open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Էստոներենի այբուբեն

**Էստոնական այբուբեն** (), կիրառվում է էստոներենով գրելու համար։ Հիմնված է լատինական այբուբենի վրա՝ կրելով նաև գերմանական այբուբենի ազդեցությունը։ Որպես այդպիսին՝ էստոնական այբուբենն ունի *Ä, Ö* և *Ü* (*A, O* և *U* ումլաուտներով), որոնք համապատասխանաբար ներկայացնում են [æ], [ø] և [y] ձայնավոր հնչյունները։ Ի տարբերություն գերմանական ումլաուտների՝ համարվում են առանձին հնչյուններ և այբուբենագրվում են որպես տարբեր միավորներ։ Ամենաաչքի ընկնող, տարբերվող տառը էստոնական այբուբենում *Õ* (*O*-ն ալիքանշանով) է, որն ավելացվել է այբուբենին 19-րդ դարում լեզվաբան Օտտո Վիլհելմ Մազինգի կողմից և հանդես է գալիս որպես ձայնավոր [ɤ]։ Բացի սրանից՝ այբուբենը ակնառու տարբերվում է լատինական այբուբենից Š և Ž տառերի առկայությամբ, որոնք առնվել են չեխական այբուբենից և *Z* տառի դիրքով, որը այբուբենի վերջից տեղափոխված է *S* և *T* միջև (կամ *Š* և *Ž*)։ 20-րդ դարի սկզբին *W* տառը փոխարինվել է *V*-ով։

Գրության ձևը հիմնված է լատինական այբուբենի վրա՝ ավելացված մի քանի հնչյունատարբերակիչ նշաններ։

Այբուբենից *f, š, z, ž* օգտագործվում են փոխառյալ բառերում (fotograaf, želee, šokolaad) և օտար անուններում ու բառերում։ Տառերից *c, q, w, x, y* կիրառվում են միայն օտար բառերի տառադարձան ժամանակ (օրինակ՝ New York)։

## Արտասանություն

## Արտաքին հղումներ
* Eesti Instituut - Alphabet, Orthography, Pronunciation 
* Typo.cz Information on Central European typography and typesetting 

Կատեգորիա:Էստոներեն
Պիպին Կարճահասակ

**Պիպին Կարճահասակ** (), Ֆրանկական պետության թագավոր 751-752 թվականներից  մինչև մահը։ Պիպինի գահակալումով Ֆրանկական պետությունում հաստատվեց Կարոլինգների արքայատոհմը։ Տոհմանունը առաջացել է Պիպինի ավագ որդի՝ Կարլոս Մեծի անունից, ով հաջորդեց Պիպինին։

Պիպին Կարճահասակի հայրը՝ Կարլոս Մարտելը 732 թվականին Պուատիեի ճակատամարտում ծանր պարտության մատնեց Եվրոպա ներթափանցող արաբներին։ Կարլոս Մարտելին հաջորդեց Պիպին Կարճահասակը, ով 751 թվականին հռչակվեց Ֆրանկական պետության թագավոր։ Պիպինի գահակալության մեջ մեծ ավանդ ուներ Հռոմի պապը և այդ պատճառով որպես շնորհակալություն Պիպինը արշավեց Իտալիա և գրաված հողերը տվեց Հռոմի պապին։ Այս հողերի վրա ստեղծվեց Պապական պետություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պիպին Կարճահասակը Ֆրանկական պետության թագավոր
* Ֆրանկական պետության տարածքում գտնվող քաղաքներ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կարոլինգներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Հայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան

մինի|աջից
**Հայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան**, գտնվում է Էստոնիայում, Տարտու քաղաքի Ազատության այգում։ Հուշարձանի հեղինակն է հայազգի քանդակագործ Հակոբ Ջիվանյանը։ Հուշարձանը բացվել է 1978 թ. հոկտեմբերի 23-ին այն ժամանակվա Խաչատուր Աբովյանի անվան փողոցում։ Խաչատուր Աբովյանի մահվան 130-րդ տարելիցի կապակցությամբ Գյումրիի քաղաքացիներն այս հուշարձանը նվիրել են Տարտու քաղաքին։

Բարեկամության հուշարձանը կառուցված է վարդագույն հրաբխային տուֆից։ Սյուների վրա էստոներեն, հայերեն և ռուսերեն գրված է. «Էստոնացի և հայ ժողովուրդների բարեկամության պատվին, որի հիմքում կանգնած է մեծ լուսավորիչ Խաչատուր Աբովյանը։ Լենինական - Տարտու, 1978 թ.»։

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան Տարտու քաղաքի կայք
* Հայաստանի և Էստոնիայի ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան Էստոնիայի Մշակույթի հուշարձանների ազգային ռեգիստր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սփյուռքի հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տարտուի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1978 քանդակներ
Կատեգորիա:Հայերն Էստոնիայում
Կայմար Սաագ

**Կայմար Սաագ** (, ), էստոնացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է եկել Էստոնիայի ազգային հավաքականում։

## Կարիերա
### Ակումբային
Կայմար Սաագը ֆուտբոլով զբաղվել սկսել է Վիլյանդիում, նրա առաջին մարզիչը եղել է Յաակ Լուհակոոդերը։ Պատանեկան մակարդակում խաղացել է նաև Տալլինում։ Մեծահասակների մակարդակում կարիերան սկսել է 2004 թվականին Էստոնիայի չորրորդ դիվիզիոնի «Կիրմ» (Սուուրե Յաանի) ակումբում։

Տասնվեց տարեկանում Կայմար Սաագը կատարել է նորամուտը «Լևադիա» ակումբում 2005 թվականին։ Թիմի կազմում իր առաջին գոլը խփել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 16-ին «Մերկուուր» ակումբի դեմ արտագնա խաղում։ «Լևադիայի» կազմում Կայմարը երկու անգամ դարձել է Էստոնիայի չեմպիոն (2006 և 2007 թվականներին), երկու անգամ նվաճել Էստոնիայի գավաթը (2005 և 2007 թվականներին) մեկ անգամ՝ Սուպերգավաթը (2015 թվական)։ 2007 թվականին Կայմար Սաագը վարձավճարով տեղափոխվել է Տալլինի «Կալև», որի կազմում անցկացրել է 14 հանդիպում և խփել մեկ գոլ։

2008 թվականի հունվարի 25-ին Կայմար Սաագը քառամյա պայմանագիր է կնքել դանիական «Սիլկեբորգ» ակումբի հետ։ Նոր ակումբում Սաագն իր նորամուտը կատարել է յոթ օր անց՝ «Օրհուսի» դեմ խաղում։ «Սիլկեբորգի» կազմում իր առաջին գոլը խփել է 2008 թվականի ապրիլի 6-ին՝ «Ֆրեդերիսիա» ակումբի դեմ խաղում։ «Սիլկեբորգի» կազմում Կայմար Սաագն անցկացրել է չորսուկես մրցաշրջան և 2012 թվականի ապրիլին հայտարարել է թիմից հեռանալու ցանկության մասին՝ դա պատճառաբանելով սահմանափակ խաղաժամանակով։

2012 թվականի մայիսին Սաագը երկու տարվա պայմանագիր է կնքել դանիական «Վայլե» ակումբի հետ և միացել թիմին ամռանը, երբ ավարտվել է «Սիլկեբորգի» հետ նրա պայմանագրի ժամկետը։ Նոր ակումբում ելույթներն սկսել է հաջողությամբ՝ նախամրցաշրջանային խաղերում խփելով յոթ գոլ։ 2012 թվականի հուլիսի 29-ին ակումբի կազմում կատարել է նորամուտը լիգայում՝ մասնակցելով «Կյոգե» ակումբի դեմ խաղին (1։1)։ Մեկ շաբաթ անց՝ իր ծննդյան օրը՝ օգոստոսի 5-ին, Կայմարը ձևակերպել է հեթ-տրիկ՝ թիմին օգնելով հաղթել «Սկիվ» ակումբին 4։1 հաշվով։

2014 թվականի հուլիսին Կայմար Սաագը պայմանագիր է կնքել շվեդական «Ասիրիսկա» ակումբի հետ։

2018 թվականի հունվարին Սաագը տեղափոխվել է Ֆարերյան կղզիների «Բ-36 Տորսհավն» ակումբ։ 2018 թվականի վերջին հեռացել է թիմից և տեղափոխվել «Վիլյանդի Տուլևիկ»՝ մարզավիճակը պահելու համար։

### Հավաքականում
Էստոնիայի ազգային հավաքականի կազմում Կայմար Սաագն իր մեկնարկային հանդիպումն անցկացրել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 8-ին՝ մասնակցելով Խորվաթիայի հավաքականի դեմ խաղին։ Հավաքականի կազմում իր առաջին գոլը հեղինակել է 2009 թվական դեկտեմբերի 30-ին՝ գրավելով Անգոլայի ազգային հավաքականի դարպասը։ 2012 թվականի Եվրոպայի Առաջնության ընտրական փուլի առաջին խաղում ձևակերպել է դուբլ՝ աչքի ընկնելով Ֆարերյան Կղզիների ազգային հավաքականի դեմ խաղի 91 և 93 րոպեներին։

#### Գոլերը հավաքականում

## Նվաճումներ
**Լևադիայի կազմում**
* Էստոնիայի չեմպիոն – 2006, 2007
* Էստոնիայի գավաթակիր – 2005, 2007
* Էստոնիայի Սուպերգավաթի դափնեկիր – 2015

;Բ-36 Տորսհավն
* Ֆարերյան կղզիների գավաթակիր – 2018

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* Ֆուտբոլիստի էջն ԷՖ պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սիլկեբորգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Սիրամարգ

300px|մինի|Սովորական սիրամարգ
300px|մինի|Սպիտակ սիրամարգ

**Սիրամարգը** հավազգիների կարգի փասիանների ընտանիքի թռչուն է։ Լինում է 2 տեսակ՝ սովորական և կապտաթև։

## Տեսակներ

### Սովորական սիրամարգ
Արուի մարմնի երկարությունը 100-125 սմ է, պոչինը՝ 40-45 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 4–4,25 կգ։ Բույն շինելու ժամանակ նա վառ, հարսանեկան զգեստ է «հագնում»։ Կտղուցի ժամանակ նա հովհարաձև բացում է իր՝ մինչև 130 սմ երկարության վերնապոչը (սխալմամբ անվանում են պոչ), որի երփներանգ «աչիկներով» զարդարված փետուրները շլացուցիչ են. գլուխը, պարանոցը և կրծքի մի մասը կապույտ են, մեջքը՝ կանաչ, մարմնի ստորին մասը՝ սև, գլխին՝ ոսկեգույն «թագ»։ Դրա համար էլ արու սիրամարգին անվանում են կենդանություն առած ծիածան։ Այդ երփներանգությունն ստեղծում են ոչ թե փետուրների գույները, այլ նրանց վրայի շատ նուրբ մազիկները, որոնք ծածկված են էլ ավելի մանր մազիկներով։
* Էգ սիրամարգերը փոքր են, պարզ գունավորված վերնապոչի երկարացած փետուրներ չունեն։ Սիրամարգը քայլում է հպարտ, սիգաճեմ՝ կարծես հայելու առջև կոտրատվելով։
* Բնադրում է գետնին, էգը դնում է 5–6 ձու և խնամքով պահպանում դրանք, բնից գրեթե չի հեռանում։ Սիրամարգերը սնվում են հիմնականում բուսական կերով, նաև միջատներով, փափկամարմիններով, մողեսներով։
* Սիրամարգի շքեղ փետրազգեստը շատ վաղուց հրապուրել է մարդկանց։ Հնդկաստանում սովորական սիրամարգին պահում են իբրև կիսաընտանի գեղազարդիչ թռչուն։ Եվրոպա (Հունաստան) է բերվել հավանաբար V դարում։ Կենդանաբանական այգում մեր տեսածը սովորական սիրամարգն է։

### Կապտաթև սիրամարգ
Գունավորումն ավելի վառ է։ Էգերը քիչ են տարբերվում արուներից։ Հանդիպում են Հնդկաչինում, Մալակկայում, Սումատրայում։

1936 թ-ին հայտնաբերվել են նաև աֆրիկյան սիրամարգեր, որոնք ապրում են Կոնգո գետի ավազանի անտառներում։

Վայրի սիրամարգերը բնակվում են թփուտներում, անտառների բացատներում, գետափերին։

## Արտաքին հղումներ
* Սիրամարգ - Երևանի կենդանաբանական այգի

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փասիաններ
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Էստոնիա (այլ կիրառումներ)

**Էստոնիա** կարող է վերաբերել՝

* Էստոնիա - պետություն Եվրոպայում
* (1541) Էստոնիա - աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում
Ֆրանսուա Մորիակ

**Ֆրանսուա Մորիակ** (, ), ֆրանսիացի արձակագիր, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1933), գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1952)։

## Կենսագրություն
Ֆրանսուա Մորիակը ծնվել է Բորդոյում, Ֆրանսիա։ 1905 թվականին սովորել է Բորդոյի համալսարանի գրականության ֆակուլտետում։ Այնուհետև տեղափոխվում է Փարիզ՝ ասպիրանտուրայում սովորելու նպատակով։ 
1933 թվականի հունիսի 1-ին ընտրվում է ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ՝ հաջորդելով Էուջին Բրիոյին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ֆրանսիայի ազատագրումից հետո նա բանավեճ է ունենում Ալբեր Կամյուի հետ։ Կամյուն համոզված էր, որ նոր ազատագրված Ֆրանսիան պետք է վերացներ բոլոր նացիստական համագործակցական տարրերը։ Իսկ Մորիակը զգուշացնում էր, որ նմանատիպ վեճերը պետք է մի կողմ դրվեն ազգային հարաբերությունների կարգավորման նպատակներից ելնելով։ Մորիակը նաև բանավեճ է ունենում Ռոժեր Պեյրեֆիտեյի հետ, ով քննադատում էր Վատիկանին։ Մորիակը նույնիսկ սպառնում էր հրաժարական տալ այն թերթում, որի հետ համագործակցում էր, եթե նրանք չդադարեին Պեյրեֆիտեյի գրքի գովազդները տպել։ Մորիակը մեծապես դեմ էր Ֆրանսիական գործունեությանը Վիետնամում և դատապարտում էր ֆրանսիական բանակի կողմից կիրառված խոշտանգումները Ալժիրում։ 1952 թվականին Մորիակին շնորհվում է Նոբելյան Մրցանակ գրականության ոլորտում։ 1958 թվականին նա արժանանում է Մեծ Խաչ մրցանակին։ Նա հրատարակում է անձնական հուշերի ժողովածուն և Շառլ դե Գոլի կենսագրությունը։ Մորիսի ամբողջական գործերը լույս են տեսնում 12 հատորով 1950-1956 թվականներին։ Մորիակը գրող Կլոդ Մորիակի հայրն է և Աննէ Վիազեվսկիի (ֆրանսիացի դերասանուհի և հեղինակ) պապը։ Ֆրանսուա Մորիակը մահանում է 1970 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Փարիզում։

## Գրական գործունեություն
1913 թվականին լույս է տեսել Մորիակի առաջին վեպը՝ «Մանուկը շղթաների ծանրության տակ»։ Մորիակին ճանաչում են բերել «Համբույր բորոտին» (1922), «Մայրը» (1923), «Թերեզ Դեսքեյրու» (1927), «Իժերի կծիկը» (1932, հայերեն հրատարակվել է 1962 թվականին), «Ոչ մի տեղ չտանող ճանապարհները» (1939) վեպերը։ Դիմադրության շարժման մասնակից Մորիակը 1943 թվականին Ֆորեզ կեղծանունով լույս է ընծայել «Սև տետր» հակաֆաշիստական հոդվածների ժողովածուն։ Ետպատերազմյան շրջանի վեպերից առավել հայտնի են «Կապիկը» (1951), «Գառնուկը» (1954), «Անցած ժամանակների պատանին» (1969)։ 
«Վեպ» (1928), «Վիպասանը և նրա գործող անձինք» (1933, 1970), «Ներքին հուշագրություններ» (1959) աշխատություններում շարադրված են Մորիակի գեղագիտական հայացքները։

## Մորիակը հայերեն
*Իժերի կծիկը (վեպ), Երեւան, «Հայպետհրատ» 1964, 206 էջ
*Թերեզ Դեսքեյրու (վեպ), Երեւան, «Նաիրի» 1992, 311 էջ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսուա Մորիակի գրական կայք 
* Ֆրանսուա Մորիակի աշխատանքները կամ նրա մասին աշխատանքներ 
* Հարցազրույցներ, Ֆ. Մորիակ

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Լիլու (այլ կիրառումներ)

**Լիլու** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Լիլու (երգչուհի), հայ երգչուհի, 
* Լիլու (գյուղ), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Տաբիվեռե շրջանում։
Պանդիվեռե

[thumb|Տեսարան [Էբավեռե բլուրի գագաթից։]]
**Պանդիվեռե բարձրավայր** (), Էստոնիայի հյուսիսային և կենտրոնական մասի չորս ամենամեծ բարձրավայրերից մեկը։ Գտնվում է ալիքաձև հարթավայրում, մինչև 166 մ բարձրությամբ։ Անվանումը ստացել է Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանի Պանդիվեռե գյուղի անունով։

Տարածվում է Ռավեռե և Պայդե քաղաքների միջև, հարավում հասնելով մինչև Վիռտսյառվ լիճը։ Կազմված է հիմնականում կրաքարերից։ Ծովի մակերևույթից բարձրությունը բարձրավայրի ծայրամասերում կազմում է 80 մ, ամենաբարձր կետերն են Էմումյագին ( 166 մ, սա Էստոնիայի հյուսիսային մասի ամենաբարձր կետն է), Կելավեռեն (, 156 մ) և Էբավեռեն (, 146 մ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի բարձրավայրեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի բնություն
Ազաջուղ

**Ազաջուղ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում։ Գտնվում էր Տեկոր գետից 14-15&nbsp;կմ արևելք՝ Ախուրյան գետի աջ ափի մոտ։

XX դարի սկզբին ուներ 7 տուն քուրդ բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ռուհնու

[thumb|250px|right|Ռուհնու կղզին [Ռիգայի ծոցում]]
[thumb|250px|right|Ռուհնու կղզու քարտեզը [Լյուդվիգ Աուգուստ վոն Մելինի, Լիիվիմաա ատլասում 1798]]
**Ռուհնու** (; ), կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում։ Պատկանում է Էստոնիային և վարչական առումով մտնում է Սաարեմաա նահանգի մեջ։ Կղզու մակերեսը կազմում է 11,9 կմ2։

Այստեղ բնակվում են 100-ից քիչ բնակիչներ, հիմնականում էթնիկ էստոնացիներ։ Մինչև 1944 թվականը կղզին դարերով բնակեցված է եղել էստոնական շվեդներով և այստեղ կիրառվում էր Շվեդիական օրենքները։

1944 թվականից հետո կղզին բնակեցվել է էստոնացիներով, ինչպես նաև այստեղ է տեղակայվել փոքր ռազմական կայազոր։ Բնակիչների թիվը երբևիցե չի գերազանցել 400-ը, և 1970-ականներին տեղի ունեցած փոթորիկից հետո Ռուհնույի բնակչության մեծ մասը վերաբնակեցվել է։

Էստոնիայի անկախության վերահաստատումից հետո, 1991 թվականին, շինությունները, հողը և ունեցվածքը Ռուհնույի վրա հանձնվել է Էստոնիա վերադարձած մարդկանց, ովքեր ներկայացրել էին ունեցվածքի պահանջներ։ Ռուհնույի դեպքում դրանք հիմնականում Շվեդիայում ապաստան ստացած մարդիկ էին։

Ռուհնույի վրա աշխատում է օդանավակայանը, որտեղից իրականացվում են շաբաթական թռիչքներ դեպի Պյառնու և Կուռեսաառե։ Ամռանը այս թռիչքները կատարվում են շաբաթը երկու անգամ։

Կղզու վրա գտնվում է քառանկյուն աշտարակով փարոս, որը տեղակայված է կղզու ամենաբարձր կետում, Հաունյեռե բլուրի վրա։ Այն պատրաստվել է Ֆրանսիայում և տեղափոխվել և տեղադրվել է Ռուհնու կղզու վրա 1877 թվականին։ Փարոսի նախագծողն է եղել Գուստավ Էյֆելը։

## Տես նաև
* Էստոնական շվեդներ
* Էստոնիայի կղզիներ
* Էստոնական Ռուհնու ոչխար

## Արտաքին հղումներ
* Ռուհնու 
* DMOZ Ռուհնու - Անգլերեն կայքերի ընտրանի կղզու մասին 

Կատեգորիա:Սաարեմաա
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Տալկա (այլ կիրառումներ)

**Տալկա** կարող է վերաբերել՝

* Տալկա - գյուղ Էստոնիայում
* Տալկա - քաղաք Չիլիում
Ազավեր

**Ազավեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։

## Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 315 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ազատիկենց

**Ազատիկենց**, գյուղ Կիլիկիայում, Զեյթունի գավառում։

Ազատիկենցը XIX դարի կեսերին ուներ մոտ 12 տուն բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռուբեն Հասրաթյան

**Ռուբեն Գրիգորի Հասրաթյան** (), հայ ճարտարապետ։ Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (2013)։

Պետական և հասարակական գործիչ Գրիգոր Հասրաթյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1967 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1967-1972 թվականներին աշխատել է Երևաննախագիծ, 1972-1991 թվականներին և 1997 թվականից՝ Հայպետնախագիծ (1980-1991 թվականներ և 1997 թվականից՝ ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար) ինստիտուտներում, 1991-1997 թվականներին՝ Երնորոգնախագիծ ինստիտուտի տնօրեն։

Ռուբեն Հասրաթյանի համահեղինակային նախագծերով իրականացվել են Կապանի թիվ 5 և թիվ 6 թաղամասերի կառուցապատումը (1981-1986), Գյումրիի (1982), Երևանի «Էրեբունի» (1983, Սոֆիայի «Բիենալե-87» մրց.) օդանավակայանները, Երևանի թեթևաթլետիկայի ծածկած մանեժը (1977), կազմվել Ստեփանավան քաղաքի վերականգնման գլխավոր հատակագիծը (1989) և Ձորագետի ձախափնյա կառուցապատման նախագիծը (1989-1991)։

Երիտասարդ ճարտարապետների ստեղծագործության (1977), «Տարվա լավագույն կառույց» (1984) համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր է։

2004 թվականին Երևանում տեղադրված Գրիգոր Հասրաթյանի հիշատակի հուշաքարի ճարտարապետն է։
2008 թվականին Երևանում տեղադրված Վիլյամ Սարոյանի հուշարձանի ճարտարապետներից մեկն է։
2012 թվականին Երևանում տեղադրված «Վարք հավերժության» քանդակի ճարտարապետն է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Վիլյամ Սարոյան 1.jpg|Վիլյամ Սարոյանի հուշարձան, ճարտարապետներ՝ Ռ. Հասրաթյան, Լևոն Իգիթյան, քանդակագործ՝ Դավիթ Երևանցի
Պատկեր:Վարք հավերժության 2.jpg|«Վարք հավերժության» քանդակ, ճարտարապետ՝ Ռ. Հասրաթյան, քանդակագործ՝ Դավիթ Երևանցի
Գրիգոր Հասրաթյանի հիշատակի հուշաքար4.jpg|Գրիգոր Հասրաթյանի հիշատակի հուշաքար 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուբեն Հասրաթյան 

Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 24 ծնունդներ
Տիգրան Արզումանյան

**Տիգրան Վարդգեսի Արզումանյան** (), հայ քանդակագործ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2011)։

## Կենսագրություն
[մինի|Ճարտարապետ [Տիգրան Բարսեղյան (ճարտարապետ)|Տիգրան Բարսեղյանը, քանդակագործ Տիգրան Արզումանյանը և նկարիչ Հաղթանակ Շահումյանը]]
1969 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1974 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 1969 թվականից մասնակցել է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների։

## Ստեղծագործություններ Երևանում
* «Լեռնային պար» կոմպոզիցիոն քանդակ (կոփածո պղինձ, 1982, «Դվին» հյուրանոցի մոտ) 
* Վիլյամ Սարոյան (բազալտ, 2000, Վիլյամ Սարոյանի անվան դպրոցի բակում)
* Անդրեյ Սախարով (կոփածո պղինձ, 2001, Սախարովի անվան հրապարակ)
* Լեոնիդ Ազգալդյանի կիսանդրի (գրանիտ, 2002, Մաշտոցի պողոտայի և Մովսես Խորենացու փողոցի խաչմերուկ)
* Ալեքսանդր Մանթաշյանի հուշարձան, (2012, Աբովյան փողոցում՝ Սբ. Կաթողիկե և Սբ. Աննա եկեղեցիների հարևանությամբ)
* Ավագ Պետրոսյանի հուշարձան, (2014, (Սայաթ-Նովայի պողոտայի և Ավագ Պետրոսյան փողոցի խաչմերուկում)

## Ցուցահանդեսներ
* 1969 թվական&nbsp;-&nbsp;հանրապետական ցուցահանդես, Երևան 
* 1972 թվական&nbsp;-&nbsp;համամիութենական ցուցահանդես, Մոսկվա 
* 1973 թվական&nbsp;-&nbsp;հանրապետական ցուցահանդես, Երևան
* 1974 թվական&nbsp;-&nbsp;Անդրկովկասյան հանրապետությունների ցուցահանդես, Թբիլիսի

## Պատկերասրահ

Andrei Sakharov monument in Yerevan 03.JPG|Անդրեյ Սախարովի հուշարձանը Երևանում
Ալեքսանդր Մանթաշյան (2).JPG|Ալեքսանդր Մանթաշյանի հուշարձանը Երևանում
Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը11.jpg|Ավագ Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան)
Leonid Azgaldyan (1).JPG|Լեոնիդ Ազգալդյանի կիսանդրի (Երևան)
Babken Nersisyan Memorial pillar (3).jpg|Բաբկեն Ներսիսյանի հուշասյուն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Հովհաննես Բեջանյան

**Հովհաննես Կարապետի Բեջանյան** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

Քանդակագործ Դավիթ Բեջանյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Բեջանյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

## Ստեղծագործություններ
* «Երևանի սառը ջուրը» («Ջուր ծախող տղան», 1970, բրոնզ, Երևան)
* Ա. Շահումյանի կիսանդրի (1972, փայտ) 
* Վ . Ի . Լենին (կիսանդրի) 
* Սայաթ-Նովա (փայտաքանդակ) 
* Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի արձան (1974, բրոնզ, Երևան)

## Պատկերասրահ

Քանդակ «Ջրավաճառ պատանին» (1).JPG|«Ջրավաճառ տղան» քանդակը Երևանում
Griboyedov (1).JPG|Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձանը Երևանում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարան

**Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարան** (), Էստոնիայի խոշորագույն գեղարվեստական թանգարանն է։ Տալլինում չորս մասնաճյուղ ունի։

## Պատմություն
Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարանը հիմնվել է 1919 թվականի նոյեմբերի 17-ին։ 1921 թվականին թանգարանին հատկացվեց Կադրիորգ այգում 18-րդ դարում կառուցված Կադրիորգյան պալատի շենքը։ 1929 թվականին թանգարանի շենք հանդիսացող պալատը ազգայնացվել է, վերակառուցել Էստոնիայի նախագահի նստավայր ծառայելու նպատակով։ Մինչև 1946 թվականը թանգարանը ցուցադրվում էր մի շարք ժամանակավոր տարածքներում, իսկ հետո նորից տեղափոխվեց Կադրիորգյան պալատ։

## Մասնաճյուղեր
1970-1980-ական թվականներին բացվել են Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարանի առաջին մասնաճյուղեր։ 2008 թվականին թանգարանը ուներ հինգ մասնաճյուղ։ 2008 թվականի մարտի 31-ին, 24 տարի աշխատելուց հետո փակվեց Թրիստիան Ռաուդի տուն-թանգարանը։

Ներկա պահին Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարանը չորս մասնաճյուղ ունի՝
* Կադրիորգի գեղարվեստական և Միկկելի թանգարնը (Կադրիորգյան պալատում և Միկկելի տանը)
* Ադամսոն-Էրիկ թանգարան
* Կումու թանգարանը (Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարանի գլխավոր շենքը)
* Նիգուլիստե թանգարան-երաժշտական դահլի

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարանի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:1919 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1919 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Կատեգորիա:Տալլին
Դավիթ Բեջանյան (քանդակագործ)

**Դավիթ Հովհաննեսի Բեջանյան** (), հայ քանդակագործ, երաժիշտ։

Քանդակագործ Հովհաննես Բեջանյանի որդին, Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ Նադեժդա Սարգսյանի ամուսինը, երգչուհի Էմմիի եւ Արա Բեջանյանի հայրը։

## Կենսագրություն
* 1950-1960 թվականներին սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։
* 1950 թվականին սովորել է Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։
* 1960 թվականից սովորել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտում։ 
* 1967-1970 թվականներին որպես դաշնակահար հանդես է եկել «Կռունկ», 1971-1978 թվականներին՝ «Սերպանտին» վոկալ-գործիքային անսամբլներում, հեղինակ է մի շարք Էստրադային երգերի («Կաբարե», «Սպասում եմ քեզ», «Աշնանային մեղեդի», «Ամեն վայրկյան» և այլն)։
* 1972 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 
* 1972-1990 թվականներին մասնակցել է համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների և մրցույթների։
* 1972-1992 թվականներին եղել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի դասախոս, դոցենտ։
* 1992-1999 թվականներին եղել է «Հայեր» մշակութային կենտրոնի անդամ։
* 1999-2007 թվականներին եղել է «Էմի Բի» պրոդյուսերական կենտրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։
Եղել է նաև բազմաթիվ հեռուստատեսային հաղորդումների, գեղարվեստական և կարճամետրաժ ֆիլմերի բեմադրող-նկարիչը։

* 1973 թվականից կերտել է բազմաթիվ մոնումենտալ հուշարձաններ, որոնք տեղադրվել են Երևանում և աշխարհի բազմաթիվ քաղաքներում։

## Ստեղծագործություններ
* «Հավերժության ժապավեն» (Երևան-Սևան խճուղի, 1979 թվական)
* «Մեսրոպ Մաշտոց և Սահակ Պարթև» (Քյոլնի հայկական եկեղեցի, 1992 թվական)
* «Շնորհակալություն» (Բոնն, 1993 թվական)
* «Քրիստոսը և 12 առաքյալները» (Լիոնի Սբ. Հակոբ եկեղեցի, 1994 թվական)
* Առնո Բաբաջանյանի հուշարձան (Երևան, 2003 թվական)

## Հիշատակը
2023 թվականին Երևանի Սայաթ-Նովայի պողոտայում Նկարիչների տան պատին բացվել է Հովհաննես ու Դավիթ Բեջանյանների հուշատախտակը.։ 

2024 թվականին բացվել է Դավիթ Բեջանյանի և նրա կնոջ՝ երգչուհի Նադեժդա Սարգսյանի հուշատախտակը Երևանի Սայաթ-Նովա փողոց 7 հասցեում, որտեղ ապրել են ամուսինները։

## Պատկերասրահ

Arno Babajanyan.JPG|Առնո Բաբաջանյանի հուշարձանը Երևանում
«Ճանապարհաշինարներ».JPG|«Հավերժության ժապավեն» (Երևան-Սևան խճուղի, 1979)
WW2 Monument, Nor Artages, 2016 (2).JPG|Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների հուշարձան Արմավիրի մարզի Նոր Արտագերս գյուղում, քանդակագործ՝ Դավիթ Բեջանյան, ճարտարապետ.՝ Ս. Մկրտչյան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Ազատեր

**Ազատեր**, գյուղ Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառում։ Գյուղը հայաբնակ էր, 1986 թվականի դրությամբ լքված է։ Բնակչությունը զբաղվում էր երկրագործությամբ և անասնապահությամբ, մասամբ նաև այգեգործությամբ։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աշուն (ֆիլմ, 1990)

**«Աշուն»** (), էստոնական ֆիլմ, որ նկարահանվել է Օսկար Լուտսի «Առօրյա» և «Աշուն» նովելների հիման վրա։ Ֆիլմը Օսկար Լուտսի նովելների հիման վրա նկարահանված երեք ֆիլմերից վերջինն է. հաջորդում է «Գարուն» և «Ամառ» ֆիլմերին։

## Սյուժե
Ֆիլմում պատկերված է 20-րդ դարի 30-ական թվականները։ Ֆիլմի հերոսները, որոնց հանդիսատեսը ծանոթ է նախորդ երկու ֆիլմերից, արդեն հասուն մարդիկ են։ Այս ֆիլմի գլխավոր հերոսը Գեորգ Ադնիել Կիյրն է։ Մյուսները՝ Յոոսեպ Տոոտսն ու Տաելեն, Յաան Իմելիկն, Տինիսոնը, իրենց ընտանիքների հետ ապրում են իրենց դաստակերտներում։ Կիյրը, շարունակելով ընտանեկան ավանդույթը, զբաղում է դերձակությամբ։ Կիյրը շարունակում է երազել հողագործությամբ զբաղվելու ու սեփական կալվածք ունենալու մասին, չնայած մի անգամ արդեն անհաջողություն է կրել (այդ մասին պատմվում է «Ամառ» ֆիլմում)։

## Դերերում
* Մարգուս Լեպա - *Գեորգ Ադնիել Կիյր*
* Աարե Լաանեմեստ - *Յոոսեպ Տոոտս*
* Ռիյնա Հեյն - *Տաելե*
* Լիյնա Տենոսաար - *Յուուլի*
* Աննա Ռեեման - *Մաալե*
* Կալյե Կիյսկ - *Կրիստիան Լիբլե*
* Իտա Էվեր - *Կիյրի մայրը*
* Տինու Օյյա - *Բրունո- Բենո - Բերնհարդ, Կիյրի կրտսեր եղբայրը*
* Առնո Լիյվեր - *Առնո Տալի*
* Այն Լուտսեպ - *Տինիսոն*
* Ռեյն աեդմա - *Յաան Իմելիկ*
* Տինու Ալվեուս - *Լեստա*

## Նկարահանող անձնակազմ
* Սցենարի հեղինակ` Մատս Տրաատ
* Բեմադրող ռեժիսոր` Արվո Կրուուսաեմենտ
* Բեմադրող օպերատոր` Վալերի Բլինով
* Կոմպոզիտոր` Վելո Տարմիս
* Ռեժիսոր` Տոոմաս Վոխու
* Օպերատոր` Իվո Ֆրիյդե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Էստոնական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Բիթ

**Բիթ** (), Տեղեկատվության քանակի չափման միավոր, առաջացել է  բառախաղային հապավումից, որ նշանակում է պատառիկ, մաս, երկուական թվանշան։
Այն հաշվարկման երկուական համակարգի մեկ նիշն է։ Մեկ բիթը կարող է ունենալ երկու արժեք՝ 0 կամ 1։ Երկու բիթով կարելի է կոդավորել 22= 4 վիճակ (թիվ, պայմանանշան), տասը բիթով՝ 210=1024 վիճակ։

Համակարգչի ներքին հիշողությունը կարելի է համեմատել վանդակավոր թղթի կտորի հետ, որի յուրաքանչյուր վանդակով անցնում է էլեկտրական հոսանք։ Բիթի 0 արժեքը համապատասխանում է լարման ցածր մակարդակին, 1-ը՝ բարձր մակարդակին։ Սրանով էլ պայմանավորված է համակարգչում տվյալների երկուական կոդավորումը, քանի որ այս դեպքում պահանջվում են այնպիսի սարքավորումներ, որոնք ունենան երկու կայուն վիճակ։ Կարող ենք ասել, որ վեց զրոներից և մեկերից բաղկացած հաջորդականությունը վեց բիթանոց հաջորդականություն է, իսկ КОИ-7 ռուսալեզու հաղորդագրությունը յոթ բիթանոց կոդավորում է։
Առաջին համակարգիչներում հիմնականում օգտագործվում էր յոթ բիթանոց կոդ։ Տեխնիկայի զարգացման հետ դա դարձավ անհարմար և սկսեցին կիրառել նոր կոդ՝ ութ բիթանոց։ Այն հիմնվում էր ինֆորմացիայի փոխանակման ամերիկյան ստանդարտ (ASCII-American Standart Code for Information Interchange) կոդի վրա։ Ութ բիթանոց կոդավորման շնորհիվ կարող ենք առանց դժվարության օգտագործել կյուրեղագիր, հայկական, լատինական այբուբենների մեծատառեր, փոքրատառեր, թվեր, կետադրության նշաններ, հատուկ նշաններ, բացատանիշ և այլն։
Ներկայումս լայն կիրառություն է գտել նշանների կոդավորման UNICODE ստանդարտը, որտեղ յուրաքանչյուր նշան կոդավորվում է երկու բայթով։

Տեղեկատվական ոլորտում ավելի գործածական է բայթը, որը հավասար է 8 բիթի։

## Արտահամակարգային միավոր
Միավորների միջազգային (ՍԻ) համակարգի տասնապատիկ և բաժնեմասային միավորների անվանումները։

Արտահամակարգային միավոր

Միավորների միջազգային համակարգի տասնապատիկ և բաժնեմասայինմիավորների անվանումները.jpg
Չափման միավորներ հայերեն.jpg


## Սահմանում
Տարբերակ 1-ին

Մեկ բիթն տեղեկատվության այն քանակն է, որը պահվում է 0 կամ 1 երկուական կոդում։

Տարբերակ 2-րդ

Տեղեկատվության այն քանակը, որը կարելի է ստանալ հարցի այո կամ ոչ պատասխաններից որևէ մեկով, անվանում են բիթ

## Բառի առաջին կիրառություն
«**bit**» բառն առաջին անգամ օգտագործել է ամերիկացի ինժեներ և մաթեմատիկոս Կլոդ Շենոնը 1948 թվականին «Կապի մաթեմատիկական տեսություն» աշխատության մեջ տեղեկատվության չափման ամենափոքր միավորի նշանակման համար։
Նա ընդհանրացրեց ամերիկացի ճարտարագետ Հարտլիի կողմից 1928 թվականին մտցրած ադիտիվ երկուական լոգարիթմական չափի միավոր հասկացությունը, ըստ որի տեղեկատվության քանակը հաշվում են հետևյալ բանաձևով՝
:H = K \log_2(M): 
Այն կոչվեց «ինֆորմացիայի հարտլիևյան քանակ» կամ պարզապես «հարտլի չափի միավոր»։
Եթե K=1, M=2, ունենք 1 բիթ չափի միավոր։ 1 բիթ տեղեկատվությունը համապատասխանում է մեկ տարրական իրադարձության, որը կարող է կամ կատարվել, կամ՝ չկատարվել :
Շենոնի կողմից տեղեկատվության տեսության զարգացումն օգնեց լուծել հաղորդագրության փոխանցման հետ կապված գլխավոր հիմնախնդիրները, հատկապես՝ վերացնել փոխանցվող հաղորդագրության ավելցուկը, կապի կանալներում հաղորդագրության փոխանցման ժամանակ աղմուկը և կատարել կոդավորում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Ինֆորմացիոն կրիչներ
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվության չափման միավորներ
Սպարտակ Կնտեղցյան

**Սպարտակ Աղասու Կնտեղցյան (Կնտեխցյան)** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1972)։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1951 թվականից աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում։

Լավագույն գործերից են Երևանի «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը (1966, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1967), Երևանի մետրոպոլիտենի «Մարշալ Բաղրամյան» կայարանը (1981)։

Կնտեղցյանի մասնակցությամբ ու նախագծերով Երևանում կառուցվել են Հանրապետության հրապարակի «Յոթն աղբյուր»՝ Երևանի 2750-ամյակին նվիրված աղբյուր-հուշարձանը (1968), ԵՊՀ Ֆիզիկայի ԳՀԻ լաբորատորիաների համալիրը (1976), Նորքի զանգվածի 7, 8, 9 միկրոշրջանները (1980), բնակելի տներ՝ Երևանում, Քաջարանում, Ագարակում և այլն։

«Տարվա լավագույն նախագիծ» միջազգային ստուգատեսի դափնեկիր (1995)։

1970 թվականին Երևանում տեղադրված «Ջրավաճառ տղան» քանդակի ճարտարապետն է։

## Պատկերասրահ

Քանդակ «Ջրավաճառ պատանին» (1).JPG|«Ջրավաճառ տղան» քանդակը Երևանում
Marshal Baghramyan Metro station in Yerevan.jpg|Երևանի մետրոպոլիտենի «Մարշալ Բաղրամյան» կայարանը
Հուշաղբյուր Նոր Արաբկիրի 62-ամյակին.JPG|Հուշաղբյուր Նոր Արաբկիրի 62-ամյակին, Արաբկիր, Կոմիտասի պողոտա 19


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Օտտո Վիլհելմ Մազինգ

**Օտտո Վիլհելմ Մազինգ** (, ), գերմանական ծագումով էստոնագետ՝ առաջիններից մեկը, պաստոր, մանկավարժ, լեզվաբան, քրիստոնեական կրոնի ջատագով և պաշտպան հատկապես կրթության ոլորտում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է եկեղեցական զգեստապետի ընտանիքում. հայրը՝ Քրիստիան Մազիկը (Christian Masick) էստոնացի էր, իսկ մայրը՝ Աննա Լյուդովիկա Հիլդեբրանդտը (Anna Ludovica Hildebrandt) գերմանուհի։ Կրթությունն ստացել է Էստլանդիայում (Էստոնիայի հյուսիսային մասի պատմական անվանումը) Նառվայի քաղաքային դպրոցում և Գերմանիայում, որտեղ նա սովորել է Տորգաու քաղաքի ուսումնարանում, ապա Գալլե-Վիտենբերգ համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետում։ Դրանից հետո վերադարձել է Էստոնիա։ 1788 թ. սկսած Օտտո Մազինգը ծառայել է որպես բողոքական քահանա (պաստոր)։

## Աշխատություններ
Օտտո Վիլհելմ Մազինգ հեղինակ է կրոնական և կրթական մի շարք նյութերի, այբբենարանների։ 1795 թ . կազմել և հրատարակել է երեխաների ընթերցարան՝ «ABD» (*C* տառը էստոնական բառերում երբևէ չի լինում, այդ իսկ պատճառով էստոնական այբուբենի անդամ չի համարվում։ Այսինքն գրքի անվանումը կարելի է հավասարազոր համարել «ABC»-ի)։ Նաև եղել է էստոնական գյուղացիների համար նախատեսված պարբերականի խմբագիր։ 1821-1823 թթ. հրատարակել է «Marahva Näddala-Leht» շաբաթաթերթը («Էստոնական գյուղացիական շաբաթաթերթ»)՝ առաջիններից մեկը վաղ շրջանում էստոն լեզվով հրատարակություններից։ Զբաղվել է էստոներենի ուսուցմամբ։

Այլ լեզվաբանական ներդրումների հետ միասին՝ Մազինգը հայտնի է նրանով, որ էստոնական այբուբենին է ավելացրել *Õ* տառը՝ նշելով էստոնական հնչույթը, որի համապատասխանը չկար այլ ցեղակից լեզուներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.eugen.ru/las-flores/estonia/history/estonia-great-people-mazing.html
* Աշխատությունների թվայնացված տեքստերը EEVA էլեկտրոնային գրադարանում

Կատեգորիա:Էստոնացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Էստոնացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Սպահանի մանրանկարչության դպրոց

16-17-րդ դարերը նշանավորվեցին իրանական մշակույթի նոր վերելքով։ 1597-98 թթ. Իրանի մայրաքաղաք է դառնում Սպահանը։ Արդեն 17-րդ դարի կեսին Սպահանը 600 հազար բնակչություն ունեցող քաղաք էր։ 1722 թ. քաղաքը գրավվում է աֆղանների կողմից, կողոպտվում։ Իսկ 18-րդ դարի վերջին, երբ մայրաքաղաք է հռչակվում Թեհրանը, Սպահանը երկար ժամանակ կորցնում է իր դերը։

16-րդ դարի վերջին մեծ վերելք է ապրում Սպահանի մանրանկարչությունը։ Վերջինիս բնորոշ էին գեղարվեստական նոր միջոցների ու սյուժեների փնտրտուքները։ Մանրանկարչությունն արդեն դուրս է գալիս զուտ գրքային նկարազարդման շրջանակներից և հաճախ արվում է ամբողջական էջի վրա՝ ներկայանալով որպես հաստոցային մանրանկարչության նմուշներ։ Այս շրջանի նկարչին սկսում է հետաքրքրել մարդու ներաշխարհը։ Զարգանում է նաև դիմանկարային մանրանկարչությունը՝ լրացվելով բնանկարային մանրամասներով։ Մանրանկարները կորցնում են իրենց բազմագունությունն ու գույների պայծառությունը, ինչի փոխարեն հատուկ կարևորություն է ստանում թեթև գունավորմամբ ուղեկցված գծայնությունը։ Հանդիպում ենք ոսկու օգտագործում։ Այս շրջանի իրանական մանրանկարչության վրա տեսնում ենք եվրոպական արվեստի ազդեցությունը. խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է լուսաստվերի կիրառմանը, սյուժետային տեսարանների հանդես գալուն, ինչպես նաև մանրանկարների մեջ եվրոպական հագուստներով մարդկանց պատկերմանը։

Սպահանի մանրանկարչական դպրոցը պարսկական մանրանկարչության հիմնական դպրոցներից մեկն է, որը ձևավորվել է 16-17-րդ դարերի պալատական միջավայրում շահ Աբաս 1-ինի գահակալության տարիներին։ Այս դպրոցի առավել ակնառու դեմքերից են Ռեզա Աբասին, 17-րդ դարի երկրորդ կեսից՝ Ալի Կուլի բեկը, Ջաբադարը և Իտալիայում կրթություն ստացած Մուհամեդ Զամանը։ Պիտի նշել, որ վերջին երեք նկարիչները պատկանում էին մանրանկարչության «եվրոպականացված» ուղղությանը, որը Իրանում մեծ թափ էր ստացել 1670-ական թվականներից։

Սպահանի մանրանկարչական դպրոցի ամենախոշոր ներկայացուցիչը Ռեզա Աբասին է (շուրջ 1565-1635 թթ.), ով հատկապես հայտնի է երիտասարդների, ծերունիների դիմանկարներով։

Կատեգորիա:Իրանական մանրանկարչություն
Սաարեմաա (կղզի)

**Սաարեմաա** (, , , , , ), կղզի Բալթիկ ծովում, Արևմտաէստոնական կղզեխմբի կազմում։ Էստոնիայի և Արևմտաէստոնական կղզեխմբի ամենամեծ կղզին է։
Մակերեսը կազմում է 2673&nbsp;կմ²։ Կղզու Սիռվեսյաեռ () թերակղզին հանդիսանում է Ռիգայի ծոցի հյուսիսային սահմանակետը։ Բալթիկ ծովի մեծությամբ չորրորդ կղզին է Զելանդիա, Ֆյուն և Գոթլանդ կղզիներից հետո։ Վարչական առումով այն մտնում է Էստոնական Սաարեմաա նահանգի կազմի մեջ։

## Աշխարհագրական դիրք
Հյուսիսից հարավ կղզին ձգվում է մոտ 88 կիլոմետր, իսկ արևմուտքից արևելք՝ 90 կիլոմետր։ Սաարեմաան միանում է հարևան Մուհու կղզու հետ ամբարտակով, որը հատում է Վեիկե Վեյն նեղուցը։ Ամբարտակի վրայով անց է կացված ճանապարհ։ Իսկ Մուհու կղզու և մայրցամաքային մասի միջև գործում է լաստանավային փոխադրում։

Կղզու կենտրոնական քաղաքն է Կուռեսաառեն, որը գտնվում է համանուն ծոցի ափին, կղզու հարավում։


Kaali-crater-saaremaa-estonia-aug-2007.jpg
Kiipsaare leaning lighthouse.jpg|
Reomäe kiriku sisevaade.jpg|
Angla tuulik.jpg|
Kuressaare-linnus, 2010.jpg|
Mihkli Talumuuseum 2009 - 004.JPG|
Maasilinna I korrus.JPG|
Pöide kirik.jpg|


## Տես նաև
* Սաարեմաա նահանգ
* Կաալի (խառնարան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սաարեմաա նահանգի պաշտոնական կայք 
* Սաարեմաայի թանգարան  
* Սաարեմաայի լուսանկարներ  

Կատեգորիա:Սաարեմաա
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Սաարեմաա (այլ կիրառումներ)

* Սաարեմաա - կղզի Բալթիկ ծովում, Արևմտաէստոնական կղզեխմբի կազմում
* Սաարեմաա - նահանգ Էստոնիայի կազմում։
Վեիկե Վեյն

մինի|աջից|Վեիկե Վեյն նեղուցը հատող ամբարտակը
**Վեիկե Վեյն** (), նեղուց Էստոնիայի Սաարեմաա և Մուհու կղզիների միջև։ Նեղուցի լայնությունը տատանվում է 2-ից 4 կմ, իսկ երկարությունը կազմում է մոտ 25 կմ։

Ծովագնացության մեջ չի օգտագործվում։ Նեղուցը հատում է երկու ափերը միացնող ամբարտակ, որի վրայով անց է կացված ճանապարհ, ինչպես նաև բարձր լարման հոսանքի գիծ։ Ամբարտակի երկարությունը կազմում է մոտ 3 կմ։

Կատեգորիա:Էստոնիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նեղուցներ
Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Ամառ (ֆիլմ, 1976)

**«Ամառ»** (), էստոնական ֆիլմ, Օսկար Լուտսի «Ամառ» և «Տոոտսի հարսանիքը» նովելների էկրանավորումը։ «Ամառ» ֆիլմը հաջորդում է «Գարուն» և նախորդում է «Աշուն» ֆիլմերին, որ նկարահանվել են նույն հեղինակի ստեղծագործությունների հիման վրա։ Երեք ֆիլմերում էլ պատկերված է կյանքը Էստոնիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Պաունվեր ծխական կենտրոնում։ Հայրենիքում Տոոտսը հանդիպում է հին ընկերներին, որոնք մեծացել են, բայց բնավորությամբ գրեթե նույնն են մնացել։

## Սյուժե
Ռուսաստանից հայրենիք՝ Յուլեսոո կոչվող ագարակ է վերադառնում Յոոսեպ Տոոտսը։ Տոոտսը ցանկանում է վաստակած գումարն, Ռուսաստանում աշխատելու ընթացքում ձեռք բերած գիտելիքներն ու առաջադիմական փորձը ներդնել հայրական աղքատ տնտեսությունը ոտքի կանգնեցնելու ու զարգացնելու գործում։ Առնո Տալին առաջվա նման ռոմանտիկ է ու երազող։ Նա դարձել է ուսանող, կտրվել հին ընկերներից։ Կիյրը մնացել է նույն նախանձոտը։ Տաելեն դարձել է իսկական գեղեցկուհի, հմայիչ ու զվարթ։ Տոոտսի ու Կիյրի միջև մրցակցություն է սկսվում Տաելեի սիրուն արժանանալու համար։

## Հետաքրքիր փաստեր
* «Ամառ» ֆիլմում Արվո Կրուուսեմենտը նկարահանել է նույն մարդկանց, ովքեր յոթ տարի առաջ խաղացել էին նախորդ՝ «Գարուն» ֆիլմում։
* Արվո Կրուուսեմոնտը, սակայն, չէր բացառում, որ գլխավոր դերերը կարող են խաղալ այլ դերասաններ, քանզի Ռիյնա Հեյնը դերասանական կրթություն չուներ, իսկ Աարե Լաանեմետսն ու Մարգուս Լեպան ֆիլմի նկարահանման ժամանակ դեռևս սովորում էին Տալլինի կոնսերվատորիայում։
* Ֆիլմի վերջում ռեժիսորն օգտագործել է հետևյալ հնարքը. ֆիլմի բոլոր հերոսները լուսանկարվում են, նկարը վերածվում է հին ալբոմի սև-սպիտակ նկարի, այնուհետև ալբոմը թերթվում է, ցուցադրվում են ֆիլմի հերոսների նկարները՝ դերասանների անուններով։

## Դերերում
* Աարե Լաանեմեստ - *Յոոսեպ Տոոտս*
* Ռիյնա Հեյն - *Տաելե*
* Մարգուս Լեպա - *Գեորգ Ադնիել Կիյր*
* Առնո Լիյվեր - *Առնո Տաալի*
* Կալյե Կիյսկ - *Կրիստիան Լիբլե*
* Այն Լուտսեպ - *Տինիսոն*
* Ռեյն Աեդմա - *Յաան Իմելիկ*
* Կալե Զոմոյս - *Կուսլապ*
* Յուրի Յարվետ - *Տոոտսի հայրը*
* Գերտա Էլվիստե - *Տոոտսի մայրը*
* Կալյու Ռուուվեն - *Տաելեի հայրը*
* Այնօ Վյախի - *Տաելեի մայրը*
* Տիյնա Ռյաեկ - *Ալիյդե*
* Էնդել Անի - *ժամկոչ*
* Էրվին Աբել - *Կիյրի հայրը*
* Միլլի Վյալլիկ - *Կիյրի մայրը*

## Նկարահանող անձնակազմ
* Սցենարի հեղինակ - Պաուլ-Էրիկ Ռումմո
* Բեմադրող ռեժիսոր - Արվո Կրուուսեմենտ
* Բեմադրող օպերատոր - Յուրի Գարշնեկ
* Կոմպոզիտոր - Վելո Տորմիս
* Բեմադրող նկարիչ - Լինդա Վերնիկ
* Ռեժիսոր - Մալլ Յակսոն
* Օպերատոր - Էնն Պուտնիկ
* Հնչյունային օպերատոր - Ռոման Սաբսայ
* տնօրեն - Արկադի Պեսեգով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Էստոնական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Անդրես Օպեր

**Անդրես Օպեր** (, ), էստոնացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ «Նեա Սալամինա» ակումբի և Էստոնիայի ազգային հավաքականի խաղացող է։ Ազգային հավաքականում ռեկորդակիր է խփած գոլերի քանակով։

3 անգամ՝ 1999 թ., 2002 թ., 2005 թ., ճանաչվել է Էստոնիայի լավագույն ֆուտբոլիստ։

Հանդես է եկել «Ֆլորա», «Տերվիս», «Ռոդա», «Օլբորգ», «Տորպեդո», «Շանհայ Շենհուա» ակումբների կազմում։

2007 թ., երբ Անդրեսը հանդես էր գալիս հոլանդական Ռոդայի կազմում, նր տրանսֆերային արժեքը գնահատվել էր 2.3 միլիոն եվրո։ Այս մասին հայտնում է transfermarkt.de կայքը։

## Նվաճումներ
• Էստոնիայի չեմպիոն - 1994/95, 1997/98, 1998

• Էստոնիայի գավաթակիր - 1995, 1998

• Էստոնիայի սուպերգավաթակիր - 1998

• Էստոնիայի լավագույն ֆուտբոլիստ - 1999, 2002, 2005

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
• Անդրես Օպերը legioner.kulichki.com կայքում

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Շեր Լլոյդ

**Շեր Լոյդ** (անգլերեն՝ *Cher Lloyd*, ), բրիտանացի երգչուհի-երգահան և մոդել։ Հայտնի է դարձել «The X Factor» նախագծի յոթերորդ եթերաշրջանին մասնակցելուց հետո, որտեղ զբաղեցրել է 4-րդ հորիզոնականը։

Շերը իր առաջին ստուդիական ալբոմը թողարկել է 2011 թվականի նոյեմբերին, որը կոչվում է «Sticks + Stones»: Երգչուհին իր երկրորդ՝ «Sorry I'm Late» ալբոմը թողարկել է 2014 թվականի մայիսին։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Sticks + Stones» (2011)
* «Sorry I'm Late» (2014)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Անգլիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:1993 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի մոդելներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Ժակ-Լուի Դավիդ

**Ժակ Լուի Դավիդ** (, ), ֆրանսիացի նկարիչ, ֆրանսիական գեղանկարչության մեջ նեոկլասիցիզմի ուղղության հիմնադիր
։

## Հայտնի ստեղծագործություններ

Պատկեր:David_-_Belisarius.jpg|Ողորմություն խնդրող Բելիսարիսը (1780)
Պատկեր:David-Oath_of_the_Horatii-1784.jpg|Հորացիուսների երդումը (1784)
Պատկեր:Les Amours de Pâris et d'Hélène (painting by Jacques-Louis David).jpg|Պարիսի և Հեղինեի սերը (1788)
Պատկեր:Death_of_Marat_by_David.jpg|Մարատի մահը (1793)
Պատկեր:The_Intervention_of_the_Sabine_Women.jpg|Հռոմեացիների և սաբինացիների միջև մարտը դադարեցնող սաբինուհիները (1799)
Պատկեր:David_napoleon.jpg|Նապոլեոնը Սեն-Բերնար լեռնանցքին (1800)
Պատկեր:Madame_Récamier_painted_by_Jacques-Louis_David_in_1800.jpg|Մադամ Ռեկամիեի դիմանկարը (1800)
Պատկեր:Jacques-Louis_David_018.jpg|Պիոս VII-ի նկարը (1805)
Պատկեր:Jacques-Louis David - Le Sacre de Napoléon.jpg|Կայսր Նապոլեոն I ձեռնադրումը և կայսրուհի Ժոզեֆինայի թագադրումը Փարիզի Աստվածամոր տաճարում 1804 թ. դեկտեմբերի 2-ին (1806—1807)
Պատկեր:Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG| Լեոնիդասը Ֆերմոպիլներում
Պատկեր:David_-_Portrait.JPG|Մարկիզուհի դը Սորսի դը Տելյուսոնի դիմանկարը, 1790
Պատկեր:David - The Death of Socrates.jpg|Սոկրատեսի մահը (1782)
Պատկեր:Jacobus Blauw door Jacques-Louis David.jpg|Փարիզում Հոլանդիայի դեսպանորդ Յակոբուս Բլաուվը (1795)
Պատկեր:Madame-Seriziat Jacques-Louis-David 1795.jpg|Մադամ Էմիլի դը Սերիզիատը որդու հետ (1795)
Պատկեր:Portrait de madame de Verninac by David Louvre RF1942-16 n2.jpg| Մադամ դը Վերնինակի դիմանկարը (1799)
Պատկեր:Jacques-Louis David - Anger of Achilles.jpg| Աքիլլեսի ցասումը (1825)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Էստոնիայի կենդանական աշխարհ

[thumb|[Կապույտ երաշտահավը Էստոնիայի ֆաունայի արժեքավոր տեսակներից մեկն է։]]Էստոնիան փոքր, անտառապատ պետություն է, որը գտնվում է Բալթիկ ծովի մոտ։ Այն գտնվում է պալեոարկտիկական էկոգոտու (արևմտյան պալեոարկտիկական և եվրոպասիբիրյան շրջանների միջև գտնվող անցումային գոտի) և բարեխառն հյուսիս-անտլանտյան ծովային էկոշրջանում։

Բուսաշխարհագրորեն Էստոնիան գտնվում է շուրբորեալ ֆլորիստիկական գոտու կենտրոնաեվրոպական և արևելաեվրոպական շրջաններում (Բորեալ ենթաթագավորություն, Հալոարկտիկական թագավորություն)։ Վայրի բնության միջազգային հիմնադրամի (WWF) տվյալներով, Էստոնիայի տարածքը պատկանում է Սարմատական խառնանտառների էկոշրջանին։

Էստոնիայի քիչ բնակչությունը և լայն անտառապատ տարածքները, թույլ են տվել, որ շատ կենդանիներ, այդ թվում՝ եվրոպական վարգեր, վարազներ, գորշ արջեր, այլ կենդանիների մեջ պահպանեն իրենց գոյությունը։ Էստոնիայում գայլերի թիվը մոտ 200 է, որը օպտիմալ թվից (100-200) մի փոքր ավելի մեծ է։

Էստոնիայի թռչնատեսակները բնութագրվում են հազվադեպ թռչունների տեսակներով, որոնցից են օրինակ՝ Ստելլերի այգերուկի աղվամազը (*Polysticta stelleri*), մեծ ճահճային կտցանը (*Anser erythropus*), ջրաճահճային թռչուններից՝ մեծ մորակտցարը (*Gallinago media*), չորային թռչուններից՝ մարգահավը (*Crex crex*) և ճեղագռավը (*Coracias garrulus*), մեծ գիշատիչ թռչուններից՝ *Aquila clanga*-ն։ Էստոնիան ունի հինգ ազգային պարկ, որոնցից Լահեմայի ազգային պարկը ամենամեծն է։[thumb|300px|right|[Եվրոպական այծյամը Էստոնիայի ամենատարածված սմբակավորն է։]]

## Ողնաշարավորներ
Էստոնիայի քիչ բնակչությունը և լայն անտառապատ տարածքները, թույլ են տվել, որ շատ կենդանիներ, այդ թվում՝ եվրոպական վարգեր, վարազներ, գորշ արջեր, այլ կենդանիների մեջ պահպանեն իրենց գոյությունը։ Էստոնիայում գայլերի քանակը մոտ 200 է, որը օպտիմալ թվից (100-200) մի փոքր ավելի մեծ է։ Արջերի ամենամեծ թվաքանակը գտնվում է Էստոնիայի հյուսիս-արևելքում Լեենե Վիրու և Իդա շրջաններում։
Արջերի, վարգերի և գայլերի թիվը զգալի տուժել է Սովետական միության տարիներին։ Հետագայում, այս կենդանիները պահպանության տակ առնելուց հետո՝ վաղ 90-ականներին մեծ գիշատիչների թիվը աճում է, սակայն նորից ընկնում՝ զարգացող որսորդության պատճառով։ 2008 թ.-ի դրությամբ Էստոնիայում հաշվում են մոտ 620 գորշ արջ, 760 վարգ, 135 գայլ http://eelis.ic.envir.ee:88/seireveeb/envirind_avalik/index.php?l=ee&t1=B ։ 2010 թվականի սկզբում մեծ սմբակավոր կենդանիների քանակը՝ 48.040 եվրոպական այծյամ, 11.741 եվրոպական որմզդեղ, 2.831 ազնվացեղ եղջերու և 22.642 վայրի վարազ http://www.postimees.ee/?id=248153։

Թռչնատեսակներից է քարարծիվը և սպիտակ արագիլը։ Հազվադեպ հանդիպող տեսակներից են՝ Ստելլերի այգերուկի աղվամազը (*Polysticta stelleri*), մեծ ճահճային կտցանը (*Anser erythropus*), ջրաճահճային թռչուններից՝ մեծ մորակտցարը (*Gallinago media*), չորային թռչուններից՝ մարգահավը (*Crex crex*) և ճեղագռավը (*Coracias garrulus*), մեծ գիշատիչ թռչուններից՝ *Aquila clanga*-ն։ Էստոնիան ունի հինգ ազգային պարկ, որոնցից Լահեմայի ազգային պարկը ամենամեծն է։

## Անողնաշարավորներ
Ստորև ներկայացված աղյուսակը ներկայացնում է Էստոնիայի տարբեր անողնաշարավորի խմբերին պատկանող տեսակների քանակը։

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի վայրի բնության լուսանկարներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կենդանական աշխարհ
Ազարա

**Ազարա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճի հյուսիսային կողմում։

Գյուղը հայաբնակ էր։ Ազարան թուրքերի ձեռքով ավերվել Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էստոնիայի զինված ուժեր

**Էստոնիայի զինված ուժեր** (նաև՝ Էստոնիայի Պաշտպանության բանակ), (), Էստոնիայի Հանրապետության կառավարման համակարգի մաս կազմող օրգան, որը գտնվում է Հանրապետության Կառավարության ենթակայության տակ և ղեկավարվում է Պաշտպանության նախարարի կողմից։ Էստոնիայի պաշտպանության միության հետ համատեղ մտնում է Էստոնիայի պաշտպանական ուժերի կազմում։

Էստոնիայի Պաշտպանության բանակը հիմնված է համընդհանուր պաշտպանության սկզբունքի վրա, որի առաջադրանքն է Էստոնիայի տարածքային ամբողջականության և երկրի սուվերենության պաշտպանությունը, ծովային և օդային սահմանների պաշտպանությունը՝ որպես Էստոնիայի անբաժան մաս, ինչպես նաև սահմանադրական կարգն ու հասարակական անվտանգությունը։ Էստոնիայի Պաշտպանության բանակի գործառույթները իրականացվում են հասարակական վերահսկողության սկզբունքով և հիմնված են երկրի ժողովրդավարական կազմակերպվածության վրա։ Ժողովրդավարական ընտրությունների միջոցով ընտրված և նշանակված գործադիր համապատասխան մարմիններն են բանակի համար սահմանում նպատակներ և առաջադրում համապատասխան խնդիրներ, տրամադրում են անհրաժեշտ ռեսուրսները և վերահսկում նպատակների իրականացման գործընթացը։ Հասարակական վերահսկողության սկզբունքներն ու դրանց հիմնական ձևերը երաշխավորվում են օրենսդրությամբ, որի համար պատասխանատու են երկրի նախագահը, Կառավարությունը և Ազգային ժողովը։ Պատերազմական դրության ժամանակ բանակի Գերաաույն հրամանատարը հանդիսանում է երկրի նախագահը, իսկ ղեկավար օրգանը՝ երկրի պաշտպանության միությանը հետևյալ կազմով՝ Ազգային ժողովի նախագահ, վարչապետ, Պաշտպանության բանակի հրամանատար, Պաշտպանության նախարար, Ներքին գործերի նախարար, Արտաքին գործերի նախարար և ազգային պաշտպանության խորհրդարանական հանձնաժողովի նախագահ։

## Պատմություն
## Կառուցվածք
Էստոնիայի զինված ուժերը բաղկացած են ցամաքային, ծովային և օդային ուժերից, ինչպես նաև այլ սպասարկող միավորումներից ու հաստատություններից։ Իր շարքերը բարձր մասնագիտացված զինծառայողներով համալրելու համար ստեղծված են մի շարք ուսուսումնական և այլ հաստատություններ, որտեղ խաղաղ ժամանակ սովորում է 5500 մարդ, որից 2000–ը՝ նորակոչիկներ։

### Ցամաքային զորքեր

40px

### Ռազմաօդային ուժեր

40px|left

### Ռազմածովային նավատորմ

40px|left

### Էստոնիայի պաշտպանության միություն

40px|left

### Սահմանապահ զորքեր

40px|left

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի սահմանապահ զորքեր
* Էստոնիայի պաշտպանության միությյան կայք) (էստ.