open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սանտիլյանա

**Կառլոս Ալոնսո Գոնսալես** (, ), հայտնի է որպես **Սանտիլյանա** () - իսպանացի ֆուտբոլիստ, Ռեալ Մադրիդի և Իսպանիայի հավաքականի հարձակվող։ Ռեալ Մադրիդում անցկացրել է 17 մրցաշրջան։ Մասնակցել է 2 աշխարհի և 2 Եվրոպայի առաջնությունների։

## Կարիերա
### Ակումբային
Կարիերան սկսեն Սանտանդերի Ռասինգում։ 19 տարեկան հասակում հայտնվել է Ռեալ Մադրիդում։ Ի սկզբանե Ռեալի փոխնախագահին հետաքրքրում էր մեկ այլ ֆուտբոլիստ, Հերկուլեսում խհանդես եկող պաշտպան, սակայն ակումբի նախագահ Սանտիագո Բեռնաբեուն, որը հետևել էր Սանտիյանայի խաղին, որոշում կայացրեց ձեռքբերել հենց նրան։. Его трансфер помог «Расингу» погасить свои финансовые задолженности. Հաջորդ 17 մրցաշրջանները ֆուտբոլիստն անցկացրեց Ռեալում, որի կազմում անցկացրեց 778 հանդիպում և խփեց 352 գոլ։ Լա Լիգայի լավագույն ռմբարկու երբևէ չի ճանաչվել, սակայն ակումբի ռմբարկուների ցանկում զբաղեցնում է 8-րդ տեղը։.
### Ազգային
Իսպանիայի հավաքականում իր առաջին հանդիպումն անցկացրել է 1975 թվականի ապրիլի 17-ին 1976 թվականի Եվրոպայի առաջնության որակավորման փուլի Ռումինիայի հավաքականի դեմ խաղում։ 1975-1985 թվականներին հավաքականում անցկացրած տարիներին նա մասնակցել է 56 հանդիպման և խփել 15 գնդակ։ Խփել է 4 գնդակ սկանդալային Իսպանիա-Մալթա Եվրո 1984-ի ընտրական փուլում(12։1
Մասնակցել է 1978 և 1982 թթ աշխարհի առաջնություններին, ինչպես նաև 1980 և 1984 թթ Եվրոպայի առաջնոևթյուններին։

## Տիտղոսներ
* Եվրոպայի առաջնություն
** Արծաթե մեդալակիր։ 1984
* ՈւԵՖԱ գավաթ
** Հաղթող(**2**)։ 1984-1985, 1985-86]]
* Լա Լիգա
** Հաղթող(**9**)։։1971-72, 1974-75, 1975-76, 1977-78, 1978-79, 1979-80, 1985-86, 1986-87, 1987-88
* Իսպանիայի գավաթ
** Հաղթող (**4**)։ 1973-74, 1974-75, 1979-80, 1981-82
* Իսպանիայի ֆուտբոլային լիգա
* Հաղթող։ 1984-85

## Խաղային փիլիսոփայություն
Չնայած ոչ բարձրահասակ լինելուն Սանտիլյանան լավ էր խաղում գլխով. Ժամանակակից ֆուտբոլիստներից իր խաղաոչով նման էր Դավիդ Վիլյաին.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ռասինգ Սանտանդերի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 23 ծնունդներ
Մատվեյ Մուդրով

**Մատվեյ Յակովլևիչ Մուդրով** (, ), ռուս բժիշկ, կլինիկական դպրոցի հիմնադիրներից մեկը Ռուսաստանում։

1800 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1809 թվականից նույն համալսարանի պրոֆեսոր և կլինիկական ինստիտուտի տնօրեն, 1813-1817 թվականներին Բժշկավիրաբուժական ակադեմիայի Մոսկվայի բաժանմունքի պրոֆեսոր։ Ռուսաստանում առաջինն է կիրառել հիվանդի գիտական հարցուփորձի և հիվանդության պատմություն կազմելու մեթոդը, մշակել կլինիկական հետազոտման սխեմա, պրոպագանդել բուժումն անհատականացնելու գաղափարը (բուժել հիվանդին, ոչ թե հիվանդությունը)։ Ռազմական հիգիենայի հիմնադիրներից է։ Մեծ ներդրում ունի բարձրագույն բժշկական կրթության բարելավման ասպարեզում։ Եղել է համաճարակների դեմ պայքարի Կենտրոնական հանձնաժողովի ավագ բժիշկ, անմիջական մասնակցություն ունեցել խոլերայի համաճարակների դեմ պայքարին և մահացել խոլերայից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Կատեգորիա:Խոլերայից մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Մուդ

**Մուդ**, Մուտ, Մութ, բերդաքաղաք Լեռնային կամ Քարուտ Կիլիկիայում, Սելևկիա գետի վտակներից մեկի (Կիրամայի հովտում) վրա։

Ուսումնասիրողներից ոմանք նույնացնում են հռոմեական Կլավդիանուպոլսին, այլք՝ սրբազան Ոլբա քաղաքին, ուր կառուցված էր Զևսի (Արամազդի) տաճարը։ Բերդը գտնվում էր քաղաքի հյուսիսային կողմի բլրին, որի պարիսպներն ամրացված էին քառակուսի աշտարակներով։ Բերդի արևմտյան մասում զետեղված էր կրկնապարիսպ դղյակը։ Այն ուներ բոլորաշին, եռահարկ աշտարակ, որի ստորին հարկի 14 որմնախորշերը սանդուղքներով կապվում էին վերին հարկերին։ Պահպանվել են տաճարներից մեկի կամարակապ դռներով սյունաշարը, խարիսխներ, շինարարական այլ բեկորներ։ Քաղաքի ավերակները տարածվում են բերդի հարավ և հարավարևմտյան կողմերում։ Հարավային մասում պահպանվել են մեծ դարպասի մուտքը և յոթ սյուն, հյուսիսարևմտյան կողմում՝ գերեզմանոցի ավերակները։ Մուդից ոչ հեռու՝ հյուսիսային կողմում գտնվում էր Մաղվայո բերդը (հուն․ Մելուոս, այժմ՝ Մաուղա կալեսի), իսկ հյուսիսարևմտյան կողմում՝ Պալեապոլիս բերդը (այժմ՝ Պալապոլ)։

Մուդը և հիշյալ բերդերը XIII դ․ սկզբին պատկանում էին իշխան կամ պարոն Սահակին (Կիռ-Սակ), որը 1217 թվականին Կապանի պաշարման ժամանակ այլ հայ իշխանների հետ գերի ընկավ սելջուկյան Քեյքաուզ սուլթանի ձեռքը, սակայն հաջորդ տարում փրկագնվեց Լևոն Բ Մեծի ջանքերով։ Կիլիկյան Հայաստանի կազմում Մուդը եղել է նույնանուն գավառի կենտրոնը և իր անկախությունը պահպանել մինչև 1382 թվականը, որից հետո նվաճել են թուրք կարամանները, իսկ XVI դարից՝ օսմանյան թուրքերը։ XIX դ․ վերջին և XX դ․ սկզբին Մուդ ավանը համանուն գավառակի կենտրոնն էր և ուներ շուրջ 1500 բնակիչ (հիմնականում՝ հայեր)։

Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Շուշիի Մարիամ-Ղուկասյան օրիորդաց միջնակարգ դպրոց

**Մարիամ-Ղուկասյան օրիորդաց դպրոց**, 1912 թ. շուշեցի մեծահարուստ Աբրահամ, Արշակ, Հակոբ և Պողոս Ղուկասյան եղբայրներն իրենց վաղամեռիկ քրոջ՝ Մարիամի հիշատակը հավերժացնելու նպատակով դիմում են կաթողիկոսին, խնդրում թույլ տալ Շուշիի Մարիամյան իգական դպրոցը վերանվանելու Մարիամ-Ղուկասյան։ Այդ գործի իրականացման համար նրանք իրենց սեփական երկհարկանի շինությունը, որ 50 000 ռուբլուց ավել արժեր, նվիրել են հայոց Մարիամյան օրիորդաց դպրոցին, որ իրենց քրոջ անունով պետք է անվանվի Մարիամ-Ղուկասյան, ընդ որում, թե՝ նվիրաբերած առանձնատունը և թե՝ նոր կառուցվելիք որևէ շինություն դպրոցին հատկացրած հողամասի վրա պետք է ծառայեր միայն որպես դպրոցական կառույց և դրվեր Սբ. Էջմիածնի տրամադրության ներքո։ 1913 թ. Արցախի թեմի ժամանակավոր կառավարիչ Զավեն վարդապետին հղված հայրապետական կոնդակում նշվում է դպրոցի բացման մասին։ Նույն թվականի մեկ այլ կոնդակով հաստատվում է դպրոցի կանոնադրությունը։

1914 թ. դպրոցին հատկացված Ղուկասյանների առանձնատանը կից կառուցվում է ևս 10 դասարան, որի շինարարության համար եղբայրները նվիրաբերում են 30 000 ռ., իսկ դպրոցի կենսագործունեությունը ապահովելուն տրամադրում 200 000 ռ.։ Նոր դասարանների շինարարական աշխատանքների համար կազմվում է հանձնաժողով, որի անդամներից էին քաղաքագլուխ Գր. Քալանթարյանը, Ն. Օհանյանը, Կ. Շխեյանը, տեխնիկ Լ. Մինասբեկյանը, Ս. Սարուխանյանը և Մ. Դանիելյանը։ Աշխատանքները սկսվում են նույն թվականի փետրվարի 24-ին, իսկ մայիսի 20-ին Արցախի թեմի կառավարիչ Զավեն վարդապետի գլխավորությամբ տեղի է ունենում հիմնօրհնեքը։ Դպրոցի կանոնադրության մեջ նշվում է, որ կրթօջախը “…կառավարվելու է հայոց եկեղեցական ծխական կամ միջնակարգ դպրոցների կանոնադրությամբ, բոլոր առարկաների դասավանդությունը լինելու է անպայման Հայ լեզվով, բացի Ռուսաց լեզվից, Ռուսաց պատմության և աշխարհագրության դասերից…»։ Դպրոցի հոգաբարձության նախագահն էր Արցախի թեմի առաջնորդը։
1915 թ. դպրոցն արդեն ուներ 11 ուսուցիչ և 320 աշակերտուհի։ 1917 թ. վեցամյա դասընթացով գործող ուսումնական հաստատությունը գործում էր լրիվ միջնակարգ դասընթացով։

Կատեգորիա:Շուշիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական օրիորդաց դպրոցներ
Թադևոսյան արական դպրոց (Շուշի)

[մինի|[Շուշիի Վերին թաղի սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ կամ Կանաչ ժամ եկեղեցին]]
**Թադևոսյան արական դպրոց**, ուսումնական հաստատություն Շուշի քաղաքի Վերին թաղի սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցուն կից։ Հիմնվել է 1895 թվականին հիմնվում է շուշեցի բաքվաբնակ Իսահակ Թադևոսյանի մեկենասությամբ։ Նույն թվականին ցարական կառավորության հրամանով այն փակվում է և վերաբացվում 1905 թվականին՝ ազգային դպրոցները վերաբացելու թույլտվությունը ստացվելուց անմիջապես հետո։

Եղել է երկսեռ դպրոց, որը 1908/09 ուսումնական տարում ուներ 110 (30-ը` աղջիկ), 1912 թվականին՝ 120 աշակերտ, իսկ 1915 թվականին՝ 3 ուսուցիչ և 123 սան։ 
Լինելով հոգաբարձության կազմում՝ Իսահակ Թադևոսյանը ոչ միայն ավելի քան հիսուն աշակերտի թոշակ, սնունդ և հագուստ էր մատակարարում, այլև դպրոցի գոյատևման համար հատկացնում էր 30.000 ռուսական ռուբլի, որի համար էլ արժանանում է հայրապետական օրինության կոնդակի։

Կատեգորիա:Շուշիի հայկական դպրոցներ
Մուավիա I

**Մուավիա** (), արաբ խալիֆա 661 թվականից։ Օմայանների դինաստիայի հիմնադիրը։

639 թվականից եղել է Ասորիքի արաբ կուսակալ, պատերազմել Բյուզանդիայի դեմ։ 657 թվականից պայքարել է Ալի խալիֆայի դեմ և գրավել գահը։ Խալիֆայության մայրաքաղաք է հռչակել Դամասկոսը, խալիֆայի իշխանությունը դարձրել ժառանգական։ Նրա օրոք արաբ, զորքերը երկու անգամ (669, 674-680 թվականին) պաշարել են Կ․ Պոլիսը։ Մուավիաի՝ Ասորիքի կուսակալ եղած ժամանակ արաբները երկու անգամ (640 և 654 թվականին) արշավել են Հայաստան։ 652 թվականին Մուավիան և Հայոց իշխան Թեոդորոս Ռշտունին կնքել են պայմանագիր (տես Հայ-արաբական պայմանագիր 652)։ Խալիֆա հռչակվելուց հետո, Բյուզանդիայի դեմ պայքարում Հայաստանի չեզոքությունն ապահովելու համար, 661 թվականին Մուավիան Հայոց իշխան է ճանաչել Գրիգոր Ա Մամիկոնյանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խալիֆաներ
Կատեգորիա:Արաբներ
Գավրիիլ Դերժավինի տուն-թանգարան

**Գավրիիլ Դերժավինի տուն-թանգարան** (), Գավրիիլ Դերժավինի առանձնատունը Սանկտ Պետերբուրգում՝ Ֆոնտանկայի առափնյա, 118 հասցեում՝ Դերժավինի նրբանցքի հարևանությամբ։ 2003 թվականից գրական-հուշարձանային թանգարան է, Պուշկինի համառուսաստանյան թանգարանի մասնաճյուղը։

Քաղաքային առանձնատունը ներառում է բանաստեղծի տունը, երկու զույգ շենքեր և ոչ մեծ հյուրատունը։ Առանձնատան ու նրա կառուցման հանգամանքների մասին բանաստեղծը գրել է իր բանաստեղծություններում՝ «Առաջին հարևանիս» (ռուսերեն՝ «К первому соседу», 1780) և «Երկրորդ հարևանիս» (ռուսերեն՝ «Ко второму соседу», 1791), որոնք ուղղված են ագարակատեր Մ. Գոլովկինին ու գնդապետ Գարնովսկուն համապատասխանաբար։ Մեծ սրահում 1811 թվականից անցկացվում էին «Ռուսերեն խոսքի սիրահարների զրույցներ»։

1846 թվականին կառույցի ներսը վարանորոգվել է և հարմարեցվել Հռոմեա-կաթոլիկական հոգևոր կոլեգիայի պահանջներին. շենքը փաստորեն վերածվել է կաթոլիկական արքեպիսկոպոսի բնակարանի։ Խորհրդային տարիներին շենքի ներսում գտնվել են կոմունալ բնակարաններ։

Շենքում թանգարան բացելու որոշումն ընդունվել է 1998 թվականին։ Շենքի ներսը վերանորոգվել է եկատերինյան ժամանակաշրջանի ոգով 2002-2003 թվականներին։ Իր առաջին այցելուներին թանգարանն ընդունել է 2003 թվականի մայիսի 28-ին։ Վերակառուցվել է նաև Լեհական այգին։

Museum-Estate of Gabriel Derzhavina. Polish garden. 1.JPG|Տեսքը Լեհական այգու կողմից
Պատկեր:Дом Державина на Фонтанке, 1819.jpg|Տեսքը Ֆոնտանկայի կողմից (Դերժավինի օրոք)
Պատկեր:Usadba d.jpg|Շքամուտքի ճաղավանդակը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի կայքը 

Կատեգորիա:2003 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2003 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կլասիցիզմի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի տուն-թանգարաններ
Ռոբերտ Եսայան

**Ռոբերտ Գևորգի Եսայան** (), հայ նկարիչ, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
*1977 թվականին ավարտել է ԵՌՕԼՄԻ
*1994 թվականից՝ Հայաստանի նկարիչների միության դեկորատիվ-կիրառական մասնաճյուղի նախագահ

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է «Կանանց զարդահամալիրներ» (1970-2004, արծաթ, կիսաթանկարժեք քարեր, Սանկտ Պետերբուրգի Արևելքի ժողովուրդների թանգարան), «Զատկի ձու» (1980-ից, «Զատկի ձու», 2001, արծաթ, նռնաքար) շարքերը, դեկորատիվ գավաթներ (32-րդ միջազգային շախմատի օլիմպիադայի (1996, Երևան) մրցանակներ, 1996, օբսիդիան, արծաթ, «Կենաց ծառ», 1999, օնիքս, արծաթ, Լեհաստանի Օսվենցիմ հուշահամալիրի թանգարան), Փարաջանովին նվիրված «Նռան գույն» կոմպոզիցիան (1986, պղինձ, արծաթ, Մոսկվայի պատմության թանգարան) և այլն։

## Ցուցահանդեսներ
1988 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Ավստրիայում (Վիեննա, Բրեգենս)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռոբերտ Եսայան 

Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Ալեքսանդր Բլոկի տուն-թանգարան

**Ալեքսանդր Բլոկի տուն-թանգարան** (), թանգարան Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, Սանկտ Պետերբուրգի պատմության թանգարանի մասնաճյուղը։ Նվիրված է ռուս նշանավոր բանաստեղծ Ալեքսանդր Բլոկին (1880-1921)։

Թանգարանը բացվել է 1980 թվականի նոյեմբերի 28-ին այն տանը, որտեղ իր կյանքի վերջին տարիներին ապրել է Ալեքսանդր Բլոկը. նա այս տանն անցկացրել է ինը տարի՝ 1912 թվականի հուլիսից մինչև իր մահը՝ 1921 թվականի օգոստոսի 7–ը։ Բանաստեղծի մահից հետո նրա արխիվը, գրադարանն ու անձնական իրերը պահպանվել են նրա կնոջ՝ Լյուբով Բլոկի կողմից։ Վերջինիս մահից հետո (1939) այդ ամենը հանձնվել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի՝ Ռուս գրականության ինստիտուտին (Պուշկինի տուն), որտեղ մասամբ ցուցադրվել են 1960—1970-ական թվականներին։

Թանգարանը բաղկացած է երկու բաժնից՝ հուշարձանային բնակարանը 4-րդ հարկում, որ կահավորված է բանաստեղծի անձնական գույքով, և գրական ցուցադրությունը 2-րդ հարկում, որ պատմում է Բլոկի կյանքի ու ստեղծագործության մասին։

Ա. Բլոկն ապրել է Սպաների փողոց, 57 հասցեում (այժմ՝ Դեկաբրիստների, 57)՝ 1912 թվականի հունիսի 24-ից մինչ իր մահը՝ հաջորդաբար զբաղեցնելով երկու բնակարաններ։ Բանաստեղծի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ 1980 թվականի նոյեմբերին այդ բնակարանում բացվեց թանգարան։ Թանգարանում այցելուներին է ներկայացվում երեք ցուցադրություն՝ հուշարձանային (բնակարան № 21), գրական (բնակարան № 23) և «Բլոկն ու նրա շրջապատը» () ցուցադրությունը, որի բացումը տեղի է ունեցել 2008 թվականին (բնակարան № 21)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի պաշտոնական կայքը
* Ֆոտոէքսկուրս թանգարանում

Կատեգորիա:1980 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1980 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի տուն-թանգարաններ
Միքայել Եսայան

**Միքայել Գևորգի Եսայան** (), իրավագետ-փաստաբան, ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր (2000)։

Գալուստ Գյուլբենկյանի թոռն է։

## Կենսագրություն
* 1950 թվականին ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանը 
* 1951-1956 թվականներին՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի ներկայացուցիչը Իրաքյան նավթային ընկերությունում
* 1956 թվականից Լոնդոնի դատարաններում վարել է փաստաբանական գործունեություն
* 1976 թվականից ՝ Մեծ Բրիտանիայի արքունական խորհրդի (թագուհու) խորհրդական
* 1981 թվականից ՝ Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնարկության տեսուչ
* 1987-1988 թվականներին՝ Միացյալ Թագավորության փաստաբանների ընդհանուր խորհրդի պատվիրակ
* 1992 թվականից ՝ Գալուստ Կյուլպենկյան հիմնարկության ցկյանս պատվավոր նախագահ

## Կոչումներ, պարգևներ
*Պորտուգալիայի նախագահի Արժանավորաց հրամանատարի կոչում (1993)
*Մեծի Տանն Կիլիկիո «Կիլիկյան իշխան» շքանշան(2003)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ իրավագետներ
Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Գրիգոր Մսերյան

**Գրիգոր Ղազարոսի Մսերյան** (), հայ հասարակական գործիչ, թարգմանիչ, խմբագիր, հրատարակիչ։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Մսերյանը ծնվել Է Զմյուռնիայի Պուոնովա թաղամասում 1846 թվականին։ Հայրը՝ Մսեր Մագիստրոսի եղբայրն էր, մայրը՝ Մարկոս Աղաբեկյանի քույրը։ Սովորել է Աղաբեկյան-Մամուրյան, ապա՝ Մեսրոպյան վարժարաններում, հետագայում՝ Վիեննայի Մխիթարյանների մոտ։ Տիրապետել է ֆրանսերենին և եվրոպական այլ լեզուների։ Գրական ասպարեզում Մսերյանի անունն ի հայտ է եկել 1870-ական թվականներին, երբ «Արևելյան մամուլ» 1871 թվականի համարներում (№ 1-3, № 6-10) հրատարակվել է «Ճշմարտության վրա գրավ մը» երկը։ 1860-1870-ական թթ․ աշխատակցել է «Ծաղիկ» և «Արևելյան մամուլ» հանդեսներին, տպագրել մասնավորապես լեզվի ծագման ու զարգացման, ինչպես նաև աշխարհաբարի մշակման հարցերին նվիրված հոդվածներ։ «Արևելյան մամուլի» № 12-ից սկսած (1872 թ.) հրատարակել է «Լեգվի վրա» խորագրով հետաքրքրական հոդվածաշարը։ 1878 թվականին հիմնադրել է տպարան, հրատարակել իր կազմած «Համառոտ դիցաբանություն» (1878) և «Նոր այբբենարան ֆրանսերեն» (1880) դասագրքերը։ Տպարանը 1881 թվականին փակվել է թուրքական իշխանությունների կողմից։ Մսերյանը հիմնել և խմբագրել է «Մետեորա» (1880- 1881) հանդեսը։ Կարճատև գոյության ընթացքում «Մետեորան» կարողացել է իր տեղն ունենալ հայ հասարակական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ Գործակցելով Տերտեյանների հետ, 1872-1876 թվականներին թարգմանել ու հրատարակել է Ա․ Դյումայի «Բոլին», Օ․ Ֆեոյեի «Աղքատ երիտասարդի մը վեպը», Ա․ Աշարի «Հետվիճի երդումը», Ժ. Սանդի «Ֆլավի» և «Լեոն Լեռնի», Ր․ Ֆեպրի «Փարիզն Ամերիկա» երկերը։ Մսերյանի թարգմանությամբ 1879 թվականին առաջին անգամ հայերեն լույս է տեսել Բոկաչչոյի «Տասնօրյակ»-ը («Դեկամերոնի» ընտրանի՝ երկու հատորով)։ Մսերյանը ակտիվորեն մասնակցել է զմյուռնահայ հասարակական-լուսավորական կյանքին, գաղթավայրի հայ ընթերցատան և վարժարանների գործունեությանը, ընտրվել ազգային վարչությունում։

Մսերյանի մահվան առթիվ կենսագրական տվյալներով ու գրական-հասարակական գործունեության ամփոփումով նյութեր են տպագրվել («Արձագանք», 1893, № 103, «Տարազ», 1894, № 4 և այլն)։

## Գրականություն
* Հակոբյան Մ. Ն., «Մետեորա» հանդեսը արևմտահայ լուսավորական-դեմոկրատական շարժման մեջ, Ե., 1977:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Ազգագրության ռուսական թանգարան

**Ազգագրության ռուսական թանգարան** (), Եվրոպայի ազգագրական ամենամեծ թանգարաններից մեկը։ Հիմնադրվել է 1902 թվականին հունվարի 22-ին որպես Ռուսական պետական թանգարանի ազգագրական բաժին։ Գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի` Ինժեներների փողոցի 4/1 տանը` Ռուսական թանգարանի շենքի կողքին։ Թանգարանի շենքը կառուցվել է 1902-1913 թվականներին ճարտարապետ Վասիլի Սվինինի նախագծով։

## Պատմություն
Ազգագրության ռուսական թանգարանի հիմնադրման տարեթիվ է համարվում 1902 թվականը, երբ Ռուսական պետական թանգարանի կազմում ձևավորվեց ազգագրության բաժինը, որ այցելուների առաջ իր դռները բացեց 1923 թվականին։

1934 թվականին Ազգագրության թանգարանը վերածվում է ինքնուրույն կազմակերպության և անվանվում Ազգագրության պետական թանգարան։ 1948 թվականի օգոստոսին՝ ԽՍՀՄ ժողովուրդների թանգարանի հավաքածուի հանձնումից հետո վերանվանվեց ԽՍՀՄ ժողովուրդների ազգագրության պետական թանգարանի։

1992 թվականից կոչվում է Ազգագրության ռուսական թանգարան։ 2003 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի հիմնադրման 300-ամյակի կապակցությամբ Ազգագրության թանգարանը Երուսաղեմ քաղաքից ու Իսրայելի Հանրապետությունից նվեր է ստացել «Երուսաղեմյան առյուծ» քանդակը (հեղինակ՝ Ռուսլան Սերգեև)։

## Թանգարանի բաժինները
* Ռուս ժողովրդի ազգագրություն
* Բելառուսի, Ուկրաինայի, Մոլդավիայի ազգագրություն
* Հյուսիս-Արևմուտքի ու Մերձբալթիկայի ազգագրություն
* Կովկասի ժողովուրդների, Միջին Ասիայի ու Ղազախստանի ազգագրություն
* Մերձվոլգյան ու Մերձուրալյան տարածքների ազգագրություն
* Սիբիրի ու Հեռավոր Արևելքի ժողովուրդների ազգագրություն

Թանգարանում գործում է «Ազգագրության մանկական կենտրոն»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1902 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգագրական թանգարաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ
Զարմայր Մսերյան

**Զարմայր Մսերի Մսերյան** (), հրապարակախոս, խմբագիր։

Մսեր Մսերյանի որդին։

## Կենսագրություն
Զարմայր Մսերյանը ծնվել է 1836 թվականին Մոլդովայի Հնչեշտ քաղաքում։ 1855 թվականին ավարտել է Լազարյան ճեմարանը, նշանակվել վերակացու և թուրքերենի ուսուցիչ։ 1860-ական թթ․ վարել է պետական պաշտոններ։ 1858-1862 թվականներին հոր հետ խմբագրել է «Ճռաքաղ»-ը, 1861-1864 թվականներին՝ «Համբավաբեր Ռուսիո» հանդեսը։ 1872-1876 թվականներին հրատարակել է «Փարոս»-ը (վերջինիս Կոստանդնուպոլիսի թղթակիցն է եղել Հակոբ Պարոնյանը)։ Առանձին գրքով լույս է ընծայել «Նոր այբբենարան հայերեն լեզվի ռուս, թարգմանությամբ» (1856)։ Կատարել է թարգմանություններ ռուսերենից ու ֆրանսերենից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Հենրիկ Խալաթյան

**Հենրիկ Ավետիքի Խալաթյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1967 թվականին ավարտել Է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1982-2000 թվականներին եղել է ՀՀ հեռուստառադիոպետկոմի գլխավոր նկարիչը։ Որպես ձևավորող նկարիչ մասնակցել է մի շարք ներկայացումների և ֆիլմերի ստեղծմանը, Փարիզի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու բակի պատի հարդարմանը (որմնանկար-եռանկար, 1995)։

## Ստեղծագործություններ
Հեղինակ է գրաֆիկական գործերի՝
* «Համբարձում», 1973 
* «Անհայտություն», 1974 
* «Ճիչ», 1976 
* «Անդորր», 1989 
կոմպոզիցիաների՝
* «Հերթափոխ», 1987 
* «Ֆիզիկոսներ», 1985 
դիմանկարների`
* «Խորեն Պալյան», 1988

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Լևոն Մսերյան

**Լևոն Զարմայրի Մսերյան** (), հայ լեզվաբան, հնագետ, պատմաբան։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1901 թ.), պրոֆեսոր (1905 թ.)։

Զարմայր Մսերյանի որդին։

## Կենսագրություն
Եղել է Մոսկվայի հնագիտական ընկերության անդամ։ Ավարտել է Լազարյան ճեմարանը, ապա՝ Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը (1890 թ.)։ Մինչև 1893 թ. համեմատական լեզվաբանություն և իրանական լեզուներ է դասավանդել Լազարյան ճեմարանում, 1893-1905 թվականներին և 1915 թվականից հետո՝ հին պարսկական, և հին հունական Մոսկվայի համալսարանում։ 1905-1915 թվականներին եղել է Վարշավայի համալսարանի համեմատական քերականության ամբիոնի վարիչը, վարել լեզվաբանության և Հին Արևելքի պատմության դասընթացները։ Մսերյսնը հայագիտական և բարբառագիտական զեկուցումներով հանդես է եկել Փարիզի (1897 թ.), Հռոմի (1898 թ.), Համբուրգի, Աթենքի և արևելագիտական այլ կոնգրեսներում։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ակտիվորեն մասնակցել է խորհրդային գիտական-հասարակական կյանքին։ Եղել է Մոսկվայի Ա․ Ս․ Պուշկինի անվան գեղեցիկ արվեստների թանգարանի հիմնադիրներից (գիտական քարտուղար)։

Զբաղվել է հայերենի այբուբենի, Մովսես Խորենացու, Վանի արձանագրությունների և հայերենում դրանց բառային ու ածանցային տարրերի, հնդեվրոպական լեզուների համեմատական հնչյունաբանության, բայական թեքման, եգիպտա-արամեական պապիրուսների և հին պարսկերենի, գոթերենի համեմատական քերականության հարցերով։ «Հայ բարբառագիտության ուսումնասիրություններ» աշխատության մեջ Մսերյանը քննության հիմքում դրել է բարբառների համեմատական հնչյունաբանությունը, այս տեսանկյունով էլ ուսումնասիրել է Մշո բարբառի հնչյունները, ձևաբանությունը, բառագիտությունն ու շարահյուսությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Պետրոս I-ի ամառային պալատ

300px|աջից
**Պետրոս I-ի ամառային պալատ**  (), մինչև օրս իր նախնական տեսքը պահած շինություն։ Կառուցվել է որպես Պետրոս I–ի նստավայր Սանկտ Պետերբուրգի Ամառային այգում։ Հանդիսանում է Ռուսական պետական թանգարանի մասնաճյուղը։ Այժմ փակ է՝ վերանորոգման նպատակով։

## Շինություն
ձախից|300px
Ամառային պալատը կառուցվել է բարոկկո ոճով՝ Դոմինիկո Տրեզինիի նախագծով, 1710-1714 թվականներին։ Այն քաղաքի ամենահին շինություններից է։ Երկհարկանի պալատը բավականաչափ համեստ է և կազմված է ընդամենը տասնչորս սենյակներից ու երկու խոհանոցից։

Նստավայրը օգտագործվում էր տարվա տաք ամիսներին՝ մայիսից հոկտեմբեր, այդ իսկ պատճառով պատերը բավականին բարակ են, իսկ պատուհաններն ունեն մեկական կաղապարներ։ Ներքին զարդարումը կատարել են նկարիչներ Ա․ Զախարովը, Ի․ Զավարզինը, Ֆ․ Մատվեևը։

Պալատի առաջնային պատը զարդարված է 29 հարթաքանդակներով, որոնց վրա ալեգորիկ կերպարներով պատկերված են Հյուսիսային պատերազմի դրվագներ։ Հարթաքանդակները կատարել է գերմանացի ճարտարապետ և քանդակագործ Անդրեաս Շլյուտերը։

## Պատմություն
Պետրոս Մեծը առանձնանում էր մասնակիորեն առանձնացած պալատ և այնտեղ անցկացնում ամառները՝ 1712 թվականից մինչև իր մահը (1725)։ Նա զբաղեցնում էր ստորին հարկը, իսկ երկրորդ հարկում Եկատերինա I–ն էր։ Կայսեր մահից հետո՝ ընդհուպ մինչև 19-րդ դարի կեսերը, պալատը օգտագործվում էր որպես պալատականների և աստիճանավորների ամառային նստավայր։ Մասնավորապես Ամառային այգում նախընտրում էր բնակվել Աննա Լեոպոլդովնան՝ Իվան VI–ի մայրը, ով իրենից ոչ հեռու բնակեցրել էր իր սիրեկան Կառլ Լինարին։

1934 թվականին պալատի շենքում կառուցվում է պատմակենցաղային թանգարան։ Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին շինությունը զգալիորեն վնասվել է․ պոկվել էին պատուհանների կաղապարները, ներսից թափվել էր կրաշաղախը, տանիքը ռմբահարվել էր։ Պալատի վերականգնումը սկսվել էր 1946 թվականին։ 1947 թվականին թանգարանը բացվել էր այցելուների համար։ 1950-1960-ական թվականներին իրականացվել էր ամբողջական վերանորոգում՝ նախնական տեսքը վերականգնելու նպատակով, փոխվել էր հատակը, ջեռուցման համակարգը, վերականգնվել էին պատկերները, պատերի վրա ամրացրել էին կտորի պաստառներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Энциклопедия Санкт-Петербурга
* Летний дворец на сайте Русского музея
* Летний дворец Петра I (материал из книги В. Нестерова «Знаешь ли ты свой город?») 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պալատներ
Կատեգորիա:Ռուսական պետական թանգարան
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Պետրոս I
Լևոն Խալաթյան

**Լևոն Արտավազդի Խալաթյան** (), հայ թատերագետ, մանկավարժ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1980)։

## Կենսագրություն
* 1952 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտը
* 1962 թվականից աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում
* 1971 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ թատրոնի, բեմանկարչության պատմության, տեսության հարցերին, նշանավոր դերասանների, ռեժիսորների ստեղծագործություններին։

Հեղինակ Է «Սարյանը և թատրոնը» (1960), «Թատերական նկարիչների մասին» (1983), «Մելիքսեթ Սվախչյան» (1956), «Բաբկեն Գաբրիելյան» (1958), «Վարդան Աճեմյան (1986), «Վախթանգով, Յակուլով և ուրիշներ» (1984) և այլ գրքերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Մումիո

մինի
**Մումիո**, լեռնային բալասան, բնական ծագման կենսաբանորեն ակտիվ նյութ։

Խեժանման է, արտահոսում է ժայռերի ու լեռների ճեղքերից։ Պարունակում է մեծ քանակությամբ օրգանական և անօրգանական նյութեր, հիպուրաթթու, ամինաթթուներ, խեժեր, մոմանյութ, բուսական մնացորդներ և միկրոտարրեր։ Պինդ կամ առաձգական տձև կտորներ են, ունեն հարթ կամ անհամաչափ ծակոտկեն մակերևույթ։ Օժտված են բալասաններին բնորոշ հոտով։ Նկարագրված է Մումիոյի 4 տարատեսակ․ ոսկյա (կարմիր գույնի), արծաթյա (սպիտակ), պղնձյա (երկնագույն կամ կապույտ) և երկաթյա (սև կամ գորշ դարչնագույն)։ Հանդիպում է Հիմալայներում, Արաբական թերակղզում, Իրանում, Ռուսաստանում և այլ երկրների լեռներում։ Ժողովրդական բժշկության մեջ կիրառվում է ավելի քան 2 հզ տարի։ Օգտագործվում է ոսկրային հյուսվածքի վերականգնումն արագացնելու, բրոնխային ասթմայի, տուբերկուլոզի, ստամոքսաաղիքային համակարգի, շնչառական ուղիների, միզաքարային, մաշկային հիվանդությունների բուժման և վերքերի ապաքինման համար։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բժշկություն
Մամլո ծառայություն

**Մամլո–ծառայություն**, կազմակերպության բաժին, որը պատասխանատու է մամուլի և հանրության հետ աշխատանքի համար։
* Տեղեկատու ծառայություն համագումարների, կոնգրեսների, մարզական և այլ միջոցառումների ժամանակ՝ տվյալ իրադարձությունները լուսաբանող լրագրողներին օգնելու նպատակով։ Կազմակերպում է մամլո ասուլիսներ (պրես-կոնֆերանսներ), թողարկում մամլո հաղորդագրություններ (պրես-ռելիզներ,  — թողարկում մամուլի համար, կառավարական մարմինների, միջազգային կազմակերպությունների, շտաբկայանների, մամլո ծառայություններիի թողարկած հատուկ տեղեկագրեր, որոնք ենթակա են անմիջապես հրատարակվելու և տարածվելու)։
* Խոշոր թերթերի խմբագրություններին, մամուլի և հեռագրական գործակալություններին կից ինֆորմացիայի մըշտապես գործող օրգան։

Կատեգորիա:Մամուլ
Գավրիլ Մուզիչեսկու

**Գավրիլ Մուզիչեսկու** (, ), ռումինացի և մոլդավացի կոմպոզիտոր, խմբավար, երաժշտական-հասարակական գործիչ։

1866 թվականին ավարտել է Յասիի կոնսերվատորիան։ Կատարելագործվել է Արքունական երգչական կապելլայում և Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում (1871-1872)։ 1872-1903 թվականներին՝ Յասիի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (1901 թվականից՝ տնօրեն)։ Մուզիչեսկուն եկեղեցական խմբերգային երկերի, ռոմանսների, երգերի, ռումինական և մոլդավական ժողովրդական երգերի մշակումների, բազմաթիվ հոդվածների հեղինակ է։ Ժամանակակից նոտագրությամբ վերծանել և ապա ներդաշնակել է ռումինական և մոլդավական հնագույն եկեղեցական երգերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ռումինացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռումինացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ
Պրիմիտիվիզմ

[300px|մինի|Դերասանուհի Մարգարիտան հեղինակ՝ [Նիկո Փիրոսմանի, (1909)]]
**Պրիմիտիվիզմ** ( - առաջինը, ամենավաղը, նախնականը), սկզբնական իմաստով՝ արվեստի էվոլյուցիայի վաղ շրջանի հուշարձան։ «Պրիմիտիվ» հասկացությունը առաջացել է 18-19-րդ դդ․ գեղագիտությանը և արվեստագիտությանը բնորոշ արվեստի զարգացման «մանկական» և «հասուն» աստիճանների հակադրման հետևանքով։ ժամանակակից արվեստագիտության մեջ պրիմիտիվ կիրառվում է ուշ միջնադարի արվեստագետների ստեղծագործությունները (օրինակ, «իտալական պրեմիտիվ»), նախնադարյան հասարակարգի գծերը պահպանած ժողովուրդների արվեստը (ի դեպ, «պրիմիտիվ արվեստ» հասկացությունը գործածվում է միայն արտասահմանյան գիտության մեջ), սիստեմատիկ կրթություն չստացած վարպետների և պրիմիտիվիզմի ներկայացուցիչների գործերը բնորոշելիս։ 

Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Մսեր Մսերյան

**Մսեր Գրիգորի Մսերեան** (), հայ մատենագիր, մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է ծննդավայրի Մեսրոպյան վարժարանում, աշակերտել Հովհաննես Վանանդեցուն։ 1825 թվականին տեղափոխվել է Էջմիածին, ուսումը շարունակել Գևորգյան ճեմարանում (Խաչատուր Աբովյանի հետ)։ Եղել է կաթողիկոսի ատենադպիրը։ 1848 թվականին հրավիրվել է Մոսկվա, կրոնի պատմություն և հայոց լեզու դասավանդել Լազարյան ճեմարանում։ Այստեղ, 1858-1862 թվականներին, որդու՝ Զարմայր Մսերյանի հետ հրատարակել է «Ճռաքաղ»-ը, իսկ 1861-1864 թվականներին՝ «Համբավաբեր Ռուսիո» կիսամսյա թերթը։ Այս պարբերականներում Մսերյանը տպագրել է կրոնաաստվածաբանական բնույթի հոդվածներ («Թէոդորոսի միայնակեցի գովեստի սուրբ աստուածածին», «Քրիստոսի թուականն»), գրաբար բանաստեղծություններ ու պոեմներ («Պարոյր պսակեալ», «Օթևանք դիւցազանց հայոց»), պահպանողական դիրքերից քննել հայ ժողովրդի ապագան։ Գաղափարների համար նրան խիստ քննադատել են Նալբանդյանը և Ա․ Նազարյանը։ «Խմբագիր չափածո բանից» (1864) ժողովածուում Մսերյանը խորը գրաբարով գովերգել է պատմական Հայաստանն ու Աստվածաշնչի զանազան դրվագներ։ Ուշագրավ է «Յիշատակարան կենաց և գործոց մեծանուն Պայագատաց Լազարետն տոհմի» (1856) մատենագիտական-պատմաբանական աշխատությունը, որը Լազարյանների տոհմածառի գործունեությունը պատմական քննության ենթարկելու առաջին փորձն է։ Մսերյանին որպես մատենագրի է ներկայացնում «Պատմութիւն կաթողիկոսաց Էջմիածնի ի Սիմէօնէ մինչ ցՅոհաննէս» (1876) գործը։ Կրոնադավանաբանական բնույթի են «Հաւատապատում, կամ այն է մանր ումունք քրիստոնեական հաւատոյ․․․» (1850) երկհատոր մենագրությունը, «Հրահանգ քրիստոնեական հաւատոյ» (1850) և «Մանր ուսմունք ազգային եկեղեցական պատմության․․․» (1874) դասագրքերը։ Նրա որոշ ուսումնասիրություններ («Միրզայան պեյ, պատմություն վարուց նորա») և նամակներ (Խաչատուր Աբովյանին, Հարություն Ալամդարյանին) ետմահու տպագրվել են կնոջ՝ Սոփիա Մսերյանի հրատարակած «Փարոս Հայաստանի» (1879-1881) հանդեսում։

## Մատենագիտություն
* Վասակ։ «Արարատ» (Թիֆլիս), 1851, № 17։
* Վասակ ի դժոխս (բանաստեղծություն)։ «Արարատ» (Թիֆլիս), 1851, № 17։
* Յաղթանակ հաւատոյ մեծին Վարդանայ (պոեմ)։ «Արարատ» (Թիֆլիս), 1851, № 28-31։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Մուշեղ Զ Մամիկոնյան

**Մուշեղ Մամիկոնյան** (), Հայոց իշխան 748-753 թվականներին։ 748-750 թվականների ապստամբության ղեկավար Գրիգոր Բ Մամիկոնյանի եղբայրը։ Հայոց իշխան է դարձել Աշոտ Բագրատունու կուրացումից հետո, հայ նախարարների ընտրությամբ։ Սակայն Մուշեղ Մամիկոնյանի իշխանությունն, ըստ երևույթին, Աբբասյան խալիֆայությունը չի հաստատել։

Ղեկավարել է նաև 774-775 թվականների ապստամբությունը, արաբական տիրապետությունից դժգոհ մի խումբ նախարարների հետ ապստամբել է, սպանելով արաբ հարկահաններին, ապաստանել է Արտագերս ամրոցում։ Այստեղից պատժիչ արշավանքներ է ձեռնարկել Բագրևանդում, Կարնո շրջակայքում և հաղթել իր վրա հարձակվող արաբական ջոկատներին։ Այդ հաղթանակներից գոտեպնդված՝ շատ նախարարներ, նաև սպարապետ Սմբատ Է Բագրատունին, միացել են Մուշեղ Մամիկոնյանին և 5-հազարանոց զորքով պաշարել Կարինը։ Սակայն Հայաստան է ներխուժել արաբական 30-հազարանոց զորք, ապստամբները ստիպված թողել են պաշարումը և թշնամուն դիմագրավել Արձնի գյուղի մոտ, որտեղ Մուշեղ Մամիկոնյանը զոհվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Սաշա Պիտերս

**Սաշա Պիտերս** (, ), ամերիկացի երգչուհի, դերասանուհի, երգահան ու մոդել, ով հայտնի է դարձել ABC Family-ի «Հմայիչ խաբեբաները» երիտասարդական դետեկտիվ դրամատիկ թրիլլեր սերիալում գլխավոր հերոսուհու` Էլիսոն Դիլոուրենտիտ դերը կատարելով։

## Կենսագրություն
Սաշա Պիտերսը ծնվել է Յոհաննեսբուրգում, սակայն երեք տարեկան հասակից ապրում է ԱՄՆ-ում։ Սաշան մանկությունն անցկացրել է Լաս Վեգասում, իսկ պատանեկությունն ու երիտասարդությունը Լոս Անջելեսում։ Նա սկսել է խաղալ ֆիլմերում, սերիալներում ու բազմաթիվ ներկայացումներում երբ դեռ փոքր էր։ Սաշայի ծնողները հայտնի պարողներ են, ովքեր ճանապարհորդել են ամբողջ աշխարհով։ Սաշայի մոդելային ու դերասանական կարիերան սկսվել է այն ժամանակ, երբ նա հանդիպել է մի հովանավորի, ում միջնորդությամբ նա հայտնվել է բազմաթիվ ֆիլմերում ու սերիալներում։ Սաշան հայտնվել է նաև տասնյակ գովազդներում ու հեռուստաշոուներում։ Բացի դերասանական կարիերայի, Սաշան նաև ունի երաժշտական կարիերա որպես քանթրի արտիստուհի։ Սաշան համագործակցում է Դեն Ֆրանքլինի հետ, ու նրա լեյբլի մի մասն է կազմում։

## Ֆիլմագրություն

Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի երգչուհիներ
Մսի արդյունաբերություն

մինի|Ուսումնաարտադրական այց մսամթերքի արտադրական ձեռնարկությունում
[մինի|[Երշիկի արտադրամաս Հայաստանում]]
**Մսի արդյունաբերություն**, սննդի արդյունաբերության ճյուղ, իրականացնում է կենդանիների, թռչունների, ճագարների մթերումն ու սպանդը, արտադրում միս, երշիկեղեն, մսի պահածոներ, կիսաֆաբրիկատներ, կենդանական չոր կեր, բժշկական պատրաստուկներ (ինսուլին, հեպարին, լիպոկաին և այլն), ինչպես նաև սոսինձ, դոնդողանյութ, փետրաաղվամազային արտադրանք։

Հայաստանում ճյուղի ձևավորումն ու զարգացումը սկսվել է խորհրդային շրջանում։ 1935-ին շահագործման հանձնվեցին Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) մսի-պահածոների կոմբինատը (հզորությամբ 4-րդը նախկին ԽՍՀՄ-ում), 1932-ին՝ Երևանի մսի կոմբինատը (1959-ին՝ նոր համալիրը), 1953-ին՝ Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) ու Ղափանի, 1980-ին՝ Կամոյի (այժմ՝ Գավառ) մսի կոմբինատները։

Կառուցվեցին նաև թռչնաբուծական (հնդկահավաբուծական՝ 1, հավաբուծական՝ 13) ֆաբրիկաներ, խոզաբուծական համալիրներ (Սովետաշենում [այժմ՝ Նուբարաշեն], Թալինում և այլն), Երևանի սառցակոմբինատը։

Կատեգորիա:Արդյունաբերության ճյուղեր
Կատեգորիա:Միս
Կարապետ Տիրատուրյան

**Կարապետ Թադևոսի Տիրատուրյան** (), նկարիչ, տառաստեղծ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1967)։

## Կենսագրություն
[մինի|Կարապետ Տիրատուրյանի հուշատախտակը [Պուշկինի փողոց (Երևան)|Երևանի Պուշկինի փողոցում]]
1931 թվականին ավարտել է Լենինականի նկարչական դպրոցը, ապա աշակերտել Հակոբ Կոջոյանին։

Նկարազարդել և ձևավորել է հայ և այլ հեղինակների (Մովսես Խորենացի, Խաչատուր Աբովյան, Դանիել Վարուժան, Գեղամ Սարյան, Օմար Խայամ և ուրիշներ) 1000-ից ավելի գրական երկեր։

Ստեղծագործել է նաև հաստոցային գրաֆիկայի բնագավառում, ստեղծել դիմանկարների շարք (1965-1975)։
*Կոմիտաս
*Խաչատուր Աբովյան
*Հակոբ Կոջոյան
*Պարույր Սևակ
Ծաղրանկարներ`
*Պարսամ Սիմոնյան
*Տղամարդու դիմանկար

Հեղինակ է թատերական ձևավորումների, պլակատների։

Տիրատուրյանի «Հայոց գիրը» (1963) գիրք-ալբոմն ընդգրկում է շուրջ 400 տառատեսակ և տառանմուշ, գրքի ձևավորումներ, նկարազարդումներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ տառաստեղծներ
Մսոսկրային ալյուր

մինի|Մսոսկրային ալյուր

**Մսոսկրային ալյուր**, կենդանական ծագման սպիտակուցահանքային կեր։ Պատրաստվում է մսի կոմբինատներում և թափոնների վերամշակման գործարաններում՝ սննդի համար ոչ պիտանի և սատկած կենդանիների, ինչպես նաև գազանորս նավատորմիղներում՝ ծովային գազանների մսեղիքից, սպանդանոցների, բեկոնի և պահածոների ձեռնարկությունների թափոններից Հումքը մշակվում է գոլորշով ճնշման տակ կամ եփվում բաց կաթսաներում, հետո չորացվում ու մանրվում։ Մսոսկրային ալյուրը մոխրագորշագույն է, բնորոշ հոտով։ Բաղադրությունը և սննդարարությունը տատանվում է ըստ հումքի տեսակի։ Առաջին տեսակի ալյուրի խոնավությունը՝ 9, ճարպերը՝ 11, մոխիրը 28%֊ից ավելի չէ, պրոտեինը՝ 50%֊ից ոչ պակաս։ Այդպիսի 1 կգ ալյուրը պարունակում է մոտ 0,8 կերի միավոր և մոտ 320 գ մարսելի պրոտեին։ Մսոսկրային ալյուրը հիմնականում ավելացնում են խոզերի, թռչունների և գյուղատնտեսական այլ կենդանիների մատղաշների կերաբաժնին։ Համակցված կերերի բաղադրամաս է։

Կատեգորիա:Կեր
Հովհաննես Մսրյան

**Հովհաննես Մսրյան** (), պատմաբան, բանասեր։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Մսրյանը ծնվել է 1988 թվականին Սեբաստիայի Էրպաս գյուղում։ 1902-1906 թվականներին սովորել է Եվդոկիայի ֆրանսիական դպրոցում։ 1910 թվականին մեկնել է Իտալիա, ուսումնասիրել լատիներեն։ 1911 թվականին դարձել է Լիոնի նահանգի Հիսուսյան միաբանության անդամ, 1921 թվականից՝ քահանա։ 1923 թվականին մեկնել է Բեյրութ, օգնել հայ գաղթականներին, հիմնել դպրոցներ։ 1925-1926 թվականներին նույն նպատակով եղել է Կոստանդնուպոլսում, Դամասկոսում, Հալեպում։ 1926 թվականին՝ Բեյրութի Սենժոզեֆ համալսարանի դասախոս։ 1929- 1932 թվականներին Փարիզի Ֆրանսիական քոլեջում աշակերտել է Ա․ Մեյեին, Կաթոլիկական ինստիտուտում՝ Լ․ Մարիեսին, Շ․ Դիլին, Շ․ Բուայեին։ 1931 թվականից՝ Փարիզի Ասիական ընկերության անդամ։ 1933 թվականին հիմնադրել է Սեն-Ժոզեֆ համալսարանի հայագիտության ամբիոնը, դասավանդել լեզվաբանություն, գրաբար, պատմություն, հին և միջնադարյան մատենագրություն։ Մսրյանը անդրադարձել է հայ իրավագիտության (մասնավորապես Դավիթ Ալավկա Որդու և Մխիթար Գոշի Կանոնագրքերին), բժշկության պատմության, մանրանկարչության, ճարտյան հարցերին, Գրիգոր Նարեկացու և Ներսես Լամբրոնացու գործերին (որոշ հատվածներ թարգմանել է ֆրանսերեն), հայ-վրացական եկեղեցական հարաբերություններին։ Ետմահու լույս է տեսել Մսրյանի «Հայկական եկեղեցիների պատմությունն ու վերականգնումը» (1965) աշխատությունը, որն ամփոփում է Հայաստանում և նրանից դուրս գտնվող բոլոր նշանավոր վանքերի նկարագրությունը, վերլուծում վանական գրականությունը։ Մսրյանի աշխատությունների մեծ մասը տպագրվել է Աեն-Ժոզեֆ համալսարանի «Հայագիտական տեղեկագրում», ինչպես նաև զանազան հայ պարբերականներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քահանաներ
Քրդական Արարատյան Հանրապետություն

**Քրդական Արարատյան Հանրապետություն**, ինքնակոչ քրդական պետություն, որը գտնվում էր ժամանակակից Թուրքիայի Հանրապետության արևելյան ծայրամասում՝ ներկայիս Աղրըի մարզի տարածքում («Աղրը» անվանումը Արարատ անվանման թուրքակական ձևն է)։

Արարատյան Հանրապետությունը իր անկախությունն է հռչակել 1927 թվականին Թուրքիայի հարավարևելյան մասում քրդերի ապստամբության նոր ալիքի ընթացքում։ 1927 թվականի հոկտեմբերին Արարատ լեռան մոտ գտնվող մի գյուղ ընտրված էր որպես Քուրդիստանի ժամանակավոր մայրաքաղաք։ Հոյբունը դիմել է աշխարհի խոշոր պետություններին և Ազգությունների Լիգային, ինչպես նաև Իրաքի և Սիրիայի քրդերին, համագործակցության առաջարկով։ Բայց օգնություն այդպես էլ չստանալով, 1930 թվականին Արարատյան Հանրապետությունը դադարել է իր գոյությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախկինում գոյություն ունեցած չճանաչված պետություններ
Կատեգորիա:Թուրքական Քուրդիստան
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Մամլո ասուլիս

[մինի|Մամուլի ասուլիս [Վիքիմեդիա Հայաստանի գրասենյակում]]
**Մամուլի ասուլիս**, մամուլի, ռադիոյի և հեռուստատեսության ներկայացուցիչների հավաք, որ կազմակերպում են հանրային անձինք՝ հասարակական քաղաքական հրատապ հարցերի շուրջ լրագրողներին ինֆորմացիա հաղորդելու նպատակով։ Մամլո ասուլիս է անվանվում նաև պետական և հասարակական գործիչների, գիտնականների, մարզիկների և այլոց հանդիպումը լրագրողների հետ՝ զրույցի կամ հարց ու պատասխանի համար։

## Տես նաև
* Մամլո ծառայություն

Կատեգորիա:Կոնֆերենցիաներ
Կատեգորիա:Լրատվամիջոցներ
Հանքային յուղեր

մինի|Հանքային յուղ
**Հանքային յուղեր**, նավթայուղեր, բարձրամոլեկուլային ածխաջրածինների խառնուրդներ։ Ըստ արտադրության եղանակի լինում են՝ թորվածքային, մնացորդային և խառը, իսկ ըստ օգտագործման բնագավառի՝ շարժիչային, ռեակտիվային, փոխհաղորդչային, գլանային (շոգեմեքենայի համար), էլեկտրամեկուսիչ և այլն։ Ստացվում են նավթի դժվարաեռ բաղադրամասերի մշակմամբ։ Հանքային յուղերի որակը կախված է ելային նավթի քիմիական բաղադրությունից և հատկություններից։ Օգտագործվում են հիմնականում որպես քսուքներ, ինչպես նաև՝ հիդրավիկական ու քսուք-սառեցնող հեղուկներ, էլեկտրամեկուսիչ միջավայրեր, մակերևութային ակտիվ նյութեր, փափկեցուցիչներ, պլաստիկ քսուքների, դեղանյութերի ու օծանելիքի բաղադրամասեր և այլն։

Կատեգորիա:Յուղեր
Կատեգորիա:Նավթամթերքներ
Կատեգորիա:Կոսմետիկ նյութեր
Նունե Սիրավյան

**Նունե Հենրիկի Սիրավյան** (), հայ նկարչուհի, թատերագետ։

Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Հենրիկ Սիրավյանի դուստրն է, նկարիչներ Դավիթ և Գագիկ Սիրավյանների քույրը։

## Կենսագրություն
1994 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի թատերագիտական բաժինը։

Ստեղծում է տարազների էսքիզներ, լուսանկարների շրջանակներ, կոլաժներ, ձեռագործ զարդեր, տիկնիկներ, աքսեսուարներ՝ ապակուց և քարերից պատրաստված իրեր։

Նկարազարդումներ է արել «Ծիծեռնակ» մանկական ամսագրի համար։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* 2007 - Գեղագիտության ազգային կենտրոն, Երևան, Հայաստան
* 2011 - «Արվեստանոց» սրճարան, Երևան, Հայաստան

## Խմբակային ցուցահանդեսներ
* 2007 - Ռուսական արվեստի թանգարան, Երևան, Հայաստան
* 2011 - Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, Հայաստան
* 2016 - «Հեղինակային տիկնիկ», Երևանի պատմության թանգարան
Նունե Սիրավյանի աշխատանքները ցուցադրվել են Գլենդելի "Black Maria" պատկերասրահում և Լոս Անջելեսի "Papillon" արվեստի ինստիտուտում։

## Մեջբերումներ Նունե Սիրավյանից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 5 ծնունդներ
Մուշեղ Ռոմանոս

**Մուշեղ Ռոմանոս**, (), բյուզանդական հայազգի գործիչ։ Կայսր Ռոմանոս I Լեկափենոսի թոռը։ Ուներ մագիստրոսի պատվաստիճան։ Գործել է Կոստանդին VII Ծիրանածին (913-920, 945-959) և Ռոմանոս II (959-963) կայսրերի օրոք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Քրդական մշակույթ

**Քրդական մշակույթ** ( [Kulturi Kurdi] կամ ), քուրդ ժողովրդին բնորոշ մշակութային յուրահատկությունների ամբողջություն։ Քրդական մշակույթը առաջացել է քուրդ ժողովրդի ձևավորման գործընթացի մեջ մասնակցած այլ հին ժողովրդների մշակույթների միախառնման արդյունքում։ Քրդական մշակույթի որոշ տարրեր բնորոշ են նաև այլ իրանական ժողովուրդներին, ինչպես, օրինակ, մարտի 21-ին նշվող Նոռուզը, այսինքն՝ Նոր Տարին։

## Արտաքին հղումներ
* Քրդերի պատմություն համառոտ ակնարկ Փարիզի քրդական ինստիտուտի նախագահ Քենդալ Նեզանի հեղինակությամբ
* Գուլան. քրդական մշակույթին աջակցող Մեծ Բրիտանիայում գրանցված բարեգործական հիմնադրամ
Գևորգ Մուշեղյան

**Գևորգ Ռուբենի Մուշեղյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1961) ։

## Կենսագրություն
* 1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետական բաժինը
* Աշխատել է Ալեքսանդր Թամանյանի արվեստանոցում
* ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից
* 1962-1974 թթ.` Երևաննախագիծ ինստիտուտի ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար

## Ստեղծագործական գործունեություն
Մուշեղյանի նախագծերով կառուցվել են՝ 
* Ակումբի շենք Արտաշատում (1937)
* Վ․ Ի․ Լենինի հուշարձանը Գորիսում (1939, քանդակագործ Սուրեն Ստեփանյան)
* Երևանում՝ բնակելի տների համալիրներ (ճարտարապետ Վ․ Աբովյանի հետ, 1939), Ազատության (1951), Գլխավոր (1960) պողոտաներում, Կոմունարների (1964) և Կոմերիտմիության (1974) այգիների վերակառուցումները
* «Կարապի լիճը» (1963)
* «Էրեբունի լիճը» (1965)
* Ճարտարապետական փոքր ձևեր՝ Ավան 3-ի բնակելի առաջին և երկրորդ միկրոշրջաններում

## Մրցանակներ, պարգևներ
մինի|Գևորգ Մուշեղյանի հուշատախտակը Երևանի Արամի փողոցի 88 հասցեում
* Երիտասարդ ճարտարապետների ստեղծագործության համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր, 1951
* Խորհրդային ճարտարապետության 1962-1967 թթ. նվաճումների համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր
* ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար, 1961
* Թամանյանի անվան ոսկե մեդալ, 2002
* Երևանի պատվավոր քաղաքացի, 2001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Մանուել Ֆերարա

**Մանուել Ֆերարա** (), հայտնի ֆրանսիացի պոռնոդերասան և ռեժիսոր։ Ծնվել է Լե Ռենսիում 1975 թվականի նոյեմբերի 1-ին։ Նա պոռնոինդուստրիա է եկել 1997 թվականին ու այժմ համարվում է ամենահայտնի պոռնոդերասաններից մեկն աշխարհում։ Նա բազմաթիվ անգամներ ստացել է *AVN Award* մրցանակ, ընդ որում նա չորս անգամ նվաճել է տարվա լավագույն դերասանի տիտղոսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոռնոդերասաններ
Գրիգոր Մուշեղյան

**Գրիգոր Պետրոսի Մուշեղյան** (), հայ ֆիզիոլոգ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1937), դոցենտ (1940), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)։

Տիգրան Մուշեղյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և աշխատել նույն ֆակուլտետի ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում։ Եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի (1936-1970), համատեղության կարգով նաև համալսարանի (1937-1949), անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի հայկական բաժնի ֆիզիոլոգիայի ամբիոնների (1932-1936) վարիչ, ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի տնօրեն (1944-1950)։ Աշխատել է Լևոն Օրբելու, Ալեքսեյ Ուխտոմսկու, Ս․ Սևերինի լաբորատորիաներում։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են մարսողական համակարգի, ուղեղիկի, սիմպաթիկ նյարդային համակարգի ֆիզիոլոգիայի հարցերին, ինչպես նաև ՀԽՍՀ հանքային ջրերի բուժիչ ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Խաչիկ Մուշեղյան

**Խաչիկ (Խաչատուր) Արտաշեսի Մուշեղյան** (սեպտեմբերի 20, 1919, Ալեքսանդրապոլ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի առաջին հանրապետություն - նոյեմբերի 5, 1992, Երևան, Հայաստան), խորհրդային և հայ դրամագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր (1976)։

## Կենսագրություն
1948 թ. ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտը։ 1943-1945 թթ.-ին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1955 թ.-ից՝ Հայաստանի պատմության պետական թանգարանի դրամագիտության բաժնի վարիչ։ Ուսումնասիրել է Հայաստանում գտնված դրամական հին գանձեր, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում ընդունված դրամակշռային համակարգեր (վաղ ժամանակներից մինչև ուշ միջնադար)։  ԽՄԿԿ անդամ 1943 թ.-ից։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշաններով։

## Աշխատություններ
* Հայոց պատմության դրամագիտականը։ История нумизматики Армении, 1997: տիտղթ. (Խ. Մուշեղյան); վերջ. (Մուշեղյան Խաչատուր)
* Ծրագիր հայկական դրամագիտության (Պատմաբ., հնէաբ., ազգագր., արևելագետ. համար), 1967 ։ տիտղթ. (Խ.Ա. Մուշեղյան)
* Դրամական շրջանառութիւնը Հայաստանում (Սկզբից մինչեւ Ժ. դար Յ.Ք.Ի), 1979 ։ տիտղթ. (Խ.Ա. Մուշեղեան)
* Денежное обращение Двина по нумизматимческим данным = Դվինի դրամական շրջանառությունը դրամագիտության տվյալներով, 1962 ։ т.л. (Х.А. Мушегян); конц. (Мушегян Хачатур Арташесович)
* Портреты армянских царей эпохи эллинизма, 1978 : т.л. (Х. Мушегян); конц. (Мушегян Хачатур)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դրամագետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Վորոնցովի պալատ (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Վորոնցովի պալատ** (), շինություն Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում՝ կենտրոնական Սադովայա փողոցում՝ Գոստինի դվորի դեմ դիմաց։ Պալատի հեղինակն է ճարտարապետ Ֆրանչեսկո Բարտոլոմեո Ռաստրելլին, ում գլխավորությամբ պալատը կառուցվել է 1749-1757 թվականներին։ Այն կառուցվել է կանցլեր Միխայիլ Իլարիոնովիչ Վորոնցովի (1714-1767) համար։ Պալատը աչքի է ընկնում հարուստ, զարդանախշված դիմային պատով, ինտերյերային հարուստ լուծումներով։ Այնտեղ հաշվվում են ավելի քան 50 հանդիսասրահներ և դահլիճներ։ Պալատը կառուցվել է բարոկկո ոճով։

Սադովայա փողոցի կողմից Վորոնցովի պալատի դիմաց հանդիսավոր բակն է և թուջե ցանկապատը։ Գլխավոր կորպուսի ետևի մասում այգի էր, որը ձգվում էր մինչև Ֆոնտանկա։

Պալատի շինարարությունը այնքան մեծ ներդրում է պահանջել, որ 1763 թվականին կոմս Վորոնցովը պարտք է վերցնում ռուսական պետական գանձարանից։ Պավել I–ի գահ բարձրանալուց հետո՝ 1790–ական թվականների վերջին, պալատը հանձնվել է Մալթայի միաբանությանը, ինչպես նաև այստեղ է տեղավորվում ռուսական միաբանությունների ղեկավար մարմինը։

1798-1800 թվականներին ճարտարապետ Ջակոմո Կվարենգիի նախագծով պալատում կառուցվում է *Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի ծննդյան եկեղեցին*, իսկ այգու կողմից իր իսկ նախագծով կառուցվում է Մալթայի կապելլան։

1810-1918 թվականներին պալատում հաստատվում է Պաժերի կորպուսը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո այստեղ է հաստատվում *Պետրոգրադի առաջին հետևակային դպրոցը*։ 1937 թվականին այդ դպրոցի հիման վրա ձևավորվում է *[[Սերգեյ Կիրով]]ի անվան Լենինգրադի առաջին հետևակային ուսումնարանը*. 1955 թվականին նույն պալատը սկսում է ծառայել որպես Սանկտ Պետերբուրգի Սուվորովի ռազմական ուսումնարան։

## Տես նաև
* Ռունդալի պալատ
* Ելիզավետա Պետրովնայի ամառային պալատ
* Սմոլնի մենաստան
* Պետերգոֆի պալատ
* Ձմեռային պալատ

## Գրականություն
* Витязева В.А., Кириков Б.М.։ Ленинград։ Путеводитель,1988

## Արտաքին հղումներ

1100px|thumb|կենտրոն|Պալատի տեսքը ձմռանը

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պալատներ