DBpedia

**DBpedia** («DB» բառից՝ «տվյալների բազա»), նախագիծ, որի նպատակն է Վիքիպեդիայի տեղեկատվությունից կառուցվածքային բովանդակություն հանել: Այս կառուցվածքային տեղեկատվությունը հասանելի է դառնում Համաշխարհային ցանցում՝ օգտագործելով OpenLink Virtuoso-ն: DBpedia-ն թույլ է տալիս օգտատերերին իմաստաբանական հարցումներ կատարել Վիքիպեդիայի ռեսուրսների հարաբերությունների և հատկությունների վերաբերյալ, ներառյալ այլ հարակից տվյալների հավաքածուների հղումները:

Նախագիծը Համաշխարհային ցանցի հեղինակ Թիմ Բերներս-Լիի կողմից հռչակվել է որպես հղումներով տվյալների  «ամենահայտնի ապակենտրոնացված աշխատանքներից մեկը»: 2021 թվականի հունիսի դրությամբ DBpedia-ն պարունակում էր ավելի քան 850 միլիոն իմաստային (սեմանտիկ) եռյակներ:

## Նախապատմություն
Նախագիծը սկսվել է Բեռլինի Ազատ Համալսարանի և Լայպցիգի Համալսարանի աշխատակիցների կողմից՝ OpenLink Software-ի հետ համագործակցությամբ, և այժմ այն ​​պահպանվում է Մանհեյմի Համալսարանի, Լայպցիգի Համալսարանի և Փենսիլվանիայի Համալսարանի աշխատակիցների կողմից: Առաջին հրապարակային հասանելի տվյալների բազան հրապարակվել է 2007 թվականին: Տվյալները հասանելի են անվճար լիցենզիաներով (CC BY-SA)։

Վիքիպեդիայի հոդվածները հիմնականում բաղկացած են ազատ տեքստից, բայց նաև ներառում են հոդվածներում ներկառուցված կառուցվածքային տեղեկատվություն, ինչպիսիք են «տեղեկաքարտ» աղյուսակները (բացվող վահանակներ, որոնք լռելյայն հայտնվում են Վիքիպեդիայի շատ հոդվածների վերին աջ անկյունում կամ բջջային տարբերակների սկզբում), կատեգորիզացված տեղեկատվություն, պատկերներ, աշխարհագրական կոորդինատներ և արտաքին վեբ էջերի հղումներ։ Այս կառուցվածքային տեղեկատվությունը դուրս է բերվում և տեղադրվում միասնական տվյալների բազայում, որին կարելի է դիմել հարցումներով։

## Տվյալների հավաքածու
DBpedia տվյալների հավաքածուի 2016-04 թվականների թողարկումը նկարագրում է 6,0 միլիոն միավոր, որոնցից 5,2 միլիոնը դասակարգված են հետևողական գոյաբանության մեջ, ներառյալ 1,5 միլիոն մարդ, 810,000 վայր, 135,000 երաժշտական ալբոմ, 106,000 ֆիլմ, 20,000 տեսախաղ, 275,000 կազմակերպություն, 301․000 տեսակ և 5000 հիվանդություններ: DBpedia-ն ռեսուրսների նկարագրության շրջանակն (RDF)՝  օգտագործում է դուրս բերվված տեղեկատվությունը ներկայացնելու համար և բաղկացած է 9,5 միլիարդ RDF եռյակից, որից 1,3 միլիարդը վերցված է անգլերեն Վիքիպեդիայից, իսկ 5,0 միլիարդը՝ այլ լեզվով տարբերակներից:

Այս տվյալների հավաքածուից կարելի է դուրս բերել բազմաթիվ էջերում սփռված տեղեկատվությունը: Օրինակ՝ գրքի հեղինակի մասին կարող է հավաքվել ստեղծագործության կամ հեղինակի մասին էջերից:

Վիքիպեդիայից տեղեկատվություն հանելու դժվարություններից մեկն այն է, որ նույն հասկացությունները կարող են արտահայտվել տարբեր պարամետրերի միջոցով տեղեկատուփում և այլ ձևանմուշներում, ինչպիսիք են |ծննդավայրը= և |ծննդավայրը=: Այդ պատճառով, հարցումներին, թե որտեղ են մարդիկ ծնվել, ավելի ամբողջական արդյունքներ ստանալու համար, պետք է որոնվեն այս երկու հատկանիշներն էլ: Արդյունքում, մշակվել է DBpedia Mapping Language-ը, որն օգնում է այս հատկությունների քարտեզագրմանը՝ միաժամանակ նվազեցնելով հոմանիշների թիվը: Վիքիպեդիայում օգտագործվող տեղեկատվական արկղերի և հատկությունների մեծ բազմազանության պատճառով այս քարտեզագրումների մշակման և կատարելագործման գործընթացը բաց է հանրային ներդրումների համար:

2014 թվականի տարբերակը թողարկվել է 2014 թվականի սեպտեմբերին Նախորդ տարբերակների համեմատ հիմնական փոփոխությունը վերացական տեքստերի դուրս բերման եղանակն էր: Նաև ներկայացվեց տվյալների նոր հավաքածու՝ քաղված Wikimedia Commons-ից։

2021 թվականի հունիսի դրությամբ, DBpedia-ն պարունակում է ավելի քան 850 միլիոն եռյակ:

## Օրինակներ
DBpedia-ն Վիքիպեդիայի էջերից փաստացի տեղեկատվություն է քաղում, թույլ տալով օգտատերերին գտնել հարցերի պատասխաններ, որտեղ տեղեկատվությունը տարածված է Վիքիպեդիայի բազմաթիվ հոդվածներում: Տվյալների հասանելիությունը իրականացվում է RDF-ի համար նախատեսված SPARQL SQL-անման հարցման լեզվի միջոցով:

Օրինակ, եթե ձեզ հետաքրքրում է «Տոկիո Մյու Մյու» ճապոնական շոջո մանգայի շարքով, և ցանկանում եք գտնել այն նկարազարդող Միա Իկումիի այլ աշխատանքների ժանրերը, DBpedia-ն համատեղում է Վիքիպեդիայի «Տոկիո Մյու Մյու»-ի, Միա Իկումիի և այս հեղինակի աշխատանքների, ինչպիսիք են «Սուպեր Դոլլ Լիկա-չանը» և «Կոյի Կուպիդոնը», վերաբերյալ տեղեկատվությունը: Քանի որ DBpedia-ն տեղեկատվությունը նորմալացնում է մեկ տվյալների բազայի մեջ, հետևյալ հարցումը կարող է տրվել առանց իմանալու, թե ճշգրիտ որ գրառումն է պարունակում տեղեկատվության յուրաքանչյուր հատվածը և կներկայացնի դրանց հետ կապված ժանրերը. query


```sparql
PREFIX dbprop: <http://dbpedia.org/ontology/>
PREFIX db: <http://dbpedia.org/resource/>
SELECT ?who, ?WORK, ?genre WHERE {
 db:Tokyo_Mew_Mew dbprop:author ?who .
 ?WORK  dbprop:author ?who .
 OPTIONAL { ?WORK dbprop:genre ?genre } .
}
```


## Օգտագործման օրինակներ
DBpedia-ն ունի մարդկային գիտելիքի տարբեր ոլորտներ ընդգրկող միավորների լայն շրջանակ, ինչը այն դարձնում է տվյալների հավաքածուների միացման բնական կենտրոն, որտեղ արտաքին տվյալների հավաքածուները կարող են հղվել դրա հասկացություններին: DBpedia տվյալների բազան RDF մակարդակով փոխկապակցված է համացանցում առկա տարբեր այլ բաց տվյալների բազաների հետ։ Սա  հավելվածներին թույլ է տալիս հարստացնել DBpedia տվյալները այդ տվյալների բազաներից տվյալներով։ 2013 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ DBpedia-ի և արտաքին տվյալների բազաների միջև կա ավելի քան 45 միլիոն փոխհղումներ, ներառյալ՝ Freebase, OpenCyc, UMBEL, GeoNames, MusicBrainz, CIA World Factbook, DBLP, Գուտենբերգ նախագիծ, DBtune Jamendo, Eurostat, UniProt, Bio2RDF և ԱՄՆ մարդահամարի տվյալները: Thomson Reuters նախաձեռնության OpenCalais-ը, The New York Times-ի Linked Open Data նախագիծը, Zemanta API-ն և DBpedia Spotlight-ը նույնպես ներառում են հղումներ դեպի DBpedia: BBC-ն  DBpedia-ն օգտագործում է իր բովանդակությունը կազմակերպելու համար։ Faviki-ն օգտագործում է DBpedia-ն իմաստային պիտակավորման համար: Samsung-ը նաև DBpedia-ն է ներառում իր «Գիտելիքների փոխանակման հարթակում»:

Կառուցվածքային միջտիրույթային գիտելիքի այսպիսի հարուստ աղբյուրը պարարտ հող է արհեստական ​​բանականության համակարգերի համար: DBpedia-ն օգտագործվել է որպես գիտելիքների աղբյուրներից մեկը IBM Watson-ի Jeopardy! հաղթական համակարգում:

Amazon-ը տրամադրում է DBpedia հանրային տվյալների հավաքածու, որը կարող է ինտեգրվել Amazon Web Services հավելվածներում:

DBpedia-ից ստեղծագործողների մասին տվյալները կարող են օգտագործվել արվեստի գործերի վաճառքի դիտարկումները հարստացնելու համար:

Ushahidi Քրաուդսորսինգ ծրագրային ապահովմամբ զբաղվող ընկերությունը ստեղծել է իր ծրագրաշարի նախատիպը, որն օգտագործում էր DBpedia-ն քաղաքացիների կողմից ստեղծված հաշվետվությունների վրա իմաստային նշումներ կատարելու համար: Նախատիպը ներառում էր Շեֆիլդի համալսարանի կողմից մշակված «YODIE» (Yet another Open Data Information Extraction system) ծառայությունը որն օգտագործում է DBpedia-ն նշումներ կատարելու համար: Ushahidi-ի նպատակն էր բարելավել հաշվետվությունների վավերացման կառավարման արագությունն ու հարմարությունը:

## DBpedia Spotlight
**DBpedia Spotlight**-ն գործիք է DBpedia ռեսուրսների մասին տեքստային նշումներ կատարելու համար: Սա թույլ է տալիս ոչ կառուցվածքային տեղեկատվական աղբյուրները DBpedia-ի միջոցով  կապել բաց տվյալների ամպի հետ: DBpedia Spotlight-ը կատարում է անվանական միավորների դուրս բերում, ներառյալ միավորների հայտնաբերումը և անվան ճշգրտումը (այլ կերպ ասած՝ երկիմաստության վերացում): Այն կարող է նաև օգտագործվել անվանական միավորների ճանաչման և տեղեկատվության դուրս բերման այլ առաջադրանքների համար: DBpedia Spotlight-ը ձգտում է հարմարեցվող լինել օգտագործման  բազմաթիվ տարբերակների համար: Նախագիծը ձգտում է աջակցել DBpedia-ի ավելի քան 320 դասերի բոլոր 3.5 միլիոն միավորների և հասկացությունների նշումներին: Նախագիծը սկսվել է 2010 թվականի հունիսին Բեռլինի Ազատ Համալսարանի վեբ-հիմնված համակարգերի խմբում:

DBpedia Spotlight-ը հանրությանը հասանելի է որպես թեստավորման վեբ ծառայություն և Java/Scala API, որը լիցենզավորված է Apache լիցենզիայի միջոցով: DBpedia Spotlight բաշխումը ներառում է jQuery հավելված, որը թույլ է տալիս մշակողներին մեկնաբանել էջերը վեբի ցանկացած վայրում՝ իրենց էջին մեկ տող ավելացնելով: Հաճախորդները հասանելի են նաև Java կամ PHP լեզուներով: Գործիքը մշակում է տարբեր լեզուներ իր ցուցադրական էջի և վեբ ծառայությունների միջոցով: Միջազգայնացումը աջակցվում է ցանկացած լեզվի համար, որն ունի Վիքիպեդիա տարբերակ:

## Archivo օնտոլոգիայի տվյալների բազա
2020 թվականից սկսած՝ DBpedia նախագիծը տրամադրում է վեբ օնտոլոգիայի լեզվով (OWL) գրված վեբ-մատչելի օնտոլոգիաների պարբերաբար թարմացվող տվյալների բազա:  Archivo-ն նաև տրամադրում է չորս աստղանի գնահատման սխեմա իր կողմից հավաքագրված օնտոլոգիաների համար՝ հիմնվելով մատչելիության, որակի և օգտագործման համար պիտանիության համապատասխան չափանիշների վրա։ Օրինակ, գրաֆիկների վրա հիմնված տվյալների SHACL համապատասխանությունը գնահատվում է անհրաժեշտության դեպքում։ Օնտոլոգիաները պետք է նաև պարունակեն մետատվյալներ իրենց բնութագրերի վերաբերյալ և նշեն հանրային լիցենզիա, որը նկարագրում է դրանց օգտագործման պայմանները 2021 թվականի հունիսի դրությամբ Archivo տվյալների բազան պարունակում է 1368 գրառում։

## Պատմություն
DBpedia-ն հիմնադրվել է 2007 թվականին Սորեն Աուերի, Քրիստիան Բիզերի, Գեորգի Կոբիլարովի, Յենս Լեհմանի, Ռիչարդ Սիգանիակի և Զաքարի Այվսի կողմից:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 ստեղծված կայքեր
Կատեգորիա:GNU GPL արտոնագրով ծրագրային ապահովումներ
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Ինտերնետային տվյալների բազաներ
Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջավա
Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն