Հակոբ Սիրունի

**Հակոբ Առաքելի Սիրունի** (Ճոլոլյան) (), հայագետ արևելագետ, գրող, գրականագետ, հրապարակագիր, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա՝ Կոստանդնուպոլսի Էսայան (1901-1904) և Կեդրոնական վարժարաններում։ 1909-1913 թթ. սովորել է Կոստանդնուպոլսի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1908 թվականին և 1913 թվականին բանտարկվել է որպես քաղաքական անբարեհույս տարր։ Մեծ Եղեռնի տարիներին՝ 1915-1918 թթ. ապրել է Կ․ Պոլսի թաքստոցում, իսկ 1922 թվականից բնակություն է հաստատել Ռումինիայում։

## Ստեղծագործություններ
Սիրունին նախ հանդես է եկել որպես գրող և հրապարակագիր։ Նրա բանաստեղծությունների մեծ մասն ամփոփված է «Մթնշաղ» (1908) և «Դեպի տաճարն հրաշքին» (1914) ժողովածուներում։ Արձակ գեղարվեստական ստեղծագործությունները տպագրվել են ժամանակի պարբերական մամուլում՝ «Կյանքի մրուրեն» («Արևելք», «Բյուզանդիոն», 1907), «Բանտի հուշատետրես» («Ազատամարտ», «Եգիպտահայ տարեցույց», 1914-1915) ևն։ Գրել է նաև դրամատիկ, գործեր, հուշագրություններ, դիմաստվերներ, կատարել թարգմանություններ ֆրանսերեն, ռուսերեն, թուրքերեն գրականություններից, մասնակցել է Կ․ Պոլսի մշակութային կյանքին։ 1913 թվականին Սիրունին կազմակերպել է Գրիգոր Զոհրապի, Դանիել Վարուժանի, Սիամանթոյի, Լևոն Շանթի և ուրիշների գրական ասուլիսները, որոնք ամփոփվել են «Գրական ասուլիսներ» վերնագրով վեց հատորների մեջ։ 1914-ին Դանիել Վարուժանի հետ խմբագրել և հրատարակել է «Նավասարդ» տարեգիրքը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-1918) հետո մասնակցել է ՀՄԸՄ-ի, «Կոմիտասյան հանձնախումբ»-ի, «Արվեստի տան»,«Հայ տրամաթիք»-ի կազմակերպման աշխատանքներին։

Սիրունին աշխատակցել է ավելի քան 100 անուն հայ, ռումին, և ֆրանսիական թերթերի ու հանդեսների, խմբագրել և հրատարակել է «Երազ» (1906), «Առավոտ» (1910), «Արիամարտ» (1918), «Նոր արշալույս» (1922-1923, 1931), «Նավասարդ» (1923-1926), «Արի» (1924-1928), «Անի» (հանդեսը՝ 1935-1938, տարեգիրքը՝ 1941, 1942-1943, ռում․), «Արազ» (թերթը՝ 1932-1944, տարեգիրքը՝ 1933-1934) և այլ պարբերականներ։ Ռումինիա տեղափոխվելուց հետո սերտ կապեր է հաստատել Ն․ Յորգայի հետ, մշակութային, հասարակական գործունեություն ծավալել ռումինահայության մեջ, նպաստել հայագիտության և արևելագիտության տարածմանը Ռումինիայում։ Երկար տարիներ գրաբար, ժամանակակից հայերեն և թուրքերեն է դասավանդել Արևելյան Եվրոպայի հետազոտությունների և Բալկանյան ինստուտներում, արխիվային բարձրագույն վարժարանում։ Զբաղվել է հայ ժողովրդի պատմության [«Հայ մշակույթի պատմության ժամանակագրություն», 1935-41, ոում․, «Հայաստանը ըստ թուրք, աշխարհագիրներու», 1965, «Թանզիմաթ և հայերը», 1966, «Հայերի ժամանակագրական պատմություն (հնագույն շրջանից մինչև 859)», 1942-1943, ռում․], հայ հին և նոր գրականության («Ռուբեն Զարդարյան», 1925, «Երվանդ Օտյան», 1927, «Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան», 1930, «Խրիմյան Հայրիկ», 1934, «Ինչպես որ էին․ Դանիել Վարուժան»,1940, «Կոմիտասին հետ», 1965-1969, «Միսաք Մեծարենց», 1968-1969, «Հովհաննես Թումանյան», 1969 և այլն), ձեռագրագիտության, աղբյուրագիտության, մատենագիտության, հայ թատրոնի, գաղթավայրերի՝ մասնավորապես Ռումինիայի հայ գաղութի պատմության («Ռումինահայ քրոնիկոն», մաս 1-2, 1933-1934, «Նոթեր։ Արճեշ քաղաքեն», 1942, «Պոլիսը և իր դերը», հ․ 1-5, հրտ․ հ․ 1-2, 1965-70 ևն) ուսումնասիրությամբ։ Սիրունին մեծ դեր է կատարել հայ-ռումինական կապերի ամրապնդման գործում։ Իր հրատարակած «Անի» հանդեսում և տարեգրքերում պրոպագանդել է հայ մշակույթը, միաժամանակ ռում․ գրականության ներկայացուցիչներին ներկայացրել հայ ընթերցողին («Միհայիլ Էմինեսկու», 1939, Նիկոլաե Յորկայի հետ», 1972)։ Սիրունին եղել է Ռումինիայի նշանավոր արևելագետներից։ Վ․ Բնըցյանուի հետ հիմնադրել է արևելագետների ընկերությունը (պատվավոր նախագահ՝ 1971 թվականից), ղեկավարել նրա հայագիտական բաժանմունքը, եղել ընկերության պարբերականի՝ «Ստուդիա էտ ակտա օրիենտալիա»-ի («Studia et Acta Orientalia») խմբագիրներից։ Սիրունիի հայտնաբերած և հրատարակած հայկական և թուրքական աղբյուրները նոր լույս են սփռում Ռումինիայի պատմության վրա։
մինի|Սուրբ Անտոնիոի հրապարակը 1900 թվականին
«Թուրքական հրոսակախմբերի անծանոթ մի արշավանք Ռումինիայում 1769 թ․» (1940, ռումիներեն), «Ռումին իշխանները Բ․ Դռան մոտ» (1941, ռումիներեն), «Թուրքական դրամների շրջանառությունը ռումինական երկրներում» (1944, ռումիներեն) և այլն։ Ուշագրավ են նաև նրա «Ռումինական բառեր Տրանսիլվանիայի հայերի բարբառում» (1927), «Ռումինիայի վերաբերյալ նոթեր հայ մի հեղինակի մոտ․ Հ․ Ղուկաս Ինճիճյան» (1928), «Քաղվածքներ Կամենիցի հայերի ժամանակագրությունից (1430-1611)» (մաս 1, 1936) և այլ գործեր։ Սիրունին եղել է ՀՄԸՄ-ի Ռումինիայի շրջանային վարչության նախագահ, «Կոմիտաս» երաժշտական միության, «Ռումինահայ կեդրոնական մատենադարան»-ի, «Հայ մշակույթի տան» և հայ մշակութային մի շարք ընկերակցությունների հիմնադիրներից։ 1965-1971 թվականների ընթացքում 5 անգամ այցելել է Խորհրդային Հայաստան։ Ստորագրել է Հ․ Ճ․ Սիրունի, Շրջիկ և այլն։

## Երկեր
* Մթնշաղ, Կ. Պոլիս, 1908, 64 էջ։
* Դէպի տաճարն հրաշքին, Կ. Պոլիս, 1914, 96 էջ։
* Վալէնիի առաքեալը, Կ. Պոլիս, 1931, 32 էջ։
* Միհայիլ Էմինէսքու (ռումինացի բանաստեղծի կյանքն ու ստեղծագործությունը), Պուքրէշ, 1939, 188 էջ։
* Դանիէլ Վարուժան, Պուքրէշ, 1940, 288 էջ։
* Ծաղկէ ծաղիկ (նօթեր Արճէշ քաղաքէն), Պուքրէշ, 1942, 124 էջ։
* Պոլիս եւ իր դերը, հատ. Ա, Պէյրութ, 1965, 664 էջ։
* Հայ եկեղեցին Ռումեն հողի վրա։ Նիկոլայ Յորգա, Էջմիածին, 1966, 268 էջ։
* Պոլիս եւ իր դերը, հատ. Բ, Պէյրութ, 1969, 592 էջ։
* Հայկական տեղաշարժեր Արեւելեան Եւրոպայի քարտեզին վրայ, Պէյրութ, 1972, 92 էջ։
* Նիքոլա Եորկային հետ, Անթիլիաս, 1972, 464 էջ։
* Պոլիս եւ իր դերը, հատ. Գ, Պէյրութ, 1987, 688 էջ։
* Պոլիս եւ իր դերը, հատ. Դ., Անթիլիաս, 1988, 480 էջ։
* Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրեան, Ստանպուլ, 2003, 192 էջ։
* Ինքնակենսագրական նօթեր, Երևան, 2006, 356 էջ։

## Գրականություն
* Մատենագիտություն պրոֆ․ Հ․ Ճ․ Սիրունու հայագիտական աշխատասիրությունների, «էջմիածին», № 1, 1971։
* Հ. Ճ․ Սիրունու գրական երկերի մատենագիտությունը, «Բանբեր Հայաստանի արխիվների», Երևան, 1977, թիվ 3։
* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 10, Երևան, 1984, էջ 419։
* Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 2, Երևան, 2007, էջ 474։

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռումինացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ