Ռոբին Լեյքոֆ

**Ռոբին Բեթ Թոլմաք Լեյքոֆ** (անգլ' Robin Beth Tolmach Lakoff, ) ամերիկացի լեզվաբան  և գիտնական Կալիֆոռնիայի Բերքլեյ համալսարանում։ Նրա 1975 թվականի հրատարակված *Language and Woman's Place* գիրքը  հաճախ վերագրվում է, որ լեզուն և գենդերը դարձան լեզվաբանության և այլ գիտակարգերի կարևոր ենթաճյուղ։

## Կենսագրություն և կարիերա
Ռոբին Բեթ Թոլմաք Լեյքոֆ ծնվել է 1942 թվականի նոյեմբերի 27-ին՝ Բրուքլինում (Նյու Յորք) և մեծացել Մանհեթենում։

Նա ստացել է բակալավրի աստիճան Ռեդիքլիֆ քոլեջում, մագիստրոսի՝ Ինդիանայի համալսարան Բլումինգթոնում, իսկ 1967 թվականին Հարվարդի համալսարանում ստացել է լեզվաբանության դոկտորի աստիճան։ Նրա ատենախոսությունը նվիրված էր լատիներենի շարահյուսությանը և գրված էր գեներատիվ քերականության հիմքում։ Նա 1964 թվականից ամուսնացած էր լեզվաբան Ջորջ Լակոֆֆի հետ, մինչև որ 1975 թվականին նրանք ամուսնալուծվեցին։ Զույգը ունեցել է մեկ որդի։ Լակոֆը դասավանդել է Կալիֆոռնիայի Բերքլիի համալսարանում 1972 թվականից մինչև 2012 թվականը նախքան թոշակի անցնելը։

Երբ նա բակալավրիատի ուսանող էր Ռեդիքկիֆի քոլեջում (Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս), Լայկոֆը որպես ազատ ունկնդիր հաճախում էր  Նոամ Չոմսկու դասերին Մասաչուսեսթի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (MIT), այդպիսով կապեր հաստատելով MIT-ի լեզվաբանության բաժնի հետ։Այդ ժամանակահատվածում, երբ Չոմսկին և նրա ուսանողները ստեղծում էին Տրանսֆորմացիոն-գեներատիվ քերականության տեսությունը, Լեյկոֆը և ուրիշներ ուսումնասիրում էին, թե ինչպես է արտաքին համատեքստը ներգրավվում լեզվի կառուցվածքի մեջ։

Լեյկոֆը պարբերաբար հոդվածներ էր հրապարակում Huffington Post-ում։ 2016 թվականին նա ստացավ ազգային ուշադրություն՝ Թայմ ամսագրում հրապարակված (Հիլարի Քլինթոնի էլեկտրոնային փոստի սկանդալը հարձակում է կանանց վրա) վերնագրով հոդվածի համար։ 2025 թվականի օգոստոսի 5-ին Լեյքոֆը մահացել է Ուոլնաթ Քրիքում շնչառական անբավարարությունից։ Նա 82 տարեկան էր։

## Լեզվի և կնոջ դիրքը հասարակությունում
Լեյքոֆի ազդեցիկ աշխատությունը՝ *Language and Woman’s Place*, հանրալեզվաբանության ոլորտ է, որը ներկայացնում կանանց խոսքի վերաբերյալ բազմաթիվ գաղափարներ, որոնք այժմ հաճախ կիրառվում են և արդեն բավականին տարածված են։ Այն ոգեշնչել է տարբեր մեթոդներ մշակել լեզվի և գենդերի ուսումնասիրության համար, որոնք կիրառվում են ինչպես ազգային սահմաններից դուրս, այնպես էլ տարբեր սոցիալական դասերի և ռասաների միջավայրում։

Նրա աշխատանքը կարևոր է ոչ միայն գենդերի, այլև դասի, իշխամության և սոցիալական արդարության հարցերին ուղղված ուշադրությամբ։

Լեյքոֆը առաջարկեց, որ կանանց խոսքը կարելի է տարբերակել տղամարդկանց խոսքից մի շարք ուղիներով (ինչը մաս է կազմում գենդերային դեֆիցիտի մոդելի), ներառյալ՝

# Մեղմացուցիչ ձևեր՝ Phrases like "sort of", "kind of", "it seems like"
# Դատարկ ածականներ: "divine", "adorable", "gorgeous"
# Չափազանց քաղաքական ձևեր: "Would you mind..." "...if it's not too much to ask" "Is it okay if...?"
# Ներողություն: "I'm sorry, but I think that..."
# Քիչ խոսել
# Խուսափել հայոյանքից և կոպիտ բառերից
# Պոչիկավոր հարցեր: "You don't mind eating this, do you?".
# Ճիշտ քերականություն և արտասանություն:  Օգտագործում ենք հեղինակային քերականություն և ճիշտ արտասանություն
# Անուղղակի խնդրանք: "Wow, I'm so thirsty." – really asking for a drink
# Ինտոնացիոն շեշտադրում: Օգտագործում ենք ընդգծելով որոշակի բառեր, e.g., "so", "very", "quite"

Լեյքոֆը մշակեց (Հարգալիցության սկզբունք)-ը, որի շրջանակում նա ձևակերպեց երեք հիմնական կանոն, որոնց սովորաբար հետևում են հաղորդակցման ընթացքում։ Դրանք են՝ չպարտադրել մյուսին, տալ ընդունող կողմին ընտրության հնարավորություն և այնպես անել, որ ընդունող կողմը իրեն լավ զգա: Նա նշեց, որ դրանք առաջնային նշանակություն ունեն արդյունավետ հաղորդակցության համար։

## Լեզվական պատերազմ
Լեյքոֆի *The Language War* 2000 թվական աշխատությունը կատարում է ժամանակակից սոցիալական և քաղաքական խնդիրների շուրջ բանավեճերի լեզվաբանական վերլուծություն։ Նա լուսաբանում է այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են՝ Հիլլ Թովմասի  լսումները, Օ․ Ջեյ․ Սիմփսոնի դատավարությունը, Քլինթոն-Լևինսկի սկանդալը  և քաղաքական կոռեկտության երևույթը։ Լեյքոֆը քննարկում է յուրաքանչյուր թեմա՝ առաջ քաշելով ընդհանուր թեզ, որ լեզուն ինքնին հանդիսանում է քաղաքական մարտադաշտ։

Լեզվական պատրերազմ գրքում Ռոբին Լակոֆֆը ներկայացնում է այն գաղափարը, որ շրջանակները ստեղծում են իմաստներ։  Նա մեջբերում է <ins>Stephen C. Levinson</ins>-ին (1983), ըստ որի լեզուն (լինի բանավոր, թե ոչ բանավոր) և փորձառությունը «գիտելիքի մի ամբողջություն են, որոնք ակտիվացվում են՝ ապահովելու համար այն հետևողական հիմքը, որի վրա հիմնվում է խոսքի ըմբռնումը»։

Շրջանակները գաղափարներ են, որոնք ձևավորում են մեր սպասումները և ստեղծում այնպիսի ուշադրության կենտրոններ, որոնք ընկալվում են որպես ճշմարտություն և «ողջախոհություն» (common sense)։ Երբ մարդը ընդունում է որևէ շրջանակ, նա հակված է հավատալու, որ այդ շրջանակի ներսում գտնվող ամեն ինչ իրական և բնական է, և այն, ինչ սովորում է այդ շրջանակում, դառնում է իր համար «ինքնըստինքյան ճշմարիտ»։

Օրինակ՝ 19-րդ դարում տարածված էր այն համոզմունքը, որ կանայք պետք է կրեն կորսետներ և ձգեն իրենց իրանը։ Ոչ ոք չէր մտածում, որ հնարավոր է հագուստ կրել առանց կորսետի, որովհետև «ողջախոհ» էր համարվում, որ կորսետը պարտադիր նորաձևության տարր է։

Սակայն եթե որևէ մեկը փորձի նույն իրավիճակին նայել շրջանակից դուրս (ինչը հազվադեպ է պատահում, որովհետև մարդիկ սովորաբար համոզված են, որ «ողջախոհությունը» հիմնավորման կարիք չունի), ապա կունենա լրիվ այլ ըմբռնում։ Շարունակելով կորսետի օրինակը՝ մեր ժամանակներում «ողջախոհ» է համարվում, որ կորսետները վնասակար են և ավելի շատ վնաս են տալիս, քան օգուտ կանանց մարմնին։ Այդ պատճառով այսօր կանանց մեծամասնությունը չի կրում կորսետներ։ Իսկ երբ մենք հետ ենք նայում 19-րդ դարի հին շրջանակին, այդ ժամանակաշրջանի նորաձևության պատկերացումը մեզ տարօրինակ է թվում։

## Ընտրված աշխատություններ
* 1972: "Language in Context." *Language* 48:4 (December 1972): pages 907–27.
* 1973: *The logic of politeness; or, minding your P's and Q's.* In: *Papers from the Ninth Regional Meeting of the Chicago Linguistics Society*,  ed. C. Corum, T. Cedric Smith-Stark, A. Weiser, pages 292–305. Chicago: Department of Linguistics, University of Chicago
* 1975: *Language and Woman's Place*. 
* 1977: *What you can do with words: Politeness, pragmatics and performatives.* In: ''Proceedings of the Texas Conference on Performatives, Presuppositions and Implicatures'', ed. R. Rogers, R. Wall & J. Murphy, pages 79–106. Arlington, Va.: Center for Applied Linguistics.
* 1985: *When talk is not cheap*. With Mandy Aftel. Warner 
* 1990: *Talking Power*. Basic Books. 
* 1993: *Father knows best: the use and abuse of therapy in Freud's case of Dora*. With J. Coyne. Teachers College Press. 
* 2000: *The Language War*. University of California Press. 
* 2006: "Identity à la carte: you are what you eat." In: *Discourse and Identity*, ed. Anna DeFina, Deborah Schiffrin and Michael Bamberg. Cambridge University Press: Cambridge.

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Lakoff, "Language and Woman's Place" (1973)
* Lakoff, "Language in Context" (1972)
* Robin Lakoff analyzes Sarah Palin and the 2008 election, interview with Kiera Butler for ''Mother Jones'', October 3, 2008
* Faculty home page (University of California, Berkeley)
* 
*Gender and tags
*

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կին լեզվաբաններ