open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շարվանսո

**Շարվանսո ** (ֆրանս.՝ Charvensod), կոմունա Իտալիայի *Վալե դ'Աոստա* մարզում։

Բնակչությունը կազմում է 2368 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 95 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 25 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 11020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0165։

Բնակավայրի հովանավոր է համարվում սուրբ Կոլոմբե դե Սենսը։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ՝

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 694
  bar:1871 from:0 till: 667
  bar:1881 from:0 till: 712
  bar:1901 from:0 till: 636
  bar:1911 from:0 till: 593
  bar:1921 from:0 till: 618
  bar:1931 from:0 till: 771
  bar:1936 from:0 till: 929
  bar:1951 from:0 till: 1052
  bar:1961 from:0 till: 1480
  bar:1971 from:0 till: 1622
  bar:1981 from:0 till: 1780
  bar:1991 from:0 till: 1984
  bar:2001 from:0 till: 2266
PlotData=
  bar:1861 at: 694 fontsize:S text: 694 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 667 fontsize:S text: 667 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 712 fontsize:S text: 712 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 636 fontsize:S text: 636 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 593 fontsize:S text: 593 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 618 fontsize:S text: 618 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 771 fontsize:S text: 771 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 929 fontsize:S text: 929 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1052 fontsize:S text: 1.052 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1480 fontsize:S text: 1.480 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1622 fontsize:S text: 1.622 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1780 fontsize:S text: 1.780 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1984 fontsize:S text: 1.984 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2266 fontsize:S text: 2.266 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:ISTAT-ի տվյալներով


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0165 279711
* Էլեկտրոնային հասցե՝ info@comune.charvensod.ao.it

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սան Պեդրո (Բուենոս Այրես)

**Սան Պեդրո**, ամբողջական անվանումը՝ **Ռինսոն դե Սան Պեդրո Դավիլա դե լոս Արեսիֆես**, քաղաք Արգենտինայում, Բուենոս-Այրես նահանգում։ Գետային նավահանգիստ է։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի, քաղաքում ապրում է 47 հազար բնակիչ։

## Աշխարհագրությունն ու տնտեսություն
Սան-Պեդրո քաղաքը տեղակայված է Բուենոս-Այրես մայրաքաղաքային շրջանի հյուսիսային մասում։ Համարվում է Պարտիդո դե Սան Պեդրոյի քաղաքային ագլոմերացիայի կենտրոն, իր մեջ է ներառում նաև Ռիո Տալա, Գոբերնատոր Կաստրո, Սանտա-Լուչիա, Պուեբլո Դոյլե և Վուելտա դե Օբլիգադո բնակավայրերը։ Գտնվում է Բուենոս-Այրեսից դեպի հարավ- արևմուտք 164 կմ հեռավորության վրա և Ռոսարիո քաղաքից 141 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքը գտնվում է Բուենոս-Այրես-Ռոսարիո արդյունաբերական տարածաշրջանում, արգենտինական ազգային
№ 9 ավտոմայրուղում։ Նավահանգիստը բաց է արտաքին առևտրի համար։ Հանդիսանում է նաև հանգստի և զբոսաշրջության կենտրոն, առաջին հերթին ջրային սպորտաձևերի սիրահարների համար, ովքեր հանգստյան օրերին մայրաքաղաքից այստեղ են գալիս։ Սան-Պեդրոյի արվարձանները հայտնի են այստեղ աճեցվող մրգերով, առաջին հերթին՝ նարնջով և դեղձով։

## Պատմություն
Սան-Պեդրո քաղաքը հիմնադրվել է 1637 թվականին գեներալ-կապիտան, նահանգապետ, Սանտյագոյի շքանշանակիր Պեդրո Էստեբանա Դավիլայի հրամանով։ 1748 թվականին այստեղ սկսվում է քաղաքային շինարարություն, 1748 թվականին բացվում է Սան Պեդրո եկեղեցին, 1748 թվականին կազմավորվում է Սան-Պեդրո(օկրուգ) վարչական միավորը։ 1845 թվականի նոյեմբերի 20-ին այստեղ՝ Պարանայի ջրերում տեղի է ունենում պայքար Արգենտինայի նավատորմի և անգլո-ֆրանսիական ջոկատի միջև։ 1870-ական թվականներին Սան-Պեդրոն դառնում է իտալական ներգաղթյալների վերաբնակեցման վայր Արգենտինայում։ Քաղաքը իրավունքներ ստացել է 1907 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1907 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքներ
Պիրոքսետին

**Պիրոքսետին** լրիվ բյուրեղային ուլտրահիմքային ապար, բաղկացած մոնոկլինային և օրթոռոմբային պիրոքսեններից՝ օլիվինի, քրոմիտի, շպինելի, մագնետիտի և այլ միներալների խառնուրդով։

## Բաղադրություն
Պարունակում է 53-43% սիլիկահող, 4-10% կավահող, 5-13% երկաթի, 13-24% մագնեզիումի, 13-14% կալցիումի օքսիդներ։ Կախված օրթոռոմբային պիրոքսենի կազմությունից՝ զանազանվում են էնստատիտիտներ, բրոնզիտիտներ, հիպերստենիտներ, իսկ կախված մոնոկլինային պիրոքսենի կազմությունից՝ դիոբսիդիտներ, դիալագիտներ, ավգիտիտներ։

Զույգ պիրոքսեններից կազմված տարատեսակները կոչվում են վեբստերիտներ։ Զանազանվում են նաև օլիվինային, բիոտիտային, նռնաքարային, շպինելային (օստրաիտներ), մագնետիտային (կոսվիտներ) տարբերակներ։ Նշված պիրոքսենիտների տիպերը հայտնի են տարբեր հիմքային ապարներում։

Կատեգորիա:Ապարներ
Պատարագամատույց

**Պատարագամատույց**, պատարագի արարողության ծիսական կարգ-ձեռնարկ։ Բովանդակում է աղոթքներ, հոգևոր երգեր, մաղթանքներ, քարոզներ ու հատվածներ Աստվածաշնչից և այլն։ Սկզբնական Պատարագամատույցը վերագրվել է առաքյալներին, մասնավորապես՝ Հակոբ Տյառն եղբայր առաքյալին։ Առաջին անգամ գրավոր խմբագրել է Բարսեղ Կեսարացին։ Հայտնի են Պատարագամատույցի բազմաթիվ խմբագրություններ ու տարբերակներ, որոնք ժամանակի ընթացքում ենթարկվել են բնագրային ու կառուցվածքային փուիոխությունների։ Հայերեն Պատարագամատույցը նույնպես ունեցել է մի քանի տարբերակ։ Հիմնականը Բարսեղ Կեսարացունն է, որի համառոտ թարգմանությունը (5-րդ դարի) հայ եկեղեցում կիրառվել է 5-6-րդ դարերի, մինչ այդ օգտագործվել են դրա սկզբնագիր հունարեն, և բանավոր ավանդական հունարեն, ու ասորերեն այլ տարբերակներ։ Ընդարձակ Պատարագամատույց թարգմանվել է 11-րդ դարում։ 5 դարի վերջին քառորդին են թարգմանվել (հավանաբար Հովհաննես Ա Մանդակունու կողմից) Աթանաս Աղեքսանդրացուն, Կյուրեդ Աղեքսանդրացուն, Գրիգոր Լուսավորչին, Սահակ Պարթևին ավանդաբար վերագրված Պատարագամատույցները, որոնք (ենթադրաբար համարվում են Գրիգոր Նազիանզացունը) օգտագործվել են 5-11-րդ դարերում։ Այդ ընթացքում հայերեն թարգմանվել և հազվադեպ օգտագործվել է «Երախայից» Պատարագամատույցը։ 12-13-րդ դարերում թարգմանվել են նաև Հակոբ Տյառն եղբայր առաքյալին, Իգնատիոս Աստվածազգեաց Անտիոքացուն վերագրված Պատարագամատույցները։ 12-րդ դարի վերջերին Ներսես Լամբրոնացին հայերեն է թարգմանել կաթոլիկ եկեղեցու Պատարագամատույցի մեկ կարևոր տարբերակ։ Հայերեն Պատարագամատույցի կազմավորման գործում որոշակի մասնակցություն են ունեցել Գրիգոր Լուսավորիչը, Սահակ Պարթևը, Հովհաննես Ա Մանդակունին, Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին, Ներսես Լամբրոնացին, Խաչատուր Տարոնացին։ Հայ եկեղեցու պաշտոնական Պատարագամատույցը, որ հայտնի է նաև խորհրդատետր, պատարագատետր անուններով, վերջնականապես ձևավորվել է մինչև 17-րդ դարը։ Հայերեն քանիցս մեկնաբանվել է։ Հիշա¬ տակելի են, հատկապես, Խոսրով Անձևա- ցու, Ներսես Լամբրոնացու, Հովհաննես Արճիշեցու (Օսպնակեր) մեկնությունները։ Մեծ է հայերեն Պատարագամատույցի բնագրագիտական, լեզվաբանական, թարգմանական, պատմաբանասիրական նշանակությունը ոչ միայն հայ, այլև ընդհանուր միջնադարյան քրիստոնեական մատենագրության ուսումնասիրման համար։ Այն գրական, լեզվական և մշակութային կարևոր հուշարձան է։ Հայերեն Պատարագամատույցը առաջին անգամ հրատարակել է Հակոբ Մեղապարտը 1513 թվականին, Վենետիկում։ Պատարագամատույցի քննական համապարփակ բնագիրը ընդարձակ ուսումնասիրությամբ և համակողմանի ծանոթագրություններով ու բացատրություններով հրատարակել են Վիեննայի Մխիթարյանները։

Կատեգորիա:Պատարագ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Ռոմելա Բեգայ

**Ռոմելա Բեգայ** (, ), ալբանացի ծանրորդուհի, օլիմպիական խաղերում Ալբանիայի դրոշակակիր։

## Կարիերա
2014 թվականի նոյեմբերի 11-ին Ալմաթիում կայացած աշխարհի առաջնությանը Ռոմելա Բեգայը պոկում վարժությունում դարձել է մինչև 63 կգ քաշային կարգում աշխարհի չեմպիոն։ 2012 թվականին Լոնդոնում կայացած օլիմպիական խաղերի ժամանակ, բարձրացնելով ընդհանուր 216 կգ (101 կգ պոկում և 115 կգ հրում վարժություններում), գրավել է 11-րդ տեղը։ 2011 թվականի ծանրամարտի աշխարհի առաջնությանը պոկում վարժությունում արժանացել է բրոնզե մեդալի։

Բեգայը այն միակ ալբանացի ծանրորդուհին է, ով ծանրամարտի աշխարհի առաջնությունում արժանացել է ոսկե մեդալի հրում վարժությունում (բարձրացրել է 113 կգ)։ Այնուամենայնիվ, հայտնաբերվել է, որ Բեգայը օգտագործել է դոպինգ և նրա արդյունքները չեղյալ են հայտարարվել։

Մինչ այդ՝ 2008 թվականի ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությանը, նա արժանացել է արծաթե մեդալի։ 2008 թվականի Պեկինի օլիմպիական խաղերում մինչև 58 կգ քաշային կարգում գրավել է վեցերորդ տեղը՝ պոկում վարժությունում բարձրացնելով 98 կգ, իսկ հրում վարժությունում՝ 118 կգ (ընդհանուր 216 կգ)։

## Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2008

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրություն 
* Ռոմելա Բեգայը 2012 թվականի օլիմպիական խաղերի պաշտոնական կայքում
* Ռոմելա Բեգայը 2008 թվականի օլիմպիական խաղերի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ալբանացի ծանրամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 2 ծնունդներ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների պատմություն

[մինի|աջից|200px|ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ [Ջորջ Վաշինգտոնը]]
**Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կազմավորում,** պատմական ժամանակաշրջան, որի ընթացքում կազմավորվեց աշխարհի գերտերություններից մեկը՝ ԱՄՆ-ն։ Մինչ 18-րդ դարը ԱՄՆ-ն մյուս հյուսիսամերիկյան 13 մանր իշխանությունների հետ համարվում էր Անգլիայի գաղութ։ Այս արեալի հիմնական բնակիչները անգլիացիներն էին և Աֆրիկայից այստեղ բերված սևամորթ ստրուկները։ Ամերիկան ղեկավարում էր Անգլիայի միապետի կողմից նշանակված նահանգապետը։ 18-րդ դարի կեսերին անգլիացի ձեռներեցները այստեղ ստեղծեցին արդյունաբերական ձեռնարկություններ՝ զարկ տալով տնտեսությանը։
## ԱՄՆ-ի ազատագրական պատերազմ
18-րդ դարի 60-70-ականներին ամերիկացիների մոտ ծավալվեցին ազատագրական գաղափարներ և ամերիկացի ժողովուրդը համագործակցելով հարևան Կանադայի հետ դեմ ելան Անգլիայի տիրապետությանը։ 1775 թվականին սկսվեց ԱՄՆ-ի կողմից մղվող անկախության պատերազմը և ավարտվեց միայն 1783 թվականին։ 1783 թվականին կնքվեց հաշտության պայմանագիր, որով ԱՄՆ-ն և Կանադան ստանում էին դոմինիոնի՝ կիսագաղութի կարգավիճակ։

## ԱՄՆ-ի անկախության հռչակագիր
մինի|աջից|300px|ԱՄՆ-ի անկախության հռչակագիրը Ֆիլադելֆիայում
ԱՄՆ-ն լինելով Անգլիայի դոմինիոնը իրավունք ուներ ունենալու սեփական բանակը։ Բանակի հավաքման գործը իր վրա վերցրեց Ջորջ Վաշինգտոնը։ 1775 թվականին Ջորջ Վաշինգտոնը նշանակվում է ԱՄՆ-ի հրամանատար և ստեղծում ամերիկյան կանոնավոր բանակ։ Վախենալով այս ամենից Անգլիայի արքան ի վերջո ճանաչեց ԱՄՆ-ի անկախությունը։ 1776 թվականի հուլիսի 4-ին Անգլիական սենատը ընդունում է ԱՄՆ-ի անկախությունը։
Ամերիկացիները շատ անգամներ են տպավորիչ հաղթանակներ տարել անգլիացիների նկատմամբ։ ԱՄՆ-ն կարողացավ ստանալ իր անկախությունը եվրոպական մեծ տերությունների աջակցությամբ։ Ֆրանսիան, Իսպանիան և Նիդեռլանդները բազմիցս սպառազինություն են տրամադրել ԱՄՆ-ին ընդդեմ Անգլիայի կռվելու համար։

## Պետական կարգ
Պետության ստեղծման առաջին տարիներին ԱՄՆ-ն հռչակվեց հանրապետություն։ 1787 թվականին ընդունվեց ամերիկյան սահմանադրությունը։ 1787 թվականին Ջ. Վաշինգտոնը հռչակվեց ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ և մտցրեց իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը։

## Աղբյուրներ
* Ա.Ստեփանյան, Ռ. Սաֆրասյան, Ա. Նազարյան «Համաշխարհային պատմություն, Նոր դարեր», 8-րդ դասարան , էջ 23-24, Զանգակ հրատարակչություն, Երևան, 2013

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Ալբանացիներ

300px|մինի|Ալբանացի զինվորներ, 1904 թվական
**Ալբանացիներ** (, եզակի՝ ), էթնիկ խումբ, որը հիմնականում բնակվում է Ալբանիայում և հարևան երկրներում։ Ընդհանուր թիվը մոտ 7.5 միլիոն է (2011)։ Ալբանացիները կազմում են Ալբանիայի հիմնական բնակչությունը։ Հիմնական բնակչությունն են նաև մասամբ ճանաչված Կոսովոյի Հանրապետության։ Նրանց լեզուն ալբաներենն է։ Ալբանական սփյուռքը գոյություն ունի մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Թուրքիայում, Իտալիայում և ԱՄՆ-ում։

## Կրոն
20-րդ դարի սկզբում քրիստոնյաների և մուսուլմանների միջև հարաբերությունը համարյա հավասար էր՝ 47% կաթոլիկ և ուղղափառ եկեղեցու հետևորդներ և 53% մուսուլմաններ։
Ժամանակակից տվյալների համաձայն՝ ըստ CIA World Factbook-ի՝ այդ հարաբերությունը այժմ այլ է. մուսուլմանները կազմում են 70%, ուղղափառ եկեղեցու հետևորդները՝ 20%, իսկ կաթոլիկները՝ ընդամենը 10%։ Սակայն Pew Research Center-ի տվյալների համաձայն՝ 2009 թվականին մուսուլմանների քանակը Ալբանիայում կազմել է նույնիսկ 79,9%։ Եվ միաժամանակ ևս մի աղբյուր՝ Համաշխարհային քրիստոնեական հանրագիտարանը բերում է հետևյալ թվերը. 38% մուսուլման և 36% քրիստոնյա բնակչություն։ Հնարավոր է, որ կրոնական պատկերի վրա մեծ ազդեցություն է թողել Էնվեր Խոջայի կառավարման տարիներին քարոզած աթեիզմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանիա
Կատեգորիա:Թուրքիայի ազգեր
Կատեգորիա:Սերբիայի ազգեր
Կատեգորիա:Ալբանացիներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի ազգեր
Կատեգորիա:Ալբանիայի ազգեր
Կատեգորիա:Հունաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի ազգեր
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Իտալիայի ազգեր
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական ազգեր
Ավստրո-Հունգարիայի պատմություն

[մինի|աջից|200px|[Ավստրո-Հունգարական կայսրություն|Ավստրո-Հունգարիայի Կայսրության 1846 թվականի զինանշանը]]
**Ավստրո-Հունգարիայի պատմություն,** երբեմնի հզոր թագավորության պատմություն, որը սկսվել է Նոր դարերի ժամանակներից։ 17-19-րդ դարերում նա համարվում էր Եվրոպայի գերտերություննեից մեկը։ 1804 թվականին երկրը հասնելով հզորության գագաթնակետին՝ հռչակվեց կայսրություն։ Երկրում կառավարում էր գերմանական Հաբսբուրգների դինաստիան։ Ավստրիայի կայսրության կազմում գտնվում էր Հունգարիան, Խորվաթիան, Սլովակիան, Չեխիան, Հյուսիսային Իտալիան, Արևմտյան Սերբիան և Հարավային Լեհաստանը։ 19-րդ դարի 50-ական թվականներին Իտալիան և Հունգարիան ընդիմություններ ձևավորվեց՝ հեղափոխության կերպով, սակայն Ավստրիան ստանալով Ռուսաստանի օգնությունը կարողացավ ճնշել այն։ Ընդիմությունները ամբողջովին թուլացրեցին Ավստրիան և երկիրը կառավարող Հաբսբուրգները թուլացան։ 1866 թվականին Պրուսիան ջախջախեց ավստրիական հեծելազորին և երկիրը հայտնվեց վատ վիճակում։

## Երկմիասնական պետության առաջացում

Հաբսբուրգների դինաստիան փրկելու համար 1867 թվականին Ֆրանց Յոզեֆ I-ը ընդունեց սահմանադրություն, որով ավստրիական կայսրությունը դարձավ երկմիասնական պետություն՝ գահը կիսելով Հունգարիայի հետ։ Այս իրադարձությամբ Եվրոպայում թատերաբեմ դուրս եկավ մի նոր պետություն, որն է Ավստրո-Հունգարիան։ Ունենալով դաշնային կառուցվածք երկիրը հռչակվեց սահմանադրական միապետություն։ Իշխանությունը կիսված էր Ավստրիայի և Հունգարիայի միջև։ Պետության գլուխը համարվում էր Ավստրիական կայսրը, որը միաժամանակ նաև համարվում էր Հունգարիայի թագավոր։ Կայսրության երկու բաղկացուցիչ մասերը ունեին իրենց առանձին խորհրդարանը և սահմանադրությունը։ Երկրի ֆինանսները, զորքը և նախարարությունները միասնական էր։ Ավստրիական կառավարությունը այս քայլով ցանկանում էր պահպանել կայսրությունը, սակայն դա խթանեց Ռուսաստանի ենթակայության տակ գտնվող սլավոնների ազատագրական պայքարին, որը առաջացրեց Ռուսաստանի զայրույթը։

## Տնտեսություն և սոցիալ-քաղաքական կյանք
19-րդ դարում Ավստրո-Հունգարիան տնտեսապես և սոցիալապես դարձավ զարգացած կայսրություն։ Երկրում զարգանում էր առևտուրը, արվեստի զանազան ճյուղեր և բնակչության ընդհանուր կրթվածության մակարդակը։ Սակայն Ավստրո-Հունգարիայի կազմավորումը ևս չլուծեց ազգային հիմնախնդիրը։ Ավստրիայի տիրապետության տակ գտնվող երկրները շարունակեցին իրենց անկախացման գործընթացը։ Ավստրո-Հունգարիան մասնատվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին։

## Աղբյուրներ
* Ա.Ստեփանյան, Ռ. Սաֆրասյան, Ա. Նազարյան «Համաշխարհային պատմություն, Նոր դարեր», 8-րդ դասարան , էջ 117-121, Զանգակ հրատարակչություն, Երևան, 2013

Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի պատմություն
Բելառուսի լեզուներ

**Բելառուսի պաշտոնական լեզուները**, համաձայն Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրության 17 հոդվածի, բելառուսերենը և ռուսերենն են։ Սահմանադրությունը երաշխավորում է բոլոր ազգային լեզուներով մշակութային ժառանգության պահպանումը՝ ներառյալ նրանց լեզուները (հոդված 15)։

Բելառուսերենի և ռուսերենի կիրառությունը երկրում հավասար չէ։ Պատմականորեն ԽՍՀՄ-ի գոյության ընթացքում ստեղծվել էր այնպիսի իրավիճակ, որ ռուսերենի կիրառումը նախընտրելի էր բելառուսերենից։ Ներկայումս ռուսերենը գերիշխում է բելառուսների կյանքի բոլոր ոլորտներում. ռուսերենով են գրեթե բոլոր պետական փաստաթղթերը, փաստաթղթերի շրջանառությունը ևս գրեթե բոլոր կազմակերպություններում իրականացվում է ռուսերենով, լրատվամիջոցների մեծամասնությունը ևս ռուսերենով է։

Բելառուսի քաղաքացու առօրյայում ևս գերիշխողը ռուսերենն է, որը մեծ ազդեցություն ունի նաև բելառուսերենի վրա։ Ռուսերենով են շփվում մայրաքաղաքում, բոլոր մարզկենտրոններում և երկրի խոշոր քաղաքներում։ Ավելի փոքր քաղաքներում տիրում է բելառուսերենի և ռուսերենի խառնուրդ, այսպես կոչված՝ «տրասյանկա»-ն։ Տրասյանկան բավականին հաճախ իրենց խոսքում կիրառում են նաև պաշտոնական դեմքերը։ Երկու լեզուների համաժամանակյա պաշտոնական օգտագործումը երբեմն բերում է իրավիճակի, երբ ասվածը կամ գրվածը չի համապատասխանում ոչ ռուսերենի կանոններին, ոչ էլ բելառուսերենի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուսի լեզուներ
Կատեգորիա:Բելառուսի հասարակություն
Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավ

**Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավ** (, ), ֆրանսիացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2005)։

Ֆրանսիայի բազմակի չեմպիոն, մրցանակակիր տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի առաջնություններում։

Ֆրանսիայի չեմպիոն (2007)։ Եվրոպայի արագ շախմատի կրկնակի չեմպիոն (2010, 2012)։

Էլոյի ամենաբարձր գործակիցն ունեցել է 2016 թ. օգոստոսին, որը կազմել է 2819։ Նա առաջին անգամ է հաղթահարել 2800 կետի գերգրոսմայստերական շեմը։

## Մարզական արդյունքներ

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավի պարտիաները 
* Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավի անձնական քարտը 365chess.com կայքում
* Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավի արդյունքները շախմատային օլիմպիադաներում
* Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավի արդյունքները Եվրոպայի թիմային առաջնություններում

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Գաբրիել Ժյուլ Թոմա

**Գաբրիել Ժյուլ Թոմա** (, ), Ֆրանսիացի քանդակագործ, սովորել է Ռամեյայի, Օգյուս Տյումոնի մոտ և Փարիզյան կիրառական արվեստի ուսումնարանում։ 1848 թվականին ստացել է առաջին Հռոմեական մրցանակը՝ «Ֆիլակտետը, որը մեկնում է Տրոյայի պաշարմանը» հոդվածով, ուսումը կատարելագործել է Իտալիայում։ 1875 թվականին դարձել է Ֆրանսիական ինստիտուտի անդամ։

## Ստեղծագործություններ
մինի|200px|Ժան դե Լաբրյուեյրի հուշարձանը
Նրա գլխավոր ստեղծագործությունը մարմարե Մարսի դերասանների արձանն է, որը գտնվում է ֆրանսիական Ֆրանսեզ կատակերգական թատրոնում։
Իր մյուս աշխատանքները, որոնք աչքի են ընկնում շատ թե քիչ նույն առավելություններով, կարելի է նշել որոշները.

* արձան «Ֆիլակտետը, որը մեկնում է Տրոյայի պաշարմանը»
* «Կատակերգություն» և «Ողբերգություն»- երկու կարիատիդ գունավոր մարմարից
* արձան «Վերգիլյա»
* «Երիտասարդ զինվորը»
* «Օրֆեյա»
* բրոնզե խաչելություններ
* «Սբ Ստեֆանայի մահը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Եգ

**Եգ** () գետ Եուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Նյումա գետի ձախ ափով՝ 20 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 32 կմ է։ Գետաբերանից 7 կմ գետ աջ ափով թաձվում է Կուշևերա գետը, որը միացնում է իր առաջին Վաժենեց ակունքը Վաժենեց լճի հետ։ Գետ աջ ակունքը Լտասն է։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինա-Պեչորա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Հյուսիսային Դվինան գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա գետն է։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **03020300112103000027920**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **103002792**
* *Ավազանի կոդը* - ** 03.02.03.001**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **03**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան 

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Պիրոֆորային մետաղներ

**Պիրոֆորային մետաղներ**, որոնք նուրբ մանրված վիճակում ունակ են օդում բոցավառվելու։ Պիրոֆորային վիճակում ստացվել են Fe,Co,Ni,Cr, Mn, Ti, V և այլ մետաղներ։ Պիրոֆորային են կոչվում նաև շփման կամ թեթև հարվածի դեպքում կայծարձակող մետաղները։

Վերջիններիս համար հիմք է ծառայում ցերիումի համաձուլվածքը այլ հազվագյուտ հողային տարրերի հետ։ Պիրոֆորային մետաղները օգտագործվում են, օրինակ, որպես վառիչների կայծքարեր։

Կատեգորիա:Մետաղներ
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Տորիլիա

**Տորիլիա** (իտալերեն՝ Torriglia), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2412 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 40 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 60 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16029։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 010։

Բնակավայրի հովանավորողն է հանդիսանում Սուրբ *Նոստրա Սիգնորիա դելլա Դիվինա Պրոցիդենզան*։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:6000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 4788
  bar:1871 from:0 till: 5540
  bar:1881 from:0 till: 5757
  bar:1901 from:0 till: 5515
  bar:1911 from:0 till: 5191
  bar:1921 from:0 till: 5135
  bar:1931 from:0 till: 4439
  bar:1936 from:0 till: 4191
  bar:1951 from:0 till: 3488
  bar:1961 from:0 till: 2921
  bar:1971 from:0 till: 2388
  bar:1981 from:0 till: 2120
  bar:1991 from:0 till: 2309
  bar:2001 from:0 till: 2216
PlotData=
  bar:1861 at: 4788 fontsize:S text: 4.788 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 5540 fontsize:S text: 5.540 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 5757 fontsize:S text: 5.757 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 5515 fontsize:S text: 5.515 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 5191 fontsize:S text: 5.191 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 5135 fontsize:S text: 5.135 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 4439 fontsize:S text: 4.439 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 4191 fontsize:S text: 4.191 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 3488 fontsize:S text: 3.488 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 2921 fontsize:S text: 2.921 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 2388 fontsize:S text: 2.388 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2120 fontsize:S text: 2.120 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2309 fontsize:S text: 2.309 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2216 fontsize:S text: 2.216 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ  ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 010 944038
* Էլեկտրոնային փոստ՝ sindaco@comune.torriglia.ge.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.torriglia.ge.it/

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Տիլիետո

**Տիլիետո ** (իտալերեն՝ Tiglieto), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 618 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 25 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 25 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16010։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 010։
Բնակավայրի հովանավորողն է հանդիսանում Սուրբ *Ասունտա*։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1075
  bar:1871 from:0 till:1234
  bar:1881 from:0 till:1278
  bar:1901 from:0 till:1400
  bar:1911 from:0 till:1488
  bar:1921 from:0 till:1412
  bar:1931 from:0 till:1169
  bar:1936 from:0 till:1055
  bar:1951 from:0 till:967
  bar:1961 from:0 till:780
  bar:1971 from:0 till:633
  bar:1981 from:0 till:605
  bar:1991 from:0 till:595
  bar:2001 from:0 till:613
PlotData=
  bar:1861 at: 1075 fontsize:S text:1.075 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1234 fontsize:S text:1.234 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1278 fontsize:S text:1.278 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1400 fontsize:S text:1.400 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1488 fontsize:S text:1.488 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1412 fontsize:S text:1.412 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1169 fontsize:S text:1.169 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1055 fontsize:S text:1.055 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 967 fontsize:S text:967 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 780 fontsize:S text:780 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 633 fontsize:S text:633 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 605 fontsize:S text:605 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 595 fontsize:S text:595 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 613 fontsize:S text:613 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ  ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 010 929001
* Էլեկտրոնային փոստ՝ comune.tiglieto@tiscali.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.tiglieto.it/

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Նե (քաղաք)

**Նե** (), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2323 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 36 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 64 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0185։

Բնակավայրի հովանավոր սուրբն է համարվում Սուրբ Assunta-ն։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:4971
  bar:1871 from:0 till:5437
  bar:1881 from:0 till:5059
  bar:1901 from:0 till:4324
  bar:1911 from:0 till:4164
  bar:1921 from:0 till:4580
  bar:1931 from:0 till:3826
  bar:1936 from:0 till:3916
  bar:1951 from:0 till:3680
  bar:1961 from:0 till:3290
  bar:1971 from:0 till:2805
  bar:1981 from:0 till:2526
  bar:1991 from:0 till:2446
  bar:2001 from:0 till:2334
PlotData=
  bar:1861 at: 4971 fontsize:S text:4.971 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 5437 fontsize:S text:5.437 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 5059 fontsize:S text:5.059 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 4324 fontsize:S text:4.324 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 4164 fontsize:S text:3.164 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 4580 fontsize:S text:4.580 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 3826 fontsize:S text:3.826 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 3916 fontsize:S text:3.916 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 3680 fontsize:S text:3.680 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 3290 fontsize:S text:3.290 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 2805 fontsize:S text:2.805 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2526 fontsize:S text:2.526 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2446 fontsize:S text:2.446 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2334 fontsize:S text:2.334 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:  Ըստ  ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0185 337090
* Էլեկտրոնային փոստ՝ nfo@comune.ne.ge.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.ne.ge.it

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սորի (Իտալիա)

**Սորի ** (իտալերեն՝ Sori), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 4351 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 332 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 13 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16030։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 0185։

Բնակավայրի հովանավորողն է հանդիսանում Սուրբ *Մարգարիտա Անտիոխիսկայան*։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 15-ին։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:4148
  bar:1871 from:0 till:4320
  bar:1881 from:0 till:4204
  bar:1901 from:0 till:3804
  bar:1911 from:0 till:4034
  bar:1921 from:0 till:4151
  bar:1931 from:0 till:4507
  bar:1936 from:0 till:4430
  bar:1951 from:0 till:4490
  bar:1961 from:0 till:4663
  bar:1971 from:0 till:4809
  bar:1981 from:0 till:4750
  bar:1991 from:0 till:4518
  bar:2001 from:0 till:4263
PlotData=
  bar:1861 at: 4148 fontsize:S text:4.148 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 4320 fontsize:S text:4.320 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 4204 fontsize:S text:4.204 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 3804 fontsize:S text:3.804 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 4034 fontsize:S text:4.034 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 4151 fontsize:S text:4.151 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 4507 fontsize:S text:4.507 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 4430 fontsize:S text:4.430 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 4490 fontsize:S text:4.490 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 4663 fontsize:S text:4.663 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 4809 fontsize:S text:4.809 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 4750 fontsize:S text:4.750 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 4518 fontsize:S text:4.518 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 4263 fontsize:S text:4.263 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ  ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0185 7331
* Էլեկտրոնային փոստ՝ sindaco@comune.sori.ge.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.sori.ge.it/

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ֆրանգ Բարդի

thumb|right|250px|Սկանդերբեգի կենսագրությունը

**Ֆրանգ Բարդի** (, , 1606, Կալմետ - 1643), ալբանացի կաթոլիկ հոգևորական, եպիսկոպոս, ալբաներենի առաջին բառարանի (*Dictionarium latino-epiroticum*) հեղինակը։

## Կենսագրություն
Ֆրանգ Բարդին ծնվել է 1606 թվականին Ալբանիայի հյուսիսում գտնվող Կալմետ բնակավայրում՝ բարձրաշխարհիկ ընտանիքում, որ եկել էր Վենետիկյան Հանրապետությունից։ Աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Իտալիայում։ Ուրբան VIII պապը 1636 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ֆրանգ Բարդիին նշանակել է Սապի եպիսկոպոսության ու Սարդայի եպիսկոպոս։

1635 թվականին Ֆրանգ Բարդին Հռոմում հրատարակում է ալբաներենի առաջին բառարանը՝ *Dictionarium latino-epiroticum*, որ բաղկացած էր 5640 բառահոդվածից։ Գրել է նաև Գեորգի Սկանդերբեգի կենսագրությունը, որտեղ կասկածի տակ է առնում Սկանդերբեգի սլավոնական (բոսնիական) ծագման հարցը, որ առաջ էր քաշվել 1631 թվականին խորվաթ կաթոլիկ հոգևորական Իվան-Տոմկո Մրնավիչի (Ivan Tomko Mrnavić) կողմից։

1637 թվականին Ֆրանգ Բարդին Հավատի միաբանությանն է ներկայացրել իր եպիսկոպոսության նկարագիրը, որ այսօր պատմական մեծ արժեք ունեցող փաստաթուղթ է, որ պատմում է օսմանյան տիրապետության ժամանակ Ալաբանիայի հասարակության կյանքի մասին։

## Աշխատություններ
* Georgius Castriotus Epirensis, vulgo Scanderbegh. Per Franciscum Blancum, De Alumnis Collegij de Propaganda Fide Episcopum Sappatensem etc. Venetiis, Typis Marci Ginammi, MDCXXXVI (1636).
* ''Dictionarivm Latino Epiroticvm'' per R. D. Franciscvm Blanchvm 

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*  Robert Elsie: Albanian Literature. An Overview of its History and Development. In Österreichische Osthefte 17(2003), Sonderband Albanien. стр. 243—276
* Zija Xholi։ Pesë mendimtarët më të vjetër të kulturës sonë kombëtare։ M. Barleti, Gj. Buzuku, P. Budi, F. Bardhi, P. Bogdani. Tirana 2003. ISBN 99927-901-1-3
* ''Albanian Literature'', Section 1.6, by Robert Elsie, стр 24-27

Կատեգորիա:Ալբանացի հոգևորականներ
Կատեգորիա:Ալբանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ալբանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ալբանիայի ազգային գրադարան

մինի
**Ալբանիայի ազգային գրադարան** () տեղակայված է երկրի մայրաքաղաք Տիրանայում։ Այն հիմնադրվել է 1920 թվականին, իսկ պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1922 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։

Ալբանիայի ազգային գրադարանը ազգային ու մշակութային կարևոր ինստիտուտ է ու ամենահինը Ալբանիայում։ Գրադարանն զբաղեցնում է 2 շենք և աշխատում է Զբոսաշրջության, մշակույթի, երիտասարդության ու սպորտի նախարարության ենթակայության ներքո։ Գրադարանի խնդիրներից են ալբանական ժողովրդի պատմական ու մշակութային ժառանգության մասին պատմող գրավոր ու այլ նյութերի հավաքումը, մշակումը, վերականգնումը, պահպանությունն ու հասցնումն ընթերցողին։ Այնտեղ կազմակերպում են գրադարանային գործի ուսուցում, մասնագիտական վերապատրաստումներ, ինչպես նաև կատարվում են գրադարանային գործին վերաբերող գիտահետազոտական ուսումնասիրություններ։

Ալբանիայի ազգային գրադարանի ֆոնդում ներառնված են գրքեր, պարբերական հրատարակություններ, քարտեզներ, ատլասներ, միկրոֆիլմեր և գրադարանային պահպանության ենթակա այլ միավորներ։ Առանձին հավաքածուներ հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն Ալբանիայի, այլև եվրոպական մշակույթն ուսումնասիրելու տեսանկյունից։ Գրադարանը, որպես կանոն, բաց է շաբաթական 72 ժամ 16 տարեկանից բարձր ընթերցողների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ազգային գրադարաններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի գրադարաններ
Ավգուստ Շենոա

**Ավգուստ Շենոա** (, 14 նոյեմբերի, 1838, Զագրեբ - 13 դեկտեմբերի, 1881, Զագրեբ), խորվաթ գրող, վիպասան, քննադատ, խմբագիր, բանաստեղծ, թատերագիր, հանրաճանաչ «Živila Hrvatska» հայրենասիրական երգի հեղինակը։ Ավգուստ Շենոային հաճախ անվանում են «Խորվաթական վեպի հայր»։

## Կենսագրություն
Ավգուստ Շենոան ծնվել է Զագրեբում՝ սլովենա-գերմանական ծագում ունեցող ընտանիքում։ Նրա հայրը գերմանացի Ալոիս Շենոան էր ()։ Մայրը՝ Թերեզա Ռաբաչը (), սլովակ էր Բուդապեշտից։ 1857-1865 թվականներին Շենոան իրավաբանություն է սովորել Պրահայում։ Ապրել է նաև Վիեննայում և Զագրեբ վերադարձել 1866 թվականին։

1874-1881 թվականներին եղել է «Vijenac» գրական ամսագրի խմբագիր։

1881 թվականին Ավգուստ Շենոային շնորհվել է Զագրեբի պատվավոր քաղաքացու կոչում։

Մահացել է 1881 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ 1880 թվականի Զագրեբի երկրաշարժից հետո ստացած վարակիչ հիվանդությունից։

## Գրական գործունեությունը
Ավգուստ Շենոայի աշխատանքները հրատարակվել են 1861 թվականից։ Նրա պատմավեպերին բնորոշ են ամբողջականությունը, օբյեկտիվությունը, վավերագրականությունը։ Ամենահայտնի վեպերից է «Գյուղացիական ապստամբություն» ստեղծագործությունը, որ նվիրված է 1573 թվականի խորվաթա-սլովենական ապստամբությանը։ Այդ վեպում ժողովուրդը ներկայացվում է որպես առաջընթաց պատմական ուժ։

## Ստեղծագործությունը
մինի|Ավգուստ Շենոայի սեղանը և նրան նվիրված ցուցահանդեսի մի մասը։ Զագրեբ քաղաքի թանգարան
* 1865 — «Մեր գրականությունը» (Naša književnost)
* 1866 — Ljubica
* 1867 — Zagrebulje
* 1871 — «Сокровище ювелира գանձերը» (Zlatarevo zlato)
* 1873 — Prijan Lovro
* 1876 - Čuvaj se senjske ruke
* 1877 — «Գյուղացիական ապստամբություն» (Seljačka buna)
* 1878 — Diogenes, Karanfil s pjesnikova groba
* 1879 — Prosjak Luka
* 1881 — «Անիծվածները»

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Рябова Е., Роман А. Шеноа «Крестьянское восстание», «Литература славянских народов», 1958, в. 3; Barac А., A. Šenoa, Zagreb, 1926;
* Vucetic S., Vaznija literatura о Senoi, в кн.։ Senoa A., Djela, sv. l, Zagreb, 1962;
* Jelcic D., A. Senoa njim sarnim, Beograd, 1966.

## Արտաքին հղումներ
* Ավգուստ Շենոան Զագրեբի քաղաքային թանգարանի կայքում 

Կատեգորիա:Խորվաթ գրողներ
Կատեգորիա:Խորվաթ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Զագրեբի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Խորվաթ վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորվաթ լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորվաթ դրամատուրգներ
Ուշո

**Ուշո** (իտալերեն՝ Uscio), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2391 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 249 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 9 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16030։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 0185։

Կոմունայի հովանավորն է Ամենասուրբ Աստվածածինը, տոնը նշվում է սեպտեմբերի երրորդ կիրակի օրը, և Սուրբ Ամբրոսիոս Մեդիոլանցին։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:2015
  bar:1871 from:0 till:2361
  bar:1881 from:0 till:2454
  bar:1901 from:0 till:2819
  bar:1911 from:0 till:3073
  bar:1921 from:0 till:3107
  bar:1931 from:0 till:2972
  bar:1936 from:0 till:2713
  bar:1951 from:0 till:2365
  bar:1961 from:0 till:2383
  bar:1971 from:0 till:2127
  bar:1981 from:0 till:2154
  bar:1991 from:0 till:2251
  bar:2001 from:0 till:2198
PlotData=
  bar:1861 at: 2015 fontsize:S text:2.015 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 2361 fontsize:S text:2.361 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 2454 fontsize:S text:2.454 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2819 fontsize:S text:2.819 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 3073 fontsize:S text:3.073 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 3107 fontsize:S text:3.107 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2972 fontsize:S text:2.972 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2713 fontsize:S text:2.713 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 2365 fontsize:S text:2.365 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 2383 fontsize:S text:2.383 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 2127 fontsize:S text:2.127 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2154 fontsize:S text:2.154 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2251 fontsize:S text:2.251 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2198 fontsize:S text:2.198 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ  ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0185 919401
* Էլեկտրոնային փոստ՝ comuneuscio@split.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.uscio.ge.it/

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռոնկո Սկրիվիա

** Ռոնկո Սկրիվիա ** (իտալերեն՝ Ronco Scrivia), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 4493 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 147 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 31 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16019։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 010։

Բնակավայրի հովանավորողն է հանդիսանում Սուրբ *Աստվածածինը*։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:3218
  bar:1871 from:0 till:3142
  bar:1881 from:0 till:3219
  bar:1901 from:0 till:3877
  bar:1911 from:0 till:4210
  bar:1921 from:0 till:4679
  bar:1931 from:0 till:4422
  bar:1936 from:0 till:4369
  bar:1951 from:0 till:5175
  bar:1961 from:0 till:5134
  bar:1971 from:0 till:5066
  bar:1981 from:0 till:4843
  bar:1991 from:0 till:4748
  bar:2001 from:0 till:4485
PlotData=
  bar:1861 at: 3218 fontsize:S text:3.218 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 3142 fontsize:S text:3.142 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 3219 fontsize:S text:3.219 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 3877 fontsize:S text:3.877 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 4210 fontsize:S text:4.210 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 4679 fontsize:S text:4.679 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 4422 fontsize:S text:4.422 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 4369 fontsize:S text:4.369 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 5175 fontsize:S text:5.175 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 5134 fontsize:S text:5.134 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 5066 fontsize:S text:5.066 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 4843 fontsize:S text:4.843 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 4748 fontsize:S text:4.748 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 4485 fontsize:S text:4.485 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ  ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 010 965901
* Էլեկտրոնային փոստ՝ info@comune.roncoscrivia.ge.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.roncoscrivia.ge.it/

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Երդվյալ կույս

**Երդվյալ կույս** (), կին, որ ինքնակամ տալիս է չամուսնանալու երդում (բոլորովին հրաժարվում են ամուսնական ու սեռական կյանքից) և ընտանիքում փոխարինում է տղամարդուն՝ կատարելով նրան վերապահված պարտականություններ։ Համայնքի ավագանու առաջ երդում տալուց հետո այդ կանանց վերաբերվում են այնպես, ինչպես տղամարդկանց։ Երդվյալ կույսը հագնում է տղամարդու հագուստ, վարում է տղամարդուն հատուկ կենսակերպ և համայնքի ղեկավարման հարցում ունի տղամարդկանց հավասար ձայնի իրավունք։

Այս երևույթը տարածում ունի Ալբանիայում ու Մոնտենեգրոյում։ Երդվյալ կույսերի մասին արևմտաեվրոպական հետազոտողներին ու ճանապարհորդներին առաջին անգամ հայտնի է դարձել 19—20-րդ դարերի սահմանագլխին։ Ներկայումս երևույթը դեռևս հանդիպում է Ալբանիայի հյուսիսի պահպանողական գավառներում, թեև աստիճանաբար վերանում է։

Չամուսնանալու երդում տալու պատճառներից մեկը ստիպողաբար չամուսնանալուց խուսափելու ձգտումն է։ Նշանակալի պատճառներից կարող է լինել նաև ընտանիքը գլխավորող տղամարդու բացակայությունը։ Այդ դեպքում կանայք մնում են անպաշտպան և չեն ունենում իրենց ներկայացուցիչը համայնքի խորհրդում։ Եվ միայն այն ժամանակ, երբ կանանցից մեկն իր վրա է վերցնում տղամարդու պարտականությունները, ընտանիքը նորից ունենում է խորհրդում իր շահերի պաշտպանը։ Ընտանիքն այդպիսի հանգամանքներում կարող է հայտնվել, օրինակ, հոր մահից հետո, եթե ընտանիքում չկան չափահաս տղամարդիկ։ Նման դեպքում ընտանիքի չամուսնացած կանանցից մեկը տալիս է չամուսնանալու երդում ու դառնում ընտանիքի գլխավորը։

## Գրականություն
* René Grémaux։ *Woman Becomes Man in the Balkans.* In։ *Third Sex Third Gender։ Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History* Gilbert Herdt (Editor), 1996, ISBN 0-942-29982-5
* Antonia Young։ *Women Who Become Men։ Albanian Sworn Virgins.* 2000, ISBN 1-859-73335-2
* Susan E. Pritchett Post։ *The Myth of the Burrnesh*, paper, 1999, London։ Center for South East European Studies
* Robert Elsie։ Sworn Virgin. In։ *Historical dictionary of Albania* (= European historical dictionaries 42) Lanham 2004. ISBN 0-8108-4872-4 S. 405—406.
* Alice Munro։ *The Albanian Virgin.* In։ *Open Secrets* 1994, ISBN 0-679-43575-1

## Արտաքին հղումներ
* Joshua Zumbrun. ''The Sacrifices of Albania’s Sworn Virgins'' // The Washington Post, 11.08.2007 
* Dan Bilefsky. Albanian Custom Fades։ Woman as Family Man // New York Times, 25.06.2008 
* Dan Bilefsky. ''Sworn to virginity and living as men in Albania'' // New York Times, 23.06.2008 
* Das Leben hat sie zu Männern gemacht // Stern, 03.04.2009 
* Տեսանյութ. ''«Sworn Virgins»''  // National Geographic (4 րոպե)

Կատեգորիա:Ալբանիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Սեքսիզմ
Էրկանդ Քերիմայ

**Էրկանդ Քերիմայ** (, ), ալբանացի ծանրորդ, օլիմպիական խաղերի մասնակից, Եվրոպայի չեմպիոն (2014)։

## Կարիերա
Քերիմայը իր կարիերայի առաջին ձեռքբերումը գրանցել է 2003 թվականին, երբ նա Վանկուվերում մասնակցել է ծանրամարտի աշխարհի առաջնությանը։ Այնտեղ նա գրավել է 27-րդ տեղը՝ բարձրացնելով ընդհանուր 227.5 կգ քաշ։

2008 թվականին՝ Լինյանո Սաբյադորոյում կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությանը, Էրկանդ Քերիմայը մինչև 77 կգ քաշային կարգում 345 կգ ընդհանուր արդյունքով գրավել է 4-րդ տեղը՝ զիջելով մրցանակակիրներին ավելի քան 10 կգ։

Քերիմայը մրցել է նաև 2008 թվականին Պեկինում կայացած ամառային օլիմպիական խաղերում մինչև 77 կգ քաշային կարգում և 341 կգ ընդհանուր արդյունքով գրավել է 13-րդ հորիզոնականը։

2009 թվականին Քերիմայը դարձել է Միջերկրածովյան խաղերի չեմպիոն և նույն թվականին Բուխարեստում մինչև 77 կգ քաշային կարգում արժանացել է ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալի։

2012 թվականի սկզբին նա մասնակցել է Անթալիայում (Թուրքիա) կայացած ծանրամարի Եվրոպայի աոաջնությանը, որտեղ նա արժանացել է ոսկե մեդալի մինչև 77 կգ քաշային կարգում՝ բարձրացնելով ընդհանուր 348 կգ քաշ (արժանացել է արծաթե մեդալի պոկում և ոսկե մեդալի հրում վարժություններում)։ Իր այդ ցուցանիշով նա առաջ է անցել ռումինացի ծանրորդ Ռազվան Մարտինից։ Այնուամենայնիվ, հայտնաբերվել է, որ Քերիմայը օգտագործել է դոպինգ և նրա արդյունքները չեղյալ են հայտարարվել և նա որակազրկվել է երկու տարով։ Այդ պատճառով նա չկարողացավ մասնակցել 2012 թվականին Լոնդոնում կայացած ամառային օլիմպիական խաղերին։

Որակազրկումից երկու տարի անց՝ 2014 թվականին, Քերիմայը մասնակցել է Թել Ավիվում (Իսրայել) կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությանը, որտեղ նա նվաճել է բրոնզե մեդալ պոկում և ոսկե մեդալ հրում վարժություններում։ Ընդհանուր արդյունքում, բարձրացնելով 349 կգ, նա արժանացել է ոսկե մեդալի։ Հետաքրքիրն այն է, որ արծաթե մեդալի արժանացած իր հայրենակից Դենիել Գոդելլին ևս բարձրացրել է ընդհանուր 349 կգ քաշ, սակայն նրա իրական քաշը 20 գրամով ծանր է եղել Քերիմայի քաշից, այդ իսկ պատճառով ոսկե մեդալի արժանացել է հենց Քերիմայը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NBC վիճակագրություն  
* Կենսագրություն Պեկին 2008-ում 
* Պաշտոնական էջը  Sports-reference կայքում 
* Պաշտոնական էջը  iwf.net կայքում 

Կատեգորիա:Ալբանացի ծանրամարտիկներ
Շ

մինի|ձախից

մինի|ձախից

**Շ**, **շ** (անվանում՝ **շա**), հայկական այբուբենի 23-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «500»։
Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

## Կրկնակ բաղաձայններ
Հայերենի կրկնակ *շ*-ով գոյականներից են՝
:::::**շշ**ուկ
:::::**շշ**աձևություն
:::::**շշ**ալցում
Յունիկոդում ներկայացված է՝
* մեծատառ՝ «Շ». `U+0547`
* փոքրատառ՝ «շ». `U+0577`
## [[Բրայլի գրեր|Բրայլով]] ներկայացումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն