open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Երվանդ Ոսկան

**Երվանդ Հակոբի Ոսկան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Երվանդ Հակոբի Ոսկանը  ծնվել է 1855 թվականի հուլիսի 6-ին Կոստանդնուպոլսի Սամաթիա թաղամասում՝ հայ մտավորականի ընտանիքում։ Նրա պապերը վաղուց ի վեր գաղթել էին Կարնո Արծաթի գյուղից և բնակություն հաստատել Պոլսում։ Հայտնի է, որ պապը՝ էրզրումցի Ոսկան Գոթողյանը, արքունական դրամահատարանում աշխատել է որպես ձուլող։ Հայրը՝ Հակոբ Ոսկանը (1824-1907), ընտիր կրթություն ստացած գրող և մանկավարժ էր, հայերեն ու ֆրանսերեն էր դասավանդում տեղի Մայր վարժարանում, հայտնի էր որպես Ալեքսանդր Դյումայի երկերի լավագույն թարգմանիչ։Որոշ ժամանակ Ոսկանը հաճախում է Պոլսի Պեշիկթաշ և Բերա թաղամասերի հայկական դպրոցներ։ 1872 թվականին ավարտել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանը, 1877 թվականին՝ Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1878 թվականին մեկնել է Փարիզ` կատարելագործվելու, մասնակցել է միջազգային ցուցահանդեսի (1878, Փարիզ, 2 արծաթե մեդալներ)։ 1881 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ստեղծագործել է հիմնականում հաստոցային քանդակագործության բնագավառում, թեմատիկ քանդակի («Դափնե», «Ռազմիկներ ու աստվածուհիներ», «Աղախինը», «Թուրք մուրացիկը» (1882, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ), «Զեյբեկ կնոջ պարը», «Զեյբեկի թրով պարը»,  «Կովկասցի հեծյալը» և դիմաքանդակի ժանրերում «Օսման Համդի բեյ», «Նայիլե խանում» (Գեղեցիկ արվեստների պետական ակադեմիա, Ստամբուլ), «Տիգրան Չուխաճյան» (ԳԱԹ), «Ինքնադիմաքանդակ» (1882 թվական, ՀԱՊ), ։  
Ոսկանի ստեղծած ռեալիստական կերպարներին բնորոշ է հոգեբանական խորությունը։ Նրա երփնագիր գործերից հայտնի են «Հոր դիմանկարը» (1889), «Թուրը սրել տվող զեյբեկ» (երկուսն էլ՝ ՀԱՊ)։  
Ոսկանը թուրք հնագետ և նկարիչ Օսման Համդի Ռեյի հետ 1883 թվականին հիմնադրել է Կ. Պոլսի գեղարվեստի ուսումնարանը (այժմ՝ Գեղեցիկ արվեստների պետական ակադեմիան), եղել տեսուչ և քանդակագործության պրոֆեսոր, նաև՝ հնագիտական թանգարանը, որի համար վերականգնել է մի շարք բարձրարժեք ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ Սիդոնում (այժմ՝ Սայդա՝ Լիբանանում) իր իսկ պեղած սարկոֆագը (վերագրվում է Ալեքսանդր Մակեդոնացուն)։ 
Միասին պեղել են Նեմրութ լեռը և գրել առաջին ուսումնասիրությունը Կոմմագենեի թագավորության կենտրոնի մասին։

մինի|ձախից|Օսման Համդի բեյի կիսանդրին, հեղինակ` Երվանդ Ոսկան
Ոսկանը Կ. Պոլսի, նաև հայ իրականության նոր ժամանակների առաջին արհեստավարժ քանդակագործն էր, որին աշակերտել են թուրք քանդակագործներ Օ. Մ. Իհսանը (1867-1944) և Մ. Թոմրուկը (1884-1949)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Արտիստներ Ստամբուլից
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Ուազ (դեպարտամենտ)

**Ուազ** (ֆրանսերեն՝ *Oise*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնական մասում։
* Ուազ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 60։

## Պատմական տեղեկություններ
մինի|ձախից|200px|Պյերֆոն դղյակը
Ուազ դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թվականի մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Վաթերլոոյի ճակատամարտում կոալիցիայի հաղթանակից հետո բրիտանական զորքերն այս տարածքն օկուպացրած պահեցին 1815 թվականի հունիսից մինչև 1818 թվականի նոյեմբերը։ Զբաղեցնում է նախկին Պիկարդիա մարզի մի մասը և գտնվում է Փարիզից 75 կմ դեպի հյուսիս։
Բնակչությունը 816.1 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Ուազը շրջապատված է Սոմ, Էնա, Սեն-է-Մարն, Վալ-դը-Ուազ, Էր և Ծովափնյա Սեն դեպարտամենտներով։

Տարածքը 5860 կմ² է, ունի 693 համայնք։

### Օվեր սյուր Ուազ
Դեպարտամենտի տարածքում գտնվող Օվեր-սյուր-Ուազ քաղաքի անունը սերտորեն կապված է XIX իմպրեսիոնիստ այնպեսի նկարիչների անունների հետ, ինչպիսիք են Սեզանը, Պիսարոն, Վան Գոգը։ Վան Գոգը, իսկ ավելի ուշ՝ նաև նրա եղբայր Թեոն թաղվել են այստեղ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Լեոնիդ Կրասին

**Լեոնիդ Բորիսի Կրասին** (), ռուս բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1890)։

Սովորել է Պետերբուրգի և Խարկովի տեխնոլոգիական ինստիտուտներում։ Եղել է Բրուսնևի խմբի անդամ։ Բազմիցս ձերբակալվել և աքսորվել է։ 1900-1904 թվականներին աշխատել է Բաքվում, ուր շարունակել է քարոզչական գործունեությունը։ Վ.Զ.Կեցխովելու հետ ստեղծել է «Նինա» անլեգալ տպարանը։ ՌԽԴԲԿ II (1903) համագումարից հետո հարել է բոլշևիկներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:1926 մահեր
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կոնդրատ Կրապիվա

**Կոնդրատ Կրապիվա** (իսկական անուն-ազգանունը՝ Կոնդրատ Կոնդրատևիչ Ատրախովիչ, ), բելառուս խորհրդային գրող։ ԲԽՍՀ ժողովրդական գրող (1956), ԲԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1950) և փոխպրեզիդենտ (1956)։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։ Մասնակցել է Արևմտյան Բելառուսիայի ազատագրմանը (1939), սպիտակ ֆինների դեմ մարտերին և Հայրենական մեծ պատերազմին (1941-1945)։ Բազմաթիվ առակների, բանաստեղծությունների, պոեմների, պատմվածքների («Եղինջ», 1925, «Առակներ», 1927, «Մարդիկ-հարևաններ», 1928 և այլ ժողովածուներ) հեղինակ է։ Կոնդրատ Կրապիվայի դրամատիկական գործերից հայտնի են «Պարտիզաններ» (1937) դրաման, «Ով վերջինն է ծիծաղում» (1939, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941) կատակերգությունը, «Ժողովրդի հետ» (1948), «Մարդիկ և սատանաները» (1958) պիեսները։ Ետպատերազմյան խաղաղ կյանքին են նվիրված «Երգում են արտույտները» (1950, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951) և «Շահագրգռված անձ» (1953) կատակերգությունները։ Բելառուսական լեզվաբանական աշխարհագրության կոմպլեքսային աշխատանքներին մասնակցելու համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1971)։ Պարգևատրվել է Լենինի 3, Հոկտեմբերյան հեղափոխության և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուս գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բելառուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելառուսի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բելառուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Բելառուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Բելառուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելառուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Բելառուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Լուչանո Տեսսարի

**Լուչանո Տեսսարի** (, 1928 թ. սեպտեմբերի 29, Սան Մարտինո Բոն Ալբերգո, Իտալիա), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում։ Իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է մայրաքաղաքային Ռոման, ինչպես նաև Միլանում աշխատել է որպես երիտասարդական կազմի և դարպասապահների մարզիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլան ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Պալերմոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ
Կոլեկտիվիզմ

մինի|Ուսանողների կոլեկտիվ աշխատանք
**Կոլեկտիվիզմ** անհատների շրջանում համախմբվածության շեշտադրմամբ և ես-ի նկատմամբ խմբի գերակայությամբ բնութագրվող արժեհամակարգի բնորոշ գիծ, սկզբունք։ Բացահայտում է առանձին անհատի ու հասարակության, անձնավորության ու կոլեկտիվի փոխհարաբերությունները։ Հակադրվում է անհատապաշտությանը։

Կոլեկտիվի դրսևորումներն առկա են եղել նախնադարյան հասարակությունում։ Կոլեկտիվի սկզբունքից բխող հիմնական պահանջն կարող են համարվել՝ ընկերական փոխօգնությունը, հասարակության հանդեպ պարտքի գիտակցումն ու կատարումը, հասարակական շահերի գիտակցական համակցումը անհատականին, կոլեկտիվի ու նրա որոշումների նկատմամբ հարգանքը։ Ենթադրում է, որ ամեն ոք պատասխանատու է ոչ միայն իր կյանքի և արարքների, այլև կոլեկտիվի, հետևապես և ողջ հասարակության ճակատագրի համար։

Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կրասնայա զվեզդա

մինի|«Կրասնայա զվեզդա» օրաթերթ
**«Կրասնայա զվեզդա»** ( - *«Կարմիր աստղ»*), խորհրդային շրջանի ռուսական զինվորական և համաքաղաքական օրաթերթ։ Հանիսացել է ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության կենտրոնական օրգանը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1924 թվականի հունվարի 1-ին, Մոսկվայում։

Լուսաբանել է ԽՍՀՄ-ում և արտասահմանում տեղի ունեցող իրադարձությունները, պրոպագանդել խորհրդային ռազմագիտությունը, ԽՄԿԿ քաղաքականությունը ռազմական գործի ասպարեզում։ Պետական քարոզչության դիրքերից փորձել է արտացոլել ԽՍՀՄ զինված ուժերի կյանքն ու գործունեությունը, նյութեր տպագրել խորհրդային բանակի մարտիկների մասին։

Պարգևատրվել է Լենինի (1965 թ.), Կարմիր դրոշի (1945 թ.) և Կարմիր աստղի (1933 թ.) շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ռուսական ռազմական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր
Կրասնոյարսկի հիդրոէլեկտրակայան

**Կրասնոյարսկի հիդրոէլեկտրակայան** (), աշխարհի խոշորագույն ՀԷԿ-ը (1972)։ Կառուցվել է Ենիսեյ գետի վրա, Կրասնոյարսկ քաղաքի մոտ։ 1967 թվականի նոյեմբերին գործարկվել են առաջին հիդրոագրեգատները, իսկ 1971 թվականի վերջին՝ 12-րդ հիդրոագրեգատի գործարկմամբ ՀԷԿ-ը հասավ նախագծային հզորության և 1972 թվականի հուլիսին շահագործման հանձնվեց։ Հաստատված հզորությունը 6000 Մվա է, էլեկտրաէներգիայի միջին երկարամյա արտադրանքը՝ տարեկան 20, 4 միլիարդ կվտ/ժ։ ՀԷԿ-ի կառույցի մեջ մտնում են՝ 124 մ բարձրության բետոնե պատվարը, ՀԷԿ-ի 430 մ երկարության շենքը, նավամբարձիչը, 220 և 500 կվ լարման բաց բաշխիչ հարմարանքները։ Հիդրոհանգույցի ճնշումային ճակատամասի երկարությունը 1175 մ է, առավելագույն ճնշումը՝ 101 մ, պատվարով անցնող ջրի ծախսը՝ 12000 մ3/վրկ։ Պատվարը գոյացնում է Կրասնոյարսկի ջրամբարը։ ՀԷԿ-ի շենքում տեղադրված են շառավղա-առանցքային տուրբիններով 12 հիդրոագրեգատ, յուրաքանչյուրը՝ 508 Մվա հզորությամբ։ 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Լև Կվիտկո

**Կվիտկո Լև Մոիսեևիչ** (), հրեա խորհրդային բանաստեղծ։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։ Կվիտկոյի «Կարմիր փոթորիկ» (1918) պոեմը Հոկտեմբերյան հեղափոխության մասին հրեական գրականության առաջին ստեղծագործությնունն է։ 1919 թվականին լույս են տեսել «ծաղիկներ» գիրքը (մանուկների համար) և «Քայլեր» քնարական ժողովածուն։ 1941 թվականին գրել է «Երիտասարդ տարիներ» չափածո վեպը։ 1958 թվականին ռուսերեն թարգմանությամբ հրատարակվել է «Լյամ և Պետրիկ» ինքնակենսագրական վիպակը։ Կվիտկոյի բանաստեղծությունները թարգմանված են աշխարհի շատ լեզուներով։

## Գրականություն
Լև Կվիտկո, Իմ ընկերները, Երևան, 1970։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրեա գրողներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Աֆանասի Կրասովսկի

**Աֆանասի Իվանի Կրասովսկի** (, ), ռուս գեներալ-լեյտենանտ։

## Մարտական ուղի
Մասնակցել է Ֆրանսիայի դեմ 1805-1807 թվականների, 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական, 1812 թվականի հայրենական պատերազմներին և 1813-1814 թվականների ռուսական բանակի արտասահմանյան արշավանքներին։ 1826 թվականին նշանակվել է Առանձին Կովկասյան կորպուսի 20-րդ դիվիզիայի հրամանատար և մասնակցել 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմին։ Աչքի է ընկել Օշականի ճակատամարտում, Սարդարապատի և Երևանի բերդերի գրավման ժամանակ։ 1827 թվականին նշանակվել է Երևանի ժամանակավոր վարչության, 1828 թվականին՝ Հայկական մարզի (1828-1840) պետ, բայց շուտով ազատվել է պաշտոնից Ի. Պասկևիչի խարդավանքներով։ Աֆանասի Կրասովսկին մոտ էր կանգնած հայկական շրջաններին, հատկապես Ներսես Աշտարակեցուն։

Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ
Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) մասնակիցներ
Կտրածք

**Կտրածք**, նյութի քայքայում, որն առաջանում է շոշափող ուժերի ազդեցությամբ նյութի մի մասի նկատմամբ մյուսի սահելու հետևանքով։ Կտրածքը միշտ ուղեկցվում է կամ տրորմամբ, կամ ծռմամբ, կամ էլ երկրորդական այլ երևույթներով։ Առավել մաքուր կտրածք տեղի է ունենում ոլորման դեպքում՝ պլաստիկ նյութերից պատրաստված սնամեջ գլանների լայնական հատվածքներում։ Կտրածք է կոչվում նաև հեղույսների, գամերի, գամասեղների քայքայումը՝ դրանց առանցքներին ուղղահայաց հարթությամբ։

Կատեգորիա:Նյութերի դիմադրություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Միավորների միջազգային համակարգ

[մինի|ՄՀ յոթ հիմնարար միավորները և իրենց սահմանումների փոխկապվածությունը։ Ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, վերևից․ [կելվին (ջերմաստիճան), վայրկյան (ժամանակ), մետր (երկարություն), կիլոգրամ (զանգված), կանդելա (լույսի ինտենսիվություն), մոլ (նյութի քանակ) և ամպեր (էլեկտրական հոսանք). Վայրկյանը, կելվինը և կիլոգրամը, սահմանված են այլ միավորներից անկախ։ Մետրը սահմանված է լույսի արագության միջոցով, այդպիսով կախված է վայրկյանի սահմանումից։ Այլ հիմնական միավորների սահմանումները ավելի բարդ են։]]
**Միավորների միջազգային համակարգ**, **ՄԻ համակարգ**, ֆիզիկական մեծությունների միավորների համակարգ։ Ընդունել և գործնական կիրառության է հանձնարարել Չափերին և կշիռների XI գլխավոր կոնֆերանսը (հոկտեմբեր, 1960, Փարիզ, տե՛ս Չափագիտական ծառայություն)։ Կրճատ նշանակվում է ՄՀ (միջազգային նշանակումը՝ SI, ըստ "Système international" անվանման սկզբնատառերի)։

## Պատմություն
ՄՀ մշակվել է միավորների տարբեր համակարգերի բարդ համախմբությունը և Չափերի մետրական համակարգի հիման վրա կազմված առանձին արտահամակարգային միավորները փոխարինելու, ինչպես նաև միավորներից օգտվելը հեշտացնելու նպատակով։

## Նպատակահարմարությունը
ՄՀ-ի առավելություններն են՝ ունիվերսալությունը (ընդգրկում է գիտության և տեխնիկայի բոլոր բնագավառները) և կոհերենտությունը, այսինքն՝ համեմատականության գործակից չպարունակող հավասարումների հիման վրա կազմվող ածանցյալ միավորների համաձայնեցվածությունը։ Վերջինիս շնորհիվ, հաշվարկներ կատարելիս, վերանում է բանաձևերի մեջ միավորների ընտրությունից կախված գործակիցներ մտցնելու անհրաժեշտությունը։

Աղյուսակներում ստորև բերված են ՄՀ-ի հիմնական, լրացուցիչ և որոշ ածանցյալ միավորների անվանումներն ու նշանակումները (միջազգային և հայերեն)։ Առաջին երեք հիմնական միավորները (մետր, կիլոգրամ, վայրկյան) թույլ են տալիս համաձայնեցված ածանցյալ միավորներ կազմել մեխանիկական բնույթ ունեցող բոլոր մեծությունների համար, իսկ մյուսները (ամպեր, կելվին, կանդելա, մոլ) ավելացված են մեխանիկականի չբերվող մեծությունների ածանցյալ միավորներ կազմելու նպատակով։ Ռադիան և ստեռադիան լրացուցիչ միավորները ծառայում են հարթ կամ մարմնային անկյուններից կախված մեծությունների ածանցյալ միավորները կազմելու համար։ Բազմապատիկ միավորների անվանումները կազմելիս օգտվում են համապատասխան նախածանցներից (դեցի, սանտի, հեկտո, մեգա և այլն)։

## Միավորները
ՄՀ միավորների անվանումները գրվում են փոքրատառ, իսկ նշանակումը՝ առանց կետի, ի տարբերություն սովորական հապավումների։ Ներկայումս տարբերում են ՄՀ հիմնական և ածանցյալ միավորներ։

### Հիմնական միավորներ

### Ածանցյալ միավորներ

## ՄՀ արտահամակարգային միավորներ
ՄՀ մեջ չմտնող որոշ միավորներ Չափերի և կշիռների միջազգոյին բյուրոյի որոշման համաձայն, գործածվում են ՄՀ միավորների հետ համատեղ։

## Տես նաև
* Միավորների համակարգեր
* Պլանկի միավորներ

## Ծանոթագրություններ
Կվինտետ

**Կվինտետ** (, ՝ հինգերորդ), հնգյակ, հինգ երաժիշտ-կատարողներից (նվագողներ կամ երգիչներ) բաղկացած անսամբլ։ Ընդգրկվող գործիքները լինում են միասեռ (օրինակ՝ լարային աղեղնավոր) և խառը (օրինակ՝ լարայինները կլառնետի կամ դաշնամուրի հետ)։

Կվինտետ է անվանվում նաև հինգ գործիքի կամ ձայնի համար նախատեսված երաժշտական ստեղծագործությունը, համանման կվարտետին։

Կատեգորիա:Կվինտետներ
Կատեգորիա:Երաժշտական խմբերի տեսակներ
Հրիհորի Կվիտկա-Օսնովյանենկո

**Հրիգորի Ֆեոդորոի Կվիտկա-Օսնովյանենկո** (իսկական ազգանունը՝ Կվիտկա, կեղծանունը՝ Ջ.Կվարննգի, ), Էրմիտաժի թատրոնը Սանկտ Պետերբուրգ (1783-1787) Գրիցկո Օսնովյանենկո) (1778-1843), ուկրաինացի գրող։ Խարկովում գլխավորել է պրոֆեսիոնալ թատրոնը։ Եղել է ազնվականության պարագլուխը, Խարկովի քրեական դատարանի նախագահը։ Գրել է «Մայրաքաղաքից եկածը կամ Իրարանցում գավառաքաղաքում» (1827, հրատարակվել է 1840), «Ազնվականական ընտրություններ» (1829), «Շելմենկոն՝ գավառակի գրագիր» (1831) և այլ պիեսներ։ «Մալոռուսական պատմություններ, որ անում է Գրիցկո Օսնովյանենկոն» երկու գրքով լույս է տեսել 1834 թվականին և 1837 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Օլիվեր Ինգրոսո

**Օլիվեր Սալվատորե Գուստավո Վալգրեն-Ինգրոսո** (, ), շվեդ դիջեյ, ռեմիքսեր, երաժշտական պրոդյուսեր և դերասան։

2007 թվականին նկարահանվել է «Չաո բելլա» ֆիլմում։ 2008 թվականից սկսյալ, աշխատել է որպես դիջեյ։ Համագործակցել է նշանավոր դիջեյների հետ ինչպիսիք են Ավիչին, «Swedish House Mafia»-ն, Օտտո Նոուզը և այլք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆեյսբուք
* IMDb

Կատեգորիա:Ակումբային դիջեյներ
Կատեգորիա:Շվեդ դիջեյներ
Կատեգորիա:Շվեդ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Շվեդ դերասաններ
Օրն (դեպարտամենտ)

**Օրն** (ֆրանսերեն՝ *Orne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում։ 
* Օրն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 61։

## Պատմական տեղեկություններ
Օրն դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ 
Բնակչությունը 292.6 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Օրնը շրջապատված է Էր, Էր և Լուար, Սարթ, Մայեն և Կալվադոս դեպարտամենտներով։
Ամենախոշոր քաղաքն է պրեֆեկտուրան՝ Ալանսոնը։

Տարածքը 6103 քառ.կմ է, ունի 505 համայնք։

## Տնտեսություն
[մինի|ձախից|160px|Հայտնի [կամամբեր պանիրը պատրաստվում է այստեղ։]]
Ամենամեծ քաղաքը՝ զարգացած տնտեսությամբ Ալանսոն պրեֆեկտուրան է, որը համարվում է դեպարտամենտի վարչական և առևտրային կենտրոնը։ Արդյունաբերական այլ կենտրոններ չկան․ գյուղատնտեսությունը մնում է Օրնի տնտեսական ուշադրության կենտրոնում։

## Մշակույթ
Ալանսոնը Օրն դեպարտամենտի գլխավոր քաղաքն է։

Կամեմբեր գյուղը, որտեղ պատրաստվում է կամամբեր պանիրը, նույնպես գտնվում է Օրնում։

Տեղական բարբառը կոչվում է Օժյան բարբառ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Գազային հաստատուն

**Գազային հաստատուն**, **համապիտանի (ունիվերսալ) գազային հաստատուն** (երբեմն՝ **Մենդելեևի հաստատուն**), ֆիզիկական հաստատուն, հանդես է գալիս բազմաթիվ հիմնարար հավասարումներում, ինչպես օրինակ, իդեալական գազի վիճակի հավասարումը կամ Նեռնստի հավասարումը։ Նշանակվում է ~R։ Թվապես հավասար է իզոբար պրոցեսում 1 մոլ իդեալական գազի ընդարձակման ժամանակ կատարված աշխատանքին, ջերմաստիճանը 1 Կելվինով բարձրանալու դեպքում։ Առաջին անգամ կիրառության մեջ է դրել Մենդելեևը 1874 թ.։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
1874 թ. Մենդելեևը հաշվեց Մենդելեև-Կլապեյրոնի հավասարման (իդեալական գազի վիճակի հավասարում) հաստատունի արժեքը մեկ մոլ գազի համար, ելնելով Ավոգադրոյի օրենքից, որի համաձայն, մինևնույն ճնշման և ջերմաստիճանի դեպքում ցանկացած գազի 1 մոլը զբաղեցնում է միևնույն ~V ծավալը։

Իդեալական գազի վիճակի հավասարումը՝

p = {RT\over{V}}
։

Միավորների միջազգային համակարգում
~R=\;8{,}3144621 \;\pm\; 0{,}0000075\; Ջ/(մոլ∙Կ)։

ՍԳՎ համակարգում
~R=\;8{,}3144621 \cdot 10^{7}\; Էրգ/(մոլ∙Կ)

## Կապը Բոլցմանի հաստատունի հետ
Համապիտանի գազային հաստատունը արտահայտվում է *k*B Բոլցմանի հաստատունով՝
:\qquad R = N_{\rm A} k_{\rm B},\,
որտեղ *N*A-ն Ավոգադրոյի թիվն է։
Այդ դեպքում իդեալական գազի վիճակի հավասարումը կարելի է գրել

:p =  N_{\rm A} k_{\rm B}T\over{V}
կամ
:pV = N k_{\rm B} T
որտեղ *N*-ը մասնիկների (գազի մոլեկուլների) թիվն է։

Եթե մասնիկների թիվը տրված է մոլերով, ավելի հարմար է գազային հաստատունի օգտագործումը։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Բոլցմանի հաստատուն
* Ավոգադրոյի հաստատուն
* Իդեալական գազի վիճակի հավասարում

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Կատեգորիա:Դմիտրի Մենդելեև
Կատեգորիա:Նյութի քանակ
Նիկոլայ Կրավկով

**Նիկոլայ Պավելի Կրավկով** (), ռուս դեղաբան, խորհրդային դեղաբանության հիմնադիրը։ Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից-անդամ (1920 թ.), Ռազմա-բժշկական ակադեմիայի ակադեմիկոս (1914 թ.)։

1888 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի բնագիտական բաժանմունքը, 1892 թվականին՝ Ռազմա-բժշկական ակադեմիան։ 1899 թվականից եղել է Ռազմա-բժշկական ակադեմիայի դեղաբանության ամբիոնի վարիչ։ Հիմնական աշխատանքները նվիրված են օրգանիզմի վրա դեղանյութերի ազդեցության և զուգորդված ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Մահացած հյուսվածքների կենդանացման, ախտաբանական վիճակների ժամանակ արյունատար անոթների ֆունկցիոնալ փոփոխությունների, կենդանի պրոտոպլազմայի զգայունության սահմանների ուսումնասիրության վերաբերյալ աշխատանքների համար Նիկոլայ Կրավկովին շնորհվել է (1926 թվականին, ետմահու), Վ. Ի. Լենինի անվան մրցանակ։

Կատեգորիա:Ռուս դեղաբաններ
Կատեգորիա:1865 ծնունդներ
Կատեգորիա:1924 մահեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Պա դը Կալե

**Պա դը Կալե** (ֆրանսերեն՝ *Pas-de-Calais*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հյուսիսում։
* Պա դը Կալե դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 62։

## Պատմական տեղեկություններ
Պա դը Կալե դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թվականի մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Պա դը Կալե դեպարտամենտը եղել է բազմաթիվ կատաղի մարտերի դաշտ։ Վիմի քաղաքում կա նրանցից մեկի՝ Վիմիի ճակատամարտին նվիրված մեծ հուշահամալիր։ Նաև, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նորմանդիայում դաշնակիցների ափ իջնելու պատրաստվելու մասին հակառակորդին ապատեղեկացնելու համար Պա դը Կալեն եղել է Fortitude գործողության նպատակակետ։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|160px|Պա դը Կալեի ռելիեֆային քարտեզը

Պա դը Կալե դեպարտամենտը գտնվում է երկրի հյուսիսում, սահմանակից է Նոր և Սոմ դեպարտամենտներին, ինչպես նաև նրա ափերը ողողում են Լա Մանշը և Հյուսիսային ծովը։

Բնակչությունը մեկուկես միլիոն է։

Տարածքը 6 671 քառ.կմ է, ունի 894 համայնք։

## Տնտեսություն
Տնտեսությունը մեծապես կախում է ունեցել հանքարդյունաբերությունից, մասնավորապես՝ ածխի արդյունահանումից։ Սակայն, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո այն դարձել է ավելի բազմազան։

## Մշակույթ
Չնայած նրան, որ Պա դը Կալեն Ֆրանսիայի ամենաբնակեցված դեպարտամենտներից մեկն է, մինչև 1992 թվականն այնտեղ համալսարան չի եղել։

## Պատկերասրահ

La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|Էժեն Դելակրուայի «Մարդկանց առաջնորդող Ազատությունը» (ֆրանսերեն՝ ''La liberté guidant le peuple'') նկարը 2012 թվականից պահվում է Պա դը Կալե դեպարտամենտի Լանս քաղաքի Լուվր-Լանս թանգարանում։


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Անապատային մորահավ

thumb|''Hippolais languida''

**Անապատային մորահավ** (), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, Հայաստանում տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 20-23 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 12-13 գ։ Կտուցը երկար է, ճակատը՝ տափակ։ Հոնքը և ակնօղակը բաց գույնի են։ Մարմինը վերևից դարչնավուն-մոխրագույն է, ներքևից՝ սպիտակ։ Թևերը երկար են, մուգ՝ սպիտակավուն հատվածով, պոչը՝ երկար, սևավուն՝ սպիտակ եզրերով, թռիչքի պահին՝ ցայտուն դարչնագույն երանգով։

## Սննդառություն
Սնվելու պահին պոչը տարուբերում է։ Բնակվում է թփուտային կիսաանապատներում, չոր լեռնատափաստաններում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։

## Բազմացում և զարգացում
Գարնանային վերադարձը՝ մայիսի առաջին կեսից հունիսի կեսին։ Այդ ընթացքում զուգահեռաբար ձևավորվում են հարսանեկան զույգերը, և սկսվում է բների կառուցումը։ Առաջին կիսակառույց բները գրանցվում են հունիսի 1-ին կեսին։ Բույնը գավաթաձև է՝ ցողուններից, կառուցում է էգը։ Բնադրում է ցածր թփուտներում։ Ձվերի լրիվ քանակը բներում հայտնվում են հունիսի վերջին։ Դնում է 19 մմ տրամագծով, բաց վարդագույն՝ մուգ պտերով 4-5 ձու։ Թխսակալում է էգը։ Թռիչքին լիարժեք տիրապետող ձագերի ընտանիքները և ինքնուրույն երիտասարդ անհատները գրանցվում են հուլիսին, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ նաև օգոստոսի ընթացքում։
 

Կատեգորիա:Շահրիկներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Անապատային քարաթռչնակ

**Անապատային քարաթռչնակ** (), ճանճորսների ընտանիքի թռչուն։ Հայաստանում պատահական չվահյուր է։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14-15 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 24, 5-29 սմ։ Մարմինը վերևից միատարր բաց մոխրավունից դեղին-դարչնագույն է, թևերը և ունկընկալները՝ ավելի մուգ, հոնքը՝ բաց գույնի։ Մարմինը ներքևից բաց դարչնագույն-դեղին է, կոկորդը և ներքևապոչը՝ սպիտակավուն։ Ձմռան վերջին արուի փետուրների բաց երիզներն անհետանում են, և գլխի ստորին մասի սև հատվածը տարածվելով միաձուլվում է առավելապես սև թևերի հետ։

## Տարավածությունը
Նստում է քարերին կամ հողաթմբերին, գետնի վրա շարժվում է արագ թռչկոտելով։ Բնակվում է չոր տափաստաններում, կիսաանապատներում, հերկած դաշտերում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։

Հայաստանում հայտնաբերվել է 1995-ին։ Կարիք ունի տարածման շրջանների, թվաքանակի, կենսակերպի ու վարքի դրսևորումների լրացուցիչ ճշգրտման։

Կատեգորիա:Ճանճորսներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Չինաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Պակիստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Ջավալ Մաքգի

**Ջավալ Լինդի Մաքգի** (անգլ.՝ *JaVale Lindy McGee*, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Սակրամենտո Քինգս» ակումբում։

Ծնվել է Ֆլինտ քաղաքում (Միչիգան նահանգ)։ Հաճախել է Միչիգան նահանգում գտնվող «Դետրոյթ քանթրի դեյ» և «Պրովիդենս քրիստիան» ավագ դպրոցները, որից հետո տեղափոխվել Չիկագոյի «Հեյլս Ֆրանսիսքըն» ավագ դպրոց։ Եղել է Նևադայի համալսարանի բասկետբոլային թիմի մեկնարկային կենտրոնականը։ Ըստ «Հեյլս Ֆրանսիսքըն» դպրոցի բասկետբոլային մարզիչ Գերի Լոնդոնի՝ Մաքգիի սկզբնական դիրքը Նևադայում եղել է թեթև հարձակվողը, ինչպես նաև նա կարողացել է ազատորեն խաղալ երկու տեսակի հարձակվողների դիրքում։ Համալսարանում անցկացրած երկրորդ տարվանից հետո Մաքգին որոշում է գործակալ վարձել և մասնակցության հայտ ներկայացնել NBA-ի 2008 թվականի դրաֆթում։ Այդ պահին Մաքգիի միջին վիճակագրական տվյալներն էին 14, 3 միավոր, 7, 3 անդրադարձ, 53% նետման արդյունավետություն և 33% երեքմիավորանոց նետումների արդյունավետություն Դրաֆթում ընտրվում է «Վաշինգտոն Վիզարդսի» կողմից՝ առաջին ռաունդի 18-րդ ընտրությամբ։

«Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի» կազմում 2017 և 2018 թվականներին, ինչպես նաև «Լոս Անջելես Լեյքերսի» կազմում՝ 2020 թվականին դարձել է NBA-ի չեմպիոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 
* ESPN էջը

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դենվեր Նագեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կլիվլենդ Կավալիերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Պյուի դը Դոմ

**Պյուի-դը-Դոմ** (ֆրանսերեն՝ *Puy-de-Dôme*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնական մասում։ 
* Պյուի-դը-Դոմ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 63։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|180px|Պյուի-դը-Դոմ դեպարտամենտի պրեֆեկտուրայի շենքը [:en: Clermont-Ferrand|Քլերմոն-Ֆերան քաղաքում]]
Պյուի-դը-Դոմ դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Դեպարտամենտի անունն սկզբում եղել է *Mont-d'Or* («Ոսկե Լեռ»), հետո փոխվել և դարձել է Պյուի-դը-Դոմ։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Պյուի-դը-Դոմ դեպարտամենտը գտնվում է Օվերն երկրամասում և շրջապատված է Լուար, Վերին Լուար, Կանտալ, Կորեզ, Ալյե և Կրյոզ դեպարտամենտներով։ Գտնվելով Կենտրոնական զանգվածում, իր տարածքում ունի ավելի քան 80 հրաբխային խառնարան։ 
Դեպարտամենտը Փարիզից երեք ժամվա, Լիոնից՝ չորս ժամվա վրա է և այնտեղ կարելի է հասնել A71 և A72 երթուղիներով։ A75 երթուղին միացնում է Միջերկրական ծովին։

Բնակչությունը 626.6 հազար մարդ է։

Տարածքը 7970 քառ.կմ է, ունի համայնք։

## Տնտեսություն
Քլերմոն-Ֆերանը հայտնի է Թյեր-ում գտնվող Michelin գործարանով։
1999 թ. տվյալներով դեպարտամենտի բնակելի տների 11.7%-ը համարվում են երկրորդ օգտագործման։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կլաուդիո Աբադո

**Կլաուդիո Աբադո** (, ), օպերային և սիմֆոնիկ նվագախմբերի իտալացի դիրիժոր և երաժշտական գործիչ։

## Կենսագրություն
Կլաուդիո Աբադոն ծնվել է Միլանում՝ հայտնի ջութակահար Միքելանջելո Աբադոյի ընտանիքում։ Միլանի Վերդիի անվան կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո Աբադոն կատարելագործվել է Հանս Սվարովսկու մոտ՝ Վիեննայի երաժշտության և կատարողական արվեստի ակադեմիայում։ 1958 թվականին ԱՄՆ-ում Ս․ Ա․ Կուսևիցկու անվան դիրիժորների մրցույթում ստացել է առաջին մրցանակ, իսկ 1963 թվականին 1-ին մրցանակի է արժանացել Դ․ Միտրոպուլոսի անվան մրցույթում։

Տասնհինգ տարի (1968-1986) ղեկավարել է Միլանի «Լա Սկալա» օպերային թատրոնը։ Բացի այդ՝ եղել է նաև Վիեննայի օպերայի գեղարվեստական ղեկավարը (1986-1991) և աշխարհի լավագույն նվագախմբերի՝ Լոնդոնի ֆիլհարմոնիկի, Վիեննայի ֆիլհարմոնիկի, Բեռլինի ֆիլհարմոնիկի գլխավոր դիրիժորը։

2013 թվականին նշվեց նրա 80-ամյակը։ Իտալիայի նախագահ Ջորջո Նապոլիտանոն նրան նշանակեց ցմահ սենատոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Իտալացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ցմահ սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վիեննայի երաժշտության և կատարողական արվեստի համալսարանի շրջանավարտներ
Կովկասի բոլշևիկյան կազմակերպությունների խորհրդակցություն

**Կովկասի բոլշևիկյան կազմակերպությունների խորհրդակցություն**, տեղի է ունեցել Թիֆլիսում, 1904 թվականի նոյեմբերի երկրորդ կեսին։ Մասնակցել են Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) Կենտկոմի, Կովկասյան միութենական կոմիտեի և ՌՍԴԲԿ Բաքվի, Թիֆլիսի, Բաթումի և Իմերեթամեգրելական տեղական կոմիտեների 12 ներկայացուցիչներ։

Ղեկավարվելով Վլադիմիր Լենինի՝ մենշևիկների հետ կապերն ամբողջովին խզելու և ՌՍԴԲԿ III համագումար հրավիրելու ցուցումով, կոնֆերանսը քննարկեց կուսակցության կենտրոնների նկատմամբ վերաբերմունքի, Կովկասյան միության, մեծամասնականների գրականության, ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության կանոնադրության փոփոխությունների և այլ հարցեր։

«Համագումարի մասին» ընդունած բանաձևում խորհրդակցությունը նշեց, որ միակ ելքը III համագումար հրավիրելն էր։ Կոնֆերանսն ընտրեց բյուրո, որը պետք է զբաղվեր համագումարի հրավիրման գործնական հարցերով։ Ընդունվեցին համապատասխան բանաձևեր՝ *«Մեծամասնականների գրականության մասին»*, *«Ներկա պատմական մոմենտի մասին»*։

Քննարկելով իրենց գործունեությունը աշխուժացրած տեղական ազգայնական կուսակցությունների նկատմամբ վերաբերմունքի հարցը՝ խորհրդակցությունը որոշեց պայքար ծավալել նրանց դեմ և այդ պայքարը գլխավորելու համար ընտրեց հատուկ հանձնաժողով։

Ենթադրվում էր, որ Կովկասի բոլշևիկյան կազմակերպությունների խորհրդակցությունը նշանակալի դեր էր խաղացել կուսակցության III համագումարը հրավիրելու և երկրամասի կուսակցական կազմակերպությունները Լենինի շուրջը համախմբելու գործում։

Կատեգորիա:Կովկասի պատմություն
Արմեն Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Արմեն Հովհաննիսյան**.
* Արմեն Արշավիրի Հովհաննիսյան, հայ թարգմանիչ։
* Արմեն Լևոնի Հովհաննիսյան, Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի կրտեսեր սերժանտ, «Արիության համար» հետմահու մեդալակիր։
Եվգենի Կրեպս

**Եվգենի Միխայիլի Կրեպս** (, ), խորհրդային ֆիզիոլոգ և կենսաքիմիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1966, թղթակից անդամ՝ 1946), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։ Աշակերտել է Իվան Պավլովին և Լևոն Օրբելուն։ 1934-1937 թվականներին՝ Լենինգրադի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1935 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ Ի. Պավլովի անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում։ 1960 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Ի. Սեչենովի անվան էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի և կենսաքիմիայի ինստիտուտի տնօրեն, 1967 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ ֆիզիոլոգիական բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են նյարդային համակարգի և մկանների համեմատական ֆիզիոլոգիային և կենսաքիմիային։ Մշակել է սեպսիսի վաղ հայտնաբերման մեթոդը, ստեղծել նոր սարքեր՝ օքսիհեմոմետր և օքսիհեմոգրաֆ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Յալթա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Վարդոյի գավառակ

**Վարդո**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառում` նրա հյուսիսարևմտյան կողմում` Բյուրականի լեռների հարավային փեշերին։ Կենտրոնը հայաբնակ Գյումգում գյուղն էր։ Համապատասխանում է Տուրուբերանի Արշամունիք գավառի արևելյան մասին։

Ըստ ավանդության այստեղ է գտնվել Ադամի դրախտը։

## Աշխարհագրություն
Վարդոյի տարածքով հոսում է Բազկան կամ Բյուրակն գետը (ստորին հոսանքում՝ Չարբուհար)։ Հարուստ է սառնորակ աղբյուրներով և հանքային ջրերով (հայտնի են Լալազարի ջերմուկները), ծաղկաշատ և խոտավետ մարգագետիններով։

## Կլիմա
Կլիման զով է և առողջարար։

## Պատմություն
Վարդոն 1555 թ. անցել է Թուրքիային` Ամասիայի թուրք-պարսկական պայմանագրով։ Մինչև XIX դարի կեսը բաժանված է եղել երկու մասի։ Հյուսիսային հատվածը, որը կենտրոնի անունով կոչվել է նաև Բազկան, ենթարկվել է Էրզրումի փաշայության Խնուս գավառի բեյերին, հարավայինը (Չարբուհար ավանի շրջանը) մտել է Մուշի գավառի մեջ։ Գավառակը Վարդո է կոչվել **Վարդուկ** գյուղաքաղաքի (ավերակները գտնվում են Ս. Կարապետ վանքից հյուսիս) անունով։

XIX դարի 2-րդ կեսից Վարդոն եղել է Էրզրումի, ապա` Բիթլիսի նահանգի Մուշ գավառի կազմում։ XX դարի սկզբին Վարդոյում, հայերից բացի, բնակվել են նաև քրդեր և 1870-ական թթ. հաստատված կովկասյան լեռնականներ (չերքեզներ)։

Հայերը հիմնականում բնակվել են Բազկան գետի վերին հոսանքում՝ Գունդեմիր գյուղախմբում, որի կենտրոն Գունդեմիր գյուղը զուտ հայաբնակ էր և XIX դարի վերջին ունեցել է 200 տուն բնակիչ։ Վարդոյի գավառակի կենտրոն Գյումգյում գյուղում բնակվել է 60 տուն հայ։

Վարդոն այժմ Թուրքիայի Մուշի իլի կազմում է։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնական զբաղվում էր հացահատիկային և բանջարանոցային մշակաբույսերի մշակությամբ, ծխախոտագործությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Վարչական բաժանում
Ըստ Վ. Քինեի տվյալների 1891 թվականին գավառակն ուներ 16 994 բնակիչ, որից 9 000-ը մուսուլմաններ, 7994 հայեր էին։ Հայերի մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Սակավաթիվ փրիվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Ալահվերդի

**Ալահվերդի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում` Դիադինից մոտ 53 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղից հարավ ձգվում է Փեռլիդաշ լեռնաշղթան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալահվերդու գյուղ

**Ալահվերդու գյուղ**, գյուղ, Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ 1986 թ.-ի դրությամբ Կոռչլու անվան տակ գտնվում էր Հրազդանի շրջանում։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Տեմուկո

**Տեմուկո** ()՝ քաղաք Չիլիում։ Տարածքը՝ 464 կմ²։ Բնակչությունը՝ 282279 ( 2007 թ.), բնակչության խտությունը՝ 608 մարդ/կմ²։ Նույնանուն համայնքի վարչական կենտրոնն է։

## Քույր քաղաքներ
*  Ստավրոպոլ, Ռուսաստան
*  Կանզաս Սիթի, ԱՄՆ
*  Զապալա, Արգենտինա
*  Սանտիագո դե Կոմպոստելա, Իսպանիա

## Տեսարաններ
thumb|600px|left|Տեմուկոյի համայնապատկերը

Կատեգորիա:1881 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքներ
Լա Սերենա (Չիլի)

**Լա Սերենա**, () քաղաք է Չիլիում։ Տարածքը՝ 2262&nbsp;կմ²։ Բնակչությունը՝ 147 815 (2002 թ), բնակչության խտությունը՝ 98,24&nbsp;մարդ/կմ²։ Նույնանուն համայքնի և Կոկիմբո շրջանի վարչկենտրոնն է։ Քաղաքը և համայքնը մտնում են Էլկի նահանգի կազմի մեջ։ Գտնվում է մայրաքաղաք Սանտյագոից 401&nbsp;կմ հեռավորթույան վրա։ Հիմանդրվել է իսպանացի կոնկիստադոր Պեդրո դե Վալդիվիայի կողմից 1544 թ․–ին։

Կատեգորիա:1544 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքներ
Կարակալպակերեն

**Կարակալպակերեն,** կարակալպակների լեզուն։ Պատկանում է թուրքական լեզվաընտանիքի ղփչաղյան խմբին։ Խոսվում է Կարակալպակյան Հանրապետությունում, մասամբ Ուզբեկստանում, Թուրքմենստանում, Ղազախստանում և Աֆղանստանում։ Խոսողների թիվը՝ 583 410 (2010)։ Ներկայանում է հյուսիսարևելյան և հարավարևմտյան բարբառներով։ Թյուրքական չ և շ և ս փոփոխությունը, որ բնորոշ է կարակալպակերենին, նրան մերձեցնում է նողայերենին և ղազախերենին։ Գրական կարակալպակերենը ձևավորվել է Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխությունից հետո։ Գրությունը մինչև 1928 թվականը՝ արաբագիր, 1928-1940 թվականներին՝ լատինագիր, ապա՝ ռուսագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆղանստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Կցական լեզուներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կտեսիաս Կնիդացի

**Կտեսիաս Կնիդացի** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), մ.թ.ա. V—IV դդ. հույն պատմիչ, բժիշկ։ Մ.թ.ա. 415—398 թվականներին ապրել է Պարսկաստանում, եղել արքունի բժիշկ։ Գրել է բժշկագիտական երկեր, որոնք չեն պահպանվել։ Պաշտոնական աղբյուրների և զրույցների հիման վրա գրել է «Պարսկականք» («Ilepaixa»), աշխատությունը՝ 23 գրքով։ Վեց գրքերն ընդգրկել են Ասորեստանի և Մարասանի պատմությունը մինչև պարսկական պետության հիմնադրումը, հաջորդ 7-ը՝ Պարսկաստանի պատմությունը մինչև Քսերքսես I-ի մահը (մ.թ.ա. 465), վերջին 10-ը՝ պարսից պատմությունը մինչև մ.թ.ա. 398 թվականը։ Աշխատությունը չի պահպանվել։ Բյուզանդիայի Փոտ պատրիարքը (IX դ.) կազմել է 7-23 գրքերի քաղվածքը, իսկ առաջին 6 գրքի մասին գաղափար ենք կազմում Դիոդորոս Միկիլիացուց, որի 2-րդ գիրքը հիմնված է Կտեսիաս Կնիդացու երկի վրա։ Հեղինակել է նաև «Հնդկականք» («’Ivdixa») երկը (կորած), որում արժեքավոր տեղեկություններ են եղել Հնդկաստանի մասին։ Ժամանակակից պատմագիտությունը նրան համարում է պակաս արժանահավատ, քան ժամանակակից մյուս հույն պատմիչներին։

Կատեգորիա:Հույն պատմիչներ
Կատեգորիա:Հույն բժիշկներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հույն գիտնականներ
Կուլոնի հաստատուն

**Կուլոնի հաստատուն**, **էլեկտրական ուժի հաստատուն**, **էլեկտրաստատիկ հաստատուն**, համեմատականության գործակից Կուլոնի օրենքում։ Նշանակվում է ke։ Ճշգրիտ արժեքը՝ ke&nbsp;=&nbsp;8.987 551 787 368 1764&nbsp;Ն&middot;մ2/Կ2 (մ/Ֆ)։ Անվանումն ստացել է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Շառլ Կուլոնի (1736–1806 թթ.) պատվին։

## Արժեքը

ke Կուլոնի հաստատունի ճշգրիտ արժեքը տրվում է երեք հիմնարար, ինվարիանտ մեծություններով, որոնցով բնութագրում է վակուումը Միավորների միջազգային համակարգում՝ c0 լույսի արագությունը, &mu;0 մագնիսական թափանցելիությունը և &epsilon;0 դիէլեկտրիկական թափանցելիությունը, որոնք Մաքսվելի հավասարումներում կապված են 
: \frac{1}{\mu_0\varepsilon_0}=c_0^2 
առնչությամբ։

Քանի որ Միավորների միջազգային համակարգի հիմնական միավորներով կազմված էլեկտրամագնիսականության բնական միավորները՝ c0 լույսի արագությունը մ/վ է, վակուումի մագնիսական թափանցելիությունը՝ &mu;0–ն 4*&pi;*·10−7 Հ/մ և դիէլեկտրիկական թափանցելիությունը վակուումում ՝ &epsilon;0-ն  &asymp;  Ֆ/մ է, ապա Կուլոնի հաստատունը կլինի
:\begin{align}
k_e &= \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}=\frac{c_0^2\mu_0}{4\pi}=c_0^2\cdot10^{-7}\mathrm{H\ m}^{-1}\\
               &= 8.987\ 551\ 787\ 368\ 176\ 4\cdot10^9\mathrm{N\ m^2\ C}^{-2}:
\end{align}

## Օգտագործումը

Կուլոնի հաստատունը օգտագործվում է բազմաթիվ էլեկտրական հավասարումներում, չնայած հաճախ ներկայացվում է որպես էլեկտրական հաստատունի բազմապատկիչ՝
:\begin{align}
k_\text{e} &= \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}
\end{align}:

Կուլոնի հաստատունի օգտագործման օրինակներ՝

Կուլոնի օրենքում՝
:|\boldsymbol{F}|=k_\text{e}{|q_1q_2|\over r^2}:

Էլեկտրական դաշտի էներգիաում՝
: U_\text{E}(r) =  k_\text{e}\frac{qQ}{r}:

Էլեկտրական դաշտի արտահայտության մեջ՝
:\mathbf{E} = k_\text{e} \sum_{i=1}^N \frac{Q_i}{r_i^2} \mathbf{\hat{r}}_i:

## Տես նաև
* Էլեկտրական հաստատուն
* Մագնիսական հաստատուն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Կտակ

[մինի|[Վիլյամ Շեքսպիր|Շեքսպիրի կտակը]]
**Կտակ**, քաղաքացու կարգադրությունը մահվան դեպքում իր գույքային իրավունքները փոխանցելու մասին։ Կտակը միակողմանի գործարք է. արտահայտում է մեկ անձի կամքը։ ԽՍՀՄ-ում գույքը կարելի էր կտակել մեկ կամ մի քանի անձանց, այդ թվում նաև ըստ օրենքի ժառանգ չհանդիսացողներին, պետությանը, կոոպերատիվ կամ հասարակական առանձին կազմակերպությունների։ Ժառանգատուն կարող է ժառանգման իրավունքից զրկել ժառանգորդներին, բացառությամբ պարտադիր բաժնի իրավունք ունեցողների՝ անչափահաս, անաշխատունակ երեխաներ (այդ թվում՝ որդեգրվածներ), անաշխատունակ ամուսին, ծնողներ (որդեգրողներ), մահացածի խնամքի տակ գտնվողներ, որոնք ստանում են այն բաժնի 2/3-ը, որը կստանային ըստ օրենքի գույք ժառանգելու դեպքում։

Ժառանգվող գույքի մեջ չի մտնում խնայողական դրամարկղի կամ բանկի ավանդը, եթե կտակարարը կարգադրում է գումարը հանձնել որևէ անձի կամ պետությանը։ Այդ ավանդից պարտադիր բաժին նույնպես չի տրվում։ Կտակը կազմվում է գրավոր, նշվում կազմելու վայրը, ժամանակը, ստորագրվում կտակարարի ձեռքով և ենթարկվում նոտարական վավերացման։ Եթե նոտարական վավերացումը հնարավոր չէ, կտակը իրավասու են վավերացնել զինվորական մասերի, նավերի հրամանատարները, հիվանդանոցների գլխավոր բժիշկները, արշավախմբերի, ուղղիչ աշխատանքային հիմնարկների պետերը կամ այլ պաշտոնատար անձինք։ Կտակարարն իրավասու է ուզած ժամանակ փոխել կամ վերացնել կտակը կամ կազմել նորը։ Անգործունակ անձի կազմած կտակը անվավեր է։

Կատեգորիա:Ժառանգություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Նովոսիբիրսկի մարզ

**Նովոսիբիրսկի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Նովոսիբիրսկ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Տոմսկի, Օմսկի և Կեմերովոյի մարզերի, Ալթայի երկրամասի, ինչպես նաև Ղազախստանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նովոսիբիրսկի մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Նովոսիբիրսկի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կտցարներ

thumb|200px
**Կտցարներ** (Limicolae), թռչունների կարգ։ Հայտնի է 189 ապրող տեսակ, որից 75-ը հանդիպում է ԽՍՀՄ-ում, 36-ը՝ նաև ՀԽՍՀ-ում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մանր և միջին չափերի կենդանիներ են, մարմնի երկարությունը՝ 14–62 սմ, քաշը՝ 20–1100 գ։ Կտուցը և ոտքերը երկար են, մատները հիմքում հաճախ միացած են լողաթաղանթով։ Լավ վազում են, լողում, կարող են սուզվել։ Թևերը երկար են, նեղ, թռչում են արագ, պոչը կարճ է։ Կտցար ճնճղուկների փետուրները խիտ են, ոչ վառ գունավորված, ամառային գույնը տարբերվում է ձմեռայինից։

## Տարածվածություն
Տարածված են ամենուրեք, չվող են, բնադրում են բաց տարածություններում՝ ծովերի, գետերի, լճերի ափերին, տունդրաներում, տափաստաններում, որոշ տեսակներ՝ անտառներում, թփուտներում։

## Սննդառություն
Սնվում են միջատներով, փափկամորթներով, որդերով, ինչպես նաև հատապտուղներով ու սերմերով։

## Բնադրում
Բնախույս են, դնում են 2—4 ձու։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս խիտ փետրապատ և շատ շուտ հեռանում։ Մեծ մասը մոնոգամ է, առանձին տեսակներ զույգեր չեն կազմում։ Որոշ կտցարներ (վալդշնեպ, մեծ կտցար են) ունեն արդյունագործական նշանակություն, մի մասն էլ սպորտային որսորդության օբյեկտ են։

Կատեգորիա:Թռչուններ
Քենեթ Ֆարիդ

**Քենեթ Բերնարդ Ֆարիդ Լյուիս** (անգլ.՝ *Kenneth Bernard Faried Lewis*, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, ծանր հարձակվող։

Ծնվել է Նյուարկ քաղաքում (Նյու Ջերսի նահանգ)։ Հաճախել է Նյուարկի Տեխնոլոգիայի ավագ դպրոցը, որից հետո մարզական կրթաթոշակի առաջարկ է ստացել Մարիստի և Այոնայի քոլեջներից, սակայն նախընտրել է հանդես գալ Մորհեդի նահանգային համալսարանում (Կենտուկի նահանգ)։ Համալսարանի թիմում խաղացել է կենտրոնականի դիրքում։

Համալսարանի երրորդ տարում Ֆարիդը մասնակցության հայտ է ներկայացնում NBA-ի 2010 թվականի դրաֆթում, սակայն դիմումը ետ է վերցնում և վերադառնում համալսարանի հավաքական։ Ընտրվում է հաջորդ տարվա դրաֆթի առաջին ռաունդի 22-րդ ընտրությամբ՝ «Դենվեր Նագեթսի» կողմից։ Սկզբնական շրջանում Ֆարիդը չափազանց քիչ խաղաժամանակ էր ստանում թիմում, սակայն երբ վնասվածք են ստանում մի շարք առանցքային բասկետբոլիստներ, ներառյալ բրազիլացի կենտրոնական Նենեն, ակումբի ղեկավարությունը որոշում է շատացնել Ֆարիդի անցկացրած րոպեները։ Ցուցադրած լավ խաղի շնորհիվ, Ֆարիդը դառնում է թիմի մեկնարկային խաղացողը, իսկ ակումբի ղեկավարությունը 2012 թվականի մարտի 15-ին փոխանակում է Նենեին՝ Ջավալ Մաքգիի և Ռոնի Թուրիաֆի դիմաց։

Ֆարիդն իր խաղաոճի համար ստացել է **Կենդանամարդ** (*Manimal*) մականունը։

## Անձնական
Ֆարիդը դավանում է իսլամ։ Ունի մեկ դուստր։

Ունի միասեռական մայր՝ Ուոդա Ֆարիդ անունով, ով 2007 թվականին իր զուգընկերու հետ մտել է քաղաքացիական ամուսնության մեջ։

Ունի հայր՝ Քենեթ Լյուիս անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում
* Կենսագրությունը Մորհեդի նահանգային համալսարանի կայքում

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դենվեր Նագեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 19 ծնունդներ
Կրակաթ

**Կրակաթ**, հանգած կրի՝ Ca (OH)2 կախույթը կրաջրում։ Կիրառվում է որպես շինանյութ և ախտահանիչ։ Օգտագործվում է հիմնականում ներքին աշխատանքում։ Կիրառումից հետո դանդաղ ամրապնդվում է։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Կիր
Կրակաամուր և կրակակայուն համաձուլվածքներ

**Կրակաամուր և կրակակայուն համաձուլվածքներ**, բարձր ջերմաստիճաններում սողքի ու քայքայման (կրա֊կաամուր) և գազերի քիմիական ներգործության (կրակակայուն) նկատմամբ դիմադրողականությամբ օժտված մետաղական նյութեր։ Առավել տարածված են երկաթի, նիկելի, կոբալտի, տիտանտիտանի, մոլիբդենի, նիոբիումի, բերիլիումի հիմքով կրակաամուր համաձուլվածքները։ Դրանք կիրառվում են շոգե և գազային տուրբինների աշխատանքային և ուղղորդիչ թիակների, հրախողովակների ու շարժիչների այլ դետալների, ինչպես նաև գերձայնային թռչող ապարատների երեսապատման ու արտաքին դետալների պատրաստման համար։ Կրակակայուն համաձուլվածքներից շատերը պարունակում են քրոմ, ալյումին և սիլիցիում, որոնք հիմքի մետաղի հետ միասին համաձուլվածքի մակերևույթին առաջացնում են պաշտպանական օքսիդաթաղանթ։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Կատեգորիա:Զարգացող տեխնոլոգիաներ
Կրակակայուն բետոն

**Կրակակայուն բետոն**, բետոն, որն ընդունակ է բարձր ջերմաստիճանների երկարատև ներգործության դեպքում տրված սահմաններում պահպանելու անհրաժեշտ ֆիզիկա-մեխանիկական հատկությունները։ Կրակակայուն բետոնի համար որպես կապակցանյութ օգտագործում են պորտլանդցեմենտ, խարամապորտլանդցեմենտ, կավահողային ցեմենտներ, հեղուկ ապակի, ֆոսֆատային և այլ կապակցանյութեր, իսկ որպես լցանյութ հրակայուն կամ դժվարահալ նյութեր՝ շամոտ, քրոմիտ, դոմնային խարամներ։ Օգտագործվում է ջերմային ագրեգատներ, արդյունաբերական վառարանների հիմնատակեր և բարձր ջերմաստիճանների երկարատև ներգործությանը ենթարկվող այլ կոնստրուկցիաներ կառուցելիս։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Հրակայուն նյութեր