Մինինի և Պոժարսկու հուշարձան

**Մինինի և Պոժարսկու հուշարձան** (), Իվան Մարտոսի կողմից ստեղծված պղնձե և արույրե քանդակախումբ, որը գտնվում է Մոսկվայի Վասիլի Երանելու տաճարի դիմաց՝ Կարմիր հրապարակում։

## Թեմա
Հուշարձանը նվիրված է Կուզմա Մինինին և իշխան Դմիտրի Պոժարսկուն, ովքեր, հավաքելով համառուսական կամավորական բանակը և արտաքսելով լեհ-լիտվական համագործակցության ուժերին, վերջ դրեցին 1612 թվականի հոգսերի ժամանակաշրջանին։

**Հարթաքանդակներ հուշարձանի պատվանդանին**

Պատկեր:Monument to Minin and Pozharsky - pedestal 03 by shakko.jpg|Առջևի խորաքանդակը պատկերում է այն հայրենասերներ քաղաքացիներին, ովքեր զոհաբերել են իրենց սեփականությունը ի շահ հայրենիքի։ Ձախ կողմում՝ քանդակագործն է՝ Մարտոսը, ով երկու որդիներին տալիս է հայրենիքին (նրանցից մեկը մահացել է 1813 թվականին)
Պատկեր:Monument to Minin and Pozharsky - pedestal 01 by shakko.jpg|Հետևի խորաքանդակը պատկերում է իշխան Պոժարսկուն, ով Մոսկվայից դուրս է վտարում լեհերին


## Պատմություն
Հուշարձանի կառուցման ֆինանսավորումն իրականացվել է Նիժնի Նովգորոդ քաղաքից, որտեղից Մինինը և Պոժարսկին եկել էին փրկելու Մոսկվան։ Կայսր Ալեքսանդր I-ի որոշմամբ հուշարձանը պետք է տեղադրվեր Կարմիր հրապարակում՝ Մոսկվայի Կրեմլի հարևանությամբ։ 1808 թվականին քանդակագործ Իվան Մարտոսի առաջարկած նախագիծը ճանաչվել է լավագույնը և 1813 թվականին հավանության է արժանացել այրի կայսրուհի Մարիա Ֆյոդորովնայի և Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի կողմից։ Ձուլման աշխատանքներն իրականացվել են 1816 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում՝ օգտագործելով 1100 ֆունտ պղինձ։ Ֆինլանդիայից բերված գրանիտե երեք մասերից բաղկացած պատվանդանը նույնպես կերտվել է Սանկտ Պետերբուրգում։ Հուշարձանը Մոսկվա է տեղափոխվել և աշխատանքներն ավարտին են հասցվել ձմռանը։ Պայմանավորված Նապոլեոնի ներխուժմամբ Ռուսաստան՝ հուշարձանը չի բացվել մինչև 1818 թվականը։

Այս հուշարձանի վերականգնումը սկսվել է 2020 թվականի նոյեմբերին։ Այդ նպատակով հուշարձանը չեն տեղափոխել ներկայիս գտնվելու վայրից, դրա վրա կառուցվել է հատուկ տաղավար։ Վերականգնումն իրականացրել են միջմարզային գիտավերականգնողական գեղարվեստական վարչությունը (ՄՆՌՀՈՒ) և «Ժառանգություն» վերականգնողական արհեստանոցը։ Ակցիային աջակցել են շատերը, այդ թվում՝ Վլադիմիր Մաշկովը, Գրիգորի Լեպսը, Իգոր Ուգոլնիկովը, Օքսանա Ֆեդորովան, Տեկլա Տոլստայան։ Ամենամեծ մասնավոր ներդրումը կատարել է Վլադիմիր Գրուզդևը։

## Հուշարձանի կրկնօրինակներ
* 2005 թվականի նոյեմբերի 4-ին Նիժնի Նովգորոդում բացվել է Զուրաբ Ծերեթելու կերտած Մինինի և Պոժարսկու հուշարձանը, որը Մոսկվայում գտնվող հուշարձանի կրկնօրինակն է՝ փոքր 5 սմ։ Այն տեղադրված է Նիժնի Նովգորոդի Կրեմլի պատի տակ` Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու հարևանությամբ
* Մինինի և Պոժարսկու փոքրաքանդակ հուշարձանը (1818) գտնվում է Տագանրոգի գեղարվեստի թանգարանում

## Որպես սիմվոլիկա
Ռուսական նամականիշերի վրա հուշարձանի պատկերն առաջին անգամ հայտնվել է 1904 թվականին, Մինինի ու Պոժարսկու նամականիշը՝ 1946 թվականին։

Պատկեր:Minin i Pozharskiy.jpg|*Միխայիլ Սկոտի*, «Մինինն ու Պոժարսկին», 1850 թվական
Պատկեր:Denikinki-Russia-10Rubles-1919 b.jpg|Մինինի ու Պոժարսկու հուշարձանը 10 ռուբլու վրա, 1919 թվական
Պատկեր:Донские 100 рублей 1918. Ростов. Аверс и реверс.jpg|Մինինի ու Պոժարսկու հուշարձանը 100 ռուբլու վրա, 1919 թվական
File:1989 CPA 6133.jpg|Փոստային նամականիշ, ԽՍՀՄ, 1989 թվական


## Տես նաև
* Մինինի և Պոժարսկու հուշարձան (Նիժնի Նովգորոդ)
* Մինինի և Պոժարսկու կոթող

## Գրականություն
Коваленская Н. Мартос (1752-1835) / Художник книги Н. Ю. Гитман. - М. - Л.: Гос. изд-во «Искусство», 1938. - 140, [2] с. - 5 000 экз. (в пер.)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձանի վերակառուցման և վերականգնման հայեցակարգը 

Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հուշարձաններ