open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քաղցրիկը

**Քաղցրիկը** ()` 2003 թվականին Universal Pictures կինոընկերության կողմից նկարահանված երաժշտական մելոդրամա։ Նախապես գլխավոր դերն առաջարկվել է երգչուհի Ալիային, բայց նրա մահից հետո գլխավոր դերակատար ընտրվեց Ջեսիկա Ալբան։ Ֆիլմում նկարահանվել են նաև Ամերիկայում և նրա սահմաններից դուրս հանրաճանաչ ռեփ և R&B ոճերի երաժիշտներ` Միսի Էլիոտ, Tweet, Ginuwine, Jadakiss և Sheek Louch։

## Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում։ Հանի Դենիելսը բարմենուհի է ակումբում, ինչի շնորհիվ ընկերուհու՝ Ջինայի հետ կարողանում է ազատ ժամանակ անվճար զվարճանալ այդ ակումբում։ Աշխատանքից հետո Հանին այնպես է պարում, որ բոլորը հիանում են։ Մի պատահական հաճախորդ նկարահանում է նրա պարերից մեկը։ Ակումբից դուրս գալիս Հանին ընկերուհու հետ վեճի մեջ է ներքաշվում պրոֆեսիոնալ պարուհի Կատրիանայի հետ։ Փողոցում նրանք հանդիպում են դեռահասների, որոնք պարում են բիտբոքս։ Հանին նրանց հրավիրում է պարերի դպրոց, որտեղ ինքը հիփ-հոփ է սովորեցնում, սակայն միայն Ռեյմոնդն է համաձայնում գալ։ Հաջորդ օրը պարելու է գալիս ամբողջ խումբը, այդ թվում նաև Ռեյմոնդի ավագ եղբայր Բենին, բայց նրանք հրաժարվում են պարել խմբով և հեռանում են։ Դասերից հետո Հանին մեկնում է Միդթաուն՝ տեսահոլովակի պարուհու համար քաստինգի, սակայն չի կարողանում մասնակցել, քանի որ պրոֆեսիոնալ պարուհի չէր, իսկ բաց փորձերն ավարտվել էին մինչ կեսօր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* 
* 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2003 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2003 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Տորոնտոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Գառնադմակ

**Գառնադմակ** (), թանձրատերևազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 50, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ Գառնադմակ անդրկովկասյան ։ Հանդիպում է Կոտայքի մարզի միջին և վերին լեռնային, գոտիներում։ Աճում է ժայռաճեղքերում և քարքարոտ լանջերին։
Բույսի ցողունը ծածկված է ներհակված սպիտակ աղվամազով։ Արմատամերձ տերևները հավաքված են կլորավուն վարդաբույլում, 3-5 սմ տրամագծով, հակադարձ տերևները լինում են ձվաձև, մերկ կամ ծածկված կարճ աղվամազով, կանաչ, սուր, եզրերը արտևունանքաձև են, 2-5 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները բաց մանուշակագույն են, հավաքված վահանաձև ծաղկաբույլում, 12-16 հոդերով։ Բաժակը 2-3 անգամ կարճ է պսակից և կազմված է ազատ ներհակված նշտարաձև բաժակաթերթերից։ Առէջները 24-32-ն են, հիմքի մոտ լայնացած, վարակված թելերով և կարմրավուն փոշեհատիկներով։ Պտղիկները 12-16 հատ են։ Ծաղկում է ամռան երկրորդ կեսին։

### Քիմիական բաղադրությունը
Տերևները պարունակում են ասկորբինաթթու, միկրոտարրեր, լորձանյութեր։

### Օգտագործման եղանակները
Բժշկության մեջ օգտագործել են բույսի պտուղը, սերմը, տերևները և արմատը։ Հայկական բժշկության մեջ գառան դմակն օգտագործել են լյարդի, վարակիչ հիվանդությունների, աղիքների ուռուցքների, խրոնիկական լուծի, արգանդային արյունահոսության, այրունախխման, արևահարության, գլխացավի, կարմիր քամու, այրվածքների, պարանոցի ուռուցքների, ականջաբլթակի խոցի, սրտխփոցի, փորկապության, սրտխառնոցի, նքոցների, մակերիկամների բորբոքման, նյութափոխանակության խանգարման, լնդախտի բուժման նպատակով։
# 5 գ ջրային գառան դմակի պտուղը մանր ծեծել, վրան ավելացնել 200 գ սերկևիլի մզվածք և օրը երեք անգամ 100- ական գ խմել աղիքների ուռուցքների, խրոնիկական լուծի, արգանդի արյունահոսության բուժման համար։ Այդ նույն պատրաստուկին ավելացնել 100 գ գինի և օրը երկու անգամ 100- ական գ խմել այրունախխման, լուծի և արևահարության համար։
# Գառան դմակը վարդի յուղով շաղախել և քսել այրվածքներին, կարմիր քամու դեպքում՝ կարմրած տեղերին։
# Գառան դմակի տերևներն աղալ և դնել ականջաբլթակի խոցին։
# Գառան դմակը եփել և ուտել՝ փորկապության, նքոցի, սրտխառնոցի, նյութափոխանակության խանգարման, գերթթվայնության, մակերիկամների բոբոքման բուժման համար։

Կատեգորիա:Թանձրատերևազգիներ
ՎՊ (հապավում) (այլ կիրառումներ)

**ՎՊ**, հապավում, որը կարող է վերաբերել հետևյալ եզրերին.

* Վիքիպեդիա - օնլայն հանրագիտարան
* ՎորդՊրես - բովանդակության կառավարման համակարգ
* ՀՀ վերահսկիչ պալատ

Կատեգորիա:Հապավումներ
Մաքուր նյութեր և խառնուրդներ

250px|մինի|Խառնուրդ
Բնության մեջ մաքուր նյութ գրեթե չկա։ Նրանք հանդիպում են խառնուրդների տեսքով։ Օրինակ՝ օդը տարբեր նյութերի խառնուրդ է (78% ազոտ, 20%-21% թթվածին, 0,03% ածխաթթու գազ, 1% այլ գազեր)։ Բնական հանքային ջուրը պարունակում է՝ կատյոններ, ածխաթթու գազ, հանքային աղեր և այլն։ Մաքուր են համարվում այն նյութերը, որոնք կազմված են միատեսակ կառուցվածքային մասնիկներից (մոլեկուլ, իոն)։ Մաքուր նյութը ունի որոշակի հատկություններ՝ հաստատուն հալման և եռման ջերմաստիճաններ։ Խառնուրդները պարունակում են երկու կամ ավելի նյութերի կառուցվածքային միավորներ (ատոմ, իոն)։ Խառնուրդների բաղադրիչներին այլ կերպ անվանում են ` կոմպոնենտներ։ Խառնուրդները լինում են 2 տեսակ` համասեռ և անհամասեռ։ Համասեռ են կոչվում այն խառնուրդները, որոնց բաղադրիչ մասերը անզեն աչքով, նույնիսկ մանրադիտակով չեն երևում։ Համասեռ խառնուրդների օրինակներ են  աղաջուրը,շաքարաջուրը,նաֆտը և այլն։ Անհամասեռ են կոչվում այն խառնուրդները, որոնց բաղադրիչ մասերը անզեն աչքով տեսանելի են։ Անհամասեռ խառնուրդների օրինակներ են օդը,ջուրը,հողը,քարը և այլն։ Մաքուր են համարվում այն նյութերը, որոնք կազմված են միատեսակ կառուցվածքային մասնիկներից (մոլեկուլ, ատոմ,իոն)։
Եթե նյութը մաքուր է, ապա նրա ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները հաստատուն են։
Հատկությունների հաստատունությունը նյութի մաքրության հատկանիշն է։ Շատ դժվար է ստանալ բացարձակ մաքուր նյութեր,որոնք,որպես խառնուկ,այլ մոլեկուլներ չեն պարունակում։ Գործնականում մաքուր անվանում են այն նյութերը,որոնք կազմված են միատեսակ մասնիկներից,իսկ խառնուկի մասնիկներն այնքան քիչ են,որ չեն ազդում տվյալ նյութի հատկությունների վրա։
Օրինակ՝ աղբյուրի ջուրը համարում ենք մաքուր և խմելու համար պիտանի, որովհետև նրանում առկա քիչ քանակով խառնուկները պարզապես մեզ համար զգալի չեն։ Նույնիսկ դեղանյութերը որոնց մաքրությանը ներկայացվում են հատուկ պահանջներ, պարունակում են այլ նյութերի աննշան քանակներ։ Բայց այդ խառնուկներն այնքան քիչ են,որ օրգանիզմի վրա դրանց ազդեցությունը զգալի չէ։

## Աղբյուրներ
* Քիմիայի 7-րդ դասարանի դասագիրք

Կատեգորիա:Նյութեր
Սեյրան Տիտանյան

**Սեյրան Ադամի Տիտանյան** (), լուսանկարիչ և արվեստագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ Եղել է Ալավերդու պատանի տեխնիկների կայանի տնօրեն, Մինսկում կայացած «Ընկերոջ ժպիտ» մրցույթի հաղթող։ Նրան անվանել են նաև՝ «բնության սիրահար» և «ժայռեղեն դիմապատկերների գյուտարար»։

## Աղբյուրներ
* Ալբերտ Փարսադանյան, «Գիտելիքների շտեմարան», 5-րդ հատոր, էջ 223

Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Տեմպերս

**Տեմպերս**  գեղանկարչություն այնպիսի ներկերով, որոնցում կապակցանյութը ջրից ու ձվի դեղնուցից ստացված, ինչպես և յուղի (կամ յուղի ու լաքի) հետ խառնված, ջրի մեջ լուծված բուսական կամ կենդանական սոսնձից պատրաստված էմուլսիաներն են։ Հայտնի լինելով դեռևս Հին Եգիպտոսում, միջին դարերում դարձել է հաստոցային գեղանկարչության հիմնական տեխնիկա, սակավ կիրառվել նաև որմնանկարչության մեջ։ Միջնադարյան սրբանկարիչները տեմպերսով նկարել են հիմնաներկով պատած տախտակների վրա և ավարտված երՓնագիրը ծածկել ձիթապտղի ձեթի կամ յուղալաքի բարակ շերտով։ 15 դարից Արմ․ Եվրոպայում (այլ երկրներում ավելի ուշ) տեմպերսը փոխարինվել է յուղաներկերով գեղանկարչությամբ։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին կրկին լայնորեն օգտագործվում է հաստոցային և դեկորատիվ կիրառական գործեր ստեղծելիս։ Տեմպերսով կատարված ժամանակակից նկարները չեն լաքապատվում, որի պատճառով ունենում են թավշյա, փայլատ մակատեսք։ Տեմպերսով նկարված աշխատանքներում գույնն ու տոնն արտաքին ներգործությունների հանդեպ ունեն մեծ կայունություն և յուղաներկ երվւնագրերի համեմատ ավելի երկար են պահպանում սկզբնական թարմությունը։
Գաղտրիկ

մինի|Գաղտրիկ դեղատու (''Borago officinalis'')
**Գաղտրիկ** (), գաղտիկուր, թարթիկ, գաղտրիկազգիների ընտանիքի միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 2(3), Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ գաղտրիկ դեղատու , որը բերովի մշակաբույս է, հանդիպում է նաև որպես մոլախոտ՝ բնակավայրերի մոտ։ Ցողունը ճյուղավորվող է, մազմզոտ, բարձրությունը՝ 40-80 սմ։ Տերևները մսոտ են, ամբողջական, կնճռոտ՝ վարունգի բույրով։ Ծաղկաբույլը միակողմանի ոլորք է, ծաղիկները՝ բաց կապտավուն։ Ծաղկում է հունիսին։ Պտուղը քառընկուզիկ է։ Դեղաբույս է. տերևների եփուկն ունի միզամուղ, քրտնաբեր, պատող և փափկեցնող հատկություններ։ Սերմերը պարունակում են մինչև 32 % ձեթ։ Մատղաշ տերևներն ուտելի են (աղցան, խավարտ, մածնաբրդոշ և այլն)։ Մեղրատու է և գեղազարդիչ։

Կատեգորիա:Գաղտրիկազգիներ
Գառնառվույտ

մինի
**Գառնառվույտ** (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփիկների ցեղ։ Հայտնի է 150 (այլ տվյալներով՝ 100), Հայաստանում՝ 5 տեսակ՝ գառնառվույտ կապույտ , գառնառվույտ հայկական , գառնառվույտ մազմզոտ  և այլն։ Հանդիպում է բոլոր մարզերում։ Աճում է քարքարոտ կրային լանջերին, մարգագետիններում, արոտավայրերում։ Գառնառվույտը պատված է գեղձային և պարզ մազիկներով, ցողունի բարձրությունը՝ 5-50 սմ։ Տերևները կենտփետրաձև են։ Ծաղկաբույլը գլխիկավոր կամ երկարավուն ողկույզ է, ծաղիկները՝ կարմրավուն, դեղին, մանուշակագույն։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղն ունդ է։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Միգելտուռա (քաղաք)

**Միգելտուռա ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սյուդադ Ռեալ պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Կաստիլիա-Լա Մանչա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Կամպո դե Կալատրավա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 117,4 կմ2։ Բնակչությունը՝ 14312 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից՝ 198 կմ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:MiguelturraAuditorio.jpg
Պատկեր:Miguelturra afueras.jpg
Պատկեր:MiguelturraEnero2007.jpg
Պատկեր:MiguelturraTorreIglesiaCristo.jpg
Պատկեր:MiguelturraAyuntamiento.jpg
Պատկեր:MiguelturraCalleReal.jpg
Պատկեր:ErmitaVirgendelaEstrella.jpg
Պատկեր:MiguelturraVdeSalud.jpg
Պատկեր:MiguelturraCristoVdeSalud.jpg
Պատկեր:MiguelturraCentroSalud.jpg
Պատկեր:MiguelturraErmitadelaSoledad.jpg
Պատկեր:MiguelturraSanIsidro.jpg
Պատկեր:MiguelturraResidenciaTerceraEdad.jpg
Պատկեր:MiguelturraCasadelaCultura.jpg
Պատկեր:MiguelturraCEOEcepyme.jpg
Պատկեր:MiguelturraEstadioMunicipal.jpg
Պատկեր:MiguelturraRotondaEntrada.jpg
Պատկեր:MiguelturraCircunvalacion.jpg
Պատկեր:Vista Miguelturra.jpg
Պատկեր:Estrella de la mañana.jpg
Պատկեր:Cristo de la misericordia.jpg
Պատկեր:Fruta sarten.jpg



## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Ayuntamiento de Miguelturra
* Congregación Ntra.Sra. de la Estrella 
* Diccionario Churriego - Vocabulario Local 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գետնաբաղեղ

**Գետնաբաղեղ** (Glechoma), խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 10-12, Հայաստանում 1 տեսակ՝ Գետնաբաղեղ բաղեղանման (G. hederacea)։ Հանդիպում է Լոռու, Շիրակի և այլ մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է բացատներում, թփուտներում, մարգագետիններում, այգիներում, որպես մոլախոտ՝ բնակատեղիների մոտ։ Ցողունը ճյուղավորվող է, սողացող-փռվող, երկարությունը՝ 15-60 սմ։ Տերևները զույգերով են, երկարակոթուն, կլորավուն-երիկամաձև կամ սրտաձև։ Ծաղիկները կեղծ տերևանյութային են, մանուշակագույն, կարմրավուն կամ բաց մանուշակագույն։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը գորշագույն ընկուզիկ է։ Դեղաբույս է, պարունակում է կարոտին (A-նախավիտամին), վիտամին C, աղաղանյութեր, եթերայուղեր և այլն։ Ժողովրդական բժշկության մեջ պատրաստուկներն օգտագործում են միզուղիների տարբեր հիվանդությունների, էկզեմայի, մաշկ, քորի, այրվածքների ժամանակ։ Մեղրատու է, թունավոր։

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Ռաֆայել Փարսադանյան

**Ռաֆայել Փարսադանյան** (1923, նոյեմբերի 23, Շնող (նախկին Թումանյանի շրջան) - 1973, օգոստոսի 29, Երևան), բժշկագիտության պատմաբան, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1967)։

## Կենսագրություն
Եղել է «Մեդիցինսկայա գազետա» թերթի Հայաստանի թղթակից, 1956-1973 թվականներին՝ «Առողջապահություն» հանդեսի գլխավոր խմբագիր, Բժիշկների կատարելագործման համալսարանի ամբիոնի վարիչ, հեղինակ է «Հայ բժշկության պատմությունից», «Հայաստանի առողջապահության պատմություն» և բանաստեղծական մի շարք գրքերի։

Ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը (1946)։ 1955 թվականից եղել է «Մեդիցինսկի ռաբոտնիկ» («Медицинский работник») թերթի Հայաստանի թղթակից, 1956 թվականից՝ «Առողջապահություն» հանդեսի գլխավոր խմբագիր, միաժամանակ (1963-1970) վարել է Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի առողջապահության կազմակերպման և սոցիալական հիգիենայի ամբիոնը։ Փարսադանյանի գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են Հայաստանի բժշկագիտության պատմության և առողջապահության զարգացման ուսումնասիրությանը։

## Երկեր
* Հայ բժշկության պատմությունից, Երևան, 1958։
* Առողջապահությունը Խորհրդային Հայաստանում, Ե․, 1961 (համահեղինակ Նանասյան Ս․)
* Խորհրդային առողջապահության զարգացման հիմնական էտապները, Ե․, 1970
* Հայաստանի առողջապահության պատմություն (1828–1965), Ե․, 1973

## Գրականություն
* Ալբերտ Փարսադանյան, «Գիտելիքների շտեմարան», 5-րդ հատոր, էջ 232

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:1973 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 29 մահեր
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Վարան Դյումերիլի

**Վարան Դյումերիլի** (), մողեսների տեսակ վարանների ընտանիքից։ Տեսակային անվանումը տրվել է հայտնի ֆրանսիացի բնագետ Անդրե-Մարի Դյումերիլի պատվին։

## Նկարագրությունը
Դյումերիլի վարանը հասնում է ամենաշատը 130 սմ երկարության և 1 կգ քաշի։ Մարմնի գունավորումը մուգ շագանակագույն է՝ դժվար տեսանելի, խառը դասավորված գծերով։ Երիտասարդ առանձնյակները մեջքին ունեն դեղին բծեր և նարնջագույն գլուխ։ 8 շաբաթ հետո նրանք գունափոխվում են։

Տեսակը բնակվում է Հարավարևելյան Ասիայի արևադարձային անտառներում։ Հանդիպում են Մյանմայի և Թայլանդի հարավում, Մալազիայում և Ինդոնեզիայի Կալիմատան ու Սումատրա կղզիներում։

Վարանն ակտիվ է օրվա լուսային ժամերին, լավ լողում է և ցատկոտում ծառերի վրա։ Նա սնվում է խեցգետիններով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Photo of  Dumeril's Monitor at Whozoo.org

Կատեգորիա:Թեփուկավորներ
Կատեգորիա:Վարաններ
Կատեգորիա:Մսակեր կենդանիներ
Բորիս Փարսադանյան

**Բորիս Քրիստափորի Փարսադանյան (Փարսադանով)** (), հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար, Էստոնիայի արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։

## Կենսագրություն
1948-1953 թվականներին սովորել է Մոսկվայի հայ մշակույթի տան երաժշտական ստուդիայում։ 1950 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանը (ջութակի բաժին), 1959 թ.-ին՝ Տալլինի կոնսերվատորիան (ստեղծագործական բաժին)։

1975-1988 թվականներին եղել է Էստոնիայի ֆիլհարմոնիայի գեղարվեստական ղեկավար։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է «Սասունցի Դավիթ» սիմֆոնիկ պոեմը (1950), 8 սիմֆոնիա (1958-1981), «Ապրեցեք դարերով» ռեքվիեմը (1962), «Աղ» օպերան (ըստ Բաբելի, 1972), սիմֆոնիա-կոնցերտ՝ մենակատար ջութակով (1977), ջութակի (1955), ֆլեյտայի (կամերային նվագախմբի հետ, 1978) կոնցերտներ, կամերային անսամբլներ, սոնատներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
• «Ով ով է. Հայեր», կենսագրական հանրագիտարան, հատոր Բ, Երևան, 2007

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի երաժշտության և թատրոնի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայերն Էստոնիայում
Նիկոլ Աղաբաբյան

**Նիկոլ Լիպարիտի Աղաբաբյան** (հունվարի 28, 1964, Տավուշի մարզ, Կողբ), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1986 թվականին ավարտել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մշակույթի ֆակուլտետի կերպարվեստի բաժինը։ 1992 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, ինչպես նաև ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պրոֆեսիոնալ նկարիչների միջազգային միության անդամ։

## Գործունեություն
Ազգային գեղանկարչության ավանդույթները նորովի են դրսևորովել Նիկոլ Աղաբաբյանի գործերում. նուրբ գունային հակադրություններով զուգորդված են ռեալիստական և տպավորապաշտական ընկալումները։

* «93 թ. ձմեռը», 1994 թ.
* «Կողբի ծաղիկները», 1994 թ.
* «Տաք աշուն», 1995 թ.
* «Մի կտոր Հայաստան», 1998 թ.
* «Ջերմուկի ձորը», 1999 թ.
* «Ծաղիկների հմայքը», 2000 թ.
*«Փարվանայի հրաշքը», 2000 թ.

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Սիրիայում։

* 1986 թ., 1987 թ. ՀՀ Կողբի Մշակույթի տուն
* 1990 թ. Շուշիի ազգային պատկերասրահ, Արցախ
* 1993 թ. ՀՀ Երևան Սպայի տան ցուցասրահ
* 1994 թ. "UGAB"-ի ցուցասրահ, Հալեպ, Սիրիա
* 1996 թ. Ֆրանսիա, Փարիզ, ՀՀ-ի դեսպանատան ցուցասրահ
* 1997 թ., 2000 թ. «Սիտե դեզ Արտ», Լիոն "UGAB"-ի ցուցասրահ
* Հայաստանի նկարիչների միություն
* Հրազդանի պատկերասրահ
* 2001 թ. «Պրոարտ գալերեա», Գերմանիա, Բեռլին
* Ֆրանսիա, Ֆլայոկս «Գալերեա 83»
* Նիցցա, Օդանավակայանի ցուցասրահ
* Կանն, «Գրանտ Գրեյ» ցուցասրահ
* Փարիզ, «Արտ Ակտուալիտե» ցուցասրահ
* «Կազա Արմենի», Իտալիա, Միլան
* 2003 թ. Նկարիչների միության ցուցասրահ, Սանկտ-Պետերբուրգ
* Մոսկվա կինոթատրոնի ցուցասրահ, Երևան
* 2004 թ. «Նացիոնալ Սենթր Նյու Յորք Սիթի« ԱՄՆ, Նյու-Յորք
* 2005 թ. Լոս Անջելես, «Ռոյալ Գալերի», «Նացիոնալ Սենտր Նյու Յորք Սիթի», Նյու-Յորք, Սուրբ Վարդան եկեղեցու ցուցասրահ, ԱՄՆ
* Հայաստանի Ազգային գրադարան, ՀՀ, Երևան
* 2007 թ., 2009 թ. Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, Երևան
* 2008 թ. Փարիզ, Ֆրանսիա
* 2011 թ. Երևանի քաղաքապետարանի ցուցասրահ, Երևան
* 2014 թ. Հայաստանի նկարիչների միություն

## Պարգևներ
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նիկոլ Աղաբաբյանի կայքը
* Նիկոլ Աղաբաբյանը zarkfoundation.com կայքում
* Ալբերտ Փարսադանյան, «Գիտելիքների շտեմարան», 5-րդ հատոր, էջ 224

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կողբ (Տավուշի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հունվարի 28 ծնունդներ
Պոլ Կոմբոն

**Պոլ Կոմբոն** (), ֆրանսիացի դիվանագետ, քաղաքական գործիչ, Թունիսի առաջին նահանգապետը (1881), դեսպան Իսպանիայում (1886-1891), Օտտոմանյան կայսրությունում (1891-1898), Անգլիայում (1898-1920)։ Հաճախ է անդրադարձել Հայկական հարցին, իր բազմաթիվ հեռագրերում զգուշացրել է կառավարությանը հայկական ջարդերի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ալբերտ Փարսադանյան, «Գիտելիքների շտեմարան», 5-րդ հատոր, էջ 243

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:1843 ծնունդներ
Կատեգորիա:1924 մահեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Աննա Ֆրանկի տուն

**Աննա Ֆրանկի տուն-թանգարան** (), տուն Ամստերդամում, որի սենյակներում իր ընտանիքի հետ նացիստներից թաքնվել է հրեա Աննա Ֆրանկը։ Այստեղ է գրել իր օրագիրը։

## Տան պատմություն
Տունը կառուցվել է 1635 թվականին` Դիրկ Վան Դելֆտի կողմից։ Սկզբում այն եղել է առանձնատուն, ապա` պահեստ։ 20-րդ դարի սկզբին այստեղ հիմնվել է կենցաղային տեխնիկայի արտադրություն։ 1940 թվականի դեկտեմբերի 1-ին այստեղ է տեղափոխվել ջեմեր արտադրող «Օպեկտա» ընկերությունը, որտեղ աշխատում էր Աննայի հայրը՝ Օտտո Ֆրանկը։ 1942 թվականի հուլիսի 6-ին Աննա Ֆրանկի ընտանիքը տեղափոխվել է «Թաքստոց»` կառուցված տան ետին սենյակներում` ընկերության աշխատակիցների կողմից։ Մուտքը քողարկված է եղել փաստաթղթերի պահարանով։ Այստեղ Աննան 1942-1944 թվականներին գրել է իր «Թաքստոց» օրագիրը։ 1944 թվականին նացիստական իշխանությունները տեղեկություն են ստանում և օգոստոսի 4-ին խուզարկում են տունը։ Ֆրանկ ընտանիքը ձերբակալվում է և ուղարկվում համակենտրոնացման ճամբար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:1960 հիմնադրումներ Նիդերլանդներում
Կատեգորիա:1960 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ամստերդամի թանգարաններ
Կատեգորիա:Աննա Ֆրանկ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի թանգարաններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների գրական թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Մոլինա դե Արագոն (քաղաք)

**Մոլինա դե Արագոն** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, ներառված է Գվադալախարա պրովինցիայում, Կաստիլիյա լա Մանչա ինքնավար մունիցիպալիտետ մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է (Կոմարկի) Սենյորիո դե Մոլինա Ալտո Տախո համայնքում։ Տարածքը զբաղեցնում է 168 կմ²։ Բնակչությունը 3646 մարդ (2010 թվական)։ Հեռավորությունը վարչական պրովինցիայի կենտրոնից 120 կմ։ Քաղաքի հովանավորները համարվում են Կրիստո դե լա Վիկտորիան և Սուրբ Դեվա դել Կարմենը։

## Հայտնի մարդիկ
* Տիրսո Օբրեգեն (1832-1889), օպերային երգիչ, ծնվել և մահացել է Մոլինա դե Արագոն քաղաքում։

## Տեսարժան վայրեր

Molina de Aragon2.jpg
Puente Viejo - Castillo, Molina.jpg
Giraldo.jpg
Puente viejo-rio Gallo.jpg
Torre de Aragon en Molina de Aragon.JPG
Parador Santa Rita, Molina de Aragón.jpg


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Մորա (քաղաք)

**Մորա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո նահանգի, ինչպես նաև Կաստիլա Լա Մանչա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Մանչա Ալթա դե Տոլեդո շրջանում։ Տարածքը՝ 169,6 կմ²2 ։ Բնակաչությունը 10516 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 300 թվականին։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Պատվիրակություն 
* Կաստիլիոն դե Պենաս Նեգրաս 
* 50 ամյա փառատոնը

Կատեգորիա:300 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Մակեդա (քաղաք)

**Մակեդա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո նահանգի, ինչպես նաև Կաստիլա Լա Մանչա ինքնավար համայնքի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տորիխոս շրջանում։ Տարածքը՝ 78 կմ² ։ Բնակաչությունը 541 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ 
Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից՝ 45 կմ։

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Castillo Maqueda.jpg
Պատկեր:IglesiaDeSantoDomingoDeMaqueda20120108173009P1140530.jpg
Պատկեր:LosArcosDeMaquedaP1140456.jpg
Պատկեր:Maqueda Castillo distance view.jpg
Պատկեր:Maqueda Columna.jpg
Պատկեր:Maqueda Santa Maria de los Alcazares02.jpg
Պատկեր:Maqueda Torre de la Vela01.jpg
Պատկեր:Maqueda Torre de la Vela02.jpg
Պատկեր:TorreDeLaVelaDeMaqueda20120108172117P1140525.jpg
Պատկեր:TorreDeLaVelaDeMaquedaP1140451.jpg



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
*  Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Օլիաս դել Ռեյ (քաղաք)

**Օլիաս դե Ռեյ** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո նահանգի, ինչպես նաև Կաստիլա Լա Մանչա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Սագրա թաղամասում։ Տարածքը՝ 40 կմ<sup>2</sup> ։ Բնակաչությունը 6867 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 11 կմ հեռավորության վրա։

Քաղաքի հովանավոր սուրբն է սուրբ կույս դել Ռոսարիոն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Օլիաս դել Ռեյ
* դել Ռեյի քաղաքի պատմությունը (Գրադարան)

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գաստերոմիցետներ

**Գաստերոմիցենտներ** (), բազիդիավոր սնկերի կարգ Հայտնի է մոտ 1600, Հայաստանում՝ մոտ 80 տեսակ՝ անձրևասունկ տանձաձև (Lycoperdon pyriforme), անձրևասունկ մարգարտյա (Lycoperdon perlatum), գլխասունկ պարկանման (Calvatia utriformis), վառոդասունկ սևացող (Bovista nigrescens), հողաստղ պսակաձև (Geastrum coronatum), կեղծ անձրևասունկ սովորական (Scleroderma aurantium) և այլն։ Հանդիպում են ամենուրեք։ Աճում են փտած բնափայտի, հողի վրա և հողի մեջ, անտառներում, մարգագետիններում, դաշտերում, այգիներում, տափաստաններում։ Պտղամարմինը (տրամագիծը՝ 1-30 սմ, երբեմն՝ 50, հազվադեպ՝ 150) հիմնականում փակ է, պալարաձև, կլոր, ձվաձև, տանձաձև, աստղաձև և այլն՝ պատված բազմաշերտ թաղանթով, որը պատռվում է հասունանալուց հետո։ Պտղամիսը սկզբում սպիտակ է, ապա վերածվում է շագանակագույն կամ սև փոշիացող զանգվածի։ Հողի վրա աճող սնկերն ունեն նստած պտղամարմին, կեղծ կամ իսկական ոտիկ, իսկ հողի մեջ աճողները պալարաձև են, ունեն պարզ կառուցվածք։ Կան ուտելի (երբ պտղամիսն սպիտակ է) և թունավոր տեսակներ։ Որոշ տեսակներ ունեն հականեխիչ, հակաբորբոքային և հակաքաղցկեղային հատկություններ։

## Պատկերասրահ

Gasteromycetes_pic.svg|Գաստերոմիցենտի մարմնի ձևերը
Aseroe_rubra_Bomaderry_email.jpg
Cryathustriatus2.jpg
Phallus_hadriani.jpg
Phallus_impudicus_JPG3.jpg
Geastrum_20070721.jpg
Single_lycoperdon_perlatum.jpg
Riesenbovist.jpg


## Արտաքին հղումներ
* ГРУППА ПОРЯДКОВ ГАСТЕРОМИЦЕТЫ, или НУТРЕВИКИ

Կատեգորիա:Բարձրակարգ սնկեր
Իմ լավագույն ընկերոջ հարսանիքը

**Լավագույն ընկերոջ հարսանիքը** (), Պոլ Հոգանի կոմեդիան։

## Սյուժե
Դեռևս համալսարանում Ջուլիաննան և Մայքլը պայմանավորվել էին, որ կամուսնանան իրար հետ, եթե մինչև 28 տարեկան դառնալը չգտնեն զուգընկերներ։ 9 տարի անց Մայքլը ամուսնանում է ուրիշի հետ, իսկ հարսնաքույրը Ջուլիաննան է, ով շուտով հասկանում է, որ սիրում է Մայքլին։

## Դերերում
* Ջուլիա Ռոբերտս-Ջուլիան Փոթթեր
* Դերմոտ Մալրունի- Մայքլ Օ’ Նիլ
* Քեմերոն Դիաս-Քիմբերլի Ուոլլես
* Ռուպերտ Էվերետտ- Ջորջ Դոունզ
* Էմմետ Ուոլշ- Ջո Օ’ Նիլ
* Ռեյչել Գրիֆֆիտս- Սամանտա Նյուհաուզ
* Քերրի Փրեսթոն-Մենդի Նյուհաուզ
* Քրիստոֆեր Մաստերսոն- Սկոթթի Օ’ Նիլ
Մասնակցությամբ՝
* Ռեյսի Ալեքսանդր
* Ջեննիֆեր Գարեթ
* Քելլի Շիրին
* Բրի Թըրներ
* Քեսսի Քրիզի-դիզայներ

## Հետաքրքիր փաստեր
* «Շնչում ես քամին, ինչպես պուտավոր եղջերուն․․․» Ռուպերտ Էվերետի բերանից հնչող երգը Ջուլիաննա Միտչելի «Ուրիշ երկիր» երգից հատված է, որը 1981 թվականին Վեստ Էնդեում փառք բերեց Էվերետտին։
* Դերմոտ Մալրունի և Քեմերոն Դիասի թեկնածությունը ֆիլմի մասնակցության համար առաջադրվել է անձամբ Ջուլիա Ռոբերտսի կողմից։
* Նախապես որոշվել էր ֆիլմն ավարտել Ջուլիանի և Մայքլի միավորմամբ, բայց տեսագրման մի քանի անհաջող փորձերից հետո ռեժիսորը որոշեց փոխել վերջաբանը։
* Ֆիլմում Ռուպերտ Էվերետի անձնավորած կերպարի անունը Ջորջ է, իսկ սցենարի բնօրինակում՝ Դիգգեր։ 
* Ֆիլմի այն տեսարանը, երբ բոլորը հավաքվում են մեծ սենյակում և հետևում, թե ինչպես է Քիմը նետում ծաղկեփունջը, նկարահանվել է Կունեո թանգարանում։ Նկարահանող խումբը հատակից հավաքել էր հսկայական գորգը և այնպես թաքցրել, որ թանգարանի աշխատակիցներին ամիսներ պահանջվեցին այն գտնելու համար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1997 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հարսանիքի մասին
Ակեբիա

**Ակեբիա** (), երկշաքիլավոր բույսերի ցեղատեսակ, որը մտնում է Lardizabalaceae ընտանիքի կազմի մեջ։

Բույսը հանդիպում է Արևելյան Ասիայում։

Ցեղատեսակի ներկայացուցիչները են՝ սողացող շուշանները, որոնք հիմնականում աճեցվում են այգիներում, որպես դեկորատիվ բույսեր։ Նրանց մանուշակագույն կամ կարմրամանուշակագույն ծաղիկները հանդիպում են ծաղկաբույլերի տեսքով և ունեն նուրբ շոկոլադային բույր։ Դրա համար ակեբիան անվանում են նաև **Շոկոլադային որթ** ()։ Նրա պտուղները ուտելի են։

## Տեսակները
Տարբերում են 5 տեսակ դրանք են՝
* 
* , *[[Akebia trifoliata]]*-ի և *[[Akebia quinata]]*-ի խաչասերումից առաջացած հիբրիդ
* 
* ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Род 4. Акебия - Akebia Decne. // Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. - М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1954. - Т. III. Покрытосеменные. Семейства Троходендроновые - Розоцветные. - С. 45-46. - 872 с. - 3000 экз.

## Արտաքին հղումներ
* Ակեբիան flower.onego.ru կայքում
* Akebia: Three Varieties
* Akebia: Edible Fruits

Կատեգորիա:Երկշաքիլավորներ
Կատեգորիա:Մրգեր
Գուլդի վարան

**Գուլդի վարան**, կամ **ավազային վարան** (), վարանների ցեղի ներկայացուցիչ է, ունի երկու ենթատեսակներ։

## Նկարագրությունը
Ընդհանուր երկարությունը հասնում է 1.4-1.8 մ, քաշը 6 կգ։ Գունավորումով և կազմվածքով շատ նման է արգուսյան վարանին (Varanus panoptes horni)։ Գլուխը դուրս ընկած, կարճ և սեղմված է կողքերից։ Մարմինը ցիլինդրանման, երկարեցված է։ Վերջույթները լավ զարգացած են, ունեն հզոր և երկար ճանկեր։ Գունավորումը դեղնաշագանակագույն է, մուգ գիծն անցնում է աչքերի մեջտեղով։ Մեջքին ունի դեղին բծերի խումբ, իսկ պոչին նեղ գունատ գծեր, պոչի վերջին երրորդ մասը զուրկ է գծերից։ Լեզուն երկճյուղ է, ինչպես օձերինը։

## Կենսակերպը
Բնակվում է անտառուտներում և մարգագետիններում։ Փորում է բավականին երկար և լայն բներ, որտեղ թաքնվում է ավազային փոթորիկների և տոթի ժամանակ։ Ակտիվ է ցերեկային ժամերին։ Սնվում է մեծ միջատներով, մանր մողեսներով, կրծողներով և օձերով։ Թշնամիները շատ չեն, սակայն այս վարանի միսն ավտրալացի տեղաբնիկներն օգտագործում են սննդի մեջ։ Նրանք որսի նպատակով այրում են մարգագետինները։

Շարժելով իր երկճյուղ լեզուն՝ վարանը կարողանում է հոտառության միջոցով հայտնաբերել իր զոհին։

Ինչպես բոլոր վարանները, Գուլդի վարանը նույնպես ձվածին է։ Էգը ձվադրում է տերմիտաբներում, դնում է մինչև 10 ձու։ 6 ամիս անց ծնվում է սերունդը։

## Տարածվածություն
Ավստրալիայի Էնդեմիկ։

## Ենթատեսակներ
* Varanus gouldii gouldii
* Varanus gouldii flavirufus

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Cogger,H.G. 2000. Reptiles and Amphibians of Australia, 6th ed. Ralph Curtis Publishing, Sanibel Island, 808 pp.
* Словник-довідник із зоології. - К., 2002.

Կատեգորիա:Վարաններ
Արաուսո դե Տոռե (քաղաք)

**Արաուսո դե Տոռե** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, ներառված է Բուրգոս պրովինցիայում, Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է (Կոմարկա) Սյերրա դե լա Դեմանդա համայնքում։ Տարածքը ընդգրկում է 14 կմ²։ Բնակչությունը 91 մարդ (2010 թվական)։ Հեռավորությունը վարչական պրովինցիայի կենտրոնից 23 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Ժողովրդագրական զարգացում

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:300 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:400
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1930 text:1930
 bar:1950 text:1950
 bar:1970 text:1970
 bar:1991 text:1991
 bar:2011 text:2011
 bar:2013 text:2013

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1930 from:0 till: 350
 bar:1950 from:0 till: 385
 bar:1970 from:0 till: 259
 bar:1991 from:0 till: 119
 bar:2011 from:0 till: 91
 bar:2013 from:0 till: 91

PlotData=

 bar:1930 at: 350 fontsize:s text: 350 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 385 fontsize:s text: 385 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 259 fontsize:s text: 259 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 119 fontsize:s text: 119 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 91 fontsize:s text: 91 shift:(-5,5)
 bar:2013 at: 91 fontsize:s text: 91 shift:(-5,5)



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկատվություն Արաուսո դե Տոռե քաղաքի մասին

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սուրեն Նազարյանի անվան պուրակ (Երևան)

մինի|Սուրեն Նազարյանի անվան պուրակի հուշաքարը
**Սուրեն Նազարյանի անվան պուրակ**, գտնվում է Երևանի Նոր Նորք համայնքի առաջին զանգվածում։

Այգին անվանվել է ՀՀ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Սուրեն Նազարյանի անունով։ Այն ընդգրկում է Գայի պողոտային հարող Գայի ձիարձանի հուշահամալիրի հատվածը։ Այգու մուտքի մոտ՝ բարձր պատվանդանի վրա, տեղադրված է Գայի արձանը (քանդակագործ` Սուրեն Նազարյան, ճարտարապետ` Սարգիս Գուրզադյան, 1977 թ.)։

## Պատկերասրահ

Սուրեն Նազարյանի անվան ապուրակ (1).jpg|Հարթաքանդակներ պուրակում
Gay 3.JPG|Գայի (Հայկ Բժշկյանց) արձանը
Սուրեն Նազարյանի անվան ապուրակ (2).jpg|Հարթաքանդակներ պուրակում


## Ծանոթագրություններ
Էրիք Մեսքին

**Էրիք Մեսքին** (, ), ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Հարվարդի համալսարանի բակալավր (1972), մագիստրոս (1974) և գիտությունների թեկնածու (1976)։

1977-1984 թվականներին դասավանդել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, 1981 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1985-2000 թվականներին՝ Հարվարդի համալսարանում, 2000 թվականից՝ Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտում։ 2003 թվականին եղել է Էկոնոմետրիկ միության նախագահը։ Economics Letters ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ Օպտիմալ մեխանիզմների տեսության հիմնման համար (2007)։

## Կենսագրություն
Մեսքինը ծնվել է 1950 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Նյու Յորք քաղաքում։ Մանկությունն անց է կացրել Նյու Ջերսիի Էլփայն քաղաքում։ 1968 թվականին ավարտել է Նյու Ջերսիի Թենաֆլայ ավագ դպրոցը և ընդունվել Հարվարդի համալսարան, որտեղ ստացել է գիտությունների թեկնածուի աստիճան կիրառական մաթեմատիկայից։ 1976 թվականին դոկտորի աստիճան ստանալուց հետո, Մեսքինը Քեմբրիջի համալսարանի Ջեսուս քոլեջում սկսում է աշխատել որպես գիտաշխատող, իսկ հաջորդ տարվանից՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 1985 թվականին վերադարձավ Հարվարդի համալսարան որպես տնտեսագիտության Լուի Բերկմանի անվան պրոֆեսոր, որտեղ աշխատեց մինչև 2000 թվականը։ Նույն թվականին նա տեղափոխվեց Նյու Ջերսիի Փրինստոնի Առաջատար ուսումնասիրությունների ինստիտուտ։ Համատեղությամբ եղել է նաև Երուսաղեմի Հրեական համալսարանի Առաջատար ուսումնասիրությունների ինստիտուտի Երուսաղեմի՝ տնտեսագիտության տեսության գծով ամառային դպրոցի տնօրենը։ 2011 թվականին Մեսքինը կրկին վերադարձել է Հարվարդ։

Անդամակցում է ԱՄՆ գիտությունների և արվեստի ակադեմիային, Էկոնոմետրիկ միությանը, Եվրոպայի տնտեսագիտական ասոցիացիային, Բրիտանական ակադեմիային։ 2003 թվականին եղել է Էկոնոմետրիկ միության նախագահը։

Մեսքինն ամուսնացած է Գեյլ Սոթելի հետ, ով պատմության դասախոս է, ունեն 2 երեխա։ Փրինստոնում ապրելու տարիներին բնակվել են Ալբերտ Այնշտայնի նախկին տանը։

## Աշխատություններ
* Conceptual Economic Theory (1994)
* Nash Equilibrium and Welfare Optimality (1999)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեսքինի մասին Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի կայքում 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Շիրակի սարահարթ

**Շիրակի սարահարթ**, Գյումրիի միջլեռնային գոգավորության հատակային մասը Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքում, Ախուրյան գետի միջին հոսանքի ավազանում։ Հյուսիսում Շիրակի, արևելքում Փամբակի ծալքաբեկորավոր լեռնաշղթաներն են, հարավ-արևելքում Շարայի լեռ (Կողգաթ) և Արագած հրաբխային զանգվածները։ Արևմուտքում աստիճանաբար ձուլվում է Կարսի հրաբխային սարահարթին։

## Անվանում
Գրականության մեջ Շիրակի դաշտի մի հատվածը՝ Գյումրիի շրջակայքը, երբեմն կոչում է *Ալեքսանդրապոլի դաշտ*։

## Ռելիեֆ
Հայաստանի սահմաններում երկարությունը մոտ 30 կմ է, լայնությունը՝ 20 կմ։ Բարձրությունը 1400-1800 մ է։ Կազմված է լճագետային նստվածքներից։ Զգալի տարածություններ ծածկված են տուֆային լավաներով։ Մակերևույթը արևելքում հարթ է, Ախուրյանի ու նրա վտակների հովիտներում՝ կտրտված (բնորոշ են սեղանաձև մնացորդային բարձրությունները)։

Տեղ-տեղ բարձրանում են լեռներ, որոնք պահպանել են իրենց թյուրքալեզու անվանումները՝ Աղրիբուջաղ (1855 մետր), Ավդութափա (1845 մ), Գիրլիպոլ, Գյուլխասի՝ Լեռնանցք գյուղի հյուսիսային կողմում, Դիբաքլի, Զաղիթափա՝ Ձիթհանքով գյուղից հարավ-արևմուտք (1770 մ)։

## Ջրագրություն
Շիրակի դաշտով հոսում է Ախուրյան գետը՝ Գյումրի, Քառանազու, Կարս, Կարախան վտակներով։ Շիրակի դաշտում են Շիրակի ջրանցքը, Ախուրյանի, Կառնուտի և այլ ջրամբարներ։ Շիրակի դաշտի սահմաններում Ախուրյանն ունի 4-5 դարավանդներով լայն հովիտ, Մարմաշենի մոտ կան սողանքներ։

## Տնտեսություն
Տափաստանային լանդշաֆտ է։ Տարածված են սևահողերը և մուգ շագանակագույն հողերը։ Մշակում են հացահատիկ, շաքարի ճակնդեղ, բանջարեղեն։ Զարգանում է պտղաբուծությունը (խնձոր, տանձ, սալոր, բալ)։ Շիրակի դաշտը հարուստ է շինանյութերով (տուֆ, բազալտ, պեմզա, կրաքար, կավեր)։ Շիրակի դաշտը հնուց փառաբանվել է որպես հացահատիկի շտեմարան։ Այդ է վկայում Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» գրքում պահպանված առածը. «Դու Շարայի որկոր ունես, բայց մենք Շիրակի ամբարներ չունենք»։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը -7 °C-ից մինչև -9 °C է (նվազագույնը՝ -35 °C), հուլիսինը՝ 18-20 °C (առավելագույնը՝ 35 °C), տարեկան տեղումները՝ 400-500 մմ (գլխավորապես գարնանը)։ Ձմռանը հաճախակի են ջերմաստիճանային ինվերսիաները, գոյանում է 30-40 սմ բարձրությամբ կայուն ձյունածածկույթ (90-120 օր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի սարահարթեր
Չինարի պուրակ (Երևան)

**Չինարի պուրակ**, գտնվում է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում՝ Սվաճյանի փողոցի և Զորավար Անդրանիկի փողոցի հատման անկյունում։

Այգին անվանակոչվել է 1999 թվականին։ Այգում տեղադրված են Վահան Տերյանի հուշարձանը (քանդակագործ` Նիկողայոս Նիկողոսյան), «Տրդատ» (քանդակագործ՝ Ռ. Սարգսյան, տուֆ), «Տիրամոր արցունք» (քանդակագործ՝ Ռ. Սարգսյան, տուֆ) տուֆակերտ արձանները։

## Պատկերասրահ

Տրդատ Ա.JPG|«Տրդատ»
Վահան Տերյան (11).JPG|Վահան Տերյանի հուշարձան (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)
Տիրամոր արցունքը.jpg|«Տիրամոր արցունք»


## Ծանոթագրություններ
Մայրության զբոսայգի (Երևան)

**Մայրության զբոսայգի**, գտնվում է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում՝ Զորավար Անդրանիկի փողոցին հարակից տարածքում՝ թիվ 19 պոլիկլինիկայի դիմաց։

Այգին անվանակոչվել է 2004 թվականին։ Այգում տեղադրված են Տիրամայրը մանկան հետ (քանդակագործ` Սերժ Մեհրաբյան), «Նուռ» (քանդակագործ՝ Գերասիմ Շահվերդյան) քանդակները։

## Պատկերասրահ

Տիրամայրը.JPG|Տիրամայրը մանկան հետ (քանդակ, Երևան)
Նուռ, Մալաթիա.jpg|«Նուռ» 


## Ծանոթագրություններ
Աբգարու եկեղեցի

**Աբգարու եկեղեցի**, եկեղեցի Թուրքիայի Ուռհայի նահանգում, Վերին Միջագետքում, Ուռհա քաղաքի մոտ՝ լեռան վրա։

Մոտակայքում կան քարանձավներ, նկատվում էին հին շենքերի հետքերը։ Ըստ ավանդության՝ քարանձավներից մեկում գտնվում էր հայոց Աբգար Ե թագավորի գերեզմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի ասորական եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Շանլըուրֆայի մարզ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ցլիկաձկներ

մինի
**Ցլիկաձկներ** (), պերկեսակերպների կարգի ձկների ընտանիք։ Հայտնի է շուրջ 200 ցեղի 600 տեսակ։ ՀՀ-ում տարածված է 2 տեսակ՝ ավազային ցլիկաձուկը և կովկասյան ցլիկաձուկը։ Մանր և միջին մեծության ձկներ են, երկարությունը՝ 0,7-50 սմ։ Փորային լողակները սերտաճած են և առաջացնում են ծծիչ, որը գտնվում է կրծքային լողակների հիմքի տակ կամ դրանից առաջ։ Մեջքային լողակները երկուսն են։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ցլիկաձկներ
Գետնամորուք

[250px|մինի|[Գետնամորուք նոճիաձև (*Hypnum cupressiforme*)]]

**Գետնամորուք** (), գետնամորուքազգիների ընտանիքի տերևացողունային մամուռների ցեղ։ Հայտնի է մոտ 60, Հայաստանում՝ 6 տեսակ։ Ամենատարածվածը՝ գետնամորուք նոճիաձևը , հանդիպում է բոլոր տիպերի, առավելապես՝ միջին լեռն, գոտու բուս, ծածկույթներում։ Առաջացնում է կանաչ կամ դեղնականաչավուն, մետաքսանման փայլուն ճիմ։ Ցողունը պառկած կամ վեր բարձրացող է, երկարությունը՝ 2-10 սմ, փետրաձև ճյուղավորվող։ Տերևները մանգաղաձև են, ձվաձև կամ երկարավուն-նշտարաձև։ Երկարավուն-էլիպսաձև կամ գլանաձև սպորակիր տուփիկը երկար ոտիկի վրա է՝ խոնարհված, հազվադեպ՝ կանգուն։

Կատեգորիա:Գետնամորուքազգիներ
Մոնտեռոզի

**Մոնտեռոզի**(), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1939 մարդ (ըստ 2001 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը՝ 180,37 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 10,75 կմ²։ Փոսատային ինդեքս՝ 01030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը հանդիսանում է Վինչենցո էդ Սանտ Անաստազիո իլ Պերսիանոն (Vincenzo ed Sant Anastasio il Persiano), որի տոնը նշվում է ամեն տարի հունվարի 21-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ստեփան Թովմասյան

**Ստեփան Սուրենի Թովմասյան ** (), հայ խորհրդային փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը (1948 թվական)։ 1967-1969 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի գիտության և ուսումնական հաստատությունների բաժնի վարիչ, 1973-1976 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար։ 1969-1973 թվականներին և 1976 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի տնօրեն։ ՀՍՍՀ VII—IX գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Ուսումնասիրել է գեղագիտության և գիտատեխնիկական հեղափոխության հարցերը։ Աշխատությունները վերաբերում են աշխատանքի և տեխնիկայի փիլիսոփայական հարցերին, տնտեսականի ու սոցիալականի փոխհարաբերությանը։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Երկեր
* К Вопросу об объективных критериях оценки произведений искусства. Академия наук Армянской ССР, Сектор Философии, Ереван, Б.и., 1955.
* Ստ. Պալասանյանի գեղագիտական հայացքները։ Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Հայկական ՍՍՌ գիտությունների ակադեմիա, Երևան, ՀԽՍՌ ԳԱ, 1959։
* Труд и техника, Е., 1965.
* Качественные фазы развития техникии современная научно-техническая революция, Е., 1970.
*Философские проблемы труда и техники. Мысль, Москва, 1972.                  
* Սոցիալիստական և բուրժուական ապրելակերպեր։ Հարությունյան Մանուկ Արսենի, Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Երևան, ԳԱԱ հրատարակչություն, 1978։
* Սոցիալիզմը և մարդու իրավունքները։ Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Աբգարյան Է., Հայկական ԽՍՀ ԳԱ Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտ, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1980։
* Սոցիալիստական ապրելակերպը և անհատի աշխատանքային ակտիվությունը։ (Կոնկրետ սոցիոլոգիական հետազոտություն), Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Մելիքյան Մեհենդակ Արտաշեսի, Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտ ՀԽՍՀ ԳԱ, Երևան, ՀԽՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1983։
* Կ. Մարքսի տեսական ժառանգությունը և արդիականությունը, Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտ, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1983։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Թռչնագիր

մինի|Թռչնագիր տառի օրինակ
**Թռչնագիր**, զարդագրի տեսակ, որի տառերը (հիմնականում գլխագիր) թռչունների պատկերներ են։ Միջնադարի հայկական ձեռագրերում թռչնաձև (նաև կենդանակերդ, բուսական, երկրաչափական) գրերով սկսվում էին ընթերցվածները։ Հետագայում թռչնագրերը կիրառվել են տպագիր հրատարակություններում։ Թռչնագիրը հայկական ձեռագրերում իմաստային նշանակությունից բացի արտահայտում է գրչի կամ ծաղկողի, դպրոցի կամ ժամանակի գեղարվեստական ճաշակը, այն սերտ հարաբերության մեջ է էջի մյուս բաղադրիչների հետ (տեքստ, գլխազարդ, լուսանցազարդ, մանրանկար)։

Կատեգորիա:Գրատեսակներ
Ճավշիր

**Ճավշիր** (), ջոշ իր, նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 3 տեսակ։

## Կենսաբանակն նկարագիր
մինի|ձախից|''Opopanax chironium''
Ցողունի բարձր, մինչև 150 սմ է։ Ստորին մասի տերևները կրկնակի փետրաբաժան են, երկարակոթուն, վերինները՝ ավելի փոքր։ Ծաղկաբույլը հովանոց է, ծաղիկը՝ դեղին, պտուղը՝ ձվաձև կամ էլիպսաձև։

## Հայաստանում
ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝
* Ճավշիր պարսկական ()։

Հազվադեպ հանդիպում է Արագածոտնի և Կոտայքի (Ծաղկաձորի և Ֆանտան գետի մերձակայքում) մարզերում։ Աճում է քարքարոտ լանջերին, անտառեզրերին։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է. պարունակում է մշկաբույր խեժ։

## Տեսակներ
* *[[Opopanax hispidus]]*
* *[[Opopanax opopanax]]* (L.) H. Karst.
* *[[Opopanax persicus]]*

## Արտաքին հղումներ
* http://www.uniprot.org/taxonomy/63018 Opopanax

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Գետնաստղ

**Գետնաստղ** ( ), տորոնազընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 200 տեսակ, Հայաստանում՝ 8 տեսակ՝ գետնաստղ բուրավետ , գետնաստղ խոզանավոր , գետնաստղ դաշտային , գետնաստղ գետնատարած  և այլն։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է խոտածածկ լանջերին, չոր, քարքարոտ վայրերում, թփուտներում, ցանքերում և այլն։
 
Ցողունը քառակող է, երբեմն՝ հիմքի մասում փայտացած, բարձրությունը ՝ մինչև 80 սմ։ Տերևներն օղակաձև են, հազվադեպ՝ հակադիր, կոշտ եզրերով։ Ծաղկաբույլը գլխիկ է կամ կիսահովանոց, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ, վարդագույն, կանաչադեղնավուն։ Պտուղը միասերմ երկկաղնիկ է։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. դաշտային գետնաստղ պարունակում է ֆերմենտներ (որպես պեպսինին փոխարինող՝ օգտագործում են պանրագործության մեջ)։ Գետնաստղի արմատներից և ծաղիկներից ստանում են կապույտ ու կարմիր ներկեր։

Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Մոնտե Ռոմանո

**Մոնտե Ռոմանա** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1939 մարդ (ըստ 2001 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 22,55 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 10,75 կմ²։ Փոսատային ինդեքս՝ 01010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0766։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը հանդիսանում է Սուրբ Կորոնան (Santa Corona), որի տոնը նշվում է ամեն տարի մայիսի 14-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ճարտարուկ

**Ճարտարուկ** (), կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 400 (այլ տվյալներով՝ 300) տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Draba alpina''
Ցողունը խավոտ է, պարզ կամ ճյուղավորվող, բարձրություն՝ 4-50 սմ։ Տերևներն ամբողջական են, արմատամերձները՝ վարդակում, ցողունայինները նստադիր են կամ բացակայում։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 9 տեսակ՝
* ճարտարուկ Արարատի (),
* ճարտարուկ պատիճավոր (),
* ճարտարուկ անտառային () և այլն։

## Տարածում
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարգերի միջին լեռնային, ենթալպյան, ալպյան գոտիներում։ Աճում է ժայռերին, խճոտ և քարքարոտ վայրերում, թփուտներում, վարելահողերում և այլն։

## Տեսակներ
Դասը ընդգրկում է ավելի քան 400 տեսակ, նրանցից մի քանիսը.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Պատկերասրահ

File:Draba aizoides a4.jpg|*[[Draba aizoides]]*
File:Draba cuspidata 1.JPG|*[[Draba cuspidata]]*
File:Draba jaegeri 2.jpg|*[[Draba jaegeri]]*
File:Draba nemorosa.JPG|*[[Draba nemorosa]]*
File:Draba sp upernavik 2007-07-07 3.jpg|*[[Draba nivalis]]*
File:Draba siliquosa 02.jpg|*[[Draba siliquosa]]*


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

* Ihsan A. Al-Shehbaz, Michael D. Windham & Reidar Elven։ ''Draba'', S. 269-346 - textgleich online wie gedrucktes Werk, In։ Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.)։ *Flora of North America North of Mexico*, Volume 7 - *Magnoliophyta: Salicaceae to Brassicaceae*, Oxford University Press, New York und Oxford 2010, ISBN 978-0-19-531822-7 (Abschnitt Beschreibung, Verbreitung und Systematik)
* S. G. Aiken, M. J. Dallwitz, L. L. Consaul, C. L. McJannet, L. J. Gillespie, R. L. Boles, G. W. Argus, J. M. Gillett, P. J. Scott, R. Elven, M. C. LeBlanc, A. K. Brysting, H. Solstad։ *Flora of the Canadian Arctic Archipelago: Draba L.* Online bei DELTA.  (Abschnitt Beschreibung)
* Jaakko Jalas, Juha Suominen։ *Atlas Florae Europaeae*. Band 11. Helsinki 1996. Seite 80-111. ISBN 951-9108-11-4

## Արտաքին հղումներ
* Jepson Manual Treatment
* Die in Österreich vorkommenden Arten mit Links zu Steckbriefen.
* Sue Leduc։ Die Gattung bei der ''Ottawa Valley Rock Garden & Horticultural Society''.  (engl.)

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Կաղամբազգիներ
Ճահճաեղինջ

**Ճահճաեղինջ** (), խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ), ընտանիքի բազմամյա, կոճղարմատավոր խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 14 տեսակ։

ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ՝
* ճահճաեղինջ եվրոպական ()
* ճահճաեղինջ բարձր ()։

## Տարածում
մինի|ձախից|Ճահճաեղինջ եվրոպական (''Lycopus europaeus''): Բուսաբանական նկարազարդումը Ա. Մասկլեի «''Atlas des plantes de France''» գրքի, 1891
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում (Արարատի, Տավուշի, Արագածոտնի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլն)՝ ստորին և միջին լեռն, գոտիներում։ Բարձր ճահճաեղինջ հանդիպում է միայն Լոռու մարզում (Ձորագետի կիրճ, Ստեփանավան)։ Աճում է գետերի, առուների ափերին, գերխոնավ վայրերում, ճահճուտներում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը հասարակ է կամ ճյուղավորվող, կանգուն, քառանիստ, թավոտ կամ մերկ, բարձրությունը՝ 40-80 (120) սմ։ Տերևները երկարավուն-ձվաձև են՝ փետրաձև խորը կտրտված, մազմզուկապատ։ Ծաղիկները տերևածոցերում են, մանր, սպիտակ՝ ծիրանագույն բծերով։ Ծաղկում է հուլիսին։

Պտուղը եռանիստ ընկուզիկ է։ Ընկույզը հարթ է, ճահճաեղինջը ունի յուրահատուկ հոտ, որի պատճառով անասունները չեն ուտում։

## Նշանակություն և կիրառում
Պարունակում է աղաղանյութեր։ Ժողովրդական բժշկության մեջ պատրաստուկներն օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարեցնող, սիրտանոթային, հանգստացնող միջոց։ Հյութից ստանում են սև և մուգ դարչնագույն ներկեր։ Մեղրատու է։

## Դասակարգում
մինի|''Lycopus virginicus.''
մինի|''Lycopus lucidus''
Ճահճաեղինջի դասը ընդգրկում է 20 տեսակ։
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Волкова Е. В. Род 1300. Зюзник — Lycopus L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1954. — Т. XXI. — С. 591—596. — 703 с. — 3000 экз.
* Xi-wen Li, Ian C. Hedge։ *Lamiaceae*։ ''Lycopus'', S. 239 - textgleich wie gedruckter Text online, In։ Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.)։ *Flora of China*, Volume 17 - *Verbenaceae through Solanaceae*, Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 1994. ISBN 0-915279-24-X
* John M. Miller & Dieter H. Wilken, 2013։ ''Lycopus'' bei

## Արտաքին հղումներ
* Die Gattung ''Lycopus'' in den ''Kew Bibliographic Databases''.  (engl.)
* ''Jepson eFlora''.

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շրթնազգիներ
Նեպի

**Նեպի** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 8438 մարդ (2004 թվականի տվյալներով), խտությունը՝ 93,16 մարդ/կմ2։ Զբաղեցրած տարածքը 84,02 կմ2։ Փոստային ինդեքսը՝ 01036, հեռախոսային կոդը՝ 0761։

Բնակավայրի հովանավոր սուրբը հանդիսանում է Սանտի Տոլոմեո Ռոմանոն, որի տոնը ամեն տարի նշվում է օգոստոսի 24-ին։

## Պատկերասրահ

Centrostorico-nepi.jpg
Cascate della "Caduta del Picchio".jpg
Map of comune of Nepi (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg
Nepi.jpg
Nepi - Panorama.JPG
Valle Suppentonia-Nepi (Loc. Il Pizzo).jpg
Acquedotto (Nepi) 2.jpg
Nepi - Rocca dei Borgia 07.JPG
Nepi - Fontana del palazzo comunale 2.JPG
Nepi - S. Tolomeo (palazzo vescovile).JPG


## Արտաքին հղումներ
* http://www.comunenepi.it/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր