Կապույտ ճայ

**Կապույտ ճայ** () թռչուն է ճնճղուկանմանների (Passeriformes) կարգի ագռավների (Corvidae) ընտանիքից։ Նրա տարածման արեալն ընդգրկում է Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան հատվածը։ Այս թռչունը բնակվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների արևելյան և կենտրոնական մասի մեծ մասում, ընդ որում՝ որոշ արևելյան պոպուլյացիաներ կարող են չվող լինել։ Նստակյաց պոպուլյացիաներ հանդիպում են նաև Կանադայի Նյուֆաունդլենդ կղզում, իսկ բնադրող պոպուլյացիաներ՝ Կանադայի ողջ հարավային տարածքում։ Կապույտ ճայը բնադրում է ինչպես սաղարթավոր, այնպես էլ փշատերև անտառներում և հաճախ հանդիպում է բնակելի շրջաններում։

Թռչուններն աչքի են ընկնում իրենց վառ գունավորմամբ. փետրածածկը հիմնականում կապույտ է, կուրծքը և որովայնի ստորին մասը՝ սպիտակ, իսկ գլխին ունեն արտահայտիչ կապույտ փուփուլ։ Պարանոցի շուրջը կա սև «օձիք», որը շարունակվում է մինչև փուփուլի հետևի մասը։ Արուները և էգերը չափերով ու գունավորմամբ նման են միմյանց, և նրանց փետրածածկը տարվա ընթացքում չի փոխվում։ Առանձնացնում են չորս ենթատեսակ։

Կապույտ ճայը հիմնականում սնվում է սերմերով և ընկույզներով, օրինակ՝ կաղինով, որը կարող է պահեստավորել հետագայի համար։ Նրա սննդակարգում տեղ են գտնում նաև փափուկ մրգեր, հոդվածոտանիներ և, հազվադեպ, մանր ողնաշարավորներ։ Սովորաբար թռչունը կեր է հայթայթում ծառերից, թփերից ու գետնից, իսկ երբեմն միջատներ է որսում թռիչքի ընթացքում։ Կապույտ ճայերը կարող են չափազանց ագրեսիվ լինել այլ թռչունների նկատմամբ և երբեմն քանդում են նրանց բները։

## Տաքսոնոմիա
Կապույտ ճայը առաջին անգամ նկարագրվել է անգլիացի բնագետ Մարկ Քեյթսբիի կողմից 1731 թվականին հրատարակված իր «Կարոլինայի, Ֆլորիդայի և Բահամյան կղզիների բնական պատմություն» () աշխատության մեջ՝ Pica glandaria cærulea cristata անվամբ։ Ավելի ուշ՝ 1758 թվականին, Կառլ Լիննեյն իր «Բնության համակարգ» () գրքի տասներորդ հրատարակության մեջ այն նկարագրեց որպես Corvus cristatus՝ դասելով Ագռավների (Corvus) ցեղին։

19-րդ դարում ֆրանսիացի թռչնաբան Շառլ Լյուսիեն Բոնապարտը 1838 թվականին թռչունին տվեց Cyanocorax cristatus անվանումը իր «Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի թռչունների աշխարհագրական և համեմատական ցանկ» () աշխատության մեջ։ Իսկ իր ժամանակակից գիտական անվանումը՝ Cyanocitta cristata, թռչունը ստացել է 1845 թվականին Հյու Էդվին Սթրիքլենդի կողմից։

Cyanocitta ցեղի անվանումը ծագում է հին հունարեն κυάνεος (kyáneos՝ «մուգ կապույտ») և κίττα (kitta՝ «շատախոս թռչուն», «անտառային կաչաղակ») բառերից։ Այսպիսով, «կապույտ շատախոս» տերմինը մատնանշում է թռչնի գլխի, ծոծրակի, մեջքի և պոչի վառ կապույտ փետրածածկը։ Cristata տեսակային մակդիրը («փուփուլավոր») լատիներենից է և վերաբերում է ճայի նկատելի կապույտ փուփուլին։

## Նկարագրություն
[մինի|ձախից|[Ջոն Ջեյմս Օդյուբոնի նկարը, 1830-ական թվականներ]]
Կապույտ ճայի երկարությունը կտուցից մինչև պոչ կազմում է 22–30 սմ, քաշը՝ 70–100 գ, իսկ թևերի բացվածքը՝ 34–43 սմ։ Համաձայն Բերգմանի կանոնի՝ Կոնեկտիկուտի ճայերը միջինում կշռում են 92,4 գ, մինչդեռ ավելի տաք կլիմա ունեցող հարավային Ֆլորիդայի առանձնյակները՝ 73,7 գ։

Թռչունի գլխին կա արտահայտիչ փուփուլ (փետուրների թագ), որը նա կարող է բարձրացնել կամ իջեցնել՝ կախված տրամադրությունից։ Երբ թռչունը գրգռված կամ ագրեսիվ է, փուփուլը լրիվությամբ բարձրացած է։ Վախի դեպքում այն խոզանակի պես ցցվում է դեպի դուրս։ Երբ թռչունը կերակրվում է այլ ճայերի հետ կամ հանգստանում է, փուփուլը սեղմված է լինում գլխին։

Փետրածածկը փուփուլի, մեջքի, թևերի և պոչի հատվածում ունի նարդոսագույն-երկնագույնից մինչև միջին կապույտի երանգներ, իսկ «դեմքը» սպիտակ է։ Մարմնի ստորին մասը կեղտոտ սպիտակ է, իսկ պարանոցին կա սև, Ս-աձև «օձիք», որը հասնում է մինչև գլխի կողային մասերը, ինչպես նաև սև երիզ՝ փուփուլի հետևում։ Թափահարող փետուրները և պոչն ունեն սևի, երկնագույնի և սպիտակի հստակ զոլեր։ Կտուցը, ոտքերը և աչքերը սև են։ Սեռական երկձևությունն նվազագույն է, այսինքն՝ արուները և էգերը գրեթե նույնական են, սակայն արուն մի փոքր ավելի խոշոր է։ Ծոծրակի, «դեմքի» և կոկորդի սև փետրածածկը տարբեր առանձնյակների մոտ խիստ տարբերվում է. ենթադրվում է, որ դա օգնում է նրանց ճանաչել միմյանց։

Ինչպես կապույտ երանգ ունեցող մյուս թռչունների մեծ մասի մոտ, կապույտ ճայի գունավորումը պայմանավորված է ոչ թե պիգմենտներով, այլ փետուրների ներքին կառուցվածքի շնորհիվ լույսի ինտերֆերենցիայի արդյունք է։ Եթե կապույտ փետուրը տրորվի, կապույտ գույնը կանհետանա, քանի որ կառուցվածքը կխախտվի։ Նրա փետուրներում առկա իրական գունանյութը մելանինն է։

## Արեալ և բնակության միջավայր
[մինի|աջից|Կապույտ ճայը Էդմոնտոնում ([Ալբերտա նահանգ, Կանադա)՝ աշնանը։]]

Կապույտ ճայը հանդիպում է Կանադայի հարավից՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ողջ արևելյան և կենտրոնական մասով մինչև Ֆլորիդա և Տեխասի հյուսիս-արևելք։ Արեալի արևմտյան սահմանն անցնում է այնտեղով, որտեղ սկսվում են չորային փշատերև անտառներն ու թփուտները՝ իրեն մոտ ազգակից Ստելլերի սևագլուխ ճայի (Cyanocitta stelleri) բնակության միջավայրը, որը սովորաբար գտնվում է Ժայռոտ լեռների արևելյան նախալեռներում։ Վերջին շրջանում կապույտ ճայի արեալն ընդարձակվել է դեպի հյուսիս-արևմուտք, և այժմ այն հազվագյուտ, բայց պարբերաբար դիտարկվող ձմեռային հյուր է ԱՄՆ-ի հյուսիսային խաղաղօվկիանոսյան ափերի և Կանադայի հարավ-արևմտյան ափերի երկայնքով։ Քանի որ այս երկու տեսակների արեալներն այժմ հատվում են, C. cristata-ն երբեմն կարող է խաչասերվել Ստելլերի սևագլուխ ճայի հետ։ Վերջին հարյուրամյակի ընթացքում Մեծ հարթավայրերում ծառերի քանակի ավելացումը՝ հրդեհների դեմ պայքարի և ծառատունկի շնորհիվ, նպաստել է կապույտ ճայի արեալի ընդարձակմանը դեպի արևմուտք, ինչպես նաև թռչունների բազմաթիվ այլ տեսակների արեալների ընդլայնմանը։ 1966-ից 2015 թվականների ընթացքում կապույտ ճայի պոպուլյացիան կրճատվել է Ատլանտյան օվկիանոսի ափերի երկայնքով, սակայն արեալի հյուսիսային մասում ամեն տարի աճել է ավելի քան 1,5%-ով, այդ թվում՝ Լաբրադորում, Նոր Շոտլանդիայում, հարավային Քվեբեկում և հարավային Մանիտոբայում։

Ամենահյուսիսային ենթատեսակը՝ C. c. bromia-ն, անհրաժեշտության դեպքում չվող է։ Իր արեալի ամենահյուսիսային մասերից այն կարող է մի քանի հարյուր կիլոմետր թռչել դեպի հարավ։ Դիտարկվել են հազարավոր կապույտ ճայեր, որոնք երամներով չվել են Մեծ լճերի և Ատլանտյան օվկիանոսի ափերի երկայնքով։ Չուն տեղի է ունենում ցերեկը՝ 5-ից մինչև 250 թռչուններից բաղկացած ոչ խիտ երամներով։ Նրանց չվողական վարքագծի մասին շատ բան առեղծված է մնում։ Որոշ առանձնյակներ ձմռանը մնում են իրենց արեալի բոլոր մասերում։ Երիտասարդ ճայերը, հավանաբար, ավելի հաճախ են չվում, քան հասունները, սակայն շատ հասուն առանձնյակներ ևս չվում են։ Որոշ թռչուններ մի տարի չվում են հարավ, հաջորդ ձմռանը մնում են հյուսիսում, իսկ մեկ տարի անց կրկին թռչում դեպի հարավ։ Մինչ օրս ոչ ոք հստակ չի պարզել, թե ինչու են նրանք չվում։ Հավանաբար, դա կապված է եղանակային պայմանների և ձմեռային սննդի աղբյուրների առկայության հետ, ինչը կարող է որոշել, թե արդյոք մյուս հյուսիսային թռչունները կտեղափոխվեն հարավ։

Կապույտ ճայը բնակվում է իր լայնածավալ արեալի տարբեր միջավայրերում՝ Ֆլորիդայի փշատերև անտառներից մինչև հյուսիսային Օնտարիոյի եղևնու անտառները։ Այն ավելի քիչ է տարածված խիտ անտառներում՝ նախապատվությունը տալով կաղնիներով և հաճարենիներով խառը անտառներին։ Թռչունը շատ լավ հարմարվել է մարդու գործունեությանը, հանդիպում է այգիներում և բնակելի տարածքներում և կարող է համեմատաբար հեշտությամբ հարմարվել անտառների զանգվածային հատմանը, եթե մարդու գործունեությունը ճայերի համար գոյատևման այլ ուղիներ է ստեղծում։

## Ենթատեսակներ
Սովորաբար առանձնացնում են չորս ենթատեսակ, թեև այս տեսակի ներսում փոփոխականությունը բավականին աննշան է և հիմնականում կլինալ (աստիճանական)։ Ցամաքային ենթատեսակների միջև հնարավոր չէ հստակ սահմաններ գծել։ Առափնյա ենթատեսակների արեալներն ավելի հստակ են սահմանազատված։

## Վարք
[մինի|աջից|[Աղավնաբազեն հետապնդում է կապույտ ճային]]

Կապույտ ճայը աղմկոտ, համարձակ և ագրեսիվ ճնճղուկանման թռչուն է։ Երբ նրան չեն սադրում, նա թռչում է բավականին դանդաղ (մոտավորապես 32–40 կմ/ժ)։ Թռիչքի ընթացքում իրանն ու պոչը պահում է նույն մակարդակի վրա՝ թևերը դանդաղ թափահարելով։ Թռիչքի ցածր արագության պատճառով այս տեսակը բաց տարածքներում թռչելիս հեշտ որս է դառնում ճուռակների և բուերի համար։ Գրեթե բոլոր գիշատիչ թռչունները, որոնք բնակվում են կապույտ ճայի հետ նույն տարածքում, կարող են որսալ նրան, հատկապես թռչունների որսի արագաշարժ մասնագետները, ինչպիսիք են Accipiter ցեղի ճուռակները։ Տարբեր գիշատիչներ կարող են որսալ ճայի ձվերն ու ձագերին՝ մինչև նրանց բնից դուրս գալը, այդ թվում՝ սկյուռները, օձերը, կատուները, ագռավները, ջրարջերը, պարկամկները, այլ ճայեր և, հնարավոր է, նույն այն գիշատիչ թռչուններից շատերը, որոնք հարձակվում են հասուն առանձնյակների վրա։

Կապույտ ճայը կարող է օգտակար լինել այլ թռչունների համար, քանի որ նա կարող է վանել գիշատիչ թռչուններին, ինչպիսիք են բազեներն ու բուերը, և աղաղակ է բարձրացնում, երբ իր տարածքում գիշատիչ է տեսնում։ Հայտնի է նաև, որ նա տագնապի ազդանշան է տալիս, երբ մոտակայքում բազեներ կամ այլ վտանգ է հայտնվում, և ավելի փոքր թռչունները հաճախ ճանաչում են այդ ճիչն ու անմիջապես թաքնվում։ Երբեմն նա կարող է նմանակել գիշատիչների, հատկապես կարմրապոչ (Buteo jamaicensis) և կարմրաուս ճուռակների (Buteo lineatus) ձայները՝ հավանաբար ստուգելու համար, թե արդյոք մոտակայքում բազե կա, բայց նաև, հնարավոր է, սննդի համար մրցակից մյուս թռչուններին վախեցնելու նպատակով։ Նա կարող է նաև ագրեսիվ լինել այն մարդկանց նկատմամբ, ովքեր մոտենում են իր բնին, և եթե բուն ցերեկային հանգստի համար տեղավորվի բնի մոտ, կապույտ ճայերը երամով կհարձակվեն նրա վրա, մինչև նա այլ տեղ գտնի։ Սակայն հայտնի են դեպքեր, երբ կապույտ ճայերը հարձակվել են ավելի փոքր թռչունների վրա կամ սպանել նրանց, նույնիսկ արձանագրվել են այլ թռչունների գլխատման դեպքեր։ Կապույտ ճայը կարող է նաև հարձակվել տերևների մեջ հանգստացող չղջիկների վրա, օրինակ՝ Lasiurus borealis-ների վրա։ Կապույտ ճայերը շատ տարածքային թռչուններ են և ուրիշներին վանում են կերամաններից, որպեսզի ավելի հեշտ կեր հայթայթեն։ Բացի այդ, կապույտ ճայը կարող է քանդել այլ թռչունների բները՝ գողանալով ձվերն ու ձագերին։ Սակայն դա, հավանաբար, տեղի է ունենում ոչ այնքան հաճախ, որքան ընդունված է կարծել, քանի որ ուսումնասիրություններից մեկում սննդակարգի միայն 1%-ն է կազմել այլ թռչունների միսը։ Չնայած դրան, մյուս ճնճղուկանմանները միևնույն է կարող են երամով հարձակվել ճայերի վրա, որոնք հայտնվում են իրենց բնադրման տարածքներում։

մինի|աջից|Կապույտ ճայը թռիչքի պահին

Երբ կապույտ ճայը հուզված կամ զայրացած է, նրա գլխի կապույտ փուփուլը բարձրանում է։ Իսկ երբ թռչունը հանգիստ կամ թուլացած է, այն իջնում է։

Կապույտ ճայերը, ինչպես և մյուս ագռավանմանները, շատ հետաքրքրասեր են և համարվում են խելացի թռչուններ։ Երիտասարդ առանձնյակները խաղի համար վերցնում են վառ կամ փայլուն առարկաներ, ինչպիսիք են շշերի խցանները կամ ալյումինե փայլաթիթեղի կտորները, և դրանք կրում են իրենց հետ, մինչև հետաքրքրությունը կորցնեն։ Հաստատված է, որ կապույտ ճայերը գործիքներ են օգտագործում ինչպես անազատության մեջ, այնպես էլ վայրի բնության մեջ։ Դիտարկվել է, թե ինչպես են անազատության մեջ պահվող ճայերը թերթի շերտեր օգտագործել որպես կեր հայթայթելու գործիք, իսկ վանդակներում գտնվող երիտասարդ ձագերը փորձել են բացել իրենց վանդակների դռները։ Վերջերս նկատվել է, թե ինչպես է վայրի կապույտ ճայը կեղևի կտոր օգտագործել՝ սարդ որսալուն օգնելու համար։

## Սննդակարգ

Կապույտ ճայերն ամենակեր են, ընդ որում, ըստ Օդյուբոնի ազգային ընկերության գնահատականների, նրանց սննդակարգի 75%-ը բուսական սնունդ է։ Նրանք ունեն ամուր կտուցներ, որոնցով կոտրում են ընկույզները՝ սովորաբար դրանք բռնելով թաթերով, ինչպես նաև ուտում են եգիպտացորեն, հացահատիկ և սերմեր։ Կապույտ ճայերը հատկապես սիրում են ուտել չկեղևահանված գետնանուշ։

Նրանք կեր են փնտրում ինչպես գետնին, այնպես էլ ծառերի վրա, և նրանց սննդակարգը ներառում է բուսական ու կենդանական ծագման գրեթե բոլոր հայտնի աղբյուրները՝ կաղին և հաճարի ընկույզ, մոլախոտերի սերմեր, հացահատիկ, մրգեր և տարբեր հատապտուղներ, գետնանուշ, հաց, միս, մանր անողնաշարավորներ, սննդի մնացորդներ քաղաքային զբոսայգիներում, կեր թռչունների կերամաններից, ինչպես նաև հազվադեպ՝ ձվեր և ձագեր։ Երբեմն կապույտ ճայերը սնունդ են պահեստավորում, սակայն թե որքան հաճախ, մեծապես կախված է կոնկրետ առանձնյակից։

Թեև իրենց վարքագծում կապույտ ճայերը կռվազան են թվում, կերամանների մոտ նրանք հաճախ զիջում են միջին չափի այլ թռչունների։ Ֆլորիդայում կերամանների մոտ կապույտ ճայերին գերիշխում էին մոխրագույն սկյուռները (Sciurus carolinensis), ֆլորիդական թփուտային ճայերը (Aphelocoma coerulescens), սովորական գրակլները (Quiscalus quiscula) և կարմրագլուխ փայտփորիկները (Melanerpes erythrocephalus)։ Դիտարկվել է, թե ինչպես են նրանք բոլորը ժամանակ առ ժամանակ ագրեսիվ կերպով թույլ չտվել ճայերին մոտենալ կերին։

## Բազմացում, բնադրում և սերնդի խնամք

Բազմացման շրջանը սկսվում է մարտի կեսերից, իր գագաթնակետին է հասնում ապրիլի կեսերից մինչև մայիս և շարունակվում է մինչև հուլիս։ Բնադրման համար կարող է օգտագործվել ցանկացած հարմար ծառ կամ մեծ թուփ, սակայն նախապատվությունը տրվում է մշտադալար բույսերին։ Բույնը սովորաբար կառուցվում է ծառերի վրա՝ 3-ից 10 մ բարձրության վրա։ Այն ունի թասի ձև և բաղկացած է ճյուղերից, արմատիկներից, կեղևի շերտերից, մամուռից, այլ բուսական նյութերից, կտորից, թղթից և փետուրներից. երբեմն բուն թասի մեջ ցեխ է ավելացվում։

Կապույտ ճայերը բնադրման վայրի ընտրության հարցում առանձնապես պահանջկոտ չեն։ Եթե ավելի լավ տեղ չկա, օրինակ՝ ուժեղ անտառահատված տեղանքում, նրանք կարող են օգտագործել նույնիսկ այնպիսի վայրեր, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ի գյուղական վայրերում տարածված մեծ փոստարկղերը։ Նրանք նաև զբաղեցնում են միջին չափի այլ երգեցիկ թռչունների բները, եթե դրանք հարմար վայրերում են գտնվում. օրինակ՝ կապույտ ճայերը հաճախ օգտագործում են թափառող կեռնեխների (Turdus migratorius) բները։

Կապույտ ճայերը սովորաբար կազմում են մոնոգամ զույգեր ողջ կյանքի համար։ Երկու ծնողներն էլ կառուցում են բույնը և խնամում ձագերին, թեև ձվերի վրա թուխս է նստում միայն էգը։ Արուն կերակրում է էգին, մինչ նա թուխս է նստած։ Ձվադրումը կարող է բաղկացած լինել 2–7 ձվից (միջինը՝ 4–5), որոնք կապտավուն են կամ բաց շագանակագույն՝ ավելի մուգ շագանակագույն պտերով։ Թխսումը տևում է 16–18 օր։ Ձագերը լույս աշխարհ են գալիս անօգնական (բնակեցիկ տիպի), և էգը ջերմացնում է նրանց ձվից դուրս գալուց հետո 8–12 օր շարունակ։ Ձագերը սովորաբար սկսում են դուրս թռչել բնից ձվից դուրս գալուց 17–21 օր հետո։

Երիտասարդ թռչունների՝ բույնը լքելուց հետո ընտանիքը միասին ճամփորդում և կերակրվում է մինչև վաղ աշուն, երբ երիտասարդ թռչունները ցրվում են՝ ձմռանը սննդի համար մրցակցությունից խուսափելու նպատակով։ Սեռական հասունացումը տեղի է ունենում մեկ տարեկանում։

## Երգում

Կապույտ ճայերը կարող են արձակել ձայների լայն տիրույթ, և տարբեր առանձնյակներ կարող են նկատելիորեն տարբերվել ազդանշաններ տալու իրենց ոճով։ Ինչպես և մյուս ագռավանմանները, նրանք կարող են սովորել նմանակել մարդկային խոսքը։ Կապույտ ճայերը կարող են նաև այնքան լավ կրկնօրինակել տեղի բազեների ճիչերը, որ երբեմն դժվար է լինում որոշել, թե նրանցից որն է ձայն արձակում։ Նրանց ձայնը, ինչպես ճայերի մեծ մասինը, բազմազան է, սակայն ամենահայտնի ձայնը տագնապի ազդանշանն է, որը որորի ճիչ հիշեցնող բարձր աղաղակ է։ Գոյություն ունի նաև բարձր «ջեյեր-ջեյեր» ճիչ, որի արագությունն աճում է, երբ թռչունն ավելի է հուզվում։ Այս առանձնահատուկ ճիչը կարելի է հեշտությամբ շփոթել երաշտահավի երգի հետ՝ իր դանդաղ «չիկ-ա-դի-ի» սկզբի պատճառով։ Կապույտ ճայերն այս ազդանշաններն օգտագործում են երամներով հավաքվելու, պոտենցիալ գիշատիչների, օրինակ՝ բազեների վրա հարձակվելու և նրանց իրենց բներից վանելու համար։

Կապույտ ճայերն ունեն նաև ցածր, ավելի աննկատ ազդանշաններ, որոնք օգտագործում են մոտ տարածության վրա միմյանց հետ հաղորդակցվելու համար։ Այս տեսակի ամենաբնորոշ ճիչերից մեկը հաճախ անվանում են «ժանգոտ պոմպ»՝ հին ձեռքի ջրի պոմպի ձայնի հետ ճռճռան նմանության պատճառով։ Կապույտ ճայը (և մյուս ագռավանմանները) տարբերվում է մյուս երգեցիկ թռչունների մեծ մասից նրանով, որ իր ճիչերն օգտագործում է որպես երգ։

## Կյանքի տևողություն
Վայրի բնության մեջ հայտնի ամենածեր օղակավորված կապույտ ճայն առնվազն 26 տարեկան 11 ամսական էր, երբ նրան գտան սատկած այն բանից հետո, երբ նա ընկել էր ձկնորսական պարագաների մեջ։ Նրան օղակավորել էին Նյուֆաունդլենդ/Լաբրադոր/Սեն Պիեռ և Միքելոն շրջանում 1989 թվականին, իսկ գտել էին այնտեղ 2016-ին։ Մեկ այլ վայրի ճայի տարիքը, ըստ գտածոների, կազմել է մոտ 17 ու կես տարի։ Վայրի թռչունների համար, որոնք ապրում են մինչև հասուն տարիք, ավելի բնորոշ կյանքի տևողությունը մոտ 7 տարի է։

Բացի գիշատիչներից և մարդածին օբյեկտների հետ պատահական բախումներից, վերջին տասնամյակներում մահացության տարածված պատճառ է դարձել Արևմտյան Նեղոսի վիրուսը, որի նկատմամբ ագռավանմաններն ընդհանուր առմամբ, կարծես թե, հատկապես ընկալունակ են։ Սակայն, չնայած մի քանի զգալի տեղային պոպուլյացիոն կրճատումներին, ընդհանուր առմամբ վիրուսը, թվում է, թե չի հանգեցրել կապույտ ճայերի պոպուլյացիայի սպառմանը։

## Միջազգային պահպանություն
Կապույտ ճայի (Cyanocitta cristata) պոպուլյացիայի վիճակը վերջին անգամ գնահատվել է 2016 թվականին՝ Բնության պահպանության միջազգային միության (ԲՊՄՄ/IUCN) Սպառնալիքի տակ գտնվող տեսակների Կարմիր ցուցակի համար։ Այս գնահատման համաձայն՝ տեսակը դասվել է «Քիչ մտահոգող տեսակներ» (Least Concern) կատեգորիային։

## Մարդու մշակույթում
200px|մինի|աջից|Կապույտ ճայ Էյսը՝ «Տորոնտո Բլու Ջեյս» բեյսբոլի թիմի թալիսմանը։

### Ֆոլկլոր
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հարավի հին աֆրոամերիկյան ավանդություններում կապույտ ճայը կարևոր մետաֆիզիկական էակ էր։ Որոշ ավանդություններում կապույտ ճային էր վերագրվում երկրի ստեղծումը, «երբ ամբողջ աշխարհը ջուր էր», քանի որ նա էր բերել առաջին հատիկը կամ հողի առաջին կտորը։ Այլ ավանդություններում կապույտ ճայը ժամանակավորապես համարվում էր Հրեշի ծառան, և ուրբաթ օրերին նրան տեսնել հնարավոր չէր, քանի որ նա դժոխքը վառելու համար ցախ էր հավաքում և կրակ տանում Երկրի վրա գտնվող մեղսավորներին։ Շաբաթ օրն իր պարտականություններից ազատվելով՝ նա այդ օրը շատ ու ուրախ էր երգում։

### Կինեմատոգրաֆ
Մորդեքայ (Mordecai) անունով մարդակերպ կապույտ ճայը «Cartoon Network» հեռուստաալիքի «Սովորական շոու» () անիմացիոն սերիալի գլխավոր հերոսներից է։

### Թալիսմաններ և խորհրդանիշներ
Կապույտ ճայը Կանադայի արքայազն Էդուարդ արքայազնի կղզի նահանգի խորհրդանիշն է։

Կապույտ ճայը նաև Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի, Էլմհերսթի համալսարանի և Քրեյթոնի համալսարանի պաշտոնական թալիսմանն է։

Կապույտ ճայն ընտրվել է որպես Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի «Տորոնտո Բլու Ջեյս» թիմի, ինչպես նաև նրա որոշ ֆարմ-ակումբների խորհրդանիշ։ Իրականում, հենց թիմի անունը թարգմանվում է որպես «Տորոնտոյի կապույտ ճայեր»։ Նրանց թալիսմանը՝ Էյսը, մարդակերպ կապույտ ճայ է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Cyanocitta-cristata-004.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata in my yard 3.jpg
Պատկեր:Bluejay (Cyanocitta cristata) (1547) - Relic38.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata CT.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata in my yard 5.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata in my yard 2.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata in my yard 1.jpg
Պատկեր:Blue Jays (Cyanocitta cristata) - Kitchener, Ontario.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata - Tupper Lake NY USA - 2019-06-26.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata map.jpg
Պատկեր:Cyanocitta-cristata-480.gif
Պատկեր:Cyanocitta cristata 4zz.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata nest 1904.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata Blue Jay.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata (AM LB8344).jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata MN.jpg
Պատկեր:Cyanocitta cristata blue jay.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* О североамериканской голубой сойке на сайте Povodok.ru
*Blue Jay ID, including sound and video, at Cornell Lab of Ornithology
* Blue Jay – ''Cyanocitta cristata'' – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter

Կատեգորիա:1758 թվականին նկարադրված կենդանիներ
Կատեգորիա:Ագռավներ
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի թռչուններ