Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարան

**Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարան** (, ՄԱՄ կոդը՝ 705), աստղադիտարան ԱՄՆ Նյու Մեքսիկո նահանգի Սանսփոթ համայնքի մոտ, Սակրամենտո լեռնաշղթայում, մոտավորապես 29 կմ հարավ Քլաուդքրոֆթ գյուղից։ Աստղադիտարանը կառավարվում է Նյու Մեքսիկոյի պետական համալսարանի (NMSU) կողմից և պատկանում է Աստղաֆիզիկական հետազոտությունների կոնսորցիումին (ARC)։ Աստղադիտարանի տարածքը բաց է այցելությունների համար, սակայն շենքերը և աստղադիտակները փակ են։

Աստղադիտարանում իրականացվել է SDSS ծրագիրը, որի շրջանակներում հայտնաբերվել և հետազոտվել են բազմաթիվ աստերոիդներ։

## Պատմություն
Աստղաֆիզիկական հետազոտությունների կոնսորցիումը հիմնվել է 1984 թվականին 3,5&nbsp;մ աստղադիտակ կառուցելու նպատակով։ Իսկզբանե այն հիմնվել էր հինգ կազմակերպությունների կողմից. Նյու Մեքսիկոյի պետական համալսարան, Վաշինգտոնի համալսարան, Չիկագոյի համալսարան, Փրինսթոնի համալսարան և Վաշինգտոնի պետական համալսարան։

Ժամանակի ընթացքում ևս հինգ կազմակերպություններ միացան նախագծին. Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտ, Ջոն Հոփքինսի համալսարան, Կոլորադոյի համալսարան, Վիրջինիայի համալսարան և Ջորջիայի պետական համալսարան։

Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարանում տեղադրված 3,5&nbsp;մ և 0,5&nbsp;մ աստղադիտակների կառուցման ֆոնդերը ապահովվում էին կոնսորցիումի կողմից, սակայն 2,5&nbsp;մ աստղադիտակը ֆինանսավորվել է բազմաթիվ աղբյուրներից։ Աստղադիտարանում կառուցված 1,0&nbsp;մ աստղադիտակը ֆինանսավորվել է Նյու Մեքսիկոյի պետական համալսարանի կողմից միանձնյա։

## Աստղադիտակներ
### ARC 3,5 մ
thumb|upright|ARC 3,5 մետր աստղադիտակը
ARC 3,5 մ աստղադիտակը իրենից ներկայացնում է Ռիչի-Կրետյենի ռեֆլեկտոր տեղակայված ալտ-ազիմուտային հենքի վրա, մի քանի ֆոկալ կետերում տեղադրված գործիքներով։ Շինության կառուցումը սկսվել է 1985 թվականին, սակայն աստղադիտակի ամբողջական գործարկումը հետաձգվում էր մինչև 1994 թվականի նոյեմբեր, հիմնական հայելու արտադրական խնդիրների հետ կապված։ 1991 թվականից մինչև վաղ 1993 թվականը աստղադիտակի վրա տեղադրված էր 1,8&nbsp;մ հայելի, որը այժմ տեղափոխվել է Ռոթնիի աստղադիտարան։

Աստղադիտակով կարելի է կատարել հեռահար դիտարկումներ ինտերնետի օգտագործմամբ։

### SDSS 2,5 մ
thumb|upright|SDSS աստղադիտակի շինությունը
SDSS 2,5 մ աստղադիտակը օգտագործվում է Սլոանի թվայնացված երկնքի հետազոտություն ծրագրի կողմից, և սկսել է գործել 2000 թվականից։ Այն Ռիչի-Կրետյեն ռեֆլեկտոր է ալտ-ազիմուտային հենքի վրա։ Այն նախագծվել է անսովոր լայն 3° տեսանկյունով, երկնքի ավելի լայն հատվածների հետազոտության համար։

### NMSU 1,0 ն
NMSU 1,0 ն աստղադիտակը Ռիչի-Կրետյեն ռեֆլեկտոր է ալտ-ազիմուտային հենքի վրա, կառուցվել է 1994 թվականին։ Աստղադիտակի վրա տեղադրված 2048x2048 ԼԿՍ սարքը, որը տեղադրված է Նեսմիթի ֆոկուսում ապահովում է երկնքի 15,7 արկրոպե տեսադաշտ։

### 0,5 մ ARCSAT
0,5 մ ARC Փոքր ապերտուրով աստղադիտակը (ARCSAT), նախկինում անվանվում էր Ֆոտոմետրիկ աստղադիտակ (PT), եղել է SDSS ծրագրի մաս։ Այն ռեֆլեկտոր աստղադիտակ է հասարակածային հենքի վրա, ունի մեկ ԼԿՍ խցիկ։ Կառուցվել է 1991 թվականին, ապա տեղափոխվել իր նախկին տեղադրման վայրից և օգտագործվել SDSS ծրագրի շրջանակներում մինչև 2005 թվականը։ Այն այժմ օգտագործվում է փոքր հետազոտական ծրագրորի կողմից։

### Նախկին աստղադիտակներ
* 0,6 մ ռեֆլեկտոր աստղադիտակը կառուցվել էր 1993 թվականին, SDSS ծրագրի շրջանակներում երկնքի իրավիճակի հետազոտման համար, սակայն այն համարվեց ոչ բավարար ծրագրի համար, և փոխարինվեց 0,5 մ ARCSAT աստղադիտակով։

## Տես նաև
* Սանսփոթ արևի աստղադիտարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Astronomy Department at NMSU
* Sloan Digital Sky Survey homepage
* Apache Point Clear Sky Clock Forecasts of observing conditions.

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում