open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանկական խաղեր

մինի|Երեխաները բռնոցի խաղալիս
**Մանկական խաղեր**, երեխաների ակտիվ գործունեության տեսակ, որը սովորաբար շրջապատող աշխարհի, մեծերի գործողությունների և փոխհարաբերությունների ընդօրինակում։ Մանկական խաղերն իրենց ծագումով, բնույթով և բովանդակությամբ սոցիալական են, կրում են ազգային, ժողովրդական բնույթ և փոխանցվում սերնդեսերունդ։ Դրանցում ձևավորվում և դրսևորվում է աշխարհը ճանաչելու, նրա վրա ներգործելու երեխայի պահանջը, զարգանում են նրա կամային, ֆիզիկական հատկությունները։

Մանկավարժության մեջ կարող են տարբերվել մանիպուլացված (մինչև 3 տարեկանների), սյուժետային (դերային, թատերականացված, բեմականացված), շարժական և դիդակտիկ մանկական խաղեր։ Մսուրային տարիքի երեխաներին խաղի ընթացքում սովորեցնում են առարկաներով գործողություններ կատարել, ծանոթացնում են դրանց ձևին, գույնին, նշանակությանը և այլն։ Նախադպրոցականների սյուժետային խաղերի համար հաճախ փոքրածավալ թեմաներ են ընտրվում գեղարվեստական գրքերից, ռադիո և հեռուստատեսային հաղորդումներից, մանկական ու ժողովրդական հեքիաթներից։ Խաղն սկսվում է դերերի բաշխումով։ Երեխաներին տրվում է կենդանու, մեքենայի, ծառի և այլ իրի դեր, խաղի մեջ են մտնում նաև կենցաղային առարկաներ, խաղալիքներ, գործիքներ։ Խաղային իրադրությունը նպաստում է երեխաների գիտելիքների, մտածողության ու երևակայության զարգացմանը։ Թատերականացված խաղերում երեխաները սովորաբար դերերը բաշխում են խաղալիքների միջև և գործում նրանց փոխարեն։

Բեմականացված խաղերում նախադպրոցական և դպրոցական ցածր տարիքի երեխաները թատերականացված ձևով վերարտադրում են գրական ստեղծագործությունների բովանդակությունը։	Երեխաներին դերի հետ միասին տրվում են խաղալիքներ, օգտագործվում է նաև տիկնիկային թատրոնը։ Մի շարք խաղեր ունեն կանոններ։ 4-5 տարեկանները խաղալով մրցում են վազքում, թռիչքում և այլ ձևերում։ 5-6 տարեկանների մոտ շարժուն խաղերը ստանում են մարզական բնույթ։

Երեխաների, մանավանդ նախադպրոցականների մտավոր դաստիարակության գործուն միջոցներից են դիդակտիկ խաղերը, որոնց նպատակն է նոր գիտելիքներ հաղորդել առարկաների, նրանց դասակարգման, նշանակության, հատկությունների, աշխատանքի տեսակների, բնության երևույթների և այլնի մասին։ Լայն տարածում ունեն առանց խաղալիքի, բանավոր մանկական խաղերը ՝ հանելուկները, վանկախաղերը և այլն։

Հաճախ դիդակտիկ մանկական խաղերը կրում են ճանաչողական-մարզական խաղ-վարժությունների և խաղ-մրցույթների բնույթ։

Կատեգորիա:Խաղեր
Ժանգազերծում

մինի|Ժանգի մաքրում
**Ժանգազերծում**, առարկաներից ժանգի հեռացումը, որի համար օգտագործում են թթուներ պարունակող հատուկ նյութեր՝ փոշիներ, մածուկներ, հեղուկներ։ Փոշիների և մածուկների՝ բաղադրության մեջ կան հղկանյութեր և լվացանյութեր, որոնք մաքրում են ոչ միայն ժանգը, այլև մակերևույթի աղտոտվածքը։ Ժանգազերծման համար թողարկվող որոշ միջոցներ նաև սանիտարահիգիենիկ սարքավորանքի հականեխիչներ են։

Կատեգորիա:Աղտոտում
Ծովանարգես

**Ծովանարգես**, շքանարգիզների ընտանիքի մշտադալար սոխուկավոր բույս։ Հայրենիքը Անտիլյան կղզիներն են։ Տերևները լայն երկարավուն են, մուգ կանաչ։ Ծաղիկները (9-15 հատ) շքեղ են, հոտավետ՝ հավաքված հովանոցներում։ Սենյակային պայմաններում աճեցվող տարածված տեսակ է ծովանարգես գեղեցիկը։ Ակտիվ աճման շրջանում բույսը պետք է առատ ջրել և սնուցել պարարտանյութերով, իսկ ձմռանը՝ ջրել չափավոր։ Պետք է տեղափոխել գարնանը՝ հավասար քանակով կավաճմային հումուսատերևային կամ տորֆային հողախառնուրդի մեջ, նախապես ավելացնելով ավազ։ Բազմացվում է «ձագուկ» սոխուկներով, որոնք առանձնացնում են տեղափոխելիս։

Կատեգորիա:Շքանարգիզազգիներ
Նշավան

**Նշավան**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Նախկինում Ալպավա անվանումով ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Երևանի գավառում։

## Պատմություն
Բնակիչների նախնիները 1828 թվականին գաղթել են Խոյի և Սալմաստի գյուղերից։ Նախկինում ունեցել է Ալփավա, Ալփավան, Արպավար, Լուսակերտ անվանումները։ Նշավան է վերանվանվել 1967 թվականին։

Գյուղը տեղադրված է Արարատյան դաշտում Ազատ գետի հովտում։ Ծովի մակարդակից ունի 880 մ բարձրության վրա։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նշավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1725, առկա բնակչությունը՝ 1629 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 488 տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 237 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 150 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ, համապատասխանաբար կազմելով 41 հա և 15 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Արդյունաբերություն չունի։

## Տես նաև
* Նշավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նշավան 
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:1828 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լարման կայունարար

**Լարման կայունարար**, նախատեսված է հեռուստատեսային ընդունիչները և այլ ռադիոսարքեր լարման տատանումներ ունեցող էլեկտրական ցանցին միացնելու համար։ Կայունարարն ավտոմատ կերպով պահպանում է սնուցման անհրաժեշտ լարումը։ Այն աշխատում է 127 Վ կամ 220 Վ լարման փոխանակման հոսանքի ցանցից՝ տալով 220 Վ անվանական ելքային լարում։ Կայունարար ընտրելիս անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ նրան միացված էներգիայի սպառողների ընդհանուր հզորությունը չպետք է գերազանցի կայունարարի հզորությունը (մեծությունը նշված է մոդելի անվանման մեջ)։ Այսպես, «ՓԼԿ-400» նշանակումը ցույց է տալիս, որ փոփոխական հոսանքի տվյալ կայունարարը նախատեսված է 400 Վտ հզորության համար։

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Նորաբաց

**Նորաբաց** (մինչև 1978 թ.` *Ենգիջա*),
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, Մասիս քաղաքից 4 կմ հյուսիս, մարզկենտրոնից` 25 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1897 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Ենգիջա անվանումը և Նորաբաց է վերանվանվել 1978 թ. հունվարի 25-ին։ Գյուղի շրջակայքում գտնվում է նոր քարեդարի բնակավայր` մ.թ.ա 6-4 հազարամյակ։

Գյուղը գտնվում է Արարատյան դաշտում, ծովի մակարդակից 855 մ բարձրության վրա։ 2014 թվականին գյուղում բացվել է Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին։ Գյուղում կառուցվում է այգի, իրականացվում են կանաչապատման աշխատանքներ։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250 - 300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նորաբացի մշտական բնակչությունը կազմել է 2155, առկա բնակչությունը՝ 1935 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 740 տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են 185 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասը օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 115 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ, համապատասխանաբար կազմելով 16 հա և 36 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստային կուլտուրաներ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Արդյունաբերություն չունի։

## Տես նաև
* Նորաբացի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նորաբաց 
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Հերձաբույս

մինի|''Clivia miniata var. citrina''
**Հերձաբույս**, շքանարգիզների ընտանիքի սոխուկավոր բույս։ Հայրենիքը Հարավային Աֆրիկան է։ Մշտադալար է։ Ունի գեղեցիկ դասավորված, ժապավենաձև, զուգահեռաջիղ, հաստ, հավասարաչափ կորացած արմատամերձ, մուգ կանաչ, կաշեկերպ տերևներ և գեղեցիկ նարջագույն, դեղին կամ սպիտակ գույնի ծաղիկներ, որոնք 60-70 սմ բարձրություն ունեցող ծաղկակոթունների վերին մասում դասավորված են հովանոցաձև։ Հիմնականում ծաղկում են ձմեռվա վերջին և գարնանը, երբեմն ամռանը։ Ծաղիկները բացվում են աստիճանաբար, որի շնորհիվ ծաղկումը երկար է տևում։ Ուժեղ աճ ունեցող բույսերը հաճախ արձակում են բաց են թողնում մի քանի ծաղկակոթուններ, ունենալով 20-40 ծաղիկ։ Հերձաբույսը չնայած արտաքին տեսքով նման է շքանարգիզներին, այնուամենայնիվ այդ բույսը սոխուկավոր չէ, այլ կոճղարմատավոր։

Բազմացվում է սերմերով և թփի բաժանումով (կոճղարմատների վրա աճող սերմնաբույսով)։ Սերմերից աճեցրած բույսները ծաղկում են 4-6 տարվա ընթացքում, իսկ վեգետատիվ բազմացման ընթացքում՝ 2-3 տարում։ 
Մինչև ծաղկելը ջրում են քիչ, իսկ ծաղկման ժամանակ՝ առատ։

Մշակության մեջ շատ են հանդիպում C. miniata Rgi. տեսակը կամ նրա հիբրիդները, որոնցից հայտնի են C. nobilis Ldl․-ը և  C. gardeni Hook.-ը։

Կատեգորիա:Շքանարգիզազգիներ
Մանկական հիվանդություններ

**Մանկական հիվանդություններ**, հիվանդությունների խումբ, որոնք հանդիպում են առավելապես կամ բացառապես մանկական տարիքում և պայմանավորված են երեխայի օրգանիզմի անատոմիաֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով։ Ըստ ծագման և կլինիկական արտահայտության տարբերում են աճման ու զարգացման հիվանդություններ, մանկան օրգանիզմի ու արտաքին պայմանների կապի խախտման հիվանդություններ, մանկական վարակիչ հիվանդություններ։ Աճման ու զարգացման որոշ հիվանդություններ (էմբրիոֆետոպաթիաներ) սկսվում են դեռևս ներարգանդային կյանքում զանազան բացասական ազդեցություններից (վիրուսային հիվանդություններ, քրոմոսոմային շեղումներ, իոնացնող ճառագայթներ են)։ Որոշ հիվանդությունների առաջացման մեխանիզմում դեր են խաղում ժառանգական գործոնները (հայտնի են հարյուրից ավելի ժառանգական հիվանդություններ ու ախտանշախմբեր, որոնք արձանագրվում են միայն մանուկների մոտ)։ Այդ հիվանդությունների ժամանակին հայտնաբերման և արդյունավետ բուժման նպատակով ԽՍՀՄ խոշոր քաղաքներում կազմակերպվում են բժշկա-գենետիկական ստուգումներ։ Աճման ու զարգացման հիվանդություններից են նաև ռախիտը, թերսնուցումները (հիպոտրոֆիաներ), մարսողական օրգանների անկանոնությունները, բնածին արատները և այլն։ Մանկան օրգանիզմի ու արտաքին միջավայրի կապի խախտման հիվանդությունները (ծննդաբերական վնասվածքներ, հիպօքսիաներ, հեմոլիտիկ հիվանդություններ, էքսուդատիվ դիաթեզ, թոքերի բորբոքումներ, մարսողության սուր խանգարումներ և այլն) հիմնականում պայմանավորված են հոմեոստազն ապահովող ֆիզիոլոգիական մեխանիզմների թերզարգացմամբ։ Մանկական վարակիչ հիվանդություններն ունեն յուրահատուկ հարուցիչներ, վարակվում են օդակաթիլային, շփման, սննդային և այլ ճանապարհներով։ Առավել տարածված են օդակաթիլային (կարմրուկ, գրիպ, կապույտ հազ, խոզուկ, ջրծաղիկ, քութեշ) և աղիքային (դիզենտերիա, սալմոնելոզ, որովայնային տիֆ) վարակիչ հիվանդությունները։

Մանկական հիվանդություններն ուսումնասիրում են մանկաբուժությունը, ինչպես նաև հարակից մի շարք գիտություններ (մանկաբարձություն, մանկական վիրաբուժություն, ֆիզիոլոգիա, ախտաբանական ֆիզիոլոգիա, կլինիկական կենսաքիմիա և կլինիկական մորֆոլոգիա)։

## Կանխարգելումը
Պտղի նախածննդյան պահպանություն, ծննդաբերական վնասվածքների կանխում, նորածինների խնամք, սննդի ռեժիմի կարգավորում, պայքար վարակիչ հիվանդությունների դեմ (տուբերկուլոզի, ծաղկի, դիֆթերիայի, կարմրուկի կանխարգելիչ պատվասաումներ), երեխայի բնականոն ֆիզիկական զարգացման ապահովում (ֆիզկուլտուրա, սպորտ, օրգանիզմի կոփում վաղ մանկական տարիքից)։

Կատեգորիա:Մանկաբուժություն
Կատեգորիա:Երեխաներ
Կատեգորիա:Մանկական հիվանդություններ
Կուբայի դրոշ

**Կուբայի դրոշը** զինանշանի և օրհներգի հետ միասին համարվում է Կուբայի պետական խորհրդանիշերից մեկը։

## Պատմություն
Կուբայի պետական դրոշը պաշտոնապես ընդունվել է 1902 թ. մայիսի 20-ին։ Այն հայտնի է «Միայնակ աստղ» անունով, որը մշակվել է 1848 թ. «La Verdad» թերթի գլխավոր խմբագիր Միգել Տոլենիի և գեներալ Նարսիսո Լոպեսի կողմից։ Դրոշի առաջին կրկնօրինակը պատրաստվել է Էմիլիա Տոլոնիի կողմից և այժմ պահպանվում է հեղափոխության թանգարանում՝ Կուբայի մայրաքաղաք Հավանայում։

Առաջին անգամ բարձացվել է 1850 թ. մայիսի 19-ին Կարդենասում՝ գեներալ Լոպեսի զինված ջոկատների վայրէջքից հետո։ 1898 թ. ԱՄՆ-ն սկսեց պատերազմը Իսպանիայի հետ, որում հաղթանակ տարավ։ Կուբան դառնում է կախյալ ԱՄՆ-ից և հունվարի 1-ին 1899 թ. դրոշը փոխվում է ԱՄՆ-ի դրոշով։

1902 թ. մայիսի 20-ին հռչակվում է Կուբայի հանրապետություն և Էլ-Մորո բերդի վրա պաշտոնապես բարձրացվում է մինչև այժմ գոյություն ունեցող Կուբայի պետական դրոշը։

## Նկարագրություն
Դրոշը բաղկացած է հինգ հավասար հորիզոնական շերտերից՝ երեք կապույտ և երկու սպիտակ։ Դրոշի ձախ անկյունում պատկերված է կարմիր հավասարակողմ եռանկյունի, որի կենտրոնում պատկերված է հինգկողմանի աստղ։ Երեք կապույտ շերտերը ներկայացնում է երկրի երեք մաս, որոնք բաժանեցին իսպանացի նվաճողները։ Երկու սպիտակ գույները խորհրդանշում են ձգտումը դեպի անկախություն։

Կարմիր եռանկյունին վերցված է եղել մասոնական շարժման սիմվոլներից, որը անկախության համար պայքարի ընթացքում թափված արյան խորհրդանիշն է նաև համարվում է եղբայրության ազատության և հավասարության խորհրդանիշ։ Սպիտակ աստղը համարվում է ազատության խորհրդանիշ։

400px|մինի|կենտրոն|Կուբայի դրոշի կառուցում

Կատեգորիա:Կուբայի պետական խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:1902 դրոշներ
Էլեկտրական հզորություն

240px|մինի|Բարձրավոլտաժ աշտարակ
**Էլեկտրական հզորություն**, էլեկտրական էներգիայի հաղորդման արագությունը կամ կերպափոխումը բնութագրող ֆիզիկական մեծություն։ Չափվում է վատտերով կամ վատտերի ածանցյալ միավորներով (հեկտովատտ, կիլովատտ)։ Էլեկտրական կենցաղային սարքերը և լամպերը սպառում են մոտավորապես 10 Վտ-ից մինչև 1 կՎտ հզորություն։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Մագնիտոլա

մինի|Ռիգոնդա մագնիտոլա, 1969 թ արտադրանք
**Մագնիտոլա**, ընդհանուր պատյանի մեջ միավորված ռադիոընդունիչից և մագնիտոֆոնից բաղկացած համակցված սարք։ Մագնիտոլան հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն ձայնագրել ռադիոհաղորդումները, ավելի թեթև է և ամփոփ, քան ռադիոընդունիչն ու մագնիտոֆոնը միասին վերցրած։ Մագնիտոլան սնվում է ցանցից կամ մարտկոցից։ Տարբերում են դյուրակի և ստացիոնար (սեղանի, հատակադիր) մագնիտոլաներ։ Լայն տարածում են գտել ավտոմոբիլի մագնիտոլաները։

Կատեգորիա:Ձայնարկիչ սարքեր
Կատեգորիա:Ռադիոէլեկտրոնիկա
Կատեգորիա:Կահույք
Կատեգորիա:Արդյունաբերական դիզայն
Մագնեզիումի սուլֆատ

**Մագնեզիումի սուլֆատ**, մագնեզիումի ծծմբաթթվական չեզոք աղը։ MgSO_4, անգույն բյուրեղային նյութ է, խտությունը՝ 2660 կգ/մ³, 1100-1200&nbsp;°C-ում քայքայվում է։ 100 գ ջրում լուծվում է 33, 7 գ (20&nbsp;°C)։ Առաջացնում է 1—7 և 12 մոլեկուլ ջուր պարունակող բյուրեղահիդրատներ։ Ջրային լուծույթներից բյուրեղանում է MgSO_4 \cdot 7H_2O (20&nbsp;°C)։ Բնության մեջ հանդիպում է կիզերիտ՝ MgSO_4 \cdot H_2O, և էպսոմիտ՝ MgSO_4 \cdot 7H_2O (դառը աղ) միներալների ձևով։ Մագնեզիումի սուլֆատ ստանում են ծովային աղաջրերից և աղային պինդ նստվածքներից։ Օգտագործում են SO_2 ստանալու համար (ծծմբական թթվի արտադրություն), ինչպես նաև ցեմենտների արտադրությունում, տեքստիլ, թղթի արդյունաբերության, գյուղատնտեսության մեջ։ Բժշկության մեջ կիրառվում է որպես ցավը հանգստացնող, հակաջղաձգային, սպազմոլիտիկ, արյան ճնշումն իջեցնող միջոց։ Փոքր դոզաներով մագնեզիումի սուլֆատի պարբերաբար ներընդունումը կանխում է աթերոսկլերոզի զարգացումը։

## Ստացումը
* Ծծմբական թթվի և համապատասխանաբար մագնեզիումի օքսիդի, հիդրօքսիդի և կարբոնատի փոխազդեցությունից։
:: \mathsf{MgO + H_2SO_4 \ \xrightarrow{\ }\ MgSO_4 + H_2O }
:: \mathsf{Mg(OH)_2 + H_2SO_4 \ \xrightarrow{\ }\ MgSO_4 + 2\ H_2O }
:: \mathsf{MgCO_3 + H_2SO_4 \ \xrightarrow{\ }\ MgSO_4 + CO_2\uparrow + H_2O }

* Փոխանակման ռեակցիաների միջոցով։
:: \mathsf{MgCO_3 + (NH_4)_2SO_4 \ \xrightarrow{100^oC}\ MgSO_4 + NH_3\uparrow + CO_2\uparrow + H_2O }

* Անջուր մագնեզիումի սուլֆատը ստանում են բյուրեղահիդրատի չորացումից։
:: \mathsf{MgSO_4\cdot 7H_2O \ \xrightarrow{200^oC}\ MgSO_4 + 7\ H_2O }

* Ծովի ջրից, կիզերիտի և կառնալիտի միներալներից։

## Քիմիական հատկությունները
* Բարձր ջերմաստիճանում քայքայվում է
:: \mathsf{2\ MgSO_4 \ \xrightarrow{1200^oC}\ 2\ MgO + 2\ SO_2 + O_2 }

* Կոնցենտրացված ծծմբական թթվի հետ առաջացնում է հիդրոսուլֆատներ։
:: \mathsf{2MgSO_4 + H_2SO_4 \ \xrightarrow{\ }\ 2\ MgHSO_4 }
: տաքացնելիս MgSO•HSO և MgSO•3HSO քիմիական նյութերի կառուցվածքից անջատվում են սոլվատները։

* Տաքացնելիս փոխազդում է ջրածնի սուլֆիդի և սիլիցիումի (IV) օքսիդի հետ։
:: \mathsf{MgSO_4 + H_2S \ \xrightarrow{700^oC}\ MgO + SO_2 + S + H_2O }
:: \mathsf{MgSO_4 + SiO_2 \ \xrightarrow{680^oC}\ MgSiO_3 + SO_3 }
:: \mathsf{2\ MgSO_4 + C \ \xrightarrow{800^oC}\ 2\ MgO + 2\ SO_2 + CO_2 }

## Ծանոթագրություններ
Նորամարգ

**Նորամարգ** (նախկին անվանումը՝ *Կալինինի անվան ավան*, *Հաբիլքենդ*),
գյուղ Հայաստանի  Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում` Հրազդան գետի ստորին հոսանքի աջափնյակում, Երևանից 24 կմ (Մասիս քաղաքից 7 կմ) հարավ, մարզկենտրոնից 22 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 830-840 մ բարձրության վրա։ Վերանվանվել է **Նորամարգ** 1991 թ. ապրիլի 3-ին։

## Կլիման
Կլիման չոր է, խիստ ցամաքային։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 10-12&nbsp;°C։ Մթնոլորտային տեղումների տարեկան միջինը 280-300 մմ։ Գարնանային ցրտահարություններ լինում են ապրիլի կեսերին, իսկ աշնանային ցրտահարությունները դիտվում են արդեն հոկտեմբերի վերջերին։

Գերակշռում են աղուտները, իսկ գետամերձ հատվածներում՝ ճահճուտները։ Գյուղի տարածքի հողերը բնութագրվում են բաց շագանակագույն գունավորումներով, միջին և ցածր կավ-ավազային կազմով, միջին հզորությամբ և ուժեղ կարբոնատվությամբ։ Գրունտային ջրերը գտնվում են 1,5-2,5 մ խորության վրա։ Տարածված է կիսաանապատային գոտուն բնորոշ բուսական և կենդանական աշխարհ։ Շատ են կրծողները, սողունները և ջրլող թռչունները։

Գյուղի հարևանությամբ կան արհեստական խոշոր լճեր։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նորամարգի մշտական բնակչությունը կազմել է 2069, առկա բնակչությունը՝ 1963 մարդ։ Նախկինում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։ Նորամարգի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է բանջարաբուծությամբ և այգեգործությամբ։

## Տես նաև
* Նորամարգի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նորամարգ 
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:1989 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Միաքլորամին

**Միաքլորամին** (քլորամին), քլորի թույլ հոտով սպիտակ կամ դեղնավուն բյուրեղափոշի։ Լուծվում է ջրում և սպիրտում։ 0.1-5%-անոց լուծույթը գործածվում է իբրև վարակազերծիչ միջոց՝ բնակարանը մաքրելիս, սպիտակեղենը, ամանեղենը, մանակական խաղալիքները, լոգնոցը, լվացարանը և զուգարանը ախտահանելիս։ Յուղաներկով ներկված, խեցասալիկներով կամ պլաստիկով պատված հատակը, պատերը, ինչպես նաև լվացարանը, լոգնոցը և զուգակոնքը հարկավոր է լվանալ միաքլորամինի լուծույթով թրջած շորով։ Միաքլորամինն անհրաժեշտ է պահել պինդ փակվող մուգ ամանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Կատեգորիա:Քլորիդներ
Միջատասպաններ

thumb|Կարտոֆիլի դաշտի մշակում ինսեկտիցիդներով
**Միջատասպաններ**, **ինսեկտիցիդներ** ( — միջատ և  — սպանել), քիմիական պատրաստուկներ, որոնք վերացնում են վնասատու միջատներին։

## Ինսեկտիցիդների տեսակներ
* քլորօրգանական (ալդրին, ԴԴՏ, հեքսաքլորան)
* ֆոսֆորօրգանական (թիոֆոս, կարբոֆոս, մեթիլմերկապտոֆոս, դիքլոֆոս, դիազինոն, քլորպիրիֆոս)
* կարբամինաթթվի ածանցյալներ (մեթիլկարբամատ, պրոպոկսուր) 
* բնական պիրետրիններ և սինթետիկ պիրետրոիդներ (ցիպերմետրին, դելտամետրին, ցիգալոտրին, պրալլետրին)
* պատրաստուկներ, որոնք պարունակում են արսեն (արսենիտներ, կալցիումի արսենիտ և նատրիումի արսենիտ) 
* ծծմբի միացություններ
* ցիանի միացություններ (Ցիկլոն Բ)
* հանքային յուղեր
* բուսական ծագման թույներ (ալկալոիդներ, անաբազին, նիկոտին) 
* նեոնիկոտինոիդներ (իմիդակլոպրիդ, թիամեթօքսամ) 
* խիտինի սինթեզի ինհիբիտորներ (դիֆլուբենզուրոն) 
* ֆենիլպիրազոլներ (ֆիպրոնիլ)
* յուվենոիդներ

## Կենսաբանական ինսեկտիցիդներ
Բազմաթիվ բույսեր արտադրում են նյութեր, որոնք սպանում են միջատներին։ Լավ օրինակ է միրոզինազա ֆերմենտը։ Այս ֆերմենտը գլիկոզինոլատը վերափոխում է միջատների համար տոքսիկ նյութերի (ալիլիզոթիոցիանատ)։

center|760px

## Տես նաև
* Ֆերոմոններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բիոցիդներ
Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ
Կատեգորիա:Կենդանասպան նյութեր
Նորաշեն (Արարատի մարզ)

**Նորաշեն** (նախկին անվանումը՝ *Դվին Քուրդքենդ*), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1873 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Դվին Քյուրդքենդ, Դվին Քրդական, Դվին Քյուրդուքենդ, Նորաշեն Վերին, Քուրդիքենդի Վերին անվանումները։ Նոր անվանումը պայմանավորված է Այրարատ աշխարհի Մազազ գավառի Նորշեն բնակավայրի հետ։

Գյուղը տեղադրված է Արարատյան դաշտում, ծովի մակարդակից գտնվում է 910 մ բարձրության վրա։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Նորաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 3034, առկա բնակչությունը՝ 2965 մարդ։ Հիմնադրման պահից մինչ օրս բնակեցված է եղել հիմնականում հայերով։

Նորաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
մինի
Գյուղն ունի առկա 892 տնտեսություն, հանրակրթական և երաժշտական դպրոց, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 856 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես պտղատու և խաղողի այգիներ, համապատասխանաբար կազմելով 172 հա և 137 հա։ Վարելահողերը զբաղեցնում են մոտ  178 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Արդյունաբերության ոլորտում զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը։ Գյուղում կա Գինու կոմբինատ։

## Տես նաև
* Նորաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1873 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Մոզեր

մինի|Tabanus ցեղի մոզ
**Մոզեր** (կամ` **ձիաճանճեր**), կարճաբեղիկ երկթևանիների ենթակարգի արյունածուծ միջատների ընտանիք, խոշոր ճանճեր, որոնց էգերը կենդանիների և մարդու արյունածուծ են։

## Բնութագիր և զարգացում
Թրթուրները զարգանում են խոնավ հողում, ճահիճներում, ջրում։ Մարմինը կարճ է(երկար.`7-30մմ),թևերը`լայն,ամուր։ Ունեն մեծ գլուխ, ֆասետային աչքեր։ Հասուն միջատների բեղիկները 3-հատվածանի են։ Թրթուրներն իլիկանման են, հիմնականում`գիշատիչ։ Հարսնյակավորվում են խոնավ հողում։ Կան ջրային,կիսաջրային, հողում ապրող տեսակներ։ Մոզերի խայթոցը շատ ցավոտ է։ Խայթոցները հյուծում են կենդանիներին և իջեցնում մթերատվությունը։ Տարածում են նաև վարակիչ հիվանդություններ (տուլարեմիա, սիբիրյան խոց ևն)։

*Իսկական մոզերը* կամ իշամեղուները (օրինակ՝ եզան մոզը) ունեն թափանցիկ թևեր, մոխրագույն են կամ գորշավուն։ Դրանց հաճախ սխալմամբ բոռ են անվանում։

*Անձրևամոզերի* (ոչ մեծ մոխրագույն ճանճեր) թևերը մոխրագույն են, մարմարանախշ, իսկ կանաչաչք՝ *ոսկեաչիկ մոզերի* թևերի վրա կան խոշոր սև բծեր։ Իսկական մոզերը և ոսկեաչիկները առավել աշխույժ են հատկապես շոգ ժամանակ, իսկ անձրևամոզերը՝ անձրևից առաջ։ Մոզերի խայթելուց պաշտպանվելու համար օգտագործում են վանող ցանցեր և քսուքներ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ հյուսիսային անտառային շրջաններում, տարածված են մոխրագույն, լայնաճակատ և ուշ ամառային մոզերը։ Զանգվածային թռիչքի օջախները ՀՀ անտառային շրջաններն են և Սևանի ավազանը։

## Տես նաև
* Մոծակներ

Կատեգորիա:Ճանճեր
Մոտոռոլլեր

upright=1.14|thumb|Մոտոռոլլեր
**Մոտոռոլլեր**, մոտոցիկլետի տարատեսակ։ Նախատեսված է հիմնականում քաղաքում երթևեկելու համար։

Մոտոռոլլերն ունի մի շարք առավելություններ մոտոցիկլետի նկատմամբ․ ավելի հարմար է նստելու համար, վարորդը և ուղևորը հանդիպակաց քամուց և ցայտերից պաշտպանված են ղեկից դեպի ներքև ու հետ գնացող վահանով, իսկ շարժիչից, փոխհաղորդակից, բաքից՝ ագուստներով։ Փոքր տրամագծի անիվների շնորհիվ մոտոռոլլերն ունի բարձր մանրևայնություն, սակայն գրունտային ճանապարհներին անցունակությունը փոքր է։ Շարժիչի հովացումն օդային է, հարկադրական (օդափոխիչի օգնությամբ), ինչը հնարավորություն է տալիս երթևեկել առանց շարժիչի գերտաքացման։

Կան նաև ապրանքատար մոտոռոլլերներ (բեռնատարողությունը՝ 250 կգ), եռանիվ մեքենաներ են՝ հետնամասում բաց, եզրավոր հարթակի տեսք ունեցող թափքով, միա կամ երկտեղ նստոցով։

Կատեգորիա:Փոխադրամիջոցներ
Կենդանիների շամպուն

մինի|Շունը լոգանքից հետո
**Կենդանիների շամպուն**, տնային կենդանիների վրա տարածված լվերի և մազակերների ոչնչացման համար նախատեսված շամպուն։ Մաքրում է կենդանիների մազածածկույթը աղտոտությունից, փոշուց և քրտնագեղձերի ու ճարպագեղձերի արտազատուկներից։ Կենդանիների շամպունը թունավոր է և հարկ է պահել սննդամթերքից հեռու, երեխաների և տնային կենդանիների համար անմատչելի տեղում։

Կատեգորիա:Հիգիենայի պարագաներ
Շերտավարագույր

192px x 155px|thumb|right|Տարբեր տեսակի շերտավարագույրներ
**Շերտավարագույր**, զուգահեռ դասավորված փայտե, մետաղե կամ պլաստմասսե թիթեղներից բաղկացած վարագույր։ Շերտավարագույրը լինում է շրջանակին անշարժ ամրացված թիթեղներով (փակոցափեղկեր) և առանց շրջանակի՝ քուղով կամ տրեզով ամրացված թիթեղներով։ Շերտավարագույր օգտագործում են լույսի հոսքը կարգավորելու, արևի ճառագայթներից, անձրևից և փոշուց պաշտպանվելու համար։

Օդափոխման անցքերի շերտավարագույրը (օրինակ՝ խոհանոցում կամ սանհանգույցում) ծառայում է օդափոխությունը կարգավորելու համար։

Կատեգորիա:Վարագույրներ
Նոր կյանք (Արարատի մարզ)

**Նոր Կյանք**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում Արարատի տարածաշրջանում,
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, Վեդի քաղաքից 8 կմ հարավ, մարզկենտրոնից` 8 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 850 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1946 թվականին Իրանից, Խոյ, Սալմաստ գավառների գյուղերից ներգաղթած հայերի կողմից։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմռան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -4°C աստիճան։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է +24-ից +26°C, իսկ առավելագույնը՝ +42°C է։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Նոր Կյանքի մշտական բնակչությունը կազմել է 2291, առկա բնակչությունը՝ 1906 մարդ։ Նոր Կյանքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 820 տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, գրադարան, բուժկետ, փոստի բաժանմունք։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, հիմնական զբաղմունքը՝ հողագործությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են 403 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 122 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ՝ համապատասխանաբար կազմելով 52 հա և 70 հա։ Գյուղում բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր, բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաներ։

Համայնքում 2010 թվականին ստեղծվել է «ԱՄՔՈՐ» կազմակերպության հովանավորությամբ գյուղատնտեսական կոոպերատիվը, որն իր մեջ ընդգրկել է 69 ֆերմերային տնտեսություն և շուրջ 55 հա հողատարածք։ Արդյունաբերություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նոր կյանք 
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նոր Կյուրին

**Նոր Կյուրին**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում Մասիսի տարածաշրջանում, Երևան-Արտաշատ մայրուղու վրա, մարզկենտրոնից` 22 կմ հեռավորության վրա։ Ընկած է Երևան քաղաքից հարավ-արևելք։

## Պատմություն
Համայնքը նախկինում եղել է Նոր Խարբերդի այգեպտղաբուծական սովխոզ, այնուհետև առանձնացել է որպես համայնք և անվանվել է Նոր Կյուրին` ի հիշատակ Արևմտյան Հայաստանի Կյուրին քաղաքի։

Գյուղը տեղադրված է Արարատյան դաշտում` ծովի մակարդակից 865 մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5°C: Ամառը տևական է` մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նոր Կյուրինի մշտական բնակչությունը կազմել է 865, առկա բնակչությունը՝ 861 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի այգեգործական թաղամաս 90.0 հա ընդհանուր մակերեսով, ունի 270 տնտեսություն, 1 դպրոց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 290 հա։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են մասամբ։ Համայնքի հողերը օգտագործվում են որպես վարելահողեր, պտղատու և խաղողի այգիներ, արոտավայրեր՝ համապատասխանաբար կազմելով 94 հա, 53 հա և 89 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ՝ լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Պտուղներից մշակում են ծիրանենի, դեղձենի։ Զբաղվում են նաև կաթնամսատու անասնապահությամբ։ Պահուստային հողերը նույնպես յուրացվում են որպես այգիներ, վարելահողեր։

## Ծանոթագրություններ

* Նոր Կյուրին 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ռատիցիդներ

thumb|Թունավորումից սատկած կրծող
**Ռատիցիդներ** (ռոդենտիցիդներ, զոոցիդներ), կրծողներին ոչնչացնելու քիմիական նյութեր։ Կենցաղային պայմաններում կրծողների դեմ պայքարելու համար թողարկվում է զոոկումարին։

Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Բիոցիդներ
Սիկատիվներ

**Սիկատիվներ**, լաքաներկային նյութերի՝ օլիֆի, յուղաներկի և ձիթալաքի չորացումն արագացնելու համար կիրառվող նյութեր։ Սիկատիվները լաքաներկային նյութերին են ավելացնում խիստ որոշակի քանակությամբ (ներկի կամ օլիֆի զանգվածի 2-3%-ից ոչ ավելի)։ Ձեթերի ու թթվածնի մասնակցությամբ ընթացող պոլիմերումն («չորացում») արագացնող կատալիզատորներ են, ըստ քիմիական կազմի կապարի, մանգանի, կոբալտի (երբեմն՝ ցիրկոնիումի և այլ մետաղների), ճարպաթթուների, բևեկնի, խեժաթթուների, նաֆթենաթթվի, էթիլհեքսանաթթվի աղեր են։ Հաճախ օգտագործվում են երկու և ավելի մետաղների կամ թթուների աղերի խառնուրդները։ Սիկատիվները լուծվում են ձեթերում և օրգանական լուծիչներում՝ տաքացնելիս։ Թողարկվում են փոշու, մածուկի կամ լուծույթի ձևով։

Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Պարույր Սևակ (գյուղ)

**Պարույր Սևակ**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում Արարատի տարածաշրջանի հարավ-արևելքում, Երասխ-Եղեգնաձոր ավտոմայրուղու վրա, մարզկենտրոնից` 43 կմ հեռավորության վրա։

Հիմնադրումից 7 տարի առաջ գյուղի մոտ է եղել Պարույր Սևակի մասնակցությամբ եղած վթարը, որի պատվին հուշարձան է դրվել:

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1978 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Սևակավան անվանումը։ Սկզբնական շրջանում հիմնադրվել է որպես այգեգործական տնտեսություն, ապա 1984 թվականին դրան կից բնակավայրը կոչվել է գյուղ և իր անվանումը ստացել ի պատիվ Պարույր Սևակի։

Գյուղն ընկած է Ուրծի լեռնաշղթայի մեղմաթեք լանջերին։ Ծովի մակարդակից տեղադրված է 1170 մ բարձրության վրա։ Սահմանամերձ է Նախիջևանի ինքնավար հանրապետությանը։

## Կլիման
Կլիման չոր, ցամաքային է։ Ձմեռը չափավոր ցուրտ է, ամառը` շոգ ու ցամաքային։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -4-ից -7&nbsp;°C, հուլիսյան միջինը՝ 23-ից 25&nbsp;°C։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումները կազմում են 350-500 մմ։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներն և չոր տափաստաններն են։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է ինտենսիվ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն

Ըստ 2005 թ-ի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքի բնակչությունը կազմում է 694 մարդ, որից 52% տղամարդիկ են, իսկ կանայք` 48%։ Մինչաշխատունակ տարիքի բնակչությունը կազմում է 25%, աշխատունակ տարիքի ներկայացուցիչները` 68%, հետաշխատունակները` 7%։

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 181 տնտեսություն, միջնակարգ դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի հողերը ոռոգվում են Արաքս գետի ջրերի պոմպակայաններով մղման արդյունքում։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 1885 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 800 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային և կերային կուլտուրաներ։ Արոտավայրերը զբաղեցնում են 945 հա։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։
Արդյունաբերություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

* Պարույր Սևակ 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1978 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Արտաշես Մամիջանյան

**Արտաշես Մկրտչի Մամիջանյան** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1960)։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

## Կենսագրություն
1938 թվականին ավարտել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, աշխատել նույն ինստիտուտի ճարտարապետության ամբիոնում, 1967 թվականից՝ քաղաքացիական և արդյունաբերական շենքերի ճարտարապետության ամբիոնի վարիչ, պրոբլեմային լաբորատորիայի գիտական ղեկավար (1960), պրոֆեսոր (1971)։

Մամիջանյանի գիտական աշխատանքները նվիրված են շինարարական տեխնիկայի և ճարտարապետական արվեստի փոխհարաբերության, ինդուստրիալ տնաշինության զարգացման հարցերին։ Կազմել է ՀՊՃՀ համալիրի գլխավոր հատակագիծը (1950)։

Մամիջանյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝
* Հաղթանակի կամուրջը (1943, ինժեներ՝ Սիմոն Հովնանյան)
* Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի գլխավոր (1955), գիտահետազոտական բաժնի (1960) և ռադիո-էլեկտրոնիկայի ֆակուլտետի (1976) մասնաշենքերը
* Մարզական համալիրի (1977)
* Կենտրոնական Բանկի (1983) մասնաշենքերը
* փորձնական բնակելի տներ (1963-1968)
* վարչական շենքեր նաև Աշտարակում և Ստեփանավանում

## Պատկերասրահ

Artashes Mamijanyan's Plaque.JPG|Արտաշես Մամիջանյանի հուշատակտակը Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի շենքի պատին
Կամուրջ «Հաղթանակի», ArmAg.JPG|Հաղթանակի կամուրջ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Մակլեր

**Մակլեր** (), միջնորդ, անձ կամ ֆիրմա, վերավաճառող։ Որպես կանոն` բրոքերը մասնագիտորեն միջնորդում է ապրանքների, արժեթղթերի, ծառայությունների, ապահովագրության առք ու վաճառքում, նպաստում է առքուվաճառքի գործարքների կնքմանը՝ գործընկերների միավորմամբ։ Բորսայական բրոքերները բորսայի անձնակազմի մի մասն են, գործարքներ են իրականացնում և գրանցում գնորդի և վաճառողի բրոքերների բանավոր համաձայնությունը գործարք կնքելու համար։ Որպես կանոն` բրոքերը վարձատրություն է ստանում գործարքի մեջ ներգրավված կողմերից յուրաքանչյուրից՝ այն չափով, որը կախված է գործարքի չափից։

## Ստուգաբանություն
«Բրոքեր» (գերմ.՝ Makler), 18-րդ դարի գերմանական փոխառություն է։ Ռուսերեն բառը հայտնվել է Պետրոս Մեծի դարաշրջանում։ 1917 թվականի հեղափոխությունից առաջ այդ բառը Ռուսաստանում բավականին տարածված էր, 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին նշվել է որպես մասնագիտություն։ Հետո այն երկար ժամանակ անհետացել է ակտիվ բառապաշարից և վերադարձոլ բոլորովին վերջերս՝ «վերածնունդ» ապրելով անգլերենի ազդեցության շնորհիվ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առևտուր
Ջրահովիտ

**Ջրահովիտ**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Արտաշատից 18 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Բնակիչների նախնիները Հայաստան են ներգաղթել Պարսկաստանի Մակու քաղաքից և նրա շրջակա գյուղերից։ Նախկինում ունեցել է Ճապաչալու, Ճեպեչելի, Ջաբաշալու, Ջաբաշիլի անվանումը։ Ջրահովիտ է վերանվանվել 1960 թվականին։

Գյուղը վերաբնակեցվել է 1950 թվականին Կոտայքի շրջանի Սոց գյուղից տեղափոխված բնակիչների կողմից։

Գյուղի մոտ է գտնվում Ջրահովիտի հնավայրը, որը վերաբերվում է մ.թ.ա 5-3 հազարամյակներին, ապա երկաթի հելենիզմի և ուշ միջնադարի ժամանակաշրջաններին։
Գյուղը տեղադրված է Արարատյան դաշտում, ծովի մակարդակից ունի 830 մ բարձրություն։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26 աստիճան, իսկ առավելագույնը՝ 42 աստիճան։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց, որոնք գտնվում են անմխիթար վիճակում և մանկապարտեզ՝ վերանորոգված ու կահավորված։

Բնակչությունը զբաղվում է բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Ջրահովիտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

*  Ջրահովիտ 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Մաքս և Ռեյնհարդ Մաննեսմաններ

**Մաքս** (1857-1915) և **Ռեյնհարդ** (1856-1922) **Մաննեսմաններ** եղբայրներ, գերմանացի ինժեներներ և ձեռնարկատերեր, անկար խողովակների արտադրության եղանակի գյուտարարներ։ 1855 թվականին հայտնագործել են կտրիչ գրտնակով, իսկ 1891 թվականին՝ նախագծել անկար խողովակների պատրաստման սղոցավոր հաստոնը։ 1890 թվականին, օգտագործելով իրենց արտոնագրերը, կազմակերպել են խողովակագլոցման արտադրության մեջ խոշորագույն «Մաննեսմանռյորեն վերկե» մետալուրգիական կոնցեռնը։ Գյուտեր են արել նաև տեխնիկայի այլ բնագավառներում (օրինակ, պողպատի ցեմենտում, խարտոցների արտադրություն)։

Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:1857 ծնունդներ
Կատեգորիա:1856 ծնունդներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:1922 մահեր
Հոնիա

**Հոնիա**, Յոնիա, Փոքր Ասիայի արևմտյան ծովափի միջին մասի (հյուսիսում Փոկեա և հարավում Միլեթ քաղաքների միջև) և Եգեյան ծովի հարակից կղզիների (Պսարա, Քիոս, Սամոս, Իկարիա, Պատմոս, Լեպսիա, Լերոս) հին հունական անվանումը։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի 2-րդ կեսին բնակեցրել են աքայացիները, մ.թ.ա. 11-9-րդ դարեր՝ հուն, այլ ցեղեր՝ հոնիացիները։ Հոնիայով էին անցնում Արևելքի և Արևմուտքի միջև առևտրի կարևոր ճանապարհները և իրականացվում մշակութային հաղորդակցությունը։ Տարանցիկ առևտուրը, արհեստների զարգացումը քաղաքներում նպաստեցին Հոնիայի տնտեսական և մշակութային ծաղկմանը (մինչև մ.թ.ա. 500-449 թվականների հույն-պարսկական պատերազմները)։ Հոնիայի քաղաքների Սմյուռնա (Զմյուռնիա, այժմ՝ Իզմիր), Փոկեա, Էրիթրե, Պրիենե, Կոլոփոն, Եփեսոս, Միլեթ և այլն] զարգացած մշակույթը խոշոր ազդեցություն է թողել Հին Հունաստանի մշակույթի վրա։ Մ.թ.ա. 8-6-րդ դարերում Հոնիայի քաղաքները ստեղծել են բազմաթիվ գաղութներ։ Հոնիայում առաջացել են հին հունական փիլիսոփայությունը (Անաքսիմանդրոս, Անաքսիմենես, Թալես) և պատմագրությունը (լոգոգրաֆներ, Հերոդոտոս)։ Մ.թ.ա. 6-րդ դարի կեսին Հոնիայի տարածքը նվաճել է Լիդիան, 546-թվականին՝ Կյուրոս II Մեծը, մ.թ.ա. 4-րդ դարում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, մ.թ.ա. 3-րդ դարում մտել է Սելևկյանների պետության կազմի մեջ, մ.թ.ա. 2-րդ դարում նվաճել է Հռոմը։ Մ.թ. 395 թվականից գտնվել է Բյուզանդիայի կազմում։ 14-15 դարերում նվաճել են օսմանյան թուրքերը։ 1913 թվականի Բուխարեստի հաշտության պայմանագրով Քիոս, Իկարիա, Սամոս և այլ կղզիները միացվել են Հունաստանին։ 1919 թվականին հուն, զորքերը թուրք, լծից ազատագրել են մայրցամաքային Հոնիան, սակայն 1922 թվականին հարկադրված թողել են այն. հույն և հայ բնակչությունը վտարվել է։ Մայրցամաքային Հոնիան այժմ մտնում է Թուրքիայի Իզմիր և Այդըն վիլայեթների մեջ։ Հոնիայի անունով հայերը հույների երկիրն անվանել են Հունաստան։

Կատեգորիա:Ասիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի պատմական շրջաններ
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Հոռնբլենդ

**Հոռնբլենդ**, եղջրախաբ,

# առավել տարածված ապար կազմող միներալ մոնոկլինային ամֆիբոլների խմբից (սովորական Հոռնբլենդ)։ Քիմիական կազմը՝ (Ca,Na,K) 2-3 (Mg, Fe^{2+},Fe^{3+},Al)_5 [(OH.F)_2 (Si, Al)_2  Si_6 O_{22}], հաստատուն չէ։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Առաջացնում է ձգված պրիզմատիկ և անկանոն հատիկներ, թելավոր ագրեգատներ։ Գույնը՝ կանաչ, սև, գորշ։ Կարծրությունը՝ 5-6, խտությունը՝ 3020-3450 կգ/մ³։ Սովորական հոռնբլենդը գրանիտոիդների, գաբբրոիդների և մետամորֆային ապարների բնորոշ միներալն է։ Հաճախ առաջանում է պիրոքսենի հաշվին։
# Կալցիումի ամֆիբոլների ենթախումբ, որը միավորում է սովորական հոռնբլենդը, էդենիտը, չերմակիտը, պարգասիտը և ֆերոհաստինգսիտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Երկաթի միներալներ
Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Անտոնիո Մասեո

**Անտոնիո Մասեո** (, ), Կուբայի ազգային-ագատագրական շարժման գործիչներից։ Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1868-1878 թվականներին Իսպանիայի դեմ անկախության պատերազմի ժամանակ մտել է Ազատագրական բանակի մեջ, 1878 թվականին ստացել գեներալ-մայորի աստիճան։ Պատերազմից հետո գտնվել է տարագրության մեջ Ամերիկայի տարբեր երկրներում՝ նախապատրաստելով նոր ապստամբություն Կուբայում։ 1895 թվականի ապրիլին վերադարձել է Կուբա և գլխավորել Օրիենտե նահանգի ապստամբական ուժերը, սեպտեմբերին դարձել է Ազատագրական բանակի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ։ Զոհվել է մարտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կուբացի հեղափոխականներ
Ալան Լլոյդ Հոջկին

**Ալան Լլոյդ Հոջկին** () ), անգլիացի ֆիզիոլոգ։

Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1948, 1970-1975 թթ.՝ նախագահ)։ Ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը (1936 թ.)։ 1938-1939 թթ. աշխատել է Մեծ Բրիտանիայի Ծովային կենսաբանական ասոցիացիայի լաբորատորիայում (1966-1976 թթ.՝ նույն ասոցիացիայի պրեզիդենտ), 1945 թվականից՝ Քեմբրիջի համալսարանում (1952 թվականից պրոֆեսոր)։ 1971 թվականից եղել է Լեսթերյան համալսարանի կանցլեր, 1959-1965 թթ.՝ Մեծ Բրիտանիայի Ազգային խորհրդի անդամ (բժշկական հետազոտությունների գծով)։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են նյարդային բջջի ֆիզիոլոգիայի, դրդման և արգելակման մեխանիզմների հարցերին։ Հոջկինը տեսականորեն և գործնականորեն ապացուցել է, որ կենսապոտենցիալների ծագումը պայմանավորված է բջջաթաղանթի՝ իոնների նկատմամբ ունեցած ընտրողական թափանցելիությամբ։ Հեղինակ է նյարդային ազդակի ծագման պրոցեսում իոնական գրադիենտների դերի մասին եղած հիմնական տեսությունների։ Արժանացել է նոբելյան մրցանակի (1963 թ., Ա. Ֆ. Հաքսլիի և Զ. Էքլսի հետ համատեղ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Ամիրան Մանդինյան

**Ամիրան Մանդենի Մանդինյան** (), հայ մանկավարժ, դերասան, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
1860-1869 թվականներին սովորել է Լազարյան ճեմարանում։ 1870-1900 թվականներին դասավանդել է Ներսիսյան, 1878-1879 թվականներին՝ Ալեքսանդրապոլի վիճակային դպրոցներում։ Պրոֆեսիոնալ բեմ է բարձրացել 1873 թվականին, Թիֆլիսում, Գիժ Մոզու (Սունդուկյանի «Քանդած օջախ») դերով։ 1879-1881 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի հայոց դերասանական մշտական խմբում, ապա, մինչև 1910 թվականը, մասնակցել պատահական ներկայացումների։ Մանդինյանը ռեալիստական ուղղության դերասան էր, կատակերգական և բնութագրային դերերի լավագույն կատարող։

Թարգմանել է Շեքսպիրի «Անսանձ կնոջ սանձահարումը», Շիլլերի «Սեր և խարդավանք», Մոլիերի «Դոն Ժուան» պիեսները։

## Դերեր
* Կակուլի (Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»)
* Ցուսով (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»)
* Պոլոնիուս (Շեքսպիրի «Համլետ»)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Իսահակ Մանասյան

**Իսահակ Մարկոսի Մանասյան** (), հայ խորհրդային զինվորական, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս (7.4.1940)։

Ավարտել է Գորկու Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմաքաղաքական ուսումնարանը (1942), Թբիլիսիի «Վիստրել» դասընթացները (1944)։ Որպես գնդացրային դասակի, ապա վաշտի հրամանատար, 1939-1940 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, Լեհաստանի վրա լայնամասշտաբ հարձակմանը, խորհրդա-ֆիննական ռազմաճակատի գործողություններին։ Հերոսի կոչմանն արժանացել է խորհրդա-ֆիննական ռազմաճակատում իր վաշտով Կիրկ բարձունքը գրավելու և պահելու համար։ Հայրենական մեծ պատերազմի գործողությունների ժամանակ ծառայել է թիկունքում։ Զորացրվելուց (1946) հետո աշխատանքի է անցել Բաքվում։

1933 թվականին Իսակ Մանասյանը ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ընատանիքին օգնելու համար 1934 թվականին մեկնել է Բաքու, աշխատանքի է անցել որպես ատաղձագործի  աշակերտ և շուտով դարձել հմուտ աշխատող։ 1935 թվականին, զորակոչվել է բանակ, որպես հրազենային դասակի սպա։ Ավելի ուշ դարձել է վաշտի հրամանատար։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Մասնակցել է Ուկրաինայի ազատագրմանը և Լեհաստանի գրավմանը։ Նույն թվականի վերջին մասնակցել է խորհրդա-ֆիննական ռազմաճակատի գործողություններին (*«Ձմեռային պատերազմ»*)։ Մարտերը դժվար էին, Ֆինլանդիայի պաշտպանության համար հակառակորդը կատաղի դիմադրություն էր ցույց տալիս։ Մարտերից մեկի ժամանակ հերոսաբար զոհվել է ոմն գնդացրորդ Շաև, ում փոխարինելով, Մանասյանը ոչնչացրել է հակառակորդի երկու դիպուկահարների, իսկ մեկ զինվորի գերի վերցրել։ Կիրկ բարձունքի գրավման և այնտեղ հաստատվելու ժամանակ մարտական առաքելության կատարման համար ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով 1940 թվականի ապրիլի 7-ին Մանասյանին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

Ֆիննական պատերազմի հաղթական ավարտից հետո, նա ուղարկվեց  Գորկի  Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմաքաղաքական դպրոցը։ Ուսումնարանը ավարտելուց հետո նշանակվել է 105-րդ հետևակային գնդի մարտկոցի հանձնակատար, որտեղ ծառայել է մինչև 1942 թվականի փետրվարը։

1942 թվականի մայիսին և նոյեմբերին Բաքվի  N 12-88 հոսպիտալում աշխատել է որպես ղեկավար, իսկ 1943 թվականի հունիսին՝ Երևանի թիվ 372  հոսպիտալի քաղաքական գործերի պետի տեղակալ։ 1943 թվականի հուլիսին ուղարկվել է Թբիլիսի ուսումնասիրելու «Կրակոց» դասընթացներ։

1944 թվականին ավարտելուց հետո նշանակվել է 986-րդ գնդի 26-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատար, որտեղ ծառայել է մինչև 1946 թվականը։

1947 թվականին զորացրվել է, 1949-1962 թվականներին զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բոլշևիկներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Մարտունու շրջանում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Վարվառա Մասալիտինովա

**Վարվառա Օսիպովնա Մասալիտինովա** (, ), կինոյի և թատրոնի ռուս խորհրդային դերասանուհի, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1933)։

Դերասան Նիկոլայ Մասալիտինովի քույրն է։

## Կենսագրություն
1901 թվականին ավարտել է Մոսկվայի թատերական ուսումնարանին կից դրամատիկական դասընթացները և ընդունվել Փոքր թատրոն։ 1919-1920 թվականներին եղել է Պետական ցուցադրական թատրոնի դերասանուհի։ 1922 թվականին վերադարձել է Փոքր թատրոն, խաղացել իր լավագույն դերերը՝ Խլյոսաովա (Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս»), Դեմիդենա (Լեոնովի «Արշավանք»), Կուկուշկինա (Ա. Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»)։ 1918 թվականից նկարահանվել է կինոյում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1941)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ