Բիսկվիթ

**Բիսկվիթ,** թեթև խմորի տեսակ, որը պատրաստվում է ձվով, ալյուրով և շաքարով, երբեմն՝ ավելացվում է նաև փխրեցուցիչ։ Որոշ բիսկվիթներ չեն պարունակում ձվի դեղնուց՝ ինչպես Էնջլ քեյկը: Հարած ձվերով բիսկվիթների պատրաստումը նկարագրվում է վերածննդի դարաշրջանում, հնարավոր է՝ Իսպանիայում:

Ենթադրվում է, որ բիսկվիթը առաջին տորթերից է, որի պատրաստումը չի պահանջել խմորիչ։ Բիսկվիթի ամենավաղ բաղադրատոմսը անգլերեն լեզվով հայտնաբերվել է բրիտանացի բանաստեղծ Ջերվազ Մարքեմի «The English Huswife․ ներքին և արտաքին արժանիքներ, որոնք պիտի լինեն իդեալական կնոջ մեջ» գրքում (1615)։  Տորթը ավելի շատ նման է եել կրեկերի՝ բարակ և փխրուն:

Բիսկվիթային տորթերը դարձել են ճանաչելի այն ժամանակ, երբ 18-րդ դարի կեսերին հացթուխները սկսեցել են օգտագործել հարած ձվերը որպես խմորը հասունացող ագենտ: 1843 թվականին սննդամթերք արտադրող բրիտանացի Ալֆրեդ Բիրդի կողմից փխրեցուցիչի ստեղծումը վիկտորյանական դարաշրջանում թույլ  է տվել խմորին կարագ ավելացնել, ինչի արդյունքում ստեղծվել է **վիկտորյա բիսկվիթային տորթը**:

## Պատմություն
Բիսկվիթային տորթի հայտնի ամենավաղ բաղադրատոմսը Ջերվազ Մարքեմի *«The English Huswife»* (1615) գրքից է՝ պատրաստված ձվերի մեջ ալյուրն ու շաքարավազը խառնելով, այնուհետև համեմված անիսոնի և համեմի սերմերով: 19-րդ դարի «ավրալ հացի» (հուղարկավորության թխվածքաբլիթների) նկարագրությունները տարբեր գրականություններում տարբերվում են, բայց, երբեմն այն նկարագրվում է որպես «բիսկվիթային թխվածքաբլիթ» կամ «փխրուն բիսկվիթ»՝ շաքարի փոշիով ծածկված։ Ավանդական ամերիկյան բիսկվիթի բաղադրատոմսերը տարբերվել են պատրաստման նախկին մեթոդներից՝ օգտագործելով այնպիսի բաղադրիչներ, ինչպիսիք են քացախը, փխրեցուցիչը, տաք ջուրը կամ կաթը: Հիմնական բաղադրատոմսը օգտագործվում է նաև մադլենների, սավոյարդի թխվածքաբլիթների և թրայֆլների, ինչպես նաև ելակով շորթքեյքերի որոշ տարբերակների պատրաստման համար: 

Թեև բիսկվիթը սովորաբար պատրաստվում է առանց կարագի, դրա համը հաճախ բարելավվում է ավելացնելով կարագ, քաստարդով կամ այլ տեսակի միջուկներով և գլազուրով: Բիսկվիթը ներծծում է թարմ մրգերի, միջուկների և կրեմի սոուսների խոնավությունը:  Եփած գլազուրով պատված բիսկվիթը շատ տարածված է եղել ամերիկյան խոհանոցում 1920-1930-ական թվականներին: Բիսկվիթային տորթերի նուրբ կառուցվածքը և պատրաստման դժվարությունը դրանց գինը ավելի թանկ են դարձրել, քան ամենօրյա հիմնական կարկանդակներինը:

## Պատրաստման եղանակներ
Դասական հարած բիսկվիթը ճարպ չի պարունակում: Այն պատրաստվում է ձվի սպիտակուցը և շաքարավազը հարելով և հարած դեղնուցի և ալյուրի հետ նրբորեն խառնելով: Ձվի սպիտակուցը հարելու ընթացքում առաջանում են օդի պղպջակներ՝ ստեղծելով փրփուր, որի արդյունքում ստեղծվում է մասամբ մակարդված զանգված՝ դարձնելով սպիտակուցն ավելի կոշտ և մեծացնելով դրանց ծավալը: Տորթի այս տեսակի պատրաստումը, որը կոչվում է նաև փրփուրային տորթ, կախված է ձվերի՝ օդով հարստացումից և թխման ջերմաստիճանից: Բիսկվիթների որոշ տեսակներ թխվում են չյուղած տապակների մեջ՝ տորթի բարձրացումը բարելավելու համար, թույլ տալով, որ խմորը կպչի հատակին և բարձրանա տապակի կողքերով: Տորթի խոնավությունն ավելացնելու համար այն երբեմն պատրաստում են կարտոֆիլի ալյուրով։ 

Դասական բիսկվիթի տարբեր բաղադրատոմսերում ավելացնում են կարագ՝ տորթը ավելի խոնավ և յուղային դարձնելու համար: Ժենուազ տորթի համար ալյուրը և հալվեցված կարագը ավելացնում են հարած ձվի խառնուրդին, որպեսզի տորթը ավելի փափուկ և խոնավ լինի: Վաղ ամերիկյան խոհանոցի բիսկվիթը պատրաստվում է ձվի դեղնուցը շաքարավազի հետ հարելով, այնուհետև հարած սպիտակուցը և ալյուրը դանդաղ ավելացնելով: Ըստ Էնն Ուիլանի․ «բիսկվիթի մեջ կարող է կարագ ավելացվել, բայց ոչ շատ, այլապես այն չի բարձրանա»: 20-րդ դարի որոշ խոհարարական գրքերում կալիումի հիդրոտարտրատը կամ սոդան խորհուրդ է տրվում ավելացնել շվեյցարական ռուլետներին՝ դրանք ավելի ճկուն և հեշտ փաթաթվող դարձնելու համար: 

Որոշ տորթերի համար, ինչպիսին է վիկտորյանական բիսկվիթը, կարագը և շաքարավազը նախօրոք են հարում՝ նախքան ձվերի և ալյուրի հետ խառնելը․ դրանցից է ֆունտային կեքսը:  Բրիտանական անգլերենում վիկտորյանական սպունգի նման շերտավոր տորթերը կոչվում են «սենդվիչ բիսկվիթ»: Կարագով թխվածքի այս տեսակը հնարավոր չէ ստանալ առանց սոդայի, որը հայտնաբերել է անգլիացի սննդամթերք արտադրող Ալֆրեդ Բըրդը 1843 թվականին:

## Տեսակներ
### Ասիական
մինի|Գոլորշու վրա պատրաստված բիսկվիթ՝ այտնի որպես մա լաի գաո
Ֆիլիպիններում դասական և շիֆոնային բիսկվիթները հայտնվել են իսպանական ժամանակաշրջանից: Դրանք հայտնի են «մամոն» անունով։ Դրանք սովորաբար թխվում են որպես քափքեյք (տորտա), որպես հաց (տաիսան), կամ որպես ռուլետներ (պիոնոնո)։ Ավանդաբար դրանք մատուցվում են միայն կարագով (կամ մարգարինով) և սպիտակ շաքարով։ Մամոնպատրաստելիս օգտագործվում են նաև հատուկ բաղադրիչներ, որոնցից ամենատարածվածը մանուշակագույն յամն ու պանդանի տերևներն են, որոնց արդյունքում ստացվում է ուբե տորթ և բուկո պանդան տորթ: Փխրուն թխվածքաբլիթների նման տարբերակները հայտնի են որպես *մամոն տոստադո* *և բրոա*։   

Շոգեխաշած բիսկվիթները, որոնցից է մա լաի գաոն, սովորաբար հանդիպում են Մալայզիայում։ Չինական նուշով բիսկվիթը շոգեխաշում են և պատում խաշած գլազուրով, շոկոլադով, բանջարեղենով կամ թարմ մրգերով: Կորեական բիսկվիթև, որը կոչվում է սեն, սովորաբար պատրաստվում է բրնձի ալյուրով և պատվում է տարատեսակ գլազուրներով և մրգերով: Վիետնամական որոշ տեսակի բիսկվիթների մեջ կարող են ավելացվել թարմ խոտաբույսեր, ինչպիսիք են անանուխը, կիտրոնախոտը կամ ռեհանը,իսկ վրան դնել կարամելացված արևադարձային մրգեր: Արևմտյան ոճի բիսկվիթները` հարած սերուցքով և ելակով, շատ տարածված են Ճապոնիայում, որտեղ բիսկվիթը օգտագործվում է որպես հիմք` չիզքեյքերի պատրաստման համար:

### Էնջլ քեյք
մինի|Էնջլ քեյք
Էնջլ քեյքը 19-րդ դարի ամերիկյան տորթ է, որը չի պարունակում ձվի դեղնուց և կարագ: Տորթը խմորվում է՝ օգտագործելով միայն ձվի սպիտակուցը և փխրեցուցիչը: Այս բաղադրատոմսը կարելի է գտնել 18-րդ դարի ամերիկյան խոհարարական գրքերում: Նուրբ տորթը թխում են չյուղած տապակի մեջ և շրջում՝ սառեցնելիս։ 

### Բոստոնյան կրեմով կարկանդակ
մինի|Բոստոնյան կրեմով կարկանդակ
Բոստոնյան կրեմով կարկանդակը՝ Մասաչուսեթսի պաշտոնական պետական աղանդերը, շոկոլադապատ, շերտավոր դեղին բիսկվիթ է՝ լցոնված հքաստարդով: Ենթադրում են, որ դրա բաղադրատոմսը կարող է հիմնված լինել վաշինգտոնյան կարկանդակի վրա, որը պատրաստվում է երկու շերտ դեղին բիսկվիթով՝ մուրաբայի միջուկով և շաքարի փոշիով: Առաջին հայտնի գրավոր բաղադրատոմսում՝ տպագրված 1878 թվականի *Գրանիտե երկաթե իրերի խոհարարական գրքում,* օգտագործվում է փխրեցուցիչ: Մարիա Պարլոան հրապարակել է այս կրեմով կարկանդակի մի քանի բաղադրատոմս, այդ թվում՝ շոկոլադե կրեմով կարկանդակի համար: Պարլոայի բաղադրատոմսը ամենամոտն է ժամանակակից բոստոնյան կրեմով կարկանդակին: 

### Շիֆոնային տորթ
alt=|մինի|Գունավոր շիֆոնային բիսկվիթ
Շիֆոնային տորթը թեթև և փափուկ տորթ է, որը, ի տարբերություն դասական բիսկվիթի, պարունակում է և՛ բուսական յուղ, և՛ փխրեցուցիչ։ Այն նման է էնջլ քեյկին և 1930-ականներին Հոլիվուդի Բրաուն դերբիումմատուցվել է թուրինջի հետ: 

### Ժենուազ
Բիսկվիթի այս տեսակը ստեծել են ֆրանսիացի հրուշակագործները, որն ավելի շատ ֆունտային տորթ է հիշեցնում: Տորթը հնարավոր է լինում թեթևացնել հատուկ տեխնիկայով՝ ձվերը կրակի վրա հարելով կամ ձվի դեղնուցն ու սպիտակուցն առանձին հարելով։ 

### Պան դի սպանյա
Պան դի սպանյան առաջացել է Ժենուազ բիսկվիթից՝ որպես բնօրինակ բաղադրատոմսը պարզեցնելու փորձ:

### Ջոկոնդա քեյք
alt=Rolled cake with orange and yellow dots over the surface|մինի|''Ջոկոնդա իմպրիմե''
Որպես ժենուազի ազգական՝ ջոկոնդա բիսկվիթը բարակ է՝ պատրաստված աղացած նուշով։ Այն կարող է օգտագործվել որպես շերտավոր տորթի հիմք (օրինակ՝ օպերա տորթը), կամ դեկորատիվ նպատակներով՝ որպես *ջոկոնդե իմպրիմե*:  

### Պաո-դե-Լո
մինի|Պաո-դե-Լո
Պորտուգալական խոհանոցի այս բիսկվիթի տարբերակը պատրաստվում է կիտրոնի կամ նարնջի կեղևով: Այն կարող է ներառվել այլ աղանդերի պատրաստման մեջ, ինչպիսիք են պուդինգները: The պաո-դե-լո ալֆեյցերաոն թխվում է մինչև պուդինգի խտությունը, ավելի նման է պաո-դե-լո դե օվարին, որին ավելացվում է կոնյակ։ Տորթի ծագման մասին անեկդոտային լեգենդները կապում են այն գաղտնի բաղադրատոմսի հետ, որը միանձնուհիները փոխանցել են Ալֆեյցերաո գյուղին: 

Պաո-դե-լո անվանումն առաջացել է հին ֆրանսերեն -ից, որն իր հերթին հոլանդերեն  բառի փոխառություն է։ 16-րդ դարում պորտուգալացի առևտրականների կողմից Ճապոնիա ներմուծված տորթի ճապոնական տարբերակները հայտնի են որպես *[[կաստելա]]*, կասուտերա կամ պարզապես պան:  

### Պլավա
*Պլավան* բիսկվիթ է, որը հանդիպում է հրեական խոհանոցում և սովորաբար ուտում են Պեսախի ժամանակ: Խմորը պատրաստվում է ձվի սպիտակուցներով և հաճախ ներառում է բուրավետիչներ, ինչպիսիք են կիտրոնի կեևը կամ նուշի թուրմը: 

### Շվեյցարական ռուլետ
մինի|Շվեյցարական ռուլետ
Շվեյցարական ռուլետը բարակ բիսկվիթ է, որին քսում են միջուկի շերտ և փաթաթում են ռուլետի տեսքով (գերանի տեսքով): 

Կան բազմաթիվ տարատեսակներ։ Սուրբ Ծննդյան թեմայով Շոկոլադե ռուլետը կոչվում է սուրբծննդյան գերան։ ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում այն կարող է լցոնված լինել ջեմով և կոչվել ջելի-ռոլլ: Իսպանախոս երկրներում այն հաճախ անվանում են brazo de reina (թագուհու ձեռքը) կամ արոլադո և մատուցվում է խտացրած կաթով, իսկ ելակի միջուկով տարբերակն անվանում են rollo de fresa (ելակի ռուլետ)։

### Թիպսի քեյք
Իզաբելլա Բիթոնը «Մ*իսս Բիթոնի կենցաղային կառավարումը» գրքում* ներառել է թիպսի քեյկի իր տարբերակի բաղադրատոմսը, որտեղ տորթը թխում են դեկորատիվ կաղապարի մեջ՝ նախքան այն շերիով և կոնյակով թրջելը, վրան լցնում են կրեմ, կամ կտրատում են ավելի փոքր կտորների և քսում հարած սերուցք: 

### Ֆանտա քեյք
մինի|200x200փքս|Ֆանտա քեյք
Ֆանտա քեյքը տորթ է, որը ծագել է Գերմանիայում ՝ պատրաստված բիսկվիթի հիմքով: Բիսկվիթի  հիմնական բաղադրիչը Fanta-ն կամ այլ գազավորված հանքային հյութ է։ Այսպիսով տորթի հիմքը դառնում է ավելի փափուկ, քան սովորական բիսկվիթի վրա հիմնված տորթերը: Այն շատ տարածված է Գերմանիայում, Հարավային ԱՄՆ-ում և Արևմտյան Աֆրիկայում:

### Թրայֆլ
մինի|Թրայֆլ
Թրայֆլի ամենավաղ հայտնի ձևը եղել է պարզ թանձրացված կրեմը, որը համեմված է եղել շաքարով, վարդաջրով և կոճապղպեղով, սակայն 18-րդ դարի կեսերից հայտնի են դարձել այլ բաղադրատոմսեր, որոնք պարունակել են նուշով մակարուններ և գինով թրջված ռատաֆիա թխվածքաբլիթներ: 1747թվականին Հաննա Գլասը կրեմի վրա ավելացրել է սիլաբաբ և հաղարջի ժելե: Նմանատիպ բաղադրատոմսեր հայտնի են նաև շերիի, գինու կամ մրգային հյութի մեջ թաթախված բիսկվիթի հետ: Էլիզա Էքթոնի «Դուքսի քաստարդ»-ի բաղադրատոմսը պատրաստվում է կրեմից, որը լցնում են կոնյակի մեջ պահված, շաքարով պատված բալի վրա, և բիսկվիթով (կամ մակարունով) ու վարդագույն հարած սերուցքով:  

### Վիկտորյա բիսկվիթ
alt=Two tier Victoria sandwich cake with a filling of strawberry jam; two slices have been taken ready to serve, and demonstrate the cake's construction|աջից|մինի|184x184փքս|Վիկտորյա սենդվիչ քեյք
**Վիկտորյա բիսկվիթը**, որը նաև հայտնի է որպես **Վիկտորյա սենդվիչ** տորթ, անվանվել է Վիկտորյա թագուհու պատվին, որը հայտնի էր իր կեսօրվա թեյի հետ փոքրիկ տորթեր վայելելով: Վիկտորյա թագուհու սիրած տարբերակը պատրաստվում էր միայն ջեմով, բայց ժամանակակից տարբերակները հաճախ պարունակում են կրեմ:  Տորթի վերին մասը բացի շաքարի փոշուց ոչնչով չի զարդարվում: Բաղադրատոմսը առաջացել է դասական ֆունտային բիսկվթից, որը պատրաստվում է ալյուրի, կարագի, շաքարի և ձվի հավասար համամասնությամբ: 1843 թվականին անգլիացի սննդամթերք արտադրող Ալֆրեդ Բիրդի կողմից Բիրմինգհեմում փխրեցուցիչի գյուտը թույլ տվեց, որ տորթը բարձրանա ավելի շատ, քան հնարավոր էր նախկինում: Խոհարարական գրքերի հեղինակ Ֆելիսիթի Քլոքը գրում է, որ այս գյուտը «նշվել է հայրենասիրական տորթով» - վիկտորիայի բիսկվիթով։ 

Վիկտորիա բիսկվիթը պատրաստվում է երկու մեթոդներից մեկի միջոցով: Ավանդական մեթոդը ներառում է շաքարավազը կարագով մանրակրկիտ հարելով և խառնելով հարած ձվի հետ, այնուհետև ավելացնելով ալյուրը և խմորը բարձրացնող ագենտը: Ըստ ժամանակակից մեթոդի, որում օգտագործվում է էլեկտրական հարիչ, իրենից եթադրում է բոլոր բաղադրիչների միասին հարումը մինչև միասեռ զանգված: Բացի այդ, ժամանակակից մեթոդը սովորաբար օգտագործում է լրացուցիչ բարձրացնող ագենտներ, և որոշ բաղադրատոմսեր պահանջում են չափազանց փափուկ կարագ կամ մարգարին: Այս տորթի բաադրատոմսը հիմք է ծառայում մի շար պուդինգների, քափքեյքերի, շոկոլադե տորթերի համար։

## Կրոնական տոնակատարություններ
### Փեսախ
Քանի որ բիսկվիթները խմորիչով չեն պատրաստվում, դրանք Փեսախի տոնի համար հայտնի աղանդեր են հանդիսանում։ Սովորաբար Փեսախի բիսկվիթները պատրաստվում են մացա ալյուրից, մանրացված կոկոսից, կարտոֆիլի կամ ընկույզի ալյուրից (նուշ, պնդուկ և այլն), քանի որ ցորենի ալյուր չի կարող օգտագործվել: Այս տոնի համար չի թույլատրվում օգտագործել խմորը բարձրացնող ագենտ՝ նույնիսկ խմորիչ էֆեկտի առաջացման համար։ Հետևաբար, թեթև խմոր ստանալու համար ձվի սպիտակուցը անհրաժեշտ է լավ հարել: Շատ ընտանիքներ ունեն առնվազն մեկ բաղադրատոմս, որը փոխանցվում է սերնդեսերունդ: Կոշերային խանութներում հեշտությամբ կարելի է գտնել մի քանի ապրանքանիշեր, հատկապես Փեսախին ընդառաջ: Տիպիկ արոմատիզատորները ներառում են նուշ, խնձոր, մուգ շոկոլադ, կիտրոն, պեկան և կակաչի սերմեր: Օգտագործվում է նաև խնձորի կամ նարնջի հյութը՝ որպես հեղուկ բաղադրիչն: Կաթն արգելվում է, քանի որ այն չի կարող ներառվել մսի վրա հիմնված կերակուրից հետո մատուցվող աղանդերի մեջ: Սպունգը կամ ավելի ծանր տարբերակը՝ նուշի պուդինգի տեսքով, կարող է ներառվել որպես դեսերտի տարր Փեսախի ընթացքուն Սեդեր ծառայության ժամանակ, երբ այն հաճախ համակցվում է մրգային կոմպոտի հետ։

### Սուրբ ծնունդ
Սուրբծննդյան գերանը ամանորյա աղանդեր է, որը պատրաստվում է միջուկով փաթաթված բիսկվիթի շերտից: Այն պատում են շոկոլադով` կեղևի տեսք հաղորդելու համար: Տորթի պատրաստի տեսքը բարելավելու համար կարելի է ավելացնել դեկորատիվ տարրեր, ինչպիսիք են բեզեից պատրաստված սնկերը, շաքարավազից պատրաստած սարդոստայները կամ մանրացված պիստակը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Castella,made_in_nagasaki-city,japan.JPG|Կաստելա քեյքը պորտուգալական ծագում ունեցող թխվածքաբլիթի ճապոնական տեսակ է։ Կաստելան առաջին անգամ պատրաստվել է 16-րդ դարում պորտուգալական բիսկվիթի բաղադրատոմսերով, որոնք փոխանակվել են երկու երկրների կողմից, երբ նրանք սկսել են առևտուր անել միմյանց հետ:
Պատկեր:Sifon_pandan.JPG|Պանդան քեյքը հարավարևելյան Ասիայի բիսկվիթի է: Տորթերի պատրաստման տեխնոլոգիան Ասիա է բերվել Եվրոպական առևտրի կամ գաղութացման արդյունքում։
Պատկեր:TresLeche.JPG|Տրես լեչես տորթը բիսկվիթ է, որը ներծծված է երեք տեսակի կաթով: 
Պատկեր:Battenbergcake.jpg|Տնական բատենբերգ տորթը պատված է մարցիպանով և կտրվածքի վրա շապմատի տախտակի տեսք ունի՝  վարդագույն և դեղին գույներով։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիական խոհանոց
Կատեգորիա:Բրիտանական աղանդեր
Կատեգորիա:Թխվածքներ
Կատեգորիա:Խմոր
Կատեգորիա:Հրեական խոհանոց
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Կատեգորիա:Տորթեր