Վենյով

**Վենյով** (), հին ռուսական փոքր քաղաք Ռուսաստանի Տուլայի մարզի Վենյովսկի շրջանի վարչական կենտրոն, որը կազմում է համանուն մունիցիպալիտետը՝ Վենյով քաղաքը, քաղաքային ավանի կարգավիճակով՝ որպես իր կազմում միակ բնակեցված տարածք։

Ռուսաստանի 115 պատմական քաղաքներից մեկը: Քաղաքի տարածքում կա մոտ տասը կրոնական շինություն, այդ թվում՝ Աստվածահայտնության եկեղեցական համալիրը, Քրիստոսի Հարության եկեղեցին և այլն: Ինչպես նշել է գրող Պ. Ի. Մալիցկին, «սա Վենյովի պատմական առանձնահատկությունն է»:

## Ստուգաբանություն
Քաղաքն իր անունը ստացել է իր աշխարհագրական դիրքի հիման վրա՝ Վենյովկա գետից (նախկին անվանումը «Վենյովա» էր): Բառը ծագում է հին ռուսերեն «վիտ» բառից, որը կազմել է «վենոկ» (ծաղկեպսակ), «վենիկ» (ավել) բառերը, որոնք նշանակում էին գալարուն (այս տարածքի գետի հունի բնորոշ առանձնահատկությունը): Տուլայի նահանգի «Հնությունների պալատ» թանգարանի հիմնադիր, հնագետ և տեղացի պատմաբան Ն. Ի. Տրոիցկու խոսքով՝ «Վենյովա» անվանումը կարող է ունենալ ֆիննական ծագում՝ այդ վայրերում ֆինո-ուգորական ժողովուրդների (Ռուսաստանը ֆիններենով՝ Վենայա) բնակեցումից: Իր տեղական պատմության «Վենյովսկիե հնություններ» աշխատություններում Վենյովյան աստվածաբանական դպրոցի առաջին պահապան Դ. Գ. Գեդեոնովը գրել է, որ առաջին տեղացի բնակիչները կեչուն անվանել են «վենյովա»:

## Աշխարհագրական դիրքը և տրանսպորտը
Քաղաքը գտնվում է Տուլայի մարզի հյուսիս-արևելքում կիրճերով կտրտված բլրի վրա, Վենյովկա գետի ձախ ափի զառիթափ լանջերին, Մոսկվայից 163 կմ հարավ և մարզկենտրոն Տուլայից 52 կմ արևելք։ Քաղաքի անմիջական հարևանությամբ են անցնում P 132 (Վյազմա-Ռյազան) մայրուղին և M 4 մայրուղին։ Քաղաքն ինքնին ունի համանուն երկաթուղային կայարան՝ Վենյով, որով անցնում են գնացքները Մոսկվա-Աբխազիա, Մոսկվա-Անապա, Մոսկվա-Նովոռոսիյսկ և Սանկտ Պետերբուրգ-Վոլգոգրադ երթուղիներով։

## Պատմություն
### Հին Վենյովա և Գորոդենեսկ
Վենյովա բնակավայրի մասին առաջին գրավոր հիշատակումները թվագրվում են 1390-ական թվականներին: Սկզբնապես այն գտնվել է, ենթադրաբար, ժամանակակից Վենյովից 7 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Օսետրա գետի վրա, ներկայիս Գուրևո գյուղի տարածքում: 1408 թվականին Վենյովի մոտ գտնվող Սմյադվայի ճակատամարտում Պրոնսկի իշխանության և Հորդայի զինվորները ջախջախել են Մոսկվայի Մեծ իշխանի բանակը: 1483 և 1494 թվականներին հին Վենյովան դեռևս հիշատակվում էր Մոսկվայի իշխանի և Ռյազանի և Լիտվայի իշխանությունների միջև կնքված պայմանագրերում

Բնակավայրը իր ներկայիս տեղում հայտնվել է որպես ամրոց (տե՛ս Վենյովի Կրեմլ)՝ անվանված «Գորոդենեսկ նա Վենյովե» 16-րդ դարի կեսերին: Ամրոցը հիմնադրվել է բոյար և վոյևոդա Ի. Վ. Շերեմետևի կողմից: Քաղաքն ուներ լավ բնական ամրաշինական դիրք. մի կողմից հոսում էր զառիթափ ափերով գետ, հարթ կողմում՝ գետի հետ միացող խորը կիրճ: Շուտով ամրոցն անցավ իշխան Ի. Ֆ. Մստիսլավսկու տիրապետությանը: 1571 թվականին, Ղրիմի խանի Դևլեթ Գիրայի հորդաների ասպատակությունից հետո, ցար Իվան IV-ը խլեց կալվածքը Մստիսլավսկուց՝ մեղադրելով նրան դավաճանության մեջ: 1572 թվականին ամրոցը վերանվանվեց Վենյով։ 1596 թվականին բնակավայրը նաև շրջապատվեց ամրոցի պարսպով: Քաղաքը հատկապես տուժեց 1633 թվականի թաթարական ներխուժման ժամանակ: Այն գրեթե ամբողջությամբ այրվեց։

### Շրջանային քաղաք
1708 թվականին, Պետրոս I-ի կողմից երկիրը 8 խոշոր նահանգների բաժանելուց հետո, Վենյով քաղաքը դարձավ Մոսկվայի նահանգի մաս: 1719 թվականին, Պետրոս I-ի երկրորդ վարչատարածքային բարեփոխումից հետո, Վենյովը դարձավ նույն նահանգի Տուլայի նահանգի շրջանի (1727 թվականից՝ շրջան) կենտրոնը: 1777 թվականին, Եկատերինա II-ի հրամանագրով, Վենյովը պաշտոնապես ստացավ Տուլայի փոխարքայության Վենյովսկի շրջանի (1796 թվականից՝ Տուլայի նահանգ) շրջանային քաղաքի կարգավիճակ և ստացավ իր սեփական զինանշանը ։ 19-րդ դարում Վենյովը սկսեց զբաղեցնել առաջատար տեղերից մեկը Մոսկվայի մարզ հացի և գյուղատնտեսական հումքի մատակարարման գործում: Քաղաքով անցնում էր Ելեցից և Լիվնիից առևտրային ձիաքարշ ճանապարհը: 1890-ականների վերջին Մոսկվայից քաղաք կառուցվեց երկաթուղի:

### Ժամանակակից ժամանակներ
1917 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Վենյովի աշխատավորների և զինվորների տեղակալների խորհուրդը որոշեց ճանաչել խորհրդային իշխանությունը: 1924 թվականից Վենյովը դարձավ Տուլայի նահանգապետության Վենյովի շրջանի շրջանային կենտրոնը: 1929-ից 1937 թվականներին այն Մոսկվայի մարզի մաս էր կազմում, իսկ 1937 թվականից՝ Տուլայի մարզի:

1941 թվականի նոյեմբերին Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո Վենյովը հայտնվեց Վերմախտի զորքերի ճանապարհին, որոնք հարավից առաջ էին շարժվում դեպի Մոսկվա։ 1941 թվականի նոյեմբերի 21-ին Արևմտյան ռազմաճակատի Ռազմական խորհուրդը մի քանի հետևակային և տանկային ստորաբաժանումներից ստեղծեց «Վենյովի մարտական սեկտորը»։ Դրա հրամանատարը գեներալ-մայոր Ա. Դ. Տերեշկովն էր, 413-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարը։ Քաղաքի պաշտպանությունը տևեց հինգ օր, բայց քաղաքը ընկավ. նոյեմբերի 24-ին Գուդերիանի 2-րդ տանկային բանակը մտավ Վենյով, և «Վենյովի մարտական սեկտորը» դադարեց գոյություն ունենալուց։ Այն ազատագրվեց 1941 թվականի դեկտեմբերի 9-ին՝ Տուլայի հարձակողական գործողության ժամանակ, գեներալ-լեյտենանտ Պ.Ա. Բելովի 1-ին գվարդիական հեծելազորային կորպուսի ուժերի կողմից՝ 173-րդ գվարդիական և 322-րդ հրաձգային դիվիզիաների հետ միասին։

### Հետպատերազմյան տարիներ
Քաղաքը երկու շաբաթ գտնվում էր օկուպացիայի տակ։ Ազատագրումից անմիջապես հետո քաղաք վերադարձան շրջանային գործադիր կոմիտեի, քաղաքային խորհրդի և այլ հաստատությունների պատասխանատու կուսակցական խորհրդային աշխատողները։ Տեղի բնակիչները կազմակերպվեցին խմբերով՝ ավերված տնտեսությունը վերականգնելու համար. նրանք մաքրեցին ավերակները, հարմարեցրին խարխուլ տները ժամանակավոր կացարանների, վերականգնեցին և բարեկարգեցին ճանապարհները, քաղաքի փողոցներն ու հրապարակները, կարգի բերեցին մանկապարտեզը, մանկապարտեզները, հիվանդանոցները, վերանորոգեցին ջրամատակարարման համակարգը, վերականգնեցին երկաթուղին, էլեկտրակայանը և հեռախոսային կապը։ Սկսեցին գործել ճաշարանը, խանութները, հացաբուլկեղենի խանութները, լոգարանը, վարսավիրանոցը, հյուրանոցը և տպարանը։ Վերսկսվեց «Կոլխոզնայա գազետա»-ի՝ Վենյովսկի շրջանային կուսակցական կոմիտեի շրջանային թերթի հրատարակությունը։ Հետպատերազմյան տարիներին սկսվեց հարմարավետ բնակարանների և հասարակական շենքերի ինտենսիվ շինարարությունը։ Կառուցվեցին վարչական շենք՝ Սովետների տուն, էլեկտրակայան, 400 տեղանոց կինոթատրոն, կենտրոնական ունիվերմագ, մարզադաշտ։ Հայտնվեց նոր բնակավայր՝ Պրիստանցիոննին, հայտնվեցին նոր փողոցներ՝ Կոմսոմոլսկայա, Լուգովայա, Պիոներսկայա, Պրիվոկզալնայա, Սադովայա, Ստանցյոննայա, Շկոլնայա։ 1973 թվականին ավարտվեց Վենյովսկի հիվանդանոցային քաղաքի շինարարությունը։ Տարածաշրջանում ածխի արդյունահանման զարգացման հետ կապված՝ 1970-ականների կեսերին շահագործման հանձնվեցին Գրիզլովսկու բաց հանքի երկու փուլ՝ տարեկան 2.3 միլիոն տոննա շագանակագույն ածուխի արտադրությամբ։ Կառուցվեց բնակելի հանքարդյունաբերական միկրոշրջան։

## Տնտեսություն
2018 թվականի դրությամբ քաղաքում գործում էին հետևյալ ձեռնարկությունները:
* Վենյովսկու ադամանդե գործիքների գործարանը (ԲԲԸ ՎեԱլ) Ռուսաստանում ադամանդե գործիքների խոշորագույն արտադրողներից մեկն է: Հիմնադրվել է 1975 թվականին:
* «Վենֆա» գործարանը (Վենֆա ՍՊԸ) սինթետիկ ադամանդի փոշու և մածուկի արտադրող է։
* Կարագի գործարանը (ԲԱՕ Վենյովսկիի կարագի գործարան) բուսական յուղի, մայոնեզի և տորթի արտադրող է:
* Թթվասերի և կաթնաշոռի գործարան (ԲԲԸ Վենյովսկիի թթվասերի և կաթնաշոռի գործարան) – կաթի վերամշակում, պանրի, կենդանական յուղերի և ճարպերի արտադրություն:
* Հացաբուլկեղենի արտադրամաս:
* Շվեդական SCA թղթի գործարանը միջազգային ընկերություն է, որը արտադրում է սպառողական հիգիենայի միջոցներ և թղթե արտադրանք:

## Սիմվոլիզմ
(19) 1778 թվականի մարտին կայսրուհի Եկատերինա II-ը հաստատեց Վենյովի պատմական զինանշանը: Զինանշանը բաղկացած էր ութ ուղղահայաց կանաչ շերտերից, որոնք միահյուսված էին արծաթով մեկ շերտով մինչև վահանի կեսը, երկրորդ կեսն ուներ նույն շերտերը, բայց վերին շերտերի հակառակ դիրքում: Զինանշանի կենտրոնում կար ոսկե հացահատիկի չափանիշ, որը խորհրդանշում էր քաղաքի հացահատիկային արդյունաբերությունը:

2018 թվականին Տուլայի մարզում անցկացվեց «Փոքր քաղաքների ապրանքանիշեր» նախագիծը, որի շրջանակներում մշակվեցին լոգոներ 14 շրջանային կենտրոնների համար, այդ թվում՝ Վենյովի, և քվեարկեցին տեղի բնակիչները։ Նախագիծը նախատեսված էր տարածաշրջանի զբոսաշրջային հնարավորությունները ընդլայնելու համար։ 23 հայտերից հանձնաժողովն ընտրեց 8-ը։ Քվեարկությունը տեղի ունեցավ մարտի 18-ին։ Արդյունքում, Վենյովը ստացավ իր սեփական լոգոն, որի հիմնական օբյեկտը Սուրբ Նիկողայոս Հրաշագործ եկեղեցու զանգակատունն էր։ Նախագծի հեղինակ Դենիս Բունեգինը հաղթեց մեծ առավելությամբ։

## Բնակչություն

**Ազգային կազմ**

2020 թվականի մարդահամարի համաձայն, այնտեղ բնակվել են հետևյալ ազգությունները (0.1%-ից պակաս ազգությունների և այլոց համար տե՛ս «Այլ» տողի ծանոթագրությունը):

## Զբոսաշրջություն
2004 թվականի մարտին տեղացի պատմաբան Դենիս Մախելը ստեղծեց «Վենյովսկի Ույեզդ» կայքը, որը զգալի ազդեցություն ունեցավ Վենյովսկի շրջանում զբոսաշրջության զարգացման վրա: 2008 թվականին ստեղծվեց տեղական պատմաբանների «Վենյովսկի Ույեզդ» ակումբը, որն այժմ (2024) միավորում է քսանից ավելի մարդկանց: Ակումբը անցկացնում է էքսկուրսիաներ, կազմակերպում է ցուցահանդեսներ և մրցույթներ, արտադրում է հուշանվերներ, հրատարակում է գրականություն և իրականացնում է հասարակական նախագծեր: 2019 թվականից ի վեր տեղական պատմաբանների ակումբը տեղակայված է Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնում:

2018 թվականի դեկտեմբերին Վոլոդարսկի փողոցի 11 հասցեում բացվեց Վենյով քաղաքի քաղաքային տուրիստական ​​տեղեկատվական կենտրոնը (ՏՏԿ): ՏՏԿ-ում կա արվեստի պատկերասրահ:

Ամեն տարի հուլիսի առաջին շաբաթ օրը անցկացվում է «Տասներկու բանալի» բանահյուսության և արհեստների միջազգային փառատոնը: 19-րդ դարում ժողովրդական տոնակատարությունները «Տասներկու բանալի» տրակտատում անցկացվում էին Հովհաննես Մկրտչի ծննդյան օրը՝ հուլիսի 7-ին (հունիսի 24): 2006 թվականին տոնը վերածնվեց բանահյուսության փառատոնի ձևաչափով: Ամեն տարի փառատոնը գրավում է ավելի քան 6 հազար հյուր:

2021 թվականի հունիսի 3-ին Տուլայի մարզը միացավ «Ռուսաստանի մեծ Ոսկե մատանի» զբոսաշրջային նախագծի ինը այլ շրջանների: «Մեծ Ոսկե մատանի» նախագծի բոլոր շրջանները միացված են «Ոսկե մատանի» մայրուղով, որն անցնում է Վենյովով:

2014 թվականից ի վեր արտադրվում է Վենյովկա բուլկի, որը դարձել է քաղաքի գաստրոնոմիկ ապրանքանիշը: Բուլկիի ձևը կրկնում է ռուսական այբուբենի «V» տառը: 2021 թվականի նոյեմբերի 8-ին Բունդուրինա փողոցում տեղադրվեց «Վենյովկա բուլկիի հուշարձան» արվեստի օբյեկտը: Այս արվեստի օբյեկտի տեղադրման գաղափարը դարձավ «Մշակութային հետք» համառուսաստանյան մրցույթի հաղթող:

Վենյովի զբոսաշրջային ենթակառուցվածքը փոքր բիզնեսի տեսքով ներկայացված է կացության և սննդի հաստատություններով, հուշանվերների խանութներով: 2021 թվականի դրությամբ քաղաքում մասնավոր թանգարաններ չկան, ինչը պայմանավորված է տեղական արհեստների թերզարգացմամբ: Վենյով այցելությունը կազմակերպված խմբերի կողմից իրականացվում է մեկօրյա ավտոբուսային շրջագայության միջոցով՝ առանց գիշերակացի, կամ երկօրյա շրջագայության շրջանակներում, որը ներառում է մի քանի քաղաքների այցելություն:

## Տեսարժան վայրեր
17-18-րդ դարերում Վենյովում գործել է Աստվածհայտնության վանքը, որը հետագայում քանդվեց: Վանքի տեղում գտնվում է տաճարային համալիր՝ Աստվածհայտնության և Կազան եկեղեցիները: Սուրբ Նիկողայոս Հրաշագործ եկեղեցու զանգակատունը Տուլայի մարզի ամենաբարձր շինությունն է, նրա բարձրությունը 77 մետր է: 2022 թվականին այն վերականգնվել և վերածվել է թանգարանի, տաճարն ինքնին չի պահպանվել:

Քաղաքի մուտքի մոտ գտնվում է Անմահության բլուրը, որը բացվել է 1966 թվականին՝ Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածների հիշատակը հարգելու համար: Բլուրի ամբողջ լայնությամբ տեղադրված են հուշատախտակներ՝ Վենյովի ճակատամարտին մասնակցած զինվորների անուններով:

1981 թվականին Վենյովում բացվեց Տուլայի տեղական պատմության թանգարանի մասնաճյուղը, որը 1990 թվականին դարձավ Վենյովի տեղական պատմության անկախ թանգարան: Այցելուների համար բաց էին երեք սրահներ՝ «Հայրենական մեծ պատերազմ», «Ռազմական փառք» և «Խորհրդային-չեխոսլովակյան բարեկամության» սրահներ: Թանգարանը տեղակայված քարե խցիկները քաղաքացիական ճարտարապետության ամենահին շինություններն են ոչ միայն քաղաքում, այլև ամբողջ Տուլայի մարզում: Վենյովի կայարանում բացօթյա ցուցադրություն է բացվում երկաթուղային սարքավորումների: 2022 թվականին Կարմիր հրապարակում բացվեց լուսանկարչական սարքավորումների թանգարանը: Թանգարանը պատմում է Վենյով քաղաքի պատմությունը օբյեկտիվի օպտիկայի միջոցով: Ներկայացված են հարյուրից ավելի խորհրդային և գերմանական տեսախցիկներ:
Каменные палаты Венев.jpg|Տեղական պատմության թանգարան
Железнодорожный вокзал Венев.jpg|Երկաթուղային սարքավորումների թանգարան կայարանում
Epiphany monastery.jpg|Նախկին Աստվածահայտնության վանքի տաճարային համալիր
Воскресенский собор Венев.jpg|Հարության եկեղեցի
Venyov (Tula Oblast) 03-2014 img11 StJohn the Baptist Church.jpg|Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի գերեզմանատան եկեղեցի
Покровская церковь - западный фасад.jpg|Պոկրովսկայա եկեղեցի
Музей фототехники Венев.jpg|Լուսանկարչական սարքավորումների թանգարան


## Վենյովի հետ կապված մարդիկ
Քաղաքում ծնվել են՝ ռազմական գործիչ, խորհրդա-ֆիննական և Հայրենական մեծ պատերազմների մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս Վ. Ն. Աբրամովը, քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների մասնակից, գեներալ-լեյտենանտ, ռազմական գիտությունների թեկնածու Վ. Ֆ. Վորոբյովը, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, գեներալ-լեյտենանտ, Ղազախստանի ԽՍՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր ՊԱԿ-ի նախագահ (1963-1975) Գ. Ս. Եվդոկիմենկոն, ռուս գեոդեզիստ և աստղագետ, Տաշքենդի աստղադիտարանի տնօրեն Դ. Դ. Գեդեոնովը՝ Ի. Վ. Միչուրինի ուսանողը և հետևորդը սելեկցիայի և կենսաբանության ոլորտում; Ս. Ի. Իսաևը՝ խնձորենիների բազմաթիվ տեսակների բուծող, այդ թվում՝ գոտիավորվածների: 1961-1972 թվականներին Վենյովում ապրել է Նիկոլայ Ռերիխի և Հելենա Ռերիխի ուսանողը և համախոհը, «Ագնի Յոգայի կողմերը» գրքերի շարքի հեղինակ Բ. Ն. Աբրամովը:

1985 թվականի մայիսի 6-ին Բունդուրինա փողոցում կանգնեցվել է գեներալ-լեյտենանտ Ֆյոդոր Ֆյոդորովիչ Պետրովի (1902-1978) հուշարձանը՝ հրետանային համակարգերի կոնստրուկտոր, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1944 թվականի հունվարի 5), Լենինյան և չորս Ստալինյան մրցանակների դափնեկիր, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1947) և Հրետանային գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ (1946): Հուշարձանի քանդակագործը մարշալ Վ. Ի. Չույկովի որդին՝ Ալեքսանդր Վասիլևիչ Չույկովն է եղել:

Վենյովի երկրագիտական թանգարանում ցուցադրվում են Վենյովի բնիկ նկարիչների բազմաթիվ նկարներ, որոնք վերստեղծում են նախահեղափոխական և ժամանակակից Վենյովի տեսքը, ռուսական ճարտարապետության հուշարձաններ և Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ, Վ. Ի. Սուրիկովի անվան Մոսկվայի պետական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտ Բորիս Ալեքսեևիչ Իգնատովի աշխատանքներ։

Հասարակությանը և քաղաքին մատուցած տարբեր ծառայությունների համար «Վենյովի պատվավոր քաղաքացի» կոչումը շնորհվել է. «Նեֆտեգազսպեցստրոյ» ԲԲԸ գլխավոր տնօրեն Վալերի Բորիսովիչ Գենինին, «Ռուսաստանի Կենտրոնական շրջանի ճանապարհաշինության միջտարածաշրջանային վարչություն» պետական հիմնարկի տնօրեն Ֆրիդրիխ Միխայլովիչ Գորոխովին և Վենյովսկի շրջանի տեղացի պատմաբան Վլադիմիր Յուրիևիչ Իլյինին:

## Մշակույթի և տեղանվան մեջ
Քաղաքը դարձել է Վերևկին հորինված քաղաքի նախատիպը Կիր Բուլիչևի «Վերևկին քաղաքը» ֆանտաստիկ պատմվածքների շարքից։ Վենյովում մեծացած Մարիա Կոսովսկայայի «Կոզլիխա» պատմվածքի գործողությունները տեղի են ունենում այստեղ: Վենյովսկայա փողոցը, որը գտնվում է Մոսկվայի հարավ-արևմուտքում, Յուժնոյե Բուտովոյում, անվանակոչվել է Վենյով քաղաքի անունով:

Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ Վենյովը գրական կերպար լեյտենանտ Ռժևսկու նախատիպի ծննդավայրն է։ Վենյովի հողատեր Նադեժդա Պետրովնա Ռժևսկայան (ծնվել է 1848 թվականին) թողել է ձեռագիր հուշագրություններ, որոնցում պատմել է իր հորեղբոր՝ Սերգեյ Սեմենովիչի և հոր՝ Պյոտր Սեմենովիչ Ռժևսկու արկածների մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1370-ականներին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Տուլայի մարզ