Փրկություն կրոններում

**Փրկություն** (հունարեն σωτηρία, լատիներեն salus) տարբեր կրոնների վերջնական նպատակն է, վերջնական ազատագրումը չարից ու տառապանքից, գոյության վերջավորության հաղթահարումը։ Փրկության գաղափարը հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ աշխարհը և/կամ մարդկային վիճակն այնքան լավը չէ, որքան կարող է լինել։ Փրկությունը արմատական ​​փոխակերպումն է, որը կշտկի դա։ Սկզբում «փրկություն» տերմինը օգտագործվում էր միայն Քրիստոնեության հետ կապված՝ այն այժմ վերաբերում է այլ կրոններին։

Որոշակի կրոնում փրկության վերաբերյալ հավատալիքներն ու գաղափարները, ինչպես նաև այս թեմայի ուսումնասիրությունը կոչվում են «սոտերիոլոգիա»։

Բոլոր կրոնները փրկություն են խոստանում իրենց հետևորդներին։ Մեծ թվով կրոնների առկայությունը վկայում է կարծիքների զգալի բազմազանության մասին, թե ինչ է փրկությունը և ինչպես հասնել դրան։ Այնուամենայնիվ, փրկության գաղափարն ընդհանուր է շատ տարբեր մշակույթների համար։

Փրկության, այսինքն՝ ողբալի վիճակից ելքի գաղափարը տրամաբանորեն ենթադրում է, որ մարդկությունն ամբողջությամբ կամ մասամբ գտնվում է այդպիսի վիճակում։ Յուրաքանչյուր կրոն յուրովի բացատրում է դրա պատճառը։ Պատճառը մարդու և աշխարհի էության մեջ է, որը հասկացվում է որպես որոշակի կրոն, և փրկությունը նշանակում է անհատի ամբողջական կամ մասնակի փոխակերպում այս աշխարհում կամ դրանից դուրս, կամ կարող է նշանակել աշխարհում փոփոխություն ։

Տարբեր կրոններ փրկության են հասնում տարբեր ձևերով։ Փրկության հիմնական մեթոդները կարելի է բաժանել հետևյալ խմբերի.

* հավատ ծիսական մոգության արդյունավետության նկատմամբ,
* փրկություն սեփական ջանքերով, սովորաբար գիտելիքների ձեռքբերման, ինքնակարգապահության, ինքնախորացման և այլնի միջոցով.
* փրկություն Աստծո օգնությամբ,սՍովորաբար, փրկվողը ինչ-որ չափով համագործակցում է Աստծո հետ՝ գոնե դիմելով Նրան օգնության համար։

Կան նաև տարբեր պատկերացումներ այն մասին, թե արդյոք փրկությունը տեղի է ունենում մահից հետո, թե այս երկրային կյանքում։

Կրոնները, որոնք մարդուն համարում են մարմին և հոգի մեկ համալիրում (օրինակ՝ հուդայականություն, քրիստոնեություն, իսլամ, զրադաշտականություն) սովորեցնում են հոգևոր-ֆիզիկական փրկություն՝ հարություն, հետմահու և այլն։ Մյուս կողմից, կրոնները, որոնք մարմինը դիտում են որպես փրկության խոչընդոտ, որպես ոգու կամ հոգու բանտ (մասնավորապես՝ բուդդիզմ, մանիքեիզմ, գնոստիցիզմ, ​​հինդուիզմ), փրկությունը սովորեցնում են որպես աշխարհից ազատում, ցանկությունների և կրքերի հաղթահարում, ընդհատելով անցանկալի վերածնունդների անվերջ շարքը։

## Գաղափարների զարգացում
Դեռևս պարզունակ ժամանակներից մարդիկ հոգիներից և աստվածներից օգնություն են խնդրել կյանքի իրավիճակներում՝ հաջողություն որսում կամ մարտում։ Փրկությունը հասկացվում էր որպես գործնական օգնություն ներկա իրավիճակի լուծման գործում։ Մարդու փրկությունը պարտադիր և անհրաժեշտ չէ ավանդական հավատալիքների աստվածության համար, սակայն այս ասպեկտը կարևոր է պաշտամունքի համար աստծուն անվանակոչելու պաշտամունքային պրակտիկայի շրջանակներում. աստվածության բոլոր հնարավորություններից ծեսը փնտրում է, անվանել, կախարդական կերպով հորդորել և գործի դրդել հենց նրանց, որոնք կարող են փրկել երկրպագուին։ Հին հունական մի շարք աստվածներ՝ Զևսը, Աթենասը, Դեմետրը, Դիոնիսոսը, Ասկլեպիոսը, Դիոսկուրին և այլն, կրել են «Փրկիչ» անվանումը։ Զարգացած հունահռոմեական կրոնում փրկությունը բարձր բարոյական նշանակություն ուներ (հայրենիքի փրկություն, «հռոմեական ժողովրդի փրկություն» և այլն)։ Այնուամենայնիվ, ավանդական կրոններում փրկությունը մնում է հատուկ և իրավիճակային, մասնավոր և ոչ վերջնական. տիեզերքում բարու և չարի հավերժական ռիթմը կասկածելի է դարձնում ցանկացած անվերապահ փրկություն։

Հին Եգիպտոսում, որտեղ զարգացած էր հավատն անդրշիրիմյան կյանքի նկատմամբ, մարդիկ փրկության համար դիմեցին աստվածներին՝ կապելով այն հավերժության հետ։ Փրկչի կամ «մեսիայի» սպասելու գաղափարը, ով հրաշքով կազատի մարդկանց չարից, առկա է Հին Եգիպտոսի և Բաբելոնի տեքստերում՝ զրադաշտականության մեջ։ Թորան նշում է, որ բոլոր մարդիկ՝ հրեաները և ոչ հրեաները, ունեն փրկվելու հնարավորություն, ինչի համար հրեաներին անհրաժեշտ է պահել 613 պատվիրանները, իսկ ոչ հրեաները պետք է պահպանեն միայն Նոյի ժառանգների յոթ օրենքները։ Բնօրինակ մեղքի մասին քրիստոնեական վարդապետությունը բացակայում է հուդայականության մեջ։ Հրեաները հավատում են, որ երեխան աշխարհ է մտնում մեղքից զերծ՝ մաքուր, անմեղ ու անարատ հոգո։ Քրիստոնեական ուսմունքն այն մասին, որ մարդկությունը սկզբնական մեղքի պատճառով քավության կարիք ունի, խորթ է միջնադարյան հրեա մտածողների մեծամասնությանը։

## Տարբեր կրոններում
### Հուդայականություն
Հուդայականության մեջ ազատագրումը աղետից, ճնշումից, մահից և այլն նկարագրվում է որպես «գե'ուլլա'» (, «ազատում») և պետք է տեղի ունենա Աստծո միջոցով։ Հրեա ժողովրդի հոգևոր փրկությունը և ազգային ֆիզիկական ազատումը ճնշումներից համարվում են մեկ ամբողջություն։ Գեուլլա տերմինը կարող է նաև նկարագրել հրեա ժողովրդի և ողջ մարդկության մեսիական ազատագրումը։

### Քրիստոնեություն
Քրիստոնեական ուսմունքի ձևավորման վրա ազդել է Հուդայի՝ անապատի հրեական խմբերի ուսմունքներում ստեղծված փրկության ուսմունքը։

Քրիստոնեությունը մեծ շեշտ է դնում փրկության վրա, որը գալիս է Քրիստոսից։ Փրկության մասին քրիստոնեական վարդապետությունն ունի մի քանի ասպեկտներ. արդարացում և սրբացում Աստծո շնորհով. վերածնունդ մահից հետո։ Քրիստոնյայի փրկությունը պայմանավորված է նաև Աստծո հանդեպ անկեղծ հավատքով և Նրա կամքին համապատասխան կյանքով։ Քրիստոնյա աստվածաբանները շատ դարեր շարունակ վիճել են այն մասին, թե որքանով է փրկությունը որոշվում Աստծո շնորհով, և որքանով է մարդու ազատ կամքն ու գործողությունները։

### Իսլամ
Իսլամում փրկության ճանապարհը Ալլահին ենթարկվելն է։ Միայն Ալլահին հնազանդվելը կփրկի ապագա պատժից, որը կկիրառվի մեղավորների վրա Վերջին դատաստանի ժամանակ։ Գործնականում մուսուլմանները պետք է հետևեն շարիաթի, որը նրանք համարում են հաջորդ աշխարհում փրկության ճիշտ ճանապարհը։ Ամենատարածված արաբերեն բառը՝ նաջաթ («փրկություն»), օգտագործվում է միայն մեկ անգամ Ղուրանում։ Իսլամը կարծում է, որ սկզբնական մեղքը ներվել է Ալլահի կողմից, ուստի դրա համար քավության կարիք չկա։
### Բուդդիզմ
Բուդդիզմում համարվում է, որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է լինի իր փրկիչը։ Միայն Մահայանա բուդդիզմում կա փրկիչների գաղափար - (բոդհիսատվա)։

Փրկությունը բուդդիզմում սահմանվում է որպես նիրվանայի ձեռքբերում։ Նիրվանայի վիճակը ներառում է տառապանքի դադարեցում դրա պատճառի վերացման միջոցով՝ բացասական գործողությունների և բացասական հույզերի, որոնք դրդում են նման գործողություններ։ Նիրվանան ձեռք է բերվում կատարելագործման փուլերով անցնելով։ Այս ճանապարհը ներառում է գիտելիք, կարգապահություն և մեդիտացիա, և Բուդդան առաջինն էր, որ քայլեց դրանով։
### Հինդուիզմ
Հինդուիզմում փրկության արևմտյան հայեցակարգը մոտավորապես համապատասխանում է «ազատագրման» հասկացությանը, որը կոչվում է մոկշա։ Հինդուիզմի որոշ տեսակներ ճանաչում են «փրկչի» օգնությունը, հատկապես Կրիշնայից և նրա ավատար Վիշնունից։
### Զրադաշտականություն
Զրադաշտականության մեջ ենթադրվում է, որ վերջնական փրկությունը կայանում է բարու տիեզերական սկզբունքի հաղթանակի մեջ, որը մարմնավորված է Ահուրա Մազդա աստվածության մեջ, չարի նկատմամբ, մարմնավորված չար Ահրիմանի ոգով։ Մարդկանց հետմահու տառապանքը համաչափ կլինի այն չարությանը, որը նրանք գործեցին երկրային կյանքում։ Բայց այս փորձությունից հետո բոլորը կզգան վերջնական վերածնունդ և անմահություն։

## Փրկության հնարավորություն այլ կրոնների հետևորդների համար
Քանի որ կան շատ տարբեր կրոններ, փիլիսոփաները հաճախ մտածել են, թե ով կարող է հասնել փրկության, ով կարող է հավերժությունն անցկացնել Աստծո ներկայության մեջ։

Կա երկու հակադիր տեսակետ այն մասին, թե արդյոք հնարավոր է փրկություն այլ կրոնների հետևորդների համար։ Բացառիկները կարծում են, որ փրկությունը հասանելի է միայն նրանց, ովքեր համապատասխանում են մեկ կրոնի կողմից սահմանված չափանիշներին։ Ներառյալները կարծում են, որ փրկությունը հասանելի է բոլոր կրոնների ներկայացուցիչներին։

Կան նաև բազմակարծիքներ, ովքեր կարծում են, որ ոչ մի կրոն միակ ճշմարիտը չէ, և հետևաբար չկա փրկության մեկ ճանապարհ։ Այս տեսակետը ներկայացնում է, մասնավորապես, փիլիսոփա Ջոն Հիկը։
### Բացառիկներ
Բացառիկները (անգլերեն exclusivist, անգլիական բացառիկ - հասանելի կամ պատկանող միայն որոշակի մարդկանց, այլոց հետ չհամօգտագործվող) այս հարցում կարծում են, որ միայն նրանք, ովքեր համապատասխանում են մեկ կրոնական տեսակետով սահմանված չափանիշներին, կարող են հավերժություն անցկացնել Աստծո ներկայությունը։

Այս հարցում էքսկլյուզիվիստների թվում են, մասնավորապես, քրիստոնյաները և մուսուլմանները. սակայն, նույն կրոնի հետևորդների մեջ կան տարբեր, և հաճախ հակադիր տեսակետներ փրկության հնարավորության վերաբերյալ։ Օրինակ՝ քրիստոնեության մեջ դարեր շարունակ վեճեր են եղել այն մասին, թե արդյոք մանուկ հասակում մահացած երեխաները դրախտ կգնան։

## Գրականություն
* Спасение / С. С. Аверинцев, протоиерей В. Леонов // Сен-Жерменский мир 1679 — Социальное обеспечение [Электронный ресурс]. — 2015. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 30). — ISBN 978-5-85270-367-5.
* Аверинцев С. С. Спасение // Новая философская энциклопедия / Ин-т философии РАН; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета В. С. Стёпин, заместители предс.: А. А. Гусейнов, Г. Ю. Семигин, уч. секр. А. П. Огурцов. — 2-е изд., испр. и допол. — М.: Мысль, 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9.
* Лысенко В.Г. Ранний буддизм: религия и философия. — М.: ИФРАН, 2003. — ISBN 5-201-02123-9.
* Brandon S. G. F.  (англ.)рус.. Salvation (religion) (англ.) // Britannica.
* Баукер, Джон  (англ.)рус.. Salvation (англ.) // The Concise Oxford Dictionary of World Religions. — Oxford University Press.
* Эллвуд, Роберт, Ellwood, Gracia Fay. Salvation (англ.) // Contemporary American Religion. — Cengage  (англ.)рус..
* Smart N.  (англ.)рус.. Soteriology. — Thomson Gale  (англ.)рус./Еncyclopedia.com  (англ.)рус., 2005.
* Basinger, David  (англ.)рус.. Religious Diversity (Pluralism) // Stanford Encyclopedia of Philosophy / Edward N. Zalta  (англ.)рус.. — 2018. «But with respect to the question of salvation (one’s eternal destiny), a person must come to understand and follow the unique way. Or, to be more specific, as salvific exclusivists see it, the criteria for salvation specified by the one correct religious perspective are both epistemologically necessary in the sense that those seeking salvation must be aware of these conditions for salvation and ontologically necessary in the sense that these conditions must really be met (Peterson et al. 2013, 322).[8] It is important to note, though, that not only Christians are salvific exclusivists. For example, just as Christian salvific exclusivists maintain that only those who respond appropriately to requirements set for in Christian belief can spend eternity in God’s presence, Muslim salvific exclusivists maintain that „whether a person is ‘saved’ or not is principally determined by whether he or she responded appropriately to Islamic belief“ (Aijaz 2014, 194).»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհի կրոններ
Կատեգորիա:Աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Գնոստիցիզմ
Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Կրոնագիտություն
Կատեգորիա:Կրոնական ուսմունք
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Հավատք
Կատեգորիա:Հոգևորություն
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Վախճանաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն