Լեռնցի աղջիկը (ֆիլմ)

**«Լեռնցի աղջիկը»** (), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է Իրինա Պոպլավսկայա Ռասուլ Համզաթովի համանուն պոեմի հիման վրա։ Այն պատմում է դաղստանցի աղջկա մասին, որը մարտահրավեր է նետել ավանդույթներին և հրաժարվել է ամուսնանալ չսիրած մարդու հետ: Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1977 թվականի մարտին։

## Ստեղծում
Ըստ Իրինա Պոպլավսկայայի հուշերի՝ նրա ոչ մի ֆիլմ «չի ենթարկվել այդքան դաժան և անողոք անդամահատման»։  Այսպես, ֆիլմի առաջին տեսարանը, որում հսկող շները հարձակվում են լեռներում գտնվող Ասիյաթի վրա, հանվել է դեռ գրական սցենարի փուլում։  Այնուհետև Դաղստանում նկարահանումների ժամանակ «Մոսֆիլմի» գլխավոր խմբագրությունը հրահանգ է ուղարկել չնկարահանել մի շարք դրվագներ և կադրեր, թեև սցենարն արդեն հաստատվել էր։  Վերջապես, երբ արդեն Մոսկվայում ցուցադրվել է ֆիլմի նախնական տարբերակը՝ «սկսվել է կոտորածի իրական վաքխանալիան», կատարվել է 127 ուղղում։  Իրավիճակը փրկել է Սերգեյ Բոնդարչուկը, որն առաջարկել է Պոպլավսկայայի հետ միասին վերլուծել առաջարկվող դիտողությունները։  Արդյունքում ստիպված են եղել վերամոնտաժել ֆիլմը և, այնուամենայնիվ, ընդունել խմբագրումների մի մասը, ինչից ֆիլմը, Պոպլավսկայայի կարծիքով, չշահեց. «Ֆիլմը դարձավ սովորական, ընդունելի, բայց զրկվեց իր ինքնատիպությունից»: Այսպես, հանվել է երկնքի ֆոնին լարախաղացով տեսարանը, չեն ցուցադրվել Զուբայդատ Ումալաևայի հեղինակային կավե խաղալիքները։ 

Ֆիլմի նախնական ցուցադրության ժամանակ Դաղստանում զավեշտալի դեպք է տեղի ունեցել. ուղեբեռում սխալմամբ բեռնվել է ժապավենի առաջին, չարտոնված տարբերակը, և այն ցուցադրվել է վերադասներին, որոնք ջերմորեն հավանություն են տվել ֆիլմին: Վարձույթի հետագա օրինակները, սակայն, ստիպված են եղել տպել արդեն շտկված տարբերակից։

## Սյուժե
Գործողությունները տեղի են ունենում դաղստանյան աուլում։  Երիտասարդ ավարուհի Ասիյաթը, որը նոր է ավարտել դպրոցը և երազում է ինստիտուտ ընդունվելու մասին, անսպասելիորեն իմանում է, որ մի քանի օրից տեղի կունենա իր հարսանիքը գյուղացի հաշվապահ Օսմանի հետ։  Նա չի սիրում Օսմանին՝ իրենից երկու անգամ մեծ դաժան և տիրակալ մարդուն, սակայն ծնողները չեն ցանկանում ոչինչ լսել՝ պատճառաբանելով, որ նա նշանված է օսմանի հետ դեռ մանկուց։  Ամբողջ գյուղն արդեն տեղյակ է հարսանիքի մասին և պատրաստվում է դրան, Ասիյաթի տուն բազմաթիվ նվերներ են բերում, մանավանդ որ Օսմանը գյուղի ամենահարուստ մարդկանցից մեկն է:

Հուսահատության մեջ Ասիյաթը դիմում է իր ուսուցիչ Վերա Վասիլևնային։  Վերջինս ասում է, որ աղջկա հուսահատությունը պայմանավորված է նրա վախով, և որ նա պետք է վարվի որպես ազատ մարդ։  Հաջորդ առավոտ ավանդական արարողության ժամանակ խնամախոսների այն հարցին, թե արդյոք Ասիյաթը համաձայն է իր կյանքը կապել Օսմանի հետ, նա բացասական է պատասխանու։  Նրա ծնողները ցնցված են դստեր չլսված անհնազանդությունից և հարսանիքի չեղարկումից, իսկ հայրը տնից դուրս է վռնդում Ասիյաթին։  Նա մեկնում է քաղաք և ընդունվում ուսումնարան։ Օսմանը բարկացած այրում է Ասիյաթին տրված բոլոր նվերները և անմիջապես ամուսնանում է հանգիստ ու համեստ Սուպոյնաթի հետ, որը չէր էլ համարձակվում երազել նման ամուսնության մասին։ 

Ժամանակն անցնում է: Աղբյուրի մոտ Սուպոյնաթը բողոքում է Ասիյաթի մորը, որ Օսմանը հաճախ է ծեծում իրեն։ Քաղաքից նամակներ են գալիս Ասիյաթից։ Գյուղացիներն իմանում են, որ նա ծանոթացել է Յուսուպ անունով մի երիտասարդի հետ։  Օսմանը լուրեր է տարածում այն մասին, որ քաղաքում Ասիյաթը կորցրել է իր պատիվը։ 

Մի օր Ասիյաթը գալիս է գյուղ, որպեսզի ծնողներին ծանոթացնի Յուսուպի հետ։  Այնուամենայնիվ, հայրը խստորեն ասում է նրան, որ նա այլևս իր դուստրը չէ: Օսմանը կռիվ է սկսում Յուսուպի հետ և Ասիյաթին խնդրում է վերադառնալ իր մոտ ու չամուսնանալ «դեղնակտուց» Յուսուպի հետ։ Աղջիկը մերժում է։  Գիշերը, խաբելով Ասիյաթին տնից դուրս կանչելով, Օսմանը բարկության նոպայի մեջ դաշույնով հարվածում է նրան։  Դատավարությունից հետո նա բանտ է նստում։

Վերջաբանում Ասիյաթի ծնողները հույս ունեն, որ իրենց դուստրը կբուժվի: Ասիյաթի մայրն ասում է, որ պետք էր դատել ոչ թե Օսմանին, այլ իրենց, քանի որ իրենց դստերը Օսմանի հետ ամուսնացնելու ցանկությունն էր, որ հանգեցրեց ողբերգական իրադարձությունների:

## Դերերում
* Տատյանա Շումովա - Ասիյաթ
* Իսլամ Կազիև - Օսման
* Ռամազ Գիորգոբիանի - Յուսուպ
* Աբդուրաշիդ Մաքսուդով - չաբան Ալի, Ասիյաթի հայրը
* Պատիմաթ Հիզրոևա - Հադիջաթ, Ասիյաթի մայրը
* Բարիաթ Մուրադովա-Կանիչա, Օսմանի մայրը
* Սոֆյա Պիլյավսկայա - Վերա Վասիլևնա, ուսուցչուհի
* Նինա Տեր-Օսիպյան - Աշուրա, աուլի շատախոս բնակչուհի
* Ֆաթիմա Հաչիմախովա - Սուպոյնաթ, Աշուրայի դուստրը
* Ալի Թուխուժև - Իսա
* Իպոլիտ Խվիչիա - Լաբազան, Օսմանի ընկերը
* Մուսա Դուդաև - Աբաս, Օսմանի ընկերը
* Մագոմեդամին Ակմուրզաև - Սուլթան, Օսմանի ընկերը
* Հասան Հաջիև - Սալման
* Մահմուդ Աբդուլխալիկով - գլխավոր խնամախոս
* Սերգեյ Բոնդարչուկ - տեքստ (Ռասուլ Համզաթովի բանաստեղծությունները)

Դրվագում, երբ Օսմանի նվերները տանում են Ասիյաթի տուն, հնչում է ավարական երգ՝ Դաղստանի ժողովրդական արտիստ Մուի Հասանովայի կատարմամբ։ Ֆիլմի 4-րդ րոպեին  հնչում է Ռասուլ Համզաթովի  բանաստեղծությունն իր կատարմամբ։

## Արծարծված խնդիրներ
Ռեժիսորի խոսքով՝ ֆիլմում իրեն «մտահոգում էր ոչ այնքան դաղստանցի կնոջ ստրկացման և ազատագրման խնդիրը», այլ ավելի շուտ ավելի ընդհանուր թեմա. նա  ցանկացել է խոսել «այն մասին, թե ինչն անհանգստացնում էր Ռուսաստանում՝ ազատության անհրաժեշտության մասին ոչ միայն լեռնցի կնոջ, այլ երկրի յուրաքանչյուր մարդու համար», ինչը կարևոր էր «խորհրդային կարգի ծայրահեղ անազատության պայմաններում»: Ֆիլմում խոսվել է նաև «օնիոմանիայի» վտանգի, փողի և իրերի հանդեպ կրքի, դրանց կուտակման մասին, որը տիրել է ոչ միայն կովկասյան հանրապետություններին»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Хасбулатов Х.* — «Горянка» (Худож. фильм) // Ленинан нек, 14 августа 1977.

## ԱՐտաքին հղումներ
* Горянка // Мосфильм
* Горянка // Госфильмфонд России
* Как снимали «Горянку», из воспоминаний режиссёра

Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր