open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հուգո Գրոտիոս

**Հուգո Գրոտիոս** () կամ **Հուգո դե Գրոոտ** (, ), հոլանդացի իրավաբան, աստվածաբան, պետական գործիչ, բնական և միջազգային իրավունքի տեսության հիմնադիրներից։ Քաղաքական պայքարին մասնակցելու համար 1619 թվականին դատապարտվել է ցմահ բանտարկության, 1621 թվականին փախել Ֆրանսիա, ապա հաստատվել Շվեդիայում։ Գրել է «Ազատ Ծով» աշխատությունը (1609 թ.), որտեղ պաշտպանել է ծովերի ազատ լինելու գաղափարը։ Հայտնի է նաև Գրոտիսի «Պատերազմի և խաղաղության իրավունքի մասին» (1625 թ.) աշխատությունը, որտեղ զարգացրել է հետաքրքրական տեսակետներ պատերազմի բնույթի, հակառակորդի սեփականության ոչնչացումն ու խաղաղ բնակչության նկատմամբ դաժանություններն արգելելու վերաբերյալ։ Առաջարկել է ստեղծել պետությունների միջև տարաձայնությունները կարգավորող մարմին։

## Ծանոթագրություններ

280px|մինի|ձախից|Հուգո Գրոտիոսի հուշարձանը Դելֆտում։

Կատեգորիա:17-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունքի մասնագետներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների քաղաքական գործիչներ
Վարդան Բալայան (այլ կիրառումներ)

**Վարդան Բալայան** անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.

* Վարդան Բալայան (գրող) (1911-1996) — հայ գրող։
* Վարդան Էմիլի Բալայան — ԼՂՀ ՊԲ հրամանատարի տեղակալ, գեներալ-մայոր։
Ակոբ Ակոբով

**Ակոբ Մինասի Ակոբով** (), բուլղարահայ ամերիկաբնակ քանդակագործ, մեդալագործ։

## Կենսագրություն
Ակոբ Ակոբովը ծնվել է 1904 թվականին Սլիվենում։ Քանդակագործություն է սովորել Հռոմում, Փարիզում և Նյու Յորքում։ Աշակերտել է արձանագործ Մ. Ֆարաքճյանին, սովորել է Կիևի գեղարվեստի ինստիտուտում, աշակերտել բուլղարացի քանդակագործ Նիկոլոֆին։ Երիտասարդ տարիքում հեռացել է Բուլղարիայից՝ 1927 թվականին հաստատվելով ԱՄՆ-ում։ 1929-1930 թվականներին սովորել է Կոլումբիայի համալսարանում, 1930-1934 թվականներին Նյու Յորքի Գեղարվեստի ազգային ակադեմիայում, որն ավարտել է գերազանցությամբ և հրավիրվել դառնալու ասիստենտ։ Երեք տարի անընդմեջ ակադեմիայում արժանացել է քանդակի առաջին մրցանակին։ Սովորել է Ջորջ Ուլանդ Բրինգմանի և Հարվի Դանի մոտ։ Ցուցահանդեսներ է կազմակերպել ԱՄՆ-ի բազմաթիվ քաղաքներում, քանդակագործ Աթանաս Կաչամակովի հետ Նյու Յորքում մասնակցել է բուլղարացիների ցուցահանդեսին։

Մահացել է 78 տարեկանը չբոլորած։

## Ստեղծագործություններ

* Դասական ռեալիզմի հետևողությամբ ստեղծել է ամերիկյան երգիծաբան Ուիլ Ռոջերսի դիմաքանդակը (1935)
* Գեներալ Ս. Ջեքսոնի հուշարձանը (1940)
Հուշամեդալներ՝
* Ջոն Քենեդի (1964)
* Ռոյ Հովարդ
* Ալեքսանդր Համիլթոն
* Նոր Օռլեանի 250-ամյակ (1968)
* Կոմիտասի ծննդյան 100-ամյակ (1969)

## Մատենագրություն
* Onnig Avedissian, Peintres et sculpteurs Armeniens, Le Caire, 1959

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Քանդակագործներ այբբենական կարգով
Իսրայել Սահակյան դպրոց

**Իսրայել Սահակյան դպրոց**, տարրական և միջնակարգ երկսեռ դպրոց։ Հիմնադրվել է 1958 թվականին, Թեհրանի Հեշմաթիե թաղամասում՝ սալմասաեցի բարերար Իսրայել Սահակյանի միջոցներով։ 1958 թվականի նոյեմբերի 29-ին, դպրոցի եռահարկ շենքի բացումից հետո, այստեղ է վտխադրվել 1948 թվականից Հեշմաթիե թաղամասում գործող Շահազիզ դպրոցն իր երկսեռ աշակերտներով։ Դասավանդումը կատարվում է պետական ծրագրով՝ հանրակրթական առարկաները՝ պարսկերեն, հայերենը՝ արտաժամյա։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
Շայա Լաբաֆ

**Շայա Սայիդ Լաբաֆ** (, ), ամերիկացի դերասան և ռեժիսոր։  Երիտասարդների շրջանակում ճանաչվածություն է ձեռք բերել իր Լուիզ Սթիվենսի դերով՝ «Disney Channel»-ի «*[[Իվեն Սթիվենս]]»* սերիալում։ 2001 թվականին Շայան այդ դերի համար անվանակարգվել է «Երիտասարդ դերասան» մրցանակին, իսկ 2003 թվականին արժանացել է «Daytime Emmy» մրցանակին։ 1998 թվականին նկարահանվել է «Սուրբ ծննդյան ուղի» ֆիլմում։ 2004 թվականին կատարել է առաջին ռեժիսորական աշխատանքները «*Let's Love Hate*» ֆիլմի նկարահանման ընթացքում։ Ռեժիսորել է կարճամետրաժ «*Maniac*» ֆիլմը

2007 թվականին աչկի է ընկել «Disturbia» և «Surf's Up» ֆիլմերում կատարած դերերի համար։ Նույն թվականին ընտրվել է Մայքլ Բեյի «Տրանսֆորմերներ» գիտաֆանտաստիկ ֆիլմի գլխավոր պրոտոգինիստի՝ Սեմ Ուիքլիի դերակատար։ «Տրանսֆերմերները» դարձել է 2007 թվականի ամենահաջողված ֆիլմերից մեկը։

Շայան հիշարժան դերեր է ունեցել նաև «Ուոլ Սթրիթ։ Փողը չի քնում», «Նիմֆոմանուհի» և «Ցասում» ֆիլմերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Հայկական հարցը ըստ փաստաթղթերի

**Հայկական հարցը ըստ փաստաթղթերի** (), Մարսել Լեարի (Գրիգոր Զոհրապ) 1913 թվականին ֆրանսերեն հրատարակած գիրքն է, որտեղ ներկայացնում է ներկայացնում է հայկական հարցի պատմությունը։

## Հեղինակ
Մարսել Լեարը Գրիգոր Զոհրապի (1861-1915) ծածկանունն է։ Նշանավոր գրող, քազաքագետ, փաստաբան և բարեգործ։ 1908 թ. ընտրվել է թուրքական Պառլամենտի պատգամավոր։ Դաժանորեն սպանվել է 1915 թվականի հուլիսին աքսորի ճանապարհին։

## Բովանդակություն
Հեղինակը ներկայացնում է հայկական հարցի պատմությունը, նրա միջազգայանացումը։ Առանձին անդրադառնում է ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Սան-Ստեֆանոյի և Բեռլինի պայմանագրերին։ Երկրորդ գլխում ամփոփվում է վիճակագրական տվյալներ հայ բնակչության թվի վերաբերյալ, նրանց ընգրկվածությունը կայսրության հասարակական և տնտեսական կյանքում։ Երրորդ գլուխում նշվում է թուրքական կառավարության կողմից ռեֆորմները չիրականացնելու հիմնական տնտեսական, քաղաքական, սոցիալական և կրոնական պատճառները։ Հեղինակը գրքին կցել է նաև հայոց պատրիարքարանի կողմից 1882 թվականի և 1912 թվականի Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության վիճակագրական աղյուսակները։

## Քաղվածքներ գրքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1913 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Ավետիս Ամպարաճյան

**Ավետիս Ամպարաճյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Ավետիս Ամպարաճյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում, ծննդյան թվականն անհայտ է, մահացել է 1907 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Կոստանդնուպոլսում երկար տարիներ պաշտոնավարել է Կայսերական պալատի քանդակագործական արվեստանոցում։ Մասնագիտություն է ձեռք բերել նաև հախճապակու արվեստի գծով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Armenian Sculptors In The Ottoman Empire, Aghasyan A. (National Academy of Science of Armenia, Institute of Arts, Armenia)

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում մահացածներ
Գրունտապոմպ

[thumb|Գրունտապոմպերի գովազդ ([Կիրովի գործարան|Պոտիլովյան գործարան, 1902 թվական)]]
**Գրունտապոմպ**, ճնշումային խողովակաշարերով հիդրոխառնուրդը մղող, փոխադրող մեքենա։ Բարձակային տիպի միաստիճան, միակողմանի ներծծումով կենտրոնախույս պոմպ Է։ Տեղադրվում է լողացող և ցամաքային հողածծիչ կայաններում։

Շինարարական և հանքային աշխատանքների համար նախկին Խորհրդային Միությունում առաջին գրունտապոմպերը պատրաստվել են 1935 թվականին։ Ներկայումս թողարկվում են մինչն 12000 մ³/ժ արտադրողականությամբ (ըստ հիդրոխառնուրդի) և 0,9 Մն/մ² (90 մ ջրային սնդիկ) ճնշմամբ գրունտապոմպեր։

Կատեգորիա:Պոմպեր
Կատեգորիա:Գրունտ
Պարակուելյոս դե լա Ռիբերա (քաղաք)

**Պարակուելյոս դե լա Ռիբերա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սարագոսա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Արագոն ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Կոմունիդադ-դե-Կալատայուդ շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 14,92 կմ2։ Բնակչությունը՝ 194 (2010)։ Վարչական կենտրոնից հեռավորությունը՝ 80 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սարագոսա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Հայաստան վերադարձողներին աջակցող հանձնախումբ

**Հայաստան վերադարձողներին աջակցող հանձնախումբ** ստեղծվել է 2001 թ. օգոստոսին, Բուենոս Այրեսում, Հայաստանի դեսպանության հովանավորությամբ և գործակցությամբ։

Կազմակերպության նպատակն է «նյութական և բարոյական օգնություն ցույց տալ բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են վերջնականապես վերադառնալ Հայաստան և չունեն ֆինանսական միջոցներ»։ Վերադարձողները հանձնախմբից ստանում են ճանապարհածախսը։ Նախապատվությունը տրվում է անչափահաս երեխաներ ունեցող ըն¬տանիքներին։ Հանձնախումբն օժանդակում է նաև ոչ հայասաանցի այն տեղաբնակ հայերին, ովքեր ցանկանում են հիմնավորվել Հայաստանում։

Կատեգորիա:Արգենտինահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Վարդան Գուլքանյան

**Վարդան Հովհաննեսի Գուլքանյան** (), հայ խորհրդային գենետիկ սելեկցիոներ։ ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1943)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1928)։ Որպես կոլտնտկենտրոնի հրահանգիչ (1928-1930) մասնակցել է կոլտնտեսային շարժմանը։ Աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղում որպես կենսաբանության ինստիտուտի տնօրեն (1938-1942), ապա՝ մասնաճյուղի նախագահի տեղակալ (1942-1943)։ 1943 թվականին, ՀԽՍՀ ԳԱ կազմակերպվելուց հետո, ընտրվել է փոխնախագահ (1943-1950)։ 1959- 1971 թվականներին եղել է կենսաբանական բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թվականից։

Աշխատությունները նվիրված են բույսերի (մասնավորապես ցորենի) գենետիկայի և սելեկցիայի հարցերին, բամբակենու ֆիտոտեխնիկայի խնդիրներին։

## Աշխատություններ
* О путях создания сортов пшениц для высокогорных районов.- Ереван, Изд-во АН АрмССР, 1952, 52 с.
* Фитотехника хлопчатника.- Ереван, Изд-во АН АрмССР, 1966, 318 с.
* Хирургия хлопчатника.- Ереван, Изд-во АН АрмССР, 1963, 444 с.
* Ագրոբիոլոգիական գիտության հաջողությունները Հայկական ՍՍՌ-ում.- Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1949, 20 էջ։
### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գենետիկներ
Գրինվիչի աստղադիտարան

**Գրինվիչի աստղադիտարան** (, ավելի վաղ՝ , Անգլիայի հնագույն աստղադիտարանը։ Հիմնադրվել է 1675 թվականին, Լոնդոնի համանուն արվարձանում։ Մթնոլորտային անբարենպաստ պայմանների պատճառով 1950-ական թվականներին Գրինվիչի աստղադիտարանը տեղափոխվել է Սասեքս՝ հնադարյան Հերսթմոնսյու ամրոցը (70 կմ Գրինվիչից դեպի հարավ), որտեղ բացի հին գործիքներից (76 և 70 սմ ռեֆլեկտորներ, 66 սմ ռեֆրակտոր, միջօրեական շրջաններ) տեղակայվել է Իսահակ Նյուտոնի անվան աստղադիտակը (հայելու տրամագիծը՝ 2,5 մ)։ Աստղերի դիրքերի և ժամանակի որոշումից զատ Գրինվիչի աստղադիտարանում զբաղվում են ծովային և օդային աստղագիտական տարեգրքերի հրատարակությամբ, հետազոտում երկնային օբյեկտներ ու երևույթներ։ Գրինվիչի աստղադիտարանի տնօրենը կրում է «Թագավորական աստղագետ» տիտղոսը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղադիտարանի պաշտոնական կայքը 
ձախից|մինի|288x288փքս|Գրինվիչի աստղադիտարանը 1870 թվականին

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Մեծ Բրիտանիայում
Կատեգորիա:Լոնդոնի թանգարաններ
Բեզրոդիխա (գետ)

**Բեզրոդիխա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի շրջանով, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Ստորին Կարական գետի ձախ ափից 14 *կմ* հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 *կմ*։

## Ջրային գրանցամատյան
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Օբ գետը Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույցը, առանց Չումիշ գետի, գետի գետային ենթաավազանը կազմում է Օբի վտակների ավազանից մինչև Տոմ գետ թափվելու վայրը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների.
* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 13010200512115200004305
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 115200430
* Ավազանի կոդը - 13.01.02.005
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ոջիլներ

**Ոջիլներ** (,  —ոջիլ և  - թևազուրկ), արյունածուծ միջատների կարգ։ Մարդու և կաթնասունների մակաբույծներ են։ Հանդիպում են ամենուրեք։

## Մարմնի կառուցվածք
Մարմինը՝ ձվաձև, տափակ, 1-5 մմ երկարությամբ։ Անթև են։ Կուրծքը և փորիկը միաձույլ են և քիչ շարժուն։ Աչքերը փոքր են, որոշ տեսակներ՝ կույր։ Բերանային ապարատը ծակող-ծծող տիպի է։ Վերջավորություններն ունեն հարմարանքներ ամրանալու հագուստին, մազերին։ Արուներն էգերից փոքր են։ Արյուն ծծելիս թուքը ներարկում են տիրոջ մարմնի մեջ և ուժեղ քոր առաջացնում։ Զվերը (անիծ) էգի սեռական հավելյալ գեղձերի արտազատուկով ամրացվում են տիրոջ մազերին (կամ հագուստի թելերին)։ Զարգանում են թերի կերպարանափոխությամբ։ Թրթուրները տարբերվում են հասուններից միայն փոքր չափերով։

## Տարածում և զարգացում
Մշտական մակաբույծներ են, հյուծում են տիրոջը և վարակիչ հիվանդություններ փոխանցում։ Հայտնի է ոջիլի մոտ 200 (ԽՍՀՄ-ում՝ 40) տեսակ։ Մարդու ոջիլը (Pediculus humanus) հայտնի է 2 ձևի՝ գլխի և հագուստի։ Բացի անմիջական վնասից փոխանցում են մի շարք վարակիչ հիվանդություններ։ Մարդու մակաբույծ է նաև ցայլքի ոջիը (Phthirus pubis), խոցի ոջիլը (Haema topinus suis)։ Սիբիրյան խոցի, ժանտախտի փոխանցողն է։ Կան առանձին տեսակներ՝ ձկների, էշերի, խոշոր եղջերավոր անասունների և մկնանման կրծողների մակաբույծներ։ Կենդանիների ոջիլները առանձնահատուկ մակաբույծներ են և մարդու վրա չեն անցնում։
մինի|ձախից|Ոջիլի սանր

## Հիվանդություններ
Մարդու գլխի և հագուստի ոջիլները, լինելով մշտական էկտոպարազիտներ, առաջացնում են ախտաբանակ վիճակ, որին անվանում են պեդիկուլյոզ։ Ոջիլի թուքը առաջացնում է սաստիկ քոր։ Գլխի պեդիկուլյոզի ժամանակ հատկապես ախտահարվում են ծոծրակի, ականջի, հետևի և քունքի մասերը։ Էպիդերմիսի վնասմանը կարող է գումարվել երկրորդային ինֆեկցիան։

## Ցայլքային ոջլոտություն
Ցայլքային ոջլոտությամբ՝ ֆթիրիազով, մարդը վարակվում է կենցաղային ինչպես նաև սեռական ճանապարհով։
Բացի տեղային ազդեցությունից, հագուստի և գլխի ոջիլները ոջիլային բծավոր և ոջիլային հետադարձ տիֆերի հարուցիչների փոխանցողներն են։ Բծավոր տիֆի հարուցիչները՝ ռիկետսիաները, բազմանում են ոջիլի մարսողական համակարգում և դուրս գալիս արտաթորանքի հետ։ Հարուցիչը մարդու օրգանիզմ կարող է ընկել ոջիլի արտաթորանքով՝ քորելու ժամանակ մաշկի ամբողջակնությունը խախտելիս։
Հագուստի և գլխի ոջիլները նաև հետադարձ տիֆի հարուցիչի փոխանցողներն են, որը զարգանում է ոջիլի մարմնի խռոչում։ Մարդը վարակում է ոջիլ ճզմելուց։ Ոջիլի մարմնի խոռոչի պարունակությունը ՝ հեմոլիմֆան, մաշկի ամբողջականությունը խախտված մասերից ընկնում է մարդու օրգանիզմ։
Ցայլքի ոջիլի միջոցով որևէ հիվանդության հարուցիչի փոխանցմում հաստատված չէ։

## Կանխարգելում
Ոջլոտությունը կանխարգելելու համար պետքէ պահպանել անձնական հիգիենան։ Գլխի ոջիլը ոչնչացնելու համար օգտագործում են հատուկ սանր, օճառներ և քսուքներ։

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Մակաբույծեր
Անժելա Հարությունյան

**Անժելա Հարությունյան** (), հայ բուժքույր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բլագովեշչենսկի (Ռուսաստան) բժշկական ուսումնարանը (1983)։ 1983-1989 թվականներին աշխատել է Բաքվի երկաթգծի հիվանդանոցում։ Բաքվի ջարդերի ժամանակ բռնագաղթել է և մեծ դժվարությամբ տեղափոխվել Ստեփանակերտ։ 1990-1992 թվականներին՝ Ստեփանակերտի «Դիագնոստիկա» կենտրոնի լաբորանտ, 1992 թվականից՝ Ստեփանակերտի կենտրոնական զինվորական հրապիտալի վիրաբուժական բաժանմունքի բուժքույր։ 1992-1994 թվականներին կենտրոնական զինվորական և ռազմադաշտային շարժական (Չլդրան, Դրմբոն, Ցեխ-Ձոր, Խանանլու, Աղդամ) հոսպիտալներում առաջին բուժօգնություն է ցույց տվել հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների։ Վիրավորվել է Չլդրան գյուղի ազատագրական մարտերի ժամանակ։

Կատեգորիա:Փետրվարի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Էդուարդ Գրիկուրով

**Էդուարդ Պետրովիչ Գրիկուրով ** (), հայազգի խորհրդային դիրիժոր։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդրական արտիստ (1957)։

1927 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի, 1933 թվականին՝ Լենինգրադի կոնսերվատորիայի դիրիժորական բաժինները։ 1937 թվականից Լենինգրադի Փոքր օպերային թատրոնի դիրիժորն էր, 1944-1956 թվականներին՝ գլխավոր դիրիժորը, 1956-1960 թվականներին՝ Ս․ Մ․ Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր դիրիժորը։ Գրիկուրովը բեմադրել է Բիզեի («Կարմեն»), Վերդիի («Ֆալստաֆ», «Պարահանդես-դիմակահանդես»), Չայկովսկու («Վոյեվոդա»), Մեյտուսի («Երիտասարդ գվարդիա»), Պրոկոֆեի («Խաղաղություն և պատերազմ») և այլ կոմպոզիտորների օպերաները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Լազար Նաճարյան-Գալուստ Գյուլբենկյան վարժարան

ՀԲԸՄ-ի **Լազար Նաճարյան-Գալուստ Կյուլպենկյան Կեդրոնական Վարժարան**, հիմնվել է 1954 թվականին, Հալեպում՝ ամերիկահայ Լազար Նաճարյանի նվիրատվությամբ։ Սինչև 1960 թվակականը նախակրթարան էր, այնուհետև երկրորդական վարժարան՝ 12-ամյա ուսուցմամբ։ Ունի երկսեռ 3 բաժանմունք՝ մանկապարտեզ, նախակրթարան, երկրորդական վարժարան։ Շրջանավարտները կարող են ընդունվել Սիրիայի բուհերը։ Վարժարանն ունի գրադարան, «Նազարյան» սրահ, ընթերցասրահ, լաբորատորիա։ Հրատարակել է «Բարձունք» գրական պարբերագիրքը (1958-1971 թթ.)։ Սերտ կապեր ունի Հայաստանի հետ, որտեղից ստանում է դասագրքեր, պարբերականներ և այլ գրականություն։ Աշակերտների թիվը՝ 1560 (2003 թ.)։ Հովանավորում է Հայ բարեգործական ընդհանուր միության կողմից։

Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Պետրոս Գրիգորովիչ

**Գրիգորովիչ Պետրոս**, **Արմեն Պետեր** (ծննդյան թվականը անհայտ է – վախճանվել է 1616 թվականին), ռումինական հայազգի դիվանագետ, ռազմական գործիչ։

Տիրապետել է ռումիներեն, լատիներեն, գերմաներեն, լեհերեն լեզուներին։ Եղել է զորավար Միհայ Քաջի (1593-1601) վստահելի անձը և կատարել նրա դիվանագիտական կարևոր հանձնարարությունները։ Իբրև զորքերի հրամանատար կռվել է թուրքական և ավստրիական բանակների դեմ։ 1600 թվականին գերվել է ավստրիացիների կողմից։ Հետագայում դիվանագիտական ծառայություններ է մատուցել Ավստրիայի կայսրին։ 1607 թվականին հիշվում է որպես Ավստրիայի դեսպան Կոստանդնուպոլսում։ Հեղինակել է Միհայ Քաջի օրագրությունը, որը մեզ չի հասել, բայց օգտագործվել է այլ աղբյուրներում։

## Գրականություն
* Ղժրիկյան Գ․, Հայերու մասնակցությունը միջնադարյան Ռումանիո դիվանագիտական կյանքին մեջ, «ՊԲՏ», 1960, № 3։

Կատեգորիա:Ռումինահայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ քաղաքական գործիչներ
Մխիթարյան վարժարան (Բուենոս Այրես)

**Մխիթարյան վարժարան**, ամենօրյա միջնակարգ վարժարան, հիմնվել է 1956 թվականին, Բուենոս Այրեսում։ Ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան և միջնակարգ բաժիններ։ Ոաումն իրականացվում է պետական և հայկական ծրագրերով։ Պատկանում է Վենեաիկի Մխիթարյան միաբանությանը։ 1995 թվականին ուներ 300 աշակերտ։

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Բուենոս Այրեսի առաջնորդություն
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Բուենոս Այրեսում
Ալբերտ Առաքելյան

**Ալբերտ Արամի Առաքելյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1960 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1960 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։

## Ստեղծագործություններ
* «Մարմնամարզուհին»
* «Ղուկաս Ղուկասյան»
* «Շինարար Ֆելիքսը»
* «Սերգո Օրջոնիկիձեն, Սերգեյ Կիրովը և Ա. Միկոյանը» խմբաքանդակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Տփղիսի առաջին հայկական հասարակական գիմնազիա

**[[Տփղիս]]ի առաջին հայկական հասարակական գիմնազիա**, գործել է 1917-1921 թվականներին, Թիֆլիսում՝ նվիրատվություններից ստացված միջոցներով։ Սովորել են առավելապես որբ, նյութապես անապահով ընտանիքների երեխաներ։ Տեսուչներ՝ Ա. Տեր-Ղեոնդյան (1917-1918), Հ. Հովհաննիսյան (1918-1921)։ Ունեցել է որբ-աշակերտաական միություն, քառաձայն երգչախումբ (ղեկավար՝ Ա. Տիգրանյան), թատերախումբ (ղեկավար՝ Ա. Խոսրով), գրական խմբակ (հիմնադիր՝ Ա. Վշտունի)։ Սաներին այցելել և նրանց կարիքները հոգացել են Հովհաննես Թումանյանը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Գ. Սանյանը, Սերգեյ Գորոդեցկին և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Միություն (թերթ, Սիդնեյ)

**Միություն**, ազգային, քաղաքական մշակութային ամսաթերթ։ Լույս է տա 1987 թվականից, Սիդնեյում՝ հայերեն և անգլերեն։ ՀԲԸՄ պաշտոնաթերթ։ Խմբագիր՝ Ավետիս Ցափոււճյան։

## Գրականություն
* Աբրահամյան Ա., Համառոտ ուրվագիծ հայ գաղթավայրերի պատմության, հատոր 2, Ե., 1967

Կատեգորիա:Ավստրալիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Նոր Հաճըն (թերթ)

«**Նոր Հաճըն**», եռամսյա թերթ (երկար ժամանակ եղել է ամսաթերթ)։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1933 թվականին, Բուենոս Այրեսում՝ հայերեն, իսպաներեն։ Հաճընի հայրենակցական միության կենտրոնական վարչության պաշտոնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Ազարիա Պապահեգյան, Աբրահամ էոլմեսեկյան, Աբրահամ Կրաչյան, Հարություն ծ. վրդ. Մուշյան, Նազարեթ Ճերեճյան (Կուժնունի)։

Տպագրել է Հաճընի պատմությանը և սովորույթներին վերաբերող նյութեր, Արգենտինայում և այլ գաղթավայրերում ապրող հաճընցիների մասին լուրեր, Հայաստանի Նոր Հաճըն ավանին նվիրված լրատվություններ։

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ալեքսեյ Գուբարև

**Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչ Գուբարև** (մարտի 29, 1931, Գվարդեյցի գյուղ, Բորսկի շրջան, Կույբիշևի մարզ - փետրվարի 21, 2015, Գվարդեյցի, Բորսկի շրջան, ՌԴ), ռուս խորհրդայինտիեզերագնաց-օդաչու, փոխգնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս (1975), ԽՄԿԿ անդամ (1957)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կարմրադրոշ Ռազմաօդային (այժմ՝ Գագարինի անվան) ակադեմիան։ ԽՍՀՄ տիեզերագնացների ջոկատում է 1963 թվականից։ 1975 թվականի հունվարի 11-ին Գ․ Մ․ Գրեչկոյի հետ, որպես տիեզերանավի հրամանատար, թռիչք է կատարել դեպի տիեզերք «Սոյուզ-17» փոխադրական տիեզերանավով։ 1975 թվականի հունվարի 12-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ-4» ուղեծրային գիտակայանին (երկրամերձ ուղեծրում էր 1974 թվականի դեկտեմբերի 26-ից), և թռիչքը շարունակվել է «Սալյուտ-4» ուղեծրակայանով։ 1975 թվականի փետրվարի 9-ին, «Սոյուզ-17» փոխադրական տիեզերանավի և Ա․ Ա․ Գուբարև, Ի․ Մ․ Գուբկին «Սալյուտ-4» կայանի տարակցումից հետո, անձնակազմը վայրէջք է կատարել «Սոյուզ-17» տիեզերանավով։

Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Մարտի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:1931 ծնունդներ
Կատեգորիա:2015 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 21 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ազգային կենտրոնական դպրոց

**Ազգային կենտրոնական դպրոց**, տարրական, ապա միջնակարգ դպրոց։ Հիմնադրվել է 1880 թվականին, Նոր Ջուղայի Չարսու թաղամասում՝ Իրանա-Հնդկաստանի թեմի առաջնորդ Գրիգորիս արքեպիսկոպոս Հովհաննիսյանի նախաձեռնությամբ։ Միավորել է մինչ այդ Նոր Ջուղայում գործող երեք դպրոց՝ Հ. Աբգարյանի հիմնած Հայկյան հայրենասիրականը, Մարիամ Հայաւթյունյանի և Մարգար Սուքիասյանի հիմնած դպրոցները։ 1892 թվականին ընդգրկել է նաև Ս. Կատարինյան իգական դպրոցը՝ կոչվելով Նոր Ջուղայի ազգային երկսեռ դպրոց։ Սակայն Ազգային կենտրոնականը հիմնականում եղել է արական տարրական դպրոց։ 1936 թվականին, երբ ազգային դպրոցները պետականացվել են, վերոհիշյալ դպրոցները սկսել են կոչվել «Շահ Աբրաս Մեծ» անունով։ Հետագայում կրկին դարձել են ազգային։ 1970-1971 թվականներին Նոր Ջուղայի բոլոր ազգային դպրոցներում աշակերտության թիվը հասել է 1454-ի, ուսուցիչներինը՝ 100-ի (38-ը՝ հայ, 61-ը՝ պարսիկ)։ Մինչև 1936 թվականը դասավանդումը եղել է հայերեն, պետական ծրագիր մտցնելուց հետո մայրենի լեզվի ուսուցումը սահմանափակվելը։ Դասավանդվել են հայերեն, հայոց պատմություն, կրոն, անգլերեն, ֆրանսերեն, պարսկերեն, հանրահաշիվ, երկրաչափություն, ֆիզիկա, քիմիա, ընդհանուր պատմություն, աշխարհագրություն, երաժշտություն, նկարչություն և այլն։

Մինչև 19-րդ դարի վերջը Նոր Ջուղայի ազգային դպրոցները ղեկավարել է առաջնորդը կամ հոգաբարձությունը, Թավրիզի Հայկազյան-Թամարյան դպրոցի շենքը դասավանդվել են հայոց լեզու և գրականություն, պատմություն, պարսկերեն, ֆրանսերեն և հանրա կրթական այլ առարկաներ։ Ուսուցումը մինչև ազգային դպրոցների փակումը (1936) եղել է հայերեն, վերաբացումից հետո՝ պարսկերեն, իսկ հայերենն ուսումնասիրվել է պետական ծրագրից դուրս՝ արտաժամյա։ Հայկազյան-Թամարյան ազգային դպրոց, տարրական, ապա միջնակարգ երկսեռ դպրոց։ Հիմնվել է 1875 թվականին, Թավրիզի Լիլիավա թաղամասում՝ «Հայկազյան» և «Սևան» առևտրական ընկերությունների կողմից։ 1879 թվականին այստեղ հիմնվել է նաև օրիորդաց դպրոց։ 1895 թվականին այդ դպրոցները տեղափոխվել են Թումանյանց եղբայրների կառուցած նոր եռահարկ շենքը (13 դասարանով և սրահով), որը կոչվել է նրանց վաղամեռիկ քրոջ՝ Թամարի անունով։ Այդ թվականից էլ սկսել է կոչվել Հայկազյան-Թամարյան։ 20-րդ դարի սկզբին Ի-ի միակ միջնակարգ ուսումնական հաստատությունն էր։ 1936 թվականին փակվել է. վերաբացվել է միայն 1956-1957 ուսումնական տարում։ Այդ շրջանից սկսած՝ Թավրիզի ազգային դպրոցները կոչվել են Հայկազյան-Թամարյան-Սահակյան տարրական և միջնակարգ երկսեռ դպրոցներ (կրթության նախարարությունում հայտնի էին «Ասադի» անունով)։ Դասավանդվել են բնական, հասարակական և տեխնիկական գիտություններ, լեզուներ, մեծ ուշադրություն է նվիրվել մանկահետագայում՝ հատուկ նշանակված տեսուչները (բոլոր դպրոցները ղեկավարել է մեկ տեսուչ)։ 1936 թվականից հետո տեսուչի պաշտոնում նշանակվել են պարսիկներ, 1955 թվականից՝ երբեմն նաև հայեր։ Դպրոցն ունեցել է գրադարան, երգչախումբ, պարախումբ, կազմակերպվել են թատերական ներկայացումներ։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Նոր Ջուղայում
Մխիթարյան վարժարան (Հալեպ)

**Մխիթարյան վարժարան**, հիմնվել է 1936 թվականին, Հալեպում՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության կողմից։ Վարժարանի հիմնադրումն իրականացրել է Վրթանես Խանպեկյանը։ 1936-1938 թվականներին կոչվել է Հայ կաթողիկե վարժարան, 1938 թվականին՝ վերանվանվել Մխիթարյան վարժարան։ 1986 թվականին հրատարակվել է վարժարանի 50-ամյակին նվիրված հուշամատյան։ 1990-ական թվականներին որոշ ժամանակ վարժարանում գործել են հայագիտական դասընթացներ։

Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Բերիո թեմ
Կատեգորիա:Սիրիահայ կաթողիկե դպրոցներ
Ցյուրիխ 2014 (շախմատային մրցաշար)

**Ցյուրիխ 2014** (անգլ.` Zurich Chess Challenge) - շախմատային մրցաշար, որն անցկացվել է Ցյուրիխ քաղաքում 2014 թ. հունվարի 29-ից մինչև փետրվարի 4-ը։ Մրցաշարին մասնակցում էին 6 գրոսմայստերներ։

## Մրցաշարի կանոնները
Մրցաշարի բացման օրը անցկացվեցին բլից պարտիաներ (5 մրցափուլ) խաղացողներին ըստ համարների դասակարգելու համար։

Հիմնական մրցաշարը անցկացվում էր 2 շրջանով. առաջինը բաղկացած էր 5 մրցափուլերից, որն անցկացվում էր դասական շախմատի կանոններով (հաղթանակի համար տրվում էր 2 միավոր, ոչ ոքի արդյունքի համար` 1 միավոր։ Ժամանակը տրվում էր այսպես. 40 քայլի համար 2 ժամ, հետո 1 ժամ 20 քայլի համար և ևս 15 րոպե մինչև պարտիայի ավարտը 30 վայրկյան ավելացվելով յուրաքանչյուր քայլի համար), երկրորդը ևս բաղկացած էր 5 մրցափուլերից, սակայն անցկացվում էր արագ շախմատի կանոններով (հաղթանակի համար տրվում էր 1 միավոր, իսկ ոչ ոքի արդյունքի համար՝ ½ միավոր)։

Խաղային օրեր. հունվարի 30 - փետրվարի 3։

## Մասնակիցներ

## Մրցափուլեր

## Արդյունքներ
### Բլից

:

### Դասական
:

### Արագ
:

### Ընդհանուր արդյունքներ
:

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
• Zurich Chess Challenge 2014

Կատեգորիա:Լևոն Արոնյանի մասնակցությամբ մրցաշարեր
Կատեգորիա:Շախմատային մրցաշարեր
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կրթական հաստատություն (Արգենտինա)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կրթական հաստատություն**, ամենօրյա վարժարան, հիմնվել է 1932 թվականին, Բուենոս Այրեսում՝ Արսլանյան կենտրոնական վարժարան անունով։ 1960 թվականին դարձել է ամենօրյա, 1965 թվականին՝ միջնակարգ վարժարան։ Ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան և միջնակարգ բաժիններ։ Ենթարկվում է թեմական խորհրդին։ Ներառում է պետական և հայկական կրթական ծրագրերը։ 1996 թվականին ուներ 500 աշակերտ։

Կատեգորիա:Հայերը Բուենոս Այրեսում
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական դպրոցներ
Սիոն (ամսագիր)

«**Սիոն**», կրոնական, պատմաբանասիրական, գրական ամսագիր, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության պաշտոնական հրատարակություն։ Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքության պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսնում 1866 թվականից, Երուսաղեմում (1878-1926 թվականներին ընդհատվել է)։Արժեքավոր են ամսագրում տպագրված՝ Հայ եկեղեցու ազգային դիմագիծը հաստատող ուսումնասիրությունները։ Կրոնական նյութերից զատ, ամսագրում տեղ են գտնում նաև պատմությանը, բանասիրությանը, լեզվագիտությանը, մատենագիտությանը, հայ մշակույթին, գրչությանը վերաբերող հոդվածներ։ Հեղինակել են Եղիշե Դուրյանը, Գարեգին Հովսեփյանը, Ներսես Ակինյանը, Սիրարփի Տեր-Ներսեսյանը և ուրիշներ։ Ամսագրի գրական բաժնում ներրկայացվում է հայ գրական ստեղծագործություններ, մասնավորապես բանաստեղծություններ։ Անդրադառնում է նաև գաղութահայ կյանքին, աջակցում հայապահպանությանը, հայրենիք-սփյուռք կապերի ամրապնդմանը։

## Խմբագիրներ
* Սավալանյան, Տիգրան Թումայի (1821-1896)  [հիմնադիր խմբագիր 1866-1867]
* Մելքիսեդեկ Մուրատեան վրդ. (Գարեգին, 1836-1903) [խմբ.` 1867-1875]
* Սահակ Բ Կաթողիկոս Խապայեան (1849-1939) [խմբ.` 1875-1877]
* Բաբգէն Կաթողիկոս Կիւլէսէրեան (1868-1936) [խմբ.` 1927-1930]
* Տիրան Ներսոյեան արք․ (1904-1989) [խմբ.` 1930-1931]
* Թորգոմ Գուշակեան արք․ (1874-1939) [խմբ.` 1932-1939]
* Եղիշէ Տէրտէրեան արք․ (1910-1990) [խմբ.` 1939-1990]
* Բաբկեն արք. Ապատյան (1917-1978) (թղթակից) 
* Թորգոմ Մանուկեան արք․ (1919-2012) [խմբ.` 1990-2008]
* Բագրատ Պուրճէքեան վրդ․ (1969- ) [խմբ.` 2012-2013]
* Մինաս Գոճայեան (1946- ) [խմբ.` 2014-2017]
* Ներսեհ աբեղա Ալոյեան (1987- ) [խմբ.` 2018- ]։

## Աղբյուրներ
* Հովհաննես Հաննա (Երուսաղեմացի), Գիրք պատմութեան սրբոյ եւ մեծի քաղաքիս Աստուծոյ Երուսաղէմս․․․, ԿՊ, 1731։
* Բառնաբաս Գանձակեցի, Յաջորդութիւն պատրիարքացն Երուսաղէմի․․․, ԿՊ, 1872։
* Տեր-Հովհաննեսյան Ա․, Ժամանակագրական պատմութիւն Ս․ Երուսաղէմի, հ․ 1-2, Երուսաղեմ, 1890։
* Սավալանյանց Տ․, Պատմութիւն Երուսաղէմի, հ․ 1-2, Երուսաղեմ, 1931։
* Աղավնունի Մ․, Միաբանք եւ այցելուք Հայ Երուսաղէմի, Երուսաղեմ, 1929։
* Նույնի, Հայկական հին վանքեր և եկեղեցիներ սուրբ երկրին մէջ, Երուսաղեմ, 1931։
* Օրմանյան Մ․, Հայկական Երուսաղէմ, Երուսաղեմ, 1931։
* Նշանյան Մ․, Տպարան առաքելական աթոռոյն Ս․ Յակոբեանց Երուսաղէմի, Երուսաղեմ, 1933։
* Մանուկյան Ս․, Հայ Երուսաղէմ, Բոստոն, 1948։
* Մամուրի Հ․, Հայերը Երուսաղեմի մեջ ամենահին ժամանակներից մինչև մեր օրերը Ա․տ, 1963։
* Կյոքճյան Վ․, Հայ Երուսաղէմը դարերու մեջ, Երուսաղեմ, 1965։
* Sanjian A. K., The Armenian Communities in Syria under Ottoman Dominion, Cambridge, Mass, 1965;
* Antreassian A., Jerusalem and the Armenians, Jerusalem, 1969;
* Hintlian K., History of the Armenians in the Holy Land, Jerusalem, 1976, second edition, 1989;
* Armenian Art Treasures of Jerusalem, New Rochelle, New York and Oxford, 1979;
* Azarya V., The Armenian Quarter of Jerusalem, London, Los Angeles and Berkeley, 1984;
* Tsimhoni D., Christian Communities in Jerusalem and the West Bank Since 1948,
* Westport, Conn. and London, 1993;
* The Armenians in Jerusalem and the Holy Land, Lenven, 2002;
* Krikorian G., Through the Armenian Needle, Antelias, 2002.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսրայելի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական ամսագրեր
Գրունտների մեխանիկա

մինի|Գրունտային աշխատանքներ
**Գրունտների մեխանիկա**, տեխնիկական գիտության ճյուղ, որն ուսումնասիրում է գրունտների լարումը, ձևափոխությունը, ամրության և կայունության պայմանները, նրանց վիճակի ն հատկությունների փոփոխություններն արտաքին, գլխավորապես մեխանիկական ներգործությամբ։ Հիմնվում է առաձգականության, պլաստիկության ու սողքի տեսությունների, հիդրավլիկայի, թերմոդինամիկայի, գրունտագիտության, ֆիզիկական և կոլոիդների քիմիայի դրույթների վրա։ Հետազոտում է գրունտները՝ որպես շինությունների հիմքեր, հողային կառուցվածքների նյութ և ստորերկրյա կառույցների միջավայր։ Գրունտների փոփոխությունները դրսևորվում են խտացման և դուրս մղման հետևանքով կառույցների նստմամբ, լանջերի ու շեպերի դանդաղ սողքով, աղետային սողանքներով ու փլվածքներով։ Գրունտների մեխանիկայի եզրակացությունները կիրառվում են ստորերկրյա կառույցների, շինությունների հիմքերի, օդանավակայանների, ճանապարհների և այլնի նախագծման գործում։ Գրունտների մեխանիկայի առաջին դրույթները տվել են Շ․ Կուլոնը, Ս․ Ռենկինը։ ժամանակակից Գրունտների մեխանիկայի հիմնադիրն է Կ․ Տերցագին (1925)։

Հայաստանում գրունտների մեխանիկայի բնագավառի հետազոտություններ կատարվել են դեռևս խորհրդային շրջանում, ուսումնասիրվել են լանջային սողանքները, ժայռային գրունտների մեխանիկան և այլ հարցեր։

Կատեգորիա:Գրունտների մեխանիկա
Մեսրոպյան դպրոց

**Մեսրոպյան դպրոց**, արական հոգևոր, ապա նաև՝ երկսեռ հայկական դպրոց Ախալքալաքում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել էր հայ առաքելական եկեղեցու կողմից՝ Ռուսական կայսրության Վրացական նահանգում (հետագայում՝ Թիֆլիսի նահանգ), 1836 թվականին։ Եղել է երկդասյա, գործել Ախալքալաքի Սուրբ Խաչ եկեղեցու գավթում։

1843 թվականին ուներ 52 աշակերտ, 1 ուսուցիչ, 1890 թվականին՝ 204 աշակերտ և 6 ուսուցիչ։ 1890-ական թվականներին դպրոցում դասավանդել է լեզվաբան Գրիգոր Վանցյանը։

Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Վրաստանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Վտանգված ազգերի համար ընկերակցության հայկական համագործակցության խմբակ

**Վտանգված ազգերի համար ընկերակցության հայկական համագործակցության խմբակ**, ստեղծվել է 1979 թվականին, Բեռլինում։ Վտանգված ազգերի համար ընկերակցությունը իրավապաշտպան հայտնի կազմակերպություն է, որը զբաղվում է փոքր ազգերի ռասայական, կրոնական, քաղաքական խնդիրներով, նրանց շահերի պաշտպանությամբ։

## Գործունեությունը
Խմբակը հիմնականում հանդես է գափս Հայ դատի պաշտպանությամբ, ձգտում Գերմանյիայի հասարակայնությանը պարզաբանել հարցի էությունը, մերկացնել թուրքական իշխանությունների և քարոզչության կեղծարարությունը Հայկական հարցում։ Խմբակի ներկայացուցիչները մասնակցել են 1984 թ. Փարիզում կայացած ժողովուրդների մշտական ատյանի նստաշրջանին (ընդունել է Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող որոշում), 1985 թ. Վիեննայում գումարված «ճնշված ժողովուրդները Թուրքական Հանրապետությունում» փորձագետների գիտաժողովին, 1990 թ. Երևանում կայացած Մեծ Եղեռնի 75-ամյակին նվիրված գիտաժողովին։ Վտանգված ազգերի համար ընկերակցության հրատարակած պաշտոնական հանդեսի էջերում տպագրվել են Հայ դատին, իսկ վերջին տարիների ընթացքում՝ նաև արցախյան խնդրին վերաբերող բազմաթիվ նյութեր։

Կատեգորիա:Գերմանիայի կազմակերպություններ
Հայ կանանց գթության միություն

**Հայ կանանց գթության միություն**, հիմնվել է 1915 թվականին, Նոր Ջուղայում, գործում է ցայսօր։ Մինչև 1932 թվականը կոչվել է «Կարմիր խաչ»։ Նպատակն էր օգնել չքավոր ընտանիքներին, հիվանդներին, որբերին, պատերազմից տուժած զինվորներին և նրանց ընտանիքներին, նպաստել նոր սերնդի հայեցի դաստիարակությանը։ Միությունը ղեկավարում է 2 տաբի ժամկետով ընտրված վարչությունը։ 1970 թվականին Նոր Ջուղայում բացվել է միության ծերանոցը։

Կատեգորիա:Իրանահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Վարդգես Ավագյան

**Վարդգես Հայկի Ավագյան** (), հայազգի խորհրդային և ռուս քանդակագործ, ԽՍՀՄ Նկարիչների միության անդամ (1960), ՌԽՖՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1975), Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական նկարիչ (2003), Չելյաբինսկի պատվավոր քաղաքացի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1931 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Գեմուր գյուղում։

1954 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1957 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Հետագայումում ուսումը շարունակել է Լենինգրադում։ 

Ապրել և ստեղծագործել է Չելյաբինսկում։ Նա բազմաթիվ հուշարձանների հեղինակ է։ Նրա քանդակների հիմնական մասը  գտնվում են Չելյաբինսկում։ Դրանցից ամենահայտնին Իգոր Կուրչատովի հուշարձանն է։  

2020 թվականին իր ծառայությունների համար Ավագյանին շնորհվել է Չելյաբինսկի պատվավոր քաղաքացու կոչում։

Վարդգես Ավագյանը մահացել է 2024 թվականի օգոստոսի 12-ին Չելյաբինսկ քաղաքում։

## Ստեղծագործություններ
* «Խոպանի նվաճողը»
* «Կթվորուհի»
* «Զ. Սաֆրոնովը»

## Մատենագրություն
Художники Урала (Альбом), Л., 1963 г.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Скульптор до кончиков пальцев (фоторепортаж)
* Старайтесь не быть скульптором
* Отсекая лишнее (к 85-летию)
* Вардкес Авакян: мрамор воспитывает автора

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Գրքույկ

մինի|Բրոշյուրներ
**Գրքույկ**, **բրոշյուր** (), ոչ մեծ ծավալի տպագիր տեղեկատվական փաստաթուղթ (միջազգային պրակտիկայում ոչ պակաս 5 և ոչ ավելի 48 էջ)։ Տպագիր պրոպագանդայի ձևերից։ Առաջիև գրքույկները Երևան են եկել Ռեֆորմացիայի դարաշրջանում, լայնորեն տարածվել 1789 թվականի ֆրանսիականհեղափոխության ժամանակ։

Կատեգորիա:Գրքեր ըստ տեսակի
Արևելք (թերթ, Թավրիզ)

«**Արևելք**», հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1943—1946 թվականներին, 1945 թվականից՝ եռօրյա, Թավրիզում։ Հրատարակվել է «Հակաֆաշիստական թերթիկ» (1943—1944), «Հակաֆաշիստական թերթ» (1944), «Հակաֆաշիստ» (1944—1945) անուններով։ Խմբագիր՝ Դ.Գևորգյան]։ Լուսաբանել է Հայրենական պատերազմի (1941—1945) ընթացքը, տպագրել հաղորդագրություններ և ակնարկներ հայ ռազմիկների քաջագործությունների մասին, ինչպես նաև բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, Հայաստանի տնտեսական, գիտական ու մշակութային կյանքը պատկերող նյութեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Իրանի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Թավրիզում
Գուստավ I Վազա

**Գուստավ** (Gustaf), Շվեդիայում․ Գուստավ I Վազա (1496—1560), թագավոր 1523 թվականից։ Վազա դինաստիայի հիմնադիրը։

1521 թվականին ապստամբել է Դանիայի տիրապետության դեմ և Շվեդիայի ազատագրումից հետո ընտրվել թագավոր։ Ուժեղացրել է թագավորական իշխանությունը։ Գուստավի կենտրոնացման քաղաքականությունը, հարկերի ծանրացումը առաջ են բերել ժողովրդական ապստամբություններ (1524—25, 1542—43 և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Վասա հարստություն
Կատեգորիա:Քաղաք հիմնադրած անձինք
Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Արկադի Հարությունյան (ֆուտբոլիստ)

**Արկադի Ավետիսի Հարությունյան** (ծննդյան պահին՝ Հարությունով, ), խորհրդային և հայ նախկին ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

## Կարիերան
Հայկական ֆուտբոլի սան է։ 1965 թ. հանդես է եկել ԽՍՀՄ առաջնության երկրորդ խմբում՝ «Լեռնագործ» (Կապան) ակումբում։ 1967-68 թթ. խաղացել է ԽՍՀՄ առաջնության առաջին խմբում («Ա» դասի երկրորդ խումբ) և անց է կացրել 19 խաղ Լենինականի «Շիրակի» կազմում։

1968 թ. տեղափոխվել է Երևանի «Արարատ», որի կազմում մինչև 1975 թ. խաղացել է ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն խմբում, ուր մասնակցել է 106 խաղի, դարձել ԽՍՀՄ չեմպիոն, արծաթե մեդալակիր, կրկնակի գավաթակիր։

1976-1980 թթ. խաղացել է Կույբիշևի «Կռիլյա Սովետով» ակումբում, ուր անցկացրել է 160 խաղ ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն և առաջին խմբերում և խփել 3 գոլ։

2013 թ. հոկտեմբերի 10-ին Հայկական ֆուտբոլի զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի և ձեռք բերած փայլուն նվաճումների համար պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։

## Նվաճումները
 Արարատ
* ԽՍՀՄ չեմպիոն՝ 1973
* ԽՍՀՄ առաջնության արծաթե մեդալակիր՝ 1971
* ԽՍՀՄ գավաթակիր՝ 1973, 1975։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Շիրակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կռիլյա Սովետովի ֆուտբոլիստներ
Սևերիոսյաններ

մինի|աջից|Սևերիոս Անտիոքացի
**Սևերիոսյաններ,** քրիստոսաբանական վարդապետության հետևորդներ, որի հիմնադիրը Սևերիոս Անտիոքացին է (465–538) հակաքաղկեդոնական պայքարի ամենանշանավոր աստվածաբաններից մեկը։ 512–518 թվականներին եղել է Անտիոքի պատրիարքը։ Բյուզանդական կայսր Հուստինոս Առաջինի (518–527) օրոք, երբ վերսկսվել են հալածանքները Քաղկեդոնի ժողովը մերժողների դեմ, Սևերիոս Անտիոքացին 518 թվականին մի շարք հայտնի եպիսկոպոսների հետ աքսորվել է Ալեքսանդրիա։ Աքսորյալների մեջ էր նաև Հալիկառնասի Հուլիանոս եպիսկոպոսը, որի հետ Սևերիոս Անտիոքացին վեճի է բռնվում Տիրոջ մարմնի անապականության շուրջ։ Ըստ Սևերիոս Անտիոքացու՝ Տիրոջ մարմինն ապականացու է, կամ Հիսուս Քրիստոսը սովորական մարդկանց պես ակամա և հարկադրաբար է կրել մարդկային կրքերը։

Ապականության և անապականության եզրերն այդ վիճաբանության մեջ կիրառվում էին ոչ թե Տիրոջ մարմնի քայքայման կամ ոչ քայքայման իմաստով (բոլորն էլ համաձայն էին, որ Տիրոջ մարմինը ենթակա չէ մեղքի և քայքայման), այլ Փրկչի մարդկային ընդունակության ակամա և կամովի լինելու իմաստով։ Հարցն այն մասին էր, թե որքանով են Քրիստոսին բնորոշ մարդկային, այսպես կոչված անմեղ (անանգոսնելի, անպարսավելի) կրքերը տխրություն, երկյուղ, սով, ծարավ և այլն, որոնք դիտարկվում են որպես մեղքի հետևանքային վիճակներ։ Հայ եկեղեցին կտրականապես մերժել է Սևերիոս Անտիոքացու ապականության ուսմունքը։ 6-8-րդ դարերում ապականության հետևորդների դեմ սուր պայքար է ծավալվել, որը եզրափակվել է 726 թվականի Մանազկերտի եկեղեցական ժողովով։ Ըստ եկեղեցու հայրերի Քրիստոսը մարդկային կրքերը կրում է կամավորապես և ոչ «ի հարկէ», առանց բնության, բռնադատվածության։ Քրիստոսի երկրային կյանքը փրկական տնտեսություն է և զերծ պատահականություններից։ Քրիստոսը մեր փրկության համար կրել է բոլոր մարդկային տկարությունները և ազատորեն անցել մարդկային կրքերի միջով դատապարտելով մեղքը մարմնի մեջ և ազատելով մարդկանց մեղքի իշխանությունից։ Սևերիոս Անտիոքացու գործերը մեծ մասամբ պահպանվել են (125 ճառ, 400 նամակ), հիմնականում ասորերեն թարգմանություններով, սակայն ամբողջությամբ հրատարակված չեն։

Կատեգորիա:Քրիստոնեության պատմություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աղանդներ
Գրիգոր Կաֆայեցի

**Գրիգոր Կաֆայեցի** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), XV-XVI դարերի հայ տաղասաց, գիտնական-երաժիշտ։

Կազմել և խմբագրել է ուշ միջնադարի համար բնութագրական մի գանձարան։ Որպես այդպիսին և որպես «մեծ րաբունապետ» հիշատակվում է 1561 թվականին վերաբերող մի գրչագիր հիշատակարանում։ Ձեռագրերում նրա անվամբ հանդիպում է մի տաղ՝ նվիրված 1488 թվականին չարաչար նահատակված Աստվածատուր Կաֆայեցու հիշատակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Գրավչանյութեր

300px|մինի|աջից
250px|մինի|ձախից
**Գրավչանյութեր**, կենդանուն գրավող բնական կամ սինթետիկ նյութեր։ Գրավչանյութերի նկատմամբ զգայուն են հատկապես միջատները։ Հայտնի են հիմնականում 3 խումբ՝ սեռական, կերային և ձվադրմաև սուբստրատ (հիմք)։ Մեծ նշանակություն ունեն սեռական գրավչանյութերը։ Հաստատված է, որ որոշ տեսակների էգեր կարող են արտազատել նյութեր, որոնց ամենաչնչին քանակությունը գրավում է նույն տեսակի կամ ծագումով մոտ տեսակների արաներին (երբեմն մինչև 9 կիլոմետր հեռավորության վրա)։ Կերային գրավչանյութերը գտնվում են բույսերի կամ այլ սուբստրատների մեջ, որոնցով սնվում են միջատները։ Շատ միջատների գրավում են ալիլային կամ մանանեխային յուղերը, որոշ օրգանական թթուներ (սիսեռի մեջ եղած թրթնջկաթթուն, եգիպտացորենի ընձյուղների թելերում՝ մալեինաթթուն և այլն)։ Կերային գրավչանյութերն հաճախ գրավում են նաև որպես ձվադրման սուբստրատ։ Կերային գրավչանյութերի ուսումնասիրումը կարևոր է իմունիտետի բնույթը պարզելու և վնասատուների նկատմամբ կայուն սորտեր ստեղծելու գործում։ Երրորդ խմբի գրավչանյութեր միջատների էգերին գրավում են որոշակի տեղերում ձվադրելու համար։ Հետագայում նրանց ձվերը կամ թրթուրները ոչնչացվում են։ Գրավչանյութերը գործնական նշանակություն ունեն բույսերի վնասատուների և կենդանիների մակաբույծների դեմ պայքարելու գործում։ Կիրառելով որպես խայծ, կարելի է օգտագործել ամենաքիչ քանակի միջատասպաններ, ապակողմնորոշել արուներին և նվազեցնել հաջորդ սերունդների թվաքանակը։

Կատեգորիա:Գրգռիչներ
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Ֆերոմոններ
Գուստավ II

**Գուստավ II Ադոլֆ** (), թագավոր 1611 թվականից, Վասա դինաստիայից, նշանավոր զորավար։

Գահակալության սկզբում զիջումներ է արել հօգուտ ազնվականության, հովանավորել արդյունաբերության զարգացումը։ Երկրի արտաքին քաղաքականությունը նպատակամղել է Բալթիկ ծովում շվեդական տիրապետություն հաստատելուն։ Միապետական կարգերը ամրապնդելու համար կատարել է բարեփոխումներ (պետական կառավարման, դատական, ռազմական և այլն)։ Ավարտել է Դանիայի դեմ հոր՝ Կառլոս IX-ի սկսած պատերազմը (1611—1613)։ 1617 թվականին Ռուսաստանի հետ կնքել է Շվեդիայի համար ձեռնտու Ստոլբովյան հաշտության պայմանագիրը։ 1630 թվականից հակահաբսբուրգյան կոալիցիայի կազմում մասնակցել է Երեսնամյա պատերազմին (1618—1648)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Երեսնամյա պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Վասա հարստություն
Հովհաննես Սարուխանյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Սարուխանյան ** անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.

* Հովհաննես Սարգսի Սարուխանյան — հայ պրոֆեսիոնալ հեղափոխական։
* Հովհաննես Վազգենի Սարուխանյան — հայ ականավոր բժիշկ։
* Հովհաննես Հովհաննեսի Սարուխանյան — հայ մանկաբույժ։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (2008)։
Շիկացման գույներ

250px|մինի|Շիկացման գույներ
**Շիկացման գույներ**, մետաղի լուսարձակման գույներ (կարմիր, սպիտակ և այլն), որոնք կախված են նրա տաքացման ջերմաստիճանից։ Օրինակ, մինչև 500° տաքացված ածխածնային պողպատն ունի գորշ կարմիր, մոտ 1400°-ում՝ դեղին, մոտ 1500°-ում սպիտակ շիացմն գույներ։ Մինչև օպտիկական հրաչափի և ավտոմատ վերահսկիչ-չափիչ սարքերի ստեղծելը տարբեր տեխնոլոգիական գործողությունների ժամանակ մետաղի տաքացման ջերմաստիճանը որոշում Էին շիկացման գույներով։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Գրչագիր

**Գրչագիր**, հայկական գրատեսակ։ Միջնադարում հայտնի է նաև «աղյուսակագիր» կամ «տախտակագիր», ժամանակակից բանասիրության մեջ՝ «ուղղագիծ կամ ուղղանկյուն երկաթագիր» անուններով։ Գրչագրի ուղղաձիգ գծերը իրար միանում են ուղղանկյան տակ, հորիզոնական ուղիղ նուրբերով։ Գրվում է երկու տողագծերի միջև, հավասար բարձրությամբ, ուղիղ և թեք գրությամբ։ Գրչագրի գրչության հիմնական գիր էր մինչև 12-րդ դարը՝ բազմաթիվ տարբերակներով։ Երբ բոլորգիրը դարձավ գրչության հիմնական գիր, գրչագիրը երկաթագրի հետ միասին օգտագործվեց գերազանցապես որպես գլխագիր։ Այժմ օգտագործվում է հատկապես վերնագրերում, գրքերի ձևավորումների մեջ։ Գրչագիր տերմինը կիրառվում է նաև «ձեռագիր» իմաստով, վերջինս դիտվում է որպես գրչի կողմից կամ գրչով գրված գիրք։

## Հայերեն ձեռագրերի հիմնական տառատեսակները

Կատեգորիա:Գրատեսակներ
Սուրբ Կատարինյան դպրոց

**Սուրբ Կատարինյան դպրոց**, տարրական, ապա միջնակարգ իգական դպրոց։ Հիմնադրվել է 1858 թվականին, Նոր Ջուղայում, Սուրբ Կատարինյան մենաստանի Կուսանաց վանքի տարածքում՝ ճավայաբնակ Մանուկ Հորդանանյանի բարերարությամբ (թեմակալ առաջնորդ Թադեոս արքեպիսկոպոս Բեկնազարյանի նախաձեռնությամբ)։ 1900 թվականին Մաղաքիա եպիսկոպոս Տերունյանի ջանքերով Նոր Ջուղայում, Հնդկաստանում և Ճավայում կազմակերպված հանգանակությամբ Նոր Ջուղայի Չարսու թաղամասում կառուցվել է Սուրբ Կատարինյան օրիորդաց դպրոցի նոր շենք։ 1892 թվականին միացել է Ազգային կենտրոնականին և կոչվել Նոր Ջուղայի Ազգային երկսեռ դպրոց։ 1936 թվականին պետականացվել է, 1955 թվականին կրկին ազգայնացվել։ Հիմնադրման տարում աշակերտուհիների թիվը 28 էր։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական օրիորդաց դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Նոր Ջուղայում
Գևորգ Քանանյան դպրոց

**Գևորգ Քանանյան դպրոց,** միջնակարգ դպրոց։ Հիմնադրվել է 1905 թվականին, Նոր Ջուղայի Չարսու թաղամասում՝ Վարվառե Քանանյանի բարերարությամբ՝ ի հիշատակ ամուսնու՝ Լազարյան ճեմարանի նախկին տեսուչ Գևորգ Քանանյանի։ 1901 թվականին բացվել և ցայսօր գործում է Գևորգ Քանանյան ազգային մանկապարտեզը։ 1979-1980 ուսումնական տարում միջնակարգի երկսեռ աշակերտության թիվը 229 էր, ուսուցիչների թիվը՝ 34 (որից 8-ը՝ հայ)։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Նոր Ջուղայում