Գուրգեն Սևակ

**Գուրգեն Սևակ** (Գուրգեն Գրիգորի Գրիգորյան, ), հայ լեզվաբան, հայագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1948), ՀԽՍՀ ԳԱ իսկական անդամ (1971)։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Ներսիսյան դպրոցում, բարձրագույնը՝ Երևանի պետական համալսարանում (1924-1928), այնուհետև 1932 թվականին ավարտել է ասպիրանտուրան։ 1932 թվականին նրան շնորհվել է դոցենտի կոչում։ 1940 թվականին ստացել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի, 1948 թվականին՝ դոկտորի գիտական աստիճան։ 1949 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 1956 թ. ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1971 թվականին՝ իսկական անդամ։ Ստացել է նաև Հայկական ԽՍՀ (1961) և Վրացական ԽՍՀ (1970) գիտության վաստակավոր գործչի կոչումներ։ 1931-79 թվականներին դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում։ Դասախոսություներ է կարդացել նաև այլ բուհերում։ 1941-71 թվականներին վարել է համալսարանի հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։ 1932-40 թվականներին եղել է Տերմինաբանական կոմիտեի գիտական քարտուղարը։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես ՀԽՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտի ժամանակակից հայոց լեզվի, հետագայում՝ խոսքի մշակույթի և տերմինաբանության բաժնի վարիչ։

## Գիտական գործունեություն
Գուրգեն Սևակն զբաղվել է հիմնականում ժամանակակից հայոց լեզվի տեսության և պատմության, տերմինաշինության և խոսքի մշակույթի հարցերով։ Նրա բազմաթիվ հոդվածներ նվիրված են հայերենագիտության այլևայլ հարցերի։ Գուրգեն Սևակն ունի Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեությանը նվիրված ուսումնասիրություն («Մեսրոպ Մաշտոց», Ե., 1962)։ Նա կատարել է նաև թարգմանություններ, այդ թվում՝ Ա. Ս. Պուշկինի «Եվգենի Օնեգին» պոեմի հայերեն թարգմանությունը։ Հեղինակ է հայոց լեզվի բուհական և դպրոցական դասագրքերի ու ձեռնարկների։ Ղեկավարել է հայ էսպերանտիստների խումբը։ Էսպերանտո լեզվի համաշխարհային ակադեմիայի անդամ (1932)։

Սևակի գիտական աշխատություններից է «Խոսքի մասերի ուսմունքը», որտեղ ժամանակակից հայերենի խոսքի մասերի ուսումնասիրությունը ներկայացված է մի քանի լեզուների (վրացերեն, ռուսերեն) քերականությունների մեջ  այն ժամանակ ընդունված խոսքի մասերի տեսության քննությանը զուգահեռ, նրա հետ ունեցած սերտ կապի մեջ։ Սևակը առաջարկել է խոսքի մասերի որոշման նոր հիմունք։

«Հայ բարբառների ծագման հարցի շուրջը» ծավալուն հոդվածում Գուրգեն Սևակը քննադատել ու մերժել է այն տեսությունը ըստ ոի հայերենի բոլոր բարբառները առաջացել են ոչ թե գրաբարից, ոչ թե գրաբարատիպ հայերենից, այլ պատմական Հայաստանում տեղադրված այլևայլ ժողովուրդների կողմից հայոց լեզուն յուրացնելու պրոցեսում՝ հեռավոր նախապատմական շրջաններում։

### Գուրգեն Սևակը Մեսրոպ Մաշտոցի մասին
Հայերեն գրերի ստեղծման ու Մեսրոպ Մաշտոցի մասին Սևակը գրել է մի քանի աշխատություն։ «Թե ինչ է արել Մաշտոցը Սամոսատում» հոդվածում քննության նյութ է դարձրել Մաշտոցի կենսագիր Կորյունի  «Վարք Մաշտոցի» երկի մի փոքրիկ հատվածը, որի վերաբերյալ հայ և օտար շատ մասնագետներ արտահայտել են տարբեր, նույնիսկ հակասական կարծիքներ։ Առանձնացնելով ու գնահատելով բանասերների ճիշտ մտքերը այդ հայտնի հատվածի վերաբերյալ, Սևակը հիմնավոր քննադատել է յուրաքանչյուրի սխալ ու անհամոզիչ դրույթները և գիտականորեն հիմնավորել իր նոր ըմբռնումները։ 
     
«Մեսրոպյան գրերը, նրանց կառուցվածքի սկզբունքները և աղբյուրները» հոդվածում Սևակը գիտական վերլուծությունից հետո հաստատել է, որ Մեսրոպյան գրերի ակունքը գտնվում է ոչ թե մերձավոր հունա-ասորա-պարսկական միջավայրում, այլ ժամանակով և տարածությամբ հեռավոր փյունիկ-սեմական՝ հարավ-արաբական-արամեական գրերի ոլորտում, ուր և եղել է նրանց իսկական բնօրրանը, և որ մեսրոպյան գրերի հորինվածության գլխավոր սկզբունքը ոչ թե նույնականությունն է, այլ տարբերացումը և այլն։ 
  
Մաշտոցի կյանքի ու մեծ ծառայության պատմությունը Սևակը ներկայացրել է իր «Մեսրոպ Մաշտոց. հայկական գրերի ու մատենագրության սկզբնավորումը» (1962 թ.) մենագրության մեջ, որը հրատարակվել է նաև ռուսերեն լեզվով։

### Թարգմանություններ
Սևակը կատարել է նաև թարգմանություններ։ Դրանցից են՝ Մ. Դանիլևսկու «Արյունոտ կիրակին» պիեսը, Մ. Լերմոնտովից «Առագաստ», «Պաղեստինի ոստը» բանաստեղծությունները, Ա. Պուշկինի «Եվգենի Օնեգինը» (1949 թ.), որը առաջին թարգմանությունն է հայ իրականության մեջ և այլն։

## Պարգևներ
1961 թվականին Գուրգեն Սևակին շնորհվել է Հայկական ՍՍՀ, իսկ 1967 թվականին՝ Վրացական ՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոչ կոչումներ, պարգևատրվել կառավարական մեդալներով, ՀՍՍՀ գերագույն սովետի պատվոգրերով։ Գուրգեն Սևակը պարգևատրվել է նաև Խ.Աբովյանի անվան մեդալով։

## Երկեր
* Ժամանակակից հայոց լեզվի տեսություն, գ. 1, Ե., 1939, գ. 2, Ե., 1947։ Նույնի վերամշակված հրատարակությունը՝ «Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց», Ե., 1955։
* Ժամանակակից հայերենի համառոտ պատմություն, Ե., 1948։
* Հայոց լեզվի զարգացման սովետական փուլը, Ե., 1946։
* Հայոց լեզվի շարահյուսություն (դասագիրք), Ե., 1937-80։

## Գրականություն
* Է. Աղայան, Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ. 2, Ե., 1962։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Ե., 1987։
* Ա. Վ. Գրիգորյան «Գուրգեն Սևակ» (Ծննդյան 80-ամյակի առթիվ), պատմաբանասիրական հանդես №1, 1984, էջ 59-67

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ