Խոզերի ցեղեր

**Խոզերի ցեղեր**, աշխարհում հաշվվում է 100 և ավելի ցեղեր։ Հիմնական ցեղերը (75% և ավելի՝ ցեղական խոզերը) բուծվում են Եվրոպայի երկրներում. խոշոր, սպիտակ յորքշիրներ (Իտալիա, Ավստրիա, Հունգարիա, Լեհաստան, Չեխիա, Սլովակիա, Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա) և լանդրաս (Դանիա, Գերմանիա, Նորվեգիա, Նիդերլանդներ, Շվեդիա, Բելգիա)։ Մեծ Բրիտանիայում, բացի դրանցից, բուծում են նաև ուելսի, խոշոր սև, բերքշիրներ, երկարականջ սպիտակ և այլն ցեղեր։ Բելգիայի խոզերի ցեղերի գլխաքանակի 25%-ը պիետրներն են, որոնք ներկրվել են այլ երկրներ, այդ թվում նաև՝ Ռուսաստան Բելառուս, Ուկրաինա, Լիտվա, Լատվիա, Էստոնիա և այլն։ ԱՄՆ-ի հիմնական ցեղերն են բերքշիրները, դյուրոկը, հեմփշիրը, լեհ-չին., սպիտակ չեստերյան, Կանադայում՝ սպիտակ խոշորը, լանդրասը և լակոմբը։ Ասիական երկրներում բուծում են լանդրասները, սպիտակ միջինը, բերքշիրները, քիչ քանակով՝ խոշոր սպիտակը, հեմշիրները, խոշոր սևը և այլն։ Ըստ մթերատվության ուղղության՝ խոզերի ցեղերը դասակարգում են բեկոնային (լանդրաս, թեմորս և այլն), մսաճարպային կամ խառը (խոշոր սպիտակ, հեմփշիր, լեհ-չին., դյուրոկ և այլն), ճարպային (խոշոր սև, բերքշիրներ, մանգալիցյան և այլն)։ ՀՀ-ում բուծում են խոշոր սպիտակ, ուկրաինա սպիտակ, լանդրաս և այլ ցեղեր։ Խոշոր սև, խառը մթերատու ցեղ։ Ստեղծվել է  XIX դ-ում Անգլիայում՝ տեղական երկարականջ խոզերի և նեապոլյան ու չինական խոզերի տրամախաչումից։ 

## Նկարագրություն
Ժամանակակից խոշոր սև խոզերն ունեն հոծ մսաճարպային տիպ, ամուր մարմնակազմվածք, լայն և խոր կրծքավանդակ, երկար իրան, լայն մսային ազդրամաս, որն իջնում է մինչև ցատ կհոդը։ Մարմինը ծածկված է խիտ ու սև խոզամազով (սպիտակ բծերն անընդունելի են ցեղային խոզերի համար)։ Սեռահասուն խոզերն օգտագործվում են մինչև պահանջվող մսային, բեկոնային և ճարպային որակի բտման համար։ Սեռահասուն վարազների կերակրման զանգվածն 280–300, մերուններինը 210–220 կգ է։ Պտղատվությունը՝ 10–12 խոճկոր։ Մսային բտման ժամանակ 6–7 ամսական խոճկորների կերակրման զանգվածն 90–100 կգ է, 1 կգ աճի համար կերի ծախսը՝ 4,5 կ. մ.։ Ցեղը տարածված է Եվրոպայում (Կենտրոնական Եվրոպայում հայտնի է կորնուելյան խոզ անունով)։ Մեծ Բրիտանիայում ցեղը բուծում են խոշոր սպիտակ խոզերի հետ տրամախաչելու համար։ Որպես պլանային ցեղ՝ բուծվել է Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսում։ Օգտագործվել է խոշոր սպիտակ ցեղի հետ արդիական տրամախաչման համար։ Խոշոր սպիտակ, խառը մթերատվության ցեղ։ Ստացվել է Անգլիայում XIX դ-ում՝ տեղական ուշահաս և վաղահաս չինական ու բազմապտղավոր նեապոլյան, պորտուգալ. խոզերի բարդ վերարտադրական տրամախաչումից։ Բազմիցս ներկրվել է Ռուսաստան։ Երկարատև տոհմային աշխատանքների շնորհիվ, ըստ էության, ստեղծվել է նոր տեղական ցեղ՝ մսատու և մսաճարպատու (խոզերի մեծ մասը) 2 տիպով։ Խոզերն ունեն համաչափ և ամուր մարմնակազմվածք։ Լավ հարմարված են տարբեր կլիմայական պայմաններին։ Վաղահաս են։ Սեռահասուն վարազների կերային զանգվածն 320–350 կգ է, մերուններինը՝ 220–250։ Պտղատվությունը՝ 11–12 և ավելի խոճկոր։ Ցեղն օգտագործում են մսային, բեկոն. և ճարպ. լավորակության բտման համար։ Մսային ինտենսիվ բտման ժամանակ 6 ամսական խոճկորների կերային զանգվածն 100 կգ է, 1 կգ աճի համար կերի ծախսը՝ 3,9–4 կ. մ.։ Շնորհիվ ճկուն գենային կառուցվածքի և լավ կլիմայավարժման՝ ցեղը բուծվում է գրեթե բոլոր եվրոպական երկրներում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Չինաստանում, Կորեայում, Ճապոնիայում, Նոր Զելանդիայում։ Օգտագործվել է շատ ցեղերի ստացման ժամանակ։ Ռուսաստանում արտահանման օբյեկտ է։ ՀՀ-ում բուծվել է Լոռի-Փամբակի, Շիրակի և Սևանի ավազանի շրջաններում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Կենդանաբանություն