Նորի

**Նիհոնգո** տարբերակի կարմիր ջրիմուռների տարբեր ուտելի տեսակների ճապոնական անվանումն է, ներառյալ, հատկապես, Porphyra tenera Kjellm․ տեսակը և Porphyra yezoensis Ueda, երբեմն իռլանդերենով կոչվում է լավեր (անգլ.՝ laver):

Նորի տերմինը վերաբերում է նաև այս ջրիմուռներից պատրաստված արտադրանքներին։ Վերջնական արտադրանքը պատրաստվում է ջրիմուռը ջախջախելով, ապա չորացնելով ցանցի վրա, որից հետո այն հիշեցնում է կանաչ թուղթ։ Այս թիթեղները օգտագործվում են ճապոնական և կորեական խոհանոցների պատրաստման մեջ։ Նորին ռոլլերի մի մասն է, երբեմն դրանք մատուցում են առանձին, կամ մանր կտրատում և խառնում համեմունքների հետ։

Նորիի հիմնական արտադրողներն են Ճապոնիան, Կորեայի Հանրապետությունը և Չինաստանը։ Միայն Ճապոնիայում արտադրության ծավալը գնահատվում է տարեկան ավելի քան 2 միլիարդ դոլար։

Կորեական անունն է «Kim» (김): Կորեական քիմը աղի է, ի տարբերություն մի փոքր քաղցր ճապոնական նորիի։ Քիմից էլ են պատրաստում ռոլլեր։

## Պատմություն
Սկզբում նորիի տերմինն ավելի լայն իմաստ ուներ և ներառում էր տարբեր ջրիմուռներ։ Այդ թվում նորիի ամենահին նկարագրություններից մեկը թվագրվում է ութերորդ դարով։ Տայհոյի օրենսգրքում (大宝律令), որն ընդունվել է մ.թ. 701թ. ե., ասվում է, որ նորիները հարկվել են։ Մոտ 987 թվականին գրված Utsubo-ի լեգենդներում նորին հիշատակվում էր որպես ծանոթ ուտելիք։ Սկզբնապես պատրաստված որպես մածուկ, նորին սկսեց պատրաստել թերթերով Էդոյի ժամանակաշրջանում Ասակուսայում, Էդոյում (ժամանակակից Տոկիո) օգտագործելով թղթի պատրաստման մեթոդը։ Նորի բառն իր ձայնով նման է Նիհոնգո բառին, և ենթադրություններ կան, որ նորին և հիջիկին օգտագործվել են որպես սոսինձ։

Ջրիմուռների արդյունաբերական մշակումը սկսվել է 17-րդ դարում, սակայն մշակաբույսերը տուժել են թայֆուններից և սկսել են նվազել մինչև 20-րդ դարը՝ գյուղատնտեսական արտահոսքի ավելացման պատճառով։ 1950-ական թվականներին արդյունաբերության վերածնունդը կապված էր բրիտանացի ալգոլոգ Քեթլին Մերի Դրյու-Բեյքերի և ճապոնացի մասնագետների աշխատանքի հետ։

## Օգտագործումը
Նորին ամենից հաճախ օգտագործում են սուշի և օնիգիրի պատրաստելու համար։ Այս ջրիմուռները կարող են օգտագործվել որպես կողմնակի ճաշատեսակ կամ բուրավետիչ լապշայի համար։

## Բաղադրություն
Ջրիմուռները պարունակում են յոդ, երկաթ, կալցիում, ֆոսֆոր, A, D վիտամիններ։ Մի քանի ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ նորին պարունակում է վիտամին B12, ներառյալ դրա կենսահասանելի ձևը, ինչի հետևանքով որոշ հետազոտողներ խորհուրդ են տալիս նորին որպես վիտամինի սննդային աղբյուր վեգանների համար։ Այլ աղբյուրների համաձայն, նորին որպես վիտամին B12-ի աղբյուր վեգանների համար հնարավոր է, բայց խորհուրդ չի տրվում, քանի որ անհրաժեշտ քանակությամբ ջրիմուռներ օգտագործելու դեպքում կարող եք յոդի ավելցուկ ստանալ։ Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ նորիում յոդի պարունակությունը շատ ավելի ցածր է, և անհնար է նորիից յոդի ավելցուկ ստանալ։ Այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ թեև նորին կարող է լինել B12-ի աղբյուր, այն կարող է լինել ոչ թե վիտամինի կենսաբանորեն ակտիվ ձևը, այլ ավելի շուտ ցիանոկոբալամինի անալոգը, որը կարող է արգելակել վիտամին B12-ից կախված ֆերմենտները։ Նորիից վիտամին B12-ի կենսամատչելիության գնահատականները տարբեր են, որոշ ուսումնասիրությունների համաձայն՝ վիտամին B12-ը հասանելի չէ մարդկանց, մյուսների կարծիքով՝ այն հաջողությամբ ներծծվում է։ Կան նաև ապացույցներ, որ սառեցված չորացրած նորիից ստացված վիտամին B12-ը բիոհասանելի է առնետների համար, որոնք այս վիտամինի պակաս ունեն։ Կան ապացույցներ, որ չորացած նորին բացասաբար է ազդում բուսակեր երեխաների վրա՝ իջեցնելով B12 մակարդակը, մինչդեռ հում ջրիմուռները նման ազդեցություն չեն ունեցել։

## Ծանոթագրություններ