Ալբերտ Էդելֆելտ

**Ալբերտ Գուստավ Արիստիդ Էդելֆելտ** (, ) շվեդական ծագմամբ ֆինն նկարիչ և գրաֆիկ։ Ազգային ռոմանտիզմի գեղանկարչության կարևոր ներկայացուցիչ։ Ֆինլանդիայի պատմական գեղանկարչության կենտրոնական ներկայացուցիչներից մեկը։ Նկարել է պատմական և կենցաղային թեմաներով կտավներ, դիմանկարներ, բնապատկերներ։ Ստեղծագործել է մոնումենտալ գեղանկարչության բնագավառում։ Օգտագործել է պաստելի և ակվարելի տեխնիկա։

## Կենսագրություն
մինի|180x180փքս|<center><small>''«Рыбаки с дальних островов»'' (1898)</small><small>на марке Финляндии (1954)</small></center>
Ալբերտ Էդելֆելտը ծնվել է 1854 թվականի հուլիսի 21-ին Բորգո (այժմ՝ Պորվոո) շրջակայքում։ Նրա հայրը՝ Կարլ Էդելֆելտը, ճարտարապետ էր։

1869-1871 թվականներին սովորել է Հելսինգֆորսի Ֆինլանդացի նկարիչների միության նկարչության դպրոցում՝ Բեռնդտ Լինդհոլմի և Բեռնհարդ Ռեյնհոլդի մոտ։ 1871-1873 թվականներին ուսումը շարունակել է Հելսինգֆորսի համալսարանում, իսկ 1872-1873 թվականներին՝ Անտվերպենի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում։ 1873 թվականին սովորել է Ադոլֆ ֆոն Բեկերի մասնավոր ակադեմիայում։ 1874 թվականին դասեր է վերցրել Ժ. Ժերոմից Փարիզում։

Բազմիցս ճամփորդել է Իտալիա և Ֆրանսիա, եղել է Անգլիայում (1878), Իսպանիայում (1881), Շվեդիայում, Դանիայում և Ռուսաստանում։

Այս նկարչին կարելի է դասել ոչ միայն Ֆինլանդիայի, այլև Եվրոպայի խոշորագույն նկարիչների թվում։ Նրա առաջին նկարներից մեկը՝ սկզբում Ֆրանսիայում, ապա Պետերբուրգում ցուցադրված «Բլանկա թագուհի» պատկերը, անմիջապես գրավել է հանրության ուշադրությունը։ Հաջորդ նկարն՝ «Հերցոգ Կառլը՝ Կլաս Ֆլեմինգի դիակի վրա» (1878), ամրապնդեց նրա համբավը։ Էդելֆելտը ստեղծել է մի շարք գերազանց ֆիննական ժանրեր, օրինակ՝ «Ճաշկերույթ ֆիննական կղզիներում»։ Ֆիննական ժողովրդի տիպերը նկարիչը ներկայացնում է հիասքանչ էպիկական պարզությամբ։ Էդելֆելտը 1890-ական թվականների սկզբից սկսել է պատկերել ավետարանական թեմաներ ազգային ֆիննական միջավայրում։ նա Մարիամ Մագդաղենացուն ներկայացնում է որպես Կարելիայից մի պարզ գյուղացի աղջկա, իսկ նրա առջև կանգնած Քրիստոսին՝ որպես ֆիննական հովվի տիպ՝ պարզ լաստերով: Մագդաղենացու զղջման ամբողջ տեսարանը շրջապատված է Սայմեն լճի ափերի արծաթափայլ-կապտավուն մառախուղով, որտեղ բարակ բարդիներ են աճում մաքուր ափերի շուրջ։ Այս նկարի պարագան կարելի է համարել «Հիսուս Քրիստոսի Ծնունդ» կտավը, որտեղ Սուրբ Մարիամը տեղադրված է հասարակ ֆիննական խրճիթում և ազգային հագուստով է։ Էդելֆելդը գերազանց դիմանկարիչ է։ Հատկապես լավն է Պաստերի դիմանկարը, որը պատկերում է նրան իր լաբորատորիայում աշխատելիս։

1877 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան ճանաչեց նրան իր պատվավոր անդամ, իսկ 1886 թվականին նրան շնորհեց ակադեմիկոսի կոչում, «Երեխայի թաղումը» նկարի համար ստացավ Հավաստագրված անդամի կոչում։ Իմպերիալ Գեղարվեստի Ակադեմիայի անդամ (1895)։

Ցուցադրվել է 1872 թվականից։ Պատկանում էր ռեալիստական ուղղությանը, կրել է իմպրեսիոնիզմի ազդեցությունը։ Նկարել է պատմական-կենցաղային նկարներ, ֆիննական ժողովրդական կյանքի տեսարաններ, դիմանկարներ և բնանկարներ։ Նրա աշխատանքների շարքում են մոնումենտալ պատմական կտավները («Շվեդական թագավոր Կառլը վիրավորում է իր հակառակորդի՝ Շտատգալտեր Ֆլեմինգի դիակը 1537 թվականին», 1878, «Բյորնեբորգի հրամանատարության երթ», 1892), կենցաղային թեմաներով նկարները («Ռուոկոլահտի գյուղի կանայք», 1887; «Մաքրուհիներ», 1893), դիմանկարները («Լ. Պաստեր», 1885) և բնապատկերները («Կոճղեր», 1898)։

Պարգևատրվել է՝ Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշանով (1883)։

Մահացել է սրտային անբավարարությունից 1905 թվականի օգոստոսի 18-ին՝ Բորգոյում։

## Հիշատակ
Պորվոո քաղաքի Հին քաղաքապետարանում ստեղծվել է նկարչի թանգարանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Albert_Edelfelt_-_Queen_Bianca_-_Google_Art_Project.jpg|Թագուհի Բլանկա
Պատկեր:Hertig_Karl_skymfande_svartvit.jpg|Թագավոր Կարլ IX-ը և Էբբա Ստենբոքը Կլաս Ֆլեմինգի դագաղի մոտ
Պատկեր:Albert_Edelfelt_-_Christ_and_Mary_Magdalene,_a_Finnish_Legend_-_Google_Art_Project.jpg|Մարիա Մագդաղենացու զղջումը։
Պատկեր:Albert_Edelfelt_-_Women_outside_the_Church_at_Ruokolahti_-_Google_Art_Project.jpg|Ռուոկոլախտիի կանայք

Պատկեր:Tableau_Louis_Pasteur.jpg|Լուի Պաստերի դիմանկարը
Պատկեր:Aino_Ackte_by_Edelfelt.jpeg|Օպերային երգչուհի Այնո Ակտեի դիմանկարը
Պատկեր:Albert_Edelfelt_teos_suurruhtinas_Vladimirin_lapsista_(vuodelta_1881).jpg|Ալեքսանդր III կայսեր զարմիկների դիմանկարը
Պատկեր:Albert_Edelfelt_-_Hyviä_ystäviä_(1881).jpg|Նկարչի քրոջ՝ Բերտայի դիմանկարը
Պատկեր:Albert_Edelfelt_-_Portrait_of_a_young_woman.jpg|Աղջկա դիմանկար


## Գրականություն
* *Васильева Е. В.* Национальная романтика и интернациональный стиль: к проблеме идентичности в системе финского дизайна // Человек. Культура. Образование. 2020. — № 3 (37). — С. 57-72.
* 
* 
* 
* *Познанская А. В.* Альберт Эдельфельт — финский парижанин в Петербурге // Иностранные мастера в Академии художеств. Вып. II. Сб. статей. М., 2011. С. 165—179.
* Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий. Хельсинки: Общество финской литературы, 2004. — 814 с.
* 
* *Lundstrom M.* A Romantic in Spain: The Finnish Nineteenth-Century Painter Albert Edelfelt’s Andalusian Dream // Journal of Intercultural Studies. 2006, N 27 (3), pp. 331—348.
* *Pommereau C.* Albert Edelfelt — Lumières de Finland. Paris: Paris Musees, 2022. 224 p.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Работы Альберта Эдельфельта в собрании Финской Национальной Галереи
* Биография Альберта Эдельфельта — Virtual Finland
* Галерея работ Эдельфельта 
* АЛЬБЕРТ ЭДЕЛЬФЕЛЬТ (1854–1905) ХУДОЖНИК