Ռումիններ

**Ռումիններ** (), ռոմանական լեզվով խոսող էթնիկ խումբ և ազգ են, որոնք ծագում են Կենտրոնական, Արևելյան և Հարավ-Արևելյան Եվրոպայից։ Ընդհանուր մշակույթ և ծագում ունենալով՝ նրանք խոսում են ռումիներեն և հիմնականում բնակվում են Ռումինիայում և Մոլդովայում։ 2021 թվականի Ռումինիայի մարդահամարի տվյալներով՝ Ռումինիայի քաղաքացիների 89,3%-ն իրենց նույնականացնում են որպես ռումիններ։

1989 թվականի Մոլդովայի մարդահամարի արդյունքների մեկնաբանության մեկ տարբերակի համաձայն՝ մոլդովացիների մեծամասնությունը նույնպես հաշվառվել է որպես ռումիններ։ Ռումինները նաև կազմում են էթնիկ փոքրամասնություն մի քանի հարևան երկրներում, որոնք տեղակայված են Կենտրոնական, Հարավ-Արևելյան և Արևելյան Եվրոպայում, մասնավորապես՝ Հունգարիայում, Սերբիայում (ներառյալ Տիմոկը) և Ուկրաինայում։

Ռումինների թիվը ողջ աշխարհում գնահատվում է 23-ից 24 միլիոնի սահմաններում՝ կախված այն բանից, թե «ռումին» տերմինի սահմանման մեջ ներառվում են արդյոք  Ռումինիայի և Մոլդովայի բնիկները, նրանց համապատասխան սփյուռքը, ինչպես նաև ռումիներեն և այլ արևելա-ռոմանական լեզուների խոսնակները։ Վերջիններիս շարքում են առումինները, մեգլենոռումինները և այլն, որոնք անհավասարաչափ տարածված են Բալկանյան թերակղզու ողջ տարածքում։

## Պատմություն
Համաձայն ժամանակակից հետազոտությունների՝ Վալախիայի, Տրանսիլվանիայի և Մոլդովայի տարածքում վալախական հիմքը և սլավոնականը շատ կարևոր էին։ Դրանց թվում են, օրինակ, դակերը և ռուսինները։ Ներկայիս Ռումինիայի և Մոլդովայի տարածքները բնակեցվել են հին դակերի ցեղերով, որոնք ստեղծել էին իրենց թագավորությունը։

Միջնադարում ռումինները հիմնականում հայտնի էին որպես վալախներ, ընդհանուր տերմին, որը ի վերջո գերմանական ծագում ունի, «Վալհա» բառից, որը օգտագործում էին հին գերմանական ժողովուրդները։ Բացի որոշ խմբերի բաժանումից (առումիններ, մեգլենոռումիններ) Ժողովրդագրական էպոխայի ընթացքում, շատ վալախներին կարելի էր գտնել ամբողջ Բալկաններում, Տրանսիլվանիայում, Կարպատյան լեռներից նորտում՝ դեպի Պոլանդիա և արևմուտքում՝ Մորավիայի շրջաններում (այժմյան Չեխիայի Հանրապետություն), որոշները գնացել էին դեպի արևելք՝ մինչև Վոլին, արևմտյան Ուկրաինայում և այժմյան Խորվաթիայում, որտեղ մորլախները աստիճանաբար անհետացել էին, իսկ կաթոլիկ և ուղղափառ վալախները քչացել էին։

Ռումիներեն լեզվին, որը խոսում էին Բալկաններում Միջնադարում, առաջին գրավոր հիշատակումը տեղի է ունեցել 587 թվականին՝ Գեմուս լեռան մոտ։ Վիզանտիայից եկող մուլերի վարորդը նկատել է, որ բեռը ընկնում է կենդանիներից մեկից, և կանչել է իր ընկերոջը՝ Torna, torna, fratre! (արդյոք նշանակում է «Վերադառնա, վերադառնա, եղբայր!»)։ Թեոֆան Իսպովեդիչը նշել է դա՝ որպես Կոմենտիոլա և Պրիսկա ռազմային արշավի մասը, որի նպատակը Ավարների դեմ էր՝ 6-րդ դարում։ Հայտնի պատմաբան Գեորգե Ի. Բրետիանուն կարծում է, որ այս խոսքերը «պահպանում են այն արտահայտությունը, որը կազմավորվել է ժամանակին բալկանյան և Դանելի շրջաններում»՝ «դրանք հավանաբար պատկանում են այն ամենալուրջ և կարևոր ենթաշերտերից մեկին, որոնց վրա կառուցվել է մեր (ռումիներեն) լեզուն»։

Ռումինների (վալախների) առաջին որոշակի գրավոր հիշատակումը տրվում է 8-րդ դարում՝ Կոստամոնիտու վանականում՝ Աֆոն լեռան վրա, Հունաստանում։ Այն վերաբերում է Ռինխոս գետի վալախներին (այժմ՝ Հյուսիսային Մակեդոնիա)։ Համաձայն միջնադարյան հունգարական Gesta Hungarorum գրքի՝ 13-րդ դարի սկզբին՝ Արփադի թագավորի մադյարները (մոտ 845-907 թթ.) պատերազմել են երեք դուքսերի՝ Գլադայի, Մենումորուտի և վալախ Գելուի դեմ՝ Բանատ, Կրիշան և Տրանսիլվանիա տարածքների համար։ Այնուամենայնիվ, այս փաստաթուղթը գրված էր 1200-1230 թվականների միջև՝ մոտ 300 տարի անց, երբ նկարագրվում էին այդ իրադարձությունները, և որոշ ժամանակակից պատմաբաններ կասկածում են դրանում և համարում այն՝ ոչ հուսալի։

IX-X դարերին քոչվոր պեչենեգները նվաճեցին Հարավ-Արևելյան Եվրոպայի և Ղրիմի մեծ մասը: Պեչենեգների պատերազմները Կիևի Ռուսիայի դեմ հանգեցրեցին նրան, որ Սլավների և Վալախների մի մասը, որոնք բնակվում էին Դանուբի հյուսիսում, աստիճանաբար տեղափոխվեցին Դնեստրի հյուսիսային մասում X և XI դարերում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարիայի ազգեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի ազգեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ազգեր
Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Կատեգորիա:Ռումինացիներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի ազգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Սերբիայի ազգեր