open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Օրթաքյոյ (Ստամբուլ)

[220px|մինի|[Օրթաքյոյ մզկիթ]]
[220px|մինի|[Բոսֆորի կամուրջ]]
**Օրթաքյոյ **(, , բառացի թարգմանությամբ՝ *Միջին գյուղ*), պատմական շրջան Բեշիկթաշում (Ստամբուլ, Թուրքիա), գտնվում է Բոսֆորի նեղուցի եվրոպական ափի կենտրոնում։ Նախկինում այստեղ փոքրիկ գյուղ էր գտնվում։ Օրքաքյոյ շրջանում տեղակայված են նշանավոր մի շարք պատմական և մշակութային հուշարձաններ (Օրթաքյոյ մզկիթ, Էսմա Սուլթանի առանձնատուն, Ֆերիե պալատական համալիր և այլն)։

## Պատմություն
[220px|մինի|[Էսմա սուլթանի առանձնատուն]]
Ժամանակակից Օրթաքյոյի տարածքում գտնվող կառույցների մասին հնագույն հիշատակումները վերաբերում են 9-րդ դարին։ Օրթաքյոյում մշատական բնակավայր հայտնվել է 16-րդ դարի կեսին, երբ սուլթան Սուլեյման I-ը սկսել է այստեղ թուրքերի բնակեցնել։ 1556 թվականին օսմանյան ճարտարապետ Սինանը կառուցեց Թուրքական բաղնիքներ, որոնք ներկայումս Օրթաքյոյի՝ մեր օրեր հասած ամենահին շինություններից մեկն են։

19-րդ դարում սուլթան Աբդուլ Ազիզը Բոսֆորի ափին կառուցեց Չըրաղան պալատը, որի համար նա ստիպված էր քանդել մուսուլմաններին պատկանող ափամերձ բազմաթիվ բնակելի տներ։ Այս ժամանակաշրջանում են կառուցվել Օրթաքյոյի մզկիթը, Էսմա Սուլթանի առանձնատունը։

Հայտնի գերմանացի ճարտարապետ Բրունո Թաութը 20-րդ դարի առաջին կեսին ապրել է Օրթաքյոյում՝ հատուկ իր համար կառուցած տանը։

20-րդ դարի կեսին տեղի է ունենում ազգային փոքրամասնություների զանգվածային արտահոսք Օրթաքյոյից։ Առաջին հերթին, Իսրայել պետության ի հայտ գալուց հետո խիստ կրճատվել է հրեական բնակչությունը, իսկ 1955 թվականի ապստամբությունից հետո Ստամբուլում զգալիորեն նվազել է ազգային մյուս փոքրամասնությունների՝ մասնավորապես հայերի և հույների թվաքանակը։

20-րդ դարի երկրորդ կեսում, հատկապես 1973 թվականի Բոսֆորի կամրջի բացումից հետո, Օրթաքյոյ դուրս եկող եվրոպական հատվածում աճում է տրանսպորտի արտահոսքը։

20-րդ դարի 90-ական թվականներին Օրթաքյոյը կայանում է որպես մշակութային կենտրոն։ Այն համատեղումն է մուսուլմանական, հրեական, քրիստոնեական և կաթոլիկ մշակույթների ու կրոնների։ Վայրը գրավիչ է դառնում զբոսաշրջիկների համար։

## Օրթաքյոյը ներկայումս
Ներկայումս Օրթաքյոյը ներկայանում է որպես մշակութային-ժամանցային կենտրոն։ Հրապարակում և նրա շրջակայքում կան բազմաթիվ սրճաններ, հուշանվերների խանութներ, գիշերային ակումբներ, արվեստի պատկերասրահներ։ Դեպի Դոլմաբահչեի պալատ տանող ափամերձ ճանապարհին են տեղակայված Գալաթասարայի համալսարանն ու Չըրաղանի հյուրանոցը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Համայնապատկերներ և լուսանկարներ Օրթաքյոյից

Կատեգորիա:Բեշիքթաշ
Կատեգորիա:Բոսֆոր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի թաղամասեր
Արտավազդ (այլ կիրառումներ)

**Արտավազդ**, կարող է վերաբերել՝
* Արտավազդ - Բյուզանդական կայսրության հայազգի զորավար, կայսր Արմենիակների բանակաթեմից
* Արտավազդ - լեռնագագաթ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Թողոնյաց լեռնաշղթայում, Արզական գյուղից հյուսիս-արևմուտք
Արտավան (այլ կիրառումներ)

**Արտավան**, կարող է վերաբերել՝
* Արտավան - գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում
* Արտավան - գետ Վայոց ձորի մարզում։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի և Վայքի լեռների հանգուցատեղից և Գետիկվանք գյուղի մոտ ձախից միախառնվում Դարբ գետին
* Արտավան - Արևելահռոմեական կայսրության հայազգի հրամանատար, ով ծառայել է Հուստինիանոս I-ին (գահակալած 527–565 թվականներին)
Ֆրանսիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղ 2015

225px|մինի|աջից|Խառը զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Բեթանի Մատեկ Սանդսը
225px|մինի|աջից|Խառը զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Մայք Բրայանը
**Ֆրանսիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղ 2015**, թենիսի խառը զուգախաղի մրցաշար, թենիսի հիմնական՝ Մեծ Սաղավարտի, մրցաշարերից մեկը։ Անց է կացվել 2015 թվականի մայիսի 24-ից մինչև հունիսի 7-ը, Փարիզի  « Stade Roland Garros» («Ռոլան Գարրոս մարզադաշտ») համալիրում, Ֆրանսիա։

Աննա Լենա Գրյոնեֆելդը և Ժան Ժյուլիեն Ռոջերը նախորդ տարվա մրցաշարի հաղթողներն էին և առաջին շրջանում հաղթանակ են տարել մրցաշարի առաջին դասակարգվածներ Սանիա Միրզա-Բրունո Սոարես զույգի նկատմամբ, սակայն երկրորդ շրջանում պարտվել են Չժան Յունժան-Ջոն Պիրս զույգին։

Մրցաշարում հաղթանակ են տարել Բեթանի Մատեկ Սանդսը և Մայք Բրայանը, ովքեր եզրափակիչում առավելության են հասել Լյուսիա Հրադեցկայի և Մարցին Մատկովսկիի նկատմամբ։

Բեթանի Մատեկ Սանդսի համար դա երրորդ հաղթանակն էր Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում և առաջինը Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում, քանի որ նախկինում նա նման հաջողության երկու անգամ հասել էր Ավստրալիայի բաց առաջնությունում՝ 2012 թվականի խառը զուգախաղի և 2015 թվականի կանանց զուգախաղի մրցաշարերում։

Մայք Բրայանը շահել է իր քսաներորդ տիտղոսը Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում և միայն չորրորդը խառը զուգախաղի մրցաշարում։ Սա նրա երկրորդ տիտղոսն էր Ֆրանսիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղի մրցաշարում՝ 2003 թվականին Լիզա Ռեյմոնդի հետ զույգով հաղթանակից հետո։

## Դասակարգում

## Հատուկ հրավիրվածներ (WC)

## Հիմնական ցանց
* Հապավումներ
**Q - Որակավորված
**WC - Wild card, Ջոկեր
**LL - Երջանիկ անհաջողակ
**PR - Պաշտպանված վարկանիշ


### Վերին ցանց

### Ստորին ցանց





### Վերին ցանց

### Ստորին ցանց



### Քառորդ եզրափակիչ

### Կիսաեզրափակիչ

### Եզրափակիչ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական կայք
* Լուսանկարներ Ռոլան Գարոսից 
* Խառը զուգախաղի մրցաշարի արդյունքներ
* Մրցաշարի պրոֆիլը ATP կայքում
* Ֆրանսիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղի մրցաշարի հաղթողներն ու եզրափակիչի մասնակիցները

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն
Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր
Կատեգորիա:Թենիսի մրցաշարեր
Արտենի (այլ կիրառումներ)

**Արտենի**, կարող է վերաբերել՝
* Արտենի - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում
* Արտենի - մեկուսի հանգած հրաբխային լեռնազանգված Արագածի հարավարևմտյան ստորոտին
Արտի (այլ կիրառումներ)

**Արտի**, կարող է վերաբերել՝
* Արտի - համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում
* Արտի - կղզի Վանա լճի հարավային մասում
* Արտի - քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Արտինսկի քաղաքային օկրուգի կազմում
Արտիստը (այլ կիրառումներ)

**Արտիստը**, կարող է վերաբերել՝
* Արտիստը - հայ հայտնի գրող Շիրվանզադեի պատմվածքներից մեկը
* Արտիստը - Շիրվանզադեի համանուն պատմվածքի հիման վրա 2010 թվականին նկարահանված Զառա Սարգսյան-Գասպարյանցի ֆիլմը։
* Արտիստը - սև-սպիտակ գեղարվեստական ֆիլմ՝ նկարահանված համր կինոյի ոճով
Արտխոնք (այլ կիրառումներ)

**Արտխոնք**, կարող է վերաբերել՝
* Արտխոնք - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիանքի գավառակում
* Արտխոնք - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում
* Արտխոնք - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Տալվորիկի գավառակում
Արտյոմովո (այլ կիրառումներ)

**Արտյոմովո**, կարող է վերաբերել՝
* Արտյոմովո - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում
* Արտյոմովո - քաղաք Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովոյի քաղաքային խորհուրդում, շրջանային նշանակության քաղաք
Արտոս (այլ կիրառումներ)

**Արտոս**, կարող է վերաբերել՝
* Արտոս - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնային համակարգում, Վանա լճից հարավ
* Արտոս - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում
Արփալի (այլ կիրառումներ)

**Արփալի**, կարող է վերաբերել՝
* Արփալի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում
* Արփալի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում
Արքայից (այլ կիրառումներ)

**Արքայից**, կարող է վերաբերել՝
* Արքայից —  երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանում։ Բնության հուշարձանը գտնվում է Սյունիքի մարզի Դավիթ Բեկ գյուղի հյուսիսային ծայրամասում, Քաշունի գետի կիրճի աջ ափին, ջրաղացի և կամրջի միջև
* Արքայից —  լեռնագագաթ Գեղարքունիքի մարզում, Սևանի լեռնահամակարգում, Կաղամբաջուր և Մշակաց գետերի ջրբաժանում
* Արքայից լեռ — լեռնագագաթ Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի սահամաևագլխին
* Արքայից գավառ —  գավառ Մեծ Հայքի Մոկք նահանգի կազմում
Արքաշեն (այլ կիրառումներ)

**Արքաշեն**, կարող է վերաբերել՝
* Արքաշեն - լեռնագագաթ Արարատի մարզում, Խաչերի լեռների հարավարևմտյան մասում, Քաջառու և Խոսրով գետերի միջև
* Արքաշեն - գետ Արագածոտնի մարզում, Ամբերդ գետի ձախ վտակը
Ացանա (այլ կիրառումներ)

**Ացանա**, կարող է վերաբերել՝
* Ացանա - գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Լանչխութի շրջանում
* Ացանա - համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում
Աքս (այլ կիրառումներ)

**Աքս**, կարող է վերաբերել՝
* Աքս - համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում
* Աքս - գետ Մեծ Բրիտանիայի հարավարևմտյան մասում, Անգլիա երկրամասում
Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ (այլ կիրառումներ)

**Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ**, կարող է վերաբերել՝
* Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ - կազմավորվել է 1990 թվականին, Արտաշատում
* Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ - կազմավորվել է 1989 թվականին, Երևանում
Նիկոլայ Ռաստորգուև

**Նիկոլայ Վյաչեսլավի Ռաստորգուև** (, ), խորհրդային և ռուս երգիչ, «Լյուբե» երաժշտական խմբի մենակատար, Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ (2002): 2006 թվականից սկսած՝ «Եդինայա Ռոսիա» կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Հայրը՝ Վյաչեսլավ Նիկոլայի Ռաստորգուևը (ծնվ. 1932), մայրը՝ Մարիա Ալեքսանդրի Կալմիկովան (ծնվ. 1932), որ աշխատել են համապատասխանաբար որպես վարորդ և դերձակուհի, մինչ օրս դստեր հետ բնակվում են Լիտկարինո քաղաքում։ Ռաստորգուևների ընտանիքը եկել է Տամբովի մարզից. երգչի պապը՝ Նիկոլայը, եղել է տոհմական դարբին, նրա կինն է դարձել Աննա Պետուխովան՝ հարուստ ջրաղացպանի դուստրը. ամուսնանալով նրանք սկսեցին բնակվել Մերձմոսկովյան շրջանում։ Մորական գծով նրա պապը՝ Ալեքսանդր Նիկոլայի Կալմիկովը, ողջ կյանքն աշխատել է որպես հաշվապահ։ Տատիկը՝ Զինաիդա Վասիլի Կալմիկովան (ի ծնե՝ Օռլովա), հոգևորականի թոռնուհի է եղել, ամուսնանալուց հետո դարձել է բազմազավակ մայր և ստացել Հերոս Մոր կոչում։

Մանուկ տարիներին Նիկոլայը չնայած ոչ այնքան լավ էր սովորում Լիտկարինո քաղաքի № 3 դպրոցում, սակայն կարդում էր, նկարում, հետաքրքրվում The Beatles խմբով։ Նիկոլայի խոսքերով՝ նրանք են դրդել իրեն երաժշտությամբ զբաղվել։ «Լիվերպուլյան քառյակով» հետաքրքրվածությունը մեծ դեր խաղաց երգչի՝ ստեղծագործական ուղի փնտրելու հարցում։ Ավելի ուշ, երբ հետաքրքրվածությունը վերաճեց կյանքի իմաստի և գիտակցված զբաղմունքի, Ռաստորգուևը երգեց «Բիթլզի» սիրելի հիթերը, որոնք նույնիսկ 1996 թվականին թողարկվեցին առանձին «Четыре ночи в Москве» ձայնասկավառակով։

Դպրոցից հետո Նիկոլայը սովորել է Մոսկվայի թեթև արդյունաբերության տեխնոլոգիական համալսարանում, սակայն այն չի ավարտել, քանի որ եհռացվել է համալսարանից։ Ապա սկսել է աշխատել քաղաք Լիտկարինոյի Ավիացիոն մեքենաշինության կենտրոնական ինստիտուտում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Լյուբե» խմբի պաշտոնական կայքը
* 

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի փոփ-վոկալիստներ
Արսենյակ (այլ կիրառումներ)

**Արսենյակ**, կարող է վերաբերել՝
* Արսենյակ - գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում
* Արսենյակ - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Օլթի գետի ավազանում, նրա վտակներից մեկի ջրբաժան շրջանում
Գաբի (այլ կիրառումներ)

**Գաբի**, կարող է վերաբերել՝
* Գաբի - իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Գաբի - կոմունա Իտալիայի Վալե դ'Աոստա մարզում
Գագիկ Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)

**Գագիկ Գրիգորյան**, կարող է վերաբերել՝
* Գագիկ Գրիգորյան - հայ ազատամարտիկ
* Գագիկ Գրիգորյան - ՀՀ պետական գործիչ
Գալար (այլ կիրառումներ)

**Գալար**, կարող է վերաբերել՝
* Գալար - քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Նավառա պրովինցիայի մեջ
* Գալար - գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Հրազդանի աջ վտակը
Գալե (այլ կիրառումներ)

**Գալե**, կարող է վերաբերել՝
* Գալե - հայ ֆիդայի
* Գալե - համայնք Ֆրանսիայում
Գալիլեա (այլ կիրառումներ)

**Գալիլեա**, կարող է վերաբերել՝
* Գալիլեա - մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ռիոխա պրովինցիայում
* Գալիլեա - պատմական մարզ Իսրայելի հյուսիսում, Լիբանանի սահմանին
* Գալիլեա - համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում
* Գալիլեա - լեռնագագաթ Նորվեգիայի Սվալբարդ կղզեխմբի Արևմտյան Շպիցբերգեն կղզում
Գալիպոլի (այլ կիրառումներ)

**Գալիպոլի**, կարող է վերաբերել՝
* Գալիպոլի - թերակղզի Թուրքիայի եվրոպական հատվածում
* Գալիպոլի - կոմունա Իտալիայում
* Գալիպոլի - ավստրալիական գեղարվեստական կինոնկար-դրամա՝ նկարահանված 1981 թվականին
Գալուշկի (այլ կիրառումներ)

**Գալուշկի**, կարող է վերաբերել՝
* Գալուշկի - գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում
* Գալուշկի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում
Գալատին շրջան (այլ կիրառումներ)

**Գալատին շրջան**, կարող է վերաբերել՝
* Գալատին շրջան - ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը
* Գալատին շրջան - ԱՄՆ Մոնտանա նահանգի 56 վարչական միավորներից մեկը
Սեդ Յոլ (այլ կիրառումներ)

**Սեդ Յոլ**, կարող է վերաբերել՝
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Բուր Կեմի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Իժմայի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Լոկչիմի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Կոժվայի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Մեծ Լյագայի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Մեծ Վոլմայի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Չորնայա Կեդվայի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Պոժյոգի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Սեդ Յուի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Վերին Դվոյնիկի վտակը
* Սեդ Յոլ - գետ Ռուսաստանում, Տիմշերի վտակը
Գալուստ (այլ կիրառումներ)

**Գալուստ**, կարող է վերաբերել՝
* Գալուստ - հայկական արական անուն
* Գալուստ - լեռնաբլուր Հայկական պար լեռնահամակարգում
Գահերի խաղ (այլ կիրառումներ)

**Գահերի խաղ**, կարող է վերաբերել՝
* Գահերի խաղ - ամերիկյան ֆենտեզի ժանրով դրամատիկ հեռուստասերիալ, ստեղծված գրող Ջորջ Ռեյմոնդ Ռիչարդ Մարտինի «Սառույցի ու կրակի երգ» վիպաշարի հիման վրա
* Գահերի խաղ - ֆենտեզի վեպ, որի հեղինակն է գրող Ջորջ Մարտինը, «Սառույցի և կրակի երգ» շարքի առաջին գիրքը
* Գահերի խաղը - ֆենտեզի ժանրով դրամատիկ հեռուստասերիալ, որը ԱՄՆ-ում առաջին անգամ հեռարձակվել է HBO հեռուստաալիքով 2011 թվականի ապրիլի 17-ին, իսկ սերիաների ցուցադրությունը ավարտվել է 2011 թվականի հունիսի 19-ին
* Գահերի խաղը - ֆենտեզի ժանրով դրամատիկ հեռուստասերիալ, որը ԱՄՆ-ում առաջին անգամ հեռարձակվել է HBO հեռուստաալիքով 2012 թվականի ապրիլի 1-ին, իսկ սերիաների ցուցադրությունը ավարտվել է 2012 թվականի հունիսի 3-ին
* Գահերի խաղը - ֆենտեզի ժանրով դրամատիկ հեռուստասերիալ, որը ԱՄՆ-ում առաջին անգամ հեռարձակվել է HBO հեռուստաալիքով 2013 թվականի մարտի 31-ին, իսկ վերջին սերիան թողարկվել է 2013 թվական հունիսի 9-ին
* Գահերի խաղը - ֆենտեզի ժանրով դրամատիկ հեռուստասերիալ, որը ԱՄՆ-ում առաջին անգամ հեռարձակվել է HBO հեռուստաալիքով 2014 թվականի ապրիլի 6-ին, իսկ վերջին սերիան թողարկվել է 2014 թվական հունիսի 15-ին
* Գահերի խաղը -Ֆենտեզի ժանրով դրամատիկ հեռուստասերիալ, որը վեցերորդ եթերաշրջանի հետ միասին պատվիրվել է HBO-ի կողմից 2014 թվականի ապրիլին
Գաղափար (այլ կիրառումներ)

**Գաղափար**, կարող է վերաբերել՝
* Գաղափար - պատկերվող իրականության նկատմամբ հեղինակի վերաբերմունքը, նրա արտահայտած գնահատականն ու եզրակացությունը
* Գաղափար - հասարակական-քաղաքական, գրական եռօրյա թերթ։ Լույս է տեսել 1925-1927 թվականին, Թեհրանում
Գամովո (այլ կիրառումներ)

**Գամովո**, կարող է վերաբերել՝
* Գամովո - գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Պերմսկի շրջանի կազմում
* Գամովո - գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վեսելինովոյի շրջանում
Գայ (այլ կիրառումներ)

**Գայ**, կարող է վերաբերել՝
* Գայ - հայկական 6-րդ կամավորական գնդի հրամանատար, ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայազգի հրամանատար, Քաղաքացիական պատերազմի հերոս
* Գայ - գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում
* Գայ - գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի կազմում
Սինթիա Ռոթրոկ

**Սինթիա Ռոթրոկ** (, լրիվ անունը` Սինթիա Էնն Քրիստին Ռոթրոկ, , ), ամերիկյան կինոդերասանուհի, պրոդյուսեր և մարզուհի։ 2012 թվականին արժանացել է Awakening Outstanding Contribution Award-ի պարգևին, իսկ 2014 թվականին ընդգրկվել է Hall of Fame Inductees-ի փառքի սրահ։

## Կենսագրություն
Սինթիա Ռոթրոկը ծնվել է Դելավեր նահանգի Ուիլմինգտոն քաղաքում, սակայն մանկությունն անցել է Փենսիլվանիայի Սկրանտոն քաղաքում։ 13 տարեկանից սկսել է զբաղվել մարտարվեստով։ Չնայած ցածր հասակին` 160 սմ, այդ ուղղությամբ հասել է նշանակալից հաջողությունների։ 1981-1985 թվականներին մասնակցել է կարատեի ամերիկյան մի շարք մրցաշարերի և զենքով կատա վարժության ասպարեզում դարձել չեմպիոն։

1980-ական թվականներին, հոնկոնգյան Golden Harvest կինոընկերության հետ պայմանագրի շրջանակներում, բնակություն է հաստատել Հոնկոնգում, որտեղ նկարահանվել է շուրջ յոթ ֆիլմում և մարզվել մենամարտերի տարբեր արևելյան դպրոցներում։ Ձեռնամարտի տարբեր տեսակներից (կարատե, թեկվոնդո, ուշու, քունգ ֆու, թենգ սու դո) Սինթիա Ռոթրոկն ունի յոթ սև գոտի։ Նա հիմնականում գերադասում է շուանգոու չինական սառը զենքով մարտերը։

Սինթիա Ռոթրոկը այն սակավաթիվ արևմտյան դերասաններից է, ովքեր մինչ իրենց հայրենիքում ճանաչում ձեռք բերելը, հաջողություններ են գրանցում արտասահմանում։ Նա Հոնկոնգում հասել էր «կինոաստղի» կարգավիճակի։ Սինթիա Ռոթրոկը Mortal Kombat համակարգչային խաղում գործող Սոնյա անունով կերպարի նախատիպն է։

## Անձնական կյանքը
2004 թվականից Սինթիա Ռոթրոկը կինոարդյունաբերության համար Լոս Անջելեսում մարտարվեստ է դասավանդում և ունի մի քանի մարզասրահ։ Մարտարվեստի մրցաշարերի ժամանակ հանդես է գալիս որպես մեկնաբան։

21 տարեկանում ամուսնացել է և ունի մեկ դուստր (ծնվ. 1999թ.): Այժմ ամուսնալուծված է։

## Ֆիլմագրության ընտրանին

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Գայլաձոր (այլ կիրառումներ)

**Գայլաձոր**, կարող է վերաբերել՝
* Գայլաձոր - գետակ Սյունիքի մարզում, Արամազդ գետի ձախ օժանդակը
* Գայլաձոր - Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռների հյուսիսային լանջից և Մադինա գյուղից 7,5 կմ հարավ–արևմուտք աջից միախառնվում Արգիճի գետին
* Գայլաձոր - գետ Գեղարքունիքի մարզում, Գռիձոր գետի ձախ վտակը
* Գայլաձոր - կիրճ Հայաստանում, Փամբակ գետի ստորին հոսանքում, Գուգարքի շրջանի Մեղրուտ գյուղի և Վահագնաձոր ավանի միջև
Ալաբամա լեզու

**Ալաբամա լեզու**, **ալաբամաերեն**, **ալիբամու** (ինքնանվանումը՝ )՝ ամերիկյան հնդկացիական լեզու նատչեզ-մուշկոգ խմբից։ Խոսում են Տեխասի Ալաբամա-Կուշատա ցեղերը։ Մի ժամանակ այս լեզվով էին խոսում նաև Օկլահոմայի Ալաբամա-Կուասարտ ցեղական քաղաքում, բայց այժմ Օկլահոմայում ալաբամաերեն խոսացողներ չկան։ Մտնում է մուսկոգյան լեզվաընտանիքի մեջ, համարվում է ամենամոտը վերացած մուկլասա և տուսկեգի լեզուներին։ Նաև կոասատի լեզվի ազգակիցն է, իսկ հիտչիտի, չիկասո և չոկտո լեզուներին՝ հեռու ազգակից։

## Հնչյունաբանություն
Լեզուն ունի 14 բաղաձայն հնչյուն։

Ունի ընդամենը 3 ձայնավոր հնչյուն /i o a/, որոնք կախված ձևաբանական ենթատեքստից կարող են քթայնացվել։ Ձայնավորները տարբերվում են նաև ըստ երկարության։

Շեշտը սովորաբար ընկնում է վերջին վանկի վրա։ Գոյություն ունի նաև անկող և աճող տոների համակարգ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լեզուներ
Կատեգորիա:Կցական լեզուներ
Գայլասար (այլ կիրառումներ)

**Գայլասար**, կարող է վերաբերել՝
* Գայլասար - լեռ Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռնահամակարգում
* Գայլասար - լեռ Հայաստանում, Շիրակի սարահարթում
* Գայլասար - լեռ Հայաստանում, Արարատի մարզում, Արածոգետի ձախափնյակում, Զանգակատուն գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք
Տեմպուլի ամրոց

**Տեմպուլի ամրոց** (), գտնվում է Ալգար տարածաշրջանում` Կադիս նահանգում` Անդալուզիայում (Իսպանիա)։  Ժայռի մեջ փորված է մեծ տարողությամբ ջրամբար։

## Պատմություն

Ամրոցը կառուցվել է 13-րդ դարում։ Ավելի ուշ նվաճվել է քրիստոնյաների կողմից
։

## Ներկա վիճակ

Ներկայումս ամրոցը հազիվ է ճանաչվում, քանի որ կանգուն է մնացել միայն աշտարակի կեսը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* ame=Sections&op=printpage&artid=149 ALGAR: La disputa por el castillo de Tempul en sierradecadiz.com
*Torres y castillos en torno a Jerez
*http://www.slideshare.net/RedAndaluzadeEcoescuelas/ies-castillo-de-tempul

Կատեգորիա:Անդալուսիայի ամրոցներ
Գայլեձոր (այլ կիրառումներ)

**Գայլեձոր**, կարող է վերաբերել՝
* Գայլեձոր - լեռնագագաթ Վայոց ձորի մարզում, Թեքսարի լեռներում, Եղեգիս գետի ձախափնյակում
* Գայլեձոր - ձորակ կամ գետակ Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Շիրակ գավառում, Անի մայրաքաղաքի մոտ
Գայնի (այլ կիրառումներ)

**Գայնի**, կարող է վերաբերել՝
* Գայնի - գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Գայնսկի շրջանի կազմում
* Գայնի - գետ Ռուսաստանում, Բաշկորտոստան հանրապետությունում՝ Ալշեևսկի շրջան, Դյոմայի վտակ
Գանթիադ (այլ կիրառումներ)

**Գանթիադ**, կարող է վերաբերել՝
* Գանթիադ - գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Չոխատաուրի շրջանում
* Գանթիադ - գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Օզուրգեթի շրջանում
Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (այլ կիրառումներ)

**Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող**, կարող է վերաբերել՝
* Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Ալֆորվիլլ)
* Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Կալկաթա, Հնդկաստան)
* Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Հալեպ)
* Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Հայկական մշակույթի կենտրոն, Սանտյագո)
* Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Ռոսարիո, Արգենտինա)
* Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Սանտյագո, Չիլի)
* Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Սիդնեյ, Ավստրալիա)

## Տես նաև
* Հայոց ցեղասպանություն
* Հայոց ցեղասպանության հուշարձանների ցանկ
* Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
Դիագորաս Մելոսացի

**Դիագորաս Մելոսացի** (, ), հին հույն բանաստեղծ և սոփեստ, ում համարում են «առաջին աթեիստը»։

## Կենսագրություն
Անտիկ ժամանակաշրջանում Դիագորասին համատարած համարում են «աթեիստ»։ Այդ փաստից բացի իր կյանքի և համոզմունքների մասին պահպանվել է շատ քիչ տեղեկություն։ Դիագորասը դեմ էր հին հունական կրոնին և քննադատում էր Էլեուսինյան խորհուրդները։ Աթենացիները մեղադրել են Դիագորասին անհավատության մեջ և նա ստիպված էր լքել քաղաղքը։ Դիագորաս Մելոսացին վախճանվել է Կորինթոսում։

Դիագորասի հայացքները մոտ էին այնպիսի փիլիսոփաների հայացքներին, որոնք, ինչպես Սոկրատեսը, դեմ էին աստվածապաշտությանը։ Կիկերոնը հայտնում է, որ իր ընկերներից մեկը համոզում էր իրեն հավատալ աստվածների գոյությանը, նշելով բազմաթիվ «մարդկանց փրկության պատկերներին, որոնք փոթորիկի մեջ ընկնելով աստվածներին երդում էին տալիս որևէ բան անել», սակայն Դիագորասը պատասխանում էր՝ «սակայն բացակայում են այն մարդկանց որևէ պատկերները, ով մահացել է ծովում նավաբեկության արդյունքում»։ Գոյություն ունեն նաև նրա աթեիստական հայացքների այլ վկայություններ։

Դիագորաս Մելոսացին ավելի մեծ դիմացկունությամբ, ազատությամբ և արիությամբ էր պաշտպանում իր աթեիստական դիրքորոշումը, քան թույլ էր տրվում, որի արդյունքում էլ ստացել է «աթեիստ» մականունը։ Հավանական է, որ Դիագորասը ժխտում էր աստծո խառնվելը աշխարհի գործերին, չէր հավատում անձնավորված աստվածներին և դրանց մարդակերպ տեսակներին, աթենացիների հետ հաղորդակցվելու իրենց հնարավորություններին։

Դիագորասի վերաբերմունքը իր ժամանակի տարածված կրոնին և աստվածաբանությանը ակունք է առնում բնափիլիսոփայության մեջ և կապված է բարեկամ փիլիսոփայական հոսանքներին։ Նախասոկրատեսականները մեծ մասամբ փորձում էին բացատրել բնության երևույթները բնության օրենքներին համաձայն առանց աստվածային միջամտության։ Դիագորասը այդ ժամանակ
Երբ հին հավատքները կասկածի տակ էին դրվել, Դիագորասը հանդես է եկել ընդհանրապես աստվածների բացակայության մասին տեսությամբ։ Ըստ երևույթի, Դիավորասը հանդես էր գալիս պաշտամունքի տեսքով գոյություն ունեցող հունական աստվածաբանության և դիցաբանության դոգմաների դեմ։

## Գրականություն
* Maroun Aouad, Luc Brisson: *Diagoras de Mélos.* In: Richard Goulet (Hrsg.): *Dictionnaire des philosophes antiques.* Band 2, CNRS Éditions, Paris 1994, ISBN 2-271-05195-9, S. 750–757
* Wolfgang Will: *Der Untergang von Melos. Machtpolitik im Urteil des Thukydides und einiger Zeitgenossen*. Bonn 2006, ISBN 3-7749-3441-X.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հույն աթեիստներ
Կատեգորիա:Աթեիզմ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Սովորական ծովասեղ

**Սովորական ծովային ասեղնաձուկ** կամ **սովորական ծովասեղ** (), փշաձկնակերպերի կարգի ասեղնայինների ընտանիքին պատկանող փշավոր ձկնատեսակ։

Ճառագայթալողակ ձուկ է։ Դասակարգված է որպես քիչ մտահոգող տեսակ։

## Տարածվածություն
Հիմնականում տարածված է Արևելյան կիսագնդում՝ Ճապոնական ծովի ջրերում։ Հանդիպում է նաև Կասպից ծովում և Հնդկական օվկիանոսի ավազանում՝ Միջերկրական, Սև և Եգեյան ծովերում։

Ադրիատիկ ծովում չի հանդիպում։ Տաք եղանակին երևում են Նորվեգիայի, Բրիտանական կղզիների, Արևմտյան Սահարայի, Սենեգալի և Նամիբիայի ափերի մոտ։

## Նկարագրություն
Ունի բարակ, երկար և աստեղծաձև մարմնի կառուցվածք։ Արուի մարմնի հետևի հատվածում կա ձվատար պարկ։ Բեղմնավորումից հետ էգ ծովասեղը փաթաթվում է արուին և ձվեր դնում այդ պարկի մեջ։

Բեղմնավորումը ևս տեղի է ունենում այս պարկի մեջ, որտեղ էլ թափվում է սերմնահեղուկը։ Արուն խնամում և պահպանում է ձկնկիթը մինչև ձկների դուրս գալը։

Սովորական ծովասեղը կարող է հեշտությամբ փոփոխել մաշկ գունավորումը՝ հարմարվելով միջավայրի գույնին և պայմաններին։ Չնայած այս ամենի՝ ձկնատեսակի տնտեսական որևէ նշանակություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճառագայթալողակ ձկներ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ձկներ
Ալարոդյան լեզուներ

**Ալարոդյան լեզուներ,** կարծեցյալ լեզվաընտանիք, որն ընդունել է Ֆրից Հոմմելը (1854–1936), իսկ հետագայում հետազոտվել Կարել Օշտիրի (1921, 1922), Ալեքսանդր Սվանիձեի (1937), Գիորգի Մելիքիշվիլիի (1965), Իգոր Դյակոնովի և Սերգեյ Ստարոստինի կողմից (1986)։ Ըստ Օշտիրի տեսության՝ եղել է մի այսպիսի ընտանիք, որի ժառանգներն են կովկասյան լեզուները, էտրուսկերենը, բասկերենը, շումերերենը, հաթերենը, եգիպտերենը և այլն։ Նա փորձել է վերականգնել նույնիսկ ալարոդյան նախալեզվի ձևերը՝ առանց հնչյունական օրինաչափությունները հաշվի առնելու։ Գիտական լեզվաբանության կողմից չի ընդունվել։ Համանման խմբավորման մասին գաղափար է առաջարկել նաև Կարստը։ Ալլարոդյան լեզուները ներառել են դաղստանյան լեզուները և մեռած խուռիա-ուրարտական լեզուները։

## Պատմություն
Ալարոդյան լեզուների մասին առաջին անգամ առաջարկել է Ֆրից Հոմմելը (1854–1936)։ Տերմինը ծագել է այն անվանումից, որը Հերոդոտոսն օգտագործել է Ուրարտուի թագավորության համար։ Հյուսիսարևելյան և հյուսիսկենտրոնական ընտանիքները խմբավորվել էին ըստ հնչյունական և քերականական նմանության։ Խուռիա-ուրարտական լեզուները նույնպես ավելացվել էին քերականական և ոճական նմանություններով։ Այնուամենայնիվ, լեզուների միջև հնարավոր կապը պարզ և ապացուցված չէ։

Ալարոդյան լեզուների մասին գիտական աշխատանքներ են հրապարակել Կարել Օշտիրը (1921, 1922), Ալեքսանդեր Սվանիձեն (1937), Գիորգի Մեիքիշվիլին (1965), Իգոր Դյակոնովը և Սերրգեյ Ստարոստինը (1986)։

## Ծանոթագրություններ

## Օգտագործված գրականություն
* K. Ostir. *Beiträge zur Alarodischen Sprachwissenschaft* (a monograph), I, 1921 (in German)
* K. Ostir. *Alarodische Sprachwissenschaft* (a monograph), 1922 (in German)
* A. Svanidze. "Materials for history of Alarodian tribes" (a monograph), Tbilisi, 1937 (in Russian)
* G.A. Melikishvili. *Questions of the oldest population of Georgia, Caucasus and the Near East* (a monograph), Tbilisi, 1965 (in Georgian, Russian summary)
* I. Diakonoff, S. Starostin. "Hurro-Urartian as an Eastern Caucasian Language".- *Münchener Studien zur Sprachwissenschaft*, Beiheft, N.F., 12, 1986 (in English)
* Alarodian languages.- Encyclopedia "Sakartvelo", vol. I, Tbilisi, 1997, pp.&nbsp;90 (in Georgian)

Կատեգորիա:Կովկասի լեզուներ
Կատեգորիա:Խուռիա-ուրարտական լեզուներ
Քարեվանք

**Քարեվանք**, վանական համալիր Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս գյուղից 3 կմ հս-աե։ Թվագրվում է 9-րդ դարի շինություն։ Ընդգրկված է Եղեգիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Տեղագրություն
Քարեվանքը գտնվում է Եղեգիս խորանդունդ, գեղատեսիլ ձորի աջափնյա սարալանջին։ Գետի մակարդակից 180մ բարձրության վրա։ 
Հերմոնի վանքից ուղիղ գծով հեռավորությունը կազմում է մոտավորապես 450 մ, սակայն երկու վանական համալիրները իրար կապող արահետի երկարությունը հասնում է մոտ 1 կմ։

## Ճարտարապետություն

Վանքի ավերակները թույլ են տալիս ենթադրել, որ վանական համալիրը կազմված է եղել երեք շինությունից։

մինի|Պարոն Հայրուտի 1322 թվականի նվիրատվական արձանագրությունը|ձախիցԵկեղեցու գլխավոր մուտքի դիմաց միջանցք հիշեցնող նախասրահ է, որի մեջ են բացվում նշված երեք կառույցների մուտքերը։ Նախասրահը շարունակվում է և հարավային սենյակի մոտից թեքվում հարավ-արևելք՝ վերջանալով ժայռից մոտ 1.5-2մ հեռավորության վրա։ Այս մասում ամենայն հավանականությամբ, եղել է լուսամուտ, որտեղից հստակ երևում է Հերմոնի վանքը։

Հիմնական եկեղեցին կառուցված է ժայռի եզրին, մոտավորապես 7մ x 5մ չափերով։ Դատելով ամենուր ընկած սրբատաշ քարերից և որոշ մանրամասներից՝ այն գմբեթավոր է եղել։

Եկեղեցուն կից՝ նրա արևմտյան պատի աջ և ձախ կողմերում կան նույնպես հիմնովին ավերված երկու օժանդակ կառույցների հետքեր։ Այս երկու սենյակներից կամ մատուռներից հյուսիսայինը ավելի փոքր է քան հարավայինը։ Այն ունեցել է մոտավորապես 4մ x 4մ չափեր, որը մեզ ենթադրել է տալիս, որ ունեցել է քառակուսի հատակագիծ։

Շինությունների մոտ պահպանվել է պարոն Հայրուտի 1322 թվականի նվիրատվական արձանագրությունը։

## Պատկերասրահ

Qarevank Monastery 20.JPG
Qarevank Monastery 10.JPG
Qarevank Monastery 17.JPG
Qarevank Monastery 24.JPG
Qarevank Monastery 34.JPG


## Տես նաև
* Եղեգիս
* Եղեգիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Գանձ (այլ կիրառումներ)

**Գանձ**, կարող է վերաբերել՝
* Գանձ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում
* Գանձ, 2003 թվականի ամերիկյան ֆիլմ
* Գանձ (ժանր), հայ միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի ժանր
Հայոց ցեղասպանության խաչքար (այլ կիրառումներ)

**Հայոց ցեղասպանության խաչքար**, կարող է վերաբերել՝
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված խաչքար Ամստերդամ քաղաքի Սուրբ Հոգի եկեղեցու պատի վրա (Krom Boomssloot 22 Amsterdam)։
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - խաչքար Ֆրանսիայի Առնուվիլ լե Գոնես քաղաքի Վարագա Սուրբ Խաչ եկեղեցու բակում
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - խաչքար-հուշարձան Իտալիայի Բարի քաղաքում
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - խաչքար ԱՄՆ Գլենդել հայաշատ քաղաքում՝ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու բակում
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - խաչքար Ֆրանսիայի հայաշատ Կլամար քաղաքում
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - խաչքար Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքի «Սիդի-Բրահիմ» պուրակում
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - հուշարձան Ուրուգվայի մայրաքաղաք Մոնտեվիդեոյի «Արմենիա» հրապարակում
* Հայոց ցեղասպանության խաչքար - խաչքար Լեհաստանի Վրոցլավ քաղաքի Դոմինիկյան եկեղեցու տարածքում

## Տես նաև
* Հայոց ցեղասպանություն
* Հայոց ցեղասպանության հուշարձանների ցանկ
Ալգանկիներեն

**Ալգոնկիներեն**, հյուս-ամերիկյան հնդկացիական լեզու, պատկանում է ալգոնկինյան լեզուների կենտրոնական խմբին։ Երբեմն այս անունով են կոչում ալգոնկինյան լեզվաընտանիքը։ Այս լեզուն ազգակից է օջիբվե լեզվին, որը օջիբվե բարբառի տարատեսակ է։ Ֆրանսերենի և անգլերենի հետ նրանով խոսում են Քվեբեկի և Օնտարիոյի ալգոնկինները։ 2006 թվականի դրությամբ՝ կային 2,680 ալգոնկիներեն խոսողներ, որոնցից միայն 10%-ից պակասն էր միալեզու։ Ինչպես շատ հնդկացիական լեզուներ, ալգոնկիներենը նույնպես բայական լեզու է, որտեղ բառերի մեծ մասի իմաստները ներառվում է բայերի մեջ՝ նախդիրների առանձին բառեր, ժամանակաձևեր օգտագործելու փոխարեն։

Քանի որ այս լեզվի անվանումից ծագել է ամբողջ ալգոնկինյան լեզուների խմբի անվանումը, հաճախ այն առաջացնում է տերմինաբանական շփոթություն։ Ըստ կառուցվածքի ալգոնկինյան լեզուն բազմահամադրական լեզու է։ Նախադասության հիմքը բայն է, ձևույթների միաձուլմամբ, բայը կարող է արտահայտել ամբողջ մի նախադասության իմաստ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադայի լեզուներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լեզուներ
Եվգենի Ասատուրով

**Եվգենի Զախարի Ասատուրով** (), խորհրդային բանակի գեներալ–մայոր (1961), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Եվգենի Ասատուրովը ծնվել է դեկտեմբերի 29-ին, Թիֆլիսում։ 1938 թվականին ավարտել է տեղի էլեկտրակապի ինժեներական ինստիտուտը։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ծառայել է Ուկրաինական երրորդ և չորրորդ ռազմաճակատների կապի վարչություններում։ Մասնակցել է Ուկրաինայի ազատագրմանը, Մոլդավիայի, Ռումինիայի և Չեխոսլովակիայի գրավմանը։ Ետպատերազմյան տարիներին աշխատել է տարբեր ռազմական օկրուգներում։ Պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» առաջին և երկրորդ աստիճանի, Կարմիր աստղ, ինչպես նաև չեխոսլովակյան՝ Զինվորական խաչ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Գևորգ Ղազարյան (ազատամարտիկ)

**Գևորգ Ղազարյան** (), հայ ազատամարտիկ, արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1975 թվականին Երևանում։ 1993-1994թթ. մասնակցել է Վարդենիսի, Գորիսի, Կապանի և ԼՂՀ Զանգելանի, Ֆիզուլիի, Կուբաթլուի, Քարվաճառի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ 1994 թվականի հունվարի 19-ին, Քարվաճառի ազատագրական մարտերի ժամանակ, Գևորգը վիրավոր հրամանատարին կրակագծից դուրս բերելիս մարտի է բռնվել հակառակորդի հետ։ Պայթեցնելով նռնակը, սպանել է հակառակորդի զինվորներին և զոհվել։

Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Արտաքին հղումներ
*Ճանաչենք մեր հերոսներին. Գևորգ Ղազարյան

Կատեգորիա:«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Ալգոնկինյան լեզուներ

**Ալգոնկինյան լեզուներ**, հյուսիս-ամերիկյան հնդկացիական ալգոնկինյան ցեղերի լեզուների խումբ, որը մտնում է ալգոնկինյան-վակաշյան լեզվախմբավորման մեջ։ Տարածված են եղել ընդարձակ տարածության վրա, սակայն խոսողները՝ գաղութարարների կողմից բնաջնջման ենթարկվելով մնացել են թվով մոտ 190 հազար՝ ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Երբեմն ալգոնկինյան լեզվաընտանիքը կոչվում է նաև անգոնկինյան լեզու, քանի որ այս լեզվի անվանումից է ծագել ալգոնկինյան լեզուների խմբի անվանումը։ Սրա պատճառով հաճախ առաջանում է տերմինաբանական շփոթություն։ «Ալգոնկին» տերմինը ենթադրաբար ծագել է մալիսեթերեն *elakómkwik* բառից, որը նշանակում է՝ «նրանք ազգակից/դաշնակից են»։

Ալգոնկինյան լեզուներով խոսողները տարածված են Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ափից մինչև Ժայռոտ լեռներ։ Այս լեզուները ծագել են նախաալգոնկինյան լեզվից, որով խոսում էին մոտ 2500-3000 տարի առաջ։

## Դասակարգում
Լեզուների խումբը բաժանում են հինգ ենթախմբի՝
* բլեկֆուտ, բլեքֆութ
* շեյենն
* արապահո
* կենտրոնական և արևելյան խմբի լեզուներ
* Կալիֆոռնիայի կամ ռիթվ լեզուներ
Մեյեն ստորաբաժանում է չորս ենթախումբ՝
* արապահո
* բլեկֆուտ
* շեյենն
* կենտրոնական և արևելյան խմբի լեզուներ, ռիթվ, այս խումբը համարում է ալգոնկին-վակաշյան խմբավորման առանձին ընտանիք։

## Գիր
Ալգոնկինյան ցեղերն օգտագործել են վիկխեգան պատկերագիրը, որով գրել են կեչու կեղևի վրա։

## Տարածվածություն
Ալգոնկինյան լեզուներով խոսողների ընդհանուր թիվը 190 հազարից ավելի է։ ԱՄՆ-ում այս թիվը նվազում է, 1970-ի 18.079-ից 1990 թվականի տվյալներով մնում էին մոտ 13 հազար խոսողներ։ Կանադայում այս թիվն աճում է՝ 1981-ի 99.120 խոսողից 1991 թվականին աճելով մինչև 150 հազար, 2001-ին՝ 171.600, իսկ 2006 թվականի տվյալներով՝ 180.955 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Bright, William (2004). *Native American Place Names of the United States*. Norman: University of Oklahoma Press.
* Campbell, Lyle (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լեզուներ
Կատեգորիա:Ալգոնկինյան լեզուներ
Կասպյան հաստափոր

**Կասպյան հաստափոր** (), ծածանաձկների կարգի տառեխայինների ընտանիքի ձկնատեսակ։

Կասպյան հաստափոր ձկնատեսակը ունի արդյունա-գործածական կարևոր նշանակություն։ Կասպից ծովի ձկների որսի 30-70 %-ը կազմում է այս ձկնատեսակի որսը։ Հաճախ ձուկը դառնում է որսագողության զոհ։

## Տարածվածություն
Քաղցրահամ և թույլ աղի ջրերի բնակիչ-ձուկ է։ Հիմնականում տարածված է Կասպից և Սև ծովերի ջրերում, ինչպես նաև ծովերի մեջ թափվող գետերի դելտաներում։

Ձվադրման ժամանակ բարձրանում է գետերը։ Անվանումը կապված է Կասպից ծովում չափազանց մեծ տարածվածության հետևանքով։

## Նկարագրություն
Միջին չափերի ձկնատեսակ է։ Մարմնի երկարությունը հասնում է 28 սմ-ի։ Այս ձուկն ունի կախ ընկած փոր, մեծ աչքեր, խռիկային կափարիչի հետևում կա մուգ պուտ, իսկ կողքերին՝ հաճախ 6-8 պուտեր։

Գաղթող կամ կիսագաղթող ձուկ է։ Միսը հավականին համեղ է։ Մարմինը թեփուկապատ է։ Շնչառությունը կատարվում է բավականին լավ զարգացած խռիկների միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կասպից ծովի ձկներ
Աստիճան (երաժշտություն)

մինի|Փոխառված ակորդ (viio 4 3) Բախի C-մաժոր ''The Good Tempered Clavier''-ի նախերգանքում, գիրք I, BWV 846, մմ: 13-15
**Աստիճան** (, , )՝ հնչյունաշարի ամեն մի հնչյունը։

Ամբողջական հնչյունաշարում բնույթով տարբեր աստիճանները յոթն են, ընդգրկված են մեկ օկտավայում, հանդիսանում են հիմնական աստիճաններ, ունեն վանկային անուններ՝ դո, ռե, մի, ֆա, սոլ, լյա, սի և տառային նշումներ՝ c, d, e, f, g, a, h։ Օկտավայում պարունակվող մյուս հինգ հնչյուններից յուրաքանչյուրը թեև ինքնուրույն է, բայց որպես հնչյունաշարի աստիճան համարվում է հարևան երկու հիմնամասներից վանկի բարձրացումը, օր. դո-դիեզ (cis), կամ մյուսի իջեցումը, օր. ռեբեմոլ (des)։ Աստիճանը կոչվում է նաև լադի ամեն մի առանձին հնչյունը և եռահնչյունը, որոնք նշվում են թվահամարներով և նույնպես ունեն անուններ։ Մաժոր և մինոր լադերը պարունակում են յոթական աստիճաններ՝ 1-ին աստիճանը կոչվում է տոնիկա, 2-րդը՝ վերևի՝ ձգտող, 3-րդը՝ վերևի մեդիանտ, 4-րդը՝ սուբդոմինանտ, 5-րդը՝ դոմինանտ, 6-րդը՝ ներքևի մեդիանտ, 7-րդը՝ ներքևի ձգտող։ Լադի բոլոր հնչյունների աստիճանական հաջորդականությունը կոչվում է գամմա։

## Տես նաև
* Ալտերացիա

Կատեգորիա:Աստիճան
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Սաբաուդա պատկերասրահ

**Սաբաուդա պատկերասրահ** (), պատկերասրահ Իտալիայի Թուրին քաղաքում, որի նմուշները Սավոյա ընտանիքը հավաքել է դարերի ընթացքում։

## Պատմություն
Թանգարանը, որի առաջին տնօրեններն են եղել Ռոբերտո և Մասսիմո դ՛Աձելյոն, միավորում է Եվգենի Սավոյացու արվեստի հավաքածուն, որը վերջինիս մահից հետո ձեռք էր բերել նրա զարմիկը՝ Սարդինիայի թագավորը, Թուրինի թագավորական պալատի աշխատանքները, Սավոյ-Կարինյանո պատկերասրահի կտավները, Ջենովայի թագավորական պալատի հավաքածուները, որոնք ձեռք են բերվել 1824 թվականին։

1832 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Կառլ Ալբերտը Պալացցո Մադամայում կատարեց պատկերասրահի բացումը, որը պարունակում էր 365 նկարներ։ 1865 թվականին Մասսիմո դ՛Աձելյոն հավաքածուն փոխանցել է Գվարինո Գվարինիի նախագծած Գիտությունների ակադեմիայի պալատին (Palazzo dell'Accademia delle Scienze, 1679), որտեղ հավաքածուն մնացել է մինչև 2012 թվականը, նախքան ներկայիս վայր տեղափոխելը։

2014 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Իտալիայի մշակույթի նախարարի ներկայությամբ բացվել է թագավորական պալատի նոր թևը (Manica Nuova):

## Հավաքածու
Պատկերասրահի հավաքածուն ներառում է հոլանդացի նկարիչներ Գերարդ Դաուի, Յան վան Էյքի, Հանս Մեմլինգի, Ռեմբրանդ վան Ռեյնի, Անտոնիս վան Դեյքի, ինչպես նաև իտալացի նկարիչների գործեր՝ Դուչչո դի Բուոնինսենյայի, Մակրինո դ՛Ալբայի, Սանդրո Բոտիչելլիի, Ֆիլիպպինո Լիպպիի, Բերնարդո Դադդիի, Անջելիկոյի, Պիերո դել Պոլայոլոյի, Անյոլո Բրոնզինոյի, Բերնարդո Բելլոտտոյի, Ջովանի Կանավեզիոյի, Օրացիո Ջենտիլեսկիի, Անդրեա Մանտենյայի, Ջովաննի Ջիրոլամո Սավոլդոյի, Ջովաննի Բատիստա Տիեպոլոյի, Գաուդենցիո և Դեֆենդետե Ֆերարիների, Ջովաննի Բելլինիի, Գվերչինոյի, Ֆրանչեսկո Կաիրոյի, Սեբաստիանո Ռիչչիի, Ջովանի Մարտինո Սպանցոտտիի, Տիցիանի, Պաոլո Վերոնեզեի, Տինտորետտոյի։

## Պատկերասրահ


Angelico, madonna col bambino, pinacoteca sabauda.jpg|ԱնջելիկոՄադոննան և մանուկը, 1430, 63 x 47 սմ
Filippino lippi, tobiolo e i tre arcangeli, 1485, torino, galleria sabauda.jpg|Ֆիլիպպինո ԼիպպիՏոբիասն ու հրեշտակապետերը, 1485,
Antonio del Pollaiolo - Tobias and the Angel - WGA18047.jpg|Անտոնիո դել ՊոլայոլոՏոբիասն ու հրեշտակը, 1460
Rembrandt van Rijn, Een oude man slapend bij het vuur, mogelijk 'De Luiheid', 1629, Galleria Sabauda, Torino.jpg|Ռեմբրանդ վան ՌեյնԿրակի մոտ քնած ծերունին, 1629, 52 x 41 սմ
Duccio di Buoninsegna - Gualino Madonna - WGA06707.jpg|Դուչչո դի ԲուոնինսենյաԳվալինո Մադոննա, 1285, 157 x 86 սմ
Paolo Veronese - Feast in the House of Simon - WGA24863.jpg|Պաոլո ՎերոնեզեՏոնակատարություն Սիմոնի տանը, 1560, 315 x 451 սմ
Paolo Veronese - Venus and Mars with Cupid and a Horse - WGA24966.jpg|Մարսն ու ՎեներանՊաոլո Վերոնեզե, 1570, 47 x 47 սմ
Mantegna, madonna e santi, galleria sabauda.jpg|Անդրեա ՄանտենյաՄարիամն ու մանուկը սրբերով շրջապատված, 1500, 61.5 x 87.5 սմ
Annunciazione (1623 circa) - Orazio Gentileschi.jpg|Orazio GentileschiԱվետում, 1623, 286 x 196 սմ
Rogier van der weyden, trittico dell'annunciazione, 1434 circa.JPG|Ռոգիր վան դեր ՎայդենԱվետում, եռապատկեր, 1434
Stimmate-San-Francesco-TO-Van-Eyck.jpg|Յան վան ԷյքՍան Ֆրանչեսկոյի խարանը, 1432



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1832 հիմնադրված պատկերասրահներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:Իտալիայի պատկերասրահներ
Սլավիկ Ղահրամանյան

**Սլավիկ Ժորայի Ղահրամանյան** (մայիսի 16, 1956, Թալիշ - սեպտեմբերի 7, 1992, Չլդրան, Արցախի Հանրապետություն), արցախյան ազատամարտի մասնակից։ 1988 թվականին ստեղծել է Չարենցավանում ապրող թալիշցիների հայրենակցական միությունը, որն օգնություն է առաքել Մարտակերտ, կազմակերպել ազատամարտիկների գործուղումը Արցախ։ 1990-1992 թթ. Թալիշի կամավորական ջոկատի, «Արծիվ-մահապարտների» կազմերում մասնակցել է Թալիշի, Խաչենի հովտի գյուղերի ինքնապաշտպանությանը։

Զոհվել է 1992 թվականին Մարտակերտի շրջանի Չլդրան գյուղի մատույցներում։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Սուրինամյան պիպա

**Սուրինամյան պիպա** կամ **ամերիկյան պիպա** (), անպոչ երկկենցաղների կարգի պիպայինների ընտանիքին պատկանող կենդանատեսակ։

Տարածված է միայն Հարավային Ամերիկայում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Ամերիկա մայրցամաքում։ Ապրում է Սուրինամում, Բրազիլիայում և Գայանայում։ Բնական ամենամեծ արեալները գտնվում են Սուրինամ պետության տարածքում, որից էլ գալիս է կենդանատեսակի անվանումը։

Ապրում է ռոգիչ ջրանցքներում, տնկադաշտերում, երաշտի ժամանակ գտնվում է գրեթե չորացած ջրափոսերում, իսկ անձրևից հետո՝ թափառում ջրով ողողված անտառում։

## Նկարագրություն
Երկարությունը հասնում է 20 սմ-ի։ Մեջքը դեղնավուն է, երբեմն՝ սևագորշ։ Մեջքը դեղնավուն է, որի վրայով երբեմն ձգվում է մուգ զոլ։

Մաշկը կնճռոտ է՝ բազմաթիվ փոսիկներով։ Բերանի անկյուններից և աչքերի մոտից կախված են մաշկային կտորներ։ Աչքերը փոքր են։

Վարում է ջրային կենսակերպ, չնայած շնչառական օրգանները թոքերն են, որը առանձնյակի մոտ բավականին լավ է զարգացած։

## Բազմացում
Բաժանասեռ կենդանիներ են, սեռական դիմորֆիզմը արտահայտնված չէ։ Բեղմնավորումը ներքին է։ Սուրինամյան պիպան ձվադրում է անձրևի ժամանակ։

Պիպան, դեպի վեր շրջելվ ձվադիրը, ձվերը դնում է մեջքի մաշկի փոսիկների մեջ։ Արուն, թաթիկով սեղմելով ձվադիրը, օգնում է ձվերը դուրս հանելուն և փոսիկների մեջ տեղավորելու գործընթացին։

Դրանից հետո էգը առատ լորձ է արտադրում, որով ծածկում է ձվերը։ Յուրաքանչյուր փոսիկի խորությունը 10-15 մմ է, իսկ նրանց մեջ տեղավորած ձվերի տրամագիծը՝ 6-7 մմ։ Ձվերի քաշը կազմում է միջինում 3 գ։ Ամեն բեղմնավորումից հետո դնում է 40-114 ձու։

82 օրից հետո ձվից դուրս են գալիս ձևավորված ֆիզիոլոգիական կառուցվածք ունեցող գորտերը։ Մաշկափոխանակությունից հետ առաջանում է փոսիկներվ նոր մաշկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անպոչ երկկենցաղներ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի կենդանական աշխարհ
Դարվինի ռինոդերմա

**Դարվինի ռինոդերմա** կամ **չիլիական գորտ** (), ռինոդերմայինների ընտանիքի ռինոդերմաների ցեղին պատկանող գորտի տեսակ։

Համարվում է ռինոդերմաների ցեղի միակ ներկայացուցիչը։ Դասակարգված է, որպես խոցելի տեսակ։ Անվանվել է ի պատիվ Չարլզ Դարվինի։

Ներառված է համաշխարհային կարմիր գրքի մեջ՝ որպես ոչնչացող տեսակ։

## Տարածվածություն
Համարվում է Հարավային Ամերիկայի Չիլի պետության էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Դա է պատճառը, որ շատ հաճախ առանձնյակին անվանում են նաև *չիլիական գորտ*։

Ապրում է Չիլիի բարձր լեռնային ջրերում։

## Նկարագրություն
Գորտի յուրօրինակ, առանձնացվող տեսակ է։ Զարմանալիորեն սրադունչ է։ Երկարությունը մոտ 3 սմ է։ Գույնը խիստ փոփոխական է. լինում է կավագույն գունավորմամբ, մուգ դարչնագույն, մոխրագույն, կանաչ, մոխրակարմիր և այլն։

Մաշկի գունավորման վրա ազդեցություն ունի կլիման և մակերևույթը։ Բարձր ջերմաստիճանային պայմաններին բացարձակապես չի կարող դիմանալ։

## Ծանոթագրություններ
Սովորական ծառագորտ

**Սովորական ծառագորտ**, **Շելկովնիկովի ծառագորտ** կամ **սովորական կռռան** (), անպոչ երկկենցաղների կարգի ծառագորտերի կամ կռռանների ընտանիքին պատկանող կենդանատեսակ։

Դասակարգված է որպես քիչ մտահոգող տեսակ։ Տարածված է միայն Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Կովկասում՝ այդ թվում Հայաստանում և Լեռնային Ղարաբաղում։

Ձմեռնում է թափված տերևների, մամուռների տակ, փչակներում, գետնաբներում, ջրամբարների հատակի տիղմի մեջ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Կովկասում։ Տարածված է գրեթե ամբողջ Եվրոպայում՝ Պորտուգալիայից՝ Պիրենեյան թերակղզուց, մինչև Բալկանյան թերակղզի, Հունաստանից մինչև Ուկրաինայի հյուսիս և Ղրիմ։

Հանդիպում է նաև Թուրքիայում և Իրանում։ Համարվում է նաև Անդրկովկասի կենդանատեսակ։ Տարածված է Վրաստանի, Լեռնային Ղարաբաղի, Ադրբեջանի և Հայաստանի տարածքներում։

Հայաստանում տարածված է ամենուր՝ բարձր լեռնային վայրերից մինչև խոր ցածրավայրեր՝ մինչև ծովի մակարդակից 1500 մետր բարձրության վրա։

Ծառագորտը լինում է ծառերի, թփերի, բարձր խոտերի վրա։ Երեկոյան կամ գիշերը իջնում է ջուրը, լրացնում ցերեկվա ընթացքում ծախսած խոնավությունը և ապա սնվում միջատների թրթուրներով։

## Նկարագրություն
Երկարությունը 3,5-ից 4,5 սմ է։ Գույնը հիմնականում վերևից կանաչ է, ներքևից՝ դեղնասպիտակ, սակայն հանդիպում են սպիտակ (ալբինոս), կաթնագույն, դեղնա-նարնջագույն, սև և այլ գույներ ունեցող առանձնյակներ։

Հավանական է՝ գույնի այդ խայտաբղետությունը պայմանավորված է ջերմաստիճանի և խոնավության փոփոխությամբ։

## Բազմացում
Բաժանասեռ կենդանիներ են։ Բեղմնավորումն արտաքին է, կատարվում է ջրում, իսկ զարգացումը՝ կերպարանափոխությամբ։

Սեռահասուն է դառնում կյանքի 3-4-րդ տարում։ Այս տեսակը արհեստական պայմաններում կարող է ապրել մինչև 22 տարի։ Բազմանում է փչակների, ճյուղերի արանքնում կուտակված փոքր քանակի ջրերի մեջ։

Դնում է 800-1000 գորտնկիթ։ Արուները գլխի երկու կոկորդի տակ ունեն ռեզոնատորներ։ Բեղմնավորումից 8-10 օր հետո գորտի զիգոտից զարգանում է թրթուրը՝ շերեփուկը։

## Տես նաև
* Ծառագորտեր
* Թիաոտ թռչող գորտ

## Պատկերասրահ

Hyla02_ST_10.jpg
Hyla_arborea.jpeg
Croat fg003.jpg
HylaArborea-CallingMale.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծառագորտեր
Ալեքսանդրյան դպրոց

**Ալեքսանդրյան դպրոց,** գրականության, փիլիսոփայության, բժշկության և բնական գիտությունների ուսումնասիրությունների ընդհանուր անունը, որը ձևավորվել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում՝ հելլենական և հռոմեական ժամանակաշրջաններում։ Ալեքսանդրյան դպրոցը գոյություն է ունեցել մ.թ. 3-4-րդ դարերում։ Առավել հայտնի էին նեոպլատոնականություն և ալեքսանդրյան աստվածաբանական դպրոցները։

Դպրոցը կազմավորվել է մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերում Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում, որն այն ժամանակ հելլենական մշակույթի խոշորագույն կենտրոնն էր։ Հիմնական ուղղությունը բանասիրական-տեքստաբանական էր։ Հիմնադիրն էր Արիստարքոսը (մ.թ.ա. 217-145 թվականներ)։ Բանավիճելով ստոիկյան «անոմալիստների» դեմ՝ ալեքսանդրյան դպրոցի ներկայացուցիչները պաշտպանում էին «համաբանության» տեսությունը։ Զգալի ուշադրություն են դարձրել լեզվի հնչյունաբանությանը։ Մանրամասն հետազոտել են ձևաբանությունը՝ խոսքի մասերը։ Ականավոր ներկայացուցիչներից է Դիոնիսիոս Թրակացին։

Ալեքսանդրիան դպրոցի կազմավորման ժամանակ հունական և արևելյան ազդեցություն կրող կրթական կենտրոն էր, ուներ բավականին ռեսուրսներ։ Հետազոտությունների մեծ մասը հավաքվում էին Ալեքսանդրիայի գրադարանում։ Այս շրջանում ստեղծվել են շատ էպոպեական բանաստեղծություններ, տարբեր աշխատություններ աշխարհագրությունից, պատմությունից, մաթեմատիկայից, աստղագիտությունից և բժշկությունից։

«Ալեքսանդրյան դպրոց» անվանումը օգտագործվում է նաև 1-ին դարից հետո Ալեքսանդրիայում տեղի ունեցած կրոնական և փիլիսոփայական զարգացումները նկարագրելու համար։

Ալեքսանդրիայի դպրոցում կրթություն է ստացել Դավիթ Անհաղթը, որն աշակերտել նշանավոր փիլիսոփա Օլիմպիադորոս Կրտսերին, երկար տարիներ դասավանդել է նրա դպրոցում, Արևմուտքում հռչակվել որպես «անհաղթ» փիլիսոփա։ Ինչպես Ալեքսանդրյան դպրոցի մյուս ներկայացուցիչների, այնպես էլ Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայությունը համադրական բնույթ ունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Ճիրանավոր տրիտոն

**Ճիրանավոր տրիտոն** (), պոչավոր երկկենցաղների անկյունատամային տրիտոնների ընտանիքին պատկանող տրիտոն։

Սնվում է ջրային կենդանիներվ՝ փափկամարմիններով և այլ անողնաշարավորներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հեռավոր Արևելքում, Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասում, Չինաստանում և Կորեայում։ Ապրում է լեռնային գետակներում։

Ամբողջ կյանքն անցկացնում է ջրում կամ խոնավ տեղերում, քարերի տակ, ուր չեն հասնում արևի ճառագայթները։ Գրանցված է Ռուսաստանի Դաշնության և միջազգային կարմիր գրքերում։

## Նկարագրություն
Ճիրանավոր տրիտոնի երկարությունը հասնում է 20 սմ-ի, որի ուղիղ կեսը կազմում է պոչը, որը ունի գլանաձև տեսք։ Ունի բաց գորշավուն գունավորում, մարմնի վրա նկատվում են թույլ արտահայտված բծեր։

Նախկինում շնչել է թոքերի միջոցով։ Էվոլյուցիայի ընթացքում թոքային շնչառությունը վերացել է՝ վերջինիս ջրային կենսակերպին անցնելուն զուգընթաց։

Ջրում շնչում է բերանի լորձաթաղանթով և մաշկով։ Կենդանատեսակի անվանումը պայմանավորված է ոչ սեռահասուն և երբեմն նաև սեռահասուն ձևերի մատների ծայրերնի նշմարված եղջերային ճիրանների շնորհիվ։

## Տես նաև
* Ալպիական տրիտոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոչավոր երկկենցաղներ