open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ

[մինի|ԽՍՀՄ խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի նավերը [Վլադիվոստոկում]]
**Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ** (), բարձրագույն օպերատիվ միավորում, նախկին ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմի բաղկացուցիչ մասը, այժմ Ռուսաստանի ռազմածովային նավատորմի մաս։ Ապահովում է ծովային սահմանների պահպանությունը Հեռավոր Արևելքում և սկզբից ԽՍՀՄ, այնուհետև դրա իրավահաջորդ Ռուսաստանի պետական շահերի պաշտպանությունը խաղաղ օվկիանոսում։

## Պատմություն

Խորհրդային իշխանության Հեռավոր Արևելքի ծովային ուժերը կազմավորվել են 1922 թվականին, իսկ 1935 թվականից կոչվել են խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նավատորմը գտնվում էր մշտական ռազմական պատրաստության վիճակում։ 1945 թվականին խաղաղօվկիանոսյան նավատորմը մասնակցել է Հյուսիսային Կորեայի ազատագրմանը, Հարավային Սախալինի և Կուրիլյան կղզիների դեսանտային օպերացիաներին։ Այն օվկիանոսային նավատորմ է, որի կազմում կան ժամանակակից ռազմանավեր՝ հրթիռակիրներ և ատոմային սուզանավեր, հրթիռակիր և հակասուզանավային ավիացիա, հրթիռա-հրետանային առափնյա զորքեր, ռազմածովային հետևակ։ 1965 թվականին խաղաղօվկիանոսյան նավատորմը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Հրամանատարն էր ծովակալ Վ. Պ. Մասլովը (1974 թվականից)։ Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմում են ծառայել նավատորմի գերծովակալ Վ. Սուրաբեկովը (Սախալինյան ռազմական նավատորմիկի շտաբի պետ), նավատորմի ռազմաօդային ուժերի ինժեներա-ավիացիոն ծառայության հրամանատարի օգնական (1936 - 1946), գեներալ-մայոր Հ. Յարամիշնը, I կարգի կապիտան Խ. Մամյանը և բազմաթիվ հայ ծովայիններ։

Կատեգորիա:Ռազմական միավորումներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոս
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Մեղք (իրավական)

**Մեղք**, իրավունքում, իրավական նորմի խախտումով վնասակար կամ հանրության համար վտանգավոր գործողության (անգործության) ներքին սուբյեկտիվ կողմը, անձի հոգեկան-իմացական վերաբերմունքը իր կատարած արարքի ու նրա հետևանքների նկատմամբ։ Դրսևորվում է դիտավորությամբ և անզգուշությամբ։

Անձը քրեական պատասխանատվության կարող է ենթարկվել միայն այն դեպքում, եթե նրա գործողություններում առկա է հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշը, այսինքն՝ մեղքը։

Մխիթար Գոշի, Սմբատ Սպարապետի դատաստանագրքերում, «Կանոնագիրք հայոց»-ում մեղքերի ձևերն ու տեսակները դրվում էին պատասխանատվության հիմքում։

Կատեգորիա:Քրեական իրավունք
Մեմբրան

**Մեմբրան** (), բարակ ճկուն թաղանթ, որը պրկվում է արտաքին ուժերի ազդեցությամբ և ձեռք բերում առաձգականություն։ Մեմբրանը պետք է տարբերել թիթեղից, որի առաձգական հատկությունները կախված են նյութի տեսակից և հաստությունից։ Պրկումն իրագործող արտաքին կոնտուրի ձևից կախված՝ մեմբրանները լինում են ուղղանկյունաձև, կլոր, էլիպսաձև և այլն։

Մեմբրանի սեփական տատանումները կարելի է ներկայացնել կանգուն ալիքների համակարգերով, որոնք ունեն հանգուցային գծերի այս կամ այն պատկերը։ Մեմբրանի ստիպողական տատանումները տեղի են ունենում արտաքին ուժերի ազդման հաճախականությամբ։ Առաձգականության տեսության մեջ մեմբրաններ են անվանում այն բարակ ճկուն թիթեղը, որի ծռվածքի կոշտությունը հավասար է զրոյի։

Կատեգորիա:Թաղանթներ
Ալ-Մանար

**Ալ Մանար** (; ), Լիբանանյան արբանյակային հեռուստաալիք, հեռարձակվում է Բեյրութից։ Հեռուստաալիքը հիմնվել է 1991 թ. հունիսի 4-ին, սատարում է շիական Հեզբոլլահ կուսակցությանը։ Համաձայն հարցումների, Ալ-Մանարը գտնվում է Մերձավոր Արևելքում ամենադիտվող լրատվական հեռուստաալիքների քառյակում։ Ըստ որոշ եվրոպական կազմակերպությունների, հեռուստաալիքը իրականացնում է հակասիոնիստական, հակաիսրայելական և հակաամերիկյան քարոզչություն։ Մի շարք երկրներում հեռուստաալիքի հեռարձակումը արգելափակված է։ 2004 թվականից հեռուստաալիքը արգելված է ԱՄՆ-ում, նաև ալիքի ազգանշանները արգելափակված են Ֆրանսիայում, Իսպանիայում և Գերմանիայում։ Ունի լիցանզավորման խնդիրներ Նիդերլանդներում, Կանադայում և Ավստրալիայում, և ոչ պաշտոնապես արգելափակված են այդ երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Արաբալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Հեզբոլլահ
Նիկոլաս Սփարքս

**Նիկոլաս Սպարկս** (, ), ամերիկյան գրող։ Ունի հրատարակված 17 վեպ։ Ապրում է ԱՄՆ-ի Հյուսիսային Կարոլինա նահանգում իր կնոջ ու 5 երեխաների հետ։

## Կենսագրություն
Նիկոլաս Սպարկսը ծնվել է 1965 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, Օմահա քաղաքում, նահանգ Նեբրասկա, պրոֆեսոր Պատրիկ Սպարկսի ընտանիքում։
Սպարկսը աշխարհահռչակ գրող է։ Ամենահամեստ հաշվարկներով նրա գրքերից աշխարհում մոտավորապես 8 միլիոն օրինակ է վաճառվել։ Նրա ստեղծագործությունների թեմաներն են քրիստոնեությանը, սերը, մարդկային զգացմունքներն ու ճակատագրերը։

Առաջին ստեղծագործությունը Սպարկսը գրել է 1985 թվականին, երբ նա դեռ սովորում էր դպրոցում։

Սովորել է Նոտր Դամ համալսարանում։

Կնոջ հետ ծանոթացել է 1989 թվականին գարնանային արձակուրդների ժամանակ, ամուսնացել են 1989 թվականի հուլիսին։

2000 թվականին ճանաչվել է տարվա ամենագրավիչ հեղինակ "People Magazine"-ի կողմից։

## Տես նաև
* Շտապիր սիրել

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նիկոլաս Սպարկսի պաշտոնական կայքը
* Նիկոլաս Սպարկսի էջը imdb.com կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Օմահա քաղաքում ծնվածներ
Կարմիր ծով

**Կարմիր ծով** ( *Bahr el-Ahmar*,  *Yam Suf*, , ), Հնդկական օվկիանոսի ծով Աֆրիկայի և Արաբական թերակղզու միջև։ Մակերեսը 460 հազար կմ² է, առավելագույն խորությունը՝ 3039 մ։ Եվրոպայից Ասիա և Ավստրալիա տանող ծովային ամենակարճ ուղին է։ Տիգրան Մեծի գահակալության ժամանակ Արարատյան թագավորությունը ունեցել է ելք դեպի Կարմիր ծով։

## Անվանում
Անվանումը հավանաբար ստացել է ջրում գտնվող ջրիմուռներից, որոնք տարվա որոշ ժամանակ ընդունում են կարմրավուն գույն։

## Աշխարհագրություն
Հյուսիսից օվկիանոսի հետ կապվում է Սուեզի պարանոցով, որ բաժանվում է Սինայի թերակղզին ողողող երկու ծոցի՝ Ագապա և Սուեզի, որոնք այնուհետ Սուեզի ջրանցքով կապվում են Միջերկրական ծովի հետ։ Հարավից Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցով և Ադենի ծոցով միանում է Արաբական ծովին։

Կարմիր ծովը Համաշխարհային օվկիանոսի ծովերից ամենատաքն ու ամենաաղին է։ Ջրի մակերեսային շերտերի ջերմությունը սեպտեմբերին հասնում է 35&nbsp;°C, իսկ ձմռան ամիսներին՝ 30C°: Քանի որ Կարմիր ծով ոչ մի գետ չի թափվում, իսկ Հնդկական օվկիանոսի հետ նեղ Բաբ-Էլ-Մանդեբի (արաբերեն թարգմանությամբ՝ Արցունքի դարպասներ) նեղուցով ջրի փոխանակությունը թույլ է կատարվում, աղիությունն այս ծովում բարձր է։ Ավելանում է հարավից հյուսիս ՝ 3,65-4,3 %: Կարմիր ծովն ունի մի առանձնահատկություն ևս. եթե մյուս ծովերում ջրի ջերմությունը ըստ խորության նվազում է, ապա Կարմիր ծովում այն աճում է։ Ամենամեծ խորությունում (առավելագույնը 2500մ) ջրի ջերմությունը հասնում է 55&nbsp;°C-ի, իսկ աղիությունը՝ 30%- ի։
Ծովում լողալ չի կարելի, հանդիպում են 5 մետր երկարությամբ գիշատիչ վագրային շնաձկներ, որոնք հարձակվում են լողորդների վրա։ Վտանգավոր է նաև թրաձուկը, որը թրի նմանվող իր երկար ու սուր քթով ծակում է նույնիսկ նավերի հատակը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Եմենի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Էրիթրեայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իսրայելի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կարմիր ծով
Կատեգորիա:Ջիբութիի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սուդանի աշխարհագրություն
Stardust (երգ, Լենա Մայեր-Լանդրութ)

**«Starust»** (հայերեն` *Աստղային փոշի*), գերմանացի երգչուհի Լենա Մայեր-Լանդրութի երգն է, որը թողարկվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 21-ին «USFO» և «Universal Music Germany» լեյբլների կողմից։

Երգի հեղինակներն են՝ Ռոսի Գոլանը և Թիմ Մայերսը։ Երգը ընդգրկվել է Լենա Մայերի «Starust» համանուն ալբոմում։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը նկարահանվել է ռեժիսոր Բոդե Բրոդմյուլերի կողմից 2012 թվականի օգոստոսին իսպանական կիսաանապատներից մեկում։ Տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է հաջորդ ամիս՝ սեպտեմբերի 7-ին։

2013 թվականի մարտի 21-ին երգը ստացավ լավագույն տեսահոլովակը մրցանականը «German ECHO» մրցանակաբաշխությունում։

## Երգացանկ
# «Stardust» - 3։31
# «Time» - 4։21

## Թողարկման պատմություն

## Չարթ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2012 երգեր
Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:Լենա Մայեր-Լանդրութ
Մոլդովա 1

**Մոլդովա 1**, Մոլդովայի միակ պետական հեռուստաընկերությունը։ Հեռարձակումը մեկնարկել է 1958 թվականի ապրիլի 30-ին, ժամը 18:00։ Պատկանում է "Տելեռադիո Մոլդովա" պետական հեռուստառադիոընկերությանը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք   
*[Վիդեոալիքը [ՅուԹյուբ] կայքում]

Կատեգորիա:Մոլդովայի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ռումինալեզու հեռուստաալիքներ
Իսլանդերեն Վիքիպեդիա

**Իսլանդերեն Վիքիպեդիա** (), Վիքիպեդիա բազմալեզու և ազատ հանրագիտարանի Իսլանդերեն տարբերակն է։

## Վիճակագրություն

Այսօր՝ -ը   թ.-ին Վիքիպեդիայի Իսլանդերեն բաժինը ունի  ։ Գրանցված են  , նրանցից  կատարել են գոնե մեկ խմբագրում անցած 30 օրվա ընթացքում, իսկ   ունեն ադմինիստրատորի կարգավիճակ։ Ընդհանուր խմբագրումների թիվը հատում է -ը։

## Արտաքին հղումներ
* Իսլանդերեն Վիքիպեդիա 

Իսլանդերեն
Հեսու Գծող

**Հեսու Գծող** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), 12-րդ դարի հայ քանդակազարդարող վարպետ, խաչքարեր կազմող։ Կերտել է Մշո Սուրբ Առաքելոց վանքի արևելյան կողմում, պարսպից դուրս կանգնեցված ինը խաչքարերից երկուսը։ Խաչքարերի այդ խումբը հայտնի է «Խաչաթոռ» կամ «Թարգմանչաց» անունով։ 1123 թվականի խաչքարի վրա պահպանվել է Հեսու Գծողի լրիվ, 1141 թվականի վրա՝ թերի, բայց վերականգնելի ստորագրությունը։ Ենթադրվում է, որ 1125 թվականին Հեսու Գծողը մասնակցել է Առաքելոց վանքի նորոգմանը։

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայեր
Հերբարիում

մինի|Հերբարիումի նմուշ
**Հերբարիում** (` *herba* - «խոտ», «բույս»), հատուկ հավաքված, չորացված և կարգաբանական մշակման ենթարկված բույսերի հավաքածու։ Սովորաբար հերբարիումները կազմվում են ըստ նախապես մշակված ծրագրի, օրինակ՝ Երևանի շրջակայքի, Արարատյան դաշտի, Վայքի, Զանգեզուրի և այլն։

Հերբարիում պատրաստելու համար բույսերը տեղավորում են հատուկ պայուսակներում կամ թղթապանակներում, ապա դասավորում թերթերի մեջ, կապում ցանցերում և չորացնում։ Յուրաքանչյուր բույսի կցվում է պիտակ, ուր նշվում է նրա լատիներեն անվանումը, հավաքման վայրը, ամսաթիվը և այլն։ Չորացրած բույսերը պահվում են հատուկ բուսապահոցներում։

Հայաստանի խիստ հարուստ ու բազմազան ֆլորայի առաջին հերբարիումը կազմել են ֆրանսիացի Տուրնըֆորը (1700), այնուհետև՝ Վագները, Զեյդլիցը և ուրիշներ, սակայն այդ հավաքածուները տարվել են Բեռլին, Լոնդոն, Ժնև և այլուր։ Հայաստանում, բնապատմական թանգարանին կից, ստեղծվել է (1925) բուսապահոց, Ա. Շելկովնիկովի ղեկավարությամբ, որին աջակցել են Ա. Գրոսհեյմը, Ա. Թամամշյանը, Ա. Թախտաջյանը, Նիկոլայ Վավիլովը, Մ. Թումանյանը և ուրիշներ։ Արժեքավոր է ՀՀ ԳԱԱ բուսաբանության ԳՀԻ-ի հերբարիումը, որտեղ կենտրոնացված ավելի քան 200 հազար թերթից 130 հազար ՀՀ տարածքից հավաքված բույսեր են։ Նրանում կա առաջին անգամ գտնված և նկարագրված մոտ 280 նմուշ։ Հերբարիումներ են ստեղծվել նաև ԵՊՀ-ում, Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայում։

Կատեգորիա:Հերբարիումներ
Շանթ Հերթևցյան

**Շանթ Կարապետի Հերթևցյան** (մայիսի 22, 1922, Ալեքսանդրապոլ - հուլիսի 4, 1985, Երևան), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1983)։

## Կենսագրություն
1943 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1950 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1950-1985 թվականներին դասավանդել է ԵԳԹԻ-ում (1983 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1950 թվականից մասնակցել է հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսների։

Հեղինակել է հեղափոխական և ժամանակակից թեմատիկայով կոմպոզիցիոն կտավներ, հոգեբանական խտացումներով բնորոշվող դիմանկարներ, գեղեցիկ ու ինքնատիպ բնապատկերներ, նատյուրմորտներ։ Հեղինակ է կոմպոզիցիոն թեմատիկ կտավների («Մարտից հետո», «Էտապ»), դիմանկարների («Փամբուհ տատը», «Ավետիք Իսահակյան», «Շիրվանզադե», «Պետրոս Ադամյան»), գեղեցիկ ու ինքնատիպ բնապատկերների («Գարուն», «Սարեր», «Արագած», «Խնձորեսկ») և նատյուրմորտների («Ծաղիկներ», «Կակաչներ», «Դեղձեր»)։ «Դառն օրեր» նկարում տեսնում ենք սովորական կենցաղային տեսարան։ Այստեղ կարևոր է ծերունու դիմանկարը, որը ծխամուրճը ձեռքին մտորում էր անցած կյանքի դժվարությունների դառն օրերի մասին։ Եվ լույսը, որն ընկել էր ծերունու դեմքին, ավելի էր ընդգծում նկարի բովանդակությունը։ Նկարն ուներ սիմվոլիկ բնույթ։ Դառն օրերն արտահայտված են ծերունու դեմքի և մտածոկոտ հայացքի մեջ։ Մեծ վրձնահարվածներով արված գորշ գույների և կտրուկ լույսի միջոցով նկարիչը ավելի էր սրել նկարի ողբերգական թեման։ Անգամ սովորական, ամենորյա ոգտագործման ամանների մեջ տեսնում ենք դատարկություն։ Նկարը՝ գտնվում է Դիլիջանի երկրագիտական թանգարան-պատկերասրահում։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, 1987
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1983

Կատեգորիա:Մայիսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1922 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 4 մահեր
Կատեգորիա:1985 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Նստաշրջան

**Նստաշրջան**, ժամանակահատված, որի ընթացքում նիստեր են անցկացնում ներկայացուցչական մարմինները, միջազգային կազմակերպությունները, գիտական կոնֆերանսները և այլ կազմակերպություններ։

Կատեգորիա:Խորհրդարանական ընթացակարգեր
Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

մինի|Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության հաստատված  և թեկնածու օբյեկտներ|573x573px2008 թվականի դրությամբ Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկը պարունակում է 3 միավոր հուշարձանախումբ։ Ստորև ներկայացված են ցանկում ընդգրկված հուշարձանները՝

## Թեկնածուներ
* Դվինի ավերակները
* Երերույքի տաճարի ավերակները
* Եկեղեցիներ։ Տաթև և Տաթևի Անապատ և Որոտան հովիտը
* Եկեղեցի։ Նորավանք և Ամաղու հովիտը

### Մերժված հայտեր
#### Նորավանք
Հայկական միջնադարյան վանական համալիր Նորավանքը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում ընդգրկելու հայտը մերժվել է, քանի որ երբ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի փորձագետներից կազմված հանձնաժողովը ավտոբուսով ժամանել է վանքի մոտ և տեսել պատմամշակութային հուշարձանի տարածքում կառուցված ռեստորանը, առանց ավտոբուսից իջնելու հեռացել է՝ մերժելով հայտը։


Noravank 100.jpg|Նորավանքի վանքային համալիր


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պատշոնական կայք. Հայաստանի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր
*
Կատեգորիա:Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Խաղեր

**Խաղեր** ժողովրդական, սերնդեսերունդ ավանդաբար հաղորդվող հասարակական ժամանցի ձևեր։ Այլաբանորեն արտահայտում են հասարակական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, կենցաղային, ծիսական, սովորութային և այլ երևույթներ, մարդու գործունեությունը վերարտադրելով զանազան կերպավորումներով։ Լինում են թատերա-կրկեսային, սպորտային (տես ակորտային խաղեր), ռազմական, ծիսական, կենցաղային, մտավոր և այլ բնույթի։ Լայն առումով ընդգրկում են նաև երգերը, պարերը, կատակները, ծաղր ու ծանակը։ Երբեմն միանգամից ներկայացնելով հասարակական կյանքի մի քանի բնագավառ՝ ուղեկցվում են ասմունքով, երգերով ու պարերով։ Կատարման բարդությամբ համապատասխանում են տարբեր սեռա-տարիքային խմբերի, ըստ այդմ, նպաստում նրանց մտավոր ու ֆիզիկական զարգացմանը և նախապատրաստում անցումը հաջորդ հասակային դասին։ Երբեմն միևնույն խաղը ազգագրական տարբեր շրջաններում կատարվում է տեղական դրսևորումներով։

Հայաստանում խաղերն ընթացել են խիստ մշակված կանոններով, որոնք ժամանակի ընթացքում, մասնակիցների փոխադարձ պայմանավորվածությամբ, փոփոխվել են։ Սակայն կանոնների միտումնավոր խախտումները (հատկապես ռազմա-սպորտային խաղերում), ենթարկվելով հասարակական պարսավանքի, կանխվել են։ Կանոնները, անհատի մեջ զարգացնելով բարոյական բարձր հատկանիշներ (հայրենասիրություն, ազնվություն, մարդասիրություն, ընկերասիրություն, նվիրվածություն են), նպաստել են մարդու բարոյական կերպարի ձևավորմանը։

Տարվա տարբեր եղանակներին (դրանցից բխող պայմանների համապատասխան) կատարվել են տարբեր խաղեր։ Ձմռանը գերակշռել են օդաներում և հասարակական այլ վայրերում կատարվող մտավոր խաղերը, գարնանը և ամռանը՝ հիմնականում կրոնական և ժողովրդական տոներին (զատիկ, համբարձում, բարեկենդան և այլն) կատարվող սպորտային, կրկեսային և այլ խաղեր։ Հայկական որոշ խաղերում արտացոլվել է դեռես տոհմացեղային հասարակությունում սկզբնավորված հասակակիցների միությունների գործունեությունը, որ հատկապես ցայտուն է դրսևորվել պատանիների ու աղջիկների խմբերում։ Տոհմի ներսում հասակային միությունները կերակրելու, խնամելու պարտականությունը, աստիճանաբար կորցնելով անհրաժեշտությունը, փոխվել է որոշակի օրերի (կաղանդի, բարեկենդանի, ծննդյան և այլ տոների) խաղացող խմբերի զվարճության համար ժողովրդից սննդամթերք և դրամ հավաքելու սովորույթով, որը կատարվում էր հատուկ արարողությամբ։ Խաղերն արտացոլել են նաև նվաճողների և շահագործողների դեմ մղած պայքարի տեսարաններ։ Դրանք նույնպես կատարվելով հիմնականում տոներին, ընդ որում՝ դիմակավորված, եղել են կիսակրկեսային, կիսակատակային յուրօրինակ ներկայացումներ, որոնցում այլաբանորեն բացահայտվել է ժողովրդի ատելությանն արժանացած անձանց (խաներ, փաշաներ) բացասական էությունը, ցույց տրվել ժողովրդի բարոյական բարձր հատկությունները։ Այժմ որոշ խաղեր, մասնագիտորեն մշակվելով, վերածվում են պարերի, կրկեսային համարների և սպորտային խաղերի։

## Գրականություն
* Բդոյան Վ., Հայ ժողովրդական խաղեր, հ. 1, Ե., 1963։

Կատեգորիա:Խաղեր
Ջորջ Փիրանյան

**Ջորջ Փիրանյան  (Ծնված՝ Գևորգ Պատվականի Փիրանյան)**   (), ամերիկահայ, ամերիկա-շվեյցարացի մաթեմատիկոս։ Փիրանյանը հայտնի է իր հետազոտություններով կոմպլեքս անալիզում, Փոլ Էրդյոշի հետ համագործակցությամբ և Միչիգանի Մաթեմատիկական Ժուրնալի (Michigan Mathematical Journal) խմբագրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջորջ Փիրանյանին նվիրված կայք

Կատեգորիա:Ամերիկահայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայերը Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Փոլ Կարապետյան

**Փոլ Կարապետյան** (, ), կիրառական մաթեմատիկոս և թվային անալիստ։ Ավարտել է Բրաունի համալսարանը (1946 թվականին)։ Դասավանդել է Կալիֆոռնիայի (1949—1956 թվականներ) և Ստանֆորդի (1956—1959 թվականներ) համալսարաններում։ 1959 թ. Կարապետյանը Նյու Յորքի համալսարանի Կուրանտի անվան մաթեմատիկական գիտությունների ինստիտուտի հաշվողական հիդրոդինամիկայի բաժնի դասախոս էր և 1978 թվականից՝ ղեկավարը։ Նա հայտնի է իր ներդրումներով պլազմայի ֆիզիկայում և հաշվողական հիդրոդինամիկայում։ Կարապետյանը ընտրվել է ԱՄՆ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի անդամ 1975 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյանը Մաթեմատիկական Տոհմաբանության Նախագծում 
* Կարապետյանի Մասնագիտական ինքնակենսագրականը (CV) 
* Հարցազրույց Կարապետյանի հետ 
* Մահախոսական Կարապետյանի մասին Նյու Յորք Թայմսում 

Կատեգորիա:Ամերիկահայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Անդերս Լինդեգոր

**Ա՛նդերս Ռոզենկրա՛նց Լինդեգո՛ր** (, ), դանիացի ֆուտբոլիստ, «Մանչեսթեր Յունայթեդի» և Դանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դարպասապահ։ Նա սկսել է իր ֆուտբոլային կարիերան հարազատ քաղաքի նույնանուն թիմում։ Դարպասապահի դեբյուտը կայացավ 2009 թվականի հուլիսի 30-ին՝ ՈՒԵՖԱ–ի Եվրոպայի Լիգայի որակավորման փուլում «Ռաբոտնիչկի» թիմի դեմ խաղում, որն ավարտվեց դանիացիների հաղթանակով (4-3)։
Սակայն երբ «Օդես» եկավ «Մանչեսթեր Յունայթեդի» նախկին դարպասապահ Ռոյ Քերրոլը՝ Լինդեգորը վարձակալվեց նորվեգական «Օլեսուննու» թիմի կողմից, որի հետ հետագայում մշտական հիմունքներով պայմանագիր ստորագրեց։ Անդերսը խաղացել է Դանիայի երիտասարդական հավաքականում, իսկ 2010 թվականի սեպտեմբերի 7–ին կայացավ նրա դեբյուտը ազգային հավաքականի կազմում ԵՎՐՈ-2012 ընտրական փուլում Իսլանդիայի դեմ խաղում, որտեղ դանիացիները հաղթեցին 1-0 հաշվով։
2010 թվականի նոյեմբերի 27–ին «Մանչեսթեր Յունայթեդը» հայտարարեց Լինդեգորի հետ 3,5 տարի ժամկետով պայմանագիր ստորագրելու մասին։ Տրանսֆերի գումարը չի հրապարակվում։ Անդերսը սկսել է հանդես գալ «Կարմիր սատանաների» հետ 2011 թվականի հունվարից։ Նրա տեղափոխությունը անգլիական ակումբ կայացավ 2011 թվականի հունվարին՝ ձմեռային տրանսֆերային պատուհանի բացումից անմիջապես հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարնլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դանիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքների ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Տիցիանո Կրուդելի

**Տիցիանո Կրուդելի** (, ), իտալացի մարզական մեկնաբան և լրագրող, վարում է «Diretta stadio» և «Processo di Biscardi» առաջատար սպորտային ծրագրերը Gold 7 հեռուստաալիքում։ Հայտնի է աշխարհում շնորհիվ իր արտահայտիչ երկրպագելուն։ «Միլան» ֆուտբոլային ակումբի ամենամոլի և ամենահայտնի երկրպագուներից՝ տիֆոզիներից մեկն է։ Երիտասարդ տարիքում խաղացել է «Միլան» ֆուտբոլային ակումբում։ Մարզական ռեպորտաժները, մեկնաբանությունները բացառիկ կրքոտությամբ ու խանդավառությամբ վարելու և կատարելու շնորհիվ Տիցիանո Կրուդելին աչքի ընկնող անձնավորություն է դարձել Իտալիայում և , բացի այդ, 2011 թվականից սկսած՝ դարձել է լոնդոնյան հեռուստատեսային, գովազդային, խաղադրույքային *Ladbrokes* ընկերության դեմքը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Tiziano Crudeli.* Crudelmente Milan, Bologna, Riccardo Morandotti Editore, 2005. ISBN 8887676488

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* 

Կատեգորիա:Սպորտային մեկնաբաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարզական լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի հաղորդավարներ
Ֆալցետ

**Ֆալցետ** (, < falso - Կեղծ), տղամարդու երգչական ձայնի ամենաբարձր ռեգիստրը, որը դուրս է գալիս նրա սովորական ձայնածավալի սահմաններից և բնորոշվում է հնչյունների ուժգնության պակասեցմամբ, առանձնահատուկ փափկությամբ և օբերտոնների թվի նվազեցումից բխող՝ տեմբրի յուրատեսակ «կեղծությամբ»։

Ֆալցետի հնչյուններ արտաբերելիս կիրառվում է գլխավորապես գլխային ռեզոնատորը, ձայնալարերը տատանվում են ոչ թե ողջ լայնքով, այլ միայն ծայրերով։ Մինչև 19-րդ դարը գործածել են տենոր-երգիչները գլխավորապես բարձր հնչյուններ ստանալու նպատակով։ Ժամանակակից օպերային և համերգային երգեցողության մեջ ֆալցետը կիրառվում է նաև հնչողությանը յուրահատուկ տեմբրային գունավորում հաղորդելու նպատակով։

Կատեգորիա:Երգչական ձայներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Հերքելիություն

[222px|մինի|[Կարլ Փոփեր]]
**Հերքելիություն** կամ **ֆալսիֆիկացման սկզբունք** ( - խաբել, falsification - այստեղ՝ կեղծության հաստատում), հերքման սկզբունք, գիտության մեթոդաբանության մեջ՝ գիտական տեսությունների արժեքը որոշելու համար Կարլ Փոփերի առաջադրած չափանիշը, ըստ որի՝ տեսությունը (տեսական դրույթը) իրական, փաստական բովանդակություն ունի, եթե հնարավոր է գտնել այն հերքող փորձնական փաստեր։ Այլ կերպ՝ իսկապես գիտական, այսինքն՝ փորձնական տեսությունը հերքելի (ֆալսիֆիկացնելի) է։

Յուրաքանչյուր հերքում ստիպում է վերաձևակերպել տվյալ տեսությունը (տեսական դրույթը), նորանոր սահմանափակումներ դնել, աոաջադրել նոր հիպոթեզեր։ Ֆալսիֆիկացման սկզբունքի տեսակետից՝ գիտական հայտնագործության ընթացքը և առհասարակ գիտության զարգացումը ներկայանում են ոչ թե որպես փորձնական տվյալների ընդհանրացում (ինդուկտիվ ընթացք), այլ տեսական մտածողության կողմից առաջադրվող և «Փորձի քննադատությանը» ներկայացվող համարձակ հիպոթեզերի հաջորդափոխություն։ Տեսության փորձնական հիմնավորման հարցում ֆալսիֆիկացման սկզբունքը հակադրվում է վերիֆիկացման սկզբունքին։ Ըստ ֆալսիֆիկացման սկզբունքի՝ հաստատող օրինակները պետք է հաշվի առնվեն միայն այն դեպքում, եթե դրանց հակառակ փաստերը միանշանակ կերպով կհերքեին տվյալ տեսությունը։ Ուստի ֆալսիֆիկացման սկզբունքը մերժում է «միշտ ճշմարիտ» տեսությունները, որոնք չեն կարող անել եզակի դեպքերի միանշանակ կանխատեսություններ, բայց post factum հաստատվում են որևէ փաստի թե՝ առկայությամբ և թե՝ բացակայությամբ (օրինակ, Ֆրոյդի տեսությունը չի կարող կանխատեսել մարդու որևէ կոնկրետ արարք, բայց պատրաստ է հետին թվով բացատրելու տվյալ արարքը կատարելը կամ չկատարելը)։

Վերիֆիկացման սկզբունքի նման, ֆալսիֆիկացման սկզբունքը քննությունից հանում է փիլիսոփայության («մետաֆիզիկայի») և նույնիսկ տեսական բնագիտության ընդհանրական դրույթները։ Ֆալսիֆիկացումը կարող է լինել փորձնական բնագիտության միայն մի մասնավոր եղանակ, բայց ոչ ընդհանուր մեթոդաբանական սկզբունք։

## Գրականություն
*Karl Popper, Science and Enlightenment

Կատեգորիա:Գիտական թերահավատություն
Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Վերլուծական փիլիսոփայություն
Ֆակտորիալ

**Ֆակտորիալ** (, factor - արտադրիչ, բազմապատկիչ), մեկից մինչև տրված որևէ n բնական թիվը եղած բոլոր բնական թվերի արտադրյալը՝ 
n! = 1\cdot 2\cdot\ldots\cdot n , նշանակվում է ո!։

Օրինակ 5-ի ֆակտորիալը կգրվի այսպես՝։ 5 ! = 5 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1 = 120. \ 

Ֆակտորիալը օգտագործվում է մաթեմատիկայի տարբեր բնագավառներում, հատկապես ֆիզիկայում, կոմբինատորիկայում, հանրահաշվում և մաթեմատիկական անալիզում
Ֆակտորիալի ամենապարզ օգտագործման եղանակը առարկաների դասավորության եղանակների քանակը հաշվելն է։
Այս փաստը ճանաչված էր դեռ 12-րդ դարից, Հնդկաստանի գիտնականներին։

Մեծ ո-երի դեպքում ֆակտորիալի մոտավոր արժեքը հաշվվում է Ստիրլինգի բանաձևով։ n տարրերի տեղափոխությունների թիվը հավասար է n!։ Ընդունվում է, որ 0! = 1։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական հասկացություններ
Կատեգորիա:Կոմբինատորիկա
Կատեգորիա:Ունար գործողություններ
Ֆակտուրա

**Ֆակտուրա**, **մակատեսք** ( - mշակում, կառուցվածք), կերպարվեստում՝ գեղարվեստական ստեղծագործության մակերեսի, նրա մշակվածության կերպը

## Գեղանկարչություն
Գեղանկարչության մեջ ֆակտուրայի գունաշերտի կերպն է․ օրինակ՝ «բաց» ֆակտուրա (լայն գունաբիծ, ներկի անհարթ շերտ) կամ «ծածկված» հարթ ֆակտուրա, քանդակագործության և դեկորատիվ-կիրառական արվեստում՝ արձանի, ռելիեֆի, արհեստագործական ստեղծագործության ողորկ, անհարթ և այլ մակերեսը։

Ֆակտուրայի էֆեկտներն այն հատկանիշներից են, որոնք առավել անմիջականորեն են դրսևորում այս կամ այն վարպետի անհատական ստեղծագործական ձեռագիրը, ծառայում բովանդակության բազմակողմանի բացահայտմանը։ Սակայն 20-րդ դարում մոդեռնիստական արվեստում տարածված ֆակտուրայի բարդացնելու փորձերը (կոլլաժ, ներկաշերտի մեջ թեփ, ավազ և այլն դնելը) ոչ հազվադեպ հանգեցնում են պատկերավորման սկզբունքի խաթարման։

## Երաժշտությունում
Երաժշտության մեջ՝ երաժշտական հյուսվածքը, շարադրանքի տարրերի (հիմնական մեղեդու, մյուս մեղեդիական ձայների, ակորդների, ֆիգուրացիայի, զարդ–հնչյունների և այլն) ամբողջությունը, որը գոյացնում է երաժշտական ստեղծագործության հնչյունային հյուսվածքը։ Ֆակտուրայի որոշակի է դառնում ստեղծագործության բովանդակությամբ, նրանում կիրառված կոմպոզիցիոն սկզբունքներով (հոմոֆոնիա, էցուիֆոնիա) և երաժշտական գործիքների կամ երգչական ձայների արտահայտչական ու տեխնիկական հնարավորություններով։

Կատեգորիա:Կերպարվեստ
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Ֆակուլտետ

**Ֆակուլտետ** (,  «հնարավորություն, կարողություն»), ուսումնագիտական և վարչական ստորաբաժանում բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, որտեղ իրականացվում է ուսանողների ու ասպիրանտների ուսուցումը մեկ կամ մի քանի հարակից մասնագիտությունների գծով, ինչպես նաև ժողտնտեսության և մշակույթի համապատասխան բնագավառի մասնագետների որակավորման բարձրացումը, տվյալ ֆակուլտետում միավորված ամբիոնների գիտահետազոտական և ուսումնադաստիարակչական գործունեության ղեկավարումը։

Կատեգորիա:Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Ներգործական սեռ

**Ներգործական սեռի** բայերը ցույց են տալիս մի այնպիսի գործողություն, որի ժամանակ տրամաբանական սուբյեկտի, քերականական ենթակայի կատարած գործողության համար պահանջվում է ուղիղ խնդիր լրացում (տրամաբանական օբյեկտ)։ Ուղիղ խնդիրը դրվում է հայցական հոլովաձևով։

Ներգործական սեռի բայերը միշտ ստանում են *ու՞մ*, *ի՞նչ(ը)* հարցերին պատասխանող լրացում, որն էլ հենց ուղիղ խնդիրն է։ Վերջինս դրվում է հայցական հոլովաձևով։

* *Շողիկը սիրում է իր աշխատանքը։*
* *Մարիամ բաջին խոհանոցում ճարպի մոմը վառեց և բերավ ներս։* (Շիրվանզադե)
* *Երբ ես տեսնում եմ Ձեզ - Անդարձ անցած մի սեր Սկսում է իր հեզ Հեքիաթները հյուսել։* (Եղիշե Չարենց)

Ներգործական սեռի բայերի մեծ մասը '''Ե''' խոնարհման բայեր են։ Ներգործական սեռի բայերի կազմում կան սահմանափակ թվով '''Ա''' խոնարհման բայեր (*զգալ, կարդալ, տալ* և այլն)։

Պատճառական բայերը, որ համապատասխան ածանցի միջոցով կազմվում են ինչպես ներգործական սեռի, այնպես էլ չեզոք սեռի բայերից, ներգործական սեռի բայեր են։ Օրինակ՝ *Իմաստուն մարդ եք, դերվիշ, մի խորհուրդ տվեցեք, արդյոք ինչո՞վ կարող ենք վտանգը հեռացնել։* (Րաֆֆի)

Ներգործական սեռի բայերից են կազմվում կրավորական սեռի բայերը։ *Վ* ածանց ստանալով՝ ներգործական որոշ բայեր կարող են արտահայտել նաև չեզոք սեռի գաղափար, օրինակ՝ *- Ներս ե՛կ,- հրամայեց Հայրապետը յուր որդուն, ինքը հետ ու հետ քաշվելով։* (Շիրվանզադե)

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Բայի սեռ
* Չեզոք սեռ
* Կրավորական սեռ

## Գրականություն
* Է. Աղայան, Լեզվաբանության հիմունքներ, Երևան, 1987։
* Հրաչյա Աճառյան, Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հատոր 4, գիրք Ա, Երևան, 1959։
* Ա. Աբրահամյան, Բայը ժամանակակից հայերենում, գիրք առաջին, Երևան, 1962։

Կատեգորիա:Բայ
Հարթուն Օղլի

**Հարթուն Օղլի** (***Հովհաննես Հարությունյան***, մոտ 1760, գյուղ Ասդաբադ, Չհարմահալ գավառում, Պարսկաստան&nbsp;-&nbsp;1840, գյուղ Մամուռան, Չհարմահալ գավառում), հայ աշուղ։

## Գործունեություն
Հարթուն Օղլին ծնվել է Իրանի Չհարմահալ գավառի Ասդաբադ գյուղում։ Աշակերտել է աշուղ Ղուլ Հովհաննեսին (մոտ 1740-1834 թթ.)։ Կատարելագործվելու նպատակով շրջագայել է (Վաղարշապատ, Վան, Մուշ և այլուր)։ Գրականագետ-արվեստաբան Արամ Երեմյանը հայտնաբերել է Հարթուն Օղլու դավթարը և Նոր Ջուղայում հրատարակել նրա բազմաժանր ժառանգությունը («Աշուղ Հարթուն Օղլի», 1920), 1946 թ.-ին Թեհրանում «Փշրանքներ աշուղական գրականությունից» գրքում վերահրատարակել աշուղի 36 հայերեն և 9 թուրքերեն երգերը՝ զետեղելով նաև «Արի դիլբար» և «Ծամերդ աբրեշում» երգերի նոտագրությունը։ Գրականագետ Հ. Սահակյանը Հարթուն Օղլու 32 երգ զետեղել է «Հայ աշուղներ. 17-18-րդ դարերում» (1961) ժողովածուում և տեղեկություններ տվել նրա մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իրանահայ երաժիշտներ
Կիևո ՖԱ

**Կիևո** կամ **Կիևո Վերոնա** (), իտալական ֆուտբոլային ակումբ Վերոնա քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1929 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Սերիա A-ում՝ Իտալիայի բարձրագույն դիվիզիոնում։ Տնային հանդիպումներն անցկացնում է մոտ 40,000 հանդիսական տեղավորող Ստադիո Մարկ'Անտոնիո Բենտեգոդի մարզադաշտում։

## Ելույթները Եվրոպայում

### ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա

### ՈՒԵՖԱ Գավաթ/ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա

## Նվաճումներ
* **[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B]]**
** **Հաղթող (1).** 2007-08
* **[[Սերիա C (Իտալիա)|Սերիա C]]**
** **Հաղթող (1).** 1993-94

## Արտաքին հղումներ
* Կիևոյի պաշտոնական կայքը 
* Կիևոյի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Կիևոյի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Կիևոյի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Կիևոյի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Կիևոն transfermarkt-ում
* Կիևոն futbol24.com-ում
* Կիևոն soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Բայի սեռ

*Բայի սեռի*, բայի քերականական կարգ, որ ցույց է տալիս քերականական ենթակայի ու խնդրի, տրամաբանական սուբյեկտի ու օբյեկտի փոխհարաբերությունը, որն իր դրսևորումն է գտնում բայաձևի մեջ։

Հնարավոր է երեք դեպք՝
* Ենթական անմիջականորեն ազդում է որևէ առարկայի վրա - ներգործական սեռ, օրինակ՝ *Նա քթի մուրը սրբեց և հիշեց Վանքեր գյուղը, վանքի աղբյուրը, երեկոն այգեմիջյան ճանապարհին և իրեն` դույլերով:* (Հրանտ Մաթևոսյան)
* Ենթական ինքն իր վրա կրում է մեկ ուրիշի կատարած գործողությունը - կրավորական սեռ, օրինակ՝ *Բոլորը հավասար են և հավասար կերպով են պատժվում, երբ խոչընդոտ են դառնում մի մեծ ձեռնարկության իրագործմանը:* (Րաֆֆի)
* Ենթական չի ներգործում այլ առարկայի վրա և չի կրում մեկ այլ առարկայի գործողությունը - չեզոք սեռ, օրինակ՝ *Հոր մահվանից հետո յուր իշխանուհի մոր հետ միասին ապրում էր արքունիքում:* (Մուրացան)։ Չեզոք սեռի մի տեսակը՝ անդրադարձ սեռը, ցույց է տալիս, որ ենթական կրում է իր կատարած գործողությունը։

Հնդեվրոպական նախալեզվում բայն ուներ երկու սեռ՝ ներգործական և հասարակ։ Ուղիղ ձևով բայն ըստ սեռի չի տարբերվել, սակայն տարբեր սեռի բայեր խոնարհվում էին տարբեր կերպ։

Հայ քերականագիտության մեջ գործածվել են *տրամադրություն* և *սեռ* տերմինները, որոնցից առաջինը հունարեն *διάθεσις* բառի թարգմանությունն է, որ գործածվել է 5-րդ դարում Դինոնիսիոս Թրակացու «Արուեստ քերականութեան» աշխատության թարգմանության շնորհիվ, իսկ երկրորդը լատիներեն *genus* բառի թարգմանությունն է, որ գործածության մեջ է մտել ավելի ուշ՝ լատինաբանության շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բայ
Արթին Բոշգեզենյան

**Արթին Բոշգեզենյան** (, ), թուրքահայ քաղաքական գործիչ, Օսմանյան կայսրության սահմանադրական ժամանակաշրջանի առաջին (1908–1912 թթ.), երկրորդ (ապրիլ-օգոստոս 1912 թ.) և երրորդ (1914–1918 թթ.) խորհրդարանի գումարումների պատգամավոր, ներկայացրել է Հալեպ քաղաքը։ Խորհրդարանում բարձրացրել է աշխատավորների իրավունքների և կանանց իրավունքների հարցերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Միություն և առաջադիմություն կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Սուրբ Նշան եկեղեցի (Գյումրի)

**Սուրբ Նշան**, եկեղեցի Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում։ Եկեղեցին կառուցվել է 1859-1864 թթ.՝ իշխան Ղահրաման Երկայնաբազուկ Արղությանցի կտակած և ժողովրդի հանգանակած գումարով։ Սկզբից այն անվանվել է Սուրբ Աստվածածին, քանի որ Աստվածամոր Յոթ Վերքերով նկարը գտնվել է այստեղ։ Բայց, երբ նախկին փայտե մատուռի տեղում` որտեղ և գտնվում էր վերոհիշյալ նկարը, կանգնեցվեց նոր եկեղեցին, եկեղեցին անվանափոխեցին։ Նոր եկեղեցին ստացավ Սուրբ Աստվածածին անունը, որն հետագայում ժողովրդի կողմից ստացավ Յոթ Վերք անունը, իսկ Երկայնաբազուկի հանգանակած գումարներով եկեղեցին վերանվանվեց **Սուրբ Նշան**։ Տիրամոր նկարը տեղափոխվեց նորակառույց Սուրբ Յոթ Վերք եկեղեցի։

Սովետական միության տարիներին եկեղեցին վերածվել է գարու և ցորենի պահեստի։ 1988 թ.-ի Սպիտակի երկրաշարժի պատճառով խոնարհվել են զույգ գմբեթները։ Եկեղեցին վերանորոգվել է Վարդան Ղուկասյանի հանգանակություններով։

## Պատկերասրահ


2024 4 Surb Nshan Church, Gyumri.gif
2024 6 Surb Nshan Church, Gyumri.gif
2024 1 Surb Nshan Church, Gyumri.gif
2024 8 Surb Nshan Church, Gyumri.gif
2024 3 Surb Nshan Church, Gyumri.gif
Church Gyumri (եկեղեցի Գյումրի) 06.jpg
S Nshan Gyumri 2015 aug pic 01.JPG
2024 11 Surb Nshan Church, Gyumri.gif
S Nshan Gyumri 2015 aug pic 19.JPG



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*Սուրբ Նշան եկեղեցի

ն
ն
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ֆամ Վան Դոնգ

**Ֆամ Վան Դոնգ** (, , ), վիետնամցի քաղաքական և պետական գործիչ։

Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ Սովորել է Հանոյի քոլեջում։ Պատանի հասակից մասնակցել է կոմունիստական հեղափոխությանը։ 1925 թվականին մտել է Վիետնամի հեղափոխական երիտասարդության ընկերության մեջ։ 1930 թվականին անդամագրվել Վիետնամի կոմունիստական կուսակցությանը։ 1929 թվականին Ֆրանսիայի գաղութային իշխանությունների կողմից ձերբակալվել և դատապարտվել է 10-ամյա բանտարկության։ 1936 թվականին Ֆրանսիայում ժողովրդական ճակատի կառավարության իշխանության գլուխ անցնելուց հետո ազատվել է բանտից։ 1941 թվականին եղել է «Վիետնամի անկախության համար պայքարի լիգայի» (*Վիհամին*) կազմակերպիչներից։

Ֆամ Վան Դոնգ, 1954 թվականի լուսանկար|ձախից|մինի|250px
1941-1945 թվականներին մասնակցել է Հյուսիսային Վիետնամում հեղափոխական բազաների ստեղծմանը։ 1945 թվականին՝ «Վիետնամի ազատագրության ազգային կոմիտեի» անդամ, Օգոստոսյան հեղափոխությունից (1945) հետո՝ վարչապետ Հյուսիսային Վիետնամի (ՎԴՀ) ժամանակավոր կառավարության կազմում։ 1946-1949 թվականներին եղել է կոմկուսի ԿԿ-ի և ՎԴՀ-ի կառավարության հատուկ ներկայացուցիչը Կենտրոնական Վիետնամում։

1949-1955 թվականներին Հյուսիսային Վիետնամի վարչապետի տեղակալ, միաժամանակ, 1954 թվականի օգոստոսից՝ արտաքին գործերի մինիստր։ 1955 թվականի սեպտեմբերից՝ ՎԴՀ-ի վարչապետ և միաժամանակ (մինչև 1961 թվականը) արտաքին գործերի մինիստր։ 1976 թվականի հուլիսից՝ Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության կառավարության վարչապետ, 1981-1986 թվականներին՝ ՎՍՀ-ի Մինիստրների խորհրդի նախագահ։ 1951 թվականից՝ Վիետնամի աշխատավորների կուսակցության ԿԿ-ի քաղբյուրոյի, 1976 թվականից՝ Վիետնամի կոմկուսի ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամ։

1987-ին 86-ամյա Ֆամ Վան Դոնգը թողեց կառավարության ղեկավարի իր պաշտոնը և դարձավ Վիետնամի Կոմունիստական կուսակցության խորհրդական։ Չնայած տարիքին ու կուրությանը ՝ նա հաճախ էր հայտնվում հասարակության առջև։ Նա հոդվածներ էր գրում վիետնամական թերթերի համար, որոնցում նա հաճախ էր խոսում կոռուպցիայի մասին՝ կոռուպցիայի ենթարկելով Կոմունիստական կուսակցությունը։ Վիետնամցիների շրջանում Ֆեմ Վան Դոնգին հարգում էին ՝ որպես հավասարակշռված դատողության և չափավոր հայացքների տեր մարդ։

Իր կյանքի վերջին վեց ամիսը նա անցկացրեց հիվանդանոցում։ Նա մահացավ 2000 թ. ապրիլի 29-ին ՝ ԱՄՆ-ի հետ պատերազմում Վիետնամի հաղթանակի 25-ամյակին ընդառաջ, որի պատճառով հետաձգվեց մահվան մասին հաղորդագրությունը, բայց հետո հայտարարվեց եռօրյա սուգ։

= Մրցանակներ =
* <<Ոսկե աստղ>>  շքանշան
* <<Կլեմենտ Գոտվալդ>> շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիետնամի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Թռչնանիշ

աջից|200px|A tick within a box
**Թռչնանիշ**,*փշիկ*, «այո» իմաստն արտահայտող նշան (, , , և այլն). օրինակ՝ «*Այո, արված է*» կամ «*Այո, ճիշտ է*»։ Քվեարկության թերթիկներում այդ նպատակով օգտագործվում է Խաչի նշանը, սակայն վերջինս սովորաբար նշանակում է «*Ոչ*»։

## Unicode
Յունիկոդը տրամադրում է թռչնանիշի մի քանի տեսակներ.

* U+2713  CHECK MARK
* U+2714  HEAVY CHECK MARK
* U+2610  BALLOT BOX
* U+2611  BALLOT BOX WITH CHECK

## Արտաքին հղումներ
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/ogegova/37162
* http://lenta.ru/news/2011/07/27/symbol/

Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Stadium Arcadium

***«Stadium Arcadium»***, ամերիկյան Red Hot Chili Peppers ռոք-խմբի իններորդ ստուդիական ալբոմն է, թողարկվել է 2006 թվականի մայիսի 9-ին Warner Bros. Records ձայնագրման լեյբլի կողմից՝ երկու սկավառակներով։ Խմբի վերջին ալբոմն է կիթառահար Ջոն Ֆրուշանտեի մասնակցությամբ, որը լքեց խումբը 2009 թ.: Ալբոմից թողարկվել է հինգ սինգլ՝ «Dani California», «Snow (Hey Oh)», «Desecration Smile», «Hump de Bump» և «Tell Me Baby»: Թողարկումից առաջին շաբաթվա ընթացքում ալբոմը ԱՄՆ-ում տարածվեց 442,000 օրինակով, և առաջին անգամ խմբի պատմության մեջ զբաղեցրեց առաջատար դիրքը *Billboard 200* ցանկում։ 2007 թվականին ալբոմի շնորհիվ խումբը «Գրեմմի»-ի 47-րդ արարողության ժամանակ նվաճեց հինգ մրցանակ՝ յոթ նոմինացիաներին։

## Երգացանկ
**սկավառակ 1՝ Jupiter**

**սկավառակ 2։ Mars**

**սկավառակ 3։ Venus** (B-Side Tracks)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 ալբոմներ
Կատեգորիա:Red Hot Chili Peppers ալբոմներ
Որդուարի կամուրջ

**Որդուարի կամուրջ**, Նախիջևանի Որդուար քաղաքի հյուսիսարևելյան թաղամասով հոսող Որդուար գետակի վրա XVII-XVIII դարերում սրբատաշ և կիսամշակ քարերից կառուցված և այժմ գործող միաթռիչք կամուրջ։ XIX դարի վերանորոգման ժամանակ կամարը փոխարինվել է փայտյա ծածկով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության կամուրջներ
Կատեգորիա:Որդուար
Տեառնընդառաջի եկեղեցի (Օրդուբադ)

**Տեառն Ընդ Առաջ եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի Որդուար քաղաքում, Նախիջևանի ԻՀ, ներկայիս Ադրբեջանի տարածքում։ Գտնվում է քաղաքի արևմտյան եզրին։

## Պատմություն
Ըստ ավանդության եկեղեցին հիմնել է 1-ին դարի կեսերեին Բարդուղիմեոս առաքյալը։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին միանավ է, ունի թաղածածկ դահլիճ։ Կառուցված է կիսամշակ որձաքարից։ Հայտնի է 17-րդ դարի վերանորոգումը։ Մուտքը գտնվում է արևմտյան ճակատում։ Ունի կիսաշրջանաձև աբսիդ։

## Տես նաև
* Նախիջևանի հայկական տաճարների ցանկ
* Որդուար
* Տեառնընդառաջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1-ին դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:1-ին դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Որդուարի բերդ

**Որդուարի բերդ**, Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի (այժմ՝ Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի ԻՀ-ում) Որդուար քաղաքի հյուսիսարևելյան թաղամասում, բարձրադիր և քաղաքի տարածքի վրա իշխող բլրի վրա։

## Պատմություն
Մինչև մեր օրերը հասած բերդի կառույցը վերաբերվում է 9-10-րդ դարերին։

## Ճարտարապետություն
Պարիսպները քարաղեն են, այժմ ավերված են։ Որոշ տեղերում նկատելի են հիմնաշարից բարձր հատվածներ։ Ավերակները գտնվում են բլրի տարբեր հատվածներում, պարսպամերձ մասերում։ Դարերի ընթացքում մինչև հիմքերը ավերվել են ինչպես բերդի համալիրի, այնպես էլ նրա միջնաբերդի շինությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գողթն
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Որդուար
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Գյումրի)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ** կամ **Գեղցոնց ժամ**, եկեղեցի Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում։ Եկեղեցին կառուցվել է 1870-1880 թթ.՝ Գյումրիի Ձորի թաղի բնակիչների հանգանակություններով։ Եկեղեցին ունեցել է եռանավ, կենտրոնագմբեթ կառույց և փոքր զանգակատուն։ Եկեղեցու հարակից տարածքում գտնվող բնակչությունը զբաղվել է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Դրա համար էլ ժողովուրդը եկեղեցին անվանել է **Գեղցոնց ժամ**։ Սովետական միության տարիներին եկեղեցու գմբեթը քանդել են և եկեղեցին վերածել են պահեստի։ 1988 թ.-ի Սպիտակի երկրաշարժի պատճառով եկեղեցին խարխլվել է, բայց չի փլվել։ Լրացուցիչ ամրությունների միջոցով կանգնեցրել են եկեղեցու հետագա փլուզումը, բայց եկեղեցին այդպես էլ չեն վերանորոգել։ 2003 թ.-ին եկեղեցին ինքնափլուզվել է։ Կանգուն է մնացել միայն ժամերգության գավիթը։ Ժողովուրդը այցելում է եկեղեցի և մոմ վառում։

2014 թ.-ին սկսվել են եկեղեցու վերականգման աշխատանքները։

2015 թ.-ին վերակառուցված եկեղեցին արդեն գործում է։

## Պատկերասրահ


Գյումրիի Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու զանգակատունը.jpg|Եկեղեցու զանգակատունը մայրամուտին
Grigor Lusavorich Gyumri 01.JPG|Եկեղեցու օծումը ձեռամբ Շիրակի թեմի առաջնորդ գերաշնորհ Տեր Միքայել Սրբազան Աջապահյանի
Grigor Lusavorich Gyumri 04.JPG|Եկեղեցու դռնբացեքի արարողությունը
Grigor Lusavorich Gyumri 02.JPG|Եկեղեցու ինտերիերը
Գրիգոր Լուսավորիչը Տարեմուտին 01.JPG|Եկեղեցին Տարեմուտին
Գրիգոր Լուսավորիչը Տարեմուտին 02.JPG|Անդրանիկ Նռօրհնեքը եկեղեցում, 01.01.2016
Sunset, Belfry.jpg|Եկեղեցու զանգակատունը մայրամուտին


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (Գեղցոնց ժամ)

Կատեգորիա:Գյումրու հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շիրակի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Պրանայամա

**Պրանայամա**` սանսկրիտերեն նշանակում է "շնչառություն", "շնչավարժանք": Յոգա գիտության ութփուլանի համակարգի չորրորդ փուլն է, որն ուղղված է մարդու ֆիզիկական, էներգետիկ և եթերային մարմինների ակտիվացման, ամրացման, հզորացման միջոցով հզորացնել նաև ֆիզիկական մարմինը, հղկել միտքն ու օգնել մարդու լիարժեք եռամաս ինքնակատարելագործմանը, որում հավասարապես կարևոր են մարմինը, միտքը և հոգին։

"Յոգա Սուտրա" աշխատությունը Յոգա գիտության մասին, որ ստեղծվել է մ.թ.ա. 2-րդ դարում, Պատանջալի անունով մի իմաստուն մարդու կողմից, ով գրի առավ մինչ այդ աշխարհում Յոգա գիտության մասին կուտակված ողջ փորձը։ “Յոգա Սուտրա”-ն (Յոգայի մասին աֆորիզմներ) բաղկացած է 196 աֆորիզմից, որոնք զետեղված են 4 բաժիններում.

Կատեգորիա:Յոգա
Կատեգորիա:Յոգայի ութ եզրեր
Սոգդիյան մարզ

**Սոգդիյան մարզ** , , մարզ Տաջիկստանի կազմում։ Կազմվել է 1970 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։ Տարածությունը 26 100 կմ2 է, բնակչությունը՝ ։ Բաժանվում է 12 շրջանի, ունի 9 քաղաք, 20 քտա։ Կենտրոնը՝ Խուդջանդ։

## Տեղաբաշխություն
Գտնվում է հանրապետության հյուսիսային մասում։ Հյուսիսում ձգվում են Տյան-Շանի համակարգի մեջ մտնող Կուրամինի (3769 մ) լեռնաշղթան և Սոգոլտաու (1624) լեռնազանգվածը, հարավում՝ Հիսարա-Ալայան լեռնային համակարգին պատկանող Թուրքեիստան (5509 մ), Զերավշանի (5489 մ) և Հիսարյան (հյուսիսային լանջը) լեռնաշղթաները։

## Օգտակար հանածոներ
Օգտակար հանածոներից կա ածուխ, կապար, ցինկ, բիսմուտ, վոլֆրամ, մոլիբդեն, ծարիր, սնդիկ։

## Բնություն
Կլիման ցամաքային է, չոր։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը - 1, 1&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 28&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 150 - 300 մմ, 1000 - 2500 մ բարձրություններում՝ 400 - 800 մմ։ Երբեմն փչում են չոր, տաք քամիներ։

Գետերը՝ Սիրդարյան և Զերավշանը, ունեն ձնասառցադաշտային սնում և հիդրոէներգիայի մեծ պաշարներ։ Առավել խոշոր լճերն են՝ Իսկանդերկուլը և Օկսուկոնը։ Հողերը մոխրագույն են, շագանակագույն, լեռնաանտառային և լեռնամարգագետնային։

## Ֆլորա և Ֆաունա
Բուսականությունը անապատատափաստանային է, օշինդր աաղուտային, լեռնամարգագետնային, անտառային։ Կան ալպյան մարգագետիններ։ Կաթնասուններից տարածված են աղվես, նապաստակ, հովազ, վարազ, թռչուններից՝ փասիան, հնդկահավ։

## Բնակչություն
Բնակվում են տաջիկներ, ուզբեկներ, ռուսներ, թաթարներ, կիրգիզներ, ուկրաինացիներ և այլք։ Միջին խտությունը 1 կմ2 վրա 43, 9 մարդ է (1977), քաղաքային բնակչությունը՝ 38%։

Քաղաքներն են՝ Խուդջանդը, Ուրա-Տյուբեն, Կանիբադամը, Իսֆարան, Կայրակկումը, Փենջիքենդը, Սովեաաբադը, Իստարավշանը, Չկալովսկը։

## Տնտեսություն
Սովետական իշխանության տարիներին արմատական փոփոխություններ են կատարվել ժողովրդական տնտեսության բնագավառում, հին ձեռնարկությունները ենթարկվել են վերակառուցման, կառուցվել են նորերը, ստեղծվել է խոշոր մեքենայացված գյուղատնտեսություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաջիկստանի վարչական շրջաններ
Կատեգորիա:1939 հիմնադրումներ
Տորինո

**Տորինո** (), իտալական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Թուրին քաղաքից։ Ակումբը հիմնադրվել է 1906 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Սերիա A-ում։ Իր տնային խաղերն անցկացնում է Թուրինի Օլիմպիական մարզադաշտում։

Տորինոն Իտալիայի ամենահաջողակ ֆուտբոլային ակումբներից մեկն է։ Այն 7 անգամ հաղթել է Իտալիայի առաջնությունը և 5 անգամ՝ Իտալիայի գավաթը։ Բացի այդ, Տորինոն 1991 թվականին հաղթել է Միտրոպա գավաթը, իսկ 1991-92 մրցաշրջանում հասել ՈՒԵՖԱ Գավաթի եզրափակիչ։ Տորինոն համարվում էր 1940-ական թվականների լավագույն ֆուտբոլային ակումբներից մեկը, սակայն այդ թիմը զոհվեց 1949 թվականի ավտովթարում։

## Նվաճումներ

### Ազգային
* **[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի առաջնություն / Սերիա A]]**
:* **Հաղթող (7)․** 1927–28, 1942–43, 1945–46, 1946–47, 1947–48, 1948–49, 1975–76 
:* *Երկրորդ տեղ (7)․* 1907, 1914–1915, 1928–1929, 1938–1939, 1941–42, 1976–77, 1984–85
* **[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B]]**
:* **Հաղթող (3)․** 1959–60, 1989–90, 2000–01
:* *Երկրորդ տեղ (1)․* 2011–12
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթ]]**
:* **Հաղթող (5)․** 1935–36, 1942–43, 1967–68, 1970–71, 1992–93
:* *Երկրորդ տեղ (8)․* 1937–38, 1962–63, 1963–64, 1969–70, 1979–80, 1980–81, 1981–82, 1987–88
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթ|Իտալիայի սուպերգավաթ]]**
:* *Երկրորդ տեղ (1)․* 1993

### Եվրոպական
* **[[Միտրոպա գավաթ]]**
:* **Հաղթող (1)․** 1990–91
* **[[ՈՒԵՖԱ գավաթ|ՈՒԵՖԱ Գավաթ]]**
:* *Երկրորդ տեղ (1)․* 1991–92

## Արտաքին հղումներ
* Տորինոյի պաշտոնական կայքը
* Տորինոյի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Տորինոյի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Տորինոյի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Տորինոյի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Տորինոյի պաշտոնական Գուգլ Պլուսի էջը
* Տորինոն transfermarkt-ում
* Տորինոն futbol24.com-ում
* Տորինոն soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1906 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1906 հիմնադրումներ Իտալիայում
Սահակ Վահևունի

**Սահակ եպիսկոպոս Վահևունի** (), հայ հոգևորական, Նախիջևանի և Մարդպետականի եպիսկոպոս։

## Կենսագրություն
852 թվականին, Սահակի եղբայրը՝ Ապուսահակ Վահևունին, քրիստոնեությունը չուրանալու համար նահատակվում է Ժիրաքի ձեռքով:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Վահևունիներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի հայ եպիսկոպոսներ
Սահակ (Երնջակի եպիսկոպոս)

**Սահակ** (9-րդ դար), Մեծ Հայքի Երնջակ գավառի եպիսկոպոս 841 թվականից։ Սահակ եպիսկոպոսի գլխավորությամբ Երնջակ քաղաքում 847 թվականին գումարվեց ժողով, ուր Հովհաննես Ե կաթողիկոսին արդարացրին։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:9-րդ դար
Կատեգորիա:Երնջակի եպիսկոպոսներ
Սահակ (գրիչ)

**Սահակ** (16-րդ դար, ծնվ. և մահ.՝ Երնջակ գավառում), հայ գրիչ։ 1578 թվականին Երնջակ գավառի Ապրակունիս գյուղի Սուրբ Կարապետ վանքում Ավետարան է գրչագրել, իսկ 1577 թվականին Աստապատում էլ մեկ այլ Ավետարան։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Երնջակ գավառում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երնջակ գավառում մահացածներ
Կատեգորիա:16-րդ դար
Կազիմիր Ֆայանս

**Կազիմիր Ֆայանս** (Kazimierz Fajans, ), ծագումով լեհ, ամերիկյան ֆիզիկոս և քիմիկոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լեհաստանում, 1936 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։ 1907 թվականին ավարտել է Լայպցիգի համալսարանը, կատարելագործվել Հայդելբերգի և Մանչեստրի համալսարաններում։ Դասավանդել է Կարլսրուեի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում (1911 - 1917), Մյունխենի (1917-1935), Միչիգանի (1936-57) համալսարանների պրոֆեսոր։ 1924 թվականից եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ։

Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են ռադիոքիմիայի, լուծույթների տեսության և ադսորբման հարցերին։ Հայտնաբերել է մի շարք ռադիոակտիվ իզոտոպներ, ձևակերպել (Ֆրեդերիկ Սոդդիի հետ միաժամանակ) տեղաշարժման կանոնը և ռադիոակտիվ տարրերի համատեղ նստեցման՝ Ֆայանսի-Պանետի կանոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Լեհ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լեհ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ արտագաղթածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ գիտնականներ
Ֆամ Տուան

**Ֆամ Տուան** (, ), վիետնամցի տիեզերագնաց-օդաչու, Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության Զինված ուժերի (1972) և Աշխատանքի (1980) հերոս, ԽՍՀՄ հերոս (1980), գեներալ-լեյտենանտ, առաջին վիետնամցի տիեզերագնացն է։

1979 թվականից Յուրի Գագարինի անվան տիեզերագնացների պատրաստման կենտրոնում անցել է «Ինտերկոսմոս» ծրագրով՝ «Սոյուզ» տիեզերանավով և «Սալյուտ» ուղեծրակայանով թռիչքների ուսուցման դասընթացը։ 1980 թվականի հուլիսի 23-ին, Վիետնամում առաջինը, Վիկտոր Գորբատկոյի հետ, որպես հետազոտող տիեզերագնաց, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-37» տիեզերանավով։ Հուլիսի 24-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ-6» - «Սոյուգ-36» (տիեզերագնացներ Լ․ Ի․ Պուկով, Վ․ Վ․ Ռյումին) ուղեծրային համալիրին։

Ֆամ Տուանը Վիկտոր Դորբատկոյի հետ վայրէջք է կատարել հուլիսի 31-ին, «Սոյուզ-36» տիեզերանավով։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է Լե Տհի Ֆիոնգ Տիենի հետ, ունի 2 երեխա։

## Արտաքին հղումներ
*Ֆամ Տուան, Կենսագրություն

Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Վիետնամցի տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:1947 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 14 ծնունդներ
Սահակ (Գողթնի եպիսկոպոս)

**Սահակ** (IV-րդ դար), Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի V-րդ եպիսկոպոսը։ Հաջորդել է Մովսես եպիսկոպոսին։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:4-րդ դար
Կատեգորիա:Գողթնի եպիսկոպոսներ