Դեյվիդ Ջուլիուս

**Դեյվիդ Ջեյ Ջուլիուս** (), ամերիկացի ֆիզիոլոգ և Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Նա հայտնի է, ցավի և ջերմության զգացողության մոլեկուլային մեխանիզմների վրա իր աշխատանքով, ներառյալ կապսաիցինը, մենթոլը և ջերմաստիճանը հայտնաբերող TRPV1 և TRPM8 ընկալիչների բնութագրումը։ Նա Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանի պրոֆեսոր է։

Ջուլիուսը շահել է 2010 թվականի Շաուի մրցանակը կյանքի գիտության և բժշկության ոլորտում և 2020 թվականի բեկումնային մրցանակը կենսաբանական գիտությունների ոլորտում։ Արտեմ Փաթափությանի հետ համատեղ արժանացել է ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության 2021 թվականի Նոբելյան մրցանակին։

## Վաղ տարիք և կրթություն
Ջուլիուսը ծնվել է աշքենազի հրեական ընտանիքում (Ռուսաստանից) Բրայթոն Բիչում, Բրուքլին, Նյու Յորք, որտեղ նա յաճախել է Աբրահամ Լինքոլնի ավագ դպրոց։ Բակալավրի աստիճանը նա ստացել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, 1977 թվականին, իսկ դոկտորի կոչումը՝ Կալիֆորնիայի համալսարանում, Բերքլիում 1984 թվականին Ջերեմի Թորների և Ռենդի Շեքմանի համատեղ ղեկավարությամբ։ 1989 թվականին նա ավարտեց իր հետդոկտորական ուսումնասիրությունը՝ Ռիչարդ Ակսելի հետ, Կոլումբիայի համալսարանում, որտեղ նա կլոնավորեց և բնութագրեց սերոտոնինի 1c ընկալիչը։

Բերկլիում և Կոլումբիայում գտնվելու ժամանակ Ջուլիուսը սկսեց հետաքրքրվել, թե ինչպես են գործում պսիլոցիբինի սնկերը և լիզերգիկ թթու դիէթիլամիդը, ինչը նրան ուղղորդեց ավելի լայն ուսումնասիրել բնական երևույթների և մարդկային ընկալիչների փոխազդեցությունը։

## Հետազոտական ​​կարիերա
thumb|upright=1.3|Նոբելյան մրցանակի աշխատանք
Նա իր կարիերան սկսել է 1989 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում, որպես Կալիֆոռնիայի համալսարանի  դասախոս։ 1997 թվականին Ջուլիուսի լաբորատորիան կլոնավորեց և բնութագրեց TRPV1-ը՝ ռեցեպտոր, որը հայտնաբերում է կապսաիցինը՝ չիլի պղպեղի քիմիական նյութը, որը այն դարձնում է «կծու»։ Նրանք գտան նաև, որ TRPV1-ը հայտնաբերում է վնասակար ջերմությունը (թերմոցեպտիա)։ TRPV1-ը TRP կառուցվածքայնորեն կապված կատիոն կանալների մեծ ընտանիքի մասն է։ Կենդանիները, որոնք չունեն TRPV1 կորցնում են զգայունությունը վնասակար ջերմության և կապսաիցինի նկատմամբ։

Ջուլիուսի լաբորատորիան նաև կլոնավորել և բնութագրել է TRPM8 (CMR1) և TRPA1-ն, երկուսն էլ TRP գերընտանիքից։ Նրանք ցույց տվեցին, որ TRPM8-ը հայտնաբերում է մենթոլը և սառը ջերմաստիճանները, իսկ TRPA1-ը՝ մանանեխի յուղը (ալիլ իզոթիոցիանատ), Այս դիտարկումները ենթադրեցին, որ TRP կանալները հայտնաբերում են մի շարք ջերմաստիճաններ և քիմիական նյութեր։ Դեյվիդ Ջուլիուսի լաբորատորիան նաև ներդրում է ունեցել ցավազրկման ուսումնասիրության մեջ՝ հայտնաբերելով տոքսիններ, որոնք կարգավորում են այդ կամալները։

thumb|left|Ջուլիուսը 2022 թվականին

2007–2020 թվականներին Ջուլիուսը «Annual Review of Physiology» գրախոսվող ամսագրի խմբագիր է եղել։

## Մրցանակներ
2000 թվականին Ջուլիուսը պարգևատրվել է Perl-UNC Neuroscience Prize-ի առաջին մրցանակով՝ կապսաիցինի ռեցեպտորի կլոնավորման վրա կատարած աշխատանքի համար։ 2010 թվականին նա արժանացել է Շոուի մրցանակին՝ ցավազրկման տարբեր ասպեկտներում առկա իոնային կանալների բացահայտման համար։ 2014 թվականին նա, Johnson & Johnson-ի կողմից, արժանաբել է Dr. Պոլ Յանսսենի մրցանակին՝ ցավի և թերմոսենսացիայի մոլեկուլային հիմքը հայտնաբերելու համար իրականացված կենսաբժշկական հետազոտությունների համար։ 2017 թվականին նա շահել է Gairdner Foundation միջազգային մրցանակը և HFSP Nakasone մրցանակը։ Նա նաև արժանացել է Աստուրիասի արքայազնի  2010-ի՝ տեխնիկական և գիտական ​​հետազոտությունների համար մրցանակին, 2020-ի կենսաբանական գիտությունների ոլորտում  բեկումնային մրցանակին, 2020-ի Kavli մրցանակին նյարդաբանության ոլորտում (Արտեմ Փաթափությանի հետ միասին) և 2020 BBVA հիմնադրամներ։ Գիտելիքի մրցանակին։

2021 թվականին նա Արտեմ Փաթափությանի հետ արժանացել է ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակի՝ ջերմության և հպման ռեցեպտորների հայտնաբերման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ