Սուն Ծիհայ

**Սուն Ծիհայ** (, փինյին` Sun Jihai, ), չինացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Արդեն երկար ժամանակ է՝ Չինաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում է։ Սուն Ծիհայն ունի ունիվերսալ ունակություններ, մի քանի անգամ եղել է կիսապաշտպան, սակայն հիմնականում հայտնի է որպես աջ պաշտպան։ Նա երկար ժամանակ ներկայացրել է «Մանչեսթեր Սիթի» ֆուտբոլային ակումբը Անգլիայի Պրեմիեր լիգայում։ Պրեմիեր լիգայում հանդես է եկել 130 հանդիպումով։ Այդ ժամանակ Ասիայում համարվել է առաջատար ֆուտբոլիստ։

## Կարիերա
### Վաղ տարիներ
Սուն Ծիհայն իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է 1995 թվականին Չինաստանի ֆուտբոլային լիգայի «Դալյան Վանդա» (հետագայում՝ Դալյան Շըդը) թիմում։ Դալյանում երեք հաջող մրցաշրջաններից հետո Սուն Ծիհայը և Ֆան Ճըին 1998 թվականի օգոստոսի 14-ին տեղափոխվեցին այն ժամանակվա «Լիգա 1» (այժմ՝ Անգլիայի ֆուտբոլային լիգայի առաջնություն), որը ղեկավարում էր Չինաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի մարզչի նախկին օգնական Թեդ Բաքսթոնը։ Նրանք Չինաստանի ֆուտբոլի պատմության մեջ առաջին ֆուտբոլիստներ են, որ հանդես են եկել Անգլիայի ֆուտբոլային լիգայում։ Սուն Ծիհայի առաջին խաղը «Քրիսթալ Փելաս» ակումբում տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 15-ին Ուերթինգ քաղաքում գավաթի խաղարկության առաջին փուլում «Բերի» ֆուտբոլային ակումբի դեմ։ Այդ խաղում «Քրիսթալ Փելաս»-ը 0-3 հաշվով պարտվեց մրցակցին։ Սուն Ծիհայը անգլիական ֆուտբոլում արագությանն ու ֆիզիկական ուժի ազդեցությանը չհարմարվելու պատճառով մրցաշրջանի ընթացքում լիգայի 23 մրցաշրջաններում և գավաթային 2 մրցաշարերում տուգանվել է 4 դեղին և 2 կարմիր քարտերով։

### «Մանչեսթեր Սիթի»
2002 թվականի փետրվարի 27-ին Սուն Ծիհայը միացավ «Մանչեսթեր Սիթի»-ին, 2 միլիոն ֆունտով «Դալյան Շըդը» ակումբից տեղափոխվեց անգլիական ակումբ։ «Մանչեսթեր Սիթի»-ի կազմում նրա առաջին խաղը եղել է «Քովենթրի Սիթի»-ի դեմ, որտեղ «Մանչեսթեր Սիթին» 4-2 հաշվով հաղթել է մրցակցին։ «Մանչեսթեր Սիթին» այս մրցաշրջանում նաև հաղթել է «անգլիական ֆուտբոլային լիգա 1»-ին։ Սուն Ծիհայը ակումբի հետ անցել է Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի մրցաշրջան։

2002 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Սուն Ծիհայը դարձել է Արևելյան Ասիայի առաջին խաղացողը, որ գոլ է խփել Անգլիայի պրեմիեր լիգայում։ Նա գլխի հարվածով գրավել է «Բիրմինգհեմ Սիթի» ակումբի դարպասը և հաղթել մրցակցին 2-0 հաշվով։ Դեկտեմբերի 9-ին Սուն Ծիհայը ևս մեկ գոլ խփեց «Սանդերլենդ»-ին։ 2003 թվականի Ամանորին «Մանչեսթեր Սիթի»-ն հանդիպում է ունեցել Լի Թիեի «Էվերթոն» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Խաղը կոչվել է «չինական դերբի» և մեծ ուշադրություն է գրավել լրատվամիջոցների շրջանում, արդյունքում խաղն ավարտվել է ոչ ոքի՝ 2-2։ Մարտի 22-ին «Մանչեսթեր Սիթին» 0-5 հաշվով պարտվեց «Չելսիին», Սուն Ծիհայը հեռացվեց խաղադաշտից մինչև խաղի ավարտը՝ առաջին անգամ հայտնի դառնալով Պրեմիեր լիգայում։

2003 թվականի օգոստոսի 14-ին ՈւԵՖԱ-ի Սուպեր գավաթի խաղում Մանչեսթերը 5-0 հաշվով հաղթեց TNS-ին։ Սուն Ծիհայը խփեց երրորդ գոլը, որը եվրոպական առաջնությունում իր առաջին գոլն էր։ Երեք օր անց լիգայի մրցաշարում «Մանչեսթեր Սիթի»-ն «Charlton Athletic» ֆուտբոլային ակումբին հաղթեց 3-0 հաշվով։ Սուն Ծիհայը գրանցեց իր երրորդ անհատական գոլը Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայում։ Նոյեմբերի 30-ին Սուն Ծիհայը «Միլդսբրոյի» դեմ խաղում ինքնագոլի հեղինակ դարձավ, ուստի թիմը պարտվեց 0-1 հաշվով։

2004-2005 մրցաշրջաններում մարզիչ Քևին Քիգանը պլանավորում էր Սուն Ծիհային տեղափոխել աջ կիսապաշտպանություն։ 2004 թվականի հոկտեմբերի 16-ին նա ստանում է ծանր վնասվածք «Չելսիի» ֆուտբոլիստ Էյդուր Գուդոնսենի դեմ պայքարում և բաց է թողնում մրցաշրջանի գրեթե բոլոր հաջորդող խաղերը։ Սուն Ծիհայը, որ դեռ ապաքինվում էր, 2005 թվականի ապրիլի 1-ին երկարաձգեց պայմանագիրը մեկ տարով։

2005 թվականի հուլիսի 30-ին նախամրցաշարային ուսումնամարզական հանդիպումներին «Սթոք Սիթի»-ի դեմ խաղում Սուն Ծիհայը ստացել է կարմիր քարտ։ Բարեբախտաբար տուգանվելուց հետո բաց է թողել միայն մեկ խաղ։ Նոյեմբերի 20-ին Սուն Ծիհայի խաղը «Բլաքբըրն Ռովերս» ֆուտբոլային ակումբի դեմ իր 100-րդ խաղն էր «Մանչեսթեր Սիթի»-ի կազմում։ 2006 թվականի մարտի 20-ին Անգլիայի գավաթի կիսաեզրափակիչում «Վեստ Հեմ Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղում երկրորդ խաղակեսի 56-րդ րոպեին Սուն Ծիհայը կարմիր քարտով հեռացվեց խաղադաշտից Մեթյու Էթերինգթոնին արմունկով հարվածելու պատճառով։ Ի վերջո «Մանչեսթեր Սիթին» պարտվեց 1-2 հաշվով։ Ավելի ուշ Սուն Ծիհայը ներողություն խնդրեց թիմակցից։ Մայիսի 3-ին Սուն Ծիհայը երկու տարով երկարաձգեց պայմանագիրը «Մանչեսթեր Սիթի»-ի հետ մինչև 2008 թվականը։

2006-2007 թվականների մրցաշրջանում Սուն Ծիհայը բաց թողեց «Մանչեսթեր Սիթի»-ի մեկնարկային մրցաշրջանը վնասվածքի պատճառով։ 2006 թվականի նոյեմբերի 23-ին «Մանչեսթեր Սիթին» Սուն Ծիհային ուղարկեց Գերմանիայի Մյունխեն քաղաք՝ հուսալով ամբողջությամբ բուժել նրա ազդրի վնասվածքը։ 2007 թվականի մարտի 24-ին ազգային հավաքականից 18 ամիս բաժանումից հետո Սուն Ծիհայը վերջապես կրկին խաղաց ազգային թիմի կազմում Ավստրալիայի հավաքականի դեմ ֆուտբոլի միջազգային նախապատրաստական խաղում։

«Մանչեսթեր Սիթիում» Սուն Ծիհայի խաղը կարելի է համարել ուշագրավ։ Նա նաև ներկայումս այն եզակի չինացի ֆուտբոլիստներից է, որ ամուր դիրք է բռնել Եվրոպա լիգայի հինգ խոշոր մրցաշարերում։ 2015 թվականին նա ընդգրկվել է Անգլիայի ֆուտբոլի փառքի սրահում (UFC, Hall of Fame) և «Մանչեսթեր Սիթի»-ի մարզադաշտում՝ Էթիհադում, արժանացել է հերոսական ընդունելության «Մանչեսթեր Սիթի»-ի երկրպագուների կողմից։

### «Շեֆլիդ Յունայթեդ»
2008 թվականի ամռանը Սուն Ծիհայի պայմանագրի ժամկետը «Մանչեսթեր Սիթի»-ի հետ լրանում է, և նա տեղափոխվում է «Շեֆլիդ Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբ։ Հուլիսի 17-ին առաջին նախամրցաշարային հանդիպումը Բելգիայի «K.V.K. Tienen» կիսապրոֆեսիոնալ թիմի հետ էր։ Փոխարինման դուրս եկած Սուն Ծիհայը հեռացվեց խաղադաշտից ընդամենը տասնինը րոպեում երկու դեղին քարտ ստանալուց հետո։ «Շեֆլիդ Յունայթեդը» հայտնի է որպես «չինացի ֆուտբոլիստների գերեզմանոց»։ Նախկին թիմակիցներ Հաո Հայտոնը և Լի Թիեն ոչ մի խաղային ռեկորդ չեն սահմանել, սակայն Սուն Ծիհայը մասնակցել է «Շեֆլիդ Յունայթեդ»-ի մեկնարկային մրցաշրջանի առաջնության բոլոր 6 խաղերին։ Սեպտեմբերի 16-ին տեղի մարզադաշտում «Քովենթրի» ակումբի դեմ խաղում, երկրորդ խաղակեսի մեկնարկում Սուն Ծիհայը տուգանվեց հակառակորդ հարձակվող Մայքլ Միֆսուդին տապալելու պատճառով։ Բարեբախտաբար, Էլիոթ Ուարդը առաջ անցավ, քանի որ դուրս գալով խաղադաշտից և չիրացնելով 11 մետրանոցը՝ առավելություն տվեց մրցակցին։ Սակայն մի քանի րոպե անց Սուն Ծիհային մրցավարը կրկին տուգանեց կարմիր քարտով և ուղղակիորեն հեռացրեց խաղադաշտից։ Թիմի մարզիչ Քևին Բլեքվելը մեկնաբանել է, որ Սուն Ծիհայը որակազրկվելու փոխարեն պետք է ավելի շատ ժամանակ անցկացնի խաղի վրա և ձգտի միանալ մեկնարկային կազմին։ Խաղից հետո Անգլիայի ֆուտբոլային միությունը հարուցել է քրեական գործ Սուն Ծիհայի դեմ իր ոչ պատշաճ վարքագծի պատճառով։ Սուն Ծիհայը նոյեմբերի 22-ին «Charlton Athletic» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղից հետո այլևս լիգայի մրցաշարում չի խաղացել։ 2009 թվականից նա միայն խաղացել է Անգլիայի գավաթի չորս մրցաշարերում։

### Վերադարձ դեպի Չինաստան
Սուն Ծիհայը, քանի որ ուներ վնասվածքներ և այլ պատճառաբանություններ, 2009 թվականի սկզբին աստիճանաբար կորցրեց է իր դիրքերը «Շեֆլիդ Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբում։ 2009 թվականի հունիսին Սուն Ծիհայը «Չընտու Թիենչըն (Chengdu Tiancheng)» ֆուտբոլային ակումբում միաժամանակ և՛ գլխավոր մարզչի օգնական էր, և՛ ֆուտբոլիստ։ 2010 թվականի հունվարի 8-ին Սուն Ծիհայը հարցազրույցներից մեկում հաստատեց, որ արդեն երկու տարվա աշխատանքային պայմանագիր է կնքել «Պեյծին Չընֆըն (Beijing Chengfeng)» ֆուտբոլային ակումբի հետ։

2012 թվականին Սուն Ծիհայը Շանսի նահանգից տեղափոխվեց Կուեյճոու նահանգ՝ շարունակելու խաղալ թիմում։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 8-ին «Պեյծին Չընֆըն» ֆուտբոլային ակումբն իրենց պաշտոնական կայքում հրապարակեց, որ Սուն Ծիհայի և թիմի միջև պայմանագիրն ավարտվում է դեկտեմբերի վերջին, և երկու կողմերը չեն երկարաձգելու պայմանագիրը։

2015 թվականին նա ընտրվեց անգլիական ֆուտբոլի փառքի սրահի անդամ։ 2015 թվականին Սի Ծինփինի հետ Մեծ Բրիտանիա կատարած այցի ժամանակ Սուն Ծիհայը նրան ուղեկցել է «Մանչեսթեր Սիթի» ֆուտբոլային ակումբ, իսկ Սի Ծինփինի և Քեմերոնի հրամանով արժանացել է «Փառքի սրահի գավաթ» մրցանակին։

### Ազգային հավաքական
2002 թվականի հունիսի 4-ին ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլում «Կոստա Ռիկայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական»-ի դեմ խաղի ժամանակ, Սուն Ծիհայը խաղի 26-րդ րոպեին վնասվածք է ստանում «Կոստա Ռիկա»-ի հավքականի կանոնները հաճախակի խախտելու պատճառով։ Արդյունքում Չինաստանի ազգային հավաքականը վերջնական պարտություն է կրում։

2008 թվականի հունիսի 7-ին Սուն Ծիհայը 2010 թվականի Աշխարհի առաջնության ընտրական մրցաշարի Չինաստան-Քաթար հանդիպման երկրորդ փուլում պահեստայինների նստարանին հանդիմանեց լիբանանցի մրցավարին, որից հետո նրան անմիջապես կարմիր քարտ ցույց տվեցին և հեռացրեցին խաղադաշտից։ Ավելի ուշ Սուն Ծիհայը լրացուցիչ տուգանվեց։ ՖԻՖԱ-ն արգելեց ներկայացնել Չինաստանը 5 միջազգային մրցաշարերին։ 1999 թվականի օլիմպիական խաղերի ընտրական մրցաշարի ժամանակ մրցավարին կշտամբելուց  և ՖԻՖԱ-ի կողմից մեկ տարով որակազրկվելուց հետո սա երկրորդ անգամ էր, որ Սուն Ծիհայը խստորեն պատժվեց միջազգային խաղում։ Հետագայում Սուն Ծիհայն այլևս չի ընտրվել ազգային հավաքականի անդամ։

### Անցում թոշակի
2016 թվականի դեկտեմբերի 11-ին «Պեյծին Չընֆըն» ֆուտբոլային ակումբն իր պաշտոնական «Weibo» կայքում հրապարակեց, որ 39-ամյա Սուն Ծիհայն անցել է թոշակի՝ վնասվածքների, հիվանդությունների և ապագա բիզնեսի զարգացման պատճառով։ Այժմ նա ապրում է Չունցինում և ղեկավարում է իր անունով կոչվող ֆուտբոլային մարզչական վերապատրաստման դասընթացները։

## Լիգայի մրցաշարային ռեկորդներ

## Մրցանակներ
### Ֆուտբոլային ակումբ

;  «Դալյան Շըդը»

* Չինաստանի ֆուտբոլի առաջնության չեմպիոն (4)։ 1996, 1997, 2000, 2001 
* Չինաստանի ֆուտբոլի ասոցիացիայի գավաթի չեմպիոն (1)։ 2001 
* Չինաստանի ֆուտբոլի սուպերգավաթի չեմպիոն (2)։ 1996, 2000

;
;  «Պեյծին Չընֆըն»

* Չինաստանի ֆուտբոլի ասոցիացիայի գավաթի չեմպիոն (1)։ 2013
* Չինաստանի ֆուտբոլի ասոցիացիայի սուպերգավաթի չեմպիոն (1)։ 2014

;
;  «Մանչեսթեր Սիթի»

* Անգլիական ֆուտբոլային լիգա 1-ի չեմպիոն (1)։ 02.2001

### Ազգային հավաքական
;  Չինաստանի ազգային հավաքական

* Ֆուտբոլի Ասիայի գավաթ

:: Երկրորդ մրցանակակիր (1)։ 2004

* Ասիական ֆուտբոլային հանդիպումներ

:: Բրոնզե մեդալ (1)։ 1998

### Անհատական
* Տարվա նոր խաղացող չինական ֆուտբոլում (1)։  1998
* Անգլիական ֆուտբոլի փառքի սրահ։ 2015

## Հետաքրքիր փաստեր
Սուն Ծիհայը ընկերություն է արել չինացի հայտնի շախմատիստ Կու Լիի հետ, թոշակի անցնելուց հետո միասին խաղացել են Չունցին քաղաքի սիրողական ֆուտբոլային թիմում։ Կու Լին մի անգամ ասել է, որ Սուն Ծիհայի ֆիզիկական պատրաստվածությունը աչքի չի ընկնում չինացի խաղացողների շրջանում, սակայն նա կարող է տեղ գրավել Պրեմիեր լիգայում, քանի որ նրա «խաղային գործակիցը» շատ բարձր է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Չինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Քրիսթալ Փելասի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շեֆիլդ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չինաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ