2025 թվականն Արցախում

Ստորև ներկայացված է **[[2025]] թվականին [[Արցախ]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։ 

## Գործող պաշտոնյաներ

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 3 - ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի և Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարության աջակցությամբ՝ Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը Արցախից տեղահանված և անապահով 4000 ընտանիքներին կտրամադրի միանվագ դրամական աջակցություն:
* Հունվարի 6 - Բաքվի ռազմական դատարանը հաղորդում է, որ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության դեմ հարուցված քրեական գործի դատավարության դատական նիստը նշանակված է հունվարի 17-ին։ 
* Հունվարի 9 - «Հըրսթ» հրատարակչության և Օքսֆորդի համալսարանի հրատարակչության կողմից հրատարակվել է Գաբրիել Գևինի «Մեր հայրերի մոխիրը. Լեռնային Ղարաբաղի անկման պատմությունը» պատմավերլուծական գիրքը, որտեղ նկարագրվում է 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները Արցախում։
* Հունվարի 12 - Արցախի Զբոսաշրջության և մշակույթի զարգացման գործակալությունը նախաձեռնել է Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտի մոնումենտալ արվեստի կոթողների հաշվառման նախագիծ, որի շրջանակներում հավաքագրվում են Ստեփանակերտի տարբեր թաղամասերում տեղադրված ցայտաղբյուրների, արձանների, տարբեր առիթներով ստեղծված կոթողների, հարթաքանդակների լուսանկարները։
* Հունվարի 16 - Արցախի Ազգային ժողովը հայտարարություն է տարածում 16 հայ պատանդների նկատմամբ Ադրբեջանի կողմից սպասվող ապօրինի ու կեղծ դատավարության կապակցությամբ։ Հայտարարությանը հրաժարվել է միանալ «Միասնական հայրենիք» խմբակցությունը։
* Հունվարի 17
** Ադրբեջանում սկսվում է հայ պատանդների կեղծ դատավարությունը։
** Արցախյան մի խումբ կազմակերպությունների նախաձեռնությամբ, Երևանի ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի մոտ տեղի է ունենում հանրային ակցիա՝ հայ գերիների ազատ արձակման պահանջով:
* Հունվարի 23 - Քաղաքացիները՝ Բաքվում պահվող հայ գերիների վերադարձի պահանջով բողոքի ակցիա են իրականացնում Երևանի «Դվին» հյուրանոցի դիմաց, որտեղ ընթանում էր «Միասին հանուն խաղաղության եւ ժողովրդավարության» թեմայով պանելային քննարկումը:
* Հունվարի 29 - Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Միքայել Արզումանյանի կալանքը կրկին երկարացվեց 3 ամսով: Նա մեղադրվում է 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ժամանակ՝ Շուշի քաղաքի և հարակից շրջանների պաշտպանության կազմակերպման ընթացքում պաշտոնեական անփութություն կատարելու մեղադրանքով։

### Փետրվար
* Փետրվարի 1 - Բելգիայի դաշնային կառավարությունը կոչ է անում Ադրբեջանին ապահովել Արցախի հայ բնակչության անվտանգ վերադարձը։
* Փետրվարի 4 - Ադրբեջանական տելեգրամ ալիքում հրապարակված լուսանկարում երևում է, որ օկուպացված Արցախի Հադրութի շրջանի Մարիամաձոր գյուղը ավերվել է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից։
* Փետրվարի 6 - Բաքվի զինվորական դատարանում շարունակվում է Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի գործով կեղծ դատավարությունը, որն առանձնացված է Արցախի նախկին նախագահների և մյուսների գործից։
* Փետրվարի 7
** Արցախի պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Ջալալ Հարությունյանը դատապարտվեց 5,5 տարի ազատազրկման։ Նա մեղադրվում է 2020 թվականի հոկտեմբերի 12-ի Ցորի զորամասի Դ-20 դիվիզիոնի վրա ադրբեջանական զինուժի հարձակման հետևանքով ունեցած կորուստներին։
** Արցախի Ազգային ժողովի պատգամավոր Դավիթ Գալստյանը հայտնում է, որ ոչ պաշտոնական տվյալներով Հայաստանը լքել են 30․000 արցախահայեր։
* Փետրվարի 8 - ԱՄՆ կոնգրեսականներ՝ Ֆրենկ Փալոնեն, Գաս Բիլիրիակիսը, Բրեդ Շերմանը և Դեյվիդ Վալադաոն նամակ են հղել ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյին՝ կոչ անելով Ադրբեջանին պատասխանատվության ենթարկել Արցախի Հանրապետությունում ռազմական հանցագործությունների և էթնիկ զտումների համար։
* Փետրվարի 10 - Բաքվի զինվորական դատարանում շարունակվում է Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի գործով կեղծ դատավարությունը:
* Փետրվարի 12
** Տելեգրամ ալիքում հրապարակված տեսանյութում երևում է, որ օկուպացված Արցախի Հադրութի շրջանի Ծամձոր գյուղը և նրա Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ավերվել է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից։
** Արցախի Հանրապետության նախագահ Սամվել Շահրամանյանը պահանջում է Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանից՝ հրապարակային ներողություն խնդրել Արցախի տեղահանված ժողովրդից իր մեկնաբանությունների համար:
* Փետրվարի 13
** Բաքվի զինվորական դատարանում՝ Հայ պատանդների կեղծ դատավարության ժամանակ շարունակվում է Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի «մեղադրական եզրակցության» հրապարակումը։
** Արցախի Ազգային Ժողովի նախագահի պարտականությունները կատարող Գագիկ Բաղունցի նախագահությամբ տեղի է ունեցել հանդիպում Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակիցների հետ։
* Փետրվարի 14 - Ադրբեջանական «Experience Azerbaijan» աքաունթը «X» հարթակում հրապարակել է տեսանյութ, որտեղ երևում է, թե ինչպես են ադրբեջանցիենրը գմբեթի խաչը հանում Մարտակերտի շրջանի Վանքասար եկեղեցուց։
* Փետրվարի 18
** Տելեգրամյան ալիքում հրապարակված լուսանկարում երևում է, որ օկուպացված Հադրութի շրջանի Թաղուտ գյուղը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից։
** Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը հացադուլ է հայտարարել՝ ի նշան Բաքվում տեղի ունեցող կեղծ դատավարության դեմ բողոքի:
* Փետրվարի 28
** Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարության շենքի դիմաց հավաքված քաղաքացիները բողոքի ակցիա իրականացրին՝ ի պաշտպանություն Բաքվում ապօրինի պահվող Ռուբեն Վարդանյանի, որից հետո երթով շարժվեցին դեպի Կառավարության շենք, իսկ վերջում Ծիծեռնակաբերդում, ԱԳՆ-ի և Կառվաարության շենքերի մոտ տեղի ունեցած ակցիաներին մասնակցած քաղաքացիները հավաքվեցին նաև ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի դիմաց։ 

### Ապրիլ
* Ապրիլի 29 - ԱՄՆ Կոնգրեսի՝ Թոմ Լանտոսի անվան Մարդու Իրավունքների Հանձնաժողովում անցկացված քննարկմանն անդրադարձ են կատարել Ադրբեջանում մարդու իրավունքների վիճակին՝ COP29 համաժողովից հետո։ Քննարկմանը ելույթ են ունեցել Արցախի նախկին պետնախարար Արտակ Բեգլարյանը և Ռուբեն Վարդանյանի միջազգային իրավաբան Ջարեդ Գենսերը։

### Մայիս
* Մայիսի 2 - Արցախցիների իրավունքների պաշտպանության խորհուրդը իր գործունեությունը սկսում է շարունակել Արցախի ներկայացուցչության շենքում։
* Մայիսի 3 - Արցախի Հանրապետության պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայությունը հայտնում է, որ Ադրբեջանը ավերել է բռնազավթված Մարտակերտի շրջանի Վանք գյուղի Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների հուշարձանը, արցախյան ազատամարտի զոհերի հիշատակը հավերժացնող խաչքարն ու զոհված ազատամարտիների պատկերաքանդակներով հուշապատը։
* Մայիսի 20 - Արցախի նախագահ Սամվել Շահրամանյանի հրամանագրով Արցախցիների իրավունքների պաշտպանության խորհրդի անդամ Նժդեհ Իսկանդարյանը նշանակվել է Արցախի Հանրապետության Պետական նախարար։
* Մայիսի 21 - Արցախի Ազգային ժողովի արտահերթ նիստում՝ 28 կողմ քվեարկությամբ Ազգային ժողովի նախագահ է ընտրվել «Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» խմբակցության պատգամավոր Աշոտ Դանիելյանը, ինչից հետո Արցախի նախագահի լիզորությունների ժամկետի լրանալու պատճառով, նախագահի պարտականությունների կատարումը ևս անցել է նրան։

### Հուլիսի
* Հուլիսի 30 - Արցախի մշակույթի և զբոսաշրջության զարգացման գործակալությունը հաղորդում է, որ Ստեփանակերտում ոչնչացվել է Հովհաննես Այվազովսկու հուշարձանը։

### Օգոստոս
* Օգոստոսի 14 - Արցախի մշակույթի նախարարությունը և Արցախի մշակույթի և զբոսաշրջության զարգացման գործակալությունը հայտնում են, որ 2025 թվականի հուլիսի 15-ի դրությամբ Ստեփանակերտում ապամոնտաժվել են հարնահայտ գործիչների հիշատակը հավերժացնող բոլոր 25 արձաններն ու կիսանդիրները։

### Սեպտեմբեր
* Սեպտեմբերի 14 - Ադրբեջանական լրատվամիջոցները հաղորդում են, որ օկուպացված Ստեփանակերտում ձերբակալված Կարեն Ավանեսյանը փորձել է զինված մոտենալ միջոցառման վայրին, իսկ ձերբակալության ընթացքում ցուցաբերել է դիմադրություն, ինչի արդյունքում ստացել է հրազենային վիրավորում:
* Սեպտեմբերի 17 - Փաստաբաններ Արա Ղազարյանը և Անաստասիա Մակարյանը, Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանի, «Արցախ Միության» և այլ համապատասխան անձանց լիազորագրի հիման վրա, ձերբակալված Կարեն Ավանեսյանի վերաբերյալ տեղեկատվություն տրամադրելու պահանջով դիմում են ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան հրատապ կանխարգելիչ միջոց կիրառելու պահանջով։
* Սեպտեմբերի 17 - ՄԻԵԴ-ը հայ փաստաբանների դիմումը փոխանցել է Ադրբեջանի կառավարությանը՝ պարտավորեցնելով վերջինիս անհապաղ տրամադրել հայցվող տեղեկատվությունը:

### Հոկտեմբեր
* Հոկտեմբերի 16 - Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան է ներկայացվել Կարեն Ավանեսյանի գործով ամբողջական գանգատ:
* Հոկտեմբերի 20 - Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն ամբողջությամբ բավարարել է կանխարգելիչ միջոց կիրառելու վերաբերյալ դիմումը՝ պարտավորեցնելով Ադրբեջանին ձեռնարկել կոնկրետ միջոցներ Կարեն Ավանեսյանի ֆիզիկական և հոգեկան առողջության ապահովման ուղղությամբ, այդ միջոցառումների վերաբերյալ պարբերաբար տեղեկություններ ներկայացնել դատարանին, ինչպես նաև ապահովել նրա կապը հարազատների և ներկայացուցիչների հետ։

### Դեկտեմբեր
* Դեկտեմբերի 17 - Փարիզի և Նիցցայի քաղաքային խորհուրդները ընդունել են բանաձևեր, որով պահանջում են Ադրբեջանում կամայականորեն պահվող հայ գերիների պաշտպանությունն ու անհապաղ ազատ արձակումը:
* Դեկտեմբերի 24
** Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի ներկայացուցիչները տեսակցել են Ադրբեջանում պահվող հայ պատանդներին:
** Օկուպացված Ստեփանակերտում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը մասնակցել է «հաղթանակի զբոսայգու» բացմանը:
* Դեկտեմբերի 25
** Ադրբեջանի Գանձակի ծանր հանցագործությունների դատարանը Կարեն Ավանեսյանին դատապարտել է 16 տարվա ազատազրկման։
** Հայաստանի կառավարության նիստում հաստատվեց Արցախից տեղահանված անձանց ինքնազբաղվածության խթանման ծրագիրը։

## Տոներ

* Հունվարի 1-2 - Նոր տարվա օրեր
* Հունվարի 6 - Սուրբ ծնունդ
* Փետրվարի 20 - Արցախի վերածննդի օր
* Փետրվարի 21 - Մայրենի լեզվի միջազգային օր
* Փետրվարի 21 - Հայրենիքի պաշտպանի օր
* Մարտի 8 - Կանանց միջազգային օր
* Ապրիլի 7 - Մայրության և գեղեցկության տոն
* Ապրիլի 20 - Զատիկ
* Ապրիլի 24 - Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր
* Մայիսի 1 - Աշխատանքի օր
* Մայիսի 9 - Հաղթանակի օր, Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի և Շուշիի ազատագրման օր
* Մայիսի 28 - Հանրապետության օր
* Հունիսի 1 - Երեխաների պաշտպանության միջազգային օր
* Հունիսի 29 - Հայրենիքի համար նահատակվածների և անհայտ կորածների հիշատակի օր
* Սեպտեմբերի 1 - Գիտելիքի և դպրության օր
* Սեպտեմբերի 2 - Արցախի Հանրապետության օր
* Հոկտեմբերի 11 - Սուրբ Թարգմանչաց տոն
* Դեկտեմբերի 7 - Երկրաշարժի զոհերի հիշատակի օր
* Դեկտեմբերի 10 - Արցախի Հանրապետության պետական անկախության մասին հանրաքվեի և Սահմանադրության օր
* Դեկտեմբերի 31 - Նոր տարվա գիշեր

## Մահեր
* Մայիսի 2 - Գրիգորի Գասպարյան (72),  հայ ռազմական և փրկարարական ծառայության գործիչ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Տես նաև
* 2024 թվականն Արցախում
* 2026 թվականն Արցախում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020-ականներ Արցախում
Կատեգորիա:2025 Ասիայում
Կատեգորիա:2025 Եվրոպայում
Կատեգորիա:2025 Արցախում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Արցախում