Աշրաֆ օս-Սալթանե

**Աշրաֆ օս-Սալթանե** (, ), ղաջարական ժամանակաշրջանի իրանցի արքայադուստր և լուսանկարիչ, որը հայտնի է որպես այդ ժամանակաշրջանի ամենավաղ կին լուսանկարիչներից և լրագրողներից մեկը: Առաջին ամուսնու մահից հետո պահպանել է նրա ամենօրյա օրագիրը, որն օգնել էր գրել։ Այն լույս է տեսել 1966 թվականին և պատկերացում է տալիս 19-րդ դարի դատական կյանքի և միապետի անձի մասին:

## Վաղ կյանք
Էզատ Մալեք Խանումը ծնվել է Իրանի Քերմանշահ քաղաքում՝ 1863 թվականին։ Նրա հայրը Արևմտյան Իրանի կառավարիչ Էմամքոլի Միրզա Էմադ-ալ-Դաուլան է եղել, իսկ պապը եղել է Մոհամմադ Ալի Միրզա Դովլաթշահը։ Եղել է Իրանի երկրորդ ղաջարական կայսր Ֆաթհ Ալի Շահի ծոռնուհին։ 1871 թվականին դարձել է Մոհամմադ Հասան Խան Էթեմադ օս-Սալթանեի երկրորդ կինը և նրա հետ տեղափոխվել է Թեհրան։ Ամուսինը եղել է արքունիքի բարձրաստիճան անդամ և ծառայել է որպես շահի՝ Նասեր ալ-Դինի անձնական թարգմանիչն ու ներկայացուցիչը: Այն բանից հետո, երբ 1887 թվականին նրա ամուսինը ստացել է Էթեմադ օս-Սալթանե տիտղոսը՝ նա հայտնի է դարձել որպես Աշրաֆ օս-Սալթանե։

Աշրաֆ օս-Սալթանեի ստացած կրթությունը հատուկ է եղել թագավորական հարեմի անդամների համար, որոնք սովորել են խոհարարություն և կար: Նաև սովորել է պատմություն և բժշկություն՝ հրաժարվելով պոեզիայի և երաժշտության սովորական կանացի առարկաներից և սովորել է նարդի և շախմատ: Բացի այդ ամուսինը նրան ֆրանսերեն է սովորեցրել, իսկ եղբայրը՝ Սոլթան Մոհամմադ Միրզան՝ լուսանկարչություն։ Շահի և նրա գլխավոր կնոջ՝ Անիս օդ-Դոուլեի ընկերն է եղել։ Աշրաֆ օս-Սալթանեն եղել է գոռոզ հպարտ ու ինքնավստահ և կարող էր առճակատման մեջ լինել նույնիսկ թագավորական ընտանիքի անդամների հետ։ Նրա եղբոր որդին՝ Յաման ալ-Դոուլեհը, նկարագրել է նրան որպես առնական կին, իր սեռի ոչ տիպիկ ներկայացուցիչ։ Նրա նախնիները նրա համար կապեր են ապահովել թագավորական հարեմում՝ թույլ տալով նրան տեղեկացված լինել պալատական բամբասանքներից, ինտրիգներից և տեղեկություններից, որոնք կենսականորեն կարևոր են եղել նրա ամուսնու համար քաղաքական և ներքաղաքական կռիվների մեջ կողմնորոշվելու համար։ Նա դարձել է Էտեմադ օս-Սալթանեի վստահելի անձը և ռազմավարը։

Քանի որ Աշրաֆ օս-Սալթանեն չի կարողացել երեխաներ ունենալ՝ հանդուրժել է ամուսնու հարաբերությունները մարմնավաճառների, ծառաների և երիտասարդ տղաների հետ, քանի դեռ հղիություն չի եղել: Իմանալով, որ սերունդը կարող է հանգեցնել նրա իշխանության նվազմանը՝ նա պահանջել է, որ իր ամուսինը մանրամասն ներկայացնի իր բոլոր հանդիպումները: Դրանք գրառված են եղել նրա օրագրում և չնայած այն բանին, որ Էթեմադ օս-Սալթանեն երեխա է ունեցել իր առաջին կնոջից՝ նա օրագրում բազմիցս նշել է, որ իմպոտենտ է (փորձելով հանգստացնել կնոջը)։ Մի դարաշրջանում, երբ կանայք անջատված են եղել հասարակությունից և ենթարկվել են իրենց ամուսիններին՝ Աշրաֆ օս-Սալթանեի սեռը նվազագույն դերակատարում է ունեցել նրա կյանքում՝ թույլ տալով ինքնուրույն գործել։

Եղբորորդու՝ Յաման ալ-Դոուլեհի և Էտեմադ օս-Սալթանեի կողմից հաղորդվել է, որ նա գեղեցիկ լուսանկարներ է արել։ Այն ժամանակ, երբ օրենքն արգելում էր կանանց և տղամարդկանց որևէ շփում ունենալ ընտանիքից դուրս՝ կանանց չի թույլատրվել լուսանկարչությամբ զբաղվել։ Նրա որոշ լուսանկարներ արվել են արքունիքի ներսում և լուսանկարել է Նասեր ալ-Դին Շահի հայտնի լուսանկարը: Նրա կողմից արված այլ լուսանկարներ ներառվել են ամուսնու օրագրում։ Աշրաֆ օս-Սալթանեն լայնորեն ճանաչված է որպես Իրանում առաջին կին լուսանկարիչը, որին հաջորդել են նրա քույրերը՝ Ազրա և Ֆաթեմեն, որոնք նույնպես լուսանկարել են դատարանում և միսս Հադդադը, որը լուսանկարել է Շահփուրի հրապարակում հավաքված բազմությանը։

Էթեմադ օս-Սալթանեն մանրամասնորեն պահել է պալատական կյանքի օրագրերը և Աշրաֆ օս-Սալթանեն այն քիչ մարդկանցից է եղել, որին հասանելի են եղել նրա անձնական գրառումները: Ժամանակ առ ժամանակ նա թելադրում էր նրան օրվա իրադարձությունները, իսկ Աշրաֆը նրա համար կատարում էր ամենօրյա գրառումները։ Սայիդ Ֆարիդ Ղասեմին՝ իրանական մամուլի հայտնի պատմաբանը Աշրաֆ օս-Սալթանեին անվանել է երկրի առաջին կին լրագրողը, ինչպես նաև առաջին լուսանկարիչը՝ հայտնաբերելով ինը հոդվածներ, որոնք նա հրապարակել է Էթեմադ օս-Սալթանեի հետ համագործակցությամբ, այն ժամանակ, երբ նրա ամուսինը ծառայել է որպես Իրանի մամուլի պատասխանատու։ Ամուսինը մահացել է 1896 թվականի ապրիլին և նրա օրագիրը տվել են շահին, բայց երբ Նասեր ալ-Դին Շահ Ղաջարը սպանվել է մեկ ամիս անց՝ Աշրաֆ օս-Սալթանեն խնդրել է, որ օրագիրը վերադարձնեն իրեն։ Աշրաֆ օս-Սալթանեն նորից ամուսնացել է իր առաջին զարմիկի՝ Սայիդ Հուսեյն Արաբի (Թաբիթ) հետ և տեղափոխվել է Մաշհադ։ 1903 թվականին նոր Շահ Մոզաֆար ադ-Դին Շահ Ղաջարը վերադարձրել է օրագիրը, որը մնացել է Աշրաֆ օս-Սալթանեի մոտ մինչև նրա մահը։

## Մահ և ժառանգություն
Մահացել է 1914 թվականին Մաշհադում և թաղվել Դարա ալ-Սայդա դամբարանում ։ Իր առաջին ամուսնու օրագիրը հանձնել է Մաշհադի Իմամ Ռեզայի սրբավայրի գրադարանին: 1966 թվականին լույս է տեսել օրագիրը, որը պարունակել է տեղեկություններ ոչ միայն 19-րդ դարի Իրանի մշակութային և քաղաքական կյանքի մասին, այլ նաև անձնական պատկերացումներ «կառավարողի՝ Նասեր ոդ-Դին Շահի կյանքի և անձի մասին»։ Նրա մահից ութ տարի անց նրա կյանքի կենսագրությունը հրապարակվել է Սոլթան Ահմադ Դովլաթշահի Յամին-ոդ-Դոուլի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

### Մատենագրություն

*
*
*
*
*
*
*
*

Կատեգորիա:19-րդ դարի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ինքնակալների կանայք
Կատեգորիա:Ֆոտոլրագրողներ