Իվո Անդրիչ

**Իվո Անդրիչ** (, ), հարավսլավացի գրող, դրամատուրգ։ Հարավսլավացի միակ գրողն է, որ արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։

## Կենսագրություն
Իվո Անդրիչը ծնվել է 1892 թվականի հոկտեմբերի 9-ին ներկայիս Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում, դպրոցական ծառայող Անտուն Անդրիչի ու Կատերինա Անդրիչի ընտանիքում (օրիորդական ազգանունը՝ Պեյիչ)։ Մկրտվել է հռոմեակաթոլիկական կարգով։ Երբ մահացել է ընտանիքի հայրը, ապագա գրողը դեռ երեք տարեկան էլ չկար։ Մայրը որդու հետ տեղափոխվում է Վիշեգրադ՝ ամուսնու ազգականների մոտ։ Այդտեղ Անդրիչն անցկացրել է իր մանկությունն ու ավարտել հիմնական դպրոցը։ 1903 թվականին նա ընդունվում է Սարաևոյի գիմնազիա։ Գիմնազիայում սովորելու տարիներին Իվո Անդրիչը ելույթներ է ունեցել ավստրո-հունգարական նվաճողներից հարավսլավոնական ազգերի ազատագրման օգտին և անգամ անդամակցել է «Մլադա Բոսնա» երիտասարդական ազգայնական շարժմանը, որի գործունեությունն ի վերջո հանգեցրեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն։ 1912 թվականին Անդրիչն ընդունվում է Զագրեբի թագավորական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ, իսկ ավելի ուշ սովորել է Վիեննայում, Կրակովում և Գրացում։ «Բոսնիայի հոգևոր կյանքի զարգացումը թուրքական գերիշխանության ազդեցության տակ» թեմայով իր դոկտորոկան ատենախոսությունն Իվո Անդրիչը պաշտպանել է Գրացի համալսարանում 1924 թվականին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թվականի հուլիսին, Իվո Անդրիչը ձերբակալվել է որպես «հարավսլավացի ազգայնական» և մինչև 1915 թվականի մարտն անցկացրել է սկզբում Շիբենիկի, ապա Մարիբորի բանտերում։ Սակայն կալանքից ազատվելուց հետո էլ գրողը ազատություն ձեռք չբերեց. մինչ 1917 թվականի ամառը նա գտնվում էր տնային կալանքի տակ Զենիցեում։

### Աշխատանքային գործունեություն
մինի|Իվո Անդրիչը Վիշեգրադի կամրջի ֆոնին
Անդրիչն ունեցել է դիվանագետի հաջող կարիերա։ 1920 թվականին նա աշխատել է Վատիկանի դեսպանատանը, ապա հյուպատոսություններում Բուխարեստում, Տրիեստում ու Գրացում։ 1927 թվականին աշխատել է Մարսելի ու Փարիզի հյուպատոսություններում, իսկ ավելի ուշ՝ Մադրիդում։ 1930-1933 թվականներին եղել է Հարավսլավիայի Թագավորության՝ Ժնևում Ազգերի լիգային կից մշտական հանձնաժողովի քարտուղարը, այնուհետև որպես Հարավսլավիայի կառավարության արտակարգ ներկայացուցիչ գտնվել է Բեռլինում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն սկսվելուց հետո կառավարության հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով Անդրիչը թողնում է պաշտոնն ու վերադառնում Բելգրադ։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա գրում է այն ստեղծագործությունները, որոնք արժանացան համաշխարհային ճանաչման։

1954 թվականին Իվո Անդրիչը դառնում է Հարավսլավիայի Կոմունիստական կուսակցության անդամ և Հարավսլավիայի գրողների միության նախագահ։ Նա առաջինն էր, ով 1954 թվականին ստորագրեց Նովոսադի պայմանագիրը սերբախորվաթական գրական լեզվի միասնականացման մասին։ 1961 թվականին Իվո Անդրիչը արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։ Մահացել է 1975 թվականին Բելգրադում։

## Ազգային պատկանելության հարցը
Իվո Անդրիչի՝ սերբ կամ խորվաթ լինելու, ինչպես նաև սերբական թե խորվաթական գրական ավանդույթներին հետևելու հարցը մնում է վիճահարույց։ Շատ սերբեր նրան համարում են սերբ այնպես, ինչպես շատ խորվաթներ նրան համարում են խորվաթ ու խորվաթական գրական ավանդույթների ներկայացուցիչ։

Իվո Անդրիչի ուսանողական փաստաթղթերը վկայում են, որ գրողն իր մասին խոսել է որպես խորվաթի։ Զագրեբի համալսարան ընդունվելու հարցաթերթիկում, որ Անդրիչը լրացրել է Զագրեբում 1912 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, գրված է, որ նրա մայրենի լեզուն խորվաթերենն է։ Կրակովի համալսարանում գրանցվելիս ազգությանը վերաբերող տողում գրել է, որ ինքը խորվաթ կաթոլիկ է Բոսնիայից։

Սակայն լինելով հարավսլավոնական ազգերի միասնության կողմնակից՝ Անդրիչն իր մասին խոսում է որպես սերբի։ Իրեն սերբ է համարել մինչև կյանքի վերջ և իր կյանքը կապել է Սերբիայի ու Բելգրադի հետ։ Իր ստեղծագործությունների մեծ մասը (բացառությամբ վաղ շրջանի պատմվածքների) Անդրիչը գրել է գրական սերբերենով, այսինքն՝ Անդրիչի ստեղծագործությունների լեզուն չի համապատասխանում ժամանակակից խորվաթական գրական ավանդույթին։ Իվո Անդրիչը կիրիլիցայով է վարել նաև իր անձնական նամակագրությունը։

## Ստեղծագործություն
Առավել հայտնի են Իվո Անդրիչի «Կամուրջ Դրինայի վրա» (На Дрини ћуприја), «Տրավնիցկի ժամանակագրություն» (Травничка хроника) և «Տիկինը» (Госпођица) ստեղծագործությունները, որոնցում պատկերված է այն ժամանակաշրջանը, երբ հարավսլավական հողերը նվաճված էին Օսմանյան կայսրության կողմից։ 1961 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։

## Հայերեն հրապարակումները
### Մամուլ
* Նշաններ ճամփեզրին։ «Գարուն», 1999, թիվ 1, էջ 83։

## Քաղվածքներ
* Պետք է լսել լեգենդներ, որոնք կոլեկտիվ դարավոր ստեղծագործության հետքեր են, և դրանց միջոցով, որքան հնարավոր է, բացահայտել մեր ճակատագրի իմաստը։

## Հիշատակ
* Իվո Անդրիչի անվան մրցանակը (հաստատվել է Սերբիայի կառավարության ու Վիշեգրադի քաղաքապետարանի կողմից 2012 թվականին) տրվում է սլավոնական լեզուներով ստեղծագործող գրողների։ Հանձնվել է 2013-2014 թվականներին՝ այն օրը, երբ Իվո Անդրիչն ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ Հանձնել է Սերբիայի նախագահն անձամբ։ Մրցանակի դրամական համարժեքն է 100 հազար եվրո։
* 2012 թվականին հիմնադրվել է Անդրիչգրադ քաղաքը։

## Տես նաև
* Անդրիչգրադ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Minde R.* Ivo Andrić; Studien über seine Erzahlkunst. München, O. Sagner, 1962
* *Popović G., Lukic R.D.* Ivo Andrić։ bibliografija dela, prevoda i literature. Beograd։ Srpska Akademija nauka i umetnosti, Biblioteka, 1974
* *Dimitrijevic K.* Ivo Andric ́Gornji. Milanovac։ Dečje novine, 1981.
* *Hawkesworth C.* Ivo Andric։ bridge between East and West. London; Dover։ Athlone Press, 1984
* *Juričić Z.* The man and the artist։ essays on Ivo Andrić. Lanham։ University Press of America, 1986
* *Mukerji V.S.* Ivo Andric։ a critical biography. Jefferson։ McFarland, 1990
* *Petković R.* Ivo Andric 1892—1992. Belgrade։ Ivo Andrić Foundation, 1991
* *Palavestra P.* Ivo Andrić i njegovo vreme. Beograd։ SANU, 1992
* *Vucinich W.S.* Ivo Andric revisited։ the bridge still stands. Berkeley։ International and Area Studies, 1995
* *Savić Benghiat D., Skoric S., Đukić Perišić Z.* Jewish portraits in the works of Ivo Andrić. Toronto։ Serbian Literary Co., 2005 ́
* *Müller M.* Die Selbst- und Fremdwahrnehmung der bosnischen Völker in der historischen Prosa von Ivo Andric und Isak Samokovlija. Frankfurt/Main։ Lang, 2006
* *Лихачёва Л. П.* Иво Андрич։ Биобиблиографический указатель. — М.։ Книга, 1974.
* Лауреаты Нобелевской премии։ Энциклопедия. — М.։ Прогресс, 1992.

## Արտաքին հղումներ
* Իվո Անդրիչի կայքը
* Իվո Անդրիչը Նոբելյան մրցանակի կայքում
* Իվո Անդրիչ 

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սերբ գրողներ
Կատեգորիա:Սերբ դրամատուրգներ