Մալավիի տնտեսություն

մինի|300x300փքս|Լիլոնգվեի շուկան
**[[Մալավի]]ի տնտեսությունը** 2019 թվականի դրությամբ կազմել է 7,522 միլիարդ դոլար համախառն ներքին արդյունքով և հիմնականում գյուղատնտեսական է, որովհետև բնակչության մոտ 80%-ը ապրում է գյուղական վայրերում։ Կենտրոնական Աֆրիկայի հարավում գտնվող և դեպի ծով ելք չունեցող երկիրը դասվում է աշխարհի ամենաքիչ զարգացած երկրների շարքին։ 2017 թվականին գյուղատնտեսությանը բաժին է ընկել ՀՆԱ-ի մոտ մեկ երրորդը և արտահանման հասույթի մոտ 80%-ը։ Տնտեսությունը կախված է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Համաշխարհային բանկի և անհատ դոնոր երկրների տնտեսական աջակցության զգալի հոսքերից։ Կառավարությունը բախվում է լուրջ մարտահրավերների՝ խթանել արտահանումը, բարելավել կրթական և առողջապահական հաստատությունները, դիմակայել անտառահատումների և Էրոզիայի բնապահպանական խնդիրներին և զբաղվել Աֆրիկայում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի խնդրին։ ՄԱԿ-ի տվյալներով Մալավին ամենաքիչ զարգացած երկիրն է։

## Գյուղատնտեսություն
Մալավիի արտահանման ամենակարևոր բերքը ծխախոտն է, որը 2012 թվականին կազմել է արտահանման եկամտի մեկ երրորդը (30%)։ 2000 թվականին երկիրն աշխարհում տասներորդ խոշորագույն արտադրողն է եղել։ Երկրի մեծ կախվածությունը ծխախոտից ծանր բեռ է դնում տնտեսության վրա, քանի որ համաշխարհային գները նվազում են և միջազգային հանրությունը մեծացնում է ճնշումը ծխախոտի արտադրությունը սահմանափակելու համար։ Մալավիի կախվածությունը ծխախոտից աճում է, քանի որ 2007-2008 թվականներին արտադրանքը արտահանման եկամուտների 53%-ից հասել է 70%-ի։
մինի|240x240փքս|Թեյի կալվածք Մալավիում
Երկիրը նաև մեծապես հենվում է թեյի, շաքարեղեգի և սուրճի արտահանման վրա, որոնցից երեքը ծխախոտի հետ կազմում են Մալավիի արտահանման եկամուտների ավելի քան 90%-ը։ Թեյն առաջին անգամ ներկայացվել է 1878 թվականին։ Դրա մեծ մասն աճեցվում է Մուլանջեում և Թյոլոյում։ Մյուս մշակաբույսերից են բամբակը, եգիպտացորենը, կարտոֆիլը, սորգոն, խոշոր եղջերավոր անասունները և այծերը։ Ծխախոտի և շաքարի վերամշակումն ուշագրավ երկրորդական ճյուղեր են։

Ավանդաբար Մալավին ինքնաբավ է եղել իր հիմնական սննդով` եգիպտացորենով (եգիպտացորեն) և 1980-ականների ընթացքում զգալի քանակությամբ արտահանել է երաշտից տուժած իր հարևան երկրներին։ Բնակչության գրեթե 90%-ը զբաղվում է կենսապահովման հողագործությամբ։ Փոքր ֆերմերները արտադրում են տարբեր մշակաբույսեր, այդ թվում՝ եգիպտացորեն, լոբի, բրինձ, կասավա, ծխախոտ և գետնանուշ։ Ֆինանսական հարստությունը հիմնականում կենտրոնացած է փոքր էլիտայի ձեռքում։ Մալավիի արտադրական արդյունաբերությունները գտնվում են Բլանտայր քաղաքի շրջակայքում։

Նյասա և Չիլվա լճերը ապահովում են տարածաշրջանի ձկների մեծ մասը։ Շատ մալավացիների համար ձուկը սպիտակուցների ամենակարևոր աղբյուրն է։ Չորացրած ձուկը ոչ միայն սպառվում է տեղում, այլև արտահանվում է հարևան երկրներ։ Ձկնորսության մեծ մասը կատարվում է փոքր մասշտաբով։ Այնուամենայնիվ Maldeco Fisheries-ն ունի մի քանի առևտրային ձկնորսական նավակներ և շահագործում է ձկնաբուծարաններ Նյասա լճի հարավային մասում։
մինի|Չորացրած ձուկ Լիկոմա կղզում
Մալավին քիչ շահագործվող հանքային պաշարներ ունի։ Հարավաֆրիկյան ավստրալական կոնսորցիումն ուրան է շահագործում Կարոնգայի մոտ գտնվող հանքավայրում։ Մզիմբա շրջանում ածուխ է արդյունահանվում։ Մալավիի տնտեսական կախվածությունը գյուղատնտեսական ապրանքների արտահանման վրա այն հատկապես խոցելի է դարձնում արտաքին ցնցումների նկատմամբ, ինչպիսիք են առևտրի պայմանների անկումը և երաշտը։ Տրանսպորտի բարձր ծախսերը, որոնք կարող են կազմել ներմուծման ընդհանուր ծախսերի ավելի քան 30%-ը, լուրջ խոչընդոտ են տնտեսական զարգացման և առևտրի համար։ Մալավին պետք է ներմուծի իր ողջ վառելիքի արտադրանքը։ Այլ մարտահրավերները ներառում են հմուտ աշխատուժի սղությունը, արտագաղթածների աշխատանքի թույլտվություն ստանալու դժվարությունը, բյուրոկրատականությունը, կոռուպցիան և ճանապարհների, էլեկտրաէներգիայի, ջրի և հեռահաղորդակցության անբավարար ու վատթարացող ենթակառուցվածքները, որոնք խոչընդոտում են Մալավիի տնտեսական զարգացմանը։ Այնուամենայնիվ վերջին կառավարության նախաձեռնությունները, որոնք ուղղված են ճանապարհային ենթակառուցվածքների բարելավմանը, երկաթուղու և հեռահաղորդակցության ոլորտում մասնավոր հատվածի մասնակցության հետ միասին՝ սկսել են ավելի գրավիչ դարձնել ներդրումային միջավայրը։
[մինի|240x240փքս|Ճամփեզրի վաճառող [Բլանտայրում]]
Ստորև ներկայացված են Մալավիի 20 լավագույն գյուղատնտեսական արտադրության արժեքները և ծավալները 2009 թվականին

## Մակրոտնտեսական միտում
Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը 1980-2017 թվականներին

## Արդյունաբերություն
2013 թվականին Մալավիի արտադրական հատվածը ապահովել է ՀՆԱ-ի 10,7%-ը։ Արդյունաբերության հիմնական ճյուղերն են սննդի վերամշակումը, շինարարությունը, սպառողական ապրանքները, ցեմենտը, պարարտանյութը, ջինջը, կահույքի արտադրությունը և ծխախոտի արտադրությունը։

Գյուղատնտեսության ոլորտը դիվերսիֆիկացնելու և գլոբալ արժեքային շղթայում առաջ մղելու կառավարության փորձերը լրջորեն սահմանափակվել են վատ ենթակառուցվածքով, անբավարար պատրաստված աշխատուժով և թույլ բիզնես միջավայրով։ Ընկերություններին նորարարական պրակտիկա և տեխնոլոգիաներ ընդունելու համար՝ 2013 թվականին ընդունված *Արտահանման ազգային ռազմավարությունը* ընկերություններին հնարավորություն է տվել ավելի մեծ հասանելիություն ստանալ միջազգային հետազոտությունների արդյունքներին և ավելի լավ տեղեկատվություն հասանելի տեխնոլոգիաների մասին, այն նաև օգնում է ընկերություններին դրամաշնորհներ ստանալ նման տեխնոլոգիաներում ներդրումներ կատարելու համար այնպիսի աղբյուրներից, ինչպիսիք են երկրի Արտահանման զարգացման հիմնադրամը և Մալավիի նորարարության մարտահրավեր հիմնադրամը։ Զուգահեռաբար կառավարությունը հետազոտությունների և զարգացման ոլորտում իր ներդրումները հասցրել է ՀՆԱ-ի 1%-ի։

### Սնունդ և խմիչքներ
Մրգերի և բանջարեղենի մեծ մասն արտահանվում է հում վիճակում, մինչդեռ վերամշակված սննդամթերքը ներմուծվում է հիմնականում Հարավային Աֆրիկայից։ Carlsberg-ը բացել է իր առաջին գարեջրի գործարանը Դանիայի սահմաններից դուրս, Բլանտայրում՝ 1965 թվականին։ Գարեջրի գործարանը լիցենզավորված է նաև Coca-Cola-ի արտադրանքը շշալցելու համար։ Մանգոյի վերամշակման գործարանը մրգի խտանյութի արտահանման համար բացվել է Սալիմայում՝ 2013 թվականին։ Universal Industries-ից Բլանտայրում գործում է սննդի մի քանի գործարան, որտեղ արտադրում են քաղցրավենիք, չիպսեր, թխվածքաբլիթներ, կաթի փոշի, սոյայի արտադրանք և մանկական սնունդ։ Սուրճը և թեյը վերամշակվում են կես տասնյակ տարբեր ընկերությունների կողմից Թյոոլոյի, Մուլանջեի և Մզուզուի շրջակայքում։

### Դեղագործական ընկերություններ
Մալավին ունի չորս դեղագործական ընկերություն։ Նրանք արտադրում են դեղերի սահմանափակ տեսականի, հատկապես նրանք, որոնք մեծ պահանջարկ ունեն տեղական շուկայում։ Սրանք Pharmanova Ltd.-ն են, որը Մալավիում դեղագործական խոշորագույն արտադրողն է, որին հաջորդում են SADM-ը, Malawi Pharmacies (Pharmaceuticals Limited) և Kentam Products Limited-ն։

### Անտառային տնտեսություն
մինի|Կինը տեղափոխում է արևային մարտկոց
Տեխնածին սոճու խոշոր անտառները գտնվում են Վիֆիա լեռներում, Մուլանջեի և Զոմբաի շրջակայքում։ Շինանյութերի և կահույքի փայտանյութի արտադրությունը կարևոր արդյունաբերություն է այս տարածաշրջանների համար։ Այնուամենայնիվ Մալավիի տարածքների մեծ մասը տուժում է անտառահատումից՝ փայտածուխի արտադրության համար ապօրինի հատումների և վառելափայտի օգտագործման պատճառով։

### Էլեկտրականություն
Մալավիի միակ էներգիայի մատակարարը Մալավիի Էլեկտրաէներգիայի մատակարարման պետական հանձնաժողովն է (ESCOM), որն իր գրեթե ողջ էներգիան արտադրում է Շիր գետի երկայնքով գտնվող հիդրոէլեկտրակայաններից։ Տեղադրված հզորությունը մոտավորապես 351 ՄՎտ է։ Համաշխարհային բանկի 2014 թվականի տվյալների համաձայն՝ երկրի բնակչության մոտ 12%-ն ունի էլեկտրաէներգիայի հասանելիություն։

Երկիրը տուժել է էլեկտրաէներգիայի ընդհատումներից՝ շարունակվող երաշտի հետևանքով, որը կրկնակի կրճատել է էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, քանի որ Շիր գետի ջրի մակարդակը զգալիորեն նվազել է։ Գետը սովորաբար արտադրում է 300 ՄՎտ էլեկտրաէներգիա, ինչը կազմում է Մալավիի ընդհանուր մատակարարման 98%-ը։ Այնուամենայնիվ երաշտը նվազեցրել է այդ հզորությունը մինչև 160 ՄՎտ, ըստ ESCOM-ի։

## Սպասարկում
Սպասարկման ոլորտը կազմում է Մալավիի ազգային ՀՆԱ-ի 51,7%-ը։ Նշանավոր ոլորտներն են զբոսաշրջությունը, մանրածախ առևտուրը, տրանսպորտը, կրթությունը, առողջապահական ծառայությունները, հեռահաղորդակցությունը և բանկային ոլորտը։ Մալավիի կառավարությունը բաժնետոմսեր ունի շատ կարևոր ընկերություններում, ինչպիսիք են Malawian Airlines (51%) և Press Corporation Limited: Press Corporation Ltd.-ն երկրի ամենամեծ ընկերությունն է, որն ունի դուստր ձեռնարկություններ ծխախոտի, բանկային, շաքարավազի, ձկնորսության, էթանոլի արտադրության, պողպատի արտադրության, մանրածախ առևտրի, հեռահաղորդակցության և բենզինի ոլորտներում։

## Միջազգային աջակցություն
Մալավին 1981 թվականից սկսած ձեռնարկել է տնտեսական կառուցվածքային ճշգրտման ծրագրեր, որոնք աջակցում են Համաշխարհային բանկի (ՎԶՄԲ), Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) և այլ դոնորների կողմից։ Բարեփոխումների լայն նպատակները ներառում են մասնավոր հատվածի գործունեության խթանումը և մասնակցությունը՝ գների վերահսկողության և արդյունաբերական լիցենզավորման վերացման, առևտրի և արտարժույթի ազատականացման, հարկերի ռացիոնալացման, պետական ձեռնարկությունների սեփականաշնորհման և քաղաքացիական ծառայության բարեփոխումների միջոցով։ Մալավին ընդգրկվել է Խիստ պարտք ունեցող աղքատ երկրների (HIPC) ցանկում պարտքի մարման համար և գտնվում է աղքատության հաղթահարման իր ռազմավարության մշակման գործընթացում։

Մալավին երկկողմանի առևտրային համաձայնագրեր ունի իր երկու խոշոր առևտրային գործընկերների՝ Հարավային Աֆրիկայի և Զիմբաբվեի հետ, որոնք երկուսն էլ թույլ են տալիս մալավիական ապրանքների մուտքն անմաքս իրենց երկրներ։ Կառավարությունը բախվում է այնպիսի մարտահրավերների, ինչպիսիք են Մալավիի կրթական և առողջապահական հաստատությունների բարելավումը, որը հատկապես կարևոր է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի մակարդակի աճի պատճառով և բնապահպանական խնդիրների, ներառյալ անտառահատումների, էրոզիայի և գերբեռնված հողերի համար։
[մինի|240x240փքս|Մալավիի նախկին նախագահ [Բինգու վա Մութարիկան խոսել է երկրի գյուղատնտեսության վերջին միակողմանի բարեփոխումների մասին ՄԱԿ-ում Աֆրիկայի համաշխարհային տնտեսական ֆորումում, 2008 թվականի սեպտեմբեր:]]

### Շարժ դեպի տնտեսական անկախություն
2006 թվականին ի պատասխան գյուղատնտեսական աղետալի ցածր բերքի՝ Մալավին հանգուցյալ նախագահ Բինգու Մութարիկայի նախաձեռնությամբ, որը մասնագիտությամբ տնտեսագետ է եղել սկսել էպարարտանյութերի սուբսիդավորման ծրագիր, որը նախատեսված է եղել հողը վերագործարկելու և բերքի արտադրությունը խթանելու համար։ Հաղորդվում է, որ այս ծրագիրը, որը պաշտպանում է երկրի նախագահը, արմատապես բարելավում է Մալավիի գյուղատնտեսությունը և ստիպում Մալավին դառնալ մոտակա երկրների համար սննդամթերքի զուտ արտահանող։

Տնտեսական դժգոհությունները Մութարիկայի երկրորդ ժամկետի ընթացքում անկում են ապրել։ Տնտեսական դժգոհությունները կատալիզատոր են եղել, որը հանգեցրել է 2011 թվականի հուլիսին Մալավիում տեղի ունեցած տնտեսական բողոքի ցույցերին։

## Տնտեսական ցուցանիշներ
Հետևյալ թվերը վերցված են CIA World Factbook-ից, եթե այլ բան նշված չէ։

**ՀՆԱ՝** գնողունակության հավասարություն = 22,37 միլիարդ դոլար (2017)
մինի|240x240փքս|Տոկոսադրույքները՝ գովազդված Մալավիի Սբերբանկի կողմից Նչալոյում, 2008 թվականի սեպտեմբերի 30-ին
[մինի|240x240փքս|2008 թվականի հոկտեմբերի 7-ին [Լիլոնգվեում արժույթի վաճառողի կողմից հայտարարված փոխարժեքները]]
մինի|240x240փքս|Մալավիի պահուստային բանկի Մզուզու մասնաճյուղը կառուցվում է Մզուզու արագ զարգացող քաղաքում (հուլիս 2008)
**ՀՆԱ-ի իրական աճի տեմպ՝** 4% (2017)

**ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով՝** գնողունակության համարժեքություն - $1200 (2017)

**ՀՆԱ-ի կազմն ըստ ոլորտների՝**

*գյուղատնտեսություն՝* 28,1%

*արդյունաբերություն՝* 15,8%

*ծառայություններ՝* 56,1% (2016թ. գնահատված)

**Աղքատության շեմից ցածր բնակչություն՝** 50,7% (2010)

**Գնաճի մակարդակը (սպառողական գներ)՝** 23% (2014)

**Աշխատուժ՝** 7 միլիոն (2013)

**Աշխատուժ ըստ զբաղմունքի՝** գյուղատնտեսություն 76.9%, արդյունաբերություն և ծառայություններ 23.1% (2013)

**Գործազրկության մակարդակը՝** Անհայտ %

**Բյուջե՝**

*եկամուտներ՝* 1,346 միլիարդ դոլար (2017 թվականի գնահատական)

*ծախսեր՝* 1,556 միլիարդ դոլար (2017 թվականի գնահատված)

**Պետական ​​պարտքը՝** ՀՆԱ-ի 59.3%-ն է (2017)

**Արդյունաբերություն՝** ծխախոտ, թեյ, շաքար, սղոցագործական արտադրանք, ցեմենտ, սպառողական ապրանքներ, բամբակ, սպառողական ապրանքներ, ուրանի և ածխի արդյունահանում

**Արդյունաբերական արտադրության աճի տեմպը՝** 2,8% (2013)

**Էլեկտրաէներգիայի արտադրություն՝** 1,973 միլիարդ կՎտժ (2010)

**Էլեկտրաէներգիայի սպառում`** 1,835 միլիարդ կՎտժ (2010)

**Գյուղատնտեսական մթերքներ՝** ծխախոտ, շաքարեղեգ, բամբակ, թեյ, եգիպտացորեն, կարտոֆիլ, կասավա (տապիոկա), սորգո, ընդեղեն, խոշոր եղջերավոր անասուններ, այծեր

**Արտահանում`** 1,427 միլիարդ դոլար (2013)

**Արտահանվող ապրանքներ՝** ծխախոտ, թեյ, շաքար, բամբակ, սուրճ, գետնանուշ, փայտանյութ, հագուստ, ուրան և դրա միացությունները

**Արտահանման գործընկերներ՝** Կանադա 10.6%, Զիմբաբվե 9.3%, Գերմանիա 7.3%, Հարավային Աֆրիկա 6.6%, Ռուսաստան 6.5%, ԱՄՆ 6.1%, Չինաստան 4.2% (2012)

**Ներմուծում`** 2,42 միլիարդ դոլար (2013)

**Ներմուծվող ապրանքներ՝** սննդամթերք, նավթամթերք, կիսաարտադրանք, սպառողական ապրանքներ, տրանսպորտային սարքավորումներ.

**Ներմուծող գործընկերներ՝** Հարավային Աֆրիկա 27%, Չինաստան 16.6%, Հնդկաստան 8.7%, Զամբիա 8.5%, Տանզանիա 5.1%, ԱՄՆ 4.3% (2012)

**Ընթացիկ հաշվի մնացորդը՝** 280,1 միլիոն դոլար (2013)

**Արտաքին պարտք՝** 1,556 միլիարդ դոլար (2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ի գնահատմամբ)

**Տնտեսական օգնություն՝** $575,3 միլիոն (2005)

**Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներհոսք՝** 129,5 մլն ԱՄՆ դոլար (2014)

**Արժույթը՝** 1 Մալավիական կվաչա (MK) = 100 թամբալա

**Փոխարժեքներ՝** Մալավիական կվաչա ԱՄՆ դոլարի դիմաց՝ 730,00 (20/հունիս/2016), 460,00 (20/Հուն/2015), 360,00 (6/Փետրվար/2013), 165,961 (1/Սեպ/2011), 145,19), 145,19 135.96 (2006), 108.894 (2005), 108.898 (2004), 97.433 (2003), 76.687 (2002)

**Ֆինանսական տարի՝** հուլիսի 1 - հունիսի 30

## Տես նաև
* Հարավային Աֆրիկայի տնտեսություն
* Բոտսվանայի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Առընթեր ընթերցանություն
* Anthony and Doreen Young, *A Geography of Malawi*, Second edition. Evans Brothers, Limited, London (1978) 

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք՝ Մալավիի ֆինանսների նախարարություն
* 
* Mbendi` Մալավի
* Մալավիի առևտրի վերջին տվյալները ITC առևտրային քարտեզի վրա

Կատեգորիա:Աֆրիկայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Մալավի