open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շառլ Փաշայան

**Շառլ Սահակի Փաշայան** կամ **Չիփ Փաշայան** (), ամերիկահայ իրավաբան և քաղաքական գործիչ Կալիֆոռնիայից։ 1979-1991 թվականներին եղել է Ֆրեզնո շրջանի Կալիֆոռնիայի կենտրոնական հովտի ԱՄՆ հանրապետական կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Փաշայանը ծնվել է Ֆրոզնոյում և սովորել է Բուլարդի ավագ դպրոցում։ 1963 թվականին ընդունվել է Պոմոնայի քոլեջի արվեստի բակալավրի բաժին։ 1968 թվականին Կալիֆոռնիայի համալսարանի իրավաբանական քոլեջի կողմից ստացել է իրավաբանի դոկտորի աստիճան։ 1969 թվականին դարձել է Կալիֆոռնիայի նահանգային փաստաբան, իսկ 1977 թվականին աշխատել է Միացյալ նահանգների գերագույն դատարանում։

1968-1970 թվականներին ծառայել է Միացյալ Նահանգների բանակում՝ որպես կապիտան։ Եղել է Միացյան Նահանգների առողջապահության, կրթության և բարեկեցության դեպարտամենտի գլխավոր խորհրդականի օգնականը։ 1977 թվականին սովորել է Օքսֆորդի համալսարանի բակալավրում։

1990 թվակնաին վերընտրվել է ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցությունում։

Փաշայանը ունի հայկական ծագում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Ֆրեզնո քաղաքում ծնվածներ
Փոթորիկ․ Բել Իլի ծովափ

«**Փոթորիկ․ Բել Իլի ծովափ**» (), ֆրանսիացի գեղանկարիչ, ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմի հիմնադիրներից և ամենակարկառուն ներկայացուցիչներից Կլոդ Մոնեի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1886 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 65 × 81.5 սմ։

Այսօր «Փոթորիկ․ Բել Իլի ծովափ» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Օրսե թանգարանում (Փարիզ, Ֆրանսիա)։

## Պատմություն
«Փոթորիկ․ Բել Իլի ծովափ» ստեղծագործությունը համարվում է այն 39 աշխատանքներից մեկը, որոնք Կլոդ Մոնեն նկարել է Բրետանի (Ֆրանսիա) Բել Իլ կղզում․ այստեղ հեղինակն ապրել է 1886 թվականի աշնանը։

Այդ ընթացում վրձնած նկարները հեղինակի ստեղծագործական կյանքում կարևոր նշաձող սահմանեցին․ այսօր այդ կտավները զարդարում են աշխարհի տարբեր թանգարանները.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նկարը Օրսե թանգարանում
* Բել Իլ ժայռերը

Կատեգորիա:1886 նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Կլոդ Մոնեի նկարներ
Կատեգորիա:Օրսե թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ
Բահարլու (Սուրմալուի գավառ)

**Բահարլու**, *Բահարլш, Բահրլու, Պահարլու* - գյուղ Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում, Իգդիր Մավա գյուղից հյուսիս։

1829—32 թթ. ուներ շուրջ 200 բնակիչ, 1906–ին 1153 հայ բնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Այստեղ են ծնվել հայ հեղափոխական, մայիսյան ապստամբության ակտիվ կազմակերպիչ ու ղեկավար Բագրատ Ղարիբջանյանը (1890—1920), հրետանու գեներալ-մայոր Ն. Ա. Հովհաննիսյանը (1899—1945), գեղանկարիչ Հ. Ս. Ղարիբջանյանը (1902)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իգդիրի մարզի բնակավայրեր
Տիգրան Թևրիզյան

**Տիգրան Մարտիրոսի Թևրիզյան Կրտսեր** (), Կալիֆոռնիայի կենտրոնական շրջանի Միացյալ Նահանգների շրջանային դատարանի պաշտոնաթող դատավոր։ 1985 թվականին նա եղել է հայկական ծագում ունեցող Միացյալ Նահանգների առաջին դաշնային դատավորը։ Այժմ նա *JAMS*-ում միջնորդ դատավոր է։

## Կրթություն և կարիերա
Ծնվել է Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում։ 1962 թվականին Թևրիզյանը սովորել է Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի բնական գիտությունների բակալավրում, իսկ 1965 թվականին սովորել է *USC Gould School of Law* համալսարանում։ USC-ում սովորելուն զուգահեռ նա եղել է *Beta Theta Pi* եղբայրության *Gamma Tau* մասնաճյուղի անդամ։ 1994 թվականին նա ստացել է ամենանշանավոր Օքսֆորդի գավաթը, որը եղբայրութթյան անդամները կարող են երբևէ ստանալ:1965-1966 թվականներին Լոս Անջելեսում Թևրիզյանը եղել է *Arthur Andersen* աուդիտային-հաշվապահական ընկերության հարկային հաշվապահ, իսկ հետո մինչև 1972 թվականը՝ մասնավոր պրակտիկայով։ 1972-1978 թվականներին եղել է Լոս Անջելեսի քաղաքային դատարանի դատավոր։ 1978-1982 թվականներին եղել է Լոս Անջելեսում Կալիֆոռնիայի գերագույն դատարանի դատավոր, որից հետո՝ 1982-1985 թվականներին վերադարձել է իր մասնավոր պրակտիկային, այնուհետև 1985-1986 թվականներին այն շարունակել է Փասադենայում։

## Դաշնային դատական ծառայություն
1985 թվականի նոյեմբերի 7-ին Թևրիզյանը նախահագ Ռոնալդ Ռեյգանի կողմից առաջադրվել է Կալիֆոռնիայի կենտրոնական շրջանային դատարանում, որը ստեղծվել էր *98 Stat. 333.*-ի կողմից։ 1985 թվականի դեկտեմբերի 16-ին նա հաստատվել է ԱՄՆ Սենատի կողմից, իսկ հաջորդ օրը ստացել է իր իրավասությունը։ 2005 թվականի օգոստոսի 5-ին ստացել է սենիորի կարգավիճակ, իսկ 2007 թվականի ապրիլի 19-ին։

## Նշանավոր գործեր
Թևրիզյանը դատապարտել է հանցագործ ձեռներեց Բերրի Մինկովին և 1987 թվականին բանտարկել է նրան։ Նա նաև 2007 թվականին մահապատժի է ենթարկել Յուրիուս Կադամովային և Յուրի Միխելին, որոնք օտարերկրյա քաղաքացիներ էին և ընդհանուր հաշվով սպանել էին հինգ մարդկանց։

## Հետդատական գործունեություն
2018 թվականի մարտի դրությամբ Թևրիզյանը *JAMS*-ում միջնորդ դատավոր է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* USC Institute of Armenian Studies Gala Honors Federal Judge

Կատեգորիա:Ամերիկահայ դատավորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Հայաստանը մանկական Եվրատեսիլ 2009-ում

Հայաստանը «Մանկական Եվրատեսիլ 2009» երգի մրցույթի իր մասնակցին ընտրել է ազգային մրցույթ կազմակերպելու միջոցով։ Հաղթող է ճանաչվել Լուարա Հայրապետյանը իր իսկ հեղինակած «Բարսելոնա» երգի կատարումով, որով էլ նա Հայաստանը ներկայացրել է Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում 2009 թվականի նոյեմբերի 21-ին կայացած Մանկական Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթում և վաստակելով 116 միավոր՝ գրավել է երկրորդ տեղը։

## Մանկական Եվրատեսիլից առաջ
### Ազգային մրցույթ
Մրցույթին մասնակցելու համար հայտեր ներկայացվել են մինչև 2009 թվականի հունիսի 29-ը։ Ստացվել է 15 հայտ, որոնցից 7-ն ընտրվել են մրցակցության համար։ 

Մրցույթի եզրափակիչ փուլը կայացել է 2009 թվականի հուլիսի 11-ին։ Ներկայացվել են յոթ երգ, հաղթողը որոշվել է հեռուստաքվեարկության և «փորձագիտական» ժյուրիի ձայների 50/50 համակցությամբ։

## Մանկական Եվրատեսիլում
### Քվեարկություն

## Նշումներ



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մանկական Եվրատեսիլի հայկական պաշտոնական կայքը 2009 թ

Կատեգորիա:2009 Հայաստանում
Կատեգորիա:Երկրներ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Հայաստանը մանկական Եվրատեսիլ 2008-ում

**Հայաստանը** **«Մանկական Եվրատեսիլ 2008» երգի մրցույթի** իր մասնակցին ընտրել է ազգային մրցույթ կազմակերպելու միջոցով, որը ներառել է երկու քառորդ եզրափակիչ, մեկ կիսաեզրափակիչ և մեկ եզրափակիչ փուլ։ Հաղթող է ճանաչվել Մոնիկա Մանուչարովան «Իմ երգի հնչյունը» երգով, որով էլ ներկայացրել է Հայաստանը Մանկական Եվրատեսիլ 2008 երգի մրցույթում 2008 թվականի նոյեմբերի 22-ին։

## Մանկական Եվրատեսիլից առաջ
### Ազգային մրցույթ
Մրցույթին մասնակցելու համար հայտեր ներկայացվել են մինչև 2008 թվականի մայիսի 5-ը։ Ստացվել է 200 հայտ, որոնցից 36-ն ընտրվել է ազգային մրցակցության համար։

#### Առաջին քառորդ եզրափակիչ
Առաջին քառորդ եզրափակիչը, որը կայացել է 2008 թվականի հունիսի 30-ին, վարում էին Ֆելիքսը և Էմմին։ Ներկայացվել են 18 երգ, որոնցից «փորձագիտական» ժյուրին ընտրել է 10-ը՝ տալով կիսաեզրափակչի ուղեգիր։

#### Երկրորդ քառորդ եզրափակիչ
Երկրորդ քառորդ եզրափակիչը, որը տեղի է ունեցել 2008 թվականի հուլիսի 1-ին, դարձյալ վարել են Ֆելիքսը և Էմմին։ Ներկայացվել են 18 երգ, որոնցից «փորձագիտական» ժյուրին ընտրել է 10-ը՝ տալով կիսաեզրափակչի ուղեգիր։

#### Կիսաեզրափակիչ
Կիսաեզրափակիչը, որ անց է կացվել 2008 թվականի հուլիսի 6-ին, դարձյալ վարել են Ֆելիքսը և Էմմին։ Ներկայացվել են երկու քառորդ եզրափակիչներում ուղեգիր նվաճած տասնութ երգերը, և «փորձագիտական» ժյուրին ընտրել է 10 երգ՝ դրանց տալով եզրափակիչի ուղեգիր։

#### Եզրափակիչ
Եզրափակիչը, որը վարում էին Ֆելիքսը և Էմմին, կայացել է 2008 թվականի հուլիսի 11-ին։ Ներկայացվել են երկու քառորդ եզրափակիչներում ուղեգիր նվաճած տասը երգերը, և հաղթողն ընտրվել է հեռուստաքվեարկության և «փորձագիտական» ժյուրիի ձայների համակցությամբ։

## Մանկական Եվրատեսիլում
Ազգային եզրափակչում երգի հնչելուց հետո նրա բառերն ու մեղեդին որոշ չափով փոփոխվել են։ Վերնագիրը «Իմ երգի հնչյուններ»-ից դարձել է «Իմ երգի հնչյունը»։ Հայաստանի ներկայացուցիչը, վիճակահանության համաձայն, ելույթ է ունեցել երկրորդը։ Ինչպես ազգային մրցակցության եզրափակիչ փուլում, այստեղ նույնպես երգչուհու հետ մեկտեղ բեմում հանդես են եկել երկու պարող ու երկու թիկունքային երգիչ, որոնցից մեկը երգահանն էր։ Նրանց ետևում գտնվող էկրանին ցուցադրվել է անիմացիա, որը հայտնվել էր նաև նախադիտումային տեսանյութում։ Երգը զբաղեցրել է 8-րդ հորիզոնականը՝ վաստակելով 59 միավոր, որոնք ստացվել են Բելգիայից, Նիդերլանդներից, Կիպրոսից, Ռումինիայից, Ռուսաստանից, Ուկրաինայից, Բելառուսից, Բուլղարիայից և Վրաստանից։

### Քվեարկություն

## Նշումներ



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մանկական Եվրատեսիլի հայկական պաշտոնական կայքը 2008թ

Կատեգորիա:Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:2008 Հայաստանում
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Ժաննա Տարանտո

**Ժաննա Տարանտո** (մահացել է 1323 թ. մարտին) Հայոց թագավոր Օշինի հետ ամուսնությունից հետո՝ հայոց թագուհի։ Որպես Տարանտոյի արքայազն Ֆիլիպ I-ի դուստր՝ նա Անժուի Կապետյան տան անդամ էր։

## Կյանք
Ժաննան Տարանտոյի արքայազն Ֆիլիպ I-ի և նրա առաջին կնոջ՝ Թամար Անգելինա Կոմնենոսի դուստրն էր։

Ժաննայի ծնողները լավ հարաբերություններ չունեին. Ֆիլիպը կասկածում էր, որ Թամարը գործել է ի վնաս իր ընտանիքի երկու տարի տևած հակամարտության ժամանակ, որը տեղի էր ունենում Անժուի Կապետյան տան և Էպիրոսի միջև՝չնայած այն հանգամանքին, որ նա գրավադրել էր իր զարդերի մնացած մասը՝ օգնելու նրան վճարել ռազմական գործողությունների համար։ Թամարի հանդեպ անվստահությունը Ֆիլիպին դրդեց բաժանվել նրանից և 1309 թվականին մեղադրեց նրան շնության մեջ։ Նրան ստիպեցին խոստովանել, որ սեռական հարաբերություններ է ունեցել իր արքունիքի առնվազն քառասուն տիրակալների հետ, և որ նա հարաբերություններ է ունեցել Տարանտոյի մեծ պալատական Բարտոլոմեո Սիգինուլֆոյի հետ։ Թամարը դարձավ վտարանդի՝ հավանաբար այլևս չտեսնելով իր երեխաներին․ նա կամ միանձնուհի դարձավ, կամ բանտարկվեց Ֆիլիպի կողմից։ Երկու դեպքում էլ նա մահացավ շատ չանցած՝ 1311 թվականին։

Մոր մահից անմիջապես հետո՝1313 թվականին հուլիսին Ֆիլիպը ամուսնացավ Եկատերինա Վալուայիի հետ,ով դարձավ Ժաննայի խորթ մայրը։ Այս ամուսնությունից Ժաննան ձեռք բերեց հինգ խորթ եղբայրներ, այդ թվում՝ Տարանտոյի արքայազն Ֆիլիպ II-ը:

### Թագուհի
1316 թվականի փետրվարին Ժաննան ամուսնացավ իր առաջին ամուսնու՝ Հայոց թագավոր Օշինի հետ։ Ժաննան Օշինի երրորդ կինն էր, ով արդեն ուներ մեկ որդի՝ Լեոյին, իր առաջին ամուսնությունից։ Այս ամուսնության ժամանակ նա ընդունեց Էյրին անունը։ Զույգը ամուսնացած էր ընդամենը չորս տարի։

Նրա մահից հետո՝ 1320 թվականի հուլիսի 20-ին, Օշինին հաջորդեց նրա անչափահաս որդին՝ Լեոն (երբեմն կոչվում է Լև V)։ Ենթադրվում էր, որ Օշինը թունավորվել է։

Օշինի մահից անմիջապես հետո նրա հորեղբոր որդին՝ Կորիկոսի Օշինը, դարձավ ռեգենտ՝ ժամանակավոր կառավարիչ։ Նա ցանկանում էր իր և իր ընտանիքի համար Հայաստանն ավելի ապահով դարձնել և քայլեր են ձեռնարկվել դա իրականացնելու համար. Օշինն ամուսնացել է Ժաննայի հետ, որին ստիպել էին ամուսնանալ նրա հետ։ Օշինն ամուսնացրել է իր աղջկան՝ Ալիսին, Ժաննայի խորթ որդու՝ Լեոյի հետ։ Օշինը հավանաբար մեղադրվում էր նաև Օշին թագավորի քրոջ՝ Իզաբելլայի և նրա երկու որդիների մահվան համար,որի նպատակն էր մրցակից պահանջատերերին հեռացնելը։

Ժաննան մահացավ 1323 թվականի մարտին․ նա ավելի երկար ապրեց,քան իր չարաբաստիկ վատ ամուսինը։

Ժաննայի մահից վեց տարի անց Լեոն դարձավ չափահաս՝ վրեժ լուծելով իր ժամանակավոր կառավարչից։ Ժաննայի ամուսին և փեսա Կոնստանտինը, Հայաստանի ոստիկանապետը և Լամպրոնի տիրակալը, և Լեոյի կինը՝ Ալիսը, սպանվեցին թագավորի հրամանով․ Օշինի գլուխը ուղարկվեց Իլխանին, իսկ Կոնստանտինինը՝ Ալ-Նասր Մուհամեդին։

## Երեխաներ
Իր առաջին ամուսնության ժամանակ նա ունեցել է մեկ երեխա.

* Ջորջը (1317 - 1323-ից հետո), մահացել է երիտասարդ հասակում։

Օշինը և ժաննան ունեին մեկ դուստր․

* Մարիան, ով անընդմեջ ամուսնացավ Կիլիկիայի երկու հայ թագավորների՝ Կոստանդին V-ի և Կոստանդին VI-ի հետ։ Նա ուներ խնդիրներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ թագուհիներ
Քինգ Բանայան

**Քինգ Բանայան** (), հայկական ծագումով ամերիկացի քաղաքական գործիչ Մինեսոտայում և Մինեսոտայի ներկայացուցիչների պալատի նախկին անդամ, որը 2011-2013 թվականներին ներկայացրել է 15B թաղամասը։ Թաղամասը հյուսիս-կենտրոնական մասում իր մեջ ներառում է Բենտոնի, Շերբյուռնի և Ստերնսի շրջանները։ Լինելով Մինեսոտայի հանրապետական կուսակցության անդամ՝ Բանայանը նաև տնտեսագետ է և տնտեսագիտություն է դասավանդում Սենթ Քլաուդի *St. Cloud State* համալսարանում։

Բանայանը առաջին անգամ ընդունվել է Ներկայացուցիչների պալատի անդամ 2010 թվականին՝ քվեարկությունում ընդամենը 13 ձայնով հաղթելով DFL-ի թեկնածու Լուիս Քերոլին։ Նա աշխատել է *Capital Investment*-ում, Բարձրագույն կրթության և ֆինանսների, օրենքների և օրենսդրական կառավարման և պետական կառավարման ոլորտներում։ 2012 թվականի ընտրություններում Բանայանը իր տեղը զիջել է դեմոկրատ Զեչ Դորհոլթին։

Բանայանը սովորել է Կալիֆոռնիայի նահանգի Կլերմոնտի համալսարանում և ստացել է արվեստի մագիստրոսի կոչման և փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Նա եղել է Կենտրոնական Մինեսոտայի *«United Way»* կազմակերպության համայնքային խորհրդի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Rep. Banaian Web Page
* Project Votesmart - Rep. King Banaian Profile 
* King Banaian Campaign Web Site
* King Banaian on Twitter
* King Banaian on Facebook

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Վլադիմիր Հարությունյան (ահաբեկիչ)

**Վլադիմիր Վլադիմիրի Հարությունյան** , (), հայազգի Վրաստանի քաղաքացի, որը հայտնի է նրանով, որ 2005 թվականի մայիսի 10-ին Թբիլիսիի Ազատության հրապարակում նռնակ է նետել այն տրիբունայի ուղղությամբ, որտեղ գտնվում են ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշ կրտսերը և Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին։ Նռնակը եղել է մարտական վիճակում։

## Կենսագրություն
Վրաստանի քաղաքացի, ազգությամբ հայ Վլադիմիր Հարությունյանը ծնվել է 1978 թվականի մարտի 12-ին Խորհրդային Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքում։ Հարությունյանը վաղ հասակում կորցրել է հորը և ապրել մոր հետ, որը տեղական փողոցային շուկայում եղել է կրպակատեր։ Նրանք ապրել են Թբիլիսիի ամենաաղքատ արվարձաններից մեկում։

Միջնակարգ կրթությունն ավարտելուց հետո նա չի ունեցել հաստատուն զբաղմունք։ 2004 թվականի հունվարին նա միացել է Ասլան Աբաշիձեի գլխավորած «Դեմոկրատական միություն հանուն վերածննդի» կուսակցությանը, սակայն շուտով լքել է կազմակերպության շարքերը։

2005 թվականի մայիսի 10-ին Թբիլիսիի Ազատության հրապարակում նա ԽՍՀՄ արտադրության ՌԳԴ-5 նռնակը նետել է այն ամբիոնի ուղղությամբ, որտեղ գտնվել են Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին և ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշ կրտսերը։ Նռնակը եղել է մարտական վիճակում, սակայն այն չի պայթել։

Հուլիսի 20-ին Վլադիմիր Հարությունյանը ձերբակալվել էր Թբիլիսիի Վաշլիջվարի թաղամասում գտնվող իր տան մոտ իրականացված հատուկ գործողության ժամանակ։ Ձերբակալության ժամանակ նա զինված դիմադրություն է ցույց տվել, ինչի արդյունքում նա սպանել է Վրաստանի ՆԳՆ հակահետախուզության վարչության պետին։ Նրա տան նկուղում հայտնաբերվել են թունավոր ու պայթուցիկ նյութեր։ Բժիշկները նրան մեղսունակ են ճանաչել՝ նշելով, որ ահաբեկիչը տառապում է Մանիակային համախտանիշով։ Հաջորդ օրը Հարությունյանը խոստովանել է մահափորձը և հայտարարել, որ պատրաստ է կրկնել ԱՄՆ նախագահի դեմ իրականացված ահաբեկչության փորձը, եթե հնարավորություն ունենա։

2005 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Վրաստանի գլխավոր դատախազությունը Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրել Քրեական օրենսգրքի մի քանի հոդվածներով՝ ահաբեկչություն, սպանության փորձ, Վրաստանի քաղաքական անձի վրա հարձակում, միջազգային պաշտպանության տակ գտնվող անձի վրա հարձակում, ապօրինի զենք-զինամթերք ձեռք բերել, պահել, օգտագործել։ 2006 թվականի հունվարի 11-ին Թբիլիսիի քաղաքային դատարանը ահաբեկչին մեղավոր է ճանաչել Վրաստանի Քրեական օրենսգրքի 8 հոդվածներով և դատապարտել է ցմահ ազատազրկման։

2010 թվականին հայտնի դարձավ, որ Հարությունյանն ընդունել է իսլամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վլադիմիր Հարությունյանը կարող է դատական հայց ներկայացնել ընդդեմ Վրաստանի ՆԳՆ-ի
* Несостоявшийся убийца Буша зашил себе рот
* Заключённый площади Свободы
* Напавший на Буша не связан с какими-либо группировками
* Владимир Арутюнян хотел убить Буша

 
Կատեգորիա:Իսլամ ընդունած քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Ցմահ դատապարտվածներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ հանցագործներ
Մարգարետ Սուասոնացի

**Մարգարետ Սուասոնացին** (մահացել է մինչև 1381 թվականի հուլիսի 4-ը) Հայաստանի թագուհին էր՝ հայոց թագավոր Լևոն Զ-ի հետ ամուսնությունից հետո։ Նա Հովհաննես Սուասոնացու և Մարի դե Միլմարսի դուստրն էր։

## Կյանք
Մարգարետի առաջին ամուսինը Հոնֆրոյ դը Սկանդելիոնն էր։ Նրա հետ ամուսնությունը շատ կարճ տևեց և նրանք երեխաներ չունեցան․ենթադրաբար ամուսինը մահացել է։

Մարգարետի երկրորդ ամուսնությունը եղել է Լևոն Զ-ի ՝ հայոց թագավոր Ժան դը Լուզինիանի ապօրինի որդու՝ Հայաստանի ոստիկանապետի և Վրաստանի Սոլդանի հետ։ Նրանք ամուսնացան Կիպրոսում 1369 թվականի մայիսին։

1374 թվականին Լևոնը թագադրվել է որպես հայոց թագավոր։ Մարգարետն ու Լևոնը սեպտեմբերի 14-ին Սիսում թագադրվել են Հայաստանի թագավոր և թագուհի։

Մարգարետն ու Լևոնը ունեին դուստր՝ Մարին։ Լևոնը և իր ընտանիքը գերության են ուղարկվել Եգիպտոս այն բանից հետո, երբ եգիպտական զորքերը գրավեցին Հայաստանի մայրաքաղաքը 1375 թվականին։ Թագավորական ընտանիքը համեմատաբար լավ վերաբերմունք էր արժանանում։ 1377 թվականի օգոստոսին Լևոնը հանդիպեց ֆրանցիսկացի Ժան Դարդելի հետ, ով գնում էր Երուսաղեմ ուխտագնացության։ Լևոնը ընկերացավ նրա հետ և աշխատեց որպես քարտուղար։ Դարդելը վերադարձավ Եվրոպա՝ պաշտպանելու Լևոնի և նրա ընտանիքի գործը և կարողացավ համոզել Կաստիլիայի թագավոր Հովհաննես I-ին վճարել թանկարժեք քարեր, մետաքսի և գիշատիչ թռչուններ՝որպես փրկագին 1382 թվականին։

Այնուամենայնիվ, դա արդեն շատ ուշ էր Մարգարետի և Մարիի համար։ Մարգարետն իր փոքրիկ դստեր հետ էր Կահիրեում, երբ արքայադուստրը մահացավ 1381 թվականին։ Մարգարետը հավանաբար մահացավ դրանից անմիջապես հետո։ Մարգարետն ու նրա դուստրը միասին թաղվեցին Կահիրեի Սուրբ Մարտինի եկեղեցում։

Լևոնը գնաց ապրելու Իսպանիայում, որտեղ Ջոն թագավորը նրան տվեց «Մադրիդի Տեր» տիտղոսը։ Մահացել է 1393 թվականին։

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:Հայ թագուհիներ
Վանյա Միրզոյան

**Վանյա Ալեքսանդրի Միրզոյան** (), հայ գիտնական, մաթեմատիկոս։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1999), պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հյուսիսային Արցախի Շամխորի շրջանի հայկական Լեռնային Ջագիր գյուղում, Լեռնային Ջագիրի միջնակարգ դպրոցի աշխարհագրության և աստղագիտության ուսուցիչ Ալեքսանդր Ղազարի Միրզոյանի և Արշալույս Սերգեյի Հարությունյանի ընտանիքում։

1964-1968 թվականներին սովորել է Երևանի Էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների տեխնիկումում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 3 հեռակա միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1972 թվականին։ 1972-1974 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում որպես սպա։ 1975 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1978 թվականի հոկտեմբեր սովորել է Տարտուի համալսարանի նպատակային ասպիրանտուրայում (Էստոնիա) «Երկրաչափություն և տեղաբանություն» մասնագիտությամբ՝ Էստոնիայի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր Լումիստե Յուլո Գորիևիչի (*Ülo G. Lumiste*) գիտական ղեկավարությամբ։ 1979-1981 թվականներին եղել է Խ․ Աբովյանի անվան  հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի հանրահաշվի և երկրաչափության ամբիոնի դասախոս։

1981 թվականից աշխատել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում, զբաղեցրել է ասիստենտի, դոցենտի, պրոֆեսորի, ամբիոնի վարիչի պաշտոններ, եղել կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետի պրոֆեսոր։

## Գիտական հետաքրքրություններ
* Տվել է ռիմանյան ռիչչի-կիսասիմետրիկ բազմազանությունների ընդհանուր տեղային դասակարգումը,
* բացահայտել է կիսաէյնշտեյնյան բազմազանություններ և առանձնացրել այդպիսի բազմազանությունների դաս, կոնաձև մարմնի տեսքով, էյնշտեյնյան բազմազանությունների վրա,
* ստացել է Էվկլիդյան տարածություններում ռիչչի-կիսազուգահեռ հիպերմակերևույթների տեղային դասակարգում և երկրաչափական նկարագրություն,
* ուսումնասիրել և երկրաչափորեն նկարագրել է Էվկլիդյան տարածություններում կամայական կոդիֆոլդների կիսաէյնշտեյնյան   ենթաբազմազանությունների տարբեր դասեր,
* մշտական կորության տարածություններում բացահայտել է ենթաբազմազանությունների, զուգահեռ թենզորային դաշտերով ենթաբազմազանությունների և համապատասխան կից զուգահեռ թենզորային դաշտերով ենթաբազմազանությունների միջև հիմնավոր փոխադարձ կապեր,
* տվել է Էվկլիդյան տարածություններում նորմալ հարթ ռիչի-կիսասիմետրիկ ենթաբազմազանությունների ընդհանուր տեղային դասակարգում։

## Կոչումներ
* Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու (21.01.1980, Մոսկվա, Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտ)
* Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (21.01.1999, Կազան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Ազնիվ Խդրյան

**Ազնիվ Կարապետի Խդրյան (Խտրյան)** (), հայ խորհրդային շերամաբույծ, գյուղատնտեսական արտադրության առաջավոր։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1951)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1900 թվականին, Սիրիայի Քեսաբ քաղաքում։ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նրա ընտանիքը գաղթել է Դեր Զոր, ճամբարում ապրել մինչև 1919 թվականը՝ ֆրանսիական զորքերի կողմից Քեսաբ քաղաքի գրավումը, որից հետո վերադարձել է Քեսաբ։

Ծննդավայրում զբաղվել է շերամապահությամբ։ 1939 թվականին Ազնիվ Խդրյանի ընտանիքը (Խդրյան ամուսնու ազգանունն է) տեղափոխվել է Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութ, իսկ 1947 թվականին՝ Խորհրդային Հայաստանի մայրաքաղաք Երևան։ Խդրյանը Երևանում աշխատանքի է ընդունվել Հայկական ԽՍՀ Բերիայի (1953 թվականից՝ Շահումյան) շրջանի Ստալինի անվան կոլտնտեսությունում (հետագայում կոչվել է ՀամԿ(բ) Կ 18-րդ համագումարի անունով), դարձել կոլտնտեսության շերամապահական օղակի օղակավար։ Մետաքսի որդերի մոտ արյան արագ շրջանառություն ապահովելու համար Խդրյանը շերամաբուծական ֆերմայում պահպանում է 26&nbsp;°C ջերմաստիճան և 71% հարաբերական խոնավություն։ Արդյունքում որդերն ավելի արագ են սնվել, իսկ շերամի բոժոժը ստացվել է 40 օրվա ընթացքում՝ արտադրական պլանով սահմանված 60 օրվա փոխարեն։ 1950 թվականին Խդրյանը հասել է 107,7 կիլոգրամ թթի շերամի որդի բերքատվության՝ մեկ տուփ շերամի սերմից ստանալով 323,1 կիլոգրամ բոժոժ։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1951 թվականի հուլիսի 11-ի հրամանագրով մետաքսի թթի շերամի որդերի բարձր բերքատվություն ապահովելու համար Ազնիվ Կարապետի Խդրյանին շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում՝ նրան հանձնելով Լենինի շքանշան և «Մուրճ ու մանգաղ» ոսկե մեդալ։

1951 թվականին Ազնիվ Խդրյանի օղակը նույնպես ապահովել է մետաքսի որդերի շերամի բարձր բերքատվություն, որի համար նա պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Հետագայում Խդրյանն աշխատանքի է անցել Հայկական ԽՍՀ Շաումյանի շրջանի ՀամԿ(բ) Կ 18-րդ համագումարի անվան կոլտնտեսության դաշտավարական բրիգադում։ Խդրյանը թոշակի է անցել 1950-ականների վերջին։

## Պարգևներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1951 թվականի հուլիսի 11-ի հրամանագիր, Լենինի շքանշան և Մուրճ և մանգաղ մեդալ)՝ 1950 թվականին մետաքսի թթի շերամի որդերի բարձր բերքատվություն ապահովելու համար։
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (4.06.1952)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Անահիտ (խաղողի սորտ)

«**Անահիտ**», խաղողի սորտ։ Ստեղծել են Պ. Կ. Այվազյանը, Գ. Պ. Այվազյանը ՀԱԱՀ-ում։

Ծաղիկը երկսեռ է, դասվում է խաղողի համապիտանի ուշահաս սորտերի խմբին։ Բերքատվությունը բարձր է՝ 300-450 ց 1 հա-ից։

Պտղահյութի շաքարայնությունը կարող է հասնել 26-28 գ/100 սմ³, իսկ տիտրվող թթվությունը՝ 5,5-6,4 գ/դմ³։

Կատեգորիա:Խաղողի սորտեր
Անի (սերկևիլենու սորտ)

**«Անի»**, սերկևիլենու ընտրասերված սորտ Հայաստանում, որը ստացվել է «Երևանի–12» և «Անուշ» սորտերի խաչասերումով՝ պտղաբույծ-ընտրասերումնաբան Էմմա Գաբրիելյան-Բեկետովսկայայի կողմից։

## Պատմություն

Մշակվում է Արարատյան դաշտում։ Ծառն արագաճ է, կլորավուն սաղարթով։ Պտղաբերությունը՝ տնկման 2-րդ տարում։ Պտուղը՝ խոշոր է (570 գ), տանձաձև, լայն կողավոր։ Մաշկը՝ ոսկեդեղնագույն, բարակ, հարթ, թույլթավոտ։ Պտղամիսը՝ սպիտակասերուցքավուն, միջինամրության, հյութալի-մսալի, շատ բուրավետ, թթվաշաքաղցր։ Պտուղների հասունացումը՝ սեպտեմբերի վերջից-հոկտեմբերի սկզբին։ Բերքատվությունը՝ 180 ց/հա։ Պահպանվում է մինչև մայիս։ Ինքնամուլ է։ Լավագույն փոշոտիչներն են՝ Ալեման, Արաքսենին և Սաթենին։ Համեմատաբար դիմացկուն է հիվանդությունների, վնասատուների, ձմեռային և գարնանային ցրտերի նկատմամբ։ Համապիտանի օգտագործման սորտ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Սերկևիլենու սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Վազգեն Սաֆարյանց

**Վազգեն Գրիգորիևիչ Սաֆարյանց**() ծագումով հայ բելառուս սիրողական ոճի բռնցքամարտիկ։ 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի մասնակից, մինչև 60 կգ քաշային կարգում հասել է մինչև 1/8 եզրափակիչ և զբաղեցրեց 9-րդ տեղը։ 2008 և 2013 թվականների բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր։ Բելառուսի Հանրապետության սպորտի վաստակավոր վարպետ (2009 թ)։

## Կենսագրություն
Վազգեն Սաֆարյանցը ծնվել է 1984 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Հյուսիսային Օսիայում։ Հայրը ծագումով եղել է Գյումրի քաղաքից։ Մանկուց զբաղվել է ֆուտբոլով և ըմբշամարտով։ 13 տարեկանում սպարինգում պարտվելուց հետո նա լրջորեն սկսել է հետաքրքրվել է բռնցքամարտով։

Մինսկի «Դինամոյում» մարզվելու տարիներին դարձել է 2007, 2008, 2010 և 2016 թվականների Բելառուսի չեմպիոն։ 2006 թվականին Պլովդիվում մասնակցել է Եվրոպայի 36-րդ առաջնությանը, որտեղ նվաճել է բրոնզե մեդալ․ նա 1/8 եզրափակչում հաղթել է հունգարացի Միկլոշ Վարգային (50:30), քառորդ եզրափակչում՝ վրացի Կոնստանտին Կուպատաձեին (45:24), իսկ կիսաեզրափակչում պարտվել է հայ Հրաչիկ Ջավախյանին (16:25)։

2007 թվականին նա մասնակցել է Չիկագոյում կայացած աշխարհի առաջնությանը և հաղթել ուգանդացի Շարիֆ Բոգերային և ղրղզստանցի Մուխթարչան Ազիմովին (33։ 9), իսկ 1/8 եզրափակչում պարտվել հյուսիսկորեացի Կիմ Սոնգուկին ( 18:19)։

2008 թվականին Լիվերպուլում կայացած Եվրոպայի 37-րդ առաջնությունում նա հասել է մինչ օրս իր ամենանշանակալի հաջողությանը․ նա հաղթանակներ է տարել խորվաթ Ֆիլիպ Պալիչի (11:7), ռումինացի վրացի Պոպեսկուի (5:4), անգլիացի Թոմաս Ստալքերի (6:4) և իռլանդացի Ռոս Հիկիի (9:3) նկատմամբ նա դուրս եկել եզրափակիչ, որտեղ տանուլ է տվել ռուս Լեոնիդ Կոստիլևին (3:7) և զբաղեցրել երկրորդ տեղը։

2009 թվականին մասնակցել է Միլանում կայացած աշխարհի առաջնությանը, որտեղ 2-րդ փուլում պարտվել է ուկրաինացի Դմիտրո Բուլենկովին (12:14)։

2010 թվականի հունիսին նա դուրս է մնացել Մոսկվայում տեղի ունեցած Եվրոպայի 38-րդ առաջնության քառորդ եզրափակչից՝ պարտվելով գերմանացի Էուգեն Բուրհարդիին (1:8)։

2012 թվականի ապրիլին Թուրքիայի Տրապիզոն քաղաքում մասնակցել է Եվրոպայի օլիմպիական որակավորման փուլին։ Նա հաղթել է Բուլղարիայի ներկայացուցիչ Էլիան Դիմիտրովին (16:12), Վրաստանի ներկայացուցիչ Կոբա Պչակադսեին (15:7) և Շոտլանդիայի ներկայացուցիչ Ջոշ Թեյլորին (13:10), սակայն վնասվածքի խատճառով չի մասնակցել եզրափակչին։

2013 թվականի հոկտեմբերին Ալմաթիում տեղի ունեցած աշխարհի 17-րդ առաջնությունում նա երկրորդ փուլում պարտվել է ադրբեջանցի Էլվին Իսաևին։

2016 թվականին Սամսունում մասնակցել է Եվրոպայի օլիմպիական որակավորման փուլին, որտեղ հասել է մինչև քառորդ եզրափակիչ և դուրսմ մնացել Դեյվիդ Օլիվեր Ջոյսին պարտվելուց հետո։ Ուկրաինայում 2017 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում նա առաջին մենամարտում պարտվել է Պավլո Իշչենկոյին՝ 2:3 հաշվով։

Նալչիկում Վազգենի մարզիչը եղել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ Սերգեյ Տոտրովը։ Մոսկվա տեղափոխվելուց հետո նա մարզվել է Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչ Լավրովի ղեկավարությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Wasgen Safarjanz auf AIBA
* Wasgen Safarjants
* Wasgen Safarjanz auf amateur.boxing.strefa.pl

Կատեգորիա:Բռնցքամարտ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Առաջնեկ (տաքդեղի սորտ)

«**Առաջնեկ**», կծու տաքդեղի սորտ։ Ստեղծել են Գ. Սարգսյանը և Ի. Վարդանյանը Հայաստանի Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում (ԲԲՏՄԳԿ)։

## Նկարագրություն
Բույսի արմատն առանցքային է։ Թուփն անորոշիչ է, լավ տերևակալած։ Տերևները սրածայր են, ծաղիկները՝ 1-ական, երկսեռ։ Ծաղկում է ծլելուց 60–100 օր հետո։

Պտուղը կոնաձև է, տեխնիկական հասունացման փուլում` մուգ կանաչ, 71–86 գ զանգվածով։

Միջավաղահաս ջերմատնային սորտ է, ծլումից մինչև պտուղների տեխնիկական հասունացումը տևում է 107–109 օր։ Մշակվում է ծածկած գրունտում։ Բերքատվությունը՝ 12.5–13.6 կգ/մ²։

Կատեգորիա:Տաքդեղի սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Լիտցլբերգկելլեր

**«Լիտցլբերգկելլեր»** (, «Լիտցլբերգի ներքնահարկ», նաև ««Լիտցլբերգկելլերը» Ատերզեում»), ավստրիացի նկարիչ Գուստավ Կլիմտի բնանկարներից մեկը։

Նկարում երկչափորեն պատկերված է ծառերի տակ, Ատերզե լճի ափին գտնվող քառաթեք տանիքով տուն։ Ատերզե լիճը գտնվում է հանգստյան Լիտցլբերգ գոտու հյուսիսում է, որտեղ Կլիմտը Էմիլիա Ֆլյոգեի ընտանիքի հետ անցկացրել է 1900-1907 թվականների ամառային ամիսները։ Շենքում տեղակայված պանդոկը ճանաչված վայր էր հանգստացողների զբոսանքների համար։ «Լիտցլբերգկելլերը» ճակատային կողմից եղել է դեպի բնանկարը։ Արվեստաբանները ենթադրել են, որ Կլիմտը նկարել է այն կամ լճի հակառակ կողմից՝ կիրառելով հեռադիտակ կամ թատերական բինոկլ, կամ էլ հիշողությամբ՝ իր վիեննական արվեստանոցում օգտվելով «Լիտցլբերգկելլերի» պատկերով փոստային բացիկից։ Լիտցլբերգկելլերի պատմական լուսանկարահանման համեմատությամբ պարզ է դառնում, որ նկարիչը տեսարանից հանել է աստիճանները, որոնք տանում էին դեպի լճափ, որպեսզի շենքն ամբողջությամբ հայտնվի բնությամբ շրջապատված։ Կլիմտի այս բնանկարի տարբերակիչ գիծը կանաչ և դեղին երանգների, տեղ-տեղ կապույտի երանգներով աղքատ գունապնակն է, որն ստեղծում է կտորային գորգի նյութակազմվածքի տպավորություն։ Լիտցլբերգկելլեր շինությունը պահպանվել է մինչ ներկա ժամանակներ և պահել է իր նշանակությունը։

1916 թվականի մայիսին «Լիտցլբերգկելլեր» բնանկարը 8 միլիոն կրոնով (մոտ 12 650 եվրո) ձեռք է բերել բանկիր և մեկենաս Օտտո Պրիմավեզին։ Ներկայումս գտնվում է մասնավոր հավաքածուում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:1916 նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Գուստավ Կլիմտի նկարներ
Կատեգորիա:Մասնավոր հավաքածուներում գտնվող նկարներ
Արևիկ (ձմերուկի սորտ)

«**Արևիկ**», ձմերուկի սորտ։ Ստեղծել են Գ. Ղարիբյանը, Վ. Դաբաղյանը, Ա. Փահլևանյանը, Գ. Ասլանյանը և Գ. Մինասյանը Հայաստանի Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում (ԲԲՏՄԳԿ)։

## Նկարագրություն
Բույսի արմատն առանցքային է։ Տերևները` հերթադիր, միատուն և բաժանասեռ։ Պտուղը կլոր է, հարթ մակերեսով, ունի 5,0–5,6 կգ զանգվածով։ Պտղամիսը՝ վարդագույն է, հյութալի ու քաղցր։

Վաղահաս սորտ է, ծլումից մինչև առաջին բերքահավաքը տևում է 85–87 օր։ Մշակվում է բաց դաշտում։ Բերքատվությունը՝ 400–450 ց/հա։ Համեմատաբար դիմացկուն է ֆուզարիոզային թառամում և ալրացող հիվանդությունների նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ձմերուկի մի քանի սորտերի մշակության ագրոկենսաբանական առանձնահատկությունները ԼՂՀ նախալեռնային գոտու պայմաններում

Կատեգորիա:Ձմերուկի սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Անուշ (սեխի սորտ)

«**Անուշ**», սեխի սորտ։ Ստեղ ծել են Ա. Փահլևանյանը, Գ. Ղարիբյանը, Ռ. Շահազիզյանը և Ա. Չոբանյանը Հայաստանի Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում (ԲԲՏՄԳԿ)։

## Նկարագրություն
Բույսի արմատն առանցքային է։ Տերևները` հերթադիր, միատուն և բաժանասեռ։ Պտուղը ձվաձև է, 2,0–2,7 կգ զանգվածով։

Միջավաղահաս սորտ է, ծլումից մինչև առաջին բեր քահավաքը տևում է 82–87 օր։ Մշակում են բաց դաշտում։ Բեր քատվությունը՝ 280–300 ց/հա։

Համեմատաբար դիմացկուն է ճանճի նկատմամբ։ 

Կատեգորիա:Սեխի սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Ուդոլա

**Ուդոլան** լարային երաժշտական գործիք է։ Ասում են, որ այն կառուցվել է Ագապիոս Տոմբուլիսի պատվերով՝ իր իսկ պահանջներով։ Նա միացրել է ուդ և մանդոլա բառերը և այն անվանել ուդոլա։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* 
* Բուզուկի

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Ածխաջրային սննդառություն

**Ածխաջրային սննդառություն,** կենդանիների օրգանիզմում կերի ածխաջրերի ընդունման և օգտագործման շարժընթաց՝ էներգիայի պահանջն ապահովելու և ֆիզիոլոգիական կենսընթացները կարգավորելու համար։

## Կերային ածխաջրեր
Կենդանիների համար ածխաջրերի հիմնական աղբյուրը բուսական կերերն են, որոնք չոր նյութի մեջ կազմում են 40–80%։ Կերային ածխաջրերի խմբում առանձնացնում են հում թաղանթանյութը և ոչ ազոտային մզվածքային նյութերը։

## Ածխաջրերի նշանակությունը կենդանիների համար
Ածխաջրերը կենդանիների համար էներգիայի գլխավոր աղբյուրն են։ Դրանց օգտագործման աստիճանը կախված է ճեղքման հետևանքով մարսողության ուղիներում առաջացած վերջնանյութերից և մարսելիությունից։ Շաքարներն ու օսլան հիդրոլիզվում են միաշաքարների, որոնք ներծծվում են արյան մեջ ու, որպես գլիկոգեն, կուտակվում լյարդում, մասամբ՝ մկաններում, և օգտագործվում օրգանիզմում։ Ֆերմենտների ազդեցությամբ թաղանթանյութը պվերածվում է մարսողական ուղիների թաղանթանյութալուծիչ մանրէների։ Որոճողների նախաստամոքսում և կույրաղիում մարսվում է բջջանյութի 50–70%-ը, ձիերի և խոզերի կույրաղիում՝ համապատասխանաբար՝ 40 և 25%-ը։ Բջջանյութի մարսողության վերջին արգասիքները օրգանիզմի թթուներն են (քացախաթթու, պրոպիոնաթթու, կարագաթթու և այլ), որոնք մասնակցում են նյութափոխանակությանը, էներգիայով ապահովում օրգանիզմը, ծառայում որպես կաթնայուղի նախանյութ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Անասնապահություն
Ակոսացանք

**Ակոսացանք**, սերմերի բաշխումն ակոսի հատակին։ Սովորական շարացանքի համեմատությամբ ակոսացանքն ունի առավելություն։

## Նկարագրություն
Ակոսահատման դեպքում նվազում է լայնակի ուղղությամբ առաջացող հողմային էրոզիան։ Ակոսացանքի ժամանակ չորային շրջաններում աշնանացան ցորենի և այլ մշակաբույսերի սերմերը բաշխվում են հողի առավել խոնավ շերտերում սերմերը ծլում են միանգամից, նույնիսկ աննշան տեղումների դեպքում ամբողջովին օգտագործվում է խոնավությունը։ Սերմերը ցանելով աշնանը՝ ակոսի հատակում կուտակվում է ձյուն, խոնավության որոշակի պաշար, ծիլերը պահպանվում են ցրտահարությունից։ Եգիպտացորենի ակոսացանքը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում հենակային կամ օդային արմատների զարգացման համար, որն էլ դրականորեն է ազդում մշակաբույսի սնուցման և բերքատվության բարձրացման վրա։ Ակոսացանք կատարում են ակոսացանիչներով։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Ագրոհոլդինգ Հայաստան

**«Ագրոհոլդինգ Հայաստան»,** սահմանափակ պատասխանատվության ընկերություն, կաթի, մսի, բրդի արտադրության և գյուղատնտեսական տեխնիկայի վաճառքի ընկերություն։

## Հիմնադրում
Հիմնադրվել է 1993-ին Շիրակի մարզի Ամասիա գյուղում, նախապես մասնագիտացել կաթի արտադրության մեջ։ 2002-ին նոր համալիր է կառուցել Սպիտակում, որը ներկայում ոլորտի հանրապետության առաջատարներից է։ Ընկերությունը զբաղվում է հոլշտին, շվից, լիմուզին տավարի, հայկական կիսակոպտաբուրդ, բալբաս, ռոմանովյան ոչխարի, լանդրաս խոզերի ցեղերի բուծմամբ։ Ունի ժամանակակից տեխնոլոգիաներով հագեցած կաթի վերամշակման գործարան, 885 խոշոր, 1200 մանր եղջերավոր անասուն, 230 խոզ։ Կովերի միջին կաթնատվությունը՝ 54–60լ։ Համալիրներ ունի Հրազդանում, Արագածոտնում և Շիրակի մարզի Ղազանչի գյուղում։
Այծախոտ

**Այծախոտ** **(Galega)**, այծամորուք, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ, կերային բույս։

## Տարածվածություն
Հայտնի է 4 (6) տեսակ Եվրոպայի հարավում և հարավ-արևելքում, Արևմուտքում, Ասիայում, ԽՍՀՄ-ի տարածքում՝ 2 տեսակ։ Արևելյանը (**Gorientalis**) տարածված է Կովկասի լեռնային, նախալեռնային և անտառային շրջաններում,Այսրկովկասում, հազվադեպ՝ Ղրիմում։ Փորձարկված է որպես մշակաբույս։ Կարելի է մշակել երեքնուկի աճման շրջաններում՝ սևահողերում, ճմապոդզոլային, ողողվող ջրաբերուկային հողերում և թեթև ավազակավերում։ Ցանքում պահպանվում է 8-10 տարի։ Երկհար է, ցրտակայուն, վաղահաս, երաշտադիմացկուն։

ՀՀ Լոռու, Գեղարքունիքի, Տավուշի մարզերի ենթալպյան բարձրախոտերում և մարգագետիններում, գետափերին ու անտառի բացատներում աճում են դեղատու և արևել յան այծախոտերը։

## Նկարագրություն
Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ մինչև 150 սմ։ Տերևները խոշոր են, բարդ փետրաձև։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, ծաղիկները՝ կապույտ կամ սպիտակ։ Պտուղը նեղ գլանաձև բազմասերմ ունդ է։ Դեղատու ալրակերը պարունակում է ալկալոիդ (գալեգին),C վիտամին, ինսուլինանման նյութ։ Օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ՝ շաքարախտի և բրոնխային հեղձուկի դեպքերում։ Ցանում են վաղ գարնանը լայնաշար եղանակով, միջշարային տարածությունը՝ 45–60 սմ, առանձին ցանքի չափաքանակները՝ 25–30 կգ/հա, դաշտավլուկազգիների հետ խառնուրդի դեպքում՝ 18–20 կգ/հա, խորությունը՝ 1,5–3 սմ։ Կանաչ զանգվածի բերքատվությունը 2 հնձից 500 ց/հա է, 100 կգ-ը պարունակում է 20–28, սիլոսը՝ 20–22 կերային միավոր։ Սիլոսի և կանաչ զանգվածի 1 կերային միավոր պարունակում է համապատասխանաբար 160–190 և 115-158 գ մարսելի պրոտեին։

Այծախոտից պատրաստում են սիլոս, խոտալյուր, սպիտակուցավիտամին. մածուկ, որոնք ախորժալի կեր են բոլոր կենդանիների համար։ Որպես արոտավայր՝ պիտանի չէ։ Վաղ մեղրատու է։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Կատեգորիա:Բուսաբանությունը Հայաստանում
Էլեն Գրիգորյան

**Էլեն Գրիգորյան** (), հայ կին ծանրամարտիկ։ Էլենը 2011 թվականի Եվրոպայի ծանրամարտի առաջնությունում պարգևատրվել է արծաթե մեդալով։ Հետագայում որակազրկվել է և այլևս չի շարունակել զբաղվել ծանրամարտով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ կանայք
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտուհիներ
Ագաթ (քիմիական պատրաստուկ)

**«Ագաթ»** (քիմիական պատրաստուկ), սնկասպան։ Ազդող նյութը՝ պենկոնազոլ։ Թողարկվում է 100 գ/լ խտությամբ էմուլսիայի ձևով։

## Կիրառություն
Ագաթ քիմիական պատրաստուկը կիրառվում է վարունգի ալրացող (բաց գրունտի ծախսի չափաքանակը՝ 0,15 լ/հա, ծածկած գրունտինը՝ 0,25–0,3), խաղողի վազի օիդիում (0,15–0,25 լ/հա) հիվանդությունների ժամանակ։ Մշակումները կատարում են վեգետացիայի ընթացքում, վերջինը՝ բերքահավաքից առաջ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Ալրակերներ

**Ալրակերներ**, տափակամարմինների ընտանիքի բզեզներ, հացահատիկի, հացամթերքների և այլ մթերային պաշարների վնասատուներ։ Առավել վտանգավոր են

սուրրինամյան և շեկ ալրակերներ

## Նկարագրություն
Շեկ ալրակերը շիկադեղնավուն բզեզ է (երկարությունը՝ 1,5–2,5 մմ), առաջնամեջքը՝ գրեթե քառակուսի, բեղիկների երկարությունը՝ մարմնի երկարությանը հավասար։ Թրթուրի երկարը՝ մինչև 2,5 մմ, բաց դեղնավուն, գլուխը և վերջին հատվածիկը՝ դեղին։

## Տարածվածություն
Ալրակերները տարածված են ամենուրեք, հաճախ հանդիպում է հարավային շրջաններում, վնաս են հասցնում պահեստներին, ալրաղացներին և սննդի ձեռնարկություններին։

Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
Սազանդա

**Սազանդա** կամ **սազանդար** (, , ) գործիքավորողների ավանդական անսամբլի երեք երաժիշտներից մեկն է, որը կատարում է երգչի հետ միասին (խանանդա, ադրբեջանական մուղամի ներկայացման դեպքում) Հարավային Կովկասում։ Բառը պարսկերեն նշանակում է «շինարար»։ Նվազագույն կազմն է՝ երեք երաժիշտ, Անդրկովկասում ամենից հաճախ՝ թառահար, քամանչահար և դափ զարկող։ Երգչի առկայության դեպքում նա ինքը նվագածուներից մեկն է (մեծ մասամբ՝ դափ զարկողը)։  

Տարածված է Հայաստանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում, Իրանում և Մերձավոր ու Միջին Արևելքի այլ երկրներում։ Հանդես է գալիս հասարակական վայրերում, հարսանիքներին և այլուր, կատարում ժողովրդական երգային ու պարային ստեղծագործություններ, աշուղական երգեր, մուղամներ։ 

Պատմականորեն սազանդա(ր) բառը կիրառվում էր Անատոլիայից, Կովկասից կամ Իրանից ցանկացած գործիքավորողին նկարագրելու համար, ով նվագում էր ժողովրդական գործիք։
մինի|աջից|Սազանդար նվագախումբ, 1906 թ

## Պատմություն և զարգացում
Վերոհիշյալ գործիքներով նվագող սազանդաների երաժշտական տրիոյի ավանդույթը ծագել է միայն 20-րդ դարի սկզբին։ Ըստ Ջաբբար Գարյագդիօղլուի՝ 19-րդ դարասկզբի մուղամի անսամբլները բաղկացած էին թառ, քամանչա և բալաբան նվագող երեք երաժիշտներից։ 19-րդ դարի վերջին վերջինիս փոխարինեց գոշա-նաղարան։ Մեր օրերում օգտագործվում է դափի ավանդական տարատեսակը՝ դաֆ, որը հաճախ նվագում են հենց իրենք՝ երգիչները։

Ինչպես անսամբլները, գործիքները նույնպես կառուցվածքային փոփոխություններ են կրել։ Քամանչեի 2 լարը դարձել է 3, 4 կամ նույնիսկ 5։ Ադրբեջանցի նշանավոր սազանդա Սադիղջանը մշակել է թառի նոր տարբերակը (այժմ հայտնի է որպես ադրբեջանական թառ կամ կովկասյան թառ)՝ այս երբեմնի 6 լարային նվագարանին ավելացնելով ևս մեկ լար և կատարելագործելով այն մի շարք նոր հնարավորություններով։ Սադիղջանից հետո թառը նվագում էին՝ սեղմելով կրծքին՝ մուղամի կատարման ժամանակ ուղղահայաց չպահելով։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Աշուղ

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի երաժշտություն
Կատեգորիա:Վրացական երաժշտություն
Նոր Հայաստան (օրաթերթ)

**Նոր Հայաստան**, անկախ հայալեզու ազգային, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ, որը լույս է տեսել Կալիֆոռնիայի նահանգի Գլենդել հայաշատ քաղաքում՝ վահան Վահանյանի (Ճանսեզյան) կողմից։

Օրաթերթի առաջին լույսընծայումը եղել է 1992 թվականի հունվարի 15-ին։

Թերթեր հրատարակելու հաճախականությունը տատանվողական է, սակայն սովորաբար երեքշաբթթից մինչև ուրբաթ միջին հաշվով լույս է տեսնում օրական 12-16 էջ։ Այն հրատարակում է և՛ արևելահայերենով, և՛ արևմտահայերենով գրված հոդվածներ, սակայն երկու դեպքում էլ օգտագործում է հայերենի դասական ուղղագրությունը։ Չնայած բոլոր լրատվական նորությունները հայերեն են, գովազդը կարող է ցուցադրվել ինչպես հայերեն, այնպես էլ անգլերեն։

Օգտագործելով «Ամէնուն օրաթերթը» օրաթերթի կարգախոսը և իրեն ընդունելով որպես միակ հայկական անկախ օրաթերթ՝ այն չի հավակնում ոչ մի հայկական կամ սփյուռքահայ քաղաքական կուսակցության։

Օրաթերթը անվճար է և օրական բաժանվում է միջինը 8000 օրինակ։

## Տես նաև
* Հայերն ԱՄՆ-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Էմմի Աբրահամսոն

**Էմմի Աբրահամսոն** (), շվեդ գրող, մանկական գրականության հեղինակ, ռեժիսոր և դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Էմմի Աբրահամսոնը ծնվել է Շվեդիայում, մեծացել Մոսկվայում, սովորել Լոնդոնում։ Ամստերդամում աշխատել է որպես դերասանուհի, Վիեննայում՝ որպես ռեժիսոր և գեղարվեստական ղեկավար։ 2009 թվականին վերադարձել է Շվեդիա և Մալմյոյում հիմնել միջազգային թատրոն։

Նրա գրական դեբյուտը կայացել է 2011 թվականին «Հայրիկս բարի է, իսկ մայրս՝ օտարերկրացի» գրքով։ Հաջորդ տարի նա գրել է *The Only Way Is Up* գիրքը, որն առաջադրվել է օգոստոսյան մրցանակի մանկական գրականության անվանակարգում։ Երկու գրքերն էլ հրատարակվել են Rabén & Sjögren-ի կողմից։

## Անձնական կյանք
Ամստերդամում գտնվելու ընթացքում Էմմին հանդիպել է անօթևան Վիկ Կոկուլային։ Նրանք ամուսնացել են 2006 թվականին։ Նրանք ունեն երկու երեխա։

## Մատենագիտություն
* Min pappa är snäll och min mamma är utlänning/Мой папа добрый, а моя мама иностранка. — Rabén & Sjögren, 2011. — ISBN 978-91-29-67660-0.
* Only väg is upp/Единственный путь - вверх. — Rabén & Sjögren, 2012. — ISBN 978-91-29-68350-9.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ կին գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Թատրոնի շվեդ դերասանուհիներ
Ժաննան և ձայները

***Ժաննան և ձայները***, 2011 թվականին Միքայել Վաթինյանի կողմից նկարահնված լիամետրաժ գեղարվեստական դրամա։ Ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան կայացել է 2011 թվականի հոկտեմբերին՝ Բուսանի միջազգային կինոփառատոնի պաշտոնական մրցույթում։ Գլխավոր դերակատարն է Արմինե Անդան, որը նաև ֆիլմի համասցենարիտը և պրոդյուսերն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2011 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական դրամա ֆիլմեր
Չեյնջ (հեռուստասերիալ)

***Չեյնջ*** (***Change***), հայկական սիթքոմային հեռոստասերիալ։

Հեռուստասերիալի պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ Արմենիա հեռուստաընկերությունում և հեռարձակվել է երեքշաբթի և հինգշաբթի օրերին՝ ժամը 21:00։ Վերջին սերիան հեռարձակվել է 2017 թվականի հունիսի 22-ին։

Հեռուստասերիալը նկարահնվել է Երևանում։

## Դերերում
* Հովհաննես Ազոյան 
* Արմեն Մարգարյան
* Արթուր Նալբանդյան 
* Ալեքսանդրա Սամուելենկո 
* Մարիամ Մելիքյան 
* Անի Քոչարյան
* Լիլիթ Հարոյան
* Անի Պետրոսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների հայկական հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայկական հեռուստահաղորդումներ
Սարգիս Խանոյան (այլ կիրառումներ)

**Սարգիս Խանոյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Սարգիս (Սերգո) Խանոյան (1877-1937), հայ քաղաքական գործիչ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։
* Սարգիս Մեսրոպի Խանոյան (	1921- 2003), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս։ ԽՄԿԿ անդամ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Խավիծ

**Խավիծ**, ցորենի ալյուրից պատրաստված ուտեստի տեսակ՝ թանձր ու քաղցր շիլա։ Հաճախ օգտագործում են նոր ծննդաբերած կանանց ուժերի վերականգնման համար։ Ունի ինչպես ռացիոնալ, այնպես էլ սրբազան երևույթի ընկալում, քանի որ հայերի երկրագործական մշակույթի մեջ ավանդաբար պահպանվել է հացահատիկային կուլտուրաների սրբագործ և սերնդաճի ազդեցության նկատմամբ հավատ։

## Պատրաստման եղանակ
Ցորենի ալյուրը բովում են յուղով, մինչև ստանում է բաց դեղնավուն գույն։ Ալյուրին խառնելով ավելացնում են տաք շաքարի օշարակ և շարունակում են խառնել, եփել մինչև թանձրանում է։ Դրանից հետո լցնում են թարմ սերուցք և հասցնում եռման աստիճանի։ Մատուցելիս երբեմն թեթև դարչին են ցանում շիլայի վրա, նռով և պոպոքով զարդարում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական խոհանոց
Էմմա Գաբրիելյան

**Էմմա Պավելի Գաբրիելյան** (), բանասեր, Լեռնային Ղարաբաղի սոցիալական ապահովության նախարարի տեղակալ (2000-2007), Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային ժողովի նախկին փոխնախագահ։

## Կենսագրություն
Էմմա Գաբրիելյանը ծնվել է 1946 թվականի օգոստոսի 10-ին, Ստեփանակերտ քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Չափար գյուղի միջնակարգ դպրոցում, որից հետո՝ 1958-1963 թվականներին, ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտ քաղաքի թիվ 1 դպրոցում։ Էմմա Գաբրիելյանը բարձրագույն կրթություն է ստացել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, աշխատել է կոմերիտմիության քաղաքային և մարզային կոմիտեներում։ Որպես ուսուցչուհի և ուսմասվար 1972-1977 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի թիվ 7 և թիվ 9 միջնակարգ դպրոցներում։ 1977 թվականին ընտրվել է Լեռնային Ղարաբաղի լուսավորության մարզային տան (ուսուցիչների տուն) վարչության նախագահ և տնօրեն։ 1980 թվականին ընտրվել է պետական հիմնարկների արհմիության քաղաքային կոմիտեի նախագահ, եղել է «Մոր և մանկան պաշտպանության» հանձնաժողովի նախագահ։

Էմմա Գաբրիելյանը եղել է չորս գումարումների քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։ 1985 թվականի ընտրվել է քաղխորհրդի պատգամավոր, որից հետո՝ գործկոմի պատասխանատու քարտուղար։ Եղել է նաև քաղաքի կանանց խորհրդի նախագահ։

1995 թվականի ապրիլի 30-ին Ստեփանակերտի թիվ 1 ընտրատարածքից ընտրվել է Լեռնային Ղարաբաղի 2-րդ գումարման գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է Արցախի Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալ, Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդարանական համագործակցության հանձնաժողովի համանախագահ։

2000-2007 թվականներին զբազեցրել է սոցիալական ապահովության նախարարի տեղակալի պաշտոնը։

Ամուսնացած է, երեք դստրերի մայր է։

## Պարգևներ
*«Երախտագիտություն» մեդալ
*«Մխիթար Գոշ» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Հայդնի թութակ

**Հայդնի թութակ** (), աֆրիկյան մոխրագույն թութակ, որը ավստրիացի կոմպոզիտոր Յոզեֆ Հայդնը Վիեննա էր բերել Լոնդոնից։ Վիեննայի Վինդմյուլե արվարձանում գտնվող իր տանը նա թութակին պահել է թիթեղյա վանդակում։

## Պատմություն
Հայդնը և նրա ծառա Յոզեֆ Էլսլերը վարժեցրել են հնազանդ թռչունին։ Նրա մասին ժամանակակից բազմաթիվ զվարճալի պատմություններ կան, որոնք վկայում են այն մասին, որ թութակը կարողացել է տարբեր բառեր արտասանել մի քանի լեզուներով և սուլել այն մեղեդիները, որոնք Հայդնը կատարել է դաշնամուրով։ Հայդնի տան խնջույքների ժամանակ, երբ առաջարկվել է կայսր Ֆրանց II-ի կենացը, նա սուլել է *Gott erhalte Franz den Kaiser* («Աստված պահապան կայսր Ֆրանցին») մեղեդին, որը Հայդնը ստեղծել էր 1797 թվականին։

Էկզոտիկ թռչունը Վիեննայի հասարակության մեծ ուշադրությունն է գրավել լեզուների տաղանդի շնորհիվ։ Մոխրագույն թութակը հայտնի էր նրանով, որ կարողանում էր բարձրաձայն կանչել. *«Արի, Հայդն պապա, գեղեցիկ Պապերլի մոտ»* և *«Պապա Հայդն»*։

Յոզեֆ Հայդնը ջանք չի խնայել թռչունի առողջությունը վերականգնելու համար, երբ մի անգամ նա ծանր հիվանդացել է։ Հայդնը տիրոլյան թռչավաճառ Հասբերգերին հրավիրել է Վիեննա՝ թռչունին առողջացնելու համար։

Յոզեֆ Հայդնի մահից հետո, 1809 թվականի մայիսին, էկզոտիկ թռչունը դարձել է այն կալվածքի մի մասը, որը նշված էր, այսպես կոչված, *գույքային տրակտատում*։ Ի վերջո, թութակն աճուրդի է հանվել և վաճառվել ահռելի գնով՝ 1415 գուլդենով, որն այսօր մոտավորապես համարժեք է 32500 եվրոյի։ Գնորդը եղել է արքայազն Էստերհազիի փեսան՝ Յոհան ցու Լիխտենշտայնը։ Մոխրագույն թութակն ավելի բարձր գին ուներ, քան Հայդնը ժամանակին վճարել էր իր ամբողջ տան համար։

Հայդնի թութակի խրտվիլակն այժմ ցուցադրվում է Վիեննայի Երաժշտության տան Հայդնի սրահում։

## Այլ կոմպոզիտորների թռչուններ
Տարաշխարհիկ և արժեքավոր թռչունները գնահատված են եղել երաժիշտների շրջանում։ Հայտնի է, որ Ժան Ֆիլիպ Ռամոյի *Կակոտ* թութակը կարողացել է կռկռալ դրվագներ նրա «Կաստոր և Պոլուքս» օպերայի *Tristes apprêts* արիայից։ Ասում են, որ Ջուզեպպե Վերդին ունեցել է կանաչ թութակ, որը կարող էր սուլել նրա «Ռիգոլետտո» օպերայի *La donna è mobile* արիայի մեղեդին։ Ռիխարդ Վագները ևս ունեցել է մի թութակ, որը կարողացել է արտասանել «Ռիխարդ» և «ազատություն» բառերը, ինչպես նաև սուլել մի կարճ հատված «Ռիենցի» օպերայից։

## Արվեստում
2009 թվականին՝ Հայդնյան տարում, Վիլֆրիդ Պլոդերերը ստեղծել է *Daddybird* քանդակը, որը հիշեցնում է Հայդնի թութակին, և այն նվիրել է Հայդնյան տարվա հովանավորներին, վարկատուներին և վաստակաշատ աշխատակիցներին։

Բանաստեղծուհի Սյուզան Ստեֆանը էկզոտիկ թռչունի մասին պատմել է 2015 թվականին և նրան ընտրել որպես իր պոեզիայի երրորդ հատորի վերնագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայտնի թռչուններ