Պառնաս (գրական խմբակ)

**Պառնաս** (), գրական խմբակ Ֆրանսիայում։ 1860-ական թվականներին Շառլ Լըկոնտ դը Լիլի (1852 թվականին հրատարակել է «Անտիկ բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որի նախաբանը գրական մանիֆեստի նշանակություն է ունեցել) և Թեոֆիլ Գոթիեի (1852 թվականին լույս են տեսել «էմալ և Քար» բանաստեղծությունների և «Նոր արվեստ» հոդվածների ժողովածուները) շուրջն են համախմբվել երիտասարդ բանաստեղծներ. այդ խմբավորումը իրենք անվանել են «հեթանոսական» կամ «մաքուր արվեստի» դպրոց։ «Պառնաս» է կոչվել հետագայում՝ «ժամանակակից Պառնաս» (1866) ժողովածուի լույս տեսնելուց հետո։ «Պառնաս»-ի անդամներից էին Թեոդոր դը Բանվիլը, Սյուլի-Պրյուդոմը, ժ․ Մ․ դը էրեդիան, Պոլ Վեռլենը, Ստեֆան Մալարմեն, Անատոլ Ֆրանսը, Կատյուլ Մենդեսը։

Պառնասականները հրաժարվում էին ռոմանտիկական ընդվզումից, իրականության քննադատությունից, անցյալի սենտիմենտալ քնարերգությունից։ Նրանք ձգտում էին հեռանալ ժամանակակից կյանքից դեպի «անխռով» բանաստեղծական աշխարհ, որոնում էին նոր ձևեր, նոր ռիթմ ու բանաստեղծական նոր լեզու։ Պլեխանովի բնորոշմամբ դա «բուրժուական ճղճիմության բուրժուական ժխտում էր»։ Պառնասականների սկզբունքն էր Թեոֆիլ Գոթիեի «Արվեստն արվեստի համար» թեզը։ Առաջին ժողովածուն ընդգրկում էր 37 բանաստեղծների գործեր, երկրորդ ժողովածուն (1871)՝ 55։ Երրորդ և վերջին ժողովածուն տպագրվել է 1876 թվականին։ Պառնասականների ստեղծագործությունները իրենց բանաստեղծական նոր ռիթմով, նոր խոսքով ու պատկերներով հարստացրել են 19-րդ դարի ֆրանսիական գրականությունը։ Հայ իրականության մեջ պառնասականների յուրօրինակ ազդեցությունը առկա է Ա․ Չոպանյանի չափածոյի, Վ․ Տերյանի «Կատվի դրախտ» և Ե․ Չարենցի «էմալե պրոֆիլը Ձեր» բանաստեղծական շարքերում։

## Շարժման պատմություն
1866 թվականի իրական շարժման մեկնարկից առաջ երեք տասնամյակ շարունակ որոշ բանաստեղծներ եղել են շարժման գլխավոր տեսության նախատիպեր: Օրինակ, 1835 թվականին, Թեոֆիլ Գոթիեն «Մադեմուազել դե Մոպեն» վեպի նախաբանում ներկայացրեց «արվեստը՝ արվեստի համար» տեսությունը, և 1852 թվականին այն կիրառեց իր «Էմալներ և Կամեյոններ» ժողովածուում:

Պառնասյան շարժումը սկսվում է 1866 թվականին, երբ հրատարակիչ Ալֆոնս դը Լամարթինը հրապարակում է 18 գրքույկ, որոնք համախմբել է «Արդի Պառնասը, նոր բանաստեղծությունների ժողովածու» վերնագրով, և որոնցում ներառված են ժամանակի մոտ քառասուն  բանաստեղծների բանաստեղծություններ: «Պառնասական» անվանումը սկզբում հեգնականորեն օգտագործվել է քննադատների կողմից, սակայն արագորեն ընդունվել է որակավորելու այս բանաստեղծներին: *Արդի  Պառնասին* հետևվում են երկու համանուն ժողովածուներ, երկրորդը՝ 1869-71 թվականներին և երրորդը՝ 1876 թվականին:

Լամարթինի ժողովածուների հրատարակման տասամյակում (1866-1876) ընդհանուր առմամբ  հարյուր բանաստեղծ է հրապարակվել, բայց նրանք բոլորն էլ միանման չեն ընդունում շարժման հիմնական տեսությունները: Դրանցից մի քանիսը մեծ անուններ են՝ Բոդլեր, Վեռլենը և Մալարմե: Ռեմբոն չի հրապարակվել այնտեղ․ նա 1871 թվականին Պարիզում հանդիպել է պառնասականներին, բայց արագորեն հեռացել է նրանց պոեզիայի ժանրից:

1876 թվականի վերջին հրատարակությունը  կոպիտ ասած վերջ է դնում շարժմանը, մինչ զարգանում է սիմվոլիստական շարժումը: Չնայած անկման փուլին՝ պառնասյան ոգին շարունակում է գոյություն ունենալ ևս մի քանի տարի:

## Անվան ծագում
Պառնաս անունը սկզբնապես ծագել է Հունաստանի լեռնաշղթայից: Հունական դիցաբանության մեջ այս լեռնազանգվածը, ինչպես Դելփին, նվիրված էր Ապոլլոնին և համարվում էր մուսաների լեռը՝ բանաստեղծների սուրբ վայրը։ Պառնասը, որը դարձավ պոետների խորհրդանշական կեցությունը, վերջնականապես ձուլվեց բոլոր բանաստեղծներին, ապա հենց պոեզիային։

1866թ.-ին, երբ խոսք էր գնում հրատարակիչ Ալֆոնս  դը Լամարթինի կողմից հրատարակված բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուին վերնագրելու մասին՝ «Passage Choiseul»-ը Փարիզում, քննարկվեցին մի քանի լուծումներ. *Անանցանելիները*, իրենց հակառակորդների կողմից օգտագործվող անվանումը, համարվեցին անիրագործելի; 16-րդ դարից հրատարակված նմանատիպ ժողովածուներում կարելի է մտածել *Պառնասի,*  *Մուսաների կաբինետի*, *Հելիկոնի նախավաճառքի  մասին; Ֆրանսիացի բանաստեղծները*-ը կարող էր հարմար լինել, բայց վերջերս մի անթոլոգիա արդեն կրում էր այդ անունը. ինչ-որ մեկը, երևի Լըկոնտ դը Լիլը, կառաջարկեր *Կրկնագագաթը*: Լուի-Քսավյե դե Ռիկարը պատմում է, թե ինչպես է կատարվել վերջնական ընտրությունը :Էդմոնդ Լեպելետիեի խոսքով, հավանական է, որ տիտղոսը հորինելու պատիվը բաժին հասնի Շառլ Մարտի-Լավոյին։ Կատյուլ Մենդեսը նույնպես պնդում էր նախահիմքում լինելը՝ միայն պատկերացնելով այն Թեոֆիլ դե Վիոյի երգիծական պառնասի և նախկինում հրատարակված այլ պառնասականների հիշատակը։

## Շարժման բնութագրեր
### Քնարականության մերժում և անդեմություն
*Պառնասականները* գերադասում են կողմնորոշվել հեռավորության և օբյեկտիվության վրա, այդպիսով հակադրվելով ռոմանտիկ գրողների քնարականությանը և սուբյեկտիվությանը, նրանց սենտիմենտալ զեղումներին և ես-ի կրկնվող ու առատ օգտագործմանը: Ալֆրրեդ դը Մյուսեի և Լամարթինի և Ժերար դը Ներվալի ու Վիկտոր Հյուգոյի դրամատուրգիայից ժառանգված այս հատկանիշները չափազանցված կլինեն և կվնասեն բանաստեղծության ձևական կատարելությանը։

Նրանք մերժում են այս քնարականությունը անդեմության և տեսակետի չեզոքության միջոցով։ Այս բնութագրերը մենք գտնում ենք Լըկոնտ դե Լիլի «Անապատում», որը անապատի և նրա բնակչի մասին է։
alt=Al Borak|մինի|220x220փքս|Ալբորակը, ձին, որի մասին հիշատակել է Լըկոնտ դե Լիլը իր «Անապատը» պոեմում և որը նկարել է Ջենի Ուայլդը 1910 թվականին։
Այս բանաստեղծության մեջ օգտագործված ոճը համահունչ է պարնասյան գաղափարներին. հեղինակի և նրա անձնական զգացմունքների մասին բացարձակապես խոսք չկա։ Թեև առկա են, բայց էպիկական և էկզոտիկ մատյանները կան միայն երազանքը, առասպելը և լեգենդը լուսաբանելու համար: Օրինակ՝ «փառավոր» և «երկնքի բարձրությունը» օգտագործվում են՝ վկայելու ձիու մեծության մասին. ձին չի դատվում, և դա ամրապնդում է տեքստի անանձնականությունը։

### Արվեստը՝ հանուն արվեստի
Ի պատասխան ռոմանտիզմի, որը զբաղվում էր սոցիալական և քաղաքական թեմաներով, պարնասցիներին հետաքրքրում էր միայն գեղեցկությունը, Թեոֆիլ Գոտյեն 1834 թվականին ձևակերպեց «Արվեստը հանուն արվեստի» իր տեսլականը: Պառնասցիները միայն փնտրում էին գեղեցկություն և մերժում էին ռոմանտիկների կողմից այն համատեղելու օգտակարությունը.

Ոչինչ նշանակություն չի ունենա, բացի «գեղեցկությունից», որը, ըստ նրանց, հավասար կլինի «արվեստին».

* Այնուհետև նրանք հրաժարվում են ցանկացած քաղաքական կամ սոցիալական պարտավորությունից, որը նրանք կարող էին փոխանցել իրենց գրվածքների միջոցով. «Ամեն ինչ, ինչ օգտակար է, տգեղ է», Թեոֆիլ Գոտիե:
* Նրանք պաշտում են արվեստը էրուդիցիայի և գեղեցկության հասնելու տարբեր տեխնիկայի տիրապետման միջոցով:
* Պառնասցիները անշահախնդիր բանաստեղծներ են։

### Աշխատանքի մշակույթ
մինի|Ֆելիքս Բրակմոնդի կողմից նկարված փորողի ''Փորողի մանսրապատկերը'': Այն ծառայում է որպես նկարազարդում Ժամանակակից Պառնասի հրատարակության համար:
Աշխատանքի պաշտամունքը պարնասցիների հիմնարար սկզբունքներից մեկն է։ Նրանք ձգտում են կատարելության, և այս որոնումը նրանց մղում է ավելի խստապահանջ լինելու: Սա հատկապես վերաբերում է բառապաշարի և չափումների ընտրությանը:

Կիրառվում է համեմատությունը քանդակագործի կամ գութանի հետ. խոսքը համբերատար աշխատանքի միջոցով և շնորհիվ դժվար նյութը, այստեղ լեզուն, գեղեցկության վերածելու մասին է։ Պառնասի հրատարակիչ Ալֆոնս Լամարթինի մոտ մենք գտնում ենք մի գյուղացու նկարազարդման պատկեր, որի վերևում գրված է մի դրույթ, որը վկայում է Պառնասականների կատարելության հասնելու ցանկության մասին՝ մի քանի անգամ ջուլհակի վրա դնելով իրենց աշխատանքը։ Ֆիզիկական ջանքերի փոխաբերությունը, օրինակ, արտահայտվում է քանդակագործության բառապաշարով։

Ի տարբերություն ռոմանտիկների, որոնց համար ոգեշնչումն առաջնային է, պարնասյանների մեջ ստեղծագործությունն է, որը վերականգնում է իր ազնվականությունը պոեզիայում. սոնետի օգտագործումը վկայում է կատարելության համար այդ ջանքերի մասին, իսկ տասնավանկները գերադասելի են ալեքսանդրյան չափից:

## Պառնասականներ
### Նախորդներ
Երկու բանաստեղծներ հատկապես ոգեշնչել են Պառնասականների գաղափարները, և նույնիսկ տեսել են նրանց բանաստեղծություններից մի քանիսը, որոնք տպագրվել են ժամանակակից պարնասականների ժողովածուներում:

* Թեոֆիլ Գոթիե (1811-1872)
* Թեոդոր դը Բանվիլ (1823-1891)։

## Ամենահայտնի պառնասականներ

մինի|''Սեղանի անկյուն,'' 1872, Օրսե թանգարան 

*Սեղանի անկյուն* խմբակային դիմանկար է, որքան վկայություն հատկապես Պառնասի բանաստեղծական շարժման գրական պատմությանը։ Սեղանի վերջում մի քանի տղամարդ հավաքվում են ճաշից հետո։ Երեքը կանգնած են՝ ձախից աջ՝ Էլզեար Բոնյեն, Էմիլ Բլեմոնը, Ժան Էիկարդը։ Հինգը նստած են՝ Պոլ Վերլենը և Արթուր Ռեմբոն, Լեոն Վալադեն, Էռնեստ դ՛Հերվիլին, Կամիլ Պելլեանը։ Բոլորը սև են հագնված, բացի մեկից՝ Կամիլ Պելետանից, որը մյուսների նման բանաստեղծ չէ, այլ քաղաքական գործիչ։ Էմիլ Բլեմոնը, որն աչքի էր ընկնում իր կենտրոնական դիրքով, ձեռք բերեց նկարը, որը նա առաջարկեց Լուվրին 1910 թվականին: Առնվազն երկու կերպար չկան՝ Շառլ Բոդլերը, ով մահացել է 1867 թվականին, և ում նկարն ի սկզբանե նախատեսված էր հարգանքի տուրք մատուցել, և Ալբեր Մերատը, ով չէր ցանկանում ներկայացվել Վերլենի և Ռեմբոյի ուղեկցությամբ, ասում են, որ փոխարինվել է ծաղկեփնջով։

### Խիստ պառնասականներ
* Պոլ Բուրժե (1852-1935)
* Անատոլ Ֆրանս (1844-1924)
* Օգյուստ դե Վիլյե դե Լիլ-Ադան (1838-1889)

### Պառնասյանների գործադրած ազդեցություններ
* Արթուր Ռեմբո (1854-1891)
* Ֆրանսիս Ժամմ (1868-1938)
* Ռընե Վիվիեն (1877-1909)
* Պոլ-Ժան Տուլե (1867-1920)
* Գույ Ռոպարց (1864-1955)
* Դանիել Տալի (1879-1950)։

Չնայած իր ֆրանսիական ծագմանը, պառնասը տարածվել է այլ երկրների հեղինակների վրա․

* Բրազիլիա՝ Օլիվիո Բիլակ և  Ռայմունդո Կորեյա,
* Իտալիա՝ Ջիոշու Կարդուչչի,
* Մեծ Բրիտանիա՝ Էդմունդ Գոսսե,
* Բելգիա՝ Իվան Ժիլկին (1858-1924)*,*
* Իսպանիա՝ Սալվադոր Ռուեդա.

## Տես նաև
### Արտաքին կապեր

* *Courants littéraires : le parnasse*, http://www.espacefrancais.com/parnasse.html (page consultée le 25.11.2009)
* J.I. Ayoub, ''Le Parnasse'' (page consultée le 25.11.2009)
* F. Gadeyne, ''Le Parnasse''  (page consultée le 25.11.2009)
* J.-P. Leclercq, *Le cours de français* ? num_web=8526&rubr=2&id=289760  (page consultée le 25.11.2009)
* *Le Parnasse*, http://www.poesyfeeline.com/parnasse.htm  (page consultée le 25.11.2009)
* *Le Parnasse*, http://www.uwb.absyst.com/download/hlf/parnasse.pdf (page consultée le 25.11.2009)
* Cabanes,   *Siècle*, http://membres.lycos.fr/coinlitteraire/histoires/dixneuf.html
* Charles Marie René Leconte de Lisle
* *[[s:Poèmes barbares|Poèmes barbares]]* de Leconte de Lisle, sur *Wikisource*

## Գրականություն
* Maurice Souriau, *Histoire du parnasse*, Éditions Spes, 1929. Réédition Slatkine, Genève, 1977, 466 p.
* Yann Mortelette, *Histoire du parnasse*, Paris, Fayard, 2005, 566 p.
* Yann Mortelette, *Parnasse Mémoire critique*, Paris, PUPS, 2006, 444 p.
* Christophe Carrère, *Leconte de Lisle ou la passion du beau*, Paris, Fayard, 2009, 674 p.
* André Thérive, *Le Parnasse*, édition Paul-Duval, 1929.
* Luc Decaunes, *La Poésie parnassienne. Anthologie*, Seghers, 1977.
* Michel Pierre, *La Poésie parnassienne*, Foucher.
* V. Anglard, *Les grands mouvements de la littérature française*, Paris, Seuil, 1992.
* A. Benoit-Dusausoy et G. Ontaine, *Lettres européennes, histoire de la littérature*, Paris, De Boeck, 1992.
* N. Casalaspro, *La littérature française : les grands auteurs du Moyen Âge à nos jours*, Paris, Hachette pratique, 2007.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ գրականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ մշակութային կազմակերպություններ