Սուրինամի տնտեսություն

**Սուրինամի տնտեսությունը** մեծապես պայմանավորված է ալյումինի օքսիդի արտահանումից և երկրում արդյունահանվող բոքսիտներից ստացված փոքր քանակությամբ ալյումինից։ Սակայն, Alcoa-ի հեռանալուց հետո տնտեսությունը կախված է հում նավթի և ոսկու արտահանումից։ Euromoney-ի 2011 թվականի մարտ ամսվա երկրի ռիսկերի վարկանիշում Սուրինամը ներդրումների անվտանգության գծով աշխարհում զբաղեցրել է 124-րդ տեղը.

## Գյուղատնտեսություն
CARICOM-ի անդամ Սուրինամը փոքր քանակությամբ արտահանում է բրինձ, մանր ծովախեցգետին, անտառանյութ, բանան, մրգեր և բանջարեղեն։ Fernandes Group-ը ամբողջ աշխարհում Կոկա-Կոլա-ի կողմից շշալցված ոչ ալկոհոլային խմիչքներ արտադրող ընկերություն է։

Սուրինամի այլ գյուղատնտեսական արտադրանքներն են՝ արմավենու միջուկներ, կոկոս, գետնանուշ, տավարի միս, հավ, անտառային արտադրանք, ծովախեցգետին։

### Բրինձ
2018 թվականին Սուրինամում արտադրվել է 273 հազար տոննա բրինձ, 125 հազար տոննա շաքարեղեգ, ի լրումն գյուղատնտեսական այլ ապրանքների՝ ավելի փոքր արտադրությամբ՝ նաև բանան (48 հազար տոննա), նարինջ (19 հազար տոննա) և կոկոս (14 հազար տոննա)։

### Կարծր փայտանյութ
Որոշ խոշոր ընկերություններ ջունգլիներից դուրս են բերում կարծր փայտանյութ։ Այնուամենայնիվ, երկրի անձրևային անտառների և չզարգացած ներքին տարածքների շահագործման առաջարկները, որոնք ավանդաբար բնակեցված են բնիկ ժողովուրդներով և մարոնների համայնքներով, առաջացրել են բնապահպանների և իրավապաշտպանների մտահոգությունը ինչպես Սուրինամում, այնպես էլ արտերկրում։ Այս հակառակորդ «կուսակցությունները» դեռ կշիռ չունեն Սուրինամում։

### Բանան
Բանան արտադրող պետական Surland-ը փակել է իր դռները 2002 թվականի ապրիլի 5-ին այն բանից հետո, երբ երկրորդ ամիսն անընդմեջ չկարողացավ վճարել աշխատակիցների աշխատավարձերը. դեռ պարզ չէ, թե արդյո՞ք Surland-ը կդիմանա այս ճգնաժամին։

Բանան արտադրող Surland ընկերությունը վերակազմավորվել է Սուրինամի Stichting Behoud Bananen Sector-ի (SBBS): Լուրեր էին շրջանառվում, որ քաղաքական տարաձայնությունների պատճառով է Surland-ը ստիպված եղել դադարեցնել իր գործունեությունը։ 20 տարվա մեջ առաջին անգամ SBBS ընկերությունը բանանը շահութաբեր է դարձրել։ Սուրինամում լայնորեն աճեցվում է նաև պլանտան։

## Լեռնահանքային արդյունաբերություն
### Բոքսիտ
Սուրինամի տնտեսության հիմքը ալյումինի օքսիդի (կավահող) և երկրում արդյունահանվող բոքսիտներից ստացված փոքր քանակությամբ ալյումինի արտահանումն էր:1999 թվականին Պարանամայում ալյումինի գործարանը փակվեց։ 2015 թվականի նոյեմբերին Suralco-ն ամբողջությամբ դադարեցրել է բոքսիտների արդյունահանումը։

## Նավթ
Նավթը այստեղ հեռանկարային ռեսուրս է։ Staatsolie պետական նավթային ընկերությունը 2012 թվականին օրական արդյունահանել է 16 200 բարել (2580 մ3) նավթային արտադրանք։ Ներկայումս Staatsolie-ն Վանիցա շրջանի Tout Lui Faut գործարանում վերամշակում է օրական 7,350 բարել նավթ (1,169 մ 3,) և կարողությունները կարող է զարգացնել օրական մինչև 15,000 բարել (2,400 մ 3) հզորություն։

## Արժույթ
2002 թվականի հունվարին կառավարությունը վերանայեց պետական ծառայողների վարձատրության պայմանները (աշխատուժի և պետական ծախսերի զգալի մասը)՝ համաձայնելով բարձրացնել այն մինչև 100%։ Աշխատավարձի բարձրացման ակնկալիքով և այն մտավախությունների պատճառով, որ կառավարությունը կարող է ի վիճակի չլինել ծածկել այդ ավելացված ծախսերը, տեղական արժույթի փոխարժեքը 2002 թվականի հունվարին 2200 շվեյցարական ֆրանկից նվազեց՝ 2002 թվականի ապրիլին դառնալով գրեթե 2500։ 2003 թվականի մարտի 26-ին Սուրինամի Կենտրոնական բանկը (CBvS) ճշգրտեց ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը։ Այս որոշումը հանգեցրեց Սուրինամի գուլդենի հետագա արժեզրկմանը։ ԱՄՆ դոլարի պաշտոնական փոխարժեքը վաճառքի համար 2650 շվեյցարական ֆրանկ էր, իսկ գնման համար՝ 2600: Օգտագործելով պաշտոնական փոխարժեքը՝ CBvS-ը այն մոտեցրեց շուկայում առկա փոխարժեքին, որտեղ ԱՄՆ դոլարը վաճառվում էր 3250 շվեյցարական ֆրանկով։

2004 թվականի սկզբից շրջանառության մեջ է դրվել Սուրինամի դոլարը (SRD)՝ 1 Սուրինամի դոլարի դիմաց 1000 գուլդենի փոխարժեքով։ Մինչև 2004 թվականը Սուրինամի գուլդենը (SRG) 100 ցենտ արժեր, 1 Սուրինամի դոլարը՝ 1000 գուլդեն (SRG): Մետաղադրամներն ունեին չափազանց ցածր պաշտոնական արժեք և շատ ավելի բարձր հավաքածուի արժեք. այժմ դրանց պաշտոնական արժեքը բազմապատկվում է 1000-ով. SRG ցենտների արժեքը հավասար է SRG ցենտների նախկին արժեքին։ Նույնը վերաբերում է «արժույթի գրառումներին» (1 և 2.50 SRG-ին)։

Սուրինամյան գուլդենները ԱՄՆ դոլարով՝ 2,346.75 (2002), 2,178.5 (2001), 1,322.47 (2000), 859.44 (1999), 401 (1998) *Ծանոթություն՝* 1999 թվականի հունվարին կառավարությունը գուլդենի լողացող փոխարժեք հաստատեց, բայց հետագայում ամրագրեց այն, երբ սև շուկայում փոխարժեքը կտրուկ ընկավ. այնուհետև կառավարությունը թույլատրեց առևտուրը 500 շվեյցարական ֆրանկի սահմաններում պաշտոնական փոխարժեքով։

2004-2022 թվականներին Կենտրոնական բանկը սուրինամյան դոլարի (SRD) նոր արժեք է սահմանել։ Սուրինամի Կենտրոնական բանկը իր արտարժութային պահուստների մեծ մասը ծախսում է պաշտոնական փոխարժեքները պահպանելու համար, քանի որ գնաճը և այլ գործոններ հանգեցնում են սուրինամյան դոլարի իրական արժեքի նվազմանը այլ պահուստային արժույթների նկատմամբ։ Ինչպես նախորդ՝ սուրինամյան գուլդենի դեպքում, պաշտոնական փոխարժեքի և արժույթի անկման իրական արժեքի միջև տարբերությունը թույլ տվեց զարգացնել արտարժույթի առևտուրը սև շուկայում։ 2021 թվականի հունիսին Կենտրոնական բանկը 33%-ով արժեզրկեց SRD-ն և հայտարարեց, որ արժույթն ազատ շրջանառության մեջ կլինի։ 2022 թվականի հունիսին պաշտոնական փոխարժեքները սկսեցին արտացոլել իրական լողացող փոխարժեքը։

## Արտաքին պարտք և վերակազմավորում
2021 թվականի փետրվարի դրությամբ Սուրինամի արտաքին պարտքը կազմում է 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Այդ գումարից երկիրը փորձել է 675 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկեր տրամադրել։ Սուրինամը վերակառուցման ընթացքում ներգրավել է ֆրանսիական Lazard ներդրումային բանկին որպես ֆինանսական խորհրդատու։

## Ֆոնդային բորսա
Սուրինամի ֆոնդային բորսան (SSX) հիմնադրվել է 1994 թվականին Սուրինամի արժեթղթերի առևտրի ասոցիացիայի (VvES) կողմից, որը, իր հերթին, հիմնադրվել է 1994 թվականի հունվարի 1-ին։ Բորսայական առևտուրն անցկացվում է ոչ թե ամեն օր, այլ ամիսը երկու անգամ՝ առաջին և երրորդ հինգշաբթի օրերին։ Բորսայում ցուցակված են տասներկու ընկերություններ։

## Առևտրի պալատներ

Առևտրի և արդյունաբերության գլխավոր պալատը (KKF) գտնվում է Պարամարիբոյում։ Այն հիմնադրվել է 1910 թվականի մայիսի 1-ին և 2019 թվականի դրությամբ ունի մոտ 30,000 անդամ՝ ապահովելով ավելի քան 150,000 աշխատատեղ։ Բացի այդ, կան մի քանի միջազգային պալատներ։ Դրանցից մեկը Սուրինամ-Նիդերլանդական առևտրի պալատն է, որը ստեղծվել է Հաագայում Սուրինամի դեսպանատանը կից։ Բացի այդ, գործում է Սուրինամ-Գայանայի առևտրի պալատը, Սուրինամ-Հնդկաստան Առևտրաարդյունաբերական պալատը ը Գանա-Սուրինամի առևտրի պալատը։

## Վիճակագրություն
Հետևյալ աղյուսակում ներկայացված են 1980-2021 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները (հաշվի առնելով ԱՄՀ-ի 2020-2028 թվականների գնահատականները)։ 5%-ից ցածր գնաճը նշված է կանաչ գույնով՝

## Էներգիա
Ստորև բերված է Սուրինամի էներգետիկ վիճակագրությունը՝

## Տես նաև
* Economy of South America
* Ministry of Finance (Suriname)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* With Aid and Migrants, China Expands Its Presence in a South American Nation in *The New York Times* by Simon Romero published April 10, 2011
* Amazon Gold Rush: Gold Mining in Suriname web map, published October 12, 2015