open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալեքսանդր Զանդիև

**Ալեքսանդր Զանդիև**, ազգությամբ օս հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։ Եղել է Հյուսիսկովկասյան դասակի հրամանատար, որը պաշտպանել է Աղդամ(Ակնա) քաղաքը թշնամու հարձակումներից, և ազատագրել Աղդամին կից մի քանի գյուղ։

Ալեքսանդր Զանդիևև պարգևատրված է Արցախի առաջին կարգի «Մարտական խաչ» օրդենով։

## Տես նաև
* Օսական ջոկատ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օս ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Թամերլան Չելոխսաև

**Թամերլան Թայմուրազի Չելոխսաև** (), ազգությամբ օս աբխազական ազատամարտիկ, 1992-1993 թթ. Վրաց-աբխազական պատերազմի մասնակից, Աբխազական պատերազմի հերոս։ Գագրայի շրջանի ազատագրման պայքարներին մասնակցող ջոկատի հրամանատարներից էր։ 1993 թվականին հետմահու պարգևատրվել է Աբխազիայի «Քաջության համար» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաց-աբխազական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Աբխազիայի հերոսներ
Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Օսեր
Ժոզեֆ Պերոտեն

**Անրի Ժոզեֆ Անաստաս Պերոտեն** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ։

## Կենսագրություն
Աշխատել է որպես դիտորդ Թուլուզի աստղադիտարանում, այնուհետև եղել է Նիսի մոտ Բիշոֆսհայմի կողմից կառուցված աստղադիտարանի տնօրեն։ Աշխատել է նաև Փարիզի մոտ գտնվող Մեդոնի (Parc de Meudon) աստղադիտարանում՝ որպես աստղագետ։ Նրա հիշարժան աշխատություններից են՝ «Observations des taches du Soleil», «Théorie de Vesta», Մարսի ջրանցքների, Սատուրնի օղակների և այլ դիտարկումներ։

Հայտնաբերել է վեց աստերոիդ՝ 
* (138) Տուլուզա
* (149) Մեդուզա
* (163) Էրիգոնե
* (170) Մարիա
* (180) Գարումնա
* (252) Կլեմենտինա
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Էռնան Մեդֆորդ

**Էռնան Էվարիստո Մեդֆորդ Բրայան** (, մայիսի 23, 1968, Սան Խոսե, Կոստա Ռիկա), կոստառիկական 1980-90-ականների ֆուտբոլային հարձակվող, ներկայումս գվատեմալական «Շելախու» ակումբի գլխավոր մարզիչ։ Կարիերայի ընթացքում խաղացել է կոստառիկական «Սապրիսա» ակումբում և մեքսիկական մի շարք թիմերում (Բարիո Մեխիկո, Սագրադա Ֆամիլիա, Պաչուկա, Լեոն, Նեկակսա)։ Եվրոպական ակումբներից հանդես է եկել Զագրեբի «Դինամոյի», Վիեննայի «Ռապիդի», մադրիդյան «Ռայո Վալեկանոյի» և իտալական «Ֆոջայի» կազմերում։

Մեդֆորդն իրեն հատկապես վառ դրսևորեց Իտալիայում կայացած 1990 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության խմբային փուլի յի դեմ հանդիպմանը, երբ 1:1 հաշվի ժամանակ Էռնանը «փախավ» պաշտպաններից և տեխնիկապես լավ իրագործած հարվածով գրավեց Տոմաս Ռավելիի պաշտպանած դարպասը՝ յի հավաքականի համար ապահովելով 1/8 եզրափակիչում մասնակցությունը։ Էռնան Մեդֆորդը մասնակցել է նաև 2002 թ. աշխարհի առաջնությանը՝ կրելով հավաքականի ավագի թևկապը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Էռնան Մեդֆորդ; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք  
* Էռնան Մեդֆորդի կենսագրությունից; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոստա Ռիկայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոստառիկացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Կոստառիկացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռայո Վալեկանոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Թոմա Բալվե

**Թոմա (Ժորժ) Բալվե** (, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլային մրցավար։ Որպես գլխավոր մրցավար վարել է ֆուտբոլի աշխարհի առաջին առաջնության «-» (4-0) հանդիպումը։ Սպասարկել է նաև Ֆրանսիայի գավաթի 1926 և 1928 թթ. խաղարկությունների հանդիպումներ, ինչպես նաև միջազգային ընկերական հանդիպումներ։

Բալվեի անվան տարբեր տվյալներ են հաղորվում. ՖԻՖԱ-ի աղբյուրներում նշվում է որպես *Թոմա*, Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում՝ *Ժորժ*, այլ աղբյուրներում՝ *Ջոն*։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Թոմա Բալվե; worldreferee.com , worldfootball.net, eu-football.info , Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:1888 ծնունդներ
Կատեգորիա:1945 մահեր
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլային մրցավարներ
Վեթերանս Մեմորիալ մարզադաշտ (Նյու Բրիտեն)

**Վեթերանս Մեմորիալ մարզադաշտ** (), մարզադաշտ, որ գտնվում է ԱՄՆ-ի Կոնեկտիկուտ նահանգի Նյու Բրիտեն քաղաքում։ Մարզադաշտը նախատեսված է ֆուտբոլային (սոքերի) և ամերիկյան ֆուտբոլի հանդիպումների անցկացման համար։ Տեղավորում է շուրջ 8500 հանդիսականի։

240px|մինի|Մարզադաշտի տրիբունաների նոր գունավորումը
Մարզադաշտը սպասարկում է հիմնականում Նյու Բրիտենի բարձրագույն դպրոցը։ Հանդիսանում է նաև «Կոնեկտիկուտ Վուլվզ» տղամարդկանց ֆուտբոլային և «Կոնեկտիկուտ Քրաշ» կանանց ֆուտբոլային ակումբների տնային մարզադաշտը։ Այստեղ անց են կացվում նաև ամերիկյան ֆուտբոլի հանդիպումներ։

Վեթերանս Մեմորիալ մարզադաշտը հանդիսանում է Վիլոու Բրուք Պարկ համալիրի մաս։ Համալիրը ներառում է նաև երկու բեյսբոլային խաղադաշտեր, Նյու Բրիտեն և Բիհայվ Ֆիլդ մարզադաշտերը։

### Միջազգային հանդիպումներ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Վեթերանս Մեմորիալ մարզադաշտի մասին; thefieldfinder.com  

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆուտբոլի մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր ԱՄՆ-ում
Հյուսիսային Ամերիկայի կլիման ձևավորող գործոններ

## Աշխարհագրական դիրք
Հյուսիսային Ամերիկայի կլիման խիստ բազմազան է՝ կլիմա գոյացնող տարբեր ազդակների ներգործությամբ։ Այդպիսի ազդակներից մեկը մայրցամաքի աշխարհագրական դիրքն է։ Մայրցամաքը հյուսիսից-հարավ ունի մեծ ձգվածություն։ Նրա հյուսիսն ընկած է ջերմային ցուրտ գոտում, կենտրոնական շրջանները՝ բարեխառն, իսկ հարավը՝ տաք։ Հյուսիսում տարվա գումարային ճառագայթումը կազմում է 60 կկալ/սմ², իսկ հարավում՝ 180 կկալ/սմ²։

## Մակերևույթ
Հյուսիսային Ամերիկայի կլիմայի վրա մեծ ազդեցություն են թողնում նաև լեռնաշղթաների դասավորությունը։ Կորդիլերները և Ապալաչները ձգվելով տաք օվկիանոսների առափնյա մասերով՝ դժվարացնում են օվկիանոսների մեղմացուցիչ ազդեցությունը ցամաքի կլիմայի վրա։ Հյուսիսում՝ Հուդզոնի, իսկ հարավում՝ Մեքսիկական ծոցերի կողմից «բաց դարպասների» առկայությունը հնարավորություն է տալիս հյուսիսից՝ ցուրտ, իսկ հարավից՝ տաք օդային զանգվածներին ներխուժել մայրցամաքի խորքը և առաջացնել ջերմաստիճանների ու եղանակի կտրուկ փոփոխություններ։ Տաք և ցուրտ օդային զանգվածները հաճախ հանդիպելով՝ առաջացնում են մթնոլորտային ճակատներ, ուժեղ քամիներ, փոթորիկներ։

## Ծովային հոսանքներ
Մայրցամաքի կլիմայի վրա որոշակի ազդեցություն են թողնում նաև ծովային հոսանքները։ Արևմուտքում Հյուսիս-Խաղաղօվկիանոսյան տաք հոսանքը և նրա շարունակությունը հանդիսացող Ալյասկայի հոսանքը մեղմում են Ալյասկայի ծոցի առափնյա շրջանների ձմեռային ցրտերը և առաջացնում են առատ տեղումներ (2 - 3 մ ձյան շերտ)։ Դրան հակառակ, մայրցամաքի արևմտյան մասով անցնող Կալիֆորնիական սառը հոսանքը իջեցնում է առափնյա շրջանների ջերմաստիճանները և տեղումների քանակը, այդ պատճառով Կալիֆորնիայի հովիտը կիսաանապատ է։

Արևելքում Գոլֆստրիմ տաք հոսանքը դրական ազդեցություն է թողնում Ֆլորիդայի և Մերձատլանտյան դաշտավայրի վրա, իսկ Լաբրադորյան սառը հոսանքը հյուսիսարևելյան ափերի վրա բացասական ազդեցություն է թողնում։

## Այլ գործոններ
Կլիմայի ձևավորման վրա ազդում են նաև վայրի բարձրությունը, տիրապետող քամիների ուղղությունը, ռելիեֆի բնույթը և այլն։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկա
Կատեգորիա:Կլիմա
Հայերը Մյանմայում

**Հայերը Մյանմայում**, Մյանմայի (Բիրմա) առևտրաշահ քաղաքներում հայեր եղել են դեռևս XVI դարի 1-ին կեսին։ XVIII դարի 2-րդ կեսին համայնքն աշխուժացել է Հնդկաստանից ու Նոր Ջուղայից եկած հայերի հաշվին։ Զբաղվել են տիկ ծառի տախտակի արտահանությամբ, որն օգտագործվում էր նավաշինության մեջ։ Հայերը մենաշնորհ են ունեցել նաև սուտակի վաճառքի ոլորտում, ունեցել են լեղակի արտադրության գործարաններ։
Հայտնի էին Խոջա Փանոս Քալանթարը, թագավորի վեզիր Խոջա Գրիգոր Այվազյանը, նավապետ Խոջա Սիմոնը, արքունի գանձապետ Նիկողայոս Աղազարյանցը, նախարար Իշխան Գրիգոր Մանուկյանը, Ծաղիկ Մանուկյան-Գևորգյանը, նավթարդյունաբերող Առաքել Մարտիկյանը, Պենգու նահանգի կառավարիչ Մկրտիչ Հովսեփ Մինասյանը և ուրիշներ։
մինի|Կոնբաունի դինաստիայի օրոք Մելունի կառավարիչ Մակերտիչ Ջ. Մայնսը, ով ծնունդով հայ էր

1875 թ-ին նորահաստատ մայրաքաղաք Մանդալայում հայերին ձրի հողատարածք է հատկացվել՝ եկեղեցի և բնակարաններ կառուցելու համար։
1916 թ-ին մեծ համբավ է ունեցել արծաթ, կապար և ցինկ արտահանող հայկական մի ընկերություն։ Հայկական «Մարտին և Նահապետյան ընկերություն» միությունը կառուցել է Մյանմայի անկախության հուշարձանը Ռանգունում, օդանավակայանը, բազմաթիվ կամուրջներ, շենքեր և այլն։ Դեռևս 1907 թ-ին երկրի բարձրագույն դատարանի կողմից հաստատվել է հայ համայնքի կանոնադրությունը, որով համայնքն առաջնորդվել է մինչև 1940 թ.։
1920-ական թվականներին հայերի թիվն ավելացել է Իրանից և Հնդկաստանից եկած հայերի հաշվին, որի հետևանքով Մյանմայում հայերի թիվը հասել է 500-ի։ XIX դարի սկզբին կառուցվել է Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին (այրվել է 1850 թ-ին բռնկած հրդեհից, վերակառուցվել 1862 թ-ին), որը գործում է ցայսօր։

1917 թ-ին Ռանգունում հիմնադրվել է հայկական ակումբ, 1918 թ-ին՝ Հայ տիկնանց միությունը, այնուհետև՝ ՀԲԸՄ-ի Մյանմայի մասնաճյուղը, իսկ 1935 թ-ին ստեղծվել է «Բիրմայի հայ բարեգործական ընկերությունը», ապա՝ կրթական, մարզական և այլ կազմակերպություններ, հրատարակվել է անգլերեն «Յառաջ» թերթը։

Մյանմայի հայությունը Մեծ Եղեռնի օրերին փրկագնել է 130 հայի։

Հայերն իրենց մասնակցությունն են բերել նաև տարբեր ժամանակներում անգլիական և ճապոնական գաղութարարների դեմ Մյանմայի ժողովրդի մղած պայքարին։ Անկախացումից հետո երկրում վարվող պետական քաղաքականությունը դժվարացրել է հայերի կյանքը Մյանմայում, և նրանք հիմնականում արտագաղթել են։

Ներկայում Մյանմայում բնակվում շուրջ 150 հայ։ Բնակվում են Ռանգունում՝ հայոց եկեղեցու շրջակայքում։ Դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի և Մյանմայի միջև հաստատվել են 2013 թ. հունվարի 31-ին։

Կատեգորիա:Հայերը Մյանմայում
Լեոն Ֆուկո

**Ժան Բեռնար Լեոն Ֆուկո** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, առավել հայտնի է նրանով, որ հայտնագործել է իր առանցքի շուրջ Երկրի պտույտը ցուցադրող Ֆուկոյի ճոճանակ անունով սարքը։ Կատարել է նաև լույսի արագության առաջին չափումները և առաջինն է ուշադրություն դարձրել Լուի Դագերի լուսանկարչական պրոցեսների կատարելագործմանը։

## Վաղ տարիներ
Ֆուկոն ծնվել է 1819 թ. սեպտեմբերի 18-ին Փարիզում։ Նրա հայրը հրատարակիչ էր։ Կրթություն ստանալուց հետո, որ հիմնականում ձեռք է բերում տանը, նա սկսում է ուսումնասիրել բժշկություն, որը հետագայում թողնում է արյան հանդեպ ունեցած վախի պատճառով և տարվում է ֆիզիկայով։

## Մահը և հիշատակը
Ֆուկոն մահացել է 1868 թ. ցրված սկլերոզի արագ զարգացումից, թաղված է Մոնմարտրի գերեզմանոցում։ Ֆուկոյի անունը նշված է Էյֆելյան աշտարակի վրա փորագրված անունների շարքում։ Նրա անունն է ստացել (5668) Ֆոկոլտ աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Հայկական եկեղեցական տոմար

**Հայկական եկեղեցական տոմար**, Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից ընդունված տոմար, որը ընդունվել 553 թվականին Դվինի աշխարհաժողովի ժամանակ։ Ընդունումից հետո նույնիսկ երկար ժամանակ թվական դեռևս չէր դրվում՝ մինչ տոմարի իրոք կիրառության մեջ մտնելը։

Մինչ այդ դեռ լայն տարածում չէր ստացել ժամանակակից միջազգային տոմարը, որն իր թվագրությունը հաշվում է Հիսուսի ծննդից ու մոտավոր հաշվարկվել է Դիոնիսիուս Կրթսերի կողմից դրանից ընդամենը  28 տարի առաջ՝ 525 թվականին։ Կիրառվում էր հին հայ տոմարը։ Արձանագրություններում որևէ թվական ամրագրելու համար սովորաբար նշվում էր տվյալ շրջանում իշխող ղեկավարի՝ արքայի կամ իշխանի ղեկավարման հերթական տարին կամ այլ նշանակալի թվականի հետ համեմատական։

## Նկարագրություն
Հայոց տոմարում տարիները տրվում են ԹՎ տառերով, որոնք նշանակում են թվին, հետևելով հայկական այբուբենով, որոնք գործածվում են որպես հայկական թվանշաններ։ 532-ամյա աղյուսակի (552+532) հետ է առնչվում Հայոց Փոքր թվականը (Հայոց անշարժ տոմարը)։ Ադանայի եկեղեցական ժողովում (1316) որոշվել է հրաժարվել Հայոց հին տոմարից և ընդունել հուլյանը։ Այդ որոշումը, սակայն, չի իրականացվել։ 1584 թվականին Հռոմի Գրիգորիս III պապի կարգադրությամբ հայերեն է թարգմանվել և հրատարակվել նոր՝ գրիգորյան տոմարը։ Այդուհանդերձ, հայոց ժամանակի հաշվարկը շարունակել են կատարել ավանդական շարժական տոմարով։ Երրորդ՝ 532-ամյա պարբերաշրջանի (552 թ.+532+532) հետ է կապվում Ազարիա Ջուղայեցու տոմարը։ Հայոց տոմարը հարատևել է մինչև XX դար։ 1920 թվականին Հայաստանում ընդունվել է գրիգորյան տոմարը, որը Հայ եկեղեցին պաշտոնապես ընդունել է 1923 թվականին։

## Տարվա նշանակումը
Հայոց տոմարում տարիները տրվում են ԹՎ տառերով, որոնք նշանակում են թվին, հետևելով հայկական այբուբենով, որոնք գործածվում են որպես հայկական թվանշաններ։ Հայ եկեղեցական տոմարը Գրիգորյան օրացույցի վերածելու համար անհրաժեշտ է ավելացնել 551։

## Ամիսների անվանումը

## Օրերի անվանումը
Աղյուսակում ներկայացված է սովորական (30 օրանոց) ամսվա օրերի անունները

## Տես նաև
* Հայկական հեթանոսական տոմար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջուլիետա Էյնաթյանի հոդվածը «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարանում

## Գրականություն
* Թումանյան Բ., Հայ աստղագիտության պատմություն, հ. 1, Երևան, 1964։
* Բադալյան Հ., Օրացույցի պատմություն, Երևան, 1970։
* Բադալյան Հ., Հայոց տոմարի պատմություն, Երևան, 1976։ 
* Վարդանյան Ռ., Հայոց Տոնացույցը (4–18-րդ դարեր), Երևան, 1999։

Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Կատեգորիա:Հայկական տոմար
Լիպոտ Շուլհոֆ

**Լիպոտ Շուլհոֆ** (, , ), հունգարացի աստղագետ, Հունգարական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ։ Նա ավելի հայտնի է որպես **Լեոպոլդ Շուլհոֆ**, քանի որ նրա ժամանակներում գերմաներենը գերակայող լեզու էր Ավստրո-Հունգարիայում։ Շուլհոֆը հայտնաբերել է (147) Պրոտոգենեիա աստերոիդը, ինչպես նաև զբաղվել է մոլորակների, գիսաստղերի և նրանց ուղեծրերի հետազոտություններով։ Նրա պատվին է անվանվել (2384) Շուլհոֆ աստերոիդը։

Շուլհոֆը նախահաշվել է 15P/Ֆինլեյ գիսաստղի վերադարձը 1893 թվականին, և նույն տարում ստացել է Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի Լալանդի մրցանակը։

## Կենսագրություն
Նախնական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է իր հարազատ քաղաքում, իսկ աստղագիտությունը ուսուցանել է Փարիզի և Վիեննայի համալսարաններում։ 1869 թվականից աշխատել է Վիեննայի աստղադիտարանում որպես պրակտիկանտ։ 1871 թվականիս նա արդեն երկրորդ օգնական էր, իսկ երկու տարի անց արդեն առաջին օգնական։ 1875 Շուլհոֆը ուղևորվեց Փարիզ, որտեղ սկսեց աշխատել Փարիզի աստղադիտարանում, որպես օգնական։ 1878 թվականին ընդունվեց Լայնությունների բյուրո որպես օգնական, որտեղ հետագայում դարձավ տնօրենի տեղակալ։ Այստեղ նա աշխատել է մինչև մահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Telefon, Telefon

**«Telefon, Telefon»** (*Հեռախոս, Հեռախոս*), գերմանացի երգչուհի Մարգոտ Հիլսշերի երգն է։ Մարգոտ Հիլսշերն այդ երգով ներկայացրել է Գերմանիան Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթում։ Երգի հեղինակներն են Ֆրիդրիխ Մայերը և Ռալֆ Մարիա Զիգելը։ Երգը մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 4-րդ հորիզոնականը 8 միավորով։

Կատեգորիա:Գերմանիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի երգեր
La Belle Amour

**«La Belle Amour»** (*Գեղեցիկ սերը*), Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթում Ֆրանսիան ներկայացրած Պոլ Դեժարդենի երգը, որի հեղինակներն են Գայ Լաֆարժը և Ֆրանսիզ Կարկոն։ Երգը մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 2-րդ հորիզոնականը 17 միավորով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «La belle amour» երգի խոսքերը գերմաներեն և իսպաներեն
* Երգի խոսքերը և լրացուցիչ տեղեկատվություն (անգլերեն)
* Festival de la Canción de Eurovisión 1957
* Festival de la Canción de Eurovisión 1957
* Festival de la Canción de Eurovisión 1957, Francia

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Wohin, kleines Pony?

**«Wohin, kleines Pony?»** (*Որտե՝ղ ես, փոքրիկ պոնի*), Բոբ Մարտինի երգն էր Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի համար։ Երգի հեղինակներն են Կուրտ Սվաբը և Հանս Վերները։ Երգը մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 10-րդ հորիզոնականը 3 միավորով։

Կատեգորիա:Ավստրիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի երգեր
L’enfant que j’étais

**«L’enfant que j’étais»** (*Երեխան, որն ես էի*), Լիզ Ասսիաի երգն էր Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի համար։ Երգի հեղինակներն են Գեո Վուրմարը և Էմիլի Գարդազը։ Երգը մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 8-րդ հորիզոնականը 5 միավորով։

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Corde Della Mia Chitarra

**«Corde Della Mia Chitarra»** (իտալերենից թարգմանած՝ նշանակում է *Իմ կիթառի լարերը*), Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթում Իտալիան ներկայացրած Նունցիո Գալլոյի կատարած երգը, որի հեղինակներն են Մարիո Ռուչոնեն և Ջուզեպե Ֆիորելլին։ Երգը մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը 7 միավորով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Իտալիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Skibet Skal Sejle I Nat

մինի|Գուստավ Վինքլերը և Բիրթե Վիլկեն
**«Skibet Skal Sejle I Nat»** (*Նավը կարող է լողալ այս գիշեր*),  Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթում Դանիայի ներկայացուցիչներ Բիրթե Վիլկեի և Գուստավ Վինքլերի երգը, որի հեղինակներն են Գեո Վուրմարը և Էմիլի Գարդազը։ Երգը մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը 10 միավորով։

Կատեգորիա:Դանիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Զուգերգեր
Տուլիո Սերաֆին

**Տուլիո Սերաֆին** (, ), իտալացի դիրիժոր։ Հայտնի է հատկապես որպես օպերային դիրիժոր։ 1909-14 թթ. զբաղեցրել է Միլանի «Լա Սկալա» օպերային թատրոնի գլխավոր դիրիժորի պաշտոնը, 1924-34 թթ. ղեկավարել է Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն օպերա» թատրոնի նվագախումբը։ Սերաֆինը իտալական դիրիժորական դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչ է. նրա կատարումները առանձնանում են հնչեղության հավասարակշռությամբ և վառ արտահայտչականությամբ։ Դիրիժորի բազմաթիվ ձայնագրությունները հասանելի են ձայնասկավառակների միջոցով։ Սերաֆինը նպաստել է օպերային երգչուհիներ Ռոզա Պոնսելի և Մարիա Կալլասի բեմական կարիերայի առաջխաղացմանը։

## Ստուդիական սկավառակագրություն
 
*Վերդիի Ռեքվիեմ (Caniglia, Stignani, Gigli, Pinza 1939) EMI
* *[[Պարահանդես-դիմակահանդես (օպերա)|Պարահանդես–դիմակահանդես]]* (Caniglia, Barbieri, Gigli, Bechi 1943) EMI
* *[[Սևիլյան սափրիչը (օպերա)|Սևիլյան սափրիչը]]* (de los Ángeles, Monti, Bechi, Rossi-Lemeni 1952) EMI
**[[Լյուչիա դի Լամերմուր]]* (Callas, di Stefano, Gobbi, Arié 1953) EMI
**[[Պուրիտաններ]]* (Callas, di Stefano, Panerai, Rossi-Lemeni 1953) EMI
**[[Գեղջկական ասպետություն]]* (Callas, di Stefano, Panerai 1953) EMI
**[[Նորմա (օպերա)|Նորմա]]* (Callas, Stignani, Filippeschi, Rossi-Lemeni 1954) EMI
**[[Պայացներ]]* (Callas, di Stefano, Monti, Gobbi, Panerai 1954) EMI
**[[Ճակատագրի ուժը]]* (Callas, Tucker, Tagliabue, Rossi-Lemeni 1954) EMI
**[[Աիդա (օպերա)|Աիդա]]* (Callas, Barbieri, Tucker, Gobbi 1955) EMI
**[[Ռիգոլետտո (օպերա)|Ռիգոլետտո]]* (Callas, di Stefano, Gobbi, Zaccaria 1955) EMI
* *[[Տրավիատա]]* (Stella, di Stefano, Gobbi 1955) EMI
**[[Տուրանդոտ (օպերա)|Տուրանդոտ]]* (Callas, Schwarzkopf, Fernandi, Zaccaria 1957) EMI
**[[Մանոն Լեսկո (օպերա)|Մանոն Լեսկո]]* (Callas, di Stefano, Fioravanti 1957) EMI
**[[Մեդեա]]* (Callas, Scotto, Pirazzini, Picchi, Modesti 1957) Ricordi
* *[[Քույր Անջելիկա]]* (de los Ángeles, Barbieri 1957) EMI
* *[[Տոսկա]]* (Stella, Poggi, Taddei 1957) Philips
* *[[Սիրո ըմպելիք (օպերա)|Սիրո ըմպելիք]]* (Carteri, Alva, Panerai, Taddei 1958) EMI
* *[[Մադամ Բատերֆլայ]]* (Tebaldi, Cossotto, Bergonzi, Sordello 1958) Decca
**[[Լյուչիա դի Լամերմուր]]* (Callas, Tagliavini, Cappuccilli, Ładysz 1959) EMI
* *[[Բոհեմ (օպերա)|Բոհեմ]]* (Tebaldi, d'Angelo, Bergonzi, Bastianini, Siepi 1959) Decca
**[[Նորմա (օպերա)|Նորմա]]* (Callas, Ludwig, Corelli, Zaccaria 1960) EMI
**[[Օթելլո (Վերդիի օպերա)|Օթելլո]]* (Rysanek, Pirazzini, Vickers, Gobbi 1960) RCA
* *[[Տրուբադուր]]* (Stella, Cossotto, Bergonzi, Bastianini 1962) Deutsche Grammophon

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
All (երգ, Պատրիսիա Բրեդին)

**«All»** (*Ամբողջ*), երգ, որի կատարմամբ Պատրիսիա Բրեդինը ներկայացրել է Մեծ Բրիտանիան Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթում։ Երգի հեղինակներն են Ռեյնել Վրեֆորդը և Ալան Ստրանքսը։ Երգը մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը 6 միավորով։ Դա բրիտանացիների առաջնելույթն էր Եվրատեսիլում։ Հաջորդ տարի՝ 1958 թվականին երգի միջազգային այդ մրցույթում Միացյալ Թագավորությունը ներկայացրել են Փեռլ Քարն ու Թեդի Ջոնսոնը՝ հանդես գալով «Sing, Little Birdie» երգի կատարմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Diggiloo Thrush

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթի երգեր
Մերդոք մարզադաշտ

**Մերդոք մարզադաշտ** (), մարզադաշտ, որ գտնվում է ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգի Տորանս քաղաքում։ Մարզադաշտը նախատեսված է ֆուտբոլային (սոքերի) և ամերիկյան ֆուտբոլի հանդիպումների անցկացման համար։ Տեղավորում է շուրջ 12 100 հանդիսականի։

Մարզադաշտը այժմ սպասարկում է Տորանսի Էլ Քամինո քոլեջի ամերիկյան ֆուտբոլի թիմի հանդիպումները և այլ սպորտային միջոցառումներ։ Որոշ ժամանակ սպասարկել է «Լոս Անջելես Ացտեկս» ֆուտբոլային ակումբի և ի հավաքականի հանդիպումները։

Մարզադաշտն իր անվանումն ստացել է ի պատիվ Էլ Քամինո քոլեջի հիմնադիր տնօրեն **Ֆորեսթ Գ. Մերդոքի**։

### Միջազգային հանդիպումներ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Մերդոք մարզադաշտ մարզադաշտի մասին; lasports.org , easyreadernews.com , eccunion.com 

Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆուտբոլի մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կլոդ Բարտելմի

**Կլոդ Բարտելմի** (, ), 1960-70-ականների հայիթցի ֆուտբոլային հարձակվող։

Հայտնի է Հյուսիսամերիկյան սոքերի լիգայի «Դետրոյթ Կուգուարս» (Detroit Cougars) և Հայիթիի առաջնության «Ռասինգ Կլուբ Աիթյեն» (Racing Club Haïtien) թիմերում ելույթներով։

ի հավաքականի կազմում հանդես է եկել Արևմտյան Գերմանիայում կայացած 1974 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում, մասնակցել է խմբային փուլի երկու հանդիպման՝ ի (0:7) և յի դեմ (1:3)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Կլոդ Բարտելմի; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք , worldfootball.net , national-football-teams.com, nasljerseys.com 

Կատեգորիա:Հայիթցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Պիեռ Բայոն

**Պիեռ Բայոն** (, ), 1970-ականների հաիթցի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

Հայտնի է Հայիթիի առաջնության մայրաքաղաքային «Վիոլետ» (Violette Athletic Club) ակումբի կազմում ելույթով։

ի հավաքականի կազմում հանդես է եկել Արևմտյան Գերմանիայում կայացած 1974 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում, մասնակցել է Հայիթիի բոլոր երեք հանդիպումներին, որոնցում հաիթցիները պարտվեցին՝ յին 1:4 հաշվով, ին 0:7 հաշվով, յին 1:3 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Պիեռ Բայոն; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք , worldfootball.net 

Կատեգորիա:Հայիթցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Գի Սեն-Վիլ

**Գի Սեն-Վիլ** (, ), 1960-70-ականների հայիթցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

Հայտնի է Հայիթիի առաջնությունում մայրաքաղաքային «Վիոլետ» (Violette Athletic Club) ակումբի կազմում ելույթներով։ Հանդես է եկել նաև Հյուսիսամերիկյան սոքերի լիգայի (NASL) «Baltimore Bays» և «Baltimore Comets» ակումբներում։

ի հավաքականի կազմում հանդես է եկել Արևմտյան Գերմանիայում կայացած 1974 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում, մասնակցել է խմբային փուլի երկու հանդիպման՝ յի (1:4) և յի դեմ (1:3)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկաքարտ Գի Սեն-Վիլ; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք , worldfootball.net, nasljerseys.com 

Կատեգորիա:1942 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայիթցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Սերգեյ Բադալյան

**Սերգեյ Գրիգորի Բադալյան** (), ՀԽՍՀ և ՀՀ կուսակցական, պետական գործիչ, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար 1992-1999 թվականներ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1947 թվականի հուլիսի 4-ին Երևանում։

1970 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը ինժեներ-մաթեմատիկոս որակավորմամբ։ Եղել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու։

1970-1973 թվականներին ԵրՊԻ-ում եղել է ասիստենտ, 1973-1980 թվականներին՝ Դուբնայի (ՌԴ) միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտում՝ ինժեներ-մաթեմատիկոս։ 1980-1982 թվականներին Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում աշխատել է գիտահետազոտական խմբի ղեկավար, 1982-1991 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի ՀԿԿ կոմիտեի քարտուղար։

## Քաղաքական գործունեություն
1991 թվականից եղել է ՀԿԿ Երքաղկոմի առաջին քարտուղար, ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար։
1992 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ առաջին քարտուղար։
1995-1999 թվականներին՝ ԱԺ պատգամավոր (ՀԿԿ համամասնական ընտրացուցակով)։ ՀԿԿ խմբակցության ղեկավար։
1999 թվականի մայիսի 30-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել ՀԿԿ համամասնական ընտրացուցակով։ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀԿԿ խմբակցության անդամ։

1996 և 1998 թվականների ՀՀ Նախագահի ընտրություններում եղել է ՀՀ Նախագահի թեկնածու։

Հանկարծամահ է եղել 1999 թվականի նոյեմբերի 25-ին Մոսկվայում։

Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Նախագահի թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Հյուսիսային Ամերիկայի կլիմայական գոտիներ

Հյուսիսային Ամերիկայի կլիմայական գոտիները վեցն են.

## Արկտիկական գոտի
Արկտիկական կլիմայական գոտում գտնվում են մայրցամաքի ծայր հյուսիսային շրջանները, Կանադական Արկտիկական կղզեխումբը ու Գրենլանդիա կղզին։ Այստեղ ամբողջ տարին գերիշխում են արկտիկական օդային զանգվածները։ Ձմեռն այստեղ խիստ է, սառնամանիքային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը - 30 -35&nbsp;°C է, իսկ Գրենլանդիայի ներքին շրջաններում հասնում է մինչև - 70&nbsp;°C։ Ձմեռը երկարատև է, բնորոշ բևեռային գիշերներով։ Ամառը կարճ է, ոչ տաք։ Հուլիսին օդի ջերմաստիճանը մոտ է 0&nbsp;°C-ի։

## Մերձարկտիկական գոտի
Մերձարկտիկական կլիմայական գոտին տարածվում է Ալյասկայից մինչև Լաբրադորյան թերակղզի։ Ձմռանը այստեղ նույնպես ցուրտ է, երկարատև, ջերմաստիճանը՝ -16 -30&nbsp;°C։ Ամառը կարճ է, զով։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը +5 +10&nbsp;°C է։

## Բարեխառն գոտի
Բարեխառն կլիմայական գոտին զբաղեցնում է մայրցամաքի միջին մասը՝ մինչև 40 - 45° լայնությունները։ Բարեխառն գոտին բաժանվում է կլիմայական երեք մարզերի. բարեխառն չափավոր ցամաքային, բարեխառն ցամաքային և բարեխառն ծովային։

### Չափավոր ցամաքային
Արևելքում կլիման բարեխառն չափավոր ցամաքային է։ Լաբրադորյան սառը ծովային հոսանքի ազդեցության հետևանքով՝ ձմեռը ցուրտ է՝ -8 -10&nbsp;°C, ամռանը՝ զով է, մառախլապատ և խոնավ։ Ամռան միջին ջերմաստիճանը +10 +20&nbsp;°C է, տարեկան տեղումների քանակը՝ 500 - 1000 մմ.։

### Ցամաքային
Ներքին մասերում, որտեղ օվկիանոսի ազդեցությունը թուլանում է, կլիման բարեխառն ցամաքային է։ Ձմեռանը գրանցվող ջերմաստիճանները ավելի ցածր են, քան արևելքում (-15 - 22&nbsp;°C), իսկ ամառային ջերմաստիճանները՝ ավելի բարձր (+20 +24&nbsp;°C, առավելագույնը մինչև +45&nbsp;°C)։ Տեղումների քանակը արևելքից արևմուտք նվազում է (800 - 500 մմ.)։ Ձմռանը դեպի մայրցամաքի ներքին շրջաններ են ներթափանցում արկտիկական ցուրտ, իսկ ձմռանը՝ արևադարձային չոր օդային զանգվածները։

### Ծովային
Արևմուտքում (Ալյասկայի ծոցի շրջանում) Ալյասկայի տաք հոսանքի շնորհիվ կլիման բարեխառն ծովային է։ Ձմեռը մեղմ է (մոտ 0&nbsp;°C) ու շատ խոնավ, ամառը՝ զով (+16&nbsp;°C)։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը կազմում է 1500 - 3000 մմ.։

## Մերձարևադարձային գոտի
Մերձարևադարձային կլիմայական գոտին բաժանվում է երեք մարզերի. միջերկրածովային, մերձարևադարձային ցամաքային, մերձարևադարձային խոնավ։

Խաղաղ օվկիանոսի առափնյա շրջանները ունեն միջերկրածովային կլիմա։ Այստեղ ձմեռը մեղմ է (+7 +8&nbsp;°C), ամառը՝ (Կալիֆորնիական սառը հոսանքի ազդեցության հետևանքով) զով (հուլիսին միջին ջերմաստիճանը +20-ից չի անցնում)։

Ներքին շրջաններում, հատկապես միջլեռնային սարահարթերում, կլիման մերձարևադարձային ցամաքային է։

Ատլանտյան օվկիանոսի ափին (Գոլֆստրիմ տաք հոսանքի ազդեցության շնորհիվ) ձմեռը մաղմ է (+8 +10&nbsp;°C), ամառը՝ շոգ։ Այստեղ կլիման խոնավ մերձարևադարձային է։

## Արևադարձային գոտի
Արևադարձային կլիմայական գոտու արևմտյան մասում (Կալիֆորնիայի հարավը ու Մեքսիկական բարձրավանդակի հյուսիս-արևմուտքը) կլիման անապատային է։ Արևելյան շրջանին (ներառյալ Անտիլյան կղզիները) բնորոշ է տաք ամառը (+25&nbsp;°C) և տաք ձմեռը (+20&nbsp;°C-ից բարձր)։

## Մերձհասարակածային գոտի
Մերձհասարակածային կլիմայական գոտում միշտ տաք է և տարվա եղանակները գրեթե չեն արտահայտվում։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի աշխարհագրություն
ՀՀ Նախագահի 1998 թվականի ընտրությունների երկրորդ փուլ

Երկրորդ փուլին մասնակցեցին առաջին փուլում առավել ձայներ ստացած երկու թեկնածուները՝ Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանը և Կարեն Սերոբի Դեմիրճյանը։ 
Երկրորդ փուլից առաջ թեկնածուներ  Արտաշես Մամիկոնի Գեղամյանը, Հրանտ Հրաչի Խաչատրյանը, Պարույր Արշավիրի Հայրիկյանը և Արամ Գասպարի Սարգսյանը հայտարարեցին Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանին սատարելու մասին։ Թեկնածուներ Սերգեյ Գրիգորի Բադալյանը և Վազգեն Միքայելի Մանուկյանը չպաշտպանեցին թեկնածուներից և ոչ մեկին։

## Քվեարկության արդյունքները

 

Այսպիսով, երկրորդ փոլի արդյունքներով ՀՀ Նախագահ ընտրվեց Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանը, ով և ստանձնեց պաշտոնը 1998 թ. ապրիլի 9-ին։
Ռոժե Սեն-Վիլ

**Ռոժե Սեն-Վիլ** (, ), 1960-70-ականների հայիթցի ֆուտբոլիստ, ձախ եզրային հարձակվող։

16 տարեկանից հանդես է եկել Կապ-Աիթյան քաղաքի «Զենիթ» ակումբում, իսկ մեկ տարի անց տեղափոխվելով մայրաքաղաք՝ հանդես է եկել նախ «Ռասին Կլուբ Աիթյան», այնուհետև «Վիոլետ Ատլետիկ Կլուբ» ակումբների մարզաշապիկով։

20 տարեկանում տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ՝ խաղալով տարբեր մակարդակի առաջնություններում։ Հանդես է եկել ամերիկյան «Բալթիմոր Բայս», «Բալթիմոր Քոմեթս» և «Ցինցինատի Քոմեթս», ինչպես նաև տրինիդադյան «Արչիբալդ» ակումբերում։

ի հավաքականի կազմում հանդես է եկել Արևմտյան Գերմանիայում կայացած 1974 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում. մասնակցել է ընդամենը մեկ հանդիպման՝ ի դեմ, որում սակայն հաիթցիները ջախջախիչ պարտություն կրեցին 0:7 հաշվով։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Ռոժե Սեն-Վիլ; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք , worldfootball.net, nasljerseys.com 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայիթցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Ֆուկոյի ճոճանակ

[մինի|300px|Ֆուկոյի ճոճանակը [Պանթեոն, Փարիզ]]

**Ֆուկոյի ճոճանակ**, ֆրանսիացի ֆիզիկոս Լեոն Ֆուկոյի անունով կոչված պարզ փորձնական սարք, որը նա կառուցել է Երկրագնդի պտույտն իր առանցքի շուրջը ցույց տալու համար։

Չնայած երկար ժամանակ արդեն հայտնի էր, որ երկրագունդը պտտվում է իր առանցքի շուրջը, սակայն միայն 1851 թ. Ֆուկոյի կողմից հայտնաբերած ճոճանակը շատ պարզ փորձով ապացուցեց իր առանցքի շուրջ Երկրի պտույտի հավաստիությունը։
 
## Սկզբնական Ֆուկոյի ճոճանակը

մինի|աջից|160px|Փարիզի պանթեոնի Ֆուկոյի ճոճանակը

Ֆուկոն իր հայտնի ճոճանակը պատրաստել և ցուցադրել է 1851 թ.՝ 28 կգ-անոց կապարապատ արույրե գունդը 67 մետր երկարության լարով կախելով Փարիզի Պանթեոնի գմբեթից։ Ներքևում ավազից պատրաստված էր 6 մետր տրամագծով շրջանաձև արահետ այնպես, որ գունդը տատանումների ժամանակ իր սուր ծայրով թողնում էր իր հետքերը։ Ճոճանակի տատանման պարբերությունն այս դեպքում կազմում էր 16.4 վրկ, ամեն անգամ ավազի վրա թողած հետքը նախորդից տարբերվում էր ≈3մմ-ով, ժամում ճոճանակի տատանման հարթությունը շրջվում էր ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ ավելի քան 11°-ով, ինչը նշանակում է, որ մոտավորապես 32 ժամվա ընթացքում կատարում էր լրիվ պտույտ և վերադառնում նախնական դիրքին։

## Մեխանիկայի բացատրությունը
Փորձնական սարքավորումը բաղկացած է կամայական ուղղահայաց հարթության մեջ տատանվող բարձր ճոճանակից։ Տատանման փաստացի հարթությունը, թվում է, պտտվում է երկրի դիրքին համեմատ։

## Այլ տեղեկություններ
Ճոճանակին տատանում հաղորդելուց մի քանի րոպե անց երկրի վրա գտնվող և երկրի հետ պտտվող դիտորդը կարող է նկատել, որ տատանման հարթությունը շեղվում է ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, որը և ապացուցում է երկրի առանցքային պտույտը։ Երկրի բևեռներում Ֆուկոյի ճոճանակի տատանումների հարթությունը թվացյալ լրիվ պտույտ կկատարի 24 ժա) ում, այսինքն՝ ժամում 15° անկյունային արագությամբ։ Երևանում պտտման (արագությունը կլինի ժամում 10°)։

Մինչև 1986 թ. աշխարհում ամենաերկար Ֆուկոյի ճոճանակը (98 մ) գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի Իսաակիևյան տաճարում։ Ներկայումս ամենաերկար այդպիսի ճոճանակներից մեկը գտնվում է Կիևի պոլիտեխնիկական համալսարանում, ուն ունի 22 մ բարձրություն։

ձախից|մինի|Ֆուկոյի ճոճանակի անիմացիոն մոդելը հարավային կիսագնդում: Հյուսիսային կիսագնդում ճոճանակը շարժվում է ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, իսկ հարավայինում՝ սլաքի հակառակ ուղղությամբ:

## Տես նաև
* Ճոճանակներ
* Մաթեմատիկական ճոճանակ
* Ֆիզիկական ճոճանակ

Կատեգորիա:Ճոճանակներ
Կատեգորիա:Գիտական փորձեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական հայտնագործություններ
Ֆիլիպ Վորբ

**Ֆիլիպ Վորբ** (, ), 1960-70-ականների հաիթցի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

Վորբը բնորոշվում է Պորտ-օ-Պրենսի «Վիոլետ Ատլետիկ Կլուբ» (Violette Athletic Club) ակումբին մեծ նվիրվածությամբ։ Ֆուտբոլիստի պրոֆեսիոնալ կարիերայի մեծ անցկացնելով «Վիոլետում»՝ Ֆիլիպը ներկայումս զբաղեցնում է հայրենի ակումբի գլխավոր մարզչի պաշտոնը։ 1967-1968 թթ. հանդես է եկել «Նյու Յորք Ջեներալս» ակումբի կազմում։

ի հավաքականի կազմում հանդես է եկել Արևմտյան Գերմանիայում կայացած 1974 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում, որտեղ Հայիթին ընդգրկված էր շատ լուրջ խմբում։ Վորբը մասնակցել է Հայիթիի բոլոր երեք հանդիպումներին, որոնցում սակայն հաիթցիները պարտվեցին՝ յին 1:4 հաշվով, ին 0:7 հաշվով, յին 1:3 հաշվով։ Վերջին հանդիպման ժամանակ Վորբի կատարած փոխանցման շնորհիվ Էմանուել Սանոնը գրավեց յի հավաքականի դարպասապահ Դինո Զոֆի պաշտպանած դարպասը։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Ֆիլիպ Վորբ; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք , worldfootball.net, national-football-teams.com 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1947 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայիթցի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայիթցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Հայաստանի նախագահական ընտրություններ (2003)

**Հայաստանի 2003 թվականի նախագահական ընտրություններ**, ՀՀ Նախագահի 4-րդ ընտրություններ։ Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 51-րդ հոդվածի, ընտրություններն անցկացվեցին Նախագահի լիազորությունների ավարտին նախորդող 50-րդ օրը՝ 2003 թ. փետրվարի 19-ին։

## Ընտրության կարգը
ՀՀ Նախագահի ընտրությունների հիմնարար դրույթները սահմանվեցին 1995 թ. հուլիսի 5-ի հանրաքվեով ընդունված ՀՀ Սահմանադրության 51-րդ հոդվածով, իսկ ընտրությունների անցկացման մանրամասն ընթացակարգը սահմանվեց 1998 թ. մայիսի 30-ին ընդունված ՀՀ Ընտրական օրենսգրքով։

## Թեկնածուներ
Առաջադրվեցին հետևյալ թեկնածուները՝

Հայաստանի հանրապետական կուսակցությունը, Հայաստանի ռամկավար ազատական կուսակցությունը, Հայ հեղափոխական դաշնակցությունը, «Օրինաց երկիր» կուսակցությունը, Միավորված աշխատանքային կուսակցությունը, «Հզոր հայրենիք» կուսակցությունը, Հայաստանի նորացված կոմունիստական կուսակցությունը, «Հայաստանի ժողովրդավարական ազատական միություն» կուսակցությունը հայտարարեցին Ռոբերտ Քոչարյանի թեկնածությունը պաշտպանելու մասին։

Թեկնածուներ Րաֆֆի Կ. Ռիչարդի Հովհաննիսյանը չգրանցվեց վերջին 10 տարում ՀՀ քաղաքացի չհանդիսանալու պատճառաբանությամբ։

Ընտրություններից առաջ թեկնածուներ Պետրոս Ստեփանի Մակեյանը, Արամ Զավենի Սարգսյանը և Արշակ Ավետիսի Սադոյանը հայտնեցին ինքնաբացարկ և հայտարարեցին Ստեփան Դեմիրճյանին սատարելու մասին, իսկ Վլադիմիր Սարգսի Դարբինյանը և Պարույր Արշավիրի Հայրիկյանը հայտնեցին ինքնաբացարկ և հայտարարեցին Արտաշես Գեղամյանին սատարելու մասին։ 

Թեկնածուներ Արամ Գասպարի Սարգսյանը և Գառնիկ Գևորգի Մարգարյանը ընտրապայքարից դուրս չեկան, սակայն հայտարարեցին Ստեփան Դեմիրճյանին սատարելու մասին։

Այսպիսով, գրանցվեց և քվեարկվեց 9 թեկնածու։

## Քվեարկության արդյունքներ
Ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ ըստ ընտրողների ցուցակի՝2315410

Այսպիսով, թեկնածուներից և ոչ մեկը չստացավ վավեր ձայների կեսից ավելին։ Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 51-րդ հոդվածի, քվեարկության օրվան հաջորդող 14-րդ օրը՝ մարտի 5-ին, անցկացվեց ընտրությունների երկրորդ փուլ։

### Երկրորդ փուլ
Հիմնական հոդված՝ ՀՀ Նախագահի 2003 թվականի ընտրությունների երկրորդ փուլ

Կատեգորիա:2003 Հայաստանում
ՀՀ Նախագահի 2003 թվականի ընտրությունների երկրորդ փուլ

**[[ՀՀ նախագահի ընտրություններ 2003|2003 թվականի ՀՀ Նախագահի ընտրություններ]]ի** երկրորդ փուլին մասնակցեցին առաջին փուլում առավել ձայներ ստացած երկու թեկնածուները՝ Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանը և Ստեփան Կարենի Դեմիրճյանը։ 

Երկրորդ փուլից առաջ թեկնածուներ Արամ Ռաֆիկի Կարապետյանը, Րաֆֆի Կ. Ռիչարդի Հովհաննիսյանը, Վազգեն Միքայելի Մանուկյանը, Գառնիկ Գևորգի Մարգարյանը, Արամ Գասպարի Սարգսյանը հայտարարեցին Ստեփան Կարենի Դեմիրճյանին սատարելու մասին։

## Քվեարկության արդյունքները

Ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ ըստ ընտրողների ցուցակի՝ 2 331 507

Այսպիսով, երկրորդ փուլի արդյունքներով ՀՀ Նախագահ վերընտրվեց Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանը, ով և ստանձնեց պաշտոնը 2003 թ. ապրիլի 9-ին և պաշտոնավարեց մինչև 2008 թ. ապրիլի 9-ը։
Հայաստանի նախագահական ընտրություններ (2008)

**Հայաստանի 2008 թվականի նախագահական ընտրություններ**, Հայաստանի Նախագահի 5-րդ ընտրություններ։ Համաձայն Հայաստանի Սահմանադրության 51-րդ հոդվածի, ընտրություններն անցկացվեցին Նախագահի լիազորությունների ավարտին նախորդող 50-րդ օրը՝ 2008 թ. փետրվարի 19-ին։ Գործող նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն այլևս առաջադրվել չէր կարող։

## Ընտրության կարգը
ՀՀ Նախագահի ընտրությունների հիմնարար դրույթները սահմանվեցին 1995 թ. հուլիսի 5-ի հանրաքվեով ընդունված ՀՀ Սահմանադրության 51-րդ հոդվածով, իսկ ընտրությունների անցկացման մանրամասն ընթացակարգը սահմանվեց 1998 թ. մայիսի 30-ին ընդունված և 2005 թ. փոփոխված ՀՀ Ընտրական օրենսգրքով։

## Թեկնածուներ
Առաջադրվեցին հետևյալ թեկնածուները՝

«Ազատություն», «Ազգային վերածնունդ», «Ժառանգություն», «Ժողովրդավարական ուղի», «Ժողովրդավարական հայրենիք», Պահպանողական, Հայաստանի ժողովրդական, Հայաստանի մարքսիստական, «Հանրապետություն», «Հայոց համազգային շարժում», Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան, «Քրիստոնեա-ժողովրդավարական վերածնունդ» և Հայաստանի սոցիալ-էկոլոգիական (կանաչների) կուսակցությունները հայտարարեցին Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թեկնածությունը պաշտպանելու մասին։

«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, Միավորված աշխատանքային կուսակցությունը, «Հզոր հայրենիք» կուսակցությունը, Հայաստանի նորացված կոմունիստական կուսակցությունը, «Հայաստանի ժողովրդավարական ազատական միություն» կուսակցությունը, Միացյալ ազատական ազգային կուսակցությունը, «Ժողովրդավարություն և աշխատանք» կուսակցությունը հայտարարեցին Սերժ Սարգսյանի թեկնածությունը պաշտպանելու մասին։

Թեկնածուներ Րաֆֆի Կ. Ռիչարդի Հովհաննիսյանը չգրանցվեց վերջին 10 տարում ՀՀ քաղաքացի չհանդիսանալու, Արամ Ռաֆիկի Կարապետյանը` վերջին 10 տարում ՀՀ-ում մշտապես չբնակվելու պատճառաբանությամբ։

Այսպիսով, գրանցվեց և քվեարկվեց 9 թեկնածու։

## Քվեարկության արդյունքներ
Ընտրողների ընդհանուր թիվը` ըստ ընտրողների ցուցակի՝2315410

Այսպիսով, ՀՀ Նախագահ ընտրվեց Սերժ Ազատի Սարգսյանը։

## Տես նաև
*Բողոքի ակցիաներ Երևանում 2008 թ.

Կատեգորիա:2008 Հայաստանում
Կատեգորիա:ՀՀ նախագահի ընտրություններ

Կատեգորիա:Ռոբերտ Քոչարյան
Կատեգորիա:Սերժ Սարգսյան
Արտաշես Գեղամյան

**Արտաշես Մամիկոնի Գեղամյան** (), ՀԽՍՀ և Հայաստանի պետական, քաղաքական, կուսակցական գործիչ, Հայաստանի Ազգային ժողովի 1-3,5-րդ և 6-րդ գումարումների պատգամավոր։

## Կենսագրություն
1971 թվականին ավարտել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը։ Ճարտարագետ-էլեկտրիկ։ 1988-1990 թթ. եղել է ԽՄԿԿ կենտկոմին առընթեր Հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ունկնդիր (Մոսկվա)։

Ամուսնացած էր։ Ունի երկու զավակ։ Պահեստազորի կապիտան էր։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1971-1978 թթ. աշխատել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետի կոմերիտական կազմակերպության ազատված քարտուղար, Կարելիայի Ինքնավար Հանրապետությունում Հայաստանի հանրապետական ուսանողական շինջոկատի հրամանատար, ՀԼԿԵՄ կենտկոմում հրահանգիչ, Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի կոմերիտական կազմակերպության առաջին քարտուղար, ՀԼԿԵՄ կենտկոմի ուսանող երիտասարդության բաժնի վարիչ։
* 1979-1987 թթ. Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի ապարատում աշխատել է հրահանգիչ, սեկտորի վարիչ, տեսուչ, կենտկոմի առաջին քարտուղարի օգնական, կուսակցական-կազմակերպական աշխատանքների բաժնի վարիչի առաջին տեղակալ։
* 1987-1989 թթ.` ՀԿԿ Երևանի Մաշտոցի կուսշրջկոմի առաջին քարտուղար։
* 1989-1990 թթ. եղել է Երևանի քաղաքապետ։
* 1991-1995 թթ.` «Անդրնավթգազշին» ԲԸ դիտորդական խմբի անդամ, հիմնադրել է «Պրոմեթևս» հայկական ունիվերսալ սակարանը, «21-րդ դար» ՍՊԸ-ն, եղել է այդ հիմնարկների գլխավոր տնօրեն։

## Քաղաքական գործունեությունը
* 1997 թվականին հիմնադրել և գլխավորում է «Ազգային Միաբանություն» կուսակցությունը։
* 1998, 2003 և 2008 թթ. եղել է ՀՀ նախագահի թեկնածու։
* 1995-1999 թթ.՝ ԱԺ պատգամավոր (թիվ 7 ընտրատարածք)։ ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
* 1999-2003 թթ.` ԱԺ պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, «Իրավունք և միաբանություն» դաշինք)։ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Իրավունք և միաբանություն» խմբակցության ղեկավար։
* 2003-2007 թթ.` ԱԺ պատգամավոր /համամասնական ընտրակարգ, ԱՄ կուսակցություն/: ԱՄ խմբակցության ղեկավար։ Եվրախորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի, ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովում ՀՀ պատվիրակության, «Պառլամենտականները գլոբալ գործողության համար» միջազգային խորհրդարանական կազմակերպության անդամ։ Եվրախորհրդարանի ամբիոնից հանդես է եկել հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման և նորանկախ երկրներում ժողովրդավարության զարգացման հարցերով զեկուցումներով։
* 2012 թվականի մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից։
* 2017 թվականի ապրիլի 2-ին պատգամավոր է ընտրվել ՀՀԿ ցուցակով։
* 2019 թվականից այլևս պատգամավոր չէ։

## Երկեր
* Հոդվածներ, հարցազրույցներ, ելույթներ։ Երևան, 2005։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Ազգային միաբանություն» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Նախագահի թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Աշոտ Բլեյան

**Աշոտ Շամխալի Բլեյան** (), ՀՀ պետական, կուսակցական, հասարակական գործիչ, մանկավարժ, Երևանի «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Երևանի «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի տնօրենն է 1989 թ.-ից (ՀԽՍՀ ժողկրթնախարարության հանրակրթական փորձնական գիտաարտադրական համալիր, ՀՀ ԿԳՆ փորձարարական-հետազոտական միավորում)։ Վերջին անգամ ընտրվել է 2017 թվականին։

Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը՝ ֆիզիկոսի որակավորմամբ։

1991 թ. եղել է պատգամավորների Երևանի քաղաքային խորհրդի գործկոմի նախագահի տեղակալ։

1994-1995 թթ.` ՀՀ լուսավորության նախարարի պաշտոնակատար, 1995-1996 թթ. ՀՀ ԿԳՆ առաջին փոխնախարար։

1994-2002 թթ.` «Նոր ուղի» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության նախագահ։

1990 թ. ընտրվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

1998 թ. եղել է ՀՀ Նախագահի թեկնածու։

2020 թ․ «Նոր ուղի» քաղաքացիական նախաձեռնության հիմնադիր։

## Արտաքին հղումներ
* Աշոտ Բլեյան 

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Նախագահի թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀՇ անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:«Նոր ուղի» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Հրանտ Խաչատրյան

**Հրանտ Հրաչի Խաչատրյան** (), Հայաստանի քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Գերագույն խորհրդի (1990 թ․), Հայաստանի Ազգային ժողովի 2-3 գումարումների պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1951 թ. հոկտեմբերի 26-ին Արտաշատի շրջանի Բաղրամյան գյուղում։

* 1972 թ. ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Ճարտարագետ-ռադիոտեխնիկ։
* 1972-1973 թթ. ԳԱ ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում աշխատել է ճարտարագետ,
* 1973-1978 թթ. Ռադիոֆիզիկական չափումների համամիութենական ինստիտուտում՝ ճարտարագետ, ավագ ճարտարագետ, խմբի ղեկավար։
* 1978-1983 թթ. և 1986-1990 թթ. Հրազդանի «Մեքենաշինարար» ԱՄ «Հատիս» կենտրոնում եղել է առաջատար ճարտարագետ, ենթաբաժնի վարիչ, բաժնի վարիչ։
* 1983-1986 թթ. Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում՝ ասպիրանտ, կրտսեր գիտաշխատող։

## Քաղաքական գործունեություն
* 1988 թ. Երևանի 26 կոմիսարների շրջանի սահմանադրական խմբի հիմնադիր նախագահ։
* 1989 թ. հիմնադրել և մինչև 2008 թ. ղեկավարել է «Սահմանադրական իրավունք միություն» կուսակցությունը։
* 1998 թ. եղել է ՀՀ Նախագահի թեկնածու, ՀՀ Նախագահին կից Քաղաքական խորհրդի գործադիր քարտուղար։
* 1990-1995 թթ.՝ ԳԽ պատգամավոր (թիվ 180 ընտրատարածք)։ ԳԽ անկախ պետականության հաստատման և ազգային քաղաքականության հարցերի մշտական հանձնաժողովի քարտուղար։
* 1999-2003 թթ.` ԱԺ պատգամավոր («Իրավունք և միաբանություն» դաշինքի համամասնական ընտրացուցակով)։ ԱԺ պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Իրավունք և միաբանություն» խմբակցության անդամ։
* 2003-2007 թթ.՝ ԱԺ պատգամավոր («Արդարություն» դաշինքի համամասնական ընտրացուցակով)։ ԱԺ պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Արդարություն» խմբակցության անդամ։
* 2005 թ. եղել է ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի թեկնածու։
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բաղրամյան (Արարատի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Նախագահի թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 26 ծնունդներ
Հյուսիսային Ամերիկայի ներքին ջրեր

Հյուսիսային Ամերիկան ունի ջրագրական խիտ ցանց։ Մայրցամաքի գետերը բացի անձրևայինից, ունեն նաև ձնա-սառցադաշտային սնում։ Գետերը պատկանում են Ատլանտյան, Հյուսիսային Սառուցյալ և Խաղաղ օվկիանոսների ավազաններին։ Խոշոր գետերը հիմնականում հոսում են դեպի արևելք (Ատլանտյան օվկիանոս), որովհետև հիմնական ջրբաժանը՝ Կորդիլերները ձգվում են արևմուտքով։

## Գետեր
### Ատլանտյան օվկիանոսին պատկանող
մինի|Միսիսիպի գետի դելտան
Ատլանտյան օվկիանոսին պատկանող ամենախոշոր գետը Միսիսիպին է։ Միսուրիի ակունքներից հաշված՝ Միսիսիպիի երկարությունը կազմում է մոտ 6000 կմ։ Այն սկիզբ է առնում Մեծ Լճերի հարթությունից և թափվում է Մեքսիկական ծոցը` առաջացնելով ընդարձակ դելտա, որը տարեկան 100 մ խորանում է ծոցի մեջ։ Միսիսիպիի աջափնյա վտակները (Միսսուրի, Արկանզաս) սնվում են ձնհալքներից ու վարարում են գարնանը` իրենց հետ տանելով մեծ քանակությամբ տիղմ։ Ձախափնյա վտակները (Օհայո, Թենեսի) ունեն անձրևային սնում ու հորդանում են ամառային հորդառատ անձրևներից։

Միսիսիպին տրանսպորտային մեծ նշանակություն ունի և ջրանցքներով կապված է Մեծ Լճերի հետ։ Գետի ու նրա վտակների վրա կառուցված են մի շարք հիդրոէլեկտրոկայաններ, իսկ գետի ջուրը օգտագործվում է հազարավոր հեկտար հողատարածությունները ոռոգելու համար։

Մյուս խոշոր գետերից է Սուրբ Լավրենտիոսը, որը Մեծ Լճերը կապում է Ատլանտյան օվկիանոսին։

Մեծ Լճերի համակարգում՝ Էրի լճի ջրերը Նիագարա գետով հոսում են դեպի Օնտարիո լիճը։ Նիագարա գետի վրա է գտնվում Նիագարայի նշանավոր ջրվեժը։

### Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսին պատկանող
Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսին պատկանող գետերը հիմնականում ունեն ձնա-սառցադաշտային սնում։ Ձմռանը՝ 8 - 9 ամիս սառչում են, վարարում՝ գարնան վերջին ու ամռան սկզբին։

Այս շրջանների գետերը երիտասարդ են (ետսառցադաշտային) և հովիտները դեռ լրիվ մշակված չեն։ Ամենամեծ գետը Մակենզին է։ Այն սնվում է Կորդիլերների ձնհալքներից։ Նրա վերին հոսանքը՝ Աթաբասկա գետն է։ Նշանավոր են նաև Նելսոն գետը, որը թափվում է Հուդզոնի ծոց։

### Խաղաղ օվկիանոսին պատկանող
մինի|Կոլորադո գետը և կիրճը
Խաղաղ օվկիանոսի ավազանին պատկանող գետերն ունեն լեռնային բնույթ՝ կարճ են, արագահոս։ Նրանց սնումը խառն է՝ ձնա-անձրևային։ Խոշոր գետերից են Յուկոնը, Ֆրեյզերը, Կոլումբիան և Կոլորադոն։

Յուկոնը Ալյասկայի ամենախոշոր գետն է։ Սկիզբ է առնում Կորդիլերներից, ունի ձնա-սառցադաշտային սնում և տրանսպորտային մեծ նշանակություն։

Կոլումբիա և Ֆրեյզեր գետերը հիդրոէներգետիկ մեծ պոտենցիալ ունեն։ Նրանց վրա կառուցված են հիդրոէլեկտրոկայանների հզոր կասկադներ։

Կոլորադոն աշխարհում հայտնի է ամենախորը կանիոնով (մոտ 2000 մ խորությամբ)։

### Ներքին հոսք
Ներքին հոսքի ավազանները Հյուսիսային Ամերիկայում համեմատաբար փոքր տարածք են զբաղեցնում (Մեծ Ավազանը և Մեքսիկական բարձրավանդակի մի մասը)։

## Լճեր
մինի|Մեծ Լճերը տիեզերքից
Հյուսիսային Ամերիկան հարուստ է լճերով, հատկապես՝ քաղցրահամ։ Քաղցրահամ ջրերի խոշոր ավազանը Մեծ Լճերի համակարգն է, որը բաղկացած է Վերին, Միչիգան, Հուրոն, Էրի, Օնտարիո լճերից։ Բոլորը իրար հետ կապված են գետերով, ջրանցքներով, շլյուզներով։

Մայրցամաքում կան նաև սառցադաշտային, տեկտոնա-սառցադաշտային ու մնացորդային լճեր։ Դրանցից նշանավոր են Մեծ Արջի, Մեծ Ստրկական, Աթաբասկա, Վինիպեգ, Մեծ աղի, Նիկարագուա լճերը։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի աշխարհագրություն
Հագանա

մինի|Հագանա
**Հագանա** ( *«պաշտպանություն»*), Պաղեստինում բրիտանական մանդատի ժամանակ 1920-1948 թվականներին գործող հրեական ընդհատակյա կազմակերպություն։ Բրիտանական իշխանությունները արգելել են Հագանայի գործունեությունը, սակայն դա չէր խանգարում նրա անդամներին կազմակերպել հրեական բնակավայրերի էֆեկտիվ պաշտպանություն։ Հրեական պետության կազմավորման ընթացքում Հագանան դարձել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի հիմքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Հագանա 

Կատեգորիա:Պաղեստինի հրեաների պատմություն
Կատեգորիա:Սիոնական ռազմական կազմակերպություններ

Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ
Էդգար Մարին

**Էդգար Մարին Լևի** (, ), 1960-1970-ականների կոստառիկացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

Կարիերայի մեծ մասն անց է կացրել «Դեպորտիվո Սապրիսայի» կազմում։ 1961-1977 թթ. ընթացքում Մարինը «Սապրիսայի» հետ 12 տիտղոս է նվաճել Կոստա Ռիկայի Պրիմիերա Դիվիզիոնում։ 1967-1969 թթ. ընթացքում հանդես է եկել Հյուսիսամերիկյան սոքերի լիգայում (NASL)՝ «Օքլենդ Քլիփերս» և «Կանզաս Սիթի Սփերս» ակումբների կազմում։

յի հավաքականի կազմում նվաճել է 1963 թ. Սալվադորում կայացած Հյուսիսային ու Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի մայրցամաքային առաջնության՝ ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ազգերի առաջնության (NORCECA) առաջին խաղարկության չեմպիոնի կոչումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեքարտ Էդգար Մարին; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք , national-football-teams.com, nasljerseys.com 
* «Սապրիսայի հսկաները»; aldia.cr 

Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կոստա Ռիկայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոստառիկացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Դեպորտիվո Սապրիսայի ֆուտբոլիստներ