Շուկան

«**Շուկան**», Հայ գրող Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Մարութա սարի ամպերը» ժողովածուի մեջ: Ժողովածուն հրատարակվել է 1981 թվականին:

## Գնահատական
Մեծ եղեռնի սարսափները տեսած ու ապրած, սպանդից մի կերպ մազապուրծ եղած սասունցիների ընտանիքում ու միջավայրում ապրեց ու գաղթվածների հետ կոտորածի սարսափները, կորցրածների ողբերգությունն ու անանց կարոտի մորմոքը վերապրեց տաղանդաշատ արձակագիր Մ. Գալշոյանը և այդ ամենը ընթերցողին ներկայացրեց Սասնո ունկնահաճո, քաղցրահունչ բարբառի կենդանի շնչով: Ոգու վավերագրությունը «Մարութա սարի ամպեր» ժողովածուի գլխավոր արժանիքներից մեկն է: Նույն սկզբունքով է գրված և Կոմիտասի կյանքի ու գործի առանձին դրվագներն արտացոլող «Ծիրանի ծառ» (1969) փոքրիկ պատմվածաշարը: Հեղինակը, որը չի ապրել էրգրում, չի տեսել այնտեղի բնությունն ու կյանքը, չի ապրել այնտեղի առօրյայով ու կենցաղով, այդ ամենը տեսնում և նկարագրում է իր գաղթական հարազատների աչքերով ու սրտով, սակայն գրողական մեծ երևակայության, վարպետության և լրագրողական-հետզոտական աշխատանքների շնորհիվ: Ժողովածուի խոսուն վերնագիրն արդեն հուշում է այն տրամադրության մասին, որով պարուրված է ամբողջ շարքը: Հիշողությունները ամպի պես  ծանրացել են հերոսների հոգու վրա... Չվայելած կյանքի կարոտն ու անմոռաց հույզերի հիշողությունները խեղդում, ատելության ու չլուծված վրեժի զգացումը տանջալիորեն հետապնդում են նրանց... Բայց նրանց ապրեցնում է կյանքի հրամայականը...:

## Սյուժե
Պատմվածքի գլխավոր հերոսը Տոնեն է: Նա, նստած դռան դիմաց, ծխում է և հետևում հարևանի բակի եռուզեռին: Հարևանը վաճառքի ոչխարներ է ընտրում, և նկատելով ծերունու հայացքը՝ հարցնում է, թե արդյոք ծախու ոչխար ունի: Տոնեն անմեղ պատասխանում է, որ չունի և հանկարծ հասկանում, որ հարևանը ծաղրեց իրեն: Նա լավ գիտի ինքը ընդամենը մեկ ոչխար ունի: Կար ժամանակ, երբ հարևանը իր ոչխարներն էր հաշվում, իսկ այսօր նա ունևոր է, իսկ Տոնեն չունի: Գարնանը Տոնեն չորսը ուներ՝ երկու ոչխար և երկու գառ: Կինը խոսատացել էր մեկը մատաղ անել հիվանդ թոռան համար: Ամռանը որդին և որդու ընկերը իրենց ընտանիքներով գալիս են մատաղի, և Տոնեն մատաղի ոչխարից բացի մեկն էլ է մորթում, որ սեղան գցի նրանց համար: Մի ոչխարն էլ ընկնում է քարափից, և կոլտնտեսության վարորդներից մեկը խորհուրդ է տալիս Տոնեին, որ մորթեն, տանի քաղաք, նրա որդուն տա: Ծերունին այդպես էլ անում է: Տոնեն ուզում է հիշել, թե վերջին անգամ երբ է ոչխար վաճառել, բայց ինքը շուկա չի էլ գնացել, միշտ որդին է վաճառել ոչխարները, ավելի ճիշտ՝ մեկ անգամ է գնացել, երեխա ժամանակ, Էրգրում, իր հոր հետ Մուշի շուկան: Այդ շուկան շատ գեղեցիկ էր: Գինու և մրգերի հոտ էր գալիս, նախշուն չթեր էին կախված, երգեցիկ ձայնով գնորդներ էին կանչում: Տոնեն շուկան նմանեցրեց իրենց հարևանի աղջկան՝ նախշուն շորեր հագած: Նրանց է մոտենում միջնորդը, հարցնում ոչխարի գինը: Հայրը պատասխանում է, որ երեք մանեթ է: Միջնորդն ասում է, որ իրեն քաղաքի մեծահարուստ Պետրոս աղան է ուղարկել: Գնում է և քիչ անց գալիս աղայի հետ: Պետրոս աղան սկզբում հետաքրքրվում է գյուղացու որպիսությամբ, ընտանիքով, զավակներով, բոլորին արևշատություն է մաղթում և սկսում սակարկել ոչխարի գինը: Նա երկու մանեթ է առաջարկում, բայց Տոնեի հայրը չի համաձայնում: Գյուղացին զարմանում է և ասում, թե Պետրոս աղայի նման մեծահարուստ մարդը ինչու է այդքան խոսքը երկարացնում մեկ մանեթի համար: Պետրոս աղան ծիծաղում է և ասում, որ իր փողերը ջուրը չի բերել: Վերջապես միջնորդի օգնությամբ նրանք կես-կես մանեթ իրար են բաշխում և երկուսուկեսով համաձայնության գալիս: Աղան իր կողմից մեկ աբասի էլ նվիրում է Տոնեի հորը: Բայց հպարտ գյուղացին դա չէր կարող ընդունել: Աղայի գնալուց հետո նա այդ մեկ աբասին տալիս է միջնորդին: Հետո հայր ու որդի մտնում են շուկա: Դրսից գեղեցիկ թվացող շուկան այնքան էլ գեղեցիկ չէր: Անգամ մի կին չկար շուկայում: Իսկական շիլաշփոթ էր: Այսպես մտքերի գիրկն էր ընկել Տոնեն, բայց հանկարծ նրան ձայնում է հարևանը և ասում, որ իր ոչխարը նրանց դուռն է գնացել: Հարևանն առաջարկում է, որ ոչխարին թողնի, իր ոչխարների հետ կպահի, մեկը չի խանգարում, բայց Տոնեն ասում է, որ ուզում է վաճառել: Հարևանը ասում է, որ ինքը վաճառելու է իր ոչխարներից, դա էլ կվաճառի, բայց Տոնեն անձամբ է ուզում վաճառել: Մտածում է գնալ քաղաք, որդուն տեսնել, թոռնիկին էլ հետը տանել շուկա, որ օգնի: Հարևանը հարցնում է, թե ինչքանով է ուզում վաճառել, Տոնեն պատասխանում է, որ երեք մանեթ կասի, երկուսուկեսով կտա, դա հիմնականում կախված է միջնորդից: Հարևանը առարկում է, որ այդ ոչխարը հարյուր ռուբլուց պակաս չարժի, բայց Տոնեն չի հավատում: Տոնեն գնում է քաղաք: Ճանապարհին վարորդը շատախոսում է, համոզում, որ ոչխարը չվաճառի: Բայց ծերունին մտքերով է: Փորձում է հիշել, թե հայրը Մուշի շուկայից ինչ գնեց, ինչպես տուն վերադարձան, սակայն չի կարողանում: Կարծես թե հիշողության այդ մասը ջնջված լինի: Հասնում են քաղաք: Տոնեն հարցնում է հարևանին, թե շուկան ինչքան հեռու է: Հարևանն ասում է, որ շատ շուկաներ կան քաղաքում, Տոնեն զարմանում է: Նրանք կանգնում են փողոցում, ուր կանայք ասֆալտ էին կարկատում: Հարևանն ասում է, որ սա էլ է շուկա, բայց Տոնեն չի հավատում: Անցորդները ոչխարի գին են հարցնում, հարևանը պատասխանում է՝ հարյուր ռուբլի: Բայց Տոնեն գլխի չի ընկնում, թե ում ոչխարի մասին է խոսքը: Աշխատող կանանցից մեկին նա անվանում է հարս, ինչից այդ կինը ապշում է: Տոնեն ոչխարի կապը բռնած նստում է ճանապարհին և հանկարծ նկատում երիտասարդների: Նրանք էլ են հարցնում գինը, հարևանը նույնն է պատասխանում և ասում Տոնեին, որ ստանա գումարը: Տոնեն զարմանում է, չի հավատում կատարվածին: Երբ ոչխարին տանում են դեպի մեքենա, ծերուկն ասում է, որ չի վաճառվում: Վեճ է սկսվում, այդ երիտասարդներից մեկը մի թղթադրամ է շպրտում ծերուկին, և հայհոյելով հեռանում են: Այդ պահին Տոնեն հիշում է, որ հայրը շուկայից գինի էր ուզում գնել: Նա մի քանի տեղ գինի է փորձում, բայց չի հավանում: Զայրանում է և ոտքը գետնին խփելով գոռում՝ «Մեկ բաժակ անարատ գինիի՜... Մեկ բաժակ արդար գինիի՜...»: Հարևանը ձայնում է Տոնեին, իսկ վերջինս կրկնում է հոր խոսքերը:

## Կերպարներ
* Տոնե
* Տոնեի կինը
* Տոնեի որդին
* Տոնեի թոռը
* Տոնեի հայրը
* շուկայի միջնորդ
* Պետրոս աղա
* Տոնեի հարևան
* վարորդ

## Տես նաև
* Մամփրե արքան
* Ներսեն
* Թուխ Մանուկ (պատմվածք)
* Կանչը
* Քեռի Թորոսը (պատմվածք)
* Դավոն (պատմվածք)
* Ծովասարի Օհանը
* Թաթոն
* Աղորիք (պատմվածք)
* Փողփուչ Մելոն

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Մուշեղ Գալշոյան
* Մուշեղ Գալշոյանի հիշատակին
* '''Մեր մեծերը - Մուշեղ Գալշոյան'''

Կատեգորիա:1981 գրքեր
Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ