open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Օրեստ Կիպրենսկի

**Օրեստ Ադամովիչ Կիպրենսկի** (), ռուս նկարիչ, ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
1788-1803 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1805 թվականին «Դմիտրի Դոնսկոյը Կուլիկովյան դաշտում» նկարի համար արժանացել է ոսկե մեդալի։ Հայտնի է որպես դիմանկարի վարպետ։ Աշխատել է Մոսկվայում, Տվերում, Պետերբուրգում, Իտալիայում։ Կիպրենսկու կերպարներն աչքի են ընկնում շեշտված անհատականությամբ և ռոմանտիկ հուզաշխարհով։ Հանրահայտ են «Ինքնանկար», Անդրեյ Չելիշչևի, Ալեքսանդր Պուշկինի, Եվգրաֆ Դավիդովի, Դ. Խվոստովայի և այլոց դիմանկարները։ Աշխատել է նաև գրաֆիկայի բնագավառում։ Նրա՝ Դմիտրի Ֆիլոսոֆովի դիմանկարը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Orest Kiprensky 008.jpeg|Անդրեյ Չելիշչևի դիմանկարը
Պատկեր:Kiprensky_Davydov.jpg|Եվգրաֆ Դավիդովի դիմանկարը
Պատկեր:Zhukovsky_1815.jpg|Վասիլի Ժուկովսկու դիմանկարը
Պատկեր:Orest Adamovic Kiprenskij 001.jpg|Դ. Խվոստովայի դիմանկարը
Պատկեր:Kiprensky_Pushkin.jpg|Ալեքսանդր Պուշկինի դիմանկարը
D.N. Filosofov by O.Kiprensky (1826, Armenia).jpg|Դ. Ն. Ֆիլոսոֆովի դիմանկարը Հայաստանի ազգային պատկերասրահում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Ջրային ռեսուրսների համապարփակ կառավարում

**Ջրային Ռեսուրսների Համապարփակ Կառավարում, ՋՌՀԿ** (անգլ.` *Integrated Water Resources Management*, *IWRM*), համաշխարհային ջրային ռեսուրսների կառավարման միջոցառումների համակարգ։ «Գլոբալ ջրային համագործակցության» (ԳՋՀ)  կողմից սահմանվել է որպես «գործընթաց, որը նպաստում է ջրի, հողի և հարակից ռեսուրսների համակարգված զարգացմանը և կառավարմանը` անաչառորեն մեծացնելով տնտեսական և սոցիալական բարեկեցությունը՝ առանց կենսական անհրաժեշտության էկոհամակարգերի կայունության փոխզիջման»։

ՋՌՀԿ զարգացումը մասնավորապես առաջարկվել է 1992 թվականին անցկացված Ջրի և շրջակա միջավայրի միջազգային գիտաժողովի ժամանակ նախարարների վերջնական հաշվետվությունում (այս կոչված՝ դուբլինյան սկզբունքեր)։ Գաղափարի նպատակն է ջրային ռեսուրսների բարելավված կառավարման համար առանցքային համարվող գործառությունների փոփոխումը։ Այժմյան բնորոշմամբ, ՋՌՀԿ-ն առաջնորդվում է երեք սկզբունքներով, որոնք միասին հանդես են գալիս համընդհանուր շրջանակներում։

* Սոցիալական ծախսերի արդյունավետ բաշխում. Բոլոր օգտագործողների համար (մասնավորապես մեկուսացված և անապահով խմբեր) մարդկային բարեկեցություն ապահովելու համար անհրաժեշտ բավարար քանակի և որակի ջրի հավասարաչափ հասանելիության ապահովում։
* Տնտեսական արդյունավետություն. հասանելի ֆինանսական և ջրային ռեսուրսների միջոցով առավելագույն քանակի օգտագործողներին առավելագույն չափի օգտակարության ապահովում։
* Էկոլոգիական կայունություն. Ջրային էկոհամակարգերի ճանաչումը որպես օգտագործող կողմ և վերջիններիս բնական գործունեությունը հաստատող պատշաճ տեղաբաշխման ապահովումը։

ՋՌՀԿ կիրառությունները կախված են համատեքստից, գործառնական մակարդակում կարևոր հիմնախնդիր է համաձայնեցված սկզբունքները տանել ստույգ գործողությունների հարթակ։

## Արտաքին հղումներ
* ՋՌՀԿ ցուցումները գետավազանային կառավարման ոլորտում (ՅՈՒՆԵՍԿՈ, 2008)
* Հայաստանի Հանրապետության օրենքը ջրի ազգային քաղաքակականության հիմնադրույթների մասին

Ջրային ռեսուրսների կառավարում
Կանանց միջազգային դեմոկրատական ֆեդերացիա

**Կանանց միջազգային դեմոկրատական ֆեդերացիա, ԿՄԴՖ** (), կանանց իրավունքների միջազգային կազմակերպություն։

Ստեղծվել է 1945 թվականի դեկտեմբերին, Փարիզում, Կանանց միջազգային կոնգրեսում։ 1977 թվականին ԿՄԴՖ-ի մեջ մտնում էին 109 երկրների կանանց ազգային 123 կազմակերպություն։ Սկզբնապիս իր մտահոգության ոլորտների մեջ է ներառել էին հակաֆաշիզմը, համաշխարհային խաղաղությունը, երեխաների բարեկեցությունը և կանանց իրավունքների բարելավումը։ Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում ունեցել է կոմունիստական և պրոխորհրդային ուղղվածություն։

Մասնակցում է ՄԱԿ-ի գործունեությանը և դրա մասնագիտացված հաստատությունների աշխատանքին, որի բարձրագույն մարմինը Կոնգրեսն է, գումարվում է 4 տարին մեկ։ Կոնգրեսն ընտրում է ԿՄԴՖ նախագահ և Խորհուրդ, որը ֆեդերացիայի ղեկավար մարմինն է կոնգրեսների միջև ընկած ժամանակաշրջանում։ Կոնգրեսի և Խորհրդի որոշումների կատարումն ապահովում է Բյուրոն։ Աշխատանքային մարմինն է Քարտուղարությունը՝ գլխավոր քարտուղարի ղեկավարությամբ։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Բեռլինում։

Հիմնադրման 30 ամյակի կապակցությամբ 1975 թվականին պարգևատրվել է Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի անվան «Խաղաղության ոսկե մեդալով»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Թագավորամարգ

**Թագավորամարգ** (հայտնի է նաև **Դարգամարգ** անունով), լքված միջնադարյան հայաբնակ բնակավայր ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում հյուսիս-արևմուտքում

## Տեղադրություն
Թագավորամարգ գյուղը գտնվել է ներկայիս Օրդուբադի շրջանի հյուսիս-արևմուտքում՝ Շուռուտ և Հին Փորադաշտ գյուղերից 8-9 կմ հյուսիս արևելք, բավականին խոր ձորում։

## Պատմություն
Թագավորամարգ գյուղի մասին բավականին քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Բազմադարյա պատմություն ունեցող հայկական բնակավայրից հայերը տեղահան են արվել 19-րդ դարի կեսերին։ Հետագայում գյուղում բնակվել են ադրբեջանցիներ։ 1950-ական թվականներից աստիճանաբար բնակչությունը հեռացել է, իսկ բնակավայրն ավերակների վերածվել։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Լքված և ավերված բնակավայրի ավերակներում դեռևս խորհրդային ժամանակներում նկատելի էին ոչ մեծ եկեղեցու ավերակներ։

## Բնակչություն
Թագավորամարգի բնակիչների մի մասը 18-րդ դարի սկիզբներին բնակություն են հաստատել Ռուսական կայսրության Խերսոնի մարզի Գրիգոպոլիս քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երնջակ գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բնակավայրեր
Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի լքված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի լքված բնակավայրեր
Երնջակ (քաղաք)

**Երնջակ**, նախկինում վաղ միջնադարյան հայաբնակ քաղաք, որն այժմ քաղաքատեղի է ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառի կենտրոնում, Երնջակ գետի միջին հոսանքում, համանուն բերդի մոտ։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում էր ներկայիս Ջուղայի շրջանի Պարոնտեր գյուղի տեղոմ և նրա մերձակայքում։ Ընդգրկում էր շուրջ 4-5&nbsp;կմ² տարածություն։

19-րդ դարի կեսերին Պարոնտեր գյուղի պարսիկ բնակիչները քաղաքատեղի ավերակները վեր են ածել մշակովի դաշտերի։ Այժմ քաղաքատեղի ծայրամասային շինությունների ավերակների աննշան հետքերը տեսանելի են Երնջակ գետի աջակողմյան ձորակներում ու բարձունքների վրա։

## Գերեզմանատուն
Երնջակ քաղաքի հյուսիսարևելյան կողմում, լեռնալանջին գտնվում էր 9-12-րդ դարերին պատկանող գերեզմանատուն։ Մինչև 20-րդ դարի սկգբները այս գերեզմանատան պահպանված տապանաքարերի թիվը կազմել է ավելի քան 120, որոնք աստիճանաբար տեղահան են արված և ծածկված են հողի շերտով։ Մնացած տապանաքարերի արձանագրությունները քայքայված են։ 1980-ականների դրությամբ առկա էր միայն 15 հարթ տապանաքար խաչքարերի տեսքով։ Տապանքարերից 8 արձանագիր էին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի լքված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Քաղաքատեղիներ
Տոլորսի ջրամբար

**Տոլորսի ջրամբար**, ջրամբար Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Սիսիան և Այրի գետերի միացման տեղում՝ Սիսիան քաղաքից 3&nbsp;կմ հարավ՝ մոտ 1650&nbsp;մ բարձրության վրա։ Շահագործման է հանձնվել 1976 թվականին։ Որոտանի ջրաէներգետիկ կասկադի հիմնական կարգավորող ջրամբարներից է։ Սնում է Շամբի և Տաթևի ջրէկները։ Երկարությունը 4,5&nbsp;կմ է, մակերեսը՝ 4,7&nbsp;կմ², միջին խորությունը՝ 32 (առավելագույնը՝ 56,5) մ, ջրատարողությունը՝ 96, 8 միլիոն մ³, օգտակարը՝ 80 միլիոն մ³։ Պատվարը ճալաքարակոպճային է՝ ավազակավային միջուկով, երկարությունը՝ 178 մ, առավելագույն բարձրությունը՝ 68 մ։ Ջրերն օգտագործվում են էներգետիկ և ոռոգման (մոտ 3 միլիոն մ³) նպատակներով։

## Պատկերասրահ

File:Տոլորսի ջրամբար (Gor Navoyan).jpg|thumb|Տոլորսի ջրամբար
File:Տոլորսի ջրամբար 1 (Gor Navoyan).jpg|thumb|Տոլորսի ջրամբար
Tolors water reservoir.jpg|Տեսքը Իշխանասար լեռան վրայից



## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրամբարներ
Ուռուտ (գետ)

**Ուռուտ** (*Աղզիբոյուք, Աղզրբոյուք, Աղզիբեյուկ, Մեսխանկա, Միսխանա, Միսխանի ջուր, Միսխանկա, Պրիվոլի, Ուրուտ*), գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Ձորագետի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Վիրահայոց լեռնաշղթայի կենտրոնական մասի հարավային լանջերից՝ Գայլի դրունք լեռնանցքի մոտից՝ 1700&nbsp;մ բարձրությունից, և հոսելով Լոռու մարզով, Ստեփանավան քաղաքից 3,5 կմ արևելք՝ ձախից միանում Ձորագետին։ Երկարությունը 22&nbsp; (20) կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 148&nbsp;կմ²։ Հոսում է Լոռու դաշտով, առաջացնում 6&nbsp;կմ երկարության և 2080&nbsp;մ լայնության կանիոն։ Պրիվոլնոյե գյուղից գետահովիտն ընդարձակվում է, վերածվում դարավանդված գոգահովտի։ Սնումը ձնաանձրևային է, վարարումը՝ գարնանը։ Տարեկան միջին ծախսը 1,07 մ³/վ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։

Ուռուտի և Ձորագետի խառնարանում են գտնվում Լոռի բերդաքաղաքի ավերակները։ Գետակի վրա պահպանվել են 12-13-րդ դարերին ստեղծված Լոռի բերդի կամուրջը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ձորագետ գետի վտակներ
Փամբակ (գետ, Սևան)

**Փամբակ** գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Սևանա լճի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռնաշղթայի հարավարևմտյան լանջերից՝ 2880&nbsp;մ բարձրությունից, հոսում հարավ-արևմտյան ուղղությամբ և Վարղենիս քաղաքից մոտ 28 կմ հյուսիս-արևմուտք, Փամբակ գյուղից հարավ, թափվում Սևանա լիճը։ Երկարությունը 10&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 26&nbsp; (21) կմ², ավազանի միջին բարձրությունը 2540 մ։ Գետահովիտը վերին հոսանքում V-աձև է, ստորինում՝ լայնացած։ Սնումը հիմնականում ձնաանձրևային է։ Տարեկան միջին ծախսը 0,19 մ³ է (Փամբակ գյուղ), հոսքը՝ 6 միլիոն մ³։ Սելավային գետ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։ Սակավաջուր, բայց արագահոս գետ է։ Աչքի է ընկնում մեծ անկումով։ Ամռանը ցամաքում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Փարվանա (գետ)

**Փարվանա** նաև **Թափարվան** (վրացերեն՝ ფარავანი), գետ Վրաստանում, Ջավախքի բարձրավանդակի հյուսիսում, ծովի մակարդակից 2073 մ բարձրության վրա։ Կուր գետի աջ վտակն է։

## Նկարագիրը
Սկիզբ է առնում Փարվանա լճից և սկզբնապես հոսում դեպի հարավ, իսկ հետո թեքվելով դեպի հյուսիս, Ախալքալաքի միջով հոսելով, Խերթվիս գյուղի մոտ միախառնվում է Կուրին։

* Երկարությունը 74&nbsp;կմ է։
* Ջրհավաք ավազանը՝ 2280&nbsp;կմ²։ 
* Գետի ծախսը գետաբերանի մոտ (գյուղ Խերթվիս) մոտ 19 մ³/վ է։
* Տարեկան միջին ծախսը` 28,9 մ³/վ։ 
* Տարեկան հոսքը՝ 597 միլիոն մ³։

Վարարում է գարնանը, հիմնականում ձնհալից և անձրևաջրերից։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։ Գետահովիտն ունի ռեկրեացիոն մեծ հնարավորություններ։ Գետի վրա կառուցվել է հիդրոէլեկտրակայան։

Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի գետեր
Քաշունի (գետ)

**Քաշունի**, *Աղչայ, Զեմի, Զեմին, Զեմու, Զեյվա, Զեյվայի գետ, Կաշունի, Հաշունի, Չայզամի, Չայիսմի, Քիշունի*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից՝ 2080&nbsp;մ բարձրությունից, հոսում է նախկին Գորիսի ու Կապանի շրջաններով՝ հարավ-արևելյան ուղղությամբ և Կապան քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք Արցախի տարածքում աջից միախառնվում Որոտան գետին։ Երկարությունը 34&nbsp;(40) կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 136&nbsp;կմ² (ՀՀ-ում համապատասխանաբար՝ 27&nbsp;կմ և 104&nbsp;կմ²)։ Գետահովիտը V-աձև է։ Սնումը հալոցքային է, վարարումը՝ մայիս-հունիսին։ Գետահովիտն ունի ռեկրեացիոն նշանակություն։ Ղ. Ալիշանը այս գետը անվանում է *Զեմու, Զեմի*։ Օտարները վերին հոսանքի շրջանները կոչել են *Չայգամի*։ Կոչվել է նաև Կապանի շրջանի նախկին *Զեյվա* (այժմ՝ Դավիթ Բեկ) գյուղի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Քառասունակն

thumb|250px|Քառասունակունքի մի վտակը
**Քառասունակն**, աղբյուրների խումբ Հայաստանի Կոտայքի մարզում՝ Հատիս հրաբխային լեռնազանգվածի հարավային ստորոտին՝ Ակունք և Կաթնաղբյուր գյուղերի միջև։

## Ջրաերկրաբանական բնութագիր
Քառասունակնի աղբյուրները (ընդհանուր ելքերը՝ մոտ 1450 լ/վ) դասվում են խմելու բարձրորակ ջրերի շարքը։ Ջրհավաք ավազանը Զառ գյուղից արևելք, Գեղամա լեռնավահանի արևմտյան լանջն է։ Ջրերն օգտագործվում են Երևանի ջրամատակարարման համար։ Սառնորակ է (7, 3&nbsp;-&nbsp;9&nbsp;°C)։ Այստեղից է սկիզբ առնում Գետառը, որի վերին հոսանքր աղբյուրների անունով կոչվում է Քառասունակն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի ջրագրություն
Թատրոն (վեպ)

**Թատրոն**, Սոմերսեթ Մոեմի վեպերից մեկն է, որը նա գրել է 1937 թվականին։

### Դիպաշար
Վեպը Ջուլիայի մասին է, ով հանրաճանաչ դերասանուհի է, ում ամբողջ Անգլիան է ճանաչում, գեղեցիկ է, բարեկազմ, ում ձգտում են հասնել բոլոր տղամարդիկ։ Նրա կյանքում ամենահաջողվածը եղավ ամուսնությունը, համենայն դեպս դրա առաջին տարիներն այդպես էր թվում։ Մայքլ էին անվանում ամուսնուն, ով արտակարգ արտաքինի տեր տղամարդ էր, ում սիրահարվում էր ցանկացած աղջիկ, օրիորոդ, կին նրա հետ մի պահ հանդիպելուն պես։ Ջուլիան նույնպես սկզբում, մինչ ամուսնությունը, ուղղակի տարված ու գերված էր Մայքլի արտաքինով։ Բայց ցավոք նա չուներ այն արտիստիկ ու թատրոնի ոգին, չուներ այն տաղանդը, որն ուներ Ջուլիան։

«Անգամ եթե պիեսը լավն է, հանդիսատեսը դարձյալ գալիս է դիտելու դերասանի խաղը և ոչ թե պիեսը»,- մի հատվածում ասում է Ջուլիան, ում համար հանդիսատեսը, նրա արձագանքներն, կարծիքներն անբաժանելի մասն էին կազմում նրա կյանքի։ Ջուլիան ի վերջո կատարում էր իր դերասանուհու ամեն մի մանր պարտականություն, միշտ հիացնում էր դահլիճին, բայց մի շրջան եկավ, որ նրա կյանքն արդեն փոխված էր։ Նա սիրահարվել էր իրենից 20 տարի փոքր մի պատանու, ով ուներ նրա փողերի, նրա հարստության կարիքը, իսկ Ջուլիան սիրո պակասից ամեն ինչ անում էր՝ չկորցնել Թոմին՝ այդ պատանուն։ Հետո արդեն հասարակությունը սկսեց խոսել նրանց սիրավեպի մասին, որն իհարկե Ջուլիան ժխտում էր, իսկ Մայքլը կուրորեն վստահում էր կնոջը։

Ջուլիան և Մայքլը ունեցան մեկ որդի՝ Ռոջերը, ով երբեք էլ ցանկություն չունեցավ կապ ունենալ թատրոնի, դերասանության և բեմի հետ։ Մայրը երբեք ժամանակ չուներ սիրելու, խոսելու որդու հետ։ Միշտ բեմում էր, պիեսներն էր կարդում, փորձերի ու ներկայացումների, այնպես որ ժամանակ չէր լինում Ռոջերի համար, իսկ Մայքլի հետ շփվում էր միշտ, քանզի աշխատում էին միասին իրենց թատրոնում։

Ամբողջ մի վեպ պատմեց բեմում և բեմից դուրս մարդկանց կյանքը։ Թվում է՝ նույնն է, բայց շատ տարբեր կյանքեր՝ հերոսուհուն, ում տեսնում էին բեմում ամեն անգամ տարբեր դերեր փայլուն խաղալուց, նույնը չէր իր հարդարման սրահում, տանը, ընկերների հետ, ընտանիքում։ Երբ բեմի վրա մի գեղեցկուհի է փայլում, խոսում վստահ, անվախ, հպարտ, նույն այդ հերոսուհին իր կյանքում անում է աննշան, բայց ազդեցիկ սխալներ, ունենում է ապրումներ, ցավեր, վիրավորանքներ, իսկ թատրոնի շենք մտնելուն պես բոլոր այդ վատ մտածմունքները ցրիվ են գալիս։

## Արտաքին հղումներ
*Մտքեր գրքից

Կատեգորիա:Սոմերսեթ Մոեմի վեպեր
Կատեգորիա:1937 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Քարաձի (գետ)

**Քարաձի**, *Աթդաշ, Նազարխան*, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Արգիճիի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռնավահանի Գեղասար լեռնագագաթի հարավային լանջից՝ մոտ 3000&nbsp;մ բարձրությունից։ Երկարությունը 25&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 96&nbsp;կմ²։ Տարեկան միջին ծախսը 1,61 մ³/վ է։ Գետահովիտը V-աձև է։ Սնումը ձնաանձրևային է, վարարումը՝ մայիս-հունիսին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արգիճի գետի վտակներ
Արկադի Կարապետյան

**Արկադի Մուրադի Կարապետյան** (1958, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ)՝ ռազմական գործիչ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

* 1975 - ավարտում է միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1980 թ․՝ Երևանի անասնաբուժական համալսարանը
* Այնուհետև աշխատում է Արցախում որպես գլխավոր անասնաբույժ
* 1975-ից մասնակցում է ազգային ազատագրական շարժմանը, իսկ 1978-ին դառնում է գաղտնի ազատագրական կազմակերպության ղեկավար։ Ի դեպ, նա հանդիսանում է առաջին ցույցերի կազմակերպիչներից մեկը։
* 1980 - 1982-ին ծառայում է Խորհրդային բանակում
* 1984 - 1988 - զբաղեցնում է պետական պաշտոն
* 1988-ին աշխատանքի է ընդունվել Հայաստանի «Ղարաբաղ» կոմիտեում
* 1989 - 1991 թթ․ մտնում է ՀՅԴ շարքերը
* 1990 - 1992-ին եղել է Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերի հրամանատար։
* 1992-ի մարտին ԼՂՀ-ի ինքնապաշտպանության խորհրդի անդամ էր։ Մասնակցել է հայ-ադրբեջանական կռիվներին
* 1993 - 1996 թթ․ աշխատել է Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունում
* 1997 թ․ ստեղծել է Ղարաբաղյան ազատամարտիկների խորհուրդ, ընտրվել է դրա ղեկավար

Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Գնայուկ բզեզներ

**Գնայուկ բզեզներ**, գնայուկներ (), բզեզների ընտանիք։ Հայաստանում հայտնի է մոտ 450 տեսակ՝ տարածված անտառներում, դաշտերում, ճահիճներում, ջրերի ափերին, հազվադեպ՝ քարանձավներում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը մինչև 8 սմ է։ Գլուխն ազատ շարժվող է, առաջ ցցված, բեղիկները՝ թելանման՝ 11-հատվածանի։ Ոտքերը երկար են, վազող տիպի, թաթերը՝ 5-հատվածանի։ Ծածկոցները հաճախ սև են կամ մետաղ, փայլով, վերնաթևերը՝ սովորաբար լավ արտահայտված ամբողջական ակոսներով։ Թրթուրները շարժուն են, հաճախ 6 հոդից կազմված երկար ոտքերով, ծածկոցները՝ սպիտակ կամ գունավորված (թուխ, սևակապույտ), փորի ծայրը՝ հիմնականում երկար խոզաններ կրող 2 երկար հոդավոր ցերկաներով։

## Բամացում և զարգացում
Գրեթե բոլոր գնայուկները միամյա սերունդ ունեն, սակայն կարող են ապրել մի քանի տարի և կրկնակի զուգավորվել։ Ձվի փուլը տևում է մի քանի օրից 3 շաբաթ, թրթուրինը՝ 2-3, հարսնյակի փուլը շատ կարճ է։ Սովորաբար ձմեռում է հասուն բզեզը։ Հիմնականում գիշատիչ են, կան նաև բուսակերներ, այդ թվում՝ գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուներ։ Որոշ տեսակներ (ցայտագնայուկներ, գեղամարմիններ) օգտակար են, սնվում են վնասատու միջատների թրթուրներով։ Տեսակների մեծ մասի և′ թրթուրները, և′ հասունները բազմավեր են։ Գնայուկ բզեզները ակտիվ են գիշերը, ցերեկը թաքնվում են քարերի, թափված տերևների տակ։ Վտանգի ժամանակ արտանետում են այրող հեղուկ։

Կատեգորիա:Բզեզներ
Քյուրակ (գետ)

**Քյուրակ**, գետ ԼՂՀ-ում, Կուրի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Մռավի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից՝ 3100&nbsp;մ բարձրությունից։ Երկարությունը 126&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 2080&nbsp;կմ²։ Կուր է թափվում ծովի մակարդակից 18&nbsp;մ բարձրության վրա։ Սնումը ստորերկրյա (40%) և անձրևային (31%) է, վարարումը՝ մարտ-հունիսին, որի ընթացքում ձևավորվում է տարեկան հոսքի 47%-ը։ Տարեկան միջին ծախսը 2, 85 մ³/վ է, հոսքը՝ 90 միլիոն մ³ (Գետաշեն գյուղ)։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Ճանապարհին

**«Ճանապարհին»** () ամերիկացի գրող Ջեք Քերուակի երկրորդ և ամենահայտնի վեպն է, որը հրատարակել է Viking Press-ը 1957 թվականին։ Վեպը պատմում է Ջեք Քերուեքի և նրա մտերիմ ընկերոջ՝ Նիլ Քեսիդի ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում ճանապարհորդությունների մասին և ընդգրկում է «բիթ» շարժման բազմաթիվ առանցքային դեմքերին, ինչպիսիք են գրող Վիլյամ Բըրոուզը և բանաստեղծ Ալեն Գինզբերգ։

Վեպը Time-ի կողմից կազմած «1923-2005 թվականների լավագույն 100 անգլալեզու գրքեր»ի, Le Monde -ի «Դարի լավագույն 100 գրքերի», BBC-ի «200 լավագույն գրքերի» ցուցակում է։

Վեպի հիսունամյակին՝ 2007 թվականին Viking Press-ը հրատարակում է գրքի չգրաքննված տարբերակը (բնագիր գլանափաթեթը, «Original Scroll»), որի հիման վրա Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլան  2012 թվականին էկրանավորեց համանուն ֆիլմը։

Վեպի բնագիր գլանափաթեթը հայերեն լույս է ընծայել «Զանգակ» հրատարակչությունը 2020 թվականին՝ Մարիա Սադոյանի թարգմանությամբ։

*«... բայց այդ ժամանակ նրանք ցանցառների պես պար էին գալիս փողոցով, իսկ ես հետևներից քարշ էի գալիս, ինչպես արել եմ ամբողջ կյանքս, երբ մարդիկ ինձ հետաքրքրել են, որովհետև ինձ հետաքրքիր են միայն գժերը, որոնք ապրելու գիժ են, խոսելու գիժ են, որոնք ամեն ինչ *'միանգամից*' են ուզում, որոնք երբեք չեն հորանջում կամ տափակություն ասում... այլ վառվում են, վառվում, վառվում` գիշերվա մեջ հրավառության նման»:*

### Վեպի ստեղծման մասին
Քերուեքը տպել է վեպը երեք շաբաթվա ընթացքում իր կողմից սոսնձված 37 մետր երկարության գլանափաթեթի վրա՝ առանց պարբերությունների և սակավաթիվ կետադրական նշաններով, և բնութագրել որպես «ինքնաբուխ» արձակ։ «Ճանապարհին»-ը շատ երկար չէր հրատարակվում։ Մի քանի տարվա տառապանքից հետո Քերուեքը վերջապես գտավ մի հրատարակչություն, որը խոստացավ գիրքը տպագրել, եթե նա փոխի բոլոր հերոսների իրական անունները և բացառի կերպարների նույնականացումը իրական մարդկանց հետ, հանի սեռական բնույթի և այլ «ոչ բարոյական» մասերը, ավելի կարճ դարձնի վեպը և ստանդարտացնի ուղղագրությունն ու կետադրությունը։ Քերուեքը համաձայն չէր այդպիսի գրաքննությանն ու խմբագրմանը, բայց ի վերջո հանձնվեց, և 1957 թվականին վեպը վերջապես լույս տեսավ։

Չնայած քննադատների նախնական բացասական արձագանքներին (բազմաթիվ քննադատներ և ընթեցողներ համարեցին, որ վեպը գովերգում է թմրամոլությունը, անկանոն սեռական կապերը, անպատասխանատու վարքը և այլն)՝ վեպը դարձավ բեսթսելլեր և հեղինակին մեծ ճանաչում բերեց։ «Ճանապարհին»-ը դարձավ «բիթ» գրականության «Աստվածաշունչ», իսկ Քերուեքը սկսեց համարվել ամերիկյան արձակի դասական։

## Տես նաև
* Դարի 100 գրքերն ըստ Լը Մոնդ օրաթերթի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Holladay, Hilary, and Robert Holton, eds. *What's Your Road, Man? Critical Essays on Jack Kerouac's On the Road*. Carbondale: Southern Illinois University Press. 2009. ISBN 978-0809328833
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ջեք Քերուակի վեպեր
Կատեգորիա:1995 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:1957 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Բիթ սերունդ
Կատեգորիա:Զանգակ հրատարակչության գրքեր
Գորշ ականջեղ չղջիկ

**Գորշ ականջեղ չղջիկ** (), չղջիկների ենթակարգի հարթաքիթ չղջիկների ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։

Որպես առանձին տեսակ նկարագրվել է 1990 թվականին։ Մինչ այդ ականջեղների ցեղը ներկայացվում էր 1 տեսակով (2 տարատեսակներով)։ Հայաստանում տարածված է հյուսիսային շրջաններում։ Առավել հաճախ բնակվում է անտառներում (փչակներում, ծառերի կեղևի տակ) կամ անտառամերձ ժայռաճեղքերում, քարանձավներում, հազվադեպ՝ տարբեր շինություններում (գոմերում, տանիքների տակ) գերադասում է փայտե շինությունները։ Կոտայքի մարզում (Մարմարիկ գետի հովիտ) հայտնաբերվել է Կովկասում ամենամեծաքանակ ձմեռող գաղութը (174 առանձնյակ)։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 47-50 մմ է, պոչինը՝ 46-50 մմ, նախաբազկինը՝ 43-47 մմ։ Մորթին մեջքի մասում գորշաշագանակագույն է, դեպի փորը վերածվում է դեղնասպիտակավունի։ Մոխրագույն ականջեղ չղջիկից տարբերվում է գույնով և քթահիմքում խիտ ու երկար մազերով պատված թմբիկի առկայությամբ։

## Սննդառություն
Սնվում է մանր թիթեռներով, մլակներով, մոծակներով և բզեզներով, որոնց որսում է թռիչքի պահին կամ «հավաքում» ծառերի, թփերի վրայից։

## Բազմացում և զարգացում
Մայիս-հունիսին էգը ծնում է սովորաբար 1 ձագ, որը, թեպետ 1 ամսականում արդեն չի տարբերվում ծնողներից, սակայն մոտ 20&nbsp;օր ևս սնվում է մոր կաթով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Եվրոպայում, Սիբիրում, Մանջուրիայում, Հյուսիսային Մոնղոլիայում, Ալթայում և Հարավային Կովկասում։ Հայաստանում տարածված է Հանրապետության հյուսիսային և հյուսիսարևելյան շրջաններում։

## Պահպանություն
Թվաքանակի կրճատման միտումով սակավաթիվ տեսակ է։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում ընդգրկված է որպես խոցելի տեսակ։

Արեալը նկատելիորեն կրճատվում է։ Թվաքանակը կրճատվում է գաղութներում և պոպուլյացիաներում։

Վտանգման հիմնական գործոններին են հաստաբուն, փչակավոր ծառերի հատումը և հին փայտաշինությունների քանդումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Ականջեղներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Հարթաքիթ չղջիկներ
Գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուներ

**Գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուներ**, մշակաբույսերը վնասող կամ ոչնչացնող կենդանիներ։ Հայաստանում տարածված է 600-700 տեսակ, նեմատոդներ, կողինջներ (փափկամարմիններ), միջատներ (ամենից շատ), տզեր, մկնանման կրծողներ և այլն։ Կան միակերներ (ոլոռի, լոբու ընդակեր բզեզները), սակավակերներ՝ սնվում են 1 ընտանիքի պատկանող բույսերով (օրինակ՝ շվեդ, ու հեսեևյան ճանճերը), և առավել վնասակար բազմավերներ՝ սնվում են բազմաթիվ ընտանիքների պատկանող բույսերով (օրինակ՝ մորեխները, **ճռիկներ**ը, սկամարմինները, որոշ թիթեռներ և այլն)։ Հացահատիկային բույսերին վնասում են դաշտամկները, ավազամկները, մոխրագույն համստերիկը, սև և մոխրագույն առնետները, եվրոպական գետնասկյուռը, լվիճները, տրիպսները, հացահատիկի գնայուկ բզեզը, բվիկը, կրիայիկը և այլն։
## Պտղատու ծառատեսակների վնասատուներ
Պտղատու ծառատեսակներին և խաղողենուն մեծ վնաս են հասցնում խնձորենու և տանձենու տերևոլոր լվիճները, սովորական տերևալվիկները, տզերը, պտուղների սերմնակերները, ոսկե, մայիսյան և անդրկովկասյան բզեզները, բալենու ճանճը, սալորենու հաստոտիկը, դեղձենու ոսկեբզեզը, խաղողի ողկուզակերը, պտղակերը, ծաղկակերը, տերևոլոր բզեզը և այլն։
## Ընդավորների վնասատուներ
Ընդավորներին վնասում են պալարակեր երկարակնճիթ բզեզը, ոլոռի սերմնակերը և լվիճը, լոբու սերմնակերը, ոստայնատիզը, երկարակնճիթ բզեզը և այլն։
Տեխնիկական մշակաբույսերից կարտոֆիլին վնասում են կոլորադյան բզեզը, կարտոֆիլի ցեցը, ցողունային նեմատոդը, լարաթրթուրները և այլն, ճակնդեղին՝ սովորական երկարակնճիթը, ճակնդեղի մլուկը, ճանճը, նեմատոդը, լվիճը և այլն, ծխախոտին՝ ծխախոտի տրիպսը, լվիճը, աշնանային և այլ բվիկներ, սովորական իշախառանչը (արջուկ) և այլն, ցանովի խոտաբույսերին՝ առվույտի ֆիտոնոմուսը, սերմնակերը, մլուկը, կորնգանի ծերատողը, բանջարաբոստանային բույսերին՝ իշախառանչը, կրծող բվիկները, կաղամբի լվիճը, ցեցը, ճերմակաթիթեռը, սոխի ճանճը, ցողունային նեմատոդը, լոլիկի ժանգատիզը, սեխի ճանճը և այլն։
## Պայքարի միջոցներ
Պայքարի միջոցները, ագրոտեխնիկական (վնասատուների նկատմամբ կայուն սորտերի ստեղծում, ճիշտ ցանքաշրջանառություն, խնամքի ժամկետների ճիշտ ընտրություն), կենսաբանական (վնասատուների դեմ իրենց իսկ մակաբույծների և գիշատիչների օգտագործում, մանրէակենսբ. պատրաստուկների կիրառում), ֆիզիկամեխանիկական (թակարդների, որսացանցերի կիրառում, ձվերի և թրթուրների ձմեռային բների ոչնչացում և այլն), քիմիական (միջատասպանների, ֆումիգանտների, տզասպանների օգտագործում և այլն), կենսաֆիզիկական ևկենսաքիմիական (ջերմության, լույսի, ռադիոակտիվ, գամմա ճառագայթների և քիմ. պատրաստուկների կիրառում և այլն)։

Կատեգորիա:Բույսերի վնասատուներ
Քասաղի ջրանցք

**Քասաղի ջրանցք**, ջրանցք Հայաստանի Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերում։ Սկիզբ է առնում Քասաղ գետից։ Շահագործման է հանձնվել 1973 թվականին։ Մայր ջրանցքը սկսվում է ջրարգելակ-վահան կարգավորիչով, անցնում 2,5&nbsp;կմ թունելով, Քասաղի կիրճով։ Երկարությունը 3,8&nbsp;կմ է, ջրթողունակությունը՝ 18 մ³/վ։ Բաժանվում է ձախ և աջ ճյուղերի։ Ձախափնյա ջրանցքը ձգվում է Քասաղից դեպի արևելք, հասնում Ձորավան գյուղի սահմանները։ Երկարությունը 8,9&nbsp;կմ է, ջրթողունակությունը Արզնի-Շամիրամին փոխհատուցող ջրանցքի հետ՝ 16,4 մ³/վ։ Կառուցվել է Արզնի-Շամիրամ ջրանցքին լրացուցիչ ջուր (14 մ³/վ) տալու համար։ Աջափնյա ջրանցքը դյուկերով անցնում է Քասաղը, ձգվում արևմուտքից մինչև Օհանավան և Ուշի գյուղերի հողատարածքները։ Երկարությունը 6,6&nbsp;կմ է, ջրթողունակությունը՝ 1,65 մ³/վ։

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի ջրանցքներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի ջրանցքներ
Հողաբաշխում

**Հողաբաշխում**, հողերի բաժանումը՝ ըստ նպատակային նշանակության, օգտագործման և սեփականության իրավունքի։ Հողաբաշխումը կատարվում է ըստ սեփականության սուբյեկտների և ըստ գործառնական նշանակության։
հողերի հատկաgում, պետական լիազորված մարմինների՝ միմյանց միջև փոխադարձ գործողությունների ամբողջություն, որով սահմանվում է առանձին հողամասերի նկատմամբ որոշակի սուբյեկտների հողօգտագործման իրավունք։ Հողաբաշխումը հողի միասնական ֆոնդի կառավարման և հողի նկատմամբ պետության բացառիկ սեփականության իրականացման եղանակներից է։ Կատարվում է հողերի առանձնացման կարգով (ըստ հողային օրենսդրության), որով սահմանվում են նրա նպատակներն ու հողօգտագործման ընդհանուր պայմանները։ Մեկ հողօգտագործողից հողամասերի վերցնելն ու մյուսին հանձնելը թույլատրվում է օրենքով նախատեսված դեպքերում (հողային օրենսգիրք)։

Գյուղատնտեսական կարիքների համար հողեր հատկացվում են հողային կադաստրի տվյալների հիման վրա, իսկ ոչ գյուղատնտեսական կարիքների (արտադրական ձեռնարկություններ,
բնակարանային օբյեկտներ, երկաթուղային, ավտոմոբիլային տրանսպորտ, էլեկտրալարեր ևն) համար՝ գյուղատնտեսությանը ոչ պիտանի հողերից։

Կատեգորիա:Հողային իրավունք
Գորշ արջ

**Գորշ արջ** (), կաթնասունների ընտանիքի գիշատիչ կենդանի։ Հայաստանում տարածված է Սյունիքի, Վայոց ձորի, Կոտայքի, Արարատի, Արագածոտնի, Տավուշի, Լոռու մարզերում։ Բնակվում է հիմնականում անտառներում, սակայն հանդիպում է նաև ժայռերի ու կիրճերի քարակույտերում, քարանձավներում, թփուտներում։ Ձմռանը քուն է մտնում (կան անհատներ, որոնք թափառում են մինչև գարուն) որջում (յուրաքանչյուրում՝ 1 արջ, իսկ մայրը՝ ձագերի հետ), որի ցամքարը պատրաստում է չոր ճյուղերից ու տերևներից։ Հայաստանում տարածված գիշատիչներից ամենախոշորն է։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Գորշ արջը հանդիպում է Եվրոպայում, Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Ալյասկայում, մասամբ՝ Կանադայում, որտեղ նրան անվանում են գրիզլի։ Հայաստանում (հարթավայրերում, լեռներում, այնտեղ, որտեղ կան հողմակործան ծառերով, ճահիճներով, ջրամբարներով խուլ անտառներ) բնակվում են կովկասյան և սիրիական գորշ արջերը։ Գորշ արջերը հիանալի որսորդներ են։ Սնվում են մանր ու խոշոր կաթնասուններով, լեշերով, ձկներով, գորտերով, հաճախ՝ նաև անտառային հատապտուղներով, արմտիքով, մրգերով, հողի տակից փորում հանում են բզեզներ ու թրթուրներ։ Արջը մեղրի մեծ սիրահար է։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 200 սմ է, կենդանու զանգվածը՝ 190-300 կգ։ Գլուխը լայն է, դունչն ու պոչը՝ կարճ, ականջները՝ փոքր։ Ոտքերն ամուր են՝ զինված մեծ ու կեռ, գորշ ճանկերով։ Ունի լավ զարգացած հոտառություն, թույլ տեսողություն։

## Սննդառություն
300px|thumb|left|Արու գորշ արջը սաղմոնի ճարպառատ կաշին է ուտում
Սնվում է մանր ու խոշոր կաթնասուններով, լեշերով, ձկներով, միջատներով ու դրանց թրթուրներով, հատապտուղներով, մրգերով, խոտաբույսերով, երբեմն հարձակվում են ընտանի կենդանիների վրա։ Կտղուցը հունիս-հուլիսին է։

## Բազմացում և զարգացում
Հղիությունը տևում է 7 ամիս։ Ծինը տեղի է ունենում ձմռանը՝ որջում։ Ունենում են 1-2 (երբեմն՝ 6) ձագ, որոնք կաթով կերակրվում են 5 ամիս և 1 տարուց ավելի մնում մոր մոտ։ Սեռահասուն են դառնում 3 տարեկանում։ Մազափոխվում են ապրիլ-հունիսին։ Ապրում են 30-40 տարի։

## Տարածվածություն
Շատ մեծ արեալ (Եվրասիա և Հյուսիսային Ամերիկա) ունեցող տեսակ է։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Տավուշի, Լոռու, Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերում։ Երբեմն կարող է մտնել Շիրակի և Արագածոտնի մարզեր։ Գրանցվել է ծովի մակարդակից 400-500 մինչև 3000 մ բարձրություններում։

## Պահպանություն
Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ–ի Կարմիր գրքում։ Տեսակն ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում  ընդգրկված է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը հայտնի չէ, սակայն հավանաբար կայուն է։ Արջերը վնաս են հասցնում պտղատու այգիներին և փեթակներին․ հավանական է, որ դա բիոտոպերի քայքայման և կերային ռեսուրսների անբավարարության հետևանք է, որը բերում է պոպուլյացիայի մասնատմանը։

Վտանգման հիմնական գործոններն են որսագողությունը, բիոտոպերի ոչնչացումը և մարդու կողմից անհանգստություն պատճառելը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» և «Շիկահող» արգելոցներում, «Սևան», «Արևիկ» և «Դիլիջան» ազգային պարկերում և մի շարք արգելավայրերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Արջեր
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Հողի որակական գնահատում

**Հողի որակական գնահատում** (հողի բոնիտում), հողերի համեմատական գնահատումը՝ ըստ գյուղատնտեսական հատկանիշների։ Հողի որակական գնահատումը պետակական հողային կադաստրի բաղադրիչ մասն է և հողերի որակական հաշվառման շարժընթացի սկզբնական փուլը։ Հողի որակական գնահատման նպատակը յուրաքանչյուր հողամասի բնական բերրիության բացահայտումն ու գյուղատնտեսական մշակաբույսերի համար պիտանելիության որոշումն է՝ ագրոէկոլոգիական գործոնների համալիր ազդեցության պայմաններում։ Հայաստանում հողի որակական գնահատումը և հողի տնտեսական գնահատումն իրականացնելիս հիմք են ընդունում այն, որ հանրապետության հողային ֆոնդը բաժանված է գնահատման 4 մարզի և 15 շրջանի։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Կատեգորիա:Գնահատում
Ագրոէկոլոգիա

**Ագրոէկոլոգիա**, գյուղատնտեսական էկոհամակարգերի էկոլոգիա, գիտություն մշակաբույսերի, դրանց ագրոկենսահամակեցությունների և շրջակա միջավայրի փոխհարաբերությունների մասին։ Ուսումնասիրում է ագրոկենսահամակեցության օրգանիզմների միջև հաստատվող կապերը, անմիջական փոխազդեցությունները, դրանց առանձնահատկությունները, կենսահարույց և ոչ կենսահարույց գործոնների ազդեցությունը մշակաբույսերի կենսունակության ու բերքատվության վրա, նաև ագրոկենսահամակեցության կառուցվածքը, տեսակները և շարժը։ Ագրոկենսահամակեցության կենսաբանական և էկոլոգիական մշակաբույսերի բերքատվության բարձրացման նպատակով օրինաչափությունների հիման վրա ագրոէկոլոգիան մշակում է գյուղատնտեսական նորագույն տեխնոլոգիաներ (կաթիլային ոռոգում, գենետիկական ճարտարագիտություն, բույսերի կենսաբանական պաշտպանություն, խառը երկրագործություն և այլն)։

Կատեգորիա:Ագրոէկոլոգիա
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Գորշուկ

աջից
**Գորշուկ** (), կզաքիսների ընտանիքի գիշատիչ կաթնասուն կենդանի։ Սովորական գորշուկը տարածված է Եվրասիայում, Հայաստանում տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Բնակվում է գետնափոր բներում, որոնք փորում է քարակույտերում, ժայռերի, ձորերի լանջերի թեքություններում, բաց տարածություններում, անտառներում և այլ վայրերում։ Ստորգետնյա բներն ունեն խոր (մինչև 1 մ) և լայն բնուղիներ (որտեղ պատրաստում է պահեստներ)՝ բազմաթիվ լայնացումներով։

Գորշուկները ներկայացնում են 2 ցեղ, մեկում սովորական գորշուկն է 3 տեսակներով, մյուսում՝ Հարավարևելյան Ասիայի գորշուկներն են 4 տեսակով։ Միսն ուտելի է, մորթին՝ անարժեք։ Միակ ձմեռող կզաքիսայինն է։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 60-90 սմ է, պոչինը՝ 16-20 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 24-30 կգ։ Ոտքերը (թաթերը՝ երկար մագիլներով) և պարանոցը կարճ են։ Դունչը սուր է, մազերը՝ կարճ։

Մարմնի վերին մասը մոխրագույն է կամ գորշամոխրագույն, փորը՝ մուգ գորշ, այտերը՝ սպիտակ։ Քթից մինչև ծոծրակը ձգվում է սպիտակ կամ դեղնասպիտակ լայն, աչքերի և ականջների վրայով՝ սևագորշ կամ սև շերտեր։ Պարանոցի տակը, կոկորդը, կուրծքը և վերջավորությունները սև են։
Լավ լողում է ջրում, ակտիվ գործում գիշերը։

Գորշուկի քթից դեպի ծոծրակը ձգվում են դեղնասպիտակ շերտեր, իսկ աչքերի և ականջների վրայով՝ մի սև շերտ։ Փափուկ ձյան վրա լավ երևում են նրա ամուր մագիլներով ուժեղ թաթերի հետքերը։ Այդ թաթերով նա բներ է փորում, հմտորեն հողից արմտիք հանում, նաև պաշտպանվում է։ Գորշուկը խախաղասեր կենդանի է և ոչ մեկի վրա չի հարձակվում։ Ձյան վրա մի քիչ զբոսնելուց հետո նա գնում է քնելու։ Գարնանը դուրս գալով բնից՝ նա անմիջապես գործի է անցնում՝ հայթայթելով սնունդ, ապա փոխում է կացարանի ցամքարը և նոր բույն փորում։

## Սննդառություն
Սնվում է հիմնականում սերմերով, մրգերով, հատապտուղներով, սոխարմատներով, խոտաբույսերով, նաև միջատներով ու նրանց թրթուրներով, մանր կրծողներով, երկկենցաղներով, թռչուններով։

Գորշուկները առաձնապես օգտակար են  նրանով, որ մայիսյան բզեզների բազմաթիվ թրթուրներ են ոչնչացնում։ Ցրտերն ընկնելուն մոտ գորշուկն արդեն այնքան ճարպ է կուտակած լինում, որ այն կազմում է նրա քաշի մեկ երրորդ մասը։ Գորշուկի ձագուկները ձմեռում են ծնողների հետ միասին, իսկ գարնանն արդեն սկսում են իրենց ինքնուրույն կյանքը։

## Բազմացում և զարգացում
Զուգավորվում է գարնանը։ Հղիությունը տևում է 7-8 ամիս։ Ունենում է 3-4 (երբեմն՝ 6) ձագ։ Աշնանը երիտասարդները բաժանվում են ծնողներից (երբեմն ձմեռում են նրանց հետ)։ Սեռահասուն է դառնում 2-3 տարեկանում։

Մայր գորշուկը ամեն օր արևի է դուրս բերում կույր ձագուկներին, իսկ հայր գորշուկը խնամքով մաքրում,  հավաքում է կացարանը և ամառվա ընթացքում մի քանի անգամ փոխում է ցամքարը։ Աշնան մոտերքին ընտանիքի բոլոր անդամները հոգում են գիրանալու մասին՝ նախապատրաստվելով ձմռանը։ Չնայած թվացող ծանրաշարժությանը, գորշուկները ճարպկորեն որսում են կրծողներ, գորտեր, մողեսներ, հողի տակից հանում են որդեր։

## Նշանակություն
Ճարպն օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ, միսն ուտելի է մշկագեղձը հեռացնելուց հետո։ Որոշ վայրերում վնասում է խաղողի այգիները, եգիպտացորենի դաշտերը։ Արդյունագործական նպատակով օգտագործվում են մազերը և մաշկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կզաքիսներ
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Անտառային գիտափորձարառական կենտրոն

**ՀՀ բնապահպանության նախարարության անտառային գիտափորձարառական կենտրոն**, գիտափորձարառական կենտրոն Հայաստանում։ Կազմավորվել է 1998 թվականին։

## Խնդիրներ
Հիմնական խնդիրներն են անտառների արդյունավետության բարձրացման, բնապահպանական հատկությունների բարելավման, անտառածածկ տարածքների ընդարձակման գիտական և կիրառական հիմունքների, անտառների գենետիկական պաշարների պահպանման, վերարտադրման և արդյունավետ օգտագործման ուղիների մշակումը, անտառվերականգնման արդյունավետ միջոցառումների և անտառաշինության իրականացումը, անտառների գույքագրումը, հաշվառումը, անտառային պաշարների տեղեկատվական բանկի ստեղծումը, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ցանցի ընդլայնումը, բնության հուշարձանների ուսումնասիրությունը, էկոզբոսաշրջության կազմակերպումը։

Ունի անտառաշինության և անտառային ֆոնդի հաշվառման, անտառաբուծության և անտառագիտության, միջազգային համագործակցության բաժիններ։

## Գործունեություն
Մշակվել են անտառկառավարման պլաններ Նոյեմբերյանի, Ձիգկատարի (Գուգարաց լեռնաշղթա), Լալվարի, Ջիլիզայի, Դսեղի, Գուգարքի անտառտնտեսություների և Ստեփանակերտի անտառտնտեսության Տառնավազի անտառապետության համար։ Իրականացվել է ՀՀ բնության հուշարձանների գույքագրում և անձնագրավորում։ Մշակվել են ծրագրեր՝ ՀՀ բնության հատուկ պահպանվող նոր տարածքների ստեղծման համար (Խոր Վիրապ արգելավայր, Ջերմուկ, Գնիշիկ, Արփի լիճ ազգային պարկեր, Որոտան և Կիրանց բնական պարկեր, Արևիկ արգելոց)։ Ստեղծվել է «Զիկատար» անտառային ուսուցման տարածաշրջանային կենտրոն, որտեղ իրականացվում են անտառաէկոլոգիական գիտափորձարարական հետազոտություններ, անտառագետների ուսուցում և վերապատրաստում։

## Արտաքին հղումներ
* ՀՀ կառավարության որոշումը «Անտառային գիտափորձարառական կենտրոն» ՊՈԱԿ ստեղծելու մասին
Անտառային թաղիք

մինի
**Անտառային թաղիք**, մեռյալ ծածկոց անտառի հողի մակերեսին, օրգանական թափուկների (տերևներ, մանր ճյուղեր, ծաղկի, պտղի, արմատի, կեղևի մնացորդներ) քայքայումից և դրանց հետագա կուտակումից առաջացած շերտ։ Անտառային թաղիքի առանձին շերտերում օրգանական թափուկը գտնվում է քայքայման տարբեր փուլերում։ Դրա հզորությունը պայմանավորված է ծառուտի կազմով, ձևով, հասակով, հողի ջրային ռեժիմով, տեղի կլիմայական պայմաններով, կրծող կենդանիների ակտիվությամբ և այլ գործոններով։ Սաղարթավոր հասուն անտառներում անտառային թաղիքը տարեկան մինչև 3 հզ. կգ/հա է, ասեղնատերև անտառներում՝ 3-6 հզ. կգ/հա, իսկ առավել խոնավ անտառներում՝ 25-30%-ով ավելի։

Անտառային թաղիքի հզորությամբ են պայմանավորված անտառի ջրակարգավորիչ և հողապաշտպան հատկությունները, ջրաջերմային ռեժիմը և այլն։ Սպունգանման կառուցվածքի շնորհիվ այն ներծծում է մթնոլորտային տեղումներից առաջացած խոնավությունը, կանխում մակերեսային հոսքի առաջացումը, հողերի էրոզիան, կանոնավորում շրջակա հողերի ջրային ռեժիմը, աղբյուրների և գետերի կայուն ջրհոսքը։

Կատեգորիա:Անտառներ
Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Անտառային կադաստր

**Անտառային կադաստր**, անտառների և անտառային հողերի քանակական և որակական փոփոխությունների տվյալների պարբերական գրանցման, տնտեսական գնահատման, անտառների դասակարգման պարբերաբար նորացվող համակարգ։

Անտառային կադաստրն իրականացվում է Հայաստանի կառավարությանը՝ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, շահագրգիռ իրավաբանական անձանց և քաղաքացիներին անտառային հողերի մասին տեղեկություններով ապահովելու նպատակով։

Անտառային կադաստրի վարման տվյալներն օգտագործվում են անտառային հողերի վրա աշխատանքների կազմակերպման և կատարման, անտառների նպատակային և գործառնական նշանակությունը փոխելու, անտառօգտագործողների տնտեսական գործունեության գնահատման նպատակով։

Անտառային կադաստրի վարման կարգը սահմանում է Հայաստանի կառավարությունը։

## Արտաքին հղումներ
* Անտառային կոմիտե 

Կատեգորիա:Հողաշինարարություն
Անտառային տնկարկ

250px|մինի|Անտառային տնկարկ
**Անտառային տնկարկ** (անտառտնկարկ), անտառային ծառատեսակների տնկիներով ստեղծված արհեստական անտառ կամ անտառաշերտ, որն ունի անտառվերականգնողական, դաշտապաշտպան, հողապաշտպան և այլ նշանակություններ։ Անտառային տնկարկի ստեղծումը անտառտնտեսության հիմնական խնդիրներից է։ Անտառային տնկարկները լինում են համատարած (բացակայում է բնական վերականգնումը) և մասնակի (բնական վերականգնումը բավարար չէ կամ կատարվում է ոչ հիմնական ծառատեսակներով)։ Անտառային տնկարկում գլխավոր ծառատեսակի ընտրությունը պայմանավորված է անտառաճեցման պայմաններով (հիմնականում հողի արտադրողականությամբ), տեսակի կենսաէկոլոգիական առանձնահատկություններով և ստեղծվող տնկարկի նպատակով։

## Տես նաև
* Անտառաբուծություն
* Անտառապատում

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Անտառաշերտ

right|thumb|Անտառաշերտ Հյուսիսային Դակոտայում
**Անտառաշերտ**, ժապավենաձև պաշտպան, անտառային տնկարկ, բնական կամ աճեցված վարելահողերի, արոտավայրերի, ջրամբարների շրջակայքում, ձորածերպերին, լեռնալանջերին, ճամփեզրերին։ Լինում են 1 կամ բազմաշերտ, չափազանց խիտ կամ նոսր։ Անտառաշերտի կառուցվածքը պայմանավորված է տնկարկի բարձրությամբ, շարահարկայնությամբ, խորությամբ, ծառաթփային տեսակաշարով, որոնք միաժամանակ պայմանավորում են անտառաշերտի ազդեցությունը շրջապատի միկրոկլիմայի, հատկապես քամու ռեժիմի վրա։ Անտառաշերտի ծառատեսակները լինում են գլխավոր և ուղեկցող։ Գլխավոր ծառատեսակներն առաջացնում են վերին շարահարկը, ապահովում անտառաշերտի բարձրությունն ու կայունությունը։ Ուղեկցող ծառատեսակներն առաջացնում են 2-րդ շարահարկը, նպաստում գլխավոր տեսակների աճմանն ու զարգացմանը, ապահովում վերին շարահարկի բավարար խտությունը, ստվերում պահում հողը՝ Նվազեցնելով գոլորշացումը։ Անտառաշերտերը բարելավում են շրջապատի միկրոկլիման, ջրային ռեժիմը, կանխում հողի էրոզիան, նպաստում բնական խոտածածկի արդյունավետության և գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվության ու որակի բարձրացմանը։ Անտառաշերտերն ունեն բնապահպանական և ռեկրեացիային նշանակություն։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Դերենիկ

**Դերենիկ**, հայկական տղամարդու տարածված անուն է։ Նշանակում է «վանքի սան», «որդի վանաց»։ Փաղաքշական տարբերակներն է Դերո։ Կա նաև Դեևոյան ազգանունը։

## Հայտնի կրողներ
* Դերենիկ Ալավերդյան
* Դերենիկ Դեմիրճյան
* Դերենիկ Դումանյան

## Ծանոթագրություններ
Ագրոկենսատեխնոլոգիայի գիտական կենտրոն

**ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության ագրոկենսատեխնոլոգիայի գիտական կենտրոն**, գիտական կենտրոն Հայաստանում։ Կազմավորվել է 2004 թվականին՝ երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոնի կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայի հիման վրա։ Հիմնական խնդիրներն են գյուղատնտեսական և գեղազարդիչ մշակաբույսերի առողջ տնկանյութի ստացումն ու բազմացումը։ Ունի վիրուսազերծ կարտոֆիլի և բանջարաբոստանային մշակաբույսերի արտադրության, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ընտրասերման և սերմնաբուծության բաժիններ, խաղողի, պտղի և գեղազարդիչ մշակաբույսերի հյուսվածքային կուլտուրայի լաբորատորիա, փորձարար, հենակետ (Ատեփանավանում)։

Մշակվել են գյուղատնտեսական (կարտոֆիլ, ծխախոտ, լոլիկ, ելակ, խաղող և այլն) և գեղազարդիչ (վարդ, մեխակ, մանուշակ, լեզվաբույս, շուշան և այլն) in vitro բազմացման, դրանց պատվաստանյութի ախտահանման, բույսերի վերականգնման, վիրուսների ախտորոշման, բույսերի հարմարվողականությաև և ջերմոցներում աճեցման տեխնոլոգիաներ։ Կարտոֆիլի մի շարք շրջանացված սորտերի համար մշակվել է առողջ տնկանյութի զանգվածային ստացման արդյունավետ կենսատեխնոլոգիա, որը կարտոֆիլի էլիտային սերմնաբուծության հիմքն է։

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Գուստերա

**Գուստերա**, վտառաձուկ կամ գոճի (),  ծածանազգիների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում տարածված է գուստերա անդրկովկասյանը ()։ Հանդիպում է Արարատյան դաշտի գետերում (Արաքս, Հրազդանի ստորին հոսանք, Մեծամոր),  նրանց ջրերով սնվող արհեստական լճակներում ու ջրանցքներում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը բարձր է՝ կողքերից սեղմված։ Փոքր ձուկ է, երկարությունը՝ 12 (երբեմն՝ 15) սմ, զանգվածը՝ մինչև 35 գ և ավելի։ Բերանը կիսաստորին է, դունչը՝ բութ։ Թեփուկները միջին չափի են, կողագծում՝ 37-46 հատ։ Կլանային ատամները երկշարք են։ Պոչային լողակը մկրատաձև է։ Մեջքային լողակը 10-11 ճառագայթանի է, հետնալողակը՝ 19-24։ Փորային լողակների և հետանցքի միջև կա ողնուց, որը հաճախ թիուկազուրկ է։ Մեջքը մոխրագույնից մինչև սևականաչավուն է, կողքերը՝ մոխրաարծաթափայլ, փորիկը՝ սպիտակ՝ արծաթե նրբերանգով։ Լողակները մոխրագույն են կամ նարնջամոխրագույն՝ մուգ եզրաշերտերով, փորային լողակները լինում են նաև անգույն կամ դեղնավուն՝ նարնջագույն հիմքով։ Էգերը սովորաբար արուներից ավելի խոշոր են։ Վերջիններս էգերից տարբերվում են ավելի երկար լողակներով ու ցածր մարմնով։ 
Սեռահասուն է դառնում 2 տարեկանում։ Բազմանում է գարնանը։ Այդ ընթացքում արուների վրա հայտնվում է թույլ արտահայտված «մարգարտյա» ցան։ Բեղունությունը կարող է հասնել մինչև 10 հազար ձկնկիթի, որը բաց դեղնավուն է, կպչուն։

## Բազմացում և զարգացում
Դնում է ստորջրյա բույսերի վրա։ 
Բնակվում է վտառներով՝ բուսականությամբ հարուստ դանդաղահոս ջրերում։ Հիմնականում վարում է մերձհատակային կենսաձև, սնվում բենթոսային անողնաշարավորներով՝ միջատներով և նրանց թրթուրներով, ստորակարգ խեցգետնակերպներով, փափկամարմիններով, որդերով, նաև ստորջրյա բույսերով։

## Արդյունաբերական նշանակություն
Արդյունաբերական նշանակություն չունի։ Կարող է լինել սիրողական ձկնորսության օբյեկտ։ 

Կատեգորիա:Ծածանազգիներ
Անտառաշինություն

[250px|մինի|Անտառաշինություն, [Արիզոնա, ԱՄՆ, 1944 թ]]
**Անտառաշինություն**, անտառների կայուն կառավարման (անտառների պահպանություն, պաշտպանություն, վերականգնում, անտառապատումների արդյունավետ օգտագործում՝ պահպանելով անտառների կենսաբազմազանության ինքնավերականգնման կարողությունն ու ապահովելով անտառների բնապահպանական սոցիալական, տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը) կազմակերպմանն ուղղված համալիր միջոցառումներ։

Անտառաշինությունը ընդգրկում է անտառային տնտեսության սահմանների որոշումը, տեղագրական աշխատանքների կատարումը և անտառների քարտեզագրումը, անտառային հողերի գույքագրումը (ներառյալ բնական պայմանների նկարագրությունը, անտառների տեսակային և տարիքային կազմերի, վիճակի, անտառային պաշարների որակական և քանակական բնութագրերը), վերականգնողական, խնամքի, սանիտարական և այլ հատումների, անտառվերականգնման, անտառապատման, անտառապահպանության և անտառապաշտպանության իրականացման ու ծավալների և անտառօգտագործման տեսակների և ծավալների որոշումը։

Անտառաշինության արդյունքում մշակվում են անտառաշինական նախագծեր (անտառկառավարման պլան)՝ առաջիկա 10 տարիների համար։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Իսաբել Ալյենդե

**Իսաբել Ալյենդե Լյոնա** (, ), չիլիացի գրող, ում գործերը շատ հաճախ գրված են մոգական ռեալիզմի սկզբունքների հիման վրա։ Ալյենդեի հայտնի գործերից են «Ոգիների տունը» (*La casa de los espíritus*, 1982) և «Դևերի քաղաքը» (*La ciudad de las bestias*, 2002)։

Ալյենդեն անվանվել է «աշխարհի ամենաընթերցվող իսպանալեզու հեղինակ»։ 2004 թվականին Ալյենդեն աշխատանքի է անցնում Արվեստի և գրի ամերիկյան ակադեմիայում, իսկ 2010 թվականին ստանում է Չիլի գրականության ազգային մրացանակ։

Ալյենդեի վեպերը հաճախ ստեղծված են սեփական փորձի վրա, պատմում են տարբեր կանանց կյանքի պատմությունը և միահյուսում են միմյանց հետ իրականությունն ու առասպելը։ Ալյենդեն շատ անգամ դասախոսել է Ամերիկայի համալսարաններում, դասավանդել՝ գրականություն։ 2003 թվականին նա ստացել է ԱՄՆ քաղաքացիություն և 1989 թվականից ամուսնու հետ բնակվում է Կալիֆոռնիայում։

Հայերեն թարգմանությամբ առցանց լույս է տեսել նրա «Երկու բառ» ստեղծագործությունը։

## Աշխատանքներ
* *[[Ոգիների տունը]]* (1982) *La casa de los espíritus*
* *[[Ճենապակե գեր կինը]]* (1984) *La gorda de porcelana*
* *[[Սիրո և ստվերների մասին]]* (1985) *De amor y de sombra*
* *[[Եվա Լունա]]* (1987) *Eva Luna*
* *[[Եվա Լունայի պատմությունները]]* (1989) *Cuentos de Eva Luna*
* *[[Հավերժական նախագիծը]]* (1991) *El plan infinito*
* *[[Պաուլա]]* (1994) *Paula*
* *[[Ճակատագրի աղջիկը]]* (1999) *Hija de la fortuna*
* *[[Դիմանկարը սեպիայում]]* (2000) *Retrato en sepia*
* *[[Դևերի քաղաքը]]* (2002) *La ciudad de las bestias*
* *[[Ոսկե վիշապի կայսրությունը]]* (2004) *El reino del dragón de oro*
* *[[Զորո|Զորո (վեպ)]]* (2005) *El Zorro: Comienza la leyenda*
* *[[Պիգմեյների անտառը]]* (2005) *El bosque de los pigmeos*
* *[[Կղզին ծովի տակ]]* (2010) *La isla bajo el mar*
* *Մայայի նոթատետրը* (2011) *El Cuaderno de Maya*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չիլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Չիլիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Անիսֆիլդ Վուլֆ գրքային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Անտառապահպանություն

**Անտառապահպանություն**, հրդեհների, ինքնակամ զավթումների, ապօրինի հատումների, կենդանիների չթույլատրված արածեցումների, աղտոտման և օրենսդրությամբ արգելված անտառային կենսաբազմազանությանը վնաս պատճառող այլ գործողությունների դեմ ուղղված համալիր միջոցառումների իրականացումը։ Հիմնական խնդիրներն են հակահրդեհային անվտանգության կանոնների պահպանումը, հրդեհների հայտնաբերումն ու մարումը, կամայական հատումների կանխումը, սանիտարական վիճակի հսկումը, անտառօգտագործման և անտառային պաշարների պահպանման արդյունավետ եղանակների իրականացումը։

Անտառապահպանությունը կարգավորվում է Հայաստանի անտառային օրենսգրքով (2005)։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Անտառապատում

250px|մինի|Անտառապատված տարածք
**Անտառապատում**, ոչ անտառածածկ անտառային հողերի և այլ նշանակության հողերի վրա տնկման և ցանքի միջոցով արհեստական անտառային տնկարկների հիմնադրումը և աճեցումը։ Անտառապատման նպատակն է բացասական գործոնների ազդեցությունից վնասված անտառային էկոհամակարգերի քայքայման կանխարգելումը, անտառի այրված, հատված և այլ պատճառներով ծառազրկված, նախկինում անտառածածկ տարածքներում անտառային պաշարների վերականգնումը, անտառածածկ տարածքների ընդլայնումը։ Ոչ անտառածածկ անտառային հողերն անտառապատում են անտառշինական նախագծերի, անտառային տնկարկներն անտառի շարք փոխադրելու կարգի համաձայն։

2006 թվականին նախատեսվել է ընդլայնել Հայաստանի անտառածածկ տարածքները և տնկել 3,5 միլիոն ծառ։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն