Ծովային կաթնասունների այգի

[thumb|250px|[Խոյադելֆինը ելույթ է ունենում Սան Դիեգոյի ՍիՎորլդում]]
**Ծովային կաթնասունների այգի** (), հայտնի նաև ծովային կենդանիների այգի կամ օվկիանարիում անվանումներով, շահույթ հետապնդող թեմատիկ այգի կամ ակվարիում, որտեղ ծովային կաթնասունները, ինչպիսիք են դելֆինները, բելուգա կետերը և ծովառյուծները, պահվում են ջրային բաքերում և ցուցադրվում հասարակության համար նախատեսված հատուկ շոուներում։ Ծովային կաթնասունների այգին ավելի ընդարձակ է, քան դելֆինարիումը, քանի որ այն նաև ներառում է այլ ծովային կաթնասուններ և առաջարկում լրացուցիչ զվարճանքներ։ Այն համարվում է հասարակ ակվարիումի և զվարճանքների այգու համակցություն։ Ծովային կաթնասունների այգիները տարբերվում են ծովային այգիներից, քանի որ ներառում են ներառում են բնական արգելոցներ և ծովային վայրի բնության արգելավայրեր, ինչպիսիք են կորալային խութերը՝ տարածված հատկապես Ավստրալիայում:

## Պատմություն
Ծովառյուծների այգին` բացված 1895 թվականին Նյու Յորքի Բրուքլինի Կոնի կղզում, հանդիսանում էր առաջին ծովային կաթնասունների այգին։ Այն ներկայացնում էր ջրային շոու՝ 40 ծովառյուծների մասնակցությամբ։ Այգին փակվել է 1903 թվականին, և նրա տեղում ստեղծվել է այլ զվարճանքի այգի, որը կոչվում էր Լունա Պարկ:

Երկրորդ ծովային կաթնասունների այգին, որն այն ժամանակ կոչվում էր օվկիանարիում, հիմնադրվել է 1938 թվականին Ֆլորիդայի Սենթ Օգաստինում։ Այն ի սկզբանե ջրի մեծ բաք էր, որն օգտագործվում էր ստորջրյա ֆիլմերի նկարահանման համար՝ ծովային կաթնասունների ցուցադրության նպատակով, և միայն ավելի ուշ է դարձել հանրային գրավչություն։ Այսօր Ֆլորիդայի Մերինլենդը պնդում է, որ «աշխարհի առաջին օվկիանարիումն» է։

1961 թվականի նոյեմբերին Լոս Անջելեսի մոտ գտնվող Պալոս Վերդես թերակղզու Մարինլենդը դարձել է առաջին այգին, որը գերության մեջ գտնվող խոյադելֆին է ցուցադրել, թեև Վանդա անունով կաթնասունը երկու օր անց մահացել է։ Վանկուվերի ակվարիումը խոյադելֆին ունեցող երկրորդ այգին էր։ Մոբի Դոլլ անունով խոյադելֆինը գերության մեջ ողջ է մնացել ընդամենը երեք ամիս (1964 թվական)։

1970-1990 թվականների տեխնիկական առաջընթացը և հասարակության հետաքրքրությունը ջրային միջավայրերով հանգեցրել են մեծ ծովային կաթնասունների այգիների ստեղծմանը, որտեղ կետանմանները (հիմնականում խոյադելֆիններ և այլ դելֆիններ) դարձել են հիմնական գրավչությունը։ Այս ընթացքում է ստեղծվել Ամերիկյան ծովաշխարհը (), որն իր գործունեությունը ծավալել է Ֆլորիդայի Օռլանդոյում, Կալիֆորնիայի Սան Դիեգոյում, Տեխասի Սան Անտոնիոյում և Օհայոյի Ավրորայում (Օհայոյի մասնաճյուղը հետագայում դադարեցրել է իր գործունեությունը):

1865 թվականի հուլիսի 13-ին Նյու Յորքում գտնվող Պ. Տ. Բարնումի թանգարանը բռնկվել է հրդեհով, որի հետևանքով մահացել են երկու գերության մեջ գտնվող բելուգա կետեր։ Կետերը ողջ-ողջ եփվել են իրենց ջրամբարում
։

## Այգիների ցանկեր
### Ասիա

### Ավստրալիա

### Եվրոպա

### Հյուսիսային Ամերիկա

### Հարավային Ամերիկա

## Քննադատություն և կենդանիների բարեկեցություն
Կենդանիների բարօրության բազմաթիվ խմբեր, ինչպիսին է Կենդանիների պաշտպանության համաշխարհային միությունը, կետերին և դելֆիններին գերության մեջ պահելը համարում են կենդանիների չարաշահման ձև: Հիմնական փաստարկն այն է, որ կետերն ու դելֆիններն արհեստական ​​միջավայրում տեղաշարժվելու բավարար ազատություն չունեն: Այսպիսով, ծովային կաթնասունների այգիների գոյությունը շատ հակասական է:

Չնայած կետերի և դելֆինների համար նախատեսված հսկայական լողավազանները պահանջում են արտակարգ տեխնիկական և ֆինանսական ծախսեր և, հետևաբար, դրանք պահպանելը շատ դժվար է, բազմաթիվ ծովային կաթնասունների այգիներ ջանում են բարելավել գերության պայմանները, փորձում են զբաղվել հանրային կրթությամբ և գիտական ուսումնասիրություններով։ Այդ նպատակով բազմաթիվ ծովային կաթնասունների այգիներ միացել են Ծովային Կաթնասունների Այգիների և Ակվարիումների Դաշինքին (), որը միջազգային կազմակերպություն է՝ նվիրված ծովային կաթնասունների խնամքի բարձր ստանդարտների ապահովմանը։ Այն հիմնադրվել է 1987 թվականին և 1992 թվականին հիմնել է իր գրասենյակները Վաշինգտոնի մոտակայքում։ Մի զեկույցում նշվում է, որ քիչ են օբյեկտիվ ապացույցները, որոնք ցույց են տալիս, որ ծովային կաթնասունների այգիները նպաստում են հանրային գիտելիքների ընդլայնմանը։

2010 թվականին կենդանիներին գերության մեջ որպես վարժեցված շոու կատարողներ պահելու պրակտիկան խիստ քննադատության է ենթարկվել, երբ Ֆլորիդա նահանգի Օռլանդո քաղաքի ծովաշխարհում վարժեցնողը սպանվել է խոյադելֆին կետի կողմից։ Խոյադելֆինների հարձակումները փաստագրվել են 2013 թվականին նկարահանված «Բլեքֆիշ» ֆիլմում: 2015 թվականին Կալիֆորնիայի ափամերձ հանձնաժողովն արգելել է գերության մեջ գտնվող մարդասպան կետերի բուծումը։

## Ջրային կաթնասունների գերություն
Կենդանիների գերությունը կենդանիների բռնումն ու պահումն է։ Կենդանիները գերության մեջ են պահվում զվարճանքի և ընտանի դարձնելու նպատակներով։ 2016 թվականի դրությամբ գերության մեջ պահվող 63 կետերն ու դելֆինները ունեցել են էապես ավելի քիչ տարածություն, քան կունենային վայրի բնության մեջ։ Գերության մեջ գտնվող ծովային կաթնասունները ցուցաբերել են վարքային փոփոխություններ՝ կապված խմբում ընկերոջ կամ ընտանիքի անդամից բաժանման հետ։

### Դելֆիններ
Գերության մեջ գտնվող դելֆինները վեց անգամ ավելի հակված են մահանալու, քան վայրի բնության մեջ գտնվողները՝ այն սթրեսի և վատ վերաբերմունքի պատճառով, որին նրանք ենթարկվում են։ Գերության մեջ նրանք ապրում են միջինում 40 տարի ավելի քիչ, քան վայրի բնությունում։ Գերության մեջ գտնվելու սթրեսը վատթարացնում է դելֆինների վերարտադրությունը, բացառությամբ հազվագյուտ դեպքերի։ Վայրի բնության մեջ դելֆիններն իրենց ժամանակի մոտ 80%-ը անցկացնում են ջրի տակ և օրական մոտ 40 մղոն լողում են, մինչդեռ գերության մեջ նրանք իրենց ժամանակի 80%-ը անցկացնում են ջրի վերին հատվածում և օրական լողում են ընդամենը մի քանի մղոն։

### Խոյադելֆիններ
thumb|Լոլիտա խոյադելֆինը ելույթ է ունենում Մայամիի ծովային կենդանիների այգում ավելի քան 50 տարի։

Վայրի բնության մեջ խոյադելֆինները լողում են օրական մոտ 100 մղոն և ծովի մակերեսային հատվածում անցկացնում են իրենց կյանքի մոտ 10%-ը։ Գերության մեջ օրկաները չեն կարող լողալ իրենց անհրաժեշտ խորությամբ, ինչը կարող է արևայրուքի և բծերի պատճառ դառնալ։ Բաց օդի երկարատև ազդեցությունը կարող է հանգեցնել մեջքային լողակի քայքայմանը: 2016 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ում գերության մեջ է գտնվել 63 խոյադելֆին: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գրեթե բոլոր գերված խոյադելֆինները մահանում են ոչ թե ծերությունից, այլ տարբեր պատճառներով: 1970 թվականից ի վեր 12 օրկա է մահացել Ծովաշխարհում: 1971 թվականից ի վեր Սան Դիեգոյի Ծովաշխարհում գրանցել է 17 խոյադելֆինների մահ: Խոյադելֆինները հաճախ մահանում են հղիությունից, հիվանդություններից և սթրեսից https://www.thedodo.com/62-orcas-have-died-at-seaworld-580775893.html։

Խոյադելֆինի ուղեղը էականորեն մեծ է և բարդ կառուցվածք ունի՝ ի համեմատ մյուս ծովային կաթնասունների։ Խոյադելֆինները, ըստ երևույթին, հասկանում են, որ  գտնվում են մարդու խնամքի տակ և գոյատևման համար կախված են իրենց խմբի և ընտանիքի անդամներից։ Հազվադեպ է պատահում, որ նրանք ինքնուրույն ապրեն։ Մայամիի ծովակվարիումում գտնվող Լոիտա անունով խոյադելֆինը, որը պատանդ էր վերցվել 4 տարեկան հասակում և գերության մեջ գտնվել էր մոտ 50 տարի, պետք է ազատ արձակվեր, սակայն մահացել է 2023 թվականի ամռանը, նախքան գերությունից ազատվելը։

### Գերության կանխարգելում
ԱՄՆ Կոնգրեսը հաստատել է 1966 թվականին ընդունված Կենդանիների բարեկեցության  օրենքը՝ մարդու խնամքի տակ գտնվող կենդանիներին պաշտպանելու մասին: Ծովային կաթնասունների պաշտպանության մասին օրենքը, որը ստորագրվել է 1972 թվականին նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի կողմից, արգելում է ծովային կաթնասուններին բռնելը:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Lou Jacobs, *Wonders of an oceanarium: The story of marine life in captivity*. Golden Gate Junior Books, 1965.
*Joanne F. Oppenheim, *Oceanarium*. Bantam Books, 1994. 
*Reed M. *Swim with Dolphins Guide: A Guide to Wild Dolphin Swims, Dolphin Swim Resorts and Dolphin Assisted Therapy* 2012.

## Արտաքին հղումներ
*Alliance of Marine Mammal Parks and Aquariums
*Recommended EAAM dolphin housing standards
* Site sur les différents orques et leur mode de reproduction évitant la consanguinité. 

Կատեգորիա:Զվարճանքի այգիներ
Կատեգորիա:Ծովային կաթնասուններ
Կատեգորիա:Կենդանաբանական այգիներ
Կատեգորիա:Կենդանիների բարեկեցություն
Կատեգորիա:Տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Օվկիանարիումներ