open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դավիթ Ղարիբյան

**Դավիթ Ղարիբյան** (), հայ մոդել, դերասան, ռեժիսոր, հաղորդավար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1990 թ. մայիսի 29-ին Երևան քաղաքում։ 2007 թ. ավարտել է Խ. Աբովյանի անվան թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը, որից անմիջապես հետո ընդունվել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան։

2011 թ. հունիսին, ավարտելով նշված համալսարանը, շնորհվել է ճարտարագիտության բակալավրի աստիճան՝ Կիրառական մեխանիկա մասնագիտությամբ։ Հիմնական մասնագիտության ուսումնառությանը զուգընթաց 2008 թ. ընդունվել է ՀՊՃՀ Հումանիտար և տնտեսագիտակառավարչական դասընթացների Ֆինանսներ և վարկ մասնագիտությամբ և 2010 թ. ավարտել է վերոհիշյալ դասընթացի ուսումնական ծրագիրը։

2011 թվականին ուսումը շարունակել է Խաչատուր Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի կուլտուրայի ֆակուլտետում։ 2013 թ. մայիսին, ավարտելով նշված համալսարանը, ստացել է մագիստրոսի աստիճան՝ Մասսայական հանդիսությունների ռեժիսուրա մասնագիտությամբ։ Մագիստրոսական թեզի թեման է եղել «Ազգային տարազները մասսայական թատերականացված հանդիսություններում»։

## Կարիերա
200px|մինի|ձախից|2009 թվականին Սոֆիայում կայացած «Աշխարհի լավագույն մոդել XXII» մրցույթի սերտիֆիկատ։
Մասնակցել է հեռուստատեսային շոու ծրագրերի, նկարահանվել է երաժշտական տեսահոլովակներում և հեռուստասերիալներում, ինչպես նաև վարել է մի շարք բարեգործական համերգներ, մասնավորապես Առնո Բաբաջանյանի անվան համերգասրահում և Հակոբ Պարոնյանի անվան թատրոնի բեմահարթակում։

2009 թ. դեկտեմբեր ամսին մասնակցել է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում կայացած «Աշխարհի լավագույն մոդել XXII» մրցույթ փառատոնին։ Այնուհետև 2011 թ. Իսպանիայում մասնակցել է «Լավագույն կին և տղամարդ մոդել և Կոստա Բլանկա նորաձևության շաբաթ» մրցույթ-փառատոնին՝ ներկայացնելով Հայաստանը։ Հանդես է եկել նաև որպես ԱՊՀ երկրներում այդ մրցույթ-փառատոնի համակարգող։

2013 թ. սեպտեմբերի 3-ից ձևակերպված է որպես հայցորդ ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում «Կերպարվեստ, դեկորատիվ և կիրառական արվեստ, դիզայն» մասնագիտությամբ։

Ներկայումս աշխատում է Ա․ Սպենդարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում որպես դերասան։

2016 թվականին հրավիրվել է Ռումինիա՝ Top International Model of the World միջազգային մոդելային մրցույթի մասնակից մոդելների հետ անցկացնելու վարպետաց դասեր catwalk-ի և ֆոտոսեսիաների ժամանակ`ազգային տարազի ճիշտ հոգեկերտվածքի ներկայացման տեխնիկային տիրապետելու հմտությունների վերաբերյալ։

2014 թվականին ճանաչվել է հաղթող՝ Mister Fashion Beauty Universal մոդելային մրցույթում, որտեղ մասկացում էին 111 երկրների ներկայացուցիչներ։

## Հեռուստատեսություն

## Մոդելային մրցույթ-փառատոններ

## Ցուցադրություններ

## Թատրոն

Իր մասնակցությունն է ունեցել նաև 2012 թ.֊ի «Էրեբունի֊Երևան» տոնակատարությանը՝ ստանձնելով Ասորեստանի արքայազնի դերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Անձնական բլոգ 
* Դավիթ Ղարիբյանի պաշտոնական էջը Ինստագրամում
* [Դավիթ Ղարիբյանի պաշտոնական էջը [Ֆեյսբուք]ում]
* [Դավիթ Ղարիբյանի պաշտոնական պրոֆիլը [Թվիթթեր]ում]
* ՅուԹյուբյան պաշտոնական էջ
* 

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ մոդելներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Մայիսի 29 ծնունդներ
Կրոնշտադտի ապստամբություն

**Կրոնշտադտի ապստամբություն** (), լայնածավալ անհաջող հակաբոլշևիկյան ապստամբություն Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ուշ շրջանում՝ Կրոնշտադտի նավաստիների, զինվորների և քաղաքացիների կողմից՝ Ստեպան Պատրիչենկոյի ղեկավարությամբ։

1905 թվականի ամռանը ուժեղացան հեղափոխական խմորումները Կրոնշտադտի կայազորում, որը պայմանավորված էր այլ կայազորներից ավելի քան 2000 «անհուսալի» նավաստիների և զինվորների համալրմամբ։ 1905 թ.-ի հոկտենբերի 17-ի մանիֆեստի հրապարակման կապակցությամբ, հոկտեմբերի 18-ին ՌՍԴԲԿ Կրոնշտադտի կոմիտեի կոչով տեղի ունեցավ նավաստիների զինվորների և բանվորների հակակառավարական ցույց։ Ցույցեր տեղի ունեցան նաև հոկտեմբերի 24-ին և 25-ին։ Ապստամբությունը սկսվեց տարերայնորեն։ Հոկտեմբերի 26-ին 2-րդ հետևակային գումարտակի զինվորները հրամանատարությանը ներկայացրին իրենց պահանջները, որից հետո կազմակերպեցին ցույց։ Նույն օրը երեկոյան ձերբակալվեց 52 զինվոր։ Նավաստիները և զինվորները փորձեցին ազատել նրանց։ Պահակախմբի հետ ընդհարման ժամանակ մի նավաստի զոհվեց, մի քանիսը վիրավորվեցին։ Արդեն օրվա վերջին ապստամբությանը մասնակցում էր 3000 նավաստի և 1500 զինվոր։ Հոկտեմբերի 26-ի երեկոյան Կրոնշտադտը փաստորեն ապստամբների ձեռքում էր։ Սակայն նրանք չունեին կենտրոնացված կազմակերպություն, իսկ փոքրաթիվ բոլշևիկներին չհաջողվեց հաստատել հեղափոխական կարգապահություն։ Հոկտեմբերի 28-ին Կրոնշտադտին մոտեցան ռազմանավեր։ Ձերբակալվեցին 4000 նավաստի և 800 զինվոր։ Տասը նավաստի դատապարտվեց տաժանակիր աշխատանքի, 67-ը՝ տարբեր ժամկետներով բանտարկության։

Կատեգորիա:1921 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Անարխիզմը Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պատմություն
Տակեշի Կիտանո

**Տակեշի Կիտանո** (北野 武 Kitano Takeshi, ), ճապոնացի կինոռեժիսոր և դերասան, նաև կատակերգակ, սցենարիստ, գրող, նկարիչ և հեռուստահաղորդավար։ Տակեշին Իր աշխատանքներում (բացի ռեժիսորական) բազմաթիվ ֆիլմեր նկարահանելու հետո Տակեշին իրեն անվանակոչեց այս անունով Beat Takeshi և օգտագործում էր Բիթ Տակեշի անունը՝ *Beat Takeshi* - ビートたけし,  հայերեն  թարգմանաբար՝ «Գազան Տակեշի»**,** ինչից ինքը ստացել է իր կերպարի անվանում։ Ավելի շատ հայտնի է որ Տակեշի Կիտանոն մարմնավորել կամ տարել է բացասական դերեր, և նկարահանվել դետեկտիվ, քրեական, և մարտական ժանրերի կինոֆիլմերում։

Խաղացել է 50-ից ավելի ֆիլմերում, մոտ 15 ֆիլմի ռեժիսոր և 20-ից ավելի ֆիլմերի սցենարի հեղինակ է։ 3 անգամ ներկայացվել է Կաննի միջազգային կինոփառատոնի, 1 Սեզարի, 5 անգամ ստացել է Վենետիկի կինոփառատոնի մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* պաշտոնական կայք 
* imdb.com կայքում

Կատեգորիա:Ճապոնացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի դերասաններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ասիացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ճապոնացի սցենարիստներ
Շահումյանի ջրանցք

**Շահումյանի ջրանցք** (մինչև 1924 թվականը՝ Մամռի ջրանցք), ջրանցք Երևանում։

Սկիզբ է առնում Հրազդանի ձախ ափից, հոսում Կոտայքի սարավանդի լանջերով, հասնում Վարդավառի լիճ։ Կառուցվել է 1036 թվականին Ապիրատ իշխանի կողմից, ով նաև կառուցել է Կեչառիսի վանքը Ծաղկաձորում։ Վերակառուցվել 1925 թվականին։ Երկարությունը 8&nbsp;կմ է, ջրի ծախսը՝ 0,6 մ³/վ։ Ոռոգում է Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի հողահանդակները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի ջրանցքներ
Նազիկ (լիճ)

**Նազիկ**, անհոսք լիճ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Վանա լճի ավազանում՝ մոտ 2000&nbsp;մ բարձրության վրա։ Առաջացել է Սիփանի և Նեմրութի հրաբխային լավաների արգելափակումից։ Գտնվում է բարձրլեռնային տեկտոնական գոգավորությունում, եզրավորված է հրաբխային լեռնազանգվածներով։ Երկարությունը մոտ 11&nbsp;կմ է, լայնությունը՝ 6, 5&nbsp;կմ, մակերեսը՝ 40&nbsp;կմ², ջրհավաք ավազանը՝ 800&nbsp;կմ²։ Սնումը հալոցքային, անձրևային և աղբյուրներից է։ Ջուրը քաղցրահամ է, վճիտ, օգտագործվում է խմելու նպատակով։

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Տիվայի Հանրապետություն

**Տիվա Հանրապետություն** (), հանրապետություն Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Կիզիլ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի, Խակասիա, Բուրյաթիա և Ալթայի հանրապետությունների, Կրասնոյարսկի երկրամասի, ինչպես նաև Մոնղոլիայի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիվա հանրապետության պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Տիվա հանրապետություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Ուդմուրտիա

**Ուդմուրթական հանրապետություն** (), հանրապետություն Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Իժևսկ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Կիրովի մարզի, Պերմի երկրամասի, Բաշկորտոստան և Թաթարստան հանրապետությունների հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուդմուրթական հանրապետության պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ուդմուրթական հանրապետություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կատեգորիա:1990 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Չեչնիա

**Չեչենական Հանրապետություն** (), հանրապետություն Ռուսաստանի Դաշնության կազմում։ Մայրաքաղաք Գրոզնին է։

Դաշնության կազմում սահմանակից է Ինգուշեթիայի, Հյուսիսային Օսիա-Ալանիայի և Դաղստանի հանրապետությունների, Ստավրոպոլի երկրամասի, ինչպես նաև Վրաստանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չեչենական Հանրապետության կառավարության կայք։ 

Կատեգորիա:Չեչենական հանրապետություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կատեգորիա:1993 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետություններ
Շաղափի սելավ

**Շաղափի սելավ**, *Շաղատ, Շաղափլու*, սելավ Հայաստանի Արարատի մարզում, Վեդիի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Դահնակի լեռնաշղթայից և մայր գետին միանում Ուրցաձոր գյուղի մոտ։ Երկարությունը 19,5&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 131&nbsp;կմ²։ Սելավային երևույթները կրկնվում են 4-5 տարին մեկ։ Ավերիչ էր 1953 թվականի սելավը (ողողել է շուրջ 25 հա այգիներ, քանդել տներ, ոռոգման ցանցը և այլն), ինչպես նաև 1959, 1963, 1965 թվականների սելավները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վեդի գետի վտակներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Մարկ Կրոպիվնիցկի

**Մարկ Լուկիչ Կրոպիվնիցկի** (, ), ուկրաինացի թատերական գործիչ, թատերագիր, դերասան։ Ուկրաինայի պրոֆեսիոնալ, ռեալիստական թատրոնի հիմնադիրներից։

Գրել է 40 դրամա, կատակերգություն, վոդևիլ («Ցեցը կամ Սարդը», 1882 թ., «Երկու ընտանիք», 1888 թ., «Օլեսյա», 1891 թ. ևն), մի քանի երգ։ Որպես դերասան 1871 թ.-ից հանդես է եկել գավառային թատրոններում (1875 թ.-ից՝ նաև ռեժիսոր), մարմնավորել հինգ հարյուրից ավելի կերպարներ։ Դերերից են՝ Խլոպով (Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր»), Յուսով (Ա. Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»), Օթելլո (Շեքսպիրի «Օթելլո») և այլն։ 1882 թվականին Մ. Ստարիցկու հետ կազմակերպել է ուկրաինական առաջին պրոֆեսիոնալ թատերախումբը։ Զբաղվել է նաև մանկավարժական գործունեությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Revutsky, V. *[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CR%5CKropyvnytskyMarko.htm Marko Kropyvnytsky]*. Encyclopedia of Ukraine
* Kropyvnytskyi, I. *[https://web.archive.org/web/20170816043922/https://day.kyiv.ua/uk/article/kultura/batko-ukrayinskogo-teatru Father of the Ukrainian Theatre (Батько українського театру)]*. Newspaper "Den". 22 May 2008.
* Kropyvnytskyi, I. *[https://web.archive.org/web/20170816051626/https://day.kyiv.ua/uk/article/kultura/koncert-sered-stepu A concert in the middle of the steppe (Концерт серед степу)]*. Newspaper "Den". 15 January 2009.
* Kropyvnytskyi, I. *[https://web.archive.org/web/20170816052514/https://day.kyiv.ua/uk/article/kultura/ukrayinskiy-shekspir Ukrainian Shakespeare (Український Шекспір)]*. Newspaper "Den". 20 May 2010.
* Mushtenko, S. *[https://web.archive.org/web/20170816060542/https://day.kyiv.ua/uk/article/kultura/chas-korifeyiv Time of coryphées (Час корифеїв)]*. Newspaper "Den". 14 December 2007.
* Osadchii M. *[https://sky.kr.ua/kropyvnytskyi-news/dovidkova-kropivnickogo/marko-lukich-kropivnickij/ Marko Kropyvnytskyi is the father of Ukrainian theater]* News website "SKY". 20 February 2023.

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ
Տարածքային լեզվաբանություն

**Տարածքային լեզվաբանություն**, լեզվաբանության բնագավառ, որն ուսումնասիրում է լեզուները, բարբառները,
լեզվական երևույթները դրանց տարածքային բաշխման տեսանկյունից։

Տարածքային լեզվաբանության ակունքները հանգում են Ցո․ Շմիդտի «Ալիքների տեսությանը», որն ըստ արժանվույն գնահատվել է միայն XX դ․ սկզբներին, երբ լեզվաբանական աշխարհագրության բնագավառում, հատկապես ռոմանական լեզուների վերաբերյալ կուտակված նյութը հաստատում է Շմիդտի առաջ քաշած սկզբունքները։

Հնդեվրոպական լեզվաբանության մեջ այդ ուղղությամբ առաջին ուսումնասիրությունը Ա․ Մեյեի «Հնդեվրոպական
բարբառներ» (1908) աշխատությունն է, որտեղ հեղինակը առաջադրել է մի շարք տեսական դրույթներ․ Մեյեն հնդեվրոպաբանության մեջ առաջին անգամ օգտագործել է լեզվաբանական աշխարհագրությունից վերցրած *զուգաբանություն* հասկացությունը, ճշգրտել դրա բովանդակությունը, լեզուների կամ բարբառների մերձավորության չափը որոշելու համար կարևորել դրանց ընդհանուր ծագում ունեցող նորաբանությունների բացահայտումը,
որն այնուհետև դարձավ Տարածքային լեզվաբանության կարևորագույն սկզբունքներից մեկը։

Լեզուների տարածքային ուսումնասիրության հարցերով զբաղվել են հատկապես իտալացի նեոլինգվիստներ Մ․ Բարտոլին, Բ․ Տերաչինին, Զ․ Բոնֆանտեն, Զ․ Դևոտոն և ուրիշներ։ Առաջին անգամ սրանց մոտ է օգտագործվել «տարածական լեզվաբանություն» («linguistica spazia1е») տերմինը, որն այնուհետև փոխարինվել է «տարածքային լեզվաբանություն» («linguistica areale») տերմինով։

Ըստ տարածքային լեզվաբանության դպրոցի ներկայացուցիչների՝ լեզվի պատմության զարգացման ընթացքը ուսումնասիրել՝ նշանակում է որոշել․ 
*լեզվական երևույթների ժամանակագրական հաջորդականությունը, 
*նրանց ճառագայթման կենտրոնները, 
*նորաբանությունների առաջացման պատճառները։

Այս տեսանկյունից կարևոր է համարվում կենտրոնական և եզրային (նաև այլ տիպի) տարածքների որոշումը, քանի որ կենտրոնական տարածքը հաճախ աչքի է ընկնում նորաբանություններով, իսկ եզրայինը՝ հնաբանություններով։ Սա հնարավորություն է տալիս որոշելու լեզվական երևույթների հարաբերական ժամանակագրությունը և տարածման ուղղությունը։ Լեզուների՝ ավելի ուշ շրջանում ձեռք բերած ընդհանրությունները բացատրելու համար նեոլինգվիստները հենվում են Ն․ Ս․ Տրուբեցկոյի առաջ քաշած «լեզվամիության» գաղափարի վրա։ Այսպիսով, լեզուների զարգացումը՝ միմյանցից հեռանալը կամ միմյանց մոտենալը, կարելի է պատկերացնել ոչ միայն անընդհատ ճեղքման, բաժանման (տարամետ զարգացում), այլ նաև միմյանց փոխազդելու, մերձենալու (զուգամետ զարգացում) միջոցով։

Տարածքային լեզավաբանության համար կարևոր է նաև լեզվի ենթաշերտի հարցը, քանի որ հաճախ հենց ենթաշերտն է տվյալ լեզվում առաջացնում այնպիսի փոփոխություններ, որոնք այդ լեզուն տարբերում են ինչպես իր
նախկին վիճակից, այնպես էլ ցեղակից մյուս լեզուներից։ Ուշագրավ է, որ տարածքային լեզվաբանության մեթոդներով և սկզբունքներով ուսումնասիրված (Դ․ Սոլտայի կողմից) առաջին կոնկրետ լեզուն հայերենն է եղել։

## Գրականություն
*Գ. Ջահուկյան, Լեզվաբանության պատմություն, հ. 1, Երևան, 1960։ 
*Maкаев Э․, Проблемы индоевропейской ареальной лингвистики, М․— Л․,1964։
*Schmidt J․, Die Verwandtschaftsverhaltnisse der indogermanischen Sprachen, Weimar, 1872։ *Bartoli М․, Introduzione alia neolinguistica, Geneva, 1925։
*Bartoli М․, Saggi di linguistica spaziale, Torino, 1945։
*Solta G․, Die Stellung des Armenischen im Kreise der indogermanischen Sprachen, Wien, 1960։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Անդրբայկալյան երկրամաս

**Անդրբայկալյան երկրամաս** (), երկրամաս Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Չիտան։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Ամուրի և Իրկուտսկի մարզերի, Բուրյաթիա և Սախա-Յակուտիայի հանրապետությունների, ինչպես նաև Ղազախստանի և Մոնղոլիայի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անդրբայկալյան երկրամասի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Անդրբայկալյան երկրամաս
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Արթուր Բաղդասարյան (այլ կիրառումներ)

**Արթուր Բաղդասարյան** անունով հայտնի են հետևյալ անձինք՝
* Արթուր Բաղդասարյան, ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար, «Օրինաց երկիր» կուսակցության նախագահ
* Արթուր Բաղդասարյան, հատուկ ծառայությունների գործիչ։
Շիրակամուտի ջրանցք

**Շիրակամուտի ջրանցք**, *Նալբանդի ջրանցք*, ջրանցք Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Չիչխան գետի վերին հոսանքից, անցնում Շիրակամուտ գյուղ, ապա Հարթագյուղով ձգվում մինչև Մեծ Պարնի գյուղ։ Շահագործման է հանձնվել 1940 թվականին։ Երկարությունը 36&nbsp;կմ է, ջրթողունակությունը՝ 2 մ³/վ։ Ոռոգում է Հարթագյուղ, Ծաղկաբեր, Մեծ Պարնի, Խնկոյան, Շիրակամուտ, Լուսաղբյուր, Կաթնաջուր, Սարալանջ գյուղերի հողատարածքները։ 1988 թվականի երկրաշարժից ավերվել է, վերակառուցվել և շահագործման է հանձնվել 1998 թվականին։ Միջին դարերում ոռոգվել է Գեղարքունիք գավարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի ջրանցքներ
Կրասնոդարի երկրամաս

**Կրասնոդարի երկրամաս** (), երկրամաս Ռուսաստանի Դաշնությունում, Ռուսաստանի դաշնային սուբյեկտ։ Վարչական կենտրոնն է Կրասնոդար քաղաքը։

Սահմանակցում է Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի, Ստավրոպոլի երկրամասի, Կարաչայ-Չերքեզական և Ադըղեայի հանրապետությունների, մասամբ ճանաչված Աբխազիայի Հանրապետության հետ, ինչպես նաև՝ ծովային սահմանով Ղրիմի Հանրապետության հետ։

## Բնակչություն
; Բնակչության թիվ
Պետական վիճակագրության դաշնային ծառայության տվյալներով երկրամասի բնակչության թիվը կազմում է 5 513 804 մարդ (2016)։ Երկրամասը զբաղեցնում է երրորդ տեղը Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտների շարքում՝ ըստ բնակչության թվի՝ Մոսկվայից և Մոսկվայի մարզից հետո։ Բնակչության խտությունը կազմում է 73.05 մարդ/կմ² (2016)։ Քաղաքային բնակչության բաժինը կազմում է 54.32 % (2016)։

; Ազգային կազմ
Կրասնոդարի երկրամասի ազգային կազմը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով ունի հետևյալ տեսքը․

## Վարչատարածքային բաժանում

Կրասնոդարի երկրամասը բաժանվում է 45 մունիցիպալ կազմավորումների՝ 8 քաղաքային օկրուգների և 37 մունիցիպալ շրջանների։

**Քաղաքային օկրուգները և դրանց կենտրոնները.**
: I. քաղաք Կրասնոդար — ք. Կրասնոդար
: II. քաղաք Նովոռոսիյսկ — ք. Նովոռոսիյսկ
: III. քաղաք-բուժավայր Գելենջիկ — ք. Գելենջիկ
: IV. քաղաք Գորյաչի Կլյուչ — ք. Գորյաչի Կլյուչ
: V. քաղաք-բուժավայր Սոչի — ք. Սոչի
: VI. քաղաք Արմավիր — ք. Արմավիր
: VII. քաղաք-բուժավայր Անապա — ք. Անապա
: VIII. դաշնային տարածք Սիրիուս – քտա Սիրիուս

**Շրջանները և դրանց վարչական կենտրոնները.**
# Աբինսկի շրջան — ք. Աբինսկ
# Ապշերոնսկի շրջան — ք. Ապշերոնսկ
# Բելայա Գլինայի շրջան — գ. Բելայա Գլինա
# Բելորեչենսկի շրջան — ք. Բելորեչենսկ
# Բրյուխովեցկայայի շրջան — ստ. Բրյուխովեցկայա
# Վիսելկիի շրջան — ստ. Վիսելկի
# Գուլկևիչիի շրջան — ք. Գուլկևիչի
# Դինսկայայի շրջան — ստ. Դինսկայա
# Եյսկի շրջան — ք. Եյսկ
# Կավկազսկայայի շրջան — ք. Կրոպոտկին
# Կալինինսկայայի շրջան — ստ. Կալինինսկայա
# Կանևսկայայի շրջան — ստ. Կանևսկայա
# Կորենովսկի շրջան — ք. Կորենովսկ
# Կրասնոարմեյսկայայի շրջան — ստ․ Պոլտավսկայա
# Կռիլովսկայայի շրջան — ստ. Կռիլովսկայա
# Կրիմսկի շրջան — ք. Կրիմսկ
# Կուրգանինսկի շրջան — ք. Կուրգանինսկ
# Կուշչյովսկայայի շրջան — ստ. Կուշչյովսկայա
# Լաբինսկի շրջան — ք. Լաբինսկ
# Լենինգրադսկայայի շրջան — ստ. Լենինգրադսկայա
# Մոստովսկոյի շրջան — քտա Մոստովսկոյ
# Նովոկուբանսկի շրջան — ք. Նովոկուբանսկ
# Նովոպոկրովսկայայի շրջան — ստ. Նովոպոկրովսկայա
# Օտրադնայայի շրջան — ստ. Օտրադնայա
# Պավլովսկայայի շրջան — ստ. Պավլովսկայա
# Պրիմորսկո-Ախտարսկի շրջան — ք. Պրիմորսկո-Ախտարսկ
# Սևերսկայայի շրջան — ստ. Սևերսկայա
# Սլավյանսկի շրջան — ք. Կուբանի Սլավյանսկ
# Ստարոմինսկայայի շրջան — ստ. Ստարոմինսկայա
# Տբիլիսկայայի շրջան — ստ. Տբիլիսկայա
# Տեմրյուկի շրջան — ք. Տեմրյուկ
# Տիմաշյովսկի շրջան — ք. Տիմաշյովսկ
# Տիխորեցկի շրջան — ք. Տիխորեցկ
# Տուապսեի շրջան — ք. Տուապսե
# Ուսպենսկոեի շրջան — գ. Ուսպենսկոե
# Ուստ-Լաբինսկի շրջան — ք. Ուստ-Լաբինսկ
# Շչերբինովսկայայի շրջան — ստ. Ստարոշչերբինովսկայա

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Կրասնոդարի երկրամասի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամաս
Կատեգորիա:Ռուսաստանի երկրամասեր
Պյոտր Կրոպոտկին

**Պյոտր Ալեքսեևիչ Կրոպոտկին** (, ), ռուս հեղափոխական, անարխիզմի տեսաբան, աշխարհագրագետ-երկրաբան։

Անդամակցել է չայկովականների նարոդնիկական կազմակերպությանը, 1874 թվականին բանտարկվել է, երկու տարի անց փախել արտասահման։ Մասնակցել է անարխիստական կազմակերպությունների գործունեությանը։ 1917 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան։ Ընդունելով անարխիզմի հիմնադիրների հիմնական սկզբունքները, Կրոպոտկինը, ի տարբերություն Պրուդոնի, կողմնակից էր սոցիալական հեղափոխությանը, որն ըմբռնել էր ոչ որպես տարերային խռովություն, ինչպես Մ. Ա. Բակունինը, այլ ժողովրդի գիտակցական գործունեություն։

Ուսումնասիրել է  Հյուսիսային Մանջուրիայի և Սիբիրի առանձին շրջանների, Ֆինլանդիայի և Շվեդիայի սառցադաշտային նստվածքները։ Մշակել է Արևելյան Սիբիրի լեռնագրական սխեման, զբաղվել Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի յուրացման հարցերով  և  տեսականորեն հիմնավորել Ֆրանց Իոսիֆի երկրի գոյությունը։ 1903-04 թթ.  Կրոպոտկինն  առաջ է քաշել «Եվրասիա մայր ցամաքի չորացման» մասին հիպոթեզը։ Կրոպոտկինի անունով են կոչվում՝ լեռնաշղթա Պատոմի բարձրավանդակում, լեռնաշղթա և հրաբուխ Արևելյան Սայաններում, քաղաք Կրասնոդարի երկրամասում և Իրկուտսկի մարզում և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պյոտր Կրոպոտկինը standardebooks.org-ում

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ազատական սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Անարխիզմի տեսաբաններ
Կատեգորիա:Անարխիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս բնագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Շամբ (գետ)

**Շամբ**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Որոտանի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակի Իշխանասար լեռնազանգվածի հարավային լանջից՝ 2780&nbsp;մ բարձրությունից։ Երկարությունը 11,4&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 22&nbsp;կմ²։ Գետահովիտը ստորին հոսանքում V-աձև է։ Սնումը հիմնականում ձնաանձրևային է, վարարումը՝ ապրիլ-հունիսին։ Տարեկան միջին ծախսը 0,22 մ³/վ է։ Գետաբերանում է Շամբի ջրամբարը։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Կրոս (թեթև ատլետիկա)

մինի|Եվրոպայի կրոսի առաջնություն (2010)
**Կրոս**, (՝ կտրել-անցնել), վազք, քայլք դահուկներով, երթ հեծանվով, մոտոցիկլով, ավտոմոբիլով՝ բնական կտրտված տեղանքում։ Կազմում է ժամանակակից հնգամարտի բաղկացուցիչ մասը, բազմաթիվ երկրների զինված ուժերի ռազմասպորտային համալիրի նորմատիվներից է։

Կատեգորիա:Վազք
Կատեգորիա:Քայլք դահուկներով
Կատեգորիա:Աթլետիկա
Շնող (գետ)

**Շնող**, *Շինիխ, Շնողաջուր*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Դեբեդի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից։ Երկարությունը 20&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 114&nbsp;կմ²։ Կտրելով հրաբխային սարավանդը՝ առաջացնում է 1,5&nbsp;կմ երկարություն և մոտ 100&nbsp;մ խորություն կանիոնը։ Ունի խիստ մասնատված V-աձև հովիտ։ Տարեկան միջին ծախսը 0,8 մ³/վ է։ Ջրհավաք ավազանի մեծ մասն անտառապատ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։ Ավազանն անտառապատ է և լեռնային։ Ըստ ՀՀ Շրջակա միջավայրի մոնոթորինգի և թափոնների ուսումնասիրության մասին Տեղեկագրի գետի ջրի որակը գետաբերանի  հատվածում գնահատվել  է «վատ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեբեդ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Տարանցում

[thumb|«Յանտար» տարանցիկ գնացքը, որը [Լիտվայի տարածքով Մոսկվայից գնում է Կալինինգրադ]]
**Տարանցում**, տրանզիտ (լատ․ transitus — անցում), ուղևորների և բեռների փոխադրում մի վայրից մյուսը՝ անցնելով միջանկյալ վայրերով։ Երկաթուղային տրանսպորտում «տարանցում» հասկացությունը կիրառվում է ոչ միայն փոխադրումների, այլ նաև գնացքների ու վագոնների, իսկ գետային տրանսպորտում՝ երկու կամ մի քանի կից նավագնացությունների շրջանակներում և մի նավագնացության նավահանգիստ-նավամատույցների միջև կատարվող փոխադրումների նկատմամբ։

Տարանցիկ փոխադրումներ են կատարվում նաև խառը հաղորդակցությունների դեպքում, որին մասնակցում են երկաթուղիներ ու նավագնացություններ (գետային ու ծովային)։ Տարանցումն իրականացվում է և՛ երկրի ներսում, և՛ տարբեր երկրների միջև (մի երկրի ուղևորների ու բեռների փոխադրում մի այլ երկիր՝ անցնելով երրորդ երկրի տարածքով)։ 

Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Կատեգորիա:Լոգիստիկա
Պերմի երկրամաս

**Պերմի երկրամաս** (), երկրամաս Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Պերմ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Կիրովի և Սվերդլովսկի մարզերի, ինչպես նաև Բաշկորտոստան, Ուդմուրթական և Կոմի հանրապետությունների հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պերմի երկրամասի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Պերմի երկրամաս
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Պրիմորիեի երկրամաս

**Պրիմորիեի երկրամաս** (), երկրամաս Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Վլադիվոստոկ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Խաբարովսկի երկրամասի, ինչպես նաև Չինաստանի և Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության հետ, ունի ծովային սահման Ճապոնիայի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրիմորիեի երկրամասի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Պրիմորիեի երկրամաս
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կրոմանյոնյան մարդ

thumb|Կրոմանյոնյան մարդու գանգ
**Կրոմանյոնյան մարդ**, ուշ քարի դարի մարդկանց ընդհանրական անվանումը (առաջացել է Ֆրանսիայի Դորդոն դեպարտամենտի Կրո Մանյոն քարայրի անունից, ուր 1868 թվականին ֆրանսիացի հնագետ Լ. Լարտեն գտել է կրոմանյոնյան մարդու ոսկորներ)։

Ըստ մարդաբանական հատկանիշների՝ պատկանում է ժամանակակից մարդու (Homo Sapiens) տիպին։ Մասնագիտական գրականության մեջ Կրոմանյոնյան մարդ են անվանում միայն Եվրոպայի հնագույն բնակիչների այն տեղական խմբերը, որոնք կազմվածքով նման են Կրո Մանյոն քարայրից գտնված մարդուն, ունեն բարձր հասակ, երկար գանգ, լայն դեմք, ցածր ակնակապիճներ։ Կրոմանյոնյան մարդու բնորոշ գծերը երևում են նաև առավել ուշ շրջանների, ընդհուպ մինչև մեր օրերի բնակչության (օրինակ՝ Կանարյան կղզիների բնակիչների՝ գուանչիների) մեջ։

## Գրականություն
* Ռոգինսկի Յա., Լևին Մ., "Антропология", 1963 թ.
* Նեստրուխ Ֆ., "Происхождение человека", Մոսկվա, 1978 թ.

Կատեգորիա:Մարդկային էվոլյուցիա
Կատեգորիա:Պալեոլիթ
Կռզենի բարբառ

**Կռզենի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է դերբայավոր խմբի «ս» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ արևելյան խմբակցությանը։

Խոսվում է Ադրբեջանի Թովուզի շրջանում։ Բաղաձայնական համակարգը գրաբարյան է։ Ա, օ, ու ձայնավորները ձայնեղներից հետո քմայնանում են՝ ա, օ, ու (դաղձ, բուրդ, ձօր)։ էր, նէր-ից բացի ունի անի (քուռականի), նինք (մարդնինք), տինք (ախպերտինք) հոգնակիակերտները։ Հոլովական համակարգում առկա է 4 հոլովում՝ ի, ա, օ, ց։ Բացառականը կազմվում է էն, ներգոյականը՝ ըմ վերջավորությամբ։ Խոնարհման համակարգում սահմանականի անցյալն ու ըղձական ապառնին (ապրէյի՝ ապրում էի, ապրեի) և սահմանականի հավակատարն ու վաղակատարը (ապրած ըմ՝ ապրած եմ, ապրել եմ) նույն ձևն ունեն, կատարելին կազմվում է ժխտական դերբայով և օժանդակ բայով՝ դ նախամասնիկի հավելմամբ (գըձէդըմ՝ գցելու եմ, յէս դըմ բերի՝ ես եմ բերելու), պայմանական ապառնիի իմաստը արտահայտվում է վաղակատարի ձևերով (ասէլ ըս՝ կասես)։ Բացակայում են ապառնի դերբայը և պայմանականի ու հարկադրականի ձևերը։

## Գրականություն

* Բաղրամյան Ռ., «Կռզենի բարբառը», Երևան, 1961

Կատեգորիա:Ս ճյուղի բարբառներ
Կրեսոս

**Կրեսոս** (, մ.թ.ա 595-546 թվականներ), Լիդիայի վերջին թագավորը մեր թվարկությունից առաջ 560 թվականից։

Գրավել է փոքրասիական հունական քաղաքները (Եփեսոս, Միլեթ և այլն), նվաճել Փոքր Ասիայի արևմտյան մասը (մինչև Հալիս գետը)։ Պարսից արքա Կյուրոս Բ Մեծի դեմ պատերազմում պարտվել և գերվել է։ Հույն պատմիչների (Հերոդոտոս և ուրիշներ) տեղեկությունների համաձայն, Կրեսոսը դատապարտվել է այրման, սակայն ներում է ստացել Կյուրոսից, հին արևելյան սեպագիր սկզբնաղբյուրների համաձայն՝ մահապատժի ենթարկվել։ Կրեսոսի հարստության մասին լեգենդներ են հյուսվել։ Վկայակոչելով օտար աղբյուրները, Մովսես Խորենացին հայտնում է, որ Կրեսոսին պարտության է մատնել և գերել Հայոց արքա Արտաշես Ա և հրամայել է սպանել, ապա ներում է շնորհել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիդիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Ռայչիխինսկ

**Ռայչիխինսկ** (), քաղաք Ռուսաստանի Ամուրի մարզում։
Բնակչությունը՝ 19 962&nbsp;մարդ (2013)։ Հիմնադրվել է 1932 թվականին որպես գյուղ Ռայչիխա։ Գյուղի միջով անցնող Ռայչիխա գետից էլ գյուղը ստացել է իր անունը։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է 1944 թվականից։

Կատեգորիա:1932 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Աբրահամ Ա (Երուսաղեմի պատրիարք)

**Աբրահամ** (ծն. թ. անհտ.-669), Երուսաղեմի հայոց հոգևոր առաջնորդ, ապա՝ պատրիարք 638 թվականից։ Խալիֆ Օմար իբն ալ-Խատտաբից ձեռք է բերել անկախ պատրիարքության հրովարտակ, որով Երուսաղեմի հայոց պատրիարքությունն անջատվել է հունականից, հայոց սեփականություն է ճանաչվել սուրբ Հակոբյանց վանքն իր կալվածքներով և Բեթղեհեմի ծննդյան տաճարը։ Ասորիները, ղպտիները և հաբեշները ենթարկվել են նոր պատրիարքության իրավասությանը, հայերին տրվել է եկեղեցու զանգ հնչեցնելու իրավունք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երուսաղեմի հայոց պատրիարքներ
Հրեական ինքնավար մարզ

**Հրեական ինքնավար մարզ** (), ինքնավար մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Բիրոբիջան քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Ամուրի մարզի և Խաբարովսկի երկրամասի հետ, և հարավում Չինաստանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրեական ինքնավար մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հրեական ինքնավար մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կրևյան Ունիա

մինի|Լեհաստանն ու Լիտվան 1387 թվականին
**Կրևյան Ունիա**, Լիտվական մեծ իշխանության և Լեհաստանի միջև դինաստիական միության վերաբերյալ համաձայնագիր, ըստ որի, լիտվական մեծ իշխան Յագայլոն ամուսնանալով լեհ թագուհի Յադվիգայի հետ, հայտարարվում էր լեհ թագավոր։ Ստորագրվել է օգոստոսի 14-ին, Կրևո դղյակում (այստեղից էլ՝ անվանումը)։ Յագայլոն պարտավորվել է ընդունել կաթոլիկություն իր բոլոր հպատակների հետ միասին, Լեհաստանին միացնել Լիտվիայի մեծ իշխանության հողերը և օգնել վերադարձնելու Լեհաստանի կորցրած հողերը։ Կրևյան Ունիան նպաստեց լիտվացի, լեհ, ռուս, բելառուս, ուկրաինացի ժողովուրդների միավորմանը Տևտոնական օրդենի դեմ պայքարում։ Միաժամանակ Կրևյան Ունիան համապատասխանում էր լեհ ֆեոդալների (որոնք ձգտում էին զավթել Լիտվայի մեծ իշխանության մեջ մտնող ուկրաինական, բելառուսական և ռուսական հողերը), ինչպես նաև լիտվական իշխանների շահերին, որոնք հույս ունեին Լեհաստանի օգնությամբ շարունակել ռուսական հողերի զավթումը։

Կատեգորիա:Լեհ-լիտվական ունիաներ
Կատեգորիա:1385 Եվրոպայում
Կատեգորիա:Անձնական ունիաներ
Կրպակ

[մինի|Հուշանվերների կրպակ [Չիլիում]]
**Կրպակ**, փոքր խանութ կամ խանութ֊արհեստանոց՝ մանրավաճառքի համար։ Պատկանում է ճարտարապետական փոքր ձևերին։

Կրպակները կառուցվում են բաց երկնքի տակ կամ մեծ հասարակական շենքերի ներսում (թատերական ճեմասրահում, կայարանում, ցուցահանդեսներում և այլն)։ Անիի նվիրատվական արձանագրություններում *կրպակ* բառը հանդիպում է կուղպակ ձևով, դրանք վաճառատներում, առևտրական շարքերում, խանապարներում կցաշար կամ առանձին կանգնած թաղածածկ փոքր կառույցներ էին կամ նշված շենքերի բաղկացուցիչ մասը։ 

Կատեգորիա:Առևտրային կառույցներ
Աբրահամ Բոլորաձորեցի

**Աբրահամ Բոլորաձորեցի** (*Տեր Աբրահամ, Աբրահամ ծաղկող*, ), հայ մանրանկարիչ, նկարազարդող։ Աշակերտել է Դանիել Աստվածաբան րաբունապետին՝ Սևանավանքում։ Բոլորաձորի վանքի (Վայոց ձոր, Սրկղունք) առաջնորդ (1476 թվականից), Ավագտեր վարդապետի եղբորորդին։

## Կենսագրություն
[մինի|Ձախից՝ «Պայծառակերպություն» (Ավետարան, 1495)։ Ներքևում՝ Աբրահամը (ձախից) և եղբայրը՝ Զաքարիան։ Մանրանկարները կատարված են 1498-ին։ Աջից՝ [Մատթեոս առաքյալ|Մատթեոս ավետարանիչը (Ավետարան, 1475): Երկուսն էլ գտնվում են Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում)։]]
Բոլորաձորի վանքի (Բոլորաբերդի) վանական Աբրահամի անունը հիշատակվում է 1461 թվականից։ Ապրել է 15-րդ դարում։ Հայտնի մանրանկարիչ էր Սյունյաց աշխարհի Վայոց ձոր գավառի Բոլորաձորի վանքում։ 15-րդ դարի վերջերին Տաթևի վանքում ձեռագրեր է նկարազարդել, կատարելագործելով իր արվեստը, մեծապես օգտվել Գլաձորի և Տաթևի մանրանկարչության դպրոցների ավանդույթներից։ Նկարազարդել է 10 մատյան (Ավետարաններ (ձեռ. № 8409, 2634, 221, 7770, 6865, 5303), երկուսը՝ 1475 թվականին, 1482, 1495), Հայսմավուրք № 6268 (1474), Ճաշոց № 2781 (1476), Ճառընտիր № 942 (1478), Շարակնոց (№ 1579), պահվում է Մատենադարանում, մեկը՝ Երուսաղեմի (№ 3230), մեկը՝ Վիեննայի (№ 403), երկուսը՝ Էջմիածնի (№ 129, 322) մատենադարաններում, որոնցում նկատելի է Գլաձորի մանրանկարչության դպրոցի և Թորոս Տարոնացու ազդեցությունը (ձեռ. № 5303), օրինակել է Մանրուսմունք (1484) և այլն։ Ձեռագրերում զետեղել է նաև պատվիրատուների նկարները, լուսանցքներում թողել բացատրական ոտանավորներ։ 1495 թվականի ավետարանի «Պայծառակերպության» նկարի ցածում Աբրահամը տեղավորել է իր և եղբոր՝ Զաքարիայի պատկերները (թվագրված ՋԽԷ֊1498)։ Նրա բազմաթիվ պատկերազարդումները հայ միջնադարյան մանրանկարչության կարևոր էջերից են, կատարված են վարպետությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ», Խաչիկյան Լ. Ս., մաս 1-2, Ե., 1958֊1967

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Աբրահամ Սևանեցի

**Աբրահամ Սևանեցի** (), XV դարի հայ փորագրիչ և քանդակագործ։

## Կենսագրություն
[մինի|[Սևանավանքի Սուրբ Առաքելոց եկեղեցու հարավային դուռը (1486): Հայաստանի պատմության թանգարան:]]
1486 թվականինին ծաղկենկար քանդակազարդել է Սևանի Առաքելոց եկեղեցու հարավային դուռը (ընկուզենու փայտից) շրջանակով։ Դռան ճակատին պատկերված է ծալապատիկ նստած աստվածը, որ հիշեցնում է Բուդդայի արձանները, նրանից ներքև Բարեխոսի, ապա Հոգեգալուստի տեսարաններն են. վերնատան տակ, մեջտեղի կամարում տեղավորված երեք ֆիգուրներով խմբաքանդակը խորհրդանշում է ազգերի խմբակցությունը։ Աշխատանքը կատարված է պատկերագրության և զարդարանքի գեղարվեստական նուրբ զուգորդմամբ, քանդակման բարձր տեխնիկայով և մեզ հասած այդօրինակ լավագույն նմուշներից է։ 1986 թվականի դրությամբ դուռը գտնվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում (Երևան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Անվաորդեր

**Անվաորդեր** (), առաջնախոռոչային որդերի տիպ։ Հայտնի է մոտ 1500 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք, հիմնականում քաղցրահամ ջրամբարներում, խոնավ հողերում։
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը (երկարությունը՝ 0, 04-2, 5 մմ) որդանման է կամ գնդաձև, կազմված է գլխից, իրանից և պոչային մասից կամ ոտքից։ Մարմնի ծածկույթն արտադրում է կուտիկուլա, որը, հաստանալով, հաճախ առաջացնում է պաշտպանական զրահ և ծածկում իրանը կամ նրա մի մասը։ Շուրջբերանային թարթիչներն առաջացնում են գայլիկոնային ապարատ, որը ծառայում է կենդանու շարժման և սննդի ընդունման համար։ 	
## Ներքին կառուցվածք
Նյարդային համակարգը բաղկացած է վերկլանային հանգույցից և այդտեղից դուրս եկող նյարդերից։ Արյան և շնչառության համակարգեր չունեն։ Արտաթորության օրգանները նախաերիկամներն են։
## Բազմացում և զարգացում
Բաժանասեռ են, արուն փոքր է էգից։ Բազմանում են կուսածնությամբ և սեռական սերունդների հաջորդականությամբ։ Սնվում են միաբջիջ ջրիմուռներով, միկրոօրգանիզմներով։
## Կենսաբանական նշանակություն
Անվաորդերը կարևոր նշանակություն ունեն ջրամբարների ինքնամաքրման համար։ Ձկների և այլ կենդանիների կեր են։

Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր
Սեն-Սեն Դենի

**Սեն-Սեն Դենի** (ֆրանսերեն՝ *Seine-Saint-Denis*), դեպարտամենտ Փարիզի շրջակայքում։
* Սեն-Սեն Դենի դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 93։

## Պատմագրական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|240px|Սեն-Սեն-Դենի դեպարտամենտի պրեֆեկտուրայի շենքը [Բոբինյի քաղաքում։]]
Ստեղծվել է 1968 թ. հունվարին։ Տեղական սլենգով հայտնի է "**quatre-vingt treize**" (այսինքն՝ "իննսուներեք) կամ` "**neuf trois**" (այսինքն՝ "ինը երեք") անուններով, որոնցով հիշեցվում են դեպարտամենտի կարգային 93 թիվը։

Սեն-Սեն Դենիի Քլիշի-սու-Բուա համայնքը 2005 թ. հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին դարձավ անկարգությունների ասպարեզ, զոհվեց երկու երիտասարդ, վառվեց 9000 մեքենա, ձերբակալվեց 3000 խռովարար։

Բնակչությունը մեկ միլիոն 502.3 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Գտնվում է Փարիզից դեպի հյուսիս-արևելք։ Տարածքը 236 քառ.կմ է, ամենափոքր դեպարտամենտներից մեկն է։ Սեն-Սեն-Դենին երկու այլ դեպարտամենտների՝ Օ դը Սենիի և Վալ-դը-Մարնի հետ միասին օղակի մեջ են առնում Փարիզը և ձևավորում են «Փոքր թագ» անունով հայտնի շրջանը։
Այս երեք դեպարտամենտները Փարիզի և չորս այլ դեպարտամենտների հետ միասին ձևավորում են Իլ-դը-Ֆրանս երկրամասը։

## Մշակույթ
Հիփ-հոփի որոշ դերասաններ ծագումով Սեն-Սեն-Դենիից են։ Դրանց թվում են Ֆրանսիայում առաջատար հիփ-հոփ խմբերից մեկը՝ NTM-ը, ինչպես նաև՝ Lord Kossity-ն և Sefyu-ն։

## Տեսարժան վայրեր

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կրոնական տոներ

**Կրոնական տոներ **, կրոնա-դիցաբանական կարևոր անցքերի, իրադարձությունների և անձնավորությունների պատվին սահմանված օրեր։ Կրոնական տոները պաշտամունքի կարևոր մաս են և նշվում են հատուկ արարողություններով, շուքով ու հանդիսավորությամբ, ուղեկցվում թատերական տեսարաններով, երգեցողությամբ, երաժշտությամբ, պարերով ու խնջույքներով, երբեմն՝ զոհաբերությամբ։ Կրոնական տոներն առաջացել են նախնադարյան հասարակարգում՝ սերտորեն առնչվելով մոգական արարողություններին, տոտեմի պաշտամունքին և մարդկանց հիմնական կենսապայմաններին՝ երկրագործությանը (ցանք, արգասավորում, բերքահավաք), անասնապահությանը (բեղմնավորում, ծին, կիթ), որսորդությանը։ Դասակարգային հասարակարգում կրոնական տոները ստացել են համապետական բնույթ, ամփոփվել պաշտոնական տոնացույցներում։ Հեթանոսական Հայաստանում կրոնական տոներին են նվիրված եղել Նավասարդին, հայոց դիցաբանի աստվածներին (Արամազդ, Սիհր, Վահագն, Տիր, Անահիտ, Աստղիկ, Նանե)։ Քրիստոնեական եկեղեցու կրոնական տոները հիմնականում հինկտակարանային և հեթանոսական տոների ժառանգություն են։ Զատիկը՝ գարնանային օրահավասարին տոնվող պասեքի, Հոգեգալուստը՝ Մովսես մարգարեին աստծո 10 պատվիրանների նվիրաբերման հին կտակարանային տոնի, Ծննդյան տոնը՝ եգիպտական Օսիրիսին, փոքրասիական Կիբելային կամ հունական Դիոնիսոսին նվիրված ծննդյան տոների վերափոխումն էր։ Քրիստոնեական կրոնական տոներին են նվիրված նաև Մարիամ Աստվածածնին, Հովհաննես Մկրտչին, Առաքյալներին, սրբադասված գործիչներին։ Իսլամի կրոնական տոները նույնպես ժառանգված են հեթանոսությունից (Ղուրան-բայրամ, Ուրազա-բայրամ) կամ նվիրված են Մուհամմեդ մարգարեին (Մավլիդ, Միրաջ)։ Քրիստոնեական եկեղեցիները նշում են համաքրիստոնեական, ինչպես նաև իրենց պատմությանը, ավանդույթին ու դոգմաներին վերաբերող յուրահատուկ տոներ։ Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու կրոնական տոներն են Այլակերպությունը (հեթանոսական Վարդավառը), Աստվածահայտնությունը, Խաչվերացը, Տյառնընդառաջը, Գրիգոր Լուսավորչին, Թարգմանչաց, Վարդանանց, սրբադասված գործիչների, համաշխարհային առաջին և երկրորդ պատերազմների զոհերի, Սարդարապատի հերոսամարտում ընկածների հիշատակին նվիրված տոները և այլն։ Կրոնական տոների նպատակն է հավատացյալների մեջ ամրապնդել կրոնի հեղինակությունը, «ապացուցել» եկեղեցու կամ տվյալ կրոնական կազմակերպության հավատարմությունը քարոզած գաղափարներին։ 

Կատեգորիա:Կրոնական տոներ
Անտառաբու

thumb|''Strix aluco sylvatica''
**Անտառաբու** (), բվերի ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, քիչ տարածված, հազվագյուտ։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 37-39 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 94-104 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 450-685 գ։ Էգը խոշոր է արուից։ Մարմնի ընդհանուր փետրածածկը մոխրագույն է, վերևից՝ սպիտակ պտերով, ներքևից՝ լայն, մուգ խայտերով։ Գլուխը կլորավուն է, աչքերը՝ մուգ, կտուցը՝ բաց գույնի։ Հազվադեպ հանդիպում են նաև նարնջադարչնագույն փետրածածկով, մոխրագույն կտուցով անհատներ։ Բացառապես գիշերային թռչուն է։ Հեշտությամբ կարելի է ճանաչել ձայնից՝ արձակում է երկու կռինչ՝ հաջորդվող դադարով, ապա՝ երկարաձգված տատանվող մեկ կռինչ։ Բնակվում է սաղարթավոր անտառներում (Հայաստանում՝ հյուսիսային մարզերի)։

## Սննդառություն
Սնվում է մկնակերպ կծողներով, թռչուններով։

## Բազմացում և զարգացում
Բնադրում է ապրիլ-մայիսին՝ ծառերի փչակներում կամ ագռավի, կաչաղակի հին բներում։ Դնում է 47 մմ տրամագծով, սպիտակ 2-5 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 30 օր։ 30-35 օրական ձագերը կարող են թռչել։

Օգտակար է, կարիք ունի պաշտպանության։

Կատեգորիա:Բվեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Անտառակտցար

thumb|''Scolopax rusticola rusticola''
**Անտառակտցար** (), մորակտցարների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, հազվագյուտ։
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 33-35 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 56-60 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 270-305 գ։
Մարմինը գեր է, պոչը և թևերը՝ լայն։ Գլուխը մեծ է, ճակատը՝ դարչնագույն-դեղին, գագաթին կան լայնակի մուգ լայն շերտեր։ Մուգ աչքերը շերտավոր դիմային մասի վրա բավական բարձր են դասավորված։ Կտուցը երկար է, ուղիղ, ծայրը՝ մուգ։

Մարմինը վերևից դարչնագույն-կարմիր է՝ սև, նարնջագույն և սպիտակ խճճված նախշերով, ներքևից՝ հավասարաչափ զոլավոր։ Ոտքերը հաստ են, մոխրավուն-վարդագույն։ Գործունյա է արշալույսին, մթնշաղին և գիշերը։ Վտանգի դեպքում թռչում է գետնից ոչ բարձր, թևերի սուլոց արձակող թափահարումներով ճեղքում է օդը և բեկբեկուև թռիչքով անհետանում թաքստոցում։ Բնակվում է խոնավ անտառներում, տնկարկներում, պտղատու և խաղողի այգիներում։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, հիմնականում՝ որդերով։

## Բազմացում և զարգացում
Արուն էգի հետ մշտական զույգ չի կազմում։ Զուգավորման ընթացքում զուգընկերոջն անընդհատ փոխում է։ Բնադրում է գետնին։ Բույնը փոսիկ է, ցամքարը՝ տերևներից։ Դնում է 44 մմ տրամագծով, բաց վարդագույն երանգով դարչնագույն՝ դարչնագույն պտերով 4 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 20-24 օր։ Վտանգի դեպքում նորելուկ ձագերին կտուցով բռնած կամ դեպի լքարմինը ծալած ոտքերի արանքում տեղափոխում է անվտանգ վայր։

Բացարձակ անտառային տեսակ է, կատարյալ վարպետությամբ թռիչքով հաղթահարում է ծառախիտ տարածությունները։ Հանրածանոթ է սիրողական և մարզական որսով զբաղվողներին և առանձնահատուկ գեղագիտական հաճույք է պատճառում։
 

Կատեգորիա:Մորակտցարներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Արչիբալդ Ջոզեֆ Քրոնին

**Արչիբալդ Ջոզեֆ Քրոնին** (, ), շոտլանդացի գրող և բժիշկ։

## Կենսագրություն
1931 թվականին հրատարակել է «Բրոուդիի ամրոցը» վեպը, որի հիման վրա ստեղծված դրաման 1963 թվականին բեմադրվել է Երևանում։ «Աստղերը նայում են ներքև» (1935) սոցիալական վեպի կենտրոնում ժողովրդից դուրս եկած հերոսի կերպարն է։ «Միջնաբերդ» (1937) վեպում բացահայտված է գիտության և հարստանալու կապիտալիստական տենչի հակասությունը։ 1939-1945 թվականներին Կրոնինն ապրել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ «Երկնքի բանալիները» (1941) վեպը ցույց է տալիս գրողի ուտոպիական-կրոնական տրամադրությունները։ Քրոնինի «Յուպիտերը ծիծաղում է» (1940) պիեսում բուրժուական եսամոլությանը հակադրված են վերացական հումանիստական իդեալներ։ Գրել է նաև «Խաչակրի արձանը» (1956), «Հյուսիսային լույսը « (1958) և այլ վեպեր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Dale Salwak: *A. J. Cronin.* Boston: Twayne 1985. (Twayne's English authors series; 398) ISBN 0-8057-6884-X
* Dale Salwak: *A. J. Cronin. A reference guide.* Boston, Mass.: Hall 1983. ISBN 0-8161-8595-6
* Alan Davies: *A. J. Cronin : the man who created Dr Finlay*, Richmond : Alma Books, 2011, ISBN 978-1-8468-8112-1

Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի բժիշկներ
Պորտու

**Պորտու** (), քաղաք Պորտուգալիայում։ Բնակչությունը՝ 221 800 մարդ (2008) ։ Նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է մայրաքաղաք Լիսաբոնից հետո։ Գտնվում է Լիսաբոնից 270 կմ դեպի հյուսիս։ Քաղաքի կենտրոնը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։

2011 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 240 հազար, իսկ Մեծ Պորտու ագլոմերացիայում ապրող մարդկանց ընդհանուր թիվը՝ ավելի քան 2,1 միլիոն։ Երկրի մայրաքաղաք Լիսաբոնի հետ մեկտեղ՝ Պորտուն ընդգրկված է աշխարհի գլոբալ քաղաքների ցանկում (ըստ GaWC-ի) և համարվում է համաշխարհային տնտեսական համակարգի կարևորագույն օղակ։

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պորտուգալիայում
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի քաղաքներ
Էվորա

**Էվորա**, (. ), քաղաք Պորտուգալիայի արևելյան մասում, երկրի մայրաքաղաք Լիսաբոնից 120&nbsp;կմ հեռավորության վրա։ Նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։

Բնակչությունը՝ 56 596&nbsp;մարդ (2011)։ Զբաղեցնում է 1307,08&nbsp;կմ2 տարածք։

Էվորան ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Համաշխարհային ժառանգության ցանկում»՝ շնորհիվ իր լավ պահպանված պատմական կենտրոնի, որը հայտնի է տարբեր ժամանակաշրջաններ ներկայացնող բազմաթիվ ուշագրավ հուշարձաններով՝ ներառյալ հին հռոմեական տաճարը։

*Expresso* լրագրի իրականացրած ուսումնասիրության արդյունքների համաձայն՝ Էվորան Պորտուգալիայում երկրորդ տեղն է գրավում ապրելու լավագույն պայմաններ ապահովող բնակավայրերի ցանկում, իսկ ըստ Մինյուի համալսարանի 2006 թվականին կատարած հետազոտության եզրահանգման՝ երկրի 18 շրջկենտրոնների մեջ առաջինն է տնտեսական մրցունակության տեսակետից։

## Քույր քաղաքներ
Էվորան բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

* Անգրա դու Էրոիզմու
* Շարտր
* Ղազվին
* Մոզամբիկ կղզի
* Սուզդալ

## Պատկերասրահ

File:Templo_de_Évora_e_Catedral.jpg|Հինհռոմեական տաճարը (ձախից) և քրիստոնեական տաճարը՝ երկրորդ պլանում
File:Praca_do_Giraldo,_Evora,_Alentejo,_Portugal,_28_September_2005.jpg|*Praça do Giraldo*-ն
File:Sé_Évora.JPG|*Sé de Évora*, Ալենտեժու
File:Evora_Portugal.JPG|Տեսարան քաղաքի կենտրոնից
File:Igreja do Santo Antao Praca do Giraldo Evora.jpg|Եկեղեցի
File:Cidade_de_Évora.jpg|Քաղաքի համայնապատկերը


### Կլիմա
Էվորային բնորոշ է միջերկրածովյան կլիման (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ *Csa*)՝ շոգ ու չոր ամառներով և մեղմ, խոնավ ձմեռներով (ձյուն խիստ հազվադեպ է տեղում)։ Հաճախակի են երաշտները, նկատվում են անապատացման նշաններ As is typical of the interior Alentejo, Évora is prone to severe heat extremes with an all-time record of .:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* քաղաքի պաշտոնական կայքը
*
*
* Town Hall official website
* Évora´s Article by Gina Modesto in Accessible Travel Magazine, October 2007 (Error 404 2009-6-4)
* Map of Évora
* Évora Bilíngue PT/BG
*Évora Tourism Office - '''Évora Tour Guide'''

Կատեգորիա:1166 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պորտուգալիայում
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի քաղաքներ
Վալ դը Մառն

**Վալ դը Մառն** (ֆրանսերեն՝ *Val-de-Marne*), դեպարտամենտ Փարիզի շրջակայքում։
* Վալ դը Մարն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 94։

## Պատմագրական տեղեկություններ
մինի|ձախից|160px|«Փոքր թագ» տարածքը
Ստեղծվել է 1968 թ. հունվարին։

Բնակչությունը մեկ միլիոն երեք հարյուր հազար է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Գտնվում է Փարիզից դեպի հարավ-արևելք։ Տարածքը 245 քառ.կմ է, ամենափոքր դեպարտամենտներից մեկն է։ Վալ-դը-Մարնը երկու այլ դեպարտամենտների՝ Օ դը Սենիի և Սեն Սեն Դենիի հետ միասին օղակի մեջ են առնում Փարիզը և ձևավորում են «Փոքր թագ» անունով հայտնի շրջանը։
Այս երեք դեպարտամենտները Փարիզի և չորս այլ դեպարտամենտների հետ միասին ձևավորում են Իլ-դը-Ֆրանս երկրամասը։

## Տեսարժան վայրեր

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:Իդ դե Ֆրանս
Կատեգորիա:1968 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչական բաժանում
Նենեցյան ինքնավար շրջան

**Նենեցյան ինքնավարշրջան** (), ինքնավար շրջան Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Նարյան Մար քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Արխանգելսկի և Տյումենի մարզերի հետ, և հարավում Կոմի Հանրապետության հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նենեցյան ինքնավար շրջանի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Նենեցյան ինքնավար օկրուգ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգ

**Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգ** (), ինքնավար օկրուգ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Սալեխարդ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Նենեցյան և Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգների, Կոմի Հանրապետության և Կրասնոյարսկի երկրամասի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Յամալ-Նենեցյան ինքնավար շրջան
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կատեգորիա:Սիբիր
Ռադոմ

**Ռադոմ**, () քաղաք կենտրոնական Լեհաստանում, Մլեչնա գետի վրա, մայրաքաղաք Վարշավայից 100 կմ հարավ։ Մինչև 1999 թ. եղել է Ռոդոմյան վոևոդության կենտրոնը, 1999 թ. վարչական բարեփոխումներից հետո մտել է Մազովեցի վոևոդության կազմ։ Բնակչությունը՝ 227 309 մարդ։ Այժմյան Ռադոմի տարածքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս 8-9-րդ դարերում։ Որպես քաղաք՝ առաջին անգամ հիշատակվել է 1155 թ.։

## Քույր քաղաքներ
*  Մագդեբուրգ, Գերմանիա 
*  Ստարա Զագորա, Բուլղարիա

## Հայտնի մարդիկ
* Միկոլայ Ռադոմսկի — միջնադարյան կոմպոզիտոր
* Յան Կոխանովսկի — Վերածննդի շրջանի պոետ
* Լեշեկ Կոլակովսկի — փիլիսոփա և ակնարկագիր
* Յացեկ Մալչևսկի — նկարիչ
* Յան Պավլովսկի — համր ֆիլմերի դերասան և ռեժիսոր
* Իսրայել Ռաբոն — լեհահրեա գրող, պոետ
* Վիկտոր Մաերչակ — բժիշկ, բոլշևիկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մազովեցյան վոյեվոդության քաղաքներ
Չուկոտկայի ինքնավար շրջան

**Չուկոտկայի ինքնավար շրջան** (), ինքնավար շրջան Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի Դաշնության միավոր։ Մայրաքաղաքն է Անադիր քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Մագադանի մարզի, Կամչատկայի երկրամասի և Սախա-Յակուտիայի հանրապետության հետ, և արևելքում ունի ծովային սահման ԱՄՆ-ի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չուկոտկայի ինքնավար շրջանի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Չուկոտկայի ինքնավար շրջան
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Մարյան Կրուշելնիցկի

**Մարյան Միխայլովիչ Կրուշելնիցկի** (, ), ուկրաինացի խորհրդային դերասան և ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1944)։

Աշխատել է «Բերենզիլ» (1924 թ.-ից՝ դերասան, 1933 թ.-ից՝ գլխավոր ռեժիսոր), Իվան Ֆրանկոյի անվան ուկրաինական (Կիև, 1952 թ.-ից՝ դերասան, 1954 թ.-ից՝ գլխավոր ռեժիսոր) թատրոններում։ Լավագույն դերերից են՝ Տարաս (Կուլիշի «Սինա Մազայլո»), Գավրիլա (Կոռնեյչուկի «Բոգդան Խմելնիցկի»), Արկաշկա (Ա. Օստրովսկու «Անտառ»)։

Բեմադրել է Կոչերգայի «Տուր սրտին ազատություն...», Կոռնեյչուկի «Դնեպրի վրա» և այլ գործեր։ 1926 թ.-ից նկարահանվել է կինոյում։ Դասավանդել է Խարկովի (1946 թ.-ից, 1947 թ.-ից՝ պրոֆեսոր) և Կիևի (1952 թ.-ից) թատերական ինստիտուտներում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1947, 1948)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:1897 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:1963 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 5 մահեր
Կատեգորիա:Կիև քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ
Կենտրոնական դաշնային շրջան (ՌԴ)

**Կենտրոնական դաշնային շրջան**, վարչական միավորում Ռուսաստանի արևմտյան մասում։ Կազմավորվել է ՌԴ նախագահի 2000 թվականի մայիսի 13-ի հրամանով։ Ներառում է 18 մարզեր և մեկ դաշնային նշանակության քաղաք։

## Արտաքին հղումներ
* Կենտրոնական դաշնային շրջանի հանրային խորհուրդի կայքը 
* Կենտրոնական դաշնային շրջանի օրենսդրությունը 

*
Պյոտր Կրուչենյուկ

**Պյոտր Աքսենտևիչ Կրուչենյուկ** (), մոլդովացի խորհրդային գրող։

ԽՄԿԿ անդամ 1942 թ.-ից։ Ավարտել է Մ. Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը (1958 թ.)։ Հրատարակել է «Կյանքի ճառագայթներում» (1939 թ.), «Ճակատային բանաստեղծություններ» (1942 թ., Ռուսաստան), «Թարմ ակոսներ» (1948 թ.), «Գարնան երթը» (1951 թ.), «Մենք բարեկամներ ունենք» (1960 թ.) ժողովածուները, «Համազարկեր» (1970 թ., արձակ) գիրքը, «Տոհմից-տոհմ» (1960 թ.), «Զրույց մարդկանց հետ» (1965 թ.) և այլ հրապարակախոսական ժողովածուներ։

Կատեգորիա:1917 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի գրողներ