Մեծ քառյակը

**«Մեծ քառյակը»** (), Ագաթա Քրիստիի լրտեսական և դետեկտիվ նովելը, որը 1927 թվականին հրատարակվել է *William Collins & Sons* հրատարակչության կողմից։ Նովելը պատմում է Էրքյուլ Պուարոյի, Կապիտան Հասթինգսի և տեսուչ Ջեպպի հետաքննության մասին։

Նովելն իրենից ներկայացնում է իրար հետ կապված պատմություններ, որոնցում ներկայացվում են այսպես կոչված «Մեծ քառյակի» անդամները, միջազգային մի կազմակերպություն, որին Պուարոն կասկածում է դավադրության մեջ։

## Սյուժե
Ավելի վաղ նովելը բաղկացած էր 12 պատմություններից.
# Լի Չանգ Իեն
# Գառան ոտքի գաղտնիքը
# Կինն աստիճանների վրա
# Թշնամու ճամբարում
# Դեղին հասմիկի առեղծվածը
# Շախմատային խնդիր
# Ծուղակով ծուղակը
# Ներկված շիկահերը
# Մահացող չինացին
# Համար չորսի ինքնությունը
# Էրքյուլ Պուարոյի մահը
# Հաղթանակ մեծ քառյակի հանդեպ

Հասթինգսը, ով երկար տարիներ ապրում է Արգենտինայում, մեկնում է Անգլիա, որպեսզի հանդիպի Պուարոյի հետ։ Պուարոն էլ մտադիր է տեղափոխվել Արգենտինա, որտեղ նրան շատ լավ վարձատրություն են խոստացել հետաքննության համար։ Պուարոն հայտնում է, որ իր հետաքննությունը կապված է «Մեծ քառյակ»-ի հետ։ Խոսակցության ժամանակ Պուարոյի բնակարան է մտնում հազիվ կենդանի մարդ։ Անկոչ հյուրի կցկտուր պատմությունից Պուարոն և Հասթինգսը իմանում են, որ «Մեծ քառյակը» բաղկացած է չորս հոգուց. չինացին՝ կազմակերպության մտավոր կենտրոնը, ամերիկացին՝ ֆինանսական մագնատ, ֆրանսուհին՝ «կին-վամպ» և խորհրդավոր համար չորսը՝ էկզեկուտորը։

Երիտասարդին թողնելով տնային տնտեսուհու խնամքի տակ՝ Պուարոն և Հասթինգսը շտապում են դեպի գնացքը։ Սակայն Պուարոն գնացքում հասկանում է, որ նրա ուղևորությունը Արգենտինա նրան իրադարձություններից ավելի կհեռացնի։ Նրանք արագ վերադառնում են Պուարոյի բնակարան և հայտնաբերում երիտասարդին մահացած։ Նրան թունավորել էին ցիանիդով։ Այդ ժամանակ հայտնվում է մի հիվանդապահ, ով հայտնում է, որ երիտասարդը փախել էր հոգեբուժարանից։ Ինչպես հետագայում է պարզվում, հիվանդապահը կեղծ էր, իսկ հոգեբուժարանում Պուարոյին հավաստիացնում են, որ այդպիսի հիվանդ նրանք չեն ունեցել երբեք։

Պուարոն և Հասթինգսը գնում են այն մարդու մոտ, ով Անգլիայում ամենից շատ գիտի չինացիների մասին։ Նրանք ցանկանում են պարզել թե ով է կազմակերպության մտավոր ղեկավարը։

Պուարոն և Հասթինգսը հայտնվում են առեղծվածային իրադարձությունների շղթայի կենտրոնում։ Մեկ անգամ չէ, որ նրանք հանդիպում են մահվանը երես առ երես. Պուարոյին ցանկանում են վերացնել։

Նովելում հայտնվում է Աչիլ Պուարոն՝ Էրքյուլի երկվորյակ եղբայրը։ Հետագայում պարզվում է, որ դա Պուարոն, ով աշխատում էր գաղտնի։

## Գործող անձինք
### Գլխավոր հերոսներ
* Էրքյուլ Պուարո (Hercule Poirot), բելգիացի դետեկտիվ, ով վտանգում է իր կյանքը, որպեսզի կանգնեցնի մեծ քառյակին 
* Կապիտան Հասթինգս (Captain Hastings), Պուարոյի ընկերը, ով եկել է Արգենտինայից 
* Տեսուչ Ջեպպ (Chief Inspector Japp), ոստիկան, ով պաշտոնապես ղեկավարում է գործը

### «Մեծ Քառյակը»
* Լի Չանգ Իեն (Li Chang Yen), չինացի, ընկերության ուղեղը 
* Էյբ Ռաիլանդ (Abe Ryland), ամերիկացի, Մեծ քառյակի գումարը 
* Մադամ Օլիվիեր (Madame Olivier), ֆրանսուհի, կին-վամպ 
* Կլոդ Դարրել (Claude Durrell), անգլիացի, «մարդասպան»

### Զոհեր
* Ֆլոսսի Մոնրո (Flossie Monro), երիտասարդ դերասանուհի 
* Իվան Սավարանով(Ivan Savaranoff), ռուս գրոսմայստեր 
* Ստիվեն Փեինթեր (Stephen Paynter), գիտնական 
* Պարոն Ուոլլի (Mr. Wally), ծեր տղամարդ 
* Մի քանի չինացի

### Այլ
* Կոմսուհի Վերա Ռուսակովա (Countess Vera Rossakoff), Պուարոյի հին սերը 
* Տեսուչ Միդոուզ (Inspector Meadows), հետաքննությանը աջակցող 
* Աչիլ Պուարո(Achilles Poirot), Պուարոյի երկվորյակ եղբայր

## Գրական քննադատություն
Նովելը գրվել է Ագաթա Քրիստիի կյանքի դժվար ժամանակաշրջանում։ Վերջերս մահացել էր նրա մայրը, առաջին ամուսնությունն արդեն ամուսնալուծության եզրին էր։ Քննադատները, վեպը համարելով բավական սառը, դա կապում էին հեղինակի անձնական կյանքի իրադարձությունների հետ։

* «The Times» () թերթը 1927 թվականի փետրվարի 3-ին այս նովելին այսպիսի գնահատական է տվել. «*...այս պատմությունը ոչ այնքան հանելուկների լուծում է, այլ Պուարոյի հանդիպումների թվարկումը այն հայտնի խմբավորման անդամների հետ, ովքեր ունեն անսահմանափակ իշխանություն և ձգտում են տիրել աշխարհը*». Հասթինգսին բնութագրել են «*հիմար, ինչպես միշտ*»։
* Նյու Յորք Թայմս () թերթը 1927 թվականի հոկտեմբերի 2-ին հրապարակում է նովելի գրախոսությունը. «* Համար Չորսը գրեթե մինչև վերջ հանելուկ է մնում։ Դա, իհարկե, դժվարացբում է դետեկտիվ հետաքննությունը և խանգարում է հարձակումներից պաշտպանվելուն, որն էլ պատմությանը տալիս է լարված ընթացք*»։
* «The Scotsman» թերթը 1927 թվականի մարտի 17-ին գրել է, որ «*Պուարոյի գործունեությունը չի կարելի լուրջ ընդունել։ Գիրքն ավելի շատ հիշեցնում է հայտնի դետեկտիվ վեպերի գերաճած ծաղրերգություն, քան այդ ժանրի լուրջ ստեղծագործություն։ Բայց նովելն, իհարկե, հաճույք կպատճառի այն ընթերցողներին, ովքեր զվարճություն են սպասում։ Եթե դա հեղինակի նպատակն էր, ապա նա հասել է դրան*»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեծ քառյակը bookmark.am-ում
* Mysteries in Paradise կայքում «Մեծ քառյակ» վեպի գրախոսությունը

Կատեգորիա:1927 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Ինքնասպանությունը գեղարվեստական երկերում
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած բրիտանական վեպեր