Անծանոթ

մինի|1919 թվականի «Անծանոթը» գիրքը բազմաթիվ գեղարվեստական գործերից մեկն է, որը պտտվում է այն հանգամանքների մասին , որոնք տեղի են  ունենում անծանոթի հայտնվելուն պես հայտնի հերոսների կյանքում:
**Անծանոթ,**  մարդ, որը  չի ընդունվում մեկ այլ մարդու կամ խմբի կողմից մշակույթում կամ որևէ համակարգում։ Այս անհայտ կարգավիճակի պատճառով անծանոթը  որպես սպառնալիք կարող է ընկալվել, մինչև որ չպարզեն նրա ինքնությունը  և բնավորությունը։ Հասարակագիտական նպատակներով բացահայտվել են օտարների տարբեր դասեր, և ուսումնասիրվել է օտարների և օտարերկրացիների նմանեցման միտումը։

Օտարի առկայությունը կարող է կասկածի տակ դնել հաստատված հասարակական կարգը,«քանի որ  օտարը ոչ  ընկեր է ոչ թշնամի; և քանի որ նա կարող է նաև երկուսը լինել»։ Օտարների հանդեպ անվստահությունը հանգեցրել է օտարի վտանք տերմինին (և այս արտահայտությունը "մի խոսեք օտարների հետ"), որտեղ չափից ավելի շեշտադրվում է  երեխաներին սովորեցնել վախենալ օտարներից՝ չնայած առևանգման կամ բռնության ամենատարածված աղբյուրներին, որոնք հայտնի են մարդկանցից՝ երեխան է։

## Բացատրություններ
Անծանոթը սովորաբար բնութագրվում է որպես անհատ, ում չեն ճանաչում մյուսները։ Քանի որ անհատները հակված են ունենալ համեմատաբար փոքր  ընտանիքի, ընկերների, ծանոթների շրջանակ։ Մարդկանց ճնշող մեծամասնությունը օտար է մեկը մյուսի համար։ Օտարը սովորաբար ներկայացվում է որպես մի անձ ով եկել է այլ երկրից, և երբեմն նրանք կարող են լինել ընկերներ,թշնամի, կամ երկուսը միասին։ *Օտար*  բառը ծագում  է  միջին ֆրանսերեն  *estrangier* բառից, որը նշանակում է օտարական կամ ։

Մարդկանց կամ խմբերի *անծանոթ* կոչվող սահմանները տարբերվում են՝ կախված հանգամանքներից և մշակույթից, իսկ սոցիոլոգիայի և փիլիսոփայության ոլորտներում՝ տարբերվում են մի շարք ավելի լայն համատեքստերում։ Համաձայն սոցիոլոգ փիլիսոփա Զիգմունտ Բաումանի«յուրաքանչյուր հասարակություն ունի իր օտարները, և «օտար» բնութագրիչը «չափազանց ճկուն է և մարդածին»։  Որպես այլընտրանք, Լիզա Էթվուդ Ուիլկինսոնը գրել է, որ «ըստ սահմանման, ով ինձ համար օտար է, նա ֆիլոս չէ. օտարը այն մարդն է, ով ինձ հետ արյունակցական կամ ամուսնական  ինչպես նաև ազգակցական կապ չունի, Ցեղ կամ ազգ, և ոչ թե համաքաղաքացի»։ Մեկ ուրիշը պնդում է, որ «շատ փիլիսոփաների կողմից Մշակվել է, որ մենք բոլորս օտար ենք երկրի վրա՝ օտարված ուրիշ մարդկանցից և ինքներս մեզանից նույնիսկ մեր երկրում»։

### Օտարների տեսակները
Օտար լինելու երևույթը կարելի է ուսումնասիրել աստիճանների տեսքով։ Օրինակ, ինչ-որ մեկը կարող է մասամբ անծանոթ լինել այն դեպքերում, երբ նրանք ի վիճակի չեն շփվելու մեկը մյուսի հետ, կամ մեկ ուրիշը չի կարողանում հասկանալ անհատի բնավորությունը, նրա տեսակետը կամ փորձառությունները։ Այլապես, մեկը կարող է բարոյապես օտար լինել ուրիշի համար, ով գործում է «սկզբունքորեն տարբերվող բարոյական պարտավորություններից դուրս»:Չնայած անձը կարող է նաև լինել մտերիմ ընկեր կամ ընտանիքի անդամ:.

Անծանոթը, որի հետ մեկ ուրիշ անձ նախկինում որևէ կապ չի ունեցել, կարելի է անվանել «բացարձակապես անծանոթ» կամ «կատարյալ օտար»։ Որոշ մարդիկ, ովքեր համարվում են  իրենց  «օտար»և ուրիշների միջև պաշտոնապես հաստատված հարաբերությունների բացակայության պատճառով, այնուամենայնիվ, ավելի ծանոթ են, քան բացարձակապես անծանոթը։  Ծանոթ անծանոթը այն անհատն է   ով ճանաչված է մեկ այլ մարդու կողմից  և կանոնավոր կերպով կիսում է մեկ ընդհանուր տարածք ինչպսիսն կարող է լինել փողոցը  կամ ավտոբուսի կանգառը, բայց ում հետ որևէ շփում չունի։Առաջի անգամ հայտնաբերվաշծ Սթենլի Միլգրեմի  կողմից 1972 թվականին «Ծանոթ անծանոթ» ստեղծագործությունը՝ Ք*աղաքային անճանաչության ասպեկտը*, այն ավելի ու ավելի տարածված թեմա է դարձել սոցիալական ցանցերի և տեխնոլոգիական միջնորդավորված հաղորդակցության վերաբերյալ հետազոտություններում։ Ոչ մտերիմ ընկերները  անձնական կապեր են, որոնք տեղի են ունենում  այլ մարդկանց միջև, և դրանք ընտանիքի անդամները չեն ոչ էլ ընկերները։ Նաև հայտնի որպես  «Հեռու» կամ «թույլ» կապեր,դրանք ընկնում են  անծանոթների և մտերիմների միջև սոցիալական լայն տարածքում։ Տերմինը ստեղծվել է Կարեն Լ. Ֆինգերմանի կողմից և հետագայում մշակվել է Մելինդա Բլաուի կողմից, ով համագործակցել է հոգեբանի հետ՝ հայեցակարգը ուսումնասիրելու և հանրայնացնելու համար համար։

### Օտարներ և Օտարերկրացիներ
Օտարը պարտադիր չէ որ  օտարերկրացի  լինի, չնայած մեծ հավանականություն կա, որ օտարերկրացին արդեն իսկ օտար է։

Ըստ Քրիս Ռամֆորդի, լրացնելով սոցիոլոգ և փիլիսոփա Գեորգ Սիմմելի աշխատանքին,ասել է «մարդիկ, ովքեր ֆիզիկապես մոտ են, կարող են հեռու լինել մեկը մյուսի համար, իսկ նրանք, ովքեր հեռու են, իրականում կարող է շատ առումներով մոտ լինել»։  Խոշոր քաղաքներում բնակչության համախմբվածության պայմաններում մարդիկ այժմ պատմականորեն բարձր հակվածություն ունեն «ապրելու օտարների մեջ»։ Ընդունելով պետական տեսակետ՝ օտարները կարող են դիտվել որպես քաոսային մարտահրավեր ազգային պետության կողմից պարտադրված և այդ իսկ կարգի դեմ, որն այնուհետ բախվում է օտարին ձուլվելու խնդրին, վտարվելու կամ ոչնչանալու մարտահրավերին։ Թեև այս տեսակետը կարող է հաշվի չառնել կարևոր հարցեր, թե ինչպես է իշխանությունը սահմանում օտարին և ինչպես է այդ որոշումը կայացվում.

## Շփումներ անծանոթ մարդկանց հետ
Անծանոթների հետ շփումները կարող են շատ տարբեր լինել՝ կախված հանգամանքներից և  անհատականություններից:. Հակառակ դրան,որոշ մարդիկ կարող են նույնիսկ սեռկան հարաբերություն ունենեալ անծանոթի հետ։

### Անծանոթի անհանգստություն
[մինի|[Centers for Disease Control|Հիվանդությունների վերահսկման կենտոնի տեսանյութը, որը ցույց է տալիս ինն ամսկան երեխայի անհանգստությունը անծանթին հանդիպեսլիս։]]Նորածիններն ընդհանուր առմամբ ընկալունակ կլինեն անծանոթների հանդեպ, մինչև որ նրանք կարող են հասնել  օբյեկտի ընկալմանը և կսկսեն  ենթադրություններ անել;.Դրա համար օտարի հանդեպ անհանգստությունը  սովորական երևույթ է,և փոքր երեխաները սովորաբար անհանգստություն են ցուցաբերումերբ որ շփում են ունենում օտար մարդկանց հետ,և այդ դեպքում հակված են լինել այն մարդկանց մոտ ում հետ ծանոթ են քան՝անծանոթների։ Այս արձագանքը սովորաբար կոչվում է անծանոթի անհանգստություն կամ զգուշություն օտարից.

Ըստ մի տեսության՝ անծանոթների հանդեպ արձագանքը կարող է որոշ չափով տարբերվել՝ կախված սեռից։ Թեև երեք ամսականում գենդերային տարբերություններ չեն նկատվել, աղջիկները, ըստ էության, ավելի շուտ են վախեր դրսևորում, քան տղաները՝ մոտ ութից ինն ամսականում, թեև տղաները արագորեն հասել են դրան, և կատարվել են հետազոտություններ  9-17 տարեկան երեխաների շրջանակներում։ Ըստ 203 Ուսումնասիրությունների  նորածինները հակված են նախապատվությունը տալ անծանոթ մարդկանց, հատկապես եթե նույն տարիքում են։ Այնուամենայնիվ, այս նախապատվությունը կարող է փոխվել այնպիսի իրավիճակներում, որոնք ներառում են վախ առաջացնող խթաններ։

Օտարների անհանգստության ծանրության վրա կարող են ազդել անհատական խառնվածքը, ինքնադրսևորման կարողությունը և խնամողի անհանգստությունը։ Օտարների հանդեպ անհանգստությունը կարող է մեղմվել մի շարք  միջոցոցներով, ներառյալ անծանոթի և ընկերների միջև դրական փոխազդեցությունը և ծանոթ շրջապատի առակայությունը։

### Օտարի վտանգը
Ավելի մեծ երեխաների համար դպրոցներում և տներում հաճախ իրականցվում է ուսուցում այսպես կոչված «օտարի վտանգի» վերաբերյալ։ Սա հաճախ հանգեցնում է հանրային վախերի անծանոթ հանցագործների նկատմամբ, ովքեր կարող են երեխաներին մոտենալ հանրային վայրերում  առևանգման և  բռնության մտադրուությամբ, հնարավոր թիրախ դարձնելով երեխաներին, առևանգված երեխաներին շատ ավելի հավանական է, որ տանի որևէ մեկը, ով ծանոթ է նրան  կամ ընտանիքի անդամ է։ Ըստ մեկ գնահատականի՝ «անծանոթ մարդկանց առևանգումները»  ԱՄՆ-ում  կազմում են տարեկան անհայտ կորած երեխաների միայն 0,014%-ը կամ մոտ 14-ը՝ 100,000-ից։ . Ավելին, ոչ ընտանիքի  անդամների կողմից կատարված բոլոր առևանգումների մեծամասնությունը (59%) եղել են դեռահասներ, այլ ոչ թե երեխաներ։ Անհայտ կորած և շահագործվող երեխաների ազգային կենտրոնի (NCMEC) կողմից ներկայացված նմանատիպ տվյալներով առևանգումների միայն 1%-ն է եղել ոչ ընտանիքի անդամների կողմից, մինչդեռ առևանգվածների 91%-ը դասակարգվել է որպես վտանգված փախուստներ։

Սա հանգեցրել է օտարների վտանգը չշեշտադրելու կոչերին, ինչպես *[[NBC News]]-ին է ասել Նենսի Մաքբրայդը*, " «եկեք վերցնենք օտարների վտանգը և դնենք այն թանգարանում. Մենք պետք է մեր երեխաներին սովորեցնենք այն ինչը նրանց կօգնի եթե հայտնվեն նման իրավիճակում»  Սա արձագանքել է  սոցիոլոգ  «Հանցագործություններ երեխաների դեմ» հետազոտական կենտրոնի տնօրեն  Դեյվիդ Ֆինկելհորը,  գրելով *[[The Washington Post]]-ում;*Մենք շատ ավելի լավ կանենք, եթե նրանց սովորեցնենք վատ վարք ցույց տվող մարդկանց նշանները (անծանոթ կամ ոչ անծանոթ). Մենք պետք է օգնենք երեխաներին վարժեցնենք նրանց մերժելու հմտությունները,  և ինչպես  նաև օգնություն կանչելու հմտություններին :.

### Մեծահասակներ
[մինի|[Ալֆրեդ Հիչքոքի 1951 թվականի , *[[Strangers on a Train (film)|Անծանոթը գնացքում]] թրիլլերը*, որը պտտվում է անծանոթների սոցիալական դինամիկայի շուրջը, որոնք հանդիպում են անցողիկ՝ ապագայի  փոքր ակնկալիքով, մի սցենար, որի հետազոտությունը ենթադրում է, որ մարդկանց տրամադրում է ավելի բաց և պարզ ինքնաճանաչման:]]
Սոցիոլոգիական գրականության իրենց աշխատության ժամանակ Սեմինը և Ֆիդլերը եզրակացրեցին, որ օտարների ընկալումը հիմնականում հիմնված է խմբի անդամության և նրանց ինքնության վրա՝ որպես արտաքին խմբի անդամ, քանի որ անծանոթը, ըստ սահմանման, անհատապես հայտնի չէ։ Սա կարող է մեծացնել անծանոթի ընկալվող դրդապատճառները կամ մտադրությունները, բայց կարող է նաև մեծապես տարբերվել՝ կախված հանգամանքներից և շրջակա միջավայրից։ Շրջակա միջավայրի գործոններից  ելնելով ֆիզիկական անհարմարությունը, օրինակ՝ շոգ և մարդաշատ սենյակում գտնվելը, ցույց են տվել որ բարձրացնում են բացասական վերաբերմունքը օտարների նկատմամբ.

Լաբորատոր ապացույցները ցույց են տվել, որ մարդիկ, ամենայն հավանականությամբ, ավելի քիչ համեստ են վարվում անծանոթների հետ առերես հանդիպելիս, երբ ներկա չեն լինում ընկերներ կամ ծանոթ մարդիկ։ Ինչպես բացատրում են Ջոինսոնը և գործընկերները, «նրանք հակված են   իրենց իդեալական որակները ավելի շատ ներկայացնել անծանոթներին, քան ընկերներին»։ Այնուամենայնիվ, կարծես թե այս տեսակետը փոխվեց, երբ երկու անծանոթ մարդիկ հանդիպեցին միմյանց առցանց՝ ընկերների բացակայության, ինչը առաջացրեց ամենահամեստ ինքնադրսևորում, ավելի շատ, քան ընկերների ներկայությամբ անցկացված անծանոթների հետ առցանց շփումները։.

Տեղեկատվություն բացահայտելու պատրաստակամության հիմքում  հետազոտողները հայտանբերեցին այն՝ինչը կաչվում է անծանոթը գնացքում, որտեղ անհատները հակված են մեծ քանակությամբ անձնական տեղեկություններ կիսել անանուն անձանց հետ։ Սրա վրա կարող է մեծ ազդեցությու ունենալ նրանց հարաբերության ժամանակավոր բնույթը, որ անծանոթներն իրենք մուտք չունեն անհատների ավելի լայն սոցիալական շրջանակ։  որ անծանոթները չեն կարող մարդկանց սոցիալական շրջանակի  մի մասը կազմել և դուրս են այդ շրջանակից։ Ինչպես նշել է մի հեղինակ այս երևույթը լավագույնս նկարագրվում է,  ճանապարհորդության գրող Փոլ Թերույի խոսքերով, ասելով։Այդ զրույցը, շատերի նման ես էլ ունեցա այն մարդկաց հտ, ովքեր գնացքում էին  շատ անկեղծ ստացվեց ընդհանուր ճանապարհորդություն,խոսում էինք ընդհանուր թեմանեից գտակցելով որ մեզանից ոչ մեկ կրկին չի տեսնի մեկը մյուսին։

## Կրոն
մինի|Տերը պահպանում է օտարներին, նա ազատում է որբին արյունից, և մոլորեցնում ամբարիշտների ճանապարհը
Նոր Կտակարանի հունարեն «օտար» թարգմանությունը «քսենոս» է, որը անգլերեն քսենոֆոբիա բառի արմատն է, որը նշանակում է վախ օտարներից, այնպես էլ օտարերկրացիներից։ Օտարներին, և հատկապես օտարերկրացիներին  օգնություն ցուցաբերելը Հին Կտակարանի թեման է, և այն «ընդարձակվել է և նույնիսկ արմատականացվել է Նոր Կտակարանում»։

Հին կտակարանում Թագավոր Ջեյմսի տարբերակում, *[[Book of Exodus|Գլուխ]] 23:9 ասվում է։ "Մի՛ ճնշեք օտարին քանի որ դուք ճանաչում եք օտարի սիրտը , քանի որ դուք էլ օտար էիք Եգիպտոսի երկրում» Որոշ Թարգամանություններում  «օտար» բառի փոխարեն օգտագործվում է «անծանոթ» բառը:*

## Անծանոթի Դիտարկումները
Սոցիոլոգիական գրականության գոյություն ունի «պրոֆեսիոնալ օտար» հասկացություն՝ այն անձը, ով մտածված պահպանում է ինտելեկտուալ հեռավորություն համայնքից,որպեսզի  դիտարկի և հասկանա։

Օտարների մասին տարբեր տեսությունների ուսումնասիրությունն ընդգծել են, որ օտարների որոշ տեսակներ իրենց տարածական և սոցիալական դիրքի շնորհիվ զարգացնում են միջավայրը հետազոտելուև ուսումնասիրելու հատուկ ուժ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023