open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալեքսանդր Շուլգին

**Ալեքսանդր Շուլգին** (, ), խորհրդային և ռուսական դիվանագետ։ 2015 թվականի սեպտեմբերի 15-ից Նիդերլանդներում Ռուսաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 9-ից նաև ՔԶԱԿ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1951 թվականին։

1973 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։ Տիրապետում է ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներին։

1973 թվականից աշխատել է նախարարության կենտրոնական ապարատում և արտերկրում՝ տարբեր դիվանագիտական պաշտոններում։

* 1998-2003 թվականներին՝ Մարսելում և Մոնակոյում Ռուսաստանի Դաշնության գլխավոր հյուպատոս։
* 2003-2006 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ առաջին եվրոպական դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
* 2006 թվականի ապրիլի 21-ից-2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ը՝ Սենեգալում և Գամբիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան (համատեղության կարգով)։
* 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ից-2012 թվականի հոկտեմբերի 2-ը՝ Լյուքսեմբուրգում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2013-2015 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ առաջին եվրոպական դեպարտամենտի տնօրեն։

2015 թվականի սեպտեմբերի 15-ից՝ Նիդեռլանդներում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան, Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպությանն առընթեր Ռուսաստանի Դաշնության մշտական ներկայացուցիչ։

Ամուսնացած է։ Ունի որդի և դուստր։

## Պարգևներ
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան (2016 թվականի հունիսի 28)՝ *Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի և երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար*

## Դիվանագիտական աստիճան
* 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1995 թվականի դեկտեմբերի 30)
* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2002 թվականի հուլիսի 29)
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2007 թվականի մարտի 6)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կենսագրությունը Նիդերլանդներում Ռուսաստանի դեսպանատան կայքում 

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կորալային կղզի

մինի|Կորալային կղզու օրինակ
մինի|Կորալ|alt=**Կորալային կղզի**, կղզի, որը խութ ստեղծող օրգանիզմի կենսագործունեության արդյունք է և առաջանում է արևադարձային գոտու  օվկիանոսներում և ծովերում։ Ամբողջական կամ կոտրված օղակի տեսք ունեցող կորալյան կղզիները անվանում են օղակղզի։ Կորալային կղզիների մեծ մասը գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսում։

## Կղզու տեսք
Կորալային կղզիները առաջանում են խութաստեղծ օրգանիզմների գործունեության արդյունքում, դա կորալային խութերի յուրօրինակ շարունակությունն է։

Հիմնական խութաստեղծ օրգանիզմներ են համարվում կորալյան պոլիպները և կրային ջրիմուռները, ինչպես նաև կորալյան խութերի ձևավորման գործընթացում իրենց մասնակցությունն ունեն այլ ծովային օրգանիզմներ (կակղամորթները, սպունգները և կանաչ ջրիմուռները)։

Կորալային պոլիպները իրենց կենսագործունեության ընթացքում առաջացնում են կալցիումային բաղադրությամբ խողովակներ որոնք կոչվում են կորալներ։ Այդ խողովակում շուտով առաջանում է դուստր պոլիպ, որը կարող է չլքել իր ծնողներիին։ Եվ երբ նա պատրաստում է իր կրային խողովակը, այն աճում է ծնողների խողովակի հետ միասին։ Այդ ձևով առաջանում են կորալային կուտակումները։ Երբ պոլիպները մահանում են կրային խողովակները մնում են, և դրանցում շարունակում են զարգանալ այլ պոլիպներ։

## Կորալային կղզիների օրինակներ
* Մալդիվներ
* Կոկոսյան կղզիներ
* Մարշալյան կղզիներ
* Լաքադիվյան կղզիներ
* Տուամոտու

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Игнатьев Г. М. Тропические острова Тихого океана. Москва, изд-во «Мысль», 1978, 270 c.
* 

Կատեգորիա:Կղզիներ
Կատեգորիա:Կորալային խութեր
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Վանիկ Ավագյան (այլ կիրառումներ)

**Վանիկ Ավագյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝

* Վանիկ Ազատի Ավագյան (1935), ճարտարագետ-մեխանիկոս։
* Վանիկ Ոսկանի Ավագյան (1941), բանաստեղծ, արձակագիր, մանկավարժ, լրագրող։

## Ծանոթագրություններ
Ախալի Նիչբիսի

**Ախալի Նիչբիսի** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Մցխեթի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 580 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Մցխեթից հեռու է 15 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 624 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մցխեթի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Օլեգ Կովալչուկ

**Օլեգ Կովալչուկ** (, ), ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1978)։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1978 թվականից։ Տնտեսական գիտությունների թեկնածու։ Տիրապետում է անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։

*1998-2000 թվականներին՝ Նամիբիայում Ռուսաստանի դեսպանատան դեսպանորդ խորհրդական։ 
*2001-2002 թվականներին՝ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում Ռուսաստանի դեսպանատան դեսպանորդ խորհրդական։
*2002-2006 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Աֆրիկայի դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
* 2006 թվականի հունիսի 8-ից 2010 թվականի հոկտեմբերի 29-ը՝ Կոտ դ ' Իվուարում և Բուրկինա Ֆասոյում Ռուսաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան համատեղության կարգով։
*2010-2013 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Աֆրիկայի դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
* 2013 թվականի մայիսի 31-ից 2017 թվականի օգոստոսի 7-ը՝ Բենինում Ռուսաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան՝ համատեղության կարգով։

## Դիվանագիտական աստիճան
1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2008 թվականի դեկտեմբերի 17)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում
* Կենսագրությունը Բենինում Ռուսաստանի դեսպանատան կայքում

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուներ
Ալեքսանդր Բրեգաձե

**Ալեքսանդր Բրեգաձե** (, ), ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետական ինստիտուտը (1972) և ԽՍՀՄ ԱԳՆ դիվանագիտական ակադեմիան (1978)։

Պատմական գիտությունների թեկնածու։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1976 թվականից։
*1979-1983 թվականներին՝ Ֆրանսիայում ԽՍՀՄ դեսպանության երրորդ քարտուղար։
*1983-1988 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ Առաջին Եվրոպական բաժնի երրորդ, երկրորդ քարտուղար։
*1988-1993 թվականներին՝ Մավրիտանիայում ԽՍՀՄ (1991 թվականից՝ Ռուսաստան) դեսպանատան առաջին քարտուղար, Մավրիտանիայում Ռուսաստանի գործերի ժամանակավոր հավատարմատարի պաշտոնակատար։
*1993-1996 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Առաջին Եվրոպական բաժնի խորհրդական։
*1996-2000 թվականներին՝ Բելգիայում Ռուսաստանի դեսպանատան խորհրդական։
*2001-2003 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ առաջին եվրոպական դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
* 2003 թվականի հոկտեմբերի 27-ից-2009 թվականի հունվարի 20-ը՝ Ջիբութիում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*2009-2011 թվականներին՝ ՌԴ Դաշնության սուբյեկտների, խորհրդարանի և հասարակական միավորումների հետ կապերի դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալ։
* 2011 թվականի հունվարի 27-ից-2019 թվականի մարտի 4-ը՝ Գվինեայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2011 թվականի հունիսի 6-ից-2019 թվականի մարտի 4-ը՝ Սիեռա Լեոնեում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան՝ համատեղության կարգով։

Ամուսնացած է։ Ունի երկու որդի։

## Պարգևներ
* «40 տարվա անբասիր ծառայության համար» գերազանցության նշան (2018 թվականի նոյեմբերի 28)՝ *Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի և երկարամյա պետական ծառայության համար*

## Դիվանագիտական աստիճան
* 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2002 թվականի դեկտեմբերի 10)
* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2007 թվականի մարտի 6)
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2014 թվականի հունիսի 4)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ազեր Զեյնալով

**Ազեր Զեյնալաբդին օղլի Զեյնալով** (, ), Ադրբեջանի օպերային երգիչ (տենոր), Ադրբեջանի և Դաղստանի ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ազեր Զեյնալովը ծնվել է 1964 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Նախիջևանի քաղաքում։ 1969 թվականին ընտանիքը տեղափոխվեց Բաքու։ Առաջին կրթությունն է ստացել թիվ 132 միջնակարգ դպրոցում։ 1972 թվականին ընդունվել է թիվ 12 երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի դասարանը։ 1982 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան։ 1989 թվականին ավարտել է համալսարանը՝ դրամատիկական ռեժիսորի մասնագիտությամբ։

Ազեր Զեյնալովն առաջին անգամ մեծ բեմում հանդես է եկել 1990 թվականին, 26 տարեկան հասակում՝ Ռաշիդ Բեհբութովի անվան Ադրբեջանի Երգի պետական թատրոնում։ 1992 թվականին ընդունվել է Բաքվի երաժշտական ակադեմիայի վոկալ բաժինը՝ երկրորդ կրթություն ստանալու համար։ 1994 թվականին ընդունվել է Իտալիայի պետական կոնսերվատորիայի վոկալ բաժինը։ 1996 թվականին ավարտել է «Օպերայի երգիչ» մասնագիտությամբ և վերադարձել Ադրբեջան ու շարունակել կրթությունը Բաքվի երաժշտական ակադեմիայում։ 1996 թվականից հանդիսանում է Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի մենակատար։ Նա Եվրոպայի և Ադրբեջանի դասական օպերաների առաջատար երգիչ է։ Ազեր Զեյնալովը 2001 թվականից հանդիսանում է Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանում մանկավարժական աշխատող, որպես վոկալ բաժնի ղեկավար։

Ներկայումս Ադրբեջանի ազգային կոնսերվատորիայի ազգային վոկալ բաժնի ղեկավարն է։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* 1998 - Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ,
* 2008 - Դաղստանի ժողովրդական արտիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ
Ալեքսանդր Ռաննիխ

**Ալեքսանդր Ռաննիխ** (, ), խորհրդային և ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1971)։ Տիրապետում է անգլերեն և ֆիններեն լեզուներին։ Սամբոյի և ձյուդոյի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։

Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1971 թվականից։ 
*1971-1976 թվականներին՝ Տուրկույում (Ֆինլանդիա) ԽՍՀՄ գլխավոր հյուպատոսության ռեֆերենտ, կցորդ։
*1976-1978 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ Սկանդինավյան բաժնի կցորդ։
*1978-1980 թվականներին՝ ԽՍՀՄ փոխարտգործնախարարի քարտուղարության երկրորդ քարտուղար։
*1980-1986 թվականներին՝ Ֆինլանդիայում ԽՍՀՄ դեսպանատան երկրորդ, առաջին քարտուղար, մամուլի կցորդ։
*1986-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարի առաջին տեղակալ Ա.Գ. Կովալյովի խորհրդական, օգնական, քարտուղարության վարիչ։
*1991-1992 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ անվտանգության դեպարտամենտի տնօրեն։
* 1992 թվականի մարտի 2-ից-1996 թվականի նոյեմբերի 25-ը՝ Լատվիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*1997-1998 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ առաջին եվրոպական դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
*1998-1999 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ անվտանգության դեպարտամենտի տնօրեն։
*1998 թվականին՝ ՌԴ ԱԳՆ Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի դիվանագիտական ծառայության ամբիոնի դոցենտ։
*1999-2002 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ անվտանգության դեպարտամենտի տնօրեն։
* 2002 թվականի փետրվարի 28-ից-2005 թվականի դեկտեմբերի 15-ը՝ Իսլանդիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2006 թվականի ապրիլի 3-ից-2010 թվականի օգոստոսի 23-ը՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ հատուկ հանձնարարություններով դեսպան, Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը կից Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցիչ։
* 2010 թվականի օգոստոսի 27-ից-2015 թվականի փետրվարի 13-ը՝ Տանզանիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

2015 թվականից անցել է թոշակի։

Ամուսնացած է։ Ունի դուստր։

## Դիվանագիտական աստիճան
Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1992 թվականի օգոստոսի 6)։

## Պարգևներ
* Սպորտի վարպետ (սամբո)
* Սպորտի վարպետ (ձյուդո)
* Սուրբ բարեպաշտ իշխան Դանիել Մոսկվայի III աստիճանի շքանշան (2005 թվականի փետրվարի 27)՝ *Ռեյկյավիկում ուղղափառ եկեղեցու կառուցման համար Մոսկվայի Պատրիարքարանի Սուրբ-Նիկոլյան ծխական մուտքին գործուն աջակցության ցուցաբերելու համար*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը՝ ''ЦентрАзия-ում''
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Հրաժեշտ (ֆիլմ, 2019)

**«Հրաժեշտ»** (), 2019 թվականի ամերիկյան դրամատիկական ֆիլմ՝ նկարահանված ռեժիսոր Լուլու Վանգի կողմից, որը հանդես է եկել նաև որպես սցենարի հեղինակ։ Գլխավոր դերերը կատարել են Ակվաֆինան, Ցի Ման, Դայանա Լինը, Չժաո Շուժենը, Լու Հոնգն ու Ցզյան Յունբոն։

## Սյուժե
Չինական ծագմամբ սկսնակ գրողն արդեն մի քանի տարի ապրում է Միացյալ Նահանգներում։ Այդ ամբողջ ընթացքում նա չի կարողանում դադարել մտածել իր ընտանիքի, հատկապես սիրելի տատի մասին։ Անսպասելիորեն պարզվում է, որ տատը մահացու հիվանդ է և նրան շատ կարճ կյանք է մնում։ Ընտանիքի անդամները որոշել նրան հիվանդին չհայտնել մոտալուտ մահվան մասին, որպեսզի չվրդովվեցեն նրան։ Դրա փոխարեն որոշվում է կազմակերպել մեծ տոն, որի ընթացքում բոլորը կարող են հրաժեշտ տալ մեռնող կնոջը։

## Դերերում

## Թողարկում
Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2019 թվականի հունվարի 25-ին «Սանդենս» 35-րդ կինոփառատոնում։ 2019 թվականի հունվարին A24-ը ձեռք է բերել ֆիլմը Միացյալ Նահանգների տարածքում ցուցադրելու իրավունքը։ Այն վարձույթի է հանվել 2019 թվականի հունվարի 12-ին։

## Քննադատություն
Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմն ունի 100% վարկանիշ՝ հիմնված 48 գրախոսությունների վրա 8,69/10 միջին գնահատականով։ Metacritic կայքում ֆիլմն ունի 100 հնարավորից 87 միավոր՝ հիմնված 11 գրախոսության վրա, ինչը համապատասխանում է «համընդհանուր ճանաչման»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մանդարին լեզվով ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ընտանիքի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր մահվան մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հարսանիքի մասին
Էլիսոն Բրի

**Էլիսոն Բրի Շերմերհորն** (, ), ավելի հայտնի է **Էլիսոն Բրի** անունով (), ամերիկացի դերասանուհի։ Բրին լայն ճանաչման է արժանացել հատկապես «Միություն» և «Խենթերը» ֆիլմերում խաղացած դերերի շնորհիվ։

## Կենսագրություն
Էլիսոն Բրի Շերմերհորնը ծնվել և մեծացել է Հոլիվուդում։ Նրա մայրը եղել է հրեա էր և դասավանդում էր Հարավային Կալիֆոռնիայի հրեական հասարակական կենտրոնում (), որի թատրոնում էլ կայացել է Էլիսոնի առաջին ելույթը։ Դա եղել է «Օզ երկրի կախարդները» ներկայացումը, որտեղ նա հանդես է եկել 5-6 տարեկանում։ Բրին ավարտել է Հարավային Փասադենայի  ավագ դպրոցը և ընդունվել Կալիֆորնիական արվեստի համալսարանը : Էլիսոնը ուսման ընթացքում մասնակցում է ուսանողների փախանակում ծրագրին, դրա պատճառով էլ նա մի կիսամյակը անց է կացրել շոտլանդական Թագավորական ակադեմիայում։ Նա ավարտել է ուսումը 2005 թվականին և ստացել է բակալավրի աստիճան։ Միչև իր դերասանական կարիերան սկսելը  աշխատել է որպես անիմատոր մանկական միջոցառումների ժամանակ, նաև խաղացել է Կալիֆորնիայի թատրոններում՝ «Odyssey», «Write-Act» և «Rubicon:

### Անձնական կյանք
2017 թվականին մարտին Էլիսոնը ամուսնացել է դերասան՝ Դեյվ Ֆրանկոյի հետ։ Նրանք միչև ամուսնանալը հանդիպել էին 5 տարի։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Wow (երգ, Post Malone)

«**Wow**» (ոճավորված՝ «**Wow.**»), ամերիկացի ռեփեր Post Malone-ի երգը, որ թողարկվել է 2018 թվականի դեկտեմբերի 24-ին որպես առանձին սինգլ  Republic ձայնագրման ընկերության կողմից։ «Wow» երգը հասել է ամերիկյան ''Billboard'' Hot 100 հիթ-շքերթի երկրորդ հորիզոնականին՝ դառնալով Post Malone-ի վեցերորդ հիթն այդ հիթ-շքերթի լավագույն տասնյակում։ Այն գլխավորել է Նորվեգիայի ու Ֆինլանդիայի հիթ-շքերթները և ընդգրկվել լավագույն տասնյակներում այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Ավստրալիան, Մեծ Բրիտանիան, Կանադան, Դանիան, Իռլանդիան, Մալայզիան, Նոր Զելանդիան, Պորտուգալիան, Սլովակիան, Չեխիան, Շվեդիան։ Սինգլն ստացել է պլատինե հավաստագիր Ավստրալիայում, Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում։

## Պատմություն
Post Malone-ն դեկտեմբերին հայտարարել է, որ ուզում է թողարկել ևս մեկ «աշխատանք» մինչև տարվա վերջ. նրա նախորդ սինգլը եղել է «Sunflower» երգը Swae Lee-ի հետ, որը դարձել է «Spider-Man: Into the Spider-Verse» սաունդթրեքի առաջատար սինգլ, *HipHop-N-More*։

Կոմպոզիցիան ընդհանուր առմամբ դրական է գնահատվել երաժշտական քննադատների և գրախոսողների կողմից, ինչպիսիք են՝ *[[NME]]*, *[[Billboard (ամսագիր)|Billboard]]*։

## Կոմերցիոն հաջողություն
«Wow» երգը ''Billboard'' Hot 100 հիթ-շքերթում իր նորամուտը կատարել է 47-րդ հորիզոնականում։ Երրորդ շաբաթում այն հասել է 11-րդ հորիզոնականին, իսկ հետագայում բարձրացել մինչև հիթ-շքերթի 4-րդ հորիզոնական։

2019 թվականի ապրիլի 6-ին Post Malone-ն դարձել է 30-րդ կատարողը Hot 100 հիթ-շքերթի 60-ամյա պատմության մեջ, որին հաջողվել է ունենալ միանգամից երկու սինգլ լավագույն եռյակում՝ «Wow» երգը երկրորդ և  «Sunflower» երգը երրորդ հորիզոնականներում։ Նախկինում նման հաջողության հասել էին այնպիսի երաժիշտներ և խմբեր, ինչպիսիք են՝ 50 Cent, Էյքոն, Աշանտի, Իգի Ազալիա, The Beatles, Bee Gees, Բիյոնսե, Ջասթին Բիբեր, The Black Eyed Peas, Boyz II Men, Քարդի Բի, Մրայա Քերի, Շոն Քոմս, DJ Khaled, Դրեյք, Արիանա Գրանդե, Ja Rule, Ludacris, Macklemore & Ryan Lewis, Monica, Nelly, OutKast, Ռիհաննա, Դոննա Սամմեր, Թեյլոր Սվիֆթ, T.I., The Weeknd, Ֆարել Վիլյամս և Usher։ Միաժամանակ ապրիլի 6-ին «Wow» երգը գլխավորել է R&B/Hip-Hop Songs և Hot Rap Songs հիթ-շքերթները՝ դառնալով չորրորդ չարթփոփերը դրանցից յուրաքանչյուրում և փոխարինելով «Sunflower»  երգին։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
«Wow» երգի Երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է 2019 թվականի մարտի 19-ին Post Malone-ի յութուբյան էջում։ Տեսահոլովակին մասնակցել են՝ Red Hot Chili Peppers, DJ Khaled և Mike Alancourt։ Ռեժիսորը եղել է James DeFina-ն։

## Հիթ-շքերթ
}
|-

|-

|-

|-
! scope="row"| US ''Rolling Stone'' 100
| 16
|}

**Wow (Remix)**

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:2018 երգեր
Կատեգորիա:2018 սինգլներ
Կատեգորիա:Post Malone-ի երգեր
Գերմանացի սպայի դիմանկարը

**«Գերմանացի սպայի դիմանկարը»** (), ամերիկացի մոդեռն նկարիչ Մարսդեն Հարթլիի 20-րդ դարի սկզբում ստեղծած դիմանկարը։ Կտավ յուղաներկով արված դիմանկարում պատկերված է գերմանական կայսրության սպայի վերացական պատկերը՝ կազմված ռազմական շքանշաններից ու կոչումներից։ Կտավը ցուցադրվում է Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարանում։

## Նկարագրություն
### Նախապատմություն
«Գերմանացի սպայի դիմանկարը» կտավը Մարսդեն Հարթլին ստեղծել է 1914 թվականի վերջում, երբ ապրում էր Գերմանիայի կայսրության մայրաքաղաք Բեռլինում։ Գերմանիայում ապրելու տարիներին Հարթլիի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել գերմանական բանակի արարողակարգն ու կարգապահությունը. այդ հետաքրքրությունն, ի վերջո, դրսևորվել է Հարթլիի մի շարք գործերում։ «Գերմանացի սպայի դիմանկարը» մեծարում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի առաջին մի քանի ամիսներին մահացած գերմանացի լեյտենանտ Կարլ Ֆոն Ֆրեյբուրգին։  Ֆրեյբուրգի հետ նամակագրությունից երևում է, որ նկարիչը հետաքրքրված էր գերմանացի սպայով։

### Կտավ
Հարթլիի ստեղծած կտավը հետևանքային է, խորհրդանշական և իր վրա մեծապես կրում է կուբիզմի և գերմանական էքպրեսիոնիստական դպրոցի ազդեցությունը։ Գերմանական կայսրության սև, սպիտակ և կարմիր դրոշը տեղադրված է պատկերի ստորին կենտրոնական մասում, իսկ երկաթե խաչը (որով Ֆրեյբուրգը պարգևատրվել էր հետմահու) հստակ երևում է կենտրոնական մասում։ Նկարում պատկերված է նաև Ֆրեյբուրգի հայրենի Բավարիայի կապույտ և սպիտակ շախմատատախտակի պատկերով դրոշը` որպես սպայի սպիտակ շերտերով ուսադիր։ Հարթլին դիմանկարում ներառել է նաև անձնական մանրամասներ. *24* թիվը Ֆրեյբուրգի մահվան տարիքն է, Ֆրեյբուրգի անվան և ազգանվան սկզբնատառերը (*K.v.F*) երևում են ոսկեկարմիրի վրա, Ֆրեյբուրգի զորագնդի թիվը (4) կարելի է տեսնել դիմանկարի կենտրոնում, կոշկախթանը (ներկայացնում Ֆրեյբուրգի ծառայությունը որպես հեծելազորի սպա) կարելի է տեսնել պատկերի ներքևի աջ կողմում։ Հարթլին ներկայացրել է նաև պատերազմի ընթացքում Գերմանիայի թշնամիներին՝ նկարի ներքևում պատկերելով Սուրբ Գևորգի շքանշանը և Բելգիայի դրոշը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1914 նկարներ
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Շանկևանի

**Շանկևանի** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Մցխեթի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 900 մետր բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 58 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մցխեթի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Երեմյան

**Երեմյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանվան ստուգաբանություն
Ազգանումը կազմված է՝
# *Երեմ, Երեմիա* արական անձնանունով, որը հին հրեերեն նշանակում է *խաբել, դավաճանել*, և *-յան* վերջածանցով։
# *Երեմյանց* ազգանվան *ց*-ի անկմամբ։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդրա Բագրատի Երեմյան (1918-1984), ճարտարապետության պատմաբան, տեսաբան։
* Արա Էդուարդի Երեմյան (1970), վիրաբույժ։
* Արամ Գարեգինի Երեմյան (1898-1972), գրող, գրականագետ, արվեստաբան։
* Արման Ստեփանի Երեմյան (1986), թեկվոնդոյիստ, Հայաստանի և Եվրոպայի չեմպիոն։
* Արշամ Սերոբի Երեմյան (ծնվ. 1975), ռադիոֆիզիկոս։
* Հայկանուշ Գալուստի Երեմյան (1916-2003), դերասանուհի։
* Մովսես Անդրանիկի Երեմյան (1992), դերասան։
* Սիմոն Երեմյան (1871-1936), բնագետ, գրող, բանասեր։
* Սուրեն Տիգրանի Երեմյան (1908-1992), պատմաբան, քարտեզագիր։
* Վահան Ադամի Երեմյան (1895-1937), կուսակցական, պետական աշխատող, լրագրող։
* Վարշամ Մկրտչի Երեմյան (1897-1963), նկարիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Bellyache (երգ, Բիլլի Այլիշ)

**«Bellyache»** (անգլ. թարգմանաբար` «*Փորացավ*»), ամերիկացի երգչուհի Բիլլի Այլիշի երգը, որը թողարկվել է 2017 թվականի փետրվարի 24-ին, որպես նրա դեբյուտային` Don’t Smile at Me (2017) մինի ալբոմի սինգլ։ Երգը գրվել է Այլիշի և նրա ավագ եղբոր` Ֆինիս Օ'Քոնելի կողմից, վերջինս նաև պրոդյուսերն է։

## Պատմություն
2017 թվականի մարտի 23-ին, *[[Billboard]]*-ին տված հարցազրույցում Այլիշը ասել է, որ

«Դա իսկապես զվարճալի է, դնել քեզ մի կերպարի դերում, որտեղ դուք սովորաբար չեք եղել։ Պետք չէ մեկին սիրել, որպեսզի մեկին սիրելու մասին երգ գրել։ Ձեզ պետք չէ ատել մեկին, որպեսզի ինչ որ մեկին ատելու մասին երգ գրեք։ Ձեզ պետք չէ մեկին սպանել, որպեսզի մեկին սպանելու մասին երգ գրեք։ Ես չեմ պատրաստվում մարդկանց սպանել, այդ իսկ պատճառով ես ուրիշ կերպար կդառնամ»:

## Գրախոսություն
Ընդհանուր առմամբ, երաժշտական փորձագետների և տեսաբանների կողմից ստեղծագործությունը դրական կարծիքներ է ստացել։ Idolator-ից Մայք Ուեսը այն անվանել է` «չարագուշակ սինթի հիմն, որը, դրականորեն, զայրույթ և հիասթափություն է առաջացնում»։ Elle ամսագրից Էստել Տանը նշել է, որ երգը «կատակ է վատ որոշումների մասին»։ Pigeons and Planes-ից Ջեյքոբ Մուռը նշել է, որ երգը «ինտրիգ է ցուցադրում, որը մեծապես կապված է նրա հետ, որ երգը սպանության մասին է»։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
Երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է 2017 թվականի մարտի 22-ին։ Ռեժիսորները Miles-ը և AJ-ն են։ Nylon ամսագրից Սիդնի Գոռը այսպես է նկարագրում երաժշտական տեսահոլովակը` «Նրա bellyache տեսահոլովակը ցույց է տալիս երգչուհուն, ով չի կարողանում դուրս գալ անապատային ճանապարհից։ Սկզբում տեսարանը անմեղ է թվում, երբ Այլիշը անձնական իրերով լցված փոքր, կարմիր ֆուրգոն է քաշ տալիս։ Շուտով մենք իմանում ենք, որ այն աղբի տոպրակներով է լցված, որոնց մեջ գումար կա։ Երբ գալիս է կրկներգի հատվածը, մենք զգում ենք, որ ստիպված ենք նրա հետ պարել` բարձր լեռնագագթների ֆոնի վրա և համարյա մոռանում ենք, որ ինչ որ կասկածելի բան է տեղի ունենում։ Սակայն տարօրինակ պարային հալյուցինացիան ավարտվում է, իսկ ճանապարհը անհայտ մի բանի է տանում։ Այսպիսով, ի՞նչ է այս ամենը նշանակում։ Ակնհայտ է, որ Այլիշին չի կարելի թերագնահատել»։ Idolator-ից Մայք Վասսը նշել է, որ «Այլիշը ջղայն տեսք ունի, սակայն այստեղ, վառ գույների և սև զգացմունքների համադրությամբ, գաղտնի հումոր կա։ Ես հատկապես պարային հատվածն եմ հավանում»։ Pigeons and Planes ամսագրից Ջեյքոբ Մուռը ասել է, որ տեսահոլովակը «վառ, չարաճճի և գրավիչ է»։

## Չարթեր

## Հավաստագրում

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Bellyache»-ը Discogs-ում
* Live On The Tonight Show Starring Jimmy Fallon, US / 13.04.2018

Կատեգորիա:2017 երգեր
Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի գրած երգեր
Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի երգեր
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի գրած երգեր
Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի պրոդյուսերավորած երգեր
Լեոնիդ Կերեստեջիյանց

**Լեոնիդ Կերեստեջիյանց** (, ), ռուս դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի նավաշինարարական ինստիտուտը (1955)։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1970 թվականից։

*1959-1961 թվականներին՝ աշխատանքային երիտասարդության շրջանում աշխատանքի բաժնի հրահանգիչ, ՌՍՖՍՀ Կենտկոմի կոմերիտական մարմինների բաժնի պատասխանատու կազմակերպիչ։
* 1961 թվականին՝ «Սպուտնիկ» միջազգային երիտասարդական տուրիզմի Բյուրոյի նախագահ։
*1970-1975 թվականներին՝ առաջին քարտուղար, Հարավսլավիայում ԽՍՀՄ դեսպանատան խորհրդական։
*1975-1978 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի բաժնի սեկտորի վարիչ։
*1978-1986 թվականներին՝ Արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի բաժնի սեկտորի վարիչ, մշակութային կցորդ, Բուլղարիայում ԽՍՀՄ դեսպանության դեսպանորդ։
*1986-1987 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ կադրերի և ուսումնական հաստատությունների գլխավոր վարչության պետի տեղակալ։
*1987-1989 թվականներին՝ ԽՍՀՄ արտասահմանյան Զբոսաշրջության պետական կոմիտեի նախագահի տեղակալ։
*1989-1992 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ առընթեր դիվանագիտական կորպուսի սպասարկման գլխավոր արտադրա-առևտրային վարչության պետ։
* 1992 թվականի սեպտեմբերի 8-ից-1996 թվականի նոյեմբերի 15-ը՝ Խորվաթիայում Ռուսաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 1996 թվականի նոյեմբերի 2-ից-1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ը՝ Բուլղարիայում Ռուսաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։

1999 թվականից անցել է թոշակի։ Շարունակել է աշխատանքային գործունեությունը՝ որպես Ռուսաստանի ԱԳՆ-ին առընթեր գլխավոր Ճանապարհային ոստիկանության ղեկավարության խորհրդատու։

Բուլղարիայի Սվիշտով քաղաքի պատվավոր քաղաքացի (1999 թվականի մարտի 1)

Ամուսնացած է։ Ունի երկու երեխա։

## Դիվանագիտական աստիճան
Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1991 թվականի փետրվարի 19)

## Պարգևներ
* Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Բրչկո

**Բրչկո** (), քաղաք Բրչկո օկրուգում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

Քաղաքը տեղակայված է Սավա գետի վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 43,859 մարդ։

Մինչև Բոսնիական պատերազմը քաղաքում ապրում էին տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ։ Էթնիկական մաքրումների պատճառով խորվաթների և բոսնիական մուսուլմանների մեծ մասը փախչել են քաղաքից։

Համայնքի բնակչության էթնիկական կազմը՝

## Կրթություն
Քաղաքում աշխատում է Իստոչնո Սարաևոյի համալսարանի Տնտեսական ֆակուլտետը։

## Քույր քաղաքներ
*  Սամսուն, Սևծովյան, Թուրքիա
*  Սենթ Լուիս, Միսսուրի (նահանգ), ԱՄՆ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բրչկո քաղաքի պաշտոնական կայքէջը:

Կատեգորիա:1526 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքներ
Ապլասաթ Մամիկոնյան

**Ապլասաթ Մամիկոնյան** (), հայ իշխան և զորավար։

Տարոնի իշխան Տաճատ Մամիկոնյանի որդին, սերվում է Մամիկոնյան-Թոռնիկյանների իշխանական տոհմից։

## Կենսագրություն
1108 թվականին իր բազմաթիվ հեծյալներով օգնության է գնացել Գող Վասիլին և նրա հետ միասին ջարդել սելջուկներին։ Երկրորդ անգամ օգնության է հասել Եդեսիայի Բալդուինը և Թլպաշարի Ջոսլին կոմսերին, ապա երեքով արշավել են Խառանի վրա, որը այն ժամանակ պարսիկների ձեռքում էր։ Թշնամու բազմությունից վախենալով՝ Բալդուինը և Ջոսլինը փախչում են մարտի դաշտից, մենակ թողնելով Ապլասաթին թշնամու առաջ։ Ապլասաթը տեսնելով վտանգը և իր զորքի անխուսափելի կորուստը, չկորցնելով իրեն՝ կատաղորեն հարձակվում է նրանց վրա, փախուստի մատնում և հաղթական վերադառնում Գող Վասիլի մոտ։ 1112 թվականին սելջուկները մեծ բազմությամբ արշավում են Կիլիկիա՝ Թորոս Ա-ի դեմ։ Թորոսը իրեն օգնական է վերցնում իր եղբորը՝ Լևոնին և Տիգրան ու Ապլասաթ իշխաններին։ Ճակատամարտում հայոց զորքը ջարդվում է, Տիգրանը և Ապլասաթը զոհվում են, բայց Լևոնը չկորցնելով իրեն, մեծ ջարդ է տալիս թշնամուն։ Սելջուկները թողնելով մարտի դաշտը խուճապահար փախչում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թոռնիկյաններ
Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Կատեգորիա:Հայ իշխաններ
Կատեգորիա:Հայ զորավարներ
Կատեգորիա:Քեսունի իշխանություն
Նադյա Աֆեյան

**Նադյա Իվանի Աֆեյան** (, ), բուլղարացի օպերային երգչուհի, մեցցո-սոպրանո, Բուլղարիայի ժողովրդական արտիստ (1969 թ․), Դիմիտրովյան մրցանակի դափնեկիր (1952 թ․)։

Բուլղարահայ ռեժիսոր և երգիչ Պողոս Աֆեյանի կինը և օպերային երգչուհի Նատալյա Աֆեյանի մայրը։

## Կենսագրություն
Նադյա Աֆեյանը ծնվել է 1917 թվականի մայիսի 3-ին Բուլղարիայի թագավորության Վառնա քաղաքում։ 1947 թվականից աշխատել է Սոֆիայի Ազգային օպերայում։ 1960 թվականից ի վեր եղել է Բեռլինի պետական օպերայի աշխատակազմում։ Այնտեղ նա երգել է մինչև 1972 թվականը։ Իր երկարատև կարիերայի ընթացքում Նադյա Աֆեյանը բազմաթիվ անգամ հյուրընկալվել է Նորվեգիա, Շվեդիա, Դանիա, Հունաստան, Չինաստան, Լեհաստան և Չեխոսլովակիա։ Շնորհիվ գերմանական մեցցո-սոպրանո ռեպերտուարի՝ Նադյան նվաճել է հանդիսատեսի ոգևորությունը։ 1954 թվականին Նադյա Աֆեյանը բուլղարական երգերի լավագույն կատարման համար արժանացել է Բուլղարիայի կոմպոզիտորների միության մրցանակի։ 1959 թվակականին պարգևատրվել է «Կիրիլ և Մեֆոդի սրբերի» առաջին աստիճանի շքանշանով։

## Դերեր
* Ամերիկա - "Այդա" - Ջուզեպպե Վերդի
* Էբոլի  - "Դոն Կառլոս" - Ջուզեպպե Վերդի
* Ազուչենա  - "Տրուբադուր" - Ջուզեպպե Վերդի
* Կարմեն  - Կարմեն - Ժորժ Բիզե
* Մարիա  - "Իվայլո" - Մարին Գոլեմինով
* Մարֆա  - "Չավանս" - Մոդեստ Մուսորգսկի
* Եֆրոսինա  - "Մոմչիլ" - Լյուբոմիր Պիպկով

## Ընտանիքը
Նադյա Աֆեյանի երկրորդ ամուսինն է բուլղարահայ ռեժիսոր և երգիչ Պողոս Աֆեյանը։ Նրանց դուստրն է օպերային երգչուհի Նատալյա Աֆեյանը։

## Մահը
Նադյա Աֆեյանը մահացել է ծանր հիվանդությունից՝ 2000 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ավստրալիայի Մելբուռն քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Энциклопедия Болгарии, հատոր 1, БАС հրատարակչություն, Սոֆիա, 2011, էջ 139.

Կատեգորիա:Բուլղարացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Դիմիտրովյան մրցանակի դափնեկիրներ
B խմբի վիտամիններ

մինի
**B խմբի վիտամիններ՝** բջջային նյութափոխանակության մեջ մեծ դեր կատարող ջրալույծ վիտամինների խումբ։

Նախկինում որոշ նյութեր նույնպես դասվում էին B խմբի վիտամինների շարքին, սակայն հետագայում բացահայտվեց, որ դրանք միայն վիտամինանման նյութեր են, քանի որ սինթեզվում են մարդու օրգանիզմում։

## Ցանկ

## Վիտամինանման նյութեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Listing of vitamins  // Newsweek, Harvard, June 9, 2009
* 

Կատեգորիա:Վիտամիններ
Երվանդունիների թագավորության արքաների ցանկ

Ստորև ներկայացված է **[[Երվանդունիների թագավորություն|Երվանդունիների թագավորության]] արքաների** ցանկը։ Երվանդունիները Հայաստանը կառավարել են մ․թ․ա․ 612-ից մինչև 201 թվականները։ Պարույր նահապետը մ․թ․ա․ 612 թվականին դաշինք է կնքում Մարաստանի և Բաբելոնի հետ և միասնական զորքերով հարձակվում Ասորեստանի մայրաքաղաք Նինվեի վրա ու կործանում այն։ Երվանդունիների թագավորությունը հիմնադրվել է Երվանդ Սակավակյացի կողմից և հենց նրա անունով էլ այն կոչվել է Երվանդունիների թագավորություն։

## Ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Ցանկեր։Հայոց արքաներ
Արտաշեսյանների թագավորության արքաների ցանկ

Ստորև ներկայացված է **[[Արտաշեսյանների թագավորություն|Արտաշեսյանների թագավորության]] արքաների ցանկ**ը։ Ք․ա․ 190 թվականին տեղի է ունեցել Մագնեսիայի ճակատամարտը, որտեղ Սելևկյան կայսրությունը կրել է ծանր պարտություն։ Օգտվելով հարմար առիթից՝ Արտաշես Ա-ն հռչակել է Հայաստանի անկախությունը, իսկ Հռոմը՝ Սելևկյաններին ավելի թուլացնելու համար, անմիջապես ճանաչել է Հայաստանի անկախությունը։

## Ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտաշեսյանների թագավորության արքաներ
Շունն ու կատուն

**Շունն ու կատուն**, բալլադ, որը գրել է Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի ծագումը ժողովրդական է։

## Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանը պատմում է, որ բալլադի սյուժեն լսել է Լոռու մարզի Դսեղ գյուղում, իր քեռի Իսայուց։ Ինչպես հաստատում է Անուշավան Աբովյանը, Թումանյանը բալլադը գրել է Ներսիսյան դպրոցը թողնելուց հետո, 1886 թվականի սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ընկած ժամանակում։ Ինքնագիրը մեզ չի հասել։

Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում է սևագիր հատված նրա հետագա մշակումների փորձերից։ Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում պահվում է Բաքվում տպված բանաստեղծությունների հեղինակի սեփական օրինակը, որոնց մեջ Թումանյանն օժանդակ բայերի բարբառային ձևը փոխել է գրական ձևի։ Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվում են նաև Բաքվում տպված բանաստեղծություններից մեկ այլ, ինչպես նաև` «Լուսաբեր» դասագրքի երկրորդ տարվա հեղինակի սեփական օրինակները` որոշ ուղղումներով։ Երեսուն տարի Թումանյանն աշխատել է այդ երկի վրա, կատարել բազում շտկումներ և փոփոխություններ։

## Սյուժե
Բալլադը պատմում է շան և կատվի վեճի մասին։ Շունը գառան մորթին տանում է տալիս կոշկակար կատվին, որպեսզի վերջինս նրա համար մի գլխարկ կարի, բայց կատուն ամեն անգամ մի բան հորինելով` չի կարում նրա գլխարկը։ Շունը զայրանում է, սկսում է վիճել կատվի հետ և այդտեղից էլ սկսվում է նրանց հավերժական վեճը։

## Տպագրություն
Ավետիք Արասխանյանը 1889 թվականին հրաժարվել է «Շունն ու կատուն» բալլադը տպագրել «Մուրճ» ամսագրում։ Առաջին անգամ «Ժողովրդական ավանդություն» ենթավերնագրով տպագրվել է Մոսկվայի բանաստեղծությունների ժողովածուում, 62-65 էջերում, լույս է տեսել հեղինակի ծանոթագրությամբ։ Այնուհետև տպագրվել է «Դաշնակներ» պարբերականի 15-17 էջերում, Դաշնակներ (փոփոխված), 15-17 էջերում, Թիֆլիսում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուի 45-47 էջերում, Թիֆլիսում տպագրված լեգենդների ժողովածուում (էջ 3-5), 1906 թվականին՝ Ղազարոս Աղայանի «Ուսումն մայրենի լեզվի դասագրքում», Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների գրքի 65-68 էջերում, Լուսաբեր դասագրքի երկրորդ տարվա 32-34 էջերում (1908), նույն թվականին տպագրվել է նաև առանձին պատկերազարդ գրքույկով, ապա` Կոստանդուպոլսում տպագրված բանաստեղծությունների գրքի 67-70 էջերում և Երկերի ժողովածուի առաջին հատորի 265-267 էջերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բալլադներ
Արծիվն ու կաղնին

**Արծիվն ու կաղնին**, բալլադ, որը մեզ է հասել Հովհաննես Թումանյանի մշակմամբ։

Բալլադի հիմքը ժողովրդական է։ Բանաստեղծը բալլադի մասին գրել է դստերը` Նվարդ Թումանյանին, ուղղված նամակում, ասելով, թե` «Արծիվն ու կաղնին», «Անբախտ վաճառականներ», «Շունն ու կատուն» բալլադների սյուժեներն ինքը լսել է իր քեռուց։

## Պատմություն
Բալլադը գրվել է 1898 թվականին։ Ինքնագիրը մեզ չի հասել։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում պահվում են «Աղբույրի մատենադարան» շարքի 1899 թվականին Թիֆլիսում տպագրված «Հովհաննես Թումանյան» և Բանաստեղծություններ Բաքու ժողովածուի հեղինակի օրինակները, որոնք Թումանյանը փոփոխել է։

## Սյուժե
Բալլադը պատմում է այն մասին, թե ինչպես են մի անգամ արծիվն ու կաղնին վիճում իրար հետ, թե ով ավելի երկար կապրի։ Նրանք որոշում են պայման կապել ու տեսնել, թե նրանցից որ մեկը կապրի հինգ հարյուր տարի։ Արծիվը թռչում-գնում է դեպի ամպերը, իսկ կաղնին արմատները խորը գցում է հողի մեջ։ Հինգ հարյուր տարի հետո արծիվը, ծերացած ու անզոր, գալիս է կաղնու մոտ և տեսնում նրան գետնին փռված։ Արծիվը փորձում է պարծենալ, թե կաղնին ժամանակից շուտ ընկել է, իսկ վերջինս պատասխանում է, որ ինքը դեռ հինգ հարյուր տարի էլ կարող է ընկած ապրել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բալլադներ
Հյուսիսային արևադարձ

thumb|350px|Խեցգետնի արևադարձի դիրքը աշխարհի քարտեզի վրա:**Հյուսիսային արևադարձ** կամ **Խեցգետնի արևադարձ**, ամենահյուսիսային լայնություն, որի վրա Արեգակը կեսօրին կարող է բարձրանալ մինչև զենիթ։ Հինգից մեկ հիմնական զուգահեռագծերից է, նշված Երկրագնդի քարտեզի վրա։ Այժմ գտնվում է հասարակածից հյուսիս, 23° 26′16″ հեռավորության վրա։ Դա տեղի է ունենում ամառվա ընթացքում, երբ արևի ճառագայթների անկման անկյունը հյուսիսային կիսագնդի վրա, համարվում է ամենամեծը։

Խեցգետնի արևադարձի հարավային համարժեքը Այծեղջյուրի արևադարձն է։ Խեցգետնի արևադարձից դեպի հյուսիս ընկած տեղամասն ունի մերձարևադարձային և մեղմ կլիմա։ Տարածքը, որը պարփակված է Խեցգետնի և Այծեղջյուրի արևադարձերով, կոչվում է արևադարձ։ Այժմ երկրագնդի առանցքի թեքվածությունը  քայլ առ քայլ փոքրանում է, և Խեցգետնի արևադարձը դանդաղ մոտենում է հասարակածին։ Խեցգետնի արևադարձի անունն առաջացել է Խեցգետին համաստեղությունից։ Երկու հազար տարի առաջ Արեգակը գտնվում էր Խեցգետին համաստեղությունում ամառային արևադարձի ժամանակ։ Սակայն արևադարձի շեղման պատճառով  այժմ այդ ժամանակաշրջանում Արեգակը գտնվում է Երկվորյակ համաստեղության մեջ։ «Արևադարձ» բառը առաջացել է   բառից, նկարագրում է շրջադարձի պրոցեսը, Արեգակի շարժը արևադարձի ընթացքում։

Խեցգետնի արևադարձի տեղակայումը չի համարվում հաստատուն, քանի որ կախված է Երկրի Արեգակի շուրջը պտտման արագությունից։ Տարբեր պարբերություն ունեցող ցիկլային երևույթների պատճառով արևադարձի տեղը աստիճանաբար փոխվում է։  
thumb|right|250px|Արձան, որը նշում է Խեցգետնի արևադարձը հյուսիս-արևելքի հատվածում Սակատեկաս նահանգում:

Շարժման ժամանակ Գրինվիչի միջօրեականից դեպի արևելք Խեցգետնի արևադարձը անցնում է.

Քաղաքներ, գտնվող հյուսիսային արևադարձի լայնության վրա.

#Ասուան, Եգիպտոս
# Ասանսոլ, Հնդկաստան
#Դաքքա, Բանգլադեշ
#Կարաչի, Պակիստան
#Գուանչժոու, Չիանաստան
#Մասկատ, Օման
#Բհոպալ, Հնդկաստան
# Լյուչժոու, Չինաստան
#Ահմադաբադ, Հնդկաստան
#Մեդինա, Սաուդյան Արաբիա
# Շանտոու (Սվա), Չինաստան.

Քաղաքներ  Մեքքան, Նագպուրը, Սյանգանը գտնվում են Խեցգետնի արևադարձից մի փոքր հարավ, Աբու Դաբին, Վարանասին, Դուբայը ավելի հյուսիսում են գտնվում։

## Շուրջերկրյա ճանապարհորդություն
Համաձայն Միջազգային Ավիացիոն Ֆեդերացիայի, շուրջերկրյա թռիչքի արագության ռեկորդը խփելու համար ինքնաթիռը պետք է հնարավորին չափ արագ թչիքի ոչ պակաս քան Խեցգետնի արևադարձի երկարությունը, կտրի-անցնի միջօրեկանը և վայրէջք կատարի միևնույն օթանավակայանում, որտեղից որ դուրս է եկել։ Այդ երկարությունը որոշված է ճշտությամբ և կազմում է 36787,559 կմ։
alt=|աջից|320x320փքս
Սովորական շուրջերկրյա ճանապարհորդության հեռավորությունը, նշված կանոններում, կլորացված է մինչև 37 հազար կմ։

## Ծանոթագրություն

## Տես նաև

* Հարավային արևադարձ (Այծեղջյուրի արևադարձ)
*Բևեռային շրջան
*Հասարակած

## Արտաքին հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:Լայնություն
Կատեգորիա:Արևադարձ
Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Քաղաքացիական մահապատիժ

thumb|Քաղաքացիական մահապատիժ, Ալֆրեդ Դրեյֆուզա, 1895 թվական
**Քաղաքացիական  մահապատիժ,** Ռուսական կայսրությունում և այլ երկրներում՝ խայտառակիչ մահապատժի տեսակ (18-19-րդ դար)։ Այդ ծեսը նպատակ ուներ հրապարակավ նսեմացնել պատժվողին։ Նրա գլխին ջարդած սուսերը խորհրդանշում էր նրան իրավունքներից զրկելը (պաշտոն, դասային արտոնություններ, սեփականության իրավունք, ծնողական իրավունք և այլն)։

Միջնադարում սուրը ջարդելու փոխարեն կրոնական սաղմոսի տակ կառափնարանին բարձրացված ասպետի վրայից մաս-մաս հանում էին ասպետական հանդերձանքը (զենք ու զրահ, ասպետական գոտի, կոշիկի ներբան), իսկ բարձրագույն կետը հանդիսանում էր ազնվական զինանշան ջարդելը։ Դրանից հետո երգում էին Դավիթ արքայի 109-րդ սաղմոսը` ընդգրկելով անեծքների փունջ։ Վերջին խոսքից հետո, մահապատժի ծիսակատարությունը  կառավարողը (հերոլդը) թափում էր նախկին ասպետի վրա սառը ջուր, որը խորհրդանշում էր «մաքրում»։ Հետո նախկին ասպետին իջեցնում էին կառափնարանից կախաղանի օգնությամբ, որի  հանգույցով օղը գցում էին թևերի տակից։ Նախկին ասպետին այդտեղից դուրս էին բերում բացասական բացականչություններով և նրա վրա անցկացնում էին  կրոնական ծիսակատարություն, որից հետո նրան հանձնում էին դահիճի ձեռքը։ Եթե նա չուներ նախատեսված դատավճռի այլ պատիժ, որը  պահանջում էր դահիճի ծառայություն (եթե ասպետի բախտը համեմատաբար  բերում էր, ապա նա կարող էր  սահմանափակել ասպետական ազնվականության զրկումը), ապա դատավճռից հետո (օրինակ` մահապատիժ)  ծիսակատարությունը կառավարողը ի լուր բոլոր երեխաների  հայտարարում էր «ստոր (բառացիորեն */*),  պաշտոնից  զրկված, զենք կրելու իրավունք չունեցող ,  խաղերին մասնակցելու, մրցույթներին և  թագավորական հավաքույթներին ներկայանալու իրավունքից զրկված»։

## Քաղաքացիական մահապատժի ենթարկված հայտնի մարդիկ
* 1708 թվականի նոյեմբերի 12-ին Գլուխովում տեղի ունեցավ հետման Մազեպայի (ում թաքցրել էին Թուրքիայում) խորհրդանշական քաղաքացիական մահապատիժը,
*1775 թվականի հունվարի 21-ին Մոսկավայի Բոլոտնայա հրապարակում  դահիճները անցկացրին  քաղաքացիական մահապատժի արարողություն` սպանելով Միխայիլ Շվանվիչին,
*1768 թվականի-դասային և գույքային իրավունքներից զրկված ձայնազուրկ Սալտիչիխայի մահապատիժը,
* 1826 թվականի հուլիսի 12 և 13 գիշերը`դեկաբրիստները  Սանկտ-Պետերբուրգում մահապատժի ենթարկեցին 97 մարդ, իսկ Կրոնշտադտում` 15 ծովային պաշտոնյա,
* Միխայիլ Միխայիլով-1861 թվականի դեկտեմբերի 12,
* Նիկոլայ Չերնիշեվսկի- 1864 թվականի մայիսի 19,
* Գրիգորի Պոտանին- 1868 թվականի մայիսի 15,
* Իվան Պրիժով- 1871 թվականի դեկտեմբերի 21։

## Տես նաև
*Damnatio memoriae
*Քաղաքացիական մահ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*
*Гражданская казнь декабристов
*Վլադիմիր Կորոլենկո, Гражданская казнь Чернышевского в библиотеке Максима Мошкова

Կատեգորիա:Մահապատիժ
Կատեգորիա:Պատիժ
Անիծած հարսը

**«Անիծած հարսը»**, բալլադ, որի հեղինակը հայ գրող Հովհաննես Թումանյանն է։ Բալլադի սյուժեն վերցված է ժողովրդական բանահյուսությունից։

## Պատմություն
Ենթադրվում է, որ Թումանյանը նյութը ստեղծել է ըստ բանավոր զրույցների, որովհետև հայտնի երկու տարբերակները լույս են տեսել բալլադի ստեղծումից հետո` 1900 և 1908 թվականներին։

Բալլադը գրվել է 1898 թվականին։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 39 ֆոնդում պահվում է մեկ ինքնագիր` «Ժողովրդական լեգենդա» ենթավերնագրով։

Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում են սևագրության տարբերակներ, որոնք հրապարակել է Արամ Ինճիկյանը։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 1354 և համար 1355 ֆոնդերում պահվում են Թիֆլիսում տպագրված բանաստեղծությունների և Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների` գրողի սեփական օրինակները, որոնց վրա Թումանյանը աշխատել է։

«Ժողովրդական լեգենդա» ենթավերնագրով առաջին անգամ տպագրվել է «Մուրճ» ամսագրում, 1901, համար 3, էջ 65-68, այնուհետև` Թիֆլիսում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում, էջ 58-60 և Թիֆլիսում տպագրված լեգենդների ժողովածուում, էջ 15-17, Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում, էջ 78-80, 1909, էջ 165-167, Կ. Պոլսում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում, էջ 81-83, ապա` Երկերի ժողովածուի առաջին հատորում, 282-284։

## Սյուժե
Մի հայ շենում լինում է մի գեղեցիկ հարս։ Մի անգամ նա դուրսը նստած իր շքեղ մազերի հետ էր խաղում և երգ ասում, այդ ժամանակ նրա ծեր սկեսուրը հոպոպ կանչելով մտնում է ներս ու անիծում է հարսին։ Հարսը հոպոպ է դառնում և դուրս է թռչում պատուհանից։ Եվ մինչև այսօր դաշտերի մեջ թափառելով` հիշում է, թե ինչպես է սկեսուրն անիծել իրեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1898 ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բալլադներ
Բառերից քառակուսի

**Բառերից քառակուսի**, գլուխկոտրուկ բառերով, որում պետք է բառերն իրար տակ գրել ( ի նկատի ունենալ, որբառերը պիտի լինեն սովորական գոյական սկզբնական ձևում, ինչպես խաչբառում)։ Աղյուսակը պիտի ունենա քառակուսու տեսք, որոնց մեջ բոլոր սյունակներում բառ կարդացվի։ Սյունակում կարող են լինել այն բառերը, որոնք  համատասխանում են իրենց թվերին  համապատասխանող գծերին (այդպիսի քառակուսուն անվանում են կիսակախարդական կամ կիսամոգական), և կարող են կարդացվել նաև ուրիշ բառով։ Միանգամից գտնել 5×5 քառակուսի բաղկացած տասը տարբեր բառերից (ամբողջական կամ մոգական քառակուսի) շատ դժվար է։

## Պատմություն
Ամենահին  բառերի քառակուսին, հնարավոր է, եղել է լատինական ետևառաջ (պալինդրոմ) կարդացվող քառակուսի  SATOR-ը՝ 1990-ական թվականներին։ Այդպիսի քառակուսիները գտնում էին ձեռքով, ինչը զուգորդված է եղել մեծ դժվարությունների հետ։ Հայտնի է եղել միայն 2×2, 3× 3, 4× 4,  5× 5 չափսերով մի քանի քառակուսիներ։

## Հրապարակում
«Գիտություն և կյանք» ամսագրում  «Հոգեբանական պրակտիկում» խորագրի տակ  Սերգեյ Մելանտիկովի գրության մեջ հրապարակված է եղել հոդված « Բառերի քառակուսի»-ների մասին, որում  ասվել է. 
 «Գիտություն և կյանք» ամսագրում  հաճախակի հրապարակվել են խնդիրներ, որոնցում պահանջվում էր բառերով լցնել քառակուսի մատրիցներ 2× 2, 3×3, 4×4, 5×5 չափերով այնպես՝ որ ուղղաձիգ և հորիզոնական բառերը չկրկնվեն (տեսնել, օրինակ՝ համար 1, 1975 թ., համար 6, 1977 թ.):

«Ինտելեկտուալ խաղեր» ամսագրում, որը հրատարակվել է Չելյաբինսկում,  խմբագրության կոլեգիալ անդամ և մարզում ինտելեկտուալ խաղերի հայտնի մասնագետ Օլեգ Ստեփանովը բերեց երկու «բառերից քառակուսի», որոնցից երկրորդը (տասը բառից) ստեղծել էր Մ. Էսկինիմը։

Առաջինը, ով կիրառել է այս գործում համակարգիչ, եղել է Սերգեյ Մելիկովը, ով ստացել է մի քանի հարյուր «բառերի քառակուսի» 5×5 չափերի և  երկու բառերի քառակուսի 6×6 չափերի։ Հետագայում,  օգտագործելով ավելի շատ գոյականներ, նա գտել է մի քանի տասնյակ բառերի քառակուսի 6×6 չափերի , բայց ո՛չ 7×7 և ո՛չ էլ 8×8 չափերի քառակուսիներ  գտնել չի ստացվել։

## Օգտագործում գլուխկոտրուկում
Բառերի քառակուսին օգտագործվում է որպես խաչբառ, այս պարագայում նրանց ցանցում չկա  դատարկ վանդակ։

Նրանում  մնում միայն վերին հորիզոնական տողը և ձախ ուղղաձիգ բառերը, կամ որոշ տառեր փոխարինվում են կետերով և առաջարկում են վերականգնել բոլոր բառերը։

## Տես նաև
* SATOR քառակուսի

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղում
* Статья Сергея Мельникова «Головоломки со словами: "Квадраты из слов"»

Կատեգորիա:Բառախաղեր
Սևան (տպարան)

**«Սևան»**, գրահրատարակչատուն և տպարան Բեյրութում։ Ստեղծվել է 1955 թվականին։ Հիմնադիր, գլխավոր խմբագիր, հրատարակիչ և տպարանատեր՝ Սիմոն Սիմոնյան։

## Պատմություն
Տպարանը շուրջ երեսուն տարվա  ընթացքում լույս է ընծայել 500 - ից ավելի գրական - գեղարվեստական, պատմա - լուսավորչական, բանասիրական, թարգմանական և բազմաբնույթ այլ հրատարակություններ։ Հատկապես արժեքավորներից են Ս. Մալխասյանցի «Հայերէն բացատրական բառարանը» (h. Ա - Դ, 1955 - 56, 1983), Մաղաքիա արք. Օրմանյանի «Ազգապատումը» (հ. Ա - Գ, 1959 -60), Մ. Աբեղյանի «Հայ հին գրականութեան պատմութիւնը» (հ. Ա, Գ, 1968, հ. Բ, 1959), Հ. Աճառյանի «Հայոց անձնանունների բառարանը» (հ. Ա - Ե, 1972), Ե. Չարենցի (1955),Ա. Բակունցի (1955), Հ. Շիրազի (1971), Պ. Սևակի (1972) «Հատընտիր» - ները, Ե. Օտյանի «Ընկ. Բ. Փանջունի» (1962, 1969) վեպը, Շ. Շահնուրի «Թերթիս կիրակնօրեայ թիւը» (1958), «Նահանջը առանց երգի» (1981), հիմնադիր Սիմոն Սիմոնյանի /«Կը խնդրուի... խաչաձեւել» (1965), «Խմբապետ Ասլանին աղջիկը» (1967), «Սիփանայ քաջեր» (Ա և Բ հատորներ, 1967 և 1970), «Լեռնականներու վերջալոյսը» (1968), «Լեռ եւ ճակատագիր» (1972), «Անժամանդրոս» (1978) /, սփյուռքահայ ժամանակակից գրողների և բազմաթիվ այլ  գործեր (մի մասն առաջին անգամ այստեղ է լույս տեսել)։
«Սևան» - ում Սփյուռքի դպրոցների համար կազմվել և հրատարակվել են հայոց պատմության, հայոց լեզվի, գրականության, աշխարհագրության, թվաբանության, կրոնի, գեղագիտության, իրավագիտության և այլ առարկաների՝ 55 - ից ավելի անուն դասագրքեր, այդ թվում՝  Սիմոնյանի հեղինակած, որոնցից շատերը գործածվում են ցայսօր։

## Աղբյուրներ
*Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան, Երևան, 2015, էջ 959։

Կատեգորիա:Տպարաններ
Որբը (բալլադ)

**Որբը**, բալլադ, որը գրել է Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի ծագումը ժողովրդական է։

## Պատմություն
Թումանյանը բալլադի սյուժեն վերցրել է Գարեգին Սրվանձտյանի կողմից գրի առած Սըհակ թռչունի մասին ավանդությունից։ Թումանյանը պահել է ժողովրդական բնագրի սյուժեն, բայց կատարել է մի քանի փոփոխություններ, օրինակ`, եղբորը հափշտակող արծվի կամ գազանի փոխարեն նրա մշակած բալլադում առկա է քրոջը առևանգելու եկած թուրքի կերպարը։ Դրանով հեղինակը նոր իմաստ է տվել նյութին։

Գրության ճշգրիտ թվականն անհայտ է։

Ինքնագիրը չի պահպանվել։

Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում են բալլադի մի քանի պատառիկներ։ Նման հատվածներ պահվում են նաև Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում, որոնք հրապարակել է Ա. Ինճիկյանը։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում պահվում է «Թատրոն» պարբերականի հեղինակի սեփական օրինակը, որի վրա նա շատ ուղղումներ և փոփոխություններ է կատարել։

Ավանդությունը նաև օգտագործվել է Թումանյանի «Հին կռիվը» պոեմում։

## Սյուժե
Թուրքը տեսնում է մի աղջկա, որը շատ գեղեցիկ էր. նա սիրահարվում է աղջկան և ուզում է նրան իր հարեմը տանել։ Երբ փորձում է առևանգել աղջկան, նրա եղբայրը` Սըհակը պաշտպանում է քրոջն ու մենամարտում է թուրքի հետ։ Աղջիկը, տեսնելով, որ չի կարողանում փախչել թուրքից, աստծուց խնդրում է իրեն թռչուն դարձնել։ Աստված լսում է նրան և կատարում ցանկությունը։

## Տպագրություն
Առաջին անգամ «Որբ թռչունը» վերնագրով և «Ժողովրդական ավանդություն» ենթավերնագրով հրապարակվել է 1899 թվականին, «Թատրոն» պարբերականումի 6-րդ համարի 87-88 էջերում։ Տողատակում եղել է հետևյալ ծանոթագրությունը. «Ծոտ կոչված թռչուն է, որ գիշերները տխուր ձայն է տալիս. ասես թե Սըհակ է կանչում»։ Այնուհետև վերամշակված տարբերակով և «Հայ ժողովրդական ավանդություն» ենթավերնագրով տպագրվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Հորիզոն» գրական հանդեսի 41-43 էջերում, տողատակի հետևյալ ծանոթագրությամբ` «Գիշերահավի ցեղից մի փոքրիկ թռչուն է, որը գիշերները տխուր ձեն է տալիս, ժողովուրդը որբ է անվանում»։ Տպագրվել է նաև Երկերի ժողովածու I հատորի 290-291 էջերումա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բալլադներ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններ