Լատվիայի խորհրդարանի շենք

**Լատվիայի խորհրդարանի շենք**, նախկին **Վիձեմեի ասպետների տուն** ( ), որը նաև հայտնի է որպես **Սեյմի տուն** (*Saeimas nams*), Լատվիայի հանրապետության խորհրդարանի շենք, որը գտնվում է Ռիգայի կենտրոնում, *[[Հին քաղաք (Ռիգա)|Վեցպիլսետա]]* (Հին քաղաք) թաղամասի Յեկաբա փողոցի 11 հասցեում։

Սկզբում այն ​​ծառայել է որպես Վիձեմեի տեղական ինքնակառավարման շենք՝ Լիֆլանդի Լանդտագի գրասենյակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո այստեղ տեղակայվել է Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական խորհուրդը և կառավարությունը։ 1920 թվականին շենքը փոխանցվել է Լատվիայի Հանրապետության Հիմնադիր ժողովին, իսկ 1923-1934 թվականներին շենքն օգտագործվել է Լատվիայի Հանրապետության խորհրդարանի և Սեյմի կարիքների համար։ 1934 թվականից շենքում տեղակայվել է Լատվիայի նախագահի վարչակազմը։ 1940 թվականին Լատվիայի Խորհրդային Միությանը բռնակցումից և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո շենքում գործել է Լատվիական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը, 1990-1993 թվականներին՝ Լատվիայի Հանրապետության Գերագույն խորհուրդը։ 1993 թվականից շենքում կրկին գտնվում է Սեյմը։

## Ճարտարապետություն
Շենքը կառուցվել է Լիվոնյան ասպետության նահանգում գտնվող Լիվոնյան ազնվական կորպորացիայի լանդտագի համար։ Այն նախագծվել է բալթյան գերմանացի ճարտարապետ Ռոբերտ Պֆլուգի և առաջին ակադեմիական կրթություն ստացած լատվիացի, էկլեկտիկ դրվագներով նեոռենեսանս ոճի ճարտարապետ Յանիս Բաումանիսի կողմից։ Շինարարությունը սկսվել է 1863 թվականին և ավարտվել 1867 թվականին՝ անմիջապես Սուրբ Ջեյմսի տաճարի դիմաց։ Կառուցումից մի քանի տարի անց շենքի արտաքին պատի ճակատային մասում, ներկայիս երկրորդ հարկում, մի որմնախորշ է կառուցվել, որում ներկառուցվել է տևտոնյան *լանդմագիստեր* Վոլտեր ֆոն Պլետենբերգի արձանը, որի հեղինակն է դանիացի քանդակագործ Դեյվիդ Յենսենը։

Էկլեկտիկ պատմականության ոճով կառուցված շենքի գաղափարը բխում է Ֆլորենցիայի պալատի Վերածննդի ճարտարապետությունից։ Վերածննդի մոտիվներն օգտագործվել են շենքի ձևում և գլխավոր դահլիճում, որտեղ տեղի են ունեցել Վիձեմեի Լանդտագի հանդիպումներն ու տոնակատարությունները, Լուի XVI ոճը ոգեշնչել է Դեղին սրահի ինտերիերը, իսկ գոթական ոճը՝ ճաշասենյակի դասավորությունը։

## Պատմություն
Լիվոնիայի ասպետության առաջին շենքը () կառուցվել է 1755 թվականին։ Այն արմատապես վերակառուցվել է 1863-1887 թվականներին Սանկտ Պետերբուրգի արվեստների ակադեմիայի ճարտարապետության և շինարարության ֆակուլտետի շրջանավարտներ Յանիս Բաումանիսի (1834-1891) և Ռոբերտ Պֆլուգի (1832-1885) կողմից։ Նոր տունը օծվել է 1867 թվականի մայիսի 8-ին։ 1900 - 1903 թվականներին շենքը զգալիորեն ընդլայնվել է ճարտարապետ Վիլհելմ Նեյմանիսի կողմից։ 1921 թվականի հոկտեմբերի 17-ին շենքը մեծապես տուժել է հրդեհից և 1923 թվականին այն զգալիորեն վերակառուցվել է (ճարտարապետ Էյժեն Լաուբե) Լատվիայի Հանրապետության Սեյմի կարիքների համար։ 1922 թվականին Պլետենբերգի արձանը ապամոնտաժվել է և փոխարինվել Ռիչարդ Մաուրսի Լատվիական էպոսի հերոս Լաչպելսիսին կերպավորող քանդակով։ 1950-ականներին Լաչպելսիսի քանդակն ապամոնտաժվել է, իսկ 2007-ին տեղադրվել է դրա կրկնօրինակը, որը նվիրաբերել է գործարար Եվգենի Գոմբերգը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանական օկուպացիայի ժամանակ շենքը գրավել են գերմանական ոստիկանությունը և Օստլանդում գտնվող ՍՍ բարձրագույն հրամանատարությունը։

1980-ականների սկզբին վերակառուցվել է բակերից մեկը և ստեղծվել է նոր սենյակ, որտեղ այժմ գտնվում է Քվեարկության սենյակը։ 1996 թվականին վերականգնվել է նախասրահը և Մեծ մարմարե սանդուղքը։ 1997 թվականին ճարտարապետ Անդրիս Վեյդեմանիսի նախագծով ստեղծվել է պալատի նոր ներքին դահլիճը։ 1990 թվականի մայիսի 4-ին այդ դահլիճում է Լատվիական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդն ընդունել Լատվիայի Հանրապետության անկախության վերականգնման հռչակագիրը, իսկ 1993 թվականին իր աշխատանքն է սկսել Լատվիայի Հանրապետության 5-րդ Սեյմը։

### Ռուսական կայսրության շրջանում
Ռուսական կայսրությունում Լիվոնիայի նահանգը կառավարվել է Լիվոնյան ազնվական կորպորացիայի համագործակցությամբ, ազնվականության կալվածք, որը պարտավոր էր հավատարիմ լինել ռուսական կայսրին։ Ազնվական կորպորացիան, որը նաև հայտնի է որպես «ասպետություն», սկիզբ է առել 16-րդ դարում Լիվոնիայում Տևտոնական միաբանության լուծարման ժամանակ, և ներառել է բալթյան գերմանացի ազնվականության առաջատար ներկայացուցիչները, որոնք կազմել են Լատվիայի և Էստոնիայի իշխող դասը մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը. Լանդտագը երբեք դեմոկրատական մարմին չի եղել։

### Լատվիայի անկախության շրջանում
Այն բանից հետո, երբ 1918 թվականի նոյեմբերի 18-ին Լատվիայի Ժողովրդական խորհուրդը հայտարարել է Լատվիայի անկախությունը, շենքը ծառայել է որպես նրա տուն, բացառությամբ 1919 թվականի այն ժամանակաշրջանի, երբ Լատվիայի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության (1918-1920) Աշխատավորների խորհրդային պատգամավորների համալատվիական կոնգրեսը վերահսկում էր Ռիգան։ 

Սոցիալիստական հանրապետության պարտությունից (Լատվիայի անկախության պատերազմից) հետո շենքը դարձել է 1920 թվականին ընտրված Լատվիայի Սահմանադրական ժողովի նստավայրը։ 1921 թվականի հոկտեմբերի 17-ին շենքն ավերվել է հրդեհից։ Այն վերականգնվել է ճարտարապետ Էյժենս Լաուբեի նախագծով։ Հրդեհի ժամանակ ոչնչացած ֆոն Պլետենբերգի արձանի փոխարեն վերականգնումից հետո տեղադրվել է նոր արձան` քանդակագործ Ռիհարդս Մաուրսի՝ Լաչպլեսիսի «արջ սպանողի» արձանը, որը համանուն` «Լաչպլետիս» լատվիական էպոսից է։ Շենքի վերականգնման պահին հիմնական հավաքների դահլիճը փոփոխվել է Լատվիայի նոր Հանրապետության Սեյմի կարիքները բավարարելու համար։ Սեյմի պալատն այսօր դեռևս նման է այս դիզայնին։ Սահմանադրական ժողովի վերջին նիստը, որում ընդունվել է Լատվիայի Սահմանադրությունը, տեղի է  ունեցել վերականգնված շենքում, 1922 թվականի նոյեմբերի 3-ին։

### Ավտորիտար ռեժիմի շրջանում
Շենքը ծառայել է որպես Սեյմի տուն մինչև 1934 թվականին Լատվիայի վարչապետ Կարլիս Ուլմանիսի կողմից սպասարկվող ինքնակառավարման հեղաշրջումը։ Ուլմանիսը նախագահի տիտղոսը ստանձնել է 1936 թվականին, և Սեյմի շարունակական լուծարումը ծառայել է նրա ավտորիտար ռեժիմի նպատակներին, փոխարենը շենքը պետք է տեղավորեր նախագահական վարչակազմը։

### Ռուսական և գերմանական օկուպացումների շրջանում
մինի|Քվեարկության սենյակ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լատվիան Սովետների կողմից օկուպացվելուց հետո, շենքը եղել է Լատվիական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի գտնվելու վայրը, իսկ Գերմանական օկուպացիայի ժամանակ` ՍՍ-ի նացիստական Գերմանիայի ենթակայության *արևելյան կենտրոնակայնը*` «Ռայխսկոմիսարիատ Օստլանդը» արևելյան տարածքներում (Բալթյան երկրներում)։ Պատերազմից հետո Լատվիան մնացել է խորհրդային օկուպացիայի տակ, և շենքը գրեթե կես դար ծառայել է որպես Գերագույն խորհրդի նստավայր։ 1980-ականների սկզբին ներքին բակերից մեկը պարսպապատվել է՝ ընդլայնելով շենքի տարածքը, շենքի այս հատվածն այժմ հայտնի է որպես Քվեարկության սենյակ։

Գերմանական օկուպացիայի ընթացքում շատ սենյակների ինտերիերը վնասվել է, գրքերի, կիրառական արվեստի և նկարների հավաքածուի մեծ մասը, որը պահպանվել է ինչպես ասպետության, այնպես էլ Լատվիայի Հանրապետության օրոք, թալանվել և տեղափոխվել է Գերմանիա։ Հավաքածուի մի մասը կորել է հետպատերազմյան շրջանում, երբ շենքում տեղակայված էր Լատվիական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը։

### Անկախության վերականգնում
Անկախության վերականգնումից հետո՝ 1990 թվականի մայիսի 4-ին, շենքում գործել է Լատվիայի Հանրապետության Գերագույն խորհուրդը, որը գործել է որպես ժամանակավոր խորհրդարան մինչև Սահմանադրության ամբողջական վերականգնումը հաջորդ` 1993 թվականի Լատվիայի խորհրդարանական ընտրությունները։ 1993 թվականից այն կրկին Լատվիայի խորհրդարանի տունն է։ 1996 թվականին գավիթը և մեծ մարմարե սանդուղքը վերանորոգվել են՝ էկլեկտիկ ոճին ավելի մոտ տպավորություն ստեղծելու համար։ 1997 թվականին Լիագումար նիստերի պալատը վերանորոգվել է ճարտարապետ Անդրիս Վեյդեմանիսի կողմից՝ SIA AIG-ի հետ համագործակցությամբ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Saeimas sēžu zāle - Flickr - Saeima (3).jpg|alt=Plenary Chamber|Լիագումար նիստերի պալատ
Պատկեր:Saeimas Dzeltenā zāle - Flickr - Saeima (2).jpg|alt=Yellow Room|Դեղին սենյակ
Պատկեր:Saeimas Sarkanā zāle - Flickr - Saeima (1).jpg|alt=Red Room|Կարմիր սենյակ
Պատկեր:Flickr - Saeima - Saeimas Baltā zāle (4).jpg|alt=White Room|Սպիտակ սենյակ
Պատկեր:Flickr - Saeima - Saeimas Brūnā zālē.jpg|alt=Brown Room|Դարչնագույն սենյակ
Պատկեր:Lielās marmora kāpnes - Flickr - Saeima.jpg|alt=Grand Staircase|Մեծ Սանդուղք
Պատկեր:Flickr - Saeima - 4.maijs Saeimā (4).jpg|alt=Klostera Street and St. James's Cathedral|Կլոստերա փողոցը և Սուրբ Ջեյմսի տաճարը
Պատկեր:Pirmais sniegs! (8124499226).jpg|alt=Building in Winter|Շենքը ձմռանը
Պատկեր:Рига (Латвия) Здание Сейма Латвийской Республики (фрагмент) - panoramio.jpg|Լաչպլետիսի արձանի կրնօրինակը երկրորդ հարկի պատի խորշում
Պատկեր:Main building of the Saeima.jpg|Գլխավոր մուտքը Կլոստերա փողոցում


## Տես նաև
* Լատվիայի կառավարություն
* Շվեդիայի ազնվականների տուն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1867 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1867 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Խորհրդարանների շենքեր
Կատեգորիա:Ռիգայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռիգայի տեսարժան վայրեր