ԼՍԴ

**Լիզերգաթթվի դիէթիլամիդ** կամ **ԼՍԴ** (գերմ. ), հայտնի նաև որպես **թթու** կամ **Լյուսի**, ուժեղ ազդող պսիխոդելիկների դասին պատկանող թմրամիջոց: Էֆեկտները սովորաբար ներառում են մտքերի, հույզերի և զգայական ընկալումների ուժեղացումը: Բավականաչափ բարձր չափաբաժիններով ԼՍԴ-ի օգտագործումը արտահայտվում է հիմնականում մտավոր, տեսողական և լսողական զգայապատրանքներով: Բնութագրական է բբերի լայնացումը, զարկերակային արյան ճնշման և մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը:

Ազդեցությունները սովորաբար ի հայտ են գալիս կես ժամվա ընթացքում և կարող են տևել մինչև 20 ժամ (թեև միջին ազդեցությունը տևում է 8-12 ժամ): Այն սինթեզվում է լիզերգիկ թթվից և սովորաբար օգտագործվում է ծծողական թղթի ներդիրների միջոցով: ԼՍԴ-ն ի վիճակի է նաև միստիկ վերապրումներ և էգոյի տարրալուծում առաջացնել: Այն օգտագործվում է հիմնականում որպես հանգստացնող միջոց կամ հոգեկան նպատակներով: ԼՍԴ-ն համարվում է և փսիխոդելիկների նախատիպը, և «դասական» փսիխոդելիկներից մեկը, որն ունի ամենամեծ գիտական և մշակութային նշանակությունը:

ԼՍԴ-ն սինթեզվում է որպես պինդ միացություն՝ սովորաբար փոշու կամ բյուրեղային նյութի տեսքով, այնուհետև լուծվում է հեղուկ լուծիչի (էթանոլի կամ թորած ջրի) մեջ՝ լուծույթ ստեղծելու համար: Հեղուկը ծառայում է որպես ԼՍԴ-ի կրող՝ թույլ տալով նրա ճշգրիտ չափաբաժին հաշվարկել և ներծծել թղթին: ԼՍԴ-ն սովորաբար կամ կուլ են տալիս, կամ պահում լեզվի տակ: Մաքուր վիճակում ԼՍԴ-ն թափանցիկ կամ սպիտակ անհոտ ջրալույծ բյուրեղ է: Այն քայքայվում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցության տակ:

Դեղաբանական տեսանկյունից ԼՍԴ-ն կախվածություն չի առաջացնում և ունի չարաշահման ցածր պոտենցիալ: Հնարավոր անբարենպաստ հոգեբանական ռեակցիաներ, ինպիսիք են տագնապը, պարանոյան, զառանցանքները: Հազվագյուտ դեպքերում ԼՍԴ-ն կարող է առաջացնել ֆլեշբեքեր, հայտնի որպես հալյուցինոգեն երկարատև ընկալման խանգարումներ, որոնց ժամանակ անձը զգում է ակնհայտ, երկարատև կամ մշտական տեսողական հալյուցինացիաներ կամ ընկալման այնպիսի աղավաղումներ, ինչպիսիք են «տեսողական ձյունը» և պալինոպսիան:

ԼՍԴ-ն կառուցվածքային առումով նման է տրիպտամինի փոխարինիչներին: Միացությունների այս դասը ներառում է պսիլոցիբին ակտիվ միացությունը, որը պարունակվում է հոգեծին սնկերում: Այսպիսով, ԼՍԴ-ն կիսում է ազդեցության որոշ մեխանիզմները և հոգեմետ էֆեկտները պսիլոցիբինի և այլ տրիպտամինների հետ:

Ենթադրվում է, որ ԼՍԴ-ի ազդեցությունը հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ այն հանդիսանում է սերոտոնինային 5-HT2A ընկալիչների անտագոնիստ: Չնայած լիովին պարզաբանված չէ, թե կոնկրետ ինչպես է ԼՍԴ-ն իր ազդեցությունը դրսևորում այս ընկալիչներին ագոնիայի ենթարկելով, ենթադրվում է, որ ազդեցության հիմնական մեխանիզմները կապված են գլյուտամատերգիկ նեյրոհաղորդման աճի և գլխուղեղի պասիվ ռեժիմն ապահովող նեյրոցանցի թուլացման հետ: ԼՍԴ-ն նաև կապվում է դոֆամինային D1 և D2 ընկալիչների հետ, ինչից ենթադրվում է, որ այն ավելի ուժեղ խթանիչ է, քան այնպիսի միացություններ, որոնցից է պսիլոցիբինը:

Շվեյցարացի քիմիկոս Ալբերտ Հոֆմանը առաջին անգամ սինթեզեց ԼՍԴ-ն 1938 թվականին լիզերգաթթվից՝ քիմիական նյութից, որ ստացվում է էրգոտամինի (ալկալոիդ, պարունակվում է էրգոտ սնկի սպորներում և վարակում հացահատիկային մշակաբույսերը) հիդրոլիզի արդյունքում: ԼՍԴ-ն 25-րդն էր տարբեր լիզերգամիդներից, որ Հոֆմանը սինթեզել էր լիզերգիկ թթվից՝ փորձելով ստեղծել նոր անալեպտիկ միջոց, որտեղից առաջացել է ԼՍԴ-25 այլընտրանքային անվանումը: Հոֆմանը հայտնաբերեց նրա ազդեցությունը մարդկանց վրա 1943 թվականին, երբ անզգուշորեն ընդունեց նյութի անհայտ քանակությունը, հնարավոր է այն մաշկին կաթեցնելով: 1950-ականների և 1960-ականների սկզբին ԼՍԴ-ն բացառիկ հետաքրքրություն առաջացրեց հոգեբուժությունում, և «Սանդոզ» ընկերությունը սկսեց հետազոտողներին մատակարարել ԼՍԴ-ն՝ «Դելիսիդ» անվան տակ, փորձելով դրա համար կիրառություն գտնել շուկայում:

ԼՍԴ-ն օգտագործվել է հոգեթերապիայում 1950-ականներին և 1960-ականների սկզբին այնպիսի հոգեբույժների կողմից, ինչպիսին Համֆրի Օսմոնդն է, ով առաջինը կիրառեց ԼՍԴ-ն ալկոհոլիզմի բուժման նպատակով, ինչը խոստումնալից արդյունքներ տվեց: Օսմոնդը առաջարկեց «պսիխոդելիկ» տերմինը (բառացիորեն «բանականության դրսևորող») ԼՍԴ-ի և նմանատիպ հալյուցինոգենների համար՝ փոխարինելով ավելի վաղ օգտագործվող «հոգեմիմետիկ» տերմինը, որը ենթադրում էր, որ ԼՍԴ-ն ընդօրինակում է շիզոֆրենիան։ Ի տարբերություն շիզոֆրենիայի, ԼՍԴ-ն կարող է առաջացնել տրանսցենդենտալ փորձառություններ կամ հոգեկան վիճակներ, որոնք դուրս են սովորական գիտակցությունից և ունեն երկարատև հոգեբանական ազդեցություն: Այնուամենայնիվ, 1960-ականներին այն ընդունվեց հակամշակութային, և դա հանգեցրեց նրան, որ 1968 թվականին ԱՄՆ-ում այն ընդգրկվեց վերահսկվող նյութերի դասակարգման ցուցակի I կարգի թմրամիջոցների մեջ: 1971 թվականին ԼՍԴ-ն ՄԱԿ-ի կողմից նույնպես ներառվեց I կարգի վերահսկվող նյութերի ցուցակում և դեռևս չունի հաստատված բժշկական օգտագործում:

Չնայած իրավական սահմանափակումներին, ԼՍԴ-ն մնում է ազդեցիկ գիտական և մշակութային համատեքստերում: Նրա թերապևտիկ ներուժը ուսումնասիրվել է հատկապես հոգեկան խանգարումների բուժման մեջ: 2017 թվականի դրությամբ Միացյալ Նահանգներում մարդկանց մոտ 10%-ը ինչ-որ պահի օգտագործել է ԼՍԴ, ընդ որում 0.7%-ը օգտագործել է ԼՍԴ վերջին մեկ տարվա ընթացքում: Օգտագործման տեմպերն աճել են, ընդ որում ԼՍԴ օգտագործող ԱՄՆ չափահասների թիվը 2015-ից 2018 թվականներին աճել է 56,4%-ով:

## Կիրառում
### Ռեկրեացիոն
ԼՍԴ-ն լայնորեն օգտագործվում է որպես ռեկրեացիոն միջոց:

### Հոգևոր
ԼՍԴ-ն կարող է առաջացնել ինտենսիվ հոգևոր վերապրումներ, և, հետևաբար, համարվում է էնտեոգեն: Որոշ օգտագործողներ հայտնել են մարմնից դուրս փորձառությունների մասին: 1966 թվականին Թիմոթի Լիրին հիմնեց «Հոգևոր բացահայտումների լիգան», որի խորհուրդը ԼՍԴ-ն էր: Ստանիսլավ Գրոֆը գրել էր, որ կրոնական և առեղծվածային փորձառությունները, որոնք դիտվում էին ԼՍԴ-սեանսների ժամանակ, ֆենոմենոլոգիապես չեն տարբերվում աշխարհի մեծ կրոնների սուրբ գրությունների և հնագույն քաղաքակրթությունների տեքստերի նմանատիպ նկարագրություններից:

### Բժշկական

ԼՍԴ-ն ներկայումս չունի հաստատված բժշկական օգտագործում: Մետաանալիզը պարզել է, որ մեկ դոզան արդյունավետ է ալկոհոլիզմով տառապող մարդկանց մոտ ալկոհոլի օգտագործումը նվազեցնելու համար: ԼՍԴ-ն ուսումնասիրվել է նաև դեպրեսիայի, անհանգստության, թմրամոլության ժամանակ՝ ցույց տալով դրական նախնական արդյունքներ:

## Ազդեցություն
ԼՍԴ-ն չափազանց հզոր է. 20 մկգ-ը կարող է նկատելի ազդեցություն ունենալ:

### Ֆիզիկական

ԼՍԴ-ն կարող է առաջացնել ֆիզիկական այնպիսի ազդեցություններ, ինչպիսիք են բբերի լայնացումը, ախորժակի նվազումը, քրտնարտադրության ուժեղացումը և արթունությունը: ԼՍԴ-ի նկատմամբ ֆիզիկական ռեակցիաները շատ տարբեր են, և որոշները կարող են լինել հոգեբանական ազդեցության հետևանք: Ընդհանուր ախտանշանները ներառում են մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում, արյան մեջ գլյուկոզի քանակի ավելացում, տախիկարդիա, ինչպես նաև փշաքաղվածություն, ծնոտի սեղմում, բերանի չորություն և հիպերռեֆլեքսիա: Կողմնակի ազդեցությունները կարող են ներառել թմրածություն, թուլություն, սրտխառնոց և դող:

### Հոգեբանական
ԼՍԴ-ի հիմնական անմիջական հոգեբանական ազդեցությունը տեսողական հալյուցինացիաներն ու պատրանքներն են, որ հաճախ կոչվում են «ուղևորություններ»: Այս էֆեկտները սովորաբար սկսվում են բերանով ընդունումից 20-30 րոպե հետո, առավելագույնին հասնում են ընդունումից 3-4 ժամ հետո և կարող են տևել մինչև 20 ժամ, հատկապես բարձր չափաբաժինների դեպքում: «Հետշողացող էֆեկտը», որը բնութագրվում է տրամադրության կամ ընկալվող հոգեկան վիճակի բարելավմամբ, կարող է տևել ընդունելուց հետո օրեր կամ շաբաթներ: Դրական փորձառությունները կամ «լավ ուղևորությունները» նկարագրվում են ինտենսիվ հաճույքի զգացումով և կարող են ներառել ուրախության զգացում, էյֆորիա, կյանքի նկատմամբ մեծ եռանդ, անհանգստության նվազում, հոգևոր լուսավորություն և տիեզերքի հետ փոխկապակցվածության զգացում:

Բացասական փորձառությունը, որը հայտնի է որպես «վատ ուղևորություն» ("bad trip"), կարող է առաջացնել վախի, գրգռվածության, անհանգստության, խուճապի և պարանոյայի զգացումներ: Թեև վատ ուղևորության դեպքերը անկանխատեսելի են, գործոնները, ինչպիսիք են տրամադրությունը, շրջակա միջավայրը, քունը, հիդրատացումը, և սոցիալական միջավայրը, որոնք ընդհանուր առմամբ կոչվում են «տրամադրվածություն և միջավայր», կարող են ազդել ռիսկի վրա և կարևոր են համարվում բացասական փորձի հավանականությունը նվազագույնի հասցնելու համար:

### Զգայական
ԼՍԴ-ն առաջացնում է անիմացիոն զգայական փորձ, որը ներառում է զգացմունքներ, հույզեր, հիշողություններ, ժամանակ, գիտակցություն և տևում է 6-ից 20 ժամ. տևողությունը կախված է դեղաչափից և անհատական ​​հանդուրժողականությունից: Ազդեցությունները սովորաբար տեղի են ունենում ընդունումից հետո 30-90 րոպեի ընթացքում՝ սկսած ընկալման նուրբ փոփոխություններից մինչև խորը ճանաչողական տեղաշարժեր: Հաճախ նկատվում են լսողական և տեսողական ընկալման փոփոխություններ:

Օգտագործողները կարող են զգալ ուժեղացված տեսողական երևույթներ, ինչպիսիք են վառ գույները, ձևաբանական, պուլսացիոն կամ շարժվող առարկաները և տարբեր մակերեսների վրա երկրաչափական նախշեր: Փոփոխություններ կարող են նկատվել նաև սննդի համի և ձևի ընկալման մեջ, ինչը երբեմն հանգեցնում է որոշակի սննդամթերքի հանդեպ զզվանքի:

Կան հաղորդումներ այն մասին, որ անշունչ առարկաները կարծես շնչավոր են թվում, իսկ ստատիկ օբյեկտները կարծես շարժվում են լրացուցիչ տարածական չափումների մեջ: ԼՍԴ-ի լսողական ազդեցությունները կարող են ներառել հնչյունների արձագանքման աղավաղումներ և երաժշտության ընկալման բարձրացում: Հիմնական տեսողական էֆեկտները հաճախ նման են ֆոսֆեններին և կարող են ազդել կենտրոնացման, մտքերի, հույզերի կամ երաժշտության վրա: Ավելի բարձր չափաբաժինները կարող են հանգեցնել զգայական ընկալման ավելի ինտենսիվ փոփոխությունների, ներառյալ սինեսթեզիան, լրացուցիչ տարածաժամանակային ընկալումը և ժամանակային դիսոցիացիան:

## Անցանկալի ազդեցություն

ԼՍԴ-ն դասական փսիխոդելիկ է, համարվում է ֆիզիոլոգիապես անվտանգ ստանդարտ չափաբաժիններով (50–200 մկգ): Նրա առաջնային վտանգը հոգեբանական ազդեցությունն է, այլ ոչ թե ֆիզիոլոգիական վնասը: 2010 թվականին Դեյվիդ Նաթթի կատարած ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ԼՍԴ-ն զգալիորեն ավելի քիչ վնասակար է, քան ալկոհոլը՝ այն դասակարգելով 20 թմրամիջոցների առաջացրած վնասների ցուցակի վերջում:

### Հոգեբանական ազդեցություն
#### Հոգեկան հիվանդություններ
ԼՍԴ-ն կարող է առաջացնել խուճապային գրոհի նոպաներ կամ ծանր անհանգստություն, որը խոսակցական լեզվով կոչվում է «բեդ թրիփ»: Չնայած օգտագործողների խմբում դեպրեսիայի և հոգեբուժական չարաշահման ցածր մակարդակին՝ վերահսկվող խմբի համեմատ, ԼՍԴ-ն մեծ ռիսկ է ներկայացնում ծանր հոգեկան հիվանդություններ ունեցող մարդկանց համար, ինչպիսին է շիզոֆրենիան: ԼՍԴ-ով պայմանավորված հալյուցինացիաները կարող են հոգեկան խանգարումների առաջացման կատալիզատոր լինել նախատրամադրություն ունեցող անհատների մոտ, թեև, ամենայն հավանականությամբ, հիվանդություն չեն առաջացնի էմոցիոնալ առողջ անհատների մոտ:

#### Ներշնչելիություն
Թեև 1960-ականների հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ԼՍԴ-ի ազդեցության տակ ավելացել է ներշնչելիության հավանականությունը և՛ հոգեկան հիվանդների, և՛ առողջ մարդկանց մոտ, վերջին փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ ԿՀՎ-ն և պաշտպանության նախարարությունը դադարեցրել են ԼՍԴ-ի հետազոտությունը որպես մտքի վերահսկման միջոց:

#### Ֆլեշբեք
Ֆլեշբեքները հոգեբանական դրվագներ են, երբ մարդիկ կրկին զգում են ԼՍԴ-ի որոշ սուբյեկտիվ էֆեկտներ թմրանյութի ազդեցության ավարտից հետո, որը պահպանվում է հալյուցինոգեն օգտագործելուց հետո օրերով կամ ամիսներով: Այս փորձառությունները կապված են հալյուցինոգեն համառ ընկալման խանգարման (HPPD, hallucinogen persisting perception disorder) հետ, ֆլեշբեքները տեղի են ունենում ընդհատումներով կամ քրոնիկ՝ առաջացնելով անհանգստություն կամ ֆունկցիոնալ խանգարումներ:

Ֆլեշբեքների էթիոլոգիան տարբեր է. Որոշ դեպքեր բացատրվում են մարմնական ախտանիշային խանգարմամբ, որի դեպքում մարդիկ ֆիքսվում են նորմալ մարմնական զգացողությունների վրա, որոնք աննկատ են եղել թմրամիջոցների օգտագործումից առաջ: Մյուս դեպքերը պայմանավորված են ասոցիատիվ ռեակցիաներով համատեքստային նշանների նկատմամբ, որոնք նման են անցյալի տրավմաներ կամ հուզական անհանգստություն ունեցող մարդկանց մոտ դիտվող ռեակցիաներին: Ֆլեշբեքների առաջացման ռիսկի գործոնները մնում են անհասկանալի, սակայն նախկինում գոյություն ունեցող հոգեախտաբանությունը կարող է նշանակալից նպաստել:

HPPD-ի տարածվածության գնահատումը դժվար է: Այն համարվում է հազվադեպ. հաճախականությունը տատանվում է 1-ը 20-ից՝ անցողիկ կամ թեթև ծանրության 1-ին տիպի HPPD-ով, մինչև 1-ը 50,000-ից՝ 2-րդ տիպի HPPD-ով: ԼՍԴ-ն երկար չի պահպանվում ողնուղեղային հեղուկում կամ մարմնի այլ մասերում։ Դեղաբանական տվյալները ցույց են տալիս, որ ԼՍԴ-ն ունի 175 րոպե կիսատրոհման պարբերություն և փոխակերպվում է ջրում լուծվող միացությունների, ինչպիսիք են 2-օքսո-3-հիդրօքսի-ԼՍԴ-ն, որոնք արտազատվում են մեզի միջոցով՝ առանց երկարատև պահպանման: Կլինիկական տվյալներ կան այն մասին, որ ՍՀԸԱ-ների (սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական արգելակիչներ) քրոնիկ օգտագործումը կարող է ուժեղացնել ԼՍԴ-ով պայմանավորված ֆլեշբեքները, նույնիսկ ԼՍԴ-ի դադարեցումից ամիսներ անց:

### Դեղորայքային փոխազդեցություն
Որոշ պսիխոդելիկներ, ներառյալ ԼՍԴ-ն, մետաբոլիզվում են ցիտոքրոմ CYP2D6-ով: ՍՀԸԱ-ների, CYP2D6 հզոր ինհիբիտորների, ԼՍԴ-ի հետ միաժամանակ օգտագործումը կարող է մեծացնել սերոտոնինային համախտանիշի զարգացման ռիսկը: ՍՀԸԱ-ների, եռցիկլիկ հակադեպրեսանտների (ԵՑՀ), մոնոամինօքսիդազ արգելակիչների (ՄԱՕԱ) քրոնիկ օգտագործումը նվազեցնում է պսիխոդելիկների սուբյեկտիվ ազդեցությունները, հավանաբար, պայմանավորված 5-HT2A ընկալիչների վերկանգնմամբ (առաջացնում են ՍՀԸԱ-ները) և դեսենսիտիզացիայով (առաջացնում են ՄԱՕ արգելակիչները): Ապացուցված չէ, որ պսիխոդելիկները փոխազդում են հակափսիխոտիկների կամ հակացնցումային դեղերի հետ. այնուամենայնիվ, տրամադրության կայունացուցիչների հետ միաժամանակ օգտագործումը, ինչպիսին է լիթիումը, կարող է առաջացնել ցնցումներ և դիսոցիացիա, հատկապես երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում ունեցող մարդկանց մոտ: Լիթիումը զգալիորեն ուժեղացնում է ռեակցիաները ԼՍԴ-ի նկատմամբ, ինչը կարող է հանգեցնել սուր կոմատոզ վիճակների, երբ դրանք օգտագործվում են միասին:

### Մահացու դեղաչափ
Մարդկանց մոտ ԼՍԴ-ի պեր օրալ մահացու չափաբաժինը գնահատվում է 100 մգ՝ հիմնվելով LD50-ի և արյան մեջ մահացու կոնցենտրացիաների վրա, որոնք դիտվել են կրծողների վրա ուսումնասիրություններում:

### Հանդուրժողականություն
ԼՍԴ-ն ցույց է տալիս զգալի տախիֆիլաքսիա, ընդ որում հանդուրժողականությունը առաջանում է ընդունումից հետո 24 ժամվա ընթացքում: Հանդուրժողականության զարգացումը 24 ժամից կարճ ընդմիջումներով հիմնականում անհայտ է: Հանդուրժողականությունը սովորաբար վերադառնում է ելակետային մակարդակին 3-4 օր ձեռնպահ մնալուց հետո: Զգալի խաչաձև հանդուրժողականություն է նկատվել ԼՍԴ-ի, մեսկալինի և պսիլոցիբինի միջև: Դիմեթիլտրիպտամինի նկատմամբ փոքր խաչաձև հանդուրժողականություն է նկատվում ԼՍԴ-ի բարձր հանդուրժողականություն ունեցող մարդկանց մոտ: ԼՍԴ-ի նկատմամբ հանդուրժողականություն զարգանում է նաև քրոնիկ օգտագործման դեպքում, և ենթադրվում է, որ դա պայմանավորված է սերոտոնինային 5-HT2A ընկալիչների մակարդակի նվազմամբ: Հետազոտողները կարծում են, որ հանդուրժողականությունը վերադառնում է ելակետային մակարդակին՝ պսիխոդելիկից հրաժարվելուց երկու շաբաթ հետո:

### Պատասխանատվություն կախվածության համար և համակախվածություն
Տարածված կարծիք կա, որ ԼՍԴ-ն կախվածություն չի առաջացնում, չնայած չարաշահման հնարավորությանը: Լաբորատոր կենդանիներին ԼՍԴ-ի ինքնուրույն կիրառման համար վարժեցնելու փորձերը հիմնականում անհաջող էին: Թեև ԼՍԴ-ի նկատմամբ հանդուրժողականությունը արագ է զարգանում, աբստինենտային համախտանիշ չի զարգանում, ինչը ենթադրում է, որ համախտանիշի զարգացումը պարտադիր չէ, որ կապված լինի նյութի նկատմամբ արագ առաջացող հնարավոր հանդուրժողականության հետ: Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ-ի IV ձեռնարկի թմրամիջոցների օգտագործման խանգարումների վերաբերյալ զեկույցում նշվում է, որ գրեթե ոչ մի հալյուցինոգեն կախվածություն չի առաջացնում, ի տարբերություն հոգեակտիվ դեղերի այլ դասերի, ինչպիսիք են հոգեխթանիչները և դեպրեսանտները:

### Քաղցկեղ և հղիություն
ԼՍԴ-ի մուտագեն ազդեցությունը պարզ չէ: Ընդհանուր առմամբ, ապացույցները ցույց են տալիս սահմանափակ ազդեցություն կամ դրա բացակայություն սովորաբար օգտագործվող չափաբաժինների դեպքում: Հետազոտությունները չեն գտել տերատոգեն կամ մուտագեն ազդեցությունների ապացույցներ:

## Գերդոզավորում
ԼՍԴ-ի գերդոզավորման մահացու դեպքեր չեն գրանցվել, թեև 1950-ականներից ի վեր «ոչ մի համապարփակ վերանայում» և «1970-ականներից ի վեր գրեթե ոչ մի օրինական կլինիկական հետազոտություն» չի եղել։ Ութ մարդ, որ պատահաբար ընդունել էին չափազանց մեծ քանակությամբ ԼՍԴ՝ այն շփոթելով կոկաինի հետ, ունեցեին ստամոքսում ԼՍԴ-ի տարտրատի 1000-7000 մկգ 100 մլ-ում և արյան պլազմայում՝ մինչև 26 մկգ/մլ քանակություն, հայտնվել էին կոմատոզ վիճակում, տառապում էին փսխումից, շնչառական խնդիրներից, հիպերթերմիայից և ստամոքս-աղիքային թեթև արյունահոսությունից, սակայն, բոլորի վիճակը վերականգնվեց առանց մնացորդային երևույթների հիվանդանոցային հսկումից հետո։

ԼՍԴ-ով թունավորման դեպքում «բեդ թրիփ»-ում հայտնված մարդիկ կարող են զգալ ծանր անհանգստություն և տախիկարդիա, որը հաճախ ուղեկցվում է հոգեկան գրգռվածության տարբեր փուլերով և տարբեր աստիճանի զառանցանքով։ Մահվան դեպքեր գրանցվել են հորիզոնական դիրքով սեղմման և դիրքային շնչահեղձության հետևանքով, երբ մարդկանց խեղդել են իրավապահները:

Մեծ չափաբաժինների օգտագործման դեպքերը սովորաբար կառավարվում են ախտանշանային բուժման միջոցով, իսկ գրգռվածությունը կարելի է թուլացնել բենզոդիազեպիններով: Արդյունավետ է հանգիստ, ապահով միջավայրում վստահություն ցուցաբերելը: Հակափսիխոտիկ դեղամիջոցները, ինչպիսին է հալոպերիդոլը, ցուցված չեն, քանի որ դրանք կարող են ունենալ անցանկալի հոգեմիմիմետիկ ազդեցություն: Ստամոքսի լվացումը ակտիվացված ածուխով անարդյունավետ է ԼՍԴ-ի արագ կլանման պատճառով, եթե այն չի արվում մեծ քանակությամբ ընդունելուց հետո 30-60 րոպեի ընթացքում: Հակամակարդիչները, անոթալայնիչ դեղանյութերը և սիմպատոլիտիկները կարող են օգտակար լինել էրգոտիզմի բուժման համար:

### Դիզայներական թմրանյութերով գերդոզավորում
Բազմաթիվ նոր 25-NB (NBOMe) շարքի հոգեակտիվ նյութեր, ինչպիսիք են 25I-NBOMe-ն և 25B-NBOMe-ն, կանոնավոր կերպով վաճառվում են ծծան թղթերով, ինչպես ԼՍԴ-ն: NBOMe միացությունները հաճախ կապված են կյանքին սպառնացող թունավորության և մահվան հետ: NBOMe-ի թունավորման հետ կապված մահերը ցույց են տալիս, որ զգալի թվով մարդիկ ընդունել են այն, համոզված լինելով, որ ԼՍԴ է, և հետազոտողները հայտնում են, որ «մարդիկ, որոնք ծանոթ են ԼՍԴ-ի հետ, կարող են կեղծ ապահովության զգացում ունենալ NBOMe-ի պատահական օգտագործման ժամանակ»: Հետազոտողները պնդում են, որ LSD-ի ենթադրյալ ֆիզիոլոգիական թունավորումը, ամենայն հավանականությամբ, պայմանավորված է այլ հոգեակտիվ նյութերով, այլ ոչ ԼՍԴ-ով:

Հաղորդվում է, որ NBOMe միացություններն ունեն դառը համ, արդյունավետ չեն պեր օրալ և սովորաբար ընդունվում են ենթալեզվային: Երբ NBOMe-ն ընդունվում է ենթալեզվային, առաջանում է լեզվի և բերանի խոռոչի թմրություն, որին հաջորդում է մետաղական քիմիական համը, և հետազոտողները նկարագրում են այս ֆիզիկական կողմնակի ազդեցությունը որպես NBOMe միացությունների և ԼՍԴ-ի հիմնական տարբերակիչ հատկանիշներից մեկը: Չնայած իր բարձր հզորությանը, ԼՍԴ-ի մեծ չափաբաժինները առաջացնում են սուր թունավորության միայն փոքր դեպքեր, սակայն NBOMe միացություններն ունեն բոլորովին այլ անվտանգության պրոֆիլ: Էրլիխի ռեագենտով փորձը դրական է ԼՍԴ-ի համար և բացասական՝ NBOMe միացությունների համար:

## Դեղագիտություն
### Ֆարմակոդինամիկա

Սերոտոներգիկ պսիխոդելիկների մեծ մասը չունի նշանակալի դոֆամիներգիկ ակտիվություն, ուստի ԼՍԴ-ն այս առումով ատիպիկ է: D2 ընկալիչների ագոնիզմը ԼՍԴ-ով կարող է նպաստել մարդկանց վրա դրա հոգեակտիվ ազդեցությանը:

ԼՍԴ-ն կապվում է սերոտոնինային ընկալիչների ենթատեսակների մեծ մասի հետ, բացառությամբ 5-HT3 և 5-HT4 ընկալիչների: Այնուամենայնիվ, այս ընկալիչների մեծ մասը ներգրավված է չափազանց ցածր խնամակցությամբ, որպեսզի բավականաչափ ակտիվացնող ազդեցություն թողնի գլխուղեղում, որտեղ կոնցենտրացիան գնահատվում է 10-20 նՄ: Մարդկանց մոտ ԼՍԴ-ի հանգստացնող չափաբաժինները կարող են ազդել 5-HT1A (Ki = 1.1 նՄ), 5-HT2A (Ki = 2.9 նՄ), 5-HT2B (Ki = 4.9 նՄ), 5-HT2C (Ki = 23 նՄ), 5-HT5A (Ki = 9 նՄ [առնետների կլոնավորված հյուսվածքներում]) և 5-HT6 ընկալիչների վրա (Ki = 2.3 նՄ): Թեև կրծողների մոտ հայտնաբերված 5-HT5B ընկալիչները չեն հայտնաբերվել մարդկանց մոտ, նրանք նույնպես ունեն բարձր խնամակցություն ԼՍԴ-ի նկատմամբ: ԼՍԴ-ի հոգեմետ ազդեցությունը բացատրվում է 5-HT2A ընկալիչների հետերոմերների խաչաձև ակտիվացմամբ: 5-HT2A ագոնիստներից շատերը, բայց ոչ բոլորը, պսիխոդելիկներ են, իսկ 5-HT2A անտագոնիստները արգելակում են ԼՍԴ-ի պսիխոդելիկ ներգործունությունը: ԼՍԴ-ն ցուցաբերում է ֆունկցիոնալ ընտրողականություն 5-HT2A և 5-HT2C ընկալիչների համար, քանի որ այն ակտիվացնում է ֆոսֆոլիպազ A2 ֆերմենտը ազդակի փոխանցման համար, ֆոսֆոլիպազ C ֆերմենտին ակտիվացնելու փոխարեն, ինչպես էնդոգեն լիգանդ սերոտոնինը:

Թե ինչպես է ԼՍԴ-ն իրականացնում իր ազդեցությունը, անհայտ է, բայց ենթադրվում է, որ այն գործում է՝ մեծացնելով գլյուտամատի արտազատումը գլխուղեղի կեղևում, և, հետևաբար, մեծացնում է դրդող հետսինապսային պոտենցիալի արժեքը կեղևում, հատկապես V շերտում: Ցույց է տրվել, որ ԼՍԴ-ն, ինչպես շատ այլ հանգստացնող թմրանյութեր, ակտիվացնում է դոֆամինով և ցիկլիկ ԱՄՖ-ով կարգավորվող նեյրոնային ֆոսֆոպրոտեինի (DARPP-32) հետ կապված ուղիները: Թմրանյութը ուժեղացնում է դոֆամինային D2 ընկալիչների պրոտոմերների ճանաչումը և ազդակի փոխանցումը D2–5-HT2A ընկալչային կոմպլեքսներում, ինչը կարող է նպաստել դրա հոգեմետ ազդեցություններին: Ապացուցված է, որ ԼՍԴ-ն ունի ցածր խնամակցություն H1 ընկալիչների նկատմամբ և, հետևաբար, ցուցաբերում է հակահիստամինային ազդեցություն:

ԼՍԴ-ն ագոնիստ է, որը առաջացնում է սերոտոնինային ընկալիչների կոնֆորմացիա, և ընտրողաբար ազդում է β-արեստինի վրա, այլ ոչ թե ակտիվացնում G սպիտակուցներին: Բացի այդ, ԼՍԴ-ն ունի բացառիկ երկար ազդեցություն սերոտոնինային ընկալիչների վրա, տևացող ժամերով, ինչը համապատասխանում է ԼՍԴ-ի երկարատև ազդեցությանը, չնայած դրա համեմատաբար արագ օրգանիզմից դուրս բերմանը: 5-HT2B-ը, իր բյուրեղային կառուցվածքի շնորհիվ կապվելով ԼՍԴ-ի հետ, առաջացնում է արտաբջջային հանգույց, որը ծածկում է դիէթիլամիդային ծայրը, ինչը բացատրում է սերոտոնինային ընկալիչներից ԼՍԴ-ի պոկման դանդաղ արագությունը: Կառուցվածքով ԼՍԴ-ին նման լիզերգամիդը՝ լիզերգիկ թթվի ամիդը, որը չունի դիէթիլամիդային մոտիվ, համեմատած շատ ավելի քիչ հալյուցինոգեն է:

ԼՍԴ-ն, ինչպես և այլ պսիխոդելիկաները, մեծացնում է սինապտիկ ճկունության հետ կապված գեների էքսպրեսիան: Սա մասամբ տեղի է ունենում գլխուղեղի նեյրոտրոֆիկ գործոնի (BDNF) TrkB ընկալիչին կապվելու պատճառով:

#### Ազդեցության մեխանիզմ

Հանգստի վիճակում ֆունկցիոնալ մագնիսոռեզոնանսային շերտագրություն օգտագործող նեյրոպատկերավորման ուսումնասիրությունները վերջերս ցույց են տվել, որ ԼՍԴ-ն փոխում է գլխուղեղի կեղևի ֆունկցիոնալ տեսքը: Այս փոփոխությունները տարածականորեն համընկնում են սերոտոներգիկ ընկալիչների բաշխման հետ: Մասնավորապես, ակտիվության աճ է նկատվել 5-HT2A ընկալիչների բարձր էքսպրեսիայով հատվածներում, մինչդեռ ակտիվության նվազում նկատվել է կեղևային հատվածներում, որտեղ խիտ տեղաբաշխված են 5-HT1A ընկալիչները: Փորձարարական ապացույցները ցույց են տալիս, որ ենթակեղևային գոյացությունները, հատկապես թալամուսը, սիներգիկ դեր են խաղում գլխուղեղի կեղևի հետ՝ պսիխոդելիկ փորձի միջնորդության մեջ: ԼՍԴ-ն, կապվելով կեղևային 5-HT2A ընկալիչների հետ, կարող է ուժեղացնել գրգռիչ նեյրոհաղորդումը առաջստրիատալ պրոեկցիաների երկայնքով և, հետևաբար, նվազեցնել զգայական ազդակների թալամիկ ֆիլտրացիան դեպի կեղևը: Այս երևույթը, հավանաբար, ընտրողաբար ներառում է տեսաթմբի փորային, ներթիթեղային և բարձիկային կորիզները:

### Ֆարմակոկինետիկա
ԼՍԴ-ի սուր ազդեցությունը սովորաբար տևում է 6-ից 10 ժամ՝ կախված դոզանից, հանդուրժողականությունից և տարիքից: Աղաջանյանը և Բինգը (1964թ.) պարզել են, որ ԼՍԴ-ի կիսակյանքի տևողությունը կազմում է ընդամենը 175 րոպե (մոտ 3 ժամ): Այնուամենայնիվ, օգտագործելով ավելի ճշգրիտ մեթոդներ, Պապակը և Ֆոլցը (1990թ.) զեկուցեցին, որ երբ 1 մկգ/կգ ԼՍԴ-ն կիրառվել է արական սեռի կամավորի վրա, արյան պլազմայից կիսահեռացման ժամանակը կազմել է 5,1 ժամ, իսկ առավելագույն կոնցենտրացիան՝ 5 նգ/մլ ընդունելուց 3 ժամ հետո:

ԼՍԴ-ի ֆարմակոկինետիկան հավաստի որոշված չէր մինչև 2015 թվականը, ինչը զարմանալի չէ նման ցածր մկգ պոտենցիալ ունեցող թմրանյութի համար: 16 առողջ անհատներից բաղկացած ընտրանքի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ ԼՍԴ-ի միջին պեր օրալ 200 մկգ դոզան հանգեցնում է 4,5 նգ/մլ միջին առավելագույն կոնցենտրացիայի՝ ընդունելուց հետո միջինը 1,5 ժամում (0,5-4 ժամ միջակայքը): ԼՍԴ-ի կոնցենտրացիաները նվազել էին առաջին կարգի կինետիկայով՝ 3,6±0,9 ժամ կիսատրոհում և 8,9±5,9 ժամ սահմանային կիսատրոհում:

ԼՍԴ-ի ընդունված չափաբաժնի ազդեցությունը տևում է մինչև 12 ժամ և սերտորեն փոխկապակցված է ժամանակի ընթացքում շրջանառության մեջ ԼՍԴ-ի կոնցենտրացիայի հետ, առանց սուր նկատվող հանդուրժողականության: Դեղամիջոցի միայն 1%-ն է արտազատվել մեզի մեջ անփոփոխ, մինչդեռ 13%-ը արտազատվել է որպես հիմնական մետաբոլիտ 2-օքսո-3-հիդրօքսի-ԼՍԴ(O-H-ԼՍԴ) 24 ժամվա ընթացքում: O-H-ԼՍԴ-ն ձևավորվում է ցիտոքրոմ P450 ֆերմենտների ազդեցությամբ, թեև հատուկ ֆերմենտներն անհայտ են, և թվում է, թե անհայտ է՝ O-H-LSD-ն դեղաբանական առումով ակտիվ է, թե ոչ: ԼՍԴ-ի պեր օրալ կենսամատչելիությունը գնահատվել է մոտավորապես 71%՝ օգտագործելով ԼՍԴ-ի ներերակային ընդունման նախորդ տվյալները: Ընտրանքը հավասարապես բաժանվել էր տղամարդկանց և կանանց, և ԼՍԴ-ի ֆարմակոկինետիկան էական սեռային տարբերություններ չէին նկատվել:

## Քիմիա

ԼՍԴ-ն քիրալ միացություն է, որն ունի երկու ստերեոկենտրոններ ածխածնի C-5 և C-8 ատոմներում, ուստի տեսականորեն կարող են լինել ԼՍԴ-ի չորս տարբեր օպտիկական իզոմերներ: ԼՍԴ-ն, որը նաև կոչվում է (+)-*d*-LSD, ունի բացարձակ կոնֆիգուրացիա (5*R*,8*R*): Լիզերգամիդների 5*S* ստերեոիզոմերները բնության մեջ գոյություն չունեն և չեն սինթեզվում *d*-լիզերգիկ թթվից: Սինթեզից հետո, C-5 ստերեոկենտրոնը կարող է վերլուծվել որպես նույն կոնֆիգուրացիայով մոլեկուլ, ինչպիսին է բնական ծագում ունեցող L-տրիպտոֆանի α ածխածինը, որը բոլոր էրգոլինային միացությունների կենսասինթեզի նախորդն է:

Այնուամենայնիվ, ԼՍԴ-ն և իզո-ԼՍԴ-ն՝ C-8 երկու իզոմերները, արագ փոխակերպվում են մեկը մյուսի հիմքերի առկայության դեպքում, քանի որ α-պրոտոնը թթվային է և կարող է դեպրոտոնացվել և վերապրոտոնացվել: Սինթեզի գործընթացում ձևավորված ոչ հոգեակտիվ իզո-ԼՍԴ-ն կարող է մեկուսացվել քրոմատագրաֆիայի միջոցով և իզոմերացվել ԼՍԴ-ի:

Մաքուր ԼՍԴ-ի աղերը տիրբոլյումինիսցենտ են՝ մթության մեջ թափահարելիս սպիտակ լույսի փոքր շողեր են արձակում: ԼՍԴ-ն ուժեղ ֆլուորեսցենցվում է և ՈՒՄ լույսի ներքո փայլում կապտասպիտակավուն:

### Սինթեզ
ԼՍԴ-ն էրգոլինի ածանցյալ է: Այն սովորաբար սինթեզվում է դիէթիլամինի փոխազդեցությամբ լիզերգիկ թթվի ակտիվացված ձևի հետ: Ակտիվացնող ռեագենտները ներառում են ֆոսֆորիլքլորիդ և պեպտիդների առաջացման ռեագենտ: Լիզերգինային թթուն ստանում են լիզերգամիդների հիմնային հիդրոլիզով, օրինակ էրգոտամինի, որը սովորաբար ստացվում է ագարի ափսեի վրա էրգոտ սնկից. կամ, տեսականորեն հնարավոր, բայց գործնականում գրեթե չկիրառված և հազվադեպ, էրգինից (լիզերգինային թթվի ամիդ), որը արդյունահանվում է «առավոտյան փառքի» սերմերից: Լիզերգինաթթուն կարող է ստացվել նաև սինթետիկ եղանակով, թեև այս եղանակը չի օգտագործվում սև շուկայում՝ իր ցածր բերքատվության և բարձր արդյունաբերական բարդության պատճառով:

#### Հետազոտություն
ԼՍԴ-ի նախորդը՝ լիզերգինային թթուն, ստացվել էր հացթուխների ԳՄՕ խմորիչներից

### Դոզավորում

ԼՍԴ-ի մեկ չափաբաժինը սովորաբար կազմում է 40-ից 500 մկգ, ինչը մոտավորապես հավասար է ավազի հատիկի քաշի մեկ տասներորդին: Շեմային ազդեցությունը կարելի է զգալ՝ ընդունելով ընդամենը 25 մկգ ԼՍԴ: Ենթաշեմային չափաբաժինների օգտագործման պրակտիկան կոչվում է միկրոդոզավորում: ԼՍԴ-ի չափաբաժինները չափվում են միկրոգրամներով (մկգ) կամ գրամի միլիոներորդականներով:

1960-ականների կեսերին ԼՍԴ-ի սև շուկայի խոշորագույն արտադրողը՝ Օուսլի Սթենլեյը տարածում էր ԼՍԴ-ն 270 մկգ ստանդարտ կոնցենտրացիայով, մինչդեռ 1970-ականների փողոցային նմուշները պարունակում էին 30-ից 300 մկգ: 1980-ականներին այս կոնցենտրացիան իջավ մինչև 100-125 մկգ, 1990-ականներին՝ 20-80 մկգ, 2000-ականներին (տասնամյակ) իջավ ավելի շատ:

### Ռեակտիվություն և դեգրադացիա
Քիմիկոս Ալեքսանդր Շլուգինը գրել է. «ԼՍԴ-ն անսովոր փխրուն մոլեկուլ է... Աղի տեսքով, ջրում, ցրտին, առանց օդի և լույսի հասանելիության, այն կայուն է անորոշ երկար ժամանակ»:

ԼՍԴ-ն ունի երկու շարժուն պրոտոն երրորդային ստերեոգեն C5 և C8 դիրքերում, ինչը հակված է դարձնում այդ երկու կետերում էպիմերացման: C8 ածխածնի պրոտոնն ավելի անկայուն է էլեկտրոնաակցեպտոր կարբամիդային կապի պատճառով, բայց քիրալ պրոտոնի հեռացումը C5 դիրքում (որը նաև նախկինում մայր մոլեկուլ տրիպտոֆանի ալֆա պրոտոնն էր) նպաստում է ազոտի ինդուկտիվ հեռացմանը և pi էլեկտրոնի դելոկալիզացիային ինդոլային օղակի հետ միասին:

ԼՍԴ-ն ցուցաբերում է նաև էնամինանման ռեակցիոն հնարավորություն՝ ինդոլային օղակի էլեկտրոնադոնոր ազդեցության շնորհիվ: Այդ պատճառով քլորը ոչնչացնում է ԼՍԴ-ի մոլեկուլները փոխազդեցության ժամանակ. նույնիսկ եթե ծորակի ջուրը պարունակում է միայն աննշան քանակությամբ քլոր, ապա ԼՍԴ-ի միացության փոքր քանակությունը, հավանաբար, կոչնչացվի, երբ լուծվի ծորակի ջրի մեջ: C8 դիրքի և արոմատիկ օղակի միջև կրկնակի կապը, միացած ինդոլի օղակին, ենթակա է նուկլեոֆիլ գրոհի ջրի կամ ալկոհոլի կողմից, հատկապես ուլտրամանուշակագույն կամ լույսի այլ ձևերի առկայության դեպքում: ԼՍԴ-ն հաճախ փոխակերպվում է «լումի-ԼՍԴ»-ի, որն անգործուն է մարդու օրգանիզմում:

Վերահսկվող ուսումնասիրություն էր իրականացվել՝ որոշելու ԼՍԴ-ի կայունությունը մեզի նմուշներում: ԼՍԴ-ի կոնցենտրացիան մեզի նմուշներում ժամանակի ընթացքում որոշվում էր տարբեր ջերմաստիճաններում, տարբեր տեսակի պահեստավորման տարաներում, լույսի տարբեր ալիքների երկարությամբ ճառագայթման տակ և ջրածնային ցուցիչի տարբեր արժեքներում: Այդ ուսումնասիրությունները ցույց չեն տվել ԼՍԴ-ի կոնցենտրացիայի զգալի կորուստ 25&nbsp;°C-ում չորս շաբաթվա ընթացքում: Չորս շաբաթ ինկուբացիայից հետո նկատվել է ԼՍԴ-ի կոնցենտրացիայի նվազում 30%-ով 37&nbsp;°C-ում և մինչև 40%՝ 45&nbsp;°C-ում: ԼՍԴ-ով հագեցած և ապակյա կամ անթափանց պլաստիկ տարաներում պահվող մեզը չի փոխում իր կոնցենտրացիան ցանկացած լուսավորության պայմաններում: ԼՍԴ-ի կայունությունը թափանցիկ տարաներում լույսի ներքո կախված էր լույսի աղբյուրի և նմուշների միջև եղած հեռավորությունից, ալիքի երկարությունից, ազդեցության ժամանակից և լույսի ինտենսիվությունից: Հիմնային պայմաններում ջերմության երկարատև ազդեցությունից հետո հիմնական ԼՍԴ-ի 10-15%-ը էպիմերացվել էր իզո-ԼՍԴ-ի: Թթվային պայմաններում ԼՍԴ-ի միայն 5%-ից պակասն էր վերածվել իզո-ԼՍԴ-ի: Ապացուցված է նաև, որ բուֆերում կամ մեզում մետաղների իոնների հետքային քանակությունը կարող է կատալիզել ԼՍԴ-ի քայքայումը, և որ այս գործընթացից կարելի է խուսափել էթիլենդիամինտետրաքացախաթթվի ավելացմամբ:

### Հայտնաբերում

ԼՍԴ-ն կարելի է հայտնաբերել նմուշում մոտ 10%-ից ավելի կոնցենտրացիաների դեպքում՝ օգտագործելով Էրլիխի ռեագենտը և Հոֆմանի ռեագենտը: Այնուամենայնիվ, մարդկային հյուսվածքներում ԼՍԴ-ի հայտնաբերումն ավելի դժվար է, քանի որ դրա ակտիվ չափաքանակը շատ ավելի ցածր է (միկրոգրամներով) համեմատած այլ թմրանյութերի մեծ մասի հետ (միլիգրամներով):

ԼՍԴ-ի քանակությունը կարող է որոշվել մեզում՝ թմրանյութերի թեստավորման ծրագրերի համար, պլազմայում կամ շիճուկում՝ հոսպիտալացված տուժածների թունավորումը հաստատելու համար, կամ ամբողջ արյան մեջ՝ դատաբժշկական փորձաքննությունների համար: Գլխավոր թմրանյութը և նրա հիմնական մետաբոլիտը անկայուն են կենսաբանական հեղուկներում  լույսի, ջերմության կամ հիմքերի ազդեցության դեպքում, ինչը պահանջում է պաշտպանություն լույսից, ցածր ջերմաստիճանային պահպանում և արագ քննություն՝ կոնցենտրացիոն կորուստները նվազագույնի հասցնելու համար: Պլազմայում առավելագույն կոնցենտրացիաները սովորաբար դիտվում են համապատասխանաբար 100 մկգ և 200 մկգ պեր օրալ ընդունումից հետո 1,4-ից 1,5 ժամ հետո, իսկ պլազմայում կիսատրոհումը մոտավորապես 2,6 ժամ է (փորձարկվողների միջև տատանվում է 2,2-ից մինչև 3,4 ժամ):

Քանի որ ԼՍԴ-ն արդյունավետ է միկրոգրամների հաշվարկով, այն հաճախ չի ներառվում մեզի կամ մազերի ստանդարտ թեստերի մեջ՝ նախքան աշխատանքի անցնելը: Այնուամենայնիվ, ժամանակակից հեղուկ քրոմատոգրաֆիայի և մասս-սպեկտրաչափության միջոցով կարելի է հայտնաբերել ԼՍԴ-ն կենսաբանական նմուշներում նույնիսկ մեկ դեղաչափից հետո:

## Պատմություն
Շվեյցարացի քիմիկոս Ալբերտ Հոֆմանը առաջին անգամ սինթեզեց ԼՍԴ-ն 1938 թվականին լիզերգաթթվից՝ քիմիական նյութից, որն առաջանում է էրգոտամին ալկալոիդի հիդրոլիզի արդյունքում. էրգոտամինը հայտնաբերվում է էրգոտում սնկի սպորներում, որ վարակում է հացահատիկը: ԼՍԴ-ն 25-րդն էր տարբեր լիզերգամիդներից, որոնք Հոֆմանը սինթեզել էր լիզերգաթթվից՝ փորձելով ստեղծել նոր անալեպտիկ դեղամիջոց, որտեղից առաջացել է ԼՍԴ-25 այլընտրանքային անվանումը: Հոֆմանը հայտնաբերեց դրա ազդեցությունը մարդկանց վրա 1943 թվականին, երբ անզգուշորեն ընդունեց դեղամիջոցի անհայտ քանակություն, հնարավոր է այն մաշկին կաթեցնելով: 1950-ականների և 1960-ականների սկզբին ԼՍԴ-ն բացառիկ հետաքրքրություն առաջացրեց հոգեբուժությունում, և «Սանդոզ» լաբորատորիան սկսեց հետազոտողներին մատակարարել ԼՍԴ-ն՝ «Դելիսիդ» անվան տակ, փորձելով դրա համար կիրառություն գտնել շուկայում: Այդ ընթացքում ԼՍԴ-ն բազմիցս նշանակվել է շիզոֆրենիայով և աուտիզմով հոսպիտալացված երեխաներին՝ տարբեր աստիճանի թերապևտիկ հաջողությամբ:

ԼՍԴ-ն օգտագործվել էր հոգեթերապիայում 1950-ականներին և 1960-ականների սկզբին այնպիսի հոգեբույժների կողմից, ինչպիսին Համֆրի Օսմոնդն է, ով առաջինը կիրառեց ԼՍԴ-ն ալկոհոլիզմի բուժման նպատակով, ինչը խոստումնալից արդյունքներ տվեց: Օսմոնդը առաջարկեց «պսիխոդելիկ» տերմինը (բառացիորեն «բանականության դրսևորող») ԼՍԴ-ի և նմանատիպ հալյուցինոգենների համար՝ փոխարինելով ավելի վաղ օգտագործվող «հոգեմիմետիկ» տերմինը, որը ենթադրում էր, որ ԼՍԴ-ն ընդօրինակում է շիզոֆրենիան։ Ի տարբերություն շիզոֆրենիայի, ԼՍԴ-ն կարող է առաջացնել տրանսցենդենտալ փորձառություններ կամ հոգեկան վիճակներ, որոնք դուրս են սովորական գիտակցությունից և ունեն երկարատև հոգեբանական ազդեցություն: Այդ ընթացքում Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը (ԿՀՎ) սկսեց օգտագործել ԼՍԴ-ն «Պրոյեկտ MKUltra» կոչվող հետազոտական նախագծում, որտեղ հոգեակտիվ նյութերը օգտագործվում էին հարցաքննություններին օգնելու համար: ԿՀՎ-ն ԼՍԴ էր տալիս անհնազանդ սուբյեկտներին՝ նրանց արձագանքը դիտելու համար: Ամենահայտնի ուղեղի լվացման օրինակը «Կեսգիշերային կլիմաքս» օպերացիան էր։ ԼՍԴ-ն մի քանի հոգեակտիվ նյութերից մեկն էր, որը ԱՄՆ բանակի քիմիական կորպուսը գնահատեց որպես հնարավոր ոչ մահացու շարքից դուրս բերող միջոց Էդջվուդի արսենալի մարդկանց վրա փորձերի ժամանակ:

1960-ականներին ԼՍԴ-ն և այլ հոգեմետ դեղեր ընդունվեցին հակամշակութային և դարձան դրա հոմանիշը գիտակցությունը ընդլայնելու իրենց ենթադրյալ ունակության շնորհիվ: Սա հանգեցրեց նրան, որ ԼՍԴ-ն դիտվեց որպես մշակութային սպառնալիք ամերիկյան արժեքների և Վիետնամի պատերազմի համար, և 1968-ին այն ընդգրկվեց վերահսկվող նյութերի դասակարգման ցուցակի I կարգի (արգելված բժշկական և հանգստի օգտագործման համար) թմրամիջոցների մեջ: 1971 թվականին ԼՍԴ-ն ՄԱԿ-ի կողմից նույնպես ներառվեց I կարգի վերահսկվող նյութերի ցուցակում և դեռևս չունի հաստատված բժշկական օգտագործում: 2017 թվականի դրությամբ Միացյալ Նահանգներում մարդկանց մոտ 10%-ը ինչ-որ պահի օգտագործել է ԼՍԴ, ընդ որում 0.7%-ը օգտագործել է ԼՍԴ վերջին մեկ տարվա ընթացքում: ԼՍԴ-ն ամենից շատ օգտագործվել է 1960-1980-ական թվականներին: 2015-ից 2018 թվականներին ԼՍԴ-ի օգտագործումը ԱՄՆ-ի չափահասների շրջանում աճել է 56,4%-ով:

ԼՍԴ-ն առաջին անգամ սինթեզվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 16-ին շվեյցարացի քիմիկոս Ալբերտ Հոֆմանի կողմից Շվեյցարիայի Բազել քաղաքի «Սանդոզ» լաբորատորիաներում՝ որպես մեծ հետազոտական ծրագրի մաս՝ սպորների ալկալոիդների ածանցյալներից բժշկական կիրառում գտնելու համար: «ԼՍԴ» հապավումը գալիս է գերմանական «Lysergsäurediethylamid» ամբողջական բառից:

ԼՍԴ-ի պսիխոդելիկ հատկությունները հայտնաբերվեցին 5 տարի անց, երբ ինքը՝ Հոֆմանը, պատահաբար ընդունեց քիմիական նյութի անհայտ քանակությունը: ԼՍԴ-ի առաջին միտումնավոր օգտագործումը տեղի է ունեցել 1943 թվականի ապրիլի 19-ին, երբ Հոֆմանը 250 մկգ ԼՍԴ ընդունեց: Ըստ նրա՝ սա շեմային չափաբաժինն էր՝ հիմնված էրգոտի այլ ալկալոիդների չափաբաժինների վրա: «Սանդոզ» լաբորատորիան ներկայացրեց ԼՍԴ-ն որպես հոգեբուժական դեղամիջոց 1947-ին և գովազդեց այն որպես հոգեբուժական համադարման՝ անվանելով «ամեն ինչի բուժում՝ շիզոֆրենիայից մինչև հանցավոր վարքագիծ, «սեռական այլասերվածություն» և ալկոհոլիզմ»: «Սանդոզը» դեղն անվճար ուղարկում էր տարբեր հետազոտողների, որոնք ուսումնասիրում էին դրա ազդեցությունը:

Սկսած 1950-ականներից, ԱՄՆ-ի Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը (ԿՀՎ) սկսեց հետազոտական ծրագիր, որը կոչվում էր «Պրոյեկտ MKUltra»: ԿՀՎ-ն ներմուծեց ԼՍԴ-ն Միացյալ Նահանգներ՝ գնելով ամբողջ համաշխարհային պաշարը 240,000 դոլարով և տարածելով այն ԿՀՎ-ի առաջնային կազմակերպությունների միջոցով ամերիկյան հիվանդանոցներում, կլինիկաներում, բանտերում և հետազոտական կենտրոններում: Փորձերը ներառում էին ԿՀՎ-ի անձնակազմի, զինվորական անձնակազմի, բժիշկների, պետական այլ գործակալների, մարմնավաճառների, հոգեկան հիվանդների և հասարակության լայն անդամների վրա ԼՍԴ-ի կիրառումը՝ նրանց ռեակցիաները ուսումնասիրելու նպատակով, սովորաբար առանց սուբյեկտների իմացության: Նախագիծը բացահայտվել է 1975 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսին ներկայացված Ռոքֆելլերի հանձնաժողովի զեկույցում:

1963 թվականին ԼՍԴ-ի վերաբերյալ «Սանդոզ» լաբորատորիայի արտոնագրերի ժամկետը սպառվեց, և ԼՍԴ սկսեց արտադրել չեխական «Սպոֆա» ընկերությունը: «Սանդոզ»-ը դադարեցրել է ԼՍԴ-ի արտադրությունն ու տարհանումը 1965 թվականին:

Ոմանք, ներառյալ Օլդոս Հաքսլին, Թիմոթի Լիրին և Ալ Հաբարդը, սկսեցին պրոպագանդել ԼՍԴ-ի օգտագործումը: ԼՍԴ-ն կենտրոնական տեղ գրավեց 1960-ականների հակամշակույթում: 1960-ականների սկզբին ԼՍԴ-ի և այլ հալյուցինոգենների օգտագործումը պաշտպանում էին գիտակցության ընդլայնման նոր կողմնակիցները, ինչպիսիք են Լիրին, Հաքսլին, Ալան Ուոթսը և Արթուր Քեսթլերը և, ըստ Լ. Ռ. Վեյսիի, նրանք խորը ազդեցություն ունեցան նոր սերնդի երիտասարդության մտածողության վրա:

1968 թվականի հոկտեմբերի 24-ին ԱՄՆ-ում արգելվեց ԼՍԴ-ի օգտագործումը: ԼՍԴ-ի վերջին հետազոտությունը հիվանդների մոտ, թույլատված ԱՄՆ-ի Սննդի և դեղերի վարչության կողմից, ավարտվել է 1980 թվականին, իսկ առողջ կամավորների շրջանում ուսումնասիրություն անցկացվել է 1980-ականների վերջին: Օրենսդրորեն հաստատված և կարգավորվող ԼՍԴ-ի հոգեբուժական օգտագործումը շարունակվել է Շվեյցարիայում մինչև 1993 թվականը:

2020 թվականի նոյեմբերին Օրեգոնը դարձավ ԱՄՆ-ի առաջին նահանգը, որը ապաքրեականացրեց փոքր քանակությամբ ԼՍԴ-ի պահումը:

## Հասարակություն և մշակույթ
### Հակամշակույթ
1960-ականների կեսերին Կալիֆոռնիայում, հատկապես Սան Ֆրանցիսկոյում, երիտասարդ հակամշակույթում լայն տարածում ստացան հալյուցինոգեն դեղամիջոցների, ներառյալ ԼՍԴ-ի օգտագործումը: Առաջին խոշոր գաղտնի ԼՍԴ-ի գործարանը հիմնադրվել է Օուսլի Սթենլիի կողմից: Մոտ այդ ժամանակ, «Ուրախ զվարճախոսներ» հիփփիական ակումբը և դրա հիմնադիր Կեն Կիզին, կազմակերպում էին «թթու թեստեր» անվանումով հավաքներ Սան Ֆրանցիսկոյում, որոնք ներառում էին ԼՍԴ-ի օգտագործումը՝ լուսային շոուների և իմպրովիզացված երաժշտության ուղեկցությամբ: Նրանց գործունեությունը, այդ թվում՝ ճանապարհորդությունները ամբողջ երկրով մեկ պսիխոդելիկ ձևով զարդարված ավտոբուսով և շփումը բիթ շարժման հիմնական դեմքերի հետ, հետագայում փաստագրվել է Թոմ Վուլֆի «Էլեկտրասառեցնող թթվային թեստ» (1968) գրքում:

1966 թվականի հունվարին Սան Ֆրանցիսկոյի Հեյթ-Էշբերի թաղամասում բացվեց «Պսիխոդելիկ» խանութը եղբայրներ Ռոն և Ջեյ Թելինների կողմից՝ խթանելով ԼՍԴ-ի անվտանգ օգտագործումը։ Խանութը մեծ դեր ունեցավ տարածքում ԼՍԴ-ի հայտնիության և Հեյթ-Էշբերին հիփփիական հակամշակույթի էպիկենտրոնի հաստատման գործում: Թելին եղբայրները նաև կազմակերպեցին «Սիրո Ֆեստիվալ» ցույցը Գոլդեն Գեյթ այգում 1966 թվականի հոկտեմբերին՝ բողոքելու Կալիֆոռնիայում ԼՍԴ-ի արգելքի դեմ:

Նմանատիպ շարժում զարգացավ Լոնդոնում բրիտանացի ակադեմիկոս Մայքլ Հոլինգշեդի ղեկավարությամբ, որը առաջին անգամ փորձեց ԼՍԴ-ն Ամերիկայում 1961 թվականին: ԼՍԴ-ի փորձից և այնպիսի հայտնի գործիչների հետ շփվելուց հետո, ինչպիսիք են Օլդոս Հաքսլին, Թիմոթի Լիրին և Ռիչարդ Ալպերտը, Հոլինգշեդը առանցքային դեր ունեցավ Միլբրուկում ԼՍԴ-ի հայտնի ուսումնասիրություններում, այնուհետև տեղափոխվեց Նյու Յորք՝ փորձեր անցկացնելու համար: 1965 թվականին նա վերադարձավ Մեծ Բրիտանիա և հիմնեց Համաշխարհային հոգեբուժական կենտրոնը Լոնդոնի Չելսի շրջանում:

### Երաժշտություն և արվեստ

ԼՍԴ-ի ազդեցությունը երաժշտության և արվեստի վրա նկատելի դարձավ 1960-ականներին, հատկապես «թթու թեստերի» և հարակից միջոցառումների հետ կապված այնպիսի խմբերի շնորհիվ, ինչպիսիք են Grateful Dead-ը, Jefferson Airplane-ը և Big Brother and the Holding Company-ն: Սան Ֆրանցիսկոյի այնպիսի արվեստագետներ, ինչպիսիք են Ռիկ Գրիֆինը, Վիկտոր Մոսկոսոն և Ուես Ուիլսոնը նույնպես նպաստեցին այս շարժմանը` ստեղծելով պսիխոդելիկ պաստառներ և ալբոմներ: «Դեդհեդների» մշակույթի մեջ կենտրոնական դեր ունեցավ մասնավորապես Grateful Dead խմբի երաժշտությունը, որի վրա մեծ ազդեցություն ուներ ԼՍԴ-ն:

Միացյալ Թագավորությունում Մայքլ Հոլինգշեդը, որը հայտնի էր ԼՍԴ-ին ծանոթացնելով տարբեր արտիստների և երաժիշտների հետ, ինչպիսիք են Սթորմ Թորգերսոնը, Դոնովանը, Քիթ Ռիչարդսը և Բիթլզ խմբի անդամները, նշանակալի դեր է խաղացել թմրանյութը բրիտանական արվեստ և երաժշտական ասպարեզ ներմուծելու գործում: Չնայած ԼՍԴ-ն անօրինական էր 1966 թվականից, այն լայնորեն օգտագործվում էր այնպիսի խմբերի կողմից, ինչպիսիք են Բիթլզը, The Rolling Stones-ը և Moody Blues-ը: Նրանց փորձը ազդել է այնպիսի ալբոմների վրա, ինչպիսիք են Բիթլզ խմբի «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band»-ը և Cream-ի «Disraeli Gears» ալբոմը՝ երաժշտության և նկարազարդումների հոգեմետ թեմատիկայով:

1960-ականների պսիխոդելիկ երաժշտությունը հաճախ փորձում էր կրկնօրինակել ԼՍԴ-ի թրիփը՝ օգտագործելով էկզոտիկ գործիքներ, էլեկտրական կիթառներ, էֆեկտներ, ոտնակներ և ստուդիայի բարդ սարքավորումներ: Արտիստներն ու խմբերը օգտագործում էին այնպիսի գործիքներ, ինչպիսիք են սիտարը և տաբլան, և ստուդիայի էֆեկտներ, ինչպիսիք են հետադարձ ժապավենները, պանորաման և բազմափուլ նկարահանումը: Ջոն Փրայնի «Illegal Smile» և Բիթլզի «Lucy in the Sky with Diamonds» երգերը ասոցացվել են ԼՍԴ-ի հետ, թեև հեղինակները հերքում են նման պնդումները:

ԼՍԴ-ն ազդեցություն է թողել նաև ժամանակակից արտիստների և նրանց աշխատանքների վրա, որոնցից են գծանկարիչ Կիտ Հարինգը, էլեկտրոնային պարային երաժշտության տարբեր հեղինակներ, Phish խումբը: Լեո Բաթլերի «All You Need is LSD» պիեսը (2018թ) ոգեշնչված էր հեղինակի հետաքրքրությունից ԼՍԴ-ի պատմության նկատմամբ:

### Լեգալ կարգավիճակ
Հոգեմետ նյութերի մասին ՄԱԿ-ի 1971 թվականի կոնվենցիայի համաձայն՝ ստորագրող երկրները, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգները, Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան և եվրոպական երկրների մեծ մասն արգելում են ԼՍԴ-ն: Այս օրենքները տարբեր երկրներում կիրառվում են տարբեր կերպ: Կոնվենցիան թույլ է տալիս ԼՍԴ-ի բժշկական և գիտական հետազոտություններում ուսումնասիրումը:

#### Ավստրալիա
Ավստրալիայում ԼՍԴ-ն դասակարգվում է որպես 9-րդ ցուցակի հսկվող արգելված նյութ՝ ըստ թույների ստանդարտի (փետրվար 2017թ.), ինչը նշանակում է, որ դրա չարաշահումը, արտադրությունը, տիրապետումը, վաճառքը կամ օգտագործումը արգելված է, բացառությամբ հաստատված հետազոտական ​​նպատակների: 1981թ.-ի Արևմտյան Ավստրալիայում «Թմրամիջոցների չարաշահման մասին օրենքը»  պարունակում է ուղեցույցներ այնպիսի նյութերի պահպանման և օգտագործման վերաբերյալ, ինչպիսին է ԼՍԴ-ն:

#### Կանադա
Կանադայում ԼՍԴ-ն ներառված է «Վերահսկվող դեղերի և նյութերի մասին օրենքի» III հավելվածում: ԼՍԴ-ի չարտոնված պահումը և ապօրինի շրջանառությունը կարող է հանգեցնել խիստ իրավական պատիժների:

#### Միացյալ Թագավորություն
Միացյալ Թագավորություններում ԼՍԴ-ն Ա դասի թմրանյութ է՝ համաձայն «Թմրամիջոցների չարաշահման մասին» 1971 թվականի օրենքի, որը թմրամիջոցների չարտոնված պահումն ու շրջանառությունը պատժում է խիստ պատժամիջոցներով: The Runciman Report-ը և Transform Drug Policy Foundation-ը պարունակում են առաջարկություններ և առաջարկներ ԼՍԴ-ի և այլ պսիխոդելիկների իրավական կարգավորման վերաբերյալ:

#### Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներում 1970 թվականի «Վերահսկվող դեղերի և նյութերի մասին օրենքի» համաձայն, ԼՍԴ-ն դասակարգվում է որպես I կարգի վերահսկվող նյութ, ինչը անօրինական է դարձնում դրա արտադրությունը, տիրապետումը և բաշխումը առանց թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչության լիցենզիայի: Օրենքի համաձայն, ԼՍԴ-ն ունի չարաշահման մեծ ներուժ, չունի օրինական բժշկական օգտագործում և անվտանգ չէ նույնիսկ բժշկական հսկողության ներքո: ԱՄՆ Գերագույն դատարանի «Նիլն ընդդեմ Միացյալ Նահանգների» քրեական գործը (1995թ.) պարզաբանեց ԼՍԴ-ի պահման վերաբերյալ պատժաչափերի ուղեցույցները:

2021 թվականի փետրվարին Օրեգոնը ապաքրեականացրեց փոքր քանակությամբ թմրամիջոցների, այդ թվում՝ ԼՍԴ-ի անձնական պահպանումը, իսկ Կալիֆոռնիան օրենսդրական ջանքեր գործադրեց՝ ապաքրեականացնելու պսիխոդելիկները:

#### Մեքսիկա
2009 թվականին Մեքսիկան ապաքրեականացրեց անձնական օգտագործման համար փոքր քանակությամբ թմրամիջոցների, այդ թվում՝ ԼՍԴ-ի պահումը: Օրենքը սահմանում է պահեստավորման հստակ սահմանափակումներ և պնդում, որ նշված քանակությամբ պահելը հանցագործություն չէ:

#### Չեխիա
Չեխիայում ԼՍԴ-ի «չնչին չափը գերազանցող քանակություն» պահելը համարվում է քրեական հանցագործություն, իսկ ավելի քիչ քանակությամբ՝ զանցանք: «Չնչին չափը գերազանցող քանակի» սահմանումը որոշվում է դատական ​​պրակտիկայով և հատուկ կանոնակարգերով:

### Տնտեսագիտություն
#### Արտադրում

ԼՍԴ-ի ակտիվ դոզան շատ փոքր է, ինչը թույլ է տալիս մեծ քանակությամբ դոզաներ սինթեզել համեմատաբար փոքր քանակությամբ հումքից: 25 կգ նախանյութ հանդիսացող էրգոտամինի տարտրատից կարելի է ստանալ 5-6 կգ մաքուր բյուրեղային ԼՍԴ. սա համապատասխանում է մոտավորապես 50-60 միլիոնանոց 100 մկգ չափաբաժիններին: Քանի որ թմրանյութի զանգվածը շատ փոքր է, ԼՍԴ-ն թաքցնելն ու անօրինական տեղափոխելը շատ ավելի հեշտ է, քան կոկաինի, մարիխուանայի կամ այլ ապօրինի թմրամիջոցների մաքսանենգությունը:

ԼՍԴ-ի պատրաստումը պահանջում է լաբորատոր սարքավորումներ և փորձ օրգանական քիմիայում: 30-100 գրամ մաքուր նյութ արտադրելու համար պահանջվում է 2-3 օր։ Ենթադրվում է, որ ԼՍԴ-ն սովորաբար արտադրվում է ոչ թե մեծ քանակությամբ, այլ փոքր խմբաքանակներով: Այս տեխնիկան թույլ է տալիս նվազագույնի հասցնել նախանյութերի կորուստը այն դեպքում, երբ մեկ էտապը չաշխատի այնպես, ինչպես պլանավորված էր:

##### Ձևեր

ԼՍԴ-ն արտադրվում է բյուրեղային ձևով, այնուհետև խառնվում օժանդակ նյութերի հետ կամ լուծվում՝ ստանալով օգտագործելի ձևեր: Հեղուկ լուծույթը կամ բաշխվում է փոքր սրվակներով, կամ, ավելի հաճախ, ցողվում է թղթի վրա կամ ներծծվում դրա մեջ: Պատմականորեն ԼՍԴ լուծույթները առաջին անգամ վաճառվել են շաքարի խորանարդի տեսքով, սակայն գործնական նկատառումները հանգեցրել են դեղահաբային ձևին անցնելուն: 1968 թվականին որպես նարնջագույն դեղահաբեր՝ մոտ 6 մմ չափով, «Orange Sunshine» թթուն դարձավ ԼՍԴ-ի առաջին լայնորեն հասանելի ձևը քրեականացումից հետո: Հայտնի քիմիկ Թիմ Սքալլին պատրաստել էր այդ հաբերից մի քանիսը, բայց ասել, որ Միացյալ Նահանգներում «Orange Sunshine» հաբերի մեծ մասը հայտնվել է Ռոնալդ Սթարքի միջոցով, որը մոտավորապես 35 միլիոն դոզա է ներմուծել Եվրոպայից:

Ժամանակի ընթացքում ԼՍԴ-ի չափը, քաշը, ձևը և կոնցենտրացիան մեծ (4.5–8.1մմ տրամագիծ), ծանր քաշով (≥150 մգ), բարձր կոնցենտրացիայով (90–350 մկգ/հաբ), կլոր դեղահաբերից նվազել է փոքր (2.0–3.5 մմ տրամագիծ), թեթև քաշով (մինչև 4,7 մգ/հաբ), ավելի ցածր կոնցենտրացիաներով (12–85 մկգ/հաբ, միջին միջակայքը 30–40 մկգ/հաբ) տարբեր ձևերով հաբերի: ԼՍԴ-ի դեղահաբերի ձևերը ներառում են նաև գլաններ, կոներ, աստղեր, տիեզերանավեր և սիրտ: Ամենափոքր դեղահաբերը հայտնի դարձան որպես «միկրոկետեր»:

Հաբերից հետո հայտնվեց «համակարգչային թթուն» կամ «ԼՍԴ-ի ծծան թուղթը», որը սովորաբար պատրաստվում էր նախապես տպված թղթի թերթիկը ԼՍԴ/ջուր/ալկոհոլային լուծույթի մեջ թաթախելով: 1969 թվականից ի վեր հայտնաբերվել են ԼՍԴ-ի դեղահաբերի ավելի քան 200 տեսակ, իսկ 1975 թվականից ի վեր՝ ավելի քան 350 տեսակի ծծան թղթեր: Միևնույն ժամանակ հայտնվեց «Windowpane»-ը (նաև «Clearlight»), որը պարունակում էր ԼՍԴ-ն բարակ ժելատինե քառակուսու ներսում՝ քառորդ դյույմ (6 մմ) լայնությամբ: ԼՍԴ-ն վաճառվում էր փողոցներում մի շարք հաճախ կարճատև և տարածաշրջանային սահմանափակ անուններով, այդ թվում՝ «թթու», «թրիփեր», «հորեղբայր Սիդ», «ծծան», «Լյուսի», «Ալիս» և «դոզա», ինչպես նաև այլ անվանումներ, որոնք նկարագրում էին ծծան թղթի դիզայնը: Իշխանությունները թմրանյութի հետ հանդիպել են այլ ձևերով՝ ներառյալ փոշու կամ բյուրեղի, ինչպես նաև կապսուլաների:

##### Ժամանակակից բաշխում
ԱՄՆ-ում ԼՍԴ արտադրողներին և դիլերներին կարելի է բաժանել երկու խմբի՝ մի քանի խոշոր արտադրողներ և նույնքան սահմանափակ թվով փոքր, գաղտնի քիմիկոսներ, բաղկացած անկախ արտադրություններից, որոնք գործում են համեմատաբար սահմանափակ մասշտաբով, հանդիպում են ամբողջ երկրում:

Որպես խումբ, անկախ արտադրողներն ավելի քիչ հետաքրքրություն են ներկայացնում թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչության համար, քան մեծ խմբերը, քանի որ նրանց արտադրանքը վաճառվում է միայն տեղական շուկաներում:

ԼՍԴ-ի շատ դիլերներ և քիմիկներ նշում են կրոնական կամ մարդասիրական պատճառները որպես իրենց անօրինական գործունեության դրդապատճառներ: Նիկոլաս Շոուի *«Նարնջագույն արև. Հավերժական սիրո եղբայրությունը և նրա ձգտումը՝ տարածելու խաղաղություն, սեր և թթու ամբողջ աշխարհում»* գրքում նկարագրվում է այդպիսի խումբ՝ «Հավերժական սիրո եղբայրությունը», որը 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին ԼՍԴ տարածող ամերիկյան հիմնական խմբերից մեկն էր:

20-րդ դարի երկրորդ կեսին դիլերները և քիմիկները, ինչպիսիք են Օուսլի Սթենլին, Նիկոլաս Սենդը, Կարեն Հորնինգը, Սառա Մալցերը, «Դիլեր ՄաքԴոպը» և Լեոնարդ Փիքարդը, թույլ ասոցացում ունեին Grateful Dead-ի հետ և կարևոր դեր ԼՍԴ-ի տարածման գործում:

##### ԼՍԴ-միմետիկներ

2005 թվականից ի վեր, Միացյալ Նահանգների և այլ երկրների իրավապահ մարմինները առգրավել են մի քանի քիմիական նյութեր և քիմիական նյութերի համակցություններ ծծան թղթի մեջ, որոնք վաճառվել են ԼՍԴ-ի անվան տակ, ներառյալ ԴՕԲ-ը (2,5-դիմեթօքսի-4-բրոմամֆետամին), ԴՕՔ-ի (2,5-դիմեթօքսի-4-քլորամֆետամին) և ԴՕՅ-ի (2,5-դիմեթօքսի-4-յոդամֆետամին) խառնուրդները, 25I-NBOMe-ն,, ինչպես նաև ԴՕՔ-ի և ԴՕԲ-ի խառնուրդները: Շատ միմետիկներ թունավոր են համեմատաբար փոքր չափաբաժիններով կամ ունեն ծայրահեղ տարբեր անվտանգության պրոֆիլներ: Փողոցային ԼՍԴ օգտագործողներից շատերը հաճախ ունենում են տպավորություն, որ ծծան թուղթը, որն ակտիվ հալյուցինոգեն է, կարող է պարունակել միայն ԼՍԴ, քանի որ դա միակ քիմիական նյութն է, որի չափաբաժինները բավական ցածր են, որպեսզի տեղավորվեն ծծան թղթի փոքր քառակուսու վրա: Թեև ԼՍԴ-ն պահանջում է ավելի փոքր չափաբաժիններ, քան հալյուցինոգեններից շատերը, ծծան թուղթը կարող է կլանել նյութի շատ ավելի մեծ քանակություն: Թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչությունն անցկացրել էր 2C-C պարունակող ծծան թղթի քրոմատոգրաֆիկ վերլուծություն, որը ցույց էր տվել, որ թուղթը պարունակում է ակտիվ քիմիական նյութի շատ ավելի մեծ կոնցենտրացիա, քան ԼՍԴ-ի սովորական չափաբաժինները, թեև ճշգրիտ քանակությունը որոշված ​​չէր: ԼՍԴ-միմետիկով ծծան թուղթը կարող է ունենալ համեմատաբար փոքր չափի քառակուսիներ. Կալիֆոռնիայի Կոնկորդ քաղաքի ոստիկանությունը առգրավել էր ԴՕՔ պարունակող ծծան թղթի նմուշ, որի չափաբաժնի նշանները մոտ 6 մմ հեռավորության վրա էին միմյանցից: Մի քանի մահ վերագրվել է 25I-NBOMe-ին:

## Հետազոտություն
ԱՄՆ-ում ամենավաղ հետազոտությունները սկսվել են 1950-ականներին: Ալբերտ Կուրլանդը և նրա գործընկերները ուսումնասիրություն էին հրապարակել շիզոֆրենիայի բուժման համար ԼՍԴ-ի թերապևտիկ ներուժի վերաբերյալ: Կանադայում Համֆրի Օսմոնդը և Աբրահամ Հոֆերը ավարտեցին ԼՍԴ-ի վերաբերյալ հետազոտությունները դեռևս 1952 թվականին: 1960-ականներին «հիպի» հակամշակույթի շուրջ տարաձայնությունները սկսեցին սպառել ինստիտուցիոնալ աջակցությունը շարունակական հետազոտությունների համար:

Ներկայումս կան մի քանի կազմակերպություններ, այդ թվում՝ Բեքլի հիմնադրամը, MAPS-ը, Հեֆթերի հետազոտական ​​ինստիտուտը և Ալբերտ Հոֆմանի հիմնադրամը, որոնք ֆինանսավորում, խրախուսում և համակարգում են ԼՍԴ-ի և այլ պսիխոդելիկների բժշկական և հոգևոր օգտագործման հետազոտությունները: ԼՍԴ-ի նոր կլինիկական հետազոտությունները մարդկանց վրա վերսկսվեցին 2009 թվականին՝ 35 տարվա մեջ առաջին անգամ: Քանի որ ԼՍԴ-ն անօրինական է աշխարհի շատ տարածքներում, դրա հնարավոր բժշկական օգտագործումը դժվար է ուսումնասիրել:

2001 թվականին ԱՄՆ-ի թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչությունը հայտարարեց, որ ԼՍԴ-ն «չունի աֆրոդիզիակ ազդեցություն, չի բարձրացնում ստեղծագործական ունակությունները, երկարաժամկետ օգտակար ազդեցություն չունի հարբեցողների կամ հանցագործների բուժման մեջ, չի առաջացնում «մոդելային փսիխոզ» կամ անհատականության անմիջական փոփոխություններ»: Վերջերս ԼՍԴ-ն փորձնականորեն օգտագործվել է ալկոհոլիզմի, ցավի ու կլաստերային գլխացավերի բուժման համար և դեպրեսիայի հեռանկարային հետազոտություններում:

2020 թվականի մետա-վերլուծությունը ենթադրեց ԼՍԴ-ի հնարավոր բարենպաստ ազդեցությունը հոգեբուժական ախտանիշների նվազեցման վրա, հիմնականում՝ ալկոհոլիզմի դեպքում Կան ապացույցներ, որ պսիխոդելիկները առաջացնում են մոլեկուլային և բջջային հարմարվողականություն՝ կապված նեյրոպլաստիկության հետ, և որ դա կարող է ընկած լինել թերապևտիկ ազդեցությունների հիմքում:

### Պսիխոդելիկ թերապիա
1950-ականներին և 1960-ականներին ԼՍԴ-ն օգտագործվել է հոգեբուժության մեջ՝ հոգեթերապիան ուժեղացնելու համար, որը հայտնի է որպես պսիխոդելիկ թերապիա։ Որոշ հոգեբույժներ, ինչպիսիք են Ռոնալդ Ա. Սանդիսոնը, որը Անգլիայի Փոուիկ հիվանդանոցում ԼՍԴ-ի կիրառման կողմնակիցներից էր, կարծում էին, որ ԼՍԴ-ն հատկապես օգտակար է հիվանդների մոտ «բացելու» ճնշված ենթագիտակցությունը այլ հոգեթերապևտիկ մեթոդների օգնությամբ, ինչպես նաև ալկոհոլիզմի բուժման համար։ Ուսումնասիրություններից մեկը եզրակացրեց. «ԼՍԴ-ի փորձառության արմատական թերապևտիկ արժեքը կայանում է նրանում, որ այն կարող է առաջացնել սեփական եսի ընդունում, ենթադրաբար՝ ստիպելով օգտագործողին առերեսվել հոգեկանում առկա հարցերին և խնդիրներին։

Երկու վերջին վերանայումները եզրակացրին, որ այս վաղ փորձարկումների մեծ մասից արված եզրակացությունները հուսալի չէին՝ լուրջ մեթոդաբանական թերությունների պատճառով: Դրանք ներառում են համապատասխան հսկիչ խմբերի բացակայությունը, անբավարար հետևողականությունը և թերապևտիկ արդյունքների անհասկանալի չափանիշները։ Շատ դեպքերում ուսումնասիրությունները չեն կարողացել հստակ ցույց տալ, թե կոնկրետ որ դեղամիջոցով կամ թերապևտիկ փոխազդեցությամբ էր պայմանավորված բարենպաստ ազդեցությունը։

Վերջին տարիներին այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Պսիխոդելիկ հետազոտությունների բազմամասնագիտական ​​ասոցիացիան, վերսկսել են ԼՍԴ-ի կլինիկական հետազոտությունները։

Առաջարկվում է, որ ԼՍԴ-ն ուսումնասիրվի թերապևտիկ օգտագործման համար, մասնավորապես՝ տագնապային խանգարումների դեպքում։ 2024 թվականին, Սննդի և դեղերի վարչությունը ճանաչեց ԼՍԴ-ն ընդհանրացված տագնապային խանգարման բեկումնային թերապիա, որ մշակվում է MindMed-ի կողմից։

### Այլ գործածումներ
1950-ականներին և 1960-ականներին որոշ հոգեբույժներ (օրինակ՝ Օսկար Ջանիգերը) ուսումնասիրեցին ԼՍԴ-ի հնարավոր ազդեցությունը ստեղծագործականության վրա։ Փորձարարական ուսումնասիրությունները փորձել են գնահատել ԼՍԴ-ի ազդեցությունը կրեատիվության և էսթետիկայի գնահատման վրա։ 1966 թվականին բժիշկ Ջեյմս Ֆադիմանը հետազոտություն անցկացրեց հիմնական հարցով. «Ինչպե՞ս կարող են պսիխոդելիկներն օգտագործվել խնդիրների լուծումը հեշտացնելու համար»: Այս ուսումնասիրությունը փորձեց լուծել 44 տարբեր խնդիրներ և գտել 40 բավարար լուծումներ, երբ Սննդի և դեղերի վարչությունն արգելեց պսիխոդելիկների վերաբերյալ բոլոր հետազոտությունները: Այս հետազոտության հիմնական բաղադրիչը ԼՍԴ-ն էր։

2008 թվականից ի վեր հետազոտություն է իրականացվում ԼՍԴ-ի կիրառմամբ՝ քաղցկեղով մահամերձ հիվանդ պացիենտների մոտ անհանգստութունը վերացնելու կամ նվազեցնելու համար։

2012 թվականի մետա-վերլուծությունը ցույց տվեց, որ ԼՍԴ-ի մեկ չափաբաժինը ալկոհոլիզմի բուժման տարբեր ծրագրերի հետ զուգորդված հանգեցնում է ալկոհոլի չարաշահման նվազեցմանը մի քանի ամիս տևողությամբ, բայց նույն ազդեցությունը չի նկատվել հաջորդող մեկ տարվա ընթացքում։ Այս բուժման կողմնակի ազդեցությունները ներառում էին ցնցումներ, չափավոր շփոթվածություն և գրգռվածություն, սրտխառնոց, փսխում և տարօրինակ վարքագիծ։

ԼՍԴ-ն օգտագործվել է նաև փնջային գլխացավերի բուժման մեջ և որոշ փոքր ուսումնասիրություններում ցույց է տվել դրական արդյունքներ։

ԼՍԴ-ն հզոր հոգեպլաստոգեն է՝ միացություն, որը կարող է խթանել արագ և կայուն նյարդապլաստիկություն, ինչը կարող է ունենալ լայն թերապևտիկ ազդեցություն։ Ցույց է տրվել, որ ԼՍԴ-ն ավելացնում է նեյրոպլաստիկության մարկերները գլխուղեղի բջիջների օրգանոիդներում և բարելավում հիշողության աշխատանքը մարդկանց մոտ

ԼՍԴ-ն կարող է ցուցաբերել ցավազրկող հատկություն՝ մահացու հիվանդների մոտ, ինչպես նաև ծայրատված վերջույթների ֆանտոմային ցավի դեպքում, և կարող է օգտակար լինել բորբոքային հիվանդությունների բուժման ժամանակ, ներառյալ ռևմատոիդ արթրիտի։

## Նշանավոր անհատներ
Որոշ հայտնիներ հրապարակայնորեն խոսել են ԼՍԴ-ի օգտագործման իրենց փորձառությունների մասին։ Այս մեկնաբանություններից մի քանիսը վերաբերում են այն դարաշրջանին, երբ ԼՍԴ-ն օրինականորեն հասանելի էր ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում ոչ բժշկական օգտագործման համար, մյուսները՝ հոգեբուժական բուժմանը 1950-ականներին և 1960-ականներին: Մյուսները նկարագրում են փիլիսոփայական, գեղարվեստական, թերապևտիկ, հոգևոր կամ ռեկրեացիոն նպատակներով ապօրինի ԼՍԴ-ի օգտագործման փորձերը:
* Պոետ Ուիսթեն Հյու Օդենը ասել էր․ «Ես ինքս մեկ անգամ ընդունել եմ մեսկալին, մեկ անգամ՝ ԼՍԴ: Իմ մարմնում բացի սեփական «ես»-ի և «ոչ-ես»-ի միջև մեղմ շիզոֆրենիկ դիսոցիացիայից, ոչինչ տեղի չի ունեցել»։ Նա նաև ասել է. «ԼՍԴ-ն լրիվ սառեցնում է... Թվում է, թե այն ոչնչացնում է հաղորդակցության ուժը: Օրինակ, ես լսել եմ ԼՍԴ-ի ազդեցության տակ շատ մարդկանց ձայնագրություններ, և նրանք բացարձակ անհեթեթություն էին խոսում: Նրանք, հնարավոր է, ինչ-որ հետաքրքիր բան տեսած լինեն, բայց, անշուշտ, կորցրել էին կամ ուժը, կամ շփվելու ցանկությունը»։ Նա նաև ասել էր․ «Ոչ մի առանձնահատուկ բան տեղի չէր ունեցել, բայց ես հստակ տպավորություն ունեի, որ որոշ թռչուններ փորձում էին շփվել ինձ հետ»։
* Ամերիկացի խաղաղապահ ակտիվիստ Դանիել Էլսբերգը ասել էր, որ պսիխոդելիկների օգտագործման մի քանի հարյուր փորձ է ունեցել։
* Կալտեքի հայտնի ֆիզիկոս Ռիչարդ Ֆեյնմանը փորձել էր ԼՍԴ իր պրոֆեսսորության ժամանակ։ Ֆեյնմանը շրջանցում էր այս թեման՝ իր անեկդոտները թելադրելիս, բայց համառոտ նշում էր այդ մասին «O Americano, Outra Vez» բաժնում։
* Ջերրի Գարսիան 1989 թվականի հուլիսի 3-ին «Relix» ամսագրին տված հարցազրույցում, ի պատասխան «Տարիների ընթացքում ԼՍԴ-ի հանդեպ ձեր զգացմունքները փոխվե՞լ են» հարցին տվել է հետևյալ պատասխանը. «Դրանք առանձնապես չեն փոխվել։ ԼՍԴ-ի հանդեպ իմ զգացմունքները խառն են: Դա մի բան է, որից ես և՛ վախենում եմ, և՛ սիրում եմ: Պսիխոդելիկների ընդունումը և փորձառությունները միշտ ուղեկցվել են «չգիտեմ, թե ինչ է լինելու» զգացումով: Այս առումով այն դեռևս մնում է առեղծված ու հանելուկ»։
* Բիլ Գեյթսը «''Փլեյբոյ»'' ամսագրին տված հարցազրույցում ակնարկել էր, որ երիտասարդության տարիներին փորձել է ԼՍԴ։
* «Չքնաղ նոր աշխարհ» գրքի հեղինակ Օլդոս Հաքսլին Հոլիվուդ տեղափոխվելուց հետո սկսել էր օգտագործել ԼՍԴ։ Նա պսիխոդելիկներ օգտագործող հակամշակույթի առաջնագծում էր, ինչը նրան ոգեշնչեց գրել 1954 թվականի «Ընկալման դռները» աշխատությանը: Մահանալով քաղցկեղից՝ 1963 թվականի նոյեմբերի 22-ին նա կնոջը խնդրեց ներարկել իրեն 100 մկգ ԼՍԴ: Նույն օրը նա մահացավ։
* Սթիվ Ջոբսը, «Էփլ» ընկերության համահիմնադիր և նախկին գործադիր տնօրենը ասել էր․ «ԼՍԴ ընդունելը խորը փորձ էր, իմ կյանքի ամենակարևոր իրադարձություններից մեկը»։
* Գերմանացի գրող և փիլիսոփա Էռնեստ Յունգերը իր ողջ կյանքի ընթացքում փորձել է այնպիսի թմրանյութեր, ինչպիսիք են էթիլեթերը, կոկաինը և հաշիշը, իսկ ավելի ուշ՝ նաև մեսկալինը և ԼՍԴ-ն։ Այս փորձերը մանրամասն նկարագրվել են *Annäherungen* գրքում (1970, *«Մոտեցումներ»*)։ *Besuch auf Godenholm* (1952, *«Այցելություն Գոդենհոլմ»*) վեպը վստահորեն գրվել է մեսկալինի և ԼՍԴ-ի նրա վաղ փորձերի ազդեցության տակ։ Նա հանդիպել էր ԼՍԴ-ի գյուտարար Ալբերտ Հոֆմանին, և նրանք միասին մի քանի անգամ օգտագործել են ԼՍԴ։ Հոֆմանի *«ԼՍԴ, իմ պրոբլեմատիկ երեխա»* հուշագրության մեջ նկարագրվում է այս հանդիպումներից մի քանիսը։
* 2004 թվականին հարցազրույցներից մեկում Փոլ ՄաքՔարթնին ասաց, որ The Beatles-ի *«Day Tripper»* և *«Lucy in the Sky with Diamonds»* երգերը ոգեշնչված են եղել ԼՍԴ-ի օգտագործմամբ։ Այնուամենայնիվ, Ջոն Լենոնը տարիների ընթացքում հետևողականորեն պնդում էր, որ *«Lucy in the Sky with Diamonds»* երգի սկզբնատառերի L-S-D համընկնումը պատահականություն էր (նա նշեց, որ վերնագիրը վերցված է իր որդու՝ Ջուլիանի նկարած նկարից), և որ խմբի անդամները դա նկատել էին միայն երգի թողարկումից հետո, իսկ Փոլ ՄաքՔարթնին հաստատեց այս տարբերակը։ Ջոն Լենոնը, Ջորջ Հարիսոնը և Ռինգո Սթարը նույնպես օգտագործել են ԼՍԴ, թեև ՄաքՔարթնին զգուշացրել էր, որ «թմրամիջոցների ազդեցությունը Բիթլզի երաժշտության վրա շատ գերագնահատված է»։
*Միշել Ֆուկոն Սիմեոն Ուեյդի հետ միասին Մահվան հովիտում օգտագործել էր ԼՍԴ և ավելի ուշ գրեց․ «դա իմ կյանքի ամենամեծ փորձն էր և խորապես փոխեց իմ կյանքն ու աշխատանքը»։ Ըստ Ուեյդի՝ Փարիզ վերադառնալուն պես Ֆուկոն դեն նետեց «Սեռականության պատմության» երկրորդ ձեռագիրը և ամբողջությամբ վերաիմաստավորեց ամբողջ նախագիծը։
* Հաղորդվում է, որ Քերի Մալիսին ԼՍԴ-ն օգնել է զարգացնել պոլիմերազային շղթայական ռեակցիաների մեթոդը, որի համար 1993 թվականին նա ստացավ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ։
* Իտալացի տեսական ֆիզիկոս և գրող Կառլո Ռովելին վերագրում է ԼՍԴ-ի օգտագործումը տեսական ֆիզիկայի նկատմամբ իր հետաքրքրության արթնացման հետ:
* Նյարդաբան Օլիվեր Սաքսը, հայտնի իր հիվանդների խանգարումների և անսովոր մտածմունքների մասին բեսթսելլերներով, իր «Հալյուցինացիաներ» գրքում պատմում է ԼՍԴ-ի և այլ քիմիական նյութերի սեփական փորձի մասին։
* «Հարավային այգի» մուլտսերիալի հեղինակներ Մեթյու Սթոունը և Թրեյ Փարքերը պնդում են, որ 72-րդ Օսկարի մրցանակաբաշխությանը, որում առաջադրված էին «Լավագույն օրիգինալ երգ» անվանակարգում, ներկայացել էին ԼՍԴ-ի ազդեցության տակ։

## Տես նաև
* *[[Եղջերասունկ]]* (սպոր)

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազոտ պարունակող օրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Ազոտային հետերոցիկլային միացություններ
Կատեգորիա:Ալկալոիդներ
Կատեգորիա:Ամիդներ
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Թմրամիջոցներ
Կատեգորիա:Ինդոլի ածանցյալներ
Կատեգորիա:Կախվածություններ
Կատեգորիա:Կարբոնային թթուների ամիդներ
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Կատեգորիա:Հիփիների շարժում
Կատեգորիա:Հոգեակտիվ դեղեր
Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա