open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջերալդ Ուոլաս

**Ջերալդ Ջերմեյն Ուոլաս** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, թեթև հարձակվող։ 2001-2015 թվականներին հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։

Ծնվել է Սիլակոգա բնակավայրում (Արկանզաս նահանգ)։ Դպրոցական կարիերան անցկացրել է Չայլդերսբուրգի ավագ դպրոցում, որի ավարտական տարում ճանաչվել է «Նեյսմիթի անվան տարվա դպրոցական բասկետբոլիստ»։ Դպրոցից հետո մեկ ուսումնական տարի հանդես է եկել Ալաբամայի համալսարանի բասկետբոլային թիմում, որից հետո ընտրվել է NBA-ի 2001 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 25-րդ ընտրությամբ՝ «Սակրամենտո Քինգսի» կողմից։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում մեկ անգամ ճանաչվել է NBA աստղ (All-Star), ընդգրկվել «NBA All-Defensive» խորհրդանշական հավաքականում, ինչպես նաև 2006 թվականը ամփոփել որպես խլումների կատեգորիայում առաջատար մարզիկ (2,5 խ/խ)։

Ուոլասն հայտնի էր չափազանց էներգետիկ և կայծակնային խաղաոճ ունենալու համար, ինչի պատճառով հաճախ էր վնասվածքներ ձեռք բերել, ընդհուպ մինչև 4 անգամ տարել է գլխուղեղի ցնցում։ Վտանգավոր խաղաոճի համար թիմակիցների շրջանում ստացել էր **«Վրաերթ»** (*Crash*) մականունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* ESPN.com էջը
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Շառլոթ Բոբքեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալաբամայի համալսարանի շրջանավարտներ
Ալթան

**Ալթան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։

1912 թվականին ուներ 335 բնակիչ։

Բնակիչների հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ադամաթզենու հանրապետություն

**Ադամաթզենու հանրապետություն** (, ), Լատինական Ամերիկայի քաղաքական անկայություն և սահմանափակ գյուղատնտեսական արտադրությունից կախվածություն ունեցող երկրների նշման համար եզր։ Ադամաթզենու հանրապետության հիմնական տարրերն են. ազգային արտադրանքի բաշխման նշանակալի անհավասարություն, հետամնաց ներքնակառույց, կրթություն և տնտեսություն, ուժեղ կախվածություն օտարերկրյա կապիտալից, համեմատաբար բարձր արժեքազրկում, բյուջեի պակասորդ և ազգային արժույթի իջող կուրս։

Նեղ իմաստով եզրը օգտագործվում էր Կենտրոնական Ամերիկայի երկրների վերաբերյալ, որտեղ երկար ժամանակ ամերիկյան մրգային «Չիգիտա» (նախկին «Յունայթեդ Ֆրութ Քամփընին» ընկերությունը (նույն «Յունայթեդ Բրենդսը») ազդում էր և շարունակում է մեծ ազդեցություն ունենալ տարածաշրջանի երկրների տնտեսության և քաղաքականության վրա (մասնավորապես մի քանի ռազմական ներխուժում է կազմակերպել, այդ թվում ներխուժում Գվաթեմալա և մեծաքանակ պետական հեղաշրջումներ։

Ժամանակակից լեզվում *ադամաթզենու հանրապետություն* եզրը ծախված կառավարությունով, քայքայված տնտեսություն, մեծ արտաքին պարտքով, պաշտոնյաների կաշառակերությունով, ցածր աշխատավարձով և մեծաթիվ ազգաբնակչության աղքատության մեջ ապրող երկրների։

Առաջին անգամ *ադամաթզենու հանրապետություն* եզրը օգտագործել է Օ. Հենրին 1904 թվականին «Թագավորները և կաղամբը» պատմվածքների ժողովածուում։

Կատեգորիա:Գաղափարախոսական կլիշերներ
Կատեգորիա:Կաշառակերություն
Կատեգորիա:Ադամաթզենու պատերազմներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կաշառակերություն
Կամո Սաղաթելյան

**Կամո Ֆրեյդոնի Սաղաթելյան** (փետրվարի 1, 1971, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 3, 1992, Մաղավուզ, Մարտակերտի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1971 թ. փետրվարի 1-ին Ստեփանակերտում։ Ավարտել է № 5 միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Գորկի (այժմ՝ Նիժնի Նովգորոդ) քաղաքում։ Այնուհետև ծառայել է Աշոտ Ղուլյանի հրամանատարությամբ գործող № 1 վաշտում։ Մասնակցել է Կրկժանի, Մալիբեկլուի, Խոջալուի, Շուշիի, Մարտակերտի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. հուլիսի 3-ին, Մաղավուզի համար մղված մարտում։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։ 

Ամուսնացած չէր։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով:

## Արտաքին հղումներ
* Կամո Սաղաթելյան Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում

Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 3 մահեր
Կատեգորիա:Մաղավուզ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կարեն Գաբրիելյան

**Կարեն Միքայելի Գաբրիելյան** (1968 մարտի 12, Ստեփանակերտ – 1992 հոկտեմբերի 14, Սրխավենդ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1968 թվականի մարտի 12-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում 8-րդ դասարանն ավարտելուց հետո Բաքվում ստացել է միջնակարգ կրթություն, այնուհետև ուսումը շարունակել Երևանի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտում։ Ծառայությունը Խորհրդային բանակում անցել է Վլադիվոստոկ քաղաքում։ Զորացրվելուց հետո դարձել է Ասկերանի պաշտպանական շրջանի ուսանողական ջոկատի հրամանատար, այնուհետև Ասկերանի շրջանի Սառնաղբյուր, Դահրազ, Նախիջևանիկ, Փրջամալ գյուղերի տարածքային հրամանատար։ Զոհվել է 1992 թվականի մարտի 15-ին, Ասկերանի շրջանում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Արտաքին հղումներ
* Կարեն Գաբրիելյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 14 մահեր
Կատեգորիա:Սրխավենդ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Սամվել Աղայան

**Սամվել Աղայան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սամվել Աղայանը ծնվել է 1960 թ. հունիսի 3-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը, ուսումը շարունակել գյուղատնտեսական տեխնիկումում։ Աշխատել է հացի փուռում՝ որպես պետ, այնուհետև՝ կոնդենսատորների գործարանում։ Զբաղվել է սպորտով, ճանաչվել որպես ըմբշամարտիկ։ Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակիցներից է, առաջին հատուկ ջոկատներից մեկի հրամանատարը։ Մասնակցել է բազում մարտերի՝ ցուցաբերելով արցախցուն հատուկ քաջություն։ Սպանվել է 1993 թ. մայիսի 24-ին Ստեփանակերտ քաղաքում, անհայտ հանգամանքներում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կաարել Կարմ

**Կաարել Յուխանովիչ Կարմ** (իսկական ազգանունը՝ Լյանտս, ), էստոնացի դերասան։

ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956 թ.)։ 1925-1949 թվականներին՝ «Էստոնիա», 1949 թ.-ից՝ Վ. Կինգիսեպպի անվան էստոնական դրամայի (Տալլին) թատրոնների դերասան։ Լավագույն դերերից են՝ Համլետ, Օթելլո (Շեքսպիրի «Համլետ», «Օթելլո»), Մեֆիստոֆել (Գյոթեի «Ֆաուստ»), Արբենին (Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»), Կաուստաս Լոկ, Մարտ Տույսկ (Է. Ռաննեաի «Խիղճ», «Անառակ որդին»)։ Նկարահանվել է կինոյում։ Էստոնական պետական մրցանակների դափնեկիր (1949 թ., 1959 թ.)։

Կատեգորիա:Էստոնացի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Icona Pop

**Icona Pop** (արտասանվում է «Այքոնա Փոփ»), շվեդ դիջեյների դուետ, որը ստեղծվել է 2009 թվականին Աինո Յաոի և Կարոլինա Էլտի կողմից։ Դուետը հայտնի է դարձել 2012 թվականին թողարկված իր «I Love It» (Չարլի ԷքսՍիԷքսի մասնակցությամբ) երգի շնորհիվ։ Մինչև այժմ դուետը թողարկել է 2 ստուդիական և 2 մինի ալբոմ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Icona Pop» (2012)
* «This Is... Icona Pop» (2013)

### Մինի ալբոմներ
* «Nights Like This» (2011)
* «Iconic» (2012)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ Շվեդիայում
Կատեգորիա:2009 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Երաժշտական դուետներ
Կատեգորիա:Շվեդ դիջեյներ
Էվանիլսոն

**Էվանիլսոն Ապարեսիդո Ֆերեյրա**, կամ պարզապես **Էվանիլսոն**, (սեպտեմբերի 12, 1975 թ., Դիամանտինա, Մինաս-Ժերայս), նախկին բրազիլացի ֆուտբոլիստ է։ Խաղային կարիերայի մեծ մասն անց է կացրել Դորտմունդի Բորուսիայում։ Հանդես էր գալիս աջ պաշտպանի ու նաև աջ կիսապաշտպանի դիրքերում։

## Ակումբային կարիերա
Էվանիլսոնն իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է «Ամերիկա Մինեյրո» ակումբում։ Բայց 1999 թ. օգոստոսի 16-ին նա լքեց այդ ակումբը ու հայտնվեց Դորտմունդի Բորուսիայում։ Բորուսիայի հետ ունեցած պայմանագիրը բավական խճճված տեսք ուներ. 2006 թ. նրա հայրենակից Մարսիո Ամորոզոն Պարմայից տեղափոխվեց Բորուսիա 25 միլիոն եվրոյի դիմաց, իր հերթին Էվանիլսոնը վաճառվեց իտալական ակումբին 17.5 միլիոն եվրոյի դիմաց, իսկ հետո գերմանական ակումբը մինիմալ գնով կարողացավ ձեռք բերել Էվանիլսոնին վարձակալական հիմունքներով, իսկ հետո 2003 թ. Բորուսիան ըստ պայմանագրի ստիպված նաև հետ գնեց բրազիլացուն վճարելով 15 միլիոն եվրո։

4 մրցաշրջանների ընթացքում Էվանիլսոնը իրեն կարողացավ լավ դրսևորել գերմանական ակումբում, որտեղ իր լավագույն խաղընկերներից էր իր հայրենակից Լեոնարդո Դեդեն, ով Բորուսիա էր տեղափոխվել 1 տարի շուտ, քան Էվանիլսոնը։ 2002 թ. Բորուսիան կարողացավ հաղթել գերմանական առաջնությունում (Էվանիլսոնն անցկացրեց 27 հանդիպում, դարձավ 1 գոլի հեղինակ) ու նաև հասավ ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի եզրափակիչ փուլ (Էվանիլսոնը խաղաց 9 խաղ, որից 7-ը՝ ամբողջական)։ Այն վերջին 2 տարիները, որ նա անցկացրեց գերմանական ակումբում, շատ քիչ էր կարողանում հայտնվել մարզադաշտում, քանի որ նրան հանգիստ չէին տալիս վնասվածքները։ 2005 թ. ապրիլի վերջին նա վերադարձավ հայրենիք, միանալով Ատլետիկո Մինեյրոյին։ Ակումբի հետ Էվանիլսոնը կնքեց 2 տարվա պայմանագիր, սակայն այդ պայմանագիրը ժամկետից շուտ չեղյալ համարվեց այն պատճառով, որ նրան չկարողացան վճարել աշխատավարձ։

2006 թ. հունվարի 17-ին Էվանիլսոնը վերադարձավ Գերմանիա ու 5 ամիս ժամկետով պայմանագիր կնքեց «Քյոլն» ակումբի հետ։ Նոր ակումբում նա ընդամենը 1 ամբողջական խաղ անցկացրեց, երբ իր թիմը մրցում էր «Հաննովեր 96» ակումբի հետ։ Այդ խաղում Էվանիլսոնի թիմը պարտվեց նվազագույն հաշվով ու մրցաշրջանի ավարտին զրկվեց Բունդեսլիգայում հանդես գալու իրավունքից։ Էվանիլսոնը իր պրոֆեսիոնալ կարիերան ավարտեց 35 տարեկան հասակում. նրա վերջին պրոֆեսիոնալ ակումբը եղավ իր հարազատ Ամերիկա Մինեյրոն։

## Միջազգային կարիերա
Էվանիլսոնը Բրազիլիայի ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է 13 հանդիպում 1 տարվա ընթացքում, այդ թվում 2 հանդիպում Ամերիկայի Գավաթի խաղերում, որտեղ նա իր թիմի հետ կարողացավ հաղթել։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
• http://www.footballzz.co.uk/player/evanilson/current/profile/0/default/3282|www.footballzz.co.uk

Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կրուզեյրոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ատլետիկո Պարանաենսեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլետիկո Մինեյրոյի ֆուտբոլիստներ
Հարություն Դավթյան

**Հարություն Վահանի Դավթյան** (), օդաչու-հրամանատար։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Սասովոյի (Ռյազանի մարզ, Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1975), վերապատրաստվել Կիրովգրադի (Ուկրաինա) օդաչուական դասընթացներում (1980)։ 1975-1998 թվականներին աշխատել է «Էրեբունի» օդանավակայանում։

1990-1992 թվականներին Յակ-40 ինքնաթիռի անձնակազմում (հրամանատար) մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը։ Շուշիի ազատագրմանը նախորդող օրերին մարտական գոտում կատարել է 15-ից ավելի թռիչք։ 1992 թվականի մայիսի 9-ին գնդակոծվել է Յակ-40 ինքնաթիռը, անձնակազմը (Հարություն Դավթյանի հրամանատարությամբ) կարողացել է հմտությամբ վայրէջք կատարել Սիսիանի օդանավակայանում, փրկել ուղևորներին և վիրավոր հրահանգիչ-օդաչու Միքայել Անդրեասյանին։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ կազմել է 199 ժամ։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
Զոլաքար (գետ)

**Զոլաքար**, *Ղռիձորիառու*, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռների կենտրոնական մասի հյուսիսային լանջերից և Զոլաքար գյուղից 1,5 կմ հյուսիս թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը՝ 14 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Զոհաջուր (գետ)

**Զոհաջուր**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռներից և Աշոտավան գյուղի մոտ ձախից միախառնվում Սիսան գետին։ Երկարությունը՝ 14 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սիսիան գետի վտակներ
Զովաշեն (գետ)

**Զովաշեն**, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների արևմտյան փեշերից և աջից միախառնվում Ակունք գետին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ակունք գետի վտակներ
Զրնգուն (գետակ)

**Զրնգուն**, գետակ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Խնձորուտ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Պետրոս լեռան արևմտյան լանջից և Արծվաբերդ գյուղից 6 կմ հարավ միախառնվում մայր գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Խնձորուտ գետի վտակներ
Զուգաղբյուր (գետ)

**Զուգաղբյուր**, գետ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արագած լեռան հարավային լանջերից և Փարպի գյուղի հարավային մասում աջից միախառնվում Շաղվարդ գետին։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շաղվարդ գետի վտակներ
Սամվել Դավթյան

**Սամվել Շահենի Դավթյան** (), ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
1980-1982 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1988-1994 թվականներին Ստեփանակերտի կամավորական ջոկատի, Կենտրոնական ՊՇ-ի կազմերում մասնակցել է Կրկժանի, Խոջալուի, Շուշիի, Մարտակերտի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական Խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Ստեփանակերտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ըղձաձոր (գետակ)

**Ըղձաձոր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Տանձուտ գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռների հարավային լանջերից և Ծափաթաղ գյուղից հյուսիս ձախից միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 7 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի Տանձուտ գետի վտակներ
Սուդոկու

աջից|200px|Սուդոկու
աջից|200px|Լուծված Սուդոկու
**Սուդոկու**(ճապոներեն` 数独-թարգմանաբար` առանձին թիվ), տրամաբանական խաղ, գլուխկոտրուկ թվերով։

## Խաղի կանոնները
Դիցուք ունենք 9×9 չափի քառակուսի, որը բաժանված է 3×3 չափի քառակուսիների։ Քառակուսին ընդհանուր ունի 81 վանդակ։ Պետք է ազատ վանդակները լրացնել 1-9 թվերվ այնպես, որ չհամընկնեն ո՛չ հորիզոնական, ո՛չ ուղղահայաց և ո՛չ էլ 3×3 չափի քառակուսու մեջ։
Սուդոկուները լինում են տարբեր բարդությունների, բայց դրանց բարդությունը կախված է ոչ միայն նախօրոք լրացված թվերի քանակից, այլ նաև լուծման մեթոդից։ Ամենահեշտ լուծման մեթոդը դեդուկցիայի մեթոդն է՝ միշտ կա գոնե մեկ վանդակ, որին համապատասխանում է միայն մեկ թիվ։ Ճիշտ կազմված սուդոկուն ունի միայն մեկ լուծում։

## Պատմություն
1970-ական թվականներին Հյուսիսային Ամերիկայում Լեոնարդ Էյլերի լատինական քառակուսու հիման վրա հորինեցին թվերով գլուխկոտրուկներ, որոնք առաջին անգամ տպագրվեցին «Dell Puzzle Magazine» ամսագրում 1979 թվականին, որոնք կոչվում էին "Number Place"- թվերի տեղը։ Բայց սուդոկուները դարձան հանրահայտ միայն 1980-ական թվականներին, երբ "Նիկոլի"ճապոնական ամսագիր սկսեց պարբերաբար տպել իր համարներում։

## Տարատեսակներ
մինի|200px|Սուդոկու
մինի|200px|Լուծումը
Գոյություն ունեն Սուդոկուի բազմաթիվ տարատեսակներ՝
* Սուդոկուներ տարբեր չափերի՝ 4×4 մինչև 25×25 չափերի։
* Սուդոկուներ, որոնք ունեն 3×3 չափի քառակուսիների փոխարեն կամայական տեսքի ձև, որոնցում չպետք է համընկնեն 1-9 թվերը։
* Սուդոկուներ լրացուցիչ պայմաններով, օրինակ՝
* Սուդոկու գումար ըստ տողերի կամ սյուների, գումար անկյունագծերով և այլն։
* Զույգ կամ կենտ սուդոկու, որտեղ որոշ վանդակներ նախօրոք նշված են որևէ գույնով, որտեղ կարող են լինել միայն զույգ, կամ միայն կենտ թվեր։
* Սուդոկու տարբեր ձևերի, օրինակ՝ եռանկյան, վեցանկյան, կամ այլ տեսքով։

## Սուդոկու բջջային հեռախոսների համար
Գոյություն ունեն մի քանի տարբերակներ բջջային հեռախոսների և սմարթֆոնների համար։ Այս տարբերակները հարմար են նրանով, որ ցույց են տալիս սխալները, կամ կարող են հուշել որևէ թիվ։

## Հետաքրքիր փաստ
Սուդոկու խաղն ունի 6,670,903,752,021,072,936,960 (մոտ 6.671 սեքստիլիոն) կոմբինացիա։

Կատեգորիա:Գլուխկոտրուկներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գլուխկոտրուկներ
Կատեգորիա:Ճապոնական ծագումով բառեր
Ընկուզաց (գետ)

**Ընկուզաց**, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում։ Սկիզբ է առնում Դրախտիսար լեռան հյուսիսարևելյան լանջերից և Արենի գյուղից 1 կմ հյուսիս ձախից միախառնվում Ելփին գետին։ Երկարությունը՝ 14 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ելփին գետի վտակներ
Թամաշաղ (գետ)

**Թամաշաղ**, *Ակոռի, Ախորի, Ախուրա, Թամաշալըխ, Թամաշալըղ, Թամաշաղ, Տամաշախ*, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Ճահուկ գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սահմանաքար լեռան հարավային լանջից և Ադրբեջանի  Նախիջևանի տարածքում, Նորաշենի կայարանից 7—8 կմ հարավ-արևելք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 17,5 կմ, Հայաստանի տարածքում՝ 8 կմ։ Հնում հայտնի էր *Ակոռի* անունով, իսկ հետագայում *Ախորի* (*Ախուրա*)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ճահուկ գետի վտակներ
Թանագետ (գետակ)

**Թանագետ** (Թանալըղ), գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Հավսաթաղք գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռներից և Դարանակ գյուղից 1,5 կմ հյուսիս-արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Հավսաթաղք գետի վտակներ
Թառատուն (գետ)

**Թառատուն**, *Ալմալիկ*, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռների Մկնասար լեռան հարավարևելյան լանջերից և Թառաթումբ գյուղում աջից միախառնվում Սելիմագետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սելիմագետ գետի վտակներ
Թևգետ (գետակ)

**Թևգետ**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Զառիվար լեռան արևմտյան լանջից և Ճամբարակ քաղաքում աջից միախառնվում Գետիկին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գետիկ գետի վտակներ
Թթուջուր (գետ)

**Թթուջուր**, գետ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Ծաղկունյաց լեռների արևմտյան լանջերից և ձախից միախառնվում Քասախին։ Երկարությունը՝ 12 կմ, ջրահավաքի մակերեսը մոտ 50 կմ²։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քասաղ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Թոնրագետ (գետ)

**Թոնրագետ**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Բարդութաղք լեռան հարավարևմտյան լանջից և Նռնաձոր գյուղից 4,5 կմ հարավ-արևելքում ձախից միախառնվում Արաքսին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Բռնչի

**Բռնչի** (), գերիմաստի, այծատերևազգիների ընտանիքի բարձր թփերի կամ ցածրաճ ծառերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 120 (այլ տվյալներով՝ 200), Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ Բ. սովորական (*V. opulus*) և գերիմաստի (*V. lantana*)։

## Տարածումը Հայաստանում
Առաջինը հանդիպում է Սյունիքի և հյուսիսարևելյան մարզերի կաղնու-բոխու ենթանտառներում և թփուտներում, երկրորդը՝ Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերի մանրանտառներում, անտառեզրերին։

## Նկարագրություն
Խոշոր թուփ է, բարձրությունը՝ մինչև 3, 5 մ, կեղևը՝ գորշ ճեղքվածքներով։ Տերևները հակադիր են, եռաբլթակ կամ ամբողջական, ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը վահանանման կիսահովանոց է, ծաղիկները՝ սպիտակ կամ վարդասպիտակագույն։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը միաբուն, միասերմ կորիզապտուղ է։ Կեղևը պարունակում է աղաղանյութեր, թթուներ, խեժեր, կորիզը՝ ճարպայուղեր, պտուղը՝ փոխակերպվող շաքարներ, թթուներ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց։ Բնափայտը շատ ամուր է, օգտագործվում է մանր գործիքներ և ձեռնափայտեր պատրաստելու համար։

Կատեգորիա:Այծատերևազգիներ
Կրոնն Ավստրալիայում

Ավստրալիան չունի պետական կրոն, և Ավստրալիայի սահմանադրության 116 բաժինը արգելում է դաշնային կառավարությանը ընդունել որևէ օրենք, որը կսահմանի որևէ կրոն, կպարտադի որևէ կրոնական գործունեությունը կամ կարգելափակի ինչ որ մեկի կրոնական պաշտամունքին։ 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքներով, ավստրալիացիների 61,1 տոկոսը նշել են, որ իրենք քրիստոնյա են, այդ թվում՝ 25,3%-ը պատկանում են Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցուն և 17,1%-ը Անգլիկական եկեղեցուն։ Բնակչության շուրջ 22 տոկոսը նշել է՝ «ոչ մի կրոն» (որը ներառում է՝ հումանիզմը, աթեիզմը ագնոստիցիզմը և ռացիոնալիզմը)։ Ամենամեծ ոչ քրիստոնեական կրոնը Ավստրալիայում բուդդիզմն է (2,5 %), որին հաջորդում են իսլամը (2,2 %), հինդուիզմը (1,3 %) և հուդաիզմը (0,5 %)։ Ընդհանուր առմամբ, ավստրալիացիների 7,2 տոկոսը նշել են, որ իրենք ոչ-քրիստոնեական կրոնների հետևորդներ են։ 2001 թվականի մարդահամարը ցույց էր տվել որ Ավստրալիայում կան մոտ 9 000 վիկաներ և 10 623 նեո-հեթանոսներ։
Նախքան եվրոպացիների գալը Ավստրալիա, տարբեր պաշտամունքներ էին ընդունված Ավստրալիայի բնիկ ցեղերի մոտ հազարամյակների ընթացքում։ Մայրցամաքային բնիկ ավստրալիացիների մոտ գոյություն է ունեցել կրոն, որը հայտնի է որպես Երազների ժամանակ, և այն մեծ ազդեցություն է ունեցել երկրային կյանքի վրա։ Այս պաշտամունքի պատմությունների ամբողջությունը ձևավորում էին Ավստրալիայի բնիկների օրենքներն ու սովորությունները։ Բնիկների արվեստը, պատմությունը և պարերը շարունակում են այս հոգևոր ավանդույթները։ Տոռեսի նեղուցի կղզիների բնակիչների մոտ կրոնը և ավանդույթները արտացոլում են նրանց մելանեզիական արմատները և կախվածությունը ծովից։ 1996 թվականին անցկացված Ավստրալիայի մարդահամարի արդյունքներով, այնտեղ ապրում էին ավելի քան 7 000 ավանդական բնիկ կրոնների հետևորդներ։

Կատեգորիա:Կրոնն Ավստրալիայում
Իջևանից (գետակ)

**Իջևանից**, գետակ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Աղբերք գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռների հարավային լանջերից և Աղնջաձոր գյուղից 1 կմ հյուսիս միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 9 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղբերիք գետի վտակներ
Իրգան (գետ)

**Իրգան**, *Երկայն*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Ջավախքի լեռների արևելյան լանջերից և թափվում Մեծավանի ջրամբար։ Երկարությունը՝ 19 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Իրիցաջուր (գետակ)

**Իրիցաջուր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սուրբ լեռան հյուսիսային լանջերից և թափվում Սպանդարյանի ջրամբար։ Երկարությունը՝ 3 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սպանդարյանի ջրամբարի ավազանի գետեր
Կարճօրյա բույսեր

250px|մինի|Ծխախոտի ծաղիկները
**Կարճօրյա բույսեր**, արևադարձային և մերձարևադարձային բույսեր, որոնք ծաղկման համար պահանջում են կարճ՝ 12 ժ և ավելի պակաս լուսային օր։ Բարեխառն գոտու պայմաններում կարճօրյա բույսերը ծաղկում են ամառվա վերջում և աշնանը։ Կարճօրյա բույսերից են՝ ծխախոտի, բամբակենու որոշ սորտեր, հացազգիներից կորեկը, չալթուկը են։ Ծաղկաբուծության, սելեկցիայի մեջ արհեստականորեն, հատուկ ֆոտոպերիոդիկ տնակներում, ցերեկը կարճացնելով, ստիպում են բույսերին ծաղկել կամ սերմնակալել ցանկացած ժամանակ։ Սելեկցիայի միջոցով ստացվել են կարճօրյա բույսերի առանձին սորտեր, որոնք ընդունակ են ծաղկելու նաև երկար օրվա պայմաններում։

## Տես նաև
* Երկարօրյա բույսեր

Կատեգորիա:Բույսերի ֆիզիոլոգիա
Մեչիսլավ Կարլովիչ

**Մեչիսլավ Կարլովիչ** (, ), լեհ կոմպոզիտոր և դիրիժոր։

1906 թվականից «Երիտասարդ Լեհաստան» կոմպոզիտորների ստեղծագործական խմբի անդամ էր։ Լեհական առաջին սիմֆոնիայի հեղինակն է («Վերածնունդ»)։ Կազմել է Շոպենի մասին չհրապարակված նյութերի մեծ ժողովածու (1904, Վարշավա, Փարիզ), հանդես եկել նաև որպես երաժշտական քննադատ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժշտական քննադատներ
Կատեգորիա:Լեհ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Լեհ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Լեհ լրագրողներ
Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լեհ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Կատեգորիա:Լեռնագնացներ
Կատեգորիա:Ձնահյուսի հետևանքով մահեր
Ալթի Կարլիև

**Կարլիև Ալթի** (), թուրքմեն խորհրդային դերասան, ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1955)։ 1931-1941 թվականներին՝ Թուրքմենական դրամատիկական թատրոնի (Աշխաբադ) դերասան, 1953-1956 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր։ Լավագույն դերերից են՝ Յարովոյ (Տրենյովի «Լյուբով Յարովայա»), Տրուֆալդինո (Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան»)։ 1941-1953 թվականներին՝ Մահտումկուլիի անվան թուրքմենական օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ պետական (1941, 1948) Թուրքմենական ԽՍՀ Մահտումկուլիի անվան (1966) մրցանակների դափնեկիր։

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Թրաջուր (գետակ)

**Թրաջուր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Արցախի սահմանագլխին։ Սկիզբ է առնում Ծղուկի լեռներից և սահմանով հոսելով թափվում Ալ լիճը։ Երկարությունը՝ 8 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Իշխանասար (գետ)

**Իշխանասար**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակից և Իշխանասար գյուղի մոտ ձախից միախառնվում Ծղուկ գետին։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծղուկ գետի վտակներ
Ալթին-Ալիբեկղշլաղը

**Ալթին-Ալիբեկղշլաղը**, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

1907 թ.-ին ուներ 65 բնակիչ՝ հիմնականում ադրբեջանցիներ։

Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալթունբուլաղ (Արդահանի գավառ, ավերակ)

**Ալթունբուլաղ**, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Ալթունբուլաղ գյուղից արևելք։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Տիվնիկ

**Ալթունբուլաղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր գավառի արևելյան կողմում՝ Կաղզվանի գավառի սահմանագծին։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 15 տուն թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Յաքութիեի շրջանի համայնքներ
Լալվար (գետ)

**Լալվար**, գետ Հայաստանի  Լոռու մարզում, Դեբեդի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Լալվար լեռան լանջից և Ալավերդի քաղաքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։ Լալվար գետի կիրճում գտնվում է «Անանուն» զոլավոր դայկաներ բնության հուշարձան և Ալավերդի քաղաքայի նհամայնք,Լալվար գետի միջին հոսանքին, կիրճի աջ ափին գտնվում է «Բազալտանման ապարների (Դիաբազների) զոլավոր դայք» բնության հուշարձան։ Լաբորատոր ստուգումների գետակի փորձանմուշներում չեն հայտնաբերվել մկնդեղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեբեդ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Լայնաձոր (լճակ)

**Լայնաձոր**,  լճակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գեղամա լեռների արևելյան լանջին, Ծաղկաշեն գյուղից 5,5 կմ հարավ-արևելքում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 2640 մ, մակերեսը՝ 1,2 հա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լճեր
Լայնաձոր (գետ)

**Լայնաձոր**, ցամաքող գետ Հայաստանի  Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների հյուսիսարևելյան լանջերից և Գավառ քաղաքի սահմաններում ձախից միախառնվում Գավառագետին։ Երկարությունը՝ 16 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գավառագետ գետի վտակներ
Լայնաձոր (այլ կիրառումներ)

**Լայնաձոր** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Լայնաձոր (գետ), գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։
* Լայնաձոր (լճակ), լճակ Հայաստան Գեղարքունիքի մարզում։
Լանջակունք

**Լանջակունք**, աղբյուր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռներում` Վերին Գեղավանք գյուղից 1,5 կմ հյուսիս֊արևելք։ Այստեղից է սկիզբ առնում Սևաշերտ գետակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրագրություն
Լանջառ (գետ)

**Լանջառ**, գետ Հայաստանի Արարատի մարզում, Արածո գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Լանջառ և Ուրցալանջ գյուղերի մոտակայքում գտնվող աղբյուրներից և Ադրբեջանի Նախիջևանի տարածքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 15 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Արածո գետի վտակներ
Լալիգետ (գետ)

**Լալիգետ**, գետ Հայաստանի  Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարագի լեռների հյուսիսային մասի արևմտյան լանջերից և աջից միախառնվում Աղստևին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղստև գետի վտակներ
Կարծր համաձուլվածքներ

**Կարծր համաձուլվածքներ**, հատուկ դասի մաշակայուն նյութեր՝ գերբարձր կարծրությամբ, որոնք տաքացման դեպքում փոխվում են աննշան չափով։ Տարբերում են եռակալված և ձուլման Կարծր համաձուլվածքներ։ Եռակալված Կարծր համաձուլվածքները կազմված են մետաղով կամ համաձուլվածքով ցեմենտացված մետաղանման միացությունից։ Դրանց հիմքը վոլֆրամի կամ տիտանի կարբիդներն են, վոլֆրամի ու տիտանի (հաճախ նաև տանտալի) բարդ կարբիդները, տիտանի կարբոնիտրիդը, ավելի սակավ՝ այլ կարբիդներ, բորիդներ են։ Որպես ցեմենտացնող մետաղ սովորաբար օգտագործում են կոբալտ, սակավ՝ նիկել կամ նրա համաձուլվածքը մոլիբդենի հետ, պողպատ։ Առաջին անգամ եռակալված Կարծր համաձուլվածքներ ստացվել են վոլֆրամի կարբիդից և կոբալտից Գերմանիայում (1923-1925 թվականներին), որոնց արդյունաբերական արտադրությունն սկսվել է 1926 թվականին («վիդիա» համաձուլվածք. 94% WC և 6% Co)։

Մեծ նշանակություն է ստանում առանց վոլֆրամի Կարծր համաձուլվածքի արտադրությունը, որը թույլ է տալիս համեմատաբար թանկարժեք վոլֆրամը փոխարինել ավելի էժան մետաղներով, ընդլայնել յուրահատուկ Կարծր համաձուլվածքի անվանացանկը, ստեղծել ավելի բարձր շահագործական բնութագրերով Կարծր համաձուլվածք։ Խիստ հեռանկարային են տիտանի կարբոնիտրիդի հիմքով ու որպես կապակցանյութ նիկել-մոլիբդենային համաձուլվածքով և տիտանի կարբիդի հիմքով ու նույն կամ պողպատի կապակցանյութով Կարծր համաձուլվածք։ Կարծր համաձուլվածքից պատրաստվում են կարբոնիտրիդի, կարբիդի կամ տիտանի նիտրիդի (երբեմն այլ միացությունների) նուրբ (5—15 մկմ հաստությամբ) պատվածքով չվերասրվող կտրող թիթեղներ, որոնք կտրման դեպքում կայունությունը բարձրացնում են 3-10 անգամ։ Փոշեմետալուրգիայի մեթոդներով արտադրում են բազմանիստ թիթեղների և ձևավոր ամբողջական կարծր համաձուլվածքային շինվածքների տեսքով Կարծր համաձուլվածքներ։ Դրանք մեծ արդյունավետությամբ կիրառվում են մետաղների, համաձուլվածքների և ոչ մետաղական նյութերի կտրումով մշակման, առանց տաշեղի մշակման (քարշում, գլոցում, դրոշմում են), հորատման գործիքների աշխատամասերի սարքավորման համար և որպես կոնստրուկցիոն նյութեր։

Կատեգորիա:Պողպատ
Կատեգորիա:Կտրող գործիքներ
Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Կատեգորիա:Կարծր համաձուլվածքներ
Լանջառ (այլ կիրառումներ)

**Լանջառ** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Լանջառ (գետ), գետ Հայաստանի Արարատի մարզում։
* Լանջառ (գյուղ), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում։
Լեջանջուր (գետ)

**Լեջանջուր**, *Ագարակ, Լեջան*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Ձորագետի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Լեջան լեռան հարավարևմտյան լանջերից և Ագարակ գյուղից հարավում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեջանջուր mapcarta կայքում

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ձորագետ գետի վտակներ
Լիճք (գետակ)

**Լիճք**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների արևելյան փեշերից և Լիճք գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելքում թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը՝ 8 կմ։ Ծակքար, Լիճք և Արգիչի գետերի գետաբերանային հատվածներում «Սևան» ազգային պարկի հարավ-արևմտյան հատվածում գտնվում է «Լիճք-Արգիչի» արգելոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Լճաղբյուր (աղբյուր)

**Լճաղբյուր**, աղբյուր Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում` Վայքի լեռների հարավային լանջերին, Հորադիս գյուղից 4 կմ արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի ջրագրություն
Լոխտակուր (գետակ)

**Լոխտակուր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Վաչագան գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Խուստուփ լեռան հյուսիսային լանջից և Կապան քաղաքից 1 կմ հարավ-արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Վաչագան գետի վտակներ
Լոռվա ջրանցք

**Լոռու ջրանցք**, ջրանցք Հայաստանի Լոռու մարզում։ Լոռվա ջրանցքի՝ Լոռկանալի շինարարությունը ծրագրվել է դեռևս նախապատերազմյան շրջանում, սակայն պատերազմի պատճառով հետաձգվել է և մեկնարկել է 1943 թվականին, նպատակ ունենալով ոռոգելի դարձնել  Ձորագետ-Դեբեդ գետերի Լոռվա Սարահարթի ձախափնյա դաշտերը։ Ջրանցքի շինարարությնունը սկսվել է Ագարակագետից, կամ Արխաշան գետակից և հասել մինչև Օձունի դաշտավայրեր։  Ըստ էության  առաջին տասնամյակներում ջրանցքի ջրերը ոռոգել են Կողես, Յաղդան, Աղեգի, Արևածագ, ծաթեր, Այգեհատ, Արդվի, Օձուն, Ամոջ և  Հագվի գյուղերի դաշտերի մի մասը։ Շահագործման է հանձնվել 1945 թվականին։  Ջրանցքը գրեթե ամբողջությամբփորվել է մարդկանց ձեռքի աշխատանքով։ Հազվադեպ տեղերում միայն հնարավոր է եղել փոքր քանակությամբ պայթեցումներ անել։ Պատերազմի պատճառով պայթուցիկ հայթայթելը դժվար էր։ Աշխատանքներում  ներգրավված են եղել  շահառու դարձող կոլտնտեսությունների կին և տղամարդ բանվորները, որոնք աշխատել են աշխատանքային պարհակով, անհատույց, իրենց հատկացված տեղամասերում, իրենց հիմնական աշխատանքի ժամերից դուրս։ Ծանր ու դաժան է եղել ջրանցքի շինարարությունը, քանի որ ողջ օրը աշխատելով կոլտնտեսության դաշտում կամ ֆերմաներում, ուշ երեկոյան կոլտնտեսականները ջրանցքի շինարարություն էին հասնում և ողջ գիշեր աշխատում էին, փորձելով կատարել տրված պլամնը։ Առավոտյան կրկին վերադառնում էին հիմնական աշխատանքին, այն էլ ոտքով։ 1958 թվականին ջրանցքը երկարացվել և ջրառը կատարվել է Ձորագետի Տաշիր վտակից, այս կերպ ոռոգելի դարձնելով նաև Ստեփանավանի տարածաշրջանի մի քանի գյուղերի հողերը։ Հետագա տարիներին ջրանցքի երկարությամբ պոմպակայաններ են տեղադրվել, ինչը հնարավորություն է տվել ոռոգելի դարձնել նաև ջրանցքի զրոյական կետից բարձր հողերը։  Մայր ջրանցքի երկարությունը 45,6&nbsp;կմ է, ջրթողունակությունը՝ 2,5 մ³/վ։ Ջրառը կատարվում է պատվարային եղանակով։

Կատեգորիա:Լոռու մարզի ջրանցքներ
Լորագետ (գետակ, Շիրակի մարզ)

**Լորագետ**, գետակ Հայաստանի Շիրակի մարզում։ Սկիզբ է առնում Զարիշատի լեռների լանջերից և հոսելով Լորասար գյուղի արևելյան եզրով, Ծաղկուտ գյուղի հարավային մասում թափվում Արփա լճի ջրամբար։ Երկարությունը՝ 6,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Լորուտագետ (գետակ)

**Լորուտագետ**, գետակ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, սկիզբ է առնում Նախամարգի լեռներից և Արզական գյուղից 4 կմ հյուսիս ձախից միանում Դալար գետին։ Երկարությունը՝ 6,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Դալար գետի վտակներ
Լեռնաջուր (գետ)

**Լեռնաջուր**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Փամբակի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Մայմեխ լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերից և Լեռնապատ գյուղից 3 կմ հյուսիս միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 23 կմ։

Գետը կոչվում է նաև *Ալվար, Բայդակ, Բոյդակ, Կարաչոբան, Հալավար*։

Տեղի են ունենում սողանքները։ Լեռնաջուր գետի Ղարաչոբան վտակի վրա կառուցված է փոքր ՀԷԿ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Փամբակ գետի վտակներ
Լեռնարոտ (գետ)

**Լեռնարոտ**, *Մաղդաձոր*, գետ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արագած լեռան հարավային լանջերից և ձախից միանում Շամիրամի սելավ գետի հունին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շամիրամի սելավ գետի վտակներ
Լուսաղբյուր (աղբյուր)

**Լուսաղբյուր**, *Կեոզլու*, աղբյուր Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում` Խաչիկ գյուղից 3,5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Կոչվել է *Կեոզլու*, քանի որ, ավանդության համաձայն, մի կույր մարդ, լվացվելով այս աղբյուրի ջրով, վերականգնում է տեսողությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի ջրագրություն
Ալբերտ Աղաջանյան

**Ալբերտ Աղաջանյան** (15 փետրվարի, 1966, Խնձրիստան, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;11 մարտի, 1992, Խրամորթ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ալբերտ Աղաջանյանը ծնվել է 1966 թ. փետրվարի 15-ին Ասկերանի շրջանի Խնձրիստան գյուղում։ Ավարտել է Խնձրիստանի միջնակարգ դպրոցը, ապա՝ Ստեփանակերտի ԴՈՍԱԱՖ-ին կից ավտոդպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Ասկերանի շրջանային կապի բաժանմունքում՝ որպես տեխնիկ։ 1989 թ. աշխատանքի է անցել «Մհեր» շինարարական կոոպերատիվում՝ որպես ներկարար։ Արցախյան շարժման տարիներին իր ընկերների հետ էր։ Կապի գծեր է անցկացրել Հովսեփավան, Քարագլուխ, Ասկերան տեղամասերում։ Մասնակցել է Աղբուլաղի, Նախիջևանիկի, Խրամորթի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. մարտի 11-ին՝ Խրամորթ գյուղի պաշտպանության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Խնձրիստանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 11 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 15 ծնունդներ
Ալեքսեյ Աղաջանյան

**Ալեքսեյ Աղաջանյան** (18 հոկտեմբերի, 1952, Մարտակերտ&nbsp;-&nbsp;20 հունվարի, 1994, Երևան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ալեքսեյ Աղաջանյանը ծնվել է 1952 թ. հոկտեմբերի 18-ին Մարտակերտ քաղաքում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Չեխոսլովակիայում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Մարտակերտի շրջանային հիվանդանոցում՝ որպես վարորդ, բնակություն է հաստատել Ստեփանակերտում և աշխատել ավտոպարկում։ Արցախյան գոյապայքարի տարիներին աշխատում էր ներքին գործերի վարչությունում։ 1992 թ. Շուշիի ազատագրումից հետո ծառայել է Շուշիի գնդում։ Վիրավորվել է Շահբուլաղում։ Մահացել է 1994 թ. հունվարի 20-ին Երևանի հիվանդանոցներից մեկում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 20 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Արկադի Աղաջանյան

**Արկադի Աղաջանյան** (4 օգոստոսի, 1960, Ստեփանակերտ&nbsp;-&nbsp;22 օգոստոսի, 1992, Դրմբոն, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արկադի Աղաջանյանը ծնվել է 1972 թ. օգոստոսի 4-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 9 միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև սովորել է Մարտունի քաղաքի պրոֆտեխուսումնարանում։ 1990 թ. մասնակցել է աղետի գոտու շինարարական-վերականգնողական աշխատանքներին, զորակոչվել բանակ, մի քանի ամիս ծառայելուց հետո տեղափոխվել Երևան ու զինվորագրվել Ջիվան Աբրահամյանի հրամանատարությամբ գործող «Երկրապահ» կամավորականների ջոկատին, մասնակցել Շահումյանի շրջանի գյուղերի պաշտպանությանը։ 1992 թ. մասնակցել է Ասկերանի, Մարտակերտի շրջանների գյուղերի համար մղված մարտերին, Շուշիի ու Լաչինի ազատագրմանը։ 1992 թ. օգոստոսից ծառայել է ԼՂՀ զինվորական դատախազությունում։ Զոհվել է 1992 թ. օգոստոսի 22-ին՝ Մարտակերտի շրջանի Դրմբոն գյուղի պաշտպանության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 22 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Արմեն Արտյուշայի Աղաջանյան

**Արմեն Աղաջանյան** (28 փետրվարի, 1970, Խնձրիստան, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;14 օգոստոսի, 1993, Գոյթփայա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արմեն Աղաջանյանը ծնվել է 1970 թ. փետրվարի 28-ին Ասկերանի շրջանի Խնձրիստան գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, ուսումը շարունակել Ստեփանակերտի պրոֆտեխուսումնարանում, միաժամանակ՝ ԴՕՍԱԱՖ-ին կից ավտոդպրոցում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո զինվորագրվել է Արցախի ազատագրության համար մղվող պայքարին։ Կատարել է բարդ հանձնարարություններ։ Մասնակցել է Ասկերանի և Մարտակերտի շրջանների բնակավայրերի ազատագրական և պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1993 թ. օգոստոսի 14-ին՝ Աղդամի շրջանի Գոյթափայայի կրակակետի վերացման ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Խնձրիստանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 14 մահեր
Արցախի Հանրապետության «Ոսկե արծիվ» շքանշան

**Արցախի Հանրապետության «Ոսկե արծիվ» շքանշան**, Արցախի պետական պարգև, որով պարգևատրում են «Արցախի հերոս» բարձրագույն կոչման արժանացած անձանց։ «Արցախի հերոս» բարձրագույն կոչումը շնորհվում է պետության պաշտպանության, նրա տնտեսական հզորության ամրապնդման և ազգային նշանակալի արժեքների ստեղծման գործում մատուցած բացառիկ ծառայությունների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պետական պարգևներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության շքանշաններ
Լուսնալիճ (լիճ)

**Լուսնալիճ**, լիճ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Սևաբերդ գյուղից 6 կմ արևելք։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 3000 մ, մակերեսը՝ 0,7 հա
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լճեր
Լուսնաձոր (գետակ)

**Լուսնաձոր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Մասրիկ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Արևելյան Սևանի լեռների հյուսիսային լանջերից և Վերին Շորժա գյուղից 3 կմ հարավում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մասրիկ գետի վտակներ
Կարլովցիի կոնգրես

**Կարլովցիի կոնգրես**, 1698—1699 թվականներին, միջազգային համաժողով, որ գումարվել է 1698 թվականի հոկտեմբերին, Սլավոնիայի Կարլովցի բնակավայրում՝ «Սրբազան լիգայի» անդամ պետությունների (Ավստրիա, Վենետիկ, Լեհաստան, Ռուսաստան) և Օսմանյան կայսրության միջև հաշտության պայմանագիր կնքելու համար։ Մինչ այդ Թուրքիան մի շարք պարտություններ էր կրել կոալիցիայի անդամ երկրներից, ջախջախիչ հարված ստացել 1683 թվականին՝ Վիեննայի մոտ։ «Սրբազան լիգայի» երկրների միջև ծագած լուրջ հակասությունները, հատկապես նրանց ընդդիմությունը Ռուսաստանի դիրքերի ուժեղացմանը Սև ծովում, հանգեցրին նրան, որ ընդհանուր պայմանագրի փոխարեն դաշնակիցները անջատ պայմանագրեր կնքեցին Թուրքիայի հետ (1699 թվականի հունվարի 16-ին՝ Լեհաստանը, հունվարի 26-ին՝ Ավստրիան ու Վենետիկը)։ Հունվարի 24-ին Ռուսաստանը ստորագրեց լոկ երկու տարվա զինադադարի պայմանագիր, որը փոխարինվեց 1700 թվականի Կոստանդնուպոլիսի հաշտության պայմանագրով։ Լեհաստանն ստացավ Աջափնյա Ուկրաինայի հարավային մասը և Պոդոլիան, Ավստրիան՝ Հունգարիայի տերիտորիայի մեծ մասը, Տրանսիլվանիան, Խորվաթիան և համարյա ամբողջ Սլավոնիան, Վենետիկը՝ Մորեան, Արշիպելագի կղզիները և բերդեր Դալմաթիայում։ Զինադադարի պայմանագրով Ռուսաստանին մնաց Ազովը։

Կատեգորիա:Պայմանագրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հաշտության համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ավստրիայի պատմություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Արմեն Աղաջանյան (ազատամարտիկ)

**Արմեն Աղաջանյան** (13 մարտի, 1963, Ստեփանակերտ - 3 հուլիսի, 1992, Մաղավուզ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արմեն Աղաջանյանը ծնվել է 1963 թ. մարտի 13-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Բաքվի ձկնորսական գործարանում։ Այնուհետև բնակություն է հաստատել Տաշքենդում։ 1990 թ. վերադարձել է Ստեփանակերտ, անդամագրվել առաջին վաշտին։ Մասնակցել է Շուշիի ազատագրմանը, Մարտակերտի շրջանի գյուղերի պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. հուլիսի 3-ին Մարտակերտի շրջանի Մաղավուզ գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ և ԼՂՀ «Արիության համար», «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 3 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Արմեն Ռաֆայելի Աղաջանյան

**Արմեն Աղաջանյան** (28 ապրիլի, 1965, Ստեփանակերտ - 28 դեկտեմբերի, 1993, Ֆիզուլի), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արմեն Աղաջանյանը ծնվել է 1965 թ. ապրիլի 28-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 9 միջնակարգ դպրոցը։ Ստեփանակերտի թիվ 21 միջնակարգ պրոֆտեխուսումնարանում ստացել է ծեփագործի մասնագիտություն։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Ազգային ազատագրական պայքարի առաջին կամավորականներից էր։ Ծառայել է Շուշիի գնդում։ Մասնակցել է Ասկերանի, Մարտակերտի, Շուշիի շրջանների մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1993 թ. դեկտեմբերի 28-ին Ֆիզուլիում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով, «Շուշիի ազատագրման համար» և «Մայրական երախտագիտություն՝ Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 28 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Արսեն Աղաջանյան

**Արսեն Աղաջանյան** (19 մարտի, 1964, Ստեփանակերտ - 5 մարտի, 1994, Ֆիզուլիի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արսեն Աղաջանյանը ծնվել է 1964 թ. մարտի 19-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 8 միջնակարգ դպրոցում ութամյա կրթություն ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է պրոֆտեխուսումնարանում և ստացել ավտոփականագործի մասնագիտություն։ Պարտադիր զինվորական ծառայությունն անցել է Խաբարովսկ քաղաքում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես ավտոփականագործ։ Նույն մասնագիտությամբ էլ ծառայության է անցել վերանորոգման գումարտակում։ Այնուհետև ուղարկվել է ճակատային գիծ։ Զոհվել է 1994 թ. մարտի 5-ին Ֆիզուլիի շրջանում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության» և «Մարտական ծառայություն» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 5 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Բորիկ Աղաջանյան

**Բորիկ Աղաջանյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Բորիկ Աղաջանյանը ծնվել է 1957 թ. ապրիլի 12-ին Ասկերանի շրջանի Խնձրիստան գյուղում՝ կոլտնտեսականի ընտանիքում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանը։ Ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի պրոֆտեխուսումնարանում՝ ձեռք բերելով տրակտորիստի մասնագիտություն։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղի տնտեսությունում, այնուհետև՝ գյուղամերձ «Անասնարդ» միավորումում։ Կամավորագրվել է գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատին, մասնակցել շրջանի գյուղերի պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 19-ին Ասկերանի շրջանի Քարագլուխ գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի հինգ երեխա։ Հանգչում է Խնձրիստանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Բորիս Աղաջանյան

**Բորիս Աղաջանյան** (17 հուլիսի, 1966, Բաքու&nbsp;-&nbsp;19 մարտի, 1994, Հորադիզ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Բորիս Աղաջանյանը ծնվել է 1966 թ. հուլիսի 17-ին Բաքու քաղաքում։ Ավարտել է Բաքվի միջնակարգ դպրոցներից մեկը, ծառայել Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Բաքվի սառնարանների արտադրության գործարանում։ Արցախյան շարժման առաջին շրջանում բռնի տեղափոխվել է հայրենի Նորագյուղ և միացել հայրենիքի պաշտպաններին։ Ծառայել է Ասկերանի ՊՇ-ում։ Մասնակցել է Ֆիզուլիի, Հորադիզի մարտերին։ Զոհվել է 1994 թ. մարտի 19-ին՝ Հորադիզի կրակակետի վերացման ռազմագործողության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ասկերանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 19 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Խազազ (աղբյուր)

**Խազազ**, աղբյուր Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռների հյուսիսային լանջերին, Գնիշիկ գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի ջրագրություն
Խազաղբյուր (գետ)

**Խազաղբյուր**, գետ Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռների հարավարևելյան լանջերից և Ենոքավան գյուղից 5,5 կմ հարավ-արևմուտք աջից միախառնվելով Ցլաջուր գետին՝ կազմավորում է Սառնաջուր գետը։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցլաջուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Գենադի Հայրապետի Աղաջանյան

**Գենադի Աղաջանյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գենադի Աղաջանյանը ծնվել է 1954 թ. ապրիլի 14-ին, Ալթայի երկրամասի Բիյսկի խորհտնտեսությունում, ղլիժբաղցու ընտանիքում։ 1956 թ. տեղափոխվել է հայրենի Ղլիժբաղ։ Ավարտել է Ասկերանի միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Չեխոսլովակիայում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Ասկերանի գարեջրի գործարանում, ապա՝ մարզային հոգենյարդային դիսպանսերում, որպես սանիտար։ Ազգային-ազատագրական պայքարի տարիներին հերթապահել է Փառուխ-Խրամորթ-Ասկերան-Նախիջևանիկ-Փրջամալ-Արանզամին-Սառնաղբյուր գծի երկայնքով, մասնակցել է Խոջալուի, Լաչին-Ղույի պաշտպանությանը։ Զոհվել է 1992 թ. մարտի 8-ին Աղդամի շրջանից զինված հրոսակախմբերի հերթական հարձակումը ետ մղելիս։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ասկերանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ղլիժբաղ գյուղում ծնվածներ