Ռուսերեն Վիքիպեդիայի գործադուլ

thumb|Նկար, որը գործադուլի ժամանակ ցուցադրվել է օգտատերերին

**Ռուսերեն Վիքիպեդիայի գործադուլը**, Վիքիպեդիայի ռուսալեզու բաժնի աշխատանքի ժամանակավոր դադարեցում 2012 թվականի հուլիսի 10-ին՝ ի նշան Ռուսաստանի Պետական դումայում քննարկված «Երեխաների առողջության և զարգացման համար վնասակար տեղեկատվությունից պաշտպանության մասին» օրենքում փոփոխությունների դեմ բողոքի, ինչպես նաև հասարակական ուշադրություն գրավելու համար № 89417-6 օրինագծին։ Գործադուլի հաջորդ օրը ռուսերեն Վիքիպեդիայի գլխավոր էջում ցուցադրվել է տեղեկատվական պաստառ՝ այս օրինագծի ընդունմանը հակազդելու կոչով։

№ 89417-6 օրինագիծը Պետդումա է ներկայացվել 2012 թվականի հունիսի 7-ին, և արդեն հուլիսի 6-ին ընդունվել է առաջին ընթերցմամբ՝ չնայած Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահին առընթեր քաղաքացիական հասարակության զարգացման և մարդու իրավունքների խորհրդի առաջարկին՝ այն քննարկումից հանելու համար։ Երկրորդ ընթերցման ժամանակ պատգամավորները որոշ փոփոխություններ են կատարել։ Հուլիսի 11-ին օրինագիծն ընդունվել է Պետդումայի կողմից երկրորդ և երրորդ ընթերցմամբ միաձայն, իսկ հուլիսի 18-ին հավանության է արժանացել Դաշնության խորհրդի կողմից։ Հուլիսի 28-ին Ռուսաստանի Դաշնության N139-ФЗ համապատասխան դաշնային օրենքը վերջապես ընդունվել է և ստորագրվել է նախագահ Վլադիմիր Պուտինի կողմից՝ ուժի մեջ մտնելով 2012 թվականի հուլիսի 30-ին «Ռոսիյսկայա Գազետա» թերթում հրապարակման պահից։

Գործադուլի որոշումը կայացվել է օրինագծի ենթադրյալ երկրորդ ընթերցման նախօրեին։ Գործադուլի որոշման համար ռուսերեն Վիքիպեդիայում քննարկում է անցկացվել։ Համապատասխան մամլո հաղորդագրության մեջ ընդգծվել է, որ «այդ փոփոխությունները կարող են հիմք հանդիսանալ համացանցում իրական գրաքննության համար...»։ Ակցիային աջակցել են մի քանի համացանցային ռեսուրսներ, այդ թվում՝ Վիքիպեդիայի երեք այլ լեզվական բաժիններ (իտալերեն, բաշկիրերեն և յակուտերեն), «Ժիվոյ Ժուրնալ» բլոգ-հարթակը, «ՎԿ» սոցիալական ցանցը, «Յանդեքս» որոնողական համակարգը, «Լուրկոմորիե» վիքի կայքը, «2ch.so» իմիջբորդը։ Համերաշխության խոսքեր են հայտնել նաև մի շարք համացանցային ընկերությունների պաշտոնական ներկայացուցիչներ, որոնք մտահոգություն են հայտնել առ այն, որ «օրինագծի իրական քննարկումներ չեն անցկացվել ոչ փորձագիտական հանրությունում, ոչ էլ իշխանության մարմիններում»՝ կոչ անելով օրենսդիրներին հետաձգել օրինագծի ընդունումը և անցկացնել դրա լուրջ լրամշակումը։

## Նախորդ գործադուլներ
Ռուսերեն Վիքիպեդիայի գործադուլին նախորդել են 2011 թվականի հոկտեմբերի 4-ին իտալերեն Վիքիպեդիայի գործադուլը և 2012 թվականի հունվարի 18-ին անգլերեն Վիքիպեդիայի գործադուլը։ Իտալերեն Վիքիպեդիան գործադուլ է հայտարարել՝ ի նշան երկրի խորհրդարանում քննարկվող DDL intercettazioni օրինագծի դեմ բողոքի։ Օրինագիծը նախատեսում էր համացանցային ռեսուրսներից ցանկացած տեղեկատվության պարտադիր ուղղում կամ հեռացում, որը դիմումատուն հեղինակությանը համար վնասակար է համարում, ընդ որում դրա համար նույնիսկ դատարանի որոշման կամ իրավապահ մարմինների պաշտոնական հանձնարարականի կարիք չի լինի։ Գործադուլի ժամանակ իտալերեն Վիքիպեդիայի ցանկացած էջ անցնելիս վերահղում է կատարվել համապատասխան հայտարարությանը։ Վիքիմեդիա Հիմնադրամը նույն օրը հայտարարել է իտալական բաժնի աջակցության մասին։ Ընդհանուր առմամբ խնդրագիրը դիտվել է ավելի քան 8 միլիոն անգամ։[thumb|Протест [Итальянская Википедия|итальянской Википедии4 октября 2011 года]]
Անգլերեն Վիքիպեդիան ժամանակավորապես փակվել է 2012 թվականի հունվարի 18-ին՝ միանալով ԱՄՆ Կոնգրեսում քննարկված Stop Online Piracy Act (SOPA) և Protect Intellectual Property Act (PIPA) օրինագծերի հակառակորդների գործողություններին։

Բողոքի ցույցերի հիմնական պատճառը առաջարկված օրենքների ձևակերպումն էր, որոնք խստացնում են ԱՄՆ-ի սահմաններից դուրս հեղինակային իրավունքի խախտման խափանման միջոցները։ Ցուցարարների կարծիքով, այդ օրենքների որոշ դրույթներ չափազանց կոշտ էին կամ լղոզված, և դրանց կիրառումը գործնականում կարող է լուրջ վնաս հասցնել Համացանցում խոսքի ազատությանը, համացանցի հանրությանը և այն կայքերին, որոնց նյութերը ստեղծվում են այցելուների կողմից։ Ի նշան SOPA-ի և PIPA-ի դեմ բողոքի, որոշ կայքեր, ինչպիսիք են Վիքիպեդիայի անգլերեն բաժինը, «Mojang AB»-ն և «reddit» սոցիալական լրատվական կայքը, 12-ից 24 ժամվա ընթացքում անջատել են իրենց էջերի հասանելիությունը։ Այլ կայքեր, ինչպիսիք են «Գուգլը», «Մոզիլան» և Վիքիպեդիայի մի քանի բաժիններ այլ լեզուներով, իրենց էջերում տեղադրել են պաստառներ, որոնք բողոքում են օրինագծերի դեմ և այցելուներին կոչ են անում հակազդել ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից SOPA-ի և PIPA-ի ընդունմանը։ Օրինագծերին դեմ են արտահայտվել նաև մի շարք խոշորագույն ՏՏ ընկերություններ, այդ թվում՝ «Թվիթթերը», «Ֆեյսբուքը», «Իբէյը», «Կասպերսկու լաբորատորիան»։ Բողոքի ակցիաների նպատակն իրագործվել է արդեն հաջորդ օրը, քանի որ ԱՄՆ 100 սենատորներից 18-ը, ներառյալ օրինագծի 11 հովանավորները, հայտարարել են, որ իրենք այլևս չեն աջակցում օրինագծին, ինչը Կոնգրեսի կողմից դրա ընդունումը գրեթե անհնար է դարձրել։

[thumb|Վիքիպեդիայի բողոքի ակցիա։ 2012 թվականի հունվարի 18-ին այսպիսի տեսք է ունեցել [անգլերեն Վիքիպեդիայի յուրաքաչյուր էջ։ ]]

## Օրինագիծ № 89417-6

2012 թվականի հունիսի 7-ին Պետդուման ներկայացրել է Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային օրենքի նախագիծը ««Երեխաների առողջությանը և զարգացմանը վնաս պատճառող տեղեկատվությունից պաշտպանվելու մասին» դաշնային օրենքում և համացանցում անօրինական տեղեկատվության հասանելիությունը սահմանափակելու վերաբերյալ  Ռուսաստանի Դաշնության որոշ օրենսդրական ակտերում փոփոխություններ կատարելու մասին»։ Այս օրինագիծը առաջարկել է դաշնային օրենքներում մտցնել դրույթներ, որոնք ենթադրում են «Դոմենային անունների միասնական գրանցամատյան...» տեղեկատվական համակարգի ստեղծում, որը թույլ է տալիս սահմանափակել մուտքը անօրինական տեղեկատվություն պարունակող կայքեր։ Մի շարք փորձագետներ մտավախություն են հայտնել, որ այս օրինագիծը օգտագործվելու է համացանցում գրաքննության համար։

## Իրադարձությունների զարգացում
2012 թվականի հուլիսի 9-ին, ժամը 15:30-ին (UTC) ռուսերեն Վիքիպեդիայի երկու մասնակիցներ նախաձեռնել են «Գործադուլ ընդդեմ գրաքննությանը Ռունետում» հարցումը։thumb|Ռուսերեն Վիքիպեդիայի գլխավոր էջը 2012 թվականի հուլիսի 10-ին
thumb|Ռուսերեն Վիքիպեդիայի գլխավոր էջը 2012 թվականի հուլիսի 11-ին
thumb|Իտալերեն Վիքիպեդիայի գլխավոր էջը 2012 թվականի հուլիսի 11-ին
thumb|Բաշկիրերեն Վիքիպեդիայի գլխավոր էջը 2012 թվականի հուլիսի 11-ին
thumb|Յակուտերեն Վիքիպեդիայի գլխավոր էջը 2012 թվականի հուլիսի 11-ին
Կազմակերպիչներն առաջարկել են հուլիսի 10-ի կեսգիշերից մեկ օրով փակել ռուսերեն Վիքիպեդիայի հասանելիությունը։ Ի նշան բողոքի «Ռունետում գրաքննություն մտցնելու դեմ», ենթադրվել է օգտատերերին վերահղել գործադուլի մասին հաղորդագրությանը։ Ամսաթվի ընտրությունը բացատրվել է նրանով, որ հուլիսի 10-ին նախատեսվում էր օրինագծի քննարկումը երկրորդ ընթերցմամբ, չնայած Պետդումայի կայքում այն թվագրվում էր հուլիսի 11-ին։ «Գործադուլը» լրատվամիջոցների ուշադրությունն է գրավել արդեն հարցման կազմակերպման փուլում, ինչը նպաստել է մասնակիցների բարձր ակտիվությանը։ Գրեթե 200 մասնակիցներ կողմ են արտահայտվել առաջարկին, 27-ն առաջարկել են սահմանափակվել մամուլի հաղորդագրությամբ, մոտ 50-ն ընդհանրապես չեն աջակցել նախաձեռնությանը։

Ցայտնոտի իրավիճակում վերջնական որոշումը կայացվել է միայն ժամը 21-ին (UTC), դրանից հետո ևս մոտ մեկ ժամ բաժինն անկայուն աշխատել է, և միայն առավոտյան վերջապես հաստատվել է պաստառի պլանավորված ցուցադրումը՝ հղում կատարելով № 89417-6 օրինագծի էջին։ Գործադուլի մասին տեղեկատվությունը շատ արագ տարածվել է Ռունետում։

2012 թվականի հուլիսի 9-ի ժամը 21:00-ից մինչև հուլիսի 10-ի ժամը 20:00-ը (UTC) ռուսերեն Վիքիպեդիայում շարունակվում էր գործադուլը «Տեղեկատվության մասին» օրենքում փոփոխությունների դեմ։ Ուկրաիներեն Վիքիպեդիայի հաճախելիությունը հուլիսի 10-ին ռեկորդային է դարձել՝ սովորականից 5 անգամ ավելի։

Հուլիսի 10-ի օրվա ընթացքում Վիքիմեդիա Ռուսաստանի գործադիր տնօրեն Ստանիսլավ Կոզլովսկին շահագրգիռ անձանց պարզաբանել է ռուսերեն Վիքիպեդիայի համայնքի և հիմնադրամի դիրքորոշումը։ Մասնավորապես, նա ակցիայի մասին հարցազրույց է տվել «Էխո Մոսկվա» ռադիոկայանի լրագրողներին, ինչպես նաև «Սնոբ» ամսագրին։

Ակցիայի ընթացքում ԶԼՄ-ները պարզաբանման համար դիմել են նաև Վիքիպեդիայի մյուս մասնակիցներին։ Օրինակ, LifeNews-ին տված հարցազրույցում Վիքիպեդիայի ադմինիստրատոր Մաքսիմ Մոզուլը՝ հանդես գալով օրինագծի քննադատությամբ, ամփոփել է. «Հուսով եմ, որ խորհրդարանականները հաշվի կառնեն նրբությունները, և Վիքիպեդիային դա չի անդրադառնա։ Եթե դա, այնուամենայնիվ, մեզ անդրադառնա, ապա ոչ ոք ոչինչ չի ջնջի։ Իրանում կամ Չինաստանում հանրագիտարանի փակման իրավիճակում ոչ ոք ոչինչ չի ջնջել։ Ինձ թվում է, որ դա ճիշտ է»։

Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ օրինագծի քննարկումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հուլիսի 11-ին, որոշվել է երկարացնել բողոքի ակցիան, բայց արդեն այլ ձևով։ Այդ օրվա ընթացքում նախագծի գլխավոր էջի վերևում տեղադրված էր պաստառ, որը պարունակում էր նախորդ օրվա հաղորդագրությանը նման տեքստ՝ համապատասխան հղումներով։

Հուլիսի 11-ին ակցիային աջակցել են Վիքիպեդիայի մյուս լեզվական բաժինների գործընկերները։ Ի նշան համերաշխության ռուսերեն վիքիպեդիստների բողոքի՝ բաններներ են տեղադրվել իտալերեն, բաշկիրերեն և յակուտերեն բաժինների գլխավոր էջերում։

## Գործադուլի աջակցություն
Քանի որ գործադուլի նախաձեռնությունն անսպասելի է եղել համացանցային հանրության համար, իսկ որոշումն այդ մասին ընդունվել է հապճեպ, գործընկերները չեն հասցրել օպերատիվ արձագանքել և համաժամանակյա համաձայնեցված ակցիաներ անցկացնել, սակայն փորձել են համերաշխություն ցուցաբերել Վիքիպեդիային։

Բողոքի ակցիային առաջիններից մեկը միացել է «2ch.so» իմիջբորդը, որը թեև չի սկսել «փակվել», բայց անջատել է նոր գրառումներ հրապարակելու հնարավորությունը և բոլոր էջերում տեղադրել է «Два.ч-ն ընդդեմ ռուսական ֆաերվոլին։ Աջակցեք ազատ հաղորդակցությանը։ Հրապարակելու հնարավորությունը մեկ օրով անջատվելու է՝ Ի նշան բողոքի Ռունետի գրաքննության դեմ» () տողը՝ հղում անելով Վիքիպեդիայի նախաձեռնությանը աջակցող էջին։

Կեսօրին ակցիան հանդիպել է «Թվիթթերի» օգտատերերի զանգվածային աջակցությանը։ «Թվիթթերի» ռուսական թրենդների թոփում առաջին հորիզոնականում են եղել #RuWikiBlackout, #Википедия հեշթեգերը և նույնիսկ վիճահարույց օրինագծի համարը՝ 89417-6:

Ժամը 14:00-ի սահմաններում «Հաբրահաբրում» հայտնվել է մի գրություն, որը հրավիրել է ուշադրությունը № 89417-6 օրինագծի վրա և մանրամասն հրահանգներ է տվել Պետդումայի նախագահ Սերգեյ Նարիշկինին ուղղված դիմում գրելու համար՝ օրինագիծը քննարկումից հանելու խնդրանքով։ Ավելի ուշ առաջարկվել է նաև կրկնօրինակել նամակը և ուղարկել նախագահին։ Այս գրառման հղումը լայնորեն տարածվել է համացանցում։ Մասնավորապես, այս տեղեկատվությունը, հղում անելով Վիքիպեդիայի «բողոքական էջին», գլխավոր էջի տեքստային պաստառում կրկնօրինակել է «Bash.im» կայքը։ Ավելի ուշ այս գրառմանը հղում է հայտնվել նաև Վիքիպեդիայի մամուլի հաղորդագրությունից։

Հուլիսի 10-ի կեսօրին օրինագծի դեմ հանդես է եկել «Ժիվոյ Ժուրնալը»՝ գլխավոր էջում տեղադրելով պաստառ, որը հղում է անում էջին հետևյալ տեքստով. «Օրենքի փոփոխությունները կարող են հանգեցնել համացանցի ռուսալեզու հատվածում գրաքննության ներդրմանը, սև ցուցակի և ստոպ-ցուցակների ստեղծմանը և առանձին կայքերի արգելափակմանը։ Ցավոք, Ռուսաստանում օրենսդրության կիրառման պրակտիկան խոսում է հենց այս՝ ավելի վատ սցենարի մեծ հավանականության մասին» () և հղում անելով Վիքիպեդիայում օրինագծի մասին հոդվածին։

Հուլիսի 10-ի երեկոյան Ռունետի խոշորագույն` «ՎԿ» սոցիալական ցանցն իր բոլոր էջերում տեղադրել է պաստառ՝ հետևյալ տեքստով. «Ռուսաստանի Պետդումայում քննարկում են համացանցում գրաքննություն մտցնելու մասին օրենքը։ Մանրամասները՝ ru.wikipedia.org» (), որի արդյունավետությունը հանգեցրել է «Հաբրահաբր» կայքի կարճատև անկմանը, որին նույնպես հղում էր տրվել։

Հուլիսի 11-ին «Յանդեքսը» պատգամավորներին հիշեցրել է, որ «խոսքի ազատությունը պակաս կարևոր չէ, քան մանկական պոռնոգրաֆիայի դեմ պայքարը»՝ կոչ անելով Պետդումային կանգ առնել, և իր գլխավոր էջում խորհրդանշական կերպով ուղղել է ընկերության կարգախոսը՝ «Կգտնվի ամեն ինչ» () արտահայտության վերջին բառը ջնջելով։

Նույն օրը՝ հուլիսի 11-ին, ակցիային աջակցել է նաև «Լուրկոմորյե» կայքը՝ փոխելով տարբերանշանը և գլխավոր էջում տեղադրելով «Գրաքննություն» հոդվածի հղումը։[thumb|[Յանդեքսի տարբերանշանը 2012 թվականի հուլիսի 11-ին]]

## Քննադատություն
Վիքիպեդիայի գործադուլի աջակցությունը բացարձակ չէր, եղել են նաև քննադատական արձագանքներ։

Օրինակ, Ալեքսանդր Ամզինը, որն այն ժամանակ «Lenta.ru» կայքի սյունակագիրն է եղել, Վիքիպեդիայի խմբագիրներին համեմատել է շտապօգնության բժիշկների, փրկարարական ծառայությունների և ատոմակայանների անձնակազմի հետ՝ ասելով, որ իրենք «բարոյական իրավունք չունեն դադարեցնել ռեսուրսի հասանելիությունը»։

Անվտանգ համացանցի լիգայում Վիքիպեդիայի ակցիան անվանել են «ուշադրություն գրավելու փորձ»՝ միաժամանակ հավաստիացնելով, որ փոփոխությունները չեն ենթադրում Ռունետի գրաքննություն։

## Ակցիայի լուսաբանումը ԶԼՄ-ներում
Ռուսերեն Վիքիպեդիայի գործադուլը ԶԼՄ-ների կողմից հետաքրքրություն է առաջացրել դեռևս նախապատրաստական փուլում։ Մասնավորապես, «Lenta.ru» կայքը հրապարակել է գրություն՝ դրա անցկացման ժամանակ սկսված հարցման մասին, իսկ ավելի ուշ առաջիններից մեկը հայտնել է դրա մեկնարկի մասին։ Ակցիայի մեկնարկի մասին առաջին հաղորդողների թվում է եղել նաև Վիքինորություններ ընկերական լրատվական նախագիծը՝ ռուսերեն և անգլերեն։

Հետագայում ակցիան ակտիվորեն լուսաբանվել է ռուսական ԶԼՄ-ների, լրատվական գործակալությունների և պորտալների կողմից, որոնց թվում էին՝ «ՌԻԱ Նովոստի», ՆՏՎ, «Ազատություն» ռադիոկայան, «Ինտերֆաքս», «Կոմերսանտ», «Эхо Москвы», ՌԲԿ, «Ռոսիյսկայա Գազետա», BFM.ru, Metro International, CNews, Միջազգային ֆրանսիական ռադիո, «Ռոսբալտ», «Аргументы и факты», «Deutsche Welle» («Գերմանական ալիք»), Газета.Ru, «Սնոբ», NEWSru.com, LifeNews։

Իրենց ընթերցողներին տեղեկացրել են նաև համաշխարհային լրատվական գործակալություններն ու պարբերականները, որոնց թվում են անգլերեն՝ Russia Today, CNET News, BBC News, The Washington Post, The Guardian, Associated Press, Reuters, CNN, Daily Mail, գերմաներեն՝ Bild (հղում անելով DPA-ին), ֆրանսերեն՝ France 24 (հղում անելով Ֆրանս Պրեսին), Le Monde, Le Figaro, Ouest-France։

Ակցիայի ավարտին որոշ հրատարակություններ դրա վերլուծությանը նվիրել են գրախոսական հոդվածներ։

«Ինչու՞ է Վիքիպեդիան փակ» () հարցումը Յանդեքսի որոնման համակարգում 2012 թվականին դարձել է ամենատարածվածներից մեկը։

## Օրենքի ընդունում և հետևանքներ
2012 թվականի հուլիսի 11-ին օրինագիծն ընդունվել է միանգամից երկրորդ և երրորդ ընթերցմամբ։ Երկրորդ ընթերցմամբ կողմ է քվեարկել 438 պատգամավոր, երրորդում՝ 441, ընդ որում՝ դեմ և ձեռնպահ քվեարկողներ չեն եղել։

Քվեարկության արդյունքում Վիքիմեդիա Ռուսաստանի տնօրեն Վլադիմիր Մեդեյկոն «Ինտերֆաքսին» տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ համացանցի հանրությունը փորձելու է համոզել Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին չստորագրել փաստաթուղթն առանց ճշգրտումների։

2012 թվականի հուլիսի 18-ին օրենքն ընդունվել է Դաշնային Խորհրդի կողմից։

2012 թվականի հուլիսի 28-ին Ռուսաստանի Դաշնության համապատասխան՝ «Երեխաների առողջությանը և զարգացմանը վնաս պատճառող տեղեկատվությունից պաշտպանվելու մասին» դաշնային օրենքում և համացանցում անօրինական տեղեկատվության հասանելիությունը սահմանափակելու վերաբերյալ  Ռուսաստանի Դաշնության որոշ օրենսդրական ակտերում փոփոխություններ կատարելու մասին» դաշնային օրենքը վերջնականապես ընդունվել և ստորագրվել է Վլադիմիր Պուտինի կողմից։ Օրենքն ուժի մեջ է մտել 2012 թվականի հուլիսի 30-ին՝ «Ռոսիյսկայա գազետայում» հրապարակման օրը։

Փոփոխությունները, որոնք վերաբերում են կայքերի և URL հասցեների միասնական ռեեստրի ստեղծմանը և գործունեությանը, սկսել են գործել 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ից։

2015 թվականի օգոստոսին ռուսերեն Վիքիպեդիան ժամանակավորապես արգելափակվել է Ռուսաստանում այս օրենքի հիման վրա։ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և զանգվածային հաղորդակցության բնագավառի վերահսկողության դաշնային ծառայության կարգադրության համաձայն՝ արգելափակման ենթակա է եղել միայն «Չարաս» () հոդվածը, սակայն Վիքիպեդիայի կողմից HTTPS կապի գաղտնագրված արձանագրության օգտագործումը հանգեցրել է միակ հոդվածն արգելափակելու անհնարինության՝ առանց ամբողջ կայք մուտքը դադարեցնելու։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն