Ավստրալիա-Միացյալ Թագավորություն ազատ առևտրի համաձայնագիր

**Ավստրալիա-Միացյալ Թագավորություն ազատ առևտրի համաձայնագիր (AUKFTA)** (), համաձայնագիր, որը ստորագրվել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Համաձայնագրի ընդհանուր դրույթները համաձայնեցվել են վել է ամիս առաջ՝ գրեթե մեկ տարի տևած բանակցություններից հետո։ Սա Մեծ Բրիտանիայի կողմից Եվրամիությունից դուրս գալուց հետո ստորագրված առաջին առևտրային համաձայնագիրն է եղել, որը բանակցվել է բոլորովին նոր ձևով։

## Նախապատմություն
2016 թվականին Միացյալ Թագավորությունը քվեարկել է Եվրամիությունից դուրս գալու օգտին՝ Brexit անունով հայտնի որոշմամբ, Միացյալ Թագավորության Եվրոպական Միության անդամակցության հանրաքվեի ժամանակ, որի արդյունքում ձայների 51.9 տոկոսը կողմ է եղել, իսկ 48.1 տոկոսը՝ դեմ։ Հետագայում Միացյալ Թագավորությունը դուրս է եկել Եվրոպական Միությունից 2020 թվականի հունվարի 31-ին։

YouGov-ի կողմից 2016 թվականի սեպտեմբերի 7-8-ը անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ Ավստրալիան այն երկիրն է, որի հետ ԵՄ-ից դուրս գալու կողմնակիցները ամենաշատն են ցանկանում ազատ առևտրի համաձայնագիր կնքել, ընդ որում՝ հարցվածների 47 տոկոսը այն համարել է առաջնահերթություն ունեցող երկիր։

2020 թվականին երկրների միջև առևտուրը գնահատվել է 13.9 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ։ Ավստրալիային բաժին է ընկնում Մեծ Բրիտանիայի արտահանման 0.4 տոկոսը և ներմուծման 1.3 տոկոսը։

## Բանակցություններ
Միացյալ Թագավորությունը և Ավստրալիան ազատ առևտրի համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները սկսել են 2020 թվականի հունիսի 17-ին։ Համաձայնագրի ընդհանուր դրույթները համաձայնեցվել են 2021 թվականի հունիսի 14-ին՝ գրեթե մեկ տարի տևած բանակցություններից հետո։

2020 թվականի հունիսի 15-ին Ավստրալիայի կառավարությունը հրապարակել է իր բանակցային դիրքորոշումը։ Երկու օր անց՝ 2020 թվականի հունիսի 17-ին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը նույնպես հրապարակել է իր բանակցային նպատակները՝ ուրվագծելով, թե ինչի է ցանկանում հասնել ազատ առևտրի համաձայնագրում։
ձախից|մինի|Բրիտանացի ֆերմերները վախենում են ավստրալիական մրցակցության ազդեցությունից իրենց տավարի և գառան շուկաներում
Միացյալ Թագավորության ֆերմերները մտահոգություն են հայտնել, որ գները կիջնեն ավելի էժան ավստրալիական ներմուծման պատճառով։ Ավստրալիայում տավարի մսի արտադրությունը տարեկան կազմում է մոտ 2,3 տրիլիոն տոննա տավարի միս, համեմատած Միացյալ Թագավորության 900 հազար տոննայի հետ։ Ավստրալիայում ոչխարի մսի արտադրությունը կազմում է մոտ 700 հազար տոննա՝ Մեծ Բրիտանիայի 2-ը։ Բրիտանական կառավարությունը ձգտել է 15 տարվա սահմանափակում սահմանել առանց մաքսատուրքի ներմուծման վրա՝ այս մտահոգությունները լուծելու համար։ Opinium Research-ի կողմից անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ բրիտանացիների 61 տոկոսը նոր առևտրային համաձայնագրերի ստորագրումից առաջ առաջնահերթություն է տվել բրիտանացի ֆերմերների պաշտպանությանը, իսկ 20 տոկոսը՝ նոր առևտրային համաձայնագրերի ստորագրմանը։

Բանակցությունների մեկնարկից մեկ տարի անց համաձայնությունը ձեռք բերվել է Բորիս Ջոնսոնի և Սքոթ Մորիսոնի միջև ընթրիքի ժամանակ։ Հաջորդ օրը բրիտանական կառավարությունը հայտարարել է, որ սկզբունքային համաձայնության են հասել։

## Համաձայնագիր
Ավստրալիան ապահովել է Մեծ Բրիտանիայի շուկա իր տավարի և գառան մսի արտահանման համար մաքսատուրքից ազատ մուտքի յոթապատիկ ավելացում, որը փուլ առ փուլ կներդրվի տասը տարի անց։ Դրա դիմաց, 35 տարեկանից փոքր բրիտանացի քաղաքացիները կարող են աշխատանքային արձակուրդային վիզաներ ստանալ երեք տարով՝ նախկին երկուսի փոխարեն և ավստրալիացի գործատուները պարտավոր չեն ցույց տալ նրանց վարձելու համար տնտեսական անհրաժեշտություն։ Դիտորդները համաձայնագիրը ընկալեցին որպես նշան այն բանի, որ բրիտանական կառավարությունը, խոշոր գյուղատնտեսական ոլորտներ ունեցող երկրների հետ ապագա առևտրային համաձայնագրերի շուրջ բանակցություններում, նախապատվությունը կտա սպառողների շահերին՝ ֆերմերների շահերից վեր։

2022 թվականի կեսերին, երբ երկու կառավարություններն էլ աշխատում էին վերջնական վավերացման ուղղությամբ, համաձայնագիրը սկսել է արժանանալ բրիտանական կողմի խիստ քննադատությանը։ Ազգային ֆերմերների միությունը մտահոգություն է հայտնել ավստրալիացի արտահանողների կողմից բրիտանական շուկան ողողելու և գները իջեցնելու հնարավորության, ինչպես նաև սննդամթերքի, ինչպիսին է կորնուոլյան թանձրացած կրեմը, աշխարհագրական ցուցանիշների որևէ պաշտպանության բացակայության վերաբերյալ։ Սննդի անվտանգության խմբերը, ինչպիսին է «Թունաքիմիկատների դեմ պայքարի ցանցը»՝ մտահոգված են եղել, որ համաձայնագրում չկան դրույթներ, որոնք պահանջում են, որ ավստրալիական արտադրանքը համապատասխանի բրիտանական ավելի խիստ չափանիշներին։ Նոյեմբերին, երբ մոտեցել է Ավստրալիայի խորհրդարանի վավերացման քվեարկությունը, Brexit-ի կողմնակից Ջորջ Յուսթիսը, որը մինչև սեպտեմբեր եղել էր շրջակա միջավայրի, սննդի և գյուղական հարցերի նախարարի կաբինետում և բանակցել էր համաձայնագրի որոշ մասերի շուրջ, Համայնքների պալատում կրկին արտահայտել է այս մտահոգությունները, երբ նա դատապարտել է համաձայնագիրը, որի վերաբերյալ բրիտանական խորհրդարանը քվեարկելու հնարավորություն չուներ, որպես միակողմանի՝ մեղադրելով միջազգային առևտրի նախկին պետքարտուղար Լիզ Թրասին այն բանի համար, որ նա արագ համաձայնության է հասել այն ժամանակվա վարչապետ Բորիս Ջոնսոնի կառավարությունը լավ տեսք ունենալու համար։ Նա նաև կոչ է արել փոխարինել Մեծ Բրիտանիայի հետ բանակցությունների ղեկավար Քրոուֆորդ Ֆալկոներին։

Համաձայնագրի բրիտանացի պաշտպանները ի պատասխան նշել են, որ Յուսթիսն ունեցել է իր հնարավորությունը խոչընդոտելու համաձայնագիրը, երբ կառավարությունում է եղել և չի արել դա։ Նրանք նաև նշել են, որ քիչ հավանական է, որ Ավստրալիան լիովին կօգտագործի նոր քվոտաները, քանի որ այն նույնիսկ չի համապատասխանում ներկայիս քվոտաներին և ավելի շահավետ է համարում վաճառել Ասիայում իրեն ավելի մոտ գտնվող խոշոր շուկաներին՝ Մեծ Բրիտանիա առաքման համար անհրաժեշտ ժամանակի և հեռավորության պատճառով։ Բրիտանական կառավարությունը նաև պնդում էր, որ պահպանել է սննդի անվտանգության չափանիշները, իսկ Ավստրալիան համաձայնել է բոլոր սննդամթերքի համար իր բարձր սանիտարական և բուսասանիտարական (SPS) կանոնակարգերին։

## Դրույթներ
Համաձայնագրի սկզբունքային պայմանների համաձայն՝ Ավստրալիան կմեղմացնի 35 տարեկանից փոքր բրիտանացիների համար աշխատանքային արձակուրդային վիզաների վերաբերյալ որոշակի կանոններ։

### Ազատ առևտրի համաձայնագրում և վիճարկման կետերում ընդգրկված ոլորտները
* Ապրանքների առևտուր
* Սանիտարական և բուսասանիտարական միջոցառումներ (ՍԲՄ)
* Մաքսային և առևտրային հեշտացում
* Ծագման կանոններ
* Առևտրի տեխնիկական խոչընդոտներ (TBT)
* Լավ կարգավորող պրակտիկա
* Թափանցիկություն, հրապարակում և վարչական միջոցառումներ
* Ծառայությունների առևտուր, ներառյալ հեռահաղորդակցության և ֆինանսական ծառայությունները
* Շարժունակություն
* Ապրանքների և ծառայությունների թվային առևտուր և սահմանային տվյալների հոսքեր
* Ներդրում
* Մտավոր սեփականություն
* Դեղագործական և բժշկական սարքավորումների ընթացակարգային արդարություն
* Պետական սեփականության և վերահսկողության տակ գտնվող ձեռնարկություններ (ՊԸ)
* Սուբսիդիաներ
* Մրցակցային քաղաքականություն
* Աշխատանք
* Միջավայր
* Կոռուպցիայի դեմ պայքար
* Առևտրային միջոցներ
* Բնակավայր
* Ընդհանուր դրույթներ

## Նշանակություն
2021 թվականի հունիսի 15-ին Մեծ Բրիտանիայի միջազգային առևտրի պետքարտուղար և Առևտրի խորհրդի նախագահ Լիզ Թրասը հայտարարել է, որ համաձայնագիրը «հարթել է ճանապարհը» Միացյալ Թագավորության համար՝ դառնալու Տրանսխաղաղօվկիանոսյան գործընկերության համապարփակ և առաջադեմ համաձայնագրի (CPTPP) անդամ։ Միացյալ Թագավորությունը պաշտոնապես դիմել է CPTPPP-ին միանալու համար 2021 թվականի փետրվարին և անդամակցության բանակցությունները սկսել է 2021 թվականի հունիսի 2-ին։

Բրիտանական կառավարության գնահատականները ենթադրում են, որ համաձայնագիրը 15 տարվա ընթացքում կբարձրացնի բրիտանական տնտեսությունը 500 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով, ինչը համարժեք է ՀՆԱ-ի 0.02 տոկոս աճի։

Ավստրալիայի ֆերմերների ազգային ֆեդերացիան ողջունել է գործարքը՝ որպես Միացյալ Թագավորություն ավստրալական գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանման ծավալների ավելացման հնարավորություն։

2022 թվականի մայիսի 11-ին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը ներկայացրել է առևտրային օրինագիծ՝ վավերացնելու և ուժի մեջ մտցնելու Մեծ Բրիտանիա-Ավստրալիա և Մեծ Բրիտանիա-Նոր Զելանդիա ազատ առևտրի համաձայնագրերը (ԱԱՀ), որոնք ստորագրվել էին համապատասխանաբար դեկտեմբերին և փետրվարին։

Ավստրալիայի կառավարությունը հաստատել է, որ «վստահ է», որ Մեծ Բրիտանիայի և Ավստրալիայի միջև ազատ առևտրի համաձայնագիրը պատրաստ կլինի ուժի մեջ մտնելու մինչև տարեվերջ և հազարավոր երիտասարդներ կկարողանան աշխատանքային վիզա ստանալ։ Երկու երկրների միջև երկարատև բանակցային գործընթացը վերջապես ավարտվել է 2021 թվականի վերջին, երբ այն ժամանակվա Ջոնսոնի և Մորիսոնի կառավարությունները ստորագրել են կարևորագույն համաձայնագիրը։

2022 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ավստրալիայի կառավարության պայմանագրերի հարցերով համատեղ մշտական կոմիտեն (JSCOT) ներկայացրել է Ավստրալիա-Միացյալ Թագավորության ազատ առևտրի համաձայնագրի (A-UKFTA) վերաբերյալ իր զեկույցը։ Հանձնաժողովը երկու առաջարկություն է արել։

Կոմիտեն խորհուրդ է տվել Ավստրալիայի կառավարությանը իրականացնել 193-րդ զեկույցի՝ Ավստրալիայում առևտրային համաձայնագրերի և պայմանագրերի կնքման գործընթացի ամրապնդման առաջարկությունները, մասնավորապես՝ բանակցային գործընթացի ընթացքում ավելի մեծ խորհրդակցությունների և թափանցիկության, ինչպես նաև առևտրային համաձայնագրերի անկախ մոդելավորման և վերլուծության ապահովման վերաբերյալ։ Կոմիտեն աջակցում է Ավստրալիայի և Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության միջև ազատ առևտրի համաձայնագրին և խորհուրդ է տալիս ձեռնարկել պարտադիր պայմանագրային գործողություններ։ Հետագայում, 2022 թվականի նոյեմբերի 22-ին, պայմանագիրն ընդունվել է խորհրդարանի երկու պալատների կողմից։

Մեծ Բրիտանիայի ազատ առևտրի համաձայնագիրը ուժի մեջ է մտել այն բանից հետո, երբ Ավստրալիան և Մեծ Բրիտանիան գրավոր հաստատել են միմյանց հետ, որ կատարել են իրենց համապատասխան ներպետական պահանջները։

Հատկանշական է, որ Մեծ Բրիտանիայի և Ավստրալիայի միջև ազատ առևտրի համաձայնագիրը նաև ամրապնդում է Ավստրալիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև մարդկային կապերը։ Ավստրալիացի մասնագետներն այժմ նույն հասանելիությունն ունեն Մեծ Բրիտանիայի աշխատաշուկա, ինչ Եվրամիության քաղաքացիները, բացառությամբ Իռլանդիայի Հանրապետության։ 2024 թվականի հունվարի 31-ից մինչև 35 տարեկան ավստրալացիները (30 տարեկանից բարձր) կարող են դիմել Մեծ Բրիտանիայում աշխատանքային արձակուրդի համար և մնալ առավելագույնը երեք տարի՝ երկու տարվա փոխարեն։

## Արձագանքը Ավստրալիայում
Լոուի ինստիտուտը անմնացորդ գովեստի խոսքեր էր ասում համաձայնագրի վերաբերյալ։ «Դժվար է գերագնահատել ավստրալական բանակցային թիմի այս նվաճումը», - գրել է Դմիտրի Գրոզուբինսկին՝ ընկերության բլոգի մեկնաբանը։ Թեև առևտրային համաձայնագրերի մասին հայտարարող մամուլի հաղորդագրությունների էքստատիկ լեզուն հաճախ թաքցնում էր իրական նվաճումների բացակայությունը, «[այս] անգամ՝ ոչ։ Այս համաձայնագիրը անում է այն, ինչ ասվում է թղթի վրա»։

«Հատկանշական է, որ պարզ չէ, թե Մեծ Բրիտանիայի բանակցողներին ինչ է հաջողվել ստանալ փոխադարձ զիջումներից», - շարունակել է Գրոզուբինսկին՝ նախանշելով այն թեման, որը հետագայում կհնչեր գործարքի բրիտանական քննադատության մեջ։ «Իհարկե, Ավստրալիան համաձայնել է վերացնել իր սեփական մաքսատուրքերը, բայց դա որոշ չափով նման է ցամաքով շրջապատված Շվեյցարիայի առաջարկին վերացնել իր նավատորմը։ Ի տարբերություն Մեծ Բրիտանիայի, որն ունի գյուղատնտեսության շուրջ որոշ հզոր մաքսատուրքային պատնեշներ Ավստրալիայի մաքսատուրքերը աներևակայելի ցածր են և դրանց վերացումը, հավանաբար, չի փոխի որևէ մեկի առևտրային հաշվարկը»:

## Քննադատություն Մեծ Բրիտանիայում
2022 թվականին, երբ բրիտանական կառավարությունը քայլեր էր ձեռնարկում գործարքի իրականացման ուղղությամբ, գյուղատնտեսական շահերի ներկայացուցիչները քննադատում էին այն։ Տարվա սկզբին Թունաքիմիկատների դեմ պայքարի ցանցի (PAN) Մեծ Բրիտանիայի մասնաճյուղը հրապարակել է «Թունավոր առևտուր» զեկույցը, որում մտահոգություն էր հայտնվում այն մասին, որ համաձայնագիրը կարող է թուլացնել թունաքիմիկատների օգտագործման վերաբերյալ բրիտանական սահմանափակումները՝ թույլատրելով ավստրալական ավելի մեղմ չափանիշներով աճեցված մշակաբույսերի ներմուծումը. օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիան թույլ է տալիս ֆերմերներին օգտագործել ընդամենը չորս օրգանոֆոսֆատ՝ Ավստրալիայում թույլատրված երեսուներեքի դիմաց։ Այն վախենում էր, որ սա կարող է նախադեպ ստեղծել Մեծ Բրիտանիայի համար՝ նմանատիպ զիջումներ կատարելու համար առևտրային համաձայնագրեր կնքելիս այլ խոշոր երկրների հետ, որոնք մեծ քանակությամբ արտադրանք են արտահանում, ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգները, Հնդկաստանը և Բրազիլիան:
աջից|մինի|Կորնուոլյան թանձրացած կրեմ
Լորդերի պալատի միջազգային համաձայնագրերի հանձնաժողովի կողմից առաջարկվող գործարքի վերաբերյալ հունիսյան զեկույցում այն ընդհանուր առմամբ ընդունվել է, սակայն մտահոգություն է հայտնվել, որ կառավարության կողմից այն կնքելու շտապողականությունը կարող էր տեղի ունենալ իր ունեցած բանակցային լծակների հաշվին։ Կոմիտեն նշել է, որ համաձայնագիրը որևէ պաշտպանություն չի տրամադրում աշխարհագրորեն նշված բրիտանական որոշակի սննդամթերքի, ինչպիսիք են կորնվալյան թանձր կրեմը և շոտլանդական վիսկին, թույլ տալով ցանկացած ավստրալացի արտադրողի օգտագործել դրանք Մեծ Բրիտանիա արտահանվող սննդամթերքի համար։ Այն նաև մտահոգություն հայտնել է թունաքիմիկատների խնդրի և այլ բնապահպանական մտահոգությունների, ինչպիսիք են անտառահատված հողերում աճեցված սնունդը, վերաբերյալ և քննադատել է կառավարությանը ապակենտրոնացված խորհրդարանների հետ անբավարար խորհրդակցությունների համար։ «Կառավարությունը պետք է լուրջ վերաբերվի Մեծ Բրիտանիայի շահագրգիռ կողմերից հիասթափությանը», այս մասին գրվել է հաղորդագրության մեջ։ «Կարեկցանքը համաշխարհային գյուղատնտեսությունում»՝ կենդանիների նկատմամբ դաժանության կանխարգելման թագավորական ընկերության հետ համատեղ և մի քանի այլ կազմակերպություններ նույնպես հրապարակեցին զեկույց, որում մտահոգություն էին հայտնում կառավարության կողմից կենդանիների բարեկեցության չափանիշների, ինչպես նաև սննդի անվտանգության հարցում զիջումների գնալու վերաբերյալ։

Հաջորդ ամիս քննադատությանը միացավ Համայնքների պալատի միջազգային առևտրի կոմիտեն՝ միջկուսակցական խումբը։ Շոտլանդիայի ազգային կուսակցության նախագահ, պատգամավոր Անգուս ՄաքՆիլը ոչ միայն կրկնել է PAN-ի և Լորդերի հանձնաժողովի կողմից արտահայտված մտահոգությունները, այլև ասել է, որ պայմանագիրը նվազագույն տնտեսական շահույթ կբերի այդ զիջումների դիմաց։ Քանի որ սեփական հաշվարկներով դա կբարձրացնի Մեծ Բրիտանիայի ՀՆԱ-ն 0.08 տոկոսով, «կառավարությունը պետք է հաշտվի հանրության հետ՝ այս առևտրային գործարքը չի ունենա այն փոխակերպող ազդեցությունները, որոնք նախարարները կցանկանային պնդել»։ Հանձնաժողովը թույլատրել է, որ սպառողները կարող են օգտվել դրանից, բայց միայն շատ փոքր ձևերով, ինչպիսիք են ավստրալիական գինու գների մի փոքր ցածրացումը։

Մասնավորապես, զեկույցում մեջբերվել է Ազգային ֆերմերների միությունը (NFU)՝ բրիտանական և ավստրալական գյուղատնտեսության միջև մրցակցային անհավասարակշռության վերաբերյալ։ Ըստ NFU-ի «Բրիտանացի ֆերմերներին խնդրվում է դեմ առ դեմ մրցակցել աշխարհի ամենաարդյունավետ սննդամթերք արտադրողներից մի քանիսի հետ»։ «Սակայն քիչ ապացույցներ կան, որ կառավարությունն ունի մեր ֆերմերներին մրցակցելու հնարավորություն ընձեռող պայմաններ ստեղծելու տեսլական... մենք իսկապես կարծում ենք, որ գործարքները պետք է հավասարակշռված լինեն փոխադարձ օգուտ առաջարկելու առումով»։ Ազգային միությունը (NFU) նաև ակտիվորեն լոբբինգ է արել, սակայն ապարդյուն, որպեսզի համաձայնագրում տավարի և գառան մսի քվոտաները հիմնված լինեն դիակի քաշի համարժեքի վրա։
ձախից|մինի|Ջորջ Յուսթիսը՝ 2019 թվականին
Նոյեմբերին Ջորջ Յուսթիսը, որը մինչև երկու ամիս առաջ եղել է շրջակա միջավայրի, սննդի և գյուղական հարցերի պետքարտուղար և, հետևաբար, ներգրավված է եղել բանակցություններում, խորհրդարանում բարձրաձայն քննադատել է պայմանագիրը՝ անվանելով այն «իրականում Մեծ Բրիտանիայի համար ոչ այնքան լավ գործարք»։ Նա մեղադրել է Թրասին

, որը իրեն ազատել է պաշտոնից վարչապետի պաշտոնում կարճատև պաշտոնավարման սկզբում և բանակցությունների ժամանակ զբաղեցրել է միջազգային առևտրի պետքարտուղարի պաշտոնը, բրիտանացի բանակցողներին «հետ մղելու» համար՝ պնդելով, որ համաձայնագիրը պետք է կնքվի մինչև 2021 թվականի G7 գագաթնաժողովի ավարտը Քորնուոլում, որտեղ հյուր է եղել նաև Ավստրալիայի վարչապետ Սքոթ Մորիսոնը և երկուսն էլ կարողացել են հայտարարել համաձայնագրի մասին վերջին գիշերվա ընթրիքից հետո։ Նա գովաբանել է գործարքի որոշ ասպեկտներ, որոնց շուրջ իր գերատեսչությունը եղել է հիմնական բանակցողը, ինչպիսիք են գյուղատնտեսական մաքսատուրքերի նվազեցման փուլային ներդրումը 10-15 տարվա ընթացքում և բրիտանական ինքնիշխանության ճանաչումը SPS ստանդարտներում, բայց «ընդհանուր առմամբ, ճշմարտությունն այն է, որ Մեծ Բրիտանիան չափազանց շատ բան տվեց՝ փոխարենը չափազանց քիչ բան ստանալու դիմաց»։

Յուսթիսը հատկապես քննադատաբար է մոտեցել մեկ այլ ներգրավված անձի՝ Միջազգային առևտրի դեպարտամենտի (DIT) Նոր Զելանդիայում ծնված ժամանակավոր մշտական քարտուղար Քրոուֆորդ Ֆալկոներին՝ «Նրա մոտեցումը միշտ եղել է ներքնայնացնել Ավստրալիայի պահանջները, հաճախ, երբ դրանք հակասում էին Մեծ Բրիտանիայի շահերին, նրա խորհուրդն էր անփոփոխ կերպով նահանջել և նոր զիջումներ անել և միևնույն ժամանակ նա դժգոհում էր այն մարդկանցից, ովքեր տեխնիկական հարցերն իրենից ավելի լավ էին հասկանում»։ Յուսթիսն ասաց, որ Ֆալկոներին պետք է փոխարինել «մեկով, որը բրիտանական շահերն ավելի լավ է հասկանում, քան ես կարծում եմ, որ նա կարողացել է»։

Այլ դիտորդներ միացան Յուսթիսին մեկ այլ քննադատության մեջ՝ կառավարության կողմից խորհրդարանին պայմանագիրը քննարկելու թույլտվություն տալու խոստումը չկատարելու համար։ Նրանք դա հակադրել են Ավստրալիայի կողմից պայմանագրի վերջնական ընդունման հետ նոյեմբերի վերջին՝ խորհրդարանի երկու պալատներում լիարժեք քննարկումից հետո։ Սակայն, չնայած Թրասը և նրա նախորդը՝ Բորիս Ջոնսոնը, իրենց կողմից նույնը խոստացել էին՝ Թրասի իրավահաջորդ Ռիշի Սունակը, որը Թրասի դեմ քարոզարշավ է ծավալել Պահպանողական կուսակցության ղեկավարության համար՝ մասամբ քննադատելով համաձայնագիրը, չնայած նա բացառում էր դրա վերանայումը, երբեք համաձայնագիրը քվեարկության չի դրել։ «Մեր ժողովրդավարությունն այլևս երբեք չպետք է շրջանցվի» տողը թվիթերում գրել է NFU-ի նախագահ Մինեթ Բաթերսը՝ ի պատասխան Ավստրալիայի վարչապետ Էնթոնի Ալբանեզեի կողմից իր և Սունակի ձեռքսեղմման լուսանկարի հրապարակմանը՝ հայտարարելով, որ Սունակի խորհրդարանն ընդունում է համաձայնագիրը։ «Յուրաքանչյուր ազատ առևտրի համաձայնագիր պետք է մանրակրկիտ ուսումնասիրվի խորհրդարանի կողմից»։

Գյուղատնտեսության և առևտրի հանձնաժողովի (ATC) տնտեսագետ Քեթրին Մաքբրայդը իր քննադատության մեջ հակառակ դիրքորոշումն է ընդունել՝ պնդելով, որ գործարքը *չափազանց* պաշտպանողական էր բրիտանացի ֆերմերների նկատմամբ, քանի որ այն փուլ առ փուլ ներառում էր սակագնային կրճատումներ։ *[[Դեյլի էքսպրես|«Դեյլի Էքսպրես»]]*-ում նա գրել է՝ «Դառը ճշմարտությունն այն էր, որ Մեծ Բրիտանիան վաղուց անցել էր այն կետը, երբ իր ֆերմերները կարող էին բավարար սնունդ աճեցնել ամբողջ բնակչությանը կերակրելու համար և անհրաժեշտ էր բազմաթիվ գյուղատնտեսական ապրանքների, մասնավորապես՝ տավարի և գառան մսի ներմուծում»։ ՄաքԲրայդի խոսքով՝ կաթնամթերք արտադրող ֆերմերները չպետք է վել է տարի սպասեն Ավստրալիայի շուկա անմաքս մուտք գործելու համար, որպեսզի իրենց անասնապահ և գառ բուծող գործընկերները կարողանան մեկուսացված լինել համապատասխան մրցակցությունից տասնհինգ տարի։ Նրա խոսքերով՝ «Վատ բիզնես մոդելը (Մեծ Բրիտանիայի արածեցումը) պաշտպանելը՝ ի վնաս լավ բիզնեսի (Մեծ Բրիտանիայի կաթնամթերքի գյուղատնտեսություն) տնտեսական խելագարություն է»։ «Բայց այսպես է սովորաբար դրսևորվում պրոտեկցիոնիզմը»։

### Պատասխան
Այս քննադատություններին ի պատասխան՝ կառավարության խոսնակները կրկին հայտարարեցին, որ համաձայնագիրը կնպաստի բրիտանական տնտեսությանը, որ այն չի խախտի սննդի անվտանգության չափանիշները և որ ԱԹԿ-ն եզրակացրել է, որ դա այդպես չէ։ Աշխարհագրական նշումների հարցի վերաբերյալ նրանք նշել են, որ Ավստրալիան նման պաշտպանություն չունի գյուղատնտեսական արտադրանքի, սննդամթերքի կամ ոգելից խմիչքների համար։ «Եթե նրանք ներդնեն նման ծրագիր, մենք համաձայնել ենք վերանայել մեր համաձայնագիրը Ավստրալիայի հետ՝ Մեծ Բրիտանիայի լավագույն արտադրանքի պաշտպանությունն ապահովելու համար»։ «Սա ամենաուժեղ պարտավորությունն է, որը Ավստրալիան ստանձնել է իր առևտրային համաձայնագրերում ԱԳ սխեմա ստեղծելու ուղղությամբ»։

Յուսթիսի դիտողությունները ավելի կտրուկ արձագանք առաջացրին։ DIT-ի աղբյուրը *[[The Guardian|The Guardian-ին]]* հիշեցրել է, որ Յուսթիսը եղել է կաբինետում, երբ գործարքը հաստատվել է այնտեղ։ «Եթե գործարքն այնքան վատ լիներ, որքան նա պնդում է, նա երբեք չէր հաստատի այն»։ Մյուսները կարծում էին, որ Յուսթիսի կողմից չափազանցություն էր Ֆալկոներին այդքան կոշտ քննադատելը մինչև նրա աշխատանքից ազատման կոչ անելը, քանի որ որպես պետական ծառայող՝ Ֆալկոները, ըստ ավանդույթի, չի կարող արձագանքել։ Կառավարության խորհրդատուներից մեկը գրել է, որ «Հուսով եմ, որ [Յուսթիսը] կգտնի իր ճանապարհը՝ ներողություն խնդրելու դրա համար, քանի որ դա լիովին անարդար էր» մինչդեռ Թրասի նախկին խորհրդական Բեն Ռամանասաուկասը նախկին DEFRA քարտուղարի դիտողությունները անվանել է «չարամիտ և սխալ»։

Սակայն մինչ Ռամանասաուկասը համաձայն է եղեկ Յուսթիսի և այլ քննադատների հետ, որ գործարքի համար վերջնաժամկետ սահմանելը վատ գաղափար է՝ նա համաձայն չի եղել նրանց առարկությունների այլ տարրերի հետ։ Նա ասել է՝ «Նրանք դա ընկալում են որպես զրոյական գումարով խաղ» և «Նրանք ներմուծումը համարում են վատ բան»։ Ի հակադրություն նա պնդել է, որ դրանք «հիանալի էին ակնհայտ պատճառներով՝ սպառողների և այլ բիզնեսների համար ավելի ցածր գներ, ավելի մեծ մրցակցություն, ծաղկող նորարարություն»։

Մյուսները նշեցին, որ կարևոր է գործարքը դիտարկել իր ամբողջական համատեքստում։ «Հաշվի առնելով գյուղատնտեսական արտահանման կարևորությունը ինչպես Ավստրալիա, այնպես էլ Նոր Զելանդիա,- ասել է բրիտանացի նախկին առևտրային բանակցողներից մեկը,- դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես կկնքվեին այդ գործարքները, եթե Մեծ Բրիտանիան չձեռնարկեր շուկա մուտք գործելու պարտավորություններ այդ ոլորտներում»։ Մեծ Բրիտանիան նաև կարիք կունենար երկու երկրների աջակցությանը՝ Տրանսխաղաղօվկիանոսյան գործընկերության համապարփակ և առաջադեմ համաձայնագրին միանալու իր դիմումի համար, քանի որ նրանք արդեն իսկ լիիրավ անդամներ են։ Sky News-ի տնտեսագիտության և տվյալների խմբագիր Էդ Քոնվեյը նշել է, որ գործարքի կնքման ժամանակ երկու երկրների միջև եղած հեռավորությունն ավելի շատ խոչընդոտ էր առևտրի համար, քան որևէ սակագին կամ սահմանափակում, հատկապես այն պատճառով, որ Ավստրալիան ուներ ավելի մեծ շուկաներ, որտեղ կարող էր վաճառել շատ ավելի մոտ։ Նույնիսկ ներկայումս, ասաց նա, Ավստրալիայի տավարի և գառան մսի արտահանումը Մեծ Բրիտանիա ոչ մի կերպ չի մոտեցել ԵՄ դարաշրջանում սահմանված քվոտաներին։ Նա դեռևս զգուշացնում էր, որ քվոտաների յոթապատիկ աճը տեղի կունենա շատ ավելի կտրուկ, քան կառավարությունը ներկայացրել էր։

Ավելին, նշել է Քոնվեյը, մինչև Մեծ Բրիտանիայի ԵՄ անդամակցությունը Ավստրալիան շատ ավելի մեծ առևտրային գործընկեր է եղել։ 1950-ականների կեսերին բրիտանական բոլոր արտահանման մոտ 12.5 տոկոսը գնում էր Ավստրալիա, միացումից առաջ այդ թիվը սկսել է նվազել մինչև 1.6 տոկոս՝ վաթսուն տարի անց։ Քոնվեյը գործարքի պայմանները համարել է այն նշանը, որ Մեծ Բրիտանիան, խոշոր գյուղատնտեսական երկրների հետ ապագա առևտրային համաձայնագրերի շուրջ բանակցելիս, կհեռանա իր ֆերմերների համար ԵՄ ժառանգական պաշտպանությունից և կանցնի սպառողների շահերի կողմը։

Այնուամենայնիվ, NFU-ի առևտրի տնօրեն Նիկ ֆոն Վեստենհոլցը նշել է այն նախազգուշացումները, որոնք այդ փաստարկները հաշվի չեն առել: Նա նշել է, որ դրանք հիմնականում հիմնված էին այն ենթադրության վրա, որ Ավստրալիայի ներկայիս առևտրային հարաբերությունները որոշ ժամանակ կմնան նույնը։ Եթե Չինաստանը որոշի ինչ-ինչ պատճառներով կտրուկ սահմանափակել ավստրալիական մսի ներմուծումը, ավստրալիացի արտադրողները կարող են որոշել լիարժեք օգտվել բրիտանական շուկայից՝ փոխհատուցելու համար և Մեծ Բրիտանիան շատ բան չի կարողանա անել այդ հարցում։ «Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը գրեթե ոչ մի միջոց չի վերապահել ներմուծումը կառավարելու համար, եթե այն սկսի վնասակար լինել Մեծ Բրիտանիայի գյուղատնտեսական կենսապահովման համար»։

Ավստրալիայում Գրոզուբինսկին նմանապես նշել է, որ բրիտանական կառավարության կողմից համաձայնագրի վերաբերյալ ներկայացված գովազդային կետերը հակասում էին իրենց։ «Այս գործարքից դժգոհ ֆերմերներին և նրանց ներկայացուցիչներին այն պնդել է, որ ավստրալիական արտադրանքը, հավանաբար, չի ներթափանցի Մեծ Բրիտանիայի շուկա՝ հղում անելով առկա առևտրային միտումներին և հայրենիքին մոտ գտնվող մեծ պահանջարկին»։ Այնուամենայնիվ «Լրատվամիջոցների մեկնաբանություններում, մամուլի հաղորդագրություններում և իր ավելի լիբերտարիան անդամների հետ խոսելիս Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը հիմնականում շեշտել է սպառողների համար ավստրալիական արտադրանքի՝ «Թիմ Թամ» թխվածքաբլիթներից մինչև սթեյքեր, ավելի էժան կամ առնվազն ավելի առատ հասանելիության առավելությունները»։ Սակայն Գրոզուբինսկին նշել է, որ քիչ սպառողներ են, հավանաբար, տեսնելու այդ առավելությունները, եթե ավստրալիական արտադրանքը իրականում չլցնի բրիտանական շուկաները այնպիսի մակարդակներով, որոնք կստիպեն գները իջնել մինչև բրիտանացի ֆերմերների և այլ արտադրողների վրա բացասաբար ազդելու աստիճանի։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավստրալիայի կառավարության բանակցային նպատակների ամփոփում՝ Արտաքին գործերի և առևտրի նախարարություն
* Մեծ Բրիտանիայի կառավարության ռազմավարական մոտեցումը բանակցություններին՝ Միջազգային առևտրի նախարարություն
* Հունիսի 15-ին ABC News-ի YouTube-ի էջում կայացած մամուլի ասուլիսը, որտեղ հայտարարվել է սկզբունքային համաձայնագրի մասին
* Արտաքին գործերի և առևտրի նախարարության հայտարարությունը ազատ առևտրի համաձայնագրի վերաբերյալ
* Միջազգային առևտրի դեպարտամենտի հայտարարությունը ազատ առևտրի համաձայնագրի վերաբերյալ

Կատեգորիա:2021 Ավստրալիայում
Կատեգորիա:2021 Միացյալ Թագավորությունում
Կատեգորիա:2021 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Ավստրալիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության տնտեսություն