Թուրքիայի Հանրապետության նույնականացման քարտ

**Թուրքիայի Հանրապետության նույնականացման քարտ** ()**,** պաշտոնական նույնականացման քարտ, որը հաստատում է, որ անձը Թուրքիայի Հանրապետության քաղաքացի է և գրանցում ունի բնակչության ռեգիստրում: Այն տրվում է երկրի ներսում բնակչության բաժինների և արտերկրում Թուրքիայի Հանրապետության օտարերկրյա ներկայացուցչությունների կողմից։ Ըստ օրենքի, Թուրքիայի յուրաքանչյուր քաղաքացի ծնված պահից պետք է գրանցված լինի բնակչության շրջանում և իր անունով անձը հաստատող փաստաթուղթ ունենա։

## Պատմություն
### Օսմանյան շրջան
Անձը հաստատող փաստաթղթերի տարածումը Օսմանյան կայսրությունում սկսվել է Աբդուլ Համիդ II-ի ժամանակաշրջանում, երբ բնակչության վարչակազմը, որը ժողովրդագրական գործեր էր վարում ներքին բժշկության հսկողության ներքո, քաղաքացիներին տալիս էր փաստաթղթեր, որոնք կոչվում էին «Դեվլեթ-ի Ալիե-ի Օսմանիե Թեզքիրեզի» (Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye Tezkiresi), որը ժողովրդականորեն հայտնի է նաև որպես տիտղոսաթերթ: Սակայն այն ժամանակ այդ վկայությունները, որոնք տրվել էին այն պատճառով, որ Օսմանյան կայսրությունում բնակչության գրանցամատյաններ չկային, ի տարբերություն ժամանակակից բնակչության վկայությունների, հիմնված չէին բնակչության մասին որևէ տվյալների վրա։ Այսպիսով, նույնականացումը պետությանը չի բերել ակնկալվող օգուտը, և սկսվել է նոր համակարգի որոնումը։

1905 թվականին ստեղծվել է նոր համակարգ, և տեղի է ունեցել առաջին ընդհանուր մարդահամարը և կազմվել են բնակչության ցուցակները։ 1914 թվականին Օսմանյան Մեջլիսի կողմից ընդունված «Sicilli Nüfus Kanunu» (Բնակչության գրանցման օրենքը) կարելի է համարել ժամանակակից անձը հաստատող փաստաթղթերի համակարգի ստեղծման կարևոր քայլերից մեկը։ Այս օրենքը նախատեսում էր բոլոր Օսմանյան քաղաքացիներին տրամադրել «hüviyet cüzdanı» (անձնական դրամապանակ) անվամբ անձը հաստատող փաստաթղթեր։ Այդ փաստաթղթերը պետք է լինեին կնիքով, սուլթանի տուղրայով և կիսալուսնի ու աստղի պատկերով զարդարված պաշտոնական փաստաթղթեր։ Այս փաստաթղթերի ներկայացումը պարտադիր էր բնակարան կամ այլ անշարժ գույք գնելու, պետական ծառայության անցնելու, դպրոցում գրանցվելու, թոշակ ստանալու իրավունքի, անձնագրային գործարքների և ամուսնության դեպքում։ Բացի այդ, ներքին և արտաքին ուղևորությունների ժամանակ անհրաժեշտության դեպքում պարտադիր էր հյուվիեթ ջյուզդանի ներկայացումը։ Այնուամենայնիվ, օրենքի վերջին հոդվածի համաձայն, մինչ հյուվիեթ ջյուզդանների պատրաստումն ու հանձնումը, բնակչության բոլոր գործարքները իրականացվում էին «nüfus tezkereleri»(բնակչության վկայագրերի) միջոցով։

### Հանրապետական շրջան

Բնակչության ռեգիստրի մասին օրենքը ուժի մեջ է մնացել քառասունինը տարի հանրապետական շրջանում, և նույնականացման քարտերի տրամադրման պրակտիկան շարունակվել է այնպես, ինչպես սահմանված էր օրենքում: 1927 թվականին հանրապետության պատմության մեջ անցկացվել է առաջին մարդահամարը, մեկ տարի անց սկսվել է «*անձնական դրամապանակների»* տարածումը, որոնք բաղկացած էին երեսուներկու էջերից տետրակի տեսքով, գրված արաբական տառերով և տպված առաջին էջում լուսնի աստղի պատկերով, որը նայում էր դեպի վեր։ 

Լատինական տառերի ընդունումից հետո, անձը հաստատող փաստաթղթերը, որոնց անունը փոխվել է «Թուրքիայի Հանրապետության բնակչության հյուվիեթ ջյուզդանով» (T.C. Nüfus Hüviyet Cüzdanı), նոր այբուբենով վերաձևավորվել է։ 1934 թվականին Ազգանունների մասին օրենքի ընդունումից հետո փաստաթղթերում ավելացվեցին նաև ազգանունները։ Այդ ժամանակաշրջանում տպագրված հյուվիեթ ջյուզդանների առաջին էջում պատկերված էր ձախ նայող կիսալուսինն ու աստղը, ինչպես նաև անձի լուսանկարը։ Երկրորդ էջում հերթականությամբ նշվում էին հետևյալ դաշտերը՝ «Ընտանեկան անուն, այսինքն՝ մականուն և ճանաչում», «Անուն», «Հոր անուն», «Մոր անուն», «Ծննդավայր» և «Ծննդյան ամսաթիվ»։ Հետագա տարիներին «Ընտանեկան անուն» դաշտը փոխարինվեց «Ազգանուն» անվանումով, իսկ «Տղամարդ, թե՞ կին» դաշտի ավելացմամբ նշվում էր անձի սեռը։

Մինչև 1963 թվականը նույնականացման քարտերը սկսեցին համարվել արժեթուղթ, և դրանց տպագրությունը, հանձնումը, արժեքի սահմանումն ու գանձումը հանձնարարվեց Թուրքիայի Հանրապետության Ֆինանսների նախարարությանը։

1972 թվականին ընդունված Բնակչության մասին օրենքի համաձայն, անձը հաստատող փաստաթղթերի վերնագրում հանվել է «hüviyet» բառը, և տրվել են նոր նույնականացման քարտեր, որոնք կոչվում են Թուրքիայի Հանրապետության նույնականացման քարտեր, սակայն բնակչության հին նույնականացման քարտերը պաշտոնական գործողություններում ուժի մեջ են մնացել մինչև 1991 թվականը։ 1976 թվականի հունիսի 1-ին այն կրկին փոխվել է՝ դառնալով մեկ թերթիկով, ըստ գույների՝ կապույտ՝ տղամարդկանց համար և վարդագույն՝ կանանց համար։ 2017 թվականին ներդրվել է Թուրքիայի Հանրապետության նույնականացման քարտը՝ չիպով և կենսաչափական տվյալներով, որն ամբողջությամբ թվայնացվել է։

## Բիոմետրիկ չիպով անձնագրային քարտեր
Վարչապետի 2007 թվականի շրջաբերականի շրջանակներում աշխատանքներ են սկսվել Թուրքիայի Հանրապետության նույնականացման քարտի նախագծի վրա, որը մշակվելու է «TÜBITAK» ընկերության կողմից: 2008 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2010 թվականի նոյեմբեր փորձնական ծրագրի ընթացքում փորձարկվել են քաղաքացիների կողմից օգտագործվող նոր նույնականացման քարտեր՝ նախ Բոլուի մարզային կենտրոնում, այնուհետև Բոլուի ամբողջ մարզում։ 2016 թվականին օրենքում փոփոխություններ են կատարվել, որով բնակչության ծառայությունների մասին օրենքում անձը հաստատող փաստաթղթի դիմումը հանվել է և փոխարինվել նույնականացման քարտի առկայության հարցմամբ։

2017 թվականի հունվարի 2-ից հին նույնականացման քարտերը փոխարինվել են չիպով և կենսաչափական տվյալներով նույնականացման քարտով։ Քարտը նույնականացման քարտ է, որը նման է ԵՄ նույնականացման քարտին, որը ներքին գործերի նախարարությունը տրամադրում է Թուրքիայի բոլոր քաղաքացիներին: Կառավարությունը երկարաձգել է հին նույնականացման քարտերի ժամկետը մինչև 2023 թվականը։ 

### Նկարագրություն
* Կրեդիտ քարտի չափերին համապատասխան է և ունի տասը տարվա օգտագործման ժամկետ։
* Պարունակում է կեղծարարությունից պաշտպանվելու համար նախատեսված տեսանելի և էլեկտրոնային պաշտպանության տարրեր։
* Ապահովված է բազմագործոն ստուգմամբ (PIN կոդ, բիոմետրիա, էլեկտրոնային սերտիֆիկատ, լուսանկար), ինչը բարձրացնում է անվտանգությունը։
* Ունի դեմքի վրա հիմնված մուտքի վերահսկման մեխանիզմ։
* ICAO 9303 անշփում անձնագրային կիրառման շնորհիվ անձնագրային գրքույկ ունենալու կարիք չի առաջանում։
* Հնարավոր է ներբեռնել էլեկտրոնային ստորագրություն (NES):
* Կարող է օգտագործվել որպես վարորդական վկայական։
* Համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին (ISO-7816, ISO-14443, ICAO-9303):

### Դիզայն
Նոր նույնականացման քարտի դիմերեսին մոտիվների տեսքով փորագրված են թուրքական մշակույթի շատ տարրեր։ Դրանք մամուլին ներկայացվել են որպես սելջուկյան գծեր, Օսմանյան մոտիվներ և Թուրքիայի Հանրապետության ժամանակակից գծեր։ Փիրուզագույն գույնի օգտագործման նպատակը ոգեշնչվել է այն փաստից, որ փիրուզագույնը միջազգային մակարդակով ներկայացնում է Թուրքիան: Քարտի հետևի հատվածում գտնվում է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի շենքը։

### Նույնականացման քարտ կրելու պարտավորություն
Թուրքիայում քաղաքացիները պետք է մշտապես իրենց մոտ ունենան իրենց անձը հաստատող փաստաթղթերը։ 2005 թվականի իրավախախտումների քառասուներորդ օրենսգրքի հոդվածի համաձայն՝ զանցանք կատարած անձի նկատմամբ, որը պետական ծառայողին չի հայտնել իր ինքնությունը, կիրառվում է 50 թուրքական լիրա վարչական տուգանք։  Անձը, որի ինքնությունը չի պարզվել, ձերբակալվում է հանրապետության դատախազին ծանուցելով. նա կալանքի տակ է պահվում այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրա ինքնությունը հստակ չի պարզվել, և կարող է ձերբակալվել, եթե դա անհրաժեշտ համարվի։

### Թուրքիայի Հանրապետության նույնականացման համար
Բնակչության կառավարման կենտրոնական համակարգի նախագծի շրջանակներում 1999 թվականի վերջից մինչև 2000 թվականի հոկտեմբերի 28-ը բոլոր քաղաքացիների բնակչության գրանցամատյաններում նշվել է Թուրքիայի Հանրապետության 11-նիշանոց նույնականացման համարը, և այդ համարները ավելացվել են նրանց նույնականացման քարտերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձնագրեր
Կատեգորիա:Թուրքիա
Կատեգորիա:Թուրքիայի պետական կառուցվածք
Կատեգորիա:Փաստաթղթեր