open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լուի-Ադոլֆ Տիեր

**Լուի-Ադոլֆ Տիեր** (, ), ֆրանսիացի պատմաբան և քաղաքական գործիչ։

1871 թվականի փետրվարին Տիերը գլխավորեց Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետությունը և կարճ ժամանակ անց դարձավ Փարիզի կոմունայի ղեկավար։ 1873 թվականի մայիսին հանրապետության նախագահի պաշտոնում նրան փոխարինեց մարշալ Պատրիս դը Մակ-Մագոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Ֆելիքս Բրաքմոն

**Ֆելիքս Բրաքմոն** (, ), ֆրանսիացի փորագրանկարիչ, վիմագրանկարիչ և գեղանկարիչ։ Եվրոպացի առաջին նկարիչներից էր, որը սկսեց հավաքել և ուսումնասիրել չինական ու ճապոնական ստեղծագործություններ։ Հեղինակել է «Փայտափորագրության ու վիմագրանկարչության ուսումնասիրություն» գիրքը (Փարիզ, 1897)։ Բրաքմոնը և իր կինը՝ Մարին, մասնակցել են իմպրեսիոնիստների ցուցահանդեսներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Մեդեա

**Մեդեա** (), հունական առասպելների մեծագույն կախարդուհին, Յասոնի, հետագայում Էգևսի կինը։

Որոշ առասպելներ Մեդեային կապում են Թեսևսի մասին պատումների շարքի հետ։
Այետես թագավորի դուստրը, Հելիոսի թոռնուհին։ Մեդեայի մասին առասպելը կապված է արգոնավորդների արշավանքի մասին զրույցի հետ։ Մեդեան սիրահարվում է արգոնավորդների առաջնորդ Յասոնին և օգնում նրան ձեռք բերել ոսկե գեղմը։ Դրանից հետո նա Յասոնի հետ փախչում է Կոլիխիդայից։ Արգոնավորդներին հետապնդող Այետեսին ետ պահելու համար Մեդեան սպանում է իր եղբայր Ասպիրտոսին և նրա դիակը կտրատելով, նետում է ծով, համոզված, որ Այետեսը կդադարեցնի իր հետապնդումը, որպեսզի հավաքի որդու մարմինը, այն թաղելու համար։ Արգոնավորդների վերադարձից հետո Մեդեան նրանց մի շարք ծառայություններ է մատուցում՝ Կրետեում ոչնչոցնելով հսկա Տալոսին։ Իոլկոս քաղաքում Մեդեան համոզում է Յասոնի թշնամի Պելիասի աղջիկներին, որպեսզի իրենց հորն իբր երիտասարդացնելու համար կտրատեն և եփեն կաթսայում։ Երբ պարզվեց, որ ծերունին մահացել է Մեդեան և Յասոնը վտարվեցին Իոլկոսից և բնակվեցին Կորնթոսում։ Այստեղ Մեդեան Յասոնից ծնում է երկու որդի՝ Մերմերոսին և Փերետոսին։ Յասոնը որոշում է ամուսնանալ Կորնթոսի թագավոր Կրեոնի դստեր՝ Գլավկեի (Կրեուսայի) հետ։ Մեդեան նորապսակ կնոջ համար ուղարկում է կախարդական զգեստ, որը հագնելով Գլավկեն ողջ–ողջ այրվում է։ Որպեսզի Յասոնը ոչ մի կերպ չկարողանա իր վիշտն ամոքել, Մեդեան սպանում է իր իսկ որդիներին և Հելիոսի իրեն նվիրած թևավոր վիշապներ լծած կառքի վրա թռչում է Կորնթոսից։ Փախչելով Կորնթոսից Մեդեան հաստատվում է Աթենքում, որտեղ դառնում է Էգևսի կինը։ Հետագայում երբ Մեդեան փորձել է թունավորել իր ամուսնու՝ Թեսևսի ժառանգին նրան վտարել են Աթենքից։ Նրա հետագա ճակատագրի մասին առասպելը պատմում է, թե նա վերադարձել է Կոլխիդա, որտեղ օգնել է իր հորը՝ Այետեսին վերանվաճելու իր կորցրած թագավորությունը։ Այն, որ Մեդեան եղել է արևի աստված Հելիոսի թոռնուհին, որ նրան վերագրվել է մեռյալներին կենդանացնելու աստվածային ուժ, որ նա թռել է վիշապները լծած կառքով, վկայում է թե Մեդեան մի ժամանակ եղել է աստվածություն, որը հետագայում կորցրել է իր նշանակությունը որպես աստվածուհի։

Մեդեայի մասին առասպելը հունական գրականության մեջ մշակել է Եվրիպիդեսը, հռոմեական գրականության մեջ՝ Սենեկան նույնանուն ողբերգություններում։ նոր ժամանակի գրականության մեջ այս առասպելը արտացոլվել է Կոռնեյլի և Գրիլպարցերի ողբերգություններում, ինչպես նաև դարձել է մի շարք օպերաների, բալետների և գեղանկարչական գործերի թեմա։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Չեզարե Լոմբրոզո

**Չեզարե Լոմբրոզո** (, ), իտալացի դատական հոգեբույժ, դասախոս և մարդաբան, քրեական իրավունքի մարդաբանական դպրոցի հիմնադիր։ Պավիայի (1862 թվականից) և Թուրինի (1896 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր։ Հանցագործությունը համարել է բնական երևույթ, հիմնադրել է «բնածին (ի ծնե) հանցագործների» տեսությունն ու «բնածին հանցագործներին» բնութագրող համակարգը, ըստ որի հանցագործ ոչ թե դառնում են, այլ ծնվում։

## Կենսագրություն
Լոմբրոզոն ծնվել է 1835-ի նոյեմբերի 6-ին Վերոնայում հարուստ հրեաների ընտանիքում։ Նա Պադովայի, Վիեննայի և Փարիզի համալսարաններում սովորել է գրականություն, Լեզվաբանություն և հնագիտություն, բայց հետո մտափոխվել է ու 1859 թվականին դարձել է ռազմական վիրաբույժ։ 1866 թվականին նա Պավիայում նշանակվել է դասախոս, իսկ ավելի ուշ՝ 1871 թվականին գլխավորել է Պեզարոյի հոգեբուժարանը։ Լոմբրոզոն 1876 թվականին դարձել է Թուրինի համալսարանի դատաբժշկության և հասարակական հիգիենայի պրոֆեսոր։ Նույն թվականին նա գրել է իր առավել կարևոր և ազդեցիկ աշխատանքը՝ «*L’Uomo delinquente*» («Հանցագործ մարդ»), որը թարգմանվել է եվրոպական տարբեր լեզուներով։

1862 թվականինց նա եղել է Պավիայի համալսարանի պրոֆեսոր, իսկ 1896 թվականից Թուրինի համալսարանի հոգեբուժարանի պրոֆեսոր։ 1906 թվականից նույն համալսարանում եղել է քրեական մարդաբանության պրոֆեսոր։

Մահացել է Թուրինում 1909 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1835 ծնունդներ
Կատեգորիա:1909 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գիտակցության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրին քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Իտալացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 19 մահեր
Կատեգորիա:Մարդաբաններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պարահոգեբաններ
Կատեգորիա:Վերոնա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քրեաբանություն
Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Իտալացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Մեդեա (այլ կիրառումներ)

**Մեդեա** կարող է վերաբերել՝

* Մեդեա — հունական առասպելների կախարդուհի
* Մեդեա - հույն ողբերգակ Եվրիպիդեսի ողբերգություն
* Մեդեա - կոմունա Իտալիայում
* Մեդեա - Լուիջի Քերուբինիի օպերա (քնարերգական ողբերգություն) երեք գործողությամբ
Աբերդին

**Աբերդին**, քաղաք և նավահանգիստ Մեծ Բրիտանիայում, Շոտլանդիա, Հյուսիսային ծովի ափին, Դի գետի գետաբերանի մոտ։ Մեքենաշինության, սննդի արդյունաբերության կենտրոն, ձկնորսական բազա։ Աբերդինի մոտ կան գրանիտի հանքավայրեր։ 18-րդ դարի կեսերից մինչև 20-րդ դարի կեսերը Աբերդինում շինությունները հիմնականում կառտուցվել են արծաթի պես փայլկտացող տեղական գրանիտից, և Աբերդինը բնութագրվել է որպես «գրանիտե քաղաք», «գորշ քաղաք», «արծաթափայլ քաղաք»։ Այն բանից հետո, երբ Հյուսիսային ծովում 1970-ական թվականներին նավթի հանքավայրեր հայտնաբերվեցին, Աբերդինը ճանաչվեց իբրև Եվրոպայի նավթային մայրաքաղաք կամ Եվրոպայի էներգետիկ մայրաքաղաք։

Աբերդինի ներկայիս տարածքում ու նրա շրջակայքում մարդիկ բնակություն են հաստատել առնվազն ութ հազար տարի առաջ։

Շոտլանդիայի Դեյվիդ Առաջին թագավորը (1124–1153) նրան շնորհել է արքայական քաղաքի կարգավիճակ, որը նպաստել է Աբերդինի տնտեսության կտրուկ վերափոխմանն ու աննախադեպ աճին։ Ավանդական ձկնարդյունաբերությանը, թղթի արտադրությանը, նավաշինությանը նոր ժամանակներում գումարվել են նավթարդյունաբերությունը, ծովային նավահանգստի ու ուղղաթիռային օդակայանի ընձեռած հնարավորությունների արդյունավետ օգտագործումը, որոնք ամենաբանուկներից են համարվում ոչ միայն Շոտլանդիայում ու Մեծ Բրիտանիայում, այլև Եվրոպայում ու աշխարհում։

2015 թվականին Mercer խորհրդատվական ֆիրման Աբերդինն ընդգրկել է ապրելու տեսակետից աշխարհի ամենաբարենպաստ 100 բնակավայրերի ցանկում՝ հատկացնելով 57-րդ տեղը, իսկ Մեծ Բրիտանիայում այդ տեսակետից Աբերդինը ճանաչվել է չորրորդը։ 2012 թվականին HSBC բանկը Աբերդինը բնորոշել է որպես սուպեր քաղաք, որը Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության ութ առաջատարներից մեկն է (ի դեպ, Աբերդինը շոտլանդական քաղաքներից միակն է, որ արժանացել է նման բնորոշման)։

## Անվանում
Անվանումը (անգլերեն՝ **Aberdeen**, արտասանվում է նաև **Էբերդին**) նշանակում է «Դի գետի գետաբերան»։ Կելտական ճյուղի գաելական լեզուներում *Aber* նշանակում է «գետերի խառնարան»։

Աբերդին զարգացել է Դևանա գաղութի տեղում։ 12-14-րդ դդ. եղել է Շոտլանդիայի թագավորների աթոռանիստը։

## Պատկերասրահ

Gilcolmston from Denburn Court - geograph.org.uk - 253683.jpg
Aberdeen Coast light house.JPG
Gilcomston Church, Union St, Aberdeen.JPG
Aberdeen, Salvation Army Citadel - geograph.org.uk - 1958642.jpg
Union Terrace Gardens, Aberdeen.JPG
Duthie Park, Aberdeen.JPG
RGU Riverside East building 1.jpg
Aberdeen, Exhibition and Conference Centre - geograph.org.uk - 596975.jpg
Aberdeen - panoramio.jpg
Aberdeen buildings grey.JPG
8th Dec 2012-Abdn Uni Library 9.JPG
18th Jan 2014 - Tolbooth Museum.JPG


## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Շոտլանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Մրջյուններ

**Մրջյունները** պատկանում են թաղանթավորների կարգի միջատների ընտանիքն։Ի տարբերություն կարգի մյուս ընտանիքների՝ մրջյունների կուրծքը փորիկին է միանում 1-2 հատվածներից կազմված բարակ, շարժուն ցողունիկով։ Հայտնի է մոտ 7000 եվ ավելի տեսակ։

## Արտաքին հատկանիշ
Մրջյունների մարմնի երկարությունը 0,8-30 մմ է, աչքերը լինում են պարզ եվ բարդ։ Բեղիկները բարակ են, ծնկաձև, 12-13 հատվածանի։ Բերանային ապարատը ծամող է։ Կան թևավոր և անթև տեսակներ։

## Վարք
Շատ փոքր, խաղաղասեր եւ ջերմասեր են, տեսակների թիվն ու քանակը արևադարձային երկրներում ավելի շատ է, քան բարեխառն գոտում։ Զարգացած բնազդներով հասարակական միջատներ են։ Մրջյունների գաղութը սովորաբար կազմված է ձու ածող մեկ կամ մի քանի էգերից («թագուհիներ»), սեռապես չզարգացած բազմաթիվ էգերից («չաշխատավորներ») և թևավոր արուներից ու էգերից («աշխատավորներ»)։

Աշխատանքի բաժանումը կատարվում է խոշոր, միջին ու փոքր մրջյունների միջև։ Գաղութի ամենաբազմանդամ խմբի՝ աշխատավորների վրա են դրված բույն կառուցելու, սնունդ հայթայթելու, մատղաշներին կերակրելու, թշնամիներից պաշտպանելու պարտականությունները։
Մրջյունները երբեք չեն քնում։

## Բազմացում
Տարեկան մեկ անգամ մրջյունների բնում զարգանում են թևավոր արուներ ու էգեր, որոնք ամուսնական թռիչքի համար լքում են բույնը։ Բեղմնավորումը տեղի է ունենում օդում կամ գետնի վրա, ապա արուները ոչնչանում են, իսկ էգերը կորցնում են թևերը և սկսում նոր բույն կառուցել։ Կան և մշտապես բույն չունեցող թափառական տեսակներ։

## Սննդառություն
Մրջյունները սնվում են բուսական ու կենդանական կերով, որոշ տեսակներ՝ առավելապես լվիճների քաղցր արտաթորանքով։ Աշխատավոր մրջյունների թագուհուն և թրթուրներին սնում են իրենց թքագեղձերի արտադրած հյութով՝ տրոֆոլաքսիսով։

## Նշանակություն
Մրջյունները օգտակար են, նպաստում են սերմերի տարածմանը, բույսերի փոշոտմանը, հողառաջացմանը, ոչնչացնում են վնասատուների թրթուրները։ Որոշ տեսակները վնաս են հասցնում տեխնիկական կուլտուրաների մթերքներին։ Որոշ երկրներում ձեռնարկվում են մրջյունների պահպանման միջոցառումներ։

## Հետաքրքիր է
Գոյություն ունեն մրջյուններ, որոնք համարվում են մեղրի կենդանի անոթներ։ Այս մրջյունները գաղութում ոչինչ չեն անում և պարարտանում են այլ մրջյունների հավաքած ամենահամեղ կերակուրներով։ Արդյունքում նրանք այնքան են ուռչում, որ դառնում են խաղողի հատիկի չափ։ Նրանց մարմինը լցված է լինում քաղցր հեղուկով։ Երբ գաղութում դժվար ժամանակներ են սկսվում, այս մրջյունները ետ են տալիս կերածը և այլ մրջյուններին կերակրում քաղցր հեղուկով։ Այս մրջյուններով սնվում են նաև այլ գաղութներից ժամանածները, այլ կենդանիներ, նույնիսկ անապատում բնակվող մարդիկ։

Մրջյունները հայտնի հովիվներ են։ Նրանք փնտրում են լվիճներ և խմում են նրանց մարմնից արտազատվող օգտակար հեղուկը։ Մրջյունները լվիճներին պաշտպանում են գիշատիչներից և պատրաստ են նույնիսկ իրենց կյանքը զոհաբերել նրանց կյանքը փրկելու համար։ Մրջյունները հաճախ ուտում են նաև լվիճների թևերը, որպեսզի նրանք չկարողանան թռչել և հեռանալ։ Հայտնի է նաև որ մրջյունները լվիճներին տեղափոխում են իրենց բները և պահում իրենց հարմար վայրում՝ նրանց նեկտարից մշտապես օգտվելու համար։

Կատեգորիա:Թաղանթաթևավորներ
Կատեգորիա:Հասարակական միջատներ
Գուրամ Գեգեշիձե

**Գուրամ Գեգեշիձե** (, ), վրացի արձակագիր։

Առաջին պատմվածքը՝ «Քանի դեռ միասին ենք», տպագրվել է 1957 թվականին, «Ցիսկարիի» առաջին համարում։ «Նակադուլի» հրատարակչությունը 1965 թվականին լույս է ընծայել նրա առաջին գիրքը՝ «Արև է, ջերմ»։ Մեծ ընդունելության է արժանացել նրա «Մեղսագործը» վեպը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Օլդոս Հաքսլի

**Օլդոս Լեոնարդ Հաքսլի** (, ), անգլիացի արձակագիր, բանաստեղծ։ Հեղինակ է մոտ հինգ տասնյակ գրքի, որոնցից ամենահայտնիներն են «Չքնաղ նոր աշխարհ» (, 1932) նշանավոր հակաուտոպիստական երգիծական վեպը և «Իմացության դարպասները» (, 1954) փիլիսոփայական-փաստագրական երկը, որտեղ նա նկարագրում է փսիխոդելիկներ օգտագործելու իր փորձառությունը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանը (1921)։ Եղել է գրական ու թատերական քննադատ։ Գրական գործունեությունն սկսել է բանաստեղծությունների ժողովածուներով (1916 և 1918), որոնցում ժխտում է իրական աշխարհի գեղեցկությունն ու ներդաշնակությունը։ «Դեղին Քրոմը» (1921), «Խեղկատակների շուրջպար» (1923) և «Կոնտրապունկտ» (1928) վեպերում քննադատել է այպես կոչված՝ կեղծ մտավորականության «երեսպաշտությունը», «հոգեկան սնանկությունը»։

## Անձնական կյանք
Հաքսլին ամուսնացել է բելգիուհի Մարիա Նիսի հետ (1899 սեպտեմբերի 10 - 1955 փետրվարի 12) 1919 թվականին։ 1920 թվականին ծնվել է նրանց որդի Մեթյուն, որը դարձավ հայտնի համաճարակաբան։ 1955 թվականին Մարիան մահացավ կրծքի քաղցկեղից։

1956 թվականին Հաքսլին ամուսնացավ գրող Լորա Արչերի հետ (1911-2007)։

Չնայած միստիցիզմի հանդեպ հետաքրքրությանը՝ Հաքսլին իրեն համարում էր ագնոստիկ։

Հաքսլիի պահպանված ձեռագրերի մեծ մասը գտնվում են Լոս Անջելեսի Կալիֆորնիական համալսարանում։ Որոշ ձեռագրեր գտնվում են Սթենֆորդի համալսարանի գրադարանում

## Ստեղծագործություններ
* «Դեղին Քրոմը», *Crome Yellow* — 1921
* «Այս անպտուղ տերևները» *Those Barren Leaves* — 1925
* «Չքնաղ նոր աշխարհ», *Brave New World* — 1932 (հայերեն հրատարակվել է 2017 թ․, Զանգակ հրատարակչության կողմից, Լիլիթ Հայրապետյանի թարգմանությամբ)
* «Կույրը Գազայում», *Eyeless in Gaza* — 1936
* «Շատ տարիներ անց», *After Many a Summer Dies the Swan* — 1939
* «Ինչպես վերականգնել տեսողությունը», *The Art of Seeing* — 1943
* «Time Must Have a Stop», — 1945
* «Հավերժական փիլիսոփայություն», — 1946
* «Հանճար և աստվածուհի» — 1955
* «Դրախտ և դժոխք», *Heaven and Hell* — 1956
* «Վերադարձ դեպի չքնաղ նոր աշխարհ», *Brave New World Revisited* — 1958
* «Կղզի», *Island* — 1962

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հատված «Չքնաղ նոր աշխարհ» վեպից
* Օլդոս Հաքսլին Զանգակ հրատարակչությունում
* Օլդոս Հաքսլին fadedpage.com֊ում

Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Ռևազ Ինանիշվիլի

**Ռևազ Ինանիշվիլի** (, ), վրացի արձակագիր։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Առաջին գիրքը լույս է տեսել 1953 թվականին։ Պատմվածքների մի քանի ժողովածուների հեղինակ է. «Բարեկամիս ուղղված նամակներից», «Կաթիլներ տերևների վրա», «Որտե՞ղ է ապրում հեքիաթագիրը», «Սպիտակ հեռավոր գագաթներ» և այլն։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ստեղծագործություններ
* Գեղեցիկ կինը

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Մխիթար Անեցի

**Մխիթար Անեցի** (), հայ պատմիչ, Անիի կաթողիկե եկեղեցու ավագերեց։ Գրել է «Մատեան աշխարհավէպ հանդիսարանաց» երկասիրությունը (Հառիճա վանքի Գրիգոր վարդապետի խնդրանքով)։ Պատմությունը հավանաբար կազմված էր երեք մասերից։ Առաջին մասում ընդգրկված էր եղել հայոց Պարույր թագավորից մինչև Բագրատունի Գագիկ Ա թագավորի գահակալությունն ընկած ժամանակաշրջանը, երկրորդում՝ 11-րդ դարի 60-ական թթ. և 12-րդ դարի պատմական անցքերը և երրորդում՝ խաչակրաց արշավանքների պատմությունը։ «Մատեանից» մեզ է հասել միայն առաջին մասի սկզբի գլուխները (ԻԷ գլուխը ներառյալ)։ Գրել է նաև այլ աշխատություններ, որոնք ժամանակի ընթացքում կորել են։

Մխիթար Անեցու գրական ժառանգության մասին տեղեկություններ են հաղորդում Վարդան Արևելցին և Ստեփանոս Օրբելյանը։

## Աշխատություններ
* Մխիթարայ Անեցւոյ Պատմութիւն, սկիզբն, գլուխք ԻԷ եւ յաւելուածք. ի լոյս ած Ք(երոբէ) Պ(ատկանեան), Ս. Պետերբուրգ, 1879։
* Մխիթար Անեցի, Մատեան աշխարհավէպ հանդիսարանաց, աշխատասիրութեամբ Հայրապետ Մարգարեանի, Երեւան, 1983։
* Մխիթար Անեցի, Հանդիսարանների աշխարհավեպ մատյան, թարգմանությունը գրաբար բնագրից և ծանոթագրությունները Վանո Եղիազարյանի, Ե., 2001:

## Գրականություն
* Յովսէփեան Գարեգին կաթողիկոս, Մխիթար Անեցի գրիչ եւ նկարիչ, - «Հասկ» հայագիտական տարեգիրք, Ա տարի, 1948, Անթիլիաս, էջ 192-221։
* Մարգարյան Հ. Գ., Մխիթար Անեցու պատմության աղբյուրների մասին.- «Լրաբեր հասարակական գիտությունների», 1972, № 1, էջ 86-91։
* Տիգրան Գոյումջյան, Մխիթար Անեցին Ղազնավյանների և Սելջուկյանների մասին. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, 1972, № 4, էջ 74-84։
* Dickran K. Kouymjian, Problems of Medieval Armenian and Muslim Historiography: The Mxit'ar of Ani Fragment, - International Journal of Middle East Studies, Vol. 4, No. 4 (Oct., 1973), pp.&nbsp;465–475.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Դաո Դե Ցզին

**Դաո Դե Ցզին** («Կանոնական գիրք դաո-ի և դե-ի մասին»), մ.թ.ա. IV-III դդ. կազմված փիլիսոփայական երկասիրություն, որի հեղինակությունը վերագրվում է Լաո Ցզիին։ Գիրքը հանդիսանում է դաոսականության գաղափարների հիմնարար աղբյուրը և չինական մտքի նշանավոր հուշարձաններից մեկնը։ Մեծ ազդեցություն է թողել Չինաստանի և համաշխարհային մշակույթի վրա։ Աշխատության հիմնական դրույթը՝ մարդու և աշխարհի անցնելիք բնական ճանապարհի գաղափարն է։

Կատեգորիա:Չինական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գրականություն
Օտիա Իոսելիանի

**Օտիա Իոսելիանի** (, ), վրացի արձակագիր, դրամատուրգ։

Օտիա Իոսելիանու առաջին պատմվածքը տպագրվել է 1954 թ.-ին, իսկ 1957 թ.-ին՝ նովելների առաջին ժողովածուն։ Նրա գրչին են պատկանում «Աստղերը ընկնում են» վեպը, «Լևան», «Ճեպընթաց գնացքից», «Զինվորը վերադարձավ» և այլ պատմվածքներ։ Վրաստանի թատրոններում բեմադրվել են նրա «Մարդը մի անգամ է ծնվում», «Երբ սերը կգա», «Ոսկով լի երկիրը», «Քանի դեռ սայլը շուռ չի եկել» պիեսները («Քանի դեռ սայլը շուռ չի եկել» կատակերգությունը բեմադրվել է նաև Խորհրդային Հայաստանի, ԽՍՀՄ այլ հանրապետությունների, Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության թատրոններում և արժանացել ջերմ ընդունելության)։

Օտիա Իոսելիանին մահացել է 2011 թվականին՝ 81 տարեկան հասակում։ Իր կտակի համաձայն՝ թաղվել է իր ծննդավայր Գվիշտիբի գյուղում՝ հայրենական տան բակում։ Իր վաստակի համար գրողը, բազմաթիվ այլ պարգևների հետ, արժանացել էր Վրաստանի Պատվո շքանշանի։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Հարավային Սուդանի անկախության հանրաքվե (2011)

մինի|Սուդանի տարածաշրջանները և վիճարկելի տարածքները՝

**Հարավային Սուդանի անկախության հանրաքվե**, հանրաքվե Սուդանից Հարավային Սուդանի անկախության հարցով, որը տեղի է ունեցել 2011 թվականի հունվարի 9-ից մինչև 15-ը համաձայն 2005 թվականի Նայվաշյան պայմանագրի Սուդանի ազատագրման ազգային բանակի և Սուդանի կենտրոնական կառավարության միջև քաղաքացիական պատերազմի ավարտման մասին։

## Տես նաև
* Սուդանի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* Հարավային Սուդանի հանրաքվեի անցման բյուրո  
* Կայքա հարավսուդանյան հանրաքվեի մասին  
* Հոդվածներ և նորությունները հանրաքվեի մասին 
* Կայք հանրաքվեի մասին  

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2011 հանրաքվեներ
Կատեգորիա:Հարավային Սուդան
Կատեգորիա:Սուդան
Մ.թ.ա. 674

**Մ.թ.ա. 674**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 670-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 675 և մ.թ.ա. 673 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 670

**Մ.թ.ա. 670**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 660-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 671 և մ.թ.ա. 669 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Սուդանի վարչական բաժանում

Սուդանը բաժանվում է 26 նահանգների ( [վիլայաթ]), որոնց հաճախակի նաև պրովինցիաներ են անվանում։

Մինչև 1994 թվականը Սուդաը բաժանված էր եղել տարածաշրջանների։

## Տես նաև
* Հարավային Սուդանի վարչական բաժանում
* Հարավային Սուդանի անկախության հանրաքվե (2011)


Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Հարավային Կորդոֆան

**Հարավային Կորդոֆան** ( [Ջանուբ Կուրդուֆան]), Սուդանի 25 նահանգներից մեկը, որը գտնվում է երկրի կենտրոնական մասում։

## Տես նաև
* Սուդանի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* Հարավային Կորդոֆանի պաշտոնական կայքը  

Կատեգորիա:Սուդանի նահանգներ
Մ.թ.ա. 660

**Մ.թ.ա. 660**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 650-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 661 և մ.թ.ա. 659 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Սերգո Կլդիաշվիլի

**Սերգո Կլդիաշվիլի** (, ), վրացի արձակագիր, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1893 թվականին։ 1917 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Գեղարվեստական երկեր տպագրել է 1911 թվականից։ Պատմվածքների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1927 թվականին։ Կլդիաշվիլին նաև բեղմնավոր դրամատուրգ է։ Նրա պիեսները ներկայացվել են բազմաթիվ թատրոններում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Թամազ Ճիլաձե

**Թամազ Ճիլաձե** (վրացերեն՝ თამაზ ჭილაძე, ), վրացի արձակագիր, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1931 թվականին։ 1954 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Նրա առաջին արձակ երկը՝ «Զբոսանք ձիակառքով», տպագրվել է 1961 թվականին։ Նրա գրչին են պատկանում «Կռունկը», «Սպիտակ ծուխ», «Պոսեյդոնի պալատը» և այլ պատմվածքներ, ինչպես նաև «Ակվարիում», «Անսպասելի հյուրը», «Մոռացված պատմություն» պիեսները։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Տաթևիկ Ղափլանյան

**Տաթևիկ Հրաչյայի Ղափլանյան** (), հայ դերասանուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1987)։

Հրաչյա Ղափլանյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
Տաթևիկ Ղափլանյանը ծնվել է Երևանում, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Հրաչյա Ղափլանյանի ընտանիքում։ Երկար տարիներ աշխատել է Երևանի Դրամատիկական թատրոնում՝ հանդես գալով տարբեր դերախաղերով։

1993 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ խաղացել է Ա.Լինդգրենի «Երկարագուլպա Պեպին» ներկայացման մեջ։ 2005 թվականին մահացել է նրա դեռ 30-ը չբոլորած որդին, որից հետո նա սկսել է հաճախ ժամանել Երևան։ 2009 թվականին Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում բեմադրել է «Իմ անուշ տղա» ներկայացումը` նվիրված որդու հիշատակին։ Մահացել է Լոս Անջելեսում, թաղված է Երևանում։

## Դերերը թատրոնում

## Ֆիլմագրություն

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1987

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 22 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Ռեզո Ճեիշվիլի

**Ռեզո Ճեիշվիլի** (, ), վրացի արձակագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1933 թվականին։ 1959 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Նույն թվականին համալսարանի «Պիրվելի սխիլի» («Առաջին ճառագայթ») ալմանախում տպագրվել է նրա առաջին պատմվածքը։ «Բզիանեթի» պատմվածքների ժողովածուն լույս է տեսել 1961 թվականին։ Այնուհետև հրատարակվել է նրա «Իմ բարեկամ Նոդարը» վեպը։ Ունի պատմվածքների մի քանի ժողովածու։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Յասոն

**Յասոն** (Յազոն, Իասոն, Ἰάσων), հունական դիցաբանության աստված, Յասոն նշանակում է բուժող, նրա իսկական անունը եղել է Դիոմեդես։

Թեսսալիայի Իոլկոս քաղաքի թագավոր Էսոնի և Պոլիմեդայի (տարբերակներ՝ Ամփոնոմիե, Պոլիմենե, Ալկիմեդա, Պոլիփեմե) որդին։ Երբ Էսոնի եղբայրը՝ Պելիասը իշխանությունը խլեց նրանից, հարազատները, վախեցած Պելիասի դավերից, Յասոնին հանձնում են կենտավրոս Քիրոնի խնամքին, որը պատանուն սովորեցնում է բժշկության արվեստը։ Այր դառնալուց հետո Յասոնը վերադառնում է Իոլկոս։ Պելիասը նրան ուղարկում է Այետեսի թագավորություն՝ ոսկե գեղմը բերելու։ Նա գլխավորում է արգոնավորդների արշավանքը։ Բազում արկածներից հետո արգոնավորդները «Արգո» նավով հասնում են Այետես թագավորի մոտ, որը համաձայնվում է հանձնել նրանց ոսկե գեղմը, պայմանով, որ Յասոնը գութանին լծի բոց ժայթքող, պղնձե սմբակներով ցուլերին և նրանցով հերկած դաշտում ցանի վիշապի ատամներ։ Այետեսի դստեր՝ հզոր կախարդուհի Մեդեաի օգնությամբ, որը սիրահարվում է Յասոնին, թագավորի պահանջները հաջողությամբ կատարվում են։ Յասոնը տիրանում է ոսկե գեղմին և իր հետ վերցնելով Մեդեաին ընկերների հետ մեկնում է Հունաստան։ Վերադառնալով Իոլկոս Յասոնը իմանում է, որ Պելիասը սպանել է իր հորը և եղբորը, իր մորը հասցրել ինքնասպանության։ Մարդասպանից վրեժ լուծելու համար Մեդեան Պելիասի դուստրերին համոզում է կտրատել իրենց ծերունի հոր մարմինը և եփել կաթսայում։ Նա խոստանում է ուր դրանից հետո Պելիասը կերիտասարդանա, սակայն խոստումը չի կատարվում, Մեդեան ու Յասոնը վտարվում են Իոլկոսից և մեկնում Կորնթոս, Կրեոն թագավորի մոտ։ Այստեղ Յասոնը մի քանի տարի ապրում է Մեդեաի հետ և ունենում են երկու զավակ՝ Մերմերոսին և Փերետոսին։ Այնուհետև Յասոնը որոշում է ամուսնանալ Կրեոնի դստեր՝ Կրեուսայի (Գլավկեի) հետ։ Մեդեան նորապսակ կնոջը ուղարկում է թունավոր հագուստ և նա ահավոր տառապանքներով մահանում է։ Որպեսզի վրեժը լիակատար լինի նա Յասոնի աչքի առջև սպանում է իր երկու որդիներին և հեռանում թևավոր վիշապներ լծած կառքով։ Միայնակ մնացած Յասոնը մահանում է խալխլված «Արգո» նավի բեկորների տակ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Արամ Պետրոսյան

**Արամ Հովհաննեսի Պետրոսյան** (), հայ կոմպոզիտոր, բանաստեղծ, շարականագետ, նարեկացիագետ, միջնադարյան հայ հոգևոր և ժողովրդական երաժշտության մասնագետ։ Օրատորիալ, սիմֆոնիկ, երգչախմբային, կամերային ստեղծագործությունների հեղինակ է։

## Կենսագրություն
Սովորել է Վանաձորի Երաժշտական դպրոցի կլարնետի բաժին, դասատուներ եղել են Ռ. Ռիգանյանը, Ն. Եթիմյանը, կոմպոզիտոր Ստ. Ռոստունին։
1990-1995 թթ. սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան Պետական Կոնսերվատորիայի Կոմպոզիցիայի բաժնում՝ պրոֆ. Էդվարդ Միրզոյանի դասարանում, ապա 1997 թվականին ավարտում է ասպիրանտուրան։ 1993-2003 թթ. Գանձասար Աստվածաբանական Կենտրոնում աշխատում է որպես Շարականագիտության բաժնի երաժշտական խմբագիր։

## Ստեղծագործություններ
* 1990 Սոնատ կլարնետի և դաշնամուրի համար (1988 թ. երկրաշարժի զոհերի հիշատակին)։
* 1991 Պիես դաշնամուրի համար (նվիրված Սվետլանա Բոյաջյանին)։
* 1992 Սկերցո և Հավերժ Շարժում, 2 դաշնամուրի համար։
* 1993 Կվինտետ ֆլեյտայի, հոբոյի, կլարնետի, ֆագոտի և կոնտրաբասի համար։
* 1993 «Գեղջկական Պատկերներ», մենակատարների և երկսեռ երգչախմբի համար (Մեծն Կոմիտասի հիշատակին)։
* 1995 Սիմֆոնիա կոնտրալտի և սիմֆոնիկ մեծ նվագախմբի համար (Անգին հորաքրոջս անգին հիշատակին)։
* 1998 «ՆԱՐԵԿ» սիմֆոնիա-կանտատ № 1, բարիտոնի, սիմֆոնիկ մեծ նվագախմբի, երկսեռ և մանկական երգչախմբերի, երգեհոնի և 2 ձայներիզի համար, որը կատարվել է 2000 թվականի նոյեմբերի 9-ին «Վիեն մոդեռն» փառատոնում, Բրուքներ Լինց Նվագախմբի կողմից։
* 1999 «Օրհնեցէք Տիրոջը», երկսեռ երգչախմբի և երգեհոնի համար։
* 2000 «Ես Ձայն զԱռիւծուն Ասէմ...» սիմֆոնիա-կանտատ № 2 (անավարտ), սոպրանոյի, բարիտոնի, սիմֆոնիկ մեծ նվագախմբի, երկսեռ երգչախմբի և երգեհոնի համար, որի համաշխարհային պրեմիերան տեղի ունեցավ Վիեննայում և կատարվեց Բրուքներ Լինց Նվագախմբի, Սլովակիայի Ֆիլհարմոնիկ Ակադեմիական Երգչախմբի, Վիեննայի ԱՄԱԴԵՈւՍ Մանկական Երգչախմբի, սոպրանո՝ Սոնա Ղազարյանի, բարիտոն՝ Սթիվըն Շեշարեգի, դիրիժոր՝ Էռնստ Թայսի կողմից։

## Մրցանակներ
* Կոմիտաս 125, Հոգևոր և Ժողովրդական Երաժշտության Մրցույթ՝ Երկրորդ Մրցանակ(«Գեղջկական Պատկերներ» ստեղծագործության համար)։
* 1998 Գլխավոր Մրցանակ՝ 1999 թ. Վիեննայի Միջազգային Կոմպոզիտորական Մրցույթում, ժյուրի՝ Ֆաբիո Վաչչի (Իտալիա), Պիտըր Էթվոշ (Հունգարիա-Հոլանդիա), Լոթար Քնեսլ, Ֆրիդրիխ Սեռա (Ավստրիա), մեկենասությամբ՝ աշխարհահռչակ դիրիժոր Կլաուդիո Աբադոի։ («ՆԱՐԵԿ» ստեղծագործության համար)
* 1998-1999 ԴՈՅՉ ԲԱՆԿ-ի Մշակույթի բաժնի թոշակը՝ Էդենկոբենի Հեռենհաուզում կոմպոզիտոր-ռեզիդենտության համար (պրոֆ. Քոնրադ և Բարբարա Շթալների առանձնատանը), ժյուրի՝ պրոֆ. Պիտըր Էթվոշ։
* 1999 Ալեքսանդր Զեմլինսկի Սիմֆոնիկ Երաժշտության Միջազգային Մրցույթի ֆինալիստ, ԱՄՆ։ (Սիմֆոնիա)
* 2000 Վիեննայի Կոնցերտհաուզի Մեծ դահլիճում՝ «ՎԻԵՆ ՄՈԴԵՌՆ» ժամանակակից երաժշտության միջազգային փառատոնի շրջանակներում տեղի ունեցավ «ՆԱՐԵԿ» և

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կանտատի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ շարականագետներ
Կատեգորիա:Նարեկացիագետներ
Կատեգորիա:Սիմֆոնիայի հեղինակներ
Կատեգորիա:Սիմֆոնիա-կանտատների հեղինակներ
Կատեգորիա:Սոնատների հեղինակներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Էդիկ Այվազյան

**Էդիկ Մարտիրոսի Այվազյան**, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։ Մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ բնակավայրերի ինքնապաշպանական մարտերին։ 1990 թվականից մինչև 1992 թ. օգոստոսը ՀՅԴ ջոկատների վաշտի կազմում մասնակցել է Շահումյանի, Մարտակերտի, Ասկերանի շրջանների ինքնապաշանական մարտերին, Շուշիի ու Լաչինի շրջանի ազատագրման և հակառակորդի կրակակետերի ոչնչացման ռազմագործություններին։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Գուրամ Ռչեուլիշվիլի

**Գուրամ Ռչեուլիշվիլի** (վրացերեն՝ გურამ მიხეილის ძე რჩეულიშვილი, ), վրացի արձակագիր։

## Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1957 թվականին «Ցիսկարի» ամսագրում տպագրվել են նրա առաջին պատմվածքները՝ «Դանդաղ տանգո», «Սերը մարտ ամսին», «Կոտե պապի աշունը», «Սաթագուրի» («Մկնորսությունը»)։ Գուրամ Ռչեուլիշվիլու առաջին գիրքը՝ «Սալամուրա»-ն, լույս է տեսել երիտասարդ գրողի ողբերգական մահից հետո, 1961 թվականին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 23 մահեր
Արչիլ Սուլակաուրի

**Արչիլ Սուլակաուրի** (վրացերեն՝ არჩილ სულაკაური, ), վրացի արձակագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1927 թվականին։ 1951 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Նրա առաջին պատմվածքը՝ «Ալիքները դեպի ափ են մղվում», տպագրվել է 1957 թվականին։ «Աղավնիները», «Տղան ու շունը», «Ջրհեղեղ» պատմվածքները նկարահանվել են Վրացֆիլմ ստուդիայում, «Ջրհեղեղը» բեմադրվել է Թբիլիսիի Ռուսթավելու անվան ակադեմիական թատրոնում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:1997 մահեր
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Յասոն (այլ կիրառումներ)

**Յասոն** կարող է վերաբերել՝

* Յասոն — հունական դիցաբանություն։
* Յասոն (օպերա) — իտալացի երգահան Ֆրանչեսկո Քավալլիի օպերան։
* Յասոն Տրալացի - հույն դերասան Արտաշատի թատրոնում, Արտավազդ Բ-ի ժամանակ։
Արգոնավորդներ

մինի|300px
**Արգոնավորդներ** (հին հունարեն՝ Ἀργοναύται, առաջացել է հունարեն Αργώ (Արգո) բառից, նշանակում է Արգո նավով նավողներ), հույն հերոսներ որոնք արշավել են Կոլխիս, կախարդական խոյի ոսկե գեղմի հետևից։

Արգոնավորդների մասին առասպելն ստեղծվել է նախահոմերյան շրջանում, բայց մեզ է հասել մ.թ.ա. 5–րդ դարում բանաստեղծ Պինդարոսի մշակմամբ։ Առասպելում նկարագրված դեպքերը կատարվել են Տրոյական պատերազմից մեկ սերունդ առաջ։ Թեսալական Իոլկոս քաղաքում Պելիասը վտարում է թագավորին և խորթ եղբայր Էսոնին որդու՝ Յասոնի հետ։ Պելիասը վախենալով որ Յասոնը չափահաս դառնալով կպահանջի իրեն պատկանող թագավորությունը, հրամայում է, որ նա Այետեսի թագավորությունից Հելլադա վերադարձնի կախարդական խոյի ոսկե գեղմը։ Ոսկե գեղմը գտնվում է Էայի սրբազան պուրակում և պահպանում է վիշապը։ Յասոնը պատրաստվում է արշավանքի, որին մասնակցելու համար գալիս են հերոսներ Հունաստանի տարբեր մարզերից։ Արշավանքի մասնակիցների ցուցակը տարբեր է անտիկ հեղինակների մոտ, բայց հերոսների թիվը եղել է մոտավորապես 50, նավի թիակների թվին համապատասխան։ Առասպելի՝ ամբողջ Հունաստանում տարածվելուն զուգընթաց արգոնավորդների թվում ներգրավվում են նոր հերոսներ, որոնց մեջ էին Օրփեոսը, Հերակլեսը, Ամփիարաոսը, Բորեադները, Կաստորը, Պոլիդևկեսը, Մելեագրոսը, Տիդևսը, Թեսևսը և ուրիշներ։ Հերոսները Արգոսի ղեկավարությամբ և Աթենասի օժանդակությամբ կառուցում են «Արգո» նավը և նավում հեռավոր Էա։ Արգոնավորդների երթուղին անցնում է Իոլկոսից Լեմնոս, այնուհետև Սամոթրակե կղզի, Հելլեսպոնտոս դոլլոների երկիր, որտեղ հերոսներին ցնծությամբ ընդունում է Կիզիկոս թագավորը։ Կիոս քաղաքի մոտ Հիլասին նիմփաները տանում են գետի հատակը։ Հերակլեսը գնում է իր սիրելիին փնտրելու և ետ է մնում արգոնավորդներից։ Բութանիայում բեբրյուկների թագավոր Ամիկեսը բռնցքամարտի է հրավիրում արգոնավորդներին և սպանվում Պոլիդևկեսի կողմից։ Թրակիական Սալմիդեոս քաղաքում Բորիադները կույր ծերունի Փինևսին ազատում են Հարպիաներից, որոնք պղծում էին նրա կերակուրը։ Ի նշան շնորհակալության Փինևսը խորհուրդ է տալիս խուսափել Սիմպլիգատներ կոչվող շարժվող ժայռերից, որոնք ճզմում էին իրենց արանքով անցնող նավերին։ Արգոնավորդները այցելում են ամազոնուհիների երկիրը, այնուհետև Արեսի կղզին, որտեղ օթևանում էին Ստիմփալոսյան թռչունները, որոնք նետասլաք արձակում էին իրենց պղնձե փետուրները։ Արգոնավորդներին միանում են նաև Փռիկսոսի որդիները։ Հասնելով Կոլխիս Յասոնը Այետեսից պահանջում է ոսկե գեղմը։ Թագավորը համաձայնվում է և պայման դնում. որ Յասոնը սանձահարի բոց արտաժայթքող և պղնձե կճղակներ ունեցող ցուլերին, հերկի ռազմի աստված Արեսի դաշտը և այնտեղ ցանի վիշապի ատամներ։ Այդ ատամներից ծնվում էին ռազմիկներ պատրաստ հարձակվելու Յասոնի վրա։ Այետեսը դրանից հետո դարձյալ հրաժարվում է ոսկե գեղմը հանձնել հերոսներին։ Յասոնը և Մեդեան սպանում են վիշապին և գեղմին տիրելով նավում են դեպի Հունաստան։

Արգոնավորդների մասին առասպելի կերպարները ներշնչել են Եվրիպիդեսին («Մեդեա» ողբերգությունը) և Սենեկային։ Առասպելը լայնորեն օգտագործվել է կերպարվեստում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արգոնավորդներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Հերակլես
Կատեգորիա:Կոլխիդա
Կատեգորիա:Թեսալիայի առասպելներ
Կատեգորիա:Էպոսների կերպարներ
Սթիվ Ռեդգրեյվ

**Սթիվ Ռեդգրեյվ** (անգլերեն՝ *Sir Stephen Geoffrey Redgrave*, ), անգլիացի մարզիկ։ Ակադեմիական թիավարության ասպարեզում հասել է մեծ հաջողությունների։ Օլիմպիական խաղերի հնգակի չեմպիոն (1984, 1988, 1992, 1996, 2000), աշխարհի առաջնությունների իննակի հաղթող։ 2000 թվականին արժանացել է Բրիտանական կայսրության ասպետի կոչման։

Սթիվ Ռեդգրեյվը համարվում է օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ առավել հաջողակ տղամարդ թիավարողը և միակ տղամարդ մարզիկը, որ կարողացել է հինգ իրարահաջորդ օլիմպիադաներում ոսկե մեդալներ նվաճել տոկունություն պահանջող մարզաձևում։

Նա համարվում է նաև Մեծ Բրիտանիայի մեծագույն օլիմպիականներից մեկը։ 2016 թվականի դրությամբ առավել շատ օլիմպիական մեդալներ նվաճած բրիտանացի մարզիկների ցանկում զբաղեցնում էր 4-րդ տեղը՝ հաջորդելով հեծանվորդներ՝ սըր Քրիս Հոյին, Ջեյսոն Քեննիին և սըր Բրեդլի Ուիգինսին։ Սթիվ Ռեդգրեյվը երկու անգամ արժանացել է օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունների ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի հավաքականի դրոշակակիրը լինելու պատվին։ 2002 թվականին  BBC-ի կազմած 100 մեծագույն բրիտանացիների ցանկում նրան հատկացվել է 36-րդ տեղը։

Սթիվ Ռեդգրեյվը թիավարության բրիտանական ասոցիացիայի պատվավոր նախագահն է։ Նրա զավակներից Նատալին, հանդես գալով Օսֆորդի համալսարանի աղջիկ թիավարողների ակումբային թիմի կազմում, 2011 թվականին հաղթող է ճանաչվել Քեմբրիջի համալսարանական թիմի դեմ մղված մրցապայքարում (*Henley Boat Races*):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Virtual Library rowing information
* Marlow information 
* Video 1988 Pair (2-) Olympic race
* Video Sir Steve Redgrave discusses the key to a winning team
* Sir Steve Redgrave: myplace ambassador – creating places for young people to go to(video)
* The Sonshine of Our Lives: Sheila Redgrave tells the broader story of her son Sir Steve Redgrave 
* Motion in Action Inspirational Story on Steve Redgrave 

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Անգլիացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 23 ծնունդներ
Հոսեյն Ռեզազադե

**Հոսեյն Ռեզազադե** (պարսկերեն՝ حسین رضازاده, ), իրանցի ծանրամարտիկ (գերծանր քաշային)։ Օլիմպիական խաղերի կրկնակի (2000, 2004) չեմպիոն, համաշխարահային ռեկորդների հեղինակ։ Համարվել է աշխարհի ամենաուժեղ մարդը (263,5 կգ)։ Ազգությամբ ադրբեջանցի է։

Ծնվել է 1978 թվականին։

## Աղբյուրներ

IWRP - profile

Կատեգորիա:Իրանցի ծանրամարտիկներ
Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Ռիչարդ Հովհաննիսյան

**Ռիչարդ Գասպարի Հովհաննիսյան** (,  ), ամերիկաբնակ հայ պատմաբան, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ։

Քաղաքական գործիչ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հայրը։

Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են Հայաստանի, Անդրկովկասի և Միջին Արևելքի պատմության հարցերին, Հայաստանի XX դ. սկզբի, Հայաստանի առաջին Հանրապետության, Օսմանյան կայսրությունում հայոց ցեղասպանության պատմությանը և պատմագրությանը։

## Հիմնական աշխատություններ
*Հայաստանի Հանրապետություն (4 հատոր, The Republic of Armenia, հատոր 1 (1971) և հատոր II (1982), հատորներ III և IV (1996) U.C. Press)
*The Armenian Holocaust, Cambridge, Massachusetts, Armenian Heritage Press (1980) 
*The Armenian People from Ancient to Modern Times, 2 vols. New York։ St. Martin's Press, 1997 
*Remembrance and Denial։ The Case of the Armenian Genocide. Detroit։ Wayne State University Press, 1998

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ հայագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հետազոտողներ
Տարտարոս

**Տարտարոս** (հին հունարեն` Τάρταρος), ըստ Հեսիոդոսի երկրի ամենախոր ընդերքը։

Տարտարոսը գտնվում է երկրից այնքան հեռավորության վրա, ինչ երկիրը երկնքից, այն պատած է երեք շերտ խավարով և երկաթե (կամ պղնձե) երեք պարսպով։ Տարտարոսի երկաթե դարպասները դրել է Պոսեյդոնը։ Տարտարոսի շուրջը հավերժորեն մոլեգնում են փոթորիկներ։ Այնտեղ բանտարկված են Քրոնոսը և պարտված տիտանուհիները` հեկատոնքեյրների պահակության ներքո։ Տարտարոսը համարվում է ստորերկրյա թագավորության Աիդի ամենաստորին մասը, երբեմն այն նույնացվել է Աիդի հետ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Աբքայք (նավթի հանքավայր)

**Աբքայք** (արաբերեն՝ بقيق), նավթի հանքավայր Սաուդյան Արաբիայի արևելքում։ Մտնում է Պարսից ծոցի նավթագազաբեր ավազանի մեջ։ Հիմնական կենտրոնը՝ Աբքայք քաղաքը։ Կառուցված է նավթամուղ՝ մինչև Սայդա (Լիբանան) և Ռաս Թաննուրա։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի նավթի հանքավայրեր
Աբրուցո

**Աբրուցո**, մարզ Կենտրոնական Իտալիայում, Ադրիատիկ ծովի ափին, Ապենինյան թերակղզու կենտրոնական մասում, Աբրուցյան Ապենիններ լեռներում։ Տարածությունը՝ 10794 կմ², բնակչությունը՝ 1 202100 մարդ (1969)։ Գլխավոր քաղաքը՝ Լ'Աքվիլա։

Անվանումը (իտալերեն՝ *Abruzzo*) ստացել է մարզի տարածքում ձգվող Աբրուցյան Ապենիններ (*Appenino Abruzzese*) լեռներից։ Լեռների անվանումն առաջացել է լատիներեն *abruptus* «զառիթափ» բառից, այսինքն՝ զառիթափ լանջեր ունեցող, խոր կիրճերով մասնատված լեռներ։

1986 թ.-ի տվյալներով գյուղատնտեսական շրջան էր։ Ադրիատիկի ծովափում և միջլեռնային հովիտներում մշակվում Է ցորեն, եգիպտացորեն, շաքարի ճակնդեղ, կարտոֆիլ, ձիթապտուղ, խաղող, բանջարեղեն։ Լեռներում զբաղվում են արոտային ոչխարաբուծությամբ։ Ունի քիմիական և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Աբրուցցին զբոսաշրջիկության և ալպինիզմի կենտրոն է։

## Տես նաև
* Իտալիայի վարչական բաժանում

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Իտալիայի մարզեր
Վասիլի Ալեքսեև

**Վասիլի Ալեքսեև** (, , խորհրդային ռուս ծանրամարտիկ (գերծանր քաշ)։ Օլիմպիական խաղերի կրկնակի (1972, 1976) չեմպիոն։ Ութական անգամ հաղթել է աշխարհի (1970-1977 թթ.) և Եվրոպայի (1970-1975 թթ. և 1977-1978 թթ.), վեց անգամ՝ ԽՍՀՄ-ի (1970-1976 թթ.) առաջնություններում։ Համաշխարհային 80, ԽՍՀՄ-ի 81 ռեկորդների հեղինակ է։ Եղել է ԽՍՀՄ հավաքականի մարզիչ։

## Կենսագրություն
Սկզբում հաճախել է վոլեյբոլի և թեթև աթլետիկայի պարապմունքների, ի վերջո որոշել է զբաղվել ծանրամարտով։ 1966 թվականից ապրել է Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում, պարապել տեղի «Աշխատանք» մարզական ակումբում՝ Ռուդոլֆ Պլյուկֆելդերի ղեկավարությամբ։ Ներկայումս այդ քաղաքում նրա անունն են կրում մեկական փողոց ու զբոսայգի, որտեղ կանգնեցվել է նրա հուշարձանը։ Վլադիմիր Վիսոցկին նրան նվիրված երգ է գրել ու ձայնագրել («*Песня о штангисте*»): Ալեքսեևը համբավվել է որպես «*երկաթե Վասիլի*»։ Նրա նշանաբանը եղել է՝ հաղթահարել ինքն իրեն, ամեն անգամ բարձրացնել ավելի շատ կիլոգրամներ, քան նախկինում։

Վասիլի Ալեքսեևը 1972 թվականին պարգևատրվել է ԽՍՀՄ-ի բարձրագույն կառավարական պարգևով՝ Լենինի շքանշանով։ 1993 թվականին ծանրամարտի միջազգային ֆեդերացիայի փառքի սրահում հանդիսավոր արարողությամբ բացվել է նրան նվիրված անկյուն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *Иванов Д. И.* Русский исполин — Василий Алексеев. — 1980, Москва.
* *Маслова Г.* Человек с Олимпа. 35 лет фантастическому рекорду. // Грушевский мост. — 2005. — февраль, № 1(2). — с. 10-13.
* *Майдельман О.* Нас двое таких упертых родилось. Иисус Христос и я. // Кто главный. — 2007. — май. — с. 36-42.
* Почётные граждане г. Гуково. Гуково 135. — 2013. — 71 с.
* Ростовская область — это мы. — 2017. — 382 с. — (Спорт).

## Արտաքին հղումներ
* Биография
* [«Штангист» — песня [Высоцкий, Владимир Семёнович|В. Высоцкого]] посвящённая Василию Алексееву.
* Биография Василия Алексеева на Federacia.ru
* Интервью для газеты «Бульвар» 
* https://www.youtube.com/watch?v=GflggwZAtOg Интервью для газеты «Спорт-Экспресс»

Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ռուս ծանրամարտիկներ
Արփի Վանյան

**Արփի Յուրիի Վանյան** (1977, Հադրութ, ԼՂՀ) լրագրող, հոգեբան, սցենարիստ, քոուչ, մոտիվացիոն խոսնակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1977 թվականին, Արցախի Հանրապետության Հադրութ քաղաքում, առաջին մասնագիտությամբ լրագրող է, երկրորդ մասնագիտությամբ՝ հոգեբան։

Արցախի  գրողների միության անդամ է,  կինոսցենարիստ։ 1994-2011 թվականներին աշխատել է Հադրութի «ԴԻԶԱԿ» թերթի խմբագրությունում։ Արփիի շնորհիվ թերթը անցել համակարգչային շարվածքի ու ստացել նոր որակ։ 10 տարուց ավելի աշխատել է «Դիզակ» թերթում հասնելով մինչև գլխավոր խմբագրի տեղակալի պաշտոնին։

2010 թվականից որպես կինոսցենարիստ  համագործակցում է «Արմենիա TV»-ի, «Կենտրոն TV»-ի, «Հ1»-ի, «Շարմ Հոլդինգ»–ի, « ԱԹՎ–ի հետ։ Հեղինակել է  այնպիսի ռեյթինգային հեռուստասերիալներ, ինչպիսիք են ` «Պահանջվում է գումար», «Ուր է իմ տղամարդը», «Մի ստիր», «Երեք կյանք», «Երջանկության արցունքները», «Դեպի երազանք», «5+», «Խմբագրություն.am», «Երևի»,  «Ընտանեկան պատմություններ» ։

2015-2018 թվականներին ՝«Ռեպլիկ.am» «Հարթակ.am» «Հայրենիք.am» լրատվական կայքերի գլխավոր խմբագիր։

2019 թվականին լույս է տեսել նրա «Անհնարինը՝ հնարավոր» մոտիվացիոն թեմաներով գիրքը, որը համացանցում դարձել է բեսթսելլեր։

Այնուհետև հաջորդել են «Ինչպես դաջվել սրտում. սիրելու արվեստը», «Դեպ Աստծո նստավայր՝ Հայաստան», «Ինչպես դառնալ երջանիկ ու հաջողակ մարդ․ ամենակարևոր գիրքը դեռահասների համար» , «Ինչպես դաստիարակել երջանիկ ու հաջողակ մարդ․ ամենակարևոր գիրքը ծնողների համար» , «Կինը» գրքերը, որոնք բոլորն էլ Հայաստանում դարձել են բեսթսելլերներ։

Արփի Վանյանը «Հաջողակ կին» և «Հադրութի դեօկուպացիա» ՀԿ–ների նախագահն է։

Նա ստեղծել է «Հաջողության դպրոց դեռահասների  և ծնողների համար»։

նաև «Արփի Վանյանի մանկական զարգացման կենտրոն 3-6 տարեկանների համար»։

Արփի Վանյանը զբաղվում է նաև քոուչ պրակտիկայով։

Ամուսնացած է, ունի դուստր։

Նրա դուստրը՝ Ժասմին Հայրապետյանը, մանկագիր է՝ նույնպես բեսթսելլեր դարձած  գրքերի հեղինակ։ Նրա գրքերից են՝ «Սուպեր Նռանե», «Սուպեր Նռանե ... ու երբ նորից ժպտան», «Սուպեր Նռանե․․ ու եթե հանկարծ․․․» «Սուպեր Նռանե․ հաջողության օրագիր» գրքերը։

## Արտաքին հղումներ
*Կինը

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հադրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Բողբերդ

**Բողբերդ** (կոչվել է նաև **Բոլբերդ**) - Մեծ Հայքի Տայք նահանգի կենդրոնական քաղաք-ամրոցը։ Եղել է Տայքի Բողխա գավառի տարածքում։

Բողբերդը հիշատակվում է IV դարից։ Ենթադրվում է, որ այն Սպերի ոսկու հանքերի պաշտպանության համար կառուցված բերդերից էր և գտնվում էր դրանց արևելյան մատույցներում։

Կատեգորիա:Տայքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Ալեքսանդր Ալյոխին

**Ալեքսանդր Ալեքսանդրի Ալյոխին** (, ), ռուս շախմատիստ, տեսաբան։ Աշխարհի 4-րդ չեմպիոն (1927 - 1935, 1937 - 1946)։ Հաղթել է Կապաբլանկային և Էյվեին։ Շախմատի համաշխարհային օլիմպիադաներում գլխավորել է Ֆրանսիայի հավաքականը։ Կոմբինացիոն ոճի փայլուն շախմատիստ էր, «կույր խաղի» վարպետ։

1921 թվականից բնակվել է Ֆրանսիայում։

Ալյոխինը մտավ աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստների ցուցակի մեջ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ՝ գրավելով երրորդ տեղը 1914 թվականի պետերբուրգյան մրցաշարի ժամանակ, իսկ 1921 թ. նա լքում է Ռուսաստանը և մշտական բնակություն հաստատում Ֆրանսիայում, որտեղ քաղաքացիություն է ստանում 1925 թ.։ 1927 թ. Ալյոխինը նվաճել է աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը՝ հաղթելով անհաղթ համարվող Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկային և այնուհետև մի քանի տարի շարունակ՝ մրցակիցների նկատմամբ մեծ առավելության հասնելով, հաղթում էր իր ժամանակի խոշորագույն մրցաշարերում։ Երկու անգամ (1929 և 1933 թթ.) Ալյոխինը Եֆիմ Բոգոլյուբովի դեմ խաղի ժամանակ պաշտպանել է իր տիտղոսը, 1935 թ. նա պարտվել է Մաքս Էյվեին, սակայն երկու տարի անց հաղթել է ռևանշ-մենամարտի ժամանակ և պահպանում էր իր տիտղոսը մինչ մահը։ Ալյոխինը դարձել է աշխարհի միակ շախմատի չեմպիոնը, ով մահացել է անհաղթ։

Ալյոխինը խիստ բազմակողմանի շախմատիստ էր։ Ամենից շատ նա հայտնի է խաղի հարձակողական ոճով և ազդեցիկ, խորը հաշվարկված հնարքներով։ Բացի այդ, նրան են պատկանում սկզբնախաղում մեծ քանակությամբ տեսական մշակումներ, նա տիրապետում էր վերջնախաղի բարձր տեխնիկայի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոնպառնասի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Ավնիկ

**Ավնիկ**, գյուղ Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Հավնունիք գավառում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում է Արաքսի աջ ափին, Արաքս և Բասեն գետերի միախանման վայրում։

## Անվանումներ
Գյուղն ունեցել է հետևյալ անվանումները. Աբնիկոն, Ավենիկ, Ավընկաբերդ, Ավնիկուբերդ, Ավնիք, Ավնկաբերդ, Ավնկոբերդ, Ավնկուբերդ, Աֆնիք, Կըթնի, Կթնի, Կթնոգյուղ, Ճիվանգալեսի, Ճիվանխալե, Որնիկ, Որնկաբերդ, Ջեվանքալաան, Ջիվանգալասի, Ջիվանկալե, Ունիք, Օնիկ, Օրնիկ, Օրնկաբերդ։

## Պատմություն
Ավնիկի բերդը հիշատակվում է IX դարից, կառուցված էր դժվարամատչելի բլրի վրա և շրջապատված էր պարիսպներով։ Ըստ Մ. Չամչյանի գյուղը գոյություն է ունեցել V դարից։

Ավնիկը գրավել և թալանել են 1054 թվականին սելջուկները, իսկ 1394 թվականին, երկարատև պաշարումից հետո՝ Լենկթեմուրը։ Սակայն ըստ Արիստակես Լաստիվերցու 1054 թվականին սելջուկ սուլթանը խնայել է Ավնիկ ամրոցը և շարժվել է *Դու* գյուղի ուղղությամբ։

## Բնակչություն
Հին և միջին դարերում գյուղը եղել է հայաբնակ։ XIX դարի վերջին ուներ մոտ 60 տուն, իսկ XX դարի սկզբներին 200 տուն թուրք և քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բերդի ավերակները, որ նշմարվում էին 1985 թվականի դրությամբ, թուրքերն այն կոչում են **Ջիվանկալե**։ Այն հավանաբար կառուցված էր IX դարում Բագրատունիների կողմից։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Արտաքին հղումներ
* Ավնիկ բերդի ներկայիս տեսքը, լուսանկար 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Արտագերս (այլ կիրառումներ)

**Արտագերս**, կարող է վերաբերել՝
* Արտագերս - պատմական բերդ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառում
* Արտագերս - Ալեքսանդր Թոփչյանի ժողովածու-գիրք
Արտագերս (բերդ)

**Արտագերս**, պատմական բերդ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառում։ Մինչ այժմ նրա հստակ տեղը ճշտված չէ։ Ոմանք այն նույնացնում են նույն գավառում գտնվող և հետագա պատմիչների կողմից հիշատակվող Կապույտ բերդի հետ։ Հիշատակվում է հայ և օտար պատմիչների երկերում կապված IV դարի պատմական անցքերի հետ։ Արշակ Բ վերակառուցել է այն՝ պահելով այնտեղ արքունի գանձարանը։ Արտագերսում էր պատսպարվել նրա կին՝ Փառանձեմը՝ թագավորի գերվելուց հետո, երբ պարսկական բանակը արշավեց Հայաստանի վրա։ Բերդապահ զորքը թագուհու գլխավորությամբ ավելի քան մեկ տարի (368-400թթ.) դիմադրել է թշնամուն, որը պաշարել էր ամրոցը։

## Աղբյուրներ
* Թ. Խ. Հակոբյան, Հայ ժողովրդի պատմության հիշարժան վայրերը, Երևան, 1990։

Կատեգորիա:Կարսի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր