Գուրգեն Մարգարյան

**Գուրգեն Արտուշի Մարգարյան** (), հայ լեյտենանտ։ Սպանվել է ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովի կողմից 2004 թվականի փետրվարի 19-ին Բուդապեշտում։ Թաղված է Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։

## Կրթություն
Մարգարյանը ծնվել է Երևանում։ Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո զորակոչվել է Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժեր։ Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո շարունակել է ծառայությունը զինված ուժերում և դարձել Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարության սպա։

## Սպանություն
2004 թվականի հունվարի 11-ից Գուրգեն Մարգարյանը մասնակցել է ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» անգլիալեզու ուսումնական դասընթացներին։ Փետրվարի 19-ին սպանվել է ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովի կողմից, որը քնած ժամանակ կացնի 16 հարված է հասցրել հայ սպայի դեմքին՝ դրանով իսկ համարյա անջատելով գլուխը մարմնից։

### Պատմություն
200px|left|thumb|Գուրգեն Մարգարյանի շիրիմը Եռաբլուր պանթեոնում
Գուրգեն Մարգարյանի հետ նույն սենյակում բնակվող Քութի Բալաշը հետո պատմել է. «Երեկոյան ինքը թեյել է, գնացել քնելու, Գուրգենը շարունակել է պարապել, ապա 21:30-ի սահմաններում գնացել է հայաստանցի մեկ այլ սպայի՝ Հայկ Մակուչյանի սենյակը։ Թե երբ է վերադարձել, հունգարացին չի զգացել, միայն առավոտյան կողմ զգացել է, որ ինչ-որ մեկը վառել է լույսը։ Մտածել է՝ Գուրգենն է, հետո լսելով խլացված ձայներ` շրջվել է, ու տեսել ադրբեջանցուն՝ Ռամիլ Սաֆարովին, մեծ կացինը ձեռքին կանգնած Մարգարյանի անկողնու մոտ։

«Այդ ժամանակ ես հասկացա` ինչ-որ սարսափելի բան է տեղի ունեցել։ Չորսբոլորը արյուն էր։ Ես սկսեցի գոռալ, որ ադրբեջանցին դադարեցնի իր գործը։ Նա ասաց, որ ինձ հետ խնդիր չունի և ինձ չի վնասի։ Նրա դեմքի արտահայտությունն ուրախ էր, կարծես թե կարևոր գործ էր վերջացրել։ Ես շոկի մեջ էի, վազեցի դուրս օգնություն կանչելու, Ռամիլը գնաց ուրիշ ուղղությամբ» - պատմել է հունգարացին։

Սպանությունից անմիջապես հետո ադրբեջանցին գնացել է մյուս հայ սպայի սենյակը՝ ցանկանալով նրան նույնպես սպանել։ Միջանցքում նա հանդիպել է աղմուկի վրա դուրս եկած ուզբեկ սպային, ադրբեջանցին նրան առաջարկել է միասին գնալ և սպանել երկրորդ հայ սպային։ Ուզբեկը փորձել է հանգստացնել մարդասպանին, բայց նրան չի հաջողվել հանդարտեցնել։

Ռամիլը արյունոտ կացինը ձեռքին մոտեցել է Մակուչյանի սենյակին, սակայն դուռը փակ է եղել։ Չկարողանալով կոտրել դուռը, նա սկսել է բարձր ձայնով վանկարկել Մակուչյանի անունը։ Կիսաքնած Մակուչյանը մոտեցել է դռանը, որպեսզի բացի դուռը, բայց իր սենյակում ապրող Լիտվայի ներկայացուցիչը, որը երեկոյան փակել էր սենյակի դուռը, երկրորդ անգամ է փրկել հայ սպայի կյանքը։

## Սաֆարովի դատավարություն
Ռամիլ Սաֆարովի դատավարությունն անցել է Հունգարիայում։ Դատարանում Սաֆարովի պաշտպանությունը նրա գործողությունների խթան է համարել Սաֆարովի վրա ղարաբաղյան պատերազմի իրադարձությունների հետքերը։ Դատարանի կողմից անցկացված բժշկական փորձաքննությունը նրան մեղսունակ է ճանաչել։ Դատարանը Սաֆարովին դատապարտել է ցմահ բանտարկության՝ առաջին 30 տարում առանց համաներման իրավունքի։ Դատավորն իր որոշումը բացատրել է Սաֆարովի կատարած հանցագործության առավել դաժանությամբ և նրանով, որ Սաֆարովն այդպես էլ չի գիտակցել իր գործողությունները։ 2012 թվականի օգոստոսի 31-ին Սաֆարովը հանձնվել է Ադրբեջանին՝ հետագա պատիժն այնտեղ կրելու համար, և նույն օրն էլ ներում է շնորհվել Իլհամ Ալիևի կողմից, բնակարան է նվեր ստացել և կոչումը բարձրացվել է մինչ մայոր՝ ութ տարվա աշխատավարձի վճարումով, որոնք նա անցկացրել էր անազատության մեջ։ Տվյալ որոշումը հանգեցրել է Հայաստանի և Հունգարիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների խզման։
[right|250px|thumb|[Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրի (Երևան, Աջափնյակ)|Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրին Երևանում]]

## Հիշատակ
[200px|left|thumb|Գուրգեն Մարգարյանի հիշատակին նվիրված խաչքարը՝ [Շիրակի մարզի Ջաջուռ գյուղի մոտ գտնվող Հերհերի ձորում։]]
Մարգարյանի սպանության կապակցությամբ իրենց ցավակցություններն են հայտնել օտարերկրյա պետություններ և քաղաքական գործիչներ։ Ղազախստանի արտաքին գործերի նախարար Կ. Տոկաեևի հայտարարության մեջ ասվել է.

Երևանում Գուրգեն Մարգարյանի անունը կրող դպրոց և հասարակական կազմակերպություն կա։ Նրա անվան պուրակում տեղադրվել է հուշարձան։

2012 թվականին, Շիրակի մարզի Ջաջուռ գյուղի մոտ գտնվող Հերհերի ձորում (Ջարդի ձոր) գտնվող Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին կառուցված հուշահամալիրում, «Կամք» հուշակոթողի կողքին կանգնեցվում է Գուրգեն Մարգարյանի հիշատակին նվիրված խաչքար-հուշարձան։

## Տես նաև
* Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրի (Երևան, Աջափնյակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եռաբլուր պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Հայ սպաներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ