Ինտերստիցիալ ցիստիտ

**Ինտերստիցիալ ցիստիտ** (**ԻՑ**), միզապարկի ցավային համախտանիշի (ՄՑՀ, ) տեսակ է, բնութագրվում է միզապարկի և փոքր կոնքի հատակի քրոնիկական ցավով, որի պատճառը անհայտ է։ Ախտանշանները ներառում են միզելու անհապաղ ցանկություն, հաճախակի միզարձակման անհրաժեշտություն, միզապարկի ցավ (օրգանի մեջ ցավ) և սեռական ակտի ժամանակ առաջացող ցավ։ ԻՑ/ՄՑՀ-ն կապված է դեպրեսիայի և կյանքի որակի նվազման հետ։ Որոշ հիվանդների մոտ նաև առկա են գրգռված աղիքի համախտանիշը և ֆիբրոմիալգիան։

Ինտերստիցիալ ցիստիտի պատճառը հայտնի չէ, թեպետ հնարավոր է, որ այն սովորաբար ընտանեկան բնույթ չի կրում։ Ախտորոշումը հիմնականում հիմնվում է կլինիկական ախտանշանների վրա՝ բացառելով այլ հիվանդությունները։ Սովորաբար մեզի մանրէաբանական հետազոտությունը բացասական է, իսկ իստոսկոպիայի ժամանակ կարող են հայտնաբերվել խոցային փոփոխություններ կամ բորբոքում։ Նմանատիպ ախտանշաններ կարող են առաջացնել նաև գերակտիվ միզապարկը, միզուղիների վարակները (ՄՈՎ), սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակները, պրոստատիտը, կանանց մոտ էնդոմետրիոզը և միզապարկի քաղցկեղը։

Ինտերստիցիալ ցիստիտի համար բուժում (լիարժեք ապաքինում) գոյություն չունի, և այս վիճակի կառավարումը կարող է դժվար լինել։ Ախտանշանների մեղմացմանը կարող են նպաստել կենսակերպի փոփոխությունները, դեղորայքային բուժումը կամ միջամտությունները։ Կենսակերպի փոփոխությունները կարող են ներառել ծխելու դադարեցումը, սննդակարգի փոփոխությունը, սթրեսի նվազեցումը և հոգեբանական աջակցություն ստանալը։ Դեղորայքային բուժումը կարող է ներառել իբուպրոֆենի և գաստրոպրոտեկտորների հետ համակցված պարացետամոլ, ամիտրիպտիլին, պենտոզան պոլիսուլֆատ կամ հակահիստամինային դեղեր։ Միջամտությունները կարող են ներառել միզապարկի դիստենցիա (լայնացում), նյարդային խթանում կամ վիրահատական բուժում։ Կեգելի վարժությունները և երկարատև հակաբիոտիկային բուժումը խորհուրդ չեն տրվում։

Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում ենթադրվում է, որ բնակչության մոտավորապես 0.5%-ն ունի այս հիվանդությունը։ Կանայք հիվանդանում են մոտ հինգ անգամ ավելի հաճախ, քան տղամարդիկ և սկիզբը սովորաբար դիտվում է միջին տարիքում։ «Ինտերստիցիալ ցիստիտ» տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1887 թվականին։

## Նշաններ և ախտանշաններ
ԻՑ-ի ամենահաճախ հանդիպող ախտանշաններն են վերցայլքային (սուպրապուբիկ) ցավը, հաճախակի միզարձակումը, ցավոտ սեռական ակտը, և  միզելու համար քնից արթնանալը։

Ընդհանուր առմամբ, ախտանշանները կարող են ներառել ցավոտ միզարձակություն, որը նկարագրվում է որպես այրոց միզուկում միզելու ընթացքում, կոնքի ցավ, որը սրվում է որոշ սննդատեսակների կամ ըմպելիքների օգտագործումից հետո, միզարձակման անհետաձգելի ցանկություն, ինչպես նաև ճնշման զգացում միզապարկում կամ կոնքում։ Նկարագրվում են նաև միզարձակման դժվարացում (միզահոսքի սկսվելու համար սպասելու անհրաժեշտություն, որը հաճախ պայմանավորված է կոնքի հատակի դիսֆունկցիայով և լարվածությամբ), ինչպես նաև մեքենա վարելու, աշխատելու, ֆիզիկական վարժություններ կատարելու կամ ճանապարհորդելու ժամանակ առաջացող ցավ և դժվարություններ։ ԻՑ ունեցող անձանց մոտ կոնքի ցավը սովորաբար ուժեղանում է միզապարկի լցման ընթացքում և կարող է մեղմանալ միզարձակությունից հետո։ Այլ ավելի ծանր ախտանշաններն են քրոնիկական բորբոքումը, խոցակալումը (Հանների վնասվածքներ), ֆիբրոտիկ սպիային հյուսվածքի առաջացումը և միզապարկի կարծրացումը։

Ցիստոսկոպիայի ժամանակ ԻՑ ունեցող մարդկանց 5–10%-ի մոտ հայտնաբերվում են Հանների խոցեր։ ԻՑ ունեցող անձը կարող է ունենալ միայն միզուկում անհարմարության զգացում, մինչդեռ մեկ ուրիշը կարող է տառապել կոնքի ցավից։ Ինտերստիցիալ ցիստիտի ախտանշանները սովորաբար դասվում են երկու կատեգորիաներից մեկին․ արտահայտված վերցայլքային ցավ՝ միզարձակման քիչ հաճախականությամբ, կամ վերցայլքային ցավի ավելի թույլ արտահայտվածություն՝ միզարձակման հաճախակիությամբ։

### Կապը այլ վիճակների հետ
ԻՑ/ՄՑՀ ունեցող որոշ անձանց մոտ ախտորոշվել են նաև այլ հիվանդություններ, ինչպիսիք են գրգռված աղու համախտանիշը, ֆիբրոմիալգիան, միալգիկ էնցեֆալոմիելիտը/քրոնիկական հոգնածության համախտանիշը, ալերգիաները և Շյոգրենի համախտանիշը, ինչը ենթադրում է, որ ինտերստիցիալ ցիստիտը կարող է պայմանավորված լինել այն նույն մեխանիզմներով, որոնք առաջացնում են այս հիվանդությունները։ Կան նաև որոշ ապացույցներ ուրոլոգիական ցավային համախտանիշների (օրինակ՝ ԻՑ/ՄՑՀ և քրոնիկական պրոստատիտ / քրոնիկական կոնքային ցավի համախտանիշ) և ոչ ցելիակային գլյուտենային զգայունության միջև կապի մասին որոշ մարդկանց մոտ։

Բացի այդ, ԻՑ/ՄՑՀ ունեցող տղամարդկանց հաճախ ախտորոշում են որպես քրոնիկական ոչ մանրէային պրոստատիտ ունեցող, և երկու վիճակների ախտանշանների ու բուժման միջև առկա է զգալի համընկնում, ինչի հիման վրա հետազոտողները ենթադրում են, որ դրանք կարող են ունենալ նույն պատճառաբանությունն ու ախտաբանական հիմքը։

## Պատճառներ
ԻՑ/ՄՑՀ-ի (ինտերստիցիալ ցիստիտ / ցավոտ միզապարկի համախտանիշ) պատճառը հայտնի չէ։ Սակայն առաջարկվել են մի քանի տեսություններ, այդ թվում՝ աուտոիմուն տեսությունը, նյարդային տեսությունը, պարարտ բջիջների տեսությունը, միզապարկի պատի «թափանցելիության» տեսությունը, վարակային տեսությունը և մեզում թունավոր նյութի արտադրության տեսությունը։ Այլ առաջարկվող էթոլոգիական գործոններ են նյարդաբանական, ալերգիկ, գենետիկ և սթրես-հոգեբանական գործոնները, ներառյալ մանկության կամ հասուն տարիքում բռնության ենթարկվելը։ Բացի այդ, վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ԻՑ ունեցող անձանց մեզում կարող է առկա լինել մի նյութ, որը խոչընդոտում է միզապարկի էպիթելի բջիջների աճին։ Այս պարագայում վարակը կարող է նպաստել ԻՑ-ի զարգացմանը։ Կլինիկական և լաբորատոր հետազոտությունների տվյալները հաստատում են, որ պարարտ բջիջները կենտրոնական դեր ունեն ԻՑ/ՄՑՀ-ի զարգացման մեջ՝ հնարավոր է հիստամին արտազատելու և ցավ, այտուց, սպիացում առաջացնելու, ինչպես նաև ապաքինման գործընթացին խանգարելու իրենց ունակության շնորհիվ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ԻՑ ունեցող մարդկանց միզապարկում առկա է նյարդաթելերի գերաճ (պրոլիֆերացիա), որը սովորաբար բացակայում է առողջ մարդկանց միզապարկերում։

Անկախ ծագումից՝ ԻՑ ունեցող մարդկանց մեծ մասի մոտ առկա է վնասված անցումային էպիթել կամ միզապարկի լորձաթաղանթ։ Երբ մակերեսային գլիկոզամինոգլիկանային (GAG) շերտը վնասվում է (օրինակ՝ միզուղիների վարակի, տրավմատիկ վնասման և այլ պատճառներով), մեզի քիմիական նյութերը կարող են «արտահոսել» շրջակա հյուսվածքներ՝ առաջացնելով ցավ, բորբոքում և միզարձակման խանգարումներ։ Պերօրալ դեղամիջոցները, ինչպիսիք են պենտոզան պոլիսուլֆատը, ինչպես նաև դեղերը, որոնք կաթետրերի միջոցով անմիջապես ներմուծվում են միզապարկ, երբեմն նպաստում են այս վնասված շերտի վերականգնմանն ու ամրապնդմանը՝ հանգեցնելով ախտանշանների նվազման։ Գրականության մեծ մասը հաստատում է այն տեսակետը, որ ԻՑ-ի ախտանշանները կապված են միզապարկի էպիթելի ծածկույթի արատի հետ, ինչը թույլ է տալիս մեզում պարունակվող գրգռիչ նյութերին թափանցել միզապարկի պատի մեջ․ սա միզապարկի լորձաթաղանթի խախտում է (հայտնի նաև որպես ադհեզիայի տեսություն)։ Միզապարկի մակերեսային գլիկոզամինոգլիկանային շերտի անբավարարությունը հանգեցնում է ենթալորձաթաղանթային հյուսվածքների թափանցելիության բարձրացման։

GP51-ը ճանաչվել է որպես ԻՑ-ի հնարավոր մեզային կենսանիշ (բիոմարկեր), քանի որ ԻՑ ունեցող անձանց մոտ GP51-ի մակարդակները զգալիորեն տարբերվում են ինտերստիցիալ ցիստիտ չունեցող մարդկանցից։

Ինտերստիցիալ ցիստիտի համար առաջարկված մեխանիզմներից մեկը աուտոիմուն մեխանիզմն է։ Որոշ ուսումնասիրություններ արձանագրել են կապ ԻՑ-ի, անհանգստության, սթրեսի, գերզգայունության, խուճապային վիճակների և բռնության միջև.։ ԻՑ ունեցող մարդկանց միզապարկի պատերի բիոպսիաներում հաճախ հայտնաբերվում է պարարտ բջիջների ավելի մեծ քանակ՝ համեմատած առողջ միզապարկի պատերի հետ։ Մաստ (պարարտ) բջիջները, որոնք պարունակում են հիստամինային գրանուլներ, արձագանքում են ալերգիկ խթաններին։ Այս տեսության համաձայն՝ մաստ բջիջները ակտիվանում են միզապարկի պատում հակածնի հայտնաբերման արդյունքում, ինչի հետևանքով արտազատվում է հիստամին և այլ բորբոքային միջնորդներ։ Մեկ այլ առաջարկվող մեխանիզմ է միզապարկի պատում որոշ նյարդերի ակտիվության բարձրացումը։ Անհայտ թույնը կամ խթանը կարող է ակտիվացնել միզապարկի պատի նյարդերը՝ առաջացնելով նեյրոպեպտիդների արտազատում, որոնք կարող են հարուցել երկրորդային շղթայական ռեակցիա և խթանել ցավը միզապարկի պատում։

### Գեներ
Որոշ մարդկանց մոտ որոշակի գենետիկ ենթատիպեր կապված են եղել խանգարման հետ։

ԻՑ/ՄՑՀ ունեցող մարդկանց միզապարկերից արտազատվում է հակապրոլիֆերատիվ գործոն, որը ճնշում է միզապարկի բջիջների բազմացումը և, հնարավոր է, հանդիսանում է միզապարկի ծածկույթի բացակայության պատճառը։

PAND-ը, որը տեղակայված է գեների քարտեզի 13q22–q32 լոկուսում, կապված է մի շարք խանգարումների («պլեյոտրոպիկ համախտանիշ») հետ, ներառյալ ԻՑ/ՄՑՀ-ն և միզապարկի ու երիկամների այլ խնդիրները, վահանաձև գեղձի հիվանդությունները, ծանր գլխացավերը/միգրենները, խուճապային խանգարումը և միտրալ փականի պրոլապսը։

## Ախտորոշում
Ինտերստիցիալ ցիստիտի (ԻՑ) ախտորոշումը իրականացվում է բացառման սկզբունքով և հիմնված է կլինիկական ախտանշանների վերանայման վրա։ Ամերիկյան ուրոլոգիական ասոցիացիայի ուղեցույցները առաջարկում են սկսել մանրակրկիտ պատմությունից, ֆիզիկական քննությունից և լաբորատոր հետազոտություններից՝ գնահատելու և արձանագրելու ինտերստիցիալ ցիստիտի ախտանշանները, ինչպես նաև այլ հնարավոր խանգարումները։

KCl թեստը, որը հայտնի է նաև որպես կալիումի զգայունության թեստ, այժմ խորհուրդ չի տրվում։ Թեստը օգտագործում է թեթև կալիումի լուծույթ՝ միզապարկի պատի ամբողջականությունը գնահատելու համար։ Չնայած այն ԻՑ/ՄՑՀ-ի համար հատուկ չէ, այն օգտակար է համարվել որոշ քիմիական նյութերի՝ օրինակ, պենտոզան պոլիսուլֆատի օգտագործումը կանխատեսելու համար, որոնք նախատեսված են GAG շերտը վերականգնելու համար։

Բարդ դեպքերի համար օգտակար կարող է լինել հիդրոդիստենցիան ցիստոսկոպիայի ընթացքում։ Հետազոտողները նշել են, որ միզապարկի պատի այս զննումը միզապարկի ձգումից հետո ԻՑ-ի համար հատուկ չէ, և թեստը ինքնին կարող է նպաստել փոքր գլոմերուլյացիաների (պետեխիալ արյունազեղումների) առաջացմանը, որոնք հաճախ հայտնաբերվում են ԻՑ-ում։ Այսպիսով, ԻՑ-ի ախտորոշումը կրկին իրականացվում է բացառման սկզբունքով և կլինիկական ախտանշանների գնահատմամբ։

2006 թվականին Երկրի համակարգի գիտությունների միջառարկայական կենտրոնը (ESSIC) առաջարկեց ավելի խիստ և պահանջկոտ ախտորոշման մեթոդներ՝ հատուկ դասակարգման չափանիշներով, ԻՑ-ն այլ նմանատիպ վիճակների հետ շփոթելուց խուսափելու համար։ Մասնավորապես, պահանջվում է, որ անձը ունենա միզապարկին առնչվող ցավ՝ ուղեկցված մեկ այլ միզարձակման ախտանշանով։ Հետևաբար, միայն միզելու հաճախականություն կամ անհետաձգելի ցանկություն ունեցող անձը կբացառվի ախտորոշումից։ Բացի այդ, նրանք խորհուրդ են տալիս բացառել նման հիվանդությունները՝ օգտագործելով լայնածավալ և թանկ հետազոտությունների շարք, ներառյալ՝ (A) բժշկական պատմություն և ֆիզիկական քննություն, (B) մեզի թեստ-ստրիպ, տարբեր մեզի կուլտուրաներ և 40 տարեկանից բարձր տղամարդկանց մոտ շիճուկ PSA, (C) ֆլոմետրիա և միզարձակման մնացորդային ծավալ՝ ուլտրաձայնային ստուգումով և (D) ցիստոսկոպիա։ ԻՑ-ի ախտորոշումը հաստատվում է ցիստոսկոպիայի ընթացքում հիդրոդիստենցիաքյի և բիոպսիայի միջոցով։

Նրանք նաև առաջարկում են գնահատման համակարգ՝ հիմնված միզապարկի ֆիզիկական եզրակացությունների վրա։ Անհատները ստանում են թվային և տառային գնահատական՝ հիվանդության ծանրության հիման վրա, որը հայտնաբերվում է հիդրոդիստենցիաքյի ընթացքում։ 1–3 գնահատականը վերաբերում է հիվանդության ծանրությանը, իսկ A–C գնահատականը ներկայացնում է բիոպսիայի արդյունքները։ Այսպիսով, 1A ունեցող անձը կունենա շատ թեթև ախտանշաններ և հիվանդություն, իսկ 3C ունեցողը՝ ամենածանր ախտանշանները։ Բարեհաջող ճանաչված գնահատման համակարգերը, ինչպիսիք են O'Leary Sant ախտանշանների և խնդիրների գնահատումը, օգտագործվում են ԻՑ-ի ախտանշանների (ցավն ու միզարձակման խանգարումները) գնահատելու համար։

### Տարբերակիչ ախտորոշում
ԻՑ/ՄՑՀ-ի ախտանշանները հաճախ սխալ ախտորոշվում են որպես միզուղիների վարակ։ Սակայն ԻՑ/ՄՑՀ-ի պատճառը մանրէային վարակը չէ, և հակաբիոտիկները անարդյունավետ են։ ԻՑ/ՄՑՀ-ն հաճախ սխալ ախտորոշվում է տղամարդկանց մոտ որպես քրոնիկական պրոստատիտ/քրոնիկական կոնքի ցավային համախտանիշ (CP/CPPS), իսկ կանանց մոտ՝ էնդոմետրիոզ և արգանդի միոմա։

## Բուժում
2011 թվականին Ամերիկյան ուրոլոգիական ասոցիացիան (AUA) ներկայացրեց ուղեցույց Ինտերստիցիալ ցիստիտի (ԻՑ) ախտորոշման և բուժման համար։ Հետագա բազմաթիվ ուսումնասիրությունների և ուղեցույցների վերանայումները թարմացրեցին այս առաջարկությունները։

Այս ուղեցույցներում նշված են բուժման տարբեր աստիճաններ՝ սկսած պահպանողականից մինչև ավելի ներգրավված մեթոդներ․

# Առաջին աստիճանի բուժումներ – կրթություն, սննդակարգի փոփոխություն, վարժություններ, ֆիզիկական թերապիա, առաջին աստիճանի ցավազրկողներ (ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային դեղերի և պարացետամոլի համակցություն ստամոքսի պաշտպանության հետ), սթրեսի կառավարում, աջակցող խմբեր, հոգեբուժություն՝ ներառյալ ճանաչողական-վարքային թերապիա։

# Երկրորդ աստիճանի բուժումներ – պերօրալ դեղեր (ամիտրիպտիլին, սիմետիդին), միզապարկային ներմուծումներ (DMSO, հեպարին կամ լիդոկաին)։
# Երրորդ աստիճանի բուժումներ – Հանների խոցերի բուժում (լազեր, ֆուլգուրացիա կամ տրիամցինոլոն ներարկում), հիդրոդիստենցիա (նվազացած ճնշում, կարճ տևողություն)։
# Չորրորդ աստիճանի բուժումներ – բոտուլինային թույն (BTX-A), նեյրոմոդուլացիա (սրբանային կամ ցայլքային նյարդ)։
# Հինգերորդ աստիճանի բուժումներ – ցիկլոսպորին A։
# Վեցերորդ աստիճանի բուժումներ – վիրահատական միջամտություն (միզուղիների շրջանցում, միզապարկի ընդլայնում, ցիստեկտոմիա)։

ԱՄՆ Ուրոլոգիական ասոցիացիայի ուղեցույցները նաև նշել են մի քանի դադարեցված բուժումներ, ներառյալ երկարաժամկետ պերօրալ հակաբիոտիկներ, ներամիզային Bacillus Calmette-Guerin, ներամիզային ռեզինիֆերատոքսին, բարձր ճնշման և երկարատև հիդրոդիստենցիա, ինչպես նաև համակարգային գլյուկոկորտիկոիդներ։[1]

### Միզապարկի լայնացում (հիդրոդիստենցիա)
Միզապարկի դիստենցիան (hydrodistention) ընդհանուր անզգայացման տակ միզապարկի ծավալը լցնելով ցույց է տվել որոշ հաջողություն՝ նվազեցնելով միզարձակման հաճախականությունը և կարճատև ցավազրկում ապահովելով ԻՑ ունեցող մարդկանց համար։ Այնուամենայնիվ, անհայտ է, թե այս գործընթացը կոնկրետ ինչպես է հանգեցնում  ցավազրկման։ Ներկայիս ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ կոնքի «տրիգերային կետերի»-երի ճնշումը կարող է մեղմել ախտանշանները։ Դիստենցիայի արդյունքում  մեղմացումը միայն ժամանակավոր է (շաբաթներ կամ ամիսներ) և չի կարող օգտագործվել որպես երկարատև բուժում։ ԻՑ/ՄՑՀ ունեցող և հիդրոդիստենցիայից օգուտ զգացող անձանց կոնկրետ տոկոսը առայժմ անհայտ է, իսկ ապացույցները սահմանափակված են վերահսկված ուսումնասիրությունների բացակայությամբ։ Տևական, բարձր ճնշման հիդրոդիստենցիան կարող է հանգեցնել միզապարկի պատռման և սեպսիսի։

### Միզապարկային ներմուծումներ
Միզապարկում դեղերի ներմուծումը հիմնական բուժման ձևերից մեկն է ԻՑ-ի համար, սակայն դրա արդյունավետության վերաբերյալ ապացույցները ներկայումս սահմանափակ են։ Դիմելու առավելությունները՝ դեղը անմիջապես հասնում է միզապարկին, և համակարգային կողմնակի ազդեցությունները ցածր են՝ դեղի վատ ներծծման պատճառով։ Ներմուծման համար հաճախ օգտագործվում են մեկ դեղամիջոց կամ դեղերի խառնուրդներ։ Եղանակների մեջ միայն Dimethyl sulfoxide (DMSO)–ն ընդունված ԻՑ/ՄՑՀ-ի համար, սակայն այն հաճախ չի օգտագործվում ուրոլոգիական կլինիկաներում։

Ներմուծումների թերություններն են՝ սուր ցավ միզուկում կաթետրի պատճառով, միզապարկի ցավ, ինչպես նաև այն, որ դեղը պետք է մնա միզապարկում առնվազն երկու ժամ, մինչդեռ որոշ հիվանդներ ունեն միզելու ավելի հաճախ անհրաժեշտություն, ինչը հանգեցնում է ցավի և բուժման արդյունավետության նվազման։

#### DMSO-ի մասին
50% լուծույթը կարող է առաջացնել անդարձելի մկանային կծկում, իսկ 25% լուծույթը՝ դարձելի է։ DMSO-ի երկարատև օգտագործումը վիճելի է, քանի որ դրա ֆունցիան լիովին չի բացահայտվել, սակայն ենթադրվում է, որ այն կարող է ճնշել մաստ բջիջները և ունենալ հակաբորբոքային, միոռելաքսանտ և ցավազրկող ազդեցություն։ Այլ ներմուծվող դեղերն են հեպարինը, լիդոկաինը, կոնդրոիտին սուլֆատը, հիալուրոնաթթուն, պենտոզան պոլիսուլֆատը, օքսիբուտինինը և բոտուլինային A թույնը։ Նախնական տվյալները ցույց են տալիս, որ դրանք կարող են արդյունավետ լինել ԻՑ-ի ախտանշանները նվազեցնելու համար, սակայն անհրաժեշտ են ավելի մեծ, ռանդոմիզացված և վերահսկվող կլինիկական փորձարկումներ։

### Սննդակարգ
Սննդակարգի փոփոխությունը հաճախ խորհուրդ է տրվում որպես ինքնաբուժման առաջին աստիճանի մեթոդ ինտերստիցիալ ցիստիտի դեպքում, թեև ներկայումս բացակայում են  վերահսկվող ուսումնասիրությունները, որոնք կգնահատեն սննդակարգի ազդեցությունը ինտերստիցիալ ցիստիտի նշանների և ախտանշանների վրա։ Սննդային թելիկերի ընդունման ավելացումը կարող է մեղմացնել ախտանշանները։ Ինտերստիցիալ ցիստիտ ունեցող անձանց մոտ հաճախ նկատվում է ախտանշանների սրացում որոշակի սննդամթերք և ըմպելիքներ օգտագործելիս։ Հնարավոր «տրիգեր» հանդիսացող սննդամթերքներից և ըմպելիքներից (լոլիկ, մոշ, կոֆեին պարունակող ըմպելիքներ (ներառյալ սուրճը, թեյը և գազավորված ըմպելիքները), ալկոհոլային խմիչքներ, շոկոլադ, ցիտրուսային մրգեր, կծու պղպեղ և արհեստական քաղցրացուցիչներ), խուսափումը  կարող է օգտակար լինել ախտանշանների մեղմացման համար։ Սննդային տրիգերները տարբեր են ինտերստիցիալ ցիստիտ ունեցող անհատների միջև, և յուրաքանչյուր անձի համար սեփական տրիգերները հայտնաբերելու լավագույն միջոցը բացառման սննդակարգի կիրառումն է։ Տրիգեր սննդամթերքների նկատմամբ զգայունությունը կարող է նվազել, եթե ընդունվում է կալցիումի գլիցերոֆոսֆատ և/կամ նատրիումի բիկարբոնատ։ Թերապիայի հիմքում ընկած է սննդակարգի փոփոխությունը՝ օգնելու մարդկանց խուսափել այն մթերքներից, որոնք կարող են լրացուցիչ գրգռել արդեն վնասված միզապարկի պատը։

Մեխանիզմը, որի միջոցով սննդակարգի փոփոխությունը օգտակար ազդեցություն է ունենում ինտերստիցիալ ցիստիտ ունեցող անձանց վրա, հստակ չէ։ Ենթադրվում է, որ կոնքային օրգաններից եկող նյարդային ազդակների ինտեգրումը կարող է միջնորդել սննդակարգի ազդեցությանը ինտերստիցիալ ցիստիտի ախտանշանների վրա։

### Դեղորայք
Առաջին աստիճանի դեղորայքը՝ ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային + պարացետամոլ + գաստրոպրոտեկտորներ, համակցված պահպանողական մեթոդների հետ, կարող է արդյունավետ լինել։

Երկրորդ աստիճանի դեղորայքը՝ ամիտրիպտիլինը արդյունավետ է դիտվել քրոնիկական կոնքի ցավի և նիկտուրիայի նվազեցման համար՝ միջին դոզայով 75 մգ օրական։ Պերօրալ պենտոզան պոլիսուլֆատը ենթադրվում է, որ վերականգնում է միզապարկի պաշտպանիչ GAG շերտը, սակայն ուսումնասիրությունների տարբերակված արդյունքներին։ Հակահիստամինային հիդրօքսիզինը պատահականացված, վերահսկվող կլինիկական հետազոտության ընթացքում չի ցուցադրել առավելություն պլացեբոյի նկատմամբ ինտերստիցիալ ցիստիտով (IC) հիվանդների բուժման մեջ։ Չնայած դրան հիդրօքսիզինը պենտոզան պոլիսուլֆատի հետ համակցած օգտագործման դեպքում կարող է լինել արդյունավետ, բայց այդ միտքը դեռ լայնածավալ ուսումնասիրությունների անհրաժեշտություն ունի։

Վերջին աստիճանի դեղորայքը՝ ցիկլոսպորին A-ն ուսումնասիրվել է ԻՑ-ի բուժման համար՝ իմունոսուփրեսիվ ազդեցության պատճառով։ Պրոսպեկտիվ, ռանդոմիզացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ցիկլոսպորին A-ն IC-ի ախտանշանների բուժման մեջ ավելի արդյունավետ է, քան պենտոզան պոլիսուլֆատը, սակայն միևնույն ժամանակ ուղեկցվում է ավելի հաճախակի և ավելի արտահայտված կողմնակի ազդեցություններով։

Մեկ այլ հետազոտությունում հակադեպրեսանտ դուլոքսետինը արդյունավետ չի եղել որպես բուժման միջոց IC-ի դեպքում, թեև գոյություն ունի արտոնագիր դուլոքսետինի կիրառման վերաբերյալ ինտերստիցիալ ցիստիտի համատեքստում, և հայտնի է, որ այն կարող է թեթևացնել նեյրոպաթիկ ցավը։

### Կոնքի հատակի բուժումներ
Ուրոլոգիական կոնքի ցավային համախտանիշները, ինչպիսիք են ԻՑ/ՄՑՀ և CP/CPPS, բնութագրվում են կոնքի մկանների զգայունությամբ, և ախտանշանները կարող են մեղմվել կոնքի միզային-միոֆասցիալ ֆիզիկալ թերապիայով։

Սա կարող է թողնել կոնքի շրջանը սենսիտիզացված վիճակում՝ առաջացնելով մկանային լարվածության և ուժեղացված նյարդաբանական հետադարձ կապ, որը միոֆասցիալ ցավային համախտանիշի ձև է։ Ժամանակակից մոտեցումները (օրինակ՝ Վայս-Անդերսոն արձանագրությունը), հիմնականում կենտրոնանում են կոնքի կամ անալ շրջանի գերլարված մկանների(հաճախ անվանվում են «տրիգեր կետեր») ֆիզիոթերապիային և փուլային թուլացման թերապիային՝ սթրեսի նվազեցման նպատակով։

Կոնքի հատակի դիսֆունկցիան նոր ոլորտ է ֆիզիկական թերապևտների համար, և թերապիայի նպատակը մկանների հանգստացումն ու երկարացումն է, այլ ոչ թե ձգումը, ինչպես անմիզապահության դեպքում։ Հետևաբար, ավանդական վարժությունները (Կեգելի վարժությունները), կարող են առաջացնել ցավ և մկանային լարվածություն։ Մասնագիտացած թերապևտը կարող է գնահատել մկանները ինչպես ներսից, այնպես էլ դրսից։

Թերապևտիկ փայտիկը () նույնպես կարող է օգտագործվել կոնքի հատակի մկանների միոֆասցիալ  թուլացման համար՝ ցավի և լարվածության նվազեցման նպատակով։

### Վիրահատություն
Վիրահատությունը հազվադեպ է օգտագործվում ԻՑ/ՄՑՀ-ի համար։ Վիրահատական միջամտությունը շատ անկանխատեսելի է և համարվում է վերջին ծայրահեղ միջոց, որը կիրառվում է ծանր դիմադրողական դեպքերի դեպքում։ Որոշ մարդիկ, ովքեր դիմում են վիրահատության, շարունակում են զգալ ցավ։ Սովորական միջամտություններն են միզապարկի ընդլայնումը, միզուղիների շրջանցումը, տրանսուրետրալ ֆուլգուրացիան, խոցերի ռեզեկցիան և միզապարկի հեռացում (ցիստեկտոմիա)։

Նեյրոմոդուլացիան նույնպես կարող է լավ արդյունք տալ ԻՑ/ՄՑՀ ախտանշանների, այդ թվում ցավի, բուժման մեջ։ Էլեկտրոնային ցավազրկման մեթոդներից է էլեկտրոմիոստիմուլյացիան։ Ներմաշկային սրունքային նյարդի խթանման սարքերը (PTNS stimulators) նույնպես կիրառվել են և դրսևորել տարբեր աստիճանի արդյունավետություն։ Ներմաշկային սրբանային նյարդարմատի խթանումը կարողացել է ապահովել վիճակագրորեն նշանակալի բարելավումներ մի շարք ցուցանիշների մեջ, այդ թվում ցավի նվազեցման։

### Այլընտրանքային մեթոդներ
Այլընտրանքային բժշկության ազդեցությունների վերաբերյալ ապացույցները սահմանափակ են, թեև դրանց կիրառումը բավական տարածված է։ Կա նախնական ապացույց, որ ասեղնաբուժությունը կարող է օգնել ԻՑ/ՄՑՀ-ի հետ կապված ցավի նվազեցմանը՝ այլ բուժումների հետ համակցված կիրառման դեպքում։ Չնայած ԻՑ/ՄՑՀ-ի և այլընտրանքային բժշկության վերաբերյալ վերահսկվող ուսումնասիրությունների սակավությանը, ասեղնաբուժությունը, այլ բուժումների հետ համատեղ կիրառման դեպքում, «բավականին լավ արդյունքներ է ցուցարդել։

Բիոֆիդբեքը, որպես բազմամեթոդ թուլացման մոտեցում, որը կարող է ներառել նաև դեղորայքային բուժում կամ միզապարկի հիդրոդիստենցիա ինքնավար նյարդային համակարգի գործառույթները վերահսկելու նպատակով, որոշակի օգտակար ազդեցություն է ցուցաբերել ԻՑ/ՄՑՀ-ի հետ կապված ցավի վերահսկման գործում։

## Կանխատեսում
ԻՑ/ՄՑՀ-ն նշանակալի ազդեցություն ունի կյանքի որակի վրա։ 2007 թվականի ֆիննական էպիդեմիոլոգիական ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ միջինից բարձր ռիսկ ունեցող կանանց երկու երրորդը հայտնել է կյանքի որակի խանգարում, իսկ ԻՑ ունեցող անձանց 35%-ը նշել է, որ դա ազդել է նրանց սեռական կյանքի վրա։ Իսկ 2012 թվականի հարցումը ցույց է տվել, որ ԻՑ ախտանշաններ ունեցող մեծահասակ կանանց խմբում 11%-ը հայտնել է ինքնասպանության մտքեր վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում։ Այլ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ԻՑ/ՄՑՀ-ի ազդեցությունը կյանքի որակի վրա խիստ արտահայտված է և համեմատելի է վերջնական փուլում գտնվող երիկամային հիվանդության կամ ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում ունեցած կյանքի որակի հետ։

Ինտերստիցիալ ցիստիտի միջազգային ճանաչումը աճել է, և վերջին տարիներին անցկացվել են միջազգային ուրոլոգիական կոնֆերանսներ՝ ախտորոշման չափանիշների հետվարակային տարբերությունների հարցերը քննարկելու համար։ ԻՑ/ՄՑՀ-ն այժմ ճանաչվում է ԱՄՆ-ում որպես պաշտոնական հաշմանդամության կոդով։

## Համաճարակաբանություն
Ինտերստիցիալ ցիստիտը ազդում է բոլոր մշակույթների, սոցիալ-տնտեսական շերտերի և տարիքային խմբերի տղամարդկանց և կանանց վրա։ Չնայած նախկինում հիվանդությունը համարվում էր հիմնականում դաշտանադադար անցած կանանց բնորոշ վիճակ, ներկայումս աճում է այն տղամարդկանց և կանանց թիվը, որոնց մոտ ախտորոշումը դրվում է քսան տարեկան հասակում և նույնիսկ ավելի վաղ։ Թեև ՄՑՀ-ն հազվադեպ հիվանդություն չէ, ծանր արտահայտված ինտերստիցիալ ցիստիտը համեմատաբար հազվադեպ է։ Վաղ հետազոտությունները ցույց էին տալիս, որ ՄՑՀ-ի տարածվածությունը ընդհանուր բնակչության մեջ տատանվում է 100 000-ից 1 դեպքից մինչև 1 000-ից 5,1 դեպք։ Վերջին տարիներին գիտական հանրությունը զգալիորեն խորացրել է իր պատկերացումները ինտերստիցիալ ցիստիտի համաճարակաբանության վերաբերյալ։ Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ԱՄՆ-ում 2,7–6,53 միլիոն կին ունեն ինտերստիցիալ ցիստիտին բնորոշ ախտանիշներ, իսկ կանանց մինչև 12 %-ի մոտ կարող են առկա լինել ԻՑ/ՄՑՀ-ի վաղ ախտանիշներ։ Հետագա հետազոտությունները գնահատել են, որ հիվանդությունը տղամարդկանց շրջանում շատ ավելի տարածված է, քան նախկինում էր ենթադրվում․ ըստ գնահատականների՝ 1,8–4,2 միլիոն տղամարդ ունեն ինտերստիցիալ ցիստիտին համապատասխան ախտանիշներ։

Այս վիճակը պաշտոնապես ճանաչված է որպես հաշմանդամություն Միացյալ Նահանգներում։

## Պատմություն
Ֆիլադելֆիացի վիրաբույժ Ջոզեֆ Փերիշը 1836 թվականին հրապարակել է ինտերստիցիալ ցիստիտի վերաբերյալ ամենավաղ գրառումը՝ նկարագրելով ստորին միզուղիների ծանր ախտանիշներով երեք դեպք՝ առանց միզապարկի քարի առկայության։ «Ինտերստիցիալ ցիստիտ» տերմինը 1887 թվականին առաջարկել է բժիշկ Ալեքսանդր Սքենը՝ հիվանդությունը նկարագրելու համար։ 2002 թվականին Միացյալ Նահանգները փոփոխել է Սոցիալական ապահովության մասին օրենքը՝ ինտերստիցիալ ցիստիտը ներառելով որպես հաշմանդամություն։ Ինտերստիցիալ ցիստիտի ախտորոշման և բուժման առաջին ուղեցույցը հրապարակվել է ճապոնական հետազոտական խմբի կողմից 2009 թվականին։ Ամերիկյան ուրոլոգիական ասոցիացիան (AUA) 2011 թվականին հրապարակել է ԻՑ/ՄՑՀ-ի ախտորոշման և բուժման առաջին ամերիկյան կլինիկական ուղեցույցը և այն հետագայում թարմացրել է (2014 և 2022 թթ.)՝ պահպանելու համար բուժօգնության ստանդարտները՝ ԻՑ/ՄՑՀ-ի վերաբերյալ գիտելիքների զարգացմանը զուգընթաց

### Անվանումներ
Սկզբնապես կոչվելով ինտերստիցիալ ցիստիտ՝ այս խանգարումը 2002–2010 թվականների ընթացքում վերանվանվել է ինտերստիցիալ ցիստիտ/ցավոտ միզապարկի սինդրոմ (ԻՑ/ՄՑՀ)։ 2007 թվականին Շաքարախտի, մարսողական և երիկամային հիվանդությունների ազգային ինստիտուտը (NIDDK) սկսեց կիրառել «ուրոլոգիական քրոնիկ կոնքային ցավային սինդրոմ» (UCPPS) ընդհանրացված տերմինը՝ միզապարկի հետ կապված կոնքային ցավային սինդրոմները (օր.՝ ինտերստիցիալ ցիստիտ/ցավոտ միզապարկի սինդրոմ) և շագանակագեղձի կամ կոնքի հետ կապված սինդրոմները (օր.՝ քրոնիկ պրոստատիտ/քրոնիկ կոնքային ցավային սինդրոմ) նկարագրելու համար։

2008 թվականին ԻՑ/ՄՑՀ-ից բացի կիրառվող տերմինների շարքում էին նաև՝ ցավոտ միզապարկի սինդրոմ, միզապարկի ցավային սինդրոմ և գերզգայուն միզապարկի սինդրոմ՝ առանձին կամ տարբեր համակցություններով։ Այս տարբեր տերմինները օգտագործվում են աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում։ «Ինտերստիցիալ ցիստիտ» տերմինը հիմնականն է ICD-10-ում և MeSH-ում։ Գրովերը և համահեղինակները նշել են. «Միզապահության միջազգային ընկերությունը 2002 թվականին հիվանդությունը անվանել է ինտերստիցիալ ցիստիտ/ցավոտ միզապարկի սինդրոմ (ԻՑ/ՑՄՍ) [Abrams et al. 2002], մինչդեռ Միջազգային ինտերստիցիալ ցիստիտի ասոցիացիան այն անվանել է ցավոտ միզապարկի սինդրոմ/ինտերստիցիալ ցիստիտ (ՑՄՍ/ԻՑ) [Hanno et al. 2005]։ Վերջերս Ինտերստիցիալ ցիստիտի ուսումնասիրման եվրոպական ընկերությունը (ESSIC) առաջարկել է «միզապարկի ցավային սինդրոմ» (ՄՑՀ) անվանումը [van de Merwe et al. 2008]»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Interstitial Cystitis Network
* 
* The National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse (NKUDIC)
* 
* European Urology

Կատեգորիա:Ուրոլոգիական հիվանդություններ