Տասը օր, որ ցնցեցին աշխարհը

**«Տասը օր, որ ցնցեցին աշխարհը»** (), ամերիկացի լրագրող Ջոն Ռիդի անգլերեն գիրքը, որը հրատարակվել է 1919 թվականի մարտին Նյու Յորքում *Boni & Liveright* հրատարակչության կողմից, պատմում է Ռուսաստանում 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության մասին, որին ինքը ականատես է եղել։

Ջոն Ռիդը մահացել է 1920 թվականին՝ գրքի ավարտից անմիջապես հետո (նա այն սակավաթիվ ամերիկացիներից է, որոնք թաղված են Կրեմլի պատի մոտ գտնվող նեկրոպոլում)։

## Հայեցակարգ և ստեղծման պատմություն
Նկարագրելով ռուսական հեղափոխությունը՝ Ջոն Ռիդը գործուղման մեջ է եղել «*The Masses*» սոցիալիստական ամսագրի հանձնարարությամբ։ Չնայած Ռիդը պնդում էր, թե «փորձում էր իրադարձություններին նայել ճշմարտության հաստատման մեջ շահագրգռված բարեխիղճ լրագրողի տեսանկյունից», նախաբանում նա գրել է. «Պայքարում իմ համակրանքը չեզոք չէր» (գիրքը հակված է բոլշևիկների կողմը և նրանց տեսակետին)։

Նախքան Ջոն Ռիդը Ռուսաստան մեկնելը, 1917 թվականի հունիսի 15-ին ԱՄՆ-ում ընդունվել է «Լրտեսության մասին օրենքը», որը պատժում էր տուգանքով կամ կալանքով նրանց, ովքեր խանգարում էին զինվորների հավաքագրմանը կամ թերթերում կամ ամսագրերում գրում էին դրան նպաստող հոդվածներ։ Այդ պատճառով «*The Masses*» ամսագիրը, դաշնային կառավարության ճնշման ներքո, ստիպված է եղել դադարեցնել հրատարակությունները 1917 թվականի աշնանը՝ այն բանից հետո, երբ խմբագրությունը հրաժարվել է փոխել քաղաքականությունը պատերազմի վերաբերյալ։ Հետևաբար, Ռիդի հոդվածները Ռուսական հեղափոխության մասին հրապարակել է Մաքս Իսթմենի հիմնադրած The Liberator հրատարակությունը։ Ամսագիրը պահպանելու համար Իսթմանը ստիպված է եղել բացասաբար արձագանքել հրապարակված տեղեկատվության վերաբերյալ։

Նախաբանում Ռիդը գիրքն անվանել է «շարքի առաջինը» և խոստացել շուտով հրատարակել երկրորդ հատորը՝ «Կորնիլովից մինչև Բրեստ-Լիտովսկ» («Kornilov to Brest-Litovsk»), սակայն չի հասցրել ավարտել այն։

## Քննադատություն
1919 թվականին իր առաջին հրատարակությունից ի վեր գրքի վերաբերյալ գրվել է քննադատական ակնարկների լայն շրջանակ՝ ծայրահեղ բացասականից մինչև դրական։ Այնուամենայնիվ, գիրքը ընդհանուր առմամբ դրական է գնահատվել, չնայած որոշ քննադատների կողմից Ռիդի քաղաքական համոզմունքների նկատմամբ ունեցած հակակրանքին։ Այսպես, ամերիկացի դիվանագետ և պատմաբան Ջորջ Ֆ. Քենանը, որը սեր չուներ բոլշևիզմի հանդեպ և հայտնի էր որպես ռազմական զսպման տեսության ստեղծող, գովել է գիրքը.

1999 թվականի մարտի 1-ին «Նյու Յորք Թայմս» թերթը հրապարակել է «Լրագրության 100 լավագույն աշխատանքների» ցուցակը (ըստ Նյու Յորքի համալսարանի տվյալների), որի յոթերորդ հորիզոնականում հայտնվել է «Տասը օր, որ ցնցեցին աշխարհը» գիրքը։

Գիրքը բազմիցս վերահրատարակվել է տարբեր լեզուներով (անգլերեն, իդիշ, ֆրանսերեն, գերմաներեն, ռուսերեն, ուկրաիներեն, հայերեն, իտալերեն, ճապոներեն, չինարեն, եբրայերեն, իսպաներեն, պորտուգալերեն, հունարեն, լիտվերեն, արաբերեն, թուրքերեն, ասամերեն, թամիլերեն, մալայալամ, մարաթի, բենգալերեն, կատալաներեն)։

## Հրատարակություններ
### Անգլերեն
* Ten Days that Shook the World / by John Reed / New York, Boni and Liveright, 1919, 371 p.
* Ten Days that Shook the World / by John Reed / New York, International Publishers, 1926, 371 p.
* Ten Days that Shook the World / by John Reed / New York, Modern Library, 1935, 371 p.
* Ten Days that Shook the World / by John Reed / New York, Vintage Books, 1960, 439 p.
* Ten Days that Shook the World / by John Reed /  New York, International Publishers, 1967, 456 p.
* Ten Days that Shook the World / by John Reed /  Penguin, 1969, 351 p. ISBN 9780451609472
* Ten Days that Shook the World / by John Reed /  Gordon Press Publishers, 1982,  ISBN 9780849032257

### Իդիշ
* 370 p., 1919  New York, Forers Poblishing Asosieyshon, / by John Reed / צען טעג װאס האבן אופגערודערט די װעלט

### Ֆրանսերեն
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Editions de diffusion et de publicité, 1919, 213 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Bureau d'éditions, de diffusion et de publicité, 1927, 213 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Bureau d'éditions, 1930, 213 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Bureau d'éditions, 1932, 213 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Bureau d'éditions, 1952, 213 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Editions sociales, 1958, 383 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Union Générale d'Editions, 1962, 379 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Livre-Club-Diderot, 1967, 337 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Editions sociales, 1969, 381 pages 
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Editions sociales, 1974, 383 pages 
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Gallimard, 1979, 363 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Editions sociales, 1982, 455 pages 
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Seuil, 1996, 469 pages
* Dix jours qui ébranlèrent le monde /  John Reed / Delga, 2017, 702 pages ISBN 9782376071082

### Գերմաներեն
* Zehn Tage, die die Welt erschütterten / John Reed; Mit e. Nachw. von B. Reinstein., Hamburg : Hoym. 1922, 243  Seiten.
* Zehn Tage, die die Welt erschütterten / John Reed; [Nachw.: B. Reinstein]. Petrograd :  Verlag der Kommunistischen Internationale. 1922, 243  Seiten.
* Zehn Tage die die Welt erschütterten / John Reed ; mit einem Vorwort von Egon Erwin Kisch [aus dem Englischen übertragen von Willi Schulz]. - Wien ; Berlin : Verlag für Literatur und Politik, cop. 1927. - XXIII, 345  Seiten., [1] л. портр. ; 20 см.
* Zehn Tage, die die Welt erschütterten / John Reed. - Essen : Mehring-Verlag, 2011, 273  Seiten. 21&nbsp;cm. ISBN : 978-3-88634-092-7

### Ռուսերեն
* 10 дней, которые потрясли мир / Джон Рид ; Пер. В. Яроцкого ; Предисл. Н. Ленина и Н. Крупской ; Краткая биогр. Д. Рида А. Р. Вильямса. - Москва : Красная новь, 1923. - 316 с. : ил., портр.; 23 см. 
* 10 дней, которые потрясли мир. - Клинцы : Изд. ред. клинцов. газеты "Труд", 1924. - 245 с., [1] л. портр. 
* 10 дней, которые потрясли мир / Джон Рид ; Пер. В. Яроцкого ; Предисл. Н. Ленина и Н. Крупской ; Краткая биогр. Д. Рида А. Р. Вильямса. - 2-е изд., испр. - Москва : Красная новь, 1924. - 324 с. : портр.; 24 см.
* Десять дней, которые потрясли мир / Дж. Рид ; перевод Данцигер. - Москва : Изд. "Рабочей газ.", 1924. - 253, [1] с. : портр.; 21 см. 
* 10 дней, которые потрясли мир / Джон Рид ; Пер. В. Яроцкого, предисл. Н. Ленина и Н. Крупской Краткая биогр. Д. Рида А. Р. Вильямса. - М. : Красная новь, 1925. - 316 с. : ил., портр. ; 23 см.
* Десять дней, которые потрясли мир / пер. с англ. А. И. Ромма ; ред. и подбор документов и материалов В. Л. Меллера. - Москва ; Ленинград : Госиздат, 1927 (тип. "Красный пролетарий"). - 375 с. : ил., факс., портр.; 23 см. 
* Десять дней, которые потрясли мир = Ten days that shook the world / Джон Рид ; Обработка Марка Волосова ; Обложка худож. С. Лодыгина ; Предисловия: Н. Ленин, Н. Крупская. - Москва : акц. издат. о-во Земля и фабрика (З и Ф), [MCMXXVIII] [1928] (М. : тип. Госиздата "Красный пролетарий"). - 160 с.; 21x14 см. - (Библиотека исторических романов). 
* Десять дней, которые потрясли мир / Джон Рид ; Пер. с англ. А. И. Ромма ; Историч. редакция и подбор документов и материалов В. Л. Меллера ; Предисловия: Н. Ленин, Н. Крупская. - Москва ; Ленинград : Гос. изд-во, 1929 (М. : тип. "Красный пролетарий"). - 376 с. : ил., портр., факс.; 23х16 см. 
* Десять дней, которые потрясли мир  / Джон Рид ; Пер. с англ. А. И. Ромма ; Историч. ред. и подбор документов и материалов В. Л. Меллера ; Предисловия: Н. Ленин, Н. Крупская. - Москва ; Ленинград : Гос. изд-во, 1930 (М. : тип. "Красный пролетарий"). - 407 с., [4] с. объявл.; 17х13 см. - (Дешевая библиотека Госиздата; № 118-124).
* 10 дней, которые потрясли мир / Джон Рид ; [пер. с англ. А. И. Ромма]. - Москва : Политиздат, 1957. - 350, [2] с., [9] л. ил., портр., факс., [1] отд. л. текста : ил.; 23 см. 
* Десять дней, которые потрясли мир в сборнике: Избранные произведения / [вступ. статья Д. Стюарта, с. 7-43] ; пер. с англ. С. А. Раскиной и Е. С. Пестковской ; под ред. Л. И. Зубока. - Москва : Изд-во иностр. лит., 1957. - 254 с.; 20 см.
* 10 дней, которые потрясли мир / [пер. с англ. А. И. Ромма]. - Москва : Госполитиздат, 1958. - 352 с., 9 л. ил.; 22 см. 
* 10 дней, которые потрясли мир / [Пер. с англ. А. И. Ромма]. - Москва : Госполитиздат, 1959. - 352 с., 9 л. ил.; 23 см.
* Десять дней, которые потрясли мир / Д. Рид. - Москва : Прогресс, 1981. - 518 с. : 8 л. ил.; 20 см.; ISBN В пер. (В пер.) : 3 р. 30 к. 
* 10 дней, которые потрясли мир / Джон Рид. - Москва : Прогресс, 1982. - 376 с. : 20 см.; ISBN ISSN 87 7334 058 8 : 1 р. 77 к.
* Десять дней, которые потрясли мир / Джон Рид. - Москва : Прогресс, 1982. - 419 с. : портр.; 20 см.; ISBN В пер. (В пер.) : 2 р. 45 к. 
* Десять дней, которые потрясли мир / Джон Рид. - Москва : Прогресс, 1983. - 544 с. староараб. паг. : ил.; 20 см.; ISBN В пер. (В пер.) : 3 р. 23 к.
* Десять дней, которые потрясли мир : [Перевод] / Джон Рид. - Москва : Прогресс, Б. г. (1986). - 543,[1] с. : портр.; 20 см.; ISBN (В пер.) (В пер.) : 3 р. 3 к.  
* Десять дней, которые потрясли мир / Джон Рид; [Вступ. ст., с. 5-40, коммент. Б. А. Гиленсона]. - Москва : Книга, 1987. - 607 с. : ил.; 17 см.; ISBN (В пер.) (В пер.) : 3 р. 
* Избранное : Пер. с англ.] / Джон Рид ; [Предисл. Г. Уинстона; Под общ. ред. Д. А. Лисоволика]. - М. : Политиздат, 1987-. - 18 см.
Кн. 1: Десять дней, которые потрясли мир; Восставшая Мексика. - Москва : Политиздат, 1987. - 542,[1] с., [7] л. ил. : ил.; ISBN (В пер.) (В пер.) : 1 р. 20 к. 
* Десять дней, которые потрясли мир / Джон Рид; [Перевод А. Ромма; Предисл. Н. Ленина, Н. Крупской; Послесл. Г. Голикова; Примеч. Б. Гиленсона]. - Петрозаводск : Карелия, 1987. - 381,[2] с.; 21 см.; ISBN (В пер.) (В пер.) : 2 р. 
* Десять дней, которые потрясли мир / Джон Рид. - Москва : Худож. лит., 1987. - 731,[2] с.; 21 см. - (Б-ка лит. США).; ISBN (В пер.) (В пер.) : 1 р. 60 к. 
* Десять дней, которые потрясли мир / Джон Рид; Пер. с англ. А. Ромма; [Коммент. Б. Гиленсона]; Ил. В. Шаранговича. - Москва : Худож. лит., 1987. - 351,[1] с. : ил.; 22 см.; ISBN (В пер.) (В пер.) : 2 р. 70 к. 
* Десять дней, которые потрясли мир : [Для ст. шк. возраста] / Джон Рид; [Пер. с англ. А. И. Ромма; Предисловия В. И. Ленина, Н. К. Крупской]. - Минск : Юнацтва, 1988. - 399,[1] с., [1] л. порт.; 22 см. - (Шк. б-ка).; ISBN 5-7880-0116-1 (В пер.) : 1 р.  
* Десять дней, которые потрясли мир : [Перевод] / Джон Рид. - Москва : Прогресс, Б. г. (1988). - 531,[1] с. : ил.; 20 см.; ISBN 5-01-001507-2 (В пер.) : 3 р. 
* Десять дней, которые потрясли мир : [роман] / Джон Рид ; [пер. с англ. А. Ромм ; вступ. ст. В. Глушко]. - Санкт-Петербург : Изд. группа "Лениздат", 2012. - 379, [1] с.; 18 см. - (Лениздат-классика).; ISBN 978-5-905799-19-8 
* Десять дней, которые потрясли мир : [роман] / Джон Рид ; [пер. с англ. А. Ромм ; вступ. ст. В. Глушко]. - Санкт-Петербург : Лениздат, 2014. - 379, [1] с.; 18 см. - (Лениздат-классика).; ISBN 978-5-905799-19-8 
* 10 дней, которые потрясли мир ; Статьи / Джон Рид ; сост. и предисл. Николая Старикова. - Москва [и др.] : Питер, 2015. - 364, [1] с.; 21 см. - (Николай Стариков рекомендует прочитать) (Неизвестная революция).; ISBN 978-5-496-01000-9 
* Десять дней, которые потрясли мир : [16+] / Джон Рид ; [перевод с английского Александра Ромма]. - Санкт-Петербург : Азбука, cop. 2018. - 346, [2] с.; 18 см. - (Азбука-классика).; ISBN 978-5-389-14244-2 : 3000 экз.
* Десять дней, которые потрясли мир : [16+] / Джон Рид ; перевод с английского А. Ромма. - Москва : АСТ, 2022 (Тверь). - 444, [2] с.; 18 см. - (Эксклюзивная классика. Книги, изменившие мир. Писатели, объединившие поколения).; ISBN 978-5-17-151400-6 : 4000 экз.

### Ուկրաիներեն
* Десять днів, що потрясли світом / Джон Рід ; передмови М. Леніна та Н. Крупської ; переклад Вал. Поліщука. - Київ : Державне видавництво України, 1924. - 283 с. : ил.; 23 см.
* Десять днiв що потрясли свiт : С англ. пер. Л. Лiснянська, М. Прилинський; Худож. О. Данченко. - Киев : Молодь, 1977. - 214 с., ил.; 29 см.
### Հայերեն
* Տաս որ վոր ցնցեցին աշխարհը / Ջոն Ռիդ, ռուսերենից թարգմանեց Մ. Մազմանյան. - Մոսկվա։ Պետական հրատ., 1925. - 360 էջ։

### Իտալերեն
* 10 giorni che fecero tremare il mondo (la Rivoluzione Russa), Prefazione di Lenin, trad. Orsola Nemi, Collana La buona società/Biblioteca storica n.5, Milano, Longanesi, 1946. - Collana Oscar Storia, Mondadori, Milano, 2017, ISBN 978-88-046-7977-6.
* Dieci giorni che sconvolsero il mondo, Prefazione di Lenin per l'edizione americana, Collana Politecnico Biblioteca n.1, Torino, Einaudi, 1946.
* Dieci giorni che sconvolsero il mondo, traduzione di M. G. Cavallo, Roma, Editori Riuniti, 1957. - Editori Riuniti University Press, Roma, 2017, ISBN 978-88-359-8107-7.
* Dieci giorni che sconvolsero il mondo, 1964
* Dieci giorni che sconvolsero il mondo, 1966
* Dieci giorni che sconvolsero il mondo, 1973
* I dieci giorni che sconvolsero il mondo, Milano, Rizzoli Editore, 1980, ISBN 978-88-6596-307-4.
* Dieci giorni che sconvolsero il mondo, Introduzione di Rossana Rossanda, trad. Marco Amante, BUR, Milano, Rizzoli, 1980. - Collana La Storia·Le Storie, BUR, 2017, ISBN 978-88-170-9627-0.
* I dieci giorni che sconvolsero il mondo, Collana Highlander, Marina di Massa, Edizioni Clandestine, 2011, ISBN 978-88-6596-307-4.

### Ճապոներեն
*『世界を震撼させた十日間』 /  原光雄訳  /    三一書房、1946年
*『世界をゆるがした十日間 』 /  原光雄訳 /     岩波書店、1957年
*『世界を震撼させた十日間』  /  大崎平八郎訳  /  角川書店、1972年
*『世界をゆるがした十日間』  /  小笠原豊樹・原暉之訳 /     筑摩書房、1977年
*『世界をゆるがせた十日間』  /  松本正雄・村山淳彦訳 /     新日本出版社1977年
*『世界をゆるがした十日間』  /  小笠原豊樹・原暉之訳  /     筑摩書房、1992年
*『世界を揺るがした10日間』  / 伊藤真訳 /          光文社、2017年

### Չինարեն
* 震撼世界的十天 /約翰·里德; 瑞德, 郭圣铭, 1957
* 震撼世界的十天 /約翰·里德; 瑞德, 郭圣铭, 1980
* 震撼世界的十天 /約翰·里德; 瑞德, 郭圣铭, 2005

### Եբրայերեն
*  1960    /  ;    / 

### Իսպաներեն
* Diez días que estremecieron el mundo, 1961
* Diez días que conmovieron al mundo, 1967
* Diez días que estremecieron al mundo, 1972
* Diez días que estremecieron el mundo, 1977
* Diez días que conmovieron al mundo: cómo tomaron el poder los bolcheviques, 1979
* Diez Días Que Extremecieron Al Mundo, 1998
* Diez días que estremecieron el mundo, 2004

### Պորտուգալերեն
* 10 dias que abalaram o mundo / John Reed, Fulgor, 1963
* Dez dias que abalaram o mundo / John Reed, Lenine, N. K. Krupskaia, John Howard Lawson, Penguin-Companhia, 1967  ISBN 9788563560087
* Dez dias que abalaram o mundo / John Reed, Jornal do Fundão Editora, 1977  ISBN 9788562540257, 8562540250
* 10 dias que abalaram o mundo / John Reed, Global, 1978

### Հունարեն
* Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο / Τζον Ριντ, ΠΟΛΙΤΗΣ,  1965; Σελίδες: 445
* 10 μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο / Τζον Ριντ, ΠΟΛΙΤΗΣ,  1965; Σελίδες: 446
* Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο / Τζον Ριντ, Αθήνα: Αλφειός,  1975; Σελίδες: 445
* Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο / Τζον Ριντ, Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή,  1982; Σελίδες: 592 21x14 ISBN 960-224-684-7 ISBN 2: 978-960-224-684-9
* 10 μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο / Τζον Ριντ, RedMarks,  2012; Σελίδες: 453 ISBN 978-618-80426-0-5

### Լիտվերեն
* 10 dienų, kurios sukrėtė pasaulį /  Džonas Ridas; Robertas Žiugžda, 1967
* 10 dienų, kurios sukrėtė pasaulį : [пер. с рус.] / Džonas Ridas. - 2-е изд. - Vilnius : Mintis, 1987. - Puslapiai: 377,[2]; 13 x 20&nbsp;cm. - (Время и события).; ISBN (В пер.) (В пер.) : 2 р.

### Արաբերեն
*  1972      /  
*  1985      /  
*  1987      / 

### Թուրքերեն
* Dünyayi sarsan on gün / John Reed; Erdoğan Gürkan/ İstanbul, Oda Yayınları, 1976, 276 sayfa. 14x21 cm

### Մալայալամ
* ലോകത്തെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ പത്ത് ദിവസങ്ങൾ / ജോൺ റീഡ്;    - Москва : Прогресс ; Тривандрум : Прабхат бук хаус, Б. г. (1987). - 535,[1] с., [6] л. ил., факс. : ил.; 20 см.; ISBN (В пер.) (В пер.) : 2 р. 94 к.
* ലോകത്തെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ പത്ത് ദിവസങ്ങൾ / ജോൺ റീഡ്; വിവർത്തനം – കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ - PRABHATH BOOK HOUSE; New Latest edition 2017, ‎ 312 pages, 21 x 14 x 2&nbsp;cm ISBN 9788177057188
* ലോകത്തെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ പത്ത് ദിവസങ്ങൾ / ജോൺ റീഡ്; വിവർത്തനം – കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ - കോഴിക്കോട് :  2021., ‎ 383 pages,  ISBN 9789391006310

### Կատալաներեն
* Deu dies que trasbalsaren el món, 2017

## Մշակույթում
; Էկրանավորումներ 
* 1981 — «Կարմիրները», Յուրի Լյուբիմովի ֆիլմը
* 1982 — «Կարմիր զանգեր. Ֆիլմ 2։ Ես տեսել եմ նոր աշխարհի ծնունդը» (), Սերգեյ Բոնդարչուկի ֆիլմը

; Բեմադրություններ
* 1965 — «Տասը օր, որ ցնցեցին աշխարհը», Տագանկայի թատրոն, ռեժիսոր՝ Յուրի Լյուբիմով
2017 — «Տասը օր, որ ցնցեցին աշխարհը», Մոսկվայի թանգարան, Բրուսնիկինի արվեստանոց, ռեժիսոր՝ Մաքսիմ Դիդենկո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Полный текст на английском в Викитеке
* Десять дней, которые потрясли мир 

Կատեգորիա:Պատմական գրքեր