Դնեպրի ճակատամարտը Պերեյասլավի շրջանում 1943 թվականի աշնանը (դիորամա)

**«Դնեպրի համար ճակատամարտը Պերեյասլավ-Խմելնիցկիի մարզում 1943 թվականի աշնանը» [[Տրամապատկեր|դիորամա]] [[թանգարան]]** (**', **'), որը բացվել է 1975 թվականին Կիևի մարզի Պերեյասլավ քաղաքում, Համբարձման տաճարի տարածքում, որն ունի ազգային նշանակության ճարտարապետական հուշարձանի կարգավիճակ: Դիորամա թանգարանը «Պերեյասլավ» ազգային պատմա-ազգագրական արգելոցի մի մասն է։

## Պատմություն
Թանգարան-դիորաման բացվել է Պերեյասլավ-Խմելնիցկիում 1975 թվականին։ Թանգարանի ստեղծման համար հատկացվել է ազգային նշանակության ճարտարապետական հուշարձանի ՝ Համբարձման տաճարի տարածքը, որի շինարարությունը թվագրվում է 1700 թվականին։ Թանգարանը բացվել է ի պատիվ Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 30-ամյակի: Թանգարանում դիորամա տեղադրելու գաղափարը Պատմական թանգարանի սովետական բաժնի ղեկավար Նիկոլայ Պետրովիչ Պալագուտայինն է, որը «Օգոնյոկ» («*Огонёк*») ամսագրերից մեկի դարձերեսի վրա գունավոր վիմագրության տակ տեսել էր գրություն. «Պերեյասլավի շրջանում Դնեպրի 1943 թվականի աշնանի ճակատամարտի ֆրագմենտների դիորամա»:

Նա դա ցույց է տվել Պերեյասլավ-Խմելնիցկի պատմական թանգարանի տնօրեն Միխայիլ Սիկորսկիին և վերջինս որոշել է փնտրել և գտնել դիորաման: Պարզվել է, որ այն գտնվում է Լենինգրադ քաղաքի հրթիռային զորքերի և հրետանու թանգարանում։ Սակայն թանգարանի ղեկավարությունը հրաժարվել է դիորաման փոխանցել Պերեյասլավ-Խմելնիցկիին։

Որոշվել է, որ պետք ևս մեկ դիորամա ստեղծվի, որի արժեքը գնահատվել է 50 հազար ռուբլի, մինչդեռ այդ ժամանակ ցուցանմուշների ձեռքբերման համար հատկացվել էր ընդամենը 20 հազար ռուբլի։ Գումարի բացակայող մասը որոշել են փնտրել իրենց մարզում։ Մ. Ի. Սիկորսկին օգնություն է խնդրել շրջկոմից և շրջանային գործադիր կոմիտեից, որտեղ նրան խոստացել են օգնել և գտնել անհրաժեշտ գումարը։ Դիորամայի վրա աշխատելու համար Մոսկվայի Ռազմական նկարիչների Մ. Բ. Գրեկովի անվան ստուդիայից ժամանել են Պյոտր Տարասովիչ Մալցևը և Նիկոլայ Սերգեևիչ Պրիսեկինը, որոնք թանգարանի աշխատակիցների հետ միասին այցելել են Դնեպրի աջ ափ, էսքիզներ, լուսանկարներ արել, շփվել տեղի բնակիչների հետ։

Նկարիչները վերադարձել են Մոսկվա և սկսել են աշխատել կտավի վրա, Իսկ Պերեյասլավ-Խմելնիցկիում փնրվել են անհրաժեշտ տեղեկատվություն՝ լուսանկարներ, Դնեպրի համար մարտերի մասնակիցների իրեր, հիշողություններ: Մալցևը և Պրիսեկինը երկու տարի աշխատել են էսքիզների վրա և 1972 թվականին ցույց են տվել պատրաստի էսքիզները։ Առաջացել է նկարիչների աշխատանքի համար վճարելու անհրաժեշտություն, բայց ֆինանսական օգնության նախորդ պայմանավորվածությունները չեն կատարվել: Ֆինանսական մասնակի օգնություն է տրամադրել Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության տարածաշրջանային ընկերության ղեկավար Իվան Օմելյանովիչ Դուդնիկը:

Մ. Ի. Սիկորսկին ֆինանսավորման համար դիմել է Կիևի շրջանային գործադիր կոմիտեին և կուսակցության շրջանային կոմիտեին, սակայն նրան մերժել են։ Ֆինանսական հարցում աջակցել է Կիևի զբոսաշրջության և էքսկուրսիաների տարածաշրջանային խորհրդի ղեկավար Վասիլի Կիրիլովիչ Մելնիչենկոն։ Մ. Ի. Սիկորսկին հանդիպել է գործադիր կոմիտեի քարտուղար Լյուդմիլա Իլյինիչնայա Խորոզովայի հետ և համոզել նրան դիորամա ստեղծելու անհրաժեշտությունը։ Դրանից հետո Մ. Բ. Գրեկովի անվան ստուդիան ստացել է գումարը:

## Դիորամայի բացում
[մինի|«Դնեպրի համար ճակատամարտը Պերեյասլավ-Խմելնիցկիի մարզում 1943 թվականի աշնանը» [Տրամապատկեր|դիորամա  (Պերեյասլավի Համբարձման տաճարում)]]
Դիորամայի ստեղծման աշխատանքները Մոսկվայում տևել են չորսուկես տարի՝ հատուկ սարքավորված տաղավարում։ Առաջին անգամ նկարը հանրությանը ցուցադրվել է Մոսկվայի Մանեժում 2 ամիս ժամկետով։ Դրանից հետո դիորաման բերվել է Պերեյասլավ-Խմելնիցկի, և նկարիչները սկսել են աշխատել Համբարձման տաճարում։ 1975 թվականի մայիսի 5-ին տեղի է ունեցել դիորամայի հանդիսավոր բացումը:

Դիորաման վավերագրական կտավ է 28 մետր երկարությամբ և 7 մետր բարձրությամբ։ Առաջին պլանում պատկերված են Կարմիր բանակի զինվորներն ու հրամանատարները, ովքեր ստացել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

Թանգարանի առաջին տնօրենը եղել է Նիկոլայ Դանիլովիչ Շավեյկոն, ապա այդ պաշտոնը զբաղեցրել է Գալինա Իվանովնա Գլուշկոն, ապա Վալենտինա Սեմյոնովնա Կովալևան։

Թանգարանում ցուցադրվում են գեղանկարներ և քանդակներ, Խորհրդային Միության հերոսների դիմանկարների պատկերասրահ, նամակներ, զենքեր, մրցանակներ, թերթեր, փաստաթղթեր, պաստառներ և զինվորների անձնական իրեր:

Ստորգետնյա միջանցքը միացնում է գլխավոր դահլիճը և հուշահամալիրը, որը կառուցվել է ի պատիվ պատերազմի ժամանակ զոհված քաղաքի 10000 բնակիչների։ Նրանց անունները գրված են պատերին։ Նույն տեղում տեղադրված է հուշատախտակ։
կենտրոն|մինի|400x400փքս|Կամայնապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքինի հղումներ
* Դնեպրի ճակատամարտը Պերեյասլավի շրջանում 1943 թվականի աշնանը դիորամայի հիմնադրման և գործունեության 35-ամյակին 

Կատեգորիա:Դիորամաներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ճարտարապետություն