Նիկոլայ Չերկասով

**Նիկոլայ Կոնստանտինովիչ Չերկասով** (),  խորհրդային թատրոնի և կինոյի դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1947), Լենինյան (1964) և Ստալինյան հինգ մրցանակների (1941, 1946, 1950, 1951 - երկու անգամ) դափնեկիր։ Լենինի երկու շքանշանի ասպետ(1939, 1950)։

Նա հայտնի է դարձել 1930-1940-ական թվականներին պատմական ֆիլմերում իր դերերով, այդ թվում՝ Սերգեյ Էյզենշտեյնի «Ալեքսանդր Նևսկի» և «Իվան Ահեղ» ֆիլմերում հռչակավոր դերերով։

1947 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչմանը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1903 թվականի հուլիսի 14 (27)-ին Սանկտ Պետերբուրգում՝ երկաթուղու աշխատողի ընտանիքում։

1912 թվականից սովորել է № 10 գիմնազիայում։ 1919 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի աշխատանքային դպրոցը և ընդունվել Ա.Քլարկի ղեկավարած մնջախաղի ստուդիան։ Այնտեղ մի քանի շաբաթ սովորելուց հետո ընդունվել է Մարիինյան թատրոն։

1919-1922 թվականներին եղել է Մարիինյան թատրոնի, Մեծ դրամատիկական թատրոնի և այլ թատրոնների ստատիստ (երկրորդական դերերի կատարող), ապա մնջախաղացող։ Խաղացել է մասսայական տեսարաններում, ինչպես նաև հանդես է եկել էպիզոդիկ դերերում  Մարիինյան թատրոնի կողմից կազմակերպված ներկայացումներում՝ «Ինտերնացիոնալ» (1919 թ.), «Ազատագրված աշխատանքի առեղծվածը» (1920 թվականի մայիսի 1), «Դեպի համաշխարհային կոմունա» (1920 թվականի հուլիսի 19), «Ձմեռային պալատի գրավումը» (1920 թվականի նոյեմբերի 8)։ 1920 թվականին նա սկսել է պարել Երիտասարդ բալետի ստուդիայի ներկայացումներում։
մինի|Չերկասովը (աջից)՝ Իվան Ահեղի դերում՝ համանուն ֆիլմում։
1926 թվականին ավարտել է Լենինգրադի բեմական արվեստի ինստիտուտը։

1926-1929 թվականներին եղել էԼենինգրադի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի դերասան, 1929-1931 թվականներին՝ Լենինգրադի և Մոսկվայի Մյուզիք հոլերի արտիստ, 1931-1933 թվականներին՝ Լենինգրադի շարջիկ «Կոմեդիա» թատրոնի դերասան, 1933-1965 թվականներին՝ Լենինգրադի  Ա. Ս. Պուշկինի անվան դրամատիկական թատրոնի (այժմ՝ Ալեքսանդրինսկի թատրոն) դերասան։ Թողել է թատրոնը իր մահից մեկ տարի առաջ՝ ղեկավարության որոշմամբ կնոջը անձնակազմի կրճատման պատճառով հեռացնելուց հետո։

1926-1929 թվականներին Պ. Բերեզովի և Բ. Չիրկովի հետ հանդես է եկել Ազատ թատրոնի բեմում՝ «Պատ, Պատաշոն և Չարլի Չապլինը» հայտնի էստրադային համարով, որն օգտագործվել է «Իմ որդին» (1928) և այնուհետև կրկնվել «Համերգ էկրանին» (1940) ֆիլմերում։

Մահացել է 1966 թվականի սեպտեմբերի 14-ին 64 տարեկան հասակում Լենինգրադում՝ թոքային էմֆիզեմայի և սրտի անբավարարության զարգացումից։ Նեկրասովը հուղարկավորվել է Սանկտ Պետերբուրգի Ալեքսանդր Նևսկու մայրատան Տիխվինի արվեստի վարպետների գերեզմանատանը։

### Ընտանիք
Կինը` Նինա Նիկոլաևնա Չերկասովա-Վեյթբրեխտը (1907-1980)(1929 թվականից), եղել է դերասանուհի, որի առաջին ամուսին է եղել սցենարիստ Բ. Ստարշևը (Պխոր)։

Դուստրը՝ (ծնված 1931 թվականին), մահացել է Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ։

Դուստրը՝ (ծնված 1939 թվականին), մահացել է մանկության տարիներին։

Որդին՝ (ծնված 1941 թվականին) Անդրեյ։

### Հասցեներ Լենինգրադում
* 1944-1966 թվականի սեպտեմբերի 14,  Կրոնվերկսկայա փողոց 27։

## Կարիերա
Չերկասովի դեբյուտը կինոյում եղել է վարսահարդար Չարլզի երկրորդական դերը՝ Վլադիմիր Գարդինի «Պուշկինի «Պոետը և ցարը» (1927) կենսագրականում։

Չերկասովը Ստալինի սիրելի դերասաններից է և գլխավոր դերեր խաղացել է Սերգեյ Էյզենշտեյնի «Ալեքսանդր Նևսկի» (1938) և «Իվան Ահեղի» I և II մասերում (1945 և 1946 թվականներին, չնայած 2-րդ մասը պաշտոնապես չի թողարկվել մինչև 1958 թվականը՝ քաղաքական պատճառներով)։ Նա նաև խաղացել է Ժակ Պագանելի դերը Ժյուլ Վեռնի «Կապիտան Գրանտի երեխաները» 1936 թվականի հիշարժան ադապտացիայի մեջ։ 1947 թվականի «Գարուն» կատակերգությունում Չերկասովը հայտնվել է ստալինյան կինոյի այլ սրբապատկերների՝ Լյուբով Օրլովայի և Ֆաինա Ռանևսկայայի հետ միասին։ Ալեքսանդր Պոպովի դերի համար «Ալեքսանդր Պոպով» ֆիլմում 1951 թվականին ստացել է Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակ։ 1957 թվականին Չերկասովը մարմնավորել է Դոն Կիխոտին Գրիգորի Կոզինցևի համանուն վեպի էկրանավորումում։

1941 թվականին Չերկասովն արժանացել է Ստալինյան մրցանակի, իսկ 1947 թվականին նրան շնորհվել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչում։ 1951 թվականին նա գրել է իր հուշերը՝ «Խորհրդային դերասանի նոտաներ»։

## Հասարակական և պետական գործունեություն
* ՌԽՖՍՀ 1-2-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
* ԽՍՀՄ 3–4 գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1950–1958)։
* Համառուսաստանյան թատերական ընկերության (ՀԹԸ) Լենինգրադի մասնաճյուղի նախագահ (1948 թվականից)։
* ԽՍՀՄ խաղաղության կոմիտեի անդամ (1949 թվականից)։
* ԽՄԿԿ անդամ (1940 թվականից)։

## Կոչումներ և մրցանակներ

## Ստեղծագործական գործունեություն
### Դերեր թատրոնում և էստրադայում

### Ֆիլմագրություն

## Վավերագրական ֆիլմեր
* «Նիկոլայ Չերկասով. «Վերջին Դոն Կիխոտը» ((«ՏՎ Ցենտր», 2020)

## Մատենագիտություն
* Հնդկաստանում. — Լ.՝ Սովետական գրող, 1952. - 148 էջ
* Խորհրդային դերասանի գրառումներ. — Մ.՝ Արվեստ, 1953. — 392 էջ
* Չորրորդ Դոն Կիխոտը. — Լ.։ Սովետական գրող, 1958. - 156 էջմինի|205x205փքս|Նիկոլայ Չերկասովի պրոֆիլը Ալեքսանդր Նևսկու դերում նույնանուն շքանշանի վրա։
* Թատրոնում և կինոյում․ — Մ.։ Մանկական գրականություն, 1973. - 144 էջ. - (Գեղեցկության աշխարհում)։
* Գրական ժառանգություն. Հիշողություններ. Նամակներ. - Մ., 1976։

## Չերկասովի կերպարը մշակույթի մեջ
* Ալեքսանդր Նևսկու շքանշանը մշակելիս ճարտարապետ Ի․Ս․ Տելյատնիկովն օգտագործել է Նիկոլայ Չերկասովի պրոֆիլը, քանի որ Ալեքսանդր Նևսկու ապացուցված դիմանկարները չեն պահպանվել։
* Հայտնի են Ն. Չերկասովի գեղանկարները, գրաֆիկական և քանդակային դիմանկարները, որոնք տարբեր տարիներին կատարել են լենինգրադյան նկարիչներն ու քանդակագործները, այդ թվում՝ Միխայիլ Անիկուշին(1973)։
* Առանձին գլուխ նվիրված է Ն.Կ. Չերկասովին Ա.Ա. Լիվերովսկու «Որսորդական եղբայրություն» գրքում (Սանկտ Պետերբուրգ, Նևա հրատարակչություն, 2003 թ.)։
* Հիշատակված է Ս. Դովլաթովի «Ճամպրուկ» գրքում «Ֆերնան Լեժերի բաճկոնը» պատմվածքում։
* «Իվան Ահեղ» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ, երբ այս կամ այն կադրը նկարահանելու ժամանակ  լսվում էր ռեժիսորի «Ստոպ» հրամանը, ցարի դերը մարմնավորող Ն. Չերկասովի համար շատ դժվար էր անմիջապես կանգ առնել և լռել, և նա շարունակում էր խաղալ որոշ ժամանակ։ Ֆիլմի ռեժիսոր Ս.Մ.Էյզենշտեյնը փորձում էր համոզել Ն.Կ.Չերկասովին չվատնել իր էներգիան, սակայն ապարդյուն։ Արդյունքում նա մոնտաժել է «Գրավումներ «Ստոպ»-ից հետո, կամ ուր է գնում ժողովրդական արտիստի ստեղծագործական էներգիան» ֆիլմը, որտեղ ներառել էր Ն. Չերկասովի խաղի կադրերը, որոնք շարունակվում էին այն դադարեցնելու ռեժիսորի հրամանից հետո։
* «Եվ քամին վերադառնում է...» (1991) ֆիլմում Սերգեյ Դեսնիցկին նկարահանվել է Չերկասով-Գրոզնիի դերում։ 2021 թվականին «Վերջին «Քաղցր Բուլղարիա»» ֆիլմում՝ Ալեքսանդր Վախով։ Դերասան Չերկասովը հայտնվում է նաև «Պետյան երկնքի թագավորության ճանապարհին» (2009) ֆիլմում։

## Հիշողություն
* 1984-1993 թվականներին Լենինգրադի թատրոնի, երաժշտության և կինոյի պետական ինստիտուտը կրել է Չերկասովի անունը։
* Սևծովյան նավագնացության ընկերությունը (Օդեսա, ՈւԽՍՀ) ուներ Չերկասովի անունով նավ։
* 1970 թվականից Սանկտ Պետերբուրգի փողոցներից մեկն անվանակոչվել է Չերկասովի անունով։
* 1994 թվականին Չերկասովի պատվին անվանակոչվել է 1981 թվականին խորհրդային աստղագետ Լ․Վ․ Ժուրավլևայի կողմից հայտնաբերված (4053) Չերկասով աստղակերպը։

## Գրականություն նրա մասին
* Ն. Չերկասովան Նիկոլայ Չերկասովի հետ. — Լ.։ Լենիզդատ, 1978, Սանկտ Պետերբուրգ։ Ռենոմե, 2022. — 268 էջ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (в пер.)
* *Цалобанова В. А.* Они начинали с балета // Санкт-Петербургские ведомости. — 1995. — 15 июля. — С. 4.
* *Цалобанова В. А.* «Лёгкое, как миг, прикосновенье!» // Музыкальная жизнь։ [Музыкальный критико-публицистический иллюстрированный журнал]. — 1995. — № 1. — С. 16—17.
* *Цалобанова В. А.* Балетная школа Кларка // Нева։ [Ежемесячный литературный журнал]. — 1996. — № 4. — С. 231—235.
* *Цалобанова В. А.* «Лёгкое, как миг, прикосновенье!» // Вспоминая Мравинского…։ Воспоминания, материалы, документы / Составитель Генриетта Алексеевна Серова. — СПб., 2019. — С. 144—150.
* *Цалобанова В. А.* Балетная студия Кларка։ танцовщик Николай Черкасов и поэт Евгений Мравинский.// Художественный вестник։ [Годовой российский историко-искусствоведческий журнал для любителей старины]. — 2019. — Вып. 6. — С. 159—176. — ISBN 978-5-85902-175-8.

## Արտաքին հղումներ
* Сайт памяти актёра Николая Константиновича Черкасова 
* Черкасов 
* Черкасов Н. К. — Энциклопедия Санкт-Петербурга

Կատեգորիա:1996 մահեր
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ