open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Եկատերինգոֆի պալատ

[thumb|right|240px|Եկատերինգոֆը [Պետրոս Մեծ կայսեր ժամանակ 1716 թվական]]
[thumb|right|240px|Եկատերինգոֆի պալատ․ [19-րդ դարի վերջ]]
thumb|right|240px|բացիկ՝ Եկատերինգոֆի պալատի պատկերով․ նածորդ դարասկզիբ
**Եկատերինգոֆի պալատ** (), շինություն Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում՝ Եկատերինգոֆի այգում։ Կառուցվել է 1711 թվականին՝ Ռուսաստանի առաջին կայսր Պետրոս Մեծի հրամանով՝ իր կնոջ՝ Եկատերինա I-ի համար։ Պալատը հիշատակ է՝ նվիրված Ֆոնտանկայի գետաբերանում շվեդական երկու նավերի գրավման և ճակատամարտի հաղթական ավարտին։ Կայսեր մահից հետո նրա կինը այստեղ չի գալիս, և պալատը մատնվում է ամայության։

Ելիզավետա Պետրովնան, ով Ռուսաստանի գահին է բազմել քսան տարի՝ 1741-1761 թվականները, հիշելով Եկատերինգոֆում իր անցկացրած մանկության օրերը, որոշում է վերականգնել այն։ 1747—1750 թվականներին Հարման վան Բոլոսի և նրա օգնական Իվան Սլյադնևի ղեկավարությամբ պալատը ընդարձակվում է․ կառուցվում են շինություններ՝ կողքերից, միահարկ շինությունը դառնում է երկհարկանի։ Պալատի երկու կողմերում՝ նավահանգստի աձին, կառուցվում են երկու նոր կորպուսներ։ Դրա համար օգտագործվում է Աննա Յոհանովնայի պալատի մասերը, որը կառուցված էր Ամառային այգում։ Պալատի գլխավոր կորպուսը բաց մայրուղուն միանում էր ճաղաշարքով։ Շինությունների շուրջ հիմնվում են այգի, ջրանցք, մաքրվում են լճակները։ Վերջիններս ընդունում են քառակուսի տեսք, որոնց շրջապատում են փայտե ցանկապատով։

1779 թվականին ապամոնտաժվում են շենքի կողային հատվածները, պալատը կրկին սկսում է քանդվել։

1825 թվականին պալատում բացվում է Պետրոս I–ի դարաշրջանի թանգարան։ Այսպիսով, այստեղ բացվում է Ռուսաստանի առաջին պալատ–թանգարանը։ Այնտեղ Պետրոս Մեծի իրերն էին, կահույքը, կենցաղային առարկաներ, հազվագյուտ գրքեր։

1848 թվականին Եկատերինգոֆի պալատից դուրս են հանվում թանգարանի ցուցանմուշները և տրվում Ձմեռային պալատի՝ Պետրոս Մեծին նվիրված պատկերասրահին։

Վերջին ցուցանմուշները պալատից հանվել են 1903 թվականին, տարվել Ամառային այգի, որից հետո այն փակվել է այցելուների համար։ Պալատը պահպանում էր հինավուրց ինտերյերը։

1917 թվականից հետո Եկատերինգոֆի պալատում հաստատվում են զանազան երիտասարդական կազմակերպություններ։

1924 և 1926 թվականներին հրդեհը զգալիորեն վնասել է պալատը։ Այն ապամոնտաժվել է։

## Գրականություն

* Старый Петербург/ М. И. Пыляев. С.-Петербург։ Издание Суворина, 1889./ Репринтное воспроизведение 1990.
* Утраченные памятники архитектуры Петербурга-Ленинграда. Каталог выставки/ В. В. Антонов. Ленинград, 1988.

## Արտաքին հղումներ
*  Հատվածներ Պիլյաևի «Սանկտ Պետերբուրգ» գրքից, 1889, ռուսերեն 
* Եկատերինգոֆի այգի 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պալատներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետական հուշարձաններ
Պատմական վերակառուցում

[thumb|right|250px|[Վիկինգների վերակառուցողները Կլոնտարֆի ճակատամարտի հազարամյակի առթիվ, Դուբլին, 2014 թվական]]
**Պատմական վերակառուցում**, կրթական կամ զվարճանքի նպատակներով գործունեության, որին ընթացքում մարդիկ հետևյալ հստակ նախագծի վերակառուցում են տվյալ պատմական ժամանակաշրջանի և տարածաքի նյութական և հոգևոր մշակույթը, հիմնվելով հնագիտական, գեղարվեստական և գրավոր աղբյուրներին։

Այժմ պատմական վերակառուցումը հոբբի նոր տեսակ է, որն ունի բազմաթիվ, այդ թվում նաև սպորտային, ուղղություններ։

## Արտաքին հղումներ

* Կայք պատմական վերակառուցման մասին 

Կատեգորիա:Պատմական վերակառուցում
Կատեգորիա:Հոբբի
Սառցե պալատ (Սանկտ Պետերբուրգ)

300px|աջից|Սառցե պալատ մարզահամերգային համալիր
**Սառցե պալատ** (), մարզահամերգային համալիր Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում՝ նախատեսված 12 300 հանդիսատեսի համար։ Այստեղ անցկացվում են երաժշտական համերգներ, սպորտային միջոցառումներ և այլ արարողություններ։

## Պատմություն

1998–2000 թվականներին կառուցվում է մարզադաշտը, և 2000 թվականի ապրիլին տեղի է ունենում առաջին հանդիպումը։ Համալիրի համար ծախսվել է մոտ 60 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Պալատը կառուցվել է Սանկտ Պետերբուրգում անցկացվող Հոկեյի առաջնության առթիվ՝ Բոլշևիկների պողոտա մետրոկայարանի մոտ՝ ազատ վայրում։

## Ինտերյեր

Ամֆիթատրոնի և պատշգամբի միջև՝ բեմի ամբողջ շառավղով տեղակայված են 74 VIP-օթյակներ, որոնց հարմարավետությունը համեմատելի է հյուրասենյակային համարի հետ։

## Ընթացիկ իրադարձություններ

Այժմ արենայում խաղում է Սանկտ Պետերբուրգի ամենահայտնի հոկեյի ակումբը՝ ՍԿԱ–ն, տեղի են ունենում ռուսական և արտասահմանյան էստրադայի աստղերի համերգներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* Sport812.ru

Կատեգորիա:Մարզահամերգային համալիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մարզահամերգային համալիրներ
Օ'Քեյ խանութների ցանց (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Օ'Քեյ**, ռուսական խանութների ցանց։ Ղեկավարվում է O’Key Group ընկերության կողմից, առևտրային համալիրները կառուցում է «Դորինդա» ընկերությունը (ընկերությունների գրասենյակները տեղակայված են Սանկտ Պետերբուրգում)։

## Պատմություն
Օ'Քեյ գրուպի ընկերությունները հիմնադրվել և գրանցվել է Սանկտ Պետերբուրգում 2001 թ.։

Ցանցի առաջին հիպերմարկետը Սանկտ Պետերբուրգում բացվեց 2002 թ. մայիսին՝ Վիբորգսկի 3 հասցեում, «Օզյորկի» մետրոյի կայարանի հետնամասում։ Նախագիծը կազմեց Միտյուրյովա ճարտարապետական ընկերությունը։ 2003 թ. ընկերությունը հիպերմարկետի համար ստացավ «Արխիտեկտոն» մրցանակ՝ «Լավագույն շինություն» անվանակարգում, իսկ 2011 թվականի հունվարին փլուզվեց հիպերմարկետի տանիքը։

2009 թ. նոյեմբերի 18-ին ցանցը բացեց Մոսկվայում առաջին հիպերմարկետը։

## Սեփականատերեր
[right|thumb|300px|[Մոսկվայի «О’Քեյ»-ը]]
Ցանցի միակ անվանական սեփականատերը լյուքսեմբուրգյան O’Key Group ընկերությունն է (նախկինում՝ Dorinda Holding S.A.)։

Տվյալ կազմակերպության շահառուներն են հանդիսանում Դմիտրի Կորժևը (32%), Դմիտրի Տրոիցկին (32%), Բորիս Վոլչեկը (25%), Հիլլեր Թեդերը (11%)։.

## Ղեկավարություն
2007 թվականի մարտից գլխավոր տնօրենն է Պատրիկ Լոնգեն, ով նախկինում զբաղեցնում էր «Աշան» ֆրանսիական խանութների ցանցի ռուսական բաժանմունքի գլխավոր տնօրենի պաշտոնը։ 2014 թվականից Օ'Քեյ գրուպի գլխավոր տնօրենն է Թոնի Դենիս Մայերը՝ «Վիմ-Բիլ-Դաննա»-ի նախկին թոփ-մենեջերը։

## Գործունեություն
Մանրածախ ցանցը 2012 թվականի հունվարի 1-ին միավորեց 72 հիպերմարկետ և սուպերմարկետ Սանկտ Պետերբուրգում, Մոսկվայում, Նովոսիբիրսկում, Կրասնոյարսկում, Կրասնոդարում, Մուրմանսկում, Տոլյատիում, Տյումենում, Օմսկում և այլուր (ընդհանուր առմամբ Ռուսաստանի 19 խոշոր քաղաքներում)։ Իր գնորդների համար O’Key Group-ը թողարկում է զեղչային պլաստիկ քարտեր։

Ցանցի եկամուտը 2008 թվականին կազմեց 50.3 միլիարդ ռուբլի (2007 թվականին՝ 30.6 միլիարդ ռուբլի), EBITDA՝ 4,7 միլիարդ ռուբլի (2,18 միլիարդ ռուբլի)։

2010 թվականին եկամուտը կազմեց 82.7 միլիարդ ռուբլի (2009 թվականին, ըստ Pollyanna Capital Partners ներդրումային ընկերության, 67 միլիարդ ռուբլի)։

## Պատահարներ
2011 թվականի հունվարի 25-ին ժամը 20։30-ի սահմաններում Սանկտ Պետերբուրգի Վիբորգսկի 3/1 հասցեում տեղակայված հիպերմարկետի տանիքը մասնակիորեն փլուզվեց Մեկ մարդ մահացավ, 14-ը՝ վիրավորվեցին։ (հետագայում վիրավորների թիվը հասավ 17-ի)։ Հարուցվել է քրեական գործ։ Հաջորդ օրը Սանկտ Պետերբուրգում գործող այս ցանցի բոլոր խանութներում դադարեցվեցին աշխատանքները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Առևտրային կենտրոնի պաշտոնական կայքը 
* Օ'Քեյ Ուկրաինայի խանութների ցանցի մատակարարների կայք 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ընկերություններ
Զենիթ (սպորտի պալատ)

thumb|350px|աջից
**«Զենիթ» սպորտային խաղերի պալատ** (), սպորտային համալիր Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում։ Միակ փակ ֆուտբոլային մարզասրահը։

## Պատմություն
Կառուցվել է 1976 թվականի վերջին՝ ճարտարապետներ Մորոզով Գ․ Պ․–ի և Սավելևա Վ․ Ն․–ի նախագծով, մասնակցել են ինժեներներ Կուրբատով Օ․ Ա․–ն, Բեյլին Լ․ Կ․–ն, Պոստնիկով Վ․ Լ․–ն և ուրիշներ։ Նախատեսված էր, որ պետք է կառուցվի մարզական բազա, բայց շինարարության ավարտից անմիջապես հետո այն օգտագործվում էր մրցութային հանդիպումների համար։ Այստեղ տեղի էին ունենում ֆուտբոլի, թենիսի, խոտի հոկեյի, ձեռքի գնդակի, բադմինթոնի մրցույթներ և պարապմունքներ։ Կան նաև պինգ–պոնգի և բոդիբիլդինգի սրահներ։ Սպորտային համալիրը ապահովված է հանդերձարաններով ու լոգարաններով, երկրպագուների համար պատշգամբներով։

Զենիթ սպորտի պալատում և Մարզահամերգային համալիրում անցկացվել են ԱՊՀ չեմպիոնների գավաթի 2008 և 2011 թվականների մրցույթները։

## Սեփականատերեր
thumb|350px|right|Տեսարան ներսից
2011 թվականին միջնորդական դատարանում պարզ դարձավ, որ Զենիթ սպորտի պալատի շինությունը պատկանում է ոչ թե քաղաքային, այլ դաշնային իշխանությանը։ Վտանգ կա՝ այնտեղից վարաձակալների հեռացման, շինությունը աուկցիոնով վաճառելու վերաբերյալ։

## Ճարտարապետություն
Առանց հենքի 70 մ թռիչքով ծածկ ունենալը հնարավորություն է տվել շենքում տեղավորելու ֆուտբոլային դաշտ, որը համապատասխանում է ստանդարտային չափերին, ունի սինթետիկ ծածկույթ, նախատեսված է 3500 հանդիսատեսի համար։ Հսկայական ապակենախշերը խաղահրապարակի համար ապահովում են բնական լույսի հիանալի լուսավորություն։ Պալատի մուտքը ընդգծված է ճառագայթաձև զարդարանքով, որի կենտրոնում ֆուտբոլի գնդակն է։

## Հասցե
* Ռուսաստանի Դաշնություն, Սանկտ Պետերբուրգ, Բուտլերովի փողոց, շ․ 9։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սպորտային խաղերի պալատ «Զենիթ» 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտային կառույցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ֆուտբոլային մարզասրահներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի սպորտային կառույցներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Հոբելյանական մարզահամալիր (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Հոբելյանական մարզահամալիր**, մարզահամալիր Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, Պետրոգրադ փողոցում, «Պետրովսկի» մարզադաշտի և «Սպորտիվնայա» մետրոյի կայարանի մոտ։ Կառուցվել է 1967 թ. (ի սկզբանե կոչվել է Լենինգրադյան արհմիությունների սպորտի «Հոբելյանական» պալատ), իր անվանումն ստացել է ԽՍՀՄ իշխանության 50-ամյակի առթիվ։ 1991 թ. հոկտեմբերի 6-ին մարզահամալիրում կայացած համերգի ժամանակ սպանվեց երաժշիտ Իգոր Տալկովը։

Նախկինում այս վայրում այգեգործությամբ էին զբաղվում։

## Շենք
Մարզահամալիրի կենտրոնական շենքը՝ կլոր է, 94 մ տրամագծով և 22 մ բարձրությամբ։ Գործում են Մեծ ու Փոքր լրացուցիչ կորպուսներ (Փոքր արենա և Մարզումների սահադաշտ) և Մանկական սահադաշտը (ընդհանուր 4 սառցե հրապարակներ)։ Համալիրը կառուցված է ինժեներ Ա․ Մորոզովի, ճարտարապետներ Գ․ Մորոզովի, Ի․ Սուսլիկովի, Ա․ Լևխանյանի, Ֆ․ Յակովլևի նախագծով։ Այս նախագծի համար նրանք 1971 թվականին ստացել են ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։

Գլխավոր և փոքր արենաներում անց են կացվում ինչպես սպորտային մրցումներ, այնպես էլ թատերականացված բեմականացումներ, համերգներ և ցուցահանդեսներ։

Համալիրում գործում է ծածկած սահադաշտ հանդիսատեսի համար, անց են կացվում զանգվածային չմշկասահք, ինչպես նաև տարբեր սպորտային միջոցառումներ և սպորտային պարեր։

2007 թ. սկսվեց Գլխավոր արենայի նստատեղերի փոխարինումը։ Կառուցվեց ռեստորան և տեղադրվեց սպորտային ցուցատախտակ մարզումների սահադաշտում։

2008 թ. նստատեղերի փոխարինումն ավարտվում է, տարողունակությունը հասնում է 7012 հանդիսատեսի։ Վերակառուցվում են նաև VIP օթյակը և մամլո կենտրոնը։ Սրահներում տեղադրվում են պլազմային էկրաններ։ Գլխավոր և փոքր արենաներում հայտնվեց WiFi ինտերնետ, վերակառուցվեց լուսային համակարգը։

2009 թ. վերակառուցվեց Գլխավոր արենայի ձայնային համակարգը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Yubi_roof.jpg|Գլխավոր արենայի կայմապարանային կառուցվածքը և տեխնիկական առաստաղը
Պատկեր:Main_arena_in1.JPG|Գլխավոր արենա
Պատկեր:Small_arena_in1.JPG|Փոքր արենա
Պատկեր:Yubi_train_in1.JPG|Մարզումների սահադաշտ


## Գրականություն
* *Вьюник В.А., Зеленский А.М., Нартов В.Т.* Дворец Спорта Юбилейный. — Л.։ Лениздат, 1970. — 32 с.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հոբելյանական մարզահամալիրի պաշտոնական կայքը
* Հոբելյանական մարզահամալիրը WiKiMapia քարտեզին
* Հոբելյանական մարզահամալիրի առաջին տնօրեն Ալեքսանդր Զելենսկին

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի մարզահամալիրներ
Հայ առևտրական ընկերություն

**Հայ առևտրական ընկերություն**, Նոր Ջուղայի հայ առևտրական ընկերություն, Իրանի հայ վաճառականների առևտրական կազմակերպություն։

## Պատմություն
Ստեղծվել է XVII դարի կեսին, Նոր Ջուղայում, առևտրական գործունեությունն ընդլայնելու և Իրան թափանցած եվրոպական առևտրական ընկերությունների մրցակցությանը հակազդելու նպատակով։ Վայելել է Իրանի կառավարության հովանավորությունը, ստացել մի շարք արտոնություններ (Իրանում անմաքս առևտրի իրավունք և այլն)։ Բազմաթիվ երկրներում ունեցած մշտական ներկայացուցիչների միջոցով կնքել է առևտրային պայմանագրեր, կազմակերպել ընկերության բաժանմունքներ։ Հայ վաճառականները կատարել են նաև դիվանագիտական հանձնարարություններ (Լիվոռնոյում հաստատված Միրիմանյան առևտրական ընտանիքի ավագը միաժամանակ եղել է շահի ներկայացուցիչը Տոսկանայի դքսությունում)։

1667-ին և 1673-ին Ռուսաստանի հետ կնքած առևտրային պայմանագրերով Հայ առևտրական ընկերությունը Կասպից ծով-Վոլգա ճանապարհով Ռուսաստանի և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ առևտուր անելու իրավունք է ստացել․ նախատեսված առանձնաշնորհումները վերաբերել են բոլոր հայ վաճառականներին։

XVII դ․ վերջին - XVIII դ․ սկզբին Իրանում հայ վաճառականության համար ստեղծված աննպաստ պայմանների հետևանքով՝ սկսվել է նրանց արտագաղթը Ասիայի և Եվրոպայի առևտրական կենտրոններ։ Չնայած դրան, Հայ առևտրական ընկերությունը 1718-ի ռուս-իրանական առևտրային պայմանագրում հիշատակվում է որպես այդ երկրների միջև առևտուրն իրականացնող կարևոր հիմնարկություն։

Ընկերությանն ուժեղ հարված է հասցրել աֆղանների 1722-ի արշավանքը Իրան (ավերվել է Նոր Ջուղան, բնակչությունը վճարել է 70 հազար թուման փրկագին)։

XVIII դ․ կեսին նորջուղայեցիների արտագաղթն ուժեղացել է, և Հայ առևտրական ընկերությունը իր գործունեությունը փոխադրել է այլ երկրներ՝ մի շարք բաժանմունքներ ստեղծելով նաև Ռուսաստանում (Աստրախանում, Մոսկվայում և այլն)։

## Գրականություն
* Տեր-Հովհանյանց Հ․, Պատմութիւն Նոր Ջուղայու որ յԱսպահան, հ․ 1, Նոր Ջուղա, 1881
* Խաչիկյան Շ․Լ․, Նոր Ջուղայի հայ վաճառականությունը և նրա առևտրատնտեսական կապերը Ռուսաստանի հետ, Ե․, 1988
* Армяно-русские отношения в XVII веке (сборник докладов), т․ 1, Е․, 1953

Կատեգորիա:Առևտուր
Կատեգորիա:Հայկական ընկերություններ
Քնարիկ Հովհաննիսյան

**Քնարիկ Վասակի Հովհաննիսյան** (), հայ նկարչուհի։

Գեղանկարիչ Ռուբեն Գաբրիելյանի կինը։

## Կենսագրություն
*1950 թվականին ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստա-մանկավարժական ուսումնարանը
*1956 թվականին՝ Ռեպինի անվան գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարչության բաժինը՝ Իոհանսոնի դասարանը
*1960 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ 
Քնարիկ Հովհաննիսյանի նկարներից շատերը գտնվում են նախկին Խորհրդային Միության տարբեր քաղաքներում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
Քնարիկ Հովհաննիսյանը 1950-ականների կեսերից մինչև վաղ 70-ական թվականներն ընդգրկված է եղել նոր արտահայտչամիջոցների և նկարչական նոր լեզվի որոնման ընդհանուր ընթացքի մեջ։ Հովհաննիսյանի գունանկարներում միասնանում են հայրենի բնության ռեալիստական ու ռոմանտիկ ընկալումները, գունային գամման և լույսն արտահայտում են մարդու և տիեզերքի խորհրդավոր գեղեցկությունը։
* «Ինքնանկար», 1972, 1984 
*«Նատյուրմորտ դեղին գամմայով», 1973 
*«Նատյուրմորտ», 1975
*«Վերնաշենի լեռները», 1975
*«Տղան ավանակով», 1975, ՀԱՊ
*«Ոչխարների խուզը», 1978, ՀԱՊ
*«Նատյուրմորտ», 1980
*«Կանաչ նատյուրմորտ», 1980, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների թանգարան
*«Լեռներում. ոչխարակիթ», 1980, Չեյլաբինսկի պատկերասրահ
*«Սևանի երկինքը», 1984, Չեյլաբինսկի պատկերասրահ
*«Նատյուրմորտ», 1996
*«Կալենցի այգին», 1994

## Անհատական ցուցահանդեսներ
Ցուցահանդեսների սկսել է մասնակցել 1957 թվականից։ 
*1962 - Չելյաբինսկ
*1988 - Մոսկվա
*1985 - Բաքու
*1980, 2010, 2013 - Երևան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Երևանն ամենահարազատ և ամենադաժան քաղաքն էր ինձ համար»

Կատեգորիա:1926 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:2015 մահեր
Կատեգորիա:Մայիսի 28 մահեր
Արատես

**Արատես**, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Հերմոնից 4 կմ հյուսիս-արևելք, Վարդենիսի լեռների հարավային լանջերին, Այսասի գետի հովտում։

## Բնակչություն
Արատեսի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արատեսում գտնվում են Սյունիքի Արատեսի վանքը (VII դար), Սուրբ Աստվածածին (X-XI դարեր), Սուրբ Կարապետ (XI-XII դարեր) եկեղեցիները, 5 մատուռ-դամբարան (VII դար) և 12 դար խաչքարեր։

## Տես նաև
* Արատեսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Վայոց ձորի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եղեգիս համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձոր գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լքված բնակավայրեր
Ամաղու

**Ամաղու**, լքված գյուղական բնակավայր գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Արենի համայնքում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ։

## Աշխարհագրություն
Ամաղու գյուղը Արենի գյուղից հեռու է 12 կմ դեպի հարավ-արևմուտք և գտնվում է Գնիշիկ գետի ձախ ափին։ Այստեղ է գտնվում համանուն ձորը՝ Արաքսի ավազանի Արփա գետի ձախակողմյան օժանդակ Գնիշիկի ավազանում։ Բավական խորն է և բուսականությամբ աղքատ։ Միայն ստորին հատվածը՝ Նորավանքի շրջակայքը, կանաչապատ է, որտեղ աճում են խաղող, ընկուզենի, բալենի ու այլ պտղատու ծառատեսակներ։ Միջին դարերում այստեղ է գտնվել Հրաշակաբերդ բերդը։

## Պատմություն
### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ամաղու գյուղը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով։ 2003 թվականի տվյալներով բնակավայրի տարածքում հաշվառվել է 77 միավոր հուշարձան, որոնք ընդգրկված են պետության կողմից հաստատված պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Ամաղու գյուղի տարածքում հաշվառված բոլոր հուշարձանները գտնվում են Նորավանք վանական համալիրի կազմում։

#### Նորավանք


Noravank 100.jpg
Kompleks klasztorny „Norawank” (Norawank z Amaghu) 2.jpg


## Բնակչություն
Ամաղուի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արենի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լքված բնակավայրեր
Կամո Նիգարյան

**Կամո Նիգարյան** (), նկարիչ, դիզայներ, լուսանկարիչ։

## Կենսագրություն
Կամո Նիգարյանը ծնվել է 1950 թվականին Ադրբեջանի Խանլար (Ելենենդորֆ) քաղաքում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։
Երաժշտությունը եղել է նրա ինքնարտահայտման և որոնման ձևերից մեկը և 1970-ականներին Նիգարյանը հիմնել է «Սարդեր» ռոք խումբը։

Ձևավորել է Գյումրու Մերկուրովի թանգարանը, «Ձիթողցենց տունը»,  Երևանի «Մոնումենտի», «Հեղափոխության», Եղիշե Չարենցի թանգարանները։

## Ստեղծագործական ուղի
Կամո Նիգարյանը համարվում է ֆիգուրատիվ արվեստի կամ տրանս-ավանգարդիա շարժման հայաստանյան ներկայացուցիչ։ Շարժումը ներառում է բոլոր այն արվեստի գործերը, որոնք պահպանում են իրականության հետ նմանությունը։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*1967 թվականին Պուշկինի անվան դպրոց, Երևան, Հայաստան
*2001 թվականին Հայաստանի նկարիչների միություն
*2010 թվականին Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան
*2012 թվականին «Նախակերպեր», Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան
*2015 թվականին «Կամո Նիգարյան. Շիզոպոլիս», Գաֆեսճյան արվեստի կենտրոն, Երևան

## Մեջբերումների Կամո Նիգարյանից
Մեր հիշողությունների վերահսկմանը ենթակա է միայն ու միայն անցյալը … Գիտակցությամբ է սրբագրվում հիշողությունը…Եվ գիտակցության ուրվագծերն են որոշարկում մեր ճամփորդության երթուղին … Ճամփորդեք ձեր հիշողության ալիքներով։ Շուռ բերեք ձեր ներսը։ Հակառակ դեպքում չեք կարողանա ինքներդ ձեզ հակադրել իրականությանը։ Հնարավոր է, որ սա տխուր իրողություն է, բայց՝ փաստ։

Արվեստը պիտի վրդովմունք առաջացնի, դա է սկիզբների սկիզբը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Բացվել է Կամո Նիգարյանի «Շիզոպոլիս» ցուցահանդեսը

Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:2011 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 23 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դիզայներներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Հերման Մինկովսկի

**Հերման Մինկովսկի** (, ), գերմանացի մաթեմատիկոս և ֆիզիկոս։ Բոննի (1893 թ.-ից), Քյոնիգսբերգի (1894 թ.-ից), Ցյուրիխի (1896 թ.-ից), Գյոթինգենի (1902 թ.-ից) համալսարանների պրոֆեսոր։

Մշակել և զարգացրել է թվերի երկրաչափությունը, որում օգտագործվում են թվերի տեսության բարդ հարցերի լուծման երկրաչափական մեթոդներ։ Մինովսկու աշխատանքների կարևոր մասն են կազմում բազմանիստների, ուռուցիկ մարմինների, ինչպես նաև մաթեմատիկական ֆիզիկայի, հիդրոդինամիկայի տարբեր հարցերին վերաբերող ուսումնասիրությունները։ Մինովսկին հայտնի է որպես հարաբերականության հատուկ տեսության երկրաչափական մեկնաբանության մշակող, մտցրել է քառաչափ կամ եռաչափ ֆիզիկական և ժամանակի միավորումը հանդիսացող տարածությունը (Մինկովսկու տարածությունը)։

## Տես նաև
* Մինկովսկու գումար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարան
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քյոնիգսբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ախտա (Վայոց ձորի մարզ)

**Ախտա**, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Վայքի տարածաշրջանում, Գոմք գյուղից 3 կմ հարավ-արևելք, Արփա գետի ձախակողմյան վտակ Ախտա գետակի ձախ ափին։ Գյուղն ունի մեկ բնակիչ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ախտան ուներ 1 բնակիչ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ՝ հայերով։ Ռազմիկ Մնացականյանը ընտանիքով հաստատվել և ապրել է Ախտա գյուղում մինչև իր մահը։ Ռազմիկ Մնացականյանի մահից հետո Ախտա գյուղի միակ բնակիչը նրա որդին է՝ Վոլոդյա Մնացականյանը։

Ախտայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվել է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ և այգեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ախտան ունի 17-րդ դարի եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ախտայի միակ բնակիչը

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լքված բնակավայրեր
Կալասար

**Կալասար**, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Հերմոն գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք, Վարդենիսի լեռների հարավային լանջին, Արփայի աջակողմյան վտակ Եղեգիս գետի հովտում։

## Բնակչություն
Կալասարի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվել է անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կալասարում կա IX դարի եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եղեգիս համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լքված բնակավայրեր
Կապույտ (Վայոց ձորի մարզ)

**Կապույտ**, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ։

Գոմքից 3 կմ հարավ-արևելք, Արփայի ձախակողմյան Կապույտ վտակի վերին հոսանքի շրջանում։

Կապույտ է վերանվանվել 1968 թ.-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կապույտի մշտական բնակչությունը կազմել է 23, առկա բնակչությունը՝ 25 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ՝ հայերով։
Կապույտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կապույտում պահպանվել են X-XV դարերի խաչքարեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կապույտ. վիմափոր խաչքարերի գյուղը

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Հանքային ներկեր

**Հանքային ներկեր**, բնական պիգմենտներ, գունավոր կավեր, օքսիդացած երկաթային հանքաքարեր, պիրոլյուգիտ, ազուրիտ, մալաքիտ, լազուրիտ, կինովար, բազմերանգ տուֆեր, թերթաքարեր, բարիտ և այլ ապարներ ու միներալներ, որոնք օժտված են ներկող հատկությամբ։ Ըստ ծագման առանձնացվում են հետևյալ հանքավայրերը՝ բուստալճակա-ծովային, դելյուվիալ-էլյուվիալ, ալյուվիալ, լճա-ճահճային և երակային։ Կախված միներալային հատկանիշներից, քիմական բաղադրությունից և տեխնոլոգիական հատկություններից՝ տարբերում են հանքային ներկերի հետևյալ տիպերը. երկաթ-օքսիդային և մանգան-երկաթ-օքսիդային (վառ կարմիր մումիա, շագանակագույն սիենա, մուգ կարմիր երկաթային սուսր, կավային (դեղին օխրա, սպիտակ կավ), կարբոնատային (սպիտակ կավիճ, սպիտակ դոլոմիտ), սուլֆատային (սպիտակ, անգույն կամ դեղին անհիդրիտ) և այլն։ Հանքային ներկերը լույսի և մթնոլորտի ազդեցության նկատմամբ իրենց կայունությամբ գերազանցում են սինթետիկ ներկերին։ Հանքային ներկերի բնական ելքեր ՀԽՍՀ տարածքում հայտնի են վաղուց, դրանց մի մասը մշակվել է տեղական բնակչության կողմից և օգտագործվել գեղանկարչության մեջ (մ.թ.ա. 7-րդ դար, Էրեբունի) ու կենցաղում որպես ներկող նյութեր։ Հանքավայրերի գիտական հետազոտությունը սկսվել է միայն 1935 թվականից հետո։ 1947 թվականին Երևանում հիմնադրվել է լաքերի և ներկերի գործարան, որն աշխատում է Արզականի (դեղին օխրա, կարմիր մատիտ) և ներկող տուֆերի (մումիա), Մեծավանի հանքավայրերի բազայի վրա։

Հայաստանում հայտնաբերված և ուսումնասիրված են հանքային ներկերի նաև մի շարք այլ (Դիլիջանի խմբի, Թումանյանի, Եղեգնաձորի, Ագարակաձորի) հանքավայրեր։

Կատեգորիա:Հանքային ներկեր
Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Հորադիս (Վայոց ձորի մարզ)

**Հորադիս**, ներկայումս չբնակեցված գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Զառիթափից 12 կմ հարավ-արևմուտք։

## Բնակչություն
Նախնիները 1829-1830 թթ.-ին գաղթել են Պարսկաստանից։

Հորադիսի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ և ծխախոտագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հորադիսում պահպանվել է մի եկեղեցի (1668 թ.), 2 կմ հարավ-արևելք՝ «Թուխ Մանուկ» մատուռը (XVII-XVIII դարեր), 500 մետր արևմուտք՝ 19-րդ դարի Զառավանքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լքված բնակավայրեր
Մոզրով

**Մոզրով**, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Արենի համայնքում։

## Բնակչություն
Մոզրովի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և գյուղատնտեսությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արենի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Սևաժայռ (գյուղ)

**Սևաժայռ**, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում։

## Աշխարհագրություն
Բնակավայրը գտնվում է Արփա գետի աջակողմյան վտակ Եղեգիս գետի վերին հոսանքի աջ կողմում՝ Վարդահովիտ գյուղից 1 կմ դեպի հյուսիս։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Սևաժայռի մշտական բնակչությունը կազմել է 13, առկա բնակչությունը՝ 9 մարդ։ Մինչև 1989 թ. գյուղում ապրել են ադրբեջանցիներ, այնուհետ` հայեր։
Սևաժայռի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սևաժայռի մոտ կան հայկական եկեղեցու ավերակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եղեգիս համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Ուղեձոր

**Ուղեձոր** (նախկին անվանումը՝ *Քոչբեկ*), գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Վայքի տարածաշրջանում, Սարավանից մոտ 4 կմ հարավ-արևելք, Դարբ գետի վերին հոսանքի աջափնյա սարահարթում, Որոտանի լեռնանցքի մոտ։

Ուղեձոր է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Մինչև 1989 թ. Ուղեձորը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ՝ հայերով։
Ուղեձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ուղեձորի մոտ կան ավերակ եկեղեցի և խաչքարեր։

## Տես նաև
* Ուղեձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Վայոց ձորի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ուղեձոր. լքված տներով գյուղը

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Հանքային պարարտանյութեր

250px|մինի|Ազոտական պարարտանյութի պարկեր

**Հանքային պարարտանյութեր**, անօրգանական նյութեր, առավելապես աղեր, պարունակում են բույսերին անհրաժեշտ սննդատարրեր։ Հանքային պարարտանյութերը հողի ֆիզիկական, քիմական և կենսաբանական հատկությունների և բույսերի սննդառության վրա ներգործող հզոր միջոցներ են։ Հողում ենթարկվում են զանազան փոխարկումների և դառնում բույսերին մատչելի։ Այս փոխարկումների բնույթը և ինտենսիվությունը կախված են հողի հատկություններից և հանքային պարարտանյութերի տեսակից։ Հանքային պարարտանյութերը, հողը հարստացնում են սննդատարրերով, փոխում հոդային լուծույթի ռեակցիան, ազդում հողի միկրոկենսաբանական պրոցեսների վրա և այլն։ Քանի որ բույսերի սննդառությունն իրագործվում է հիմնականում արմատներով, ապա հանքային պարարտանյութերն ակտիվորեն ազդում են բույսերի աճի և զարգացման, հետկապես դաշտի, մարգագետնի և այլ ընդհանուր կենսաբանական բերքատվության վրա։ Գրեթե բոլոր հանքային պարարտանյութերը թողարկում է քիմիական արդյունաբերությունը, սահմանափակ քանակությամբ գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվում են բնական աղերը, օրինակ՝ կալիումական, նատրիումական (չիլիական) բորակները, ինչպես նաև արդյունաբերական թափոնները։ Ըստ ագրոնոմիական նշանակության լինում են *ուղղակի* և *անուղղակի* հանքային պարարտանյութեր։

Ուղղակի հանքային պարարտանյութերը (պարունակում են բույսերի բնական սննդառության տարրերը՝ N, P, K, Mg, B, Cu, Mn և այլն) բաժանվում են միակողմանի և կոմպլեքսային ազդեցության։ Առաջինները (ազոտական, ֆոսֆորական, կալիումական, միկրոպարարտանյութերը) պարունակում են մեկ, իսկ կոմպլեքսայինը (նիտրաֆոս, ամոֆոս, նիտրոֆոսկա և այլն)՝ երկու և ավելի սննդատարր։

Անուղղակի հանքային պարարտանյութերը կիրառվում են հողի ագրոքիմիական և ֆիզիկա-քիմիական հատկությունները բարելավելու և սննդատարրերն ակտիվացնելու նպատակով (կրային պարարտանյութեր, գիպս)։

Հանքային պարարտանյութերը լինում են կոշտ (փոշենման ու հատիկավորված) և հեղուկ (ամոնիակաջուր, հեղուկ ամոնիակ, ամինիակատներ)։ Հողի լուծույթի ռեակցիայի վրա ունեցած ազդեցությանը համապատասխան, տարբերում են ֆիզիոլոգիապես թթու, հիմնային և չեզոք հանքային պարարտանյութեր։ Արդ. հանքային պարարտանյութերի կիրառումն սկսվել է 19-րդ դարից։ Մինչ այդ օգտագործում էին հիմնականում գոմաղբ, մոխիր, ֆեկալներ, բնական տուկեր։ 19-րդ դարի առաջին կեսին որպես պարարտանյութ գործածվել է ոսկրալյուրը։ 1840 թվականին գերմանացի քիմիկոս Յու. Լիբիխն առաջարկեց ոսկորները մշակել ծծմբական թթվով։ Այդ պարարտանյութը սուպերֆոսֆատ անվանումով մեծ տարածում ստացավ տարբեր երկրներում։ 19-րդ դարի 30-ական թվականներին սկսեցին օգտագործել բնական նատրիումական բորակը (մեծ պաշարներ գտնվեցին Չիլիում)։ Ջրածնից և մթնոլորտի ազոտից ամոնիակի սինթեզի արդյունաբերական յուրացումից հետո (1914-1918) զարգացավ ազոտական պարարտանյութերի, 19-րդ դարի 60-ական թվականներ՝ կալիումական պարարտանյութերի արտադրությունը։

Հայաստանում հանքային պարարտանյութերի արտադրությունն սկսվել է 1934 թվականից (Կիրովականում, այժմ՝ Վանաձոր)։ 1978 թվականին արտադրվել է 403 հազար տ հանքային պարարտանյութեր։

Կատեգորիա:Հանքային պարարտանյութեր
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Արտավազդ Մխիթարյան

**Արտավազդ Մելքոնի Մխիթարյան**, (), հայ խորհրդային մեխանիկ։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1966)։

Ավարտել է Լենինգրադի ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիան (1945)։ 1957 թվականից գլխավորել է ՀԽՍՀ ԳԱ ջրաէներգետիկական ինստիտուտը (այժմ՝ ջրային պրոբլեմների և հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտ) օդերևութաբանության և հիդրոլոգիայի բաժինը։ 1975 թվականից՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի բարձրագույն մաթեմատիկայի ամբիոնի վարիչ։ Մխիթարյանի ղեկավարությամբ կատարվել են Սևանա լճի պրոբլեմի լուծման հիմնարար հետազոտություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Հանքային օդաբանություն

**Հանքային օդաբանություն**, գիտական դիսցիպլին, որն ուսումնասիրում է հանքային մթնոլորտի հատկությունները՝ հանքային օդի շարժման օրենքները, հանքափորվածքներում և դրանց հարող ապարի զանգվածում գազանման խառնուկների, փոշու ու ջերմության տեղափոխումը։ Հանքային օդաբանության խնդիրներն են. հանքահորերի ապագազացման արդյունավետության բարձրացումը, փորվածքների աերոդինամիկական դիմադրության փոքրացումը, հանքահորերի օդափոխման ցանցերի հաշվարկման եղանակների կատարելագործումը, օդափոխման ավտոմատ կառավարման գիտական հիմունքների մշակումը, օդավախման համակարգերի հուսալիության բարձրացումը և այլն։ Հանքային օդաբանությունն ընդգրկում է հանքային մթնոլորտ, հանքային աերոդինամիկա, հանքային գազադինամիկա, հանքային աերոզոլների դինամիկա և հանքային ջերմադինամիկա բաժինները։

## Հանքային մթնոլորտ
Հանքային մթնոլորտ բաժինն ուսումնասիրում է հանքային օդի քիմական կազմն ու ֆիզիկական հատկությունները՝ խոնավությունը, ջերմաստիճանը, գազերով, գոլորշիներով և փոշով աղտոտվածությունը, ելնելով անվտանգության տեխնիկայից և սանիտարա-հիգիենիկ պայմաններից, որոշում հանքային օդի կոնդիցիաները, ուսումնասիրում ու կատարելագործում հանքային մթնոլորտի վերահսկման եղանակներն ու միջոցները։

## Հանքային աերոդինամիկա

Հանքային աերոդինամիկան ուսումնասիրում է փորվածքներով օդահոսքի շարժման կանոնները, որոշում օդատար խողովակների աերոդինամիկական դիմադրությունը, զբաղվում վնասակար խառնուկների նոսրացմամբ և արտամղմամբ, փորվածքների ցանցով օդի բաշխմամբ և այլն։

## Հանքային գազադինամիկա

Հանքային գազադինամիկան ուսումնասիրում է հանքավայրերում և հանքափորվածքներում հանքագազերի առաջացման, շարժման և բաշխման օրենքները, բնական ու տեխնոլոգիական գազերի երևակման ձևերն ու չափերը, մշակում հանքահորի օդափոխման համար անհրաժեշտ օդի քանակի հաշվման և օդափոխման կառավարման գազադինամիկայի գիտական հիմունքները։

## Հանքային աերոզոլներ

Հանքային աերոզոլների դինամիկան ուսումնասիրում է հանքափորվածքներում օդային հոսքերով պինդ ու հեղուկ մեխանիկական խառնուկների տեղաշարժման օրենքները, մշակում փոշեզերծող օդափոխման հիմունքները։

## Հանքային ջերմադինամիկա

Հանքային ջերմադինամիկան ուսումնասիրում է հանքափորվածքներում օդային հոսքերի և հարակից ապարների զանգվածների ու հանքավայրերում ջերմային աղբյուրների միջև տեղի ունեցող ջերմափոխանակման պրոցեսները, ջերմային պայմանների կանխագուշակման մեթոդները, հանքային օդի ջերմային կոնդիցիոնման միջոցներն ու եղանակները։

Կատեգորիա:Օդաբանություն
Կատեգորիա:Մթնոլորտ
Յուզեֆ Մինասովիչ

**Յուզեֆ Դիոնիս Մինասովիչ** (, ), լեհ բանաստեղծ, թարգմանիչ, պետական-հասարակական գործիչ։ Նկարիչ Յան Կլեմենս Մինասովիչի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է լեհահայ ազնվականի ընտանիքում. հայրը՝ Ավգուստ (Ավգուստին) Մինասովիչը, մեծահարուստ առևտրական էր, համեմունքի խանութ և վարձով տրվող շենք ուներ Վարշավայի կենտրոնական թաղամասում։ Ավարտել է Լայպցիգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1814)։ 1817 թվականին եղել է Լեհական թագավորության դատախազության գլխավոր թարգմանիչը, 1819 թվականին նշանակվել է դատախազի տեղակալ, 1820-1821 թվականներին խմբագրել է Վարշավայի «Երաժշտական շաբաթաթերթը»։ Եղել է Վարշավայի համալսարանի պրոֆեսոր, 1828 թվականից՝ Լեհական թագավորության ֆինանսների նախարարref>Nowy kalendarzyk polityczny na rok 1834, Warszawa, s. 134.։ Ճանաչվել է «Մարդը» (1816) քերթվածով։ Գրել է նաև հոգևոր երգերի տեքստեր, որոնք առանձին գրքով լույս են տեսել 1825 թվականին։ 1844 թվականին հրատարակվել է Մինասովիչի սեփական և թարգմանական «Երկերի» 4-րդ հատորը։ Շիլլերի և Գյոթեի առաջին թարգմանիչներից է լեհական իրականության մեջ։ Թարգմանել է նաև Հորացիոսի, Շեքսպիրի, Էժեն Սկրիբի, Ժերմեն Դելավինի ստեղծագործություններից։

Պարգևատրվել է Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լեհագիր հայ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Խմբագիրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհ խմբագիրներ
Հանքանյութ

մինի|Տարբեր հանքանյութերի նմուշներ

**Հանքանյութ**, բնական միներալային հումք, որից համախառն եղանակով տեխնոլոգիական և տնտեսական տեսակետից հնարավոր ու նպատակահարմար է կորզել մետաղներ կամ միներալներ։ Համախառն եղանակով հանքանյութի վերամշակման հնարավորությունը պայմանավորված է նրանում մետաղի նվազագույն պարունակություններով (կոնդիցիայով) և հանքանյութի պաշարներով։ Հանքանյութի հասկացությունը փոփոխվում է տեխնիկայի զարգացմանը զուգընթաց։ Ժամանակի ընթացքում ընդլայնվում է օգտագործվող հանքանյութերի և միներալների շրջանակը։ 

Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Հենրի II (Ֆրանսիայի թագավոր)

**Հենրի II Վալուա** (, ), Ֆրանսիայի թագավոր Վալուաների դինաստիայից։

1533 թվականին ամուսնացել է Եկատերինա Մեդիչիի հետ։ Ռեֆորմացիայի մոլեռանդ թշնամի, դաժանորեն հալածել է հուգենոտներին, որոնց դատելու համար 1547 թվականին ստեղծել է հատուկ դատարաններ («հրապալատներ»), իսկ 1559 թվականի հրովարտակով պահանջել մահապատիժներ։ Գերմանական բողոքական իշխանների հետ դաշնակցելով՝ պայքարել է Կառլոս V կայսեր դեմ։ 1552 թվականին գրավել է Մեցի, Տուլի, Վերդենի եպիսկոպոսությունները, 1558 թվականին՝ անգլիացիներից՝ Կալեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Հանքանյութի ստրուկտուրա և տեքստուրա

**Հանքանյութի ստրուկտուրա և տեքստուրա**, հանքանյութում միներալային հատիկների ու նրանց ագրեգատների ձևի, չափերի և փոխադարձ տեղաբաշխման առանձնահատկությունները։ Հանքանյութերը սովորաբար կազմված են միներալների տարբեր բյուրեղներից կամ հատիկներից բաղկացած միներալային ագրեգատներից։ Առանձին ագրեգատների կառուցվածքը (ձևը, չափերը և նրանց մեջ միներալների բյուրեղային հատիկների զուգակցման եղանակները) բնորոշում են հանքանյութի սարուկտուրան, իսկ միներալային ագրեգատների զուգակցումը, փոխադարձ տարածական տեղաբաշխումը և յուրահատկությունները՝ նրա տեքստուրան։ Հանքանյութի ստրուկտուրայի և տեքստուրայի ուսումնասիրությունը տեսական մեծ նշանակություն ունի միներալների, հանքանյութերի ու հանքավայրերի առաջացման պայմանների և պրոցեսների հաջորդականության բացահայտման համար։ Այն կարևոր է նաև գործնական աոումով, քանի որ նպաստում է հանքավայրերի նմուշարկման, մշակման և հատկապես հանքանյութերի տեխնոլոգիական վերամշակման մեթոդների ընտրմանը։

Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Հենարաններ

300px|մինի|Հարթ ձողային համակարգերի հենարաններ, ա. հոդակապային շարժական, բ. հոդակապային անշարժ, գ. ամրակցված շարժական, դ. ամրակցված անշարժ
**Հենարաններ**, կառույցների կրող կոնստրուկցիաները պահող և ամրակցող հարմարանքներ։ Հենարանները կառույցի մի մասից ճիգերը փոխանցում են այլ մասերի կամ հիմնատակին։ Հենարանների կոնստրուկցիաների բազմազանությունը պայմանավորված է փոխանցվող ճիգերի մեծությամբ ու բնույթով, կրող կոնստրուկցիաների չափերով և ձևերով, օգտագործվող նյութերով, կլիմայական և այլ պայմաններով։ Բնակելի, հասարակական և արդյունաբերական շենքերում հեծանների ու ֆերմաների հենարաններ են ծառայում պատերը, սյուները, կանգնակները, ինչպես նաև տարրերի (օրինակ, երկրորդական և գլխավոր սյուների) կցորդվող տեղամասերը։ Կամարները և շրջանակները մեծ մասամբ անմիջականորեն են ամրացվում շենքերի և կառույցների հիմքերին։ Կամուրջներում, հենամիջային կառույցները պահելու համար, որպես հենարաններ ծառայում են կամրջակալները և կամրջասյուները։ Շինարարական մեխանիկայում հենարաններն անվանում են կառույցների իրական հենարանների հաշվարկային սխեմաները։ Առավել տարածված հարթ ձողային համակարգերում տարբերում են հենարանների չորս հիմնական սխեմաներ (նկ.). հոդակապային (կամ գլանային) շարժական, հոդակապային անշարժ, ամրակցված շարժական, ամրակցված անշարժ։ Հոդակապային շարժական հենարաններն ամրացվող համակարգին թույլատրում են պտույտ՝ որոշակի առանցքի շուրջը և համընթաց տեղաշարժ մեկ ուղղությամբ (օրինակ, կամրջի գլանվակավոր հենարաններ)։ Այս հենարանները պատրաստվում են հոդակապով միացած երկու հենարանային սալի տեսքով։ Սալերից մեկի և հենարանային հարթության միջև տեղադրված են գլանվակները (նկ.՝ ա)։ Հենարանային հակազդումն անցնում է հոդակապի կենտրոնով և ուղղահայաց է հենարանային հարթությանը։ Հոդակապային անշարժ հենարանները թույլատրում են միայն համակարգի պտույտ՝ հենման կետի շուրջը։ Այս հենարանների կոնստրուկցիաներում բացակայում են գլանվակները (նկ. բ)։ Հենարանային հակազդումն անցնում է հոդակապի կենտրոնով և որոշվում երկու բաղադրիչով (հորիզոնական և ուղղաձիգ)։ Ամրակցված շարժական հենարանները թույլատրում են ամրացվող համակարգի միայն համընթաց տեղաշարժ (մեկ ուղղությամբ)։ Դրանք իրականացվում են ձողի և հենարանային հարթությունների միջև տեղադրված գլանվակների օգնությամբ (նկ. գ)։ Հենարանային հակազդումն ուղղահայաց է հենարանային հարթությանը և որոշվում է ուղղահայաց ուժով ու հենարանային մոմենտով։ Ամրակցված անշարժ հենարանները համակարգի ոչ մի տեղաշարժ չեն թույլատրում և իրենցից ներկայացնում են համակարգի կոշտ ամրակցում՝ զանգվածում (նկ. դ)։ Հենարանային հակազդումը կազմված է հորիզոնական և ուղղաձիգ բաղադրիչներից ու հենարանային մոմենտից։

Կատեգորիա:Ստատիկա
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Խայտաթևավորներ

**Խայտաթևավորներ** (), կարճաբեղիկ երկթևանի միջատների ընտանիք։ Հայաստանում հանդիպում է մոտ 46 տեսակ։ Առավել տարածված Են Արարատյան դաշտում, Սյունիքի, Կոտայքի մարզերում։ 
## Արտաքին կառուցվածք
Մանր կամ միջին մեծության ճանճեր են։ Գլուխը կլորավուն է՝ լայն ճակատով։ Թևերը խայտաբղետ են՝ մուգ շերտերով կամ ցանցավոր բծերով։ 
## Սննդառություն
Թրթուրները հիմնականում բուսակեր են, զարգանում են բարդածաղկավորների ծաղկազամբյուղներում և այլ բույսերում։ 
## Գյուղատնտեսության վնասատուներ
Որոշ տեսակներ գյուղատնտեսության վնասատուներ են. բալենու ճանճը (*Phagoletis cerasi*) հիմնականում վնասում է կեռասենու և բալենու պտուղները, որոնք հասունանալիս գորշանում են, կնճռոտվում և փոքրանում։ Սեխի ճանճը (*Myopardalis pardalina*) վնասում է սեխին և ձմերուկին, պտուղները չեն մեծանում, փտում են կամ կարծրանում։ Հանդիպում են նաև ծորենու, չիչխանի, մասրենու ճանճերը։

Կատեգորիա:Երկթևանիներ
Խայտաքիս

**Խայտաքիս** (), կզաքիսների ընտանիքի գիշատիչ կաթնասուն կենդանի։ Հայաստանում տարածված է Լոռու և Կոտայքի մարզերի լեռնատափաստաններում և կիսաանապատներում։ Բնակվում է տարբեր կենդանիների (հիմնականում՝ ավազամկների) լքված հին բներում։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 27-35 սմ է, պոչինը՝ 12-20 սմ։ Մազածածկը կարճ է, հարթ, խայտաբղետ։ Դեղին ֆոնի վրա ցրված են շիկակարմիր կամ գորշադարչնագույն մանր, տձև բծեր, որոնք թիակների վրա ավելի խոշոր են։ Դնչի վերին ծայրը, ականջների միջև և պոչի ծայրը մուգ են, պոչի միջին մասը՝ բաց դարչնագույն։ Աչքերի վերին մասը, բերանի շուրջը և ականջների ծայրերն ընդգծված են սպիտակ շերտով։

## Սննդառություն
Սնվում է կրծողներով (հիմնականում՝ ավազամկներով), որոնց որսում է բների մեջ։

## Բազմացում և զարգացում
Բազմացումը սկսվում է վաղ գարնանը։ Ձագերը ծնվում են մայիսի սկզբին։ Ունենում է 3-8 ձագ։ Ակտիվ է երեկոյան և լուսաբացին, ցերեկը թաքնվում է բնում։ Վտանգի դեպքում պաշտպանվում է։

## Տարածվածություն
Տեսակը տարածված է Հարավարևելյան Եվրոպայից մինչև Մերձավոր Արևելք, Հարավային Չինաստան և Մոնղոլիա։ Հանդիպում է Հայաստանի համարյա բոլոր շրջաններում, ծովի մակարդակից 1000–2000 մ բարձրություններում։ Արեալը և էկոլոգիան բոլորովին ուսումնասիրված չեն։

## Հատուկ պահպանություն
Օգտակար է. ոչնչացնում է վնասատու կրծողներին։ Հայաստանում որսն արգելված է։

Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ-ի Կարմիր գրքում։ Ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններից է բիոտոպերի ոչնչացումը։ Թվաքանակի աճին խոչընդոտող հիմնական սահմանափակող գործոնը կիսաանապատային և լեռնատափաստանային հողերի մշակումն է, դրանց ապրելավայրերում անասունների գարնանային արածեցումը, ինչպես նաև մեծ քանակությամբ պեստիցիդների և քիմիական պարարտանյութերի օգտագործումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» և «Էրեբունի» արգելոցներում, «Սևան» և «Արփի լիճ» ազգային պարկերում և մի շարք արգելավայրերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Կզաքիսներ
Կատեգորիա:Գիշատիչներ
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Խավարային արջաթիթեռ

**Խավարային արջաթիթեռ** (), արջաթիթեռների ընտանիքի ամենախոշոր թիթեռը։ Հազվագյուտ տեսակ է։ Հայաստանում հանդիպում է Կոտայքի, Սյունիքի և Տավուշի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Բնակվում է ժայռաճեղքերում և քարանձավներում։ Առջևի թևերը (երկարությունը՝ մինչև 48 մմ) ածխասև են, մետաքսափայլ։ Տարվա ընթացքում տալիս է 1 սերունդ։ Ձմեռում է ոչ հասուն թրթուրը։ Գարնանը թրթուրը սնվում է օշինդրի տերևներով։ Հավաքածուների կարևոր միավոր է և հավաքորդների պարծանքը։
 

Կատեգորիա:Արջաթիթեռներ
Հայաստանի ժուռնալիստների միություն

**Հայաստանի ժուռնալիստների միություն** (ՀԺՄ), ստեղծագործական հասարակական կազմակերպություն, որը միավորում է մամուլի, հեռուստատեսության, ռադիոյի, լրատվական գործակալությունների, հրատարակչությունների պրոֆեսիոնալ աշխատողներին։ Ստեղծվել է 1959 թվականի մարտի 27-ին։ 1978 թ. հունիսի 1-ին Երևանում բացվել է ժուռնալիստի տունը։

## Նպատակ
ՀԺՄ-ն լրագրողների միջազգային ֆեդերացիայի, լրագրողական միությունների միջազգային կոնֆեդերացիայի անդամ է։ ՀԺՄ-ի հիմնական նպատակն է նպաստել բազմակարծության զարգացմանը, մեդիա օրենսդրության բարեփոխմանը, ԶԼՄ-ների և խոսքի ազատության սահմանադրական իրավունքի ամրապնդմանը Հայաստանում։ Նպաստում է նաև լրատվամիջոցների աշխատողների մասնագիտական վարպետության բարձրացմանը։

## Ղեկավար մարմին, անդամներ
Բարձրագույն ղեկավար մարմինը Հայաստանի ժուռնալիստների միության համագումարն է (1-ինը կայացել է 1959 թվականին)։ Ընթացիկ գործերը վարում է վարչությունը։ 1999 թվականին ուներ 1530 անդամ։ Այսօր անդամների թիվը 1520 է։

## Միջոցառումներ
ՀԺՄ ժուռնալիստի տունը (Երևան) պարբերաբար կազմակերպում է կլոր սեղաններ, մամուլի ասուլիսներ, հանդիպումներ և այլն։ Լավագույն հրապարակախոսական հոդվածների համար ՀԺՄ-ն 1969 թ.-ից շնորհում է «Ոսկե գրիչ» մրցանակը (3 տարին մեկ)։

## ՀԺՄ վարչության նախագահներ
* Կ․ Վարդանյան
* Խ․ Հովակիմյանը
* Արտավազդ Խաչիկյանը
* Է․ Մանուկյանը
* Աստղիկ Գևորգյան (1992-2017)
*Սաթիկ Սեյրանյան (2017-ից)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական միություններ
Պիրրի

**Խոսե Մարտինես Սանչես** ( ավելի հայտնի է որպես **Պիրրի**), իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Գրեթե իր ողջ ֆուտբոլային կարիերան անցկացրել է Ռեալ Մադրիդում։

## Կարիերա
Ռեալի երկար տարիների ֆուտբոլիստ և ավագ։ Հաջողությամբ հանդես է եկել ինչպես կիսապաշտպանության, այնպես էլ խաղարկողի դիրքում։
Պիրրին կարիերան սկսել է հարձակվողի դիրքում, այնուհետև հաջող սկսեց հանդես գալ նաև կիսապաշտպանության և կենտրոնական պաշտպանի դիրքերում։ Պիրրիի տիտղոսները բավական տպավորիչ են՝ 8 հաղթանակ Լա Լիգայում, 3-ը՝ Իսպանիայի գավաթում, 1-ը՝ Չեմպիոնների գավաթում (1966)։ 1966 - 1978 թվականներին Պիրրին հավաքականում անցկացրել է 44 հանդիպում։ Երկու անգամ նրան հրավիրել են Եվրոպայի հավաքական. 1970 թվականին Բենֆիկայի դեմ և 1973 թվականին Հարավային Ամերիկայի դեմ խաղերում։ Կարիերայի ավարտից հետո Պիրրին հետագայում ավարտեց նաև իր բժշկական կրթությունը և սկսեղ աշխատել Ռեալում որպես բժիշկ։ 
Բոլոր մրցաշարերում միասին Պիրրին Ռեալի կազմում խփել է 210 գոլ։ 1970 թվականին ճանաչվել է Իսպանիայի լավագույն ֆուտբոլիստ։ Կարիերան ավարտել է Մեքսիկայում, որտեղ պատմության ընթացքում ճանաչվել է ամենաթանկ ֆուտբոլիստը։

## Հավաքականում
1966 թվականից 1978 թվականը հավաքականում անցկացրած տարիներին Պիրրին անցկացրել է 41 խաղ և խփել 16 գոլ։
### Գոլերը հավաքականում

## Տիտղոսներ
* 25pxԼա Լիգա
** 1964-65; 1966-67; 1967-68; 1968-69; 1971-72; 1974-75; 1975-76; 1977-78; 1978-79; 1979-80
* 25px'''Իսպանիայի գավաթ
** 1969-70; 1973-74; 1974-75; 1979-80;
* Չեմպիոնների գավաթ 
** 1965-1966

## Արտաքին հղումներ
*  BDFutbol.com կայքում
* Իսպանիայի հավաքականի կայքում 
*  MedioTiempo կայքում

Կատեգորիա:1945 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Գրանադայի ֆուտբոլիստներ
Խայտաբղետ նրբագեղիկ

**Խայտաբղետ նրբագեղիկ** (), նրբագեղիկների ընտանիքի թռչուն։ Հայաստանում բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 15,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 22-23 սմ։ Գլուխը ցայտուն նախշերով է, հասունի հոնքը՝ լայն, սպիտակ, ունկընկալը և գագաթը՝ դարչնագույն-սև։ Կուրծքը, մարմնի կողքերը բաց նարնջագույն են՝ թույլ խայտերով։ Երիտասարդի փետրավորումն ավելի խամրած է, մարմինը ներքևից՝ բաց դարչնագույն՝ բազմաթիվ խայտերով։ Թաքնված թռչուն է, երգում է գլաքարերին նստած։ Կերակրվում է ցածր զառիթափերի, քարերի, թփուտների մոտ։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։

## Բազմացում և զարգացում
Գրանցված է ՀՀ բարձրադիր լեռնազանգվածների 15 կետում (2280-3200 մ բարձրություններում)։ Բույնը գավաթաձև է՝ խոտաբույսերից և փետուրներից։ Բնադրում է թփուտներում, գերադասում է գիհու փռված խիտ, լավ քողարկված ճյուղերը։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի սկզբից մինչև հունիս։

Դնում է 20 մմ տրամագծով, կապույտ 3-5 ձու։ Թխսակալում է հավանաբար էգը։ Նորելուկ ձագերը գրանցվում են մայիսի 2-րդ տասնօրյակից։ Թռիչքին հմուտ տիրապետում են հուլիսի 2-րդ տասնօրյակից սեպտեմբերի սկիզբը։ Բնադրում է ոչխարների հոտերի ամառային զանգվածային արածեցման տարածքներում, որը վտանգավոր է՝ թվաքանակի նվազման առումով։

Կարիք ունի պահպանության միջոցների խստացման և ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցման։

Կատեգորիա:Նրբագեղիկներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ