Բերի

**Բերի** (), քաղաք Անգլիայի արևմուտքում՝ Մեծ Մանչեսթեր կոմսությունում, համանուն վարչական կենտրոն է ():

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը տեղակայված է Մեծ Մանչեսթեր մետրոպոլիտական կոմսությունում, Իրվել գետի վրա, Բոլթոնից 8,9 կմ արևելք, արևմուտքից՝ Ռոչդեյլից 9,5 կմ հարավ-արևմուտք, և հյուսիսից՝ Մանչեստրից 12,7 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բերին հանդիսանում է Բերիի վարչական շրջանի կենտրոնը (Metropolitan Borough of Bury) և տարածքի ամենամեծ բնակավայրը։ Բերիի բնակչությունը կազմում է 78,723 մարդ (2015)։

Պատմականորեն Լանկաշիրի մի մասը լինելով՝ Բերին հիմնվել է որպես գործարանային քաղաք։ Արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ այստեղ գործել են տեքստիլային գործվածքի արտադրամասեր։ Բերին Անգլիայում և նրա սահմաններից դուրս հատկապես հայտնի է իր բաց շուկայով՝ Բերի-շուկա (Bury-Market), իսկ նրա ժողովրդականությունը մեծացել է ժամանակակից Manchester Metrolink տրամվայի և թեթև երկաթուղային համակարգի շահագործումից հետո։ Վերջինս գնում է Բերիից Մանչեստր։ Բերիի շուկան հայտնի է այնպիսի ավանդական ուտեստներով, ինչպիսիք են արյունոտ երշիկը, որը վաճառվում է ինչպես սառը, այնպես էլ տաք վիճակում, որպես առանձին ուտեստ (օրինակ՝ որպես գարեջրի նախուտեստ) և այլ խոհարարական ուտեստների հետ միասին։

Բերիի ամենահայտնի բնակիչներից մեկը Միացյալ Թագավորության վարչապետ և Լոնդոնի ոստիկանության դեպարտամենտի հիմնադիր Սըր Ռոբերտ Փիլն էր։ Փիլի հուշարձանը տեղադրված է Բերիի քաղաքապետարանի մուտքի մոտ։

Ներկայումս Բերիում իրականացվում է քաղաքի կենտրոնի խոշոր վերակազմավորում` համաձայն «The Rock Triangle Development» զարգացման պլանի, ըստ որի քաղաքը պետք է հասնի նոր, նույնիսկ ավելի բարձր մակարդակների` բնակարանային, մեծածախ և մանրածախ առևտրի և զբոսաշրջության ոլորտներում։

## Վաղ պատմությունը և անվան ծագում
*Բերի* անունը ( նախկինում նաև *Buri* և *Byri*) ծագում է հին անգլերեն բառից, որը նշանակում է դղյակ, միջնաբերդ կամ ամրոց, այսինքն՝ ժամանակակից անգլիական borough բառի վաղ ձևը, որն այժմ հաճախ հանդիպում է անգլիական քաղաքների անունների վերջավորություններում։

Բերի քաղաքը տեղակայված է հին շուկայի շուրջը, բայց կան ավելի վաղ ապացույցներ այն մասին, որ քաղաքի ծագումը կապված է հռոմեական տիրապետության հետ։ Այսպիսով, Բերիի տեղական թանգարանում ցուցադրված է հռոմեական ծագում ունեցող ծաղկաման, որը լցված է Մ․ թ․ 253-282 թվականների ոչ մեծ բրոնզե մետաղադրամներով։ Այս գտածոն հայտնաբերվել է այն վայրից դեպի հյուսիս, որտեղ ներկայումս գտնվում է Բերի քաղաքի կենտրոնը։

Զբոսաշրջիկների և քաղաքի այցելուների շրջանում ամենահայտնի և հանրաճանաչ շենքը Բերիի ամրոցն է։ Այն հիմնադրվել է 1469 թվականին՝ Սըր Թոմաս Փիլքինգթոնի կողմից, որը Փիլքինգթոն և Բերի կալվածքների լորդն էր, Լանկաշիր տոհմի լիիրավ անդամ։ Ամրոցի դիրքը շատ ձեռնտու էր պաշտպանական նպատակներով. այն գտնվում էր Իրվել գետի հովտի կտրուկ լանջին։ Իրենց կառավարման օրոք Փիլքինգթոնները *Դե Բերի* ընտանիքից ժառանգեցին նաև շրջակա կալվածքները։

Այժմ Բերիի ամրոցը հնագիտական պեղումների եզակի կենտրոն է։ Վերջերս հնագետները եզրահանգել են այն համոզման, որ ժամանակակից ամրոցի տեղում եղել է ավելի վաղ կառուցված տուն։ Այսպիսով, 2000 թվականին հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեցին Հին ամրոցի պատեր, որոնք այժմ գտնվում են ամրոցի տարածքում, ժամանակակից պատերի ներսում։

## Կրթություն
Քաղաքում և շրջանում կան մի շարք խոշոր ուսումնական հաստատություններ․
* Քոլեջներ
** Բերիի քոլեջ (, նախկին անունը *Bury Technical College and Peel Sixth Form College*)
** Բերիի միջնակարգ դպրոց (), հայտնի է 1634 թվականից
** Հոլի Քրոսի քոլեջ (, նախկինում կոչվել է Բերիի կուսանոցին կից միջնակարգ դպրոց () 2007-ին այն զբաղեցրել է 7-րդ տեղը Անգլիայի բոլոր քոլեջների մեջ
* Բերիի շրջակայքում տեղակայված ուսումնական հաստատություններ
** Մեծ Կաղնու միջնակարգ դպրոց ()
** Բերիի Անգլիական եկեղեցուն կից միջնակարգ դպրոց ()
** Բերիի միջնակարգ դպրոց (անկախ) ()
** Դերբիի միջնակարգ դպրոց ()
** Էլթոնի միջնակարգ դպրոց ()  
** Սուրբ Գաբրիելի միջնակարգ դպրոց ()

Բերիում կա նաև *Դար ալ-Ուլում ալ-Արաբիա ալ-Իսլամիա* անունով մեդրեսե։

## Սպորտ
Քաղաքում կա քաղաքային ֆուտբոլային ակումբ՝ Բերին (անգլերեն Bury FC), որը ստեղծվել է 1885 թվականին։ Ներկայումս խաղում է Առաջին լիգայում։ Ակումբն իր ամենամեծ հաջողություններին հասել է 19-20-րդ դարերի ավարտին, երբ ակումբի ֆուտբոլիստները գրավեցին Անգլիայի գավաթը։ Այդ ժամանակ՝ 1900 և 1903 թվականներին, համապատասխանաբար, պարտության են մատնվել այնպիսի թիմեր, ինչպիսիք են Լիվերպուլը և Դերբի Կաունտին։ Ավելին, վերջիններս տապալվեցին ջախջախիչ հաշվով՝ 6-0: Այս արդյունքը դեռ ռեկորդային է գավաթի խաղարկության եզրափակչի համար։

Ակումբի տարբեր տարիների լեգենդներն են՝
* Կրեյգ Մեդեն
* Հենրի Կոկբերն
* Նևիլ Սաուտոլ
* Դին Քիլի
* Լի Դիքսոն
* Քոլին Բել
* Թերի Մաքդերմոտ
* Ալեք Լինդսի
* Թրևոր Ռոս
* Ջոն Մաքգրեթ

## Հայտնի բնակիչներ
* Ջեյմս Բեյթման (1811—1897), բրիտանացի բուսաբան, այգեգործ, կոլեկցիոներ և խոլորձի մասնագետ, խոլորձի առաջին մշակողներից մեկը
* Իան Գրիվզ (1932—2009), անգլիացի ֆուտբոլիստ և մարզիչ
* Էնդի Գորամ (ծնվ․ 1964), շոտլանդացի ֆուտբոլիստ և մարզիչ 
* Մէեթ Հոլանդ (ծնվ․ 1974), իռլանդացի ֆուտբոլիստ
* Գարի Նևիլ (ծնվ․ 1975), անգլիացի ֆուտբոլիստ
* Ֆիլ Նևիլ (ծնվ․ 1977), անգլիացի ֆուտբոլիստ և մարզիչ
* Էլիզաբեթ Չեդվիկ (ծնվ․ 1957), անգլիացի գրող
* Ջեյն Դենսոն (ծնվ․ 1976), ամերիկացի դերասան
* Ջեմմա Ատկինսոն (ծնվ․ 1984), բրիտանացի մոդել և դերասան
* Ջենի Մակելփին (ծնվ․ 1984), անգլիացի դերասան և հումորիստ
* Ֆիլ Լեստեր (ծնվ․ 1984),  անգլիացի վիդեոբլոգեր և BBC Radio հաղորդավար
* Էլիոթ Ռոթվել (ծնվ․ 1984), անգլիացի լրագրող

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Городской Совет города (англ.)

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ