open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թովմաս Կետիկյան

**Թովմաս Կետիկյան** (սեպտեմբերի 13, 1876, գ. Կրման, Խոտորջուրի գավառ, Արևմտյան Հայաստան - մայիսի 13, 1915, Կարին), հայ բանասեր, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
1893 թվականից սովորել է Վիեննայի Մխիթարյանների մոտ, 1895 թվականին դարձել միաբանության անդամ։ 1901-1906 թվականներին խմբագրել է «Հանդես ամսօրյա»-ն։ Ուսուցիչ է եղել Պոլսի և Կարինի Մխիթարյան վարժարաններում։ Կետիկյանը հոդվածներ է տպագրել «Հանդես ամսօրյա»-ում («Պարսից աշխարհը ըստ Մտոյն Մովսիսի Խորենացվո Աշխարհագրութեան», 1902 թվական, JSP 12, «Ծաղկեփունջ», 1904 թվական)։ Կատարել է թարգմանություններ գերմաներենից (Հ. Մարկվարտ, «Հայ բդեաշխք», 1903 թվական, Հ. Պետերսոն, «Հայերեն և դրացի լեզուները», 1907 թվական)։

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:1876 ծնունդներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Կարին քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 13 մահեր
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Գիրեսուն

**Կերասուն** կամ **Գիրեսուն** (, -ից, Կերասունդա), ծովափնյա հնագույն քաղաք Թուրքիայում։ Եղել է Պոնտոսի կարևոր քաղաքներից՝ Փառնակիայի և Տրապիզոնի միջև։

20-րդ դարի սկզբին ուներ 18.500 (2000 ընտանիք) խառը բնակչություն, որից 200 ընտանիք՝ հայ, 1000-ը՝ թուրք, 800-ը՝ հույն։ Հայերը զբաղվում էին պտղաբուծությամբ (հատկապես կաղնու և կեռասենու մշակությամբ), արհեստներով և առևտրով, ունեին երկու եկեղեցի՝ Սբ. Լուսավորիչ (որի գավթում գործում էին արական ու իգական վարժարաններ) և Սուրբ Սարգիս (ժայռի մեջ կառուցված)։
Կերասունում պահպանվել են բազմաթիվ հին շենքերի ավերակներ։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է։

1874 թվականին քաղաքը ուժեղ տուժել է երիթուրքական արշավանքներից։ 19-րդ դարում հիմնական զբաղմունքը եղել է քաղաքային առևտուրը, զբաղվում էին ընկույզի վաճառքով։ 20-րդ դարի սկզբին քաղաքում ապրում էր 35.000 մարդ, նրանց կեսը հայեր էին, մնացածը թուրքեր, հայեր։ 1912 թվականին քաղաքում ապրել են մուսուլմաններ՝ 46 207 մարդ, հրեաներ՝ 44 214 մարդ, հայեր՝ 6 582 մարդ։

## Հետաքրքրի փաստեր
Կերասունտը հայտնի է եղել որպես բալենու քաղաք։ Հենց այստեղ էր, որ հռոմեացիներն առաջին անգամ հանդիպեցին բալ, տալով նրան «կերասունյան պտուղ» անունը, ։ Այստեղից էլ իտալերեն՝ , , , , , , , .

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Талах В. Н. Рожденный под знаком кометы։ Митридат Эвпатор Дионис / В. Н. Талах; под ред. В. Н. Талаха, С. А. Куприенко. — 2-е, доп. и перераб.. — Киев։ Видавець Купрієнко С. А., 2013. — 214 с. — ISBN 978-617-7085-08-8
* Koromila Marianna The Greeks in the Black Sea. — Афины։ Panorama, 1991. — 301 с. — ISBN 960-851420-7
* Koromδela, Marianna, Hoi Hellδenes stδe Maurδe Thalassa ։ apo tδen epochδe tou Chalkou hδos tis arches tou 20ou aiδona. — Афины։ Panorama, 1991. — 329 с. — ISBN 9608514215

Կատեգորիա:Աթենական ծովային միության անդամներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ձկնորսական համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի սևծովյան քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Կերասունի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Փոքր Հայքի բնակավայրեր
Կերատոֆիր

**Կերատոֆիր** (, սեռական հոլովում՝ κέρατος - եղջյուր և պորֆիր), էֆուզիվ, երբեմն մերձհրաբխային նատրիումով հարուստ պուլեոտիպ ապար։.
Կազմված է հրաբխային ապակուց, ալբիտի բյուրեղիկների ներփակումներից, սակավ՝ քվարցից, կալիումից,.
նատրիումից։ 
Ներկայումս կերատոֆիր են անվանում ալբիտիզացման ենթարկված դացիտները, պլագիոլիպարիտները և տրախիտները։ Կերատոֆիները հաճախ հանդիպում են սպիլիտների հետ՝ առաջացնելով կերատոֆիլ-սպիլիտ-դիաբազային ֆորմացիան։ 
Հայտնի են Ուրալում, Ղրիմում, Կարպատներում, Կովկասում։ 
Հայաստանում լայնորեն տարածված են Ալավերդու և Կապանի հանքային շրջաններում։

## Արտաքին հղումներ
*Պատկեր 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ‎
Կերարգիրիտ

**Կերարգիրիտ** (,   — «եղջյուր» և  — «արծաթ»), արծաթի քլորիդ հալոգեների դասից, միներալ։

## Հատկություններ
Քիմիական կազմը՝ AgCl (Ag—75, 26%)։ Խառնուրդների ձևով պարունակում է բրոմ, սակավ՝ սնդիկ։ Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Բյուրեղները հազվադեպ են։ Սովորաբար առաջացնում է հոծ մոմանման զանգվածներ։ Գույնը՝ գորշ, դեղնավուն։ Կարծրությունը՝ 1-1.5, խտությունը՝ 5556 կգ/մ³։ Հանդիպում է արծաթի հանքավայրերի օքսիդացման զոնայում։ Արծաթի հարուստ հանքանյութ է։

## Պատկերասրահ

Chlorargyrite,_variety_Buttermilcherz_(IMG_2000).jpg
Chlorargyrite-Quartz-290537.jpg
Chlorargyrite-245502.jpg
File:Chlorargyrite-154781.jpg 
File:Chlorargyrite-303687.jpg 
File:Chlorargyrite-303688.jpg
Chlorargyrite, Cerussite, Galena-315654.jpg
Chlorargyrite-154273.jpg


## Գրականություն
* Palache, C., H. Berman, C. Frondel Dana’s system of mineralogy, (7th edition), v. II, 1951. pp.&nbsp;11–15. (англ.)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Qլորգիրիտ  Webmineral data 
* Աշխարհագրական տարածումը քարտեզի վրա. 
* Կերագիրիտ (Кераргирит). 

Կատեգորիա:Արծաթի միներալներ
Կոլբեի ռեակցիա

մինի|Կոլբեի ռեակցիա
**Կոլբեի ռեակցիա**, կարբոնաթթուների աղերի լուծույթների էլեկտրոլիզով ածխաջրածինների ստացման եղանակ (էլեկտրաքիմիական սինթեզ)՝ 
RCOO- \xrightarrow{-e} RCOO . \rightarrow R . + CO_{2}, 2R . \rightarrow R_ {-} R 
Տարբեր թթուների աղերի լուծույթների էլեկտրոլիզի դեպքում առաջանում են համաչափ ( R_ {-} R, R'_ {-} R'), նաև անհամաչափ ( R_ {-} R') ածխաջրածիններ։ Կոլբեի ռեակցիաով ստանում են բարձրագույն միակարբոնաթթուներ (1) և երկկարբոնաթթուներ (2) (համապատասխան էսթերների հիդրոլիզից հետո)՝ 
RCOO- + R'OOC(CH_{2})_{n}COO- \rightarrow  R(CH_{2})_{n}COOR' *(1)*

2ROOC(CH_{2})_{n}COO- \rightarrow ROOC(CH_{2})_{n}COOR   *(2)*
Կոլբեի ռեակցիան կիրառվում է արդյունաբերության մեջ, օրինակ, սեբացինաթթվի ստացման համար, որն օգտագործվում է պոլիամիդների և հոտավետ նյութերի արտադրության մեջ։ Ռեակցիան առաջարկել է գերմանացի քիմիկոս Ա. Կոլբեն, 1849 թվականին։

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Կերարտադրություն

մինի|Գրանուլացված չոր կերեր
**Կերարտադրություն**, գյուղատնտեսական արտադրության ճյուղ, զբաղվում է անասնաբուծության պահանջը կոպիտ, հյութալի, խտացրած և արոտային կերով ապահովելու խնդիրներով։ Կերարտադրության հիմնական աղբյուրներն են.

#դաշտային կերարտադրություն՝ վարելահողերի վրա բազմամյա և միամյա խոտերի, հատիկակերային և հատիկաընդեղեն, սիլոսային, բոստանային կերային մշակաբույսերի և արմատապտուղների մշակում։

#Արոտամարգագետնային կերարտադրություն՝ արոտավայրերը և խոտհարքները։ Կերարտադրության նպատակով օգտագործվում են նաև դաշտավարության և սննդարդյունաբերության արտադրանքի մնացորդները։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Կատեգորիա:Կերարտադրություն
Լև Կերբել

**Լև Եֆիմովիչ Կերբել** (, ), խորհրդային քանդակագործ, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1967 թվական), ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ (1962 թվական), ԽՄԿԿ անդամ 1963 թվականից։

## Ստեղծագործություն
Գործերից են՝ «Հաղթանակի շքահանդես», «Լսում են Լենինին» (գիպս, 1948-1949 թվականներ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950 թվական) բարձրաքանդակները, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս Վ. Պետրովի (մարմար, 1951 թվական), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Կ. Ս. Մուխտարովայի (մարմար, 1954 թվական, երկուսն էլ՝ Տրետյակովյան պատկերասրահում) դիմաքանդակները, Վ. Ի. Լենինի (գրանիտ, 1971 թվական, Սոֆիա), Կարլ Մարքսի երկու (գրանիտ, 1961 թվական, Լենինյան մրցանակ, 1962 թվական, Մոսկվա, և բրոնզ, 1971 թվական, Կարլ-Մարքս-Շտադտ, ԳԴՀ) հուշարձանները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Л.Кербеля на сайте «Люди»
* Интервью с Л.Кербелем 
* Последнее интервью Л.Кербеля
* Некролог на NewsRU

Կատեգորիա:1917 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:2003 մահեր
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Քանդակագործներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օգոստոսի 14 մահեր
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Նաիմ Կրիեզիու

**Նաիմ Կրիեզիու** (, ), ալբանացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել մասնավորապես իտալական ակումբներում։ Իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է Ռոմա ֆուտբոլային ակումբը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ջյակովիցա քաղաքում, Կրիեզիուն խաղում էր աջ հարձակվողի դիրքում և ունակ էր 100 մետր տարածությունը հաղթահարելու 11 վայրկյանում ː Նա լքելով իր հարազատ քաղաքը տեղափոխվեց Տիրանա, որտեղ միացավ իր եղբորը և արդեն 15 տարեկան հասակում իր անդրանիկ հանդիպումը անցկացրեց տնային առաջնությունում, իսկ մեկ տարի անց իր նորամուտը նշեց արդեն Ալբանիայի ազգային հավաքականում ː 1939 թվականին, պատերազմական շրջանում իտալացիների մուտքը Ալբանիա, հնարավորություն տվեց նաև ուսումնասիրելու տեղի ֆուտբոլիստներին, Նաիմին նկատեցին Ռոմայի գործակալները, նույն թվականին նա տեղափոխվեց Հռոմ, արդեն 1941/42 մրցաշրջանում թիմի հետ առաջին անգամ նվաճեց Իտալիայի չեմպիոնի կոչումըː Կրիեզիուն Ռոմայում մնաց մինչև 1948 թվականը, որից հետո տեղափոխվեց մեկ այլ իտալական ակումբ՝ Նապոլի, որը եղավ նրա կարիերայի վերջին ակումբը, 1953 թվականին նա ավարտեց ֆուտբոլային կարիերանː

Կրիեզիուն մի քանի տարի զբաղվեց մարզչական գործունեությամբ, այնուհետև դարձավ Ռոմայի գործակալը, նրա ամենահանրահայտ բացահայտումը եղավ Ջուզեպպե Ջանինին, ով դարձավ թիմի խորհրդանիշներից մեկը ː

Կրիեզիուն մահացավ 2010 թվականի մարտի 20-ին, 92 տարեկան հասակում, նա վերջին ապրող ֆուտբոլիստն էր Ռոմայի առաջին չեմպիոնական կազմիցː Այդ տարի Ռոմայի հերթական հանդիպումը նշանակված էր Ուդինեզեի դեմ, այդ խաղին թիմը ներկայացավ սև թևկապներով, ի պատիվ լեգենդար ֆուտբոլիստի ː

## Նվաճումներ
* Իտալիայի չեմպիոն՝ 1941/42

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված Enciclopediadelcalcio-ում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1918 ծնունդներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:Ալբանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ալբանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Վոյլենդ

**Վոյլենդ**, էստոնական փոքրիկ անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում։ Այն գտնվում է Մուհու կղզուց հարավ-արևելք և զբաղեցնում է 2,5&nbsp;km² տարածք։ Ամենաբարձր գագաթը ծովի մակարդակից 3,6 մ է բարձր։ Ծովի ջրերի խաղաղված ժամանակ հնարավոր է լինում հարևան կղզուց ոտքով հասնել այստեղ։ Գարնանը և ամռանը կղզին օգտագործվում է անասունների արածեցման և ձիարշավներ կազմակերպելու համար։

## Արտաքին հղումներ
*Panoramio կայքում Վոյլենդ կղզու լուսանկարները 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կերի միավոր

**Կերի միավոր**, **կերամիավոր**, կերերի ընդհանուր սննդարարության չափման և համեմատման միավոր։

Մեկ կերի միավորի սննդարարությունը (ըստ խոշոր եղջերավոր կենդանու օրգանիզմում կուտակված ճարպի քանակի) հավասար է 150 գ ճարպի կամ 1414 կկալ։

ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում և այլ երկրներում կերը գնահատում են մարսվող սննդանյութերի քանակով ()։ Կերամիավորով հաշվարկվում են գյուղատնտեսական կենդանիների կերային նորմաները։

## Արտաքին հղումներ
* Հիմնական արագությունների և հոսքերի հաշվարկները
* Illustrated Speed and feed calculator
* FSWizard Free Online Speed and Feed Calculator

Կատեգորիա:Սննդագիտություն
Կերոն

մինի|Վառված մոմերը եկեղեցու ներսում
**Կերոն**, (, ), ծիսական մեծ մոմ։

Կերոնները եկեղեցում սովորաբար գործածում են Ավետարանի ընթերցման կամ հանդիսավոր այլ արարողությունների ժամանակ։

Կատեգորիա:Եկեղեցի
Խաչատուր Կերեքցյան

**Խաչատուր Կերեքցյան** (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

## Հեղափոխական գործունեություն
Մասնագիտությամբ երիզագործ է։ Սովորել է Կարինի ազգային վարժարանում։ Ազատագրական գաղափարների ձևավորմանը մեծապես նպաստել է 1862 թվականի Զեյթունի ապստամբությունը։ 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի տարիներին ծավալել է հայրենասիրական գործունեություն՝ Կարինի տեղական ուժերը համախմբելու և ռուսական բանակին օգնելու նպատակով։ 1881 թվականի մայիսին Կարինում հիմնադրել է «Պաշտպան հայրենյաց» ազատագրական-հեղափոխական՝ գաղտնի կազմակերպությունը։ Այն Կերեքցյանի միջոցով կապ էր պահպանում Մկրտիչ Խրիմյանի, Կարինի թեմի առաջնորդ Մ. Օրմանյանի և Թիֆլիսի հայ գործիչների հետ։

1882 թվականի նոյեմբերին կազմակերպությունը հայտնաբերվել է թուրք իշխանությունների կողմից և ջախջախվել։ Կերեքցյանը դատապարտվել է 15 տարվա բանտարկության, բայց 1886 թվականի սեպտեմբերին, ժամկետից շուտ, ազատ է արձակվել։ Նա փորձել է վերականգնել կազմակերպությունը, սակայն 1890 թվականին այն վերջնականապես դադարել է գործելուց՝ տեղը զիջելով ազգային կուսակցություններին։ Կերեքցյանն իր համախոհների հետ, չհամաձայնելով նոր սաղմնավորվող դաշնակցության տակտիկական գծին, պայքար է սկսել նրա դեմ, ընդհարվել է ՀՅԴ կուսակցության Կարինի նորաստեղծ կոմիտեի ծայրահեղականների հետ։

Դաշնակցության տեղական կոմիտեի որոշմամբ Արամ Արամյանը ահաբեկել և գնդակահարել է Կերեքցյանին։

## Գրականություն
* Հովհաննիսյան Ռ.Փ., Արևմտահայ ազգային-ազատագրական շարժումները և Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպութիւնը, Ե., 1965։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազագային-ազատագրական շարժման գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կերչ-Էլտիգենի դեսանտային գործողություն (1943)

**Կերչ-Էլտիգենի դեսանտային գործողություն [[1943]] թվական**, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Հյուսիս-Կովկասյան ռազմաճակատի զորքերի, Սեծովյան նավատորմի և Ազովյան ռազմական նավատորմիկի ՝ Կերչի թերակղզին ազատագրելու համատեղ գործողություն հոկտեմբերի 31 — դեկտեմբերի 11։

## հրամանատարներ
Գլխավորում էր Հյուսիս-Կովկասյան ռազմաճակատի հրամանատար, գեներալ-գնդապետ Ի. Պետրովը։ 1943 թվականի նոյեմբերի սկզբին Սևծովյան նավատորմի (հրամանատար՝ դերծովակալ Լ. Վլադիմիրսկի) նավերը Կերչից հարավում ՝ Էլտիգենի շրջանում ցամաք հանեցին 18-րդ բանակի, իսկ Ազովյան նավատորմիկի (հրամանատար ՝ դերծովակալ Ս. Գորշկով) նավերը, Կերչից

հյուսիս-արևելքում ՝ 56-րդ բանակի զորքերը։ 18-րդ բանակի զորքերը, առափնյա հրետանու և նավատորմի ավիացիայի աջակցությամբ, ճեղքեցին հակառակորդի մարտակարգերը և միացան 56-րդ բանակի զորքերին, որոնք մոտեցան Կերչի հյուսիսարևելյան մատույցներին և անցան պաշտպանության։ Կերչի հենակետի զորքերը շուտով վերածվեցին Մերձծովյան առանձին բանակի, որը սկսեց ուժեր կուտակել հարձակման համար։ Կերչի և Էլտիգենի շրջանում գործող զորամասերի թվում էր հայկական 89-րդ հրաձգային դիվիզիան։ Էլտիգենում իջած առաջին դեսանտայինների մեջ էր փոխգնդապետ Գ. Բուլբուլյանի հրամանատարությամբ գործող հրաձգային գունդը։

## Գրականություն
* Кононенко В. М., Керченско-Эльтигенская операция (31 октября — 10 декабря 1943 г.), М., 1954;
* Гладков В. Ф., Десант на Эльтиген, 3 изд., М., 1981;
* Кузнецов Н., Керченско-Эльтигенская десантная операция, «ВИЖ», 1974, № 8;
* Кузнецов А. Я., Большой десант. Керченско-Эльтигенская операция, М.: Вече, 2011.
* Авторский коллектив: М. И. Повалий (руководитель), Ю. В. Плотников (заместитель руководителя), И. М. Ананьев, А. В. Басов, В. А. Голиков, Е. П. Елисеев, А. Н. Копенкин, В. А. Марамзин, А. П. Марфин, С. С. Пахомов, В. Б. Сеоев, П. Ф. Шкорубский, Н. И. Яковлев. В подготовке книги принимал участие М. Х. Калашник. Восемнадцатая в сражениях за Родину: Боевой путь 18-й армии. — М.: Воениздат, 1982. — 528 с., ил.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:1943
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ռումինիայի ճակատամարտեր
Վոհիլենդ

**Վոհիլենդ**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում։ Զբաղեցնում է 416 հա տարածք, որի ամենաբարձր գագաթը 5 մ է բարձր ծովի մակարդակից։ 
Վոհիլենդը Հիյումաա կղզուց 300 մ հեռավորության վրա է գտնվում։ Այդ տարածությունը հաճախ կարելի է անցնել ոտքով, քանի որ ջրի խորությունը ընդամենը 40 սմ է, իսկ երբեմն էլ ամբողջությամբ է ցամաքում։

Կղզու մասին առաջին հիշատակությունները թվագրվում են 1586 թ.-ին։ Այն բնակեցված է եղել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Կղզում պահպանվել են շինությունների ավերակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կյուրեղ և Մեթոդիոս

**Կյուրեղ և Մեթոդիոս** (826-869, 815-885, , ), բյուզանդացի աստվածաբան եղբայրներ, բյուզանդական միսիոներներ։ Իրենց քարոզչական աշխատանքի շնորհիվ մեծապես նպաստեցին բոլոր սլավոնների զարգացմանը, ինչի համար էլ կոչվեցին Սլավոնական առաքյալներ։ Քրիստոնեության քարոզիչներ, սլավոնական այբուբենի ստեղծողները, ժամագրքերը հունարենից սլավոներենի առաջին թարգմանիչները։ Կյուրեղը (մինչև 869 թվականին կուսակրոնություն ընդունելը՝ Կոստանդին), մոտ 827-869 թվականներ) և նրա ավագ եղբայր Մեթոդիոսն (մոտ 815-885 թվականները) ծնվել են Սալոնիկում (Սոլոն)։ Կյուրեղը կրթություն է ստացել Կոստանդնուպոլսում, բյուզանդական կայսր Միքայել III-ի արքունիքում։ Տիրապետել է սլավոներենին, հունարենին, լատիներենին, եբրայերենին և արաբերենին։

Սովորել է նաև Կոստանդնուպուսի Մագնավրա բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում, որտեղ նրան դասավանդել են հայազգի գիտնականներ՝ փիլիսոփա-աստվածաբան Փոտը և անվանի մաթեմատիկոս Լևոնը։ Հրաժարվելով կայսրի առաջարկած վարչական ասպարեզից՝ դարձել է պատրիարքարանի գրադարանավար, այնուհետև դասավանդել փիլիսոփայություն։ 850-ական թվականներին եղել է Սիրիայում, որտեղ հաղթել է մուսուլմանների հետ ունեցած աստվածաբանական վեճերում։

Մեթոդիոսն վաղ հասակից ընդունվել է զինվորական ծառայության, այնուհետև մտել է վանք։ 863 թվականին բյուզանդական կայսրը Կյուրեղին և Մեթոդիոսին ուղարկել է Մորավիա՝ սլավոներեն լեզվով քրիստոնեություն քարոզելու։ Մեկնելուց առաջ Կյուրեղը ստեղծել է սլավոներեն այբուբենը և Մեթոդիոսի օգնությամբ հունարենից սլավոներենի թարգմանել մի քանի ժամագրքեր։

Կյուրեղը և Մեթոդիոսն 866 / 867 թվականին Հռոմի պապ Նիկողայոս առաջինի հրավերով մեկնելով Հռոմ՝ ճանապարհին Բլատենսյան իշխանությունում նույնպես տարածել են սլավոնական գիրն ու աստվածաբանական ծեսերը։

Հռոմում Կյուրեղը վախճանվել է։ Մեթոդիոսն եղել է Մորավիայի և Պանոնիայի արքեպիսկոպոսը։

882-884 թվականներին ապրել է Բյուզանդիայում, այնուհետև վերադարձել Մորավիա և զբաղվել Աստվածաշնչի սլավոներեն թարգմանությամբ։ Կյուրեղը և Մեթոդիոսն իրենց գործունեությամբ հիմք են դրել սլավոներեն գրին ու գրականությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սլավոնացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Սլավոնացի լուսավորականներ
Կատեգորիա:Հին-սլավոներեն
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:Անձինք Սալոնիկից
Կերկիրա

**Կերկիրա** () կամ **Կորֆու** (), կղզի Հոնիական ծովում, Հոնիական կղզիախմբում։ Պատկանում է Հունաստանին։ Տարածությունը 626 կմ2 է։ Մակերևույթը հարավում բլրավոր հարթավայր է, հյուսիսում ՝ ցածրալեռնային։ Կազմված է գերազանցապես կրաքարերից և թերթաքարերից։ Բարձրությունը մինչև 906 մ է։ Կա մերձարևադարձային պտղաբուծություն։ Ունի ձմեռային առողջարաններ։ Գլխավոր քաղաքը և նավահանգիստը Կերկիրան է։ Բնակչությունը՝ 111 081 մարդ։

## Անվանում
Անվանումը հին հունարեն է։ Մեկնաբանվում է երկու կերպ․
* որպես «ոլորկամոլոր, կորացրած» (ափերի գծագրության համար)
* կերկուոս ― «նավակ» բառից։ Վենետիկյան տիրապետության շրջանում գործածության մեջ մտավ **Կորֆու** այլափոխված ձևը, որը պահպանվում է մինչև այժմ իտալերենում (Corfu)։ Ոմանք այս ձևի առաջացումը կապում են հունարեն **Կորիֆե** ― «բարձունք» բառի հետ։

## Քաղաքի տեսարան
thumb|center|700px|Համայնապատկեր տեսարան հին քաղաքի Կորֆու։ Բեյ Գարիտսա ձախ նավահանգիստ Կորֆուում տեսանելի է վերին աջ անկյունում. Սպինադան՝ տեսանելի է առաջին պլանում

## Կլիմա
Տարեկան միջին ջերմաստիճանը 22&nbsp;°C, առատ տեղումներ 1280 մմ. Անձրևոտ եղանակներին՝ հոկտեմբերի-մարտի.

## Եղբայր քաղաքներ
Կերկիրա կղզին կապված է՝
*  Գոլդ Քոսթ, Ավստրալիա

## Տես նաև
* Հոնիական կղզիներ
* Հոնիական Հանրապետություն
* Հանրապետության յոթ կղզիներ
* Կորֆուում հռչակագիր
* ՀՔՏ Regulus (J327)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մունիցիպալիտետ Կորֆուում (պաշտոնական կայք)
* Սերբերը Կորֆուում և Վիդոյում Պատմական կայք
* Ռուսական կայքը Կորֆուի մասին (ռուսերեն կայքը Կորֆու կղզի )
* Տարեկան «Ռուսական շաբաթ Կորֆու" (պաշտոնական կայք)
* Постоянно там веет теплый Зефир…(Керкира или Корфу). Святой Спиридон.
* Կորֆու 

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հունաստանի Միջերկրական ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Հունաստանի կղզիներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ
Կիրիբատի

**Կիրիբատի** (), պետություն Խաղաղ օվկիանոսում, Օուշն կղզում, Գիլբերտի, Լայն և Ֆենիքս կղզեխմբերի վրա։

Երկրի ամենաբարձր կետը գտնվում է Բանաբա կղզում։

Բնակչությունը կազմում է 60 հազար մարդ (1979), հիմնականում՝ միկրոնեզացիներ և պոլինեզացիներ։

Վարչական կենտրոնը՝ Տարավա։

## Անվանում
Մինչև 1979 թվականի հուլիսը Մեծ Բրիտանիայի տիրույթ էր և կոչվում էր Գելբերտի կղզիներ՝ նրա կազմի մեջ մտնող համանուն կղզիների անունով (անվանվել են ի պատիվ անգլիացի ծովագնաց Թոմաս Հիլբերտի, ով 1788 թվականին այցելել էր այդ կղզիներ)։

## Պատմություն
Կղզիները հայտնաբերել են իսպանացիները`1606 թվականին։ 1892 թվականին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի պրոտեկտորատ, ապա՝ գաղութ, 1979 թվականի հուլիսի 12-ից՝ անկախ պետություն։

## Տնտեսություն
Զբաղվում են կոկոսի արմավենու և հացի ծառի մշակությամբ, ձկնորսությամբ։ Արտահանվում է ոչ մեծ քանակությամբ կոպրա (կոկոսյան ընկույզի միջուկ)։ Օուշն կղզում կան ֆոսֆորի հանքեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կիրիբատի
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Վիսսուլայդ

**Վիսսուլայդ**, էստոնական փոքր անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում, որի մոտակայքում է գտնվում Հիյումաա կղզին Ենթարկվում է Հիյումաա նահանգին։ Մոտակա բնակավայրը Կեռդլան է, որը գտնվում է 4 կմ հարավ–արևմուտք։


Պատկեր:Vissulaid Palukyla kirikutornist.jpg|Տեսարան Պալուկուլա եկեղեցու զանգակատնից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Ջորջո դե Կիրիկո

**Ջորջո դե Կիրիկո** (, ), իտալացի նկարիչ, արվեստաբան։

«Մետաֆիզիկական դպրոցի» հիմնադիր։

## Ստեղծագործություններ
Աշխատել է Փարիզում, Իտալիայում։ «Մետաֆիզիկական գեղանկարչության» բնորոշ գծերը պարզորոշ արտահայտված են «Սքանչելի օրվա մելամաղձությունը» (1913 թվական, Բ. Գոլդշմիդտի հավաքածու, Բրյուսել), «Խռովահույզ մուսաներ» (1916-1917 թվականներ, Գ. Մատիոլիի հավաքածու, Միլան) նկարներում։

Մեծ ազդեցություն է ունեցել ապագա սյուրռեալիստների վրա, հետագայում հրաժարվել նախկին սկզբունքներից, հարել ակադեմիզմին։

## Ցուցահանդեսների կատալոգներ
* Giorgio de Chirico։ Catalogo generale/Claudio Bruni Sakraischik, Isabella Far, eds. Milano։ Electa, 1971—1983
* Giorgio De Chirico, 1888—1978։ Galleria nazionale d’arte moderna, Roma, 11 novembre 1981-3 gennaio 1982/ Pia Vivarelli, ed. Roma։ De Luca, 1981
* Giorgio de Chirico։ post-metaphysical & baroque paintings, 1920—1970/ Claudio Bruni Sakraischik a.o., eds. New York։ Robert Miller, 1984

## Երկեր
* Кирико Дж. де. Гебдомерос. Роман / Пер. с ит. Е. Таракановой. — СПб.: Азбука-классика, 2004. — 192 с. ISBN 5-352-00606-9
* 

## Գրականություն
* Cocteau J. Le mystére laïc (Giorgio de Chirico)։ essai d'étude indirecte. Paris։ Editions des Quatre chemins, 1928
* Baldacci P. Giorgio De Chirico, 1888—1919։ la métaphysique. Paris։ Flammarion, 1997.
* Crossland M. The enigma of Giorgio de Chirico. London; Chester Springs։ Peter Owen, 1999
* Schmied W. Giorgio de Chirico։ the endless journey. Munich; New York։ Prestel, 2002
* Nicola U., Podoll K. L’aura di Giorgio De Chirico։ arte emicranica e pittura metafisica. Milano։ Mimesis, 2003.
* Holzhey M.Giorgio de Chirico, 1888—1978։ the modern myth. Köln; Los Angeles։ Taschen, 2005
* Гуттузо Р. Де Кирико, или О живописи // «Искусство», 1988, № 9. — Пер. с итальянского К.А. Чекалова.
* Бонфуа И. Джорджо де Кирико // Пространство другими словами։ Французские поэты XX века об образе в искусстве. СПб։ Изд-во Ивана Лимбаха, 2005, с.204-207
* Тараканова Е.В. Объекты природы как образ высказывания (Растительные мотивы в метафизической живописи Джорджо де Кирико // Итальянский сборник. № 2. СПб., 1997. С. 113-121.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Кирико, Джорджо де. Виртуальная галерея работ художника 
* Официальный сайт 
* Сайт Фонда Кирико 
* (англ.) 
* (англ.)

Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հույն արվեստագետներ
Կատեգորիա:Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Օտտ Արդեր

**Օտտ Արդեր** (, ), էստոնացի բանաստեղծ, մանկագիր, թարգմանիչ։ Հեղինակ է Էստոնիայում բավական հայտնի մի շարք երգերի ու թատերական ներկայացումների։ 1990 թվականից Էստոնիայի գրողների միության անդամ է։

1990 թվականից Էստոնիայի գրողների միության անդամ է։ Նրա կրտսեր եղբայրը՝ Յան Արդերը, երաժիշտ ու երգիչ է։ Վերջինս եղել է Էստոնիայում ու ԽՍՀՄ-ում հայտնի Апельсин խմբի անդամ։ Օտտ Արդերը հեղինակել է այդ խմբի համար գրված մի շարք երգերի տեքստեր։

«Լճացման» վերջին տարիներին Օտտ Արդերը Տալլինում ապաստան է տվել բանաստեղծ-երգահան Բորիս Բարկասին, երբ վերջինիս երգերն արգելված էին ԽՍՀՄ-ում։

Օտտ Արդերին մահացած են գտել 2004 թվականի հունիսի 26-ին Կասսարա կղզու լողափում։ Թաղված է Տալինի Ալեքսանդրո-Նևսկյան գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օտտ Արդերի նկարները 

Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Վիրելայդ

**Վիրելայդ**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում, Մուհու կղզուց հարավ-արևելք։ Զբաղեցնում է 81 հա տարածք, ամենաբարձր գագաթը ծովի մակարդակից 4,5 մ է։ Հին ժամանակներում կղզին ծառայել է նավերի համար որպես կողմնորոշիչ։ Այստեղ 1857 թ.-ին կառուցվել է 11 մետրանոց փայտյա փարոս, որի տեղում 1882 թ.-ին կառուցվել է «tuletorn Viirelaiu» անունով փարոս։ Այն 2004 թ.-ին հիմնանորոգվել է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Virtsu: Viirelaiu tuletorn 
*Virtsu: Images of Viirelaid and the Viirelaiu Lighthouse 
*Viirelaiu tuletorn 

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կեր

մինի
մինի|աջից
**Կեր**, խարեր, բուսական և կենդանական, ինչպես նաև հանքային ծագումով արտադրանքներ, որոնք օգտագործվում են գյուղատնտեսական կենդանիների կերակրման համար։ Առավել տարածված են բուսական կերերը (կանաչ, կոպիտ, սիլոսային կերեր, արմատապտուղներ, հացահատիկային մնացորդներ և այլն)։ Ըստ քիմիական բաղադրության և կենդանի օրգանիզմի վրա ֆիզիոլոգիական ներգործության, կերերը լինում են ծավալային (1 կգ-ը պարունակում է 0,5 կգ-ից ոչ ավելի մարսելի սննդանյութեր կամ 0,65 կերային միավոր), խտացրած (1 կգ-ում սննդանյութերը 0,5 կգ-ից ավելի են) տիպերի։ Առաջիններից են ՝ կոպիտ և հյութալի կերերը, օսլայի, շաքարի ճակնդեղի ջրախառն արտադրական մնացորդները։

Կենդանական կերեր են անարատ և զտած կաթը, ձկան, մսաոսկրային, արյան ալյուրները և այլն, պարունակում են մեծ քանակությամբ լիարժեք պրոտեին, հարուստ են հանքային նյութերով և վիտամիններով։ Օգտագործվում են բոլոր կենդանիների մատղաշների, ինչպես նաև սեռահասուն խոզերի, թռչունների և մորթատու գազանների կերակրման համար։ Հանքային կերերից առավել գործածական են կերակրի աղը, կիրը, ոսկրալյուրը, կերային ֆոսֆատները, կարբամիդը (միզանյութ), ազոտ պարունակող նյութերը և այլն։ Համակցված կերերը պատրաստում են տարբեր տեսակի կերերից։ Արտադրվում են նաև զանազան կերախառնուրդներ, կաթի փոխարինիչներ։ Խոզերի կերակրման համար կարելի է օգտագործել նաև խոհանոցային մնացորդները։

Կերերի սննդարարությունը կախված է դրանց քիմիական բաղադրությունից, սննդանյութերի մարսելիության աստիճանից, հանքային նյութերի և վիտամինների առկայությունից։ Կերի որակի վրա ազդում են պրոտեինի քանակը, լիարժեքությունը և մարսելիությունը։ Պրոտեինով հարուստ են լոբազգիները, քուսպը, արոտավայրի մատղաշ խոտը, կենդանական ծագումով կերերը, իսկ աղքատ են ծղոտը, արմատապալարապտուղները, չոր ժոմը և այլն։ Կերի կազմը և սննդարարությունը կախված է խոտաբույսերի աճեցման պայմաններից, տեսակից և պահպանումից։ Կերի սննդարարությունը և որակը որոշվում են անալիզով, իսկ տնտեսություններում՝ արտաքին հատկանիշներով (գույն, հոտ, ձև և այլն)։ Կերի պահանջվող բաղադրությունը, սննդարարությունը և արտաքին հատկանիշները կարող են սահմանվել պետական ստանդարտներով։ Կերի պահպանման ժամկետները երկարացնելու և մատակարարումը մեքենայացնելու համար կիրառվում են կոնսերվացման, հատիկավորման և բրիկետավորման տարբեր ձևեր։ Գործնականում կերի օգտագործման համար ըստ կենդանու տեսակի մշակված են հատուկ աղյուսակներ։

Կատեգորիա:Կեր
Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Կատեգորիա:Անասնապահություն
Վեսիտուկիմա

**Վեսիտուկիմա**, էստոնական փոքր կղզի Տոռգու շրջանի Սիռվեսյաեռ հրվանդանի մոտ։ Հարակից փոքր կղզիների հետ միասին կազմում է ազգային պարկ։ Ազգային պարկի տարածքը զբաղեցնում է 112 հա տարածք, որից 15 հա-ը հողային, իսկ 97 հա-ը ջրային տարածք։ Էստոնիայի երկրաբանական ինստիտուտը կղզում անցկացնում է երկարաժամկետ ուսումնասիրություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ‎
Յոհաննես Բարբարուս

**Յոհաննես Բարբարուս** (, իսկական անունը՝ **Յոհաննես Վարես**, , 12 հունվարի, 1890, Կիիսա, Պեռստի, Վիլյանդիմաա – 29 նոյեմբերի, 1946, Տալլին, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի բանաստեղծ, գրող, քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Յոհաննես Բարբարուսն ավարտել է Պեռնովե քաղաքի գիմնազիան, 1910-1914 թթ. սովորել է Կիևի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1915-1918 թվականներին, ծառայել է որպես զինվորական բժիշկ։ 1918-1920 թթ. Կոնստանտին Պյատսի կողմից ղեկավարվող ժամանակավոր կառավարության կողմից մասնակցել է Էստոնիայի անկախության պատերազմին, պարգևատրվել է Ազատության խաչ շքանշանով, սակայն հրաժարվել է ընդունել այն։

1920-1930-ական թվականներին որպես բժիշկ աշխատել է Պյառնու քաղաքում։ Գրական գործունեությունն սկսել է 1910-ական թթ. վերջերին- 1920-ականների սկզբներին։ Ստեղծագործել է *Յոհաննես Բարբարուս* կեղծանունով և անդամակցել է Սիուրու գրական խմբակին։

1940 թվականի հունիսի 21-օգոստոսի 25-ը Բարբարուսը ղեկավարել է էստոնական կառավարությունը, իսկ Էստոնիայի՝ ԽՍՀՄ-ին միանալուց հետո՝ 1940 թ. օգոստոսի 25-ից մինչև մահ, եղել է Էստոնական ԽՍՀ գերագույն խորհրդի նախագահության ղեկավար։ 1940 թվականի սեպտեմբերից Յոհաննես Բարբարուսն Էստոնաշիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ է։ Գերմանական գաղութացման տարիներին՝ 1941—1944 թթ., էվակուացված էր։ Հայրենիք է վերադարձել գերմանացիների վտարումից հետո։

1946 թվականի նոյեմբերի 29-ին՝ առավոտյան 11.40, Յոհաննես Բարբարուսը մահացած է գտնվել իր բնակարանում՝ լողասենյակում։ Ենթադրվում է, որ նա ինքնասպան է եղել ատրճանակի միջոցով։

## Ստեղծագործություններ
* «Մորգանի քողը» (1918)
* «Եռանկյունի» (1921)
* «Հանգուցալուծում» (1934)
* «Ռազմաճակատային ճամփաներին» (1944)
* «Քայլ առ քայլ դեպի Հաղթանակ» (1945)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բժիշկներ
Կերչ-Թեոդոսիայի դեսանտային գործողություն (1941-1942)

**Կերչ-Թեոդոսիայի դեսանտային գործողություն (1941-1942)**, Անդրկովկասյան ռազմաճակատի (հրամանատար՝ գեներալ-լեյտենանտ Դ. Կոզլով) 51-րդ և 44-րդ բանակների զորքերի, Սևծովյան նավատորմի (հրամանատար՝ դեր-ծովակալ Ֆ. Օկտյաբրսկի) և Ազովյան ռազմական նավատորմիկի (հրամանատար՝ դեր-ծովակալ Ս. Գորշկով) ռազմանավերի ափհանումը Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականի դեկտեմբերի 26-ից 1942 թվականի հունվարի 2-ը։ Ձեռնարկվել է Կերչի թերակղզին գրավելու, հակառակորդի ուժերը պաշարված Սևաստոպոլից հեռացնելու և Ղրիմի հետագա ազատագրման համար պայմաններ ստեղծելու նպատակով։

## Գործողություն
Ափհանումը նախատեսվում էր 250 կմ ճակատով՝ Կերչի թերակղզու հյուսիսարևելյան և հարավային ծովափի մի շարք կետերում և Թեոդոսիայում։ Դեկտեմբերի 26-29-ին Ազովի նավատորմիկի և Կերչի ռազմածովային բազայի ռազմանավերը ուժեղ մրրիկի ժամանակ թերակղզու հյուսիսային և արևելյան ծովափ իջեցրին 51-րդ բանակի (հրամանատար՝ գեներալ-լեյտենանտ Վ. Լվով) շուրջ 20 հազար զինվոր։ Հակառակորդի 2 դիվիզիաների կատաղի դիմադրության հետևանքով՝ դեսանտային առանձին խմբերի չհաջողվեց միավորվել։ Դեկտեմբերի 29-ին Սև ծովյան նավատորմի ռազմանավերը 44-րդ բանակի (հրամանատար՝ գեներալ-մայոր Ա. Պերվուշին) դեսանտային զորքերով մոտեցան Թեոդոսիային։ Ափ դուրս եկած գրոհայինները գրավեցին ծովապատնեշն ու փարոսը։ Նախ «Շահումյան», ապա «Նեզամոժնիկ» և «Ժելեզնյակով» էսկադրային ականակիրներն ու «Կրասնի Կավկազ» հածանավը մտան նավահանգիստ և թշնամու օդային ուժերի գրոհների ու հրանոթային-ականանետային կրակի տակ 4, 5 հազարանոց դեսանտ իջեցրին։ Դեկտեմբերի 26-31-ին Կերչի թերակղզի և Թեոդոսիայի ափ հանվեց ավելի քան 40 հազար մարդ, 236 հրանոթ և ականանետ, 43 տանկ։ Դեկտեմբերի 30-ի առավոտյան խորհրդային զորքերը գրավեցին Թեոդոսիան և հարձակման անցան հյուսիսային, հյուսիսարևելյան և հյուսիս արևմտյան ուղղություններով։ Թշնամու զորքերը հարկադրված դեկտեմբերի 30-ի գիշերը թողեցին Կերչը և Սևաստոպոլի շրջանից վերցված 2 դիվիզիաների օգնությամբ Կիետ-Նովայա Պոկրովկա-Կոկտեբել գծի վրա պաշտպանական նոր դիրքեր գրավեցին։ Դրանով օպերացիան ավարտվեց։ Խորհրդային զորքերը Կերչի թերակղզու արևելյան ափից դեպի արևմտյան ընդհանուր առմամբ առաջ գնացին 100-110 կմ և ազատագրեցին Կերչն ու Թեոդոսիան։

## Արվեստում
* Վավերագրական ֆիլմ «Կերչ դեսանտը»

## Արտաքին հղումներ
* Ծրագիր։ Լրացուցիչ տեղեկություններ մայիսի 6, 1942
* Ծրագիր:Գերմանիայի հարձակման սկիզբը

## Գրականություն
* *Бешанов В. В.* Год 1942 — «учебный» — Мн.։ Харвест, 2003
* *Владислав Гончаров.* Керченско-Феодосийская десантная операция, c. 61-168
* *Мирослав Морозов, Андрей Платонов, Владислав Гончаров.* Десанты Великой Отечественной войны. Серия։ Военно-исторический сборник. Издательство։ Эксмо, 2008 г., 512 стр. ISBN 978-5-699-26702-6
* *Э. фон Манштейн* «Утерянные победы»
* *Абрамов В. В.* «Керченская катастрофа 1942» М., 2006.
* *И. Статюк* Керченско-Феодосийская десантная операция 1941-1942. Издательство։ Цейхгауз Год։ 2007
* *А.В.Неменко* История одного десанта http://www.litsovet.ru/index.php/material.read?material_id=422400

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Կերչի թերակղզի
Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Վարեսռահու

**Վարեսռահու**, էստոնական փոքր կղզի Հիյումաա կղզու մոտ գտնվող Վյայնամերի նեղուցում։ Զբաղեցնում է 0,2 հա տարածք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Վասսիկլայդ

**Վասսիկլայդ**, էստոնական փոքր կղզի, որը զբաղեցնում է 0,03 հա տարածք, իսկ տրամագիծը՝ 1,1 կմ։ Համարվում է աճող կղզի։

## Արտաքին հղումներ
* Vassiklaid eelis

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Հենրիկ Վիսնապուու

**Հենրիկ Վիսնապուու** (, 2 հունվարի, 1890, Հելմե, Էստոնիա — 3 ապրիլի, 1951, Լոնգ Այլենդ, Նյու Յորք ), էստոնացի բանաստեղծ, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Հենրիկ Վիսնապուուն մասնագիտությամբ ուսուցիչ էր։ Տարտուի նահանգային դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1907 թվականին քննություն է հանձնել Նառվայի գիմնազիայում և իրավունք ստացել զբաղվել դասավանդել տարրական դասարաններում։ Դրանից հետո նա աշխատել է տարբեր դպրոցներում։ 1912 թվականին Վիսնապուուն տեղափոխվել է Տարտու, որտեղ էստոներեն ու գրականություն է դասավանդել իգական գիմնազիայւոմ։ Միաժամանակ հաճախել է Տարտուի համալսարան` լսելու փիլիսոփայության դասախոսություններ։ 1916 թվականին ընդունվել է Տարտուի համալսարան, իսկ 1922—1923 թվականներին սովորել է Բեռլինում։

1917-1935 թվականներին աշխատել է որպես լրագրող։ Կարմիր բանակի` Էստոնիա մտնելուց հետո՝ 1944 թվականին, փախել է Գերմանիա, իսկ 1949 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։

## Ստեղծագործություն
Հենրիկ Վիսնապուուն իր առաջին բանաստեղծությունները գրել է 1908 թվականին։ Բանաստեղծուհի Մարիա Ունդերի, գրողներ Ֆրիեդեբերգ Տուգլասի, Յոհաննես Բարբարուսի, Ավգուստ Հայլիտի և այլ մտավորականների հետ միասին 1917 թվականից անդամակցել է Սիուրու գրական խմբակին։ Հենրիկ Վիսնապուուն հայտնի է դառնում որպես սիմվոլիստ-բանաստեղծ։ Նրա ստեղծագործությունը կրում է նաև ֆուտուրիզմի ու էքսպրեսիոնիզմի ազդեցությունը։ XX դարի 20-30-ական թվականներին Հենրիկ Վիսնապուուն համարվում էր իր ժամանակի ամենահայտնի գրողներից մեկը։

Հենրիկ Վիսնապուուի բանաստեղծությունների երկու գրքերը թարգմանվել են ռուսերեն («Amores», 1922, «Դաշտային մանուշակ», 1939)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Мисникевич Т. В.*, *Пильд Л.* Игорь Северянин — переводчик поэзии Хенрика Виснапуу // Русская литература. 2012. № 2. С. 192—202.

Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Վայինդլու

**Վայինդլու**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցում։ Այն զբաղեցնում է 6,2 հա տարածք և հանդիսանում է Էստոնիայի ամենահյուսիսային կետը։ Այն ենթարկվում է Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիհուլա գյուղին։ Այն նաև կարևոր հանգրվան է թռչունների համար ձվադրման ժամանակաշրջանում

Վայինդլու կղզին նաև օգտակար է իր փարոսով, որը կոչվում է «tuletorn Vaindloo»։ Կառուցվել է 1871 թ.-ին՝ փոխարինելով 1718 թ.-ին կառուցված փայտյա փարոսին։ Գտնվում է Էստոնիայի ջրային ծառայության ենթակայության տակ։ Այստեղ տեղակայված է նաև Էստոնիայի սահմանապահ զորքերի պահակակետ։


Vaindloo saare põhjatipp tuletornist (2023).jpg
Vaindloo saare lõunatipp tuletornist, (2023).jpg
Vaindloo hiidrahn (2023) (01).jpg


## Արտաքին հղումներ
*Վայինդլու կղզու լուսանկարներ 
*Webshots. View of Vaindloo 
*Tageo.com. Satellite view of Vaindloo
*Lighthouse Depot: Vaindloo Lighthouse 
*The Vaindloo Lighthouse 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Ֆիննական ծոցի կղզիներ
Վայկա

**Վայկա**, էստոնական փոքր կղզյակների խումբ, որոնք գտնվում են Վիսլանդի կղզու հարևանությամբ։ Կղզիախումբը բաղկացած է հետևյալ կղզյակներից՝ Ալյումինե, Վայկա, Կարիռահու, Կեսկմինե Վայկա, Կուլլիպանկ, Մուստպանկ և Ուլեմինե Վայկա։

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Վլադիմիր Կիրիլին

**Վլադիմիր Ալեքսեևիչ Կիրիլին** (), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, էներգետիկայի և ջերմաֆիզիկայի բնագավառի գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1962 թվական, թղթակից անդամ ՝ 1953 թվականից)։

## Ուսում
1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտը։ Աշխատել է Կաշիրայի հիդրոէլեկտրակայանում, Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտում (1952 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

## Աշխատանք
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941-1945 թվականներ) ծառայել է ռազմածովային նավատորմում։ 1954-1955 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ բարձրագույն կրթության մինիստրի տեղակալ, 1955-1962 թվականներին ՝ ԽՄԿԿ ԿԿ բաժնի վստհ. 1963-1965 թվականներին ՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փոփպրզիդենտ։ 1965 թվականին նշանակվել է ԽՍՀՄ Մինիաորների խորհրդի նախագահի տեղակալ և ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի գիտության և տեխնիկայի պետական կոմիտեի նախագահ։ 1961 թվականից՝ ԽՍԿԿ ԿԿ անդամաքցության թեկնածու, 1966 թվականից՝ անդամ, ԽՍՀՄ 6-10-րդ գումարումների Գերագույն սովետի պատգամավոր։

## Շքամշաներ և պարգևներ
Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական (1951 թվական) և Լենինյան (1959 թվական) մրցանակների։ Պարգևատրվել է Լենինի 4, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կիրխհոֆի կանոններ

**Կիրխհոֆի կանոններ**, առնչություններ են սահմանում հաստատուն կամ քվազիհաստատուն հոսանքի ճյուղավորված էլեկտրական շղթայի հոսանքների և լարումների համար։ Ձևակերպել է Գուստավ Ռոբերտ Կիրխհոֆը (1847)։

## Կիրխհոֆի առաջին կանոն
thumb|Որքան հոսանք է անցնում հանգույց և որքանը դուրս գալիս. ''i''<sub>2</sub> + ''i''<sub>3</sub> = ''i''<sub>1</sub> + ''i''<sub>4</sub>
Կիրխհոֆի առաջին կանոնը, որ բխում է լիցքի պահպանման օրենքից, հետևյալն է. հաղորդալարերի ճյուղավորման ցանկացած կետում (հանգույցում) հավաքվող հոսանքների ուժերի (Ik) հանրահաշվական գումարը հավասար է զրոյի, այսինքն՝

\sum_{k=1}^l {I}_k = 0

l-ը տվյալ հանգույցում հավաքվող հոսանքների թիվն է. ընդ որում, հանգույց մտնող հոսանքը համարվում է դրական, հանգույցից դուրս եկողը՝ բացասական։

## Կիրխհոֆի երկրորդ կանոն
Կիրխհոֆի երկրորդ կանոնի համաձայն՝ հաղորդիչների բարդ ցանցում կամայականորեն առանձնացված ցանկացած փակ կոնտուրի բոլոր տեղամասերի լարման անկումների (IkRk) հանրահաշվական գումարը հավասար է այդ կոնտուրի էլշուների ( {\varepsilon\!}k) հանրահաշվական գումարին, այսինքն՝
: Լարման համար              \sum^n_{k=1} E_k= \sum^m_{k=1}U_k=\sum^m_{k=1}R_kI_k;
::  Փոփոխական լարման համար \sum^n_{k=1} e_k= \sum^m_{k=1}u_k=\sum^m_{k=1}R_ki_k+\sum^m_{k=1}u_{L\,k}+\sum^m_{k=1}u_{C\,k}.

m-ը փակ կոնտուրի տեղամասերի թիվն է, Ik-ն k-րդ տեղամասի հոսանքի ուժն է, Rk-ն՝ դիմադրությունը։
Կիրխհոֆի կանոնները թույլ են տալիս հաշվարկել էլեկտրական բարդ շղթաները, եթե հայտնի են բոլոր տեղամասերի էլշուները և դիմադրությունները։
## Օրինակ
thumb
Միավորների քանը հանգույցներում։ 3. p-1=2
Մասնաճյուղերի (փակ սխեմաների)։ 4. Ձայների մասնաճյուղեր պարունակող ընթացիկ աղբյուրներ։ 0. m-m_i-(p-1)=2
Միավորների սխեմաներ։ 2.
Առաջի օրենքի կիրառումը
: \begin{cases} I_1-I_2-I_6=0\\
I_2-I_4-I_3=0\end{cases}
Ըստ երկրորդ կանոնի, տեղի են ունենում հետևյալ հարաբերությունները՝

: \begin{cases}U_2+U_4-U_6=0\\ U_3+U_5-U_4=0\end{cases}

## Գրականություն
*The Feynman Lectures on Physics: Networks of ideal elements; Kirchhoff’s rules

Կատեգորիա:Էլեկտրական շղթաներ
Անտոնիո Կանովա

**Անտոնիո Կանովա** (, ), իտալացի նկարիչ և քանդակագործ, նեոկլասիցիզմի ներկայացիչ։ Հիմնականում աշխատել է Վենետիկում և Հռոմում։ Վաղ շրջանի գործերում հետևել է բարոկկոյի արվեստի ավանդույթներին։ Հետագայում ընթացել է անտիկ քանդակագործության ձևերը նմանակելու ուղիով, ժամանակակիցների կողմից անվանվել «նոր Ֆիդիաս»։ Ուսումնասիրողներից շատերը նրան համարում են նեոկլասիցիզմի շրջանի մեծագույն քանդակագործը։ Ընդ որում՝ ընդգծում են, որ Կանովային հաջողվել է խուսափել բարոկկոյին բնորոշ մելոդրամատիզմից և նեոկլասիցիզմին հատուկ սառը արհեստականությունից։

Ստեղծել է տպավորիչ տապանաքարեր (Կլեմենտ 8-ի տապանաքարը, 1792, Սբ. Պետրոսի տաճար, Հռոմ), դիցաբանական հերոսների արձաններ («Ամուրը և Փսիքեն», 1973, Լուվր, Փարիզ), իդեալականացված դիմաքանդակներ («Պաոլինա Բորգեզեն՝ Վեներայի տեսքով», 1805-1807, Բորգեզե պատկերասրահ, Հռոմ)։

Կանովայի ստեղծագործությունը հիմք է հանդիսացել 19-րդ դարի եվրոպական ակադեմիական քանդակագործության համար։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Antonio Canova - Psyche revived by the kiss of Love, Marble, 1793.jpg|*Amor und Psyche* (1793)
Պատկեր:Vmperseus.jpg|*Perseus mit dem Haupt der Medusa* (1804–1806)
Պատկեր:Canova - Theseus defeats the centaur.jpg|*Theseus besiegt den Centauren* (1805–1819)


File:Venus Victrix pushkin01.jpg|Պոլինա Բորգեզեն Վեներայի տեսքով
Image:Canova-Three Graces 0 degree view.jpg|Երեք գրացիաներ (Էրմիտաժ)
Image:IMG 3979 - Canova - Napoleone Bonaparte - Milano, Cortile del Palazzo di Brera - Foto Giovanni Dall'Orto19-jan 2007.jpg|Նապոլեոն Բոնապարտ (''Բրերա'' պատկերասրահ)
Canova-Washington.JPG|Ջորջ Վաշինգտոն


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Федотова, Е. Д. Канова. Художник и его эпоха. М., Республика, 2002, 528 с.
* 

## Արտաքին հղումներ
* http://www.museocanova.it/|titolo=Pagina principale|editore=del sito web del Museo Canova}}
* http://canova.diecigrandimostre.it/  Sito] della mostra "Canova e la Venere vincitrice" alla Galleria Borghese a Roma.

Կատեգորիա:1757 ծնունդներ
Կատեգորիա:1822 մահեր
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 13 մահեր
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 1 ծնունդներ
Ուուլուտի

**Ուուլուտի**, էստոնական փոքր կղզյակ Բալթիկ ծովում՝ Վիռցու բնակավայրի մոտակայքում։ Այն զբաղեցնում է 24,2 հա տարածք

## Արտաքին հղումներ
* Keskkonnainfo: Eelis Infoleht 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կիրխհոֆի ճառագայթման օրենք

**Կիրխհոֆի ճառագայթման օրենք**, ջերմային ճառագայթման հիմնական օրենքներից, որի համաձայն մարմնի առաքման և կլանման ունակությունների հարաբերությունը կախված չէ մարմնի բնույթից, այլ միայն ν հաճախականության և T ջերմաստիճանի ունիվերսալ ֆունկցիա է.

Դիֆերենցիալ ձևի օրենք՝
: ~\left(\frac{d (\Delta_r H)}{d T}\right)_p = \Delta_r c_p
: ~\left(\frac{d(\Delta_r U)}{d T}\right)_V = \Delta_r c_V
Ինտեգրալ ձևի օրենք՝
: ~\Delta_r H_{T_2} = \Delta H_{T_1} + \int\limits_{T_1}^{T_2} \Delta_r c_p(T) dT
: ~\Delta_r U_{T_2} = \Delta U_{T_1} + \int\limits_{T_1}^{T_2} \Delta_r c_V(T) dT
որտեղ C_p և C_V - իզոմեխանիզմ և իզոմեխանիզմ ջերմաստիճանային, ~\Delta_r c_p - տարբերությունը իզոբար ջերմային ռեակցիայի արտադրանքի և հումքի ~\Delta_r c_V - Ելանյութերի և վերջանյութերի իզոբար ջերմային տարբերությունները\Delta_r H և \Delta_r U - համապատասխան Թերմոդինամիկական գործընթացներում։

Եթե տարբերությունը ~(T_2 - T_1) փոքր է, ապա կարող է ընդունել ~\Delta_r c_p = const և ~\Delta_r c_V = const, Համապատասխան ռեակցիաները կարող ենք ներկայացնել՝
: ~\Delta_r H_{T_2} = \Delta H_{T_1} + \Delta_r C_p (T_2 - T_1)
: ~\Delta_r U_{T_2} = \Delta U_{T_1} + \Delta_r C_V (T_2 - T_1)
Ջերմաստիճանի մեծ տարբերության դեպքում պարտադիր է հաշվի առնել բարձր ջերմաստիճանը ~\Delta_r c_p = f(T) и ~\Delta_r c_V = f(T)
1859 թվականին սահմանել է Գուստավ Կիրխհոֆը՝ թերմոդինամիկայի երկրորդ սկզբունքի հիման վրա։ E (ν, T)-ն մարմնի առաքման ունակությունն է, այսինքն՝ 1 սմ² մակերեսից 1 վրկ-ում առաքված էներգիան։
A (ν, T)֊ն կլանման ունակությունն է, այսինքն՝ հաճախականությունների տվյալ միջակայքում մարմնի վրա ընկնող լրիվ էներգիայի այն մասը, որ մնում է մարմնի ներսում և վերածվում ջերմության։ A (ν, T)-ն չափազուրկ մեծություն է. այն պետք է տարբերել կլանման գործակցից, որի չափայնությունը սմ-1 է։

## Կլանման փոքր գործակից
Մարմինը կարող է ունենալ, կլանման փոքր գործակից սակայն զգալի չափերի դեպքում՝ կլանման մեծ ունակություն։ E0 (ν, T) ունիվերսալ ֆունկցիան բացարձակ սև մարմնի առաքման ունակությունն է։ Ըստ Կիրխհոֆի ճառագայթման օրենքի՝ այն մարմինը, որը տվյալ ջերմաստիճանում ուժեղ կլանում է, պետք է նաև ինտենսիվ ճառագայթի։

## Տես նաև
* Հեսսի օրենք

## Արտաքին հղումներ
* Կրիխհոֆֆի օրենքը - լեկցիա 

Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական ջերմադինամիկա
Ժողովրդական նորություններ

**«Կանսան Ուուտիսեթ»** ( - *Ժողովրդական նորություններ*), ֆիններեն օրաթերթ։ Հանդիսանում է Ֆինլանդիայի Ձախ դաշնակցություն կուսակցության օրգանը։ Լույս է տեսնել 1957 թվականից, մայրաքաղաք Հելսինկիում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինլանդական օրաթերթեր
Կանտիլենա (այլ կիրառումներ)

**Կանտիլենա** ( — երգեցողություն) տերմինը կարող է նշանակել․
# Երգուն մեղեդի (վոկալ կամ գործիքային)։
# Երաժշտության, նրա կատարման, ինչպես նաև երգչի ձայնի երգեցիկությունը։
# Քնարական-էպիկական բնույթի միաձայն և բազմաձայն աշխարհիկ վոկալ գործեր և պարերգեր՝ 8-15-րդ դարեր Արևմտյան Եվրոպայում։
# Վոկալ բազմաձայն յուրաքանչյուր երկ՝ 16-րդ դարեր-17-րդ դարեր։
# Երգ, ինչպես և երգուն մեղեդի ունեցող ստեղծագործություն 17-րդ դարի վերջից։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Վասիլ Կիրկով

**Վասիլ Կիրկով** (), բուլղարացի դերասան։

1892 թվականից աշխատել է «Արցունք և ծիծաղ» թատրոնում (Սոֆիա, 1904 թվականից՝ ժողովրդական թատրոն)։ Բուլղարիայի առաջին պրոֆեսիոնալ դերասաններից և ազգային թատրոնի ռոմանտիկական ուղղության նշանավոր ներկայացուցիչ։ Մեծ ողբերգականությամբ է կատարել Համլետի (Շեքսպիրի «Համլետ»), Ֆերդինանդի (Շիլլերի «Սեր և խարդավանք»), Նեխլյուդովի («Հարություն», ըստ Լև Տոլստոյի) դերերը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրները
* Հանրագիտարան Բուլղարիա' հատոր 3, հրատարակչություն գիտությունների ակադեմիայի, Սոֆիա, 1982

Կատեգորիա:Բուլղարացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Վալտու դաստակերտ

thumb|Հողմաղաց Վալտու դաստակերտում
**Վալտու դաստակերտ** (, ) — նախկին դաստակերտ Էստոնիայի Հարյու (ներկայում՝ Հարյումաա) շրջանում։ Առաջին անգամ հիշատակվում է 1412 թ.։ 1588—1828 թ. դաստակերտը պատկանում էր Տիզենհաուզեններին, ավելի ուշ՝ Շտակելբերգներին, Մայդելներին։ Դաստակերտը ժամանակին հայտնի էր որպես էստոնական կլասիցիզմի լավագույն նմուշ։

Դաստակերտի հիմնական շինությունը կառուցվել է 1905 թ.։ Նրա ավերաները ու կից շինությունը պահպանվել են, իսկ տնտեսական որոշ շինություններ վերակառուցվել են։ 1815 թ. դաստակերտին կից կառուցվել է հոլանդական ալրաղաց։ Դաստակերտն ու հողմաղացը համարվում են Էստոնիայի մշակութային ժառանգության մաս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ