Կեպլերի ուղեծրի տարրեր

մինի|աջից|300px|Կեպլերյան ուղեծրի տարրերը (նկ. 1)
մինի|աջից|300px|Էլիպսի մասերը (նկ. 2)
**[[Յոհան Կեպլեր|Կեպլերի]] ուղեծրի տարրեր** կամ **Կեպլերի տարրեր**, ուղեծրի վեց տարրեր, որոնք բնութագրում են երկնային մարմնի տեղը տարածության մեջ երկու մարմինների խնդրի մեջ՝
* **մեծ կիսաառանցք** (a\,\!),
* **էքսցենտրիսիտետ** (e\,\!),
* **թեքում** (i\,\!),
* **[[Ապոկենտրոն և պերիկենտրոն|պերիկենտրոնի]] արգումենտ** (\omega\,\!),
* **[[ծագման հանգույցի երկայնություն]]ը** (☊-->(\Omega\,\!),
* **միջին անոմալիա** (M_o\,\!).

Առաջին երկուսը բնութագրում են ուղեծրի ձևը, երրորդը, չորրորդը և հինգերորդը՝ ուղեծրի հարթության կողմնորոշումը բազային կոորդինատային համակարգում, և վեցերորդը՝ մարմնի դիրքը ուղեծրում։

## Մեծ կիսաառանցք

**Մեծ կիսաառանց**, էլիպսի հիմնական առանցքի կեսն է |AB| (նկ. 2 նշված է a). Շրջանագծի մասնավոր դեպքում մեծ կիսաառանցքը հավասար է շրջանագծի շառավղին։
Աստղագիտության մեջ բնութագրում է երկնային մարմնի միջին հեռավորությունը ֆոկուսից։

## Էքսցենտրիսիտետ

**[[Էքսցենտրիսիտետ]]** (նշանակվում է «e» կամ «ε»), կոնական հատույթի թվային բնութագիրն է, որը ցույց է տալիս նրա շեղման աստիճանը շրջանագծից։

Էքսցենտրիսիտետը բնութագրում է ուղեծրի «սեղմվածությունը»։ Այն նկարագրվում է հետևյալ բանաձևով՝
: \varepsilon = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}}, որտեղ b — փոքր կիսաառանցքն է (տես նկ. 2)
Ուղեծրի արտաքին տեսքերը կարելի է բաժանել հինգ խմբերի՝
* \varepsilon = 0 - շրջան
* 0  - էլիպս
* \varepsilon = 1 - պարաբոլ
* 1  - հիպերբոլ
*  \varepsilon = \infty - ուղիղ

## Թեքում

մինի|A — Մարմին <br />B — Կենտրոնական մարմին <br />C — Հաշվարկի հարթություն <br />D — Ուղեծրի հարթություն <br />''i'' — Թեքում
**Ուղեծրի թեքում** (**թեքում**, **ուղեծրի թեքվածություն**), երկնային մարմնի ուղեծրի հարթության և հաշվարկի հարթության (բազային հարթության) միջև ընկած անկյունն է։

Սովորաբար նշանակվում է ***i*** ( բառից)։ Թեքումը չափվում է աստիճաններով։

: Եթե 0°, ապա երկնային մարմնի շարժումը անվանում են **ուղիղ**
: Եթե 90°°, ապա երկնային մարմնի շարժումը անվանում են **հակադարձ**

* Արեգակնային համակարգում սովորաբար հաշվարկի հարթություն են ընդունում Երկրի ուղեծրի հարթությունը (խավարածրի հարթություն)։ Մյուս մոլորակների և Լուսնի ուղեծրերը շեղվում են Երկրի ուղեծրից միայն մի քանի աստիճանով։
* Երկրի արհեստական արբանյակների համար հաշվարկի հարթություն է ընդունվում Երկրի հասարակածի հարթությունը։
* Արեգակնային համակարգի այլ մոլորակների արբանյակների համար սովորաբար հաշվարկի հարթություն է ընդունվում համապատասխան մոլորակի հասարակածի հարթությունը։
* Էկզոմոլորակների և կրկնակի աստղերի համար հաշվարկի հարթություն է ընդունվում նկարի հարթությունը։

## Պերիկենտրոնի արգումենտ

**[[Ապոկենտրոն և պերիկենտրոն|Պերիկենտրոնի]] արգումենտ**, որոշվում է որպես անկյուն որն ընկած է ձգողության կենտրոնից ծագման հանգույցին և պերիկենտրոնին ուղղված վեկտորների միջև։ Հաշվարկվում է ձգողության կենտրոնից արբանյակի պտույտի ուղղությամբ, սովորաբար լինում է 0°-ից մինչև 360°։ Ծագող հանգույցի որոշման համար ընտրում են մի հարթություն (այսպես կոչված բազային), որը պարունակում է ձգողության կենտրոնը։ Սովորաբար, որպես բազային հարթություն ընտրում են խավարածրի հարթությունը (մոլորակների, գիսաստղերի, աստերոիդների դեպքում), կամ հասարակածի հարթությունը մոլորակների արբանյակների դեպքում։

Էկզոմոլորակների և կրկնակի աստղերի դեպքում բազային հարթություն են ընդունում նկարի հարթությունը, այն հարթությունը որը հատում է աստղը և ուղղահայաց է նրա Երկրից դիտման ճառագայթին։ Էկզոմոլորակի ուղեծիրը ընդհանուր առմամբ հատում է այս հարթությունը երկու կետերում։ Այն կետը երբ մարմինը հատում է նկարի հարթությունը մոտենալով դիտողին համարում են ուղեծրի ծագման հանգույց, իսկ այն կետը երբ մարմինը հատում է նկարի հարթությունը հեռանալով դիտողից անվանում են անկման հանգույց։ Այս դեպքում պերիկենտրոնի արգումենտը հաշվարկվում է ձգողության կենտրոնից ժամացույցի սլաքին հակառակ։

Նշանակվում է՝ \omega\,\!։

## Ծագման հանգույցի երկայնություն

**[[Ուղեծրի հանգույց|Ծագման հանգույցի]] երկայնությունը** ուղեծրի հիմնական տարրերից մեկն է, որը օգտագործվում է ուղեծրի հարթության մաթեմատիկական կողմնորոշման ժամանակ բազային հարթության նկատմամբ։ Չափվում է որպես անկյուն բազային հարթության մեջ, որը ընկած է զրոյական կետին ուղղված բազային վեկտորի և ծագող հանգույցին ուղղված վեկտորի միջև, որում ուղեծիրը հատում է բազային հարթությունը հարավից հյուսիս ուղղությամբ։ Արեգակի շուրջ պտտվող մարմինների համար բազային հարթությունն է խավարածրի հարթությունը, իսկ զրոյական կետը՝ Խոյի առաջին կետը (գարնանային գիշերահավասար); անկյունը չափվում է զրոյական կետի ուղղությունից ժամացույցի սլաքին հակառակ։

Ծագման հանգույցի երկայնությունը նշանակվում է ☊, կամ Ω։

## Միջին անոմալիա
մինի|աջից|Անիմացիա, որը ցույց է տալիս իրական անոմալիան, էքսցենտրիկ անոմալիան, միջին անոմալիան և Կեպլերի հավասարման լուծումը։
lang=hy|մինի|ձախից|300px|Անոմալիաներ (նկ. 3)
**Միջին անոմալիա**, միջին շարժման հարաբերությունն է պերիկենտրոնի անցումից հետո ընկած ժամանակահատվածին այն մարմնի համար, որը շարժվում է ուղեծրով առանց արտաքին ազդեցությունների։ Այսպես, միջին անոմալիան դա անկյունային հեռավորությունն է այն հիպոթետիկ մարմնի պերիկենտրոնից, որը շարժվում է հաստատուն անկյունային արագությամբ, որը հավասար է միջին շարժմանը։

Նշանակվում է M ( արտահայտությունից)։

Աստղային դինամիկայում **միջին անոմալիան** M\,\! հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևերով՝

: M = M_0 + n(t-t_0)\,\!

որտեղ՝
:* M_0\,\! — միջին անոմալիան է t_0\,\! էպոխայում,
:* t_0\,\! — սկզբնական էպոխա,
:* t\,\! — էպոխան, որի համար կատարվում է հաշվարկը
:* n\,\! — միջին շարժումը։

Կամ Կեպլերի հավասարումով՝

: M=E - e \cdot \sin E\,\!

որտեղ՝
* E\,\! - էքսցենտրիկ անոմալիան է (E նկ. 3-ում),
* e\,\! - էքսցենտրիսիտետը։

## Տես նաև
*Ուղեծրի տարրեր
*Ճշգրիտ ուղեծրային տարրեր

Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Կատեգորիա:Երկնային կոորդինատային համակարգեր
Կատեգորիա:Ուղեծրեր