Օրդոլիբերալիզմ

**Օրդոլիբերալիզմ** կամ **արևմտագերմանական նեոլիբերալիզմ**, տնտեսական լիբերալիզմի գերմանական տարբերակ, տնտեսական հայեցակարգ, որը ծագել է Արևմտյան Գերմանիայում 20-րդ դարի կեսերին «նոր» և «հին» պատմական դպրոցների՝ նեոկլասիցիզմի և ավանդական լիբերալիզմի սինթեզի հիման վրա։ Այն ընդգծում է կառավարության կարևոր դերը՝ ապահովելու, որ ազատ շուկան արտադրի իր տեսական ներուժին մոտ արդյունքներ։

Օրդոլիբերալ գաղափարները դարձան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գերմանական սոցիալական շուկայական տնտեսության և դրա ուղեկցորդ *Wirtschaftswunder*-ի ստեղծման հիմքը։ «Օրդոլիբերալիզմ» տերմինը () ստեղծվել է 1950 թվականին Հերո Մոլերի կողմից և վերաբերում է *ORDO* ակադեմիական ամսագրին։

## Տարբերակում
Օրդոլիբերալներն իրենց առանձնացնում են դասական լիբերալներից։ Հատկանշական է, որ Վալտեր Օյքենը Ֆրայբուրգի դպրոցի հիմնադիր Ֆրանց Բյոմի հետ մերժում էր նեոլիբերալիզմը։

Օրդոլիբերալները առաջ են քաշել սոցիալական շուկայական տնտեսության հայեցակարգը, որը պահանջում է պետության հզոր դերակատարումը շուկայի նկատմամբ և որը շատ առումներով տարբերվում է նեոլիբերալիզմ տերմինի հետ կապված գաղափարներից։ Ճակատագրի հեգնանքով, նեոլիբերալիզմ տերմինը սկզբնապես ստեղծվել է 1938 թվականին Վալտեր Լիպմանի համաժողովում Ալեքսանդր Ռյուստովի կողմից, որն այսօր համարվում է օրդոլիբերալ։

Օրդոլիբերալիզմը երբեմն կոչվում է նաև «գերմանական նեոլիբերալիզմ»։ Սա հանգեցրեց հաճախակի շփոթության և տերմինների ու գաղափարների խառնաշփոթի երկու տնտեսական դպրոցների դիսկուրսում, բանավեճում և քննադատության մեջ։ 1991 թվականին քաղաքական տնտեսագետ Միշել Ալբերտը հրատարակեց *Capitalisme Contre Capitalisme*-ը, իսկ 2001 թվականին Փիթեր Ա. Հոլը և Դեյվիդ Սոսկիսը հրատարակեցին «Կապիտալիզմի տարատեսակներ» աշխատությունները։ Նրանք տարանջատեցին հասկացությունները և մշակեցին ազատական ​​շուկայական տնտեսություն և համակարգված շուկայական տնտեսություն նոր տերմինները՝ տարբերակելու նեոլիբերալիզմն ու օրդոլիբերալիզմը։

## Զարգացում
Օրդոլիբերալիզմի տեսությունը մշակվել է մոտավորապես 1930-1950 թվականներին Ֆրայբուրգի դպրոցի գերմանացի տնտեսագետների և իրավաբանների կողմից, ինչպիսիք են Վալտեր Էուկենը, Ֆրանց Բյոմը, Հանս Գրոսման-Դոերթը և Լեոնհարդ Միկշը։

Օրդոլիբերալ իդեալները հատկապես ազդեցիկ եղան Գերմանիայում մրցակցության ամուր օրենքի ձևավորման վրա։ Սոցիալական շուկայական տնտեսությունն իրականացվել է այն տնտեսություններում, որտեղ կորպորատիզմն արդեն իսկ հաստատված էր, ուստի օրդոլիբերալ իդեալներն այնքան էլ հասուն չէին, որքան ենթադրում էին տեսության տնտեսական հիմնադիրները։

1960-ական թվականներից օրդոլիբերալ ազդեցությունը տնտեսագիտության և իրավագիտության վրա զգալիորեն նվազել է, սակայն, շատ գերմանացի տնտեսագետներ մինչ օրս իրենց սահմանում են որպես օրդոլիբերալներ, *ORDO*-ն դեռ հրատարակվում է, և Ֆրայբուրգի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը դեռ դասավանդում է օրդոլիբերալիզմ։ Բացի այդ, որոշ ինստիտուտներ և հիմնադրամներ, ինչպիսիք են *Walter Eucken Institut*-ը և *Stiftung Ordnungspolitik*-ը, ուսումնասիրում են օրդոլիբերալ ավանդույթները։

Գերմանիայի Ազատ դեմոկրատական ​​կուսակցությունը (FDP) օրդոլիբերալիզմի ավանդական և հավատարիմ ջատագովն է, քանի որ կուսակցությունը ենթարկվել է Վիլհելմ Ռոպկեի և Ալեքսանդր Ռյուստովի տնտեսական տեսությունների ազդեցությանը։ Կուսակցության պատմական առաջնորդ Օտտո Գրաֆ Լամբսդորֆը, որը զբաղեցրել է էկոնոմիկայի դաշնային նախարարի պաշտոնը, օրդոլիբերալիզմի հետևորդ է։

## Իրականացում

Օրդոլիբերալիզմը մեծ ազդեցություն ունեցավ հետպատերազմյան Արևմտյան Գերմանիայում մշակված տնտեսական մոդելի վրա։ Օրդոլիբերալիզմը Գերմանիայում հայտնի դարձավ որպես սոցիալական շուկայական տնտեսություն։

Գերմանիայում իրականացվող օրդոլիբերալ մոդելը սկսվել է Կոնրադ Ադենաուերի կառավարության կառավարման ներքո։ Նրա կառավարության էկոնոմիկայի նախարար Լյուդվիգ Էրհարդը հայտնի օրդոլիբերալ էր և Ֆրայբուրգի դպրոցի հետևորդ։ Ադենաուերի օրոք որոշ գների վերահսկողությունը հանվեց, իսկ փոքր բիզնեսի և կորպորացիաների հարկերը իջեցվեցին։ Սոցիալական ապահովությունը և կենսաթոշակները բարձրացվել են սոցիալական բազայի եկամուտ ապահովելու համար։ Օրդոլիբերալները հայտարարել են, որ այս քաղաքականությունը հանգեցրեց *Wirtschaftswunder*-ին կամ տնտեսական հրաշքին։

## Տեսություն
Օրդոլիբերալ տեսությունը պնդում է, որ պետությունը պետք է ստեղծի համապատասխան իրավական միջավայր տնտեսության համար և պահպանի մրցակցության առողջ մակարդակ շուկայական սկզբունքներին հավատարիմ միջոցառումների միջոցով։ Սա նրա հեղինակության հիմքն է։ Մտահոգությունն այն է, որ եթե պետությունը ակտիվ միջոցներ չձեռնարկի մրցակցությունը խթանելու համար, ապա կառաջանան մենաշնորհային (օլիգոպոլիա) իշխանություն ունեցող ընկերություններ, որոնք ոչ միայն կխաթարեն շուկայական տնտեսության կողմից առաջարկվող առավելությունները, այլև, հնարավոր է, կխաթարեն կառավարությունը, քանի որ ուժեղ տնտեսական իշխանությունը կարող է վերափոխվել քաղաքական իշխանության։

։ 
Պետությունը պետք է ձևավորի տնտեսական գործընթացները, օրդոլիբերալներն օգտագործեցին 3 բացասական օրինակ իրենց տեսությունները պաշտպանելու համար՝ նացիզմը, քեյնսականությունը և խորհրդային սոցիալիզմը։ Այն նաև դիտվում է որպես երրորդ ճանապարհ կոլեկտիվիզմի և դասական լիբերալիզմի միջև։
Թեև սոցիալական շուկայի օրդոլիբերալ գաղափարը նման է երրորդ ճանապարհի սոցիալական դեմոկրատիայի գաղափարին, որը պաշտպանում են Նոր լեյբորիստական ​​կառավարությունը (հատկապես Թոնի Բլեերի վարչապետության ժամանակ), կան մի քանի հիմնական տարբերություններ։ նրանք երկուսն էլ հավատարիմ են սոցիալիզմի և կապիտալիզմի միջև չափավոր դիրք ապահովելու գաղափարին, օրդոլիբերալ սոցիալական շուկայի մոդելը հաճախ համատեղում է մասնավոր ձեռնարկատիրությունը պետական ​​կարգավորման հետ՝ արդար մրցակցություն հաստատելու համար; Սոցիալ-դեմոկրատիայի երրորդ ձևի մոդելը նաև նախատեսել է գաղափարների բախում սոցիալական պետության կայացման վերաբերյալ՝ համեմատած օրդոլիբերալների գաղափարի հետ, որում սոցիալական շուկայի մոդելը բաց է սոցիալական բարեկեցության համար։

Օրդոլիբերալները նաև կենսական ռեսուրսների նվազագույն կոնֆիգուրացիայի և պրոգրեսիվ հարկման կողմնակից են։ Օրդոլիբերալ շեշտադրումը հանրային ծառայությունների և այլ հանրային ընկերությունների մասնավորեցման վրա, ինչպիսիք են հեռահաղորդակցության ծառայությունները, հարստության վերաբաշխումը և նվազագույն աշխատավարձի մասին օրենքները որպես կարգավորող սկզբունքներ, հստակեցնում են կապերը այս տնտեսական մոդելի և սոցիալական շուկայական տնտեսության միջև։

Վիլհելմ Ռոպկեն օրդոլիբերալիզմը համարում էր «լիբերալ պահպանողականություն», ընդդեմ կապիտալիզմի իր «*Civitas Humana*» աշխատության մեջ («Հասարակության մարդասիրական կարգ», 1944)։ Ալեքսանդր Ռյուստովը քննադատել է դասական կապիտալիզմը իր «*Das Versagen des Wirtschaftsliberalismus*» աշխատության մեջ («Տնտեսական լիբերալիզմի ձախողումը», 1950)։ Օրդոլիբերալներն այսպիսով առանձնացան դասական լիբերալներից և գնահատեցին սոցիալական արդարության գաղափարը։

Օրդոլիբերալների քաղաքական փիլիսոփայության վրա ազդել են Արիստոտելը, Հեգելը, Շպենգլերը, Վեբերը և Հուսերլը։

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
*, Գերմանական օրդոլիբերալ ասոցիացիա
*Walter Eucken Institut Գերմանական գիտահետազոտական ​​ինստիտուտ
*, Սոցիալական շուկայական տնտեսության և ազատական ​​ավանդույթների ուսումնասիրությունների իտալական կենտրոն
*ORDO official website
*Back issues of ORDO Yearbook Vol. 1 - Vol. 65 (1948-2014) *JSTOR*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Տեսություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ