Ամերիկայի սոցիալիստական կուսակցություն

**Ամերիկայի սոցիալիստական կուսակցություն** (, SPA), նախկին սոցիալիստական քաղաքական կուսակցություն Միացյալ Նահանգներում, որը հիմնադրվել է 1901 թվականին Միացյալ Նահանգների Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության միաձուլումից հետո, որը երեք տարի առաջ ստեղծվել է Ամերիկյան երկաթուղային միության Pullman Strike-ի վետերանների (American Railway Union) և Ամերիկայի Սոցիալիստական աշխատանքային կուսակցության արհմիութենական թևի (Socialist Labor Party of America) կողմից։ Կուսակցությունն աճող ժողովրդականություն էր վայելում 1904-1912 թվականներին՝ Առաջադիմական կուսակցության հետ միասին դառնալով ԱՄՆ քաղաքականության «երրորդ կողմ», սակայն պառակտվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

## Պատմություն
### Սկզբնական շրջան
thumb|300px|left|Ամերիկայի Սոցիալիստական կուսակցության ԱՄՆ նախագահի թեկնածու Յուջին Դեբսի նախընտրական պաստառը, 1904 թ.
1901 թվականից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը Սոցիալիստական կուսակցության ներկայացուցիչները զբաղեցրել են մի շարք ընտրովի պաշտոններ։ Սոցիալիստական կուսակցությունից երկու կոնգրեսական կար՝ Մեյեր Լոնդոն (Meyer London) Նյու Յորք քաղաքից և Վիկտոր Բերգերը (Victor Berger) Միլուոկի քաղաքից, SPA-ից ընտրվեցին ավելի քան 70 քաղաքների քաղաքապետեր, Սոցիալիստական կուսակցությունը ներկայացված էր տարբեր նահանգների օրենսդիր մարմիններում և քաղաքային խորհուրդներում։ Կուսակցության ամենաուժեղ ընտրական աջակցությունը եղել է նոր ժամանած հրեա, ֆինն և գերմանացի ներգաղթյալների, ածխահանքերի և ֆերմերների կողմից, ովքեր եղել են Միջին Արևմուտքում պոպուլիստական շարժման նախկին անդամներ։

Միևնույն ժամանակ, կուսակցության Նյու Յորքի կազմակերպության ղեկավար Մորիս Հիլքվիթը (Morris Hillquit) և կոնգրեսական Բերգերը կուսակցության ավելի բարեփոխիչ սոցիալ-դեմոկրատական (աջ) թևում էին, իսկ սոցիալիստ արմատականներն ու սինդիկալիստները, որոնց թվում էին Աշխարհի արդյունաբերական աշխատողները (IWW), այդ թվում՝ Յուջին Դեբսի կողմից կրկնվող նախագահի թեկնածուն` կուսակցության ձախ թևում։ Կուսակցությունը ներառում էր նաև ուտոպիստական ագրարային արմատականներ, ինչպիսիք են Ջուլիուս Ուեյլենդը (Julius Wayland) Կանզասից, ով աշխատել է որպես կուսակցության առաջատար ազգային օրգանի՝ «Apeal To Reason»-ի խմբագիր, ինչպես նաև բանվորական առաջնորդներ, հրեա, ֆինն և գերմանացի ներգաղթյալներ և մտավորականներ, ինչպիսիք են Ուոլտեր Լիպմանը, Մաքս Իսթմանը և Սոցիալական Ամերիկայի կուսակցությունից հեռացած Ջեկ Լոնդոնը։

Կուսակցությունը հակասում էր Աշխատանքի ամերիկյան ֆեդերացիային (AFL): AFL-ի ղեկավարությունը դեմ էր SP-ին և ընդհանուր առմամբ աշխատավորների շրջանում ձախ քարոզչությանը, բայց չափավոր սոցիալիստները, ինչպիսիք են Բերգերը և Հիլքվիթը, հանդես էին գալիս AFL-ի հետ հանագործակցելու օգտին՝ ի վերջո ավելի լայն Լեյբորիստական կուսակցություն ստեղծելու հույսով։ AFL-ում նրանց հիմնական դաշնակիցը Միջազգային տպագրական միության (International Typographical Union) նախագահ Մաքս Հայեսն (Max Hayes) էր։ Այնուամենայնիվ, այս փորձերը կտրուկ մերժվեցին Սոցիալիստական կուսակցության մեծամասնության կողմից, որը հավատարիմ էր IWW-ի կամ Ուեյլենդի դիրքորոշմանը։

[thumb|right|[Дебс, Юджин|Յուջին Դեբս]]
IWW-ի անդամների դեմ բռնաճնշումները, Առաջին համաշխարհային պատերազմը և սոցիալիստների կողմից իրականացված հակապատերազմական արշավը հանգեցրին կուսակցության ներսում հակասությունների սրմանը և նրա անդամների թվի նվազմանը։ Նրա լեզվական դաշնությունների անդամների աճը Հոկտեմբերյան հեղափոխության շրջաններից պատրանքային ստացվեց, քանի որ այդ անդամները շուտով անցան Կոմունիստական աշխատանքային կուսակցության (Communist Labor Party) շարքերը։

Կուսակցության ամենաակտիվ անդամներից մի քանիսը, ովքեր աջակցում էին ԱՄՆ-ի մուտքը Առաջին համաշխարհային պատերազմին, լքեցին կուսակցությունը, այդ թվում՝ Ուոլտեր Լիպմանը (Walter Lippmann), Ջոն Սպարգոն, Ջորջ Ֆելփս Սթոքսը (George Phelps Stokes) և Ուիլյամ Ինգլիշ Ուոլինգը։ Նրանք ստեղծեցին կարճատև կյանք ունեցող կազմակերպություն, որը կոչվում էր Ազգային կուսակցություն (National Party), որը հույս ուներ միավորվել Թեոդոր Ռուզվելտի Առաջադիմական կուսակցության (Progressive Party) և Արգելքի կուսակցության (Prohibition Party) մնացորդների հետ, բայց չհաջողվեց։

1918 թվականի հունիսին կուսակցության ամենահայտնի առաջնորդ Յուջին Վիկտոր Դեբսը (Eugene Victor Debs) հանդես եկավ հայտնի հակապատերազմական ելույթով, կոչ անելով դիմադրել բանակ զորակոչին։ Նա ձերբակալվել է 1918 թվականի խռովության մասին օրենքի (Sedition Act) համաձայն և դատապարտվել 10 տարվա ազատազրկման։ Դեբսին ներում է շնորհվել ԱՄՆ նախագահ Ուորեն Հարդինգի կողմից 1921 թվականին։

### Ձախ թևի բացառումը
1919 թվականի հունվարին Վ.Ի.Լենինը հրավիրեց Սոցիալիստական կուսակցության կոմունիստական թևին մասնակցելու Երրորդ ինտերնացիոնալի՝ Կոմինտերնի ստեղծմանը։

SPA-ի բոլշևիկների կողմնակիցները 1919 թվականի հունիսին կոնֆերանս են կազմակերպել, որպեսզի ծրագիր կազմեն կուսակցության նկատմամբ վերահսկողությունը վերականգնելու համար՝ կուսակցության արտաքսված անդամներից պատվիրակություններ ուղարկելով նրանց ներկայությունը պահանջելու համար։ Այնուամենայնիվ, լեզուների ֆեդերացիաները, որոնց ի վերջո միացան Չարլզ Ռութենբերգը և Լուի Ֆրեյնան (Louis Fraina), հրաժարվեցին մասնակցել և ստեղծեցին իրենց կուսակցությունը՝ ԱՄՆ Կոմունիստական կուսակցությունը, Չիկագոյում 1919 թվականի սեպտեմբերի 2-ին տեղի ունեցած առանձին համագումարի ժամանակ։

Մինչդեռ Սոցիալիստական կուսակցության ձախ թևը՝ Ջոն Ռիդի և Բենջամին Գիթլոուի գլխավորությամբ (en: Benjamin Gitlow), մեծամասնություն ստացավ կուսակցության համագումարում։ Կուսակցության աջ ղեկավարությունը ոստիկանություն է կանչել, որը պարտադրաբար հեռացրեց դահլիճից ձախ մեծամասնությանը, որից հետո մնացած կոմունիստ պատվիրակները նույնպես լքեցին այն։ Համագումարից հեռացված հեղափոխական մարքսիստները 1919 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ստեղծեցին Կոմունիստական աշխատանքային կուսակցությունը (Communist Labor Party)։ Այս երկու կուսակցություններն էլ միավորվեցին 1921 թվականին՝ ստեղծելով ԱՄՆ կոմունիստական կուսակցությունը։ Յուջին Դեբսը, թեև համակրում էր Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը և արմատական սոցիալիստներին, մնաց Սոցիալիստական կուսակցության կազմում՝ հույս ունենալով պահպանել միասնությունը։

### Սոցիալիստների վտարումը Նյու Յորք նահանգի օրենսդիր մարմնից
Կուսակցությունը տուժել է հակակոմունիստական հիստերիայի ժամանակ, որը հայտնի է որպես «Կարմիր Սարսափ»։ 1920 թվականին Նյու Յորքի նահանգի ասամբլեան (New York State Assembly) հեռացրեց Սոցիալիստական կուսակցության հինգ անդամներին իր անդամությունից՝ պատճառաբանելով, որ Սոցիալիստական կուսակցության անդամակցությունը հակասում է իր նպատակներին։ Դրանք էին Լուի Ուոլդմանը (Louis Waldman), Սամուել Օրրը (Samuel Orr), Չարլզ Սոլոմոնը (Charles Solomon), Օգյուստ Կլաեսենսը (August Claessens) և Սեմ Դյուիթը (Sam Dewitt): Գործը հասել է ԱՄՆ Գերագույն դատարան, որը նրանց վերադարձրել է օրենսդիր մարմնին։

### Մասնակցություն նախընտրական քարոզարշավներին
1904-1912 թվականներին Սոցիալիստական կուսակցությունը ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում առաջադրեց Յուջին Դեբսի թեկնածությունը։ Կուսակցությունը լավագույնս հանդես եկավ 1912 թվականի նախագահական ընտրություններում՝ Դեբսի օգտին տրված 901,551 ձայնով կամ ժողովրդի ձայների 6 %-ը։ 1920 թվականին Դեբսը կրկին առաջադրվել է, այս անգամ բանտարկված լինելով հակապատերազմական գործունեության համար և կարողացել է հավաքել 913,693 ձայն (3,4 %)։

Սոցիալիստական կուսակցությունը 1924-ի նախագահական ընտրություններում չառաջադրեց իր թեկնածուն, այլ աջակցեց սենատոր Ռոբերտ Մ. Լաֆոլետին և նրա Առաջադիմական կուսակցությանը (այս ժամանակ սոցիալիստները, ինչպես կոմունիստները, ձգտում էին վերջինիս հետ ստեղծել զանգվածային բանվոր-գյուղացիական կուսակցություն)։

1928 թվականին Սոցիալիստական կուսակցությունը վերադարձավ ընտրություններին որպես անկախ սուբյեկտ՝ Նյու Յորքից բողոքական նախարար Նորման Թոմասի գլխավորությամբ, որը կարողացավ հավաքել 267,478 ձայն (0,7%)։ Թոմասը բազմիցս առաջադրվել է որպես սոցիալիստ նախագահի թեկնածու մինչև 1948 թվականը ներառյալ։ 1932 թվականին նա ստացավ 884 885 ձայն (2,2 %)։ 1936 թվականին Թոմասի օգտին քվեարկել է 187910 ընտրող (0,4%), իսկ 1940 թվականին՝ 116599 (0,2%)։ 1944 թվականին սոցիալիստ թեկնածուի օգտին տրվել է 79017 ձայն (0,2%), իսկ 1948 թվականին՝ 139,569 (0,3%)։ 1948 թվականից հետո ոչ մի սոցիալիստ թեկնածու չի հավաքել ձայների 0,1%-ից ավելին։

### Փոփոխություն դեպի ձախ
Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ կուսակցության անդամությունը կտրուկ աճեց՝ հիմնականում երիտասարդության շնորհիվ։ Նրանց թվում կային բազմաթիվ հակաստալինյան կոմունիստներ (տրոցկիստներ և Ջեյ Լավսթոունի կողմնակիցներ), որոնք հեռացվել էին Կոմունիստական կուսակցությունից։ Շատ երիտասարդ առաջնորդներ ձգտում էին հաշտության և համագործակցության հասնել Կոմունիստական կուսակցության հետ՝ որպես Կոմինտերնի վարած ժողովրդական ճակատի նոր քաղաքականության մի մաս։ «Միացյալ ճակատ» խմբակցության ղեկավարությունը կազմում էին Ռեյնհոլդ Նիբուրը (Reinhold Niebuhr), Էնդրյու Բիմիլլերը (Andrew Biemiller), Դենիել Հոանը (Daniel Hoan) և Գաս Թայլերը (Gus Tyler)։ Նրանցից շատերը դարձան «Ամերիկացիները հանուն դեմոկրատական գործողությունների» (ADA) հիմնադիրները՝ ԱՄՆ-ում Սառը պատերազմի տարիներին գլխավոր ձախ-լիբերալ կազմակերպությունը։

Կուսակցության ավելի արմատական մարքսիստական անդամները, այսպես կոչված, «Ռազմական խմբակցությունը» (Militant; նրա տեսաբանն էր Խայմ Կանտորովիչը), որը սատարում էր ուղղակի գործողություններին, գերակշռում էին 1934 թվականի հունիսին Դետրոյտում կայացած Սոցիալիստական կուսակցության ազգային համագումարում, որն արագացրեց հակառակորդ «Հին գվարդիայի» դուրս գալը (Լուիս Վալդմանի և Դեյվիդ Դուբինսկու ղեկավարությամբ), հանդես է եկել համազգային Ֆերմեր-Աշխատավորական կուսակցության (Farmer-Labour Party) ստեղծման օգտին, որը կարող է գլխավորել պոպուլիստ քաղաքական գործիչ Հյուեյ Լոնգը։ Սակայն այս գաղափարի ձախողումից հետո 1936 թվականին «Հին գվարդիայի» առաջնորդները ստեղծեցին Սոցիալ-դեմոկրատական ֆեդերացիան (Social Democratic Federation) և դժկամությամբ պաշտպանեցին Ֆրանկլին Ռուզվելտին։

Միևնույն ժամանակ, կուսակցության ձախակողմյան անդամները նույնպես քննադատական աջակցություն էին ցուցաբերում Ռուզվելտի քաղաքականությանը՝ Ժողովրդական ճակատի պահանջներին համապատասխան։ Այնուհետև կուսակցությանը աջակցեց ԱՄՆ-ի Աշխատավորական կուսակցության (Workers Party of the United States) շարքերից տրոցկի-ամերիկացիների զանգվածային մուտքը դրան՝ այսպես կոչված «ֆրանսիական շրջադարձի»  (French Turn) շրջանակներում, որով տրոցկիստները մտան զանգվածային սոցիալիստական կուսակցություններ։ Սակայն տրոցկիստների հեղափոխական հեռանկարներն այնպիսի խառնաշփոթ առաջացրին, որ մինչև 1938 թվականը նրանք հեռացվեցին կուսակցությունից։ Տրոցկիստների հետ միասին հեռացավ Սոցիալիստական կուսակցության երիտասարդական կազմակերպությունը՝ Երիտասարդական սոցիալիստական լիգան(Young People’s Socialist League)։

### Կուսակցական թուլացման տարիները
Մինչև 1940 թվականը կուսակցությունում մնաց միայն մի փոքր հավատարիմ կորիզ, որը հակադրվում էր Ֆրանկլին Ռուզվելտի «Նոր գործարքին»։ 1940 թվականին Նորման Թոմասը ԱՄՆ նախագահի միակ թեկնածուն էր, որը դեմ էր սովետամետ արտաքին քաղաքականությանը։ Դա նաև ստիպեց Թոմասին ակտիվանալ 1941-ի ընթացքում մեկուսացած Ամերիկայի առաջին կոմիտեին  (America First Committee) աջակցելու համար։

Թոմասը վարեց իր վերջին նախագահական արշավը 1948 թվականի ընտրություններում, որից հետո նա դարձավ հետպատերազմյան համաձայնագրի զգուշավոր կողմնակիցը լիբերալների շարքերում։ Կուսակցությունը պահպանեց որոշակի ազդեցություն տեղական մակարդակում, այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Միլուոքին, Բրիջպորտը Կոնեկտիկուտում, և Ռեդինգը Փենսիլվանիայում:Նյու Յորքում կուսակցությունը հաճախ առաջադրում էր Լիբերալ կուսակցության իր թեկնածուներին։ 1956 թվականին կուսակցությունը հաշտվեց և վերամիավորվեց Սոցիալ-դեմոկրատական ֆեդերացիայի հետ։

1958 թվականին կուսակցությունն իր շարքերն ընդունեց Անկախ սոցիալիստական լիգայի (Independent Socialist League) անդամներին՝ Մաքս Շախտմանի (Max Shachtman) գլխավորությամբ։ Շախտմանի երիտասարդ հետևորդները կարողացան կրկին աշխուժացնել կուսակցությունը և օգնել նրան ակտիվ դեր խաղալ ամերիկյան քաղաքացիական իրավունքների շարժման մեջ (1955-1968), ինչպես նաև ակտիվորեն մասնակցել Նոր Ձախի սկզբնական գործունեությանը։ Այնուամենայնիվ, Շախտմանը հաջողությամբ արգելափակեց կուսակցության միաձուլումը Հրեական Աշխատանքային Բունդի (Jewish Labor Bund) հետ՝ պատճառաբանելով կազմակերպության անցյալի հակասիոնիզմը։

### Պառակտում
1960-ականների վերջերին Ամերիկայի Սոցիալիստական կուսակցության ամենաազդեցիկ դեմքերն էին Մաքս Շախտմանը (Max Shachtman) և Մայքլ Հարինգթոնը (Michael Harrington), ովքեր համաձայնեցին զուգահեռ ռազմավարություն վարել՝ պահպանելով Սոցիալիստական կուսակցությունը որպես անկախ երրորդ կուսակցություն՝ առաջադրելով իր թեկնածուները և հանդես գալ որպես ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցություն։ Կուսակցությունն ինքը բաժանված էր երեք խմբակցությունների. Մեկը «Debs Caucus»-ն է՝ Դեյվիդ Մաքրեյնոլդսի գլխավորությամբ, որը ձգտում էր պահպանել Սոցիալիստական կուսակցության ավանդական դերը՝ որպես անկախ քաղաքական կուսակցություն և գրավեց ամենակոշտ «ձախ» դիրքը։ Մյուսը Մայքլ Հարինգթոնի գլխավորած «կենտրոնամետ» «Կոալիցիոն խմբակցությունն» է (Coalition Caucus), որը նույնպես հավատարիմ էր ձախ կողմնորոշմանը, բայց ցանկանում էր աշխատել Դեմոկրատական կուսակցության կազմում՝ վերջինիս ձախ կողմը տեղափոխելու համար։ Վերջապես, «աջակողմյան» «Միասնական խմբակցությունը» (Unity Caucus), Մաքս Շախտմանի գլխավորությամբ, եղել է Դեմոկրատական կուսակցության Լինդոն Ջոնսոնի և Ջեսսի Ջեքսոնի թևի ջերմեռանդ ջատագովը՝ աջակցելով արտերկրում գտնվող հակակոմունիստներին և քաղաքացիական իրավունքների և Մեծ հասարակության (Great Society) ծրագրերին։

Պառակտումն արտացոլված էր կուսակցության անդամների վերաբերմունքում Վիետնամի պատերազմի և Նոր Ձախի նկատմամբ. Շախտմանը և նրա կողմնակիցները աջակցում էին պատերազմին և ավելի անվստահ էին դառնում Նոր ձախերին, Հարինգթոնը կտրականապես դեմ էր պատերազմին, բայց, այնուամենայնիվ, թերահավատորեն էր վերաբերվում Նոր Ձախերին, իսկ Դեբսի խումբը դեմ էր պատերազմին և ողջունում էր Նոր ձախերին։ Ընդհակառակը, բոլոր երեք խմբակցություններից Շախտմանի կողմնակիցները ցույց տվեցին ամենամեծ հակումը դեպի ուղղափառ մարքսիզմը (կամ դրա տարբերակը) և դեմոկրատական ցենտրալիզմը, մինչդեռ մյուս երկու խմբակցությունները ավելի էկլեկտիկ մոտեցում էին ցուցաբերում սոցիալիզմի իրենց տեսլականում։ Կարծիքների այս տարբերությունն առավել ցայտուն դրսևորվեց 1968-ի Ժողովրդավարական ազգային համագումարի ժամանակ, երբ Դեբս խմբի անդամները համագումարից դուրս Յիփիների հետ էին, ոստիկանության կողմից դաժանորեն ցրված ցուցարարների շարքերում, և Կոալիցիայի խմբի և Միասնական խմբի անդամները համագումարի պատվիրակների թվում էին։

1972-ին կուսակցությունն էլ ավելի պառակտվեց, երբ կուսակցության օրգանը՝ Նոր Ամերիկան, գրեթե բոլոր հարցերի վերաբերյալ ընդդիմադիր հոդվածներ էր հրապարակում։ 1972 թվականի նախագահական ընտրություններում բոլոր խմբակցությունները պաշտպանում էին տարբեր թեկնածուների.Debs Caucus-ն աջակցում էր անկախ Ժողովրդական կուսակցության թեկնածու Բենջամին Սփոքին, կոալիցիոն խումբը սատարում էր Լիբերալ-դեմոկրատների թեկնածու Ջորջ ՄակԳովերնին, իսկ Միասնության խումբը աջակցում էր Հենրի Մ-ին. «Scoop» Jackson (Henry M. «Scoop» Jackson), իսկ հետո, երբ Ջեքսոնը չկարողացավ առաջադրվել, հայտարարեց չեզոքություն ՄակԳովերնի և հանրապետական Ռիչարդ Նիքսոնոյի միջև։

Մայքլ Հարինգթոնը և «Կոալիցիոն խմբակցությունը» շուտով լքեցին կուսակցությունը՝ ձևավորելով Դեմոկրատական սոցիալիստների կազմակերպչական կոմիտե (Democratic Socialist Organizing Committee) (հետագայում՝ «Ամերիկայի դեմոկրատական սոցիալիստներ» - Democratic Socialists of America), որն աշխատում էր Դեմոկրատական կուսակցության կազմում, բայց սատարում էր վերջինիս ձախ թևին։ Նրանք որոշակի հաջողությունների հասան 1970-ականներին, բայց ընկան ծայրամաս՝ Հարինգթոնի անհատականությունից կախվածության պատճառով, իսկ հետո Ջեսսի Ջեքսոնին աջակցության պատճառով։

Նաև 1972 թվականին «Դեբս ֆրակցիան» խզվեց կուսակցության հետ՝ ստեղծելով Դեմոկրատական սոցիալիզմի միությունը (): (Դեյվիդ Մաքրեյնոլդսը կուսակցությունը լքեց դեռ 1970 թվականին, բայց միացավ մի խմբի, որը լքեց կուսակցությունը)։ 1973 թվականին, այն բանից հետո, երբ մնացած խմբակցությունները հրաժարվեցին «Սոցիալիստական կուսակցություն» անվանումից, ՍԴԿ-ն իրեն հռչակեց ԱՄՆ Սոցիալիստական կուսակցություն (անգլ.՝ Socialist Party USA)։ Այժմ այն ունի մոտ 1600 անդամ և պարբերաբար առաջադրում է թեկնածուներ ընտրովի պաշտոնի համար։

Այս իրադարձությունները հանգեցրին նրան, որ Շախտմանի միասնություն խմբակցությունը վերահսկողություն ձեռք բերեց կուսակցության վրա (շախտմանը ինքը մահացավ դրանից կարճ ժամանակ անց)։ 1972 թվականի դեկտեմբերի վերջին Ազգային համագումարում (վերջինը Սոցիալիստական կուսակցության պատմության մեջ) որոշվեց կուսակցությունը վերափոխել «Սոցիալ-դեմոկրատներ ԱՄՆ» (անգլ.՝ Social Democrats USA) կազմակերպության։ Քանի որ կուսակցությունը 1956 թվականից ի վեր չէր առաջադրել սեփական թեկնածուներ, որոշվեց հրաժարվել «կուսակցություն» անվանումից՝ որպես ապակողմնորոշող և խոչընդոտող Դեմոկրատական կուսակցության կողմնակիցների կողմից ակտիվիստների ներգրավմանը։ «Սոցիալիստ» անունը փոխվեց «սոցիալ դեմոկրատների», քանի որ շատ ամերիկացիներ «սոցիալիզմ» բառը կապում են խորհրդային կոմունիզմի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bell Daniel. *Marxian Socialism in the United States.* Princeton University Press, 1967. 
* Harrington, Michael. *Socialism* 1970. 
* Robert Hyfler; *Prophets of the Left: American Socialist Thought in the Twentieth Century* Greenwood Press. 1984. 
* Ira Kipnis; *The American Socialist Movement, 1897—1912* Columbia University Press, 1952. 
* Laslett John M., and Lipset, Seymour Martin, eds. *Failure of a Dream? Essays in the History of American Socialism.* 1974. 
* H. Wayne Morgan. *Eugene v. Debs: Socialist for President* Greenwood Press, 1973. 
* Miller, Sally M. *Victor Berger and the Promise of Constructive Socialism, 1910—1920*. Greenwood, 1973. 
* Quint, Howard. *The Forging of American Socialism.* 1953. 
* David A. Shannon. «The Socialist Party Before the First World War: An Analysis» *The Mississippi Valley Historical Review,* Vol. 38, No. 2. (Sep., 1951), pp.&nbsp;279–288. JSTOR 
* Shannon, David A. *The Socialist Party of America.* 1967. 
* Swanberg W. A. *Norman Thomas: The Last Idealist.* 1976. 
* Weinstein James. *The Decline of Socialism in America: 1912—1925.* 1969. 

## Արտաքին հղումներ
;Էջեր, որոնք հղում են դեպի Ամերիկայի սոցիալիստական կուսակցություն
* Хронология Социалистической партии в Архиве раннего американского марксизма (Early American Marxism Archive).  
* Скачиваемые документы СПА 1897—1930 в Марксистском интернет-архиве.  
* Списки публикаций СПА 1897—1930 в Марксистском интернет-архиве.  
* Списки должностных лиц СПА 1897—1936.  
* Цифры численности членов СПА 1899—1946.  

;Սոցիալիստների գրքեր
* George Ross Kirkpatrick’s WAR — WHAT FOR? первое воспроизведение в формате электронной книги. Прочитайте на английском языке, что писал о войне кандидат в вице-президенты США 1916 года от соцпартии.
* Ирвинг Стоун «Неистовый странник» (в другом переводе «Соперник в доме») — Художественная биография Юджина Дебса

;Հոդվածներ
* ''The Last Socialist Mayor''. Frank Zeidler, Mayor of Milwaukee (1948—1960). Interviewer, Amy Goodman. Democracy Now!. Monday, June 21 2004. Retrieved May 12, 2005. На англ. языке.
* ''Book Review: '''Bridgeport’s Socialist New Deal, 1915—1936''' by Cecelia Bucki, Urbana and Chicago: University of Illinois Press, 2001''. Published by Socialist Organizer. Retrieved August 27, 2006. На англ. языке.
* Excerpts from the Reading Eagle, November 1911 and November 1935. Статьи об организации Социалистической партии в г. Рединг (Пенсильвания) на английском языке.

;Այլ
* Материалы Социалистической партии США. Каталог предвыборных значков и символики Соцпартии Америки на английском языке.

Կատեգորիա:1901 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Կուսակցություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սոցիալիզմ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական կուսակցություններ