Կոմպանիոնաժ

[thumb|250px|Ուղեկից խորհրդանիշներ՝ [կարկին և անկյունաքանոն]]
**Կոմպանիոնաժ** () (, -ից՝ ենթավարպետ), Ֆրանսիայում ենթավարպետների գաղտնի կազմակերպությունների ձև, որը, հավանաբար, ստեղծվել է 12-13-րդ դարերում և տարածվել 14-16-րդ դարերում։ Այն դարձել է ենթավարպետների պայքարի մեթոդ՝ աշխատանքի կազմակերպման արտադրամասի համակարգում վարպետների շահագործման դեմ։ Կոմպանիոնաժը շատ առումներով հիշեցնում է մասոնականություն։ Այս երևույթի շնորհիվ ֆրանսերենում հայտնվել է *faire son tour de France* արտահայտությունը, որը նշանակում է «շրջանցել Ֆրանսիան՝ կատարելագործվելով սեփական արհեստում»։

## Պատմություն
Սկզբնապես կոմպանիոնաժները ստեղծվել են միայն այն ենթավարպետների կողմից, որոնք աշխատում էին «կարկինով և անկյունաքանոնով»։ Կոմպանիոնաժները երբեք չեն եղել միասնական կազմակերպություն։ Առանձին մերձմոսկովյան հասարակությունները պատկանել են տարբեր ճամբարների և խիստ թշնամաբար են վերաբերվել միմյանց։ Դեռևս 1850-ական թվականներին բախումները հաճախ ավարտվել են արյունոտ ջարդերով։

## Կազմակերպություն
Կոմպանիոնաժների թվում տարբերակել են երեք գլխավոր խումբ․
* *Enfants de Salomon* կամ *Gavots*, այլ կերպ կոչվում են նաև *Devoir de liberté*-ի ենթավարպետներ, որոնց պատկանել են քարտաշները, հյուսնները և փականագործները, իսկ մասամբ միացել են նաև ունևորների մոտ տնային ծառայության մեջ գտնվող անձինք,
* *Enfants de maître Jacques*, որն ի սկզբանե բաղկացած է եղել նաև քարտաշներից, ատաղձագործներից և փականագործներից, սակայն հետագայում իրենց Devoir-ը (ծեսը) փոխանցել են այլ ենթվարպետների,
* *Enfants du père Soubise*, որին սկզբում պատկանել են տնային սպասավորները, իսկ ժամանակի ընթացքում միացել են նաև տանիքագործներն ու ծեփողները։

Վերջին երկու խմբի ներկայացուցիչները կոչվել են *Compagnons du devoir* կամ *devoirants*։

### Բարեփոխական կուսակցություն
1830 թվականից կոմպանիոնաժների շրջանում ստեղծվել է *Société de l’Union* անվանումով բարեփոխական կուսակցություն, որի շնորհիվ անհետացել են աննպատակ բախումների հանգեցնող նախկին սովորույթները, և պահպանվել են միայն գործնական նշանակություն ունեցող խնդիրները։ Այդ կուսակցության ջանքերի շնորհիվ կոմպանիոնաժը պահպանվել է և մեծ տարածում գտել 19-րդ դարի վերջին Փարիզում՝ տնային սպասավորների շրջանում, թեև ստիպված է եղել դիմակայել ոչ միայն հին ժամանակների երկրպագուների դեմ պայքարին, այլ նաև կոոպերացիայի նորագույն ձևերի վտանգավոր մրցակցությանը, որոնք լայն տարածում են ստացել աշխատողների շրջանում։

### Նպատակներ
Կոմպանիոնաժների գլխավոր նպատակն էր ենթավարպետներին օգնություն ցուցաբերել նրանց ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Այն քաղաքներում, որոնցում տարածվել է -ը, հիմնադրվել են պանդխտահյուրանոցներ (*mère*)։ Նրանք նաև հոգ են տարել աշխատանք գտնելու, ճանապարհին հիվանդացած ենթավարպետներին բժշկական օգնություն տրամադրելու համար և այլն։

Բացի այդ, կոմպանիոնաժը հետապնդել է նաև այնպիսի խնդիրներ, որոնք առաջ են քաշվել 19-րդ դարի աշխատանքային միությունների կողմից՝ առաջարկի և պահանջարկի միջև հայտնի համապատասխանության պահպանումը, առանձին քաղաքներում ենթավարպետների ավելորդ ալիքը կանխարգելելը։

### Պայքարի մեթոդներ
Հաճախ այս կամ այն վարպետները և նույնիսկ ամբողջ քաղաքները ենթարկվել են բոյկոտի (*damnation*), և, չնայած օրենքի բոլոր արգելքներին, կազմակերպվել են լավ պլանավորված գործադուլներ։

## Արվեստում
* Ժորժ Սանդն ունի «Թափառող ենթավարպետ» վեպ (*Le Compagnon du tour de France*, 1841)

## Տես նաև
* Արհմիություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Simon, «Etude historique et morale sur le Compagnonnage» (Париж, 1853);
* Агриколь Пердигье, «Le livre du Compagnonnage» (3-е изд., 2 т., Париж, 1857);
* Lexis, «Gewerkvereine u. Unternehmerverbände in Frankreich» (Лейпциг, 1879);
* Jäger, «Geschichte der socialen Bewegung und des Socialismus in Frankreich» (т. I, Берлин, 1879);
* Maroussem, «Charpentiers de Paris, compagnons et indépendants» (П., 1891).
*Компаньонаж // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Արտաքին հղումներ
* Official website of the «Compagnons du Tour de France»
* Official website of the Association companions
* Official website of the museum of compagnonnage

Կատեգորիա:Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ
Կատեգորիա:Կազմակերպությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան Ֆրանսիա
Կատեգորիա:Արհմիություններ
Կատեգորիա:Միջնադարի մշակույթ