Խաղողի թունավորությունը շների համար

Խաղողի և չամիչի օգտագործումը վտանգ է ներկայացնում շների առողջության համար: Դրանց թունավորությունը շների մոտ կարող է առաջացնել երիկամների սուր վնասում (երիկամային անբավարարության հանկարծակի զարգացում)՝ անմիզությամբ (մեզի արտադրության բացակայություն): Երևույթն առաջին անգամ հայտնաբերել է Կենդանիների թունավորման վերահսկման կենտրոնը, որը ղեկավարել է Կենդանիների նկատմամբ դաժանության կանխարգելման ամերիկյան միությունը:  2003 թվականի ապրիլից մինչև 2004 թվականի ապրիլ, մեկ տարվա ընթացքում, մոտ 140 դեպք է գրանցվել ըստ Կենդանիների թունավորման վերահսկման կենտրոնի, որոնցից 50-ը զարգացող ախտանշաններով, իսկ 7-ը մահով։

Հստակ չէ, որ երիկամային անբավարարության նկատված դեպքերը պայմանավորված են միայն խաղողի օգտագործումից: Կլինիկական արդյունքները ցույց են տալիս, որ չամիչի և խաղողի օգտագործումը կարող է մահացու լինել, սակայն թունավորության մեխանիզմը դեռևս անհայտ է համարվում։

## Պատճառ և ախտաբանություն
Հայտնի չէ, թե ինչու են որոշ շներ երիկամային անբավարարություն ստանում խաղող և չամիչ ուտելուց հետո։ Խաղողի տեսակները ներառում են ինչպես առանց սերմերի, այնպես էլ սերմերով, խանութից գնված և տանը մշակված, ինչպես նաև գինեգործարաններից ստացված խաղողի մզվածքը։ Կասկած կա, որ դա կապված է միկոտոքսինի հետ, սակայն տուժած շների կուլ տված խաղողի կամ չամիչի մեջ այն չի հայտնաբերվել։ Չափաբաժնի ազդեցության չափը չի որոշվել, սակայն մի ուսումնասիրության համաձայն 3 գ/կգ կամ ավելին բավական է խաղողի կամ չամիչի համար։ 2021 թվականի ապրիլին Ամերիկյան անասնաբուժական ասոցիացիայի ամսագրի խմբագրին ուղղված նամակում ենթադրվում էր, որ պատճառը կարող է լինել խաղողի մեջ առկա գինեթթուն։ Ամենատարածված ախտաբանական հայտնաբերումը երիկամների պրոքսիմալ խողովակային նեկրոզն է։ Որոշ դեպքերում երիկամների էպիթելային բջիջներում հայտնաբերվել է չբացահայտված ոսկե-շագանակագույն պիգմենտի կուտակում։

## Կլինիկական նշաններ և ախտորոշում
Փսխումը և փորլուծությունը հաճախ խաղողի կամ չամիչի թունավորության առաջին կլինիկական նշաններն են: Դրանք հաճախ զարգանում են ուտելուց հետո մի քանի ժամվա ընթացքում: Խաղողի կամ չամիչի մասնիկներ կարող են լինել փսխման կամ կղանքի մեջ: Հետագա ախտանշաններն են թուլությունը, անորեքսիան, ծարավը և որովայնի ցավը: Սուր երիկամային անբավարարությունը զարգանում է ուտելուց հետո 48 ժամվա ընթացքում։ Արյան թեստը կարող է հայտնաբերել արյան միզանյութի ազոտի, կրեատինինի, ֆոսֆորի և կալցիումի մակարդակի բարձրացում:

## Բուժում
Փսխում առաջացնելը ընդհանուր առաջարկվող բուժումն է, եթե վերջին երկու ժամվա ընթացքում շունը խաղող կամ չամիչ է կերել: Անասնաբույժը կարող է օգտագործել սրտխառնոց առաջացնող դեղամիջոց, ինչպիսին է ապոմորֆինը, որպեսզի շունը փսխի: Հետագա բուժումը կարող է ներառել ակտիվացված փայտածուխի օգտագործումը ստամոքսաղիքային տրակտում մնացած տոքսինները կլանելու համար և հեղուկի ներերակային թերապիա ընդունելուց հետո առաջին 48 ժամվա ընթացքում՝ դիուրեզ առաջացնելու և երիկամների սուր անբավարարության կանխարգելման համար։ Փսխումը բուժվում է հակաէմետիկ միջոցներով, և ստամոքսը պաշտպանվում է ուրեմիկ գաստրիտից (ստամոքսի վնասում արյան միզանյութի ազոտի ավելացումից) H2 ընկալիչների անտագոնիստներով: Արյան միզանյութի ազոտի, կրեատինինի, կալցիումի, ֆոսֆորի, նատրիումի և կալիումի մակարդակները մանրակրկիտ վերահսկվում են: Արյան դիալիզը (հեմոդիալիզ) և որովայնային դիալիզը կարող են օգտագործվել երիկամների աշխատանքը կանոնավորելու համար, եթե զարգանում է անմիզություն: Սակավամիզությունը (միզարտադրության նվազում) կարելի է բուժել դոպամինով կամ ֆուրոսեմիդով` մեզի արտադրությունը խթանելու համար։

Կանխատեսումը հստակ չէ թունավորության ախտանիշներ ցույց տվող ցանկացած շան մոտ: Բացասական կանխատեսումը կապված է սակավամիզության կամ անմիզության, թուլության, քայլելու դժվարության և ծանր հիպերկալցեմիայի հետ (արյան մեջ կալցիումի մակարդակի բարձրացում)։ Այն դեպքերում, երբ կենդանին ազոտեմիկ է, գոյատևման մակարդակը մոտավորապես 50% է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թունավորումներ
Կատեգորիա:Խաղող
Կատեգորիա:Շներ