Լուցկի ամրոց

**Լուցկի ամրոց** կամ **Լյուբարտի ամրոց** (, ), ամրոց Ուկրաինայի Լուցկ քաղաքում, ազգային նշանակության ճարտարապետական ​​և պատմական հուշարձան։ Ուկրաինայի ամենամեծ, ամենահին և ամենալավ պահպանված ամրոցներից մեկը։ «Հին Լուցկ» պատմամշակութային արգելոցի գլխավոր օբյեկտը, մշակութային կենտրոնը և Լուցկի ամենահին շենքը։

## Պատմություն
Լյուբարտի ամրոցի տեղում 11-րդ դարում հին ռուսական Լուցկի ամրոցն էր։ Այն առաջին անգամ հիշատակվել է տարեգրության մեջ 1085 թվականին, երբ Լուցկն արդեն ամրացված տեղանք էր, որը նախկինում դիմակայել էր Բոլեսլավ II-ի 6-ամսյա պաշարմանը։ Փայտե ամրոցն ուներ մի քանի աշտարակներ՝ Վյեզդնայա, Ստիրովայա (Ստիր գետի վրայով) և Վլադիչյա։ Բերդը դիմակայել է մի քանի պաշարումների, սակայն 1261 թվականին այն ավերվել է մոնղոլ զորավար Բուրունդայի պահանջով։

Երբ Վոլինը գրավեց Լիտվայի Մեծ Դքսությունը, սկսվեց Լյուբարտի ամրոցի (Վերին ամրոցի) շինարարությունը 1350-ական թվականներին և հիմնականում ավարտվեց 1430-ական թվականներին, չնայած որոշ տարրեր (օրինակ՝ աշտարակների բարձրությունը) շարունակեցին փոխվել հաջորդ դարերի ընթացքում։ Մերձակա ամրոցի վերակառուցումը աղյուսով սկսվել է 1502 թվականին։ Դրանց կառուցումից ի վեր ամրոցները եղել են Մեծ Դքսի նստավայրը, իսկ թագավորության ձևավորումից հետո՝ թագավորական իշխանության նստավայրը, որտեղ կենտրոնացել են Վոլինի վոյևոդության կենտրոնի քաղաքական, վարչական, դատական, պաշտպանական և կրոնական գործառույթները։

1429 թվականին Վերին ամրոցում գտնվող իշխանական պալատում տեղի ունեցավ եվրոպացի միապետների համագումար՝ նպատակ ունենալով լուծել Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի քաղաքական և տնտեսական հարցերը և որոշել Վիտովտի թագադրման հարցը։ Ամրոցները բազմիցս ենթարկվել են հարձակման։ 1431 թվականին, «Լուցկի պատերազմի» ժամանակ, ամրոցները դիմակայեցին Լիտվայի մեծ դուքս Սվիդրիգայլոյի քաղաքական հակառակորդների զորքերի պաշարմանը։ 1595 թվականին ամրոցը գրավել են Սևերին Նալիվայկոյի զորախմբերը։

Ամրոցների տարածքում կային երկու տաճարներ՝ Սուրբ Երրորդության լատինական տաճարը և Հովհաննես առաքյալի ուղղափառ տաճարը։ Բացի այդ, դրանցում անցկացվել են երկու դավանանքների վոլինյան ազնվականների հանդիպումներ և ժողովներ։ Ամրոցում գործում էին տարբեր տեսակի դատարաններ, որոնք զբաղվում էին քաղաքային և գավառական մասշտաբների հարցերով։ Որոշակի ժամանակահատվածում ամրոցում գործել է հատուկ դատարան՝ Լուցկի տրիբունալը, որին ենթակա էին մի քանի վոյեվոդություններ։

18-րդ դարում ամրոցը սկսեց կորցնել իր գործառույթները, ինչը կապված էր Ռեչ Պոսպոլիտայի սոցիալական վերափոխումների հետ։ Մերձակա ամրոցը դադարեց գոյություն ունենալ։ 1795 թվականին  Ռեչ Պոսպոլիտայի երրորդ բաժանման արդյունքում Վոլինյան հողերը Լուցկի հետ միասին մտան Ռուսական կայսրության կազմի մեջ։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1917-1920 թվականներ) Լուցկը մի քանի անգամ անցել է ձեռքից ձեռք։ 1921 - 1939 թվականներին քաղաքը եղել է Լեհաստանի կազմում։ Վերին ամրոցը դադարեց գոյություն ունենալ։ Մնացած ավերակները անցել են հատուկ պահպանության ներքո միայն 19-20-րդ դարերի վերջում։ 1921 թվականի մարտին Լուցկը դարձավ նոր Վոլինյան վոյեվոդության մայրաքաղաքը։ Վոյեվոդության կազմավորումից հետո քաղաքը ռազմական լուրջ ավերածություններից հետո անմիջապես վերակառուցվել է։

20-21-րդ դարում Վերին ամրոցը և Մերձակա ամրոցի մի հատված վերականգնվեցին և բացվեցին հանրության համար։
thumb|240px|Լուցկի ամրոց, XX դարի սկիզբ
Լյուբարտի ամրոցի հետ կապված նշանակալի իրադարձություններ. 
*1349 թվական, Լեհաստանի թագավոր Կազիմիր III Մեծ-ը անհաջող պաշարում է Լուցկը 
*1429 թվական, ամրոցում տեղի է ունենում եվրոպական միապետների համագումարը 7 շաբաթ շարունակ (Սուրբ Հռոմեական կայսր Սիգիզմունդը, Լեհաստանի թագավոր Յագայլոն, Դանիայի թագավոր Էրիկը, Վիտովտի Մեծն դուքսը, Մոսկվայի մեծ դուքս Վասիլի IIը, պապական լեգատը, բյուզանդական կայսր Ջոն Պալեոլոգուսի դեսպանները, Ղրիմի խանը և Վոլոխի վոյեվոդը) 
*1431 թվական, Լեհական բանակի անհաջող պաշարումը  Յագայլոյի գլխավորությամբ, օգոստոսի 26-ին Լեհաստանի և Լիտվայի մեծ իշխանության միջև կնքվեց խաղաղություն։
*1432 թվական, Լեհաստանի թագավոր Յագայլոն Մագդեբուրգյան իրավունքը շնորհեց Լուցկին։
*1436 թվական, Լուցկը դիմակայում է Սիգիզմունդի լիտվական զորքերի պաշարմանը։

2011 թվականին «Ուկրաինայի յոթ հրաշալիքներ» արշավի արդյունքներով Վերին ամրոցը գրավեց առաջին տեղը։

## Վերին ամրոց
thumb|240px|Ամրոցի սպառազինությունը
thumb|240px|Ամրոցը գիշերով
Ամրոցն ունի անկանոն ձև՝ մոտավորապես եռանկյունաձև է, ինչը պայմանավորված էր տեղանքով։

Պաշտպանական պարիսպների պարագիծը՝ անկյուններում աշտարակներով, անցնում էր բլրի եզրով։ Արևմտյան կողմից ամրոցի մուտքն էր, որն անցնում էր շարժական կամրջով և դարպասի աշտարակով։ Աշտարակի բարձրությունը, ի սկզբանե եռաստիճան էր, XVI դարում ավելացվել է ևս երկու աստիճանով, իսկ 17-րդ դարի սկզբին դրա գագաթը պսակվել է ձեղնահարկով։ Մուտքի աշտարակի գլխավոր ճակատին լայն և նեղ պարսպապատ կամարներ են. դրանք ամրոցի հնագույն մուտքն ու դարպասն են, որոնք հագեցած էին շարժական կամուրջներով։

Հարավ-արևելյան անկյունային աշտարակը, քառակուսի հատակագծով, գտնվում էր Ստիր գետի վերևում (), և կոչվում էր *Ստիրովայա*, սկզբնապես ևս երեք մակարդակ ուներ։ 16-րդ դարում դրան ավելացվել է ևս մեկ աստիճան, իսկ 17-րդ դարի սկզբին ավելացվել է ատտիկա (շինության քիվի վերևում դեկորատիվ պատ)։ Բերդի հյուսիսային անկյունում գտնվող Տերունական աշտարակի բարձրությունը նույնպես մեկ աստիճանով բարձրացվել է։

Ամրոցի պաշտպանական պատերը արդիականացվել են 15-րդ դարում և հարմարեցվել հրազենի օգտագործմանը։ Որոշ հատվածներում պատերի բարձրությունը ավելացվել է։ Դրանք փոխարինվել են երկու կամ երեք շարք հրակնատներ, որոնց մուտքը փայտե ծածկված սրահների միջով էր անցնում։ Ամբողջ ամրոցի համալիրը կառուցվել է աղյուսից։

Արքայական տունը, որը ժամանակին հարում էր պարիսպների հարավային հատվածին, չի պահպանվել։ Նրա փոխարեն 1789 թվականին, երբ ամրոցը կորցրեց իր պաշտպանական նշանակությունը Լեհաստանի բաժանումների ժամանակ (1772, 1793, 1795), կառուցվեց այսպես կոչված «ազնվական տան» շենքը։ Դա միհարկանի շինություն էր՝ թեք տանիքով։ Ավերվել է նաև ամրոցի բակի կենտրոնում գտնվող Սուրբ Հովհաննես տաճարը։

19-րդ դարի սկզբին ամրոցի հյուսիսային մասում կառուցվել է դասական ոճով եպիսկոպոսական պալատ։

## Մերձակա ամրոց
Մերձակա ամրոցն ուներ մոտ 6 հեկտար տարածք և շրջապատված էր մասամբ աղյուսե պարիսպով, մասամբ էլ փայտե պարսպով, որը կառուցված էր գերաններից (ընդհանուր առմամբ 69 հատ)։ Ամրոցի պատը սկսվում էր Վերին ամրոցի Ստիրովայի աշտարակից և ավարտվում Վերին ամրոցի Դարպասի աշտարակի մոտ։ Ուներ ութ աշտարակ՝ չորս փայտե և չորս քարե (այսօր պահպանվել են միայն մեկ քարե աշտարակ և պարիսպների բեկորներ)։

## Պատկերասրահ

В'їзна вежа Луцького замку.jpg|Մուտքի աշտարակ
Відновл.jpg|Մերձակա ամրոցի վերականգնված պատը
ЗамокПанор.jpg|Ներքին բակ
Башта Стирова (Свидригайла) замку Луцьк.jpg|Ստիրովայա աշտարակ
Łuck - baszta na zamku 2008.jpg|Վլադիչյա աշտարակ


## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* {{Статья|ссылка=https://archive.org/details/arkheologicheskie-otkrytia-1978-goda-1979/page/319/mode/1up|автор=, 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շրջայց Լուցկի ամրոցով (տեսանյութ)
* Լուցկի ամրոցի աղյուսների մասին
* Կարճ էքսկուրս Լուցկի ամրոցով

Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ամրոցներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի շենքեր և կառույցներ