Փոքր սառցե դարաշրջան

[մինի|398x398փքս|Համաշխարհային միջին ջերմաստիճանը ցույց է տալիս, որ Փոքր սառցե դարաշրջանն առանձին մոլորակային ժամանակաշրջան չէր, այլ տարածաշրջանային երևույթ, որը տեղի է ունեցել վերջին [Կլիմայի փոփոխություն|գլոբալ տաքացմանը նախորդող երկարատև ջերմաստիճանի անկման ավարտին]]
**Փոքր սառցե դարաշրջան** (**', **ՓՍԴ*'), տարածաշրջանային սառցակալման ժամանակաշրջան, երբ ջերմաստիճանը միջինից ցածր է եղել Եվրոպայում, որը հատկապես արտահայտվել է Հյուսիսատլանտյան տարածաշրջանում:  Այն համաշխարհային մասշտաբներով չի եղել, հետևաբար իրական [[սառցե դարաշրջան]] չի եղել:  Այս տերմինը գիտական գրականության մեջ ներմուծել է [[Սառցադաշտ|սառցադաշտերի]] և [[Կլիմայի փոփոխություն|կլիմայի փոփոխության]] մասնագետ Ֆրանսուա Է. Մաթեսը, 1939 թվականին:  Այս ժամանակահատվածը պայմանականորեն համարվում է 16-րդ դարից մինչև 19-րդ դարերը, սակայն որոշ մասնագետներ նախընտրում են այլընտրանքային ժամանակահատված՝ մոտ 1300 թվականից մինչև մոտ 1850 թվականը։

[[ՆԱՍԱ]] -ի առցանց հրատարակչական աղբյուրը (*ՆԱՍԱ Երկրի աստղադիտարան)* առանձնացրել է երեք հատկապես ցուրտ ժամանակահատվածներ։ Մեկը սկսվել է մոտավորապես 1650 թվականին, մյուսը՝ մոտավորապես 1770 թվականին, իսկ վերջինը՝ 1850 թվականին, որոնք բոլորն էլ բաժանվել են թեթևակի տաքացման ժամանակահատվածներով։ Կլիմայի փոփոխության միջպետական հանձնաժողովի երրորդ գնահատման զեկույցը համարել է, որ LIA-ի ժամանակագրությունը և ազդեցության ենթարկված տարածքները ենթադրում են հիմնականում տարածաշրջանային կլիմայական փոփոխություններ, այլ ոչ թե գլոբալ համաժամանակյա սառցապատման աճ։ Առավելագույնը, այդ ընթացքում [[Հյուսիսային կիսագունդ|Հյուսիսային կիսագնդում]] դիտվել է ընդամենը չափավոր սառեցում։
Առաջարկվել են մի քանի պատճառներ՝ [[Արեգակնային ճառագայթում|արեգակնային]] ակտիվության ցիկլային մինիմումներ ([[Մաունդերի մինիմում]]), [[Հրաբուխ|հրաբխային]] ակտիվության բարձրացում, [[Օվկիանոսային հոսանքներ|օվկիանոսային]] [[Օվկիանոսային հոսանքներ|հոսքաշրջանառության]] փոփոխություններ, [[Երկրի ուղեծիր|Երկրի ուղեծրի]] և [[Ուղեծրի թեքում|առանցքային թեքության]] (հասարակածի և նրա ուղեծրի առանցքի միջև անկյուն) տատանումներ ([[ուղեծրային ֆորսինգ]], կամ [[Միլանկովիչի ցիկլեր]]), գլոբալ կլիմային բնորոշ փոփոխականություն և մարդկային բնակչության նվազում (օրինակ՝ [[Չինգիզ խան|Չինգիզ խանի]] իրականացրած կոտորածների, [[Սև մահ|սև մահվան]] և Ամերիկայում եվրոպացիների հետ [[Հնդկացիներ|բնիկների]] շփման արդյունքում առաջացած համաճարակների պատճառով):

== Ներգրավված տարածքներ ==
Կլիմայի փոփոխության միջպետական խմբի 2001 թվականի Երրորդ գնահատման զեկույցում (TAR) նկարագրվել են տուժած տարածքները.



Կլիմայի փոփոխության միջպետական հանձնաժողովի (IPCC) 2007 թվականի չորրորդ գնահատման զեկույցը (AR4) քննարկել է ավելի վերջին հետազոտությունները և հատուկ ուշադրություն է դարձրել միջնադարյան տաք ժամանակաշրջանին։



== Ժամանակաշրջանի հստակեցում ==
[[Պատկեր:Hvalsey_Church.jpg|մինի|[[Գրենլանդիա (կղզի)|Գրենլանդիայի]] [[Նորմաններ|նորմանների]] մասին վերջին գրավոր հիշատակումները վերաբերում են 1408 թվականի Հվալսի եկեղեցում (այժմ՝ [[Քաքորթոք]]) տեղի ունեցած հարսանիքին, որը համարվում է հնարավորինս լավ պահպանված սկանդինավյան ավերակներն են]]

Փոքր սառցե դարաշրջանի սկզբի վերաբերյալ միասնական կարծիք չկա, սակայն հաճախ հիշատակվում են մի շարք իրադարձություններ, որոնք նախորդել են հայտնի կլիմայական նվազագույններին։ 13-րդ դարում Հյուսիսային Ատլանտիկայում դրեյֆող սառույցի շերտը սկսել է շարժվել դեպի հարավ, նույնկերպ նաև [[Գրենլանդիա|Գրենլանդիայի]] [[Սառցադաշտ|սառցադաշտերը]]։ Որոշ ապացույցներ կան, որ սառցադաշտերը տարածվել են գրեթե ամբողջ աշխարհում։ Հիմնվելով [[Բաֆինի երկիր|Բաֆին կղզու]] և [[Իսլանդիա|Իսլանդիայի]] սառցե գլխարկների տակի մոտ 150 մեռած բուսածածկից վերցված՝ արմատներով անձեռնմխելի նմուշների [[Ռադիոածխածնային թվագրում|ռադիոածխածնային թվագրման]] վրա, Միլլերը *և այլք'' (2012) նշում են, որ ցուրտ ամառները և սառույցի ավելացումը կտրուկ սկսվել են 1275-ից 1300 թվականների միջև, որին հաջորդել է «զգալի ինտենսիվացում» 1430-ից 1455 թվականներին։
[մինի|398x398փքս|Տեսակետ կա, որ [Մաունդերի մինիմում|Մաունդերի մինիմումի (արեգակնային ակտիվության ցիկլային մինիմումների) և փոքր սառցապատման միջև կապ կա, որը վիճարկելի է]]
մինի|398x398փքս|<sup>14</sup>C ռեկորդի փոփոխությունները, որոնք հիմնականում (բայց ոչ բացառապես) պայմանավորված են արեգակնային ակտիվության փոփոխություններով
Ի հակադրություն, սառցադաշտային ժամանակաշրջանների վրա հիմնված կլիմայի վերակառուցումը ցույց է տալիս, որ 1600-1850 թվականներին էական փոփոխություններ չեն եղել, սակայն դրանից հետո նկատվել է սառցադաշտի կտրուկ նահանջ։ Հետևաբար, 400 տարվա ընթացքում մի քանի ամսաթվերից ցանկացածը կարող է վկայել Փոքր սառցե դարաշրջանի սկիզբի մասին․

* 1250 թվական․ Ատլանտյան օվկիանոսի սառույցի կուտակման սկիզբ, որը հնարավոր է առաջացել կամ ուժեղացել է 1257 թվականին Սամալաս հրաբխի (Լոմբոկ) զանգվածային ժայթքումով  և դրան ուղեկցող հրաբխային ձմռան պատճառով։
* 1275-ից 1300 թվականներ․ ըստ բույսերի ռադիոածխածնային թվագրման, երբ դրանք ոչնչացել են սառցադաշտային գործընթացի հետևանքով։
* 1300 թվական․ տաք ամառները դադարել են Հյուսիսային Եվրոպայում։
* 1315 թվական․ աննախադեպ հորդառատ անձրևներ են տղացել և սկսվել է 1315–1317 թվականների Մեծ սովը։
* 1560-ից 1630 թվականներ․ սկսվել է համաշխարհային սառցադաշտային ընդարձակումը, որը հայտնի է որպես Գրինդելվալդի տատանում (ներկայիս Բեռն կանտոնում)
* 1650 թվական․ ոչ թե Փոքր սառցե դարաշրջանի սկիզբը, այլ ամենացուրտ տարիների կեսի սկիզբը, այսինքն՝ Առաջին կլիմայական նվազագույնը՝ Մաունդերի մինիմումի սկիզբը (մոտ 1645-1715)։

Փոքր սառցե դարաշրջանն ավարտվել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին կամ 20-րդ դարի սկզբին։

IPCC-ի 6-րդ զեկույցը վերջին հազարամյակի ամենացուրտ շրջանը նկարագրում է որպես՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Կլիմայի պատմություն
Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Կատեգորիա:2-րդ հազարամյակ
Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն
Կատեգորիա:Պատմական ժամանակաշրջաններ
Կատեգորիա:Սառցե դարաշրջան
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Կատեգորիա:Վաղ ժամանակակից պատմություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Կատեգորիա:Գիտություններ Երկրի մասին
Կատեգորիա:Ջերմաստիճան
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի պատմություն