Կունտա Կինտե

**Կունտա Կինտե**, (), գրական կերպար, 1976 թվականին հրատարակված «Արմատներ. Ամերիկյան ընտանիքի սագան» վեպի գլխավոր կերպար, որը գրել է ամերիկացի գրող Ալեքս Հեյլին։Կունտա Կինտե կերպարը հիմնված էր Հեյլիի ընտանիքի բանավոր պատմությունների վրա՝ նրա նախնիներից մեկի մասին։ Այդ նախնին Գամբիայից մի տղամարդ էր, որը ծնվել էր մոտավորապես 1767 թվականին, դարձել էր ստրուկ և տեղափոխվել Ամերիկա, որտեղ մահացել է մոտավորապես 1822  թվականին։ Հեյլին ասել է, որ «Արմատներ» գրքում Կունտայի կյանքի մասին իր պատմությունը փաստի և հորինվածքի խառնուրդ է:

Կունտա Կինտեի կյանքի պատմությունը ներկայացված է գրքի հիման վրա նկարահանված երկու ամերիկյան հեռուստասերիալներում՝ 1977 թվականի օրիգինալ «Արմատներ» հեռուստասերիալում և նույնանուն ֆիլմի 2016 թվականի ռիմեյքում։ Սկզբնական մինի-սերիալում կերպարը դեռահասի դերում մարմնավորել է ԼեՎար Բարթոնը, իսկ չափահաս տարիքում՝ Ջոն Ամոսը։ 2016 թվականի մինի-սերիալում նրան մարմնավորել է Մալաչի Քիրբին: Բարթոնը կրկնեց իր դերը 1988 թվականի «Արմատներ։ Նվերը» հեռուստաֆիլմում։

## Կենսագրություն «Արմատներ» վեպում
Ըստ «Արմատներ» գրքի՝ Կունտա Կինտեն ծնվել է մոտավորապես 1750 թվականին Գամբիայի Ջուֆուրեհ քաղաքի Մանդինկա գյուղում։ Նա մեծացել է մուսուլմանական ընտանիքում: 1767 թվականին, երբ Կունտան փայտ էր փնտրում իր եղբոր համար թմբուկ պատրաստելու համար, չորս տղամարդ հետապնդեցին նրան, շրջապատեցին և գերի տարան։ Կունտան արթնացավ և տեսավ, որ աչքերը կապված են, բերանը փակ, կապված և գերի։ Նրան և մյուսներին նստեցրին Լորդ Լիգոնիեր ստրկավաճառական նավը՝ Հյուսիսային Ամերիկա չորսամսյա Միջին անցումով ճանապարհորդության։

Կունտա Կինտեն ողջ մնաց Մերիլենդ կատարած ուղևորությունից հետո և վաճառվեց Ջոն Ուոլերին (1741–1775), Ուիլյամ Ուոլերի (1714–1760) որդուն և Ջոն Ուոլերի (1673–1754) (1977 թվականի մինի-սերիալում Ռեյնոլդս) թոռանը, որը Վիրջինիա նահանգի Սփոթսիլվանիա շրջանում գտնվող պլանտացիայի սեփականատեր էր, ով նրան վերանվանեց Թոբի (ով 2016 թվականի ֆիլմի վերամշակման մեջ անվանակոչվել էր Ջոնի կնոջ՝ Էլիզաբեթի կողմից): Նա մերժեց տերերի կողմից իրեն պարտադրված անունը և հրաժարվեց խոսել ուրիշների հետ: Չորս փախուստի փորձերից վերջինի ժամանակ կրկին բռնվելուց հետո ստրկավաճառները նրան վերջնագիր տվեցին. նրան կամ կամորձազատեին, կամ կկտրեին նրա աջ ոտքը: Նա որոշեց կտրել ոտքը, և տղամարդիկ կտրեցին նրա աջ ոտքի առջևի կեսը: Տարիների ընթացքում Կունտան, որն այժմ պատկանում էր Ջոնի եղբորը՝ բժիշկ Ուիլյամ Ուոլերին, հաշտվեց իր ճակատագրի հետ և ավելի բաց ու շփվող դարձավ իր ստրուկ ընկերների հետ՝ երբեք չմոռանալով իր ինքնությունն ու ծագումը:

Կունտա Կինտեն ամուսնացավ մի ստրկացված կնոջ հետ, որի անունը Բել էր։ Նրանք ունեցան մի դուստր՝ Կիզզի անունով (մանդինկա լեզվով՝ Կեյսա)։ Կունտայի մայրենի լեզվով այդ անունը նշանակում է «նստիր այստեղ» կամ «մնա տեղում»։ Այդ անունը տրվեց նրան, որպեսզի պաշտպանեն նրան վաճառվելուց, որովհետև Բելը շատ տարիներ առաջ վաճառվել էր և բաժանվել էր իր երկու փոքր երեխաներից։ Երբ Կիզզին արդեն ուշ պատանեկության տարիքում էր (մոտ 17–19 տարեկան), նրան վաճառեցին և ուղարկեցին Հյուսիսային Կարոլինա։ Դա տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ Ուիլյամ Ուոլերը հայտնաբերեց, որ Կիզզին կեղծ ճանապարհորդական թույլտվություն էր գրել մի ստրկացված երիտասարդի՝ Նոյայի համար, ում նա սիրահարված էր։ Կիզզին գաղտնի սովորել էր կարդալ և գրել Միսսի Էնից՝ պլանտացիայի տիրոջ զարմուհուց։Նրա նոր տերը՝ Թոմաս Լին (1977 թվականի մինի-սերիալում՝ Մուր անունով), անմիջապես բռնաբարեց նրան։ Նա դարձավ Կիզզիի միակ երեխայի հայրը։ Երեխային նա անվանեց Ջորջ՝ իր առաջին ստրուկի անունով (կամ իր հոր անունով՝ ըստ 2016 թվականի մինի-սերիալի)։ Ջորջը ամբողջ կյանքում հայտնի էր «Չիքեն Ջորջ» մականունով, որովհետև նրա պարտականությունն էր խնամել իր տիրոջ աքլորամարտերի թռչուններին։

Վեպում Կիզզին երբեք չի իմանում իր ծնողների ճակատագիրը։ Նա իր կյանքի մնացած մասն անցկացնում է որպես դաշտավար Հյուսիսային Կարոլինայի Լիա պլանտացիայում։ 1977 թվականի մինի-սերիալի համաձայն՝ Քիզին կյանքի ուշ շրջանում վերադառնում է Ռեյնոլդսի պլանտացիա այցելելու։ Նա պարզում է, որ իր մայրը վաճառվել է մեկ այլ պլանտացիայի, իսկ հայրը մահացել է կոտրված սրտով երկու տարի անց՝ 1822 թվականին։ Նա գտնում է նրա գերեզմանը, որի վրա ջնջում է նրա ստրկական անունը՝ Թոբի, և փոխարենը գրում է նրա իրական անունը՝ Կունտա Կինտե։ Կիզզին Հեյլիի միակ նախնին է Կունտա Կինտեի հետ կապված տոհմաբանական կապով, ով իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է ստրկության մեջ։

Գրքի վերջին մասը պատմում է Կիզզի և Ալեքս Հեյլիի միջև եղած սերունդների մասին՝ նկարագրելով նրանց տառապանքները, կորուստները և վերջնական հաղթանակները Ամերիկայում: Ալեքս Հեյլին պնդում էր, որ Կունտա Կինտեի  յոթերորդ սերնդի ժառանգն է:

### Պատմական ճշգրտություն
Հեյլին պնդում էր, որ Կինտեի ծագման աղբյուրները նրա համար եղել են ընտանիքի բանավոր ավանդույթները և Գամբիայում հանդիպած մի տղամարդ՝ Կեբբա Կանգա Ֆոֆանան, ով պնդում էր, որ գրիո է (պատմող), և գիտի Կինտե տոհմի մասին։ Նա նրանց նկարագրեց որպես մի ընտանիք, որտեղ տղամարդիկ դարբիններ էին, սերում էին Կայրաբա Կունտա Կինտե անունով մարաբութից, որը ծագումով Մավրիտանիայից էր։ Հեյլին մեջբերել է Ֆոֆանայի խոսքերը. «Մոտավորապես այն ժամանակ, երբ թագավորի զինվորները եկան, այս չորս որդիներից ավագը՝ Կունտան, գնաց այս գյուղից փայտ կտրելու և այլևս երբեք չերևաց»

Սակայն լրագրողներն ու պատմաբանները հետագայում պարզեցին, որ Ֆոֆանան գրիոտ չէր։ Կինտեի պատմությունը վերապատմելիս Ֆոֆանան փոխել է կարևոր մանրամասներ, այդ թվում՝ հոր անունը, եղբայրների անունները, իր տարիքը և նույնիսկ բաց է թողել անհետացման տարեթիվը։ Մի պահ նա նույնիսկ Կունտա Կինտեին դասել է քսաներորդ դարում ապրող սերնդի շարքին։ Պարզվել է նաև, որ ավագներն ու գրիոտները չէին կարող հուսալի տոհմաբանական ծագում տալ մինչև 19-րդ դարի կեսերը, բացառությամբ Կունտա Կինտեի։ Պարզվում է, որ Հեյլին այնքան շատ մարդկանց էր պատմել Կունտա Կինտեի մասին, որ ստեղծել էր շրջանառու տեղեկատվության դեպք։ Կունտա Կինտեի պատմության անկախ հաստատման փոխարեն, նա իրականում լսում էր իր սեփական խոսքերը:

Հեյլիի գրքի ազգային ճանաչում ձեռք բերելուց հետո, ամերիկացի գրող Հարոլդ Քուրլանդերը նշեց, որ Կինտեի  կյանքը նկարագրող հատվածը, ըստ երևույթին, վերցված է Քուրլանդերի 1967 թվականի «Աֆրիկացին» վեպից։ Հեյլին սկզբում մերժեց մեղադրանքը, բայց ավելի ուշ հրապարակային հայտարարություն արեց՝ հաստատելով, որ Քուրլանդերի գիրքն է եղել աղբյուրը, և Հեյլին սխալը վերագրեց իր օգնական հետազոտողներից մեկի սխալին։Քուրլանդերը դատի տվեց Հեյլիին հեղինակային իրավունքի խախտման համար, որը Հեյլին կարգավորեց դատարանից դուրս։

Այնուամենայնիվ, չնայած Հեյլիի ժամանակագրության հետ անհամապատասխանություններին, գիտնականներ, այդ թվում՝ պատմաբան Ջոն Թորնթոնը, Բոստոնի համալսարանի աֆրոամերիկյան ուսումնասիրությունների ծրագրի տնօրենը, նշել են, որ Կունտա Կինտե անունով մի անձ կարող էր ապրել և ստրկացված լինել Գամբիայում 1700-ական թվականներին:

## Հանրաճանաչ մշակույթում
Կունտա Կինտեն ոգեշնչել է համանուն ռեգգի ռիդմի։ Այն սկսվել է  «Զգույշ եղեք ձեր թշնամիներից» երգից, որը թողարկվել է Ճամայկայի Առաջին ալիքով։ 1976 թվականին Channel One-ի The Revolutionaries հաուս խմբի կողմից թողարկված դաբ տարբերակը երկար տարիներ դաբփլեյթում դարձավ սաունդթսիստեմի հիմն և ոգեշնչեց Mad Professor-ի կողմից 1981 թվականին ստեղծած բրիտանական տարբերակը։ Այն նաև ոգեշնչել է ջունգլիների քավերներ կատարել։

Ամեն տարի անցկացվում է Կունտա Կինտեի ժառանգության փառատոն Մերիլենդում:

1987 թվականի «How Ya Like Me Now» երգում, որը ռեփեր LL Cool J-ի հետ իր թշնամանքի վաղ փուլն էր, Քուլ Մո Դին նշում է, որ իր հակառակորդը պետք է խոնարհվի իր առջև, հակառակ դեպքում կենթարկվի Կունտա Կինտեի պատժին. «Ես նրան հարցնելու եմ՝ «Ո՞վ է լավագույնը»։ Եվ եթե նա չասի՝ «Մո Դի», ես կվերցնեմ իմ մտրակը և կստիպեմ նրան իրեն Թոբի անվանել»:

1988 թվականի «Ուղևորություն դեպի Ամերիկա» կատակերգական ֆիլմում կատակով հիշատակվում է Կունտա Կինտեը՝ որպես Ռութսին նվիրված հարգանքի տուրք (Ջոն Ամոսը, որը «Ուղևորություն դեպի Ամերիկա» ֆիլմում խաղացել է երկրորդական դեր՝ որպես գլխավոր հերոսի սիրեկանի հայր, 1977 թվականի մինի-սերիալում խաղացել է Կունտա Կինտեի մեծահասակների տարբերակը):

Այս Քյուբը հիշատակում է Կունտա Կինտեին իր 1991 թվականի «No Vaseline» երգում, որտեղ նա քննադատում է իր նախկին N.W.A խմբի անդամներին, համեմատելով Էմ Սի Ռենին Կունտա Կինտեի հետ՝ ասելով. «Այնպես որ, մի՛ հավատացեք Ռենի ասածներին։ Որովհետև նա դուրս է գալիս ինչպես Կունտե Կինտեն»:

«The Fresh Prince of Bel-Air» սերիալի «Will Gets a Job» (2-րդ սեզոն, 3-րդ էպիզոդ) դրվագում, այն բանից հետո, երբ քեռի Ֆիլը (Ջեյմս Էյվերի) ասում է նրան, որ չի կարող ընկերների հետ ժամանակ անցկացնել կամ հեռուստացույց դիտել, Ուիլ Սմիթը (Ուիլ Սմիթ) հարցնում է. «Ինչո՞ւ պարզապես չես վարվում ինձ հետ Կունտա Կինտեի պես և չես կտրում ոտքս»։ Դրվագը հեռարձակվել է 1991 թվականի ապրիլին։

Քենդրիկ Լամարի 2015 թվականի «King Kunta» երգը ոգեշնչված է կերպարից։ Afrikan Boy-ը թողարկել է մի երգ, որը կոչվում է Mr. Kunta Kinte 2016 թվականին:

Մարզիկ Քոլին Քեփերնիկը վիճահարույց NFL մարզմանը հագել էր «Կունտա Կինտե» գրությամբ մարզաշապիկ։ CNN-ի մեկնաբանությամբ՝ «Քեփերնիկը, կարծես, օգտագործել է այդ հղումը՝ հայտարարություն անելու համար. նա չի փոխի իր ինքնությունը՝ իշխանություններին հանգստացնելու համար»:

## Տես նաև

* Ջեյմս (կղզի, Գամբիա)
* Ստրուկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

* The Kunta Kinte-Alex Haley Foundation
Կատեգորիա:Գրական կերպարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գրականություն
Կատեգորիա:Ստրուկներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ստրկություն