open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վաչե Նալբանդյան

**Վաչե (Վաչիկ) Սմբատի Նալբանդյան ** (]), հայ խորհրդային գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1969), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1994, թղթակից անդամ՝ 1971)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1990)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1966 թվականից։

## Կենսագրություն
Վաչե Նալբանդյանը ծնվել է 1919 թվականի փետրվարի 25-ին Նոր Բայազետում։ 1936 թվականին ավարտել է  տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1936-1967 թվականներին որպես դաստիարակ աշխատել է հայրենի քաղաքի մանկատանը։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը  գերազանցության դիպլոմով։ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, Հյուսիսային Կովկասում մղված մարտերին և արժանացել է մի շարք շքանշանների ու մեդալների։

## Գործունեությունը
1948-1950 թվականներին եղել է ՀԿԿ Երևանի Կիրովյան շրջկոմի քարտուղար, 1950-1952 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի կուսակցական օրգանների բաժնի վարիչ։

1952-1953 թվականներին եղել է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի տնօրեն, 1953-1956 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի կուսակցական օրգանների բաժնի վարիչ, 1956-1965 թվականներին՝ Երևանի համալսարանի պրոռեկտոր, 1965-1977 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն։ 1966 թվականից Հայաստանի գրողների միության անդամ։ 1978 թվականից ՀԽՍՀ ԳԱ Նախագահությանն առընթեր գրադարանային խորհրդի նախագահն է և հիմնակազմ գրադարանի տնօրենը։

Նալբանդյանի աշխատությունները հիմնականում վերաբերում են հայ հին և միջնադարյան գրականության պատմությանը՝ «Վարդանանց պատերազմը և Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանքը» (1955), «Թբիլիսին հայ մատենագրության մեջ» (1958, հայկական, ռուսական, վրացական), «Եղիշե» (1959) և այլն։ Խորհրդահայ պատմավիպագրությանն է նվիրված նրա «Գրողը և պատմությունը» (1970) աշխատությունը։ Ռուսերեն հրատարակել է «Եղիշե» (1972) մենագրությունը, համահեղինակ է «Հայ գրականություն» (1976, ռուսական) բուհական դասագրքի։

Մասնակցել է «Հայ նոր գրականության պատմություն» ակադեմիական հրատարակության 4-րդ (1972) և 5-րդ (1979) հատորների խմբագրման աշխատանքներին։ Նալբանդյանը 1954-1963 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ, 1956-1958 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի բյուրոյի անդամության թեկնածու։ ՀԽՍՀ 4-6 գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ, 1959-1967 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի տեղակալ։ Նալբանդյանը վախճանվել է 1998 թվականի փետրվարի 28-ին Երևանում։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։

## Պարգևներ
* Հայրենական մեծ պատերազմի II աստիճանի շքանշան, մեդալներ
* ՀԽՍՀ ԳԱ 1982 թվականի վաստակագիր

## Երկեր
* Վարդանանց պատերազմը և Դ. Դեմիրճյանի «Վարդանանքը», 1955, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 263 էջ։
* Թբիլիսին հայ մատենագրության մեջ (սկզբից մինչև 18-րդ դարի վերջը), Երևան, 1958, 170 էջ։
* Եղիշե, Երևան, 1959, 182 էջ։
* Սայաթ-Նովա, Սովետական Գրող, 1987,192 էջ։
* Գրիգոր Նարեկացի, 1990։
* Գրողը և պատմությունը, Երևան, «Հայաստան», 1970, 552 էջ։

## Աղբյուրներ
* Վաչե Նալբանդյան, Պատմաբանասիրական հանդես №1, 1998, էջ 278-279

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Տիգելային հալում

մինի|Գրաֆիտային տիգել
**Տիգելային հալում**, տիգելային պրոցես, հրահեստ նյութերից պատրաստված անոթներում՝ տիգելներում, մետաղների և դրանց համաձուլվածքների ստացման պրոցես։ Հալման ենթակա մետաղով լցված տիգելը դրվում է փայտածուխով, կոքսով, մազութով, այրվող գազով կամ էլեկտրական էներգիայով ջեռուցվող վառարանի մեջ։ Հալվող մետաղի հետ վառելիքի կամ այրման արգասիքների շփումն ու փոխազդեցությունն աննշան են, որի շնորհիվ էլ հալվող մետաղն ստացվում է մաքուր։ Տիգելային հալում մետաղների և համաձուլվածքների հալման հնագույն եղանակներից է։ Այս եղանակով պղնձից և նրա համաձուլվածքներից ձուլուկների պատրաստման մասին են վկայում պեղումների ժամանակ հայտնաբերված կավե հրահեստ տիգելները կամ դրանց մնացորդները։ մեծ քանակությամբ տիգելներ են պեղվել Հայաստանի մի շարք հնագույն մետալուրգիական կենտրոնների (հիմնականում Մեծամորի) տարածքում։ Հնագույն ժամանակներում բարձրորակ պողպատների ստացման նպատակով կիրառվող տիգելային հալում և այդ պողպատների մշակումը մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում, քանի որ դրանց շնորհիվ ստացված պողպատներն ունեցել են բարձր կիրառական հատկություններ։ Այս եղանակով են հալել և մշակել հատուկ պողպատները (բուլատ, դամասկ), որոնցից պատրաստված սառը զենքը (դանակներ, դաշույններ, սրեր) մեծ համբավ է ունեցել բացառիկ ամրության, ճկունության ու սրության շնորհիվ։ Սկսած XVIII դարի կեսերից Եվրոպայում, ինչպես նաև Ուրալում բարձրորակ պողպատների տիգելյան հալման եղանակը զգալիորեն կատարելագործվել է երկաթի ցեմենաացման և խարամի շերտի տակ ընթացող հալման շնորհիվ։ Տիգելյան հալումը կիրառվում է նաև մեր ժամանակներում՝ որպես գունավոր մեաաղների ու դրանց համաձուլվածքների հալման և ձուլուկների պատրաստման պարզ եղանակ։ 

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Հայկական աղաման

**Հայկական աղաման**, հայկական խեցեգործությանը ներհատուկ կավից պատրաստված աղամանների տեսակ։

## Պատմություն
Հայկական աղամանները սկսել են պատրաստել դեռևս հնագույն ժամանակներում, երբ Հայաստանում տիրապետողը բազմաստվածությունն էր։ Աղամանները խորհրդանշում էին հին հայկական մայրության և գեղեցկության աստվածուհի Անահիտին. և ըստ ավանդույթի դրանք պատրաստում էին կանայք։

## Ձևը
Աղամաններն իրենցից ներկայացնում էին հղի բաց փորով կանանց, որոնց մեջ էլ հենց պահում էին աղը։ Ի տարբերություն մյուս աղամանների, հայկական աղամանը կարող է հասնել շատ մեծ չափսերի։ Ըստ ժողովրդագրական հիշատակումների այս աղամանները դրվում էին թոնրատան օջախի մոտ։ Հայկաձորի պեղումների ժամանակ գտնված աղամանի կնոջ գլխի և ուսերի վրայի օղակաձև զարդանախշերը ըստ որոշ ազգագրագետների լուսապսակներ են, կամ կոտոշների նշաններ են, որոնք հատուկ են վաղ բրոնզի դարին։ Աղամանի վրա պահպանված ֆիգուրները պարում են նախնիների հիշատակին նվիրված պար՝ գորանի։

## Գտածոներ
Կանացիակերպ աղամաններ են գտնվել բազմաթիվ հնավայրերում՝ Մեծամորում մ․ թ․ ա․ 19-20-րդ դարերի, Շիրակի նարզում, Կարմրաքարի հնավայրի պեղումների ժամանակ, Արտաշատի բրոնզեդարյան դամբարաններից Անիի քարանձավային արվարձանում գտնված կանացիակերպ աղամանները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական խեցեգործություն
Կատեգորիա:Հայկական խոհանոցային գործիքներ
Սևերին Նալիվայկո

**Սևերին (Սեմերի) Նալիվայկո** (, , ), հակաավատատիրական գյուղացիական-կազակային ապստամբության ղեկավար Ուկրաինայում և Բելառուսիայում։

Մասնակցել է կազակների՝ թուրքերի և թաթարների դեմ ռազմական արշավներին։ 1594 թվականին գլխավորել է գյուղացիական ապստամբություն աջափնյա Ուկրաինայում։ Այնուհետև նրան են միացել ապստամբ ռեեստրային (գրանցված) կազակները։ Լեհական զորքերի դեմ մարտերից հետո անցել են Դնեպրը և հիմնել ճամբար, սակայն 1595 թվականին կազակական վերնախավը մատնել է Նալիվայկուն և մյուս ղեկավարներին լեհական հրամանատարությանը։ Երկու տարվա կալանքից հետո Նալիվայկոն մահապատժի է ենթարկվել։ Նալիվայկոյի կերպարը արտացոլվել է ժողովրդական բանահյուսության և գեղարվեստական գրականության մեջ (Տարաս Շևչենկո, Կոնդրատի Ռիլեև և ուրիշներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ապստամբներ
Էյնո Տամբերգ

**Էյնո Մարտինովիչ Տամբերգ ** (), էստոնացի խորհրդային կոմպոզիտոր։ Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ 1975։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Տալլինի կոնսերվատորիան (Է․ Կապպի կոմպոզիցիայի դասարանը), 1968 թվականից դասավանդում է նույն կոնսերվատորիայում, (1977 թվականից՝ դոցենտ), 1978 թվականից՝ կոմպոզիցիայի ամբիոնի վարիչ։ Գրել է «Երկաթե տուն» (1965, Էստոնական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1967), «Սիրանո դը Բերժերակ» 1976 օպերաները, «Բալետ-սիմֆոնիա» 1959, «Տղան և թիթեռնիկը» 1963 և այլ բալետներ, բեմական «Լուսնային օրատորիա» 1962, «Ժողովրդի ազատության համար» օրատորիան 1953, «Հաղթանակի շեփորները» կանտատը 1975, սիմֆոնիա 1978, Concerto grosso 1956, Սիմֆոնիկ պարեր 1957, շեփորի և նվագախմբի կոնցերտ 1972, կամերա-գործիքային, վոկալ ստեղծագործություններ, էստրադային երգեր, դրամատիկ, ներկայացումների և կինոնկարների երաժշտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Էստոնացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Տիգրայի

մինի|Տիգրեի բնակիչներ
**Տիգրայի** (տիգրայի՝ ተጋሩ), ժողովուրդ Հյուսիսային Եթովպիայում։ Մեծ մասը համախումբ բնակվում է Տիգրե և Էրիտրեա նահանգներում։ Թիվը՝ 7,2 միլիոն (2020 թվական)։ Լեզուն տիգրային է (տիգրինյա), պատկանում է սեմական լեզուներին։ Դավանում են քրիստոնեություն (միաբնակներ)։

Զբաղվում են առավելապես հողագործությամբ (ցորեն, գարի, լոբազգիներ են) և անասնապահությամբ (խոշոր և մանր եղջերավորներ, ուղտ, էշ), մասամբ՝ արհեստներով ու առևտրով։

Կատեգորիա:Եթովպիայի ազգեր
Կատեգորիա:Էրիթրեայի ազգեր
Կատեգորիա:Սեմական ազգեր
Տիեզերական ճառագայթներ

**Տիեզերական ճառագայթում**, տիեզերական ճառագայթներ, տիեզերական տարածությունից Երկիր հասնող բարձր էներգիայի (մոտավորապես 106-ից մինչև 1022 էվ) կայուն մասնիկների և միջուկների (առաջնային տիեզերական ճառագայթում), ինչպես նաև մթնոլորտի ատոմների միջուկների հետ այդ մասնիկների փոխազդեցության ժամանակ ծնվող տարրական մասնիկների (երկրորդային տիեզերական ճառագայթում) հոսքը։

Տիեզերական ճառագայթման լրիվ հոսքն ու ինտենսիվությունը մթնոլորտի ներքին շերտերում համապատասխանաբար կազմում են 0,6 (սմ2/վ.)-1 և 0,2 (սմ2/վ․)-1։ Առաջնային տիեզերական ճառագայթում ժամանակի ընթացքում կարելի է համարել անփոփոխ, իսկ տարածության մեջ՝ իզոտրոպ։ Այն կազմված է պրոտոններից (բոլոր առաջնային մասնիկների և միջուկների մոտավորապես 90%-ը), a-մասնիկներից (շուրջ 7%) և ատոմային այլ միջուկներից (ընդհուպ մինչև ամենածանր միջուկները), ինչպես նաև ոչ մեծ քանակության էլեկտրոններից, պոզիտրոններից, նեյտրինոներից։ Տիեզերական ճառագայթման էներգիայի  խտությունն արևամերձ տարածությունում կազմում է 0,9 էվ/սմ3։ Առաջնային տիեզերական ճառագայթման հադրոնների էներգիայի ինտեգրալ բաշխումը (տարբեր մեթոդներով ստացված արդյունքներ) առաջնային տիեզերական ճառագայթման ճնշող մասը Երկիր է գալիս Գալակտիկայից, և միայն չնչին մասն է կապված Արեգակի ակտիվության հետ։ Հնարավոր է, որ 1016քէ/-ից բարձր էներգիայով տիեզերական ճառագայթները գալիս են մետագալակտիկայից։ ժամանակակից տեսական պատկերացումների համաձայն, լիցքավորված մասնիկներն արագացվում են պայթյունների ժամանակ առաջացած հարվածային ալիքներով։ Ուժեղ մագնիսական դաշտերը պտտեցնում են ռելյատիվիստական էլեկտրոնները և առաջ բերում ինտենսիվ սինխրոտրոնային ճառագայթում։ Գերբարձր էներգիաների տիեզերական ճառագայթման հզոր աղբյուր կարող են լինել ցուչսարները և, ըստ երևույթին, քվազարները, որոշ գալակտիկաների և ռադիոգալակտիկաների միջուկները։ Արագացված լիցքավորված մասնիկները Երկիր են հասնում միջին հաշվով 30—50 միլիոն տարում։ Մթնոլորտի վերին շերտերի ատոմների միջուկների հետ առաջնային տիեզերական ճառագայթման փոխազդեցության հետևանքով  Երկրի մակերևույթ է հասնում երկրորդային տիեզերական ճառագայթում։  Տիեզերական ճառագայթում գերբարձր էներգիայի մասնիկների ու միջուկների բնական աղբյուր է և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարրական մասնիկների կառուցվածքն ու փոխազդեցությունները։ Շատ տարրական մասնիկներ հայտնագործվել են տիեզերական ճառագայթում հետազոտելիս։ 1011 էվ-ից բարձր էներգիաների տիրույթում տիեզերական ճառագայթում բացառիկ աղբյուր է, որի միջոցով կարելի է նորանոր տեղեկություններ ստանալ մյուոնների, պիոնների, կաոնների և տարրական այլ մասնիկների հատկությունների ու բնութագրական մեծությունների, ինչպես նաև միջուկ-միջուկ փոխազդեցությունների վերաբերյալ։ Ավելին, քանի դեռ չեն ստեղծվել 1016 էվ/լ գերազանցող էներգիաների տիրույթում աշխատող արագացուցիչներ, տիեզերական ճառագայթում կմնա մասնիկների և դաշտերի ու դրանց փոխազդեցությունների մասին։

Կատեգորիա:Տիեզերական ճառագայթներ
Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն
Նատրիումի բրոմիդ

**Նատրումի բրոմիդ**, NaBr, բրոմաջրածնական թթվի նատրիումական աղը։ Անգույն բյուրեղներ են, հալվում են 760&nbsp;°C-ում, եռում՝ 1390&nbsp;°C-ում։ Լուծվում է ջրում (100 գ-ում՝ 94,6 գ, 25&nbsp;°C) և օրգանական լուծիչներում։ Ջրային լուծույթներից անջատվում է NaBr \cdot 2H_2O բյուրեղահիդրատը։ Նատրումի բրոմիդ ստանում են բրոմով նատրիումի հիդրօքսիդի վրա ազդելով՝ վերականգնիչների (մրջնաթթու, ամոնիակ) առկայությամբ կամ Fe_3Br_8 և N_2CO_3-ի փոխազդեցությամբ։ Օգտագործվում է լուսազգայուն նյութերի (արծաթբրոմային լուսանկարչական ժապավեն և թուղթ) արտադրության համար և բժշկության մեջ, որպես հանգստացնող և քնաբեր միջոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Մետաղների հալոգենիդներ
Կատեգորիա:Բրոմիդներ
Թողրուլ Նարիմանբեկով

**Թողրուլ Ֆարման օղլի Նարիմանբեկով**() (), ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ։ Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1967)։

## Կենսագրություն
1950-1955 թվականներին սովորել է Լիտվական ԽՍՀ գեղարվեստի ինստիտուտում։ Կենցաղային պատկերների («Կասպիականի արշալույսը», 1957, Ադրբեջանական արվեստի թանգարան, Բաքու, «Դաշտակայանում», 1967, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա), բնանկարների («Բաքու», Ադրբեջանական արվեստի թանգարան), դիմանկարների («Ս, Բախլուլզադե», 1959) և նատյուրմորտների («Նռներ և տանձեր», 1961, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարան, Մոսկվա) հեղինակ է։ Նարիմանբեկովի աշխատանքները առանձնանում են եռանդուն գունաբծերով, ձևերի լարվածությամբ, հնչեղ գունապատկերով, երբեմն՝ պրիմիտիվիստական նկարագրով։ 1974 թվականին արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Նատրիումի գերօքսիդ

**Նատրիումի գերօքսիդ**, նատրիումի պերօքսիդ, Na_2O_2, նատրիումի և թթվածնի միացություն, որը պարունակում է O_2 անիոն։ Սպիտակ փոշի է, պարունակում է 20,5 զանգվածային ակտիվ թթվածին։ Հալվում է մոտ 600°С-ում բուռն քայքայվելով։ Քայքայվել սկսում է 300&nbsp;°C-ից բարձր տաքացնելիս (2Na_2O_2 = 2Na_2O +O_2)։ Ջրում հիդրոլիզվում է՝ Na_2O_2 + H_2O= 2NaOH + H_2O_2։ Փոխազդում է խոնավ CO_2-ի հետ՝ 2Na_2O_2 + 2CO_2= 2Na_2CO_3 + O_2։ Այս հատկությունն օգտագործում են փակ ծավալներում (սուզանավեր, գազապաստարաններ ևն) թթվածնի պարունակությունը օդում վերականգնելու համար։ Ուժեղ օքսիդիչ է՝ թուղթը, ճարպերը, բամբակը, փայտի թեփը նատրիումի գերօքսիդի հետ հպվելիս բոցավառվում են։ 500&nbsp;°C-ում և 300 մթն ճնշման տակ միանում է թթվածնին՝ առաջացնելով նատրիումի վերգերօքսիդ՝ NaO_2։ Նատրիումի գերօքսիդ ստանում են նատրիումը, CO_2-ից զտված օդում, օքսիդացնելով (300&nbsp;°C)։ Տեխնիկական նատրիումի գերօքսիդը NaO_2 պարունակելու պատճառով դեղնավուն է։ Օգտագործվում է որպես սպիտակեցնող միջոց (H_2O_2-ի պինդ փոխարինիչն է) և օքսիդիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Պերօքսիդներ
Նատրիումի թիոսուլֆատ

**Նատրիումի թիոսուլֆատ**, նատրիումի հիպոսուլֆիտ, Na_2S_2O_3, թիոծծմբական թթվի նատրիումական աղը։ Ջրում լուծելի (100 գ-ում՝ 70,1 գ 20&nbsp;°C) անգույն բյուրեղներ են։ Անկայուն է, 300&nbsp;°C-ում քայքայվում է՝ Na_2S_2O_3= Na_2SO_3+S։ Ջրային լուծույթից անջատվում է բյուրեղահիդրատը՝ N_2S_2O_3\cdot  5H_2O (հիպոսուլֆիտ), որը 49,7&nbsp;°C-ում կորցնում է ջուրը և լուծվելով անջատված ջրում, «հալչում»։ Վերականգնիչ է։ Ստանում են ծծմբի փոշին նատրիումի սուլֆիտի լուծույթի հետ եռացնելով։ Օգտագործվում է լուսանկարչության (ամրացուցիչ), կտորեղենի (սպիտակեցումից հետո քլորի մնացորդը վերականգնելու համար), կաշվի արդյունաբերության, բժշկության մեջ, վերլուծական քիմիայում և այլուր։ Բժշկության մեջ օգտագործվում է որպես ապագերզգայնացնող, հակաբորբոքային և հակաթունային միջոց։ Ալերգիայի, հոդաբորբերի, մաշկային հիվանդությունների և թունավորումների (As, Tl, Hg, Pb, HCN-ով) դեպքում սովորաբար ներարկում են (ներերակային) նատրիումի թիոսուլֆատի 10—30% լուծույթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Անօրգանական թիոմիացություններ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Կատեգորիա:Հակաթույներ
Զախարի Նարիմանով

**Զախարի Միքայելի Նարիմանով** (1925 թվականի մայիսի 23, Երևան), հայ բժիշկ, առողջապահության ոլորտի աշխատակից Խորհրդային Հայաստանում։

Եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1952 թվականից։ 1947 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը, աշխատել Երևանում և Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), որպես քիթ-կոկորդ-ականջի հիվանդությունների մասնագետ։ 1959 թվականից 1960 թվականներին գլխավորել է ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության 4-րդ վարչությունը, 1960 թվականից 1975 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարար։ 1975 թվականից՝ ընդհանուր հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների Ն․ Հակոբյանի անվան ԳՀԻ-ի տնօրեն։ Նարիմանովը նշանակալից ծառայություններ ունի ՀԽՍՀ առողջապահության ցանցի ընդլայնման և մասնագիտացման, ինչպես նաև մանկաբուժական գործի կազմակերպման բնագավառում։

Եղել է նաև ՀԽՍՀ VI, VII, VIII գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 3 շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1925 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավորներ
Մերկուլայկա (գետ)

**Մերկուլայկա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ադըղեայի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սախրայ գետի ձախ ափից 4 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ, ջրահավաք ավազանը՝ 22 կմ2։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Բելայա գետի ենթակետի ավազանը, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանն է Կուբանը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 06020001112108100004533
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 108100453
* Ավազանի կոդը - 06.02.00.011
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Խաթաբալադա

**«Խաթաբալադա»**, հայկական կատակերգական թատերական ներկայացում (տրագիկոմեդիա), որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1997 թվականին Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնում։ Ինտերնետային պրեմիերան տեղի է ունեցել 17 տարի անց՝ 2014 թվականի հուլիսի 1-ին։

## Ստեղծագործական խումբ
*Պիեսի հեղինակ՝ Վահրամ Սահակյան
*Ռեժիսորներ՝ Վահե Խաչատրյան, Արթուր Սահակյան 
*Դերերում՝ Հրանտ Թոխատյան, Միքայել Պողոսյան, Իրինա Դանիելյան, Մարիամ Դավթյան
*Պրոդյուսեր՝ Արմեն Համբարձումյան 
*Արտադրող՝ Շարմ Հոլդինգ

## Սյուժե
Ներկայացման հերոսը աղքատ պոետ Համազասպն է։ Սատանան նրան հնարավորություն է տալիս վայելելու փառք, հարստություն, շքեղ կյանք, որից հետո նա կորցնում է իր հոգևոր սկզբունքները։ Հայտնի է, որ հոգին սատանային ծախած պոետից ոչ մի լավ բան չի սպասվում ո՛չ պոետի, ո՛չ էլ այն երկրի համար, որտեղ նա ապրում է։

## Արտաքին հղումներ
*«Խաթաբալադա» ներկայացումը Շարմ հոլդինգի կայքում (հայերեն) 
*Խաթաբալադա ներկայացումը Կինոպոիսկ կայքում (ռուսերեն)
*Խաթաբալադա ներկայացումը ԱյԷմԴիԲի կայքում (անգլերեն)

## Աղբյուր
*http://www.sharmholding.com/blog/category/theatre 

Կատեգորիա:Թատերական ներկայացումներ
Նատրիումի նիտրատ

**Նատրիումի նիտրատ**, նատրիումական բորակ, չիլիական բորակ, NaNO_3, ազոտական թթվի նատրիումական աղը։ Անգույն բյուրեղական նյութ է, խտությունը՝ 2257 կգ/մ³, հալման ջերմաստիճանը՝ 308&nbsp;°C, ավելի տաքացնելիս քայքայվում է, առաջացնելով NaNO_2 և O_2, բարձր ջերմաստիճաններում՝ ազոտ, նատրիումի օքսիդներ և թթվածին։ Լավ է լուծվում ջրում (100 գ-ում՝ 88 գ 20&nbsp;°C)։ Բազմաթիվ աղերի հետ առաջացնում է դյուրահալ էվտեկտիկ խառնուրդներ։ Ուժեղ օքսիդիչ է, խառնուրդները ֆոսֆորի, ծծմբի, ածխածնի, ալյումինի հետ պայթուցիկ են։ Նատրիումի նիտրատ ստանում են նատրիումի հիդրօքսիդի կամ կարբոնատի և ազոտական թթվի կամ օդախառն ազոտի օքսիդների փոխազդեցությամբ։ Օգտագործվում է որպես ազոտական պարարտանյութ (16% N), ինչպես նաև սննդի, ապակու արդյունաբերություններում և այլուր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Նիտրատներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Յունգֆերնշտիգ (փողոց)

**Յունգֆերնշտիգ** (), Համբուրգ քաղաքի ամենահին փողոցներից մեկը։ Գտնվում է Գենզեմարկտ և Բերգշտրասե փողոցներին միջև։

## Պատմություն
Փողոցը կառուցվել է դեռևս XIII դարում, Էլբա գետի վտակ Ալստերի վրա ամբարտակ կառուցելու ընթացքում։

1842 թվականին «Համբուրգյան Մեծ հրդեհ»-ի պատճառով ամբողջ փողոցը ավերվել է, հետո վերանորոգվել։

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Համբուրգի անգլո-ամերիկյան հրթիռակոծության պատճառով, փողոցը նորից ավերվել է, իսկ պատերազմից հետո՝ մասամբ վերանորոգվել։

Ժամանակակից Յունգֆերնշտիգը առևտրային փողոց է՝ թանկարժեք խանութներով, բանկերով, կինոթատրոնով, արվեստի տներով, գրասենյակներով, ռեստորաններով։

## Յունգֆերնշտիգ փողոցը 1587, 1800 և 1900 թվականներին

Idammtor1587.jpg|Յունգֆերնշտիգ փողոցը 1587 թվականին
Hamburg - Jungfernstieg um 1830.jpg|Յունգֆերնշտիգ փողոցը 1830 թվականին
Hamburg Jungfernstieg (1890-1900).jpg|Յունգֆերնշտիգ փողոցը 1900 թվականին


## Յունգֆերնշտիգ փողոց-պասաժը

Hh-jungfernst db.jpg|Յունգֆերնշտիգ փողոցի Դրեսդներ բանկը
Jungfernstieg - Hamburg-Altstadt.jpg|Նավահանգիստ Յունգֆերնշտիգ փողոցի հարևանությամբ
Hamburg Hotel Vier Jahreszeiten 01 KMJ.jpg|Վիեր Ջահրեզեիտեն հյուրանոցը
Hamburg Alsteranleger 01 KMJ.jpg|Յունգֆերնշտիգ փողոցը
Hh-hamburgerhof.jpg|Համբուրգ Հոֆ հյուրանոցը


## Արտաքին հղումներ
* Статья «Jungfernstieg — достопримечательности Гамбургa»

Կատեգորիա:Համբուրգի փողոցներ
Ռևազ Նատաձե

**Ռևազ Գրիգորիի Նատաձե** (, ), վրացի հոգեբան, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ Հոգեբանական գիտությունների դոկտոր (1939 թվական), պրոֆեսոր (1940 թվական)։

Վրացական ԽՍՀ ԳԱ իսկական անդամ (1955 թվական), ԽՍՀՄ ՄԳԱ թղթակից անդամ (1957 թվական)։ Վրացական ՍՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ։ Թբիլիսիի համալսարանի հոգեբանության ամբիոնի վարիչ (1950 թվականիցից), Վրացական ՍՍՀ ԳԱ Դ․ Ն․ Ուզնաձեի անվան հոգեբանության գենետիկական հոգեբանության ինստիտուտի գենետիկական հոգեբանության բաժնի վարիչ (1941-1961 թվականներին)։ Նատաձեն ուսումնասիրել է ընդհանուր (ըմբռնման և պատրանքի, մտածողության և երևակայության), մանկավարժական (հասկացությունների և գիտելիքների ձևավորման), թատերական (կերպարների մարմնավորման) հոգեբանության գործնական և տեսական հարցեր։ Առանձնապես հայտնի են ըմբռնման կայունության և երևակայության դիրքորոշումային գործողության վերաբերյալ Նատաձեի հետազոտությունները։

Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Վրացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Տաճարաբակ

**Տաճարաբակ**, հնագիտական հուշարձան միջնադարյան Տաճարաբակ բնակավայրում, այժմյան Հայաստանի Աբովյանի շրջանի Զորաղբյուր գյուղում։ Գյուղի հյուսիսարևմտյան մասում և գյուղից դուրս բացվել է ուշ բրոնզի դարի (մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակ) դամբարանադաշտ։ Դամբարանները խոշոր սալերով շարված քարարկղեր են, որոնց մեջ հայտնաբերվել են բրոնզե դաշույններ, ճարմանդներ, խեցանոթներ (պահպանվում են Էրեբունի թանգարանում)։ Գյուղի հյուսիսարևելյան մասում գտնվող բլրի վրա բացվել է մի բնակատեղի, ուր կյանքը հարատևել է մ. թ. ա. 6-րդ դարից մինչև վաղ միջնադար։ Առավել լավ են պահպանվել հելլենիստական ժամանակաշրջանի շերտերը (մ. թ. ա. 2-1-ին դարերում)։ Բլրի արևելյան մասում պեղվել է ուղղանկյուն հիմքով քարաշեն մի սենյակ, որտեղից գտնվել են աղորիքներ, խեցանոթների (այդ թվում՝ բազմագույն) բեկորներ։ Հելլենիստական շերտից ի հայտ են եկել գորշ կամ շագանակագույն անգորով պատված, հղկմամբ զարդարված կավանոթներ։ Խարամի մնացորդները թույլ են տալիս ենթադրել, որ հնում այստեղ գոյություն են ունեցել արտադրական արհեստանոցներ։ Գյուղի հարավարևելյան ծայրամասում գտնվող խաչքարերի բեկորներից կարելի է եզրակացնել, որ կյանքն այստեղ շարունակվել է նաև զարգացած միջնադարում։

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Հայաստանում
Թուրքիան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Թուրքիան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2003 թվականից։ Առաջին անգամ Թուրքիան այս մրցույթում ներկայացրել է Տատիանա Պերեզը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Թուրքիայի երաժշտություն
Բելառուսը Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Բելառուսը** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2005 թվականից։ Առաջին անգամ Բելառուսը այս մրցույթում ներկայացրել է Ալեքսեյ Խլեստովը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Բելառուսի երաժշտություն
Հունայկա (գետ)

**Հունայկա** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Պշիշ գետի աջ ափից 226 *կմ* հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 24 *կմ*, ջրհավաք ավազանը՝ 155 *կմ²*։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, ջրի կառավարական բաժինը Պշիշն է, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կուբանն է։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 06020001212108100005157
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 108100515
* Ավազանի կոդը - 06.02.00.012
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

### Վտակներ (երկարությունը գետաբերանից)
* Սեժե (ձախ)՝ 14 կմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Bound to You

«**Bound to You**», ամերիկացի երգչուհի Քրիստինա Ագիլերայի երգն է, որը «Ծաղրանկար» () ֆիլմի սաունդթրեքերից մեկն է։ Երգը թողարկվել է 2010 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, RCA Records լեյբլի կողմից։ Երգը գրվել է Քրիստինա Ագիլերայի, Սամուել Դիքսոնի և ավստրալիացի երգչուհի-երգահան Սիա Ֆուրլերի կողմից։ 2010 թվականին «Bound to You» երգը առաջադրվել է Ոսկե Գլոբուս մրցանակաբաշխության «Լավագույն օրիգինալ երգ» անվանակարգում։

## Երգի մասին
Երգի խոսքերի գրվել են Քրիստինա Ագիլերայի, ավտսրալացի երգչուհի-երգահան Սիա Ֆուրլերի և Սամուել Դիքսոնի կողմից, ով վերջինս նաև երգի պրոդյուսերն է։ Նրանք նախկինում նաև աշխատել են Քրիստինայի «Bionic» (2010) ալբոմի «You Lost Me» սինգլի վրա։ «Bound to You» երգը նաև «Burlesque: Original Motion Picture Soundtrack» ալբոմի այն 3 երգերից մեկն է, որի համահեղինակներից մեկը հենց Քրիստինան է։ Billboard-ի հետ հարցազրույցում երգչուհին նշել է որ «Bound to You» երգը ալբոմի իր ամենասիրելի երգն է։ Երգը իր բովանդակությամբ մի երիտասարդ կնոջ մասին է, ով իր կյանքում առաջին անգամ սիրահարվել է։

## Կենդանի կատարումներ
2010 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Քրիստինա Ագիլերան երգը առաջին անգամ կատարում է Բևերլի Հիլզ քաղաքում։ Նույն տարվա նոյեմբերի 18-ին նա նաև այն կատարում է *The Jay Leno Show* հեռուստածրագրի ժամանակ։

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի բառերը  MetroLyrics-ում

Կատեգորիա:Քրիստինա Ագիլերայի երգեր
Իսպանիան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Իսպանիան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2002 թվականից։ Առաջին անգամ Իսպանիան այս մրցույթում ներկայացրել է Մարինան։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Իսպանական երաժշտություն‎
Էստոնիան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Էստոնիան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2002 թվականից։ Առաջին անգամ Էստոնիան այս մրցույթում ներկայացրել է Հենդիգ Հանսոնը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Էստոնական երաժշտություն
Կուբան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Կուբան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2013 թվականից։ Առաջին անգամ Կուբան այս մրցույթում ներկայացրել է Ռոբերտո Կել Տորեսը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Կուբայի երաժշտություն
Գուրման (Խոձի վտակ)

**Գուրման**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով, Ադիգեայի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Խոձ գետի ձախ ափից 55 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 *կմ*, ջրհավաք ավազանը 114 *կմ²*։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, ջրի կառավարական բաժինը Լաբա և Չամլիկ գետերի միախառնման կետից մինչև գետաբերանն է, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կուբանն է։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների
* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ -  06020000712108100003601
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 108100360
* Ավազանի կոդը - 06.02.00.007
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կանադան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Կանադան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2004 թվականից։ Առաջին անգամ Կանադան այս մրցույթում ներկայացրել է Դաննի Պաֆանը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Կանադայի երաժշտություն
Ավստրիան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Ավստրիան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2006 թվականից։ Առաջին անգամ Ավստրիան այս մրցույթում ներկայացրել է Պատրիկ Յորդանը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ավստրիայի երաժշտություն
Տանտալանիոբատներ

**Տանտալանիոբատներ**, միներալներ, որոնք որպես միներալ առաջացնող բաղադրամասեր պարունակում են Та(տանտալ) և Nb(նիոբիում)։ Տանտալանիոբատների խումբն ընդգրկում է ավելի քան 100 միներալային տեսակ և նրանց տարբերակները։ Կարևոր միներալներն են կոլումբիտը, տանտալիտը, լոպարիտը, պիրոքլորը, սամարսկիտը։ Ս(ուրան), Th(թորիում) և TR պարունակող տանտալանիոբատները մետամիքտային են, ուժեղ ռադիոակտիվ, առկա է ջրի փոփոխական քանակություն։ Հաճախ են պոլիմորֆ ձևափոխությունները։ Տանտալանիոբատները առաջացնում են մանր ներփակումներ, խոշոր անջատումները սակավ են (միներալները բնորոշ են լոպարիտին, պիրոքլորին, կոլումբիտին, տանտալիտին)։ Գույնը՝ սև, մուգ գորշ, գորշ դեղին։ Կարծրությունը՝ 4,5-8, հաճախ՝ 5-6, մետամիքտային տեսակների մոտ ցածր է։ Խտությունը՝ 3500-9000 կգ/մ3 (կախված է Та-ի և Ti(տիտան)-ի պարունակությունից)։ Հումք են Та, Nb և TR ստանալու համար։

Կատեգորիա:Միներալներ
Գեղունի

**«Գեղունի»**, Մխիթարյան միաբանության հրատարակած պատմաբանասիրական և գրական-գեղարվեստական պատկերազարդ հանդես, որը լույս է տեսել Վենետիկում, 1901-1906, 1909, 1927, 1947 և 1950 թվականներին։

## Հանդեսի նպատակը
Նպատակ է ունեցել ընթերցողներին ծանոթացնելու հայ ու համաշխարհային արվեստի (նկարչություն, գրականություն, երաժշտություն, ճարտարապետություն) դասականների գործերին (Ջոակինո Ռոսսինի, Գաետանո Դոնիցետտի, Վինչենցո Բելլինի, Ջուզեպպե Վերդի, Էդգար Շահին, Հովհաննես Այվազովսկի, Կոմիտաս, Տորկվատո Տասսո, Մարտիրոս Սարյան, Գառզու, Հովհաննես Ալխազյան, Վարդան Մախոխյան, Գրիգոր Շիլդյան և այլն), բարձրացնելու նրանց գեղարվեստական ճաշակը, հետաքրքրություն առաջացնելու հայ արվեստագետների նկատմամբ։

Հարուստ են հանդեսի պատմաբանասիրական, գրականագիտական և արվեստագիտական բաժինները, որտեղ ուսումնասիրություններ ունեն Լեոն, Սուրեն Երեմյանը, Սուքիաս Էփրիկյանը, Թորոս Թորամանյանը, Զ․ Խանզադյանը, Մաղաքիա Ճևահիրճյանը, Հ․ Քյուրտյանը, Մ․ Պարսամյանը։

Թարգմանություններով և սեփական ստեղծագործություններով հանդես են եկել Եղիշե Դուրյանը, Վրթանես Փափազյանը, Դանիել Վարուժանը, Ա․ Ղազարյանը, Սուրեն Պարթևյանը, Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Ռուբեն Սևակը, Լևոն-Զավեն Սյուրմելյանը, Վիլյամ Սարոյանը, Կոստան Զարյանը։

«Գեղունին» վերջին տարիներին լայն տեղ է տրամադրել Խորհրդային Հայաստանի մշակույթի, գիտության վերելքին։

## Խմբագիրներ
* Ս․ Երեմյան
* Մ․ Պոտուրյան

Կատեգորիա:Իտալիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հրանտ Մարգարյան

**Հրանտ Մարգարյան** (), հայ կուսակցական, քաղաքական գործիչ, Հայաստան, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն անդամ։

## Կենսագրություն
Հրանտ Մարգարյանը ծնվել է 1958 թվականի Իրանի Սպահան քաղաքի Նոր Ջուղա թաղամասում, հաճախել է տեղի հայկական դպրոց, պետական համալսարանի հայագիտության բաժին, զբաղվել ուսուցչությամբ, հասարակական-կուսակցական գործունեությամբ։

1986-1987 թվականներին բնակություն է հաստատել Հունաստանում։ Հունաստանում աշխատել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության կենտրոնական օրգան «Դրօշակ» թերթի խմբագրատանը՝ որպես լրատվության բաժնի պատասխանատու։ Երեք տարի անց՝ 1990 թվականին ընտանիքի հետ հաստատվել է Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում։

1994-1998 թվականներին բանտարկված է եղել քաղաքական պատճառներով (հետագայում չհաստատված մեղադրանքով)։

1998 թվականին ընտրվել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության Հայաստանյան Գերագույն Մարմնի անդամ։

2000 թվականի հունվարի 31-փետրվարի 12-ին Հայաստանում կայացած Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության 28-րդ ընդհանուր ժողովի ժամանակ ընտրվել է ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, այնուհետև՝ ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչ։

Նույն պաշտոնին վերընտրվել է 2004 թվականի փետրվարի 6-17-ին, 2008 թվականի մայիսի 21-26-ին, 2011 հունիսի 24-հուլիսի 1-ին և 2015 թվակականի հունվարի 16-24-ը կայացած Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության 29-րդ, 30-րդ, 31-րդ և 32-րդ ընդհանուր ժողովների ժամանակ։

Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։

## Աղբյուրներ
*Հրանտ Մարգարյանի բլոգ

Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանից Հայաստան արտագաղթածներ
Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Արմեն Ռուստամյան

**Արմեն Եզնակի Ռուստամյան** (), հայ քաղաքական գործիչ։

## Կրթություն
* 1983 թ. ավարտել է Մոսկվայի Պատրիս Լումումբայի անվան ժողովուրդների բարեկամության համալսարանը՝ ֆիզիկոսի մասնագիտությամբ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1983-1984 թթ. - ծառայել է Խորհրդային բանակում։
* 1984-1991 թթ. - ԵՊՀ գիտաշխատող։
* 1991-1993 թթ. - հայ-ֆրանսիական համատեղ ձեռնարկության գլխավոր մասնագետ։
* 1993-1994 թթ. - Ֆրանսիայի Օրսե քաղաքի Տեսական և կիրառական օպտիկայի ինստիտուտի գիտական աշխատող։

## Քաղաքական գործունեությունը
* 1995-1998 թթ. բանտարկված է եղել՝ քաղաքական դրդապատճառներով (հետագայում չհաստատված մեղադրանքներով)։
* 1999 թ. մայիսի 30-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր ՀՅԴ կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ ՀՅԴ խմբակցության անդամ։
* 2003 թ. մայիսի 25-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր ՀՅԴ կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ 2003 թ. հունիսի 12-ին ընտրվել է Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ ՀՅԴ խմբակցության անդամ։
* 2008-2009 թթ. ի պաշտոնե հանդիսացել է Ազգային անվտանգության խորհրդի անդամ։
* Բազմիցս ընտրվել է ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ։
* 2007 թ. մայիսի 12-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր ՀՅԴ կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ 2007 թ. հունիսի 7-ին ընտրվել է Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ ՀՅԴ խմբակցության անդամ։
* 2012 թ. մայիսի 6-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր ՀՅԴ կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ 2012 թ. մայիսի 31-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի ՀՅԴ խմբակցության ղեկավար։

Ամուսնալուծված է, ունի մեկ երեխա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արմեն Ռուստամյան - Հայաստան դաշինք

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Տարերային մատերիալիզմ

**Տարերային մատերիալիզմ**, «․․․ չգիտակցվող, չձևավորված, փիլիսոփայորեն անգիտակցական համոզմունքը արտաքին աշխարհի օբյեկտիվ ռեալության վերաբերյալ․․․»։ «Տարերային մատերիալիզմ» հասկացությունը բնութագրում է փիլիսոփայությանն անտեղյակ բնագետների դիրքորոշումը փիլիսոփայության հիմնարար, նախ և առաջ իմացաբանական խնդիրների նկատմամբ, որոնք առաջանում են մասնավոր գիտական հետազոտություններում։ Ըստ էության տարերային մատերիալիստները գիտական հետազոտություններում սահմանափակ կերպով օգտագործում են մատերիալիզմի որոշ կարևոր գաղափարներ (օրինակ, կենդանի բնության մեջ էվոլյուցիայի գաղափարը, ատոմիստական հիպոթեզը և այլն)։ Սակայն տարերային մատերիալիզմը սահմանափակվում է օբյեկտիվ ռեալությունը և զգայարանների տվյալների ճշտությունը ընդունելով, չի հասնում գիտակցական մատերիալիստական աշխարհընկալման։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Մատերիալիզմ
Նատրոնակիր

thumb|Նատրոնակիր
**Նատրոնակիր**, նատրիումի (NaOH) և կալցիումի (CaO) հիդրօքսիդների խառնուրդը։

Պատրաստում են NaOH-ի խիտ լուծույթը թարմ այրած կրի հետ խառնելով։ Խառնուրդը չորացնում են և թույլ շիկացնում։ Ստացվում է սպիտակ ծակոտկեն զանգված, որն օգտագործվում է քիմիական լաբորատորիաներում՝ ածխաթթու գազը կլանելու համար։

Կատեգորիա:Հիմքեր
Զաքար Դերձյան

**Զաքար Թադևոսի Դերձյան** ։ Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին եղել է 68-րդ բանակի 99-րդ Ժիտոմիրյան հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարը։ Գվարդիայի գնդապետ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր Դրոշի 3, Սուվորովի 2-րդ աստիճանի, Հայրենական Մեծ պատերազմի 1-ին և 2-րդ աստիճանների, Կարմիր աստղի 2, Ալեքսանդր Նևսկու, ամերիկյան 2, հունգարական, լեհական, չեխական շքանշաններով ու մեդալներով։ Բելգրադյան 68-րդ կորպուսի հրամանատար, գեներալ-մայոր Նիկոլայ Շկուդունովիչի կողմից ներկայացվել է Սովետական Միության հերոսի կոչման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Տանաիս

right|500px|thumb| 2017
**Տանաիս** (հունարեն Tauatg, Tdvatg), հին քաղաք Տանաիսի (այժմ՝ Դոն) գետաբերանում։ Հիմնադրել են Բոացորի թագավորության հույները՝ մ․թ.ա․ 3-րդ դար։ Եղել է Բոսպորի հույների և մերձազովյան ու մերձդոնյան տափաստաններում բնակվող ցեղերի միջև առևտրի կարևոր կենտրոն։ Մ․թ․ա․ 1-ին դարի վերջում Տանաիսը ավերել է Բոսպորի թագավոր Պոլեմոնոսը, սակայն շուտով վերականգնվել է։ Ծաղկման է հասել 2-րդ—3-րդ դարի 1-ին կեսին։ 240-ական թվականներին լիովին ավերել են գոթերի միության մեջ մտնող ցեղերը։ 4-րդ դարի 2-րդ կեսին վերականգնված Տանաիսը եղել է աննշան բնակավայր և գոյատևել է մինչև 5-րդ դարի սկիզբը։ Տանաիսում պեղումներ են կատարվում 19-րդ դարի կեսից (կանոնավորապես՝ 1955 թվականից)։ 1961 թվականին Տանաիսի տեղում ստեղծվել են հնագիտավայր, արգելավայր և թանգարան։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արգելոց-թանգարաններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Սենես դե լա Վեգա

**Սենես դե լա Վեգա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Ոեգա–դե–Գրանդա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 7 կմ2։ Բնակչությունը՝ 7085 (2010)։

## Արտաքին հղումներ
* Excmo. Ayuntamiento de Cenes de la Vega 
* Situación de Cenes de la Vega

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Տաալ (քաղաք)

**Տաալ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ալմերիա պրովինցիայի կազմում (Անդալուզիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը գտնվում է Լոս-Ֆալիբրես-Տաբերնաս |գավառի կազմում։ Տարածքը 95 կմ2։ Բնակչությունը՝ ։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 68 *կմ* հեռավորություն։

## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Tahal - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía 
*  Tahal  - Diputación Provincial de Almería 

Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Տառաձուլական արտադրություն

**Տառաձուլական արտադրություն**, բառաձուլական արաադրություն, ձուլման եղանակով տպարանային ապա տառի պատրաստում՝ ձեռքի շարվածքի և այլ շարվածանյութերի համար։ Ձեռքի շարվածքի առաջին տառաձուլվածքըն ստեղծել է Ցո․ Գոււոենբերգը մոտ 1440 թվականին։ 1838 թվականին Դ․ Բրյուսը (ԱՄՆ) ստեղծել է տպատառի ձուլման առաշին ձեռքի հաղորդակով մեքենան, իսկ 1862 թվականին Ի․ Զոնսոնը (Մեծ Բրիտանիա)՝ մեխանիկական հաղորդակով ունիվերսալ մեքենա։ Շարվածքի տպատառը և այլ շարվածանյութերը հիմնականում ձուլում են ձեռքի շարվածքի տպատառի պատրաստման սխեման․ 1․ տառի նկարը, 2, տառահայր, 3․ տառամայր, 4․ ձուլակաղապար (ա․ տառամայր, բ․ կաղապարի պատեր, գ․ համաձուլվածքով լցված խոռոչ), 5․ պատրաստի լիաեր տառաձուլական գործարաններում, ինչպես նաե անմիջականորեն խոշոր պոլիգրաֆիական ձեռնարկություններում։ Շարվածաձուլման և լուսաշարվածքի մեքենաների ու ավտոմատների օգտագործման շնորհիվ տպատառի արտադրության պրոցեսը հետզհետե կրճատվում է։ Նոր տպատառի պատրաստման տեխնոլոգիան բաղկացած է հետևյալ պրոցեսներից, տպատառի գրաֆիկական պատկերի մշակում և հաստատում, վայրի պատրաստում, լիստերի ձուլում և դրանց կոմպլեկտավորում։ Տպատառի տառամայրն անհրաժեշտ է ձուլածո տպաձև ստանալու համար և իրենից ներկայացնում է տառի կամ նշանի խորացված պատկերով մետաղական (հաճախ պղնձե) չորսու։ Տառամայր ստանալու համար թղթի վրա ստանում են տառի գրաֆիկական պատկերը, հանում ձևանմուշ, ապա պատրաստում (պանտոգրաֆ մեքենայով) տառահայր։ Վերջինը մամլիչի միջոցով սեղմում են պղնձե սալիկին՝ ստանում տառամայր։ Տառամայր կարելի է պատրաստել նաև մեքենայական փորագրման եղանակով՝ օգտագործելով տառի նկարի մետաղական ձևանմուշը։ Տպատառի ձուլումն իրականացվում է տառաձուլական ավտոմատներում․ տառամայրը տեղավորում են ավտոմատի մեջ, ուր ճնշման տակներմղվում է տպագրական համաձուլվածքը (գունավոր մետաղների, սովորաբար, կապարի, անտիմոնի, անագի համաձուլվածք), որի պնդացումից ստացվում է լիտեր։

Կատեգորիա:Տառատեսակներ
Կատեգորիա:Տպագրություն
Տամբով

**Տամբով** (), քաղաք Ռուսաստանի Տամբովի մարզի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Ցնա գետի (Վոլգայի ավազան) ձախ ափին։ Տրանսպորտային հանգույց է։ 295 հազար բնակչություն 1985։ Բաժանվում է 3 շրշանի։ Առաջատար ճյուղերն են մեքենաշինությունը U մետաղամշակումը։ Կասարքաշինություն, էլեկտրատեխ․, սննդի, թեթե, քիմիական, կահույքի արդյունաբերություն, շինանյութերի արտադրություն, ջէկ։ Գործում են 3 բուհ, Մոսկվայի կուլտուրայի ինստիտուտի մասնաճյուղը, ԳՀԻ-ներ, 2 թատրոն, հայրենագիտական թանգարան, պատկերասրահ, ֆիլհարմոնիա, սրտաբանական առողջարան; Հիմնադրվել է 1636 թվականին, որպես ամրոց։ 1719 թվականին եղել է Տամբովի գավառի, 1779 թվականից՝ Տամբովի փոխարքայության գլխավոր քաղաքը։ 1796 թվականից նահանգական կենտրոն էր։ «Խոլերային խռովություն» է բռնկվել նաե Տամբովում (1830, 1830—1831 թվականների խոլերային համաճարակի ժամանակ Ռուսաստանում ցարական կառավարության դեմ խռովություն)։ 1870 թվականին Տամբովում անցկացվել է Ռյազան-Ուրալ երկաթուղին։

## Անվանում
Հիմնադրվել է 1636 թվականին։ Անվանումը ստացել է մոտակայքում հոսող Լեսնոյ Տամբով և Նարո Տամբով գետերից։ Ենթադրում են, որ «Տամբով» տեղանունն առաջացել է էրդյա֊մորդվիներեն տամբակա ― «հորձանուտ, գետափոս», տոմբակս ― «ճահճուտ, խրուտ» բառերից։

## Հուշարձաններ

File:1-monument.jpg|«Հավերժական բոց» ՝ Սոբորնայա հրապարակում (բացվել է 1970-ի մայիսի 9-ին)


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1636 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Մարտա (Կուբանի վտակ)

**Մարտա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով, Ադիգեայի Հանրապետությունով և Ջիջիխաբլ գյուղի մոտ թափվում Կրասնոդարի ջրամբար։ Երկարությունը 68 *կմ* է, ջրհավաք ավազանը՝ 776 *կմ²*։

## Ջրային գրանցամատյան
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային կադաստրի՝ այն պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, ջրահավաք մասը՝ Կուբան գետն է՝ Ուստ Լաբինսկ քաղաքից մինչև Կրասնոդարի հիդրոհանգույց՝ առանց Բելայա և Պշիշ գետերի։ Գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կուբանն է։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 06020001312108100005309
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 108100530
* Ավազանի կոդը - 06.02.00.013
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Վտակներ
* 35 կմ՝ աջից Ցիցա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սուխար (քաղաք)

**Սուխար** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Բասա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 102 կմ²։ Բնակչությունը՝ 3020 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 14 կմ։

## Արտաքին հղումներ
* Wikanda

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Տաթևի ջրաէլեկտրակայան

**Տաթևի հիդրոէլեկտրակայան**, Որոտանի կասկադի՝ առաջին հերթին գործարկված (1970) երրորդ հիդրոհանգույցը։ Դերիվացիոն տիպի է, բարձրճնշումային։ Շամբի հէկից դուրս եկող՝ Որոտան գետի էներգետիկորեն օգտագործած ջրերը գետահովտում դիմհարվում են 35 մ բարձրության և 107 մ երկարության հողե՝ պատվարով, ստեղծելով 13,6 միլիոն մ3 լրիվ և 1,3 միլիոն մ3 օգտակար տարողության շաբաթական և շուրջօրյա կարգավորման Տաթևի գլխային ջրամբարը։ Ջրամբարից ջրերը ջրընդունիչի միջոցով հոսում են 18 կմ երկարության դերիվացիոն անճնշումային թունելով և դրան հաջորդող շուրջօրյա կարգավորման և ճնշումային ավազաններից՝ ստորգետնյա ճնշումային ջրտարով առբերվում ու աշխատեցնում են էլեկտրակայանի մեքենայական սրահում տեղադրված 157,2 հազար կվտ ընդհանուր հզորության երեք շերեփավոր հիդրոագրեգատներ։ Գլխային կառույցների բաղադրիչ մասն է կազմում ջրամբարի մերձափնյա հորանային ջրնետը՝ «Մարգարիտկա» տիպի ջրթափով։ Տաթևի հիդրոէլեկտրակայանի ջրի հաշվարկային ծախսը 33 մ3/վրկ է, հաշվարկային ճնշումը՝ 552 մ, էլեկտրաէներգիայի տարեկան միջին արտադրանքը՝ 670 միլիոն կվտ/ժ։ Կայանին կցակառուցված է 220/110 կվ բարձրացնող ենթակայանը։ Տաթևի հիդրոէլեկտրակայանի աշխատանքներն ավտոմատացված են։ Տաթևի հիդրոէլեկտրակայան այն հիդրոհանգույցներից է, որոնց միջոցով լուծվում է ԽՍՀՄ միացյալ էներգահամակարգում առավելագույն (պիկային) բեռնվածության կարգավորման պրոբլեմը։ Տաթևի հիդրոէլեկտրակայանի գործարկման շնորհիվ ՀԽՍՀ էներգահամակարգում կիրառվում է ԽՍՀՄ էլեկտրիֆիկացման՝ էլեկտրակայանների և առանձին ագրեգատների միակի հզորության առավելագույն համակենտրոնացման սկզբունքը։

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրաէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Գորիսի շրջան
Մեդովկա (Գիագայի վտակ)

**Մեդովկա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով, Ադիգեայի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Գիագա գետի ձախ ափից 23 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 19 կմ, ջրահավաք ավազանը՝ 81,2 կմ2։

## Ջրագրության տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային ռեեստրի տվյալների՝ այն պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Լաբա գետը՝ Չամլիկ գետի թափվելու մասից մինչև իր գետաբերանը, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը՝ Կուբանն է։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝
* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 06020000912108100004286
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 108100428
* Ավազանի կոդը - 06.02.00.009
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Առնալդո Տամայո Մենդես

[մինի|աջից|[Կուբայի առաջին տիեզերագնաց Առնալդո Տամայո Մենդեսի սկաֆանդրը]]
**Առնալդո Տամայո Մենդես** , ), կուբացի տիեզերագնաց օդաչու, Կուբայի հանրապետության հերոս (1980), Խորհրդային Միության հերոս (1980), փոխգնդապետ։

Ավարտել է Կուբայի Տեխնոլոգիական ինստիտուտը, ծառայել հանրապետության հեղափոխական զինված ուժերում։ 1961 թվականին գործուղվել է ԽՍՀՄ, սովորել բարձրագույն ավիացիոն ուսումնարանում, ապա շարունակել ծառայությունը Կուբայի հեղափոխական զինված ուժերում։ 1978 թվականից Յուրի Գագարինի անվան տիեզերագնացների պատրաստման կենտրոնում անցել է «Ինտերկոսմոս» ծրագրով «Սոյուզ» տիեզերանավով և «Սալյուտ» ուղեծրակայանով թռիչքների ուսուցման դասընթացը։ 1980 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Յուրի Ռոմանենկոյի հետ, որպես հետազոտող տիեզերագնաց, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-38» տիեզերանավով։ Մեպտեմբեր 19-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ-6»—«Սոյուզ-37» (տիեզերագնացներ Լեոնիդ Պոպով, Վալերի Ռյումին) ուղեծրային համալիրի հետ, և թռիչքը շարունակվել է մինչև սեպտեմբերի 26-ը։

 

Կատեգորիա:Կուբացի տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բրիգադի գեներալներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կենձո Տանգե

**Կենձո Տանգե** (, ), ճապոնացի ճարտարապետ։

Ճարտարապետական կրթությունը ստացել է Տոկիոյի համալսարանում․ 1935-1938 թվականներին։ Տանգեին մեծ համբավ է բերել Խաղաղության կենտրոնի հուշահամալիրը Հիրոսիմայում (1949-1956)։ Այստեղ դրսևորվել է Տանգեին բնորոշ ձգտումը՝ ճապոնական միջնադարյան ճարտարապետի հնարքների ստեղծագործաբար վերաիմաստավորումը։ 1950—1960-ական թվականներին Լե Կորբյուզիեի «նոր պլաստիցիզմի» ազդեցությամբ Կենձո Տանգեն նախագծել է Սուրբ Մարիամի կաթողիկե տաճարը։ 1964 թվականին Տոկիոյում Տանգեն կերտել է քանդակային արտահայտչականությամբ օժտված ծավալներով կառույցներ՝ Կուրասիկիի քաղաքապետարանը 1960 թվականին, Զանգվածային տեղեկատվության կենտրոնը 1962-1967 Կոֆուում, Սուրբ Մարիամի կաթողիկե տաճարը 1964 թվականին Տոկիոյում, կիրառել մեծաթռիչք կոնստրուկցիաներ (Ցոյոգի օլիմպիական մարզահամալիրը՝ «Գիմնասիոն»-ը, 1963-1964 թվականներին, Տոկիոյում։ 1961 թվականին Տանգեն ներկայացրել է Տոկիոյի վերակառուցման նախագիծը, որը նախատեսում էր քաղաքի հետագա կառուցապատումը իրականացնել հատուկ կոնստրուկցիաներով Տոկիոյի ծոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Տոկիոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Ուետոր Վեգա (քաղաք)

**Ուետոր Վեգա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Ոեգա–դե–Գրանդա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 4 կմ²։ Բնակչությունը՝ 11 551 (2010)։

## Արտաքին հղումներ
* Excmo. Ayuntamiento de Huétor Vega 
* Página del PSOE en Huétor Vega 
* Página del Partido Popular de Huétor Vega 
* Página de Izquierda Unida de Huetor Vega 
* Microweb turística de Huétor Vega realizada por el Patronato de Turismo de Granada 
* Situación de Huétor Vega, en ROJO, con respecto a Granada, en verde 

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ