Հայկական պարեր (սյուիտ)

մինի|Ալֆրեդ Ռիդ, «Հայկական պարեր»(մաս 1), հատված նոտաներից
**Հայկական պարեր**, երաժշտական ստեղծագործություն, որը հեղինակել է ամերիկացի կոմպոզիտոր Ալֆրեդ Ռիդը (1921–2005): Այն 4 մասից բաղկացած սյուիտ է։ Յուրաքանչյուր հատված կազմված է մի շարք հայկական ժողովրդական երգերից՝ Կոմիտաս Վարդապետի (1869–1935) ժողովածուից։

## Մաս առաջին
**Հայկական պարեր (մաս I)**, առաջին մասը Ալֆրեդ Ռիդն ավարտել է 1972 թվականի ամռանը։ Առաջին անգամ կատարել Իլինոյսի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախումբը 1973 թվականի հունվարի 10-ին։ Գործը նվիրված է այդ համույթի ղեկավար դոկտոր Հարրի Բեգյանին:
Ներառում է հինգ առանձին բաժիններ.

*1․**Ծիրանի ծառ**, սկսվում է կարճ փողային նվագակցությամբ և ապա անցում կատարվում փայտե փողային նվագարանների կատարման։ Այս սենտիմենտալ երգը բաղկացած է երեք միաձույլ մեղեդիներից.
*2․ **Կաքավի Երգը**, Կոմիտաս Վարդապետի ինքնատիպ ստեղծագործությունն է, ունի պարզ մեղեդի, որը սկզբում հոբոյով և փայտե փողային նվագարաններով է կատարվում, ապա շարունակվում շեփորներով և այլ փողայիններով։ Նրա պարզ, նուրբ մեղեդին նախատեսված է մանկական երգչախմբի համար և խորհրդանշում է կաքավիկ թռչնի փոքրիկ քայլերը։
*3․ **Հոյ, նազան իմ**, սա աշխույժ պար է, մեղեդու չափը՝ 5/8 է։ Տակտի մեջ նոտաները անընդհատ փոխվում են 3+2 ութերորդականից մինչև 2+3 ութերորդական նոտա։ Այս երգում երիտասարդ տղան երգում է իր սիրելիի՝ Նազան անունով աղջկա գովքը։
*4․**Ալագյազ**, Հայաստանի լեռներից մեկի անունով ժողովրդական երգը 3/4 չափով վեհաշուք երգ է. այն ծառայում է որպես հակադրություն իրեն նախորդած և հաջորդ ուրախ երգերի։
*5․**Գնա, գնա**, շատ արագ, սքանչելի կատակերգ՝ 2/4 չափով, այն զարգանում է՝ ծավալվելով մինչև այս մասի հուզիչ ավարտը։

## Մաս երկրորդ
«Հայկական պարեր»(Մաս II). այս մասը նույնպես նվիրված է դոկտոր Հարրի Բեգյանին, առաջին անգամ ներկայացվել է 1976 թվականի ապրիլի 4-ին, Իլինոյս նահանգի Ուրբանա քաղաքում, Իլինոյսի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախմբի կողմից, դիրիժոր՝ դոկտոր Բեգյան։ Երկրորդ մասը բաղկացած է երեք բաժնից, որոնցից յուրաքանչյուրը հիմնված է մեկ հայկական ժողովրդական երգի վրա։

1․**Հով արեք, սարեր ջան**, սա քնարական երգ է, որտեղ մի երիտասարդ աղաչում է սարերին, որ քամի ուղարկեն՝ ազատելու իրեն դժբախտություններից։ Դա խորապես հուզիչ երգ է, որտեղ նուրբ մեղեդիական գիծն ընդգրկում է արտահայտչական լայն շրջանակ։ Դոկտոր Ռիդը նշել է նաև "The Peasant's Plea վերնագիրը, որը թարգմանվում է որպես «Գյուղացիների խնդրանքը»։

2.**Խումար**Խումարը կնոջ հայկական անուն է։ Այս երգն ի սկզբանե գրվել է երգչախմբի, սոպրանոյի համար՝ Կոմիտաս Վարդապետի կողմից։ Այս աշխույժ, թեթեւ պարերգում պատկերված է հայկական գյուղական ուրախ տեսարան, որտեղ երկու երիտասարդ հանդիպում են, սիրահարվում և ամուսնանում։ Այս երգին բնորոշ են կենսական ռիթմիկ ձևավորումներ։ Դոկտոր Ռիդը այս երգը ենթավերնագրել է որպես «Հարսանեկան պար»(Wedding dance):

3․**Լոռվա հորովել**, այս երգի բնօրինակ երաժշտությունն ունի բարդ իմպրովիզացիոն մեղեդի, որը մանրամասնորեն ուսումնասիրվել է Կոմիտաս Վարդապետի կողմից։ Իր հարուստ ռիթմիկ և մեղեդային կառուցվածքով այն բացահայտել է դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակներից եկող երաժշտական տարրեր։ Հորովելը կամ գութաներգը հայ մշակի ավանդական երգն է, որը երգվել է գութանով վար անելիս, գութանին լծված անասուններին ոգևորելու, աշխատանքը խթանելու համար։ Հայ գյուղացին այս երգերում արտահայտել է նաև իր հույզերն ու ապրումները։ Հորովելում հնչող արտահայտությունները կրկնվում են երգի մեղեդու, ռիթմիկ և ինտերվալային կառուցվածքի ողջ ընթացքում։ Ալֆրեդ Ռիդը այն ենթավերնագրել է «Երգեր Լոռուց»(Songs from Lori)։

## Գրականություն
*Program Note by Alfred Reed, from the scores to Armenian Dances (Part I) and Part II
*Historical Note by Dr. Violet Vagramian, Florida International University, from the scores to Armenian Dances (Part I) and Part II

## Արտաքին հղումներ

*Ալֆրեդ Ռիդ, «Հայկական պարեր», Մաս առաջին
*Ալֆրեդ Ռիդ, «Հայկական պարեր», Մաս երկրորդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դասական երաժշտություն
Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական երգեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ