Գերտուրիզմ

[մինի|Մարդկանց բազմություն [Հռոմի Տրևի շատրվանի մոտ]]
**Գերտուրիզմ** զբոսաշրջիկների ավելցուկից առաջացած գերբնակեցում է, որը հանգեցնում է տեղացիների հետ կոնֆլիկտների: Համաշխարհային զբոսաշրջային կազմակերպությունը գերտուրիզմը սահմանում է որպես «տուրիզմի ազդեցությունը որևէ ուղղության կամ դրա մի մասի վրա, որը չափազանց բացասաբար է ազդում քաղաքացիների կյանքի որակի և/կամ այցելուների փորձի որակի վրա»։ Այս սահմանումը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է գերզբոսաշրջություն նկատել թե՛ տեղացիների շրջանում, ովքեր զբոսաշրջությունը համարում են խաթարող գործոն, որը գնալով ավելի է ծանրացնում առօրյա կյանքը, թե՛ այցելուների շրջանում, ովքեր զբոսաշրջիկների մեծ թվին կարող են անհարմարություն համարել։ Ինստագրամային տուրիզմը որպես պատճառ է նշվել։

Այս տերմինը մինչև 2017 թվականը հազվադեպ էր օգտագործվում, բայց այժմ այն ​​ամենատարածված արտահայտությունն է զբոսաշրջությանը վերագրվող բացասական ազդեցությունը նկարագրելու համար։
[մինի|[Նյու Յորք|Նյու Յորք քաղաքը 2022 թվականին ընդունել է ավելի քան 50 միլիոն զբոսաշրջիկ։ Թայմս Սքվերը (նկարում) ամեն օր ընդունում է մոտ 300,000 այցելու։]]

## Բնութագրում
[մինի|Զբոսաշրջիկներ [Բարսելոնայի Միջերկրական ծովի ափին, 2007թ.]]
[մինի|250x250փքս|[Գիթհորնը Նիդեռլանդների գեղատեսիլ գյուղ է՝ մոտ 2900 բնակչությամբ։ Այն տարեկան ընդունում է մոտ 1.5 միլիոն զբոսաշրջիկ։]]
Զբոսաշրջության աճը կարող է հանգեցնել բնակիչների, ուղևորների, մեկօրյա այցելուների և գիշերակացով զբոսաշրջիկների միջև կոնֆլիկտների։ Չնայած ներկայումս մեծ ուշադրություն է դարձվում քաղաքներում գերտուրիզմը, այն կարելի է դիտարկել նաև գյուղական վայրերում կամ կղզիներում։ Համաշխարհային զբոսաշրջային կազմակերպությունը (ՄԱԶԿ) պարզել է, որ գերբնակեցման զգացումը կարող է տեղի բնակիչներին դրդել բողոքել զբոսաշրջության դեմ: Այցելուների չափազանց աճը կարող է բացասական հետևանքներ ունենալ տեղի բնակիչների համար, հատկապես զբոսաշրջության ժամանակավոր կամ սեզոնային գագաթնակետերին: Հետևաբար, զբոսաշրջային վայրի կրողունակությունը չափվում է նաև սոցիալական կրողունակության և զբոսաշրջիկների վարքագծի առումով։

Գերտուրիզմը երբեմն սխալմամբ նույնացվում է զանգվածային տուրիզմի հետ։ Զանգվածային տուրիզմը ենթադրում է զբոսաշրջիկների մեծ խմբերի ժամանում նույն վայր։ Չնայած սա կարող է հանգեցնել գերտուրիզմի, կան բազմաթիվ վայրեր, որոնք հյուրընկալում են միլիոնավոր այցելուների, բայց չեն համարվում գերտուրիզմից տուժած (օրինակ՝ Լոնդոնը)։ Զբոսաշրջիկները սովորաբար օգտվում են բնակիչների համար նախատեսված ենթակառուցվածքներից և ծառայություններից: Եթե զբոսաշրջիկների համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների և ծառայությունների կրողունակությունը գերազանցվում է, ծառայությունների մատուցումը կենտրոնանում է զբոսաշրջիկների առաջնահերթությունների վրա: Բնակիչները կարող են ստիպված լինել օգտվել զբոսաշրջիկների համար նախատեսված ծառայությունների մատուցումից։

## Զբոսաշրջության դեմ
Գերտուրիզմի դեմ դիմադրությունը նոր երևույթ չէ։ 1926 թվականի հուլիսի կեսերին Փարիզում ֆրանսիացիների անհատներն ու փոքր խմբերը սկսեցին հարձակվել ամերիկացի զբոսաշրջիկների վրա Ձախ ափին և Մոնմարտրում, որոնք բողոքում էին ամերիկյան ներխուժման դեմ՝ իր աղմկոտ, ամբարտավան և անգրագետ վարքագծով, որն էլ ավելի սրվեց Ֆրանսիայում պատերազմական պարտքերի մարման և Մելոն-Բերենժեի համաձայնագրի նկատմամբ լայնորեն տարածված

հակակրանքով։ Պատմաբան Հարվի Լևենշտեյնի խոսքերով՝ «հայտնվեց այն երևույթը, որը հետագայում կանվանվեր «տգեղ ամերիկացի»»։ ԱՄՆ նախագահ Քալվին Քուլիջը պարտավորված զգաց նկատել զբոսաշրջիկների «անպարկեշտ» վարքագիծը՝ միաժամանակ իր ուղերձը հավասարակշռելով այն նախազգուշացմամբ, որ վատ վերաբերմունքի արժանացած ամերիկացիները կմնան տանը։

Ամբոխը սկսեց անհանգստացնել և դիտավորյալ խոչընդոտել «Գիշերային Փարիզ» շրջագայությունների անցումը մեծ շարաբաններով՝ մոտ երեսուն մարդ տեղավորող բարձր բաց ավտոբուսներով, որոնք հանրաճանաչ էին դարձրել Փարիզի «Գիշերային կյանքի» շրջագայությունները։ Մի անգամ մի ոստիկան նույնիսկ ստիպված եղավ օդ կրակել, երբ նա օգնության հասավ զբոսաշրջիկներին: Երբ ֆրանսիական ֆրանկը կտրուկ արժեզրկվեց ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ, որոշ զբոսաշրջիկներ սկսեցին դրանք կպցնել երկաթուղային խցիկների պատերին և իրենց ուղեբեռի վրա, ինչպես անում էին հյուրանոցների և շոգենավերի պիտակների հետ: Ոմանք նույնիսկ փող էին նետում փողոցներում և ծիծաղում իրենց հետևից ընկնող ֆրանսիացիների վրա: Հատկապես վիրավորական էր ամերիկացիների կողմից հարցնելու սովորությունը՝ «Որքա՞ն է դա իրական փողով»։ Դոլարի նկատմամբ խոնարհումը և ամերիկյան անընդունելի պահանջներին համաձայնելը զայրացրեց ֆրանսիական մամուլի մեծ մասին։

1990-ականներին Իսպանիայի, Հունաստանի, Մալթայի և Ֆրանսիայի տեղացի բնակիչները սկսեցին դեմ լինել զանգվածային զբոսաշրջությանը, որը ընկալվում էր որպես ֆորդիզմ։ Լատինական Ամերիկայի գյուղական վայրերում շրջակա միջավայրի հետ կապված մտահոգությունները հիմնական շարժիչ ուժն էին աճող դժգոհության և զբոսաշրջային անշարժ գույքի զարգացման դեմ սոցիալական արշավների համար։ Մեքսիկայում և Կենտրոնական Ամերիկայում բուռն բողոքի ցույցեր առաջացան զբոսաշրջային անշարժ գույքի ոլորտում սպեկուլյացիաների, ինչպես նաև աշխատողների շահագործման և նույնիսկ տեղացի բնակիչների ունեցվածքի կորստի կամ տեղահանման պատճառով։

2017 թվականին Եվրոպան ականատես եղավ բնակիչների բողոքի ալիքի քաղաքներում, այդ թվում՝ Բարսելոնայում, Վենետիկում և Պալմա դե Մալյորկայում: Զբոսաշրջության գերծանրաբեռնվածությունից բխող խնդիրները սկսեցին քննարկվել ակադեմիական հրապարակումներում, սակայն երևույթի ընդհանուր ընդունված սահմանման շուրջ համաձայնություն դեռևս չի ձևավորվել։

2025 թվականի ընթացքում Հարավային Եվրոպայում, այդ թվում՝ Պորտուգալիայում, բողոքի երկրորդ ալիք է աճում։

Զբոսաշրջության նկատմամբ ընդդիմությունը որակվել է որպես խտրականություն։

## Պատճառներ
[մինի|[Պատտայան 2019 թվականին ընդունել է 9.44 միլիոն այցելու]]
Գերտուրիզմը հիմնականում, բայց ոչ բացառապես, նկատվում է, երբ որևէ ուղղության կամ դրա մի մասի այցելուների թիվը կարճ ժամանակահատվածում արագորեն աճում է։ Բացի այդ, այն առավել տարածված է այն տարածքներում, որտեղ այցելուներն ու բնակիչները կիսում են նույն ֆիզիկական տարածքը։ Վերջին տարիներին զբոսաշրջության ոլորտում և դրանից դուրս տեղի ունեցած զարգացումները մեծացրել են բնակիչների և այցելուների միջև շփումը և զբոսաշրջության ազդեցությունն ավելի նկատելի են դարձրել։ Զբոսաշրջիկների թվի ընդհանուր աճից բացի, գերտուրիզմի հետ կապված խնդիրները սրվել են հետևյալ զարգացումների պատճառով.

### Գերտուրիզմի խթանող գործոնները
Գերտուրիզմը վերածվել է լայն տարածում ունեցող երևույթի: Կառավարությունները և տուրիստական ​​մարքեթինգային կազմակերպությունները փորձում են լուծել այս խնդիրը: Գերտուրիզմին նպաստող գործոններից են զբոսաշրջիկների մեծ թիվը, ճանապարհորդության մատչելիությունը, տնտեսական աճի ցանկությամբ գերիշխող մտածելակերպը, զբոսաշրջության վրա կարճաժամկետ կենտրոնացումը, տեղական ծառայությունների և հարմարությունների համար մրցակցությունը և զբոսաշրջիկների ամրագրումների նկատմամբ վերահսկողության բացակայությունը։

Այժմ համաշխարհային պատմության մեջ զբոսաշրջիկների թիվն ավելի շատ է, քան երբևէ։ 1950 թվականին միջազգային զբոսաշրջիկների թիվը գնահատվում էր 25 միլիոն։ 1963 թվականին Վալտեր Քրիստալերը հրապարակեց զբոսաշրջության բացասական հետևանքների մասին։ 1987 թվականին Յոստ Կրիպենդորֆը հետևեց դրան, քանի որ միջազգային զբոսաշրջային ճանապարհորդություններն աճեցին։ 2016 թվականին զբոսաշրջիկների թիվը գերազանցեց մեկ միլիարդը, ինչը 50 անգամ ավելի է 1950 թվականի համեմատ։ Զբոսաշրջության գերծանրաբեռնվածության վերաբերյալ լրատվամիջոցների լուսաբանումը կենտրոնացած է Եվրոպայի վրա, որը 50 տոկոսով կրում է զբոսաշրջային ժամանումների հիմնական մասը, և Հարավարևելյան Ասիայի վրա, որը պահպանում է զբոսաշրջային ժամանումների 25 տոկոսը։ ՄԱԿ-ի համաշխարհային զբոսաշրջային կազմակերպության (UNWTO) տվյալներով՝ 1950 թվականին միջազգային ժամանումների թիվը կազմել է 25 միլիոն, իսկ 2017 թվականին՝ 1.3 միլիարդ։ Միջազգային զբոսաշրջության ոլորտը, կանխատեսումների համաձայն, տարեկան կաճի 3.3%-ով մինչև 2030 թվականը, որի ընթացքում կանխատեսվում է, որ սահմանները կհատեն 1.8 միլիարդ զբոսաշրջիկ։

### Զբոսաշրջության գերծանրաբեռնվածությանը նպաստող գործոններ
աջից|մինի|Երկրներ, որտեղ գործում է EasyJet-ը (մայիս 2023)
Ենթադրվում է, որ ցածրարժեք ավիափոխադրողների (LCC) աճը, միջքաղաքային ավտոբուսային էժան ծառայությունների մատչելիությունը և զբոսաշրջային նավերով ճանապարհորդությունների ժողովրդականությունը նպաստել են գերտուրիզմի վերաբերյալ բողոքներին: Ակադեմիական գրականության մեջ կառավարության քաղաքականության մեջ զբոսաշրջային վայրերում ծառայություն մատուցողների հավակնությունները, ինչպես նաև սոցիալական լրատվամիջոցների ազդեցությունը համարվում են գերտուրիզմին խթանող գործոններ։

Airbnb-ն և նմանատիպ առցանց կացության ծառայություններին մեղադրում են զբոսաշրջիկների թվի աճի խթանման մեջ՝ հյուրանոցների կամ այլ հաստատությունների համեմատ ցածր գների պատճառով։ Airbnb-ն պնդում է, որ փորձում է հյուրերին ուղղորդել դեպի ավելի քիչ մարդաշատ վայրեր։ Կա նաև այն խնդիրը, որ Airbnb-ն հանգեցնում է բնակիչների համար մատչելի բնակարանային հնարավորությունների նվազմանը, վարձավճարների գների բարձրացմանը և թաղամասերում սոցիալական համայնքի կորստին։

Փորձի տնտեսությունը և կենսակերպի փոփոխությունը մեղադրվել են հանգստի հարմարությունների օգտագործման աճի համար, ինչը նպաստել է հյուրընկալության հարմարությունների մոնոկուլտւրային։

Ինստագրամային տուրիզմը համարվում է գերտուրիզմի պատճառ։

## Օրինակներ
2017 թվականի դրությամբ մի քանի լրատվամիջոցներ հրապարակել են այն ուղղությունների ցանկեր, որոնք խորհուրդ չեն տրվում այցելել զբոսաշրջիկների չափազանց մեծ թվի պատճառով։

### Անտարկտիկա
CNN-ի փոխանցմամբ՝ բնապահպանները մտահոգված են Անտարկտիդայի վրա զբոսաշրջության ազդեցությամբ, որը կայուն կերպով աճել է 2010-ական թվականներին։ Անտարկտիդայի տուրօպերատորների միջազգային ասոցիացիայի (IAATO) կողմից գրանցված 2023-24 թվականների ամառային սեզոնում Անտարկտիդա այցելողների ընդհանուր թիվը կազմել է 122,072: Միայն զբոսանավերի համար նախատեսված նավերը (այսինքն՝ ճանապարհորդներին ափ չհանող նավերը) կազմել են այցելուների

35%-ը։

### Արուբա
Արուբայում արևապաշտպան քսուքի մեջ պարունակվող օքսիբենզոն քիմիական նյութը վնասում է կորալային խութերին և ծովային կյանքին։ 2019 թվականին ընդունվեց «Ընտրիր զրո» անվամբ առաջարկվող օրենք, որը ներառում է միանգամյա օգտագործման պլաստիկե արտադրանքի և օքսիբենզոն պարունակող արտադրանքի ներմուծման, վաճառքի կամ բաշխման արգելք։

### Ավստրիա
2020 թվականին Հալշտատն ուներ 780 քաղաքացի և օրական ավելի քան 10,000 այցելու, որոնք հիմնականում ժամանում էին տուրիստական ​​ավտոբուսներով, կարճ ժամանակով կանգ առնում լուսանկարվելու համար և արագորեն տեղափոխվում։ Քաղաքացիները բողոքում էին զբոսաշրջիկներից, որոնք մտնում էին տներ և մասնավոր այգիներ՝ լուսանկարվելու կամ եկեղեցու բակում ծափահարում էին հուղարկավորությունների արարողություններին։ 2020 թվականին քաղաքը ներդրեց ավտոբուսների մուտքը սահմանափակելու համակարգ։

### Բութան
2018 թվականին Բութանը զբոսաշրջիկների համար սահմանեց օրական 200-250 ԱՄՆ դոլար վճար՝ գերտուրիզմի մտահոգությունների պատճառով։

### Կանադա
Արքայազն Էդվարդ կղզու նահանգ ամեն ամառ այցելում են միլիոնավոր զբոսաշրջիկներ, ինչը լարվածություն է ստեղծում տեղական ենթակառուցվածքների և բնակարանային ապահովման վրա։ Տեղական իրավապաշտպան խմբերը կոչ են արել նահանգային կառավարությանը սահմանափակել զբոսաշրջիկների թիվը՝ գերտուրիզմը կանխելու համար։

### Չինաստան
Չինական Մեծ պարիսպը վնասվել է գերտուրիզմի պատճառով։

### Խորվաթիա
Դուբրովնիկը 2017 թվականին այնքան գերտուրիզմային դարձավ, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն քննարկում էր այն Համաշխարհային ժառանգության ցանկից հանելու հարցը։ Քաղաքը սահմանափակեց իր պարիսպները բարձրանալու թույլատրված այցելուների թիվը, և 2017 թվականի դրությամբ նախատեսվում էր սահմանափակել կառամատույց մտնելու կարող ունեցող զբոսանավերի թիվը։ 2020 թվականին նրանք քննարկում էին բացման թույլատրված նոր ռեստորանների թիվը սահմանափակելու հնարավորությունը։

### Էկվադոր
Գալապագոսյան կղզիները ներառվել են Fodor-ի 2017 թվականի այցելության արգելված վայրերի ցանկում՝ շրջակա միջավայրի գերտուրիզմի պատճառած  վնասի պատճառով։ 2017 թվականից սկսած՝ այցելուները պարտավոր են վարձել ուղեկցորդ։

### Ֆինլանդիա
Լապլանդիայի Ռովանիեմի քաղաքում տեղացիները բողոքել են ձմեռային սեզոնի ընթացքում զբոսաշրջիկների գերհոսքից, ինչը հատկապես նկատելի է Սանտա Կլաուսի գյուղի հետ կապված։

### Ֆրանսիա
մինի|Գերտուրիզմը Լուվրում
Փարիզում Լուվրի աշխատակիցները գործադուլ են հայտարարել՝ իրենց խոսքով՝ վտանգավոր գերբնակեցված պայմանների պատճառով։

### Հունաստան
[մինի|Գերտուրիզմ Ռոդոսի նավահանգստում, [Հունաստան]]
Սանտորինիում զբոսաշրջային նավերի այցելուների թիվը սահմանափակվել է օրական 8000-ով գերտուրիզմի պատճառով տարիներ անց, երբ 15,000 բնակիչ ունեցող կղզին օրական ընդունում էր մինչև 18,000 զբոսաշրջիկ։

### Գերմանիա
Ցուգշպիցեն տառապում է գերտուրիզմից, հատկապես գոնդոլով ժամանող մեկօրյա զբոսաշրջիկների պատճառով։

Եվրոպական Ալպերում աճում է վթարների և մահերի թիվը, քանի որ շատ զբոսաշրջիկներ թերագնահատում են լեռնային երթուղիների դժվարությունը և լեռնագնացության են մեկնում անբավարար սարքավորումներով կամ ցածր ֆիզիկական պատրաստվածությամբ և դիմացկունությամբ։

### Հավայան կղզիներ
Հավայան կղզիներում կորալների քայքայումը, ինչպես ցույց է տրվել, վատթարանում է զբոսաշրջիկների ավելի բարձր կենտրոնացվածություն ունեցող տարածքներում։

### Իսլանդիա
Ֆյադրարգլյուֆուր տարածքը փակվեց Ջասթին Բիբերի «I’ll Show You» տեսահոլովակի նկարահանումներից հետո, որը այնքան հայտնի դարձավ, որ կառավարությունը անհրաժեշտություն հայտնեց բարելավել ենթակառուցվածքները։

Իսլանդիայում զբոսաշրջությունը հիմնականում բնության վրա է հիմնված, ուստի երկիր զբոսաշրջության աճին զուգընթաց առաջանում է շրջակա միջավայրի պաշտպանության մարտահրավեր։ Բնական տարածքների չարաշահումը կարող է երկարատև և հնարավոր է՝ մշտական ​​​​վնաս պատճառել բուսականությանը, հողերին և լանդշաֆտին։ Արագ աճի հետ մեկտեղ կղզում բացակայում են նաև ենթակառուցվածքները, որոնք լիովին կաջակցեն զբոսաշրջության աճին՝ արդեն իսկ առկա բնակչության հետ մեկտեղ։ Սա առաջացնում է լրացուցիչ խնդիրներ, ինչպիսիք են երթևեկությունը դժվար երթևեկելի ճանապարհներին։

### Հնդկաստան
2019 թվականին Թաջ Մահալը սկսեց տուգանել երեք ժամից ավելի մնալու դեպքում այցելուներին։ 2017 թվականին CNN-ը ամբոխին անվանեց «անողոք»։

### Ինդոնեզիա
Բալին 2020 թվականին պլանավորում էր սահմանել 10 ԱՄՆ դոլարի չափով զբոսաշրջային հարկ։

### Իրան
Աբյանեի գերտուրիզմի մասին հաճախ են հաղորդում։

### Իրաքյան Քուրդիստան
Իրաքյան Քուրդիստանը Իրաքի ամենաշատ այցելվող հատվածն է, հատկապես Նավրուզի ժամանակ։ Նավրուզի համար զբոսաշրջիկներ են գալիս ամբողջ Իրաքից և աշխարհից։ Դուհոկում 3 մարդ ձերբակալվել է 2022 թվականին Նավրուզի կրակի համար 200 անվադող այրելու պլանավորման համար։ Աքրե քաղաքում, որը հայտնի է Նովրուզի տոնակատարություններով, որոշ տեղացիներ որոշեցին անվադողերի փոխարեն փայտե ջահեր այրել։

### Իտալիա
alt=The infographic depicts the proportion between the number of tourists and the number of residents in the Historic Center and Estuary areas of Venice, showing how the flux of tourists has increased over the years relative to the number of residents.|մինի|323x323փքս|Զբոսաշրջիկների ժամանման թվի և Վենետիկի բնակիչների թվի համեմատություն 2008-2023 թվականների միջև
Վենետիկը բնակչության անկման եզրին է զբոսաշրջության գերհոսքի պատճառով։ 2019 թվականին Ֆորբս-ը այն անվանեց աշխարհի «ամենաակնհայտորեն գերզբոսաշրջային ուղղություններից» մեկը։ 2017 թվականին CNN-ը ամբոխին անվանեց «գոռոզ»։ Քաղաքը 2018 թվականին փորձարկեց Սուրբ Մարկոսի հրապարակում տուրնիկետների օգտագործումը՝ այցելուների թիվը վերահսկելու համար։ 2020 թվականին զբոսաշրջիկների համար օրական հարկը կազմել է 11 ԱՄՆ դոլար։

Կապրին 2018 թվականին փորձարկեց մեկօրյա զբոսաշրջությունը սահմանափակելու եղանակներ։ Չինկե Տերրեում 2015 թվականին եղել է 2.5 միլիոն այցելու, և տեղական իշխանությունները փորձել են 2016 թվականին սահմանափակել այցելուների թիվը մինչև 1.5 միլիոն, սակայն բացասական արձագանքի պատճառով այս այցը մերժվել է։ 2017 թվականին CNN-ը հայտնել էր, որ այդ օրը զբոսանավերից մի քանի ժամ շրջագայող և գումար չծախսող զբոսաշրջիկներին մեղադրում են շրջակա միջավայրին հասցված վնասի համար։ Հռոմի պաշտոնյաները արգելել են Իսպանական աստիճաններին նստելը և մինչև 448 ԱՄՆ դոլար տուգանք սահմանել զբոսաշրջիկների կողմից պատճառված վնասի պատճառով։

2010-ականներին Պրագսեր Վիլդզեեն դարձավ գերտուրիզմային գոտի՝ 2020 թվականին ամառային մեկ օրը ընդունելով մինչև 17,000 այցելու։ 2023 թվականի դրությամբ տրանսպորտային միջոցների մուտքի սահմանափակումներ կային։

Ֆլորենցիայի կառավարությունը ներկայումս ձգտում է արգելել քաղաքի պատմական կենտրոնում, որը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում է, նոր կարճաժամկետ վարձակալության տների կառուցումը։ Քաղաքի վարչակազմը պնդում է, որ զբոսաշրջիկներին սպասարկող Airbnb-ի նման հարթակների միջոցով կարճաժամկետ վարձակալության տների աճող մատչելիությունը բնակարանները դարձրել է անհասանելի տեղի բնակիչների համար։

Կոմո լիճը, որը վաղուց ի վեր հայտնի վայր է եղել, նույնպես զգալի գերտուրիզմային ճնշումների է ենթարկվել, ինչն ուժեղացել է հայտնիների գրավչության և սոցիալական ցանցերում տեսանելիության շնորհիվ։ 2023 թվականին տարածքում գրանցվել է 4.8 միլիոն գիշերակաց, ինչը հանգեցրել է հասարակական տրանսպորտի և ճանապարհային ենթակառուցվածքների վրա լուրջ ծանրաբեռնվածության, մասնավորապես՝ գագաթնակետային սեզոնին։ Այս հոսքը տեղի է ունենում հիդրոերկրաբանական առումով փխրուն միջավայրում։ Ֆլորենցիայի նման, կարճաժամկետ վարձակալության բումը հանգեցրել է անշարժ գույքի գների բարձրացման, ինչը բնակարանները դարձնում է ավելի քիչ մատչելի տեղացիների համար և նպաստում է որոշ լճափնյա գյուղերի բնակչության թվաքանակի անկմանը։ Կիրառվող կամ քննարկվող կառավարման ռազմավարությունները ներառում են այցելուների սահմանափակումներ այնպիսի հայտնի տեսարժան վայրերում, ինչպիսին է Վիլլա Բալբիանելոն, և քննարկումներ զբոսաշրջային հարկերի կամ մուտքի վճարների ներդրման շուրջ։

### Ճապոնիա
[alt=A sign prohibition tourists doing various activities, including touching geisha, leaning on a handrail, smoking, eating, drinking, littering, and using selfie sticks.|մինի|Գիոնում, [Կիոտոյի ժայռապատկերային ցուցանակ, որն արգելում է տարբեր գործողություններ, այդ թվում՝ գեյշային դիպչելը կամ աղբ թափելը]]
Կիոտոյի իշխանությունները 92 ԱՄՆ դոլար տուգանք սահմանեցին գեյշաներին առանց նրանց թույլտվության լուսանկարող զբոսաշրջիկների համար, և արգելեց զբոսաշրջիկներին այցելել որոշ նրբանցքներ։

COVID-19-ի հետ կապված ճանապարհորդական սահմանափակումների վերացումը և ճապոնական իենի թուլացումը խթանել են արտասահմանյան զբոսաշրջության ռեկորդային աճը։ Ֆուձի լեռ օտարերկրյա զբոսաշրջիկների հոսքի կտրուկ աճի ֆոնին Յամանաշի պրեֆեկտուրան սահմանել է օրական 4000 լեռնագնացի սահմանաչափ և սկսել է գանձել 2000 իեն մուտքի վճար։ Յամանաշի պրեֆեկտուրայում նույնպես տեղադրվել է ցանցե արգելապատնեշ՝ Ֆուձիկավագուտիկոյում գտնվող Լավսոն խանութի ետևում գտնվող Ֆուջի լեռան տեսարանը փակելու համար, որը հայտնի է լուսանկարիչների շրջանում՝ տարածքում զբոսաշրջիկների կողմից առաջացած անկարգությունների պատճառով։ Տոկիոյի Շիբույա շրջանը 2023 թվականին սահմանափակեց Հելոուինի և Նոր տարվա տոնակատարությունները Շիբույա Քրոսինգում (որոնք չէին անցկացվում 2019 թվականից ի վեր COVID-19-ի և անվտանգության հետ կապված խնդիրների պատճառով)՝ գերտուրիզմի պատճառով հանրային վայրերում ալկոհոլի օգտագործման հետ կապված խնդիրների պատճառով, և 2024 թվականին ընդունեց մի որոշում, որն արգելում է հանրային վայրերում ալկոհոլի օգտագործումը ժամը 18:00-ից մինչև 05:00-ն ամբողջ տարվա ընթացքում (ընդլայնվելով հոկտեմբերի վերջից և դեկտեմբերի վերջից)։

2024 թվականից սկսած՝ որոշ ճապոնացի պաշտոնյաներ քննարկել են երկաստիճան գնագոյացման համակարգ ներդնելու հնարավորությունը, որի համաձայն՝ օտարերկրյա զբոսաշրջիկները որոշակի զբոսաշրջային վայրերում ավելի շատ կվճարեն, քան բնակիչները՝ գերտուրիզմի հետևանքները հակազդելու համար։

Վերլուծաբանները Ճապոնիայում գերտուրիզմի դեմ հանրային բացասական արձագանքը նշել են որպես ուլտրապահպանողական Սանսեյտո կուսակցության 2025 թվականի Ճապոնիայի խորհրդականների պալատի ընտրություններում հաղթանակի գործոն։

### Նեպալ
Էվերեստ լեռը այնքան գերզբնակեցված է զբոսաշրջիկներով, որ լեռնագնացները մահանում են բարձրության հիվանդությունից՝ գերբնակեցման պատճառով առաջացած ուշացումների պատճառով։ 2020 թվականի դրությամբ Նեպալի կառավարությունը նախատեսում էր սահմանափակել մուտքի թույլտվությունները միայն նրանց համար, ովքեր բարձրացել էին նեպալական մեկ այլ գագաթ՝ 21,325 ոտնաչափ (6,500 մ)։

### Նիդեռլանդներ
Ամստերդամը 2019 թվականին ներդրեց օրական տուրիստական ​​հարկ, 2020 թվականին վերացվեցին Կարմիր լապտերների թաղամասի պաշտոնական շրջագայությունները, և մեկնարկեց «Մնացեք հեռու» մարքեթինգային արշավը։

### Պալաու
Պալաուի՝ խաղաղօվկիանոսյան կղզի-պետության կառավարությունը, որի զբոսաշրջությունը կազմում է ՀՆԱ-ի 85%-ը, 2017 թվականից ի վեր առաջարկել է մի օրինագիծ, որի նպատակն է երկիրը վերածել «միայն շքեղության» վայրի, օրինակ՝ թույլատրելով միայն հինգաստղանի հյուրանոցներ և խթանելով այցելուների անձնական ծախսերը՝ կենտրոնանալով «որակի, այլ ոչ թե քանակի» վրա՝ գերզբոսաշրջությունը զսպելու համար

### Պերու
2019 թվականի դրությամբ Պերուն սահմանափակում է Մաչու Պիկչու այցելողների թիվը՝ օրական 5000-ով, սակայն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն կարծում է, որ այդ սահմանաչափը պետք է կիսով չափ կրճատվի։ 2014 թվականից սկսած՝ օտարերկրյա զբոսաշրջիկները պարտավոր էին վարձել ուղեկցորդ։ 2020 թվականին վայրը պլանավորում էր օրական թողարկել 5940 տոմս, ինչը կրկնակի ավելի է, քան ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ավերակների պահպանման համար առաջարկվող 2500 տոմսը։

### Պորտուգալիա
Սինտրան տառապում է երկար հերթերից, աղտոտվածությունից, երթևեկությունից, ինչպես նաև մթերային խանութների ու դեղատների պակասից՝ Պենա ամրոցի նման տեսարժան վայրեր օրական 5000 այցելուի պատճառով։

### Իսպանիա
Բարսելոնայում ցուցարարները բողոքի ցույցեր են անցկացրել զբոսաշրջային լողափերում և այլ զբոսաշրջային թաղամասերում, և հայտնվել են հակազբոսաշրջային գրություններ։ 2013 թվականին Գուելի զբոսայգի տարեկան այցելում էր 9,000,000 այցելու, իսկ պաշտոնյաները սահմանափակել էին այգի մուտքը՝ ժամում հասցնելով 800-ի։ «Նյու Յորքերը» գրել է. «Գուելի այգու վերածումը համատեղ հանրային տարածքից դեպի գրեթե բացառապես զբոսաշրջիկներով զբաղեցված մշակութային գոտի Բարսելոնայի որոշ մտահոգ բնակիչների կողմից ընկալվում է որպես պատմություն քաղաքի ապագա ճակատագրի մասին»։ Բարսելոնայի կառավարության աշխարհագրագետ Ալբերտ Արիասի խոսքով՝ տոմսերի վաճառքը «շատ վատ լուծում էր», որը «խնդիրը ճանաչելն է՝ հանրային տարածքը ցանկապատելով»։ Airbnb-ն նպաստել է գերտուրիզմին, քանի որ քաղաքի որոշ հատվածներում 2007-2019 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում բնակչության թիվը նվազել է 45%-ով՝ ներդրողների կողմից հարթակի միջոցով կարճաժամկետ վարձակալության համար անշարժ գույք գնելու պատճառով։ 2017 թվականին զբոսաշրջությունը դարձել էր քաղաքային պաշտոնյաների համար գերակա մտահոգության առարկա, և հարցումը ցույց էր տվել, որ բնակիչների 60%-ը կարծում էր, որ Բարսելոնան «հասել կամ գերազանցել է» զբոսաշրջությանը սպասարկելու իր կարողությունները։ 2020 թվականին Բարսելոնան պլանավորում էր սահմանափակել զբոսաշրջային նավերի մուտքը։ 2020 թվականի ապրիլին Բարսելոնայում ճարտարապետության և քաղաքային տեսաբան Մասիմո Պաոլինիի կողմից հրապարակվեց քաղաքի կազմակերպման արմատական ​​փոփոխությունների առաջարկ՝ «Քաղաքի վերակազմակերպման մանիֆեստը COVID-19-ից հետո», որը ստորագրվել էր 160 ակադեմիկոսների և 300 ճարտարապետների կողմից: Մանիֆեստը արմատապես քննադատաբար է մոտենում քաղաքի զբոսաշրջության և ապրանքայնացմանը՝ առաջարկելով. «վերացնել զբոսաշրջային նավերը», «պահպանել օդանավակայանի ներկայիս չափսերը», «խթանել զբոսաշրջության ապաաճը» և «վերացնել «Բարսելոնայի ապրանքանիշը» խթանելու համար ցանկացած ներդրում»։

Իսպանիայի այլ գերտուրիզմային տարածքներից են Կանարյան կղզիները, Մալագա, Մալյորկա, և Ալիկանտե։

### Թաիլանդ
Մայա Բեյը փակվեց հանրության համար, քանի որ գերտուրիզմը առաջացրեց բնապահպանական խնդիրներ։ Աո Ֆանգ Նգա ազգային պարկը 2017 թվականին ընդգրկվել է Fodor-ի կողմից կազմված 2018 թվականին չայցելելու վայրերի ցանկում՝ գերզբոսաշրջության պատճառով։

### Մեծ Բրիտանիա
Շոտլանդիայում՝ Սքայ կղզում, այցելուներին խորհուրդ տրվեց չգալ, եթե գիշերակացի համար ամրագրված չեն եղել։

2024 թվականին Անգլիայում Քենթի հայտնի զբոսաշրջային տարածքը կառավարող Թանեթի խորհրդի զբոսաշրջային խորհուրդը առաջարկեց, որ խորհուրդը պետք է գանձի զբոսաշրջային հարկ, սակայն այն մերժվեց։

Քոթսվոլդսի որոշ քաղաքներ և գյուղեր նույնպես մեծ թվով այցելուներ են ունեցել։ Սա խնդիրներ է առաջացրել Բուրթոն-օն-դը-Ուոթերի և Բիբերիի նման վայրերի բնակիչների համար, որոնք պայքարում են կայանատեղիների զբոսաշրջության գերբեռնվածության դեմ։ 2024 թվականի մարտին մարզիչներին արգելվեց Բուրթոն-օն-դը-Ուոթեր մուտք գործել։

### Վիետնամ
2019 թվականի հոկտեմբերին Հանոյում գնացքը ստիպված էր արտակարգ կանգառ կատարել գծերի վրա սելֆի անող զբոսաշրջիկների պատճառով։

## Գործողություններ ձեռնարկելով գերզբոսաշրջության դեմ
մինի|Պիլիցա գետ Սկանսեն՝ նոր զբոսաշրջային տեսարժան վայր Լեհաստանի կենտրոնական մասում
2018 թվականի սեպտեմբերին  Համաշխարհային զբոսաշրջային կազմակերպությունը (ՄԱԿԶԿ) հրապարակեց զեկույց գերզբոսաշրջության և դրա դեմ պայքարի միջոցների վերաբերյալ։ Զեկույցում ընդգծվում է զբոսաշրջությունը տեղական համատեքստում դիտարկելու կարևորությունը և մանրամասն նկարագրվում են գերտուրիզմի դեմ պայքարի 11 ռազմավարություններ.

# Բարձրացնել ամբոխի ֆիզիկական ցրվածությունը քաղաքի/ուղղության տարբեր տեսարժան վայրերի միջև
# Մեծացնել զբոսաշրջիկների ժամանակային ցրվածությունը (օրինակ՝ խրախուսելով ոչ սեզոնային այցելությունները)
# Խթանել նոր և հատուկ հետաքրքրություն ներկայացնող երթուղիներն ու տեսարժան վայրերը
# Արդյունավետորեն օգտագործել զբոսաշրջության վերաբերյալ կանոնակարգերը
# Գործունեությունը հարմարեցնել զբոսաշրջային շուկայի որոշակի հատվածներին
# Ապահովել, որ համայնքները և բնակիչները օգտվեն զբոսաշրջությունից
# Ստեղծեք օգտակար փորձառություններ ինչպես զբոսաշրջիկների, այնպես էլ բնակիչների համար
# Ընդլայնել ենթակառուցվածքները
# Ներգրավել տեղի բնակիչներին զբոսաշրջության քաղաքականության մշակման գործում
# Հաղորդակցվել զբոսաշրջիկների հետ համայնքների վրա զբոսաշրջության հնարավոր ազդեցության մասին
# Օգտագործեք տվյալները՝ գերզբոսաշրջության հետ կապված խնդիրները վերահսկելու և դրանց արձագանքելու համար

ՄակՔինզի խորհրդատվական ընկերությունը առաջարկում է, որ գերտուրիզմը կանխելու համար պետք է կենտրոնանալ չորս առաջնահերթությունների վրա.

* Ստեղծեք համապարփակ փաստերի բազա և պարբերաբար թարմացրեք այն
* Մշակել կայուն աճի ռազմավարություն՝ խիստ, երկարաժամկետ պլանավորման միջոցով
* Ներգրավել հասարակության բոլոր շերտերը՝ առևտրային, հանրային և սոցիալական
* Գտեք ֆինանսավորման նոր աղբյուրներ

Բացի այդ, կարևոր է համակարգված հասարակայնության հետ կապերը և հաղորդակցությունը։ Տեղական զբոսաշրջության կառավարման նպատակները, միջոցառումները, հաջողություններն ու ձախողումները պետք է թափանցիկ լինեն բնակիչների համար, որպեսզի ներգրավվեն բոլոր համապատասխան հաստատությունները։

## «Գերտուրիզմ» արտահայտության քննադատությունը
Համաձայնություն չկա այն մասին, թե երբ է այս արտահայտությունը հորինվել և ում կողմից։ «Գերզարգացած տուրիզմ» արտահայտությունը առաջին անգամ օգտագործվել է Մաքս Բյորլինի 1986 թվականի հոդվածում, որտեղ նա նշել է. «Ինչպես գերձկնորսությունը, գերզարգացած տուրիզմը նույնպես կարող է սպառել այն բնական ռեսուրսը, որից կախված է զբոսաշրջությունը, ինչը կարող է հանգեցնել ծանր թաքնված ծախսերի։ Այլ գիտնականներ մատնանշում են լրագրող Ֆրեյա Պետերսենի 2001 թվականի դեկտեմբերի 15-ի «Սիդնեյ Մորնինգ Հերալդ» թերթում տպագրված հոդվածը։

Սակայն «գերտուրիզմը» լայնորեն օգտագործվող արտահայտություն դարձավ միայն 2016 թվականին, երբ այն հրապարակվեց Skift զբոսաշրջային արդյունաբերության լրատվական և հետազոտական ​​ընկերության հոդվածում: Skift-ի կողմից այս տերմինի օգտագործումը համաշխարհային ուշադրությունը հրավիրեց գերտուրիզմի ընկալման աճող խնդրի վրա՝ առաջացնելով քննարկումներ այն մասին, թե ինչպես կարելի է ավելի կայուն կառավարել զբոսաշրջությունը։ 2018 թվականին, բառի ավելի լայն կիրառումից հետո, Օքսֆորդի բառարանը «overtourism»-ը անվանեց 2018 թվականի տարվա բառերից մեկը։ Սա հաջորդեց The Daily Telegraph-ի կողմից բառը իր տարեկան ցանկում ներառելու համար իրականացված արշավին։

Երբ Գլազգոյի Կալեդոնյան համալսարանի զբոսաշրջության դասախոս, փիլիսոփայության դոկտոր Մայքլ Օ'Ռիգանը հոդված հրապարակեց նա գրել է այն մասին, թե ինչու մարդիկ պետք է դադարեն օգտագործել «գերտուրիզմ» բառը և այն խնդիրների մասին, որոնք նա տեսնում է դրա օգտագործման հետ կապված 2023 թվականին, Սկիֆտը գրել է «Ժամանակն է հրաժարվել «գերտուրիզմ» արտահայտությունից» վերնագրով հոդված։

Ռաֆատը պնդում է, որ. «Աճող թվով մասնագետներ են նշում, որ «գերտուրիզմը» օգտակար վերլուծական հասկացություն չէ վատ կառավարումը չափելու և ուշադրությունը միայն զբոսաշրջիկների վրա ուղղելու համար, այլ ոչ թե զբոսաշրջության խթանողների, ինչպիսիք են քաղաքականության մշակողները և լիցենզիա տրամադրողները: Ուղղությունները փորձում են անցնել գերտուրիզմից և փնտրել այլ եղանակներ՝ զբոսաշրջության բարդ խնդիրների մասին խոսելու՝ առանց միայն զբոսաշրջիկներին մեղադրելու բոլոր չարիքների համար»:

Դոկտոր Օ'Ռիգանը պնդում է, որ գերտուրիզմը հորինված բառ է կամ դիսկուրսիվ կազմավորում, ինչպես «ներգաղթային ճգնաժամը» կամ «սոցիալական կախվածությունը», որը զբոսաշրջությունը ներկայացնում է որպես ճգնաժամ կամ սպառնալիք և բորբոքում է սահմանային վերահսկողության, ապաաճի և զբոսաշրջիկների կառավարման վերաբերյալ բանավեճերը։ Թվիթթեր սոցիալական ցանցի վերլուծության հիման վրա Օ'Ռիգանը պարզել է, որ #overtourism ցանցը միավորվում է փոքրաթիվ փորձագետների կողմից, ովքեր կարևոր դեր են խաղում թեմայի վերաբերյալ տեղեկատվության ներկայացման, տարածման և շրջանառության մեջ մտնելու գործում։

## Տես նաև
*Էկոտուրիզմ
*Գնային խտրականություն
*Կայուն զբոսաշրջություն
*Վեբլենի էֆեկտ
*Զբոսաշրջաֆոբիա

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* 
* ''Über Über-Tourismus. Warum die Erholung alle gerade erschöpft und wie das wieder besser gehen könnte'' (brand eins August 2025: ''Das Geschäft mit dem Urlaub'')

## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն ըստ երկրի