Ձմերուկի խռովություն

**Ձմերուկի խռովություն** (), 1856 թվականի ապրիլի 15-ի երեկոյան Պանամա քաղաքում տեղի ունեցած խռովություններ։ Վերջինս Նոր Գրանադայի Հանրապետության Պանամա նահանգի մայրաքաղաքն էր։

Ամերիկացիներից մեկը փողոցային վաճառողից վերցրել է մի կտոր ձմերուկ և հրաժարվել դրա համար վճարել, ինչի հետևանքով սկսվել է բանավեճ, որը վերածվել է բռնությունների՝ կրակոցներից հետո։ Զայրացած տեղացիների ամբոխը հավաքվել է դեպքի վայր և սկսել բախվել ամերիկացիների հետ։ Մինչ կարգուկանոնը կվերականգնվեր, զոհվել է առնվազն տասնհինգ ամերիկացի և երկու պանամացի։

Ամերիկյան տեղական բիզնեսները, այդ թվում՝ երկաթուղային կայարանը, ենթարկվել են մեծ վնասների կամ ամբողջությամբ ոչնչացվել են։

## Նախապատմություն
19-րդ դարի ընթացքում Միացյալ Նահանգների ներկայացվածությունը Պանամայի նեղուցում ավելացավ, քանի որ այն դարձել էր  Կենտրոնական Ամերիկայի ամենահարմար տարածքը արագ տրանսօվկիանոսյան անցման համար։ ԱՄՆ-ի արևմտյան ընդարձակումը արագացել է Ամերիկա-մեքսիկական պատերազմի և Կալիֆորնիայի ոսկու տենդի արդյունքում, և նեղուցով անցնելը ավելի արագ ճանապարհ էր ապահովում դեպի Խաղաղ օվկիանոս այն ժամանակ, երբ ամերիկյան միջինարևմտյան և արևմտյան շրջանների հատումը դժվար ու հաճախ վտանգավոր էր։ Սա հանգեցրել է Նոր Գրանադայի Հանրապետության (որի մաս էր Պանաման) և ԱՄՆ-ի կառավարությունների միջև բանակցությունների հաճախակի լինելուն։ Վաղ բանակցությունների հիմնական թեման առնչվում էր ապրանքների և մարդկանց ազատ տեղաշարժի իրավունքներին և պաշտպանությանը։ Այս բանակցություններից բխող ամենակարևոր պայմանագիրը 1846 թվականի Մալարինո-Բիդլաքի պայմանագիրն էր, որի շրջանակում Նոր Գրանադայի Հանրապետությունը ճանաչել է, որ Միացյալ Նահանգները կարող է միջամտել՝ երաշխավորելու նեղուցի չեզոքությունը։

Այս դրույթը, որը սկզբում նախատեսված էր պաշտպանելու նեղուցը օտար տիրապետությունից, ի վերջո մեկնաբանվել է որպես թույլտվություն ԱՄՆ-ին միջամտելու՝ ամերիկյան շահերը պաշտպանելու համար ցանկացած վտանգից, որը կարող էր առաջանալ տեղական անկարգությունների կամ Նոր Գրանադան տանջող բազմաթիվ քաղաքացիական պատերազմների հետևանքով։ Մինչ Պանամայի ջրանցքի կառուցումը, Միացյալ Նահանգների հիմնական մտահոգությունը նեղուցում Պանամայի երկաթուղու պաշտպանությունն էր, որը ավարտվել է 1855 թվականին։

Մինչ երկաթուղու ավարտը, տեղի տնտեսությունը կախված էր գետային նավակներով և ջորիների քարավաններով ապրանքների և ուղևորների տեղաշարժից։ Երկաթուղու կառուցումը տնտեսական լուրջ փոփոխություններ է առաջացրել շատ պանամացիների համար, որոնք ներգրավված էին այս բիզնեսում։ Իրենց ապրուստի միջոցի կորուստը դժգոհություն է առաջացրել երկաթուղուց և ընդհանուր առմամբ ամերիկացիների նկատմամբ։

## Խռովությունը
1856 թվականի ապրիլի 15-ի կեսօրին գնացքը հասել էր Պանամա քաղաք՝ տեղափոխելով 1,000 ուղևոր, որոնք ուղևորվում էին Կալիֆորնիա։ Այնտեղ կային զգալի թվով կանայք և երեխաներ։ Նրանց ժամանման պահին ծովի մակընթացությունը ցածր էր, ինչի պատճառով նրանք չկարողացան անմիջապես նստել John L. Stephens ամերիկյան շոգենավը, որը նախատեսված էր դեպի Սան Ֆրանցիսկո ուղևորության համար։ Մինչ մակընթացության բարձրանալը, մի քանի ուղևոր շրջում էին Լա Սիենագայի շրջակայքում։ Վերջինս աղքատ թաղամաս էր, որը բնակեցված էր ազատագրված ստրուկներով, բանվորներով, արհեստավորներով և նոր ներգաղթյալներով։

Միջադեպը սկսվել է ժամը 18:00-ի սահմաններում, երբ երեք կամ չորս ամերիկացի ուղևորներ գնացքի կայարանի մոտ սկսեցին վիճել մրգավաճառ Խոսե Մանուել Լունայի հետ։ Նրանցից մեկը, հնարավոր է՝ Ջեք Օլիվեր անունով, վերցրել էր ձմերուկի մի կտոր, սակայն հրաժարվել էր վճարել։ Վիճաբանության ընթացքում Օլիվերը հանել է ատրճանակ, իսկ Լունան՝ դանակը։ Նրանցից մեկ ուրիշը միջամտել և վճարել է Լունային մրգի համար։ Սակայն անմիջապես դրանից հետո Միգել Հաբրահանը՝ տեղացիներից մեկը, խլեց ատրճանակը Օլիվերից և փախավ հարակից թաղամաս։ Շուտով հարյուրավոր մարդիկ, զինված մաչետեներով, քարերով և այլ զենքերով, սկսեցին կռվել ամերիկացիների դեմ, որոնք իրենց հերթին պատասխանեցին հրազենով և այլ զենքերով։

Նախնական բախումները տեղի են ունեցել Լա Սիենագայում գտնվող ամերիկացիներին պատկանող բիզնեսների մոտ։ Մի քանի ժամվա ընթացքում Pacific House, Ocean Hotel-ը և MacAllister-ի խանութը ամբողջությամբ ավերվել են։ Կարճ դադարից հետո բռնության երկրորդ ալիքն է բռնկվել երկաթուղու կայարանի վրա, որտեղ մեծ թվով ամերիկացիներ էին ապաստան գտել։ Այս անգամ ամբոխին են միացել նաև Պանամա քաղաքի ոստիկանները, որոնք սկզբում փորձել են վերահսկել իրավիճակը, սակայն մարզի ժամանակավոր նահանգապետ Ֆրանցիսկո դե Ֆաբրեգայի հրամանով հարձակվել են կայարանի վրա։ Կայարանի ներսում և շրջակայքում բռնությունները շարունակվել են մինչև լուսաբաց։

Պանամայում ԱՄՆ-ի հյուպատոսը հաղորդել է, որ խռովության հետևանքով սպանվել է 15 ամերիկացի, իսկ առնվազն 50-ը վիրավորվել են։ Բացի այդ, սպանվել է 2 պանամացի, ևս 13-ը վիրավորվել են։

## Հետևանք
Խռովությունից հետո երկու երկրներն էլ հետաքննություն են սկսել՝ պատճառները պարզելու համար: Միացյալ Նահանգները Ամոս Քորուայնին նշանակել է Պետդեպարտամենտի համար զեկույց պատրաստելու համար։ Քորուայնը ԱՄՆ նախկին հյուպատոս էր Պանամայում, իսկ նրա եղբայրը աշխատում էր Pacific Mail Steamship Company-ում, որը զգալի բիզնես շահեր ուներ Պանամայում: Քորուայնի վերջնական զեկույցը մեղադրում էր Միգել Հաբրահանին, ով գողացել էր ատրճանակը Օլիվերից և ազդանշան էր տվել «հայրենի նեգրերին»՝ Պանամայի պաշտոնյաների համաձայնությամբ կանխամտածված հարձակում սկսելու համար:

Նուեվա Գրանադայի անունից հետաքննությունը ղեկավարում էին արտաքին գործերի նախարար Լինո դե Պոմբոն և Ֆլորենտինո Գոնսալեսը։ Նրանց զեկույցը խռովությունը անվանել է Օլիվերի կողմից հրահրված ինքնաբուխ ապստամբություն և սրվել ամերիկացիների կողմից նախկին չարաշահումների պատճառով: Նրանք նաև մատնանշեցին Պանամա Սիթիում ամերիկյան ֆիլիբաստերների առկայությունը և երկաթուղու ավարտին ուղեկցող վերջին աշխատատեղերի կորուստը՝ որպես նպաստող գործոններ: Նրանք հերքել են Պանամայի պաշտոնյաների հետ որևէ կանխամտածվածություն կամ համաձայնություն:

Սեպտեմբերի 19-ին 160 հոգանոց ջոկատը տիրացել է երկաթուղային կայարանը։ Քաղաքում հանգիստ է եղել, և երեք օր անց զորքերը հետ են գնացել՝ առանց որևէ կրակոց արձակելու։ Ըստ ԱՄՆ-ի, այս կարճատև օկուպացիան հիմնավորված էր Մալարինո-Բիդլակ համաձայնագրի 35-րդ հոդվածով` Պանամայի չեզոքությունը և ազատ տարանցումը պաշտպանելու համար: Ի վերջո, սա միայն առաջինն էր Պանամայում ԱՄՆ մի քանի միջամտություններից:

Միացյալ Նահանգները փոխհատուցում էր պահանջում Նոր Գրենադայից անկարգությունների ժամանակ կրած վնասների և կորուստների համար: Ստացված Կաս-Հերանի պայմանագիրը վավերացվել է 1858 թվականին: Նոր Գրենադան ընդունեց պատասխանատվությունը խաղաղությունը չպահպանելու համար: Հանձնաժողով է ստեղծվել՝ հայցերը վերանայելու համար, և մոտ 500,000 ԱՄՆ դոլարը շնորհվել է վնասի փոխհատուցում հայցող ԱՄՆ քաղաքացիներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
*
*
* 

Կատեգորիա:1856 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Պանամայի պատմություն
Կատեգորիա:Ձմերուկ