Խուան Գալինդոն

**Խուան Գալինդոն** (, ), իռլանդա-հոնդուրասցի քաղաքական ակտիվիստ, ռազմական և վարչական պաշտոնյա, որը ծառայել է Կենտրոնական Ամերիկայի Դաշնային Հանրապետության Լիբերալ կառավարության կազմում։ Նա ներկայացրել է կառավարությունը դիվանագիտական առաքելություններով՝ ԱՄՆ-ում և Անգլիայում։ Կենտրոնական Ամերիկայում իր պաշտոնական պարտականությունների ընթացքում նա հնարավորություն է ունեցել ուսումնասիրելու տարածաշրջանը և Մայա քաղաքակրթության ավերակները։ Նրա հետազոտությունների վերաբերյալ զեկույցները նրան ճանաչում են բերել որպես Մայա հնագիտության վաղ հետազոտողներից մեկը։

## Վաղ կյանք
Խուան Գալիդոն ծնվել է 1802 թվականին Դուբլինում՝ John Galindo անունով։ Նրա հայրը՝ Philemon Galindo, իսպանական ծագումով անգլիացի էր, իսկ մայրը՝ Catherine Gough, իռլանդացի։ Երկուսն էլ դերասաններ էին և հանդիպել էին Բաթի թատրոնում աշխատելու ընթացքում։ Նրանք ամուսնացել են 1801 թվականին Դուբլինում։ Նրա վաղ տարիների մասին քիչ բան է հայտնի, և պարզ չէ, թե ինչու կամ երբ է նա հեռացել Նոր աշխարհ։ Տարբեր աղբյուրներ հակասական տեղեկություններ են տալիս նրա էմիգրացիայի վերաբերյալ, բայց հայտնի է, որ 20 տարեկանից փոքր տարիքում նա կա՛մ միացել է ծովակալ Թոմաս Քոքրեյնի զորքերին՝ Չիլիի անկախության համար մարտնչելու, կա՛մ ուղևորվել է Ճամայկա, որտեղ նրա հորեղբայրը տնկարկի սեփականատեր էր։

Նրա վաղ կարիերայի առաջին հաստատված տեղեկությունը վերաբերում է 1827 թվականին, երբ նա աշխատում էր որպես քարտուղար և թարգմանիչ Գվատեմալայում Բրիտանիայի հյուպատոսարանի համար։ Մինչև 1828 թվականը նա արդեն դարձել էր Իստապա նավահանգստի զարգացման պատասխանատու և Հոնդուրասի գումարտակի մայոր։

## Կենտրոնական Ամերիկայի Դաշնային Հանրապետություն
1829 թվականին Լիբերալ ուժերը, որոնք ղեկավարվում էին Ֆրանցիսկո Մորազանի կողմից, ներխուժել են Գվատեմալա։ Գալինդոն միացել է լիբերալներին, և Մորասանի բանակը արագորեն ավարտեց հեղափոխությունը հաջողությամբ։ Մորասանը հիմնեց ենտրոնական Ամերիկայի Դաշնային Հանրապետությունը, և Գալինդոն վայելել է Մորասանի և Մարիանո Գալվեսի, ով Գվատեմալայի նահանգապետն էր, աջակցությունը։ Նոր ֆեդերալ կոնգրեսը Գալինդոյին տրամադրել է քաղաքացիություն, և նա փոխել է իր անունը՝ դառնալով Խուան։

Գալինդոն նոր կառավարության համար կատարել է մի շարք ռազմական հանձնարարություններ, այդ թվում՝ որպես Օմոայի ռազմական կայանի սպա, Տրուխիլյոյի նավահանգստի հրամանատար և Պետենի ռազմական նահանգապետ։ 1834 թվականին նա Պետենում ստացել է միլիոն ակր հողաշնորհ՝ պայմանով, որ նա կհանդարտեցնի բնիկ Լականդոն Մայաներին և հինգ տարվա ընթացքում կբնակեցնի տարածքը գաղութարարներով, որոնք հավատարիմ կլինեն Գվատեմալայի կառավարությանը։ Շուտով նա հասկացել է, որ Գվատեմալայի և Բրիտանական Հոնդուրասի սահմանը վիճարկելի էր, և բրիտանացիները պնդում էին, որ Գալինդոյի նոր հողաշնորհը պատկանում է Բրիտանական Հոնդուրասին։ Բրիտանացի կարմրածառի (մահագոնի) փայտահատները ակտիվորեն հատում էին տարածքը՝ զրկելով Գալինդոյին հողի ամենաարժեքավոր ռեսուրսից։ Երբ Բրիտանական Հոնդուրասում Մեծ Բրիտանիայի հյուպատոս Ֆրեդերիկ Չաթֆիլդի հետ քննարկումները չեն կարողացել լուծել հարցը, Կենտրոնական Ամերիկան Գալինդոյին նշանակել է հատուկ դեսպան՝ Մեծ Բրիտանիայի Արտաքին գործերի նախարարության հետ ուղղակի բանակցություններ վարելու համար։

Գալինդոն Կենտրոնական Ամերիկայից հեռացել է 1835 թվականի հունվարին՝ նախ կանգ առնելով Վաշինգտոնում, որտեղ նա փորձում էր համոզել Միացյալ Նահանգներին աջակցել իր գործին բրիտանացիների դեմ։ Փոխարենը, Գալինդոն առաջարկել է տեղեկություններ տրամադրել Նիկարագուայի միջով անցնող հնարավոր ջրանցքների երթուղիների մասին։ 1835 թվականի մայիսին նա հանդիպել է Արտաքին գործերի նախարար Ջոն Ֆորսայթի և Նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնի հետ, սակայն չի կարողացել ստանալ նրանց աջակցությունը։ Այնուհետև Գալինդոն ուղևորվել է Լոնդոն և այնտեղ հասել օգոստոսին։ Շուտով նա հանդիպում է ունեցել Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Լորդ Փալմերսթոնի հետ, սակայն բանակցությունները դանդաղ և անարդյունավետ ընթանացին։ 1836 թվականի ապրիլին Փալմերսթոնը որոշել է չհամագործակցել Գալինդոյի հետ՝ պատճառաբանելով, որ քանի որ Գալինդոն ծնվել է որպես բրիտանական հպատակ, նա չէր կարող ներկայացնել որևէ օտար կառավարություն։

Լավ իրավական հիմք չունենալով Պետենում ստացած իր հողաշնորհի նկատմամբ, Գալինդոն չէր կարողացել ներգրավել վերաբնակիչների։ Փոխարենը, նա խնդրել էր Կենտրոնական Ամերիկայի կառավարությանը նոր հնարավորություն տալ իրեն, և արդյունքում ստացել էր հողաշնորհ Մոսկիտյան ափին։ Լոնդոնում գտնվելու ընթացքում նա հավաքագրել էր իր հորը և այլ ազգականների՝ ղեկավարելու մի խումբ վերաբնակիչների, որոնք պետք է հաստատվեին այդ հեռավոր ափին։ Սակայն այս ձեռնարկությունը ձախողվել էր․ վերաբնակիչները վատ էին պատրաստված, չունեին բավարար պաշարներ և այնտեղ հասնելուց հետո չէին կարողացել որևէ ապրուստի միջոց գտնել։ Երբ 1836 թվականին Գալինդոն վերադարձել էր Կենտրոնական Ամերիկա, բնակավայրը արդեն քայքայվել էր, իսկ նրա հայրը վերադարձել էր Անգլիա։ Նա նաև հայտնաբերել էր, որ իր ազդեցությունը Կենտրոնական Ամերիկայի կառավարության վրա խիստ նվազել էր։

Այդ ժամանակ Կենտրոնական Ամերիկայում իշխող լիբերալ վարչակարգը արդեն դժվար կացության մեջ էր։ Գալինդոն փորձել էր համախմբել աջակցություն ընդդեմ բրիտանացիների ենթադրյալ ագրեսիայի, սակայն այս ջանքերը չէին արժանացել լայն ուշադրության։ Երբ քաղաքացիական պատերազմը սկսվել էր, նա կրկին միացել էր բանակին, որը գտնվում էր լիբերալ գեներալ Տրինիդադ Կաբանյասի հրամանատարության տակ։ Կաբանյասի զորքերը պարտություն էին կրել Հոնդուրասի և Նիկարագուայի համատեղ ուժերից Տեգուսիգալպա քաղաքի մոտ։ Գալինդոն սպանվել էր 1840 թվականի հունվարի 30-ին՝ ճակատամարտից հետո։

## Մայաների հնագիտության
Որպես Պետենի ռազմական նահանգապետ՝ Գալինդոն կատարել էր հետազոտական արշավ դեպի Ուսումասինտա գետը, ապա շարունակել էր ցամաքային ճանապարհով՝ 1831 թվականի ապրիլին հասնելով Պալենկեի մայաների ավերակները։ Նա այնտեղ մեկ ամիս անցկացրել էր՝ ուսումնասիրելով տարածքը, նկարագրելով տարբեր կառույցները, կազմելով դրանց հատակագծերը և ուրվագծելով զարդանախշերը, որոնք հանդիպել էր։ Նույն տարվա ընթացքում նրա հաշվետվությունը հրապարակվել էր Լոնդոնի Գրականական թերթում և Փարիզի Աշխարհագրական ընկերությունում։ Նա նաև մի փոքր հավաքածու մայայական առարկաներ էր ուղարկել Լոնդոնի Թագավորական ընկերություն։

1834 թվականին Կենտրոնական Ամերիկայի կառավարությունը Գալինդոյին ուղարկել էր Կոպանի ավերակները հետազոտելու և զեկույց ներկայացնելու։ Նա այնտեղ մոտ տասը շաբաթ էր անցկացրել՝ ուսումնասիրելով տարածքը, կազմելով զեկույցներ և ուրվագծելով իր գտածոները։ Նա գրել էր երկու կարճ զեկույց Լոնդոնի Գրականական թերթի և Ամերիկյան Հնագիտական ընկերության համար։ Ավելին, նա մանրամասն զեկույց էր պատրաստել, որը պարունակում էր քսանվեց նկարազարդում, և այն ուղարկել էր Փարիզի Աշխարհագրական ընկերություն։ Բնօրինակը նա հանձնել էր Կենտրոնական Ամերիկայի կառավարությանը՝ սխալ ենթադրելով, որ այն կհանվի տպագրության։ Փոխարենը, զեկույցը պարզապես արխիվացվել էր և «կորել» ավելի քան հարյուր տարի, մինչև 1945 թվականին այն գտնվել և հրատարակվել էր։

Չնայած նրան, որ հնագիտությունը նրա կարիերայի միայն փոքր մասն էր կազմել, Գալինդոն իրեն դրսևորել էր որպես սուր դիտարկող և արդյունավետ հաղորդող, ինչի շնորհիվ նրան ճանաչել էին որպես մայաների հնագիտության վաղ հետազոտողներից մեկը։ Նա գրել էր շուրջ երեսուներկու նամակ Փարիզի Աշխարհագրական ընկերությանը, կիսվելով իր գաղափարներով։ Գալինդոն առաջիններից էր, ով նշել էր, որ ժամանակակից մայաները մեծապես նման էին մայա ժողովուրդների հին քաղաքակրթության արձանագրություններին պատկերված կերպարներին, և նա ճիշտ ենթադրել էր, որ մայաների քաղաքակրթությունը ստեղծել էին ժամանակակից մայաների նախնիները։ Նա նաև առաջին հետազոտողներից էր, ով մանրակրկիտ պատճենել էր մայաների հիերոգլիֆները և ճիշտ ճանաչել դրանք որպես յուրահատուկ գրային համակարգ։

## Տես նաև
* Կենտրոնական Ամերիկայի պատմություն

## Աղբյուրներ

## Ծանոթագրություններ

*
*
*

## Գրականություն

*Griffith, William J. "Galindo, Juan (1802–1840)." *Encyclopedia of Latin American History and Culture*, edited by Jay Kinsbruner and Erick D. Langer, 2nd ed., vol. 3, Charles Scribner's Sons, 2008, pp.&nbsp;353–354.

## Արտաքին հղումներ
*Juan Galindo at www.englishgalindos.co.uk

Կատեգորիա:1840 մահեր
Կատեգորիա:Հնագետներ
Կատեգորիա:Մայանիստներ