Ջուլիան Ասանժ

**Ջուլիան Փոլ Ասանժ** (ըստ հայերեն մամուլի որոշ հրապարակումների՝ **Ջուլիան Ասանջ**, , ), ավստրալիացի հրատարակիչ և համացանցային ակտիվիստ։ Հիմնականում ճանաչում է գտել որպես ՎիքիԼիքսի՝ համացանցային բացահայտման կայքի խոսնակ և գլխավոր խմբագիր։ Նախքան կայքի հետ աշխատելը` նա ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսանող և համակարգչային ծրագրավորող է եղել։ Ապրել է մի շարք երկրներում և զեկուցողներին ասել, որ անընդհատ շարժման մեջ է։ Ասանժը ոչ կանոնավոր երևում է հասարակության առջև մամուլի ազատության, գրաքննության (ցենզուրայի), և հետազոտական զեկուցման մասին խոսելու համար. իր ՎիքիԼիքսում աշխատանքի շնորհիվ՝ նաև մի շարք լրագրողական մրցանակների դափներկիրն է։

Ասանժը վիճահարույց ՎիքիԼիքս կայքը հիմնեց 2006 թվականին, որի խորհրդակցական խորհրդում է ծառայում։ Այս գործի պատճառով մեծ ծավալով հանրային ուշադրություն է գրավել դասակարգած փաստաթղթերի հրատարակման մեջ իր կատարած դերի համար, որը մանրամասն ցույց է տալիս Միացյալ Նահանգների մասնակցությունը Աֆղանստանի և Իրաքի պատերազմների մեջ։ 2010 թ. նոյեմբերի 28-ին ՎիքիԼիքսը և իր հինգ լրատվական գործընկերները սկսել են հրատարակել ԱՄՆ-ի դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսքը։

2010 թ. նոյեմբերի 30-ին Ինտերպոլը Ասանժին իր որոնած անձանց ցանկի կարմիր իրազեկման մեջ է ներառել՝ «սեռական հանցագործությունների» համար։

## Վաղ կյանք
Ասանժի ծնողները շրջիկ թատրոնի ընկերություն էին վարում։ 1979 թվականին մայրը՝ Քրիստինը, նորից է ամուսնացել։ Նրա նոր ամուսինը երաժիշտ էր և պատկանում էր մի վիճահարույց Նյու Էյջ խմբի, որը վարում էր Անն Համիլտոն-Բրնը։ Զույգը մեկ որդի ունեցավ, սակայն բաժանվեց 1982 թ. և Ասանժի կես եղբոր խնամակալության համար պայքար սկսեց։ Ապա մյուս հինգ տարվա ընթացքում մայրը երեխաներին թաքցնելու դիմեց։ Ասանժը երեխայության ժամանակ քանի տասնյակ անգամ տեղափոխվեց, շատ դպրոցներ գնաց, երբեմն տանը ուսման տրվեց, և հետագայում տարբեր ժամանակներում Ավստրալիայի մի շարք համալսարաններ հաճախեց։

### Հակերություն
1987 թ., 16-ը լրանալուց հետո, Ասանժը սկսեց հակերությունը՝ «Մենդաքս» մականվան ներքո (անունը գալիս է հռոմեացի բանաստեղծ Հորացիոսի արտահայտություններից մեկից՝ «splendide mendax», որը նշանակում է «ազնվորեն ոչ ճշմարիտ»)։ Նա և երկու ուրիշ հակեր միացան որպեսզի ստեղծեն մի խումբ, Միջազգային Քայքայիչներ անվամբ։ Ասանժը գրեց այդ ենթամշակույթի երեք կանոնները՝ «Մի՛ վնասիր այն համակարգչային համակարգերը որոնց կոտրում ես (ինչպես նաև քրաշ ես անում). մի՛ փոփոխիր այդ համակարգերի միջի տեղեկությունը (բացի գրանցամատյանների փոփոխումը՝ հետքերդ կորցնելու համար). կիսի՛ր տեղեկությունը»։

Ի պատասխան այդ հակերության, Ավստրալիայի ֆեդերալ ոստիկանությունը 1991 թվականին ներխուժեց իր Մելբուռնի տուն. զեկուցվել էր, որ Ասանժը մոդեմով մուտք էր գործել մի ավստրալիական համալսարանի, կանադական հեռահաղորդակցության ընկերության՝ Նորթելի, և այլ կազմակերպությունների համակարգիչ։ 1992 թվականին իրեն մեղավոր է ընդունել 24 հակերության մեղադրանքի դիմաց, և լավ վարքի պատճառով 2100 ավստրալիայի դոլար գրավի դիմաց ազատ է արձակվել։ Մեղադրողն ասել է «ուղղակի ոչ մի փաստ չկա, որ խելացի հետաքրքրասիրությունից և - ինչ է բառը - այդ տարբեր համակարգիչներում թափառելու (սրֆ անելու) հաճույքից բացի ուրիշ բան է եղել»։

Ասանժը ավելի ուշ ասել է, «մի փոքր անախորժ է, իրականում։ Որովհետև ես [հակեր լինելու] մասին միասնական գիրք եմ գրել, դրա մասին վավերագրություններ կան, մարդիկ դրա մասին շատ են խոսում։ Նրանք կարող են կտրել և փակցնել։ Բայց դա 20 տարի առաջ էր։ Բայց ես հասկանում եմ ինչու են հիմա առաջարկում, որ ես համակարգչային հակեր եմ։ Շատ կոնկրետ պատճառ կա։

### Երեխայի խնամակալության խնդիրներ
1989 թ. Ասանժն սկսեց ապրել իր ընկերուհու հետ, և շուտով նրանք որդի ունեցան։ 1991 թ.-ի ոստիկանության ներխուժումից հետո ընկերուհին բաժանվեց նրանից և տարավ իրենց որդուն։ Նրանք երկար խնամակալության պայքարի մեջ ներգրավվեցին, և մինչ 1999 թվականը խնամակալության մասին համաձայնության չեկան։ Ընդհանուր ընթացքը Ասանժին և իր մորը դրդեց ստեղծել մի «կենտրոնական տվյալների բազա», ընդգրկելու Ավստրալիայում երեխայի խնամակալության այլապես անմատչելի բոլոր իրավական զեկույցները։

## Համակարգչային ծրագրավորում և համալսարանային կրթություններ
1993 թ.-ին, Ասանժը Ավստրալիայի ամենաառաջին համացանցային ծառայություն տրամադրողներից (ISP-ներից) մեկը ստեղծեց՝ «Սաբուրբիա» (Suburbia) անունով։ 1994 թվականից սկսած, Ասանժն ապրեց Մելբուռնում որպես ծրագրավորող և ազատ ծրագրային ապահովման ստեղծող։ 1995 թ.-ին, Ասանժը գրեց առաջին ազատ սարքամիացքի ծրիչի (port scanner) ծրագիրը՝ *Ստրոբ* (Strobe) անունով։ Նաև 1996 թվականին մի շարք կարկատաններ (patch) գրեց ՓոստգրեԷսՔյուԷլ (PostgreSQL) նախագծի համար։ Նա օգնեց գրել *[[Ընդհատակ՝ Էլեկրրոնային սահմանում հակերության, խելագարության, և մոլեգնության մասին հեքիաթներ]]* (1997) գիրքը, որն նրան ներկայացնում է որպես հետազոտող և զեկուզում է Միջազգային քայքաիչների իր պատմությունը։ 1997-ի շուրջ, նա համաստեղծեց Ռաբերհոզ (Rubberhose) հերքելի գաղնագրման (deniable encryption) համակարգը, որը մի գաղթնագրության հասկացության վերածումն է Լինուքսի ծրագրերի փաթեթի համար, նախագծված ռաբերհոզ գաղտնավերլուծության դեմ ճշմարտանման հերքելունակություն ապահովելու համար. սկզբում նա դրան նախատեսել էր «որպես գործիք մարդու իրավունքների աշխատողների համար, ովքեր կարիք ունեին այդ ոլորտում զգայուն տվյալներ պաշտպանել»։ Իր հեղինակած կամ համահեղինակած այլ ազատ ծրագրերից են Յուզնետի հիշապահեստային ծրագիրը՝ ԷնԷնԹիՓիՔեշը (NNTPCache) և հրամանատողային փոխկապակցիչ (command-line interface) ցանցային որոնման շարժիչների համար՝ Սրֆրոն (Surfraw)։ 1999 թվականին Ասանժը գրանցեց leaks.org հասցեն. «Սակայն» ասում է նա, «այդ ժամանակ ես դրա հետ ոչինչ չարեցի»։

Ասանժը ըստ զեկույցների հաճախել է վեց համալսարան։ 2003 թ.-ից 2006 թվականը սովորել է ֆիզիկա և մաթեմատիկա Մելբուռնի համալսարանում։ Սեփական կայքում նկարագրել է իր համալսարանը 2005 թվականի շուրջ Ավստրալիական ազգային ֆիզիկայի մրցությունում ներկայացնելը։ Նա նաև փիլիսոփայություն և նյարդագիտություն (neuroscience) է սովորել։

## ՎիքիԼիքս

մինի
ՎիքիԼիքսը հիմնադրվեց 2006 թ.-ին։ Այդ տարի, Ասանժը երկու շարադրություն գրեց արտահայտելով ՎիքիԼիքսի փիլիսոփայությունը՝ «Ռեժիմի վարքագիծը արմատապես փոփոխելու համար, պետք է հստակ և համարձակ մտածենք, քանզի եթե որևէ բան ենք սովորել, այն է, որ ռեժիմները չեն ուզում փոխվել։ Մենք պետք է մեր նախնիներից անդին մտածենք և բացահայտենք այն տեխնոլոգիական փոփոխությունները, որոնք մեզ քաջալերում են գործել այնպիսի եղանակներով, որ մեր նախակարապետները չէին կարող»։ Իր բլոգում նա գրեց, «ինչքան որ մի կազմակերպություն գաղտնի կամ անարդար է, այդքան արտահոսքերը իր ղեկավարության և պլանավորման խմբակի մոտ վախ կամ պարանոյա են առաջացնում»։

Ասանժը ՎիքիԼիքսի ինն-հոգանոց խորհրդատուները խորհրդում է, և իր անունից ականավոր խոսնակ է լրատվամիջոցներում։ Դրանով հանդերձ, որ թերթերը նրան ՎիքիԼիքսի «ղեկավար» կամ «հիմնադիր» են կոչել, Ասանժն ասել է. «ես ինձ հիմնադիր չեմ կոչում». նա իրեն ՎիքիԼիքսի գլխավոր խմբագիր է համարում, և ասել է, որ վերջնական խոսքն իրենն է կայքին ներկայացրած փաստաթղթերի քննելով հաստատման գործում։

Կայքի համար աշխատող բոլոր մյուսների նման, Ասանժը չվճարվող կամավոր է։ Ասանժն ասում է, որ ՎիքիԼիքսը ավելի դասակարգված փաստաթղթեր է հրատարակել քան աշխարհի ամբողջ ուրիշ մամուլը միասին վերցրած՝ «Դա ես չեմ ասում, որ նշեմ ինչքան մենք հաջողակ ենք, այլ, դա ցույց է տալիս մնացած լրատվամիջոցների վտանգավոր վիճակը։ Ինչպե՞ս է, որ հինգ հոգուց բաղկացած խումբը կարողացել է հանրությանը մատուցել ավելի թաքցրած տեղեկություն այդ մակարդակի, քան աշխարհի բոլոր մնացած մամուլը։ Ամոթալի է»։

## Ասանժի նկարագրումներ
Ասանժը լրագրության «թափանցիկ» և «գիտական» մոտեցման կողմակից է, ասելով, որ «դու չես կարող ֆիզիկայում որևէ հոդված հրատարակել առանց փորձնական ամբողջական տվյալների և արդյունքների. դա պիտի լրագրության ստանդարտը լինի»։ 2006 թվականին, ՔաունտերՓանչը (CounterPunch) նրան «Ավստրալիայի ամենաանպատիվ նախկին համակարգչային հակեր» է անվանել։

#### 2019 թվականի ձերբակալություն
2019 թվականի ապրիլի 11-ին` նախագահ Լենին Մորենոյի տեսաուղերձից հետո, Էկվադորի իշխանությունները Ասանժին զրկեցին Մեծ Բրիտանիայում իրենց դեսպանատանը մնալու իրավունքից։ Էկվադորի արտաքին գործերի նախարարի հայտարարությամբ, Ասանժը նաև զրկվել է էկվադորական քաղաքացիությունից։ Դեսպանի հրավերով բրիտանական ոստիկանության աշխատակիցները մտան դեսպանատան տարածք Ասանժին ձերբակալելու համար։ Ասանժը կալանքի տակ վերցվեց Լոնդոնի կենտրոնական ոստիկանական բաժանմունքում, որտեղ և մնաց մինչև Վեստմինստերյան դատարանի առջև ներկայանալը ՝ դատարան չներկայանալու մեղադրանքով։ Ձերբակալությունը իրականացվեց դեռևս 2012 թվականի հունիսի 29-ի Վեստմինստերյան դատարանի տված օրդերով։ Հենց այդ օրը մեղավոր ճանաչվեց գրավի դիմաց ազատման պայմանները խախտելու մեջ, դատավորը Ասանժին անվանեց «նարգիզ, որը չի կարող դուրս գալ սեփական եսասիրական շահերից»։ Նրան սպառնում է մինչև 12 ամսվա ազատազրկում։ Ասանժը նաև պետք է ներկայանա 2019 թվականի մայիսի 2-ին իր արտահանձման հարցով լսումներին, սակայն մինչև այդ նա մնալու է կալանքի տակ։ Ձերբակալության հետքերով Ասանժին իր աջակցությունը հայտնեց ռեժիսոր Օլիվեր Սթոուն։

Այդ ժամանակ հրապարակվեց, որ ԱՄՆ-ն Ասանժին մեղադրանք է առաջադրել համակարգչային տեղեկատվությանը ապօրինի մուտք գործելու նպատակով դավադրության մեջ` Ասանժը մեղադրվում է նրանում, որ փորձել է օգնել Բրեդլի Մենինգին գեներացնել գաղտնի տվյալների գաղտնաբառները։ Այդպիսի հանցագործությունների համար նախատեսվում է ազատազրկում մինչև 5 տարի։ 2019 թվականի մայիսի 23-ին ԱՄՆ-ի արդարադատության նախարարությունը Ասանժին մեղադրանք առաջադրեց ևս 17 կետերով։ Նրան մեղադրեցին նրանում, որ նա ստիպել է ամերիկական բանակի նախկին անալիտիկ Չելսի Մենինգին իրեն տրամադրել գաղտնի տվյալներ, ինչպես նաև հրապարակել է Իրաքի ու Աֆղանստանի ռազմական գործողությունների գաղտնի աղբյուրների անունները` «նրանց կյանքը դնելով վտանգի տակ»։ Մենինգից Ասանժը ստացել է Իրաքի վերաբերյալ 400 հազար հաշվետվություններով ու 90 հազար Աֆղանստանի վերբերյալ տվյալների բազա, 250 հազար Պետդեպարտամենտի հեռագիր ու ևս 800 անալիտական Գուանտանամոյի բանտարկյալների մասին գրառում։ Ներկայումս Ասանժը գտնվում է Բելմարշի բանտում, 2019 թվականի մայիսի 1-ին Սաութվարքի դատարանի կողմից գրավով ազատ արձակվելու կարգը խախտելու համար դատապարտվեց 50 շաբաթվա ազատազրկման։

## Տես նաև
* ՎիքիԼիքս
* ՎիքիԼիքսի ԱՄՆ դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսք

## Աղբյուրներ
* Օգտագործվել է անգլերեն Վիքիպեդիայի 2010 դեկտեմբերի 2-ի տարբերակը

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ավստրալիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Մելբուռնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՎիքիԼիքս