Ալբերտ Ագարունով

**Ալբերտ Ագարունով** (; , ), հրեական ծագմամբ ադրբեջանցի տանկիստ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։ 1992 թվականին հետմահու արժանացել է «Ադրբեջանի ազգային հերոս» շքանշանի։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Ծնվել է 1969 թվականի ապրիլի 25-ին Բաքվի Օրջոնիկիձեի շրջանի Ամիրջան գյուղում՝ Ագարուն և Լիո Ագարունովների ընտանիքում։ Ալբերտի հայրը՝ Ագարուն Ագարունովը, նավթագործ էր, երկար տարիներ աշխատել է Սուրախանըի նավթային արդյունաբերության ոլորտում, իսկ մայրը՝ Լիո Իզյաևնան, ունեցել է «հերոսուհի մայր» կոչում՝ դաստիարակելով 10 երեխայի։ Ալբերտը եղել է ընտանիքի կրտսեր որդին։ Ազգությամբ հրեա է։ Ագարունովների ընտանիքը ծնունդով Ղուբայի շրջանի Գըրմըզը գասաբա գյուղից էր, որը հիմնականում բնակեցված է լեռնային հրեաներով։

Ամիրջանի № 154 դպրոցի 8-րդ դասարանն ավարտելուց հետո՝ ընդունվել է Ազիզբեկովի շրջանի № 101 միջնակարգ մասնագիտատեխնիկական ուսումնարան, որն ավարտելուց հետո ստացել է տրակտորիստ-վարորդի մասնագիտացում։ Ագարունովը սովորել է նաև երաժշտական դպրոցի շեփորի խմբակում։ Քրոջ՝ Սոֆյա Մամեդովայի խոսքով՝ Ալբերտը «ցանկացած խմբի ոգին էր, սիրում էր կատակել, կազմակերպել տարբեր խաղարկություններ ու ընդհանրապես խիստ շփվող մարդ էր»։

Մեքենաշինական գործարանում աշխատելով որպես խառատ՝ 1987 թվականին Ագարունովը զորակոչվել է Խորհրդային բանակ ու ծառայությունն անցնելով Վրացական ԽՍՀ Ախալքալաքի շրջանում՝ ստացել կրտսեր սերժանտի զինվորական կոչում, քանի որ ուսումնական ստորաբաժանումներից մեկի կուրսանտ էր։ Դրանից հետո նշանակվել է տանկի հրամանատար։ Ալբերտ Ագարունովը հրամկազմի կողմից բազմիցս ստացել է շնորհակալական վկայականներ, պարգևատրվել «Գվարդիա» և «Խորհրդային բանակի գերազանցիկ» մեդալներով։

1989 թվականին զորացրվելուց հետո շարունակել է զբաղվել խառատությամբ և որոշ ժամանակ աշխատել Սուրախանըի մեքենաշինական գործարանում։

### Ղարաբաղյան առաջին պատերազմ
1991 թվականի ձմռանը՝ Արցախյան պատերազմի մեկնարկից հետո, Ագարունովը կամավորագրվել է նորաստեղծ Ադրբեջանի ազգային բանակին և մեկնել ռազմաճակատ։ Այդ ժամանակ ադրբեջանական նորաստեղծ զինված բանակը որակավորված տանկիստների կարիք ուներ։ Իր ծառայակիցներին Ալբերտը սովորեցնում էր կառավարել Т-72 տանկ։ 1991 թվականի դեկտեմբերին, ավագի կոչումով, նա նշանակվում է տանկի հրամանատար ու ուղարկվում Շուշիի ճակատ։ Կռվել է 777-րդ հատուկ նշանակության գումարտակում, որի հրամանատարը Էլչին Մամեդովն էր։ Ագարունովը նշանառության տակ էր վերցնում այն թիրախները, որոնց կորդինատները փոխանցում էին 777-րդ գումարտակի հետախույզները։ Ագարունովի անձնակազմի նախկին անդամ Աղաբաբը Գասիմովի խոսքով՝ Ագարունովը վրիպել է միայն մեկ անգամ, երբ նրան փոխանցել էին տեղանքի սխալ կորդինատը, որտեղ, ինչպես ավելի ուշ պարզվել է, գտնվում էին ադրբեջանցի զինվորականները։

Ագարունովի անձնակազմը, ավելի ուշ, հայտնի դարձավ ռազմաճակատի ողջ գծով։ Ադրբեջանական աղբյուրների համաձայն՝ մարտական գործողությունների ընթացքում, Ստեփանակերտի, Քարին տակի,  Ջամիլլիի ուղղություններով, Ագարունովի անձնակազմը խոցել է հայկական կողմի կենդանի ուժ և ռազմատեխնիկա։ Սաբայիլիի տանկային գումարտակի (դրա կազմում կռվել է Ագարունովը) նախկին հրամանատար Հաջի Ազիմովի խոսքով՝ տանկը, որի հրամանատարը Ալբերտ Ագարունովն էր, պատերազմի տարիներին խոցել է 9 տանկ, 7 ՀՄՄ և մի քանի այլ զրահամեքենա։ Ըստ Ազիմովի՝ Ագարունովի տանկային մարտի մեթոդներից մեկն այն էր, որ նա սպասում էր, որ հայկական կողմի երկու զրահամեքենա մոտենան իրար ու մեկ արկով խոցի երկուսն էլ։

Մահվանից ոչ շատ առաջ՝ 1992 թվականի մայիսի սկզբին Ալբերտ Ագարունովը հարցազրույց է տալիս ադրբեջանական ANS TV-ին (թղթակից՝ Միրշահին Աղաև, օպերատոր՝ Չինգիզ Մուստաֆաև)։ Աղաևի այն հարցին, թե «ինչն է հրեային ստիպում պաշտպանել ադրբեջանական հողը», Ագարունովը պատասխանել է. «Ես ապրում եմ այս հողի վրա, ծնվել եմ այստեղ, ապրում եմ այստեղ, ուրիշ էլ ոչ մի բան չի ստիպում»։ 

#### Վերջին մարտ
1992 թվականի մայիսի 8-ին հայկական զինուժը սկսում է Շուշիի գրոհը։ Վաղ առավոտից տեսանելի դարձան հայկական ուժերի տանկերը, որոնք գտնվում էին դեպի Լաչին տանող ճանապարհին։ Ալբերտ Ագարունովը հրաման ստացավ իր Т-72 տանկը, որը կրում էր 533 բորտային համարը, ուղարկել այդ ուղղությամբ՝ Քարին տակ գյուղի մոտ։ Ագարունովի տանկն այնտեղ կանգնել է երեքից չորս ժամ, բայց սակայն հարձակումն սկսվել էր մյուս ուղղություններից, անձնակազմը վերադառնում է ասֆալտի գործարանի ուղղությամբ։ Ցերեկը քաղաքի հյուսիսային կողմում՝ հեռուստաաշտարակի մոտ և արևելքում՝ բանտի հատվածում ընթանում էին կատաղի մարտեր։ Քաղաքի հյուսիսային մատույցներում հայկական կողմը Т-72 տանկին, որը կրում էր 442 բորտային համարը, հրամայեց օժանդակել հայկական զինուժի առաջխաղացմանը։ Դրա հրամանատարը Գագիկ Ավշարյանն էր։ Շուտով հորիզոնում երևաց ադրբեջանական երեք տանկերից մեկը, որի հրամանատարն Ագարունովն էր։ 350 մետրից երկու տանկերը միմյանց ուղղությամբ կրակ բացեցին։ «Նա հրաշալի էր կրակում»,- ավելի ուշ հիշել է Ավշարյանը։ Այն ժամանակ, երբ նրա տանկն ընկել է Ագարունովի տանկի արձակած երրորդ արկի տակ, Ավշարյանը կարողացել է բացել մտոցն ու դուրս ցատկել։ Չնայած խորը այրվածքներին, Ավշարյանը ողջ է մնում, իսկ մեխանիկ-վարորդ Աշոտ Ավանեսյանն ու նշանառու-օպերատոր Շահեն Սարգսյանը զոհվում են։ T-72 տեսակի երկու տանկերի մենամարտը հետագայում մեծապես լուսաբանվել է լրատվամիջոցներում։ Ագարունովի տանկից խոցված Ավշարյանի տանկն ավելի ուշ՝ պատերազմի ավարտից հետո, որպես հուշարձան կանգնեցվել է ժայռի վրա՝ Ստեփանակերտից Շուշի տանող ճանապարհին։

Ալբերտ Ագարունովը զոհվել է նույն օրը մարտի ժամանակ՝ Շուշիից Լաչին տանող ճանապարհին։ Ագարունովի տանկի անձնակազմի անդամ Աղաբաբը Հասիմովի հուշերով՝ երբ ավարտվել են արկերը, տանկը շարժվել է զինամթերքի պաշարների ուղղությամբ։ Ճանապարհին արդեն պարզ է դարձել, որ ադրբեջանական կողմը կորցնում է իր դիրքերը։ Հասիմովի խոսքով՝ Ալբերտը հանգիստ է եղել, վստահ կանգնած եղել տանկի մտոցի վրա։ Շուտով տանկը, համալրելով իր պաշարները, վերադարձել է կրակակետին։ Ագարունովը ողջ ընթացքում դուրս է եկել մտոցից ու նայել արձակված արկերի ուղղությամբ, չնայած որ Հասիմովն անընդհատ զգուշացրել է չանել դա։ Դիմադրությունը շարունակվել է ևս մեկ ժամ։ Մարտի թեժ պահին Ագարունովի անձնակազմը խոցել է հայկական կողմի երկրորդ տեխնիկան։ Հասիմովը չի հիշում, թե խոցվածը մեքենա էր, թե՝ ՀՄՄ։ Ագարունովը դուրս է գալիս մեխանիկ-վարորդի մտոցից, որպեսզի տեսնի հարվածի հետևանքը։ Այնուհետ Հասիմովը նկատում է, որ Ագարունովը որևէ նշան չի տալիս։ Նա բարձրանում է վերև ու տեսնում, որ Ալբերտը դեմքով ընկած է մտոցին։ Նա մի քանի անգամ ձայն է տվել Ագարունովին, այնուհետ սողոսկել դեպի նա ու սկսել թափ տալ, իսկ ակնթարթ անց Ագարունովի մարմնին տեսել փամփուշտից վնասվածքը։ Դիպուկահարի փամփուշտը խոցել էր կրծքավանդակի աջ հատվածը ու հասել սրտին, ինչի հետևանքով Ալբերտը զոհվել է։ Անձնակազմի մյուս անդամի՝ Սարաջ Մուստաֆաևի խոսքով՝ նա Ալբերտի մարմինը հանձնել է վաշտի ավագին, որը, մարմինը դնելով մեքենայի մեջ, ուղարկել է այն հոսպիտալ, իսկ այնտեղից մարմինն ուղղաթիռով տեղափոխել են Բաքու։

Մահվան պահին Ագարունովն ամուսնացած չի եղել։ Թաղվել է Բաքվի Շեհիդների պուրակում։ Երբ Ալբերտին որոշել են թաղել Շահիդների պուրակում, տանկիստի հայրը հրամանատարներին ասել է, որ որդուն թաղեն այնտեղ, որտեղ «թաղում են ադրբեջանցի մարտիկներին, քանի որ որդին կռվել է Ադրբեջանի համար»։ Ագարունովի թաղման ժամանակ աղոթքները միաժամանակ կարդացել են և մոլլան, և Ռաբբին։ Նրա թաղմանը ներկա է եղել նաև ամերիկացի լրագրող Թոմաս Գոլցը։

Ալբերտ Ագարունովի մահվանից հետո՝ նրա տանկի փողին գրել են Ագարունովի անունը, իսկ ադրբեջանցի շատ տանկիստներ իրենց մարտական մեքենաներին տվել են «Ալբերտ» անունը։

## Պարգևներ
1992 թվականի հունիսի 7-ին Ադրբեջանի նախագահի պաշտոնակատար Իսա Գամբարի № 833 հրամանով Ալբերտ Ագարունի Ագարունովին, Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականության պաշտպանության և խաղաղ բնակչության անվտանգության պահպանման ընթացքում ցուցաբերած անձնական արիության ու խիզախության համար հետմահու շնորհվել է «Ադրբեջանի ազգային հերոսի» կոչում։ Ալբերտի քրոջը՝ Սոֆյա Մամեդովային, ազգային հերոսի մեդալն անձամբ հանձնել է արդեն նախագահ Հեյդար Ալիևը։

2004 թվականին Բաքվի «Խաբադ Օր-Ավներ» հրեական դպրոցում կայացել է Ալբերտ Ագարունովի թանգարանի բացումը։

Ամեն տարի Ադրբեջանում Ալբերտ Ագարունովի ծննդյան օրը՝ ապրիլի 25-ին, իրականացվում է նրա հիշատակին նվիրված միջոցառում։ 2017 թվականին Իսրայել պաշտոնական այցի շրջանակներում Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար, գեներալ-գնդապետ Զաքիր Հասանովը հանդիպել է Ալբերտ Ագարունովի եղբորը՝ Ռանտիկ Ագարունովին։ Իսկ 2018 թվականին Բաքվում Ագարունովի գերեզմանին այցելել է Իսրայելի պաշտպանության նախարար Ավիգդոր Լիբերմանը։

2017 թվականին Սումգայիթում, իսկ 2018 թվականին Բաքվում կայացել է կարատեի միջազգային մրցաշար, որը նվիրված է եղել Ագարունովի հիշատակին։

2020 թվականին Ալբերտ Ագարունովի պատվին ստեղծվել է նոր շքանշան։ Առաջինն այն հանձնվել է տանկային անձնակազմերից մեկին, որը աչքի է ընկել 44-օրյա պատերազմի ժամանակ։

### Ալբերտ Ագարունովի անունը կրող օբյեկտներ և հուշարձաններ
Բաքվի № 154 միջնակարգ դպրոցը, որն ավարտել է Ալբերտ Ագարունովը, կրում է նրա անունը։ Դպրոցի դիմաց կանգնեցվել է նրա կիսանդրին։ Դպրոցում բացվել է Ագարունովի անկյունը, իսկ հուշարձանի մոտ իրականացվում են դպրոցական միջոցառումներ։

Գըրմըզը գասաբա գյուղի փողոցներից մեկը կրում է Ագարունովի անունը։ Փողոցի շենքերից մեկի պատին տեղադրված է Ադրբեջանի ազգային այս հերոսի հուշատախտակը։

2017 թվականին Ամիրջան գյուղի տներից մեկի պատին, որտեղ ապրել է Ագարունովը, տեղադրվել է հուշատախտակ։

2018 թվականին Բաքվի փողոցներից մեկը կոչվել է նրա անունով։

2019 թվականի նոյեմբերի 15-ին Բաքվի Նարիմանովի շրջանի համանուն փողոցում կայացել է Ալբերտ Ագարունովի հուշարձանի բացումը։ Դրա հեղինակներն են Ռահիբ Գարաևն ու Զամիք Ռզաևը։ Նախագիծն իրականացվել է Օմար Էլդարովի ղեկավարությամբ։

### Ագարունովի մասին ֆիլմեր
2010 թվականին ռեժիսոր և սցենարիստ Եֆիմ Աբրամովը վավերագրական ֆիլմերի ադրբեջանական «Սալնամե» ստուդիայում նկարահանել է «Նամակ ընկերոջը» ֆիլմը, որը նվիրված է Ագարունովին ու հանդիսանում է «Ղարաբաղի հերոսները» շարքի ֆիլմերից մեկը։

2017 թվականի ամռանը կայացել է «Հողը, որտեղ ես ապրում եմ» գեղարվեստական-վավերագրական ֆիլմի շնորհանդեսը, որը նվիրված էր Ալբերտ Ագարունովին։

2019 թվականին İTV-ին կից «Carçı Film» կինոստուդիան նկարահանել է «Խիզախ տանկիստ՝ Ալբերտ Ագարունով» վավերագրական ֆիլմը։
Պատկեր:Albert_Aqarunovun_heykəli_(5).jpg|Ալբերտ Ագարունովի հուշարձանը Բաքվում
Պատկեր:Albert_Aqarunovun_büstü.jpg|Ալբերտ Ագարունովի կիսանդրին Ամիրջան գյուղում
Պատկեր:Text_written_about_Albert_Agarunov.jpg|Գըրմըզը գասաբա գյուղի Ալբերտ Ագարունովի փողոցի շենքերից մեկի վրա գտնվող հուշատախտակը
Պատկեր:İlham_Əliyev_Əmircan_qəsəbəsindəki_154_nömrəli_məktəbin_açılışında_iştirak_edib.jpg|Բաքվի Ալբերտ Ագարունովի անվան №154 միջնակարգ դպրոցը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

* Լեռնային հրեաներ՝ Ղարաբաղյան պատերազմի վետերանները

**Տեսանյութեր**
* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի զինվորականներ