Ռեզո Չխեիձե

**Ռեզո** (**Ռևազ**) **Դավիթի Չխեիձե** (, ), վրացի խորհրդային կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1980)։

## Կենսագրություն
Ռեզո Չխեիձեն ծնվել է 1926 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Քութայիսում։

1943-1946 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտի ռեժիսրական ֆակուլտետում։ 1953 թվականին ավարտել է Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Միխայիլ Ռոմի արվեստանոց)։

1953 թվականից Ռեզո Չխեիձեն եղել է «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայի ռեժիսոր, 1973 թվականից՝ նույն կինոստուդիայի տնօրենը։

1953 թվականին Ռեզո Չխեիձեն սեփական սցենարով նկարահանել է «Բորիս Պայչաձե» ֆիլմը՝ նվիրված հայտնի ֆուտբոլիստ Բորիս Պայչաձեին։ 1953-1954 թվականներին Թենգիզ Աբուլաձեի հետ համատեղ նկարահանել է մի շարք վավերագրական ֆիլմեր։

1955 թվականին Ռեզո Չխեիձեն Թենգիզ Աբուլաձեի հետ համատեղ նկարահանել է «Մագդանայի Լուրջան» ֆիլմը։ 1956 թվականին ֆիլմն արժանացել է Կաննի կինոփառատոնի կարճամետրաժ ֆիլմերի մրցույթում հատուկ հիշատակման որպես «Հորինված սյուժեով լավագույն ֆիլմ»։ Երկար ժամանակ այն խորհրդային միակ ֆիլմն էր, որ ուշադրության է արժանացել արևմտյան հայտնի կինոփառատոնում։

1974 թվականից դասավանդել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում (ինստիտուտի կինոբաժնի վարիչ, պրոֆեսոր)։

Վրացական ԽՍՀ կինոգործիչների միության անդամ է։ 1963-1981 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ կինոգործիչների միության քարտուղար։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 9-10-րդ նստաշրջանի պատգամավոր է։

Ռեզո Չխեիձեն մահացել է 2015 թվականի մայիսի 23-ին Թբիլիսիում, 89 տարեկանում։ Թաղված է Թբիլիսիի Դիդուբեի պանթեոնում։

## Ընտանիք
* Հայր՝ Դավիթ Չխեիձե (կեղծանունը՝ Դիա Չիանելի) (1890-1945), գրող, հասարակական գործիչ, եղել է Արևմտյան Վրաստանի գրողների միության նախագահ, մի քանի տարի աշխատել է որպես Քութայիսի թատրոնի տնօրեն։ 1937 թվականին դարձել է բռնաճնշման զոհ։
* Դուստր՝ Թամրիկո Չխեիձե, հասարակական գործիչ, 1978 թվականին Վրաստանում տեղի ունեցած ցույցերի կազմակերպիչներից մեկը։

## Կոչումներ և մրցանակներ
[մինի|245px|Իրինա Սկոբցևան, Լիլիանա Ալյոշնիկովան և Ռոզո Չխեիձեն [1966 թվականին:]]
[մինի|245px|Ռեզո Չխեիձեն Թբիլիսիում ցույցի ժամանակ, [2009 թվական]]
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1980)
* Լենինյան մրցանակ (1986, «Քո որդին, Երկիր» ֆիլմի համար, 1991 թվականին հրաժարվել է մրցանակից)
* Վրացական ԽՍՀ Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակ (1969, «Զինվորի հայրը» և «Ինչ երիտասարդություն է» ֆիլմերի համար)
* Լենինի շքանշան
* 2 այլ շքանշաններ
* մեդալներ
* «Խաղաղության դեսպան» կոչում (2010)
* Կաննի կինոփառատոն (հատուկ հիշատակում կարճամետրաժ ֆիլմերի մրցույթում որպես «Հորինված սյուժեով լավագույն ֆիլմ», «Մագդանայի Լուրջան» ֆիլմ, 1956)
* Էդինբուրգի միջազգային կինոփառատոն (պատվոգիր, «Մագդանայի Լուրջան» ֆիլմ, 1956)
* Միջազգային կինոփառատոն Երիտասարդության և ուսանողության համաշխարհային փառատոնի շրջանակներում (ոսկե մեդալ (երիտասարդ կինոգործիչների կողմից ստեղծված ֆիլմերի բաժնում), 1957, Մոսկվա)
* Դելիի միջազգային կինոփառատոն (Մեծ մրցանակ, «Գանձ» ֆիլմի համար, 1961)
* Կորկի միջազգային կինոփառատոն (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, «Զինվորի հայրը» ֆիլմ, 1964)
* Սալոնիկի միջազգային կինոփառատոն (Մրցանակ տարվա արտասահմանյան լավագույն ֆիլմի համար, «Զինվորի հայրը» ֆիլմ, 1965)
* Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային կինոփառատոն (Պոտվավոր դիպլով, «Զինվորի հայրը» ֆիլմ, 1965)
* «Կապիտոլյան Յուպիտեր» կինոփառատոն-կինոդիտում Հռոմում («Կապիտոլյան Յուպիտեր» մրցանակ, «Զինվորի հայրը» ֆիլմ, 1966)
* Համամիութենական կինոփառատոն (Մրցանակ ռեժիսուրայի համար, «Տնկիներ» ֆիլմ, Ալմա Աթա, 1973)
* Միջազգային կինոփառատոն Մոսկվայում (Պատվավոր դիպլոմ, «Տնկիներ» ֆիլմ, 1973)
* Համամիութենական կինոփառատոն (Գլխավոր մրցանակ, Լիտվայի ԽՍՀ թատերական միության մրցանակ, «Քո որդին, Երկիր» ֆիլմ, Վիլնյուս, 1981)
* Կինոփառատոն «Киношок» Անապայում («За мужество и достоинство в профессии „Госпожа Удача“ им. Павла Луспекаева» մրցանակ, 2001)
* Միջազգային կինոփառատոն Մոսկվայում (Մրցանակ համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայում ունեցած ավանդի համար, 2009)
* Ռուսական կինոյի փառատոն «Մոսկովյան պրեմիերա» (Մշակույթի զարգացման մեծ ունեցած ավանդի համար, 2011)
* Ռազմահայրենասիրական ֆիլմի Ս. Բոնդարչուկի նավան X միջազգային կինոփառատոն «Волоколамский рубеж» (Կազմկոմիտեի մրցանակ «Կինեմատոգրաֆիայի զարգացման մեջ ունեցած առանձնակի ավանդի համար», Ռուսաստան, 2013)
* Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացի (2001)

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսորական աշխատանքներ
* 1953 – Բորիս Պայչաձե (վավերագրական)
* 1953 – Դիմիտրի Արակիշվիլի (վավերագրական) (Թենգիզ Աբուլաձեի հետ համատեղ)
* 1954 – Վրաստանի ժողովրդական պարի պետական անսամբլ (վավերագրական) (Թենգիզ Աբուլաձեի հետ համատեղ)
* 1954 – Մեր ապարանքը (վավերագրական) (Թենգիզ Աբուլաձեի հետ համատեղ)
* 1955 – Մագդանայի Լուրջան (Թենգիզ Աբուլաձեի հետ համատեղ)
* 1956 – Մեր բակը
* 1959 – Մայան Ցխնեթիից
* 1961 – Գանձ
* 1962 – Ծովային արահետ
* 1964 – Զինվորի հայրը
* 1969 – Ինչ երիտասարդություն է
* 1972 – Տնկիներ
* 1980 – Քո որդին, Երկիր
* 1988 – Դոն Կիխոտի և Սանչոյի կյանքը
* 2008 – Տիրոջ տապանի մոմը (Ա. Ջուգելիի հետ համատեղ)

### Սցենարիստ
* 1953 – Բորիս Պայչաձե (վավերագրական)
* 1980 – Քո որդին, Երկիր (Սուլիկո Ժգենտիի հետ համատեղ)
* 1988 – Դոն Կիճոտի և Սանչոյի կյանքը (Սուլիկո Ժգենտիի, Մ. Սուարեսի հետ համատեղ)
* 2008 – Մոմ տիրոջ գերեզմանից (Ա. Ջուգելիի, Սուլիկո Ժգենտիի, Ա. Դոլիձեի հետ համատեղ)

### Դերասան
* 1956 – Մեր բակը (չի նկարահանվել)
* 1959 – Քո ձեռքերում կյանքն է – *Անդրո Պայչաձե*
* 1963 – Քանի դեռ կենդանի է մադը – *էպիզոդ*
* 1973 – Լազարեի արկածները – *էպիզոդ*
* 1974 – Գիշերային այց (նկարահանվել է, բայց դերը նշված չէ)
* 1989 – Անցյալը միշտ մեզ հետ է – *Սավլեի ընկերը*

### Մասնակցությունը ֆիլմերում
* 1992 – Փարաջանով։ Վերջին գարուն (վավերագրական)

### Պրոդյուսեր
* 1998 – Այստեղ արևածագ է
* 2008 – Մոմ Տիրոջ գերեզմանից (Անդրեյ Լոգվինովի հետ համատեղ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռեզո Չխեիձեն imdb.com կայքում
* Ռեզո Չխեիձեն km.ru կայքում 
* Резо Чхеидзе в передаче «Дифирамб» на радио «Эхо Москвы»
* Ռեզո Չխեիձեն kino-teatr.ru կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրաստանի ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ
Կատեգորիա:Վրացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Վրացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Քութայիս քաղաքում ծնվածներ