Տիտոսի հաղթակամար

**Տիտոսի հաղթակամար** (), միաթռիչք կամար, որը գտնվում է Հռոմի Սուրբ Ճանապարհի վրա (Via Sacra), Հռոմի ֆորումից հարավ-արևելք։ Այն հին քաղաքի ամենահին պահպանված կամարն է և այժմ Հռոմեական ֆորումի և Պալատինյան բլրի հնագիտական ​​​​տարածքի մաս է կազմում։ 

Կառուցվել է Դոմիցիանոս կայսեր հրամանով, 81 թվականին (Տիտոս Ֆլավիոս Վեսպասիանոսի մահվանից հետո)` ի պատիվ Երուսաղեմի` 70 թվականի գրավմանը։

Այն ծառայում է որպես մոդել այլ հաղթական կամարների, այդ թվում՝ Փարիզի Հաղթական կամարի համար։

Կայսր Դոմիցիանոսն իր պաշտոնավարման վաղ տարիներին կանգնեցրել է Տիտոսի կամարը՝ իր մահացած եղբայր և նախորդ` Տիտոսի պատվին։ Դոմիտիանոսը շտապ իրականացրել է Տիտոսի աստվածացումը նրա մահից հետո՝ 81 թվականին։ Տիտոսի կամարը, որը կառուցվել է նույն ժամանակ, Տիտոսին դասում է աստվածների շարքում։ Այն վերաբերում է Տիտոսի և Վեսպասիանոսի համատեղ տրիումֆին, որը տրվել է 71 թվականի ամռանը՝ Հրեաստանի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար։ 

Այս իրադարձությունը, որը տեղի էր ունեցել մոտ տասը տարի առաջ, նշվում է երկու պատճառով. նրա կենդանության օրոք տեղի ունեցած տրիումֆը մատնանշում է նրա մահից հետո ապոթեոզը, իսկ Երուսաղեմի տաճարից ավարը շեշտում է Տիտոսի ամենամեծ հաջողությունը՝ Երուսաղեմի նվաճումը 70 թվականին։ Դրանք բացատրում են, թե ինչու է Տիտոսը դասվել աստվածների շարքում։ Իսկ Դոմիցիանոսը հետաքրքրված էր դա անել` Փլավիոսների դինաստիայի փառաբանման համար, որին նա ինքը պատկանում էր, և այդպիսով իր իշխանության ամրապնդմամբ։

## Պատմություն
Լինելով Հռոմի ամենահին հաղթակամարը՝ այն որպես նախատիպ է ծառայել նոր ժամանակների շատ այլ կամարների կառուցման համար։ Հուշակոթողի բարձրությունը 15,4 մետր է, լայնությունը՝ 13,5 մետր։

### Հաղթակամարի նկարագրություն
Շինարարության մեջ  օգտագործված հիմնական հումքը Ատտիկեից բերված հատուկ տեսակի մարմարն էր։ Հաղթակամարի անկյուններում փորագրված է հաղթանակի աստվածուհի Վիկտորյայի չորս պատկեր։ Կամարի ներս ընկած հատվածի գլխավոր զարդարանքները երկու խորաքանդակներն են։ Առաջինը պատկերում է Երուսաղեմից բերած ռազմավարներով երթը, երկրորդը՝ Տիտոս կայսերը քառաձի մարտակառքով։ Նմանատիպ պատկերով զարդարված է եղել հաղթակամարի նաև վերին մասը, սակայն. դժբախտաբար, այն չի պահպանվել մինչև մեր օրերը։

Միջնադարում Տիտոսի հաղթակամարը կործանման վտանգի տակ էր, Ֆրագիպանի ընտանիքը այն վերափոխելով վերածում է քառաթև աշտարակի։ Հռոմի պապ Պիոս VII-ի նախաձեռնությամբ՝ 1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքներ են տարվում։ Կամարի վերակառուցված հատվածն արդեն ոչ թե մարմարից էր, այլ տրավերտինից։ Վերակագնողական այս գործունեությունից հետո կամարի վրա ևս մեկ մակագրություն է հայտնվում՝ ի պատիվ Պիոս VII-ի ու նրա հիանալի նախաձեռնության։

Երուսաղեմի գրավումից հետո ստրուկի կարգավիճակով ավելի քան 50 000 հրեա է բերվել Հռոմ։ Այս հրեաների մեծ մասը մասնակցել է Տիտոսի հաղթակամարի կառուցման աշխատանքներին։ Հին հռոմեացիների համար կամարը երկնքի խորհրդանիշ էր, իսկ կամարի վրա պատկերված հրամանատարը կամ առաջնորդը խորհրդանշում էր կյանքի հաղթանակը մահվան հանդեպ։

Տիտոսի հաղթակամարը հիշատակվում է միջնադարյան հռոմեացի պատմիչ Միրաբիլա Ուրբիսի ձեռագրերում։


Arch of titus relief 1.jpg|Տիտոս կայսեր քառաձի մարտակառքը
Arch of titus under arch.jpg|Կամարի աղեղը
Rom, Titusbogen, Triumphzug 3.jpg|Ռազմավարներով երթի խորքանդակը


## Արձանագրություն
Հռոմեական գլխատառերով արձանագրությունում գրված է.

:: SENATVS
:: POPVLVSQVE·ROMANVS
:: DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F(ILIO)
:: VESPASIANO·AVGVSTO
(Senatus Populusque Romanus divo Tito divi Vespasiani filio Vespasiano Augusto)
*«[[S.P.Q.R.|Հռոմեական Սենատը և ժողովուրդը]] (նվիրում է սա) աստվածային [[Տիտոս|Տիտոս Վեսպասիանոս Օգոստոսին]], աստվածային [[Վեսպասիանոս|Վեսպասիանոսի]] որդուն»*

centre|600x600px

1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքների արդյունքում Տիտոսի կամարի հակառակ կողմում հայտնաբերված արձանագրությունում նշված է

INSIGNE · RELIGIONIS · ATQVE · ARTIS · MONVMENTVM
VETVSTATE · FATISCENS
PIVS · SEPTIMVS · PONTIFEX · MAX(IMVS)
NOVIS · OPERIBVS · PRISCVM · EXEMPLAR · IMITANTIBVS
FVLCIRI · SERVARIQVE · IVSSIT
ANNO · SACRI · PRINCIPATVS · EIVS · XXIIII 
(Insigne religionis atque artis, monumentum, vetustate fatiscens: Pius Septimus, Pontifex Maximus, novis operibus priscum exemplar imitantibus fulciri servarique iussit. Anno sacri principatus eius XXIV)

*«Այս հուշարձանը, որ նշանավոր է թե հավատքի և թե արվեստի մեջ, խամրել է ժամանակի ընթացքում։ Պիոս VII Նորին Սրբազնություն պոնտացի։ Վերականգնված է հնագույն նմուշի վրա, որը պահպանվել է և ամրացվել Նորին Սրբազնության կառավարման 24-րդ տարում»</blockquote>

== Պատկերասրահ ==


== Աղբյուրներ ==
*R. Ross Holloway. “Some Remarks on the Arch of Titus,” *L’antiquité classique* 56 (1987) pp.&nbsp;183–191.
*M. Pfanner. *Der Titusbogen*. Mainz: P. von Zabern, 1983.
*L. Roman. "Martial and the City of Rome." *The Journal of Roman Studies* 100 (2010) pp.&nbsp;1–30.
*Jewish Telegraph agency.

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/.Texts/PLATOP*/Arcus_Titi.html Samuel Ball Platner, *A Topographical Dictionary of Ancient Rome'':] Arch of Titus
* Arch of Titus  History and photos
* YU-CIS: The Arch of Titus Digital Restoration Project
* One Man's Campaign Against the Arch of Titus — and How It Changed Italy's Jews, by Morton Satin
*  The Arch of Titus history and photos
* Arch of Titus (Smarthistory essay)

Կատեգորիա:Հաղթական կամարներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր