Գլորիա Ֆորդ Գիլմեր

**Գլորիա Ֆորդ Գիլմեր** (), ամերիկացի մաթեմատիկոս և մանկավարժ: Գլորիա Գիլմերը դարձել է առաջին աֆրոամերիկացի կինը, որը հրատարակել է ոչ դոկտորական թեզ։

## Վաղ մանկություն և կրթություն
Գլորիա Գիլմերը ծնվել է 1928 թվականի հունիսի 28-ին Մերիլենդ նահանգի Բալթիմոր քաղաքում։  Գլորիա Գիլմերը սովորել է Մորգանի պետական համալսարանում և 1949 թվականին ստացել է բնական գիտությունների բակալավրի աստիճան: Մորգանի պետական համալսարանում սովորելու ընթացքում Գլորիա  Գիլմերը  իր գիտական ղեկավար Լունա Միշոյի հետ հրատարակել է երկու հոդված: 1956 թվականին աֆրոամերիկացի կնոջ  կողմից, իր օրիորդական ազգանունով՝ Գլորիա  Ֆորդ  հրատարակված առաջին երկու հետազոտական աշխատանքներն էին: Գլորիա Գիլմերը  Մորգանի պետական համալսարանում սովորելու ընթացքում եղել է Քլարենս Սթիվենսի ուսանողը:

Փենսիլվանիայի համալսարանում մաթեմատիկայի մագիստրոսի կոչում ստանալուց հետո, Գլորիա  Գիլմերը Աբերդինի փորձադաշտում սկսել Է բալիստիկ հետազոտություններով զբաղվել իսկ ավելի ուշ դասավանդել է վեց բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում: Գլորիա  Գիլմերը   Վիսկոնսին - Մեդիսոնի համալսարանում ստացել է դոկտորի կոչում, սակայն մեկ տարի անց հեռացել է աշխատանքից՝ պատճառաբանելով  ամուսնությունը, երեխաները և ապրուստ վաստակելու անհրաժեշտությունը:   Հետագայում Գլորիա  Գիլմերը  ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում Մարկետի համալսարանի կրթության կառավարման ոլորտում: Գլորիա  Գիլմերի ատենախոսության վերնագիրն է «Փոքր խմբերի քննարկման  ազդեցությունը հանրահաշվի զարգացման դասընթացում ինքնուրույն ուսուցման վրա»:

## Հետդոկտորական կարիերա
Գլորիա Գիլմերի աշխատանքների մեծ մասը նվիրված էր էթնոմաթեմատիկային: Մաթեմատիկայի պրոֆեսոր Սքոթ Վ.Ուիլյամսը Գլորիա Գիլմերին անվանեց «Մաթեմատիկայի ոլորտի առաջատար»:

Մաթեմատիկական հետազոտության օրինակ կարող է լինել Նյու Յորքում և Բալթիմորում կատարված  հետազոտությունների ուսումնասիրությունը, որի ընթացքում Գլորիա Գիլմերը և նրա օգնականները՝ 14-ամյա Ստեֆանի Դեգրոտը և ուսուցչուհի Մերի Փոթերը, երկու քաղաքների սրահներում դիտել և հարցազրույց են վերցրել ինչպես վարսահարդարներից, այնպես էլ հաճախորդներից՝ հարցնելով խոզուկների տեսելյացիաների մասին (տուփի տեսքով տեսելյացիաներ, որոնք հիշեցնում են աղյուսե պատերը) և եռանկյուն հյուսերը (հավասարակողմ եռանկյունիներ հիշեցնող տեսելյացիաներ) երկու ոճ են, որոնք սահմանափակում են մազերի շարժումը, երբ գլուխը թեքվում է: Թեև այս վարսահարդարները, ընդհանուր առմամբ, իրենց աշխատանքը մաթեմատիկական չեն համարում, Գլորիա Գիլմերը մանրամասն նկարագրել է այս և այլ հյուսվածքներում մաթեմատիկորեն հիմնավորված նախշերից շատերը և ինչպես են դրանք տեղի ունենում բնության մեջ, օրինակ՝ խճանկարային վեցանկյունները հյուսերով, որոնք նման են արքայախնձորի կեղևին և մեղրախորիսխները մեղուների փեթակներում: Որպես ուսուցիչ՝ Գիլմերն օգտագործել է այս արդյունքները դասարանում դասեր կազմակերպելու համար, որպեսզի ուսանողները կարողանան հասկանալ հյուսելու մաթեմատիկան:

1980 թվականների սկզբին Գլորիա Գիլմերը դարձավ առաջին աֆրոամերիկուհին, ով միացավ  Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մաթեմատիկական ասոցիացիայի կառավարիչների խորհրդին:  1981-1984 թվականներին Գլորիա Գիլմերը աշխատել է որպես գիտաշխատող Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կրթության նախարարությունում, որտեղ նա գլխավորել է կրթության հետազոտությունների և կատարելագործման գրասենյակի մի մասը:  1985 թվականին Գլորիա Գիլմերը հիմնադրել և գործադիր խորհրդի անդամ է դարձել էթնոմաթեմատիկայի միջազգային հետազոտական խմբի, որը նախագահել է 1985-1996 թվականներին:  Գլորիա Գիլմերը նաև երկրորդ մարդն էր և առաջին կինը, ով մաթեմատիկոսների ազգային ասոցիացիայում կարդաց Քոքս-Թալբոտի դասախոսությունը: Այդ դասախոսությունը անվանվել է մաթեմատիկայի դոկտորի կոչում ստացած առաջին և չորրորդ աֆրոամերիկացիների անունով:

2008 թվականին Գլորիա Գիլմերը դարձավ Մաթեմատիկական կորպորացիայի նախագահ, որը ձգտում է օգտագործել նոր հետազոտական նյութեր և ստեղծել մաթեմատիկայի ավելի արդյունավետ ուսումնական ծրագրեր, հատկապես կանանց և փոքրամասնությունների համար:

2022 թվականին Գլորիա Գիլմերը դարձավ առաջին սևամորթ կին մաթեմատիկոսը, որի աշխատանքը արխիվացվեց Կոնգրեսի գրադարանի ձեռագրերի բաժնում:

## Մահ
Գլորիա Գիլմերը մահացել է 2021 թվականի օգոստոսի 25-ին, Վիսկոնսին նահանգի Միլուոի քաղաքում, 93 տարեկան հասակում:

## Հրատարակված աշխատությունների ցանկ
* «Որոշ չլրացված դիֆերենցիալ համակարգի հետ կապված մի շարք սեփական գործառույթների գործակիցների սահմանի մասին», Լունա Ի. Միշոյի հետ համատեղ, ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերության տեղեկագիր 7.2 (1956): 260:
* «Մի շարք սեփական որոշ գործառույթների միատեսակ փոխակերպման մասին», Լունա Միշոյի հետ համատեղ, 1956 թվականի Խաղաղ օվկիանոսի մաթեմատիկական հանդես 6.2 (1956): 271-78:
* «Փոքր խմբերի քննարկման  ազդեցությունը հանրահաշվի զարգացման դասընթացում ինքնուրույն ուսուցման վրա» (1978): Ատենախոսություններ (1962-2010) հասանելի են հետևյալ հասցեում՝ https://epublications.marquette.edu/dissertations/AAI7905173
* «Մաթեմատիկական մոդելներ աֆրոամերիկացիների սանրվածքներում»: Ներկայացվել է մաթեմատիկայի ուսուցիչների ազգային խորհրդի 77-րդ տարեկան ժողովում (1998):
* «Աֆրոամերիկացիների տեսակետը կանանց մաթեմատիկական զարգացման վերաբերյալ»: Սոցիալական հոգեբանության հանդես, 11 (1), 10-11: «Մաթեմատիկայի տեսքի փոփոխությունը գենդերային ասպեկտներ» գրքում: Մաթեմատիկայի ուսուցիչների ազգային խորհուրդ (2001): (978-0-87353-496-3):

## Պարգևներ
Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերությունը  հիմնել է Քլեյթոր - Գիլմերի հետազոտական կրթաթոշակ, որն անվանվել է Քլեյթոր Գիլմեր և Ուիլյամ Շիֆելին անուններով:

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ամերիկացի կին մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Կին
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ