Էլեկտրակրակային մարտ

[մինի|216-րդ տիեզերական վերահսկողության էսկադրիլիայի (ՏԿՎԷ) երկու անդամներ անտենաներ են տեղադրել որպես «Մեղրային փորսուկի համակարգի» մաս՝ BLACK SKIES 22 զորավարժությունների ժամանակ [Վանդենբերգի ռազմաօդային բազա|Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազայում, Կալիֆոռնիա, 2022 թվականի սեպտեմբերի 20-ին:]]
էլեկտրակրակային մարտը (Անգլ․ **[[:en:Electronic_warfare|electronic warfare]]**) նոր տեսակի համազորային մարտ է. այն էլեկտրոնային և կրակային հարվածների, ներգործությունների համատեղումն է, չնայած կարող է հանդես գալ նաև առանձին: Էլեկտրակրակային մարտի և դրա ավելի բարձր աստիճանի գործողության առանձին բաղադրիչ են կիբեռհարվածները, կիբեռգործողությունները, որոնք որոշ մասնագետներ սխալմամբ անվանում են կիբեռպատերազմներ:

## Էլեկտրոնային հարձակում
մինի|E-4 առաջադեմ օդադեսանտային հրամանատարական կետ EMP sim
Էլեկտրոնային հարձակումը ներառում է էլեկտրամագնիսական էներգիայի զենքերի, ուղղորդված էներգիայի զենքերի կամ հակաճառագայթային զենքերի հարձակողական կիրառումը անձնակազմի, օբյեկտների կամ սարքավորումների վրա հարձակվելու համար՝ թշնամու մարտունակությունը նվաստացնելու, չեզոքացնելու կամ ոչնչացնելու նպատակով: Էլեկտրամագնիսական էներգիայի դեպքում այս գործողությունն առավել հաճախ կոչվում է «խցանում» և կարող է իրականացվել կապի համակարգերի կամ ռադիոտեղորոշիչ համակարգերի վրա: Հակառադիացիոն զենքի դեպքում դա հաճախ ներառում է հրթիռներ կամ ռումբեր, որոնք կարող են մուտք գործել որոշակի ազդանշանով (ռադիո կամ ռադար) և հետևել այդ ճանապարհին ուղղակիորեն հարվածելու համար՝ այդպիսով ոչնչացնելով հեռարձակման համակարգը:

2021 թվականի նոյեմբերին Israel Aerospace Industries-ը հայտարարեց Scorpius անունով էլեկտրոնային պատերազմի նոր համակարգի մասին, որը կարող է խաթարել ռադիոլոկացիոն և հաղորդակցությունը նավերից, անօդաչու թռչող սարքերից և հրթիռներից միաժամանակ և տարբեր հեռավորությունների վրա։

էլեկտրակրակային մարտը ևս իր կառուցվածքով համազորային է, նոր համազորային մարտ, որին մասնակցում են մի քանի զորատեսակներ, սակայն բոլոր զորատեսակները դա անում են նախևառաջ էլեկտրոնային հիմքով և առաջնության տրամաբանությամբ: Էլեկտրակրակային հարվածների, մասնակիորեն նաև մարտերի ու գործողությունների լավագույն օրինակներից է 2007 թ. Իսրայելի կողմից հասցված հարվածը դեռ նոր կառուցվող սիրիական միջուկային նշանակետերին: Սիրիական ՀՕՊ համակարգը շարքից հանելու համար Իսրայելը կիրառեց ամերիկյան «Senior Suter» կիբեռզինատեսակը, որը հնարավորություն ունի կեղծելու և կառավարելու հակառակորդի ՀՕՊ ցանցի տվյալները: Այդ միջոցով Իսրայելը հարված հասցրեց սիրիական ՀՕՊ–ի ղեկավարման համակարգին, որի արդյունքում այն խափանվեց: Այս ծրագիրը ԱՄՆ–ում վաղուց է իրականացվում: Սա այն բացառիկ դեպքերից է, երբ առանձին և կարճ գործողության ժամանակ համատեղվեցին էլեկտրոնային ու կրակային հարվածները:

## Էլեկտրակրակային մարտ
Որպես կանոն, հարվածող հիմնական միջոցները թեկուզ ներքին ցիկ­լում օժտված են էլեկտրոնային բաղադրիչներով:Հարվածը էլեկտրոնացված է հենց սկզբից, բոլոր քայլերում՝ նշանա­ցու­ցում, ուղղորդում, ղեկավարում և այլն:

Հարվածող միջոցը, անկախ նրանից՝ ԹՀ է, թե հրետանային կասետա­յին կամ գերճշգրիտ արկ, իր նշանակետին հաս­նում է բացառապես էլեկտրոնային փակ ու բաց համակարգերի հետ համագործակցու­թյամբ:

Ստեղծված զինատեսակներում էլեկտրոնացումն առավել մեծ տեղ է զբա­ղեցնում: Այդպիսի օրինակներ են էլեկտրա­մագ­նիսական և լազե­րային հրա­նոթները: Էլեկտրակրակային օպերացիան և ավելի բարձր օղակի գործողությունները ենթադրում են, որ անմիջական հարվածից առաջ և/կամ ընթացքում հասցվի ՌԷՊ հար­ված, զուգահեռաբար իրականացվի կիբերհարձակում ղեկավարման օր­գանների ու ցան­ցե­րի վրա: Կիբերգործողությունները, որոնք ավելի շատ հենց բուն վիրտուալ ու թվային տիրույթում են ընթանում, կարող են ապահովել գերակայություն նաև մյուս տիրույթներում։ Կիբերտիրույթում ստացած առավելությունը, գերակայությունը, դառնալով նախապայման, կարող է ապահովել չափելի ռազմավարական գերակայություն օդում, տեզերքում, ցամաքում և ծովում, որն էլ հաղթանակի գրավականն է։ Էլեկտրոնացվում է անգամ ապագա զինվորի հրաձգային զենքը՝ նշանոցից մինչև զենքի «տիրոջը» ճանաչելը: ԱՄՆ-ում լայնո­րեն փորձարկվում են էլեկտրամագնիսական ռումբեր, էլեկտրոնային տարատեսակ հարվածող միջոցներ, որոնք կարող են ոչնչացնել կամ շարքից հանել ցանցերն ու էլեկտ­րական սարքերը: Ամերիկյան նոր հրաձգային զենքերը համալրված են օպտիկաէլեկտրոնային նշանոցներով, որոնք կալիմատորային են և կարող են շտկել նշանոցը։

Էլեկտրակրակային մարտում էլեկտրակրակային միջոցներն ունեն ոչ մի­այն բոլոր զորատեսակների գործունեության առանձին հնարավո­րու­թյուն­ները, այլև դրա հիմքով են համագործակցում բոլոր զորա­տե­սակները: Այսինքն՝ էլեկտրակրակա­յին մարտում ևս համագործակ­ցե­լու են բոլոր զորատեսակները. կրակելու են հրետանին, տանկերը և այլն, պարզապես հիմ­քում կգերակայի էլեկտրակրակային բաղա­դ­րա­­տարրը, իսկ որոշ զինատեսակներ կհամատեղվեն:

## Կիբեռպատերազմներ
Կիբեռպատերազմ սահմանափակ ընկալմամբ կարող է լինել այն ժամանակ, երբ մեքենաները լիովին ինտեգրվեն հասարակական կյանքում, և կիբեռհարվածներ ու մարտեր լինեն ոչ միայն վիրտուալ, այլև իրական կյանքում. օրինակ` ցանցային որոշակի միջամտության դեպքում, եթե հնարավոր լինի մարտական միավորներն օգտագործել այլ նպատակներով` խմելու ջրի հսկայական պաշարների թունավորում կամ ատոմակայանների պայթեցում, որոնք կհանգեցնեն զանգվածային մահացության: Անգամ մարդկանց մեջ էլեկտրոնային սարքերի ներդրումը դեռ չի կարող միանգամից հանգեցնել կիբեռգործողությունների: Իհարկե, խոսվում է կիբեռզենքերի մշակման մասին, որոնք կարող են սպանել մարդկանց, սակայն անգամ այդ դեպքում, եթե դա մասսայական չեղավ, պատերազմ կոչվել չի կարող: Նման բաները, սակայն, առայժմ անիրական են, իսկ անգամ մասնակի դեպքերում էլ պատերազմ կոչվել չեն կարող: Ոչ զինվորականների կողմից կիրառվող այս եզրույթները բնորոշ են այլ ոլորտներին, սակայն ոչ ռազմական դասական գիտությանը:

Կիբեռհարվածները և կիբեռգործողությունները շարքից հանում, խափանում են հակառակորդի էլեկտրոնային ցանցերը, որը տվյալ դեպքում հարվածային բնույթի գործ է, և իրականացնում են համապատասխան տեղեկատվական գործառույթներ, ինչը ապահովման բնույթի խնդիր է: Տեղեկատվահոգեբանական ամբողջ աշխատանքը, իր բազմաբնույթ ու խոր ենթաշերտերով, որն այսօր լայնորեն տարածվում է, ընդամենը էլեկտրակրակային մարտի կամ դրա ավելի բարձր մակարդակի ենթաբաղադրիչն է։