Մարգար Սեդրակյան

**Մարգար Սեդրակի Սեդրակյան** (), հայ կոնյակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1961 թ.), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1971 թ.)։ Հայկական կոնյակի բազմաթիվ հայտնի մակնիշների ստեղծող։

Մարգար Սեդրակյանի շնորհիվ Հայաստանում, կոնյակի արտադրության ծավալներն ընդլայնելու նպատակով, յուրացվեցին նոր տարածքներ՝ ընտիր սորտերի խաղողի հումքի համար, զարգացավ գինեգործության կոնյակի ուղղությունը։ Նրա մշակած նոր տեխնոլոգիան և նոր մակնիշի կոնյակների (բրենդների) ինքնատիպ խառնուրդները Երևանի կոնյակի գործարանին թույլ տվեցին դառնալ ԽՍՀՄ կոնյակի արտադրության դրոշակակիրը և ստիպեցին ողջ աշխարհին ճանաչել, որ հայկական կոնյակը ֆրանսիականին արժանի մրցակից է։

## Կենսագրություն
Մանուկ հասակում վերապրել է 1915 թ. Հայոց ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում, որի զոհն են դարձել իր ծնողներն ու ընտանիքի մյուս անդամները՝ իր աչքի առաջ։ Նրան փրկել են ռուս կազակները և բերել Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի) և տեղավորել «Պոլիգոն» մանկատանը, իսկ կարանտինային ժամկետից հետո տեղափոխվել է Աշտարակի մանկատուն։

Աշտարակում ձևավորվել էր Թաքիի կոմունան, որտեղ էլ սկսվեց որբ Մարգարի աշխատանքային գործունեությունը։ Հետագայում տեղափոխվել է Ամերիկյան մանկատուն Երևանում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը։ Աշխատելով Երևանի կաշվի գործարանի Կենտրոնական արհեստանոցներում կոշկակարի աշակերտ, գերազանցությամբ ավարտել է երեկոյան միջնակարգ դպրոցը և Երկամյա Բանվորալան ֆակուլտետը (Բանֆակ): Բանֆակի ուղեգրով, առանց քննությունների, ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի ագրո-խաղողագործության ֆակուլտետ։ Լրիվ համալսարանական կրթություն ստանալով, համալսարանն ավարտելուց մի քանի ամիս առաջ, ագրո-խաղողագործության ֆակուլտետի բազայի վրա, կառավարության որոշմամբ ստեղծվեց Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը, որտեղ Մարգար Սեդրակյանը 1930 թվականին եղել է առաջին շրջանավարտների ցանկում։ Ուսման տարիներին եղել է «Արարատ» տրեստի Երևանի գինու կոմբինատի կրթաթոշակառու, իսկ երեկոյան ժամերին 2 տարի (սեպտեմբեր-ապրիլ) աշխատել է կոնյակի սպիրտների թորման արտադրամասում։ Ուսումն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել հենց այնտեղ՝ սկզբում որպես գինեգործ, ապա՝ կոնյակի արտադրամասի վարիչ, գլխավոր կոնյակագործ մասնագետ։

Աշխատել է հայկական բարձրորակ կոնյակների նոր մակնիշների ստեղծման ուղղությամբ, որոնք համաշխարհային համբավ բերեցին այս արտադրությանը։ 1935 թվականին եղել է ԽՍՀՄ սննդի արդյունաբերության նախարարության Կենտրոնական համտեսի հանձնաժողովի ստեղծման համակարգող խորհրդի անդամ: Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին բազմիցս կատարել է Պետական պաշտպանության կոմիտեի (ՊՊԿ) հանձնարարությունները, ինչի համար պարգևատրվել է «Պատվո նշան» (1941) և «Աշխատանքային կարմիր դրոշ» (1943) շքանշաններով: 1948 թվականին կեղծ և հորինված մեղադրանքով խուզարկություն է կատարվել աշխատավայրում և տանը, ապա բանտարկվել է ԿԳԲ-ի բանտում՝ ընդգրկելով Սիբիր աքսորելու ցուցակում։ Անաստաս Միկոյանի ջանքերով, արտադատական կարգով ուղարկվել է Ուկրաինա (Օդեսա)՝ կոնյակի արտադրությունը վերականգնելու համար: Օդեսայում երկամյա գտնվելու ընթացքում Սեդրակյանը պատրաստել է կոնյակի արտադրության զարգացման ամբողջական ծրագիր և ստեղծել «Ուկրաինա» նոր մակնիշի կոնյակը: ԽՍՀՄ բարձրագույն ղեկավարության որոշմամբ՝ արտադրվող հայկական մակնիշի կոնյակների (մասնավորապես «Դվին» կոնյակի) նախկին որակը վերականգնելու համար շտապ հետ է կանչվել Հայաստան՝ իր արժանի, տարիներով վաստակած՝ Երևանի կոնյակի գործարանի Գլխավոր ինժեներ-տեխնոլոգի պաշտոնին: Սեդրակյան Մարգար Սեդրակովիչը երկու անգամ հեռացվել է ԽՄԿԿ շարքերից (1934, 1948) և երկու անգամ վերականգնվել (1937, 1951)՝ բոլոր իրավունքների վերականգնմամբ և բռնագրավված փաստաթղթերի ու պետական պարգևների վերադարձով: Սեդրակյան Մարգար Սեդրակովիչը ամբողջ կյանքում (66 տարի), աշխատելով Երևանի կոնյակի գործարանում որպես Գլխավոր ինժեներ-տեխնոլոգ, նվիրել է իր ժողովրդի փառաբանմանը: Հանդիսանում է կոնյակների պատրաստման նոր տեխնոլոգիայի հիմնադիրը ոչ միայն Հայաստանում, այլև ԽՍՀՄ-ում: Հաշվի առնելով ԽՍՀՄ-ում կոնյակի արտադրության զարգացման գործում ունեցած բազմակողմանի դերակատարությունը և ԽՍՀՄ մյուս հանրապետությունների կոնյակի գործարաններին ցուցաբերած տեխնոլոգիական օգնությունը, մասնագետների շրջանում մկրտվել է «Պատրիարք» մականունով:

Սեդրակյանը ստեղծել է 15 բարձրորակ մակնիշի կոնյակ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի ստեղծման զարմանալի պատմություն և հետագա լեգենդար «կենսագրություն»:
# «Հոբելյանական» (1937 թ., ԽՍՀՄ-ում առաջին բարձրագույն որակի կոնյակը),
# «Ընտիր» (1939 թ.)
# «Հայաստան» (1940 թ.)
# «Արտաշատ» (1941 թ.)
# «Դվին» (1942 թ.)
# «Երևան» (1947 թ.)
# «Օդեսա» (1948 թ.)
# «Ուկրաինա» (1949 թ.)
# «Արարատ» (1955 թ.)
# «Տոնական» (1957 թ.)
# «40-ամյա» (1957 թ.)
# «Ախթամար» (1967 թ.)
# «Նաիրի» (1967 թ.)
# «50-ամյա» (1967 թ.)
# «Վասպուրական» (1977 թ.)։

## Պարգևներ
Սեդրակյանի ստեղծած կոնյակները բազմիցս արժանացել են ամենաբարձր պարգևների համամիութենական և համաշխարհային կոնյակների մրցույթներում (այդ թվում՝ կույր համտեսներում):

Սեդրակյանը, առաջինը ԽՍՀՄ-ում, արժանացել է «Կոնյակի պատրաստման բարձրագույն վարպետ» պատվավոր կոչմանը (1966): Պարգևատրվել է նաև ֆրանսիական «Կամյու» կոնյակի տան բարձրագույն պարգևով՝ «Համտեսի ասպետ» մեծ արծաթե մեդալով (1972):

1971 թվականին «Սննդի արդյունաբերության զարգացման գծով հանձնարարությունների կատարման գործում ձեռք բերված ակնառու հաջողությունների համար», ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահությունը նրան շնորհել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչումը՝ պարգևատրելով «Մուրճ ու մանգաղ» ոսկե մեդալով  և Լենինի շքանշանով։

Պարգևատրվել է երկու «Աշխատանքային կարմիր դրոշ» շքանշանով (1943, 1966), «Պատվո նշան» շքանշանով (1942), «Աշխատանքային արիության համար» (1939), «Կովկասի պաշտպանության համար» (1944), «Օդեսայի պաշտպանության համար» (1949) և այլ մեդալներով:

1975 թվականին Երևանի կոնյակի գործարանի տարածքում կառուցվել է Մարգար Սեդրակյանի հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր, իսկ 100-ամյակի կապակցությամբ 2007 թվականին թողարկվել է նրան նվիրված հայկական նամականիշ։
[350px|մինի|Մարգար Սեդրակյանի հուշատախտակը Երևանի [Սայաթ-Նովայի պողոտա (Երևան)|Սայաթ Նովա 25 հասցեում]]
2015 թվականին Երևանի Սայաթ-Նովա 25 հասցեում գտնվող «Արարատ Տրեստ»-ի պատմական շենքի վրա բացվել է Մարգար Սեդրակյանի հիշատակը հավերժացնող հուշատախտակը։

## Պատմական ակնարկ
1937 թվականին Իվան Պապանինի գլխավորությամբ մի խումբ մասնագետներ ուղևորվեցին դեպի Հյուսիսային բևեռ։ Յուրաքանչյուր խորհրդային հանրապետություն ինչ-որ բան նվիրաբերեց այդ գիտարշավի մասնակիցներին. Բելառուսը տրամադրեց տաք շորեր, Ուկրաինան՝ սալ, Հայաստանը՝ «Հոբելյանական» կոնյակ։ Արշավից վերադառնալուց հետո, «Պրավդա» թերթում տպագրվեց հոդված և գիտարշավի մասնակիցների լուսանկարը, որում նրանք պատկերված էին կոնյակի տակառը ձեռքերին։ Հոդվածում նրանք պատմում էին, որ արշավն անցնում էր այնքան սաստիկ ցրտի պայմաններում, որ անգամ 42 աստիճանի թնդության հայկական կոնյակը նրանց չէր տաքացնում։ Խնդիր դրվեց՝ արդյո՞ք հնարավոր է ստեղծել ավելի բարձր սպիրտայնությամբ կոնյակ։ Վարպետ Մարգարի ստեղծագործական տաղանդը արարեց սկզբում 43 աստիճանի «Հայաստան», ապա 50 աստիճանի թնդության «Դվին», իսկ 1947 թվականին էլ՝ կոնյակի արտադրության մեջ ամենաթունդ՝ 57 աստիճան ունեցող «Երևան» կոնյակը։

1943 թվականին, Թեհրանի կոնֆերանսի ժամանակ, երբ Ուինսթոն Չերչիլի ծննդյան օրն էր, Ստալինը նրան նվիրեց մեկ արկղ «Դվին» կոնյակ, որի բարձր որակն ու բուրմունքը հմայել էր Չերչիլին։ Մի քանի տարի շարունակ Ստալինը դիվանագիտական փոստով, եռամսյակը մեկ ուղարկում էր նրան ահյդ կոնյակից, ինչը դադարեցրեց Չերչիլի Ֆուլտոնյան հայտնի ճառից հետո։ Տարիներ անց (1950 թվականին) Չերչիլը Սովետական Միության դեսպանի միջոցով լուր է հաղորդում Ստալինին, առ այն, որ այլ եղանակներով իրեն հասած «Դվին» կոնյակը կորցրել է իր յուրատեսակ հատկությունները։ Ստալինը հանձնարարում է պարզել պատճառը և պատժել մեղավորներին։ Պարզվում է, որ «Դվին»-ի և այլ կոնյակների գլխավոր տեխնոլոգ Մարգար Սեդրակյանին ձերբակալել էին և պատրաստվում էին աքսորել Սիբիր։ Սակայն Անաստաս Միկոյանի միջամտությամտությամբ նրան հանում են Սիբիր արտաքսվողների ցուցակից և ուղարկում են Ուկրաինայի Օդեսա քաղաք, որտեղ էլ նա ստեղծում է «Ուկրաինա» կոնյակը։ Ստալինի հրամանով Մարգար Սեդրակյանին անմիջապես վերադարձնում են Հայաստան ու վերականգնում նրա նախկին աշխատանքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ