Գլոբալ արեգակնային ատլաս

thumb|Գլոբալ արեգակնային ատլաս (GSA v2.2): ինտերակտիվ քարտեզի սքրինշոթ (2020 թվականի հունիսի դրությամբ).|alt=|350x350px
thumb|Կայքի տեսքը (օրինակում ներկայացված է Հնդկաստանի Ռաջաստան նահանգի Բադլան), որն իր մեջ ներառում է ֆոտովոլտային էլեկտրակայանի կայքի նախնական գնահատման համար կարևոր տվյալները
thumb|Ֆոտոգալվանային էներգիայի ներուժի գլոբալ քարտեզը, որը հնարավոր է ներբեռնել Գլոբալ արեգակնային ատլասի միջոցով (GSA 2.2)
thumb|Ներբեռնված բաժնի առանձնահատկությունը՝ երկրների և տարածաշրջանների ավելի քան հազար պատրաստի օգտագործման քարտեզներով (ուղղակի նորմալ ճառագայթահարման օրինակ (DNI), Զամբիա)

**Գլոբալ արեգակնային ատլաս**, անվճար, առցանց, քարտեզի վրա հիմնված ծրագիր է, որն ինֆորմացիա է տրամադրում աշխարհում արեգակնային ռեսուրսների և ֆոտովոլտային էներգիայի ներուժի մասին։ Դրա առմանձնահատկությունն այն է, որ ունի առցանց ինտերակտիվ քարտեզի գործիքներ, պարզեցված ֆոտոգալվանային (ՊՖ) էներգիայի հաշվիչ, հաշվետվությունների գործիքներ և ներբեռնման ծավալուն բաժին։ Այն նախատեսված է քաղաքականություն մշակողների, գիտական հաստատությունների և վերականգնվող էներգիայի շահագրգիռ կողմերի համար` արեգակնային էներգիայի ոլորտում իրազեկվածության մակարդակի բարձրացման, պլանների մշակմանն աջակցելու, գոտիավորման և տարածքի ճանաչման համար։

## Նախապատմություն
Արեգակնային գլոբալ ատլասը տրամադրվում է Էներգետիկայի ոլորտի կառավարման աջակցության ծրագրի (ESMAP) կողմից, որը դոնորների կողմից ֆինանսավորվող ծրագիր է։ Այն ղեկավարվում է Համաշխարհային բանկի կողմից և մշակվել է «Solargis»-ի՝ արեգակնային ռեսուրսների տվյալների և ֆոտովոլտային (PV) էներգիայի մատակարարի պայմանագրով :

Գլոբալ արեգակնային ատլասը տրամադրում է արեգակնային ռեսուրսների և ֆոտովոլտային էներգիայի ներուժի ինտերակտիվ քարտեզ և մի շարք այլ բնապահպանական տվյալներ, որոնք անհրաժեշտ են արևային էներգիայի գործնական և տեխնիկական ներուժը տվյալ աշխարհագրական վայրում հասկանալու համար։ Ֆոտոգալվանային էլեկտրակայանների նախնական պլանավորման դեպքում օգտագործողը կարող է հեշտությամբ հաշվարկել ֆոտոգալվանային էներգիայի եկամտաբերությունը սահմանված ֆոտովոլտային էներգիայի համակարգի համար։ Արդյունքները ներկայացված են հաշվետվությունների և տվյալների բեռնվող ֆայլերի տեսքով։ Գլոբալ արեգակնային ատլասն ունի նաև ներբեռնման հարուստ բաժին, որը կազմակերպված է երկրների կամ տարածաշրջանների մակարդակով։ Այն ունի արեգակնային ռեսուրսների հանրաճանաչ քարտեզները բազմաթիվ լեզուներով, երկրի փաստաթղթերով և տարածական տվյալների ստանդարտ GIS ձևաչափով :

Գլոբալ արեգակնային ատլասը Համաշխարհային բանկի և ESMAP-ի կողմից գործարկվել է 2017 թվականի հունվարին` Արեգակնային միջազգային դաշինքի հետ համատեղ։ Գլոբալ արեգակնային ատլասի (GSA 2.0) բարելավված տարբերակը գործարկվել է 2019 թվականի հոկտեմբերին։ Դրանից ի վեր կատարվել են երկու նոր թարմացումներ (GSA 2.1 և GSA 2.2): Գլոբալ արեգակնային ատլասի շրջանակներում բոլոր տվյալների և քարտեզի արտադրանքները լիցենզավորված են CC BY 4.0-ի համաձայն։

Գլոբալ քամու ատլասը քամու էներգիայի ոլորտի ծառայությունների հետ համադրելի գործողություն է։ Երկու պլատֆորմների նպատակն է աջակցել վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների մասշտաբի բարձրացմանը համաշխարհային էներգետիկ խառնուրդում, ինչը ճանաչվել է որպես «Կայուն զարգացման նպատակ 7»։

## Մեթոդներ և տվյալներ
Արեգակնային ռեսուրսի վերաբերյալ տվյալները տրամադրվում են «Solargis» մոդելի միջոցով։ Մոդելը ամպերի և մթնոլորտի վիճակը բնութագրող լրացուցիչ փոփոխականությունների թուլացման ազդեցությունը հաշվարկելու համար օգտագործում է հինգ երկրաչափական արբանյակների տվյալներ (օրինակ՝ աերոզոլներ/մթնոլորտի աղտոտում և ջրի գոլորշի)։ Արեգակնային ճառագայթման տվյալների 10/15/30 րոպեանոց ժամանակային շարքի պատմությունը հավաքագրվում է` կազմելով երկարաժամկետ տարեկան կամ ամսական միջիններ, որոնք ներկայացնում են կլիմայի տեղեկանքը։ Տվյալները մատչելի են 60° հյուսիսային և 55° հարավային զուգահեռների միջև` ցանցավորված տվյալների (ռաստերների) տեսքով, 250 մ անվանական փիքսելների չափսերով։ Եթե կա հնարավորություն, ապա այն վավերացվում է արշավների միջոցով։ Վերջին տարիներին արեգակնային ճառագայթման վերաբերյալ տվյալների մի քանի անկախ համեմատություններ են իրականացվել։ Solargis-ը բազմիցս ճանաչվել է որպես լավագույն գործող տվյալների աղբյուր։

«Solargis»-ի կողմից շահագործվում է նաև PV էներգիայի սիմուլյատոր, որը հաշվարկում է արեգակնային ռեսուրսի վերափոխումը էլեկտրական էներգիայի` հաշվի առնելով նաև օդի ջերմաստիճանի ազդեցությունը, հորիզոնը, ինչպես նաև նախապես ընտրված PV էներգահամակարգերի կառուցվածքը։ Բացի երկարաժամկետ տարեկան միջին ցուցանիշներից, PV սիմուլյատորը նաև տրամադրում է երկարաժամկետ ամսական և ժամային վիճակագրություն։

## Առանձնահատկություններ
Առցանց քարտեզի վրա հիմնված ծրագիր`

* Ինտերակտիվ քարտեզները թույլ են տալիս պատկերել գլոբալ արեգակնային ռեսուրսների տվյալները մոտ 250 մ ցանցի լուծաչափով, որոնք ներառում են գլոբալ հորիզոնական ճառագայթման (GHI), ուղղակի նորմալ ճառագայթման (DNI), ցրված հորիզոնական ճառագայթման (DIF), ինչպես նաև PV էներգիայի ներուժի (PVOUT) և օդի ջերմաստիճանի (TEMP) մոտավոր տվյալները 1 կմ-ի վրա։ Տվյալները կարելի է հաշվել ցանկացած վայրի կամ տարածաշրջանի համար։ Թվային արժեքները տրամադրվում են քարտեզի վրա սեղմելիս։
* PV եկամտաբերության հաշվիչը թույլ է տալիս հաշվարկել երկարաժամկետ էներգիայի եկամտաբերությունը նախապես սահմանված PV էներգաբլոկների համակարգերի համար։ Էներգիայի եկամտաբերության գնահատումները ներկայացվում են որպես 12x24 (ամիս x ժամ), պրոֆիլներ, որոնք թույլ են տալիս հասկանալ PV էներգիայի արտադրության փոփոխականությունը։
* Տարածաշրջանային գնահատման գործիքներ. Արեգակի և PV էներգիայի հիմնական վիճակագրության հաշվարկ ցանկացած երկրի, պետության կամ հատուկ սահմանված տարածաշրջանի համար։
* Բաց էներգետիկ համակարգի տվյալների արտածում և փոխազդեցություն։
* Ներբեռնվող հաշվետվություններ և տվյալների ֆայլեր։

Ներբեռնման բաժին`

* Արեգակնային ռեսուրսների (GHI, DNI) և PV էներգիայի ներուժի քարտեզներ պաստառի և միջին չափի ձևաչափերով 180+ երկրների և տարածաշրջանների համար, որոնք օգտակար են հայեցակարգային պլանավորման, կրթության և ներկայացման համար։
* Բարդ տվյալները ստանդարտ GIS ձևաչափերով, որոնք առկա են մասնագիտական կամ ակադեմիական առաջադրանքների հետագա աշխարհատնտեսական վերլուծության համար։
* Համաշխարհային PV գնահատումը և երկրի փաստաթղթերը տրամադրում են արեգակնային և PV էներգիայի պոտենցիալի ընդլայնված վիճակագրություն՝ քաղաքականություն մշակողներին օգնելու համար, և որպեսզի հետազոտողներն ու մանկավարժներն արեգակնային էներգիայի տեսական և գործնական ներուժը իրենց հետաքրքրող շրջաններում կարողանան հասկանալ։

## Օգտագործում
«Google Analytics»-ի տվյալների (2020 թվականի հունիս) համաձայն գլոբալ արեգակնային ատլաս կայքը ամսական սպասարկում է ավելի քան 23,000 օգտվողների։ Գլոբալ արեգակնային ատլասի տվյալներն օգտագործվել են գիտական ուսումնասիրությունների և R&D ծրագրերի մեջ։ Միայն 2019 թվականին Google Scholar-ը գլոբալ արեգակնային ատլասի աղբյուրներում նկատել է ավելի քան 200 անհատական գիտական գրականություն։ Գլոբալ արեգակնային ատլասի մասին պարբերաբար մեջբերումներ են անում նրանք, ովքեր ցանկանում են արեգակնային ռեսուրսների ներուժը գլոբալ կերպով ընդգծել մի երկրում կամ տարածաշրջանում կամ ռեսուրսային ներուժը համեմատել երկրների միջև։

Տվյալները նաև մի շարք այլ գործիքների կամ ուսումնասիրությունների միջոցով օգտագործվել կամ օգտագործվում են հետևյալ կերպ`

* ArcGIS. Արեգակնային գլոբալ ատլասից GIS շերտերը հասանելի են ArcGIS պլատֆորմի շրջանակներում
* Կանաչ աճի գիտելիքների պլատֆորմ. Արեգակնային գլոբալ ատլասը նշված է որպես տվյալների աղբյուր
* ԻՐԵՆԱ. Համաշխարհային արեգակնային ատլասից GIS շերտերը տրամադրվում են վերականգնվող էներգիայի գլոբալ ատլասից, վերականգնվող էներգիայի միջազգային գործակալության արտադրանք (IRENA)
* Տեխնիկական տանիքի արևային PV ներուժ  Վիետնամում
* RETScreen

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Global Solar Atlas