open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հանրապետության օր (Թուրքիա)

**Թուրքիայի հանրապետության օր** (), ազգային և պետական տոն Թուրքիայում և Հյուսիսային Կիպրոսում։ Տոնը նշվում է 1923 թվականից ի վեր, ամեն տարի հոկտեմբերի 29-ին։ Տոնակատարությունը տևում է 35 ժամ՝ սկսվելով հոկտեմբերի 28-ին ցերեկը ժամը 13:00-ից:

Տոնը առաջին անգամ նշվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 29-ին, երբ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը հայտարարեց, որ Թուրքիան այսուհետ համարվում է հանրապետություն։ Թուրքիան դե ֆակտո համարվում էր հանրապետություն 1920 թվականի ապրիլի 23-ին, որը համարվում է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կազմավորման սկիզբը։ Սակայն դե յուրե Թուրքիան հռչակվեց հանրապետության դրանից միայն երեք ու կես տարի անց։ 1923 թվականի հոկտեմբերի 29-ին հայտարարվեց, որ Թուրքիան ունի նոր անվանում «Թուրքիայի Հանրապետություն» (): Դրանից հետո, Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը ընտրվեց Թուրքիայի առաջին նախագահ։ Նրան տրվեց «Աթաթուրք» մականունը, որը թարգմանվում է որպես *թուրքերի հայր*։

1923 թվականին հանրապետություն հռչակելուց հետո կատարվել են բուրժուա-ազգայնական բնույթի բարեփոխումներ։ Պետությանը տրվեց աշխարհիկ բնույթ, մայրաքաղաքը Ստամբուլից տեղափոխվեց Անկարա, վերացվեց կրոնի գործերով նախարարությունը, պետականացվեց հոգևորականության ունեցվածքը, փակվեցին մուսուլմանական դպրոցները, կրթությունն ու արդարադատությունը հոգևորականության վերահսկողությունից հանձնվեցին պետության վերահսկողությանը։

Հետագա տարիներին ընդունվեցին եվրոպական նմուշի քրեական և քաղաքացիական օրենսգրքեր, արգելվեց բազմակնությունը, մտցվեց լատինական այբուբեն, մտցվեցին ազգանուններ, սահմանադրությունից հանվեց այն դրույթը, ըստ որի իսլամը հանդիսանում է պետական կրոն։

Այդ ամենի հետ մեկտեղ, 1924 թվականին թուրքական սահմանադրությունը Թուրքիայի բոլոր բնակիչներին հայտարարում էր թուրքեր, դրանով օրենսդրորեն արգելելով այդ երկրում ազգային փոքրամասնությունների գոյությունը, օրիկանականացնելով նրանց ասիմիլյացիան։ Սակայն Լոզանի պայմանագրի կնքումից հետո, երկրում որպես ազգային փոքրամասնություններ ճանաչվեցին հայերը, հույները և հրեաները։ Այս դրույթը ամրագրված է նաև Թուրքիայի Սահմանադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Thirty poems that highlight the beauty and virtues of Republic Day.  in muallimce (Teaching Language) . 

Կատեգորիա:Թուրքիայի տոներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Ռոբերտ Դալ

**Ռոբերտ Ալան Դալ** (; ), ամերիկացի հայտնի քաղաքագետ։ Համարվում է պլյուրալիստական դեմոկրատիայի տեսության նախահայրերից մեկը։ Եղել է Յեյլի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1995 թվականին դարձել է Յուհան Շյուտեի անվան մրցանակի դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Մասնագիտական կրթությունը ստացել է Վաշինգտոնի համալսարանում (բակալավր, 1936 թվական) և Յեյլի համալսարանում (դոկտորանտուրա, 1940 թվական)։ Աշխատել է ամերիկյան կառավարական մի շարք համակարգերում։ 1944- 1945 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին՝ ԱՄՆ զինված ուժերի կազմում։ Պարգևատրվել է «Բրոնզե Աստղ» շքանշանով։ 1946 թվականին վերադարձել է Յեյլի համալսարան, որտեղ դասավանդել է մինչ 1986 թվականը։ Հետագայում դարձել է Յեյլի համալսարանի ստերլինգյան պրոֆեսոր։ Այս կոչումը տրվում է այն անձանց, ովքեր հսկայական ներդրում են ունեցել իրենց ոլորտի գիտական զարգացման ընթացքում։ 1966 1967 թվականներին եղել է Քաղաքագիտության ամերիկյան ասոցիացիայի նախագահ։

## Գիտական ներդրում
Ռոբերտ Դալը ունեցել է մեծ ներդրում քաղաքագիտության զարգացման գործընթացում՝ տեղական ինքնակառավարման ոլորտում իր էմպիրիկ հետազոտությունների և տեսական կոնցեպցիաների վերաբերյալ, որոնք մեծապես կապված են դեմոկրատիայի և բազմակարծության հետ։ Նա առաջարկել է մինիմալ պահանջներ, որոնց պետք է բավարարի ժողովրդավարությունը՝
* Քաղաքական վերահսկողության կառավարական մարմինների կողմից ընդունված որոշումների վրա։ Սահմանադրությունը երաշխավորում է քաղաքական գործիչների դասակարգումը ըստ իրենց ընտրության։ Մարմինը գործում է համապատասխան ժամկետներում։
* Ընտրովի պաշտոնները զբաղեցվում են պարբերական և արդար ընտրությունների արդյունքում, որտեղ բռնությունը համարվում է անընդունելի։ Ընտրությունները պետք է լինեն բաց և թափանցիկ։
* Բոլոր չափահաս քաղաքացիները կարող են մասնակցել ընտրություններին։
* Գրեթե բոլոր քաղաքացիները ունեն իրենց թեկնածությունը դնելու և ընտրվելու իրավունք։ 
* Քաղաքացիները ունեն իրավունք խոսելու քաղաքական հարցերի վերաբերյալ՝ չվախենալով գաղափարական հետապնդումից։
* Քաղաքացիները ունեն իրավունք օգտվելու այլընտրանքային աղբյուրներից, որոնք գոյություն ունեն իրականում և գտնվում են օրենքի պաշտպանության տակ։
* Քաղաքացիները ունեն պետությունից անկախ միավորումներ, կազմակերպություններ ստեղծելու և անդամակցելու իրավունք, ներառյալ նաև քաղաքական կուսակցությունները և շահերի (լոբբիստական) խմբերը։

## Աշխատություններ
Ռոբերտ Դալի ամենահայտնի աշխատություններից են՝
* 1953 — *Քաղաքականություն, տնտեսություն, զարգացում* / *Politics, Economics, and Welfare* (Չարլզ Լինդբլոմի համահեղինակությամբ)
* 1956 — *Ժողովրդավարության տեսության ներածություն* / *A Preface to Democratic Theory* 
* 1957 — *Որոշումների կայացումը ժողովրդավարությունում.Գերագույն դատարանը որպես որոշումներ ընդունող մարմին*/ *Decision-Making in a Democracy: The Supreme Court as a National Policy-Maker*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գիտությունների դոկտորներ
CBC Azerbaijan

**CBC**, հեռուստաընկերություն Ադրբեջանում, որն ունի հակահայկական քարոզչական գործառույթ։ Ալիքը սկսել է Բաքվից հեռարձակվել 2013 թվականի ապրիլի 10-ին։

## Հիմնական նպատակը
Ալիքը պատկանում է Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերությանը։ CBC ալիքն իր քարոզչական գործառույթը՝ լուրերի թողարկումը, փաստագրական և վավերագրական ֆիլմերի ցուցադրումը կատարում է 5 լեզուներով՝ ռուսերեն, անգլերեն, ադրբեջաներեն, հայերեն և ֆարսի (պարսկերեն)։

## Հայերեն հաղորդումներ
Ալիքի միջազգային հեռարձակումը կատարվում է Hotbird արբանյակի միջոցով, ինչն այն հասանելի է դարձնում նաև Հայաստանի և Արցախի տարածքում։ Յուրաքանչյուր օր լուրեր են հաղորդվում հայերենով, որոնք հիմնականում վերաբերվում են Արցախյան հակամարտության, Հայաստանի ֆինանսատնտեսական վիճակի, հայ-թուրքական, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների մասին ադրբեջանական տեսակետների տարածմանը։ Հայերենով քարոզչություն է ծավալում նաև ալիքի պաշտոնական կայքը։

## CBC Sport
Հեռուստաընկերությանն է պատկանում CBC Sport ալիքը, որը ցուցադրում է Ադրբեջանի Պրեմիեր Լիգայի խաղերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ադրբեջանալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Անգլալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Նյու Դելիի ազգային թանգարան

**Նյու Դելիի ազգային թանգարան** (, հայտնի է նաև որպես **Հնդկաստանի ազգային թանգարան**), Հնդկաստանի ամենամեծ թանգարաններից մեկը։ Հիմնադրվել է 1949 թվականին։ Թանգարանի հավաքածուն ընդգրկում է նախապատմական ժամանակներից մինչև ժամանակակից արվեստի գործեր։ Գործում է Հնդկաստանի մշակույթի նախարարության ենթակայության ներքո։ Թանգարանը տեղակայված է Janpath և Maulana Azad ճանապարհների անկյունում։ Թանգարանի նախագիծը 1946 թվականին Հնդկաստանի կառավարության կողմից կազմել է Gwyer կոմիտեն։ Թանգարանն ունի 5000 տարվա պատմություն ունեցող ավելի քան 200,000 և՛ հնդկական, և՛ օտարերկրյա արվեստի գործեր։ Թանգարանը փակ է երկուշաբթի օրերին։

Թանգարանի հարկի տակ է տեղակայված նաև Արվեստի պատմության, պահպանման և թանգարանային գործի ազգային թանգարան-ինստիտուտը, որը հիմնադրվել է 1983 թվականին, այժմ՝ Դիմեդ համալսարան (1989 թվականից), որտեղ կարելի է ստանալ արվեստի պատմության, պահպանման և թանգարանային գործի մագիստրոսի և դոկտորի աստիճաններ։

## Պատմություն
Ազգային թանգարանի ստեղծման պատմությունը կապված է 1947-1948 թվականների ձմռանը Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում հնդկական արվեստի նմուշների ցուցադրությամբ։ Ցուցահանդեսի վերջում ցուցահանդեսի համադրողները որոշեցին նախքան ցուցանմուշները անհատական թանգարաններին վերադարձնելը նույն ցուցադրությունը կազմակերպել նաև Հնդկաստանում։ 1949 թվականին Ռաշտրապատի Բհավանում կազմակերպվեց հնդկական ցուցահանդեսը։ Այն մեծ հաջողություն ունեցավ և որոշվեց Հնդկաստանում ստեղծել մշտապես գործող ազգային թանգարան։ 1949 թվականի օգոստոսի 15-ին կայացավ Հնդկաստանի ազգային թանգարանի պաշտոնական բացումը և որոշվեց մինչև մշտական հաստատություն տեղափոխվելը թանգարանը թողնել Ռաշտրապատի Բհավանում։

Թանգարանի ներկայիս շենքի հիմնաքարը տեղադրել է հնդկական ազգային ազատագրական պայքարի առաջնորդ, Հնդկաստանի վարչապետ Ջավահարլալ Ներուն։ Թանգարանի շենքը պաշտոնապես բացվել է 1960 թվականի դեկտեմբերի 18-ին։ Թանգարանը կառավարվում և ֆինանսավորվում է Հնդկաստանի մշակույթի և տուրիզմի նախարարությունների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949 հիմնադրումներ Հնդկաստանում
Կատեգորիա:1949 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի թանգարաններ
Խուան Լինց

**Խուան Լինց**, *Խուան Խոսե Լինց* (, ; ), գերմանա-իսպանական ծագմամբ ամերիկացի քաղաքագետ, Յեյլի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսոր։ Հեղինակել է տոտալիտար և ավտորիտար քաղաքական ռեժիմների վերաբերյալ մի շարք աշխատություններ։ Իր աշխատություններում անդրադարձել է նաև դեմոկրատացման հիմնական ձևերին։

## Կենսագրություն
Լինցի հայրը գերմանացի է, իսկ մայրը՝ իսպանուհի։ 1926 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Իսպանիա։ Ավարտել է Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանը (քաղաքական գիտություններ և իրավունք), այնուհետև սովորել է Կոլումբիայի համալսարանի սոցիոլոգիայի բաժինը։ 1961 թվականից դասավանդել է Կոլումբիայի համալսարանում, իսկ 1968 թվականից՝ Յեյլի համալսարանում։ Դարձել է Իսպանիայում քաղաքական կյանքի էմպիրիկ սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունների նախաձեռնողը։

Եղել է հրավիրովի դասախոս Բերկլիի կալիֆորնյան համալսարանում, Սթենֆորդի համալսարանում, Հայդելբերգի համալսարանում, Հումբոլդտի համալսարանում և Ֆլորենցիայի համալսարանում։

## Աշխատություններ
* Un régimen autoritario: España (1964)
* De la Falange al Movimiento: el partido único y el régimen de Franco (1970)
* Crisis, breakdown & reequilibration (1978)
* The Breakdown of Democratic Regimes (1978, Ալֆրեդ Շթեֆանի համահեղինակությամբ)
* El sistema de partidos en España: pasado y futuro (1979)
* Informe sociológico sobre el cambio político en España, 1975—1981 (1981)
* Michels y su contribución a la sociología política (1989)
* Problems of democratic transition and consolidation: Southern Europe, South America, and post-communist Europe (1996, Ալֆրեդ Շթեֆանի համահեղինակությամբ. http://uisrussia.msu.ru/docs/nov/pec/1997/2/ProEtContra_1997_2_12.htm )
* Totalitarian and Authoritarian Regimes (2000)
* Sistemas totalitarios y regímenes autoritarios. CEPC: Madrid, 2009; Տոտալիտար և ավտորիտար համակարգեր SEPK: Մադրիդ, 2009 (իսպաներեն) 
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յեյլի պաշտոնական կայք էջում Լինցին նվիրված հատված 

Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Իսպանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գիտնականներ
Ջոզի Վուդ

**Ջոզի Վուդ** (, Ջոզեֆին Էթել , ), հարավաֆրիկացի մանկավարժ, Հարավաֆրիկյան կույրերի գրադարանի և կույրերի խորհրդի համահիմնադիր։

## Կենսագրություն
Ջոզեֆին Էթել Վուդը ծնվել է Հարավաֆրիկյան Գրեհամսթաուն քաղաքում, Ջորջ Սաուե Վուդի և Ֆրանսիս Էլիզաբեթ Վուդի ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է  Գրեհամսթաունի առաջին քաղաքապետը։ Ջոզին սովորել է 
Գրեհամսթաունի աղջիկների դպրոցնում, այնուհետև վերապատրաստվել է որպես ուսուցիչ։ 1918 թվականին 1918 թվականի գրիպի պանդեմիայի ժամանակ կամավոր բուժքույր է աշխատել։ Այս ժամանակահատվածում հանդիպել է անգլիացի միսիոներ բուժքույր Էլեոնոր Կոմբերին, ով բրայլյան գրքերի հավաքածու էր բերել կույր հիվանդների համար։ Կոմբերը Վուդին համոզեց ստանձնել իր աշխատանքը 1919 թվականին Հարավային Աֆրիկայից իր մեկնելուց հետո։

Վուդը իր սեփական տանը ստեղծեց բրայլյան գրքերի գրադարան, կազմեց գրքերը փոխառնողների ցանկը, ինչպես նաև առաքման համար անհրաժեշտ նյութերը։ Նա առաջինը հանգանակություն արեց գրադարանի համար՝ ծրագրին աջակցելու համար վաճառելով իր սեփական արվեստի գործերից և կարողացավ ընթերցողների համար ապահովել ավելի շատ աշխատանքներ՝ գումարային և գրքերի հանգանակություններ ստանալով արտերկրից։ Նա երկարաժամկետ կապեր հաստատեց Լոնդոնի կույրերի ազգային գրադարանի հետ։ Նա կազմակերպել է բրայլյան նյութերի առաքման գործարքներն ու փոստային ծառայությունը։

1925 թվականին Գրեհամսթաուն քաղաքի Bannerman նորակառույց շենքում պաշտոնապես բացվել է Կույրերի հարավաֆրիկյան գրադարանը։ Գրադարանի հիմնադրումից մինչև մահ Վուդը եղել է գրադարանի պատվավոր քարտուղարը։ Նրա պաշտոնավարման ընթացքում գրադարանի հավաքածուն ընդլայնվել է՝ ներառելով արձանագրված տեքստեր և դրանց օգտագործման համար անհրաժեշտ սարքավորումներ։ 1929 թվականին նա դարձել է Հարավաֆրիկյան կույրերի ազգային խորհրդի համահիմնադիրներից, 1952 թվականից եղել է խորհրդի առաջին պատվավոր նախագահը։ 1961 թվականին դարձել է Հարավաֆրիկյան գրադարանների ընկերության պատվավոր անդամ։ Կույրերի «Իմֆամա» հարավաաֆրիկյան ամսագրի առաջին համարում Վուդը գրել է «Նախագահի ուղերձը»։ 1963 թվականին SANCB-ի կողմից արժանացել է R. W. Bowen մեդալ։

Վուդը մահացել է 1965 թվականին 91 տարեկան հասակում։

## Հիշատակ
1966 թվականին Հարավաֆրիկյան կույրերի գրադարանի մի հատված անվանվել է Վուդի պատվին։ Գրադարանում գործում է Ջոզի Վուդ հիմնադրամը, որը  ծրագրեր է ֆինանսավորում կույր երեխաների և երիտասարդների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի մանկավարժներ
Բորնհոլմ (այլ կիրառումներ)

**Բորնհոլմ**, կարող է վերաբերել՝
* Բորնհոլմ - կղզի Բալթիկ ծովի հարավարևմտյան մասում, պատկանում է Դանիային
* Բորնհոլմ - դանիական կոմունա Հովեդստադեն մարզի կազմում
Լամիյա Աջի Բաշար

**Լամիյա Աջի Բաշար** (), եզդի մարդու իրավունքների պաշտպան և ակտիվիստ։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Նադիա Մուրադի հետ միասին արժանացել է Սախարովի անվան մրցանակի։

## Կենսագրություն
Լամիյա Աջի Բաշարը ծնվել է 1998 թվականին Իրաքի Սինջարի շրջանի Քոչո գյուղում։ 2014 թվականի օգոստոսին Նադիա Մուրադի հետ միասին գերեվարվել է ԻԼԻՊ-ի գրոհայինների կողմից Քոչոյի գրավման ժամանակ և ենթարկվել է սեռական ստրկության։ Լամիյան փորձ է կատարել նաև ինքնասպան լինելու, սակայն նշվում է, որ նրան խանգարել է իր տերը։ Անգամ իր հուշերում նշում է, որ իր բախտը բերել էր, ի տարբերություն մյուս աղջիկների։ Նրան գնած արաբ գրոհայինը չէր տանջում նրան և չէր ստորացնում։

Օգնություն ստանալով իր ընտանիքից, ովքեր փրկագին էին վճարել նրա համար, նա փախավ 2016 թվականի ապրիլին՝ արդյունքում վիրավորվելով ականի պայթյունից։ Բժշկական օգնություն է ստացել Գերմանիայում։ 2016 թվականի հոկտեմբերին Լամիյա Աջի Բաշարը և Նադիա Մուրադը ստացան Սախարովի անվան մրցանակ՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության և կանանց իրավունքների առաջնամարտիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եզդի իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Կանայք Իրաքում
Կատեգորիա:Կին իրավապաշտպաններ
Բորշչովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)

**Բորշչովսկի գյուղական խորհուրդ**, կարող է վերաբերել՝
* Բորշչովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բալակլեյսկի շրջանում
* Բորշչովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Պեչենեժսկի շրջանում
Բորովիցա (այլ կիրառումներ)

**Բորովիցա**, կարող է վերաբերել՝
* Բորովիցա - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով
* Բորովիցա - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում
* Բորովիցա - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով
* Բորովիցա - գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում
Բորովլյանկա (այլ կիրառումներ)

**Բորովլյանկա**, կարող է վերաբերել՝
* Բորովլյանկա - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում
* Բորովլյանկա - գյուղ Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասի Տրոիցկի շրջանի կազմում
Էգլեն (Վերին Պրովանսի Ալպեր)

**Էգլյոն** (, ), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Մեզել կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Դին լե Բեն։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 04054։

## Պատմություն
Համայնքի անունը ծագել է լատինական *aquila* («արծիվ») և գալլական *dunum* («բարձրություն») բառերից, կամ նշանակում է «արծվային բարձրություն». 1195 թ. փաստաթղթերի մեջ անունը կհանդիպի *Aiglezino*, իսկ 1319 թ. փաստաթղթերում *Aygladuno*ձևերով.

## Համայնքի կազմը
Բացի իսկական Էգլյոն գյուղի, համայնքում կա նաև 4 ագարակներ։
* Les Lavandes
* Pons
* Le Thoron
* La Treille

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ստատիստիկայի ազգային ինստիտուտ 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լադու

**Լադու** ( կամ *Laddoo*, ), աղանդեր սիսեռի ալյուրից, բուսայուղից, ընկույզով, կոեկոսի փաթիլներով և քաղցր համեմունքներով՝ դարչին, հիլ և մշկընկույզ, որոնք շատ տարածված են հարավային Ասիայում, ինչպիսիք են Հնդկաստանը, Պակիստանը, Նեպալը, Բանգլադեշը։

## Ստուգաբանություն
«Լադու» անվանումը ծագում սանսկրիտերեն լադդուկա (կամ *լատիկա*) բառից, որը նշանակում է «փոքրիկ գնդիկ»։ Այն իրենից ներկայացնում է քաղցր ծիրանի չափի քաղցր գնդիկներ։ Այն պատրաստում են սպիտակաձավաից, սիսեռի կամ ցորենի ալյուրից. կան պատրաստման բազում ձևեր և բաղադրատոմսեր։ Լադուն հաճախակի պատրաստում են տոնակատարությունների և ֆեստիվալների համար։

## Բաղադրատոմսը
Հիմնական բաղադրատարերը.
* Բուսայուղ
* Կոկոսի փաթիլներ
* Աղացած մշկընկույզ
* Պնդուկ
* Աղացած դարչին
* Շաքարի փոշի

Պատրաստման ժամանակահատվածը. 20-30 րոպե։

## Օգտագործումը
Լադուն հաճախ պատրաստում են ֆեստիվալների կամ ընտանեկան միջոցառումների համար, ինչպիսիք են հարսանիքները, ծնունդները, կամ մատուցվում է պռասադի տեսքով (prasad) հնդկական տաճարներում, հատկապես Անդհա-Պրադեշի Տիրումալի Վենկատեշվարի տաճարում։ ԼԱդուն համարվում է ավանդական աղանդեր Ուրազ-բայրամ տոնակատարությանը որոշ մուսուլմանական համայնքներում։

## Տեսակները
*[[Այուրվեդա]]ն առաջարկում է այս աղանդերի մի քանի տեսակներ, օրինակ [[շամբալա]]յով լադու, որը հանդիսանում է այուրվեդական միջոց ստամոքսի հետ կապված խնդիրների ժամանակ:*

Կամ չամիչով պատրաստված լադուն, որը այուրվեդան խորհուրդ է տալիս հղիներին և կերակրող մայրերին։ Որպեսզի հաղորդվի հատուկ համ այս աղանդերին, դրա տարբեր տեսակներում օգտագործում են ընկույզ, հնդկական ընկույզ, չրեր, կոկոսի փաթիլներ։

Ռավա լադուն հայտնի հնդկական աղանդեր է, որը քաղցր գնդիկներ են պատրաստված սպիտակաձավարից, շաքարից, բուսայուղից։ Բաղադրատոմսի տարբեր տեսակներում ավելացնում են չամիչ, հիլ, հնդկական ընկույզ, կոկոսի փաթիլներ, կակաչասերմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկական խոհանոց
Կատեգորիա:Նեպալական խոհանոց
Բորկովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)

**Բորկովսկի գյուղական խորհուրդ**, կարող է վերաբերել՝
* Բորկովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովսկի շրջանում
* Բորկովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զմիյովսկի շրջանում
* Բորկովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկոբագաչևսկի շրջանում
Բորովոյ (այլ կիրառումներ)

**Բորովոյ**, կարող է վերաբերել՝
* Բորովոյ - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունում
* Բորովոյ - քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կոմի հանրապետության Ուխտա քաղաքային օկրուգի կազմում
Բորովցի (այլ կիրառումներ)

**Բորովցի**, կարող է վերաբերել՝
* Բորովցի - գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կիցմանի շրջանում
* Բորովցի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում
Բորչալա (այլ կիրառումներ)

**Բորչալա**, կարող է վերաբերել՝
* Բորչալա - գետ Հայկական լեռնաշխարհում
* Բորչալա - լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում
Բորջիմասուր (այլ կիրառումներ)

**Բորջիմասուր**, կարող է վերաբերել՝
* Բորջիմասուր - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կարաքիլիսայի գավառակում
* Բորջիմասուր - գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Եփրատի ավազանում
Բուգաևսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)

**Բուգաևսկի գյուղական խորհուրդ**, կարող է վերաբերել՝
* Բուգաևսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինսկի շրջանում
* Բուգաևսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Իզյումսկի շրջանում
Կուտինայի գրչության կենտրոն

**Կուտինայի գրչության կենտրոն**, հայ մշակույթի կենտրոն Կուտինայում (Քյութահյա)։

Մեզ հասած հնագույն ձեռագիրը 1486 թվականին Աստվածատուր Կաֆայեցու ընդօրինակած մի գանձարան է (պահվում է Երուսաղեմի Մատենադարանում)։ Կուտինայի գրչության կենտրոնում տևական և աշխույժ գրչական գործունեություն է ծավալվել։ Ձեռագրերը նկարագրված են Բաբկեն Կյուլեսերյանի ցուցակում․ մեծ մասը պահված է եղել Անկարայի Կարմիր վանքում, որոնց ճակատագիրն անհայտ է։ 16-րդ դարից մեզ է հասել 5 ձեռագիր, 17-18-րդ դարերից՝ Մաշտոցներ, Սաղմոսներ, Վանքեր ու վկայաբանություններ, Տաղարաններ, Մեկնություններ և այլն, ինչպես նաև «Պատմութիւն Կուտինա քաղաքի» գործը, 6 ձեռագիր Երևանի Մատենադարանում են։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Կյուլեսերյան Բաբկեն, Ցուցակ ձեռագրաց Անկյարիո Կարմիր վանուց և շրջակայից, Անթիլիաս, 1957։

Կատեգորիա:Ուշ միջնադարի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Բագրատաշենի ահաբեկչություն

**Բագրատաշենի ահաբեկչություն**, ահաբեկչական գործողություն, որը տեղի է ունեցել 1994 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Տավուշի մարզի Բագրատաշեն գյուղում։ Ռումբը տեղադրված է եղել գյուղի շուկայում, որի արդյունքում 14 մարդ զոհվել է (ներառյալ երկու ահաբեկիչները), իսկ 46 մարդ՝ վիրավորվել։ Այդուհանդերձ, ահաբեկչության վերաբերյալ զեկույցի համաձայն զոհվել է 10 և վիրավորվել՝ 26 մարդ։

Բագրատաշենը մեծ գյուղ է Տավուշի մարզում՝ հայ- վրացական սահմանագծին, ոչ այնքան հեռու Ադրբեջանի հետ սահմանից։ Սահմանի հակառակ կողմում վրացական Սադախլո գյուղն է։ 1990-ական թվականների սկզբին՝ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, տարածքը եղել է «մաֆիայի ներկայացուցիչների համար սև շուկայի կարևոր կենտրոն»։ Հայաստանը էմբարգոյի էր ենթարկվել Ադրբեջանի կողմից, որին 1993 թվականի ապրիլին միացավ նաև Թուրքիան։ Հայաստանը և Ադրբեջանը ներքաշված էին Ղարաբաղյան պատերազմում։

Ահաբեկչությունը նախագծվել էր Բաքվի բնակիչ Իմրան Հասանովի և Մարնեուլի Բուլա գյուղի բնակիչ Թուրքմեն Ջաֆարովի կողմից։ Երկուսն էլ եղել են էթնիկ ադրբեջանցիներ։

Համաձայն հետաքննության տվյալների՝ պայթուցիկ ականը տեղադրված է եղել ուղեպարկի մեջ։ Այն ունեցել է մեծ ուժգնություն։ Եվ Ջաֆարովը և Հասանովը եղել են մահապարտ ահաբեկիչներ։ Ենթադրվում է, որ նրանք հավաքագրված են եղել Ադրբեջանի Ազգային անվտանգության ծառայության կողմից։ Երկու ահաբեկիչներն էլ զոհվել են պայթյունի ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականների ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Հայաստանում
Բորտնիկի (այլ կիրառումներ)

**Բորտնիկի**, կարող է վերաբերել՝
* Բորտնիկի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի կազմում
* Բորտնիկի - գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տուլչինի շրջանում
Բուբնի (այլ կիրառումներ)

**Բուբնի**, կարող է վերաբերել՝
* Բուբնի - գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոմանովսկի շրջանում
* Բուբնի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում
Կիմ Կլեյստերսի կարիերայի վիճակագրություն

225px|մինի|աջից|Կիմ Կլեյստերսը 2011 թվականին
**Կիմ Կլեյստերսի կարիերայի վիճակագրությունը** ներկայացնում է բելգիացի հանրահայտ, նախկին պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի, աշխարհի նախկին թիվ մեկ ռակետ Կիմ Կլեյստերսի կարիերայի ընթացքում Մեծ Սաղավարտի, WTA և WTA Ամփոփիչ մրցաշարերում եզրափակիչների մասնակցությունները և հաղթանակները։ Մեծ Սաղավարտի մենախաղի մրցաշարերում նա չորս անգամ արժանացել հաղթողի տիտղոսին (արաք անգամ ԱՄՆ բաց առաջնությունում և մեկ անգամ Ավստրալիայի բաց առաջնությունում), ևս չորս անգամ մասնակցելով եզրափակիչին։ Բացի այդ, նա երեք անգամ հաղթողի տիտղոսն է նվաճել նաև Մեծ Սաղավարտի զուգախաղի մրցաշարերում։ WTA մրցաշարերում Կլեյստերսը նվաճել է մենախաղի 41 և զուգախաղի 11 տիտղոսներ։ WTA Ամփոփիչ մրցաշարերում նա երեք անգամ դուրս է եկել եզրափակիչ և երեք անգամն էլ դարձել հաղթող։

2003 թվականի օգոստոսի 11-ին Կլեյստերսը դարձել աշխարհի թիվ 1 ռակետ մենախաղում, օգոստոսի 4-ին այդ վարկանիշին հասնելով նաև զուգախաղում։ 2007 թվականին Կլեյստերսը հայտարարել էր կարիերայի ավարտի մասին, սակայն մոտ երկու տարի անց, 2009 թվականին նա վերադարձել պրոֆեսիոնալ թենիս։ 2011 թվականին նա իրեն է վերադարձրել աշխարհի թիվ 1 ռակետի վարկանիշը։

## Գլխավոր եզրափակիչներ
### Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի եզրափակիչներ

#### Մենախաղ 8 (4 տիտղոս, 4 պարտություն)

#### Զուգախաղ 3 (2 տիտղոս, 1 պարտություն)

#### Խառը զուգախաղ 1 (1 պարտություն)

### WTA Ամփոփիչ մրցաշարի եզրափակիչներ

#### Մենախաղ 3 (3 տիտղոս)

#### Զուգախաղ 1 (1 պարտություն)

### Մակարդակ I / Premier Mandatory & Premier 5 մրցաշարերի եզրափակիչներ

#### Մենախաղ 10 (7 տիտղոս, 3 պարտություն)

#### Զուգախաղ 3 (1 տիտղոս, 2 պարտություն)

## WTA մրցաշարերի եզրափակիչներ
### Մենախաղ 60 (41 տիտղոս, 19 պարտություն)

### Զուգախաղ 20 (11 տիտղոս, 9 պարտություն)

## Թիմային մրցաշարերի եզրափակիչներ 1 (1 տիտղոս)

## Մենախաղի մրցաշարերի վիճակագրություն

## Զուգախաղի մրցաշարերի վիճակագրություն

## WTA մրցաշարերում մրցանակային գումարներ

2012 ապրիլի 2-ի դրությամբ

## Արդյունքներ այլ թոփ-թենիսիստուհիների հետ

### Հաղթանակներ թիվ 1 ռակետների նկատմամբ

### Արդյունքներ Թոփ 10 թենիսիստուհիների հետ
}/ Կարինա Հաբսուդովա
|0–1
|0%
|0–0
|0–0
|0–0
|0–1
|-
|-class=sortbottom
!Ընդամենը
!243–92
!72,5%
!167–56 (74,9%)
!27–12 (69,2%)
!23–13 (63,9%)
!26–13 (66,7%)
|}

## Թոփ 10-ի նկատմամբ հաղթանակները ըստ մրցաշրջանների

### Հաղթանակներ Թոփ 10 թենիսիստուհիների նկատմամբ

## Արտաքին հղումներ
* Կիմ Կլեյստերսը WTA կայքում
* Կիմ Կլեյստերսը ITF կայքում 
* Կիմ Կլեյստերսը Ֆեդերացիայի գավաթի մասնակցի կայքում 

Կատեգորիա:Վիճակագրական տվյալներ
Կատեգորիա:Թենիսի վիճակագրություն
Կատեգորիա:Թենիս
Ռատատույ (ուտեստ)

**Ռատատույ** (,  «*rata*» խոսակցական լեզվում կերակուր  բառից և «*touiller*» խառնել, շուռումուռ տալ բայից), պրովանսյան խոհանոցի ավադական բանջարեղենային ուտեստ՝  պատրաստված պղպեղից, սմբուկից և դդմիկից, շատ առումներով նման հունգարական լեչոյին։

## Պատմություն
Ռատատույի առաջին բաղադրատոմսը հանդիպում է 1778 թվականի խոհարարական գրքում։ Սկզբնականում առաջանալով ժամանակակից Նիսի շրջանում ռատատույը համարվում էր ոչ հարուստ քրիստոնյաների կերակուր, ովքեր այն պատրաստում էին ամռանը թարմ բանջարեղեններից։ Բնօրինակ բաղադրատոմսը բաղկացած է դդմիկից, լոլիկից, պղպեղից, սոխից և սխտորից։  Ուտեստի ժամանակակից տարբերակի մեջ ավելացնում են նաև սմբուկ։


Պատկեր:Ratatouille02.jpg|Պրովանսյան Ռատատույ, հիշեցնում է բանջարեղենային ռագու:
Պատկեր:Confit byaldi prep.jpg|Կտրվածք ռատատույի համար «օղակներով»
Պատկեր:Confit byaldi 1.jpg| Ռատատույը համանուն մուլտֆիլմի համար 
Պատկեր:Confit byaldi 2.jpg|Պարուրաձև հեղինակային ուտեստ


Պրովանսյան խոհանոցում օգտագործում են տեղի համեմունքները, պրովանսյան կանաչիները՝ գետնասունկը, սամիթը, հազրեվարդը, ուրցը, դաղձը, ռեհանը, որոնք առակա են յուրաքանչյուր ավագ խոհարարի խոհանոցում։ Այս համեմունքների շնորհիվ յուրաքանչյուր ուտեստ պրովանսյան խոհանոցում վերափոխվում է անճանաչելիորեն։ Մասնավորապես  «Ռատատույ» մուլտֆիլմի ճոճհավի համը հիմնված է այս համեմունքների վրա։ Իտալամիջերկրածովային ռատատույը ըստ բաղադրության ու ձևի բացարձակապես ֆրանսիական ճաշատեսակին է նման։

Այլ երկրներում նույնպես կարելի է հանդիպել նույն կամ նման ուտեստներ, բայց այլ անվանումներով։ Օրինակ՝ իտալական խոհանոցում այս կերակուրը կոչվում է կապոնատո, իսպանականում՝ պիստո, թուրքականում՝ իմամ բայալդի, կատալոնականում՝ սամֆայինա, իսկ հունգարական խոհանոցում՝  լեչո։ Ռուսաստանում այն անվանում են բանջարեղենային ռագու։

Եվ նույնիսկ, եթե այս բոլոր ուտեստները պատրաստվում են նույն բաղադրիչներից, միևնույնն է նրանք ունեն նկատելի համային  տարբերություններ։ Պատրաստման ընթացքում մեծ դեր են խաղում բանջարեղենների սորտերը,  կանաչիները և համեմունքները, ինչպես նաև ուտեստի ստեղծման տեխնոլոգիան։

## Հետաքրքիր փաստեր
* «Ռատատույ» ուտեստի անվանումը հիշատակվում է Օնորե դը Բալզակի «Առաջին քայլերը կյանքում» (1842) վիպակում։
* Ֆեոդոր Շալյապինը ապրելով Ֆրանսիայում, հաճախակի և հաճույքով հյուրասիրում էր հյուրերին ռատատույ, պնդելով որ այն «թաթարական աղցան» է։
* Լավ տիրապետելով ֆրանսերենին Ա. Ն. Վիրտինսկին «տարօրինակ բառ» ռատատույը ենթադրում էր «վոլգա-կամայական բարեխոսություն» մեկը նրանցից, որոնցից հաճույքով օգտվում էր Շալյապինը և որի նշանակությունը «ոչ ոք չգիտեր»։
* Որոշ ֆրանսիական հեքիաթներում պատմվում է այն մասին, թե ինչպես են վհուկները մկներից և գորտերից պատրաստում ռատատույ։
* «Ռատատույ» մուլտֆիլմում օգտագործված է ռատատույի հեղինակային բաղադրատոմսը ինքնատիպ կերակրամատուցմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատրաստենք միասին. Ռատատույ 
*  Recipe (in French) from ''Larousse Cuisine'' 

Կատեգորիա:Բանջարեղենով ուտեստներ
Կատեգորիա:Բուսակերական խոհանոց
Կատեգորիա:Խավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
Like I Can

**Like I Can** բրիտանացի երգիչ Սեմ Սմիթի երգն է։ In the Lonely Hour ալբոմի երգերից է։ Սեմ Սմիթի Like I Can երգը թողարկվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։

## Երգի մասին տեղեկություններ
Երգի հեղինակները Սեմ Սմիթը և Մետ Պրայմն են։ Սթիվ Ֆիտսմորիսը և Ջիմի Նեյպսը երգի պրոդյուսերներն են։ Like I Can երգը UK Singles Chart չարթում զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը։ 2014 թվականի նոյեմբերի 9-ին Սեմ Սմիթը Like I Can երգով հանդես է եկել X Factor նախագծում։

## Չարթեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Սեմ Սմիթի երգեր
Բաու

***Բաու*** (չին. 巴烏), փողային երաժշտական գործիք` մետաղե ազատ լեզվակով։ Հնչողությամբ բաուն հիշեցնում է հայկական դուդուկը։ Ունի մաքուր տեմբր` նման ֆլեյտայի տեմբրին։

Չնայած գործիքը ստեղծվել է Չինաստանի հարավարևմտյան մասում գտնվող Յունյան նահանգում, այն ճանաչված էր ողջ Չինաստանում և մինչև օրս օգտագործվում է չինական երաժշտության մեջ։ Օգտագործվում է որպես մենակատար գործիք, այն կարելի է հանդիպել ֆիլմերում ուղեկցվող երաժշտություններում և բավականին հայտնի կոմպոզիցիաներում։

Չնայած բաուն ավելի հայտնի է Չինաստանում, վերջերս ընդունվել է նաև Եվրոպայի բազմաթիվ կոմպոզիտորների և կատարողների կողմից։

Գործիքին հեշտությամբ կարելի է տիրապետել։

## Տես նաև
* Շեն (երաժշտական գործիք)
* Չինական երաժշտական գործիքներ

## Արտաքին հղումներ
* Бау на asza.com 
* Бау

### Վիդեո
Видео Бау

Կատեգորիա:Չինական երաժշտական գործիքներ
Դոնալդ Գլովեր

**Դոնալդ Մաքինլի Գլովեր** (, ), ամերիկացի երաժիշտ, դերասան և հումորիստ։ Որպես ռեփեր նա հանդես է գալիս **Չայլդիշ Գամբինո** () բեմական անվամբ, իսկ որպես դիջեյ` **mcDJ** անվամբ։

## Կարիերա
Գլովերը իր կարիերան սկսել է որպես հումորիստ՝ նկարահանվելով Derrick Comedy հումորային խմբի հոլովակներում։ Երաժշտական կարիերան սկսել է միքսթեյպներ թողարկելով, իսկ 2011 թվականին ստորագրել է պայմանագիր Glassnote Records ձայնագրման լեյբլի հետ և դարձել դրա անդամ։ Նրա առաջին՝ «Camp» կոչվող ստուդիական ալբոմը թողարկվել է 2011 թվականի նոյեմբերին։ 2013 թվականի դեկտեմբերին վաճառքի է դուրս եկել նրա «Because the Internet» անվանումը կրող երկրորդ ալբոմը, որը Billboard 200 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը և առաջադրվել է Գրեմմի մրցանակի՝ «Լավագույն ռեփ ալբոմ» անվանակարգում, սակայն չի հաղթել։ 2016 թվականի դեկտեմբերին թողարկվեց նրա երրորդ՝ «Awaken, My Love!» կոչվող ալբոմը։

Գլովերը նաև դերասան է և նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում ու հեռուստասերիալներում։ 2016 թվականի սեպտեմբերին կայացավ նրա հեղինակային «Ատլանտա» հեռուստասերիալի պրեմիերան, որի գլխավոր դերում հանդես է գալիս ինքը, որի համար, 2017 թվականին, արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի՝ «Լավագույն դերասան՝ կատակերգական սերիալում» անվանակարգում։

2018 թվականի օգոստոսին Գլովերը ստացել է MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխության մրցանակ «This is America»-ի համար՝ «*Տարվա լավագույն տեսահոլովակ ՝ սոցիալական ուղերձով*» անվանակարգում։

2019 թվականին «This is America» ստեղծագործությունը «Գրեմմի» մրցանակաբաշխությունում արժանացել է չորս մրցանակի՝ «Տարվա ձայնագրություն», «Տարվա երգ», «Լավագույն ռեփ կատարում» և «Լավագույն տեսահոլովակ» անվանակարգերում։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
*«Camp» (2011)
*«Because the Internet» (2013)
*«Awaken, My Love!» (2016)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիջեյներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 25 ծնունդներ
Շահդաղ

**Շահդաղ** (` *շահ (արքա), դաղ (լեռ)*), բառացիորեն՝ **արքայաց լեռ**, լեռնագագաթ Մեծ Կովկասի լեռնաշղթայի արևելքում՝ Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում։

Համարվում է Ադրբեջանի և Մեծ Կովկասի ամենաբարձր լեռնագագաթը, որն ունի 4243 մետր բարձրություն։

Շանդաղ լեռը գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության և Ռուսաստանի սահմանի վրա։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ Շահդաղը առաջացել է շուրջ 9000 տարի առաջ։

## Աշխարհագրություն
Շահդաղ լեռը գտնվում է Ադրբեջանի ծայր հյուսիսում։ Լեռնագագաթի բարձրությունը կազմում է 4243 մետր և այն համարվում է Ադրբեջանի ամենաբարձր լեռնագագաթներից մեկը։

Առանց ձյունածածկի գագաթները նման են *«հսկայական ամրոցների»*։ Ընդերքը հիմնականում կազմված է կրաքարային զանգվածից։ Տեղանքում կան ջրվեժներ և ալպյան մարգագետիններ։

Շահդաղ լեռան վրա՝ 3700-3800 մետր բարձրություններում գոյացել են երկու ոչ մեծ լճեր, որոնք հոսում են արևմուտքից արևելք։ Անձրևներային տեղումները տարվա ընթացքում լինում են շատ անգամներ։

3700 մետրից ավելի բարձրություններում կան սառցադաշտեր։ Ընդհանուր տարածքը կազմում է 1.1 կմ²։ Ամենացուրտ ջերմաստիճանը նկատվում է հունվարին, իսկ ամենատաքը՝ հուլիսին։ Բարձրության աճելուն զուգընթաց ջերմաստիճանը նվազում է։

## Տես նաև
* Զբոսաշրջությունն Ադրբեջանում
* Շահդաղի ազգային պարկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Մեծ Կովկասի լեռներ
Իսլամական համերաշխության խաղեր 2013

**Իսլամական համերաշխության խաղեր** (), հայտնի է նաև որպես Իսլամիադա-2013, կայացել են 2013 թվականի սեպտեմբերի 22-ից մինչև հոկտեմբերի 1-ը Պալեմբանգ քաղաքում (Հարավային Սումատրա, Ինդոնեզիա)։

## Բացման արարողություն
left|300px|thumb|«Gelora Sriwijaya Stadium», մարզադաշտ, որտեղ անցկացվել է Իսլամական համերաշխության խաղերը 
Խաղերի բացման պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Պալեմբանգ քաղաքի «Gelora Sriwijaya Stadium» մարզադաշտում, Սումատրա կղզում։

Միջոցների անբավարարության, ինչպես նաև՝ խաղերն Իրանում անցկացնելու իրողությունը այդ պետության կողմից, խաղերի մեկնարկից ընդամենի մի քանի ամիս առաջ մերժվելու պատճառով, բացման արարողությունը առանձնացավ իր համեստությամբ։

## Մրցույթի կանոններ
Ի տարբերություն 2005 թվականին Սաուդյան Արաբիայում անցկացված Իսլամական համերաշխության 1-ին խաղերի, ուր, ելնելով իսլամական էթիկայի պահպանողական բնույթից, բավականին խիստ կանոններ էին առաջադրվել, Ինդոնեզիայում կայացած խաղերը առանձնապես պահպանողական չէին։ Մասնավորապես, Մեքքայում տեղի ունեցած խաղերի ժամանակ մարզիկներին արգելված էր կրել շատ կարճ հագուստ, կանանց և տղամարդկանց մրցությունները անցկացվել են տարբեր օրերին, ինչպես նաև՝ տղամարդկանց արգելվել է դիտել կանանց մրցելույթները լողից։

Ինդոնեզիայում այս բոլոր սահմանափակումները հանված էին։ Կազմակերպչական կոմիտեն մերժել էր բազմաթիվ մասնակից-մարզուհիների՝ տղամարդկանց և կանանց մրցությունները տարբեր օրեր անցկացնելու վերաբերյալ պահանջները։

## Օրացույց

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IAAF Athletics 

## Աղբյուրներ
* 2013 թվականի Իսլամական համերաշխության խաղերի առաջին օրը՝ 2 ոսկի Ադրբեջանին և 1 ոսկի Իրանին

Կատեգորիա:2013 սպորտում
Կատեգորիա:Մրցույթներ
Անվերջ լողավազան

[մինի|Անսահման լողավազանը [Սինգապուրի Marina Bay Sands երկնաքերում]]
[մինի|"Անվերջ լողավազանը" [Կոլումբիայի հյուրանոցներից մեկում]]
**Անվերջ**, **արտահոսող** կամ **անծայրածիր** (անգլ. *infinity (edge) pool*), արհեստական ջրամբար կամ լողավազան, որտեր ջուրը լցվում է մեկ կամ քանի ծայրերից՝ ստեղծելով տպավորություն, թե ջրային մակերևույթը սահմաններ չունի։

Նմանատիպ լողավազաններ հաճախ պատրաստում են այն վայրերում, որտեղ ջրավազանի ծայրը կարող է «ձուլվել» օվկիանոսի կամ երկնքի տեսարանի հետ։ Նաև նմանատիպ հարմարությունները հաճախ կարելի է տեսնել մոդայիկ հանգստավայրերում և vip-հանգստի այլ տարատեսակ վայրերում։

Լողավազանի անսահմանության օպտիկական պատրանքը օգտագործվել է դեռևս բարոկկո դարաշրջանի լանդշաֆտակառուցողների կողմից, ինչի մասին վկայում են Վերսալի այգիների որոշ շատրվաններ։

Օպտիկական պատրանք ունեցող ժամանակակից լողավազանները, որպես կանոն, շատ բարդ կառուցվածք ունեն և կատարման բավականին թանկ արժեք ունեն։ Որպեսզի նման մեծ արդյունքի հասնեն, նրանց հաճախ տեղակայում են բլրի կամ տան վերին հատվածում։

Լողավազանի «անսահման» ծայրն ավարտվում է ջրապատվարով, որը 1, 6-6, 4 մմ ավելի ներքև է գտնվում, քան լողավազանի ջրի մակարդակը։ Ջուրը լցվում է ամբարտակի միջոցով պատվարային լողավազան, որ գտնվում է ջրապատվարի ետին հատվածում։ Ջուրը լցվում է այդ ջրահավաք լողավազան, որտեղ այն կրկին արտահոսում է լողավազան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Լանդշաֆտային դիզայն
Կատեգորիա:Տեսողական պատրանքներ
Կատեգորիա:Օպտիկական երևույթներ
Օմար Սի

**Օմար Սի** (; ), ֆրանսիացի դերասան, Սեզար կինոմրցանակի դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Օմարը ծնվել է սենեգալցի բանվորի և մավրիտանուհի տնային տնտեսուհու ընտանիքում։ Նրա ծնողները երկուսն էլ ֆուլբե ազգության ներկայացուցիչ են։ Օմարը եղել է ընտանիքի 8 զավակներից չորրորդը։

Դեռևս սովորելով դպրոցում, Օմարը սկսել է աշխատել ռադիոյում։ Ավարտելով դպրոցը՝ ստացել է առաջարկ պրոդյուսերական ընկերությունից սկսելու իր շոուն, որը արդյունքում վերածվեց «Օմարը և Ֆրեդը» () կատակերգական հեռուստաշոուի։ Նրա գործընկերը եղել է դերասան Ֆրեդ Տեստոն։

Դերասանին մեծ ճանաչում է բերել Դրիսի դերը, որը նա մարմնավորել է 1+1 ֆիլմում։ Այդ դերի համար Սին ստացել է Սեզար կինոմրցանակ «տղամարդու լավագույն դերի համար», ինչպես նաև նոմինացվել է Ոսկե արբանյակ կինոմրցանակին։

### Անձնական կյանք
Ամուսնացած է Էլեն Սիի հետ։ Ամուսինները ունեն չորս զավակ։

Օմար Սին մուսուլման է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Արվեստների և գրականության շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կատակերգուներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Գլենֆինան (ուղանցույց)

**Գլենֆինան** (), բետոնե կամարներով երկաթուղային ուղանցույց (վիադուկ) Շոտլանդիայի Հայլենդ մարզում։ Շոտլանդիայի ամենաերկար ուղանցույցն է։

## Նկարագրություն
Ուղանցույցը տեղակայված է Լոխ Շիլ լճի հյուսիսային վերջամասում, Գլենֆինան գյուղի մոտ, ի պատիվ որի ստացել է իր անվանումը։ Ուղանցույցի երկարությունը 380 մետր է, բարձրությունը՝ 30 մետր լայնությունը 5,5 մետր է, այն կազմված է 21 կամարաձև հենասյուներից, յուրաքանչյուրը 15 մետր երկարությամբ։ Շահագործում է ** երկաթուղային ընկերությունը, կապում է Ֆորտ Ուիլյամ և Մելիգ բնակավայրերը։ Հենասյուներից մեկի վրա 1997 թվականին ուղանցույցի մեկդարյա հոբելյանի առթիվ հուշատախտակ է փակցվել։

## Պատմություն
Ուղանցույցի շինարարությունն սկսվել է 1897 թվականի հունվարին, 1898 թվականին նրա վրայով արդեն կարելի էր բեռներ տեղափոխել, իսկ կամրջի լիարժեք բացումը տեղի է ունենում 1901 թվականի ապրիլի 1-ին։ Կոնստրուկցիայի արժեքը կազմում էր 18 904 ֆունտ ստերլինգ, ինչը 2015 թվականի գներով կազմում է 2,1 միլիոն ֆունտ։

Երկար ժամանակ լեգենդ էր շրջում այն մասին, որ շինարարության ժամանակ հենասյուներից մեկի մեջ ձի է ընկել։ 1987 թվականին պրոֆեսոր Ռոլանդ Պեկստոնն օգտագործելով «ձկան աչք» խցիկը, հետազոտեց երկու խոշորագույն հենասյուների ներսը, բայց լեգենդի ապացույց չգտավ։ 1997 թվականին հետազոտեց նաև հարևան Loch nan Uamh Viaduct ուղանցույցի ընդերքը, որի մասին նույնպիսի լեգենդ էր շրջում, բայց այնտեղ էլ ոչինչ չգտավ։ 2001 թվականին, տեսածրման տեխնոլոգիայի կիրառմամբ, երկրորդ ուղանցույցի կենտրոնական, ամենամեծ հենասյան մեջ հայտնաբերվեցին ձիու և ձիասայլի մնացորդներ։

## Զանգվածային մշակույթում
Գլենֆինան ուղանցույցն իր «ֆոտոգենության» պատճառով հաճախ է երևում ֆիլմերում, օրինակ՝ «Մաքուր ջրի պտույտը» (1969), «Չարլի և Լուիզա. Երկվորյակ աղջիկներ» (1994), «Շարլոտա Գրեյ» (2001), «Ճակատագրի քարը» (2008)։ Սակայն այս ուղանցույցին ամենաշատ հայտնիություն են բերում Հարի Փոթերի մասին չորս ֆիլմերը, ըստ որոնց Հոգվարթսի ճանապարհն անցնում է հենց Գլենֆինան ուղանցույցով, ցույց է տրվում, թե ինչպես են Հարին ու ընկերներն իրենց ուսման վայր մեկնում և վերադառնում Հոգվարթս-Էքսպրեսով այս կամրջի վրայով։

Բացի այդ, Գլենֆինան ուղանցույցը պատկերված է Շոտլանդիայի բանկի 2007 թվականին թողարկած 10 ֆունտանոց թղթադրամի վրա։



Glenfinnan Monument and Viaduct - geograph.org.uk - 1028686.jpg|
N2 glenfinnan viaduct.jpg|
Glenfinnan viaduct from The Jacobite 03.jpg|
Top of viaduct.jpg|
Glenfinnan Viaduct Plaque.JPG|



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Glenfinnan Railway Viaduct  *canmore.org.uk* կայքում
* *Դևիդ Ռոս,* Գլենֆինան ուղանցույցը  *britainexpress.com* կայքում
* Գլենֆինան ուղանցույցը  *undiscoveredscotland.co.uk* կայքում
* Գլենֆինան ուղանցույցը տեսանյութ 0:02:26

Կատեգորիա:Շոտլանդիայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի երկաթուղային տրանսպորտ
Կատեգորիա:1901 հիմնադրումներ Շոտլանդիայում
Իվան Կարպով

**Իվան Յակովլևիչ Կարպով** (, 21 հուլիսի, 1927, Գարուսովո, Օպոչկայի գավառ, Պսկովի նահանգ – 4 նոյեմբերի, 1956, Բուդապեշտ, Հունգարիա), Խորհրդային բանակի ավագ լեյտենանտ, 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ճնշման մասնակից, Սովետական Միության հերոս (1956)։

## Կենսագրություն
Իվան Կարպովը ծնվել է 1927 թվականի հուլիսի 21-ին Ռուսաստանի Պսկովի նահանգի Օպոչկայի գավառի Գարուսովո գյուղում (ներկայում՝ Օպոչեցկի շրջան, Պսկովի մարզ)։ Ստացել է միջնակարգ կրթություն։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նրա հայրը գնդակահարվել է գերմանացիների կողմից պարտիզանների հետ կապ ունենալու համար։ Դրանից հետո Իվան Կարպովը միացել է պարտիզաններին, մասնակցել մարտական գործողություններին։ 1945 թվականի ապրիլին Իվան Կարպովը զորակոչվել է Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակ։ 1951 թվականին նա ավարտել է կրտսեր լեյտենանտների դասընթացը, 1952 թվականին՝ Չերնովիցիի հետևակային ուսումնարանը։ 1956 թվականի աշնանն Իվան Կարպովը ծառայում էր Մերձկարպատյան ռազմական շրջանում․ նա եղել է 38-րդ բանակի 128-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի 73-րդ գվարդիական առանձին հետախուզական գումարտակի մոտոցիկլային դասակի հրամանատար։

1956 թվականի հոկտեմբերին Իվան Կարպովն իր դիվիզիայի կազմում մեկնել է Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն և ակտիվորեն մասնակցել հունգարացի ապստամբների դեմ մղված մարտական գործողություններին։ 1956 թվականի նոյեմբերի 4-ին նրա դասակը մասնակցել է Բուդապեշտի Յուլե պողոտայում գտնվող «Կորվին» կինոթատրոնի շենքի գրոհին, որտեղ տեղակայված էր ապստամբության կենտրոնը։ Այդ մարտում Իվան Կարպովը զոհվել է։ Թաղված է Բուդապեշտի Կերեպեշի գերեզմանատանը։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության՝ 1956 թվականի դեկտեմբերի 18-ի հրամանով «ռազմական պարտքի կատարման ժամանակ ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար» գվարդիայի ավագ լեյտենանտ Իվան Կարպովին հետմահու շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Նա պարգևատրվել է նաև Լենինի շքանշանով և այլ մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Подвиги героев бессмертны. — Псков, 2005.

Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Արենդ Լեյփհարտ

**Արենդ Լեյփհարտ** (; ), հոլանդական ծագմամբ ամերիկացի քաղաքագետ, Սան Դիեգոյի կալիֆոռնիական համալսարանի պրոֆեսոր, համեմատական քաղաքագիտության ոլորտի մասնագետ։

## Կրթություն
Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Principia քոլեջում (բակալավրիատ, 1958) և Յեյլի համալսարանում (դոկտորանտուրա, 1963)։

## Գիտական ներդրում
Լեյփհարտի հիմնականում ուսումնասիրել է քաղաքական ռեժիմները և տվել դրանց դասակարգումը, որտեղ կարևորվում են ինստիտուցիոնալ հատկանիշները։ Ուսւոմնասիրելով Ավստրիայի, Բելգիայի, Կանադայի, Նիդեռլանդների և Շվեյցարիայի էմպիրիկ քաղաքական զարգացումը, կասկածի տակ է դրել Գաբրիել Ալմոնդի առաջ քաշած դասակարգումը, որը մեծապես կապված էր հոմոգեն կամ էլ հետերոգեն քաղաքական մշակույթի հետ։ Եթե անգլո- ամերիկյան համակարգին բնորոշ է համասեռությունը, ապա ըստ Լեյփհարտի եվրոպական մայրցամաքային համակարգը տարբերվում է քաղաքական համակարգի հատվածականացմամբ, ինչը կարող է հանգեցնել հասարակությունում քաղաքական անկայունությամբ։

## Աշխատություններ
* 1977 — «Դեմոկրատիան բազմանդամ հասարակություններում»
* 1984 — «Դեմոկրատիա. մաժորիտար և կոնսենսուալ մոդելները 21 երկրներում»

## Մրցանակներ և անդամակցություններ
* 1989 թվական՝ Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի իսկական անդամ
* 1995—1996 թվականներ Քաղաքական գիտությունների ամերիկյան ասոցիացիայի նախագահп
* 1997 թվական՝ Յուհան Շյուտեի անվան մրցանակի դափնեկիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Ալեքսանդր Ջորջ

**Ալեքսանդր Ջորջ** (, ), ամերիկացի հայտնի քաղաքագետ, Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ջորջի ծնողները եղել են ասորիներ, ովքեր գաղթել են Միացյալ Նահանգներ Իրանի հյուսիս- արևմտյան Ուրմիա քաղաքից։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Չիկագոյի համալսարանում։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* 1975 թվական – Բենքրոֆթի մրցանակ (Կոլումբիայի համալսարան)՝ «Ամերիկյան արտաքին քաղաքականության կայունությունը. տեսություն և պրակտիկա»
* 1983 թվական – Մակարտուրի ֆոնդ կրթաթոշակ
* 1997 թվական – ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի մրցանակ՝ ատոմային պատերազմի կանխարգելմանը ուղղված հետազոտությունների համար
* 1998 թվական – Յուհան Շյուտեի անվան մրցանակ

## Աշխատություններ
* Վուդրո Վիլսոն և Էդվարդ Հաուս. անհատականության վերլուծություն։ 1964. (համահեղինակությամբ)։
* Չինական կոմունիստական բանակը գործնականում. Կորեական պատերազմը և դրա հետևանքները։ 1969
* Ամերիկյան արտաքին քաղաքականություն։ 1974 (համահեղինակությամբ)։
* ԱՄՆ և ԽՍՀՄ հակամարտությունը. ճգնաժամերի կանխարգելման խնդիրները 1983.
* Ամերիկա- սովետական համագործակցությունը անվտանգության ոլորտում. նվաճումներ, անհաջողություններ, դասեր։ 1988 (համահեղինակությամբ)։
* Ինչպես խուսափել պատերազմից. հակաճգնաժամային կառավարման խնդիրները 1991. (համահեղինակությամբ)։
* Դիվանագիտական հարկադրման սահմանները 1994. (համահեղինակությամբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Գազազերծում

**Գազազերծում**, **դեգազացիա**, հեղուկների մեջ (ջուր, նստվածքային լուծույթներ) լուծված գազերի հեռացում։ Գոյություն ունեն գազազերծման մի քանի մեթոդներ։

Գազազերծում կարող է կատարվել մի շարք պատճառներով։ Լաբորատոր պայմաններում քիմիկոսների կողմից գազերի հեռացում է կատարվում, երբ անհրաժեշտ միացությունները զգայուն են օդի կամ թթվածնի նկատմամբ, ինչպես նաև երբ պղպջակային կազմավորումները խնդիրներ են առաջացնում պինդ և հեղուկ մարմինների մակերևույթներին։ Սառեցված հեղուկների մակերևույթներին առաջացած գազային պղպջակները կարող են նույնպես անցանկալի լինել, ուստի տվյալ պարագայում նույնպես գազազերծման անհրաժեշտություն է առաջանում։

## Ճնշման իջեցում
Գազի լուծելիությունը ենթարկվում է Հենրիի օրենքին, համաձայն որի՝ հաստատուն ջերմաստիճանում տվյալ հեղուկում գազի լուծելիությունն ուղիղ համեմատական է լուծույթի վրա տվյալ գազի ճնշմանը։ Այս պատճառով, նվազեցված ճնշման պայմաններում լուծույթի ներմուծումը առավել նվազեցնում է լուծված գազի լուծելիությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գազաբաշխում
Աշխարհը ընկույզի կեղևում

***Աշխարհը ընկույզի կեղևում*** (), 2001 թվականին հրատարակված տեսական ֆիզիկայի մասին գիրք, որը գրել է Սթիվեն Հոքինգը։ Գրքում նա քննարկում է Լուկասյան պրոֆեսորների աշխատանքները՝ Գյոդելի անլրիվության, լարերի, քվանտային տեսությունները և սուպերգրավիտացիան։ Նա պատմում է ժամանակակից ֆիզիկայի պատմությունը և խնդիրները։ Նա առաջարկում է միացնել Այնշտայնի հարաբերականության տեսությունը և Ռիչարդ Ֆեյնմանի մի քանի պատմությունների մտահղացումները և ստանալ մեկ լրիվ տեսություն, որը կբացատրի տիեզերքում տեղի ունեցող ամեն ինչը։

*«Աշխարհը ընկույզի կեղևում»* գրքի համար Սթիվեն Հոքինգը 2002 թվականին արժանացել է Aventis մրցանակին, տեսական ֆիզիկայի շրջանակներում լավագույն գրող կատեգորիայում։ Գիրքը համարվում է 1988 թվականին հրատարակված «Ժամանակի համառոտ պատմություն»-ի սիկվելը։

## Գլուխներ
# Հարաբերականության համառոտ պատմություն / A Brief History of Relativity
# Ժամանակի ձևը / The Shape of Time
# Աշխարհը ընկույզի կեղևում / The Universe in a Nutshell
# Կանխագուշակելով ապագան / Predicting the Future
# Պաշտպանելով անցյալը / Protecting the Past
# Մեր ապագա՞ն։ Աստղային ճանապա՞րհ, թե՞ ոչ / Our Future? Star Trek or Not?
# Բրանայի նոր աշխարհը / Brane New World

## Տես նաև
* Ռոջեր Պենրոուզ
* Պոզիտիվիզմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա
Երկրաշարժ Իտալիայում (հոկտեմբեր, 2016)

**Երկրաշարժ Իտալիայում**, բնական աղետ Իտալիայում, որը սկսվել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 26-ից և շարունակվում է մինչ օրս։ Ամենաուժեղ ցնցումը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 30-ին 7.1 մագնիտուդ ուժգնությամբ։ Վերջին ցնցումը տեղի է ունեցել Պերուջա նահանգում։ Այն 1980 թվականից հետո ամենաուժեղ երկրաշարժն է եղել։

5.5 մագնիտուդ ուժգնությամբ առաջին երկրաշարժը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 26-ին, որի էպիկենտրոնը գտնվել է Սելանո քաղաքից 8 կիլոմետր դեպի հարավ- արևելք։ Երկրաշարժը տեղի է ունեցել տեղական ժամանակով  07:11 Էպիկենտրոնը գտնվել է 10 կիլոմետր խորության վրա։ Երկրաշարժը զգացվել է նաև մայրաքաղաք Հռոմում։ Իտալական ԶԼՄ-ների փոխանցմամբ Մարկեի շրջանում որոշ տներ փլուզվել են, կապի և հաղորդակցության միջոցները չեն գործում։

6.1 ուժգնությամբ երկրաշարժ տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 26-ին երեկոյան ժամը 9:18&nbsp;-ին Վիսսո քաղաքից դեպի արևմուտք։ Երկրաշարժը, որը տեղի ունեցավ օգոստոսյան երկրաշարժից երկու ամիս անց, ավերել է 30 կիլոմետր շառավղով։ Քաղաքացիական պաշտպանությունը երկրաշարժի ընթացքում բավականին բարձ մակարդակի վրա է եղել։

Երրորդ ամենախոշոր երկրաշարժը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 30-ին Նորչա քաղաքից 6.6 կիլոմետր դեպի հյուսիս։ Սոցիալական ցանցերը և ԶԼՄ-ները հաղորդեցին, որ բազմաթիվ կառույցներ ստացել են վնասվածքներ։ Արկուատա դել Տրոնտո գյուղը վերացել է երկրի երեսից։ Վնասվել է նաև Նորչա քաղաքի Սան Բենեդիկտոսի վանքը։

## Ցնցումներ



(Աղբյուր՝ Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia)



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2016 երկրաշարժեր
Կատեգորիա:Երկրաշարժեր Իտալիայում