Ազատության ծառ

**Ազատության ծառ** (1646–1775) հայտնի թեղու ծառ, որը կանգնած էր Բոստոնում (Մասաչուսեթս)՝ Բոստոն Քոմմոնի մոտ, Ամերիկյան հեղափոխությունից առաջ։ 1765 թվականին Բոստոնի հայրենասերները ծառի մոտ կազմակերպել են բրիտանական կառավարության դեմ առաջին անհնազանդության ակտը։ Ծառը դարձել է ամերիկյան գաղութների նկատմամբ Բրիտանիայի կառավարման դեմ աճող դիմադրության հավաքատեղի, և այն շրջապատող տարածքը հայտնի է դարձել որպես **Ազատության սրահ**։ Ազատության ծառը կտրվել է 1775 թվականի օգոստոսին Նաթանիել Քոֆին կրտսերի կամ Ջոբ Ուիլյամսի գլխավորած հավատարիմների կողմից։
մինի|Ազատության ծառը Բոստոնում, նկարազարդված 1825 թվականին

## Պատմություն
### Դրոշմանիշների մասին օրենքի դեմ բողոքի ցույցեր
1765 թվականին Բրիտանական խորհրդարանը ընդունեց «Դրոշմանիշների մասին» օրենքը, որը ուղղված էր Մեծ Բրիտանիայի ամերիկյան գաղութներին: Այն պահանջում էր, որ ամերիկյան գաղութներում բոլոր իրավական փաստաթղթերը, թույլտվությունները, առևտրային պայմանագրերը, թերթերը, թռուցիկները և խաղաքարտերը կրեն հարկային դրոշմանիշ: Օրենքը լայնորեն ընդունվեց գաղութներում, և Բոստոնում մի խումբ գործարարներ, որոնք իրենց անվանում էին «Հավատարիմ ինը», սկսեցին գաղտնի հանդիպել՝ դրա դեմ բողոքի մի շարք միջոցառումներ պլանավորելու համար:

1765 թվականի օգոստոսի 14-ին Բոստոնում Էսեքս և Օրանժ փողոցների անկյունում գտնվող մեծ էլնու ծառի տակ հավաքվեց ամբոխ՝ «Դրոշմանիշների մասին» օրենքի դեմ բողոքելու համար: Ծառից կախված էր Մասաչուսեթսի փոխնահանգապետ Էնդրյու Օլիվերի «A. O.» գրությամբ ծղոտով լցված խրտվիլակ: Դրա կողքին կախված էր կանաչ ներկված ներբանով կոշիկ: Այս երկրորդ խրտվիլակը ներկայացնում էր Գրենվիլի նախարարության երկու անդամների, որոնք համարվում էին «Դրոշմանիշների մասին» օրենքի պատասխանատուներ՝ Բյուտի կոմսը և Ջորջ Գրենվիլը: Կոշիկի ներսից վեր էր նայում մի փոքրիկ դև, որը ձեռքին պահում էր «Դրոշմանիշների մասին» օրենքի պատճենը և ցուցանակ, որի վրա գրված էր. «Ի՞նչն է ավելի մեծ ուրախություն  տեսել Նոր Անգլիան, թե ծառի վրա կախված դրոշմանիշի մարդը»: Սա թագի դեմ ուղղված առաջին հանրային դիմադրությունն էր և սկիզբ դրեց դիմադրությանը, որը 10 տարի անց հանգեցրեց Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմին։

Ծառը դարձավ ցուցարարների կենտրոնական հավաքատեղի, և այն շրջապատող տարածքը հայտնի դարձավ որպես Ազատության սրահ: Մոտակայքում տեղադրվեց ազատության ձող՝ դրոշով, որը կարող էր բարձրացվել ծառի վերևում՝ քաղաքացիներին հանդիպման հրավիրելու համար: Էբենեզեր Մակինտոշը կոշկակար էր, որը զբաղվում էր խրտվիլակների կախման և զայրացած ամբոխի առաջնորդման ձեռքի աշխատանքների մեծ մասով, և նա հայտնի դարձավ որպես «Ազատության ծառի գեներալ-կապիտան»։ Փոլ Ռիվերը Ազատության ծառը ներառել է իր փորագրության մեջ՝ «1765 թվականի տեսարան» վերնագրով։

Երբ 1766 թվականին «Դրոշմանիշների մասին» օրենքը չեղյալ հայտարարվեց, քաղաքացիներին հավաքեցին Ազատության ծառի մոտ՝ տոնելու համար։ Նրանք զարդարեցին ծառը դրոշներով ու ցողուններով, իսկ մթնշաղին ճյուղերից կախեցին տասնյակ լապտերներ։ Բունին ամրացված էր պղնձե ցուցանակ, որի վրա գրված էր. «Այս ծառը տնկվել է 1646 թվականին և կտրվել է Ազատության որդիների հրամանով, 1766 թվականի փետրվարի 14-ին»։ Շուտով այլ քաղաքների գաղութարարները սկսեցին անվանակոչել իրենց ազատության ծառերը՝ Նյուպորտից, Ռոդ Այլենդից մինչև Չարլսթոն, Հարավային Կարոլինա, և Ազատության ծառը դարձավ Ամերիկյան հեղափոխության հայտնի խորհրդանիշ։
մինի|«Գաղութարարները Ազատության ծառի տակ», Կասել «Անգլիայի պատկերազարդ պատմություն», 1865

### Այլ բողոքի ցույցեր
[մինի|[Ազատության որդիները Ջոն Մալքոլմին ձյութապատում և փետուրապատում են Ազատության ծառի տակ]]
Հավատարիմ ինն ի վերջո դարձավ Ազատության որդիների մի մասը։ Նրանք շարունակեցին օգտագործել Ազատության ծառը որպես բողոքի ցույցերի հավաքատեղի, ինչը 1781 թվականին հավատարիմ Պիտեր Օլիվերին դրդեց դառնությամբ գրել։Այս Ծառը կանգնած էր քաղաքում և օծվել էր որպես կուռք՝ ամբոխի համար, որպեսզի այն երկրպագվի։ Այն իրականում Ծառի փորձությունն էր, որտեղ նրանք, ապստամբներին ներկայացնում էին որպես պետական հանցագործներ, տարվում էին դատավարության կամ բերվում որպես քաղաքական ուղղափառության փորձություն։1768 թվականի «Ազատության ապստամբության» ժամանակ քաղաքացիները մաքսային հանձնակատարի նավակը նավահանգստից քարշ տվեցին մինչև «Ազատության ծառը»՝ բողոքելով Բոստոնի մաքսային ծառայության աշխատակիցների կողմից Ջոն Հանքոքի նավի գրավման դեմ: Հանձնակատարի նավակը դատապարտվեց կեղծ դատավարությանը և այրվեց Բոստոնի Քոմմոն հրապարակում: Երկու տարի անց ծառի կողքով անցավ Բոստոնի ջարդերի զոհերի թաղման երթը: Այն նաև «Թեյի մասին» օրենքի դեմ բողոքի ցույցերի վայր էր։ 1774 թվականին մաքսային պաշտոնիային և հավատարիմ լոյալիստ Ջոն Մալքոլմին մերկացրին մինչև գոտկատեղը, պատեցին ձյութով ու փետուրներով և ստիպեցին ծառի տակ հայտարարել իր հրաժարականի մասին: Հաջորդ տարի Թոմաս Փեյնը «Փենսիլվանիա Գազետ»-ում հրատարակեց մի ձոն Ազատության ծառին նվիրված:

Պատերազմին նախորդող տարիներին բրիտանացիները Ազատության ծառը դարձրին ծաղրի առարկա։ 29-րդ հետևակային գնդի զինվորները ձյութով և փետուրներով պատեցին Թոմաս Դիտսոն անունով մի գաղութարարի և ստիպեցին նրան քայլել ծառի առջևով՝ որպես պատիժ նրանցից մուշկետ գնելու փորձի համար

### Ծառահատում
1775 թվականի ապրիլին գաղութային ուժերը Բոստոնի պաշարման ժամանակ պատնեշեցին Բոստոնի պարանոցը, այդ թվում՝ Քոմմոնը և Ազատության ծառը։ Պարանոցում մնացին միայն բրիտանական զորքեր և մի փոքր թվով լոյալիստ վաճառականներ, իսկ օգոստոսի 28-31-ը ընկած ժամանակահատվածում    լոյալիստների մի խումբ՝ Նաթանիել Քոֆին Կրտսերի գլխավորությամբ: Կամ Ջոբ Ուիլյամսը կտրեց ծառը և օգտագործեց այն որպես վառելափայտ։ Այդ ընթացքում մեկ զինվոր զոհվեց։

1776 թվականին բրիտանացիների կողմից Բոստոնի տարհանումից հետո, քաղաք վերադարձող հայրենասերները տեղում կանգնեցրին ազատության սյուն։ Երկար տարիներ ծառի կոճղը տեղացի քաղաքացիների կողմից օգտագործվել է որպես հղման կետ, նման Բոստոնի քարին։ 1825 թվականին Բոստոն կատարած շրջագայության ժամանակ մարկիզ Դը Լաֆայետը հայտարարել է. «Աշխարհը երբեք չպետք է մոռանա այն վայրը, որտեղ մի ժամանակ կանգնած էր Ազատության ծառը, որն այդքան հայտնի է ձեր տարեգրքերում»։

## Հուշարձաններ
[մինի|Բոստոնի «[Լիբերթի Թրի» հրապարակում նոր բրոնզե հուշատախտակ է բացվել]]
1964 թվականի Նյու Յորքի համաշխարհային ցուցահանդեսում Ալբերտ Սուրմանի կողմից նախագծված ծառի քանդակը գլխավոր ցուցադրություններից մեկն էր Նոր Անգլիայի տաղավարում: Երբ 1972 թվականին բացվեց Լիբերթի Թրի առևտրի կենտրոնը, քանդակը տեղադրվեց կենտրոնական բակում:
մինի|Աքոլադե էլմը՝ նվիրված ամերիկյան էլմի ազատության ծառին, 2022
1966 թվականի հոկտեմբերին Բոստոն Հերալդը սկսեց հոդվածներ հրապարակել, որոնցում նշվում էր, որ «Ազատության ծառ» վայրի միակ հուշարձանը 1850-ական թվականներին Վաշինգտոն փողոցի 630 հասցեում գտնվող շենքի վրա տեղադրված կեղտոտ հուշատախտակն էր, որը գտնվում էր Էսեքսի և Վաշինգտոն փողոցների խաչմերուկից երեք հարկ վերև։ Լրագրող Ռոնալդ Քեսլերը պարզեց, որ հուշատախտակը ծածկված էր թռչունների կղանքով և ծածկված էր «Քեմփս» համբուրգերի ցուցանակով։ Տեղական ուղեցույցներում դրա մասին ոչինչ չէր նշվում։ Ուշադրություն հրավիրելու համար, թե որքան անհայտ էր դարձել վայրը, Քեսլերը հարցազրույց վերցրեց Վաշինգտոն փողոցի բարձրաքանդակի տակ գտնվող «Essex Delicatessen»-ի մատուցողուհիներից: Ոչ ոք չգիտեր, թե ինչ էր Ազատության ծառը: «Ազատության ծառը՞: Դա տապակած տավարի մսով սենդվիչ է՝ բերմուդյան սոխի մի կտորով, ռուսական սոուսով և կարտոֆիլի աղցանով», - ասաց մի մատուցողուհի, որը 20 տարի աշխատել էր հուշատախտակի տակ։ Քեսլերը համոզեց Մասաչուսեթսի նահանգապետ Ջոն Ա. Վոլպին այցելել այդ վայրը: Վոլպի լուսանկարը, որտեղ նա ուսումնասիրում էր հրշեջ մեքենայի սանդուղքից վերցված հուշատախտակը, հայտնվեց «Բոստոն Հերալդ» թերթի 1966 թվականի հոկտեմբերի 6-ի համարի առաջին էջում։

1974 թվականին հաստատվեց ֆինանսավորում Վաշինգտոնում և Էսեքսում գտնվող մի փոքրիկ այգու համար, որն այդ ժամանակ մարտական գոտի կոչվող տարածքի մի մասն էր կազմում։ Այնտեղ ծառեր տնկելու ծրագրերը ստիպված եղան չեղյալ համարվել, քանի որ կային չափազանց շատ ստորգետնյա կոմունալ ծառայություններ։ Բոստոնի վերակառուցման վարչությունը, ի վերջո, բարձրաքանդակի դիմացի մայթեզրին տեղադրեց փոքրիկ բրոնզե հուշատախտակ։ Հուշատախտակի վրա գրված էր՝ «ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ ՈՐԴԻՆԵՐ, 1766; ԵՐԿՐԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅՈՒՆԸ, 1776»։

2018 թվականի դեկտեմբերին քաղաքը բացեց «Ազատության ծառ» հրապարակը Բոյլսթոն փողոց 2 հասցեում՝ սկզբնական բարձրաքանդակի դիմաց։ Հրապարակում կան սեղաններ և աթոռներ, լանդշաֆտային ձևավորում, լուսավորություն, 1775 թվականին Ամերիկյան անկախության պատերազմի սկսվելուց առաջ կտրված ծառի հիշատակը հավերժացնող կնճի ծառ, ինչպես նաև քարե հուշարձան, որի վրա փորագրված է «Ազատության ծառի» պատմությունը։ «Ազատության ծառը դարձավ գաղութարարների հավաքատեղի, որոնք բողոքում էին 1765 թվականին Մեծ Բրիտանիայի կողմից պարտադրված դրոշմանիշների մասին օրենքի դեմ և դարձավ նրանց գործի կարևոր խորհրդանիշ», - ասվում է արձանագրության մեջ։ «Այս «Ազատության որդիները» սկսեցին պայքարը, որը հանգեցրեց Հեղափոխական պատերազմին և Ամերիկայի անկախությանը»։ Բոստոնի Հին Պետական Տան թանգարանում է պահվում Ազատության ծառի վերևում ծածանվող դրոշներից մեկը, ինչպես նաև ծառից կախված բնօրինակ լապտերներից մեկը 1766 թվականին Դրամական նամականիշերի մասին օրենքի չեղարկման տոնակատարության ժամանակ։

## Այլ ծառեր
[մինի|Ազատության ծառի հուշարձանը Մեյնութում, [Իռլանդիա, որը նվիրված է 1798 թվականի Իռլանդական ապստամբությանը, որը ոգեշնչված էր Ամերիկյան և Ֆրանսիական հեղափոխություններով]]
Շատ այլ քաղաքներ նշանակել են իրենց սեփական Ազատության ծառերը։ Դրանց մեծ մասը ժամանակի ընթացքում կորել է, չնայած Նյու Ջերսի նահանգի Ռանդոլֆ քաղաքում պնդում են, որ կա սպիտակ կաղնու Ազատության ծառ, որը թվագրվում է 1720 թվականին։ 400 տարեկան վարդակակաչը կանգնած էր Մերիլենդ նահանգի Աննապոլիսի Սուրբ Ջոն քոլեջի տարածքում մինչև 1999 թվականը, երբ այն ընկավ այն բանից հետո, երբ Ֆլոյդ փոթորիկը նրան անուղղելի վնաս հասցրեց։ Մասաչուսեթս նահանգի Ակտոն քաղաքում գտնվող Ազատության ծառը էլմի ծառ էր, որը գոյատևեց մինչև մոտավորապես 1925 թվականը: Ակտոնի ուսանողները Խաղաղության ծառը տնկեցին 1915 թվականին՝ թխկի, որը մինչ օրս կանգուն է:

Arbres de la liberté «Ազատության ծառերը» Ֆրանսիական հեղափոխության խորհրդանիշ էին, առաջինը տնկվել է 1790 թվականին Վիեննա գյուղի քահանայի կողմից՝ ոգեշնչված Բոստոնի Ազատության ծառից: Ֆրանսիայում վերջին պահպանված ազատության ծղնին գտնվում է Ֆեյսելի Լա Մադլեն ծխական համայնքում՝ Լոտ դեպարտամենտում։ Ազատության ծառեր տնկվեցին նաև Բրյուսելի Թագավորական հրապարակում 1794 թվականի հուլիսի 9-ին՝ ֆրանսիական հեղափոխական ուժերի կողմից Ավստրիական Նիդեռլանդների օկուպացիայից հետո և նաև Ամստերդամի Դամ հրապարակում 1795 թվականի հունվարի 19-ին՝ Ֆրանսիական Հանրապետության և Բատավյան Հանրապետության միջև դաշինքի տոնակատարության առթիվ։

Ազատության ծառ տնկվեց նաև Հռոմի Պիացցա դելե Սկոլե հրապարակում 1798 թվականին՝ նշելու Հռոմեական գետտոյի օրինական վերացումը (որը, սակայն, վերականգնվեց պապական կառավարման վերսկսմամբ): Իտալիայում մնացած վերջին ազատության էլմը, որը տնկվել էր 1799 թվականին՝ նոր Պարթենոպյան Հանրապետության տոնակատարության համար, մինչև վերջերս կանգնած էր Կալաբրիայի Մոնտեպաոնեում: Ծառը լրջորեն վնասվել էր 2008 թվականի փոթորկի ժամանակ և փոխարինվել էր կլոնով։

### Թոմաս Ջեֆերսոն
Բացի իրական ծառերից՝ «Ազատության ծառ» տերմինը կապված է Թոմաս Ջեֆերսոնի կողմից Ուիլյամ Սթիվենս Սմիթին գրված 1787 թվականի նամակի մեջբերման հետ. «Ազատության ծառը պետք է ժամանակ առ ժամանակ թարմացվի հայրենասերների և բռնակալների արյունով»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "A View of the Year 1765" by Paul Revere (engraving)
*  (poem)
* 
* 

Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ