Օլգա Բենարիո Պրեստես

**Օլգա Բենարիո Պրեստես** (, ), Նացիստական Գերմանիայի կողմից մահապատժի ենթարկված գերմանա-բրազիլացի կոմունիստ գրոհային։

## Կենսագրություն

Օլգան ծնվել է Մյունխենում (ի ծնե՝ Օլգա Գուտման Բենարիո), հրեական ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Լեո Բենարիոն, սոցիալ-դեմոկրատ փաստաբան է եղել, մայրը՝ Եվգենին (Գուտման)՝ Բավարիայի բարձր հասարակության անդամ։ 1923 թվականին, տասնհինգ տարեկան հասակում, նա միացել է Կոմունիստական երիտասարդական ինտերնացիոնալին և 1928 թվականին օգնել կազմակերպել իր սիրելիի և կուսակից Օտտո Բրաունի փախուստը Մոաբիթ բանտից։ Նա մեկնել է Չեխոսլովակիա և այնտեղից, միանալով Բրաունի հետ, Մոսկվա, որտեղ Բենարիոն սովորել է Լենինի Կոմունիստական դպրոցում, այնուհետև աշխատել որպես Կոմունիստական երիտասարդական ինտերնացիոնալի հրահանգիչ Խորհրդային Միությունում, Ֆրանսիայում և Մեծ Բրիտանիայում, որտեղ նա մասնակցել է հակաֆաշիստական գործունեության համակարգմանը։ Նա բաժանվել է Օտտո Բրաունից 1931 թվականին։

Բրիտանիայում մնալուց հետո, որտեղ նա կարճ ժամանակով ձերբակալված է եղել, Օլգան հաճախել է Ժուկովսկու անվան ռազմական ակադեմիայի դասընթացին, ինչի հետևանքով որոշ պատմաբաններ նրան դիտել են որպես խորհրդային ռազմական հետախուզության գործակալ։ Իր ռազմական պատրաստության շնորհիվ 1934 թվականին նրան հանձնարարվել է օգնել Բրազիլիա վերադառնալու Լուիս Կառլոս Պրեստեսին, ում նա նշանակել է որպես թիկնապահ։ Այս առաքելությունն իրականացնելու համար կեղծ փաստաթղթեր են ստեղծվել այն մասին, որ նրանք պորտուգալացի ամուսնական զույգ են։ Երբ 1935 թվականին նրանք հասել են Ռիո դե Ժանեյրո, այս շապիկը իրականություն է դարձել, քանի որ զույգը սիրահարվել է։ 1935 թվականի նոյեմբերին ձախողված ապստամբությունից հետո Բենարիոն և նրա ամուսինը թաքնվել են և հազիվ փախչելով Իպանեմայի ոստիկանական արշավանքից, նրանք երկուսն էլ ի վերջո ձերբակալվել են 1936 թվականի հունվարին՝ Գետուլիո Վարգասի կողմից հայտարարված դաժան հակակոմունիստական արշավի ժամանակ։ Նա հայտարարել է ռազմական դրություն և արդեն ծրագրել 1937 թվականի հեղաշրջումը, որն ի վերջո հանգեցրել է ֆաշիստական նման Էստադո Նովո ռեժիմի հաստատմանը։

Հղի և Պրեստեսից բաժանված Բենարիոն կառչել է իր կեղծանունից, միայն թե բրազիլացի դիվանագետները բացահայտեն նրա իրական ինքնությունը՝ ձեռք ձեռքի տված աշխատելով Գեստապոյի հետ։ Նրա փաստաբանները փորձել են խուսափել արտահանձնումից Բրազիլիայի Գերագույն դաշնային դատարանում գերագույն մարմնի միջոցով՝ հիմնվելով նրա հղիության վրա, քանի որ արտահանձնումը նորածին Բրազիլիայի քաղաքացուն կթողներ օտար կառավարության իշխանության տակ։ Քանի որ Բրազիլիայի օրենսդրությունն արգելել է քաղաքացիների արտահանձնումը, Օլգայի փաստաբաններն ակնկալել են, որ ժամանակ շահեն, քանի դեռ Օլգան բրազիլական հողում ծննդաբերել է փաստացի Բրազիլիայի քաղաքացուն՝ անկախ երեխայի հայրությունից, ինչն օրինականորեն կասկածելի է եղել Օլգայի ապացույցների բացակայության պատճառով։ Պրեստեսի ամուսնությունը եղել է մի բան, որը շատ քիչ հավանական կդարձներ արտահանձնումը։ Հայցը, սակայն, արագորեն չեղարկվել է, զեկուցող-արդարադատությունը պնդել է, որ գերագույն մարմինը փոխարինվել է ռազմական դրությամբ, և որ Օլգայի արտաքսումը հիմնավորվել է որպես «հասարակական կարգի համար վնասակար օտարական»։

Բրազիլիայի Գերագույն դատարանի որոշումից հետո և չնայած միջազգային արշավին, Օլգան բռնի կերպով 1936 թվականի սեպտեմբերին վերադարձվել է Գերմանիա։ Գերմանական նավատորմի կապիտանը, որը նրան չեղարկել է պլանավորված կանգառները ոչ գերմանական եվրոպական նավահանգիստներում՝ ձախողելով նրան փրկելու կոմունիստների փորձերը, ժամանելուն պես նրան բանտ է նստեցրել Բեռլինում, որտեղ նոյեմբերի 27-ին նա դուստր է ունեցել՝ Անիտա Լեոկադիային։ Տասնչորս ամսական հասակում երեխան ազատ է արձակվել իր հայրական տատի՝ Լեոկադիա Պրեստեսի խնամքին։

Երեխայի ծնվելուց հետո Օլգան 1938 թվականին ուղարկվել է Լիխտենբուրգի համակենտրոնացման ճամբար, 1939 թվականին տեղափոխվել է Ռավենսբրյուկի համակենտրոնացման ճամբար և վերջապես 1942 թվականին Բերնբուրգի էվթանազիայի կենտրոն, որտեղ նրան գազով սպանել են հարյուրավոր այլ կին քաղբանտարկյալների հետ։

## Հետևանքներ
Երբ Վարգասը միացել է ՄԱԿ-ին, իսկ Բրազիլիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ է մտել առանցքի դեմ, Լուիս Կառլոս Պրեստեսը՝ Անիտա Լեոկադիայի հայրը և Օլգա Բենարիոյի նախկին գործընկերը, ի վերջո քաղաքական գործընկերություն է կնքել նրա հետ՝ 1945 թվականին Վարգասի անհապաղ հեռացումից խուսափելու համար, ինչը պահանջել են ինչպես նրա ավելի աջակողմյան ներքին հակառակորդները, այնպես էլ Ադոլֆ Բերլը որպես ԱՄՆ դեսպան։ Այս քայլը համահունչ է եղել այն ժամանակվա Ժողովրդական ճակատի կոմունիստական քաղաքականությանը։ Նրա ձերբակալությունը Բրազիլիայում և, ի վերջո, արտահանձնումը նացիստական Գերմանիա, որտեղ հետագայում նա մահանացել է (Ռավենսբրյուկի համակենտրոնացման ճամբարում), նույնպես հնարավոր է դարձել Բրազիլիայի իշխանությունների հետ բրիտանական MI6-ի համագործակցության շնորհիվ։

## Ժառանգություն

Ժորժի Ամադուն իր 1942 թվականի «Վիդա դե Լուիս Կառլոս Պրեստես» կենսագրական վեպում Օլգա Բենարիոյին համեմատել է Անա Ռիբեյրո դա Սիլվայի՝ Գարիբալդիի բրազիլացի կնոջ հետ և նշել, որ «ի դեմս Օլգայի, Եվրոպան մարել է պարտքը Լատինական Ամերիկային» ( այսինքն, նրա դեպքում դա եվրոպացի կին հեղափոխական է եղել, որն ամուսնացել է լատինաամերիկյան հեղափոխական առաջնորդի հետ):

Հետպատերազմյան Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում Օլգան ներկայացվել է որպես կին հեղափոխականի մոդել, իսկ գրող Աննա Զեգերսը 1951 թվականին նրա մասին Կանանց միջազգային օրվա կապակցությամբ կենսագրական էսքիզ է գրել։

Եվգենիա Կլեմմի, Անտոնինա Նիկիֆորովայի, Մելա Էռնստի, Ռոզա Յոխմանի, Կատյա Նիդերկիրշների, Ռոզա Թալմանի, Օլգա Կյորների, Մարթա Դեսրումոյի, Մինա Վիլյենի և Մարիա Գրոլմյուսի հետ միասին Օլգա Բենարիո Պրեստեսը եղել է Ռամորի համակենտրոնացման ճամբարի հայտնի բանտարկյալներից՝ ԳԴՀ-ի Ռավենսբրյուկի ազգային հուշահամալիրի ազատագրման տոնակատարությունների ժամանակ։

Օլգա Բենարիոն եղել է Գ. Պ. Կրիբարիի *Entre la Piel y el Alma* օպերայի թեման, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել Գլազգոյում, Շոտլանդիայի թագավորական երաժշտության և դրամայի ակադեմիայում, 1992 թվականի մայիսի 22-ին։

ԳԴՀ-ում Ռութ Վերները 1961 թվականին հրատարակել է Օլգա Բենարիոյի մասին հաջողակ կենսագրական վեպ երիտասարդ ընթերցողների համար։

2004 թվականին Բենարիոյի կյանքի վրա հիմնված բրազիլական հանրահայտ ֆիլմը՝ Օլգան, ռեժիսոր Ջեյմ Մոնժարդիմը, որն առաջարկել է Օլգայի կյանքի հիմնովին ապաքաղաքականացված պատմությունը՝ կենտրոնացած Պրեստեսի հետ նրա սիրավեպի վրա, ի հիասթափություն գերմանացի քննադատների, այն անվանել է «կիչ գովազդ»։

Նաև 2004 թվականին նա եղել է գերմանական վավերագրական ֆիլմի (վերակառուցված տեսարաններով)՝ ռեժիսոր Ռայներ Վերներ Ֆասբինդերի, Գալիպ Իյիտանիրի *Olga Benário - Ein Leben für die Revolution*-ի  նկարահանման առարկան։

2006 թվականին Ժորժի Անտունեսի «Օլգա» օպերայի պրեմիերան տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 14-ին Բրազիլիայի Սան Պաուլոյի Թատրոնի Ակադեմիայում:

2009 թվականին Օլգա Բենարիոն շվեյցարացի գրող Ռոբերտ Կոենի վիպակի երեք կին հերոսներից մեկն է եղել, որը պատմել է հակաֆաշիստական աքսորի՝ *Exil der frechen Frauen*-ի մասին։

2013 թվականի հունվարին գերմանացի դրամատուրգ Դեա Լոհերի «Օլգայի սենյակը» պիեսի անգլերեն թարգմանությունը ներկայացվել է «Լեզուներով խոսող» թատերական ընկերության կողմից Լոնդոնի «Արկոլա» թատրոնում։

2013 թվականին Ռոբերտ Քոհենը խմբագրել է Օլգա Բենարիոյի և Լուիս Կառլոս Պրեստեսի միջև բանտերից և համակենտրոնացման ճամբարներից նամակների փոխանակումը։

2016 թվականին Ռոբերտ Քոհենը հրապարակել է Օլգա Բենարիոյի վերաբերյալ Գեստապոյի փաստաթղթերի միայն վերջերս հասանելի մեծ դոսիեի խմբագրված տարբերակը։

2019 թվականին Քոհենը հրապարակել է Բենարիոյի կյանքի վերաբերյալ ծավալուն հետազոտական փաստաթուղթ՝ «Հանցագործները և նրանց զոհը. Զեկույց Օլգա Բենարիոյի մասին գեստապոյի դոսիեի վերաբերյալ»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Կարճ կենսագրություն
*  Մեկ այլ կարճ կենսագրություն