Կալման Տիհանյի

**Կալման Տիհանյի** (հունգ.`Tihanyi Kálmán, ), հունգարացի ֆիզիկոս և գյուտարար, էլեկտրոնային հեռուստատեսության առաջատարներից մեկը, որը նպաստել է էլեկտրոնային ճառագայթման սարքերի զարգացմանը և հայտնաբերմանը, որոնք արտադրվել են *RCA*], *Loewe* և *Fernseh AG* ընկերությունների կողմից։ Մեծ Բրիտանիայում թողարկված առաջին անօդաչու թռչող սարքի գյուտարարը։

## Կենսագրություն
Կալման Տիհանյին ուսումնասիրել է էլեկտրատեխնիկա և ֆիզիկա Պոշոնիի (այժմ [[Բրատիսլավա]]) և Բուդապեշտի համալսարաններում։ Հայտնագործել է էլեկտրոնային հեռուստատեսության համակարգը, որը նա անվանել է «ռադիոսկոպ». արտոնագրման հայտը պարունակել է գյուտի նկարագրության 42 էջը և դրա արտադրության սկզբունքները, որոնք այժմ ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում։ Տիհանյիի հայտնագործությունը նման էր էլեկտրոնաճառագայթային խողովակին (ներառյալ ընդունիչի և հաղորդչի առկայության առումով), սակայն ունեցել է իր արմատական տարբերությունները։ Այն ստեղծվել է «պահպանման սկզբունքով»` տեսազգայուն շերտից դետեկտորի խողովակի ֆոտոէմիսիայի պահպանումը հանգեցրել է լիցքի կուտակմանը և էլեկտրական ազդանշանների տեսքով որոշակի պատկերների պահպանմանը։ Գյուտը նման էր Վլադիմիր Զվորիկինի իկոնոսկոպին։

1928 թվականին Եվրոպական արտոնագրային կազմակերպությունը գյուտարարին «Հեռուստատեսության սարքի բարելավման» արտոնագիր տվեց։ Տիհանյին, արտոնագրի երկու հայտ ներկայացնելով, ընդլայնել է գերմանական արտոնագրի շրջանակը Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ և այլ երկրներ։ Նույն թվականին նա ժամանել է Բեռլին, որտեղ Նիպկովի սկավառակի օգնությամբ մեխանիկական հեռուստատեսության զարգացումը արդեն սկսվել էր սարքերը արտադրվել են *German Post Office* -ի և ավելի մեծ արտադրողների կողմից։ Տիհանյիի գյուտը ողջունվեց *Telefunken* և *Siemens* ընկերությունների կողմից, որոնք, այնուամենայնիվ, նախընտրել են շարունակել զարգացնել մեխանիկական հեռուստատեսությունը։

1929 թվականին Տիհանյին սկսել է զարգացնել կիրառական հեռուստատեսային տեխնիկան զինվորականների համար. նա ստեղծել է տեսախցիկ Լոնդոնի հեռակառավարվվող ինքնաթիռների համար Մեծ Բրիտանիայի ավիացիայի նախարարության պատվերով, հետագայում փոփոխել է իտալական ռազմածովայի ուժերի կարիքների համար։ 1929 թվականին նա հայտնագործել է ինֆրակարմիր տեսախցիկը (գիշերային տեսողության սարքը) բրիտանական հակաօդային պաշտպանության կարիքների համար։ 1938 և 1939 թվականներին հաստատվել են *RCA* -ին պատկանող էկրանի և էլեկտրոնային ճառագայթների խողովակների ամերիկյան արտոնագրերը։

1936 թվականին Տիհանյին նկարագրել է «պլազմային հեռուստատեսության» և պլազմային հեռուստատեսության էկրանների սկզբունքը, փաստորեն, կանխատեսել է հարթ էկրանով հեռուստացույցների տեսքը։ Տիհանյիի նկարագրությամբ, նման հեռուստացույցներում ընդամենը մեկ «փոխանցման կետ» է եղել, որը շարժվում է հսկայական արագությամբ բջիջների հետևից բարակ էկրանների վահանակի վրա։ Կախված հաղորդվող լարման կիրառությունից, այն կտեղափոխվի էկրանի տարբեր մակարդակների վրա։

Տիհանյին մտերիմ է եղել հակաֆաշիստական քաղաքական գործիչ Էնդրե Բահչի-Ժիլինինսկու հետ, և 1944 թվականին Խաչված նետերի նացիստական կուսակցության կողմից իշխանության բռնազավթումից հետո անցել է ընդհատակ։ Կալման Տիհանյին մահացել է 49 տարեկան հասակում սրտի երկրորդ կաթվածից հետո։

Դուստրը Կատալին Տիհանյին է, *Technikatörténeti Szemle* ամսագրում նա պնդում էր, որ հայրը հայտնաբերել է նաև լուսանկարչական հաղորդականության ազդեցությունը, որը հաշվի էր առնված «պահպանման սկզբունքի» տակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* "Radioskop", filed March 2o, 1926. File No. T-3768, Patent Office Documents, Hungarian National Archives.

## Արտաքին հղումներ
*  Kálmán Tihanyi
* Ungarisches Staatsarchiv  at www.mol.gov.hu

Կատեգորիա:Հունգարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆիզիկոսներ