Կանանց միջազգային միություն

**Կանանց միջազգային միություն** ( - **IAW**,  - AIF), Միջազգային հասարակական կազմակերպություն, որն զբաղվում է ամբողջ աշխարհում կանաց իրավունքների պաշտպանության և դրանց ընդլայնման հարցերով՝ հատուկ ուշադրություն հատկացնելով գենդերային հավասսրության զարգացման հարցերին։ *IAW* հիմնական սկզբունքն այն է, որ բոլոր կանայք պետք է լիովին և հավասար հիմքերով օգտվեն մարդու իրավունքներից։ Սա այդ ոլորտի ամենավաղեմի, ամենախոշոր և առավել ազդեցիկ կազմակերպություններից մեկն է։ Կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1904 թվականին Բեռլինում՝ որպես **Կանանց ընտրական իրավունքի միջազգային միություն** (IWSA) Մարի Սթրիթի, Միլիսենտ Ֆոսեթի, Քերի Չափման Քաթի, Սյուզան Էնթոնիի և աշխարհի այլ առաջատար ֆեմինիստուհիների կողմից, որոնք պաշտպանում էին Կանանց ընտրական իրավունքը։ *IWSA* գլխադասային գրասենյակը գտնվել է Լոնդոնում և համարվել է սուֆրաժիստների հայտնի միջազգային կազմակերպություն։ Այդ ժամանակից ի վեր նրա ուշադրությունը տեղափոխվել է դեպի առավել լայն իրավապաշտպան գործունեություն։ Այսօր *IAW*-ը բաղկացած է աշխարհի ավելի քան 50 կազմակերպություններից, որոնց թիվը մի քանի հարյուր հազար անդամ է և ունի իր ներկայացուցչությունը Ժնևում։

1926 թվականին կազմակերպությունն ամուր կապեր է ունեցել Ազգերի լիգայի հետ։ 1947 թվականից *IAW* ունեցել է ՄԱԿ-ի տնտեսական և սոցիալական խորհրդին առընթեր ընդհանուր խորհրդատվական կարգավիճակ, ինչը հասարակական կազմակերպության համար նախատեսված ՄԱԿ-ի ամենաբարձր կարգավիճակն է (*IAW*-ը այդ կարգավիճակն ստացած չորրորդ կազմակերպությունն է)։ *IAW*-ը Եվրոպայի Խորհրդում ունի նաև մասնակցի կարգավիճակ, ներկայացուցիչներ Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի գլխավոր գրասենյակում, ՄԱԿ-ի գրասենյակ Ժնևում, ՄԱԿ-ի գրասենյակ Վիեննայում, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ Փարիզում, Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության՝ Հռոմում և Եվրոպայի Խորհրդում՝ Ստրասբուրգում։ Այն ներկայացուցիչներ ունի նաև Արաբական պետությունների լիգայում՝ Կահիրեում և Պարսից ծոցի երկրների խորհրդում՝ Էր Ռիադում և Բրյուսելում *Եվրոպական կանանց լոբբիի* ազդեցիկ անդամ է։ ՄԱԿ-ում նրա նախագահն ու գլխավոր ներկայացուցիչը Ջոննա Մանգանարան է։ Իսկ Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի նրա ներկայիս գլխավոր ներկայացուցիչը Սուն Յանգ Յունը, որը նաև Նյու Յորքում՝ Կանանց կարգավիճակի հասարակական կազմակերպությունների կոմիտեի նախագահն է և *IAW* ՀԿ-ի խորհրդակցության առաջին փոխնախագահը։ *IAW*-ի պաշտոնական աշխատանքային լեզուներն են անգլերենը և ֆրանսերենը։

## Պատմություն
[thumb|Համահիմնադիր [Մարի Սթրիթ, գերմանացի ֆեմինիստուհի (1855-1928)]]
[thumb|Համահիմնադիր և փոխնախագահ [Միլիսենտ Ֆոսեթ]]
Կազմակերպություն ստեղծելու որոշումը սուֆրաժիստները կայացրել են 1902 թվականին Վաշինգտոնում, որոնք հիասթափված էին Կանանց միջազգային խորհրդից ( - ICW), որը հրաժարվել էր աջակցել կանանց ընտրական իրավունքները պաշտպանելու նախաձեռնությունը։ Կազմակերպությունը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1904 թվականին Բեռլինում կայացած երկրորդ համաժողովի ընթացքում որպես *Կնոջ ընտրական իրավունքի միջազգային միություն* ( - IWSA), գլխամասային գրասենյակը Լոնդոնում։ Հիմնադիրներին էին Քերի Չափման Քաթը, Միլիսենտ Ֆոսեթը, Հելեն Լանգեն, Սյուզան Բ․ Էնթոնին, Անիտա Աուգսպուրգը, Ռեյչել Ֆոսթեր Էյվերին և Քեյթե Շիրմախերը։

Հետագա համաժողովներն անկացվեցին Կոպենհագենում (1906), Ամստերդամում (1908), Լոնդոնում (1909), Ստոկհոլմում (հունիս 1911) և Բուդապեշտում (1913)։ *Կանանց ընտրական իրավունքի ֆրանսիական միությունը* ( - UFSF), որը հիմնվել էր 1909 թվականի փետրվարին, 1909 թվականի ապրիլին Լոնդոնում կայացած *IWSA* համաժողովի կողմից պաշտոնապես ճանաչվել է որպես ընտրական իրավունքի ֆրանսիական շարժման ներկայացուցիչ։ *IWSA* նաև սկսել է թողարկել իր սեփական *Jus Suffragii* ամսագիրը։ Սուֆրաժիստուհիների ռազմատենչությանը և Էմելին Պանկհյորսթի ոճին ընդդիմացող Միլիսենտ Ֆոսեթի ազդեցությամբ էր, որ 1906 թվականին Կոպենհագենում կայացած նրանց համաժողովի ժամանակ *IWSA*-ն սկզբում հրաժարվել է Կանանց սոցիալ-քաղաքական միության (WSPU) անդամությունից։

1920-ական թվականների ավարտին կազմակերպությունը փոխել է իր անվանումը և կոչվել **Կանաց ընտրական իրավունքի և հավասար քաղաքացիության միջազգային միություն**, իսկ 1946 թվականին այս անվանումը փոխվել է ներկայիս՝ **Կանանց միջազգային միություն** անվան։ Առաջին փորձնական ժողովը ղեկավարել են Քերի Չափման Քաթը (նախագահ), Անիտա Աուգսպուրգը (առաջին փոխնախագահ), Դոնովան Բոլդեն (երկրորդ փոխնախագահ) և Ռեյչել Ֆոսթեր Էյվերին (քարտուղար)։

Իր նախագահության ընթացքում Քերի Չափման Քեթը ԱՄՆ-ում հիմնադրել է նաև Կին-ընտրողների լիգա ( - LWV)։

Կանանց իրավունքները և ընտրելու իրավունքը ներկայացնելու համար կազմակերպությունն օգտագործում է դեղին գույնը։

## Համաժողովներ

# 1902 Վաշինգտոն  
# 1904 Բեռլին  
# 1906 Կոպենհագեն  
# 1908 Ամստերդամ  
# 1909 Լոնդոն  
# 1911 Ստոկհոլմ  
# 1913 Բուդապեշտ  
# 1920 Ժնև  
# 1923 Հռոմ  
# 1926 Փարիզ  
# 1929 Բեռլին  
# 1935 Ստամբուլ  
# 1939 Կոպենհագեն  
# 1946 Ինտերլակեն  
# 1949 Ամստերդամ  
# 1952 Նեապոլ  
# 1955 Կոլոմբո (Ցեյլոն)  
# 1958 Աթենք  
# 1961 Դուբլին  
#  
# 1967 Անգլիա  
# 1970 Քյոնիդսթեին (Արևելյան Գերմանիա) 
# 1973 Նյու Դելի 

## Կազմակերպություն
Միջազգային համագումարն անցկացվում է տարեկան երեք անգամ անդամ կազմակերպության ստեղծման երկրում, որի ժամանակ անցկացվում են Գործադիր խորհրդի ընտրություններ։ Միավորված ազգերի կազմակերպությանը առընթեր ներկայիս նախագահն ու գլխավոր ներկայացուցիչը *Ջոաննա Մանգանարան* է։ Գործադիր խորհրդում ընդգրկված են նաև գլխավոր քարտուղարը, գանձապահը և մինչև 20 այլ անդամներ, այդ թվում՝ երկու գործադիր փոխնախագահներ, ինչպես նաև Եվրոպայի, Արաբական երկրների, Պարսից ծոցի արաբական պետությունների և Հարավային Ասիայի հարցերով փոխնախագահներ։

### Նախագահներ
[thumb|''IAW''-ի առաջին նախագահ [Քերի Չափման Քաթ]]

# Քարրի Չափման Քաթ (Carrie Chapman Catt) (ԱՄՆ) 1904–1923
# Մարջերի Կորբետ Էշբի  (Margery Corbett Ashby) (Մեծ Բրիտանիա) 1923–1946
# Հաննա Ռիդ (Hanna Rydh) (Շվեդիա) 1946–1952
# Էսթեր Գարֆֆ (Ester Graff) (Դանիա) 1952–1958
# Էզլին Դերանիյագալա (Ezlynn Deraniyagala) (Շրի Լանկա) 1958–1964
# Բեգում Անվեր Ահմեդ (Begum Anwar Ahmed) (Պակիստան) 1964–1970
# Էդիտ Անրեպ (Edith Anrep) (Շվեդիա) 1970–1973
# Իռեն Լիպկովսկի (Irène de Lipkowski) (Ֆրանսիա) 1973–1979
# Օլիվ Բլումեր (Olive Bloomer) (Մեծ Բրիտանիա) 1979–1989
# Էլիս Յոտոպոուլոս Մարանգոպոուլոս (Alice Yotopoulos-Marangopoulos) (Հունաստան) 1989–1996
# Պատրիսիա Ջիլես (Patricia Giles) (Ավստրալիա) 1996–2004
# Ռոզի Վեյս (Rosy Weiss) (Ավստրիա) 2004–2010
# Լիդա Վերսթեգեն (Lyda Verstegen) (Նիդերլանդներ) 2010–2013
# Ջոանա Մանգանարա (Joanna Manganara) (Հունաստան) 2013–2020
# Շերիլ Հեյլս (Cheryl Hayles) (Կանադա) 2020-2021
# Մարիոն Բյոքեր (Marion Böker) (Գերմանիա) 2021-2022
# Էլիսոն Բրաուն (Alison Brown) (ԱՄՆ) 2022-

## Անդամներ

## Գրականություն
*
*[Archives of International Alliance of Women](http://twl-calm.library.lse.ac.uk/CalmView/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Catalog&dsqCmd=Overview.tcl&dsqSearch=(RefNo='2IAW')) are held at The Women's Library at the Library of the London School of Economics
*International Alliance of Women Records 1906-2009  Finding Aid, Sophia Smith Collection, Smith College

## Ծանոթագրություններ

### Աղբյուրներ

*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
*Official site
*International Alliance of Women Records, 1906-2009  Sophia Smith Collection, Smith College
*International Woman Suffrage Alliance archives at the John Rylands Library, Manchester.
*Constitution in the Woman's Rights Collection, 1909. Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University.

Կատեգորիա:1904 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Իրավապաշտպան կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կանանց միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական կազմակերպություններ