Բեսկոլ

**Բեսկոլ** (, մինչև 2009 թվականը՝ *Բիշկուլ*), գյուղ Հյուսիսային Ղազախստանի մարզի Կիզիլժարսկայա շրջանում, Բեսկոլսկայա գյուղական շրջանի վարչական կենտրոնն ու միակ բնակավայրը: Գտնվում է Պետրոպավլովսկից 8 կմ հարավ:

## Պատմություն
Բիշկուլի պատմությունը սկսվել է 1752 թվականին՝ Բիշկուլսկի ռեդուտի հիմնադրմամբ: Այս ռազմական ամրությունը մտել է Նովոիշիմսկայա, կամ Գորկայա պաշտպանական գծի կազմի մեջ: Այն շրջապատված է եղել 2 մետր լայնությամբ և մինչև 4 մետր խորությամբ խրամատով: Ռեդուտի մնացորդները հայտնաբերել հաջողվել է մարզային պատմա-կրագիտական թանգարանի հնագիտական արշավախմբին:

Այսպիսով XVIII դարի կեսերին ձևավորվել է Բիշկուլսկի կազակային բնակավայրը: Անվանումը ղազախական ծագում ունի՝ «Բես կյոլ»-ից, և ռուսերեն թարգմանվել է որպես «հինգ լճեր», որոնք գտնվել են ներկայիս Բիշկուլի շուրջ՝ Իշիմ գետի ջրհեղձում: Առաջին բնակիչները եղել են ուրալյան և դոնյան կազակները: 1770 թվականից սկսած այստեղ հայտնվել են նաև զապորոժյան կազակները, հետագայում այստեղ են եկել բաշկիրները և պերմյակները: 1822 թվականից Բիշկուլ են տեղափոխվել Կենտրոնական Ռուսաստանի գյուղացիները՝ Վորոնեժի, Օրյոլի, Պենզայի կառավարություններից: Նրանցից շատերը 1844-1851 թվականներին մտել են կազակության կազմի մեջ:

1889 թվականին Հյուսիսային Ղազախստան են եկել գյուղացիներ՝ Կենտրոնական Ռուսաստանից և Ուկրաինայից: Զանգվածային տեղափոխությունը կապված է «բարձրագույն ծանուցման» հրապարակման հետ, որ «ակմոլինյան և արևմտասիբիրյան հողերը վերջապես բաց են ազատ գյուղացիական տեղափոխության համար»:

Ղազախները՝ այս երկրամասի բնիկ բնակիչները, հացահատիկի մշակությամբ չէին զբաղվում: Նովոիշիմսկայա գծի վրա ծառայող կազակները սնվում էին ներմուծվող հացով: Միայն XIX դարում սկսել են ստեղծվել այսպես կոչված «պետական արտերը»: Բայց շուտով սեփական հացի մշակման փորձերը դադարեցվել են, քանի որ ներմուծվող հացը ավելի էժան է եղել, քան տեղականը: Նորից հացահատիկի մշակությամբ սկսել են զբաղվել միայն XIX դարի վերջում՝ ներգաղթած գյուղացիները:

Ունեցել է իր աղոթատունը (1911 թվականի հոկտեմբերի 2-ին հրդեհի հետևանքով այրվել է):

1913 թվականը Բիշկուլում նշանավոր է տարրական դպրոցի բացմամբ:

Բիշկուլսկի բնակավայրը (նաև, ինչպես Նովոպավլովսկի և Կրիվոօզյորնի բնակավայրները)  վարչական ենթակայության տակ է գտնվել Պետրոպավլովսկայա գյուղում (որը տարածքային առումով գտնվել է քաղաքի Պոդգորնայա մասում): Կազակական գյուղի բնակչության ռազմական, տնտեսական և սոցիալական կյանքի ամբողջ համակարգը,  կարգավորվել է Սիբիրյան կազակական գնդի Նակազնոյ ատամանի (համաժամանակ գեներալ-գուբեռնատորի) հրամանատարական-վարչական ապարատի, Օմսկ քաղաքում շտաբ ունեցող 2-րդ ռազմական գավառի հրամանատարության և Պետրոպավլովսկայա կազակային ստանիցային ենթակա կազակային բնակավայրները, որոնք հսկվել են կառավարման ապարատի կողմից:

Ռուսական կայսրությունում միապետության տապալման և Ժամանակավոր կառավարության իշխանության գալու հետ կատարվել են բազմաթիվ օրենսդրական փոփոխություններ հասարակության ժողովրդավարացման համար, այդ թվում՝ ավելացվել են տեղական ընտրական մարմինների լիազորությունները: Այսպիսով, այդ փոփոխությունների հիման վրա Սիբիրյան կազակական գնդի բնակավայրների մեծ մասը հայտարարել են իրենց կայուն կարգավիճակի մասին («ստանիցա» վարչական անվանման տերմինը վերացվել է Օրենբուրգի, Ուրալի և Սիբիրի տարածքներում, այդ թվում՝ Միջին Ասիայի տարածքներում մինչև 1925-1927 թվականները):

1918 թվականի հունվարի ընթացքում Խորհրդային իշխանությունը հաստատվեց Հյուսիսային Ղազախստանի բոլոր ուեզդների տարածքում: 1919 թվականի նոյեմբերի 6-ին ընտրվել է ստանիցական ռեվկոմը, որը զբաղվել է անասունների, գույքի, գյուղատնտեսական արտադրանքի գրանցմամբ: Այս հաստատության աշխատանքի շնորհիվ պահպանվել են այդ ժամանակի գյուղի մասին որոշ տեղեկություններ: Օրինակ, 1919 թվականին Բիշկուլի բնակչությունը զբաղվել է հացահատիկի մշակությամբ, ոչ գյուղատնտեսական ձեռնարկություններից կար մեկ դարբնոց: Բիշկուլում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո Կարմիր բանակ զանգվածային զորակալում չի կատարվել, թեև որոշ բնակիչներ կամավոր են գնացել «Աշխատավորների և գյուղացիների Կարմիր բանակ» (ԱԳԿԲ):

1920 թվականի փետրվարի 3-ին Բիշկուլը միջգերատեսչական հանձնաժողովի որոշմամբ մտել է Արխանգելսկայա ստանիցայի կազմի մեջ: Մինչև 1927 թվականը գյուղը փոքր էր՝ դրանում եղել են միայն չորս փողոց: 1928 թվականին Բիշկուլ գյուղում ստեղծվել է առաջին արտելը՝ «Բեդնյաժկա», որը միավորել է 20 տնտեսություն և աջակցվել էր պետության կողմից: 1929 թվականին «Բեդնյաժկան» վերակազմակերպվել է «Ոսկե անձրև» արտելի մեջ: 1930-1932 թվականներին ստեղծվել է Բեկկերի անվան կոլխոզը: 1937-ից մինչև 1957 թվականը գործել է Ֆուրմանովի անվան կոլխոզը: 1938 թվականին Բիշկուլի սկսնակարգ դպրոցը վերակազմել են յոթամյակի, վերականգնվել են մի քանի նոր սենյակներ պարապմունքների համար: 1957 թվականի մարտին մի քանի կոլխոզների և նաև Ակպաս ու Պրիիշիմկա գյուղերի հիման վրա ստեղծվել են Բիշկուլսկի ցորենի սովխոզը: 1960 թվականին գյուղում բացվել է շրջանային հիվանդանոցը:

Ղազախական ԽՍՀ կառավարության 1961 թվականի դեկտեմբերի 14-ի որոշմամբ Բիշկուլսկի սովխոզի հիման վրա ստեղծվել է ամայի գիտաբանական-հետազոտական անասնապահական ինստիտուտ, որը հետագայում վերանվանվել է «Հյուսիսային», 1991 թվականի փետրվարին վերանվանվել է Հյուսիսային անասնապահության և անասնաբուժության գիտաբանական-հետազոտական ինստիտուտ:

1967 թվականին  գյուղի կյանքի մեջ տեղի են ունեցել մի շարք կարևոր դեպքեր՝ հունվարի 2-ին Բիշկուլը դարձել է Բիշկուլսկի շրջանի վարչական կենտրոնը, որը ստեղծվել է Ղազախական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով, հուլիսի 2-ին լույս է տեսել «Մայակ» շրջանային թերթի առաջին համարը, որն այսօր էլ գործում է, բիշկուլյան դպրոցը ստացել է միջին դպրոցի կարգավիճակ, որը սեպտեմբերին տեղափոխվել է 1000 մարդու համար նամանակված նոր շենքը: Նույն թվականին կառուցվել են 46 հազար հավ-ձվավորների համար թռչնկով, Պետբանկի և անասնաբուժական կենտրոնի շենքեր, ստեղծվեել է շրջանային գրադարանը:

1970-ական թվականներին ակտիվորեն զարգացել է գյուղի ենթակառուցվածքը՝ կառուցվել են ավտոկայան, հանրամատչելի խանութ, հանրային բանյո, շրջանային հիվանդանոցի երկրորդ մասնաշենքը, շրջանային կապի հանգույցի, կենցաղային կոմբինատի, մշակույթի տան, ինչպես նաև  Հյուսիսղազախական անասնապահության և բուսաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտի նոր շենքը: Այդ տարիներին Բիշկուլում հայտնվել է վարչական, մշակութային-կենցաղային և այլ շենքերի ամբողջ համալիր, որոնց թվում են եղել երեքհարկանի բնակելի տներ:

1991 թվականին կազմակերպվել է և սկսել է գործել «Մոլսերվիս» կոնսորցիումը: 2000-ական թվականներին Բիշկուլ գյուղի տարածքում բացվել են տարբեր ոլորտների մի քանի նոր ձեռնարկություններ, զարգացում է ստացել անհատական ձեռներեցությունը: 2005 թվականին կառուցվել է նոր դպրոց ղազախական լեզվով ուսուցմամբ:

## Բնակչություն
1920 թվականի հունիսի 8-ին գյուղում եղել է 12 բակ, բնակվել են 225 աշխատունակ մարդ՝ 18-35 տարեկան, ընդամենը 150 ընտանիք, նրանց օգտագործման մեջ գտնվել են 240 ձի և 130 սայլ:

1999 թվականին գյուղի բնակչությունը կազմել է 7495 մարդ (3684 տղամարդ և 3811 կին): 2009 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն գյուղում բնակվել է 8805 մարդ (4217 տղամարդ և 4588 կին):

2019 թվականի սկզբին գյուղի բնակչությունը կազմեցլ է11 331 մարդ (5601 տղամարդ և 5730 կին):

## Տնտեսություն
Բիշկուլում գտնվել է: Մի ժամանակ դա Ղազախստանի անասնապահությունը ուսումնասիրող ամենամեծ ձեռնարկություններից մեկն է եղել: Այժմ գտնվում է խիստ անկման մեջ: Ձեռնարկության տարածքները կիսով չափ դատարկ են, կիսով չափ վարձակալված են այլ կազմակերպությունների կողմից:

Մյուս ձեռնարկությունների թվում են եղել «Մոլսերվիս» ՍՊԸ-ն, ինչպես նաև փորձարարական մեխանիկական գործարանը, կահույքի տունը: Գյուղում եղել են մսային պահածոների արտադրություն:

Բիշկուլի որպես շրջանային կենտրոնի առանձնահատկությունը որոշվել է խոշոր արդյունաբերական անասնապահական համալիրի առկայությամբ՝ թռչնակի ֆաբրիկայի՝ թռչնամսի, հավկիթի և բադկիթի, ինչպես նաև ցորենի արտադրության մասնագիտացված ձեռնարկության, որը հետագայում վերամշակվել է և գնում թռչունների կեր: Պահպանվել են գիտա-արտադրական կապերը Հյուսիսային անասնապահության և անասնաբուժության գիտաբանական-հետազոտական ինստիտուտի հետ, Մ. Կոզիբաևի անվան Հյուսիսղազախական պետական համալսարանի հետ: Համալսարանի գիտնականները փորձարկումներ և հետազոտություններ են անցկացրել թռչնակի ֆաբրիկայի բազայի վրա:

## Մշակույթ
Գյուղում կան 3 մշակութային հաստատություն՝ 2 գրադարան և մեկ գյուղական ակումբ:Բիշկուլում գործում են 5 էթնոմշակութային միավորում՝ ղազախական, թաթարա-բաշկիրական, ուկրաինական, ռուսական և հայկական կենտրոններ, որոնց խնդիրներն են այս ժողովուրդների ավանդույթների և սովորությունների հանդեպ հետաքրքրության պահպանումը, ինչպես նաև ինքնին ավանդույթների տարածումը:

### Տեսարժան վայրեր
Բիշկուլում գտնվում են 2 հուշարձան՝ Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհվածներինը, ինչպես նաև Վլադիմիր Լենինի հուշարձանը:

## ԶԼՄ
Բիշկուլում լույս են տեսել երկու հասարակական-քաղաքական թերթ՝ «Қызылжар» և «Маяк»:

## Կապ
Գյուղում գործում են բջջային կապի երկու օպերատոր՝ «Բիլայն» և «Kcell»:

## Նշանավոր Բեսկոլցիներ
Գյուղում է ծնվել Ալեքսանդր Վինոկուրովը՝ ղազախստանցի պրոֆեսիոնալ հեծանվորդը՝ 2012 թվականի օլիմպիական չեմպիոն Լոնդոնում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1938 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ղազախստանի բնակավայրեր