Զոյչ

**Զոյչ**, 2014 թվականի Սոչիի XXII ձմեռային Օլիմպիական խաղերի թալիսմանի էսքիզ, որը դարձել է համացանցային քվեարկության արդյունքներով ժողովրդականության վարկանիշի բացարձակ առաջատարը։ 2014 թվականի Սոչիի Օլիմպիադայի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշ։ Ստեղծվել է Սոչիի խաղերի կազմկոմիտեի պատվերով՝ համացանցի օգտատերերի ուշադրությունը պաշտոնական թալիսմանների ընտրություններին հրավիրելու համար և վիրուսային մարքեթինգի օրինակ է։ Պատվերը հանձնարարվել է Արտեմի Լեբեդևի ստուդիայի դիզայներ Եգոր Ժգունին։ Մինչև 2011 թվականի հունիսը իրական պատվիրատուն գաղտնի էր մնում, մինչև որ Կազմկոմիտեի նախագահ Դմիտրի Չերնիշենկոն հանդես է եկել ինքնաբացահայտմամբ, որին հաջորդել է Ժգունի հաստատումը։

## Նախապատմություն
2010 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Սոչիում 2014 թվականի ձմեռային օլիմպիական և պարաօլիմպիկ խաղերի կազմակերպչական կոմիտեն «Известия» թերթի հետ համատեղ հայտարարել է խաղերի թալիսմանների համառուսաստանյան մրցույթ, որին կարող էր մասնակցել ցանկացած ոք։ Մրցույթին ուղարկվել է ընդհանուր առմամբ 24 048 աշխատանք Ռուսաստանի բոլոր շրջանների մասնակիցներից և արտերկրում բնակվող քաղաքացիներից։

2010 թվականի սեպտեմբերի 10-ին մոսկվացի նկարիչ և դիզայներ Եգոր Ժգունը մրցույթին ուղարկել է ֆանտաստիկ կենդանու-թալիսմանի օրիգինալ էսքիզ, որը նա անվանել էր «Զոյչ»։

## Թալիսմանի նկարագրություն
Զոյչը կապույտ մորթով պատված անպոչ երկկենցաղ է։ Երկկենցաղն առջևի վերջույթներ չունի։ Երկկենցաղի աչքերում պտտվում են օլիմպիական օղակները, որոնք կատարում են բիբերի դերը՝ սև, դեղին և կապույտ աջ աչքում և կարմիր ու կանաչ ձախ աչքում համապատասխանաբար։ Երկկենցաղը բերանում պահում է լեռնադահուկային ձող։ Թալիսմանը պսակում է Մեծ կայսերական թագը։ Երկկենցաղի անունը ծագել է Օլիմպիադայի պաշտոնական խորհրդանիշի 2014 թվից, որը հիշեցնում է ZOI4 կամ ZOIЧ գրությունը և կարող է կարդացվել որպես «ԶՈՅՉ»։ Բացի այդ, Ժգունի կողմից մշակվել են նաև Զոյչի տարբերակները ձմեռային սպորտաձևերի այլ տեսակների համար։ Եգոր Ժգունն ինքը այսպես է համառոտ նկարագրել իր թալիսմանը.

Նրա աչքերում օլիմպիական օղակներ են, որոնք նպաստում են օլիմպիական իդեալների առաջխաղացմանը, իսկ գլխին՝ թագավորական թագ, որը հիշեցնում է պետականության և հոգևորության մասին։

## Հետագա իրադարձություններ
Կայքի այցելուների շրջանում թալիսմանի գաղափարը բազմաթիվ կողմնակիցներ է գտել, և տեղադրվելուց հետո բավականին արագ Զոյչը տեղափոխվել է վարկանիշային աղյուսակի առաջին հորիզոնական, որը գրավում էր գրեթե անընդհատ մինչև քվեարկության ավարտը։

YouTube-ում Ժգունի կողմից 2010 թվականի նոյեմբերի 8-ին իր թալիսմանի անիմացիոն գովազդային հոլովակի տեղադրումից հետո, որը ցույց էր տալիս Զոյչին դինամիկայում, մամուլը թալիսմանին անվանել է «հիպնոգորտ», ի պատիվ «Ֆուտուրամա» մուլտսերիալի երկրորդական կերպարի։

Կենտրոնական հեռուստատեսության մի քանի ալիքներով (մասնավորապես, ՌԵՆ ՏՎ դաշնային ալիքով) այս հոլովակի հատվածների ցուցադրումն ապահովել է թալիսմանի թեկնածուի համընդհանուր ճանաչումը և նպաստել է նրա ժողովրդականության հետագա աճին։

2010 թվականի դեկտեմբերի 21-ին հրապարակվել է թալիսմանների գաղափարների վերջնական ցուցակը, որոնք անցել էին մրցույթի երկրորդ փուլ: Չնայած համացանցային քվեարկության վարկանիշում առաջին տեղը պահպանելուն, «Զոյչ» երկկենցաղը չհայտարարված պատճառներով չի ընդգրկվել առաջին փուլի եզրափակիչ կարճ ցուցակում, ինչն անսպասելի էր «Սոչի-2014» կազմկոմիտեի նախագահ Դմիտրի Չեռնիշենկոյի հայտարարության լույսի ներքո, ով ասել էր.

Վեց ամիս առաջ մենք աննախադեպ որոշում կայացրինք՝ միասին ստեղծել մեր թալիսմանը։ Օլիմպիական շարժման պատմության մեջ առաջին անգամ թալիսմանների գաղափարների ստեղծման մրցույթին մասնակցեց ամբողջ երկիրը։ Սոչիի խաղերի թալիսմանները պետք է արտացոլեն ռուսական մշակույթի առանձնահատկությունները և մոտ ու ինտուիտիվորեն հասկանալի լինեն տարբեր տարիքի, մասնագիտությունների և ազգությունների միլիոնավոր մարդկանց ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ ամբողջ աշխարհում։ Ընդ որում, դրանք պետք է դուր գան երեխաներին, քանի որ նրանցից շատերի համար սպորտը կսկսվի հենց Սոչիի խաղերի թալիսմանից։ Հուսով ենք, որ համազգային SMS-քվեարկության եզրափակիչ փուլին, որը տեղի կունենա փետրվարին ուղիղ եթերում, կմասնակցի յուրաքանչյուրը։

Մրցույթի փորձագիտական ժյուրիի ներկայացուցիչները հրաժարվել են որևէ մեկնաբանություն տալ առավել հայտնի թալիսմանի գաղափարը հետագա փուլերին մասնակցելուց հեռացնելու պատճառի վերաբերյալ։ Ընդ որում, մրցույթի կայքում դեկտեմբերի 21-ին նույնիսկ չի հրապարակվել թալիսմանների գաղափարների երկրորդ փուլ անցած ցուցակը։

2011 թվականի հունիսին պարզ դարձավ, որ հակահերոս թալիսման ստեղծելու գաղափարը պատկանում է «Սոչի-2014» խաղերի կազմկոմիտեին։ Ինչպես հայտարարել է կազմկոմիտեի նախագահ Դ. Չերնիշենկոն, այս ակցիայի նպատակն էր համացանցի մշտապես աճող լսարանին ներգրավել սոչիական խաղերի թալիսմանների ընտրությանը, այսինքն, ըստ էության, աղմուկ առաջացնել վիրուսային գովազդի նախաձեռնությամբ։ Նման կերպար ստեղծելու համար Կազմկոմիտեն դիմել է Եգոր Ժգունին, որն էլ մշակել է Զոյչին։ Չնայած նրան, որ նման կերպարը, ըստ Չերնիշենկոյի, հնարավոր չէ հաստատել որպես Խաղերի պաշտոնական թալիսման, կքննարկվի Զոյչի առաջխաղացման հարցը (հուշանվերներ, խաղեր, բջջային հավելվածներ), որին կարող է մասնակցել Եգոր Ժգունը։

2012 թվականի ապրիլի 26-ին գործարկվել է zoichland.ru կայքը։ Ե. Ժգունը տեսանյութ և կայքի հղում է տեղադրել իր բլոգում, սակայն նշել է, որ կապ չունի կայքի հետ, քանի որ իր առաջարկած խաղերը հարմար չեն եղել։ Կայքում հրապարակվել է երեք տեսանյութ Զոյչի մասին, մի քանի խաղ, խորհուրդներ Զոյչից, օգտատերերի լուսանկարների պատկերասրահ և Զոյչիֆիկատոր՝ գործիք, որի միջոցով օգտատերը կարող է իր լուսանկարը վերածել Զոյչի։

Զոյչը հայտնվում է «Ֆուտուրամա» մուլտսերիալի վեցերորդ եթերաշրջանի 20-րդ էպիզոդի սկզբնական տիտրերում գովազդային վահանակի էկրանին, որին բախվում է «Planet Express» նավը։

2011 թվականի հունիսի 13-ին Սոչի-2014 կազմկոմիտեն գրանցել է Օլիմպիադայի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշի՝ Զոյչ գորտի մտավոր սեփականության իրավունքները։ Նրա հետ միասին ձևակերպվել են նաև տասը լոգոների իրավունքները, որոնք ընդգրկվել են ձմեռային խաղերի խորհրդանիշի ընտրության քվեարկության կարճ ցուցակում։ Զոյչը նրանց թվում չէր, բայց Օլիմպիադայի կազմակերպիչները նրան համարում են «բողոքական խորհրդանիշ»։

Ապրանքային նշանների գրանցման մասին հաղորդագրությունը հայտնվել է Ռոսպատենտի կայքում։ Գրանցվել են թալիսմանների՝ Նապաստակի, Դելֆինի, ընձառյուծի, Ձնեմարդու և մի շարք այլ թալիսմանների, ինչպես նաև Զոյչ թալիսմանի իրավունքները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Анастасия Резниченко. Скажи-ка, френд / Журнал «Итоги» № 47(754) от 22.11.2010.
* Дмитрий Лифанцев. Олимпийская жаба / Экспресс Газета № 46 (823) от 15.11.2010.

## Արտաքին հղումներ
* 
* Зойч — символ Сочи. Сбор эскизов олимпийского талисмана выходит на финишную прямую
* Россияне видят талисманом Олимпиады в Сочи синюю лягушку Зойча
* Егор Жгун изначально создавал Зойча для Оргкомитета «Сочи 2014»
* Наталия Осс. «Прощание с жабой»
* Зойч — товарный знак
* Zoichland.ru