Անունակի

**Անունակի** (շումերերեն՝ 𒀭𒀀𒉣𒈾), շումերների, աքքադների, ասորների և բաբելոնացիների կողմից պաշտված հին աստվածների խումբ է։ Առաջին շումերական տեքստերում, որոնք գալիս են հետաքքադյան շրջանից, նշվում է, որ Անունակիները  աստվածներ Ան-ի (երկնքի աստված) և Կի-ի (երկրի աստվածուհի) ժառանգներն էին, որոնց հիմնական դերը մարդկության ճակատագրի որոշումն էր։

## Ծագումնաբանություն
  
Անունը՝ «Անունակի», ծագում է Ան-ից,որը շումերների երկնքի աստվածն է։ Այն տարբեր կերպ է գրվում՝ a-nuna, a-nuna-ke կամ a-nun-na, ինչը նշանակում է «արքայական սերունդ» կամ «Անի սերունդ»։

Համաձայն շումերական հավատալիքների, Անունակիները Ան-ի և երկրի աստվածուհի Կի-ի սերունդներն էին։ Սամուել Նոա Քրամերը նույնացնում է Կիին շումերական մայր աստվածուհի Նինհուրսագի հետ՝ պնդելով, որ սկզբնական շրջանում նրանք նույն կերպարն էին։ Անունակիներից ամենամեծը Էնլիլն էր՝ օդի աստվածը և շումերական պանթեոնի գլխավոր աստվածը։ Շումերները հավատում էին, որ մինչև Էնլիլի ծնվելը երկինքը և երկիրը միասնական էին։ Այնուհետև Էնլիլը երկինքը և երկիրը բաժանեց երկու մասի վերցնելով երկիրը, մինչ նրա հայրը՝ Անը, վերցրեց երկինքը։

## Պաշտամունք և պատկերագրություն
Անունակիները հիմնականում հիշատակվում են գրական տեքստերում, և նրանց պաշտամունքի որևէ հստակ ապացույց դեռևս չի հայտնաբերվել, որը հավանաբար պայմանավորված է նրանով, որ Անունակիի յուրաքանչյուր անդամ ուներ իր անհատական պաշտամունքը՝ մյուսներից առանձին։ Նույն կերպ, Անունակիի՝ ամբողջ խմբով պատկերներ դեռ չեն հայտնաբերվել, չնայած հայտնաբերվել են առանձին անդամների զույգ կամ եռյակի պատկերումներ։

Հնագույն Միջագետքում աստվածները հիմնականում անտրոպոմորֆ էին, նրանց վերագրվում էին բացառիկ կարողություններ և հաճախ պատկերվում էին հսկայական ֆիզիկական չափերով։ Աստվածները սովորաբար կրում էին «մելամ» կոչվող նյութ, որը նրանց «սարսափելի փառքով էր ծածկում»։ Մելամ կարող էին հագնել նաև հերոսներ, թագավորներ, հսկաներ և նույնիսկ դևեր։ Մարդու վրա աստվածային մելամ տեսնելը նկարագրվում է որպես **նի**, որը մարմնի ֆիզիկական ցնցումն է: Աստվածները գրեթե միշտ պատկերվել են մոտ յոթ շերտերով կազմված եզան եղջյուրներով։ Նրանք երբեմն պատկերվել են նաև ոսկուց և արծաթից պատրաստված հագուստներով։

Հին միջագետքում ապրող մարդիկ  հավատում էին, որ աստծո արձանը նրա ֆիզիկական մարմնավորումն է։ Այդ պատճառով մշտական խնամքով և ուշադրությամբ էին վերաբերվում արձանին, և հատուկ քրմերի խումբ էր նշանակվում դրանց խնամքի համար։ Քրմերը հագուստ էին հագցնում արձաններին, և նրանց համար խնջույքներ էին կազմակերպում, որպեսզի աստվածները սնվեն։ Աստծո տաճարը համարվում էր նրա իրական բնակության վայրը։ Աստվածները ունեին նավեր, որոնք սովորաբար պահվում էին իրենց տաճարներում, և օգտագործվում էին մշակութային արձանները ջրային ուղիներով տեղափոխելու համար տարբեր կրոնական տոնակատարությունների ընթացքում։ Աստվածները նաև ունեին սայլակներ, որոնք օգտագործվում էին մշակութային արձանները ցամաքային ճանապարհներով տեղափոխելու համար։ Երբեմն աստծո մշակութային արձանը տեղափոխում էին ճակատամարտի վայրը, որպեսզի աստված կարողանար դիտել ճակատամարտի ընթացքը։ Հնագույն Միջագետքի պանթեոնի գլխավոր աստվածները, այդ թվում՝ Անունակիները, մասնակցում էին «աստվածների ժողովին», որի միջոցով կատարվում էին բոլոր որոշումները։ Այս ժողովը համարվում էր կիսա-ժողովրդավարական օրենսդրական համակարգի աստվածային արտացոլանքը, որը գոյություն ուներ Ուրի երրորդ դինաստիայի շրջանում (մոտ մ.թ.ա. 2112 - մ.թ.ա. 2004 թթ.)։

## Դիցաբանություն
### Շումերական
  
Անուննակի տերմինի առաջին հայտնի օգտագործումները հանդիպում են Գուդեայի կառավարման ժամանակաշրջանի ( 2144–2124 մ.թ.ա.) և Ուրի երրորդ դինաստիայի տեքստերում։ Ամենավաղ տեքստերում այս տերմինն օգտագործվել է շումերական դիցարանի ամենահզոր ու կարևոր աստվածների՝ երկնքի աստված Ան-ի սերունդների համար։ Այս աստվածների խումբը, հավանաբար, իր մեջ ներառել է յոթ աստվածներ՝ Ան, Էնլիլ, Էնկի, Նինհուրսագ, Նաննա, Ուտու և Ինաննա։

Չնայած որոշ աստվածներ նկարագրվում են որպես Անուննակիի անդամներ, սակայն Անուննակիի բոլոր անդամների անունների ամբողջական ցանկը չի պահպանվել, և նրանք սովորաբար հիշատակվում են միայն որպես միասնական խումբ գրական տեքստերում։ Բացի այդ, շումերական տեքստերը տարբեր կերպ են նկարագրում Անուննակին, և համաձայնություն չկա նրանց թվի կամ աստվածային դերի վերաբերյալ։ Սկզբնապես Անուննակի աստվածները համարվել են երկնային աստվածություններ՝ հսկայական ուժերով։ Շումերական դիցարանի յուրաքանչյուր հիմնական աստված համարվում էր որևէ քաղաքի հովանավոր և պարտավոր էր պաշտպանել այդ քաղաքի շահերը։ Համարվում էր, որ աստված մշտապես բնակվում է տվյալ քաղաքի տաճարում։ Նույնիսկ հիշատակվում է մինչև հիսուն Անուննակի, որոնք կապված էին Էրիդու քաղաքի հետ։ *Ինաննայի վայրէջքը անդրշիրիմյան աշխարհ* գրքում հիշատակվում են միայն յոթ Անուննակի, որոնք ապրում և ծառայում են որպես դատավորներ։

Շումերական դիցաբանության գլխավոր աստվածները կապվում էին որոշակի տիեզերական մարմինների հետ։ Ինաննան համարվում էր Վեներա մոլորակը, Ուտուն՝ արևը, իսկ Նաննան՝ լուսինը։ Անը համարվում էր հասարակածային երկնքի բոլոր աստղերը, Էնլիլը՝ հյուսիսային երկնքի, իսկ Էնկին՝ հարավային երկնքի աստղերը:

Աքքադական տեքստերը մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակից շարունակում են նման ձևով ներկայացնել Անուննակին, ինչպես նկարագրված է *Ինաննայի վայրէջքը երկնագույն աշխարհ* գրքում, նկարագրելով նրանց որպես անդրշիրիմյան աստվածներ։  Անդշիրիմյան աշխարհի թագուհին, նշում է, որ ինքը «Անուննակիի հետ ջուր է խմում»։

Ինաննայի վայրէջքը աքքադական տարբերակի համաձայն, որը գրվել է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի սկզբում, Էրեշկիգալը պատվիրում է իր ծառա Նամտարին կանչել Անուննակին Էգալգինայից, որպեսզի «զարդարեն շեմի աստիճանները մարջանով», և «նստեցնեն նրանց ոսկե գահերին»։

Հին Բաբելոնյան ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 1830–1531), աստվածների նոր խումբը հայտնի է որպես Իգիգի։ Անուննակիի և Իգիգիի միջև հարաբերությունը պարզ չէ։ Որոշ դեպքերում այս կատեգորիաները օգտագործվում են համարժեքորեն, բայց այլ գրություններում, օրինակ՝ 'Էռռայի բանաստեղծությունում, հստակ տարբերություն կա։ Աքքադական *[[Ատրահասիս]]* ազգային վեպում Իգիգին ներկայացվում են որպես աստվածների վեցերորդ սերունդ, ովքեր ստիպված են եղել աշխատել Անուննակիի համար։ Քառասուն օր անց Իգիգիի անդամները բողոքում են, և Անուննակիի աստված Էնկին ստեղծում է մարդկանց՝ նրանց փոխարինելու համար։

Աքքադական *[[Գիլգամեշի էպոս]]*ի ստանդարտ տարբերակում (մ.թ.ա. 1200) Ուտնապիշտիմը՝ ջրհեղեղի առասպելի անմահ վկան, նկարագրում է Անուննակիին որպես անդրշիրիմյան աշխարհի յոթ դատավորներ, ովքեր հրդեհում են երկիրը, երբ փոթորիկ է սկսում։ Երբ ջրհեղեղն սկսվում է, Իշտարը (Ինաննայի արևելյան սեմական համարժեքը) և Անուննակին ողբում են մարդկության կործանումը։ Սկսած Միջին Բաբելոնյան դարաշրջանից (մ.թ.ա.1592–1155), «Անուննակի» անվանումը լայնորեն օգտագործվել է որպես անդրաշխարհի աստվածների հավաքական անվանում։ Իսկ «Իգիգի» անվանումը վերագրվել է երկնային աստվածներին։ Այդ ժամանակաշրջանում անդրաշխարհի աստվածներից Դամկինան, Ներգալը և Մադանուն համարվում էին ամենահզորները Անուննակիի շարքում, ինչպես նաև Մարդուկը՝ Բաբելոնի ազգային աստվածը։

Աքքադական ստանդարտ *Գիլգամեշի էպոսում* ( 1200 մ.թ.ա.), Ութնապիշտիմը՝ Մեծ ջրհեղեղի անմահ վերապրողը, նկարագրում է Անուննակիին որպես անդրաշխարհի յոթ դատավորներ, որոնք հողը կիզում են փոթորկից առաջ։ Հետագայում, երբ ջրհեղեղը վրա է հասնում, Իշթարը (Ինաննայի արևելասեմական համարժեքը) և Անուննակին ողբում են մարդկության կործանումը։

Բաբելոնյան *[[Էնումա Էլիշ]]ում*, Մարդուկը կարգավորում է Անուննակիի դիրքերը։ էպոսի ուշ բաբելոնյան տարբերակը հիշատակում է անդրշիրիմյան աշխարհում գտնվող 600 Անուննակի, սակայն կային միայն 300 երկնային Անուննակի։ Շնորհակալություն հայտնելով, Անուննակին՝ «Մեծ աստվածները», կառուցում են Էսագիլան՝ «հիանալի» տաճար, որը նվիրված էր Մարդուկին, Էային և Էլիլին։ Ութերորդ դարում գրված *Էրրայի պոեմում* Անուննակիի անդամները նկարագրվում են որպես աստված Ներգալի եղբայրներ և ներկայացվում են որպես մարդկության թշնամիներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses: Anunna (Anunnaku, Anunnaki) (a group of gods)

Կատեգորիա:Աքքադյան դիցաբանություն
Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ
Կատեգորիա:Միջագետքի աստվածություն