Բուշի կոշիկներ

**Բուշի կոշիկներ**, 2008 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Ջորջ Բուշ կրտսերի հետ տեղի ունեցած միջադեպի ընդհանուր կայուն անվանումը, երբ Բաղդադում մամուլի ասուլիսի ժամանակ նրա վրա կոշիկներ էին նետել: Արաբական մշակույթում ինչ-որ մեկի վրա կոշիկ նետելը համարժեք է ամենաուժեղ վիրավորանքին։

## Իրադարձությունների ընթացք

Բուշի և Իրաքի վարչապետ Նուրի Մալիքիի հետ համատեղ մամուլի ասուլիսի ժամանակ եգիպտական «Ալ-Բաղդադիա» հեռուստաալիքի թղթակից Մունթազար ալ-Զեյդին, որը հավատարմագրված էր ԱՄՆ նախագահի մասնակցությամբ կոնֆերանսին, հանկարծակի բարձրացել է իր տեղից և ասել. «Սա նվեր է իրաքցիներից։ Այն հրաժեշտի համբույր է։ Դու շուն ես»։ Ավարտելով՝ կոշիկ է նետել ԱՄՆ նախագահի վրա, այնուհետև կռացել է, վերցրել է երկրորդ կոշիկը և նետել նաև այդ։ Միայն դրանից հետո է լրագրողի վրա հարձակվել ԱՄՆ նախագահի թիկնազորը և չեզոքացրել նրան՝ անմիջապես հեռացնելով դահլիճից, որտեղ տեղի էր ունենում մամուլի ասուլիսը։ Բուշը չի տուժել, քանի որ խելացիորեն խուսափել է երկու կոշիկներից, սակայն տուժել Է Բուշի մամուլի քարտուղար Դանա Պերինոն, որի աչքին խոսափողով էին հարվածել։

## Բուշի արձագանքը դեպքից հետո
Միջադեպից անմիջապես հետո «ABC» հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում Բուշը, ի թիվս այլ բաների, հայտարարել է, որ «քեն չի պահում այդ տղայի նկատմամբ», իսկ միջադեպն ընդհանրապես «ծիծաղելի» է համարում։ «Նման բան լինում է, և դա ազատ հասարակության նշան է», - եզրափակել է Բուշը։ Ընդհանուր առմամբ, Բուշը միջադեպը բնութագրել է որպես իր նախագահության ամենատարօրինակ պահը:

## Հանրային հնչեղություն
Միջադեպի մասին լուրն ակնթարթորեն տարածվել է ամբողջ աշխարհում, դրա մասին հաղորդել են աշխարհի բոլոր առաջատար լրատվական գործակալությունները: Լրագրողին պաշտպանել են հակաամերիկյան և/կամ Իրաքում ամերիկյան ռազմարշավը դատապարտող բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ և քաղաքացիներ։

Այսպես, լիբանանյան New TV հեռուստաալիքը, ցույց տալով աջակցություն լրագրողի քայլին, նրան գրանցել է նահանգում, ինչպես նաև պարտավորվել է վճարել ցանկացած գումար, եթե Մունթազար ալ-Զեյդիին գրավի դիմաց ազատ արձակելու հարց առաջանա: Ալ Զեյդիի աշխատավարձը հաշվարկվում է հենց այն պահից, երբ նա առաջին կոշիկը նետել է Բուշի վրա։

Վենեսուելայի նախագահ Ուգո Չավեսը ընդգծել է իրաքցի լրագրողի խիզախությունը, թեև ասել է, որ «չպետք է կոշիկներ նետել ոչ նախագահների, ոչ էլ որևէ մեկի վրա»։

Wa Attassimou բարեգործական կազմակերպությունը, որի ղեկավարն Է Մուամմար ալ-Կադդաֆիի դուստր Աիշան, Ալ Զեյդիին պարգևատրել է Արիության մեդալով, արարքի համար, որը մարմնավորում է ամբողջ աշխարհում մարդու իրավունքների հաղթանակը:

Արաբական փաստաբանների միությունը ստեղծել է հատուկ միջազգային իրավապաշտպան կոմիտե, որը կզբաղվի լրագրողի գործով հնարավոր դատավարության դեպքում:

Իրաքում լավագույն իրավաբաններից մեկը՝ Խալիլ ալ-Դուլեյմին (Սադդամ Հուսեյնի նախկին փաստաբանը) կամավոր պաշտպանել է նրան դատարանում, ընդ որում՝ ամբողջովին անվճար։

Դեկտեմբերի 16-ին՝ միջադեպից մեկ օր անց, Բաղդադում մի քանի հազար իրաքցիների ցույց էր անցկացվում՝ պահանջելով անհապաղ ազատ արձակել Մունթազար ալ-Զեյդիին։

Իրաքի խորհրդարանի խոսնակ Մահմուդ ալ-Մաշհադանին հայտարարել է իր հրաժարականի մասին այն բանից հետո, երբ պատգամավորները ծեծկռտուք են սարքել նիստերի դահլիճում Մունթազար ազ-Զեյդիի ճակատագրի հարցի քննարկման ժամանակ։

Միջադեպից երկու օր անց Ռունետում ի հայտ է եկել բավականին հայտնի դարձած ցանցային խաղ՝ «կոշիկով խփիր Բուշին»։

Հասարակական մարդիկ արտահայտում էին աֆորիզմներ կամ զվարճալի արտահայտություններ՝ կապված կոշիկ բառի տարբեր մեկնաբանությունների հետ։ Ամենահայտնիները․
* Դանա Պերինոն դեկտեմբերի 18-ին կայացած մամուլի ասուլիսում ասել է «կոշիկները հանձնելու և վերցնելու պրակտիկան սկսվում է վաղվանից»:
* Բրազիլիայի նախագահ Լուիս Իգնասիու Լուլա դա Սիլվան Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի երկրների գագաթնաժողովում ասել է. «այստեղ շատ շոգ է, այնպես որ, եթե ինչ-որ մեկը հանի կոշիկները, մենք անմիջապես հոտից կիմանանք»։
* Բրազիլիայի նախագահը կատակով սպառնացել է Ուգո Չավեսին, որ կոշիկը կգցի նրա վրա, եթե նրա ելույթը չափազանց ձգձգվի։ Ուգո Չավեսը, նկատի ունենալով իր արտաքին գործերի նախարար Նիկոլաս Մադուրոյին, հակադարձել է՝ ասելով. « Մադուրոն կրում է 48 չափսի կոշիկ... եթե այդ կոշիկը դիպչի ինչ-որ մեկին, նա կկոտրի այդ մարդու գանգը»։
* Թուրքիայի խորհրդարանի պատգամավոր Դ. Արթըմանը թուրքական «Միլիյեթ» օրաթերթին տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ կցանկանար Թուրքիայի նախագահ Ա. Գյուլի վրա կոշիկ նետել այն իրաքցի լրագրողի օրինակով, ով կոշիկ է նետել ԱՄՆ նախագահ Ջ. Բուշի վրա։

Հայտնի են դարձել Բուշի և կոշիկների մասին անեկդոտներ․
* Ջորջ Բուշը մեծ, մոտավորապես 44 չափի հետք է թողել Իրաքի պատմության մեջ։
* Ամերիկացիները խնդրել են Մահմուդ Աբբասին Ջորջ Բուշի հետ ուրբաթ օրը նախատեսված հրաժեշտի հանդիպմանը ներկայանալ առանց կոշիկների:
* Անաղմուկ, չի գրավվում ռադարներով և հայտնաբերման այլ միջոցներով, աշխատում է էժան և անսպառ վառելիքով ՝ ժողովրդական ցասման էներգիայով, ունի հսկայական ավերիչ ուժ և միևնույն ժամանակ վտանգ չի ներկայացնում խաղաղ բնակչության համար: Ինչ զենք է դա: Պատասխանը՝ Բուշի կոշիկներն են։
* Իրաքի ֆուտբոլի հավաքականի հիմնական դարպասապահի տեղը առաջարկվել է վարչապետ Նուրի ալ-Մալիկիին, ով իրեն հիանալի դրսևորեց՝ փորձելով բռնել Ջորջ Բուշի վրա նետված կոշիկները:
* Հանձնաժողովի փոխարեն, որը մինչև 2003 թվականի պատերազմը անհաջող կերպով փորձում էր Իրաքում զանգվածային ոչնչացման զենք հայտնաբերել, կստեղծվի Իրաքում կոշիկի վերահսկողության նոր միջազգային հանձնաժողով:

Դեպքից անմիջապես հետո համացանցում գրանցվել է մոտ տասը դոմեն՝ միջադեպի անվան տարբեր մեկնաբանություններով, օրինակ՝ BushShoeVideo.com, BushShoesKiss.com, BushShoeAttack.com և այլն: Ճիշտ է, կայքերն նվիրված չեն միջադեպին, այլ օգտագործվում են միայն որպես գովազդային հարթակ։
 
Այսպիսով, կոշիկների միջադեպը կամաց-կամաց վերածվել է ինտերնետային մեմի։

## Կոշիկներ
Բուշի դեմ ցույցերի ժամանակ կոշիկներն անմիջապես դարձել են «Իրաքում ամերիկյան օկուպացիայի խորհրդանիշ» և օգտագործվել են որպես պաստառների տարրեր: Ինտերնետում հայտնվել են Բուշի և կոշիկների բազմաթիվ մուլտֆիլմեր, ինչպես նաև մի քանի ֆլեշ խաղեր՝ «հարվածեք Բուշին կոշիկով» թեմայով:

Որոշ քաղաքացիներ ցանկություն են հայտնել գնել լրագրողի նետած կոշիկները, օրինակ՝ մի քանի իրաքցի բնակիչներ կոշիկների համար առաջարկել են 100,000 դոլար: Սակայն ռեկորդակիրը Սաուդյան Արաբիայի բնակիչ Ասիր Հասան Մահաֆան էր, որը հայտարարել էր, որ կոշիկները կգնի 10 միլիոն դոլարով:

2008 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, պայթուցիկների մանրակրկիտ ստուգումից հետո, կոշիկները ոչնչացվել են ամերիկյան հետախուզական ծառայությունների կողմից:

Ստամբուլյան Baydan Shoes կոշիկի ընկերությունը, որը հայտարարել է, որ իր արտադրանքը թողարկվել է Բաղդադում՝ Ջորջ Բուշի օրոք, իր անձնակազմը ավելացրել է 100 մարդով՝ պատվերների հոսքը հաղթահարելու համար: Baydan Shoes-ի մենեջերների խոսքով՝ տղամարդկանց 271 մոդելի ցածր կոշիկների, որոնք այժմ կոչվում են «Բուշի կոշիկներ», պահանջարկը վերջին օրերին քառապատկվել է: Ստացվել են տասնյակ հազարավոր պատվերներ, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ից և Իրաքից։

## Նմանօրինակ դեպքեր
[thumb|Ցույցեր [Էդինբուրգում]]
* 2008 թվականի դեկտեմբերի 19‑ին Օդեսայի հեռուստաալիքներից մեկի լրագրող Իգոր Դմիտրիևը Ուշինսկու անվան Օդեսայի մանկավարժական համալսարանի ուսանողների համար կազմակերպված դասախոսության ժամանակ ընդհատեց տնօրեն Օլեգ Սոսկինի՝ ասելով. «Ես տեսնում եմ այստեղ բազմաթիվ հմայիչ աղջիկների։ Ձեզ հարկավոր էր՝ գալ ու լսել ծեր, մերկ, տկար, հոմոսեքսուալների։ Հիմա ցույց կտամ, թե ինչ պետք է անել նրանց հետ»։ Ապա յուր ձեռքով նետեց կոշիկը Սոսկինի գլխին։ Լրագրողի բառերով՝ այսպես նա արտահայտում է իր բողոքը ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշմամբ մարդկանց գերավերության դեմ Եվրոպական միության և ՆԱՏՕ-ի իշխանական կառույցներում:    
* 2008 թվականի դեկտեմբերի 21‑ին ՄՊԳՈւ‑ի ուսանողը փորձել է ԱՄՆ դեսպանատան մուտքի մոտ դնել տուփ, որի մեջ հայտնաբերվել են հին կոշիկներ և գրված է եղել «Բուշին՝ սիրով Մոսկվայից»։ Ուսանողին չի հաջողվել թաքնվել։ Նա ձերբակալվել է իրավապահների կողմից, սակայն հանցագործության նշանների բացակայության պատճառով նրան բաց են թողել։ Ուսանողի խոսքով՝ այս կերպ նա ցանկանում էր աջակցություն ցույց տալ իրաքցի լրագրող Մունտազար ալ-Զեյդիին։    
* 2009 թվականի փետրվարի 2‑ին Քեմբրիջի համալսարանի ասպիրանտ Մարտին Յանկեն կոշիկ նետեց Չինաստանի վարչապետ Վենյա Ցզյաբաոյի վրա, ով ելույթ էր ունենում համալսարանում: Հետագայում ուսանողը ներողություն է խնդրել վարչապետից, և վերջինս համալսարանի ղեկավարությանը խնդրել է, որպեսզի Յանկեն չհեռացնեն: 
* 2009 թվականի օգոստոսի 31‑ի որոշ լրատվական աղբյուրների տեղեկություններով՝  անհայտ անձ նետել է կոշիկ Վրաստանի նախագահի Միխայիլ Սաակաշվիլիի վրա, սակայն առկա են նաև այս հայտարարությունը ժխտող տեղեկություններ:  
* 2009 թվականի հոկտեմբերի 30-ին լրագրող Վիտալի Պապիլկինը Սամարայի քաղաքապետ Վիկտոր Տարխովի ուղղությամբ նետել է իր աջ կոշիկը՝ 42-րդ համարի Salamander ապրանքանիշի կոշիկ։ Միջադեպը լրագրողի համար հետևանքներ չի ունեցել և լուրջ հասարակական արձագանք չի ստացել։ Երկու շաբաթ անց լրագրողը հայտարարել է, որ իր բնակարանում պայթյուն է տեղի ունեցել։ Սակայն իրավապահ մարմինները չեն հաստատել այդ տեղեկությունը։
* 2009 թվականի նոյեմբերի 26-ին Սերբիայի ռադիկալ կուսակցության պատգամավոր Գորդանա Պոպ-Լազիչը խորհրդարանի խոսնակի տեղակալ Գորդանա Չոմիչի ուղղությամբ կոշիկ է նետել։ Ինչպես հայտարարել է Սերբիայի ռադիկալ կուսակցության փոխնախագահ Դրագան Տոդորովիչը, «Այդ կոշիկը պատմության մեջ կմտնի, և ինչպես իրաքյան կոշիկը, այն կդառնա բռնակալների դեմ պայքարի խորհրդանիշ»։ Իր արարքի համար Պոպ-Լազիչը պետք է վճարի 500 դոլար տուգանք։                          
*  2009 թվականի դեկտեմբերի 1-ին կոշիկ նետելու զոհ է դարձել հենց Մունտազար ալ-Զեյդին, ով մեկ տարի առաջ կոշիկներ էր նետել Ջորջ Բուշի ուղղությամբ։ Իրաքի պատերազմին նվիրված մամուլի ասուլիսի ժամանակ Փարիզում լրագրողներից մեկը (Ֆրանսպրեսի տվյալներով՝ արտաքսված իրաքցի) կոշիկ է նետել ալ-Զեյդիի ուղղությամբ՝ արաբերեն բղավելով. «Իրաքը օկուպացված երկիր չէ, ահա քեզ ևս մեկ կոշիկ»։ Ինչպես Բուշը, ալ-Զեյդին նույնպես հաջողացրեց է խուսափել կոշիկից։ Նա միջադեպը մեկնաբանել է՝ ասելով, որ հարձակվողը «գողացել է իր տեխնիկան»։ Կոշիկը նետելուց հետո ալ-Զեյդիի եղբայրը, ով ներկա էր դահլիճում, վազել է փախչողի հետևից և տարածքից դուրս գալիս նույնպես կոշիկ նետել նրա վրա։ 
* 2010 թվականի փետրվարի 23-ին կոշիկ է նետվել Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանի ուղղությամբ։ Հարձակվողը բղավում էր՝ «Կեցցե՛ Քուրդիստանը»։  
* 2010 թվականի օգոստոսի 15-ին Հնդկական Քաշմիրում մի ոստիկան, ում անունը չի նշվում, Շրինագարում անկախության օրվան նվիրված արարողության ժամանակ կոշիկ նետեց Օմար Աբդուլլայի ուղղությամբ՝ բղավելով. «Մենք ազատություն ենք ուզում»։

## Հետևանքներ Մունթազար Ալ-Զեյդիի համար
Մունթազար ալ-Զեյդին ձերբակալվել է, նրան մեղադրանք է առաջադրվել: Ըստ իրաքյան օրենքների՝ օտարերկրյա պետության առաջնորդի վրա հարձակման համար, որը չի հանգեցրել վերջինիս մարմնական վնասվածքների կամ մահվան, նրան սպառնում էր մինչև 7,5 տարվա ազատազրկում: «Ֆրանսպրես» գործակալության հաղորդմամբ՝ հատուկ ծառայությունների աշխատակիցները ձերբակալման ժամանակ կոտրել են նրա ձեռքն ու կողերը։

RT-ին տված հարցազրույցում Մունտազարը պատմել է, որ բանտում իրեն խոշտանգել են. կոտրել են քիթն ու ոտքը, ջարդել ատամները, ծեծել (այդ թվում՝ մտրակներով), էլեկտրաշոկերով հարվածել։

Բանտում նստած ալ Զեյդին, իբր, նամակ է գրել Իրաքի վարչապետին՝ ներողություն խնդրելով արածի համար։ Սակայն լրագրողի հարազատ եղբայրը հերքել է նման նամակի իսկությունը, քանի որ, նրա խոսքով՝ «Մունթազարը երբեք ոչ մեկից ներողություն չի խնդրել».

2009 թվականի մարտի 12-ին դատարանը Մունթազար Ալ-Զեյդիին դատապարտել է երեք տարվա ազատազրկման։ 2009 թվականի ապրիլին Ալ-Զեյդիի փաստաբանների կողմից բողոք ներկայացնելուց հետո դատարանը ազատազրկման ժամկետը կրճատել է մինչև մեկ տարի։ Պատժի մի մասը կրելուց հետո՝ օգոստոսի վերջին, լավ պահվածքի համար, որոշվել է ազատազրկման ժամկետը կրճատել ևս երեք ամսով։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Մունթազարն ազատ է արձակվել։

## Բուշի կոշիկների հուշարձան
2009 թվականի հունվարի 29-ին հսկա կոշիկը տեղադրվել է Տիկրիտ քաղաքում՝ Իրաքի նախկին նախագահ Սադամ Հուսեյնի հայրենիքում։ Առարկան գտնվում էր սպիտակ պատվանդանի վրա, որի վրա գրված էր արարքը փառաբանող բանաստեղծություն։ Քանդակի բարձրությունը 3 մ էր, իսկ երկարությունը՝ 2,5 մ։

Ստեղծագործության հեղինակ բաղդադցի Լաիտ Ամարին հայտարարել է, որ իր աշխատանքը պետք է «հպարտության աղբյուր դառնա բոլոր իրաքցիների համար», և որ լրագրող Մունթազար ալ-Զեյդին, ով կոշիկ է նետել ամերիկյան նախագահի վրա, ժողովրդական հերոս է դարձել ինչպես մուսուլմանական աշխարհում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս: Նա նաև հայտարարել է, որ աշխատանքը քաղաքական չէ։

Կոշիկը տեղադրվել է տան այգում, որտեղ գտնվում է բարեգործական կազմակերպությունը, որը հոգ է տանում այն երեխաների մասին, որոնց ծնողները զոհվել են պատերազմի ընթացքում: Կազմակերպության ղեկավար շահ Ջուբուրին հայտարարել է, որ քանդակի կառուցմանը չի աջակցել որևէ քաղաքական կազմակերպություն։

Հաջորդ օրը՝ հունվարի 30-ին, հուշարձանը քանդվել է Տիկրիտի իշխանությունների կարգադրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Միջադեպի տեսագրություն

Կատեգորիա:2008 Իրաքում
Կատեգորիա:Բաղդադի պատմություն
Կատեգորիա:Բողոքի ձևեր
Կատեգորիա:Իրաքի պատերազմ
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր