open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանտա (քաղաք)

**Մանտա** (), ամբողջական անունը՝ Սան Պաբլո դե Մանտա (), քաղաք Էկվադորում։ Բնակչությամբ 5-րդն է (192 322 մարդ)։ Վերջին 50 տարվա ընթացքում քաղաքի բնակչությունն ավելացել 250 հազարով։ Տնտեսապես երրորդ խոշոր քաղաքն է Էկվադորում։

Մանտան գոյություն է ունեցել դեռևս մինչկոլումբիական ժամանակաշրջանում։ Այն եղել է ինկերի առևտրի կենտրոն։

Հիմնական տնտեսական գործունեությունը ձկնորսությունն է։ Քաղաքի էկոնոմիկան աջակցում է նաև նավահանգստային բեռնափոխադրումներին։

## Աղբյուրներ
Մանտա  

## Քույր քաղաքներ
*  Լոնգ Բիչ, ԱՄՆ 
*  Վլադիվոստոկ, Ռուսաստան
*  Ակապուլկո, Մեքսիկա

Կատեգորիա:1534 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էկվադորի քաղաքներ
Յոն (դեպարտամենտ)

**Յոն** (ֆրանսերեն՝ *Yonne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնական մասում։
* Յոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 89։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|150px|Տեսարան [Օսերից։]]
Յոնը 1790 թ. մարտի 4-ին ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Անունն ստացել է Սենի վտակ Յոն գետից։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|150px|[Սանսը Յոն գետի մոտ։]]
Յոնի տարածքը 7427 կմ² է, բնակչությունը՝ 352.5 հազար մարդ, պրեֆեկտուրան Օսեր քաղաքն է։

Բուրգունդիայի չորս դեպարտամենտներից մեկն է, գտնվում է հյուսիսարևմտյան մասում, սահմանակից է Իլ դը Ֆրանս երկրամասին։

Դեպարտամենտի ամենամեծ քաղաքը և պրեֆեկտուրան Օսերն է, բնակչությունը՝ 40 000։

## Բնակչություն
Յոնի բնակչությունը խոսում է հիմնականում ֆրանսերեն։

2012 թվականի տվյալներով դեպարտամենտի բնակչությունը կազմում է 341 902 մարդ։ Խտությունը՝ 46 մարդ/կմ²։ Օսեր քաղաքը 180 603 բնակչությամբ ամենախիտ բնակեցված բնակավայրն է։

Դեպարտամենտի մյուս գլխավոր քաղաքները, որոնք ունեն ավելի քան 5000 բնակիչ, հետևյալն են՝





## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Վասիլի Կոտլյար

**Վասիլի Նիկիտայի Կոտլյար ** (, ), խորհրդային երկրաբան, լրագրող, դրամատուրգ։ Երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1947), պրոֆեսոր (1949)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի լեռնային ինստիտուտը (1926)։ 1929-1950 թվականներին աշխատել է Համամիութենական երկրաբանական ԳՀԻ-ում։ 1963 թվականից ղեկավարում է Մոսկվայի երկրաբանա-հետախուզական ինստիտուտի հազվագյուտ և ցրված տարրերի հանքավայրերի հետախուզության ամբիոնը (1976 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

## Գիտական գործունեություն
Կոտլյարի շուրջ 250 աշխատությունները վերաբերում են օգտակար հանածոների հանքավայրերի երկրաբանության, հրաբխածին ֆորմացիաների հանքաբերության հարցերին։ Նա առաջին գիտնականներից է, որոնք պարբերաբար հետազոտել են Հայաստանի մետաղային հանքավայրերը։

Նրա գրչին են պատկանում Վայքի, Կապանի, Հանքավանի, Շամշադինի և Հայաստանի այլ հանքային շրջանների մանրամասն նկարագրությունները։ Կոտլյարը լենինյան մրցանակի դափնեկիր է (1972)։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Բելֆորի տարածք

**Բելֆորի տարածք** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևելքում։
* Բելֆորի տարածք դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 90։

## Պատմություն
մինի|120px|Բելֆորի տարածք դեպարտամենտի ռելյեֆային քարտեզ։
Բելֆորի տարածք ադմինիստրատիվ շրջանը ձևավորվել է 1871 թ. Ֆրանքֆուրթի համաձայնագրով։ Տարածքը Ֆրանսիային հանձնելը հնարավոր դարձավ այն բանի շնորհիվ, որ այստեղի բնակչությունը ֆրանսախոս էր։ Պաշտոնապես որպես Ֆրանսիայի 9-րդ դեպարտամենտ Բելֆորը ճանաչվել է 1922 թ.։ Բնակչությունը 144.6 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
* Տարածքը 7 431 քառ.կմ է, կազմված է միայն մի արոնդիսմենթից, ունի 15 կանտոն 101 համայնք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1871 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1922 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Վասիլ Լևսկի

**Վասիլ Լևսկի** (, հին բուլղարերենով *Василъ Лѣвскій*, իսկական անունը՝ **Վասիլ Իվանով Կունչև** (), հուլիսի 18, 1837, Կառլովո, Բուլղարիա&nbsp;-&nbsp;Փետրվարի 18, 1873, Սոֆիա, Օսմանյան կայսրություն), բուլղարացի քաղաքական գործիչ, հեղափոխական, Բուլղարիայի ազգային-ազատագրական շարժման մասնակից։ Բուլղարիայի ազգային հերոս, հայտնի է որպես «ազատության առաքյալ» ()։ Մշակել և իրագործել է օսմանյան լծից հայրենի երկիրն ազատագրելու նպատակով համաժողովրդական հեղափոխական շարժում ծավալելու և ապստամբություն կազմակերպելու գաղափարախոսությունն ու մարտավարությունը, երկրով մեկ ստեղծել է հեղափոխական գաղտնի կոմիտեների լայն ցանց ու հեղափոխական կազմակերպություններ։ Իրեն հետապնդող թուրքական իշխանությունների ձեռքն ընկնելուց խույս տալու նպատակով գործել է կեղծանուններով. հիսունից ավելի ծածկանուն է օգտագործել, ներկայացել է նաև իբրև հայ՝ Հովհաննես անունով (ի դեպ, *Լևսկի* ծածկանունն էլ կազմել է՝ հիմքում դնելով *лев* = *առյուծ* արմատը)։ Օսմանյան իշխանություններին հաջողվել է ձերբակալել Լևսկուն։ Նրան կախաղան են հանել Սոֆիայում։

2007 թվականին Բուլղարիայի ազգային հեռուստատեսության նախաձեռնությամբ երկրով մեկ անցկացված հարցման արդյունքներով Վասիլ Լևսկին ճանաչվել է բոլոր ժամանակների մեծագույն բուլղարացի։ Նա իր կյանքը նվիրաբերել է հանուն ազատ Բուլղարիայի, որտեղ բոլոր մարդիկ՝ անկախ իրենց դավանանքից ու ազգային պատկանելություննից, հավասարապես օգտվեն ազատություններից ու իրավունքներից։ Բուլղարիայում և բալկանյան այլ երկրներում կանգնեցված են Վասիլ Լևսկու բազմաթիվ հուշարձաններ, նրա անունով են կոչվել բազում փողոցներ, հրապարակներ, հիմնարկ-ձեռնարկություններ ու կազմակերպություններ։

## Վաղ տարիներ
Լևսկին սովորել է «փոխադարձ ուսման» դպրոցում, որտեղ ընդունված էր Բելլ-Լանքաստերյան համակարգը, ազգային զարթոնքի տարիներին այդպիսի դպրոցները մեծ մասսայականություն էին վայելում Բուլղարիայում։

## Տես նաև
* Վասիլ Լևսկու հուշարձան (Կառլովո)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ

*''Pure and Sacred Republic''&nbsp;— Levski's letters and documents բուլղարերեն
*Online edition of Vasil Levski's personal notebook բուլղարերեն
*Vasil Levski in Haskovo 
*Vasil Levski Museum in Karlovo  և բուլղարերեն
*Vasil Levski Foundation բուլղարերեն

Լևսկի, Վասիլ
Կատեգորիա:1873 մահեր
Կատեգորիա:Բուլղարացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Քրիստոնյա հոգևորականներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Վոգեզներ (դեպարտամենտ)

**Վոգեզներ** (ֆրանսերեն՝ *Vosges*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևելքում։
* Վոգեզներ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 88։

## Պատմական տեղեկություններ
[մինի|ձախից|220px|[Ժաննա դ'Արկի հուշարձանը։]]
Վոգեզները 1790 թ. մարտի 4-ին ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Անունն ստացել է Վոգեզներ լեռներից։
Այստեղ է գտնվում Ժաննա դ'Արկի ծննդավայր Դոմրեմի բնակավայրը։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|220px|[Վոգեզներ լեռները Լա-Բրեսի մոտ։]]
Վոգեզներ դեպարտամենտի տարածքը 5874 քառ.կմ է, բնակչությունը՝ 380.9 հազար մարդ, պրեֆեկտուրան Էփինալ քաղաքն է։
Տարածքի մոտ 47%-ը ծածկված է անտառներով, 38%-ն օգտագործվում է գյուղատնտեսական, մնացած 13%-ը՝ կոմերցիոն, արդյունաբերական և ադմինիստրատիվ նպատակներով։ Այն դեպքում, երբ դեպարտամենտի տարածքի տարածքի արևմտյան մասը հարթավայրային է, արևմուտքում գերակշռում են լեռները, 1424 մ բարձրության իրենց ամենաբարձր՝ Գրան-Բալյոն գագաթով։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1790 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կոտոն-Մուտոնի էֆեկտ

**Կոտոն-Մուտոնի էֆեկտ**, լուսային ճառագայթի երկբեկումը ճառագայթին ուղղահայաց ուղղության մագնիսական դաշտում տեղավորված իզոտրոպ նյութում։ 1901 թվականին միմյանցից անկախ հայտնաբերել են Ջ. Քերը և Կ. Մայորանան (կոլոիդ լուծույթներում), իսկ 1907 թվականին մանրամասն հետազոտել են ֆրանսիացի գիտնականներ Էմե Կոտոնը (Aime Cotton) և Հ. Մուտոնը (H. Mouton)։ Ըստ Կոտոն-Մուտոնի էֆեկտի տեսության (Քերի երևույթի տեսության նման), ալիքի տվյալ λ երկարության մեներանգ լույսի համար սովորական (n_u) և ոչ սովորական (n_{nu}) ճառագայթների բեկման ցուցիչների տարբերությունը ուղիղ համեմատական է մագնիսական դաշտի H լարվածության քառակուսուն.

:n_{nu} - n_u = DH^2 

կամ

:\frac {\delta} {\lambda} = \frac {l(n_{nu} - n_u )} {\lambda} = ClH^2 :

C-ն ճառագայթների ընթացքների տարբերությունն է l ճանապարհին,

 C = \frac {D} {\lambda} 

մեծությունը *Կոտոն-Մուտոնի հաստատունն* է, որը կախված է միջավայրի հատկություններից։ C-ի մեծությունը շատ փոքր է, այնպես որ Կոտոն-Մուտոնի էֆեկտը հնարավոր է դիտել միայն հզոր մագնիսական դաշտի առկայության դեպքում։

Կատեգորիա:Օպտիկա
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Մագնիսաօպտիկական երևույթներ
Սերգեյ Կորսակով

**Սերգեյ Սերգեևիչ Կորսակով** (, ), ռուս հոգեբույժ, հոգեբուժության մոսկովյան դպրոցի հիմնադիրը, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
1875 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1892 թ. եղել է Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր և նյարդա-հոգեբուժական կլինիկայի ղեկավար։ 1887 թ. պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա «Ալկոհոլային պարալիզ» թեմայով, որը նրան մեծ հռչակ բերեց։

Կորսակովն առաջինը նկարագրեց պոլիներիտիկ պսիխոզը՝ հիշողության բնորոշ խանգարումներով, որը Բժշկագիտության միջազգային 12-րդ կոնգրեսում (Մոսկվա, 1897 թ.) անվանվեց «Կորսակովի հիվանդություն» (կորսակովյան պսիխոզ)։

Հոգեբուժության մեջ նոզոլոգիական ուղղության հիմնադիրներից է, դասական «Հոգեբուժության դասընթաց»-ի (1893) հեղինակը։ Նկարագրել է շիզոֆրենիան, որպես ինքնուրույն հիվանդություն՝ անվանելով այն «դիզնոյա»։ Եղել է նյարդախտաբանների և հոգեբույժների մոսկովյան ընկերության հիմնադիրը, «Նյարդախտաբանություն և հոգեբուժություն» ամսագրի ստեղծողը, բժիշկների «Պիրոգովյան ընկերության» վարչության նախագահը։

Կորսակովի անունով է կոչվում (1949) Մոսկվայի առաջին բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժական կլինիկան (Իվան Միխայիլովիչ Սեչենովի անվան)։

## Գրականություն
* В. М. Банщиков. С. С. Корсаков (жизнь и творчество). — Москва։ Всесоюзное научное медицинское общество невропатологов и психиатров, 1967. — 340 с. — 3000 экз.
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս հոգեբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Անդրկասպյան կողակ

**Անդրկասպյան կողակ** (), ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում հայտնաբերված է Արաքս, Ախուրյան գետերում և Ախուրյանի ջրամբարում։
## Արտաքին կառուցվածք
Միջին չափի ձուկ է։ Մարմինը երկարավուն է, իլիկանման, կողքերից թեթևակի սեղմված, երկարությունը 30-35 (երբեմն՝ մինչև 45) սմ է, զանգվածը՝ 1 կգ և ավելի։ Բերանը լուսնաձև է, գտնվում է դնչի ստորին մասում։ Ստորին շրթունքը պատված է եղջերաշերտով։ Վերին ծնոտի վրա և բերանի անկյուններում կան մեկական զույգ բեղիկներ։ Առաջին զույգը կարճ է, երկրորդը՝ համեմատաբար երկար։ Պոչային լողակը մկրատաձև է։ Մեջքը կողքերից սեղմված է մինչև մեջքային լողակի հիմքը։ Կողագծում թեփուկները 54-60 հատ են։ Մեջքային լողակում կա 12-13 ճառագայթ, հետնալողակում՝ 7-8։ Մեջքային լողակի վերջին չճյուղավորված ճառագայթը հաստացած է և կրում Է մանր, կեռ ատամիկներ, որոնց ծայրերն ուղղված են դեպի վեր։ Առաջին խռիկային աղեղի վրա կա 17-20 առէջ։ Ալանային ատամները եռաշարք են։ Մեջքը մուգ մոխրագույնից սև է։ Կողքերը մինչև կողագիծ կանաչամոխրագույն են՝ կապտաարծաթավուն նրբերանգով, կողագծից ցած՝ դեղնամոխրագույև՝ ոսկեգույն նրբերանգով։ Փորիկը արծաթասպիտակ է կամ դեղնավուն։ Պոչային և մեջքային լողակները մոխրագույն են կամ մոխրասև։ Կրծքային և փորային լողակներն ու հետնալողակը մոխրագույն են կամ նարնջամոխրագույն։ Որովայնախոռոչը պատված է սև թաղանթով։ Աչքի ծիածանաթաղանթը բաց ոսկեգույն է։
## Սննդառություն
Սնվում է ստորակարգ ջրիմուռներով, դետրիտով։
## Արտադրական նշանակություն
Արտադրական նշանակություն չունի։ Սիրողական ձկնորսության օբյեկտ է։ ՀՀ ջրակալներում թվաքանակը շատ աննշան է. պահպանության կարիք ունի։

Կատեգորիա:Ծածանազգիներ
Կորսունի ճակատամարտ (1648)

**Կորսունի ճակատամարտ** (, ), Բոգդան Խմելնիցկու գլխավորած ուկրաինական կազակների (15-17 000) և Ղրիմի թաթարների (4000) ճակատամարտը հետմաններ Ստեֆան Պոտոցկու և Մարցին Կալինովսկու լեհական զորքի (ավելի քան 20 հզ.) դեմ ՝ ուկրաինական ժողովրդի 1648-1654 թվականների ազատագրական պատերազմի ժամանակ։

Ժոլտիե վոդիում իրենց առաջապահ ջոկատների ջախջախումից հետո լեհերը պաշտպանական դիրք գրավեցին Կորսունի մերձակայքում։ Մայիսի 15-ին թաթարները անհաջող գրոհ կազմակերպեցին հակառակորդի ձախ թևի վրա։ Խմելնիցկին հմուտ զորաշարժերով ստիպեց Պոտոցկու գնդերին նահանջել անտառով, որտեղ դարան էր մտել Մ. Կրիվոնոսի 6000-անոց ջոկատը։ Լեհական զորքերը շրջապատվեցին և ջախջախվեցին։ Գերվեցին ավելի քան 8,5 հզ. մարդ, 2 հետմանները և ամբողջ հրետանին։ Կորսունի ճակատամարտի հաղթական ելքը Ուկրաինայում համաժողովրդական ապստամբության ազդանշան հանդիսացավ։

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Ուկրաինայում
Կատեգորիա:1648 Եվրոպայում
Անդրկովկասյան անապատային մողեսիկ

**Անդրկովկասյան անապատային մողեսիկ, պլեսկեի անապատային մողեսիկ, անդրկովկասյան մողեսիկ** (), իսկական մողեսների ընտանիքի անապատային մողեսիկների (*Eremias*) ցեղի սողուն, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Որոշ հետազոտողների կողմից դասվում է *Rhabderemias* ենթացեղին կամ ցեղին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Թուրքիայում, Հյուսիսարևմտյան Իրանում և Արևելյան Անդրկովկաս, իսկ Հայաստանում՝ Արմավիրի և Արարատի մարզերում։

Բնակվում է կիսաանապատային բուսականությամբ ավազուտային կամ ոչ շատ քարքարոտ չոր վայրերում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 2,5-5,8 սմ է, մոխրագույն  պոչը՝ կրկնակի երկար։ Երիտասարդի մեջքը մուգ գորշ կամ շագանակագույն է՝ լավ արտահայտված 4 երկայնակի դեղնավուն զոլերով։ Հասուն առանձնյակը բաց կամ մուգ գորշ է՝ թույլ արտահայտված դեղնավուն զոլերով։ Վերջույթների վերին մակերեսին կան ակնաձև դեղնավուն խալեր։ Փորիկը սպիտակ է։ Վտանգի դեպքում թաղվում է ավազի մեջ կամ թաքնվում թփերի հիմքում գտնվող բներում։

## Սննդառություն
Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով ու բույսերով։ Օգտակար է. կարգավորում է միջատների թվաքանակը։ Ձմեռում է սեպտեմբերի վերջից ապրիլի սկիզբը։

## Բազմացում և զարգացում
Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ-հունիսին։ Ձվադրում է 1-2 անգամ՝ հունիսից օգոստոսի սկիզբը։ Դնում է 3-4 (հաճախ՝ 2) ձու (14x8 մմ)։ Ձագերը ծնվում են հուլիսի կեսից սեպտեմբերի կեսերը։ Սեռահասուն են դառնում 1 տարեկանում։

## Պահպանություն
Պահպանության նպատակով, նաև սիրողների կողմից հաճախակի խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակներով։

Նեղ արեալային, քանակապես կրճատվող տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Վերջին 10-15 տարիներին թվաքանակը կտրուկ կրճատվել է, ոչնչացվել են Արաքս գետի հովտի մի շարք պոպուլյացիաներ։ Արարատյան հարթավայրի մեծ մասում ամբողջովին վերացել է։

Սպառնացող վտանգներից է գյուղատնտեսության նպատակներով ապրելավայրերի յուրացումը, ընտանի կենդանիների գերարածեցումը և լանդշաֆտների ձևափոխումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում, «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրում և «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսկական մողեսներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իրանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Թեփուկավորներ
Կատեգորիա:Սողուններ
Լուիս Կորվալան

**Լուիս Ալբերտո Կորվալան Լեպես** (, ), չիլիացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Չիլիի կոմունիստական կուսակցության (ՉԿԿ) անդամ (1932)։

1936-1940 թվականներին եղել է Կոնսեպսիոն քաղաքի կուսակցական կազմակերպության քարտուղար։ 1940 թվականին դարձել է ՉԿԿ կենտրոնական օրգան «Սիգլո» («El Siglo») թերթի տնօրենի տեղակալ, 1956 թվականին՝ տնօրեն։ 1948-1956 թվականներին ղեկավարել է ՉԿԿ ԿԿ քարոզչության բաժինը։ 1952 թվականին ընտրվել է ՉԿԿ ԿԿ, 1956 թվականին՝ ԿԿ քաղաքական հանձնաժողովի անդամ, 1956-1958 թվականներին՝ ՉԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար։ 1958 թվականի մարտին ընտրվել է ՉԿԿ գլխավոր քարտուղար, 1961 թվականին նշանակվել երկրի ազգային կոնգրեսի սենատոր։ Խորհրդային Միությունում արժանացել է «ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ամրապնդելու համար» միջազգային լենինյան մրցանակի։

1973 թվականի սեպտեմբերի 11-ի զինվորական հեղաշրջումից հետո ձերբակալվել և ավելի քան երեք տարի եղել է բանտերում ու համակենտրոնացման ճամբարներում։ 1976 թվականի դեկտեմբերին ազատվել է բանտից և վտարանդվել արտասահման։ 1969 թվականին այցելել է Խորհրդային Հայաստան։

## Գրականություն
* Луис Корвалан. Мирный путь — форма революции // «Проблемы мира и социализма», № 12 (64), 1963. стр.1-9
* Луис Корвалан. «Крушение советской власти» — 1995.
* De lo vivido y lo peleado. Memorias — 1997.
* Луис Корвалан. «Правительство Сальвадора Альенде» («*El Gobierno de Salvador Allende*») — 2003.
* Луис Корвалан. Коммунизм и демократия. («*Los comunistas y la democracia*») — 2008.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1916 ծնունդներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:Չիլիի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 21 մահեր
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ժան Նիկոլա Կորվիզար

**Ժան Նիկոլա Կորվիզար** (, (), ֆրանսիացի թերապևտ, Փարիզի ԳԱ անդամ (1811 թվական)։

1797 թվականին Կոլեժ դե Ֆրանսում (Փարիզ) հիմնել և ղեկավարել է ներքին հիվանդությունների առաջին ամբիոնը։ Եղել է Նապոլեոն I-ի լեյբ-բժիշկը (1807 թվականից)։ Գործնական բժշկության մեջ ներդրել է Լ. Աուենբրուգերի հայտնագործած ընդբախման մեթոդը (1761 թվական)։ Հիմնական աշխատանքները նվիրված են սրտի և խոշոր անոթների հիվանդություններին։ Ախտանշագիտության (սեմիոտիկա) հիմնադիրներից է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:1755 ծնունդներ
Կատեգորիա:1821 մահեր
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Խուլիո Կորտասար

**Խուլիո Կորտասար** (,  ծնյալ՝ **Խուլիո Ֆլորենսիո Կորտասար** [*Julio Florencio Cortázar*] , ), արգենտինացի գրող, էսսեիստ, թարգմանիչ։ Համբավվել է որպես 1960-1970-ական թվականների լատնաամերիկյան գրական բումի ստեղծողներից մեկը, ում ստեղծագործությունները հսկայական ազդեցություն են գործել իսպանախոս գրողների ու ընթերցողների մի ամբողջ սերնդի վրա Ամերիկայում ու Եվրոպայում։ Համարվելով իր ժամանակի առավել նորարար ու ինքնատիպ հեղինակներից մեկը և լինելով պատումի, քնարական արձակի և հատկապես կարճ արձակի վարպետ՝ ստեղծել է այնպիսի երկեր, որոնք բեկել, կոտրել են հնացած կաղապարները և նոր ուղի են բացել իսպանալեզու գրականության ասպարեզում։

1951 թվականից ապրել է Փարիզում, որտեղ էլ գրել է իր նշանակալի, կարևորագույն երկերից մի քանիսը։ 1949 թվականին հրատարակել է «Թագավորներ» դրաման։ «Գազանանոց» (1951 թվական), «Խաղի վերջը» (1956 թվական), «Գաղտնի զենք» (1959 թվական) պատմվածքների ժողովածուներում և «Շահումներ» (1960 թվական) վեպում կան ֆանտաստիկայի տարրեր։ «Ցատկախաղ» (1963 թվական) վեպը մի փորձ էր 60-ական թվականների լատինաամերիկյան գրականության մեջ մտցնելու նեոավանգարդիզմը, որի սկզբունքները զարգացվեցին «Մեկ օրվա շուրջը 80 աշխարհներում» (1967 թվական) գեղարվեստական- հրապարակախոսական ժողովածուում, «62 մոդել հավաքման համար» (1967 թվական), «Վերջին ռաունդը» (1969 թվական) վեպերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մեխված դուռը. Խուլիո Կորտասար
*Խուլիո Կորտասար. Լուսափոփոխ
*Կյանքի կանոններ Խուլիո Կորտասարից
*Խուլիո Կորտասար. «Նամակ Փարիզում գտնվող մի օրիորդի»
*Խուլիո Կորտասար. Փոքրիկ դրախտ
*Խուլիո Կորտասարը bookmark.am-ում

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Արգենտինացի գրողներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բուենոս Այրեսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտա-ֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ
ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-լեյտենանտների ցանկ

Ստորև ներկայացված է ՀՀ գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում ունեցող անձանց ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում կոչումը շնորհվել է ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչում ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### Գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում ունեցող անձինք

## Ծանոթագրություններ

## Կոչում ունեցող այլ անձինք
*Գրիգոր Վարդգեսի ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ (20 հունիսի 2007) - ՀՀ ԿԱ ՀՀ ոստիկանության զորքերի հրամանատար, ոստիկանության պետի տեղակալ
* Էնրիկո Ալեքսանդրի ԱՊՐԻԱՄՈՎ (2007) - Հայաստանի Հանրապետության Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ։
* Գուրգեն Խաչիկի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տեղակալ թիկունքի գծով-զինված ուժերի թիկունքի պետ։
* Արթուր Ալեքսանդրի ԱՂԱԲԵԿՅԱՆ (2003) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տեղակալ։
* Սեյրան Մուշեղի ՕՀԱՆՅԱՆ (2000)
* Մկրտիչ Աշոտի ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ (1997)
* Վաղարշակ Վառնազի ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ (20.09.1996) - ԱՊՀ մասնակից-պետությունների ռազմական համագործակցության կոորդինացման շտաբի պետի տեղակալ, ՀՀ զինված ուժերի ներկայացուցիչ։
* Միքայել Հարությունի ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ (1996) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ, Գլխավոր շտաբի պետ։
* Գուրգեն Հարությունի ԴԱԼԻԲԱԼԹԱՅԱՆ (29.05.1992) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ, Գլխավոր շտաբի պետ։
* Անդրանիկ Արտավազդի Մակարյան Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի պատրաստության գլխավոր վարչության պետ-Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ (2020)։

Կատեգորիա:ՀՀ ԶՈՒ կոչումներ ունեցող անձանց ցանկ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-լեյտենանտներ
Անդրկովկասյան բազմագույն մողեսիկ

**Անդրկովկասյան խայտաբղետ մողեսիկ** (), իսկական մողեսների ընտանիքի, անապատային մողեսիկների (Eremias) ցեղի սողուն։ Որոշ հետազոտողների կողմից դասվում է *Ommateremias* ենթացեղին կամ ցեղին։ Արևմտյան Անդրկովկասի էնդեմիկ ենթատեսակ է։ Հայաստանում տարածված է Գեղարքունիքի մարզում։ Բնակվում է լեռնատափաստանային բուսականությամբ ծածկված ավազուտային ու քարքարոտ վայրերում։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 2,5-9,6 սմ է, պոչը՝ գրեթե նույն երկարության։ Գլուխը բարձր է՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով, դիմային հատվածը՝ նեղ։ Որովայնային մակերեսը ծածկված է մանր վահանիկների բազմաթիվ երկայնակի շարքերով։ Մեջքը գորշամոխրագույն է՝ սև եզրագծով և բաց գույնի կենտրոնական հատվածներով խոշոր խալերով, որոնք կազմում են 6-8 երկայնակի զոլեր։ Խալերը, միմյանց ձուլվելով, առաջացնում են լայնակի զոլերից բաղկացած խայտաբղետ նախշ։ Բաց գույնի կլորավուն խալեր կան նաև վերջույթների վրա։ Որովայնային մակերեսը սպիտակավուն է կամ բաց դեղնավուն։

## Սննդառություն
Անվում է մանր հոդվածոտանիներով։ Ձմեռում է սեպտեմբերի վերջից ապրիլի սկիզբ։

## Բազմացում և զարգացում
Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ-հունիսին։ Ձվադրում է 1-2 անգամ՝ մայիսի վերջից հուլիս, դնում 4-6 ձու (13-14x8 մմ)։ Ձագերը ծնվում են հուլիսի կեսից սեպտեմբերի սկիզբ։

Օգտակար է՝ կարգավորում է միջատների թվաքանակի աճը։

## Տարածվածություն
Տեսակը լայնորեն տարածված է Հյուսիսարևելյան Ռումինիայից՝ արևմուտքում, մինչև Հարավարևմտյան Մոնղոլիա և Հյուսիսարևմտյան Չինաստան՝ արևելքում, ինչպես նաև մինչև Թուրքիա և Իրան՝ հարավում։ Հյուսիսային Եվրասիայի սահմաններում հանդիպում է Մոլդովայում, Ուկրաինայում, Ռուսաստանի եվրոպական մասում, Ղազախստանում, Միջին Ասիայի երկրներում, Հյուսիսային Կովկասում և Հարավային Կովկասում։

Հայաստանում միակ հայտնի պոպուլյացիան գտնվում է Սևանա լճի հարավային ափին և Նորադուզ գյուղի շրջակայքում։

## Պահպանություն
Խիստ սակավաթիվ և հիմնական արեալից կտրված, միայն Հայաստանում հանդիպող անհետացող ենթատեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

1961 թվականին Մարտունի գյուղի շրջակայքում պահպանված վերջին 27 հասուն մողեսիկները որսվել են նեղ հողաշերտում՝ դաշտերի և Սևանա լճի ափի միջև և բաց են թողնվել Նորադուզ գյուղի մոտակայքում։ Այդ առանձնյակներն առաջացրել են նոր պոպուլյացիա, որն աստիճանաբար լայնացնում է իր սահմանները։ Ներկայումս դրանց թվաքանակը կազմում է 80-150 առանձնյակ։

Սպառնացող վտանգներից է ընտանի կենդանիների գերարածեցումը և գյուղատնտեսական նպատակներով ապրելավայրերի մշակումը։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսկական մողեսներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Վրաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի էնդեմիկ կենդանիներ
Անդրկովկասյան լեռնային կուրամկնիկ

**Անդրկովկասյան լեռնային կուրամկնիկ** (), համստերանմանների ընտանիքի դաշտամկների ենթաընտանիքի կրծող կաթնասուն կենդանի։ Տարածված է ՀՀ կենտրոնական, հարավարևելյան մասերում (700-2500&nbsp;մ բարձրություններում)։
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկար, մինչև 128 մմ է, պոչինը՝ 18 մմ, կենդանի զանգվածը՝ միջինը 56 գ։ Մարմինը մոխրագույն է, գլուխը՝ դեղնավուն։ Ամենաբարձր խտությունը դիտվում է աշնանացանի և չօգտագործվող դաշտերում։ Ապրում է գետնափոր, երկու և ավելի մակարդակով, բարդ կառուցվածք ունեցող բնում, որը գետնի վրա հայտնաբերվում է բնից արտանետված հողակույտերի առկայությամբ։

## Սննդառություն
Սնվում է բույսերի արմատներով, սերմերով։ Ձմեռման համար բների կերային խցերում պահեստավորում է մինչև 5, 6 կգ պաշար։
## Բազմացում և զարգացում
Բազմանում է տարին 2-3 անգամ, յուրաքանչյուր անգամ ունենում է 3-6 ձագ։ Այս տեսակի մոտ հայտնաբերվել է սեռի ձևավորման տարօրինակ ձև և էգի, և արուի սեռական քրոմոսոմները X0 են, որը բերում է 50% սաղմնային մահացության։

Վարակակրությունը համաճարակաբանանական լուրջ նշանակություն չունի, քանի որ վարում է խիստ ստորգետնյա կյանք։ Մեծ վնաս է հասցնում հացաբույսերին։

Կատեգորիա:Դաշտամկներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Կորունդ

**Ասկն, կորունդ** (հինդի լեզվով — kauruntaka), միներալ։

Քիմիական կազմը՝ Al2O3։ Աննշան խառնուրդների ձևով պարունակում է քրոմ, երկաթ, մանգան, տիտան։ Բյուրեղագիտական համակարգը տրիգոնային է։ Առաջացնում է սյունաձև, պրիզմաձև, բրգաձև բյուրեղներ, ավելի հաճախ՝ հատիկավոր ագրեգատներ։ Հիմնականում անգույն է, սակայն խառնուրդների շնորհիվ ստանում է տարբեր երանգներ, կարմիր (Cr)՝ ռուբին, կապույտ (Ti) ՝ շափյուղա, դեղին (Fe) ՝ արևելյան տոպազ և այլն։ Կարծրությունը՝ 9, խտությունը՝ 3950-4400 կգ/մ3։ Հանդիպում է պեգմատիտներում, երկրորդային քվարցիտներում, էլյուվիալ, դելյուվիալ և ալյուվիալ ցրոններում, սիլիկահողով աղքատ մագմատիկ ապարներում։

Հանքավայրեր կան Աֆրիկայում, Հնդկաստանում, Մյանմայում, Հունաստանում, Ռուսաստանում, Ղազախստանում և այլուր։ Ասկնի գեղեցիկ երանգներով թափանցիկ բնական բյուրեղները տակավին հին ժամանակներից կիրառվել են որպես թանկարժեք քարեր։ Անթափանց Ասկնի հատիկավոր ագրեգատները լավ հղկանյութ են։ Ասկնը ստացվում է նաև արհեստական եղանակով։ Այդպիսի Ասկնն օգտագործվում է ոսկերչական գործում, ժամացույցներում և այլ ճշգրիտ սարքերում որպես հենաքարեր, ինչպես նաև օպտիկակական գեներատորներում՝ լազերներում։


Several corundum crystals.jpg|Ասկնի բյուրեղներ
Corindon azulEZ.jpg|Կուրունդ
Corundum.png|Ասկնի բյուրեղային կառուցվածքը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Միխայիլ Կոցյուբինսկի

**Միխայիլ Միխայլովիչ Կոցյուբինսկի** (, ), ուկրաինացի գրող, հասարակական գործիչ, հեղափոխական դեմոկրատ։

## Կենսագրություն
Կոցյուբինսկու հիմնական ստեղծագործությունները՝ «Fata morgana» (մաս 1-2, 1904-1910 թվականներ) վիպակը և 1904-1912 թվականներին գրված մյուս գործերը, տալիս են 1905-1907 թվականների հեղափոխության և դրան հաջորդած ռեակցիայի շրջանի լայն պատկերը։ Այդ տարիներին են լույս տեսել «Ծիծաղ» (1906 թվական), «Ճանապարհին» (1907 թվական), «Ինչ է գրված կյանքի գրքում» (1911 թվական ), «Ձիերը մեղավոր չեն» (1912 թվական ) և այլ նովելներ։ Որպես կյանքի ամենահաղթ ճշմարտության հիմն հնչեց «Մոռացված նախնիների ստվերները» (1912 թվական) վիպակը։ Կոցյուբինսկու գործերի հիման վրա ստեղծված են «Արյունոտ լուսաբաց» (1957 թվական), «Ձիերը մեղավոր չեն» (1957 թվական), «Թանկ գնով» (1958 թվական), «Մոռացված նախնիների ստվերները» (1965 թվական) կինոնկարները։ Կոցյուբինսկուն նվիրված հուշաթանգարան կա Վիննիցայում (1927 թվական ) և Չեռնիգովում (1935 թվական)։

## Պատկերասրահ

Могила Михаила Коцюбинского.jpg
Coin of Ukraine Kotsubynsky R.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կորտիկոստերոիդներ

frameless|աջից

**Կորտիկոստերոիդներ**, մակերիկամների կեղևում առաջացող կենսաբանորեն ակտիվ միացություններ։ Հայտնի են մոտ 40 կորտիկոստերոիդներ, որոնցից առավել ակտիվ են 8-ը։ Մակերիկամների իսկական հորմոններից են՝ միներալոկորաիկոիդ ալդոստերոնը, գլյուկոկորտիկոիդներից՝ հիդրոկորտիզոնը, կորտիզոնը։ Ալդոստերոնը մասնակցում է Na+ և K+ իոնների, հիդրոկորտիզոնը՝ ածխաջրերի փոխանակության կարգավորմանը։ Կորտիկոստերոիդներն ազդում են նաև ճարպերի ու սպիտակուցների փոխանակության վրա։ Կորտիկոստերոիդների անբավարարությունն օրգանիզմում հանգեցնում է Ադիսոնյան հիվանդության զարգացման, ավելցուկը՝ Իցենկո-Կուշինգի հիվանդության ախտանշանների առաջացման։ Մարդու օրգանիզմում օրական առաջանում է 15-25 մգ հիդրոկորտիզոն, 1-5 մգ կորտիկոստերոն, 0, 1-0, 2 մգ ալդոստերոն։ Արյան մեջ Կորտիկոստերոիդներ մասամբ կապված են պլազմայի սպիտակուցների հետ։ Կորտիկոստերոիդներ և նրանց փոխանակության արգասիքներն օրգանիզմից արագ հեռանում են մեզի միջոցով։ Բժշկության մեջ կորտիկոստերոիդները կիրառվում են որպես հակաբորբոքային և հակաալերգիական միջոցներ։

Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Անդրկովկասյան սահնօձ

**Անդրկովկասյան սահնօձ** (), հոհենակերի մագլցող սահնօձ, անդրկովկասյան մագլցող սահնօձ, լորտուների ընտանիքի լորտուների ենթաընտանիքի օձ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Տարբեր հետազոտողների կողմից դասվում է *Elaphe* կամ *Zamenis* ցեղերին։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը բարեկազմ է, երկարությունը 24-85 սմ է, իսկ պոչը 4-5 անգամ կարճ է։ էգերը խոշոր են արուներից։ Գլուխը թույլ է տարանջատված մարմնից և ծածկված է խոշոր, փայլուն վահանիկներով։ Աչքերը խոշոր են՝ դեղնավուն ծիածանաթաղանթով, իսկ բիբը կլոր է։ Գլխի վրա (աչքերից դեպի ներքև և հետ) ձգվում են մուգ զոլեր։ Մարմնի առջևի մասի թեփուկները հարթ են ու փայլուն, հետևի մասինը՝ թեթևակի կատարավոր։ Մեջքը մոխրագույն է կամ գորշավուն, մեջքի երկարությամբ՝ ծոծրակից մինչև պոչը, անցնում են մուգ շեկից սև խալերի 2 բավական նեղ շարքեր, որոնք տարանջատված են բարակ սպիտակավուն գծով։ Երբեմն 2 շարքի զույգ խալերը, ձուլվելով միմյանց, ձևավորում են լայնակի խալեր։ Գլուխը վերևից ծածկված է մանր սև կետիկներով, ծոծրակային հատվածում առկա են իրար հետ V-աձև ձուլված զույգ՝ մուգ երկարավուն զոլեր։ Մուգ խալերի մեկական շարք է ձգվում նաև մարմնի կողմնային մակերեսներով։ Որովայնային մակերեսը մոխրագույն է կամ գրեթե սև՝ բազմաթիվ սև կետիկների միաձուլման հաշվին։ Սև գունավորում ունեն նաև ներքին ծնոտի առջևի վահանիկները։

## Սննդառություն
Սնվում է մանր ողնաշարավորներով (մողեսներ, կրծողներ, թռչուններ և նրանց ձվերը)։ Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից մինչև գարնան սկիզբը։

## Բազմացում և զարգացում
Զուգավորումը սկսվում է ապրիլ-մայիսին։ Հունիսի 2-րդ կեսից մինչև հուլիսի սկիզբ էգը դնում է 3-7 խոշոր ձու (47-52 X 10-16 մմ)։ Ձագերը ծնվում են հուլիսի վերջից։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի, Արմավիրի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և Տավուշի մարզերի նախալեռներում ու լեռներում, Երևանի շրջակայքում։ Տարածված է չոր կիսաանապատային, չոր տափաստանային, լեռնատափաստանային, թփուտային ու չոր նոսրանտառային, գետամերձ անտառային բուսականությամբ և ժայռոտ ու քարքարոտ վայրերի տնկարկներում։

## Պահպանություն
Պահպանության նպատակով, նաև սիրողների կողմից հաճախակի խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակներով։ 
Կծածը մարդու և ընտանի կենդանիների համար վտանգավոր չէ։ Օգտակար է. կրծողների թվաքանակի կարգավորող է։

Գրանցված էր նախկին ԽՍՀՄ-ի, Վրաստանի և Ադրբեջանի Կարմիր գրքերում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Գարնանը «Խոսրովի անտառ» արգելոցում 5-ժամյա երթի ընթացքում (6-7 կմ) հանդիպում է 1-2 առանձնյակ։ Թվաքանակը խիստ կրճատվել է անօրինական որսի, բնորոշ ապրելավայրերի քանդման հետևանքով և հատկապես Երևան քաղաքի շրջակայքում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են ապօրինի որսը և բնորոշ ապրելավայրերի քայքայումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ», «Շիկահող» արգելոցներում և «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Լորտուներ
Կատեգորիա:Օձեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Վրաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Թուրքիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Լիբանանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իսրայելի կենդանական աշխարհ
Կոքս

**Կոքս** (գերմաներեն՝ Koks, անգլերեն՝ coke), բարձր ամրությամբ արհեստական պինդ վառելանյութ. ստանում են իներտ միջավայրում (առանց օդի մուտքի) բնական վառելանյութերը կամ դրանց մշակման արգասիքները բարձր ջերմաստիճաններում (950-1050&nbsp;°C) տաքացնելիս։ Ըստ հումքի տեսակի, տարբերում են՝ քարածխակոքս, էլեկտրոդային կպրակոքս և նավթակոքս։ Քարածխակոքսի իրական հարաբերական խտությունը 1800-1950 կգ/մ3 է, միջին ծակոտկենությունը՝ 49-53%, այրման ջերմությունը՝ մոտ 7000 կկալ/կգ, վառվող զանգվածինը՝ 8000 կկալ/կգ։ Վառվող զանգվածում ածխածնի պարունակությունը 96% ից բարձր է, ցնդող նյութերի ելքը 0, 8-1, 0%։ Քարածխակոքսը հիմնականում կիրառում են դոմնային պրոցեսում (դոմնային կոքս)՝ թուջ ձուլելու համար, որտեղ այն միաժամանակ վառելանյութ է և երկաթահանքի վերականգնիչ։ Քիչ քանակությամբ քարածխակոքս օգտագործում են ձուլարաններում, քիմիական արդյունաբերության մեջ, գունավոր մետալուրգիայում և այլուր։ էլեկտրոդային կպրակոքսը և նավթակոքսը, ի տարբերություն քարածխակոքսի, ունեն ածխածնի մեծ պարունակություն և հետևաբար ավելի փոքր մոխրայնություն (մինչև 0, 3%, նավթակոքսում՝ 0, 8%)։ էլեկտրոդային կրակոքսն ստանում են քարածխի բարձրահալ կուպրը կոքսացնելով, նավթակոքսը՝ հեղուկ նավթամնացորդները և կուպրը կոքսացնելով։ Նավթակոքսն ստացվում է նաև նավթի թորման նյութերի կրեկինգից կամ ջերմային մշակմամբ։ Կիրառվում են էլեկտրոդների արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Ածուխ
Կատեգորիա:Արդյունաբերական հեղափոխություն
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կրատիլոս

**Կրատիլոս** (Κρατύλος), մեր թվարկությունից առաջ V դարի վերջի հին հունական փիլիսոփա, Հերակլիտի աշակերտը։ Իրերի համընդհանուր փոփոխականության մասին իր ուսուցչի ուսմունքից Կրատիլիոսը արել է ռելյատիվիստական եզրակացություններ։ Բացառել է երևույթների որակական որոշակիությունը, գտնելով, որ ոչ մի հոսող իրի մասին չի կարելի անել որևէ պնդում, կամ կարելի է ասել ամեն ինչ։ Եթե ըստ Հերակլիտի չի կարելի երկու անգամ մտնել նույն գետի մեջ, ապա Կրատիլիոսը, չափազանցելով իրականության փոփոխականությունը, ուսուցանում էր, որ այդ չի կարելի նույնիսկ մեկ անգամ։ Այդ պատճառով իրերի մասին պնդումներ անելու փոխարեն նա հնարավոր էր համարում միայն մատնացույց անել դրանք։

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Կրաքար

thumb|250px|Պատը, որը կառուցվել է կրաքարից
**Կրաքար**, հիմնականում կալցիտից CaCO3 (հազվադեպ՝ արագոնիտից) կազմված նստվածքային ապար։

Ամենահաճախ հանդիպող խառնուրդներն են՝
* դոլոմիտը, 
*քվարցը, 
*կավային միներալները, 
*երկաթի 
* մանգանի օքսիդներն ու հիդրօքսիդները։ 
Մաքուր կրաքարի քիմիական կազմը մոտենում է կալցիտի տեսական կազմին՝ 56% CaO և 44% CO2։

## Դասակարգումն ըստ կառուցվածքի և ծագման
thumb|Կրաքարը Գորնոզավոդում
Կրաքարի անվանումը սովորաբար տրվում է կախված այն կազմող բաղադրամասերից կամ նրա կառուցվածքից (օրինակ, օլիտային, բյուրեղային)։ Ապարի 50% ից պակաս քանակությամբ բաղադրամասերի բնութագրման համար ավելացվում է համապատասխան ածական՝ ավազաքարային, դոլոմիտային, գլաուկոնիտային և այլն։

Մաքուր կրաքարը սպիտակ է կամ բաց մոխրագույն։ Կրաքարերը դասակարգվում են ըստ կառուցվածքի և ծագման։ Ըստ կառուցվածքի ստորաբաժանումը սովորաբար արտահայտում է նրանց ծագումը։

Տարբերում են՝ 
*բիոգեն, 
*քեմոգեն, 
*վերաբյուրեղացված, 
*բեկորային
* խառը ծագման կրաքարեր։
Մետամորֆիզմի դեպքում կրաքարը անցնում է մարմարի։ Կրաքար կա բոլոր հասակի նստվածքներում՝ քեմբրից մինչև անթրոպոգեն։

## Կիրառություն
Օգտագործվում է սև մետալուրգիայում, պորտլանդ-ցեմենտի պատրաստման համար, քիմիական արդյունաբերության մեջ։

## Հայաստանում
Տարածված է Հայաստանի Շիրակի, Արարատի մարզերում։ Օգտագործվում է սև մետաղաձուլության (որպես բովախառնուրդ), քիմիական արդյունաբերության և շինարարության մեջ։

## Պատկերասրահ

Image:OrdOutcropTN.JPG
Image:CarmelOoids.jpg
Image:Limestone_etched_section_KopeFm_new.jpg
Image:BrassfieldEncrinite042112.jpg
Image:大连国家地质公园12-龟背石.jpg
Gozo, limestone quarry - cutting the stone.JPG
Limestone Formation In Waitomo.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Taylor, P.D. and Wilson, M.A., 2003. Palaeoecology and evolution of marine hard substrate communities. Earth-Science Reviews 62։ 1–103.http://www3.wooster.edu/geology/Taylor%26Wilson2003.pdf 
* Folk RL, (1974) Petrology of Sedimentary Rocks, Hemphill Publishing, Austin, Texas
* Dunham, R.J., 1962, *Classification of carbonate rocks according to depositional textures*, in Ham W.E. (ed.), Classification of carbonate rocks։ Am. Assoc. Petroleum Geologists Mem. 1,p.&nbsp;108–121
* Robert S. Boynton-Chemistry and technology of lime and limestone- Wiley (1980) – 578 pages – ISBN 0471027715

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կատեգորիա:Քանդակագործական նյութեր
Սանտա Անա (Սալվադոր)

**Սանտա Անա** (), քաղաք Սալվադորի արևմտյան հատվածում, համանուն դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ 245 421 մարդ (2007 թվականի դրությամբ)։ Մեծությամբ Սալվադորի երկրորդ քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Սանտա Անան գտնվում է Պանամերիկյան մայրուղու վրա, Սանտա Անա հրաբխից 16 կմ հեռավորության վրա, ծովի մակարդակից 665 մ բարձրության վրա։ Սանտա Անայից 64 կմ դեպի արևմուտք գտնվում է Սալվադորի մայրաքաղաք՝ Սան Սալվադոր քաղաքը։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է իսպանացի գաղութարարների կողմից 1569 թվականին։ Քաղաքում մինչ օրս պահպանվել են գաղութային ճարտարապետության նմուշները՝ գոտիկական տաճարը և Էլ Կալվարիո եկեղեցին։ Սանտա Անայից 14 կմ դեպի արևմուտք գտնվում են հնդկական հնադարյան Թասուման քաղաքի ավերակները։

## Տնտեսություն
Սանտա Անա քաղաքը համարվում է սուրճի, շաքարի և բամբակի արտադրության և վաճառքի կենտրոն։ Այստեղ են գտնվում բամբակի, կաշվե կոշիկների, ծխախոտի, տեքստիլ, փայտամշակման, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ (այդ թվում նաև լուծվող սուրճի խոշոր գործարանը)։

Քաղաքի հարավում, Կոատեպեկե լճի մոտ գտնվում է ամառային բուժավայրը։

## Քույր-քաղաքներ
*  Լա Սեյբա, Հոնդուրաս
*  Սանտա Անա, ԱՄՆ
*  Լեոն, Նիկարագուա
*  Պիրասիկաբա, Բրազիլիա
*  Միրամար, Ֆլորիդա, ԱՄՆ
*  Գավլ, Շվեդիա
*  Նուևա Տրինիդադ, Սալվադոր
*  Նեժապա, Սալվադոր
*  Ակաջատլա, Սալվադոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1569 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սալվադորի քաղաքներ
ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորների ցանկ

Ստորև ներկայացված է ՀՀ գեներալ-մայորի զինվորական կոչում ունեցող անձանց ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում կոչումը շնորհվել է ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչում ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### Գեներալ-մայորի զինվորական կոչում ունեցող անձինք

## Կոչում ունեցող այլ անձինք
* Ստեփան Ռոբերտի ԳԱԼՍՏՅԱՆ (2007)
* Արմեն Էդուարդի ԲԱԲՈՒՐՅԱՆ (15.09.2006) - Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի կապի զորքերի պետ-կապի և ավտոմատացված կառավարման համակարգերի վարչության պետ։
* Վարդան Մարտունի ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ (15.09.2006)- Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի անձնակազմի հետ տարվող աշխատանքների վարչության պետ։
* Գրիգորի ՍԱՐԿԻՍՅԱՆ (15.09.2006)- Հայաստանի Հանրապետության պետական պահպանության ծառայության պետ։
* Արմեն Անդրանիկի ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ (15.09.2006)- Հայաստանի Հանրապետության սահմանապահ զորքերի հրամանատար։
* Վալերի Նարիմանի ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
* Գարեգին Աշոտի ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ (26.01.2004)
* Միքայել Գվիդոնի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ (16.08.2001) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության արտաքին հարաբերությունների և ռազմական համագործակցության վարչության պետ։ 
* Մարտին Նազարի ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ (16.08.2001) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության 4-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար։
* Լևոն Խաչիկի ԵՐԱՆՈՍՅԱՆ (16.08.2001) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության 1-ին բանակային կորպուսի հրամանատար։
* Վլադիմիր Սերգեյի ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ (16.08.2001) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության ռազմական ոստիկանության վարչության պետ։
* Արշալույս Զավենի ՓԱՅՏՅԱՆ (2001)
* Հայկազ Պապիկի ԲԱՂՄԱՆՅԱՆ (2000)
* Արթուր Ալեքսանդրի ԱՂԱԲԵԿՅԱՆ (2000) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տեղակալ։
* Ռոմիկ Ֆրունզի ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
* Ֆելիքս Խոստեղի ՑՈԼԱԿՅԱՆ
* Վրեժ Խաչատուրի ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆ
* Էնրիկո Ալեքսանդրի ԱՊՐԻԱՄՈՎ (1997) - Հայաստանի Հանրապետության Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ։
* Լեոնիդ Արմենակի ՄԱՐՏԻՐՈՍՈՎ (08.05.1996)։ Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, օպերատիվ վարչության պետ։ 
* Սեյրան Մուշեղի ՕՀԱՆՅԱՆ (1995)
* Միքայել Հարությունի ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ (19.09.1994)։ 
* Վաղարշակ Վառնազի ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ (19.09.1994) - Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր սպայակույտի պետի տեղակալ, Անկախ պետությունների համագործակցության միացյալ զինված ուժերի սպայակույտին կից Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի ներկայացուցիչ։ 
* Լևոն Վլադիմիրի ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ (30.08.1994) - Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության պետական վարչության սահմանապահ զորքերի հրամանատար։
* Էդուարդ Գրիգորի ՍԻՄՈՆՅԱՆՑ (24.02.1993) - Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության պետական վարչության պետ։ 
* Սերգեյ Սահակի ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ (20.07.1992) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տեղակալ։
* Արտուշ Հովհաննեսի ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ (29.05.1992) - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։
* Գուրգեն Խաչիկի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ - Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տեղակալ թիկունքի գծով-զինված ուժերի թիկունքի պետ։
* Գուրգեն Հարությունի ԴԱԼԻԲԱԼԹԱՅԱՆ
*Գրիգորի Ալբերտի Հայրապետով
*Թեմուր Նորիկի Շահնազարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԶՈՒ կոչումներ ունեցող անձանց ցանկ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորներ
Խարզանի գավառակ

**Խարզան**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։ Գտնվում էր Սասունի հարավարևելյան կողմում, Մոտկանի գավառակից հարավ։ Կենտրոնը Զոխ ավանն էր։

Լեոն Խարզանը նույնացնում է պատմական աղձնիքի Քեղ կամ Քաղ գավառին։ Ըստ Ն. Ադոնցի տարածքը համապատասխանում է Կուլլիմերի նահանգին։ Վ. Տոմաշենի ուսումնասիրությունների համաձայն Խարզան և Հազզո գավառակները միասին կազմել են հին Սասունը։

XIX դարի սկզբին Խարզանը պատկանում էր Դիարբեքիրի փաշայությանը և կրում էր **Հզու** կամ **Խզու** անվանումը։

Խարզանը հայտնի էր խաղողով և գինիով։

## Աշխարհագրություն
Գավառակի գետերից է Խարզան գետը, որը հոսում է հյուսիս-հարավ ուղղությամբ։ Գետը որոտում է լեռնային գետահովիտը։ Գավառը տեղ-տեղ անտառապատ է։

## Վարչական բաժանում
1882 թվականին, ըստ հայ մամուլի տվյալների, Խարզանն ուներ 111 գյուղ՝ 18 636 բնակիչ, որից 8 262 հայ, 7 599 քուրդ, 1 600 ասորի և 1 159 այլազգիներ։
1909 թվականին գավառակն ուներ 205 գյուղ։

Ըստ Վ. Քինեի 1891 թվականին Խարզանն ուներ 13 000 բնակիչ, որից 8800 մուսուլմաններ էին, 3600-ը՝ հայեր, այլք՝ 600։

Ադդոյի տվյալների համաձայն 1909 թվականին գավառակն ուներ 183 գյուղ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ալամլի

**Ալամլի**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում` Գելյանի լեռների հարավային կողմում։

XX դարասկզբին ուներ 12 տուն քուրդ բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրեատին

մինի|Կրեատինի լրացակեր
**Կրեատին** (, ՝ միս), N—մեթիլ-գուանիդինքացախաթթու, օրգանական նյութ։ Մոլային զանգվածը՝ 131, 44, հալման ջերմաստիճանը՝ 315&nbsp;°C։ Լուծվում է տաք ջրում, քիչ քանակությամբ նաև սպիրտում, չի լուծվում եթերում։ Հանքային թթուների ազդեցության տակ վեր է ածվում լակտամի՝ կրեատինինի։ Հիմնային միջավայրում կրեատինը քայքայվում է միզանյութի և մեթիլգլիցինի։ Կրեատինը բացահայտել է (1835 թվական) ֆրանսիացի գիտնական Մ. Շևրյոլը՝ կծկվող մկանների մզվածքում։ Պարունակվում է բոլոր ողնաշարավոր կենդանիների մկաններում, քիչ քանակությամբ՝ նաև նյարդային հյուսվածքներում, արյան մեջ, լյարդում, երիկամներում։ Օրգանիզմում կրեատինիի կենսասինթեզն իրականանում է գլիցին, արգինին և մեթիոնին ամինաթթուներից։

## Ծանոթագրություններ
2. Կրեատինի ազդեցությունն օրգանիզմի վրա

Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Կատեգորիա:Գուանիդիններ
Ալան (գյուղախումբ)

**Ալան**, գյուղախումբ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Շատախի գավառակում, որի կենտրոնը հանդիսանում էր Ալան գյուղը։

XIX դարավերջին ուներ 23 գյուղ՝ հայ և քուրդ բնակչությամբ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղախմբեր
Ալանա

**Ալանա**, գյուղ Թուրքիայում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր Տրապիզոն քաղաքից 11 կմ հարավ-արևմուտք։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Դեբետ և կրեդիտ

**Դեբետ և կրեդիտ**, հաշվապահական հաշիվ, այն երկու կողմից բաղկացած մի աղյուսակ է, որի մի կողմում գրանցվում է հաշվի գումարի ավելացումը, իսկ մյուս կողմում՝ հաշվի գումարի նվազեցումը։ Հաշվի ձախ կողմը կոչվում է Դեբիտ (դտ), իսկ աջ կողմը՝ Կրեդիտ (կտ)։

**Դեբետ**, ( - նա պարտք է), հաշվապահական հաշիվների ձախ կողմի անվանում։ Բոլոր տնտեսական գործառնությունները գրանցվում են մի հաշվի դեբետում, մյուսը՝ կրեդիտում։ Ակտիվ հաշիվներում դեբետը նշանակում է հաշվառվող գումարների ավելացում, պասիվում՝ նվազում։

**Կրեդիտ** ( - նա հավատում է), հաշվապահական հաշվի երկկողմանի աղյուսակի աջ կողմը։ Ակտիվային հաշվի կրեդիտը ցույց է տալիս տվյալ տեսակի հիմնական կամ շրջանառու միջոցների նվազումը, պասսիվային հաշվինը՝ աճը։ Օրինակ, արտադրության հաշվարկի կրետիդը արտացոլում է թողարկված արտադրանքի փաստացի ինքնարժեքը, իսկ իրացման համադրող հաշվի կրետիդը՝ իրացված արտադրանքի դիմաց ստացված հասույթը և վնասը։

Հայաստանի մուտքը շուկա նշանակալից չափով կապված է վարկային զարգացման և կայացման հետ։ Այդ իսկ պատճառով շուկայի ձևավորման պարտադիր պատճառներից մեկը համարվում է դրամաշրջանառության և վարկային համակարգի ընդհանուր վերակառուցումը։

## Գրականություն
* Falter, Manuel: *Die Praxis des Kreditgeschäfts*, 17. Auflage, Deutscher Sparkassenverlag, 2007, ISBN 3-09-301364-X
* Borchert, Manfred: *Geld und Kredit*, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, 2003, ISBN 3-486-27420-1

## Արտաքին հղումներ
* KWG (Kreditwesengesetz)
* Geschichte des Kreditwesens in Österreich

Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Կրեդիտորական պարտքեր

**Կրեդիտորական պարտքեր**, լայն առումով՝ ձեռնարկության պարտքերն են իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց՝ 
նրանց մատակարարած ապրանքանյութական արժեքների, կատարած աշխատանքների կամ ծառայությունների դիմաց, հասարակական արդյունքի բաշխման գծով պարտավորությունները, ինչպես նաև՝ բանկային վարկերն ու փոխատվությունները։ Նեղ առումով՝ ձեռնարկության պարտքերն են մատակարարներին և գյուղատնտեսական արտադրանք հանձնողներին, ֆինանսական մարմիններին, պատվիրատուներին և այլ կազմակերպություններին ու անձանց։

Կազմակերպությունների կողմից իրականացված գործառնություններում մեծ կշիռ ունեն գնումները (օրինակ՝ հումքի, ծառայությունների, ապրանքների գնումները), որոնց գծով պարտավորությունները հաշվառվում են հաշվային պլանի 5-րդ դասում՝ 521 «Կրեդիտորական պարտքեր գնումների գծով» առաջին կարգի հաշվում։

Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կրեզոլներ

**Կրեզոլներ**, մեթիլօքսիբենզոլներ, մեթիլֆենոլներ, CH3C6H4OH, օրգանական միացություններ։ Բնորոշ անդուր հոտով հեղուկներ են։ Հայտնի է կրեզոլների երեք (մետա-, օրթո-, պարտ-) իզոմեր։ Սահմանափակ են լուծվում ջրում, լավ՝ օրգանական լուծիչներում։ Թույլ թթուներ են, ալկալիների հետ առաջացնում են կրեզոլատներ։ Արդյունաբերության մեջ անջատում են քարածխի, գորշ ածխի և բնափայտի խեժերից, ինչպես նաև սինթեզում տոլուոլից։ Օրթոկրեզոլներ անջատում են իզոմերների խառնուրդից բազմաթորմամբ, իսկ մետակրեզոլներ և պարտկրեզոլներ՝ քիմիական եղանակներով։ Կիրառում են ներկանյութերի, բժշկական պատրաստուկների, պայթուցիկ և հոտավետ նյութերի արտադրության մեջ և այլուր։ 

Կատեգորիա:Ֆենոլներ
Ալֆրեդ Կրեմեր

**Ալֆրեդ ֆոն Կրեմեր** (, ), ավստրիացի արևելագետ։ Եղել է Ավստրիայի հյուպատոսը Կահիրեում և Բեյրութում։ Զբաղվել է իսլամական, հատկապես արաբական խալիֆայության տնտեսական, հասարակական և մշակութային կյանքի զարգացման պատմությամբ։ Առանձնապես արժեքավոր է «Արևելքի մշակութային պատմությունը խալիֆաների օրոք» երկը (հ. 1-2, 1875-1877 թվականներ), որում կարևոր նյութեր կան նաև VII—IX դարերի Հայաստանի, հայ ժողովրդի պատմության ու մշակույթի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ