Կորոնար իշեմիա

Կորոնար իշեմիան (միոկարդիալ իշեմիան կամ սրտային իշեմիան) բժշկական տերմին է, որը խոսում է կորոնար զարկերակներում անբավարար արյունահոսքի մասին։ Կորոնար իշեմիան կապված է սրտի հիվանդությունների, ինչպես նաև սրտամկանի ինֆարկտի հետ։

## Ախտանշաններ
Ախտանիշները, որոնք ունեն կարճ տևողություն խոսում են կորոնար իշեմիայի մասին, իսկ ավելի երկարատևները՝ սրտամկանի ինֆարկտի։ Կորոնար իշեմիայի ախտանիշները կարելի է դասակարգել որպես տիպիկ և ատիպիկ։

### Տիպիկ նշաններ
Կրծքավանդակի ցավը կորոնար իշեմիայի գլխավոր նշանն է։ Եթե կրծքավանդակի ցավն առաջանում է ֆիզիկական ակտիվության կամ սեռական հարաբերության ժամանակ և անցնում է հանգստից հետո, կարելի է ենթադրել իշեմիա կամ կրծքահեղձուկ (ստենոկարդիա)։ Որոշ հիվանդներ ցավը բնութագրում են այնպես, կարծես փիղը նստած է իրենց կրծքավանդակին։ Այլ տիպիկ ախտանիշներից են քրտնարտադրությունը՝ ձեռքերի քրտնած ափերը, կպչուն մաշկը, սրտխառնոցը կամ փսխումը, հևոցը։ Դեպի ձախ ձեռք ճառագայթող կրծքավանդակի ցավը նույնպես հանդիսանում է կորոնար իշեմիայի նշան։ Որոշ դեպքերում ցավը կարող է ուղղակիորեն ճառագայթել դեպի մեջք։

### Ատիպիկ նշաններ
Ատիպիկ նշանները կանանց, դիաբետիկների և տարեց մարդկանց մոտ հանդիպում են ավելի հաճախ, քան այլ անձանց։ Այս ախտանիշները ներառում են ստամոքսի ցավը, ընդհանուր թուլությունը, այրոցն ու անհանգստությունը։ Ախտանիշների բացակայությունը խոսում է համր իշեմիայի մասին։

### Կողմնակի էֆֆեկտներ
Կորոնար իշեմիան, չբուժելու պարագայում, կարող է հանգեցնել մի շարք բարդությունների, որոնցից են զարկերակային հիպերտենզիան և արյան մեջ խոլեստերինի բարձր մակարդակը։ Վերջիններս, ինչպես նաև կորոնար զարկերակների նեղացումը կարող են նպաստել սրտամկանի ինֆարկտի առաջացմանը։  Ոմանց մոտ կարող է դիտվել կրծքավանդակի տևական ցավ կամ ստենոկարդիա։ Սրտամկանի ինֆարկտը կարող է բերել առիթմիաների առաջացման, ինչպես նաև անուղղելի վնաս հասցնել սրտամկանին։ Չբուժելու դեպքում կորոնար իշեմիան կարող է հանգեցնել նաև ինսուլտի։

## Պատճառներ
Կորոնար զարկերակների հիվանդության պատճառը ճարպային ներառուկների նստեցումն է կորոնար զարկերակների պատերին, որի արդյունքում նեղանում են անոթները և խանգարվում է արյան հոսքը։ Այսպիսով սիրտը ստանում է անբավարար թթվածին և արյուն, որն էլ կարող է բերել սրտամկանի ինֆարկտի առաջացման։  Կորոնար զարկերակների այն հիվանդությունը, որը բերում է անոթների նեղացման և թթվածնի ու արյան անբավարար մատակարարման, կոչվում է աթերոսկլերոզ։ Աթերոսկլերոզը համարվում է  կորոնար իշեմիայի ամենատարածված պատճառը։ Կորոնար զարկերակների հիվանդությունը կարող է զարգանալ ժամանակի ընթացքում։

Որոշակի գործոններ, օրինակ ընտանեկան պատմությունը, մեծ դեր ունեն հիվանդության առաջացման հարցում։ Այլ գործոններից են ծխելը, բարձր զարկերակային ճնշումը, դիաբետը, ճարպակալումը, անշարժ կենսակերպը և խոլեստերինի բարձր մակարդակը։

## Ախտորոշում
Կորոնար իշեմիայի կասկածի դեպքում բժիշկը պետք է կատարի մի խումբ հետազոտություններ ախտորոշումը հաստատելու համար։ Այսօր ամենատարածված հետազոտություններն են էլեկտրասրտագրությունը, ծանրաբեռնվածության սթրես թեստը և կորոնար անգիոգրաֆիան։ Բժիշկը նաև պետք է հիվանդին հղի մի շարք հարցեր հիվանդության պատմությանը ծանոթանալու համար, ներառյալ  կրծքավանդակի ցավի կամ հևոցի  նախկին էպիզոդները, ինչպես նաև ախտանիշների տևողությունը, հաճախականությունը և դրանց վերացմանն ուղղված միջոցառումները։

### Էլեկտրոսրտագրություն
Էլեկտրասրտագրության (ԷՍԳ) ժամանակ հիվանդի ձեռքերին, ոտքերին և կրծքավանդակին տեղադրում են փոքրիկ էլեկտրոդներ, որոնք գրանցում են սրտամկանի առաջացրած ցանկացած առիթմիա։ Այս հետազոտությունն անցավ է, օգնում է հայտնաբերել սրտամկանի անբավարար արյունահոսքը և անցյալում եղած ցանկացած վնասում։

ԷՍԳ կարող է հայտնաբերել նաև ձախ փորոքի սրտամկանի պատի հաստացումը և էլեկտրական իմպուլսի փոխանցման ցանկացած խանգարում։

Այն արագ է և օգնում է բժշկին տեսնել սրտի կծկման հաճախությունը, սրտի առանցքը, P/PR-ը, QRS-ը, QT/QTcF-ը, P/QRS/T-ը և այլ ցուցանիշներ ։ 
### Ծանրաբեռնվածության սթրես թեստ
Սթրես թեստի նպատակը սրտամկանը ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության միջոցով սթրեսի ենթարկելն է։ Բժիշկը հիվանդին հանձնարարում է մի շարք վարժություններ սրտամկանի սթրեսի նկատմամբ տոլերանտությունը գնահատելու համար։

Այս թեստերը ԷՍԳ-ի միջոցով գնահատում են սրտամկանի առաջացրած էլեկտրական իմպուլսները ֆիզիկական վարժություն կատարելու ընթացքում։ Թեստի ժամանակ հիվանդն օգտվում է վազքուղուց կամ հեծանիվից։ Վազքուղու թեքությունը կամ հեծանվի դիմադրությունը անընդհատ մեծացնում են այնքան, մինչև հասնեն հիվանդի տարիքին և քաշին համապատասխան նպատակային սրտի կծկման հաճախականությանը։

Ծանրաբեռնվածության թեստը հիվանդի խցանված անոթների առկայության պարագայում կարող է ճշգրիտ չլինել։ Կանայք և երիտասարդները անգամ կորոնար իշեմիայի և կորոնար զարկերակների հիվանդության բացակայության դեպքում  կարող են ունենալ թեստի անոմալ արդյունքներ։

### Կորոնար անգիոգրաֆիա
Կորոնար անգիոգրաֆիան կատարվում է միայն եթե ԷՍԳ-ն կամ ծանրաբեռնվածության թեստը հայտնաբերել են կորոնար իշեմիայի կամ կորոնար զարկերակների հիվանդության նշաններ։

Այս հետազոտությունը շատ կարևոր է զարկերակի նեղացման ճիշտ հատվածը հայտնաբերելու, անգիոպլաստիկայի կամ շունտավորման անհրաժեշտությունը պարզելու համար։

Միջամտության ընթացքում բժիշկը կատարում է փոքր կտրվածք աճուկային (ազդրային) կամ դաստակային (ճաճանչային ) հատվածում և տեղադրում է կաթետր։ Կաթետրը վերջնամասում ունի փոքրիկ տեսախցիկ, որի միջոցով բժիշկը գտնում է զարկերակները։ Զարկերակները գտնելուց հետո վերջիններիս լուսանցքի մեջ ներարկվում է կոնտրաստ նյութ՝  նեղացումները տեսանելի դարձնելու համար։ Կոնրաստ նյութը կարելի է տեսնել հատուկ ռենտգեն սարքի միջոցով։ Հետազոտությունը տևում է մեկից երկու ժամ։

## Բուժում
Կորոնար իշեմիան բուժվում է, բայց չի ապաքինվում։ Կենսակերպի փոփոխությունը նշանակված բուժման հետ համատեղ կարող է կանխել անոթների հետագա նեղացումը և բարելավել հիվանդի ինքնազգացողությունը։

### Չծխել
Հետազոտություները պարզել են, որ ծխելը թողնելը իջեցնում է հոսպիտալիզացիայի ռիսկը հաջորդող երկու տարվա ընթացքում։ Ծխելը մեծացնում է զարկերակային գերճնշման առաջացման և արյան մեջ խոլեստերինի մակարդակի բարձրացման ռիսկը։ Ծխելը թողնելը կարող է իջեցնել զարկերակային ճնշումը և տրիգլիցերիդների մակարդակը։ Պասիվ ծխելը նույնպես  վնասակար է սրտամկանի համար։

### Առողջ սնունդ
Սննդակարգը  շատ կարևոր գործոն է կորոնար իշեմիայի և կորոնար զարկերակների հիվանդության առաջացման և կանխարգելման հարցում։ Սրտի համար առողջ սննդակարգը պետք է պարունակի քիչ քանակությամբ հագեցած ճարպեր և խոլեստերին, և մեծ քանակությամբ բարդ ածխաջրեր։ Բարդ ածխաջրերից են մրգերը, բանջարեղենը և բոլոր տեսակի հացահատիկները։ Նման սննդակարգի ընտրությունը կարող է իջեցնել սրտամկանի ինֆարկտի կամ ցանկացած այլ սրտային անբավարարության առաջացման ռիսկը։

Սրտի համար առողջ սննդակարգը ներառում է նաև նատրումի քիչ և կալիումի շատ քանակների օգտագործումը։ Կալիումի քիչ և նատրիումի շատ քանակները նպաստում են զարկերակային ճնշման բարձրացմանը։

### Ֆիզիկական ակտիվություն
Մեծացնելով ֆիզիկական ակտիվությունը կարելի է կառավարել մարմնի զանգվածը, իջեցնել զարկերակային ճնշումը և ազատվել սթրեսից։ Հիվանդությունների հսկման կենտրոնը խորհուրդ է տալիս կատարել 30 րոպե տևողությամբ ֆիզիկական վարժություններ օրական 1 անգամ։ Վերջիններս կարելի է փոխարինել օրական 3 անգամ հաճախականությամբ, 8-10 րոպե տևողությամբ վարժություններով։ Նմանատիպ մարզումները կարող են իջեցնել կորոնար իշեմիա կամ սրտի որևէ այլ հիվանդություն  ունենալու ռիսկը, եթե իրականացվեն չափավոր ինտենսիվությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրտային հիվանդություններ