open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պարտիզակ (հանդես)

**«Պարտիզակ»** - կիսամյա հանդես էր, բողոքականների Պարտիզակի գիշերօթիկ բարձրագույն վարժարանի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1909-1912 թթ., Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիրն էր Հ. Տեր-Մինասյանը։

## Ուղղվածություն
Անդրադարձել է համիդյան տիրապետության շրջանում հայ ժողովրդի արևմտյան հատվածի ճակատագրին, ներկայացրել ազգային-ազատագրական պայքարի դրվագներ։ Ջատագովել է ակտիվ և կազմակերպված պայքարի գաղափարը, հեղափոխական շարժումները դիտել որպես բնականոն երևույթ կեղեքման դեմ, քննադատել է դեպի ԱՄՆ արևմտահայության գաղթը։ Գրական-բանասիրական հարցերում պաշտպանել է ինքնուրույն, ազգային ռեալիստական գրականության զարգացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատակցել են հիմնականում վարժարանի սաներն ու ուսուցիչները։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Զվարթնոց (այլ կիրառումներ)

**Զվարթնոց**, կարող է վերաբերել՝
* Զվարթնոց - հայկական ճարտարապետական կոթող
* Զվարթնոց - Հայաստանի միջազգային օդանավակայան
* Զվարթնոց - կրոնական հանդես, հայ կաթողիկե Զմմառյան միաբանության հրատարակություն
Փյունիկ (այլ կիրառումներ)

**Փյունիկ** կարող է վերաբերել՝

*Փյունիկ - հին հունական դիցաբանության մեջ առասպելական թռչուն է։
*Փյունիկ - գրական, քաղաքական շաբաթական հանդես, լույս է տեսել Կահիրեում և Կոստանդնուպոլսում 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին։
*Փյունիկ - 1918-1920 թվականներին Բոստոնում լույս տեսնող ամսաթերթ էր։
*Փյունիկ - երկնքի հարավային կիսագնդի  համաստեղություն է։
*Փյունիկ - մարդկային ռեսուրսների զարգացման հիմնադրամ է Հայաստանում։ 
*Փյունիկ - Գյումրիում գտնվող հաշմանադամների միություն է։
*Փյունիկ - ֆուտբոլային ակումբ է Երևանից։
*Փյունիկ - գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում
*Փյունիկ - ֆուտբոլի համար նախատեսված մարզադաշտ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում
*Փյունիկ - քանդակ, գտնվում է Երևանի Կենտրոն համայնքում՝ Երգի պետական թատրոնի շենքի պատին, տեղադրվել է 1990 թվականին
Նաիրիտ

մինի|Նաիրիտ գործարան
**Նաիրիտ**, արհեստական կաուչուկ արտադրող գործարան Երևանում, հիմնվել է Խորհրդային Միությունում 1940 թվականին, և նախկին ԽՍՀՄ երկրների և ներքին շուկային մատակարարել է մոտ 34 տեսակի քիմիական արտադրանք։ Այժմ Նաիրիտն Անկախ պետությունների համագործակցության և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում քլորոպրենային կաուչուկների և լատեքսների միակ արտադրողն է։

## Պատմություն
Նաիրիտը կառուցելու որոշումը կայացվել է 1933 թվականի մայիսի10-ին Կոմկուսի քաղբյուրոյի կողմից՝ հավանություն տալով Սերգո Օրջոնիկիձեի առաջարկին նման գործարան կառուցել Երևանում։ Շահագործման է հանձնվել 1940 թվականին Խորհրդային Հայաստանում։ 1989 թվականին, գործարանը փակվել է բնապահպանական նկատառումներով։ Գործարանը մասամբ վերագործարկվել է 1992 և 1993 թվականներին։

2006 թվականի օգոստոսի 18-ին Ռայնովիլ Փրոփըրթի Լիմիթիդ միջազգային ընկերությունը 40 միլիոն դոլարով գնել է Նաիրիտ Գործարանի 90% բաժնետոմսերը։ Ընկերությունը հիմնվել է լեհական Սամեքս, ամերիկական Ինտերտեքս և ըստ մի աղբյուրի ռուսական Եվրոգազ, իսկ ըստ մի այլ աղբյուրի մի գերմանական ընկերության կողմից, հատուկ այս գործարքի համար։ Գործարանի բաժնետոմսերի մնացյալ 10%-ը պատկանում է ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարության։

2007 և 2008 թթ․ գործարանը կաուչուկի արտադրանքը համեմատած նախկին երեք տարվա հետ ավելացրել է 20.6%-ով։ 2008 թ․ նոյեմբեր 1-ի դրությամբ գործարանում աշխատում էր 2742 մարդ։ 2008 թ․ դեկտեմբերի 1-ին, Նաիրիտը աշխատանքը դադարեց ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով, և մոտ 1500 աշատողներ աշխատանքից ազատվեցին։

2013 թ. «Նաիրիտ» գործարանի աշխատակիցների խնդրով զբաղվում է ԿԱՄՔ քաղաքացիական շարժումը։ «Նաիրիտ» գործարանի վերագործարկման և աշխատակիցների աշխատավարձերին վերաբերվող որևէ պաշտոնական տեղեկատվություն չներկայացվեց, այդ իսկ պատճառով փետրվարի 12-ին ժամը 14:00-ին ԿԱՄՔ քաղաքացիական շարժումը կազմակերպեց ինքնաբուխ ցույց կառավարության շենքի դիմաց իսկ հետո նախագահականի դիմաց ինչից հետո վճարվեցին աշխատակիցների աշխատավարձերը։

## Վթարներ
### 2006 թվական
2006 թ․ սեպտեմբերի 23-ին Նաիրիտում տեղի է ունեցել պայթյուն։ Սեպտեմբերի 14-22-ին գործարանում տեղի էր ունեցել քլորոպրենի թորում։ Արդյունքում կուտակվել էին 6,1 մ³ անօգուտ քլորոպրեն և 143 մ³ քլորոպրենի օրգանական թափոն, որոնք հավաքվել և դրվել են վտանգավոր ոչ-սառեցված գոտում։

Գործարանի փորձագետները որոշում են թափոնների ամանները մնացորդների հետ խառնել և վառել։ Արդյունքում ստեղծվում է մի շատ պայթուցիչ նյութ։ Հետաքննությունը պարզում է, որ գործարանի սարքերում էլ մի շարք անհետևողականություններ են եղել։

Պայթյունի արդյունքում տուժեց 4 աշխատող, վնասվեց 7 ավտոմեքենա։ Ջրամատակարարման համակարգի վնասը կազմեց 6,5 միլիոն դրամ, իսկ Երևան-Մեղրու ճանապարհային հատվածի վնասվածքը՝ ևս 6,5 միլիոն դրամ։ Շրջակա միջավայրին հասցված վնասը 1,5 միլիոն դրամ էր։ Աղետի վայրում վնասվեցին նաև բնակելի տներ։

Գործարանի երեք աշխատողներ՝ Սմբատ Ղազարյանը, Հովհաննես Հովհաննիսյանը և Մերուժան Գրիգորյանը մեղավոր ճանաչվեցին պայթուցիկ նյութերի անվտանգության չափերի խախտման համար, ըստ 231 ՀՀ Քրեական Օրենքի 2-րդ մասի։

## Աղբյուրներ
 Նաիրիտցիները կհավաքվեն նախագահականի դիմաց 

Կատեգորիա:1940 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով (Հայաստան)

**Հայաստանի կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն** անկախ պետական մարմին է, որը կազմակերպում է Ազգային ժողովի և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները, հանրաքվեները, ինչպես նաև վերահսկողություն է իրականացնում դրանց օրինականության նկատմամբ։

Համաձայն 1991 թվականի օգոստոսին ընդունված «ՀՀ նախագահի ընտրությունների մասին» օրենքի Հայաստանի նախագահի ընտրությունների կազմակերպման և անցկացման համար կազմավորվում էին 3 մակարդակի ընտրական հանձնաժողովներ.
*Հայաստանի Նախագահի ընտրությունների կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով.
*Հայաստանի Նախագահի ընտրությունների շրջանային, քաղաքային ընտրական հանձնաժողովներ.
*Հայաստանի Նախագահի ընտրությունների տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներ։ 
2011 թ. հունիսից կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն ունի յոթ անդամ։ Նրանք նշանակվում են Հանրապետության Նախագահի կողմից՝ Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի, Հայաստանի վճռաբեկ դատարանի նախագահի, Հայաստանի փաստաբանների պալատի նախագահի առաջարկությամբ։ Հանձնաժողովի անդամները նշանակվում են 6 տարի ժամկետով, բացառությամբ ընտրական օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելուց հետո կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի առաջին կազմավորման և ԸՕ-ի 40-րդ հոդվածի 7-րդ մասով սահմանված դեպքի։

Հայաստանը բաժանված է 41 ընտրատարածքների, որոնցից 13-ը գտնվում են մայրաքաղաք Երևանում։

## Կառուցվածք
**ԿԸՀ նախագահ**
*Վահագն Հովակիմյան 
**ԿԸՀ նախագահի տեղակալ**
*Նունե Հովհաննիսյան 
**ԿԸՀ քարտուղար**
*Արմեն Սմբատյան

**ԿԸՀ անդամներ**

*
*Սիլվա Մարկոսյան
*Արուսյակ Տերչանյան
*Աննա Գրիգորյան
*Ժիրայր Կարապետյան

Մինչ Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի գործունեությունը կարգավորվում էր «ՀԽՍՀ ժողովրդական դեպուտատների ընտրությունների մասին» ՀԽՍՀ օրենքով։ 1990 թվականից սկսած ՀՀ Գերագույն խորհուրդն ընդունեց նաև ընտրություններին վերաբերող մի շարք նոր օրենքներ, կատարեց փոփոխություններ և լրացումներ գործող օրենքներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԿԸՀ-ի պաշտոնական կայք
* ՀՀ պետական մարմինների կայքերի հղումներ

Կատեգորիա:ՀՀ պետական կառավարման մարմիններ
Կատեգորիա:ՀՀ օրենքներով ստեղծված մշտապես գործող մարմիններ
Կատեգորիա:Հայաստանի քաղաքականություն
Ջրհեղեղ

300px|մինի|Ամերիկյան Նոր Օռլեան քաղաքը Կատրինա փոթորկի հարվածից հետո
300px|մինի|Ջրհեղեղ Ֆլորիդայում /ԱՄՆ/, 2005 թ. հոկտեմբերին, Վիլմա փոթորկի հետևանքով
**Ջրհեղեղ**, բնության տարերքի աղետալի դրսևորում, երբ սովորաբար չոր ցամաքի զգալի հատվածներ ժամանակավորապես հայտնվում են ջրի տակ։ Եվրոպական Միությունը ջրհեղեղը բնորոշում է որպես բնականոն պայմաններում ջրով չծածկված ցամաքի ծածկվելը ջրով։

## Հակիրճ տեղեկատվություն
Ջրային տարերքի վտանգավոր երևույթներից են հեղեղները։ Սրանք վարարման մեծ տեսակն են, երբ գետերն ափերից դուրս են գալիս և ծածկում են հովտի ցածրադիր մասերը։ Դա կարող է տեղի ունենալ ուժեղ ձնհալքից կամ տևական անձրևներից։ Հեղեղների դեմ պայքարի լավագույն միջոցը ջրամբարների կառուցումն է։ Հեղեղումների պատճառը շատ դեպքերում անտառահատումն է։ Հարյուր հազարավոր հեկտարների վրա բուսականությունը մասսայաբար ոչնչանում է, թուղթ ու ցելյուլոզա են արտադրում, որի հետևանքով էլ հողը չորանալով աղետալի չափերով էրոզիայի է ենթարկվում։

Ջրհեղեղը ցամաքի զգալի տարածքների ժամանակավոր ջրածածկումն է որն առաջանում է գետերում, լճերում, ծովերում, ջրի մակարդակի բարձրացման հետևանքով։ Ջրհեղեղի հիմնական պատճառներն են տեղատարափ անձրևները, փլուզումները եւ այլն։ Ջրհեղեղի կանխարգելման, դրանց ազդեցության նվազեցման հիմնական միջոցառումները կրում են ինժեներական և ագրոտեխնիկական բնույթ։ 
Երբեմն ջրհեղեղների առաջացմանը նպաստող պայմաններ են ստեղծում իրենք՝ բնակիչները կատարելով օրինազանց գործողություններ՝ ծառահատում, սելավների վրա շինություների տեղադրում և այլն։

## Տես նաև
*Տարերային աղետներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* O'Connor, Jim E. & John E. Costa (2004) *The World's Largest Floods, Past and Present: Their Causes and Magnitudes* [Circular 1254], Washington, D.C.: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey.
* Thompson, M.T., (1964). *Historical Floods in [[New England]]* [Geological Survey Water-Supply Paper 1779-M]. Washington, D.C.: United States Government Printing Office.
* Powell, W. Gabe, 2009, Identifying Land Use/Land Cover (LULC) Using National Agriculture Imagery Program (NAIP) Data as a Hydrologic Model Input for Local Flood Plain Management, Applied Research Project, [[Texas State University–San Marcos]]

## Արտաքին հղումներ
* Associated Programme on Flood Management  from the World Meteorological Organization
* Flood and natural hazard research from Bushfire and Natural Hazards CRC
* International Flood Initiative from UNESCO

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Ջրհեղեղ
Կատեգորիա:Օդերևութաբանական աղետներ
Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Փյունիկ (դիցաբանական)

մինի|250px|Փյունիկի պատկերը Աբերդինի կենդանիների գրքից
**Փյունիկ**, ֆենիքս ( φοίνιξ), հին հունական դիցաբանության մեջ առասպելական թռչուն է։ Իբր ապրում է 500 (ըստ այլ տարբերակների՝ 1460 կամ 12954) տարի, ունի արծվի տեսք, ոսկեկարմրի ու կրակի գուներանգներ։ 
Կանխազգալով իր վախճանը՝ իբր փյունիկը ինքնակիզվում է բուրավետ խոտերով լեցուն բնում, որտեղ իր մոխրից իսկույն վերածնվում է նոր և երիտասարդ փյունիկ։ Ըստ այլ տարբերակի, փյունիկը մեռնում է՝ շնչելով խոտերի բույրը, բայց նրա սերմերից ծնվում է նոր թռչուն, որն իր հոր մարմինը տեղափոխում է Եգիպտոս, որտեղ նրան այրում են արևի քրմերը։

## Փյունիկը զինանշաններում

Փյունիկը զինանշաններում պատկերվում է կրակից հառնելու պահին։ Ելիզավետա I-ը և Շոտլանդիայի թագուհի Մարիան որպես խորհրդանիշ ընտրել էին փյունիկը։

10000Yen-Phoenix.JPG|Փյունիկը ճապոնական 10000 իեն թղթադրամի վրա
Phenix heraldique.png|ձախից|Փյունիկը զինանշանի վրա
Phoenix-Fabelwesen.jpg|Փյունիկ, մանկական գրքի ձևավորումից, հեղ․՝ Ֆրիդրիխ Բերտուխ
Barthelemy Phoenix.jpg|Փյունիկ «Իրերի հատկությունների գրքից», 15րդ դարի ձեռագիր մատյան

## Արտաքին հղումներ
* Փյունիկը Հնդկաստանում
* Չինական վիշապը և փյունիկը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիցաբանական թռչուններ
Նոր Ադրբեջան

**Նոր Ադրբեջան կուսակցություն** (), Ադրբեջանի իշխող կուսակցությունը։ Հիմնվել է Դեկտեմբերի 18 1992 թ. Հեյդար Ալիևի կողմից, ով ղեկավարել է այն մինչև իր պաշտոնոթողումը և մահը (2003 թ.)։ Կուսակցության ներկա ղեկավարը Ալիևի զավակն է՝ Իլհամ Ալիևը։ 2005 թ. նոյեմբերի 6-ի խորհրդարանական ընտրություններում, Նոր Ադրբեջան կուսակցությունը շահել է 62 աթոռ 125-ից։ 2008 թ. հոկտեմբերի 15ի նախագահական ընտրություններում, Նոր Ադրբեջանի թեկնածու Իլհամ Ալիևն ստացել է ընդհանուր քվեների 87%-ը։ Այս ընտրությունը քննադատվել է ԵԱՀԿ-ի կողմից միջազգային չափանշներին չհամապատասխանելու համար։

## Կուսակցության արդյունքները
thumb|«Նոր Ադրբեջան» կուսակցության գրասենյակը Բաքվում
### նախագահական ընտրություններում

### Խորհրդարանական ընտրություններում

## Աղբյուներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը (ադրբեջաներեն) (անգլերեն)

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված կուսակցություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կուսակցություններ
Վիկտորիա (այլ կիրառումներ)

[200px| thumb|[Վիկտորյա թագուհի]]

**Վիկտորիա** կամ **Վիկտորյա** անունը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

## Անձնանուն

* Վիկտորյա — կնոջ անձնանուն է, ծագել է լատիներեն «victoria» - «հաղթանակ» բառից։

## Հայտնի անձինք

* Վիկտորյա թագուհի (1819-1901) — Մեծ Բրիտանիայի թագուհի 1837 թվականից։ Հաննովերյան դինաստիայի վերջին ներկայացուցիչը։ 1876 թվականին հռչակվել է Հնդկաստանի կայսրուհի։ Նրա անունով են կոչվել մի շարք քաղաքներ, գետեր, լճեր, կղզիներ և տարածքներ։ 
* Վիկտորյա (Ֆրիդրիխ III-ի կինը) (1840-1901) — Մեծ Բրիտանիայի արքայադուստր և Գերմանիայի կայսրուհի, Վիկտորիա թագուհու դուստրը Վիլհելմ II-ի մայրը։
* Ավգուստա Վիկտորյա (1858-1921) () — Գերմանիայի կայսրուհի, Պրուսիայի թագուհի, Վիլհելմ II-ի կինը։
* Վիկտորյա (ծնվ. 1977) — Կարլ XVI Գուստավի դուստրը, շվեդական գահի ժառանգորդը։
* Սելեզ Վիկտորյա — Hellsing անիմեի գլխավոր հերոսուհիներից մեկը։

## Դիցաբանական
* Վիկտորյա (աստվածուհի) — հաղթանակի աստվածուհին էր հին հռոմեական պանթեոնում։

## Աստղագիտության մեջ
* 12 Վիկտորիա — աստերոիդ է, որի ուղեծիրը անցնում է Մարսի և Յուպիտերի միջև։

## Աշխարհագրության մեջ
* Վիկտորիա - Գրենադայի փոքր քաղաքներից
* Վիկտորիա (լիճ), Վիկտորիա Նյանզա Ուկերևե ( ) — լիճ է արևելյան Աֆրիկայում, Տանզանիայի, Քենիայի և Ուգանդայի միջև։
* Վիկտորիա (գետ) — գետ է Ավստրալիայի հյուսիսում։
* Վիկտորիա (նահանգ) - նահանգ է Ավստրալիական միության հարավ արևելքում։
* Վիկտորիա (Կամերուն) — քաղաք է Կամերունում Կամերուն լեռան ստորոտին։
* Վիկտորիա (Կանադա) — քաղաք և նավահանգիստ է Կանադայում, Վանկուվեր կղզու հարավ արևելքում։
* Պորտ-Վիկտորիա — Սեյշելյան Կղզիների հանրապետության մայրաքաղաքը։
* Վիկտորիա (ջրվեժ) ( ) — աշխարհի խոշորագույն ջրվեժներից է, գտնվում է հարավային Աֆրիկայում, Զամբեզի գետի վրա։
* Վիկտորիա — Կանադական Արկտիկական կղզեխմբի ամենախոշոր կղզին։
* Վիկտորիա — կղզի է Ռուսական Արկտիկայի ծայր արևմուտքում՝, Բարենցի ծովում՝ Ֆրանց Իոսիֆի երկրի և Շպիցբերգենի միջև։
* Վիկտորիա դե լաս Տունաս (Լաս Տունաս) — քաղաք է Կուբայում։
* Վիկտորիա Մեծ Անապատ ( ) — ավազոտ անապատ է Ավստրալիայի հարավում։
* Վիկտորիա Նեղոս () — Նեղոս գետի անվանումը Ուգանդայում, Վիկտորիա լճից դուրս գալու վայրից մինչև Մոբուտու Սեսե Սեկո լիճը։ 
* Վիկտորիայի երկիր ( ) — տերիտորիա է Անտարկտիդայում։
* Վիկտորիա - ավան, Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Շախտյորսկի քաղաքային խորհրդում
* Վիկտորիա - գյուղ, Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պրիյատինի շրջանում

## Նավեր
* Վիկտորիա — նավ է, որով կատարվել է աշխարհում առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը։
* Վիկտորիա ( ) — անգլիական առագաստանավ է։

## Կենսաբանության մեջ
* Վիկտորիա — մեծ լողացող տերևներով ջրային բույս է։
* Վիկտորիա — լայն տարածում ունեցող ելակի ( ) տեսակ է։

## Այլ
* Վիկտորիական դար — Վիկտորյա թագուհու տիրապետության ժամանակաշրջանը, որը կիրառվել է XIX դարի արվեստը, կենցաղն ու բարքերը բնորոշելու համար։
* Վիկտորիա — ռուսական առևտրական ցանց է։
* Վիկտորիա ( ) — համակարգչային ծրագիր է։ 
* Վիկտորիա — «Paradox Interactive» ընկերության մշակած համակարգչային խաղ է։

Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Գարեգին Խաչատրյան

**Գարեգին Ռաֆիկի Խաչատրյան** (1975 սեպտեմբերի 17 – 1995, սեպտեմբերի 2), հայ նկարիչ և քանդակագործ, ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Գարեգին Խաչատրյանը ծնվել է 17.9.1975, Երևանում, հայ քանդակագործ և Հայոց ազգային ազատագրական շարժման գործիչ Խաչառի՝ Ռաֆիկ Խաչատրյանի ընտանիքում։ Քանդակագործ, ազատամարտիկ։ Ավարտել է Երևանի թիվ 14 գեղարվեստի ուսումնարանը (1992)։ Ստեղծել է հիմնականում կերամիկական գործեր։

### Մարտական ուղին
thumb|Հայաստանի Հանրապետության Արիության մեդալի վկայական

«Ազգային լեգեոն» կամավորական ջոկատի և «Արծիվ-4» մահապարտ գումարտակի կազմում մասնակցել է Արցախյան պատերազմին։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության մեդալով»։ 1989-1994 թթ. մասնակցել է Հայաստանի սահմանամերձ շրջաններում և Արցախում մղված ռազմական գործողություններին. Հայաստանի Գորիսի (Շուռնուխ), Արցախի Մարտակերտի, Ասկերանի (Խոջալու, Բալլուջա) և Կուբաթլուի (Նովլու, Սեյթազ, Վերին Ջիբուկլու), Լաչինի (Գյուլիբերդ, Ղուշչուլար, Մալխալաֆ), Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմ. 1988-1994» (Հայկական հանրագիտարանի հրատարակչութիւն), Երևան, 2004 թ., էջեր 429-430։
* Սասուն Գրիգորյան, Մուսաները չլռեցին, հ. 3, Երևան, 2010 թ., էջ 67-68։
* «ԽԱՉԱՌ», ("Սամարկ" հրատարակչություն), 7 սեպտեմբեր, Երևան, 2007 թ.:

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Արշակունիներ (մազքթաց)

[մինի|300px|աջից|[Աղվանք|Աղվանից Մարզպանությունը 387-706 թթ.]]
**Մազքթաց Արշակունիները** Պարթև Արշակունիներից սերած թագավորական հարստություն էին մ.թ. I դ. 2-րդ կեսից մինչև 428-ը։ Մեծ Հայքի Արշակունիների հարստությունը հիմնելու հետ միաժամանակ պարթևներին հաջողվել է իրենցից սերած Վաչագան Քաջի, ապա և նրա հաջորդների ժառանգական արտոնությունը դարձնել Մազքթաց թագավորությունը, որի տիրապետությունը տարածված էր Կասպից ծովի արևմտյան ափերի վրա՝ Կովկասյան լեռնաշղթայից մինչև Կուր գետի ձախ ափը։ Արշակունիներն իրենց են ենթարկել բուն Աղվանքի տարածքում (Կասպից ծովից մինչև Ալազան գետի հովիտը և Կովկասյան լեռնաշղթայից մինչև Կուրի հոսանքը) բնակվող ցեղախմբերին, հիմնել Աղվանից պետությունը։ Այս թագավորության ժառանգորդներն իբրև հայ Արշակունիների տոհմակիցներ նրանց հետ ունեցել են քաղաքական և մշակութային սերտ հարաբերություններ։ Երկու թագավորությունների միջև երբեմն տեղի ունեցած բախումների հրահրողը եղել են Սասանյան թագավորները։ Աղբյուրները հանգամանորեն հիշում են Մազքթաց Արշակունիների թագավորներ Վաչագան Քաջին, Սանեսանին կամ Սանատրուկին, Ուռնայրին և Արսվաղենին։ Սասանյան Պարսկաստանը 428-ին վերացրեց Մազքթաց Արշակունիների հարստությունը հայ Արշակունիների թագավորության հետ միասին։ Այնուհետև ամբողջ բուն Աղվանքը, իր ցեղային տարասեռ միավորումներով, Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգների հետ միասին կազմել է Աղվանից մարզպանությունը։

## Գրականություն
* *Փավստոս Բուզանդ, Պատմություն Հայոց, Երևան, 1968*

Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:Աղվանքի արքաներ
Փյունիկ (համաստեղություն)

**Փյունիկ** (լատ. Phoenix), երկնքի հարավային կիսագնդի համաստեղություն։ Գտնվում է Քանդակագործ, Կռունկ, Տուկան, Էրիդան և Վառարան համաստեղությունների միջև։ Առավել պայծառ աստղերը 2-3 աստղային մեծության են։ Հայաստանի տարածքից մասամբ երևում է աշնանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* '''WIKISKY.ORG:''' Փյունիկ
Ֆիլանում

**Ֆիլանում** (հապավում՝ **ֆիլա**տելիա և **նում**իզմատիկա), ֆիլատելիստական և դրամագիտական (նումիզմատիկական) ընկերություն էր, հասարակական կազմակերպություն Հայաստանում, սկսած 1922 թվականից։

## Ստեղծումը
«Ֆիլանում»-ը հիմնվել է 1922 թվականի հուլիսի 16-ին Երևանում, որպես ֆիլատելիստների և նումիզմատների (դրամագետներ) ընկերություն։ Նույն թվականի հուլիսին Խորհրդային Հայաստանի լուսավորության ժողովրդական կոմիսարիատը որոշում ընդունեց այդ հասարակական կազմակերպությունը իրավականորեն ճանաչելու մասին։

## Ընդունելության կարգը
«Ֆիլանում»-ի կանոնադրության համաձայն՝ կազմակերպության անդամ կարող էին դառնալ 15 տարեկանից սկսած այն հավաքորդները որոնք ունեին 200-ից ոչ-պակաս փոստային նամականիշներից կամ 100-ից ոչ-պակաս դրամանիշերից բաղկացած հավաքածուներ։ Յուրաքանչյուր անդամագրվողի համար սահմանված էր մեկ միլիոն ռուբլու չափով մուտքի վճար, իսկ անդամավճար՝ դրա 20%-ի չափով։ Բացի դրանից յուրաքանչյուր ընդունվող ընկերության ֆոնդ էր հանձնում 10 նամականիշ կամ 20 դրամանիշ։

## Կառուցվածքն ու գործունեությունը
Ընկերության բարձրագույն մարմինը ընդհանուր ժողովն էր, որ գումարվում էր ոչ պակաս, քան շաբաթը մեկ անգամ։ Ընդհանուր ժողովի պլանավորած առաջին միջոցառումն էր՝ կապ հաստատել Անդրկովկասի, Կովկասյան քաղաքների, Մոսկվայի, Սանկտ Պետերբուրգի հետ, ինչպես նաև արտասահմանյան հավաքորդների կազմակերպությունների հետ, նպատակ ունենալով նյութեր փոխանակել, լրացնել Հայաստանի Ազգային թանգարանի ֆոնդերը։

«Ֆիլանում»-ը գործում էր ինքնավար կերպով, չէր մտնում Ֆիլատելիստական Համառուսական Ընկերության (ՖՀԸ) կամ Հավաքորդների Համառուսական Ընկերության (ՀՀԸ) կազմի մեջ բաժանմունքի իրավունքով, ինչպես սահմանված էր վերուստ։

## Գործունեության ավարտը
«Ֆիլանում»-ին վիճակվեց նույն ճակատագիրը, ինչ տվյալ ժամանակ բաժին ընկավ Խորհրդային Միության մյուս բազմաթիվ մշակութային, լուսավորական կազմակերպություններին։ 1934-ից 1937 թվականներին իշխանությունների պաշտոնական քաղաքականությունը ուղղված էր այդ օրինակ կազմակերպությունները ճզմելուն, արգելելուն։ «Ֆիլանում»-ը 1930-ակաների երկրորդ կեսին դադարեցրեց իր գործունեությունը։

## Աղբյուրներ
* Ֆիլատելիան Հայաստանում, *Մ. Առաքելյան, Ռ. Խոջոյան, Ս.Հայրապետյան, Լ. Ռուխկյան* Երևան 1997

## Արտաքին հղումներ
*Հայ ֆիլատելիայի դպրոցի անցած ուղին

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ֆիլատելիա
Հարուցիչ

[300px|thumb|[Սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիայի հարուցչի պատկերը էլեկտրոնային մանրադիտակի տակ]]

**Հարուցիչը**, *ախտածինը* կամ *պաթոգենը* ( (*pathos*) «տանջանք» և γενής (*genēs*) «առաջացնել» բառերից) ցանկացած միկրոօրգանիզմ է (սունկ, վիրուս, բակտերիա և այլն) կամ հատուկ սպիտակուց՝ պրիոն, որը կարող է առաջացնել այլ կենդանի օրգանիզմների ախտաբանական վիճակներ (հիվանդություններ)։ Ավելի լայն իմաստով պաթոգեն ասելով հասկանում ենք արտաքին միջավայրի ցանկացած ազդակ, որը կարող է որևէ կերպ վնասել օրգանիզմը կամ առաջացնել հիվանդություն։

Ախտածնի բացասական ազդեցությունը օրգանիզմի վրա կարող է արտահայտվել տարբեր կերպ։ Ախտածինները օրգանիզմում կարող են առաջացնել թունավորում, հյուսվածքների քայքայում, կարգավորիչ մեխանիզմների խախտումներ և այլն։ Ախտածին միկրոօրիգանիզմների բացասական ազդեցությունը հիմնականում կապված է օրգանիզմում նրանց բազմացմամբ և օրգանիզմի վրա նրանց կենսագործունեության արգասիքների ազդեցությամբ։ Վարակիչ հարուցիչները որպես կանոն կարող են տարբեր ճանապարհներով գաղթել տիրոջ պոպուլյացիայի այլ տեսակներ և առաջացնել վարակիչ հիվանդություններ (վարակներ)։ Մարդու մոտ հարուցիչներով են պայմանավորված գրիպը, ծաղիկը, էբոլան, ջրծաղիկը, թոքաբորբը, խոզուկը, կարմրուկը և բազմաթիվ այլ հիվանդություններ։

## Հարուցիչների տեսակները
### Ենթաբջջային հարուցիչներ
#### Պրիոններ

Համաձայն պրիոնների մասին տեսության՝ պրիոնները այնպիսի վարակիչ հարուցիչներ են, որոնք չեն պարունակում նուկլեինաթթուներ։ Պրիոնները, փաստորեն, կազմված են միայն սպիտակուցներից, որոնք ունեն ոչ սովորական կառուցվածք։ Չնայած որ պրիոնները չեն բավարարում Կոխի պոստուլատների պահանջները՝ նրանց հարուցչային բնույթի տեսության համար Սթենլի Փրուսիները ստացել է Նոբելյան մրցանակ 1997 թ. ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում։

#### Վիրուսներ

Վիրուսները վարակում են կյանքի բոլոր բջջային ձևերին՝ կենդանիներից ու բույսերից մինչև բակտերիաներ և արքեաներ։ Պաթոգեն վիրուսները հիմնականում պատկանում են հետևյալ ընտանիքներին՝ ադենովիրուսներ, պիկորնավիրուսներ, հերպեսվիրուսներ, հեպադնավիրուսներ, ֆլավիվիրուսներ, ռոտրովիրուսներ, օրթոմիքսովիրուսներ, պարամիքսովիրուսներ, պապովավիրուսներ, պոլիոմավիրուսներ, ռաբդովիրուսներ և տոգավիրուսներ։ Վիրուսներն ունեն 20-300 նմ երկարություն։

### Պրոկարիոտներ
#### Բակտերիաներ

Չնայած որ բակտերիաների մեծ մասը անվնաս են կամ օգտակար, այնուամենայնիվ, հայտնի են որոշները, որոնք կարող են առաջացնել հիվանդություններ։ Բակտերիաները մեծ մասամբ մահանում են հակաբիոտիկների ազդեցությամբ, որոնք քայքայում են բակտերիայի բջջապատը՝ խախտելով նրա կենսագործունեությունը։ Բակտերիաների չափերը սովորաբար 1-5 մկմ են։

### Պոռնո
#### Սնկեր

Սնկերը մեծ մասամբ սապրոֆիտ են. սակայն գոյություն ունեն որոշ սնկեր, որոնք առաջացնում են մարդու, կենդանիների և բույսերի հիվանդություններ։ Սնկերը որոշ մշակաբույսերի ամենատարածված հիվանդությունների հարուցիչներն են։ Սնկի սպորի մեծությունը տատանվում է 1-40 մկմ սահմաններում։

#### Այլ մակաբույծներ

Որոշ էուկարիոտ օրգանիզմներ, ինչպիսիք նախակենդանիներն ու որդերն են, նույնպես կարող են լինել հարուցիչներ և առաջացնել հիվանդություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախտաբանություն
Կատեգորիա:Բժշկական մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Իմունիտետ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Վիրուս (այլ կիրառումներ)

**Վիրուս** կարող է վերաբերել հետևյալին՝

* Հարուցիչ, կենսաբանական ազդակ
* Համակարգչային վիրուս, համակարգչային վնասակար ծրագիր
Ծխախոտի խճանկարի վիրուս

[մինի|200px|Ծխախոտի խճանկարի վիրուսը [էլեկտրոնային մանրադիտակ|ՓԷՄ-ի տակ]]

**Ծխախոտի խճանկարի վիրուսը** (**ԾԽՎ**) (անգլերեն՝ *Tobacco mosaic virus* (*TMV*)) ՌՆԹ վիրուս է, որ վարակում է բույսերը, մասնավորապես ծխախոտի բույսը և մորմազգիների ընտանիքի մյուս անդամներին։ Վարակը բնորոշվում է բույսի տերևների վրա նախշանկարի (բծավորության և գունազրկման) առաջացմամբ, այդտեղից էլ ծագել է հիվանդության անունը։ ԾԽՎ-ն առաջին հայտնաբերված վիրուսն է։ 19-րդ դարի վերջին Դմիտրի Իվանովսկին ուսումնասիրեց ծխախոտի բերքը փչացնող մի վարակային հիվանդություն։ 1930 թ. պարզվեց, որ այդ հիվանդության հարուցիչը վիրուս է։

Կատեգորիա:Ծխախոտ
Կատեգորիա:Վիրուսներ
Ազատ մշակույթի շարժում

Ազատ Մշակույթի Շարժումը սոցիալական մի շարժում է, որ խրախուսում է ստեղծագործ աշխատանքները տարածելու և ձևափոխելու ազատությունը՝ համացանցի և այլ մեդիայի տեսակների օգտագործման միջոցով։
Շարժումն ընդդիմանում է հեղինակային իրավունքի չափազանց սահմանափակող օրենքներին, կամ լիովին մերժում է հեղինակային իրավունքի ու ինտելեկտուալ սեփականության հասկացությունները, որ ըստ շարժման բազմաթիվ անդամների կարծիքի՝ նաև արգելակում է ստեղծագործականությունը։ Նրանք այս համակարգն անվանում են “թույլտվությունների մշակույթ”։

## Կազմակերպություններ
Ազատ Մշակույթի շարժման հետ սովորաբար առնչվող հիմնական կազմակերպությունն է Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը (Creative Commons – CC – Ստեղծագործ Ազատ Քաղաքացիներ), որ հիմնադրել է Լոուրենս Լեսսիգը։ Լեսսիգը Սթենֆորդի Համալսարանի (Stanford University) իրավունքի ոլորտի պրոֆեսոր է և նշանավոր անհատ՝ ազատ համակարգչային ծրագրերի շարժման մեջ։ Նա գրել է “Ազատ Մշակույթ” (“Free Culture” – ֆրի Քալչըր) գիրքը, որում ազատ մշակույթի շարժման օգտին բազմաթիվ փաստարկներ են բերվում։
Ուսանողները Հանուն Ազատ Մշակույթի (Students For Free Culture - Ստյուդենտս Ֆոր Ֆրի Քալչըր) կազմակերպությունը երբեմն շփոթեցնող կերպով անվանում են նաև “Ազատ Մշակույթի Շարժումը”, սակայն դա վերջինիս պաշտոնական անվանումը չէ. կազմակերպությունը շատ ավելի մեծ մի շարժման ընդամենը մի փոքր մասն է։
Ազատ Մշակույթի Շարժումը վերցնում է ազատ համակարգչային ծրագրերի շարժման իդեալներն ու դրանք ընդլայնում է՝ լոկ համակարգչային ծրագրերի ոլորտից հանելով ու տարածելով ողջ մշակութային և ստեղծագործ աշխատանքների վրա։ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ի կյանքի վաղ շրջանում, Րիչըրդ Սթոլմանը (Ազատ Համակարգչային Ծրագրերի Հիմնադրամի և Ազատ Համակարգչային Ծրագրեր շարժման հիմնադիրը) աջակցում էր կազմակերպությանը։ Նա իր աջակցությունը դադարեցրեց, երբ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը նարկայացրեց մի շարք հավաստագրեր, ի թիվս որոնց՝ զարգացող ազգերի հավաստագիրն ու օրինակների հավաստագրերը, և ապա կրկին վերականգնեց որոշ աջակցություն, երբ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը այս հավաստագրերը չեղյալ հայտարարեց։

## Սահմանման Ազատություն
Ազատ Մշակույթի Շարժման շրջանակներում, Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը քննադատվել է ազատության չափանիշների անբավարարության համար։
Ուստի, այդ շարժման անդամներից ոմանք Քրիեյթիվ Քոմընզ-ի հավաստագրերից միայն մի քանիսն են իսկապես ազատ համարում՝ Ազատ Մշակութային Աշխատանքների Սահմանման համաձայն։
2008 թ. Փետրվարին, Քրիեյթիվ Քոմընզ-ն ավելացրեց “հաստատված է ազատ մշակութային աշխատանքների համար” անվանանիշն իր այն հավաստագրերին, որոնք բավարարում են “հեղինակության հաստատում” և “ Համակիրառման նման հեղինակության հաստատում” պայմանները։ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ի որոշ հավաստագրերի Ոչ Կոմերցիալ տրամադրումը դեռևս չափազանց վիճելի է մնում Ազատ Մշակույթ Շարժման շրջանակներում։

## Քննադատություն
Էնդրյու Քինը քննադատում է Ազատ Մշակույթի որոշ գաղափարներ իր “Անփորձի Կուլտը” գրքում՝ Ազատ Մշակույթի երաշխավոր ու ջատագով Լոուրենս Լեսսիգին “ինտելեկտուալ սեփականության կոմունիստ” անվանելով։

Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Ջեյմս Քրյուս

**Ջեյմս Քրյուս** (, ), գերմանացի մանկագիր և բանաստեղծ։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Ջեյմս Քրյուսը ծնվել է Հելգոլանդ կղզում բնակվող էլեկտրատեխնիկի ընտանիքում։

Պատերազմի պատճառով 1941 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է մայրցամաք։ 1944 թվականի օգոստոսին Քրյուսը զորակոչվել է գերմանական բանակ, պատերազմի ավարտից հետո բնակություն է հաստատել Համբուրգում։ 1948 թվականին ավարտել է Լյունեբուրգի Մանկավարժական ուսումնարանը, սակայն որպես ուսուցիչ աշխատելու փոխարեն՝ տարվել է գրականությամբ։ 1951 թվականին սկսել է ակտիվ կերպով աշխատակցել ռադիոյին և թերթերին։

1950 թվականին Էրիխ Քեսթների խորհրդով որոշում է ստեղծագործել մանուկների համար։ Նրա առաջին՝ «Հանզելմանը ճանապարհորդում է երկրի շուրջը» պատկերազարդ գիրքը հրատարակվել է 1953 թվականին։ Քրյուսը մի քանի տասնյակ արձակ և բանաստեղծական բովանդակությամբ մանկական գրքերի հեղինակ է, որոնցից ամենահայտնին «Թիմ Թալլերը կամ վաճառված ծիծաղը» հեքիաթն է (1962)։ Պատանիների համար գրված արկածախնդրական այդ հեքիաթում հեղինակն օգտագործում է իրավիճակներ՝ փոխառնված դասական գրականության տարբեր ստեղծագործություններից, օրինակ՝ Գյոթեի «Ֆաուստից»։ Դիցաբանական տարրերով և գրական պատրանքներով հագեցվածությունը՝ իր ամբողջական սահմանակվածության հետ մեկտեղ, այդ վեպը դարձնում է 20-րդ դարի դասական գրականության ստեղծագործություն, որն, ի դեպ, հավասարապես հետաքրքիր է և՛ մանուկների, և՛ մեծահասակների համար։

«Թիմ Թալերը, կամ վաճառված ծիծաղը» հեքիաթի համար Քրյուսը 1968 թվականին պարգևատրվել է Հանս Քրիստիան Անդերսենի շքանշանով, որին արժանանում են միայն մանկական լավագույն գրողները և մանկական գրքեր պատկերազարդող լավագույն նկարիչները։ Այս շքանշանն անվանում են նաև «Նոբելյան մրցանակ մանկագիրների համար»։

Գրականության վերաբերյալ իր հայացքները Ջեյմս Քրյուսը շարադրել է «Միամտությունը և արվեստի ընկալումը. մտորումներ մանկական գրականության վերաբերյալ» (1969) գրքում։ Գրողի գրչին են պատկանում նաև մի շարք երգեր, ռադիոներկայացումներ, հեռուստասցենարներ և տարբեր լեզուներից գերմաներեն թարգմանված բազմազան ստեղծագործություններ։

1966 թվականին Քրյուսը սկսել է բնակվել Գրան-Կանարիա կղզում, որտեղ և 1997 թվականի օգոստոսի 2-ին մահացել է։ Գրողի աճյունը թաղված է նրա հայրենիքում՝ Հելգոլանդ կղզում։

## Գրական ստեղծագործություններ
* «Հանզելմանը ճանապարհորդում է երկրի շուրջը» (1953), 
* «Իմ նախապապը և ես» (1959), 1960 թվականին արժանացել է Գերմանիայի մանկական և պատանեկան լավագույն գրականության պարգևին, 
* «Երբ ես կդառնայի թագավոր» (1961), 
* «Թիմ Թալերը կամ վաճառված ծիծաղը» (1962)
* «Իմ նախապապը, հերոսները և ես» (1967), 
* «Խոսող մեքենան» (1967)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Ֆանտասմագորիա

մինի|250px|Ֆանտասմագորիայի բեմը 18-րդ դարում

**Ֆանտասմագորիան** (ֆրանսերեն՝ Fantasmagorie) մի նախակինոնկարային պրոեկցիացված տեսիլային ցուցադրում էր, որը ստեղծվել էր Ֆրանսիայում 18-րդ դարի վերջերին և հանրաճանաչ դարձել Եվրոպայի մեծ մասում (հատկապես Անգլիայում) 19-րդ դարում։

Այս ցուցադրման համար օգտագործվում էր մի կախարդական լապտեր։ Կերպարները թափանցիկ գույներով ներկվում էին նրա ապակու վրա, իսկ նրա մյուս մասերը ներկվում էին անթափանցիկ սևով։ Էկրանի համար օգտագործվում էին պատեր, ծխածածկույթ կամ կիսաթափանցիկ էկրաններ, որոնք գտնվում էին հանդիսատեսի և լապտերի միջև։ Պրոյեկտորը շարժողական էր, և պատճառ էր դառնում, որ կերպարները շարժվելիս երևան, կամ խառնվեն իրար մեջ։ Օգտվում էին կմախքների, դևերի և ուրվականների կերպարներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թատրոնի պատմություն
Կատեգորիա:Կինոարվեստի պատմություն
Ֆանտասմագորիա (այլ կիրառումներ)

**Ֆանտասմագորիա** կարող է վերաբերել հետևյալին՝

*Ֆանտասմագորիա ( — ուրվական և  ἀγορεύω— ելույթ եմ ունենում), ցուցադրման տեսակ է, որը օգտվում է մի տեսողական իրից՝ շարժվող պատկերներ ցուցադրելու համար։
*Ֆանտասմագորիա (կինո) - կինոյում Ֆանտաստիկ ֆիլմերի ենթաժանր է, կինոնկարներ են իրականությունից կտրված ինչ որ մի բանի մասին, պատկերում են տարօրինակ երևույթներ, հիվանդագին ֆանտազիաներ։
*Ֆանտասմագորիա (համակարգչային խաղ) - համակարգչային խաղ է։
*Ֆանտասմագորիա (բանաստեղծություն), Լուիս Քերոլի պոեմներից է։
*Ֆանտասմագորիա՝ Լուիս Քերոլի Տեսիլքները, Մերիլին Մենսոնի կինոնկարի նախագիծ։
*«Ֆանտասմագորիա (զենք)» — ռուսական օդային պաշտպանության կայան է։ 
* Phantasmagoria (ալբոմ) — Curved Air ռոք խմբի երրորդ ալբոմի անվանումն է։
Ֆանտասմագորիա. Լուիս Քերոլի տեսիլքները

**Ֆանտասմագորիա. Լուիս Քերոլի տեսիլքները**, ֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմ, հեղինակներ՝ Մերիլին Մենսոն և Ջեֆրի Կոքս։

Ֆիլմի ռեժիսորն է Մերիլին Մենսոնը, իբր իր Սելեբրիտարիան Բաժնետիրության (Celebritarian Corporation) արվեստի շարժման մի մասը, և իր առաջին կինոն իբրև ռեժիսոր։ Դա արտադրվում է Կապույտ Լույս Վայրի Խմբի Համար (Blue Light for Wild Bunch) ընկերության կողմից, և կանխատեսված բյուջեն է $4,200,000։ Գլխավոր դերերում են Մերիլին Մենսոն իբր Լուիս Քերոլ, անգլիացի մոդել Լիլի Կոլը իբր Ալիսը, Golden Globe-ի թեկնածու դերասանուհի Էվան Ռեյչել Վուդը իբր Ալիսի տարբեր էգոն և անգլիացի դերասանուհի Թիլդա Սուինթոնը որպես Լուիս Քերոլի երազած կին։

## Սյուժե
Ամփոփում՝

## Կազմ
### Դերերում
* Մերիլին Մենսոն որպես Լուիս Քերոլ
* Լիլի Կոլ որպես Ալիս
* Էվան Րեյչել Վուդ որպես Ալիսի տարբեր էգո
* Տիլդա Սվինտոն որպես Լուիս Քերոլի երազած կին

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր
ՍՔՈՒԻԴ

մինի|SQUID-ի զգացող մասնիկը

**ՍՔՈՒԻԴ** (, *Superconducting QUantum Interference Device*, թարգմանվում է որպես՝ «գերհաղորդիչ քվանտային ինտերֆերենցիայի սարք»), շատ զգայուն մագնիսամետր, օգտագործվում է գերթույլ մագնիսական դաշտեր չափելու համար։ Կառուցվածքը հիմնված է Ջոզեֆսոնի հանգույցներ պարունակող գերհաղորդիչ շղթաների վրա։

մինի|ՍՔՈՒԻԴ-ի աշխատաձևը

ՍՔՈՒԻԴ-ը հնարավորություն է տալիս չափելու 5 ատոտեսլա (5×10−18 Տլ) մագնիսական դաշտեր ՝ ստացված մի քանի օրվա ընթացքում միջինացված փորձերի արդյունքում։ Այս չափումների աղմուկի մակարդակը բավականին ցածր է, մոտ 3 ֆՏլ.Հց-½։ Համեմատության համար, մինչև մի քանի Կելվին սառեցնող համակարգի մագնիսը ստեղծում է 0.01 Տլ (10−2 Տլ) մագնիսական դաշտ, իսկ կենդանիների մեջ որոշ պրոցեսներ ստեղծում են 10−9 Տլ և 10−6 Տլ-ի միջև դաշտեր։ Վերջերս արտադրված SERF ատոմային մագնիսամետրերը հնարավորություն են տալիս չափելու առավել փոքր դաշտեր առանց սառեցման համակարգի, բայց շատ անգամ ավելի մեծ են չափսերով (~1 սմ3) և կարող են օգտագործվել միայն չափազանց թույլ մագնիսական դաշտերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Գերհաղորդականություն
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Նանոտեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Lux Aeterna

**Lux Aeterna** (Լույս hավերժական), կարճամետրաժ ֆիլմ-պոեմ, (11 րոպե), Սև-Սպիտակ, արտադրված 1999 թվականի Ֆրանսիական Նահորա Ֆիլմ () կազմակերպության կողմից։ Terra Emota ֆիլմի հետ կազմում են դիպտիխ։ 
Ֆիլմն ամբողջովին հիմնված է Լևոն Մինասյանի 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքով ավերված Լենինական քաղաքում նկարահանած կինոնյութի վրա։ մինի|600px|Կադրեր Lux Aeterna ֆիլմից
1998 թվականին, Ֆրանսահայ դերասան և կինոբեմարդիչ Սերժ Ավետիքյանը իր տեսաարխիվում պատահաբար հայտնաբերում է երկրաշարժից անմիջապես հետո նկարահանված խիստ հուզիչ կադրերի տեսապատճենը և այն ցույց է տալիս իր գործընկեր և բարեկամ, ծագումով Լենինականցի Լևոն Մինասյանին, չիմանալով, որ այդ կադրերի հեղինակը հենց Լևոնն է։
Դեկտեմբերի 7-ին և դրան հետևող մի քանի օրերին նկարահանված նյութի օրիգինալը Super-8 ֆորմատի կինոժապավենի վրա էր և գտնվում էր հեղինակի մոտ։ Նրանք որոշում են երկրաշարժի 10-ամյա տարելիցի առիթով ֆիլմ պատրաստել, որի արտադրությունն հանձն է առնում Լևոն Մինասյանին պատկանող Նահորա Ֆիլմ կինոընկերությունը։
Ֆիլմը կինոդահլիճներում ցուցադրվելու համար "ուռճեցվել" է 35 մմ պրոֆեսիոնալ ժապավենի վրա։

Ֆիլմի երաժշտության հեղինակն է Գզավիե Դըլիլը (Xavier Delisle)։

## Կինոփառատոններ
Ֆիլմը մասնակցել է ավելի քան 50 միջազգային կինոփառատոների, այդ թվում.

* Incurt (Իսպանիա),
* AFFMA (ԱՄՆ),
* ArtMessage - Ժյուրիի հատուկ դիպլոմ (Ֆրանսիա),
* Cote Court (Ֆրանսիա),
* Avanca (Պորտւգալիա),
* BBC British Short Film Festival (Մեծ Բրիտանիա),
* Festival du Nouveaux Cinema (Կանադա),
* Cinema Tout ecran - Ժյուրիի հատուկ դիպլոմ (Շվեյցարիա),
* DocumentART (Գերմանիա),
* Festival du Film d'Environnement (Ֆրանսիա),
* Festival du Film d'Exploration (Ֆրանսիա),
* Meridiens (Ֆրանսիա),
* Traces de Vies (Ֆրանսիա),
* Une certaine idee du Cinema (Ֆրանսիա),
* Festival du VGIK - Լավագույն մոնտաժի մրցանակ (Ռուսաստան),
* Festival des films Europeens (Թուրքիա),
* Festival de Drama (Հունաստան),
* Dakino (Ռումինիա), 
* Courts Metrages Francais (Բրազիլիա),
* Travelling (Ֆրանսիա),
* FIPA (Ֆրանսիա),
* Clermont-Ferrand (Ֆրանսիա),
* Berlinale Panorama (Գերմանիա),
* Larissa (Հունաստան),
* Dublin (Իռլանդիա),
* Dresde (Գերմանիա),
* Doxa Vancouver (Կանադա),
* Naples (Իտալիա),
* Merano TV (Իտալիա),
* Palerme (Իտալիա),
* Eisenstein - Wilhelshaven (Գերմանիա),
* French Film Series New York - Los Angeles (ԱՄՆ),
* Die (Ֆրանսիա),
* Ecrans Documentaires (Ֆրանսիա),
* Bilbao (Իսպանիա),
* Nancy - Ժյուրիի հատուկ դիպլոմ (Ֆրանսիա),
* Tebessa (Ալժիր)

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Սերժ Ավեդիկյանի անձ­նական կայքը (ֆրանսերեն)
* Լևոն Մինասյան. հեղինակային լուսանկարներ, ֆիլմերից հատվածներ (անգլերեն, ֆրանսերեն)
* Լևոն Մինասյանի անձ­նական կայքը (անգլերեն) 
* 

Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Terra Emota

մինի|250px|Կադր Terra Emota ֆիլմից
**Terra Emota** (լատ. Ցնցված, Հուզված Հող, Երկիր), կարճամետրաժ ֆիլմ-պոեմ, (10 րոպե), գունավոր, արտադրված 1999 թ. Ֆրանսիական Նահորա Ֆիլմ (ֆր. Nahora Films) և Le G.R.E.C. կազմակերպությունների կողմից։ Lux Aeterna ֆիլմի հետ կազմում են դիպտիխ։

Ֆիլմն ամբողջովին հիմնված է Լևոն Մինասյանի (Levon Minasian) 1998 թ. դեկտեմբերի 7-ին Սպիտակի երկրաշարժի 10-ամյա տարելիցի օրը Գյումրի (նախկինում Լենինական) քաղաքում նկարահանած կինոնյութի վրա։
Ինչպես դիպտիխի առաջին Lux Aeterna ֆիլմը, Terra Emota-ն ևս նկարահանվել է Super-8 ֆորմատի կինոժապավենի վրա և կինոդահլիճներում ցուցադրվելու համար "ուռչեցվել" է 35 մմ պրոֆեսիոնալ ժապավենի վրա։ Ֆիլմի արտադրությունն իրականցրել է Լևոն Մինասյանին պատկանող Նահորա Ֆիլմ կինոընկերությունը, ֆրանսիական պետական Լe Groupe de Recherches et d’Essais Cinematographiques (Le G.R.E.C.) կազմակերպության մասնակցությամբ։

 Ֆիլմի երաժշտության հեղինակն է Գզավիե Դըլիլը (Xavier Delisle)։

## Կինոփառատոներ
Ֆիլմը մասնակցել է ավելի քան 50 միջազգային կինոփառատոնների, այդ թվում.

Incurt (Իսպանիա), AFFMA (ԱՄՆ), ArtMessage - Ժյուրիի հատուկ դիպլոմ (Ֆրանսիա), Cote Court (Ֆրանսիա), Avanca (Պորտւգալիա), BBC British Short Film Festival (Մեծ Բրիտանիա), Festival du Nouveaux Cinema (Կանադա), Cinema Tout ecran - Ժյուրիի հատուկ դիպլոմ (Շվեյցարիա), DocumentART (Գերմանիա), Festival du Film d'Environnement (Ֆրանսիա), Festival du Film d'Exploration (Ֆրանսիա), Meridiens (Ֆրանսիա), Traces de Vies (Ֆրանսիա), Une certaine idee du Cinema (Ֆրանսիա), Festival du VGIK - Լավագույն մոնտաժի մրցանակ (Ռուսաստան), Festival des films Europeens (Թուրքիա), Festival de Drama (Հունաստան), Dakino (Ռումինիա), Courts Metrages Francais (Բրազիլիա), Travelling (Ֆրանսիա), FIPA (Ֆրանսիա), Clermont-Ferrand (Ֆրանսիա), Berlinale Panorama (Գերմանիա), Larissa (Հունաստան), Dublin (Իռլանդիա), Dresde (Գերմանիա), Doxa Vancouver (Կանադա), Naples (Իտալիա), Merano TV (Իտալիա), Palerme (Իտալիա), Eisenstein - Wilhelshaven (Գերմանիա), French Film Series New York - Los Angeles (ԱՄՆ), Die (Ֆրանսիա), Ecrans Documentaires (Ֆրանսիա), Bilbao (Իսպանիա), Nancy - Ժյուրիի հատուկ դիպլոմ (Ֆրանսիա), Tebessa (Ալժիր), և այլն...

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Սերժ Ավեդիկյանի անձ­նական կայքը (ֆրանսերեն)
* Լևոն Մինասյան. հեղինակային լուսանկարներ, ֆիլմերից հատվածներ (անգլերեն, ֆրանսերեն)
* Լևոն Մինասյանի անձ­նական կայքը (անգլերեն) 
* 

Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Աստղարար

**Աստղարար** կամ **ստելարատոր**ը (անգլերեն՝ *stellarator*. կարդացվում է՝ *սթելրեյթր*) մի գործիք է, որ օգտագործվում է մագնիսական դաշտերով տաք պլազմայի սահմանափակման համար՝ մի վարած միջուկային ֆուզիոն ռեակցիայի պահպանման համար։

Պլազմայի սահմանափակման համար պետք եղած մագնիսական դաշտը լրիվորեն ստեղծվում է արտաքին կոճերով։ Դա ստեղծվել է Լիման Սպիցերի միջոցով, և առաջին այդպիսի գործիքները կառուցվել են Պրինստոնի Պլազմայի Ֆիզիկայի Լաբորատորիայում 1951 թվականին։ Այս վաղամյա ֆուզիոնի միտքը գտել է այս անունը, քանի որ դա խոսում էր արևի հզորության աղբյուրը լծելու համար—stellar անգլերենով նշանակում է աստղային, իսկ արևը մի աստղ է։

## Ներկա աստղարար փորձեր
[250px|thumb|Պատկեր [HSX աստղարարից]]
* Պարուրաձև Համաչափ Փորձ (Helically Symmetric eXperiment) -- Վիսկոնսին, ԱՄՆ
* Մեծ Պարուրաձև Սարք (Large Helical Device) -- Ճապոնիա
* Wendelstein 7-AS -- Գերմանիա
* Wendelstein 7-X -- Գերմանիա
* Ураган 3 -- Խարկով, Ուկրաինա
* Ազգային Սեղմ Աստղարարի Փորձ (National Compact Stellarator eXperiment) -- Նյու Ջերսի, ԱՄՆ—Այս աստղարարի կառուցումը կիսատ է թողվել բարձր ծախսերի պատճառով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հետազոտություն
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Z-կճմթոց

[thumb|right|300px|Լաբորատորիայի մասշտապի Z-կճմթոց, որը ցույց է տալիս մի տարածված [ջրածին|ջրածնի պլազմայի շողքը։ Կճմթոցի և իոնազացման հոսանք է հոսում գազի միջից և վերադառնում է պլազմայի անոթի շրջի ձողերից։]]

Ֆուզիոնի հզորության հետազոտության մեջ, **Z-կճմթոցը** (անգլերեն՝ *Z-pinch*. կարդացվում է՝ *զի-փինչ*) կամ **ζ-կճմթոցը** (զետա կճմտոց) մի տեսակ պլազմայի սահմանափակման համակարգ է, որը օգտվում է պլազմայի մեջ մի էլեկտրական հոսանք հոսեցնելուց՝ ստեղծելու համար մի մագնիսական դաշտ, որը պլազմային սեղմում է։ Անունը գալիս է Անգլիայում կատարված վաղամյա փորձնական սարքերից, որոնց մեջ հոսանքը մի ուղղահայաց որձաքարե փողից ցած էր հոսում, որը սովորական մաթեմատիկական դիագրամի վրա Z-առանցքն է կազմում։

## Ֆիզիկա
[thumb|right|300px|Z-ճմթոցները [Տեսլայի կոճի էլեկտրական լիցքաթափումից առաջացած պլազմայի թելիկները զսպում են։]]

Z-կճմթոցը Լորենցի ուժի կիրառումներից է, ըստ որի մի հոսանքատար հաղորդիչ մի մագնիսական դաշտում ուժի է ենթարկվում։ Դրա մի օրինակն այն է, որ եթե երկու զուգահեռ լարեր նույն ուղղությամբ հոսանք կրեն, լարերը դեպի իրար կքաշվեն (ձգող ուժ կզգան)։ Z-կճմթոցը օգտվում է այս էֆեկտից. պլազմային կարելի է նայել որպես բազում հոսանքակիր լարեր, որոնց բոլորն էլ նույն ուղղությամբ հոսանք են կրում, և այդ պատճառով էլ դեպի իրար են ձգվում Լորենցի ուժի պատճառով. ուրեմն, պլազման սեղմվում է։

## Արտաքին հղումներ
* ԱՄՆ-ի Սանդիա Ազգային Լաբորատորիայի Z-Machine սարքը 

Կատեգորիա:Ջերմամիջուկային ռեակցիաներ
Google Chrome

**Գուգլ Քրոմ** (), ցանցային դիտարկիչ է, որը թողարկվել է Գուգլ ընկերության կողմից և օգտագործում է WebKit շարժիչը։

## Տարածվածություն
Գուգլ Քրոմը ամենատարածված բրաուզերն է աշխարհում, հարցման մասնակիցների 37%-ը նախընտրում է այս բրաուզերը։

## Պատմություն
6 տարի շարունակ Google կազմակերպության գլխավոր տնօրեն Էրիկ Շմիդտը հավանություն չէր տալիս նոր ցանցային դիտարկիչ ստեղծելու մտքին։ Նա չէր ուզում մասնակցել վեբ-զննարկիչների կատաղի կռիվներին։ Սակայն երբ մի քանի ծրագրավորողներ ստեղծում են Գուգլ Քրոմ ցանցային դիտարկչի ցուցադրական տարբերակը, Շմիդտին այնքան է դուր գալիս այն, որ նա փոխում է իր կարծիքը։ Այսպես ստեղծվում է Գուգլ Քրոմ ցանցային դիտարկչի առաջին տարբերակը։

### Պաշտոնական թողարկում
Գուգլ Քրոմը պաշտոնապես իր օգտագործողներին է ներկայանում 2008 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։

### Տարբերակների պատմություն

## Առանձնահատկությունները
Գուգլ Քրոմի նպատակն է իր ցանցային դիտարկիչը դարձնել ավելի անվտանգ, արագ և հաստատուն։ 2009 թ. հունիսի 9-ին Գուգլ Քրոմի ստեղծողները տվեցին ոչ պաշտոնական հարցազրույց, որտեղ նշեցին իրենց հետագա ռազմավարությունը, որը կայանում էր ցանցային դիտարկիչը դարձնել առավելագույնս թեթև և արագ ու միևնույն ժամանակ նվազագույն հնարավորություններով ապահովված, իսկ ավելի շատ հնարավորություններ կարելի էր ձեռք բերել բեռնելով հատուկ լայնացումները, որոնք հասանելի են Chrome Web Store համացանցային խանութում։

## Անվտանգություն
Google Chrome-ը պարբերաբար թարմացնում է երկու սև ցուցակները (մեկը ֆիշինգի և մեկը չարամիտ ծրագրերի համար) և զգուշացնում է օգտատերերին, երբ նրանք այցելում են դրոշակավորված կայք։ Ծառայությունը հասանելի է նաև ուրիշների կողմից անվճար հանրային API-ի միջոցով, որը կոչվում է Google Safe Browser API:

Chrome-ը վերաբերվում է յուրաքանչյուր ներդիրին որպես առանձին գործընթաց; Այսպիսով, եթե ներդիրը դադարեցվի, ամբողջ բրաուզերը չի տուժի։ Բացի այդ, ամբողջ զննարկիչը աշխատում է ավազատուփում, ուստի չարամիտ ծրագրերը չեն կարող ազդել ձեր համակարգչի վրա, եթե ուղղակիորեն սեղմեք դրա վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008 ծրագրային ապահովումներ
Կատեգորիա:C++-ով գրված ծրագրեր
Կատեգորիա:Գուգլ
Կատեգորիա:Վեբ-դիտարկիչներ
Սպիտակ տուն (այլ կիրառումներ)

**Սպիտակ տուն** անվանումն են կրում.

* Սպիտակ տուն, ԱՄՆ Նախագահի նստավայրը, Վաշինգտոն։
* Սպիտակ տուն, Ռուսաստանի կառավարության շենքը, Մոսկվա։
* Սպիտակ տուն, Աբխազիայի Խորհրդարանի շենքը, Սուխում։
* Սպիտակ տուն, կառավարական վարչական շենքերի համալիր Երևանում։
Ադվենտիստներ

**Ադվենտիստ** (), լայն իմաստով՝ Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ գալստյանը սպասող քրիստոնյա անձնավորություն։ Անվանումը առաջացել է լատիներեն adventus բարռից, որը բառացի նշանակում է «գալուստ»։ Բառն ունի շատ հին ծագում ու վաղ քրիստոնեական ժամանակներից կապվել է Քրիստոսի գալստյան հետ, սակայն դրանից հետո ավելի մեծ գործածություն ստացավ 19-րդ դարում, երբ ԱՄՆ-ում Երկրորդ մեծ զարթունքի ժամանակաշրջանում սկսվեց ավելի հաճախ շեշտադրվել այդ ուսմունքը և Ուիլյամ Միլլեր անունով մկրտական քարոզչի գլխավորությամբ, ով ակնկալում էր իրադարձությունը մոտակա տարիներին, վերաճեց կրոնական շարժման, որը նաև անվանում են ադվենտիստական շարժում, իսկ դրա հետևորդներին՝ միլլերականներ կամ ադվենտիստներ։
Շարժմանը մասնակցում էին բազմաթիվ բողոքական եկեղեցիների ներկայացուցիչներ, որոնք, այնուամենայնիվ միակարծիվ չէին ուրիշ տարբեր աստվածաշնչյան հարցերի մեջ։ 
Այդ շարժումը անկում ապրեց 1844 թվականի Մեծ հիասթափությունից հետո։ Դրա հետևանքով առաջացան տարբեր նոր ճյուղավորումներ և կազմավորվեցին առանձին հարանվանություններ։

Ավանդաբար «ադվենտիստ» կրճատ անվանում են Յոթերորդ օրվա ադվենտիստներին, սակայն կան նաև ուրիշ եկեղեցիների ներկայացուցիչներ, ովքեր նույնպես հաճախ կրճատ անվանում են իրենց ադվենտիստներ։ Նրանք առաջացել են կամ Մելլերական շարժման անկումից (մեծ հիասթափությունից) հետո՝ ինչպես յոթերորդ օրվա ադվենտիստները, կամ, ինչը շատ հաճախ պատահում է, որոշ վիճելի դավանաբանական հարցերի պատճառով կոտորվել են Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցուց և կազմավորել առանձին եկեղեցիներ։ Այդպիսիք են 
*Ավետարանական ադվենտիստներ
* Ադվենտ քրիստոնեական եկեղեցի 
* Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցի
**Ռեֆորմատական շարժման յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ
***Հավատարիմ և ազատ յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ
** Դավթյան յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ (նաև՝ Դավթի ճյուղ)

Բոլոր այս եկեղեցիների կամ կրոնական ուղղությունների հետևորդները անվանվում են կրճատ ադվենտիստներ։ Յոթերորդ օրվա ադվենտիստները բոլորից ավելի տարածված են (ներկա են գրեթե յուրաքանչյուր երկրում) ու մեծաթիվ (24 միլիոն), կազմելով այս բոլոր խմբի ներկայացուցիչներից ոչ պակաս, քան 90-95%-ը։

## Յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ

= Տես նաև =
*Ադվենտիզմ
*Ռեյչել Օուքս Պրեստոն
*Ջոզեֆ Բեյթս
*28 դավանաբանական հիմունքներ
*Երեք հրեշտակաց պատգամ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բողոքականություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Ուիլյամս (այլ կիրառումներ)

**Ուիլյամս** կամ **Վիլյամս** (Williams), անգլախոս ազգերի մոտ տարածված ազգանուն է։ Առաջացել է «Ուիլյամ» անունից։

## Անձինք
### Գրականություն
* Տեդ Ուիլյամս — գրող ֆանտաստ
* Թեննեսսի Ուիլյամս — ամերիկյան գրող և դրամատուրգ
* Ուիլիամ Կարլոս Ուիլյամս — ամերիկյան բանաստեղծ

### Երաժշտություն
* Վանեսսա Ուիլյամս — փոփ-երգչուհի, դերասանուհի, մոդել
* Ջոն Ուիլյամս (կոմպոզիտոր) — կինոյի կոմպոզիտոր
* Ջոն Ուիլյամս (կիթառիստ) — դասական կիթառիստ
* Ռոբերտ Պիտեր Ուիլյամս (Ռոբբի Ուիլյամս), փոփ-երգիչ
* Էնդի Ուիլյամս — էստրադային երգիչ

### Կինեմատոգրաֆիա
* Միշել Ուիլյամս — ամերիկյան դերասանուհի
* Ռոբին Ուիլյամս — հոլիվուդյան կինոդերասան
* Էսթեր Ուիլյամս - ամերիկյան կինոդերասանուհի

### Գիտություն
* Իվոր Ուիլյամս — լեզվաբան
* Վասիլի Ռոբերտի Ուիլյամս — ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս
* Ժոզեֆ Մ. Ուիլյամս — ամերիկյան լեզվաբան

### Սպորտ
* Վինուս Ուիլյամս — ամերիկյան թենիսիստուհի
* Ջաստին Ուիլյամս — հոկեյիստ
* Մարկ Ուիլյամս — սնուկերիստ
* Ռոբերտ Ուիլյամս (աղեղնավոր) — աղեղնավոր
* Սերենա Ուիլյամս — ամերիկյան թենիսիստուհի
* Ֆրենկ Ուիլյամս — «Ֆորմուլա-1»-ի գործիչ
* Ջեյսոն Ուիլյամս — ամերիկյան բասկետբոլիստ, NBA-ի խաղացող
* Դերոն Ուիլյամս — ամերիկյան բասկետբոլիստ, NBA-ի խաղացող

### Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտ
* «Բժիշկ մահ» Սթիվ Ուլիամս՝ ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ
* Սթիվեն Ջեյմս Ուիլյամս, ավելի հայտնի՝ Սթոուն Քոլդ Սթիվ Օսթին, ամերիկացի դերասան և նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ

### Ուրիշ
* Ջեֆֆրի Նելս Ուիլյամս — տիեզերագնաց
* Դեյվիդ Րիս Ուիլյամս — տիեզերագնաց
* Թոմմաս Ստեֆֆորդ Ուիլյամս — կարդինալ
* Ռոբերտա Ուիլյամս — համակարգչային խաղերի դիզայներ
* Ուեյն Ուիլյամս - սերիական մարդասպան

## Անվանում
* Ուիլյամս — («Ֆորմուլա-1»-ի սպորտային խումբ
Ռիդ (այլ կիրառումներ)

**Ռիդ** կարող է վերաբերել՝

* Ջիմի Ռիդ - ամերիկյան երաժիշտ (բլյուզմեն).
* Ջեկ Ռիդ - ամերիկյան քաղաքագետ, ԱՄՆ սենատոր Ռոդ-Այլենդ նահանգից.
* Ջոն Ռիդ - ամերիկյան գրող.
* Դին Ռիդ - ամերիկյան երգիչ և դերասան. 
* Իրվինգ Ռիդ (Irving Stoy Reed) - ամերիկյան մաթեմատիկոս.
* Քրիս Ռիդ - ամերիկյան ծագումով ճապոնացի գեղասահորդ.
* Քեթի Ռիդ - ամերիկյան ծագումով ճապոնացի գեղասահորդուհի.
* Լու Ռիդ - The Velvet Underground խմբի մեներգիչն.
* Օլիվեր Ռիդ - ամերիկյան դերասան.
* Թոմաս Ռիդ - շոտլանդացի փիլիսոփա.
* Թոմաս Մայն Ռիդ - ամերիկյան գրող.
* Դոննա Ռիդ - ամերիկացի դերասանուհի
* Ռալֆ Ռիդ - ամերիկյան քաղաքական գործիչ, «Քրիստոնեական կոալիցիա» կազմակերպության տնօրենը 1990-ական թվականներին։
Աստղ (այլ կիրառումներ)

**Աստղ** բառը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Աստղ - երկնային մարմին.
* Աստղ (երկրաչափական) - երկրաչափական մարմնի ձև.
* Աստղ (համակարգչային) - համակարգչային տոպոլոգիական ցանցի տեսակ.
* Աստղ (հասարակական) - հայտնի մարդ (դերասան, երգիչ, երգչուհի).
* Աստղ (զինվորական) - բազմաթիվ երկրներում զինվորականության և ոստիկանության տարբերանշան.
* Աստղ (ծովային) - ծովային կենդանի.
* Աստղ (էլեկտրական) - էլեկտրական միացման ձև։