Թուրիա

**Թուրիա, չատուրիա** կամ **չատուրտհա** (սանսկրիտ ՝ तुरीय, նշանակում է «չորրորդ»), Հինդու փիլիսոփայության մեջ  գիտակցության երեք ընդհանուր վիճակներից (արթնացում, երազ և աներազ խորը քուն) դուրս եկող իրական «ես»-ը (ատման): Այն հիշատակվում է մի քանի Ուպանիշադներում և բացատրվում է Գաուդապադայի «Մանդուկյա Կարիկա»-ում:

## Ուպանիշադներ
Թուրիան որպես «չորրորդ» հիշատակվում է մի շարք հիմնական Ուպանիշադներում: Թուրիա՝ «չորրորդ» արտահայտության ամենավաղ հիշատակումներից մեկը գտնվում է Բրիհադարանյակա Ուպանիշադի (մ.թ.ա. 7-6-րդ դարեր) 5.14.3 համարում, որտեղ խոսքը Գայատրի մանտրայի «չորրորդ ոտքի» մասին է, որտեղ առաջին, երկրորդ և երրորդ ոտքերը այս մանտրայի 24 վանկերն են՝

Ռաջուի խոսքերով՝ Չանդոգյա Ուպանիշադի (մ.թ.ա. 7-6-րդ դարեր) 8.7-8.12 գլուխները, չնայած չեն հիշատակում թուրիային, «կանխատեսում» են Մանդուկյա Ուպանիշադը և դրա թուրիային վերաբերող մեկնաբանությունը: Չանդոգյա Ուպանիշադի այս տողերը ներկայացնում են Ինդրայի և Վիրոկանայի միջև երկխոսություն՝ անմահ ընկալող ատմանի և նրանց ուսուցչի՝ Պրաջապատիի որոնման մեջ: Ֆիզիկական մարմինը, երազային եսը և երազազուրկ քունը (որտեղ «ես եմ»-ի ընկալում չկա) մերժելուց հետո որպես ատման, Պրաջապատին 12-րդ տողում Ինդրային հայտարարում է, որ մահկանացու մարմինը «անմահ և անմարմին ես»-ի բնակավայրն է, որը ընկալողն է, նա, ով ընկալում է զգայարանների ունակությունների շնորհիվ:

«Թուրիա» արտահայտությունը հանդիպում է նաև Մաիտրի Ուպանիշադում (մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի վերջ) 6.19 (յոգայի համատեքստում) և 7.11 բաժիններում։

Մանդուկյա Ուպանիշադի (մ.թ. 1-2-րդ դարեր) 7-րդ տունը վերաբերում է «չորրորդին» (կատուրթա) կամ «չորրորդ քառորդին», որտեղ առաջին, երկրորդ և երրորդ քառորդները գտնվում են արթուն, երազող և երազազուրկ վիճակում։

Մայքլ Քոմանսը համաձայն չէ Նակամուրայի այն ենթադրության հետ, որ «չորրորդ ոլորտի (կատուրթա) հասկացությունը, հնարավոր է, ազդվել է Մահայանա բուդդիզմի Սունյատայով»՝ նշելով, որ «Չի կարող ենթադրվել, որ Մանդուկյայում պարունակվող հիմքում ընկած Ես-ի մասին ուսմունքը բուդդայական մտածողության որևէ հետք է ցույց տալիս, քանի որ այս ուսմունքը կարելի է հետագծել մինչև նախաբուդդայական Բրհադարանյակա Ուպանիշադը»։

Էլլեն Գոլդբերգի խոսքերով՝ այս չորրորդ քառորդը նկարագրում է մեդիտացիայի վիճակը։ Թուրիայի մեդիտացիայի ընթացքում ներթափանցումը հայտնի է որպես ամատրա, որն «անչափելի» է Մանդուկյա Ուպանիշադում, և յոգայի տերմինաբանության մեջ հոմանիշ է սամադհիին  :

## Ադվայտա Վեդանտա
### Գաուդապադա
Գաուդապադան (մոտ 7-րդ դար), «Ադվայտա Վեդանտա» -ի վաղ շրջանի գուրու, «Māṇḍukya Kārikā»-ի հեղինակը կամ կազմողն էր, ով մեկնաբանություն է կատարել «Մանդուկյա Ուպանիշադի» վերաբերյալ, որը հայտնի է նաև որպես «Գաուդապադա Կարիկա» և «Ագամա Շաստրա» : Գաուդապադան ազդվել է բուդդիզմից, չնայած նա վեդանտին էր, այլ ոչ թե բուդդիստ: «Māṇḍukya Kārikā»-ում Գաուդապադան անդրադառնում է ընկալմանը, իդեալիզմին, պատճառահետևանքային կապի, ճշմարտության և իրականության հարցերին: Գաուդապադայի մեկնաբանությունը «Մանդուկյա Ուպանիշադի» 7-րդ տողի վերաբերյալ՝

Չորրորդ վիճակը՝ (turīya avasthā) համապատասխանում է լռությանը, ինչպես մյուս երեքը՝ «AUM»-ին։ Այն մյուս երեք վիճակների հիմքն է։ Նակամուրան նշում է, որ այն ատյանտա-շունյատա է (բացարձակ դատարկություն)։ Գաուդապադայի համար թուրիան «փորձառության իրական վիճակն է», որում ընկալվում են անսահմանը (ananta) և ոչ-տարբերը (advaita/abheda)։

Իսաևան նշում է, որ «Մանդուկյա Ուպանիշադը» պնդում է, որ «անհատական հոգիների և արտաքին առարկաների աշխարհը մեկ անբաժանելի գիտակցության (*ցիտտա*) պրոյեկցիա է», որը «նույնական է Ուպանիշադների հավերժական և անփոփոխ ատմանին՝ ի տարբերություն բուդդայական դպրոցների կողմից սովորեցվող ժամանակավոր վիջնանաների»։

### Ադի Շանկարա
Ադի Շանկարան, «Մանդուկյա Ուպանիշադ»-ում առաջ քաշված գաղափարների հիման վրա, նկարագրել է գիտակցության երեք վիճակները՝ արթնությունը (ջագրատա), երազը (սվապնա) և խորը քունը (սուսուպտի)՝ 
*Առաջին վիճակը արթուն գիտակցությունն է, որի դեպքում մենք գիտակցում ենք մեր առօրյա աշխարհը։ «Այն նկարագրվում է որպես արտաքին ճանաչում (բահիշ-պրաջնյա), կոպիտ (ստհուլա) և համընդհանուր (վաիշվանարա)»։ Սա կոպիտ մարմինն է։
*Երկրորդ վիճակը երազող միտքն է։ «Այն նկարագրվում է որպես ներքին գիտելիք (անտահ-պրաջնյա), նուրբ (պրավիվիկտա) և այրող (տայջասա)»։ Սա նուրբ մարմինն է։
*Երրորդ վիճակը խորը քնի վիճակն է։ Այս վիճակում գիտակցության հիմքում ընկած հիմքը անխափան է։ «Բոլոր բաների Տերը (սարվ-էշվարա), ամեն ինչի գիտակը (սարվա-ջնյա), ներքին կարգավորողը (անտար-յամի), ամեն ինչի աղբյուրը (յոնիհ սարվասյա), ստեղծված բաների ծագումն ու լուծարումը (պրաբհավ-ապյայաու հի բհութանամ)»։ Սա պատճառական մարմինն է։

Թուրիան ազատագրում է, այս երեք վիճակներից այն կողմ և հիմքում ընկած ոչ պատճառահետևանքային Բրահմանի ինքնավար իրականացումից։

## Քաշմիրի շաիվիզմ
Քաշմիրի շաիվիզմը պահպանում է թուրիա կոչվող վիճակը՝ չորրորդ վիճակը։ Այն ո՛չ արթնություն է, ո՛չ երազ, ո՛չ էլ խորը քուն։ Իրականում այն գոյություն ունի այս երեք վիճակներից որևէ մեկի միջև՝ այսինքն՝ արթնության և երազի, երազի և խորը քնի, և խորը քնի և արթնության միջև։ Քաշմիրի շաիվիզմում գոյություն ունի գիտակցության հինգերորդ վիճակ, որը կոչվում է Թուրիաթիտա՝ Թուրիայից այն կողմ գտնվող վիճակը: Թուրիաթիտան, որը կոչվում է նաև դատարկություն կամ շունյա, այն վիճակն է, երբ մարդը հասնում է ազատագրման, որը հայտնի է նաև որպես ջիվանմուկտի կամ մոկշա։

Տանտրալոկայի վրա հիմնված Սվամի Լակշման Ջուն ներկայացնում է տուրիայի յոթ հաջորդական փուլերի ընդլայնված մոդել։ Այս փուլերը կոչվում են՝
# Նիջանանդա
# Նիրանանդա
# Պարանանդա
# Բրահմանանդա
# Մահանանդա
# Չիդանանդա
Մինչդեռ թուրիայի 1-6 փուլերը վերագրվում են «ներքին սուբյեկտիվ սամադիին» (nimīlanā samādhi), երբ սամադհին մշտապես հաստատվում է յոթերորդ տուրիայի փուլում, այն նկարագրվում է որպես ոչ միայն ներքին սուբյեկտիվ աշխարհ, այլև դրանից այն կողմ՝ ամբողջ արտաքին օբյեկտիվ աշխարհը (unimīlanā samādhi):

## Տես նաև
* Գեշտալտ թերապիա

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
;Տպագիր աղբյուրներ

* 

* 
* 

* 

* 
*  Some editions spell the author Isayeva.

* 

* 
* 

* 
* 

* 

* 

* 
*  
* 
* 

* 

* 

;Վեբ աղբյուրներ

Կատեգորիա:Գիտակցություն
Կատեգորիա:Հինդուիզմ
Կատեգորիա:Հնդկական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Սանսկրիտ եզրույթներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն