Թխվածքաբլիթների ձևավորում

**Թխվածքաբլիթների ձևավորումը** թվագրվում է առնվազն 14-րդ դարով, երբ Շվեյցարիայում շպրինգերլե թխվածքաբլիթի փայտյա կաղապարները փորագրվել են և օգտագործվել թխվածքաբլիթների վրա աստվածաշնչյան զարդարանքներ դրոշմելու համար։ Թխվածքաբլիթներ պատրաստելիս գեղարվեստական տարրերի կիրառումը հանդիպել է նաև միջնադարյան Գերմանիայում, որտեղ Նյուրնբերգի քաղցրաբլիթները հետաքրքիր ձևեր են ունեցել և զարդարված են եղել շաքարավազով։ 1812 թվականին Գրիմ եղբայրների «Հենզել և Գրետել» հեքիաթի տպագրությունը ոգեշնչել է գերմանական կոճապղպեղաբլիթներով ամանորյա բացիկները։ 17-րդ դարի ընթացքում ԱՄՆ-ի գերմանացի և հոլանդացի վերաբնակիչները ներկայացրել են թխվածքաբլիթ կտրող գործիքները, դեկորատիվ կաղապարները և տոնական թխվածքաբլիթների ձևավորումը։ 

Այսօր թխվածքաբլիթների ձևավորման ավանդույթը շարունակվում է աշխարհի շատ երկրներում և ներառում է թխվածքաբլիթների ձևավորման երեկույթներ, մրցույթներ, թխվածքաբլիթներով զամբյուղներ կամ պարզապես երեխաների և ընտանիքի հետ լավ ժամանակ անցկացնելու նպատակով թխվածքաբլիթների ձևավորում։ 

Արքայական գլազուրը, մաստիկան և ջնարակը թխվածքաբլիթների ձևավորման հայտնի տեսակներից են։

## Պատմություն
Թխվածքաբլիթի ամենավաղ ձևավորման օրինակներից է շպրինգերլեն, և ամենահին շպրինգերլեի կաղապարը գտնվում է Ցյուրիխում գտնվող Շվեյցարիայի ազգային թանգարանում։ Այս կլոր, փայտյա կաղապարը պատրաստվել է 14-րդ դարում և պատկերում է Սուրբ Զատիկի ոչխար։

Շպրինգերլեի կաղապարը կամ դրոշմն օգտագործվում է թխվածքաբլիթների վրա պատկեր դրոշմելու և ձև տալու համար։ Այս թխվածքաբլիթները դարերով եղել են Բավարիայի և Ավստրիայի ամանորյա ավանդական թխվածքաբլիթները։ Ձևավորելիս դեկորատիվ տեսք տալու համար կարելի է օգտագործել նաև սննդային գույներ, իսկ պարզապես որպես դեկորացիայի համար պատրաստելիս կարելի է օգտագործել նաև ակրիլային ներկեր և տեմպերա։

Շպրինգերլե թխվածքաբլիթները ի սկզբանե ներկայացրել են աստվածաշնչյան տեսարաններ՝ նպատակ ունենալով Աստվածաշունչ սովորեցնել անկիրթներին։ Ժամանակի ընթացքում թխվածքաբլիթները սկսել են ձևավորվել աշխարհիկ տեսարաններով՝ ներկայացնելով պատկերներ առօրյա կյանքից, օրինակ՝ հարսանիք կամ ծնունդ։

Պատմաբանները հիշատակում են, որ թխվածքաբլիթներ պատրաստելիս գեղարվեստական տարրերի կիրառումը հանդիպել է նաև միջնադարյան Գերմանիայում, որտեղ Նյուրնբերգի քաղցրաբլիթները հետաքրքիր ձևեր են ունեցել և զարդարված են եղել շաքարավազով։ Սակայն Նյուրնբերգի թխվածքաբլիթների գիլդիաները թույլատրել են միայն կոճապղպեղաբլիթների արհեստավարժ պատրաստողների թխել դրանք, բացի այն դեպքերից, երբ մարդիկ իրենց համար պատրաստել են Ամանորի և Սուրբ Զատիկի ժամանակ։  

Այս կոճապղպեղաբլիթների «պատկերները» զարդարվել են նաև ոսկու մեջ թաթախված մեխակներով։

17-րդ դարի ընթացքում գիլդիաների կողմից աշխատանքի ընդունված արհեստավարժ հացթուխները և արհեստավորները կոճապղպեղաբլիթների տներով և թխվածքաբլիթներով ստեղծել են արվեստի բարդ գործեր։ Գերմանիայում հենց այս շրջանում էլ  Նյուրնբերգյան թխվածքաբլիթների տեսքով ի հայտ եկել թխվածքաբլիթները, որոնք ներկայացվել են որպես ամանորյա զարդարանքներ։

1812 թվականին հրատարակվել են Գրիմ եղբայրների հեքիաթները, և «Հենզել և Գրետելի» հեքիաթը ոգեշնչել է 19-րդ դարի հրուշակեղեն պատրաստողներին իրենց թխվածքաբլիթների մեջ ավելացնել զարդարված կոճապղպեղաբլիթներով ամանորյա բացիկները և հետաքրքիր մանրամասներ ունեցող կաղապարներով թխվածքաբլիթները։ Ի պատասխան ծագած առաջարկի՝ թիթեղագործները սկսել են ամենատարբեր ձևերով թխվածքաբլիթ կտրող գործիքների պատրաստել հրուշակեղենի փռերի և տանը պատրաստողների համար։ Վիկտորյական դարաշրջանի շատ ամանորյա ծառեր զարդարված են եղել կենդանիների և կոճապղպեղով մարդուկների ձև ունեցող զարդարված թխվածքաբլիթներով։

17-րդ դարում հոլանդացի և գերմանացի վերաբնակիչները ԱՄՆ-ում ներկայացրել են թխվածքաբլիթներ կտրող գործիքները, դեկորատիվ կաղապարները և տոնական զարդարանքները։ Կոճապղպեղաբլիթները ամենայն հավանականությամբ ԱՄՆ-ի առաջին ամանորյա թխվածքաբլիթներն են եղել։ Շաքարավազային թխվածքաբլիթները այսօր ամենաշատ զարդարվող թխվածքաբլիթներն են, որոնք ծագել են անգլիացիներից։

Թխվածքաբլիթ կտրող գերմանական գործիքները ավելի գեղեցիկ թխվածքաբլիթների ձև են տվել․ դրանք ավելի աշխարհիկ թեմաներով են եղել և ավելի էժան են եղել։ Երբ 1871-1906 թվականներին ներմուծման օրենքների շնորհիվ էժան արտադրանքի ներհոսք է սկսել, այդ թվում թխվածքաբլիթների համար անհրաժեշտ գերմանական խոհանոցային պարագաների, հաստատվել է տոնածառի զարդարման համար թխվածքաբլիթների ձևավորման ամերիկյան սովորույթը։ Ի պատասխան թխվածքաբլիթներ կտրող պարագաների տարածման՝ ԱՄՆ-ում տպագրված խոհարարական գրքերում սկսել են հայտնվել տարբեր ձևերի թխվածքաբլիթներ, օրինակ՝ զանգակների կամ ձմեռ պապերի տեսքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թխվածքաբլիթներ