open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ճակատագրի ուժը

**Ճակատագրի ուժը**  - իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա երեք գործողությամբ, իտալերեն լիբրետտոն Ֆրանչեսկո Մարիա Պիավեի։ Գրվել է Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնի պատվերով, որտեղ և 1862 թ. նոյեմբերի 10-ին տեղի է ունեցել առաջնախաղը։ Վերդիի կողմից երաժշտության մեջ որոշ փոփոխություններ կատարելուց հետո բեմադրվել է Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում 1869 թ. փետրվարի 27-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1862 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Պարահանդես-դիմակահանդես (օպերա)

**«Պարահանդես-դիմակահանդես»** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Անտոնիո Սոմմայի ըստ Էժեն Սկրիբի սյուժեի։ Առաջնախաղը կայացել է 1859 թ. փետրվարի 17-ին Հռոմի «Ապոլլո» թատրոնում։ Օպերայի սյուժեն հիմնված է Շվեդիայի արքա Գուստավ III սպանության պատմության վրա, սակայն գրաքննության պահանջով ենթարկվել է խիստ փոփոխության։

Վերդիի թվով 23-րդ օպերան է, պատկանում է նրա լավագույն ստեղծագործությունների թվին, այսօր էլ հաճախ բեմադրվում է աշխարհի խոշորագույն օպերային թատրոններում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1859 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Իվան Աբամելիք

**Իվան Սիմեոնի Աբամելիք** (), հայ ազնվական Ռուսական կայսրությունում, ռուսական բանակի հրետանու գեներալ-մայոր (1817)։

Դավիթ Աբամելիքի ավագ եղբայրը, Աբամելիքների ազնվական տոհմից։

## Կենսագրություն
մինի|ձախից|Իվան Աբամելիքի մահարձանը
Ծնվել է 1768 թվականի հունվարի 7-ին Թիֆլիսում։ Նապոլեոն Առաջինի դեմ մղվող հայրենական պատերազմում աչքի է ընկել Աուստերլիցի (1805, նոյեմբերի 20) և Բորոդինոյի (1812, օգոստոսի 26) ճակատամարտերում, մասնակցել ռուսական բանակի 1813-1814 թվականների արտասահմանյան արշավանքին, մտել Փարիզ (1814, մարտի 18)։ Եղել է Կիևի, Սանկտ Պետերբուրգի զինանոցների պետ։ Բեռլինում սովորել է հրանոթաձուլություն, զգալի աշխատանք կատարել ռուսական հրետանու կատարելագործման ասպարեզում։ Մահացել է Սանկտ Պետերբուրգում, 1828 թվականի օգոստոսի 23-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբամելիքներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ գեներալ-մայորներ
Սեր

thumb|right|250px|Սիրահարները համբուրվելիս
thumb

**Սեր**, մարդուն բնորոշ զգացմունք, խորը, անձնուրաց նվիրվածություն այլ մարդու կամ օբյեկտի նկատմամբ։

Սերը համաշխարհային մշակույթի և արվեստի հիմնարար թեմաներից մեկն է։ Սիրո մասին մտորումները, նրա՝ որպես երևույթի, վերլուծությունը բնորոշ է մարդուն հայտնի հնագույն փիլիսոփայական համակարգերին և գեղարվեստական հուշարձաններին։

Սերը դիտարկվում է նաև որպես փիլիսոփայական կատեգորիա՝ ընտրովի ինտիմ զգացմունքի, սուբյեկտի վերաբերմունքի տեսքով։ Այն համարվում է երջանկության կարևորագույն սուբյեկտիվ ցուցիչ։ Սիրո բարդությունն ու բազմաշերտ բնույթը հանգեցրել է տարբեր լեզուներում, մշակույթներում այդ ֆենոմենի բազմաթիվ մեկնաբանությունների

Սիրո ձևերի առաջին դասակարգումը գալիս է անտիկ հունա-հռոմեական մշակույթից։ Առանձնացվում էին սիրո չորս տեսակներ.
 
* «Էրոս» () — տարերային զգացմունքային խանդավառ սեր՝ ուղղված սիրո առարկայի նկատմամբ պաշտամունքի.
* «Ֆիլիա» () — ընկերային սեր կամ սեր-մտերմություն ըստ գիտակցված ընտրության.
* «Ստորգե» () — գորովալից ընտանեկան սեր.
* «Ագապե» () — զոհական սեր

## Հոգեբանական հիմք
Հոգեբան Ռոբերտ Ստերնբերգը ձևակերպել է սիրո եռանկյունաձև տեսությունը, որտեղ սերն ունի երեք բաղադրիչ՝ մտերմություն, նվիրվածություն և կիրք։ Մտերմություն ժամանակ մարդկանց միջև կա փոխադարձ վստահություն և այն սովորաբար դրսևորվում է բարեկամության և սիրային հարաբերությունների մեջ։ Նվիրվածությունը հարաբերությունների մշտական լինելու սպասումն է։ Կրքոտ սերը դրսևորվում է ինչպես սիրահարվածության, այնպես էլ ռոմանտիկ սիրո մեջ։ Սիրո բոլոր ձևերը դիտվում են որպես այս երեք բաղադրիչների տարբեր համադրություններ։

## Ծանոթագրություներ

## Գրականություն
* 
* *Болонь Жан-Клод* История любовных побед от античности до наших дней. М., Текст, 2010. ISBN 5-7516-0803-3
* *Вышеславцев Б. П.* Этика преображенного Эроса. Проблемы Закона и Благодати. — М.: Республика. — 1994. — 368 с.
* *Дроздов. В.* Мистическая любовь в иранском суфизме  // Востоковедение: Филологические исследования Вып. 26: Сб. статей. — СПб.: 2005. — С. 129—138
* *Ильин Е. П.* Эмоции и чувства. — СПб: Питер, 2001. — 752 с. ISBN 5-318-00236-6
* Иванченко Г. В. Логос любви. — М.: Смысл, 2007. — ISBN 978-5-89357-236-0
* *Карпов М. М.* Что такое любовь? Очерк. — Ростов н/Д. 2005. — 76 с.
* *Слободяник А. П.* Любовь, определение  // Психотерапия, внушение, гипноз. Киев: Здоров’я, 1977. — С. 345—346
* *Чавдарова Д.* Метафора «любовь — пища» в русской литературе XIX века  // Алфавит: Строение повествовательного текста. Синтагматика. Парадигматика. — Смоленск: СГПУ, 2004. — С. 222—230
* *Fromm, Erich.* The Art of loving. An Enquiry into the Nature of Love. — N.Y.: Harper & Row, 1956.
* *Карпов М. М.* Что такое любовь? Очерк. — Ростов н/Д. 2005. — 76 с.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Աշխարհին սեր է պետք

Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Սեր
Նախիջևան (այլ կիրառումներ)

**Նախիջևան** տեղանունը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Նախիջևան (գավառ), պատմական Հայաստանի գավառներից մեկը
* Նախիջևանի խանություն, պարսկական խանություններից մեկը
* Նախիջևանի ԻՀ, ինքնավար հանրապետություն Ադրբեջանի կազմում
* Նախիջևան (քաղաք), քաղաք Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, պատմական անվանումը՝ Նախճավան
* Նախիջեւան (գյուղ Ղրիմում)
* Նախիջևանիկ, գյուղ Արցախի Հանրապետությունում
* Նախիջևան գետ, գետ Նախիջևանում
* Նախճավան, քաղաք Պարսկահայքում
* Նախճավան
* Նախճավանիկ
* Նախիջևան, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում
* Նախիջևան, քաղաք Ադրբեջանում, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաքը
* Նախիջևան, գործող օդակայան Նախիջևանի ինքնավար հանրապետությունում
Ֆրանկո Ձեֆֆիրելլի

**Ֆրանկո Ձեֆիրելի** (, իսկական անունը՝ **Ջանֆրանկո Կորսի**, , ), իտալացի դերասան, ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ, օպերաների բեմադրիչ։ Երկու անգամ արժանացել է «Էմմի» մրցանակի։

## Կինոնկարներ
* 1967 - Անսանձ կնոջ սանձահարումը / *The Taming Of The Shrew*
* 1968 - Ռոմեո և Ջուլիետ / *Romeo and Juliet*
* 1972 - Եղբայր Արև, քույր Լուսին / *Brother Sun, Sister Moon*
* 1977 - Հիսուս Նազովրեցի / *Jesus of Nazareth*
* 1979 - Չեմպիոն / *The Champ*
* 1981 - Հավերժ սեր / *Endless Love*
* 1982 - Պայացներ / 
* 1983 - Տրավիատա / 
* 1986 - Օթելլո / *Otello*
* 1990 - Համլետ / *Hamlet*
* 1993 - Ճնճղուկը / *Sparrow*
* 1996 - Ջեն Էյր / *Jane Eyre*
* 1999 - Թեյ Մուսսոլինիի հետ / *Tea With Mussolini*
* 2002 - Կալլաս առհավետ / *Callas Forever*

## Սցենարներ
* 1967 - Անսանձ կնոջ սանձահարումը / *The Taming Of The Shrew*
* 1983 - Տրավիատա / 
* 1990 - Համլետ / *Hamlet*
* 1993 - Ճնճղուկը / *Sparrow*
* 1996 - Ջեն Էյր / *Jane Eyre*
* 1999 - Թեյ Մուսսոլինիի հետ / *Tea With Mussolini*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆլորենցիա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Իտալացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ քաղաքական գործիչներ
Նախիջևան (Վանանդ)

*Այս եզրն ունի նաև այլ կիրառումներ՝ տես [[Նախիջևան|Նախիջևան (այլ կիրառումներ)]]*

**Նախիջևան** (կամ Նախչավան), գյուղ պատմական Այրարատ նահանգի Վանանդ գավառում։ Ռուսական կայսրության իշխանության տարիներին գտնվել է Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր գավառի արևելյան կողմում, Տեկոր գետի միջին հոսնաքի աջ կողմում, Կաղզվան քաղաքից 30 կմ հյուսիս֊արևելք։

## Պատմություն
Հնագույն շրջանում (մինչև 9-րդ դարի սկիզբը) մտել է Կամսարականների տիրույթների մեջ (Արշարունիք)։ Առաջին անգամ հիշում է Մովսես Խորենացին՝ որպես ավան։ Եկեղեցու ներսում, դռան մոտ պահպանվել էր Հովհաննես-Սմբատ (1020-1043) Բագրատունի թագավորի 1035 թվականի արձանագրությունը։ Կար նաև Ս․ Խաչ և Նորամանուկ անուններով մատուռ-ուխտատեղիներ, որոնցից մեկում ամփոփված է իշխան Արտավազ Կամսարականի գերեզմանը (VIII դար)։

1915 թվականին ուներ 272 տուն՝ 2177 շունչ հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

Նախիջևանում գտնվում էին Սուրբ Ստեփանոս Նախավկա գմբեթավոր եկեղեցին, Սուրբ Խաչ և Նորամանուկ անունով միմյանց կից զույգ մատուռ-ուխտատեղիները, որոնցից մեկում Արտավազդ Կամսարականի տապանն էր՝ արձանագրությամբ (8-րդ դար)։ Գյուղում պահվում էր բոլորագիր, մագաղաթի վրա ընդօրինակված Աստվածաշունչ (անթվական)։

Բնակիչները բռնի տեղահանուել են 1920 թվականին և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում՝ Թալինի շրջանի Արեգ գյուղում։

## Հայտնի ծնունդներ
Կարսի մարզի Նախիջևան գյուղից են Արևելյան Հայաստանի Փիրմալաք գյուղ (այսօր՝ Արեգ) գաղթել ՀՀ ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանի նախնիները։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական հանրագիտարան, հ.8, Երևան, 1982 թ., էջ 161 (հոդվածը գրել է *Ա.Ադամեանը*)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նախիջևան (գյուղ, Ղրիմ)

*Այս եզրն ունի նաեւ այլ կիրառումներ՝ տես [[Նախիջևան|Նախիջեւան (այլ կիրառումներ)]]*

**Նախիջևան**՝ գյուղ Ղրիմում, որ հիմնադրել են Անիից փոխադրված հայերը 1330 թ.-ին։ Հետագայում գյուղը վերանվանվել է Գրինիչիխա։

## Աղբիւրներ

Հայկական Սովետական հանրագիտարան, հ.8, Երևան, 1982 թ., էջ 161

Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Մեծ Առաքել

**Մեծ Առաքել** (այժմ կոչվում է՝ &nbsp;-&nbsp;*Դիդի Արաքալի*), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

Արագյալի բնակչությունը գաղթել են Էրզրումի նահանգի Բրդոնք գյուղից։ Մեծ Արագյալից է նաև Երևանի գեներալ գնդապետ Գուրգեն Դալիբալթայանը, որի անվամբ են կոչել նայև Մեծ Արագյալի միջնակարգ դպրոցը։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Խուտբա

մինի

**Խուտբա** (), աղոթք իսլամում, որը կատարում է իմամը ուրբաթօրյա աղոթքների կամ տոների ժամանակ մզկիթ։ Սովորաբար սկսվում է Ալլահի և նրա մարգարեի գովաբանմամբ։

Կատեգորիա:Իսլամի հասկացողություններ
Կատեգորիա:Նամազ
Կատեգորիա:Աղոթքներ
Բավրա (Շիրակի մարզ)

**Բավրա**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, բարձրադիր սարահարթի վրա, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 32 կմ հյուսիս, ծովի մակերևույթից 2150 մ բարձրության վրա։

Գյուղը գտնվում է Վրաստանի հետ պետական սահմանից  կմ հարավ, Գյումրի-Ախալքալաք ճանապարհի վրա։ Գյուղից քիչ հյուսիս տեղակայված է «Բավրա» մաքսային կետը։

## Բնակչություն
2014 թ. դրությամբ Բավրայում բնակվում է 570 մարդ։ Նրանց նախնիների մի մաը 1829-1830 թվականներին Ախալքալաքի Բավրա գյուղ բնակության նպատակով հաստատվել էին Արտահանի Վել և հարակից գյուղերի հայերից։ Վել գյուղը հայաբնակ գյուղ էր, Արևմտյան Հայաստանում` Արտահան քաղաքից ուղիղ գծով 25 կմ արևելք, իսկ Ախալքալաք քաղաքից 45 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Վել գավառից դեպի Ախալքալաքի շրջանի գյուղեր՝ Բավրա, Խուլգումաո, Կարդիգամ,  տեղափոխված հայ բնակչությունը 1860-ական թվականներին եկել և հիմնադրել են Բավրա գյուղը։ Այն գտնվում է ներկայիս գյուղից դեպի արևմուտք Թիթոյ խարաբա տարածքում։ Հիմնականում հայ-կաթոլիկներ են։ 1959թ-ի դեկտեմբերի 8-ի ավերիչ երկրաշարժը արագացրեց նոր Բավրայի հմնադրումը։

Բավրայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը  կաթնաանասնաբուծությունն ու դաշտավարությունն է։ Բավրայում 2016 թվականից գործում է հնդկացորենի վերամշակման գործարան, որը հիմնադրվել է Արգենտինահայ բարերարների ֆինանսավորմամբ, ՄԱԿ-ի պարենի աջակցության և ԷՆՊԱՐԴ ծրագրով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բավրայից հարավ-արևմուտք կան բնակավայրի և բերդի ավերակներ (XIX դար), ինչպես նաև 1850- ական թ-ի սրբատեղի (Սուրբ Մարիամ վանքը) որը 1959 թ-ի երկրաշարժից փլվել էր, որը վերկառուցվել էր Մարիամ Մարգարյանի ջանքերով։ Վերջին անգամ վերանորոգվել է Հայկական Կարիտասի, և Բավրայի բնակիչների ջանքերով 2008 թ-ին։

Այժմ Բավրա գյուղում գործում է Սուրբ Նշան եկեղեցին։ Այն կառուցվել է 2008-2012 թթ․ Եկեղեցու Ճարտարապետն է Լև Սումբուլյանը։ Եկեղեցու կառուցումն իր պատմությամբ եզակի է ամբոջ աշխարհում՝ եկեղեցու գմբեթները կառուցվել են ներքևում, եկեղեցու հարևանությամբ, իսկ հետո հզոր ավտոկռունկի միջոցով բարձրացվել է և տեղադրվել թմբուկին  20 մ բարձրության վրա։

## Հասարակական կառույցներ
Հայաստան համահայկական հիմնադրամիը արգենտինահայ Դեվեճյան ընտանիքի հովանավորությամբ այստեղ կառուցվել է համայնքային կենտրոն որը ներառում է գյուղապետարան, հանդիսությունների սրահ, գրադարան և համակարգչային սենյակ։

## Տես նաև
* Բավրայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Բավրա գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Սաթխա

**Սաթխա** ( - **Սաթխե**), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

Նինոծմինդայից 5 կմ դեպի հյուսիս-արևելք և Ախալքալաքից ուղիղ գծով 18 կմ դեպի հարավ-արևելք Սաթխա գյուղն է՝ ծովի մակարդակից 1,880 և 1,930 մետր բարձրության վրա։

## Ստուգաբանություն
Ըստ տեղաբնիկների գյուղը եղել է Աղայի տիրապետության տակ և նա հաճախ է անվանել Սատխ, հետագայում այս անվանումը լայն տարածում է գտել։

## Պատմական ակնարկ
Մուսուլմանական տիրապետության տակ ընկնելուց հետո գյուղը վճարել է 1,999 հարկ գյուղապետն էր Ալին։ Հետագայում երբ Սատխայում սկսել են ծավալվել շինարարական աշխատանքները գյուղն ունեցել է 5 հիմնական թաղամասեր՝ կենտրոնը կոչվել է Ժամի մայլա(եկեղեցու թաղ), հաջորդը կոչվել է Քաղքի մայլա (քաքղի թաղ), ջիջի մայլա (վերին թաղ), Նորաշեն մայլա, և Գերեզմանոցի մայլա։

## Բնակչություն
Ներկայիս բնիկները Սաթխա են տեղափոխվել Կարինի Ծաղկի, Ջինիս և Սուգյութլու գյուղերից։1829-1830 ական թվականներին։ Ծաղկին եղել է հայկական գյուղ Կարինից 34 կմ դեպի հյուսիս-արևելք ներկայիս անվանումն է Սենյուրթ։ Ջինիսը Կարինից 33 կմ հեռավորության վրա է եղել, այնտեղից գաղթականները այժմ ապրում են Ջավախքի Սատղա, Սաղամո գյուղերում։ Ջինիսի ներկայիս անվանումն է Օրթաբահսե։ Սուգյութլու այժմ Սօգութլու, եղել է հայկական գյուղ Կարինից 11 կմ հյուսիս։ Ըստ արխիվային տվյալների գյուղում առաջին եկեղեցական ծուխ դպրոցը բացվել է 1860 թվականին։ Աստծո տունը վերածվում է գիտության տաճարի և սրան իր մեծ աջակցությունն է ցուցաբերել Քահանա Գրիգոր Տեր Գևորգյանը։ 1880 թվականին բացվում է ռուսական պետական դպրոց։ Սաթխայում են ծնվել գեներալ–լեյտենանտ Ս․ Ե․ Գինոսյանը, ՍՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ, փիլիսոփա Ց․ Ա․ Ստեփանյանը, պատմաբան Ա․ Ա․ Համբարյանը։

## Ճարտարապետություն
### Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին
Հայերը, որոնք տեղափոխվել և վերաբնակվել էին այստեղ, 1830 թ-ին վերակառուցում և օծում են միջնադարյան եկեղեցին անվանելով Սուրբ Աստվածածին։ Մուտքը հարավ-արևմուտքից է, արտաքին չափերն են 15.12 x 6,98։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Գորելովկա (Վրաստան)

**Գորելովկա** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Նինոծմինդայի շրջանում։ Գտնվում է Բուղդաշեն գետի աջ ափին, ծովի մակարդակից 2065 մ բարձրության վրա։

## Պատմական ակնարկ
Գյուղը հիմնադրվել է 1841 թվականին, Ռուսաստանից և Ուկրաինայից արտաքսված աղանդավորական ռուսների` (դուխոբորների) կողմից։ XX դարի 1990-ական թվականներին նկատվել է ռուս բնակչության արտահոսք, իսկ նրանց կողմից լքված տներում բնակություն են հաստատել Աջարիայից և Սվանեթիայից եկած վերաբնիկները, ինչպես նաև շրջակա գյուղերից եկած հայերը։

Գորելովկան համարվում է դուխոբորների հոգևոր կենտրոնը։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Մեծ Խանչալի

**Մեծ Խանչալի** (-**Դիդի Խանչալի**), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

## Աշխարհագրություն
Մեծ Խանչալի բնակավայրը գտնվում է մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոն Նինոծմինդա քաղաքից 2 կմ հարավ, իսկ Ախալքալաք քաղաքից՝ ուղիղ գծով 19 կմ դեպի հարավ-արևելք։ Գյուղը տեղակայված է Խանչալի լճի հարավարևելյան ափից ոչ հեռու և ծովի մակարդակից բարձր է 1940-1980 մ։

## Պատմություն
Մեծ Խանչալի գյուղը հանդիսանում է Ջավախքի հայաբնակ բնակավայրերից։

Մեծ Խանչալիի ներկայիս բնակիչների նախնիները բնակության նպատակով այստեղ են հաստատվել 1829-1830 թվականներին՝ տեղափոխվելով Էրզրումի նահանգի Հինձք գյուղից։

Հայտնի է, որ մինչև 1847 թվականին գավառի տարածքում ռուս դուխոբորների բնակեցումը Խանչալի բնակչությունն ունեցել է ընդարձակ հողատարածքներ։ Ռուս վերաբնակիչների գալուց հետո գյուղի բնակիչներից վերցվել են այն տարածքներից, որտեղ հիմնվել են Սպասովկա, Օրլովկա, Բոգդանովկա գյուղերը։

Հայտնի է, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Խորհրդային Միության կազմում Մեծ Խանչալի գյուղից մասնակցել է 202 հոգի, որոնցից 72-ը զոհվել է։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
#### Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Մեծ Խանչալի գյուղում է գտնվում Սուրբ Աստվածածին անունը կրող եկեղեցին, որի հիմնադրման ստույգ թվականը հայտնի չէ։ Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի՝ ներկայիս եկեղեցին, ըստ ամենայնի, կառուցվել է հին եկեղեցու տեղում կամ հիմնովին վերակառուցվել հնի հիման վրա։ Հայտնի է, որ հին եկեղեցին դեռևս 1830-ական թվականներին գոյություն է ունեցել։ Ներկայիս եկեղեցին իր պատմության ընթացքում մի քանի անգամ վերանորոգման է ենթարկվել։ Ճարտարապետական տեսակետից այն քարաշեն, փայտածածկ կառույց է։ Կառուցված է սրբատաշ և կոփածո բազալտից, իսկ քարերը իրար ամրացված են կրաշաղախով։ Ունի 19,67 x 11,68 մ արտաքին չափեր։ Տանիքը պահում են 3 զույգ փայտե սյուները։ Մուտքը արևմտյան ճակատի կողմից է։ Սրահի լուսավորությունն ապահովվում են 10 լուսամուտները։

#### Սուրբ Մինաս սրբատեղի
Մեծ Խանչալի գյուղի սրբատեղիներից է Սուրբ Մինաս սրբավայրը, որտեղ պահպանվում են 5-ից 7-րդ դարերով թվագրվող քառակոթողի խաչազարդ պատվանդան ու կոթողի մի բեկոր։ Պատվանդանն ունի 100 x 81 սմ չափեր, իսկ բեկորը՝ 78 x 33 x 29 սմ։

#### Սուրբ Գևորգ սրբատեղի
Մեծ Խանչալի գյուղի բնակչության համար սրբատեղիներից մեկը Սուրբ Գևորգ անունը կրող սրբավայրն է։ Այն գտնվում է գյուղի մոտակայքում գտնվող բլրի վրա։

#### Գերեզմանոց
Մեծ Խանչալի գյուղի պատմական գերեզմանոցը գտնվում է բնակավայրի հյուսիսային եզրին։ Հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի ուսումնասիրությունների ժամանակ հայտնաբերվել են 19-րդ դարին բնորոշ տապանաքարեր։

## Բնակչություն

Մեծ Խանչալի գյուղի ներկայիս բնակիչների նախնիները 1829-1830 թվականներին փոխադրվել են Էրզրումի նահանգի համանուն գավառի Հինձք գյուղից։ Սկզբում նրանք տեղափոխվել են դեպի Ախալցխայի  մոտ գտնվող Սազել գյուղը, որտեղից էլ բնակություն հաստատելու նպատակով տեղափոխվել են Խանչալի գյուղ։

## Տես նաև
* Ջավախք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Եֆրեմովկա (Վրաստան)

**Եֆրեմովկա** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Թորոսգյուղ

**Թորոսգյուղ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, խոշորացված Աշոցք համայնքում։ Գտնվում է մարզկենտրոն Գյումրիից 11 կմ հյուսիս, Հողմաջուր գետի միջին հոսանքի աջափնյակի շրջանում։ Թորոսգյուղը հիմնադրվել է 1828-30 թվականներին, Արևմտյան Հայաստանի Բասեն գավառի Հարսենքար գյուղից տեղահանված գաղթականների կողմից։
մինի|329x329փքս|Թորոսգյուղ

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Թորոսգյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 334, առկա բնակչությունը՝ 307 մարդ։ Հիմնադրման պահից մինչ օրս բնակիչերը հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները Բասենի շրջանից գաղթածներ են։

Թորոսգյուղի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Թորոսգյուղն ունի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (վերակառուցված 1865 թվականին), Նարեկ սրբատեղի (XVIII դար) և մատուռ։

## Ծագումով հայտնի թորոսցիներ
* Այդին Հարությունյան, Խորհրդային միության հերոս,
* Աշոտ Աղաբաբյան, պատգամավոր։ Աղաբաբյանը պատգամավոր է ընտրվում 33 ընտրատարածքից, որի մեջ է մտնում Թորոսգյուղը,
*Լևոն Մանուկյան, արձակագիր։

## Տես նաև
* Թորոսգյուղի ֆեյսբուքյան էջը
*Թորոսգյուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
ձախից|մինի|375x375փքս|Թորոսգյուղը՝ նկարված թռչող սարքից
մինի|Մեծ Հայրենականի հուշարձան|կենտրոն|305x305փքս

Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ղուլալիս (Նինոծմինդայի շրջան)

**Ղուլալիս** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

Ղուլալիս գյուղը գտնվում է Ախալքալաքից ուղիղ գծով 8 կմ հարավ, շրջկենտրոն Նինոծմինդայից 11 կմ հյուսիս-արևմուտք, Քառասնակն վտակի ձախ ափին, ծովի մակերևույթից 1795 մ միջին բարձրության վրա։ 1918 թվականին՝ թուրքական բանակի ներխուժման օրերին, տեղի հայերը պաշտպանություն են գտել համագյուղացի թուրքերի շրջանում։ Միջնադարում և առանձնապես 14-16-րդ դարերում Ջավախքի հայաշատ ու ծաղկուն բնակավայրերից մեկն էր։ Հայաթափ է եղել 18-րդ դարում։ Ավելի ուշ բնակեցվել է մուսուլմաններով, կամ տեղաբնիկներն էին, որ իսլամացան։ Միջնադարում Ջավախքի հայաշատ գյուղերից մեկն էր։ Դրա վառ ապացույցն է գյուղի հյուսիսարևելյան եզրին տարածված 13-14-րդ դարերի հայկական ընդարձակ գերեզմանատունը։ 17-րդ դարի առաջին կեսին տեղի տալով Ախալցխայի փաշաների բռնություններին՝ ղուլալիսցիների մի մասն ընդունել էր իսլամ և դրա շնորհիվ շարունակել գոյատևել հայրենի գյուղում։ 1870 թվականին նրանց թիվը կազմում էր 16 տուն (103 ար., 111 իգ.)։ Մինչև 1918 թվականը Ղուլալիսը կիսով չափ թուրքաբնակ էր։ Վերջիններիս մեծ մասը նույն թվականին փոխադրվել է Աղբաբայի (Ամասիա) շրջան։ Շրջակա բնակավայրերի համեմատ այստեղ նորաբնակ հայերը փոքր-ինչ ավելի ուշ ժամանակներում են հաստատվել։ Դա տեղի է ունեցել 1870-ականների սկզբներին։ Վերջիններս ծագումով Էրզրումի գավառից էին, բայց Ղուլալիս էին փոխադրվել Ծաղկայի գավառի Դարաքյով, Ղաբուռ, Ջինիս և այլ գյուղերից։ Սակայն այսօր էլ տեղացիները վկայում են, որ 1918 թՎականին, երբ գյուղում թուրքերի թիվն էր շուրջ 30 տուն, հայերի մեջ կային նաև «եռլականներ» (տեղաբնիկներ), մասնավորապես Մանվելյանները (13-14 տուն), Անտոնյանները (7-8 տուն) և Գևորգյանները (7-8 տուն)։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Ցողամարգ

**Ցողամարգ** (նախկին անվանումը՝ *Ճզխլար*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 13 կմ հյուսիս։ Վերանվանվել է **Ցողամարգ** 1946 թ. նոյեմբերի 12-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ցողամարգի մշտական և առկա բնակչությունը կազմել են 495 մարդ։ 1831 թվականից մինչ օրս բնակիչերը հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1828-1830 թթ. գաղթել է Սեբաստիայից։

Ցողամարգի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
մինի|Հուշարձան Երկրորդ Համաշխարհայինում զոհվածներին
Ցողամարգում պահպանվել են բերդի մնացորդներ, կիկլոպյան ամրոցի հետքեր (մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակ)։ Ունի միջնադարյան կանգուն եկեղեցի, «Սիսակ-Միսակ» մատուռ և խաչքարեր։

## Տես նաև
* Ցողամարգի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Ցողամարգ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ղաուրմա

**Ղաուրմա** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

## Տեղադրություն
Գյուղը գտնվում է Ախալքալաքից ուղիղ գծով 11 կմ հարավ-արևելք, շրջկենտրոն Նինոծմինդաից 6,5 կմ  հյուսիս, Փարվանա գետի երկու ափերին, ծովի մակարդակից  1835-1860 մ  բարձրության վրա։ Հին թաղը գետի աջ կողմում  է։

## Պատմություն
Ընդամենը 3 տուն բնակիչ ունեցող 12.000	ակչե հարկվող գյուղը 1595 թվականին հիշվում է Ղաուրմեք անվանաձևով։ Հայտնի է  նաև, որ բնակչության բռնի մահմեդականացումից հետո` 1705-1706 թվականներին` տանուտեր Մուստաֆայի օրոք, Ղաուրմայից հարկվել է 7,000 ակչե։ 
		
1880-ական թվականներին գյուղի կալվածատերն էր Մանուկ Բայբուրդցյանցը։

Երկրորդ աշխարհամարտին Ղաուրմայից մասնակցել են 76 հոգի, նրանցից 38-ը  չեն վերադարձել։

## Բնակչություն
Ուշագրավ է, որ ղաուրմացիների նախնիները սերում էին ոչ թե Կարոն գավառից, այլ, ինչպես վկայում են տեղացիները, կարսի Գյարք գյուղից։
 

## Սբ. Աստվածածին եկեղեցի
Եկեղեցին գտնվում է գյուղամիջում։ Ի սկզբանե եղել  է հունածես և, ըստ ամենայնի, 12-ից 13-րդ դարերի կառույց է, բայց 1850-ական թվականներին օծվել է հայոց եկեղեցու ծեսով, Սբ. Աստվածածին անվամբ և սկսել գործել իբրև ծխական եկեղեցի։

Համակ սրբատաշ քարից միանավ շինություն է (արտաքին չափերն են՝ 9,05  x  5,42  մ), որի միակ մուտքը բացված է հարավային ճակատից։ Հյուսիսային պատի մեջ պահպանվում է մկրտարանի ավազանը։  Եկեղեցու արտաքին հարդարանքից առաձնապես ուշագրավ են լուսամուտների քանդակազարդ շրջանակները։ Որմերին պահպանվել են վրաց մեսրոպատառ արձանգրություններ։

## Կամուրջ
Գյուղի երկու թաղերն իրար միացած է Փարվանա գետի վրա ձգված  ԺԸ-ԺԹ  դարերով  թվագրվող  հնգաթռիչք կամուրջի միջոցով։ Ըստ  Ն. Բերձենիշվիլու վկայությունը,  մինչև 1893 թվականին կամրջի ճակատին ագուցված է եղել  վրացերեն շինարարական արձանագրությամբ մի քար, որն իբր հուշարձանի նորոգման ժամանակ փոխարինվել է հայերենով։ Վերջինս 1933 թվականից  նույնպես   տեղում չի եղել։

Գյուղի շրջակայքում եղել է հին բնակավայր, որը թվագրվում է վաղ միջնադարին և որի գոյության մասին վկայում է գյուղին հարակից բերդասարում գտնվող հնադարյան համանուն բերդը։ Բերդի մասին մի շարք ավանդապատումներ և վարկածներ կան։ Վարկածներից մեկի համաձայն այն կիկլոպյան ամրոց է։ Բերդն ունի նաև ստորգետնյա ճանապարհ։

## Պատկերասրահ

Kaurma (1).JPG|
Kaurma (2).JPG|
Kaurma (3).JPG|
Village Kaurma (1).JPG|
Village Kaurma (2).JPG|
Village Kaurma (3).JPG|
Village Kaurma (4).JPG|


## Ղաուրմացիներ
* Խաժակ Եփրիկյան

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Ժդանովական (Վրաստան)

**Ժդանովական** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք երկրամասի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։ Գտնվում է Նինոծմինդա քաղաքից 20 կմ հարավ-արևելք, Մադաթափա լճի ափին, Վրաստանի և Հայաստանի սահմանի մոտ` ծովի մակարդակից 2130 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
2014 թվականի տվյալներով, գյուղն ուներ 393 բնակիչ, հիմնականում հայեր (հայ-կաթոլիկներ)։ Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, բուժկետ, ակումբ, գրադարան և անասնաբուժարան։

## Պատմությունը
Բնակիչների նախնիները 1830 թվականին Արևմտյան Հայաստանի Մշո գավառի Քյուլլի գյուղից գաղթել են Նինոծմինդայի Հեշտիա գյուղը, որտեղից էլ 1929 թվականին մի քանի ընտանիք տեղափոխվել և հիմնադրել են Ժդանովականը։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Փոքր Խանչալի

**Փոքր Խանչալի** ( - **Պատարա Խանչալի**), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

Գտնվում է Խանչալի լճից 200 մետր հեռավորության վրա դեպի հարավ։ Նինոծմինդայից 5,5 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, և Ախալքալաքից ուղիղ գծով 17 կմ. դեպի հարավ-արևելք ծովի մակարդակից 1,930 -1,980 բարձրության վրա։ Բնակիչներն հայեր են որոնք այստեղ են տեղափոխվել 1829-1830 ական թվականներին Կարինի՝ Դինարիգոմ գյուղից։ 1918 թ-ին գյուղում վերաբնակվել են նաև թուրքեր։ Գյուղի եկեղեցին Սուրբ Հակոբ եկեղեցին է։

## Նշանավոր փոքրխանչալիցիներ
* Հովհաննես Այվազյան (ծ. 1947), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների, «Հայկական հանրագիտարան. հրատարակչության» գլխավոր խմբագիր-տնօրեն։

## Հուշարձաններ
Գյուղում է գտնվում հայկական առաքելական Սուրբ Հակոբ եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Դիլիֆ

**Դիլիֆ** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախքի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

## Պատկերասրահ

The Armenian ashughs of Dilif village. from left to right; Artash, Aghasi, Avag (1936).png|Դիլիֆ գյուղի աշուղները. ձախից աջ՝ Արտաշ, Աղասի, Ավագ (1936թ․)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Փոքր Գոնդուրա

**Փոքր Գոնդուրա** ( - **Պատարա Գոնդուրի**), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

## Աշխարհագրություն
Փոքր Գոնդուրա գյուղը գտնվում է Ախալքալաք քաղաքից 11 կմ դեպի հարավ, իսկ շրջկենտրոն Նինոծմինդայից 12 կմ հյուսիս-արևելք,  Քառասնակն վտակի ձախ հատվածում։ Բացարձակ բարձրությունը  1800-1810 մետր է։

## Բնակչություն
Գյուղում ապրում է 180 ընտանիք։ Բնակչության թիվն ըստ 2014 թվականի՝ 533 մարդ։

## Կառույցներ
Գյուղում կա Սուրբ Գևորգ (Սուրբ Ղևոնդյաց) եկեղեցին, որը կառուցված է սրբատաշ (արևմտյան ճակատը) և անմշակ քարով (մյուս բոլոր ճակատները)։ Ունի զանգակատուն։  Եկեղեցին վերաօծվել է Վարագա սուրբ խաչի տոնին, 2019 թվականին։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Փոքրաշեն

**Փոքրաշեն** (նախկինում՝ *Լեռնանցք*, *Փոքր Քեթի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 8 կմ հյուսիս։

*Փոքր Քեթին* 1946 թ. ապրիլի 26-ին վերանվանվել է *Լեռնանցք*, իսկ 1967 թ. հոկտեմբերի 21-ին՝ **Փոքրաշեն**։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Փոքրաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 203, առկա բնակչությունը՝ 199 մարդ։ Բնակիչները 1831 թվականից մինչ օրս հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1829-1830 թթ.-ին գաղթել է Բասենից։

Փոքրաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։ Գյուղի արևելյան կողմում գտնվում է «Աղվեսի բներ» լեռը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Փոքրաշենմ ունի Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (1890 թ.) և Սուրբ Հակոբ մատուռ։

## Տես նաև
* Փոքրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Փոքրաշեն գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Դավիթ Լեմյե

**Դավիթ Լեմյե** (), կանադահայ պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ, մենամարտում է միջին քաշի բաժանմունքում։ Նա WBC վարկածով միջին քաշի գործող չեմպիոնն է։

Լեմյեն ինը տարեկանից սկսել է բռնցքամարտով զբաղվել։ Նա հաղթել է կանադական ոչ-պրոֆեսիոնալ առաջնությունը երեք անգամ։ Տասնյոթը տարեկանում Լեմյեն ցանկացել է կռվել պրոֆեսիոնալորեն, բայց պետք էր սպասել մինչև տասնութը տարեկան ըստ Կանադական Բռնցքամարտի Դաշնակցության օրենքների։ Լեմյեն մարզվել է Ռաս Անբերի կողմից։

## Գոտիներ
*WBC միջազգային միջին քաշի չեմպիոն (2010)
*Կանադական սյուպեր միջին քաշի չեմպիոն (2010)
*WBC երիտասարդական միջմայրցամաքային միջին քաշի չեմպիոն (2009)
*Քվեբեկ թեթև միջին քաշի չեմպիոն (2008)

## Աղբյուներ

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանադացի բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ
Օտարագիր հայ գրողների ցանկ

**Օտարագիր հայ գրողների ցանկ**

Օտարալեզու հայ գրականությունը գոյություն ունի գրեթե այնքան ժամանակ, որքան ժամանակ գոյություն ունի հայկական սփյուռքը։ Սակայն օտարագիր հայազգի գրողների ներկայությունը հատկապես նկատելի եղավ 20-րդ դարի 30-ականներից։

## Անգլիագիր հայ գրողներ

* Փիթեր Բալաքյան
* Հարոլդ Բոնդ
* Նենսի Գրիգորյան
* Դավիթ Խրդյան
* Փիթեր Նաջարյան
* Վիլյամ Սարոյան
* Լևոն Զավեն Սյուրմելյան
* Դայանա Տեր-Հովհաննիսյան

## Ֆրանսագիր հայ գրողներ

* Արթյուր Ադամով
* Շառլ Ազնավուր
* Վահե Գոդել
* Անրի Թրուայա
* Լևոն Կերտան
* Վահե Քաչա

## Իսպանագիր հայ գրողներ

* Ալիսիա Կիրակոսյան

## Ռուսագիր հայ գրողներ

* Նորա Ադամյան
* Էդուարդ Ասադով
* Սավա Դանգուլով
* Վարդգես Թևեքելյան
* Մարիետա Շահինյան
* Մարիամ Պետրոսյան
* Կոստանտին Սերեբրյակով
* Սեդա Վերմիշևա

## Ռումինագիր հայ գրողներ

* Յոն Բարբուն
* Միհայ Էմինենսկու
* Կարապետ Իբրըիլյանու
* Շտեֆան Հակոբյան

## Իտալագիր հայ գրողներ

* Անժել-Արաքսի Գույումճյան
* Հրանտ Նազարյան

## Հունգարագիր հայ գրողներ

* Մորից Լուկաչ
* Անջեյ Մանդալյան

## Բուլղարագիր հայ գրողներ

* Սևդա Սևան

## Լեհագիր հայ գրողներ

* Կայեթանոս Աբգարովիչ

Կատեգորիա:Օտարագիր հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայերի ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Գրականություն
Ակնաղբյուր (Տավուշի մարզ)

**Ակնաղբյուր**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում։

## Անուն
Խորհրդային ժամանակաշրջանում՝ մինչև 1967 թվականիի մայիսի 25-ը, կոչվել է Ներքին Աղդան, ապա՝ մինչև 1970 թվականի նոյեմբերի 11-ը՝ Մորուտ։

## Աշխարհագրություն
Բնակավայրը գտնվում է Աղստև գետի ձախափնյակում՝ ծովի մակարդակից 650 մետր բարձրության վրա։ Ունի 5,8 կմ2 տարածք։ Մարզկենտրոն Իջևան քաղաքից հեռու է 11 կմ դեպի հյուսիս, մայրաքաղաք Երևանից՝ 146 կմ։

### Կլիմա
Ակնաղբյուրը գտնվում է բարեխառն գոտում՝ ամռանը միջին ջերմաստիճանը + 23&nbsp;°C է, ձմռանը՝ -1&nbsp;°C։

## Պատմություն
[մինի|ձախից|Թևավոր խաչքար (1301 թվական) և [Վարդան Մամիկոնյանի կաղնի|Վարդան Մամիկոնյանի տնկած կաղնու այրված ծառը]]
Ակնաղբյուրի հարավային մասում գտնվում է մի սրբատեղի՝ մի դարավոր կաղնու ծառ։ Ըստ ավանդույթի ծառը տնկել է Վարդան Մամիկոնյանը 450 թվականին, երբ վերադառնում էր Խաղխաղի հաղթական ճակատամարտից։ Սակայն 1978 թվականին կաղնին տապալվեց, ընկած կաղնու կողքին Խորհրդային Միության մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանը մի նոր կաղնի տնկեց։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ակնաղբյուր գյուղի տարածքում առկա են մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնց մի մասը ընդգրկված են Հայաստանի հուշարձանների պետական ցանկում։ Հաշվառված հուշարձանները չորսն են՝ գյուղի արևմտյան եզրին՝ ճանապարհի երկու կողմում տարածվող և 13-ից 20-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոցը, այնտեղ գտնվող և մարդու պատկերաքանդակ պատկերող 13-րդ դարի խաչքարը, Վարդան Մամիկոնյանի տնկած կաղնու ծառի մոտ տեղադրված և 1301 թվականով թվագրվող թևավոր խաչքարը, 1970 թվականին գյուղի մեջ կառուցված և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նվիրված հուշարձանը։

## Բնակչություն
Ըստ որոշ աղբյուրների՝ Ակնաղբյուրի հին բնակիչները եղել են Արցախի Աղդամ բնակավայրից, որի պատճառով կոչվում էր Ներքին Աղդան։

Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ակնաղբյուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 509, առկա բնակչությունը՝ 473 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ, ծխախոտագործությամբ, անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Ակնաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:451 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Բերքաբեր

**Բերքաբեր**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևան համայնքում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի անմիջական հարևանությամբ։ Հայաստանի պատմական բնակավայրերից է։

## Անուն
Գյուղի նախկին անվանումներից է՝ Պիպիս, Պապիս, Ջողազ։ Բերքաբեր է կոչվում 1978 թվականի հունվարի 25-ից։

## Աշխարհագրություն
Մարզկենտրոն Իջևան քաղաքից հեռու է 17 կմ դեպի հյուսիս՝ Աղստև գետի ձախակողմյան վտակ Ոսկեպար գետի հովտում՝ Բերքաբերի ջրամբարի հարավային ափին։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից կազմում է 700 մ։ 

### Կլիմա
Բերքաբերը ունի բարեխառն կլիմա։ Ամռանը միջին ջերմաստիճանը +30C է, ձմռանը՝ -2 C։

## Պատմություն
## = Պատմամշակութային հուշարձաններ

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բերքաբերի մշտական բնակչությունը կազմել է 465, առկա բնակչությունը՝ 392 մարդ։ Հին հայաբնակ գյուղ է, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և ծխախոտագործությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Խաչարձան

**Խաչարձան**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Դիլիջան համայնքում, Տավուշի մարզի մարզկենտրոն Իջևանից մոտ 18 կմ հարավ-արևմուտք, Երևանից՝ 124 կմ, Խաչարձան գետի գետաբերանի մոտ, ծովի մակերևույթից բարձրությունը 1050 մ։

## Աշխարհագրություն
### Կլիմա
Գտնվում է բարեխառն կլիմայական գոտում, ամռանը միջին ջերմաստիճանը +20 C է, ձմռանը՝ -2 C։

## Բնակչություն
Խաչարձանի ներկայիս բնակչությունը այստեղ են բռնագաղթվել 1988-1989 թվականներին, նախկին Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի տարբեր շրջաններից և քաղաքներից, մասնավորապես Շամախիի, Դաշքեսանի, Շահումյանի, Իսմայիլի, Ղազախի, Խանլարի շրջաններից, Բաքու, Սումգայիթ և Կիրովաբադ քաղաքներից։ Խաչարձան գյուղը մինչև 1988 թվականի հայ-ադրբեջանական ազգամիջյան բախումները կրել է Փոլադ անվանումը և բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։ Փոլադի տնտեսության հետ միևնույն վարչական տարածքում է գտնվել Աղքիլիսա և Մուրթել փոքր գյուղերը (ներկայումս Ճերմակավան և Գեղատափ), որոնք նույնպես ադրբեջանաբնակ են եղել։ Գյուղը Խաչարձան է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին։ Գեղատափ գյուղը ադրբեջանցիների հեռանալուց հետո բնակեցվել է Շահումյանի շրջանից բռնագաղթվածներով։

Խաչարձանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խաչարձանի հարավային մասում կա «Խաչի տափ» մատուռ, իսկ 1 կմ հյուսիս՝ մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակների դամբարանադաշտ։

## Տես նաև
* Խաչարձանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Մեծ Սեպասար

**Մեծ Սեպասար** (նախկին անվանումը՝ *Մեծ Շիշթափա*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 40 կմ հյուսիս, Կաթսայաջուր գետի ափին։ **Մեծ Սեպասար** է վերանվանվել 1946 թ. նոյեմբերի 12-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մեծ Սեպասարի մշտական բնակչությունը կազմել է 841, առկա բնակչությունը՝ 719 մարդ։
Բնակիչերը հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը եկել է Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի գավառակի Շիշթափա և Մոլլա Սլեման գյուղերից։ Հիմնականում հայ-կաթոլիկներ են։

Մեծ Սեպասարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մեծ Սեպասարում են գտնվում Սբ. Ամենափրկիչ եկեղեցին (XIX-XX դարեր) և հին եռակամար կամուրջը (1860 թ.), իսկ գյուղից հյուսիս՝ Դարի սուրբ գյուղատեղին համանուն մատուռով (XIX դար)։
«Դարի սրբի գլխին», այսինքն դարի գագաթին է գտնվում վաղ բրոնզեդարյան հուշարձան սրբարան-բնակատեղին։
2004 թվականից սկսած այնտեղ պեղումներ է իրականացնում Շիրակի երկրագիտական թանգարանը. պեղող հնագետ՝ պ.գ.թ. Լարիսա Եգանյան։ Հուշարձանը սփռված է մոտ մեկ հա տարածքի վրա։ Հուշարձանը պատկանում է «Կուր-արաքսյան» կոչվող մշակույթին։ Հայտնաբերվել են տարածաշրջանում զուգահեռները չունեցող գայլի զոհաբերություններ և թաղումներ։

## Հետաքրքիրև փաստեր
մինի|Թթու ջուր աղբյուրը
Գյուղի տարածքում կան սառնորակ աղբյուրներ, որոնցից մեկը հայտնի որպես Թթու ջուր։

## Տես նաև
* Մեծ Սեպասարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ

Կատեգորիա:1823 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Զույգաղբյուր

**Զույգաղբյուր** (նախկին անվանումը՝ *Չիֆթալի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 22 կմ հյուսիս, Քարախաչի լեռնանցքի արևմուտք կողմի լեռնալանջի ստորոտում։ Վերանվանվել է **Զույգաղբյուր** 1946 թվականի նոյեմբերի 12-ին։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակիչների նախնիները Ադրիանապոլսի պայմանագրի կնքումից հետո Արևելյան Հայաստան են ներգաղթել և 1830 թվականին հաստատվել Փամբակի Շիրակամուտ (նախկին Նալբանդ) գյուղում։ Նրանք գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Բասեն գավառի Գերեք (Գյարագ), Վերևին և Ներքին Թարխոջա, Գոմաձոր և Իդ գյուղերից։ Սրանց մի մասը՝ 14 ընտանիք, 28 տարի Նալբանդում ապրելուց հետո 1858 թվականին տեղափոխվել և հիմնադրել են Չիֆտլիկ (ավելի ուշ՝ Չիֆթալի գյուղ)։ Սրանց է միացել նաև երկու ընտանիք Աղբուլաղ (այժմ՝ Լուսաղբյուր) և մեկ ընտանիք Սարիար գյուղերից։

Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Զույգաղբյուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 411, առկա բնակչությունը՝ 362 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և խոտաբույսերի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Զույգաղբյուրի եկեղեցու տարիքի և անվան խնդրի շուրջ կան տարբեր տարընթերցումներ և անճշտություններ։ Գյուղի հիմնադրումից (1858) ընդամենը երկու տարի անց նալբանդցի քահանա Տեր Իսրայելը հիմնում է գյուղի Չափաբերական մատյանը և 1861 թվականին գրանցում է ծնվածներին, իսկ 1862 թվականին՝ մահացածների անունները։ 1882-1915 թվականներից գրանցում են կատարել գյուղից ձեռնադրած Տեր Ստեփան և Տեր Մեսրոպ  քահանաները։ Արդեն 1864 թվականի գրանցումներում եկեղեցին հիշատակվում է *Սուրբ Խաչ* անվամբ։

## Տես նաև
* Զույգաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ

Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Մեծ Սարիար

**Մեծ Սարիար**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 11 կմ հյուսիս-արևելք։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մեծ Սարիարի մշտական բնակչությունը կազմել է 335, առկա բնակչությունը՝ 329 մարդ։ 1831 թվականիև մինչ օրս բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Բասենի գավառի գյուղերից։

Մեծ Սարիարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մեծ Սարիարում կա Սուրբ Նշան (Սուրբ Խաչ) եկեղեցի (1907 թ.)։ Գյուղում կա նաև «Գրիգոր Ավետարան» անունով մատուռ։

## Տես նաև
* Մեծ Սարիարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Մեծ Սարիար գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Չարլզ Անտոնի Ռիչարդ Հոար

**Չարլզ Անտոնի Ռիչարդ Հոար** (անգլերեն՝ *Sir Charles Antony Richard Hoar*, ), ինֆորմատիկայի (հաշվողական տեխնիկայի) ոլորտում մասնագիտացող անգլիացի գիտնական։

Հայտնի է որպես «Արագ տեսակավորման» կամ Քվիքսորտ (անգլերեն՝ *Quicksort*) (1960 թ.) ալգորիթմի հեղինակ, որը ներկայումս լայնորեն օգտագործվող տեսակավորման ալգորիթմներից մեկն է։

1968 թ. Բելֆաստի Թագավորական համալսարանի ինֆորմատիկայի պրոֆեսոր։

1980 թ. արժանացել է Թյուրինգի մրցանակի ծրագրավորման լեզուների սահմանման ու մշակման մեջ իր ունեցած հիմնարար ներդրումների համար։

1999 թ. պատվավոր պրոֆեսորի աստիճանում անցել է թոշակի և տեղափոխվել է Քեմբրիջ, աշխատում է որպես առաջատար հետազոտող Միկրոսոֆտ Ռիսրչում (Microsoft Research) մինչ օրս։

2000 թ. շնորհվել է Կիոտոյի մրցանակ։

## Արտաքին հղումներ
* Microsoft Research — կարճ ինքնակենսագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Եվրոպական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Թագավորական շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզվի հետազոտողներ
Կատեգորիա:Համակարգչային առաջատարներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կղզի

thimb|right|200px|thumb|Կիպրոս կղզին
մինի|198x198փքս|Խաղաղ օվկիանոսի ամենամեծ կղզիները
**Կղզի**, բոլոր չորս կողմերից ջրով շրջապատված ցամաքի կտոր։ Կղզիներն առաջանում են երկրակազմական պրոցեսների ընթացքում։ 
Կան պետություններ, որոնք կազմված են բացառապես կղզիներից (Ինդոնեզիա, Ֆիլիպիններ և այլն)։ Երկրագնդի ամենամեծ կղզին Գրենլանդիան է՝ 2.1 միլիոն կմ² տարածքով։

## Տեսակներ

### Տարբերակումը մայրցամաքներից
Չկա կոնկրետ չափանիշ, որով կարելի է առանձնացնել կղզին մայրցամաքից կամ էլ կղզյակից։

Երկրաբանական առումով լայնորեն ընդունված տարբերություն կա կղզիների և մայրցամաքների միջև։ Կղզին ջրով շրջապատված հողատարածք է։ Մայրցամաքները նույնպես շրջապատված են ջրով, բայց քանի որ դրանք շատ մեծ են, դրանք կղզիներ չեն համարվում։

### Մայրցամաքային կղզիներ
Մայրցամաքային կղզիները պարզապես մայրցամաքի չընկղմված մասեր են, որոնք ամբողջությամբ շրջապատված են ջրով։

### Օվկիանոսային կղզիներ
Օվկիանոսային կղզիները կղզիներ են, որոնք չեն ընկած մայրցամաքների վրա։ Մեծամասնությունը հրաբխային ծագում ունի։ Մի քանի օվկիանոսային կղզիներ, որոնք հրաբխային չեն, տեկտոնական ծագում ունեն։

## 30 000 կմ²-ից մեծ տարածք ունեցող կղզիներ

Կատեգորիա:Կղզիներ
Հուդայի ընդհանրական թուղթ

**Հուդայի ընդհանրական թուղթը** (Հուդայի թուղթ, Հուդայի ընդհանրական նամակ, Յուդայի կաթողիկէ թուղթ) Նոր Կտակարանի 27 գրքերից է, մաս է կազմում Ընդհանրական նամակների։

## Հեղինակը

Ավանդաբար այս նամակի հեղինակ համարվում է Հիսուսի եղբայր Հուդան (եբր. գովելի, հռչակավոր)։ Հուդա անունով անձանց Նոր Կտակարանում հանդիպում ենք.
* Գործքում (15։22, 27։32) Բարսաբա կոչվածին,
* 12 աշակերտների շարքում, որոնցից մեկը Իսկարիովտացին է, մյուսը Հակոբի որդի Հուդան (հմմտ. Ղուկ. Զ 16)։
* Մատթեոսի(13։55) և Մարկոսի (6։3) ավետարաններում, սա Հակոբոսի եղբայր Հուդան էր, Հիսուսի եղբայրներից մեկը։

Հաշվի առնելով նամակի սկզբնամասում եղած վկայությունը՝ «Հուդան՝ ծառան Հիսուսի Քրիստոսի և եղբայրը Հակոբոսի», նամակի հեղինակ կարող ենք համարել հենց այս վերջին Հուդային։ 
Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ նամակը գրված կարող է լինել մի հրեա-քրիստոնյայի կողմից, ով իր գրությանը հեղինակություն տալու համար վերագրել է այն Հուդային։

## Գրության ժամանակը

Նամակի գրության հստակ թվականը դժվար է գտնել։ Հնարավոր է, որ այն գրվել է I դարի ութսունական թվականներին։ Որոշ ուսումնասիրողներ հասցնում են մինչև 120 թվական։ Հետազոտողների մեծամասնությունը, հաշվի առնելով նամակի բովանդակությունը, որտեղ շոշափվում է առաջի դարի վերջին ավելի շատ շրջանառվող փրկության գաղափարը, նամակը թվագրում են 80-100 թթ.։ Նամակում առկա են նաև պարականոն գրվածքներից կատարված մեջբերումներ։ 90 թվականից Հինկտակարանյան պարականուն գրությունները մերժվել են։ Այստեղից մեկնելով, որոշ գիտնականներ այն կարծիքին են, որ նամակը չէր կարող 90 թվականից հետո գրվել։ Սակայն հնարավոր է նաև, որ Հուդան այդ պատմություններին ծանոթ է եղել իր համայնքում պահպանված և վստահելի համարվող բանավոր ավանդությունից։ Այն, որ նամակը գրված է ուշ շրջանում, վկայում են նաև Հուդայի 17-18 համարները, որտեղ առաքյալները ներկայացված են իբրև անցյալի դեմքեր. «Բայց դուք, սիրելինե՛ր, յիշեցէ՛ք մեր Տէր Յիսուս Քրիստոսի առաքեալների կողմից նախապէս ասուած խօսքերը։ Նրանք ձեզ ասում էին, թէ...»

## Բովանդակությունը

Նամակում կոչ է արվում պայքարել հավատի համար, քանի որ համայնք են սողոսկել ամբարիշտ մարդիկ, որ Աստծո շնորհը վեր են ածել անառակության և ուրացել են Քրիստոսին։ Հեղինակը հիշեցնում է հրեաների կյանքում պատահած դեպքերը և ցույց է տալիս Աստծուց հեռանալու պատճառով հրեաներին հասած պատուհասները։ Հիշեցնում է նաև, որ վերջին ժամանակներն են և հորդորում է աղոթել Սուրբ Հոգով՝ սպասելով հավիտենական կյանքին և Հիսուսի գալստյանը։

## Տես նաև
* Աստվածաշունչ
* Նոր Կտակարան
* Ընդհանրական նամակներ

## Մեջբերում
«Սիրելինե՛ր, ամեն ջանք յանձն էի առնում գրելու ձեզ մեր հասարակաց փրկութեան մասին. հարկ համարեցի գրել ձեզ եւ աղաչել, որ պայքարէք հաւատի համար, այն հաւատի, որ մի անգամ ընդմիշտ աւանդուեց սրբերին» (Յուդա 3)։

## Աղբյուրներ

* Եզնիկ ծ. վրդ. Պետրոսյան, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Էջմիածին, 1996։
* Ա. Գայայան, Նոր Կտակարանի ընդհանուր ներածություն, 2003։
* Ուդո Շնելլե, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Գյոթինգեն, 2005։

## Արտաքին հղումներ
* Հուդայի նամակը

Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Աթթիլա (օպերա)

**Աթթիլա** (), իտալացի երգահան Ջուզեպպե Վերդիի օպերա (dramma lirico) նախախաղով և երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Տեմիստոկլե Սոլերայի և Ֆրանչեսկո Մարիա Պիավեի՝ ըստ գերմանացի դրամատուրգ Զաքարիաս Վերների Աթթիլա, հոների թագավորը (Attila, König der Hunnen) պիեսի։

Առաջնախաղը կայացել է Վենետիկի «Լա Ֆենիչե» թատրոնում 1846 թ. մարտի 17-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1846 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Լուիզա Միլլեր (օպերա)

**Լուիզա Միլլեր** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Սալվատորե Կամարանոյի՝ ըստ Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Խարդավանք և սեր» պիեսի։

Առաջնախաղը տեղի է ունեցել Նեապոլի «Սան Կարլո» թատրոնում 1849 թվականի դեկտեմբերի 8-ին։ Օպերան պատկանում է Վերդիի վաղ շրջանի լավագույն գործերի շարքին և ներկայումս էլ հաճախ բեմադրվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1848 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Ինքնասպանությունը գեղարվեստական երկերում
Էռնանի (օպերա)

**Էռնանի** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա (dramma lirico) չորս գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ֆրանչեսկո Մարիա Պիավեի՝ ըստ Վիկտոր Հյուգոյի «Էռնանի» պիեսի։ Օպերայի առաջնախաղը կայացել է Վենետիկի «Լա Ֆենիչե» թատրոնում 1844 թվականի մարտի 4-ին։

«Էռնանին» առաջին օպերան է, որն 1904 թվականին ամբողջությամբ ձայնագրվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1844 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Երկու Ֆոսկարի (օպերա)

**Երկու Ֆոսկարի** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա (tragedia lirica) երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ֆրանչեսկո Մարիա Պիավեի ըստ Բայրոնի «Երկու Ֆոսկարի» պիեսի։

Առաջնախաղը կայացել է Հռոմի «Արջենտինա» թատրոնում 1844 թվականի նոյեմբերի 3-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1844 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ