Բուխարեստ

**Բուխարեստ** (, ), Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Տնտեսական և մշակութային կարևոր կենտրոն է։ Բուխարեստում և նրա արվարձաններում ապրում է ավելի քան 1 883 425&nbsp;մարդ։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238&nbsp;կմ² է։ Դա ամենամեծ քաղաքն է Բալկանյան թերակղզում։

## Պատմություն
240px|մինի|ձախից|Մեծ հրդեհ, 1847 թվական
Բուխարեստի մասին առաջին հիշատակումները պատմիչները գտնում են Վլադ Դրակուլայի 1459 թվականի փաստաթղթերում, ով ժամանակակից քաղաքի տեղում ամրոց է կառուցել Վալախիան թուրքերից պաշտպանելու համար։

200 տարի անց Բուխարեստը դառնում է Վալախիայի մայրաքաղաքներից մեկը, իսկ դքսության մայրաքաղաքն այստեղ վերջնականապես տեղափոխել է Կոնստանտին Բրինկովյանուն։

1862 թվականին Բուխարեստը հռչակվել է Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Բուխարեստը կառուցապատվում էր ֆրանսիական բոզար ոճով։

## Անվանում
Ժամանակակից անունով հայտնի է 17-րդ դարից։ Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է *Բուկուր* անձնանունից (հավանաբար եղել է ֆեոդալ տիրոջ անունը)։ Արևմտահայերենում տարածված է Պուքրէշ ձևը։

## Բուխարեստում կնքված հաշտության պայմանագրեր
* 1812 թվականի մայիսի 28-ի հաշտության պայմանագիր՝ 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, որի համաձայն Մոլդովական դքսությունը զրկվել է Բեսարաբիայից։
* 1886 թվականի մարտի 3-ի հաշտության պայմանագիր՝ Սերբիայի և Բուլղարիայի միջև պատերազմից հետո։
* 1913 թվականի օգոստոսի 10-ի հաշտության պայմանագիր՝ Բալկանյան երկրորդ պատերազմից հետո։
* 1916 թվականի օգոստոսի 14 (27)-ի հաշտության պայմանագիր՝ Ռումինիայի և Անտանտի միջև։
* 1918 թվականի մայիսի 6-ի հաշտության պայմանագիր՝ Ռումինիայի և Եռյակ դաշինքի միջև, որն երբեք չի վավերացվել։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
մինի|Դիմբովիցա գետը Բուխարեստի կենտրոնում
Բուխարեստը գտնվում է հարավային Ռումինիայում, Ստորին դանուբյան հարթավայրի կենտրոնում՝ ոչ նավարկելի Դիմբովիցա () գետի վրա, Դանուբից 45 կմ հեռավորության վրա։

Դիմբովիցա գետի ոչ մեծ վտակից՝ Կոլենտինա գետից բացի, քաղաքի հյուսիսային ծայրամասում գտնվում է լճերի շղթա։ Դրանցից ամենախոշորներն են՝ Ֆլորյասկա, Տեյ, Հերաստրաու լճերը։ Քաղաքի կենտրոնում ստեղծվել է արհեստական Չիշմիջիու լիճը, որը շրջապատված է այգիներով և զբոսայգիներով։

Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238 կմ²։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 55,8 մետրի (Բուխարեստի հարավարևելյան հատվածում) և 91,5 մետրի (եկեղեցու մոտ, Միլիտար շրջանում) միջև։

Մինչ վերջերս Բուխարեստը հիմնականում շրջապատում էր գյուղական տեղանքը, սակայն 1989 թվականից հետո Իլֆով գավառում սկսվեց ակտիվ կառուցապատումը նոր արվարձանային շրջաններում։

### Մոտակա քաղաքներ
* Պլոեշտի (Ploiești) (60 կմ դեպի հյուսիս)
* Տիրգովիշտե (Târgoviște) (80 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք)
* Ալեքսանդրիա (Alexandria) (84 կմ դեպի հարավ-արևմուտք)
* Բուզեու (Buzău) (110 կմ դեպի հյուսիս-արևելք)

### Կլիմա
Բուխարեստի կլիման չափավոր ցամաքային է։ Այստեղ բնորոշ են հարաբերականորեն տոթ ամառներ և մեղմ փոփոխական ձմեռներ։ Այդպիսի կլիման պայմանավորված է քաղաքի համեմատաբար ցածր լայնությամբ։ Օդի միջին ջերմաստիճանը կազմում է +10,8&nbsp;°C:

## Բնակչություն
Բուխարեստի բնակչության թիվը զգալիորեն աճել է վերջին երկու հարյուրամյակների ընթացքում Ռումինիայի ուրբանիզացման շնորհիվ։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Ռումինիան ագրարային երկիր էր։ Ներկայումս Ռումիայի բնակչության մոտ 9%-ը բնակվում է Բուխարեստում։
 
Բուխարեստում բնակիչների կյանքի միջին տևողությունը 2000-2002 թվականների դրությամբ 73,1 տարեկան էր, ինչը 2 տարով ավելի շատ է, քան միջին ցուցանիշն ամբողջ Ռումինիայում։

Բուխարեստի բնակչության մոտ 97 %-ը կազմում են էթնիկ ռումինացիները։ Երկրորդ խոշոր էթնիկ խումբը կազմում են գնչուները (1,4 %), այնուհետև հունգարացիները (0,3 %), հրեաները (0,1 %) և չինացիները (0,1 %)։ Բուխարեստի բնակիչների 96,1 %-ը ուղղափառ են, 1,2 %-ը՝ կաթոլիկներ, 0,5 %-ը՝ մուսուլմաններ, 0,4 %-ը՝ հույն կաթոլիկներ։

## Տրանսպորտ
240px|մինի|Բուխարեստի մետրոպոլիտեն
Բուխարեստի տրանսպորտային ցանցը համարվում է Ռումինիայի խոշորագույնը և Հարավ-արևելյան Եվրոպայի խոշորագույններից մեկը։

Բուխարեստի տրանսպորտային համակարգը կարելի է բաժանել հետևյալ մասերի՝
* մետրոպոլիտեն
* վերգետնյա տրանսպորտային համակարգ, որը բաղկացած է ավտոբուսներից, տրամվայներից, տրոլեյբուսներից և արագընթաց տրամվայներից (ղեկավարվում է **RATB** ընկերության կողմից)։ Քաղաքում առկա է 106 ավտոբուս, 37 տրոլեյբուս և 26 տրամվայ։
* մասնավոր տաքսիների ցանց

Բուխարեստի մոտ գտնվում է Անրի Կոանդայի անվան միջազգային օդանավակայանը (նախկին *«Օտոպեն»* օդանավակայանը)։ Այնտեղ գործում են *TAROM*, *Alitalia*, *Lufthansa*, *Air Canada* և *Air France* ավիաընկերությունները։ Ռումինական այլ մասնավոր ավիաընկերություններն օգտագործում են «Աուրել Վլայկու» օդանավակայանը։

## Մշակույթ
Բուխարեստում գործում է մի քանի թատրոն, որոնցից են՝
* Բուխարեստի ազգային թատրոնը
* Հրեական պետական թատրոնը (նախկին «Բարաշեում» թատրոնը)

## Գիտություն և կրթություն
240px|մինի|Բուխարեստի համալսարան
Ռումինիայի առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը՝ Սուրբ Սավվայի ակադեմիան, ստեղծվել է 1694 թվականին։ 1864 թվականին ստեղծվել է Բուխարեստի համալսարանը։ Ներկա դրությամբ մայրաքաղաքում 21 բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում կրթություն է ստանում մոտ 100 հազար ուսանող։

### Ուսումնական հաստատություններ
* Բուխարեստի համալսարան
* Բուխարեստի պոլիտեխնիկական համալսարան
* Բուխարեստի երաժշտության ազգային համալսարան
* Յոն Լուկա Կարաջալեյի անվան թատրոնի և կինոյի ազգային համալսարան
* Բուխարեստի տնտեսական ակադեմիա
* «Կարոլ Դավիլա» բժշկական և դեղագործական համալսարան 
* Գյուղատնտեսության և անասնաբուժության համալսարան 
* Բուխարեստի տեխնիկական շինարարական համալսարան
* Ռումինա-ամերիկյան համալսարան
* Բրիտանա-ռումինական համալսարան
* Բուխարեստի տեխնիկական ռազմական ակադեմիա

### Գիտություն
1908 թվականի ապրիլի 1-ին Գիտության և ազգային կրթության նախարարի հրամանով ստեղծվել է Բուխարեստի աստղագիտական աստղադիտարանը՝ Ռումինիայի առաջին պետական աստղագիտական աստղադիտարանը։ Այդ աստղադիտարանը հիմք է հանդիսացել Ռումինիայի առաջին գիտա-հետազոտական ինստիտուտի՝ Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի Աստղագիտական ինստիտուտի համար։

## Քույր-քաղաքներ

*  Սոֆիա, Բուլղարիա
*  Մոնրեալ, Կանադա
*  Քիշնև, Մոլդովա
*  Մոսկվա, Ռուսաստան
*  Ստամբուլ, Թուրքիա
*  Դամասկոս, Սիրիա
*  Լագոս, Նիգերիա
*  Մանիլա, Ֆիլիպիններ
*  Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա
*  Աթենք, Հունաստան (1993)
*  Ատլանտա, ԱՄՆ (1994)
*  Անկարա, Թուրքիա (1998)
*  Ամման, Հորդանան (1999)
*  Երևան, Հայաստան
*  Սան Պաուլու, Բրազիլիա (2000)
*  Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա (2002)
*  Թբիլիսի, Վրաստան
*  Նիկոսիա, Կիպրոս (2004)
*  Պեկին, Չինաստան (2005)
*  Տիրանա, Ալբանիա (2007)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Բուխարեստ
Կատեգորիա:1459 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր