Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**[[Հայաստան]]ը [[Եվրատեսիլ երգի մրցույթ]]ին** մասնակցում է սկսած 2006 թվականից։ Հայաստանում մրցույթը հեռարձակում է Հանրային հեռուստաընկերությունը։

## Պատմություն
### Մասնակցության տարիներ
Հայաստանում մրցույթը հեռարձակող Հանրային հեռուստաընկերությունը Եվրատեսիլ երգի մրցույթին մասնակցելու համար առաջին անգամ հայտ է ներկայացրել 2005 թվականին, սակայն հետագայում հետ վերցրեց այն և չմասնակցեց 2005 թվականի մրցույթին։ 2006 թվականին Հանրային հեռուսատաընկերությունը պաշտոնապես հաստատեց իր մասնակցությունը 2006 թվականի մրցույթում։ Հայաստանի առաջին ներկայացուցիչը մրցույթում եղել է Անդրեն «Without Your Love» երգով։ Հայաստանը նախկինում երբեք չէր մասնակցել մրցույթին, ուստի ստիպված էր հանդես գալ կիսաեզրափակչում։ Առաջին ելույթը բավականին հաջողակ ստացվեց Հայաստանի համար։ Անդրեն զբաղեցրեց 8-րդ հորիզոնականը, ինչը թույլ տվեց, որ Եվրատեսիլ 2007 երգի մրցույթում երկիրը հանդես գա միանգամից եզրափակիչ փուլում և այդ տարի Հայաստանը ներկայացրեց Հայկոն  «Anytime You Need» երգով և կրկնեց նախորդ տարվա արդյունքը, զբաղեցնելով 8-րդ հորիզոնականը։

2009 թվականին Հայաստանը ներկայացրել են Ինգա և Անուշ Արշակյանները «Ջան Ջան» («Նոր պար») երգով և զբաղեցրել են 10-րդ հորիզոնականը։

2010 թվականին Հայաստանը ներկայացրել է Եվա Ռիվասը «Apricot Stone» երգով և զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը։

Մինչ մրցույթում սկսվեցին կիրառվել եզրափակիչները, Հայաստանը այն երեք հաջողակ երկրներից էր, որը մշտապես գտնվում էր լավագույն 10-նյակում, սակայն Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթում Հայաստանը ներկայացնող Էմմին «Boom Boom» երգով չկարողացավ հաղթահարել կիսաեզրափակիչ փուլը. ընդամենը 1 միավորի բացակայության պատճառով դուրս մնաց եզրափակչից։

2012-ի մարտի 7-ին Հայաստանը հայտարարեց, որ չի մասնակցի Ադրբեջանում կայանալիք Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթին անվտանգության նկատառումներից ելնելով։

Մեկ տարվա բացակայությունից հետո Հայաստանը վերադարձավ 2013 թվականի մրցույթին, որը տեղի ունեցավ Մալմյոում։

2014-ին 4 տարվա բացակայությունից հետո երկիրը կրկին հայտնվեց լավագույն 10-նյակում Արամ Mp3-ի «Not Alone» երգով։ Երգը զբաղեցրեց 4-րդ հորիզոնականը՝ կրկնելով Հայաստանի լավագույն արդյունքը, որը սահմանել էր Սիրուշոն «Քելե Քելե» երգով 2008-ին, ով նաև քվեարկության նոր համակարգով հավաքել է՝ 272 միավոր, ինչը Հայաստանի մասնակցության ամբողջ պատմության ընթացքում ամենաշատ միավորն է։

2015-ին Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված Հայաստանը ներկայացրեց Genealogy երաժշտական սուպերխումբը, որի 5 անդամները հայկական արմատներով երաժիշտներ են տարբեր աշխարհամասերից, իսկ 6-րդ անդամը Հայաստանից է։ Խումբը կատարեց «Face the Shadow» երգը և զբաղեցրեց 16-րդ հորիզոնականը 34 միավորով, ինչը սակայն Հայաստանի ամենաքիչ միավորն է մրցույթի եզրափակչում։ Genealogy-ի անդամները խորհրդանշում են անմոռուկ ծաղիկը։ Խմբի ձևավորման նպատակն է մեկ բեմում միավորել հայ բնակչության մի նոր սերնդի, որոնց ընտանիքները սփռված են ամբողջ աշխարհով մեկ 1915 թվականից։

2016 թվականին Հայաստանը ներկացնող գերմանահայ երգչուհի Իվետա Մուկուչյանը հավաքել է 249 միավոր և զբաղեցրել լավագույն 10-նյակի 7-րդ հորիզոնականը «LoveWave» երգով։

2017 թվականին Հայաստանը ներկայացրեց Արծվիկը «Fly With Me» երգով և զբաղեցրեց 18-րդ հորիզոնականը, կրկնելով Հայաստանի վատագույն արդյունքը եզրափակչում, որը սահմանել էր Դորիանսը «Lonely Planet» երգով 2013-ին։

2018 թվականին Հայաստանը ներկայացրել է երգիչ Սևակ Խանաղյանը  «Քամի» երգով, որով 2011 թվականից սկսած երկիրը առաջին անգամ դուրս է մնացել եզրափակիչ փուլից և իր մասնակցության ամբողջ պատմության ընթացքում երկրորդ անգամ չի անցել եզրափակիչ փուլ։

2019 թվականին Հայաստանը ներկայացրել է Սրբուկը «Walking Out» երգով, սակայն չհավաքելով բավարար միավորներ չի անցել եզրափակիչ փուլ։ Սա Հայաստանի մասնակցության  երրորդ դեպքն է, երբ երկիրը չի անցել եզրափակիչ փուլ։

2020 թվականին Հայաստանը պետք է ներկայացներ հունահայ երգչուհի Աթենա Մանուկյանը «Chains On You» երգով, սակայն մրցույթը չեղարկվեց COVID-19-ի համավարակի պատճառով։
Եվրատեսիլ 2021-ին Հայաստանը  հրաժարվել է մասնակցել։

2022 թվականի մրցույթին երկիրը ներկայացրեց հեղինակ կատարող, երաժշտական պրոդյուսեր Ռոզա Լինը, նա կատարեց անգլերեն «Snap» երգը և եզրափակչում  գրավեց 20-րդ տեղը։

Ընդհանուր 13 տարվա մասնակցության ընթացքում՝ Հայաստանը 7 անգամ հայտնվել է լավագույն տասնյակում։

Հայաստանն իր մասնակցության ամբողջ պատմության ընթացքում հավաքել է` 1276 միավոր։

AMPTV-ն ունի մի ծրագիր` *«Եվրատեսիլի օրագիր»* (2022 թվականին` *«Թռիչք դեպի Եվրատեսիլ»*) անվանմամբ, որը մշակված է հատուկ Եվրատեսիլի հայաստանյան մասնակիցների և նրանց փորձի համար։ Ծրագիրը սկսվում է ամեն տարի, երբ ընտրվում է ներկայացնող արտիստը, և ավարտվում է Եվրատեսիլի եզրափակչով։ Ծրագրի վերջին թողարկումները սովորաբար հեռարձակվում են Եվրատեսիլի կիսաեզրափակիչներից և եզրափակչից առաջ։

### Ազգային ընտրություն
մինի|301x301փքս|''«Դեպի Եվրատեսիլի»'' տարբերանշանը
Հայաստանում մրցույթը հեռարձակող Հանրային հեռուստաընկերությունը առաջին անգամ Եվրատեսիլի ազգային եզրափակիչ կազմակերպել է 2007 թվականին։ Այս նույն ձևաչափը կիրառվել է նաև 2009, 2010 թվականներին, իսկ 2008, 2011 և 2013 թվականներին ժյուրիի և հեռուստադիտողի քվեարկությամբ ընտրվել է միայն երգը։ 2006, 2014, 2015, 2016 և 2019 թվականներին և՛ մասնակիցը, և՛ երգը ընտրվել են ներքին քվեարկությամբ։ 2017 թվականից Հանրային հեռուստաընկերությունը սկիզբ է դրել «*Դեպի Եվրատեսիլ*» ազգային եզրափակիչին, որը կիրառվել է նաև 2018, 2020 և 2025 թվականներին։

### Երգերի լեզուն
Հայաստանը Եվրատեսիլում մինչև այժմ ներկայացրել է 18 երգ, որոնցից 11-ը ամբողջությամբ անգլերենով են, մյուս 5-ը` անգլերեն և հայերեն, իսկ 2-ը` ամբողջությամբ հայերեն։

## Մասնակիցներ

## Քվեարկության պատմություն
### 12 միավորներ

*ժ - ժյուրի, **հ - հեռուստադիտողներ

### Մեկնաբաններ և խոսնակներ

## Պատկերադարան

Պատկեր:ESC 2007 Armenia - Hayko - Anytime you need.jpg|Հայկոն Հելսինկիում (2007)
Պատկեր:ESC 2008 - Armenia - Sirusho, 1st semifinal.jpg|Սիրուշոն Բելգրադում (2008)
Պատկեր:Eva Rivas 02.JPG|Եվա Ռիվասը Օսլոյում (2010)
Պատկեր:ESC2013 - Armenia 01.jpg|Դորիանսը Մալմյոում (2013)
Պատկեր:ESC2014 - Armenia 01.jpg|Արամ Mp3-ին Կոպենհագենում (2014)
Պատկեր:20150515 ESC 2015 Genealogy 6153.jpg|Genealogy-ն Վիեննայում (2015)
Պատկեր:ESC2016 - Armenia 06.jpg|Իվետա Մուկուչյանը Ստոկհոլմում (2016)
Պատկեր:Artsvik (Armenia). Photo 363.jpg|Արծվիկը Կիևում (2017)
Պատկեր:ESC2018 - Armenia 04.jpg |Սևակ Խանաղյանը Լիսաբոնում (2018)
Image:ESC2019-Armenia.jpg|Սրբուկը Թել Ավիվում (2019)
File:Eurovision 2023 - Jury Semi-final 2 - Armenia - Brunette (03).jpg|Բրյունետը Լիվերպուլում (2023)
File:Ladaniva Eurovision Song Contest 2024 final Malmö dress rehearsal semi 2 01.jpg|Լադանիվան Մալմյոում (2024)
Պատկեր:PARG at ESC2025 for Armenia 27.jpg|Պարգը Բազելում (2025)


## Մարսել Բեզենսոնի մրցանակ
**Երկրպագուի մրցանակ**

Մարսել Բեզենսոնի մրցանակները առաջին անգամ հանձնվեցին Էստոնիայի Տալլին քաղաքում անցկացվող «Եվրատեսիլ 2002» երգի մրցույթի  ժամանակ` եզրափակելով լավագույն մրցակից երգերը։ Հիմնադրվել է Քրիստեր Բյորկմանի («Եվրատեսիլ 1992» երգի մրցույթի ժամանակ Շվեդիայի ներկայացուցիչ և Շվեդիայի պատվիրակության ներկայիս ղեկավար) և Ռիչարդ Հերրիի (Herreys-ի անդամ և «Եվրատեսիլ 1984» երգի մրցույթի Շվեդիայի հաղթող) կողմից, մրցանակները տրվում են ամենամյա մրցույթի հեղինակ Մարսել Բեզենսոնի անունից։ Մրցանակները բաժանվում են երեք անվանակարգերի. Մամուլի մրցանակ, գեղարվեստական մրցանակ և կոմպոզիտորական մրցանակ։

## Հետաքրքիր փաստեր
*2016 թվականին Իվետա Մուկուչյանը զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը, հավաքելով 249 միավոր (141 միավոր՝ քվեարկության հին համակարգով), սակայն չի կարողացել գերազանցել Սիրուշոյի արդյունքը — 272 միավոր՝ քվեարկության նոր համակարգով (199 միավոր՝ հին համակարգով)։
* Հայաստանի ամենաբարձր արդյունքը 4-րդ հորիզոնականն է, որը գրավել են Արամ MP3-ն` 2014 թվականին, և Սիրուշոն` 2008 թվականին։
*2012 թվականի փետրվարի 23-ին մի շարք հայ երգիչներ հանդես եկան Բաքվում կայանալիք «Եվրատեսիլ-2012»-ին չմասնակցելու հիմնավորված հայտարարությամբ։
*2011 թվականին հայաստանյան երկրպագուների խոսքով, ազգային ընտրության ժամանակ ընտրված «Boom Boom» ստեղծագործությունը հակասում է մարդկանց մեծամասնության ընտրությանը, այդ թվում` Սփյուռքի հայերի, որոնք իրենց ձայնը տալիս են Հայաստանի համար։ Մրցույթի հայ երկրպագուները պահանջել են մինչև մարտի 10-ը չեղյալ հայտարարել մարտի 5-ին կայացած քվեարկությունը և «AYO» երգն ընտրել Էմմիի կողմից «Եվրատեսիլ-2011»-ում կատարելու համար։
*2016 թվականին Հայաստանը ներկայացնող երգչուհի Իվետա Մուկուչյանը Ստոկհոլմում բարձրացրել է Արցախի դրոշը մարդասիրական մտահոգություններից ելնելով։
*2016 թվականին մինչ Եվրատեսիլի մեկնարկը երկնքում սավառնել է «Ղարաբաղ-Իվետա» պաստառը։
* 2022 թվականին Եվրատեսիլ վերադառնալուց ի վեր Հայաստանն ամեն տարի անցել է եզրափակիչ փուլ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Հայաստանը Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի էջը Eurovision.tv կայքում
* OGAE Հայաստան պաշտոնական ֆան ակումբի կայքը 
* AMPTV կայք-էջ

Կատեգորիա:Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում