open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան

մինի
**Հայաստանի Մարդու իրավունքների պաշտպան** (ՄԻՊ) անկախ պաշտոնատար անձ, որն իրականացնում է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու խախտված իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանությունը։ ՄԻՊ-ին ընտրում է Աժ-ն՝ պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-րդով՝ 6 տարի ժամկետով։ ՄԻՊ-ն օժտված է Ազգային ժողովի պատգամավորի համար նախատեսված անձեռնմխելիությամբ։ Նրա գործունեության այլ երաշխիքներ սահմանվում են օրենքով։ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպաններ են եղել Լարիսա Ալավերդյանը (2004-2006 թթ.), Արմեն Հարությունյանը (2006-2011 թթ.), Կարեն Անդրեասյանը (2011-2016 թթ.), Արման Թաթոյանը (2016-2022 թթ.), Քրիստինե Գրիգորյան (2022-2023 թթ.) և Անահիտ Մանասյանը (2023 թվականի ապրիլից)։

## Հայաստանի վերահսկիչ պալատ

Հայաստանի վերահսկիչ պալատը (ՎՊ) անկախ մարմին է, որը, «Վերահսկիչ պալատի մասին» Հայաստանի օրենքի (2006) համաձայն, վերահսկողություն է իրականացնում բյուջետային միջոցների և պետական ու համայնքային սեփականության օգտագործման նկատմամբ։ Պալատի գործունեության ծրագիրը հաստատում է Աժ-ն։ ՎՊ-ն տարեկան ոչ պակաս քան մեկ անգամ Աժ է ներկայացնում իր վերահսկող, աշխատանքների հաշվետվությունը։ ՎՊ-ի նախագահը նշանակվում է Հայաստանի նախագահի առաջարկությամբ՝ Աժ-ի կողմից՝ 6 տարի ժամկետով։ Նույն անձը չի կարող ավելի քան 2 անգամ անընդմեջ նշանակվել ՎՊ-ի նախագահ։ 2007-ից ՎՊ-ի նախագահը Իշխան Զաքարյանն է։

## Հայաստանի հանրային խորհուրդ
Հայաստանի հանրային խորհուրդը (ՀԽ) Հայաստանի նախագահի կողմից կազմավորվող ապաքաղաքական, խորհրդակցական մարմին է, որի նպատակը ժողովրդավար, համակարգի զարգացմանը
պետական իշխանության մարմինների ու քաղաքացիների, հասարակության և իշխանության միջև երկխոսության ու վստահելի գործընկերային հարաբերությունների
ձևավորմանը, հասարակական վերահսկողության իրականացմանը, ինչպես նաև մարդու և քաղաքացու հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների ապահովմանը նպաստելն է։
ՀՀ ՀԽ-ն ստեղծվել է 2008 թվականի հուլիսի 12-ին, կանոնադրությունը և առաջին 12 անդամների կազմը հաստատվել է 2009 թվականի մարտի 11-ին, մայիսի 29-ին ամրագրվել է ՀՀ նախագահի հրամանագրով։ ՀԽ նախագահին (2009 թվականից Վագգեն Մանուկյան) նշանակում է ՀՀ նախագահը։ ՀԽ-ի որոշմամբ՝ փորձաքննություն է իրականացվում ՀՀ օրենքների և Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ կամ լրացումներ նախատեսող՝ գիտության, կրթության, մշակույթի, առողջապահության, սոցիալական ապահովության, բնապահպանության և մարդու իրավունքների, հասարակական անվտանգության ու կարգի պահպանման բնագավառներում պետական քաղաքականության նախագծերի վերաբերյալ։ ՀԽ-ն կազմված է 36 անդամից, որոնցից 12-ին նշանակում է ՀՀ նախագահը, 12-ին ընտրում են հանձնաժողովները։ Հետագայում 24 անդամից յուրաքանչյուրն առաջադրում է ՀԽ-ի մեկական թեկնածու, որոնցից առավել շատ ձայներ ստացած 12 անձի առաջարկվում է անդամակցել ՀԽ-ին։ Ներկայումս ՀԽ-ում գործում են 66 ենթահանձնաժողով և բազմաթիվ աշխատանքային խմբեր։ 12 ոլորտային հաձնաժողովներում ընդգրկված 1950 անդամները ներկայացնում են ավելի քան 1200 հասարակական կազմակերպություններ, միություններ, ընկերակցություններ և հիմնադրամներ։ Այս հանձնաժողովներում ընդգրկված են գիտնական 329 թեկնածու, պրոֆեսոր։ Մարզերը ներկայացված են 422 անդամով (21,7 %), կանայք՝ 635-ով (32,7 %)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Հայաստանում
Սեդրակ Սարգսյան

**Սեդրակ Աղաջանի Սարգսյան** (1896, գ․ Գյուլաթաղ (այժմ՝ Վարդաձոր, Արցախի Մարտակերտի շրջան - 1930, Երևան), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, փոխգնդապետ, ԽՄԿԿ անդամ (1904)։

1918—1920 թվականներին դաշնակցական իշխանության և թուրքական օկուպացիայի պայմաններում ընդհատակյա աշխատանք է տարել Ալեքսանդրապոլում, մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը։ 1921 թվականին ընդունվել է կուսակցության Ալեքսանդրապոլի քաղաքացիական կոմիտե Գանձակում (Կիրովաբադ) աշխատել է՝ որպես գավառային կոմիտեի ագիտպրոպագանդայի բաժնի վարիչ, ավելի ուշ՝ այդ կոմիտեի քարտուղար։ 1923 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան և տնտեսական ղեկավար աշխատանքներ տարել Էջմիածնի ու Բայազետի գավգործկոմներում։ 1926 թվականից եղել է Հայգյուղկոոպի վարչության նախագահ, իսկ 1927 թվականից՝ Երևանի քաղաքացիական կոմիտեի քարտուղար։ ՀԿ(բ) կ VI համագումարում (1929) Սարգսյանը ընտրվել է կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ, իսկ կարճ ժամանակ հետո՝ Հայաստանի ժողկոմխորհի նախագահի տեղակալ և բանգյուղտեսչության ժողկոմ։ Եղել է ՀԿ(բ) կ Կենտրոնական կոմիտեի, Անդրֆեդերացիայի և Հայաստանի ԿԳԿ-ների, ՀամԿ(բ) կ Անդրկովկասյան երկրային վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահության անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ փոխգնդապետներ
Սիբեխ

**Սիբեխ** (), **սվեղ**, **սագի տոտիկ**, նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 4 (այլ տվյալներով՝ 5-6) տեսակ։

## Տարածում
մինի|ձախից|Բուսաբանական նկարազարդում
Հայտնի է սիբեխի 5 տեսակ՝ տարածված Եվրասիայի բարեխառն գոտում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Հայաստանի կիսաանապատային, անապատային և տափաստանային գոտիների քարքարոտ և չոր լեռնալանջերում աճում է սովորական սիբեխ (*F․ vulgaris*)։
Վերջին տարիներին օշինդրային կիսաանապատների յուրացման հետևանքով Սիբեխի բնական պաշարները Հայաստանում զգալիորեն նվազել են։ Արարատի շրջանի աղի ճահճուտներում հանդիպում է Սիբեխի ևս մեկ տեսակ՝ *F․ falcarioides*-ը, որը բացառիկ արժեքավոր բույս է և գրանցված է ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։

Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝
* Սիբեխ սովորական (*F. vulgaris*)
* Ս. սիբեխանման (*F. falcarioides*)։
Առաջինը տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է բաց, չոր լանջերին, անտառեզրերին, թփուտներում, դաշտերում, աղբոտում ցանքերը։

Երկրորդը հանդիպում է միայն Արարատ քաղաքի (Արարատի մարզ) շրջակայքում և Մեծամոր գետի ափերին (Արմավիրի մարզ)։ Աճում է խոնավ մարգագետիններում, աղի ճահճուտներում, գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի
Վերջինս երկամյա, մերկ խոտաբույս է։ Արմատը հաստ է, իլիկաձև, ցողունը՝ 40-60 սմ բարձրությամբ, հիմքից ճյուղավորված։ Ցողունն ուղղաձիգ է, ճյուղավորվող, թխականաչ, բարձրությունը՝ 20-60 սմ։ Տերևները թխակապտավուն են, կաշեկերպ, ստորինները՝ քառմասնյա, փետրաձև, հատված խոշոր գծային նշտարաձև մասերի, վերինները՝ փոքր, կազմված ոչ մեծ ծոցից և 3 կամ ավելի մասերի հատված փոքր թիթեղից։ Ծաղկաբույլը հովանոց է։

Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Հովանոցները բազմաթիվ են, բազմաճառագայթ։ Ծաղիկները սպիտակ են, պտուղը երկարավուն է՝ կողքերից սեղմված։ Պտուղը մանր, երկարավուն, թույլ կնճռոտ, կողքերից սեղմված, դեղնադարչնագույն երանգով սերմ է։

## Կիրառություն
Մատղաշ տերևները և ընձյուղները օգտագործվում են սննդի մեջ (թարմ և թթու դրած վիճակում)։

## Դասակարգում
##### Տաքսոնոմիա
Սիբեխի դասը մտնում է *Falcaria* ենթաընտանիքի, հովանացավորներ (*Apiaceae*) ընտանիքի (Caryophyllales) կարգի մեջ։

### Տեսակներ
մինի|250px
մինի|250px
* *Bunium falcaria* M.Bieb.	
* *Carum falcaria* Lange	
* *Critamus agrestis* (Hoffm.) Besser	
* *Critamus falcaria* (L.) Rchb.	
* *Drepanophyllum agreste* Hoffm.	
* *Drepanophyllum falcaria* (L.) Desv.	
* *Drepanophyllum sioides* (Asch.) Wibel
* *Falcaria agrestis* (Hoffm.) Sweet	
* *Falcaria falcaria* (L.) H.Karst.
* *Falcaria glauca* Dulac	
* *Falcaria neglectissima* Klokov	
* *Falcaria persica* Stapf & Wettst.	
* *Falcaria rivini* Host	
* *Falcaria serrata* St.-Lag.
* *Falcaria sioides* Asch.	
* *Helosciadium falcaria* Hegetschw.	
* *Prionitis falcaria* Dumort.	
* *Prionitis falcata* Delarbre	
* *Seseli falcaria* Crantz	
* *Sium falcaria* L.	
* *Sium falcatum* Dubois

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения։ Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.։ Наукова думка, 1989. — 304 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0.

## Արտաքին հղումներ
* http://www.uniprot.org/taxonomy/52468

Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Հայաստանի հասարակական կազմակերպություններ

### ՀԿ-ների պատմությունը

Ժամանակակից հայաստանյան քաղաքացիական հասարակության ձևավորման սկիզբ ընդունված է համարել 1980-ական թվականների վերջերը, երբ թույլատրվել է պետությունից անկախ համայնքային գործունեությունը, և հասարակության ներսում սկսել են ձևավորվել ժողովրդավարական շարժումներ։ Հայաստանում խորհրդային իշխանության տարիներին (1920-91) քաղաքացիական հասարակության հատվածի զարգացումը կրել է սոցիալական համակարգի տիրապետող ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի ազդեցությունը։ Պետությունը վերահսկել է գոյություն ունեցող բոլոր կազմակերպություններն ու միավորումները (կուսակցություններ, արհմիություններ, ՀԿ-ներ, կոմերիտմիություն և այլն),իսկ յուրաքանչյուր անկախ քաղաքացիական միավորում կամ գործողություն դիտվել է որպես վտանգ պետական իշխանությանը։
Խորհրդային շրջանի ՀԿ-ները մեծ մասամբ ծառայել են պետությանը և կոմունիստական գաղափարախոսությանը՝ կամավոր նախաձեռնությունների միջոցով հանրային կարիքները բավարարելու փոխարեն։

### ՀԿ-ների գործունեությունը
1989 թ.-ին Երևանում սկսված բնապահպանական շարժմանը մասնակցել են հարյուրհազարավոր մարդիկ, որի շնորհիվ փակվել են շրջակա միջավայրն աղտոտող մի քանի արդյունաբերական ձեռնարկություններ։ Այդ շարժումներն աստիճանաբար միավորվել են ազգային գաղափարի շուրջ ու ձգտել ԼՂԻՄ-ի միավորմանը ՀԽՍՀ-ին և հանրապետության անկախացմանը։
1990-ական թվականներից արագորեն աճել է ՀԿ-ների թիվը, որոնք խթանել են ժողովրդավարական արժեքների ու մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, ինքնակազմակերպվել արմ. համապատասխան կազմակերպությունների նմանությամբ։ «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքն ընդունվել է 2001 թ.-ին, ըստ որի՝ Հայաստանում ՀԿ-ի կարգավիճակ ունեն արհմիությունները, տարատեսակ շարժումները, քաղաքացիական նախաձեռնությունները, ձեռնարկատերերի, սպառողների, մշակութային, երիտասարդական, կանանց միությունները, բնապահպանական, բարեգործական, հայրենակցական և ազգային հատկանիշներով ձևավորված կազմակերպություններն ու հիմնադրամները և այլն։ Վերջին շրջանում նկատվում է ՀԿ-ների ներքին խնդիրների հստակեցման և նրանց դաշինքների ձևավորման միտում։
Ներկայումս ՀՀ-ում գործում է մոտ հինգ հազար ՀԿ։

Կատեգորիա:Քաղաքականություն
ՀՀ գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական հենք և հողային պաշարներ

**Գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական հենքը և հողային պաշարները**

Մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը գյուղտնտեսություններում հողը մշակել են պարզունակ գործիքներով՝ ձեռքի աշխատանքով կամ կենդանի քարշող ուժով (հիմնականում՝ եզներով ու ձիերով)։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո սկսվել են գյուղատնտեսության տեխնիկական վերազինման աշխատանքներ։ Գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների ՄՏԿ-ների պարկը համալրվել է արդիական տեխնիկայով ու գործիքներով, որոնց, ինչպես նաև պարարտանյութերի ու քիմիական այլ նյութերի և անասնաբուժական դեղամիջոցների մատակարարումն իրականացվել է կենտրոնացված կարգով։

Հողի սեփականաշնորհման ժամանակ լուծարված գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների տեխնիկայի և գործիքների հիմնական մասը վաճառվել է մեխանիզատորներին։ Գյուղատնտեսական մեքենայական աշխատանքների մոտ 95 %-ը կատարել են գյուղտեխնիկայի սեփականատեր ֆիզիկական անձինք՝ հիմնականում մաշված ու հնացած տեխնիկայով։ 1990-ական թթ-ի վերջերից գյուղատնտեսական մեքենայական պարկը համալրվել է Ճապոնիայի, Չինաստանի, Հնդկաստանի և ԱՄՆ-ի կառավարությունների դրամաշնորհներով հատկացված 935 տրակտորով (իրենց գործիքներով) և հացահատիկահավաք 116 կոմբայնով։ 2010 թվականին հանրապետությունում կային 14777 տրակտոր, 1412 հացահատիկահավաք և 307 խոտահավաք կոմբայններ։

Պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների մատակարարումը հիմնականում իրականացնում են մասնավոր ընկերությունները։
2011 թվականին գյուղատնտեսական նշանակության հողերը 2100,9 հազար հա էին, այդ թվում՝ վարելահողերը՝448,5 հազար, բազմամյա տնկարկները (առանց տնամերձ տնկարկների)՝ 32,9 հազար, խոտհարքները՝ 127,1 հազար, արոտավայրերը՝ 1104,3 հազար, անտառային հողերը՝369,76 հազար, այլ հողեր՝ 388,1 հազար հա։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Նյութատեխնիկական հենք
Կատեգորիա:Հողային պաշարներ
Փյունիկ մարդկային ռեսուրսների զարգացման համահայկական հիմնադրամ

**«Փյունիկ» մարդկային ռեսուրսների զարգացման համահայկական հիմնադրամ**, պաշտոնապես գրանցվել է 2008 թվականի դեկտեմբերին, սակայն հիմնադրամի պատվո նախագահ Գաբրիել Ջամբարջին 1998 թվականից բազմաթիվ բարեգործական ծրագրեր է իրականացրել Սփյուռքի հայկական կրթօջախներում։ Հոգաբարձուների խորհրդի նախագահը Լևոն Սարգսյանն է։ Իր գործունեության 3 տարում հիմնադրամը կազմակերպել է բազմաթիվ մշակութային միջոցառումներ, հովանավորել շնորհալի հեղինակների՝ հրատարակելու գրքեր, բացահայտել ու խրախուսել է սոցիալապես անապահով, հողազուրկ, ուսման մեջ առաջադիմող ուսանողների, իսկ առավել շնորհալիներին օգնություն է ցուցաբերել ուսումն արտերկրի առաջատար բուհերում շարունակելու համար, մի շարք ուսումնական հաստատությունների հատկացրել է լաբորատոր սարքավորումներ ու համակարգիչներ, ՀՀ մարզերում, Երևանում և Արցախում տեղագրել է մանկական շարժական խաղահրապարկներ, Ստեփանակերտի հիվանդանոցն ապահովել է բժշկական արդի սարքավորումներով և այլն։ 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո Հայաստանում իրենց գրասենյակներն են բացել նաև մի շարք միջազգային բարեգործ, կազմակերպություններ՝ «Վորլդ Վիժն Հայաստան» (1988), «ՍՕՍ-Քինդերդորֆ Ինտերնացիոնալ» (1989, ՍՕՍ-Մանկական գյուղեր), «Սեյվ դը Չիլդրեն Ֆեդերեյշն ինկ.» (1993, «Փրկենք երեխաներին»), ստեղծվել են բարեգործ, հասարակական նոր կազմակերպություններ, հիմնադրամներ՝ «Օրրան» (2000, Րաֆֆի և Արմինե Հովհաննիսյաններ), «Զանգակատուն» (2006, Թուֆենկյան հիմնադրամ) և այլն՝ ծանր կացության մեջ հայտնված մուրացիկ, թափառաշրջիկ երեխաներին պաշտպանելու, նրանց կրթությունն ու զարգացումը ապահովելու, միայնակ և կարիքավոր ծերերին, ծայրահեղ անապահով ընտանիքներին օգնելու նպատակով։
Գասպար Սինափյան

**Գասպար Սինափյան** (), հայ բժիշկ, մանկավարժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1843 թվական)։

## Կենսագրություն
Կրթությունն ստացել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, այնուհետև Պիզայի բժշկական դպրոցում (1840-1841 թվականներ)։ 1843 թվականից Կոստանդնուպոլսում զբաղվել է բժշկական պրակտիկայով, 1845 թվականից՝ բժշկական դպրոցում դասավանդել է ֆիզիոլոգիա և ընդհանուր ախտաբանություն։ Եղել է սուլթան Մեջիդի պալատական բժիշկը։ Մասնակցել է Կոստանդնուպոլսի հայ հասարակական կյանքին (Կոստանդնուպոլսի բժշկական ընկերության նախագահ, ապա պատվավոր անդամ)։ Գիտական աշխատանքները, որոնց մեծ մասը տպագրվել են «Գազեթ մեդիկալ դ’Օրիենթում», վերաբերում են ետծննդյան դեմոնոպաթիայի, Թուրքական բանտերում պատժիչ համակարգի և հիգիենայի ուսումնասիրության հարցերին։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
ՀՀ շինանյութերի արդյունաբերություն

**Շինանյութերի արդյունաբերություն**

Շինանյութերի արդյունաբերությունն ընդգրկում է բնական շինանյութերի և ապակու, կապակցանյութերի, հավաքովի երկաթբետոնե կառուցատարրերի, ասբեստցեմենտե, խեցե, հախճապակե ու ճենապակե իրերի արտադրությունները։ Հայաստանում խոշորագույնը բնական շինանյութերի արդյունաբերությունն է, որը ներառում է տուֆի ու բազալտի որմնանյութերի, տուֆե, բազալտե, մարմարե, գրանիտե, տրավերտինե երեսպատման սալերի, բազալտե մայթաքարերի, եզրաքարերի և շինարարական այլ իրերի, ինչպես նաև լցանյութերի (պեռլիտ, պեմզա, հրաբխային խարամ, խիճ, ավազ) արտադրությունները։ ՀՀ-ում տուֆաքարի խոշոր արտադրողը «Արթիկ-տուֆ» ձեռնարկությունն է։

ՀՀ կապակցանյութերի արտադրությունն ընդգրկում է ցեմենտի, գաջի, կրի թողարկումը։ Գերակշռում է ցեմենտի արտադրությունը։ Հանրապետությունում գործում է ցեմենտի արտադրության 2 ձեռնարկություն՝ Հրազդանի ցեմենտի գործարանը և Արարատի ցեմենտի-շիֆերի կոմբինատը։ 2010 թվականին Հայաստանում արտադրվել է 488 հազար տ ցեմենտ (2007 թվականին՝ 722, 2009 թվականին՝ 467 հազար տ)։

**Հրազդանի ցեմենտի գործարանը** (2001 թվականից՝ «Միկա-Ցեմենտ» ՓԲԸ) հիմնվել է 1970 թվականին։ Տարեկան կարող է արտադրել 400, 500 և 600 ապրանքանիշեր մինչև 1,2 միլիոն տ ցեմենտ։ 1977 թվականին վերակազմավորվել է Հրազդանի ցեմենտի գործարանի՝ դառնալով տարածաշրջանում հիմնական ցեմենտ արտադրողներից։ Սեփականաշնորհումից և «Միկա-Ցեմենտ» ՓԲԸ-ի հիմնադրումից հետո ցեմենտի արտադրության ծավալը հետզհետե աճել է։ Տարեկան արտադրվում է մոտ 220-250 հազար տ ցեմենտ (1999 թվականին՝ 112 hազար տ)։ Իրականացվում են արտադրության արդիականացման և գործարանի բնապահպանական ազդեցության նվազեցման աշխատանքներ։

**Արարատի ցեմենտի-շիֆերի կոմբինատը** (2003 թվականից՝ «Արարատցեմենտ» ՓԲԸ՝ «Մուլտի Գրուպ» կոնցեռնի կազմում) տարածաշրջանում ցեմենտի խոշորագույն արտադրողն է։ Կազմնակերպվել է 1957 թվականին՝ մինչ այդ գործող ցեմենտի (1933), շիֆերի (1952) և կրի (1932) գործարանների միավորմամբ։ 1989 թվականին շահագործման է հանձնվել գործարանի նոր տեխնոլոգիաների հոսքագիծը՝ 1,2 միլիոն տ նախագծային հզորությամբ։ Արտադրում է 400, 500 (ԳՈՍՏ 10178-85) և 42.5-52.5 (EN 197-1) մակնիշների ցեմենտ։

**«Բրիտանիա Քութինգզ ընդ Քեմիքլզ»** ՓԲԸ-ն հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ որպես «Բրիտանիա» ՓԲԸ-ի և Մեծ Բրիտանիայի Միացյալ Թագավորությունում հիմնադրված ներկերի, ծածկանյութերի և քիմիական նյութերի արտադրման բնագավառում առաջնակարգ ընկերության միավորման մասնաճյուղ։ Ընկերությունը Անգլիայից ներկրված բարձրորակ հումքով և անգլիական առաջատար տեխնոլոգիաներով արտադրում է բարձրորակ, ջրային հիմքով, էկոլոգիապես մաքուր ներկեր, լաքեր, մածիկներ, սոսինձներ և մի շարք այլ մասնագիտացված քիմիական նյութեր շինարարության համար՝ ներառյալ նաև բետոնի համար նախատեսված պլաստիֆիկատորներ, սուպեր պլաստիֆիկատորներ, շինարարության շարժընթացներն արագացնող և դանդաղեցնող, ջրակայունացնող հավելանյութեր։

2011 թվականից Արմավիրի մարզում (Մերձական գյուղ), տարածաշրջանում եզակի «Պոլիմեր Տրուբ» գործարանում արտադրվում են պոլիէթիլենային խոշոր տրամաչափի խողովակներ։ 800, 1100, 1200 և 1400 մմ տրամագծով խողովակներն օգտագործվելու են Հայաստանի տնտեսության մեջ՝ ջրէկների կառուցման, ոռոգման, կոյուղու շինարարության աշխատանքներում ու այլ ոլորտներում։

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Սլովակյան ապստամբություն

**Սլովակյան ապստամբություն** 1944, Սլովակյան ազգային ապստամբություն, սլովակ ժողովրդի հակաֆաշիստական, ազգային-ազատագրական ապստամբությունը 1944 թվականի օգոստոս-հոկտեմբերին։ Կազմակերպել և ղեկավարել են կոմունիստները։ Ապստամբների զինված ուժերն էին պարտիզանական բրիգադները (մոտ 15 հզ մարդ) և սլովակյան բանակի՝ ապստամբների կողմն անցած զորամասերը։ Ապստամբական բանակը, որ ստեղծվեց սլովակյան ապստամբության ընթացքում, հաշվվում էր շուրջ 60 հզ մարդ։ Սլովակ պարտիզանների շարքերում մարտնչում էին մոտ 3 հզ սովետական քաղաքացի, ինչպես նաև ֆրանսիացի, լեհ, բուլղարացի, ռումինացի, հունգարացի, հարավսլավացի, գերմանացի հակաֆաշիստներ։ Ապստամբության ազդակը սլովակյան խամաճիկ կառավարության համաձայնությամբ՝ գերմանաֆաշիստական զորքերի կողմից օգոստոսի 29-ին սկսված Սլովակիայի օկուպացումն էր։

Օգոստոսի 30-ին Սլովակյան ազգային խորհուրդը (ՍԱԽ) հայտարարեց խամաճիկ ֆաշիստական կառավարության տապալման մասին և իշխանությունը վերցրեց իր ձեռքը։ Սեպտեմբերի 1-ին ապստամբության կեետրոն Բանսկա Բիստրիցայում ընդունվեց ՍԱԽ-ի դեկլարացիան, որտեղ նշվում էր Չեխոսլովակյան հանրապետությունը վերստեղծելու, ազգայինդեմոկրատական վերափոխումներ անցկացնելու, չեխ և սլովակ ժողովուրդների իրավահավասարությունն իրականացնելու անհրաժեշտությունը։ ՍԱԽ-ը, հենվելով ազգային կոմիտեների վրա, վերականգնեց դեմոկրատական ազատությունները, արձակեց ֆաշիստական կուսակցություններն ու կազմակերպությունները, ազատեց քաղբանտարկյալներին և այլն։ Սեպտեմբերի 8-ին սովետական զորքերը, 1-ին չեխոսլովակյան բանակային կորպուսի հետ, Լեհաստանից շարժվեցին Սլովակիա՝ օգնելու ապստամբներին, հոկտեմբերի 6-ին գրավեցին Դուկլյայի լեռնանցքը։ Հոկտեմբերի 2-րդ կեսին հիտլերականները ապստամբների դեմ կենտրոնացրին խոշոր ուժեր և գրավեցին ապստաբների կարևոր հենակետերը, այդ թվում՝ Բանսկա Բիստրիցան (հոկտեմբերի 27)։

Ապստամբները քաշվեցին լեռները և մարտական գործողություններ վարեցին մինչև 1945 թվականի հունվարը՝ սովետական զորքերի հետ միանալը։ Սլովակյան ապստամբությունը Չեխոսլովակիայի կոմկուսի ղեկավարությամբ սլովակ ժողովրդի հակաֆաշիստական պայքարի գագաթնակետն էր և սկիզբ դրեց ազգային-դեմոկրատական հեղափոխությանը Չեխոսլովակիայում։

Կատեգորիա:Սլովակիայի պատմություն
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելաեվրոպական թատերաբեմ
ՀՀ արտաքին տնտեսության վճարային հաշվեկշիռ

**ՀՀ արտաքին տնտեսութըան վճարային հաշվեկշիռ** արտաքին տնտեսական գործունեության արդյունքում տեղի են ունենում տնտեսական հոսքեր հանրապետություն և հանրապետությունից դուրս, որոնք արտահայտվում են վճարային հաշվեկշռում։ Վերջինս բաղկացած է 2 հիմնական, բաժիններից՝ ընթացիկ հաշվից (ցույց է տալիս ներմուծումը, արտահանումը, տրանսֆերտները և գործոնային եկամուտները) և կապիտալի ու ֆինանս, հաշվից (կապիտալի ներհոսքը և արտահոսքը)։ Տնտեսության արտաքին կայունության տեսանկյունից կարևոր է ընդհանուր հաշվի պակասուրդը (դեֆիցիտ) Համախառը ներքին արդյունքի նկատմամբ։ 2000 թվականին այն կազմել է ՀՆԱ-ի 14,6 %-ը, 2007 թվականին նվազել է մինչև 6,4%-ի։ Սակայն 2008 թվականին, համաշխարաըին ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պատճառով, կրճատվել են ՀՀ ներհոսող տրանսֆերտներն ու գործոնային եկամուտները, կրճատվել է ՀՀ ապրանքների արտաքին պահանջարկը, որի հետևանքով պակասուրդն աճել է շուրջ 2 անգամ՝ կազմելով ՀՆԱ-ի 12,3%-ը։ 2009 թվականին նույնպես արտաքին ապրանքաշրջանառությունը կրճատվել է (26, 5%-ով), արտահանումը նվազել է 32,7%-ով (748,9 միլիոն դոլար), ներմուծումը՝ 25%-ով (2,830,1 միլիոն դոլար), ընթացիկ հաշվի պակասուրդը կազմել է 1369,49 միլիոն դոլար, որը ՀՆԱ-ի 16%-ն է։ 2010 թվականին այդ ցուցանիշը նվազել է 69,42 միլիոն դոլարով, և պակասուրդը կազմել է ՀՆԱ-ի 14%-ը։

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Սկվածք

**Սկվածք**, **շլիխ** (), ծանր միներալների ֆրակցիա, ստացվում է բնական փուխր նստվածքների, արհեստականորեն մանրացրած ապարների կամ միներալային գոյացումների լվացման հետևանքով։ Սկվածքի կազմության մեջ մտնում են միներալների հատիկներ, որոնք կայուն են ֆիզիկական և քիմիական հողմնահարման նկատմամբ և ունեն ավելի քան 3000 կգ/մ³ խտություն (ոսկի, պլատին, կինովար, կասիտերիտ, շեելիտ, մագնետիտ, ցիրկոն, ալմաստ և այլն)։ Ալյուվիալ և դելյուվիալ նստվածքներից սիստեմատիկ սկվածքային փորձանյութեր են վերցնում օգտակար հանածոների ցրոնային և արմատական հանքավայրերի որոնման ժամանակ։

Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Հանքային գործ
Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Լույս (հիմնադրամ)

890px|մինի|Ժաքլին Կարաասլանյան, հիմնադրամի գործադիր տնօրեն
**Լույս** Հիմնադրամը գործում է 2009 թվականից։ Հիմնադրամի առաքելությունն աշխարհի առաջատար համալսարաններում սովորող հայ ուսանողների թվի ավելացումն է՝ համաշխարհային տնտեսությանը Հայաստանի ակտիվ մասնակցությունն ապահովելու համար։

## Ծրագրեր
«Լույսի» ծրագրերից կարող են օգտվել 18-40 տարեկան Հայաստանի քաղաքացիները կամ հայկական ծագում ունեցող այն անձինք, որոնք ընդունվել են «Լույսի» նախանշած 10 համալսարաններից որևէ մեկը։

Բացի ուսանողներին արտասահմանյան երկրներում օգնելուց՝ նաև ծրագրեր է իրականացնում Հայաստանի սահմանների ներսում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:2018 կազմալուծումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հիմնադրամներ
Սիլիկոզ

**Սիլիկոզ** (, — կայծքար), հիվանդություն, որն առաջանում է սիլիցիումի ազատ երկօքսիդ պարունակող փոշու երկարատև շնչումից։ Մասնագիտությամբ պայմանավորված հիվանդություն է. առավել հաճախ հիվանդանում են լեռնահանքային, ճենապակու-հախճապակու, մետաղագործական, մեքենաշինական արդյունաբերության աշխատողները։ Փոշեգարությունների խմբի առավել ծանր ընթացող հիվանդություն է, հաճախ զուգակցվում է տուբերկուլոզային պրոցեսի (սիլիկոտուբերկուլոզ) և այլ բարդությունների հետ։

Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մասնագիտական հիվանդություններ
Սիմուլյացիա

**Սիմուլացիա**, **սիմուլացիա**, **կեղծակերպում** ( - *կեղծում*), որևէ հիվանդության կամ դրա առանձին ախտանիշների կեղծ ցուցադրումը այդ հիվանդությամբ չտառապող մարդու կողմից։

Տարբերում են դիտավորյալ և ախտաբանական սիմուլացիա։ Դիտավորյալ սիմուլացիան հետապնդում է շահադիտական (օրինակ անաշխատունակության նպաստ ստանալու, զինվորական ծառայությունից խուսափելու) նպատակ։

Ախտաբանական սիմուլացիան մարդու հիվանդագին վիճակի հետևանք է (օրինակ, հիստերիայով տառապող հիվանդի ժամանակավոր ֆունկցիոնալ խանգարումները)։ Սիմուլացիայից տարբերվում են՝ անդամախեղումը (անձամբ կամ ուրիշի օգնությամբ իր մարմնի տարբեր մասերին, առավել հաճախ վերջույթների ծայրամասերին վնասվածքներ հասցնելը), արհեստական ճանապարհով առաջացրած հիվանդությունները (խոցեր, թարախակույտեր, այտուցներ և այլն), զոհի մոտ կամ հանցանքի վայրում ինքնասպանության, դժբախտ պատահարի կեղծ տեսարանները, որով սպանությունը ցանկանում են ներկայացնել ինքնասպանություն կամ հանցավոր արարքը՝ դժբախտ պատահար (քրեագիտական սիմուլացիա), ագրավացիան և դիսսիմուլյացիան (առկա հիվանդության սքողումը աշխատանքի անցնելու, ուսումնական հաստատություն ընդունվելու և այլ նպատակներով)։

Կատեգորիա:Բժշկական իրավունք
Կատեգորիա:Իրավաբանական հոգեբանություն
Անդրեյ Մոսկվին

**Անդրեյ Մոսկվին** (), խորհրդային կինոօպերատոր, Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935), խորհրդային օպերատորական դպրոցի խոշորագույն վարպետներից։

Երկար տարիներ աշխատել է ռեժիսորներ Գ․ Մ․ Կոզինցևի և Լ․ Զ․ Տրաուբերգի հետ։ Մոսկվինի լավագույն նվաճումները մարմնավորվել են Մաքսիմի մասին կինոտրիլոգիայում («Մաքսիմի պատանեկությունը», 1935, «Մաքսիմի վերադարձը», 1937, «Վիբորգյան կողմ», 1939, Դ․ Ն․ Ֆիլատովի հետ)։ Լավագույն ֆիլմերից են նաև «Իվան Ահեղ» (I և II սերիա, 1945, 1958, է․ Կ․ Տիսսեի հետ), «Բոռը» (1955, «Դոն Կիխոտ» (1957, Ա․ Ի․ Դուդկոյի, Ի․ Ա․ Դրիցյուսի, է․ Ա․ Ռոզովսկու հետ)։

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1946, 1948)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական կրկնակի մրցանակակիրներ
Սիմֆոնիետ

**Սիմֆոնիետ** (իտալերեն *sinfonietta* - *սիմֆոնիայի նվազականը*), սիմֆոնիայի տեսակ՝ ցիկլի մասերի ավելի փոքր մասշտաբներով, կատարողների փոքրաթիվ կազմով (փոքր սիմֆոնիկ, կամերային նվագախմբեր կամ անսամբլ) և համեմատաբար պարզ երաժշտական բովանդակությամբ։

Ծագել է XIX դ․ 2-րդ կեսին, մեծ տարածում գտել XX դ․։ Սիմֆոնիետներ են գրել Ն․ Ռիմսկի-Կորսակովը, Մ․ Ռեգերը, Պ․ Հինդեմիթը, Բ․ Բրիտտենը, Ն․ Մյասկովսկին, Ս․ Պրրկոֆևը, հայ կոմպոզիտորներից՝ Կ․ Խաչատրյանը, Ա․ Հարությունյանը, Ա․ Աճեմյանը, Է․ Արիստակեսյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Դասական երաժշտության ժանրեր
Սիմոնոսեկի (նեղուց)

**Սիմոնսեկի՝** *Կամմոն*, նեղուց Հոնսյու և Կյուսյու կղզիների միջև (Ճապոնիա)։ Միացնում է Ներքին Ճապոնական ծովը Ճապոնական ծովի հետ։ Երկարությունը 28 կմ է, նվազագույն լայնությունը՝ 1,8 կմ, խորությունը նավարկուղում՝ մոտ 10 մ: Նավահանգիստներն են՝ Սիմոնոսեկին, Մոձին, Վակամացուն և Կոկուրան։

Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ճապոնիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի նեղուցներ
Սիրանես

**Սիրանես** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), միջնադարյան հայ ճարտարապետ։ Ապրել և ստեղծագործել է 13-րդ դար Վայոց ձորում։ Արատեսի վանքի գավիթը (1265, ճարտարապետ Սիրանես։ Ըստ պահպանված արձանագրությունների կառուցել է Արատեսի վանքի խաչվող կամարներով գավիթը (1265), Տարսայիճ Օրբելյանի պատվերով՝ Սմբատ Օրբելյանի դամբարանը (1275, հետագայում՝ Օրբելյանների տապանատուն) Նորավանքում, որի հորինվածքը հայկական նույնատիպ շինությունների համար բացառիկ է. այն միանավ թաղածածկ եկեղեցի է, բեմի խորանով, որը կոչվել է Սուրբ Գրիգոր։ Կատարած աշխատանքների համար Սիրանեսը, որպես ժառանգական սեփականություն Հալիձոր գյուղի մոտ (այժմ՝ Գորիսի շրջանում) ստացել է մեծ կալվածք և 500 արծաթ (արձանագրությունը Տարսայիճ Օրբելյանի անունից և ստորագրությամբ, պահպանվել է Սուրբ Գրիգորի հյուսիսային պատին դրսից, քիվի տակ)։ Սիրանեսի ձեռակերտն է նաև Հալիձոր գյուղի մոտ գտնվող խաչքարը՝ կանգնեցված իր և եղբոր՝ Հզարմելի կողմից՝ ծնողների գերեզմանի վրա։ Սիրանեսը միակ միջնադարյան հայ ճարտարապետն է, որի տոհմագրական տեղեկությունները, վարձատրման չափը հայտնի են, նա կենդանության օրոք արժանացել է նյութական ու բարոյական բարձր գնահատանքի (պատվիրատուների կողմից նրան նվիրված արձանագրություններ են գրվել ու կալվածագրով հատուկ հուշակոթող կանգնեցվել մեկենասի ստորագրությամբ)։ Սիրանեսը հավանաբար եղել է Օրբելյանների գլխավոր ճարտարապետը և բացի վերը նշվածից, հեղինակ է Օրբելյանների իշխանական տան տիրույթներում կառուցված այլ շինությունների։

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Ալբերտ Քինգ

**Ալբերտ Քինգ**(անգլ. *Albert King*, իրական անունը՝ Ալբերտ Նելսոն; ), ամերիկացի բլյուզ երգիչ, կիթառիստ, երգերի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Միսսիսիպի նահանգի Ինդիանոլա փոքր քաղաքում։ Մեծացել է Անկանզասում՝ ֆերմերների ընտանիքում։ Աշխատել է, որպես գյուղատնտեսական մեքենայի վարորդ։ Հնարավոր է, հենց դրա հետ կապված հիշողությունների հետ է առնչվում Քինգի վերջին ստեղծագործությունը՝ «Թավշյա բուլդոզեր» (անգլ. *The Velvet Bulldozer*)։ Ինքնուս կիթառահար Քինգը նվագելու օրիգինալ ձև էր յուրացրել․ լինելով ձախլիկ, նա սովորական կիթառը աջ ուղղված գրիֆով էր բռնում, բայց չէր վերադասավորում լարերը, այնպես, որ ամենահաստ լարը ամենաներքևում էր։

Աշխատել է․ Bert de Coteaux, Greg Poree, The Memphis Horns Joe Sample, Gus Thornton, Tony Llorens, Michael Llorens, Ռիդ, Մատիս Ջեյմս, Henry E. Davis, Julia Tillman, Maxine Willard, Lani Groves, James Gadson, Billy Fender, Stevie Ray Vaughan հետ։

## Սկավառակագրություն
* 1962 The Big Blues / King
* 1967 Travelin' to California / Polydor
* 1967 Born Under a Bad Sign / Stax
* 1968 Live Wire / Blues Power / Stax
* 1969 Jammed Together / Stax
* 1969 Years Gone By / Stax
* 1970 Blues for Elvis. Albert King Does the King’s / Stax
* 1971 The Lost Session / Stax
* 1971 Lovejoy / Stax
* 1972 I’ll Play the Blues for You / Stax
* 1973 Blues at Sunset [live] / Stax
* 1974 I Wanna Get Funky / Stax
* 1974 Montreux Festival [live] / Stax
* 1976 Truckload of Lovin' [Rhino] / Tomato
* 1976 Albert / Tomato
* 1977 I’ll Play the Blues for You [Rhino] / Tomato
* 1977 King Albert / Tomato
* 1977 The Pinch / Stax
* 1977 Live / Utopia
* 1978 New Orleans Heat / Rhino
* 1979 Albert Live / Tomato
* 1983 In San Francisco-Crosscut Saw / Stax
* 1983 San Francisco '83 / Fantasy
* 1984 Laundromat Blues / Edsel
* 1984 I’m in a Phone Booth, Baby / Stax
* 1988 Great King Albert / Tomato
* 1988 Blues at Sunrise. Live at Montreux / Stax
* 1989 Vintage Blues / Charly
* 1990 Wednesday Night in San Francisco [live] / Stax
* 1990 Thursday Night in San Francisco [live] / Stax
* 1991 Roadhouse Blues / Fantasy
* 1992 The Blues Don’t Change / Stax
* 1994 Chicago 1978 [live] / Charly
* 1995 Blues Power / Fantasy
* 1995 Live on Memory Lane / Monad
* 1996 Red House / Castle
* 1998 Rainin' in California / Wolf
* 1999 Live in Canada / Charly
* 1999 The King / Charly
* 2000 Smokin' the Blues / Dressed To

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբերտ Քինգ 

Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 21 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի բլյուզ կիթառահարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Սղոցողներ

300px|մինի|Tenthredo mesomela
**Սղոցողներ**, թաղանթաթևավոր միջատների կարգի նստափորների ենթակարգի մի քանի ընտանիքների հավաքական անվանումը։

Հայտնի է սղոցողների 5 հզ (Հայաստանում՝ մոտ 300, (1970-80-ական թվականների տվյալներով)) տեսակ՝ տարածված հիմնականում անտառային շրջաններում։ Բերանային ապարատը կրծող տիպի է։ Ձվադիրը սղոցաձև կամ ասեղնաձև է, փորի մեջ թաքնված կամ դուրս ցցված։ Էգերը սովորաբար ձվադրում են բույսերի փափուկ հյուսվածքներում՝ նախապես ձվադիրով սղոցելով դրանք (այստեղից՝ անվանումը)։ Թրթուրները որդանման են, ունեն 3 զույգ կրծքային (իսկական) և 6—8 զույգ փորային (կեղծ) ոտքեր։ Որոշ տեսակներ ոտքեր չունեն։ Տարեկան տալիս են հիմնականում մեկ (որոշ տեսակներ՝ երկու և ավելի) սերունդ։ Սղոցողների թրթուրները և հասուն միջատների մեծամասնությունը բուսակեր են (կան նաև գիշատիչներ)։ Սղոցողները բույսերի վնասատուներ են։ Շատ տեսակներ, հաճախ զանգվածաբար բազմանալով, զգալի վնաս են հասցնում դեկորատիվ (վարդենու, մասրենու ցողունային, վարդենու շիվերի սղոցողներ և այլն), անտառային (սոճու, բարդու, կեչու սղոցողներ և այլն), հացահատիկային (հացահատիկի սև, հացահատիկի սովորական սղոցողներ և այլն) կուլտուրաներին, պտղատու ծառերին (բալենու լորձնոտ, տանձենու, խնձորենու սղոցողներ և այլն) ու թփերին։

Կատեգորիա:Թաղանթաթևավորներ
Թրեյ Սոնգզ

**Թրեմեյն Ալդոն Նևերսոն** (, ), ամերիկացի երգիչ, երգերի հեղինակ, դերասան և ռեփեր, ով ավելի հայտնի է **Թրեյ Սոնգզ** () բեմական կեղծանվամբ։ Իր դեբյուտային՝ «I Gotta Make It» ստուդիական ալբոմը նա թողարկել է 2005 թվականին, իսկ «Trey Day» կոչվող նրա երկրորդ ալբոմը թողարկվել է 2007 թվականներին։ 2009 թվականին լույս է տեսնում նրա երրորդ ալբոմը, որը կոչվում է «Ready», իսկ 2010 թվականի սեպտեմբերի 14-ին «Passion, Pain & Pleasure» անվանումը կրող չորրորդ ստուդիական ալբոմը։ «Chapter V» կոչվող ալբոմը թողարկվում է 2012 թվականի օգոստոսի 21-ին և դառնում է նրա թվով հինգերորդ ալբոմը։ 2014 թվականի հուլիսի 1-ին նա թողարկում է իր «Trigga» կոչվող վեցերորդ ստուդիական ալբոմը։

## Վաղ կյանք
Թրեմեյն Ալդոն Նևերսոնը ծնվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 28-ին, Վիրջինիա նահանգի Պիտերսբուրգ քաղաքում։ Նրա մայրը՝ Էփրիլ Թաքերը, 17 տարեկան է եղել երբ նա ծնվել է։ Թրեյը ի սկզբանե չի ունեցել ձգտում երաժշտության հանդեպ, ասելով, որ երգեցողությունը իր համար չէ, մինչև մյուսները սկսել նկատել, որ նա ունի լավ ձայնային տվյալներ։ Նա սկզբում միայն երգել է ընտանիքի և ընկերների քաջալերանքով, սակայն երբ 15 տարեկանում հանդիպում է երաժշտական պրոդյուսեր Թրոյ Թեյլորին, սկսում է ավելի լուրջ վերաբերվել երաժշտությանը։ 2002 թվականին նա ավարտում է Պիտերսբուրգի ավագ դպրոցը, իսկ 2003 թվականին տեղափոխվում է Նյու Ջերսի, որտեղ Թրոյ Թեյլորի օգնությամբ ստորագրում է պայմանագիր Atlantic Records ձայնագրման լեյբլի հետ և սկսում է ձայնագրել իր սեփական երաժշտությունը։

## Կատարողական արվեստ
### Ոգեշնչող արտիստներ
Տարբեր հարցազրույցներում Թրեյ Սոնգզը նշել է, որ դեռ երիտասարդ տարիքից նա ռեփեր Ջեյ Զին համարել է իրեն ամենաշատը ոգեշնչող կատարողներից մեկը։ Ըստ նրա՝ Ջեյ Զին ոչ միայն ազդել է իր երաժշտական կարիերայի վրա, այլ նաև կյանքի։ Larry King Now վեբ ծրագրին տված հարցազրույցում նա ասել է, որ երբ ստացել է հնարավորություն աշխատելու Ջեյ Զիի հետ, դա մեծ պատիվ է եղել իր համար։ Թրեյը իրեն ոգեշնչած կատարողների թվին է դասում նաև R&B/սոուլ երգիչ Դի Անջելոյին։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

### Մինի ալբոմներ

### Միքսթեյպներ

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստասերիալներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 28 ծնունդներ
Կարապետ Սիմոնյան

**Կարապետ Սիմոնի Սիմոնյան** (), հայ զինվորական, Խորհրդային Միության հերոս (1940), մայոր, ԽՄԿԿ անդամ (1942)։

Ավարտել է Թբիլիսիի հրետանային ուսումնարանը (1942 թ.)։ 1938 թ.-ին զորակոչվել է կարմիր բանակ, 1939—1940 թթ.-ին մասնակցել է խորհրդա-ֆիննական պատերազմին (*«Ձմեռային պատերազմ»*)։ Եղել է տանկի հրաձիգ-ռադիստ։ Հերոսի կոչման արժանացել է Մաններհայմի գծի ամրությունների ճեղքման ժամանակ (1939 թ.-ի դեկտեմբեր) «ցուցաբերած խիզախության և արիության համար»։ Հայրենական մեծ պատերազմում կռվել է Հյուսիսային Կովկասի պաշտպանների շարքերում, ապա ծառայել հրամանատարական կադրեր պատրաստող զորամասերից մեկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
It's My Birthday

«**It's My Birthday**» (), ամերիկացի ռեփեր Will.i.am-ի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի նաև ամերիկացի երգիչ Քոդի Ուայզի հետ։ Այն որպես սինգլ թողարկվել է 2014 թվականի մայիսի 29-ին Interscope Records լեյբլի կողմից։

## Թողարկում
Երգի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի մայիսի 20-ին, իսկ որպես սինգլ` այն iTunes-ում թողարկվել է մայիսի 29-ին։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Բեն Մորը, ներկայացվել է 2014 թվականի մայիսի 28-ին Will.i.am-ի VEVO ալիքում։

## Կենդանի կատարումներ
2014 թվականի մայիսի 29-ին Will.i.am-ը և Քոդի Ուայզը երգը կատարեցին «Բրիտանիան տաղանդներ ունի» () նախագծի ժամանակ։ Հուլիսի 21-ին նրանք կատարեցին երգը ավստրալիական The Voice նախագծի եզրափակիչ փուլի ժամանակ, հուլիսի 29-ին՝ «Երեկոյան շոու Ջիմմի Ֆալոնի հետ» () հաղորդման և հուլիսի 30-ին «Բարի լույս Ամերիկա» () առավոտյան ծրագրի ընթացքում։ Նույն տարվա դեկտեմբերի 11-ին նրանք այն կատարեցին BBC Music Awards մրցանակաբաշխության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում
* Երգի տեքստը  MetroLyrics կայքում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Will.i.am երգեր
Սիցիլիական ապստամբություններ

**Սիցիլիական ապստամբություններ**, Սիկիլիական ապսաամբություններ, ստրուկների երկու մեծ ապստամբություն հռոմեական ստրկատերերի դեմ Սիկիլիա կղզում, մ․ թ․ ա․ II դ․ 2-րդ կեսին։

I-ի ն ապստամբությունը (138/136—123) բռնկել է Հեննա (էննա) քաղաքում՝ ասորիքցի ստրուկ Եվնոսի (իրեն հռչակել է թագավոր՝ Անտիոքոս անունով) գլխավորությամբ։ Ապստամբության մյուս կենտրոնն Ագրագաս (Ագրիջենտում) քաղաքն էր, որտեղ շարժումը գլխավորել է կիլիկեցի ստրուկ Կլեոնը (ենթարկվել է Եվնոսին և դարձել ստրատեգոս)։ Ապստամբները ստեղծել են պետություն, որն անվանել են «Նոր ասորական թագավորություն»։ 132 թվականին կոնսուլ Պուբլիոս Ռուպիլիոսը ճնշել է ապստամբությունը։ 

2-րդ ապստամբությունը (104—99) սկսվել է Սիկիլիայի գյուղատնտեսական շրջաններում։ Գլխավորել են իտալիկ ստրուկ Սալվիոսը (հռչակվել է թագավոր՝ Տրյուփոն անունով) և կիլիկեցի ստրուկ Աթենիոսը (ենթարկվել է Սալվիոսին)։ Ապստամբները գրավել են համարյա ամբողջ կղզին, պարտության մատնել հռոմեակա զորքերին, սակայն 99 թվականին հռոմեական զորավար Մանիոս Աքվիլիոսը ճնշել է ապստամբությունը։

Կատեգորիա:Ապստամբություններ
Կատեգորիա:Հին Հռոմ
Սիլոսացում

[մինի|Անասնակերի սիլոսացում [Մեծ Բրիտանիայում]]

**Սիլոսացում**, կերերի պահածոյացում անօդ պայմաններում։ Հյութալի կերերի կուտակման առավել տարածված ձև է։ Հայտնի է Եվրոպայում XVIII դարից։ Ռուսաստանում կիրառվել է XIX դարերի վերջերից։ Սիլոսացման ժամանակ կերային զանգվածում օդի թափանցումը կանխելով դադարում է աերոբ մանրէների և բորբոսասնկերի զարգացումը, իսկ կաթնաթթվային մանրէների կենսագործունեության հետևանքով առաջացած կաթնաթթուն կերը թթվեցնելով (pH-ի լավագույն մեծությունը՝ 4,2) ճնշում է անաերոբ նեխման, կարագաթթվային և այլ պրոցեսները։ Կաթնաթթվային մանրէների սնման աղբյուրը շաքարն է, որի պարունակությամբ էլ որոշվում է կերի սիլոսացման ունակությունը։ Գործնականում տարբերում են հեշտ սիլոսացվող բույսեր (եգիպտացորեն, արևածաղիկ, միամյա և բազմամյա հացազգի խոտաբույսեր, դրանց խառնուրդը բակլազգիների հետ, կերի կաղամբը, արմատապտուղներն), դժվար սիլոսացվող բույսեր (բակլազգի խոտաբույսեր, կարտոֆիլ) և չսիլոսացվող բույսեր (եղինջ, լոլիկ, դդում)։ Սիլոսացման պրոցեսը կարգավորում են սիլոսացման ունակությանը համապատասխան հումքի ընտրությամբ։ Ոչ ցանկալի մանրէաբանական պրոցեսները կանխելու նպատակով դժվար սիլոսացվող զանգվածի վրա ավելացնում են քիմիական տարբեր նյութեր։ Սիլոսացվող զանգվածում շաքարի ավելցուկը խմորվում է շաքարասնկերով։ Այս դեպքում անօգուտ կորչում է կերի չոր նյութի զգալի մասը։ Այդ պրոցեսը կարելի է կանխել զանգվածի խոնավության նվազեցմամբ։ Հումքի խոնավությունը 75%-ից չպետք է գերազանցի, իսկ ջերմաստիճանը՝ 35 - 37&nbsp;°C։ Բուսական հումքի մանրացումը (սիլոսային կառույցները լցնելուց առաջ) առաջացնում է առատ բջջահյութի անջատում, որի հետևանքով կաթնաթթվային մանրէներն ավելի լավ են օգտագործում ածխաջրերը, և կաթնաթթվի կուտակումն արագ է ընթանում։ Մանրացրած զանգվածն ավելի հեշտ է խառնել այլ կերերի հետ, հանել պահեստարաններից և բաշխել կենդանիներին։

Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Պտղաբուծությունը Հայաստանում

մինի|Պտուղների ցուցադրություն

Հայաստանը պտղաբուծության հնագույն երկիր է։ Հայտնաբերվել են (Արմավիր, Շենգավիթ, Գառնի և այլն) 3-6 հազար տարվա ծիրանի, դեղձի, սալորի, խաղողի սերմեր։

Հայկական լեռնաշխարհում պտղաբուծությունը հատկապես զարգացել է մ.թ.ա.11- մ. թ. 1-ին դարերում։ Վանի մերձակայքում՝ «Մհերի դռան» վրա, Մենուան (մ. թ. ա. 871-810) թողել է հետևյալ հիշատակությունը՝ «Խաղողի և պտղատու այգի հիմնեցի, պատերով այն շրջապատեցի»։ Հայաստանի պտղաբուծության մասին նշել են հույն և հայ պատմիչներ Հերոդոտոսը (մ.թ.ա. 5-րդ դար), Ստրաբոնը (մ. թ. ա. 1-ին դար), Ագաթանգեղոսը, Մովսես Խորենացին, Անանիա Շիրակացին, Ստեփանոս Օրբելյանը և ուրիշներ։

Հայաստանը բազմաթիվ պտղատու ծառատեսակների (ծիրանենի, տանձենի, սալորենի և այլն) մշակության հնագույն վայրերից է։ Հազարամյակների ընթացքում ժողովրդական ընտրասերման միջոցով ստեղծվել են ծիրանենու, դեղձենու, սալորենու, խնձորենու, տանձենու, ընկուզենու բազմաթիվ արժեքավոր տեսակներ։ Դրանցից համաշխարհային ճանաչում ունեն ծիրանն ու դեղձը, որոնք հայտնի են նաև որպես հայկական պտուղ։

Պտղատու այգիներ կան գյուղատնտեսական բոլոր գոտիներում։ Արարատյան, նախալեռնային, Հյուսիսարլևելյան և Զանգեզուրի գոտիներում մշակվում են հիմնականում ծիրանենի, դեղձենի, սալորենի, նախալեռնային և Զանգեզուրի գոտիների 1000-1500 մետր բարձրություններում, Լոռի-Փամբակի և մասամբ լեռնային շրջաններում՝ խնձորենի և տանձենի։ Սյունիքի մարզի՝ Մեղրու և Տավուշի մարզի, Նոյեմբերյանի (ցածրադիր մասերում) տարածաշրջաններում զարգանում է չոր մերձարևադարձային պտղատեսակների մշակությունը։

2011 թվականին պտղի և հատապտղի տնկարկների մակերեսը 37,1 հազար հեկտար էր, համախառն բերքը՝ 236,0 հազար տոննա։ 

Կատեգորիա:Հայաստանի գյուղատնտեսություն‎
Հայաստանի բնակչության առողջության ցուցանիշներ

## Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտ
Մոր և մանկան առողջության պահպանության ԳՀ կենտրոնը (Երևան) Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտի ռազմավարական նպատակները երեխաների, դեռահասների, մայրերի վերարտադրողական առողջության պահպանումն ու երեխաների սնուցման բարելավումն են։ Անկախության հռչակումից հետո ՀՀ-ն, որպես ՄԱԿ-ի անդամ երկիր, միացել է այդ կազմակերպության ստանձնած պարտավորություններին։ Մոր և մանկան առողջության պահպանումը՝ որպես հիմնական գերակայություն, ամրագրված է ՀՀ Սահմանադրությամբ ու օրենքներով և արտացոլված է մի շարք ազգային ռազմավարական փաստաթղթերում, ՄԱԿ-ի պայմանագրերում, համաշխարհային հռչակագրերում և օրենքներում։ Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտում ռազմավարության հիմնական դրույթները հաստատվել և իրագործվում են «Մոր և մանկան առողջության պահպանման 2003-2015 թվականների ազգային ռազմավարությունը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության 2003 թվականի որոշմամբ և «Վերարտադրողական առողջության բարելավման 2007-2015 թվականների ծրագրի» շրջանակներում։

Մշակվել և ՀՀ Կառավարության հավանությանն է արժանացել «Երեխաների և դեռահասների առողջության ու զարգացման 2010-2015 թվականների ազգային ռազմավարության ծրագիրը», որտեղ արտացոլված են առողջության պահպանմանն ուղղված հիմնական նպատակները։ ՀՀ-ում վերջին տարիներին աստիճանաբար ավելանում են երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի չափերը՝ ըստ ընտանիքում ծնված երեխաների թվի և «Փարոս» ծրագրում ընդգրկվածության։ «Մանկաբարձագինեկոլոգիական օգնություն» բյուջետային ծրագրի շրջանակներում 2008 թվականի հուլիսի 1-ից ներդրվել է ծննդօգնության պետական ծրագիր, որը բնակչությանը լիովին ապահովում է որակյալ և անվճար ծննդօգնության ծառայություններով։

Հղիության 22 և ավելի շաբաթական ժամկետում հղիներին տրվում է հավաստագիր, որի արժեքը 2008 թվականին 65 հազար դրամ էր, 2009 թվականից հասել է մինչև 150 հազար դրամի։ Հավաստագիրը հնարավորություն է տալիս կատարելու նախածննդյան պարտադիր հետագոտություններ։ Դրա շարունակականությունն ապահովելու նպատակով 2010 թվականի ընթացքում իրականացվել են 0-7 տարեկան երեխաների հավաստագրի համակարգի ներդրմանն ուղղված աշխատանքներ։ Ոլորտում իրականացվել են մի շարք ծրագրեր՝ միջազգային կազմակերպությունների (UNICEF, WHO, UNFPA, USAID և այլն) հետ արդյունավետ համագործակցության շնորհիվ։

Կատեգորիա:Հայաստանի բնակչություն
Կատեգորիա:Առողջապահություն
Սաքո Սարգսյան

**Սաքո Հովհաննեսի Սարգսյան** (), հայ խորհրդային գրող, գրականագետ, բանաստեղծ, արձակագիր։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։

## Կենսագրություն
Սաքո Սարգսյանը ծնվել է 1916 թվականի մայիսի 5-ին Երևանում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը, ապա ուսանել նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրայում (նրա ղեկավարն էր ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս Արսեն Տերտերյանը)։ Քսան տարի աշխատել է Լենինականի Միքայել Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում (1945-1962 թթ․, լեզվագրական ֆակուլտետի դեկան, հայ գրականության պատմության ամբիոնի վարիչ (պրոֆեսորի պաշտոնակատար), այնուհետև՝ Երևանում, ՀԽՍՀ ԳԱ ազգագրության և հնագիտության ինստիտուտում, որտեղ զբաղվել է հայկական բանահյուսության ուսումնասիրությամբ։ 1933 թվականից աշխատել է լրագրության բնագավառում գրականության և մշակույթի բաժնի վարիչ է եղել «Ավանգարդ», «Բանվորական Երևան», «Սովետական Հայաստան» թերթերի խմբագրություններում։ 1949 թվականին «Մովսես Արազին և սովետահայ արձակը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից։

## Ստեղծագործական ուղի
Սարգսյանի մանկական բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն է «Մանուկն ու կակաչը» (1938 թ․), որին հաջորդել են «Նվերը» (1939 թ․), «Գետակի երգը» (1939 թ․) ժողովածուները և «Քուռկիկ Ջալալի» (1964 թ․) չափածո մշակումը՝ հայկական էպոսից։ Գրել է նաև մի շարք արձակ գործեր։ Հեղինակ է գրականագիտական բնույթի ուսումնասիրությունների («Մ․ Արազու ստեղծագործությունը», 1954 թ․, «Երգիծանքը հայ ժողովրդական հեքիաթներում և առակներում», 1975 թ․) և Էսսեների («Պետրոս Դուրյան», 1959 թ․, «Սուրեն Սպանդարյան», 1964 թ․ (երկուսն էլ ըստ Սարգսյանի համանուն կինոսցենարների, էկրանավորվել են, «Հայֆիլմ», 1968 թ․ և 1971 թ․), «Նար-Դոս», 1973 թ․, «Ալիշան» (պատկերներ կյանքից), 1978 թ․։ Սարգսյանի բնագրագիտական մշակումով է լույս տեսել Գարեգին Սրվանձտյանցի երկերի ժողովածուի առաջին հատորը (1970 թ․)։

## Երկեր
* Մանուկն ու կակաչը, Երևան, Պետհրատ, 1938, 8 էջ։
* Նվերը, Երևան, Պետհրատ, 1939, 8 էջ։
* Գետակի երգը, Երևան, Պետհրատ, 1939, 10 էջ։
* Քուռկիկ Ջալալի, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 11 էջ։
* Մովսես Արազու ստեղծագործությունը, Երևան, «Գիտելիք», 1954, 41 էջ։
* Պետրոս Դուրյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 142 էջ։
* Սուրեն Սպանդարյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 191 էջ։
* Նար-Դոս, Երևան, «Հայաստան», 1973, 250 էջ։
* Երգիծանքը հայ ժողովրդական հեքիաթներում և առակներում, Երևան, «Հայաստան», 1975, 158 էջ։
* Ալիշան (պատկերներ կյանքից), Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 214 էջ։
*Աստղեր...արեւածագին։ (Էսսեներ) Սուրեն Սպանդարյան, Վահան Տերյան։ Հայաստան, 1989, 383 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Սթանոզի բարբառ

**Սթանոզի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «կը» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման նույնանում է Սիվրիհիսարի բարբառի հետ։

Խոսել են Սթանոզ գյուղի հայերը։ Հնչյունական համակարգում առկա են ա, ի, ու, օ, է, ը, ա, ու, օ ձայնավորները։ Պայթական և պայթաշփական բաղաձայնները ներկայացնում են եռանդամ համակարգ (գ՝, գ ք) կան նաև քմային բաղաձայններ՝ (գ՝, գ» ք)։ Գրաբարյան այ երկբարբառը չի հնչյունափոխվել, իւ >ոլ և ույ (հնութիուն > > հիյնութուն, ալիուր > ալույր), ոյ >ու, ու, երբեմն նաև՝ ույ (ընկոյզ > ունգուզ, լոյսինկա >լուսունգա, գոյն>գույն), եա > >է (անկեալ >էնգէլ)։ Նկատելի է ձայնավորների ներդաշնակություն (խէվություն, լուսունգա), ձայնավորից հետո և բառասկզբում ձայնավորից առաջ՝ յ֊ի հավելում (հիյնհւթուն, հօյրէլ, յօրդէղ, յօրգուն «իրիկուն»)։ Պարզ խուլերը ձայնավորների միջև և ձայնորդի մոտ ձայնեղանում են (երկանք >էրգանք, ուտել >ուդէլ)։ Բառավերջի կ փոխվում է յ-ի (ժամանայ, մէյ), ո >յ (առնէլ >այնէլ)։ Գոյականի հոգնակին կազմվում է էր, նէր մասնիկներով, հավաքական գոյականինը՝ էնք մասնիկով։ Գոյականները եզակիում ենթարկվում են ի (ժամանակ ցույց տվող գոյականները նաև՝ վա), հոգնակիում՝ ու հոլովման։ Բացակայում է ներգոյական հոլովը։ Ածականի գերադրական աստիճանը կազմվում է էվլի և դահա (փոխառյալ) մասնիկներով։ Ցուցական դերանուններից գործածական է դըգը-ն՝ բոլոր 3 դեմքերի համար։ Յուրահատուկ է ստացական հոդերի գործածությունը, ուղղական՝ խունձօրնուս, սեռական՝ խունձօրնինօս, բացառական՝ իւունձօրնինվիս, գործիական՝ խունձօրօվնիս։ Բայն ունի 2 խոնարհում՝ ա, է։ Շարունակականը կազմվում է կար մասնիկի օգնությամբ (էս կէրթամ կար = հենց հիմա գնում եմ)։ Օժանդակ բայի ներկայի ձևերն են՝ էմ էյս, է, էնք, էք, էն, անցյալի ձևերը՝ էյա, էյար, էր, էյանք, էյաք, էյին։ Կատարելի դերբայը կազմվում է էլի, ալի (ուդէլի, էրթալի), արգելական հրամայականը՝ մը(մ’), մու (մը՝ գըրէլ=մի՝ գրիր, մայ- նէլ=մի՝ անիր, մո՝ ւդալ=մի՝ տար) մասնիկներով։

Կատեգորիա:Կը ճյուղի բարբառներ
Սերվոմոտոր

մինի|Արդյունաբերական սերվոմոտոր
**Սերվոմոտոր** (լատ․ *servus — ստրուկ, ծառա և motor — շարժման մեջ դնող*), սերվաշարժիչ, ավտոմատ կարգավորման համակարգի գործադիր մեխանիզմի ուժային տարր, որն օժանդակ աղբյուրի էներգիան փոխակերպում է կարգավորող օրգանի տեղափոխման (վերադասավորման) մեխանիկական էներգիայի՝ կառավարման ազդանշանին համապատասխան։ Անկախ ռեժիմից սերվոմոտորի հզորությունը պետք է բավարարի տրված արագությամբ կարգավորող օրգանի վերադասավորմանը, ընդ որում սերվոմոտորի ելքում գծային կամ անկյունային տեղաշարժը պետք է համաձայնեցված լինի կարգավորող օրգանի համապատասխան տեղափոխման հետ։ Տարբերում են անընդհատ (շրջադարձային և ոչ շրջադարձային) և ընդհատ (քայլային շարժիչով) գործողության սերվոմոտորներ։

Կատեգորիա:Շարժիչներ
Կատեգորիա:Ավտոմատացում
ՀՀ ոսկերչություն և ակնագործություն

մինի
**Ոսկերչությունը և ակնագործությունը** Հայաստանում հազարամյակների պատմություն ունեն։ Ոլորտն արդյունաբերական հիմքերի վրա է դրվել 1950-ական թթ-ին։ 1951 թվականին հիմնադրվել է Երևանի ոսկերչական գործարանը, որը 1980-ական թվականներին ուներ 1300 աշխատատեղ և տարեկան խորհրդային շուկա էր արտահանում 6000 կգ ոսկերչական արտադրանք։ 1973 թվականին Նոր Հաճն քաղաքի «Սապֆիր» արտադրական միավորման կազմում բացվել է ադամանդի մշակման արտադրամաս, որը դարձել էր ԽՍՀՄ-ում ադամանդ մշակող 7 խոշոր գործարաններից մեկը՝ տարեկան 50 միլիոն արտադրողականությամբ (1986)։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո ոլորտի ընկերությունների մասնավորեցման հետևանքով հանրապետություն են մուտք գործել բելգիական, իսրայելական, շվեյցարական, հանրահայտ ընկերություններ։

Ներկայումս ոլորտում գործում են մոտ երկուսուկես տասնյակ ընկերություններ, ինչպես նաև բազմաթիվ անհատ ոսկերիչներ։ Հայտնի ընկերություններ են Երևանի ոսկերչական (2000 աշխատող), «Սապֆիր» (520 աշխատող) գործարանները, «Լորի» (420), «Շողակն» (408), Հայկական ադամանդագործ. (350 աշխատող) ընկերությունները։ 2009 թվականին Հայաստանում արտադրվել են 49573 կարատ ադամանդ, որը 50,9 %-ով կամ 51372 կարատով պակաս է 2008 թվականի նույն ցուցանիշից (100945 կարատ), 733,8 կգ ոսկերչական արտադրանք (2008թվականին՝ 593 կգ)։ 1998 թվականին հիմնվել է Հայ ոսկերիչների միջազգային ընկերակցությունը, որի հիմնական նպատակը ոսկերչական արդյունաբերության զարգացումն է հանրապետությունում՝ ողջ աշխարհի հայ ոսկերիչների օգնությամբ, իսկ հեռահար նպատակը՝ Հայաստանում թանկարժեք իրերի առևտրի տարածաշրջանային կենտրոն հիմնադրելը։ Ընկերակցությունն ունի տարածաշրջանային ներկայացուցչություններ ԱՄՆ արևելյան և արևմտյան ափերին, Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում և Հայաստանում։

Կատեգորիա:Հայկական կերպարվեստ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն