open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կանճրակ

**Կանճրակ**, գաթի ծաղիկ (), բարդածաղկավորների ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա բույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունն ուղղաձիգ է, ճյուղավորվող, ամուր, մազածածկ կամ մերկ, բարձրությունը՝ 40-90 սմ։ Տերևները հերթադիր են, կաշեկերպ, նշտարաձև, փշոտ։
Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ զամբյուղ է, ծաղիկները՝ մանր, երկսեռ, սպիտակավուն, դեղին, նարնջագույն, վարդագույն, ծիրանագույն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը երկարավուն, քառանիստ, սպիտակ, մերկ, փայլուն սերմնապտուղ է։ 
Միամյա, ձիթատու և ներկատու բույս Է։ Ցողունի բարձրությունը՝ 40-100 սմ է և ուղղաձիգ կանգուն, մերկ, տերևները՝ նստադիր, նշտարաձև, կաշեկերպ, ծաղկաբույլը՝ զամբյուղ, ծաղիկները՝ խողովակաձև, սպիտակ, դեղին, նարնջագույն։

## Փոշոտում
Փոշոտումը՝ խաչաձև, պտուղը սպիտակ է, սերմնապտղի նման՝ չթափվող և պինդ պատյանով, ինչպես արևածաղկինը։ Պարունակում է 25-37% բուսական յուղ, որն օգտագործվում Է սննդի մեջ, ինչպես նաև մարգարինի, ներկերի, օճառի, օլիֆի, լինոլեումի արտադրությունում։

## Տարածում
Հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Արագածոտնի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է ստորին լեռնային գոտուց մինչև վերինը՝ չոր, քարքարոտ լանջերին, անտառներում, ցանքերում և այլն։ Մշակվում Է Միջին Ասիայում և Հարավային Կովկասում։

## Կիրառում և նշանակություն
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են եթերայուղեր, ներկւսնյութեր (կարմիր և դեղին)։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես լեղամուղ, քրտնաբեր և այլն միջոց։ Պսակաթերթիկներից ստացվող ներկը օգտագործվում Է գորգագործության մեջ։

## Տեսակներ
Հայտնի Է մոտ 19 տեսակ, մշակվում Է մեկը՝ ։ 
Հայտնի է 25, Հայաստանում՝ 7 տեսակ՝
*կանճրակ խավոտ (*C. lanatus*),
*կանճրակ գիպսասեր (*C. gypsicola*),
*կանճրակ Թամամշյանի (*C. tamamschyanae*),
*կանճրակ թխակապույտ (*C. glaucus*),
*կանճրակ ներկատու (*C. tinctorius*) և այլն։

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կիրով (քաղաք)

**Կիրով** (, մինչև 1934 թվականը՝ Վյատկա), քաղաք Ռուսաստանում, Կիրովի մարզի վարչական կենտրոնը։ 
Երկաթուղային կայարան է, նավահանգիստ Վյատկայի ափին։ Զարգացած է մեքենաշինությունը, մետաղամշակումը, քիմիական արդյունաբերությունը։
Առաջին անգամ հիշատակվել է Խլինով անվամբ։

## Բնակչություն




## Վյատկայի պատկերներ։ 20-րդ դարի սկզբներին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1374 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Այլազգիների կառավարման մասին կանոնադրություն

**1822 թվականի Կանոնադրություն այլազգիների կառավարման մասին**, Սիբիրի ոչ ռուս ժողովուրդների կառավարման կարգը սահմանող ցարական կառավարության օրենսդրական ակտ։

Ըստ կանոնադրության՝ «այլազգիները» բաժանվեցին երեք խմբի, «նստակյացներ», «թափառաշրջիկներ», «քոչվորներ»։ «Նստակյացները», որոնք հիմնականում Սիբիրի թաթարներն էին, իրավական տեսակետից հավասարվեցին ռուս հարկատու խավերին՝ քաղքենիներին և պետական գյուղացիներին, սակայն առանց զինծառայության պարտավորության։

«Թափառաշրջիկների», որոնց կազմում էին նենեցները, կորյակները, Հյուսիսային Սիբիրի մյուս ժողովուրդները, կառավարումը թողնվեց տոհմային վերնախավի ներկայացուցիչներին՝ «իշխանիկներին» և ավագներին։

«Քոչվորների»՝ բուրյաթների, յակուտների, էվենկների, խակասների յուրաքանչյուր ուլուսի կամ բնակատեղիի ղեկավարումը վստահվեց տոհմի ավագին՝ 1-2 օգնականով։

Կանոնադրությունը «քոչվորներին» ամրացրեց նրանց զբաղեցրած հողատարածությունները, թույլատրեց առևտուրը, սահմանեց յասակի չափերն ու ձևերը, երկրի քրեական օրենսդրությունը տարածեց նաև նրանց վրա։ Կանոնադրությամբ ստեղծված կառավարման կարգը հարատևեց մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։

Կատեգորիա:Էթնիկությունը քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրություն
Կատեգորիա:Օրենսդիրներ
Կատեգորիա:Սիբիրի պատմություն
Բրեկչիա

մինի
**Բրեկչիա** (՝ ջարդել, կոտրատել), հրաբխային փշրաքար, խոշորաբեկոր ապար՝ կազմված տարբեր ապարների անկյունավոր բեկորներից և ցեմենտող նյութից։ Առաջանում է արտածին, ներծին գործոնների և տեկտոնական շարժընթացների հետևանքով։ Առանձնացվում են նստվածքային, կարստային, քիմիական, հրաբխային, տեկտոնական բրեկչիաներ։ Բրեկչիաների հանքավայրեր կան Հայաստանի Կոտայքի և Լոռու մարզերում, հղկված գլաքարերից ու ցեմենտող նյութից կազմված ապարների երանգավորված բրեկչիաների հանքավայր՝ Լոռու մարզի Ուրասար գյուղի մոտ։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կլայնի շիշ

մինի|Կլայնի շիշ
**Կլայնի շիշ**, փակ միակողմանի մակերևույթ։ Առաջինը նկարագրել է գերմանացի մաթեմատիկոս Ֆելիքս Կլայնը 1882 թվականին։ Այն փողկապակցված է Մյոբիուսի ժապավենի հետ։ Հավանաբար արտահայտությունը գերմաներենից սխալ թարգմանության արդյունք է, ի սկզբանե անվանվելով «*Կլայնի մակերևույթ*» , այն թարգմանվել է որպես «Կլայնի շիշ» ()։

Կլայնի շիշը կարող է ստացվել երկու ծայրն էլ բաց խողովակից, եթե ճկելով այն, նեղ ծայրը անցկացվի իր պատի միջով և միմյանց «սոսնձվեն» (նույնացվեն) երկու շուրթերը՝ արտաքին, լայն շուրթը ծռելով ներս, իսկ ներքին, նեղ շուրթը՝ դուրս։ Այսպիսով, ստացվում է ինքնահատվող մակերևույթ։ Առանց ինքնահատման Կլայնի շիշը կարելի է կառուցել միայն քառաչափ տարածության մեջ։
Կլայնի շիշը պաշտոնապես կարելի է ստանալ սոսնձացման միջոցով [0,1]\times [0,1], բացահայտման միավոր (0,y) \sim (1,y) երբ 0\leqslant y\leqslant 1 և (x,0) \sim (1-x,1) երբ 0\leqslant x \leqslant 1, ինչպես ներկայացվում է դիագրամում:

## Պարամետրացում
Կլայնի շիշը ութնյակի ձևում ունի բավականին պարզ պարամետրացում.
: x = \left(r + \cos\frac{u}{2}\sin v - \sin\frac{u}{2}\sin 2v\right) \cos u
: y = \left(r + \cos\frac{u}{2}\sin v - \sin\frac{u}{2}\sin 2v\right) \sin u
: z = \sin\frac{u}{2}\sin v + \cos\frac{u}{2}\sin 2v

## Պատկերասրահ

KleinBottle-02.png
KleinBottle-Figure8-01.png
Acme klein bottle.jpg
Science Museum London 1110529 nevit.jpg
Surface of Klein bottle with traced line.svg
Klein_bottle_translucent.png
Kleinbagel_cross_section.png


##### Կառուցում

Klein Bottle Folding 1.svg
Klein Bottle Folding 2.svg
Klein Bottle Folding 3.svg
Klein Bottle Folding 4.svg
Klein Bottle Folding 5.svg
Klein Bottle Folding 6.svg


## Արտաքին հղումներ
* Магазин стеклянных бутылок Клейна
* Игры Торус Свободно распространяемые игры для Windows и Mac OS X, иллюстрирующие топологию тора и бутылки Клейна
* Анимационный фильм о Бутылке Клейна, созданный в 2010 г. при Свободном Университете г. Берлин (Freie Universität Berlin), включает изображение поездки по Бутылке и изначальное описание Феликса Клейна.

Կատեգորիա:Տոպոլոգիա
Կատեգորիա:Մակերևույթներ
Տասը

**Տասը** (**10**), բնական թիվ է, գտնվում է 9-ի և 11-ի միջև։

## Գրելաձևերը
* ձայնավորից առաջ գրվում է **տասն** տասն անգամ, տասն ամիս և այլն։
* բաղաձայններից առաջ գրվում է **տասը**` տասը հատ, տասը տարի և այլն։

## Մաթեմատիկայում
* կարգային թիվը՝ **տասներորդ**
* ամենատարածված` տասնորդական համակարգի հիմքն է։
* առաջին չորս թվերի ֆակտորիալների գումարն է (0!+1!+2!+3!)
* առաջին երեք պարզ թվերի գումարն է (2+3+5)

## Մշակույթ
* «Տասը փոքրիկ նեգր»` Ագաթա Քրիստիի վեպը։

## Այլ բնագավառներում
* Տասն են՝
:* Աստծո պատվիրանները։
* ժամանակահատվածի անուններ են` **տասնօրյակ**, **տասնամյակ**։
* 10 համարի տակ էր խաղում Հենրիխ Մխիթարյանը Դորտմունդի Բորուսիա ֆուտբոլային թիմում։
* 10 համարի տակ է խաղում նաև ֆուտբոլիստ Լիոնել Մեսսին։
* ամենափոքր՝ A10 ձևաչափի թուղթ՝ 26×37 մմ
* տասը՝
:* Նեոնի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ Ժ
* 10-ը Ֆրանսիայի Օբ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։

## Հիմնական հաշվարկների ցանկ
Տալլինի կենդանաբանական այգի

thumb|280px|Տալլինի կենդանաբանական այգու մուտքը
200px|աջից|thumb|Տալլինի կենդանաբանական այգու փղերի վանդակը
**Տալլինի կենդանաբանական այգի** (), բացվել է 1939 թվականի օգոստոսի 25-ին։

## Պատմություն
Տալլինի կենդանաբանական այգին հիմնադրման գործում մեծ ներդրում ունեն Կենդանիների պաշտպանության միությունը, ինչպես նաև Զբոսաշրջության ու բնության պահպանության բաժինը։

Կենդանաբանական այգու հիմնադրումից երկու տարի առաջ՝ 1937 թ., էստոնացի հրաձիգների թիմը հաղթել էր աշխարհի առաջնությունը, որ անցկացվում էր Հելսինկիում։ «Արգենտինյան գավաթից» բացի էստոնացիներն իրենց հետ հայրենիք տարան նաև մի լուսան, որին անվանում էին Illu (Իլլ)։ Շուտով որոշվեց Կադրիորգ այգու ծայրին հիմնել կենդանաբանական այգի։ Իլլ լուսանն էլ դառնում է Տալլինի կենադանաբանական այգու առաջին կենդանին, իսկ հետագայում՝ նաև այգու խորհրդանիշը։ Սակայն Էստոնիայի՝ 1940 թ. ԽՍՀՄ-ին միանալուց հետո երկրի հասարակական կազմակերպությունների գործունեությւոնը կասեցվում է։ Կենդանաբանական այգին անցնում է Տալլինի քաղաքային խորհրդի ղեկավարության տակ։ Միայն 44 տարի անց՝ 1983 թ., այգին տեղափոխվեց նոր վայր Veskimetsa շրջանում, որտեղ այգուն հատկացվել էր շուրջ 87 հա տարածք։

1989 թ. Տալլինի կենդանաբանական այգին ԽՍՀՄ առաջին կենդանաբանական այգին է, որ դարձավ Կենդանաբանական այգիների ու ակվարիումների միջազգային միության () անդամ։ Այդ ժամանակ այգին արդեն 10 տարի համագործակցում էր ամերիկյան *AZA* միության հետ։
## Հավաքածու
2011 թ. դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ կենդանաբանական այգու հավաքածուն կազմում է 595 տեսակի/ենթատեսակի 7753 առանձնյակ, որոնցից՝

## Ցուցանմուշներ
thumb|260px|Դարլա ամուրյան ընձառյուծը
* Ալպեր
* Գիշատիչ թռչուններ
* Միջին Ասիա
* Ճահիճներ
* Արկտիկական գոտու կաթնասուններ
* Փասիաններ
* Հարավային Ամերիկա
* Արևադարձային գոտի 
* Ջրամբարներ՝ ջրլող թռչուններով
* Մանկական գազանանոց
* Կենգուրուներ • Առյուծներ • Փղեր • Եղջերուներ • Ընձառյուծներ
## Կոորդինատներ
* Tallinna Loomaaed, Paldiski mnt 145, 13522 Tallinn, Estonia.
* Հեռ. (10372) 694-33-00 • Ֆաքս. (10372) 657-89-90 • E-mail. zoo@tallinnlv.ee, m.kaal@tallinnlv.ee.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայքը
* Տալլինի կենդանաբանական այգու լուսանկարներ 

Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Էստոնիայի կենդանաբանական այգիներ
Կատեգորիա:1939 հիմնադրումներ
Ալրացողային սնկեր

**Ալրացողային սկներ** (), **էրիզիֆային սնկեր**, պայուսակավորների դասի մասնագիտացված մակաբույծ սնկեր։ Հայտնի է ավելի քան 400 տեսակ, որոնցից շատերը տարածված են նաև ՀՀ-ում։ Հարուցում են իսկական ալրացող կոչվող հիվանդությունը։ Վնասում են բույսերի տերևները, ցողունները, ծաղկաբույլերը, տերևները, ծաղիկները, պտուղները և այլն։ Վնասված մասերում առաջանում է սպիտակավուն ալրանման փառ, որը կազմված է տակառաձև անսեռ սպորներից (կոնիդիումներ)։ Հետագայում փառի վրա ձևավորվում են պտղամարմիններ (կլեյստոտեցիումներ՝ պայուսակներով)։ Պտղամարմինների վրա կան հատուկ հատվածներ, ըստ դրանց ձևի, պտղամարմնի վրա ունեցած դիրքը, նաև կլեյստոտեցիումների պայուսակների քանակի՝ կատարվում է ալրացող սնկերի ցեղերի դասակարգումը։ Որոշ ալրացքող սնկերի պայուսակավոր փուլը բացակայում է, դրանք դասվում են անկատար սնկերի շարքը։

Կատեգորիա:Պայուսակավորներ
Տասնմեկ

**Տասնմեկ** (**11**), բնական թիվ է, գտնվում է 10-ի և 12-ի միջև։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային անունը՝ **տասնմեկերորդ**
* ամենափոքր երկնիշ պարզ թիվն է։
## Այլ բնագավառներում
* տասնմեկը՝
:* Նատրիումի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԱ
* «Ապոլոն-11»-ը Լուսնի վրա անձնակազմով իջած առաջին տիեզերանավն է։
* 11-ը Ֆրանսիայի Օդ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։

## Մշակույթ
* «Տասնմեկ րոպե»՝ Պաուլո Կոելիոյի վիպակը։ 
## Սպորտ
* 11 մետրանոցը ֆուտբոլում տուգանային հարվածն է։
* Տասնմեկն են՝
:* ֆուտբոլի թիմի խաղացողները
Ինը

**Ինը** (**9**), բնական թիվ է, գտնվում է 8-ի և 10-ի միջև։
## Գրելաձևերը
* ձայնավորից առաջ գրվում է **ինն** ինն անգամ, ինն ամիս և այլն։
* բաղաձայններից առաջ գրվում է **ինը**` ինը հատ, ինը տարի և այլն։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային թիվը՝ **իններորդ**
* թվի քառակուսի է` 9=32
* 9-ի քառակուսին հավասար է 81-ի։
* ինը հատ մեկերից կազմված թիվն անմնացորդ բաժանվում է 9-ի՝ 111111111։9=12345679։
* 109 թվի անունն է միլիարդ, SI համակարգում արտահայտվում է գիգա- (Գ) և նանո- (ն) նախածանցներով։

## Մշակույթ
* «Իններորդ ալիք»՝ Հովհ. Այվազովսկու 1850 թվականին ստեղծած հայտնի կտավը։
* 9-րդ հրաշալիք՝ հայկական լեզվաբանական, մշակութային, ժամանցային ամսաթերթ, որը հրատարակվել է Երևանում։

## Այլ բնագավառներում
* ISO 9-ը սլավոնական լեզուների այբուբենների լատիներենով տառադարձման համակարգի միջազգային ստանդարտն է։
* Ինն են՝
:* Հունական դիցաբանությունում մուսաները` Կալիոպե, Եվտերպե, Մելպոմենե, Թալիա, Էրատո, Պոլիհիմնիա, Տերփսիքորա, Կլիո, Ուրանիա;
:* Սանտա Կլաուսի եղջերուները։
* Հեքիաթներում թագուհու հղիությունը տևում է «ինն ամիս, ինը օր, ինը ժամ»։
* 09-ը Ֆրանսիայի Արյեժ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
* Apple կոմպանիայում հեռախոսների արտադրման մեջ iphone 9-ը դուրս չի եկել։
* A9 ձևաչափի թուղթ՝ 37×52 մմ
* ինը՝
:* Ֆտորի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ Թ
Ականջասնկեր

**Ականջասնկեր, կախասունկ տափաստանային, սպիտակ տափաստանային սունկ, կայսերական սունկ** (), Pleurotaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։ ՀՀ-ում հայտնի է 8 տեսակ, առավել տարածված է ։ Հանդիպում է բոլոր մարզերում։ Աճում է խառը և սաղարթավոր անտառներում, կոճղերի կամ ծառերի բների վրա՝ կղմինդրաձև դասավորված մեծ խմբերով (ողջ տարին)։ Գլխարկը (տրամագիծը՝ 5-30 սմ) խոշոր է, ականջանման, լայն ձագարաձև, ներծալված եզրերով, հարթ, խոնավ, սպիտակավուն, մոխրագույն կամ գորշ մակերեսով։ Մազմզուկներով ծածկված ոտիկը գլանաձև է, երբեմն բացակայում է։ Պտղամիսը սպիտակ է, մսալի, թիթեղները՝ լայն, խիտ, սպիտակ, հետագայում՝ մոխրագույն։ Ուտելի է, ունի հաճելի հոտ և համ։ Օգտագործվում է թարմ, աղ և թթու դրած վիճակում։ Ունի արդյունաբերական նշանակություն, աճեցվում է արհեստականորեն։

## Նկարագրություն
Քիչ տարածված ուտելի սունկ է, որի 4-15 տրամագծով սպիտակ, դեղնամոխրագույն գլխարկը հարթ է կամ թեփուկավոր, մսալի տափակ կամ ուռուցիկ, թեթևակի կողքային։ Հաճելի համով և հոտով պտղամիսը սպիտակ է և ամուր։ Մոխրագույն երանգով թիթեղները սպիտակ են, նոսր, լայն և իջնում են ոտիկի վրա։ Ոտիկը 3-5 x 1-2 սմ է, սպիտակավուն, ամուր և ապակենտրոն, երբեմն կողքային։ Անգույն, իլիկաձև, հարթ սպորները 8-14 x 4-5,5 մկմ են։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Աֆրիկան, Հարավային Կովկասը (Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հանդիպում է Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արայի լեռան փեշեր), Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում «Խոսրովի անտառ» արգելոցում և Գառնիի շրջակայքում։

## Էկոլոգիա
Հայաստանում հանդիպում է հովանոցազգի բույսերի արմատների կամ մահացած ցողուների վրա, անտառազուրկ վայրերում, ապրիլ-մայիս ամիսներին, 1300-1800 մ բարձրություններում։ Հերբոտրոֆ է, մակաբույծ։ Քիչ քանակությամբ արհեստականորեն աճեցվում է որոշ երկրներում։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Հայաստանում պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ագարիկոմիցետներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Ակացիա

**Ակացիա** (), ակակի, կակիա, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի ծառերի, թփերի, հազվադեպ՝ խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 750 տեսակ։ ՀՀ-ում գրեթե ամենուր աճում է  կամ ակացիա կեղծ տեսակը։

Խոշոր, գեղազարդիչ ծառ է (բարձր․ 25-30 մ), լայն գլանաձև սաղարթով։ Տերևները բարդ, կրկնակի փետրաձև են։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ դեղնավուն, հոտավետ՝ հավաքված ողկյուզաձև ծաղկաբույլերում։ Պտուղը մանր սերմերով ունդ է։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։ Մեղրատու է։ Դեղաբույս է․ պարունակում է A և C վիտամիններ, եթերայուղեր, խեժ, աղաղանյութեր, ներկանյութեր։ Չորա- և ցրտադիմացկուն է։ Օգտագործվում է կանաչապատման և անտառաբարելավող տնկարկների ստեղծման համար, ամուր և արժեքավոր բնափայտը՝ կահույքագործության մեջ։

Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Հասակով Հերման

**Հասակով Հերման** (, ), Տալլինի Տոոմպեա ամրոցի աշտարակը Տոոմպեա բլրի վրա։ Աշտարակի մի մասը կառուցվել է 1360-1370 թվականներին։ 15-րրդ դարում կատարված վերակառուցման արդյունքում նրա բարձրությունը հասցվել է 45,6 մետրի և այն ստացել է ներկայիս բարձրությունը։ Աշտարակի տանիք կարելի է բարձրանալ սանդուղքով, որն ունի 215 աստիճան։

Հասակով Հերման աշտարակը տեղակայված է Էստոնիայի խորհրդարանի շենքի մոտ, իսկ աշտարակի վրա տեղադրված դրոշն ունի ծովի մակարդակից 95 մ բարձրություն և համարվում է Էստոնիայի խորհրդանիշերից մեկը։

Ամեն օր՝ արևածագին (առավոտյան ժամը 7-ից ոչ շուտ), Հասակով Հերման աշտարակի վրա տեղադրված Էստոնիայի դրոշը, որն ունի 191 սմ × 300 սմ չափեր, օրհներգի հնչյունների ներքո բարձրացվում է և իջեցվում է արևամուտին (երեկոյան ժամը 10-ից ոչ ուշ)։ Դրոշի իջնելու ժամանակ կարելի է լսել «Իմ հայրենիք, իմ սեր» երգը (երաժշտության հեղինակ՝ Գուստավ Էռնեսաքս, տեքստը՝ Լիդիա Կոյդուլայի)։

Սովորական օրերին աշտարակը փակ է այցելությունների համար։ Բացառություն են կազմում բաց դռների օրերը, որոնք կազմակերպվում են Էստոնիայի պետական դրոշի օրը։ Այդ օրը բոլոր ցանկացողները կարող են բարձրանալ աշտարակի գագաթը։ Դրանից բացի, աշտարակի ներսում կարելի է հայտնվել Էստոնիայի խորհրդարանում կատարվող էքսկուրսիայի ընթացքում։

## Տես նաև
*Տալլինի պատեր
*Տոոմպեա ամրոց

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Հասակով Հերման աշտարակի մասին VirtualGuide.ru կայքում

Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Տալլինի աշտարակներ
Վանալին

thumb|աջից
**Վանալին** ( - *Հին քաղաք*), միկրոշրջան Տալլինի Կեսկլին շրջանում։ 2011 թվականի հունիսի 1-ի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմում է 3 849 մարդ։ Վանալինը Տալլինի հնագույն հատվածն է։

## Պատկերասրահ

File:Cloudscape, tallinn 2006.jpg 
File:Kinopurskkaev.IMGP6638.JPG 
File:Majandusministeerium 2009.jpg
File:Tallinn Overview.JPG| 
File:Old garner in Tallinn 1.JPG| 
File:Old garner in Tallinn 2.JPG| 
File:Põllumajandusministeerium.IMGP6532.JPG|
File:Tallinn Old Town.jpg| 
File:Tallinn flower market.jpg| 
File:Tallinn snelli tiik.jpg| 
File:Fat Margaret - Leo-setä.jpg| 
File:Tallinn Blackhead.JPG| 
File:Niguliste kirik 2009.jpg|
File:Church in Tallinn 1.JPG|
File:Building in Toompea 3.JPG| 
File:Toompea from Toompark.JPG|
File:Alexander Nevsky Cathedral.jpg|
File:Estland parliament.jpg|


## Տես նաև
* Հին քաղաք (Տալլին)
* Վերին քաղաք (Տալլին)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տալլին
Ակնախոտ

**Ակնախոտ** (), **աչախոտ**, խլածաղկավորների ընտանիքի միամյա, հազվադեպ՝ բազմամյա կիսամակաբույծ խոտաբույսերի ցեղ։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայտնի է 200, ՀՀ-ում՝ 4 տեսակ՝ , , , ։ Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է մարգագետիններում, թփուտների մացառուտներում, քարերի մեջ, խոտածածկ լանջերին, առվակների երկայնքով և այլն։

## Ձևաբանություն
Ցողունը թավոտ է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 6-40 սմ։ Տերևները լայն ձևաձև են, հակադիր, նստադիր, սղոցաեզր կամ խոշոր ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ մանր, երկշուրթ, սպիտակ, վարդագույն կամ ծիրանագույն՝ մեկական, նստած տերևածոցերում։ Ծաղկում է հուլիսի կեսերից։ Պտուղը երկարավուն տուփիկ է, սերմերը՝ մանր, բազմաթիվ։ Դաշտավլուկազգիների ընտանիքի բույսերի մակաբույծ է։ Դեղաբույս է, պարունակում է սրտային գլիկոզիդներ, օգտագործվել է նաև ակնաբուժության մեջ (այստեղից՝ «ակնախոտ» անավնումը)։ Մեղրատու է։

Կատեգորիա:Խլածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Վերին քաղաք (Տալլին)

thumb
**Վերին քաղաք** (, , ), Տալլինի Հին քաղաքի մի մասը։ Տեղակայված է բարձունքի վրա, այստեղից էլ նրա անվանումը՝ Վերին քաղաք։

Միջնադարում Վերին քաղաքը բաժանված էր Մեծ քաղաքի, Փոքր քաղաքի ու շրջակա տարածքների։ XII-XIV դարերում Վերին քաղաքում կառուցվում է Տոոմպեա ամրոցը, որի վրա բարձրանում է *Pikk Hermann* («Հասակով Գերման») 48 մետրանոց աշտարակը, որ կառուցվել է 1360-1370 թվականներին։ Աշտարակի վրա տեղադրված է Էստոնիայի դրոշը, որ համարվում է երկրի խորհրդանիշներից մեկը։

Տոոմպեա ամրոցը վերակառուցվել է, և ներկայումս այնտեղ է գտնվում Էստոնիայի խորհրդարանը՝ Ռիյգիկոգուն։

Վերին քաղաքում է գտնվում 1900 թվականին կառուցված Ալեքսանդր Նևսկու ուղղափառ տաճարը։

StampEstonia1927Michel67.jpg|Վերին քաղաքն էստոնական նամականիշի վրա (1927)
Toompea Toom-Kooli.jpg|Toom-Kooli փողոցը Վերին քաղաքում


## Տես նաև
*Տոոմպեա ամրոց

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Տալլինի Վերին քաղաքը VirtualGuide.ru կայքում

Կատեգորիա:Տալլին
Ազնվասարեկ

**Ազնվասարեկ** (), սերինոսների ընտանիքի թռչուն։ Ձմեռող է, հազվագյուտ։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 12 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 20-23 սմ, կենդանի զանգվածը 12-14 գ։ Թևերը սև են՝ 2 դեղին շերտերով։ Պոչի եզրային փետուրների հիմքը դեղին հատվածներով է։ Արուի կզակը և թասակը սև են, մեջքը՝ կանաչ, ներքնապոչը՝ սպիտակավուն։ Էգն ավելի խամրած ու խայտավոր է, արուին բնորոշ սև կզակն ու թասակը բացակայում են։ Ձմռանը հանդիպում է փոքր խմբերով (2-3 թռչուն)։ Սովորաբար աղմկոտ է, կերակրվելու համար նստում է ծառի ճյուղերի ծայրերին։ Բնակվում է անտառներում, պտղատու այգիներում։ Սնվում է սերմերով։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Աշնան ամենավաղ վերադարձը Հայաստան՝ սեպտեմբերի վերջին, գարնան հետադարձը՝ մինչև ապրիլի 3-րդ տասնօրյակը։

Բնադրումը հնարավոր է Հայաստանի հյուսիսային անտառներում։ Փետրագունավորման գրավչությամբ, վարքի դրսևորման յուրօրինակությամբ և տնային պայմաններին արագ հարմարվելու շնորհիվ մեծ արժեք ունի որպես գերազարդիչ տեսակ։

Կատեգորիա:Սերիոսներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրոպայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Ութ

**Ութ** (**8**), բնական թիվ է, գտնվում է 7-ի և 9-ի միջև։
* Ութն են՝
:* խորանարդի գագաթները;
:* սարդերի ոտքերը
## Մաթեմատիկայում
* կարգային թիվը՝ **ութերորդ**
* թվի խորանարդ է՝ 8=23;
* ութնորդական համակարգի հիմքն է։
## Ֆիզիկայում
* Մոգական թվերից մեկն է։

## Այլ բնագավառներում
* A8 ձևաչափի թուղթ՝ 52×74 մմ
* ութը՝
:* թթվածնի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ Ը
* 08-ը Ֆրանսիայի Արդեններ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։

## Մշակույթ
* 8⅓ Ութ ու կես (իտալերեն՝ *Otto e mezzo*) 1963 թ. Ֆրեդերիկո Ֆելինիի հանած ֆիլմը։
* 2008 թ. XXIX Օլիմպիական խաղերի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 08.08.08-ին (օգոստոսի 8-ին), Պեկինի ժամանակով երեկոյան ժամը 8։08։08-ին։
Ալկիոններ

**Ալկիոններ** (), ալկիոնանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 22, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ (). նստակյաց է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը, 16-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 27-38 սմ։ Ամփոփ մարմնով, ամրակազմ թռչուն է։ Կտուցն ուղիղ է, երկար պոչը՝ կարճ։ Հասունի մարմինը վերևից վառ կապույտ-կանաչ է, մեջքը, գոտկատեղը, վերնապոչը՝ փայլփլուն կապույտ, ներքևից նարնջագույն։ Այտերը նարնջագույն և սպիտակ են կզակը՝ սպիտակ։ Արուի կտուցը սև է, էգի ենթակտուցը՝ կարմիր շերտով։ Երիտասարդը նման է էգին, սակայն ավելի խամրած է։

## Սննդառություն
Ջրում սուզվում է՝ նախօրոք մի պահ օդում կանգ առնելուց հետո կամ նստած տեղից ջուրը նետվելով։ Սուլում է ականջ ծակող ձայնով։ Տարածված է լճակներում, լճերում, գետերում, ձկնաբուծական ջրավազանների առափնյա շամբուտներում, եղեգնուտներում։ Սնվում է ջրային անողնաշարավորներով, մանր ձկներով։

## Բազմացում
Բնադրում են էգը և արուն՝ մայիսին՝ ջրափերի ավազոտ կամ կավոտ զառիթափերի փորվածքներում (30-100 սմ խորությամբ)։ Դնում է 23 մմ տրամագծով, սպիտակ 6-7 ձու։ Թխսկալում է 21 օր։ Ձագերին կերակրում է մայրը։ Ձագերը բնից հեռանում են հունիսի վերջին։
Հուլիսին կարող է ձվադրել և բազմանալ 2 անգամ։

Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչունների ընտանիքներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Նյորդլինգեն

[thumb|left|200px|Նորդլինգենը մոտ [1650 թվականին]]
thumb|left|200px|Նյորդլինգենի կայարան

**Նյորդլինգեն ** (), քաղաք Գերմանիայում, շրջանային կենտրոն։ Գտնվում է Բավարիա հողում։

Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Ընդգրկված է Դոնաու֊Ռիս շրջանի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 19 023 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 68,10 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 7 79 194։

Քաղաքը տեղակայված է Նորդլինգենյան Ռիս հովտի կենտրոնում, որը ձևավորվել է երկնաքարի անկման հետևանքով։ Նյորդլինգենը նաև եղել է երկու պատերազմների ռազմաճակատ՝ Երեքհարյուրամյա պատերազմի ժամանակ։

Այսօր սա Գերմանիայի այն երեք քաղաքներից մեկն է, որտեղ ամբողջովին պահպանվել են քաղաքային պարիսպները (մյուս երկու քաղաքներն են Տաուբերի Ռոտենբուրգը և Դինքելսբյուլը)։

Քաղաքում կան թանգարաններ, ինչպիսիք են Բավարիայի երկաթուղային թանգարանը, Քաղաքային թանգարան, Քաղաքային պարիսպների թանգարան () և ուրիշներ։

Նյորդլինգենը այն առաջին բողոքական քաղաքներից մեկն էր, որն իր մասնակցությունն էր ունեցել 1529 թ. Շպեյերի բողոքական ակցիաներին։ 1802 թվականին Նյորդլինգենը, մտնելով Բավարիայի կազմում, դադարեց լինել կայսերական ազատ քաղաք։

## Նորդլինգենում ծնված անձինք
* Ռոբերտ Բեյշլագ (1838—1903) — գերմանացի գեղանկարիչ։
* Գերդ Մյուլեր — գերմանացի ֆուտբոլիստ, Եվրոպայի և աշխարհի չեմպիոն։

700px|մինի|կենտրոն|Քաղաքի համայնապատկերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կոծուկ

**Կոծուկ** (), նեխուրազգիներ (հովանոցավորների) ընտանիքի երկամյա կամ միամյա բույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
thumb|left|200px| Բուսաբանական նկարազարդումը  «''Deutschlands Flora in Abbildungen''» գրքից, 1796
Ցողունի բարձրությունը 1-2 մ է (երբեմն՝ 10-80 սմ)։ Տերևները խոշոր են, փետրաձև, երբեմն՝ պարզ։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ դեղնականաչավուն՝ հավաքված բարդ հովանոցում։ Պտուղները ձվաձև են, կլորավուն։ Տերևները խոշոր են, փետրավոր, երբեմն՝ պարզ։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ դեղնականաչավուն, հավաքված բարդ հովանոցում։ Պտուղները ձվաձև են, կլոր։

## Տարածում
Հայտնի է մոտ 70 տեսակ։ Տարածված է հիմնականում Արևելյան կիսագնդի բարեխառն գոտում, մասամբ նաև (մեկ տեսակը)՝ Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հայաստանում կա 7 տեսակ։ Տարածված է Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ալպյան մարգագետիններում, անտառի բացատներում, գետափերին, ժայռաճեղքերում և այլուր։

Հայաստանում տարածված է 7 տեսակ․

*Կոծուկ թավոտ (*H. trachyloma*),
* Կոծուկ առաջնասիական (*H. antasiaticum*),
* Կոծուկ ստեպղինատերև (*H. pastinaciifolium*), 
*Կոծուկ խնկեղեգային (*H. chorodanum*) և այլն։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է. պարունակում է եթերայուղեր, ֆուրոկումարինային և կումարինային միացություններ, C վիտամին, ֆիտոնցիդներ։ 
Շատ տեսակների տերևները, ցողունները և մատղաշ ընձյուղները ուտում են։ Օգտագործվում է հում և թթու դրած։ Հարուստ է եթերայուղերով։ Կան նաև դեկորատիվ տեսակներ։ Կիրառվում է օծանելիքի արտադրության մեջ։ Մատղաշ ցողուններն ու տերևակոթուններն ուտելի են։ Սերմերից ստացված սպիրտը բժշկության մեջ օգտագործում են որպես հակատրիխոմոնադային միջոց։

## Վտանգներ

thumb|Սոսնովսկու կոծուկի (Heracléum sosnówskyi) հյութի ազդեցության տակ առաջացած արևային այրվածք

 (Heracléum sosnówskyi) հյութը պարունակում է ֆուրանոկումարինների խմբի լուսազգայուն միացություններ, որոնք ուլտրամանուշակագույն լույսի ազդեցության ներքո ընդունակ են խիստ վնասել մաշկի հյուսվածքները։ Վնասվածքը տեղի է ունենում բջջիջների ԴՆԹ մակարդակի վրա, պահանջում է երկարատև բուժում և միշտ չէ, որ անհետ վերանում է։ Բույսի տերևների հետ շփումից հետո, հատկապես արևոտ օրերին, մաշկի վրա կարող է առաջանալ ուժեղ այրվածք։ Առանձնահատուկ վտանգն այն է, որ բույսի շփումը մաշկի հետ ոչ մի տհաճ զգացողություն անմիջապես չի առաջացնում։ Այրվածքը կարող է հայտնվել ընդհուպ մի քանի օր հետո (եթե կոծուկի խայթոցների պահին եղանակը եղել է ամպամած)։

Հայտնի են դեպքեր, երբ կոծուկի ցողունները որպես խաղալիք հեռադիտակ օգտագործած երեխաները զրկվել են տեսողությունից։

Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Էստոնական թանգարան բաց երկնքի տակ

**Էստոնական թանգարան բաց երկնքի տակ** (), Էստոնիայի գյուղական ավանդական ճարտարապետության թանգարան, 18-րդ դարի ձկնորսական գյուղի վերակառուցում (բնական չափերով), որն ունի եկեղեցի, պանդոկ, դպրոց, մի քանի ալրաղաց, հրշեջ կայան, 12 բակեր ու ուռկանների պահպանման համար նախատեսված տաղավարներ։ Թանգարանը տեղակայված է Տալլինի կենտրոնից 8 կմ արևմուտք՝ *Rocca al Mare* շրջանում։

## Պատմություն
Էստոնիայում բաց երկնքի տակ թանգարան հիմնելու հարցն առաջին անգամ քննարկվել է 1913 թվականին, երբ էստոնացի մի խումբ մտավորականներ, որ հավանել էին Սկանդինավյան թանգարանը բաց երկնքի տակ, ցանկացան նման թանգարան ունենալ Էստոնիայում։

Թանգարանը հիմնադրվել է 1957 թվականի մայիսի 22-ին (այդ ժամանակ այն ընդգրկում էր գյուղական 68 տուն, որոնք միավորված էին 20 բակով)։ Թանգարանն զբաղեցնում է 72 հա տարածք (2005 թվականի դրությամբ) և ներառում է 72 առանձին շինություններ, որոնց մեծ մասը միավորված են 11 բակերում, որոնք էլ իրենց հերթին ներառված են չորդ տարածքային խմբերում՝ Արևմտյան Էստոնիա, Հյուսիսային Էստոնի, Հարավային Էստոնիա և Կղզիներ։ Բնակելի տներից բացի թանգարանում ցուցադրվում են նաև հասարակական շինություններ (մատուռ, գյուղական խանութ, դպրոց և այլն), որոնք տեղակայված են առանձին կամ խմբերով։

Որոշ կառույցների ներսում ներկայացված են գյուղական կենցաղի պարագաներ, աշխատանքային գործքիներ, կահույք, սպասք և այլն։ Թանգարանը նպատակ ունի ամբողջական պատկերացում տալ նախորդ հարյուրամյակների Էստոնիայի ճարտարապետության, ինչպես նաև Էստոնիայի գյուղական կյանքի վերաբերյալ։

Թանգրանն անցկացնում է «Կենդանի պատմության օրեր», որոնց ընթացքում նրա աշխատակիցները, հագնելով ազգային տարազ, ցուցադրում են գյուղացիների հիմնական աշխատանքների կատարումը, ինչպես նաև անցկացվում են սեմինարներ, երաժշտության դասեր, ձեռագործության շաբաթ օրեր, խոհարարության կիրակիներ և այլ միջոցառումներ։ Ավանդական պանդոկի սրահները տրվում են վարձով, որտեղ կարելի է անցկացնել երեկույթներ, հարսանիքներ, և տոնական միջոցառումներ։

2015 թվականին բացվել են մի քանի նոր ցուցանմուշներ, այդ թվում նոր կառույց՝ ձկնորս, հնադավան Պեչոնկինի տունը, որն անմիջական կապ չունի էթնիկ էստոնացիների հետ։

## Պատկերասրահ

Sassi Jaani 01.JPG|Թանգարանի հնագույն գյուղացիական տնտեսությունը.Սասսի Յաանի (XVIII-XIX դարեր)
Sutlepa chapel.jpg|Sutlepa chapel, XIX դ.
Juri_Jaagu.jpg|Ֆերմերային տնտեսություն Յուրի Յաագու, XIX դ.
Kutsari_Harjapea_01.jpg|Ֆերմերային տնտեսություն Կուտասռի Հարյապեա, 1930-ական թթ.
Kolu_tavern.jpg|Կոլու պանդոկ, XIX դ.
Kahala_Water_Mill.jpg|Ջրաղաց Կահալայից, XIX դ.
Estonian Open Air Museum.002.JPG|Գյուղացու տուն, XIX դ.
Estonian Open Air Museum.001.JPG|Հողագործի տուն, XIX դ.
Estonian Open Air Museum.003.JPG|Ամառային խոհանոց
Estonian Open Air Museum.004.JPG|Էստոնական շոգեբաղնիք
Estonian Open Air Museum.005.JPG|Վառարան բնակելի տանը
Sassi Jaani.jpg|Հողագործի տուն Սաասի Յաանի 
Estonian Open Air Museum.006.JPG|Մառան
Estonian Open Air Museum.007.JPG|Հողմաղաց Ուլենդիից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի կայքը 

Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ Էստոնիայում
Կատեգորիա:1957 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Թանգարաններ բաց երկնքի տակ
Կատեգորիա:Տալլինի թանգարաններ
Կոկանդի ապստամբություն (1873-1876)

**Կոկանդի ապստամբություն ([[1873]]-[[1876]])**, սկսվել է որպես քոչվոր կիրգիզների հակաֆեոդալական շարժում Կոկանդի Խուդոյար խանի հարկային քաղաքականության դեմ։ 1874-1875 թվականներին անհաջողություն կրելով ապստամբների դեմ կռիվներում՝ Խուդոյար խանը փախավ Տաշքենդ։ Նոր խան Նասրեդդին բեկը, ապստամբներից գաղտնի, 1875 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Թուրքեստանի գեներալ-նահանգապետի հետ պայմանագիր կնքեց և իրեն ճանաչեց Ռուսաստանի վասալ։ Կոկանդի ապստամբությունը նոր վերելք ապրեց՝ ստանալով նաև հակացարական բնույթ։ Խան հռչակվեց ապստամբության ղեկավար Փուլադբեկը։ Սակայն ռուսական զորքերը ջախջախեցին ապստամբներին, իսկ Փուլադբեկը մահապատժի ենթարկվեց։

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Olde Hansa

մինի|''Olde Hansa''
**Olde Hansa** (հնագույն վաղ գերմաներենից՝ «հին միություն»), միջնադարյան ռեստորան Տալլինի կենտրոնում, Էստոնիայի մայրաքաղաքի տեսարժան վայրերից մեկը։ Գտնվում է Քաղաքապետարանի հրապարակից ոչ հեռու՝ Վանա-Տուրգ, № 1 հասցեում։ Ռեստորանի կողքին է գտնվում *Կռամբուդե* խանութը։

## Պատմություն
XV դարի երկրորդ կեսին Ռևելը մտնում է Գենզեյան միության մեջ և մեծ դեր ուներ Մերձբալթիկայում։ Հեենց այդ ժամանակաշրջանում էլ քաղաքում կառուցվում են առևտրական ու պահեստային շինություններ, ձևավորվում է քաղաքի ճարտարապետական հատուկ ոճը։

Olde Hansa ռեստորանի շենքն իր ներկայիս տեսքն ստացել է XVII դարում, երբ պահեստային երեք շինությունները միավորվում են մեկ ընդհանուր տանիքի տակ։

մինի|left
մինի|200px|Սեղան ''Olde Hansa''-ում
*Olde Hansa* ռեստորանը բացվել է 1997 թ.։ Ռեստորանի սեփականատերերը փորձել են վերականգնել միջնադարյան հարուստ առևտրական տան ինտերիերը։ Ռեստորանի ինտերիերը, սպասքը, անձնակազմի արտաքին տեսքը, ինչպես նաև կերակուրներն ու խմիչքը Գենզեյան շրջանի ոճով են։ *Olde Hansa* ճաշացանկում չկան այնպիսի կերակուրներ, որ Եվրոպայում հայտնվել են XV դարից հետո (օրինակ՝ կարտոֆիլ), սակայն տարատեսակ կերակուրներ կան որսի մսից (արջի, եղջերուի, վարազի միս).։ Բոլոր կերակուրները պատրաստվում են հնագույն բաղադրատոմսերով։

Ռեստորանի ինտերիերն ու սպասքը պատրաստվել են հատուկ պատվերով։ Ռեստորանը լուսավորվում է մոմերոով։ Կերամիկական ու ապակե սպասքը պատրաստվել է ձեռքով։ Անձնակազմը հագնում է միջնադարյան հագուստ։

Ռեստորան զբաղեցնում է երեք հարկ։ Տաք եղանակին սեղաններ են դրվում նաև դրսում։ Շինությունը նախատեսված է 300 մարդու համար։

## Միջնադարյան խանութ
Ռեստորանի կողքին է գտնվում *Կռամբուդե* (,նշանակում է «փոքր խանութ») խանութը, որտեղ հաճախորդները կարող են գնել ինտերիերի միջնադարայան իրեր, սպասք, հագուստ, համեմունքներ։ Խանութը բացվել է 2005 թ.։
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* www.oldehansa.ee    

Կատեգորիա:Տալլին
Տասներկու

**Տասներկու** (**12**), բնական թիվ է, գտնվում է 11-ի և 13-ի միջև։ Երրորդը՝ ձևավոր թվերում, առաջինը՝ ավելորդ թվերում։ Նշվում է նաև դյուժին բառով։ 122 = 144 հնում կոչվում էր գրոսս (մեծ դյուժին), իսկ 123 = 1728 կոչվում էր՝ մասսա։

## Մաթեմատիկայում
մինի|120px|Պլատոնի տասներկուսանիստ
մինի|120px|Շեղանկյունա<br />տասներկուսանիստ
* կարգային անունը՝ **տասներկուերորդ**
* Պյութագորասի թիվ է՝ 52+**12**2=132
* տասներկուսն են՝
:* Դոդեկաեդրի նիստերը
* 1012-ի անունն է տրիլիոն, SI միավորների նախդիրներն են՝ Տերա- (**Տ**) և պիկո- (**պ**)10−12-ի համար։

## Այլ բնագավառներում
* տասներկուսը՝
:* Մագնեզիումի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԲ
* տասներկուսն են՝
:* ժամատախտակի բաժանումները և թվերը;
:* տարվա ամիսները, 12-րդը դեկտեմբերն է;
:* Հունական դիցաբանությունում` Հերակլեսի քաջագործությունները։
* 12-ը Ֆրանսիայի Ավերոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է։

## Բժշկություն
* տասներկումատնյա աղի

## Ծանոթագրություններ
Կոկանդի ինքնավարություն

**Կոկանդի ինքնավարություն** կամ **Թուրքեստանի ինքնավարություն** (, , , , ), չճանաչված պետություն Թուրքեստանի տարածքում, գյություն է ունեցել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակաշրջանում՝ 1917-1918 թվականներին։ Հռչակվել է Կոկանդում (որը Կոկանդի խանության մայրաքաղաքն էր)՝ իսլամական երկրային IV արտակարգ համագումարում, 1917 թվականի նոյեմբերի 26-29 (դեկտեմբերի 9-12)-ին։

Նպատակն էր վերացնել խորհրդային իշխանությունը Թուրքեստանում, վերականգնել Կոկանդի խանությունը, երկրամասն անջատել Խորհրդային Ռուսաստանից և մուսուլմաններին միավորել Թուրքիայի հովանու տակ։ Իրգաշի գլխավորությամբ ազգային ուժերը ստեղծեցին զինված ջոկատներ և 1918 թվականի հունվարի վերջից սկսեցին պայքարն ընդդեմ խորհրդային ռազմակալման։ Այնուամենայնիվ, 1918 թվականի փետրվարի 6-9-ին Կարմիր բանակի ջոկատները պարտության մատնեցին ինքնավար ուժերին։

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Կոկանդի խանություն

**Կոկանդի խանություն** (, ), պատմական պետություն Կենտրոնական Ասիայի Ֆերգանայի հովտում, որը գոյություն է ունեցել 1709–1876 թվականներին։ Կենտրոնը՝ Կոկանդ։ Գտնվել է ներկայիս արևելյան Ուզբեկստանի, Ղրղըզստանի, արևելյան Տաջիկստանի և հարավարևելյան Ղազախստանի տարածքում։

Մոտ 1710 թվականին Բուխարայի էմիրությունից անջատված ոչ մեծ տիրույթը, 1750-ական թվականներին ընդարձակվելով, վերջնականապես կազմավորվեց որպես Կոկանդի խանություն։ XIX դարի առաջին քառորդին նրան միացվեցին Տաշքենդ և Խոջենտ քաղաքները, կառուցվեցին նոր բերդեր՝ Աուլիե-Աթա (այժմ՝ Զամբուլ), Բիշբեկ (այժմ՝ Բիշկեք)։ Ներքին խառնակություններն ու ապստամբությունները, ինչպես նաև Բուխարայի էմիրի ռազմական գործողությունները XIX դարի 40-ական թվականներին, խիստ թուլացրին Կոկանդի խանությունը։ 1865 թվականի մայիսի 17-ին ռուսական զորքերը գրավեցին Տաշքենդը, իսկ 1866 թվականի մայիսի 24-ին՝ Խոջենտը։ Հաջորդած հակաֆեոդալական ապստամբությունը վերջնականապես քայքայեց Կոկանդի խանությունը։ 1876 թվականի փետրվարի 19-ին Կոկանդի խանությունը վերացվեց և նրա տեղում կազմավորվեց Ֆերգանայի մարզը, որը մտավ Ռուսական կայսրության Թուրքեստանի գեներալ-նահանգապետության մեջ։

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Կատեգորիա:Պատմական թյուրքական պետություններ
Կոկեր

մինի|''Staphylococcus'' տեսակի բակտերիա

**Կոկեր** (-հատիկ), գնդաձև բակտերիաներ, որոնց տրամագիծը 0, 5-2 միկրոմետր է։ Անշարժ են, գրամդրական, սպորներ չեն առաջացնում, բազմանում են լայնությամբ կիսվելով։ Կոկերին են պատկանում միկրոկոկերը, ստրեպտոկոկները, ստաֆիլակոկերը, դիպլոկոկերը, սարցինները։ Լինում են շղթայաձև, զույգ-զույզ, խառը կամ խորանարդաձև կուտակումներով, ինչպես նաև ձվաձև կամ նշտարաձև։ Սննդարար խիտ միջավայրում կոկեր գոյացնում են կլոր, հարթ, ուռուցիկ գաղութներ, որոնք ունենում են սպիտակ, դեղին, կարմիր կամ մոխրագույն գունավորում։ Ստրեպտոկոկերը և ստաֆիլակոկերը խմորում են ածխաջրերը, անջատում են պրոտեոլիտիկ ֆերմենտներ, պնևմոկոկերն ունեն միայն սախարոլիտիկ ակտիվություն։ Կոկերը լայնորեն տարածված են բնության մեջ, հողում, օդում, սննդանյութերում։ Կաթնաթթվային ստրեպտոկոկերը կիրառվում են կաթի, թթվասերի, մածնի պատրաստման համար։ Ախտածին կոկեր առաջացնում են մաշկի, լորձաթաղանթի և շարակցական հյուսվածքի թարախային բորբոքումներ, անգինաներ, էնդոկարդիտներ, սննդային թունավորումներ։

Կատեգորիա:Բակտերիաներ
Աշորա (լեռ)

**Աշորա**, լեռնագագաթ Վայոց ձորի մարզում, Զանգեզուրի լեռների հյուսիսային մասում, Որոտանի լեռնանցքից արևմուտք, Արտավան գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևելք։ Ունի 2566 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կոլու պանդոկ

thumb|right|Կոլու պանդոկ
**Կոլու պանդոկ** (), շարժական պանդոկ, կառուցվել է 1840 թ. Հարյումաա շրջանի Կոլու գյուղում։ Պանդոկը նախապես կառուցված է եղել էստոնական ազգային ճարտարապետության ոճով։ Ներկայումս պանդոկը գտնվում է Էստանական բացօթյա թանգարանում։

Շինությունը թանգարան է տեղափոխվել 1968 թ. և վերակառուցվել 1969—1973 թթ.։ 1993 թ-ից շինության ներսում գործում է ռեստորան։

Պանդոկը համեմատաբար փոքր է և ունի ընդամենը մեկ ախոռ (ձիանոց)։

## Արտաքին հղումներ
* Կոլու պանդոկի մասին evm.ee կայքում 

Կատեգորիա:Տալլին
Կոկոյան աղջիկների դպրոց

**Կոկոյան աղջիկների դպրոց**, հիմնվել է 1877 թվականին, Նոր Նախիջևանում, ըստ վաճառական Կոկոյանի կտակի։ Նպատակը հոգատար և գրագետ մայրեր դաստիարակելն էր։ 1913 թվականին դարձել է գիմնազիա։ Մինչև 1905 թվականը սանուհիների թիվը տատանվել է 80-150-ի միջև, գիմնազիա դառնալուց հետո՝ 350-400-ի։ Ունեցել է գիշերօթիկ բաժին։ Փակվել է 1920 թվականին։

Կատեգորիա:Հայկական օրիորդաց դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Կոկանդ

մինի|Տեսարժան վայրերի կոլաժ
**Կոկանդ**, քաղաք Ուզբեկստանի Ֆերգանայի մարզում, Ֆերգանայի հովտի արևմտյան մասում։ Երկաթուղային և ավտոճանապարհների հանգույց է, արդյունաբերական, տրանսպորտային և մշակութային կենտրոն։ 153 հազար բնակիչ (1979 թ.)։ Տնտեսության առաջատար ճյուղը սննդի արդյունաբերությունն է։ Ունի մանկավարժական ինստիտուտ, դրամատիկական թատրոն։ Կոկանդում է գործում Ֆերգանայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ընդհանուր տեխնիկական ֆակուլտետը։ 
Պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններից են Մեդրեսե-ի Միրը (XVIII դարի վերջ), Դահմա-ի Շոհոն խաների դամբարանների անսամբլը (1825 թ.), Խուդոյար խանի պալատը (1871 թ.), որ երեսապատված է դեղին ու կանաչ ջնարակված սալերով, քանդակազարդերով, որմնանկարներով (վարպետներ՝ Մա-Ռասուլ, Մա-Աոլեխ և Հակիմբայ)։

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կոկիսոն

**Կոկիսոն**, հին բերդաքաղաք Կիլիկիայի հյուսիսարևելյան սահմանում, Անտիտավրոսի փեշին, համանուն գետի ափին։ 405 թվականին Կոկիսոն այցելած Հովհան Ոսկեբերանն այն անվանում է հայաբնակ, որի հայ իշխան Սոբատրոսի մասին գովեստով է խոսում։ Կոկիսոնի հայ եպիսկոպոս Դիոսկորոսը Հովհան Ոսկեբերանին հրավիրել է հայկական եկեղեցի՝ հայոց տոնախմբությունը նախագահելու։ Կոկիսոնի խստաշունչ ձմեռը Ոսկեբերանն անվանում է «հայկական ձմեռ»։ Արաբ մատենագիրները Կոկիսոնի հայերին հիշատակում են որպես «քաջ և հանդուգն մարտիկներ», որոնց 700-ական թվականներին չկարողացան նվաճել արաբները։ XII դարից Կոկիսոնը միացել է Կիլիկյան Հայաստանին։ Ըստ ավանդախառն տեղեկության, Կիլիկիայի թագավորության անկումից հետո իշխան Հեթումի կին Զարմանուհին 300 մարտիկներով տիրել է Կոկիսոն և Կապան բերդը, հիմնել անկախ իշխանություն, որը գոյատևել է 65 տարի։ Հետագայում Կոկիսոն ավերել են թուրքական նվաճողները։

Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Տասներեք

**Տասներեք** (**13**), բնական թիվ է, գտնվում է 12-ի և 14-ի միջև։
[մինի|աջից|120px|[BMW ընկերության կենտրոնական գրասենյակի շենքը չունի տասներեքերորդ հարկ։]]
## Մաթեմատիկայում
* կարգային անունը՝ **տասներեքերորդ**
* Պյութագորասի թիվ է՝ 52+122=**13**2
* երկու պարզ թվերի քառակուսիների գումար է՝ 13=22+32։
## Այլ բնագավառներում
* տասներեքը՝
:* Ալյումինիումի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԳ
* 13-ը որոշ մշակույթներում համարվում է «անհաջողություն բերող» թիվ;
* Ապոլոն-13 տիեզերանավի թռիչքի ձախողումը կապվում է 13 թվի հետ;
* հրեա տղաների «Բար Միցվահ» ծիսակատարությունն անցնում է տասներեք տարեկանում։
* տասներեքն են՝
:* ԱՄՆ դրոշի կարմիր ժապավենները` ըստ առաջին 13 միավորված գաղութների քանակի;
* 13-ը Ֆրանսիայի Բուշ-դյու-Ռոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
Աստծո ճամփա

**Աստծո ճամփա**, լեռ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Ադրբեջանի սահմանագլխին, Սևանի լեռներում, Ըղձաձոր գետի աջափնյակում, Ջիլ գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևելք։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Ունի 2973 մ բարձրություն։ Լեռնագագաթից հյուսիս կա հին գերեզմանոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջան
Տասնչորս

**Տասնչորս** (**14**), բնական թիվ է, գտնվում է 13-ի և 15-ի միջև։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային անունը՝ **տասնչորսերորդ**
* տասնչորսը և նրան հաջորդող տասնհինգը պի թվի մեջ գրվում են
:ստորակետից անմիջապես հետո՝
:π=3.**1415**92653...

## Այլ բնագավառներում
* 14-ը՝
:* Սիլիցիումի ատոմային թիվն է
:* Ֆրանսիայի Կալվադոս դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
Առյուծասար

**Առյուծասար**, լեռնագագաթ Լոռու և Շիրակի մարզերի սահմանագլխին, Ջավախքի լեռների առանցքային գոտում, Սարագյուղից 8 կմ հարավ-արևելք։ Ունի 2984 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռնագրություն
Վիլյանդի ՖԱ

**«Վիլյանդի»** (), էստոնական ֆուտբոլային ակումբ է Վիլյանդի քաղաքից, ստեղծվել է 1912 թ.։ Տնային հանդիպումներն ակումբն անցկացնում է «Վիլյանդի» մարզադաշտում։ Կալեվի հետ ունեցած երկխաղյա դիմակայությունից հետո ակումբը ստիպած էր լքել Մեյստրիլիգան ու հանդես գալ ավելի թույլ դիվիզիոնում, սակայն շնորհիվ «Մաագ» և «Տամմեկա» ակումբների միավորման, ակումբը պահպանեց իր դիրքը Մեյստրիլիգայում։ Ակումբը 2 անգամ հանդես է եկել գավաթի խաղարկության եզրափակչում, սակայն 2 անգամն էլ զիջել է Լեվադիային (2։ 3, 1999 թ. և 0։ 2, 2000 թ.)։ Լավագույն արդյունքն Էստոնիայի առաջնությունում եղել է այն, որ ակումբը 1999 թ. կարողացել է գրավել երկրորդ հորիզոնականը։

## Վիլյանդին Էստոնիայի առաջնություններում

ImageSize = width:600 height:60
PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1992 till:01/07/2009
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)  
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/01/1992 till:01/01/1992  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/1992 till:01/07/1993  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/1993 till:01/07/1994  shift:(0,-4) text:8
  from:01/07/1994 till:01/07/1995  shift:(0,-4) text:5
  from:01/07/1995 till:01/07/1996  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/1996 till:01/07/1997  shift:(0,-4) text:5
  from:01/07/1997 till:01/07/1998  shift:(0,-4) text:3 - 5
  from:01/07/1998 till:01/07/1999  shift:(0,-4) text: 2
  from:01/07/1999 till:01/07/2000  shift:(0,-4) text:4
  from:01/07/2000 till:01/07/2001  shift:(0,-4) text:5
  from:01/07/2001 till:01/07/2002  shift:(0,-4) text:5
  from:01/07/2002 till:01/07/2003  shift:(0,-4) text:5
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:5
  from:01/07/2005 till:01/07/2006  shift:(0,-4) text:9
  from:01/07/2006 till:01/07/2007  shift:(0,-4) text:7
  from:01/07/2007 till:01/07/2008  shift:(0,-4) text:6

  from:01/01/1992 till:01/07/1993  color:bl1  shift:(0,13)  text: "Մեյստրիլիգա"
  from:01/07/1993 till:01/07/1997  color:bl2  shift:(0,13)  text: "Էսիլիգա"
  from:01/07/1997 till:01/07/2009  color:bl1  shift:(0,13)  text: "Մեյստրիլիգա"



## Նվաճումներ

• Էստոնիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր - 1999 թ.

• Էստոնիայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 1997/98

## Հայտնի ֆուտբոլիստներ

•  Մարկ Շվեց

•  Ռագնար Կլավան

•  Տավի Ռյահն

•  Մարտին Կաալմա

## Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Էստոնական ֆուտբոլային ակումբներ
Տասնհինգ

**Տասնհինգ** (**15**), բնական թիվ է, գտնվում է 14-ի և 16-ի միջև։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային անունը՝ **տասնհինգերորդ**
* հարազատ պարզ թվերի արտադրյալ է՝ 15=3·5;
* 5-րդ եռանկյունի թիվն է;
* 4-րդ Մերսենի թիվն է։
* 1015-ի անունն է **քվադրիլիոն**, տասնորդական նախածանցներ են՝ Պետա- (**Պ**) և ֆեմտո- (**ֆ**), 10−15-ի համար։

## Այլ բնագավառներում
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԵ
* 15-ը՝
:* Ֆոսֆորի ատոմային թիվն է
:* Ֆրանսիայի Կանտալ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
Ասեղասար

**Ասեղասար**, լեռ Գեղարքունիքի մարզում, Գեղամա լեռների հյուսիսարևելյան լանջին, Հայրավանք գյուղից 14,5 կմ հարավ-արևեմք։ Ունի 2483 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Տասնվեց

**Տասնվեց** (**16**), բնական թիվ է, գտնվում է 15-ի և 17-ի միջև։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային անունը՝ **տասնվեցերորդ**
* քառակուսու քառակուսի է՝ 16=222
* միակ թիվն է, որ բավարարում է ab=ba պայմանին՝ 16=24=42 ;
* տասնվեցերորդական համակարգ։

## Այլ բնագավառներում
* 16-ը՝
:* Ծծմբի ատոմային թիվն է;
:* Ֆրանսիայի Շարանտ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԶ
* տասնվեցն են՝
:* բանկային քարտերի թվային նիշերը;
:* շախմատ խաղացողի քարերը;
Տասնյոթ

**Տասնյոթ** (**17**), բնական թիվ է, գտնվում է 16-ի և 18-ի միջև։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային անունը՝ **տասնյոթերորդ**
* առաջին չորս պարզ թվերի գումարն է՝ 17=2+3+5+7 ;
## Այլ բնագավառներում
* 17-ը՝
:* Քլորի ատոմային թիվն է;
:* Ֆրանսիայի Ծովափնյա Շարանտ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԷ
* 17-րդ էջում է դրվում գրադարանների գրքերի կնիքը։

## Մշակույթում
* «Գարնան տասնյոթ ակնթարթը»` հեռուստասերիալի անուն է;
* տասնյոթն են`
:* Հայքուի վանկերը (5+7+5):
Լյուսյա Արգուտինսկայա

**Լյուսյա Ալեքսանդրի Արղության** (նաև՝ **Արգուտինսկայա**, ), հայազգի խորհրդային գրող։ Խորհրդային առաջին կին զինթղթակիցը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիան, ապա՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է առաջին համաշխարհային պատերազմին, քաղաքացիական կռիվներին, ծառայել է 11-րդ բանակում որպես բուժքույր, գնդացրորդ, հետախույզ և զինվորական կոմիսար։ Մասնակցել է խորհրդա-ֆիննական («ձմեռային պատերազմ», 1939-1940) և խորհրդա-գերմանական պատերազմներին (1941—1945)։ Առաջին գործերից են «Ջրապտույտում» (1928) վիպակը և «Մեծ գրքի էջը» (1930) վեպը։ «Հրե ճամփա» (1932) և «Տատյանա Սոլոմախա» (1937) գրքերում պատկերել է 11-րդ բանակի մարտական ուղին։ «Մեծ սրտի մարդիկ» (1942), «Ցասման բոց» (1943), «Արյունոտ հոդը» (1943) երկերում նկարագրել է Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսամարտերը։ ԽՄԿԿ անդամ 1918 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Կին գրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Տասնինը

**Տասնինը** (**19**), բնական թիվ է, գտնվում է 18-ի և 20-ի միջև։
## Մաթեմատիկայում
* 8-րդ պարզ թիվն է;
## Այլ բնագավառներում
* 19-ը՝
:* Կալիումի ատոմային թիվն է;
:* Ֆրանսիայի Կորեզ դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԹ

## Մշակույթում
* Բրիտանացի երգչուհի Ադելի դեբյուտային ալբոմի անունն էր՝ 19։
Արդենյան ձի

**Արդենյան ձի**, **արդեններ**, ծանրաքարշ ձիերի ցեղ։

Ստացվել է Բելգիայում, Արդենյան բարձրավանդակի շրջանում։ Հետագայում խոշոր ձիեր ունենալու նպատակով Բելգիայում արդենյան ձի տրամախաչվել է բրաբանսոնի հետ և ստացվել է բելգիական բանող ձիերի ցեղը։ Ֆրանսիայում և Շվեդիայում բելգիական արդենների, տեղական ձիերի և ապա բրաբանսոնի տրամախաչումից ստացված ցեղը նույնպես կոչվում է արդենյան ձի։ Ներկայումս բուծվող արդենյան ձիերն ունեն ամուր մարմնակազմ, դիմացկուն են, կերի նկատմամբ ոչ պահանջկոտ։ Գլուխը մեծ է, պարանոցը՝ կարճ, իրանը՝ երկար և լայն, գույնը՝ շիկավուն, աշխետ, մոխրագույն։ Հովատակների մնդավի բարձրությունը 148-160 սմ է, իրանի թեք երկարությունը՝ 160-170 սմ, կրծքի փաթը՝ 190-220 սմ, դաստակինը՝ 23-25 սմ։ Կենդանի քաշը՝ 700-800 կգ։

Արդենյան ձի բուծվում է նաև Ավստրիայում, Հունգարիայում, Արգենտինայում, Չիլիում և այլուր։

## Ծանոթագրություններ
Քսան

[մինի|200px|[Ֆրանսիայի դեպարտամենտների կարգային թվերը։]]
**Քսան** (**20**), բնական թիվ է։
## Մաթեմատիկայում
* քսանն են՝
:* իկոսահեդրոնի նիստերը
:* դոդեկահեդրոնի կողերը
## Ֆիզիկայում
* Մոգական թվերից մեկն է։
## Այլ բնագավառներում
* 20-ը՝
:* Կալցիումի ատոմային թիվն է;
* G20-ն աշխարհի զարգացած քսան երկրների խմբի անունն է։
* 20-ը եղել է Կորսիկայի կարգային թիվը։ 1975 թ. սեպտեմբերի 15-ից բաժանումից հետո այնտեղի երկու դեպարտամենտները կրում են համապատասխանաբար 2A (Հարավային Կորսիկա) և 2B (Վերին Կորսիկա) կարգային թվերը։

## Մշակույթում
* որոշ լեզուներում (վրացերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն) թվականների անունները կազմվում են քսանյակներով;
* 20-ը կիրառվում է որոշ անուններ կարճ գրելու համար՝ Ալ20դր, Օ20ա։
* «Քսան տարի անց» (ֆրանսերեն` *Vingt ans après*)` ֆրանսիացի գրող Ալեքսանդր Դյումայի վեպը։
Արդարություն

280px|մինի|աջից|Արդարության արձան
**Արդարություն**, հասարակագիտական կատեգորիա։ Բնորոշում է երևույթների այնպիսի վիճակ, որը համարվում է պատշաճ և համապատասխանում մարդու, մարդկային հանրության գոյության ու բնականոն զարգացման պահանջներին։ Արդարությունը ենթադրում է բարու և չարի այնպիսի առնչություն, որի հիմքում ընկած է հասարակության շահը և որը ճիշտ է, պատշաճ, բանական, բնականոն, բարոյական, գեղեցիկ։ Արդարությունը պահանջում է ներդաշնակություն ու համապատասխանություն տարբեր անհատների (դասակարգերի) իրավունքի և պարտականության, աշխատանքի և վարձատրման, հանցանքի և պատժի, ծառայության և հասարակական պարտքի միջև։ Այդ հարաբերությունների անհամապատասխանությունը գնահատվում է որպես անարդարություն։ Արդարության ելակետը, դրդապատճառը և նպատակը մարդն է։ Արդարությունը բացարձակ չէ, այն ունի կոնկրետ պատմական որոշակիություն և հասարակության զարգացման համեմատ հարաբերականորեն փոխվում Է։ Դասակարգային հասարակության մեջ արդարությունը կրում է դասակարգային բնույթ։ Արդարության տնտեսական հիմքը արտադրության միջոցների նկատմամբ մարդկանց ունեցած վերաբերմունքն է։
280px|մինի|աջից|Մարտին Լյութեր Քինգ

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ