Չեխական ոզնի

**Հակատանկային ոզնի** կամ **չեխական ոզնի** ( կամ **'), ամենապարզ [[Հակատանկային պաշտպանություն|հակատանկային պաշտպանության]] պատնեշ, որը եռաչափ վեցթև խաչ է։ Ի տարբերություն [[Վիշապի ատամներ (ֆորտիֆիկացիա)|վիշապի ատամների]], այն համեմատաբար շարժական է։

Պատրաստված է մետաղական անկյունակների կամ I-հեծանների (այսինքն՝ **L**-, **H**- կամ 𝐈-աձև)  խաչվող ձողակտորներից։ Այն իր ձևով (և դիզայնով) նման է մետաղական [[ճան]]ի կամ քալտրոպի (Caltrop) շատ ավելի մեծ տարբերակին։

Ոզնին շատ արդյունավետ է [[Թեթև տանկ|թեթևից]] միջին [[տանկ]]երն ու ռազմական տրանսպորտային միջոցները պաշտպանական գիծ ներթափանցելու դեմ. այն պահպանում է իր գործառույթը նույնիսկ մոտակայքում տեղի ունեցած պայթյունից հետո։ Թեև չեխական ոզնիները թույլ պաշտպանական միջոց են հարձակվող [[Հետևազոր|հետևակի]] դեմ, հետևակային ուժերը, ընդհանուր առմամբ, շատ ավելի քիչ արդյունավետ են [[Ամրաշինություն|ամրացված պաշտպանական դիրքերի]] դեմ, քան [[Մոտոհրաձգային ջոկ|մոտոհրաձգային]] ստորաբաժանումները։

Ոզնիներն ավելի քիչ արդյունավետ են, քան դաշտերի [[ական]]ապատումը, բայց ոզնիներ կարող են պատրաստվել մեծ քանակությամբ ջարդոններից՝ առանց բարձր տեխնոլոգիաների կիրառման և կարող են հեշտությամբ տեղափոխվել մի տեղամասից մյուսը, ինչը հատկապես կարևոր է պատերազմական ժամանակաշրջանում։

== Պատմություն ==
[[Պատկեր:Rozsocháč.jpg|մինի|Հակատանկային ոզնիներ Չեխիայի և Գերմանիայի սահմանին]]

Չեխական ոզնի անունը կապված է նրա ծագման երկրի` [[Չեխոսլովակիա]]յի անվան հետ։ Ոզնին ի սկզբանե օգտագործվել է չեխա- [[Նացիստական Գերմանիա|գերմանական]] սահմանին Չեխոսլովակիայի [[Չեխոսլովակիայի պատ|սահմանային ամրություններում]], որը զանգվածային, բայց երբեք չավարտված [[Ֆորտիֆիկացիա|ամրացման]] համակարգ էր, և որը փոխանցվել է Գերմանիային 1938 թվականին Սուդետի մարզի օկուպացիայից հետո՝ [[Մյունխենի համաձայնագիր|Մյունխենի համաձայնագրով]]։

Առաջին ոզնիները կառուցվել են [[երկաթբետոն]]ից, որի ձևը նման է հետագայում կառուցված մետաղական տարբերակներին։ Այնուամենայնիվ, փորձը ցույց է տվել, որ բետոնե ոզնիներն անարդյունավետ են, քանի որ դրանք կարող էին էականորեն վնասվել [[Գնդացիր|գնդացրի]] հարվածից։ Դեռ ավելին, մասնատված բեկորները թշնամու հետևակի անցնելու համար ավելի հարմար ծածկույթ էին դառնում, քան վնասված մետաղական ոզնիները։ Հետևաբար, 1935–1936 թվականներին Չեխոսլովակիայի միայն վաղ պաշտպանական գծի հատվածներն էին հագեցած բետոնե ոզնիներով և, հինականում, միայն երկրորդ գծում։

== Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ ==
Չեխական ոզնին [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի ժամանակ լայնորեն օգտագործվել է [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային Միության]] կողմից հակատանկային պաշտպանության համար։ Դրանք արտադրվում էին ցանկացած ամուր մետաղից և երբեմն փայտից, ներառյալ [[Կոճափայտ|երկաթուղային կոճափայտերից]]։ Չեխական ոզնիները հատկապես արդյունավետ էին քաղաքային մարտերում, որտեղ մեկ ոզնի կարող էր փակել մի ամբողջ փողոց։ Այդպիսով չեխական ոզնիները Խորհրդային Միությունում դարձան «ամեն գնով պաշտպանության» խորհրդանիշ. հետևաբար մոսկվացի պաշտպանների «[[Ոզնիներ (հուշարձան)|Ոզնիներ» հուշահամալիրը]], որը կառուցվել է ռուսական M-10 մայրուղու եզրին, 1966 թվականին, բաղկացած է երեք հսկա չեխական ոզնիներից։

Չեխական ոզնիները եղել են [[Ատլանտյան պատ]]ի գերմանական պաշտպանության մի մասը։ [[Նորմանդական դեսանտային օպերացիա (1944)|Նորմանդիա ներխուժման]] ժամանակ դաշնակիցները կտրել են զգալի քանակությամբ չվնասված և կոտրված ոզնիներ և եռակցել դրանք իրենց M4 Sherman և M5 Stuart տանկերի ճակատին։ Դրանք հայտնի են որպես «Ռնգեղջյուր»( Rhino ) տանկեր, և շատ օգտակար են եղել [[Նորմանդիա]]յի ողջ տարածքում գտնվող բնական/կանաչ ցանկապարիսպները մաքրելու համար։



== Սառը պատերազմ ==
Չեխոսլովակիայի բանակի հետպատերազմյան փորձերը ապացուցել են մետաղական ոզնիների ցածր արդյունավետությունը ծանր զրահամեքենաների դեմ, ինչպիսիք են խորհրդային ISU-152 և [[Տ-55|T-54]] կամ գերմանական Պանտերա տանկը։ պաշտպանությունը ճեղքելու փորձերի 40%-ը հաջող է եղել. հետևաբար, չեխական բանակը նոր հակատանկային խոչընդոտներ է ստեղծել [[սառը պատերազմ]]ի տարիներին ստեղծված սահմանային ամրությունների համար։ Այդուհանդերձ, մետաղյա ոզնին շարունակվել է օգտագործվել որպես անիվներով տեխնիկայի դեմ ճանապարհն արագ արգելակող միջոց։

== Ռուս-ուկրաինական պատերազմ ==
[[Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա (2022-այժմ)|2022 թվականի սկզբին՝ Ուկրաինա ռուսական ներխուժման]] ժամանակ, բետոնե պատնեշների և այլ տեխնիկայի հետ համատեղ օգտագործվել են  ոզնիներ՝ ռուսական ուժերին խոչընդոտելու համար։ «Ուկրաինական երկաթուղիների» նոր [[ռելս]]երը ծառայել են հարյուրավոր ոզնիներ պատրաստելու համար։ Երկաթուղու հաշվարկներով նյութը բավարար է 1800 ոզնիների համար։ Օդեսայում, Կիևում և Լվովում ուկրաինացի զինվորականները նույնպես ոզնիներ են պատրաստել ռազմավարական նշանակության վայրերում տեղաբաշխելու համար։ Կիևում Երկրորդ աշխարհամարտի ոզնիները դուրս են բերել թանգարանից և օգտագործել որպես ճանապարհային ուղեփակոց։

== Կառուցվածք, կիրառում և շահագործման սկզբունք ==
[[Պատկեր:MSU_Czech_hedgehog_(Cavallo_di_Frisia).jpg|մինի|Ժամանակակից չեխական ոզնի [[Կոսովո]]յում]]
Ոզնին սովորաբար անշարժ ամրացված կամ խարսխված չէ գետնին, քանի որ այն կարող է արդյունավետ լինել, նույնիսկ եթե գլորվել է մեծ պայթյունից։ Դրա արդյունավետությունը կայանում է նրա չափսերի մեջ՝ զուգակցված այն փաստի հետ, որ տրանսպորտային միջոցը (տանկը), որը փորձում է անցնել դրա վրայով, ամենայն հավանականությամբ կխրվի (կամ հնարավոր է՝ կվնասվի) ձողի վրա և կհայտնվի դրա վերևում իր թրթուրները (կամ անիվները) գետնից բարձրացնելու միջոցով։

Եթե ​​տանկը փորձում է անցնել ոզնու վրայով, ոզնին գլորվում է տանկի տակ, իսկ տանկը հայտնվում է օդում։ Տանկի թրթուրները կորցնելով գետնի հետ կապը, սկսում են տեղապտույտ անել` բուքսել, և հաճախ տանկը չի կարողանում պոկվել ոզնուց. դուրս ցցված ձողակտորը կարող է նույնիսկ ծակել տանկի հատակը։ Պաշտպանվող ուժերին մնում է ոչնչացնել կանգնեցված տանկերը և թույլ չտալ, որ տանկիստները բուքսիրային պարաններով քաշեն ոզնիները։ Իսկ եթե հակառակորդը խուսափելով ոզնիներց` տանկերն այլ ուղղությամբ տանի, ապա հակատանկային պաշտպանությունն առավել ևս կատարած կարող է համարել իր խնդիրը։

Արդյունաբերական արտադրության չեխական ոզնիները պատրաստվում են 140/140/13 մմ չափերով **L'''-աձև երեք կտոր մետաղական անկյունակներից (երկարությունը 1,8 մ (6 ֆտ), քաշը 198 կգ (440 ֆտ), հետագա տարբերակները՝ երկարությունը 2,1 մ (7 ֆտ), քաշը` 240 կգ (530 ֆտ) ), որոնք իրար են միացվում կողային թիթեղներով, գամերով և պտուտակներով, կամ իրար են եռակցվել տարածական եռաթև խաչի ձևով, որի յուրաքանչյուր ձողն ուղիղ անկյան տակ է մյուս երկուսի հետ, ընդ որում այս ձևը ձևավորվում է ութանիստի առանցքներով։

Ոզնու երկու թևերը իրար են զոդվում գործարանում, իսկ երրորդ թևը M20 պտուտակների միջոցով միացվում է տեղում։  Գետնին չընկնելը ապահովում են քառակուսի «ոտքերը»։ Գործարանային արտադրության ոզնիների վրա  նախատեսված են խազեր` փշալարեր ամրացնելու համար։

## Տես նաև
* Ոզնիներ (հուշարձան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Կատեգորիա:Ինժեներական պատնեշներ
Կատեգորիա:Հակատանկային խոչընդոտներ
Կատեգորիա:Պաշտպանական կառույցներ
Կատեգորիա:Ռազմական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Սառը պատերազմի տակտիկա