Իբն Մուկլա

**Աբու Ալի Մուհամմադ իբն Ալի իբն Մուկլա** (; ), հիմնականում հայտնի է որպես **Իբն Մուկլա**, Աբբասյան խալիֆայության պաշտոնյա, որը բարձր պետական ​​պաշտոններ է ստացել 10-րդ դարի սկզբին։ Իր կարիերայի գագաթնակետին է հասել երեք անգամ՝ Բաղդադի վեզիրի պաշտոնը ստանձնելով՝ 928–930, 932–933 և 934–936 թվականներին։ Չկարողանալով հաջողությամբ դիմակայել տարածաշրջանային էմիրների աճող հզորությանը՝ նա իր պաշտոնը զիջել է առաջին ամիրայից ամիրային՝ Իբն Ռաիքին, և մահացել է բանտում: Նա նաև հայտնի է դարձել որպես գեղագիր՝ հեղինակելով *ալ-խաթթ ալ-մանսուբը* () և *խաթթ աթ-թուլութը* ()։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք և կարիերա
Իբն Մուկլան ծնվել է Աբբասյան խալիֆայության մայրաքաղաք Բաղդադում, 272 թվականին (մ.թ. 885/6)։ Հանրային ծառայությունում նա կարիերան սկսվել է որպես հարկահավաք։ Կենտրոնական կառավարությունում նա բարձր պաշտոն է զբաղեցրել 908 թվականին՝ հզոր վեզիր Աբու-լ-Հասան Ալի իբն ալ-Ֆուրատի հովանու ներքո, ով էլ նրան նշանակել է պաշտոնական նամակների փոխադրման պատասխանատու։ Հենց այս ժամանակ, խալիֆ Ալ-Մուքթադիրի (թագավորել է 908–932) անարդյունավետ կառավարման պայմաններում, քաղաքացիական բյուրոկրատիան հասել է իր հզորության գագաթնակետին Աբբասյան արքունիքում։ Այնուամենայնիվ, խալիֆայության հարստությունը վերականգնելու նախորդ թագավորությունների ձեռքբերումները փլուզվել են մշտական ​​ֆինանսական դժվարությունների պատճառով: Այս ընթացքում Բաղդադի քաղաքական ասպարեզը վերահսկվում էր Իբն ալ-Ֆուրատի և նրա խառնախմբի (Բանուլ-Ֆուրատի), նրա մրցակից Ալի իբն Իսա ալ-Ջարահի և նրա խառնախմբի (Բանուլ-Ջարահի) և ազդեցիկ ռազմական առաջնորդ Մունիս ալ-Խադիմի կողմից։ Չնայած Իբն Մուկլան ամուր կապեր է ունեցել Իբն ալ-Ֆուրատի հետ, որոնք վերահաստատվել էին Իբն ալ-Ֆուրատի երկրորդ պաշտոնավարման ժամանակ՝ 917–918 թվականներին, նա ի վերջո դուրս է եկել Իբն ալ-Ֆուրատի դեմ։ Իբն Մուկլայի հաջորդ առաջխաղացումը տեղի է ունեցել Ալի իբն Իսայի փաստացի վեզիրության ժամանակ 918-928 թվականներին, երբ նա ստանձնել է հանրային կալվածքների նշանակալի բաժինը (դիվանը)։

### Առաջին վեզիրություն
Սերտ հարաբերություններ հաստատելով ազդեցիկ սենեկապետ (*[[հեջուբ]]*) Նասրի հետ՝ Իբն Մուկլան կարողացել է պահել իր վեզիրի պաշտոնը Ալիի անկումից հետո 928 թվականին։ Այնուամենայնիվ, նրա պաշտոնավարումը բնութագրվում էր զգալի ներքին անկայունությամբ, ներառյալ 929 թվականին տեղի ունեցած կարճատև հեղաշրջումը Մունիսի գլխավորությամբ, ով գահընկեց է արել Ալ-Մուքթադիրին՝ հօգուտ իր եղբոր՝ Ալ-Քահիրի։ Չնայած հեղաշրջումը ի վերջո ձախողվել է, Մունիսը և նրա դաշնակից Ալի իբն Իսան վերահսկողություն են ձեռք բերել կառավարության վրա, որի արդյունքում էլ 930 թվականին Իբն Մուկլան պաշտոնանկ է արվել։

### Երկրորդ վեզիրությունը և Ալ-Քահիրի տապալումը

Իբն Մուկլան վերանշանակվել է որպես վեզիր Ալ-Քահիրի կողմից այն բանից հետո, երբ նա հաջորդել է Ալ-Մուքթադիրին՝ վերջինիս մահից հետո 932 թվականին: Իր իշխանությունը հաստատելու նոր խալիֆի ջանքերը հանդիպել են ինչպես Իբն Մուկլայի, այնպես էլ Մունիսի դիմադրությանը: Մունիսը սկսել է դավադրություն կազմակերպել Ալ-Քահիրի դեմ, սակայն ձերբակալվել և սպանվել է նախքան գործողությունների անցնելը, ինչի արդյունքում Իբն Մուկլան հեռացվել է պաշտոնից ընդամենը վեց ամիս պաշտոնավարելուց հետո։ Այնուհետև Իբն Մուկլան գլխավորել է մեկ այլ դավադրություն, և 934 թվականին Ալ-Քահիրը գերվել, կուրացել և գահընկեց է արվել Բաղդադի զորքերի կողմից, իսկ նրա եղբորորդին՝ Ալ-Ռադին ստանձնել է նրա պաշտոնը։

### Երրորդ վեզիրություն և անկում
Սկզբում ալ-Ռադին ուղարկել է Ալի իբն Իսային ևս մեկ անգամ ստանձնելու վեզիրությունը, սակայն վերջինս հրաժարվել է մեծ տարիքի պատճառով։ Իբն Մուկլան այնուհետև նշանակվել է իր պաշտոնավարման երրորդ ժամկետի համար։ Այնուամենայնիվ, գահակալության սկզբնական ամիսներին Մուհամմեդ իբն Յակուտը մնացել է արքունիքի ամենաազդեցիկ դեմքը մինչև իր պաշտոնավարման անկումը 935 թվականի ապրիլին։ Միայն դրանից հետո Իբն Մուկլան ամբողջությամբ ստանձնել է վարչակազմի վերահսկողությունը։

Այդ ժամանակ Խալիֆայության ամենամեծ վտանգը շրջանային կառավարիչների աճող ինքնավարությունն է եղել, որոնք օգուտ են քաղել Աբբասյան արքունիքի ներքին հակամարտություններից՝ ամրապնդելով իրենց վերահսկողությունը իրենց իսկ գավառների վրա, պահելով Բաղդադին հասանելիք հարկերը և ներսից հաշմանդամ դարձնելով կենտրոնական իշխանությանը։ Իբն Մուկլան փորձել է ռազմական ուժ կիրառելով վերահաստատել վերահսկողությունը հարևան գավառների վրա՝ առաջին հերթին թիրախավորելով Համդանիների կողմից վերահսկվող Ջազիրան: 935 թվականին նա սկսել է արշավանք և գրավել Համդանիների մայրաքաղաք Մոսուլը, բայց ստիպված է եղել վերադառնալ Բաղդադ։ 936-ին նա Վասիթի ապստամբ կառավարիչ Մուհամմեդ իբն Ռաիքի դեմ արշավելու ևս մեկ փորձ է ձեռնարկել, սակայն չի հաջողել նույնիսկ սկսել: Սաստկացող ֆինանսական ճգնաժամը լուծելու անկարողության հետ մեկտեղ, այս վերջնական աղետը հանգեցրել է Իբն Մուկլայի պաշտոնանկությանը և հետագա ձերբակալությանը։

Իբն Մուկլայի պաշտոնանկությունը նաև նշանակում է, որ Աբբասյան խալիֆաները վերջնական կորցրել են իրենց անկախությունը: Կարճ ժամանակ անց Իբն Ռաիկը նշանակվել է *[[ամիրայից ամիրա]]* («հրամանատարների հրամանատար») նորաստեղծ պաշտոնում, և այսպիսով, ձեռք բերելով ռազմական հիմք, դարձել է մնացած խալիֆայության փաստացի տիրակալը՝ խալիֆին զրկելով իրական իշխանությունից։ Իբն Ռաիկը բռնագրավել է Իբն Մուկլայի և նրա որդու ունեցվածքը: Ի պատասխան՝ Իբն Մուկլան սկսել է դավադրություն կազմակերպել *ամիրայից ամիրայի* դեմ: Այնուամենայնիվ, Իբն Ռաիկը բացահայտել է դավադրությունը, Իբն Մուկլային բանտարկել տվել և հրամայել նրա աջ ձեռքը կտրել։ Քիչ ժամանակ անց, երբ թուրք գեներալ Բաջկամի բանակը սկսել է շարժվել դեպի Բաղդադ՝ տապալելու Իբն Ռաիկին, Իբն Մուկլայի լեզուն կտրել են տվել։ Չնայած Բաջկամի հաղթանակին, Իբն Մուկլան մնացել է բանտում և մահացել 940 թվականի հուլիսի 20-ին։

## Գեղագրություն
Իբն Մուկլան հայտնի է եղել որպես գեղագիր և *թուլութ* ոճի հեղինակ։ Բացի *թուլութից*, նա մշակել է հինգ այլ գեղագրության ոճեր, այդ թվում *նասխը՝* կոկիկ ձեռագիր, որն ի վերջո փոխարինել է քուֆիին որպես սուրբ Ղուրանի արտագրման հիմնական գիր։ Նասխը հեշտ ընթեռնելի տառատեսակ է, որն օգտագործվում է մինչ օրս տպագրության մեջ։ Իբն Մուկլան մեծ հարգանք է վայելել ձեռագրերի ոլորտում, քանի որ նրա հմտությունը նույնքան բնական է եղել, որքան մեղուների՝ մեղրամոմի բջիջները վեցանկյուն ստեղծելու բնազդը։ Նա կամ նրա եղբայրները համարվել են *ալ-խաթթ ալ-մանսուբ* («համաչափ գիր») ոճի ստեղծողներ։ Այս ոճն էլ հետագայում կատարելագործել է 11-րդ դարի գեղագիր Իբն ալ-Բավուաբը։ «Խաթթ» տերմինը նշանակում է «գծանշում»՝ ցույց տալով, որ գեղագրությունը վերաբերում է տարածության ուրվագծմանը։ *Ալ-խաթթ ալ-մանսուբ* համակարգում տառերի ձևը հիմնված է երեք չափումների վրա՝ նուքթայի չափի, ալեֆի բարձրության և ալեֆի բարձրությանը հավասար տրամագծով շրջանի։

Իբն Մուկլայի բնօրինակ գործերից ոչ մեկը չի պահպանվել. նրա աշխատանքները հայտնի են միայն Իբն ալ*-*Նադիմի նման աղբյուրներով։

## Տես նաև
* Աբբասյան խալիֆայություն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:10-րդ դարի մարդիկ
Կատեգորիա:886 ծնունդներ
Կատեգորիա:940-ականների մահեր
Կատեգորիա:Աբբասյան խալիֆայություն
Կատեգորիա:Արաբներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանցի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իրաքի քաղաքական գործիչներ