Ջուտի առևտուր

**Ջուտի առևտուրը** հիմնականում կենտրոնացած է Հնդկաստանի Արևմտյան Բենգալիայի և Ասամի, ինչպես նաև Բանգլադեշի շրջակայքում։ Ջուտի հիմնական արտադրող երկիրը Հնդկաստանն է, իսկ ամենամեծ արտահանողը՝ Բանգլադեշը՝ բնական բերրի հողի շնորհիվ։ Հնդկաստանի և Բանգլադեշի կողմից ջուտի արտադրությունը համապատասխանաբար կազմում է 1.968 միլիոն տոննա և 1.349 միլիոն մետրիկ տոննա։  Բենգալյան ջուտը Հարավարևելյան Ասիա է արտահանվել 17-րդ դարից՝ հոլանդացիների, ֆրանսիացիների, իսկ ավելի ուշ՝ այլ եվրոպացիների կողմից։

1790-ական թվականներին փոքր արտահանում էր զարգացել դեպի շոտլանդական Դանդի քաղաք, որտեղ կտավատի մանման արդյունաբերությունը կարող էր օգտագործել ջուտի փոքր տոկոս՝ ծախսերը նվազեցնելու համար։ Դանդիի վաճառական Թոմաս Նեյը 1833 թվականին հորինեց ջուտի մանման մեխանիկական գործընթացը՝ այն նախ թրջելով կետի յուղի մեջ։ Բրիտանացի առևտրականները 1840-ական թվականներից ի վեր աճող քանակությամբ Բենգալիայից արտահանում էին հում ջուտ՝ Դանդիի ջրաղացներում կտավատը փոխարինելու համար։ Դանդին, որն աշխատանքի էր վերցնում գործարաններում բնակչության կեսից ավելին, դարձավ արդյունաբերության համաշխարհային կենտրոն և ստացավ «Յուտեոպոլիս» մականունը։ 1858 թվականին հնդիկ ֆինանսիստները աջակցեցին Դանդիից մանող մեքենաների ներմուծմանը՝ իրենց սեփական արդյունաբերությունը ստեղծելու համար, և 1895 թվականին Բենգալիայում ջուտի արդյունաբերությունը գերազանցեց շոտլանդական ջուտի առևտրին։ Շատ շոտլանդացիներ աշխատում էին Բենգալիայում՝ հնդիկների համար ջուտի գործարաններ հիմնելով, որոնք գերակշռում էին մարվարի միջնորդների, ինչպիսին է GD Birla-ն։

Այսօր ջուտե ապրանքների գրեթե 75%-ը փաթեթավորման նյութեր են, ինչպիսիք են կտավատի պարկերը: Հնացած մեքենաների, գործադուլների և լոկաուտների, ինչպես նաև նորարարության պակասի նման խնդիրները հանգեցրել են Հնդկաստանի արդյունաբերության լճացման անկախությունից ի վեր։ Ջուտե սուրճի տոպրակները, թերևս, ամենահայտնի արտադրանքն են, որը հայտնի է որպես հեսսիան կամ քաթան: Այս պարկերը ռազմական կիրառություն գտան Ղրիմի պատերազմից սկսած, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բրիտանական ռազմական գրասենյակը ավազե պարկերի իրենց 1916 թվականի ամբողջ պայմանագիրը շնորհեց Կալկաթայի հույն-հնդկական մի ընկերության։ Այն օգտագործվել է ձկնորսության, շինարարության, արվեստի և զենքի արդյունաբերության մեջ։ Հնդկաստանն ունի ջուտի արդյունաբերության մեծ մասը (60%), սակայն ջուտի հումքը հիմնականում գալիս է Բանգլադեշից, որը ջուտային արտադրանքի երկրորդ խոշորագույն արտադրողն է։

Գորգերի ծածկող կտորը (CBC), ջուտե արտադրանքի երրորդ խոշորագույն վաճառքը, արագորեն ճանաչում է ձեռք բերում: Ներկայումս այն կազմում է ջուտի համաշխարհային սպառման մոտ 15%-ը։CBC-ի հետևում կանգնած այլ տարածված ջուտե արտադրանքներից են գորգի թելը, պարանները, լցոնումները, կտորները, դեկորատիվ գործվածքները և արդյունաբերական օգտագործման համար նախատեսված տարբեր ծանր բեռների իրեր:

Քանի որ ավելի շատ երկրներ ջանքեր են գործադրում սպառողական տոպրակների համար պլաստիկի օգտագործումը կրճատելու կամ արգելելու համար, ջուտե տոպրակները զբաղեցնում են շուկայի ավելի մեծ բաժին։  Հնդկաստանը արտադրում է համաշխարհային ջուտային արտադրանքի 60%-ը, սակայն այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են ներդրումների պակասը, ջրի պակասը, ցածրորակ սերմերը և քաղաքաշինության պա
մինի|Բանգլադեշում ջուտի մշակումը
տճառով մշակովի հողերի կորուստը, դանդաղեցնում են դրա աճը որպես կենսաքայքայվող փոխարինող այնպիսի նյութերի համար, ինչպիսին է պլաստիկը, որոնք նպաստում են աղտոտմանը:

## Պատմություն
Ջուտը դարեր շարունակ աճեցվել է Արևելյան Բենգալիայի շրջանում: Այն արտադրվում էր ներքին սպառման համար ներկայիս Բանգլադեշի և Արևմտյան Բենգալիայի գյուղերում։

Ջուտը օգտագործվել է պարանների արտադրության համար մինչև ժամանակակից դարաշրջանը, սակայն ջուտի արդյունաբերության ստեղծումը հանգեցրեց հնդկական ձեռագործ ջութի փլուզմանը 1880-ական թվականներին։ 1850-ական թվականներին տարեկան արտահանվում էր մոտավորապես 250,000 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ ջուտե արտադրանք։

Ջուտը Հարավարևելյան Ասիայի արտահանման պահանջարկ ունեցող նյութ էր, որը բավարարում էին հնդկական և եվրոպական առևտրային ընկերությունները։

Ժամանակակից ջուտի արդյունաբերությունը հորինվել է միայն 1833 թվականին Դանդիում, սակայն 1790 թվականից հետո կտավատի և կանեփի մանման մեջ օգտագործվել են փոքր քանակությամբ նյութեր։

Քսաներորդ դարի սկզբին ջուտի արտահանման ծավալները զգալիորեն աճեցին, իսկ հում ջուտի արտահանման ծավալները՝ զգալիորեն նվազեցին։ Հնդկաստանը տարեկան մոտ 35 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ էր վաստակում վերամշակված ապրանքներից, որից միայն 8 միլիոն ֆունտ ստեռլինգը՝ Բրազիլիա, Նյու Յորք, Ճապոնիա, Գերմանիա և Միացյալ Թագավորություն հում ջուտի վաճառքից։

Բաժանումը նշանակում էր, որ ջուտի աճեցման տարածքների 75%-ը գտնվում էր Պակիստանում, բայց բոլոր 106 գործարանները, փաթեթավորման կենտրոնները և արտահանման կենտրոնները գտնվում էին Հնդկաստանում։ Ջուտը առաջին միջդոմինիոնական համաձայնագրի առարկան էր, սակայն հնդկական ռուփիի արժեզրկումը և արտահանման սակագնի մի մասի նկատմամբ Պակիստանի պահանջները հանգեցրին անկումների։

Արդյունաբերությունում անմիջականորեն զբաղված էր 250,000 աշխատող, որոնք պահում էին 4 միլիոն գյուղացու և ապահովում Հնդկաստանի արտասահմանյան եկամտի 20%-ը։ Այնուամենայնիվ, տեղի ունեցավ երկարատև ճգնաժամ՝ կապված քաղաքականության և Հնդկաստանի ջութի գործարանների ասոցիացիայի օլիգոպոլիստիկ գործելակերպի հետ։

Ջուտի երկարատև ճգնաժամը մասամբ պայմանավորված է հնդիկ ջուտի բարոնների կողմից շահագործման գործունեությամբ, ովքեր բրիտանական հորինված և զարգացած ջրաղացները գնելուց հետո հետապնդում էին միայն կարճաժամկետ շահույթ։ Ջուտի գործարանները շարունակում են փակվել. վերջին մի քանի տարիների ընթացքում՝ 8, իսկ դրանց թիվը նվազել է մինչև 55: Միգրանտ աշխատողները լքել են նահանգը, աշխատավարձերը չեն բարձրացել, իսկ գործադուլները սովորական երևույթ են դարձել։

## Ջուտի առևտրականներ
### Արևելահնդկական ընկերություն
Բրիտանական Արևելահնդկական ընկերությունը Բենգալիայում լիազորված Բրիտանական կայսրության իշխանությունն էր 17-րդ դարից մինչև 1857 թվականի լուծարումը։ Հոլանդացիներն ու ֆրանսիացիները ջուտի առաջին առևտրականներն էին։

Ընկերությունը սկսեց պարկեր արտահանել Հարավարևելյան Ասիա տասնյոթերորդ և տասնութերորդ դարերում։

1830-ական թվականներին Թոմաս Նեյը Դանդի ներմուծեց ջուտ և փորձարկումներ արեց կտավատի մանող մեքենաների միջոցով գործվածք պատրաստելու համար։ Սկզբում սա հաջող չէր, այլ օգտագործվում էր որպես կտավատի հետ փոքր խառնուրդ, մինչև որ նրանք հայտնաբերեցին, որ կետի յուղը այն բավականաչափ մեղմ է դարձնում մանելու համար։

Ջուտի պահանջարկը կտրուկ աճեց, քանի որ դրա օգտագործումը պարկերի, պարանների և գործվածքների մեջ փոխարինեց կտավատին։

1833-1855 թվականներին Բենգալիայում ջուտի աճեցումը բում ապրեց, բայց անկում ապրեց տնամերձ ձեռքով մանվածքագործությունը։

1855 թվականին Ջորջ Աքլանդը Բայսամբեր Սենի կողմից ֆինանսավորում ստացավ Դանդիի գործվածքագործական մեքենաներ (և կետի յուղ) ներմուծելու համար՝ Սերամպորում Հնդկաստանում առաջին գործարանը գործարկելու համար։

Չնայած ձախողմանը, նա ոգեշնչեց Բորնեոյի ընկերությանը 1857 թվականին սկսել գոլորշու շարժիչով գործող հյուսման և մանման գործարան, և շուտով տասնյակ ընկերություններ սկսեցին արտադրությունը Հնդկաստանի ներքին օգտագործման և արևելք արտահանման համար։

1908 թվականին Կալկաթան աշխարհի ամենամեծ ջուտի արտադրողն էր՝ հաղթելով Դանդիին։ 1890-ական թվականներից մարվարիները շուկա էին մտել որպես միջնորդներ (ինչպես «Բիրլա» խումբը) և դարձել էին 300,000-ից ավելի աշխատողներ աշխատող արդյունաբերության գերիշխող սեփականատերերը։

### Բանգլադեշցի ջուտի առևտրականներ
Լինելով ջուտի առևտրի երկար պատմության մեջ խոշոր խաղացող և ունենալով լավագույն բնական մանրաթելեր, Բանգլադեշը միշտ առավելություն է ունեցել ջուտի հումքի առևտրում։ Բանգլադեշը դեռևս աշխարհում հում ջուտի ամենամեծ արտադրողն ու արտահանողն է։ Բանգլադեշի (Արևելյան Պակիստան) բաժանումից հետո, որը տեղի ունեցավ 1971 թվականին Մեծ Բրիտանիայի ստեղծած Արևելյան և Արևմտյան Պակիստանների (որոնք անվանվեցին Պակիստան) բաժանման հետ մեկտեղ, ջուտի առևտուրը չսահմանափակվեց միայն Հարավային Ասիայի որոշակի խմբերով։ Բանգլադեշի անկախացումից հետո, մասնավոր ջուտի գործարանների մեծ մասը ազգայնացվեց Ավամի լիգայի կառավարության սոցիալիստական քաղաքականության շրջանակներում։

Ավելի ուշ, Բանգլադեշում այս ջուտե ջրաղացները վերահսկելու համար կառավարությունը ստեղծեց Բանգլադեշի ջուտե ջրաղացների կորպորացիան (BJMC): Մինչև 1975 թվականը ոչ մի այլ ջուտի գործարանի թույլատրված չէր աճել մասնավոր հատվածում։ Զիաուր Ռահմանի Բանգլադեշի նախագահ դառնալուց հետո Բանգլադեշի ջուտի արդյունաբերության մեջ նոր դարաշրջան բացվեց։ Այս միջադեպը ոգևորեց Բանգլադեշի տարբեր անկյուններից բազմաթիվ հում ջուտի առևտրականների, որոնք նախկինում հում ջուտ էին մատակարարում BJMC-ին պատկանող ջուտի գործարաններին։ Այս առևտրականների խումբը կոչվում է Բեպարիս, ովքեր հում ջուտ են գնում անմիջապես գյուղացիներից։

Բանգլադեշի Ջութ Միլս Քորփորեյշնը (BJMC), Բանգլադեշի հանրային կորպորացիա, ջուտի ոլորտում աշխարհի ամենամեծ պետական արտադրող և արտահանող կազմակերպությունն է։

BJMC-ն տիրապետում և շահագործում է մի շարք ջուտի գործարաններ Բանգլադեշում՝

* Դաքքայի գոտի՝ Bengal Jute Industries Limited, Pride Jute Mills Ltd (հիմնադրված՝ 2003), Golden Jute Industries Ltd (հիմնադրված՝ 2012) Bangladesh Jute Mills, Karim Jute Mills, Latif Bawany Jute Mills, UMC Jute Mills, Janata Jute Mills, Qaumi Jute Mills, Rajshahi Jute Mills: Մոնի Ջուտե Ապրանքներ՝ Արհեստներ և տեքստիլ։
* Խուլնա գոտի ՝ Afil Jute Mills Ltd, Aleem Jute Mills, Carpeting Jute Mills, Crescent Jute Mills, Eastern Jute Mills, Jessore Jute Industries, Peoples Jute Mills, Platinum Jubilee Jute Mills, Star Jute Mills
* Չիտագոնգի գոտի ՝ Ամինի ջութի գործարան, Ամինի հին դաշտ, Գուլ Ահմեդի ջութի գործարան, Հաֆիզ ջութի գործարան, Կարնաֆուլիի ջութի գործարան, դեկորատիվ գործվածքների մշակում, MM ջութի գործարան, RR ջութի գործարան, Բաղդադ-Դաքքայի գորգերի գործարան, Ֆուրատ Կարնաֆուլիի գորգերի գործարան

BJMC-ն նաև շահագործում է ջութի հետ չզբաղվող ջրաղացներ, այդ թվում՝ Galfra Habib Ltd.-ն, Mills Furnishing Ltd.-ն և Jute-Fibre Glass Industry-ն։

Բանգլադեշում ջուտի մշակումը և առևտուրը այն ոլորտներն են, որտեղ մանկական աշխատանքի զգալի դեպքեր են նկատվել և գրանցվել Միջազգային աշխատանքի գործերի բյուրոյի կողմից հրապարակված 2014 թվականի TVPRA ցանկում։

### Դանդի Ջութ
Շոտլանդիայում Դանդիի ջուտի արդյունաբերության ձեռնարկատերերը կոչվում էին *ջուտի բարոններ*։

Դանդին կտավատի մանման և կետի յուղի արդյունաբերության կենտրոն էր։ Նրանք հասկացան, որ ջուտը կարելի է մեխանիկորեն մանել, եթե ավելացնեն կետի յուղ։

Նրանք ստեղծեցին մի հսկայական նոր արդյունաբերություն՝ պատրաստելով պայուսակներ՝ նախատեսված ապրանքների, օրինակ՝ սուրճի և ավազի պարկերի տեղափոխման համար։

Դանդիի ջուտի արդյունաբերությունը սկսեց անկում ապրել, երբ մեքենաշինական արտադրողները մեքենաները վաճառեցին հնդիկ առևտրականներին, ովքեր օգտվեցին հումքի ավելի հեշտ հասանելիությունից և ցածր աշխատավարձից։

Սա ազատ առևտրի հայտնի օրինակ է, որի դեպքում լիբերալ կառավարությունն ընտրվեց առևտրային խոչընդոտներ չսահմանելու համար, որոնք թույլ կտան Կալկաթայի արդյունաբերությանը հաղթել։

Հաշվի առնելով, որ «Դանդիի ջութի բարոնները» սեփականության բաժնեմասեր ունեին Կալկաթայում և Դանդիում, Շոտլանդիայի անկումը նրանց համար այդքան էլ ծանր չէր։ Դանդիում աշխատողների ավելի քան 50%-ը աշխատում էին ջուտով, իսկ երկու երրորդը՝ կանայք, մնացածի մեծ մասը երեխաներ էին, քանի որ նրանց կարող էին ավելի քիչ վճարել։

Բումը հանգեցրել էր խարխուլ թաղամասերի, գերբնակեցման, վատ աշխատանքային պայմանների և ցածր աշխատավարձի։

### Անկախությունից հետո Հնդկաստանում
Հնդկաստանի ջուտի գործարանների ասոցիացիան Հնդկաստանի առևտուրը վերահսկող գերագույն մարմինն է։

Բիրլան Հնդկաստանի ամենահայտնի բիզնես հսկան է, որը սկսել է իր գործունեությունը որպես ջուտի միջնորդ։

Բիրլա ընտանիքը Մարվարի է, Միտալի և Բաջաջի հետ միասին։ Հնդկական ջուտը համարվում է մարվարիի գերակշռող տեսակ։

Արդյունաբերությունը բախվել է զգալի խնդիրների, օրինակ՝ 2015 թվականին գործարանի սեփականատերը սպանվել է իր աշխատողների կողմից, երբ առաջարկել էր կրճատել աշխատանքային ժամերը։ Վերջին տարիներին տեղի է ունեցել նման 6 սպանություն։

Հնդկաստանում ջուտի արդյունաբերությունը կախված է կառավարության գնումներից։ Հազարամյակից ի վեր ջուտով պարտադիր փաթեթավորման պետական գնումները նվազել են և միայն հիմա են դրանք չեղարկվում՝ սպառողների մակարդակով՝ պլաստիկի արգելքի միջոցով։

### Պակիստանցի ջուտի առևտրականներ մինչև 1971 թվականը
Բրիտանական գաղութային տիրապետությունից անկախություն ձեռք բերելուց հետո Արևելյան Բենգալիայում, որն ուներ լավագույն ջուտային մանրաթելերի պաշարներ, զուրկ էր արդյունավետ արդյունաբերական ջուտային արտադրությունից։ Հիմնականում գուջարաթի տոհմերի մի քանի խմբեր մտան ջուտի արդյունաբերության բիզնես՝ Չիտագոնգում, Խուլնայում, Դաքքայում և Նարայանգանջում մի քանի ջուտի գործարաններ հիմնելով։

Այս ընտանիքներից ամենակարևորներն են՝

* Բավանիները
* Ադամջիսը
* Իսպահանիները
* Սաթարները
* Մանիյաները
* Խանները

## Ծանոթագրություններ

* *Փեթ Շարաջանտրա* (Ջուտի դավադրություն – Բանգլայում), Ֆազլուլ Բարի, Բանգլադեշի բնապահպանական լրագրողների ֆորում (FEJB), Դաքա, 2000 թ.
* *Ջութի քաղաքականության գնահատում և Բանգլադեշի համար ջութի քաղաքականության մոդել*

Սուլթան Հաֆիզ Ռահման, 1984թ., Բանգլադեշի զարգացման ուսումնասիրությունների ինստիտուտ (BIDS), Դաքքա, Բանգլադեշ։

* *Հաշվետվություն ջուտի մարքեթինգի և տեղափոխման վերաբերյալ*

Հնդկաստանի Կենտրոնական կոմիտե, Կալկաթա, Հնդկաստան, 1940թ.

* *Պակիստանի ջուտի առևտրի արտահանման պահանջարկի առաձգականությունը*

Կ.Հ. Իմամ, Օքսֆորդի համալսարանի տեղեկագիր, Տնտեսագիտության և վիճակագրության ինստիտուտ, հատոր։ 32 № 1 (փետրվար 1970)

* *Ներմուծման պահանջարկի ֆունկցիայի էկոնոմետրիկ վերլուծության փորձեր*

Պակիստանի տնտեսական հանդես, հատոր 11, թիվ 4 (սեպտեմբեր 1961)

## Արտաքին հղումներ
*  A UN collaboration for learning various aspects of Jute and Kenaf. Its headquarters is located in Dhaka, Bangladesh.
* World Jute An internet portal for Jute Trade. Contains information about current price, jute companies, and trade policies.
* Bangladesh Jute Association

Կատեգորիա:Բանգլադեշի տնտեսություն