Ալեքսանդր Թանսման

**Ալեքսանդր Թանսման **  (, ), լեհ և ֆրանսիացի կոմպոզիտոր, դաշնակահար  վիրտուոզ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Թանսմանը ծնվել և մեծացել է Լեհաստանի Լոձ քաղաքում այն ժամանակաշրջանում, երբ Լեհաստանը որպես անկախ պետություն գոյություն չուներ, իսկ Լոձը ցարական Ռուսաստանի մի մասն էր։ Նրա ծնողները եղել են հրեա։ Հայրը՝ Մոշեն, Տանցմանը (1868-1908) մահացել է, երբ Ալեքսանդրը եղել է 10 տարեկան, մայրը՝ Հաննան (ծնվ. Գուրվիչ, 1872-1935) միայնակ է մեծացրել նրան և իր ավագ քրոջը՝ Թերեզային։
thumb|Հուշատախտակ Լոձ քաղաքում՝ «Ալեքսանդր Թանսմանը՝ աշխարհահռչակ լեհ կոմպոզիտորը, ծնվել է այս տանը, 1897 թվականի հունիսի 12-ին և այստեղ անցկացրել իր կյանքի առաջին 17 տարիները»|362x362px։

Սովորել է Լոձի կոնսերվատորիայում, նվագել քաղաքային սիմֆոնիկ նվագախմբում։ Այնուհետև սովորել է Վարշավայում, երաժշտության դասերին զուգահեռ սովորել է Վարշավայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Նրա կոմպոզիցիայի ուսուցիչը եղել է Հենրիխ Մելցերը։ 1920 թվականից ապրել է Փարիզում, բացառությամբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1941-1946 թվականներին, որոնք անցկացրել է ԱՄՆ-ում։ 1940 թվականին Փարիզի օկուպացիայից հետո նա ընտանիքի հետ փախել է Նիցցա, որտեղ ապրել է թաքնված՝ մինչև հաջորդ տարի ամերիկյան վիզա ստանալը։ Նա փախել է Եվրոպայից, քանի որ նրա հրեական ծագումը վտանգի տակ է դրված եղել Հիտլերի իշխանության գալու հետ կապված։ Ամերիկայում ուսանելու ժամանակ Թանսմանը շատ է հյուրախաղերով հանդես եկել որպես դաշնակահար և դիրիժոր, բազմաթիվ երաժշտական ստեղծագործություններ է գրել՝ երեք սիմֆոնիա, երկու քառյակ, դաշնամուրի ստեղծագործություններ։ ԱՄՆ֊ում նա գրել է մի քանի պարտիտուր հոլիվուդյան ֆիլմերի համար։ 1946 թվականի «Օսկար» մրցանակաբաշխության ժամանակ նա առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակիի՝ լավագույն երաժշտության համար։ 1948 թվականին Թանսմանը հրատարակել է իր գիրքը Իգոր Ստրավինսկու մասին, որը երկու կոմպոզիտորների միջև բարեկամության արդյունք է դարձել Միացյալ Նահանգներում աքսորի տարիներին։

Նա ընկերացել է Մորիս Ռավելի, Սերգեյ Պրոկոֆևի, Անդրես Սեգովիայի, իսկ ավելի ուշ՝ Իգոր Ստրավինսկոււ հետ։ 1946 թվականին Թանսմանը վերադարձել է Փարիզ, և նրա երաժշտական կարիերան կրկին սկսվել է ամբողջ Եվրոպայում։ Հանդես է եկել որպես վիրտուոզ դաշնակահար և դիրիժոր, լայնորեն և հաջողությամբ համերգներով հանդես է եկել աշխարհի բազմաթիվ երկրներում։ Նրա ստեղծագործությունները, որոնց ելույթների քանակը երբեմն գերազանցում էր տարեկան 500-ը, կատարել են լավագույն նվագախմբերն ու դիրիժորները։ Որպես բալետի կոմպոզիտոր, տասնամյակներ շարունակ Թանսմանը համագործակցել է նշանավոր պարուսույցների հետ։

Առաջին կինը 1924 թվականից եղել է ռումինացի պարուհի Աննա Էլեոնորա Բրոչիներնը (1904-1986 թթ.), Երկրորդ կինը՝ 1937 թվականից՝ ֆրանսիացի դաշնակահարուհի Կոլետ Կրասը։

## Աշխատություններ
### Ստեղծագործություններ նվագախմբի համար
* I Symfonia (1917)
* II Symfonia (1926)
* III Symfonia *Symfonie concertante* (1931)
* IV Symfonia (1939)
* V Symfonia (1942)
* VI Symfonia *In memoriam* (1943)
* VII Symfonia *Liryczna*(1944)
* VIII Symfonia *Muzyka na orkiestrę* (1948)
* IX Symfonia (1957)
* *Rapsodie polonaise* (1941)
* *Muzyka na smyczki* (1947)
* *Capriccio* (1953)
* *Koncert na orkiestrę ([[1955]])
* *Symfonia kameralna* ([[1960]])
* *Six movements* ([[1961]])
* *Diptyque*  ([[1969]])
* *Quatre mouvements* ([[1969]])
* *Hommage à * ([[1969]])
* *Stèle. In memoriam* ([[1972]])
=== Օպերա ===
* *La Nuit Kurde* ([[1925]])
* *Le Serment* (Przysięga) ([[1955]])
* [[Սաբաթայ Զևի]]/ *Sabbataї Zèvi* ([[1958]])
* Սոխակը[[Բոբոլի այգիներ]]ում/ *Le Rossignol de Boboli* ([[1965]])
=== Բալետ ===
* *Sextuor* ([[1922]])
* *Lumières* ([[1926]])
* *La grande ville* ([[1932]])
* *Bric-à-Brac* ([[1933]])
* *Mexico Américain* ([[1945]])
* *Le roi qui jouait le fou* ([[1947]])
* *Trois de Nuit'' (1949)

## Գրականություն
* Schwerke I. Alexandre Tansman, compositeur polonais. Paris, 1931 (на англ. яз — New York, 1931)
* Alexandre Tansman (1897—1986). Catalogue de l’oeuvre/ G. Hugon, ed. Paris, 1995
* Granat-Janki A. Forma w twórczości instrumentalnej Aleksandra Tansmana. Wrocław, 1995
* Wendland A. Gitara w twórczości Aleksandra Tansmana. Łódź, 1996
* Cegiełła J. Dziecko szczęścia. Aleksander Tansman i jego czasy. T. 1-2. Łódź, 1996
* Aleksander Tansman 1897—1986. Materiały z ogólnopolskiej sesji naukowej. Łódź, 1997
* Otero C. Alexandre Tansman։ su vida y obra para la guitarra. Lomas de Bezares, 1997
* Hommage au compositeur Alexandre Tansman։ (1897—1986)/ Pierre Guillot, ed. Paris, 2000
* Pons L., Joubert J.A., Bril F.-Y. Alexandre Tansman ou l’expression et l'équilibre. Montrem, 2005
* Une voie lyrique dans un siècle bouleversé/ Mireille Tansman-Zanuttini, Gérald Hugon, eds. Paris, 2006
* Wendland W., W 89 lat dookoła świata. Aleksander Tansman u źródeł kultury i tożsamości. Łódź, 2013.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Автобиография композитора
* Официальный сайт
* Официальный сайт,
* Alexandre Tansman. Biographie,
* Статья на сайте Culture.pl 
* На сайте IMDB
* Tansman Philharmonic

Կատեգորիա:Լեհ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ