Բիֆիդոբակտերիա

***Բիֆիդոբակտերիա*** (լատ․ Bifidobacterium։ bifidus — բաժանված երկուսի և bacteria — բակտերիա) գրամ դրական, անաերոբ բակտերիաների ցեղին են պատկանում։ Հաճախ հանդիպում են կիսված կամ ծայրերին ճյուղավորումների տեսքով։ Աղեստամոքսային տրակտի մշտական բնակիչներն են։ Այնուամենայնիվ բակտերիաների շտամներ հայտնաբերվել են նաև մարդկանց և այլ կաթնասունների հեշտոցից և բերանից (B. dentium)։ Բիֆիդոբակտերիաները կազմում են կաթնասունների ստամոքս-աղիքային տրակտի միկրոբիոտան։ Որոշ բիֆիդոբակտերիաներ օգտագործվում են որպես պրոբիոտիկներ։

Մինչև 1960-ական թվականները, bիֆիդոբակտերիաների տարբեր (լատ․ Bifidobacterium) տեսակները միասին կոչվում էին լակտոբացիլուսբիֆիդուս (լատ․Lactobacillus bifidus):

## Պատմություն

1899 թվականին՝ Փարիզում, Պաստերի համալարանում, մանկաբույժ Անրի Տիսիեն կրծքով կերակրվող նորածինների աղիքային միկրոբիոտայում առանձնացրեց մի բակտերիա, որը բնութագրվում է Y-աձև ձևաբանությամբ («բիֆիդ») որտեղից էլ ստացավ իր անվանումը «բիֆիդուս»։ 1907 թվականին Պաստերի ինստիտուտի փոխտնօրեն Էլի Մեչնիկոֆը առաջ քաշեց այն տեսությունը, որ կաթնաթթվային բակտերիաները օգտակար են մարդու առողջության համար։ Մետչնիկոֆը նկատել է, որ բուլղարացիների երկարակեցությունը ֆերմենտացված կաթնամթերքի սպառման արդյունքն է։ Մետչնիկոֆը նաև առաջարկել է, որ ֆերմենտացնող բակտերիաների կուլտուրաների ներբերանային ընդունումը կնպաստի օգտակար բակտերիաների ներդրմանը աղիքային տրակտում։

## Նյութափոխանակություն
Բիֆիդոբակտերիա ցեղի բակտերիաներին բնորոշ է յուրահատուկ ֆրուկտոզա-6-ֆոսֆատ ֆոսֆոկետոլազան, որն օգտագործվում է ածխաջրերի խմորման համար։

Նորածինների հետ կապված բիֆիդոբակտերիալ ֆիլոտիպերը, ըստ երևույթին զարգացրել են մարդու կաթի օլիգոսախարիդները խմորելու ունակությունը, մինչդեռ մեծահասակների հետ կապված տեսակները օգտագործում են բույսերի օլիգոսախարիդներ,համադրելով այն ամենի հետ ինչ հանդիպում է իրենց միջավայրում։ Քանի որ կրծքով կերակրվող նորածինները հաճախ ունենում են բիֆիդոբակտերիաների գերակշռմամբ աղիքային համախմբումներ(կոնսորտիոաներ),հետևապես բազմաթիվ փորձեր են կատարվում ընդօրինակելու կաթի օլիգոսախարիդների բիֆիդոգեն հատկությունները։ Սրանք լայնորեն դասակարգվում են որպես բուսական ծագման ֆրուկտոօլիգոսախարիդների կամ կաթնամթերքից ստացված գալակտոօլիգոսախարիդների շարքին, որոնք տարբեր կերպ են ենթարկվում նյութափոխության և նրանց կատաբոլիզմը տարբերվում է կաթի օլիգոսախարիդների կատաբոլիզմից։

## Պատասխան թթվածնին
Բիֆիդոբակտերիաների ցեղի ներկայացուցիչների զգայունությունը թթվածնի նկատմամբ հիմնականում սահմանափակում է նրանց պրոբիոտիկ ակտիվությունը անաէրոբ կենսամիջավայրերում։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բիֆիդոբակտերիաների որոշ շտամներ ցուբերում են անկառավարելի աճ։ Թթվածնի և ածխաթթու գազի ցածր կոնցենտրացիաները կարող են խթանիչ ազդեցություն ունենալ այս բիֆիդոբակտերիաների շտամների աճի վրա։ Ելնելով թթվածնի տարբեր կոնցենտրացիաներով պայմանավորված աճի ձևերից, բիֆիդոբակտերիաների տեսակները դասակարգվում են չորս դասերի՝ թթվածին-գերզգայուն, թթվածին-զգայուն, թթվածին-հանդուրժող և միկրոաերոֆիլ։ Աերոբիկ աճի արգելակման համար պատասխանատու առաջնային գործոնը առաջարկվում է համարել ջրածնի պերօքսիդի արտադրությունը։ Ջրածնի պերօքսիդ ձևավորող NADH օքսիդազը առանձնացվել է թթվածնի նկատմամբ զգայուն Bifidobacterium bifidum-ից և նույնացվել է որպես b-տիպի դիհիդրոորոտատ դեհիդրոգենազ։ Կինետիկ պարամետրերը առաջարկում են, որ բարձր օդափոխվող միջավայրում ֆերմենտը կարող է ներգրավված լինել ջրածնի պերօքսիդի արտադրության մեջ։.։

## Գենոմ
Բիֆիդոբակտերիաների ցեղին պատկանող գենոմի մեծությունը տատանվում է 1.73-ից (*Bifidobacterium indicum*) մինչև 3.25 Մբ (*Bifidobacterium biavatii*)(անգ․ megabase, Mb), որը համապատասխանում է 1352 և 2557 կանխատեսված սպիտակուցային կոդավորման "բաց ընթերցման շրջանակներին"։

Բիֆիդոբակտերիաների գեների ֆունկցիոնալ դասակարգումը, ներառյալ այս ցեղի պանգենոմըը, ցույց է տվել, որ հայտնաբերված բիֆիդոբակտերիալ գեների 13.7%-ը կոդավորում են ածխաջրածնային նյութափոխանակության մեջ ներգրավված ֆերմենտները։

## Կլինիկական կիրառություններ
Բիֆիդոբակտերիաներ կիրառումը, որպես պրոբիոտիկ և լրացուցիչ բուժման մեթոդ խոցային կոլիտի ավանդական բուժման համար ցույց է տվել, որ այն ունի դրական կապ ապաքինման արագության և ռեմիսիայի պահպանման հետ։ Բիֆիդոբակտերիաների որոշ շտամներ համարվում են կարևոր պրոբիոտիկներ և օգտագործվում են սննդի արդյունաբերության մեջ։ Բիֆիդոբակտերիաների տարբեր տեսակներ և/կամ շտամներ կարող են ունենալ մի շարք օգտակար ազդեցություն առողջության վրա, ներառյալ աղիքային մանրէների հոմեոստազի կարգավորումը, պաթոգենների և վնասակար բակտերիաների արգելակումը, որոնք գաղութացնում և/կամ վարակում են աղիների լորձաթաղանթը, տեղական և համակարգային իմունային պատասխանների մոդուլյացիան, պրոքաղցկեղային ֆերմենտային գործունեության ճնշումը միկրոբիոտայի ներսում, վիտամինների արտադրությունը և մի շարք սննդային միացությունների վերափոխումը բիոակտիվ մոլեկուլների։ Բիֆիդոբակտերիաները բարելավում են աղիների լորձաթաղանթային պատնեշը և ցածրացնում են լիպոպոլիսախարիդների մակարդակը աղիքներում։

Բիֆիդոբակտերիաները կարող են նաև բարելավել որովայնի ցավը գրգռված աղու համախտանիշի (ԳԱՀ) դեպքում, թեև դրա վերաբերյալ ուսումնասիրությունները վերջնական չեն։

Բնական եղանակով առաջացած բիֆիդոբակտերիաները կարող են խանգարել նորածինների մոտ գրամ-բացասական պաթոգենների աճիը։

Մայրական կաթը պարունակում է կաթնաշաքարի բարձր կոնցենտրացիա և ավելի քիչ քանակությամբ ֆոսֆատ (pH բուֆեր)։ Հետևաբար, երբ մոր կաթը կաթնաթթվային բակտերիաների ազդեցությամբ (ներառյալ բիֆիդոբակտերիաները) ենթարկվում է ֆերմենտացիայի նորածնի ստամոքս-աղիքային տրակտում, pH-ը կարող է նվազել, ինչը դժվարեցնում է գրամ-բացասական բակտերիաների աճը։

## Բիֆիդոբակտերիաները և մանկական աղիները
Նորածնի աղիները մինչ ծնվելը համեմատաբար ստերիլ են։ Ժամանակի ընթացքում աղիներում մանրէներ հայտնվում են շրջակա միջավայրից և մորից։ Երեխայի աղիներին հատուկ միկրոբիոտան տարբերվում է մեծահասակների աղիների միկրոբիոտայից։ Մոտ երեք տարեկան հասակում երեխայի աղիների միկրոբիոմը հասնում է իր չափահաս փուլին։ Այդ ընթացքում նրա միկրոբիոմի բազմազանությունը մեծանում է, կայունանում և երեխան անցնում է պինդ սննդի։ Ի տարբերություն արհեստական սնուցում ստացող երեխաների, կրծքով սնվող նորածիններն ավելի վաղ են գաղութացվում բիֆիդոբակտերիաների կողմից *։ Բիֆիդոբակտերիան մանկական աղիքների միկրոբիոմի ամենատարածված բակտերիան է։ Նորածինների մոտ ժամանակի ընթացքում դիտվում է գենոտիպերի ավելի շատ փոփոխականություն, ինչը նրանց դարձնում է ավելի քիչ կայուն ի համեմատ չափահաս բիֆիդոբակտերիաների։ Նորածինների և երեք տարեկանից ցածր երեխաների մոտ մանրադիտակային հետազոտությունը ցույց է տվել բակտերիաների ցածր բազմազանություն։ Բայց ի տարբերություն մեծահասակների, անհատների միջև դիտվել է ավելի մեծ բազմազանություն։ Կրծքով կերաակրման նվազման և պինդ սննդի ընդունման ավելացման շնորհիվ դիտվում է բիֆիդոբակտերիաների քանակի կրճատում և միկրոբիոմի բազմազանության աճ։ Կաթնասունների կաթը պարունակում է օլիգոսախարիդներ, որոնք ենթարկվեւմ են բնական ընտրության։ Մարդու կաթի օլիգոսախարիդները չեն մարսվում [[ֆերմենտ]]ների կողմից և մինչև աղիներ հասնելը մնում են անփոփոխ, որտեղ ենթարկվում են տրոհման աղիների մանրէների կողմից։ Բիֆիդոբակտերիաների որոշ տեսակների (B. longum, B. bifidum, B. breve) գենոմները պարունակում են գեներ, որոնք կարող են [[հիդրոլիզ]]ացնել մարդու կաթի որոշ օլիգոսախարիդներ, դրանք ավելի մեծ քանակությամբ հայտնաբերվել են կրծքով կերակրվող նորածինների մոտ։ Մարդկանց կողմից արտադրվող գլիկանները B. bifidum-ի համար վերածվում են սննդի և էներգիայի աղբյուրի, ցույց տալով համէվոլյուցիայի օրինակ։

== Տեսակներ ==
The genus *Bifidobacterium* comprises the following species:

* *B. actinocoloniiforme* <small>Killer et al. 2011</small>
* *B. adolescentis* <small>Reuter 1963 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. aemilianum* <small>Alberoni et al. 2019</small>
* *B. aerophilum* <small>Michelini et al. 2017</small>
* *B. aesculapii* <small>Modesto et al. 2014</small>
* *B. amazonense* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. angulatum* <small>Scardovi and Crociani 1974 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. animalis* <small>(Mitsuoka 1969) Scardovi and Trovatelli 1974 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. anseris* <small>Lugli et al. 2018</small>
* *B. apousia* <small>Chen et al. 2022</small>
* *B. apri* <small>Pechar et al. 2017</small>
* *B. aquikefiri* <small>Laureys et al. 2016</small>
* *B. asteroides* <small>Scardovi and Trovatelli 1969 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. avesanii* <small>Michelini et al. 2019</small>
* *B. biavatii* <small>Endo et al. 2012</small>
* *B. bifidum* <small>(Tissier 1900) Orla-Jensen 1924 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. bohemicum* <small>Killer et al. 2011</small>
* *B. bombi* <small>Killer et al. 2009</small>
* *B. boum* <small>Scardovi et al. 1979 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. breve* <small>Reuter 1963 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. callimiconis* <small>Duranti et al. 2019</small>
* *B. callitrichidarum* <small>Modesto et al. 2018</small>
* *B. callitrichos* <small>Endo et al. 2012</small>
* *B. canis* <small>Neuzil-Bunesova et al. 2020</small>
* *B. castoris* <small>Duranti et al. 2019</small>
* *B. catenulatum* <small>Scardovi and Crociani 1974 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. catulorum* <small>Modesto et al. 2018</small>
* *B. cebidarum* <small>Duranti et al. 2020</small>
* *B. choerinum* <small>Scardovi et al. 1979 (Approved Lists 1980)</small>
* *B.choladohabitans* <small>Chen et al. 2022</small>
* *B. choloepi* <small>Modesto et al. 2020</small>
* *B. colobi* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. commune* <small>Praet et al. 2015</small>

* *B. criceti* <small>Lugli et al. 2018</small>
* "*B. crudilactis*" <small>Delcenserie et al. 2007</small>
* *B.cuniculi* <small>Scardovi et al. 1979 (Approved Lists 1980)</small>

* *B. dentium* <small>Scardovi and Crociani 1974 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. dolichotidis* <small>Duranti et al. 2019</small>
* "*B. eriksonii*" <small>Cato et al. 1970</small>
* *B. erythrocebi* <small>Neuzil-Bunesova et al. 2021</small>
* *B. eulemuris* <small>Michelini et al. 2016</small>
* *B. faecale* <small>Choi et al. 2014</small>
* *B. felsineum* <small>Modesto et al. 2020</small>
* *B. gallicum* <small>Lauer 1990</small>
* *B. gallinarum* <small>Watabe et al. 1983</small>
* *B. globosum* <small>(ex Scardovi et al. 1969) Biavati et al. 1982</small>
* *B. goeldii* <small>Duranti et al. 2019</small>
* *B. hapali* <small>Michelini et al. 2016</small>
* *B.* <small>Lugli et al. 2018</small>
* *B. indicum* <small>Scardovi and Trovatelli 1969 (Approved Lists 1980)</small>


* *B. italicum* <small>Lugli et al. 2018</small>
* *B. jacchi* <small>Modesto et al. 2019</small>


* *B. lemurum* <small>Modesto et al. 2015</small>
* *B. leontopitheci* <small>Duranti et al. 2020</small>
* *B. longum* <small>Reuter 1963 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. magnum* <small>Scardovi and Zani 1974 (Approved Lists 1980)</small>
* *B.margollesii* <small>Lugli et al. 2018</small>
* *B. merycicum* <small>Biavati and Mattarelli 1991</small>
* *B. miconis* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. miconisargentati* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. minimum* <small>Biavati et al. 1982</small>
* *B. mongoliense* <small>Watanabe et al. 2009</small>
* *B. moraviense* <small>Neuzil-Bunesova et al. 2021</small>
* *B. moukalabense* <small>Tsuchida et al. 2014</small>
* *B. myosotis* <small>Michelini et al. 2016</small>
* *B. oedipodis* <small>Neuzil-Bunesova et al. 2021</small>
* *B. olomucense* <small>Neuzil-Bunesova et al. 2021</small>
* *B. panos* <small>Neuzil-Bunesova et al. 2021</small>
* *B. parmae* <small>Lugli et al. 2018</small>
* "*B. platyrrhinorum*" <small>Modesto et al. 2020</small>
* *B. pluvialisilvae* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. polysaccharolyticum* <small>Chen et al. 2022</small>
* *B. pongonis* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. porcinum* <small>(Zhu et al. 2003) Nouioui et al. 2018</small>
* *B. primatium* <small>Modesto et al. 2020</small>
* *B. pseudocatenulatum* <small>Scardovi et al. 1979 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. pseudolongum* <small>Mitsuoka 1969 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. psychraerophilum* <small>Simpson et al. 2004</small>
* *B. pullorum* <small> Trovatelli et al. 1974 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. ramosum* <small>Michelini et al. 2017</small>
* *B. reuteri* <small>Endo et al. 2012</small>
* *B. rousetti* <small>Modesto et al. 2021</small>
* "*B. ruminale*" <small>Scardovi et al. 1969</small>
* *B. ruminantium* <small>Biavati and Mattarelli 1991</small>

* *B. saguini* <small>Endo et al. 2012</small>
* *B. saguinibicoloris* <small>Lugli et al. 2021</small>
* "*B. saimiriisciurei*" <small>Modesto et al. 2020</small>
* *B. samirii* <small>Duranti et al. 2019</small>
* *B. santillanense* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. scaligerum* <small>Modesto et al. 2020</small>
* *B. scardovii* <small>Hoyles et al. 2002</small>
* *B. simiarum* <small>Modesto et al. 2020</small>
* *B. simiiventris* <small>Lugli et al. 2021</small>
* *B. stellenboschense* <small>Endo et al. 2012</small>

* *B. subtile* <small>Biavati et al. 1982</small>

* *B. thermacidophilum* <small>Dong et al. 2000</small>

* *B. thermophilum* <small>corrig. Mitsuoka 1969 (Approved Lists 1980)</small>
* *B. tibiigranuli* <small>Eckel et al. 2020</small>
* *B. tissieri* <small>corrig. Michelini et al. 2016</small>

* *B. tsurumiense* <small>Okamoto et al. 2008</small>
* "*B. urinalis*" <small>Hojo et al. 2007</small>
* *B. vansinderenii* <small>Duranti et al. 2017</small>
* *B. vespertilionis* <small>Modesto et al. 2021</small>
* *B. xylocopae* <small>Alberoni et al. 2019</small>


== Տես նաև ==
* [[List of bacterial vaginosis microbiota]]
* [[Probiotic]]
* [[Proteobiotics]]
* [[Prebiotic (nutrition)|Prebiotics]]

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [http://microbewiki.kenyon.edu/index.php/Bifidobacterium Bifidobacterium]  at [http://microbewiki.kenyon.edu/ Microbe Wiki] 
* [http://www.genomesonline.org Genomes Online Database] contains many Bifidobacterium genome projects
* [https://archive.today/20121212002341/http://img.jgi.doe.gov/cgi-bin/w/main.cgi?section=TaxonList&page=lineageMicrobes&genus=Bifidobacterium Comparative Analysis of Bifidobacterium Genomes] (at [[United States Department of Energy|DOE's]] [[Integrated Microbial Genomes System|IMG system]])
* [http://bacdive.dsmz.de/index.php?search=Bifidobacterium&submit=Search *Bifidobacterium* at Bac*Dive'' -  the Bacterial Diversity Metadatabase]
*Spotlight on Bifidobacteria

Կատեգորիա:Բակտերիաներ
Կատեգորիա:Գրամ-դրական բակտերիաներ