Իզաբել Կոյշետ

**Իզաբել Կոյշետ Կաստիլյո**  (կատալոներեն՝ Isabel Coixet i Castillo [izəˈβɛɫ kuˈʃɛt];), իսպանացի կին կինոռեժիսոր, ժամանակակից Իսպանիայի ամենաբեղուն կինոբեմադրիչներից մեկը, ով, կինեմատոգրաֆիայում իր կարիերան սկսելով 1988 թվականից, արդեն հասցրել է նկարահանել տասներկու լիամետրաժ, ինչպես նաև բազմաթիվ կարճամետրաժ, փաստավավերագրական ու գովազդային ֆիլմեր։ Նրա ստեղծագործությունն առանձնանում է իսպանական ազգային կինոյում, ճանապարհ բացում՝ ազգային կինոն տարբեր հայեցակետերից դիտարկելու համար”: Թեմաները, որոնց անդրադառնում է նա, արտացոլած հույզերը, զգացմունքները, կենսական բախումները՝ համադրվելով զգայուն աչքի ու ինքնատիպ ոճի հետ՝ ապահովում են կատալոնացի բազմաշնորհ կինոհեղինակի կարգավիճակ (նա հեղինակում է սցենարներ, հանդես գալիս որպես կինոդերասանուհի, բեմադրում, թողարկում իր կինոնկարները)։

## Կյանքի վաղ շրջան
Իզաբելը կինոգործի ասպարեզում իր առաջին քայլերը կատարել է դեռևս պատանեկան հասակում, երբ նրան, քրիստոնեական կարևոր մի ծեսի՝ առաջին հաղորդությունն ընդունելու կապակցությամբ, նվիրել են 8 միլիմետրանոց կինոնկարահանող խցիկ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա նոր և նորագույն շրջանների պատմություն է ուսումնասիրել Բարսելոնի համալսարանում, որը հաջողությամբ ավարտելով՝ աշխատանքի է անցել  *Fotogramas* ամսագրի խմբագրությունում՝ որպես ժուռնալիստ և գովազդի մասնագետ։ Գովազդի աշխարհում նրա փայլուն աշխատանքը նկատել ու գնահատել են և շուտով վստահել են *JWT* գործակալության ստեղծագործական աշխատանքները ղեկավարելու գործը։ Նրա նշանավոր հաճախորդների, պատվիրատուների շարքում էին աշխարհահռչակ այնպիսի ֆիրմաներ, ինչպես՝ *BMW*-ն, *Renault*-ն, *Ikea*-ն։ Իր առաջադրանքները հիանալի կերպով կատարելու համար Իզաբելը բազմիցս խրախուսանքների է արժանացել, բայց հոգու խորքում զգացել է, որ գովազդը այն գործը չէ, որ կարող է լիովին արդարացնել իր ակնկալիքները։ 1984 թվականին Կոյշետը նկարահանել է իր առաջին կարճամետրաժ կինոնկարը՝ “Mira y verás”-ը («Նայիր և կտեսնես»-ը)։ Իսկ առաջին լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմը, որի սցենարի հեղինակն ու բեմադրիչն էր միաժամանակ, *Demasiado Viejo Para Morir Joven* (*Չափից դուրս ծեր՝ ջահել մեռնելու համար*)-ն էր։ Այդ աշխատանքի համար նա ներկայացվել է «Գոյա» մրցանակի՝ «Լավագույն նոր կինոռեժիսոր» անվանակարգում։

## Կարիերա
1996 թվականին Կոյշետը մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ՝ նկարահանելու իր առաջին անգլիալեզու գեղարվեստական կինոնկարը՝ «Բաներ, որ քեզ երբեք չեմ ասել» (*Cosas que nunca te dije*) խորագրով; Այդ ֆիլմ-դրամայի համար, որտեղ գլխավոր դերերը կատարել են ամերիկացի դերասաններ Լիլի Թեյլորն ու Էնդրյու Մաքքարտին, նա երկրորդ անգամ է ներկայացվել «Գոյա» մրցանակի, այս անգամ արդեն որպես լավագույն և ինքնատիպ կինոսցենարի հեղինակ։ Դրանից հետո կապվել է ֆրանսիական մի ընկերության հետ և 1998 թվականին նկարահանել  *A los que aman.* խորագիրը կրող, պատմական թեմայով արկածային կինոնկարը, որ նրա առաջին իսպանալեզու կինոստեղծագործությունն էր։ Երկու տարի անց Կոյշետը հիմնադրել է կինոարտադրության իր սեփական ընկերությունը, որտեղ էլ թողարկել է հրատապ թեմայով նկարահանած իր լավագույն ֆիլմերից մեկը՝ *Mi vida sin mí* (*Իմ կյանքն առանց ինձ*)-ը։ Այդ ժամանակներից սկսած՝ նա դարձել է իսպանական կինոյի ամենապահանջված բեմադրիչներից մեկը։

2000 թվականին հիմնել է մի նոր ընկերություն՝  Miss Wasabi Films-ը, որտեղ արդեն թողարկել է ավելի քան չորս հարյուր գովազդային կինոնկարներ։

«Իմ կյանքն առանց ինձ» հուզառատ դրաման, 2003 թվականին ներկայացվելով Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնում, դրել է Իզաբել Կոյշետի միջազգային ճանաչման հիմքը։ Ժյուրիի և հանդիսատեսի բարձր գնահատականին արժանացած, իսպանա-կանադական համատեղ արտադրության այդ ֆիլմը, որ նկարահանվել է Նենսի Քինքեյդի պատմվածքի հիման վրա, պատմում է մի երիտասարդ մոր մասին (դերակատար՝ կանադացի կինոդերասանուհի Սառա Փոլլի), որը տառապում է քաղցկեղի պատճառով, բայց ընտանիքի անդամներից ամեն կերպ թաքցնում է իր մահացու հիվանդ լինելը։

Շարունակելով համագործակցել Սառա Փոլլիի հետ՝ կինոբեմադրիչը նրան է վստահել կանացի գլխավոր դերի կատարումը նաև «*Բառերի գաղտնի կյանքը*» կինոնկարում։ 2005 թվականին թողարկված այդ ֆիլմը, որտեղ դերակատարումներով հանդես են եկել նաև Թիմ Ռոբինսն ու Խավիեր Քամերան, «Գոյա» կինոմրցանակի է արժանացել միանգամից չորս անվանակարգերում՝ «Լավագույն ֆիլմ», «Լավագույն կինոռեժիսուրա», «Լավագույն պրոդյուսերական աշխատանք» և «Լավագույն կինոսցենար»։

Այդ նույն տարում Կոյշետը միջազգային համբավ ունեցող տասնութ այլ կինոռեժիսորների հետ մեկտեղ, մասնակցել է *Paris, je t’aime* («Ես սիրում եմ քեզ, Փարի՛զ»), խորագիրը կրող աշխարհալուր նախագծի իրականացմանը (կինոբեմադրիչներից յուրաքանչյուրն իր աշխատանքում ներկայացրել է Փարիզի թաղամասերից մեկը)։

Լայն ճանաչման ու բարձր գնահատականի են արժանացել նաև հրատապ թեմաներով Կոյշետի նկարահանած մի շարք փաստավավերագրական կինոնկարներ, ինչպես, օրինակ, «Բժիշկներ առանց սահմանի» միջազգային կազմակերպության մասին պատմող  *Invisibles,* («Անտեսանելիները»), *Journey*(«Ճամփորդություն»), *To The Heart of Torture,* («Դեպի տառապանքի սիրտը») ֆիլմերը։ Նշյալներից վերջինը, որ քսաներորդ դարավերջին տեղի ունեցած Բալկանյան պատերազմի մասին է և նկարահանվել է Սարաևոյում, 2003 թվականի հոկտեմբերին մրցանակի է արժանացել մարդու իրավունքների  միջազգային կինոփառատոնում։

2006 թվականի ապրիլին կին կինոգործիչը  Generalitat de Catalunya-ի կողմից պարգևատրվել է  Creu de San Jordi De Cine մրցանակով։ «Բառերի գաղտնի կյանքը» (*La vida secreta de las palabras*) կինոնկարի համար արժանացել է երկու մրցանակի. առաջինը սահմանել էին կինոքննադատները, որոնք այդ ստեղծագործությունը ճանաչել են որպես իսպանական լավագույն ֆիլմ, երկրորդը՝ Rosa de Sant Jordi-ն, տրվել է  Իսպանիայի ազգային ռադիոյի՝ Radio Nacional de España (RNE)-ի ունկնդիրների քվեարկության արդյունքում՝ լավագույն պրոդյուսերական աշխատանքի համար։ Պարգևատրման արարողությունը կայացել է Palau de la Música պալատի սրահում։

2008 թվականին Կոյշետը  կանադական Lakeshore Entertainment-ում իրականացրել է իր «Եղերերգ» /*Elegy,*/ ֆիլմի թողարկումը, որը նկարահանել էր Վանկուվերում՝ Ֆիլիպ Ռոտի «Մահացող կենդանին» վեպի հիման վրա։ Այդ կինոնկարը, որտեղ գլխավոր դերերում հանդես են եկել Պենելոպե Կրուսն ու Բեն Քինգսլին, ներկայացվել է Բեռլինի 58-րդ միջազգային կինոփառատոնում։ Իսկ 2009 թվականին Կաննի միջազգային կինոփառատոնում կայացել է նրա «Տոկիոյի ձայների քարտեզը» կինոնկարի առաջնացուցադրությունը. այդ նպատակով պաշտոնապես ընտրվել էր հենց այդ ֆիլմը, որը իր իսկ՝ Կոյշետի գրած սցենարով  և դերասաններ Ռիոնկո Կիկուչիի, Սերխի Լոպեսի, Մին Տանակայի մասնակցությամբ նկարահանվել է Ճապոնիայում և Բարսելոնում։ Ամիսներ անց Centre D'Art Santa Mònica-ում կինոռեժիսորուհին ներկայացրել է իր նոր գործերից ևս մեկը՝  *From I to J- ը*՝ նվիրված Ջոն Բերգերի /John Berger/ ստեղծագործական աշխատանքին;

Այդ նույն՝ 2008 թվականին Իզաբել Կոյշետը պարգևատրվել է *Գեղարվեստի համար* ոսկե մեդալով /Gold Medal for Fine Arts/, իսկ հաջորդ տարի ընտրվել Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ։

Կինոռեժիսորի՝ վերջին տարիների բազմաթիվ աշխատանքներից առանձնացվում և ստեղծագործական մեծ նվաճում են համարվում հատկապաես «Երեկը երբեք չի ավարտվում» (Ayer no termina nunca), «Ոչ ոք գիշեր չի ուզում», «Գրախանութը» (La librería) գեղարվեստական և «Ունկնդրելով դատավոր Գարսոնին» փաստավավերագրական կինոնկարները, որոնք մի ամբողջ շարք մրցանակներ են բերել կին անվանի արվեստագետին։

**<u>''Գոյա'' մրցանակներ</u>**

**<u>''Կինոյի համար գրողների շրջանակ''ի մեդալներ</u>**

**<u>[[:es:Premios Feroz|Feroz մրցանակ]]</u>**

**<u>[[:es:Premios Cinematográficos José María Forqué|Forqué մրցանակ]]</u>**

**<u>''Գաուդի'' մրցանակ</u>**

**<u>''Բուտակա'' մրցանակ</u>**

**<u>Այլ մրցանակներ</u>**
* Կատալոնական կինոյի ազգային մրցանակ (2002) «Իմ կյանքը առանց ինձ» ֆիլմի համար
* Premio Creu de Sant Jordi de cine (2006).
* Ojo Crítico de Cine մրցանակ՝ «Իմ կյանքը առանց ինձ» ֆիլմի համար
* Արվեստի և գրականության շքանշանի ասպետ (2015) արվեստի և մշակույթի ասպարեզում ներդրած ավանդի համար
* Atlantida մրցանակ՝ կատալոնացի հրատարակիչների կողմից (2016)
* Գրական երկը կինոյին լավագույնս հարմարեցնելու համար մրցանակ՝ Ֆրանկֆուրտի գրքի տոնավաճառ, 2017 թ., «Գրախանութը» ֆիլմի սցենարի համար
* Yo Dona  միջազգային մչցանակ /2018 թ./

## Հատընտիր ֆիլմագրություն
* «Բաներ, որ քեզ երբեք չեմ ասել» (1996)
* «Իմ կյանքը առանց ինձ» (2003, «Գոյա» մրցանակ, Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ
* «Բառերի գաղտնի կյանքը» (2005, չորս «Գոյա» մրցանակ, Բարսելոնի կինոփառատոնի երկու մրցանակ, Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ, *Արիել* մրցանակ և այլ մրցանակներ
*Ես սիրում եմ քեզ, Փարի՛զ» (2006, *Paris, je t’aime* — կոլեկտիվ նախագիծ, *Բաստիլ* դրվագաշարը
* «Անտեսանելիները» (2007, վավերագրական ֆիլմ, «Գոյա» մրցանակ)
* «Եղերերգ» (2008
* «Տոկիոյի հնչյունների քարտեզը» (2009)
* «Ունկնդրելով դատավոր Գարսոնին»/ *Escuchando al juez Garzón*, վավերագրական ֆիլմ(2011)
* «Երեկը երբեք չի ավարտվում»/ Ayer no termina nunca (2013, Մալագայի կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ
* «Մի ուրիշ *ես*»/ Another Me (2013)
* «Վարելու դասեր»/ Learning to Drive (2014)
* «Ոչ ոք գիշեր չի ուզում» / Nadie quiere la noche (2015)
* «Գրախանութը» / The Bookshop (2017), ըստ Պենելոպա Ֆիցջերալդի վեպի, երեք «Գոյա» մրցանակ

## Իզաբել Կոյշետը՝ գրքերի հեղինակ
Ֆիլմեր նկարահանելու հետ մեկտեղ՝ Իզաբել Կոյշետը հեղինակել է մի շարք գրքեր, ընդ որում՝ մի քանի լեզվով՝ կատալոներեն, իսպաներեն, անգլերեն։
* *My Life Without Me (Mi vida sin mí)* /«Իմ կյանքը առանց ինձ»/ (2003)
* *La vida es un guión* /«Կյանքը սցենար է» (2004)
* *La vida secreta de las palabras* / «Բառերի գաղտնի կյանքը»/ (2005)
* *Mapa de los sonidos de Tokio* / «Տոկիոյի ձայների քարտեզը»/ (2009)
* *Isabel Muñoz* /«Իզաբել Մունյոս»/ (2009)
* *From I to J* /«I-ից մինչև J»/ (2009)
* *Alguien debería prohibir los domingos por la tarde* /«Մեկը պիտի արգելի կիրակի օրվա կեսօրին»
* *La vida secreta de Isabel Coixet* (2011) /«Իզաբել Կոյշետի գաղտնի կյանքը» (2011)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կին կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իսպանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կին պրոդյուսերներ