Յոզեֆ I

**Յոզեֆ I** (, ), Սրբազան Հռոմեական Կայսրության թագավոր, Ավստրիական Հաբսբուրգյան միապետության կառավարիչը 1705 թվականից մինչև իր մահը՝ 1711 թվականին: Նա Լեոպոլդ I-ի՝ Սրբազան Հռոմեական կայսեր ավագ որդին էր՝ իր երրորդ կնոջից՝ Նոյբուրգի Էլեոնոր Մագդալենայից: Յոզեֆը թագադրվել է որպես Հունգարիայի թագավոր ինը տարեկան հասակում՝ 1687 թվականին և ընտրվել է որպես Սրբազան Հռոմեական Կայսրության թագավոր տասնմեկ տարեկան հասակում՝ 1690 թվականին: Հոր մահից հետո նա ժառանգեց Բոհեմիայի և Սրբազան Հռոմեական կայսրության գահերը։

Յոզեֆը շարունակեց Իսպանական ժառանգության պատերազմը, որը սկսել էր իր հայրը Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ի դեմ՝ փորձելով իր կրտսեր եղբայր Կարլոսին (հետագայում կայսր Կարլոս VI) դարձնել Իսպանիայի թագավոր: Սակայն այս գործընթացում, շնորհիվ իր զինվորական հրամանատար՝ արքայազն Եվգենի Սավոյացու տարած հաղթանակների, նա կարողացավ հաստատել Ավստրիական գերիշխանությունը Իտալիայի նկատմամբ: Յոզեֆը նաև ստիպված էր պայքարել Հունգարիայում ծագած երկարատև ապստամբության դեմ, որը հրահրել էր Լյուդովիկոս XIV-ը: Երկու հակամարտություններն էլ չլուծվեցին մինչև Ուտրեխտի պայմանագիրը՝ նրա մահից հետո:

Նրա նշանաբանն էր «Սիրով և վախով» (լատ․՝ *Amore et Timore*):

## Վաղ կյանք

Յոզեֆը ծնվել է Վիեննայում և կրթություն է ստացել Սալմի արքայազն Չարլզ Թեոդորից և դարձել է լավ լեզվաբան: Հավանաբար իր նախկին բողոքական դաստիարակի ազդեցության շնորհիվ նա ավելի քիչ հակվածություն ուներ Կաթոլիկ եկեղեցուն, քան իր ծնողներն ու այլ ազգականները և զարգացավ որպես վաղ Լուսավորության դարաշրջանի կողմնակից: Նա ուներ երկու մեծ հետաքրքրություն՝ երաժշտություն և որսորդություն:

Յոզեֆը իր հոր երրորդ որդին էր և յոթերորդ զավակը: Նախկինում Լեոպոլդն ամուսնացած էր եղել Իսպանիայի ինֆանտա Մարգարիտա Թերեզայի հետ, ով նրան պարգևել էր չորս երեխա, որոնցից մեկն էր վերապրել: Այնուհետև նա ամուսնացել էր Ավստրիայի Կլաուդիա Ֆելիցիտասի հետ, ով նրան պարգևել էր երկու կարճակյաց դուստր: Այսպիսով, Հովսեփն ունեցել է վեց քույր ու եղբայր: 1684 թվականին վեց տարեկան հասակում էրցհերցոգի առաջին դիմանկարը նկարել է Բենջամին Բլոկը: Ինը տարեկան հասակում՝ 1687 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, նա թագադրվել է որպես Հունգարիայի թագավոր, իսկ տասնմեկ տարեկանում՝ 1690 թվականի հունվարի 23-ին՝ որպես Սրբազան Հռոմեական Կայսրության թագավոր:

## Զինվորական ծառայություն
1702 թվականին, Իսպանական ժառանգության պատերազմի սկզբին, Յոզեֆը մասնակցեց ռազմական գորխողություններին: Նա միացավ Կայսերական զորավար, Բադեն-Բադենի մարկգրաֆ Լուի Վիլհելմին Լանդաուի պաշարման ժամանակ:

## Սրբազան Հռոմեական Կայսրություն

Մինչև գահ բարձրանալը, Յոզեֆն իրեն շրջապատել էր բարեփոխումներ ցանկացող խորհրդականներով և Վիեննայի երիտասարդ արքունիքը փառահեղ էր նորարարական ծրագրերի մշակման մեջ: Նրան համարում էին «առաջադեմ կառավարիչ»: Գաղտնի խորհրդականների մեծ թիվը կրճատվել էր և փորձեր էին արվում բյուրոկրատիան ավելի արդյունավետ դարձնելու: Միջոցներ էին ձեռնարկվել կենտրոնական մարմինները արդիականացնելու համար և որոշակի հաջողություններ էր գրանցվել Հաբսբուրգների քրոնիկական վատ ֆինանսական վիճակը կայունացնելու հարցում: Յոզեֆը նաև ջանում էր ամրապնդել իր դիրքերը Սրբազան Հռոմեական կայսրությունում: Երբ նա փորձում էր հավակնություններ ներկայացնել Իտալիայում կայսերական իրավունքների վրա և տարածքներ ձեռք բերել Հաբսբուրգների համար, նա նույնիսկ ռիսկի դիմեց՝ ռազմական հակամարտության մեջ մտնելով Պապի հետ Մանտուայի դքսության համար: 1699 թվականի հունիսի 16-ին Պապ Կղեմես XI-ը սպառնացել էր Յոզեֆին I-ին բանադրանքով:

Հունգարիայում Յոզեֆը ժառանգել էր կուրուցների ապստամբությունը իր հայր Լեոպոլդ I-ից. կրկին, Տրանսիլվանիայի (Զիբենբյուրգեն) ազնվականները ապստամբել էին Հաբսբուրգյան իշխանության դեմ՝ նույնիսկ մի պահ հասնելով մինչև Վիեննա: Թեև Յոզեֆը ստիպված էր ռազմական գործողություններ ձեռնարկել, նա, ի տարբերություն իր նախորդների, հրաժարվեց առաջնորդներին մահապատժի ենթարկել: Փոխարենը, նա համաձայնվեց փոխզիջումային խաղաղության, որը երկարաժամկետ հեռանկարում նպաստեց Հունգարիայի ինտեգրմանը Հաբսբուրգյան տիրույթների մեջ: Նա կառավարում էր Ավստրիական տիրույթները և գլխավորում էր Կայսրությունը այն տարիներին, երբ նրա վստահելի զորավար՝ արքայազն Եվգենի Սավոյացին, կա՛մ մենակ գործելով Իտալիայում, կա՛մ Մալբորոյի դքսի հետ Գերմանիայում և Ֆլանդրիայում, հաղթում էր Ֆրանսիայի Լյուդովիկոս XIV-ի բանակներին: Նրա ամբողջ գահակալության ընթացքում Հունգարիան խռովված էր Ֆրանցիսկ Ռակոցի II-ի հետ հակամարտությամբ, ով ի վերջո ապաստան գտավ Օսմանյան կայսրությունում: Կայսրը չեղյալ հայտարարեց իր հոր ավտորիտար միջոցառումներից շատերը՝ այդպիսով հանդարտեցնելով ընդդիմադիրներին: Նա սկսեց Ավստրիական ժառանգության հարցը կարգավորելու փորձերը գործնական սանկցիայի միջոցով, որը շարունակեց նրա եղբայր Կարլոս VI-ը:

### Կրոնական և էթնիկ քաղաքականություն
Հունգարիայի թագավորությունում Ռակոցիի ապստամբության ժամանակ (1703-1711), Ջոզռֆի կառավարությունը բախվեց նաև տարբեր կրոնական և էթնիկ մարտահրավերների: Հունգարական ազնվականության և ժողովրդի զգալի մասը պատկանում էր Բարեփոխված եկեղեցուն (կալվինիստներ): Հույս ունենալով ձեռք բերել լիակատար կրոնական ազատություն և հավասարություն, հունգարացի կալվինիստները աջակցում էին Ռակոցիի շարժմանը, դրանով ստիպելով Վիեննայի արքունիքին վերանայել որոշ հաստատուն հակակաթոլիկական քաղաքականություններ: Միևնույն ժամանակ, թագավորության արևելյան և հարավային շրջաններում բնակվում էին նաև Արևելյան Ուղղափառ քրիստոնյաներ, հիմնականում սերբեր և ռումինացիներ: Նրանց հավատարմությունն ապահովելու համար Յոզեֆը 1706 թվականին պաշտոնապես հաստատեց կրոնական ազատությունները, որոնք նախկինում շնորհվել էին Արևելյան Ուղղափառ հպատակներին իր հոր՝ հանգուցյալ կայսր Լեոպոլդ I-ի կողմից: 1708 թվականին Յոզեֆը հաստատեց Կրուշեդոլի մետրոպոլիտության հիմնադրումը:

1710 թվականին Յոզեֆն ընդլայնեց իր հոր՝ Հաբսբուրգյան հողերում գնչուների (ռոմաների) դեմ ուղղված օրենքից դուրս հայտարարելու հրամանագիրը: Ըստ Լեոպոլդի, թագավորություն մտնող ցանկացած գնչու պետք է արտոնագրով օրենքից դուրս հայտարարվեր: Եթե նույն անձը երկրորդ անգամ վերադառնար Բոհեմիա, նրա նկատմամբ պետք է «կիրառվեր հնարավոր ամենախիստ վերաբերմունքը»: Յոզեֆը հրամայեց, որ Բոհեմիայի թագավորությունում նրանց աջ ականջը պետք է կտրվի, Մորավիայի մարկգրաֆությունում՝ ձախ ականջը, իսկ Ավստրիայում նրանք պետք է կախաղանի պատկեր ներկայացնող պատկեր դաջեին մեջքին: Այս խեղումները պետք է իշխանություններին հնարավորություն տային ճանաչել օրենքից դուրս հայտարարված և վերադարձած գնչուներին: Հովսեփի հրամանագիրը սահմանում էր, որ «բոլոր չափահաս տղամարդիկ պետք է կախաղան հանվեն առանց դատավարության, մինչդեռ կանայք և երիտասարդ տղամարդիկ պետք է մտրակվեն և ընդմիշտ աքսորվեն»: Հրամանագիրը չկատարող պաշտոնյաները կարող էին տուգանվել 100 ռայխսթալերով: Գնչուներին օգնելը պատժվում էր կես տարվա հարկադիր աշխատանքով: Հաղորդվում էր, որ արդյունքում տեղի են ունեցել գնչուների «զանգվածային սպանություններ»:

## Մահ

1711 թվականի ծաղիկի համաճարակի ժամանակ, որը սպանեց Մեծ Դոֆինին և ապագա կայսր Ֆրանցիսկոս I-ի երեք քույրերին ու եղբայրներին, Յոզեֆը նույնպես վարակվեց: Նա մահացավ ապրիլի 17-ին Հոֆբուրգ պալատում: Նա նախկինում խոստացել էր իր կնոջը դադարեցնել սիրային կապերը, եթե ողջ մնար:

Կայսրը թաղվել է Կայսերական դամբարանում, որը Հաբսբուրգների մեծամասնության հանգստավայրն է: Նրա թաղումը տեղի է ունեցել ապրիլի 20-ին, Կարլի դամբարանի թիվ 35 գերեզմանում: Նրա գերեզմանը նախագծել է Յոհան Լուկաս ֆոն Հիլդեբրանդտը, զարդարված է Իսպանական ժառանգության պատերազմի տարբեր ճակատամարտերի պատկերներով: Յոզեֆշտադտը (Վիեննայի ութերորդ շրջանը) անվանակոչվել է Յոզեֆի անունով:

## Ամուսնություն և ժառանգների բացակայություն
1699 թվականի փետրվարի 24-ին նա Վիեննայում ամուսնացավ Բրաունշվայգ-Լյունեբուրգի Վիլհելմինա Ամալիայի հետ: Նրանք ունեցան երեք երեխա և նրանց միակ որդին մահացավ հիդրոցեֆալիայից մինչև իր առաջին տարեդարձը: Յոզեֆը սիրային կապերի հանդեպ հակում ուներ (որոնցից ոչ մեկը չհանգեցրեց ապօրինի երեխաների) և նա վարակվեց սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությամբ, հավանաբար սիֆիլիսով, որը նա փոխանցեց իր կնոջը, երբ նրանք փորձում էին նոր ժառանգ ունենալ: Այս միջադեպը նրան դարձրեց անպտուղ: Նրանց հայրը, ով դեռ ողջ էր այս իրադարձությունների ժամանակ, ստիպեց Յոզեֆին և նրա եղբայր Կարլոսին ստորագրել Ժառանգության փոխադարձ դաշնագիր, ըստ որի Յոզեֆի դուստրերը պետք է առաջնահերթություն ունենային Կարլոսի դուստրերի նկատմամբ, եթե նրանցից ոչ մեկը որդի չունենար: Այս որոշումը, որը չէր նախատեսում Կարլոսի դուստր Մարիա Թերեզայի գահակալությունը, հանգեցրեց Ավստրիական ժառանգության պատերազմի:

### Երեխաներ

## Աղբյուրներ

* 
* Herchenhahn, J. C. *Geschichte der Regierung Kaiser Josephs I* (1786–1789)
* 
* 
* Krones von Marchiand, F.  *Grundriss der Oesterreichischen Geschichte* (1882)
* van Noorden,C.  *Europäische Geschichte im achtzehnten Jahrhundert* (1870–1882).
* Wagner, F. *Historia Josephi Caesaris* (1746)

## Արտաքին հղումներ
* Joseph I.: ''"Regina coeli"''
* [Joseph I (Holy Roman Empire) - MSN Encarta ](http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_761552898/Joseph_I_(Holy_Roman_Empire).html) ([Archived](https://web.archive.org/web/20060509014835/http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_761552898/Joseph_I_(Holy_Roman_Empire).html) 2009-10-31)https://www.britannica.com/EBchecked/topic/306340/Joseph-I

### Արքայական տիտղոսներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:Ավստրիայի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Չեխիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրեր