open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ուլտրազավր

**Ուլտրազավր** (), Զավրոպոդների խմբի բուսակեր դինոզավրերի վիճելի ցեղատեսակ, որի քարացած ոսկրային մնացորդները հայտնաբերվել են այժմյան Կորեայի տարածքից։ Գտածո մնացորդների սակավության պատճառով (գտնվել են միայն ուսային հատվածի ոսկորները) դինոզավրի ստույգ երկարությունը չի պարզվել։

## Կարգաբանությունը
Այս տեսակի նկարագրության պատմության մեջ գոյություն ունեն երկու տարբեր անվանումներ, այդ իսկ պատճառով կարգաբանական հարցերը խիստ խառն են և ապացույցների ու պարզաբանումների կարիք ունեն։ Պալեինթոլոգիայի պատմության մեջ կան երկու նույնատիպ ցեղային անվանումներ՝ *Ultrasaurus Kim*, 1983 (նախավերջին տառ U), և *Ultrasauros Olshevsky* տաքսոնը, 1991 (նախավերջին տառ O), որը հիմա համարվում է *Supersaurus Jensen* ցեղատեսակի հոմանիշը, 1985։

Սկզբնական շրջանում ամերիկացի պալեօնթոլոգ *James A. Jensen*ը 1970-ական թվականներին ԱՄՆ-ում գտավ թաղված ոսկորներ (սուպերզավրի մնացորդների հետ), որոնք ցանկացավ նկարագրել Ultrasaurus macintoshi անվան տակ, ինչի մասին պատմել է իր կոլեգաներին (այդ տերմինը բազմիցս օգտագործվել է գիտական ձեռնարկներում), բայց ավելի ուշ հետազոտողը գտնում է, որ բնութագիր կազմելու համար պետք են այլ լրացուցիչ տեղեկություններ, հետևաբար նաև նոր մնացորդներ։

Հետագայում Հարավային Կորեայում գտան մի ոչ այնքան հասկանալի ոսկոր (ուսային շրջանի ոսկորը ընդունել էին, որպես կոնքոսկր, դրանքվ իսկ մեծացնելով դինոզավրի չափերը) և *Haang Mook Kim-ը* նկարագրեց այն որպես *Ultrasaurus tabriensis Kim-ի* նոր ցեղատեսակ, 1983 (նույն *Sauropoda* դիպլոդոկներից)։ Գրեթե միաժամանակ նկարագրվել է *Supersaurus vivianae Jensen* ցեղատեսակը, 1985 և *Ultrasaurus macintoshi Jensen*, 1985։ Պալեօնթոլոգ *Olshevsky-ն* նկատել էր, միևնույն ցեղային անվան տակ ընկալվում են երկու տարբեր դինոզավրեր և 1991 թվականին Ultrasauros-ին տվեց «ամերիկացու» անվանում, փոխելով մեկ տառ, որպեսզի տարբերվի «կորեացուց»։ Ավելի ուշ պարզ դարձավ, որ ԱՄՆ-ում հայտնաբերված ոսկորն իրականում պատկանում է սուպերզավրի։

## Կենդանաբանական միջազգային կոդեքսի կարծիքը
Կենդանաբանական նոմենկլատուրայի Միջազգային կոդեքսի համաձայն, այսինքն, խիստ գիտական ձևով, *UltrasaurUs* անունը *nomen nudum* է (այսինքն, չկան կոնկրետ բնութագրական հատկանիշներ, ինչի պատճառով շատ հնարավոր է, որ մոտ ապագայում այն միացվի մոտ ցեղատեսակներից մեկի, դառնալով նրա հոմանիշը)։

## Տես նաև
* Սուպերզավր
* Սեյսմոզավր

## Արտաքին հղումներ
* Ultrasaurus — Ultrasauros

Կատեգորիա:Զաուրոպոդներ
Ոսկե դար

[մինի|«Ոսկե դար» ([Պիետրո դա Կորտոնա)]]
**Ոսկե դար**, նախնադարյան հասարակության երջանիկ ու անհոգ կացության վերաբերյալ առասպելական պատկերացում անտիկ աշխարհում։ Առավել հստակ արտահայտված է Հեսիոդոսի «Աշխատանք և օրեր» պոեմում և Օվիդիոսի «Կերպարանափոխություններում։ Ըստ Հեսիոդոսի՝ մարդկանց առաջին սերունդը Կռոնոսի ժամանակ վայելել է կատարյալ երջանկություն, չիմանալով ո՛չ վիշտ, ո՛չ չար արարք, ո՛չ ծերություն, կյանքն անցկացրել խնջույքներում և մեռել իբր քնելով։ Հողն առատ բերք է ընձեռել, մարդիկ ունեցել են բազմաքանակ հոտեր և աշխատել ըստ ցանկության։ Ոսկե դարին հետևել են հաջորդաբար առավել ծանր ու աղետալի արծաթե և պղնձե դարերը, իսկ հերոսների փառավոր և միջանկյալ դարից հետո՝ երկաթե դարը, որտեղ մարդիկ չարչարվում են գիշեր-ցերեկ, կյանքը կարճատև է, երեխաները ծնվում են ծեր, թագավորում են գժտություններն ու պատերազմները։ Օվիդիոսը հերոսների դարը չի նշում՝ առաջնորդվելով լավ կյանքից աստիճանաբար վատին անցնելու տրամաբանությամբ։ Ոսկե դարի վերաբերյալ վատ պատկերացումներն ստեղծվել են դասակարգային հասարակության առաջացմանն ու խորացմանը զուգահեռ։ Այդպիսիք գոյություն են ունեցել նաև հնագույն այլ ժողովուրդների մոտ (բաբելոնացիներ, հայեր, հնդիկներ, պարսիկներ են)։ Վերածննդի և լուսավորական գրականության ներկայացուցիչներից ոմանք (Պ․ Մարտիր, Մ․ Մոնտեն, Ժ․ Ժ․ Ռուսո, Դ․ Դիդրո, Գ․ Հերդեր և ուրիշներ), նույնիսկ 19-րդ դարում որոշ գիտնականներ (Լ․ Մորգան, Ն․ Ի․ Զիբեր և ուրիշներ) ոսկե դարի առասպելի ազդեցությամբ փորձել են իդեալականացնել մարդկության «բնական» (իբր բնության բանական օրենքներով ապրելու) վիճակը։ Ի հակակշիռ այդ իդեալականացման, Վ․ ի․ Լենինը գրել է, որ մեզանից առաջ չի եղել ոչ մի ոսկե դար, և «նախնադարյան մարդը» ճնշվել է բնության դեմ գոյության պայքարի դժվարություններով;

Կատեգորիա:Դիցաբանություն
Կատեգորիա:Վերլուծական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Նոստալգիա
Երիտասարդ հայ

«**Երիտասարդ հայ**», գրական, հասարակական պատկերազարդ երկշաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1969-1975 թվականներին, Բեյրութում։ Խմբագիրներ՝ Պետրոս Թերզյան, Անդրանիկ Կռանյան, Ժիրայր Դանիելյան, Հովսեփ Մելքոնյան, Լութֆի Թապաքյան, Օշին Գրգյաշարյան, Լևոն Թորոսյան և այլք։

Միջազգային կյանքի ու արվեստի հարցերի մասին հաճախ հանդես է գալիս մակերեսային հոդվածներով։ Տպագրում է գրականագիտական, արվեստաբանական նյութեր, արձակ ու չափածո գործեր, թարգմանություններ արաբական, և եվրոպական գրականություններից, կինոյի տեսություններ, մարզակաև լուրեր։ Հետաքրքրակաև են թերթի հարցազրույցները արվեստի ու գիտության բնագավառի սովետական և սփյուռքի հայ գործիչների հետ։

Աշխատակցում են հիմնականում լիբանանահայ երիտասարդ մտավորականները (Վահե Օշական, Ալեքսան Պերեճիքլյան, Հակոբ Պեքյարյան)։ 1973 թվականին հրատարակել է մարզական հավելված։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Երիտասարդ հայուհի

**Երիտասարդ հայուհի**, ամսագիր, երկշաբաթաթերթ, ամսաթերթ։ Հրատարակվել է 1932-1934 թթ.-ին (առաջին շրջան) և 1947—1968 թթ.-ին (երկրորդ շրջան), Բեյրութում։ Խմբագիր՝ Ս․ Սեզա (Ս․ Զարիֆյան)։ Փորձում էր լուսաբանել հայ կնոջ դերը, նրա գործունեությունը սփյուռքում։ Մեծ տեղ է հատկացրել Սովետական Հայաստանի գիտության ու մշակույթի բնագավառների նշանավոր կանանց, տպագրել սովետական գրողների ստեղծագործություններ, ներկայացրել լիբանանահայ մշակութային կյանքի նորություններ։ Առաջին շրջանում «Երիտասարդ Հայուհ»-ուն աշխատակցել են միայն տղամարդիկ, իսկ երկրորդում՝ նաև կին գրողներ, արվեստագետներ, հասարակական գործիչներ։

## Աշխատակիցներ
Առաջին շրջանի՝
* Մ․ Տամատյան
* Վահե-Վահյան 
* Շ․ Պերպերյան 
* Ե․ Տարոնյան

Երկրորդ շրջանի՝
* Շ․ Գույումճյան
* Յո․ Աճեմյան
* Ա․ Դավիթյան 
* Բ․ Նաճարյան
* Տուրի

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Լեզվական բառարան

**Լեզվական բառարան**, *լեզվաբանական բառարան, բանասիրական բառարան*, բառարանի տեսակ։ Ի տարբերություն հանրագիտական բառարանի՝ բնութագրվում է հետևյալ գծերով՝
*հետապնդում է հիմնականում լեզվական նպատակներ. բառահոդվածում բնութագրությունները (իմաստաբանական, բառակազմական, ստուգաբանական, ուղղագրական, ուղղախոսական և այլն) լեզվաբանական են,
*բառացանկն ընդգրկում է լեզվի կամ նրա որևէ բառաշերտի բառերը,
*տիպիկ լեզվաբանական բառարաններում գլխաբառի համար տրվում են անհրաժեշտ բառարանագրական նշումներ, իսկ մեկնաբանությունները ներկայանում են իբրև բառիմաստի բացատրություններ. ցուցադրումները, նշումները սահմանափակվում են տեքստային կամ հեղինակային օրինակների բերումով. բառահոդվածն ավարտվում է կայուն բառակապակցությունների, դարձվածքների շարքով,
*բառացանկից դուրս են մնում հատուկ անունները, տեղանունները, ինչպես նաև բաղադրյալ անվանումները,
*եթե բառարանը զուտ անձնանունների կամ տեղանունների համար է, ապա այն միջին տեղ է գրավում լեզվական ու հանրագիտական բառարանների միջև։ Այսպիսին է, օրինակ, Հ. Աճառյանի կազմած «Հայոց անձնանունների բառարանը»։ Սա միաժամանակ նշանակում է, թե չկա խիստ անջրպետ չկա այդ երկու տիպի բառարանների միջև, որոշ դեպքերում նրանք ունեն ընդհանուր գծեր։

Լեզվականները բառարանները լինում են՝ բացատրական, բառակազմական, դարձվածաբանական, համանունների, հանգարան կամ հանգաբառարան, հապավումների, հոմանիշների, հեղինակային, պատմական, ստուգաբանական, ուղղագրական, ուղղախոսական, թարգմանական, օտար բառերի և այլն։
## Աղբյուրներ
Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Բառարաններ ըստ տիպի
Գոռ Մարգարյան

**Գոռ Ստեփանի Մարգարյան** (), թատրոնի ռեժիսոր, բեմադրիչ, Աշտարակի դրամատիկական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1985 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, Երևանում։ Ավարտել է Երևանի թիվ 31 միջնակարգ դպրոցը։ 2002-2008 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետում։ Ուսանողական տարիներին որպես դերասան հանդես է եկել Տեր-Դանիելյանցի «Իմ մահը», Լ. Էլբակյանի «Մարդու կյանքը» և այլ ներկայացումներում։ 2008 թվականին բեմադրել է Շեյլա Դիլենի «Մեղրի համը» ներկայացումը։ ՀՀ զինված ուժերում ծառայելու ընթացքում՝ 2009 թվականից, դասավանդել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի Գորիսի մասնաճյուղում։
«Արտավազդ 2014» մրցանակաբաշխությանը Գոռ Մարգարյանի կողմից վերաբեմադրված «Մեղրի համը» ներկայացումը հաղթող է ճանաչվել 6 անվանակարգերում՝
* Լավագույն ներկայացում
* Լավագույն երիտասարդ ռեժիսոր
*Լավագույն երիտասարդ դերասանուհի
* Լավագույն դերասանուհի
* Լավագույն դերասան
* Երկրորդ պլանի լավագույն տղամարդ դերակատար

## Աղբյուրներ
* Թատրոն ինֆո
* ZARK Foundation

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Երևանի բանվոր

**«Երևանի բանվոր»**, խորհրդային շրջանի հայկական օրաթերթ։ Եղել է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի, Երևանի քաղկոմի և ՀԱՄԽ-ի օրգանը։ Հրատարակվել է 1934 թվականին, Երևանում։ Խմբագիրն էր Տ․ Խորունին։ Լույս էր տեսել «Բանվորական Երևան» (1933-1934 թթ.) և «Հարվածային բանվոր» (1933-1934 թթ.) թերթերի փոխարեն։

Խորհրդային գաղափարախոսության դիրքերից լուսաբանել է արդյունաբերության ղեկավարումը կատարելագործելու, գիտության և տեխնիկայի նվաճումները մասսայականացնելու և արտադրության մեջ արմատավորելու խնդիրները։

Տպագրել է մամուլի տեսություններ, բանգյուղ–թղթակիցների տեղեկատվություններ։

«Երևանի բանվոր» օրաթերթին հաջորդել է «Խորհրդային Հայաստան»-ը (երեկոյան հրատարակություն, 1934-1935 թթ.)։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Երկիր (հանդես)

**«Երկիր»**, գրականության և արվեստի պարբերագիրք։ Հրատարակվել է 1956-1959 թթ.-ին, Հալեպում։ Պատասխանատու խմբագիրներ՝ Մ․ Գուշակճյան, Տ․ Գույումջյան։ Տպագրել է Մերձավոր Արևելքում ապրող հայ գրողների չափածո և արձակ ստեղծագործությունները, մանկավարժական ու գիտական հոդվածներ, գրախոսություններ, նյութեր արվեստի ու մշակույթի գործիչների մասին։ Պատկերել է հալեպահայ մշակութային կյանքը։ Նպատակ ունենալով հայ ընթերցողին ծանոթացնել արաբ գրականությանը՝ լայն տեղ է հատկացրել արաբ գրողների (Ահմեդ Ֆենմի, Աբդալ Ռահման Էլ-Խտմիսի, Լուեյ Տերվիշ, Զորջ Թարապիշի ն ուրիշներ) կյանքին ու գործերին։ «Երկիր» եղել է հայրենաբաղձ հայերի ընդհանուր միության «Դեպի երկիր» (1945-1947 թթ., 1949 թ.) պարբերագրքի շարունակությունը։

Կատեգորիա:Սիրիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական պարբերականներ
Մյուոնային նեյտրինո

**Մյուոնային նեյտրինո**, նշանակումը՝ , տարրական մասնիկ, նեյտրինոյի տեսակներից մեկը։ Մյուոնների հետ մտնում է լեպտոնների երկրորդ սերնդի կազմի մեջ։

## Հատկություններ
Մյուոնային նեյտրինոն կարող է «փոխակերպվել» էլեկտրոնայինի։

## Բացահայտումը
Նեյտրինոյի ևս մեկ տեսակի գոյության վարկածը (բացի արդեն հայտնի էլեկտրոնային նեյտրինոյից) առաջ է քաշվել 1940-ական թթ.։ Փորձնականորեն հայտնաբերվել է 1962 թ. Լեոն Լեդերմանի, Մելվին Շվարցի, Ջեկ Ստեյնբերգերի ղեկավարած հետազոտողների խումբը։ 1988 թ. դրա համար նրանց Նոբելյան մրցանակ շնորհվեց։

## Գերլուսային արագության հնարավորությունը
1911 թ. սեպտեմբերին Միջուկային հետազոտությունների եվրոպական կազմակերպության (ՑԵՐՆ) ՕՊԵՐԱ (OPERA) դետեկտորով աշխատող հետազոտողների խումբը հրապարակեց չափումների տվյալներ, որոնցից հետևում է, որ մյուոնային նեյտրինոն կարող է շարժվել լույսից արագ։ 2011 թ. նոյեմբերին երկրորդ փորձը հաստատեց այս արդյունքը։ Գիտական շրջաններում այն ընդունվեց թերահավատորեն, քանի որ բացի այլ փորձերի արդյունքներին հակասելուց, այն նաև հակասում էր հարաբերականության տեսությանը։ Ուսումնասիրությունները շարունակվեցին։ 2012 թ. փետրվարի 23-ին ՑԵՐՆը հայտնեց, որ ՕՊԵՐԱՅԻ խումբը պարզել է, թե ինչ գործոնների պատճառով սխալ արդյունքներ գրանցվեցին։ 2012 թ. մարտին հետազոտողների Իկարոս (ICARUS ) խումբը հրապարակեց արդյունքեր, որոնք հակասում էին ՕՊԵՐԱՅԻ արդյունքները։ Մայիսին OPERA-ն մի շարք ստուգիչ փորձեր անցկացնելուց հետո վերջնականապես հայտնեց, որ գերլուսային արագության գրանցման մասին սխալ եզրակացությունը տեխնիկական թերության հետևանք էր։

## Տես նաև
* Էլեկտրոնային նեյտրինո
* Տաու նեյտրինո
* Նեյտրինո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեպտոններ
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկներ
Շվեյցարական թատրոն

**Շվեյցարական թատրոն**. Շվեյցարիայում թատերարվեստը զարգացել է միաժամանակ 3 լեզուներով (ֆրանսերեն, անգլերեն, իտալերեն)։ Պահպանվել են ժողովրդական թատրոնի ավանդույթները։ 16-րդ դարի առաջատար ժանրը դարձել է ժողովրդական դրաման, որն արտահայտել է ժողովրդական շարժման գաղափարները։ Առաջին պրոֆեսիոնալ թատերախմբերը կազմակերպվել են 19-րդ դարի սահմանագծում, Սանկտ Գալլենում, ապա՝ Լոգանում, Ժնևում և այլ քաղաքներում։ Ավելի շատ բեմադրվել են գերմանացի և ֆրանսիացի հեղինակների պիեսներ։ 1940 թվականին, սկսվել է Շվեյցարական թատրոնի վերելքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո դրամատուրգներ Մ․ Ֆրիշի և Ֆ․ Դյուրենմաթի ստեղծագործությունները թատերական կյանքում աշխուժացում մտցրին։ Առաջատար դիրք է գրավել «Շաուշպիլհաուզ» թատրոնը (հիմնադրվել է 1908, Ցյուրիխում)։ Բազելում գործող թատրոնը, որը ղեկավարում էր Վ․ Դյուգելինը, 1960-ական թվականներին դարձել է առաջադեմ գաղափարների տարածող։ Բ․ Բրեխտի, Ժ․ Անույի, Ֆ․ Դյուրենմաթի ստեղծագործությունների հետ այստեղ բեմադրվել են նաև երիտասարդ սերնդի շվեյցարական դրամատուրգների պիեսները, կազմակերպվել քաղաքական թեմաներով երեկոներ։ Պրոֆեսսիոնալ թատերախմբեր են գործում նաև Մանկտ Գալլենում, Լյուցեռնում, Կուրում, Բիլում և Զոլոտուռնում։ Ֆրանսախոս շրջաններում գործում է 5 խոշոր կոլեկտիվ՝ դրամատիկական կենտրոնը Լոգանում, Կարուժի թատրոնը, ժողովրդական թատրոնը Լա Շո դե Ֆոնում, Կոմեդիայի թատրոնը և «Նուվո թեատր դե պոշ» (Մանրապատումների նոր թատրոնը) Ժնևում։ Լոգանում անց են կացվում միջազգային թատերական փառատոներ։

Կատեգորիա:Շվեյցարական թատրոն
Երեքի դեկլարացիա

200px|մինի|Երեքի դեկլարացիայի հեղինակ Եղիշե Չարենց
**Երեքի դեկլարացիա**, գրական առաջին մանիֆեստը Խորհրդային Հայաստանում։ Հեղինակներն էին Եղիշե Չարենցը, Գևորգ Աբովը ն Ազատ Վշտունին (երեքի խմբակ)։ Տպագրվել է 1922 թվականի հունիսի 6-ին, «Խորհրդային Հայաստան» օրաթերթում։ Ելնելով պատմական անհրաժեշտությունից՝ երեքի դեկլարացիան կոչ էր անում հեղաշրջել գրական սովորույթները և հաստատել նոր բովանդակություն, նոր ձև և նոր ուղիներ։ Գրական հին ըմբռնումների վերանայման պահանջը իր ժխտողական ոգով հասավ ծայրահեղության և քննադատվեց (Տ․ Սուրխաթյան, Ա․ Կարինյան, Ց․ Խանզադյան)։

Կատեգորիա:Գրական ուղղություններ
Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Երևանի համալսարան (թերթ)

250px|մինի|աջից|Երևանի պետական համալսարան
**Երևանի համալսարանի շաբաթաթերթ**, Երևանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) պաշտոնական համալսարանային ամսաթերթ։ Լույս է տեսնում 1955 թվականից, Երևանում։ Եղել է առաջին ուսանողական պարբերականը Հայաստանում։

Լուսաբանում է համալսարանի առօրյան։ Տպագրում է ուսանողների զեկուցումներ, դիպլոմային աշխատանքներ, գրական փորձեր։

## Արտաքին հղումներ
* Թերթի առցանց հրապարակումներ 

Կատեգորիա:Հայաստանի շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական համալսարան
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Դմիտրի Ֆուրմանով

**Դմիտրի Անդրեևիչ Ֆուրմանով** (, ), ռուս խորհրդային գրող։

## Կենսագրություն և գործունեություն
1912-14 թթ. սովորել է Մոսկվայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) ժամանակ կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ․ 1915 թ.-ին սանիտարական ջոկատի կազմում մասնակցել է Սարիղամիշում, Ալեքսանդրապոլում, Երևանում տեղի ունեցած կռիվներին։ 1917-18 թթ.՝ էսէռ մաքսիմալիստ, այնուհետև՝ անարխիստ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության օրերին եղել է հեղափոխական շտաբի նախագահ, 1919-21 թթ.-ին՝ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ռազմաճակատներում Չապաևյան դիվիզիայի կոմիսար, Թուրքեստանյան ռազմաճակատի քաղվարչության պետ և այլն։ Ֆուրմանովը գլխավորել է Կուրանում վրանգելյան դեսանտի վերացումը։ 1921 թվականից ապրել է Մոսկվայում։ 1924 թ.-ին ավարտել է առաջին պետական համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետը։ 1924-25 թվականներին եղել է պրոլետգրողների մոսկովյան ասոցիացիայի քարտուղարը։

Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին հանդես է եկել հիմնականում իբրև հրապարակագիր։ Կուրանում վրանգելականների պարտության մասին է առաջին խոշոր ստեղծագործությունը՝ «Կարմիր դեսանտ» վիպակը (1922, հայերեն հրատարակչություն՝ 1936)։ Ֆուրմանովին համընդհանուր ճանաչում են բերել «Չապաև» (1923, հայ հրտ. 1951) և «Խռովություն» (1925, հայ․ հրտ․ 1934) վեպերը, որոնցում, մեկնակետ ընդունելով իր տեսածն ու ապրածը, փորձել է հասնել գաղափարագեղագիտական մեծ ընդհանրացումների։ «Չապաև»-ը համարվել է  1920-ական թվականների խորհրդային արձակի լավագույն գործերից։ «Խռովություն»-ում շոշափված է «պրոլետարական հումանիզմի» թեման, խորհրդային գաղափարախոսության դիրքերից ցույց է տրված կոմունիստների «գաղափարաբարոյական բարձր նկարագիրը»։

Ֆուրմանովի երկերը թարգմանվել են Խորհրդային Միության հանրապետությունների և այլ լեզուներով, բեմականացվել են, էկրանավորվել․ համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել Գ․ Ն․ և Մ․ Դ․ Վասիլևների «Չապաև» կինոնկարը։

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Դ. Ֆուրմանովի երկերը հայերեն
* Երեք մահապատիժ (հատված «Չապաև» վեպից), Ե., Պետհրատ, 1930, 16 էջ։ Ռուս. թարգմ.՝ Գրաբիոս։
* Կարմիր դեսանտ (պատմվածք), Ռոստով-Դոն, Ազով-Սևծովյան երկրհրատ, 1936, 39 էջ։ Ռուս. թարգմ.՝ Շվարդ։

## Երկեր
Собр․ соч․, т․ 1-4, Մոսկվա․, 1960—61․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* կենսագրությունը peoples.ru կայքում 

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Տաու-նեյտրինո

**Տաու-նեյտրինո**, նշանակումը՝ , տարրական մասնիկ, լեպտոն, նեյտրինոյի երեք տեսակներից մեկը։ Տաու լեպտոնի (տաոն) հետ միասին կազմում է լեպտոնների երրորդ սերունդը։ Վերջին բացահայտված լեպտոնն է, վերջին բացահայտված մասնիկներից մեկը, որը կանխատեսել էր ստանդարտ մոդելը։

## Բացահայտումը
Նեյտրինոյի երրորդ տիպի գոյության ենթադրությունը հնչեց 1975 թվականից հետո, երբ Ստենֆորդի ազգային լաբորատորիայում Մարտին Պերլը և գործընկերները էլեկտրոն-պոզիտրոնային բախիչի (Collider) միջոցով բացահայտեցին տաու լեպտոնը։ Տաու նեյտրինոյի փորձարարական բացահայտման մասնին հրապարակվեց 2000 թվականի հուլիսին։ Փորձարարական սարքը կառուցվել էր 1990-ական թվականներին Ֆերմիլաբում և հատուկ նախատեսված էր տաու-նեյտրիոն նկատելու համար։

## Տես  նաև
*Էլեկտրոնային նեյտրինո
*Մյուոնային նեյտրինո
*Նեյտրինո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեպտոններ
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկներ
Լևոն Երզինկյան

**Լևոն Հակոբի Երզինկյան** (), հայ խորհրդային մանրէաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1971)։

## Կենսագրություն
1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը։ 1933 թվականից աշխատել է կաթի արդյունաբերության Համամիութենական ԳՀԻ-ի հայկական մասնաճյուղում։ 1961 թվականից եղել է ՀԽՍՀ Գիտության Ակադեմիայի մանրէաբանության ինստիտուտի խմորող միկրոօրգանիզմների լաբորատորիայի վարիչ։

Գիտական աշխատանքները նվիրված են կաթնաթթվային բակտերիաների ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական հատկանիշների ուսումնասիրությանը։ Մշակել է մայրական կաթին փոխարինող «Նարինե» և «Կարինե» սննդանյութերը։

## Երկեր
* Ացիդոֆիլ կաթ / by Երզինկյան, Լևոն Հակոբի, Publication: Երևան։ ԳԱ հրատ., 1948 . 14 էջ ; 20 սմ. Date: 1948 
* Ռուս մեծ գիտնական Ի. Ի. Մեչնիկովը։ Երզինկյան Լևոն Հակոբի, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1950, 36 էջ։
* Методика приготовления и применения лечебного ацидофильного молока, Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1954, 38 с., 21 см.
* Ացիդոֆիլ կաթը, նրա պատրաստումը և կիրառումը անասնաբուծության մեջ, Երզինկյան Լևոն Հակոբի, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ, 1955, 88 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանրէաբաններ
Նատրիումի հեքսաքլորոօսմիումատ (IV)

**Նատրիումի հեքսաքլորոօսմիումատ(IV)**, անօրգանական նյութ, օսմիումի, նատրիումի և աղաթթվի կոմպլեքս աղն է՝ Na2[OsCl6] քիմիական բանաձևով։ Լուծվում է ջրում առաջացնելով կարմրանարնջագույն բյուրեղներ։

## Ստացումը
Ստացվում է բարձր ջերմաստիճանում քլորացված օսմիումին նատրիումի քլորիդ ավելացնելով.
::\mathsf{ Os + 2Cl_2 + 2NaCl \ \xrightarrow{T}\ Na_2[OsCl_6] }

## Ֆիզիկական հատկությունները
Նատրիումի հեքսաքլորոօսմիումատը առաջացնում է Na2[OsCl6]•2H2O բաղադրությամբ կարմրանարնջագույն բյուրեղներ։ Լավ է լուծվում ջրում։

## Քիմիական հատկությունները
* կալիումի հեքսաքլորոօսմիումատի ստացում.
::\mathsf{ 2Na_2[OsCl_6] + 2KCl \ \xrightarrow{}\ 2K_2[OsCl_6]\downarrow + 2NaCl }

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Руководство по неорганическому синтезу։ В 6-ти т. / Ред. Брауэр Г..-М.։ Мир, 1985.-Т. 5.-360 с.

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Օսմիումի միացություններ
Երիկամաբորբ

**Երիկամաբորբ**, *նեֆրիտ* (- երիկամ), երիկամների բորբոքային բնույթի հիվանդություն։ Ընթանում է կլինիկական 3 ձևով՝ կծիկա-երիկամաբորբ, ավագանա-երիկամաբորբ և օջախային-երիկամաբորբ։ Կծիկաերիկամաբորբ, դիֆուզ գլոմերուլոնեֆրիտ, երիկամների հիմնական հիվանդությունը։ Նկարագրել է Ռ․ Բրայտ|Ռ․ Բրայտը XIX դարի 2-րդ կեսին։ Ախտածնության հիմնական գործոնը իմունիտետի խանգարումներն են, որոնք ընթանում են 2 մեխանիզմով՝ 
# հակամարմինների և իմուն լիմֆոցիտների անհամապատասխան առաջացումը ստրեպտոկոկային վարակիչ հիվանդությունների և օրգանիզմի սեփական բնագրկող նյութերի հանդեպ, 
# հակամարմինների առաջացում, որոնք ուղղված են երիկամի կծիկների մազանոթային թաղանթին։ Կծիկա-երիկամաբորբի դեպքում ևիմնականում ախտահարվում են երիկամի բուն հյուսվածքի (պարենքիմ) կծիկային գոյացությունները։ Միաժամանակ ախտահարվում են 2 երիկամները։ Ելքն առավելապես անբարենպաստ Է։ Հիվանդությունը զարգանում է մի շարք վարակիչ հիվանդություններից (անգինա, գրիպ, քութեշ) հետո։ Ընթանում է սուր, ենթասուր և քրոնիկական շրջաններով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երիկամի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նեֆրոլոգիա
Երկաթի քլորիդներ (այլ կիրառումներ)

**Երկաթի քլորիդներ**, երկաթի և քլորի միացությունները, աղաթթվի աղերը՝

* Երկաթի երկքլորիդ FeCl և
* Երկաթի եռքլորիդ  FeCl_3։
Երկշունչներ

**Երկշունչներ** (), ձկների ենթադաս, որի շնչառությունը միաժամանակ և՛ քիմուխտային է, և՛ թոքային։ Թոքերի դերը կատարում է ձևափոխված լողափամփուշտը, որը միացած է կլանին։ Մարմինը երկարավուն է (մինչն 2մ)՝ կողերում սեղմված կամ օձաձկնաձև։ Բնորոշ է ներքին քթանցքերի՝ խոանների առկայությունը։ Նախասիրտը միջնապատով բաժանված է աջ և ձախ նախախորշի։ Ունեն թոքային արյան շրջանառություն։ Թիկնալարը պահպանվում է ամբողջ կյանքում։ Աղիքը պարուրաձն փականով բացվում է կլոակայում։ Հայտնի է 12 ընտանիք․ 9-ը՝ բրածո, 3-ը՝ ժամանակակից՝ Ceratodidae (1 սեռ, 1 տեսակ), Lepidosirenidae (1 սեռ, 1 տեսակ) և Protopteridae (1 սեռ, 3 տեսակ)։ Տարածված են Ավստրալիայում, Հարավային Ամերիկայում, Կենտրոնական Աֆրիկայում։ Ապրում են քաղցրահամ ջրերում, դանդաղահոս և ոչ խորը ջրամբարներում, սնվում են անողնաշարավոր կենդանիներով, մանր ձկներով, երկկենցաղներով։ Որոշ տեսակներ (օրինակ, եղջերատամը) բարձրանում են ջրի մակերես և շնչում մթնոլորտային օդը։ Արդյունագործական նշանակությունը մեծ չէ։ Երկշունչների բրածո մնացորդները հայտնի են դևոնի շրջանից և ատամնավոր թիթեղների տեսքով հանդիպում են ամենուր։

Կատեգորիա:Ձկներ
Երկնածառ

**Այլանթ կամ երկնածառ** (), սիմարուբազգիների ընտանիքի ծառերի ցեղ։ Տերևները հերթադիր են, բարդ, կենտ փետրավոր։ Դեղնականաչավուն մանր ծաղիկները հավաքված են հուրանաձև ծաղկաբույլում։ Հայտնի է 15 տեսակ՝ տարածված Հարավային և Արևելյան Ասիայում, Ավստրալիայում։ Հայաստանում աճում է 3 տեսակ՝
* Գիրալդի
* Վիլմորենի
* Բարձրաբուն
Բարձրաբուն այլանթ (*Ailánthus altíssima*) տեսակի համար երբեմն օգտագործում են նաև չինական հացի տարբերակը, որն այդքան էլ ճիշտ չէ։ Իրականում գոյություն Չինական հացի (*Fraxinus chinensis*) ծառատեսակ, և նման անվանման օգտագործումը կարող է շփոթմունք առաջացնել։

Երկնածառը աճում է նույնիսկ չոր և քարքարոտ հողերում։ Բազմացվում է (աշնանը, գարնանը) սերմերով և արմատածիլերով։ Բնափայտն օգտագործվում է որպես շինանյութ, վառելիք, ինչպես նաև թղթի արդյունաբերության մեջ։

Կատեգորիա:Սիմարուբազգիներ
Թարգմանական բառարան

**Թարգմանական բառարան**, բառարանի տեսակ, որում մի լեզվի բառերը (դարձվածքները, տերմինները) թարգմանվում են մեկ կամ մի քանի այլ լեզուների. ըստ այդմ տարբերում են երկլեզվյան թարգմանական բառարան, բազմալեզվյան թարգմանական բառարան։

Թարգմանական բառարանները լինում են մի քանի տեսակի։ Դրանցից մեկը *թարգմանական-բացատրական բառարանն* է, որում մի լեզվի բառերը թարգմանվում, բացատրվում են որևէ այլ լեզվով (համարժեք բառերի տեղադրումով կամ պարզապես իմաստների մեկնաբանմամբ, երբեմն էլ օրինակների ցուցադրումով)։ Հայերենի առաջին տպագիր երկլեզվյան թարգմանական բառարանը Ֆ. Ռիվոլայի *Հայ-լատիներեն բառարանն* է (Փարիզ, 1933)։ Հետագայում ստեղծվել են հարյուրավոր թարգմանական երկլեզվյան, բազմալեզվյան բառարաններ (այլ լեզուներից հայերենի, հայերենից այլ լեզուների)։ Նոր ժամանակներում ստեղծված այս տիպի բառարաններից են Հ. Դաղբաշյանի կազմածները (Լիակատար բառարան ռուսերենից-հայերեն, Թիֆլիս, 1906, Լիակատար բառարան հայերենից-ռուսերեն, Թիֆլիս, 1911, Ռուս-հայերեն բառարան, հեղինակային կոլեկտիվ, հ. 1-4, Երևան, 1954-58), Ա. Ղարիբյանի *[http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=37 Ռուս-հայերեն բառարանը]* (Երևան, 1968), *Ռուս-հայերեն դարձվածաբանական բառարանը* (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1975), Գ. Անդրեասյանի *[[Գերմաներեն]]-հայերեն բառարանը* (Երևան, 1976), Ռ. Աբրահամյանի Պահլավերեն-պարսկերեն-հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն (Երևան, 1965), *Անգլերեն-հայերեն բառարան* (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1984), Հայ-ռուսերեն բառարան (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1984)։

Լեզուների՝ գնալով ուժեղացող շփումները, օտար լեզուների ուսուցման պահանջը, գիտատեխնիկական ինֆորմացիան խթանում են այսպիսի բառարանների ստեղծման ու տարածման գործընթացները։ Ահա թե ինչու պատրաստվում են նաև *թարգմանական ուսուցողական բառարաններ, թարգմանական-տերմինաբանական բառարաններ* (տերմինարաններ)։

Երբեմն թարգմանական բառարանի կազմությունը կատարվում է տարբեր սկզբունքների համակցումով. այսպես ստեղծվում են, օրինակ, *թարգմանական-տերմինաբանական-բացատրական* բառարաններ։ Այս տեսակին կարելի է հատկացնել, օրինակ, Վ. Արծրունու կազմած *Ռուսերեն-[[լատիներեն]] [[բժշկագիտություն|բժշկագիտական]] տերմինների բառարանը* (Երևան, 1956), ՀՍՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտի հրատարակած *Լեզվաբանական բառարանը* (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1975)։ Շատ կան թարգմանական տերմինարաններ (մանավանդ ռուսերենից հայերեն)։ Սրանց մեջ ռուսերեն կամ օտար լեզվի տերմինացանկի յուրաքանչյուր գլխաբառի դիմաց տրվում է հայերեն համարժեք տերմինը (մասնագիտական բառը)։ Այս տիպի բազմալեզվյան տերմինարան է Ա. Տոնոյանի կազմած *Մաթեմատիկական տերմինների բառարանը* (անգլերեն, ռուսերեն, հայերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն լեզուներով, Երևան, 1965)։

## Աղբյուրներ
*Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Բառարաններ ըստ տիպի
Կարագեորգիև շնիցել

**Կարագեորգիև շնիցել** (), սերբական ուտեստ, որի անվանումն առաջացել է սերբ արքայազն Կարագեորգիի անունից։ Այս ուտեստը պատրաստվում է հորթի կամ խոզի մսից, որը լցոնված է սերուցքով։ Ռուլետաձև փաթաթված կտորները կարելի է տապակել կամ եփել ջեռոցում։ Մատուցվում է տապակած կարտոֆիլի և սոուսի հետ։

Այս ուտեստն իր արտաքին տեսքի համար երբեմն անվանում են «Աղջկական երազ»։
Կարագեորգիև շնիցելն առաջին անգամ 1959 թվականին պատրաստվել է սերբ խոհարար Միչա Ստոյանովիչի կողմից, երբ նա Խորհրդային Միությունից եկած հյուրերի համար հավի մսից պետք է կիևյան կոտլետներ պատրաստեր, բայց քանի որ հավի միս չկար, ստիպված էր կերակուրը պատրաստել հորթի մսից։ Արդյունքում նա պատրաստեց շնիցել, որը զարդարեց կիտրոնի կտորներով այնպես, որ նմանվեց Կարագեորգիի շքանշանի աստղին, այստեղից էլ ուտեստն ստացավ իր անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Բաղադրատոմսը
*Կարագեորգիև շնիցել

Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Կատեգորիա:Սերբական խոհանոց
Տարամասալատա

**Տարամասալատա** (), հունական խոհանոցի նախուտեստ։ Այս ուտեստն իրենից ներկայացնում է ապխտած ձողաձկան ձկնկիթի, կիտրոնի հյութի, ձիթայուղի և սխտորի խառնուրդ, օգտագործվում է որպես ակրատ։ Ավանդաբար մատուցվում է ձիթապտուղների և պիտա հացի, ինչպես նաև բուտերբրոդի հետ միասին։

## Պատրաստման եղանակ
ձախից|մինի|Տարամասալատայի բաղադրիչները
Ըստ դասական բաղադրատոմսի՝ տարամսալատայի հիմնական բաղադրիչներն են՝ ապխտած ձողաձկան ձկնկիթը, կիտրոնի հյութը, ձիթապտուղները և ձիթայուղը։ Երբեմն ուտեստի մեջ ավելացնում են խաշած կարտոֆիլ կամ սպիտակ հաց։ Կաթի մեջ կարտոֆիլով կամ հացով շաղախված ձկնկիթի խառնուրդը լցնում են բլենդերի մեջ, այնուհետև՝ ստացված զանգվածին ավելացնում են կիտրոնի հյութ, ձիթայուղ և որոշ ժամանակ հարում են։ Պատրաստի տարամասալատան զարդարում են կանաչիով։

## Ավանդույթ
Հունաստանում տարամասալատան կապված է Մեծ պահքի սկզբի հետ, իսկ ավելի կոնկրետ՝ Մեծ պահքի առաջին օրվա՝ Մաքուր երկուշաբթիի *(Καθαρά Δευτέρα)* հետ։

## Տարածվածություն
Նմանատիպ ուտեստներ կան ռումինական (*salată de icre*) և բուլղարական (*хайвер*) խոհանոցներում։ պատրաստման համար օգտագործվում է ոչ միայն ձողաձկան ձկնկիթը, այլև գայլաձկան, գետածածանի կամ ծովատառեխի ձկնկիթը։ Ձիթայուղի փոխարեն կիրառվում է բուսական յուղ, իսկ որպես խտացուցիչ՝ կարտոֆիլային կամ ընդեղենի խյուս։ Որոշ երկրներում տարամասալատան արդյունաբերական ճանապարհով ստացվող մթերք է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարամասալատայի բաղադրատոմսեր 
* Տարամասալատա
* Տարամասալատայի պատրաստման բաղադրատոմս

Կատեգորիա:Հունական խոհանոց
Կատեգորիա:Ձկնային ուտեստներ
Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Կիպրական խոհանոց
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց
Կատեգորիա:Բուլղարական խոհանոց
Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց
Զուգահեռական

thumb|right|289px|Զուգահեռականները երկրագնդի մակերևույթի վրա
**Զուգահեռական**, երևակայական շրջանագիծ է, որը համապատասխանում է Երկրի գնդաձև մակերևույթը հասարակածին զուգահեռ հարթությամբ հատելու դեպքում առաջացած գծի հետ։

Զուգահեռականի բոլոր կետերը գտնվում են հասարակածից հավասար հեռավորության վրա։ Հասարակածին մոտենալիս զուգահեռականները երկարում են, իսկ բևեռներին մոտենալիս՝ կարճանում։ Հասարակածն ամենաերկար զուգահեռականն է։

Զուգահեռականի բոլոր կետերն ունեն նույն լայնությունը, սակայն՝ տարբեր երկայնություններ։

Զուգահեռականի մեծությունն արտահայտվում է այն անկյան մեծությամբ, որը կազմում են զուգահեռականի և հասարակածի միևնույն միջօրեականի վրա գտնվող կետերը, երբ գագաթը Երկրի կենտրոնն է։

### Հասարակած
Հասարակածն այն շրջանագիծն է, որը հավասար հեռավորության վրա է Հյուսիսային և Հարավային բևեռներից։ Այն երկրագունդը բաժանում է Հյուսիսային և Հարավային կիսագնդերի։

### Բևեռային շրջաններ
Հյուսիսային բևեռային շրջանը Հյուսիսային կիսագնդի այն ամենահարավային լայնությունների զուգահեռականն է, որոնցում արևը կարող է գտնվել հորիզոնից բարձր կամ ցածր 24 ժամերի ընթացքում։ Համապատասխանաբար, Հարավային բևեռային շրջանը նման ամենահյուսիսային կետերով կազմված զուգահեռականն է։

### Արևադարձներ
Հյուսիսային (Խեցգետնի) և Հարավային (Այծեղջյուրի) արևադարձները նշում են ամենահարավային և ամենահյուսիսային այն լայնությունները, որոնցում արևը կարող է երևալ ուղիղ գլխավերևում։

## Տես նաև
* 49-րդ հյուսիսային զուգահեռական

Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Երկաթուղային ազդանշանում

300px|մինի
**Երկաթուղային ազդանշանում**, գնացքների շարժման, մանևրային աշխատանքների անվտանգությունն ապահովող հրամանների ու ցուցումների հաղորդման տեսանելի և ձայնային ազդանշանների համակարգ։ Տեսանելի ազդանշանները լինում են՝

* Մշտական (լուսազդանիշներ, սեմաֆորներ, մանևրային վահաններ և նախազգուշական սկավառակներ)
* Փոխադրովի (վահաններ, դրոշակներ, ձողալապտերներ և ճայթռուկներ)
* Ձեռքի և գնացքի (դրոշակներ, սկավառակներ, լապտերներ)
 
Ազդանշանային հիմնական գույներն են՝
 
* Կարմիր՝ շարժման արգելում
* Դեղին՝ արագության նվազում
* Կանաչ՝ շարժման թույլատրում

Կիրառվում են նաև կապույտ, լուսնա-սպիտակ, թափանցիկ-սպիտակ, կաթնասպիտակ ազդանշանային լույսեր։ Ըստ կիրառման ժամանակի, կան օրական, ցերեկային և գիշերային տեսանելի ազդանշաններ։ Ձայնային ազդանշանները տրվում են լոկոմոտիվային և ձեռքի սուլիչներով, կայարանային զանգերով և ճայթռուկներով։

## Գրականություն
* Инструкция по сигнализации на железных дорогах СССР, Москва, 1965․

Կատեգորիա:Երկաթուղային տրանսպորտ
Կատեգորիա:Երկաթուղային ազդանշանում
Մոնտեռոտոնդո

**Մոնտեռոտոնդո** (իտալ.՝ Monterotondo), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը` 36 751 մարդ, բնակչության խտությունը` 919 մարդ/կմ2, տարածքը՝ 40կմ2, փոստային ինդեքսը՝ 000015, հեռախոսային կոդը՝ (+39) 06։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Միխայիլ Շեմյակին (այլ կիրառումներ)

**Միխայիլ Շեմյակին** անուն ազգանունը կրում են՝

* Միխայիլ Շեմյակին - սովետական քիմիկոս-օրգանիկ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1958 թվական)։
* Միխայիլ Շեմյակին - ռուս նկարիչ։
Աբոլիցիոնիստական գրականություն

**Աբոլիցիոնիստական գրականություն** ( - «ոչնչացում, փոփոխում» կամ  - «լուծարում, փոփոխում»), ԱՄՆ-ի 19-րդ դարի 30-60-ական թվականների գրականություն՝ կապված 18-19-րդ դարերի ստրկությունից նեգրերի ազատագրման հանրային-քաղաքական շարժման՝ աբոլիցիոնիզմի հետ։ Այդ շարժման սկզբնավորողն ու խոշոր գործիչը լրագրող և պոետ Ու. Լ. Հարիսոնն է։ Աբոլիցիոնիստական գրականության նշանավոր երկերից են Ռ. Հիլդրետի «Ստրուկը, կամ Արչի Մուրի հիշողությունները» և Հ. Բիչեր-Սթոուի «Քեռի Թոմասի խրճիթը» վեպերը։ Աբոլիցիոնիզմի թեմաներն ու գաղափարները դրսևորվել են ամերիկյան գրողների ու պոետների (Հ. Ու. Լոնգֆելլո, Ռ. Ու. Էմերսոն, Գ. Դ. Թորո, Ու. Ուիտմեն, Ջ. Ռ. Լոուել և այլք) գործերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբոլիցիոնիզմ
Կատեգորիա:Գրականություն
49-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**49-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** այն կետերից կազմված շրջանագիծն է, որոնք Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ կազմում են 49°-ի անկյուն։ 
Անցնում է Եվրոպայով, Ասիայով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հյուսիսային Ամերիկայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 16 ժամ 12 րոպե տևողությամբ ամառային և 8 ժամ 14 րոպե տևողությամբ՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

49-րդ զուգահեռականից հյուսիս գտնվող Երկրի մակերևույթը կազմում է նրա ամբողջի 1/8-ից պակաս մասը։

### Փարիզ
Փարիզը գտնվում է 49-րդ զուգահեռականից մոտավորապես 15 կմ դեպի հարավ և 48-րդ ու 49-րդ զուգահեռականների միջև գտնվող ամենախոշոր քաղաքն է։ Նրա գլխավոր՝ *Շարլ դը Գոլ* օդանավակայանը գտնվում է 49-րդ զուգահեռականի վրա։

### Միացյալ Նահանգներ-Կանադա սահման
[մինի|ձախից|49-րդ հյուսիսային զուգահեռականը որպես սահման հյուսիսից [Կանադայի Բրիտանական Կոլումբիա(BC), Ալբերտա(AB), Սասքաչևան(SK) և Մանիթոբա(MB) նահանգների և հարավից ԱՄՆ Վաշինգթոն(WA), Այդահո(ID), Մոնթանա(MT), Հյուսիսային Դաքոթա(ND) և Մինեսոթա(MN) նահանգների միջև։]]

Միացյալ նահանգների և Կանադայի սահմանի մոտ 3500 կմ-անոց հատվածը համապատասխանում է 49-րդ զուգահեռականին

## Տես նաև
* 48-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 50-րդ հյուսիսային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Եֆրեյտոր

**Եֆրեյտոր** (), ազատված շարքային զինվորի որոշ պարտականություններից, ջոկի հրամանատարին փոխարինող ավագ կամ լավագույն զինվորի զինվորական կոչում։ Առաջին անգամ շնորհվել է Գերմանիայում (17-րդ դար )։ Ռուսաստանում մտցվել է 1716 թվականին՝ Պետրոս I-ի Զինվորական կանոնադրությամբ, խորհրդային բանակում՝ 1940 թվականի նոյեմբերից։ Եֆրեյտորը շարքայինից անմիջապես հետո տրվող զինվորական կոչումն է։ Շնորհվում է գերազանց ծառայության համար։

Կատեգորիա:Զինվորական կոչումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Որդնալվիճ

**Որդնալվիճ**, ֆիլոքսերա խաղողի, լվիճների ենթակարգի, ֆիլոքսերիների ընտանիքի միջատ, խաղողի վազի վտանգավոր վնասատու։ Հայրենիքը ԱՄՆ է։ Տարածված էր Մոլդավիայում, Ուկրաինայում, Հարավային Կովկասում և Հյուսիսային Կովկասի մի քանի շրջաններում, Հայաստանում՝ Նոյեմբերյանի, Իջևանի, Շամշադինի և Թումանյանի շրջաններում։ Որդնալվիճի մարմինը օվալաձև է, դեղնականաչավուն, երկարությունը՝ 0,8- 1,2 մմ, աչքերը՝ կարմիր, կնճիթը՝ ծակող-ծծող տիպի։ Լրիվ ցիկլով զարգանում է խաղողի վազի վերերկրյա և ստորգետնյա օրգանների վրա։ Ունի 2 ձև՝ արմատային և տերևային։ Ձմեռում են առաջին և երկրորդ հասակի թրթուրները՝ արմատների վրա։ Չորրորդ մաշկափոխումից հետո ձևավորվում է էգը, բազմանում է կուսածնությամբ, արմատների վրա դնում մինչև 200 ձու։ Ծնված թափառող թրթուրները կպչում են արմատներին, և սկսվում է հաջորդ գեներացիան (սերունդը)։ Արմատային ձևը վեգետացիայի ընթացքում հարավային շրջաններում տալիս է 6—9 սերունդ։ Ամռանը արմատային թրթուրներից առաջանում են թևավոր լվիճներ, որոնց էգերը բեղմնավորվելուց հետո ձվադրում են բույսի վերերկրյա մասերի վրա։ Մեծ ձվերից ծնվում են էգեր, փոքրերից՝ արուներ։ Բեղմնավորված էգը բազմամյա ճյուղերի վրա դնում է մեկ ձմեռող ձու։ Գարնանը ձվերից դուրս են գալիս որդնալվիճի տերևային ձևեր, որոնք խաղողի ամերիկյան տեսակների և հիբրիդների տերևների վրա առաջացնում են սափորաձև գխտորներ, որի հետևանքով տերևները չորանում են։ Թրթուրները սնվում են, չորս անգամ մաշկափոխվում և վերածվում հասուն կուսածին էգ՝ սերնդահիմնադիրի, որը դնում է մինչև 400 ձու։ 2—3-րդ գեներացիայից սկսած գխտորներում ծնվում են որդնալվիճի տերևային, ինչպես նաև արմատային ձևերի թրթուրներ։ Աշնանը բոլորը (բացի արմատային թրթուրներից և ձմեռող ձվից) ոչնչանում են։ Որդնալվիճը լրիվ ցիկլով զարգանում է միայն ամերիկյան մի քանի տեսակների և դրանց հիբրիդների արմատների և տերևների վրա։ Եվրոպական և ասիական սորտերի վրա մակաբուծում և շատ վնասակար է միայն արմատային ձևը։ Որդնալվիճի թքի ֆերմենտների ազդեցությունից արմատների վնասված մասերի հյուսվածքները վերաճում են ուռուցքների, արմատները ճաքճքում են, առաջանում են խոցեր, ուր թափանցում են միկրոօրգանիզմները և փտեցնում դրանք։ Վարակված վազերը չեն պտղաբերում և 5—10 տարի հետո սովորաբար չորանում են։ Ամերիկյան խաղողի վազին առավելապես վնասում է տերևային ձևը։ Պայքարի միջոցները. կարանտինի խիստ պահպանում, տնկանյութի վարակազերծում հեքսաքլորանով, բրոմմեթիլով և այլ միջատասպաններով, ֆիլոքսերադիմացկուն սորտերի տնկում, վնասված գոտիներում հողի պարբերական մշակում ֆումիգանտներով։

Կատեգորիա:Միջատներ
Անկիլոստոմիդոզներ

**Անկիլոստոմիդոզներ**, մարդու և կենդանիների ճիճվային հիվանդություններ, որոնց հարուցիչները կլոր որդերի դասի անկիլոստոմիդներն են։ Մարդու աղիքներում ապրում է այդ մակաբույծների 2 տեսակ՝ անկիլոստոմա և նեկատոր։ Անկիլոստոմիդոզները տարածված են արևադարձային և մերձարևադարձային կլիմա ունեցող երկրներում։ Բարեխառն կլիմայի գոտում հանդիպում են ստորգետնյա բարձր ջերմաստիճանի և խոնավության պայմաններում աշխատողների (հանքափորներ, հորատողներ և այլն) մոտ։ Վարակի տարածման հիմնական աղբյուրը մակաբույծների ձվերով աղտոտված հողն է։

## Վարակում
Անկիլոստոմիդոզներով հաճախ վարակվում է գյուղական բնակչությունը՝ չվարակազերծված արտաթորանքներով պարարտացրած դաշտերում, բանջարանոցներում, այգիներում աշխատելիս (հատկապես՝ ոտաբոբիկ)։

## Մակաբույծի կյանքի ցիկլ
մինի|Անկիլոստոմիդի ձվերը
մինի|Թրթուրը
Հասուն անկիլոստոմիդները մակաբուծում են բարակ (հիմնականում՝ 12-մատնյա) և հաստ աղիքներում։ Հիվանդի կղանքի հետ ձվերն ընկնում են շրջակա միջավայր, որտեղ բարենպաստ պայմանների դեպքում 24 ժամ հետո ձևավորվում են թրթուրներ։ Ապրելով հողում դրանք մարդու օրգանիզմ են թափանցում սովորաբար մաշկի, երբեմն՝ վարակված բանջարեղենի, մրգի կամ ջրի միջոցով, և 8-10 շաբաթից թրթուրները վերածվում են հասուն մակաբույծների։

## Ախտանիշներ
Հիվանդության ախտանշաններն ի հայտ են գալիս վարակվելուց 2-3 ամիս անց։ Առաջանում են ստամոքսաղիքային համակարգի խանգարումներ, սակավարյունություն, երբեմն՝ ծանր ընթացքով, լինում են կտրուկ թուլություն, գլխապտույտ, գլխացավ, անաշխատունակություն, երեխաների ֆիզիկական և մտավոր կարողությունների նվազում։

## Ախտորոշում
Ախտորոշումը, հիվանդի կղանքում մակաբույծ որդերի ձվերի հայտնաբերում։

## Բուժում
Բուժումը կատարվում է հիվանդանոցում։

## Կանխարգելում
Անկիլոստոմիդոզներով վարակված մարդկանց (որոնք վարակի միակ աղբյուրն են) հայտնաբերում և բուժում, հողի սնուցման համար նախատեսված աղբի վարակազերծում կոմպոստացման եղանակով։ Հողի առանձին մասերում՝ (հանքահորերում, զուգարանների շուրջը) 10 օրը մեկ լցվում է կերակրի աղ (1 մ²-ին՝ 1 կգ)։

Կատեգորիա:Ճիճվային հիվանդություններ
Օսթին Մահոուն

**Օսթին Մահոուն** (), ամերիկացի փոփ երգիչ-երգահան։ Հայտնի է դարձել 2010 թվականին ՅուԹուբ վիդեոհոսթինգում տեսահոլովակներ տեղադրելով, որից հետո սկսել է պրոֆեսիոնալ երաժշտական կարիերան։ 2012 թվականին թողարկել է իր դեբյուտային «11:11» սինգլը, իսկ 2013 թվականին «What About Love» սինգլը նրան ավելի մեծ ճանաչում է բերում և միջազգային մի քանի հիթ շքերթներում զբաղեցնում է հորիզոնականներ։ Օսթին Մահոնը մի քանի անգամ ստացել է լավագույն նորեկ կատարողի մրցանակը տարբեր մրցնակաբաշխություններում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային պրոդյուսերներ
Գրիգոր Երեցփոխյան

**Գրիգոր Երեցփոխյան** (), հայ դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում, սովորել է Թիֆլիսի գիմնազիայում, ավարտել Մոսկվայի պետական համալսարանը։ Մասնակցել է հայ ուսանողների կազմակերպած ներկայացումներին։ 1865 թվականին գրել է «Հնարագետ կինը», 1866 թվականին՝ «Ապրիլի մեկը կամ հանկարծակի նշանդրեք», 1873 թվականին՝ «Այ քեզ օյին» վոդևիլները, ինչպես նաև՝ «Մանկավարժուհին» կատակերգությունը և 1884 թվականին՝ «Ո՞վ է մեղավոր» դրաման։ Հայ ռեալիստական կենցաղային կատակերգության սկզբնավորողներից է։ Պիեսներում ներկայացրել է վաճառականության միջավայրը, քննադատել բուրժուազիայի բարոյականությունն ու դրամական հարաբերությունները։

Մահացել է 1884 թվականին։

## Գրականություն
* Թերզիբաշյան Վ., Հայ դրամատուրգիայի պատմություն, հ. 1, 1959:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Գաբրիել Երեցփոխյան

**Գաբրիել Երեցփոխյան** (), հայ բառարանագիր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայում։ 1844 թվականին աշխատել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում որպես ուսուցիչ։ 1854 թվականին լույս է ընծայել «Բառարան ի ռուսաց լեզուէ ի հայ»։ Այն պարունակում է 45000 բառահոդված։ Կովկասում հրատարակված առաջին ռուս-հայերեն բառարանն է։

Երեցփոխյանը հաճախ չտարբերելով, միևնույն արմատի տակ է վերցրել ձևով նման, բայց ծագումով տարբեր բառեր, ռուսական արմատները ընտրելիս չի տարբերել նաև փոխառյալ արմատները բուն ռուսականներից։ Երեցփոխյանի բառարանը վերահրատարակվել է 1876 թվականին, Թիֆլիսում։ Մահացել է 1870 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Որմզդեղն

մինի
**Որմզդեղն**, **իշայծյամ**, **ճղնեղնիկ**, **բահեղջյուր**,  (), երկկճղակավոր կաթնասուն, եղջերուների ընտանիքի առավել խոշոր տեսակը։ Արուների իրանի երկարությունը՝ 3, մնդավի բարձրությունը 2,3 մ է, կենդանի միջին զանգվածը՝ մինչև 570 կգ, էգերն ավելի փոքր են։ Նեղ սուր կճղակներով վերջավորությունները երկար են։ Գլուխը՝ երկար, վերին շրթունքը՝ գեր, կախված, ականջները՝ երկար, շարժուն, կոկորդի հատվածում ունի «մորուքով» մաշկային ծալք։ Պոչը կարճ է։ Արուներն ունեն թիակաձև եղջյուրներ (էգերն անեղջյուր են)։ Որմզդեղնի բուրդը կոպիտ է։ Թույրը՝ ձմռանը՝ մուգ գորշագույն, ամռանը՝ գրեթե սև, ոտքերի հատվածում՝ սպիտակ։ Որմզդեղնը տարածված է Եվրոպայի անտառային գոտում և Ասիայում։ Ձմռանը սնվում է տարբեր ծառատեսակների (ուռենի, բարդի, արոսի, սոճի) ընձյուղներով և կեղևով, ամռանը՝ նաև խոտաբույսերով։ Ապրում է միայնակ կամ խմբերով (5—8, երբեմն մինչև 20 գլուխ)։ Զուգավորվում են սեպտեմբեր—հոկտեմբերին, ծնում՝ մայիս-հունիսին։ Եղջյուրներն ընկնում են դեկտեմբերին, նորերն աճում են օգոստոսի սկզբներին։ Որմզդեղն արժեքավոր արդյունագործական կենդանի է (օգտագործվում են միսը և մորթին)։ 

Կատեգորիա:Երկկճղակավորներ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Որդնակային փոխանցում

**Որդնակային փոխանցում**, որդնակի և նրա հետ կցորդված որդնակային անիվի միջոցով խաչվող առանցքներով մի լիսեռից մյուսին պտույտը փոխանցելու մեխանիզմ։ Որդնակը սեղանաձև պարուրակով պտուտակ է, իսկ որդնակային անիվը՝ աղեղաձև ատամներով ատամնանիվ։ Որդնակային փոխանցման մեջ տանողը որդնակն է, տարվողը՝ որդնակային անիվը։ Առավել տարածված որդնակային փոխանցումներում օգտագործվում են գլանաձև որդնակներ։ Կախված պարուրակների անցումների թվից, տարբերում են՝ մեկ, երկու և քառանցումային որդնակներ։ Գալարի պրոֆիլի ձևից կախված, որդնակները լինում են արքիմեդյան, գոգավոր պրոֆիլով և այլն։ Որդնակային փոխանցման առավելությունն է անաղմուկ և սահուն աշխատանքը, թերությունը՝ կցորդված տարրերի՝ որդնակների գալարների և անիվների ատամների հարաբերական սահքը։ Դա հանգեցնում է ջերմության արտադրման (արագացված) և լռվելու հավանականության մեծացման ու փոքր ՕԳԳ-ի (միջինը՝ 0,7—0,75 միամուտք, 0,8—0,85 երկմուտք, 0,86—0,92 քառամուտք փոխանցումների դեպքում)։ Որդնակային փոխանցումը կիրառվում է ամբարձիչ մեքենաներում, մետաղահատ հաստոցներում, ավտոմեքենաներում, հիդրոտեխնիկական կառույցներում։

Կատեգորիա:Հաստոցաշինություն
Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Երևանի մետաքսի կոմբինատ

**«Մետաքս» Երևանի մետաքսի կոմբինատ** (խորհրդային շրջանում՝ *Վ․ Ի․ Լենինի անվան Երևանի մետաքսի կոմբինատ*), թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։

Հիմնադրվել է 1953 թվականին՝ Ստեփան Շահումյանի անվան մետաքսե գործվածքի և Մարտի 8-ի անվան մետաքսաթելի ֆաբրիկաների բազայի վրա։ Ունեցել է բնական և արհեստական մետաքսաթելի, ոլորման, գործվածքի, ներկման, վերամշակման արտադրություն։ Թողարկել է 23 տեսակի մետաքս, որից 11-ն արժանացել է պետական որականիշի։ 1953 թվականին արտադրել է 1300 հազար, 1975 թվականին՝ 18 000 հազար մետաքս։ Արտադրանքն իրացվել է խորհրդային Հայաստանում, առաքվել ԽՍՀՄ 275 հասցեներով։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:Մետաքս
Կատեգորիա:1953 հիմնադրումներ Հայաստանում
Երկընտրելի պարտավորություններ

**Երկընտրելի պարտավորություններ**, պարտավորություն քաղաքացիական իրավունքում։ Երկընտրելի պարտավորությունների համաձայն պարտապանը պետք է կատարի պայմանագրի պայմաններից մեկը կամ մի քանիսը (օրինակ, պետությունը պարտավորվում էն վիճակախաղի տոմսը ներկայացնողին վճարել դրամ կամ պայմաններով նախատեսված գույք)։ Պարտավորությունն ընտրելու իրավունքը, եթե օրենքում կամ պայմանագրում այլ բան չի հիշատակվում, պարտապանինն է։ 

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Խորեն Երիցյան

**Խորեն Ահարոնի Երիցյան** (), հայ խորհրդային անասնաբույծ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1945), պրոֆեսոր (1929), Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1945)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լայպցիգի համալսարանի ագրոնոմիական ֆակուլտետը (1909)։ Աշխատել է ՀԽՍՀ Հողժողկոմատում որպես հողագործության և պետական գույքերի բաժնի վարիչ (1921-1922), Երևանի պետական համալսարանում և ապա Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում՝ անասնաբուծության ամբիոնի վարիչ (1923-1950)։ Երիցյանը ԽՍՀՄ-ում առաջինն է մշակել և արտադրությունում ներդրել գյուղատնտեսությունում, կենդանիների արոտային կերակրման նորմավորման նոր սկզբունքները, ՀԽՍՀ տնտեսություններում կիրառել ծնից հետո հորթերին կերակրելու մեթոդը։ Զբաղվել է ՀԽՍՀ անասնապահության զարգացման, կենդանիների մթերատվության ավելացման և այլ հարցերով։ Եղել է Հայաստանի Կենտգործկոմի անդամ (1924-1927)։ Երիցյանի անունով է կոչվում Կամոյի անասնաբուծական-անասնաբուժական տեխնիկումը, Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում սահմանված է Երիցյանի անվան անհատական թոշակ։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Երկեր
* Բամբակի չոռ հիվանդությունը։ (Պատկերազարդ), Գրձելյան Գևորգ Փարսադանի, Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Հ.Կ.Կ.Կ. Կոմիտե, Յերեվան, 1923։
* Արմատապտուղների մշակությունը անասունների համար, Ռիժով Ն, Մալաթյան Ն, Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Հ.Կ.Կ.Կ.Կ. ագիտ-բաժին, Յերեվան, Տրեստի առաջին տպարան, 1924։
* Խնձորենու վնասատուները յեվ նրանց դեմ կռվելու միջոցները, Տեր-Ներսիսյան Իս, Յերիցյան Խորեն Ահարոնի, Յերևան, Հրատ. Հ.Կ.Կ.Կ.Կ. Կոմիտեի, 1924։
* Կաթնատնտեսության գործնական ձեռնարկ։ Մասն առաջին, Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Թիֆլիս, Տպարան «Զարիա Վոստոկ»-ի, 1925։
* Անհատական թե կոոպերատիվ կաթնատնտեսություն, Յերիցյան Խորեն Ահարոնի, Յերևան, Պետհրատի յերկրորդ տպարան Յերևանում, 1925։
* Известия научно-исследовательских работ высшей коммунистической сельскохозяйственной школы СССР Армении им. тов. Л. Берия, Бунятян, А. А; Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Эривань, Сельсхозиздат, 1936:
* Հորթերի կերակրումն ու խնամքը, Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Հողժողկոմատ ՀՍՍՌ Անասնապահական վարչություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1942։
* Կաթնատնտեսության համառոտ ձեռնարկ։ Կոլխոզների համար, Երիցյան Խորեն Ահարոնի, 2-րդ հրատ., Երևան, Հայպետհրատ, 1946։
* Կթեցեք կովն առանց հորթի, Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Երևան, Հայպետհրատ, 1950։
* Գիտության և արտադրության համագործակցության մի փորձ հանրային անասնապահության բնագավառում, Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Երիցյան Ալեքսանդր Գրիգորի, Հայկական ՍՍՌ գյուղատնտեսության մինիստրության գյուղատնտեսական պրոպագանդայի վարչություն, Երևան, Հայկական ՍՍՌ Գյուղատնտ. մինիստ. գյուղատնտ. պրոպագանդայի վարչ. հրատ., 1951:
* Ծղոտի սննդարարության բարձրացումը կրի ցածր դոզաների միջոցով։ (Գործնական ուղեցույց կոլտնտեսությունների համար), Երիցյան Խորեն Ահարոնի, Հայկական ՍՍՌ գյուղատնտեսության մինիստրության գյուղատնտեսական պրոպագանդայի վարչություն, Երևան, Հայկական ԽՍՌ Գյուղատնտ. մինիստ. գյուղատնտ. պրոպագանդայի վարչ. հրատ., 1951:
* Հորթերի աճեցումը, Երիցյան Խորեն Ահարոնի. Երևան, Հայպետհրատ, 1954։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Երկբարբառ

**Երկբարբառ** ( (diphthongos), բառացի՝ «երկու ձայնով» կամ «երկու տոնով»), մեկ վանկի սահմաններում երկու ձայնավորի (կամ ձայնավորի ու ձայնորդի) զուգակցումը արտասանական սերտ միասնությամբ, զուգակցվող տարրերից մեկի վանկարար հատկության պահպանումով։ Կա անգլերենում, ֆրանսերենում, եղել է հնդեվրոպական նախալեզվում, սանսկրիտում, գրաբարում և այլն։ Ժամանակակից արևելահայ գրական լեզուն երկբարբառներ չունի։ Ըստ վանկարար տարրի դիրքի՝ գրաբարում տարբերում են բարձրացող և իջնող երկբարբառներ։ Բարձրացող երկբարբառների վանկարար տարրը հաջորդում է ոչ վանկարարին, օրինակ, *եա* (մատեան), *ուա* (տուաւ, հեղուաք) են, իջնող երկբարբառների վանկարար տարրը նախորդում է ոչ վանկարարին, օրինակ, *իւ* (ալիւր), *աւ* (աւր)։

Գրաբարի բարձրացող երկբարբառներն են՝ *եա, ուա, ուե, ույ*, իջնող երկբարբառներն են՝ *այ, եյ, ոյ, աւ, եւ, իւ*։ Երկբարբառներից առանձնացվում են երկբարբառակերպները (դիֆթոնգոիդները), որտեղ ոչ վանկարար տարրը ներկայանում է իբրն հազիվ ընկալելի, կարճ (թույլ) հնչյուն (գրաբարյան է-ն )։ Ժամանակակից գրական հայերենում գրաբարի երկբարբառները վերածվել ևն երկհնչյունների (լոյս> լույս, մատեան> մատյան կամ դարձել են պարզ հնչյուններ (աւր>օր, իւր>իր, սեաւ>սև)։

Այն երկբարբառները, որոնք առաջանում են պարզ ձայնավորներից պատմական նոր շրջանում երբեմն կոչվում են անիսկական երկբարբառներ։ Այսպիսին են, օրինակ, հայերենի՝ *մեզ, ձեր, մյէզ, ձուոր*, լատիներենի՝ *Petrum, bonum* ձևերը։ Ըստ էության դրանք կեղծ կամ բարձրացող երկբարբառներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն