Իտալիայի լեզուներ

Իտալիայում իտալերենի և նրա տարածաշրջանային տարատեսակների հետ մեկտեղ տարածված է նաև ուրիշ արտահայտություններ՝ մի շարք ռոմանական բարբառներ, դիտարկվող առանձին լեզուներ, ինչպես նաև փոքրամասնությունների լեզուներ, չի վերաբերում ռոմանական խմբին։ Ընդ որում, «իտալական բարբառներ» անվանումը վերաբերում է ոճական արտահայտություններին, որոնցից մի քանիսը նույնիսկ չեն պատկանում իտալա–ռոմանական խմբին։

## Ռոմանական խումբ
### Իտալերեն լեզվի բարբառներ
#### Հյուսիսային
Հյուսիսային բարբառները սովորաբար պարունակում են ոճական արտահայտություններ, տարածված է հյուսիսային Լա Սպեցիա–Ռիմինի ուղղությամբ։ Պատմական զարգացման իր կառուցվածքով և առանձնահատկություններով նրանք մոտ են գալլո-ռոմանական լեզուներին և հաճախ կոչվում են գալլո-իտալական։ Այդ բարբառներից շատերը հաճախ դիտարկվում են որպես առանձին լեզուներ։

*Լոմբարդական լեզու (արևմտյան և արևելյան լոմբարտական)
*Պիեդմոնտեսե
*Վենետիկյան
*Վենետիկյան բարբառ (այն հիմնականում գրել է Կառլո Գոլդոնիին և այս խմբում հատուկ տեղ զբաղեցնում է)
*Էմիլիան-ռոմանական (երբեմն համարվում է առանձին)
*Բոլոնի բարբառ (bulgnais)
*Լիգուրիան

#### Կենտրոնական
*Տունկանական բարբառ (որի հիման վրա ստեղծվել է գրական իտալերեն լեզու)
*Հատուկ տեղ այստեղ զբաղեցնում է Ֆլորենցիայի խոսքը

### Հարավային
#### Հարավ-կենտրոնական
Ի․ Ի․ Չելիշևըն այս գոտին բաժանում է երկու ենթաբաժինների՝
 
*Հյուսիս-արևմտյան ենթաբաժին (Ումբրիայի հյուսիս, ներառյալ Պերուջան, Մարկեի կենտրոնը, Լացիոյի հյուսիս-արևմուտք), զգալիորեն ենթարկվում է տունկանականի և ռոմանականի ազդեցությանը)
*Հարավ-արևելյան ենթաբաժին, որն ըստ էության «կենտրոնական» տեսակն է։
*Պիցենական խոսք (Մարկեի կենտրոն)
*Սաբինական խոսք (Ռիետի)
*Ռոմանական բարբառ, զգալիորեն ենթարկվել է տուսկան բարբառի և գրական լեզվի ազդեցությանը

#### Բուն հարավային
*Աբրուցցո բարբառ (բաժանվում է արևելյան և արևմտյան)
*Մոլիզե բարբառ
*Կամպանական
*Նեապոլիտյան բարբառ
*Ապուլիան
*Լուկանյան
*Հյուսիս-արևմտյան լուկանյան
*Հյուսիս-արևելյան լուկանյան
*Կենտրոնական լուկանյան
*Հյուսիս-կալաբրիան
*Լաուզբերգի գոտին (մի խումբ հնադարյան բարբառներ, մոտակա սարդիական լեզու)

#### Հեռավոր հարավային բարբառներ
*Սալենտինյան
*հարավկալաբրիան
*Սիցիլյան
*Արևմտյան
*Կենտրոնական
*Արևելյան 
*Ումբրիա կղզու բարբառներ, Պանտելլերիա և այլն

### Այլ ռոմանական լեզուներ
### Ռետորոմանյան լեզուներ
Այս խմբի տեղաբաշխումը հակասական է։ Տարբեր գիտնականներ վերագրում են այս արտահայտությունները իտալո—ռոմանական կամ գալլո–ռոմանական խմբերին կամ ռոմանական խմբերի շրջանակներում դրանց համար առանձնացվել է ենթախումբ։ Կա նաև կարծիք, որ նրանք չեն ձևավորում հատուկ միասնություն, բայց պահպանում են մի շարք հնաոճ հատկություններ, ինչը հաճախ բնորոշ է ծայրամասային բարբառներին։

*Ֆրիուլիերեն
*Լադինական լեզու

#### Գալլո–ռոմանական լեզու
*Ֆրանսերեն (Վալլե Դ'Աոստաում)
*Ֆրանկո–Պրովանսալական լեզու(Վալլե Դ'Աոստայում և Պիեմոնտի որոշ հովիտներում)
*Օքսիտաներեն

#### Իբերո–ռոմանական լեզու
*Կատալաներեն (Սարդինիայի Ալգերո քաղաքում)

#### Այլ ռոմանական լեզուներ
*Սարդինյան լեզու
*Կենտրոնական բարբառ
*Նուորական
*Լոգուդորական
*Հարավային բարբառ
*Կամպիդանական 
*Հյուսիսային բարբառ (ըստ մեկ այլ դասակարգման վերաբերվում կորսիկանական լեզվին)
*Սասսարական
*Գալլուրական 
*Եվրո–իտալական լեզու

## Այլ հնդեվրոպական լեզուներ
### Գերմաներեն
*Գերմաներեն (Թիրոլի հարավում, Բոլցանո գավառում)
*Սուդտիրոլերեն (Թիրոլի հարավում, Բոլցանո գավառում)
*Ցիմբրերեն

### Սլավոներեն
Իտալիայում տարածված է մի շարք սլավոնական բարբառներ։ Կան դրանց մշակման փորձեր որպես գրական միկրոլեզուներ։

Ռեսիան միկրոլեզու 
Մոլիզ-խորվատական միկրոլեզու

### Այլ լեզուներ
*Գրիկո (իտալո-ռումեներեն)՝ արտահայտություններ, որոնք Մեծ Հունաստանի հնագույն բարբառների շարունակությունն են, կապված հին հունական լեզվի *դորիական մասնաճյուղի հետ։
*Սալենտինական բարբառ
*Կալիմբրիական բարբառ
*Ալբաներեն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Пенни Дж.* Языки Италии // Кембриджская история древнего мира. Т. IV: Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. Под ред. Дж. Бордмэна и др. Пер. с англ. А. В. Зайкова. М., 2011. С. 852—874. — ISBN 978-5-86218-496-9

Կատեգորիա:Իտալիայի լեզուներ