Ծաղրածու ձուկ

մինի|250փքս| Ծաղրածու ձուկ
**Ծաղրածու ձուկ** (), ծովային ճառագայթաձև լողակներով ձկների ցեղ է, որը պատկանում է խութայինների () ընտանիքին: Ամենից հաճախ այս անվանումը օգտագործվում է ակվարիումային ձկան՝ նարնջագույն անեմոնի () համար: Ապրում են Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսյան տարածաշրջանի տաք և արևադարձային աղի ջրերում։  Նրանք հիմնականում բնակվում են կորալային խութերում և ունեն յուրահատուկ գունավորում։ Սովորաբար մարմինը բաղկացած է կարմիր, նարնջագույն, դեղին, շագանակագույն և սև ֆոնի վրա սպիտակ ուղղահայաց շերտերից:

## Փոխշահավետ հարաբերություններ
Ծաղրածու ձկները փոխշահավետ հարաբերությունների մեջ են գիշատիչ ծովային անողնաշարավորների խումբ կազմող կորալյան խութերի հետ։ Ձկները խութերն օգտագործում են  որպես ապաստան և պաշտպանություն գիշատիչներից: Մյուս կողմից էլ ծաղրածու ձկները խութերն պաշտպանում են նրանցով սնվող կենդանիներից,  մաքրում ու թարմցնում են դրանք  այլ կենդանի օրգանիզմների արտաթորանքներից:
մինի|250փքս| Ծաղրածու ձուկը անեմոնի հետ
Մշտապես փոխշահավետ համագործակցության մեջ են կորալյան խութերի հետ։  Սկզբում ձուկը մեղմորեն դիպչում է ակտինիային՝ թույլ տալով,  խայթել իրեն և պարզելով այն լորձունքի ճշգրիտ կազմը, որով պատված է ակտինիան։ Լորձունքն է, որ ակտինիային պաշտպանում է ինքն իրեն չխայթելուց։ Այնուհետև ծաղրածու ձուկը վերարտադրում է լորձունքի այդ կազմը և կարողանում է թաքնվել ակտինիայի շոշափուկների մեջ՝ թշնամիներից պաշտպանվելու համար։

Կենդանին հոգ է տանում ակտինիայի մասին՝ օդափոխելով ջուրը և հեռացնելով չմարսված սննդի մնացորդները։ Ձկները երբեք հեռու չեն գնում իրենց «սեփական» ակտինիայից։ Արու ձկները վանում են այլ արուներին, էգերը՝ այլ էգերին։ Հավանաբար հենց տարածքային վարքագիծն է պատճառը նրանց հակադրությամբ աչքի ընկնող գունավորումը։ Դրանք առաջնային արուներ են՝ հերմաֆրոդիտներ։ Բոլոր երիտասարդ առանձնյակներն արուներ են, սակայն կյանքի ընթացքում ձուկը կարող է փոխել սեռը։ Սեռի փոփոխությունը սկսվում է այն դեպքում, երբ էգը մահանում է։

Նրանք ամենակեր են և հիմնականում սնվում են պլանկտոնով։ Ապրում են խմբերով, որոնք կազմված են բազմացող էգից և արուից, ինչպես նաև մի քանի չբազմացող առանձնյակներից։ Ձկների մոտ գոյություն ունի գերակշռության աստիճանակարգ՝ ըստ չափերի։ Առաջին տեղում է գտնվում էգը, հետո՝ բազմացող արուն, ապա՝ ամենամեծ չբազմացողը և այդպես շարունակ։ Երբ էգը անհետանում է, արուն փոխում է սեռը և զբաղեցնում նրա տեղը, իսկ մյուսները բարձրանում են աստիճանակարգով։ Բազմացման ժամանակ էգը ձվադրում է ակտինիայի մոտ գտնվող քարերի վրա, իսկ արուն բեղմնավորում է ձվերը։ Ձվերից դուրս գալուց հետո ձկները դեռևս թրթուրային տեսքով տարածվում են բաց օվկիանոսում, այնուհետև որպես մատղաշ տեսակ նստում է հատակին, փնտրելով իր ակտինիան։

Ձկների գեղեցիկ գունային նախշերն ու սոցիալական բնույթը նպաստել են դրանց հայտնիությանը և պահանջված են ակվարիումների առևտրում։ Օցելլարիա () ծաղրածու ձուկը համարվում է ամենաշատ վաճառվող ծովային ձկներից մեկը։ Շատ ձկներ, որոնք պահվում են գերության մեջ, վերցվել են վայրի բնությունից, ինչն էլ հանգեցրել է դրանց թվաքանակի նվազմանը։ Ծաղրածու ձկները շատ ավելի բազմաթիվ են ծովային պաշտպանված տարածքներում, որտեղ արգելված է ձկների որսը։ Նրանց համար այլ սպառնալիքներից են գլոբալ տաքացումը, որն առաջացնում է օվկիանոսի ջերմացում և թթվեցում։
մինի|250փքս| Փոխշահավետ համագործակցություն

## Ֆիլոգենեզ
Ծաղրածու ձկների տեսակային բազմազանության աճը սկսվել է մոտ 5 միլիոն տարի առաջ, երկու հիմնական ադապտիվ ճառագայթումներով։ Մեկը կենտրոնացած է Մալայան արշիպելագի վրա, իսկ մյուսը՝ արևմտյան Հնդկական օվկիանոսի ջրերում։
մինի|250փքս| Ութ անեմոնաձկների (Amphiprioninae) և Abudefduf vaigiensis (Pomacentrinae) մոլեկուլային ֆիլոգենետիկ ծառ
Կան գենետիկական ապացույցներ տեսակների միջև խաչասերման բարձր մակարդակի մասին իրենց էվոլյուցիոն պատմության ընթացքում:։

Ծաղրածու ձկների տեսակավորումը կապված է նրանց ծովային անեմոնների հետ, որոնց տեսակները կարելի է գտնել տարբեր բնակավայրերում, որն էլ հանգեցրել են էկոլոգիական տարանջատման։
մինի|250փքս| Նարնջագույն առանձնյակ
Ներկայումս հայտնի է ծաղրածու ձկների 28 տեսակ, ինչպես նաև երկու հիբրիդ՝ սպիտակթագ՝ () և Տիելի՝ ()։ Հնարավոր է, որ Խաղաղ օվկիանոսում գոյություն ունեն նաև այլ տեսակներ, համարելով՝ որպես «թաքնված» տեսակներ։

1972 թվականին գիտական հետազոտություններում ձկներին բաժանել են հինգ հիմնական խմբերի՝ հիմնվելով մարմնի կառուցվածքի (մորֆոլոգիայի) վրա՝ (i), իսկ շագանակագույն ձուկը՝ () տեղադրվել է առանձին խմբում։

2014 թվականի ուսումնասիրությունը ավելացրել է ևս երկու հիմնական խումբ՝ ավստրալական և հնդկական։ Այս դեպքում շագանակագույն ձուկը համարվել է () խմբի անդամ, իսկ նարնջաեզր ձուկը (orange-fin anemonefish) և լայնաշերտ ակտինիա-ձուկը () դասակարգվել են որպես մեկական տեսակ ունեցող առանձին խմբեր։

2021 թվականի ուսումնասիրությունը () խմբի անդամներին դասել է հնդկական խմբում, իսկ 2025 թվականի ուսումնասիրության համաձայն՝ շագանակագույն ձուկը մեկատեսակային առանձին խումբ է։
մինի|250փքս| Ծաղրածու ձուկը տեսանյութում

## Արտաքին կառուցվածք
Ձկան գույնը տատանվում է մուգ մանուշակագույնից մինչև կրակոտ նարնջագույն, կարմիր և դեղին։ Տարբերվում են չափսերով։ Մուգ կարմիր ծաղրածու ձկան մեծությունը կարող է հասնել 160 մմ (6.3 դյույմ) երկարության, մինչդեռ նարնջագույն ծաղրածու ձուկն ունի ընդամենը 80 մմ (3.1 դյույմ) երկարություն։
Էգերը չափսերով ավելի մեծ են, քան արուները, իսկ խմբի ամենափոքր անհատները ընդամենը 6-15 մմ (0.24-0.59 դյույմ) երկարության են:

Ծաղրածու ձկները օվալաձևից մինչև շրջհոսելի ձև ունեն։ Ունեն կլոր գլուխ, որտեղ քթի և աչքերի միջև թեփուկները բացակայում են: Ատամները առկա են ինչպես բերանի, այնպես էլ կոկորդի ծնոտների վրա, բայց բացակայում են քիմքի վրա, և կարող են լինել կոնաձև տեսքով: 
Վերին մեջքի լողակն ունի 10 փշավոր ճառագայթ (), որին հետևում է 14-ից 20 փափուկ ճառագայթ (0)։

Ձկների կմախքում տարբերվում են ճառագայթների հետևյալ տեսակները՝

**կրծքային** լողակներում՝ 15–21

**կոնքային** լողակներում՝ 5

**հետանցքային** լողակում՝ 11–15

**պոչային** լողակում՝ 14–15։      

Ձկան աչքերը գտնվում են գլխի կողքերին, ինչպես ձկների մեծ մասի մոտ, բայց դրանք նկատելի են նաև առջևից, ինչը ենթադրում է, որ նրանք ունեն որոշակի երկդիտակ տեսողություն: Լույսի լրացուցիչ փունջ կարող է մտնել նրանց աչքերի մեջ՝ ծիածանաթաղանթի և ոսպնյակի միջև եղած փոքր ճեղքերի միջով և նրանք կարող են տեսնել ինչպես գունավոր, այնպես էլ ուլտրամանուշակագույն լույս

Ունեն մեկ քթանցք՝ նետաձև հոտառական օրգանով, որը տեղակայված է քթի խոռոչի ներսում հոտառական խոռոչի  միջին գծի շուրջ: Այս օրգանը հաճախ պարունակում է պատառաքաղի նմանվող լրացուցիչ փեղկեր (շերտեր), ինչը յուրահատուկ հատկանիշ է ձկների շրջանում: 

Լսողությունը  զարգացած է համեմատաբար ցածր հաճախականությունների համար (75–900 Հց):
մինի|250փքս| Ծաղրածու ձկան արտաքին տեսքի նկարագրություն

## Տարածվածություն
Ձկները բնակվում են տաք և արևադարձային ջրերում՝ ընդգրկելով Հնդկական օվկիանոսը և արևմտյան Խաղաղ օվկիանոսը՝ Կարմիր ծովից մինչև Ֆրանսիական Պոլինեզիա, և Ճապոնիայից մինչև Ավստրալիա։ Որոշ տեսակներ շատ ավելի լայն տարածում ունեն, մինչդեռ մյուսները ապրում են միայն առանձին կղզիների կամ կղզախմբերի շուրջը։

Տարածման եզրին գտնվող շրջաններում ձկնատեսակների բազմազանությունն ավելի սակավ է։ Ինչպես Կարմիր ծովում, այնպես էլ Ֆրանսիական Պոլինեզիայում հանդիպում է միայն մեկական տեսակ։ Դրա հակառակն է Հարավարևելյան Ասիայի և Ավստրալիայի հյուսիսային ջրերը, որտեղ մեկ տարածքում կարող է հանդիպել մինչև 12 տարբեր տեսակ։
Այս ձկների տարածվածությունը սահմանափակվում է իրենց հյուրընկալների՝ ակտինիա տարածմամբ, որոնք հիմնականում ապրում են մակերևույթին մոտ՝ արեգակնային լույսի գոտում։
Այդտեղ կան ավելի շատ լուսասինթեզող միաբջիջ օրգանիզմներ՝ զոօքսանթելներ (zooxanthellae), որոնցից ակտինիաները կախված են սննդի հարցում։
Այս և դրանց շրջակա տարածքներն ընդգրկում են մեծ արեալ զբաղեցնող մարջանային խութերը։ Խութի սահմաններում, այն ձկները, որոնք օգտագործում են նույն ակտինիա տեսակը՝ որպես հիմնական հյուրընկալ, խուսափում են մրցակցությունից՝ բնակվելով տարբեր հատվածներում (օրինակ՝ ափամերձ, միջլագունային կամ արտաքին եզրային հատվածներում)։
Որոշ տեսակներ նաև կարող են համակեցություն ունենալ՝ բնակվելով նույն ակտինիայի վրա։
մինի|250փքս| Ծաղրածու ձուկը սպիտակող անեմոնի կողքին

## Գունային նախշեր
Ծաղրածու ձկներն ունեն առանձնահատուկ գունային նախշեր, որոնք բաղկացած են կարմիր, նարնջագույն, դեղին, շագանակագույն և սև ֆոնից՝ մինչև երեք սպիտակ ուղղահայաց շերտերով, որոնք դասավորված են սև երանգի համադրությամբ: Որոշ տեսակներ ունեն հորիզոնական գիծ մեջքի երկայնքով։ Կարմիր թամբաձև ձուկը ընդհանրապես գծեր չունի: 
Նարնջագույն, դեղին և կարմիր գունավորումը ստեղծվում է քսանտոֆորային՝ (կարմիր) պիգմենտային բջիջների կողմից, սև և շագանակագույն՝ մելանոֆորների, իսկ սպիտակ շերտերը՝ իրիդոֆորների կողմից: Ուղղահայաց գծերի ձևավորումը սկսվում է առջևից։ Միայն մեկ գիծ ունեցող տեսակների մոտ այն գտնվում է գլխին, երկուսը՝ գլխին և իրանին, իսկ երեքը՝ գլխին, իրանին և պոչին: Նույն տեսակի անհատների միջև ուղղահայաց գծերի քանակի տատանումներ տեղի են ունենում դարչնագույն ծաղրածու ձկան, թամբաձև ծաղրածու ձկան և Քլարկի անեմոնաձկան մոտ: 

Գունային մորֆոլոգիայի բազմաթիվ մուտացիաներ են տեղի ունենում, մասնավորապես՝ ակվարիումային ծաղրածու ձկների մոտ։ Մելանիզմ, միսբարմորֆ՝ (անավարտ ուղղահայաց շերտեր)  և «ոսկեգույն» մորֆ մուտացիաները պայմանավորված է և՛ մելանոֆորների, և՛ իրիդոֆորների բացակայությամբ: Կան նաև հաստացած և միաձուլված գծերով մորֆներ։ 
Հետազոտողները ենթադրում են, որ ուղղահայաց գծերը գործում են քողարկման համար, մինչդեռ նախազգուշացնող գունավորումն ավելի կարևոր է այն տեսակների համար, որոնք չեն կարող թաքնվել իրենց տերերի շոշափուկներում։ Սա եզակի դեպք կլինի, քանի որ այն զգուշացնում է մեկ այլ կենդանու, մասնավորապես՝ անեմոնի մասին։ Նրանք չեն գտել տեսակների ճանաչման մեջ գծերի օգտագործման ապացույցներ՝ նշելով նման տեսք ունեցող նարնջագույն և օցելարիա ծաղրածու ձկների միջև աշխարհագրական և էկոլոգիական համընկնումը։

2018 թվականի մեկ այլ ուսումնասիրություն հաստատել է տեսակների ճանաչումը՝ գտնելով փոքր համընկնում նույն գծերի համարներ ունեցող տեսակների միջև՝ տարբեր ծաղրածու ձկների խմբերում։
2024 թվականի ուսումնասիրությունը նույնպես գտել է այս գործառույթի ապացույցներից, քանի որ օցելարիա ծաղրածու ձուկը կարող է ընդգրկվել  տարբեր գծերի համարներ ունեցող անհատների խմբերում։

մինի|250փքս| Ծաղրածու ձկան աճ

## Բազմացում և կյանքի ցիկլ
Ծաղրածու ձկները բազմանում են ամբողջ տարվա ընթացքում արևադարձային ջրերում, մինչդեռ ավելի բարեխառն ջրերում, ինչպիսիք են Ճապոնիայի շրջակայքում, բազմացումը տեղի է ունենում հիմնականում գարնանը և ամռանը: Միայն գերիշխող էգն ու արուն են բազմանում, ինչը հիմնականում տեղի է ունենում լիալուսնի ժամանակ: Ձվադրմանը նախորդող օրերին զույգը կատարում է հարսանեկան ծեսեր, որոնց ընթացքում արուն հետապնդում է էգին, ինչպես նաև բարձրացնում է մեջքային, կոնքային և հետանցքային լողակները՝ անշարժ մնալով նրա առջև կամ կողքին: Այնուհետև էգը և արուն պատրաստում են բույն՝ ընտրելով մոտակա ժայռը: Այստեղ էգը ձվադրում է, որպեսզի արուն դրանք բեղմնավորի: Ծաղրածու ձկները մինչև հազար ձկնկիթ են դնում, որոնք կոնաձև են, 3-4 մմ (0.12-0.16 դյույմ) երկարության և կպչում են ժայռոտ հիմքին կարճ մանրաթելերի խրձերով։

Արուն հոգ է տանում բեղմնավորված ձվերի նկատմամբ՝ մաքրելով և պաշտպանելով, ինչպես նաև օդափոխելով դրանք իր կրծքային լողակներով:
Ինկուբացիան տևում է 6-7 օր: Ձվերը սկզբում վառ նարնջագույն են լինում և աստիճանաբար մգանում, իսկ սաղմերի աչքերը զարգանալով  ավելի տեսանելի են դառնում։ Ձկները գիշերը դուրս են գալիս իրենց պատյաններից։

Ձվից դուրս գալուց հետո ծաղրածու ձկները մտնում են իրենց զարգացման թրթուրային և պելագիկ փուլ։ Այս փուլը տևում է մինչև 12 օր, որը ավելի կարճ է, քան այլ տեսակների մոտ, որտեղ այն կարող է տևել 70 օր։ Թրթուրային փուլում գտնվող ձկները սկզբում թափանցիկ են, բացառությամբ աչքերի, դեղնուցի պարկի և որոշ պիգմենտային բծերի։
մինի|250փքս| Ծաղրածու ձկան ձկնկիթներ
Մետամորֆոզի արդյունքում մեծացնելով իրենց չափսերը աստիճանաբար  զարգացնում են իրենց լողակները, զգայական և ներքին օրգանները  և գունավորումը։

Ձկների թրթուրները կարող են ազատորեն  տարածվել բաց օվկիանոսում անցնելով մեծ հեռավորություններ։ Օման անեմոնաձուկը նկատվել է օվկիանոսային հոսանքների երկայնքով ավելի քան 400 կմ (250 մղոն) ճանապարհորդելիս։

Անցնելով երիտասարդ փուլ, ծաղրածու ձկները սկսում են հաստատվել օվկիանոսի հատակին և գտնել տեր անեմոններ, միաժամանակ անցնելով  ցերեկային կենսակերպի։ Երիտասարդ ձկները շարունակում են աճել և զարգացնել իրենց հասուն գունային համակարգը, բայց չեն կարող սեռական բջիջներ արտադրել մինչև խմբի ներսում գերիշխող դիրք գրավելը։ 

Երիտասարդ ձկները սեռական գեղձերի վրա ունեն ինչպես ձվարանային, այնպես էլ ամորձու հյուսվածք, վերջինս լայնանում է և առաջինին մղում մի կողմ, երբ երիտասարդը դառնում է բազմացող արու։ Էգի վերածվելիս ձվարանային հյուսվածքը լայնանում է և լիովին կլանում է ամորձու հյուսվածքը։ Արուից էգի անցումը սկսվում է մարմնի չափերի մեծացմամբ և ուղեղի ֆեմինիզացիայով, որին հաջորդում են սեռական գեղձերի փոփոխություններ, ապա՝ վարքային փոփոխություններ։ Գործընթացը կարող է տևել ամիսներից մինչև տարիներ։
Ծաղրածու ձկները կարող են ապրել ավելի քան 20 տարի։ 

Նարնջագույն ծաղրածու ձկների կյանքի տևողությունը, ըստ ուսումնասիրությունների, կարող է հասնել 30 տարվա, ինչը բավականին երկար է իր չափի ձկան համար։

## Ակվարիումային պայմաններ
Ծաղրածու ձկները հայտնի են ակվարիումային առևտրում՝ իրենց գունային երանգի, հաղորդակցման և երկարակեցության շնորհիվ: Առանց գիշատիչների և անեմոնների  նրանք կարող են շատ հանգիստ ապրել ակվարիումներում:
մինի|250փքս| Կենդանին ակվարիումում
1997-2002 թվականներին օցելարիա անվամբ ձուկը աշխարհի ամենաշատ վաճառվող ծովային ձկներից մեկն էր, մինչդեռ 2011 թվականին այս տեսակը ԱՄՆ-ում ամենատարածված ներմուծվող ծաղրածու ձկան տեսակն էր՝ կազմելով բոլոր ներմուծվող ծաղրածու ձկների գրեթե կեսը և բոլոր ներմուծվող ծովային ձկների մոտ երեք տոկոսը: 

Այլ հայտնի առևտրվող ծաղրածու ձկներից են շագանակագույն ձկնատեսակը և նարնջագույն ծաղրածու ձուկը: Առանձին ծաղրածու ձկների ամենամեծ թիվը ներմուծվել է Ֆիլիպիններից և Ինդոնեզիայից: 

Ծաղրածու ձկները ներկայացնելով 2003 թվականի Disney/Pixar-ի «Նեմոյին փնտրելով» ֆիլմում, հանգեցրել է այդ  տեսակների որսի և գնման աճի:

Սակայն, 2017 թվականի ուսումնասիրությունը չի հայտնաբերել վայրի բնության մեջ որսացված օցելարի կամ նարնջագույն ծաղրածու ձկան վաճառքի  աճի ապացույցներ՝ երկու տեսակներ, որոնց նմանություն ունի ֆիլմի գլխավոր հերոսը։

Ծաղրածու ձկները բուծվում են նաև ջրային տնտեսություններում, չնայած անհայտ է, թե ինչպես են նրանց թիվը համեմատվում վայրի բնության մեջ որսացված նմուշների հետ։ 2011 թվականին լայնաշերտ անեմոնաձուկը, որը էնդեմիկ կենդանատեսակ է Ավստրալիայում, հիմնականում արտահանվել է ԱՄՆ Ֆիլիպիններից, ինչը ենթադրում է, որ դրանք բուծվել են արհեստական ջրավազաններում։ Առևտրում հատկապես տարածված են գերության մեջ գտնվող ծաղրածու ձկները՝ նոր գունային ձևափոխություններով, որոնք հայտնի են որպես «դիզայներական ծաղրածու ձկներ»։

## Պահպանություն
2025 թվականի տվյալներով 28 ձկներից 25-ը, ինչպես նաև հիբրիդային սպիտակաթագ ձուկը (), գնահատվել են ՄԱԿ-ի Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN) Կարմիր ցուցակի կողմից։ Նրանց մեծ մասը դասակարգվել է որպես «Ավելի քիչ մտահոգություն առաջացնող», բացառությամբ Մակկալոյի ձկան (), որը համարվել է «Խոցելի» տեսակ։ Բացի այդ, լայնաշերտ ծաղրածու ձուկը () ընդգրկված է «Անբավարար տվյալներ» (Data Deficient) կատեգորիայում։։

Վայրի բնության մեջ ծաղրածու ձկների վրա ազդող հիմնական վտանգներն են՝

* օվկիանոսների ջերմացում և թթվացում

* ակվարիումային առևտրի համար որսագողություն

* մարդկանց տնտեսական գործունեություն, կառուցապատումներ ծովափնյա գոտիներում։

։
	
Առաջին երկու գործոնները ուղղակիորեն կապված են գլոբալ տաքացման հետ։

Օվկիանոսի ջերմացման հետևանքներից մեկը ձկների համար նրանց ակտինիա հյուրընկալների սպիտակեցումն է, որը համարվում է նրանց ամենամեծ վտանգը։ Սպիտակեցումը արձանագրվել է գրեթե բոլոր այն ակտինիա տեսակների մոտ, որոնց հետ համագործակցող ձկները նրանց օգտագործում են որպես հյուրընկալ, և այն կարող է մեծ տարածքներում ազդել ամբողջ բնակչության վրա։

2008 թվականի մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ Ավստրալիայի Քվինսլենդ նահանգի մոտ՝ Գրեյթ Քեփել Իսլանդ կղզու շրջակայքում, ակտինիաների սպիտակեցումը հանգեցրել է ձկների թվաքանակի նվազմանը։ Ճապոնիայի Սեսոկո Իսլանդ կղզու մերձակայքում՝ 1997–98 թթ․ Էլ Նինյոյի ժամանակաշրջանի ընթացքում, տեղի սեբեա ակտինիաները սպիտակել ու անհետացել են։ Դրա  արդյունքում վերացել է վարդագույն սկանկ ձկան () էնդեմիկ պոպուլյացիան։
Մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ խութերում ապրող () ձկները կարող են օգնել հյուրընկալ ակտինիաներին վերականգնվել գունափոխությունը։

Տաքացած օվկիանոսը կարող է նաև՝
՝
* դանդաղեցնել թրթուրների զարգացումը և նստեցումը

* մեծացնել նրանց սննդի ձեռք բերման անհրաժեշտությունը

* նվազեցնել բազմացման ակտիվությունը։

Միևնույն ժամանակ, 2015 թվականի մի ուսումնասիրության տվյալներով՝ տաք ջուրը կարող է բարձրացնել շագանակագույն ձկան () երիտասարդ առանձնյակների աէրոբ շարժողական ունակությունը։ Իսկ նարնջագույն ձուկը () ջերմ պայմաններին հարմարվում է՝ աճելով ավելի փոքր չափերով։
Գոյություն ունեն տվյալներ, որ օվկիանոսի թթվացումն բացասաբար է ազդում առանձնյակների թրթուրների հոտառության և լսողության վրա, ինչի հետևանքով թուլանում է նրանց ունակությունը՝ գտնելու մարջանային խութեր և ակտինիաներ, և միաժամանակ աճում է գիշատիչների զոհ դառնալու վտանգը։
Ընդհակառակը, 2013 թվականի մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ ջրի մեջ ածխաթթու գազի բարձր մակարդակը մեծացրել է մեծահասակ այդ ձկների բազմանալու կարողությունը (պտղաբերությունը), սակայն նաև հանգեցրել է թրթուրների ձվադեղնուցի չափի նվազմանը։ Բացի այդ, թթվացումը երբ զուգակցվում է ջրերի տաքացման հետ, կարող է բացասաբար ազդել թրթուրների որակի վրա։ 

մինի|250փքս| Կարմիր ծովում հանդիպող կենդանատեսակ

## Որսագողություն
Վայրի բնության ծաղրածու ձկները հաճախ որսվում են ակվարիումային առևտրի համար։ Այս պրակտիկային նպաստում են նրանց՝

* հայտնիությունը

* բարձր առևտրային արժեքը

* հեշտ որսը՝ մակերեսային ջրերում բնակվելու շնորհիվ։

2005 թվականի մի ուսումնասիրություն Ֆիլիպիններում ցույց է տվել, ձկներն ու ակտինիաները կազմում էին դեկորատիվ որսի ընդհանուր ծավալի 60%-ը։ Ձկների թվաքանակը կտրուկ նվազել էր՝ մոտ 80%-ով։

2019 թվականին Ֆրիշի և այլոց իրականացրած ուսումնասիրության ընթացքում, երբ Ավստրալիայի Քեփել կղզիներում ժամանակավորապես դադարեցվել էր հայտնի ձկների որսը, պարզվել է, որ դրանց թվաքանակի վերականգնումը շատ դանդաղ էր՝ տևելով ավելի քան տասը տարի։

## Քաղաքաշինության ազդեցություն
Ծովափնյա քաղաքաշինությունը նույնպես ազդում է ձկնատեսակներիի կենսամիջավայրի վրա, առաջացնելով՝

* նստվածքների (սեդիմենտների) ավելացում

* ջրիմուռների գերաճ

* խորը իջվածքներ (dredging)։

Նստվածքներն իրենց հերթին կարող են բացասաբար ազդել, նպաստելով՝

* թրթուրների զարգացումների 

* խռիկների (շնչառական օրգանների) գործունեության վատթարացման

* գիշատիչներից պաշտպանվելու վարքի դրսևորման վրա։

Որոշ ձկնատեսակների և նրանց ակտինիա հյուրընկալների թվաքանակի նվազումը ուղղակիորեն կապված է որոշակի տարածքներում անհամաչափ ծովափնյա զարգացումների հետ։

Ծովային պաշտպանված տարածքների ստեղծումը դրական ազդեցություն է ունեցել ձկների կյանքի վրա, քանի որ այդ տարածքներում արգելված է ձկների որսը, ուստի այդտեղ ձկների թվաքանակն ավելի բարձր է։


File:Amphiprion frenatus aggressive sounds - journal.pone.0049179.s001.ogv|Տեսանյութում մեկ կենդանատեսակը հետապնդում է մյուսին
File:Amphiprion frenatus submissive sounds - journal.pone.0049179.s002.ogv|Ձկան գլխի արտաքինի նկարագրությամբ տեսանյութ

Պաշտպանված տարածքներն առավել կարևոր են այն վայրերում, որոնք կենսաբազմազանության թեժ կետեր են և որտեղ բնակվում են ձկների բազմատեսակ խմբեր։ Օրինակ՝ Ավստրալիայի Սոլիթարի կղզիների ծովային պարկում միաժամանակ ապրում են բազմաթիվ տեսակներ։
Ծովային պահպանվող տարածքների ստեղծումը նպաստել է ձկների պահպանությանը՝ դրանց որսալու արգելքի շնորհիվ։ Պաշտպանված տարածքները հատկապես կարևոր են կենսաբազմազանության «թեժ կետերը» պաշտպանելու համար, որտեղ միաժամանակ ապրում են մի քանի տեսակների ծովածաղկաձկներ, օրինակ՝ Ավստրալիայի Սոլիթերի կղզիների ծովային ավազանում, որոնք էական նշանակություն ունեն էնդեմիկ (միայն տվյալ տարածքում հանդիպող) տեսակների պաշտպանության համար, սակայն չեն նպաստում այն տեսակների արագ վերականգնմանը, որոնք զգալիորեն նվազել են իրենց տարածքում։։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծովային կենդանիներ
Կատեգորիա:Ձկներ