open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գվիդո Գանյաչի

**Գվիդո Գանյաչի**, (, ), իտալացի ուշ բարոկկո ժամանակաշրջանի նկարիչ, պատկանել է ֆորլիյան և բոլոնյան գեղարվեստի դպրոցներին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ռիմինի քաղաքի մոտ գտնվող Սանտարկաջելո դի Ռոմանիա ավանում։ Հայտնի չէ, թե ով է եղել նրա առաջին ուսուցիչը։ Գեղանկարչություն սովորել է Բոլոնիայում 1618&nbsp;-&nbsp;1621 թթ., ըստ երևույթին Լոդովիկո Կարաչիի կամ նրա աշակերտների մոտ։ Հետո սովորել է Հռոմում (1621&nbsp;-&nbsp;1622 թթ.) Ջիովաննի Ֆրանչեսկո Բարբիերիմոտ, Հռոմում ծանոթանում է իր ժամանակակից նկարիչների Գվիդո Ռենիի ու Սիմոն Վուեի հետ։ 1627 թվականից աշխատում է Ռիմինիում, մեկ տարի անց, 1628 թվականին փորձում է փախչել հանգուցյալ արիստոկրատ Թեոդոր Ստիվավիի այրու հետ, որի ազգականների համաձայն չէին նրանց ամուսնությանը։ Այս անհաջող փորձից հետո Գվիդո Գանյաչին ստիպված է լինում լքել քաղաքը։ Ռիմինի է վերադառնում 1631 թ., և աշխատում այնտեղ մինչև 1642 թ., այդ ժամանակահատվածում նրա աշխատանքների վրա նկատվում է Կարավաջոյի ազդեցությունը։ Ռիմինիից հետո մեկնում է Ֆորլի, որտեղ ուսանում է Մելոցո դե Ֆորլիի մոտ։ 1650 թ. նա մեկնում է Վենետիկ, որտեղ ծանոթանում է Նիկոլաս Ռենիրիի հետ։ 1658 թ. գնում է Վիեննա, այնտեղ նրան հովանավորում է Լեոպոլդ I կայսրը։ 
Մահացել է Վիեննայում 1663 թվականին։

## Ստեղծագործությունը
մինի|Մարդկային կյանքի ալեգորիա
Սկզբում նա նկարում է հոգևոր թեմատիկայով, բայց Վենետիկում Նիկոլաս Ռենիրիի հետ ծանոթանալուց հետո, նրա ստեղծագործություններում զգացմունքային, մերկ մարմիններ պատկերող տեսարաններն հաճախակի են դառնում, ինչպիսիք են՝ Լուկրեցիան, Կլեոպատրան, Մարիամ Մագդաղենացին և այն։ Գանյաչիի ստեղծագործությունը իր ժամանակակիցների համար անհասկանալի էին, սակայն այժմյան քննադատների կողմից այն արժանանում է բարձր գնահատականի։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* «Լուկրեցիան» վաստակեց մեկուկես միլիոն եվրո 
* Գվիդո Գանյաչի. XVII դարի հերոս՝ Կարավաջոյի և Ռենիի միջև  
* Գվիդո Գանյաչի(1601 — 1663)՝ Իտալացի նկարիչ 
* Գվիդո Գանյաչի։ Արվեստի հանրագիտարան 

Կատեգորիա:17-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Գրիշա Մելքումյանց

**Մելքումյանց Գրիշա Մանուկի**, գնդապետ (1940 թ.), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Գործունեություն
Ծնվել է Արագած (Ապարանի տարածաշրջան) գյուղում։ Ընտանիքի հետ հաստատվել է Կիսլավոդսկ քաղաքում։ Ավարտել է Կիսլավոդսկ քաղաքի միջնակարգ դպրոցներից մեկը, Բաքվի ռազմական բարձրագույն հրամանատարական ուսումնարանը, Մոսկվայի Միխայել Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։ Հայրենական մեծ պատերազմի նախօրյակին ծառայել է Բրեստի ամրոցում։ Բրեստի պաշտպանության ժամանակ զոհվել է։

## Պարգևատրվել է
* Կարմիր դրոշի շքանշանով (1939 թ.)։

Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սրբոց Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Իսքենդերուն)

**Սրբոց Քառասուն Մանուկ (Մանկանց, Մանկունք) եկեղեցի** (), Հայ Առաքելական եկեղեցու տաճար ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության Հաթայի մարզի Ալեքսանդրեթ (այժմ՝ Իսկենդերուն) քաղաքում։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1872 թվականին։ Վերջին անգամ Քառասուն մանկանց եկեղեցում պատարագ էր մատուցվել քահանա Սարգիս Սերոբ Բիլյանի կողմից 2002 թվականին։ Քահանայի մահից հետո եկեղեցին չի գործել։

## Վերաբացում
Քառասուն մանկանց եկեղեցում վերջին անգամ պատարագ էր մատուցուվել 2002 թվականին, երբ մահացավ տեր Սարգիս Սերոբ Բիլյանը։ Վերաբացման ժամանակ պատարագ է մատուցել Պոլսո Հայոց Պատրիարքարանի կողմից Ալեքսանդրեթի հոգևոր հովիվ նշանակված Ավետիս քահանա Թաբաշյանը, ում պատասխանատվության շրջանակների մեջ մտնում է Հաթայի մարզի և շրջակայքի եկեղեցիները։

## Արտաքին հղումներ
* Տեսագրություն YouTube կայքում, եկեղեցու ներսը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսքենդերունի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հաթայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Տեր Դանիել Տեր-Դանիելյան

**Տեր Դանիել Տեր-Դանիելյան** (), Ապարանի հերոսամարտի մասնակից։

## Գործունեությունը
Գրաճանաչ է դարձել հոր՝ Տեր Ղևոնդի մոտ։ Սովորել է Արագած գյուղի ծխական դպրոցում։ Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանը, Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1899 թվականին վերադարձել է գյուղ, ամուսնացել։ 1908 թվականին, հոր մահից հետո, ձեռնադրվել է քահանա։ Կրթված ու հարգված անձ է եղել։ Թիֆլիսից ստացել և գյուղացիների համար կարդացել է «Մշակ» և «Հորիզոն» թերթերը։

## Գյուղի ջոկատի հրամանատար
1918 թվականի մայիսի 18-ին, Ապարանի գավառամասի տարածք թուրքերի ներխուժման նախօրյակին, գավառամասի վարչական ու հոգևոր առաջնորդներից ինքնապաշտպանական ջոկատ կազմելու հրաման է ստացել։ Մայիսի 19-ին քահանայական հագուստի փոխարեն հագել է զինվորական համազգեստ, գյուղի կենտրոնում հավաքել է բնակչությանը և դրել պաշտպանության խորհրդի կոչով՝ զինվորագրվելու և Ապարանն ու Երևանը պաշտպանելու առաջարկով։ Համագյուղացիներից կազմել է 150 հոգանոց ջոկատ և նույն օրվա կեսօրին շարժվել Ապարան գյուղ։ Մայիսի 22-29-ին Արագած գյուղի ջոկատը, որ հետագա օրերին նույնպես համալրվել է, մասնակցել է Ապարանի հերոսամարտին ռազմաճակատի կենտրոնական հատվածի ուղղությամբ։ Ջոկատի հրամանատար քահանան նույնպես մասնակցել է մարտական գործողություններին և անձնական օրինակով ոգևորել համագյուղացիներին։

Հաղթանակից հետո գյուղում շարունակել է իր քահանայական գործունեությունը մինչև 1929 թվականը։
1929-1952 թվականներին եղել է Օշական գյուղի քահանան։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Մկրտիչ

**Մկրտիչ**, 19-րդ դարի հայ գրիչ։

## Կենսագրություն
Մկրտիչը ծնվել է Ապարանի Արագած գյուղում։ Կրթություն ստացել է Ափնագյուղի քահանայի մոտ։ Զբաղվել է ձեռագրերի ընդօրինակությամբ։ 1869 թ-ին ավարտել է «Ախտարք» ձեռագիր ժողովածուն։ Ձեռագրի մեջ կան նաև պայմանագրեր, մուրհակ, նամակ, վկայական, տաղ։ Ձեռագիրն այժմ պահվում է Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարան-ինստիտուտում։

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Գնդաթի

thumb|Գնդաթին գնդակների հետ
thumb|սեղանի թենիսի գնդաթին գնդակների հետ
**Գնդաթի**, սպորտային սարքավորում, որն օգտագործվում է թենիսում (թենիսի գնդաթի), սկվոշում, բադմինտոնում, սեղանի թենիս և որոշ այլ ոչ շատ տարածված խաղերում։

Գնդաթին բաղկացած է բռնակից և հարվածող մակերևույթից։ Փոքր մակերեսով հարվածող մակերևույթը կարող է լինել ամբողջական, օրինակ սեղանի թենիսի գնդաթին, իսկ մեծ մակերեսի դեպքում աէրոդինամիկ դիմադրությունը փոքրացնելու համար օգտագործում են լարեր, ինչպես թենիսի գնդաթին։ Այս դեպքում լարերը ձգվում են օվալաձև եզերքին, որը կոչվում է գնդաթիի *գլխիկ*։

Առաջ գնդաթիները պատրաստվում էին փայտից, իսկ որպես լարեր օգտագործվում էին ընտանի կենդանիները աղիները և ջլերը։ Այսօր գնդաթիները պատրաստվում են սիտեթիկ նյութերից, ինչպիսին են Carbon Fiber և թեթև մետաղների հալույթները։ Լարերի պատրաստման համար օգտագործվում է նեյլոն կամ այլ սինտեթիկ նյութեր։ Գնդաթիների բռնակները փաթաթված են հատուկ կտորով, որը փոքրացում է գնդաթիի՝ մարզիկի ձեռքից սահելու հավանականությունը։

Սեղանի թենիսի (Պինգ-պոնգի) գնդաթիները պատրաստվում են ֆաներայից, երկու կողմից ծածկված հատուկ ռետինով։ Ռետինի և փայտի միջև շատ հաճախ տեղակայված է ծակոտկեն նյութի շերտ։ Ռետինի տարբեր տեսակներ թույլ են տալիս տարբեր կերպ կառավարել գնդակը։ Գնդաթիի մի կողմը կարմիր է մյուսը սև, որպեսզի մրցակիցները հեշտ տարբերեն, թե որ կողմով է խուղում իրենցից յուրաքանչյուրը։ Խաղից առաջ մարզիկին թույլատրում են ուսումնասիրել գնդաթի՝ հասկանալու համար, թե որ տեսակի ռետինը որ կողմում է ամրացված։ Եվ չնայած խառի արագությանը մարզիկները հասցնում են հետևել, թե մրցակիցը գնդաթիի որ կողմով է խաղում։

Կատեգորիա:Մարզական իրեր
Կատեգորիա:Թենիս
Մովսես Դասխուրանցի

**Մովսես Դասխուրանցի** (ծն․ և մահ․ թթ․ անհտ․), X դարի հայ մատենագիր։

Խմբագրել, շարունակել ու հարստացրել է Մովսես Կաղանկատվացու «Աղվանից աշխարհի պատմություն» երկը՝ օգտվելով տարբեր աղբյուրներից։ Մովսես Դասխուրանցու երկասիրությունն ընդգրկում է արաբ, տիրապետության ժամանակաշրջանից մինչե X դ․ կեսերը տեղի ունեցած անցքերը։ Հեղինակը հիմնականում վեր է հանել եկեղեցու պատմությանն առնչվող խնդքէրները, Հայոց և Աղվանից եկեղեցիների հարաբերությունները, դրանք կապակցելով պատմ․ անցքերի հետ։ Շարադրել էtժամանա– կագրական կարգով և խիստ հակիրճ։ Մովսես Դասխուրանցու երկը կազմել է «Աղվանից աշխարհի պատմության» 3-րդ գիրքը, որն ամբողջացնում է Հայոց Ուտիք և Արցախ նահանգների պատմությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Թիֆլիսի նահանգ

thumb|Թիֆլիսի գուբերնիայի էթնիկական քարտեզը (կազմվել է 1886 թ.)

**Թիֆլիսի նահանգ** (), Ռուսական կայսրության վարչական շրջան։ Ստեղծվել է 1846 թ.։

## Վարչական բաժանումը
thumb|Թիֆլիսի նահանգի վարչական քարտեզը
XIX դարի վերջում նահանգը բաժանվում էր 9 գավառի (уезд) և մեկ օկրուգի։

## Էթնիկ կազմը 1897 թ.

## Տես նաև
* Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թիֆլիսի նահանգ
Կատեգորիա:19-րդ դարը Վրաստանում
Կատեգորիա:1918 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Վաքըֆ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցու տաճար ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության Հաթայի մարզի Վաքըֆ գյուղում։

## Պատմություն
250px|thumb|left|Եկեղեցու ներքին տեսք
2022 թվականի փետրվարի 21-ին Թուրքիայի Սամանդաղ շրջանում տեղի ունեցած ուժեղ երկրաշարժներից (6,4 և 5,8 բալ) վնասվել է եկեղեցին։ Վաքըֆ գյուղի համայնքապետ Պերճ Քարթունը նշել է, որ փետրվարի 6-ին տեղի ունեցած առաջին երկրաշարժից հետո եկեղեցին փակվել է պատարագների համար։

## Արտաքին հղումներ
* Ս. Աստուածածնի Վերափոխման տօնը Վագըֆգիւղի մէջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաթայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Աիդա Մնացականյան

**Աիդա Լյուդվիգի Մնացականյան** (, Երևան), հայ բանասեր, մանկավարժ, հաղորդավար։

## Գործունեությունը
1965 թվականին ավարտել է Երևանի Պերճ Պռոշյանի անվան թիվ 15 միջնակարգ դպրոցը, 1970 թվականին Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1970-1971 թվականներին եղել է Արմավիրի մարզի Մրգաշատ գյուղի միջնակարգ դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, 1973-1997 թվականներին Երևանի թիվ 116 միջնակարգ դպրոցի ուսուցչուհի, 1997-1998 թվականներին Երևանի թիվ 66 միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1998 թվականի դեկտեմբերի 7-ին նշանակվել է Երևանի թիվ 115 միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1980-1990 թվականներին Հայաստանի պետական հեռուստատեսության ուսումնական հաղորդումների խմբագրությունում վարել է «Հայոց լեզու միջին դասարանցիների համար» հաղորդաշարը։ Բազմիցս եղել է բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների հայոց լեզվի քննական հանձնաժողովների անդամ։ Արժանացել է «Ստեղծագործող ուսուցիչ» կոչման (1994)։

Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Շահեն Թաթիկյան

**Շահեն Ստեփանի Թաթիկյան** (), հայ արձակագիր, սցենարիստ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1949 թվականից։ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1985):

## Կենսագրություն
Շահեն Թաթիկյանը ծնվել է 1924 թվականին, Թիֆլիսում։ 1941 թվականին տեղափոխվել է Երևան, ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1942 թվականին մեկնել է բանակ, 1944 թվականին ծանր վիրավորվել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։ 1945 թվականին շարունակել է ուսումը համալսարանում և 1947 թվականին ավարտել այն։ Աշխատել է վաղ պատանեկությունից, եղել է խառատ, գրաշար, սրբագրիչ, եղել է որպես խմբագիր ռադիոյում, հրատարակչությունում, գրական աշխատանք է կատարել թերթերում։ Տպագրվել սկսել է 1947 թվականին։

1968-1971 թվականներին եղել է ՀՀ հեռուստառադիոպետկոմի «Երևան» կինոմիավորման տնօրեն և գլխավոր խմբագիր, 1977-1980 թվականներին՝ «Սովետական Հայաստան» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ ԽՄԿԿ անդամ 1962 թվականից։

Շահեն Թաթիկյանի «Նրա ճանապարհը» վեպը պատկերում Է Հայաստանի 1920-1940-ական թվականների միջև ընկած ժամանակաշրջանը։ Նրա ստեղծագործություններին բնորոշ են սյուժետային բազմազանությունը, ժամանակի հասարակական խնդիրների քննությունը։

## Սցենարներ
* «Արշակը»
* «Ապրեցեք երկար»
* «Ոսկի և հող»

## Երկեր
* Հաղթանակի օրը, Երևան, 1950։
* Մարդիկ, Երևան, 1955, 152 էջ։
* Նրա ճանապարհը, գիրք 1, Երևան, 1956։
* Նրա ճանապարհը, գիրք 2, Երևան, 1958։
* Նրա ճանապարհը, գիրք 3, Երևան, 1962։
* Կրակի պարը, Երևան, 1959, 204 էջ։
* Կապույտ երկնքի ու կորած բարեկամության մասին (պատմվածքներ), Երևան, 1961, 172 էջ։
* Նրա ճանապարհը, հատ. 1, Երևան, 1964։
* Նրա ճանապարհը, հատ. 2, Երևան, 1965։
* Ինչ գույնի են լինում ճայերը (պատմվածքներ, վիպակներ, վեպ), Երևան, 1969, 524 էջ։
* Նվերը, Երևան, 1975։
* Վերջին զարդաքանդակը, Երևան, 1976։
* Մեկը բազմապատկած միլիոնով (պատմվածքներ, վիպակներ, վեպ), Երևան, 1977, 575 էջ։
* Բալենի (վեպ), Երևան, 1980, 312 էջ։
* Երիցս խաչվածը, գիրք 1-2, Երևան, 1985։
* Երիցս խաչվածը, գիրք 3, Երևան, 1986։
* Ընտիր երկեր, հատ. 1, Երևան, 1987։
* Ընտիր երկեր, հատ. 2, Երևան, 1987։
* Նրա ճանապարհը, գիրք I, Երևան, 1989։
* Նրա ճանապարհը, գիրք II, Երևան, 1990։
* Նրա ճանապարհը, գիրք III, Երևան, 1989։
* Նրա ճանապարհը, գիրք IV, Երևան, 1991։
* Բալենի, Ե., Դարակ, 2020, 344 էջ։
* Ինչո՞ւ է ժպտում անցորդը, Ե., Դարակ, 2022, 312 էջ (համահեղինակ` Սերգեյ Ղազարյան)։

## Թարգմանություններ

* Բորիսով Լեոնիդ։ Ժյուլ Վեռն։ Վեպ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1957.- 406 էջ։
* Դիկկենս Չարլզ։ Դավիթ Կոպպերֆիլդ։ Կենսագրական վեպ.- Երևան։ Հայպետհրատ.
	Մաս 1.- 1957.- 363 էջ։
Մաս 1.- 1957.- 359 էջ։
Մաս 1.- 1958.- 354 էջ։
* Նեմանի ափին.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1956.- 136 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Ռեմարկ Էրիխ Մարիա։ Ապրելու ժամանակը.- Երևան։ Հայաստան, 1970.- 497 էջ։
* Ռեմարկ Էրիխ Մարիա։ Երեք ընկեր.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 496 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Նշան Հարությունյան

**Նշան Արտաշեսի Հարությունյան** (, Ապարան, Ափնագյուղ), շինարար-ճարտարապետ, շինարարական տրեստի կառավարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1982 թ.)։

## Կրթություն
1951 թվականին ավարտել է Ափնագյուղի 7-ամյա դպրոցը, 1959 թվականին՝ Երևանի հիդրոմելիորատիվ տեխնիկումը, 1983 թվականին՝ Երևանի ճարտարագիտական ինստիտուտի ճարտարապետա-շինարարական ֆակուլտետը։

## Գործունեությունը
1960-1964 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1964-2002 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ, ապա՝ ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության "Երքիմշին" տրեստում։ 1964-1966 թվականներին եղել է վարպետ, 1966-1969 թվականներին՝ ավագ աշխղեկ, 1969-1980 թվականներին՝ տեղամասի պետ, 1980-1984 թվականներին՝ "Երքիմշին" տրեստի թիվ 24 շինարարական վարչության պետ, 1984-1988 թվականներին՝ "Երքիմշին" տրեստի գլխավոր ճարտարագետ, 1988-1991 թվականներին՝ "Երքիմշին" տրեստի թիվ 30 շինարարական վարչության պետ, 1991-1995 թվականներին՝ "Երքիմշին" տրեստի կառավարիչ, 1995-1999 թվականներին՝ "Երքիմշին" փակ բաժնետիրական ընկերության գործադիր տնօրեն, 1999-2002 թվականներին՝ "Երքիմշին" տրեստի թիվ 20 շինարարական վարչության տնօրեն։ 2002-2006 թվականներին՝ Երևանի "Ջրմուղ-կոյուղի" փակ բաժնետիրական ընկերության "Ջրառ և տեխնիկական կենտրոնացված սպասարկում" մասնաճյուղի տնօրեն-գլխավոր տնօրենի տեղակալ։
"Երքիմշին" տրեստն է կառուցել "Ռոսիա" կինոթատրոնը, "Հրազդան" մարզադաշտը, հայ-ամերիկյան "Հանթսման" և "Կարիտաս Իտալիանո" երկաթբետոնյա կոնստրուկցիաների գործարանները, "Ուխտատուն" թանգարանը, վերակառուցել է "Նաիրիտ", ավտոդողերի, պոլիվինիլացետատ, պոլիպլաստ, կաշվի թիվ 1 և 7 գործարանների շենքերը։ Կառուցել է ճանապարհներ, ջրատարներ, մաքրման կայաններ, մշակութային, կենցաղային, թեթև արդյունաբերության օբյեկտներ, մետրոյի վերգետնյա կայարաններ, բնակելի շենքեր։

## Պարգևատրվել է
* Խորհրդային Պատվո նշան շքանշանով (1978 թ.)։

Կատեգորիա:1937 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարարներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Հայկ և Բել

thumb|Հայկը կործանում է Բելին - Juliano Zasso
մինի|124x124փքս|Haik from haik and Bel
**Հայկ և Բել**, առասպելաբանական հնագույն վեպ։ Պահպանվել է Մովսես Խորենացու և Սեբեոսի պատմություններում։

## Առասպելը
«Հայկ և Բել» առասպելից ավանդավեպի փոխարկվելու հնամենի նմուշ է. ենթահիմքում ընկած է լույսն ու գարունը խորհրդանշող աստվածային պայքարն ընդդեմ խավարն ու ձմեռը մարմնավորող բռնակալի։ Առասպելը, պատմականանալով, կապվել է հայկական ցեղերի կամ նախահայրերի և նրանց հարավային հարևանների (ասորեստանցիներ կամ բաբելացիներ) հետ, վերածվել դյուցազնավեպի։ Աղեղնավորը դարձել է հայ ցեղի նախնի՝ Հայկ, իսկ բռնակալը՝ սեմական ժողովուրդների արեգակնային աստված կամ Ասորեստանի թագավոր՝ Բել։ Վերջինս հպատակեցնում է բոլոր հսկաներին ու ժողովուրդներին։ Հայկը չի հպատակվում. իր տոհմով Բաբելոնից գալիս է Արարադ երկիրը, ապա անցնում Հարք, հիմնում իր անունով բնակավայր՝ Հայկաշեն և բնակվում այնտեղ։ Տիտանյան Բելը դեսպան է ուղարկում Հայկի մոտ՝ առաջարկելով հնազանդություն և խաղաղություն։ Հայկը մերժում է. Բելը մեծ զորքով մտնում է Արարադ երկիրը։ Կադմոս թոռանից տեղեկանալով թշնամու ներխուժման մասին՝ Հայկը որդիներով ու թոռներով ընդառաջ է գնում Բելի զորաբանակին և Վանա լճի ափին մարտի բռնվում։Ճակատամարտում Հայկն իր երեքթևյան նետով սպանում է Բելին։ Ըստ վեպի՝ Հայկից սերում են հայերը, իսկ նրա բնակած երկիրը կոչվում է Հայք։ Կռվի վայրը Հայկն անվանում է Հայոց ձոր։

Այս առասպելի պատմական էությունն իրենց անկախությունն ու երկիրը պաշտպանող հայերի մղած կռիվներն են Ասորեստանի դեմ։ Ըստ Մովսես Խորենացու՝ Հայկը գանգրահեր, վայելչակազմ, զվարթ աչքերով, ուշիմ ու խոհեմ, քաջ, երևելի և ազատասեր դյուցազն էր։

## Հետաքրքիր փաստեր
Օրիոն համաստեղությունը հայոց մեջ կոչվել է Հայկ (Խեյք, Խեք)։ Ենթադրվում է, որ հայկական ամսանունները (հայոց հին տոմարով) Հայկի ուստրերի և դուստրերի անուններն են։

Կատեգորիա:Անտիկ շրջանի հայ գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 25-րդ դար
Կատեգորիա:Հայկ նահապետ
Կատեգորիա:Հայոց ձոր
Կատեգորիա:Դիցաբանական մարտեր
Ելենա Դեմենտևա

**Ելենա Դեմենտիևա** (), սկսել է իր կարիերան յոթ տարեկանում, «Սպարտակում»։ Առաջին մարզիչն էր Ռաուզա Իսլանովան։ 1996 թվականից Ելենան սկսեց մարզվել «ԲԿՄԱ»յում։ Արդեն այդ ժամանակ նա հաջողություններ ուներ յունիորների շրջանում։ Նույն թվականին հաղթեց յունիորների Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում։

Ելենան պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1998 թվականին և արդեն մեկ տարի անց լավագույնների հարյուրյակում էր։

1991 թվականին Ելենան առաջին անգամ դուրս եկավ Պալերմոյի մրցաշարի կիսաեզրափակիչ, ինչպես նաև դարձավ Ռուսաստանի հավաքականի անդամ։ Ֆեդերացիայի գավաթի շրջակներում հանդես եկավ Վինուs Ուիլիամսի դեմ և կրեց առաջին նշանակալից հաղթանակը։

2000 թվականին դարձավ առաջին ռուս թենիսիտուհին, ով դուրս եկավ ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնության կիսաեզրափակիչ, որտեղ պարտվեց Լինդսեյ Դեվենպորտին։ Նույն տարում դարձավ Սիդնեյի Օլիմպիական Խաղերի արծաթե մեդալակիր, եզրափակչում զիջելով Վինուս Ուիլիամսին 2-6 4-6 հաշվով։ WTA իր առաջին տիտղոսը Ելենան նվաճեց 2003 թվականին։ 2004 թվականին Ելենան երկու անգամ դուրս է գալիս Մեծ սաղավարտի եզրափակիչ, սակայն երկու անգամ էլ պարտվում է համաերկրացիներին (Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնությունում Անաստասիա Միսկինաին և ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնությունում Սվետլանա Կուզնեցովային)։

## Մեծ սաղավարտ
### Եզրափակիչ հանդիպումներ (0-2)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս թենիսիստներ
Կատեգորիա:Ռուս օլիմպիական չեմպիոններ‎
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կանանց թենիսի ասոցիացիա

[աջից|մինի|250px|Կանանց թենիսի ասոցիացիայի [պատկերանիշը]]
**Կանանց թենիսի ասոցիացիա** (, ), հայտնի նաև որպես WTA Tour: 2005 թ. ասոցիացիան վերանվանվեց **The Sony Ericsson WTA Tour**:
Կազմակերպությունը ստեղծվել է 1970-ի սեպտեմբերի 23-ին ԱՄՆ-ի Հյուսթոն քաղաքում Վիրջինիա Սլիմս մրցաշարի անցկացման ժամանակ։ WTA-ի հիմնադրման գլխավոր «դերակատարներից է» Բիլի-Ջին Քինգը։

## Մրցաշարերի կատեգորիա
2009 թվականից մտցված է **WTA** մրցաշարերի նոր կատեգորիա՝
* Մեծ սաղավարտի մրցաշարեր
* Չեմպիոնների ամփոփիչ մրցաշար
* WTA պրեմիեր մրցաշար (*WTA Premier tournaments*) (20 մրցաշար. մինչև 2009-ը՝ **Tier I** և **Tier II** մրցաշարներ)
** Չորս պարտադիր միքս մրցաշարեր Ինդիան Ուելսում, Մայամիում, Մադրիդում և Պեկինում (մրցանակային ֆոնդ $ 4,500,000)
** Հինգ մրցաշար Դուբայում, Հռոմում, Ցիցինատիում Տորոնտո/Մոնրեալ և Տոկիոյում (մրցանակային ֆոնդ $ 2,000,000)
** Տասը մրցաշար $ 600,000-1,000,000 մրցանակային ֆոնդով
** Տարվա ամփոփիչ մրցաշար (Համաշխարհային տուրի եզրափակիչ)
* WTA միջազգային մրցաշարներ (*WTA International tournaments*) (30 մրցաշար. մինչև 2009-ը՝ **Tier III** և **Tier IV** մրցաշարեր)

## Աշխարհի առաջին ռակետներ

## Ռեկորդներ
### Մենախաղերում տիտղոսների քանակով առաջատարներ
# Մարտինա Նավրատիլովա - 167
# Քրիս Էվերտ - 154
# Շտեֆի Գրաֆ - 107
# Մարգարետ Կորտ - 92
# Իվոն Գուլագոնգ-Կոուլլի - 68
# Բիլլի Ջին-Քինգ - 67
# Լինդսեյ Դեվենպորտ - 55
# Վիրջինիա Վեյդ - 55
# Մոնիկա Սելեշ - 53
# Մարտինա Հինգիս - 43
# Ժյուստին Էնեն - 43
# Վինուս Ուիլիամս - 43
# Կին Քլեյստթերս - 41
# Սերենա Ուիլիամս - 39
# Կոնչիտա Մարտինես - 33
# Թրեյսի Օսթին - 30

### Զուգախաղերում տիտղոսների քանակով առաջատարներ

# Մարտինա Նավրատիլովա - 177
# Ռոզմարի Կևալս - 112
# Փեմ Շրայվեր - 106
# Բիլլի Ջին-Քինգ - 101
# Նատալյա Զվերևա - 80
# Յանա Նովոտնի - 76
# Ջիջի Ֆերնանդես - 68
# Արանտա Սանչես-Վիկարիո - 68
# Հելենա Սուկովա - 68
# Լայզա Ռեյմոնդ - 67
# Լարիսա Սավչենկո-Նեյլանդ - 66
# Ռենե Սթաբզ - 59
# Ուենդի Թյորնբալ - 55
# Մարգարետ Կորտ - 48
# Կարա Բլեք - 48

### Մրցաշարերի ամենատարեց հաղթողները
# Բիլլի Ջին-Քինգ։ 39 տարեկան, 7 ամսական, 23 օրական (Բիրմինգեմ 1983)
# Կիմիկո Դատե-Կրում։ 38 տարեկան, 11 ամսական, 23 օրական (Սեուլ 2009)
# Մարտինա Նավրատիլովա։ 37 տարեկան, 4 ամսական, 2 օրական (Փարիզ, փակ տարածություն, 1994)
# Մարգարետ Կորտ։ 34 տարեկան, 4 ամսական, 26 օրական (Մելբուրն 1976)

### Մրցաշարերի ամենաերիտասարդ հաղթողները
# Թրեյսի Օսթին։ 14 տարեկան, 28 օրական (Փորթլենդ 1977)
# Քեթի Ռինալդի։ 14 տարեկան, 6 ամսական, 24 օրական (Կյետո 1981)
# Անդրեա Ջագեր։ 14 տարեկան, 7 ամսական, 14 օրական (Լաս Վեգաս 1980)

## Արտաքին հղումներ
* WTA պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Թենիսի կազմակերպություններ
Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2011

«Հայաստանի ֆուտբոլի Գավաթ 2011»-ը Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթի 20-րդ խաղարկությունն է։ Այն սկսվել է 2011 թվականի մարտի 10-ին և ավարտվել նույն թվականի մայիսի 11-ին։ 2011 թվականի գավաթի խաղարկությանը, ինչպես անցած տարի, մասնակցեցին միայն բարձրագույն խմբի 8 թիմերը։ Վիճակահանության ժամանակ ՀՖՖ-ի մրցումների և կազմակերպման բաժինը 2010 թվականի առաջնությունում 1-4-րդ տեղերը գրաված թիմերին նախապես բաժանեց իրարից, որպեսզի նրանք միմյանց հետ չհանդիպեն 1/4 եզրափակիչում։ Գավաթի եզրափակիչում «Միկան» 4 - 1 հաշվով հաղթեց «Շիրակին»։

## Արդյունքներ
#### 1/4 եզրափակիչ

#### 1/2 եզրափակիչ

#### Եզրափակիչ

## Ռմբարկուներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթներ
Այլ կերպ (ալբոմ)

**«Ինաչե»** (*Այլ կերպ*), «ԴԴՏ» ռոք խմբի 19-րդ ալբոմն է։ Թողարկվել է 2011 թ. հոկտեմբերին, կազմված է երկու ձայնասկավառակից՝ «Ինաչե» և «P.S.»։

Բոլոր 28 կոմպոզիցիաները տեղադրված են ՅուԹյուբում։https://www.youtube.com/user/officialddt#p/c/32A866C79F7ED315/0/oiE3C4pwva8

Կատեգորիա:2011 ալբոմներ
Սեմելե (Հենդել)

**Սեմելե** (Semele, HWV 58), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերա երեք գործողությամբ։ Ստեղծվել է 1744 թ.։ Առաջին անգամ ներկայացվել է որպես օրատորիա 1744 թ. փետրվարի 10-ին Լոնդոնի «Քովենտ Գարդեն» թատրոնում։ Սյուժեի հիմքում ընկած է Դիոնիսոսի մոր՝ Սեմելեի և Զևսի սիրո մասին հին հունական առասպելը։ Անգլերեն լիբրետտոն՝ Վիլյամ Կոնգրիվի։

«Սեմելեն» համարվում է գերմանացի երգահանի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և այսօր էլ հաճախ բեմադրվում ու ձայնագրվում է։

Կատեգորիա:1744 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Անգլերեն օպերաներ
Ջովանի Պաիզիելլո

**Ջովանի Պաիզիելլո** (, ), իտալացի երգահան, նշանակալի ազդեցություն է գործել Մոցարտի և Ռոսսինիի ոճի ձևավորման վրա։ Ընդհանուր առմամբ գրել է 148 օպերա (այդ թվում՝ «Սևիլյան սափրիչը» («Il Barbiere di Siviglia»), «La finta amante», «Il Matrimonio inaspettato» և այլն), կանտատներ, քառյակներ, սիմֆոնիաներ, հոգևոր ստեղծագործություններ և այլն։

Այստեղ է ստեղծել և բեմադրել «Աղախինը՝ տիրուհի» (1781), «Սևիլյան սափրիչ» (1782) և այլ օպերաներ։ 1784-1802 թվականներին և 1803-1815 թվականներին Նեապոլում, 1802-1803 թվականներին Փարիզում եղել է պալատական կոմպոզիտոր։ Բուֆֆօպերայի վարպետ Պաիզելլո ստեղծել է 100-ից ավելի օպերաներ, այդ թվում՝ «Գեղեցիկ ջրաղացպանուհին» (1788), «Նինա կամ Սիրուց խելակորույսը» (1789)։ Պաիզելլոի օպերաներին բնորոշ է գործողության սրընթաց զարգացումը, անսամբլային համարների աշխուժությունը։ Գրել է նաև 12 սիմֆոնիա, կամերային գործիքային պաշտամունքային ստեղծագործություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Սպորտ

**Սպորտ** (ծագումը՝ միջնադարյան անգլերենի ***disport*** *[խաղ, զվարճանք]* բառից), ֆիզիկական և ինտելեկտուալ գործունեության տեսակ, որը նպատակ ունի մարդու առողջության ամրապնդմանը և ընդհանուր ֆիզիկական և մտավոր զարգացմանը զուգահեռ՝ առաջացնել ցանկություն դժվարությունները հաղթահարելու, կյանքում բարձր արդյունքների և հաղթանակների հասնելու համար։ 

Սպորտի հիմքը մրցակցային գործունեությունն է, որի ընթացքում համեմատվում և գնահատվում են մարդու պոտենցիալ հնարավորությունները:

## Սպորտաձևեր
Սպորտաձևը սպորտային մրցումների տեսակների մի շարք է, որոնք միավորված են նմանատիպ կանոններով, մեկ սպորտային ֆեդերացիայի ներքո և այլն: Ավանդաբար, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի տեսանկյունից առանձին մարզաձև է համարվում մեկ միջազգային ֆեդերացիայի կողմից անցկացվող բոլոր տեսակի մրցումների ամբողջությունը: Բացառություն էին կազմում ժամանակակից հնգամարտը և բիաթլոնը, որոնք մինչև 1993 թվականը ղեկավարվում էին մեկ միջազգային ֆեդերացիայի կողմից։

Սպորտը կարող է լինել պրոֆեսիոնալ կամ սիրողական: Պրոֆեսիոնալ սպորտը անպայմանորեն ներառում է մրցաշարերի մասնակցություն և մրցանակների համար պայքար: Սիրողական սպորտը այն  է, որով մարդ զբաղվում է իր ցանկությամբ` առանց մրցաշարերի մասնակցության ու մրցանակներ վաստակելու նպատակով:

## Սպորտային մրցանակներ

Սպորտային մրցանակները պարգևներ են, որոնք տրվում են մրցումների մասնակիցներին, հիմնականում հաղթողներին, մրցանակակիրներին և բացարձակ հաղթողներին։

Սպորտային մրցանակներն ու պարգևները, որոնք շնորհվում են մարզական մրցումների չեմպիոններին և փոխչեմպիոններին, ներառում են.

• օլիմպիական խաղերի, աշխարհի, մայրցամաքային, ազգային և այլ առաջնությունների մեդալներ։ Սովորաբար 1-ին տեղը զբաղեցրած մասնակիցին շնորհվում է «ոսկե մեդալ», 2-րդ տեղը՝ «արծաթե մեդալ», 3-րդ տեղը՝ «բրոնզե մեդալ»

• մրցանակներ համաշխարհային, մայրցամաքային կամ ազգային ռեկորդներ սահմանելու համար

• դափնեպսակներ, չեմպիոնական ժապավեններ

• գավաթներ և այլ մրցանակներ

• դիպլոմներ, շքանշաններ և այլն

## Սպորտ և երիտասարդություն
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ սպորտը կարող է երիտասարդներին ապահովել դրական զարգացման հնարավորություններ, ինչպես նաև նպաստել կյանքի հմտությունների ուսուցմանը և կիրառմանը:

## Տես նաև
* Օլիմպիական խաղեր

Կատեգորիա:Սպորտ
Կատեգորիա:Հիմնական թեմատիկ հոդվածներ
Համազասպ Դ Մամիկոնյան

**Համազասպ Մամիկոնյան** (ծ. թ. անհայտ - 661), Հայոց իշխան 654 թվականից։

## Հայոց իշխան
Բյուզանդական և արաբական նվաճողների դեմ պայքարում գործակցել է աներոջը՝ Թեոդորոս Ռշտունուն։ Հիվանդության պատճառով Համազասպն առժամանակ առանձնացել է Աղթամարում, և երբ Հայաստանում սրվել է պայքարն արաբական և բյուզանդական կողմնորոշում ունեցող հայ նախարարների միջև, Համազասպը 654 թվականին գումարել է նախարարական ժողով և կայացրել փոխհամաձայնություն (երկիրը բաժանվել է նախարարների միջև՝ ըստ նրանց հզորության)։

## Կյուրոպաղատ
Հայոց իշխան դարձած Համազասպ Մամիկոնյանը արաբա-բյուզանդական հակամարտությունում առժամանակ չեզոք դիրք է գրավել, իսկ 656 թվականին, օգտվելով Արաբական խալիֆայությունում ծավալված գահակալական կռիվներից, դաշնակցել է Բյուզանդիային և թոթափել արաբական գերիշխանությունը՝ պաշտոնապես ընտրվելով Հայոց իշխան։ Բյուզանդական կայսրը նրան շնորհել է կյուրոպաղատի տիտղոս, նվիրել արծաթե գահ և զորքերը հանել Հայաստանից, որը, բացառությամբ Չորրորդ Հայքի մի մասի, միավորվել է Հայոց իշխանի գահի շուրջը։ 661 թվականին վերսկսված արաբա-բյուզանդական պատերազմների ժամանակ՝ Համազասպ Մամիկոնյանը կրկին ընդունել է արաբական գերիշխանությունը և երկիրը զերծ պահել ավերածություններից։ Համազասպ Մամիկոնյանի մահից հետո իշխանական գահն անցել է նրա եղբորը՝ Գրիգոր Ա Մամիկոնյանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Ասպարեզ (թերթ, Գյումրի)

**Գյումրի Ասպարեզ օրաթերթ**, լույս է տեսնում 2011 հոկտեմբերի 11-ից Գյումրի քաղաքում։ Նախաձեռնության հեղինակը Գյումրու ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբն է։
Պաշտոնական առաջին համարի շնորհանդեսը կայացել է հոկտեմբերի 12-ին։ Այս համարից առաջ լույս էին տեսել նաև փորձնական հինգ համարներ, որոնք անվճար բաժանվել էին Շիրակի մարզի բնակիչներին։
8 էջանոց թերթը հրատարակվում է 500 տպաքանակով, իսկ վաճառքի գինը՝ 100 դրամ։

## Ծանոթություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Համամ Արևելցի

**Համամ Արևելցի**, ***Համամ-Գրիգոր***, ***Համամ Բագրատունի***, ***Համամ Բարեպաշտ***, (ծ. և մ. թթ, անհայտ), 9-րդ դարի 2-րդ կեսի իշխան, ապա՝ թագավոր Հայոց Արևելից Կողմանց։

## Կառավարումը

## Կենսագրություն

Խոշոր դեր է կատարել Արևելից Կողմանց պատմության մեջ, կառուցել է Հավքախաղաց բերդը Տրտուի աջ ափին, տիրացել ամբողջ Արցախ-Խաչեն աշխարհին։ Բագրատունիների թագավորության ենթակա Համամ Արևելցու Հայոց Արևելից Կողմանց թագավորությունն ընդգրկել է Վաչագան Բարեպաշտի թագավորության ամբողջ տարածքը (Արցախ, Ուտիք, Կամբեճան)։ Նպաստել է Հայոց եկեղեցու և նրա Աղվանից թևի միջև եղած տարաձայնությունների հարթեցմանը։ Պահպանվել է Համամ Արևելցու երկու արձանագրություն, մեկը՝ Մեծ Մազրայում («Գրիգոր Ադրներսեհյան»-«Ադրնարսեհի որդի» անունով»), 881 թվականին կանգնեցված խաչարձանի վրա, մյուսը՝ «Համամ» անունով, Տիգրանակերտ քաղաքի ավերակների մոտ գտնվող Սոֆուլու գյուղում, առանց թվականի։

898-ին մահացավ Աղվանից Բագրատունիների գահակալ Համամ Գրիգոր Արևելցին։ Միջագետքի արաբական կուսակալից ծանր պարտություն կրած՝ Բագրատունյաց շահնշահության արքա Սմբատ Ա Բագրատունին ի վիճակի չլինելով զսպելու Աղվանքում սկսված գահակալական վեճերը, ստիպված եղավ համակերպվել Բագրատունյաց շահնշահության կազմի մեջ մտնող Աղվանից թագավորության մասնատմանը մանր վարչական միավորների (գահերեց իշխանությունների), որոնք էին՝ Հերեթ-Կամբեջանի (մեծ իշխան՝ Համամի որդի Ատրներսեհ), Փառիսոսի (մեծ իշխան՝ Համամի որդի Սահակ), Խաչենի /որի մեջ էր մտնում նաև Պարտավին հարակից Առանշահիկ Շիրյանշահանց իշխանությունը, Կաղանկատույք ավանով և Աղվեն բերդով/ (մեծ իշխան՝ Համամի որդի Վաղթանգ Սակառ, իր կրտսեր եղբոր հետ միասին, որին հատկացված էր ներքին Խաչենի տարածքները), Քթիշի կամ Դիզակի   (մեծ իշխան՝ Եսաի Աբու-Մուսեի թոռ Գագիկ)։

## Աշխատություններ
* Hamam, Commentary on the Book of Proverbs. Armenian text and English translation,  with Introduction and extensive commentary by Thomson R.W., Peeters, Leuven 2005, Pp. vi, 307 (Hebrew University Armenian Texts and Studies, 5). 

## Գրականություն
* Կոստանեանց Կարապետ, Համամ Արեւելցի, Վաղարշապատ, 1896։

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Ուշահիդի

**Ուշահիդի** (աֆրիկյան սուահիլի լեզվից թարգմանվում է որպես «վկայություն» կամ «վկա»), ազատ կոդով և անվճար տարածվող ծրագրային հարթակ է, որը թույլ է տալիս ստանալ որևէ խնդրի շուրջ, օրինակ՝ աֆրիկայում ազգամիջյան բախումների ժամանակ տեղի ունեցող բռնությունների վերաբերյալ ականատեսների վկայությունները էլեկտրոնային փոստի կամ տեքստային կարճ հաղորդագրությունների միջոցով ստանալ և տեղադրել Գուգլ Մեփս էլեկտրոնային վեբ քարտեզի վրա և ստացվող «վկայությունների քարտեզը» արտապատկերել ցանկացած կայքէջում։

Ուշահիդի համակարգը, այսպիսով, օգտագործում է քրաուդսորսինգի՝ «հանրային ջանքի» գաղափարը սոցիալական ակտիվիզմի, հանրային հաշվետվողականության խրախուսման համար՝ օգտագործելով ակտիվիզմի, քաղաքացիական լրագրության և գեոտարածական տվյալների համադրությունը, որն այլ կերպ կոչվում է «ակտիվսիտային քարտեզագրում»։

## Կառուցվածք
Ուշահիդի հարթակը հիմնված է Կոհանա () վեբ-կմախքի վրա (ԿոդԻգնայտեր  կմախքի ճյուղավորում)։ Այն պարունակում է Նեքսմո և Քլիքաթել կարճ հաղորդագրությունների ուղարկման համակարգերի ներդրված սատարում։ Ուշահիդիի պաշտոնական հոսթինգ հարթակում տեղակայված կայքերը օգտվում են կարճ հաղորդագրություններ ուղարկելու առևտրային ծառայությունից։
Ուշահիդին հնարավորություն է տալիս միջներեսում օգտագործել ՕփենՍթրիթՄեփի քարտեզներ, սակայն միևնույն է պահանջում է Գուգլ Մեփսի ԷյՓիԱյ աշխարհագրական կոդավորման (գեոկոդինգի) համար։

Ուշահիդիի առանձին տեղակայումներ, որպես կանոն, գործածում են կարճ հաղորդագրությունների տեղական ծառայությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուշահիդի պաշտոնական կայքը
* "Remixing the Web for Social Change" (անգլերեն)
* ԹԵԴ (կոնֆերանս)։ ԹԵԴ ներկայացումներ Ուշահիդիին նվիրված (անգլերեն, այլ լեզուներով ենթագրեր)
* Ինտերակտիվ Լրագրության Ինստիտուտ  (անգլերեն)
* Յունայթեդ ֆոր Աֆրիքա (անգլերեն)
* Ուշահիդի Նեքմո հավելման օգտագործման ուղեցույց  (անգլերեն)
* Կանաչ․ամ Փրկենք ծառերը։ Հայաստանի համար նախատեսված Ուշահիդի համակարգով գործող կայք  (անգլերեն)

Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Ընտրախախտումներ
Կատեգորիա:Վեբ-քարտեզագրություն
Խաչատուր Աբրահամյան

**Խաչատուր Մանուկի Աբրահամյան** (), հայ խորհրդային դերասան։

## Գործունեությունը
Ավարտել է Ափնագյուղի ծխական դպրոցը։ Միջնակարգ և մասնագիտական կրթություն ստացել է Երևանում։ 1927-1970 թվականներին խաղացել է խաղարկային (գեղարվեստական լիամետրաժ և կարճամետրաժ ֆիլմերում), եղել է տասնյակ ֆիլմերի տնօրեն (ադմինիստատոր)։

## Դերեր
* 1927 - Ղուլ (ոստիկան),
* 1928 - Զամալլու (գլխավոր տնօրեն, բանվոր),
* 1928 - Հաշիմ (գլխավոր տնօրեն),
* 1929 - Ով է մեղավոր (գլխավոր տնօրեն),
* 1930 - Կիմը` հերթապահ (գլխավոր տնօրեն),
* 1930 - Միշտ պատրաստ (գլխավոր տնօրեն),
* 1930 - Ուշադրություն (գլխավոր տնօրեն, հարբեցող),
* 1931 - Կիկոս (գլխավոր տնօրեն, մաուզերիստ),
* 1931 - Մեքսիկական դիպլոմատներ (գլխավոր տնօրեն, սպա),
* 1932 - Անբանը (գլխավոր տնօրեն, գործկոմի նախագահ),
* 1932 - Քրդեր-եզդիներ (գլխավոր տնօրեն, Խուրշուդ), 
* 1934 - Երբ ծաղկում են այգիները (գլխավոր տնօրեն, գեղջուկ), 
* 1937 - Վեց համազարկ (գլխավոր տնօրեն, մաուզերիստ), 
* 1938 - Սևանի ձկնորսները (գլխավոր տնօրեն, Վաղինակ),
* 1939 - Լեռնային արշավ (մաուզերիստ),
* 1939 - Լեռնային հեղեղ (Հասան),
* 1940 - Քաջ Նազար (գլխավոր տնօրեն, պալատական),
* 1941 - Սովետական լեզվի դասը (գլխավոր տնօրեն),
* 1942 - Դուստրը (գլխավոր տնօրեն),
* 1947 - Անահիտ (Նարիման),
* 1958 - Ինչու է աղմկում գետը (թուրք սպա),
* 1970 - Հեղնար աղբյուր (ընկեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Հայկական կապույտ

**Հայկական կապույտ**, հայկական լազուր, Հայաստանում գործածված կապույտ ներկերի հավաքական անվանումը։ 

Հաճախ նույնացվել է թանկարժեք կապույտ ներկ լաջվարդին, որի հիմքը կազմել է կիսաթանկագին քարից՝ լաջվարդից Հայաստանում ստացվող փոշենման լեղակը։ Կիրառվել է գեղանկարչության, հատկապես մանրանկարչության մեջ, ինչպես և գործվածքներ ներկելու համար։ Պլինիոսը լաջվարդն անվանել է հայկական քար (lapis armenium)։ Գերադասվել է նաև սպիտակ երանգով քրիզոկոլան՝ պղնձի օքրան, որը փոշի վիճակում ոսկեգույն է, կապույտի զուգակցությամբ՝ կանաչ, իսկ մշակող նյութերի, մասնավորապես քացախի ազդեցությամբ դառնում է կապույտ։ Հիմնականում օգտագործվել է գործվածքներ ներկելու համար։ Արդյունահանվել է Ուրմիա լճի մոտ, արտահանվել՝ Իրաք, Սիրիա, Եգիպտոս։ Բացի հանքային ներկանյութերից Հայաստանում հայտնի էին բուսական լեղակները։ Հռչակված էր ինդիգոն, որը կոչվել է քաբուլյան ինդիգո (Հնդկաստանից Հայաստան և Եվրոպա տարվել է Քաբուլի վրայով)։ Ներկել են գործվածքներ, որոնք ստանում էին բաց, գեղեցիկ կապտականաչ գույն։ XIX դ. Շամախիի մոտ կային լեղակաբույսի՝ հայերին պատկանող տնկադաշտեր։ Կապույտ ներկեր են ստացել նաև սանդալենուց (ճանգան), լրջաբույսերից, գխտորից, հապալասից (կովկասյան) և այլ բույսերից։

Կատեգորիա:Օրգանական ներկանյութեր
Պարգև Ղազարյան

**Պարգև Մելքոնի Ղազարյան** (), պետական, կուսակցական աշխատող, Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր (1965-1975 թվականներին), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան միջնակարգ դպրոցը, 1946 թվականին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, 1948 թվականին՝ ՀԿԿ կենտկոմին կից բարձրագույն կուսակցական երկամյա դպրոցը։ 1941-1943 թվականներին կամավոր ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1941-1942 թվականներին եղել է մարտական գնդի կոմերիտական կազմակերպության քարտուղար, 1942-1943 թվականներին՝ գումարտակի կոմիսար, 1943 թվականին՝ 386-րդ դիվիզիայի գումարտակի հրամանատար։ Սևաստոպոլ քաղաքի պաշտպանական մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է, փոխադրվել Թբիլիսի, ապա՝ զորացրվել։ 1943-1946 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ Լենինյան շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1948-1952 թվականներին՝ Անդրերկաթուղու Երևանի քաղբաժնի հրահանգիչ, 1952 թվականին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի հրահանգիչ, 1952-1961 թվականներին՝ Անդրերկաթուղու Երևանի բաժանմունքի լոկոմոտիվային դեպոյի և Երևանի կայարանի կուսակցական կազմակերպության ազատված քարտուղար, 1961-1965 թվականներին՝ Երևանի Օրջոնիկիձեի շրջգործկոմի նախագահի տեղակալ, 1965-1972 թվականներին՝ Երևանի քաղխորհրդի գործկոմի նախագահի տեղակալ-բնակարանային ֆոնդերի հաշվառման և բաշխման բաժնի վարիչ, 1972-1975 թվականներին՝ Երևանի Խորհրդային շրջգործկոմի նախագահի տեղակալ։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան (1945 թ.) 
* Անբասիր աշխատանքի համար մեդալ (1970 թ.)
* Աշխատանքային արիության համար մեդալ (1971 թ.)
* ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգիր (1952 թ.)

Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Լուկաս Պապադեմոս

**Լուկաս Պապադեմոս** (հուն.` *Λουκάς Παπαδήμος*, ), հույն տնտեսագետ, 2011 թվականի նոյեմբերի 11-ից մինչև 2012 թվականի մայիսի 16-ը ստանձնել է Հունաստանի վարչապետի պաշտոնը։ Մինչ վարչապետ ընտրվելը՝ Պապադեմոսն եղել է *Հունական բանկի* կառավարիչը (1994-2002 թթ.), ինչպես նաև *Եվրոպական կենտրոնական բանկի* փոխնախագահը (2002-2010 թթ.)։

Պապադեմոսը համարվում է մակրոէկոնոմիկայի ոլորտում Եվրոպայի առաջատար մասնագետներից մեկը, ինչի համար էլ նախկին վարչապետի հրաժարականից հետո ընտրվել էր որպես Հունաստանի վարչապետ՝ երկիրը ճգնաժամային վիճակից դուրս բերելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վարչապետի պաշտոնական կայք
* Ռեզյումեն  «ECB» կայքում
* ''BBC պրոֆիլ''

Կատեգորիա:1947 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունաստանի վարչապետներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Աթենքի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հույն տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունաստանի ֆինանսների նախարարներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հույն գիտնականներ
Համասպրամ

**Համասպրամ**, (), մեխակազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 100 տեսակ։
Համասպրամը մտնում է *Silene L.* (Ծվծվուկ) դասի հոմանիշների մեջ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|300px|Ծաղիկները
Ցողունն ուղիղ է, եղանաձև ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 40-80 սմ։ Ստորին տերևները կոթունավոր են, ձվաձև, վերինները՝ ձվանշտարաձև, սրածայր։ Ծաղկաբույլը նոսր կիսահովանոց է, ծաղիկները՝ միասեռ, երկտուն, սպիտակ։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը միաբուն, բազմասերմ, տանձաձև տուփիկ է։

Միջին որակի կերաբույս է։

## [[Հայաստան]]ում
Հայաստանում հանդիպում է մեկ տեսակ՝
*Բուասսիեի համասպրամ (*M. boissieri*), որի ցողունի բարձրությամբ 40-80 սմ է։ Աճում է Տավուշի, Սյունիքի, Լոռու և այլ մարզերի կանաչ լեռնալանջերին։

## Տեսակներ
Ըստ *[[GRIN]]*-ի տվյալների
*  = 
*  = 
*  = 
*  = 
*  = 
*  = 

## Տարածում
Տարածված է Տավուշի, Լոռու, Շիրակի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է թփուտներում, խոտածածկ լանջերին, աղբոտ վայրերում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Հայաստանի բույսեր
Կատեգորիա:Մեխակազգիներ
Blogger

**Բլոգեր** (*Blogger*), բլոգ վարելու համակարգ է, որի միջոցով ցանկացած կարելի է ստեղծել ու վարել բլոգ առանց ծրագրավորման գիտելիքներ ունենալու։ Բլոգերը ստեղծվել է Pyra Labs ընկերության կողմից, որը հիմա պատկանում է Գուգլին։

Բլոգերը թույլ է տալիս ընտրել, արդյոք բլոգը կգտնվի տվյալ համակարգի սերվերներում, թե ավտոմատ կերպով կփոխանցվի բլոգի տիրոջ հոստինգի վրա։

## Պատմություն
* Համակարգը ստեղծվել է 1999 թվականի օգոստոսի 23-ին Pyra Labs ընկերության կողմից։ Սա Բլոգինգի համար նախատեսված առաջին նախագծերից է, որը զարգացրեց համացանցային գործունեության այս տեսակը։
* 2003 թվականի փետրվարին Գուգլը ձեռք բերեց Pyra Labs ընկերությունը և վերջինիս կողմից սահմանված լրացուցիչ հարմարավետության վճարովի ծառայությունները դարձան անվճար։
* 2004 թվականին Գուգյը ձեռք բերեց Picassa ֆոտոհոստինգը, որի հետագա ինտեգրումը Բլոգեր համակարգ զգալիորեն հեշտացրեց օգտագործողների՝ իրենց բլոգներում, նկարներ տեղադրելու պրոցեսը։
* 2004 թվականի մայիսի 9-ին Բլոգերը զգալիորեն վերամշակվեց և համակարգում մտցվեցին մի շարք հարմարություններ, ինչպիսիք են՝ օգտագործողին տրվեց CSS կաղապարը փոխելու թույլտվություն, բլոգի արխիվացում, մեկնաբանություններ և էլետրանային փոստի միջոցով նոր գրառոմներ կատարելու հնարավորություն։
* 2006 թվականի օգոստոսի 14-ին պայմանավորված համակարգի նոր, փորձնական տարբերակի գործարկմամբ, բլոգերի պարունակությունները սկսեցին տեղափողվել Գուգլի սերվերների վրա։ Մտցվեցին նաև մի շարք այլ փոփոխություններ, ինչպիսիք են՝ էջերի կաղապարների drag-and-drop խմբագրումը, բլոգ մուտքը սահմանապակելու հնարավորություն, որը թույլ էր տալիս վարել անձնական բլոգերի։
* 2006 թվականի դեկտեմբերին «փորձնական» կարգավիճակը հանվեց։
* 2007 թվականի մայիսին պարունակության տեղափոխումը Գուգլի սերվերներին ավարտվեց։

### Բլոգեր համայնք
Այն պահից սկսած, երբ օգտագործողների թույլատրվեց փոփոխել էջերի կաղապարների CSS-ները, հնարավորություն ընձեռնվեվեց ամբողջությամբ փոփոխել բլոգի արտաքին տեսքը, ավելացնել այլ նախագծողների գործիքներ, և ունենալ անհատական տեսքող բլոգ։ Բլոգի տեսքի յուրօրիանկության մասին տարատեսակ տեղեկատվություն սկսեց հայտնվել տարբեր Բլոգեր համայնքներում, որոնք նկարագրում էին տեսքի փոփոխության ու նոր հնարավորությունների ավելացման ձևերը։

## Արտաքին հղումներ
* Blogger
* Blogger draft 
* Blogger Buzz - Բլոգերի նախագծողների պաշտոնական բլոգ 
* Blogger in Draft 

Կատեգորիա:Բլոգ
Կատեգորիա:Գուգլ
Լյուդվիգ Հարությունյան

**Լյուդվիգ Գարեգինի Հարությունյան** (փետրվարի 4, 1957, Երևան), ՀՀ բանակի գնդապետ (2006 թ.)։

## Գործունեությունը
1974 թ-ին ավարտել է Երևանի թիվ 126 միջնակարգ դպրոցը, 1977 թ-ին՝ Օրենբուրգի բարձրագույն զենիթահրթիռային հրամանատարական ուսումնարանը։ 1977-1979 թթ-ին Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգում եղել է զենիթային հաշվարկի հրամանատար, 1979-1980 թթ-ին՝ հրամանատարական կետի օպերատիվ հերթապահ, 1980 թ-նի հունվար-օգոստոս ամիսներին՝ զորամասի շտաբի պետի օգնական։ 1980-1984 թթ-ին ծառայել է Գերմանիայում տեղաբաշխված խորհրդային զինուժի տարբեր զորամասերում։ Եղել է չափորոշող-վերահսկող խմբի պետ, վերանորոգման վաշտի հրամանատար, շտաբի պետի օգնական։ 1984 թ-ին ծառայության է նշանակվել Հայաստանում։ 1984-1992 թթ-ին եղել է Արաբկիրի շրջանի զինկոմիսարիատի բաժնի պետի ավագ օգնական, Բաղրամյանի շրջանի զինկոմիսարիատի բաժնի պետ, Արաբկիրի շրջանի զինկոմիսարիատի բաժնի պետ։ 1992 թ-ին ծառայության է անցել Հայաստանի Հանրապետության նորաստեղծ պաշտպանության նախարարության համակարգում։ 1992-1994 թթ-ին եղել է սահմանապահ զորքերի վարչության բաժնի ավագ սպա, ապա՝ շտաբի պետ։ 1994 թ-ին արձակվել է պահեստազոր։ 2004 թ-ին զորակոչվել և ծառայության է ուղարկվել ՀՀ պաշտպանության նախարարության Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտ։ 2004-2006 թթ-ին եղել է Սպաների որակավորման բարձրացման կենտրոնի պետի տեղակալ։ 1990-1992 թթ-ին "Միացյալ Հայաստան" ռազմականացված ջոկատի կազմում մասնակցել է ՀՀ սահմանների պաշտպանության գործողություններին։

## Պարգևատրվել
* ՀՀ ՊՆ գերատեսչական "Մարշալ Բաղրամյան" (2003 թ.), 
* խորհրդային "Անբասիր ծառայության համար" 3-րդ, 2-րդ աստիճանի, 
* "ԽՍՀՄ ԶՈՒ 70 տարի" մեդալներով։

Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Ռոբերտ Ամիրխանյան

**Ռոբերտ Բաբկենի Ամիրխանյան** (), հայ կոմպոզիտոր, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահ (1991-2013)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1939 թվականի նոյեմբերի 16-ին Երևանում։ 1964-1969 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ Էդվարդ Միրզոյանի դասարանում։ 1969 թվականից դասավանդում է կոնսերվատորիայում, 1981 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1969-1972 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային ռադիոյի երաժշտական խմբագիրը։ 1991-2013 թվականներին եղել է Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահը։ 1999-2003 թվականներին եղել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր՝ լինելով գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր է։

## Ստեղծագործական գործունեություն
մինի|ձախից|Ռոբերտ Ամիրխանյանն ու Սարմեն Հովսեփյանը
Ռոբերտ Ամիրխանյանը երաժշտություն է գրել 16 խաղարկային և շուրջ 30 մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի համար։ Հեղինակել է հայտնի և սիրված երգերի երաժշտություններ՝ «Հայի աչեր», «Հայրենի երկիր» և այլն։ Հեղինակել է ավելի քան 300 երգեր, վոկալ շարքեր, օպերետներ։

Գրել է դաշնամուրային կոնցերտ (1969), կվարտետ (1969), օպերետ՝ «Քաղքենին ազնվական» (բեմադրվել է 1979, ԵԵԿԹ), մյուզիքլներ՝ «Ատամնաբույժն արևելյան» (բեմադրվել է 1976, ԵԵԿԹ), «Դինգ-դոնգ» (1979), «Շախ և մատ» (1986), երգաշարեր՝ «Առաջին խոսքն իմ», «Քարը», «Ես այն օրվանից», «Հուշ», կինոերաժշտություն։

## Պարգևներ
* Պատվո շքանշան, 2017
* «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան, 1998
* Հայաստանի պետական մրցանակ
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1986
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1984

## Ֆիլմեր
*Կոշկակարի որդին (2004)
*Ես էլ եմ հայ (2000)
*Կացին (1994)
*Ամեն ինչ լա՜վ է (1991)
*Պանրե բնակարան (1989)
*Գաղտնի խորհրդական (1989)
*Ի՞նչ կա տանը, ինչպե՞ս են գործերը (1987)
*Օտար խաղեր (1986)
*Կապիտան Առաքել (1986)
*Ով է քո ընկերը (1985)
*Բարեկենդանը (1985)
*Կապույտ ծովում, սպիտակ փրփուրի մեջ... (1984)
*Հրդեհ (1984)
*Մասնավոր դեպք (1983)
*Խոսող ձուկը (1983)
*Ով էնպիսի սուտ ասի... (1982)
*Ձախորդ Փանոսը (1980)
*Անհարմար մարդ (1978)
*Աստղային ամառ (1978)
*Տաղանդ (մինիսերիալ, 1977)
*Եվ այն ժամանակ դու կվերադառնաս... (1976)
*Շեկ ինքնաթիռը (1975)
*Լքված հեքիաթների կիրճ (1974)
*Սխալ արտահայտություն (1973)
*Հնձան (1973)
*Տղամարդիկ (1972)
*Հայրիկ (1972)
*Փարվանա լճի լեգենդը (1971)
*Պույ-պույ մկնիկը (1971)
*Հեղնար աղբյուր (1971)
*Ջութակը ջունգլիներում (1970)
*Ասեք փոթորիկի անունը «Մարիա» (1970)
*Շերտավոր վագրեր (1969)
*Կամուրջներ մոռացության վրայով (1969)
*Մի կաթիլ մեղրը (1968)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանրային խորհրդի անդամներ
Անահիտ Ղազարյան

**Ղազարյան Անահիտ Պարգևի** (, Երևան), հայ մանկավարժ։ Դոցենտ (2004)։

## Կրթություն
1964 թվականին ավարտել է Երևանի Ավետիք Իսահակյանի անվան թիվ 16 միջնակարգ դպրոցը, 1968 թվականին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մաթեմատիկայի ֆակուլտետը, 1988 թվականին՝ նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

## Գործունեություն
1968-1970 թվականներին եղել է Երևանի Պերճ Պռոշյանի և Գայի անվան դպրոցների մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի ուսուցիչ։ 1970 թվականից աշխատում է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մաթեմատիկայի և տարրական ուսուցման մեթոդիկայի ամբիոնում։ Եղել է լաբորանտ, ասիստենտ։ Նախադպրոցական, սկզբնական և հատուկ կրթության ֆակուլտետում դասախոսում է "Մաթեմատիկա", "Մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդիկա" առարկաները։ Դասավանդել է նախապատրաստական և հեռակա ֆակուլտետներում։ Մասնակցել է ընդունելության և պետական քննությունների։ 1991 թվականից ֆակուլտետի խորհրդի անդամ է, 10 տարի եղել է խորհրդի քարտուղար։ 1995 թվականից ֆակուլտետի արհմիության բյուրոյի նախագահն է, համալսարանի արհմիութենական կոմիտեի անդամ։ Հրատարակել է 40 գիտական և մեթոդական աշխատանք, այդ թվում դասագրքեր։ Մասնակցել և մասնակցում է դպրոցի տարրական դասարանների մաթեմատիկայի դասավանդման խնդիրներին վերաբերող հարցերի քննարկմանը, հայեցակարգերի, ծրագրերի մշակման աշխատանքներին։

## Պարգևատրվել է
* ՀՊՄՀ "Խաչատուր Աբովյան" (2003 թ.) մեդալ։

## Հրատարակել է
* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա, 1-ին դասարան /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի դասագիրք։ Երևան, 1993 թ., 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1994 թ., 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1995 թ., 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1996 թ., 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1997 թ., 210 էջ։
* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա, 2-ին դասարան /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի դասագիրք։ Երևան, 1997 թ., 216 էջ։
* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա 3 /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի համար։ Երևան, 1997 թ., 224 էջ։
* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա 2 /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի 2-րդ դասարանի դասագիրք։ Նորացված և վերամշակված հրատարակություն։ Երևան, 2001 թ., 208 էջ։

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ