open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Cross of Changes

**The Cross of Changes**, երկրորդ ստուդիական ալբոմը Enigma խմբի երաժշտական ծրագրի, թողարկված՝ 1993 թվականին։ Ալբոմի ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Return to Innocence»-նն է, որը հնչել է մի քանի ֆիլմերում։

## Ստեղծագործությունների ցանկ
# «Second Chapter» (2:16)
# «The Eyes of Truth» (7:13)
# «Return to Innocence» (4:17)
# «I Love You…I’ll Kill You» (8:51)
# «Silent Warrior» (6:10)
# «The Dream of the Dolphin» (2:47)
# «Age of Loneliness (Carly's Song)» (5:22)
# «Out from the Deep» (4:53)
# «The Cross of Changes» (2:23)

## Սինգլներ
} Modern Rock-2
*  Top 40 Mainstream-6
*  Rhythmic Top 40-16
*  ԱՄՆ-4
*  Լատվիա-1
*  Top 1994-6
*  Նորվեգիա-1
*  Մեծ Բրիտանիա-3
*  Գերմանիա-5
*  Շվեյցարիա-5
*  Իտալիա-6
*  Նիդերլանդներ-6
*  Ֆրանսիա-7

|-----
| **[[The Eyes of Truth]]** (18.04.1994)
| 1. The Eyes Of Truth-Radio Edit (4:35)
2. The Eyes Of Truth-Album Version (7:27)
3. The Eyes Of Truth-The Goetterdaemmerung Mix (7:18)
4. The Eyes Of Truth-Dub Version (5:33)
|
*  Մեծ Բրիտանիա-21
*  Նիդերլանդներ-38

|-----
| **[[Age of Loneliness]]** (08.08.1994)
| 1. Age Of Loneliness-Radio Edit (4:15)
2. Age Of Loneliness-Clubby Radio Edit (3:30)
3. Age Of Loneliness-Enigmatic Club Mix (6:20)
4. Age Of Loneliness-Jam & Spoon Remix (6:28)
5. Age Of Loneliness-Album Version (5:19)
|
*  Մեծ Բրիտանիա-21
*  ԱՄՆ-31

|-----
| **Out from the Deep** (18.11.1994)
| 1. Out From The Deep-Radio Edit (4:30)
2. Out From The Deep-Rock Version (6:40)
3. Out From The Deep-Trance Mix (5:50)
4. Out From The Deep-Short Radio Edit (3:30)
|
|+
|}

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Մայքլ Կրետու՝ պրոդյուսեր, վոկալ
* Սանդրա Կրետու՝ վոկալ
* Լուիզա Ստենլի՝ վոկալ
* Պյոտր Կորնելիուս՝ կիթառ
* Իենս Գադ՝ կիթառ
* Անդրեաս Հարդե ("Angel X")՝ բեգ վոկալ
* Ջոհան Ցամբրիսկի՝ նկարիչ

## Վարկանշային սանդղակներ
* CRIA-х2 **Պլատին**
* IFPI-*Պլատին*'
* RIAA-х2 **Պլատին**
* Ավստրալիա-х2 **Պլատին**
* Իսպանիա-х2 **Պլատին**
* Կանադա-х2 **Պլատին**
* Կորեա-х2 **Պլատին**
* Թայվան-х2 **Պլատին**
* Ֆրանսիա-*Պլատին*'
* Ճապոնիա-**Պլատին**
* Մեծ Բրիտանիա-1, 2х **Պլատին**
* Հունաստան-1
* Նորվեգիա-1
* Շվեյցարիա-4, **Պլատին**
* Գերմանիա-5
* ԱՄՆ-9, 2х **Պլատին**
* Իտալիա-19
* Համաշխարհային վաճառքներ՝ 8 միլիոն (1996 թվականին)

## Արտաքին հղումներ
* http://www.allmusic.com/album/r198552
* Short article about the album
* Details of its release in different countries
* Lyrics to the songs in this album

Կատեգորիա:1993 ալբոմներ
Կատեգորիա:1994 ալբոմներ
Կատեգորիա:1993 երաժշտությունում
Լիզարդա

**Լիզարդա ** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Ժալապան գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3507 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 5 723,201 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 0,6 մարդ/կմ²։

Քաղաքի տոնը նշվում է նոյեմբերի 11-ին։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1953 թվականի նոյեմբերի 11-ին։

## Վիճակագրություն
*Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 5.618.535,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.545,68 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,634 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Աշխարհագրություն
Տեղանքի կլիման արևադարձային է։
* Տեղեկություններ Լիզարդայի մասին
* Տեղեկություններ

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Ցցեր

**Ցցեր**, բեռնվածքները կառույցներից հիմքին փոխանցելու համար գրունտի մեջ մխրճվող ձողաձև տարրեր (փայտե, բետոնե, երկաթբետոնե, պողպատե սյուներ, չորսուներ)։

## Տեսակներ
Տարբերվում են վարսովի (այդ թվում՝ պտուտակային)՝ գրունտի մեջ մխրճվում են պատրաստի վիճակում, և լցովի, որոնք պատրաստվում են գրունտի մեջ նախապես արված անցքերում։ Կիրառվում են ցցավոր հիմքերի (որոնցում հիմնական տարրերը ցցերն են) կառուցման համար, առափնյա, կառանման և այլ կառույցների կոնստրուկցիաներում։ ԽՍՀՄ–ում առավել լայն տարածում էին ստացել երկաթբետոնե վարսովի ցցերը։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Ազարիա Ֆրիդոն

**Ազարիս Ֆրիդոն** (), հայ եկեղեցական գործիչ, ունիտոր։

## Կենսագրություն
Ազարիա Ֆրիդոն Ապարանեցին ծնվել է 1562 թվականին, Երնջակ գավառի պատմական Տիգրանավան (Ապարաններ) գյուղում։ Եղել է Նախիջևանի կաթոլիկ եկեղեցու վիճակի առաջնորդ։ 1602 թվականին մեկնել է Հռոմ իր պաշտոնի հաստատման համար և չի կարողացել վերադառնալ հայրենիք։ Մահացել է Հռոմում և թաղվել սուրբ Մարիամ Եգիպտացի եկեղեցում։

## Աշխատություն
Հռոմում Ազարիս Ֆրիդոն գրել է   («Հաղորդագրություն Հայաստանի եկեղեցիների կացության մասին») աշխատությունը, ուր նկարագրել է իր ժամանակի դեպքերը, մանրամասն տեղեկություններ տվել Ապարանների վանքի ու նրա վիճակի 12 գյուղերի մասին։ Մահացել է Հռոմում և թաղվել հայոց Ս. Մարիամ Եգիպտացի եկեղեցում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Անասյան Հ. Ս., Հայկական մատենագիտություն, հ. 1, Ե,, 1959։

Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե քահանաներ
Ազատ անկում

մինի|աջից|Ազատ անկում
**Ազատ անկում**, մարմնի շարժումն անօդ տարածության մեջ՝ ծանրության ուժի ազդեցությամբ։ Գալիլեո Գալիլեյը 16-րդ դարի վերջին հայտնաբերեց, որ ազատ անկումը ուղղաձիգ, հավասարաչափ արագացող շարժում է։

## Բանաձևեր
Բոլոր մարմինները անօդ տարածության մեջ, փոքր բարձրություններից տվյալ տեղում ընկնում են միևնույն արագացումով, որը կոչվում է ազատ անկման արագացում և նշանակվում g ( - ծանրություն բառի առաջին տառը) տառով։ g-ի փոփոխությունը կախված է անկման բարձրությունից և տեղանքի աշխարհագրական լայնությունից (հասարակածում g=9,7803 մ/վրկ², բևեռում՝ 9,83216 մ/վրկ², Մոսկվայում՝ 9,8156 մ/վրկ², Երևանում 9,798 մ/վրկ²)։ Տեխնիկական հաշվարկների համար ընդունված է g=9,81 մ/վրկ²։ Ազատ անկման արագացումը փորձով որոշվում է Ատվուդի մեքենայի, մաթեմատիկական ճոճանակի և գրավիմետրի օգնությամբ։

Կատեգորիա:Գրավիտացիա
Կատեգորիա:Դինամիկա
Կուրումոչ (օդանավակայան)

**Կուրումոչ (օդանավակայան)** միջազգային օդանավակայան, որը գտնվում է Սամարայում։ Օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 35 կմ հեռավորության վրա։ Օդանավակայանը անվանումը գալիս Սամարայի գյուղերից մեկի՝ Կուրումոչ (գյուղ, Վոլժսկի շրջան)-ից, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 7 կմ հարավ-արևմուտք։ 2011 թվականի տվյալներով օդանավակայանը գտնվում էր Ռուսաստանի օդանավակայանների առաջին տասնյակի մեջ։ Օդանավակայանի ազգային ավիափոխադրողն է Saratov Airlines-ը։ 2014 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 2 377 418 ուղևոր։ Օդանավակայանի օպերատորն է՝ ОАО «Միջազգային օդանավակայան «Կուրումոչ»։

## Պատմություն
Օդանավակայանը հիմնադրվել է 1950 թվականին, Սամարայի կառավարության հրամանով։ 2015 թվականի հունվարի 19-ին օդանավակայանը շահագործում էր նոր տերմինալի շենքը։ 2015 թվականի ապրիլի 5-ին հին տերմինալի շենքը փակվեց, որը նախատեսված էր ուղևորների համար։ 1992 թվականին օդանավակայանը միջազգային կարգավիճակ։ 1993 թվականին, կառուցվել և շահագործման է հանձնվել առաջին միջազգային տերմինալը։ 1993 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 1,7 մլն ուղևոր։ 2002 թվականին օդանավակայանը ստացավ անվանում՝ «Կուրումոչ»։

### Բազային օդանավակայան
Պաշտոնական ամսաթիվը օդանավակայնի ձևավորվել է 1957 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, երբ հրամանը եկավ գլխավոր տնօրինությունից։ Առաջին գլխավոր տնօրենը եղել է Ն.Պ Սկրինսկին, հենց նա է անվանել օդանավակայանի անվանումը՝ Կուրումոչ։ 1960 թվականին օդանավակայանը շահագործում էին ուսումնական թռիչքների համար, այդ թռիչքները իրականացնում էին Իլ-18 և Ան-10 ինքնաթիռներով։ 1961 թվականի փետրվարի 27-ին օդանավակայանից իրականցվեց առաջին չվերթը, Սամարայից դեպի Մոսկվա։ 1961 թվականի մայիսի 15-ին բացվեցին նոր չվերթներ դեպի՝ Սանկտ Պետերբուրգ, Տաշքենդ, Ադլեր, Թբիլիսի և Վորոնեժ։ 1970 թվականին օդանավակայանը ստացավ հետևյալ ինքնաթիռները՝ Տու-134, Յակ-40, Տու-154։ 1990 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 3,7 մլն ուղևոր։

## Ուղղություններ

## Սեփականատերերը և ղեկավարները
Գլխավոր տնօրեն - Սերգեյ Կրասնով։

Սեփականատեր՝ ОАО "Միջազգային օդանավակայան «Կուրումոչ»

## Վիճակագրություն

## Պատահարներ
* 1965 թվականի մարտի 8-ին Կուրումոչ օդանավակայանում բախվել է Տու-124Բ ինքնաթիռը, ինքնաթիռը իրականացնում էր չվերթը Դոնի Ռոստովից դեպի Սամարա, օդանավում գտնվում է 39 մարդ, սակայն բոլորը վթարի պատճառով զոհվել են։ Վթարի պատճառը հանդիսացել է ինքնաթիռի անսարքությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Օդանավակայանի պատմությունը 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի օդանավակայաններ
Պանեպիստիմիու (փողոց)

**Պանեպիստիմիու փողոց** (), Աթենքի կենտրոնական փողոցներից մեկը։ Բառացի թարգմանաբար փողոցի անունը նշանակում է Համալսարանային փողոց (ի պատիվ Աթենքի համալսարանի, քանի որ այդ համալսարանի գլխավոր պատմական մասնաշենքը գտնվում է Պանեպիստիմիու 30 հասցեում)։ Փողոցը ձգվում է Ամալիաս պողոտայից մինչև Սինտագմա հրապարակ։

## Պատմությունը և ընդհանուր տեղեկություններ
1980-ական թվականներին փողոցի անունը պաշտոնապես փոխեցին Վենիզելոսա, սակայն հիմա էլ այդ փողոցը հայտնի է Պանեպիստիմիու անունով՝ այդ անունը օգտագործվում է Աթենքի պաշտոնական ուղեցույցներում։

Փողոցի ընդհանուր երկարությունը 1.2 կմ է։ Փողոցը ունի 6 հոծ գիծ, որից 5-ը նշանակված է ավատոմեքենաների շարժման համար և մեկը մեծ մեքենաների համար։ Փողոցի մեծ մասը տեղակայված է հարավ-արևելքի և հյուսիս-արևմուտքի անկյունագծով։ Համալսարանի շենքի դիմաց գտնվում է Աթենքի «Պանեպիստիմիո» մետրոպոլիտենը։

## Հիմնական շենքեր
* Հունաստան բանկ
* Աթենքի եռապատումը՝ Աթենքի ակադեմիան, Աթենքի համալսարանը և Հունաստանի կենտրոնական գրադարան
* Աթենքի համալսարանի պատմական թանգարանը
* Աթենքի դրամագիտական թանգարան
* Հունաստանի Պետական խորհուրդ
* «Տիտանիա» հյուրանոց
* «Grand Bretagne» հյուրանոց
* «Ատտիկա» հանրախանութ
* Աթենքի կաթոլիկան տաճար
* Աթենքի հնաբանական հասարակություն

## Պատկերասրահ

Arsakeio 2.jpg
Athens panepistimiou.JPG
Broken shop 02.jpg
Council of State (Greece).JPG


Կատեգորիա:Աթենքի փողոցներ
Վիսկիրնի

**Վիսկիրնի** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Տուժինսկի շրջան Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Միլա գետի ձախ ափին՝ 120 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։

Գետի ակունքը գտնվում է արևելքում Նիկոլա գյուղում, Յրանսկա գյուղից 18 կմ հյուսիս-արևելք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևմուտք։

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **03050300212103000079738**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **103007973**
* *Ավազանի կոդը* - **03.05.03.002**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **03**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

## Արտաքին հղումներ
* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան 

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սեժե (գետ)

**Սեժե**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Գունայկա գետի ձախ ափից 14 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Պշիշ։ Գետի գետային ավազանն է Կուբանը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 06020001212108100005164
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 108100516
* Ավազանի կոդը — 06.02.00.012
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Աղդաղ (լեռ, Մալաթիա)

**Աղդաղ**, լեռ Թուրքիայի Մալաթիայի մարզում։ Տեղակայված է Անտիտավրոսի լեռնահամակարգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիտավրոսի լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Մալաթիայի մարզի լեռներ
Փոքր Բալխան

**Փոքր Բալխան,** բարձրությունը Կոպետդաղի արևմտյան վերջավորության և Մեծ Բալխանի միջև։ Անտիկլինալային ծալք է։ Տարածվում է արլևելք-հյուսիս-արլևելքից արևմուտք-հարավ-արևմուտք։ Երկարությունը մոտ 30 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 777 մ։ Կազմված է կրաքարերից և մերգելներից։ Զարգացած են կարստասուֆոզիոն ռելիեֆը և ստորգետնյա էրոզիոն ձևերը։ Լանջերին օշինդրի և օշինդրա–աղուտաբույսերի անապատ է։
Վորգա Յոլ

**Վորգայոլ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վոյ Վոժ գետի ձախ ափից՝ 11 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը 
Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300112103000074574
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103007457
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Աերոբներ

մինի|E.coli i M. luteus
**Աերոբներ** (), օդակյացներ, օրգանիզմներ, որոնց կենսագործունեությունը պայմանավորված է օդի ազատ մոլեկուլային թթվածնով։

Աերոբներ են գրեթե բոլոր կենդանական ու բուսական օրգանիզմները և մանրէների մեծ մասը։

Վերջիններս բաժանվում են 2 խմբի՝
* օբլիգատ (անպայման) աերոբներ, որոնց գոյությունը բացառված է թթվածնազուրկ պայմաններում (օրինակ քացախաթթվային բակտերիաները),
* ֆակուլտատիվ (պայմանական) աերոբներ, որոնք թթվածնի սակավության կամ բացակայության դեպքում անցնում են անաերոբ կյանքի (օրինակ խմորասնկերը)։

Աերոբները քայքայելով օրգանական միացությունները՝ ապահովում են նյութերի շրջանառությունը բնության մեջ։

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Բջջային շնչառություն
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Աղսորիկ (լեռ)

**Աղսորիկ**, լեռնագագաթ Թուրքիայի Վանի մարզում, Վասպուրականի լեռնաշղթային պատկանող Աղսորիկի լեռնաբազուկում։ Աղսորիկը բազուկի ամենաբարձր գագաթն է (2876 մ)։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Բերկրի քաղաքից մոտ 9 կմ հարավ-արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Անգաիտե

**Անգաիտե** (Angaité), սանապանա բարբառի լեզու, որով խոսում են անգայիտե ժողովուրդը, որոնք հիմնականում բնակվում են՝ *Անակոնդա*, *Կարանդայ- Պիկու, Կսամոկ- Կասեկ- Էստանսիա- Սալազար, Լա- Էսպերանզա, Լագունա- Պատո- Կունյատայ, Լագունա- Պատո- Լոլայկո, Լագունա- Պատո- Պատո- Կուէ- Սալադո, Նուէվա- Պրոմեսա- Ալդեա 1, Նուէվա- Պրոմեսա- Ալդեա 2, Նուէվա- Պրոմեսա- Ալդեա 3,* *Նուէվա- Պրոմեսա- Ալդեա 4, Նուէվա- Պրոմեսա- Ալդեա 5, Նուէվա- Պրոմեսա- Ալդեա 6* հնդկական համայնքներում Պարագվայի պրովինցիայի *Պրեսիդենտե- Աես* շրջանի *Գրան- Չակո*։ Շատ երեխաներ խոսում են գուարանի լեզվով, նրանք չեն կարողանում հասկանալ անգայիտեի բարբառը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարագվայի լեզուներ
Փայտատաշեղային սալեր

**Փայտատաշեղային սալեր**, պատրաստում են փայտի մասնիկները (փայտի տաշեղները) կապակցանյութերի (օրինակ, միզանյութ և ֆենոլմջրնալդեհիդային խեժերի) հետ տաք եղանակով մամլմամբ։ Ըստ մամլման եղանակի տարբերում են հարթ մամլմամբ (միաշերտ, եռաշերտ, հնգաշերտ և բազմաշերտ) և էքստրուզիոն (միաշերտ՝ հոծ կամ սնամեջ) սալեր։ Թողարկում են չերեսապատված և շպոնով, սինթետիկ թաղանթով երեսապատված։ Հարթ մամլմամբ ստացվող սալերի չափերն են․ երկարությունը՝ 2500–3500 և ավելի, լայնությունը՝ 1220– 1750 և ավելի, հաստությունը՝ 10–25 մմ, էքստրուզիոն սալերինը՝ երկարությունը՝ 2500, լայնությունը՝ 1250, հաստությունը՝ 15–52 մմ։ Կիրառվում են կահույքի արտադրության և շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Փայտամշակում
Վիլկիշա Շոր

**Վիլկիշա Շոր** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Տուժինսկի շրջան Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բադ Յու գետի աջ ափին՝ 28 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։

Գետի ակունքը գտնվում է արևելքում Նիկոլա գյուղում, Յրանսկա գյուղից 18 կմ հյուսիս-արևելք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևմուտք։

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **03020200112103000017566**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **103001756**
* *Ավազանի կոդը* - **03.02.02.001**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **03**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

## Արտաքին հղումներ
* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան 

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Աերացիա

thumb|right|200px|Աերացված ջուր
**Աերացիա**, **օդավորում** (, ), մթնոլորտի օդի բնական մուտքը կամ արհեստական մղումն այլ միջավայրի մեջ։

* Աերացիա շենքերի, կազմակերպված բնական օդափոխություն, կատարվում է շենքերում պատուհանների և ծածկերի բացված փեղկերի ու անցքերի միջով՝ դրսի օդի և ներսի օդի խտությունների տարբերության շնորհիվ։
* Աերացիա ջրի. խմելու, տեխնիկական կարիքների համար օգտագործվող և հոսող ջրերի հարստացումն օդով։ Կատարվում է ջուրն օդում ցանելով կամ ջրի մեջ օդ մղելով։ Կիրառվում է ջրին հոտ տվող գազերի, նյութերի հեռացման, ջրի երկաթազրկման և այլ նպատակներով։

Կատեգորիա:Օդափոխություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Ազարիա Գրիչ

**Ազարիա Գրիչ**, որդի Կարապետի և Սաղդաթի ()։ XV դարերի հայ գրիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արճեշում։ Գրչության արվեստը սովորել է նախ հոր մոտ, որը Մեծոփավանքի դպրոցի հայտնի գործիչներից էր, ապա Հովհաննես Մանկասարենցի և իր հորեղբոր՝ գրիչ Վարդանի մոտ։ Գրչությամբ զբաղվել է Վանի և Վասպուրականի վանքերում։

Նրանից հայտնի են 10 ձեռագիր՝ 2 Հայսմավուրք, 2 ճառընտիր, 4 Ավետարան]], 1 մաշտոց, 1 գանձարան, որոնք ընդօրինակված են 1463-1490 թվականներին։ Դրանցից մի քանիսը Երևանի Մատենադարանում են (ձեռագրեր №№ 428, 955, 3857, 4517, 4992)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Յուզեֆ Ռիխտեր

**Յուզեֆ Ռիխտեր** (ծն. 1820 թվականին, մահ. 1885 թվականին), լեհ դերասան, ռեժիսոր, թատերական գործիչ։ 1840-1844 թվականներին հանդես է եկել Կրակովում, 1844-1845 թվականներին՝ Լվովում, 1845 թվականի մարտից՝ Վարշավայի բեմում, 1852 թվականին, 1856-1860 թվականներին, 1865-1866 թվականներին ղեկավարել է Վարշավայի Դրամատիկական դպրոցը (միաժամանակ զբաղվել է ռեժիսորական աշխատանքով), 1874 թվականին աշխատել է Կրակովի թատրոնում։ 1874-1875 թվականներին՝ Լվովում և Պոզնանում, 1877 թվականից՝ կրկին Կրակովում։ 

Ռիխտերը դերասանական արվեստի լեհ ռեալիստական դպրոցի խոշոր ներկայացուցիչներից է։ Իր ստեղծագործության մեջ միավորել է «վարշավյան» և «կրակովյան» դպրոցների լավագույն ավանդույթները։ Դերերից են՝ Գորշտինսկի (Սլովացկու «Գորշտինսկի»), Օթելլո (Շեքսպիրի «Օթելլո»), Ժորժ Դանդեն (Մոլիերի «Ժորժ Դանդեն»), Իվան Ահեղ (Ա․ Կ․ Տոլստոյի «Իվան Ահեղի մահը»)։

Կատեգորիա:Լեհ դերասաններ
Կատեգորիա:Լեհ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լեհ թատերական գործիչներ
Աչի Բոնաքորսի

**Աչի Բոնաքորսի** () կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2536 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 2536 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 1 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95020։ Հեռախոսային կոդը՝ 00095։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սբ. Santo Stefano: Քաղաքի տոնը նշվում է օգոստոսի 3-ին։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.messenia.it/acibonaccorsi/ 

Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Խոսրովանույշ

**Խոսրովանույշ**, Բագրատունյաց Հայաստանի հինգերորդ թագուհին, հայոց թագավոր Աշոտ Ողորմածի (953-977) կինը։

Խոսրովանույշը հայտնի է իր Հաղպատում և Սանահինում կառուցած վանքերով, որոնք գտնվում են Հայաստանի Լոռու մարզում և ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հայաստանյան ժառանգության ցանկում։

## Կենսագրություն
Թագուհու նախնիների և տոհմի մասին տեղեկությունները քիչ են, սակայն զավակների և թոռների անունները պահպանվել են։ Ունեցել է 3 որդի՝ Սմբատ, Գագիկ և Գուրգեն։ Սմբատը ժառանգել է հոր գահը և դարձել հայոց թագավոր (977-990), ում հաջորդել է Գագիկը (990-1020)։ Գուրգենը առանձին թագավորական ճյուղ է հիմնադրել Լոռիում (Կյուրիկյաններ), դարձել Լոռու թագավոր, ապա իր տոհմի իշխանությունը հաստատվել է Տավուշում, Գարդմանում, Փառիսոսում, Կախեթի մարզում։

## Գործունեություն
[մինի|[Սանահինի վանք]]
[մինի|[Հաղպատավանք]]
Աշոտ Ողորմածի (953-977) գահակալության 14-րդ տարում՝ 966 թվականին, Խոսրովանույշ թագուհին կառուցել է տալիս Սանահինի վանքը, ապա՝ 976 թվականին՝ Հաղպատավանքը։ Դրանք միջնադարում դարձել են գիտաուսումնական կենտրոններ, Սանահինում բացվել են համալսարան ու մատենադարան։ Ավելի ուշ, Հաղպատի դպրոցի հիման վրա, կառուցվել է Հաղպատի գրադարանը ու մատենադարանը։

Խոսրովանույշ թագուհին Սանահինի վանքը կառուցել է Սմբատի ու Գուրգենի արևշատության համար։ Այն հետագայում դարձել է Լոռու թագավորության եկեղեցական թեմի աթոռանիստը։

## Տես նաև
* Խոսրովիդուխտ (երաժիշտ)
* Սուրբ Խոսրովիդուխտ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Cyril Tumanoff, Manuel de Généalogie et de Chronologie pour l’Histoire de la Caucasie Chrétienne (Arménie-Géorgie-Albanie)
* Հայկական սովետական հանրագիտարան
* René Grousset, Histoire de l’Arménie 
* Continuité des élites à Byzance durant les siècles obscurs

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց թագուհիներ
Հալապենյո

**Հալապենյո** (), միջին չափի չիլի պղպեղ։ Պղպեղի պտուղների միջին երկարությունը հասնում է 5-ից 9 սմ-ի։ Ունի կանաչ (երբեմն կարմիր) գունավորում։ Հալապենյոյի հայրենիքը համարվում է Լատինական Ամերիկան` Մեքսիկան, ուստի առաջին հալապենյոն աճեցվել է հենց այնտեղ։ Պղպեղի անունը գալիս է մեքսիկական Հալապա Էնրիկես քաղաքի անունից, որտեղ այն առաջին անգամ աճեցվել է։ Պտղի մշակման համար պահապնջվում է 70-80 օր։

## Տարածվածություն
Մեքսիկայում հալապենյո պղպեղը տարածված է Պապալոապան գետի ավազանի պրովինցիաներում` Վարակրուզ և Չիչաուա։ Հալապենյոն նաև քիչ քանակությամբ աճում է Յալիսկոյում, Նայարիտում, Սոնորայում, Սինալոայում և Չիապասում։ Մեքսիկայում այս պտուղը հայտնի է տարբեր անուններով։ Այդպիսի անուններ են, օրինակ՝ *cuaresmeños, huachinangos* և *chiles gordos* : Հալապենյո մշակում են նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների որոշ շրջաններում։ Հիմնական մշակող տարածքները Տեխասը և Նյու Մեքսիկոն է։

## Պատկերասրահ

Chilito_verde.jpg
Jalape%C3%B1os.jpg
C_annuum_black_hungarian_fruits.jpg
Capsicum_annuum,_paprika.jpg
Paprika,_Hungary.jpg
Red_capsicum_and_cross_section.jpg
JalapenoStemPod.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Халапеньо – острый перец
* Перец халапеньо: свойства 
* Турецкие фермеры начали выращивать мексиканский перец халапеньо

Կատեգորիա:Երկշաքիլավորներ
Ազատ էներգիա

**Ազատ էներգիա**, համակարգի ներքին էներգիայի այն մասը, որի հաշվին աշխատանք է կատարվում իզոթերմ պրոցեսի ժամանակ։

* Ազատ էներգիա թերմոդինամիկական ֆունկցիա է և որոշվում է
: \,F = E-TS

բանաձևով։ Այստեղ E-ն համակարգի ներքին էներգիան է, S-ը՝ *[[էնտրոպիա]]ն*, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը։ Եթե համակարգը մի վիճակից իզոթերմորեն անցնում է մյուսին, ապա ազատ էներգիայի փոփոխությունը մեծ է (անդարձելի պրոցեսների համար) կամ հավասար (դարձելի պրոցեսների համար) համակարգի կատարած մակրոսկոպիկ աշխատանքին։

Իզոթերմ պրոցեսների ժամանակ մակրոսկոպիկ աշխատանքը չափվում է ոչ թե ներքին էներգիաների, այլ ազատ էներգիաների տարբերությամբ, որովհետև հաստատուն ջերմաստիճան պահպանելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ էներգիայի փոխանակում համակարգի և միջավայրի միջև։

## Տես նաև
* Թերմոդինամիկա

Կատեգորիա:Էներգիա
Կատեգորիա:Ջերմադինամիկական պոտենցիալներ
Ազարիա Ջուղայեցի (տաղերգու)

**Ազարիա Ջուղայեցի** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), XVI-XVII դարերի հայ տաղերգու։

Ենթադրվում է, որ նույն ինքը՝ Սսի կաթողիկոս Ազարիա Ա Ջուղայեցին է։ Մեզ է հասել 7 տաղ՝ մեծ մասամբ կրոնական բովանդակությամբ։

## Ուշագրավ աշխատանքներ
Առավել ուշագրավ է *«Տաղ վասն գինւոյ յԱզարիայէ ասացեալ»* երկը, ուր հեղինակն արտահայտել է աշխարհիկ տրամադրություններ, օգտագործել ժողովրդական լեզվի ու բանաստեղծության տարրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Կոստանյանց Կ., Նոր ժողովածու, պր. 4, Վաղարշապատ, 1903։ 
* Անասյան Հ. Ս., Հայկական մատենագիտություն, հ. 1, Ե., 1959, էջ 268—72։

Կատեգորիա:Հայ տաղերգուներ
Աղուսարք

**Աղուսարք**, լեռնախումբ Հայաստանի Կոտայքի ու Գեղարքունիքի մարզերի սահմանագլխին, Գեղամա լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում։ Բարձրությունը 3442 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Աչի Կաստելո

**Աչի Կաստելո** (), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 18 084 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 2232 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95021։ Հեռախոսային կոդը՝ 00095։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Սան Մաուրո աբատը։ Քաղաքի տոնը նշվում է հունվարի 15-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Աղավնաձորի սարավանդ

**Աղավնաձորի սարավանդ**, սարավանդ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, փռված է Արփա գետի աձ ափին և Աղավնաձոր — Ելփին — Արենի գյուղերիի միջև։ Բարձրությունը 1200-1500 մետր։ Շեղմանկյունաձև տարածվում է քարակատար ժայռոտ լեռնազանգվածի հարավում և զարիթափ լանջերով կտրվում է Քարափորձի հովտով, ամենախոռը 120-180 մ։ Ունի նկատելի թեքություն արևելքից արևմուտք և հյուսիսից՝ հարավ։ Աղավնաձոր գետը կիսում է սարավանդը երկու անհավասար մասի։ Մակերես մոտ 12 կմ²։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սարավանդեր
Կատեգորիա:Սարավանդներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Ազատության աստիճաններ

right|thumb|Կենտրոնական կարգավորող կշեռքներ
**Ազատության աստիճաններ**, մեխանիկական համակարգի դիրքը միարժեքորեն որոշող անկախ կոորդինատներ։

Այդ Կոորդինատների կամ ազատության աստիճանների թիվը կախված է համակարգի մեջ մտնող մասնիկների քանակից, մեխանիկական կապերի թվից և բնույթից։ Օրինակ՝ մասնիկի դիրքը որոշվում է երեք (դեկարտյան կոորդինատների համակարգում x, y, z) *[[կոորդինատ]]ներով*՝ ազատության երեք աստիճաններով, հետևաբար, N մասնիկից կազմված համակարգի ազատության աստիճանների թիվը կլինի 3 N, իսկ k թվով երկրաչափական կապերի առկայությամբ՝ S = 3N-k։ Տարածության մեջ մեխանիկական համակարգի դիրքը որոշելու համար, դեկարտյանն կոորդինատներից բացի, կարելի է օգտվել ցանկացած անկախ q_1, q_2, ... q_S (S ազատության աստիճանների թիվն է) մեծություններից՝ ընդհանրացված կոորդինատներից։

## Բնորոշում
Ազատության աստիճաններ բնորոշում են համակարգի հնարավոր անկախ շարժումները, օրինակ, պինդ մարմինն ունի վեց ազատության աստիճաններ, քանի որ կարող է կատարել 3 շարժում, մասնավորապես՝ x, y, z առանցքների ուղղությամբ և 3 պտտական՝ նույն առանցքների շուրջը։

Թերմոդինամիկական համակարգի վիճակը բնութագրող այն անկախ պարամետրերը, որոնց կամայական փոփոխությունը չի խախտում նրա փուլային հավասարակշռությունը, կոչվում են *թերմոդինամիկական ազատության աստիճաններ*։

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Կատեգորիա:Մեխանիզմներ
Վիլիս Վիդ

**Վիլիս Վիդ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Տուժինսկի շրջան Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վիշերա գետի ձախ ափին՝ 75 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կմ է։

Գետի ակունքը գտնվում է արևելքում Նիկոլա գյուղում, Յրանսկա գյուղից 18 կմ հյուսիս-արևելք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևմուտք։

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **03020200112103000016712**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **103001671**
* *Ավազանի կոդը* - **03.02.02.001**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **03**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

## Արտաքին հղումներ
* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան 

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ազգակցություն

[240px|մինի|[Հովհաննես Թումանյանն ընտանիքի անդամների հետ]]
**Ազգակցություն**, մարդկանց արյունակցական կապ։

Լինում է ուղղակի.
* (հոր և որդու, պապի և թոռան)
* կողային (եղբոր և քրոջ) ազգակցություն։
* Հետնորդ-նախնի (թոռ, որդի,հայր, պապ) ազգակցական գիծը կոչվում է վերընթաց,
* նախնի-հետնորդը (պապ, հայր, որդի, թոռ)՝ վայրընթաց։

## Մոտիկություն
Ազգակցության մոտիկությունը որոշվում է «որքան ծնունդ, այնքան աստիճան» սկզբունքով, հայրն ու որդին ուղղակի գծով առաջին աստիճանի ազգակիցներ են, պապն ու թոռը՝ երկրորդ։ Ազգակցությունը իրավական նշանակություն ունի ընտանեկան, աշխատանքային, ժառանգության, բնակարանային, դատավարական հարաբերություններում։

Ազգակցությունը, որպես կանոն, հաստատվում է քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման (զագս) մարմիններում։ Ազգակցության փաստը կարող է հաստատել նաև դատարանը։





Կատեգորիա:Արյունակցական կապ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Ազգակցություն և սերում
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Ծագումնաբանություն
Ակփունար (գետակ)

**Ակփունար**, գետակ Արաքսի ավազանում։ Հոսում է Սարիղամիշի շրջանով։ Ակփունարի ափին է գտնվում Աղբունար գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Կարսի մարզ
Կարապետ Փափազյան

**Փափազյան Կարապետ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), 19-րդ դարի արևմտահայ առաջին կոմպոզիտորներից և դիրիժորներից։ Կենսագրական հավաստի տեղեկություններ քիչ են պահպանվել։ Հայտնի է, որ քսան տարի (1846–1866) աշխատել է Կոստանդնուպոլսի հայ առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոն-կրկեսի հիմնադիր Հ․ Գասպարյանի հետ և եղել «հարավայան թատրոնի» նվագախմբի ստեղծողը։ Թատերական ներկայացումներում օգտագործել է իր գրած քայլերգերը և այլ ստեղծագործություններ (չեն պահպանվել), ինչպես և ուրիշ հեղինակների գործեր։ «Արամյան թատրոնի» կազմում մասնակցել է 1849–1851 թվականներին Թիֆլիսում, Նախիջևանում, Թավրիզում, Երևանում, էջմիածնում կայացած հյուրախաղային ներկայացումներին, դրանց համար տեղական երաժիշտներից ստեղծել երաժշտախմբեր։

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Պարանան

**Պարանան ** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Դիանոպոլիսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 10 099 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 11 260,151 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 0,9 մարդ/կմ²։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 16.923.158,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.659,78 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,630 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Պարանանի մասին 

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Աերոլոգիա

**Աերոլոգիա** (օդաբանություն) (աերո... + ...լոգիա), օդերևութաբանության բաժին։ Ուսումնասիրում է մթնոլորտի կառուցվածքը, նրա բաղադրությունը, հատկությունները, ֆիզիկական պրոցեսներն ու երևույթները բարձր շերտերում, մշակում է այդ շերտերում օդերևութաբանական տարրերի (օդի ջերմաստիճանի, ճնշման, խոնավության, շարժման և այլն) դիտումների մեթոդները։

Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Վոմյել

**Վոմյել ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Մեծ Մուտնայա ձախ ափից 0,3 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը 
Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300112103000074604
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103007460
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ազարիա Ադելյան

**Ազարիա Մարտիրոսի Ադելյան (Դանիելյան)** (), հայ գրող, գյուղագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հունիսի 17-ին, Մեղրիում։ Սովորել է Բաքվի ռեալական ուսումնարանում, ավարտել Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիական ֆակուլտետը (1901)։ Ուսանողական տարիներին մտերմացել է Ստեփան Շահումյանի հետ, ընդգրկվել «Թեորետիկ» մարքսիստական խմբակում։

Ազարիայի պատմվածքներում («Ներհակ Առաքելը», «Նրա ցավը», «Հիվանդոտ խիղճը», «Երկու կրակի մեջ») և վիպակներում («Տգիտության զոհեր», «Սկեսուր») պատկերված են 19-րդ դարի 70-90-ական թվականների հայ գյուղի սոցիալական ներհակությունները։ Նարոդնիկական գաղափարների ազդեցությամբ Ազարիան տարվել է մտավորականության գյուղափրկչական-լուսավորական ծրագրերով, բայց որպես ռեալիստ հանգել է այդ ճանապարհով գյուղը վերափոխելու անհնարինությանը։ Ազարիան գյուղական սպառողական առաջին կոպերատիվի կազմակերպիչներից է Հայաստանում (Մեղրի, 1901)։

## Մահ
Մահացել է նոյեմբերի 9-ին, Նախիջևանում։

## Ստեղծագործություններ
* Ներհակ Առաքելը, պատմվածք։
* Նրա ցավը, պատմվածք։
* Երկու կրակի մեջ, պատմվածք։
* Տգիտության զոհեր, վիպակ։
* Սկեսուր, վիպակ։
* Երկերի ժողովածու, Երևան, 1950։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղագիրներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Աճարիսծղալի

**Աճարիսծղալի**, *Աձարա, Անառա, Աճարա, Աջարա, Աջարիսծղափ, Եգերիա, Նոստե*, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի աջակողմյան վտակը, նրա ստորին հոսանքի շրջանում։ Հնում կոչվում էր *Նոստե*։ Վտակներն են՝ Զվարե, Գեգելաձե, Ակուցա, Դիակպիս և Ագարա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գետեր
Կատեգորիա:Ճորոխ գետի վտակներ
Այիլյա

**Այիլյա**, լեռներ Հայկական լեռնաշխարհ, Կարսի մարզում, Կարս քաղաքից արևելք, Վիզինքյոյ գյուղից անմիջապես հյուսիս-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Կարսի մարզ
Ամպարչայ

**Ամպարչայ**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Տիգրիսի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակը։ Հոսում է Դիարբեքիր քաղաքի արևելյան կողմով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Դիարբեքիրի նահանգ
Կատեգորիա:Տիգրիս գետի վտակներ
Ալայա (բնակավայր-նավահանգիստ)

**Ալայա**, բնակավայր-նավահանգիստ Թուրքիայում, Կարմանի նահանգի Ալայա գավառի կենտրոնը։ Նույնն է միջին դարերում Կիլիկիայի Հայկական Թագավորության Կոռիկոսի հետ։

## Ծանոթագրություններ
Ադենյան վարժարան

**Ադենյան վարժարան**, հիմնադրվել է Այնթապում, որբախնամ Ադենական ընկերության (հիմնադրվել է 1874) կողմից։ Սկզբից որբանոց էր 15 որբերով։ 1885 թվականին վերածվել է որբանոց–դպրոցի, 1886 թվականին՝ վարժարանի, 1911 թվականին՝ երկրորդական վարժարանի։ Ուներ ծաղկոց, նախակրթարան, կրթարան և կիրակնօրյա լսարան։ 1914 թվականին աշակերտների թիվը 288 Էր։ 1915 թվականին փակվել Է, վերաբացվել 1919 թվականին, անկանոն գործել մինչև 1922 թվականը և ընդմիշտ փակվել։

## Դասավանդվող առարկաներ
Ադենյան վարժարան առաջնորդվել է Կոստանդնուպոլսի ուսումնական խորհրդի կրթական ծրագրերով, դասավանդվել են՝
Դասավանդվել են
* հայոց լեզու
* հայոց պատմություն
* կրոն, թվաբանություն
* երկրաչափություն
* բնագիտություն
* քիմիա
* ֆրանսերեն
* թուրքերեն
* մարմնամարզություն
* գծագրություն և այլն։

Ադենյան վարժարանում տեսուչներ են եղել Հակոբ Պեքյարյանը (1885–1895), Ներսես Պաղտոյանը, Սմբատ Տեմիրճյանը, Ղազարոս Ղպլիկյանը, Հակոբ Զեյթունցյսւնը։ Վարժարանի շրջանավարտներից շատերը հետագայում դարձան բժիշկներ, ճարտարագետներ, ազգային գործիչներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի կրթօջախներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Այնթապի դպրոցներ
Աղբենտ

**Աղբենտ**, *Աղբանդ*, լեռ Հայաստանում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայում, Մեղրիի լեռնաշխարհի հարավային ծայրում, Մեղրիի քաղաքատեղիից մոտ 26 կմ հարավ-արևելք։ Չոր անտառազուրկ լեռ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Ազգագրական հարցարան

**Ազգագրական հարցարան**, ազգագրական նյութեր հավաքելու համակարգ, ծրագիր։

## Հայկական ազգագրական հարցարան
Հայկական ազգագրական հարցարանի առաջին փորձը (1884 թ.) պատկանում է Սրբուհի Երիցյանին։ Այդ հարցարանը, սակայն, լիակատար չէր. ընդգրկում էր սոսկ իրավական սովորույթը։

Տպագրված առաջին ազգագրական հարցարան Գ. Խալաթյանցի «Ծրագիր հայ ազգագրության և ազգային իրավաբանական սովորությունների» (1887 թ.) գիրքն էր։ Դա կարևոր իրադարձություն էր հայ ազգագրության բնագավառում. նյութերի հավաքումն ստանում էր սիստեմատիկ, գիտական բնույթ։

Նպաստել է նոր ազգագրական պարբերականի՝ «Ազգագրական հանդեսի» ստեղծմանը, ուր տպագրվել են Ե. Լալայանի՝ ամուսնության և հարսանյաց ծեսերին, Ս. Զելինսկու՝ տղաբերքին և երեխաների դաստիարակությանը, Հ. Կարա-Մուրզայի՝ արհեստներին վերաբերող հարցարանները։

Ամենաընդարձակը Ս. Լիսիցյանի «Ազգագրական հարցարան»-ն է (1946 թ.), որը կազմված է նախորդների հիման վրա և համակողմանիորեն ընդգրկում է հայ ժողովրդի կյանքն ու կենցաղը։

Կատեգորիա:Ազգագրական նյութեր հավաքելու համակարգ
Կատեգորիա:Տեղեկատու գրականություն
Պաու Արկու (Տոկանտինս)

**Պաու Արկու (Տոկանտինս)** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Արագուաինայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 4 909 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1308,29 կմ2 տարածք։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Պաու Արկուի (Տոկանտինս) մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Աչի Կատենա

**Աչի Կատենա** () կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 27 695 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 3365 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95022։ Հեռախոսային կոդը՝ 00095։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Մարիա Սս. դելլա Կատենան։ Քաղաքի տոնը նշվում է օգոստոսի 15-ին և հունվարի 11-ին։ Հարևան կոմունաներն են՝ Աչիրեալե, Աչի Կաստելո, Վալվերդե։

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Աղչայ (գետակ)

**Աղչայ**, գետակ Արաքսի ավազանում, Ախուրյանի վտակը։ Հոսում է Կարսի սարահարթի հարավային մասով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյան գետի վտակներ
Կատեգորիա:Կարսի սարահարթ
Միլո (Սիցիլիա)

**Միլո** (), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1050 մարդ, 2008 թվականի տվյալներով բնակչության խտությունը կազմում է 61 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95010։ Հեռախոսային կոդը՝ 095։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սբ. Սանտ Անդրեան։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը․

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 950
 bar:1871 from:0 till: 966
 bar:1881 from:0 till: 1144
 bar:1901 from:0 till: 1442
 bar:1911 from:0 till: 1814
 bar:1921 from:0 till: 1756
 bar:1931 from:0 till: 1787
 bar:1936 from:0 till: 1660
 bar:1951 from:0 till: 1656
 bar:1961 from:0 till: 1659
 bar:1971 from:0 till: 1381
 bar:1981 from:0 till: 1275
 bar:1991 from:0 till: 1126
 bar:2001 from:0 till: 1104
PlotData=
 bar:1861 at: 950 fontsize:S text: 950 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 966 fontsize:S text: 966 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1144 fontsize:S text: 1.144 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1442 fontsize:S text: 1.442 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1814 fontsize:S text: 1.814 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1756 fontsize:S text: 1.756 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1787 fontsize:S text: 1.787 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1660 fontsize:S text: 1.660 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1656 fontsize:S text: 1.656 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1659 fontsize:S text: 1.659 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1381 fontsize:S text: 1.381 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1275 fontsize:S text: 1.275 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1126 fontsize:S text: 1.126 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1104 fontsize:S text: 1.104 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:ISTAT


## Արտաքին հղումներ
* http://www.comunedimilo.ct.it/ 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Քելլի Ռոուլենդ

**Քելենդրիա Տրին «Քելլի» Ռոուլենդ** (, ), ամերիկացի երգչուհի և դերասանուհի։ Հանդես է գալիս ժամանակակից ռիթմ էնդ բլյուզ ժանրով, համարվում է երգերի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Քելլի Ռոուլենդը հայտնի է դարձել հանդես գալով Destiny's Child խմբում։ Ռեփեր Nelly-ի հետ ներկայացնելով «Dilemma» սինգլը, ստացել է Գրեմմի մրցանակ «Լավագույն ռեփ համատեղ կատարում» անվանակարգում։ Ռոուլենդը իր առաջին սոլո ալբոմը՝ «Simply Deep», թողարկել է 2002 թվականին։ Ալբոմը մեծ հաջողությունների է հասել, վաճառվել է 2,5 միլիոն պատճեն, Մեծ Բրիտանիայի հիթ շարքում գրավել է 1-ին հորիզոնականը, իսկ ամերիկյան հիթ շարքում՝ 12-րդ հորիզոնականը, ըստ Billboard-ի։

Երկրորդ «Ms. Kelly» ալբոմը Եվրոպայում թողարկվել է 2007 թվականի հունիսի 25-ին, ԱՄՆ-ում հուլիսի 3-ին։ Այն Մեծ Բրիտանիայում 37-րդ հորիզոնականն է գրավել, իսկ «Billboard»-ի հիթ շարքում՝ 6-րդ հորիզոնականը։

2009 թվականի Դեյվիդ Գետտայի հետ համագործակցելով, թողարկել է «When love takes over» սինգլը։


Kelly Rowland (6944308992).jpg
Kelly Rowland 1.jpg
David Guetta and Kelly Rowland Live - Orange Rockcorps London 2009-2.jpg


### Անձնական կյանքը
2014 թվականի մայիսի 9-ին Քելլին ամուսնացել է Թիմ Ուիզերսփունի հետ, ում հետ նա հանդիպել է հարսանիքից 3 տարի առաջ։ Նրանք ունեն մեկ որդի՝ Տայտան Ջյուել Ուզերսփունը (ծնվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 4-ին)։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմները
* *Simply Deep* (2002)
* *Ms. Kelly* (2007)
* *Here I Am* (2011)
* *Talk a Good Game* (2013)

## Ֆիլմագրություն
Երգչուհու կարիերայի հետ մեկտեղ Ռոուլենդը նկարահանվել է ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։

## Մրցանակները
«Dilemma» սինգլի համար նա մրցանակներ է ստացել։

* Գրեմմի, «Լավագույն ռեփ համատեղ կատարում» անվանակարգում
* «London’s Favorite International Single»
* «Best Video International»
* «Hot Rap Track of The Year»
* «Best R&B International» (2003)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ
Ալլահաքբարի լեռնաշղթա

**Ալլահաքբար**, *Ալաագբար, Ալահագբար, Ալահախպեր, Ալահյուեկբեր, Ալահուեկբեր, Ալահեկբեր, Ալահեքբարոմ, Ալահեքբերդաղ, Ալահյուեքբեր, Կարմիր Փորակ*, լեռնաշղթա Կարսի սարահարթի արևմտյան սահմանում, Մեծրաց լեռներին կից։ Ձգվում է միջօրեականի ուղղությամբ՝ 4—6 կմ երկար, լանջերն անտառազուրկ են, թայց ծածկված փարթամ մարգագետիններով։ Ունի համանուն գագաթ։ Ոմանք նույնացնում են հնում հիշատակված Կարմիր Փորակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Արդահանի մարզ
Ազգային Մատենադարան

**«Ազգային Մատենադարան»**, Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության հայագիտական հրատարակությունների մատենաշար։ Լույս է տեսնում 1890 թվականից։ «Ազգային Մատենադարանը» ընդգրկում է հայագիտության ամենատարբեր բնագավառների վերաբերյալ արժեքավոր ուսումնասիրություններ և փաստական հարուստ նյութեր։

## Հրատարակված աշխատություններ
Հրատարակված աշխատությունները մեծ մասամբ նախապես տպագրվել են «Հանդես ամսօրյա»-ում։ «Ազգային մատենադարան»-ի հատորները թվահամարված են հայերեն այբուբենով։

«Ազգային մատենադառանը»-ի 211-րդ հատորը լույս է տեսել 1970 թվականին։ Բացի Վիեննայի Մխիթարյաններից (Հ. Տաշյան, Գ. Մենեվիշյան, Ղ. Հովնանյան, Գ. Գալեմքյարյան, Ն. Ակինյան, Հ. Ոսկյան և ուրիշներ) «Ազգային մատենադարանը»-ին մասնակցել են հայ և օտարազգի բազմաթիվ այլ գիտնականներ (Գ. Խալաթյան, Ն. Ադոնց, Բ. Կյուլեսերյան, Ա. Սարուխան, Գ. Տեր-Մկրտչյան, Հ. Աճառյան, Խ. Սամվելյան, Հ. Մանանդյան, Թ. Ավդալբեգյան, Ն. Մառ, Ա. Կարիեր, Հ. Հյուբշման, Հ. Մարկվարտ, Հ. Գելցեր, Հ. Պեդերսըն և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Ազգային գվարդիա

**Ազգային գվարդիա** (, ), քաղաքացիական զինված աշխարհազոր։

## Պատմություն
Ստեղծվել է 1789 թվականին, Ֆրանսիայում՝ բուրժուական հեղափոխության սկզբին։ Ընդհատումներով գոյատևել է մինչև 1871։ Ազգային գվարդիան կազմվում էր տերիտորիալ սկզբունքով։ Մինչև 1852 թվականը նրա սպայական կազմը ընտրովի էր (բացի գլխավոր հրամանատարից)։

### Ֆրանսիա
1870-1871 թվականներին Փարիզի Ազգային գվարդիա, որի մեջ ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ ընդգրկվեցին ժողովրդական զանգվածները, հեղափոխական մեծ դեր խաղաց։ Նրա Կենտրոնական կոմիտեն դարձավ 1871 թվականի մարտի 18-ի ապստամբության ղեկավարը և մինչև մարտի 28-ը կատարում էր Փարիզի ժամանակավոր հեղափոխական կառավարության դեր։

### Եվրոպա
Եվրոպայում XIX դարի բուրժուական հեղափոխությունների շրջանում քաղաքացիական աշխարհազոր (Ազգային գվարդիա, ազգային միլիցիա, քաղաքացիական գվարդիա և այլն) գոյություն ուներ Գերմանական միության երկրներում, Իսպանիայում, իտալական պետություններում և այլուր։

ԱՄՆ-ում այժմ կա բանակի և ռազմաօդային ուժերի Ազգային գվարդիա, որն իր կազմում ունի 23 հետևակային, զրահատանկային և օդային-դեսանտային դիվիզիա (300 հազար մարդ)։ Այն ամերիկյան իմպերիալիզմի ռազմական հենարանն է երկրի ներսում և օգտագործվում է հակապատերազմական ելույթները, նեգրական շարժումները և բանվորական ցույցերը ճնշելու համար։

## Տես նաև
* Փարիզի կոմունա 1871

Կատեգորիա:Քաղաքացիական զինված աշխարհազոր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:18-րդ դարը Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1789 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Պեյշի (Տոկանտինս)

**Պեյշի (Տոկանտինս)** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևմտյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Գուրուպի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 8677 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 5 291,182 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 1,6 մարդ/կմ²։

Քաղաքի տոնը նշվում է հունիսի 20-ին։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 119.197.492,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 13.674,14 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,695 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Պեյշիի (Տոկանտինս)մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Ալբայա

**Ալբայա**, հնագույն երկիր Հայկական լեռնաշխարհում, հիշատակում է ասորեստանյան թագավոր Թիգլաթպալասար 1-ինը 1114 թվականին (մ.թ.ա.) դեպի Նաիրի կատարած արշավանքների կապակցությամբ, երբ ինքը 23 երկրների հետ նվաճում է նաև Ալբայան։ Ընթերցում են նաև Ալբայց ձևով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Աղբերականաց

**Աղբերականաց**, *Աղբերականց, Աղբերականք, Արծաթաղբերան, Արծաթաղբերս, Արծաթադբերք, Արծաթաղբյուր*, դաշտ Թուրքիայում, Հասանկալա քաղաքից հարավ։ Այս անունով առաջին անգամ հիշատակել է Ղազար Փարպեցին, ըստ որի դաշտի հիմնական անունը *Արծաթաղբերս* էր։ Այստեղ է գտնվել պատմական Դու գյուղը (Բասենի գավառ). Փավստոս Բուզանդը վկայում է, որ Բասենի եպիսկոպոսի բնակավայրը դարձել է Որդորու (Որդորի կամ Որդրու) գյուղը, որը գտնվում էր Աղբերականաց դաշտում և նույնացվում էր Դու գյուղի հետ։ Հայաստանի 387 թվականի բաժանման ժամանակ այս դաշտով է անցել պարսկա-բյուզանդական սահմանը։

Աղբերականց հովիտը շրջապատված է Ծիրանյաց և Այգորդ կանաչ լեռներով և նմնացնում է փոքրիկ դրախտ։ Մուրց և Արաքս գետերի միախառնման տեղում գտնվում է յոթ կամարներով Հովվի կամուրջը, որը բասենցիների մոտ պահպանված ավանդույթի համաձայն կառուցվել է Վաղարշակ թագավորի օրը։

Կարաբազար լեռներից բխում են զով ու թարմ աղբյուրներ, որոնք կոչվում են Աղբերականք կամ Արսատ-աղբերք։ Այս աղբյուրների ջրերը միավորվում են Գուռնիճ գետի մեջ և թափվում Արաքսի Մուրց վտակը։ Հովտի բնակիչները ջուրն օգտագործել են խմելու, ոռոգելու դաշտերը և ջրաղացները շահագործելու նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայ ժողովրդի պատմություն հ.2
* ԱՐՏԱԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆ ԹԻԳԼԱԹՊԱԼԱՍԱՐ 1-Ի Մ. Թ . Ա. 1112 ԹՎԱԿԱՆԻ ՆԱԻՐՅԱՆ ԱՐՇԱՎԱՆՔԻ ԵՐԹՈՒՂԻՆ

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի հարթավայրեր
Մինեո

**Մինեո** () կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 5432 մարդ, 2004 թվականի տվյալներով բնակչության խտությունը կազմում է 23 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 244 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95044։ Հեռախոսային կոդը՝ 0933։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Ագրիպինա Հռոմեացին։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աղմեզարի լեռնանցք

**Աղմեզար**, լեռնանցք Բյուրակն-Մնձուրյան լեռների կենտրոնական հատվածում, Արևելյան Եփրատի ավազանի մի գետակի ակունքների շրջանում, Օզիից մոտ 20 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը մոտ 2196 մ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ