրվարի 10։
* Եվրոպական հանձնաժողովի շրջակա միջավայրի գլխավոր վարչություն։ « Թափոնների փոխադրում»։ EUROPA.com, 30 օգոստոսի 2007թ.։ Կայք։ 4 փետրվարի 2009թ.։
* « ԵՄ թափոնների տեղափոխման կանոնները խստացվել են։  2008-11-23-ին՝   «EurActive.com։ 12 հուլիսի 2007թ.։ Կայք։ 6 փետրվարի 2009թ.։
* ec.europa.eu/environment/impel
* « Օվկիանոսային թափոնների թափման վայրեր»: MarineBio.org։ 5 փետրվարի, 2009թ.
* Թիբեթս, Ջոն։ «Վտանգավոր թափոններ։ Նավերի ապամոնտաժման շինարարական կանոններ», *Environmental Health Perspectives* . 109.11 (2001): A522։
* « Թափոնների անդրսահմանային փոխադրում։  2018-05-03-ին՝   «Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալություն։ 2006։ Կայք։ 4 փետրվարի, 2009թ.»։
* « Նշումներ նավերի վերամշակման կոնվենցիայի վերաբերյալ ծովային ուսանողների համար »: Ծովային կրթություն - kaizad.tk
* « Ոչ վտանգավոր թափոնների տեղափոխում»: 2008թ.։ Կայք։ 8 փետրվարի, 2009թ.։

Կատեգորիա:Աղբ
Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Բիզնեսի և տնտեսության խնդիրներ
Կատեգորիա:Գլոբալացում
Կատեգորիա:Էկոլոգիական աղետներ
Կատեգորիա:Թափոններ
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում