open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կամարի Տոնոյան

**Կամարի Հայկի Տոնոյան** (), հայ արձակագիր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ 1963 թվականից։

## Կենսագրություն
Կամարի Տոնոյանը ծնվել է 1931 թվականի հուլիսի 15-ին, Երևանում։ 1951-1954 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի տեխնիկումը։ Աշխատել է «Գրական թերթ»-ի խմբագրությունում որպես հրապարակախոսության բաժնի վարիչ։

## Ստեղծագործություններ
Տոնոյանի առաջին պատմվածքը՝ «Մայրամուտ ծննդյան գիշերվա լուսաբացից հետո», տպագրվել է 1956 թվականին, «Սովետական գրականություն» ամսագրում։ Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Անիծյալ անձրևը» (Մոսկվա, 1967) պատմվածքների ժողովածուն։

Տոնոյան բազմաթիվ պիեսներ  բեմադրվել են հայկական ռադիոթատրոնում և հեռուստաթատրոնում, այդ թվում՝ «Աշնանային գնացքում», «Զինվորը», «Վերջին գործուղումը», «Խոսակցություններ սիրո մասին», «Հին սալոնի ժամանակները» և այլն։ Հրատարակվել են նրա «Ամենալավ հեքիաթը Կարմիր Գլխարկի մասին» (1973), «Անտառի դստեր հեքիաթը» (1974), «Նիգուլը» (1974), «Անտառի բացատում» (1982), «Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ գալուստը» (2006) և այլ գրքեր։ Գրել է նաև մանուկների համար` «Ամենալավ հեքիաթը Կարմիր գլխարկի մասին», «Անտառի դստեր հեքիաթը» և այլն։ Տոնոյանի «Կյանքի ապտակը», «Անիծյալ անձրև», «Եվ կյանքը թվում է սխալ», «Նիգուլ» և այլ ժողովածուներ թարգմանվել և հրատարակվել են նաև ռուսերեն։

## Երկեր
* Կյանքի ապտակը, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 101 էջ։
* Անիծյալ անձրևը, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 247 էջ։
* ...Եվ կյանքը թվում է սխալ, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 124 էջ։
* Ժամացույցը, Երևան, «Հայաստան», 1965, 68 էջ։
* Ամենալավ հեքիաթը կարմիր գլխարկի մասին, Երևան, «Հայաստան», 1973, 12 էջ
* Անտառի դստեր հեքիաթը, Երևան, «Հայաստան, 1974։
* Նիգուլը, Երևան, «Հայաստան», 1974, 362 էջ։

## Մրցանակներ
* 2006 թվականին «Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ գալուստը» պիեսների ժողովածուի համար արժանացել է ՀԳՄ «Տարվա լավագույն դրամատիկական ստեղծագործության համար» մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կամարի Տոնոյան

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Ասատուր Փաշայան

**Ասատուր Ալեքսանդրի Փաշայան** (), հայ քիմիկոս, բնագիտության պատմաբան։ Քիմիական գիտությունների թեկնածու (1979):

Ալեքսանդր Փաշայանի որդին, Արարատ Փաշայանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Արարատ Փաշայանը ծնվել է 1944 թվականի նոյեմբերի 21-ին Դամասկոսում, հայ լեզվաբան-մանկավարժ, հասարակական գործիչ Ալեքսանդր Փաշայանի ընտանիքում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1966 թվականից աշխատել է ԵՊՀ-ում, ՀՀ ԳԱԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում, 1993 թվականից՝ ՀՀ կրության և գիտության նախարարության ԲՈւՀ-ում։

Աշխատանքները վերաբերում են ալիլային և պրոպարգիլային համակարգերի ուսումնասիրմանը, 19-րդ դարի հայկական քիմիայի պատմությանը, XV—XIX դարերի տիտղոսավոր հայերի կենսագրություններին, արցախցի Պըլը Պուղու կյանքին և գործին։

## Երկեր
* 19-րդ դարի քիմիան հայ բնագետների աշխատություններում, Երևան, 1992։ 
* Տիտղոսակիր հայեր։ XV-XIX դարեր, Երևան, 2001։ 
* Մխիթարյանների բնագիտական հրատարակությունները ԺԸ-ԺԹ դարերում, «Բազմավեպ», 2001, 1-4, էջ 333-351։
* Հայ մշակույթի վաղամեռիկ գործիչներ, Երևան, 2002։ 
* Թասդ բեր, ՎՄՎ Պրինտ, 2006։
* Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը», Երևան, ՎՄՎ-Պրինտ, 2014, 184 էջ։
* Սերգեյ Փարաջանով, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2018, 160 էջ։ ISBN 978-5-8084-2310-7:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժամանակի վկան/Ասատուր Փաշայան

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Պարույր Թևոսյան

**Պարույր Եղիշեի Թևոսյան** (, գրական անունը՝ Պարույր Պարնեցի), հայ առակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1970 թվականից։

## Կենսագրություն
Պարույր Թևոսյանը ծնվել է 1928 թվականի հունվարի 24-ին, ՀԽՍՀ Սպիտակի շրջանի Մեծ Պարնի գյուղում։ 1931 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս։ 1934 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի 83-րդ հայկական միջնակարգ դպրոցը, որտեղ սովորել է մինչև 8-րդ դասարանը։ 1942 թվականին փոխադրվել է Թբիլիսիի 40-րդ երեկոյան դպրոցը, որն ավարտելուց հետո զբաղվել է արհեստով։

## Երկեր
* Առակներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 43 էջ։
* Հին և նոր (առակներ), Երևան, «Հայաստան», 1966, 134 էջ։
* Հավատի կամուրջ, Երևան, «Սովետական գրող», 1978։
* Վարդ և փուշ, Թբիլիսի, «Մերանի», 1978։
*Աշնանային ծաղիկներ։ Երևան։ «Արևիկ», 1990։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ առակագիրներ
Բոթել (հյուրանոց)

**Բոթել**, նավ, որը ծառայում է որպես հյուրանոց կամ հոսթել։

Անունն առաջացել է անգլերեն „**bo**at” («նավակ») և „ho**tel**” («հյուրանոց») բառերի լեզվական խառնուրդից։

## Նկարագրություն
Բոթելները չափերով տարատեսակվում են փոքրից մեծի, կարող են հատուկ կառուցված լինել գիշերակացի և հանգստի համար կամ իրենցից ներկայացնեն վերասարքավորված ջրային նավակներ։ Նրանք կարող են լինել կամ մշտապես կառանված իրենց հատկացված տարածքում կամ տեղադրված գետնին՝ հարթակների վրա կամ սահմանված ժամանակահատվածում իրականացնեն ջրային տուրեր։ Բոթելներում կարող են անցկացվել տարբեր միջոցառումներ՝ փառատոններ, հարսանիքներ և այլն։

## Պատկերասրահ

Bellis Botel at Pickwick Landing, Hardin County, Tennessee.jpg|*«Բելիս Բոթել»* բոթելը Թենեսի գետի վրա, Հարդին շրջան
Botel Matylda 081.jpg|*«Մաթիլդա»* բոթելը Պրահայում
Botel Admirál 124.jpg|*«Ադմիրալ»* բոթելը Պրահայում
Zebra Botel.jpg|*«Զեբրա»* բոթելը Ամստերդամում
Amstel Botel, Amsterdam 01.jpg|*«Ամսթել Բոթել»* բոթելը Ամստերդամում


## Տես նաև
*Լողացող տուն
*Զբոսանավ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Կատեգորիա:Հյուրանոցներ
Կատեգորիա:Հյուրանոցների տեսակներ
Կատեգորիա:Հյուրատներ
Կատեգորիա:Հոսթելներ
Գեորգի Սաֆարով

**Գեորգի Սաֆարով** (), հեղափոխական, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ճարտարապետի հայ-լեհական ընտանիքում։ 1905 թվականին սոցիալ-դեմոկրատական խմբակների մասնակից է եղել։ 1908 ընդունվել է Ռուսական սոցիալ-դեմոկրատական աշխատանքային կուսակցության շարքերը։ 1910 թվականին արտագաղթել է՝ դառնալով Ցյուրիխում բոլշևիկների սեկցիայի քարտուղարը։ 1912 թվականի մայիսին վերադարձել է Պետերբուրգ։ Ձերբակալվել է։ Փախուստի է դիմել դեպի Ֆրանսիա։ 1916 թվականին երկրից վտարվել է հակապատերազմյան քարոզչություն իրականացնելու համար։ Այնուհետև հաստատվել է Շվեյցարիայում, որտեղից էլ Վ․ Լենինի և Գ․ Զինովևի հետ վերադարձել է Ռուսաստան։

1917 թվականի գարնանը աշխատել է «Պրավդա» թերթի խմբագրությունում, եղել է ՌՍԴԱԿ-ի Պետերբուրգյան հանձնաժողովի անդամ։
 
1918 թվականին Ուրալյան շրջանի ԽՄԿԿ-ի հանձնաժողովի նախագահության անդամ էր, «Ուրալյան աշխատավոր» թերթի խմբագիր։

«Պրավդա»-ի խմբագրակազմի անդամ է եղել։ Վիրավորվել է Լեոնտևյան նրբանցքի պայթյունի ժամանակ։

1918 թվականին, որպես Ուրալյան շրջանի ԽՄԿԿ-ի հանձնաժողովի անդամ՝ մասնակցել է արքայական ընտանիքի գնդակահարության որոշմանը։

1919 թվականին ԽՄԿԿ-ի 8-րդ համագումարում «ռազմական ընդդիմության» անդամ էր։

1919 թվականի նոյեմբերին գործուղման է մեկնել Թուրքեստանի ինքնավար ԽՍՀ։ 1920 թվականի ամռանից ԽՄԿԿ-ի Թուրքբյուրոյի կենտրոնական հանձնաժողովի անդամ է եղել։ 1921 թվականի մարտին ԽՄԿԿ 10-րդ համագումարում եղել է Ստալինի հարակից զեկուցողը՝ ազգային հարցի վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ազատազրկման վայրերում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:Կոմինտերնի գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ձախ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Ռուսաստանում
Ստեփանոս Ապարանցի

**Ստեփանոս Ապարանցի** (ինչպես նաև **Ստեփանոս Մոկացի**, հայ բանաստեղծ և 10-րդ դարի եկեղեցական գործիչ։

## Կյանք և ստեղծագործություն
Եղել է Մոկքի եպիսկոպոսը։ 970 թվականին սկսում է Ապարան գյուղի Սուրբ Խաչ վանական համալիրի (նաև Սուրբ Նշան) Ս. Ստեփանոս և Ս. Աստվածածին եկեղեցիների շինարարությունը։ Շինարարության համար ֆինանսական միջոցներ ստանալու նպատակով բյուզանդական կայսր Բարսեղ II-ը մի փոքր հող է ուղարկում վանքից, որը հայտնի էր իր հրաշագործ հատկություններով։ Ի պատասխան, Վասիլի կայսրը, բացի նյութական օգնությունից, նվիրում է Երուսաղեմից վանք և մասունքներ, այդ թվում՝ ոսկեզօծ պատյան, որտեղ պահվում էին Կույս Մարիամի հագուստի մասնիկներ, Կյանքի ծառը և Փշե պսակը։ Ստացված միջոցներով, բացի ծրագրվածից, Ստեփանոսը ևս երեք մատուռ է կառուցել։ Շինարարությունն ավարտելուց հետո նոր եկեղեցիների օծման ճոխ արարողություն է անցկացնում։ Արարողությանը ներկա Գրիգոր Նարեկացին հետագայում Ստեփանոսի խնդրանքով գրեց «Ապարանից խաչի պատմութիւն».

Գրել է եկեղեցական օրհներգեր, հայտնի է որպես «Սրբութիւն սրբոց» շարականի հեղինակ (983 թվական), գրված Բարսեղ II-ի նվիրատվությունների առիթով։ Զգալիորեն նպաստել է Անիի երաժշտա-բանաստեղծական արվեստի զարգացմանը։ «Սրբութիւն սրբոց»-ը գրված է ակրոստիքոսով, բաղկացած է 3 տնից՝ յուրաքանչյուրը 8 տող, տողատակի առաջին տառերը յուրաքանչյուր տողում կազմում են հեղինակի անունը՝ *Ստեփանոս*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Шаракан «Святыня святых», в  переводе

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Գյունտեր Դեմնիգ

thumb|right|alt=Pic of a stumbling stone in Berlin|<center>Գայթաքար Բեռլինում Մաքս Կալմանի հիշատակին: Գրված է
<br/>Այստեղ ապրել է
<br/>Մաքս Կալմանը
<br/>ծնված 1899 թվական
<br/>Փախել է Ֆրանսիա
<br/>Արտաքսվել է 1944-ի հունիսին
<br/>Սպանվել է Օսվենցիմում</center>
thumb|Գայթաքար Բելգիայում
thumb|thumbtime=12|Դեմնիգը Կոլոնում գայթաքար է տեղադրում, 2013 թվական
**Գյունտեր Դեմնիգ** (), գերմանացի նկարիչ։ Առավել հայտնի է իր հեղինակած հիշատակի նախագծի՝ գայթաքարի համար։ Նախագծի շրջանակներում գայթաքարեր են տեղադրվում նացիզմի զոհերի՝ հրեաների, համասեռամոլների, հաշմանդամների հիշատակին։ Գայթաքարերը տեղադրվում են Հոլոքոստի զոհերի ապրած հասցեներում՝ մայթերի վրա։ Սկիզբ առնելով Գերմանիայում՝ նախագիծը տարածվել է, և արդեն շուրջ 60.000 քար է տեղադրվել եվրոպական 21 երկրներում։

## Կենսագրություն
Գյունտեր Դեմնիգը մեծացել է Նաուեն ու Բեռլին քաղաքներում և ստացել է իր աբիտուրը 1967 թվականին։ Նույն տարում ընդունվում է Բեռլինի արվեստի համալսարան և սովորում պրոֆեսոր Հերբերտ Կաուֆմանի դասարանում։ 1969-1970 թվականներին համալսարանում ուսումնասիրում է նաև ինդուստրիալ արվեստ։ 1971 թվականին նա տեղափոխվում է Կասել քաղաքի գեղեցիկ արվեստների Կունստհոխշուլե քոլեջ՝ շարունակելով արվեստների ուսումնասիրությունը, և 1974 թվականին հանձնում իր առաջին պետական քննությունը։ Նույն տարում նա սկսում է նկարչություն  սովորել Կասելի համալսարանում՝ Հարի Կրամերի դասարանում։ Այնուհետև, երկու տարի շարունակ՝ 1977-1979 թվականներին, զբաղվում է պատմական հուշարձանների նախագծմամբ և կառուցմամբ։ 1980-1985 թվականներին Դեմնիգը Կասելի համալսարանի արվեստի ֆակուլտետի գիտամշակութային աշխատակից էր։ 1985 թվականին նա բացում է իր առաջին արվեստանոցը Կոլոնում և իրականացնում բազմաթիվ տեղական նախագծեր։ 1994 թվականից ի վեր մասնակցում է *IGNIS* մշակութային կենտրոնի նախագծերին։ Դեմնիգն առավելապես հայտնի է իր ստեղծած Գայթաքար նախաձեռնությամբ։ Գերմաներեն *«Stolpersteine»* բառացի նշանակում է «գայթակղության քար»։ Դեմնիգի գայթաքարերը փոքր, մայթի սալիկի չափերի արույրապատ քարեր են, որոնք որպես հիշատակ տեղադրվում են նացիզմի զոհերի ապրած կամ աշխատած հասցեներում՝ մայթերի վրա։ Զոհերին հարգանքի տուրք մատուցելուց զատ, գայթաքարերը նաև իրազեկում են հանրությանը նացիստական պատերազմական հանցագործությունների մասին։ 2017 թվականի հուլիսի տվյալներով՝ եվրոպական ավելի քան 20 երկրներում արդեն տեղադրվել է շուրջ 61.000 գայթաքար՝ դարձնելով նախագիծը աշխարհի ամենամեծ հիշատակի նախաձեռնությունը։

## Աշխատանքներ
*1980 - *Odor marks*, Կասել-Փարիզ
*1981 - *Blood spot*, Կասել-Լոնդոն
*1988 - Ճանապարհորդություն Արևմտյան Բեռլին
*1993 - Սկսում է*[[Գայթաքար]]* նախագիծը։
*1997 - Առաջին երկու գայթաքարերը տեղադրվում են ավստրիական հոլոքոստի զոհերի հուշարձանի մոտ՝ Մաթիաս և Յոհան Նոբիսների հիշատակին, Զալցբուրգի Ս. Գրիգոր եկեղեցու պաշտոնական թույլտվությամբ
*2000 - Շարունակվում է գայթաքար նախագիծը՝ ընդգրկելով ավելի շատ երկրներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Stolpersteine website
* Demning résumé at IGNIS 

Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Ուռուցիկ երկրաչափություն

Մաթեմատիկայում **ուռուցիկ երկրաչափությունը** երկրաչափության այն ճյուղն է, որն ուսումնասիրում է ուռուցիկ բազմություններ , հիմնականում Էվկլիդյան տարածությունում։ Ուռուցիկ բազմությունները հիմնականում հանդիպում են հաշվողական երկրաչափությունում, ուռուցիկ անալիզում, դիսկրետ երկրաչափությունում, ֆունկցիոնալ անալիզում, թվերի երկրաչափությունում, ինտեգրալ երկրաչափությունում, գծային ծրագրման մեջ, հավանականությունների տեսությունում, խաղերի տեսությունում և այլ ճյուղերում։

## Դասակարգում
Ըստ Մաթեմատիկայի առարկաների դասակարգման, ուռուցիկ և դիսկրետ երկրաչափություն մաթեմատիկական  առարկան ներառում է 3 հիմնական ճյուղեր․

* Ընդհանուր ուռուցիկություն
* բազմանկյուն և բազմանիստ
* դիսկրետ երկրաչափություն

(Չնայած նշվածներից միայն 2-ն են ներառվում ուռուցիկ երկրաչափության մեջ)

Ընդհանուր ուռուցիկությունը բաժանվում է հետևյալ ենթախմբերի․

* Աքսիոմատիկ և ընդհանրացված ուռուցիկություն
* ուռուցիկ բազմություններ առանց չափային սահամանափակման
* ուռուցիկ բազմությունները տոպոլոգիական վեկտորական տարածությունում
* ուռուցիկ բազմություն երկչափ տարածությունում
* ուռուցիկ բազմություն եռաչափ տարածությունում
* ուռուցիկ բազմություն n-չափանի տարածությունում
* սահմանափակ չափանի Բանախյան տարածություն
* պատահական ուռուցիկ բազմություններ և ինտեգրալ երկրաչափություն 
* ուռուցիկ մարմինների ասիմպտոտիկ թեորեմ
* մոտարկում ուռուցիկ բազմություններով 
* ուռուցիկ բազմությունների տարատեսակներ
* Հելիակերպ թեորեմներ և երկրաչափական հատման տեսություն
* Կոմբինատոր ուռուցիկության այլ խնդիրներ
* երկարություն, մակերես, ծավալ
* միախառնված տարածություններ և հարակից թեմաներ
* անհավասարություններ և էքստրեմումի խնդիրներ
* ուռուցիկ ֆունկցիաներ և ուռուցիկ ծրագրեր
* մակերևույթային և հիպերբոլային ուռուցիկություն

Ուռուցիկ երկրաչափության եզրույթը օգտագործվում է նաև կոմբինատորիկայում, որպես անտիմատրոիդի այընտրանքային անուն, որը ուռուցիկ բազմության աբստրակտ մոդելներից մեկն է։

## Պատմական ակնարկ
Ուռուցիկ երկրաչափությունը համեմատաբար երիտասարդ մաթեմատիկական ճյուղ է։ Չնայած առաջին հիշատակումները եղել են Էվկլիդեսի և Արքիմեդի աշխատություններում։ Այն, որպես առանձին մաթեմատիկայի ճյուղ, ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջում ի շնորհիվ Հերման Բրունի և Հերման Մինկովսկու երկրչափ և եռաչափ տարածություններում։ Իրենց արդյունքների մեծ մասը ընդհանրացվել է ավելի բազմաչափ տարածությունների վրա, և 1934 թվականին Թոմմի Բոննեսենը և Վերնել ֆենչերն տվել են ուռուցիկ երկրաչափության համապարփակ հետազոտությունը Էվկլիդյան տարածությունում։ Հետագայում 20-րդ դարում ուռուցիկ երկրաչափության զարգացումը և իր հարակից ճյուղերի ընդհանրացումը ամփոփվել է  «Ուռուցիկ երկրաչափության ձեռնարկ»․աշխատությունում գրված Գրաբերի և Ուիլսսի կողմից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուռուցիկ երկրաչափություն
Գոռ Հովհաննիսյան

**Գոռ Սամվելի Հովհաննիսյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

## Կենսագրություն
Գոռ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1992 թվականի ապրիլի 8-ին Երևանում։ Ֆուտբոլով զբաղվել սկսել է վեց տարեկանում «Փյունիկ» ակումբի դպրոցում։ Տասնմեկ տարեկանում տեղափոխվել է Մոսկվա։ Հանդես է եկել Մոսկվայի «Դինամո», «Խիմկի», «Մոսկվա» և «Ամկար» ակումբների երիտասարդական թիմերում։ Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2012 թվականին «Կալուգա» ակումբում, որի կազմում անցկացրել է ութ հանդիպում Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային լիգայի առաջնությունում։ 2012 թվականի ամռանն Անդրեյ Տիխոնովի հրավերով տեղափոխվել է Ռուսաստանի սիրողական ակումբների առաջնության «Սպարտա» (Շչյոլկովո) ակումբ։ 2013 թվականի հուլիսին պայմանագիր է կնքել «Կոլոմնա» ակումբի հետ, սակայն թիմի կազմում անցկացրել է ընդամենը երկու խաղ։ Նույն թվականի օգոստոսի 2-ին տեղափոխվել է հայկական «Բանանց»։ Հայաստանի առաջնությունում իր նորամուտը կատարել է օգոստոսի 17-ին՝ «Ուլիս» ակումբի դեմ խաղում։ Նույն թվականի ամռանը ակումբի այլ խաղացողների հետ միասին տեղափոխվել է «Ուլիս»։ Քսաներեք տարեկանում ստացել է սխալ ախտորոշում՝ աճուկային ջլի լիակատար պատռվածք 9 սմ։

## Ձեռքբերումներ
 **«Բանանց»**
* 15px Հայաստանի չեմպիոն – 2013/14
 **«Սպարտա» (Շչյոլկովո)**
* Սիրողական թիմերի միջև Ռուսաստանի գավաթի խաղարկության հաղթող – 2012

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Ֆուտբոլիստի էջը «Սպարտա» ակումբի կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը Sports.ru կայքում

Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալ (տվյալների էջ)

Ներքևում բերված է ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալների հարաբերական մեծությունները վոլտերով ստանդարտ ջրածնային էլեկտրոդի նկատմամբ հետևյալ պայմաններում.

* 298,15K (25&nbsp;°C, 77&nbsp;°F) ջերմաստիճանում
*1մոլ/լ Էֆեկտիվ կոնցենտրացիայով յուրաքանչյուր ջրային լուծույթի, կամ ամալգամի (սնդիկի և այլ մետաղի համաձուլվածք) համար
* Յուրաքանչյուր գազային ռեագենտի բացարձակ պարցիալ ճնշումը 101,325 կՊա (1 մթն.,101,325  բար)։ Այս ճնշումն օգտագործվում է, որովհետև գրականության մեջ տվյալների մեծամասնությունը առաջվա պես բերված են 1 մթն. ճնշման համար, այլ ոչ թե ներկայիս ստանդարտի համար՝ 100կՊա

Չնայած կիսառեակցիաներից շատերը գրված են բազմաէլեկտրոնային անցումների համար, բայց աղյուսակում նշված պոտենցիալները նախատեսված են մեկ էլեկտրոնի անցման համար։ Բոլոր ռեակցիաները պետք է բաժանվեն էլեկտրոնի ստեխիոմետրիկ գործակցին, որպեսզի ստացվի ռեակցիայի ճշգրիտ հավասարում։

Պոտենցիալները պետք է բաժանել 0.059 հաստատունին, որպեսզի ստացվի *pe*° մեծությունը, որն անհրաժեշտ է Նեռնստի հավասարման մեջ և այլ թերմոդինամիկական հաշվարկների համար։

**Նշանակումներ**՝ (*s*) պինդ նյութ (*l*) հեղուկ, (*g*) գազ, (*aq*) ջրային  (լռելյայն բոլոր լիցքավորված մասնիկների համար), (*Hg*) ամալգամ, թավատառ՝ ջրի էլեկտրոլիզի հավասարում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*http://www.jesuitnola.org/upload/clark/Refs/red_pot.htm 
*https://web.archive.org/web/20150924015049/http://www.fptl.ru/biblioteka/spravo4niki/handbook-of-Chemistry-and-Physics.pdf
*http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/Hbase/tables/electpot.html#c1

Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Կատեգորիա:Ցանկեր:Քիմիա
Արտյոմ Վարդանյան

**Արտյոմ Վարդանյան** (), խորհրդային տնտեսական գործիչ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1963), Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1961)։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Վլադիկավկազի պոլիտեխնիկական տեխնիկումը, այնուհետև՝ 1933 թվականին՝ գունավոր մետաղների Հյուսիս-Կովկասյան ինստիտուտը։ 1931-1941 թվականներին ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել Հյուսիսային Օսիայի, Ուկրաինայի, Պերմի մարզի մի շարք արդյունաբերական ձեռնարկություններում։ 1939 թվականին անդամակցել է Կոմունիստական կուսակցությանը։

1941-1949 թվականներին աշխատել է գլխավոր մետաղագործ, գլխավոր ինժեներ, Չիմկենտի կապարի գործարանի տնօրեն։ 1949-1963 թվականներին զբաղեցրել է Ուստ-Կամենոգորսկի կապարի-ցինկի գործարանի տնօրենի պաշտոնը, ապա՝ Վլադիմիր Լենինի անվան Ուստ-Կամենոգորսկի կապարի-ցինկի կոմբինատի տնօրենի պաշտոնը։

1963-1966 թվականներին զբաղեցրել է Հարավ-Ղազախական ժողտընտխորհի նախագահի, Ղազախական ԽՍՀ ժողովրդական տնտեսության խորհրդին կից քիմիական արդյունաբերության գլխավոր վարչության պետի, Ղազախական ԽՍՀ գունավոր մետալուրգիայի նախարարի տեղակալի պաշտոնները։

1952 թվականից եղել է Ղազախական ԽՍՀ Կոմկուսի կենտկոմի անդամ։ Ընտրվել է 6-8 գումարումների ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 6-7 գումարումների Ղազախական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշանով, «Պատվո նշան» շքանշանով և ԽՍՀՄ մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արտյոմ Վարդանյան Կայք «Երկրի հերոսներ»։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Ալվիսի խոսքը

**Ալվիսի խոսքը** (), սկանդինավյան «Ավագ Էդդա» էպոսի առասպելներից մեկը, որն ամբողջությամբ պահպանվել է միայն *«Codex Regius 2365»* ձեռագրերում և հաջորդում է անմիջապես «Երգ Թրիմրի մասին» առասպելին։ «Ալվիսի խոսքը»https://www.voluspa.org/alvissmal.htm երգի ստեղծման ժամանակագրությունը կարելի է թվագրել մինչև 11-րդ դարը։

## Նկարագրություն
Թզուկներից ամենաիմաստունը համարվող Ալվիս (Alvíss՝ Ամենագետ) անունով մեկն ընդերքում գտնվող իր ապարանքից գալիս է քաջազուն աստված Թորի տուն և հզոր աստծու բացակայությամբ, հավանաբար նրա կնոջ՝ Սիֆի համաձայնությամբ, պատրաստվում է նշանվել նրանց դստեր հետ։ Հանկարծ արևելյան արշավից վերադառնում է Թորը և իր տան շեմին տեսնում է թզուկին, որը, նախօրոք խոստացված պայմանի համաձայն, իրեն հայտնում է նրա լուսապայծառ աղջկա հետ նշանադրվելու և իր հետ որպես հարս տանելու միտման մասին։ Թորը ոչ իրեն հատուկ որոշում է ընդունում։ Նա իր Մյոլնիր մուրճով հարցը լուծելու փոխարեն դիմում է խորամանկության և թզուկին առաջարկում է մի պայման, ըստ որի՝ խոստանում է իր ձյունաճերմակ աղջկա ձեռքը տալ Ալվիսին, եթե նա կարողանա պատասխանել իր առաջադրած բոլոր հարցերին։ Ինչպես «Վաֆթրուդնիրի խոսքը» առասպելում, իրար հաջորդում են հարցեր ու պատասխաններ, սակայն մի տարբերությամբ, որ այստեղ շեշտադրվում է ոչ թե առասպելաբանական բազմաբնույթ գիտելիքների իմացության ստուգումը, այլ ներկայացվում է համապատասխան բառերի հոմանիշների մի երկար շարան, որով բնորոշվում են Իգդրասիլ տիեզերական հացենու ինն աշխարհներում տեղի ունեցող երևույթները։ 
Թորի և Ալվիսի միջև տեղի ունեցող հետաքրքրաշարժ երկխոսությանը հետևելով՝ ընթերցողը հայտնվում է անվերջանալի թվացող մի խոսքաշարում, որին վերջ է տալիս բացվող արշալույսը՝ իր հետ բերելով դաժան հանգուցալուծումը․ արևի ճառագայթներից վախճանվում՝ քար է դառնում Ալվիսը, և աշխարհում պակասում է ևս մեկ բանիմաց ու իմաստուն թզուկ։

Ահա այսպես Թորը խուսափում է խոստումը խախտելուց և դստերն Ալվիսին կնության չտալու իր մտադրությունն իրագործում է՝ նրան ներքաշելով երկարաշունչ զրույցում, որով տարվելով Ալվիսը չի նկատում արևածագը` իր վերահաս մահը։

## Աղբյուրներ
* Ավագ Էդդա, Անտարես հրատարակչություն, Երևան 2018 թվական։ Թարգմանիչ՝ Հակոբ Սարգսյան։

Կատեգորիա:Սկանդինավյան դիցաբանություն
Կատեգորիա:Միջնադարյան գրականություն
Կատեգորիա:Իսլանդական գրականություն
When We All Fall Asleep, Where Do We Go?

**When We All Fall Asleep, Where Do We Go?** (, մեծատառերով), ամերիկացի երգչուհի Բիլլի Այլիշի դեբյուտային ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2019 թվականի մարտի 29-ին։ «You Should See Me in a Crown» և «When the Party's Over» երգերը թողարկվել են որպես ալբոմի առաջին երկու սինգլներ։ Երրորդ սինգլը՝ «Bury a Friend»-ը, թողարկվել է 2019 թվականի հունվարի 30-ին՝ ալբոմի նախնական տվյալների հետ միասին։ 2020 թվականի հունվարի 26-ին Գրեմմի մրցանակաբաշխության ժամանակ ալբոմը ճանաչվել է որպես «Լավագույն փոփ վոկալային ալբոմ» և «Տարվա ալբոմ»։

## Նախաարտադրություն
2018 թվականի մարտի 20-ին Այլիշը հաստատել է, որ աշխատում է ալբոմի վրա, որը թողարկվելու է տարվա վերջին։ 2018 թվականի հուլիսին BBC Radio 1-ին տված հարցազրույցում նա ասել է, որ ալբոմը թողարկվելու է 2019 թվականի սկզբին։ 2019 թվականի հունվարի 14-ին հայտարարվել է, որ Այլիշը կատարելագործում է ալբոմը։ Հունվարի 29-ին նա պաշտոնապես ներկայացրել է ալբոմի վերնագիրը և նրա շապիկը։ Դրա հետ մեկտեղ ներկայացվել է նաև «Bury a Friend» սինգլի թիզերը։

## Ներկայացում
Ալբոմը ներկայացնելու նպատակով Բիլլի Այլիշը ձեռնարկել է When We All Fall Asleep համաշխարհային շրջագայությունը, որը սկսվել է 2019 թվականի ապրիլի 13-ին և ավարտվել է նույն թվականի նոյեմբերի 17-ին։ Ալբոմին աջակցող երկրորդ` Where Do We Go? շրջագայությունը սկսվել է 2020 թվականի մարտի 9-ին և ավարտվելու է նույն թվականի սեպտեմբերի 7-ին։

## Երգացանկ

** Նշումներ **

* Բոլոր երգերի վերնագրերը գրված են փոքրատառերով։
* «Bury a Friend» երգում Այլիշին ձայնակցում է բրիտանացի ռեփեր Crooks-ը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբոմը imusic.am֊ում
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:2019 ալբոմներ
Կատեգորիա:Billboard 200 գլխավորած ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի ալբոմներ
Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր ալբոմներ
Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի պրոդյուսերավորած ալբոմներ
Սիսակյան

**Սիսակյան**, հայկական ազգանուն։ Կրճատ տարբերակն է Սիսոյան ազգանունը։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսեյ Նորայրի Սիսակյան (1944-2010), ֆիզիկոս-տեսաբան։
* Իոսիֆ Նորայրի Սիսակյան (1938-1995), ֆիզիկոս։
* Հմայակ Սոսի Սիսակյան (1969), սրտաբան։
* Նորայր Մարտիրոսի Սիսակյան (1907-1966), կենսաքիմիկոս, տիեզերական կենսաբանության հիմնադիրներից։
* Սոս Հմայակի Սիսակյան (1936-2014), բժիշկ-կենսաբան։

## Գրական հերոսներ
* *Վարդան Սիսակյան*, Ստաֆֆիի «Արմեն» պատմվածքի հերոսներից։
* *Սիսակյան (դատապարտյալ)*, Արամ Վարդանյանի «Մեղավոր հոգու շշունջը» վեպի հերոսներից։

## Տես նաև
* **Հովակիմ Սիսոյան**, Նաիրի Զարյանի «Պարոն Պետրոսն ու իր նախարարները» վեպի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Kellogg (ընկերություն)

**Kellogg ընկերություն** (հաճախ՝ **Kellogg’s**, ) (), ամերիկյան ընկերություն՝ հայտնի որպես արագ պատրաստման համար նախատեսված չոր նախաճաշեր և մթերքներ արտադրող։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է ԱՄՆ-ի Չիկագո քաղաքում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է Բաթլ Քրիկում 1906 թվականին Ուիլյամ Քեյթ Քելլոգի կողմից՝ *«Battle Creek Toasted Corn Flake Company»* անվան ներքո։ Ընկերությունն արտադրում էր չափազանց մեծ տարածում ունեցող *«Kellogg’s Toasted Corn Flakes»* (Քելլոգի եգիպտացորենի փաթիլներ) և 1922 թվականին անվանափոխվեց՝ դառնալով *«Kellogg Company»*:

## Սեփականատերեր և ղեկավարություն
Ընկերության խոշորագույն բաժնետերը *«W.K. Kellogg Foundation»* բարեգործական հիմնադրամն է (շուրջ 24 %): Ընկերության շուկայական կապիտալիզացիան 2007 թվականի փետրվարի 26-ի տվյալների համաձայն՝ կազմում է 19,96 միլիարդ դոլար։

Ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահը և ընկերության գլխավոր ղեկավարը Ջեյմս Ջեննեսն է (*James Jenness*):

## Գործունեություն
Ընկերությունը թողարկում է չոր նախաճաշեր (*corn flakes*, եգիպտացորենի փաթիլներ), կրեկերներ, տոստեր, վաֆլիներ, հացահատիկային մթերք՝ *Kellogg’s*, *Keebler*, *Cheez-I*t, *Murray*, *Austin*, *Famous Amos* և այլ ապրանքանշանների ներքո։ *Kellogg*-ի ձեռնարկությունները տեղակայված են աշխարհի 17 երկրներում, իսկ ընկերության թաղարկած արտադրանքը վաճառվում է աշխարհի ավելի քան 180 երկրներում։

Ընկերության աշխատակազմը 25 հազարից ավելի մարդ է կազմում։ 2006 թվականին շրջանառությունը կազմել է 10,9 միլիարդ դոլար (2005 թվականին կազմել է 10,52 միլիարդ դոլար), իսկ մաքուր եկամուտը կազմել է 1 միլիարդ դոլար։

### Kellogg-ը Ռուսաստանում
2008 թվականի հունվարի կեսին *Kellogg*-ը հայտարարեց Ռուսաստանում (Վորոնեժ) *United Bakers*-ի շահագործման մասին։ *United Bakers*-ը մասնագիտացված է  կրեկերների և չոր նախաճաշերի արտադրության ոլորտում։ Գործարքի արժեքը (առանց ընկերության պարտքը հաշվելու) գնահատվում է 80-150 միլիոն դոլար։

## Տես նաև
* Եգիպտացորենի փաթիլներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ընկերության պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1906 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Սերգեյ Ումառյան

**Սերգեյ Հովհաննեսի Հարությունյան** (, գրական անուն է դարձրել տոհմական **Ումառյան** ազգանունը), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, բժշկական ծառայության լեյտենանտ, կապիտան։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Ումառյանը ծնվել է 1920 թվականի մայիսի 21-ին, Լեռնաձոր գյուղում։ Ավարտել է Երևանի բժշկական ուսումնարանը և աշխատել հայրենի գյուղում։ 1941 թվականին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ և 1941-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Ծառայության ընթացքում նրան շնորհվել է բժշկական ծառայության լեյտենանտի կոչում։ Բելառուսական ռազմաճակատում 90-րդ հեծելազորային գնդի սանիտարական գումարտակում օգնել է հարյուրավոր վիրավորների։ Եղել է բժշկական ծառայության լեյտենանտ, սանիտարական գումարտակի հրամանատար, մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը, Նեմանի սառցահատի մարտական գործողությանը, Քյոնիգսբերգի գրավմանը, Լեհաստանի ազատագրման մարտերին։ Բեռլինի գրավումից հետո սանիտարական գումարտակի հրամանատար, կապիտան Ումառյանը զորացրվել և վերադարձել է հայրենիք։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան լեզուների և գրականության բաժինը։ 1952 թվականից աշխատել է «Հայաստան» (1976 թվականից՝ «Սովետական գրող») հրատարակչության գեղարվեստական գրականության խմբագրությունում՝ որպես ավագ խմբագիր։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է շքանշաններով ու մարտական մեդալներով։

## Ստեղծագործական ուղի
Ումառյանի թարգմանությամբ լույս են տեսել Ֆիրդուսու «Շահնամե», Օմար Խայամի քառյակները, արևելյան և «Ճապոնական հեքիաթներ»-ի ու գեղարվեստական ստեղծագործությունների ընտրանին։ «Անդոկ», «Ռուսա» պատմական վեպերի, «Սյունիքը դիցարան» և այլ աշխատությունների հեղինակ է։

## Երկեր
* Բալլադներ Լենինի մասին, Երևան, «Հայաստան», 1967, 75 էջ։
*Սարսափի ձայներ (վիպակ), Երևան, «Հայաստան», 1969, 96 էջ։
* Բաղաբերդ (վիպակ), Երևան, «Հայաստան», 1973, 180 էջ։
* Անդոկ (վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 268 էջ։
* Բաղաբերդ, Անդոկ (վեպեր), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 552 էջ։
* Սյունիքը դիցարան, Երևան, «Հայաստան», 1981, 122 էջ։
* Ռուսա։ Պատմավեպ, 1988։

## Թարգմանություններ

* Հաֆեզ, Լիրիկա, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 115 էջ։
* Ռուդաքի, Ժողովածու, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 168 էջ։
* Ճապոնական հեքիաթներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 142 էջ։
* Ֆիրդուսի, Սիավուշ (Շահնամեից), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 192 էջ։
* Ֆիրդուսի, Զալ և Ռուդաբե (պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 192 էջ։
* Ջամի Աբդուռահման, Լիրիկա (ժողովածուի մեջ մտնող քառյակները թարգմանել է Սերգեյ Ումառյանը), Երևան «Հայաստան», 1964, 100 էջ։
* Խաքանի, Քառյակներ, բանաստեղծություններ, Երևան, «Հայաստան», 1965, 72 էջ։
* Ֆիրդուսի, Ռոստամ և Սոհրաբ (պոեմ), Երևան, «Հայաստան», 1967, 180 էջ։
* Լիրիկական արևելք, Երևան, «Հայաստան», 1971, 156 էջ։
* Ֆիրդուսի, Շահնամե, Երևան, «Հայաստան», 1975, 528 էջ։

### Մամուլ
* Բաբա Թահեր. Քառյակներ։ Թարգմանեց Սերգեյ Ումառյանը։ «Գարուն»։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Աննիկ Շեֆրազյան

**Աննիկ Շեֆրազյան** (, ), թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության իրանահայ դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Աննիկ Շեֆրազյանը ծնվել է 1909 կամ 1910 թվականին, Սպահանի Նոր Ջուղա քաղաքում։ Արվեստագետ ազգականի խորհրդով՝ միացել է Նոր Ջուղայի թատերախմբին և Աբադանում շրջագայել նրանց հետ։ Նախքան 1964 թվականին Սամուել Խաչիկյանի *«The Stroke»*-ում խաղալը, տեղափոխվել է Թեհրան, որտեղ էլ ծանոթացել է Խաչիկյանի և Արամայիս Հովսեփյանի հետ և իր ուղին հարթել հայկական թատերախմբերում։ 1968 թվականին խաղացել է Խաչիկյանի *«The White Hell»*-ում, որին հաջորդել են դերեր հայտնի ռեժիսորների ֆիլմերում։ Նկարահանվել է *«The Coachman»* (Նոսրաթ Քարիմի, 1971), *«Prince Ehtejab»* (Բահման Ֆարմանարա, 1974), *«The Chess of the Wind»* (Մոհամմադրեզա Ասալնի, 1977), *«The Crow»* (Բահրամ Բայզայ, 1978) և *«Համուն»* (Դարիյուշ Մեհրջուի, 1990) ֆիլմերում։ 1988 թվականին Մաջիդ Քարիզադեի *«The Land of Dreams»* ֆիլմի համար «Լավագույն աջակցող դերասանուհի» անվանակարգում արժանացել է Կրիստալ Սիմորղի անվան մրցանակի։ Մահացել է 1996 թվականին, Քահրիզակի խնամքի տանը
:

## Ֆիլմագրություն

## Տես նաև
* Իրանահայերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Իրանահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Յանիս Բեհրակիս

**Յանիս Բեհրակիս** (, ), հույն ֆոտոլրագրող, Ռոյթերսի ավագ խմբագիր։

## Կենսագրություն
Յանիս Բեհրակիսը ծնվել է 1960 թվականին, Աթենքում, Հունաստան։ Լուսանկարչություն է սովորել Աթենքի Արվեստի և տեխնոլոգիական դպրոցում և բակալավրի աստիճան է ստացել Միդլսեքս համալսարանում։ Որպես լուսանկարիչ աշխատել է 1985-1986 թվականներին Աթենքում։ 1987 թվականին սկսել է աշխատել Ռոյթերս գործակալության հետ, 1988 թվականի վերջին մշտական աշխատանքի առաջարկ է ստացել գործակալության Աթենքի գրասենյակում։ Նրա առաջին արտասահմանյան գործուղումը Լիբիայում էր, 1989 թվականին։ Դրանից հետո նա վավերագրել է տարբեր իրադարձություններ, այդ թվում` Իրանում Ռուհոլլա Խոմեինիի թաղման արարողությունը, Արևելյան Եվրոպայում և Բալկաններում տեղի ունեցած փոփոխությունները, Խորվաթիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Չեչնիայի, Սիերա Լեոնեի, Սոմալիի, Աֆղանստանի, Լիբանանի պատերազմները, Իրաք-քուվեյթյան առաջին և երկրորդ պատերազմները, Արաբական գարունը Եգիպտոսում, Լիբիայում և Թունիսում, քաղաքացիական պատերազմը Ուկրաինայում, ՆԱՏՕյի կողմից Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության ռմբակոծությունը Քոբանեում, Սիրիա, հունական ֆինանսական ճգնաժամը և 2015 թվականի Եվրոպայի միգրացիոն ճգնաժամը։

Նա նաև երկար տարիներ լուսաբանել է Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությունը, երկրաշարժեր Քաշմիրում, Թուրքիայում, Հունաստանում, Իրանում և աշխարհում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններ։ Նաև լուսաբանել է 4 Ամառային օլիմպիական խաղեր, 1994 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ միջազգային սպորտային իրադարձություններ։ 2008-2009 թվականներին Ռոյթերսի հետ եղել է Երուսաղեմում։ 2010 թվականին վերադարձել է Հունաստան` լուսաբանելու երկրի ֆինանսական ճգնաժամը։

Մասնակցել է անհատական և խմբակային ցուցահանդեսների Աթենքում, Սալոնիկում, Լոնդոում, Էդինբուրգում, Նյու Յորքում, Հռոմում, Բարսելոնայում, Մադրիդում, Ֆրանսիայում և Դուբայում։

2000 թվականին Բեհրակիսը փրկվել է դարանից Սիեռա Լեոնեում, որտեղ ամերիկացի լրագրող Կուրթ Շորկն ու իսպանացի օպերատոր Միգել Գիլ Մորենո դե Մորան սպանվել են։ Նա և հարավաֆրիկացի օպերատոր Մարկ Չիշոլմը կարողացել են խուսափել հետապնդողներից։
2016 թվականին Ռոյթերսի թիմի կազմում նա արժանացել է Պուլիցերյան մրցանակի հրատապ նորությունների լուսանկարչության համար։

Բեհրակիսը մահացել է 58 տարեկան հասակում, 2019 թվականի մարտի 2-ին, Աթենքում։

## Մրցանակներ
* Որպես Ռոյթերսի լուսանկարչության բաժնի անդամ 2016 թվականին արժանացել է Պուլիցերյան մրցանակի
* Եվրոպայի նորությունների տարվա լուսանկարիչ, Եվրոպական Ֆուջի մրցանակ (1998, 2002 և 2003 թվականներ)
* Հունաստանի նորությունների տարվա լուսանկարիչ, յոթ անգամ արժանացել է Հունական Ֆուջի մրցանակի
* Արտածովյան մամուլի ակումբի լուսանկարչության մրցանակ (1999)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Յանիս Բեհրակիսը Reuters.com կայքում 
*Search of Yannis Behrakis's photos Reuters.com

Կատեգորիա:Հույն լրագրողներ
Կատեգորիա:Հույն արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ
Ալբերտ Նիկոլյան

**Ալբերտ Խաչատուրի Նիկոլյան** (), հայազգի խորհրդային բռնցքամարտիկ, ԽՍՀՄ առաջնության կրկնակի հաղթող (1979, 1981), Եվրոպայի չեմպիոն (1979), 1979 թվականին ծանր քաշայինների կարգում մասնակցել է աշխարհի գավաթի եզրափակիչին։ ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Ալբերտ Նիկոլյանը ծնվել է 1959 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Երևանում։ Բռնցքամարտով սկսել է զբաղվել 1971 թվականից՝ Կիմ 
Ենգոյանի ղեկավարությամբ։ Իր կարիերայի ամենահաջողակ տարին եղել է 1979 թվականը, երբ նա դարձավ ԽՍՀՄ ժողովուրդների 7-րդ ամառային խաղերի արծաթե մեդալակիր, նվաճեց Եվրոպայի չեմպիոնի տիտղոսը, հասավ աշխարհի գավաթի եզրափակիչ։ Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչում հաղթեց հարավսլավիացի բռնցքամարտիկ,  օլիմպիական խաղերի և աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր Տադիա Քաչարին։
 
1985 թվականին Ալբերտ Նիկոլյանը ավարտել է իր մարզական կարիերան։ Հետագայում նա զբաղվում է մարզչական աշխատանքով, 1996-2005 թվականներին եղել է Հայաստանի բռնցքամարտի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի օգնականը։ 2009 թվականից նա եղել է մրցավարական հանձնաժողովի նախագահ և Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիայի փոխնախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի չեմպիոններ
Հայկական հոսպիտալ

**Հայկական հոսպիտալ,** Կամենեց-Պոդոլսկ քաղաքի ամենահին բուժական հաստատությունը, գործել է 17-19-րդ դարերում։ Հոսպիտալի շենքը հայ համայնքի կողմից կառուցվել է 1614 թվականին։

## Պատմություն

Քաղաքի ամենահին բժշկական հաստատության պատմությունը կապված է քաղաքի հայ համայնքի գործունեության հետ։ Հայկական հոսպիտալը կառուցվել է 1614 թվականին։ Անտոնի Յուզեֆ Ռոլլեն նշել է, որ այն մեծապես տարբերվում էր տարածաշրջանի մյուս հոսպիտալներից, որոնցում հիվանդներն ու հաշմանդամները, ինչպես նաև տարեց զինվորները միայն ապաստան էին գտնում։ Հայ համայնքի հիվանդանոցը կատարել է հիվանդանոցի գործառույթները, ուր ընդունվել են տարբեր հիվանդություններով հիվանդները։ Բուժման մեջ ակտիվ դերակատարում ունեին հայ երիտասարդ կանայք, ովքեր գիտեին հայկական և արաբական բժշկության գաղտնիքները։ 11-16-րդ դարերում հայկական բժշկությունը եղել է Արևելքի առաջավոր բժշկության նվաճումների մակարդակի վրա, իսկ որոշ շրջաններում՝ ժամանակից առաջ (ֆիզիոլոգիա, պաթոլոգիա, կլինիկա, վարակի և կոնտրագնոզնոետնի հասկացությունը և այլն)։

Հոսպիտալը պահելու նպատակով քաղաքում հատուկ հարկ էր սահմանվել։ Յուրաքանչյուր հայ, ով զբաղվում է առևտրով, ապրանքներով քաղաք մուտք գործելիս կամ քաղաքից դուրս գալու ժամանակ վճարում էր 3 գրոշ, յուրաքանչյուր հայ մսագործ՝ 2-ական գրոշ՝ մեծ մորթված անասունով և մանր-մունր գրոշով, քաղաք տեղափոխվող յուրաքանչյուր վառելափայտից՝ հօգուտ հոսպիտալի, վերցվում էր պոլենայով.

Հայկական հոսպիտալը հիվանդների բուժման իր գործառույթն իրականացնում էր մոտ 200 տարի։ Հին քաղաքի հայկական թաղամասերից մեկի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են սղոցված ոսկորներ և վիրաբուժական պինցետ։ Այդ կապակցությամբ ենթադրություն է արվել այն մասին, որ հոսպիտալում իրականացվել են նաև որոշ վիրաբուժական վիրահատություններ։

## Ճարտարապետություն
Հայկական հիվանդանոցը 27 մետր երկարությամբ և 10 մետր լայնությամբ շենք է։ Հոսպիտալը կառուցվել է «*Г* » տառի տեսքով, որը հյուսիսային կողմից միացվել է պաշտպանական աշտարակին։ Հոսպիտալի բակում, կառույցի ողջ երկարությամբ, առաջին և երկրորդ հարկերի միջև, կառուցվել է փայտե պատկերասրահ՝ պատշգամբ։ Շինությունը քաղաքային աղմուկից որքան էլ մեկուսացված լիներ, միայն նրա հարավային կողմից մուտքի մոտ կար մինչև 3 մետր լայնությամբ մեծ դարպաս։ Հոսպիտալի շենքի արևմտյան պատն ամրացվել է երկու քարե կոնտրֆորսներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական մշակութային ժառանգություն Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Հայերը Կամենեց-Պոդոլսկում
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հայկական հուշարձաններ
Քրիստինե Մանգասարյան

**Քրիստինե Մանգասարյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, ԱԻԿ ֆուտբոլային ակումբի և Հայաստանի ֆուտբոլի կանանց հավաքականի կիսապաշտպան։ Առաջին հայ կին ֆուտբոլիստն է, որ պրոֆեսիոնալ պայմանագիր է կնքել եվրոպական ակումբի հետ։

## Կենսագրություն
Հայրը, հորեղբայրն ու եղբայրը պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստներ են։ Մարզիչը Հայաստանի մինչև 19 տարեկան աղջիկների հավաքականի մարզիչ Լիանա Հայրապետյանն է։ Քրիստինեն սկսել է ֆուտբոլ խաղալ 14 տարեկանից, հիմնականում հանդես է եկել որպես սիրողական։ Կարիերան սկսել է «Բանանց» ֆուտբոլային ակումբում։ 2012 թվականին Քրիստինեն տեղափոխվել է ռյազանյան «Ռյազան-ՎԴՎ» կանանց ակումբ, ակումբը նրան ձեռք է բերել մարզիչ Գառնիկ Ավալյանի անձնական կարգադրությամբ։ Քրիստինեն հանդես է եկել հիմնականում ակումբի երիտասարդական կազմում` աչքի ընկնելով մի քանի հանդիպումներում, 2012/2013 թվականների խաղաշրջանի մի մասը վարձավճարով անց է կացրել ազովյան «Դոնչանկա» ակումբում։ Խաղացել է նաև ուկրաինական «Յանտար-Բազիս» ակումբում, Ղազախստանում եղել է «Կոկշե» ակումբի խաղացող։ Հայաստանի հավաքականի կազմում խաղացել է մինչև 2012 թվականը՝ մինչև դրա լուծարումը։ 2009-2011 թվականներին հավաքականում անց է կացրել 10 խաղ՝ մեկ գնդակ խփելով աշխարհի առաջնության ընտրական փուլում Սլովենիայի դեմ խաղում։ Ընդհանուր առմամբ խաղացել է 15 խաղ և խփել է 2 գնդակ։ 2013/2014 թվականների խաղաշրջանի արդյունքներով դարձել է Հայաստանի լավագույն կին ֆուտբոլիստը։

2016 թվականի փետրվարի 15-ին Քրիստինեն Հայաստանի ֆուտբոլի պատմության մեջ առաջին անգամ պայմանագիր է կնքել շվեդական ԱԻԿ ֆուտբոլային ակումբի հետ. նա ընտրել է այս ակումբը, քանի որ Շվեդիայի հավաքականն ու Շվեդիայի առաջնությունը ուժեղագույնն է համարել Եվրոպայում։ 2016 թվականի մարտի 11-ին աչքի է ընկել «Կալմար» ակումբի դեմ խաղում՝ գոլ խփելով տուգանային հրապարակի սահմաններից դուրս։

Ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտելուց հետո Քրիստինեն սկսեց զբաղվել թեքբոլով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Մելիք Քոչարյան

**Մելիք Թադևոսի Քոչարյան** (), հայ դերասան, դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934 թ.-ից), ԽՄԿԿ անդամ (1944 թ.-ից), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Մելիք Թադևոսի Քոչարյանը ծնվել է 1911 թ. մայիսի 1-ին, Ալափարս գյուղում։ 1930 թ. ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1928 թ. խաղացել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնում, 1929-1941 թթ.-ին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։ 1941-1946 թթ.-ին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1950-1960 թթ.-ին աշխատել է Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում։

Քոչարյանի դրամաները բեմադրվել են. «Մեծ հաղթանակի ճանապարհը» (Երևան, 1932), «Չքավորը» (Երևան, 1932), «Վարդ և Նվարդ» (1933), «Կույր երաժիշտը» (Լենինական, 1937), «Կամո» (Երևան, 1941), «Բադալյանների ընտանիքը» (Ղափան, 1942), «Ջումշուդ Վարանդացի» (Երևան, 1942), «Ռաիսա Տարասովա» (Թբիլիսի, 1934), «Սամվել» (ըստ Րաֆֆու համանուն վեպի, բեմադրել են Հայաստանի մի շարք թատրոններ), «Հարազատ մարդիկ» (Երևան, 1947), «Վաղվա մեծ օրը», «Մերժված խաղաղություն» (Սերոբ Սարգսյանի հեղինակակցությամբ), «Հին հիվանդություն» (Երևան, 1949, գրել է Թաթիկ Սարյանի համար), «Ինչ որ ցանես-այն կհնձես», «Կործանում», «Կործանված սեր», «Մուսա լեռան քառասուն օրը (ըստ Ֆ. Վերֆելի համանուն վեպի), «Տունը նոր փողոցի վրա», «Խելագարված հարսնացուն», «Լուսաբերը Լուսավանում», «Ուստա Սեթոն չի սխալվում», «Առաջին որոտը» (Արտաշատ, 1969), «Կինը ուսադիրներով» (Վառնա, 1958):
Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը» վեպի հիման բրա գրած «Մուսա լեռան քառասուն օրը» դրաման (որ լույս է տեսել «Մուսա լեռան զավակները» վերնագրով), 1965 թ. արժանացել է Բեյրութի Թեքեյան մշակութային միության մրցանակին։ Այն 1965 թ. բեմադրվել է Բեյրութում, 1967 թ.՝ Սոֆիայում, 1969 թ.՝ Բուենոս Այրեսում (իսպաներեն թարգմանությամբ)։ Ուկրաիներեն լույս է տեսել Մելիք Քոչարյանի «Հարազատ մարդիկ» (Կիև, 1950) գիրքը։

Մահացել է 1992 թ. հոկտեմբերի 18-ին Երևանում։

## Երկեր
* Պիեսների ժողովածու (ժողովածուի մեջ տեղ է գտել Քոչարյանի «Մերժված խաղաղություն» դրաման, հեղինակակից Սերոբ Սարգսյան), Երևան, Կուլտլուսհրատ, 1951,186 էջ։
* Պիեսների ժողովածու, Երևան, Հայպետհրատ, 1956։
* Վանուշն ու Մանուշը, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 123 էջ։
* Մենք նոր պիտի ապրենք, Երևան, Հայպետհրատ, 1964։
* Մուսա լեռան զավակները, Բեյրութ, 1965, 104 էջ։
* Առաջին որոտը, Երևան, «Հայաստան», 1973։
* Փրկություն (պիես), Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 304 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հրանտ Բաբայան

**Հրանտ Գևորգի Բաբայան** (Բաբինյան, ), խորհրդահայ սպա, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս։

## Կենսագրություն
Հրանտ Բաբայանը ծնվել է 1921 թվականին ՀԽՍՀ Աբովյանի շրջանի Նոր Գյուղ գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզ)՝ գյուղացու բազմազավակ ընտանիքում։ Ազգությամբ հայ է։ 1939 թվականին միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է Երևանի հատուկ կապի մարմիններում։ Նույն տարում Կարմիր բանակի շարքերում մեկնել է սովորելու Վիշնևոլոցկի ռազմական հետևակային ուսումնարանում, որը հաջողությամբ ավարտել է 1941 թվականին և ստացել լեյտենանտի կոչում։

1941 թվականի հունիսից գտնվել է Հայրենական մեծ պատերազմի մարտի դաշտում գործող բանակում, մասնակցել բազմաթիվ մարտերի՝ ցուցաբերելով խիզախություն և հերոսություն։ Հրանտ Բաբայանը եղել է 1-ին բելառուսական ճակատի 33-րդ բանակի 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի 400-րդ հրաձգային վաշտի գումարտակի հրամանատար։ Անցել է Կովկասից Գերմանիա ուղին՝ դիվիզիայի կազմում ազատագրելով ավելի քան 900 բնակավայր։

1945 թվականի ապրիլին մայոր Բաբայանը մասնակցել է գերմանական Օդերի Ֆրանկֆուրտ քաղաքի գրոհին։ Նրա հմուտ ղեկավարության արդյունքում գումարտակը թշնամու ուժերը հետ է մղել քաղաքի հարավային դիրքերից։ Քաղաքի համար մղվող մարտում վիրավորվել է, բայց չի լքել մարտի դաշտը։ Ապրիլի 23-ին այլ ստորաբաժանումների հետ նրա գումարտակը առաջինների շարքում ներխուժել է քաղաք։

1946 թվականի մայիսի 15-ին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության հրամանով գերմանաֆաշիստական ուժերի դեմ մղած մարտերում հրամանատարների մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և ցուցաբերած խիզախության ու հերոսության համար մայոր Հրանտ Գևորգի Բաբայանին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում՝ Լենինի և № 8153 «Ոսկե աստղ» շքանշանների պարգևատրմամբ։

Պատերազմից հետո Բաբայանը շարունակել է զինվորական ծառայությունը։ 1947 թվականին փոխգնդապետի կոչումով զորացրվել է պահեստազոր։ Ապրել և աշխատել է Երևանում։ Մահացել է 1995 թվականին։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոսի «Ոսկե աստղ» շքանշան (15.05.1946)
* Լենինի շքանշան
* Կարմիր Դրոշի շքանշան (1944)
* Բոգդան Խմելնիցկու շքանշան (08.04.1945)
* Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան (1944)
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (1985)
* Կարմիր աստղի շքանշան (1943)
* Այլ շքանշաններ

## Տես նաև
* Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միության հերոսի կոչում ստացած հայերի ցանկ
* Հայրենական մեծ պատերազմ
* Ղրիմի օպերացիա
* 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер., 2005. — 202 с.: ISBN 99930-4-342-7
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Լվովի ավետարան

մինի|Լվովի ավետարան

**Լվովի ավետարան**, 12-րդ դարի կիլիկյան ձեռագիր։ Հայկական ավանդույթի համաձայն, Սկևրա վանքի անունով, որտեղ այն գրված էր, կոչվում է Սկևրի ավետարան։

## Պատմություն
Ավետարանը գրվել է Կիլիկյան թագավորությունում, Սկևրի վանքում (Լամբրոնից ոչ հեռու), որտեղ 12-րդ դարի վերջին ավարտվեց Կիլիկյան մանրանկարչական ոճի վերջնական ձևավորումը։ Ինչպես վկայում է ձեռագրի էջերի հուշագրությունը հայկական օրացույցի 647-րդ տարում (1198 թվականին հունվարի 31 - 1199 թվականին հունվարի 30-ը), գրող ու մանրանկարիչ Գրիգոր Մուլցեցին ավարտել է աշխատանքը։

1930 թվականին Ավետարանը նկարագրվել է Ներսես Ակինյանի կողմից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ այն պատկանում էր Լվովի հայկական համայնքին։ Արևմտյան Ուկրաինան ԽՍՀՄ-ին անդամակցելուց և Լվովի ու Արևմտյան Ուկրաինայի հայերի Լեհաստանում վերաբնակեցումից հետո, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբի հետ մեկտեղ, ձեռագի հետքերը անհետացել են։ 1993 թվականին Ավետարանը հայտնաբերվել և ցուցադրվել է Գնեզնոյում` դոկտոր Գյունտեր Պրինցինգի և նրա լեհ գործընկեր Ք. Իլսկիի կողմից։

Ձեռագրի հայտնաբերումից հետո, տարբեր երկրների մասնագետների մեծ խումբ է մասնակցել Մայնցեի Մ. Գուտենբերգի թանգարանում` Գ. Պրինցինգի և Ա. Շմիդթի ջանքերով կազմակերպված ձեռագրի վերականգնմանը և ուսումնասիրությանը։ Ըստ Լ. Ռ. Ազարյանի, Լվովի Ավետարանը, Վենետիկի Ավետրանի հետ մեկտեղ (1193 թվական), հանդիսանում է ամենակարևոր ձեռագրերից մեկը, որոնք ազդել են Կիլիկյան մանրանկարչության ձևավորման վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*http://www.umoloda.kiev.ua/number/1334/163/47043/ Євангеліє зі Скеври

Կատեգորիա:Հայկական մանրանկարչություն
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Աննա Կարապետյան (ֆուտբոլիստ)

**Աննա Կարապետյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (կառավարման հոգեբանության մագիստրոս) և Եվրոպական կրթական ակադեմիան (լեզվաբանության բակալավր)։ Առաջին ֆուտբոլային մարզիչը Մհեր Միքայելյանն է։ 2002-2012 թվականներին որպես դարպասապահ հանդես է եկել «Քոլեջ» թիմի կազմում։

Հայաստանի վեցակի չեմպիոն է, Հայաստանի գավաթի քառակի մրցանակակիր և 2006 թվականի Հայաստանի լավագույն կին ֆուտբոլիստ։ 2012-2013 մրցաշրջանում «Նեֆտեքիմիկ» թիմի կազմում հանդես է եկել Ուկրաինայի առաջնությունում, որտեղ արժանացել է Ուկրաինայի գավաթի և դարձել 2012-2013 առաջնության արծաթե մեդալակիր։ 2013-2015 թվականներին Ռուսաստանի առաջնությունում պաշտպանել է «Կուբանոչկաներ» թիմի դարպասը։

2014-2015 մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ ստացած ծնկահոդի վնասվածքի պատճառով բաց է թողել մրցաշրջանի զգալի մասը և մրցաշրջանի կեսին հեռացել թիմից՝ չնայած վնասվածքի վերականգնմանը։

2006-2013 թվականներին հանդես է եկել Հայաստանի հավաքականի կազմում։ 2011 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական մրցաշարի, Աբովյան քաղաքում կայացած միջազգային մրցաշարի և «Կուբանի գարուն» մրցաշարի մասնակից է։

Հետաքրքրվում է սպորտային պարերով և ֆիլմերով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Հայաստանի լճեր

Հայաստանի տարածքում կա շուրջ 100 փոքր լիճ, որոնց մի մասը չոր սեզոնի ժամանակ չորանում է։ Սևանա լիճը և Արփին մեծ նշանակություն ունեն չափերի և ազգային տնտեսական նշանակության տեսանկյունից։ Մնացած լճերը ունեն միայն տեղական նշանակություն։ Հայաստանում ամենամեծ լիճը Սևանն է, այնուհետև՝ Արփին, Սև լիճն և Ակնալիճը։ Հայաստանի լճերի ընդհանուր ջրային ռեսուրսները գնահատվում են 39,3 մլն մ³:

Հայաստանի լճերի մեջ կան ռեկորդակիրներ՝ Սևանը Կովկասի ամենամեծ լիճն է, ինչպես նաև երկրի ամենամեծ բարձրլեռնային քաղցրահամ լճերից մեկը։ Քաղցրահամ ջրի ռեսուրսներով զիջում է միայն Տիտիկակա լճին։

## Տեղագրություն ըստ մարզերի
Ստորև ներկայացված է Հայաստանի լճերի ցանկը՝ տարբեր տարածքներում։

### [[Շիրակի մարզ]]

### [[Լոռու մարզ]]


Պատկեր:Lori Plain, lake Attik.jpg|Էտտիկ լիճ
Պատկեր:Lake Stephanavan.jpg|Ստեփանավան լիճը՝ Լոռու մարզի հյուսիս-արևմուտքում


### [[Տավուշի մարզ]]


Պատկեր:Parz lich Парз лич.jpg|Պարզ լիճ
Պատկեր:Озеро Гошалич.jpeg|Գոշ լիճ


### [[Արագածոտնի մարզ]]


Պատկեր:Jezero Kari.jpg|Քարի լիճ


### [[Կոտայքի մարզ]]


Պատկեր:Lake Theghenyatc.jpg|Ծաղկունյաց լիճ
Պատկեր:Panorama Lake Aknalich aka Ghanigel.jpg|Ակնալիճ լիճ


### [[Գեղարքունիքի մարզ]]


Պատկեր:Lake Sevan.jpg|Սևան
Պատկեր:Lake Karmir.jpg|Կարմիր լիճ


### [[Արմավիրի մարզ]]


Պատկեր:Lake Metsamor.jpg|Այղր


### [[Արարատի մարզ]]

### [[Վայոց ձորի մարզ]]


Պատկեր:Lake Bardzruni.jpg|Բարձրունի


### [[Սյունիքի մարզ]]

## Տես նաև
* Հայաստանի Հանրապետության ջրագրություն
* Հայաստանի ջրամբարներ
* Հայաստանի գետերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լճերի ցանկեր
*
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան