Պոտսդամ

**Պոտսդամ** (), քաղաք Գերմանիայի արևելքում՝ 150 000 մարդ բնակչությամբ։ Բրանդենբուրգի մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Հաֆել գետի վրա՝ Բեռլինից 20 կմ հարավ-արևմուտք։

## Էթիմոլոգիան
"Պոտսդամ" անունը ծագել է *Պազտուպիմի* բառից։ Տարածված տեսությունն համաձայն՝ այս տերմինը նշանակում է "կաղնիների տակ", այսինքն՝ *под дубами/дубими* ('под* "տակ, *дуб* "կաղին")։

== Աշխարհագրություն ==
[[Պատկեր:132.Französisches Rondell Große Fontäne - Sanssouci Steffen Heilfort.JPG|thumb|left|Սանսուսի]]
[[Պատկեր:Templiner See, Vorderkappe und Hermannswerder 1.jpeg|thumb|left|Պոտսդամի հարավում գտնվող Տեմպլիներ ծովը]]
Տարածքը ձևավորվել է վերջին սառցե ժամանակաշրջանի մի քանի սառցաբեկորների հալոցքից։ Այսօր քաղաքի երեք քառորդը կանաչ տարածություն է և միայն մեկ քառորդը՝ բնակեցված։ Քաղաքում կա 20 լիճ և գետ, ինչպես, օրինակ, Տելտովկանալը, Հայլիգերը, Հաֆելը և այլն։ Ամենաբարձր գագաթը Կլայներ Ռավենսբերգն է՝ 114 մետր բարձրությամբ։

Պոտսդամը բաժանված է յոթ պատմական քաղաքային թաղամասերի և ինը նոր *Ortsteile* գյուղերի, որոնք միացել են քաղաքին 2003 թվականին։ Քաղաքի թաղամասերը լիովին տարբեր են։ Հյուսիսի և կենտրոնի թաղամասերը առանձնանում են իրենց պատմական շինություններո, հարավում էլ գերակշռում են ժամանակակից շենքերը։

=== Կլիմա ===
Պոտսդամում տիրապետող է բարեխառն կլիման։ Հյուսիսից և արևմուտքից ազդեցություն է գործում ատլանտյան կլիման, իսկ արևելքից՝ մայրցամաքայինը։ Եղանակային խաթարումները, փոթորիկները, ուժեղ կարկուտը կամ ուժեղ ձնաբուքերը, հավզադեպ են պատահում։
Պոտսդամի ջերմաստիճանային փոփոխությունները համապատասխանում են Գերմանիայի գրեթե բոլոր շրջանների միջին ջերմաստիճանին։ 
Սեզոնային ջերմաստիճանային տատանումները ավելի ցածր են, քան մայրցամաքային կլիմայում, սակայն ավելի բարձր են, քան հավասարակշռված ծովային կլիմայի ափամերձ շրջաններում։
Տարեկան տեղումների քանակը 590 մմ է։ Այդպես, օրինակ, [[Բարսելոնա]]յում նույնպես 590 մմ է, սակայն [[Մյունխեն]]ում՝ 1000մմ։

Կլիմայական հետազոտությունը Պոտսդամում սկսել են կատարվել [[1874]] թվականից։ Պոտսդամի ինստիտուտը կլիմայի փոփոխությունների հետազոտությունների միջոցով կանխատեսումներ է կատարում [[Բրանդենբուրգ]]ի տարածաշրջանում գլոբալ տաքացման աճի միջին ջերմաստիճանների և առաջիկա տասնամյակների ընթացքում տեղումների նվազեցման մասին։



== Ժողովրդագրություն ==


== Պատմություն ==

Պոտսդամը հիմնվել է ենթադրաբար [[10-րդ դար]]ում Սլավիկ գյուղի տեղում բալթիկ սլավոնացիների կողմից և ստացել է «Պոդստուպիմ», «Պոզտուպիմի» անունները։ Առաջին հիշատակումները վերաբերվում են [[993]] թվականին, երբ Օտտոն 3-րդ կայսրը նվիրեց այդ հողատարածքը Քվեդլինբուրգյան աբբայությանը։ Հետագայում Պոտսդամը հիշատակվում էր որպես փոքր քաղաք, մինչև [[1345]] թվականին ստացավ քաղաքի կարգավիճակ։ Սակայն դեռ [[1573]] թվականին այն մնում էր փոքր առևտրական քաղաք՝ ընդամենը 2000 բնակչությամբ։ Քաղաքին մեծ վնասներ է հասցրել Երեսնամյա պատերազմը ([[1618]]-[[1648]]), որ վերացրեց Պոտսդամի մեծ մասը։

Պոտսդամի ճակատագիրը կտրուկ կերպով փոխվեց, երբ այն [[1660]] թվականին ընտրվեց Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Առաջինի որսորդական նստավայրը։ Այստեղ էին նաև գտնվում պրուսական զինանոցները։ Հենց դրա հետևանքով էլ քաղաքը դարձավ [[Պրուսիա]]յի արքայական ընտանիքի նստավայրը։ Վեհաշուք շինությունները հիմնականում կառուցվել են Ֆրիդրիխ Մեծի կառավարման ժամանակ։ Ամրոցները և Սան Սուսի այգին (ֆր. «առանց հոգատարության», ճարտարապետ Գեորգ Վենցեսլաուս ֆոն Քնոբելսդորֆ, [[1744]]) հայտնի են իրենց անգլիական այգիներով և ռոկոկո ոճի ձևավորմամբ։
[[Պատկեր:Potsdam MKL Bd. 13 1890 (128905173).jpg|thumb|left|250px|Պոտսդամի պատմական քարտեզը ([[1890]])]]
Այն ժամանակ, երբ [[Բեռլին]]ը Պրուսիայի մայրաքաղաքն էր, հետագայում էլ՝ Գերմանական կայսրության, դատարանը հարևան Պոտսդամում էր, ինչպես նաև այստեղ էին գտնվում մի շարք պաշտոնական հաստատություններ։ Քաղաքը կորցրեց երկրորդ մայրաքաղաքի կարգավիճակը [[1918]] թվականին, երբ [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ն ավարտվեց, և Վիլհելմ Երկրորդ կայսրը գահընկեց արվեց։ 
Երրորդ ռեյխի ժամանակաշրջանի խորհրդանշական սկիզբը դրվեց [[1933]] թվականի [[մարտի 21]]-ին Պոտսդամի եկեղեցիներից մեկում նախագահ Պաուլ ֆոն Գինդենբուրգի և Գերմանիայի նոր կանցլեր [[Ադոլֆ Հիտլեր]]ի համաձայնությամբ [[1933]] թվականի [[մարտի 21]]-ին Պոտսդամի եկեղեցիներից մեկում։

[[1945]] թվականի [[ապրիլի 14]]-ին Պոտսդամի կենտրոնը ոչնչացվեց անգլիական թնդանոթների կողմից։ 1945 թվականի [[հուլիսի 17]]-ից մինչև [[օգոստոսի 2]]-ը Ցեցիլիենհոֆը Պոտսդամյան համաժողովների անցկացման վայրն էր համարվում։
[[Պատկեր:Дворец цицилиен.jpg|thumb|left|պալատ Ցեցիլիենհոֆ]]

== Հիմնական տարեթվեր ==
* [[20-րդ դար]] - Բալթիկ սլավոնացիները Սլավիկ գյուղի վայրում հիմեցին Պոդստուպիմ քաղաքը։
* [[3 հուլիսի]] [[993]]- Առաջին անգամ գրավոր կերպով հիշատակվում է Պոտսդամը։ Օտտոն Երրորդը *«Poztupimi»* (Պոցտուպիմի - կաղնիների տակ կամ աստիճաններով) վայրը նվիրում է իր հորաքրոջը՝ աբբուհի Մաթիլդա Քվեդլինբուգյանին։
* [[1416]] թվական - Քաղաք Պոտսդամը դառնում է Հոհենցոլերների տոհմի վոտչինա։
* [[1536]] թվական - Հրդեհի ժամանակ քաղաքը գրեթե ամբողջովին այրվում է։
* [[1618]]-[[1648]] թվականներ - Երեսնամյա պատերազմի ժամանակ Պոտսդամը գրեթե լիովին քանդվում է։ Համաճարակներից և քաղցից մահանում է քաղաքի բնակչության մեծ մասը։
* [[1640]] թվական - Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Մեծը Պոտսդամը նշանակում է Բեռլինին հավասար իր նստավայրը։
* [[8 նոյեմբերի]] [[1685]] թվական - Մեծն կուրֆյուրստ Ֆրիդրիխ Վիլհելմը ստեղծեց Պոտսդամյան էդիկտը, որով Պոտսդամ է հրավիրում ֆրանսիացի հուգենոտնեին։ Մոտ 20 հազար գուգենտոներ հետևում են նրա կանչին։ Ֆրանսիայի ցուցարարները հիանալի զինակիրներ էին, տարբեր աշխատանքներում հիանալի մեխանիկներ էին, դեղագետներ, բժիշկներ, հրուշակագործներ և երաժշտական գործիքներ պատրաստողներ։
* [[1713]] թվական - Պոտսդամը դառնում է կայազորային քաղաք։ Թագավորը ամեն ինչ նախապատրաստում է մեծ և հզոր բանակ ստեղծելու համար։ Կառուցվում է նոր քաղաք, այդ թվում՝ հոլանդական թաղամաս։ 
* [[1720]] թվական - Պոտսդամում ավարտվում է քաղաքային ջրամբարի կառուցումը։
* [[1722]] թվական- Պոտսդամում կառուցվում է պաշտպանական պատ։ [[Պատկեր:Potsdam Sanssouci 07-2017 img2.jpg|thumb|275px|Ֆրիդրիխ Մեծի նոր ամրոցը]]
* [[1744]] թվական - Ֆրիդրիխ II Մեծը Սան Սուսի ամրոցի հիմքն է դնում։ Պոտսդամը հանրահայտ պիտի դառնար նաև Քաղաքային պալատի շնորհիվ։ Ֆրիդրիխ Մեծը Պոտսդամը վերածում է քաղաք-նստավայրի։ Հենց այդ ժամանակի ստեղծագործություններն էլ ապահովում են քաղաքի այսօրվա ոճն ու տեսքը։ Այդ ժամանակաընթացքի ամենահայտնի ճարտարապետներից էին Գեորգ Վենցեսլաուս ֆոն Քնոբելսդորֆը և Գեորգ Քրիստիան Ունգերը։ 
* [[1827]] թվական - Ալեքսանդրովկա գյուղում առաջանում է ռուսական գաղութ՝ Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու առաքելական եկեղեցու հետ միասին։
* [[1839]] թվական - Պոտսդամը միանում է [[Բեռլին]]ին առաջին պրուսական երկաթգծով։ 
* [[5 դեկտեմբերի]] [[1848]] թվական - Ֆրիդրիխ Վիլհելմ 4-րդը Պրուսիային ներկայացնում է նոր սահմանադրությունը, որ գործածության մեջ մտավ [[1850]] թվականի հունվարին։
* [[1917]] թվական - Բաբելսբերգում հիմնվում է «ՈՒՖԱ Ֆիլմ» բաժնետիրական ընկերությունը։
* [[21 մարտի]] [[1933]] թվական - Այսպես կոչված «Պոտսդամի օրը» նացիստները կազմակերպում են լայնորեն գովազդված շովինիստական ներկայացում։ Հիտլերն իր խոսքում ողջունում է նախկին «մեծություն» Պրուսիային նշանադրությունը նացիզմի «երիտասարդ ուժի» հետ։ 
* [[14 ապրիլի]] [[1945]] թվական - Ամերիկացիների կողմից Պոտսդամի գնդակոծությունը սկսվում է 22.42-ին և ավարտվում 23.16-ին։ Այդ ժամանակ մոտ հինգ հարյուր ինքնաթիռներից 1750 տոննա նռնակ է նետվում։ Մահանում է ավելի քան 4000 մարդ, այդ թվում՝ 1800 մարդ հարկադրական աշխատանքներ կատարելիս և միայն 80 զինվորական։ Կայազորային եկեղեցին, Քաղաքային ամրոցը և ավելի քան 850 տներ վերածվում են ավերակների, մինչդեռ բոլոր այգիները գրեթե անվնաս են մնում։
* [[2 մայիսի]] [[1945]] թվական - Խորհրդային զորքերը ավարտում են քաղաքի ազատագրման գործողությունը։ Գործողության ժամանակ մահանում է մոտավորապես 1200 խաղաղ բնակիչ, գրեթե 1000 վերմախտի զինվոր և խորհրդային բանակի 500 մարտիկ։ Բացի այդ՝ գրեթե ամբողջովին ավերվում է քաղաքի կենտրոնը։
* [[17 հուլիսի]] - [[2 օգոստոսի]] [[1945]] թվական Ցեցիլիենհոֆ ամրոցում տեղի է ունենում հաղթող ուժերի հանդիպումը։ Պոտսդամյան համաժողովի ժամանակ քննարկվում է Գերմանիայի տնտեսական և քաղաքական ապագան։
* [[1952]] թվական - Պոտսդամը դառնում է շրջանային քաղաք։ Բրանդենբուրգը բաժանվում է երեք շրջանի՝ [[Կոտբուս]], Ֆրանկֆուրտ-իմ-Օդեր և Պոտսդամ։
* [[13 օգոստոսի]] [[1961]] թվական - Սկսվում է Արևելյան [[Բեռլին]]ը Արևմտյանից բաժանող պատի կառուցումը։ Քանի որ Պոտսդամը շատ մոտ էր գտնվում Բեռլինին, քաղաքական պատերազմի դրսևորումները իրենց զգացել տվեցին ավելի շատ Պոտսդամում։ 
* [[1990]] թվական - Գերմանիայի հողերի միջև նոր սահմաններ են գծվում, և Պոտսդամը դառնում է Բրանդենբուրգի մայրաքաղաքը։
* [[1991]] թվական - Կայազորի նախկին վայրում զանգակատնից կրկին լսվում է զանգերի ղողանջը։ Պոտսդամում կրկին թաղում են Ֆրիդրիխ Մեծի և Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Առաջինի մնացորդները։ [[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ն Պոտսդամի այգիներն ու ամրոցները հայտարարում է համաշխարհային մշակութային ժառանգություն։
* [[1 ապրիլի]] [[1992]] թվական - Վերականգնվում է Բեռլինի և Պոտսդամի միջև երկաթուղային կապը։
* [[1993]] թվական- Պոտսդամի 1000-ամյակը։
* [[2001]] թվական- Պոտսդամում անցակացվում է այգիների և ծաղկաբուծության համագերմանական ցուցադրությունը։
* [[2002]] թվական- Ֆոլկսպարկում տեղի է ունենում արևադարձային բույսերի և լանդշաֆտի ցուցադրությունների բացումը։
* [[2005]] թվական- Պոտսդամը առաջադրվում է որպես Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքի թեկնածու։ Բացվում է Քաղաքային պալատը՝ բարոկո ոճով, որտեղ գտնվում է նաև առևտրի կենտրոնը։

=== Նորագույն պատմություն ===
ԳԴՀ-ի կառավարությունը փորձում էր վերացնել պրուսական միլիտարիզմի խորհրդանիշները։ Բազում պատմական հաստատություններ, որոնց մեծ մասը վնասվել էր պատերազմի ժամանակ, [[2011]] թվականին լիովին քանդեցին։ Բեռլինյան պատի կառուցումից հետո Պոտսդամը հայտնվեց Արևմտյան Բեռլինի հետ սահմանին։ Դա ոչ միայն կտրեց կապերը Արևելյան Բեռլինի հետ, այլև երկու անգամ մեծացրեց հեռավորությունը դեպի ԳԴՀ-ի մայրաքաղաք։ Գլինիկե կամուրջը Հաֆելի միջով միացրեց քաղաքը Արևմտյան Բեռլինի հետ և դարձավ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ գերիների փոխանակության կենտրոն։

Գերմանիայի միավորումից հետո Պոտսդամը դարձավ [[Բրանդենբուրգ]]ի մայրաքաղաքը։

== Քաղաքականություն ==
Բուրգոմիստրի պաշտոնը և սեփական մունիցիպալիտետը Պոտսդամում առաջացել են XV դարում։ [[1809]] թվականներին սկսեցին իրականացվել մունիցիպալիտետի և րա ղեկավար՝ օբեր-բուրգոմիստրի ընտրությունները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Պոտսդամի քաղաքային իշխանությունները, ինչպես և ողջ ԳԴՀ-ում, վերականգնվեցին, բայց ընտրությունները դեռևս միասնական չէին։
Այսօր մունիցիպալիտետը քաղաքի կենտրոնական վարչական մարմինն է։ Վերջին ընտրությունները տեղի են ունեցել 2013 թվականին։ [[1950]] թվականից մինչև [[1999]] թվականը ունիցիպալիտետի ղեկավարը կոչվում էր «քաղաքային նախագահ», ներկայումս՝ մունիցիպալիտետի ղեկավար։ Բուրգոմիստրն ընտրվում է ուղղակի ընտրությունների միջոցով։

== Քույր քաղաքներ ==
*  Բոբինյի ([[Ֆրանսիա]]), սկսած՝ [[1974]] թվականից
*  [[Բոնն]] (Վեստֆալիա), սկսած՝ [[1988]] թվականից
*  Լյուցեռն ([[Շվեյցարիա]]), սկսած՝ [[2002]] թվականից
*  [[Մինսկ]] ([[Բելառուս]])
*  Օրեխովո-Զուևո ([[Ռուսաստան]]), սկսած՝ [[2003]] թվականից
*  Օպոլե (Սիլեզիա, [[Լեհաստան]]), սկսած՝ [[1973]] թվականից
*  [[Պերուջա]] ([[Իտալիա]]), սկսած՝ [[1990]] թվականից
*  Սու Ֆոլս, [[Հարավային Դակոտա]] ([[ԱՄՆ]]), սկսած՝ [[1990]] թվականից
*  Յուվյալսկյուլյա ([[Ֆինլանդիա]]), սկսած՝ 1985 թվականից

== Կրթություն և գիտություն ==
Պոտսդամը համալսարանական քաղաք է։ [[1991]] թվականին հիմնվել է Պոտսդամի համալսարանը։ Դրան նախորդում էր «Բրանդենբուրգի Կարլ Լիբկնեխտի անվան բարձրագույն դպրոցը», որ հիմնվել էր [[1948]] թվականին։

Բացի այդ՝ այստեղ կա կինոյի և հեռուստատեսության քոլեջ՝ հիմնված [[1954]] թվականին Բաբելսբերգում․ գերմանական կինոարտադրության գլխավոր կենտրոնը։ Կան նաև մի շարք գիտահետազոտական կենտրոններ, այդ թվում՝ Ֆրաունհոֆերի համալսարանը, Գրավիտացիոն ֆիզիկայի ինստիտուտը, Մաքս Պլանկի միությունը (Ալբերտ Էյնշտեյնի համալսարանը)։

=== Համաշխարհային ժառանգություն ===
[[Պատկեր:Potsdam - Schloss Sanssouci mit Weinberg 2005 2.jpg|thumb|Սան Սուսի պալատի խաղողի սանդղավանդները]]
[[1990]] թվականին Պոտսդամի ողջ մշակութային լանդշաֆտը մտցվում է [[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ի Համաշխարհային ժառանգությունների շարքը։ Այդ պահին Սան Սուսի այգին, Նոր այգին, Բաբելսբերգը, Գլինիկե ամրոցը և Պֆաուենինզելը ստանում են Համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ:[[1992]] թվականին նրանց է միանում Զակրոցի ամրոցն ու այգին Զակրոցի Փրկիչ եկեղեցու հետ միասին։ [[1999]] թվականին Պոտսդամի Համաշխարհային ժառանգությունը ավելացավ ևս 14 հուշարաձաններով, որոնց թվում էին Լինդշտեդտ ամրոցը և այգին, Ալեքսանդրովկայի ռուսական գաղութը, Բելվեդերը, Կայսերական կայարանը և Աստղաֆիզիկական ինստիտուտին կից Բաբելսբերգի աստղադիտարանը։ Համաշխարհային ժառանգությունը Պոտսդամում զբաղեցնում է մոտավորապես 500 հա տարածք, ներառում է 150 կառույց՝ ստեղծված [[1730]]-ից մինչև [[1916]] թվականները։ Բեռլինյան-պոտսդամյան մշակութային լանդշաֆտը համարվում է Գերմանիայի ամենախոշոր Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներից մեկը։

=== Պալատները և այգիները ===
[[Պատկեր:Potsdam Sanssouci 07-2017 img4.jpg|thumb|Պոտսդամի Նոր պալատը բարոկո ոճով]]
Այսօր Պոտսդամը առաջին հերթին հայտնի է որպես ամրոցների և այգիների քաղաք։ Բեռլինյան-պոտսդամյան մշակութային լադշաֆտը ներառում է մոտ 20 պալատ։ Պատսդամի ամենահայտնի տեսարժան վայրը և միաժամանակ քաղաքի խորհրդանիշը Սան Սուսի պալատն է՝ այգու հետ միասին։ Չափերով ոչ այնքան մեծ ամառային պալատը ռոկոկո ոճում կառուցվել է [[1745]]-[[1747]] թվականներին պրուսական թագավոր Ֆրիդրիխ Մեծի էսքիզներով։ Ըստ դիրքի՝ ամառային պալատը կարելի է համեմատել [[Փարիզ]]ում գտնվող Վերսալյան պալատի հետ։
[[Պատկեր:Potsdam Luftbild Neues Palais Schlösser westlich im Park Sanssouci Foto Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0059.jpg|thumb|left|Սան Սուսի այգու արևմտյան հատվածում գտնվող Նոր պալատը]]
Նոր պալատը Պոտսդամ քաղաքի ամենախոշոր պալատն է։ Գտնվում է Սան Սուսի այգու արևմտյան հատվածում։ Նրա կառուցումը սկսվել է Յոթնամյա պատերազմի ավարտից հետո՝ [[1763]] թվականին և ավարտվել [[1769]] թվականին։ Նոր պալատը համարվում է ամենանշանակալի պալատային կառույցը՝ ստեղծված պրուսական բարոկոյի ոճով։ Ֆրիդրիխը ենթադրում էր, որ այն կօգտագործվի բացառապես ցուցադրական նպատակներով․ թագավորի տրամադրության տակ էին գտնվում ավելի քան 200 սենյակ, չորս առաջնային դահլիճ և ռոկոկո ոճի թատրոն։ Ավելի քան 400 անտիկ աստվածների արձաններ գեղեցկացնում են շքամուտքը և պալատի տանիքը։ Իր չափերի և հարուստ ոճավորման պատճառով Ֆրիդրիխ Մեծը պալատն անվանում էր «ֆանֆարոնադա»։
[[Պատկեր:Orangerie Potsdam Haupt.jpg|thumb|left|Ծաղկանոցային պալատը՝ իտալական Վերածննդի տարրերով]]
Ծաղկանոցային պալատը Կլաուսբերգի և Սան Սուսի պալատների միջև կառուցվել էր «ռոմանտիկը գահի վրա» Ֆրիդրիխ Վիլհելմ 4-րդի կողմից [[1851]]-[[1864]] թվականներին։ Պալատի կառուցումը Տրիումֆալ փողոցի կառուցման մասշտաբային ծրագրի միայն մի մասն էր, որ պիտի սկսվեր տրիումֆալ դարպասների մոտ և ավարտվեր Բելվեդերի մոտ՝ Կլաուբերգում։ Այդ ծրագիրն այդպես էլ իրականություն չդարձավ Մարտյան հեղափոխության և ֆինանսավորման բավարար չլինելու պատճառով։ Ծաղկանոցային պալատը կառուցվել է իտալական Վերածննդի ոճով, ինչպես Հռոմում Մեդիչին և Ֆլորենցիայում Ուֆիցին։
[[Պատկեր:Marmorpalais.jpg|thumb|Մարմարե ամրոցը՝ դասական ոճով]]
Պոտսդամյան Նոր այգում, որ անմիջականորեն գտնվում է Սուրբ լճի ափին, [[1787]]-[[1792]] թվականներին Ֆրիդրիխ Վիլհելմ 2-րդի օրոք կառուցվել է Մարմարե պալատը։ Ճարտարապետ Կարլ ֆոն Հոնթարդը, իսկ [[1789]] թվականից Կարլ Հոթարդ Լանգանսը ստեղծեցին դասական ոճի մի գեղեցիկ կառույց։ Երկհարկանի պալատը կառուցվել է կարմիր աղյուսից։ Տանիքից բացվում է գեղեցկագույն տեսարան, այդ թվում և Պֆաուենինզելը։

Պոտսդամի այգիներից ամենահայտնին Սան Սուսին է։ Ֆրիդրիխ Մեծի հրամանով [[1744]] թվականին «Անապատային լեռան» վրա տնկվեցին խաղողի այգիներ։ Այգու գլխավոր արահետը՝ 2,5 կմ երկարությամբ, կապում է Սան Սուսին Նոր պալատի հետ։ Սան Սուսի այգին հարուստ է տեսարժան վայրերով։ Բացի պալատներից, դահլիճներից, վանքերից և արձաններից, նրա տարածքում են գտնվում նաև բուսաբանական այգին և պատմական ալրաղացը։
[[Պատկեր:Belvedere Klausberg Potsdam.JPG|thumb|left|Բելվեդերը Կլաուսբերգում՝ Սան Սուսի այգուց հյուսիս]]

Նոր այգին հիմնվել է [[1787]] թվականին։ Այն արտահայտում էր այգիների ճարտարապետության ժամանակակից միտումները և տարբերվում էր Սան Սուսիի բարոկոյան ոճից։ Ծառերը և թփերը չէին կտրվում, այլ պահպանում էին իրենց բնական տեսքը։ Նոր այգու առավել հայտնի շինություններն էին Ցեցիլիենհոֆը և Մարմարե պալատները, ինչպես նաև ոչ մեծ մի բուրգ, որ տանում է դեպի ծաղկանոցի եգիպտական հատվածը։
[[Պատկեր:Hunting Lodge Glienicke 2.jpg|thumb|Բաբելսբերգի այգուց տեսարան դեպի Գլինիկե ամրոցը Բեռլինում]]
Բաբելսբերգի ձևավորմամբ զբաղվում էին Պետեր Յոզեֆ Լեննեն և իշխան Գերման ֆոն Պյուկլեր-Մուսկաուն։ Հաֆել գետի բլրոտ տարածքը վերածեցին այգու [[1833]] թվականին։ Նրա տարածքում, բացի երկու պալատները, Ֆլատով աշտարակն է՝ 46 մ բարձրությամբ, որից բացվում է հիասքանչ տեսարան դեպի քաղաք։ Բեռլինյան պատի կառուցումից հետո Բաբելսբերգի համար սկսվեց բարդ ժամանակաշրջան։ Այգին հայտնվեց փակ սահմանային գոտում։ Սակայն այժմ այգին վերականգնել է իր երևելի տեսքն ու գեղեցկությունը և բաց է այցելուների համար։ Այգում է գտնվում Պոտսդամյան համալսարանի մի հատվածը։

Ընկերության կղզին գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։ Իր անունը ստացել է ավելի քան 150 տարի առաջ։ Փիլիսոփա և այգեգործ Կարլ Ֆյորսթերի առաջարկով  [[1938]]-[[1940]] թվականներին այստեղ է անցկացվել այգեգործական ցրտակայուն ծաղաթփերի և բույսերի առաջին մշտական ցուցադրությունը։ Պոտսդամի ամենահին այգին Լյուստհարտենն է, որ հիմնվել է [[1660]] թվականին Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Առաջինի կողմից։ [[2001]] թվականին Լյուսհարտենը ստանում է ժամանակակից տեսք։ Պոտսդամի *Վայրի այգին*, որ կոչում էին «Լեննեի մոռացված այգի», հիմնվել է [[1843]] թվականին, նրա տարածք կազմում է 875 հա։  Պոտսդամի *Ժողովրդական այգին'' քաղաքում ամենանորն է։ Այն բացվել է 2001 թվականին նախկին ռազմական նշանակության վայրում։ Ժողովրդական այգում է գտնվում պոտսդամյան Բիոսֆերան՝ արևադարձային այգի ջերմոցում, հաշվարկված 20 000 բույսերի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական էջ 
* Շրջագայություն Պոտսդամով  

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Գերմանիայում