Արևելյան Գերմանիայի տնտեսությունը

Գերմանիայի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության տնտեսությունը Խորհրդային Միության մոդելին հետևող պլանային տնտեսություն էր՝ հիմնված մարքսիզմ-լենինիզմի սկզբունքների վրա։ Սոցիալիստական երկրների տնտեսական համագործակցության մյուս անդամ պետությունների հետ բազմաթիվ ընդհանուր բնութագրեր ունենալով՝ Արևելյան Գերմանիայի տնտեսությունը կտրուկ հակադրվում էր Արևմտյան Եվրոպայի և Արևմտյան Գերմանիայի շուկայական տնտեսություններին։ Պետությունը սահմանում էր արտադրության նպատակներ, սահմանում գներ, ինչպես նաև բաշխում էր ռեսուրսները՝ կոդավորելով այդ որոշումները համապարփակ ծրագրերում։ Արտադրության միջոցները գրեթե ամբողջությամբ պետական ​​սեփականություն էին։ ԳԴՀ-ն ուներ միջինից բարձր կենսամակարդակ՝ համեմատած Սոցիալիստական ճամբարի այլ երկրների կամ Խորհրդային Միության հետ, և վայելում էր բարենպաստ մաքսային և սակագնային պայմաններ Արևմտյան Գերմանիայի շուկայում. 1989 թվականին գնահատվում էր, որ նրա առևտրի 50-60%-ը կատարվում էր արևմտյան երկրների հետ։ Սակայն 1980-ականների կեսերին նրա տնտեսությունը հասել էր լճացման վիճակի, նպաստելով Գերմանիայի վերամիավորման գործընթացին։

## Պատմություն
### Խորհրդային օկուպացիայի ժամանակաշրջան
Յուրաքանչյուր օկուպացիոն տերություն իշխանության եկավ իր համապատասխան գոտիներում մինչև 1945 թվականի հունիսը: Դաշնակից տերությունները սկզբում վարում էին ընդհանուր գերմանական քաղաքականություն, որը կենտրոնացած էր ապանացիստականացման և ապառազմականացման վրա՝ դեմոկրատական ​​գերմանական ազգային պետության վերականգնման նախապատրաստման համար։

Ժամանակի ընթացքում արևմտյան և խորհրդային գոտիները տնտեսապես առանձնացան: 1946 թվականին խորհրդային գոտին ուներ ընդհանուր գործոնների արտադրողականության աննշան առաջատարություն. պատերազմական ժամանակաշրջանի արդյունաբերականացումը ավելի շատ ներդրում էր ունեցել արևելյան տնտեսության մեջ, և պատերազմի պատճառած ավերածությունները ավելի թեթև էին, քան արևմուտքում: Այնուամենայնիվ, 1948 թվականին արևմտյան գոտիները դարձել էին ավելի բարգավաճ։

Արևելյան Գերմանիայի հետամնաց տնտեսական իրավիճակի համար կային մի քանի պատճառներ: Մինչ Արևմտյան Գերմանիայում, մասնավորապես Միացյալ Նահանգների կողմից, մեծ գումարներ էին ներդրվել, Խորհրդային Միությունը ոչ միայն ոչինչ չէր ներդրել իր գոտու տնտեսության մեջ, այլև իրականում մեծ գումարներ էր դուրս բերել փոխհատուցումների և օկուպացիոն ծախսերի տեսքով: 1946-1953 թվականներին Արևելյան Գերմանիայի կողմից վճարված ուղղակի և անուղղակի փոխհատուցումները կազմել են 14 միլիարդ դոլար 1938 թվականի գներով:

Ռազմական արդյունաբերություններy, Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական ​​կուսակցության անդամներին և ռազմական հանցագործներին պատկանող արդյունաբերությունները բռնագրավվել են։ Այս արդյունաբերությունները կազմում էին Խորհրդային գոտում ընդհանուր արդյունաբերական արտադրության մոտ 60%-ը։ Ծանր արդյունաբերության մեծ մասը, որը կազմել էր ընդհանուր արտադրության 20%-ը Խորհրդային Միությունը պահանջել է որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի փոխհատուցում, և ստեղծվել են խորհրդային բաժնետիրական ընկերություններ: Մնացած բռնագրավված արդյունաբերական սեփականությունը ազգայնացվել է՝ ընդհանուր արդյունաբերական արտադրության 40%-ը թողնելով մասնավոր ձեռնարկություններին։ Վերականգնումները լրջորեն խոչընդոտել են Արևելյան Գերմանիայի կարողության տնտեսապես Արևմտյան Գերմանիայի հետ մրցակցմանը։

Չնայած արդյունաբերական հզորությունների ապամոնտաժումը զգալի ազդեցություն ունեցավ, տնտեսական ցուցանիշների սկզբնական շեղումը բացատրելու ամենակարևոր գործոնը արևելյան գոտու առանձնացումն էր իր ավանդական արևմտյան գերմանական շուկայից։ Արևելյան Գերմանիայի տնտեսությունը գերիշխում էին սպառողական ապրանքների արտադրողները և կախված էր բացառապես Արևմուտքում գտնվող հումքից և միջանկյալ ապրանքներից։ Արևելյան Գերմանիան գործնականում չուներ ածխի հանքավայրեր, և վառելիքի պահանջարկի միայն կեսը կարող էր բավարարվել ներքին ռեսուրսներով։ 1943 թվականին Արևելքը կազմում էր կոքսի ընդհանուր արտադրության 0.5%-ը, երկաթի հումքի 1.6%-ը և պողպատի հումքի 6.9%-ը, որը արտադրվում էր հետպատերազմյան Գերմանիայի տարածքում։ Պատերազմից հետո Արևելքի և Արևմուտքի միջև առևտուրը նվազել է 35 անգամ։

Արևելքում մանրածախ առևտուրը դանդաղորեն կլանվում էր պետական ​​​​վերահսկողության տակ գտնվող երկու կազմակերպությունների՝ Konsum և Handelsorganisation կողմից, որոնց տրվել է հատուկ արտոնություններ։ 1949 թվականի հունվարի 2-ին մեկնարկել է տնտեսական վերակառուցման երկամյա ծրագիրը, որը նպատակ ուներ ապահովել 1936 թվականի արտադրության մակարդակի 81%-ը և, արտադրական ծախսերի 30%-ով կրճատմամբ՝ հույս ունենալով բարձրացնել ընդհանուր աշխատավարձի մակարդակը 12%-ից մինչև 15%։ Ծրագիրը նաև նախատեսում էր օրական սննդի չափաբաժինը 1500-ից բարձրացնել մինչև 2000 կալորիա։

Հաշվարկվել է, որ 1949 թվականին ավտոմոբիլային արդյունաբերության 100 տոկոսը, քիմիական արդյունաբերության 90%-ից 100 տոկոսը և վառելիքային արդյունաբերության 93 տոկոսը գտնվում էին խորհրդային իշխանության ձեռքում: 1950 թվականի վերջին Արևելյան Գերմանիան վճարել էր Ռուսաստանի պահանջած 10 միլիարդ դոլար փոխհատուցման 3.7 միլիարդ դոլարը: Իոսիֆ Ստալինի մահից և 1953 թվականի հունիսյան ապստամբությունից հետո Խորհրդային Միությունը սկսեց վերադարձնել Արևելյան Գերմանիայի գործարանները, որոնք վերցրել էր որպես փոխհատուցում:

1949 թվականի մայիսին Խորհրդային Միության արտաքին գործերի նախարար Անդրեյ Վիշինսկին հայտարարել է, որ խորհրդային օկուպացիոն գոտում 1949 թվականի մարտին արտադրությունը հասել է 1936 թվականի մակարդակի 96.6 տոկոսին, և որ խորհրդային գոտու կառավարության բյուջեն ցույց է տվել 1 միլիարդ արևելագերմանական մարկի ավելցուկ՝ չնայած հարկերի 30% կրճատմանը:

### 1950-ականներ

Ագրարային բարեփոխումը բռնագրավել է նախկին նացիստներին և ռազմական հանցագործներին պատկանող բոլոր հողերը և ընդհանուր առմամբ սահմանափակել սեփականության իրավունքը 1 կմ²-ով: Մոտ 500 յունկերական կալվածքներ վերածվել են գյուղատնտեսական արտադրական կոոպերատիվների, և ավելի քան 30,000 կմ² բաշխվել 500,000 գյուղացի-ֆերմերների, գյուղատնտեսական աշխատողների և փախստականների միջև: Փոխհատուցում է վճարվել միայն ակտիվ հականացիստներին: 1947 թվականի սեպտեմբերին խորհրդային ռազմական վարչակազմը հայտարարել է խորհրդային գոտում գյուղատնտեսական բարեփոխման ավարտի մասին: Այս զեկույցում թվարկված էին 12,355 կալվածքներ՝ ընդհանուր 24,000 կմ² մակերեսով, որոնք բռնագրավվել և վերաբաշխվել էին 119,000 հողազուրկ ֆերմերների ընտանիքների, 83,000 փախստական ​​ընտանիքների և մոտ 300,000 այլ կատեգորիաների: Ստեղծվել են նաև պետական ​​ֆերմաներ, որոնք կոչվում էին Ժողովրդական սեփականություն:

Գերմանիայի սոցիալիստական ​​միասնական կուսակցության երրորդ կուսակցական համագումարը գումարվել է 1950 թվականի հուլիսին և շեշտը դրել արդյունաբերական առաջընթացի վրա: Արդյունաբերական ոլորտը, որը զբաղված էր աշխատավոր բնակչության 40%-ով, ենթարկվել է հետագա ազգայնացման, որի արդյունքում ձևավորվել եբ Ժողովրդական ձեռնարկությունները: Այս ձեռնարկությունները ներառում էին արդյունաբերական ոլորտի 75%-ը: Առաջին հնգամյա պլանը (1951–55) ներմուծեց կենտրոնացված պետական ​​պլանավորում. այն շեշտը դնում էր ծանր արդյունաբերության համար բարձր արտադրական քվոտաների և աշխատուժի արտադրողականության բարձրացման վրա: Ծրագրի ճնշումները հանգեցրել են ԳԴՀ քաղաքացիների արտագաղթի դեպի Արևմտյան Գերմանիա: 1952 թվականի հուլիսի 9-12-ը գումարվել է երկրորդ կուսակցական համաժողովը, որին մասնակցել են 1565 պատվիրակներ, 494 հյուր-պատվիրակներ և ավելի քան 2500 հյուրեր ԳԴՀ-ից և աշխարհի շատ երկրներից: Համաժողովում ընդունվել է նոր տնտեսական քաղաքականություն՝ «Սոցիալիզմի պլանավորված կառուցում»: Ծրագիրը կոչ էր անում ամրապնդել տնտեսության պետական ​​հատվածը: Հետագա նպատակներն էին միասնական սոցիալիստական ​​պլանավորման սկզբունքների իրականացումը և սոցիալիզմի տնտեսական օրենքների համակարգված կիրառումը:

1953 թվականին յուրաքանչյուր յոթ արդյունաբերական ընկերությունից մեկը տեղափոխվել էր Արևմուտք: Իոսիֆ Ստալինը մահացել է 1953 թվականի մարտին, իսկ հունիսին հայտարարվել է «Նոր կուրսի» մասին որոշում, որը փոխարինել է «Սոցիալիզմի պլանավորված կառուցմանը»: ԳԴՀ-ում նոր կուրսը հիմնված էր Գեորգի Մալենկովի կողմից Խորհրդային Միությունում նախաձեռնված տնտեսական քաղաքականության վրա: Մալենկովի քաղաքականությունը, որը նպատակ ուներ բարելավել կենսամակարդակը, շեշտը դնում էր թեթև արդյունաբերության և առևտրի ուղղությամբ ներդրումների տեղափոխման և սպառողական ապրանքների ավելի մեծ մատչելիության վրա: Բացի ծանր արդյունաբերությունից սպառողական ապրանքների վրա շեշտը դնելուց, նախաձեռնվել է տնտեսական դժվարությունները մեղմելու ծրագիր: Սա հանգեցրել է մատակարարման քվոտաների և հարկերի կրճատմանը, մասնավոր բիզնեսին պետական ​​վարկերի մատչելիությանը և արտադրական նյութերի բաշխման ավելացմանը։

Չնայած Նոր Կուրսը մեծացրել է սպառողական ապրանքների մատչելիությունը, արտադրության քվոտաները դեռևս բարձր էին: Երբ 1953 թվականին բարձրացվել են աշխատանքային քվոտաները, որը հանգեցրել է 1953 թվականի հունիսյան ապստամբությանը: Արդյունաբերական խոշոր կենտրոններում տեղի ունեցան գործադուլներ և ցույցեր, և աշխատողները պահանջեցին տնտեսական բարեփոխումներ: Ֆոլկսպոլիզեյը և Խորհրդային բանակը ճնշեցին ապստամբությունը, որի արդյունքում զոհվեց մոտ 100 մասնակից:

Երբ 1953 թվականի բյուջեն փետրվարի 4-ին ներկայացվեց Ֆոլկսկամմերին, խորհրդային շահերի համար տնտեսական շահագործումը դեռևս գերիշխող միտում էր։ Բյուջեն նախատեսում էր 34.688 միլիարդ արևելյան մարկ ծախսեր, որը մոտ 10%-ով ավելի էր, քան 1952 թվականի բյուջեի 31.730 միլիարդը։ Դրա հիմնական նպատակն էր ներդրումներ կատարել տնտեսության ամրապնդման և ազգային պաշտպանության համար։

1956 թվականին Խորհրդային Միության Կոմունիստական ​​կուսակցության 20-րդ համագումարում առաջին քարտուղար Նիկիտա Խրուշչովը մերժել է ստալինիզմը՝ Կոնգրեսի ընտրված անդամներին ուղղված իր այսպես կոչված «Գաղտնի ելույթում»։

Մոտավորապես այս ժամանակահատվածում Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցության ղեկավարության մեջ գտնվող ակադեմիական մտավորականությունը պահանջել է բարեփոխումներ։ Այդ նպատակով Վոլֆգանգ Հարիչը հրապարակել է մի հարթակ, որը պաշտպանում էր ԳԴՀ-ում արմատական ​​փոփոխություններ։ 1956 թվականի վերջին նա և իր համախոհները արագորեն հեռացվել են կուսակցության շարքերից և բանտարկվել։

Երկրորդ հնգամյա ծրագիրը ԳԴՀ-ին պարտավորեցրել է արագացնել գյուղատնտեսական կոլեկտիվացման և ազգայնացման ջանքերը, ինչպես նաև ավարտել արդյունաբերական ոլորտի ազգայնացումը: 1958 թվականին գյուղատնտեսական ոլորտը դեռևս հիմնականում բաղկացած էր 750,000 մասնավոր տնտեսություններից, որոնք կազմում էին բոլոր վարելահողերի 70%-ը. ձևավորվել էր ընդամենը 6,000 հեղուկացված գազային ընկերություն: 1958–59 թվականներին Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությունը քվոտաներ է սահմանել մասնավոր ֆերմերների համար և խմբեր ուղարկեց գյուղեր՝ կամավոր կոլեկտիվացումը խրախուսելու նպատակով։ 1959 թվականի նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսներին Շտազին ձերբակալել է մի քանի օրենք խախտող ֆերմերների։

ՍԴԿ-ի կողմից 1958 թվականի փետրվարին իրականացված լայնածավալ տնտեսական կառավարման բարեփոխումը ներառում էր արդյունաբերական նախարարությունների մեծ թվի փոխանցումը Պետական ​​պլանավորման հանձնաժողովին։ Արդյունաբերության ազգայնացումը արագացնելու համար Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությունը ձեռնարկատերերին առաջարկել է 50% գործընկերային խթաններ՝ իրենց ընկերությունները Ժողովրդական սեփականությունների վերածելու համար։

### 1960-ականներ
1960թ․ կեսերին գյուղատնտեսական մշակովի հողերի մոտ 85%-ը ընդգրկված էր ավելի քան 19,000 գյուղատնտեսական արտադրական կոոպերատիվներում, իսկ պետական ֆերմաները կազմում էին ևս 6%-ը։ 1961 թվականին սոցիալիստական հատվածը արտադրում էր ԳԴՀ գյուղատնտեսական արտադրանքի 90%-ը։ Քանի որ ավելի ու ավելի ֆերմերներ էին փախչում Արևմուտք, 1961 թվականին տեղի է ունեցել բերքի ձախողում, ինչը վատ եղանակային պայմանների պատճառով էլ ավելի սրվեց։

1960թ. վերջում մասնավոր ձեռնարկությունները վերահսկում էին արդյունաբերական ընդհանուր արտադրության միայն 9%-ը։ Արտադրական կոոպերատիվները 1960–61 թվականներին ընդգրկեցին արհեստավորության ոլորտի մեկ երրորդը՝ 1958 թվականի 6%-ից աճով։ Ռոստոկ նավահանգստի բացումը 1960 թվականին նվազեցրել է երկրի կախվածությունը Արևմտյան Գերմանիայի Համբուրգի նավահանգստից։

Երկրորդ հնգամյա ծրագիրը բախվեց դժվարությունների, և կառավարությունը այն փոխարինեց Յոթնամյա ծրագրով (1959–65)։ Նոր ծրագիրը նպատակ ուներ մինչև 1961 թվականի վերջը հասնել Արևմտյան Գերմանիայի մեկ շնչին ընկնող արտադրությանը, սահմանում էր ավելի բարձր արտադրական պլաններ և պահանջում էր աշխատունակության 85% աճ։ Եմիգրացիան կրկին ավելացավ՝ 1959-ին կազմելով 143,000, իսկ 1960-ին՝ 199,000 մարդ։ Եմիգրանտների մեծ մասը աշխատում էր գրասենյակային ոլորտում, և նրանց 50%-ը 25 տարեկանից ցածր էր։ 1949–1961 թվականներին աշխատանքի արտահոսքը գերազանցեց 2.5 միլիոն քաղաքացի։

1959-ից հետո արդյունաբերական տարեկան աճի տեմպերը կայուն նվազել է։ Սովետական Միությունը խորհուրդ է տվել Արևելյան Գերմանիային կիրառել սովետական տնտեսագետ Եվսեյ Լիբերմանի բարեփոխումները, որը կողմնակից էր շահութաբերության սկզբունքին և կոմունիստական տնտեսություններում շուկայական որոշ սկզբունքների։

1963 թվականին Ուլբրիխտը հարմարեցրել է Լիբերմանի տեսությունները և ներկայացրել Նոր տնտեսական համակարգը, որը նախատեսում էր որոշ որոշումների կայացման ապակենտրոնացում և շուկայական ու արդյունավետության չափանիշների կիրառում։ Նոր տնտեսական համակարգի նպատակն էր ստեղծել արդյունավետ տնտեսական համակարգ և վերածել ԳԴՀ-ն առաջատար արդյունաբերական երկրի։

Նոր տնտեսական համակարգի ներքո ապագա տնտեսական զարգացման պլանավորումը հանձնվեց կենտրոնական պլանավորմանը։ Ապակենտրոնացումը ներառում էր որոշումների կայացման իրավասության մասամբ փոխանցումը Կենտրոնական պլանավորման հանձնաժողովից և Ազգային տնտեսական խորհրդից դեպի Ժողովրդական ձեռնարկությունների միավորումներ, որոնք ձևավորվել էին արտադրության նմանատիպ ոլորտներում մասնագիտացման խթանման նպատակով։ Կենտրոնական պլանավորողները սահմանում էին ընդհանուր արտադրական նպատակները, սակայն յուրաքանչյուր պետական ​​ձեռնարկությունների միավորում ինքնուրույն որոշում էր ֆինանսավորումը, տեխնոլոգիաների օգտագործումը և աշխատուժի ու ռեսուրսների բաշխումը։ Պետական ​​ձեռնարկությունների միավորումները նաև համադրում էին Ժողովրդական ձեռնարկություններից ստացվող տեղեկատվությունը և առաջարկությունները։ Նոր տնտեսական համակարգը պահանջում էր, որ արտադրական որոշումները կայացվեին շահութաբերության հիման վրա, աշխատավարձերը արտացոլեին արդյունքը, իսկ գները արձագանքեին առաջարկին և պահանջարկին։

Նոր տնտեսական համակարգը ձևավորել է նոր էլիտա ինչպես քաղաքական, այնպես էլ տնտեսական կառավարման ոլորտում։ 1963 թվականին Ուլբրիխտը հայտարարեց նոր քաղաքականության մասին՝ Սոցիալիստական միասնական կուսակցության ղեկավար շերտերում նոր անդամների ներգրավման վերաբերյալ։ Նա բացեց Քաղաքական բյուրոն և Կենտրոնական կոմիտեն երիտասարդ, ավելի կրթված և կառավարչական ու տեխնիկական հմտություններով օժտված անդամների համար։ Այս քաղաքականության արդյունքում կուսակցության էլիտան բաժանվել է քաղաքական և տնտեսական խմբերի՝ վերջիններս կազմված տեխնոկրատական նոր էլիտայի ներկայացուցիչներից։ 1963-ից հետո Սոցիալիստական միասնական կուսակցության կադրային քաղաքականության մասնագիտացման շեշտադրման արդյունքում զանգվածային անդամակցության կազմը նույնպես փոխվեց․ 1967 թվականին կուսակցության 1.8 միլիոն անդամներից մոտ 250,000-ը (14%) ավարտել էին համալսարան, տեխնիկում կամ արհեստագործական դպրոց։

Կուսակցության շեշտը կառավարչական և տեխնիկական կարողությունների վրա հնարավորություն է տվել տեխնոկրատական էլիտայի ներկայացուցիչներին մուտք գործել պետական բյուրոկրատիայի բարձրագույն շերտերը, որոնք նախկինում վերապահված էին քաղաքական դոգմատիկներին։ Պետական ​​ձեռնարկությունների միավորումների ղեկավարները ընտրվում էին մասնագիտական պատրաստվածության հիման վրա, ոչ թե գաղափարախոսական համապատասխանության։ Առանձին ձեռնարկություններում մասնագիտական և տեխնիկական հմտություններով աշխատատեղերի թիվն աճեց։ Կուսակցությունը շեշտում էր կառավարման և տեխնիկական գիտությունների կրթությունը որպես սոցիալական առաջխաղացման և նյութական ապահովման ուղի։ Բացի այդ, այն խոստանում էր բարձրացնել բոլոր քաղաքացիների կենսամակարդակը։ 1964-ից 1967 թվականներին իրական աշխատավարձերն աճեցին, իսկ սպառողական ապրանքների, ներառյալ շքեղության, առաջարկը զգալիորեն բարելավվեց։

Սակայն բարեփոխումների արդյունքները չբավարարեցին նախնական սպասումները, քանի որ աճը հիմնականում պայմանավորված էր ներդրումների ավելացմամբ, այլ ոչ թե վերահսկման նոր համակարգով։ Արդյունքում՝ 1967–1968 թվականներին բարեփոխման ծրագիրը փոխվեց՝ գործարկվեց Սոցիալիզմի տնտեսական համակարգը։ Սոցիալիզմի տնտեսական համակարգը կիրառվեց կառուցվածք ձևավորող ոլորտներում՝ ռազմավարական ճյուղերում, որոնք ստանում էին առաջնահերթ ֆինանսավորում և ռեսուրսներ։ Սկզբում դրանց մեջ էին քիմիան, ինժեներական ոլորտը և էլեկտրոնիկան, սակայն երբ ձեռնարկությունները սկսեցին լոբբինգ անել կառավարությանը՝ այս ցուցակներում ընդգրկվելու համար, այդ ցանկը գնալով ընդլայնվեց։

Նախաձեռնվեցին արդյունաբերական կոնցեռններ՝ արտադրական ցիկլերը ուղղահայաց ինտեգրելու նպատակով՝ կարևոր վերջնական ապրանքներ արտադրելու համար։ Գների սուբսիդիաները վերականգնվեցին՝ ընտրյալ ոլորտներում աճը խթանելու նպատակով։ 1968 թվականի տարեկան պլանը սահմանեց կառուցվածք ձևավորող ոլորտների արտադրության պլանները մնացած ոլորտների համեմատությամբ 2.6% բարձր՝ արդյունաբերական աճ ապահովելու նպատակով։ 1969–70 թվականների նպատակները բարձր տեխնոլոգիական ոլորտների համար սահմանվեցին էլ ավելի բարձր։ Սոցիալիզմի տնտեսական համակարգի նպատակների չկատարման պատճառով բարեփոխումը վերջնականապես դադարեցվեց 1970 թվականին։

1960-ականների վերջում հայտնաբերվել է Ալտմարկի գազային հանքավայրը, որն ապահովեց երկրի համար արտարժույթի կարևոր աղբյուր։

### 1970-1990-ականներ

1970-ականների սկզբին սկսվել են երկարաժամկետ, համապարփակ պլանավորումները։ Դրանք նույնպես ընդհանուր ուղեցույց էին տրամադրում, սակայն ավելի երկար ժամանակահատվածի՝ տասնհինգ կամ քսան տարվա համար, ինչը թույլ էր տալիս հինգ տարին մեկ իրականացվող պլանները կապել միմյանց հետ՝ մեկ ամբողջական համակարգում։

1971 թվականին ԳԴՀ-ի Կոմունիստական միության առաջին քարտուղար Էրիխ Հոնեկերը ներկայացրել է «Հիմնական խնդիրը», որը ձևակերպում էր 1970-ականների ներքին քաղաքականությունը։ Ծրագիրը նորից շեշտադրում էր մարքսիստական-լենինյան գաղափարախոսությունը և միջազգային դասակարգային պայքարը։ Այս ժամանակահատվածում ԳԴՀ-ի Սոցիալիստական միասնական կուսակցությունը մեկնարկել է լայնածավալ քարոզչական արշավ՝ քաղաքացիներին խորհրդային ոճի սոցիալիզմին միացնելու և «աշխատավորին» վերահաստատելու նպատակով։ «Հիմնական խնդիրը» վերահաստատում էր արդյունաբերական առաջընթացի տնտեսական նպատակը, սակայն այս նպատակն իրագործվելու էր կենտրոնացված պետական պլանավորման միջոցով։ Սպառողական սոցիալիզմը՝ «Հիմնական խնդրի» առանցքային բաղադրիչը, փորձ էր՝ սոցիալիզմի գրավչությունը մեծացնելու՝ աշխատավոր դասի նյութական պահանջներին հատուկ ուշադրություն դարձնելու միջոցով։ Պետությունը էականորեն վերանայել է աշխատավարձերի քաղաքականությունը և մեծացրեց սպառողական ապրանքների հասանելիության նկատմամբ ուշադրությունը։

Իշխանությունները արագացրել են նոր բնակարանների կառուցումը և հների վերանորոգումը. նոր և վերանորոգված բնակարանների 60%-ը հատկացվել աշխատավոր դասի ընտանիքներին։ Վարձավճարները, որոնք սուբսիդավորվում էին, մնում էին չափազանց ցածր։ Քանի որ կանայք կազմում էին աշխատուժի գրեթե 50%-ը, մանկապարտեզները տրամադրվում էին աշխատող մայրերի երեխաների համար։ Աշխատող կանայք ստանում էին վճարովի մայրության արձակուրդ՝ վեց ամսից մեկ տարվա տևողությամբ։ Թոշակային վճարումները բարձրացվել են։

1972 թվականին պետականացվել են վերջին փոքր և միջին չափի մասնավոր ընկերությունները, որոնք մինչ այդ գործում էին կիսանկախ։ Հոնեկերը այս մասին հպարտությամբ տեղեկացրել է Լեոնիդ Բրեժնևին 1973 թվականին։ Որոշ դեպքերում նախկին սեփականատերը շարունակում էր աշխատել որպես տնօրեն՝ ստանալով պետական աշխատավարձ, ինչը կապ չուներ ձեռնարկության արդյունավետության հետ։ Այս քայլը ավելորդ էր և հանգեցրել է որոշ ապրանքների պակասի։ Այն ձեռնարկությունները, որոնք ցուցաբերում էին նախաձեռնողականություն և շուկայի արձագանքների նկատմամբ ճկունություն, և որոնք կարևոր ներդրում ունեին տնտեսությունում՝ ապահովելով նույնիսկ անհրաժեշտ փոխարժեք, ենթարկվել են կենտրոնական պլանավորման և վերահսկողության, ինչի արդյունքում դարձան նույնքան ստագնանտ, որքան մնացած տնտեսությունը։ Օրինակներից մեկն էր Թյուրինգիայում գտնվող C.M. Breitung խաղալիքների արտադրողը, որը մինչ 1972 թվականը անկախ էր, ապա պետականացվել և վերանվանվել է Plüti։

1970-ականներին համաշխարհային ապրանքների գների աճը նաև ազդել է ԳԴՀ-ի վրա, թեև ավելի ուշ, քան այլուր, շնորհիվ Կոմեկոնի գների վերահսկման։ Սուրճի սպառման գերմանական ավանդույթի պատճառով սուրճի ներմուծումը կարևոր էր սպառողների համար։ 1976–77 թվականների սուրճի գնի կտրուկ աճը հանգեցրել է պահանջվող փոխարժեքի քառապատկմանը՝ սուրճ ներկրելու համար։ Այս իրադարձությունը հայտնի դարձավ որպես ԳԴՀ-ի «սուրճի ճգնաժամ»։ Այն ստեղծել է լուրջ ֆինանսական խնդիրներ ԳԴՀ-ի համար, որը մշտապես պակաս ուներ ուժեղ արժույթի՝ Արևմուտքից ներկրումներ կատարելու համար։ Արդյունքում, 1977 թվականի ամռանը քաղաքական բյուրոն դադարեցրել է էժան սուրճի տեսակների վաճառքը, սահմանափակել սուրճի օգտագործումը ռեստորաններում և պետական հիմնարկներում։ Ճգնաժամն ավարտվել է 1978 թվականից հետո՝ սուրճի գների անկման և Վիետնամի հետ պայմանագրով մատակարարումների ավելացման շնորհիվ։

ԳԴՀ-ի աճող արտաքին պարտքերը ներքին անկայունության պատճառ դարձան։ Լեհաստանի 1980–81 թթ. ճգնաժամից հետո Արևմուտքը վարկային բոյկոտ հայտարարեց Արևելյան բլոկի երկրների նկատմամբ, ներառյալ ԳԴՀ-ի։ Խորհրդային նավթի վաճառքը, որը մինչ այդ եղել էր փոխարժեքի հիմնական աղբյուրներից մեկը, դարձել է պակաս շահութաբեր՝ գլոբալ տնտեսության փոփոխությունների պատճառով։ Խորհրդային նավթի մատակարարումը զգալիորեն կրճատվեց 1981 թվականին, ինչը վատթարացրեց իրավիճակը։ Հետազոտությունների և կապիտալ ապրանքների պակաս ներդրումների երկարատև շրջանը ԳԴՀ-ի արտադրանքը դարձրել էր ոչ մրցունակ Արևմտյան շուկաներում, ինչի հետևանքով երկիրը ավելի կախված դարձավ Խորհրդային Միությունից։ ԳԴՀ-ն 1980-ականների սկզբին կանգնած էր սնանկացման վտանգի առջև, սակայն կարողացավ հետաձգել այն՝ ԽՍՀՄ-ի հետ նավթի ներմուծման պայմանագրերով և Ֆրանսիայից ու Ավստրիայից արտահանման վարկերով։ Վարկային ճգնաժամը կրկին կանխվեց՝ 1983 և 1984 թվականներին Արևմտյան Գերմանիայի տրամադրած վարկերի շնորհիվ, որի դիմաց ԳԴՀ-ն համաձայնեց մեղմացնել Արևելքի և Արևմուտքի միջև ուղևորությունների սահմանափակումները։

Պարտքի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ին 1989 թվականին հասավ 20%-ի. կառավարելի մակարդակ, սակայն մեծ՝ համեմատած ԳԴՀ-ի հնարավորությունների հետ՝ բավարար ապրանքներ արտահանելու՝ պարտքը մարելու համար անհրաժեշտ կոշտ արժույթ ապահովելու նպատակով։ 1989 թվականի հոկտեմբերին քաղաքական բյուրոյի համար պատրաստված փաստաթուղթը (Շյուրերի փաստաթուղթ, ըստ հիմնական հեղինակոջ) կանխատեսում էր արտահանման ավելցուկի ավելացում՝ 1990 թվականի մոտ 2 միլիարդ գերմանական մարկից մինչև 1995 թվականին՝ ավելի քան 11 միլիարդ մարկ, պարտքերի մակարդակը կայունացնելու նպատակով։ Կասկածելի էր, թե նման հերակլեսյան ջանքերը հնարավոր կլիներ իրականացնել առանց քաղաքական ցնցումների՝ կամ ընդհանրապես։

Պարտքերի մեծ մասը ծագում էր ԳԴՀ-ի ջանքերից՝ արտահանման միջոցով լուծել արտաքին պարտքի խնդիրը, ինչը պահանջում էր բաղադրիչների, տեխնոլոգիաների և հումքի ներմուծում։ Մյուս մասը՝ ներմուծված սպառողական ապրանքների միջոցով բնակչության կենսամակարդակի պահպանումը։ ԳԴՀ-ն որոշ ոլորտներում մրցունակ էր՝ օրինակ՝ մեխանիկական ինժեներիա և տպագրական տեխնոլոգիա։

Խնդիր էր նաև խորհրդային նավթի վերաարտահանման միջոցով փոխարժեք ստանալու հնարավորության կորուստը։ Այդ նավթը ԳԴՀ-ն ստանում էր աշխարհում ընդունված գներից ցածր, իսկ 1981 թվականից հետո այդ արտոնությունը վերացավ։ Արդյունքում՝ կոշտ արժույթի մուտքերի կորուստը բերեց կենսամակարդակի բարելավման դանդաղեցման։ (Հենց այդ շարունակական բարելավումն էր, որը վտանգված էր պարտքային ճգնաժամի պատճառով։ Շյուրերի պլաններն էլ խոսում էին 25–30% կրճատման մասին։)

Բեռլինի պատի անկումը 1989 թվականի նոյեմբերին էլ ավելի վատթարացրեց տնտեսական իրավիճակը՝ աշխատանքային ուժի արտահոսքի և պետական ձեռնարկությունների մատակարարումների դժվարացման պատճառով։ Կենտրոնական պլանավորման համակարգի փլուզումը հանգեցրեց արտադրության անկման, ինչը բերեց պակասի, իսկ այն՝ արտագաղթի աճին։

1990 թվականի հուլիսի 1-ին երկիրը մտավ դրամական և տնտեսական միություն Արևմտյան Գերմանիայի հետ, որին հաջորդել է հոկտեմբերի 3-ին ԳԴՀ-ի քաղաքական լուծարումը։

### Միավորումից հետո
Միավորումից անմիջապես հետո սկսվել է տնտեսական փլուզում, քանի որ արդյունաբերական արտադրությունը կտրուկ անկում է ապրել, իսկ գործազրկության մակարդակը արագ աճել։ 1990-ականների սկզբին կոմբինատները հանձնվել է Հանրային հոգաբարձուին, որը գերմանական դաշնային գործակալություն էր, որը պատասխանատու էր նախկին պետական ​​սեփականության արդյունաբերական ակտիվների վերամասնավորեցման համար։ Արևելյան Գերմանիայի բիզնեսների նկատմամբ հետաքրքրությունը չհիասթափեցնող էր, քանի որ Արևմտյան Գերմանիայի ընկերությունները կարիք չունեին ավելցուկային արտադրական հզորությունների՝ նոր դաշնային նահանգներին մատակարարելու համար։ Ընկերությունների մեկ երրորդը, ի վերջո, լուծարվել, ինչը, զուգորդված գոյատևող ընկերություններում կրճատումների հետ, հանգեցրել է նոր նահանգներում զբաղվածության 60%-ով կրճատման։

## Տնտեսության ոլորտներ
### Գյուղատնտեսություն

Տնտեսության գյուղատնտեսական գրեթե ամբողջությամբ կոլեկտիվացված էր, բացառությամբ մասնավոր հողամասերի։ Կոլտնտեսությունները պաշտոնապես ինքնակառավարվող էին։ Սակայն դրանք ենթարկվում էին Նախարարների խորհրդին գյուղատնտեսության, անտառտնտեսության և սննդամթերքի նախարարությանը։ 1954 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ կային 4974 կոլտնտեսություններ՝ 147,000 անդամներով, որոնք մշակում էին տարածքի վարելահողերի 15.7 տոկոսը։
### Արդյունաբերություն

1954 թվականի հունվարի 1-ին Խորհրդային կառավարությունը ԳԴՀ-ին է հանձնել երեսուներեք արդյունաբերական ձեռնարկություններ, այդ թվում՝ Լևնա և Բունա քիմիական գործարանները, և ԳԴՀ-ն դարձավ իր տարածքում գտնվող բոլոր ձեռնարկությունների սեփականատերը։

Նախարարություններից անմիջապես ներքևում գտնվում էին կենտրոնացված կառավարվող տրաստները կամ Կոմբինատները։ Նախատեսված լինելով փոխարինել Հանրային ձեռնարկությունների միավորումներին՝ հիմնականում վարչական կազմակերպություններին, որոնք նախկինում ծառայում էին որպես կապող օղակ նախարարությունների և առանձին ձեռնարկությունների միջև, Կոմբինատը առաջացել է 1970-ականների վերջին տարբեր արդյունաբերական ձեռնարկությունների միավորման արդյունքում՝ հիմնվելով նրանց արտադրական գործունեության փոխկապակցվածության վրա։

Կոմբինատը ներառում էր հետազոտական ​​ձեռնարկություններ, որոնք պետությունը ներառել էր իր կառույցներում՝ հետազոտական ​​ջանքերի ավելի լավ կենտրոնացում և հետազոտական ​​արդյունքների ավելի արագ կիրառում արտադրության մեջ։ Միասնական, միասնական կառավարումը ղեկավարում էր յուրաքանչյուր Կոմբինատի ողջ արտադրական գործընթացը՝ հետազոտությունից մինչև արտադրություն և վաճառք։ Բարեփոխումը նաև փորձեց ամրապնդել Կոմբինատի գործունեության և արտաքին առևտրի ձեռնարկությունների միջև ավելի սերտ կապերը՝ վերջիններիս ենթարկելով և՛ Արտաքին առևտրի նախարարությանը, և՛ Կոմբինատին։ Կոմբինատի բարեփոխման միջոցառման նպատակն էր հասնել ավելի մեծ արդյունավետության և ռացիոնալության՝ իշխանությունը կենտրոնացնելով միջին մակարդակի ղեկավարության ձեռքում: Կոմբինատի կառավարումը նաև զգալի ներդրում ունեցավ կենտրոնական պլանավորման գործընթացում։

1980-ականների սկզբին Կոմբինատների ստեղծումը թե՛ կենտրոնացված, թե՛ շրջանային կառավարվող ձեռնարկությունների համար գրեթե ավարտված էր: Մասնավորապես, 1982-ից 1984 թվականներին կառավարությունը սահմանել է տարբեր կանոնակարգեր և օրենքներ՝ այս կազմակերպությունների պարամետրերն ավելի ճշգրիտ սահմանելու համար: Այս դրույթները հակված էին ամրապնդելու կենտրոնացված պլանավորման գերակայությունը և սահմանափակելու Կոմբինատի ինքնավարությունը, ակնհայտորեն ավելի մեծ չափով, քան նախապես նախատեսված էր: 1986 թվականի սկզբի դրությամբ կար 132 կենտրոնացված կառավարվող Կոմբինատ, որոնցից յուրաքանչյուրում միջինում աշխատում էր 25,000 աշխատակից: Շրջանային կառավարվող Կոմբինատների թիվը կազմում էր 93, որոնցից յուրաքանչյուրում միջինում աշխատում էր մոտ 2,000 աշխատակից:

Ամբողջ տնտեսական կառուցվածքի հիմքում ընկած էին արտադրական միավորները: Չնայած դրանք տարբերվում էին չափսերով և պատասխանատվությամբ, կառավարությունը աստիճանաբար կրճատեց դրանց թիվը և մեծացրեց չափերը: 1985 թվականին արդյունաբերական ձեռնարկությունների թիվը 1960 թվականի համեմատ ընդամենը մի փոքր ավելի էր, քան մեկ հինգերորդը։ Նրանց անկախությունը զգալիորեն նվազեց, երբ Կոմբինատը դարձավ լիարժեք գործունակ։

## Կենտրոնական ղեկավարություն

### Գերմանիայի սոցիալիստական ​​միասնության կուսակցություն
Տնտեսության մեջ, ինչպես հասարակության բոլոր ոլորտներում, վերջնական ուղղորդող ուժը Գերմանիայի Սոցիալիստական ​​Միասնական կուսակցությունն էր, մասնավորապես՝ նրա բարձրագույն ղեկավարությունը։ Կուսակցությունն իր ղեկավարի դերը պաշտոնապես իրականացրել է կուսակցական համագումարի ժամանակ, երբ ընդունվել է գլխավոր քարտուղարի զեկույցը և առաջիկա հնգամյա ժամանակահատվածի նախագիծը։

Ավելի կարևոր էր Սոցիալիստական ​​Միասնական կուսակցության Քաղբյուրոյի վերահսկողությունը, որը վերահսկում և ուղղորդում էր ընթացիկ տնտեսական գործընթացները։ Այդ հիմնական խումբը, սակայն, կարող էր զբաղվել միայն ընդհանուր, հիմնարար կամ չափազանց լուրջ տնտեսական հարցերով, քանի որ այն պետք է զբաղվեր նաև շատ այլ հարցերով։

### Կառավարական բյուրոկրատիա
Կուսակցության համագումարի և Քաղբյուրոյի կողմից մշակված քաղաքականության պաշտոնական ընդունման և իրականացման համար պատասխանատու պետական ​​ապարատի գլխավորում էր Նախարարների խորհուրդը, որն ուներ քառասունից ավելի անդամ և իր հերթին գլխավորում էր տասնվեց անդամից բաղկացած նախագահությունը: Նախարարների խորհուրդը վերահսկում և համակարգում էր տնտեսության համար պատասխանատու մյուս բոլոր կենտրոնական մարմինների գործունեությունը և անմիջական ու կոնկրետ դեր էր խաղում կարևոր դեպքերում։

Պետական ​​պլանավորման հանձնաժողովը, որը երբեմն անվանում էին «Նախարարների խորհրդի տնտեսական գլխավոր շտաբ», խորհուրդ էր տալիս Նախարարների խորհրդին հնարավոր այլընտրանքային տնտեսական ռազմավարությունների և դրանց հետևանքների վերաբերյալ, խորհրդի կողմից սահմանված ընդհանուր նպատակները վերածում էր պլանավորման հրահանգների և իր ենթակայության տակ գտնվող յուրաքանչյուր նախարարության համար ավելի կոնկրետ պլանային նպատակների, համակարգում էր կարճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ պլանավորումը և միջնորդում միջգերատեսչական անհամաձայնությունները։

Առանձին նախարարությունները մեծ պատասխանատվություն էին կրում տնտեսության տարբեր ոլորտների մանրամասն ուղղորդման համար: Նախարարությունները իրենց առանձին ոլորտներում պատասխանատու էին մանրամասն պլանավորման, ռեսուրսների բաշխման, զարգացման, նորարարությունների ներդրման և ընդհանուր առմամբ իրենց անհատական ​​ծրագրերի արդյունավետ իրականացման համար։

Արդյունաբերական ոլորտի հիմնական կառուցվածքից բացի, կառավարության մարմինների լրացուցիչ հիերարխիա էր իջնում ​​Նախարարների խորհրդից և Պետական ​​պլանավորման հանձնաժողովից մինչև տարածքային, այլ ոչ թե ֆունկցիոնալ ենթամիավորներ: Տարածաշրջանային և տեղական պլանավորման հանձնաժողովներն ու տնտեսական խորհուրդները, որոնք համապատասխանաբար ենթակա էին Պետական ​​պլանավորման հանձնաժողովին և Նախարարների խորհրդին, տարածվում էին մինչև տեղական մակարդակ: Նրանք քննարկում էին այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են արդյունաբերության ճիշտ կամ օպտիմալ տեղակայումը, շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը և բնակարանաշինությունը:

## Կենտրոնական պլանավորում
Այն փաստը, որ ԳԴՀ-ն ուներ պլանային տնտեսություն, չէր նշանակում, որ մեկ, համապարփակ ծրագիրն էր բոլոր տնտեսական գործունեության հիմքը: Մշտապես գործում էր ծրագրերի մի փոխկապակցված ցանց, որն ուներ տարբեր աստիճանի ճշգրտություն, համապարփակություն և տևողություն. դրանցից որևէ մեկը կամ բոլորը կարող էին փոփոխվել կատարողականի մոնիթորինգի շարունակական գործընթացի ընթացքում կամ նոր և անկանխատեսելի հանգամանքների արդյունքում: Արդյունքում ստացված ծրագրերի համակարգը չափազանց բարդ էր, և տարբեր ծրագրերի միջև ներքին համապատասխանության պահպանումը լուրջ խնդիր էր:

### Կարճաժամկետ պլանավորում
Գործառնական առումով կարճաժամկետ պլանավորումը ամենակարևորն էր արտադրության և ռեսուրսների բաշխման համար: Այն ընդգրկում էր մեկ օրացուցային տարի և ընդգրկում էր ամբողջ տնտեսությունը: Կենտրոնական մակարդակում սահմանված հիմնական նպատակներն էին՝ տնտեսության աճի ընդհանուր տեմպը, ներքին արտադրանքի ծավալն ու կառուցվածքը և դրա օգտագործումը, հումքի և աշխատուժի օգտագործումը և դրանց բաշխումը ըստ ոլորտների և տարածաշրջանների, ինչպես նաև արտահանման և ներմուծման ծավալն ու կառուցվածքը: Սկսած 1981 թվականի ծրագրից՝ պետությունը ավելացրեց հումքի օգտագործման և արտադրանքի արժեքի ու քանակի հարաբերակցության գնահատումը՝ սակավ ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործումը խթանելու համար:

### Հինգ տարվա պլաններ
Հինգամյա պլանավորումը օգտագործում էր նույն ցուցանիշները, թեև ավելի քիչ կոնկրետությամբ։ Չնայած հնգամյա ծրագիրը պատշաճ կերպով ընդունվել է օրենքի ուժով, այն ավելի ճիշտ է դիտարկվում որպես ուղեցույցների շարք, քան ուղղակի հրամանների ամբողջություն։ Այն սովորաբար հրապարակվում էր իր կողմից ընդգրկվող հնգամյա ժամանակահատվածի սկզբից մի քանի ամիս անց՝ առաջին մեկ տարվա ծրագիրը օրենքի ուժով ընդունելուց հետո։ Մեկ տարվա ծրագրից ավելի ընդհանուր լինելով՝ հնգամյա ծրագիրը, այնուամենայնիվ, բավականաչափ կոնկրետ էր տարեկան ծրագրերը ավելի երկար ժամանակահատվածում ինտեգրելու համար։ Այսպիսով, այն ապահովում էր շարունակականություն և ուղղություն։

### Պլանավորման մեխանիզմներ

Պլանավորման առաջին փուլում կենտրոնացված կերպով որոշված ​​նպատակները բաժանվել և վերագրվել են համապատասխան ենթակա ստորաբաժանումներին: Յուրաքանչյուր մակարդակում ներքին քննարկումներից հետո, և մատակարարների ու գնորդների միջև բանակցություններն ավարտվելուց հետո, առանձին մասերը վերախմբավորվել են նախագծերի մեջ: Վերջնական փուլում, որը հաջորդում է Պետական ​​պլանավորման հանձնաժողովի և Նախարարների խորհրդի կողմից ամբողջական փաթեթի ընդունմանը, ավարտված ծրագիրը վերաբաշխվեց նախարարությունների միջև, և համապատասխան պարտականությունները կրկին բաշխվեցին արտադրող ստորաբաժանումներին:

Արտադրության ծրագիրը լրացվեց այլ մեխանիզմներով, որոնք վերահսկում են մատակարարումները և սահմանում դրամական հաշվետվողականություն: Այդպիսի մեխանիզմներից մեկը նյութական հաշվեկշռի համակարգն էր, որը բաշխում էր նյութերը, սարքավորումները և սպառողական ապրանքները: Այն գործում էր որպես չափաբաժինային համակարգ՝ ապահովելով տնտեսության յուրաքանչյուր տարրի հասանելիությունը իր պարտավորությունները կատարելու համար անհրաժեշտ հիմնական ապրանքներին: Քանի որ տնտեսության կողմից արտադրված ապրանքների մեծ մասը ծածկված էր այս վերահսկողության մեխանիզմով, արտադրող ստորաբաժանումները դժվարանում էին ձեռք բերել անհրաժեշտ ապրանքները իրենց հատկացված մակարդակներից բարձր:

Մեկ այլ վերահսկողության մեխանիզմ էր բոլոր ապրանքների և ծառայությունների գների սահմանումը: Այս գները ծառայում էին որպես ծախսերի և եկամուտների հաշվարկման հիմք: Ձեռնարկություններն ունեին բոլոր խթանները՝ այդ գները որպես ուղեցույց օգտագործելու որոշումների կայացման գործընթացում: Դա հնարավոր դարձրեց ծրագրի կատարումը և ձեռնարկության համար ապահովեց տարբեր տեսակի բոնուսային միջոցներ: Այս բոնուսները անխտիր չէին բաշխվում համախառն արտադրանքի համար, այլ շնորհվում էին այնպիսի նվաճումների համար, ինչպիսիք են նորարարությունների ներդրումը կամ աշխատուժի ծախսերի կրճատումը։

Համակարգը սահուն գործում էր միայն այն դեպքում, երբ դրա բաղադրիչները համալրված էին անհատներով, որոնց արժեքները համընկնում էին ռեժիմի արժեքների հետ կամ առնվազն լրացնում էին ռեժիմի արժեքները: Նման բաշխումը մասամբ տեղի էր ունենում կուսակցական մարմինների ինտեգրատիվ ուժի միջոցով, որոնց անդամները զբաղեցնում էին առաջատար դիրքեր տնտեսական կառուցվածքում: Ջանքեր էին գործադրվում նաև ընդհանուր նպատակի զգացումը խթանելու համար՝ գրեթե բոլոր աշխատողների և ֆերմերների զանգվածային մասնակցությամբ տնտեսական պլանավորման, խնդիրների և կատարողականի կազմակերպված քննարկումներին: Օրինակ, Արևելյան Գերմանիայի մի ամսագիր հաղորդել է, որ 1986 թվականի տարեկան պլանի վերաբերյալ նախնական քննարկման ժամանակ երկրի տարբեր ձեռնարկությունների և աշխատանքային բրիգադների 2.2 միլիոն աշխատակիցներ ներկայացրել են 735,377 առաջարկ և մեկնաբանություն: Վերջնական որոշումների կայացումը, սակայն, գալիս էր վերևից:

## Համեմատություն Արևմտյան Գերմանիայի հետ

*

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

## Ընթերցանության նյութեր

*

## Արտաքին հղումներ
*RFE/RL East German Subject Files: Industry, Blinken Open Society Archives, Budapest

Կատեգորիա:Գերմանիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ պատմական երկրի