open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ղազախական ճարտարապետություն

**Ղազախական ճարտարապետություն**։ Ղազախստանի տարածքում պահպանվել են բրոնզի դարի հուշարձաններ։ Այդ ժամանակաշրջանի բնակավայրերը կազմված էին հատակագծում ուղղանկյուն, կիսագետնափոր 10-40 տներից և տնտեսական շինություններից։ Պահպանվել են պաշտամունքային կառույցներ՝ դոլմեններ, մենհիրներ, ինչպես նաև դամբարանաբլուրներ։ Մ․ թ․ ա․ I հազարամյակում-մ․ թ․ 1-ին դարերին Ղազախստանի տարածքում ապրող ցեղախմբերն ունեցել են ինչպես շարժական կացարաններ (թաղիքե յուրդեր), այնպես էլ ամրակայված (կավ, հում աղյուս) տներ (Չիրիկռաբատ, մ․ թ․ ա․ 5-2-րդ դարեր)։ Այս շրջանի գմբեթավոր գերեզմանոգային կառույցներից նշանավոր է Բալանդի (Կզըլ Օրդայի մարզ) համալիրում հայտնաբերվածը (մ․ թ․ ա․ 4-2-րդ դարեր)։ 8-րդ դարից, իսլամի տարածմանը զուգընթաց, կառուցվել են մզկիթներ, մինարեներ, սարդոբաներ, բաղնիքներ, քարվանսարաներ, դամբարաններ, երևան են եկել ճարտարապետական-շինարարական նոր մեթոդներ (կիրառվել են թրծած աղյուս, կամա- րագմբեթային կառուցվածքներ, փորագիր թրծակավով երեսպատում և այլն)։

Կատեգորիա:Ղազախստանի մշակույթ
Պյութագորասյան թվեր

**Պյութագորասյան թվեր**, բնական երեք թվեր, որոնց հավասար երկարությամբ կողմեր ունեցող եռանկյունը ուղղանկյուն է։ Ըստ Պյութագորասի թեորեմի հակադարձ թեորեմի՝ երեք թվեր կլինեն Պյութագորասյան թվեր, եթե նրանք բավարարում են x-ի քառակուսի, y-ի քառակուսի, z-ի քառակուսի դիոֆանտյան հավասարմանը։ Օրինակ՝ 3, 4, 5-ը Պյութագորասյան թվեր են (3-ի քառակուսի+4-ի քառակուսի=5-ի քառակուսի)։ Եթե x, у, z-ը Պյութագորասյան թվեր են, ապա kx, ky, kz (k-ն բնական թիվ է) թվերը նույնպես Պյութագորասյան թվեր են։ Բոլոր փոխադարձաբար պարզ Պյութագորասյան թվերի (x, у, z) եռյակները կարելի է ստանալ x=m2—ո2, y=2mn, z-m24-n2 (m >n >0) բանաձևերով։

Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Մովսես Կարնեցի

**Մովսես Կարնեցի**, **Արզրումցի** (ծ. և մ. թթ անհայտ) , XVII-XVIII դարերի հայ տաղասաց, դպիր։

## Կենսագրություն
Մովսես Կարնեցուց մեզ հասել է 14 տաղ, որոնք հիմնականում հոգևոր բնույթ ունեն։ Կան այլաբանական տաղեր՝ նվիրված բնությանը, գարնանը, սիրուն։ «Ողբ ի վերայ ազգին մերոյ ասացեալ ի Կարնեցի Մովսէս դպրէ» տաղում Մովսես Կարնեցին ներկայացնում է հայ ժողովրդի տառապյալ վիճակը օտարի լծի տակ, ավաղում, որ հայրենիքը զրկվել է պետականությունից և իրեն ողբակցելու է կոչում Սահակ Պարթևին ու Ներսես Լամբրոնացուն, ակնարկում հոգևորականների մի մասի անկյալ բարքերը։ «Եկեղեցիք՝ պանդոկք, իշխանք՝ գողակից» ձևակերպումով արտահայտում է իր դժգոհությունը ապրած ժամանակաշրջանից։ «Տաղ ազնիվ․․․ ղարիպութեան» ստեղծագործության մեջ, որի սկզբնատողն է «Մեկնեցայ հայրենեացն իմաստ մնալով», հեղինակը միջնադարյան պանդխտության երգերի պատկերներով խոսում է իր հոգևոր պանդըխտության մասին։ Մովսես Կարնեցին հաճախ օգտագործում է «Երգ երգոց»-ից առնված պատկերներ։ Տաղերը գրված են ժամանակի համար մատչելի գրաբարով, կան նաև խառը՝ հայերենի ու թուրքերենի համադրությամբ տաղեր։ Երբեմն օգտագործվում է երկխոսության ձևը, որն ավելի հասկանալի է դարձնում պատումը։ Մովսես Կարնեցու տաղերի մեծ մասը պահպանվում է Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանի ձեռագրերում, տաղերի օրինակներ կան նաև Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

## Գրականություն
* Ոսկյան Հ., Չորս հայ տաղասացներ եւ անոնց տաղերը, Վնն., 1966:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Ալեքսանդր Մոիսի համալսարան

**Ալեքսանդր Մոիսի համալսարան**, **Ալեքսանդր Մոիսի անվան Դուրրեսի համալսարան**, ԱՄԴՀ, (), հանրային կառավարման նորաբաց ինստիտուտ Ալբանիայում։
մինի|Ալեքսանդր Մոիսի, 1906

## Պատմություն
Համալսարանը տեղակայված է Դուրրես քաղաքում։ Հիմնադրվել է Ալբանիայի կառավարության կողմից 2005 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։ Բացումը կատարվել է 2006 թվականին։ Համալսարանը որդեգրել է ամերիկյան կրթական չափորոշիչները ի տարբերություն երկրի այլ բուհերի։ 2006 թվականի հոկտեմբերի 2-ին համալսարանն արդեն ուներ շուրջ 1,300 ուսանող։ Համալսարանն անվանվել է ի պատիվ ավստրո-իտալացի դերասան Ալեքսանդր Մոիսիի, ով ծագումով ալբանացի է։

## Ֆակուլտետներ
Համալսարանում գործուն են 6 ֆակուլտետներ (5 ներքին և1 արտաքին) և Ալեքսանդր Մոիսի համալսարանի մասնաճյուղը

# Բիզնես ֆակուլտետ
# Քաղաքագիտության և իրավագիտության ֆակուլտետ
# Տեղեկատվական և հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ
# Կրթության ֆակուլտետ
# Մասնագիտական ուսուցումների ֆակուլտետ
# Ինտեգրալ հետազոտությունների պրակտիկայի ֆակուլտետ
# Պեշկոպիայի մասնաճյուղ

## Նշանավոր մարդիկ
### Ուսանողներ
2006 -2012 թվականներին համալսարանն ունեցել է 2281 շրջանավարտ, առաջին շրջանավարտներն ավարտել են 2009 թվականին։ 2009 թվականին ուսանողների թիվը 160-ից 2011 թվականին դարձել է 708։

### Նշանավոր շրջանավարտներ
* Օդետա Նիշանի, Ալբանիայի ներկայիս առաջին տիկինը
* Օրել Ջինի, ալբանիայի Lynx ռոք խմբի անդամ

### Նշանավոր դասախոսներ
* Պրոֆեսոր Էսմերալդա Ուրուցի, եղել է Ալբանիայի տուրիզմի, մշակութային հարցերի, երիտասարդության և սպորտի նախարար
* Դոկտոր Էվա Ալուշի, եղել է Zëri i Popullit-ի գլխավոր խմբագիրը, Ալբանիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ
* Էրիս Հոջա, Արտաքին կապերի և էմիգրացիայի փոխնախագահ
* Պրոֆեսոր Շքելկիմ Կանի, եղել է Ալբանիայի բանկի կառավարիչ, Ֆինանսների նախարար
* Ինա Ռամա, եղել է Ալբանիայի գլխավոր դատախազ
* Պրոֆեսոր Էլենա Կոցաքի, ալբանացի պատմաբան
* Դոցենտ Իլիր Հոթի, եղել է Ալբանիայի բանկի նախագահ
* Պրոֆեսոր Աֆրիմ Հոթի, ալբանացի հնագետ
* Էլա Գոլեմի, Ալբանիայի բանկի դիտորդական խորհրդի անդամ

## Տես նաև
* Ալեքսանդր Մոիսի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Ալբանիայում
Կատեգորիա:2013 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի համալսարաններ
Ֆրիկի փողոց (Երևան)

**Ֆրիկի փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ միջնադարյան բանաստեղծ Ֆրիկի։

## Տվյալներ
Սկսվում է Ռուսթավելու փողոցի վերջից, ձգվում դեպի հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ և հասնում Դերենիկ Դեմիրճյան, Պռոշյան և Պարոնյան փողոցների հանգույց։

## Հատվող փողոցներ
* Հովհաննես Կոզեռնի փողոց
* Սուրբ Հովհաննեսի փողոց

## Նշանակալի օբյեկտներ
* Եվրամիության պատվիրակություն Հայաստանում

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* 

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Պոլիմորֆիզմ (ծրագրավորում)

Ծրագրավորման լեզուներում և տիպերի տեսությունում պոլիմորֆիզմ(Հունարեն , պոլիս, "շատ" և , մորֆ, "ձև") կոչվում է տարբեր տեսակի տվյալները կարգավորելու ունակությունը։ 
Գոյություն ունեն մի քանի տեսակի պոլիմորֆիզմներ։ Երկու ամենատարբեր տեսակի պոլիմորֆիզմները 1967 թ.-ին նկարագրվել են Քրիսթոֆեր Սթրեչիի կողմից։ Մեկը հատուկ պոլիմորֆիզմն է (կամ ad hoc պոլիմորֆիզմ), մյուսը՝ պարամետրիկ պոլիմորֆիզմը։ Հակիրճ՝ հատուկ պոլիմորֆիզմը նկարագրվում է «նման ինտերֆեյսով շատ իրագործումներ» սկզբունքով, իսկ պարամետրիկը՝ «մեկ իրագործում ընդհանրացված ինտերֆեյսով» պրինցիպով։Պոլիմորֆիզմի գաղափարը նպաստում է գրված կոդը ավելի ընթեռնելի,և user-ի համար ավելի հարմար դարձնելու համար։

Այլ կերպ որպես պոլիմորֆիզմի օրինակներ կարող ենք բերել գերբեռնումը (overloading) և վերարժեքավորումը (overriding)։

### Մեթոդի գերբեռնում
Մեթոդի գերբեռնման ժամանակ ստեղծվում են նույն անվանումով և վերադարձվող տիպով, սակայն տարբեր պարամետրերով մեթոդներ։
```java
static void compare(int a, int b){
        if(a > b){
            System.out.printf("%d is greater than %d.", a, b);
        }
        else if(a < b){
            System.out.printf("%d is greater than %d.", b, a);
        }
        else {
            System.out.println("The numbers are equal.");
        }
    }
```

Սա երկու թվերի համեմատման մեթոդ է
```java
static void compare(int a, int b, int c){
        if(a > b && a > c){
            System.out.printf("%d is greater than %d and %d.", a, b, c);
        }
        else if(b > a && b > c){
            System.out.printf("%d is greater than %d and %d.", b, a, c);
        }
        else if (c > a && c > b){
            System.out.printf("%d is greater than %d and %d.", c, a, b);
        }
    }
```
Սա էլ նույն մեթոդը, բայց արդեն երեք թվերի համար

### Մեթոդի վերարժեքավորում
Մեթոդը կարող ենք վերարժեքավորել, երբ որևէ դասից ժառանգված ենթադասում օգտագործում ենք մայր դասի մեթոդը՝ փոխելով նրա պարունակությունը։ 
```java
public class Person {
    void sayGetting (){
        System.out.println("Hello, I'm a person!");
    }
}
```
Այստեղ Person դասն ունի մեթոդ, որն արտածում է "Բարև, ես մարդ եմ" հաղորդագրությունը։
```java
class Student extends Person{

    @Override
    void sayGetting() {
        System.out.println("Hello, I'm a student!");
    }
}
```
Իսկ այստեղ Student դասը ժառանգելով Person դասը և նրա sayGetting մեթոդը արտածում է "Բարև, ես ուսանող եմ" հաղորդագրությունը։

## Արտաքին հղումներ
*C++ Պոլիմորֆիզմ (OOP)

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Ծրագրավորում
Հովհաննես Կոզեռնի փողոց (Երևան)

**Հովհաննես Կոզեռնի փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ 11-րդ դարի առաջին կեսի հայ գիտնական, տոմարագետ Հովհաննես Կոզեռն Տարոնացու։

## Տվյալներ
Սկսվում է Ֆրիկի և Ռուսթավելու փողոցների խաչմերուկից, ձգվում հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ և Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու մոտով հասնում Սուրբ Հովհաննեսի փողոց։

Խորհրդային տարիներին կոչվել է Թափաբաշի 2-րդ փողոց։

## Նշանակալի օբյեկտներ
* Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի

## Պատկերասրահ

Eriwan 1989 001.jpg|Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին և նրա շրջակայքը 1989 թվականին
Կոնդի Սուրբ Հովհաննես, 30.09.2015 (8).JPG
Կոնդի Սուրբ Հովհաննես, 30.09.2015 (9).JPG 


## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* 

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Ռամադան Ռամադանի

**Ռամադան Ռամադանի** (, ), ալբանացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ռամադան Ռամադանին ծնվել է 1944 թվականին, Ուրոշեվաց քաղաքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 1967 թվականին սովորել է Պրիշտինայի մանկավարժական ինստիտուտի ֆիգուրատիվ արվեստի բաժնում։ Ուսանողական տարիներին ստացել է «լավագույն ազատ ոճի նկար» մրցանակը, որը համարվում է ուսանողական ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկը։

## Կարիերա
Ռամադան Ռամադանին համարվում է 1969 թվականին հիմնադրված “Zef Kolombi” անվան ֆիգուրատիվ արվեստագետների ասոցիացիայի համահիմնադիրներից։ 1974 թվականին հաստատվում է Պրիշտինայում և Պրիշտինայի ռադիոյում աշխատող որպես լրագրող, այնուհետև՝ խմբագիր։ 1977 թվականին ընդունվել է գեղարվեստի ակադեմիա, որն ավարտել է 2 տարի հետո։ 1980 թվականից Կոսովոյի ֆիգուրատիվ արվեստագետների ասոցիացիայի անդամ է եղել։ Ունեցել է շուրջ 30 ազգային և միջազգային ցուցահանդեսներ։ ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի կողմից կազմակերպված ցուցահանդեսում նրա կտավներից երկուսը վաճառվել են։ Պրիշտինայի ռադիոյում աշխատել է մինչև 1990 թվականը, երբ ռադիոն փակվեց տեղական իշխանությունների կողմից։

Ռամադանին պաշտում էր Ռեմբրանտին, Կարավաջոյին, Վելասկեսին, Վան Գոգին, սյուրռեալիստ Սալվադոր Դալիին։ Սիրում էր նկարել յուղանկարային տեխնիկայով, ստեղծել է պաստել, ազատ ոճի գեղանկարներ։ Նա իրեն համարում էր ռեալիստ, չնայած օգտագործում էր սյուռեալիստական տարրեր։ Ստեղծագործել է նատյուրմորտի, բնանկարի, դիմանկարի, ինքնանկարի ժանրերում։ Հաճախ պատկերել է իր երկրի ազգային ավանդույթները։

## Ծանոթագրություններ

* ՅՈՒՆԵՍԿՕ միության անդամներ Painters-members of Club UNESCO.
* Ալբանացի նկարիչներ Albanian Artists.
* Կոսովոյի պատկերասրահ Kosovo Art Gallery .
* Կոսովոյի պատկերասրահ, վաճառված նկար 1.
* Կոսովոյի պատկերասրահ, վաճառված նկար 2

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ալբանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Կոսովացի նկարիչներ
Կախարդական գորգը (մուլտֆիլմ)

**Կախարդական գորգը** (), 1948 թվականին «Երևան» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական մուլտֆիլմ։

## Սյուժե
Հեքիաթ-լեգենդ բարու և չարի հավերժական պայքարի մասին։ Վիշապը կտրել է մարդկանց ջուրը, բայց թռչող գորգի օգնությամբ հնարավոր է լինում հաղթել նրան։

## Աղբյուրներ
* Հայկական կինո, լիակատար կատալոգ, 1924-1999, Հայաստանի կինոգետների և կինոլրագրողների ասոցիացիա, 2000։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Կախարդական գորգը» 

Կատեգորիա:1948 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Գրիգոր Եղիազարյանի
Աղվեսագիրք (մուլտֆիլմ)

**Աղվեսագիրք**, 1975 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական մուլտֆիլմ՝ ըստ Վարդան Այգեկցու և Մխիթար Գոշի առակների։

## Սյուժե
Պարզվում է, որ առակների դարավոր իմաստությունն առավել քան արդիական հնչողություն ունի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Հայկական կինո, լիակատար կատալոգ, 1924-1999, Հայաստանի կինոգետների և կինոլրագրողների ասոցիացիա, 2000։

Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոբերտ Սահակյանցի մուլտֆիլմեր
Աղվեսագիրք (այլ կիրառումներ)

**Աղվեսագիրք** անունը կարող է վերաբերել.

* Աղվեսագիրք- հայկական միջնադարյան առակների ժողովածու
* Աղվեսագիրք (մուլտֆիլմ)
Բարեկենդանը (այլ կիրառումներ)

**Բարեկենդանը** անունը կարող է վերաբերել.

* Բարեկենդանը (ֆիլմ)
* Բարեկենդանը (մուլտֆիլմ)
Ռուսթավելու փողոց (Երևան)

**Ռուսթավելու փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ 12-րդ դարի վրացի քաղաքական գործիչ և բանաստեղծ Շոթա Ռուսթավելու։

## Տվյալներ
Գտնվում է Կոնդ թաղամասի բարձունքի վրա։ Սկսվում է Սիմեոն Երևանցու փողոցից, ձգվում հյուսիսային ուղղությամբ և հասնում Ֆրիկի փողոցի սկիզբ։

## Նշանակալի օբյեկտներ
* Շոթա Ռուսթավելու անվան թիվ 23 հիմնական դպրոց

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* 

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Սիմեոն Երևանցու փողոց (Երևան)

**Սիմեոն Երևանցու փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Սիմեոն Ա Երևանցու։

## Տվյալներ
Գտնվում է Կոնդ թաղամասում։ Սկսվում է Կոնդի փողոցի վերջից, ձգվում հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ, Պարոնյան փողոցին զուգանեռ և հասնում Ռուսթավելու փողոց՝ «Դվին» հյուրանոցի մոտ։

Խորհրդային տարիներին, ի պատիվ անվանի օդաչու Վալերի Չկալովի, կոչվել է նրա անունով։

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* 

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Կոնդի փողոց (Երևան)

**Կոնդի փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է Կոնդ թաղամասի անունով։

## Տվյալներ
Սկսվում է Մայիսյան փողոցի №№ 55 և 57 շենքերի անցուղուց, ձգվում հարավարևմտյան ուղղությամբ և Կոնդի բարձունքով հասնում Սիմեոն Երևանցու և Ռուսթավելու փողոցների սկիզբ։

Կոնդի փողոցը ձևավորվել է նախկին Հայ և Թուրք Ղարադաղլու փողոցներից։

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Աղբյուրներ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* 

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Գամպրին

**Գամպրին**, համայնքի (վարչական միավոր) կարգավիճակ ունեցող քաղաքային բնակավայր Լիխտենշտայնի հյուսիսում։ Ունի 6.1 կմ² տարածք և 1,524 բնակչություն։ համայնքի կազմում բացի Գամպրինից տեղակայված է նաև Բենդերն գյուղը։

## Բնակչություն

## Հայտնի մարդիկ
* Թինա Վեյրաթեր, լեռնադահուկորդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Գամպրինի պորտալ 

Կատեգորիա:Լիխտենշտայնի համայնքներ
Կատեգորիա:Լիխտենշտայնի քաղաքներ
Պահապան

**Պահապան**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Վիրահայոց լեռների համակարգում, Ձորամուտ գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտք, Մեծավան գյուղից հարավ-արևելք։։ Բարձրությունը 1822 մ է։ Լեռան հյուսիսային լանջից կիզբ է առնում Բինաձոր գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կուկաս

**Կուկաս** (*Կուկեշ, Կուկուշ*, ), քաղաք հյուսիսարևելյան Ալբանիայում։ Գտնվում է համանուն՝ Կուկաս գավառում՝ Ալբանիայի ու Կոսովայի սահմանից ոչ հեռու։ 2003 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 16&nbsp;315 մարդ, որոնց մեծամասնությունն ալբանացիներ են։ Ալբանացիներից հետո երկրորդ էթնիկական խումբը գորացիներն են։

Քաղաքը տեղակայված է Սև Դրին ու Սպիտակ Դրին գետերի միախառնվելու վայրում, որտեղ այդ երկու գետերը ձևավորում են Դրին գետը։ 1976 թվականին այս տարածքում գոյություն ունեցած նախկին քաղաքը ողողվել է Ֆիերցա ջրամբարի ջրով, որ կառուցվել էր ջրաէլեկտրակայանի կառուցումից հետո։ Նոր քաղաքը կառուցվել է ոչ հեռու՝ Գյալիցա ու Կորիտնիկ լեռների ստորոտում։ Այդ ժամանակից ի վեր քաղաքը հաճախ կոչում են Նոր Կուկաս ()։

Քաղաքի կողքով հոսում է ևս մի գետ՝ Լյուման։ Քաղաքի ոչ հեռու՝ մի քանի կիլոմետր դեպի հարավ, կա օդանավակայան՝ *Kukës Airport Zayed bin Sultan Al Nahyan*։ Քաղաքն ունի իր անունը կրող ֆուտբոլային ակումբ։

## Պատմություն
1939 թվականի ապրիլի 15-ին Կուկոս քաղաքը դարձավ իտալական ռազմաօդային ուժերի վայրէջքի երկու վայրերից մեկը։ Այդ զորքերը ավարտին հասցրին Ալբանիայի բոլոր կարևոր բնակավայրերի գրավման գործը։

## Քույր-քաղաքներ
*  **[[Տիրանա]]**, Ալբանիա
*  **[[Վլյորե]]**, Ալբանիա
*  **Shëngjin**, Ալբանիա
*  **[[Միտրովիցա]]**, Կոսովո
*  **[[Պրիզրեն]]**, Կոսովո

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի կայքը 

Կատեգորիա:Ալբանիայի քաղաքներ
Սերբական կիրիլիցա

**Վուկովիցա** (կոչվել է այբուբենն ստեղծողի՝ Վուկ Ստեփանովիչ Կարաջիչի անվամբ) կամ **սերբական կիրիլիցա**, որ Սերբիայում անվանում են պարզապես «այբբենարան», այբուբեն սերբախորվաթական լեզուների համար։ Ստեղծվել է XIX դարի սկզբում և այդ ժամանակից ի վեր փոփոխությունների չի ենթարկվել։ Գործածվում է առավելապես Սերբիայում ու Չեռնոգորիայում, ավելի հազվադեպ՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Ռուսական կիրիլիցայի համեմատությամբ՝ սերբականում բացակայում են *Ёё, Йй, Щщ, Ъъ, Ыы, Ьь, Ээ, Юю, Яя* տառերը, բայց դրա փոխարեն առկա են վեց այլ տառեր՝ Јј, Ћћ, Ђђ, Њњ, Љљ և Џџ։ Տառերից յուրաքանչյուրը համապատասխանում է մեկ հնչյունի։ Այբուբենն ունի իր լատինական տարբերակը, որ կոչվում է գաևիցա։

Սերբերենում որոշ տառերի գրելաձևը տարբերվում է ռուսերենից։ Առաջին հերթին դա վերաբերում է *п, т*, ինչպես նաև *б, г, д* տառերին։

Ժամանակակից սերբական այբուբենը բաղկացած է 30 տառից։

## Այբուբենը Չեռնոգորիայում
Չեռնոգորիայում, ինչպես նաև նախկին Հարավսլավիայի մի շարք պետություններում գործածվում է երկու այբուբեն՝ վուկովիցա ու գաևիցա։ 2011 թվականին չեռնոգորական այբուբենում ավելացվեցին **З́** ու **С́** (լատինական տարբերակում՝ **Ź** ու **Ś**) տառերը։ Նախապես պլանավորվում էր ավելացնել նաև Ѕ (կիրիլիցա)/З (լատինական) տառը։

## Աղբյուրներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբերեն
Կատեգորիա:Սերբիայի մշակույթ
Բարեկենդանը (մուլտֆիլմ)

**Բարեկենդանը**, () 1985 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական մուլտֆիլմ՝ ըստ Հովհաննես Թումանյանի համանուն հեքիաթի։

## Սյուժե
Ճարպիկ տղան հիմարացնում է շատ «խելոք» մարդ ու կնոջը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Հայկական կինո, լիակատար կատալոգ, 1924-1999, Հայաստանի կինոգետների և կինոլրագրողների ասոցիացիա, 2000։

## Արտաքին հղումներ
* Բարեկենդանը - Սինեմանիա

Կատեգորիա:1985 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոբերտ Սահակյանցի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ռոբերտ Ամիրխանյանի
Նազինո (կոմունա)

250px|մինի|աջից
250px|մինի|աջից

**Նազինո ** (), կոմունա Իտալիայում, Լիգուրիա մարզում՝ Սավոնա գավառում։

Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 230 մարդ, խտությունը՝ 11 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 21 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0182։

Բնակավայրի հովանավորն է Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչը։ Տոնը նշվում է հունիսի 24-ին։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:921
  bar:1871 from:0 till:983
  bar:1881 from:0 till:809
  bar:1901 from:0 till:695
  bar:1911 from:0 till:638
  bar:1921 from:0 till:613
  bar:1931 from:0 till:542
  bar:1936 from:0 till:551
  bar:1951 from:0 till:489
  bar:1961 from:0 till:371
  bar:1971 from:0 till:300
  bar:1981 from:0 till:265
  bar:1991 from:0 till:249
  bar:2001 from:0 till:224
PlotData=
  bar:1861 at: 921 fontsize:S text:921 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 983 fontsize:S text:983 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 809 fontsize:S text:809 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 695 fontsize:S text:695 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 638 fontsize:S text:638 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 613 fontsize:S text:613 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 542 fontsize:S text:542 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 551 fontsize:S text:551 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 489 fontsize:S text:489 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 371 fontsize:S text:371 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 300 fontsize:S text:300 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 265 fontsize:S text:265 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 249 fontsize:S text:249 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 224 fontsize:S text:224 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Կոմունայի վարաչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0182-77017
* Էլեկտրոնային հասցե՝ com_nasino@libero.it

## Արտաքին հղումներ
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Նոլի

250px|մինի|աջից
250px|մինի|աջից
250px|մինի|աջից
250px|մինի|աջից

**Նոլի ** (), կոմունա Իտալիայում, Լիգուրիա մարզում՝ Սավոնա գավառում։

Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 2918 մարդ, խտությունը՝ 303 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 10 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17026։ Հեռախոսային կոդ՝ 019։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում՝ Սուրբ Սանտ Էուգենիոն։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1842
  bar:1871 from:0 till:1877
  bar:1881 from:0 till:1929
  bar:1901 from:0 till:1985
  bar:1911 from:0 till:1999
  bar:1921 from:0 till:2136
  bar:1931 from:0 till:2227
  bar:1936 from:0 till:2267
  bar:1951 from:0 till:2472
  bar:1961 from:0 till:2948
  bar:1971 from:0 till:3086
  bar:1981 from:0 till:3107
  bar:1991 from:0 till:2997
  bar:2001 from:0 till:2946
PlotData=
  bar:1861 at: 1842 fontsize:S text:1.842 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1877 fontsize:S text:1.877 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1929 fontsize:S text:1.929 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1985 fontsize:S text:1.985 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1999 fontsize:S text:1.999 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 2136 fontsize:S text:2.136 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2227 fontsize:S text:2.227 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2267 fontsize:S text:2.267 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 2472 fontsize:S text:2.472 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 2948 fontsize:S text:2.948 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 3086 fontsize:S text:3.086 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 3107 fontsize:S text:3.107 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2997 fontsize:S text:2.997 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2946 fontsize:S text:2.946 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Կոմունայի վարաչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 019 748903
* Էլեկտրոնային հասցե՝ tributi@comunedinoli.it
* Գլխավոր կայք՝ http://www.comunenoli.gov.it/

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.noli.sv.it 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Օզիլիա

**Օզիլիա** (), կոմունա Իտալիայում, Լիգուրիա մարզում՝ Սավոնա գավառում։

Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 504 մարդ, խտությունը՝ 17մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 29կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17010։ Հեռախոսային կոդ՝ 019։

Օզիլիան սահմանակից է Բորմիդա, Կալիցանո, Միլեզիմո, Մուրիալդո, Պալարե և Ռիալտո համայնքներին։

Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Կույս Մարիամը։ Տոնը նշվում է սեպտեմբերի 12-ին։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1406
  bar:1871 from:0 till:1367
  bar:1881 from:0 till:1182
  bar:1901 from:0 till:1137
  bar:1911 from:0 till:1171
  bar:1921 from:0 till:1094
  bar:1931 from:0 till:1157
  bar:1936 from:0 till:1101
  bar:1951 from:0 till:1018
  bar:1961 from:0 till:803
  bar:1971 from:0 till:686
  bar:1981 from:0 till:572
  bar:1991 from:0 till:504
  bar:2001 from:0 till:470
PlotData=
  bar:1861 at: 1406 fontsize:S text:1.406 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1367 fontsize:S text:1.367 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1182 fontsize:S text:1.182 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1137 fontsize:S text:1.137 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1171 fontsize:S text:1.171 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1094 fontsize:S text:1.094 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1157 fontsize:S text:1.157 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1101 fontsize:S text:1.101 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1018 fontsize:S text:1.018 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 803 fontsize:S text:803 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 686 fontsize:S text:686 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 572 fontsize:S text:572 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 504 fontsize:S text:504 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 470 fontsize:S text:470 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Կոմունայի վարաչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 019-542085
* Էլեկտրոնային հասցե՝ comune.osiglia@libero.it

## Արտաքին հղումներ
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն  
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ուրբե

250px|մինի|աջից
250px|մինի|աջից
250px|մինի|աջից
250px|մինի|աջից

**Ուրբե ** ()՝ կոմունա Իտալիայում, Լիգուրիա մարզում՝ Սավոնա գավառում։

Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 818 մարդ, խտությունը՝ 26 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 31 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17048։ Հեռախոսային կոդ՝ 019։
 
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում՝ Սուրբ Գիաքոմո իլ Մագգիորեն։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:2287
  bar:1871 from:0 till:2382
  bar:1881 from:0 till:2388
  bar:1901 from:0 till:2462
  bar:1911 from:0 till:2570
  bar:1921 from:0 till:2665
  bar:1931 from:0 till:2265
  bar:1936 from:0 till:1813
  bar:1951 from:0 till:1837
  bar:1961 from:0 till:1503
  bar:1971 from:0 till:1233
  bar:1981 from:0 till:1020
  bar:1991 from:0 till:820
  bar:2001 from:0 till:869
PlotData=
  bar:1861 at: 2287 fontsize:S text:2.287 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 2382 fontsize:S text:2.382 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 2388 fontsize:S text:2.388 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2462 fontsize:S text:2.462 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2570 fontsize:S text:2.570 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 2665 fontsize:S text:2.665 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2265 fontsize:S text:2.265 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1813 fontsize:S text:1.813 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1837 fontsize:S text:1.837 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1503 fontsize:S text:1.503 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1233 fontsize:S text:1.233 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1020 fontsize:S text:1.020 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 820 fontsize:S text:820 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 869 fontsize:S text:869 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Կոմունայի վարաչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 019 726005
* Էլեկտրոնային հասցե՝ info@comune.urbe.sv.it
* Գլխավոր կայք՝ http://www.comune.urbe.sv.it/

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք բնակավայրում 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Բրտաջուր

**Բրտաջուր**, գետակ Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռնահամակարգում, Աճանան գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Աղջկասար լեռան արևմտյան լանջից և մայր գետին միանում Աճանան գյուղից 1,5 կմ հյուսիս–արևմուտք։ Երկարությունը 6,5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աճանան գետի վտակներ
Գաևիցա

**Գաևիցա**, կամ **խորվաթական լատինիցա** (կոչվել է այբուբենն ստեղծողի՝ խորվաթական վերածննդի գործիչ Լյուդևիտ Գայի անվամբ), լատինական այբուբենի հիմքի վրա ստեղծված այբուբեն խորվաթերենի համար։ Ստեղծվել է XIX դարի կեսերին չեխերենի օրինակով և այդ ժամանակից ի վեր չի փոփոխվել։

Գաևիցան խորվաթներից փոխառվել է հարավսլավոնական այլ երկրների՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Սերբիա ու Չեռնոգորիայի ժողովուրդների կողմից։ Խորվաթական այբուբենն ունի իր կիրիլյան տարբերակը՝ վուկովիցան, որ գործածվում է սերբերենում։

thumb|Լյուդևիտ Գայ

Խորվաթական այբուբենը բաղկացած է 30 տառից։

*Q, X, Y, W* տառերն ընդգրկված չեն այբուբենում, սակայն, չնայած խորվաթների ավանդական մաքրամոլությանը, րանք հաճախ գործածվում են օտար փոխառություներում, օրինակ՝ Queen, Bordeaux — Բորդո, New York — Նյու Յորք։

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:Խորվաթիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Սերբերեն
Օնցո

**Օնցո** () կոմունա Իտալիայում, Լիգուրիա մարզում՝ Սավոնա գավառում։

Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 223 մարդ, խտությունը՝ 27 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0182։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:550
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:517
  bar:1871 from:0 till:467
  bar:1881 from:0 till:510
  bar:1901 from:0 till:413
  bar:1911 from:0 till:411
  bar:1921 from:0 till:395
  bar:1931 from:0 till:371
  bar:1936 from:0 till:368
  bar:1951 from:0 till:335
  bar:1961 from:0 till:300
  bar:1971 from:0 till:287
  bar:1981 from:0 till:249
  bar:1991 from:0 till:229
  bar:2001 from:0 till:223
PlotData=
  bar:1861 at: 517 fontsize:S text:517 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 467 fontsize:S text:467 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 510 fontsize:S text:510 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 413 fontsize:S text:413 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 411 fontsize:S text:411 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 395 fontsize:S text:395 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 371 fontsize:S text:371 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 368 fontsize:S text:368 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 335 fontsize:S text:335 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 300 fontsize:S text:300 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 287 fontsize:S text:287 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 249 fontsize:S text:249 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 229 fontsize:S text:229 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 223 fontsize:S text:223 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0182 766004
* Էլեկտրոնային հասցե՝ անհայտ
* Գլխավոր կայք՝ http://www.comuneonzo.net/

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք բնակավայրում 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գաբուռդոն (գետակ)

**Գաբուռդոն**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Արաքսի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Սևքար լեռան հարավ–արևելյան լանջերից և Ալվանք գյուղից 5,5 կմ հարավ–արևմուտք միախառնվում Արաքս գետին։ Երկարությունը 5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Ռեջեփ Մեյդան

**Ռեջեփ Մեյդան** (, ), ալբանացի քաղաքական գործիչ, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, Ալբանիայի նախագահը 1997-2002 թվականներին։

## Կենսագրություն
Ռեջեփ Մեյդանը ծնվել է 1944 թվականին, Տիրանայում։

### Կրթություն
1966 թվականին ավարտել է Տիրանայի համալսարանի բնագիտական ֆակուլտետի ֆիզիկայի բաժինը, 1974 թվականին՝ Ֆրանսիայի Կաննի համալսարանը։ 1966-1996 թվականներին Տիրանայի համալսարանում զբաղեցրել է մի շարք պաշտոններ՝ պրոֆեսոր, ամբիոնի վարիչ, բնագիտական ֆակուլտետի դեկան։ Այս ժամանակահատվածում հրատարակել է մի շարք գրքեր և հոդվածներ։ Ռեջեփ Մեյդանը համարվում է երկրի առաջատար ակադեմիկներից մեկը։

## Քաղաքական կարիերա
Քաղաքական գործունեությունը սկսել է 1990 թվականից։ 1991 թվականին առաջին համայնքային ընտրությունների ժամանակ զբաղեցրել է կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը, 1991 թվականին եղել է նախագահական խորհրդի անդամ։ 1992-1996 թվականներին զբաղվել է քաղաքական, հասարակական գործունեությամբ, 1994-1996 թվականներին՝ Ալբանիայի մարդու իրավունքների կենտրոնի խորհրդի նախագահը։ 1996 թվականին եղել է Ալբանիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ, 1996-1997 թվականներին՝ կուսակցության գլխավոր քարտուղար։

1997 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում դարձել է Ալբանիայի խորհրդարանի անդամ։ 1997 թվականի հուլիսի 24-ին Ալբանիայի խորհրդարանը Մեյդանին ընտրել է երկրի նախագահ։ Պաշտոնավարել է մինչև 2002 թվականը։ Նրան հաջորդել է Ալֆրեդ Մոսյուն։

Մեյդանը Մադրիդի ակումբի անդամ է։

## Պարգևներ, մրցանակներ
*Տոմիսլավ արքայի մեծ պարգև (Ալբանիայի և Խորվաթիայի հանրապետությունների միջև նշանակալի ներդրման, բարեկամական առաջխաղացման, համագործակցության համար, 2001)
* Հռոմի ամերիկյան համալսարանի պատվավոր տիտղոսակիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Rexhep Meidani - Amëza Zyrtare Presidenciale 

Կատեգորիա:Ալբանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Տիրանայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 17 ծնունդներ
Միտրոֆան Պյատնիցկի

**Միտրոֆան ԵֆիմովիչՊյատնիցկի** (, ), խորհրդային երաժիշտ, ռուսական ժողովրդական երգերի կատարող և հավաքող, Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (1925)։ Ռուսական ժողովրդական երգչախմբի հիմնադիր (1910-1940 թվականներից՝ Պյատնիցկու անվան ռուս ժողովրդական պետական երգչախումբ)։

1903 թվականից եղել է Մոսկվայի բնագիտության, մարդաբանության, ազգագրության ընկերությանը կից երաժշտաազգագրական հանձնաժողովի կազմում, հանդես եկել համերգներում՝ կատարելով ժողովրդական երգեր։

Ձայնագրել է մոտ 400 ժողովրդական երգ, որոնց մի մասը հրատարակված է 2 ժողովածուում (1904, 1914), հավաքել ժողովրդական գործիքներ և տարազներ։

1911 թվականին Մոսկվայում կայացել է Պյատնիցկի երգչախմբի առաջին ելույթը։ Խորհրդայնացումից հետո երգչախումբը վերաճել է կատարողական խոշոր կոլեկտիվի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոնի անձինք
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Սևքար լեռ (Ալվանք)

**Սևքար** լեռնագագաթ Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռների ճյուղավորություններում, Ալվանք գյուղից 5 կմ արևմուտք։ Բարձրությունը 1617 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Պղտորաչափություն

**Պղտորաչափություն** (-ամպ և մետրիա), միջավայրում դիսպերսված մասնիկների ցրած լուսային հոսքի (տեսանելի կամ ուլտրամանուշակագույն) ինտենսիվության չափման եղանակների համալիր, որը հնարավորություն է տալիս որոշել մասնիկների մեծությունը, ձևը, կոնցենտրացիան, գազերի, հեղուկների և թափանցիկ պինդ նյութերի պղտորության աստիճանը։

## Կարևորությունն
Դիսպերսված մասնիկների վրա ընկնող լույսի ցրումը հայտնի է որպես Տինդալի էֆեկտ։ Մասնիկներից անդրադարձող ցրված լույսի բնույթը կախված է մասնիկների չափերի և ընկնող լույսի ալիքի երկարության հարաբերությունից։ Եթե մասնիկի չափսը ալիքի երկարության 0,1 մասից փոքր է, ապա լույսի ցրումը տարածության մեջ զուգաչափ է՝ ռևլևյանցրում։ Լույսի ցրումը մեծ մասնիկներից ավելի ուժեղ է, բայց ոչ հավասարաչափ՝ այն մեծ է ընկնող լույսի ճառագայթի շարժման ուղղությամբ։

## Կիրառում
Պղտորաչափության միջոցով դիսպերս ֆազի կոնցենտրացիան որոշելու հնարավորությունը օգտագործվում է վերլուծական քիմիայում։ Պղտորաչափական վերլուծությունը քանակական վերլուծության մեթոդ է, որը կիրառվում է պղտոր կամ արհեստական որ են պղտորեցված լուծույթների կոնցենտրացիան (*C*) որոշելու համար։

## Հետազոտություն
Հետազոտվող լուծույթում ցրված լույսի ինտենսիվությունը (*I*) չափում են պղտորաչափի օգնությամբ, կոնցենտրացիան որոշում *I-КС* կախումն արտահայտող աստիճանավորման կորով։ Օրինակ՝ ջրում սուլֆատ իոնների պարունակությունը որոշելու համար ավելացնում են *ВаСЬ*-ի լուծույթ և չափում ստացված կախույթի (*BaSO<sub>4</sub>*) լուսացրումը։

Եղանակը կիրառելի է լուծույթում հետազոտվող նյութի 10−5-10−4 % պարունակությունների դեպքում և օգտագործվում է նավթանյութերի պարունակությունը ջրում որոշելու, դեղանյութերի, սննդանյութերի և այլ նյութերի վերլուծության համար։

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Կատեգորիա:Սպեկտրասկոպիա
Ճիկռ

**Ճիկռ**, **ճկուռ**, **կացին**, **տապար**, **սակր**, հնագույն, հավանաբար՝ կացնաձև զենք։ Հայկական լեռնաշխարհում տարածված է եղել մ․ թ․ ա․ 3–րդ հազարամյակից։ Սկզբում ձուլել են բրոնզից, միջին դարերում կռել են նաև երկաթից։ Ըստ Մ․ Դաբամաճյանի՝ բառն առաջացել է հնդկերեն «ջագռամ» (լախտ) ձևից, եղել է փոկից կախված սուր եզրերով անիվ՝ թշնամու վրա նետելու համար։ Երբեմն ճիկռը համարում են սրածայր նիզակ։ Բառը հին գրականության մեջ գործածված է միայն հոլովված ձևերով (ճկռովն, ճկռուն ևն), որի պատճառով հավանական են համարվում և՝ ճիկռ, և՝ ճկուռ ուղիղ ձևերը։

Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Էռլի (Սավոնա)

մինի|աջից
250px|մինի|աջից

**Էռլի ** (), կոմունա Իտալիայում՝ Լիգուրիա մարզի Սավոնա գավառում։

Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 265 մարդ, խտությունը՝ 16 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 17 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0182։
 
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում՝ Սուրբ Սանտա Կատերինա դ Ալեսանդրիան։ Տոնը նշվում է ամեն տարի նոյեմբերի 25-ին։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:850
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:719
  bar:1871 from:0 till:805
  bar:1881 from:0 till:753
  bar:1901 from:0 till:704
  bar:1911 from:0 till:706
  bar:1921 from:0 till:696
  bar:1931 from:0 till:613
  bar:1936 from:0 till:599
  bar:1951 from:0 till:517
  bar:1961 from:0 till:471
  bar:1971 from:0 till:383
  bar:1981 from:0 till:301
  bar:1991 from:0 till:269
  bar:2001 from:0 till:244
PlotData=
  bar:1861 at: 719 fontsize:S text:719 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 805 fontsize:S text:805 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 753 fontsize:S text:753 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 704 fontsize:S text:704 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 706 fontsize:S text:706 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 696 fontsize:S text:696 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 613 fontsize:S text:613 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 599 fontsize:S text:599 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 517 fontsize:S text:517 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 471 fontsize:S text:471 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 383 fontsize:S text:383 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 301 fontsize:S text:301 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 269 fontsize:S text:269 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 244 fontsize:S text:244 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Համայնքի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0182 78030
* Էլեկտրոնային հասցե՝ comunedierli@virgilio.it

## Արտաքին հղումներ
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Շումադիա

մինի|Շումադիա պատմական մարզը
մինի|Շումադյան շրջանի քարտեզը
մինի|Շումադիա

**Շումադիա** (), Կենտրոնական Սերբիայի պատմական մարզ։ ներառում է Շումադյան շրջանը ու մի շարք հարակից տարածքներ։ Շումադիա մարզը ինչ-որ ժամանակ հարուստ է եղել անտառներով, այդտեղից էլ առաջացել է նրա անունը (*Շումա* (Šuma) — անտառ)։ Մարզի և Շումադյան շրջանի կենտրոնը Կրագուևաց քաղաքն է։

## Սահմանները
Շումադիան տեղակայված է հյուսիսից Սավա և Դանուբ, արևելքից Մեծ Մորավա, հարավից Արևմտյան Մորավա, արևմուտքից Կոլուբարա, Լջիգ և Դիսինա գետերի միջև։ Ըստ որոշ մեկնաբանությունների` Շումադիայի հյուսիսային սահմանն ընկած է Ավալ և Կոսմաժ լեռների միջև։ Այդ տեսակետի համաձայն` Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադն այս շրջանից դուրս է գտնվում։

## Պատմություն
17-19-րդ դարերում Շումադիայի անտառները թուրքերի դեմ պայքարող հայդուկների համար ծառայում էին որպես ապաստան։ 1804 թվականին Շումադիայի Օրաշաց գյուղում սկսվեց Սերբիական առաջին ապստամբությունը։ Այն գլխավորում էր Սերբիայի ազգային հերոս Կարագեորգին։ 1815 թվականին Սերբիական երկրորդ ապսամբությունը, որը ղեկավարում էր Միլոշ Օբրենովիչը, Ռուսաստանի օգնությամբ պսակվեց հաջողությամբ. Սերբիան թուրքական փաշայությունից դարձավ ինքնավար կոմսություն։

1922-1929 թվականներին սերբերի, խորվաթների ու սլովենների թագավորության վարչական շրջաններից մեկն էր Շումադյան մարզը, որի տարածքը մոտավորապես համընկնում էր ներկայիս Շումադյան շրջանի տարածքին։ Մարզի կենտրոնը, ինչպես և այժմ, հնագույն քաղաք Կրագուևացն էր։

## Քաղաքները
Շումադիայի խոշոր քաղաքներն են.
* Արանձելովաց
* Չաչակ
* Գորնի Միլանովաց
* Յագոդինա
* Չուպրիա
* Պարաչին
* Կրագուևաց
* Կրալևո
* Սմեդերևո
* Սմեդերևյան Պալանկա
Մյուս քաղաքներն են՝ Վելիկա Պլանա, Տրստենիկ, Չիչևաց, Տոպոլա, Լապովո, Մլադենովաց, Լազարևաց, Բելանովիցա և Լուչանի։ Բելգրադը նույնպես Շումադիայի քաղաք է, սակայն առանձնացված է որպես հատուկ վարչական շրջան։

## Քաղաքականություն
մինի|ձախից|Սերբիայի վարչական բաժանման առաջարկված տարբերակը
Սերբիայի որոշ քաղաքական կուսակցություններ (Սերբիայի ժողովրդավարական կուսակցություն, Շումադյան կոալիցիա) առաջարկում են երկրի վիճակը կայունացնելու նպատակով բարեփոխել Սերբիայի վարչական բաժանումը և պայմաններ ստեղծել շրջանների համաչափ զարգացումն ապահովելու համար։ Ներկայիս 2 ինքնավարությունների (Կոսովո ու Վոևոդինա) և կենտրոնական վարչական շրջանի փոխարեն առաջարկվում է Սերբիան բաժանել 6 շրջանների.
* Վոևոդինա (կենտրոնը՝ Նովի-Սադ)
* Կոսովո (կենտրոնը՝ Պրիշտինա)
* Շումադիա (կենտրոնը՝ Կրագուևաց)
* Պոդունավյե (կենտրոնը՝ Նիշ)
* Պոդրինյե (կենտրոնը՝ Ուժիցե)
* Բելգրադ։

## Տես նաև
* Սերբիայի վարչական բաժանումը
* Շումադյան շրջան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Stragari — village in Šumadija 

Կատեգորիա:Սերբիայի պատմություն
Գազանաղբյուր

**Գազանաղբյուր**, աղբյուր Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Կաղնուտ գետի միջին հոսանքի աջափնյակում գտնվում է Գազանաղբյուրը։ Այն տեղակայված է Վարդանիքար լեռան հյուսիսային լանջին, Արծվաշեն գյուղից 2,5 կմ հարավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի ջրագրություն
Պղտոր միջավայր

**Պղտոր միջավայր**, միջավայր որտեղ զգալիորեն ուժեղ է լույսի ցրումը դրանում պարունակվող կամ առաջացող անկանոն (քաոսայնորեն դասավորված) օպտիկական անհամասեռություններից։

## Նկարագիր
Ցրումը պղտոր միջավայրում հանգեցնում է ճառագայթող լույսի սկզբնական ուղղության փոփոխության։ Օպտիկական համասեռության խախտման հետևանքով լույսի բեկման ցուցիչը (ո) միջավայրի ամբողջ ծավալում միատեսակ չի լինում։ Հաճախ պղտոր միջավայրի օպտիկական անհամասեռությունը պայմանավորված է նյութի կառուցվածքի արատներով կամ առաջանում է, երբ խառնվում են տարբեր ունեցող նյութեր (մառախուղ, ծուխ, սուսպենզիաներ, էմուլսիաներ, կոլոիդ լուծույթներ և այլն)։

Պղտոր միջավայր կարող են լինել նաև մաքուր նյութերը, մասնիկների քաոսային ջերմային շարժման դեպքում միջավայրի բազմաթիվ միկրոծավալներում խտությունը, կոնցենտրացիան (լուծույթներում) և մոլեկուլների դիրքորոշմամբ պայմանավորված օպտիկական անիզոտրոպությունը կարճատև շեղումներ (ֆլուկտուացիաներ) են ունենում միջին արժեքներից, որի հետևանքով այդ միկրոծավալներում փոխվում է։

## Արդի տեսություն
Պղտոր միջավայրում լույսի ցրման արդի տեսությունն ստեղծել է Վիկտոր Համբարձումյանը իր մշակած ինվարիանտության սկզբունքի հիման վրա։

## Տես նաև
*Օպալեսցենցիա կրիտիկական

Կատեգորիա:Միջավայրեր
Սև պղպեղ

**Պղպեղ սև** (), պղպեղագգիների ընտանիքի պղպեղի ցեղի բազմամյա, մագլցող բույս։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը կիսափայտացած, բարակ, ճկուն (երկարությունը 10-12), հանգույցներում առաջացող օդային ադվենտիվ արմատներով։ Տերևները պարզ են, ձվաձետ, հաստակեղեն, հերթադիր։

Ծաղիկները՝ մանր, մոխրադեղնագույն կամ սպիտակ, հավաքված ծաղկաբույլում։

Պտուղը կլորավուն, միասերմ կորիզապտուղ է (3-5 մմ տրամագծով), գույնը՝ կանաչ, հասունանալիս կարմրում է, չորանալիս՝ սևանում։

Բույսը միատուն է, վայրի վիճակում՝ երկտուն։ Սերմերով բազմանալիս ծաղկում է 3-4-րդ տարում, վեգետատիվ եղանակով՝ 5-6-րդ ամսում։ Ծաղկումը ռեմոնտանտ է, պտուղը հասունանում է 5-10 ամիս հետո։

## Հայրենիք
Հայրենիքը Հնդկաստանն է։ Մշակվում է Հարավարևելյան Ասիայի, Արևելյան Աֆրիկայի, Ամերիկայի արևադարձային շրջաններում։ ԽՍՀՄ-ում աճեցվում է ջերմատներում։

Մեկ բույսի բերքատվությունը 0,6-1,5 կգ է։ Բույսը երաշտադիմացկուն չէ։ Լավ է աճում բերրի, խոնավ, ցամաքեցված հողերում։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է պիպերին ալկալոիդ և եթերայուղեր։ Օգտագործվում է որպես համեմունք խոհարարության և սննդի արդյունաբերության մեջ։

## Գրականություն
*Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения։ Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.։ Наукова думка, 1989. — 304 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0.

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Պղպեղագգիներ