open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հատուկ բանակ

**Հատուկ բանակ**  (), Ռուսական կայսերական բանակի համազորային օպերատիվ զորամիավորումների և զորամասերի խմբավորում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Այսպես կոչվել է սնահավատության մտավախություններից, որպեսզի այն չհամարվի «13-րդ»-ը։

## Կազմ
Դաշտային վարչակազմը կազմավորվել է 1916 թվականի օգոստոսին՝ հեծելազորի գեներալ Վ.Մ Բեզոբրազովի բանակային խմբի հիման վրա։ 1917 թվականի վերջին շտաբը գտնվում էր Լուցկում, նույն թվականի դեկտեմբերին՝ Ռովնոյում։ Կազմալուծվել է 1918 թվականի սկզբին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բանակի մարտական կազմը բազմիցս փոփոխվել է։ Առավելագույնս նրա կազմի մեջ մտնում էր 14 բանակային կորպուս։

1917 թվականի վերջին բանակն իր կազմի մեջ ուներ՝
* XXXI բանակային կորպուսը
* XXXIX բանակային կորպուսը
* XLIV բանակային կորպուսը
* XLVI բանակային կորպուսը
* Թուրքեստանյան I բանակային կորպուսը 
* IV հեծելազորային կորպուսը
* VII հեծելազորային կորպուսը

## Գտնվել է կազմում
* Հարավ-արևմտյան ճակատում (1916 թվականի օգոստոսից նոյեմբեր)
* Արևմտյան ճակատում (1916 թվականի նոյեմբերից 1917 թվականի հուլիս)
* Հարավ-արևմտյան ճակատում (1917 թվականի հուլիսից 1918 թվականի սկիզբ)

## Մարտական գործողություններ
Բանակի Հարավ-արևմտյան ճակատ տեղափոխելուց հետո նրա առջև Կովել քաղաքին հարվածելու խնդիր էր դրված։ Սակայն 1916 թվականի սեպտեմբերի 17-ին նախատեսված հարձակումը ձախողվել է ռայխսվերի հեծելազորի գեներալ Գեորգ դեր ֆոն Մարվիցի ղեկավարած գերմանական զորախմբի  հասցրած հարվածի պատճառով, իսկ սեպտեմբերի 19-22-ը Հատուկ և 8-րդ բանակները մղել են Կովելի հինգերորդ ճակատամարտը, իսկ ամսվա վերջին՝ նաև վեցերորդը։

## Հրամանատարներ
* 14.08.1916-10.11.1916 - հեծելազորի գեներալ Վասիլի Իոսիֆի Գուրկո
* 10.11.1916-17.02.1917 – հրամանատարի ՊԺԿ՝ հետևակի գեներալի Պյոտր Սիմեոնի Բալուև
* 17.02.1917-31.03.1917 – հեծելազորի գեներալ Վասիլի Իոսիֆի Գուրկո 
* 02.04.1917-09.07.1917 - հետևակի գեներալ Պյոտր Սիմեոնի Բալուև
* 12.07.1917-29.08.1917 – հեծելազորի գեներալ Իվան Գեորգիի Էրդելյի
* 29.08.1917-14.09.1917 – հրամանատարի ՊԺԿ՝ գեներալ-մայոր Վասիլի Ստեփանի Սարիչև
* 14.09.1917-20.11.1917 – հետևակի գեներալ Ստեփան ՖելիքսիՍտելնիցկի 
* 20.11.1917-13.12.1917 – գեներալ-լեյտենանտ Ֆյոդոր Սերգեյի Ռերբերգ
* 11.1917 - հրամանատարի ՊԺԿ՝ գնդապետ Ալեքսանդր Իլյայի Եգորով
* 13.12.1917-19.12.1917 – գեներալ-լեյտենանտ Ալեքսեյ Եֆիմի Քուշաքևիչ
* 19.12.1917- 03.1918 – գնդապետ Վլադիմիր Նիկոլայի Եգորյև

### Բանակի շտաբի պետեր
* 30.08.1916 - 18.04.1917 – գեներալ-մայոր Միխայիլ Պավելի Ալեքսեև
* 18.04.1917 - 31.08.1917 – գեներալ-լեյտենանտ Ռիչարդ Ֆրանցի Վալտեր
* 23.09.1917 - ? – գեներալ-մայոր Պյոտր Նիկիտայի Բուրով

## Տես նաև
* Առաջին համաշխարհային պատերազմում ռուսական բանակների ցուցակ
* Առաջին համաշխարհային պատերազմում ռուսական բանակների ցանկ
* :en:List of Russian armies in World War I

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Залесский К. А.* Кто был кто в Первой мировой войне, 2003

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կարինե Գևորգյան (թավջութակահարուհի)

**Կարինե Գևորգյան** (), հայ թավջութակահարուհի։

Ծնվել է Մոսկվայում, երաժշտի ընտանիքում։ Մասնագիտական կրթություն ստացել է Մոսկվայի Գնեսինների ինստիտուտի երաժշտական բաժնում։ 1962 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի թավջութակի դասարանը՝ աշակերտելով Մստիսլավ Ռոստրոպովիչին։ 1966 թվականին մասնակցել է համամիութենական երաժշտական մրցույթին, արժանացել առաջին կարգի դիպլոմի։ Նույն թվականի հունիս ամսին առաջին կարգի մրցանակ է ստացել Մոսկվայում կայացած Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթին։ 1967 թվականին մենահամերգով հանդես է եկել Հայֆիլհարմոնիայի դահլիճում։

## Գրականություն
* Գրիգոր Ջանիկյան, Մեր հյուրն է Կարինե Գևորգյանը։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 52։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թավջութակահարներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կառավարի՛ր, Բրիտանիա

**«Կառավարի՛ր, [[Մեծ Բրիտանիա|Բրիտանիա]]»** (), բրիտանական հայրենասիրական երգ, որը 1740 թվականին գրվել է Ջեյմս Թոմսոնի պոեմի հիման վրա։ Երաժշտության հեղինակն է Թոմաս Արնը։

Երգը գրվել է Ուելսի արքայազն Ֆրեդերիկի տանը կազմակերպված դիմակահանդեսի համար։ Վերջինս ֆինանսական աջակցություն է հատկացրել երկու հեղինակներին էլ։

Հայտնի է դարձել երկտողի համար, որից էլ առաջացել է երգի անվանումը։

: Rule, Britannia! Rule the waves:
: Britons never shall be slaves.

Թարգմանություն.

: Կառավարի՛ր, Բրիտանիա, կառավարիր ալիքները,
: Բրիտանացիները երբեք չեն դառնա ստրուկներ։

## Բնօրինակ տեքստը

**1**
: When Britain first, at Heaven’s command
: Arose from out the azure main;
: This was the charter of the land,
: And guardian angels sang this strain:

: "Rule, Britannia! rule the waves:
: «Britons never will be slaves.»

**2**
: The nations, not so blest as thee,
: Must, in their turns, to tyrants fall;
: While thou shalt flourish great and free,
: The dread and envy of them all.

: "Rule, Britannia! rule the waves:
: «Britons never shell be slaves.»

**3**
: Still more majestic shalt thou rise,
: More dreadful, from each foreign stroke;
: As the loud blast that tears the skies,
: Serves but to root thy native oak.

: "Rule, Britannia! rule the waves:
: «Britons never will be slaves.»

**4**
: Thee haughty tyrants ne’er shall tame:
: All their attempts to bend thee down,
: Will but arouse thy generous flame;
: But work their woe, and thy renown.

: "Rule, Britannia! rule the waves:
: «Britons never will be slaves.»

**5**
: To thee belongs the rural reign;
: Thy cities shall with commerce shine:
: All thine shall be the subject main,
: And every shore it circles thine.

: "Rule, Britannia! rule the waves:
: «Britons never will be slaves.»

**6**
: The Muses, still with freedom found,
: Shall to thy happy coast repair;
: Blest Isle! With matchless beauty crown’d,
: And manly hearts to guard the fair.

: "Rule, Britannia! rule the waves:
: «Britons never will be slaves.»

### Հիշատակումներ
* Երգը կատարվել է Կարիբյան ծովի ծովահենները։ «Սև մարգարտի» անեծքը ֆիլմում։ Երգը հնչում է կապիտան Նորինգթոնի տեսարանում։
* Երգը կարելի է լսել «Assassin’s Creed Syndicate» խաղում, երբ հերոսը քայլում է Լոնդոնի փողոցներում։
* "*Rule, Britannia!*" երգին հղում է արվում բրիտանական Skyclad խմբի "Think Back And Lie Of England" երգում, որտեղ քննադատվում է բրիտանական գաղութատիրական քաղաքականությունը 19-րդ դարում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆորտեպիանոյի տարբերակ  (9 կբ, MIDI ֆայլ)
* Նվագախմբային տարբերակ (121 կբ, MP3 ֆայլ)
* В исполнении Симфонического оркестра Би-би-си
* Энциклопедический словарь крылатых слов и выражений
* Российская государственная символика: история и современность 

Կատեգորիա:Հայրենասիրական երգեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պետական խորհրդանիշեր
Վիկտոր Կոմարով

**Վիկտոր Կոմարով** (, ), ռուս ֆանտաստ գրող, լրագրող, ԽՍՀՄ լրագրողների միության անդամ։

Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ աշխատել է Մոսկվայի մոլորակադիտարանում։

## Վիկտոր Կոմարովը հայերեն
* Գաղտնիքի մյուս կողմում, Ե., Հայաստան, 1966, 147 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ա. Արտակյան, Կարդա այս գիրքը։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 75։ (Գրախոսություն Վիկտոր Կոմարովի «Գաղտնիքի մյուս կողմում» գրքի մասին)։

Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստով քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆանտաստ գրողներ
Եպիսկոպոսի տուն (Տագանրոգ)

**Եպիսկոպոսի տուն** (), նաև՝ *Կիրսանովի տուն* (), մեկուկեսհարկանի կառույց ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Չեխովի փողոց, 129 հասցեում։ 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ից մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է։

## Պատմություն
Տունը կառուցվել է 1824 թվականին և եղել է գեներալ Կիրսանովի սեփականությունը։ Մինչև 1917 թվականը այս տանը գտնվում էին եպիսկոպոսի բնակարանը և նրա գրասենյակը, այստեղ տնային եկեղեցի էր։ Որոշ ժամանակ անց այս առանձնատանը կահավորվեցին կոմունալ բնակարաններ։

## Նկարագրություն
Առանձնատան առաջին հարկը երեսպատված է կոպտատաշ քարով։ Սյուները միանում են ճաղաշարքին երկրորդ հարկի մոտ։ Շենքի քիվը զարդարված է մի շարք փոքր ելուստներով՝ ատամնաշարերով, որոնք ընդունում են ուղղանկյուն ձև։ Միջնահարկն ընդգծում են կիսաշրջանաձև բարձր պատուհանները՝ կոպտատաշ քարի տեսք ունեցող երեսկալներով։ Տունն ունի պատշգամբ, որի ծածկը հենվում է կորնթական օրդենի չորս սյուներին։ Դրանք զարդարված են բարձր ցոկոլների վրա կանելյուրներով, որոնք հենվում են գետնին։ Ծոփորի վերևում գտնվում է 4 խորշով ատտիկոսը. նրանցից 2-ը գտնվում է գլխավոր ճակատին, 1-ը՝ կողային պատերին։

Կիրսանովի տունը կլասիցիզմի ոճով կառուցված տագանրոգյան շինության օրինակ է։

## Պատկերասրահ

Таганрог,_дом_Кирсанова_1.jpg|Տագանրոգի տեսարժան վայրերից մեկը
Таганрог,_дом_Кирсанова_2.jpg|Եպիսկոպոսների տան ճակատը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Տագանրոգի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր
Հայկ Հայրապետյան

**Հայկ Արշակի Հայրապետյան** (1928, մարտի 24, Կապան - 2003), հայ ռազմական պատմաբան, արձակագիր, գնդապետ։ Պատմական գիտությունների թեկնածու (1978), ռազմական գիտությունների դոկտոր (1990)։ ԽՍՀՄ լրագրողների միության անդամ (1966), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1976)։

Ռազմական պատրաստություն է ստացել Երևանի հատուկ հրետանային դպրոցում (1945), Թբիլիսիի լեռնահրետանային վարժարանում (1947), Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում (1961)։ 1962 թվականին ավարտել է ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։

## Ընտանիքը
Կինը՝ Հայրապետյան Ռոզա Սարիբեկի (ծնվ. 1932 թ.), որդին՝ Աշոտը (ծնվ. 1952 թ.), ՌԴ ՆԳՆ գնդապետ է, ապրում և աշխատում է Մոսկվայում, որդին՝ Լևոնը (ծնվ. 1954 թ.) ՌԴ ՆԳՆ փոխգնդապետ է, ապրում և աշխատում է Մոսկվայում։

## Մատենագիտություն
### Գրքեր
### Մամուլ
* Առասպելական Գայը։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 77-82։
* Առաջին տեղեկությունը հերոսի մասին։ «Գարուն», 1967, № 3, էջ 13-14։ Արտյուշա Օհանջանյանի մասին։
* Սուր և ջութակ։ «Գարուն», 1967, № 4, էջ 16-32, № 5, էջ 14-35։ Գրիգոր Խախանյանի մասին։ Թարգմ.՝ Գրիգոր Ֆերեշեթյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կապան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ռազմագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Ռազմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամներ
Թադեուշ Ռուժևիչ

**Թադեուշ Ռուժևիչ** (, ), լեհ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ։ Վրոցլավի համալսարանի (1991), Օպոլեի համալսարանի (1999), Շլոնսկի համալսարանի (1999), Վարշավայի համալսարանի (2001), Գդանսկի համալսարանի (2006) պատվավոր դոկտոր։ Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիայի (1981), Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի (1987) անդամ։

## Թադեուշ Ռուժևիչը հայերեն
### Գրքեր
* Սաթե թռչունը, Ե., «Հայաստան», 1970, 60 էջ։ Թարգմ.՝ Արևշատ Ավագյան։

### Մամուլ
* Բանաստեղծություններ (Կախարդի աշակերտը; Շագանկենի; Բանաստեղծի կանաչ վարդերը; 1944-ի սերը; Օտար մարդը; Ոլորքներ; Փորձ)։ Թարգմ. Համո Սահյան։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 84-85։

## Գրականություն
* Ստեփան Թոփչյան, Թադեուշ Ռուժևիչի բանաստեղծությունները Համո Սահյանի թարգմանությամբ։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 83։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ժորժ Դյուամել

**Ժորժ Դյուամել** (, ), ֆրանսիացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, գրական քննադատ։ Գոնկուրյան մրցանակի դափնեկիր (1918), Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1935):

Ստացել է բժշկական կրթություն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցել է որպես ռազմական բժիշկ։

## Վաղ տարիներ
## Առաջին համաշխարհային պատերազմ

## 20-30-ական թթ.
## Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ

## Ժորժ Դյուամելը հայերեն
### Գրքեր
### Մամուլ
* Տասը պատվիրան նրանց, ովքեր հայր կդառնան։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 90։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գոնկուրյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Բայկալյան ծալքավորություն

[մինի|[Խամար Դաբան լեռնաշղթան]]
**Բայկալյան ծալքավորություն**, բայկալյան տեկտոգենեզ, տեկտոնական շարժումների ցիկլ, որը տեղի է ունեցել վերին պրոտերոզոյում ու վաղ քեմբրիում։ Այդ շարժումները խիստ արտահայտվել են Սիբիրում և առաջին անգամ առանձնացվել են Նիկոլայ Շատսկու կողմից (1932 թվական)։ Բայկալյան ծալքավորության բեկորային լեռները (բայկալիդները) եզրապատում են Սիբիրական պլատֆորմն արևմուտքից (Ենիսեյի բլրաշար) ու հարավից (Սայաններ, Բայկալյան լեռներ)։ Այդ շարժումները տեղի են ունեցել նաև Կենտրոնական Ղազախստանում, Սալաիրում, Արևմտյան Ատյաններում, Հարավային Ուրալում, որտեղ Բայկալյան ծալքավորության կառուցվածքները կազմում են նշված լեռնաշղթաների միջուկները։ Արևելա–Եվրոպական, Սիբիրական և մյուս հին պլատֆորմներում Բայկալյան ծալքավորությունը նշանավորվել է ավլակոգենների գոյացումով։ Արևմտյան Եվրոպայում ու Հյուսիսային Աֆրիկայում Բայկալյան ծալքավորությունը հայտնի է կադոմյան կամ ասինտյան ծալքավորություն անվամբ։ Հյուսիսային Ամերիկայում Բայկալյան ծալքավորության նմանակն են գրենվիլյան, իսկ Հարավային Ամերիկայում՝ մինասյան կոմպլեքսները։ Բայկալյան տեկտոնական էտապի տևողությունը, ըստ բացարձակ ժամանակագրության, մոտ 700 մլն տարի է և ֆաներոզոյի (պալեոզոյան, մեզոզոյան ու կայնոզոյան դարաշրջաններ) հետ միասին կազմում է մեգացիկլ 1200 մլն տարի տևողությամբ։ Բայկալյան ծալքավորությամբ ստեղծված Երկրի կառուցվածքային պլանը կանխորոշել է նրա հետագա ամբողջ պատմության ընթացքում Երկրի կարևորագույն ստրուկտուրային տարրերի տեղաբաշխումը։ Ապացուցված է, որ Ալպ–Հիմալայան ծալքավոր գոտու (Աֆղանստա), Իրան, Կովկաս, Թուրքիա) մետամորֆիզացված հիմքը բայկալյան հասակի է։

Հայաստանում այդ ապարները մերկանում են Ծաղկունյաց լեռնաշղթայում՝ Արզականի զանգվածում։

Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Սերգեյ Բայախչև

** Սերգեյ Գավրիլի Բայախչև** (), հայ խորհրդային ինժեներ–տեխնոլոգ։
 
## Գործունեություն
ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։ Ավարտել է Լենինգրադի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1929 թվական)։ Աշխատել է Երևանի ավտոդողերի գործարանում որպես գլխավոր ինժեներ (1946 թվականից), տնօրեն (1947 թվականից)։ Եղել է ՀԽՍՀ V գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի երկու շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ տեխնոլոգներ
Արտյուշա Օհանջանյան

**Արտյուշա Օհանջանյան** (), հայ օդաչու։

## Կենսագրություն
1918 թվականի սկզբին Արտյուշայի հայրը ընտանիքի հետ ստիպված թողնում է հարազատ Կարսը և հասնում է Թիֆլիս։ 1924 թվականին ընտանիքը հաստատվում է Լենինականում։ Նույն թվին մահանում է հայրը։ Մայրը Արտյուշային և 1913 թվականին ծնված դստերը՝ Շուրային, 1922 թվականին ծնված երկրորդ տղային՝ Գևորգին, հանձնում է որբանոց։ Որբանոցում մայրը հավաքարարուհի է աշխատում։ 1930 թվականին որբանոցի ցրումից հետո ընտանիքը տեղափոխվում է Երևան։ 1936 թվականին Արտյուշան ընդունվում է ԵՊՀ քիմիական ֆակուլտետ, միաժամանակ պարապելով աերոակումբում, որտեղ նրան հրապուրում էր պարաշյուտային սպորտը։ Երկրորդ կուրսից ինքնակամ մեկնում է Վորոշիլովգրադի օդաչուական դպրոցը։

1942 թվականի հուլիսի 8-ին շտուրմական գնդից Վորոնեժ քաղաքի մոտ հարձակվում է հակառակորդի տանկային շարասյան վրա և զոհվում է։

Ետմահու պարգևատրվում է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայազգի գաստելլոն-Արտյուշա Օհանջանյան։ «Գարուն», 1967, № 1, էջ 22։
* Հայկ Հայրապետյան, Առաջին տեղեկությունը հերոսի մասին։ «Գարուն», 1967, № 3, էջ 13-14։
* Վարդգես Պետրոսյան, Երկնքում են մեռնում արծիվները։ «Գարուն», 1967, № 7, էջ 2-15։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի հայ կրտսեր լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կոստանդնուպոլսի շները (նկար)

**«Կոստանդնուպոլսի շները»**, հայ մեծ նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի 1910 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնվում է Սարյանի տուն-թանգարանում։ Այս կտավը «Շներ» նկարաշարքի չափերով ամենախոշոր (104 х 139,2 սմ) և նշանակալից գործն է։

## Նկարագրություն
«Ամեն մի շուն իր նկարագիրն ունի»։ Նկարի առաջին պլանում մուգ-կարմրավուն գույնով պատկերված, դունչը դեպի գետնին հառած շունն ունի ինչ-որ բութ, ծույլ ու անտարբեր նկարագրեր։ Փողոցի կենտրոնում, երկու գազազած շուն հարձակվել են իրար վրա։ Այս երկու նկարագրերը խիստ հակադրվում են միմյանց։ Փողոցի մյուս կողմում սևամորթ մի անձ նստած նարգիլե է ծխում։ Նա կարծես հետևում է շների կռվին և դերվիշի նման փիլիսոփայում կյանքի մասին։ Ավելի հեռու, փողոցն ի վեր, անցուդարձից անտեղյակ քայլում է չադրայով փաթաթված մի կին, նրա դիմացից գնում է բեռնված մի իշուկ։

Կյանքի ու բնության հակադրությունները, անսպասելի անցումները, Արևելքին բնորոշ գույների բազմազանությունն իրենց խտացված արտահայտությունն են գտել գեղանկարչական, հարթ քսված գույների (կարմիր, կապույտ, դեղին), սուր անցումների, պարզ, ընդհանրացված գծանկարի միջոցով։

Գեղանկարչական իր այս կերպավորում ստացած սկզբունքի մասին Սարյանը գրել է.

## Տվյալներ
* «Կոստանդնուպոլսի շները», 1910, կտավ, տեմպերա, 104 х 139,2 սմ։ Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարան, Երևան

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Շահեն Խաչատրյան, «Մարդը բնություն է, բնությունը` մարդ», «Հայաստան», 1970, Երևան։

Կատեգորիա:1911 նկարներ
Կատեգորիա:Հայկական կերպարվեստ
Կատեգորիա:Մարտիրոս Սարյանի նկարներ
Կատեգորիա:Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի նկարներ
Կուլյաշ Բայսեիտովա

**Կուլյաշ (Գուլբահրամ) ժասիմովնա Բայսեիտովա ** (, ), ղազախ երգչուհի (լիրիկական–կոլորատուրային սոպրանո)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1936 թվական)։ Համարվում է ղազախական օպերային արվեստի հիմնադիրներից։

1934 թվականից եղել է Երաժշտական թատրոնի, 1937 թվականից՝ Ղազախական օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատարուհի։ Բրուսիլովսկու «Կըզ–ժիբեկ», «Եր–Տարգին», Տուլուբաևի «Բիրժան և Սառա» (ԽՍՀՄ պետական․ մրցանակ, 1949 թվական) և այլ օպերաների գլխավոր դերերգերի առաջին կատարողն է։ Հանդես է եկել նաև համերգներով (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948 թվական):

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Ստալինյան մրցանակ
* Լենինի շքանշան
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչում
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ղազախ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Օպերային երգչուհիներ
Քրիստիան I

**Քրիստիան I** (, )`1448 թվականի սեպտեմբերի 28-ից  Դանիայի թագավոր, 1449 թվականի նոյեմբերի 20-ից Նորվեգիայի թագավոր և 1457 թվականի հուլիսի 2-ից Շվեդիայի թագավոր (Կալմարյան միություն), Օլդենբուրգների դինաստիայի հիմնադիրը։

Քրիստիանի հայրը՝ Դիտրիխ Երջանիկը ընդլայնեց տոհմական կալվածքները։ 1448 թվականի սկզբին մահացավ Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագավոր Քրիստաֆոր III Բավարսկին։

Ութամսյա միջթագավորությունից հետո շվեդները թագավոր ընտրեցին Կառլ VIII Կնութսոնին, իսկ դանիացիները, կառավարվելով Ռոսկիլլե եպիսկոպոսի կողմից, ընտրությունը կանգնեցրեցին Քրիստիանի վրա, ով նշանվեց իր նախորդի 18 տարեկան այրու հետ։ Մեկ տարի անց տեղի ունեցավ նրանց հարսանիքը, իսկ  երկու օր անց թագադրվեց Դանիայի թագավոր։

Կառլ Կնուտսոնը Նորվեգիայի արքեպիսկոպոս Ասլակա Բոլտայի օգնությամբ թագադրվեց Նորվեգիայի թագավոր։ 1450 թվականին նա գահընկեց արվեց և Թրոնհեյմում Քրիստիանին թագադրեցին Նորվեգիայի թագավոր։ Դանիական ազնվականների և Հյուսիսային Գերմանիայի ազդեցիկ իշխանների օգնությամբ Քրիստիանը վերականգնեց իր իշխանությունը Շվեդիայում (1456-1457 թվականներ)։ Երեք տարի անց Քրիստիանին հաջողվեց միավորել Շլեզվիգի և Գոլշտեյնի դքսությունները։

Շվեդիայի նոր ապստամբությունը խախտեց միությունը, Բունկերբենգի պայքարը 1471 թվականը ընդմիշտ փակեց միության վերականգնումը խաղաղ ճանապարհով։

Դրան միացան Քրիստիանի կռիվները եղբայների հետ և մեծ ֆինանսական դժվարությունները։ Իր թագավորության վերջին տարիներին Քրիստիանը նոր արշավ ձեռնարկեց դեպի Շվեդիա, բայց մահը խանգարեց նրա ծրագրերի իրագործմանը։
Նա օրոք հիմնադրվեց Կոպենհագենի համալսարանը։

## Ընտանիք
1449 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կոպենհագենում Քրիստիան առաջինն ամուսնացել է Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի նախկին թագավոր Քրիստոֆեր III այրու  հետ։ Նրանք ունեցան հինգ երեխաներ՝
* **Օլաֆ** (1450-1451-ական թթ.)
* **Կնուդ** (1451-1455-ական թթ.)
* **Յոհան** (1456-1486-ական թթ.), Դանիայում և Նորվեգիայում թագավորել է 1481-1513 թթ., իսկ Շվեդիայում 1497-1501 թթ.:
* **Մարգարիտա** (1456-1486-ական թթ.), 1469 թվականին եղել է Շոտլանդիայի թագավոր Հակոբ երրորդի կինը։
* **Ֆրեդրիկ** (1471-1533-ական թթ.), 1523-1533 թվականներին եղել է Դանիայի և Նորվեգիայի թագավոր։

## Գրականություն
* Христиан I, датский король // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Ministry

**Ministry**, ամերիկյան ինդուստրիալ մետալ խումբ։ Խումբը հիմնադրել է Էլ Յորգենսենը 1981 թվականին։ Սկսելով նոր ալիքից, խումբն աստիճանաբար փոխում է իր ուղղությունը՝ դառնալով 1980-ականների ինդուստրիալ մետալի առաջին կատարողներից։ Ministry-ն հատկապես մեծ ճանաչում է ստանում 1990-ականների սկզբում իրենց հինգերորդ ստուդիո ալբոմի՝ Psalm 69: The Way to Succeed and the Way to Suck Eggs (1992) և Լալապալուզայի փառատոնի շրջագայության շնորհիվ։

27 տարվա ստեղծագործական կյանքից հետո Յորգանսենը 2008 թվականին որոշում է փակել խումբը, ասելով, որ վերամիավորում երբևէ տեղի չի ունենա։ Այնուամենայնիվ, 2011 թվականի օգոստոսին հայտարարվեց վերամիավորման մասին, երբ Ministry-ն ընդունեց 2012 թվականի օգոստոսին Wacken Open Air փառատոնի մասնակցության առաջարկը։ 2012 թվականի մարտի 23-ին խումբը նոր ալբոմ է թողարկում՝ Relapse, որին հաջորդում է միջազգային համերգային շրջագայությունը։ Կիթառահար Մայք Սկաչայի մահից հետո, 2013 թվականի սեպտեմբերին Ministry-ն թողարկում է From Beer to Eternity ալբոմը և հյուրախաղեր սկսում նոր կիթառահար Կեսար Սոտոյի հետ։

## Ժամանակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Al Jourgensen/ 
* Official site 
* 
* Ministry @ prongs.org
* Jon Wiederhorn, *MTV News*, 10:11&nbsp;p.m. EDT May 6, 2004, "In President Bush, Ministry Find Both A Monster And A Muse" .
* Kirk Miller, *Rolling Stone*, June 21, 2004, "Ministry's War on Bush" .
* Bernard Van Isacker, *Side-Line*, November 25, 2005, “Taming the old demons”.

Կատեգորիա:1981 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան հևի մետալ երաժշտական խմբեր
Կազակների անդրկասպյան բրիգադ

**Կազակների անդրկասպյան բրիգադ** , հեծելազորային միավորում Ռուսական կայսրության բանակի կազմում։ Զորամիավորման շտաբը տեղակայված է եղել Աշխաբադում։ Ընդգրկված է եղել Թուրքմենստանի 2-րդ կազակական դիվիզիայի կազմում։

## Բրիգադի պատմություն
480px|աջից|մինի|Անդրկասպյան բրիգադի կազակները

### Կազմավորում

* 1890-1894 թվականներին կազմավորվել է Անդրկասպյան կազակների հեծելազորի բրիգադը
* 1894-1915 թվականներին կազմավորվել է Անդրկասպյան կազակների բրիգադը
* 1915-1918 թվականների ձևավորվել է Կովկասյան 5-րդ կազակական դիվիզիան։

## Բրիգադի կառուցվածք

### 1914 թվական

* Կուբանյան կազակական զորքերի Տամանյան 1-ին կազակական գունդ 
* Կուբանյան կազակական զորքերի Կովկասի 1-ին կազակական դիվիզիա 
* Թուրքմենական հեծելազորային դիվիզիոն
* Կուբանյան 4-րդ կազակական մարտկոց։

### 1917 թվական

* 1-ին բրիգադ՝
** Կուբանյան կազակական զորքերի Թուրքմենստանի 1-ին կազակական դիվիզիա 
** Կուբանյան կազակական զորքերի Կովկասի 1-ին կազակական դիվիզիա 
* 2-րդ բրիգադ՝
** Կուբանյան կազակական զորքերի Եկատերինոդարյան 3-րդ կազակական գունդ 
** Կուբանյան կազակական զորքերի Գծային 3-րդ կազակական գունդ 
** Կուբանյան 10-րդ առանձնացված հեծելազորային հարյուրյակ
** Կուբանյան 30-րդ առանձնացված հեծելազորային հարյուրյակ
** Դոնի 83-րդ հատուկ կազակական հարյուրյակ
* Կովկասյան 4-րդ կազակական հեծելազորային-հրետանային դիվիզիոն (Կուբանյան 4-րդ և 6-րդ կազակական մարտկոցներ)

## Բրիգադի ղեկավարություն
мини|320px|Տեկինյան հեծելազորային գնդի թուրքմեն-կազակները

### Բրիգադի պետեր

* 05.12.1890-03.12.1897՝ գեներալ-մայոր բարոն ֆոն Գեորգի Կարլովիչ Շտակելբերգ  
* մինչ 01.07.1903 - հետո 14.03.1904՝  գեներալ-մայոր Վ․Ի․ Կովալև
* 03.05.1904-05.07.1910՝  գեներալ-մայոր (21.01.1909-ից գեներալ-լեյտենանտ) Պավել Լյուդվիգովիչ Խելմիցկի
* 05.07.1910-09.11.1913՝ գեներալ-լեյտենանտ կնյազ Գեորգի Իլիչ Օրբելանի
* 09.11.1913-14.11.1915՝ գեներալ-մայոր (06.05.1915-ից գեներալ-լեյտենանտ) Անդրեյի Միխայլովիչ Նիկոլաև

### Շտաբի պետեր

* 30.11.1907-27.05.1913՝ փոխգնդապետ (06.12.1908-ից գնդապետ) Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Լոբաչևսկի
* 22.06.1913-11.09.1913` գնդապետ Ֆիլիպ Պետրովիչ Պանով
* 09.10.1913-?՝ գնդապետ Ալեքսանդր Գեորգևիչ Գաբաև

## Դիվիզիայի ղեկավարություն
### Դիվիզիայի պետեր

* 14.11.1915-15.11.1916՝ գեներալ-լեյտենանտ Անդրեյի Միխայլովիչ Նիկոլաև
* 15.11.1916-02.09.1917՝ գեներալ-լեյտենանտ Սերգեյ Վլադիմիրովիչ Տոմաշևսկի 
* 02.09.1917-?՝ գեներալ-մայոր Կոստանտին Կոստանտինովիչ Չյորնի

### Շտաբի պետեր

* 1916՝ գնդապետ Ալեքսանդր Լեոնտովիչ Պեվնև
* 30.05.1916-25.09.1916՝ գնդապետ Ալեքսանդր Վասիլևիչ Նոսկով 
* 20.10.1916-11.05.1917՝ գեներալ-մայոր Եվգենի Միխայլովիչ Գերասիմով  
* 1917՝ գնդապետ Նիկոլայ Միխայլովիչ Շերբեկով

### 1-ին բրիգադի հրամանատարներ

* 08.02.1916-1917՝ գեներալ-մայոր Իվան Նիկիֆորովիչ Կոլեսնիկով 
* 07.09.1917-?՝ գնդապետ Աֆանեսի Մակսիմովիչ Շիրայի

### 2-րդ բրիգադի հրամանատարներ

* 31.08.1916-?՝ գեներալ-մայոր Պյոտր Գրիգորևիչ Ֆիլիպով

## Գրականություն

* Елисеев Ф. И. Казаки на Кавказском фронте (1914-1917).

## Ссылки
* Страница на Regiment.ru  

Կատեգորիա:Կազակական զորքեր
Կատեգորիա:Կազակությունը Թուրքմենստանում
Երկնագույն բանակ

**Երկնագույն բանակ** կամ **Հալլերի բանակ** (), լեհական զորամիավորում, որը 1919 թվականի մայիս-հուլիս ամիսներին պատերազմել է Գալիցիայում գեներալ Յուզեֆ Հալլերի հրամանատարության տակ։ Զորամիավորման անվանումը պայմանավորված էր համազգեստի գույնով։ Կազմավորվել է Անտանտի և ԱՄՆ-ի կողմից Ֆրանսիայում՝ լեհական իշխանության կողմից բոլշևիկյան զորքերի դեմ այն կիրառելու նպատակով։ Պատերազմի ավարտին զորամիավորման կազմը հասել է վեց դիվիզիաների և կազմում էր մոտ 80 հազար զինվոր։

## Պատմություն
մինի|200px|Ֆրանսիայում լեհական լեգեոնի քարոզչական պաստառը։ Նկարիչ՝ Բենդա Վլադիսլավ Թեոդոր
Բանակի առաջին ստորաբաժանումները ստեղծվել են 1917 թվականին Ֆրանսիայի նախագահ Ռայմոն Պուանկարեի և լեհ քաղաքական գործիչ Իգնացի Յան Պադերևսկու միջև ստորագրված դաշինքից անմիջապես հետո։ Նոր բանակի վարձկանների մեծ մասը կամ լեհեր էին, որոնք ծառայում էին ֆրանսիական բանակում, կամ Գերմանիայից նախկին լեհ ռազմագերիներ, կամ նախկինում ավստրա-հունգարական կայսերական բանակում ծառայողներ (ընդհանուր մոտ 35 000 մարդ)։ Եվս 23 000 մարդը ԱՄՆ-ից լեհեր էին։ Մնացածները հավաքվել են ամբողջ աշխարհից, այդ թվում էին նաև Ֆրանսիայում ռուսական էքսպեդիցիոն կորպուսի և Բրազիլիայում լեհական սփյուռքից ծառայողները (ավելի քան 300 մարդ)։

Ի սկզբանե բանակը գտնվում էր ֆրանսիական քաղաքական վերահսկողության տակ և գեներալ Լուի Արշինարդի հրամանատարության տակ։ 1918 թվականի փետրվարի 23-ին քաղաքական վերահսկողությունն անցել է Լեհական ազգային կոմիտեին։

1919 թվականի ապրիլ-հունիս ընկած ժամանակահատվածում Հալլերի բանակի թվաքանակն աճել է մինչև 70 000 զինվոր, և բանակն ամբողջ սպառազինությամբ վերատեղաբաշխվել է Լեհաստանում։

1919 թվականի մայիսին Հալլերի զորքերը տեղափոխվել են խորհրդա-լեհական ճակատ։ Բանակը մասնակցել է բազմաթիվ մարտերում Կարմիր բանակի հետ միասին՝ հիմնականում Սեմյոն Բուդյոննիի հեծելազորի հետ։

Հալլերի բանակի Լեհաստան տեղափոխման պայմաններից մեկը Արևմտա-ուկրաինական Ժողովրդական Հանրապետության դեմ ուղղված պատերազմում չմասնակցելն էր։ Սակայն 1919 թվականի մայիսի 15-ին լեհական իշխանությունը Հալլերի բանակը ուղարկեց ուկրաինա-լեհական ճակատ Գալիցիա և Վոլին, ինչը թույլ տվեց խլել նախաձեռնությունը Գալիցիական բանակի դեմ մարտերում։ Բանակը մասնակցել է լեհա-ուկրաինական պատերազմում Արևելյան Գալիցիայում, պաշտպանել է Լվով քաղաքը ուկրաինական ջոկատներից։
 
Չորտկովսկի հարձակման ժամանակ Հալլերի բանակը մեծ կորուստներ կրեց։ Այնուամենայնիվ, օգնություն ստանալով Անտանտից, Լեհաստանի զորքերը դուրս են մղել Գալիցիական բանակը Զբրուչ գետից այն կողմ։ Արևելյան Գալիցիայի և Վոլինի գրավումից հետո Հալլերի բանակը 1919 թվականի սեպտեմբերին վերակազմավորվել է և դարձել է լեհական բանակի մասը։

## Տես նաև
* Գալիցիական ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Haller’s army, The Polish Army in France in WWI also known as the Haller Army — The Blue Army

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ
Հարավամերիկյան ազգերի միություն

**Հարավամերիկյան ազգերի միություն** (, **UNASUR**, , **UNASUL**, , **UZAN**), միջկառավարական տարածաշրջանային կազմակերպություն, որի կազմի մեջ մտնում է Հարավային Ամերիկայի 12 երկիր։

Հարավամերիկյան ազգերի միության սահմանադիր համաձայնագիրը ստորագրվել է 2008 թվականի մայիսի 23-ին Բրազիլիայում կայացած երկրների ղեկավարների գագաթնաժողովին։ Ըստ համաձայնագրի՝ միության գլխամասերը տեղակայվելու են Էկվադորի մայրաքաղաք Կիտոյում։ 2010 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Ուրուգվայը դարձավ 9-րդ պետությունը, որը վավերացրեց համաձայնագիրը։ Սահմանադիր համաձայնագիրն ուժի մեջ մտավ 2011 թվականի մարտի 11-ին և Հարավամերիկյան ազգերի միությունը դարձավ օրինական կազմակերպություն Էկվադորի Ciudad Mitad del Mundo տարածքում կայացած արտաքին գործերի նախարարների հետ հանդիպման ժամանակ, որտեղ հիմք դրվեց Քարտուղարության գլխամասին։ Հարավամերիկյան խորհրդարանը տեղակայվելու է Բոլիվիայի Կոչաբամբա քաղաքում, մինչդեռ դրա բանկերի գլխամասերը՝ Հարավի բանկը տեղակայվելու է Վենեսուելայի մայրաքաղաք Կարակասում։

2010 թվականի մայիսի 4-ին Բուենոս Այրեսից 75 կմ հյուսիս գտնվող Կամպանա քաղաքում տեղի ունեցած գագաթնաժողովին Արգենտինայի նախկին նախագահ Նեստոր Կիրչները միաձայն 2 տարի ժամկետով ընտրվեց Հարավամերիկյան ազգերի միության գլխավոր քարտուղար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ամերիկյան միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկա
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Պայմանագրով հիմնադրված միջկառավարական կազմակերպություններ
Գերմանական կայսրության 8-րդ բանակ

**Գերմանական կայսրության 8-րդ բանակ** (), գերմանական բանակ, որը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։
thumb|225px|Մակսիմիլիան ֆոն Պրիտվից <br/>(8-րդ բանակի հրամանատար)

## Մարտական ուղի
### Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Սկզբում Գերմանիան, իրականացնելով Շլիֆենի նախագիծը, հիմնական ուժերը (7-րդ բանակը) տեղակայել էր Արևմտյան ճակատում, Արևմուտքում Ռուսական կայսրության դեմ կենտրոնացնելով ընդամենը մեկ բանակ՝ 8-րդ բանակը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբից 8-րդ բանակը գտնվել է Արևելյան ճակատում՝ Արևելյան Պրուսիայում։

Գերմանական կայսրության 8-րդ բանակի կազմում ընդգրկված էին 4 բանակային կորպուսներ։ Գերմանական զորքերըа, օգտագործելով տեղանքի առանձնահատկությունները, չէին զբաղեցրել ամբողջական ռազմաճակատը, այլ ըստ կորպուսների, տեղակայվել էին առանձին պաշտպանական շրջաններում, որտեղից վերաքհսկում էին հիմնական ուղղությունները։ Գերմանական հրամանատարությունը, ընդհանուր առմամբ, Արևելյան ռազմաճակատում տեղակայել էր 15 հետևակային և 1 հեծելազորային դիվիզիաներ, 1044 հրացանակիր, այդ թվում՝ 156 խոշոր տրամաչափի՝ ընդհանուր առմամբ՝ 2000 մարդ գեներալ-գնդապետ Պրիտվից ունդ Գրաֆոնի հրամանատարությամբ։ Գերմանական բանակի հիմնական առաջադրանքը Արևելյան Պրուսիայի պաշտպանությունն ու ավստրո-հունգարական զորքերին օգնություն ցույց տալն էր, որոնք, ըստ գերմանական հրամանատարության, Ռուսաստանի դեմ պայքարում պետք է ունենային առաջնային դեր։

Ակտիվորեն մասնակցել է Արևելյան Պրուսիայի մարտերին ընդդեմ ռուսական բանակի, մասնավորապես՝ Արևելապրուսական ռազմագործողությանը, Մազուրյան ճակառամարտին։

## Բանակի կազմ
**1914 թվականի սեպտեմբեր՝**
* 1-ին ԲԿ (հրամանատար Գերման ֆոն Ֆրանսուա)
** 1-ին հետևակային դիվիզիա
** 2-րդ հետևակային դիվիզիա
* 1-ին պահեստային ԲԿ (հրամանատար Օտտո ֆոն Բելով)
** 1-ին պահեստային հետևակային դիվիզիա
** 36-րդ պահեստային հետևակային դիվիզիա
* 17-րդ ԲԿ (հրամանատար Ավգուստ ֆոն Մակենզեն)
** 35-րդ հետևակային դիվիզիա
** 36-րդ հետևակային դիվիզիա
* 20-րդ ԲԿ (հրամանատար գեներալ Ֆրիդրիխ ֆոն Շոլց)
** 37-րդ հետևակային դիվիզիա
** 41-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-մայոր Լեո Սոնտագտ)
* 3-րդ պահեստային դիվիզիա
* 1-ին լեռնահրաձգային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Գեորգ Ֆրայհեր ֆոն դեր Գոլց)
* 6-րդ լեռնահրաձգային բրիգադ
* 70-րդ լեռնահրաձգային բրիգադ
* 1-ին հեծելազորային դիվիզիա

## Հրամանատարներ
* Մակսիմիլիանի Պրիտվից ունդ Գրաֆոն (1914)
* Պաուլ ֆոն Գինդենբուրգ (1914)
* Ֆրից ֆոն Բելով (1914—1916)
* Գյունթեր ֆոն Կիրբախ (1917-1918)
* Հյուգո ֆոն Կատեն (1918)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1914 ստեղծված
Կատեգորիա:Գերմանական կայսրություն
Լորինա Դիմովա

**Լորինա Դիմովա** (, իսկական անունը՝ Лорина Евгеньевна Никольская, ), ռուս բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի (բուլղարերենից)։

## Կենսագրություն
1947 թվականին ծնողների հետ տեղափոխվել է Մոսկվայի արվարձաններից մեկը, որտեղ ավարտել է դպրոցը։ Սովորել է Մոսկվայի գունավոր մետաղների ինստիտուտում։ 1962 թվականից ապրել է Մոսկվայում, հինգ տարի աշխատել է ինժեներ։ Սկսում է տպագրվել մամուլում։

Սովորում է բուլղարերեն և սկսում է թարգմանել բուլղարական պոեզիա, որի համար արժանացել է Բուլղարիայի բարձր պարգևների։

Սեփական բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն հրատարակչությունում սպասում է տասնմեկ տարի և տպագրվում է 1982 թվականին, իսկ երկրորդ ժողովածուն տպագրվում է 1989 թվականին։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ է դառնում որպես թարգմանիչ (1982)։

1992 թվականին տեղափոխվում է Երուսաղեմ, որտեղ ապրում է մինչ օրս։

## Լորինա Դիմովան հայերեն
### Մամուլ
* «Կարող ես և ապրել, ապրել...»: «Գարուն», 1967, № 3, էջ 53։ Թարգմ.՝ Լևոն Միրիջանյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Եկատերինբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Խաղաղ ներթափանցում

մինի|Ավստրալիական զինվորները գրավում են Վիլլեր-Բրետոնյոյից ոչ հեռու դիրքերը, մայիս 1918 թվական
**Խաղաղ ներթափանցում** (), Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ավստրալիական հետևակի մարտավարության ձև։ Այս մարտավարությունը օգտագործել են նաև Նոր Զելանդիայի զորքերը։ Խաղաղ ներթափանցումը միջանկյալ մարտավարություն է խրամատային մարտարշավի և պարեկության միջև։ Նպատակը նույնն է, ինչը որ խրամատային մարտարշավինն է՝ ռազմական հետախուզություն և չեզոք գոտու վերահսկում։ Հավելյալ նպատակը հակառակորդի ուղեկալների գրավումն է, տարածքներ գրավելու հեռահար նպատակով։ Եզրը հայտնի է դարձել պատերազմի սկբից անմիջապես առաջ։ Բրիտանական մամուլը նկարագրել է գերմանական առևտրի Բրիտանիա թափանցելու շարունակությունը։ Բրիտանական թերթերը գրել էին, որ Գերմանիան մարտնչելու կարիք չունի, քանի որ Մեծ Բրիտանիան գրավելու է խաղաղ ներթափանցմամբ։ Եզրը թարգմանվել էր ֆրանսերենից, որով նկարագրվում էին առանց այլ գաղութատեր երկրների վնաս տալու Ֆրանսիայի  Թունիսից կամ Մարոկկոյից տարածքներ գրավելը։

## Նկարագրություն
### Տարածում
1918 թվականի կեսերին, Գերմանիայի գարնանային հարձակումից հետո ավստալական զորքերը սկսել են հարձակողական պարեկություն չեզոք գոտում։ Քանի որ ճակատային գիծը բավականին ամրացված չէր, ավստալացի հետևակայինները կարողացել են գերմանացիների կողմ և հայտնվել նրանց ուղեկալի երևում։ Սրա շնորհիվ ուղեկալի գրավումը կատարվեց արագ և առանց մեծ ջանքերի։ Այս մարտավարությունը օգտագործելու փաստը հայտնի դարձավ 1918 թվականի ապրիլի 5-ին։ Խաղաղ ներթափանցման մարտավարությունը առաջին անգամ օգտագործել են Ավստրալիայի զինված ուժերի 5-րդ դիվիզիայի 15-րդ բրիգադի 58-րդ գումարտակի զինվորները։ Այս մարտավարությանը դիմել են ավստալական և նոր զելանդական  հինգ դիվիզիաների զինվորները։ Որոշ զինվորական ստորաբաժանումներում այս մարտահրավերը որպես մրցում էին օգտագործում։ Ավստրալիական 41-րդ գումարտակի զինվորները մրցում էին, թե ով ավելի շատ գերմանացի ռազմագերի կբռնի։ Նման մարտավարություն օգտագործվել է 1917 թվականին Մեսինի գործողության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Մարտավարություն
Անտվերպենի պաշարում (1914)

**Անտվերպենի պաշարում**, բելգիական Անտվերպեն քաղաքի գրավումը գերմանական ուժերի կողմից Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։

## Պատմություն
1914 թվականին Անտվերպեն քաղաքը պաշտպանված էր բոլոր կողմերից մի քանի տասնյակ փոքր վանքերով և երկու պաշտպանական գծերով։ Երբ բելգիական բանակը նահանջեց Անտվերպեն հետո գերմանական զորքերը սեպտեմբերի 20֊ին սկսեցին քաղաքի պաշարումը։ Պաշարումը թերի էր, գերմանական զորքերն արգելափակում էին Անվերպելը միայն արևելքից և հարավից։ Հյուսիսից անցնում էր սահման չեզոք Նիդերլանդների հետ, Մեծ Բրիտանիան արևմուտքից կարող էր օգնել քաղաքին։ Գերմանական հրամանատարությունը քաղաքը գրավել է 3-րդ ռազմական կորպուսի օժանդակությամբ (գերմանացիների հիմնական ուժերը կռվում էին Ֆրանսիայում)։

Բելգիական բանակն ասպատակել է քաղաքը։ Այդ պատճառով գերմանացիները ուղարկեցին Անտվերպենին լրացուցիչ ուժեր։

Ֆրանսիական Մոբիոժ ամրոցը պաշարած ծանր հրետանու ազատվելուց հետո՝ սեպտեմբերի 28-ին, գերմանացիները սկսեցին քաղաքի ռմբակոծությունը։ Առաջին համազարկերը էական արդյունքներ տվեցին։ Պարզ էր դառնում, որ Անտվերպենը երկար չի դիմանա շրջափակմանը, առավել ևս, որ Ֆրանսիայում տարածվել էր ռազմաճակատը, ինչն էլ սպառնում էր լրիվ շրջափակումով։ Հոկտեմբերի 2-ին սկսեցին որոշ ամրությունների գրոհը և գրավեցին նրանցից երկուսը։

## Տես նաև
* Անտվերպեն
* Առաջին համաշխարհային պատերազմ

## Գրականություն
* Зайончковский А. М. Первая мировая война. — СПб.: Полигон, 2000. — 878 с. — ISBN 5-89173-082-0.
* Бэзил Лиддел Гарт. 1914. Правда о Первой мировой. — М.: Эксмо, 2009. — 480 с. — (Перелом истории). — 4300 экз. — ISBN 978-5-699-36036-9.

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Բելգիայի ճակատամարտեր
Գերմանական կայսրության 12-րդ բանակ

**Գերմանական կայսրության 12-րդ դաշտային բանակ** (), գերմանական բանակ, որը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։

## Պատմություն
1915 թվականի փետրվարի 9-ին գվարդիական պահեստային կորպուսի հիման վրա ստեղծվեց Գալվիցի բանակների խումբը։ Վերջինիս հրամանատար Մակս ֆոն Գալվիցը ստացավ հրամանատարի կոչումը նույն թվականի մարտի 18-ին։ 1915 թվականի օգոստոսի 7-ին Գալվիցի բանակային խմբավորումը վերակազմավորվեց և դարձավ 12-րդ բանակային կորպուս։

12-րդ բանակը մասնակցել է 1915 թվականին Արևելյան ռազմաճակատում մեծ հարձակմանը՝ հաղթահարելով Վիսլուի ռազմական գիծը հուլիսի 22-ին։ Ռուսական կայսրության 4-րդ բանակի տակտիկական հարձակման հետևանքով թողել է Իվանգորոդը՝ զուգահեռ հեռացնելով զորքերը Վարշավայից։ Նույն թվականի օգոստոսի 4-5-ին գերմանացիները մտնում են Վարշավա։

1915 թվականի սեպտեմբերի 22-ին 12-րդ բանակը տեղափոխվում է Սերբիա՝ օգնության հասնելով 11-րդ բանակին։ 1915 թվականի սեպտեմբերի 29-ին շտաբը տեղափոխվում է Լիդու։ 1916 թվականի հոկտեմբերի 9-ին բանակը կազմալուծվեց, իսկ ֆոն Գալվիցը ստանձնեց 8-րդ բանակը։

## Հրամանատարություն
* Մակս ֆոն Գալվից (օգոստոսի 7 - սեպտեմբերի 22, 1915)
* Մակս ֆոն Ֆաբեկ (սեպտեմբերի 22, 1915 - հոկտեմբերի 6, 1916)

## Գրականություն
* Cron, Hermann (2002). Imperial German Army 1914-18: Organisation, Structure, Orders-of-Battle [first published: 1937]. Helion & Co. ISBN 1-874622-70-1.
* Ellis, John; Cox, Michael (1993). The World War I Databook. Aurum Press Ltd. ISBN 1-85410-766-6.

Կատեգորիա:1915 ստեղծված
Կատեգորիա:Գերմանական կայսրություն
Գերմանական կայսրության Հարավային բանակ

**Գերմանական կայսրության Հարավային բանակ** (), գերմանական բանակի մաս կազմող զորամիավորում։ Ստեղծվել է 1915 թվականի հունվարի 11-ին Ռուսական կայսրության դեմ ռազմական արշավանքներ կազմակերպելու նպատակով; Հիմնականում մասնակցել է Արևելյան ռազմաճակատի մարտերին։ Կազմալուծվել է 1918 թվականի հունվարի 25-ին։

## Պատմություն
Գերմանական կայսրության Հարավային բանակը ստեղծվել է 1915 թվականի հունվարի 11-ին Բրեսլաուի տարածքում 2-րդ կորպուսի՝ բանակի ձևափոխման ճանապարհով։ Այն պետք է մասնակցեր հունգարական Կարպատի շրջանում։ Հրամանատար էր նշանակվել հետևազորի գեներալ Ալեքսանդր ֆոն Լիզինգը։ 1915 թվականի հուլիսի 8-ին վերջինս դարձավ Բուգյան բանակի հրամանատար։ Հարավային բանակի ղեկավարումը ստանձնեց 2-րդ Բավարական պահեստային կորպուսի հետևազորի գեներալ Ֆելիքս ֆոն Բոտմերա։

Պատերազմից Ռուսական կայսրության դուրս գալուց հետո (Բրեստ-Լիտովսկի համաձայնագրի կնքում) և մասամբ գրավյալ տարաքծներից գերմանական զորքերի դուրս բերումից հետո Հարավային բանակը կազմալուծվեց։

Տարբեր ժամանակներում բանակի շտաբը տեղակայված է եղել Մուկաչևո (1915 թվականի հունվարի 11-ից), Ստրի (1915 թվականի հուլիսի 5-ից), Բերեժանի (1915 թվականի սեպտեմբերի 4-ից), Խոդորով (1916 թվականի նոյեմբերի 15-ից) և Չորտկով (1917 թվականի օգոստոսի 4-ից)։

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:1915 ստեղծված
Կատեգորիա:Գերմանական կայսրություն
Էլ Ջեմի ամֆիթատրոն

**Էլ Ջեմի ամֆիթատրոն** (Էլ Ջեմի Կոլիզե, Մարկոս Անտոնիոս Գորդիանոսի ամֆիթատրոն), հինհռոմեական ամֆիթատրոն Թունիսում։ Կառուցվել է Աֆրիկայի պրոկոնսուլ Մարկոս Գորդիանոսի հրամանով Թունիսի Տիսդրե (այժմ` Էլ Ջեմ) քաղաքում Կոլիզեյի նմանությամբ։ Շինարարությունն ընթացել է մ. թ. ա. 232-238 թվականներին։

Ամֆիթատրոնի ասպարեզը 65 մ է, լայնությունը` 39 մ, տարողունակությունը` 30.000 մարդ։ Այն մեծությամբ երկրորդն է Կոլիզեյից հետո։

Համարվում է, որ ամֆիթատրոնի շինարարությունն սկսվել է մ. թ. ա. 230 թվականին։ Այն տևել է ութ տարի։ Եվ չնայած այն հասցրել են զարդարել բազմագույն խճանկարով, շինարարությունն ընդհատվել է։ Ամֆիթատրոնն օգատագործել են կարճ ժամանակ, իսկ նրա կառուցումը վերջնականապես չի ավարտվել։

Մինչև 7-րդ դարը հինհռոմեական ճարտարապետների կառույցը մնացել է անխաթար։ Քաղաքի արաբ բնակիչները սկսել են ոչ պիտանի ամֆիթատրոնն օգտագործել որպես անվճար շինանյութի աղբյուր։ Կառույցը պատրաստվել էր դեղնավուն ավազաքարից, որ հեշտ է մշակվում։ Քարի մեծ բեկորները օգտագործվել են Էլ Ջեմ քաղաքի և Քայրուան քաղաքի մզկիթի կառուցման համար։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին կառույցն օգտագործվել է խանութի, բնակարանի, ցորենի պահեստի նշանակությամբ։

20-րդ դարում պատահականորեն պահպանված հինհռոմեական խճանկարները տեղափոխվել են տեղի Հնագիտական թանգարան։ 1979 թվականին ամֆիթատրոնի մնացորդները ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

## Կինոյում
Կոլիզեյում երբեք չեն նկարահանվում գլադիատորների մասին ֆիլմեր, քանի որ այն բավականաչափ լավ չի պահպանվել նկարահանումներ իրականացնելու համար։ Այդ պատճառով Կոլիզեյի դերը շատ ֆիլմերում «կատարել» է Մարկոս Գորդիանոսի ամֆիթատրոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Christophe Hugoniot, Rome en Afrique. De la chute de Carthage aux débuts de la conquête arabe, éd. Flammarion, Paris, 2000 (ISBN 2-08-083003-1)
* André Laronde et Jean-Claude Golvin, L’Afrique antique, éd. Taillandier, Paris, 2001 (ISBN 2-235-02313-4)
* Yann Le Bohec, Histoire de l’Afrique romaine, éd. Picard, Paris, 2005 (ISBN 2-7084-0751-1)
* Ammar Mahjoubi, Villes et structures de la province romaine d’Afrique, éd. Centre de publication universitaire, Tunis, 2000 (ISBN 9973937953)

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թունիսում
Կատեգորիա:238
Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:3-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Ջենի Ֆրենսիս

**Ջենի Ֆրենսիս** (, ), ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհի։ Առավել հայտնի է օճառային օպերաներում կատարած դերերով։

## Կենսագրություն
Ջենի Ֆրենսիսը ծնվել է 1962 թվականի մայիսի 26 - ին ԱՄՆ - ի Նյու Ջերսի նահանգի Էնգլբուդ քաղաքում։ Նրա հայրը՝ ծագումով անգլիացի, կանադացի դերասան Իվոր Ֆրանսիսը մահացել է 1986 թվականին։

Ֆրենսիսը առավել հայտնի է իր Լաուրա Սպենսերի դերով «Գլխավոր հոսպիտալ» օճառային օպերայում կատարած դերով, որը խաղացել է երեք տասնամյակ՝ սկսած 1976 թ. - ից։ 2007 թվականին նա ստացել է «Էմմի» ցերեկային մրցանակը լավագույն երկրորդական կին դերի համար «Գլխավոր հոսպիտալ» օճառային օպերայում։ Ֆրենսիսը մի քանի անգամ հեռացել և վերադարձել է «Գլխավոր հոսպիտալ»։ 1983 թվականին՝ իր կարիերայի գագաթնակետին նա առաջին անգամ հեռավավ շոուից, որպեսզի կարիերա սկսի փրայմ-թայմում և ստացավ գլխավոր դեր «Մերկ բուրմունք» հեռուստասերիալում, որը փակվեց առաջին եթերաշրջանի ավարտից հետո։ Հետո նկարահանվել է «Հյուսիս և Հարավի» երեք մասերում, ինչպես նաև հյուր է եղել «Հյուրանոց», «Նա սպանություն է գրել» և «Ռոզեաննա» սերիալներում։

1988 թվականից ամուսնացած է դերասան Ջոնաթան Ֆրեյկսի հետ և ունի երկու երեխա։

## Ֆիլմագրություն
* 1976-1982 թթ., 1983 -1984 թթ., 1993-2002 թթ., 2006 թ., 2008 թ., 2013 թ. — Գլխավոր հոսպիտալ / *General Hospital*
* 1983 թ. — Մերկ բուրմունք / *Bare Essence*
* 1985 թ. — Հյուսիս և Հարավ / *North and South*
* 1986 թ. — Հյուսիս և Հարավ 2 / *North and South, Book II*
* 1987-1989 թթ. — Մեր կյանքի օրերը / *Days of Our Lives*
* 1990 - 1992 թթ. — Իմ բոլոր երեխանները / *All My Children*
* 1994 թ. — Հյուսիս և Հարավ 3 / *Heaven & Hell: North & South, Book III*
* 1995 թ. — Մթնշաղային սարսափ / *Terror in the Shadows*
* 2004 թ. — Փոթորկի կանխագուշակները / *Thunderbirds*
* 2011-2012 թթ. — Երիտասարդ և համարձակ / *The Young and the Restless*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Վազգեն Անդրեասյան

**Վազգեն Անդրեասյան** (, ), ֆրանսահայ ճարտարագետ։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Վազգեն Անդրեասյանը ծնվել է Օսմանյան կայսրության Չմշկածագ քաղաքի մոտ գտնվող Հազարի գյուղում, որտեղ ապրել է մինչև 1915 թվականը։ Իր մանկության տարիների մասին պատմել է «Հազարիապատում» գրքում։ 1915 թվականին Վազգենն արդեն Չմշկածագի բարձրագույն նախակրթարանում (տնօրեն՝ Պողոս Զեննեյան)։

### Տեղահանություն և գաղթ
1915 թվականի հունիսի 13-ին թուրք ոստիկանները Հազարիի բնակչության մի մասին տեղահանեցին, որից հետո քրդերը գյուղը թալանեցին։ Տեղահանությունից խուսափած գյուղացիներն ապաստանեցին Դերսիմի քրդերի մոտ։ Ձմեռն Ագրակ գյուղում անցկացնելուց հետո Վազգեն Անդրեասյանը գնաց Երզնկա, որտեղ եղավ Վահան Թոթովենցի աշակերտը։ Ապա հասավ Թիֆլիս, որտեղ կրկին գտավ Վահան Թոթովենցին և նա սկսեց աշխատել Անդրանիկ զորավարի հիմնած «Հայաստան» թերթի խմբագրությունում։ Ապա կարճ ժամանակով եղավ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի աշակերտ, որից հետո ճեմարանը հեղափոխության պատճառով փակվեց։ Հասավ մինչև Վլադիվոստոկ, հետո զինադադարի լուր առնելով՝ մեկնեց Պոլիս։

### Պոլսում
Պոլսում հաճախել է Ազգային Կեդրոնական վարժարան՝ դրա տնօրեն Գեղամ Գավաֆյանի օգնությամբ։ Վարժարանն ավարտել է 1923 թվականին։

### Դեպի Ֆրանսիա
1923 թվականին թուրք ազգայնականների վերադարձի պատճառով ապաստանել է Ֆրանսիայում՝ նախ Մարսելում, ապա Փարիզում։ Զատիկ Խանզադյանի մեկենասության շնորհիվ ընդունվել է *École Nationale des Arts et Métiers*, որն ավարտել է 1927 թվականին։

### Մասնագիտական գործունեություն
Ուսումն ավարտելուց հետո աշխատել է *Arsenal de l'Aéronautique* պետական օդանավաշինական ընկերությունում, որը հետագայում դարձավ *Nord-Aviation*։ Մասնակցել է երկու հայտնի օդանավերի՝ Ժերֆոյի և Կրիֆոնի ստեղծման և կառուցման փորձարարությանը։ Վերջինս պատմության մեջ մտել է 1959 թվականի փետրվարին առաջին անգամ 1643 կմ/ժամ արագություն անցնելով։

## Հ.Մ.Ը.Մ.
Վազգեն Անդրեասյանը 1913 թվականից սկսած եղել է սկաուտ, նախ որպես Չմշկածագի նորաստեղծ խմբի անդամ, հետո՝ 1918 թվականին՝ որպես Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միության (Հ.Մ.Ը.Մ.) անդամ։ 1924 թվականին հուլիսին հիմնել է Մարսելի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի մասնաճյուղը։ Պատերազմից հետո եղել է Ֆրանսիայի հայ սկաուտների ղեկավարը։

### Ազգակցական կապեր
Վազգեն Անդրեասյանը կապ ուներ նահատակ սկաուտ Վահան Չերազի հետ, որն իր քրոջ ամուսինն էր։ Ամերիկահայ գրող Անդրանիկ Անդրեասյանի զարմիկն է։ Նույնանուն ֆրանսահայ ջրաբանը Վազգեն Անդրեասյանի պապն էր։

## Հրատարակած գրքեր
* Հայ սկաուտին առաջնորդը։ Տէր Յակոբեան տպարան, Փարիզ, 1947. 312 էջ։ http://issuu.com/vazken/docs/hay_sgaoudin_aradchnorte?mode=window
* Վահան Չերազ և իր երգն Հայաստանի։ Սևան տպարան, Պէյրութ, 1977, 544 էջ։ 
* Անդրանիկ – Պետրոս Մարզպանեան։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1982, 326 էջ։ 
* Հազարիապատում – հատոր Ա.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1985, 316 էջ։ էլեկտրոնային տարբերակ
* Հազարիապատում – հատոր Բ.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1984, 299 էջ։ էլեկտրոնային տարբերակ
* Հազարիապատում – հատոր Գ.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1994, 650 էջ։ 
* Hazari։ vie et survie d'un village arménien après juin 1915, 1995. էլեկտրոնային՝ '''ֆրանսերեն'''  եւ '''գերմաներեն''' 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ ճարտարագետներ