open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ախուրիկ

**Ախուրիկ** գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում՝ մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 4 կմ հարավ-արևմուտք։ Գյուղը գտնվում է Ախուրյան գետի աջ ափին, հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 1470մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռը տևական, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Ամառը տաք է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 500-600 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստանները։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ախուրիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 1243, առկա բնակչությունը՝ 1241 մարդ։
Գյուղը մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը եղել է թուրքաբնակ, այնուհետ բնակեցված է եղել հայերով, որոնց նախնիների մի մասը տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանի Մուշի, Սասունի, Խնուսի շրջաններից և Կարսի մարզից։

Ախուրիկի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքը 2013 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 1033 բնակիչ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմել են 41%, կանայք՝ 59%։ Տարիքային խմբերը բաշխված են եղել հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 29%, աշխատունակներ՝ 52%, հետաշխատունակներ՝ 19%:

## Տնտեսություն
Ունի 207 տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, հիվանդանոց, կապի հանգույց։
Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 516 հա։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, կազմելով համապատասխանաբար 46 և124 հեկտար։ Գյուղատնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, հացահատիկային, բանջարաբոստանային, կերային կուլտուրաների, կարտոֆիլի մշակությամբ։ Նախկինում մեծ մակերես են զբաղեցրել շաքարի ճակնդեղի ցանքատարածությունները, հումքը վերամշակվում էր Սպիտակի շաքարի գործարանում։ Երկրաշարժի արդյունքում գործարանը ամբողջովին ավերվել է, իսկ ցանքատարածությունները գրեթե ամբողջովին վերացվել են։ Զբաղվում են նաև անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Գյուղի հիմնախնդիրները
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ կարևորվում են դպրոցական գույքի նորացումը, խմելու ջրագծերի վերանորոգումը, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, գյուղատնտեսական մթերքի իրացումը, գազաֆիկացումը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ախուրիկում կան նոր ժամանակների կիսավեր եկեղեցի և Սուրբ Եղյա մատուռ։ Գյուղից արևմուտք ընկած է «Հինշեն» գյուղատեղին։

## Տես նաև
* Ախուրիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ախուրիկ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Արևիկ (Շիրակի մարզ)

**Արևիկ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 5 կմ հարավ-արևելք։ Նախկինում կոչվել է Թափադոլակ

Գյուղը հիմնադրվել է 1810-1815 թթ.-ին Ալաշկերտից և Բասենից գաղթած հայերի կողմից։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արևիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 1566, առկա բնակչությունը՝ 1350 մարդ։ Հիմնադրման պահից մինչ օրս բնակիչները գրեթե ամբողջությամբ հայեր են, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

մինի|ձախից|Գրիգոր Լուսովորիչ կաթոլիկ եկեղեցին

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, շաքարի ճակնդեղի, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արևիկն ունի նոր շրջանում կառուցված Սբ. Գրիգոր եկեղեցի և Սբ. Հակոբ մատուռ։

## Արևիկցիներ
* Գևորգ Քրիստինյան

մինի|աջից|Եկեղեցու ներքին ինտերիերը

## Տես նաև
* Արևիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արևիկ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Մ.թ.ա. 11

**Մ.թ.ա. 11**, մ.թ.ա. 1-ին դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 10-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 12 և մ.թ.ա. 10 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Այգաբաց

**Այգաբաց**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 10 կմ հարավ-արևելք։ Գյուղը հիմնադրվել է 1830 թ. Բասենից գաղթած հայերի կողմից։ Մինչև 1947 թիվը կրել է Իխլիաբի անունը։

## Բնակչություն
Այգաբացի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի մշակությամբ և անասնաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Այգաբացում կանգուն է XIX դարի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին։

## Տես նաև
* Այգաբացի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Մ.թ.ա. 7

**Մ.թ.ա. 7** թվական, 1-ին դարի վերջին տասնամյակի՝ 0-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 8 և մ.թ.ա. 6 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Ագրիպպա Պոստումոսը գժտվել է Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր հետ, և կայսրը նրան վտարել է Հռոմից, ապա նրա անունը հանել է կտակից

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Հեծանվային սպորտ

մինի|250px
**Հեծանվային սպորտ**, մարզաձև, որին մասնակցում էին միայն տղամարդիկ, իսկ 1984 թվականից՝ նաև կանայք։

Մրցությունները տեղի են ունենում հեծանվահրապարակում և հատուկ խճուղում։

Խճուղային հեծանվավազքի մրցումներում խաղարկվում են երկու մրցաձևեր՝ խմբակային և թիմային մրցավազքեր։ Հեծանվահրապարակային սպորտում խաղարկվում են 1 կիլոմետր արագընթաց հեծանվավազքի, 1 կմ գիտ տեղից, 4 կմ անհատական հետապնդման և 4 կմ թիմային հետապնդման հեծանվավազքի առաջնություններ։

Աշխարհի, Եվրոպայի և պետությունների առաջնություններում կանայք մրցում են 1 կմ արագընթաց վազքում, 3 կմ հետապնդման մրցավազքում, 500 մետր գիտ՝ տեղից վազքում և խմբակային խճուղային վազքում։ Տարբեր տեսակի մրցումներրում տղամարդիկ մրցում են նաև երկտեղանոց հեծանիվներով՝ 2 կմ հեծանվահրապարակային, առաջատարի ետևից հեծանվահրապարակային մրցավազքերում և այլն։

## Պատմություն
Հեծանվային սպորտի առաջին պաշտոնական մրցումները կայացել են 1869 թվականին Ֆրանսիայում փայտաշեն հեծանիվներով։ Աշխարհի առաջին առաջնությունները կազմակերպվել են Չիկագոյում (1893) և Կոպենհագենում (1921)։

## Հեծանվային սպորտը Հայաստանում
Հայաստանում հեծանվային սպորտը հիմնադրվել է անվանի հեծանվորդ Ռ. Ավշարովի նախաձեռնությամբ 1926 թվականին։ Հայ հեծանվորդներից հաջողության են հասել Ա. Բոյաջյանը, Տ. Ավագյանը, Վ. Հայրապետյանը, Հ. Ավետիսյանը, Ն. Հովհաննիսյանը, Հ. Քոչարյանը, Ն. Ավետիսյանը, Օ. Կլևցովը, Մ. Շաբոյանը և այլք։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հեծանվավազք
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական մարզաձևեր
Հրաձգային սպորտ

մինի|200px|Հրաձգային սպորտի մարզուհի
**Հրաձգային սպորտ**, մարզաձև, որի տարբեր մրցումներում մարզիկները մրցում են 300 մետր մրցատարածության վրա 3 դիրքից՝ կամավոր հրացանից 40-ական կրակոց արձակելու, նույն դիրքերից 50 մ մրցատարածությունում փոքր տրամաչափի հրացանից 40-ական կրակոց արձակելու, նմանատիպ հրացանից 50 մ տարածության վրա պառկած դիրքից 60 կրակոց արձակելու, փոքր տրամաչափի ատրճանակից 50 մ տարածության վրա 60 կրակոց արձակելու, նույն տիպի ատրճանակից 25 մ տարածության վրա ուրվապատկերների վրա 60 արագընթաց կրակոց արձակելու «վազող եղնիկ» և «վազող վարազ» մրցաձևերում։ Բացի այս մրցաձևերից՝ աշխարհի, Եվրոպայի և այլ առաջնություններում մարզիկները մրցում են հրաձգության շուրջ 30 տարբեր տեսակի մրցություններում։ Այդ մրցումները կրում են անհատական-թիմային բնույթ։ Հրաձգության որոշ մարզաձևերի մրցումներին մասնակցում են նաև կանայք։

## Պատմություն
Գնդակային հրաձգության առաջին մրցումները կայացել են 1924-ին Շվեյցարիայում։ Գնդակային հրաձգության տարբեր մրցաձևեր ընդգրկում են այլ մարզաձևերում (ծովային բազմամարտ, բիաթլոն, ժամանակակից հնգամարտ, ռազմակիրառական բազմամարտ և այլն)։

## Հրաձգային սպորտը Հայաստանում
Հրաձգությամբ Հայաստանում զբաղվում են 1920-ից, 1930-ին հայաստանցի հրաձիգները մասնակցել են Անդրկովկասի, իսկ 1948-ից՝ համամիութենական մրցումներին։ Հայաստանի առաջատար գնդակային հրաձիգներից են համարվել Կ. Բոստանջյանը, Ա. Ավետիսյանը, Ս. Անժելովան, Ս. Պողոսյանը, Ռ. Մկրտչյանը, Գ. Զոհրաբյանը, Զինաիդա Սիմոնյանը, Ս. Մնացականյանը, Հրաչյա Պետիկյանը, Նորայր Բախտամյանը և այլք։

Հայաստանը ստենդային հրաձգությամբ սկսել է զբաղվել 1939-ից, իսկ պաշտոնական մրցումներ կազմակերպվել են 1956-ից։ Ճանաչված ստենդային հրաձիգներից են եղել Դ. Թուշիկյանը, Վ. Այվազյանը, Մ. Չալդրանյանը, Ռ. Սահակյանը, Պ. Բալյանը, Ս. Հակոբյանը, Մ. Այվազյանը, Հ. Հովհաննիսյանը, Վ. Պետրոսյանը, Մ. Կատրանջյանը, Բ. Գինոսյանը, Ե. Ավետիսյանը և այլք։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական մարզաձևեր
Կատեգորիա:Հրաձգային մարզաձևեր
Կատեգորիա:Մրցակցություն
Հունահռոմեական ըմբշամարտ

մինի|442x442px

 
**Հունահռոմեական ըմբշամարտ** (դասական ըմբշամարտ, ֆրանսիական ըմբշամարտ, հունահռոմեական ոճ) — Մարտական արվեստի եվրոպական ձև,որտեղ մարզիկը տեխնիկայի օգնությամբ հակառակորդին պետք է հավասարակշռությունից դուրս բերի և ուսը սեղմի գորգին։

Հունահռոմեական ոճում ի տարբերություն Ազատ ոճի ըմբշամարտի արգելված են տեխնիկական գործողությունները ոտքերով (зацепы, подножки, подсечки).

Դասական ըմբշամարտը ծնվել է Հին Հունաստանում և զարգացել է Հռոմեական կայսրությունում ժամանակակից տեսքը ձեւավորվել է Ֆրանսիայում XIX դարի առաջին կիսամյակում։

1896 թվականից սկսած հունահռոմեական ըմբշամարտը ներառված է Օլիմպիական խաղերի ծրագրում, 1898 թվականից՝ Եվրոպայի առաջնությունում, 1904 թվականից՝ Աշխարհի առաջնությունում։ Միջազգային ըմբշամարտի ֆեդերացիան, որը հիմնադրվել է 1912 թվականին, բաղկացած է ավելի քան 120 երկրներից (1997 թ.)։

## Կանոններ
Հունահռոմեական ըմբշամարտը երկու մարզիկների մարտարվեստն է։ Պայքարը իրականացվում է տարբեր տեխնիկայի օգնությամբ, որոնք կիրառվում են ոչ գոտուց ցածր։ Պայքարի հիմնական նպատակը հակառակորդին սեղմելն է գորգին։ Ըմբիշը կարող է հաղթել նաև 1-ին կամ 2-րդ փուլերում։ Եթե 8 միավորով առավելություն ստացած ըմբիշը հաղթում է, հանդիպումը ավարտվում է, երբ հաշիվը հավասար է, դատավորը լրացուցիչ ժամանակ է տալիս, որոշելու համար, թե ով էր ավելի ակտիվ և ընտրություն կատարում։ Հանդիպումը անցկացվում է 2 փուլով, որոնք տևում են 3 րոպե, ընդմիջումը լինում է 30 վայրկյան։

## Տես նաև՝

* Ըմբշամարտ
* Ազատ ոճի ըմբշամարտ
* Ձյուդո
* Սամբո
* Կոխ
* Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտ

## Արտաքին հղումներ
*Լուրեր Հունահռոմեական ըմբշամարտից

Կատեգորիա:Ըմբշամարտ
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական մարզաձևեր
Անակղետոս (Հռոմի պապ)

**Անակղետոս** կամ **Կղետոս** (, ), երրորդ Հռոմի պապը, ով Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցին գլխավորել է 76(78) - 88(90) թվականներին։

## Գրականություն
* Donald Attwater and Catherine Rachel John, The Penguin Dictionary of Saints, 3rd edition, New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.
* Louise Ropes Loomis, The Book of Popes (Liber Pontificalis). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Reprint of the 1916 edition. (Ends with Pope Pelagius, who reigned from 579 until 590. English translation with scholarly footnotes, and illustrations).
* Richard P. McBrien, Lives of the Popes, (Harper, 2000). ISBN 0-06-065304-3
* Friedrich Wilhelm Bautz: Anaklet I. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 1, Bautz, Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1, Sp. 155.
* Eintrag in der Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company, New York 1913.
* J. N. D. Kelly: Reclams Lexikon der Päpste. 2. aktualisierte Auflage, Reclam, Stuttgart 2005, ISBN 3-15-010588-9.

Կատեգորիա:Հռոմի եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Տիբուլլուս

**Ալբիուս Տիբուլլուս** (, մ.թ.ա. 55 - 19 թթ.), հին հռոմեացի բանաստեղծ, էլեգիայի ժանրի վարպետ։ Նրա կենսագրության մասին տեղեկությունների հիմնական աղբյուրը նրա ստեղծագործություններն են։ Սերվել է ունևոր, սակայն ոչ ազնվական ընտանիքից, պատկանել է «հեծյալների» դասին։ Եղել է քաղաքականությունից հեռու մարդ, նրա բանաստեղծություններում գրեթե չեն հիշատակվում Հռոմի հասարակական կյանքը, քաղաքական իրադարձությունները։ Կարելի է եզրակացնել, որ նա ներքուստ չի ընդունել Օգոստոս կայսեր հաստատած կարգերը։ Իր ստեղծագործություններում երազում է հանգիստ, հասարակական խժդժություններից հեռու գյուղական միջավայր, խիստ ատելությամբ խոսում արյունահեղ պատերազմների, կուտակման տենչի և շահամոլության մասին։

Մեզ են հասել Տիբուլլուսի էլեգիաների երկու գրքույկ և դրանց մեջ չմտնող մեկ էլեգիա ու մեկ էպիգրամ։ Մի շարք այլ գործեր, որոնք միջնադարյան ձեռագրերում վերագրված են հռոմեացի բանաստեղծին, ներկայումս համարվում են նրա գրչին չպատկանող։ Նրա պոեզիայի հիմնական թեման սերն է առ բանաստեղծի երկերում Դելիա և Նեմեսիս կեղծանուններով հիշատակվող երկու կնոջ։ Սիբուլլուսի սիրային քնարերգությունը չունի Կատուլլուսի կենդանի անմիջականությունը, բայց դրա փոխարեն այն օժտված է ապրումների առավելագույն նրբությամբ, կառուցվածքային ու լեզվական կատարելությամբ։

Տիբուլլոսի անունով պահպանվել է եղերերգությունների մի ժողովածու՝ բաղկացած 3 գրքից (նոր հրատարակչությամբ՝ 4 գիրք), որոնցից հաստատապես նրան են պատկանում առաջին երկուսը և 2 բանաստեղծություն՝ 3-րդից։ Տիբուլլոսի եղերերգությունների թեմաներն են՝ ընտանեկան օջախը, ընկերուհու նկատմամբ հավատարմությունը, աստվածների մեծարումը, գյուղական և ընտանեկան հանդեսները, պատերազմի, ինչպես և փառասիրության ու հարստության ունայն մոլուցքի դատապարտումը։ Տիբուլլոսի քնարերգությանը բնորոշ են թեմաների ու տրամադրությունների ճկուն անցումները, ոճի նրբագեղությունը, անբասիր ճաշակը և չափի զգացումը։ Լեզուն պարզ է և խիստ գրական։

Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հռոմեական ոսկեդարի գրողներ
Բասեն (Շիրակի մարզ)

**Բասեն** (նախկին անվանումները՝ *Մուսայելյան*, *Մեծ Քյափանակ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 14 կմ հարավ-արևելք, Փամբակի լեռների փեշերին։ *Մուսայելյան* է վերանվանվել 1935 թվականի հունվարի 3-ին ի հիշատակ հեղափոխական գործիչ Մուսայելյանի։ **Բասեն** է վերանվանվել 2006 թվականի հուլիսի 4-ին։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղադրված է Փամբակի լեռնաշղթայի փեշերին, մեղմաթեք սարալանջին՝ ծովի մակարդակից 1645 մ բարձրության վրա։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստաններ են։

## Կլիմա
Կիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռը տևական, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Լինում են ուժեղ քամիներ, հաճախակի են ձնաբքերը և սառնամանիքները։ Ամառը զով է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 500-600 մմ։

## Բնակչություն
1831 թվականից ի վեր բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները 1828-1830 թթ.-ին գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Խնուսի և Բասենի գավառներից։

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքը 2013 թ-ի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 1658 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 45%, կանայք՝ 55%։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 31%, աշխատունակներ՝ 50%, հետաշխատունակներ՝ 19%։

Բասենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բասենն ունի 520 տնտեսություն։

Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 1440 հա։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 187 և 1195 հեկտար։ Գյուղատնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, ծխախոտագործությամբ, հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։ Նախկինում զբաղվել են շաքարի ճակնդեղի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բասենում կան «Ժամ» եկեղեցի, որը կառուցված է սրբատաշ տուֆից և վերանորոգված է 1842 թ., «Սարավերի» եկեղեցի և «Ավերք» մատուռ։ Մոտակայքում կան գյուղատեղիներ, խաչքարեր։

## Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ունի դպրոց, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Բենիամին

**Բենիամին** (նախկինում՝ *Ճլոխան*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից՝ մոտ 8 կմ հարավ։ Վերանվանվել է **Բենիամին** 1945 թվականին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բենիամինի մշտական բնակչությունը կազմել է 724, առկա բնակչությունը՝ 693 մարդ,
բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է կարտոֆիլագործությամբ, անասնապահությամբ և հացահատիկի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բենիամինում են գտնվում Ժամ եկեղեցին և «Թուխ Մանուկ» մատուռը։

## Կրթություն
Գյուղում գործում է դպրոց, որտեղ բացի դպրոցական ծրագրերից, երեխաները ներգրավվում են նաև արտադասարանական ծրագրերում՝ արվեստի, արհեստի խմբակներ, բանավեճի ակումբ, առողջ ապրելակերպի սեմինարներ։

## Ավանդություն
Ասում են՝ սկեսուրը հարսի խոնարհությունը փորձելու համար ձեռքի ճլորը՝ կավե փոքրիկ աման, գցում է շիկացած թոնրի մեջ ու խնդրում նրան, որ հանի՝ «Խա'րս, ճլորը խա՛ն»։ Հարսը իրեն նետում է թոնիրը և այրվում։ Այդ օրվանից գյուղի անունը մնում է Ճլոխան։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Beniamin 31.JPG|«Թուխ Մանուկ» մատուռ
Պատկեր:Beniamin 29.JPG|Բենիամին գյուղի եկեղեցի 1871 թ.
Պատկեր:Beniamin 28.JPG|Բենիամին գյուղի եկեղեցու դուռը
Պատկեր:Beniamin 26.JPG|Բենիամին գյուղի եկեղեցին ներսից
Պատկեր:Beniamin 27.JPG|Բենիամին գյուղի եկեղեցու կտուրը
Պատկեր:Beniamin 19.JPG|Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհված մարտիկների հուշարձան Բենիամին գյուղում
Պատկեր:Beniamin 20.JPG|Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհված մարտիկների հուշարձան Բենիամին գյուղում
Պատկեր:Beniamin 22.JPG|Խորհրդային Միության հերոս գեներալ-մայոր Բենիամին Հովհաննեսի Գալստյանի հուշարձանը
Պատկեր:Beniamin 21.JPG|Խորհրդային Միության հերոս գեներալ-մայոր Բենիամին Հովհաննեսի Գալստյանի հուշարձանը
Պատկեր:Beniamin 23.JPG|Բենիամին համայնքի դպրոցը


## Տես նաև
* Բենիամինի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բենիամին գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Կղեմես I (Հռոմի պապ)

**Կղեմես I**, նաև հայտնի է որպես **Սուրբ Կղեմէս Հռովմայեցի**, **Ս. Կղեմես Հռոմի Հայրապետ** (, ), Հռոմի պապ 92-ից առ 99 թթ.։ Համարվում է եկեղեցու առաջին (առաքելական) հայրերից մեկը։ Նրա կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի։ Ըստ Տերտուղիանոսի մկրտվել է Պետրոս առաքյալի կողմից։ Հռոմի եկկեղեցու առաջնորդներից էր։ Ըսկ կաթոլիկ եկեղեցու ավանդության մահացել է Հունաստանում շուրջ 101 թ., ըստ մեկ այլ վարկածի, որն ընդունված է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու կողմից, աքսորվել է Ղրիմի Քերսոնես (ներկայիս Սևաստոպոլ) քաղաք, որտեղ և նահատակվել է Տրայանոս կայսեր իշխանության առաջին տարիներին։ Շնորհիվ իր նահատակման վայրի Կղեմեսը միակ Հռոմի պապն է, որը պաշտվում է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու կողմից։

Կղեմեսի անունով մեզ հասել են մի քանի թղթեր (Կղեմեսի 1 և 2 նամակները (1-ին նամակն հասցեագրված է Կորնթոսի եկեղեցուն), երկու թուղթ կուսության մասին), թեև ժամանակակից գիտնականները վիճարկում են դրանց մի մասի պատկանելությունը նրա գրչին։ Նամակների գրման պատճառները եղել են Կորնթոսի եկեղեցում ծայր առած խռովությունները։

Որոշ Կորնթացիներ առաջարկում էին փոխել քահանաներին՝ կարծելով, թե նրանց ծես կատարելու իշխանությունը կախված է եկեղեցու անդամների ցանկությունից։ Նման տրամադրություններ առկա էին նաև այլ համայնքներում։ Տեղական եկեղեցիների համար լուրջ հարց էր, թե մնայուն քահանաների-եպիսկոպոսների ծիսական արարողությունները նույնքան զորու էին, որքան առաջին քարոզիչներինը, որոնք արդեն սկսել էին պակասել, և որոնց նկատմամբ առանձնահատուկ վստահություն և հարգանք ունեին։ Այս խնդիրը արտահայտություն է գտել այդ ժամանակաշրջանի, այլ գործերում ևս, հատկապես Դիդախեում և Իգնատիոսի նամակներում։ Կղեմեսի նամակում, իբրև եկեղեցու պաշտոնյաներ, հիշվում են եպիսկոպոսը, երեցը և սարկավագը, սակայն եպիսկոպոս և երեց հասկացությունները իրարից գրեթե չեն տարբերվում, մի բան, որ բնորոշ է Ա դարիվերջի մթնոլորտին։

Կղեմեսը սուրբ է ճանաչված նաև Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից, որը նրա հիշատակը տոնում է Ա Հիսնակի կիրակիին հաջորդող հինգշաբթի օրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Դահուկապար

մինի|250px
**Դահուկապար** կամ **ֆրիսթայլ**, լեռնադահուկային սպորտի տարատեսակ, որը ներառում է երեք մրցաձև՝ մոգուլ դահուկաբալետ և դահուկացատկեր։ Մոգուլ մրցաձևը արագընթաց արագընթաց վայրէջք է՝ բլրածածկ տեղանքի սահուղով։ Դահուկաբալետը թեք սահուղով վայրէջք է, որի ժամանակ մարզիկը (մարզուհին) կատարում է ձևավոր քայլեր, պտույտներ, շրջադարձեր՝ հենվելով մեկ կամ երկու դահուկափայտերի վրա կամ առանց հենումների։ Դահուկացատկերը կատարվում են երկումետրանոց դահուկահարթակից։ Մարզիկը օդում ճախրելիս կատարում է ամենաբարդ մարզավարժությունները (պտույտներ, շրջադարձեր, սալտո, սալտո՝ պիրուետներով և այլն) և ձգտում վայրէջք կատարել՝ պահպանելով հավասարակշռությունը։ Հաղթողը որոշվում է յուրաքանչյուր մրցաձևում, ինչպես նաև իր ցանկացած 2 մրցաձևերի գումարային արդյունքում։ Բացարձակ հաղթող է ճանաչվում եռամարտի և երկամարտի մրցումներում առավել շատ միավորներ ձեռք բերած մարզիկը։ Մրցումները կազմակերպվում են տղամարդկանց և կանանց համար առանձին-առանձին։

Դահուկապարով ներկայումս զբաղվում են շուրջ 60 երկրներում։ Յուրաքանչյուր տարի դահուկապարի ազգային առաջնություններ են անցկացվում Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Շվեդիայում, Շվեյցարիայում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում և այլուր։

Սկսած 1978-ից անցկացվում են դահուկապարի աշխարհի գավաթի առաջնություններ։ Դահուկապարն ընդգրկված է ձմեռային օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ 1986-ին ֆրանսիական Տին քաղաքում կայացած դահուկապարի աշխարհի առաջին առաջնությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական մարզաձևեր
Կատեգորիա:Դահուկապար
Ռուբայի

**Ռուբայի** (հոգնակի թվով՝ «**ռուբայաթ**» - քառյակ, արաբ․, բառացի՝ քառապատկված), պարսկա-արաբական պոեզիայում քառատող ավարտուն բանաստեղծություն, առավելապես խոհական-փիլիսոփայական բնույթի։ Դասական քառյակի մեջ հանգավորվում են առաջին, երկրորդ և չորրորդ տողերը, իսկ երրորդը մնում է ամուրի՝ անհամգ։ Ռուբայաթի կամ քառյակի ժանրում ստեղծագործել են Օմար Խայամը, Հաֆեզը, Ռուդաքին, Նիզամին, Ռումին, Սաադին, իսկ հայ հեղինակներից՝ Հովհաննես Թումանյանը, Եղիշե Չարենցը, Հովհաննես Շիրազը և ուրիշներ։

Ռուսաստանում փաստորեն երկու բեյթ է․ հանգավորվում են 1-ին, 2-րդ, 4-րդ տողերը, երրորդը մնում է անհանգ կամ հանգավորվում է հազվադեպ։ Տողերի վերջում կրկընվող բառը կամ բառերի խումբը կոչվում է ռեդիֆ, իսկ Ռուսների շարքը՝ ռուբայաթ։ Աշուղական Ռ․ ունի երաժշտական հատուկ եղանակ և ընդգրկված է որոշ, աշուղական բարդ երգատեսակների մեջ (ռուբայի–դիվանի, ռուբայի–բայաթի–թասլիբվերջինիս միակ օրինակը ստեղծել է Սայաթ–Նովան)։ Հայ բանաստեղծներից Ռուսերեն է գրել Ե․ Չարենցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Կատեգորիա:Իրանական հայտնագործություններ
Սուրեն Շահբազյան

**Սուրեն Վարդգեսի Շահբազյան** (), խորհրդային հայ կինոռեժիսոր և օպերատոր, Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1986), Ուկրաինայի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ։

## Կենսագրություն
մինի|Սուրեն Շահբազյանի գերեզմանը Կիևում
Սուրեն Շահբազյանը ծնվել է 1923 թվականին Գյումրիում։ 1945 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտի մանկավարժական ֆակուլտետը, 1951 թվականին՝ Կինեմատոգրաֆիայի համառուսաստանյան պետական ինստիտուտի (ՎԳԻԿ) օպերատորական ֆակուլտետը։ 1951 թվականից՝ Կիևի Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի օպերատոր և ռեժիսոր։ 1970 թվականից՝ Կիևի Ի. Կարպենկո-Կարիի անվան թատերական արվեստի ինստիտուտի դոցենտ։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր

### Օպերատոր

### Դերերը կինոյում

### Արխիվային կադրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ օպերատորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Մուխամազ

**Մուխամազ** կամ **մուխամմազ**, քառյակի ու գազելի սկզբունքով կառուցված, արևելյան պոեզիայում տարածված բազմատուն բանաստեղծության տեսակ։ Տները բաղկացած են չորս կամ ավելի տողերից։ Հանգավորվում են առաջին տան բոլոր տողերը և մնացած տների չորրորդ տողերը, իսկ 1-3-րդ տողերը հանգավորվում են այլ հանգով։ Մուխամազը աշուղական և գուսանական երգի հիմնական տեսակն է։ Մուխամազի տեսակով են ստեղծագործել Սայաթ-Նովան, Ջիվանին և այլք։ Մուխամազի կանոններով են գրված Եղիշե Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի», «Տաղ անձնական» բանաստեղծությունները։

Սայաթ-Նովան այս ձևով գրված բանաստեղծություններ ունի հայերեն, վրացերեն և ադրբեջաներեն, օրինակ՝ 
Գուզիմ՝ ումբրըս հենց անց կացնիմ՝ օրըս մունաթ չը քաշէ.
Թեգուզ հազար դարդ ունենամ՝ դարըս մունաթ չը քաշէ,
Ղաստ անիմ, բարու հանդիբիմ՝ չարըս մունաթ չը քաշէ.
Գըլուխըս չարէն ռադ անիմ՝ սարըս մունաթ չը քաշէ.
Էրեսըս հայալու պահիմ՝ արըս մունաթ չը քաշէ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Բեյթ

**Բեյթ** (դիստիքոս), երկու տողից բաղկացած չափածո բանաստեղծության տեսակ, որը տարածված է արևելյան երկրների պոեզիայում։ Այն սովորաբար չափաբերված է, հանգավոր, հաճախ կրկնվող վերջնամասով։

## Բեյթի օրինակ
Ե․ Չարենցի մոտ՝

Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Գազել

**Գազել, ղազալի** (արաբերեն/պարսկերեն՝ **غزل**, ), բանաստեղծության կայուն ձև, բաղկացած է մի քանի երկտող տներից(բեյթերից), որի մեջ առաջին տան զույգ և մնացած տների երկրորդ տողերի վերջնամասերը կրկնվում են, իսկ դրանց նախորդող բառերը ներքին հանգ են կազմում։

Տարածված է Արևելքում և հատկապես Պարսկաստանում։ Սկսել է ձևավորվել IX-X դդ.-ում։ Նշանավոր են հատկապես պարսիկ բանաստեղծ Սաադիի գազելները։ Իր վերջնական ձևական զարգացմանն է հասել Հաֆեզի մոտ (XIV դար)։ Հայ բանաստեղծներից գազելներ են գրել Վահան Տերյանը (Հրաժեշտի գազել), Եղիշե Չարենցը («Ծիածան», «Տաղարան», 《Մորս համար գազել》) և ուրիշներ։
Առաջին տան երկու տողերն էլ ավարտվում են նույն բառով կամ բառերով, իսկ դրանց նախորդող բառերը հանգավորվում են։
Տողավերջում կրկնվող բառերը կոչվում են ռեդիֆ։
Նույնը կրկնվում է նաև բոլոր հաջորդ տների երկրորդ տողերում։

Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Հիրենեոս Լիոնացի

**Հիրենեոս Լիոնացի** կամ **Իրենեոս Լուգդոնացի** (, , ), հույն քրիստոնյա գրող, եպիսկոպոս, աստվածաբան։ Համարվում է 2-րդ դարի մեծագույն աստվածաբանը։ Նրա աստվածաբանությունը ներկայացնում է արևմուտքի խնդիրների լուծումը արևելքի ավանդությամբ։ Ծագումով Զմյուռնիայից է, Պողիկարպոսի աշակերտն է։ Մարկոս Ավրելիոս կայսեր օրոք եղել է Լիոն (ըստ լատիներեն հին անվանման՝ Լուգուդուն) քաղաքի հոգևորականներից մեկը, Լիոնի եպիսկոպոսի նահատակվելուց հետո ընտրվում է նոր եպիսկոպոս։ Համաձայն եկեղեցական ավանդության նահատակվել է Սեպտիմիոս Սևերոսի օրոք քրիստոնյաների դեմ հալածանքներից մեկի ժամանակ։ Իր գրվածքների բնագիր լեզուն հունարենն է, սակայն մեզ են հասել միայն դրանց լատինական և այլ լեզուներով թարգմանությունները։ Նրա առավել նշանակալից երկը «Վասն կեղծ գիտության մերկացման և մերժման» աշխատությունն է (, հաճախ կրճատ անվանվում է «Ընդդեմ հերձվածոց» , )։ 5 գրքից բաղկացած այդ երկը պահպանվել է լատիներեն թարգմանությամբ, իսկ IV ու V գրքերը նաև հայերեն (գրաբար) թարգմանությամբ։ Հիրենեոսն այն գրել է 180-185 թթ. միջև ընկած ժամանակում։ Առաջին գրքում ներկայացվում է գնոստիկական ուսմունքը, երկրորդ գրքում փորձ է արվում հերքել այն ռացիոնալիստական փաստարկների միջոցով, երրորդ գիրքը ներկայացնում է առաքելական ավանդույթը, չորրորդում կարելի է գտնել քրիստոնեական դավանանքի հիմնական դրույթները։

Հայերեն թարգմանությամբ մեզ է հասել Հիրենեոսի «Ցոյցք առաքելական քարոզության» երկը (Epideiksis tu apostoliku kerygmatos), որը հայտնաբերվել է 20-րդ սկզբին և լուսյ տեսել 1907 թ. գիտական աշխարհի կողմից գնահատվելով որպես կարևոր գյուտ հայրաբանական գրականության բնագավառում։ Հիրենեոսի այլ աշխատությունները, որոնք վկայված են վաղ միջնադարյան քրիստոնյա հեղինակների կողմից, մեզ չեն հասել։

Հիրենեոսը չուներ գրական որևէ հավակնություն, գրում էր միայն այն մասին, ինչ գիտեր սակայն չնայած դրան նշանակալից ազդեցություն է տողել քրիստոնյա գրողների հաջորդ սերունդների վրա։ Նրա երկը որպես աղբյուր է օգտագործվել Տեղտուլիանոսի, Հիպոլիտոսի, Եվսեբիոս Կեսարացու և այլ հեղինակների կողմից։ Իրենեոսի երկերը նաև լայնորեն օգտագործվել են միջնադարյան հայ հեղինակների կողմից։

Նա եղել է առաջին մեծ քրիստոնյա գրողը, որ հասկացել է, թե քննելով և լուծելով ոչ ճշմարտությունը (գնոստիցիզմ), մոտենում ենք և հպվում ճշմարտությանը (քրիստոնեություն)։ Փոխադարձաբար փնտրելով և ճանաչելով ճշմարտությունը, կարող ենք դյուրությամբ զանազանել ճշմարիտը կեղծիքից։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Античные писатели. Словарь, СПб, 1999.

Կատեգորիա:2-րդ դարի քրիստոնյա հեղինակներ
Կատեգորիա:Իզմիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հռոմեական Անատոլիայում ծնված սրբեր
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հույն աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Սրբեր
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունարեն գրողներ
Օլթի (այլ կիրառումներ)

**Օլթի**, կարող է վերաբերել՝
*Օլթի — գետ Թուրքիայի Էրզրումի նահանգում, Ճորոխ գետի վտակը։
*Օլթի —քաղաք Թուրքիայի Էրզրումի նահանգում, Օլթիի շրջանի շրջկենտրոն։
Եվգենի Տառլե

**Եվգենի Վիկտորովիչ Տառլե** (, ), ռուս խորհրդային պատմաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1927)։ Լինելով եվրոպական երկրների նոր և նորագույն պատմության մասնագետ՝ հեղինակել է բազմաթիվ ուսումնասիրություններ, որոնք այսօր էլ չեն կորցրել իրենց գիտական արժեքը։ Հիշատակության արժանի են 1953-1956 թթ. Ղրիմի պատերազմի մասին գրված աշխատությունը (2 հատոր, Крымская война։ в 2-х т. - М.-Л.։ 1941-1944.), Նապոլեոն Բոնապարտի (Наполеон, 1936) և Շառլ-Մորիս Թալեյրանի (Талейран, 1939) կենսագրությունները։

Իր «Եվրոպան իմպերիալիզմի դարաշրջանում» աշխատության մեջ (Европа в эпоху империализма, 1927) անդրադարձել է նաև 1915-1916 թթ. Հայոց ցեղասպանության պատմությանը. նշել է, որ իրականացնելով այդ չարագործությունը, Օսմանյան կայսրության ղեկավար շրջանակները ձգտում էին «վերջնականորեն և առհավետ պաշտպանել իրենց Կովկասի կողմից եկող վտանգից ու ռուսական նկրտումներից։ Այն, ինչ կատարվել է Թուրքիայում, այդ իմաստով հանդիսանում է (իր չափերով) չափազանց արտառոց մի բան համաշխարհային պատմության մեջ՝ Չինգիզ խանի ժամանակներից ի վեր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Գետնանոճազգիներ

**Գետնանոճազգիներ** () - բույսերի ասեղնատերևավորների կարգի ընտանիք՝ բարձր, միատուն ծառեր են՝ թեփուկանման կամ ասեղանման տերևներով։

## Կենսաբանական նկարագիր
Արական հասկիկները մեկական են, ծայրային, ծոցային, հավաքված գլխիկներով կամ ողկույզներով։ Առէջը ունի կարճ թելիկ և լայնացող թեփուկ, որի ներքևի կողմի եզրից ազատ կախված են 2-9 փոշեպարկեր։ Իգական հասկիկները միայնակ են, ծայրային, բազմաթիվ, պարուրաձև դասավորված թեփուկներով։

Սերմնային թեփուկները ավելի կամ պակաս զարգացած են։ Յուրաքանչյուր թեփուկի վրա կան 2-9 սերմնաբողբոջ։

Կոները կլոր են, հասունացնան ժամանակ միմյանցից հեռացող կոշտ, կաշվեկերպ, փայտացող թեփուկներով։ Սերմերը ունեն նեղ թևիկներ։

## Ցեղեր
Գետնանոճազգիների ընտանիքը բաղկացած է 9 ցեղերից՝
* Սցիազդոպիտիս
* Սեքվոյադենդրոն
* Տաքսոդիում
* Սեքվոյա
* Կրիպտոմերիա
* Աթրոտաքսիս
* Տալվանիա
* Կուննինգհամիա
* Մետասեքվոյա

Հայաստանում ներմուծված են վեց ցեղ՝ սեքվոյադենդրոն, սեքվո, կրիպտոմերիա, կուննինգհամիա, մետասեքվոյա, տաքսոդիում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Գետնանոճազգիներ
Կատեգորիա:Ծառեր
Գետք

**Գետք** (նախկին անվանումը՝ *Դահարլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից՝ 5 կմ հարավ-արևմուտք, Ախուրյան գետի ձախ ափին։ Գյուղը հիմնադրվել է 1828 թ., վերանվանվել **Գետք** 1945 թ. դեկտեմբերի 7-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գետքի մշտական բնակչությունը կազմել է 545, առկա բնակչությունը՝ 509 մարդ։  1831 թվականից ի վեր գյուղի բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մասը 1828-1830 թվականներին գաղթել են Կարսից և Մուշից։

Գետքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գետքում են գտնվում «Ամենափրկիչ» և սուրբ Հռիփսիմե մատուռները։ Գյուղում կա Հայրենական մեծ պատերազմի զոհերին նվիրված կոթող, որը կառուցվել է 1976 թ.։
200px|մինի|ձախից|Հայրենական մեծ պատերազմի զոհերին նվիրված կոթող

## Հասարակական կառույցներ
Գետքում գործում է միջնակարգ դպրոց։

## Տես նաև
* Գետքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գետք գյուղի էջը CAA կայքում 
* Գետք գյուղի մասին տեղեկություններ 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Երազգավորս

**Երազգավորս**ի գյուղական համայնքը գտնվում է Շիրակի մարզի հարավարևմտյան հատվածում, ծովի մակերևույթից 1520 մ բարձրության վրա։

## Աշխարհագրություն
Մարզկենտրոնից գյուղի հեռավորությունը 11 կմ է։ Գտնվում է Գյումրի - Արմավիր ավտոճանապարհի կողքին։ Համայնքի տարածքը կազմում է 70 հա։ Հարավից սահմանակից է Բայանդուր համայնքին, հյուսիսից Գետք համայնքին, արևմուտքից Թուրքիային։

## Պատմություն
Գյուղը կառուցվել է 1976-1984 թվականներին։ Հիմնականում մեկ-երկու հարկանի առանձնատներ են՝ կառուցված արթիկ տուֆից։ Գյուղատեղին, որը Ախուրյանի ջրամբարի կառուցման պատճառով մնաց ջրի տակ եղել է շատ հին բնակավայր, որտեղ պահպանվել էին 12-13-րդ դարերում կառուցված եկեղեցու ավերակներ։ Ըստ որոշ պատմական աղբյուրների Երազգավորսը եղել է Բագրատունի թագավորների ամառային նստավայրը։ Ախուրյանի ջրամբարի կառուցման պատճառով համայնքի մոտ 500հա ընտիր վարելահող մնաց ջրամբարի ջրերի տակ, որը և պատճառ դարձավ այն բանին որ համայնքը այսօր սակավահող համայնքներից մեկն է Շիրակի մարզում։ Սեփականաշնորհված մեկ հողաբաժինը ընդամենը կազմում է 0.34 հա։ Համայնքը ընդգրկված է սահմանամերձ գյուղերի ցանկում։ Համայնքի վարելահողերը գտնվում են սահմանային շերտում (փշալարերից ներս) որոնց մշակության համար կան դժվարություններ՝ կապված սահմանային ռեժիմի հետ։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, լանդշաֆտը տափաստանային, որը բարենպաստ է հողագործության և անասնապահության համար։ Երազգավորսը ուժեղ է:

## Բնակչություն
Բնակիչները հիմնականում գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Մշո գավառից, մի մասն էլ տեղացիներ են։ Հիմնականում զբաղվում են անասնապահությամբ և հողագործությամբ որը հանդիսանում է նրանց հիմնական եկամուտի աղբյուրը։

Երազգավորսի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Համայնքում գործում է միջնակարգ դպրոցը, որը կառուցվել է 2000 թվականին պետական բյուջեի միջոցներով։ Մշակույթի տունը 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի պատճառով դարձել է վթարային և գտնվում է անմխիթար վիճակում։ Մինչև երկրաշարժը համայնքում գործել է Գյումրու Լենկոշ կոշիկի ֆաբրիկայի մասնաճյուղը, որտեղ աշխատել են համայնքի մոտ 180 բնակիչներ։ Բնակիչների մի մասն էլ աշխատել է Բայանդուրի *Շիրակ* թռչնաֆաբրիկայում։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Երազգավորսն ունի մի եկեղեցի։

## Տես նաև
* Երազգավորսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երազգավորս գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Նիկոլայ Բաև

**Նիկոլայ (Նիկողայոս) Գևորգի Բաև** (), հայ ճարտարապետ։ Հիմնականում աշխատել է Երևանում և Բաքվում։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1942)։

## Կենսագրություն
1901 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետության և քաղաքացիական ճարտարագիտության ինստիտուտը։ 1911 թվականից աշխատել է Բաքվում։ 1911-1918 թվականներին եղել է Բաքվի գլխավոր ճարտարապետ։ 1927 թ. տեղափոխվել է Երևան և 1929-1930 թթ. աշխատել որպես Հայգյուղշինի տնօրեն։ 1942 թվականից եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ։ 200-ից ավելի շինարարական նախագծերի և շինությունների հեղինակ է։ Նիկոլայ Բաևի անձնական արխիվը պահվում է Հայաստանի ազգային արխիվում։

## Հիմնական նախագծերը Երևանում
* Բանկի շենք՝ ներկայումս՝ կենտրոնական բանկի շենքը (1933 թ.)
* Բնակելի տուն՝ Սայաթ-Նովա պողոտա 25 (1928 թ.)
* Բնակելի տուն՝ Վարդանանց փողոց 7 (1933 թ.)
* Դատարանի շենք, Գերագույն դատարանը, ներկայումս՝ Հայաստանի դատախազության շենքը (1936 թ.)
* Պալատ պիոներների և դպրոցականների, ներկայումս՝ Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի շենքը (1938)
* Բնակելի շենք՝ Կողբացի 47 (1930-ականներ)
* Երևանի առաջին տպարանի շենք (1920-ականներ) (մասնամբ կանգուն)


CBA building.JPG|Հայաստանի կենտրոնական բանկի շենքը
Yerevan 25 Sayat Nova ave 01.JPG| Բնակելի տուն Սայաթ-Նովայի պողոտայում, 1928
Վարդանանց 7 1.JPG|Բնակելի տուն՝ Վարդանանց փողոց 7
Yerevan Courthouse. 03.jpg|Դատարանի շենք. Գերագույն դատարանը, ներկայումս՝ Հայաստանի դատախազության շենքը
Yerevan, Palace of pioneers 03.JPG|Պալատ պիոներների և դպրոցականների (այժմ՝ Պատանի հանդիսատեսի թատրոն), 1938, Մոսկովյան փողոց 3


## Հիմնական նախագծերը Բաքվում
* Սաբունչի երկաթուղային կայարանն ու հարակից բոլոր կառույցները
* Ադրբեջանի օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքը
* Էրմենիքենդ թաղամասն (Բաևի թաղամաս) ու հարակից շինությունները
* Հիվանդանոցային ավան (19 լազարեթ՝ 24 մասնաշենքով)

## Գրականություն
* Էդմոնդ Տիգրանյան, Հայ ճարտարապետների գործունեությունը Անդրկովկասում (19-րդ դարի վերջ - 20-րդ դարի սկիզբ), Երևան, 2000։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էթնիկ հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Դիդոնե և Էնեաս

**«Դիդոնե և Էնեաս»** () (Z. 626), անգլիացի երգահան Հենրի Պյորսելի օպերա երեք գործողությամբ։ Անգլերեն լիբրետտոյի հեղինակ Նամում Թեյթ՝ ըստ Վերգիլիոսի «Էնեական» պոեմի։ Առաջին անգամ կատարվել է Լոնդոնում, Ջոսիա Պրիստի դպրոցում 1688 ամռանից ոչ ուշ։

«Դիդոնե և Էնեասը» Պյորսելի առաջին և միակ բեմական ստեղծագործությունն է, որն առավել համապատասխանում է որպես օպերա բնորոշվելուն։ Այն համարվում է անգլիական բարոկկո ոճի երաժշտության գլուխգործոցներից մեկը և այսօր էլ բեմադրվում է աշխարհի օպերային թատրոնների կողմից։
մինի|աջից|Հատված «Դիդոնե և Էնեաս» օպերայից

Կատեգորիա:1688 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Անգլերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Պյորսելի օպերաներ
Ազատ խոսք (թերթ)

**Ազատ խոսք**, հայկական հրատարակությունների և տպագրությունների ընկերության օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1949-1951 թվականներին, Փարիզում։ Խմբագիր՝ Ա. Նազարյան։ Տպագրել է հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարվեստական նյութեր, արտացոլել սփյուռքահայության, հատկապես ֆրանսահայերի կյանքը, Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական ու մշակութային կյանքը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կյոռլինգ

մինի|250px
**Կյոռլինգ** (հայերեն ճիշտ տարբերակը՝ **քըրլինգ**) ( - պտտվող), Կանադայում, Անգլիայում, Շոտլանդիայում և մի քանի այլ երկրներում մասսայականություն վայելող մարզական խաղ։

Կյոռլինգի սառցապատ խաղադաշտն ունի 36,22 մ երկարություն։ Մեկնարկի տեղից 30,96 մ վրա գծվում է 92,16 սմ շրջանագիծ ունեցող թիրախ։ Յուրաքանչյուր թիմի կազմում հանդես է գալիս երեք մարդ, որոնցից յուրաքանչյուրին տրվում է երկուական մական։ Խաղի մասնակիցները ձգտում են մականները, սառցի վրայով սահեցնելով, այնպես ուղարկել դեպի թիրախը, որ այն կանգնի շրջագծի մեջ։ Մականը կշռում է 19,96 կգ։ Հաղթանակը տանում է առավել նշանառու թիմը։

Քարը կշռում է 19,96 կգ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական մարզաձևեր
Վահրամաբերդ

**Վահրամաբերդ** (նախկին անվանումը՝ *Ներքին Ղանլիջա*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 10 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրյան գետի ձախ ափին։ **Վահրամաբերդ** է վերանվանվել 1946 թվականին ի պատիվ միջնադարի հայ զորավար Վահրամ Պահլավունու, որի տապանաքարը պահպանվում է Մարմաշենի վանքի գավթում։

## Բնական պայմանները
Գյուղը գտնվում է Ախուրյանի ձախ ափին՝ ծովի մակարդակից 1650 մետր բացարձակ բարձրության վրա։ Կլիման ցուրտ է, քիչ տեղումներով։ Հաճախ են ուժեղ քամիները, մառախուղները և ձնաբքերը։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների միջին քանակը կազմում է շուրջ 450-500 միլիմետր։ Բնական լանդշաֆտներն են սևահողային լեռնատափաստանները, որոնք հիմնականում ոռոգվում են Շիրակի ջրանցքի ջրերով։ Ունի պեմզայի և տուֆի պաշարներ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Վահրամաբերդի մշտական բնակչությունը կազմել է 1455, առկա բնակչությունը՝ 1393 մարդ։
Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները գաղթել են Կարսի Ինջալար գյուղից։

Վահրամաբերդի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հիմնականում աշնանացան ցորենի, բանջարաբոստանային մշակաբույսերի, կերային մշակաբույսերի մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Վահրամաբերդից հարավ-արևմուտք, ձորամիջում, գտնվում են Մարմաշենի վանքը (IX-XIII դարեր) և XIII դար կամուրջը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Հայելի.jpg|Ախուրյան գետը 
Պատկեր:Ախուրյանի կիրճը.jpg|Ախուրյանի կիրճը 
Պատկեր:Արագած լեռը Շիրակի դաշտից.jpg|Գյուղի վարելահողերը
Պատկեր:Ախուրյան գետը.jpg|Ախուրյանը Մարմաշենի վանքից դիտելիս
Պատկեր:Ճանապարհը.jpg| Գյուղական ճանապարհ ձմռանը
Պատկեր:Գյուղի միջնակարգ դպրոցը.jpg|Հարություն Մկրտչյանի անվան միջնակարգ դպրոցի շենքը
Պատկեր:Մարմաշենի վանքը արևելքից.JPG|Մարմաշենի վանքը արևելքից
Պատկեր:Վահրամաբերդ գյուղի խաչքար.jpg|Վահրամաբերդ գյուղի խաչքար
Պատկեր:Գյուղական ճանապարհ.jpg|Գյուղական ճանապարհ
Պատկեր:Մեծ Հայրենականի հուշարձանը.jpg|Մեծ Հայրենականի հուշարձանը
Պատկեր:Գյուղի հետերկրաշարժյան տեսքը.jpg|Գյուղի հետերկրաշարժյան տեսքը


## Տես նաև
* Վահրամաբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վահրամաբերդ գյուղի էջը CAA կայքում 
* Տարածաշրջանի քարտեզ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ազատ խոսք (այլ կիրառումներ)

**Ազատ խոսք** կարող է վերաբերել՝

* Ազատ խոսք (օրաթերթ) - 1949-51-ին Փարիզում լույս տեսած օրաթերթ։
* Ազատ խոսք (ամսագիր) - 20-րդ դարասկզբին Փարիզում և Ալեքսանդրիայում լույս տեսած ամսագիր։
Ազատ խոսք (ամսագիր)

**Ազատ խոսք**, ամսագիր, ապա՝ շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1901-ին, Փարիզում, 1902-03, 1906-08-ին՝ Ալեքսանդրիայում։ Խմբագիր՝ Երվանդ Օտյան։ Քննադատել է եգիպտահայ կյանքի ստվերոտ կողմերը, խարազնել «ազգային ջոջերին»։ Տպագրել է նաև արտասահմանյան լուրեր, տեղեկություններ Թուրքիայում տիրող իրավիճակից։ Աշխատակցել են Արփիար Արփիարյանը, Մելքոն Կյուրճյանը, Վահան Թեքեյանը, Բ. Շահպազը և այլք։

1902 թվականին լույս են տեսել 5-9 տետրերը, 1903 թվականին՝ 10-րդը, 1906 թվականին՝ 13-րդը, որով և ավարտվել է թերթի հին շրջանը։ 1906 թվականից վերածվել է երգիծական շաբաթաթերթի՝ նախկին ծավալով։ 1908 թվականին հրատարակվել են վերջին 3 տետրերը։ Թերթի էջերում Ե. Օտյանը խարազանել է եգիպտահայ ջոջերի քաղաքական դիմազրկությունը, դատապարտել այն ամենը, ինչը հակասել է հայ ժողովրդին և ժողովրդավարության շահերին։

## Տես նաև
* Ազատ խոսք (օրաթերթ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Ալավերդու վանք (Վրաստան)

**Ալավերդու վանք** (), վանքային համալիր Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Ախմետայի շրջանում։ Թվագրվում է 11-րդ դարի առաջին քառորդին։ Տաճարի բարձրությունը կազմում է մոտ 50 մետր, իսկ ներքին տարածության բարձրությունը՝ 42։ Մինչև Թբիլիսիի Ծմինդա Սամեբա տաճարի կառուցումը Ալավերդին Վրաստանի բարձրագույն եկեղեցական կառույցն էր։ Այստեղ պահպանվել են 15-րդ դարի ձեռագրեր։

Ալավերդի վանքը ներկայացված է ընդգրկման ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր
Կատեգորիա:Կախեթի մարզի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախմետայի շրջանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Միրզաան (ավան)

**Միրզաան** (), քաղաքատիպ ավան Վրաստանի Կախեթի մարզ երկրամասի Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջանում, Իորի բարձրահարթի վրա։ Հեռավորությունը շրջկենտրոն Դեդոփլիս Ծղարոյից կազմում է 15 կմ։

## Տես նաև
* Կախեթի մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Մախինջաուր (Բաթում)

**Մախինջաուր** (), քաղաքատիպ ավան Վրաստանի Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խելվաչաուրի մունիցիպալիտետում։

## Տես նաև
* Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Չաքվի

**Չաքվի** (), քաղաքատիպ ավան Աջարիայի Քոբուլեթի շրջանում, Չաքվի երկաթուղային կայարանի կողքին։ Քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ ստացել է 1954 թվականից։ Նախկին անվանումը՝ Չաքվա։
Խորհրդային տարիներին Չաքվիում գործում էին թեյի մշակման երեք ֆաբրիկաներ, թեյի մամլման գործարան, հատապտղային գինիների ցիտրուսային թրմերի արտադրության ձեռնարկություն։ Կային ցիտրուսային և թեյի սովխոզներ, ինչպես նաև
Համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի դուստր ձեռնարկությունը։ Չաքվին զբոսաշրջության և հանգստի հայտնի կենտրոն է։ Չակվիում է գտնվում Բաթումիի բուսաբանական այգին։

մինի|Չաքվի, Օազիս-Դրիմլենդ հանգստյան գոտի

## Բնակչություն

## Տես նաև
* Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Գլխադասային գրասենյակ

[մինի|[Deutsche Bank-ի շտաբակայնը Մայնայի Ֆրանկֆուրտում, Գերմանիա]]
**Շտաբակայան**, ռազմական իմաստով, շտաբի տեղարգման վայրն է, իսկ փոխաբերական իմաաստով դա որևէ կազմակերպության կամ ձեռնարկության գլխավոր օֆիսը կամ գրասենյակը, այլ դեպքերում կենտրոնական ապարատի գտնվելու վայրը։

Կատեգորիա:Ռազմարվեստ
Կատեգորիա:Բիզնես
Լաիթուր

**Լաիթուր** (), քաղաքատիպ ավան Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Օզուրգեթի շրջանում։

Ավանի կարգավիճակը ստացել է 1953 թվականին։

## Դիրք
Ավանը գտնվում է ծովի մակարդակից 80 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օզուրգեթից հեռու է 14 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչությունը կազմել է 2697 մարդ, հիմնականում՝ վրացիներ (95,8 %), Հայեր (2,5 %)։

## Տրանսպորտ
Ավանը շրջկենտրոն Օզուրգեթի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։

Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Բաթում քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Կատեգորիա:Օզուրգեթի շրջան
Նոճազգիներ

**Նոճազգիներ** (), բույսերի ասեղնատերևավորների կարգի ընտանիք՝ բարձր, միատուն կամ երկտուն ծառեր կամ թփեր, միայնակ, ծայրային կամ ծոցային հասկիկներով, որոնց առէջները կամ թեփուկները դասավորված են հակադիր կամ երեքական՝ օղակներում։ Առէջները սովորաբար ունեն կարճ թելիկ և լայն, վահանաձև թեփուկ, որը ներքևից կրում է երկու-երեք-վեց ձվաձև, ազատ փոշանոթներ։ Փոշեհատիկը օդային պարկեր չունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Նոճազգիներ
Ստեփանակերտի օդանավակայան

**Ստեփանակերտի օդանավակայան**, Արցախի Հանրապետության օդային դարպասը։ Գտնվում է Ստեփանակերտից 10 կմ հեռավորության վրա, Ստեփանակերտ-Ասկերան A317 մայրուղուն հարող հատվածում Իվանյան գյուղի մոտ։

## Պատմություն
Օդանավակայանը կառուցվել է 1974 թվականին։ Մինչև 1980-ականների վերջը օդանավակայանը սպասարկում էր Երևան-Ստեփանակերտ կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ։ Ղարաբաղյան հակամարտության սկզբով և Ադրբեջանական ԽՍՀ իշխանությունների կողմից հաստատված Հայկական ԽՍՀ-ի և ԼՂԻՄ-ի շրջափակմամբ օդանավակայանը դարձավ շրջափակված տարածաշրջանի և արտաքին աշխարհի միջև կապի միակ միջոցը։ 1990 թվականի օգոստոսի 1-ին վթարի է ենթարկվել Երևանից Ստեփանակերտ թռչող Յակ-40 քաղաքացիական ինքնաթիռը (պոչի համարը CCCP-87453[9])։ Բոլոր 39 ուղեւորներն ու անձնակազմի 4 անդամները զոհվել են։ Որոնողափրկարարական աշխատանքներ կազմակերպելուց հետո Լաչինի շրջանի Ֆարաջ գյուղի մոտ հայտնաբերվել են ինքնաթիռի բեկորներ և զոհերի մարմիններ։ ԽՍՀՄ պետական ​​ավիացիոն վերահսկողության հանձնաժողովի և Ադրբեջանական ԽՍՀ ներկայացուցիչների պաշտոնական վարկածով, որոնք իրականացրել են.Հետաքննության արդյունքում ինքնաթիռը կործանվել է սահմանափակ տեսանելիության պայմաններում օդաչուների կողմնորոշման կորստի պատճառով։ Օդանավակայանի աշխատակիցները զուգահեռ հետաքննություն են անցկացրել և առաջ քաշել ևս երկու ոչ պաշտոնական վարկած՝ գերբեռնվածություն և ինքնաթիռի խոցում[1]։ Ադրբեջանի ղեկավարությունն իր հերթին ջանքեր է գործադրել փակելու օդանավակայանը, մասնավորապես՝ կտրուկ կրճատելով թռիչքների թիվը, ինչպես նաև կառուցելով հարևան Խոջալու գյուղը (1990 թ. ապրիլից, որը ստացել է քաղաքի կարգավիճակ). ադրբեջանական բնակչությունը (մի քանի տարիների ընթացքում Խոջալուի բնակչությունն ավելի քան եռապատկվել է, Ավելին՝ թռիչքուղու մոտակայքում նոր տներ են կառուցվել)։ ԼՂԻՄ-ում հայտարարությունից հետո

## Արտաքին հղումներ
* օդանավակայան Արցախի Հանրապետությունում (տեսանյութ)
* The Airport of Nagorno Karabakh (Republic of Artsakh) .flv (տեսանյութ )
* Ստեփանակերտի օդանավակայանը ֆեյսբուքում
* Ստեփանակերտի օդանավակայան. համացանցում հայտնվել է փոքր օդանավի թռիչքի տեսանյութ 

Կատեգորիա:Հայաստանի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ