open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ցիզապրիդ

**Ցիզապրիդ** (*Cisapride*), գաստրոպրոկինետիկ դեղամիջոց, որը խթանում է ԱՍՏ-ի վերին բաժինների շարժողականությունը։ Այն գործում է ուղղակիորեն որպես սերոտոնինի 5-HT4 ընկալիչների ագոնիստ և անուղղակիորեն որպես պարասիմպաթոմիմետիկ միջոց։ Սերոտոնինային ընկալիչների խթանումը մեծացնում է ացետիլխոլինի ձերբազատումը աղիքային նյարդային համակարգում։ Այն վաճառվել է *Prepulsid (Janssen-Ortho)* և *Propulsid* (ԱՄՆ-ում) ապրանքային անվանումներով։ Այն հայտնաբերվել է *Janssen Pharmaceuticals*-ի կողմից 1980 թվականին։ Շատ երկրներում այն կա՛մ հանվել է շուկայից, կա՛մ դրա ցուցումները սահմանափակվել են սրտի լուրջ կողմնակի ազդեցությունների հաճախականության պատճառով։ *Propulsid*-ը կապված էր երեխաների մահվան հետ։

Այս դեղամիջոցի կոմերցիոն պատրաստուկները միացության երկու էնանտիոմերների ռացեմիկ խառնուրդն են։ (+) էնանտիոմերն ինքնին ունի հիմնական դեղաբանական ազդեցությունները և չի առաջացնում խառնուրդի վնասակար կողմնակի ազդեցությունները։

## Բժշկական կիրառում
Ցիզապրիդը օգտագործվում է գաստրոէզոֆագիալ ռեֆլյուքսի բուժման համար։ Չկան ապացույցներ այս դեղի էֆեկտիվության մասին երեխաների համար:Այն նաև խթանում է ստամոքսի դատարկումը դիաբետիկ գաստրոպարեզ ունեցող մարդկանց մոտ։ Փորկապության ժամանակ դրա օգտագործման ապացույցները պարզաբանված չեն։

Շատ երկրներում այն կա՛մ հանվել է, կա՛մ սահմանափակվել է դրա ցուցումները՝ երկարատև QT համախտանիշի կողմնակի ազդեցության մասին հաղորդումների պատճառով, որը կարող է առիթմիա առաջացնել։ ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) նախազգուշական նամակ ուղարկեց բժիշկներին, և ցիզապրիդը կամավոր հեռացվեց ԱՄՆ շուկայից 2000 թվականի հուլիսի 14-ին։ Դրա օգտագործումը Եվրոպայում նույնպես սահմանափակվել է։ Այն արգելվել է Հնդկաստանում և Ֆիլիպիններում 2011 թվականին։

## Անասնաբուժական կիրառում
Ցիզապրիդը հասանելի է ԱՄՆ-ում և Կանադայում կենդանիների օգտագործման համար և սովորաբար նշանակվում է անասնաբույժների կողմից՝ կատուների մոտ մեգակոլոնը բուժելու համար։ 
Ցիզապրիդը լայնորեն օգտագործվում է նապաստակների մոտ գաստրոինտերստինիալ ստազը բուժելու նպատակով, երբեմն զուգակցելով մետոկլոպրամիդի հետ։

## Կինետիկա
Պերօրալ կենսամատչելիությունը կազմում է 33%։ Այն ինակտիվանում է ենթարկվելով մետաբոլիզմի լյարդում CYP-3A4-ով։ Կիսադուրսբերման տևողությունը 10 ժամ։ Դեղաչափը պետք է նվազեցնել լյարդի հիվանդությունների դեպքում։

## Ֆարմակոլոգիա և ազդեցության մեխանիզմ
Որպես պրոկինետիկ միջոց խթանում է ԱՍՏ-ի մոտորիկան, ցիզապրիդը հանդիսանում է սերոտոնինային 5-HT4 ընկալիչների ընտրողական ագոնիստ։ Այն նաև նվազեցնում է փորկապության ախտանշանները՝ անուղղակիորեն խթանելով ացետիլխոլինի ձերբազատումը, որը ազդում է մուսկարինային ընկալիչների վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պիպերիդիններ
Շիխանի համախտանիշ

**Շիխանի համախտանիշ** (հիպոֆիզի հետծննդաբերական նեկրոզ)- առաջանում է բարդացած հետծննդաբերական շրջանի արյունահոսությունների հետևանքով, որի արդյունքում զարգանում է հիպոտոնիա և խախտվում է արդեն իսկ չափերով մեծացած հիպոֆիզի արյան շրջանառությունը: Այս ամենի հետևանքով հիպոֆիզում զարգանում է հիպօքսիա և նեկրոզ։ Պրոցեսի

մեջ կարող է ընգրկվել նաև ամբողջ ադենոհիպոֆիզը (հիպոպիտուիտարիզմ), բայց ավելի հաճախ վնասվում են լակտոտրոպ բջիջները։ Պրոլակտինի արտադրման խափանման պատճառով էլ, խանգարվում է կաթնարտադրությունը և կրծքով կերակրումը դառնում է անհնար։ Շիխանի համախտանիշը հիպոպիտուիտարիզմի երկրորդ տարածված պատճառն է մեծահասակների մոտ։

## Էթիոլոգիա և պաթոգենեզ
Ծննդաբերության ժամանակ զարգացած հիպովոլեմիան, որը զանգվածային արյունահոսության հետևանք է, առաջ է բերում արդեն իսկ չափերով մեծացած հիպոֆիզի արյան շրջանառության խանգարում։ Այն էլ իր հերթին բերում է անոթասեղման, որին էլ հետևում է հիպոֆիզի ինֆարկտը։

## Կլինիկա
Շիխանի համախտանիշի ժամանակ դրսևորվող տարբեր կլինիկական դրսևորումները առաջանում են հիպոֆիզի վնասման հետևանքով, ինչը հանգեցնում է հորմոններից մեկի կամ մի քանիսի նվազմանը, որը սովորաբար արտազատվում է գեղձի կողմից։ Քանի որ հիպոֆիզը վերահսկում է նաև էնդոկրին համակարգի բազմաթիվ այլ գեղձերի, այդ իսկ պատճառով կարող է առաջանալ մի շարք այլ օրգան-համակարգերի գործառույթների մասնակի կամ ամբողջական կորուստ :

Հիպոֆիզը կազմված է 2 բլթերից՝ առաջնային և հետին։ Շիխանի համախտանիշի ժամանակ ավելի հաճախ վնասվում է առաջնային բիլթը, որի արդյունքում էլ խանգարվում է աճի հորմոնի,պրոլակտինի,թիրեոտրոպի, ԱԿՏՀ-ի,ֆոլիկուլխթանիչ և լյուտեինիզացնող հորմոնների արտադրությունը։ Առաջին կլինիկական դրսևորումները սուր դեպքերում լինում են անմիջապես ծննդաբերությունից հետո՝
* կաթնարտադրության խանգարում (ագալակտորեա)
* կրծքագեղձերի հետզարգացում
* ցածր արյան ճնշում (հիպոտենզիա)
* դաշտանային ցիկլի խանգարում կամ նույնիսկ բացակայություն(օլիգոմենորեա,ամենորեա)
* լիբիդոյի նվազեցում
* հոգնածություն
* մաշկի չորություն
* քաշի ավելացում
* փորկապություն
և այլ կլինիրկական դրսևորումներ, որոնք անմիջականորեն պայմանավորված են պանհիպոպիտուիտարիզմով։

## Դիագնոստիկա
Շիխանի համախտանիշի ախտորոշումը սովորաբար դրվում է, երբ կնոջ մոտ առկա են հիպոպիտուիտարիզմի ախտանիշներ, ինչպես նաև ծննդաբերության ժամանակ արյունահոսության առկայությունը բժշկական պատմության մեջ։ Ախտորոշումը հաստատելու համար բուժաշխատողը կարող է նաև նշանակել այլ հետազոտություններ՝ հիպոֆիզային գեղձի հորմոնների մակարդակը որոշելու համար։

Բացի այդ,նշանակվում է ՄՌՏ կամ ԿՏ հետազոտություն հիպոֆիզի պատկերավոր հետազոտության համար և հիպոֆիզի այլ խնդիրների հավանականությունը բացառելու նպատակով, ինչպիսին է օրինակ ուռուցքը (հիպոֆիզի ուռուցքները հիպոպիտուիտարիզմի և դրան հաջորդող ախտանիշների հիմնական պատճառն են)։

## Բուժում
Բուժումը իրականացվոմ է հորմոն փոխարինիչ թերապիայով կամ պարզապես դիմում են սիմպտոմատիկ բուժման։ Լրացվում են արդեն իսկ բացակայող հորմոնների պահանջը, նշանակվում են՝ գոնադոտրոպիններ, պրոլակտին, ԱԿՏՀ, կորտիզոլ, թիրեոիդ հորմոններ։ Բուժումը ամբողջովին նմանվում է հիպոպիտուիտարիզմի բուժմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Համախտանիշներ
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ
Էմի Աբգար

**Էմի Հարությունի Աբգար** (Աբգարյան), (), հայ երաժշտագետ, մանկավարժ, խմբավար։

## Կենսագրություն
Էմի Աբգարը ծնվել է 1863 թվականի հոկտեմբերի 29-ին, Կալկաթայում։ Եղել է Նոր Ջուղայից սերող Աբգարյանց հայտնի գերդաստանի անդամ։
Երաժշտական կրթությունը կատարելագործել է Անգլիայում և Գերմանիայում։ 1880-ական թվականներին վերադարձել է Կալկաթա և զբաղվել հայ հոգևոր երաժշտության ուսումնասիրությամբ։ 1896 թվականին նա առաջին անգամ հրատարակել է իր «Հայաստանի Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Պատարագի մեղեդիները»։

Հայ երաժշտությանը վերաբերող հոդվածների հեղինակ է որոնք, հրապարակվել են եվրոպական մամուլում։ Եվրոպական նոտագրությամբ ձայնագրել և քառաձայն երգեցողության համար ներդաշնակել է հայ հոգևոր երգարվի Նոր Ջուղայի (հնդկահայերի) ավանդույթը ներկայացնող երգասացությունները, որոնք առանձին հատորներով հրատարակվել են 1896–1920-ին Կալկաթայում և Լայպցիգում։ Հատորները ներառում են Սբ․ Պատարագի, Ավագ շաբաթվա, Սբ․ Ծննդյան և Սբ․ Զատկի հոգևոր երգերը և այլ հարակից նյութեր։ Բոլոր ժողովածուներում բնագրային տեքստերը ներկայացված են անգլերեն թարգմանությամբ և տառադարձությամբ։ 1898 թվականին Կալկաթայի Հայոց մարդասիրական ճեմարանում Էմի Աբգարը դասավանդել հայ հոգևոր երաժշտություն և եվրոպական երաժշտության տեսություն, հիմնադրել է երգչախումբ, որը ղեկավարել է մինչև 1930-ական թվականները։

Էմի Աբգարը իր գրառած Նոր Ջուղայի Պատարագի մեղեդիների հիման վրա ստեղծել է բազմաձայն մշակումներ, որոնց մեծ մասը պահպանվել է սևագիր տարբերակներով։

Էմի Աբգարը մահացել է 1942 թվականին։

## Գրականություն
*Թահմիզյան Ն, Մակար Եկմալյան, Երևան, 1981, էջեր 65-66։ 
*Ղազելեան Մ., Հայոց Պատարագը և նրա երաժշտութեան Էմի Աբգարեան տարբերակը, աւարտաճառ, Էջմիածին, 1994
*Կոմիտաս Վարդապետ Գէորգեան, Հայ եկեղեցական երաժշտութիւն, Կոմիտաս Վարդապետ,
Ուսումնասիրութիւններ և յօդուածներ, աշխատասիրութեամբ Գ. Գասպարեանի և Մ. Մուշեղեանի, Երևան, 2007, Գիրք Բ, էջեր 35-36։ Կոմիտասը նորջուղայական երգվածքը բնորոշում է որպես պարսկահայոց

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայկական խազային նոտագրությունը,  Աթայան, Ռոբերտ Արշակի; Խաչիկյան, Լևոն Ստեփանի.  Արվեստի ինստիտուտ ՀՍՍՌ ԳԱ; Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա, էջ  164-166
*«Սուրբ Աստված», Էմի Աբգար

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Գոյա (Արգենտինա)

**Գոյա** (), քաղաք Արգենտինայի հյուսիս-արևմուտքում՝ Միջագետքի տարածաշրջանի Կոռիենտես պրովինցիայում, որի կազմի մեջ մտնող նունանուն դեպարտամենտի վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Պարանա գետի աջ ափին՝ հակառակ ափին գտնվող Ռեկոնկիստա քաղաքին դեմ-հանդիման, պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ Կոռիենտես քաղաքից մոտավորապես 220 կիլոմետր հեռավորության վրա։ 2012 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 73 511։

## Պատմություն
Քաղաքի անվանումն առնչություն չունի իսպանացի նշանավոր նկարիչ Ֆրանսիսկո Գոյայի հետ. ծագել է 1771 թվականին այս վայրում ամուսնու հետ հողատարածք գնած և Պարանայի ափին աշխույժ առևտրի մեծ կետ բացած Գրեգորիա Մորալեսի՝ Դոնյա Գոյայի անունից։ Բնակավայրի հիմնադրման ոչ պաշտոնական տարեթիվ է համարվում 1807 թվականը։ Ի տարբերություն տարածաշրջանի մյուս բնակավայրերի՝ Գոյայի աճն ու զարգացումը տեղի է ունեցել գլխավորապես Պարանայի ափին ունեցած նավահանգստի շնորհիվ, որը Պարագվայի, Ասունսիոնի, Բուենոս Այրեսի, Կոռիենտեսի միջև առևտրի կարևոր կետ էր դարձել։ 
 
Ներկայումս առևտրից զատ՝ այստեղ զարգացած են այգեգործությունը, բամբակի, ծխախոտի մշակությունը, սննդի արդյունաբերությունը, կան նաև փայտանյութի, կաշվի մշակման, խեցեգործական ձեռնարկություններ։ Նավահանգստից բացի՝ գործում է օդանավակայանը։

Քաղաքը Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու թեմի առաջնորդանիստ է։

Գոյայում պարբերաբար՝ ամեն տարի կազմակերպվող ուշագրավ միջոցառումներից է Սուրուբի փառատոնը, որի շրջանակում անց են կացվում Պարանայի ջրերում բազմացած լոքոյատիպ խոշոր ձկան՝ սուրուբիի որսի մրցումներ։

## Անվանի անձինք
* Պեդրո Մոնսոն — ֆուտբոլիստ և մարզիչ
* Պեդրո Օխեդա — ֆուտբոլիստ
* Խուան Բաուտիստա Ֆլեյտաս (1871—1954) — արգենտինացի քաղաքական և պետական գործիչ

## Քույր քաղաքներ
* , Նոյշտադ բայ Կոբուրգ
* , Ռեկոնկիստա
* , Լեյք Չարլզ
* , Սալտո
* , Սան Խուան Կապիստրանո
* , Ուրուգվայանա

## Պատկերասրահ

Monumento_del_General_San_Martín,_Goya.jpg|Գեներալ Սան Մարտինի հուշարձանը
Iglesia_de_San_Roque_y_San_Jacinto_-_de_La_Rotonda.jpg|Սան Ռոք եկեղեցին
Iglesia_Catedral_Nuestra_Señora_del_Rosario,_Goya.jpg|Տիրամոր տաճարը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Municipalidad de Goya - Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
* Información turística y guía de referencia
* Սուրուբի ազգային փառատոնի կայքէջը
* Mapa para GPSs Garmin
* La Terrazzza - Magazine de Goya
* Pronóstico meteo de la ciudad de Goya
* Sitio Web Información General sobre la ciudad de Goya
* Portal de información y clasificados de Goya
* DEYC. Mapa del municipio
* Cines de la Costa Goya
* IFAM-Bevölkerungsstatistik (իսպաներեն)
* Übersicht über Schulen und Hochschulen (իսպաներեն)  (PDF; 1,3&nbsp;MB)

Կատեգորիա:1807 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արգենտինայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Շտեֆանի Քլոս

**Շտեֆանի Քլոս** (, ), գերմանացի երգչուհի։

## Կենսագրություն
Ապրում է ավագ քրոջ հետ Կամինաու սաքսոնական գյուղում։ Դպրոցական տարիներին հանդես է եկել Ten Sing մանկական երաժշտական ծրագրի երգչախմբում։ 1988 թվականին՝ 14 տարեկան հասակում ծանոթացել է Յուլիանա Կետցերի և Շտոլլե եղբայրների հետ։ Ավելի ուշ նրանք ստեղծեցին EXAKT խումբը, նրանց միացան թմբկահար Անդրեաս Նովակը և ստեղնաշարահար Մաքսիմիլան Մանեկը։ 2000 թվականին նա ստեղծում է նոր խումբ՝ JAST (մասնակիցների անունների առաջին տառերով՝ Johannes, Andreas, Stefanie, Tomas)։ 2002 թվականին խումբը վերանվանվում է Արծաթագույն լուսին ()։ 2004-ին լույս է տեսնում առաջին ալբոմը՝ Կորցնել սեփական ժամանակը () խորագրով։
 
Շտեֆանին սովորել է Բաուտցենում՝ Ֆիլիպ Մելանքտոնի անվան գիմնազիայում։

## Անձնական կյանք
2018 թվականի ապրիլին ծնվել է նրա որդին, որի հայրը Silbermond խմբի կիթառահար Թոմաս Շտոլեն է։

## Մրցանակ
* **Nickelodeon Kids’ Choice Awards**
** 2021. *Գերմանիայի ձայնը* մրցույթում «Սիրված թիմ՝ Գերմանիա-Ավստրիա-Շվեյցարիա» (*Lieblings-Team: Deutschland, Österreich, Schweiz*) անվանակարգում հաղթելու համար

## Ֆիլմագրություն
* 2016: «Երգի՛ր» (գերմաներեն կրկնօրինակում հնչյունավորել է Էշլիին)
* 2021: Sing – Die Show deines Lebens («Երգի՛ր»-ի սիքվելն է, որի գերմաներեն կրկնօրինակում Շտեֆանին դարձյալ հնչյունավորել է Էշլիին)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Stefanie Kloß
* Silbermond երաժշտախմբի պաշտոնական կայքէջը 

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռոք երգիչներ
Աննա Ազիզյան

**Աննա Էրզինելերի Ազիզյան** (), կոմպոզիտոր։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1994)։

## Կենսագրություն
Աննա Ազիզյանը ծնվել է 1965 թվականին Աշտարակում։

1980 թվականին ավարտել է Աշտարակի Ա. Այվազյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի (դասատու՝ Ս. Ազարյան) և կոմպոզիցիայի (դասատու՝ Ռոբերտ Ամիրխանյան), 1984 թվականին՝ Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի դաշնամուրի (դասատու՝ Կ. Հարությունյան), 1990 թվականին Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (Էդվարդ Միրզոյանի դասարան) բաժինները։

1990 թվականից դասավանդում է Աշտարակի Ա. Այվազյանի անվան երաժշտական դպրոցում։ 1993–2014 թվականներին եղել է Աշտարակի Ա. Այվազյանի անվան երաժշտական դպրոցի փոխտնօրեն։ 2005 թվականին Աշտարակի Կարմրավոր եկեղեցուն կից հիմնադրել է «Զվարթունք» մանկական երգչախումբը, որի երգացանկը կազմված է հոգևոր երգերից։

## Ստեղծագործություն
Գրել է դաշնամուրային պիեսներ՝ «Մտորում» (1984) ֆուգետան, «Երեք տաղ միջնադարյան բանաստեղծների խոսքերով» (1985), «Երկու տաղ Խաչատուր Կեչառեցու խոսքերով» (1986), «Վարուժանյան» (1985–1986), «Կաթիլ մի արտոսր ի շիրիմ Դուրյանի» (1990), «Մայրական» (2001–2003) և այլ խմբերգաշարեր՝ «Քառաձայն ֆուգա E dur կամ X մաժոր» (1987), խմբերգային ստեղծագործություններ՝ «Աղոթք» (1988, ըստ Դանիել Վարուժանի և Գրիգորիս Աղթամարցու), «Տաղ ծննդյան» (2001, ըստ Գրիգոր Նարեկացու), խմբերգային ներկայացումներ՝ «Ջարդին խենթը» (1993), «Զուգահեռ» (2005–2008), «Պոչատ աղվեսը» (2011–2013), երգեր՝ «Քասախ» (1993, ըստ Գ. Գևորգյանի), «Հրաժեշտ այբբենարանին» (2002, ըստ Սիլվա Կապուտիկյանի), սկերցո՝ դաշնամուրի և ֆլեյտայի (երկուսն էլ՝ 1984), ռոնդո (1987)՝ կամերային նվագախմբի, կոնցերտային նախերգանք (1993)՝ դաշնամուրի և կամերային նվագախմբի, «Հեյ ջան, տղերք» (1999, ըստ Հովհաննես Թումանյանի)՝ մենակատարի, երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի, «Ձայնք ծնանին ի ձայնէ» (2011, ըստ Էդմոնդ Ավետյանի)՝ խառը երգչախմբի համար։

## Մրցանակներ
* Համամիութենական մրցույթի 3-րդ մրցանակ (1987, Մոսկվա) 
* Կոմպոզիտորների 5-րդ համառուսաստանյան «21-րդ դարի երգչախմբային լաբորատորիա» մրցույթի դիպլոմ (2012, Սանկտ Պետերբուրգ)

## Արտաքին հղումներ
*«Իմ իրական տեղը որոշողը ժամանակն է». Աննա Ազիզյան
*Աննա Ազիզյան - Հայաստանի կոմպոզիտորների միություն

Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Դավիթ Սաթյան

**Դավիթ Արամի Սաթյան** (), հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահար, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2013)։ Հայ կոմպոզիտոր, երգահան։ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2011) Արամ Սաթյանի որդին է։

## Կենսագրություն
Դավիթ Սաթյանը ծնվել է 1979 թվականի օգոստոսի 17-ին Երևանում, հայ կոմպոզիտոր Արամ Սաթյանի ընտանիքում։ 1993 թվականին ավարտել է Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի, 1996 թվականին՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը։ Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժնում, որն ավարտել է 2001 թվականին (Արամ Սաթյանի դասարան)։ 2002-2004 թվականներին կատարելագործվել «Maastricht» երաժշտական ակադեմիայում (Ջ. Սլանգենի դասարան, Հոլանդիա), 2009 թվականին՝ Լոնդոնի «King’s College» համալսարանի ասպիրանտուրայում (ղեկավարներ՝ Ջ. Բենջամին, Ս. Միլստայն)։

Հեղինակել է «Երեք ակնթարթ» նվագախմբային կոնցերտը, «In Memoriam»-ը՝ ջութակի և նվագախմբի, «Non Stop» և «Pass» (մաս 1, 2, 2003, 2007) ստեղծագործությունները՝ փողային նվագախմբի, դաշնամուրի և կոնտրաբասի համար, կվարտետներ (№ 1, «Duplex», «Tango à la Modern»), դաշնամուրային, անսամբլային («Տարօրինակ ժամանակներ»՝ 15 մենակատարի համար և այլն), ջազային և այլ գործեր։

## Մրցանակներ
* 2003 – Ջազային դաշնակահարների «Լեյդենի ջազային մրցույթի» 1-ին մրցանակ (Հոլանդիա),
* 1998 – Հայ կոմպոզիտորների միության հատուկ մրցանակ, 
* 2008 – Ջազային դաշնակահարների մրցույթի 2-րդ մրցանակ (Շվեյցարիա),
* 1996 – «Ամադեուս» միջազգային մրցույթի ոսկե մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դավիթ Սաթյանի ստեղծագործություններից Յութուբում

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Բորիս Սակկիլարի

**Բորիս Վլադիմիրի Սակկիլարի** (), հույն ալտահար, ջութակահար, կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1963)։

## Կենսագրություն
Բորիս Սակկիլարին ծնվել է 1920 թվականի օգոստոսի 23-ին Երևանում։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը (Ա. Տեր-Ղևոնդյանի դասարան)։ 1947-1992 թվականներին դասավանդել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1965-1992 թվականներին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

1940-1944 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1944-1966 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի ջութակահար, ալտահար։

Հեղինակել է «Չոփչոփիկ» (1962, ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու) մանկական բալետը, կանտատներ (1947, 1951), 4 սիմֆոնիա, պարտիտներ (1983), սյուիտներ («Պիոներական սյուիտ», 1954, «Մանկական երաժշտություն», 1980, 2 տետր, «Մանկական պատկերներ», 1985, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար), կոնցերտներ
(1987) կլառնետի և նվագախմբի համար, կվարտետներ (1944, 1974, 1976, 1980), սոնատներ (դաշնամուրի, 1970, դաշնամուրի և ջութակի, 1972), դաշնամուրային մանրանվագներ, պոեմ և այլ գործեր։

Բորիս Սակկիլարին մահացել է 1992 թվականի հունիսի 16-ին Երևանում։

## Գրականություն
* Խուրշուդյան Ա., Նիկոլայիդի Ն., Սակկիլարի. Ըստ արխիվային նյութերի, պատմական փաստերի, ժամանակակիցների հիշողությունների, Երևան, 2016։

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Հովիկ Սահակյան

**Հովիկ Սաշայի Սահակյան** (), հայ թառահար, Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2014)։

## Կենսագրություն
Հովիկ Սահակյանը ծնվել է 1956 թվականի ապրիլի 20-ին Վարդենիսում (ներկայում՝ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում)։ Սովորել է Վարդենիսի երաժշտական դպրոցի թառի բաժնում։ 1979 թվականին ավարտել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան ուսումնարանի թառի, 1984 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի թառի, դիրիժորության բաժինները։

1976-1979 թվականներին եղել է Հայաստանի, ՀՊՄԻ ժողովրդական գործիքների նվագախմբերի ղեկավար և դիրիժոր։ 2008-2015 թվականներին՝ «Նարեկացի» արվեստի միության համանուն մանկապատանեկան ժողովրդական գործիքների անսամբլի ղեկավար, իսկ 2015 թվականին դաձել է «Նովա» ժողովրդական գործիքների անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար։ «Ջնար» ավանդական երաժշտական անսամբլի հիմնադիրն է։ 2005 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի Բ. Կանաչյանի անվան երաժշտական դպրոցում, որտեղ դարձել է նաև նվագախմբի ղեկավար), 2006 թվականից դրան զուգահեռ սկսել է դասավանդել Ս. Ջրբաշյանի անվան երաժշտական դպրոցում (որտեղ նույնպես դարձել է նաև նվագախմբի ղեկավար)։

Ֆրանսիայում գործող «Գուսան» անսամբլի հետ (գեղարվեստական ղեկավար՝ Գ. Մուրադյան) մասնակցել է «Հայ մշակույթի օրեր Ֆրանսիայում» փառատոնին։ Կազմել է «Հայկական ժողովրդական մեղեդիներ ժողովրդական նվագարանների համույթների համար» (2013), «Թառ» (2016) ուսումնական ձեռնարկները։

## Մրցանակներ
* 2016 – Հայաստանի անկախության 25-ամյա հոբելյանին նվիրված ՀՀ նվագախմբերի մրցույթ-փառատոնի գլխավոր մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մակարյան Ս., Հայ ավանդական երաժշտության երախտավորը. Թառահար և դիրիժոր Հովիկ Սահակ­յան, Երևան, 2016։

## Արտաքին հղումներ
* Առավոտ լուսո․ հարցազրույց (Հովիկ Սահակյան, Նարեկ Հարությունյան, Լուսինե Մանգասարյան)

Կատեգորիա:Հայ թառահարներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Սոֆյա Սամվելյան

**Սոֆյա Վարդանի Սամվելյան** (), հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Սոֆյա Սամվելյանը ծնվել է 1927 թվականի հունիսի 1-ին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, ապա դաշնամուրի և կոմպոզիցիայի դասերի է հաճախել Երևանի պետական կոնսերվատորիային կից շնորհալի երեխաների հատուկ խմբակում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Է. Միրզոյանի դասարան)։

1949-1959 թվականներին Սոֆյա Սամվելյանը դասավանդել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանում, 1951-1966 թվականներին զուգահեռաար նաև Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, 1963 թվականից՝ Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում։

Գրել է նվագախմբային («Անտառային հեքիաթ», 1949 և այլն), գործիքային («Վարիացիա», 1948, «Պիես», 1949, «Մանկական պիես», 1954, «Վեց էտյուդներ», 1960, «Երկու պիես», 1963) երկեր, երգեր, ռոմանսներ (Աշոտ Գրաշու, Ա. Իսահակյանի, Սարմենի և ուրիշների խոսքերով), մշակել գուսանական և ժողովրդական երգեր։

«Սոլֆեջիո» ժողովածուի (1977) համահեղինակ է։

Սոֆյա Սամվելյանը մահացել է 1982 թվականի հունիսի 20-ին Երևանում։ Թաղվել է Թոխմախի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Ռեկոնկիստա (Արգենտինա)

**Ռեկոնկիստա ** (), քաղաք Արգենտինայի հյուսիսում՝ Սանտա Ֆե պրովինցիայում, որի կազմի մեջ մտնող Խեներալ Օբլիգադո դեպարտամենտի վարչական կենտրոնն է։ Իրենից դեպի հյուսիս ընկած Ավելյանեդու փոքր քաղաքի հետ կազմում է ոչ մեծ ագլոմերացիա՝ 107 900 բնակչով (2013)։ 2010 թվականի տվյալներով բուն քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 99.288 (այդ ցուցանիշով պրովինցիայի խոշորագույն բնակավայրերից մեկն է)։ Ընկած է Պարանա գետի ձախ ափին՝ հակառակ ափին գտնվող Գոյա քաղաքի դեմ-հանդիման։ Ունի նավահանգիստ, օդանավակայան, երկաթուղային կայարան։

## Պատմություն
Ռեկոնկիստայի տեղում սկզբնապես եղել է հնդկացիական աբիպոնես ցեղի ներկայացուցիչների բնակավայր, որտեղ իրենց գործունեությունն են ծավալել Reducción San Jerónimo del Rey ուխտին պատկանող ճիզվիտ միսիոներները, ովքեր տարիների ընթացքում դարձել են այդ հողատարածքների տերը։

Իսպանացի ներգաղթյալները գնդապետ Մանուել Օբլիգադոյի գլխավորությամբ 1872 թվականի ապրիլի 27-ին այստեղ բերդ են հիմնել, որի շուրջը կազմավորվել է նոր բնակավայրը։ Ամիսներ անց՝ 1872 թվականի նոյեմբերի 22-ին նահանգապետ Սիմոն դե Իրոնդոն հրապարակել է No. 430 դեկրետը Ռեկոնկիստա անունով բնակավայրի ստեղծման մասին։ 1921 թվականին այն ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։

1998 թվականին այստեղ արձանագրվել է վարակիչ դեղնախտի տարածման բարձր մակարդակ. վարակի աղբյուրը գտնվել է քաղաքի կենտրոնական հիվանդանոցում։

## Անվանի անձինք
*Գաբրիել Բատիստուտա, նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ 
*Լաուրա Դևետաչ, գրող, ծնվել է Ռեկոնկիստայում 1936 թ.
*Խունիտո (Խուան Գոմես Թալեբ, ծնվ. 1985), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ
*Կանդելա Ֆեռո - հեռուստալրագրող

## Քույր քաղաք
* , Ալբասետե, 1998 թվականից

## Կլիմա
Ռեկոնկիստային բնորոշ է մերձարևադարձային խոնավ կլիման. ձմռանը օդի միջին ջերմաստիճանը 14&nbsp;°C է, ամռանը՝ 26&nbsp;°C, տեղումների տարեկան միջին քանակությունը՝ 1290 մմ։





## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Portal für Reconquista, Santa Fe, Argentinien. Information über die Stadt, Bildern, Tourismus und Freizeit, Läden, Medien... ''www.portalreconquista.com.ar''  (իսպաներեն) 
*Portal von Reconquista (իսպաներեն)
*LiveArgentina.com - Stadtinformationen  (իսպաներեն)
* Քաղաքի կայքէջը
* Քաղաքի կայքէջը Ֆեյսբուքում

Կատեգորիա:Արգենտինայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Աննա Սարաջևա

**Աննա Միքայելի Սարաջևա** (), երգչուհի, մանկավարժ։ Հայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր Գեորգի Սարաջևի կինն է, հայ դաշնակահար Սերգեյ Սարաջյանի և թավջութակահար Վահրամ Սարաջյանի մայրն է։

## Կենսագրություն
Աննա Սարաջևան ծնվել է 1920 թվականի օգոստոսի 7-ին Տագանռոգում (Ռուսաստան)։ Սովորել է Տագանռոգի և Լենինգրադի երաժշտական ուսումնարաններում, Լենինգրադի կոնսերվատորիայում։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ակադեմիական երգեցողության բաժինը (Հ. Դանիելյանի դասարան)։

1950-1960 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի մեներգչուհի, 1960 թվականից դասավանդել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, որտեղ եղել է երգեցողության բաժնի ղեկավար, Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր)։

Աննա Սարաջայի ստեղծած դպրոցն առանձնանում է դասավանդման մեթոդով, որը սովորողներին հնարավորություն է ընձեռում լավագույնս դրսևորելու իրենց երաժշտական տվյալները, խորապես յուրացնելու երգարվեստի ակունքները, ծանոթանալու նրա բազմազան ուղղություններին (գերմական ռոմանտիզմ, ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմ, բարոկկո, օպերայի ժանր, իտալական վերիզմ և այլն), նաև խորապես զգալու ազգային երգը (Կոմիտաս, տաղեր, շարականներ և այլն)։

Աննա Սարաջևան մահացել է 2016 թվականին Երևանում։

## Ընտանիք
* Ամուսինը՝ Գեորգի Սարաջև (1919-1986), հայ խորհրդային դաշնակահար, մանկավարժ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1974),
** Որդին՝ Սերգեյ Սարաջյան (ծնվ.՝ 1945), հայ դաշնակահար,
*** Թոռնուհի՝ Աննա Սարաջյան (ծնվ.՝ 1977), հայ դաշնակահարուհի, 
** Որդին՝ Վահրամ Սարաջյան (1948-2019), հայ թավջութակահար, մանկավարժ, Հյուսթոնի (ԱՄՆ) համալսարանի պրոֆեսոր։

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Բերիմբաու

**Բերիմբաու**(), միալար հարվածային գործիք է՝ ծագումով Բրազիլիայից։ Բերիմբաուի արմատները դեռյևս լիովին ուսումնասիրված չեն, թեև ամենայն հավանականությամբ այն ունի Աֆրիկյան արմատներ։ Բերիմբաուն սերտ կապված է բրազիլական մարտարվեստ կապոեիրայի հետ, ինչպես նաև համարվում է Կանդոմբլե ավանդույթի մի մաս։

Գոյություն ունի երեք տեսակի բերիմբաու, որոնք տարբերակվում են տոներով. գունգա (ցածր տոն), մեդիու (միջին տոն) և վիոլա (բարձր տոն)։ Ժամանակակից կապոեիրայի դպրոցներում օգտագործում են բոլոր երեք տեսակի բերիմբաուները, բայց կապոեիրա ռեժիոնալում օգտագործել են միայն գունան։

Բերիմբաուն կազմված է կաբասայից (ռեզոնանսային դդում), վեռգա (ձող, որի վրա ձգում են լարը), արամե (լար), դոբռաու (կոպեկ) կամ պեդրա (քար) (սեղմում են լարին, ձայնի փոփոխության համար), կաշիշի (կապված զամբյուղ, որը նվագելու ժամանակ լրացուցիչ ձայն է արձակում) և բակետներ (փայտիկ, որով ձայն են արձակում)։

Լսել բերիմբաու կարելի է այստեղ Ռիթմ Անգոլա. (ogg ֆորմատով, 17 վայրկյան, 174 ԿԲ)։

## Ձայն
մինի|Բերիմբաու նվագող երաժիշտ
Կապոեիրայի խաղի ժամանակ օգտագործվում են բերիմբաուի երեք ձայներ. բաց (տոն), փակ (ծին) և խշշացող (չ)։

Բաց ձայնը հասնում է լարին հարվածելիս, երբ դոբռաուն չի դիպչում լարին։ Փակ ձայնը հասնում է լարին ուժեղ հպված դոբռաուի պայմաններում (բերիմբաուն հնչում է բարձր)։ Խշշացող ձայնը հասնում է, երբ դոբռաուն հազիվ է դիպչում լարին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Berimbau: A Brazilian Musical Bow

Կատեգորիա:Աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկական երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի երաժշտություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Կսմիթային նվագարաններ
Պավել Ամիրագո

**Պավել Իվանի Ամիրագո** (իսկական անունը՝ **Ամիրաղյան Պողոս Հովհաննեսի**, ), հայ երգիչ (տենոր), ռեժիսոր։ Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1933 թվական)։

## Կենսագրություն

Ծնվել է 1879 թվականին Վրաստանի Գորի քաղաքում։

Թիֆլիսի ռեալական դպրոցն ավարտելուց հետո երգեցողության դասեր է առել Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում (Ումբերտո Մազետտիի դասարան)։ 1900-ական թվականներին, որպես երգիչ, տարբեր խմբերի հետ շրջագայել է Դոնի Ռոստովում, Բաքվում, Վլադիկավկազում, Եկատերինոդարում։

1902–1906 թվականներին Վարշավայում և Լոձում (Լեհաստան) հանդես է եկել օպերաներում, օպերետներում։

1913–1922 թվականներին Բաքվում ղեկավարել է օպերա-օպերետային խումբ. բեմադրել է Պյոտր Չայկովսկու «Պիկովայա դամա», Ջուզեպպե Վերդիի «Տրավիատա» և այլ օպերաներ։

1920–1924 թվականներին՝ Բաքվի օպերայի և բալետի թատրոնում, 1925–1927 թվականներին՝ Տաշքենդի դրամայի և երաժշտական թատրոնի, 1927–1928 թվականներին՝ օպերայի և բալետի թատրոնում, 1929 թվականին՝ Կիսլովոդսկի օպերայի և բալետի թատրոնի տնօրեն։

Այսրկովկասում Ամիրագոյի բեմադրությամբ առաջին անգամ ներկայացվել է Տիգրան Չուխաջյանի «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղա» օպերետը (1912 թվական, նաև ռուսերեն, կատարել է Խուրշիդ բեյի դերը)։ Բաքվի օպերայի և բալետի թատրոնում նպաստել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի բեմադրությանը (1941 թվական)։

Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տենորներ
Ջալալեդդին (վեպ)

մինի|250x250փքս| Ֆրենկ Ֆելլերի կողմից
**Ջալալեդդին,** հայ գրող Րաֆֆու պատմա-գեղարվեստական նշանավոր գործերից առաջինը և արդի հայ գրականության կարևոր հանգրվաններից։ Վեպն առաջին անգամ շարքի տեսքով հրատարակվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «*[[Մշակ (թերթ, Թիֆլիս)|Մշակ]]*» հայկական թերթի ութ համարներում 1878 թվականին (նկարագրվող իրադարձություններից ուղիղ մեկ տարի անց)։ Վերնագիրը հիմնված է քուրդ զորավար Շեյխ Ջալալեդդինի անվան վրա, ով ռուս-թուրքական վերջին պատերազմի սկզբում (1877-78) իր զորքերը գլխավորում էր Վանի վիլայեթի արևելյան մասում գտնվող հայկական և ասորական գյուղերի դեմ բռնի արշավանքներում։ Թեև պատմությունը հորինված է, Րաֆֆին պատմական մանրամասները հիմնել է ականատեսների վկայությունների վրա։ Րաֆֆու տրամադրած առանցքային պատմական տեղեկատվության մեծ մասը համապատասխանում է բրիտանացի թղթակիցներին, ովքեր այդ ժամանակ գտնվում էին Արևելյան Օսմանյան կայսրությունում։

## Համառոտ ակնարկ
Պատմության իրադարձությունները տեղի են ունենում Վանի վիլայեթի արևելյան մասում՝ պատմական Աղբակ գավառում։ Վեպը պատմում է հայ երիտասարդ Սարհատի մասին, ով ապրում է ավազակի կյանքով և ձգտում է իր սիրեցյալ Ասլիին փրկել Շեյխ Ջալալեդդինի գլխավորած կողոպտիչ քրդերից։

## Թարգմանություններ
### Ֆրանսերեն թարգմանություն
Ջալալեդդինի առաջին թարգմանությունը ֆրանսերեն կատարել է Արշակ Չոպանյանը (հրատարակվել է որպես «Ջելալեդդին»), որը 1896-1897 թվականներին հինգ համարներով հայտնվել է *Revue des revues-*ում։

### Ռուսերեն թարգմանություն
1911 թվականին լույս է տեսել Ն.Բոգատուրովայի ռուսերեն թարգմանությունը։

### Անգլերեն թարգմանություններ
Կ.Անդրեասյան (1906)

Դոնալդ Աբգարյան (2006)

Բեյոն Միլոյան և Քիմբերլի Մաքֆարլեյն (2019)

## Արտաքին հղումեներ
* Վեպի աուդիոտարբերակը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1878 վեպեր
Կատեգորիա:Հայերեն վեպեր
Կատեգորիա:Հայկական վեպեր
Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)
Ակայիգավա կալդերա

**Ակայգավա կալդերա** (ճապ.՝ 赤井川カルデラ, տրանս.՝ Ակայիգավա կարուդերա), կալդերա, որը գտնվում է Ճապոնիայի Հոկայդո նահանգապետությունում։ Այն ակտիվ հրաբուխ է եղել 1,7 և 1,3 միլիոն տարի առաջ։ 
[առանց|մինի| Ներքին՝ Ակայիգավա կալդերա<br />Արտաքին՝ [Yoichigawa Caldera|Յոյչիգավա կալդերա]]

## Տես նաեւ

* Ուսու լեռ
* Հոկայդո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Akaigawa Caldera - Ճապոնիայի երկրաբանական ծառայություն

Կատեգորիա:Ճապոնիա
Կատեգորիա:Հրաբուխներ
Հայաստանի ժամանակ

**Հայաստանի ժամանակ** (**AMT**) ժամային գոտի Հայաստանում։ Հայաստանի ժամանակը չորս ժամ առաջ է համաշխարհային կոորդինացված ժամանակից (UTC)՝ UTC+04:00։

Հայաստանում ժամացույցի ժամանակը մոտ մեկ ժամ ուշ է արևային կեսօրից։ Հետևաբար, բնակչության ակտիվության ժամերը նման են Փարիզի կամ Բարսելոնայի ժամերին, որոնք արևային ժամանակի մոտավորապես նույն տեղաշարժն ունեն։ Դրանք մոտ մեկ ժամ ուշ են Բեռլինի և Վիեննայի համեմատ, և երկու ժամ ուշ Վարշավայի և Նյու Յորքի համեմատ։

## Ամառային ժամանակ
Հայաստանը չի օգտագործում ամառային ժամանակը։ Հայաստանի կառավարությունը որոշում է կայացրել, որով 2012 թվականից չեղյալ է հայտարարվել ամառային ժամանակի պահպանումը, որն այլ կերպ կոչվում է Հայաստանի ամառային ժամանակ (**AMST**):

## Այլ ժամային գոտիներ UTC +4-ում
մինի|Ընթացիկ ժամային գոտիների աշխարհի քարտեզ
Կան որոշ ժամային գոտիներ, որոնք ունեն նույն տեղաշարժը, ինչ AMT-ն, բայց այլ երկրներում կարելի է գտնել այլ անունով, դրանք են՝

* Վրաստանի ժամանակ
* Ադրբեջանի ժամանակ
* Ծոցի ստանդարտ ժամանակ
* Մավրիկիոսի ժամանակ
* Արաբական Միացյալ Էմիրությունների ստանդարտ ժամանակ
* Ռեյունիոն Ժամային Գոտի
* Սամարայի ժամանակ
* Սեյշելյան ժամանակ

## Արցախ
Արցախի Հանրապետությունը նույնպես օգտագործում է Հայաստանի ժամանակը (AMT)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Կատեգորիա:Կապը Հայաստանում
Լիանա Ալեքսանյան (երաժիշտ)

**Լիանա Ռոբերտի Ալեքսանյան** (), գերմանաբնակ հայ դաշնակահարուհի, երգչուհի (սոպրանո)։

## Կենսագրություն
Լիանա Ալեքսանյանը ծնվել է 1980 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, Երևանում։ Իր երաժշտական կարիերան սկսել է 9 տարեկանում՝ Միրզոյանի անվան երաժշտական դպրոցում։ 2005 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, Հայաստանի ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Սերգեյ Դանիելյանի դասարանը։

Սովորելու տարիներին հանդես է եկել Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում՝ Վիոլետայի դերում, Ջուզեպե Վերդիի «Տրավիատա» օպերայում, Անուշի դերում Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայում։

Լիանա Ալեքսանյանը մասնակցել «Concours international de Chant» (2004, 3-րդ մրցանակ, Թուլուզ), «Hans Gabor Belvedere» (2004, դիպլոմ, Վիեննա), «Competizione dell’opera» (2007, դիպլոմ, Դրեզդեն) մրցույթներին։ 2006-2010-ին Գերմանիայի Բրաունշվայգ քաղաքի օպերային թատրոնում եղել է մեներգչուհի։ Նրա դերերգերից են եղել Ջիլդա, Դեզդեմոնա, Ամելիա, Վիոլետտա (Ջ. Վերդիի «Ռիգոլետտո», «Օթելլո», «Սիմոն Բոկկանեգրա», «Տրավիատա»), Միմի (Ջ. Պուչչինիի «Բոհեմ»), Տատյանա (Պ. Ի. Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»)։ Համբուրգի օպերային թատրոնում Լիանա Ալեքսանյան երգել է Լյուչիա դի Լամերմուր (Գ. Դոնիցետտիի «Լյուչիա դի Լամերմուր»), Բլանշ (Ֆ. Պուլենկի «Կարմելիտաների երկխոսությունը»), Միքայելա (Ժ. Բիզեի «Կարմեն»)։ Երաժիշտը հանդես է եկել նաև Օսլոյի, Վիեննայի, Բեռնի, Շտուտգարտի, Դյուսելդորֆի, Քյոլնի (Գերմանիա), «Կոլոն» (Արգենտինա), Միլանի «Լա Սկալա» և այլ օպերային թատրոններում (Չիո-Չիո սան՝ Ջ. Պուչչինիի «Մադամ Բատերֆլայ», Դոննա Աննա՝ Վ. Ա. Մոցարտի «Դոն Ժուան»)։

2018 թվականին Լիանա Ալեքսանյանը դիրիժոր Էդուարդ Թոփչյանի և Հայաստանի ազգահին ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հրավերով Հայաստանում մասնակցել է Ջ. Պուչչինիի «Մադամ Բաթերֆլայ» օպերայի բեմադրությանը և ներկայացնել գլխավոր հերոսուհու կերպարը։

Մինչ հայաստանյան ելույթները Լիանա Ալեքսանյանը Էդուարդ Թոփչյանի ղեկավարությամբ հանդես է եկել Ռուսաստանի ազգային նվագախմբի հետ և կատարել Արտյոմովի «Ռեքվիեմ»-ը։ Կատարումը նվիրված է եղել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։

2021 թվականին Լիանա Ալեքսանյանը Իտալիայի Բերիի Պետրուցելի թատրոնում կատարել է Տոսկայի պարտիան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Աննա Ալեքսանյանը Գերմանիայի լավագույն օպերային երգչուհիներից մեկն է. Westdeutsche Zeitung

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Էնիվա (լեռ)

****, ակտիվ ստրատոհրաբուխ Շիկոցու Տոյա ազգային պարկում՝ Հոկայդո, Ճապոնիա։

## Աշխարհագրություն և նկարագրություն
ձախից|մինի|240x240փքս| Էնիվա լեռան տեսարանը Շիկոցու լճից
Էնիվան գտնվում է Տարումաե և  լեռների կողքին, Շիկոցու րաբուխների շնորհիվ ստեղծված խառնարանային լճի ափին։ Էնիվան այս երեք լեռներից ամենաբարձրն է։

Էնիվա հրաբխի վերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել մոտ 1700 թվականի սկզբին (± 30 տարի)։ Այս իրադարձությանը վերաբերյալ պատմական արձանագրություն չի մնացել, սակայն տեֆրոխրոնոլոգիան ցույց է տալիս  ցեխային սելավային պայթյուններ  և այն փաստցիա ապացույց է ահամարվում, որ մոտ 300 տարի առաջ տեղի է ունեցել ժայթքում։ Այս ժայթքումից երկու դար առաջ ռադիոածխածնային թվագրումը ցույց է տալիս նմանատիպ ժայթքում  մինչև մեկ այլ ժայթքում, բայց ։ Թվագրված ամենահին ժայթքումն է համարվում մոտ մ.թ.ա. 100 թվականին Էնիվայի գագաթի արևելյան կողմում տեղի ունեցած պայթուցիկ ժայթքումը (ըստ ռադիոածխածնային թվագրման)։ Այս բոլոր իրադարձությունները հրաբխին տալիս են հրաբխային պայթյունավտանգության ինդեքս (VEI) 2։

Լեռ տանող միակ հետիոտնի ճանապարհը նրա արևելյան մասում է գտնվում։ Այն սկսվում է անտառից՝ իր սահմանից մոտ 1 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Վերելքը շրջապատող միջավայրը քարքարոտ է և ալպիական։ Վերելքը տևում է 

Էնիվայի շրջակայքում կան ոսկու և արծաթի հանքավայրեր, որոնք մշակվում են երեք հանքերում՝ *Էնիվայում*, *Հիկարիրյույում* և *Չիտոզեում*։ Մասնագետների չափումները պարզել են, որ հանքավայրերը մոտ 40 միլիոն տարվա վաղեմություն ունեն և, հետևաբար, շատ ավելի հին են, քան հրաբուխը։ Հրաբխի առաջին երակները հայտնաբերվել են 1899 թվականին, իսկ թանկարժեք մետաղների արդյունահանումը սկսվել է 1935 թվականին։ *Էնիվա* հանքավայրը լուծարվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո՝ 1945 թվականին։ *Հիկարիրյու* և *Չիտոզե* հանքավայրերում արդյունաբերությունը շարունակվել է մինչև 1986 և, համապատասխանաբար, 2006 թվականները։

## 1972 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղեր
1972 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերում Էնիվա լեռան լանջին անցկացվել են լեռնադահուկային սպորտի տղամարդկանց և կանանց մրցումները։ Մրցաշարը սկսվում էր գագաթից և ավարտվում լեռան հարավարևմտյան ստորոտում, ինչը բարդացնում էր մարզիկների հաղթանակին հասնելու ճանապարհը տեղի բնական լանդշաֆտի պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էնիվա լեռ
* Էնիվա լեռան օլիմպիական վայր
* Շիկոցու-կո լիճ
* Հեծանվավազք Հոկայդոյում

Կատեգորիա:Ճապոնիայի հրաբուխներ
Ubisoft Tiwak

**Ubisoft Tiwak**, ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ։ Տեղակայված է Մոնպելիե քաղաքում (Ֆրանսիա)։

## Պատմություն
Ընկերությունը հիմնադրվել է 2000 թվականին որպես մասնավոր ընկերություն, և կրել է Yeti Interactive անվանումը։ Գոյություն ունենալով երկու տարի՝ 2002 թվականին ընկերությունը վերանվանվեց դառնալով՝ Tiwak SAS։ 2004 թվականի հունվարի 12-ին հայտարարվեց ֆրանսիական Ubisoft հրատարակչության և Tiwak SAS-ի միջև կնքված պայմանագրի մասին, որի արդյունքում Tiwak SAS-ը դարձավ Ubisoft-ի դուստր ընկերությունը և սկսեց կրել Ubisoft Tiwak անվանումը։

2005 թվականին թողարկվեց Tork: Prehistoric Punk համակարգչային խաղը։ Խաղը նախատեսված էր բացառապես Xbox խաղային համակարգերի համար։

2006 թվականին ընկերությունը զբաղվում էր Tom Clancy's Ghost Recon Advanced Warfighter խաղի Xbox 360-ի համար նախատեսված տարվերակի մշակմամբ, որի համար օգտագործվել է YETI engine սեփական խաղային շարժիչը։

2007 թվականին թողարկվեց Tom Clancy's Ghost Recon Advanced Warfighter 2 (խաղը, որը համարվում է նախկին խաղի շարունակությունը) և Beowulf: The Game խաղերը։ Այս խաղերի հիմքում նույնպես ընկած էր YETI-ի շարժիչը։

## Խաղերի ցանկ
* 2005 —  (Xbox)
* 2006 — Tom Clancy's Ghost Recon Advanced Warfighter (Xbox 360)
* 2007 — Tom Clancy's Ghost Recon Advanced Warfighter 2 (Xbox 360)
* 2007 — Beowulf: The Game (PC, Xbox 360, PlayStation 3, PlayStation Portable)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Օհան Դուրյան փողոց (Երևան)

**Օհան Դուրյան փողոց**, փողոց Երևանի Նորք-Մարաշ վարչական շրջանում։ Անվանվել է հայ մեծանուն դիրիժոր Օհան Դուրյանի պատվին։

## Տվյալներ
Սկսվում է Նորքի գերեզմանոցի մոտից՝ Սերո Խանզադյան փողոցի 1-ին նրբանցքի հետ խաչմերուկից, Նորքի 2-րդ փողոցի 2-րդ նրբանցքի վերջով շարունակվում հարավարևմտյան ուղղությամբ, հատում Նորքի 8-րդ փողոցը, Նորքի ոռոգիչ ջրանցքին զուգահեռ, հասնում Երևանի թիվ 123 մսուր-մանկապարտեզ (նախկինում՝ թիվ 142 գիշերօթիկ մանկապարտեզ, Օհան Դուրյան, 91 շենք)։

Նախկինում կոչվել է Նորքի 5-րդ փողոց։ Անվանափոխվել է Երևանի ավագանու 2022 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 683-Ն որոշմամբ։

## Հատող փողոցներ
* Նորքի 1-ին փողոց
* Արա Հարությունյան փողոց
* Էդուարդ Իսաբեկյան փողոց

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Գարրի Մայիլյան

**Գարրի Գեորգիի Մայիլյան** (), հայ ֆագոտահար, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Գարրի Մայիլյանը ծնվել է 1956 թվականի ապրիլի 4-ին Թբիլիսիում։ Ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի ֆագոտի բաժինը (Զ. Ալավիձեի դասարան)։ 1979-1994 թվականներին եղել է Թբիլիսիի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի և Վրաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի տրոմբոնահար, Վրաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի մենակատար։ 1994 թվականին դարձել է Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի
տրոմբոնահար, իսկ 2006-2012 թվականներին դրան զուգահեռաբար եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի տրոմբոնահար։ 1997 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ֆագոտի և կամերային փողային անսամբլի
դասարաններում (2012 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

Հեղինակել է «Ֆագոտը Հայաստանում» (2009) գիրքը և հանդես եկել որպես «Վիլհելմ Շպեռլինգ» (2016) գրքի համահեղինակ։

## Արտաքին հղումներ
* Գլինկա. Պաթետիկ տրիո կլարնետի ֆագոտի եվ դաշնամուրի համար (1-ն մաս) (Ֆագոտ՝ Գարրի Մայիլյան]

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ֆագոտահարներ
Լյուդմիլա Մանասյան

**Լյուդմիլա Արտաշեսի Մանասյան** (), հայ երգչուհի (սոպրանո)։ Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստ (1999)։

## Կենսագրություն
Լյուդմիլա Մանասյանը ծնվել է 1954 թվականի նոյեմբերի 24-ին Բաքվում։ Սովորել է Բաքվի կոնսերվատորիայում, որն ավարտել է 1984 թվականին։ Եղել է Բաքվի ֆիլհարմոնիայի երգչուհի, իսկ 1989 թվականին դարձել է Լուգանսկի մարզի (Ուկրաինա) ֆիլհարմոնիայի մեներգչուհի։ 1991 թվականին սկսել է դասավանդել Լուգանսկի երաժշտական ուսումնարանում, ապա՝ Մշակույթի և արվեստի պետական ակադեմիայում։ Հանդես է եկել կամերային, սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ, ստեղծագործական հաշվետու համերգներով (1995, 1999, 2001, 2003)՝ Կիևում. երկացանկում ընդգրկվել են Ջ. Ռոսսինիի «Իտալական տարանտելլան», Լ. Դելիբի «Իսպանական բոլերոն», ուկրաինական ռոմանսներ, նաև Լ. Ն. Կոլոդուբի, Ն. Վ. Լիսենկոյի, Մ. Ժերբինի և ուրիշների գործերից։ «Ալմա-Մատեր» խմբի (Խարկով) հետ Լյուդմիլա Մանասյանի կատարմամբ Ուկրաինայում առաջին անգամ հնչել է Է. Լլոյդ-Ուեբերի «Ռեքվիեմը», Լուգանսկի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ՝ Գ. Մահլերի 3-րդ և 4-րդ սիմֆոնիաները։

2000 թվականին Լյուդմիլա Մանասյանը մասնակցել է «Կիևյան միջազգային երեկոներ» IV միջազգային փառատոնին։

Լուգանսկի մարզի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ համերգներով հանդես է եկել Վիեննայում (2004, 2005), մենահամերգներով՝ Ուկրաինայում, Ռուսաստանում, Բելառուսում և այլուր։

## Մրցանակներ
* 1996 – «Ոսկե տրեմբիտներ» միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ (Իվանո-Ֆրանկովսկ, Ուկրաինա)։

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստներ
Գոյա Տոլեդո

**Գրեգորիա Միքաելա Տոլեդո Մաչին** (), ավելի հայտնի է որպես **Գոյա Տոլեդո** (, ), իսպանացի դերասանուհի և մոդել։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականին Կանարյան արշիպելագի Լանսարոտե կղզու Առեսիֆե քաղաքում։ Ուսանել է Մադրիդում Քրիստինա Ռոտայի վարած դերասանական վարպետության դպրոցում, որն ավարտել է 1996 թվականին։ Ընդ որում՝ ուսման վարձը վճարելու համար միաժամանակ աշխատել է որպես մոդել։ Կինոյում Գոյա Տոլեդոյի առաջնելույթը եղել է կինոռեժիսոր Ջակոմո Բատիատոյի նկարահանած «Բռնաբարողի օրագիրը» ֆիլմում երկրորդական կերպարներից մեկի մարմնավորումը։ 1998 թվականին նա հանդես է եկել «Մարարիա» ֆիլմի գլխավոր հերոսուհու մարմնավորմամբ, այդ աշխատանքի համար հաջորդ տարում առաջադրվել է իսպանական հեղինակավոր «Գոյա» մրցանակի «Կանացի դերում լավագույն առաջնելույթ» անվանակարգում։

2000 թվականին կատարել է մեքսիկացի կինոռեժիսոր Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյառիտուի առաջին լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմի՝ «Սիրո քածը» կինոնկարի գլխավոր դերերից մեկը։ Այդ ֆիլմն աշխարհով մեկ բազմաթիվ մրցանակներ է շահել, «Լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ» անվանակարգում առաջադրվել է ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկար» մրցանակի, մտել մրցանակաբաշխության ներկայացված ֆիլմերի կարճ ցուցակ, իսկ Գոյա Տոլեդոյի դերասանական խաղն էլ դրվատանքի է արժանացել ինչպես կինոնկարի ռեժիսորի, այնպես էլ բազմաթիվ կինոքննադատների կողմից։ Հաջորդ տասնամյակում Գոյա Տոլեդոն նկարահանվել է մի շարք կինոնկարներում ու հեռուստասերիալներում՝ հիմնականում աշխատելով իսպանացի ռեժիսորների հետ։ 2010 թվականին *[[Carrera y Carrera]]* ոսկերչական ընկերությունը «Գոյա» մրցանակների բաշխման հանդիսավոր արարողության ժամանակ նրան արժանացրել է հատուկ մրցանակի՝ որպես ամենանրբագեղ ու գլամուրային դերասանուհու։ Այդ նույն տարում *[[Primavera Cinematográfica de Lorca]]* փառատոնում նրան լավագույն դերասանուհու մրցանակ է շնորհվել «Ծրագրեր վաղվա համար» ֆիլմի գլխավոր հերոսուհուն տպավորիչ կերպով մարմնավորելու համար։

Գոյա Տոլեդոն «Գոյա» մրցանակի առաջադրվել է ևս երկու անգամ (2012 թվականին՝ «Մակտուբ», 2015 թվականին՝ «Մարսելա» ֆիլմում կանացի երկրորդական դերի լավագույն կատարման համար)։

## Ֆիլմագրություն

250px|մինի|Գոյա Տոլեդոն 2018 թ. «Գոյա» մրցանակաբաշխության ժամանակ

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

Մրցանակների ու առաջադրումների ամբողջական ցանկը՝ *[[IMDb]]* կայքում.

## Անձնական կյանք
2000-ական թվականների վերջերին Տոլեդո Գոյան հանդիպում էր ֆրանսիացի դերասան Օլիվիե Մարտինեսի հետ։ «Գոյա» մրցանակի հանձնման 2015 թվականի հանդիսավոր արարողության ժամանակ նա հայտարարեց, որ ամուսնանում է ամերիկացի կիթառահար Քրեյգ Ռոսի հետ, ով համագործակցել է Շերիլ Քրոուի, Էրիկ Քլեփտոնի, Միք Ջագերի, Լեննի Քրավիցի հետ։ Հայտարարությանը նախորդել էր մի քանի տարվա համատեղ կյանքը։

Տոլեդո Գոյան Պենելոպա Կրուսի մտերիմ ընկերուհին է, վերջինիս հետ մտերմացել է Քրիստինա Ռոտայի վարած դպրոցում միասին սովորելու տարիներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Profil bei silicia.com (span.) 
* Presseheft zum Film ''È già ieri'' (it.)  (PDF-Datei; 166 kB)
* Գոյա Տոլեդոյի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Իսպանացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի մոդելներ
Վարդի Մանուելյան

**Վարդի Մանուելյան** (), հայ ջութակահարուհի։ Ջութակահար Մովսես Պողոսյանի կինն է։

## Կենսագրություն
Վարդի Մանուելյանը ծնվել է 1970 թվականին Պլովդիվում (Բուլղարիա)։ Սովորել է Պլովդիվի «Պերկով» երաժշտական դպրոցում, ավարտել Բուլղարիայի երաժշտական ակադեմիան
(Սոֆիա) և Քլիվլենդի երաժշտական ինստիտուտը (Դ. Վայլերշտեյնի դասարան)։ Բնակություն է հաստատել Գլենդելում. 2004 թվականին դարձել է
Լոս Անջելեսի ֆիլհարմոնիայի «Դետրոյտ» սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատարուհի։ Դասավանդում է Քոլբուրնի երաժշտական ակադեմիայում։

Կամերային գործերի կատարումներով մասնակցել է «Մալբորո», «Էլ Պասո», «Օլիմպիական», «Էփլ Հիլ», «Սեբագո» երաժշտական փառատոներին։ Ճանաչված սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ շրջագայել է համերգային ծրագրերով (ԱՄՆ, Բուլղարիա, ԽՍՀՄ, Լեհաստան, Իսպանիա, Իտալիա) և մենահամերգներով։ Լոս Անջելեսի երաժշտական կազմակերպության «Ութնյակի» անդամ է։

2016 թվականին Վարդի Մանուելյանն ամուսնու՝ Մովսես Պողոսյանի հետ Երևանում նվագել է Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախմբում (դիրիժոր՝ Էդուարդ Թոփչյան)։

Վարդի Մանուելյանի և Մովսես Պողոսյանի՝ Ստեֆան Վոլփի ամբողջական ջութակի ստեղծագործությունների «Bridge Records» ձայնասկավառակը ընդգրկվել է *Sunday Times*-ի 2015 թվականի լավագույն տասնյակում (Մեծ Բրիտանիա)։

## Մրցանակներ
* 1977 – Ա. Կոձիանի անվան մրցույթի դափնեկիր (Չեխոսլովակիա), 
* 1985 – Հ. Վենյավսկու անվան մրցույթի դափնեկիր (Լեհաստան), 
* 1991 – Քոնեքթիքութի ջութակահարների միջազգային մրցույթի դափնեկիր, 
* 1993 – Բրայան միջազգային փառատոնի 1-ին մրցանակ (ԱՄՆ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մովսես Պողոսյանը, Վարդի Մանուելյանը, Անդրեաս Ֆրյոլիխը՝ մեկ բեմում

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Բուժաշխատողների փողոց (Երևան)

**Բուժաշխատողների փողոց**, փողոց Երևանի Նորք-Մարաշ վարչական շրջանում։

## Տվյալներ
Սկսվում է Նորքի 8-րդ փողոցից, անցնում Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտական կենտրոնի մոտով, արևելքից Նորքի 15-րդ փողոցին զուգահեռ, շարունակվում դեպի Սարի թաղ (Դավիթ Բեկի փողոցի մոտ)։

Նախկինում կոչվել է Նորքի 17-րդ փողոց։ Անվանափոխվել է Երևանի ավագանու 2022 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 684-Ն որոշմամբ։

## Հատող փողոցներ
* Նորքի 13-րդ փողոց
* Նորքի 7-րդ փողոցի 1-ին նրբանցք
* Նորքի 17-րդ փողոցի 1-ին նրբանցք

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Կաքավաբերդի բարբառ

**Կաքավաբերդի բարբառ,** հայերենի բարբառ, որը խոսում են Մեղրու շրջանի Վահրավար, Գուդեմնիս, Կուրիս և Ագարակ գյուղերում։ Վերջին գյուղի բնակիչներն այժմ ապրում են Մեղրի քաղաքում, և այն չպետք է շփոթել Ագարակ քաղաքի հետ։

Բարբառի ուսումնասիրությանն է նվիրված 1967 թվականին հրատարակված Հովհաննես Մուրադյանի «Կաքավաբերդի բարբառը» աշխատությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայերենի բարբառներ
Սպիտակուցի դիմեր

մինի|213x213փքս|E. coli գալակտոզ-1 ֆոսֆատ ուրիդիլլտրանսֆերազի (GALT) և UDP-գալակտոզի կոմպլեքսը։ Կալիումի, ցինկի և երկաթի իոնները տեսանելի են համապատասխանաբար մանուշակագույն, մոխրագույն և բրոնզագույն գնդերի տեսքով։
**Սպիտակուցի դիմեր,** մակրոմոլեկուլային կոմպլեքս, որը ձևավորվում է երկու սպիտակուցային մոնոմերներից կամ առանձին սպիտակուցներից, որոնք սովորաբար կապված են ոչ կովալենտային կապով։ Շատ մակրոմոլեկուլներ, ինչպիսիք են սպիտակուցները կամ նուկլեինաթթուները, ձևավորում են դիմերներ։ Սպիտակուցային դիմերը սպիտակուցի չորորդային կառուցվածքի տեսակն է։

Սպիտակուցի հոմոդիմեր է ձևավորվում երկու նույն սպիտակուցներով, իսկ հետերոդիմեր ձևավորվում է երկու տարբեր սպիտակուցներով։

Կենսաքիմիայի մեջ սպիտակուցային դիմերների մեծ մասը կապված չեն կովալենտային կապերով։ Ոչ կովալենտային հետերոդիմերի օրինակ է հակադարձ տրանսկրիպտազ ֆերմենտը, որը կազմված է երկու տարբեր ամինաթթուների շղթաներից։ Բացառություն են կազմում դիմերները, որոնք կապված են երկսուլֆիդային կամուրջներով։

Որոշ սպիտակուցներ պարունակում են մասնագիտացված դոմեններ՝ ապահովելու դիմերիզացիա (դիմերիզացիայի դոմեններ) և առանձնահատկություն։

G-սպիտակուցով զուգակցված կաննաբինոիդային ընկալիչները կարող են ձևավորել և՛ հոմո-, և՛ հետերոդիմերներ մի քանի տեսակի ընկալիչների հետ, ինչպիսիք են μ-օփիոիդը, դոպամինը և ադենոզին A2 ընկալիչները։

## Ալկալին ֆոսֆատազ
Աղիքային ցուպիկի (E. coli) ալկալին ֆոսֆատազը դիմերային ֆերմենտ է, որը ցույց է տալիս ներգենային լրացում։ Այսինքն, երբ ալկալին ֆոսֆատազի որոշակի մուտանտ տարբերակները համակցվեցին, արդյունքում ձևավորված հետերոդիմերային ֆերմենտներն ավելի բարձր ակտիվություն ցուցաբերեցին, քան ակնկալվում էր՝ հիմնվելով ծնողական ֆերմենտների հարաբերական գործունեության վրա։ Այս բացահայտումները ցույց տվեցին, որ աղիքային ցուպիկի ալկալին ֆոսֆատազի դիմերային կառուցվածքը թույլ է տալիս համագործակցային փոխազդեցություններ բաղկացուցիչ մուտանտ մոնոմերների միջև, որոնք կարող են առաջացնել ֆերմենտների ավելի ֆունկցիոնալ ձև։

## Տես նաև
* Տուբուլին
* Արյան մակարդում
* Ֆիբրինոգեն
* Կորիզային ընկալիչներ
* Ֆերմենտներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպիտակուցներ