Պիեռ-Ժյուլ Էթզել

**Պիեռ-Ժյուլ Էթզել** (, ), ֆրանսիացի հրատարակիչ, գրող, թարգմանիչ և քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Պիեռ-Ժյուլ Էթզելը իր ուսումը սկսում է Շարտրում, ապա շարունակում է Փարիզում՝ Ստանիսլաս քոլեջում, որտեղ 1827 թվականին ընդունվում է որպես կիսաթոշակառու աշակերտ։ 1829 թվականին նա ստանում է լատիներեն թեմայից երկրորդ խրախուսական մրցանակը «Ընդհանուր մրցույթում» (4-րդ դասարան)։

1831 թվականին, սովորելով երկրորդ դասարանում, Էթզելը «Ընդհանուր մրցույթում» ստանում է երրորդ խրախուսական մրցանակը լատիներեն թարգմանության համար, իսկ 1832 թվականին, հռետորաբանության դասարանում սովորելիս, ստանում է չորրորդ խրախուսական մրցանակը ֆրանսերեն ճառի համար։ Նույն տարվա օգոստոսին նա թողնում է Ստանիսլաս քոլեջը և մեկնում է Ստրասբուրգ՝ իրավագիտություն ուսումնասիրելու նպատակով։

Մոր՝ Լուիզ Շևալիեի կողմից Էթզելը ազգակցական կապ ուներ Ֆրանսուա Սևերին Մարսոյի ընտանիքի հետ:

1835 թվականին նա թողնում է ուսումը և աշխատանքի է ընդունվում Պոլեն անունով գրավաճառի մոտ՝ Սեն փողոցում։ 1837 թվականին նա հիմնադրում է իր սեփական հրատարակչությունը։ Համագործակցելով Պոլենի հետ՝ նա հրատարակում է Թեոֆիլ Լավալեի «Ֆրանսիացիների պատմությունը», իսկ այնուհետև արդեն ինքնուրույն հրատարակում է «ժամագիրք»՝ մրցակցելու հրատարակիչ Լեոն Կյուրմերի հետ։

Նրա առաջին մեծ հաջողությունը դարձավ «Կենդանիների հասարակական և անձնական կյանքը» աշխատությունը, որը ժամանակակից բարքերի ուսումնասիրություն էր։ Այս գրքի վրա նա աշխատեց 1839–1840 թվականներին՝ համագործակցության հրավիրելով այնպիսի հայտնի գրողների, ինչպիսիք էին Օնորե դը Բալզակը, Ժորժ Սանդը, Շառլ Նոդիեն, Լուի Վիարդոն, ինչպես նաև նկարիչ Գրանվիլը։ Ինքը ևս անանուն մասնակցեց այդ հավաքական աշխատությանը**՝** «Պ․-Ժ․ Ստալ» կեղծանվամբ գրելով «Ֆրանսիական կատվի սրտի տառապանքները» պատմվածքը՝ որպես պատասխան Բալզակի «Անգլիական կատվի սրտի տառապանքները» գործին։

Հրատարակիչ Շառլ Ֆյուռնը այլևս ֆինանսական միջոցներ չուներ շարունակելու «Մարդկային կատակերգություն» գրաշարի հրատարակությունը, որի առաջին հատորը լույս էր տեսել մարտի 5-ին։ Էթզելի ֆինանսական աջակցությամբ՝ նա Ալեքսանդր Ուսսիոյի միջոցով գնում է բաժնեմասեր, ինչի շնորհիվ ձեռնարկը վերջապես շարունակվում է՝ համագործակցությամբ Ժակ-Ժյուլիեն Դյուբոշեի և Պոլենի հետ։ Ավելի ուշ, քանի որ Բալզակը դատական վեճի մեջ էր Էթզելի հետ, Ուսսիոն իր վրա է վերցնում Բալզակի «Ամբողջական երկերի» վերահրատարակությունը՝ «Ֆյուռն և ընկերություն» անվամբ:

1843 թվականին Էթզելը հրատարակում է «Ճանապարհորդություն՝ ինչպես դուք կցանկանաք» գիրքը, որի ստեղծմանը մասնակցել էր նաև Ալֆրեդ դը Մյուսսեն, իսկ նկարազարդումները կատարել էր Տոնի Ժոանոն։ Նույն տարում նա հիմնում է «Երեխաների նոր հանդեսը», որի հեղինակների թվում էին Շառլ Նոդիեն, Տոնի Ժոանոն, Ալեքսանդր Դյուման, Ժորժ Սանդը, Ալֆրեդ դը Մյուսսեն, իսկ նկարազարդողները՝ Բերտալը և Պոլ Գավարնին էին:

«Կենդանիների հասարակական և անձնական կյանքը» աշխատության համագործակիցների հետ նա սկսում է հրատարակել «Սատանան Փարիզում. Փարիզը և փարիզեցիները. Բարքեր և սովորույթներ, բնավորություններ և դիմանկարներ Փարիզի բնակիչների» գիրքը։ Այն ներկայացնում է Փարիզի բնակիչների կյանքի ամբողջական պատկերը՝ նրանց անձնական, հասարակական, քաղաքական, գեղարվեստական, գրական և արդյունաբերական կյանքի նկարագրությամբ։

Այս աշխատությանը մասնակցել են նաև Ժերար դը Ներվալը, Անրի Մոնյեն, Տաքսիլ Դելորը, Թեոֆիլ Լավալեն, որը գրել է Փարիզի պատմությունն ու աշխարհագրությունը՝ որպես նախաբան յուրաքանչյուր հատորի համար։ Հատորները լույս են տեսել 1844 և 1845 թվականներին։ Գրքի նկարազարդումները կատարել են Պոլ Գավարնին և Գրանվիլը։

Փարիզեցիների որոշ բնորոշ տիպեր նկարագրելով՝ Էթզելը փորձում էր մրցակցել Լեոն Կյուրմերի հրատարակած «Ֆրանսիացիները՝ իրենց իսկ նկարագրությամբ» աշխատության հետ, որը մեծ հաջողություն էր ունեցել այդ ժամանակ տարածված «ֆիզիոլոգիաների» նորաձևության շնորհիվ։
մինի|Պիեռ-Ժյուլ Հետզել
1848 թվականին Էթզելը, լինելով համոզված հանրապետական, դառնում է Ալֆոնս դը Լամարթինի աշխատակազմի ղեկավար։ Վերջինս այդ ժամանակ Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարն էր։ Հետագայում նա աշխատում է նաև ծովային նախարարի մոտ:1851 թվականի դեկտեմբերի 2-ի պետական հեղաշրջումից հետո, որը հանգեցրեց Երկրորդ կայսրության հաստատմանը, նա աքսորվում է Բելգիա, այնտեղ նա շարունակում է իր հրատարակչական գործունեությունը և գաղտնի հրատարակում է Վիկտոր Հյուգոյի «Պատիժները» ժողովածուն: Վիկտոր Հյուգոն, նամակում տեղեկացնելով Էթզելին, որ գրում է «Պատիժները»՝ Նապոլեոն III-ի հեղաշրջումը դատապարտելու նպատակով, գրել է.  «Ես մտածեցի, որ այժմ անհնար է հրապարակել զուտ բանաստեղծությունների հատոր։ Դա կնմանվեր զենքը վայր դնելուն, իսկ ես երբեք այսքան զինված և պայքարի պատրաստ չեմ եղել»։

1855 թվականին ապրիլին, նրան ներքին գործերի նախարարի կողմից թույլատրվում է մեկ ամսով վերադառնալ Ֆրանսիա՝ Փարիզ, որպեսզի կարգավորի իր «գործնական հարցերը»։ Նա այցելում է նաև Շարտր, որպեսզի տեսնի ծանր հիվանդ մորը։ Նրան տրվում է ևս մեկ շաբաթով մնալու թույլտվություն, որից հետո նա վերադառնում է Բրյուսել:

1858 թվականին Էթզելի գրաշարում լույս է տեսնում «Արյան դաշինք**»** վեպը, որի հեղինակն էր վիկոնտ Պոնսոն դյու Տեռայլը։ Գիրքը թույլատրված էր հրատարակել Բելգիայում և արտասահմանում, սակայն Ֆրանսիայում այն արգելված էր։ Երկու հատորները տպագրվել էին Բրյուսելում՝ Ժ. Նիսի տպարանում, և դրանց վրա նշված էր նաև Լայպցիգի գրավաճառ-հրատարակիչ Ալֆոնս Դյուրի անունը։

Լիբերալ կայսրության հաստատումից հետո Էթզելը վերադառնում է Ֆրանսիա։ Նա հրատարակում է Պիեռ-Ժոզեֆ Պրուդոնի գործերը և աջակցում է Շառլ Բոդլերին։ Էթզելի շնորհիվ լույս է տեսնում նաև Շառլ Պերոյի հեքիաթների նշանավոր հրատարակությունը՝ նկարազարդված Գյուստավ Դորեի կողմից, որի նախաբանը նա գրել էր անձամբ։

Նա ստեղծում է «Ընտանիքների պատկերազարդ գրադարան**»** հանդեսը, որը հետագայում վերանվանվում է **«**Կրթության և զվարճանքի հանդես»։ Այս հանդեսին մասնակցում էր նաև Ժան Մասեն: Էթզելի նպատակը գիտնականների, գրողների և նկարազարդողների համագործակցությունն ապահովելն էր՝ գիտությունը և գեղարվեստական երևակայությունը համատեղելու համար, այսինքն՝ երևակայությունը ծառայեցնել մանկավարժությանը։ Սակայն նման դիրքորոշումը դժվար էր պահպանել այն ժամանակվա պոզիտիվիստական մտավոր մթնոլորտում։

1861 թվականին Ալֆրեդ դը Բրեատը կազմակերպում է Էթզելի հանդիպումը մի երիտասարդ գրողի Ժյուլ Վեռնի հետ, որը հետագայում դառնում է շատ հայտնի։ Հենց Վեռնի «Արտասովոր ճանապարհորդություններ» շարքի հրատարակության շնորհիվ էլ Էթզելը մեծ հաջողության է հասնում։

Այս գործերը սկզբում նախապես տպագրվում էին «Կրթության և զվարճանքի հանդեսում», ապա հրատարակվում էին երեք տարբեր գրաշարերով՝ նախատեսված ամանորյա նվերների համար․տնտեսական տարբերակով, առանց նկարազարդումների, փոքր ձևաչափով և քիչ նկարազարդումներով, ավելի մեծ ձևաչափով և հարուստ նկարազարդումներով, ռոմանտիկական ձևավորումով կազմերով: Վիկտոր Հյուգոյի ցանկությամբ, Էթզելը համագործակցելով Կանտեն հրատարակչության հետ, սկսում է գրողի ամբողջական երկերի հրատարակությունը։ Այս հրատարակությունը կոչվում էր «ոչ բազմազան**»**, և այն համարվում էր վերջնական՝ պատրաստված բնօրինակ ձեռագրերի հիման վրա:

Պիեռ-Ժյուլ Էթզելը նաև ինքն է գրել երիտասարդության համար նախատեսված վեպեր՝ «Պ․-Ժ․ Ստալ» կեղծանվամբ։ Նրա հրատարակչությունը մահից հետո անցնում է որդուն, իսկ 1914 թվականին այն գնում է մրցակից «Աշետ»  հրատարակչությունը։

Էթզելը նաև թարգմանել է անգլերեն գրական ստեղծագործություններ, օրինակ՝ «Դոկտոր Մարչի չորս աղջիկները» վեպը։

Նա իր ժամանակի բազմաթիվ նշանավոր գրողների ընդունում էր Մեդոնի Բելվյու թաղամասում գտնվող իր առանձնատանը։

### Ընտանիք
Նրա հայրը՝ Ժան Ժակ Էթզելը, ծնվել է 1781 թվականի մարտի 31-ին՝ Ստրասբուրգում (Բաս-Ռեն)։ Նա սերում էր հին էլզասյան բողոքական ստրասբուրգյան ընտանիքից և աշխատում էր որպես թամբագործ վարպետ, որը բնակվում էր Շարտրում։ Նա մահացել է այդ քաղաքում 1852 թվականի սեպտեմբերի 23-ին:

Նրա մայրը՝ Լուիզ Ժակլին Շևալիեն, ծնվել է 1777 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ Մամեր քաղաքում։Նա աշխատում էր որպես մանկաբարձուհի այդ քաղաքի Օտել-Դյու հիվանդանոցում: Նա մահացել է այնտեղ 1859 թվականի հուլիսի 19-ին: Ամուսինները ամուսնացել են Շարտրում՝ 1813 թվականի ապրիլի 28-ին:

Թեև նրա ընտանիքը բողոքական էր, ինքը՝ Պիեռ-Ժյուլ Էթզելը, աթեիստ էր այնքանով, որքանով դա չէր խանգարում իր գործերին։

Ինչպես նշում են որոշ կենսագիրներ․ «Մի շարք կենսագիրներ ընդգծել են այն փաստը, որ նրա հրատարակիչը՝ Էթզելը, թեև աթեիստ էր, մշտապես հորդորում էր Ժյուլ Վեռնին, որպեսզի նա իր պատմություններում ավելի շատ ընտանեկան արժեքներ ներառի՝ դրանք ընթերցողների մեծամասնության շրջանում ավելի հաջող դարձնելու համար»: 1843 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Պիեռ-Ժյուլ Էթզելը Փարիզում ամուսնանում է Կատրին Սոֆի Քիրեն Ֆիշերի հետ։ Նա ծնվել էր 1820 թվականի փետրվարի 7-ին՝ Ստրասբուրգում, և մահացել է 1891 թվականի հուլիսի 5-ին՝ Սևրում (Շարոնների փողոց)։

Ամուսինները ճանաչել են երկու երեխա․Մարի-Ժյուլի Էթզել, ծնվել է 1844 թվականի ապրիլի 1-ին՝ Փարիզում, մահացել է 1902 թվականի մայիսի 6-ին՝ Բրյուսելում,,Լուի-Ժյուլ Էթզել, ծնվել է 1848 թվականի մարտի 15-ին՝ Փարիզում, և մահացել է 1935 թվականի հունիսի 17-ին՝ նույնպես Փարիզում։

Գիտական կրթություն ստանալուց հետո Լուի-Ժյուլ Էթզելը 1865 թվականին միանում է հորը որպես գործընկեր**։** 1884 թվականին նա ժառանգում է հրատարակչությունը և 1914 թվականին այն վաճառում է «Աշետ»   հրատարակչությանը։

## Ծանոթագրություններ
 
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկագիրներ