Չինաստանի մայրաքաղաքներ

**Չինաստանի մայրաքաղաքներ** (中国首都, փինյին՝ Zhōngguó shǒudū), Չինաստանի պատմության ընթացքում շատ քաղաքներ դարձել են Չինաստանի մայրաքաղաքը, և ավելի շատ քաղաքներ դարձել են Չինաստանի տարբեր շրջաններում ստեղծված երկրների(թագավորությունների) մայրաքաղաքը։

## Չինաստանի պատմական մայրաքաղաքները

## Տարածաշրջանային կառավարությունների մայրաքաղաք

## Մայրաքաղաքի անվանման տարբեր տարբերակներ
Չինաստանի մայրաքաղաքները (首都, փինյին՝ shǒudū )հայտնի են նաև ծինչեն (jīngchéng), ծինտու (jīngdū), ծինծի (jīngjī), ծինշի (jīngshī) անուններով։

Քանի որ յուրաքանչյուր դինաստիայի իրավասության տակ գտնվող կոնկրետ տարածքը տարբեր էր, այդ անուններով կոչվող քաղաքները նույնպես տարբեր էին։ Օրինակ՝ Սոնգ դինաստիայի մայրաքաղաքը Բյանլյանն էր (այժմ՝ Կայֆեն), և երեք այլ մայրաքաղաքներ կային՝ Սիծին, Նանկին և Պեկին։ Լիաո դինաստիան, որը նույն ժամանակաշրջանում իշխում էր Չինաստանի հյուսիս-արևելքում, ուներ նմանատիպ անուններ՝ Լյաոյան (այժմ՝ Լիաոյան, Լիաոնին), Տատոն (ժամանակակից Տատոն, Շանսի), Տածին, Նանկին (այժմ՝ Պեկին)։ Նույն քաղաքը տարբեր դինաստիաներում ունեցել է նաև տարբեր անուններ, օրինակ՝ Նանկինը կոչվել է Արևելյան մայրաքաղաք Արևելյան Ուու դինաստիայի և Հարավային Սոնգ դինաստիայի սկզբում, իսկ Արևմտյան մայրաքաղաք Վուի թագավորության սկզբում՝ Հինգ դինաստիաների և Տասը թագավորությունների ժամանակ։

Աշխարհագրորեն հինգ հնագույն մայրաքաղաքներից Կայֆենը գտնվում է արևելքում, Սիանը՝ արևմուտքում, Նանկինը՝ հարավում, Պեկինը հյուսիսում, իսկ Լուոյանը գտնվում է կենտրոնում։ Սիանը, Լուոյանը և Կայֆենը գտնվում են Կենտրոնական հարթավայրում։ Ժամանակակից Չինաստանի մայրաքաղաքն իր հերթին հիմնականում փոփոխվել է Նանկինի և Պեկինի միջև։

## Հինավուրց մեծ մայրաքաղաքներ
Վաղ Չժոու դինաստիայի, Հան դինաստիայի և Թան դինաստիայի դարաշրջանում արևելքում և արևմուտքում գոյություն ունեին երկու մայրաքաղաքներ, այսինքն ՝ Արևելյան մայրաքաղաք Լուոյանը և Արևմտյան մայրաքաղաք Չանգանը, որոնց մասին հասարակությունը իմացավ «Երկու մայրաքաղաքների պատմություն» (Հան Պան Կու), «Երկու մայրաքաղաքների պատմություն» (Հան Չժան Հեն) և «Երկու մայրաքաղաքների պատմություն» (Թան Լի Յու) ստեղծագործություններից։ Մին դինաստիայի ժամանակ Չեն Ցզյանն իր «Բոլոր դարերի կայսրերի և թագավորների նստավայրեր» աշխատության մեջ Չանանը (այժմ ՝ Սիան), Լուոյանը, Բյանը (այժմ ՝ Կայֆեն) և Յանը (այժմ ՝ Պեկին) անվանել է «**Աշխարհի չորս հինավուրց և ժամանակակից մայրաքաղաքներ**»։ Իսկ Մին դինաստիայի վերջում և Ցին դինաստիայի սկզբում Կու Յանվուն Գուանչժոնին (այժմ ՝ Սիան), Լուոյանին, Ցզյանկանին (այժմ ՝ Նանկին) և Կայֆենին անվանել է «**Չորս մեծ հինավուրց մայրաքաղաքներ**»։  «**Չորս մեծ հինավուրց մայրաքաղաքները**» Սիանի, Լուոյանի, Նանկինի և Պեկինի ամենավաղ և ամենատարածված տերմինն է։ 1920-ականներին չինացի գիտնականները սկսեցին Չինաստանի հայտնի հնագույն մայրաքաղաքները անվանել «մեծ հինավուրց մայրաքաղաքներ»։ 1902 թվականին Լիան Ցիչաոն գրեց «Չինաստանի աշխարհագրությունը» գիրքը, որտեղ նա Սիանը, Լուոյանը, Նանկինը, Կայֆենը և Պեկինը անվանեց «**Հինգ մայրաքաղաքներ**»։  1930 թվականին չին աշխարհագրության հիմնադիր Չժան Ցիունը հրատարակեց «Չինաստանի աշխարհագրության ուրվագիծը», որտեղ նա առաջ քաշեց «**վեց հին մայրաքաղաքների**» գաղափարը։ Այսինքն՝ վերը նշված հինգ մայրաքաղաքներից հետո Հանչժոուն ավելացավ ցուցակում։  1982 թվականին աշխարհագրագետ Թան Ցիչունը հրատարակեց «**Յոթ մայրաքաղաքները Չինաստանի պատմության մեջ**» գիրքը, որտեղ Անյանը առաջարկեց որպես մեծ հնագույն մայրաքաղաք։ «Գոյություն ունեն հին մայրաքաղաքների տարբեր աստիճաններ, և մենք չենք կարող պատահական թիվ որոշել»։ Օրինակ ՝ Սիանը, Լուոյանը և Պեկիը կազմում են մեկ մակարդակ, Կայֆենը և Նանկինը ավելացրած ՝ որպես «հինգ մեծ մայրաքաղաքներ», ներկայացնում են մեկ այլ մակարդակ, իսկ Հանչժոուն և Անյանը ավելացրած ՝ որպես «յոթ մեծ մայրաքաղաքներ», ներկայացնում են երրորդ մակարդակը։ Բայց մենք չենք կարող պարզապես ընտրել մի շարք, որը կդառնա մեկ մակարդակ։ Օրինակ ՝ «տասը մայրաքաղաքներ» ձևավորելը հեշտ չի լինի։ 1988 թվականին հին մայրաքաղաքների չինական համայնքը բանաձև ընդունեց «**յոթ հին մայրաքաղաքների**» վերաբերյալ, Անյանը պաշտոնապես ընդգրկվեց դրանց շարքում։ 2004 թվականի նոյեմբերի 5-ին համայնքի նախագահ Չժու Շիկուանը հայտարարեց, որ Չժենչժոու հնագույն մայրաքաղաքը կարող է Սիանի, Լուոյանի, Նանկինի, Կայֆենի, Պեկինի, Հանչժոուի, Անյանի հետ լինել «**ութ հին մայրաքաղաքներ**»։  2010 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Չինաստանի հին մայրաքաղաքների համայնքի տարեկան ժողովում հրապարակվեց «Տաթունի հռչակագիրը», որտեղ Տաթունն ընդգրկվեց Չինաստանի «Մեծ հին մայրաքաղաքների» շարքում ՝ առաջացնելով «**ինը հին մայրաքաղաքներ**»։  2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ին «Չինաստանի հնագույն մայրաքաղաքների հետազոտական գագաթնաժողովի ֆորում»-ում ստեղծվեց «Չենտուի հռչակագիրը», որի արդյունքում Չենտուն ընդգրկվեց «Չինաստանի մեծ հին մայրաքաղաքների» ցանկում, ինչը հանգեցրեց «**տասը մեծ հին մայրաքաղաքների**» առաջացմանը։ Չենտուն Չինաստանի «մեծ հին մայրաքաղաքների» ցանկում է, և, հետևաբար, կան «**տասը մեծ հին մայրաքաղաքներ**» ՝ **Սիան, Լուոյան, Նանկին, Կայֆեն, Պեկին, Հանչժոու, Անյան, Հանչժոու, Տաթուն և Չենտու**։  Դրանց թվում առավել տարածված են «չորս մեծ հին մայրաքաղաքները», «հինգ մեծ հին մայրաքաղաքները» և «յոթ մեծ հին մայրաքաղաքները»։

## Տասը մեծ հին մայրաքաղաքներ
Լուոյան (13 դինաստիաներ, ներառյալ Սիա, Շան, Արևմտյան Չժոու, Արևելյան Չժոու, Արևելյան Հան, Կաո Վեյ, Արևմտյան Ծին, Հյուսիսային Վեյ, Սույ և Թան), Սիան (Արևմտյան Չժոու, Ցին, Արևմտյան Հան, Սուի, Թան և այլն), Նանկին (Արևելյան Վու, Արևելյան Ծին, Լյու Սոն, Հարավային Ցի, Հարավային Լյան, Հարավային Չեն, Յան Վու (933-937 թթ. ), Հարավային Թան, Հարավային Սոն (փաստացի մայրաքաղաք 1129-ից 1138 թվականներին), Մին (1368-1421), Թայպին Երկնային Թագավորություն, Չինաստանի Հանրապետություն (1927-1937, 1946-1949) և այլ 12 դինաստիաներ), Կայֆեն (Սիա, Վեյ, Ուշ Լիան, Ուշ Ծին, Ուշ Հան, Ուշ Չժոու, Հյուսիսային Սոն, Ծին և այլն 8 դինաստիաներ) և Պեկին (6 դինաստիաներ, այդ թվում՝ Ծին, Յուան, Մին, Ցին, Չինաստանի Հանրապետության Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն։ Այս բոլորը ծառայել են որպես ազգային կենտրոնական իշխանությունների մայրաքաղաքներ։ Բացի այդ, պարզվել է, որ Յին ավերակների Անյանը ժամանակին եղել է Ուշ Շան դինաստիայի մայրաքաղաքը։ Շան դինաստիայի մայրաքաղաքը բազմիցս տեղափոխվել է, և կա մի ասացվածք «առաջին ութն ու վերջին հինգը»։ Լեգենդն ասում է, որ Սիա դինաստիայի Տայուի որդին (պատմական արձանագրություններում գոյություն ունի, բայց հաստատված չէ, գնահատվում է 4000 տարի առաջ) իր մայրաքաղաքը հիմնել է Յանչենում։ Տեսություններից մեկն այն է, որ դա այսօրվա Չժենչժոուն է։ Չժենչժոուում կան ավելի քան 3000 տարի առաջ Շան դինաստիայի ավերակներ, և որոշ պատմաբաններ կարծում են, որ այն եղել է Շան դինաստիայի մայրաքաղաքը։

### Լուոյան
Լուոյանը հին ժամանակներում հայտնի էր նաև որպես Չենտու, Սիպո, Լուոյ, Չենչժոու, Ծինշի, Ծինլուո, Ծինտու, Տոնծին, Տոնտու, Շենտու և այլն։ Այն վայրը Հեթու Լուոշուի ծննդավայրն է, որտեղ տասներեք դինաստիաներ՝ ներառյալ Սիան, Շանը, Արևմտյան Չժոուն, Արևելյան Չժոուն, Արևելյան Հանը, Արևմտյան Ծին, Հյուսիսային Վեյը, Թանը և Ուշ Թանը, հաջորդաբար հիմնել են իրենց մայրաքաղաքները։ Այն ունի ավելի քան 5000 տարվա քաղաքակրթության պատմություն, ավելի քան 4000 տարվա քաղաքաշինության պատմություն և որպես մայրաքաղաք ունի ավելի քան 1500 տարվա պատմություն։ Բացի այդ, Լուոյանը եղել է նաև կայսր Կուի, Հանի, ուշ Ցին դինաստիայի Հենանի թագավորի, Ծենշիի, Հոու Չժաոյի, Արևելյան Վեի, Լի Միի Վեյի, Վան Շիչոնի Չժենի, Ու Չժուի, Ան Լուշանի Յանի, Շի Սիմինգի Յանի երկիրը։ Լուոյանը Մին և Ցին դինաստիաների ժամանակ կառավարվում էր Հենան նահանգի կողմից։ 1932 թվականին այն նշանակվել է որպես Չինաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք։ 1948 թվականին այն ստեղծվել է որպես Լուոյան քաղաք, սակայն այն եղել է շրջանի մակարդակով քաղաք Լուոյան շրջանի իրավասության ներքո։ 1956 թվականին այն դարձել է գավառական քաղաք։ Այն այժմ հանդիսանում է Հենան նահանգի կենտրոնական քաղաքը։

**Սիան**

Սիանը, որը հին ժամանակներում հայտնի էր նաև որպես Չանկան, Ծինշի, Սիծին, Տասին, Ծինչժաո, Ֆենյուան ​​և այլն, հաջորդաբար ներառում էր Արևմտյան Չժոու, Ցին, Արևմտյան Հան, Արևելյան Հան, Արևմտյան Ծին, Նախկին Չժաո, նախկին Ցին, Ուշ Ցին, Արևմտյան Վեյ, Հյուսիսային Չժոու, Սույ, Թան և 13 դինաստիաներ հիմնեցին իրենց մայրաքաղաքները այստեղ՝ ավելի քան 3100 տարվա քաղաքաշինության և 1077 տարվա մայրաքաղաքի կառուցման պատմությունով։ Պատմության մեջ ամենահզոր միասնական դինաստիաները՝ Չժոուն, Ցինը, Հանը, Սույը և Թանը, բոլորն էլ իրենց մայրաքաղաքներն ունեին Գուանչժոնում։ Այն նաև եղել է Հելիանսիայի (Կայսր Սիա Վուի) և Հյուսիսային Վեյի (Վեի կայսր Սյաովու), ինչպես նաև Սուանհան, Կարմիր Հոնքավորների, Ցինհան (Չժու Սի), Տացի (Հուան Չաո), Տաթուն (Լի Ցիչեն) և այլ կառավարությունների մայրաքաղաքը։ Այժմ այն ​​Չինաստանի Շանսի նահանգի կենտրոնն է։

### Նանկին
Նանկինը եղել է Սուչոուի, Արևելյան Ծին, Սոն, Հարավային Ցի, Հարավային Լյան, Հարավային Չեն, Յանվու (որպես մայրաքաղաք 933-937 թվականներին), Հարավային Թան, Հարավային Սոն(որպես փաստացի մայրաքաղաք 1129-ից 1138 թվականներին), Մին դինաստիայի մայրաքաղաքը, Թայպին Երկնային Թագավորություն և Չինաստանի Հանրապետություն և 12 դինաստիաների մայրաքաղաք։

* Երեք թագավորությունների ժամանակաշրջանում այն ​​անվանվել է Ջիանյե և եղել է Սուչոուի մայրաքաղաքը։
* Արևմտյան Ծին դինաստիայում անունը փոխվել է Ծիանկանի։ Այն եղել է Արևելյան Ծին դինաստիայի մայրաքաղաքը։
* Հարավային և Հյուսիսային դինաստիաների ժամանակ Սոն դինաստիան, Ցի դինաստիան, Լյան դինաստիան և Չեն դինաստիան բոլորն օգտագործում էին այս քաղաքը որպես իրենց մայրաքաղաք։ Այն չորս հարավային դինաստիաների մայրաքաղաքն էր, գումարած Դոնվուի և Արևելյան Ծինի մայրաքաղաքները, ուստի Նանկինը կոչվում է նաև Վեց դինաստիաների հնագույն մայրաքաղաք։
* Վեց դինաստիաներից հետո այն դարձել է Հարավային Թան դինաստիայի մայրաքաղաքը։
* Յանի և Ուուի գահակալության հինգերորդ տարում (933 թ.) Ցզինլինը հաստատվեց որպես մայրաքաղաք։ 937 թվականին Սյու Չժիկաոն ստեղծեց Ցի նահանգը՝ «Ծինլինը որպես արևմտյան մայրաքաղաք, իսկ Գուանլինը որպես արևելյան մայրաքաղաք»։ Յան Պուն գահը զիջեց Սյու Չժիաոյին՝ վերջ տալով Նանկինի չորս տարվա պատմությանը՝ որպես Յանի և Ուուի մայրաքաղաք։
* Հարավային Սոն դինաստիայում (1129-1138, այն եղել է փաստացի մայրաքաղաքը), Ծիանյանի երրորդ տարուց (1129) մինչև Շաոսինի ութերորդ տարին (1138), Ծյանկանը (այժմ՝ Նանկին, Ցզյանսու) եղել է դե ֆակտո մայրաքաղաքը։ Հարավային Սոն դինաստիայի Շաոսինի ութերորդ տարվա առաջին ամսին (1138թ.) Չժաո Ուն լքեց Ցզյանկանը (այսօրվա Նանկին) և բնակեցրեց իր մայրաքաղաքը Լինանում (այսօրվա Հանչժոու)։ Այնուամենայնիվ, նա դեռևս համարում էր Ցզյանկանը (այսօրվա Նանջինգ) որպես «մնացած մայրաքաղաք»Հարավային Սոն դինաստիայից մինչև Հարավային Սոն դինաստիայի և Նանկինի անկումը։ Նանկինը, որը դարձավ երկրի մայրաքաղաքը, հավանության էր արժանանում շատերի կողմից։
* Յուան դինաստիայի վերջում Չժու Յուանչժանը ապստամբեց Հան և Սոն դինաստիաների դրոշի ներքո։ Սյաո Մին թագավոր Հան Լինների մահից հետո Չժուն շարունակեց պայքարել Յուան դինաստիայի դեմ Նանկինում Վու թագավորի անունով մինչև նա տապալեց Յուան դինաստիան և հիմնեց Մին դինաստիան՝ Նանկինը պաշտոնապես դարձնելով Մին դինաստիայի մայրաքաղաք։ Ավելի ուշ Մին դինաստիայում կայսր Չենցուն մայրաքաղաքը տեղափոխեց Պեկին, իսկ Նանինը նույնպես հարավային մայրաքաղաքն էր։ Նանկինը մի քանի տարի ծառայեց որպես Մին դինաստիայի մայրաքաղաք, այնուհետև տեղափոխվեց Պեկին, մինչև Հարավային Մին դինաստիայի Հոնկուանի կառավարության ժամանակ կրկին ծառայեց որպես մայրաքաղաք։
* Թայպինի Երկնային Թագավորության ժամանակ այն վերանվանվել է Տյանցզին և դարձել Թայպին Երկնային Թագավորության մայրաքաղաքը։
* Այն բանից հետո, երբ Սուն Յաթսենը գլխավորեց 1911 թվականի հեղափոխությունը՝ տապալելով Ցին դինաստիան և ստեղծեց Չինաստանի Հանրապետությունը, այն նշանակվեց որպես Չինաստանի Հանրապետության ժամանակավոր մայրաքաղաք։
* Բացի այդ, Հուան Չուն, Հոու Հանը և Ֆու Սոն միջնադարոի կարճատև քաղաքական ուժերի ժամանակաշրջանում Նանկինն է եղել մայրաքաղաք։

1912 թվականին Բեյանի կառավարության ստեղծմամբ մայրաքաղաքը Նանկինից տեղափոխվեց Պեկին։ 1927 թվականին ազգայնական կառավարության հյուսիսային արշավախմբի հաղթանակից հետո Նանկինը վերականգնվեց որպես մայրաքաղաք։ Հակաճապոնական պատերազմի ժամանակ Ազգային կառավարությունը 1937 թվականին տեղափոխվեց Չունցին և Չունցինը դարձրեց իր ժամանակավոր մայրաքաղաքը։ 1945 թվականին Հակաճապոնական պատերազմի հաղթանակից հետո ազգայնական կառավարությունը վերադարձրեց իր մայրաքաղաքը Նանկինին։ 1949-ին Չիան Կայ-շեկը Չինաստանի Հանրապետության կառավարության հետ նահանջեց դեպի Թայվան, և Թայփեյ քաղաքը դարձավ Չինաստանի Հանրապետության փաստացի մայրաքաղաքը։ Չինաստանի Հանրապետության կառավարությունը կարծում էր, որ Նանկինը դեռևս Չինաստանի Հանրապետության պաշտոնական մայրաքաղաքն է, սակայն Չինաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ բացակայում էչ այդ կետը, ուստի Նանկինը Հանրապետության «օրինական մայրաքաղաքը» չէր։ Չինաստանի 2000 թվականին Դեմոկրատական ​​առաջադիմական կուսակցության իշխանության գալուց հետո նախագահը, գործադիր նախագահը և քաղաքապետը բանավոր կերպով հայտարարեցին, որ Թայբեյ քաղաքը Չինաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքն է։ 2002 թվականից ի վեր Չինաստանի Հանրապետության հրապարակած մայրցամաքի քարտեզը փոխվել է՝ արտացոլելու ներկա իրավիճակը, ևՆանինը գրանցված է որպես Ցզյանսու նահանգի մայրաքաղաք։

### Կայֆեն
Կայֆենը, որը կրճատվել է որպես Բիան, հին ժամանակներում կոչվել է Բիանչժոու, Տոնծին և Դա(Լիանգ), եղել է Չինաստանի շատ կարևոր դինաստիաների մայրաքաղաք։

Սիա դինաստիայի օրոք այստեղ կառուցվել է մայրաքաղաքը և կոչվել Լաոկիու։ Պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանում Վեյ նահանգն այստեղ հիմնեց իր մայրաքաղաքը, որը կոչվում էր «Դա-Լյան»։ Զարգացած ու բարգավաճ էր երկաթաձուլական արդյունաբերությունը։ Դեղին գետում ջրհեղեղներից և պատերազմներից հետո այն գրեթե վերածվել է ավերակների և ծայրահեղ անկման եզրին է կանգնել։ Հինգ դինաստիաների և տասը թագավորությունների ժամանակ երկիրը մասնատված էր։ Կայֆենի աշխարհագրական պայմանները շատ հարմար էին գյուղատնտեսության զարգացման համար։ Որպես աշխարհը միավորելու հիմք՝ Կայֆենը դարձավ Ուշ Լիանի, Ուշ Ծինի մայրաքաղաքը։ Ավելի ուշ Չժոուի գեներալ Չժաո Կուանինը սկսեց Չենցյաոյի ապստամբությունը և իրեն հռչակեց ավելի ուշ Չժոու դինաստիայի կայսր, ստեղծեց Սոն դինաստիան (Հյուսիսային Սոն դինաստիա), որի մայրաքաղաք դեռևս Կայֆենն էր, որը կոչվում էր «Տոնծին», և վերջապես միավորեց Չինաստանը։ Ծինկանի միջադեպից հետո Հյուսիսային Սոն դինաստիան ընկավ, և Կայֆենը գրավվեց Ծին դինաստիայի կողմից և շարունակեց օգտագործվել որպես մայրաքաղաք Ծին դինաստիայի կողմից։ Այն բանից հետո, երբ Մոնղոլիան ոչնչացրեց Ծին դինաստիան, այն դարձավ Հենան նահանգի մայրաքաղաքը։ Մին դինաստիայի սկզբնական տարիներին այն ժամանակավորապես նշանակվել է որպես մայրաքաղաք։ Պատմության մեջ այն կոչվել է «Պեկին»՝ հակառակ «Նանկին»։

* Մինգ դինաստիայի Կու Յանվուն արձանագրում է, որ Կայֆենը եղել է վեց դինաստիաների մայրաքաղաք, այդ թվում՝ Լյան, Ծին, Հան, Չժոու դինաստիա, Հյուսիսային Սոն դինաստիա և Ծին դինաստիա Հինգ դինաստիաների ժամանակ։
* Համաձայն Ցին դինաստիայի Չժոու Չենի՝ Կայֆենը եղել է Վեյի, Ուշ Լիանի, Ուշ Ծինի, Ուշ Հանի, Ուշ Չժոուի և Հյուսիսային Սոն դինաստիաների մայրաքաղաքը։
* «Չինաստանի յոթ հնագույն մայրաքաղաքները» գրքի համար ակադեմիկոս Տան Ցիսիանի գրած նախաբանում նա նշել է, որ «Կայֆենը Լիան, Ծին, Հան, Չժոու, Հյուսիսային Սոնի յոթ դինաստիաների մայրաքաղաքն էր»։

### Պեկին

* Պեկինը հինգ դինաստիաների (Լյաո, Ծին, Յուան, Մին և Ցին) կայսերական մայրաքաղաքն էր, Չինաստանի Հանրապետության Բեյանի կառավարության և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մայրաքաղաքը։
* Պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանում այն ​​եղել է Ծի նահանգի և Յան նահանգի մայրաքաղաքը և այն ժամանակ կոչվում էր Ծի։
* Լիաո դինաստիայում այն ​​եղել է ուղեկից մայրաքաղաքը և կոչվում էր Նանին։ Լյաո դինաստիայի վերջում այստեղ կայսր հռչակվեց Սուանսոն Յելու Չունը և հիմնեց Հյուսիսային Լիաո դինաստիան։
* Ծին դինաստիան (1115-1234) կենտրոնական մայրաքաղաքն էր Ծին Շիցզոնից մինչև 1217 թվականը։
* Այն կոչվել է Չժոնտու վաղ Յուան դինաստիայի ժամանակ և վերանվանվել Տատու 1272 թվականին։
* Մին դինաստիայի վաղ շրջանում այն ​​կոչվում էր Պեյփին, Մին դինաստիայի կայսր Չենձուի ժամանակներից այն վերանվանվեց Պեկին և դարձավ մայրաքաղաք։
* Այն բանից հետո, երբ Ցին դինաստիան գրավեց Կենտրոնական հարթավայրերը, այն նշանակեց Պեկինը որպես իր մայրաքաղաք։
* Չինաստանի Հանրապետության Բեյանգի կառավարության օրոք այն այդ ժամանակ կոչվում էր Պեկին, Հյուսիսային արշավախմբի հաջողությունից հետո Նանյինգւմ ստեղծվեց ազգային նոր կառավարությունը, իսկ Պեկինը վերանվանվեց Պեյփին։
* Ներկայումս Պեկինը նշանակված է որպես Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մայրաքաղաք 1949 թվականից։

### Հանչժոու
Հանչժոուն եղել է Վույու թագավորության մայրաքաղաքը Հինգ դինաստիաների և տասը թագավորությունների ժամանակաշրջանում։ Այն բանից հետո, երբ Ծին դինաստիան ավերեց Հյուսիսային Սոն դինաստիան, թագավորական ընտանիքը Չժաո Գոուի գլխավորությամբ փախավ հարավ՝ դարձնելով Հանչժոուն, որն այն ժամանակ հայտնի էր որպես Լինան, Հարավային Սոն դինաստիայի մայրաքաղաք։

### Անյան
Անյանը հին ժամանակներում հայտնի է որպես Յին, հայտնի է նաև Յե անունով, այն յոթ դինաստիաների հնագույն մայրաքաղաքն է։ Այն ունի ավելի քան 3300 տարվա քաղաքաշինության և 500 տարվա կապիտալ շինարարության պատմություն։ Այն ազգային պատմական և մշակութային քաղաք է, հիանալի զբոսաշրջային քաղաք Չինաստանում և Փոփոխությունների Գրքի ծննդավայրը։ Այն հայտնի է Յին ավերակներով, համաշխարհային մշակութային ժառանգությամբ։ Չինաստանի վաղ քաղաքակրթության կենտրոններից մեկն է։ Երեք տիրակալների և հինգ կայսրերի հնագույն ժամանակներում երկու կայսրեր՝ Չժուան Սյուն և Տի Կուն, իրենց մայրաքաղաքները հիմնեցին Անյանում։ Այն եղել է ուշ Յին և Շան դինաստիաների մայրաքաղաքը, իսկ ներկայիս Շանի մայրաքաղաքի ավերակները կոչվում են Յին ավերակներ։ Հան դինաստիայի ավարտից հետո Եչենը դարձավ վեց դինաստիաների՝ Կաո Վեյ, Հոու Չժաո, Ռան Վեյ, Ցիան Յան, Արևելյան Վեյ և Հյուսիսային Ցիի մայրաքաղաք։ Հյուսիսային Չժոու դինաստիայի ժամանակ Եչենգը այրվել է և տեղափոխվել հարավ՝ Անյան քաղաք։ Այդ ժամանակվանից Անյան քաղաքը փոխարինեց Յեին՝ որպես այս տարածաշրջանի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն և դարձավ նոր Յե քաղաքը։

### Չժենչժոու
Չժենչժոուն Դեղին կայսրի մայրաքաղաքն է։ Սիա դինաստիայում ավելի քան 4000 տարի առաջ Յուի որդին իր մայրաքաղաքը հիմնեց Յանչենում, այսինքն՝ Չժենչժոուում։ Չժենչժոուում կան ավելի քան 3000 տարի առաջվա Շան դինաստիայի ավերակներ։ Որոշ պատմաբաններ կարծում են, որ Չժենչժոուն եղել է Շան դինաստիայի մայրաքաղաքը։ Ք.ա. 11-րդ դարում Արևմտյան Չժոու դինաստիայում, Չժոուի թագավոր Վուն այստեղ սպանել է իր կրտսեր եղբորը՝ Գուան Շուսինին և այն անվանել Կուան Կուո։ Գարնանային և աշնանային ժամանակաշրջանում սա նաև Չժեն նահանգի բարձրաստիճան պաշտոնյա Զիչանի նստավայրն էր։ Գարնանային և աշնանային և պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանում Սինչժենը 500 տարի ծառայել է որպես Չժեն նահանգի և Հարավային Կորեայի մայրաքաղաք։ Չժենչժոուն այժմ Հենան նահանգի մայրաքաղաքն է և Կենտրոնական հարթավայրերի ամենամեծ քաղաքը։

### Տաթուն
Տաթունը 2300 տարվա պատմություն ունի և Չինաստանի Պետական ​​խորհրդի կողմից հայտարարված պատմամշակութային քաղաքների շարքում առաջիններից է։

Տաթունը Չինաստանի պատմության մեջ միշտ եղել է հյուսիսային Չինաստանի կենտրոնական քաղաքը։ Այն հայտնի է որպես «երեք դինաստիաների մայրաքաղաք և երկու դինաստիաների կարևոր քաղաք»։ Դեռևս 100 000 տարի առաջ Տաթունում աշխատել և բազմացել են Սյուցզյաո ժողովուրդը՝ չինացիների նախնիները։ Տաթունը եղել է կարևոր ռազմական քաղաք և ռազմավարական տեղ, որի համար հնագույն ժամանակներից պայքարել են Չինաստանի հյուսիսային և Կենտրոնական հարթավայրերի էթնիկ փոքրամասնությունները։ Վեյ, Ծին, Հարավային և Հյուսիսային դինաստիաները հյուսիսային Չինաստանի տարբեր էթնիկ խմբերի համար մեծ իրարանցման և գաղթի ժամանակաշրջան էին։

Այս ժամանակ Տաթունը բարգավաճեց։ Սիանպեյը սկզբում ստեղծեց Տայի թագավորությունը, որի հարավային մայրաքաղաքն էր Պինչենը, այնուհետև ստեղծվեց Հյուսիսային Վեյ դինաստիան։ 398 թվականին Վեյ դինաստիայի կայսր Տաովուն Տուոպա Կուին մայրաքաղաք դարձրեց Պինչենը։ Այդ ժամանակ Դատոնգը հյուսիսային Չինաստանի քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և մշակութային կենտրոնն էր, այն նաև բոլոր էթնիկ խմբերի մարդկանց միջև փոխանակման կենտրոնն էր և հյուսիսային Չինաստանում բուդդիզմի կենտրոնը։ Հինգ դինաստիաների, Լիաոյի, Սոնի և Ծին դինաստիաների ժամանակ Չինաստանը ևս մեկ անգամ մտավ մեծ բաժանման շրջան։ Տաթունը կոչվում էր Յունչժոու, իսկ  Լիաո, Ծին և Յուան դինաստիաների վաղ շրջանում դարձավ Սին (ուղեկցող մայրաքաղաք)։ Տաթունը կրկին դարձավ հյուսիսային Չինաստանի զարգացած կենտրոնը, և այն նաև կարևոր քաղաք էր, որտեղ բազմաթիվ էթնիկ խմբեր են ապրում։

### Չենտու
Չենտուն եղել է հին Շու, Չենծիա, Շուհան, Չենկան, Ցյաոշու, Ցյանշու, Հուշու, Լիշու, Տասի և այլ իշխանությունների մայրաքաղաքը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 古都与移民

Կատեգորիա:Չինաստանի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Չինաստան