Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսա

**Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսա** (), ազգային ֆոնդային բորսա, որը ստեղծվել է 1992 թվականին Մանիլայի ֆոնդային բորսայի և Մակատիի ֆոնդային բորսայի միաձուլումից։ Բորսան գործել է 1927 թվականից։ *PSE*-ի կենտրոնակայանը գտնվում է Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսայի աշտարակում։

Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսան ներկայումս պատկանում և կառավարվում է *The Philippine Stock Exchange, Inc.*-ի կողմից, մի ընկերություն, որը նույնպես ցուցակված է բորսայում (*PSE*), որը պատասխանատու է ամբողջ ֆոնդային բորսան կառավարելու համար և ներկայումս ունի ընդհանուր 285 ցուցակված ընկերություններ։ Բորսայի հիմնական ցուցանիշը *PSE Composite Index*-ն է (*PSEi*), որը կազմված է երեսուն (30) ցուցակված ընկերություններից։ Ընկերությունների ընտրությունը *PSEi*-ում հիմնված է որոշակի չափանիշների վրա՝ սկսած ընդհանուր կապիտալացումից մինչև բաժնետերերի նվազագույն թիվը՝ ծրագրված ցուցակման ժամանակ։ Կան նաև վեց լրացուցիչ ոլորտային ցուցանիշներ։ Բորսան վերահսկվում է 15 անդամից բաղկացած տնօրենների խորհրդի կողմից, որը նախագահում է Խոսե Տ. Պարդոն։

## Պատմություն

1936 թվականի փետրվարի 3-ին Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը հայտարարեց, որ «հրաժարվել է Մանիլայի ֆոնդային բորսայի վերահսկողությունից»։

Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսան ձևավորվել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 23-ին՝ Մանիլայի ֆոնդային բորսայի (*MSE*) (ստեղծվել է 1927 թվականի օգոստոսի 12-ին, հիմնված *Muelle de la Industria*, Բինոնդո, Մանիլա) և Մակատիի ֆոնդային բորսայի (*MkSE*) միաձուլումից (ստեղծվել է 1963 թվականի մայիսի 15-ին, հիմնված է Մակատիի կենտրոնական բիզնես թաղամասում, *Ayala Tower One*-ի շրջանակներում)։ Երկու բորսաներն էլ վաճառում էին նույն ընկերությունների բաժնետոմսերը։

1998 թվականի հունիսին Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (*SEC*) *PSE*-ին շնորհեց «Ինքնակարգավորվող կազմակերպության» (*SRO*) կարգավիճակ, ինչը նշանակում էր, որ բորսան կարող է կիրառել իր սեփական կանոնները և տույժեր սահմանել սխալ առևտրային մասնակիցների (*TP*) և ցուցակված ընկերությունների նկատմամբ։ .

2001 թվականին *PSE*-ն շահույթ չհետապնդող, ոչ բաժնետիրական, անդամների կողմից կառավարվող կազմակերպությունից վերածվեց բաժնետերերի վրա հիմնված, եկամուտներ վաստակող կորպորացիայի՝ նախագահի և տնօրենների խորհրդի գլխավորությամբ, իսկ 2003 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ցուցակագրեց իր սեփական բաժնետոմսերը բորսայում, որոնք  վաճառվում են *PSE* նշանով։

2022 թվականի մարտի 28-ին Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսան գործարկեց *PSE* թեմատիկ ինդեքսների շարքը՝ *PSE Dividend Yield Index* և *PSE MidCap Index*:

## Արժեքների գրանցում

## Բիզնես
1993 թվականի հունվարի 4-ին Մանիլայի նախկին ֆոնդային բորսան սկսեց իր գործառնությունների համակարգչայնացումը՝ *Stratus Trading System (STS) Equicom* անունով ընկերության հետ։ Հունիսի 15-ին նախկին Մակատիի ֆոնդային բորսան ընդունեց *MakTrade* առևտրային համակարգը։ Երկու համակարգերն էլ միացվել են 1994 թվականի մարտի 25-ին՝ «Մեկ գին-մեկ շուկա» փոխանակում ստեղծելու համար։ Երկու տարի անց՝ 1995 թվականի նոյեմբերի 13-ին, Միասնական առևտրային համակարգի (*UTS*) ներդրումը թույլ տվեց օգտագործել մեկ պատվեր-գրքի համակարգը *MakTrade* ծրագրաշարի վրա, որտեղ բոլոր պատվերները տեղադրվում և համընկնում են մեկ համակարգչում։ Նրանք ունեն մոտ 10000 աշխատակից։

2004 թվականի հոկտեմբերին Ֆիլիպինների արժեթղթերի քլիրինգային կորպորացիան (*SCCP*), որը դեպոզիտար իրավասու գործարքների քլիրինգային և հաշվարկային գործակալություն է, դարձավ *PSE*-ի դուստր ձեռնարկությունը։ *SCCP*-ն հանդես է գալիս որպես բրոքերային գործարքների կարգավորման համակարգող և ռիսկերի կառավարիչ, ինչպես նաև առևտրի երաշխիքային հիմնադրամի ադմինիստրատոր։

2005 թվականին PSE-ն ընդունեց առցանց ամենօրյա բացահայտման համակարգը (*ODiSy*)՝ բարելավելու ցուցակված ընկերությունների թափանցիկությունը և ապահովելու ցուցակված բոլոր ընկերություններից էական տեղեկատվության ամբողջական, արդար, ժամանակին և ճշգրիտ բացահայտումը։ *ODiSy*-ն ապահովում է 24/7 առցանց համակարգի հասանելիություն բոլոր տեսակի բացահայտումների ներկայացման համար։

2010 թվականի հուլիսի 26-ին *PSE*-ն գործարկեց իր նոր առևտրային համակարգը՝ *PSEtrade*, որը փոխարինեց *MakTrade* համակարգին։ Համակարգը ձեռք է բերվել Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայից։

2015 թվականի հունիսի 22-ին *PSE*-ն գործարկել է իր նոր առևտրային համակարգը՝ *PSEtrade XTS*, որը կփոխարինել է Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայից ձեռք բերված *PSEtrade* համակարգը։ Նոր առևտրային համակարգը ձեռք է բերվել *NASDAQ*-ից։

2016 թվականին *The Marquee Awards of Alpha Southeast Asia* ամսագիրը PSE-ն ճանաչել է որպես Հարավարևելյան Ասիայի լավագույն ֆոնդային շուկա 2015 թվականի համար։

2019-ին PSE-ն ներկայացրել է նոր ինդեքս, որն օգնում է հետևել հիմնական ինդեքսի եկամտաբերությանը։ Ընդհանուր եկամտաբերության ինդեքսը (*PSEi TRI*) նպատակ ուներ շուկայի համար ավելի լայն ներդրողների բազա ստեղծել։

### Ռեկորդային ցուցանիշներ
2012 թվականի մարտի 2-ին *PSE Composite*-ը հասել է 5000-ի սահմանագծին՝ փակման ամենաբարձր ռեկորդը։ 2012 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, գրեթե տասը ամիս անց, այն մոտեցավ 5800 նշագծին՝ տարեվերջին փակվելով շուրջ 6000-ով։

2013 թվականի հունվարի 7-ին *PSE Composite*-ը հասել է բոլոր ժամանակների ռեկորդին՝ 6000 նիշով։ Մարտին այն կրկին գրանցեց ևս մեկ ռեկորդ՝ ավարտելով առևտրային օրը 6,847,47 կետով այն բանից հետո, երբ *Fitch Group*-ն առաջին անգամ բարձրացրեց Ֆիլիպինները ներդրումային աստիճանի կարգավիճակին՝ մայիսի 3-ին գերազանցելով նախորդ ռեկորդը՝ 7215,35: 2013 թվականի մայիսի 15-ին *PSEi*-ը հասավ իր պատմության 30-րդ ռեկորդային ցուցանիշին՝ 7403,65 և ավարտեց օրը 7,392,2 կետով։ ԱՄՆ Դաշնային պահուստների համակարգի կողմից կրճատումը հանգեցրեց այն բանի, որ *PSEi*-ն փակվեց 5889,83-ով։

2015 թվականի ապրիլի 6-ին *PSE Composite*-ը հասել է 8000-ի և փակվել մեկ այլ ռեկորդով՝ ավարտելով առևտրային օրը 8053.74-ով։ 4 օրում այն սահմանել է ևս մեկ ռեկորդ՝ առևտրային օրն ավարտելով 8127,48 կետով։

2018 թվականի հունվարի 26-ին *PSEi*-ն առաջին անգամ հատել է 9000-ը՝ ավարտվելով 9041,20-ով՝ բարձրանալով 42,03 կետով կամ 0,47%-ով։

## Ընթացիկ առևտրային հարթակ
PSE-ի առևտուրը նախապես սկսվում է առավոտյան 9:00-ին, բացվում է 9:30-ին; ընդմիջում է ժամը 12:00-13:30, նախապես ավարտվում է 15:15-ին, երկրորդ փուլը ժամը 15:20-ից, և փակվում է 15:30-ին։

Միասնական առևտրային հարթակը գտնվում է Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսայի աշտարակում (*PSE Tower*), *PSEi*-ի նոր շտաբը, որը գտնվում է Բոնիֆասիո Գլոբալ Սիթիի *One Bonifacio High Street*-ում, փոխարինում է Մետրո Մանիլայի երկու առևտրային հարկերը. մեկը՝ իր գլխավոր գրասենյակում՝ *PSE Plaza Ayala Triangle*, *Ayala Tower One* Մակատիի կենտրոնական բիզնես թաղամասում (Մակատիի ֆոնդային բորսա) և մյուսը Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսայի կենտրոնում (*Tektite Towers*), Օրթիգաս կենտրոնում Պասիգում (Մանիլայի ֆոնդային բորսա)։

Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսան փակեց իր առևտրային հարթակը Բոնիֆացիո Գլոբալ Սիթիում ուրբաթ 2022 թվականի հունիսի 24-ին։ PSE-ն որոշում է կայացրել 2020 և 2021 թվականներին COVID-19-ի արգելափակումներից հետո, որ հնարավոր է գործարքներ կատարել կայքից դուրս՝ այդպիսով վիճարկելով առևտրային հարթակի գոյությունը։ *PSE*-ն նշել է, որ առևտրային հարթակի փակումն արվել է թվայնացման նպատակով։

## Ցուցանիշներ և բաղադրիչներ
PSE-ն ունի ութ բաղադրիչ ինդեքս.

*PSE Բոլոր բաժնետոմսերի ինդեքս (*ALL*)
**PSE Composite Index* (*PSEi*)
* PSE դիվիդենտային եկամտաբերության ինդեքս (*PSE DivY*)
**PSE MidCap Index* (*PSE MidCap*)
*PSE ֆինանսական ցուցանիշների ինդեքս (*FIN*)
*PSE հոլդինգային ընկերությունների ինդեքս* (*HDG*)
*PSE արդյունաբերական ինդեքս (*IND*)
*PSE նավթի և հանքարդյունաբերության ինդեքս (*M-O*)
*PSE անշարժ գույքի ինդեքս (*PRO*)
*PSE ծառայությունների ինդեքս (*SVC*)
*PSE ընդհանուր եկամտաբերության ինդեքս (*TRI*)
*PSE ՓՄՁ ոլորտ (*SME*)

*PSEi*-ն հիմնական ինդեքսն է, բոլոր բաժնետոմսերի ինդեքսը բորսայի ավելի լայն ինդեքսն է։ Մնացած վեց ինդեքսները ոլորտային են՝ հիմնված ընկերության եկամտի հիմնական աղբյուրներիի վրա։ Ընկերությունները ցուցակվում են *PSE*-ում Առաջին խորհրդի, Երկրորդ խորհրդի կամ [[Փոքր և միջին ձեռնարկություններ]]ի խորհրդի ներքո՝ [[շուկայական կապիտալիզացիա]]յի հիման վրա։

2022 թվականի մարտի 28-ի դրությամբ Ֆիլիպինների ֆոնդային բորսան ունի 281 ցուցակված ընկերություն, որոնց ընդհանուր շուկայական կապիտալիզացիան կազմում է 18,25 տրիլիոն [[Ֆիլիպինյան պեսո]]։ PSE-ում գրանցված են 126 ակտիվ առևտրային մասնակիցներ։ PSE-ն նաև առաջարկում է բորսայական ֆոնդեր *First Metro Philippine Equity Exchange Traded Fund, Inc''.-ի միջոցով, ինչպես նաև ունի տարբեր REIT ընկերություններ, որոնք թվարկված են բորսայի գույքի ինդեքսում։

## Արտաքին հղումներ
* Philippine Stock Exchange
* PSE Academy
* Listing and Disclosure Rules
*Philippine Dealing & Exchange Corp.
*PhilippineDealingExchange.com 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորսաներ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆոնդային բորսաներ
Կատեգորիա:Ֆոնդային բորսաներ ըստ երկրների