Ուդինե

**Ուդինե** (Ֆրիուլիերեն՝ Udin, , , ), քաղաք, Իտալիայի հյուսիսարևելյան մասում, Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի կենտրոնական մասում՝ Ադրիատիկ ծովի և Ալպերի միջև, Սլովենիայի սահմանից 40 կմ հեռավորության վրա, Ուդինե գավառում։

## Անվանում
Ուդինե անվանումն առաջին անգամ հանդիպել է միջնադարյան լատինական արձանագրություններում որպես «Udene» 983 թվականին և որպես «Utinum» 1000 թվականին։ Անվան ծագումը հստակեցված չէ, սակայն կա կարծիք, որ այն նախահռոմեական ծագում ունի՝ կապված հնդեվրոպական նախալեզվական *od<sup>h</sup>-* 'udder' արմատի հետ, որը փոխաբերական իմաստով նշանակում է «բարձունք»։

## Պատմություն
Ուդինեն եղել է Ֆրիուլիի պատմական մայրաքաղաքը։ Այն բնակեցված է եղել դեռևս նոր քարի դարի ժամանակաշրջանում, որտեղ հետագայում բնակվել են իլլիրիացիները։

Ըստ հին հունգարական ավադության՝ հոների առաջնորդ Աթիլլան (? -453) Ակվիլեյայի գրավման ժամանակ այստեղ կառուցել է մի բլուր. նա զինվորներին հրամայել է իրենց սաղավարտներով ու վահաններով հող բերել, քանի որ լանդշաֆտը շատ հարթ էր և բլուր չկար։ Նա հիմնել է քաղաքը և այստեղ կառուցել քառանկյուն աշտարակ։

Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկումից հետո, տարածքի կարևորությունն էլ ավելի է մեծացել։ 983 թվականին առաջին անգամ Ուդինեն հիշատակվում է Օտտոն II կայսեր կողմից Ակվիլեյայի պատրիարքությանը *Utinum* ամրոցի նվիրաբերման ժամանակ։ 1223 թվականին այստեղ շուկայի հիմնադրումը քաղաքը դարձնում է տնտեսության և առևտրի համար կարևոր տարածք և այն դառնում է պատրիարքի նստավայրը։

ձախից|մինի|Ուդինե քաղաքի տեսքը 1650 թվականին

1420 թվականին Ուդինեն նվաճվել է Վենետիկի Հանրապետության կողմից։ 1511 թվականին այստեղ տեղի է ունեցել կարճ քաղաքացիական պատերազմ, որին հաջորդել են երկրաշարժն ու ժանտախտը։ Ուդինեն մնացել է վենետիկյան տիրապետության ներքո մինչև 1797՝ լինելով պետության մեծությամբ երկրորդ քաղաքը։ Կարճ ժամանակահատված եղել է Ֆրանսիայի տիրապետության ներքո։ 1866 թվականին ներառվել է նոր ձևավորված Իտալիայի թագավորության կազմում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, նախքան Կապոռետոյի ճակատամարտում պարտություն կրելը, Ուդինեն եղել է իտալական գերագույն հրամանատարության նստավայրը և կոչվել է "Capitale della Guerra" («Պատերազմող մայրաքաղաք»)։

2003 թվականին նռան տեսքով հուշակոթողը՝ նվիրված է Մեծ Եղեռնին և հայ-իտալական բարեկամությանը, տեղադրվել է Ուդինեի «Արմենիա» այգում։

## Ժողովրդագրություն
2007 թվականին Ուդինեում բնակվել է 97,880 մարդ, 46.9% տղամարդ, 53.1% կանայք, անչափահասները (մինչև 18 տարեկան) 14.36 %, թոշակառուները՝ 24.27 %: Ուդինեի բնակիչների միջին տարիքը կազմում է 47։ 2002-2007 թվականներին բնակչությունն աճել է 1.48 %http://demo.istat.it/bil2002/index.html http://demo.istat.it/bil2007/index.html : 1000 բնակչի հաշվարկով ծնելիությունը կազմում է 9.13:

Քաղաքում և նրա շրջակայքում բնակվում են շուրջ 2000 սլովենացիներ։ 1475 թվականի փաստաթղթում սլովեներենը հիշատակվում է որպես քաղաքում «ցածր դասի» լեզու և 1458 թվականի ուդինական ձեռագրում առկա է սլովեներեն բառարան։ Alasia da Sommaripa's իտալական-սլովենական բառարանը տպագրվել է Ուդինեում 1607 թվականին։ 1970 թվականին Ուդինեի համալսարանում հիմանդրվել է սլովեներենի ամբիոն

2006 թվականին իտալական ծագմամբ բնակչությունը կազմում է 90.90%:

Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:555 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:150000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1871 from:0 till: 29425
 bar:1881 from:0 till: 31954
 bar:1901 from:0 till: 36899
 bar:1911 from:0 till: 46916
 bar:1921 from:0 till: 53635
 bar:1931 from:0 till: 63712
 bar:1936 from:0 till: 63098
 bar:1951 from:0 till: 72908
 bar:1961 from:0 till: 86188
 bar:1971 from:0 till: 100794
 bar:1981 from:0 till: 102021
 bar:1991 from:0 till: 99189
 bar:2001 from:0 till: 95030
 bar:2011 from:0 till: 98287
PlotData=
 bar:1871 at: 29425 fontsize:S text: 29425 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 31954 fontsize:S text: 31954 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 36899 fontsize:S text: 36899 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 46916 fontsize:S text: 46916 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 53635 fontsize:S text: 53635 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 63712 fontsize:S text: 63712 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 63098 fontsize:S text: 63098 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 72908 fontsize:S text: 72908 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 86188 fontsize:S text: 86188 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 100794 fontsize:S text: 100794 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 102021 fontsize:S text: 102021 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 99189 fontsize:S text: 99189 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 95030 fontsize:S text: 95030 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 98287 fontsize:S text: 98287 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Քույր քաղաքներ
Ուդինեի քույր քաղաքներն են.

## Պատկերասրահ

File:Udine casa veneziana gotica.jpg|Վենետիկյան տուն
File:Duomo di udine, esterno 01.JPG|Facade of the Duomo
File:The Duomo.jpg|The Duomo
File:Udine Chiesa di San Francesco.jpg|Chiesa di San Francesco
File:Udine San Giacomo 03.jpg|Piazza San Giacomo
File:Udine-PortaManin.jpg|Մանին դարպաս
File:Udine-PortaAquileia.jpg|Ակվիլեյայի դաչխաս
File:Udine Via Mercatovecchio 01.jpg|Via Mercatovecchio
File:Udine, palazzo florio 01.JPG|Ուդինեի համալսարան
File:L’Angelo del campanile della Chiesa di Santa Maria di Castello di Udine.JPG|Ուդինեի Սանտա Մարիա դի Կաստելո զանգակատան հրեշտակ


## Արտաքին հղումներ

* Udine homepage
* Italia.it 
* Sunday Telegraph reportage
* Udine portal 
* University of Udine
* Udine in 3D 
* The soccer song Fuarce Udin 
* Udine International School 
* Udine20 (Udine Events)
* Friuli Innovazione Centre of research and technology transfer
*  (Map of Udine region).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:983 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր