Ադելաիդա Սաքսեն-Մայնինգենցի

**Ադելաիդա Սաքսեն-Մայնինգենցի** (գերմաներեն՝  Adelheid *von Sachsen-Meiningen,* լրիվ անունը՝ **Ադելաիդա Լուիզ Թերեզա Կարոլինա Ամելիա**, ) գերմանացի արքայադուստր, 1830 թվականից՝ Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի թագուհի-կոնսորտ, թագավոր Վիլհելմ IV-ի կինը։ Բրիտանական թագուհի Ադելաիդա անունը տրվել է Ավստրալիայի մի քաղաքին։ Սուրբ Եկատերինայի շքանշանի Մեծ խաչի տիկին։

## Կենսագրություն
### Մանկություն և երիտասարդություն
Սաքսեն-Մայնինգենի արքայադուստր Ադելաիդան ծնվել է 1792 թվականի օգոստոսի 13-ին Մայնինգենում, Թյուրինգիայում, դուքս Գեորգ I-ի և նրա կնոջ՝ Հոհենլոե-Լանգենբուրգի արքայադուստր Լուիզ Էլեոնորայի։ Ադելաիդան դքսի ավագ զավակն էր. նրա քույրը՝ Իդան, ծնվել է երկու տարի անց, իսկ 1800 թվականին՝ նրա եղբայրը և գահի ժառանգորդը՝ Բեռնհարդ II-ը: Նա ծնվել է «Նորին Մեծություն Սաքսեն-Մայնինգենի արքայադուստր» տիտղոսով : 1815 թվականին, Վիեննայի կոնգրեսից հետո, Ադելաիդան ստացել է «Նորին Մեծություն» տիտղոսը։

Ադելաիդայի հայրը մահացել է 1803 թվականին, և նրա մայրը՝ Լուիզ Էլեոնորան, դարձել է դքսության ղեկավարը։ Նապոլեոնյան պատերազմների տարիները լի են եղել դժվարություններով ընտանիքի համար։ Քրոջ և մոր հետ միասին Ադելաիդան հոգ է տարել զինվորների մասին։ Նա ստացել է մանրակրկիտ կրթություն, տիրապետել է մի քանի օտար լեզուների և հետաքրքրություն է ցուցաբերել գրականության, երաժշտության և նկարչության նկատմամբ։ 1816 թվականին նրա քույր Իդան ամուսնացել է Սաքսեն-Վայմար-Այզենախի դուքս Կարլ Բեռնհարդի հետ։

### Ամուսնություն
1817 թվականի նոյեմբերի 6-ին Ուելսի արքայադուստր Շառլոտ Ավգուստան՝ Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ III-ի որդու՝ արքայազն-ռեգենտ Ջորջի դուստրը, մահացել է իր նորածին երեխայի հետ։ Նրա մահը կասկածի տակ է դրել Հանովերների տոհմի գոյատևումը։ Գեորգ III թագավորն ունեցել է տասներկու երեխա և ոչ մի օրինական թոռ։ Տոհմին ժառանգորդներ ապահովելու համար Գեորգ III-ի որդիները սկսել են դինաստիական դաշինքներ կնքել։ Ադելաիդայի ապագա ամուսինը՝ Քլարենսի դուքս արքայազն Ուիլյամը, տասը ապօրինի երեխա ունեցավ իր երկարամյա սիրուհու՝ դերասանուհի Դորոթի Ջորդանի հետ, որը կրում էր Ֆիցքլարենս ազգանունը։ Օտարերկրյա արքայադուստրերի հետ ամուսնանալու մի քանի անհաջող փորձերից հետո Վիլհելմը որպես իր ապագա կին ընտրել է Սաքսեն-Մայնինգենի Ադելաիդային։ Լավ դաստիարակված և Կլարենսի դուքսի բոլոր ապօրինի երեխաներին ընդունելու պատրաստակամ՝ նա Վիլհելմի համար իդեալական կին էր։ Նա իր ավագ որդուն գրել է. «Նա դատապարտված է դառնալ իմ կինը՝ խեղճ երիտասարդ արարածը»։

Ադելաիդան ամուսնացել է 1818 թվականի հուլիսի 11-ին Անգլիայի Սուրեյ քաղաքի Վինձոր ամրոցի Քյու պալատում։ Դա կրկնակի հարսանիք էր։ Նույն օրը Վիլհելմի կրտսեր եղբայրը՝ Քենթի դուքս Էդուարդը, ամուսնացել է Սաքսեն-Կոբուրգ-Զալֆրեդի արքայադուստր Վիկտորիայի հետ (ապագա թագուհի Վիկտորիան ծնվել է այս ամուսնությունից)։ Ադելաիդան և Վիլհելմն առաջին անգամ հանդիպել են հարսանիքից մեկ շաբաթ առաջ Բոնդ փողոցի «Գրիլոն» հյուրանոցում։ Փեսան հարսնացուից քսանյոթ տարով մեծ էր։ Չնայած տարիքային մեծ տարբերությանը, զույգը մտերիմ էր միմյանց հետ։ Հարսանիքից հետո նրանք ապրել են Հանովերում։ Ադելաիդան ուժեղ ազդեցություն է ունեցել ամուսնու վրա, արգելել է նրան շատ խմել, անպարկեշտ խոսքեր ասել կամ ծառաներին հանդիմանել ցանկացած պատճառով. Ադելաիդան կառավարել է ընտանեկան ֆինանսները՝ նվազագույնի հասցնելով բոլոր ծախսերը։ Ամուսնությունից հետո նա ստացել է «Նորին Թագավորական Մեծություն Կլարենսի և Սուրբ Անդրեասի դքսուհի» տիտղոսը։

Հանովերում գտնվելու ընթացքում Քլարենսի դքսուհին հղիացավ, սակայն հղիության յոթերորդ ամսում նա հիվանդացավ պլևրիտով և վաղաժամ ծննդաբերեց 1819 թվականի մարտի 27-ին։ Նրա դուստրը՝ Շառլոտ Ավգուստա Լուիզը, ապրեց ընդամենը մի քանի ժամ։ Հաջորդ հղիությունը զույգին դրդեց տեղափոխվել Մեծ Բրիտանիա, որպեսզի ապագա ժառանգորդը ծնվեր հայրենիքում։ Սակայն տեղափոխության ընթացքում Ադելաիդան վիժում ունեցավ։ Զույգի երկրորդ դուստրը՝ Էլիզաբեթ Ջորջիանա Ադելաիդան, ծնվեց 1820 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Այս երեխան ապրեց երեք ամիս և մահացավ 1821 թվականի մարտի 4-ին աղիքային բորբոքումից։ 1822 թվականի ապրիլի 8-ին Ադելաիդան երկվորյակ տղաներ ունեցավ մեռելածին։ Քլարենսի դքսուհին ևս մի քանի վիժում ունեցավ։ Ամուսնությունը անզավակ էր։ Արքունիքում լայնորեն տարածված էր այն կարծիքը, որ Ադելաիդան մի քանի անգամ հղի է եղել ամուսնու՝ 1830-ից 1837 թվականներին գահակալության ընթացքում, սակայն դրա մասին որևէ ապացույց չկա։

### Մեծ Բրիտանիայի թագուհի
1820 թվականին մահացավ Գեորգ III թագավորը։ Նրա ավագ որդին՝ արքայազն-ռեգենտ Ջորջը, բարձրացավ գահը։ Նրան հաջորդեց Յորքի դուքս Ֆրեդերիկը, որը մնաց անզավակ։ 1827 թվականին նա մահացավ, և Քլարենսի դուքսը և նրա կինը դարձան գահի ժառանգորդների հերթում առաջինը։ 1830 թվականին՝ Գեորգ IV թագավորի մահից հետո, Ուիլյամը և Ադելաիդան դարձան Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միապետներ։ Ուիլյամ IV- ի առաջին որոշումներից մեկը Բուշի Հաուսը թագուհի Ադելաիդային տալն էր։ Ուիլյամն ինքը 33 տարի ապրեց այնտեղ իր սիրուհի Դորոթի Ջորդանի և նրանց երեխաների հետ։ Նոր միապետների թագադրումը տեղի ունեցավ 1831 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Վեստմինստերյան աբբայությունում։ Ադելաիդան խորապես կրոնական անձնավորություն էր և թագադրման արարողությանը շատ լուրջ էր վերաբերվում։ Ուիլյամը, իր հերթին, շատ պատասխանատու չէր իր պարտականությունների մեջ։ Արարողության ժամանակ նրան նկարագրեցին որպես «կատակերգական օպերայում նվագող մարդ»։ Արարողությունից հետո թագուհի Ադելաիդան գովաբանվեց իր «արժանապատվության, հանգստության և ազնիվ վարքի» համար։

Ադելաիդան սիրված էր բրիտանական ժողովրդի կողմից իր բարեպաշտ վարքի, համեստության, բարեգործության և իր երեխաների մահվան ողբերգական հանգամանքների համար: Թագուհին իր ժամանակի մեծ մասը նվիրում էր բարեգործությանը: Նա լավ էր շփվում իր զարմուհու՝ Քենթի արքայադուստր Վիկտորիայի հետ, չնայած Վիկտորիայի մոր և թագավորի միջև թշնամական հարաբերություններին: Թագուհին, հնարավոր է, ազդեցություն է ունեցել իր ամուսնու վրա քաղաքական հարցերում: Ադելաիդան երբեք բացահայտ չի խոսել իր քաղաքական դիրքորոշման մասին, բայց կենսագիրների կարծիքով՝ նա աջակցել է Պահպանողական կուսակցությանը։

Լուրեր էին շրջանառվում, որ թագուհին սիրավեպ է ունեցել իր սենեկապետ Ռիչարդ Քուրզոն-Հոուի՝ 1-ին կոմսի հետ, սակայն այս մեղադրանքը անհիմն էր, քանի որ արքունիքում բոլորը կարծում էին, որ թագուհին հավատարիմ է իր ամուսնուն։ 1834 թվականի հոկտեմբերին Վեստմինստերյան պալատում, որը Ադելաիդան համարում էր «բոլոր բարեփոխումների սրբազան վայր», հրդեհ բռնկվեց՝ ոչնչացնելով շենքի մեծ մասը։ Այնուհետև թագավորը լորդ Մելբուռնին ազատեց վարչապետի պաշտոնից։ «Թայմս» թերթը այս որոշման համար մեղադրեց թագուհուն։ Գրվել է նաև, որ թագուհի Ադելաիդան և թագավորի եղբայրը՝ Քամբերլենդի դուքսը, ազդեցություն են ունեցել Վիլհելմ IV-ի վրա՝ կապված Իռլանդիայում կաթոլիկ եկեղեցու բարեփոխումների հետ։

Թագավորն ու թագուհին փորձում էին ավելի մտերիմ լինել իրենց զարմուհու՝ Քենթի արքայադուստր Վիկտորիայի հետ, սակայն Վիկտորիայի մայրը կանխեց դա, քանի որ ինքը գտնվում էր սըր Ջոն Քոնրոյի ուժեղ ազդեցության տակ։ Դքսուհին հրաժարվեց ընդունել թագուհուն իր տանը՝ Քենսինգթոնի պալատում, և չպատասխանեց նրա նամակներին։ Թագավորն ու թագուհին շատ հիասթափված էին իրենց ազգականի անպարկեշտ վարքից, որը, նույնիսկ բազմաթիվ հյուրերի ներկայությամբ, թույլ էր տալիս իրեն անպատշաճ կերպով վարվել թագավորական զույգի հետ։ Թագավորը գրել է, որ «այս մարդը անընդհատ վիրավորում էր իրեն»։ Չնայած մոր՝ Ուիլյամի և Ադելաիդայի հետ ունեցած դժվար հարաբերություններին, զարմուհին լավ էր շփվում իր հորեղբոր և մորաքրոջ հետ և միշտ բարյացակամորեն գրում էր նրանց մասին իր օրագրերում։

### Այրիություն
1837 թվականի ապրիլին թագուհին ծանր հիվանդացավ Մեյնինգենում քրոջը այցելելիս, սակայն կարողացավ ապաքինվել։  Նույն թվականի հունիսին թագավորը հիվանդացավ: Ադելաիդան միշտ ամուսնու կողքին էր, երբեմն տասը օր անցկացնելով նրա մահճակալի մոտ։ Վիլհելմ IV-ը մահացավ սրտի անբավարարությունից 1837 թվականի հունիսի 20-ի վաղ առավոտյան Վինձորի ամրոցում, որտեղ էլ թաղվեց: Այդ տարի մահացավ նաև թագուհու մայրը: Ադելաիդան դարձավ Մեծ Բրիտանիայի առաջին այրիացած թագուհին վերջին հարյուր տարվա ընթացքում (Չարլզ II- ի այրին՝ Բրագանզայի Եկատերինան, մահացավ 1705 թվականին, իսկ գահընկեց արված Ջեյմս II թագավորի կինը՝ Մերին Մոդենայից, մահացավ 1718 թվականին): Մահացած թագավորի զարմուհին՝ Վիկտորիան, դարձավ Մեծ Բրիտանիայի թագուհի: Ադելաիդան իր ամուսնուց տասներկու տարով ավելի երկար ապրեց:

Այրի թագուհին բնակություն հաստատեց Մարլբորո Հաուսում և Փոլ Մալում, որտեղ ապրեց մինչև իր մահը՝ 1849 թվականը։ Նա շարունակեց իր տրամադրության տակ ունենալ Բուշի Հաուսը; Ադելաիդայի վերջին հրապարակային ելույթը Ստենմորի Սուրբ Հովհաննես Ավետարանիչ  հիմնաքարը դնելն էր։ Եկեղեցին ավարտվեց նրա մահից հետո, և արևելյան պատուհանը նվիրվեց նրա հիշատակին։

Թագուհին մահացավ 1849 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ թագուհի Վիկտորիայի գրկում, Բենթլիի վանքում՝ Ստենմորի մոտ, Միդլսեքս, և թաղվեց Սուրբ Գևորգի մատուռում ՝ Վինձորի ամրոցում: Ադելաիդան իր հուղարկավորության հրահանգները գրել է 1841 թվականին, երբ ապրում էր Սադբերի Հոլում: Նա գրել է. «Ես մահանում եմ ամենայն խոնարհությամբ... մենք բոլորս պետք է գնանք Աստծո առաջ, ուստի աղոթում եմ, որ իմ մահկանացու աճյունը թաղվի առանց շքեղության... որպեսզի ես կարողանամ պարզ և անձնական թաղում ունենալ... Ես կարող եմ մահանալ խաղաղությամբ՝ ազատ այս աշխարհի ողջ ունայնությունից և շքեղությունից»։

### Ժառանգություն
Ավստրալիայի Ադելաիդա քաղաքը, Հարավային Ավստրալիա  նահանգի մայրաքաղաքը, հիմնադրված 1836 թվականին, կրում է Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Ադելաիդայի անունըշ: Նույն քաղաքում է գտնվում Ադելաիդայի թագուհու կանանց ակումբը, իսկ քաղաքապետարանում կա թագուհու բրոնզե արձանը։ Քեմբրիջշիր կոմսությունում է գտնվում Ադելաիդայի թագուհի գյուղը, որն իր անունը ստացել է թագուհու պատվին անվանակոչված բազմաթիվ հասարակական շենքերից։

Թագուհու անունով նախկին կայսրության տարածքում կան բազմաթիվ փողոցներ, պողոտաներ և ճանապարհներ: Դուբլինում  անունով է կոչվել Ադելաիդայի հիվանդանոցը, ինչպես նաև Բելֆաստի երկաթուղային կայարանը: Ավստրալիայում և Թասմանիա կղզում նրա անունով են կոչվել երկու գետեր, ինչպես նաև Քվինսլենդի Ադելաիդայի խութը: Բրայթոնի Քուինս այգին անվանակոչվել է թագուհու անունով, ինչպես նաև 1908 թվականին հայտնաբերված (525) Ադելաիդա աստերոիդը: Չիլիի հարավային ափին կա նաև կղզիների մի փոքր խումբ՝ Թագուհի Ադելաիդայի կղզեխմբը։

Վիկտորիա թագուհու և արքայազն Ալբերտի առաջնեկը՝ արքայադուստր Վիկտորիա Ադելաիդա Մարի Լուիզը, գերմանական կայսրուհի, ստացել է իր միջին անունը թագուհու պատվին, ով նաև նրա կնքամայրն էր։

2001 թվականին թողարկվեց «Վիկտորիա և Ալբերտ» հեռուստասերիալը։ Ադելաիդայի թագուհու դերը խաղացել է դերասանուհի Դելենա Քիդը։ 2009 թվականին նկարահանվեց «Երիտասարդ Վիկտորիան» ֆիլմը, որտեղ Ադելաիդայի դերը խաղացել է Հարիեթ Ուոլթերը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* * * * 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:Կին
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի կոնսորտներ