Մահ Ամերիկային

[մինի|2018 թվականի նոյեմբերին Իրանցի ցուցարարները [Թեհրան|Թեհրանում այրում են ԱՄՆ դրոշը՝ կեղծ ամերիկյան դոլարի հետ միասին։]]
«**Մահ Ամերիկային»** (), հակաամերիկյան քաղաքական կարգախոս, որը լայնորեն օգտագործվում է Իրանում, Աֆղանստանում, Լիբանանում, Եմենում, Իրաքում և Պակիստանում։ Իրանի առաջին գերագույն առաջնորդ Ռուհոլլահ Խոմեյնին է տարածել այս արտահայտությունը։ Թեև նա դեմ էր դրա օգտագործմանը ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ, բայց չէր արգելում ցույցերի և այլ միջոցառումների ժամանակ դրա տարածումը։

«Մահ Ամերիկային» կարգախոսը պարսկերեն «Marg bar Âmrikâ» արտահայտության բառացի թարգմանությունն է։ Սակայն Իրանի պաշտոնական թարգմանությունների մեծ մասում այն անգլերեն թարգմանվում է որպես «Down with America» («Կորչիր Ամերիկան»), որն ավելի մեղմ է։ «Մահ Ամերիկային» կարգախոսը սկսել են օգտագործել նաև տարբեր հակաամերիկյան խմբեր և ցուցարարներ ամբողջ աշխարհում։

Կարգախոսը ուղղված է ԱՄՆ կառավարության, այլ ոչ թե ամերիկացիների դեմ։ Իրանի ներկայիս գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին համալսարանական ուսանողների հետ ունեցած իր ելույթում կարգախոսը մեկնաբանել է որպես «Մահ ԱՄՆ-ի քաղաքականությանը, մահ ամբարտավանությանը»։ Բանակի և օդուժի հրամանատարների հետ հանդիպումից հետո Խամենեին հայտարարել է, որ իրանցի ժողովուրդը ոչինչ չունեն ամերիկյան ժողովրդի դեմ։ «Մահ Ամերիկային» նշանակում է «Կորչեն ամերիկյան առաջնորդները», մասնավորապես՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, ազգային անվտանգության այն ժամանակվա խորհրդական Ջոն Բոլթոնը և պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն։

## Պատմություն
Իսլամական հեղափոխությունից և 1979 թվականի սկզբին հակաամերիկյան Փահլավիների դինաստիայի անկումից հետո, իրանցի ցուցարարները պարբերաբար վանկարկում էին «Մահ Ամերիկային» և «Մահ շահին»՝ Թեհրանում ԱՄՆ դեսպանատան մոտ, այդ թվում՝ 1979 թվականի նոյեմբերի 4-ին դեսպանատան գրավման օրը, որով սկիզբ է դրվել Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդների ճգնաժամին։ Ճգնաժամի ողջ ընթացքում դեսպանատունը շրջապատող իրանցիները վանկարկում էին «Մահ Ամերիկային» և «Մահ Քարթերին»։ Երբ 1981 թվականի հունվարի 20-ին Իրանն, այնուամենայնիվ, ազատ է արձակել մնացած 52 ամերիկացի պատանդներին, նրանց անց են կացրել ուսանողների շարքերով, ովքեր վանկարկում էին «Մահ Ամերիկային», երբ նրանք բարձրանում էին ինքնաթիռ, որը պետք է նրանց դուրս բերեր Թեհրանից։ Նմանատիպ կարգախոս՝ **«**Մահ Իսրայելին**»** նույնպես օգտագործվում և պարբերաբար վանկարկվում է իրանական և պակիստանյան քաղաքացիական հանրահավաքներում։ Սա ամենահայտնի տարբերակն է։

Իրանի Իսլամական Հանրապետության գոյության ողջ ընթացքում այս կարգախոսը կազմել է նրա հեղափոխական արժեքների հիմքը։ Այն պարբերաբար վանկարկվում է ուրբաթօրյա աղոթքների և այլ հանրային միջոցառումների ժամանակ, որոնք հաճախ ուղեկցվում են ԱՄՆ դրոշի այրմամբ։ Այս միջոցառումները ներառում են նոյեմբերի 4-ի՝ ԱՄՆ դեսպանատան գրավման ամենամյա տոնակատարությունը, որը 1987 թվականին իրանական առաջնորդները հայտարարեցին ազգային տոն՝ անվանելով «Մահ Ամերիկային» կարգախոսի օր։ Այդ կարգախոսով որմնանկարները տարածված են Իրանի տարբեր քաղաքներում, հատկապես՝ Թեհրանում։[մինի|«Մահ Ամերիկային» խորագրով կոնֆերանսը, որը տեղի է ունեցել 2015 թվականի նոյեմբերի 3-ին [Թեհրանի համալսարան|Թեհրանի համալսարանում։ Ուսումնասիրվում է այդ կարգախոսը վանկարկելու պատմական պատճառները։]]Ըստ Հաշեմի Ռաֆսանջանիի, Խոմեյնին համաձայնել է 1984 թվականին հրաժարվել կարգախոսի օգտագործումից։ Ռաֆսանջանիի հայտարարությունը մերժվել է նրա կողմնակիցների կողմից, ովքեր հայտարարել են, որ «Իմամն իր ողջ կյանքի ընթացքում Ամերիկան անվանել է «Մեծ սատանա»»։ Նա կարծում էր, որ մուսուլմանների բոլոր խնդիրների պատճառը Ամերիկան է։ Ըստ **«**Politico**»** ամսագրի՝ սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներից հետո Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին ժամանակավորապես դադարեցրել է «Մահ Ամերիկային» կարգախոսի վանկարկումները ուրբաթօրյա աղոթքների ժամանակ։
2013 թվականի մարտի 29-ին, Հյուսիսային Կորեայի Փհենյան քաղաքի Կիմ Իլ Սոնգի անվան հրապարակում կայացած հանրահավաքի ժամանակ՝ ի պաշտպանություն Կիմ Չեն Ընի զենք վերցնելու կոչի, մասնակիցները վանկարկում էին «Մահ ամերիկյան իմպերիալիստներին»։

2015 թվականի մարտի 21-ին Խամենեին Իրանում Նոռուզի՝ պարսկական նոր տարվա տոնակատարության ժամանակ աջակցել և բղավել է «Մահ Ամերիկային» կարգախոսը։ 2015 թվականի նոյեմբերի 3-ին իր կայքում հրապարակված հայտարարության մեջ Խամենեին ասել է.

2017 թվականի հունիսի 23-ին, Քուդսի օրվա ընթացքում, ցուցարարները վանկարկում էին «Մահ Ամերիկային» և «Մահ Իսրայելին»։ 2018 թվականի ապրիլի 25-ին Իրանը հայտարարել է, որ «Մահ Ամերիկային» էմոջին ներառվելու է ներքին հաղորդագրությունների հավելվածում։ 2018 թվականի մայիսի 9-ին Իրանի խորհրդարանում այրվել է ամերիկյան դրոշը՝ «Մահ Ամերիկային» վանկարկումներով, այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ն նախագահ Դոնալդ Թրամփի օրոք դուրս է եկել Գործողությունների համատեղ ծրագրից (Իրանի միջուկային համաձայնագիր)։ 2018 թվականի նոյեմբերի 4-ին Լուիս Ֆարրախանը՝ «Իսլամի ազգ» կրոնական խմբի առաջնորդը, ղեկավարել է «Մահ Ամերիկային» շարժումը Իրան կատարած այցի ժամանակ՝ ակնկալվող պատժամիջոցներից առաջ, որոնք պետք է սահմանվեին Թրամփի վարչակազմի կողմից։
[մինի|Երկու ցուցարար [Իրան|Իրանում պատռում են Ամերիկայի դրոշը հակաամերիկյան հանրահավաքի ժամանակ։]]
Շատ հակաիրանական կառավարական ցուցարարներ, ինչպես Իրանում, այնպես էլ արտասահմանում, օգտագործում են նմանատիպ արտահայտություններ՝ ցուցադրելու իրենց դժգոհությունը թեոկրատական կառավարության դեմ։ Նրանք վանկարկում են այնպիսի կարգախոսներ, ինչպիսիք են՝ «Մահ Խամենեին», «Մահ դիկտատորին» և «Մահ Իսլամական Հանրապետությանը», որոնցից վերջինը օգտագործվել է Մահսա Ամինիի բողոքի ակցիաների ժամանակ, որոնք սկսվել են 2022 թվականի սեպտեմբերին։ Ցուցարարները նաև հրաժարվել են ոտքով տրորել ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հսկայական դրոշները, որոնք նկարված էին համալսարանների գետնին, ինչը գովաբանել է Թրամփը 2020 թվականին։ Ղասեմ Սոլեյմանիի հուղարկավորության ժամանակ «Մահ Ամերիկային» բացականչությունը կարելի էր լսել Բաղդադից, Իսլամաբադից, Կարաչիից և շատ այլ քաղաքներից։

2024 թվականի «Քուդսի օրվա» հանրահավաքի ժամանակ Միչիգան նահանգի Դիրբորն քաղաքում, ամբոխի որոշ անդամներ վանկարկում էին «Մահ Ամերիկային»՝ ի պատասխան ելույթ ունեցողներից մեկի հակաամերիկյան հռետորաբանությանը։ Հանրահավաքի կազմակերպիչները հետագայում հայտարարել են, որ վանկարկումները սխալմունք էին, իսկ Դիրբորնի քաղաքապետ Աբդուլա Համմուդն ասել է, որ վանկարկումները անընդունելի էին և հակասում էին այդ քաղաքի արժեհամակարգին։

## Կիրառումը արաբական աշխարհում
**«**Հեզբոլլահի**»** կողմնակիցները, որոնք Լիբանանում գործող շիական իսլամական զինյալ խմբավորում են և սերտորեն կապված են Իրանի հետ, փողոցային ցույցերի ժամանակ պարբերաբար վանկարկում են «Մահ Ամերիկային»։ 2003 թվականի մարտի 20-ին՝ ԱՄՆ-ի կողմից Իրաք ներխուժելուց մեկ շաբաթ առաջ, «Հեզբոլլահի» գլխավոր քարտուղար Հասան Նասրալլահը հայտարարել է. 

Եմենում գործող շիա ապստամբական հուսիների խմբավորման կարգախոսը, որը նույնպես աջակցվում է Իրանի կողմից, հետևյալն է. «Ալլահը մեծ է, Մահ Ամերիկային, Մահ Իսրայելին, Անեծք հրեաներին, Հաղթանակ իսլամին»։

## Նշանակություն
Մոհամմադ Նահավանդիանը՝ Իրանի նախկին նախագահ Հասան Ռոհանիի աշխատակազմի ղեկավարը, նշել է.

[մինի|[Եմեն|Եմենում հուսիների շարժման նշանաբանը հետևյալն է․ «Աստված Մեծ է։ Մահ Ամերիկային։ Մահ Իսրայելին։ Անեծք հրեաներին։ Հաղթանակ՝ իսլամին»]]«Անսար Ալլահ»-ի  արտաքին կապերի բաժնի ղեկավար Հուսեյն ալ-Համրանն ասել է.

Հուսիների նախկին ներկայացուցիչ Ալի ալ-Բուխայթին ասել է.

Ռոհանին նույնպես մերժել է կարգախոսի բառացի մեկնաբանությունը՝ հայտարարելով, որ այն արտահայտում է ընդդիմություն ԱՄՆ-ի կպչուն քաղաքականությանը, այլ ոչ թե ատելություն ամերիկայի ժողովրդի նկատմամբ։

2019 թվականի փետրվարի 8-ին Ալի Խամենեին հայտարարել է. 

Ճանապարհորդ Ռիկ Սթիվսը ձայնագրել է, թե ինչպես է Թեհրանում մի տաքսիստ անգլերեն բացականչում՝ «Մահ խցանումներին», բացատրելով.

Սթիվսը համեմատում է այս արտահայտությունը ամերիկյան անգլերենում «damn» բառի ոչ բառացի օգտագործման հետ:

## Տես նաև
* Մահ Իսրայելին
* Փոքր Սատանա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքական կարգախոսներ