Էդինբուրգյան յոթնյակ

**Էդինբուրգյան յոթնյակ** (Edinburgh Seven), բրիտանական համալսարանի բակալավրիատի կին ուսանողների առաջին խումբը։ Նրանք սկսել են բժշկություն սովորել Էդինբուրգի համալսարանում 1869 թվականին և, չնայած Շոտլանդական Սեսիոն դատարանը (Court of Session) որոշել էր, որ թեև նրանք հաջողությամբ հանձնել են ընդունելության քննությունները, բայց երբեք չպետք է ընդունվեն, և նրանք չեն ավարտի կամ որակավորվի որպես բժիշկ, բայց պայքարի արշավը, որը կանայք ձեռնարկել են, գրավել է հանրային ուշադրությունը և ձեռք է բերել բազմաթիվ աջակիցներ, ներառյալ Չարլզ Դարվինը։ Նրանց քարոզարշավի ազգային քաղաքական օրակարգում  համալսարանական կրթություն ստանալու կանանց պահանջներն էին, ինչն ի վերջո հանգեցրել է օրենսդրության ընդունմանը, որն ապահովել է կանանց արտոնագրվեած բժշկությամբ զբաղվելը սկսած 1876 թվականից (*UK Medical Act 1876*):

Խումբը կոչվում էր նաև «**Յոթն ընդդեմ Էդինբուրգի**» (*Septem contra Edinam*, ակնարկելով հունական դիցաբանության Յոթն ընդդեմ Թեբեի)։ Չնայած չորս տարվա քարոզարշավի ընթացքում սկզբնական յոթից ոմանք հեռացել են և ուրիշներն են միացել, հետևյալ կանայք են հայտնի դարձել որպես Էդինբուրգյան յոթնյակ.

# Սոֆիա Ջեքս-Բլեյք
# Իզաբել Թորն
# Էդիթ Փեչեյ
# Մաթիլդա Չապլին
# Հելեն Էվանս
# Մերի Անդերսոն
# Էմիլի Բովել

Սրանք այն յոթ կանայք են, որոնք թվարկվել են 1870 թվականի նոյեմբերի 15-ին Թագավորական հիվանդանոցին ուղղված պետիցիայում, որով պահանջում էին իրենց ընդունել կլինիկական ուսուցման։ Նրանք բոլորը գրանցված էին Բժշկական համալսարանի ուսանողների ռեգիստրում 1869 թվականից մինչև 1870 թվականը որպես *բարեխիղճ* բժշկական ուսանողներ և պահանջում էին կլինիկական ուսուցում Հիվանդանոցում՝ բժշկական աստիճան ստանալու պահանջները բավարարելու համար։

## Էդինբուրգյան քարոզարշավի մեկնարկ
մինի|Սոֆիա Ջեքս-Բլեյք, Էդինբուրգյան յոթնյակի առաջնորդՍոֆի Ջեքս-Բլեյքը դիմել էր բժշկություն սովորելու 1869 թվականի մարտին, և չնայած Բժշկական ֆակուլտետը և Գիտական խորհուրդը (*Senatus Academicus*) կողմ էր քվեարկել նրան բժշկություն սովորելու թույլտվությանը, Համալսարանի դատարանը մերժել է նրա դիմումը՝ պատճառաբանելով, որ համալսարանը չի կարող անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել «ի շահ մեկ տիկնոջ»։

Ջեքս-Բլեյքն այնուհետև գովազդել է *The Scotsman* օրաթերթում և ազգային այլ թերթերում, որպեսզի ավելի շատ կանայք միանան իրեն։ Առաջին երկու կանայք, ովքեր նրան գրել են, Իզաբել Թորնն ու Էդիթ Փեչեյն էին։

Այս համեստ նամակն արդարացիորեն չէր արտացոլում նրա մտավոր ունակությունները։ Քանի որ հետագայում Էդիթ Փեչեյն առաջին անգամ քննություն հանձնող թեկնածուների մեջ գրավելու էր առաջին տեղը և այդպիսով առաջին էր հավակնելու Թոմաս Հոուփի կրթաթոշակի (տես` ներքևում)։

1869 թվականի ամռանը Համալսարան ընդունվելու երկրորդ դիմումն է ներկայացվել, որը ստորագրել էին հինգ կանայք։ Դիմումում պահանջվում էր մագիստրատուրայում սովորելու իրավունք և այն ամենը, ինչ դա ենթադրում էր՝ մասնակցել բոլոր դասերին և քննություններին, որոնք անհրաժեշտ են բժշկական գիտական աստիճան ստանալու համար։

Համալսարանի դատարանը հաստատել է այս դիմումը, որից հետո այդ խումբը հասել է յոթի։ Կանայք հիմնվել են *Buccleuch Place,* տուն 15 հասցեում, որտեղ այժմ գտնվում է Էդինբուրգի համալսարանի ուսանողական փորձի գրասենյակը, և սկսել են պատրաստվել ավարտական քննությանը։

## 1869 թվականի ավարտական քննություններ
Քննությունը երկու մասից էր. Անգլերենը, լատիներենը և մաթեմատիկան պարտադիր առարկաներ էին. Բացի այդ, յուրաքանչյուր թեկնածու պետք է ընտրեր երկու առարկա մի խմբից, որը ներառում էր հունարեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, բարձրագույն մաթեմատիկա, բնափիլիսոփայություն, տրամաբանություն և բարոյական փիլիսոփայություն։ Սոֆիա Ջեքս-Բլեյքը մյուս կանանց համար մաթեմատիկայի ուսուցչուհի էր։ 1869 թվականի հոկտեմբերի 19-ին քննություն հանձնած 152 թեկնածուներից հինգը կանայք էին։ Կանանցից չորսը հայտնվել են առաջին յոթ տեղերում։

## Բրիտանիայի առաջին կին ուսանողի կարգավիճակում
1869 թվականի նոյեմբերի 2-ին կանայք համալսարան ընդունվածների ցուցակում էին։ Այդպիսով Էդինբուրգի համալսարանը դարձել է առաջին բրիտանական համալսարանը, որն իր դռները բացել է կանանց առաջ։ Ջեքս-Բլեյքն իր ընկեր Լյուսի Սյուելին ուղղված նամակներից մեկում այդ մասին գրել է։

Այս արշավի պատմական փաստաթղթերից մեկը Էդինբուրգի համալսարանի 1870 թվականի օրացույցն է։ Այնտեղ ավելացված էր նոր բաժին, որի վերնագիրն էր. «Համալսարանում բժշկության ոլորտում կանանց կրթության կանոնակարգ»։ Այնտեղ ասվում էր, որ կանայք իրենց ամբողջ ուսուցումը կստանան տղամարդկանցից առանձին լսարաններում և ավելի բարձր վարձավճարներ կվճարեն իրենց ուսուցման համար` ուսանողների փոքր թվի պատճառով։ Մնացած բոլոր առումներով կանանց հետ պետք է վերաբերվեին ճիշտ այնպես, ինչպես տղամարդկանց՝ «ենթարկվելով Համալսարանում այժմ կամ ապագայում գործող բոլոր կանոնակարգերին, որոնք վերաբերում են ուսանողների ընդունմանը, դասերին, քննություններին նրանց մասնակցությանը կամ որևէ այլ բանին»։

## Թոմաս Հոուփի կրթաթոշակ
1870 թվականի մարտին կանայք հաջողությամբ հանձնել են  ֆիզիոլոգիայի և քիմիայի առաջին քննությունները։ Նրանք ոչ միայն բոլորն էին անցել, այլև նրանցից չորսը երկու առարկաներից էլ գերազանց գնահատականի էին արժանացել։ Էդիթ Փեչեյը, ով գրել էր համեստ նամակը Սոֆիա Ջեքս-Բլեյքին (տե՛ս  վերևում), գրավել էր առաջին տեղը առաջին անգամ քննություն հանձնող թեկնածուների մեջ և այդպիսով առաջին անգամ հավակնում էր Հոուփի կրթաթոշակին։

Այս կրթաթոշակը հաստատվել էր դեռևս 40 տարի առաջ, քիմիայի պրոֆեսոր Թոմաս Չարլզ Հոուփի (1766-1844) կողմից և շնորհվում էր այն ուսանողներից առաջին չորսին, ովքեր առաջին անգամ էին ստանում այն։ Քիմիայի   պրոֆեսոր դոկտոր Կրամ-Բրաունը սկզբում ուրախ էր օգնել կին ուսանողներին, բայց նկատել էր, որ նրանց նկատմամբ աճում է Բժշկական ֆակուլտետի գործընկերների դժգոհությունը, մասնավորապես՝ ազդեցիկ սըր Ռոբերտ Քրիստիսոնի կողմից։ Նա նաև մտահոգված էր, որ կնոջը կրթաթոշակ շնորհելը կդիտվի որպես սադրանք արական սեռի ուսանողների համար։ Ուստի որոշվեց կրթաթոշակը տրամադրել այն արական սեռի ուսանողներին, ովքեր ավելի ցածր գնահատականներ էին ստացել, քան կանայք։

## Կանանց նկատմամբ թշնամանքի աճ
մինի|Սըր Ռոբերտ Քրիստիսոնը` Էդինբուրգի Յոթ նշանավոր կանանց հակառակորդը
Պրոֆեսոր Ռոբերտ Քրիստիսոնը կանանց կատաղի հակառակորդներից էր։ 1870 թվականի ապրիլին Համալսարանի դատարանում տեղի է ունեցել բանավեճ. որոշվում էր, թե կանայք արդյոք պետք է թույլատրվեն խառը դասարաններում սովորելու (և այդպիսով լիովին հավասար կլինեին արական սեռի ուսանողներին, կնվազեր նրանց վճարած զգալիորեն ավելի բարձր վարձավճարները և նրանց իրավունք կստանային շահել նաև մրցանակներ)։ Այս բանավեճի ընթացքում պրոֆեսորներ Ռոբերտ Քրիստիսոնի և Լեյքոքի արտահայտած տեսակետներն արժանացել են ազգային մամուլի քննադատական ուշադրությանը. մամուլը հանդես է եկել ի պաշտպանություն կանանց։

Լեյքոքը ենթադրություն է արել, թե բժշկական կարիերա փնտրող կանայք կարող են «ցածրարժեք հակումներով» լինել կամ կարող են լինել «մագդաղենացիներ» (բարեփոխված անբարոյականներ)։ The *Times-ը* հարցադրում է արել, թե ինչու  նա նույնատեսակ մտահոգություններ չունի տղա ուսանողների մասին։ Ռոբերտ Քրիստիսոնը կասկածի տակ էր դրել այն համոզմունքի վավերականությունը, որ կին հիվանդները կդիմեն կին բժիշկների օգնությանը, բայց նրա սեփական հարցումները նրան ստիպեցին հավատալ, որ ճիշտ հակառակն է։ Նա եզրափակել է իր փաստարկը՝ ասելով «Դարձեք մանկաբարձուհիներ, ոչ թե բժիշկներ»։

Քրիստիսոնի ազդեցությունը հանգեցրել է նրան, որ պրոֆեսորադասախոսական կազմի մեծ մասը, ովքեր ի սկզբանե աջակցում էին կանանց, հրաժարվել են նրանց դասավանդելուց 1870 թվականի ուսումնական տարվա մնացած ընթացքում։ Արական սեռի ուսանողներից ավելի ու ավելի շատերը սկսել են վիրավորական և լկտի լինել՝ փակելով դռները կանանց երեսին, կուտակվելով այն վայրերում, որտեղ նրանք սովորաբար նստում էին, «ձիու խրխինջներով և ոռնոցներով» բռնկվելով, երբ կանայք մոտենում էին։

Ավելի ուշ Ջեքս-Բլեյքը գրել է, որ «կարծես դավադրություն էր ձևավորվել, որպեսզի մեր դրությունը հնարավորինս անհարմար դառնար»։ Նա նկարագրել է վիրավորանքները. նրա դռան զանգը «տեղահան էր արվել», իսկ անվանական ցուցանակը վնասվել էր հինգ անգամ, նրա դռանն ամրացվել էր Եկատերինայի անիվ (որպես անվաջարդումով մահապատժի սպառնալիք, որը քառատումից հետո ամենասարսափելի և ամենաանպատիվ մահն է եղել)։ Նրանց դեմքերին ծուխ էին փչում, կեղտոտ նամակներ էին ուղարկում, դարանակալում էին խուլ փողոցներում, նրանց հասցեին հրապարակային անպարկեշտ արտահայտություններ էին բղավում։

Էդիթ Փեչեյը, *The Scotsman-* ին ուղղված նամակում, նույնպես պատմել է այն մասին, որ իրեն հետևում են փողոցներում և իր հասցեին բղավում են «ամենագարշելի էպիտետներ», ինչպիսին է «պոռնիկը»։

Ընկերներն ու համախոհները կարծիքով դասախոսներից ոմանք միտումնավոր դրդել են ուսանողներին նման վարքագծի։ Կանայք սկսել են նախազգուշական միջոցներ ձեռնարկել, օրինակ՝ քայլել միայն խմբով, բայց նրանցից ոչ մեկը պատրաստ չի եղել 1870 թվականի նոյեմբերի 18-ին ուրբաթ օրը տեղի ունեցած իրադարձություններին։

## Վիրաբույժների սրահի խռովություն
մինի|Վիրաբույժների սրահի շենքը մոտ 1890 թվականին: Այստեղ է 1870 թվականի նոյեմբերի 18-ին տեղի ունեցել Էդինբուրգյան յոթնյակի դեմ բունտը: Այժմ այնտեղ է գտնվում Էդինբուրգի վիրաբույժների թագավորական քոլեջի թանգարանը, գրադարանն ու արխիվը:
1870 թվականի նոյեմբերի 18-ի ուրբաթ օրվա կեսօրին ժամը չորսին կանայք պետք է անատոմիայի քննություն հանձնեին Վիրաբույժների սրահում։ Շենքին մոտենալով պարզել են, որ Նիկոլսոնի փողոցը փակել է մի քանի հարյուր հոգանոց ամբոխը։ Կանանց տեսնելով ամբոխի մեծ մասը սկսել է աղբ ու ցեխ նետել նրանց վրա, ինչպես նաև բղավել հայհոյանքներ և վիրավորանքներ նրանց հասցեին։

Կանայք ուղղվել են դեպի Վիրաբույժների սրահի գլխավոր մուտքը, միայն թե դարպասները շրխկոցով փակվել են նրանց առջև։ Նրանք դիմացել են ամբոխի թշնամությանը, մինչև որ նրանց օգնության է հասել մի համակրելի ուսանող և բացել է դարպասները նրանց առջև։ Քննության ավարտից հետո կանայք չեն ցանկացել փողոց դուրս գալ կողային մուտքով։ Վիրաբույժների սրահի խռովությունը (The Surgeons' Hall Riot), ինչպես այժմ հայտնի է դարձել, շրջադարձային փուլ է եղել բժիշկ կանանց արշավի պատմության մեջ և լայն արձագանք է գտել։ Դրանից հետո կանայք ձեռք են բերել բազմաթիվ նոր ընկերներ և համախոհներ։

Այս իրադարձությունը պատճառ է դարձել, որ կանանց աջակցող որոշ տղա ուսանողներ նույնպես գտնվեն, որոնք ցնցված էին այն օրվանից, թե ինչպես են վերաբերվել կանանց։ Աջակցող ուսանողները սկսել են հանդես գալ որպես կանանց թիկնապահներ՝ այդ օրը քննության ավարտին ուղեկցելով նրանց ետ` դեպի Buccleuch Place 15 հասցեում գտնվող իրենց բնակարանը։ Շաբաթներ շարունակ նրանք գալիս և վերցնում էին կանանց իրենց տնից և ուղեկցում էին դասերի և դասերից տուն։

Մամուլում շարունակվել են վիճաբանությունները։ 1871 թվականի փետրվարի «Էդինբուրգի համալսարանի ամսագրում» «*Կանանց բժշկական կրթությունը*» հոդվածում քննարկվել են բժշկություն սովորելու կանանց ընդունելությանը կողմ և դեմ փաստարկները։ Այդ հոդվածում քննարկվել է նաև դասախոսների վարձատրության դրամական նկատառումները և Էդինբուրգի հիվանդանոցում քիչ են մահճակալները, որոնք կարելի է կիսել արական սեռի ուսանողների հետ։ Հոդվածում խորհուրդ է տրվում, որ «այդ կին ուսանողներն իրենց ծառայությունները թող մատուցեն որպես ուսանողներ, սանիտարներ և գործավարուհիներ մեր մեծ ծխական հիվանդանոցներից մեկում՝ Քրեյգլքհարթում կամ Քրեյգլեյթում»։ Հոդվածում եզրակացություն է արվում. «Սակայն եկեք այստեղ պարզապես ինքնապաշտպանության համար հայտարարենք մեր հաստատակամ համոզմունքը, որ քաղաքակրթության ոչ թե առաջընթացի, այլ քայքայման նշան է, երբ կանայք իրենց ստիպում են մրցակցել մյուս սեռի հետ»։

## Զրպարտության գործը և ազգային քարոզարշավ
Ավելի ուշ Դատարանի շերիֆը «խաղաղության խախտման» համար տուգանել է երեք «անկարգապահ» ուսանողների՝ 1-ական ֆունտով։ Ջեքս-Բլեյքն ասել է, որ երիտասարդներին խրախուսել է դասախոսի օգնականը, բայց պարտվել է, երբ օգնականը դատի է տվել նրան զրպարտության համար։

Նրանց դասերին միացել են այլկանայք, որոշ բժիշկներ հաճույքով են ուսուցանել նրանց, իսկ աջակիցները ստեղծել են *Կանանց համար ամբողջական բժշկական կրթություն ապահովելու* *գլխավոր կոմիտե*՝ ավելի քան 300 անդամով, ներառյալ Չարլզ Դարվինը։ Այնուամենայնիվ, ի վերջո նրանք պարտվել են ավարտական վկայականի համար պայքարում։ 1873 թվականին Սեսիոն դատարանը պաշտպանել է համալսարանի իրավունքը՝ հրաժարվել կանանց դիպլոմներ տալ։ Նրանք նաև մեծամասնությամբ որոշել են, որ կանանց ի սկզբանե չպետք է ընդունեին։ Այս պարտությունը և նրանց մյուս խոչընդոտները դրդել են նրանց մեծամասնությանը շարունակել ոչ միայն անձնական նկատառումներով, այլ որպես ավելի լայն գործի մաս։

## 1873 թվականից հետո
Շուտով Սոֆիա Ջեքս-Բլեյքը տեղափոխվել է Լոնդոն՝ այնտեղ քարոզարշավ իրականացնելու համար։ Նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել *Լոնդոնի կանանց բժշկության դպրոցի* հիմնադրման գործում, որը բացվել է 1874 թվականի աշնանը, որի տասնչորս ուսանողներից տասներկուսը նախկինում սովորել էին Էդինբուրգում։ Նախնական խմբի «Յոթից» վեցը հաճախել են այդ Դպրոց։ Իզաբել Թորնն է ակտիվ մասնակցություն ունեցել դրա անխափան աշխատանքի համար, քանի որ նա ավելի դիվանագիտական էր, քան Ջեքս-Բլեյքը։ Նա դարձել է դպրոցի պատվավոր քարտուղարը, բայց հրաժարվել է որպես բժշկական գործունեությամբ զբաղվելու սեփական ծրագրերից։
մինի|Ավարտական թերթիկ՝ Սոֆիա Ջեքս-Բլեյքի, Մերի Պեչեյի, Հելեն Էվանսի, Մաթիլդա Չապլինի անուններով
Բնօրինակ յոթից հինգը՝ Բովելը, Չապլինը, Ջեքս-Բլեյքը, Մարշալը և Պեչեյը, 1870-ականների վերջին ստացել են Բժշկության դոկտորի կորչումներ արտասահմանում՝ կամ Բեռնում կամ Փարիզում։ 1876 թվականին նոր օրենսդրությունը հնարավորություն է տվել, բայց չի պարտադրել Համալսարանների քննական մարմիններին հավասարապես վերաբերվել երկու սեռերի թեկնածուներին։ Իռլանդիայի Բժիշկների  քոլեջն (այն ժամանակ կոչվում էր Քինգ և Քուինսի բժիշկների քոլեջ) առաջինն էր, ով սկսել է բժշկական պրակտիկայի արտոնագրեր տրամադրել կանանց, որը հնարավորություն էր նոր որակավորում ստացած չորս կանանց համար։

1878 թվականին Ջեքս-Բլեյքը վերադարձել է Էդինբուրգ և հաստատվել Մանոր Փլեյսում՝ Էդինբուրգի նոր քաղաքում, որպես քաղաքի առաջին կին բժիշկ։ Նա նաև հիմնել է աղքատ հիվանդների համար նախատեսված կլինիկա, որը Էդինբուրգի Բրունթսֆիլդի հիվանդանոցի նախակարապետն էր։ Երբ Շոտլանդիան սկսել է լիցենզավորել կին բժիշկներին, Ջեքս-Բլեյքն օգնել է հիմնել *Էդինբուրգի կանանց բժշկության դպրոցը*, որի կլինիկական պրակտիկան իրականացրել է Լեյթի հիվանդանոցում։ Էդիթ Փեչեյը պարապել է Լիդսում, նախքան Բոմբեյի (այժմ՝ Մումբայ) «Կամա» կանանց և մանկական հիվանդանոցի ավագ բժիշկ դառնալը։ Բովելը և Մարշալն աշխատել են Լոնդոնի *Կանանց նոր հիվանդանոցում*։ Չապլինը Տոկիոյում հիմնել է մանկաբարձական դպրոց, սակայն ավելի ուշ վերադարձել է մասնավոր պրակտիկայի Լոնդոնում։

1889 թվականին Էլսի Ինգլիսն Էդինբուրգում հիմնել է բժշկության ոլորտում կանանց կրթության մրցակից քոլեջը`՝ *Էդինբուրգի կանանց բժշկության քոլեջը*, Ջեքս-Բլեյքի և Քադել քույրերի միջև վեճից հետո։ Այս քոլեջում ուսուցումը նպատակ ուներ կանանց պատրաստել բժշկության ոլորտ ուղիղ մուտք գործելուն` Եռակի որակավորման միջոցով։

Եռակի որակավորումը (TQ) բժշկական որակավորում էր, որը համատեղ շնորհվում էր Էդինբուրգի վիրաբույժների թագավորական քոլեջի, Էդինբուրգի բժիշկների թագավորական քոլեջի և Գլազգոյի բժիշկների և վիրաբույժների ֆակուլտետի (հետագայում՝ Թագավորական քոլեջի) կողմից 1884-1993 թվականներին։ Հաջողակ թեկնածուները կարող էին գրանցվել Միացյալ Թագավորական բժշկության խորհուրդում (GMC): Այս ճանապարհից օգտվում էին միջազգային բժշկական շրջանավարտները և նրանք, ովքեր ի վիճակի չէին մուտք գործել համալսարանական բժշկական դպրոցներ։

Էդինբուրգի համալսարանը և շոտլանդական մյուս համալսարաններն, ի վերջո, ընդունեցին կանանց բակալավրիատի ուսանողներ 1892 թվականին այն բանից հետո, երբ 1889 թվականի Համալսարանների ակտը (Շոտլանդիա) դրա համար իրավական դաշտը է սահմանել։ Բոլոր պարապմունքները սկսել են իրականացվել համատեղ, բացառությամբ բժշկական պարապմունքների։

## Հարգանքի տուրք
2015 թվականին Էդինբուրգյան յոթնյակը հուշատախտակով ոգեկոչվել է Էդինբուրգի համալսարանում՝ որպես Պատմական Շոտլանդիայի հուշատախտակների նախագծի մի մաս։

2019 թվականին Էդինբուրգի բժշկական դպրոցը Էդինբուրգյան յոթնյակին շնորհել է *Բժշկության բակալավրի և վիրաբուժության բակալավրի* (MBChB) հետմահու պատվավոր կոչում։ Յոթ ուսանողուհիներ ստացել են վկայականներ Էդինբուրգյան Յոթնյակի անունից։ Դիպլոմների հանձնման արարողությունը մի շարք միջոցառումների մի մասն էր՝ հարգելու նրանց ձեռքբերումները։

2019 թվականի հոկտեմբերի 21-ից մինչև 2019 թվականի նոյեմբերի 7-ը «Բժշկական ներշնչումներ» ցուցահանդես է տեղի ունեցել Էդինբուրգի համալսարանի Կապելլանի կենտրոնում՝ նշելու Բրիտանական համալսարանում ավարտած բժշկական կին ուսանողների 150-ամյակը։ Ցուցադրվել է «Էդինբուրգյան յոթնյակ և Վիրաբույժների սրահի խռովություն 1870 թվականի նոյեմբերի 18-ին» նոր նկարը։

## Մշակույթում
Չարլզ Ռիդի *«Կնատյացը»* (1877) վեպում Ռոդա Գուլդը մանրամասնորեն պատմում է Էդինբուրգյան յոթնյակի մասին, ասես նա *լիներ նրանցից մեկը*. «Մենք յոթ տիկին էինք, ովքեր ցանկանում էին բժշկուհի լինել, հատկապես նվիրված մեր սեռին…»: Թեև Վիզարդի «կնատյաց» կերպարը պետք է համոզվի Ռոդայի՝ բարիք գործելու ներուժի մեջ, Ռիդի սեփական վերաբերմունքը Ռոդայի նկատմամբ համակրական է. «... մարդկության համար մեծ նշանակություն ունի, թե արդյոք կանանց ողջ ռասային կթույլատրվի սովորել բժշկություն և զբաղվել դրանով»։

2022 թվականին *Էդինբուրգի լիցեյի թատրոնը* հայտարարել է «Յոթն ընդդեմ Էդինբուրգի» պիեսի պրեմիերան՝ Էդինբուրգյան յոթնյակի կյանքի դրամատիզացիան։ «Վիկտորյական Էդինբուրգ։ Ներկայիս Էդինբուրգ։ Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այս երկուսը։ Յոթ կին, ովքեր ոչ մի բանի առաջ կանգ չեն առնի հանուն փոփոխություններ անելու։ Բայց Էդինբուրգը կկանգնեցնի՞ նրանց»։

2023 թվականին լույս է տեսել Ջեյնի Ջոնսի նոր կենսագրական գիրքը, որն ընդգրկում է կրթության համար կանանց պայքարի պատմությունը և այն համեմատում Աֆղանստանում կանանց իրավիճակի հետ, և հեղինակը նաև ասում է. «*Ես դեռ տեսնում եմ* *հայրիշխանական տրամադրություններ այնտեղ հասարակության բարձրագույն օղակներում, և դա Էդինբուրգյան յոթնյակի խնդիրներն էին... Ես չեմ ուզում, որ կանայք այսօր կուրորեն հետևեն այդ գոյություն ունեցող նախապաշարմունքներին»*։

## Տես նաև
* Էլիզաբեթ Բլաքվել

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Էլստոն Մ. Ա. «» *Օքսֆորդի ազգային կենսագրության բառարանում* (2015)
* 
* Ross, Margaret ''The Royal Medical Society and Medical Women''  Proc R Coll Physicians Edinb. Հատ. 26 (4): 629-44. (1996)
* ''Շոտլանդիայի'' արխիվները
* *Կին ուսանողները* *Շոտլանդիայի* վիրաբույժների սրահում (23 նոյեմբերի 1870 թ.)
* *Շոտլանդական իրավունքի լրագրող* (1873)
* Charles Reade, ''A Woman-Hater'' (1877), Գլուխ XIII

## Արտաքին հղումներ
* ''Էդինբուրգի բժշկական ուսանողները'' «The ''Englishwoman's Review of Social and Industrial Questions»-ում:'' No 6: 131–137 (1871)
* Ջեքս-Բլեյքի և Ֆլորենս Նայթինգեյլի համեմատությունը  «Մեծ Բրիտանիայի Բուժքույրերի և մանկաբարձության պատմության կենտրոնի 2000-2001 սեմինարից
* «Թույլ տվեք եզրակացնել, որ բոլոր կանայք, ովքեր ցանկանում են բժշկություն սովորել, միանում են Էդինբուրգում արդեն ձևավորված դասարանին...»:
* «Քիմիական անհավասարակշռություն», Էդինբուրգի համալսարանի կին գիտնականների պատմությունը Քիմիայի ամբիոնում։

Կատեգորիա:1869 հիմնադրումներ Շոտլանդիայում
Կատեգորիա:Բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարան
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքները Միացյալ Թագավորությունում
Կատեգորիա:Կրթության պատմություն
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ակտիվիստներ