Շիլլերի հուշարձան

**Շիլլերի հուշարձան** ()՝ մարմարե արձան , կանգնեցված  ի պատիվ  գերմանացի հայտնի բանաստեղծ Ֆրիդրիխ Շիլլերի , Բեռլինի Միտտե թաղամասում ՝ Ջենդարմենմարկտ  հրապարակի կենտրոնում աստիճանների մոտ  , որոնք բարձրանում են  Թագավորական դրամատիկական թատրոն ՝  այժմ Համերգային դահլիճ ։

Արձանախումբը ստեղծվել է 19-րդ դարի Բեռլինի քանդակի դպրոցի հայտնի ներկայացուցիչ Ռայնհոլդ Բեգասի կողմից։

Շիլլերի արձանը տեղադրված է խորանարդաձև պատվանդանի վրա ՝ շրջապատված  չորս կիսաշրջանաձև  թասերով  ․  այնուամենայնիվ հուշարձանը շատրվան չի համարվում ։ Չորս կանայք , որոնք նստած են թասերի եզրերին , պատվանդանի անկյուններում , խորհրդանշում են բանաստեղծի գործունեության հիմնական   ոլորտները ․ Լիրիկան  քնարով , Ողբերգությունը դիմակով , Փիլիսոփայությունը հին հունարեն մակագրությամբ ՝ «Ճանաչիր ինքդ քեզ» և պատմությունը , վահանակ , որտեղ բացի   Շիլլերից հիշատակվում են Լեսսինգը , Կանտը ,  Գյոթեն և այլ հայտնիներ ։

Քանդակագործը   Շիլլերի   արձանը կերտել է ինքնավստահ երիտասարդի կերպարով ՝  դափնեպսակով զարդարված ։ Բեգասը     որպես արձանի մոդել ընտրել  է  Շիլլերի կիսանդրին , որը քանդակել է իր ընկեր բանաստեղծ քանդակագործ Յոհան Հենրիխ ֆոն Դաննեքերեմը 1794 թվականին ։
Պատվանդանին բացի ձոն Շիլլերին,  կան երկու հարթ խորաքանդակներ մուսաների  ,որոնք  բանաստեղծին հանձնում են  քնարը , և անցյալի հռչակավոր բանաստեղծների պատկերներով ։

1859 թվականին  ամբողջ Գերմանիայում նախատեսված էին տոնակատարություններ Ֆրիդրիխ Շիլլերի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված ։ Սակայն Բեռլինում, 1848 թվականին՝ հեղափոխությունից 11 տարի անց, զանգվածային միջոցառումներն արգելվեցին անկարգությունների  վտանգի պատճառով : 
Պրուսիայի  արքայազն ռեգենտ և ապագա կայսր Վիլհելմ Iը որոշեց նշել բանստեղծի հոբելյանը ՝ հատկացնելով  10 հազար թալեր,իսկ բնակչության  նվիրատվությունները կազմեցին ևս 12 680 թալեր ։

Շիլլերի հուշարձանի առաջին հիմնաքարը դրվել է բանաստեղծի 100-ամյակին ։ Այդ պահին հուշարձանի նախագիծը դեռևս պատրաստ  չէր, իսկ հուշարձանի հանդիսավոր բացումը նախատեսված էր 1869 թվականին ՝ բանաստեղծի ծննդյան 110-ամյակին ։

1861 թվականին Բեռլինի մագիստրատը հայտարարեց  Շիլլերի հուշարձանի նախագծի մրցույթ, որին մասնակցություն են ունեցել  25 քանդակագործ ։ 1864 թվականի սկզբին հաստատվեց Ռայնհոլդ Բեգասի մրցույթի հաղթողը ։ Մրցույթում Բեգասի հետ կտրուկ մրցակցում էր Ռուդոլֆ  Լեոպոլդ Զիմերինգը։

Քաղաքի իշխանությունների այս որոշումը նշանավորեց Բեռլինի ճարտարապետության անցումը ուշ  շրջանի կլասիցիստական ձևերից ՝ ժառանգած Քրիստիան Դանիել Ռաուհից ,նեոբարոկկո , որը լավ երևում է Բեգասի   կանանց այլաբանական կերպարներում ։ 
Բեգասի  համար  Շիլլերի արձանը դարձավ առաջին մեծ պատվերը ։ Այս նախագծի վրա աշխատելու  համար Բեգասը 1864—1866 թվականներին Բեռլինում ուներ ժամանակակից արհեստանոց Շթյուլերշթրասսեյում ։

Շիլլերի հուշարձանի բացումը հետաձգվեց 1870-1871 թվականներին  Ֆրանս-պրուսական պատերազմի արդյունքում ։ Եվ ի վերջո բացումը կայացավ 1871 թվականի նոյեմբերի 10-ին ՝ Շիլլերի  112-ամյակին ։

Ջենդարմենմարկտ  հրապարակի կենտրոնական մասը Էգերտրասսե և Տուբենշտրասե փողոցների միջև վերակազմավորվել  է  և 1871-1936 թվականներին կրել է «Շիլլերի հրապարակ» անունը։
 
1936 թվականին՝ ազգային սոցիալիստների օրոք , Ջենդարմենմարկտ  հրապարակը վերակառուցվեց քայլերթներ անցկացնելու համար ։  
250px|մինի|Շիլլերի արձանի տեղափոխումը Արևմտյան  Բեռլինից
Հրապարակը քանդվել է, իսկ Շիլլերի հուշարձանը ՝ ապամոնտաժվել ։ 1951 թվականին Շիլլերի հուշարձանը տեղադրվեց Լիցենզե  զբոսայգում   ՝ Արևմտյան Բեռլինում ։ 
Շատ վնասված այլաբանական արձանները պահպանվում էին Ֆրիդրիխսֆելդե կենդանաբանական այգու տարածքում ՝ Արևելյան Բեռլինում ։

1986 թվականի  մայիսի 6-ին Արևմտյան և Արևելյան Բեռլինի միջև մշակութային հուշարձանների փոխանակման մասին համաձայնագրի համաձայն, Շիլլերի հուշարձանը վերադարձավ Արևելյան Բեռլին։ 
1988 թվականի  դեկտեմբերին ,  տեղադրվեց  մասամբ վերակառուցված, մասամբ վերականգված հուշարձանը նախկին տեղում  ՝  Ջենդարմենմարկտում ։

2006 թվականի աշնանը իրականացվել է հուշարձանի խոշոր վերակառուցում։ Շիլլերի հուշարձանի բրոնզե կրկնօրինակը տեղադրվել է Բեռլինի Վեդինգ շրջանում ՝ Շիլլերի զբոսայգու հարավային մասում։

## Պատկերասրահ

Schillerdenkmal Berlin, Begas, Allegorie Geschichte.jpg|Պատմության խորհրդանիշ
Schillerdenkmal Berlin, Begas, Allegorie Lyrik.jpg|Քնարերգության ու պոեզիայի խորհրդանիշ
Schillerdenkmal Berlin, Begas, Allegorie Philosophie.jpg|Փիլիսոփայության խորհրդանիշ
Schillerdenkmal Berlin, Begas, Allegorie Tragoedie.jpg|Ողբերգության խորհրդանիշ 


## Գրականություն
* Alfred Gotthold Meyer: *Reinhold Begas.* Verlag von Velhagen & Klasing, Bielefeld/Leipzig 1897, S. 36ff. Abb. 9-14.
* Georg Dehio: *Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler, Berlin.* Deutscher Kunstverlag, 1994, ISBN 3-422-03111-1, S. 155.
* Michael Bienert: *Der Freiheit ein Museum!* In: *Der Tagesspiegel.* 9. September 2009 (über die Geschichte des Denkmals, online).

## Արտաքին հղումներ
* berlin.de 
* kudaba.de

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեռլինի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արձաններ