open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարանդա (այլ կիրառումներ)

**Վարանդա** կարող է նշանակել՝
* Վարանդա՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում,
* Վարանդա՝ Արցախի Հանրապետության արևելքում գտնվող կիսալքված բնակավայր, որին ադրբեջանցիները անվանում են Ֆիզուլի,
* Վարանդա՝ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի գավառ,
* ՝ 16-րդ դարի հայկական մելիքություն Արցախում,
* Վարանդա՝գետ Արցախի Հանրապետությունում, հանդիսանում է Արաքս գետի ձախ վտակը։
Հրաքոտ-Պերոժ

**Հրաքոտ-Պերոժ** (**Հրաքոտպերոժ** կամ **Ռոտստակ**), գավառ Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգի կազմում՝ ըստ Աշխարհացույցի։ Վարչական կենտրոնը եղել է Փայտակարան քաղաքը, որը համապատասխանում է ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում գտնվող Բեյլագանին, այլ բնակավայրերի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Աշխարհագրություն
Հրաքոտ-Պերոժը եղել է Փայտակարանի տասներեք գավառներից մեկը։ Որոշ ուսումնասիրողներ առանձնացրել են Հրաքոտը և Պերոժը որպես գավառներ։ Հարավում սահմանակցել է Ռոտիբաղա, հարավ-արևմուտքում՝ Վարդանակերտ, իսկ արևմուտքում՝ Յոթնփորակյան Բագինք գավառներին։ Լինելով սահմանային վարչական միավոր՝ հյուսիսում Կուր գետից այն կողմ, սահմանակցել է Աղվանքին։

Ունի հարթավայրային ռելիեֆ, նպաստավոր երկրագործության և այգեգործության համար, քանի որ դրա տարածքով էր անցնում Արաքս և Կուր գետերի դելտաները՝ նախքան Արաքսի հունի փոփոխումը և Կասպից ծովի ջրի մակարդակի իջեցումը։ Որպես գավառ՝ իր սահմաններով հեռու է Կասպից ծովից, քանի որ ջրերի մակարդակի իջոցման հետևանքով ցամաքն ընդլայնվել է։ Տարածքով է անցել Աղվանքն ու Ատրպատականը իրար կապող ճանապարհը, իսկ կենտրոն Փայտակարանը, որը եղել է նաև նահանգի կենտրոնը, կառուցված էր Արաքսի գետաբերանին՝ Կասպից ծովի ափին։

Գավառի տարածքը համապատասխանում է ներկայիս Ադրբեջանի Սաբիրաբադի շրջանի մի մասին։

## Պատմություն
Գավառը Փայտակարան նահանգի կազմում եղել է Մեծ Հայքի թագավորության մեջ՝ Արտաշես Ա Բարեպաշտի (մ․թ․ա․ 189 - մ․թ․ա․ 160)՝ հայկական հողերի միավորման արդյունքում, մինչև Հայաստանի առաջին բաժանումը (387)՝ ավելի քան կես հազարամյակ։ Տարածքը, Պարսկահայքի մի շարք գավառների և ամբողջ Փայտակարանի հետ միասին, հաշվի առնելով այդ գավառներում հայ բնակչության սակավությունը կամ բացակայությունը, անցել է Ատրպատականին (Սասանյան Պարսկաստան)։

Ինչպես գավառը, այնպես էլ Փայտակարան նահանգը, հայկական պետության մեջ չեն մտել՝ դրանում հայկական իշխանության կամ վարչական այլ միավորի բացակայության պատճառով։ Դրանում բնակվող զրադաշտականություն դավանող կասպերը և մյուս բնակիչները 7-րդ դարի կեսերին արաբական նվաճումների արդյունքում ընդունել են իսլամ, ապա և դարձել Ատրպատականում ձևավորվող տարբեր պետական կազմավորումների բնակիչներ։

Ռուս-պարսկական պատերազմների (1804-1813, 1826-1828) Փայտակարանի մեծագույն մասի հետ անջատվում է Իրանից, հայտնվում նախ Ռուսական կայսրության, ապա՝ Ադրբեջանի կազմում։

## Գրականություն
* 
* Пайтакаран. - "Вестник общественных наук" АН Арм.ССР, т. ХП, с. 301-302 
* Ինճիճյան Ղ., Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց, Վնտ., 1822
* Հարությունյան Բ., Մեծ Հայքի վարչա-քաղաքական բաժանման համակարգն ըստ “Աշխարհացոյց”-ի
* Երեմյան Ս., Հայաստանը ըստ “Աշխարհացոյց”-ի, Երևան, 1963
* Ուլուբաբյան Բ.Ս., Դրվագներ Հայոց Արևելից կողմանց պատմության IV-VII դդ., Երևան, 1981
* 

Կատեգորիա:Փայտակարանի գավառներ
Վարդանակերտ

**Վարդանակերտ**, գավառ Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգի կազմում՝ ըստ Աշխարհացույցի։ Վարչական կենտրոնն էր ենթադրաբար Վարդանակերտ (Վարսան) քաղաքը։ Այլ բնակավայրերից հիշատակվում է Ասլանդուզը։

## Անվանում
Գավառի անվանումը նույնական է, ինչ դրա կենտրոնը՝ Վարդանակերտ։ Վերջինս, գտնվելով Ատրպատականի հյուսիսային սահմանագլխին, հայոց թագավորության համար ունեցել է ռազմաստրատեգիական կարևոր նշանակություն։ 9-րդ դարի արաբ պատմիչ ալ-Բալազուրին այն հիշատակում է Վարսան կամ Վարթան անվանաձևերով։ Քաղաքի մասին այլ տեղեկություններ աղբյուրներում չեն հանդիպում։ Ներկայումս դրա տեղում գտնվում են Ալտան բերդի ավերակները։

Հաճախ շփոթվել է Այրարատ նահանգի Արագածոտն գավառի Վարդանակերտ ավանի հետ։ Արաքսի հովտում գտնվել է նաև մեկ այլ Վարդանակերտ (որը հավանաբար եղել է նույնը, ինչ Արագածոտնի գավառինը)՝ ներկայիս ՀՀ Արմավիրի մարզի Մարգարա գյուղի մոտակայքում, որտեղ տեղի է ունեցել ճակատամարտ հայերի և արաբների միջև (703)։

## Աշխարհագրություն
Վարդանակերտը եղել է Փայտակարանի տասներեք գավառներից մեկը։ Հյուսիս-արևելքում և արևելքում սահմանակցել է Յոթնփորակյան Բագինք, արևելքում՝ Հրաքոտ-Պերոժ և Ռոտիբաղա, հարավում՝ Քաղանռոտ և Քոեկյան, հարավ-արևմուտքում՝ Ալևան գավառներին։ Հյուսիսում և հյուսիս-արևմուտքում՝ Արաքս գետի հունով, սահմանակցել է Մեծ Հայքի նահանգներից Ուտիքին (Ռոտ-Պացյան գավառ) և Արցախին (Սիսական-ի-Կոտակ, Մյուս Հաբանդ և Հարճլանք գավառներ)։

Տարածքով հոսում էր Արաքսի աջակողմյան երկու վտակ, որոնց անունը չի պահպանվել սկզբնաղբյուրներում (մեկը կոչվում է ` Քալեյբար չայ, մյուսից մնացել է գետահունը)։ Տեղանքը հարթավայրային է՝ Մուղանի դաշտավայրի մի մասը։

Գավառի տարածքը համապատասխանում է ներկային Իրանի Արդաբիլի նահանգի Ասլանդուզի և Փարսաբադի շրջաններին։

## Պատմություն
Գավառը Փայտակարան նահանգի կազմում եղել է Մեծ Հայքի թագավորության մեջ՝ Արտաշես Ա Բարեպաշտի (մ․թ․ա․ 189 - մ․թ․ա․ 160)՝ հայկական հողերի միավորման արդյունքում, մինչև Հայաստանի առաջին բաժանումը (387)՝ ավելի քան կես հազարամյակ։ Տարածքը, Պարսկահայքի մի շարք գավառների և ամբողջ Փայտակարանի հետ միասին, հաշվի առնելով այդ գավառներում հայ բնակչության սակավությունը կամ բացակայությունը, անցել է Ատրպատականին (Սասանյան Պարսկաստան)։

Ինչպես գավառը, այնպես էլ Փայտակարան նահանգը, հայկական պետության մեջ չեն մտել՝ դրանում հայկական իշխանության կամ վարչական այլ միավորի բացակայության պատճառով։ Դրանում բնակվող զրադաշտականություն դավանող կասպերը 7-րդ դարի կեսերին արաբական նվաճումների արդյունքում ընդունել են իսլամ, ապա և դարձել Ատրպատականում ձևավորվող տարբեր պետական կազմավորումների բնակիչներ։ Հայերը բնակվել են հիմնականում Վարդանակերտ քաղաքում, որի անունով էլ կոչվել է գավառը։ Այստեղով են անցել Արցախը Կասպից ծովին կապող արևելյան, ինչպես նաև Ատրպատականին կապող հարավային ճանապարհները։

## Տես նաև
* Վարդանակերտի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Пайтакаран. - "Вестник общественных наук" АН Арм.ССР, т. ХП, с. 301-302 
* Ինճիճյան Ղ., Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց, Վնտ., 1822
* Հարությունյան Բ., Մեծ Հայքի վարչա-քաղաքական բաժանման համակարգն ըստ “Աշխարհացոյց”-ի
* Երեմյան Ս., Հայաստանը ըստ “Աշխարհացոյց”-ի, Երևան, 1963
* Ուլուբաբյան Բ.Ս., Դրվագներ Հայոց Արևելից կողմանց պատմության IV-VII դդ., Երևան, 1981
* 

Կատեգորիա:Փայտակարանի գավառներ
Քաղանռոտ

**Քաղան-ռոտ**, գավառ Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգի կազմում։ Վարչական կենտրոնն էր Քաղան բնակավայրը, որն այժմ համապատասխանում է ժամանակակից Իրանի Արդաբիլի նահանգի Քալան () քաղաքին։ Դրանից բացի նշվում է նաև Բարզանդ բնակավայրը։

## Աշխարհագրություն
Քաղանռոտը եղել է Փայտակարանի տասներեք գավառներից մեկը։ Հյուսիսում սահմանակցել է Ռոտիբաղա, Վարդանակերտ և Հանի, արևելքում՝ Աթշի-Բագավան, հարավ-արևելքում՝ Առոս, արևմուտքում՝ Քոեկյան գավառներին, իսկ հարավում՝ Կասպիական դրունքի միջոցով, կապվում էր Ատրպատականին։ Հատկանշական է, որ Աշխարհացույցում չի հիշատակվում որպես առանձին գավառ, հավանաբար ներառված էր Ռոտիբաղա գավառում կամ Պիճանի և Առոսի հետ միասին՝ Առոս-Պիճանում։

Տարածքում սկիզբ էր առնում Բաղան ռոտ գետը՝ իր վտակներով, որը նախքան Կասպից ծովի մակարդակի իջեցումը թափվում էր ոչ թե Կուր գետը, այլ անմիջապես ծով։ Ունի լեռնային ռելիեֆ։ Հարմար է անասնապահության համար։

Գավառի տարածքը համապատասխանում է ներկային Իրանի Արդաբիլի նահանգի Գերմի շրջանին։

## Պատմություն
Գավառը Փայտակարան նահանգի կազմում եղել է Մեծ Հայքի թագավորության մեջ՝ Արտաշես Ա Բարեպաշտի (մ․թ․ա․ 189 - մ․թ․ա․ 160)՝ հայկական հողերի միավորման արդյունքում, մինչև Հայաստանի առաջին բաժանումը (387)՝ ավելի քան կես հազարամյակ։ Տարածքը, Պարսկահայքի մի շարք գավառների և ամբողջ Փայտակարանի հետ միասին, հաշվի առնելով այդ գավառներում հայ բնակչության սակավությունը կամ բացակայությունը, անցել է Ատրպատականին (Սասանյան Պարսկաստան)։

Ինչպես գավառը, այնպես էլ Փայտակարան նահանգը, հայկական պետության մեջ չեն մտել՝ դրանում հայկական իշխանության կամ վարչական այլ միավորի բացակայության պատճառով։ Դրանում բնակվող զրադաշտականություն դավանող կասպերը և մարերը 7-րդ դարի կեսերին արաբական նվաճումների արդյունքում ընդունել են իսլամ, ապա և դարձել Ատրպատականում ձևավորվող տարբեր պետական կազմավորումների բնակիչներ։

## Տես նաև
* Առանռոտ

## Գրականություն
* 
* Пайтакаран. - "Вестник общественных наук" АН Арм.ССР, т. ХП, с. 301-302 
* Ինճիճյան Ղ., Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց, Վնտ., 1822
* Հարությունյան Բ., Մեծ Հայքի վարչա-քաղաքական բաժանման համակարգն ըստ “Աշխարհացոյց”-ի
* Երեմյան Ս., Հայաստանը ըստ “Աշխարհացոյց”-ի, Երևան, 1963
* Ուլուբաբյան Բ.Ս., Դրվագներ Հայոց Արևելից կողմանց պատմության IV-VII դդ., Երևան, 1981
* 

Կատեգորիա:Փայտակարանի գավառներ
Աթշի-Բագավան

**Աթշի-Բագավան**, գավառ Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգի կազմում՝ ըստ Աշխարհացույցի։ Վարչական կենտրոն Բագավանի մասին հստակ գտնվելու մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել, սակայն հայտնի է, որ տարածքում է գտնվել նաև Ապարշահր բնակավայրը։

## Անվանում
Գավառի երկու անուններից առաջինը կապվում է պահլավերեն «աթաշ»՝ կրակ բառից։ Երկրորդ հատվածը վկայում էր կրոնապաշտամունքային կառույցներ ունենալուն («բագ»՝ դից, աստված, «ավան»՝ բնակավայր), որով հարուստ էր Փայտակարան նահանգը (Յոթնփորակյան Բագինք)։ Հատկանշական է, որ այդ անունով եղել են նաև Բագրևանդ և Բագարան քաղաքները Այրարատ նահանգում։

## Աշխարհագրություն
Աթշի-Բագավանը եղել է Փայտակարանի տասներեք գավառներից մեկը, եղել սահմանային վարչական միավոր։ Հյուսիսում սահմանակցել է Հանի, հարավ-արևելքում՝ Որմիզդ-Պերոժ, հարավ-արևմուտքում՝ Սպանդարան-Պերոժ և արևմուտքում՝ Քաղանռոտ գավառներին։ Արևելյան՝ ոչ ցամաքային սահմանը Կասպից ծովն էր։

Տարածքով հոսում էր Առոս գավառից սկզիբ առնող Վիլյաժ գետը, որը թափվում էր Կասպից ծով։ Ունի լեռնային ռելիեֆ, անտառապատ է։ Հարմար է անասնապահության և երկրագործության, մասնավորապես՝ արևելյան մրգերի (թուզ, նուռ, ձիթապտուղ և այլն) այգեգործության համար։

Գավառի տարածքը համապատասխանում է ներկայիս Ադրբեջանի Լենքորանի և Մասալիի շրջաններին։

## Պատմություն
Գավառը Փայտակարան նահանգի կազմում եղել է Մեծ Հայքի թագավորության մեջ՝ Արտաշես Ա Բարեպաշտի (մ․թ․ա․ 189 - մ․թ․ա․ 160)՝ հայկական հողերի միավորման արդյունքում, մինչև Հայաստանի առաջին բաժանումը (387)՝ ավելի քան կես հազարամյակ։ Տարածքը, Պարսկահայքի մի շարք գավառների և ամբողջ Փայտակարանի հետ միասին, հաշվի առնելով այդ գավառներում հայ բնակչության սակավությունը կամ բացակայությունը, անցել է Ատրպատականին (Սասանյան Պարսկաստան)։

Ինչպես գավառը, այնպես էլ Փայտակարան նահանգը, հայկական պետության մեջ չեն մտել՝ դրանում հայկական իշխանության կամ վարչական այլ միավորի բացակայության պատճառով։ Փայտակարանի՝ Կասպից ծովին հարող գավառներում, այդ թվում այստեղ, Սասանյանները բնակեցնում են թալիշների, իսկ Կուրից հյուսիս՝ Աղվանքում, բնակեցնում են թաթերի։ Դրանում բնակվող զրադաշտականություն դավանող կասպերը և թալիշները 7-րդ դարի կեսերին արաբական նվաճումների արդյունքում ընդունել են իսլամ, ապա և դարձել Ատրպատականում ձևավորվող տարբեր պետական կազմավորումների բնակիչներ։

Ռուս-պարսկական պատերազմների (1804-1813, 1826-1828) Փայտակարանի մեծագույն մասի հետ անջատվում է Իրանից, հայտնվում նախ Ռուսական կայսրության, ապա՝ Ադրբեջանի կազմում։

## Գրականություն
* 
* Пайтакаран. - "Вестник общественных наук" АН Арм.ССР, т. ХП, с. 301-302 
* Ինճիճյան Ղ., Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց, Վնտ., 1822
* Հարությունյան Բ., Մեծ Հայքի վարչա-քաղաքական բաժանման համակարգն ըստ “Աշխարհացոյց”-ի
* Երեմյան Ս., Հայաստանը ըստ “Աշխարհացոյց”-ի, Երևան, 1963
* Ուլուբաբյան Բ.Ս., Դրվագներ Հայոց Արևելից կողմանց պատմության IV-VII դդ., Երևան, 1981
* 
* Hewsen, R. H. (1988). «BAGAWAN». In Yarshater, Ehsan (ed.). *Encyclopædia Iranica*. III/4. p. 407.

Կատեգորիա:Փայտակարանի գավառներ
Ճահուկ (այլ կիրառումներ)

**Ճահուկ** անվանումը վերաբերելի է աշխարհագրական տարբեր վայրերի և կառույցների։ Այսպես՝

**Վարչական միավորներ**
* Ճահուկ (Կորճայք), գավառ Մեծ Հայքի Կորճայք նահանգում։
* Ճահուկ (Սյունիք), գավառ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգում։

**Բնակավայրեր**
* Ճահուկ (գյուղ) (այժմ՝ Ջահրի), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Ճահուկ (բերդ), բերդ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

**Աշխարհագրական անուններ**
* Ճահուկ (գետ), գետ Ճահուկ գավառում։ Սկզբնավորվում է Վայքի լեռնաշղթայի ձորակներից։
* Ճահուկ (լեռ), լեռնագագաթ Վայոց ձորի մարզում։

## Տես նաև
* Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Ճահուկ)
Թբիլիսի (այլ կիրառումներ)

**Թբիլիսի** () կարող է նշանակել՝
* **[[Թբիլիսի]]**, Վրաստանի մայրաքաղաքը։
* **[[Թբիլիսի (ավիակրիչ)|Թբիլիսի]]**, ռուսական ավիակրիչ։
* **[[Թբիլիսի (օդանավակայան)|Թբիլիսի]]**, օդանավակայան Վրաստանում։
* **[[Թբիլիսի (հրթիռաիյն կատեր)|Թբիլիսի]]**, հրթիռաիյն կատեր։
Քրիստոֆեր Լամբեր

**Քրիստոֆ Գի Դենի Լամբեր** (ֆրանս.՝ ***Christophe Guy Denis Lambert***, ), առավել հայտնի որպես **Քրիստոֆեր Լամբեր**, Միացյալ Նահանգներում ծնված ֆրանսիացի դերասան, ով նկարահանվել է ամերիկյան, ֆրանսիական և եվրոպական արտադրության ֆիլմերում։ Նրա առավել հայտնի դերերից են Քոնոր Մաքլեոթը («Լեռնցին» ֆիլմապատումում), **Ջոնը** («Տարզանի լեգենդը» ֆիլմում) և **Ռեյդենը** («Մահացու պայքար» [Mortal Kombat] համակարգչային խաղի վրա հիմնված առաջին էկրանավորման մեջ)։

## Վաղ կյանքը
Լամբերը ծնվել է Նյու Յորքում՝ ՄԱԿ-ի գրասենյակում աշխատող ֆրանսիացի դիվանագետի ընտանիքում։ 2 տարեկան հասակում ընտանիքը տեղափոխվել է Շվեյցարիայի Ժնև քաղաք, որտեղ Լամբերը մեծանում է, իսկ երբ լրանում է 16 տարեկանը, ընտանիքը վերադառնում է հայրենի Փարիզ։ Երբ Լամբերը 12 տարեկանում մասնակցում է դպրոցական հանդեսին, սկսում է հետաքրքրվել դերասանական արվեստով։ Սակայն ընտանիքի անդամները գտնում են, որ նրան ավելի ապահով գործ է անհրաժեշտ, ուստի տանեցիներին բավարարելու համար նա աշխատում է Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում, բայց 6 ամիս անց թողնում է աշխատանքը՝ որպեսզի օգնի ընկերոջը՝ նորաբաց խանութն աշխատեցնելու փարիզում։ Բացի այդ, հոր պատգամով որոշում է ծառայել ֆրանսիական բանակում։

## Փաստեր
Լամբերը ունի կարճատեսության խնդիրներ ու չի կարող լավ տեսնել առանց ակնոցի։ Եվ քանի որ նա չի կարող ակնոցը փոխարինել կոնտակտային լինզաներով, երբեմն ֆիլմերում նա պարզապես ստիպված է լինում կատարել հնարքներ՝ փաստացիորեն լինելով կույր։ Եվ որպես արդյունք՝ նա հնարքների ժամանակ երբեմն վնասվածքներ է ձեռք բերում։

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*IMDb էջ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Ալբերտո Դել Ռիո

**Խոսե Ալբերտո Ռոդրիգես** (իսպ.` *Jose Alberto Rodríguez*, ), մեքսիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր) ն նախկին խառնամարտիկ (MMA)։ Հայտնի է «WWE» կազմակերպությունում ելույթ ունեցած տարիներից՝ **Ալբերտո Դել Ռիո** ռինգային անվամբ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «Global Force Wrestling» (GFW) կազմակերպությունում և մի շարք անկախ առաջնությունններում՝ **Ալբերտո Էլ Պատրոն** ռինգային անվամբ։

Հանդես է եկել նաև «Ring of Honor» (ROH), «Consejo Mundial de Lucha Libre» (CMLL), «Asistencia Asesoría y Administración» (AAA) և «Lucha Underground» կազմակերպություններում, ինչպես նաև ելույթներ ունեցել ամերիկյան, ճապոնական և պուերտոռիկյան անկախ առաջնություններում։

«WWE»-ում անցկացրած տարիներին 2-ական անգամ նվաճել է WWE չեմպիոնական տիտղոսը, Աշխարհի ծանրքաշային տիտղոսը և 1 անգամ՝ WWE Միացյալ Նահանգների տիտղոսը։ Տիտղոսային նվաճումներից զատ, հաղթել է 2011 թվականի «Թագավորական կռիվը» (անգլ.` Royal Rumble) և «Փողը բանկում» մրցույթը։

Մինչև «WWE»-ում հանդես գալը՝ Ռոդրիգեսը Ճապոնիայում և Մեքսիկայում ելույթներ ունենալիս օգտագործել է **Dos Caras Jr.** (dos caras - երկդեմ) ռինգանունը՝ թե՛ որպես լուչադոր և թե՛ որպես իրական՝ ընդհանուր մենամարտիկ։

## Արտաքին հղումներ

* Էջ WWE.com կայքում
* Էջը Ռեստլինգի առցանց աշխարհում

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի ընդհանուր մենամարտիկներ
Կատեգորիա:Դիմակավոր ռեստլերներ
Ջեյդեն Սմիթ

**Ջեյդեն Քրիստոֆեր Սայեր Սմիթ** (, ), ամերիկացի դերասան, պարող և ռեփեր։

Ուիլ Սմիթի և Ջադա Փինքեթ Սմիթի որդին։

Նրա հաջողությունը սկսվել է «Երջանկության հետևից» ֆիլմից։ Նա նկարահանվել է նաև «Օր, երբ Երկիրը կանգ առավ», «Կարատե տղան» և «Մեր դարաշրջանից հետո» ֆիլմերում։

## Անձնական կյանքը
2013 թվականին Ջեյդենը հանդիպել է ամերիկացի մոդել, «Քարդաշյանների ընտանիքը» հեռուստաշոուի մասնակից Քայլի Ջենների հետ։ Ինչպես նաև հարաբերությունների մեջ է եղել ամերիկացի մոդել Սառա Սնայդերի հետ։

## Ֆիլմագրություն

## Երգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Արթուր Դարբինյան

**Արթուր Դարբինյան** (հուլիսի 2, 1961, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Չեխովի անվան թիվ 55 միջնակարգ դպրոցը։ Սովորել է Երևանի Էլեկտրոմեխանիկական տեխնիկումում և Հասարակական արտոնագրության ինստիտուտում, 1984-1988 թվականներին՝ Մոսկվայի համամիութենական պետական կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի դերասանական բաժնում՝ Եվգենի Սիմոնովի, ապա՝ Արմեն Ջիգարխանյանի արվեստանոցում։

Բնակվում է Միացյալ Նահանգներում, հանդես է եկել մի շարք հոլիվուդյան ֆիլմերում, որոնցից կարելի է առանձնացնել հետևյալները՝ «Խե՛լք հավաքիր», «X-մարդիկ՝ առաջին դաս», «Վրիժառուները»։ Դարբինյանը խաղացել է նաև մի քանի ամերիկյան գովազդային հոլովակներում։

Հայկական կինոարդյունաբերության մեջ Դարբինյանը հայտնի դարձավ իր բեկումնային դերով՝ մարմնավորելով *Բաշին* 1991 թ. նկարահանված Անիծվածները ֆիլմում։ 2011 թ. Դարբինյանին հրավիրում են խաղալու «Եզրագծից այն կողմ» հեռուստասերիալում։

## Դերերը կինոյում
* 1991 - Անիծվածները – *Բաշ*
* 1999 - Իսկական սեր – *տաքսու վարորդ*
* 2000 - Ամբողջ օր գիշեր – *վարդագույն հսկա*
* 2000 - Վերջին պրոդյուսեր – *Նիդալ*
* 2000 - Հրեշտակների քաղաք – *Բատյուշկա*
* 2001 - Դողեր – *ռուս N 1*
* 2003 - Լրտեսուհի – *նախարարության պաշտոնակալ*
* 2003 - Մերած դորձ – *Իվան Մեդվեդենկո*
* 2004 - Ենթավարպետ
* 2006 - Թմբրախոտ – *Արամ Քեշիշյան*
* 2007 - Շտապ օգնություն – *Փափազյան*
* 2008 - Խե՛լք հավաքիր – *վատ ռուս տղա*
* 2008 - Իմ անձնական թշնամի – *Վլադիմիր*
* 2009 - Հովատակ – *համադրող ընկեր*
* 2009 - Գաղտնի ընկերուհի – *ակումբի տեր*
* 2009 - Երկու ու կես մարդ – *Ջո*
* 2010 - 2011 - Միջին հասակի մարդիկ – *Մահմուդ*
* 2011 - Կոտչի գռողի ծոծը – *ռուս բանդիտ*
* 2011 - Պատիժ – *Մեռդոկ*
* 2011 - X-մարդիկ՝ առաջին դաս – *Արալ ծովի նավապետ*
* 2012 - Վրիժառուները – *Հանաշխահային անվտանգության խորհուրդի անդամ*
* 2012 - Որոնող – *ռուս քահանա*
* 2012 - Իմ քեռի Ռաֆայելը – *Վարդան*
* 2012 - Աֆղանացի ֆերմերի որդի – *Նավիդ*

## Արտաքին հղումներ
* Արթուր Դարբինյանը Marvel Movies կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Հարրոու (Լոնդոնի շրջան)

մինի|աջից|250px|Հարրոուն Լոնդոնի քարտեզին
**Հարրոու** (, ), շրջան (բորո) Լոնդոնի հյուսիս-արևմուտքում։ Սահմանակցում է հյուսիսում Հարթֆորշիրի և Լոնդոնի այլ շրջանների հետ՝ Հիլինգդոնի հետ արևմուտքում, Իլինգի հետ հարավում, Բրենթի հետ հարավ-արևելքում և Բարնեթի հետ արևելքում։

## Տես նաև
* Լոնդոնի շրջաններ

## Արտաքին հղումներ
* Հարրոուի վարչությունը
* Harrow Borough F.C. 
* Old Salvatorians (unofficial)
* ''Harrow Times''

Հարրոու
Էլ Բեյդա

**Էլ Բեյդա** ( *Al Baiḍāʾ*;  / կամ / ), մեծությամբ հետո Լիբիայի չորրորդ քաղաքը, որը գտնվում է Հյուսիս&nbsp;-&nbsp;արևելյան Լիբիա.

## Տես նաև
* Լիբիայի քաղաքներ
* Լիբիայի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* Omar Al-Mukhtar University

Կատեգորիա:1840 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լիբիայի քաղաքներ
Ժյուլ Բաստիեն Լըպաժ

**Ժյուլ Բաստիեն Լըպաժ** (, ), ֆրանսիացի նկարիչ, գեղանկարչության մեջ նատուրալիզմի՝ որպես ռեալիզմի բաղկացուցիչ մասի, ներկայացուցիչ։ Առաջիններից մեկն է, որը պատկերել է գյուղական կենցաղը նատուրալիզմի ոգով։ Նրա տաղանդի երկրպագուն և ընկերն էր Էմիլ Զոլան։

## Կենսագրություն
Ժյուլ Բաստիեն Լըպաժը ծնվել է գյուղացիների ընտանիքում, Լոթարինգիայի Դանվիլյե բնակավայրում, սովորել է 1868 թվականից Փարիզում։ Մասնակցել է 1870 թ. ֆրանս-գերմանական պատերազմին, որտեղ, վիրավորվելով վերադառնում է հայրենի գյուղ։ 1870-1883 թթ. ճանապարհորդել է Իտալիայում։ Արդեն լինելով քաղցկեղով ծանր հիվանդ, ձեռնարկում է ճանապարհորդություն Ալժիրում։

## Ստեղծագործությունը
Նրա կտավները ներկայումս գտնվում են աշխարհի խոշորագույն թանգարաններում՝ Փարիզում, Լոնդոնում, Մելբուրնում, Նյու Յորքում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Jules Bastien-Lepage - Hay making - Google Art Project.jpg|Հունձք
Պատկեր:Bastien Lepage LAmour au Village 2.jpg|Գյուղական սեր
Պատկեր:Jules Bastien-Lepage - October - Google Art Project.jpg|Հոկտեմբեր
Պատկեր:JoanOfArcLarge.jpeg|Ժաննա դ'Արկ


## Ժյուլ Բաստիեն Լըպաժի արձանը Երևանում
220px|մինի|Օգյուստ Ռոդենի ստեղծած Ժյուլ-Բաստյեն Լըպաժի արձանը
Լըպաժը մահացել է Փարիզում, 36 տարեկանում։ Դանվիլյեյում գտնվող գերեզմանի մոտ նրա եղբայր Էմիլ Բաստիենը ստեղծել է զբոսայգի։ Եկեղեցու բակում տեղադրված է եղել Օգյուստ Ռոդենի ստեղծած Ժյուլ-Բաստյենի բրոնզե արձանը։ 2011 թ. Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի Երևան կատարած այցի ժամանակ արձանը նվիրաբերվել է Հայաստանին՝ անկախության 20-ամյակի պատվին։ Հոկտեմբերի 7-ին Երևանի Ֆրանսիայի հրապարակում տեղի ունեցավ արձանի հանդիսավոր բացումը։

## Աստղագիտության մեջ
* Ժյուլ Բաստիեն Լըպաժի պատվին իր անունն է ստացել (2795) Լեպաժ աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Հովհաննես Մինաս

**Հովհաննես Մինաս** (, նաև *Johannes di Minas*) (ծն. թ. անհայտ, Ամասիա-1768, հունվարի 23, Ամստերդամ), հայ հոգևորական Նիդերլանդներում։

1733 թվականին Օսմանյան կայսրությունից տեղափոխվել է Նիդերլանդներ, իսկ 1734 թվականից մինչև մահը՝ 1768 թվականը, եղել է Ամստերդամի հայկական եկեղեցու քահանա (եկեղեցին բացվել է 1714 թ. և ծառայում էր Ամստերդամի հայկական համայնքին)։

Հովհաննես Մինասը բնակվում էր Կոնինգստրատ փողոցի 27 հասցեում, որտեղ դեռևս պահպանվում է նրա անունը կրող հայերեն հուշաքար։ Նրա միջոցներով է նաև 1749 թ. ստեղծվել հայկական եկեղեցու հուշաքարը։

Մահվանից հետո աճյունը ամփոփվել է Աուդեկերկ եկեղեցու գերեզմանատանը (տապանաքար հ.444)։ 2008 թ. հունվարի 20-ին այս եկեղեցում կատարվել է նրա հիշատակին նվիրված արարողություն։ Նույն տարի հոլանդացի պատմաբաններ Ռընեյ Բեկիուսը և Վաութ Ուլթեյը հրատարակել են «Ամստերդամի Աուդեկերկի 1661-1808 թթ. հայկական գերեզմանները» գիրքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդահայեր
Հոշոտված Հայաստան

**Հոշոտված Հայաստան**, փաստագրական հուշագրություն, որ պատմված է Հայոց ցեղասպանության վկաներից մեկի՝ Արշալույս Մարտիկանյանի կողմից։ Հուշագրությունում Արշալույս Մարտիկանյանը պատմում է իր և իր ժողովրդի չարչարանքների, ջարդերի ու կոտորածների, հայ ազգաբնակչության տեղահանությունների մասին։

## Բովանդակություն
Արշալույս Մարտիկանյանը ծնվել է Խարբերդի նահանգի Չմշկածագ քաղաքում։ Նրա հայրը հարուստ դրամագործ էր և ճանաչված անձնավորություն։ Հուշագրությունում նկարագրված դեպքերը սկիզբ են առնում 1915 թվականի ապրիլից։ Արշալույսը, որ ընդամենը 14 տարեկան աղջնակ էր, տեսել է իր սեփական մոր, հոր, եղբայրների և քույրերի սպանությունը։ Նրա ծնողներին դաժանաբար սպանել էին իր աչքի առջև Տիրոջն ապավինելու և Նրան հավատարիմ մնալու համար։ Անցնելով տարբեր թուրք փաշաների և քուրդ ելուզակների ձեռքի տակով, ընկնելով հարեմներ և ենթարկվելով տանջանքների՝ փոքրիկ Արշալույսը մինչև վերջ հավատարիմ է մնում իր հավատքին։

Երկարատև չարչարանքներից հետո նա ապաստան է գտնում մի ամերիկացու տանը։ Հետագայում պարզվում է, որ ամերիկացին ճանաչված միսիոներ-բժիշկ Ֆրեդերիկ Մակքալըմն է։ Վերջինս գտնվում էր Կոստանդնուպոլսում, երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Նա առաջիններից մեկն էր, ով վերադառնալով Էրզրում, օգնություն ցուցաբերեց հայ ժողովրդին։ Այդ ժամանակ ռուսական բանակն արդեն մուտք էր գործել Էրզրում։

Արշալույսը Զորավար Անդրանիկի միջնորդությամբ և Մեծ դուքսի՝ Կովկասի ռազմաճակատի ընդհանուր հրամանատարի հրամանով տեղափոխվում է Ամերիկա։ Նա մեկնեց այդ երկիր՝ ոչ միայն փրկվելու, այլև փրկություն հայցելու իր ժողովրդին, հասցնելու մեծն Զորավարի հայտնի ուղերձը ամերիկացիներին՝

«Մեծ դուքսը կարգադրել է քեզ ուղարկել Ամերիկա, որտեղ մեր խեղճ ժողովուրդը շատ բարեկամներ ունի։ Երբ հասնես այդ սիրելի երկիրը, նրա ժողովրդին ասա, որ Հայաստանը հյուծված է, հոշոտված և արյունաքամ, բայց նորից կբարձրանա, միայն եթե Ամերիկան օգնություն տրամադրի մեզ, սնունդ ուղարկի մեր սովյալներին, դրամ` նրանց վերադարձնելու իրենց տները, երբ պատերազմն ավարտվի»։

Արշալույս Մարտիկանյանը վախճանվել է 1996 թվականին ԱՄՆ-ում։ Ցավոք այսօր նրա շիրիմի տեղն անհայտ է։

## Ֆիլմ
thumb|thumbtime=12|upright=1.5|Հոշոտված Հայաստան
Հուշագրության լույս տեսնելուց կարճ ժամանակ հետո նկարահանվում է Հայոց ցեղասպանության մասին առաջին գեղարվեստական ֆիլմը «Հոգիների աճուրդ» խորագրով։ Ֆիլմը նկարահանվել է 1918 թվականին և ցուցադրվել Նյու Յորքում 1919 թվականին։

## Աղբյուրներ
* «Հոշոտված Հայաստան», գրի է առել՝ Հ. Գեյթս, Լոս Անջելես, «Երազ» տպարան, 1995
* «Հոգիների աճուրդ» կամ «Ճշմարտության հուշարձան»

Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ինքնակենսագրություններ
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:1918 գրքեր
Կատեգորիա:1919 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասին
Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1918 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Ֆիբոնաչի

**Լեոնարդո Պիզանո** (, , ), միջնադարյան Եվրոպայի առաջին խոշոր մաթեմատիկոս։ Ավելի շատ հայտնի է **Ֆիբոնաչի** (*Fibonacci*) անունով։ Այս անվան ծագման պատմության շուրջ կան տարբեր վարկածներ։ Ըստ առաջինի, նրա հայրը՝ Գիլերմոն հայտնի էր **Բոնաչի** («*անձնվեր*») անունով, իսկ ինքը՝ Լեոնարդոն կոչվեց *filius Bonacci* (բառացիորեն թարգմանած «*անձնվերի որդի*»)։ Իսկ ըստ մյուս վարկածի *Fibonacci*-ն ծագում է *Figlio Buono Nato Ci* արտահայտությունից, որը թարգմանաբար նշանակում է «ծնողին արժանի զավակ»։

մինի|Ֆիբոնաչիի արձանը Պիզայում
Ֆիբոնաչիի հայրը առևտրական հարցերով հաճախ էր լինում Ալժիրում, և Լեոնարդոն այնտեղ մաթեմատիկա էր ուսումնասիրում արաբ ուսուցիչների մոտ։ Ավելի ուշ նա եղավ Եգիպտոսում, Սիրիայում, Սիցիլիայում։ Լեոնարդոն ուսումնասիրում էր իսլամական երկրների մաթեմատիկոսների աշխատանքները։ Նա նաև ծանոթացել էր անտիկ դարաշրջանի և հնդիկ մաթեմատիկոսների ձեռքբերումներին։ Ձեռք բերված գիտելիքների հիման վրա Ֆիբոնաչին գրեց մի շարք գիտական աշխատություններ, որոնք շատ մեծ ձեռքբերումներ էին համարվում միջնադարյան Եվրոպայի գիտության մեջ։ XIX դարում Պիզայում գիտնականի պատվին տեղադրվեց արձան։

## Ֆիբոնաչիի թվեր
Ահսպիսով ամեն մի թիվ հաջորդում էր նրան որը այսպես թե այնպես 1 2 2 33 45 թվերի նման էր

## Տես նաև
* (6765) Ֆիբոնաչի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Միջնադարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Շիվա

**Շիվա** (, , «օրհնող», «բարեգութ»), հինդուիզմում տիեզերքի ավերման և վերակերպման մարմնացումն է, որն արարող Բրահմայի և պահապան Վիշնուի հետ միասին ներկայացնում է աստվածութունների վերին եռյակը։

Հնդկական առասպելաբանության մեջ եռաստվածության աստվածներից մեկը, Պարվատի (Ումա) դիցուհու ամուսինը։ Վեդաներում Շիվայի անունը դեռևս չի հանդիպում։ Նրա փոխարեն այնտեղ հաճախ հանդես է գալիս Ռուդրան, աստված-բուժարարը, քամիների (մարութների) հայրը։ Հետագայում Ռուդրա (լալկան, զռռան) անունը դարձավ Շիվայի մականուններից մեկը և կատարվեց այդ երկու աստվածների նույնացում։

Շիվայի պաշտամունքը ձևավորվել է բնության ստեղծագործ ուժերի, պտղաբերության պաշտամունքի հիման վրա։ Անձնավորում է նաև բնության ավերիչ ուժերը։ Շիվան ոչ միայն շնորհատու է ու ստեղծարար, այլև պատժիչ է ու կործանարար։ Նրա արարչագործական սկիզբը խորհրդանշվում է ֆալլոսի (լինգա) պատկերմամբ։ Սրբապատկերներում սովորաբար ներկայացվում է մե՛րթ մտասևեռուն ճգնավորի, մե՛րթ սարսափազդու տղամարդու տեսքով։ Հաճախ պատկերվում է հրե օղակի մեջ սրբազան պարով համակված՝ խորհրդանշելով «աշխարհի արարումն» ու տիեզերքի ներդաշնակ շարժումը։ 

## Արտաքին հղումներ
* SHIVA GLOBAL — Շիվայի 1008 անունները 

Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Հինդուիզմ
Զազա Պաչուլիա

**Զազա Պաչուլիա** (վրաց.` *ზაზა ფაჩულია*, ծնվ. որպես` **Զաուր Պաչուլիա**`, ), վրաց նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Մարզական կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։

Երեք մրցաշրջան Թուրքիայի «Յուլքերսպորում» ելույթներ ունենալուց հետո մուտք է գործել Բասկետբոլի ազգային ասոցացիա (NBA)` 2003 թվականին անցկացված դրաֆթով, որտեղ ընտրվել է «Օռլանդո Մեջիքի» կողմից՝ երկրորդ ռաունդի 42-րդ ընտրությամբ։

2017 և 2018 թվականներին «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորս» ակումբի կազմում դարձել է NBA-ի չեմպիոն։

Ակումբային կարիերայից զատ, հանդես է եկել Վրաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականում, բազմաթիվ առիթներով ստանձելով ավագի պաշտոնը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ատլանտա Հոքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օռլանդո Մեջիքի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլուոքի Բաքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վրացական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Մատթեոս Ծարեցի

մինի|272x272px|1661 թ. Մատթեոս Ծարեցու հրատարակած «Հիսուս որդի» գրքի անվանաթերթը
**Մատթեոս Ծարեցի** (), հայ հոգևորական և հրատարակիչ։ 17-րդ դարի Ամստերդամի հայկական տպագրության հիմնադրիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արցախի Ծար գավառում։ Էջմիածնի ծառայել է որպես կաթողիկոսի քարտուղար։ 1655 թ. Հակոբ Ջուղայեցի կաթողիկոսը նրան գործուղել է Եվրոպա՝ տպարան հիմնելու և Աստվածաշունչը հայերեն տպագրելու նպատակով։ Սկզբում Ծարեցին դա փորձել է անել Իտալիայում, սակայն խոչընդոտների է հանդիպել։ Այնուհետև 1658 թ. մեկնել է Նիդերլանդներ։

Նույն տարի, նոյեմբերի 27-ին, պայմանագիր է կնքել հայտնի տառագիր Քրիստոֆել վան Դեյքի հետ և վերջինս պատրաստել է հայկական տառատեսակներ։ Ծարեցին հրատարակության է պատրաստել «Հիսուս որդի» գրքույկը, որին ավելացրել է նաև փոքրիկ հիշատակարան։ Սակայն մահացել է նախքան վերջինիս լույս տեսնելը 1661 թ. հունվարի 3-ին։ Աճյունը ամփոփվել է Ամստերդամի Աուդեկերկ եկեղեցու գերեզմանատանը։

Ծարեցու գործը շարունակել է Ոսկան Երևանցին, և 1666 թվականին առաջին անգամ հայերեն լեզվով տպագրվել է Աստվածաշունչը։

Ծարեցու հիմնադրած տպարանը գործել է մինչև 1718 թվականը։

## Գրականություն
* **Զարբհանալյան Գ.**, Պատմութիւն հայկական տպագրութեան, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1895։
* **Կարապետ եպս. Ամատունի**, Ոսկան վրդ. երևանցի և իր ժամանակը. Լուսաւոր էջ մը ԺԷ. դարու հայ եկեղեցական պատմութենէն, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1975 (Հայագիտական մատենաշար «Բազմավէպ» թիւ 9)։
* **Հ. Սահակ Ճեմճեմեան**, Հայ տպագրութիւնը և Հռոմ (ԺԷ դար), Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1989 (Հայագիտական մատենաշար «Բազմավէպ» թիւ 29)։
* **Ն. Ա. Ոսկանյան, Ք. Ա. Կորկոտյան, Ա. Մ. Սավալյան**, Հայ գիրքը 1512-1800 թվականներին. Հայ հնատիպ գրքի մատենագիտություն, Երևան, 1988։ 
* **Ռաֆայել Իշխանյան**, Հայ գրքի պատմություն, հատոր 1, Հայ տպագիր գիրքը 16-17-րդ դարերում, Երևան, 2012։
* John A. Lane, The Diaspora of Armenian Printing 1512-2012, University of Amsterdam in collaboration with the Ministry of Culture of the Republic of Armenia.; Bilingual edition (August 2012). ISBN 9081926403
* Խարելթ Վերհուվեն, «Ամստերդամում հրատարակված առաջին հայերեն գիրքը», Ամստերդամի համալսարանի գրադարան, 2006 թ.։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Հայ բժիշկ

**Հայ Բժիշկ**, բժշկական, առողջապահական և գիտական ամսաթերթ։ Լույս է տեսել 1924-1925 թվականներին, Բոստոնում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Հ․ Ծովիկյան, խմբագիր՝ Բ․ Ժամկոչյան։ Տպագրել է հոդվածներ հիվանդությունների, դրանց տարածման ու բուժման ձևերի մասին, ծանոթացրել նոր դեղամիջոցներին։ Կարևորել է կանխարգելիչ բժշկության, ֆիզդաստիարակության դերն առողջության պահպանման գործում, ծանոթացրել այդ ուղղությամբ Հայաստանում տարվող աշխատանքներին։ Պարբերաբար նյութեր է հրապարակել հայ բժշկության պատմության վերաբերյալ, ներկայացրել բնագավառի գիտական գրականությունը։ Ունեցել է «Բժշկա-առողջապահական հարցարան» բաժինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Հայ բուժակ

**Հայ բուժակ**, բժշկական և առողջապահական ամսաթերթ։ Լույս է տեսել 1920-1925-ին (1921-ին՝ «Դարման-Հայ բուժակ»), Կոստանդնուպոլսում, Ալեքսանդրիայում (1923-ից)։ Խմբագիրներ՝ Մ․ Գարակյոզյան, Հ․Թաշչյան։ Տպագրել է բժշկա-առողջապահական հոդվածներ, ծանոթացրել բժշկագիտության նորություններին։ Աջակցել է հայկական բժշկության կազմակերպությունների գործունեությանը, հրատարակել գիտամատչելի գրականություն։ Անդրադարձել է սոցիալական և դպրոցական առողջապահության, կանխարգելիչ բժշկության, վարակիչ հիվանդությունների բուժման հարցերին, հրատարակել հուշագրություններ հայ նշանավոր բժիշկների կյանքի ու գործունեության վերաբերյալ։ «Հայ բուժակը» հաջորդել է «Հայ բժիշկ» պատկերազարդ ամսաթերթին (1919)։

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական թերթեր
Հայ գեղարվեստական միություն

**Հայ գեղարվեստական միություն**, հիմնադրվել է 1919 թվականին Կ․Պոլսում։ Նպատակն էր վերակենդանացնել ազգային արվեստի ավանդույթները, դրանք համադրել նոր ժամանակների գեղագիտական միտումներին, քաջալերել և հովանավորել հայ կերպարվեստագետներին, քաղաքակիրթ աշխարհին ներկայացնել հայ արվեստը։ Հայ գեղարվեստական միության վարչությունը բաղկացած էր 16 հոգուց։ Միության ջանքերով Փոքր Ասիայի քաղաքներից ու գավառներից հավաքվել են հայկական ձեռագրեր, գորգեր, կիրառական արվեստի այլ ստեղծագործություններ, ցուցահանդեսներ կազմակերպվել Կ․Պոլսում, հովանավորվել հայ արվեստին նվիրված ուսումնասիրությունների հրատարակումը։

## Գրականություն
* Հայ գեղարվեստական միութիւն, Կանոնագիր, ԿՊ, 1919։

Կատեգորիա:Թուրքահայ արվեստ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպություններ
Հայոց իշխան

**Հայոց իշխան**, Հայաստանի կառավարիչների կոչումն ու պաշտոնը 5-9-րդ դարերում։

## Պատմություն
Հայաստանի բյուզանդական մասի կառավարիչները 5-6-րդ դարերում կոչվում էին *Հայոց իշխան*, Բարձր Հայքի կառավարիչը՝ *Մեծ Հայքի իշխան*։ 591 թվականից հետո, երբ Հայաստանի մեծ մասն անցել է Բյուզանդիային, կառավարիչները կոչվում էին Պատրիկ Հայոց։

7-րդ դարում Հայոց իշխան էր կոչվում միավորված Հայաստանի անկախ կառավարիչը, որին ընտրում էր նախարար-իշխանների ժողովը։ Արաբական տիրապետության շրջանում Հայոց իշխան (՝ բատրիկ) էր Հայաստանի կառավարիչը, որը ենթակա էր Արմինիայի ոստիկանին։ Հսկում էր հարկերն ու անձամբ բանակցում խալիֆայի հետ։

9-րդ դարում կեսին Հայոց իշխան կոչվում էր Իշխանաց իշխան (՝ բատրիկ ալ-բատարիկա), որին ենթակա էր ամբողջ Արմինիան (Հայաստան, Վիրք, Աղվանք)։

## Ցանկ Հայոց իշխանների

## Տես նաև

* Մարզպանական Հայաստան
* Բյուզանդական Հայաստան
* Արմինիա կուսակալություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Իգնատիոս Անտիոքացի

**Իգնատիոս Անտիոքացի**, նաև՝ **Իգնատիոս Աստվածազգյաց** (, ), Անիտոքի եպիսկոպոս, առաքելական այր, քրիստոնյա մարտիրոս, աստվածաբան, համաքրիստոնեական սուրբ։ Հովհաննես առաքյալի աշակերտը։ Գրել է բազմաթիվ նամակներ՝ ուղղած քրիստոնեական տարբեր համայնքների, որոնցից պահպանվել են 7-ը։ Այդ նամակներից մեկն ուղղված է Պոլիկարպոս Զմյուռնացուն, իսկ մյուսները Եփեսոսի, Մագնեզիայի, Տրալլայի, Ֆիլադելֆիայի, Զմյուռնիայի և Հռոմի եկեղեցիներին։ Նշանավոր է հատկապես՝ քրիստոնյաներին ուղղված նամակը։ Լսելով, որ Հռոմի քրիստոնյաները ձեռնարկում են իր ազատագրման գործը, Իգնատիոսը դիմում է նրանց և խնդրում, որ թույլատրեն իրեն մահանալու Քրիստոսի համար։ 
Հայ եկեղեցին Իգնատիոս Անտիոքացուն դասել է սրբերի կարգը։

## Նամակները
Պահպանված են Իգնատիոսի նամակների 3 տարբեր խմբագրություններ.
# Կարճ խմբագրություն բաղկացած է վերոհիշյալ 7 նամակներից և պահպանված միայն հունարենով։ 
# Երկար խմբագրություն բաղկացած է 13 նամակներից և համարվում է Դ դարի խմբագրություն։ Պահպանված է հունարեն բնագրով, հայերեն և լատիներեն թարգմանություններով։
# Սիրիական խմբագրություն, բաղկացած է միայն երկու նամակներից. Առ Հռոմեացիս և Առ Պոլիկարպոս։ Հարազատը համարվում է Ա խմբագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Դարպասապահ

thumb|200px|ֆուտբոլային պատանի դարպասապահ
[right|thumb|200px|[Գնդակով հոկեյ]]
**Դարպասապահը** որոշ թիմային մարզաձևերում թիմի խաղացողներից մեկն է, որը նշանակված է ուղղակիորեն դարպասը պատշպանելու համար՝ մրցակցի կողմից դարպասի վրա գրոհներից։ Այդպիսի խաղային դիրքեր գոյություն ունեն ֆուտբոլում, տափօղակով հոկեյում, հանդբոլում, ջրագնդակում և այլ մարզաձևերում։

Սովորաբար դարպասապահների համար գործում են հատուկ կանոններ, որոնք չեն գործում այլ խաղացողների համար։ Այս կանոնները հաճախ գործում են դարպասապահներին պաշտպանելու համար, որոնք ակնհայտ թիրախ են մրցակցի վտանգավոր, երբեմն նույնիսկ բռնի գործողությունների համար։ Որոշակի մարզաձևերում, օրինակ տափօղակով հոկեյում, դարպասապահներից պահանջվում է կրել հատուկ հանդերձանք՝ մարմինը խաղային առարկաներից պաշտպանելու համար (օրինակ տափօղակից)։

Որոշ խաղաձևերում դարպասապահները ունեն այլ խաղացողների համար սահմանված իրավունքները։ Օրիանակ ֆուտբոլում դարպասապահը կարող է գնդակի հետ վարվել այնպես, ինչպես մնացած խաղացողները, բացի այդ նա կարող է գդնակը վերցնել ձեռքով խաղադաշտի որոշակի հատվածում։ Այլ մարզաձևերում դարպասապահների գործողությունները կարող են սահմանափակված լինել, կամ թույլատրվել խաղադաշտի որոշակի հատվածներում։ Օրինակ ՀԱԼ-ում (NHL) դարպասապահները չեն կարող տափօղակով խաղալ խաղադաշտի որոշ սահմանափակ հատվածներում։

Կատեգորիա:Դարպասապահներ
Կատեգորիա:Սպորտային եզրույթներ
Հայոց մեծ թվական

**Հայոց մեծ թվական** (մատենագրության մեջ և վիմագիր արձանագրություններում նաև՝ *թուականութիւն ասքանազեան, թուականութիւն թորգոմեան, թուաբերութիւն արամեան, թուականութիւն հայկազեան տոհմի ևն*), տարեթվերի հաշվման հայկական թվականություն. սկսվել է մ.թ. 552 թվականի հուլիսի 11-ից։ Հայոց առաջին ամսի՝ Նավասարդի 1-ը այդ տարի համապատասխանել է հուլյան տոմարի հուլիսի 11-ին։ Հայոց մեծ թվականի հիմնադրման հարցը 554 թվականին քննվել է Դվինի երկրորդ եկեղեցական ժողովում, սակայն պաշտոնապես ընդունվել է 584 թվականին։ Ինքնուրույնության ձգտող Հայ առաքելական եկեղեցին, ստեղծելով իր թվականությունը, զատվել է հարևան եկեղեցիներից, նրանց ազդեցություններից (եկեղեցական տոների, ժամանակի հաշվման և այլ հարցերում)։ Ըստ ձեռագիր տեղեկությունների՝ մի քանի տարի զատկական հաշիվները շփոթելուց հետո Էաս Աղեքսանդրացու հայտնաբերած զատկացանկի գործածության հետ մեկտեղ սկիզբ է առել Հայոց մեծ թվականը։ Ընդ որում, առաջին տարվա հիմնական եկեղեցական տոները՝ Սուրբ Ծնունդը և Զատիկը, համընկել են, համապատասխանաբար՝ 553 թվականի հունվարի 6-ի և ապրիլի 20-ի հետ։ Հայոց մեծ թվականի առաջին տարին կապվել է եգիպտացի տոմարագետ Էաս Աղեքսանդրացու հայտնաբերած 532-ամյա զատկացանկի գործածության հետ։ Եթե հարևան քրիստոնյա ժողովուրդների տոմարների հիմքում ընկած էր նույն հուլյան տարին, և հուլյան տոմարից դրանք տարբերվել են միայն ամսանուններով ու տարեսկզբով (որոնց նահանջի հաշվարկը կատարվել է 4 տարին մեկ), ապա հայոց տոմարում տարին մշտապես 365 օր հաշվելու հետևանքով հայոց և հռոմեական (և ոչ միայն հռոմեական) ամիսների համապատասխանությունը խախտվել է 4 տարում 1 օրով։ Այդ է պատճառը, որ Հայոց մեծ թվականը անվանել են շարժական տոմար։

Հայոց շարժական և հուլյան անշարժ տոմարների միջև, մինչև 532-ամյա պարբերաշրջանի ավարտը, առաջացել է 1 տարվա շեղում, որը Հովհաննես Սարկավագը առաջարկել է հանել 532-ամյա պարբերաշրջանի հետ։ Հայոց մեծ թվականի և Քրիստոսի ծննդյան թվականի միջև զուգահեռ հաշվումներ կատարելիս հաշվի է առնվել այն հանգամանքը, որ 1317–1320 թվականներին Նավասարդի 1-ը համընկել է հունվարի 1-ին։ Ուստի հայոց տարեսկզբի համար հաշվումներ կատարելիս Հայոց մեծ թվականը ստանալու համար մինչև 1320 թվականը պետք է հանել 551, իսկ 1320 թվականից հետո՝ 550։

## Տես նաև
* Հայոց տոմար

## Աղբյուր
* Ջուլիետա Էյնաթյանի հոդվածը «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարանում

## Գրականություն
* Թումանյան Բ., Հայ աստղագիտության պատմություն, հ. 1, 2, Երևան, 1964, 1968։
* Թումանյան Բ.,, Տոմարի պատմություն, Երևան, 1972։
* Բադալյան Հ., Օրացույցի պատմություն, Երևան, 1970։
* Աբրահամյան Ա., Հայոց գիր և գրչություն, Երևան, 1973։

Կատեգորիա:Հայկական տոմար
Կատեգորիա:Օրացույց
Հայոց փոքր թվական

**Հայոց փոքր թվական**, *Սարկավագադիր թվական*, Հայոց մեծ թվականի սկզբից առաջին 532-ամյա պարբերաշրջանն անցնելուց հետո (1084) սկսվող թվական։ Հեղինակն է Հովհաննես Սարկավագը։ Նրա կազմած երկրորդ՝ 532-ամյա պարբերաշրջանի աղյուսակում (մինչև 1616) առաջին տարվա Սուրբ Ծնունդն ու Զատիկը համապատասխանաբար ընկել են 1085-ի հունվարի 6-ին և ապրիլի 20-ին։ Հովհաննես Սարկավագը կազմել է Հայոց անշարժ տոմարական տարին միշտ սկսվել է օգոստոսի 11-ից և հաշվվել 365,25 օր, այսինքն՝ 4 տարին մեկ ունեցել է 366 օր։ Հայոց Մեծ թվականի հաշիվներում կուտակված 1 տարվա շեղումը նա առաջարկել է հանել 532-ամյա պարբերաշրջանի հետ, այսինքն՝ 532-ի փոխարեն հանել 533։ Հայոց փոքր թվականը սահմանափակ գործածություն է ունեցել, հիմնականում օգտագործվել է Հայոց Մեծ թվականին զուգահեռ։ Եվ քանի որ Սարկավագադիր տոմարը անշարժ էր, ապա Հայոց փոքր թվականի և Հայոց մեծ թվականի զուգակցությունը՝ մեկից մյուսին անցնելը, պարզ տեսք է ստացել։ Օգոստոսի 11-ից դեկտեմբերի 31-ի միջև ընկած օրերի համար այն 1083 է, մնացած դեպքերում՝ 1084։ Հայոց փոքր թվականը եկեղեցական որևէ ժողով պաշտոնապես չի հաստատել։

## Աղբյուր
* Ջուլիետա Էյնաթյանի հոդվածը «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարանում

Կատեգորիա:Հայկական տոմար
Կատեգորիա:Օրացույց
Պողիկարպոս Զմյուռնիացի

**Պողիկարպոս Զմյուռնիացի** (, ), եկեղեցու հայր, Զմյուռնիայի եպիսկոպոս, Հովհաննես առաքյալի աշակերտ, քրիստոնյա մարտիրոս, համաքրիստոնեական սուրբ։ Պողիկարպոսի աշակերտներից էր Հիրենեոս Լիոնացին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
[Սուրբ Պողիկարպոսի մասին [Հայսմավուրք]ից] 

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:Իզմիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հռոմեական Անատոլիայում ծնված սրբեր
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Քեյթ Հադսոն

**Քեյթ Գերի Հադսոնը** (, ), ամերիկացի դերասանուհի է, ով արժանացավ համաշխարհային ուշադրության 2001 թ.-ին՝ հաղթելով Ոսկե Գլոբուս և առաջադրվելով մի շարք անվանակարգերում (այդ թվում նաև՝ *Ակադեմիայի մրցանակ լավագույն երկրորդական կնոջ դերի համար*)։ Հադսոնը խաղացել է մի շարք այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են՝ «Ինչպես ազատվել տղամարդուց 10 օրում» (2003 թ.), «Ես, դու և Դյուփրին» (2006 թ.), «Հարսնացուների պատերազմ» (2009 թ.) և այլն։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Պրոդյուսեր

### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* [Քեյթ Հադսոնի [IMDb] էջը]

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Ալբան Բերգ

**Ալբան Մարիա Յոհաննես Բերգ** (, ), ավստրիացի երգահան։ Երաժշտական էքսպրեսիոնիզմի և «Վիեննական երկրորդ դպրոցի» կարկառուն ներկայացուցիչ։ «Վոցցեկ» (, op. 7, 1914-1922) և «Լուլու» (, 1929-1935) օպերաների հեղինակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դաշնակահարներ
Մարիո (կերպար)

**Մարիո** (ճապ.` *マリオ*, անգլ.`*Mario*), համակարգչային գեղարվեստական կերպար և '''''Սուպեր Մարիո եղբայրներ''''' համակարգչային խաղերի սերիայի գլխավոր խաղացվող հերոսը։ Մարիոն ստեղծվել է ճապոնացի խաղերի դիզայներ Շիգերու Միյամոտոյի կողմից։ Դառնալով «Նինթենդո» ընկերության այցեքարտը՝ Մարիոն ստեղծման օրվանից ի վեր հանդես է եկել 200-ից ավելի համակարգչային խաղերում։ Չնայած նա սկզբում եղել է պլատֆորմային խաղերի հերոս, ներկա ժամանակներում նա հայտնվում է նաև համակարգչային խաղերի այլ ժանրերում, ինչպիսին են օրինակ՝ մրցավազք, փազլ, RPG, պայքարային խաղեր և սպորտ։ Քանի որ Մարիոյին և իր եղբորը՝ Լուիջիին անվանում են «Մարիո եղբայրներ», տարբեր խոսակցություններ էին գնում, որ իր լրիվ անունն է *Մարիո Մարիո*։ 1980-ականներին Նինթենդոն պաշտոնապես հայտարարեց, որ ո'չ Մարիոն, ո'չ Լուիջին չունեն ազգանուն, սակայն 1993 թ.-ի «Մարիո սուպերեղբայրներ» գեղարվեստական ֆիլմում, որը նկարվել էր Մարիոյի մասնակցությամբ խաղերի հիման վրա, նա ու Լուիջին կրում են Մարիո ազգանունը, և իրենց լրիվ անունները լինում են, համապատասխանաբար՝ Մարիո Մարիո և Լուիջի Մարիո։

Մարիոն ներկայացվում է որպես ցածրահասակ իտալո-ամերիկացի ջրմուղագործ, որ ապրում է Սնկային թագավորությունում։ Նա շատ անգամ կանգնեցնում է չարագործ Բաուզերին, որն ուզում էր առևանգել Փիչ արքայադստերը և գրավել Սնկային թագավորությունը։ Մարիոյի մոտ կան նաև այլ թշնամիներ, այդ թվում նաև գորիլա Դանկի Կոնգը և գործարար Վարիոն։ Նրան երբեմն օգնում է եղբայրը՝ *Լուիջին*։ 1995 թ.-ից Մարիո ձայնն է եղել Չառլզ Մարտինեն։

Որպես Նինթենդոյի թալիսման Մարիոն, համակարգչային խաղերի պատմության մեջ ամենահայտնի հերոսը, և իր պատկերը հաճախ կապված են համակարգչային խաղերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ Մարիոն համարվում է բոլոր ժամանակների ամենահանրաճանաչ համակարգչային խաղերի կերպարներից մեկը։ Աշխարհում վաճառվել են Մարիոյի խաղերի ավելի քան 210 միլիոն օրինակ։

## Արտաքին հղումներ

* Մարիոյի էվոլյուցիան 
* Սուպեր Մարիո Վիքի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարվեստական կերպարներ
DMX (ռեփեր)

**Էրլ Սիմմոնս** (անգլ.` *Earl Simmons*, ), առավել հայտնի **DMX** և **Dark Man X** կեղծանուններով, ամերիկացի ռեփեր («Ռաֆ Ռայդերս» խմբի անդամ) և դերասան։

Առավել լայն ճանաչման է արժանացել 1980-ականների ավարտին։ Երաժշտական կարիերայի ընթացքում թողարկել է ութ ստուդիական ալբոմ, որոնցից չորսը գլխավորել են Միացյալ Նահանանգների «Billboard 200» ալբոմների հիթ շքերթը։ DMX-ը ամբողջ աշխարհում վաճառել է ավելի քան 30 միլիոն ձայնագրություն և համարվում է բոլորի ժամանակների ամենավաճառված հիփ հոփ արտիստներից մեկը։

Մահացել է 2021 թվականի ապրիլի 9-ին՝ սրտի կանգից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.theofficialDMX.com  - Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Հիպերբոլ

350px|աջից
### Սահմանում
Հիպերբոլ կոչվում է հարթության այն կետերի երկրաչափական տեղը, որոնց հեռավորությունների տարբերության մոդուլը տրված երկու F_1 և F_2 կետերից (որոնք կոչվում են հիպերբոլի ֆոկուսներ կամ կիզակետեր) հաստատուն է՝ 
: \bigl||PF_1|-|PF_2|\bigr|= 2a, եթե  |F_1F_2| > 2a > 0

F_1 F_2 հատվածի երկարությունը, որը կնշանակենք 2c-ով, կոչվում է ֆոկուսային հեռավորություն, իսկ F_1 F_2-ի միջնակետը՝ հիպերբոլի կենտրոն։
Հարթության վրա ուղղանկյուն կորդինատային համակարգն ընտրենք այնպես, որ Ox առանցքն անցնի F_1 և F_2 կետերով, իսկ Oy առանցքը՝ F_1 F_2-ի միջնակետով (դիտել նկարը)։
Այդ դեպքում F_1 և F_2 կետերի կոորդինատները համապատասխանաբար կլինեն (-c,0) և (c,0)։ 
Դիցուք M(x;y)-ը հիպերբոլի կամայական կետ է. ըստ պարաբոլի սահմանման՝
: |PF_1 - PF_2|=2a
կամ
: PF_1 - PF_2=\pm 2a

Օգտվելով երկու կետերի հեռավորության բանաձևից՝ ստանում ենք՝ 
: \sqrt{(x+c)^2+y^2} - \sqrt{(x-c)^2+y^2}=\pm 2a (1)

Սա էլ հենց հանդիսանում է հիպերբոլի հավասարումը ընտրված կոորդինատային համակարգում։ Երկրորդ գումարելին տանենք հավասարման աջ մաս և երկու կողմը բարձրացնենք քառակուսի, 
: (x+c)^2+y^2=4a^2 \pm 4a \sqrt{(x-c)^2+y^2}+(x-c)^2+y^2

Պարզ ձևափոխություններից հետո ստանում ենք `
: (c^2-a^2)x^2 - a^2y^2 = a^2(c^2-a^2)

Քանի որ ( ըստ եռանկյան անահավասարության) c>a, ապա c^2-a^2>0: Նշանակելով b^2 = c^2-a^2, կստանանք
: b^2x^2 - a^2y^2 = a^2b^2
Կամ
:  \frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1 , (2) 
որը կոչվում է հիպերբոլի կանոնական հավասարում։ Ինչպես և էլիպսի դեպքում, կարելի է ցույց տալ, որ ճիշտ է նաև հակառակ պնդումը (2)-ին բավարարող ցանկացած M(x;y) կետ բավարարում է նաև (1)-ին։

Ox առանցքը կոչվում է հիպերբոլի իրական առանցք Oy-ը` կեղծ առանցք։
2a-ն և 2b-ն կոչվում են հիպերբոլի իրական և կեղծ առանցքների երկարություններ։ w =\frac{c}{a} -ն (որտեղ՝ w=\varepsilon) կոչվում է հիպորբոլի էքսցենտրիսիտետ։ Էլիպսի և հիպերբոլի համար x = -\frac{a}{w} (որտեղ՝ w=\varepsilon) և x = \frac{a}{w} (որտեղ՝ w=\varepsilon) ուղիղները կոչվում են դիրեկտրիստներ։

Կատեգորիա:Կորեր
Կատեգորիա:Վերլուծական երկրաչափություն
Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Կատեգորիա:Էվկլիդեսյան տարածաչափություն
Օլիմպիկ Լիոն

**«Օլիմպիկ Լիոն»** (, ավելի հաճախ անվանվում է **«Լիոն»**), ֆրանսիական ֆուտբոլային ակումբ Լիոն քաղաքից։ Այն հանդես է գալիս Ֆրանսիայի բարձրագույն առաջնությունում։ Ակումբը ստեղծվել է 1899 թվականին։ Լիոնը բազմաթիվ անգամներ մասնակցել է ՈւԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգային, իսկ 2009-2010 մրցաշրջանում հասել կիսաեզրափակիչ փուլ։

## Մարզադաշտ
1950 թ.-ին Լիոնի մարզադաշտը եղել է View of the Stade de Gerland մարզադաշտը։ 2008 թ.ի հոկտեմբերի 13-ից Լիոնի մարզադաշտը դարձավ Virage Sud entrance to the stadium մարզադաշտը։

Ակումբի հիմնադրման օրվանից Լիոնի ավանդական գույներն են կարմիր, կապույտ և սպիտակ գույները։ Առաջին տարիներին Լիոնը հիմնականում խաղացել է սպիտակ համազգեստով։ 1955 թ. Լիոնում պաշտոնյաները որոշեցին ավելացնել կարմիր և կապույտ գույները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆուտբոլային ակումբներ