open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դալթոնիզմ

**Դալթոնիզմ** (), գունաշփոթություն, մասնակի գունակուրություն, գունային տեսողության 1794 թվականին նկարագրել է անգլիացի գիտնական Ջոն Դալթոնը (ինքը տառապել է այս արատով)։ Հիվանդանում են տղամարդկանց մոտ 8%-ը, կանանց՝ 0,5%-ը։

Ենթադրվում է, որ աչքի ցանցաթաղանթում կա 3 տարր, և բնականոն, այսպես կոչված՝ տրիքրոմատիկ գունազգայության դեպքում դրանցից յուրաքանչյուրն ընկալում է 3 հիմնական գույներից (կարմիր, կանաչ, մանուշակագույն) մեկը։ Վերոհիշյալ տարրերից որևէ մեկի քայքայումն առաջացնում է մասնակի գունակուրություն (դիքրոմիա)։ Դիքրոմազիայով տառապողներից ոմանք չեն տեսնում կարմիր գույնը (պրոտանոպիա), ոմանք՝ կանաչ գույնը (դեյտերանոպիա)։

*Պրոտանոպիայի* դեպքում կարմիր գույնը շփոթում են մուգ կանաչի, մուգ դարչնագույնի, իսկ կանաչ գույնը՝ բաց մոխրագույնի, բաց դեղինի և բաց դարչնագույնի հետ։

*Դեյտերանոպիայի* դեպքում կանաչ գույնը շփոթում են բաց նարնջագույնի, բաց վարդագույնի, բաց դարչնագույնի հետ։

*Մանուշակագույնի* նկատմամբ գունակուրություն լինում է հազվադեպ, ընդ որում սպեկտրի բոլոր գույներն ընկալում են որպես կարմիր կամ կանաչ գույնի երանգներ։

Բնածին գունակուրության բոլոր ձևերը փոխանցվում են ժառանգաբար։ Կանայք են հանդիսանում այդ հատկանիշի փոխանցողները, չնայած պահպանում են բնականոն տեսողությունը։ Ձեռքբերովի գունակուրությունը կարող է առաջանալ տեսողության օրգանների և կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր հիվանդությունների ժամանակ։ Գունազգայության խանգարումներն ախտորոշում են հատուկ աղյուսակների կամ սպեկտրային սարքերի միջոցով։ Գունային տեսողության հետազոտումը կարևոր նշանակություն ունի տրանսպորտում, ավիացիայում, ծովային ծառայությունում, քիմիական, տպագրական, տեքստիլ և արդյունաբերության այլ ճյուղերում աշխատող մասնագետների ընտրության ժամանակ։ Դալթոնիզմը բուժման ենթակա չէ։

## Պատկերասրահ

Color Blind Confusion Lines (hy).png|Դիխրոմազիայի երեք տեսակների դեպքում գույների շփոթման գծերը՝ պատկերված CIEXYZ գունային տարածությունում։
Color blindness (hy).png|Տեսանելի գունային տիրույթների համեմատությունը գունային կուրության հաճախ հանդիպող տեսակների դեպքում։
Punnett square colour blindness (hy).png|Պենետի աղյուսակը ծնողների գունային տեսողության կարգավիճակի տարբեր համակցումների դեպքում՝ ներկայացնելով նրանց սերունդների մոտ գունային տեսողության կարգավիճակի հավանականությունը. յուրաքանչյուր վանդակ ներկայացնում է տեսականորեն 25% հավանականություն։
Safe Chart Colors-F99-FEC-ADD (hy).png|Գունազգացողության ստուգման գծապատկեր


## Տես նաև
* Տեսողություն

## Արտաքին հղումներ
* Գունային տեսողության խանգարումներ (գունակուրություն)

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Գույներ
Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Տեսողություն
Դատական պաշտպանության իրավունք

**Դատական պաշտպանության իրավունք**, մեղաղրյալին տրված իրավունքների համակցություն՝ առաջադրված մեղադրանքից պաշտպանությունն իրականացնելու նպատակով։ Մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքը երաշխավորվում է սահմանադրությամբ և իրականացվում է դատավարության բոլոր փուլերում։ Մեղադրյալը իրավունք ունի ծանոթանալ առաջադրած մեղադրանքին, դրա առթիվ բացատրություն և ցուցմունք տալ, ապացույցներ ներկայացնել, միջնորդություն հարուցել, բացարկ հայտնել նախաքննության ավարտման (օրենքով նախատեսված դեպքերում նաև մեղադրանք առաջադրելու) պահից, գործի նյութերին ծանոթանալ, ունենալ պաշտպան։ Դատական նիստից մի քանի օր առաջ ամբաստանյալին հանձնվում է մեղադրական եզրակացության պատճենը և դատակոչի ցուցակը։ Ամբաստանյալն իրավասու է նաև մասնակցել ապացույցնևրի հետազոտմանը, ներկայացնել ապացույցներ, պաշտպան չունենալու դեպքում հանդես գալ պաշտպանական ճառով, ասել վերջին խոսք, գանգատարկել դատավճիռը և այլն։

Կատեգորիա:Դատական համակարգ
Վիլյալբա (քաղաք)

**Վիլյալբա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ գալիսիական Լուգո պրովինցիայի Տերրա-Չա շրջանում։ Տարածքը՝ 379 կմ2։ Բնակչությունը՝ 15.327 (2010 թվականի տվյալներով)։

## Նկարներ

Cimeterio de Goiriz, Vilalba, Galiza, España.jpg|
Charca do Alligal.jpg|
ConfluenzaMadanelaFabilos.jpg|
Escola de Tardade.jpg|
Hórreo en Corvelle, Vilalba.jpg|
Ponte Vella de Martiñán.jpg|
ROZA DAS MODIAS.jpg|
Rúa da Pravia-Vilalba.jpg|
Situacion Vilalba.png|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Torreón de los Condes de Andrade 
* Insua 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Դատական լուսանկարչություն

**Դատական լուսանկարչություն** լուսանկարչության ընդհանուր և հատուկ մեթոդների գիտականորեն մշակված համակարգ, որով քննչական, օպերատիվ հետախուզական և փորձագիտական գործողություններ կատարելիս հետազոտվում և հաստատագրվում են հանցագործության հետքեր և իրեղեն ապացույցներ։ Կիրառվում է դատական լուսանկարչության երկու եղանակ, *հաստատագրման* և *հետազոտման*։

Հաստատագրման եղանակով քննչական և օպերատիվ հետախուզական մարմինները լուսանկարում են դեպքի վայրը, կենդանի անձանց, դիակներ, հանցագործության հետքեր, իրեղեն ապացույցներ, ինչպես նաև քննչական առանձին գործողությունների որոշ փուլեր (տեղազննություն, խուզարկություն, քննչական փորձարարություն և այլն)։ Հաստատագրման եղանակը լինում է․ կողմնորոշող (օբյեկտի նկարահանումը շրջապատում), տեսածիրային (առանց շրջապատի), հանգուցային (օբյեկտի կարնոր մասերի նկարահանում), դետալային (օբյեկտի մանրամասների նկարահանում)։ Դատական լուսանկարչությունը օգտագործում է համայնապատկերային, ծավալադիտակային, չափական և այլ եղանակներ։

Հետազոտման եղանակը ընդգրկում է ռենտգենյան, գամմա, ինֆրակարմիր և այլ տիպի ճառագայթներով լուսանկարում և այլն։ Դատական լուսանկարչությունը կատարվում է սովորական, ինչպես նաև հետազոտման նպատակներին հարմարեցված հատուկ ապարատներով։ Դատական լուսանկարչությունյանը զուգահեռ իրագործվում է կինոնկարահանումը։ Դատական լուսանկարչությունը որպես իրեղեն ապացույցների արձանագրում, նախատեսվում է սովետական քրեական դատավարության օրենսդրությամբ։

Կատեգորիա:Լուսանկարչություն
Կատեգորիա:Քրեաբանություն
Շրիպադ Ամրիտ Դանգե

**Շրիպադ Ամրիտ Դանգե** (), հնդիկ քաղաքական գործիչ, Հնդկաստանի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիր անդամ։

## Կենսագրություն
1920-ական թվականներին եղել է Բոմբեյի արհմիությունների ղեկավարներից։ 1922—1924 թվականներին հրատարակել է «Սոցիալիստ» («The Socialist») ամսագիրը։

Դանգեն Հնդկաստանի կոմկուսի հիմնադիրներից է։ Երկար տարիներ գլխավորել է Համահնդկական արհմիությունների կոնգրեսը։ 1962 թվականին ընտրվել է կոմկուսի ազգային խորհրդի նախագահ։

Գրել է «բանվորական և արհմիութենակաև շարժման» պատմության հարցերին նվիրված աշխատություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Հնդիկ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հնդիկ գրողներ
Ժան Լը Ռոն Դ'Ալամբեր

**Ժան Լը Ռոն Դ’Ալամբեր** (, ), ֆրանսիացի մաթեմատիկոս և փիլիսոփա, Փարիզի (1741) և Պետերբուրգի (1764) Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ։

## Գործունեություն
1751-1757 թվականներին Դ. Դիդրոյի հետ մասնակցել է «Գիտությունների, արվեստների և արհեստների հանրագիտարանի» ստեղծմանը։ Առաջինն է ձևակերպել («Դինամիկայի վերաբերյալ տրակտատ»-ում, 1743) կամայական նյութական համակարգի շարժման դիֆերենցիալ հավասարումներ կազմելու ընդհանուր կանոնները, որով դինամիկայի խնդիրները հանգեցրել է ստատիկային (տես Դ'Ալամբերի սկզբունք)։ Դ'Ալամբերի հիմնական մաթեմատիկական հետազոտությունները վերաբերում են դիֆերենցիալ հավասարումների տեսությանը, որտեղ նա տվել է լարի լայնական տատանումները երկու կամայական ֆունկցիաների գումարով արտահայտող 2-րդ կարգի դիֆերենցիալ հավասարման (ալիքային հավասարում)* լուծման մեթոդ։ Այս, ինչպես նաև Լ. Էյլերի և Դ. Բեռնուչիի հետագա աշխատանքները կազմել են մաթեմատիկական ֆիզիկայի հիմքը։ Դ’Ալամբեր տվել է հանրահաշվական հավասարման արմատի գոյության վերաբերյալ հիմնական թեորեմի առաջին (թեև ոչ խիստ) ապացույցը։ Փիլիսոփայական աշխատանքներից նշանակալից են Հանրագիտարանի համար գրված «Ակնարկ գիտությունների ծագման և զարգացման» ներածականը (1751), որտեղ տրվում է գիտությունների դասակարգումը և «Փիլիսոփայության տարրեր» հոդվածը (1759)։ Ընդունելով նյութական իրերի օբյեկտիվ գոյությունը՝ Դ’Ալամբեր, այնուամենայնիվ, հետնողական մատերիալիստ չէր նա չէր բացառում աստծո գոյությունը, ժխտում էր իրերի էության ըմբռնման հնարավորությունը։ Դ’Ալամբեր համարում էր, որ գոյություն ունեն անփոփոխ և հասարակական միջավայրից անկախ բարոյական սկզբունքներ։ Դ’Ալամբեր աշխատություններ ունի նաև երաժշտության տեսության և երաժշտական գեղագիտության վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Դասագիրք

մինի|Անգլերենի դպրոցական դասագիրք Հյուսիսային Կորեայում
**Դասագիրք**, որոշակի ուսումնական առարկայի ուսուցման համար նախատեսված ձեռնարկ, բովանդակում է գիտելիքների սիստեմատիկ շարադրանք, որը պարտավոր են յուրացնել սովորողները։

Դասագիրքը սովորաբար ունենում է բաժիններ, գլուխներ, պարագրաֆներ։ Միջնակարգ դպրոցների դասագրքերում տեքստը հաճախ ուղեկցվում է համապատասխան հարցերով և հանձնարարություններով, ինչպես նաև պատկերազարդումներով։ Բոլոր նոր կամ քիչ ծանոթ բառերը, որպես կանոն, բացատրվում են։

## Արտաքին հղումներ
* Դասագրքերի շրջանառու հիմնադրամ
* Թվայնացված դասագրքեր
* Դասագրքեր

Կատեգորիա:Գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր ըստ տեսակի
Կատեգորիա:Ուսուցողական գրականություն
Տնտեսական բարելավումի հայկական հիմնադրամ

**Տնտեսական բարելավումի հայկական հիմնադրամ** (, ԱՖԷՏ), հիմնվել է 1977 թվականին՝ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներին՝ Ազգային խորհրդի, Ջինիշյան հիշատակի ձեռնարկի, Լիբանանահայոց ազգային առաջնորդարանի, ԼՕԽ-ի, Շվեյցարացի հայասերների միության, «Մենզա» վարկի համագործակցականի, ՄԱՀԱԵՄ, ՀԲԸՄ, հայ կաթոլիկ համայնքի, Հովարդ Կարագյոզյան հիմնարկի և մի շարք հայ անհատների կատարած ներդրումներով։

Նյութական նպաստ է ստանում նաև մի շարք արտասահմանյան բարեսիրական կազմակերպություններից։ Նպատակն է ցածր տոկոսով փոխատվությունների միջոցով օգնել հայերին հաղթահարելու Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի հետևանքները, օժանդակել հայ արհեստավորներին և առևտրականներին հիմնելու և հետագայում ընդլայնելու իրենց սեփական մանր ձեռնարկությունները, ձեռք բերելու սեփական բնակարաններ են։ ԱՖԷՏ-ի գործունեության առաջին 25 տարիների ընթացքում նրանից օգտվել են ավելի քան 15 հազար լիբանանահայեր։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ հասարակական կազմակերպություններ
Դասակարգում (օգտակար հանածոներ)

**Դասակարգում** (օգտակար հանածոների հարստացման մեջ), մանր նյութերի բաժանումը խոշորության առանձին կարգերի՝ ըստ բաժանվող մասնիկների յուրահատուկ բնութագրերի (չափերի, ձևի ևն)։ Կախված այն միջավայրից, որտեղ կատարվում է մասնիկների բաժանումը, տարբերում են թաց (հիդրավլիկական) եղանակ, որի առավելությունը խոնավ նյութերին սուսպենզիաների նման հնարավորությունն է, և չոր (պնևմատիկ) եղանակ, որի դեպքում վերանում են դասակարգումը թանկացնող չորացման բարդ գործողությունները։ Լայն կիրառություն է գտնում մասնիկներին որոշակի էլեկտրական լիցքի հաղորդումով կատարվող դասակարգումը, որն օգտագործվում է փոքր քանակով թանկարժեք նյութերի նման համար։ Երբեմն նման միջոցով ստանում են վերջնական արտադրանքը, որի տեսակայնությունը որոշվում է նրա խոշորությամբ (օրինակ, կաոլինի, ասբեստի հարստացման, հղկանյութերի արտադրության ժամանակ)։

Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն
Ռաջանի Պալմ Դաթ

**Ռաջանի Պալմ Դաթ** (, ), հնդկական և շվեդական ծագմամբ անգլիացի պատմաբան և հրապարակախոս։ Մոսկվայի պետական համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1962 թվականից)։ Մեծ Բրիաանիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ (1920)։ Սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղից հեռացվել է (1917 թվականին) մարքսիստական պրոպագանդա վարելու համար։ 1922 թվականին ընտրվել է կոմկուսի ԿԿ-ի և քաղբյուրոյի անդամ։ 1943-1961 թվականներին եղել է կոմկուսի գործադիր կոմիտեի փոխնախագահ, 1961-1965 թվականներին՝ կոմկուսի փոխնախագահ։ 1921 թվականից «Լեյբոր մանթլի» («Labour Monthly») ամսագրի, 1922-1924 թվականներին՝ «Ուորկերս ուիքլի» («Worker’s Weekly»), 1936-1938 թվականներին՝ «Դեյլի Ուորքեր» («Daily Worker») թերթերի խմբագիր։ Հեղինակ է տեսական, պատմական և տնտեսագիտական աշխատությունների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Դավիթ Սահառունի

**Դավիթ Սահառունի** (), հայ իշխան, բյուզանդական կյուրոպաղատ, Հայաստանի բյուզանդական մասի կառավարիչ (635-638), Սահառունիների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
Դավիթ Սահառունին ամբաստանվել է կայսեր դեմ դավադրության մեջ։ Մժեժ Գնունի կառավարիչը կալանավորել է նրան և ուղարկել Բյուզանդիայի արքունիք։ Ճանապարհին Դավիթ Սահառունին կարողացել է ազատվել կալանքից և, զորքը իր կողմը գրավելով, սպանել է Մժեժ Գնունուն ու նրա կողմնակիցներին։ Դավիթ Սահառունին արդարացվել է, Հերակլիոս կայսրը նրան շնորհել է կյուրոպաղատի աստիճան և նշանակել Հայասաանի կառավարիչ, բայց 638 թվականին զրկել է իշխանությունից և հալածել։ Այնուհետև, մինչև Թեոդորոս Ռշտունու կառավարումը Հայաստանի բյուգանդական մասը մնացել է առանց հայկական կառավարչության։ Հովհաննես Դրասխանակերտցին վկայում է, որ Դավիթ Սահառունու կալվածքը հանդիսացող Մրեն գյուղաքաղաքում (Շիրակ) կառուցել է Մրենի տաճարը։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Կատեգորիա:Սահառունիներ
Դանայա

[thumb|[Ռեմբրանդտ վան Ռեյն|Ռեմբրանդտի «Դանայան», 1636-1647, Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ]]
**Դայանա**, հունական դիցաբանության մեջ՝ Արգոսի արքա Ակրիսիոսի գեղանի դուստրը, որի ապագա որդին, ըստ գուշակների, սպանելու էր պապին։ Ճակատագրից խուսափելու նպատակով վերջինս Դայանային պահում էր մարդկանցից հեռու՝ ստորերկրյա սենյակներում։ Սակայն Զևսը սիրահարվում է Դայանային, ոսկե անձրևի տեսքով հայտնվում նրա մոտ։ Դայանան ունենում է մի որդի (Պերսևսը), որը հետագայում պատճառ է դառնում Ակրիսիոսի մահվան։ Վերածննդի շրջանի մի շարք արվեստագետներ (Կորեջիո, Տիցիան, Ռեմբրանդտ և ուրիշներ) իրենց ստեղծագործություններում անդրադարձել են Դանայայի առասպելին։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Դատական վիճակագրություն

**Դատական վիճակագրություն**, վիճակագրության ճյուղ, հասարակական, պետական կարգի, սեփականության, քաղաքացիների անձի, իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունն իրականացնող բոլոր պետական մարմիննևրի՝ դատարանի, դատախազության, ոստիկանության, ուղղիչ հիմնարկների, արբիտրաժի, նոտարիատի գործունեությանը վերաբերող հանցավոր երևույթների և քաղաքացիական իրավախախտումների քանակական հաշվառում։

Դատական վիճակագրությունն արտացոլում է այն հանցագործությունների, քաղաքացիական հարաբերությունների վերաբերյալ տվյալները, որոնք քննարկման առարկա են հանդիսացել քրեական և քաղաքացիական դատավարությունների համապատասխան փուլերում։ Դատական վիճակագրությունը ցույց է տալիս հանցագործությունների կատարման քանակը, արդարացվածների և դատապարտվածների կազմը, պարզում հանցագործությունների առաջացման պատճառը, ուսումնասիրում հանցագործությունների դեմ պայքար մղող մարմինների գործունեությունը։ Հետազոտում է քաղաքացիական գործերի շարժումը դատարաններում, իրավարարությունում, նոտարիատում։

Կատեգորիա:Վիճակագրություն
Գրինի բանաձևեր

**Գրինի բանաձևեր**, տիրույթով և նրա եզրագծով տարածված ինտեգրալների միջև կապ հաստատող բանաձևեր։ Անվանվել է ի պատիվ Ջորջ Գրինի։ Սա որոշ թեորեմների հատուկ բանալի է, որոնք կապված են երկչափ տարածությունների հետ։
:\int_{L} Pdx + Qdy = \iint_{G} \left(\frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y}\right)dxdy
բանաևով (հայտնի էր դեռևս Լեոնարդ Էյլերին) կապվում են կրկնակի ինտեգրալն ըստ G տիրույթի և կորագիծ ինտեգրալն ըստ G-ի L եզրագծի։ Մյուս երկու բանաձևերը Ջորջ Գրինը հրատարակել է 1828 թվականին՝ կապված պոտենցիալների տեսության հետազոտությունների հետ։ Դրանք են.

:\iiint \left(\frac{\partial u}{\partial x}\frac{\partial v}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y}\frac{\partial v}{\partial y} + \frac{\partial u}{\partial z}\frac{\partial v}{\partial z}\right)dxdydz = \iint_{S} v \frac{\partial u}{\partial n} \partial \sigma - \iiint_{G} v \Delta u dxdydz (առաջին կամ նախնական Գրինի բանաձև)
և
: 
\iiint_{G} (u \Delta v - v \Delta u)dxdydz = \iint_{S}\left(u \frac{\partial v}{\partial n} - v \frac{\partial u}{\partial n}\right) d\sigma


որտեղ u, v ֆունկցիաները G տիրույթում որոշված ողորկ ֆունկցիաներ են, իսկ S-ը՝ G-ն սահմանափակող կտոր առ կտոր ողորկ մակերևույթ, 
: \Delta u = \frac{\partial^2u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} (հանգուներեն \Delta v-ն), \frac{\partial u}{\partial n}, \frac{\partial v}{\partial n}-երը ածանցյալներ են S-ի արտաքին նորմալների ուղղությամբ։

## Աղբյուրներ
*Calculus (5th edition), F. Ayres, E. Mendelson, Schaum's Outline Series, 2009, ISBN 978-0-07-150861-2.
*Advanced Calculus (3rd edition), R. Wrede, M.R. Spiegel, Schaum's Outline Series, 2010, ISBN 978-0-07-162366-7.

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի թեորեմներ
Համլետ Հայրյան

**Համլետ Գուրգենի Հայրյան** (սեպտեմբերի 23, 1971, գ. Մեծ Թաղեր (ԼՂՀ Հադրութի շրջան) - օգոստոսի 31, 1992, Հադրութ), հայ ազատամարտիկ, Մասնակցել է Հադրութի շրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Ծնվել է 1971 թվականին ԼՂՀ Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղում։ 
Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի անասնաբուժական-անասնաբուծական ինստիտուտ, որը պետք է ավարտեր 1992 թվականին։ 1991-ի մայիսին ընդունվել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության շարքերը՝ դառնալով ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալյան» ուսանողական միության անդամ։ Համլետ Հայրյանի սերնդակիցները մկրտվեցին «Ներսես Բարբառյան սերունդ»՝ ի պատիվ Շահումյանում նահատակված Ներսես Բարբառյանի։ Նրա գործի շարունակողն եղավ և Համլետը, ով մահացավ՝ միանալով իր զինակից ընկերներին՝ Վարդանին, Գագիկին, Վաչեին, Դուշմանին, որոնց հետ 1991 թվականին մեկնեց պաշտպանելու Արցախի հողը։ Մասնակցել է Կրկժանի, Լեսնոյի ազատագրակական մարտերին, Հադրութի ինքնապաշտպանությանը։

Մահացել է 1992 թվականի օգոստոսի 31-ին։

## Աղբյուրներ
«Երկիր» թերթ. 1992 թվականի սեպտեմբերի 3-ի տպագրություն՝ 6-րդ էջ

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 31 մահեր
Արդեա

**Արդեա, Արդեյա**, (իտալ․ Ardea), հին քաղաք Լացիո մարզի Հռոմ գավառում, 35 կմ հեռու Հռոմից դեպի հարավ և 4 կմ Տիրենյան ծովից։ Բնակչությունը մոտ 40 հազար մարդ 2007 թվականին։

## Պատմություն
Երկրորդ Փյունիկյան պատերազմի ժամանակ Արդեացիները հրաժարվեցին օգնել հռոմեացիներին , այն պատճառով, որ նրանք իրենց զրկել են ինքնավարությունից։ Ներկա ժամանակ Արդեան կորցրել է իր նշանակությունը և գործնականորեն մարդազրկվեց։

Մուսոլինիի օրոք ճահճային քաղաքը վերացել է և հետ է եկել կյանքի։ Հիմա գործում է Ջակոմո Մանցու թանգարանը։

## Տեղեկատու նյութեր
Բնակչությունը կազմում է 35263 մարդ 2005 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով։ Խտությունը կազմում է 705 մարդ քկմ-ում։ Տարածքը կզմում է 50 քկմ։ Քսղաքի տոնը նշվում է հունիսի 29-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կալցոնե

**Կալցոնե** (իտալերեն՝ calzone), իտալական կարկանդակ, իսկ իրականում այն պիցցայի փակ ձևն է։ Այն պատրաստված է կիսալուսնի տեսքով։ Կալցոնեն հանդիսանում է կենտրոնական ու հարավային Իտալիայի համար տիպիկ ուտեստ։ Այդտեղ նա ունի նաև այլ անվանումներ՝ panzerotto և panzarotto։
225px|մինի|ձախից|Կալցոնեն տոմատի սոուսով

Կալցոնեն հանդիսանում է լավ նախուտեստ, կամ էլ ոչ ստանդարտ աղանդեր։

Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Կատեգորիա:Կարկանդակներ
Կատեգորիա:Պիցցա
Գևորգ Գանդահարյան

**Գևորգ Գանդահարյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Դպրոցն ավարտելուց հետո զբաղվել է քանդակագործությամբ։ 1935 թվականից մեկ տարի հաճախել է Հռոմի քանդակագործության դպրոցը։ Ապրել է Հալեպում։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ Գևորգ Գանդահարյանի աշխատանքներում գերիշխում են խաչքարերի ոճով կոմպոզիցիաները։ Ունի Ախթամար վանքից վերարտադրված բարձրաքանդակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Ոչ մետաղներ

**Ոչ մետաղներ**, քիմիական տարրեր, որոնք առաջացնում են մետաղներին ոչ բնորոշ հատկություններով պարզ նյութեր։ Մետաղական փայլ չունեն, էլեկտրականության և ջերմության վատ հաղորդիչներ են, կռելի չեն։ Հայտնի քիմիական տարրերից բնորոշ ոչ մետաղներ են միայն 22-ը, որոնցից ջրածինը, ազոտը, թթվածինը, ֆտորը, քլորը և ազնիվ գազերը սովորական պայմաններում գազեր են, բրոմը հեղուկ է, իսկ  ածխածինը, սիլիցիումը, ֆոսֆորը, ծծումբը, սելենը, յոդը և ՝ պինդ նյութեր։ Տարրերի պարբերական համակարգում ոչ մետաղները գտնվում են միայն գլխավոր ենթախմբերում (2-րդ խմբում ոչ մետաղներ չկան)։

## Ոչ մետաղները տարբեր ժամանակաշրջաններում

Հին դարերում հայտնի էին միայն երկու ոչ մետաղ՝ ածխածինը և ծծումբը։ 13-րդ դարում հայտնաբերվեց արսենը, 17-րդ դարում՝ ջրածինը և ֆոսֆորը, 18-րդ դարում՝ թթվածինը, ազոտը, քլորը, տելուրը։ Քլորը այդ ժամանակ համարվում էր օքսիդացված աղաթթու և այդ պատճառով չի նշվում Անտուան Լավուազիեի կազմած (1789 թվական) պարզ նյութերի ցուցակում։ Մյուս ոչ մետաղները հայտնաբերվեցին 19-րդ դարում (աստատը արհեստականորեն ստացվել է 1940 թվականին)։ Ըստ դասական սահմանման ոչ մետաղներ են այն քիմիական տարրերը, որոնց հիդրօքսիդները թթուներ են։ Ամֆոտեր հիդրօքսիդների գոյությունից բխում է, որ տարրերի բաժանումը մետաղների և ոչ մետաղների բացարձակ չէ։

## Հատկությունները և առաջացրած միացությունները

Ոչ մետաղները մեծ էլեկտրաբացասականություն ունեցող տարրեր են, որոնք ատոմների արտաքին էլեկտրոնային թաղանթներում ունեն 4 և ավելի (բորի ատոմը՝ 3) էլեկտրոն։ Ամենամեծ էլեկտրաբացասականություն ունի ֆտորը։ Միացություններում ոչ մետաղներին բնորոշ են բացասական օքսիդացման աստիճանները։ Նրանց ատոմները կարող են միացնել էլեկտրոններ և առաջացնել անիոններ (F-, Сl-, Օ2- և այլն)։ Իոնական միացություններ են առաջանում բնորոշ ոչ մետաղների և մետաղների միջև (КСl, CaO, MgBr2 և այլն)։ Ոչ մետաղները առաջացնում են նաև բարդ անիոններ (СlO4-, IO3-, ՏO42-, PO43- և այլն), որոնցում ունեն դրական օքսիդացման աստիճաններ։ Միանալով թթվածնին՝ ոչ մետաղները առաջացնում են օքսիդներ (ֆտորը՝ ֆտորիդներ O2F2, OF2), որոնց հիդրատները թթուներ են։ Ոչ մետաղների պարզագույն ջրածնական միացությունները սովորական պայմաններում անգույն գազեր են (բացառություն է ջուրը), որոնցից շատերը թունավոր են։ Հալոգենաջրածինների և հալկոգենաջրածինների ջրային լուծույթները թթուներ են, ամոնիակինը՝ հիմք։ Ածխաջրածինները ջրում գործնականում չեն լուծվում։ Ոչ մետաղների ատոմները միանում են իրար կովալենտային կապերով (Cl2, N2, ClF, NCl3, CS2) և այլն։ Հայտնի միացություններում KrF2, KrF4, XeO3, XeF6, Н4ХеО6, XePtF6 և այլն) իներտ գազերն ունեն դրական օքսիդացման աստիճաններ (1+, 2+, 4+, 6+, և 8+)։ Մետաղների, ջրածնի և բազմաթիվ այլ տարրերի հետ իներտ գազերի միացությունները չեն ստացվել։ Տեսականորեն ենթադրվում է հելիումի և նեոնի միացությունների ստացման անհնարությունը։ Հայտնի են նաև իներտ գազերի կլաստերային (ներդրման) միացությունները ջրի հետ (Ar•6H2O, Хе•6H2O և այլն)։

Կատեգորիա:Ոչ մետաղներ
Սերվանտես (Լուգո)

**Սերվանտես** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ գալիսիական Լուգո պրովինցիայի Լոս-Անկարես շրջանում։ Տարածքը՝ 276,4 կմ2։ Բնակչությունը՝ 1695 (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Աշխարհագրական դետերմինիզմ

**Աշխարհագրական դետերմինիզմ** *(, որոշել)*, հայեցակարգ, որն աշխարհագրական միջավայրը կամ նրա առանձին տարրերը դիտում է իբրև հասարակական-քաղաքական զարգացման ան­միջական և վճռական գործոն։

Աշխարհագրական դետերմինիզմն աշխարհաքաղաքականության հիմնարար հասկացություններից է։

## Հին աշխարհում
Նման կարգի գաղափարներ արտա­հայտվել են դեռևս Հին աշխարհում (Հերոդոտոս, Հիպոկրատ, Ֆուկիդիդ և այլք)։ Արիստոտելը «*Քաղաքականություն*» աշխատությունում, ընդգծելով Կրետե կղզու դիրքի աշխարհագրական առանձ­նահատկությունները, գրում է.

«Կրետե կղզուն կարծես թե նախասահմանված է գերիշխել Հունաստանում... նրա աշ­խարհագրական դիրքը հիանալի է»։

Պոլիբիոսը Արկադիայի բնակիչների բար­քերի խստությունը բացատրում էր երկրի ցուրտ կլիմայով։ Մեծ աշխարահագրական հայտագործությունների դարաշր­ջանը աշխարհագրական դետերմինիզմի զարգացման նոր փուլն էր։

## Ֆրանսիայում
Ֆրանսիացի Ժ. Բոդենը «Վեց գիրք հանրապետության մասին» (1577 թվական) աշխատությունում նշել է, որ պետությունների կառուցվածքային տարբերություններն ու փոփոխությունները պայմանավոր­ված են երեք գործոններով

# Աստվածա­յին կամքով
# մարդկանց կամայականություններով 
# բնության ազդեցութ­յամբ։

Ընդ որում կարևորն աշխարհագ­րական՝ հատկապես կլիմայական գոր­ծոնն է։

Աշխարհագրական դետերմինիզմի գաղափարները տարածում են գտել XVIII - XIX դարերում Ֆրանսիայում։ «Օրենք­ների ոգու մասին» աշխատությունում Շ. Լ. Մոնտեսքյոն պետության օրենքների բովանդակությունն ու բնույթը բխեցնում է աշխարհագրական պայմաններից, իսկ կառավարման ձևը՝ պետության տարածքի չափերից։ Տարածքային կլիմայի պայմաններում մարդիկ ավելի բարոյական են և ազատասեր, իսկ շոգը թուլացնում է մարդկանց կամքը, որն էլ Արևելքում ստրկության զարգացման պատճառն է։

## Անգլիայում
Անգլիայում համանման գաղափարներ է զարգացրել Հ. Բոքլը, որի կարծիքով ժողովրդի պատմությունը համապատաս­խանում է նրա երկրի աշխարհագրական պայմաններին։

## Գերմանիայում
Աշխարհագրական դետերմինիզմն առավել ամբողջա­կան և համակողմանի կերպով մշակել են գերմանացի մտածողները։ Այսպես Յ․ Գ. Հերդերը և Ա. Ֆ. Հումբոլդտը ենթադրում էին, որ քաղաքակրթության զարգացման համար էական է աշխարհի ամբողջա­կան նկարագիրը (աշխարհագրական դիրքը, կլիման և այլն) տվող աշխարհագրության ազդեցությունը։ Կ. Միտերի կար­ծիքով՝ մարդու գոյությունը հազարավոր արմատներով կապված է հողի հետ։ Այս և նման գաղափարներն առավել խոր և համակողմանի զարգացրել են Ֆ. Ռատցելը և Ռ. Չելենը։

## Հայաստանում
Աշխարհագրական դետերմինիզմին հարել են նաև հայ մտածողները Ա. Գարագաշյանը, Ս. Պալասանյանը և այլք։ Դա արտա­հայտվել է մասնավորապես հայ ժո­ղովրդի պատմության որոշ հարցերի մեկ­նաբանման մեջ։ Աշխարհագրական դետերմինիզմի ներկայացուցիչ­ների մի շարք կարևոր տեսական դրույթ­ները հետագայում նպաստեցին աշխարհաքաղաքականության ձևավորմանը։

Կատեգորիա:Աշխարհագրության պատմություն
Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքականություն
Կիրոգա (Լուգո)

**Կիրոգա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լա-Կորունյայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Կիրոգա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 319 կմ2։ Բնակչությունը՝ 3766 (2010 թվականին)։ Վարչական կենտրոնից հեռավորությունը՝ 85 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Diputación Provincial de Lugo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լուգոյի քաղաքներ
Սառույցով դույլի մարտահրավեր

thumb|Կատարում է գործողությունը
**Սառույցով դույլի մարտահրավեր** (), գործողություն, որի ընթացքում կատարողը պետք է սառույցով ջրի դույլը լցնի իր գլխին և նվիրաբերի գումար բարեգործական կազմակերպության։ Գործողությունը կատարողը այնուհետև կարող է մի քանի մարդկանց անուններ նշել, ովքեր նույնպես պետք է սառույցով դույլը լցնեն իրենց գլխին։ Եթե 24 ժամվա ընթացքումը առաջադրված մասնակիցը չի կատարում գործողությունը, ապա պետք է գումար նվիրաբերի ամերիկյան «ALS Association» բարեգործական կազմակերպությանը։

Այս գործողությունը, որին միացել են բազմաթիվ համաշխարհային աստղեր, հայտնի է դարձել 2014 թվականի ամռանը Միացյալ Նահանգներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարեգործություն
Կատեգորիա:Ինտերնետային ֆորումներ
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Կուլյար

**Կուլյար** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Գրանադայի մարզի մեջ։ Համայնքը գտնվում է Բասա շրջանում։ Զբաղեցնում է 427 *կմ<sup>2</sup>* տարածքը։

2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 4703 մարդ։ Հեռավորությունը մարզի վարչական կենտրոնից կազմում է 22 *կմ*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Պողոս Գևորգյան

**Պողոս Գևորգի Գևորգյան** (), հայ մանկավարժ, հոգեբան։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Եսայան նախակրթարանում։ Սովորել է Բերայի ու Գատ գյուղի Մխիթարյան վարժարաններում։ Ավարտել է Պոլսի կեդրոնական վարժարանը, ապա՝ Ժնևի համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետը (1912)։ Վերադառնալով Պոլիս՝ որպես ուսուցիչ աշխատել է Հինդլյան-Մարության Նոր դպրոցում, դպրոցասեր տիկնանց և կեդրոնական վարժարաններում։ 1922 թվականին Ժնևում կազմակերպել է Պնէէն-Ժնևի հայ դպրոցը։ 1932-1959 թվականներին իբրև հոգեբանության, մանկավարժության և քաղաքատնտեսության ուսուցիչ (1935-1945 թվականներին՝ նաև կրթական տեսուչ) պաշտոնավարել է Կիպրոսի Մելգոնյան կրթական հաստատությունում, այնուհետև փոխադրվել Փարիզ։ Հրատարակել է «Օրինակի ազդեցությունը» (1928, ֆրանսերեն), «Ֆրեբելը գիտական մանկավարժության առաջ» (1940, ֆրանսերեն), «Ռուսոյի Էմիլը և նորմալ դպրոցների Էմիլը» (1948, ֆրանսերեն) և այլ գրքեր։ Աշխատակցել է հայկական և ֆրանսիական մամուլին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Ողբասաց

**Ողբասաց**, ողբ ասող, նոխազերգակ, ողբերգական տաղեր, մեղեդիներ ու պարեր հորինող։ Հայ մատենագրության մեջ հայտնի է «ձայնարկու գուսանք» բնութագրմամբ։ Հնում ողբերգությունը նոխազերգությունն էր՝ Դիոնիսոսին նվիրված տոնակատարությունների ժամանակ կատարվող ծիսակատարությունը, որի ընթացքում խումբը երգել ու պարել է այն զոհասեղանի շուրջը, ուր զոհաբերվել է նոխազը՝ այծը։ Հետագայում այն հաստատվել է որպես եղերերգություն՝ սգո հիշատակություն և թաղման ծեսերին կապվող գործողություն, որի ժամանակ լալկան կանանց գլուխ է անցել եղերամայրը դարձել պարագլուխ՝ ողբասաց։

## Հետաքրքիր փաստեր
* «Վարձովի լալկան կանայք» հիշատակվում են Ակսել Բակունցի Խաղլացավ պատմվածքում։

Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Մահ
Սարգիս Գևորգյան

**Սարգիս Գևորգի Գևորգյան** (), հայ խորհրդային օպերատոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)։

## Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կինոտեխնիկումը։ 1924 թվականից եղել է «Մեժռաբպոմֆիլմ» ստուդիայի օպերատորի ասիստենտ, 1927 թվականից՝ օպերատոր («Իվան Կարավաևի ոճիրը» (1929), «Պատառոտված կոշիկներ» (1933, Գ․ Բոբրովի հետ)։ 1938 թվականից աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում, նկարահանել գեղարվեստական և փաստավավերագրական կինոնկարներ։

* «Ճանապարհ դեպի երջանկություն» (1925)
* «Լեռնային հեղեղ» (1939)
* «Քաջ Նազար» (1940)
* «Մի անգամ գիշերը» (1945)
* «Հայկական կինոհամերգ» (1954)
* «Պատվի համար» (1956)
* «Մոր սիրտը» (1958)
* «Ջրերը բարձրանում են» (1962)
* «Բարև, Արտյոմ» (1964)
* «Դժվար անցում» (1964)
Վերջին աշխատանքներն էին՝
* «Սարոյան եղբայրներ» (1968, Կ․ Մեսյանի հետ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1970)
* «Աղքատի պատիվը» («Չախ-չախ թագավոր» կինոալմանախ, 1969)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Ողբերգական

**Ողբերգական**, փիլիսոփայական և գեղագիտական կատեգորիա, որը բացահայտում է կամքի ազատության և անհրաժեշտության փոխհարաբերությունը և արտացոլում կենսականորեն կարևոր արժեքների կործանմանը հանգեցնող, անխուսափելի ու զարգացման տվյալ փուլում անլուծելի անհատական-հասարակական պատմական բախում։
300px|մինի|Հայ փիլիսոփա՝ Եզնիկ Կողբացի

## Բովանդակություն
Ողբերգականը պատահական հանգամանքների արդյունք չէ, այն բխում է կործանվողի էությունից։ Ողբերգականի հիմքում ընկած է այն հակասությունը, որ հենց մարդու ազատ գործողությունն է հանգեցնում անդառնալի կործանման։ Ողբերգականը հարաբերակցում է վեհին, քանի որ անբաժանելի է մարդկային արժանապատվության իդեալից։ Ողբերգականը ունի կոնկրետ հասարակական-պատմական բովանդակություն։ Ի հակադրություն ողբերգականի իդեալիստական ըմբռնման, ըստ որի ողբերգականի էությունը մարդկային գոյության անելանելիության մեջ է, մարքսիստական գեղագիտությունը ողբերգականի հիմնական պատճառ է համարում հակադիր սոցիալական ուժերի բախումը։ Արվեստում ողբերգականի մարմնավորման յուրահատուկ ձև է ողբերգությունը։

## Հայ փիլիսոփաներ
Հայ փիլիսոփայության մեջ Եզնիկ Կողբացին, չքննելով բուն ողբերգականի պրոբլեմը, այնուամենայնիվ անդրադարձել է կամքի ազատության և նախասահմանման փոխհարաբերությանը բացարձակացնելով կամքի ազատությունը և այն պայմանավորելով բանականությամբ։ Կամքի ազատության բացարձակ բնույթն ընդգծել են նաև Հովհան Մայրավանեցին, Անանիա Շիրակացին, Գրիգոր Տաթևացին։ Ստեփանոս Լեհացին մերժելով կամքի ազատության բացարձականության դրույթը, նշել է, որ կամքը կենսագործվում է նախասահմանման միջամտությամբ։ Դատելով երևույթների հիմքում ընկած հակասությունների մասին, նա պնդել է, որ դրանք հանգեցնում են տվյալ երևույթի կործանմանը և մյուսի առաջացմանը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Ոլորում (մշակում)

**Ոլորում** տեքստիլ արդյունաբերության մեջ, թելերի, մանվածքների, պարանների, ճոպանների, էլեկտրաքուղերի, էլեկտրահաղորդալարերի ու գորգերի ֆիզիկամեխանիկական մշակման ձև։ Լայն կիրառություն ունի տեքստիլ, տրիկոտաժի և կարի արդյունաբերությունում։ Ոլորման մեծությամբ, ուղղությամբ և բնույթով են պայմանավորված արտադրանքի ամրությունը, մաշակայունությունը, փափկությունը, հաստությունը, արտաքին տեսքը, ձև ընդունելու և պահպանելու, արդուկման և ծալք առաջացման հատկությունները, հետևապես և՝ որակը։ Ոլորքը բնութագրվում է մեկ մետր երկարությամբ թելին հաղորդած փաստացի ոլորների թվով, երկայնական առանցքի նկատմամբ մանվածքի և թելերի ձախ և աջ թեքվածությամբ։ Ձախ ոլորքի դեպքում թելի կամ մանվածքի բաղադրյալները՝ մանրաթելերը, աջից բարձրանում են վեր՝ թեքվելով դեպի ձախ, փաստորեն, մանվածքն իր առանցքի շուրջը թեքվածությամբ պտույտ է կատարում ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։ Աջ ոլորքի դեպքում մանվածքը ձախից գնում է վեր, թեքվում դեպի աջ և պտտվում ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ։ Բարդ ոլորքով մանվածքներում յուրաքանչյուր բաղադրյալը ոլորվում է առանձին, կամ մի քանիսը ոլորվում են սկզբում դեպի աջ, մյուսները՝ դեպի ձախ, որից հետո միացվում են և ոլորվում դեպի աջ կամ ձախ՝ մնացորդային ոլորով։ Վերջինը գործվածքի երեսաշերտում առաջացնում է հատուկ տեսք։ Հավասարակշռված թելերը ազատ վիճակում ինքնոլորում չեն տալիս, ոլորաօղակներ և հանգույցներ չեն առաջացնում, չեն խափանում արտադրական պրոցեսները, արատների պատճառ չեն դառնում։

Կատեգորիա:Թելեր
Կատեգորիա:Գործվածքներ
Ար Քելլի

**Ռոբերտ Սիլվեստեր Քելլի** (, , ավելի հայտնի է որպես **Ար Քելլի**), ամերիկացի երգիչ-երգահան, ռեփեր, երաժշտական պրոդյուսեր և դերասան։ Իր դեբյուտային «Born Into The 90's» ստուդիական ալբոմը նա թողարկել է 1992:

Իր աշխատանքների համար մինչև այժմ նա ստացել է մի քանի մրցանակ տարբեր մրցանակաբաշխություններում և քսանչորս անգամ առաջադրված է եղել Գրեմմիի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչ-երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հանցագործներ
Գեստապո

300px|մինի|աջից|Գեստապոյի շտաբ Բեռլինում (1933)
**Գեստապո** ( Gestapo-լրիվ՝ Geheime Staatspolizei), պետական գաղտնի ոստիկանություն ֆաշիստական Գերմանիայում։ Ստեղծվել է 1933 թվականի ապրիլին՝ ֆաշիզմի քաղաքական հակառակորդներին ֆիզիկապես ոչնչացնելու նպատակով։ Գերմանիայում և նրա սահմաններից դուրս հանդես էր գալիս որպես արյունալի տեռորի գործիք։ 1936 թվականին Գեստապոյի կայսերական ղեկավար նշանակվեց Հիտլերը։ Գեստապոյի համակենտրոնացման ճամբարներում և զնդաններում առանց հետաքննության և դատի սպանվել ու տանջամահ են արվել հարյուր հազարավոր հակաֆաշիստներ։ Գեստապոն գործակալներ ուներ հիմնարկ-ձեռնարկություններում և բնակելի թաղամասերում, իսկ հատուկ բաժինը հսկում էր նացիստական կուսակցության անդամներին։ 1939-1945 թվականների երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Գեստապոյի մարմինները (գաղտնի ոստիկանություն, զոնդեր-կոմանդներ և այլն) օկուպացված տարածքներում դաժան հաշվեհարդար էին տեսնում խաղաղ բնակչության և ռազմագերիների նկատմամբ։ Ֆաշիստական Գերմանիայի ջախջախումից հետո Գերմանիայի Վերահսկիչ խորհրդի համար 2 օրենքով (1945) Գեստապոն վերացվեց և հայտարարվեց օրենքից դուրս։ 1946 թվականին, Նյուրնբերգում, Միջազգային զինվորական տրիբունալը Գեստապոն ճանաչեց հանցագործ կազմակերպություն։

Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիա
Ալումիերե

**Ալումիերե** (), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։ Բնակչությունը 2008 թ. տվյալներով 4247 է։

Քաղաքի հովանավորն է համարվում Սանտա Մարիա դել Գրացիեն։ Քաղաքի տոնը նշվում է սեպտեմբերի 8-ին։

## Պատմություն
Չնայած քաղաքի տարածքում մարդու գոյության հետքերը վերաբերում են դեռ նեոլիթի շրջանին, ներկայիս Ալումիերեի պատմությունը համեմատաբար նոր է։ Այն հիմնադրվել է 15-րդ դարում մոտակայքում գտնվող ալունիտի հանքավայրերի աշխատողների համար։ Հանքը շահագործվել է մինչև 1941 թվականը։

## Քույր քաղաքներ
*  Պուսոլ, Իսպանիա
*  Դոյչկրոյց, Ավստրիա
*  Էգլֆինգ, Գերմանիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Գետաբերան

[250px|մինի|[Մահոնի գետաբերանը (Իռլանդիա)]]
**Գետաբերան**, գետի վերջին հատվածը՝ ծովի, լճի կամ մեկ այլ գետի մեջ թափվելու տեղում։ Տարբերում են հետևյալ տիպերը.
* կույր,
* սովորական կամ հասարակ,
* դելտա,
* լիման,
* էստուար։
Սովորաբար գետաբերանում են գտնվում խոշոր նավահանգիստները։

Կատեգորիա:Գետեր
Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Ոլորում (դեֆորմացիա)

**Ոլորում,** նյութերի դիմադրությունում, դեֆորմացիայի տեսակ, որը բնութագրվում է դեֆորմացվող մարմնի լայնական կտրվածքների փոխադարձ պտույտով, այդ կտրվածքներում գործող մոմենտների ազդեցությամբ։ Ոլորման ժամանակ կլոր ձողերի լայնական կտրվածքները փոքր դեֆորմացիաների դեպքում մնում են հարթ։ Պրիզմայաձև ձողերի ոլորման դեպքում տեղի է ունենում լայնական կտրվածքների ձևափոխություն, այսպես կոչված, դեպլանացիա։ Գործնականում առավել հաճախ հանդիպող դեպքը կլոր ուղիղ ձողի ոլորումն է։ Ոլորող մոմենտի ազդեցությամբ ձողի լայնական կտրվածքներում առաջանում են շոշափող լարումներ, իսկ ձողի կտրվածքները շրջվում են մեկը մյուսի նկատմամբ ոլորքի \varphi  անկյունով։ Ձողի միավոր երկարությանը բաժին ընկնող ոլորքի անկյունը կոչվում է ոլորքի տեսակարար անկյուն։
մինի|Դեֆորմացիա

## Կաշկանդված և չկաշկանդված ոլորումներ
Եթե բոլոր լայնական կտրվածքները միատեսակ են դեֆորմացվում, ապա ոլորումը կոչվում է ազատ կամ չկաշկանդված։ Ոլորումը կոչվում է կաշկանդված, եթե լայնական կտրվածքների դեպլանացիաները տարբերվում են միմյանցից։ Այդ դեպքում լայնական կտրվածքներում շոշափող լարումների հետ մեկտեղ առաջ են գալիս նաև նորմալ լարումներ։

Կատեգորիա:Նյութերի դիմադրություն
Կատեգորիա:Դեֆորմացիա
Լևոն Գասպարյան

**Լևոն Ավետիսի Գասպարյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1918 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Շտիգլիցի անվան նկարչության ուսումնարանը, 1927 թվականին՝ Լենինգրադի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1950 թվականին դասավանդել է Լենինգրադի Գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարանում։

## Ստեղծագործություններ
* «Քարտաշը»
* «Չկալովի կիսանդրին»
* «Օրջոնիկիձեի կիսանդրին»
* «Վորոշիլովը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Երաժշտության ներբեռնում

մինի|Մեքսիկական iTunes Music Store-ը բջջային հեռախոսում
**Երաժշտության ներբեռնում** (հաճախ նաև **Թվային ներբեռնում**, ), համացանցից դեպի համակարգիչ երաժշտության ներբեռնումն է։ Համաձայն Nielsen Company ընկերության տվյալների՝ 2012 թվականին երաժշտության օնլայն ներբեռնումը կազմել է Միացյալ Նահանգների երաժշտական վաճառքի 55.9%-ը։ Երաժշտության օնլայն վաճառքի ամենահայտնի կայքերն են՝ iTunes Store, Amazon MP3, fairsharemusic, eMusic, Google Play, CD Universe, Nokia Music Store, TuneTribe և Xbox Music։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Գետամեջի թռչնաբուծական ֆաբրիկա

մինի|Գետամեջի թռչնաֆաբրիկան
**«Գետամեջի թռչնաբուծական ֆաբրիկա»** (նախկին անվանում՝ *Գետամեջի թռչնաբուծական տոհմային գործարան*), տոհմային տնտեսություն Հայաստանի Կոտայքի մարզի Գետամեջ գյուղում։

Զբաղվում է ձվի, մսի արտադրությամբ և տոհմային ճտերի բուծմամբ։

Հիմադրվել է խորհրդային շրջանում, 1958 թվականին։ 1976 թվականին ուներ 116 հազար թռչուն, 283 հա հողատարածություն (209 հա վարելահող և 25 հա այգի)։ Արտադրել է 5 միլիոն 400 հազար ձու, 1,52 հազար ց միս և ՀԽՍՀ թռչնաբուծական ֆաբրիկաների համար բուծել է 62 հազար տոհմային ճուտ։ Աշխատատար պրոցեսները հիմնականում մեքենայացված են եղել։

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Հայաստանում
Գետային տրանսպորտ

250px|մինի|աջից|Չինական մեծ ջրանցքով անցնող գետային տրանսպորտը
**Գետային տրանսպորտ** (ներքին ջրային տարանսպորտ), տրանսպորտային միջոց է, որը իրագործում է ուղևորների և բեռների տեղափոխում ինչպես բնական (գետեր, լճեր), այնպես էլ արհեստական (ջրանցքներ, ջրամբարներ) ներքին ջրային ուղիներով։

Գետային տրանսպորտի գլխավոր առավելությունը համարվում է փոխադրումների ցածր ինքնարժեքը, իսկ թերություններից են՝ սեզոնային բնույթը և համեմատաբար ցածր արագությունը։

Կատեգորիա:Ջրային տրանսպորտ
Գետանց

մինի|Գետանց Անգլիայում
**Գետանց**, գետի այն հատվածը, որտեղից կտրել-անցել են հետիոտն, գրաստային կամ անվավոր (սայլային) փոխադրամիջոցներով, տկալաստերով կամ «նավակամրջով»։ Գետանցերի տեղերում հաճախ կառուցել են ժամանակավոր՝ լաստակերտ, ապա քարակերտ կամուրջներ։ Գետանցերն ընտրվել են գետերի համեմատաբար ծանծաղ կամ հանդարտահոս տեղերում՝ հաշվի առնելով առևտրա-տնտեսական ու ռազմական կարևորություն ունեցող ճանապարհների ուղղությունները։ Մեծ մասամբ ստեղծվել են կարևոր բնակավայրերի մոտ, երբեմն էլ գետանցերի գոյությունը պայմանավորել է նոր բնակավայրի առաջացումը։

## Գետանցները Հայկական լեռնաշխարհում
Հայկական լեռնաշխարհում հայտնի էին Մելիտինեի մոտ Եփրատի Զևգմա և Թմնիս (Տոմիսա) կոչված գետանցերը, «կամուրջներ չհանդուրժող» Արաքս գետի վրա՝ Կողբի, Արտաշատի, Նախիջևանի, Ջուղայի, Մարգարայի, Ամարաթի գետանցերը, որոնք հատում էին Տիգրիս, Արածանի (Արևելյան Եփրատ) և Արաքս գետերը։

Կատեգորիա:Ճանապարհային ենթակառուցվածք
Գետաշեն (գինի)

**Գետաշեն**, աղանդերային տեսակավոր գինի։ Մշակվում է 1945 թվականից, ՀԽՍՀ Արտաշատի շրջանում, «Կախեթ» և «Սև խաղող» սորտերի խաղողներից։ Թնդությունը՝ 16 ծավալ %, շաքարայնությունը՝ 18%, տիտրվող թթվությունը՝ 4,5-5,5 գ/չ։ Ունի մուգ սուտակի գույն։ Հնացման ընդհանուր ժամկետը՝ 3 տարի։ Համամիութենական ու միջազգային մրցույթներում և համտեսներում «Գետաշեն»-ին շնորհվել է 3 ոսկե մեդալ։

Կատեգորիա:Հայկական գինիներ
Գետի ծախս

**Գետի ծախս**, ժամանակի միավորի ընթացքում հոսանքի լայնական կտրվածքով անցնող ջրի ծավալը։ Խոշոր գետերի և ջրանցքների համար արտահայտվում է մ3/վրկ, գետակների և աղբյուրների համար՝ լ/վրկ։ Գետի ծախսի սիստեմատիկ որոշման հիման վրա հաշվարկում են միջին օրական, առավելագույն և նվազագույն ծախսի մեծությունները, ինչպես նաև ջրի հոսանքի ծավալը։
:Q = S V
:S = L H
:W = Q T

* Q — գետի ծախս
* S — կենդանի կտրվածքի մակերես
* L — գետի լայնություն
* H — միջին խորություն
* W — գետի հոսք
* T — ժամանակ
* V _ ջրի արագություն 

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Գետակինճեր

**Գետակինճեր**, *տապիրներ* (), միասմբակավորների կարգի կաթնասունների ընտանիք։ Խոշոր կենդանիներ են, քաշը 225-300 կգ է, մարմնի երկարությունը՝ մինչև 250 սմ, մնդավի բարձրությունը՝ 75-120 սմ, պոչը կարճ է (5-10 սմ)։ Գլուխը երկարավուն է, փոքր ու շարժուն կնճիթով։ Աչքերը մանր են, ականջները՝ կարճ։ Առջևի վերջավորություններն ունեն 4-ական, ետինները՝ 3-ական մատ։ Մաշկը հաստ է, պատված կարճ մազերով։ Լսողությունը և հոտառությունը զարգացած են։ Մթնշաղային և գիշերային կենդանիներ են։ Ապրում են ճահճոտ անտառներում ու թփուտներում։ Շարժունակ են, լավ լողում ու սուզվում են։ Սնվում են ծառերի, թփերի տերևներով ու ցողուններով, խոտաբույսերով։ Արուներն ու էգերը ապրում են առանձին, մերձենում միայն զուգավորման ժամանակ։ Ունենում են 1 ձագ, որը մինչև 6-7 ամիս լինում է բծավոր։ Պահպանվել է գետակինճերի 5 տեսակ (մեկը՝ Հարավ-Արևելյան Ասիայում, չորսը՝ Հարավային Ամերիկայում)։ Օգտագործում են միսը և մաշկը։

Կատեգորիա:Միասմբակավորներ
Գևանդհաուզ

thumb|150px|Առաջին Գևանդհաուզը (1781)
thumb|150px|Երկրորդ Գևանդհաուզը (1884)
thumb|150px|Երրորդ Գևանդհաուզը (1981)
**Գևանդհաուզ** ( Gewandhaus-բառացի՝ զգեստատուն), համերգային ընկերություն, համերգասրահ և սիմֆոնիկ նվագախումբ Լայպցիգում։ 1743 թվականից Լայպցիգում կազմակերպված սիրողական նվագախմբի համերգները 1781 թվականից տեղի էին ունենում մահուդի վաճառքի նախկին շենքում՝ Գևանդհաուզում։ 1884 թվականին հնի տեղում կառուցվել է համերգասրահի նոր շենք՝ այսպես կոչված Նոր Գևանդհաուզ։

Կատեգորիա:Գերմանիայի շենքեր և կառույցներ
Blurred Lines (ալբոմ)

«**Blurred Lines**», ամերիկացի երգիչ-երգահան Ռոբին Թիքի վեցերորդ ստուդիական ալբոմն է։ Այն ամենասկզբում թողարկվել է 2013 թվականի հուլիսի 12-ին Գերմանիայում, իսկ այնուհետև Միացյալ Նահանգներում հուլիսի 30-ին, 2013։ Ալբոմը ներառում է զուգերգեր ռեփերներ T.I.-ի, Ֆարել Վիլյամսի, Քենդրիկ Լամարի և Թու Չեյնսի հետ։ Ամերիկացի ռեփեր Will.i.am-ը նույնպես ունեցել է իր մասնակցությունը ալբոմի ստեղծման աշխատանքներում։ Նա «Give It 2 U» երգի համահեղինակներից մեկն է, և նաև «Feel Good» և «Go Stupid 4 U» երգերի պրոդյուսերն է։

Ալբոմը Մեծ Բրիտանիայի և Շոտլանդիայի ալբոմների հիթ շքերթ է մտել 1-ին հորիզոնականով։ 2014 թվականի հունվարին, ալբոմը առաջադրված է եղել Գրեմմի ամենամյա 56-րդ մրցանակաբաշխության «Լավագույն փոփ վոկալ ալբոմ» անվանակարգում։

## Ալբոմի թեմաներ և երաժշտություն
Ռոբին Թիքը Power 105.1 ռադիոկայանի հետ հարցազրույցում խոսելով ալբոմի երգացանկում մեծ թվով փոփ ժանրի երգեր ունենալու մասին, նշում է․ «Վերջին տարում ես ուզեցել եմ ավելի շատ զվարճանք ունենալ։ Կարծում եմ որպես արտիստ ես ինձ շատ լուրջ եմ ընդունել։ Ես ուզում եմ լինել Մարվին Գեյի, Ջոն Լենոնի և Բոբ Մարլիի նման, քանի որ այս բոլոր մեծ արտիստները և երգահաններ երգել են սիրո և հարաբերությունների մասին»։

Երաժշտական քննադատ Գրեգ Կոտը, «Blurred Lines»-ը անվանել է դանս-փոփ ժանրի ալբոմ, մինչդեռ The Guardian թերթի լրագրող Քերոլայն Սուլիվան այն անվանել է ֆանկ/սոուլ։ Ըստ AllMusic կայքի լրագրող Էնդի Կելմանի, ալբոմը ունի փոփ ուղղվածությամբ պարային երգերի մի փայլուն զանգված, սակայն նաև ունի երգեր, որոնք ավելի արմատացված են հոգում PopMatters օնլայն ամսագրի լրագրող Էլիաս Լեյթը իր հոդվածում գրում է որ ալբոմի առաջին կեսը 1970-ականներին հայտնի ֆանկ և դիսկո է հիշեցնում, իսկ երկրորդ կեսը ներառում է էլեկտրոնային հնչյուններ և մի քանի բալլադներ։

## Կոմերցիոն հաջողություն
Ալբոմը իր թողարկման առաջին շաբաթում ունենալով 177,000 օրինակի վաճառք Միացյալ Նահանգներում, Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթ է մտնում 1-ին հորիզոնականով։ Երկրորդ շաբաթում ալբոմը ունեցել է 65,000 օրինակի վաճառք, և նույն հիթ շքերթում զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը։ Երրորդ շաբաթում այն գրանցել է 48,000 օրինակ վաճառք, և իջել է 4-րդ հորիզոնական։ Չորրորդ շաբաթում 46,000 օրինակի վաճառք ունենալու հետո, ալբոմը իջել է 6-րդ հորիզոնականը, սակայն հինգերորդ շաբաթում ևս 55,000 օրինակով վաճառվելուց հետո, այն բարձրացել է 5-րդ հորիզոնական։ Ալբոմի վեցորորդ շաբաթում ալբոմի 57,000 օրինակի վաճառքի հետո, այն 7-րդ հորիզոնականն է զբաղեցնում։ 2014 թվականի մայիսի 15-ի դրությամբ, ալբոմը ամբողջ Միացյալ Նահանգներում վաճառվել է 731,000 օրինակով։

## Երգացանկ

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական չարթեր

### Տարեվերջյան չարթեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռոբին Թիքի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2013 ալբոմներ
Կատեգորիա:Billboard 200 գլխավորած ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Գետինաքս

thumb|200px|Գենիտաքսից պատրաստված էլեկտրոնային սալիկ
**Գետինաքս**, շերտավոր պլաստիկ նյութ։ Ստանում են ռեզոլային խեժով ծծեցված թղթի դարսը 150-160&nbsp;°C-ում մամլելով։ Երբեմն երեսպատում են պղնձի էլեկտրոլիտային փայլաթիթեղով, ապակյա, բամբակյա կամ ասբեստե գործվածքով, ամրանավորում մետաղական ցանցով։ Կիրառվում է որպես էլեկտրամեկուսիչ կոնստրուկցիոն նյութ, մեքենաշինության մեջ՝ ատամնանիվներ, գլանիկներ, խողովակներ, մեջդիրներ պատրաստելու համար, ինչպես նաև կահույքի արտադրության մեջ։ Պղնձի 0,05 մմ հաստությամբ փայլաթիթեղով երեսպատված գետինաքսը օգտագործվում է ռադիոտեխնիկայում։

Կատեգորիա:Նյութեր
Լաս Գաբիաս

**Լաս Գաբիաս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Գրանադայի մարզի մեջ։

Համայնքը գտնվում է Վեգա դե Գրանադա շրջանում։ Զբաղեցնում է 39 *կմ<sup>2</sup>* տարածքը։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 17415 մարդ։

## Արտաքին հղումներ
* Excmo. Ayuntamiento de Las Gabias
* Microweb turística de Las Gabias realizada por el Patronato de Turismo de Granada 
* www.lasgabiashistoriayvida.es
* www.lasgabias.com 
* Situación de Las Gabias

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Գետնաելակ

**Մորի** (), գետնաթութ, գետնամորի, գետնաելակ, իծամորի, ոչխարի մորի, վարդազգիների (վարդածաղիկներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50 (այլ տվյալներով՝ 30-35), ՀՀ-ում՝ 3 տեսակ՝ Մորի անտառային (*F. vesca*), Մորի կանաչ (*F. viridis*) և Մորի անանասի (*F. ananassa*)։ Վերջին տեսակը, որին անվանում են ելակ, իր բազմաթիվ սորտերով տարածված է միայն մշակության մեջ՝ գրեթե բոլոր մարզերում։ Վայրի վիճակում տարածված է Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերում։

## Նկարագիր
Գետնաելակը 40-50 սմ բարձրությամբ թուփ է։ Տերևները եռամասն, ծաղիկները՝ հիմնականում երկսեռ, սպիտակ, բաց վարդագույն կամ մուգ կարմիր գույնի՝ հավաքված ողկուզաձև կամ վահանաձև ծաղկաբույլի մեջ։ Պտուղները հատապտուղ են։ Պտուղը կեղծ, հյութալի հատապտուղ է (կարմիր, վարդագույն, սպիտակ), որի վրա դասավորված են սերմերը։ Սերմերը դասավորված են պտղի վրա մեծ քանակությամբ։ Պտուղները հասունանում են ծաղկումից մեկ ամիս անց, հասունացումը տևում է 15-20 օր։ Բուրավետ են, օգտագործվում են թարմ, վերամշակված վիճակում (մուրաբա, օշարակ, ջեմ, հյութ և այլն)։

## Մշակում
Մշակվում է գլխավորապես այգու գետնաելակ (*F․ ananassa*)։ Աշխարհում հայտնի են գետնաելակի 2000-ից ավելի սորտեր։ Գետնաելակի սորտերը Հայաստանում մշակության մեջ հայտնի են XIX դարի II կեսերից սկսած, գլխավորապես Երևանի շրջակայքի տնամերձ այգիներում։ 1930-1935 թվականներից մշակվում է Հայաստանի համարյա բոլոր շրջաններում։ Բերքատվությունը 50-100 ց/հա։ Ցրտադիմացկուն է, լավ ձմեռում է ձյան ծածկոցի տակ, լավ է աճում խոնավ, սննդանյութերով հարուստ հողերում։

## Բազմացում
Գետնաելակը բազմանում է սերմերով և բեղիկներով՝ վերերկրյա փռվող ընձյուղներով։

## Կիրառական նշանակություն
Դեղաբույս է. պտուղը պարունակում է ասկորբինաթթու, կարոտին (A-նախավիտամին), շաքարներ, թթուներ, աղաղանյութեր, վիտամիններ և այլն։ Ժողովրդական բժշկության մեջ ետնաելակի տերևները և հատապտուղները (թարմ և չոր) օգտագործում են որպես միզամուղ միջոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Գետնատուն

250px|մինի|Գետնատուն Ուկրաինայում
**Գետնատուն**, գետնափոր կամ կիսագետնափոր բնակարան՝ ծածկված մեծ մասամբ գերաններով, վրայից՝ հողով։ Հայտնի է դեռևս քարի դարից։ Կենտրոնում սովորաբար եղել է կրակնոցը, պատերի տակ՝ որմնաթախտեր։ Քսենոփոնը (մ․ թ․ ա․ 5-4-րդ դարեր) «Անաբասիս»-ում վկայում է, որ Հայաստանում եղել են գետնափոր տներ, որոնց մուտքը նման է եղել ջրհորի բերանի, իսկ ելումուտը կատարվել է սանդուղքով։ Անասունների համար փորված է եղել առանձին մուտք։ 19-րդ դարի կեսից ռազմական նպատակով օգտագործվող գետնատուն է բլինդաժը։

Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ ըստ տեսակի