Մաղոսկր

**Մաղոսկր** (os ethmoidale, ), գանգի կենտ ոսկոր, որը քթի խոռոչը բաժանում է գլխուղեղից։ Այն գտնվում է քթի մեջքին՝ երկու ակնակապիճների միջև։ Մաղոսկրը թեթև ոսկոր է իր սպունգանման կառուցվածքի շնորհիվ։ Այն մասնակցում է առաջային գանգափոսի, ակնակապիճների և քթի խոռոչի պատերի կազմությանը։

## Կառուցվածք
Մաղոսկրն առաջային գանգափոսի ոսկոր է, տեղակայված է երկու աչքերի միջև։ Այն մասնակցում է ակնակապճի միջային պատի, քթի խոռոչի և քթի միջնապատի կազմությանը։ Մաղոսկրը բաղկացած է երեք մասից՝ ծակոտկեն թիթեղ (lamina cribrosa), ուղղահայաց թիթեղ (lamina perpendicularis) և մաղոսկրային բավիղներ կամ լաբիրինթներ (labyrinthi ethmoidales): Ծակոտկեն թիթեղը ծակծկված է փոքրիկ անցքերով (որոնք հիշեցնում են մաղ, որտեղից էլ ոսկորը ստացել է իր անունը), ձևավորում է քթի խոչոռի վերին պատը և մասնակցում է նաև առաջային գանգափոսի ձևավորմանը։ Ուղղահայաց թիթեղը ձևավորում է քթի ոսկրային միջնապատի վերին երկու երրորդականը, իսկ մաղոսկրի բավիղները խոշոր զույգ գոյացություններ են, որոնք կախված են ուղղահայաց թիթեղի երկու կողմերում։ Մաղոսկրի ակնակապճային թիթեղի և քթի խեցիների միջև մաղոսկրի բշտիկները կամ օդակիր խորշիկներն են, որոնք մաղոսկրի կողմնային զանգված են՝ կազմված բազմաթիվ մանր խոչոռներից։

### Հոդավորումներ
Մաղոսկրը հոդավորվում է 13 ոսկրերի հետ․

* ուղեղային գանգի երկու ոսկրերի հետ՝ ճակատոսկր և սեպոսկր
* դիմային գանգի 11 ոսկրերի հետ՝ երկու քթոսկրեր, երկու վերին ծնոտներ, երկու արցունքոսկրեր, երկու քմոսկրեր, երկու ստորին քթային խեցիներ և խոփ։

### Զարգացում
Մաղոսկրը ոսկրանում է քթային կապսուլի աճառի տեղում երեք կենտրոններով՝ մեկը ուղղահայաց թիթեղի տեղում և յուրաքանչյուր բավիղի համար մեկը։

Բավիղը առաջինն է զարգանում։ Ծնվելու պահին ոսկորը բաղկացած է երկու բավիղներից, որոնք փոքր են և թերզարգացած։ Ծնվելուց հետո առաջին տարվա ընթացքում ուղղահայաց թիթեղը և աքլորի կատարը (crista galli) սկսում են ոսկրանալ մեկ կենտրոնով և միանում են բավիղներին մոտ կյանքի երկրորդ տարվա սկզբին։

Ծակոտկեն թիթեղը ոսկրանում է մասնակիորեն ուղղահայաց թիթեղից և մասնակիորեն բավիղներից։

Մաղոսկրի խորշիկները զարգանում են ներարգանդային կյանքի ընթացքում։

## Գործառույթ
### Դերը մագնիսաընկալման մեջ
Որոշ թռչուններ և այլ չվող կենդանիներ ունեն կենսաբանական մագնետիտի կուտակում իրենց մաղոսկրերում, որը թույլ է տալիս զգալ Երկրի մագնիսական դաշտի ուղղությունը։ Մարդիկ ունեն մագնետիտի (Fe+3) ավելի փոքր կուտակում, բայց ենթադրվում է, որ այն ռուդիմենտալ է։

## Կլինիկական նշանակություն
Մաղոսկրի բավիղի կողմնային թիթեղի կոտրվածքի ժամանակ հնարավոր է ակնակապճի ստորին-միջային պատի և քթի խոռոչի միջև հաղորդակցության առաջացում, որը կարող է հանգեցնել ակնային էմֆիզեմայի։ Քթի խոռոչում ճնշումը բարձրանալիս, օրինակ՝ փռշտալիս, կարող է առաջանալ ժամանակավոր էկզօֆթալմ։

Մաղոսկրի ծակոտկեն, փխրուն բնույթը խոցելի է այն դարձնում կոտրվածքների նկատմամբ։ Մաղոսկրը սովորաբար կոտրվում է քթին վերևից ուղղված հարվածից։ Սա կարող է լինել ավտովթարների ժամանակ գլուխը կտրուկ դեպի առջև հարվածելիս կամ գետնին ընկնելիս։ Մաղոսկրի կոտրվածքից կարող են առաջանալ ոսկրային բեկորներ, որոնք կարող են թափանցել ծակոտկեն թիթեղի մեջ։ Տրավման կարող է հանգեցնել ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքի դեպի քթի խոռոչ։ Այս բացվածքները թույլ են տալիս քթի խոռոչում առկա օպորտունիստական բակտերիաների ներթափանցման դեպի կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) ստերիլ միջավայր։ ԿՆՀ-ն սովորաբար պաշտպանված է արյուն-ուղեղային պատնեշով, բայց ծակոտկեն թիթեղի անցքերը թույլ են տալիս վարակի անցումը դեպի գլխուղեղ՝ շրջանցելով այդ պատնեշը։ Արյուն-ուղեղային պատնեշը դժվարացնում է այսպիսի վարակների բուժումը, քանի որ միայն որոշ դեղեր են կարողանում անցնել ԿՆՀ։

Մաղոսկրի կոտրվածքից կարող է վնասվել նաև հոտառական նյարդը։ Այս վնասվածքը կարող է հանգեցնել անօսմիայի (հոտառության կորուստ)։ Համազգացողության ընկճում նույնպես կարեղ է հանդիպել, քանի որ այն կապված է հոտառության հետ։ Այս վնասվածքը մահացու չէ, բայց կարող է լինել վտանգավոր, քանի որ մարդիկ կարող են կորցնել ծխի, գազի և ժամկետանց սնունդի հոտի զգացումը։ Ավելին, անօսմիա ունեցող ծեր մարդիկ չորս անգամ ավելի հավանական է, որ կմահանան առաջին 5 տարվա ընթացքում՝ համեմատած այն անձանց հետ, որոնք ունեն առողջ հոտառություն։

## Լրացուցիչ պատկերներ

Պատկեր:Gray149.png|Մաղոսկրը վերևից 
Պատկեր:Gray150.png|Մաղոսկրի ուղղահայաց թիթեղը
Պատկեր:Gray151.png|Մաղոսկր (տեսքը՝ հետևից).
Պատկեր:Gray152.png|Մաղոսկրը աջ կողմից
Պատկեր:Gray188.png|Գանգի կողմնային տեսքը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ
* 
* 
* Մարդու անատոմիա, մաս 1-ին, Կարինե Բարոյան

## Արտաքին հղումներ
* http://www.theregister.com/2006/11/17/the_odd_body_nose_compass/
* 

Կատեգորիա:Գանգ
Կատեգորիա:Ոսկրաբանություն
Կատեգորիա:Քիթկոկորդականջաբանություն