Դեբբի Ֆրիդման

**Դեբորա Լին Ֆրիդման** (), ամերիկացի երաժիշտ, որը գրել և կատարել է հրեական կրոնական երգեր։ Նա առաջիններից է եղել, ով Աստծո համար օգտագործել է նաև իգական սեռը նշող բառեր և հրեական աղոթքներում փոխել է միայն տղամարդկանց համար նախատեսված արտահայտությունները, որպեսզի դրանք վերաբերեն նաև կանանց։

Դեբբի Ֆրիդմանն առավել հայտնի է *Mi Shebeirach* հրեական «բուժիչ» աղոթքի իր տարբերակով: Նրա երաժշտությունը հնչում է ռեֆորմիստական, պահպանողական և ուղղափառ հրեական համայնքներում:

## Կարիերա
Դեբբի Ֆրիդմանը սկսել է երգեր գրել 1970-ականների սկզբին՝ Վիսկոնսինի հրեական ամառային ճամբարում աշխատելիս։ 1971-ից 2010 թվականներին նա թողարկել է 22 ալբոմ։ Նրա ոգեշնչման աղբյուրը եղել են ժողովրդական արտիստներ՝ Ջոան Բաեզը, Պիտերը, Փոլը, Մերին և նման այլ ժողովրդական երաժիշտներ։ Նա գրել է երգեր անգլերեն և եբրայերեն լեզուներով՝ բոլոր տարիքի մարդկանց համար։ Նրա հայտնի երգերից են «Ալեֆ Բեթի երգը», «Միրիամի երգը», «Ոչ թե ուժով» և *I Am A Latke*։ Նա ելույթ է ունեցել սինագոգներում և համերգասրահներում:

1972 թվականին Դեբբի Ֆրիդմանը տեղափոխվել է Չիկագո: Նույն թվականին «Թեմփլ Սինայ» եկեղեցին նրան հրավիրել է դառնալու իրենց մշտական արտիստը: 1972-1975 թվականներին նա ստեղծել է երեք խոշոր երաժշտական ստեղծագործություն, որոնք արտացոլել են ազատամիտ հրեական համայնքներում և նրանց ծիսական ավանդույթներում տեղի ունեցող փոփոխությունները։

Չիկագոյում ապրելու տարիներին Դեբբի Ֆրիդմանը սովորել է Սպերտուս ինստիտուտում՝ հրեական ուսումնական կենտրոնում։

2007 թվականին նա միացել է Նյու Յորքի Հրեական Միության քոլեջի՝ Հրեական կրոնի ինստիտուտի սրբազան երաժշտության դպրոցի դասախոսական կազմին, որտեղ դասավանդել է ապագա ռաբբիների և կանտորների: Դպրոցը հետագայում վերանվանվել է նրա պատվին: Նա նաև ճանաչվել է Կանտորների Ամերիկյան Համաժողովի պատվավոր անդամ։

2010 թվականին, իր 22-րդ *As You Go On Your Way: Shacharit – The Morning Prayers* անվանումով ալբոմը թողարկելուց հետո, Դեբբի Ֆրիդմանը պատվի է արժանացել՝ ընդգրկվելով *Forward 50* ցուցակում։

Ուղղափառ հրեա ֆեմինիստ Բլու Գրինբերգն ասել է, որ Դեբբի Ֆրիդմանը մեծ ազդեցություն է ունեցել ժամանակակից ուղղափառ սինագոգների, կանանց աղոթքի խմբերի և ֆեմինիստական համայնքների վրա: Նա Դեբբիին անվանել է հոգևոր բանաստեղծ և ամբողջ հրեական համայնքն առաջնորդող լույս։ Փենսիլվանիայից կանտոր Հարոլդ Մեսինգերն ասել է, որ Դեբբին իր տեսակի մեջ առաջինն է եղել, և որ յուրաքանչյուր ժամանակակից կանտոր, երգչախմբի ղեկավար և պարզ քաղաքացի, ով գնահատել է նրա ստեղծած արժեքները, մեծապես պարտական է նրան։

## Անձնական կյանք
Դեբբի Ֆրիդմանը՝ Ֆրեդա և Գաբրիել Ֆրիդմանների դուստրը, ծնվել է 1951 թվականին Նյու Յորք նահանգի Յուտիկա քաղաքում: Հինգ տարեկանում նա տեղափոխվել է Մինեսոտա նահանգի Սենթ Փոլ քաղաք, որտեղ սովորել է երգչախմբային երգեցողություն ավագ դպրոցի երգչախմբում և եղել է երգի ղեկավար իր հրեական երիտասարդական խմբում: Նա ավարտել է Հայլենդ Պարկի ավագ դպրոցը 1969 թվականին և ընդգրկվել դպրոցի «Փառքի սրահում» 1999 թվականին։

1990-ականներին Դեբբի Ֆրիդմանի մոտ նկատվել է նյարդաբանական հիվանդություն՝ ցրված սկլերոզի նման ախտանիշներով: Նրա երաժշտական պատմությունը, ինչպես նաև հիվանդության դեմ պայքարը, ներկայացվել են 2004 թվականին նկարահանված «Հոգու ճանապարհորդություն» վավերագրական ֆիլմում, որը պատմում է նրա 1997-2002 թվականների կյանքի մասին։

Դեբբին լեսբուհի է եղել, բայց հրապարակավ չի խոսել այդ մասին: Նրա՝ ''The New York Times''-ի մահախոսականի ժամանակ առաջին անգամ է անդրադարձ կատարվել նրա սեռական ինքնությանը։

## Մահ և ժառանգություն
2011 թվականի հունվարին Դեբբի Ֆրիդմանը հոսպիտալացվել է Կալիֆոռնիայի Միշն Վիեխո քաղաքում, որտեղ նա մահացել է թոքաբորբից հունվարի 9-ին։

Նույն ամսվա վերջում ռաբբի Դեյվիդ Էլենսոնը հայտարարել է, որ Սրբազան Երաժշտության Դպրոցը վերանվանվելու է նրա պատվին: Պաշտոնական անվանափոխությունը տեղի է ունեցել 2011 թվականի դեկտեմբերի 7-ին։

2014 թվականին հրատարակվել է «Երգիր Աստծուն. Դեբի Ֆրիդմանի անթոլոգիա» վերնագրով գիրքը: Այն ներառում է նրա երաժշտության ամբողջական ժողովածուն։

Չնայած երաժշտությունը կենտրոնական տեղ է զբաղեցրել Ֆրիդմանի կյանքում, նրա ընտանիքը ենթադրում է, որ նա լիովին չի ընդունել իր ստեղծագործությունները գրավոր տեսքով պահպանելու գաղափարը: Հնարավոր է, որ նա երաժշտության կենդանի, բանավոր և կատարողական կողմերն ավելի շատ է գնահատել, քան ստատիկ, գրավոր արձանագրությունները։Դեբբի Ֆրիդմանի Հյուսիսային Ամերիկայի հրեական համայնքներում կատարած ամենահայտնի երգերից են *Mi Shebeirach*-ը (գրված իր զուգընկեր Դրորա Սեթելի հետ), «Միրիամի երգը» և նրա «Հավդալա» մեղեդին։ Իր կարիերայի ընթացքում նա խրախուսել է հրեական համայնքներին արտահայտել իրենց սեփական ձայներն ու փորձառությունները պաշտամունքի մեջ, հատկապես կրոնի փոփոխությունների և զարգացման ժամանակ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

* *Sing Unto God* (1972)
* *Not by Might Not by Power* (1974)
* *Ani Ma-Amin* (1976)
* *If Not Now, When?* (1980)
* *...And The Youth Shall See Visions* (1981)
* *And You Shall Be a Blessing....* (1989)
* *Debbie Friedman: Live at the Del* (1990)
* *The World of Your Dreams* (1993)
* *Miracles & Wonders* (1995)
* *Shirim Al Galgalim: Songs on Wheels* (1995)
* *Shanah Tovah: A Good Year* (1996)
* *Renewal of Spirit* (1997)
* *The Journey Continues: Ma'yan Passover Haggadah In Song* (1997)
* *It's You* (1998)
* *The Alef Bet* (2001)
* *The Water in the Well* (2001)
* *Light These Lights: Debbie Friedman Sings Chanukah Songs For The Whole Family* (2003)
* *One People* (2006)
* *As You Go On Your Way: Shacharit – The Morning Prayers* (2008)

### Կենդանի ալբոմներ
* *Debbie Friedman: Live at the Del* (1990)
* *At Carnegie Hall* (1996)

### Կոմպիլյացիոն ալբոմներ
* *In The Beginning* (1994)
* *Songs of the Spirit - The Debbie Friedman Anthology* (2005)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Debbie Friedman website
* Jewish Women and the Feminist Revolution from the Jewish Women's Archive
* ''A Journey of Spirit''
* Debbie Friedman Tributes Page (URJ)

 
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Երգահաններ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Հուդայականություն
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ