Վլադիմիրի կենտրոնական բանտ

**Վլադիմիրի կենտրոնական բանտ**, ռուսական բանտ Վլադիմիր քաղաքում վտանգավոր հանցագործների համար, Վլադիմիրի մարզում Ռուսաստանի Դաշնային քրեակատարողական ծառայության բանտ՝ թիվ 2։ Հիմնադրվել է 18-րդ դարի վերջին։

## Պատմություն
Բանտը կառուցվել է կայսրուհի Եկատերինա Երկրորդի հրամանով 1783 թվականին։ 1906 թվականին այն կոչվել է տաժանակիր աշխատանքի կենտրոնական բանտ։ Այնտեղ պահել են քաղբանտարկյալներին։ 1825 թվականին կառուցված տարանցիկ բանտի շենքը այժմ Վլադիմիրի թիվ 1 քննչական մեկուսարանն է։

մինի|Վարչական շենքի մուտքը
մինի|Բանտի մոտ գտնվող Ֆրունզեի շրջանի դատարանը

1921 թվականի սկզբին Վլադիմիրի բանտը դարձել է հատուկ նշանակության քաղաքական մեկուսարան։

Վլադիմիրի բանտը մտել է «հատուկ ճամբարների և բանտերի» համակարգի մեջ։ Այն ստեղծվել է ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի 1948 թվականի փետրվարի 21-ի «Հատուկ վտանգավոր պետական հանցագործներին զսպելու համար ՆԳԺԿ խիստ ռեժիմի ճամբարների կազմակերպման մասին» որոշման հիման վրա։ Նախատեսված է եղել դիվերսանտներ, ահաբեկիչներ, տրոցկիստներ, մենշևիկներ, սոցիալիստ-հեղափոխականներ, անարխիստներ, ազգայնականներ, սպիտակ էմիգրանտներ և այլ հակասովետական կազմակերպությունների անդամներ, ինչպես նաև նրանց հակասովետական կապերի և թշնամական գործունեության համար վտանգ ներկայացնող անձանց պահելու համար։ Պաշտոնական փաստաթղթերում նշված է եղել որպես «ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի Վլադիմիրի հատուկ նշանակության բանտ»։

## Ներկա իրավիճակ
1996 թվականին բանտի տարածքում ստեղծվել է թանգարան, որի նյութերը տրամադրվել է Վլադիմիր-Սուզդալյան թանգարան-արգելոցին։ Ցուցահանդեսի հեղինակը Վ. Է. Գուրինովիչն է։

«Վլադիմիրի կենտրոնական» անվանումը լայնորեն հայտնի է դարձել Ռուսաստանում՝ շնորհիվ ռուսական շանսոնի կատարող Միխայիլ Կրուգի նույնանուն երգի։ Անունը արտացոլվել է օտար մշակույթում, երբ իտալական «Spiritual Front» խումբը ձայնագրել է «Վլադիմիրի կենտրոնական» երգը (ըստ խմբի ղեկավար և երգահան Սիմոնե Սալվատորիի՝ նա գրել է այն նույնիսկ նախքան Կրուգի երգը լսելը)։

## Վլադիմիրի բանտի գրադարան
Վլադիմիրի բանտը նաև գրքերի համար է բանտ եղել։ Այստեղ են բերվել ձերբակալվածների ունեցվածքից ապօրինի առգրավված մասնավոր գրադարաններ։ Հաշվի առնելով շատ ձերբակալվածների, նրանց նախկին պաշտոնների և կրթության բարձր մակարդակը՝ մասնավոր գրադարանները (ներառյալ օտար լեզուներով) Կրեմլի համար վտանգավոր են համարվել։ Հետևաբար, գրքերն այստեղ նույնպես բանտարկյալներ էին։

## Բանտի ղեկավարներ
Այս բաժինը կազմվել է Ի. Վ. Զակուրդաևի «Վլադիմիրի Կենտրոնական բանտ։ Վլադիմիրի բանտի պատմությունը» գրքի հիման վրա։

### [[Հոկտեմբերյան հեղափոխություն|1917 թվականի հեղափոխությունից]] առաջ
* Տ. Մ. Օլեյնիկ, կապիտան, 1902
* Դ. Դ. Աֆոնսկի, կոլեգիալ խորհրդական, 1903
* Բ. Մ. Իմշենեցկի, կապիտան, 1905-1908
* Մ. Ֆ. Պարֆյոնով, փոխ-կապիտան, 1909
* Ա. Ի. Վասիլև, կոլեգիալ ատենակալ, 1910
* Մ. Պ. Սինայսկի, պորուչիկ, 1911
* Պ. Ա. Դավիդով, կոլեգիալ ատենակալ, 1912
* Ա. Ի. Գավեման, կապիտան, 1913-1917

### 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո
* Կոստենկո, մարզային մեկուսարանի պետ, 1926
* Մելբրատ, 1927
* Ժ. Ե. Դուպոր, 1937-1938
* Պ. Ռ. Գոլենյաև, 1938
* Օ. Վ. Ժելվակ, Պետանվտանգության փոխգնդապետ, 1948-1949
* Մ. Ի. Ժուրավլյով, Պետանվտանգության փոխգնդապետ, 1949-1953
* Ս. Վ. Բեգուն, Զինված ուժերի փոխգնդապետ, 1953-1955
* Մ. Ա. Դեդին, Զինված ուժերի գնդապետ, 1959-1961
* Դ. Յա. Մելնիկով, Զինված ուժերի գնդապետ, 1961-1964
* Վ. Ֆ. Զավյալկին, Զինված ուժերի գնդապետ, 1964-1976
* Ա. Պ. Ուգոդին, Զինված ուժերի գնդապետ, 1976-1983
* Յու. Ն. Կարպով, Զինված ուժերի գնդապետ, 1983-1984
* Վ. Կ. Գորշկով, Զինված ուժերի գնդապետ, 1986-1994
* Վ. Վ. Մամչուն, Զինված ուժերի գնդապետ, 1994-1995
* Վ. Յա. Տիխենկո, Զինված ուժերի գնդապետ, 1995-1999
* Ս. Ա. Մալինին, Զինված ուժերի գնդապետ, 1999-2003
* Վ. Ա. Միշչենկով, Զինված ուժերի գնդապետ, 2003-2009
* Ս. Պ. Բոգինիչ, Զինված ուժերի գնդապետ, 2009-2011
* Ի. Ա. Կուլագին, Զինված ուժերի գնդապետ, 2011 թվականից
* Ա. Ն. Կլիմով, 2017 թվականից մինչ օրս

## Հայտնի բանտարկյալներ
### 1917 թվականի հեղափոխությունից առաջ
* Վ. Մ. Անդրոնիկով, հեղափոխական
* Մ. Վ. Ֆրունզե, հեղափոխական

### Խորհրդային տարիներին
#### Ուկրաինացիներ
* Կ. Ի. Օսմակ, Ուկրաինայի ազատագրական խորհրդի նախագահ
* Կ. Կ. Շեպտիցկի, Ուկրաինական հունական կաթոլիկ եկեղեցու վարդապետ (1949–1951)
* Եվ. Ստ. Պրիշլյակ, Լվովի մարզի ՕՈւՆ-ՈւՊԱ-ի անվտանգության տարածաշրջանային պատասխանատու, Լվովի մասնաճյուղի ՕՈՒՆ-ի տարածաշրջանային ղեկավար
* Ալֆրեդ Բիզանց, ավստրիացի և ուկրաինացի ռազմական գործիչ, Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության բանակի փոխգնդապետ, «Գալիչինա» դիվիզիայի ռազմական կառավարման ղեկավար (գնդակահարվել է 1951 թվականին)
* Օլեքսա Տիխի, ուկրաինացի այլախոհ, իրավապաշտպան, ուսուցիչ, լեզվաբան և Ուկրաինական Հելսինկյան խմբի (ՈւՀԽ) հիմնադիր անդամ
* Զ. Մ. Կրասիվսկի, ուկրաինացի բանաստեղծ, գրող, Ուկրաինայի ազգային ճակատի և ՈւՀԽ-ի անդամ, Խորհրդային Ուկրաինայում Ուկրաինայի ազգային ճակատի վերջին ղեկավարը (1968-1971)
* Ի. Գ. Սոկուլսկի, ուկրաինացի բանաստեղծ, գրող, «Դնեպրոպետրովսկի ստեղծագործական երիտասարդության նամակ»-ի հեղինակներից մեկը, ՈւՀԽ-ի անդամ (1971)

#### Բալթյան երկրների առաջնորդներ
* Անտանաս Մերկիս, Լիտվայի վարչապետ
* Մ. Ա. Մերկիս (Մերկենե), Ա. Մերկիսի կինը
* Գ. Ա. Մերկիս, Ա. Մերկիսի և Մ. Մերկենեի որդին
* Յուոզաս Ուրբշիս, Լիտվայի արտաքին գործերի նախարար
* Մ. Ֆ. Ուրբշիս (Ուրբշենե), Ուրբշիսի կինը
* Վ. Մ. Մունտերս, Լատվիայի արտաքին գործերի նախարար
* Ն. Ալ. Մունտերս, Վ. Մունտերսի կինը
* Յանիս Բալոդիս, Լատվիայի նախագահի տեղակալ և Պաշտպանության նախարար
* Էլ. Յու. Բալոդիս, Բալոդիսի կինը
* Յոհան Լայդոներ, գեներալ, Էստոնիայի բանակի հրամանատար (1952 թվականի ապրիլի 30, մահացել է բանտում 1953 թվականի մարտի 13-ին)
* Մ. Ա. Լայդոներ, Լայդոների կինը
* Ալեքսանդրաս Ստուլգինսկիս, Լիտվայի 2-րդ նախագահ
* Ստասիս Շիլինգաս, Ադոմասի որդին, Արդարադատության նախարար, Լիտվայի Հանրապետության պետական խորհրդի անդամ
* Յուոզաս Տոնկունաս, Լիտվայի կրթության նախարար

#### [[Իոսիֆ Ստալին]]ի հարազատներ
* Եվ. Ալ. Ալիլուևա, Ստալինի կնոջ՝ Նադեժդա Ալիլուևայի եղբոր կինը
* Ա. Ս. Ալիլուևա, Ստալինի կնոջ՝ Նադեժդա Ալիլուևայի քույրը
* Վ. Ի. Ստալին, Ստալինի որդին, ավիացիայի գեներալ-լեյտենանտ (1956–1958)

#### Միութենական հանրապետություններ
* Գարեգին Նժդեհ, հայ զինվորական և պետական գործիչ (1948 թվականի ապրիլի 24-ից 1952 թվական և 1953-1955 թվականներ, մահացել է Վլադիմիրի բանտում 1955 թվականի դեկտեմբերի 21-ին) 
* Սաիդ Ռիզո Ալի զադե, տաջիկ մշակութային գործիչ
* Սիմոն Գոգոբերիձե, վրաց սոցիալ-դեմոկրատ
* Մորդեհայ Դուբին, մինչև 1940 թվականը Լատվիայի հրեական համայնքի ղեկավար
* Մ. Գ. Կուկոբակա, բելառուս այլախոհ և իրավապաշտպան
* Մուհամմեդ Գաբդուլխայ Կուրբանգալիև, բաշկիր ազգային գործիչ և հոգևոր առաջնորդ

#### Օտարերկրյա քաղաքացիներ
* Յանոշ Կադար, հունգար կուսակցական և պետական գործիչ
* Ֆ. Հ. Պաուերս, ամերիկացի ռազմական օդաչու (1960-1963) 
* Ժակ Ռոսի, խորհրդային լրտես, ֆրանսիացի պատմաբան
* Յան Ստանիսլավ Յանկովսկի, Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին Լեհաստանի դիմադրության նշանավոր ներկայացուցիչ, մահացել է բանտում

#### [[Երրորդ Ռեյխ]]ի հրամանատարներ
* Մաքսիմիլիան դե Անջելիս, հրետանու գեներալ, 2-րդ տանկային բանակի հրամանատար 
* Ադոլֆ Հայնց Բեկերլե, Բուլղարիայում Գերմանիայի դեսպան 
* Ֆրանց Բենտիվենի, «Աբվեր» ռազմական հակահետախուզության ղեկավար 
* Հելմուտ Վեյդլինգ, Բեռլին քաղաքի վերջին պարետ
* Գյունտեր Գուզե, ծովակալ
* Էվալդ ֆոն Կլայստ, դաշտային մարշալ (մահացել է բանտում 1954 թվականին) 
* Էռնստ Քրաֆտ, թիկունքի ծովակալ
* Հանս Ռատտենգուբեր, Ադոլֆ Հիտլերի թիկնազորի պետ 
* Հանս-Էրիխ Ֆոս, փոխ-ծովակալ 
* Ֆերդինանդ Շերներ, դաշտային մարշալ

#### Ճապոնական ռազմագերիներ
* Սյուն Ակիկուսա, ճապոնական բանակի գեներալ-մայոր, Հարբինում գտնվող ռազմական առաքելության ղեկավար
* Սիգերու Մայնո, Մանջոու-Գոյի Արդարադատության նախարարի տեղակալ (Մանջուրիա նահանգ)
* Ի Ջի Յույ, Ճապոնական բանակի գեներալ-լեյտենանտ, «Կիո-Վա-Կայ»-ի աշխատակազմի ղեկավար, «Կարմիր սվաստիկա» կրոնական համայնքի ղեկավար

#### Այլ հայտնի բանտարկյալներ
* Դ. Լ. Անդրեև, գրող և փիլիսոփա
* Ի. Զ. Բեգուն, իրավապաշտպան 
* Լ. Ի. Բորոդին, գրող 
* Վ. Կ. Բուկովսկի, իրավապաշտպան 
* Ե. Վ. Դավիդով, իրավապաշտպան
* Պ. Դ. Դոլգորուկով, քաղաքական և հասարակական գործիչ, իշխան
* Վ. Վ. Կրյուկով, գեներալ-լեյտենանտ
* Կ. Ա. Լյուբարսկի, իրավապաշտպան 
* Ս. Օ. Լյանդրես, լրագրող (1942)
* Գ. Մ. Մայրանովսկի, Պետանվտանգության թունաբանական լաբորատորիայի վարիչ 
* Ստ. Ս. Մամուլա, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ նախարարի տեղակալ
* Բ. Գ. Մենշագին, գերմանական օկուպացիայի տարիներին Սմոլենսկի և Բոբրույսկի քաղաքապետ
* Վ. Վ. Պարին, ակադեմիկոս
* Լ. Լ. Ռակով, պատմաբան, արվեստաբան, թանգարանի աշխատակից, դրամատուրգ
* Ալ. Ի. Ռոմանով, սովետական այլախոհ
* Լ. Ա. Ռուսլանովա, երգչուհի (1950–1953)
* Պ. Ա. Սուդոպլատով, ՊԱԿ-ի գեներալ-լեյտենանտ (1958–1968)
* Գ. Գ. Սուպերֆին, իրավապաշտպան 
* Զ. Ա. Ֆյոդորովա, դերասանուհի
* Կ. Ի. Խադեև, փիլիսոփա 
* Բ. Ա. Շամաև, Գորլագի 3-րդ գոտու գործադուլային հանձնաժողովի նախագահ
* Վ. Վ. Շուլգին, քաղաքական և հասարակական գործիչ 
* Նաթան Շչարանսկի, իրավապաշտպան 
* Ն. Ի. Էյթինգոն, ՆԳԺԿ գեներալ-մայոր

## Գրականություն
* 
* ՄՍՀ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վլադիմիրի կենտրոնական բանտ՝ հանրահայտ բանտ Ռուսաստանում 
* Ռուսաստանի բանտերի ուղեցույց // Материал аналитического еженедельника Коммерсантъ-Власть. 17(620), 02.05.2005
* Վ. Գուրինովիչ, Վլադիմիրի բանտը և քաղաքական բռնաճնշումներ
* Վլադիմիրի կենտրոնական բանտ // Родная газета № 47(133), 09.12.2005
* В. Куликов. Хорошо сидим // Российская газета, 2005. № 3905
* Բանտի վարչական շենքի լուսանկար
* Վլադիմիրի բանտը որպես ռուսական բանտի հայելի
* Վլադիմիրի բանտի պատմություն

Կատեգորիա:Բանտեր
Կատեգորիա:Բանտեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ