Կրիվբաս

***Կրիվբասը*** *կարող է վերաբերել նաև FC Kryvbas Kryvy Rih- ին, Կրիվյի Ռիհի ֆուտբոլային թիմին:* 
[աջից|մինի| «Պոկրովսկայա» հանքավայրы [Կրիվիյ Ռիհ|Կրիվի Ռիհում]]
մինի|Ալեքսանդր Պոլ (տեղական արդյունաբերող և երկաթի ժամանակակից արդյունահանման նախահայր)
**Կրիվիյ Ռիհի երկաթահանքային ավազան** ( ,  ), որը հայտնի է հիբրիդային բառակազմական եղանակով ստեղծված **Կրիվբաս** անվանումով ( , ), Կենտրոնական և Հարավային Ուկրաինայի միջև՝ Կրիվիյ Ռիհ քաղաքի շուրջը տարածվող տնտեսական և պատմական կարևոր մարզ, որը 20-րդ դարից սկսած՝ մասնագիտացած է երկաթի հանքաքարի արդյունահանման, պողպատի արդյունաբերության և ուրանի հանքաքարի  որոշ արդյունահանման մեջ։ Մասնագետներից շատերի գնահատմամբ՝ Արևելյան Եվրոպայի գլխավոր երկաթահանքն է։

## Աշխարհագրություն
Կրիվի Ռիհ քաղաքի անունը կրող ավազանն ընկած է Դնեպրի երկու վտակների՝ Ինհուլեց և Սակսահան գետերի հովտում, զբաղեցնում է 300 քառակուսի կմ ընդհանուր մակերես՝ ընդգրկելով Դնեպրոպետրովսկի մարզի արևմտյան մասը, ինչպես նաև հարևան Կիրովոգրադի և Նիկոլաևի մարզերի որոշ փոքր հատվածներ։ Այն նեղ շերտով (2–7 կմ) ձգվում է հյուսիսից հարավ, Ժովտի Վոդի  (ուկրաիներենից բառացի թարգմանած՝ նշանակում է Դեղին ջրեր) քաղաքից գրեթե 100 կմ հեռավորության վրա, մինչև Դնեպր գետի լայնություններ։

## Փաստեր
1866 թվականի ամռանը Ալեքսանդր Պոլը Կրիվիյ Ռիհ քաղաքի մերձակայքում հայտնաբերեց երկաթի հանքաքարի պաշարներ։ 1875-1879 թվականներին Ստանիսլավ Կոնտկևիչն իրականացրեց երկրաբանա-հետախուզական հետազոտություններ, որոնց հիման վրա պատրաստեց համապատասխան քարտեզ, տվեց հայտնաբերված երկաթահանքի շերտի կառուցվածքի առաջին հանգամանալի բնութագիրը։

Այսօր Կրիվբասը ծանր արդյունաբերության խոշոր կենտրոն է Ուկրաինայում։ Տարածաշրջանն ունի երկաթի և մի շարք այլ մետալուրգիական, ինչպես նաև շինարարական հանքաքարերի և գորշ ածխի խոշոր հանքավայրեր։ Դրանք շահագործելու համար սկզբնական շրջանում՝ 19-րդ դարի վերջին այնտեղ հիմնվեցին հանքարդյունաբերական միջազգային ընկերություններ, դրանք այնուհետև փոխարինվեցին 20-րդ դարի կեսերին հիմնադրված մի քանի խոշոր ընկերություններով, որոնց մեծ մասը գտնվում էր Կրիվի Ռիհում։

Ինքը՝ Կրիվիյ Ռիհ քաղաքն ունի երկաթի 45 հանքավայր, 41 քարհանք, 89 պաշարակույտ, փլուզման և տեղահանման 26 գոտիներ հանքավայրերում, 15 պոչամբար, 27 գիրաբանական օբյեկտներ (բացված հին հանքավայրեր, դրիֆթներ, հանքեր, ջրհորներ և այլն։ .), 6 էներգետիկ, 5 մետալուրգիական, 28 մեքենաշինական և 5 քիմիական ձեռնարկություն։

## Ժամանակակից պատմություն
ArcelorMittal Kryvyi Rih-ն ամենամեծ և ամենաարդիական պողպատաձուլական ընկերությունն է տարածաշրջանում և երկրում։ Այն ներառում է հանքաքարի արդյունահանման օբյեկտներ և պողպատաձուլական խոշոր գործարան (միակը քաղաքում)։ Հանքաքար արդյունահանող այլ ընկերություններ իրենց հումքը մատակարարում են կա՛մ *AMKR-ին*, կա՛մ տարածաշրջանից դուրս գտնվող պողպատաձուլական գործարաններին։

Բացառությամբ ArcelorMittal- ին պատկանող *AMKR-* ի, տարածաշրջանի պողպատաձուլական ընկերությունները վերահսկվում են կամ Rudomain ՍՊԸ-ի կամ Metinvest-ի կողմից։ Սրանք մի ժամանակ պետական սեփականություն հանդիսացող արտադրություններ էին։ 1990-ականներից մինչև 2004 թվականը՝ այն բանից հետո, երբ Ուկրաինան անկախություն հռչակեց և ընթացավ կապիտալիզմի հաստատման ուղղությամբ, այս արտադրությունները, սեփականաշնորհվելով, անցան դժվարությունների ու սկանդալների միջով։

21-րդ դարի սկզբին հարևան Դոլինսկա քաղաքում (Կիրովոգրադի մարզ) հիմնադրվեց Կրիվոյ Ռոգի օքսիդացված հանքաքարերի արդյունահանման և վերամշակման կոմբինատը (KRMPPOO) ( ** ): Այս բարձր տեխնոլոգիական նախագիծը համաֆինանսավորվում է Ուկրաինայի, Ռումինիայի և Սլովակիայի կառավարությունների կողմից։ 2022 թվականի հունվարին հայտարարվեց, որ տեղական «Ռուդոմեյն» ՍՊԸ-ն ձեռք է բերել նախագծում Ուկրաինային պատկանող բաժնեմասը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Гірничий енциклопедичний словник, т. 3. / За ред. В. Ս. Білецького. — Донецьк: Східний видавничий дім, 2004. — 752 с.  (in Ukrainian)
* Штриппельманн Л. (перевод — А. Н. Поль) «Южно-русские месторождения магнитных железных руд и железного блеска в Екатеринославской (Верхнеднепровского уезда) и Херсонской губерниях» / Лейпциг, Санкт-Петербург, 1873.
* Beigbeder D. Album Krivoi Rog-Gdantzefka. 1899. (Альбом Кривой Рог-Гданцевка).
* 
* Шерстюк Н. П. Особенности гидрохимических процессов в техногенных и природных водных объектах Кривбасса / Н. П. Шерстюк, В. К. Хильчевский — Днепропетровск: Акцент, 2012. — 263 с.
* Криворізький залізорудний басейн // Енциклопедія народного господарства Української РСР: в 4-х томах: Т. 2: Є—Мех / С. М. Ямпольський [і др.]; Академія наук УРСР, Наукова рада головної редакції Української радянської енциклопедії. — : Головна редакція Української радянської енциклопедії, 1970. — 595 c.: іл. — С. 428—429.
* Криворожский железорудный бассейн // Советский энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — 4-е изд. — : Советская энциклопедия, 1988. — 1600 с. — С. 654.
* Малахов Г. М. Основная железорудная база СССР. Очерк развития Криворожского бассейна / Малахов Г. М., Стариков Н. И., Шостак А. Г. — : Металлургиздат, 1957. — 162 с.

## Արտաքին հղումներ
* Геологическое строение Криворожского железорудного бассейна.

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինայի տնտեսություն