Մոսկվայի պաշտպանության թանգարան

**Մոսկվայի պաշտպանության պետական թանգարան**, նվիրված Մոսկվայի ճակատամարտին, ինչպես նաև մայրաքաղաքի պաշտպանների հիշատակին։

## Թանգարանի պատմություն
Մոսկվայի պաշտպանության թանգարանը հիմնադրվել է 1979 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ պատմական վայրում, որտեղ 1941 թվականին գտնվել են պաշտպանական սահմանագծեր։ Թանգարանի հիմքը հանդիսացել է Մոսկվայի ճակատամարտի 40-ամյակին նվիրված ցուցահանդեսը, որտեղ ներկայացված եղել 1941–1942 թվականների փաստաթղթեր և զենքեր։ 1981 թվականից թանգարանը բաց է այցելուների համար։ Մշտական ցուցադրությունը ստեղծվել է 1995 թվականին՝ Հայրենական մեծ պատերազմի Հաղթանակի 50-ամյակին ընդառաջ։

Թանգարանը գտնվում է հինգհարկանի շենքի երկու ստորին հարկերում. շենքը կառուցվել է 1980 թվականի Մոսկվայի Օլիմպիական խաղերի կազմակերպչական վարչության համար։ Թանգարանի մուտքի մոտ տեղակայված է ռազմական տեխնիկայի ցուցադրությամբ բացօթյա հարթակ, որտեղ ներկայացված են Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակաշրջանի լավագույն հրետանային զինատեսակները։

Թանգարանը կազմակերպում է թեմատիկ ցուցահանդեսներ, անցկացնում է ամենամյա ռազմական-պատմական տոնակատարություններ և մասնակցում է համաքաղաքային մշակութային միջոցառումներին։ Այցելուների համար առաջարկվում են էքսկուրսիաներ, մշակութային և կրթական ծրագրեր, դասախոսություններ և ուղեկցվող այցելություններ՝ Մոսկվայի մարզում տեղի ունեցած մարտերի վայրերով։

## Հավաքածու
Թանգարանի ցուցադրությունը ներառում է շուրջ 4000 վավերական ցուցանմուշ՝ փաստաթղթեր, լուսանկարներ, զենքեր, գեղանկարներ, ինչպես նաև Մոսկվայի պաշտպանության մասնակիցների անձնական իրեր։ Ցուցադրությունը կազմված է հինգ թեմատիկ բաժիններից, որոնցից յուրաքանչյուրն արտացոլում է Մոսկվայի պաշտպանության որոշակի փուլ։

Առաջին սրահում ներկայացված են վկայություններ այն մասին, թե ինչպես Հայրենական մեծ  պատերազմի սկզբում Մոսկվան մոբիլիզացրել է իր տնտեսական և սոցիալական ոլորտները նացիստական զորքերի դեմ պայքարի համար։ Ցուցադրությունը ընդգրկում է 1941–1942 թվականներ իրադարձությունները և կենտրոնանում է ժողովրդական կամավորական դիվիզիաների ձևավորման, մայրաքաղաքի բնակչության և ձեռնարկությունների տարհանման վրա։ Սրահի մի հատվածը նվիրված է նաև Սմոլենսկի ճակատամարտին։

Երկրորդ սրահը պատմում է հակաօդային պաշտպանության (ՀՕՊ) զինվորների սխրանքների մասին, ովքեր երեք տարի շարունակ հետ են մղել նացիստական օդուժի հարձակումները։ Այստեղ ներկայացված են ինչպես գերմանական ռմբակոծություններից պաշտպանվելու միջոցներ, այնպես էլ դրանց հետևանքների վերացման միջոցառումներ։ Ցուցադրությունը ներառում է՝ Մոսկվայի ՀՕՊ սխեմա, Կոնստանտին Գոդունովի նախագծած օդապարիկային արգելակ, գերմանական «Յունկերս-88» ռմբակոծիչի մոդել, 1939 թվականի արտադրության 37 մմ ավտոմատ զենիթային հրետանի, և 250 կգ քաշ ունեցող չպայթած ռումբ, որը հայտնաբերվել է Մեծ Խարիտոնևյան նրբանցքում։

Երրորդ սրահը նվիրված է Մոսկվայի ճակատամարտի պաշտպանական փուլին՝ պատերազմի ամենախոշոր և ամենաբարդ փուլերից մեկին։ Ցուցադրվում են Կարմիր Բանակի և գերմանական դիվիզիաների զինվորներին պատկանող համազգեստներ ու զինամթերք։ Սրահում ներկայացված են նաև «Մոսկվացու բնակարան» ինտերակտիվ հատվածը, «Մետրոյի թունելում տեղակայված ապաստարան» կոմպոզիցիան, «Ռազմական գործարանի արտադրամասը», ինչպես նաև ավանդական պաշտպանական միջոցներ՝ ավազով լի պարկեր և հակատանկային արգելապատնեշներ։

Չորրորդ սրահը ներկայացնում է Մոսկվայի ճակատամարտի ամենանշանավոր իրադարձությունը՝ Կարմիր Բանակի հակահարձակումը 1941–1942 թվականներ։

Հինգերորդ սրահը, որը տեղակայված է երկու մակարդակներով, ներկայացնում է խորհրդային բանակի մարտական ուղին Մոսկվայից մինչև Բեռլին և լուսաբանում Մոսկվայի մոտ գերմանական զորքերի պարտության միջազգային նշանակությունը։ Այստեղ ցուցադրվում են ազատագրված քաղաքների եզակի լուսանկարներ, հաղթանակած զինվորների դիմանկարներ, ռազմաճակատային նկարիչների գծանկարների հավաքածու, և Փառքի հուշապատ՝ Խորհրդային Միության և Ռուսաստանի Դաշնության 186 հերոսների անուններով, ովքեր արժանացել են այս բարձր կոչման Մոսկվայի ճակատամարտում դրսևորած հերոսության համար։ Սրահում տեղակայված է նաև իսկական ռազմաճակատային վագոն-ջերմագնաց՝ խորհրդանշելով զինվորի ճակատագիրը և նրա դժվար ու հերոսական ճանապարհը դեպի հաղթանակ։ Այստեղ կարելի է տեսնել նաև պահեստային գվարդիական դիվիզիաների դրոշները, որոնք անցել են մարտական ուղի Մոսկվայից մինչև Բեռլին, ինչպես նաև 1945 թվականի հունիսի 24-ին կայացած Հաղթանակի շքերթի լուսանկարները։
Վեցերորդ սրահում թանգարանը մշտապես կազմակերպում և անցկացնում է մասնագիտացված ցուցահանդեսներ՝ նվիրված Հայրենական մեծ պատերազմին:

## Թանգարանի գիտական և կրթական գործունեություն
Բացի ցուցանմուշների համակարգման, ուսումնասիրման և համալրման աշխատանքներից, Մոսկվայի պաշտպանության պետական թանգարանը կազմակերպում է նաև գիտա–գործնական կոնֆերանսներ, գրականության շնորհանդեսներ և հրապարակումների ներկայացումներ։ Թանգարանը մեծ տեղ է հատկացնում նաև մշակութային-կրթական ինտերակտիվ ծրագրերին, որոնք նախատեսված են տարբեր տարիքային խմբերի, այդ թվում՝ կրտսեր դպրոցականների համար։

Թանգարանի հիմնական կրթական ծրագրերն են.

* «Ջոկատի գիծը՝ ճակատի գծից դուրս» – ծանոթացնում է այցելուներին Հայրենական մեծ պատերազմի՝ համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված, բայց նշանակալի թեմային՝ պարտիզանական շարժմանը, որն էական դեր է խաղացել թշնամու նկատմամբ հաղթանակում։
* «Մայրաքաղաքի հակաօդային պաշտպանությունը Մոսկվայի ճակատամարտի տարիներին (1941–1942 թթ.)» – նվիրված է Մոսկվայի լուսապաշտպանությանը և հակաօդային պաշտպաններին՝ լուսարձակի օպերատորներին, պարաշուտիստներին, օդաչուներին ու զենիթային հրետանավորներին, ինչպես նաև՝ շարքային մոսկվացիների սխրանքներին, ովքեր փրկել են քաղաքը հրդեհներից ու ավերումներից։
* «Մոսկվայի ճակատամարտի տանկերը» – ներկայացնում է խորհրդային տանկերի նախագծողների ձեռքբերումները, խորհրդային տանկիստների սխրանքները և Մոսկվայի ճակատամարտում տանկային մարտերի առանձնահատկությունները։ Ծրագիրը ներառում է տանկերի մասշտաբային մոդելներ, տեխնիկայի իրական մասեր, տանկային անձնակազմի համազգեստ, հակատանկային զենքեր և պաշտպանական կառույցներ։ Մասնակիցները հնարավորություն ունեն փորձելու տանկիստի հանդերձանքի որոշ տարրեր և սովորելու՝ ինչպես տարբերել խորհրդային և գերմանական տանկերը։
* «Մոսկվայի պաշտպանների զենքը» – ներկայացնում է Կարմիր Բանակի և Վերմախտի կողմից օգտագործված ամենատարածված հրաձգային զենքերը՝ Մոսկվայի ճակատամարտի տարիներին։

Թանգարանը մասնակցում է նաև Մոսկվայի քաղաքապետարանի մշակույթի և կրթության վարչությունների համատեղ «Դասընթաց թանգարանում» նախագծին (2018 թվականից ի վեր).

* Մաթեմատիկա. «Շրջանաձև պաշտպանություն» դասընթաց թանգարանում – երկրաչափության ուսուցումն անցկացվում է Մոսկվայի հակաօդային պաշտպանության պատմական իրադարձությունների համատեքստում։
* Պատմություն. «1941 թվական. Հաղթանակի ծնունդը» – աշակերտները կատարում են խմբային կիրառական աշխատանք թանգարանի ցուցանմուշների հետ՝ վերլուծելով պատմական իրադարձությունները։
* Քիմիա. «Մետաղները պատերազմում» – թանգարանում անցկացվող պարապմունքը թույլ է տալիս աշակերտներին գործնականում կիրառել մետաղների ընդհանուր հատկությունների վերաբերյալ իրենց գիտելիքները՝ միաժամանակ ստանալով լրացուցիչ տեղեկատվություն պատերազմի պատմությունից։
* Հասարակագիտություն. «Երբ Հայրենիքին վտանգ է սպառնում՝ նշանակում է բոլորը պիտի գնան ռազմաճակատ...» – դասը հիմնվում է ցուցանմուշների վրա, որոնք պատմում են Մեծ Հայրենական պատերազմի սկզբին մոբիլիզացիայի և մոսկովյան կամավորականների կազմավորման մասին, ինչպես նաև՝ հերոս զինվորների և նրանց սխրանքների մասին։

Այս ծրագրերի նպատակը ոչ միայն պատմական իրադարձությունների ուսուցումն է, այլև հայրենասիրության ձևավորումը և տարբեր առարկաներում սովորած գիտելիքների խորը ինտեգրումը իրական պատմական համատեքստի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

Կատեգորիա:1981 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի թանգարաններ