Մարտական մեքենա

thumb|220пкс|Գերմանական զրահապատ մեքենա 75-մմ Կրուպպի հրանոթով, 1915 թվական
right|thumb|220пкс|Երկրորդ փորձարարական զրահամեքենա Դ-2 «Վեչեսլավ Մենժինսկի»: 1931 թվականի փետրվար
thumb|220пкс|Աշխարհում առաջին կամրջատեղադրիչ տանկ ԻՏ-28
[thumb|220пкс|Խորհրդային արտադրության զրահափոխադրիչ [ԲՏՌ-60: Դասվում է զրահատանկային մարտական մեքենաների շարքին]]
[thumb|220пкс|Խորհրդային արտադրության զենիթային ինքնագնաց կայանք [Շիլկա (զենիթային ինքնագնաց համալիր)|«Շիլկա»]]
thumb|220px|Անվանական մարտական ​​մեքենաներ: Մոսկվայի մարզի կոլտնտեսականները խորհրդային զինվորներին են հանձնում КВ-1С տանկերը
[thumb|right|220px|Նույնականացման գծեր [Տ-55 մարտական մեքենայի վրա, «Դանուբ» ռազմական գործողության ժամանակ, 1968 թվական]]
**Մարտական մեքենա (ՄՄ)**՝ ցամաքային անվավոր կամ թրթուրավոր (երբեմն՝ կիսաթրթուրավոր, անվա-թրթուրավոր և նմանատիպ), սպառազինությամբ զինված, հիմնականում ամբողջությամբ կամ մասամբ զրահապատ ինքնագնաց մեքենա, որը նախատեսված է մարտ վարելու, մարտական գործողությունների ապահովման կամ զորքերի ղեկավարման համար: Նախկինում մարտական մեքենաների շարքին էին դասում նաև զրահապատ գնացքները, շարժիչային զրահապատ վագոնները և զրահապատ երկաթուղասայլակները:

Նավատորմում կիրառվում է նավ, օդագնացության մեջ՝ մարտական ինքնաթիռ, մարտական ուղղաթիռ, թռչող սարք կամ ԱԹՍ տերմինները: ԽՍՀՄ Զինված ուժերում անվավոր և թրթուրավոր տեխնիկան բաժանվում էր ավտոտրակտորային և զրահատանկային տեխնիկայի.:

## Պատմություն
1930-ական թվականներին գրականությունը ցույց էր տալիս, որ իրականում մարտական մեքենա է հանդիսանում նաև սովորական գնդացիր, թնդանոթ և զինված մարտերի համանման միջոցներ, որոնք տեղաշարժվում են մարդկանց և կենդանիների մկանային ուժի միջոցով, իսկ համընդհանուր ընդունված իմաստով մարտական մեքենան զգալի ինքնավարության մարտական զենք է և պետք է բավարարի հետևյալ հիմնական բնորոշումը՝ մարտական մեքենայի անձնակազմը մարտը վարում է առանց մեքենայից դուրս գալու՝ մարտի ժամանակ ցանկացած դիրքի դեպքում:
Ավելի ուշ ղեկավար փաստաթղթերում նշվել էր՝

## Խմբեր, տեսակներ և տիպեր
1930-ական թվականներին ցամաքային մեքենայացված զորքերում մարտական մեքենաների դասակարգումն արվում էր հետևյալ խմբերով.
* տանկեր՝ թեթև, միջին, ծանր և գերծանր (գերհզոր);
* զրահապատ ավտոմեքենաներ՝ թեթև, միջին և ծանր;
* զրահապատ երկաթուղային մեքենաներ՝ զրահապատ թեթև և ծանր մոտոերկաթուղասայլակներ, զրահապատ մոտովագոններ, զրահապատ թեթև և ծանր գնացքներ,
* ինքնագնաց հրետանային կայանքներ տարբեր տրամաչափի հրանոթներով, մասնակի զրահապատ ծածկույթով և առանց զրահապատ ծածկույթի,
* երկաթուղային հրետանային կայանքներ տարբեր տրամաչափի հրանոթներով, բայց հիմնականում ծանր տրամաչափի և հեռահար համակարգերի հրանոթներով, ներառյալ ափամերձ պաշտպանության համար երկաթուղային կայանքների ծովային հրանոթներ,
* քիմիական զրահապատ մարտական մեքենաներ,
* սակրավորային մեքենաներ՝ կամրջատեղադրիչ տանկեր, ականապատ դաշտերի ականազերծման համար տանկեր և զրահապատ ծածկույթով նմանատիպ մեքենաներ,
* տարբեր նշանակության սակրավորային մեքենաներ առանց զրահապատ ծածկույթի թրթուրավոր և անվավոր ընթացքով,
* տանկային կամ զրահապատ ավտոմեքենաների տիպի զրահափոխադրիչներ, որոնք հնարավորություն են տալիս անձնակազմին կրակ վարել առանց մեքենայից դուրս գալու (հետևակի զրահափոխադրիչներ, բեռնատար տանկեր, սպառազինության մատակարարման համար տանկեր և այլն),
* կապի ծառայության համար զրահապատ մեքենաներ (տելետանկեր և այլն):
Մարտական մեքենաները բաժանվում են հետևյալ տեսակների՝
* տանկեր՝ թեթև, միջին, ծանր և հիմնական, հատուկ,
* զրահամեքենաներ,
* քարշակներ (զրահապատ, ոչ զրահապատ),
* ոչ զրահապատ մեքենաներ, որոնց վրա տեղադրված է սպառազինություն (զենիթային գնդացիր, ականների տեղադրման հավաքածու և այլն),
* մոտոհրաձիգների, օդային դեսանտավորների և ծովային հետևակի մարտական մեքենաները՝ զրահափոխադրիչներ, հետևակի մարտական մեքենաներ, մարտական հետախուզութան մեքենաներ և այլն:
* հրետանու մարտական մեքենաներ՝ հրետանային ինքնագնաց կայանքներ, ռեակտիվ հրետանու մարտական մեքենաներ, ինքնագնաց հակատանկային կառավարվող հրթիռներ և այլն:
* ՀՕՊ զորքերի մարտական մեքենաներ՝ զենիթային հրթիռային համալիրների, զենիթային հրթիռաթնդանոթային համալիրների մեքենաներ, զենիթահրետանային ինքնագնաց կայանքներ և այլն:
* հրթիռային զորքերի մարտական մեքենաներ՝ ինքնագնաց հրթիռակիրներ և «երկիր-երկիր» դասի հրթիռների հրթիռակիրների քարշակներ:
* հերթապահ ուժերի մարտական մեքենա՝ նախատեսված է մարտական հերթապահություն իրականացնող ուժերի (հերթապահ ուժեր) անձնակազմը տեղափոխելու համար։ Այն ծառայության մեջ է ռազմավարական հրթիռային ուժերի հետ։
* և այլն:

Զրահամեքենաների բոլոր տեսակները համարվում են մարտական մեքենաներ և համարյա բոլորն ունեն սպառազինություն: Օրինակ՝
* Ականազերծման զրահապատ մեքենա՝ ինժեներական զորքերում:
* Վերանորոգման և տարհանման համար նախատեսված զրահապատ մեքենա՝ տանկային, մոտոհրաձգային, օդադեսանտային զորքերում և ծովային հետևակում:
Մարտական մեքենաները սպասարկվում են անձնակազմի կողմից: Տանկի հրամանատարը միաժամանակ անձնակազմի հրամանատարն է: ՀՄՄ-ի, զրահափոխադրիչի, ՄՀՄ-ի, ԴՄՄ-ի անձանակազմը ղեկավարում է մեքենայի հրամանատարը, որը միաժամանակ մոտոհրաձգային կամ հետախուզական կամ պարաշյուտադեսանտային ստորաբաժանման հրամանատարն է: Ինքնագնաց հրետանային կայանքներում նույն պաշտոնը կոչվում է հրանոթի հրամանատար:

## Տես նաև
* Հետևակի մարտական մեքենա 
* Զրահատանկային տեխնիկա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Устав бронетанковых войск РККА, часть первая (УТВ-1-38 г.)
* Боевой устав бронетанковых и механизированных войск Красной Армии 1944 года, часть 1 (танк, танковый взвод, танковая рота).
* Постановление Государственного Комитета Обороны Союза ССР № ГКО-9488сс «О доукомплектовании Бронетанковых и Механизированных войск Красной Армии», от 9 июля 1945 года.
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հակաօդային պաշտպանության զինատեսակներ
Կատեգորիա:Հրետանի
Կատեգորիա:Մարտական մեքենաներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործ