CAD/CAM ատամնաբուժություն

աջից|մինի|300x300փքս|Կոբալտ-քրոմ սկավառակ կամրջակներով և պսակներով, պատրաստված WorkNC Dental CAD/CAM-ի միջոցով։
**CAD/CAM ատամնաբուժություն,** ատամնաբուժության և պրոթեզավորման ոլորտ, CAD/CAM (ավտոմատացված նախագծման և ավտոմատացված պատրաստման համակարգ), հատկապես օգտագործվում են ատամնային պրոթեզների ճշգրիտ և արդյունավետ վերականգման համար։ Դրանք ներառում են ատամնապսակներ, ատամնապսակի լիցքեր, վինիրներ, ներդիրներ և վերադիրներ, անշարժ պրոթեզներ (կամրջակներ), ատամնային իմպլանտի ամրացված վերականգնումներ, պրոթեզներ (շարժական և անշարժ), և օրթոդոնտիկ սարքեր։ CAD/CAM տեխնոլոգիան հնարավորություն է տալիս ապահովել հարմարեցված, էսթետիկ և դիմացկուն պրոթեզներ հիվանդի համար: CAD/CAM տեխնոլոգիան ընդլայնում և կատարելագործում է նախկինում կիրառվող մեթոդները՝ արագացնելով նախագծման և արտադրության գործընթացը, մեծացնելով դրանց հարմարավետությունն ու պարզությունը, ինչպես նաև հնարավորություն տալով ստեղծել այնպիսի վերականգնումներ և սարքեր, որոնք նախկինում անհնար կլիներ իրականացնել։ Այլ նպատակներն են նվազեցնել արտադրության ծախսերը և մատչելի դարձնել վերականգնումներն ու սարքերը, որոնք նախկինում կարող էին լինել չափազանց թանկ։ Սակայն, մինչ օրս, տեղում կիրառվող CAD/CAM տեխնոլոգիան հաճախ պահանջում է ավելի շատ ժամանակ ատամնաբույժից, և դրա արժեքը սովորաբար ավելի բարձր է, քան լաբորատոր պայմաններում իրականացվող ստանդարտ վերականգնողական բուժումները։

Ինչպես CAD/CAM այլ ոլորտներում, ատամնաբուժական CAD/CAM տեխնոլոգիաներում նույնպես կիրառվում են հեռացման մեթոդները (օրինակ՝ CNC ֆրեզավորում), և ավելացման մեթոդները (օրինակ՝ 3D տպագրություն)` 3D մոդելներից պատրաստի պրոթեզներ կամ այլ վերականգնող օրթոպեդիկ կառուցվածքներ ստանալու համար։

Ատամնաբուժական տեխնոլոգիաներում երբեմն «CAD/CAM» և «ֆրեզերային տեխնոլոգիա» տերմինները շփոթել են՝ համարելով դրանք որպես համարժեք։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ 2010-ականներից առաջ CAD/CAM համակարգերով իրականացվող արտադրությունն առավելապես հիմնված էր CNC ֆրեզերային մշակման վրա, և այդ պատճառով CAD/CAM-ը հաճախ նույնացվում էր CNC-ի հետ։ Սակայն, եթե նախկինում այս մոտեցումը մասամբ կարող էր տեղին համարվել, ապա այժմ այդպես չէ, քանի որ «CAD/CAM» տերմինը չի սահմանում արտադրության մեթոդը, այլ պարզապես նշում է, որ կիրառվող տեխնոլոգիան աշխատում է թվային մոդելավորման հիման վրա: Այսօր լայնորեն օգտագործվում են ինչպես ավելացման, այնպես էլ հեռացման մեթոդները։

## CAD/CAM տեխնոլոգիաների կիրառումը ատամնաբուժության մեջ
Ավտոմատացված նախագծման (CAD) և ավտոմատացված արտադրման համակարգը (CAM) տեխնոլոգիական գործընթաց է, որտեղ ոչ թվային տվյալները փոխվում են թվայինի, անհրաժեշտության դեպքում խմբագրվում, այնուհետև վերափոխվում ֆիզիկական ձևի՝ ճշգրիտ չափերով և նյութերով, որոնք սահմանվել են թվային նախագծման ընթացքում։ Այս գործընթացը սովորաբար իրականացվում է 3D տպագրության և ֆրեզերային մշակման միջոցով։ Այս փուլերի գործընթացը հայտնի է, որպես > անվանմամբ։

CAD/CAM-ը կարող է օգտագործվել ատամների պրոթեզների արտադրման համար՝ մեքենայական սարքավորումների միջոցով, որոնք նախատեսված են ատամների վերականգնման և փոխարինման համար։ Սա ավանդական մեթոդի այլընտրանք է, որտեղ պրոթեզի պատրաստումը կատարվում է ֆիզիկական տեխնիկայով. ատամնաբույժը ստանում է վերականգնման ենթակա հատվածի ձուլման կաղապարը, որը հետո տեղափոխվում է լաբորատորիա` ուսումնասիրության մոդելը պատրաստելու համար։ Այդ մոդելի վրա պատրաստվում է վերջնական նախագծի մոմե տարբերակը, որը հայտնի է որպես մոմե մոդելավորում անվանմամբ և ներկայացնում է պատրաստի ատամնապրոթեզի չափերն ու ձևը։ Մոմե մոդելը տեղադրվում է հատուկ ձուլվածքի մեջ, այնուհետև մոմը հալեցվում է, ստեղծելով դատարկ տարածություն, որը հետո լցվում է անհրաժեշտ նյութով՝ կորած մոմե ձուլման տեխնիկայով:  CAD/CAM տեխնոլոգիան դարձնում է նման գործընթացները անհարկի, քանի որ վերականգնվող հատվածի կաղապարը կատարվում է թվային եղանակով, իսկ պրոթեզի պատրաստումը իրականացվում է ավելացման (3D տպագրություն) կամ հեռացման (ֆրեզերային մշակման) մեթոդներով։

Ատամների պրոթեզների օրինակներ, որոնք կարող են պատրաստվել այս համակարգի միջոցով, դրանք ներառում են՝

* Ուսումնասիրության մոդելներ
* Օրթոդոնտիկ սարքեր
* Պսակային ծածկույթով վերականգնում
* Անշարժ պրոթեզներ
* Վինիրներ
* Շարժական պրոթեզների հիմնակմախքներ
* Իմպլանտի պլանավորում և պատրաստում

## Պատմություն
Չնայած CAD/CAM ատամնբուժական տեխնոլոգիան կիրառվել է 1980-ական թվականների կեսերին, այն սկզբնական շրջանում համարվում էր դժվար և անարդյունավետ նորամուծություն, որը պահանջում էր շատ ժամանակ արդյունավետ արտադրանք ստանալու համար։ Այս անարդյունավետությունը սահմանափակում էր դրա կիրառումը ատամնաբուժական կլինիկաներում և այն օգտագործվում էր միայն ատամնատեխնիկական լաբորատորիաներում։ Սակայն, երբ լրացուցիչ տեխնոլոգիաները, ծրագրակազմը և նյութերը զարգացան, CAD/CAM-ի օգտագործումը ատամնաբուժական կլինիկաներում սկսեց ակտիվորեն աճե։ Օրինակ՝ Sirona ընկերության կողմից Cerec տեխնոլոգիայի առևտրայնացումը հնարավորություն տվեց այն օգտագործել նաև այն ատամնաբույժներին, ովքեր նախկինում չունեին այդ հնարավորությունը։

Առաջին CAD/CAM համակարգը ատամնաբուժության մեջ ստեղծվել է 1970-ականներին պրոֆեսոր Ֆրանսուա Դյուրեի և նրա գործընկերների կողմից։ Այս գործընթացը բաղկացած է մի քանի փուլերից։ Սկզբում, ներբերանային սկաների միջոցով վերցվում է ատամնաշարի համապատասխան հատվածի թվային պատկերը։ Ստացված տվյալները փոխանցվում են մոնիտորին, որտեղ ստեղծվում է 3D գրաֆիկական մոդել, որի վրա կարելի է նախագծել վերականգնումը։ Վերջնական արդյունքը մշակվում է հատուկ բլոկից ֆրեզերային եղանակով։ Հետագայում պրոֆեսոր Դյուրեն իր գործընկերների հետ մշակեց Sopha համակարգը, սակայն այն լայն տարածում չունեցավ, հավանաբար նյութերի և համակարգչային կարողությունների սահմանափակ հնարավորությունների պատճառով։ CAD/CAM համակարգի երկրորդ սերունդը փորձեց կատարելագործել այս մեթոդը, սակայն դժվարանում էր ստանալ ճշգրիտ օկլուզիոն ձևաչափ ներբերանային սկանավորման միջոցով, այդ պատճառով նախ պատրաստում էին գիպսե մոդել, ապա այն թվայնացնում։

Հետագայում մշակվեցին տարբեր թվայնացնող սարքեր, այդ թվում՝ լազերային սկաներներ, կոնտակտային զոնդ և CCD-տեսախցիկով սկաներ։ Ավելի զարգացած CAD/CAM համակարգերի շնորհիվ հնարավոր դարձավ պատրաստել ինչպես մետաղական, այնպես էլ կերամիկական վերականգնումներ։

Մորմանը և իր գործընկերները հետագայում մշակեցին CEREC կոչվող CAD/CAM համակարգը, որն օգտագործվում էր ատամնաբուժական վերականգնումներից մեկի՝ ներդրի պատրաստման համար։ Ներդրի համար նախապատրաստված ատամնային հատվածը սկանավորվում է ներբերանային տեսախցիկի միջոցով։  Ատամնաբուժական կլինիկայում տեղադրված կոմպակտ սարքը հնարավորություն էր տալիս նախագծել վերականգնումը և այն պատրաստել կերամիկական բլոկից։։ Այս համակարգի հիմնական առավելությունն այն էր, որ թույլ էր տալիս պատրաստել վերականգնումը հենց տեղում՝ մեկ օրվա ընթացքում։ Սակայն տեխնիկան ուներ նաև սահմանափակումներ. այն չէր թույլատրում վերականգնել բարդ ձևավորումներ, ինչպիսիք են՝ ատամի եզրագիծը և օկլուզիոն կառուցվածքները։ CEREC համակարգն այսօր լայնորեն կիրառվում է ամբողջ աշխարհում, իսկ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել դրա երկարաժամկետ կլինիկական հաջողությունը։

Procera համակարգը մշակվել է Անդերսոնի և նրա գործընկերների կողմից։ Նրանք օգտագործեցին CAD/CAM տեխնոլոգիան կոմպոզիտային վինիրների պատրաստման համար։ Հետագայում Procera-ն վերածվեց մշակման կենտրոնի, որը կապվում էր աշխարհում գործող հեռակա թվայնացնող սարքերի հետ՝ ամբողջությամբ կերամիկական հիմնակմախքներ արտադրելու նպատակով։ Այս համակարգն այսօր լայնորեն կիրառվում է ամբողջ աշխարհում։

## Տարբերությունը ավանդական վերականգնումից
Chairside CAD/CAM վերականգնումը սովորաբար թույլ է տալիս պատրաստել և ամրացնել պրոթեզը նույն օրը: Իսկ ավանդական պրոթեզների, օրինակ ՝ պսակների դեպքում, տեղադրվում են ժամանակավոր տարբերակներ, որոնք մնում են մեկից մի քանի շաբաթ՝ մինչ ատամնաբուժական լաբորատորիան կամ տեղում գործող լաբորատորիան պատրաստում է վերջնական վերականգնումը։ Դրանից հետո հիվանդը վերադառնում է, որպեսզի ժամանակավոր պրոթեզը հեռացնեն և տեղադրեն լաբորատոր պայմաններում պատրաստված մշտական տարբերակը, որը ամրացվում է ցեմենտի և կապվող նյութի միջոցով։ CAD/CAM համակարգերը ատամնաբույժին հնարավորություն են տալիս պատրաստել և տեղադրել վերջնական ներդիրը ընդամենը մեկ ժամվա ընթացքում։ CAD/CAM համակարգերն աշխատում են օպտիկական տեսախցիկի միջոցով, որը ստեղծում է ատամների թվային կաղապար՝ 3D պատկերի ձևով, որից հետո պատկերն ուղարկվում է ծրագրակազմ, և արդյունքում պատկերը համակարգչով գեներացվում է և նախագծվում է վերականգնումը։

Վինիրների CAD/CAM վերականգնումներն ավելի պահպանողական են ատամի պատրաստման գործընթացում։ Քանի որ կապակցումը առավել արդյունավետ է ատամի էմալի վրա, քան դրա տակ գտնվող դենտինը, կարևոր է հնարավորինս պահպանել էմալի շերտը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ մեկ օրվա ընթացքում CAD/CAM ծառայություն ստանալը հաճախ ներկայացվում է որպես առավելություն այն ատամնաբույժների կողմից, ովքեր առաջարկում են այս ծառայությունն անմիջապես տեղում, գործնականում դա հանգեցնում է ատամնաբույժի աշխատանքային ժամանակի կրկնապատկման և ծառայության արժեքի բարձրացման։

## Գործընթաց
Բոլոր CAD/CAM համակարգերը ներառում են համակարգչային նախագծման (CAD) և համակարգչային պատրաստման (CAM) փուլեր, որոնք կարելի է ընդհանուր առմամբ ամփոփել հետևյալ հիմնական փուլերով.

* Օպտիկական սկանավորում, որը ֆիքսում է հիվանդի ներբերանային կամ արտաբերանային վիճակը։
* Ծրագրակազմի օգտագործում, որը փոխակերպում է ստացված պատկերները թվային մոդելի՝ դրա հիման վրա ատամնաբուժական պրոթեզ նախագծելու և արտադրության համար պատրաստելու նպատակով։
* Սարքերի կառավարում, որոնք հնարավորություն են տալիս նախագծումը վերածել պատրաստի արտադրանքի՝ կախված օգտագործվող CAD/CAM համակարգից՝ 3D տպագրության կամ ֆրեզավորման միջոցով։

մինի|CEREC CAD համակարգի նկար,2006
Մեկ հատիկ ատամնաբուժական պրոթեզի դեպքում, ատամի քայքայված կամ կոտրված հատվածները վերականգնելուց հետո ատամնաբույժը կատարում է պատրաստված ատամի և հարակից ատամների օպտիկական սկանավորում։ Ստացված պատկերները վերածվում են թվային մոդելի հատուկ ծրագրակազմի միջոցով, որի շրջանակում վիրտուալ ստեղծվում է պրոթեզը։ Այնուհետև ծրագրակազմը տվյալները փոխանցում է ֆրեզավորման սարքին, որտեղ պատրաստվում է պրոթեզը։ Ֆրեզավորված կերամիկական պսակի կամ կամրջակի մակերեսին կարելի է ավելացնել երանգներ և ապակեպատում՝ միատոն տեսքը շտկելու համար։ Վերջնական վերականգնումն այնուհետև տեղադրվում և ամրացվում է հիվանդի բերանում։

Օպտիկական սկանավորման տվյալների ինտեգրումը կոնուսա-ճառագայթային համակարգչային տոմոգրաֆիայի տվյալների հետ իմպլանտոլոգիական ծրագրային ապահովման մեջ թույլ է տալիս վիրաբուժական թիմերին թվային կերպով պլանավորել իմպլանտի տեղադրումը և ստեղծել վիրաբուժական ուղեցույց՝ այդ ծրագրի ճշգրիտ իրագործման համար։ CAD/CAM ծրագրակազմի համակցումը 3D պատկերման համակարգից ստացված եռաչափ պատկերների հետ ապահովում է ավելի բարձր անվտանգություն և նվազեցնում ներվիրահատական սխալների հավանականությունը։

## Ավտոմատացված նախագծման համակարգ (CAD)
Ատամնաների պրոթեզի նախագծման և պատրաստման համար անհրաժեշտ է նախ պրոթեզի տեղադրման հատվածի անատոմիական կառուցվածքը վերածել թվային ձևաչափի։ Դրա համար կատարվում է թվային սկանավորում, որը ստացված տվյալները փոխակերպում է թվային պատկերների։ Այնուհետև այս պատկերները վերածվում են ֆայլի ձևաչափի, որը կարող է ընթերցվել օգտագործվող CAD ծրագրային համակարգի կողմից։

Թվային ձևաչափի փոխարկվելուց հետո ատամնաշարի կառուցվածքները կցուցադրվեն որպես եռաչափ պատկեր։ CAD ծրագրակազմի միջոցով հնարավոր է վիրտուալ կերպով փոփոխել վերականգնվող հատվածի չափերն ու ձևը՝ այսպիսով փոխարինելով ավանդական մեթոդում կիրառվող մոմե մոդելավորման փուլը։

### Թվային սկանավորումներ
Թվային սկանավորումները մեթոդ են, որը թույլ է տալիս սկաներների միջոցով գրանցել հիվանդի ատամնաշարի կառուցվածքի ձևը։ Թվային սկանավորումները մեթոդ են, որոնք թույլ են տալիս սկաներների միջոցով գրանցել հիվանդի ատամնաշարի կառուցվածքի ձևը։ CAD/CAM տեխնոլոգիայի սկզբնական փուլում օգտագործվում էին աշխատասեղանի սկաներներ, որոնք թվայնացնում էին ուսումնասիրության մոդելները կամ ատամնաբուժական կաղապարները՝ հիվանդի ատամնաշարի անուղղակի պատկերները։ Այս սարքերն առավելապես հայտնի են որպես արտաբերանային սկաներներ և լինում են ակտիվ կամ պասիվ տեսակի։

Ակտիվ սկաներները օգտագործում են ստիլուսային պրոֆիլոմետրեր, որոնք տեղադրվում են մակերևույթի վրա և անցնում դրա եզրագծերով։ Ստիլուսի շփումը օբյեկտի հետ թվայնացվում է՝ ներկայացվելով որպես կոորդինատների հավաքածու (կետային ամպ), որը վերլուծվում է մաթեմատիկական ալգորիթմի միջոցով՝ կազմելու համար օբյեկտի եռաչափ պատկեր (ցանցային մոդել)։

Պասիվ սկաներները գրանցում են ատամնաբուժական կառուցվածքների ձևը՝ օգտագործելով օպտիկական տեխնոլոգիաներ, օրինակ՝ լուսարձակող դիոդներ (LED): Սքաներից արձակված լույսը հանդիպում է օբյեկտին, այնուհետև անդրադառնում ներկառուցված սենսորի վրա, որը սովորաբար լինում է լիցքավորված կապակցված սարք (CCD) կամ դիրքի զգայման դետեկտոր (PSD)։ Այս անդրադարձները թույլ են տալիս սկաներին ստանալ օբյեկտի եռաչափ պատկերը, ինչպես դա տեղի է ունենում ակտիվ սկաներների դեպքում։ Արտաբերանային պասիվ սկաներները կարող են ստանալ այս տեղեկատվությունը տարբեր մեթոդներով, այդ թվում՝ կառուցվածքային լույսի, լազերային լույսի և կոնֆոկալ մանրադիտակի միջոցով։ Ակտիվ սկաներները ավելի բարձր ճշգրտություն ունեն, քան պասիվ սկաներները, սակայն այսօր գրեթե չեն օգտագործվում, քանի որ դրանք չափազանց դանդաղ են և ստեղծում են ավելորդ մանրամասն պատկերներ, որոնք տասն անգամ գերազանցում են ատամնաբուժական պրոթեզավորման համար անհրաժեշտ ճշգրտության սահմանը։

Ներաբերանային սկաներները պասիվ սկաներների տեսակ են, որոնք մեծ տարածում են գտել՝ շնորհիվ այն հնարավորության, որ դրանք թույլ են տալիս անմիջապես բերանի խոռոչում թվայնացնել հիվանդի ատամնաշարը՝ առանց ֆիզիկական արտատիպի կամ գիպսե մոդելի անհրաժեշտության, ինչպես պահանջվում է արտաբերանային սկաներների դեպքում։ Սա ի սկզբանե հնարավորություն է տալիս ատամնաբուժական պրոթեզների պատրաստման գործընթացը ամբողջությամբ թվային դարձնել։ Ավելի հին սկաներները պահանջում էին, որ բոլոր սկանավորվող կառուցվածքների վրա կիրառվի կոնտրաստային փոշի, մինչդեռ նորագույն մոդելներն այս քայլը շրջանցում են։

Ներաբերանային սկաներները վերլուծում են անդրադարձած լույսը՝ ստեղծելու համար եռաչափ պատկեր, որը ներկայացնում է հիվանդի ատամները՝ օգտագործելով հետևյալ համակարգերը

* Կոնֆոկալ լազերային մանրադիտակ
* Եռանկյունացում
* Օպտիկական կոհերենտ տոմոգրաֆիա
* Ակորդեոնային զոլավոր ինտերֆերոմետրիա
* Ակտիվ ալքիմիի նմուշառում

CAD ծրագրակազմի կողմից ամենատարածված ճանաչվող ֆայլային ձևաչափը STL ֆայլն է։ Այս տեսակի ֆայլը գրանցում և նկարագրում է օբյեկտի երկրաչափությունը՝ որպես փոխկապակցված եռանկյունիների շարք, որոնց խտությունը կախված է «թվային մոդելի լուծաչափից և տվյալները ստեղծելու համար օգտագործված մաթեմատիկական ալգորիթմից»։ Շատ սկաներներ արտադրում են STL ֆայլեր, սակայն որոշ սարքեր ստեղծում են մասնավոր ֆայլային ձևաչափեր, որոնք կարող են ընթերցվել միայն որոշակի CAD ծրագրերով։

### CAD ծրագրակազմ
CAD ծրագրակազմը վիզուալացնում է արտաբերանային կամ ներբերանային սկաներների միջոցով ստացված թվային մոդելը և տրամադրում է բազմաթիվ ձևավորման գործիքներ։ Հանրաճանաչ ծրագրափաթեթներից են Dental System, DentalCAD և CEREC։ Վիրտուալ ատամնաբուժական պրոթեզի ձևափոխման ամենատարածված մեթոդներն են․

* Վերականգնվող կառուցվածքների չափերն ու ձևը հնարավոր է կարգավորել։
* Ատամների ձևը հաճախ փոփոխվում է ատամնաբուժական բորի միջոցով մինչև սկանավորումը, որպեսզի այն հարմարեցվի ատամնաբուժական պրոթեզին, օրինակ՝ պսակին։ Այս գործընթացը կոչվում է նախապատրաստում, իսկ դրա եզրը հայտնի է որպես եզրագիծ։ Եզրագիծը պետք է հստակ սահմանազատվի, որպեսզի ատամնաբուժական պրոթեզը լիարժեք միաձուլվի ատամի մնացած հատվածի հետ և նվազեցնի դրա տակ փառի կուտակման հավանականությունը։ Եզրագծի հայտնաբերման գործընթացը կարող է լինել ավտոմատ, մինչդեռ սովորաբար այն տեսողականորեն սահմանում է ատամնատեխնիկը։ Այն հնարավոր է նաև ձեռքով կարգավորել։
* Տեղադրման առանցքի ուղղությունը կարող է որոշվել ավտոմատ կերպով, ինչը սահմանում է ատամնաբուժական պրոթեզի տեղադրման ճիշտ ուղղությունը՝ ապահովելով դրա հարմար տեղադրումը ատամի վրա կամ բերանի մեջ։
* Թվային մոդելի վրա հնարավոր է կատարել չափումներ, որոնք կօգնեն ատամնատեխնիկին որոշել՝ արդյոք անհրաժեշտ են ատամի վրա կատարել որևէ փոփոխություններ, որպեսզի պրոթեզը ճիշտ հարմարեցվի։ Նյութը պետք է լինի բավարար խիտ, որպեսզի ապահովի ամրությունը, սակայն չպետք է լինի այնքան հաստ, որ վերականգնված ատամը շուտ կապի հակադիր ատամին, քան մնացած ատամները։ Հակառակ դեպքում դա կխանգարի բերանի բնական փակվելուն և ճիշտ կծվածքին։

## Ավտոմատացված արտադրման համակարգում օգտագործվող նյութեր
CAD/CAM տեխնոլոգիան արագ զարգացող ոլորտ է, ուստի դրա մեջ օգտագործվող նյութերը մշտապես փոփոխվում են։ CAD/CAM ծրագրերի միջոցով հնարավոր է մշակել տարբեր նյութեր, այդ թվում՝ մետաղներ,պորցելան, լիթիումի երկսիլիկատ, ցիրկոն և խեժային նյութեր։ Այս տեխնոլոգիայի շնորհիվ ատամնաբուժական վերականգնումները պատրաստվում են կերամիկական կամ կոմպոզիտային խեժի ամբողջական բլոկներից: Եթե օգտագործվում են նախնական սինթերված կերամիկական բլոկներ, ապա հետագայում անհրաժեշտ է սինթերացում՝ նյութի ծակոտկենությունը նվազեցնելու համար, իսկ CAD/CAM համակարգը պետք է հաշվի առնի չափերի փոփոխությունները։ Նույն տեխնոլոգիայով հնարավոր է արտադրել նաև կերամիկական և ապակե հիմքով վերականգնումներ, որտեղ նյութը նախ մշակվում է ֆրեզերով, ապա կիրառվում է հեղուկ ապակու ներթափանցում, որը նվազեցնում է ծակոտկենությունը։ CAD/CAM տեխնոլոգիայով արտադրված նյութերի հիմնական առավելությունն այն է, որ զանգվածային արտադրության դեպքում ապահովվում է վերականգնման որակի կայունությունը։

### Մետաղներ
CAD/CAM ծրագրերի միջոցով հնարավոր է արտադրել մետաղներ, ինչպիսիք են կոբալտ քրոմը (CoCr) և տիտանը։ Թանկարժեք մետաղները չեն կարող մշակվել մի շարք պատճառներով, այդ թվում՝ բարձր արժեքի պատճառով։ Հասանելի են նախնական սինթերված կոբալտ քրոմ (CoCr) բլոկներ, որոնք պահանջում են հետագա սինթերացում՝ անհրաժեշտ մեխանիկական հատկություններ ստանալու համար։ Այս մեթոդը փոխարինում է ավելի ավանդական՝ կորած մոմի ձուլման տեխնիկային։

### Կերամիկաներ
#### Ֆելդսպաթային և լեյցիտով կերամիկաներ
Ֆելդսպաթային և լեյուցիտով ամրացված կերամիկայի մանրակառուցվածքը բաղկացած է ապակե մատրիցայից՝ բյուրեղային հավելումներով։ Այն ունի ցածր ճկման ամրություն, սակայն շատ լավ օպտիկական հատկություններ և նպաստավոր կպչունության կարողություն։ Դրա հիմնական առավելությունը բարձր էսթետիկան է՝ լայն երանգային ընտրանու և բարձր թափանցիկության շնորհիվ։ Այնուամենայնիվ, այս նյութը փխրուն է և կարող է վնասվել ատամնակծվացքի ժամանակ։

#### Լիթիումի երկսիլիկատ, ցիրկոնիումի օքսիդ և լիթիումի սիլիկատային կերամիկա
Լիթիումի երկսիլիկատը, ցիրկոնիումի օքսիդը և լիթիումի սիլիկատային կերամիկան նույնպես ունեն երկֆազ կառուցվածք, որտեղ բյուրեղային մասնիկները բաշխված են ապակե մատրիցայի մեջ։ Դրանք ունեն բարձր ճկման ամրություն, լավ օպտիկական հատկություններ և կպչունության ունակություն։ Այս նյութերը ապահովում են բարձր էսթետիկ վերականգնումներ՝ լայն երանգային ընտրանիով, ինչպես նաև առանձնանում են մեծ մեխանիկական ամրությամբ:

### Ցիրկոն
Ցիրկոնը ունի բազմաբյուրեղային կառուցվածք և բարձր ճկման ամրություն։ Սակայն դրա օպտիկական հատկություններն ու կպչունության ունակությունը թույլ են։ Դրա հիմնական առավելությունը մեխանիկական ամրությունն է։ CAD/CAM արտադրման շնորհիվ բազմաբյուրեղային ցիրկոնը կարող է կիրառվել հիմնակմախքների և միջուկների համար։ Դրա գերազանց մեխանիկական հատկությունները հնարավորություն են տալիս այն օգտագործելու երկարատև կամրջաձև վերականգնումների համար, թույլ են տալիս արտադրել բարակ շերտերով միջուկներ և կիրառել մասնակի անշարժ պրոթեզներում։ Այնուամենայնիվ, ցիրկոնով կատարված վերականգնումների էսթետիկան այնքան լավ չէ, որքան այլ տեսակի կերամիկաներինը։

### Խեժային նյութեր
Հասանելի են երեք տեսակի խեժանյութեր՝ կոմպոզիտային խեժ, PMMA և նանոկերամիկա։ PMMA-ն պատրաստվում է պոլիմեթիլմեթակրիլատ պոլիմերներից և չունի լցանյութեր։ Իսկ կոմպոզիտային խեժը բաղկացած է անօրգանական լցանյութից՝ խեժային մատրիցայի մեջ։ Նույն կերպ, նանոկերամիկան պարունակում է նանոմասնիկներ, որոնք ներդրված են խեժային մատրիցայում։ Այս երեք նյութերն ունեն թույլ ճկման ամրություն և անբարենպաստ օպտիկական հատկություններ։ Սակայն դրանց կպչունության ունակությունը շատ արդյունավետ է։ Դրանց գլխավոր առավելություններից է արագ պատրաստման հնարավորությունը՝ արագ ֆրեզերային մշակման միջոցով, ինչը թույլ է տալիս կիրառել դրանք անմիջապես կոմպոզիտային վերականգնումների համար։ Այնուամենայնիվ, այս նյութերի էսթետիկական որակը սահմանափակում է դրանց կիրառելիությունը։

## Առավելություններ և թերություններ
CAD/CAM տեխնոլոգիան բարելավել է ատամնների պրոթեզների որակը և չափօրինականացրել արտադրության գործընթացը։ Այն բարձրացրել է արտադրողականությունը և հնարավորություն տվել աշխատելու նոր նյութերի հետ՝ ապահովելով բարձր ճշգրտություն։

Չնայած CAD/CAM-ը կարևոր տեխնոլոգիական առաջընթաց է, կարևոր է, որ ատամնաբույժի տեխնիկան համապատասխանեցվի CAD/CAM ֆրեզերային մշակման պահանջներին։

Սա ներառում է ատամի ճիշտ նախապատրաստումը՝ հստակ եզրագծով (որը սկաները կարող է ճանաչել, օրինակ՝ շամֆերի տեսքով), առանց հարթ եզրի կիրառման և զուգահեռ պատերից խուսափելը, ինչպես նաև կտրիչ ատամի և ծամող եզրերը կլորացնելը՝ լարվածությունից խուսափելու համար։

Պսակներն ու ատամների կամրջակները պետք է ճշգրիտ համապատասխանեն ատամի հիմքերին: Հարմարեցման ճշգրտությունը կախված է օգտագործվող CAD/CAM համակարգից և ատամնաբույժի հմտություններից: Որոշ համակարգեր նախատեսված են առավելագույն ճշգրտություն ապահովելու համար, իսկ որոշ մասնագետներ ավելի փորձառու են, քան մյուսները: 2014 թվականի դրությամբ ակնկալվում էր, որ մինչև 2020 թվականը հասանելի կդառնան մոտ 20 նոր համակարգեր։

Լրացուցիչ հետազոտություններ են անհրաժեշտ՝ գնահատելու CAD/CAM տեխնոլոգիայի արդյունավետությունը այլ կցման համակարգերի (ինչպես օրինակ՝ գնդիկավոր, մագնիսական և հեռադիտակային համակարգերի) համեմատ, որպես ատամների արմատի վրա տեղադրվող անշարժ պրոթեզների ամրացման տարբերակ։

## CAD/CAM-ի առավելություններ
CAD/CAM տեխնոլոգիայի առավելությունները՝ համեմատած ավանդական լաբորատոր և տեղում իրականացվող մեթոդների հետ, հետևյալն են․

* հնարավորություն է տալիս օգտագործել այնպիսի նյութեր, որոնք լաբորատորիայում անհասանելի են
* ապահովում է ավելի մատչելի տարբերակներ՝ համեմատած ավանդական նյութերի հետ
* նվազեցնում է ատամնատեխնիկների աշխատանքի ծախսերն ու ժամանակը
* ստանդարտացնում է վերականգնումների որակը։

Կերամիկական նյութերի հետ աշխատելը կարող է բավականին ժամանակատար լինել։ Ձեռքով կերամիկական ատամնաբուժական պրոթեզ պատրաստելու համար ատամնատեխնիկը պետք է մանրակրկիտ կերպով ձևավորի պորցելյանի փոշին և սինթերացնի այն հիմքի մակերեսին։ CAD/CAM տեխնոլոգիայի կիրառմամբ աշխատաժամանակը զգալիորեն կրճատվում է, և որոշ ուսումնասիրությունների համաձայն՝ ատամնատեխնիկի միջամտությունն ընդամենը 5-6 րոպե է պահանջում՝ պրոթեզ պատրաստելու համար։ Այս կերպ արտադրության արժեքը նվազում է, քանի որ նվազում են աշխատուժի ծախսերը։ Բացի այդ, CAD/CAM համակարգերը մշակվում են նյութի պատրաստի բլոկներից, որոնք զանգվածային արտադրության են ենթարկվում, ինչը կրկին իջեցնում է ծախսերը ատամնաբուժական կլինիկաների և լաբորատորիաների համար՝ համեմատած ավանդական մեթոդների հետ։ Այս բլոկները պատրաստվում են այնպես, որ ներքին ծակոտկենությունները վերացված լինեն, ինչը դժվար է անել ավանդական արտադրական գործընթացում։

CAD/CAM տեխնոլոգիան մեծ առավելություն ունի կերամիկական նյութերի սինթերացման ընթացքում առաջացող ծավալի կրճատումը վերահսկելու հարցում։ Այս գործընթացը անհրաժեշտ է, որպեսզի վերականգնման կառուցվածքը ստանա բավարար ամրություն և կարողանա արդյունավետորեն օգտագործվել բերանի խոռոչումԱվանդական լաբորատոր մեթոդներով այս երևույթը կանխատեսելը բավականին դժվար է։ CAM տեխնոլոգիան կարող է նվազեցնել չափերի կրճատումը երկու տարբեր մեթոդով։ Առաջին մեթոդը ենթադրում է նախապես նախատեսված չափից մի փոքր ավելի մեծ պրոթեզի պատրաստում, որպեսզի ջերմամշակման ընթացքում այն կրճատվի և ստանա վերջնական անհրաժեշտ չափը։ Երկրորդ մեթոդը ներառում է արդեն ամբողջությամբ սինթերացված բլոկից պրոթեզի հաստոցային մշակումը, ինչը վերացնում է չափերի կրճատումը, սակայն հանգեցնում է կտրման գործիքների արագ մաշվածության, քանի որ ամբողջությամբ սինթերացված բլոկն ավելի ամուր է, քան մասնակի սինթերացվածը։

### Ներբերանային սկանավորման առավելություններ
Հատկապես ատամնաբույժների համար ներբերանային սկաներների կիրառումը ապահովում է լրացուցիչ առավելություններ՝ համեմատած ավանդական ֆիզիկական մեթոդի հետ։ Ավանդական մեթոդի դեպքում անհրաժեշտ է ստանալ ատամնաշարի ձևանմուշ, սակայն դրա համար օգտագործվող նյութերը ժամանակի ընթացքում կարող են դեֆորմացվել, ինչը նվազեցնում է վերջնական ատամնային պրոթեզի ճշգրտությունը։

Այս անճշտությունները կարող են խորանալ հետագա փուլերում, օրինակ՝ երբ ատամնային ձևանմուշների հիման վրա պատրաստվում են ուսումնասիրման մոդելներ։ Ներբերանային սկաներները արագ թվայնացնում են սկանավորված տարածքը, ինչը վերացնում է տվյալների դեֆորմացման կամ վնասվելու ռիսկը։ Բացի այդ, ատամնային ձևանմուշների ստացումը հաճախ տհաճություն են առաջացնում հիվանդների համար, հատկապես նրանց մոտ, ովքեր ունեն ուժեղ փսխման ռեֆլեքս, քանի որ անհրաժեշտ է մեծ քանակությամբ նյութ՝ ատամնաշարի ամբողջական պատկեր ստանալու համար։ Ներբերանային սկաներները նվազեցնում են այս անհարմարությունը։

Ներբերանային սկանավորումը, համեմատած ավանդական ատամնային ձևանմուշների հետ, զգալիորեն կրճատում է հետագա մշակման ժամանակը, քանի որ 3D մոդելը կարելի է անմիջապես էլեկտրոնային փոստով ուղարկել ատամնատեխնիկական լաբորատորիա։ Մինչդեռ ավանդական մեթոդի դեպքում ձևանմուշը պետք է նախ ախտահանվի, ապա ֆիզիկապես տեղափոխվի լաբորատորիա, ինչը պահանջում է ավելի շատ ժամանակ։

## CAD/CAM-ի թերություններ
* Ուսուցման գործընթաց. Ցանկացած նոր տեխնոլոգիայի կիրառումը պահանջում է որոշակի ուսուցման ժամանակ։ CAD/CAM տեխնոլոգիայի դեպքում սարքավորումների և ծրագրակազմի արդյունավետ օգտագործումը պահանջում է փորձ և հմտությունների զարգացում։ Սկզբում թվային նոր գործընթացին հարմարվելն կարող է դժվար լինել, հատկապես եթե մասնագետները երկար տարիներ աշխատել են ավանդական մեթոդներով։ Դա նշանակում է, որ աշխատակազմը պետք է վերապատրաստվի, որպեսզի կարողանա CAD/CAM համակարգերը օգտագործել հարմար և արդյունավետ կերպով։
* Ծախսեր․ Թվային ատամնաբուժությունը պահանջում է խոշոր ֆինանսական ներդրում, որը ներառում է սարքավորումների ձեռքբերում, պահպանում և ծրագրակազմի թարմացումներ։ Սակայն ժամանակի ընթացքում այս ներդրումը կարող է փոխհատուցվել, քանի որ այն թույլ կտա խնայել վճարներ լաբորատոր ծախսերի և միանգամյա օգտագործման ձևանմուշների վրա։
* Կծվածքի գնահատման սխալներ․ Համեմատած ավանդական մեթոդի հետ, որը կիրառվում է ամբողջական պրոթեզների պատրաստման ժամանակ, CAD/CAM տեխնոլոգիան ունի որոշակի թերություններ։ CAD/CAM համակարգերը ճիշտ չեն գնահատում կծվացքի հավասարակշռությունը։ Քանի որ ատամները տեղադրվում են պրոթեզի հիմքի վրա առանց արտիկուլյատորի օգնության, դժվար է հասնել կծվածքի ճիշտ հավասարակշռման։ Այդ պատճառով, դեռևս անհրաժեշտ է մարդկային գործոն, իսկ ատամները պետք է կլինիկական պայմաններում վերատեղադրվեն՝ հավասարակշռված կծվածք ապահովելու համար։
* Ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա․ ֆրեզավորման գործընթացի ընթացքում առաջանում են խեժի մանր մասնիկներ, ինչը նպաստում է պլաստիկ աղտոտմանը։

## Հեռանկարներ
Թվային ատամնաբուժությունը զարգանում է արագացված տեմպերով, և CAD/CAM համակարգերը շարունակելու են զարգանալ և կատարելագործվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն
Կատեգորիա:Ատամներ