Վագիտ Ալեքպերով

**Վագիտ Յուսուֆովիչ Ալեքպերով** (, , ), ադրբեջանական ծագումով ռուս գործարար և օլիգարխ։ 1993 թվականից մինչև 2022 թվականը եղել է «Լուկօյլ» նավթային ընկերության նախագահը։ 

2025 թվականի մարտի դրությամբ, ըստ Ֆորբս ամսագրի, Ալեքպերովի կարողությունը գնահատվում է 28.7 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, որը նրան դարձնում է Ռուսաստանի և աշխարհի վաթսուներեքերորդը ամենահարուստ մարդը: Ալեքպերովին նախկինում պատկանել է «Սպարտակ Մոսկվա» ֆուտբոլային ակումբի 36.8% բաժնեմասը: «Սպարտակի» նախկին սեփականատեր Լեոնիդ Ֆեդունը Ալեքպերովի մտերիմ գործընկերն է: մՄինչև 2022 թվականը Ալեքպերովը նաև եղել է սուպերզբոսանավեր արտադրող «Heesen Yachts» ընկերությանը սեփականատերը: 

Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժմանը միջազգային կառավարությունների արձագանքի շրջանակներում Մեծ Բրիտանիան, Կանադան, Ավստրալիան և Նոր Զելանդիան պատժամիջոցներ են կիրառել Ալեքպերովի դեմ։

## Կենսագրություն
Վագիտ Ալեքպերովը ծնվել է 1950 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ–ի Բաքվում, որը եղել է միջազգային նավթարդյունաբերության ամենավաղ կենտրոններից մեկը։ Նրա հայրը, որը մահացել է Վագիտի մանկության տարիներին, ամբողջ կյանքում աշխատել է նավթահանքերում և ոգեշնչել է Ալեքպերովին հետևել իրեն։ Ալեքպերովի հայրը ադրբեջանցի մուսուլման էր, իսկ մայրը՝ ռուս ուղղափառ։ Ալեքպերովը կրոնասեր է, բայց իրեն չի համարում ո՛չ մուսուլման, ո՛չ ուղղափառ։

1974 թվականին Ալեքպերովն ավարտել է Ադրբեջանի նավթի և քիմիայի ինստիտուտը՝ ստանալով ճարտարագիտական գիտությունների մագիստրոսի կոչում։

### Արևմտյան Սիբիր
1979 թվականին Ալեքպերովը տեղափոխվել է Արևմտյան Սիբիր և 1979-1985 թվականներին աշխատել է «Սուրգուտնեֆտեգազ»-ում՝ ձեռք բերելով ոլորտի փորձագետի համբավ։ Աստիճանաբար սկսել է նշանակվել բարձր պաշտոններում և 1985 թվականին դարձել է «Բաշնեֆտ» արտադրական ընկերության գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալը։ 1987 թվականին դարձել է նորաստեղծ «Կոգալիմնեֆտեգազ» արտադրական ընկերության գլխավոր տնօրենը։

### Մոսկվա
1990 թվականին Ալեքպերովը նշանակվել է Խորհրդային Միության նավթագազային արդյունաբերության փոխնախարար և դարձել է խորհրդային պատմության մեջ էներգետիկայի ամենաերիտասարդ փոխնախարարը։ Այդ ժամանակ Ալեքպերովը խթանել է ուղղահայաց ինտեգրված պետական էներգետիկ ընկերությունների ստեղծումը, որոնք միավորելու էին էներգետիկ ոլորտի տարբեր կազմակերպություններ, որոնք այդ ժամանակ հաշվետու էին տարբեր խորհրդային բյուրոկրատական հաստատություններին։

Այս իրադարձություններից հետո՝ արևմտյան նավթային ընկերությունները սկսել են ակտիվորեն գործընկերներ փնտրել Ռուսաստանում: 1990 թվականին Մեծ Բրիտանիայում գտնվող «British Petroleum»-ի օբյեկտներ այցելության ժամանակ Ալեքպերովն անձամբ է գլխավորել ռուսական պատվիրակությունը բանակցություններում: BP-ի գործադիր տնօրեն Ռոնդո Ֆելբերգը «Նյու Յորք Թայմս»-ին ասել է, որ 1990 թվականի այդ այցելության ժամանակ Ալեքպերովը վերահսկել է օրակարգը՝ խստորեն խնդրելով BP-ի ղեկավարներին բացատրել, թե ինչպես պետք է կառուցվի ժամանակակից նավթային ընկերություն:

### Լուկօյլ
1993 թվականի ապրիլին «Լանգեպաս-Ուրայ-Կոգալիմնեֆտը» վերանվանվել է «Լուկօյլ» բաժնետիրական ընկերության, իսկ Ալեքպերովը՝ ընեկրության և տնօրենների խորհրդի նախագահը։ 2002 թվականին Ալեքպերովին պատկանել է ընկերության 10.4%-ը։

2000 թվականին Ալեքպերովը հրաժարական է տվել «Լուկօյլ»-ի տնօրենների խորհրդի ղեկավարի պաշտոնից, սակայն պահպանել է ընկերության նախագահի իր պաշտոնը։ 2008 թվականի մայիսին Ալեքպերովը գնել է «Լուկօյլ»-ի 11,13 միլիոն բաժնետոմս (1,3%), այդպիսով իր բաժնեմասը հասցնելով 20,4%-ի և դառնալով ընկերության ամենամեծ բաժնետերը։

«Լուկօյլ»–ը առաջին ռուսական ընկերությունն էր, որը ձեռք է բերել ամերիկյան ընկերություն: 2000 թվականի նոյեմբերին «Լուկօյլը» գնել է «Գեթի Փեթրոլիում Մարքեթինգը» և դրա 1300 բենզալցակայանները Միացյալ Նահանգներում: Ինչպես այլ ռուս օլիգարխները, Ալեքպերովը նույնպես տեղափոխվել է բանկային և լրատվամիջոցների ոլորտ: 2006 թվականի մայիսին եղել է Ալեքպերովը «IFD Kapital Group»-ի երկու հիմնական սեփականատերերից մեկը:

2014 և 2015 թվականներին Թուրքիայում և Լոնդոնում տեղի ունեցած առնվազն երեք հանդիպումների ժամանակ Ալեքպերովի «Լուկօյլ» ընկերության հետ առնչվող ղեկավարները, ենթադրաբար, հարցաքննել են Ալեքսանդր Նիքսի հետ առնչվող «SCL Group» և «Cambridge Analytica»-ի ընկերությունների ներկայացուցիչներին՝ ԱՄՆ ընտրողների տվյալները նրանց նպատակային քարոզչության համար օգտագործելու վերաբերյալ։ Այս տեղեկությունները հաղորդել է Քրիստոֆեր Ուայլին:

2018 թվականին Ալեքպերովը հարցազրույցի ժամանակ առաջին անգամ ասել է, որ իր պաշտոնում փոխարինող է փնտրում, և նշել է, որ ընկերությունում անձնակազմի փոփոխություններ կարող են տեղի ունենալ 2023 թվականին։

Ալեքպերովը ընդգրկված է 2017 թվականի ռուս «օլիգարխների» ցուցակում, որը կազմվել է ԱՄՆ Կոնգրեսին ներկայացված «Ամերիկայի հակառակորդներին պատժամիջոցների միջոցով հակազդելու մասին» օրենքում։

### Միջազգային պատժամիջոցներ
2022 թվականի ապրիլին, Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժումից հետո, Ավստրալիան և Միացյալ Թագավորությունը պատժամիջոցներ են կիրառել Ալեքպերովի նկատմամբ։ Ապրիլի 21-ին «Լուկօյլ»-ը հայտարարություն է տարածել, ըստ որի, Ալեքպերովը դուրս է եկել տնօրենների խորհրդից 29 տարի աշխատելուց հետո։

2022 թվականի մայիսին Կանադան նույնպես պատժամիջոցներ է կիրառել Ալեքպերովի նկատմամբ, իսկ հոկտեմբերին՝ Նոր Զելանդիան։

## Անձնական կյանք
Ալեքպերովն ամուսնացած է Լարիսա Վիկտորովնա Ալեքպերովայի հետ և ունի որդի՝ Յուսուֆ, որը ծնվել է 1990 թվականին։ 2023 թվականին Ալեքպերովը հիմնադրել է WellTech ընկերությունը, որը զբաղվում է Լուկօյլ-ի նավթահորերի վերանորոգմամբ։

Ալեքպերովի հոբբին դրամագիտությունն է։ Նրա հավաքածուի ճշգրիտ կազմը անհայտ է, բայց որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ այն Ռուսաստանի երեք խոշորագույն մասնավոր հավաքածուներից մեկն է։ 2015 թվականին Ալեքպերովը Մոսկվայում՝ Զինովև-Յուսուպովի պալատում, հիմնադրել է դրամագիտության մասնավոր թանգարան։ Այնտեղ ցուցադրվում է ավելի քան 700 մետաղադրամ, որը կազմում է ամբողջ հավաքածուի մոտ մեկ քառորդը։ Ցուցադրությունը ներառում է Անտիկ շրջանի, Բյուզանդական կայսրության, եվրոպական միջնադարյան, Ռուսական կայսրության և ԽՍՀՄ-ի ժամանակաշրջանների ոսկե, արծաթե և պլատինե մետաղադրամներ։

## Բարեգործություն
2007 թվականին Ալեքպերովը հիմնադրել է «Մեր ապագան» հիմնադրամը՝ Ռուսաստանում սոցիալական ձեռներեցությունը խթանելու համար։

Ալեքպերովը բազմիցս հրապարակավ հայտարարել և հաստատել է, որ իր կտակի համաձայն՝ «Լուկօյլ»-ում իր բաժնեմասը (ընկերության ավելի քան 20%-ը) փոխանցվելու է հատուկ ստեղծված բարեգործական հիմնադրամին։

2020 թվականի կորոնավիրուսի համավարակի ժամանակ «Լուկօյլ»-ը Ռուսաստանի 22 շրջաններին նվիրաբերել է ավելի քան 652 միլիոն ռուբլի և գրեթե 900 000 դոլար՝ արտասահմանյան գործընկեր երկրներին։ Ալեքպերովը նաև 50 միլիոն ռուբլի անձնական միջոցներից նվիրաբերել է Կոմի Հանրապետությանը՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար։

## Մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ
2005 թվականին Ալեքպերով, կորպորատիվ քաղաքացիության մեջ ունեցած նվաճումների համար, արժանացել է Վուդրո Վիլսոնի մրցանակին։ Ալեքպերովը առաջին ռուս քաղաքացին էր, որը արժանացել է այդ մրցանակին։ 

2020 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Վագիտ Ալեքպերովի 70-ամյակի նախօրեին, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը նրան պարգևատրել է «Բարեկամություն» շքանշանով՝ Ադրբեջանի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև փոխհարաբերությունների զարգացման գործում մատուցած հատուկ ծառայությունների համար։

2022 թվականի մայիսի 4-ին Ալեքպերովը պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» առաջին աստիճանի շքանշանով՝ «վառելիքաէներգետիկ համալիրի զարգացման գործում ունեցած մեծ ներդրման և երկարամյա քրտնաջան աշխատանքի համար»։

Վագիտ Ալեքպերովը Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի լիիրավ անդամ է։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գործարարներ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ