Լյուդմիլա Ժիվկովա

**Լյուդմիլա Տոդորովա Ժիվկովա** (, ), բուլղարացի պետական, հասարակական և մշակութային գործիչ։ Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության քաղբյուրոյի անդամ (1979-1981), Մշակույթի և արվեստի կոմիտեի նախագահ (1975-1981)։ ԲԿԿ Կենտկոմի գլխավոր քարտուղար, Բուլղարիայի ժողովրդական հանրապետության պետական խորհրդի նախագահ Տոդոր Ժիվկովի դուստրը։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։ Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
thumb|Ելենա Չաուշեսկուն (ձախից) Լյուդմիլա Ժիվկովայի հետ 1977
Լյուդմիլա Ժիվկովան ծնվել է բուլղար հեղափոխական Թոդոր Ժիվկովի և Մարա Մալեևայի ընտանիքում, Սամոկով համայնքի Գովեդարցի գյուղում։ Ամուսնացել է Լյուբոմիր Ստոյչևի, հետագայում՝ Իվան Սլավկովի հետ։ Երեխաները՝ Եվգենիան (առաջին ամուսնությունից) և Թոդորը (երկրորդից)։

1958 թվականին այցելել է ԽՍՀՄ, այդ թվում Պետրոդվորեց քաղաքի պալատական և պուրակային համալիր։ 1965 թվականին ավարտել է Սոֆիայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը և աշխատանքի անցել Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի Բալկանագիտության ինստիտուտում՝ որպես ավագ գիտաշխատող։ Գրել է արվեստի և մշակույթի պատմության վերաբերյալ մի շարք մենագրություններ, ուսումնասիրություններ և հոդվածներ, որոնք հրատարակվել են Բուլղարիայում և նրա սահմաններից դուրս։
  
1967 թվականին անդամագրվել է Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցությանը, 1970 թվականին ստաժավորում է անցել արվեստի պատմության բնագավառում Մոսկվայի պետական համալսարանում և Օքսֆորդում։ 1971 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսության «Անգլո-թուրքական հարաբերությունները 1933-1939 թվականներին» թեմայով։ 1971 թվականից եղել է Բուլղարիայի արտասահմանյան  երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապերի կոմիտեի նախագահի տեղակալ, Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի կոմիտեի նախագահի տեղակալ։ 1973 թվականի նոյեմբերի 12-ին ավտովթարի ծանր հետևանքներից հետո տեսողության հետ կապված խնդիրները վերականգնվել են արևելյան բժշկության միջոցով։

1975-1981 թվականներին եղել է Մշակույթի և արվեստի կոմիտեի նախագահ՝ նախարարի կարգավիճակով, Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության Ժողովրդական Ժողովի պատգամավոր։ Ժիվկովան ձգտել է կատարելագործել մշակույթի կառավարման հասարակական-պետական սկզբունքը, եղել է «Գեղարվեստական ստեղծագործություն, մշակութային գործունեություն և զանգվածային լրատվության միջոցներ» համալիրի ստեղծման և զարգացման նախաձեռնողը։ Որպես «Բուլղարական պետության» 1300-ամյակի տոնակատարության կազմակերպման Ազգային համակարգող հանձնաժողովի և օպերատիվ բյուրոյի նախագահ՝ նա մեծ աշխատանք է կատարել մշակույթի, գիտության և կրթության զարգացման ուղղությամբ, նպաստել է Բուլղարիայի հաջողություններին  խաղաղության և փոխըմբռնման համար պայքարում, եղել է բուլղարա-խորհրդային բարեկամության և մշակութային համագործակցության ջատագովներից մեկը։

1975 թվականի սեպտեմբերին հանդիպել է Տագանկայի թատրոնի դերասաններին, ովքեր հյուրախաղերով հանդես են եկել Բուլղարիայում՝ մեծ ուշադրություն դարձնելով Ռերիխ ընտանիքի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը և հանրահռչակմանը։ Լյուդմիլա Ժիվկովայի նախաձեռնությամբ 1978 թվականը Բուլղարիայում հայտարարվել է «Ռերիխի տարի»։ 1978 թվականի մարտին նա ելույթ է ունեցել Մշակույթի և արվեստի կոմիտեի աշխատանքային խմբի նիստում «Նիկոլայ Ռերիխ» ծրագրով (հատված ելույթից․ «Ես ցանկանում եմ ասել, որ մեր Սվյատոսլավ Ռերիխի կողմից մեր երկիրը ունի լիակատար աջակցություն և օժանդակություն։ Նրա կնոջ կողմից նույնպես։  Մենք պետք է առավելագույնս օգտագործենք այն բոլոր հնարավորությունները, որոնք մեզ տալիս է այդ համագործակցությունը»)։

1979 թվականին Լյուդմիլա Ժիվկովան գլխավորել է Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության պատվիրակությունը Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում և ելույթ ունեցել նրա լիագումար նիստում։ 1979 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո անցկացվել է «Խաղաղության դրոշի» առաջին մանկական ասամբլեան, որը համընկել է ՄԱԿ-ի կողմից հռչակված Երեխաների միջազգային տարվա հետ, որին մասնակցել են ավելի քան 2500 երեխա 85 երկրներից։ Երեխաների միջազգային ասամբլեան անցկացվել է 1979 թվականի օգոստոսի 15-ից 25-ը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրեն Ամադու Մահթար Մ'Բոուի և ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի «ՅՈՒՆԻՍԵՖ»-ի գործադիր տնօրեն Հենրի Լաբիուսի հովանավորությամբ։ Սոֆիայում կառուցվել է «Զանգակ» համալիրը, բացվել են բազմաթիվ մշակութային կենտրոններ, գրադարաններ, թանգարաններ, պատկերասրահներ։ Կյանքի վերջին տարիներին նա հետաքրքրություն է ցուցաբերել նաև արևելյան փիլիսոփայության նկատմամբ, «Յոգայի կրակներ»-ին, բազմիցս այցելել է գուշակ Վանգային։

Լյուդմիլա Ժիվկովան գրել է․

1976-1981 թվականներին եղել է Բուլղարիայի Ազգային ժողովի VII և VIII գումարումների պատգամավոր Գովեդարցի օկրուգից, 1979-1981 թվականներին՝ Բուլղարիայի կոմկուսի Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ (1979 թվականի հուլիսի 17-ից)։ 1980 թվականին Բուլղարիայի 1300-ամյակի տոնակատարության շրջանակներում Վառնայում կազմակերպվել է անիմացիոն ֆիլմերի երկրորդ միջազգային փառատոնը, բացվել են Անհայտ զինվորի և Բուլղարիայի պետականության հիմնադիր Խան Ասպարուխի հուշարձանները, կայացել է «Խան Ասպարուխ» ֆիլմի եռերգության պրեմիերան։ Հոբելյանի պատվին Վելիկո Տիռնովոյում տեղի է ունեցել հանդիսավոր ժողով։ Պլովդիվում բացվել է վերականգնված Անտիկ թատրոնը։ Սոֆիայում ստեղծվել է Արտասահմանյան  արվեստի ազգային պատկերասրահ, ստեղծվել է Երկրի և մարդկանց ազգային թանգարանը, հիմնադրվել է Հին լեզուների և մշակույթների ազգային գիմնազիան՝ լատիներեն, հին հունարեն և սանսկրիտ լեզուների ուսումնասիրությամբ, սկսվել է Մշակույթի ազգային պալատի կառուցումը, համաշխարհային կարգի եզակի ճարտարապետական համալիր՝ որմնանկարներով, քանդակներով, խճանկարներով, փայտե փորագրություններով և գոբելեններով (բացվել է 1981 թվականին)։ Տարեդարձի տոնակատարության շրջանակներում Մշակույթի կոմիտեի ենթածրագրերից մեկով նախատեսվում էր վերականգնել Բուլղարիայի բոլոր վանքերը և դրանք վերածել հոգևոր և զբոսաշրջային կենտրոնների։

1981 թվականի հունվարի 15-ին նա այցելել է ԽՍՀՄ՝ 1981-1985 թվականների մշակութային համագործակցության բուլղարա-խորհրդային համաձայնագրի հաստատման նպատակով։ Նույն թվականի փետրվարի 17-27-ը պետական այց է կատարելՀնդկաստան և հանդիպել վարչապետ Ինդիրա Գանդիի հետ։ Մարտին այցելել է Մեքսիկա, մարտի 31 -ից ապրիլի 4 -ը մասնակցել է Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության XII համագումարի աշխատանքներին, հունիսին այցելություններ է կատարել ԳԴՀ և Ավստրիա, որտեղ ստորագրել է մշակույթի, գիտության և կրթության ոլորտում երկկողմ համագործակցության համաձայնագրեր։

1981թվականի հուլիսի 21 -ին ժամը 2-ին Լյուդմիլա Ժիվկովան հանկարծամահ է եղել Սոֆիայի հարավային ծայրամասում գտնվող «Բոյանա» կառավարական նստավայրի տարածքում։ Լյուդմիլա Ժիվկովայի դին գտել են լողավազանում։ Բժշկական հատուկ հանձնաժողովի եզրակացության համաձայն՝ մահը վրա է հասել «ծանր գերլարվածության, ուղեղի հանկարծակի արյունազեղության հետևանքով» (ինսուլտ)։ Բժշկական հանձնաժողովի եզրակացությունը (բուլղարերեն)․

Մահվանից որոշ ժամանակ առաջ նա մի քանի օր անցկացրել է Բորովեց հանգստավայրի մոտ գտնվող նստավայրում։ Հուլիսի 20-ին Թոդոր Ժիվկովն այցելել է դստերը։

Նրա հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել հուլիսի 23-ին Սոֆիայի կենտրոնական գերեզմանատան 10-րդ տեղամասում0։ Հուղարկավորության պետական արարողությանը ներկա են գտնվել Բուլղարիայի կոմկուսի կենտկոմի գլխավոր քարտուղար Թոդոր Ժիվկովը, Բուլղարիայի կոմկուսի կենտկոմի անդամներ և քարտուղարներ, արվեստագետներ և գիտնականներ, հասարակության ներկայացուցիչներ, օտարերկրյա պատվիրակներ և Լյուդմիլա Ժիվկովայի հարազատները։ ԽՍՀՄ պատվիրակությունը գլխավորում է ԽՄԿԿ Կենտկոմի քարտուղար, ԽՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, ԽՍՀՄ մշակույթի նախարար Պյոտր Նիլովիչ Դեմիչևը, ով ելույթ է ունեցել հուղարկավորության արարողությանը։

## Հիշատակ
Ժամանակակիցների կողմից Լյուդմիլա Ժիվկովայի գործունեության գնահատականները տարբեր են։

Լյուդմիլա Ժիվկովայի մահվան պաշտոնական հայտարարությունից (բուլղարերեն)․

ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի գեներալ Ֆիլիպ Բոբկովը հիշել է․

Լյուդմիլա Ժիվկովայի կյանքից հեռանալուց հետո նրա բազմաթիվ նախաձեռնություններ անկատար են մնացել։ Մեծ ուշադրություն է դարձվել Լյուդմիլա Ժիվկովայի անձին և գործունեությանը՝ որպես Բուլղարիայի ականավոր մշակութային գործչի։

1981 թվականի մարտի 31-ին Սոֆիայի կենտրոնում բացված Մշակույթի ազգային պալատը 1982-1990 թվականներին համարվել է Արևելյան Եվրոպայի ամենամեծ կոնգրեսային ցուցահանդեսային կենտրոնը, որը կոչվել է Լյուդմիլա Ժիվկովայի անունով։

Լյուդմիլա Ժիվկովայի կիսանդրին տեղադրվել է Սոֆիայի կենտրոնական գերեզմանատան նրա գերեզմանին։

1982 թվականին Բուլղարիայում թողարկվել է նամականիշ՝ 20 լև արժողությամբ կոլեկցիոն արծաթե մետաղադրամ, ինչպես նաև 5 լև անվանական արժեքով մետաղադրամ՝ ի հիշատակ Լյուդմիլա Ժիվկովայի ծննդյան 40-ամյակի։

1982 թվականին ստեղծվել է Լյուդմիլա Ժիվկովայի միջազգային հիմնադրամը նրա ձեռնարկումները շարունակելու նպատակով (1990-ական թվականներին այն վերանվանվել է «Կիրիլ և Մեթոդիոս» հիմնադրամ)։

## Մատենագիտություն
* Англо-турецкие отношения 1933—1939 гг. 1971.
* Казанлыкская гробница. 1974.
* Социалистическая культура и современные общественные процессы. 1977.
* Четвероевангелие царя Ивана-Александра. 1976.
* По законам красоты // М.: Правда, 1979. (Б-ка «Огонек», сост. В. М. Сидоров).
* По законам красоты // Культура и время, № ½, 2002.

## Գրականություն
* Людмила Живкова (некролог) // Софийские новости, 22 июля 1981 г.
*  Валентин Митрофанович Сидоров: Людмила и Вангелия. Москва: «Мир через культуру», 1992.
* Людмила Васильевна Шапошникова: Людмила Живкова — государственный деятель и подвижник // Культура и время. № ½, 2002. С. 99-106.
*  Богомил Райнов: Людмила — мечты и дела. 2-е изд. София, 2011.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Людмила Живкова — Белая Птица болгарской культуры (Юлия Владова)
*  Валентин Сидоров. Людмила и Вангелия
* Культурная миссия Людмилы Живковой
*  Книги Людмилы Живковой
* К юбилею Л. Живковой
* Людмила Живкова. 70-летие

Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի խորհրդարանի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բուսակերներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա