open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պետրոդվորեցի շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)

220px|right|thumb|Հին Պետերգոֆի 23-րդ թաղամասը՝ Պետերգոֆի ամենաբնակեցված շրջանը

**Պետրոդվորեցի շրջան**, վարչատարածքային միավոր Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, Ֆիննական ծոցի հարավային ափին, քաղաքի կենտրոնից 30 կմ հեռավորության վրա։

Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչության թիվը կազմում է 128156։

## Կազմ
Շրջանի կազմի մեջ մտնում է 3 քաղաքային կառույց՝
* Լոմոնոսով քաղաք (43 002 մարդ)
* Պետերգոֆ քաղաք (73 154 մարդ)
* Ստրելնա գյուղ (12 773 մարդ)

## Պատմություն
Պետերգոֆի շրջանը կազմավորվել է 1938 թվականի հունիսի 5-ին Պետերգոֆի քաղաքային խորհրդի՝ շրջանային խորհուրդ վերակազմավորման արդյունքում, որը անմիջապես ենթարկվում է Լենքաղխորհին։

1944 թվականի հունվարի 27-ին Պետերգոֆը վերանվանվեց Պետրոդվորեց, իսկ շրջանը՝ Պետրոդվորեցի։

1950 թվականի հունիսի 12-ին շրջանի կազմի մեջ մտան Լենինգրադի մարզի Կրասնոսելսկի շրջանի Վոլոդարսկի և Ստրելնա գյուղերը։

1963 թվականի հունվարի 16-ին Վոլոդարսկի գյուղը ներառվեց Լենինգրադի քաղաքային գծի մեջ՝ Կիրովի շրջանի կազմում։

1978 թվականի ապրիլի 18-ին Լենինգրադի մարզից Պետրոդվորեցի շրջանին փոխանցվեց Լոմոնոսով քաղաքի վարչական կառավարումը։

1995 թվականին Լոմոնոսով քաղաքի տարածքում կազմավորվեց Սանկտ Պետերբուրգի ինքնուրույն Լոմոնոսովի շրջանը։

2003 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Լոմոնոսովի շրջանի տարածքը կրկին ներառվեց Պետրոդվորեցի շրջանի կազմի մեջ։

## Ինֆրակառուցվածք
Ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը՝ 243.9 կմ։

Շրջանում կա 12 դպրոց, 2 գիմնազիա, 14 մանկապարտեզ, 7 պոլիկլինիկա (1 գերատեսչական, 2 մեծահասակների, 2 մանկական, 2 ատամնաբուժական), 1 հիվանդանոց, 2 կինոթատրոն, 4 մանկական երաժշտական դպրոց, Պետերգոֆի պարարվեստի դպրոց, մանկական գեղարվեստական դպրոց, 9 գրադարան, Լո, ոնոսովի քաղաքային մշակույթի տուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պետրոդվորեցի շրջան․ նորություններ և իրադարձություններ 

Կատեգորիա:1938 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շրջաններ
ԱՄՆ բասկետբոլի ազգային հավաքական

**Միացյալ Նահանգների տղամարդկանց բասկետբոլի ազգային հավաքական** (), ներկայացնում է Միացյալ Նահանգները բասկետբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։

Հանդիսանում է աշխարհի ամենահաջող հանդես եկող տղամարդկանց բասկետբոլի հավաքականը։ Մասնակցած 17 օլիմպիական խաղերում թիմը միշտ կարողացել է մեդալների արժանանալ (14 ոսկի, 1 արծաթ և 2 բրոնզ)։ Երկու ոսկե մեդալ նվաճած պատմական թիմեր՝ 1960 և 1992 («Դրիմ թիմ») թվականների հավաքականները առաջադրվել են Բասկետբոլի փառքի սրահ։ Ներկայումս Միացյալ Նահանգների հավաքականը ՖԻԲԱ-ի դասակարգմամբ գրավում է առաջին հորիզոնականը վարկանիշային աղյուսակում։

Մինչև 1989 թվականը ՖԻԲԱ-ի կանոնադրությամբ ազգային հավաքականներն իրավունք ունեին համալրելու միմիայն սիրողական բասկետբոլիստները, սակայն կանոնների փոփոխությունից հետո ԱՄՆ բասկետբոլի ֆեդերացիան լիազորվում է ազգային թիմ հրավիրել պրոֆեսիոնալ մարզիկների։ Որպես այդպիսին առաջին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստներով համալրված ամերիկյան թիմը դառնում է 1992 թվականի Բարսելոնայի օլիմպիական խաղերի հավաքականը, որն ստանում է «Դրիմ թիմ» (անգլ.` *Dream Team* — Երազանքների թիմ) ոչ պաշտոնական անվանումը։ «Դրիմ թիմը» կարողանում է արժանանալ օլիմպիական ոսկու՝ եզրափակիչ հանդիպման ժամանակ պարտության մատնելով Խորվաթիայի հավաքականին։

Երկու տարի անց թիմն հաջող է հանդես գալիս ՖԻԲԱ-ի աշխարհի առաջնությունում։ Թիմի օլիմպիական հաջողությունները շարունակվում են 1996, 2000, 2008 և 2012 թվականներին (ինչպես նաև բրոնզե մեդալ 2004 թվականի օլիմպիական խաղերի ժամանակ)։

## Մրցաշարային արդյունքներ
### Օլիմպիական խաղեր

### ՖԻԲԱ-ի աշխարհի առաջնություն

### ՖԻԲԱ-ի ամերիկյան առաջնություն

### Պանամերիկյան խաղեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք 
* Էջը FIBA.com կայքում 
* Էջը ԱՄՆ բասկետբոլի ֆեդերացիայի կայքում

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային հավաքականներ
Ղազարոս Սարգսյան

**Ղազարոս (Ղազար) Հակոբի Սարգսյան** (), հայ ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
*1900 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ճարտարագետների ինստիտուտը։
*1900-1924 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսում, 1924-1950 թվականներին` Լենինականում։
*1902-1921 թվականներին՝ Գեղարվեստը խրախուսող կովկասյան ընկերության անդամ։
*1905 թվականին ճամփորդել է Եվրոպայում, ծանոթացել շինարարական նորույթներին, մետաղի, բետոնի կիրառմանը, մոդեռն ոճի կառույցներին։
*1919-1923 թվականներին՝ Վրաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պրոռեկտոր և ճարտարապետության պրոֆեսոր։

## Ստեղծագործական գործունեություն
մինի|աջից|250px|«Հոկտեմբեր» կինոթատրոնը Գյումրիում (1926)
մինի|աջից|250px|Ղազարոս Սարգսյանին նվիրված հուշատախտակ Գյումրու «Հոկտեմբեր» կինոթատրոնի պատին
Սարգսյանի նախագծերով կառուցվել են 100-ից ավելի բնակելի, հասարակական, արդյունաբերական  շենքեր Թիֆլիսում և Լենինականում։ 
*1902 թվականին շահել է Թիֆլիսում հայտարաված Կ. Հ. Զուբալովի ժողովրդական տան (թատրոնի) և Կովկասյան բանակի սպայական ընկերության հանրախանութի նախագծերի մրցույթների առաջին մրցանակները։
*1902 թվականին կառուցել է Աֆրիկյան եղբայրների քարվանսարայը (Արծրունիների կարավանատան վերակառուցում)։
*1904 թվականին՝ երկաթբետոնե հիմնակմախքով «Մանթաշյան առևտրաշարքը» (այժմ՝ կոշիկի ֆաբրիկա), Ալեքսանդր Մանթաշյանի առևտրային դպրոցը։
* 1905 թվականին՝ բնակելի շենքեր (Մանթաշյան եղբայրներ (1912-1914), Անանյանների, Վարդանյանների (1915), գեներալ Աբելյանի, Ղարաքեշիշյանի, Քալանթարյանի (Քալանթարով) տները։
*1924 թվականին հրավիրվել է Լենինական՝ նախագծելու և կառուցելու տեքստիլ կոմբինատի մանվածքային ֆաբրիկան։

Սարգսյանը նախաձեռնել և մինչև 1950 թվականը կառուցել է անհեծան, երկաթբետոնե ծածկերով մանվածքային և տեքստիլ ֆաբրիկաների մասնաշենքերը՝ օժանդակ կառույցներով, բնակելի տներով, վարակիչ հիվանդությունների հիվանդանոցը, «Հոկտեմբեր» կինոթատրոնը (1926), մասնակցել Կենտրոնական հրապարակի հատակագծմանն ու կառուցապատմանը։

## Գրկականություն
* Տիգրանյան Է., Հայ ճարտարապետների գործունեությունը Անդրկովկասում. XIX դարի վերջ - XX դարի սկիզբ, Ե., 2000, էջ 126-148։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 29 մահեր
Կատեգորիա:Շուշի քաղաքում ծնվածներ
Տեխնոլոգիական սարքավորումների մոնտաժ

**Տեխնոլոգիական սարքավորումների մոնտաժ**՝ մոնտաժը տեխնոլոգիական սարքավորումների՝ նոր արդյունաբերական ձեռնարկությունների կառուցման և գործող ձեռնարկությունների վերակառուցման պրոցեսում կատարվող մոնտաժային աշխատանքներ։ Մոնտաժը ներառնում է  նախագծային դիրքում տեխնոլոգիական սարքավորման տեղակայումը և ամրացումը, վերահսկման ու ավտոմատիկայի միջոցների, ինչպես նաև հումքի, ջրի, գոլորշու, սեղմված օդի, էլեկտրաէներգիայի մատուցումն ապահովող հաղորդակցումների միացումը տեխնոլոգիական 
սարքավորմանը, վերջինիս բերումը շահագործման վիճակի, արտադրական մնացուկների հեռացումը։
Համաշխարհային խաղաղություն

[250px|մինի|[Պացիֆիկ|Խաղաղության սիմվոլ]]
**Համաշխարհային խաղաղություն**, **միջագային խաղաղություն**, երջանկության, ազատության և խաղաղության իդեալական վիճակի հայեցակարգ Երկիր մոլորակի ժողովուրդների և պետությունների միջև։

Համաշխարհային խաղաղության, ինչպես և պատերազմի բնույթը, պայմանավորված է հասարակության պատմական զարգացման աստիճանով, տիրող դասակարգերի քաղաքականությամբ։ Պատերազմական միջոցների ուժի աննախադեպ մեծացման հետևանքով Միջազգային խաղաղությունը դարձել է համամարդկային խնդիր։ Համաշխարհային խաղաղությյան կարևոր նախադրյալներ կարող են համարվել սպառազինությունների մրցավազքի դադարեցումն ու պատերազմի օջախների վերացումը, միջազգային համագործակցության զարգացումը։ Լարվածության թուլացման գործընթացում ամրապնդվեց և սկսեց տնտեսական և քաղաքական կոնկրետ բովանդակությամբ հարստանալ տարբեր սոցիալական կարգեր ունեցող պետությունների խաղաղ գոյակցությունը։ Խորհրդային Միության կազմալուծմամբ նշմարվեց «Սառը պատերազմի» ավարտը, ավելի նպաստավոր օբյեկտիվ նախադրյալներ ստեղծվեցին վիճելի հարցերը և միջազգային կոնֆլիկտները արդարացի խաղաղ կարգավորման միջոցներով լուծելու համար։

Կատեգորիա:Խաղաղություն
Պուշկինի շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Պուշկինի շրջան**, վարչատարածքային միավոր Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, որը տեղակայված է քաղաքի հարավային մասում։

Շրջանի անունը կապված է այն բանի հետ, որ վարչական կառավարությունը գտնվում է Պուշկին քաղաքում։

## Կազմ
Շրջանի կազմի մեջ մտնում են 5 քաղաքային կառույց՝
* Պավլովսկ քաղաք
* Պուշկին քաղաք
* Ալեքսանդրովսկայա գյուղ
* Տյարլևո գյուղ
* Շուշարի գյուղ
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 135 973 մարդ, որից 68%-ը բնակվում է Պուշկին քաղաքում։

## Պատմություն
Պուշկինի շրջանը կազմավորվել է 1938 թվականի հունիսի 5-ին Պուշկինի քաղաքային խորհրդի վերակազմավորման արդյունքում՝ շրջանային խորհուրդ, որը գտնվում է Լենքաղխորհի անմիջական ենթակայության ներքո։

1953 թվականի հուլիսի 25-ին Կուզմինսկի, Մոսկովսկո-Սլավյանսկի, Տյարլևսկի գյուղխորհները փոխանցվեցին Պուշկինի շրջխորհին։

1958 թվականի հունիսի 21-ին ձևավորվեց Շուշարի գյուղը՝ Պուշկինի շրջխորհի ենթակայության տակ, իսկ Մոսկովսկո-Սլավյանսկի գյուղխորհը ցրվեց։

1959 թվականի մարտի 26-ին Պավլովսկ քաղաքն անցավ Պուշկինի շրջխորհի ենթակայություն։

1959 թվականի ապրիլի 2-ին կազմավորվեցին Ալեքսանդրովսկայա և Տյարլևո գյուղերը՝ Պուշկինի շրջխորհի ենթակայության տակ։

1995 թվականին Պավլովսկ քաղաքի տարածքում ձևավորվեց Սանկտ Պետերբուրգի ինքնուրույն Պավլովի շրջանը։

2005 թվականին Պավլովի շրջանի տարածքը կրկին ներառվեց Պուշկինի շրջանի կազմի մեջ։

## Տեսարժան վայրեր
Շրջանի գլխավոր տեսարժան վայրերն են պետական թանգարան-արգելոցները՝ Ցարսկոյե սելոն և Պավլովսկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Pushkin.ru Պուշկինի շրջանի տեղեկատվական կայք
* Պուշկինի շրջանի տեղեկատվական պորտալ 
* Պուշկին քաղաքի տեղեկատվական պորտալ 

Կատեգորիա:1938 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շրջաններ
Մրրկային շարժում

**Մրրկային շարժում** կամ **տուրբուլենտ շարժում**, հեղուկի կամ գազի շարժում, որն ուղեկցվում է միջավայրի մասնիկների (տարրական ծավալների) պտույտով իրենց ակնթարթային առանցքի շուրջը։ Բնության մեջ հեղուկի կամ գազի շարժումների ճնշող մեծամասնությունը մրրկային շարժումներ են։ Օրինակ, հեղուկի շարժումը խողովակում մրրկային շարժում է թե՛ լամինար հոսանքի և թե՛ տուրբուլենտ հոսանքի դեպքում։ Տարրական ծավալների պտույտը պայմանավորված է նրանով, որ պատի մակերևույթի վրա հեղուկի արագությունը հավասար է զրոյի (մասնիկների կպչելու շնորհիվ), իսկ պատից հեռանալիս՝ արագ աճում է, այնպես որ հարևան շերտերի արագությունները զգալիորեն տարբերվում են միմյանցից։ Ստորին շերտի արգելակող և վերին շերտի արագացնող ազդեցությունների հետևանքով։

Մրրկային շարժման օրինակներ են օդային մրրիկները մթնոլորտում՝ պտտահողմերը և ցիկլոնները, կամրջակալների ետևում առաջացող ջրային մրրիկները, ջրում գոյացող ձագարափոսերը և այլն։ Մրրկային շարժման քանակական բնութագրիչը պտտման անկյունային արագության w վեկտորն է, որը կախված է հոսքում կետի կոորդինատներից և ժամանակից։ Այն անվանում են նաև միջավայրի մրրիկ դիտարկվող կետում։ Եթե հոսանքի որոշ տիրույթում w=0, ապա շարժումը այդ տիրույթում մրրկային չէ։ Միջավայրի մասնիկների պտտման հետևանքով կարող են գոյանալ մրրկային խողովակներ։ Վերջիններս հեղուկի ներսում չունեն սկիզբ և վերջ, դրանք կամ պետք է փակ լինեն (մրրկային օղակ) կամ սկիզբ և վերջ ունենան հեղուկի սահմանների վրա (շրջահոսվող մարմնի կամ հեղուկ պարունակող անոթի մակերևույթին)։ Մրրկային շարժումը հեղուկում առաջացնում է լրացուցիչ արագություններ։ Մածուցիկ հեղուկում շփման ուժերի շնորհիվ մրրիկները մարում են։

Տուրբուլենտ հոսանքի դեպքում հեղուկի կամ գազի հիդրոդինամիկական և թերմոդինամիկական բնութագրերը (արագություն, ճնշում, ջերմաստիճան, խտություն) քաոսային, անկանոն փոփոխություններ են կրում ըստ կետի կոորդինատների ու ժամանակի։ Տուրբուլենտ հոսանքը էապես տարբերվում է լամինար հոսանքից թե՝ ներքին բարդ կառուցվածքով, թե՝ շարժման պարամետրերի միջինացված արժեքների՝ ըստ հոսանքի հատվածքի բաշխումով։ Միջավայրի շերտերի խառնման մեծ ինտենսիվության շնորհիվ Տուրբուլենտ հոսանքներն օժտված են շարժման քանակ, ջերմություն, չլուծված խառնուրդների զանգված փոխանցելու, տվյալ միջավայրում քիմիական ռեակցիաների (մասնավորապես այրման) տարածումն արագացնելու, միջավայրում կախված մասնիկները տեղափոխելու, ձայնային և էլեկտրամագնիսական ալիքները ցրելու, դրանց ամպլիտուդներն ու փուլերը փոփոխելու մեծ ունակությամբ։ Հոսանքը դառնում է տուրբուլենտ այն դեպքում, երբ խախտվում է շարժման *լամինար ռեժիմ*ի կայունությունը, և Ռեյնոլդսի թիվը գերազանցում է իր կրիտի կական արժեքը տվյալ շարժման համար։ Հեղուկների և գազերի հոսանքները բնության մեջ տեխնիկական հարմարանքներում (հեղուկների շարժումը խողովակներում, ջրանցքներում, հեղուկում կամ գազում շարժվող պինդ մարմնի շուրջն առաջացող սահմանային շերտերում, աերոդինամիկական սարքերում և այլուր) մեծ մասամբ Տուրբուլենտ հոսանքներ են։

Կատեգորիա:Հիդրոդինամիկա
Կատեգորիա:Քաոսի տեսություն
Արտաշես Մխիթարյան (գրականագետ)

**Արտաշես Գաբրիելի Մխիթարյան** (), հայ խորհրդային գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1979 թվականից։

## Կենսագրություն
Արտաշես Մխիթարյանը ծնվել է 1918 թվականի նոյեմբերի 4-ին, Թիֆլիսում։ 1939 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի համալսարանը։ 1941 թվականից եղել է Թբիլիսիի Ա. Ս. Պուշկինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի դասախոս, 1969-1977 թվականներին՝ հայերեն և ադրբեջաներեն լեզուների ու գրականությունների ամբիոնի վարիչ։ Մխիթարյանը ուսումնասիրել է Թբիլիսիի 1920-1930-ական թթ․ հայ գրական կյանքը, ճշտել Եղիշե Չարենցի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի և այլոց ստեղծագործական շատ խնդիրներ ու կենսագրական տվյալներ։ Հրատարակել է «Գրական-տեսական հարցեր» (1972), «Սովետահայ գրականությունը Վրաստանում» (1978) և այլ մենագրություններ։ Մխիթարյանն անդրադարձել է նաև հայ-վրացական և հայ-ռուսական գրական առնչություններին («Սովետահայ գրականությունը Վրաստանում», 1978, «Ժամանակակից հայ արձակը», ռուսերեն, 1982, «Ժամանակակից սովետահայ արձակագիրներ», 1985)։

## Երկեր
* Վրաստանի սովետահայ գրականությունը, Երևան, «Հայաստան», 1966, 272 էջ։
* Գրական-տեսական հարցեր, Երևան-Թբիլիցի, 1972։
* Իլիա Ճավճավաձե (հեղինակակցությամբ Բ. Արվելաձեի), Երևան, 1978։
* Սովետահայ գրականությունը Վրաստանում, Թբիլիսի, «Մերանի», 1978, 168 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Армянская литература в Грузии, Е․, 1980․

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ադրիանո Կորեա Կլարո

**Ադրիանո Կորրեա** (, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս Բարսելոնայում ձախ եզրային պաշտպանի և կիսապաշտպանի դիրքերում։ Ունի հավաքականում հանդես գալու փորձ, որի կազմում 2004 թվականին հաղթել է Ամերիկայի գավաթը։ Ադրիանոն հաջող է խաղում երկու ոտքերով էլ։ Նա ունի երկու երեխա՝ Աժաֆը (մարտի 6, 2011) և Ադրիանը(2007)։

## «Բարսելոնա»
### Սեզոն 2010/2011
2010 թվ.-ի հուլիսի 16-ին, Ադրիանոն տեղափոխվեց «Բարսելոնա», նրանք վճարեցին նրա համար €9,5 մլն։ Պայմանագրի ժամկետն էր 4 տարի էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բեշիկթաշի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Արտաշես Մխիթարյան (ինժեներ)

**Արտաշես Մելքոնի Մխիթարյան** (), հայ խորհրդային ինժեներ-մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1953), Ուկրաինական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի ինժեներաշինարարական ինստիտուտը (1940)։ 1945 թվականից գլխավորել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի «Հիդրավլիկա և հիդրոտեխնիկական կառույցներ» ամբիոնը։ 1952-1956 թվականներին եղել է Կույբիշևի հիդրոտեխնիկական ինստիտուտի նույնանուն ամբիոնի վարիչը, 1956-1961 թվականներին՝ Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի «Հիդրավլիկա և հիդրոմեքենաներ» ամբիոնի վարիչը։ 1961 թվականից Կիևի քաղաքացիական ավիացիայի ինժեներների ինստիտուտի «Թռչող ապարատների թռիչքի աերոմեխանիկա և դինամիկա» ամբիոնի վարիչն է։ Հիմնական աշխատանքները նվիրված են հիդրավլիկայի և հիդրոմեխանիկայի հարցերին։ Կարևոր ավանդ ունի գազադինամիկական և էլեկտրագազադինամիկական շիթային հոսանքների տեսության զարգացման գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սև պատերազմ

**Սև պատերազմ** (), բախում բրիտանացի գաղութարարների և թասմանացիների միջև Վան-Դիմենի երկիրում (Թասմանիա) 19-րդ դարի առաջին կեսին, որի արդյունքում տեղաբնակները փաստացիորեն ոչնչացվեցին։

## Պատմություն
Զինված բախումը սկսվեց 1804 թվականի մայիսին, երբ գաղութարարների զինված ջոկատը կրակ բացեց որսի ելած մի խումբ թասմանացիների վրա։ Գաղութարարության հետագա ուժգնացումը բերեց հարաբերությունների լարվածության եկվորների և տեղաբնակների միջև, որոնք գնալով ավելի էին զգում սննդի ու որսի տարածքների պակաս, քանի որ եկվորները դրանք օգտագործում էին գյուղատնտեսության համար։ Քանի որ թասմանացիները չէին կարող ուժով և զենքով պատասխանել «սպիտակ եկվորների» հալածանքներին ու սպանություններին, նրանք ընտրել էին առանձին անձանց և ոչ մեծ խմբերի վրա հարձակումների մարտավարությունը։ 1820-ական թվականների վերջին, բախումը ստացավ «Սև պատերազմ» անվանումը։ 1828 թվականի նոյեմբերին, գաղութարարներին պաշտոնապես թույլատրվեց սպանել թասմանացիներին, իսկ ևս որոշ ժամանակ անց՝ ամեն սպանվածի համար պարգևատրում նշանակվեց։

1830 թվականի աշնանը լեյտենանտ-նահանգապետ Ջորջ Արթուրի կողմից որոշում կայացվեց տեղաբնակներին մեկուսացնել Թասմանիա կղզու հարավարևելյան մասում։ Հատուկ դրա համար հրաման տրվեց բոլոր արական սեռի գաղութարարներին՝ ձևավորել կենդանի շղթա (շուրջ 2000 մարդ), որը շարժվելով հարավ՝ վեց շաբաթվա ընթացքում պետք է քշեր կղզեբնակներին դեպի Թասմանիայի հարավարևելյան մասի երկու փոքրիկ թերակղզիները (այդ շղթան ստացավ «Սև գիծ» անվանումը)։ Չնայած այդ «գործողությունն» ավարտվեց ամբողջական ձախողումով (բռնվեցին միայն մեկ ծերունի ու մեկ տղա)՝ սպիտակ գաղութարարների իշխանությունը մնաց անխախտ։

1831-1835 թվականների ընթացքում, ողջ մնացած թասմանացիների մեծ մասը (շուրջ 200 մարդ) տեղահանվեց դեպի Բասսովի նեղուցում գտնվող Ֆլինդերս կղզի։ Բնիկների մի մասը միախառնվեց եվրոպական գաղութարարների հետ՝ ազգամիջյան ամուսնությունների արդյունքում։

## Արտաքին հղումներ
* Online Encyclopedia of Mass Violence. Chronological Index: List of multiple killings of Aborigines in Tasmania: 1804—1835

Կատեգորիա:Ավստրալիա
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ցեղասպանություն
Վահան Մխիթարյան

**Վահան Գրիգորի Մխիթարյան** (), հայ խորհրդային կենսաքիմիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1968)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1981)։

## Կենսագրություն
1932 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1935 թվականից աշխատել է նույն ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոնում, 1960-1986 թվականներին՝ վարիչ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։

## Գիտական գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են օրգանիզմի վրա քլորոպրենի ազդման ինտիմ կենսաքիմիական մեխանիզմների, քլորոպրենային թունավորման կանխարգելման և բուժման հարցերին։ Բացահայտել է այրվածքների, հեպատիտների, ինֆարկտի ժամանակ լիպիդային գերօքսիդացման պրոցեսի ինտենսիվացումը հյուսվածքներում, ինչպես նաև վիտամին E-ի զգալի նվազումը։ Պարզել է, որ շաքարախտի ժամանակ արյան շաքարի քանակի ավելացմանը զուգահեռ հյուսվածքներում վիտամին E-ի քանակը նվազում է, պերօքսիդներինը՝ ավելանում։ Նա ուսումնասիրել է գերօքսիդների, գերօքսիդացած չհագեցած ճարպաթթուների ազդեցությունը որոշ ֆերմենտների ակտիվության, բջջաթաղանթի թափանցելիության վրա, գերօքսիդների, ռենտգենյան ճառագայթների ազդեցությունը գլխուղեղի գանգլիոզիդների և ցերեբրոզիդների քանակական տեղաշարժի վրա։

## Անդամակցություն
Վահան Մխիթարյանը ՀԽՍՀ կենսաքիմիկոսների գիտական ընկերության փոխնախագահն էր, ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գիտաբժշկական խորհրդի պրոբլեմային հանձնաժողովի նախագահը։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղ 
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ ԳԱ Նախագահության վաստակագիր (1976)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մինաս Ամդեցի

**Մինաս Ադամեցի** կամ **Մինաս վարդապետ Ամդեցի** (), հայ մատենագիր, գրիչ, եկեղեցական գործիչ, Երուսաղեմի հայոց պատրիարք (1690-1696, 1698-1702, 1704)։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Մինաս Ամդեցին ծնվել է Ամիդ քաղաքում (ներկայիս՝ Դիարբեքիր), Առաքելի և Հռիփսիմեի ընտանիքում։ Ծննդյան ստույգ ամսաթիվը հայտնի չէ, մոտավորապես 1630 թվականին։ Վաղ տարիքում կորցրել է մորը։ Կրթությունը ստացել է տեղի եպիսկոպոսի՝ Մարկոսի մոտ, որին էլ նվիրված է նրա հետագայում գրած գովաբանական բանաստեղծություններից մեկը

1655 թվականին ավարտել է ուսումը և ստացել վարդապետի կոչում։ Մեկ տարի անց մեկնել է Ուրֆա, որտեղ զբաղվել է վարդապետությամբ և մեծ հաջողություն է ունեցել։ 1664 թվականին մեկնել է Եվդոկիա, որտեղ եպիսկոպոս է ձեռնադրվել (1666)։ Ըստ ժամանակակիցների վկայության, եղել է Եղիազար I (1681-1691) կաթողիկոսի զինակիցներից մեկը և եկեղեցական հարցերում կարևոր դերակատարում է ունեցել։

1673 թվականին հոր մահից հետո ստիպված է եղել տուն վերադառնալ, սակայն շուտով կրկին մեկնել է Ուֆա։ 1681 թվականին Եղիազար կաթողիկոսի հետ մեկնել է շրջագայության և կաթողիկոսի հորդորով սկսել է գրել իր անտիպ «Օրագրությունը» (1680 - 1704)։

Եղել է Եվդոկիայի եպիսկոպոսական թեմի առաջնորդ (1686-1688)։ 1690 թվականին դարձել է Երուսաղեմի հայոց պատրիարք (1690-1696, 1698-1702, 1704)։ 1696 թվականին Երուսաղեմի իր պատրիարքական աթոռը թողնելով մեկնել է Էջմիածին։ Որից հետ, 1698 թվականին մեկնել է Կոստանդնուպոլիս և կրկին վերադարձել Երուսաղեմ՝ կրկին ստանձնելով պատրիարքի իր պաշտոնը։ 1702 թվականին եկեղեցական ներքին պառակտումների հետևանքով կորցրել է իր աթոռը՝ ի օգուտ Ավետիք Եվդոկացու։ Սակայն 1704 թվականին կրկին բարձրացել է պատրիարքի գահին և ղեկավարել մինչև մահը՝ նույն թվականի նոյեմբերի 24 (դեկտեմբերի 5)։

## Գրական-հրատարակչական գործունեություն
[thumb|300փքս|Մինաս Ամդեցու Հայ թագավորների ժամանակագրություն գրքի էջ<br>1735 թվականի հրատարակություն, [Կոստանդնուպոլիս]]
Պահպանվել են նրա գրչագրած ձեռագրերը և այդ ժամանակահատվածում նրա հանձնարարությամբ կատարված որոշ ձեռագրերի կրկնօրինակները, որոնցից առավել արժեքավոր են Սամուել Անեցու «Ժամանակագրության» և Մխիթար Գոշի «Դատաստանագիրք» աշխատությունների (1687) գրչագրումները։

1700-1701 թվականներին հրատարակել է Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» երկի առաջին ամբողջական բնագիրը և նրա ներբողյանները։ Գրել է (1698) «Ազգաբանութիւն Հայոց» երկը (1870, «Ազգաբանութիւն թագաւորացն Հայոց» 2 հրտ․), որի սկզբի մասը հայոց պատմության (Հայկից մինչև Լևոն Զ), իսկ շարունակությունը հռոմեական ու բյուզանդական կայսրերի համառոտ ժամանակագրությունն է։ Գրել է (1680 - 1704) նաև «Օրագրութիւն» (անտիպ), որն ունի ինքնակենսագրական արժեք և XVII դարի վերջին քառորդի ու XVIII դարի սկզբի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի մասին վավերական սկզբնաղբյուր է՝ տեղագրական հարուստ տվյալներով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Չամչյան Մ․, Պատմութիւն Հայոց, հ․ 3, Վնտ․, 1786
*  Օրմանյան Մ․, Ազգապատում, մաս 2, ԿՊ, 1914
*  Քյոմուրճյան Ե․ Չ․, Օրագրութիւն, Երուսաղեմ, 1939։

Կատեգորիա:Երուսաղեմի հայոց պատրիարքներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Սպարտակ Սարգսյան

**Սպարտակ Սարգսյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Սպարտակ Սարգսյանը ծնվել է 1948 թվականին Իջևանում։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1979 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1973-1985 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նկարիչ, 1996 թվականից՝ ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղի կիրառական արվեստի ֆակուլտետի դեկան։
Գործերից պահվում են տարբեր երկրների պետական և մասնավոր հավաքածուներում։

Գեղանկարներից են՝
* «Առավոտ» (1975, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
* «Բեկվող լույս» (1985)
* «Ասպետի մահը» (1998)
* «Հայրենի եզերք» (2001)
* «Իջևանյան մոտիվ» (2004)

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Լեհաստանում (1985), Սիրիայում (1993), Փարիզում (1995)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իջևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Մայիսի 2 ծնունդներ
Գյուղատնտեսական արտադրանքի մթերում

[մինի|Խաղողի բերքի մթերումն [Արարատյան դաշտից]]

**Գյուղատնտեսական արտադրանքի մթերում**, բնակչությանն անհրաժեշտ գյուղատնտեսական հումքի և պարենի կենտրոնացված ֆոնդի ձևավորման միջոց։ Համարվում է գյուղատնտեսության և արդյունաբերության, գյուղի և քաղաքի տնտեսական կապի հիմնական ձևերից։ Գյուղատնտեսական արտադրանքի մթերումը կատարվում է անհատ ֆերմերներից, տնտեսություններից և կոոպերատիվներից։ Կարող է լինել կենտրոնացված և ապակենտրոնացված։ Կենտրոնացված գյուղատնտեսական արտադրանքի մթերում կատարում են մթերող, վերամշակող և առևտրական ձեռնարկությունները՝ նախօրոք սահմանված գներով։ Ապակենտրոնացվածն իրականացնում են կոոպերատիվ, առևտրական և հասարակական սննդի առանձին ձեռնարկություններ, իսկ գները որոշում են տեղական մարմինները։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Սվետլանա Սարգսյան (երաժշտագետ)

**Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան** (), հայ երաժշտագետ, մանկավարժ։ Արվեստագիտության դոկտոր (1999), պրոֆեսոր (2001), ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2009)։

## Կենսագրություն
Սվետլանա Սարգսյանը ծնվել է 1945 թվականին, Թբիլիսիում։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության բաժինը (ղեկավար` պրոֆեսոր Ռ. Աթայան)։ 1971-1974 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում (ղեկավար` պրոֆեսոր Գ. Տիգրանով)։ 1974 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության ամբիոնում։ 1975 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում պաշտպանել է թեզ` «Հայ երաժշտության 20-րդ դարի 60-ական թվականների զարգացման առանձնահատկությունները» թեմայով և ստացել արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1978 և 1988 թվականներին Մոսկվայի կոնսերվատորիայում անցել է Որակավորման բարձրացման դասընթացներ։
1999 թվականին Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում պաշտպանել է «Հայ երաժշտությունը 20-րդ դարի համատեքստում» թեմայով թեզ և ստացել արվեստագիտության դոկտորի գիտական աստիճան։ 2004 թվականից Մոսկվայի Միջազգային երաժշտական միության անդամ է։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են 20-րդ դ. հայ երաժշտության գեղագիտության և տեսության հարցերին։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* International Book of Honor կոչման (ABI, USA), 1998
* Հայաստանի կոմպոզիտորների միության մրցանակ, 1996
* Տարվա միջազգային կին կոչում (Միջազգային կենսագրական կենտրոն, Անգլիա), 1994-1995
* ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, 2009 
* Հայկական Համաշխարհային Կոնգրեսի մրցանակ (Ռուսաստան), 2011
* Լեհական մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչման (Լեհաստան), 2013
* ՀՀ Գիտության պետական կոմիտեի «Ոսկե մեդալ», 2015

## Երկեր
* Вопросы современной армянской музыки (60-е годы), Е. , 1983.
* Армянская музыка в контексте XX века, М., 2002.
* Арам Хачатурян, Научный справочник, Е., 2004.
* Armenian Music and Composers, Y., 2004.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սարգսյան, Սվետլանա Կորյունի, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Լուի XVI

**Լուի XVI** (, ), Ֆրանսիայի թագավոր Բուրբոնների դինաստիայից, Լուի Ֆերդինանդի որդին, թագը ժառանգել է պապից՝ Լուի XV։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Մինարե

[220px|մինի|Աշխարհի ամենաբարձր քարե մինարեն՝ [Քութբ Մինարը։]]
**Մինարե**, **մինարեթ** (, *մանարա*, «փարոս»), **մի’զանա** () կամ **սաումա’ա** (), մզկիթներին կից կամ շինության հետ ամբողջություն կազմող աշտարակ, որտեղից մոլլաները մուսուլմաններին աղոթքի են հրավիրում։ Եգիպտոսի, Իրաքի, Իրանի, Կենտրոնական և Միջին Ասիայի երկրներին բնորոշ են բարձր, դեպի վեր նեղացող, կլոր կամ բազմանկյուն հատակագծով մինարեները՝ զարդարված աղյուսի ձևավոր շարվածքով, փորագրություններով, ջնարակած խեցեղենով, ցանցկեն պատշգամբների հարկերով։ Հատակագծում քառակուսի մինարեները բնորոշ են Սիրիային և Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրներին։ Թուրքական մինարեները առանձնանում են բազմանկյուն, բարակ բնով ու սայրաձև ավարտով։

Կատեգորիա:Մինարեներ
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Խուճապ

**Խուճապ**, խմբային կամ զանգվածային սարսափ, որն անմիջականորեն պայմանավորված է արտաքին գործոններով (օրինակ՝ ներշնչմամբ), խմբի մեկ անդամից մյուսին է անցնում և ուժեղանում է ընդօրինակման հոգեկան մեխանիզմի օգնությամբ։
Խուճապը հանգեցնում է իմպուլսային անկազմակերպ գործողությունների (օրինակ՝ փախուստի կամ ագրեսիվության դրսևորումների)։

Խուճապ ամենից հաճախ դիտվում է պատերազմների, բնության արհավիրքների, աղետալի իրադարձությունների ժամանակ։

## Տես նաև
Վարք (Ագրեսիվ վարք, ագրեսիվություն)

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Աֆեկտներ
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական երևույթներ
Վլադիմիր Մինորսկի

**Վլադիմիր Ֆեոդորովիչ Մինորսկի** (, ) ռուս արևելագետ։

## Կենսագրություն
1900 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, 1903 թվականին՝ Լազարյան ճեմարանը։ 1904 թվականից ծառայել է Ռուսաստանի արտգործնախարարությունում, պաշտոնավարել Իրանի և Թուրքիայի ռուսական դեսպանություններում։ Ապրել է Ֆրանսիայում (1919-1932), Մեծ Բրիտանիայում (1932 թվականից)։ 1937 թվականից՝ Լոնդոնի համալսարանի պրոֆեսոր։ Մինորսկու աշխատությունները (մոտ 200) նվիրված են Իրանի, Անդրկովկասի, Թուրքիայի պատմությանը և մշակույթին, իսլամի պատմությանը, աղբյուրագիտությանը, ազգագրությանը, արևելագիտությանը։ 1940-ական թվականներին Մինորսկին համագործակցել է սովետական արևելագետների հետ, գրախոսել նրանց աշխատությունները (այդ թվում՝ Հովսեփ Օրբելու և Նիկողայոս Մառի «1916 թվական. հնագիտական արշավախումբ դեպի Վան» աշխատությունը)։ Գրել է հուշեր Կոմիտասի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Քրդերենի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Իրանագետներ
Ալեքսանդր Մխիթարյան

**Ալեքսանդր Նիկոլայի Մխիթարյան** (), ավիացիայի գեներալ–մայոր (1958)։։

Ավարտել է Ստալինգրադի (Վոլգոգրադ) ռազմաավիացիոն ուսումնարանը (1935), Ռազմաօդային ուժերի զորամասերի հրամանատարների կատարելագործման թռիչքա-տեսական դասընթացները։ 1936-1941 թվականներին, որպես հրահանգիչ-օդաչու, աշխատել է Ստալինգրադի, Բալաշովի, Կրասնոդարի ռազմաավիացիոն ուսումնարաններում։ Մեծ հայրենական պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հուլիսից։ Եղել է գիշերային ռմբակոծիչների էսկադրիլիայի հրամանատար, 1943 թվականից՝ ավիագնդի հրամանատարի տեղակալ, 1944 թվականից՝ ավիագնդի հրամանատար։ Աչքի է ընկել Կովկասյան ռազմաճակատի օդային մարտերում։ 1951 թվականին նշանակվել է ավիազորամասի հրամանատար։ 1960 թվականից պատասխանատու պաշտոն է վարել ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության կենտրոնական ապարատում։ Զորացրվելուց (1963) հետո բնակություն է հաստատել Մոսկվայում։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Վերին Պրիսկի

**Վերին Պրիսկի**, Կազյոլի տարածաշրջան,Կալուգայի շրջան, մտնում է «Սիլո Պոպոլևո» տարածքի մեջ։

## Աշխարհագրական դիրք
Տեղակայված է Ներքին Պրիսկիից մոտավորապես 3 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով Վերին Պրիսկիյում բնակվում էր ընդամենը 12 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Վերգինե Միքայելյան

**Միքայելյան Վերգինե Գևորգի** (), հայ խորհրդային մանրէաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1950), պրոֆեսոր (1952), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1929-1935 թվականներին եղել է Երևանի քաղառբաժնի համաճարակագետը, 1935-1938 թվականներին և 1944-1950 թվականներին աշխատել Երևանի բժշկական ինստիտուտի համաճարակագիտության ամբիոնում, 1938-1944 թվականներին՝ ինստիտուտի տնօրեն, 1950-1954 թվականներին՝ տնօրենի տեղակալ, 1952-1954 թվականներին՝ սննդի հիգիենայի, 1954-1976 թվականներին՝ մանրէաբանության ամբիոնների վարիչ, 1975 թվականից՝ գիտական խորհրդատու։ Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում աղիքային (որովայնային տիֆ, պարատիֆեր, դիզենտերիա) և մանկական վարակիչ հիվանդությունների համաճարակագիտության ուսումնասիրությանը, կանխարգելիչ միջոցառումների մշակմանը, իմունիտետի վրա անտիբիոտիկների ազդեցության և իմունոգենեզում հիպոթալամուսի դերի բացահայտմանը։ Ի․ Մեչնիկովի անվան համաճարակագիտության և մանրէաբանության համամիութենական գիտաբժշկական ընկերության վարչության անդամ է, դրա հայկական բաժանմունքի նախագահը։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» 2 շքանշաններով։

## Գրականություն
* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер., 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊԲՀ ռեկտորներ
Սարսափ

[240px|մինի|«[Արյունոտ շաբաթ»]]
**Սարսափ**, աֆեկտիվ հուզական վիճակ, վախի բարձր աստիճանը, որն առաջ է գալիս, երբ մարդը հայտնվում է իր կյանքի համար վտանգավոր իրադրության մեջ, կամ երբ իր ինքնագնահատականին լուրջ վտանգ է սպառնում։ Մարդը սարսափ ապրում է նաև այն դեպքում, երբ նման վտանգավոր իրավիճակներում են հայտնվում այն անձինք, որոնց հետ նա ունի հոգեբանական նույնականացման (իդենտիֆիկացիայի) խոր ապրումներ։
 
Մանկության տարիներին սարսափի վիճակի ապրումը կարող է խոր հիվանդագին ազդեցություն թողնել անձի հետագա զարգացման վրա՝ հանգեցնելով նևրոտիկ խանգարումների։

Սարսափ ապրող մարդը դիմում է ակտիվ կամ պասիվ պաշտպանական գործողությունների։

## Տեսակները
* ստենիկ (ակտիվացնող)
* աստենիկ (պասսիվացնող)

Սարսափի էլ ավելի բարձր աստիճանները, որոնց նշանակման համար կարելի է օգտագործել «սոսկում» կամ «զարհուրանք» բառերը, որպես կանոն աստենիկ վիճակներ են առաջ բերում։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանական երևույթներ
Էնտելոդոնտներ

մինի
**Էնտելոդոնտներ,** ժամանակակից խոզերի ցեղակիցներ էին, որոնք առանձնանում էին ագրեսիվությամբ ու բթամտությամբ։ Այդ կենդանու ուղեղն ընդամենը բռունցքի մեծության էր, այն դեպքում, երբ մոտավորապես մեկ տոննա քաշ ուներ։ Զինված լինելով հզոր ծնոտով ու ժանիքներով՝ էնտելոդոնտները խիզախ կռվողներ էին։ Այդ են վկայում նրանց ոսկորների վրա երևացող բազում վնասված տեղերը։ Էնտեոլոդոնտներն ապրել են 30-45 միլիոն տարի առաջ Կենտրոնական Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

Կատեգորիա:Անհետացած կենդանիներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չորոճողներ
Սվետլանա Սարգսյան (նկարիչ)

**Սվետլանա Մուշեղի Սարգսյան** (), հայ նկարչուհի։

## Կենսագրություն
1971 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1979 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1998 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Ստեղծագործում է դիմանկարի, բնանկարի, կոմպոզիցիայի և նատյուրմորտի ժանրերում։

## Ստեղծագործություններ
* «Հուշ», 1990
* «Երեկո», 1995
* «Ոչինչ չի մոռացվում», 1995
* «Մայրություն», 2002
* «Փունջ», 2002
* «Սալոմե», 2005
* «Տիրամայրը մանկան հետ», 1999, Ֆիլադելֆիայի հայկական եկեղեցի (պաննո)

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ֆիլադելֆիայում (1999), Արմավիրում (2003), Ստեփանակերտում (2005) երևանում (2013)

## Ընտանիք
* Ամուսին՝ Խաչատուր Ազիզյան, նկարիչ
* Որդի՝ Սուրեն Ազիզյան, բնապահպան, միջազգայնագետ, նկարիչ
* Դուստր՝ Իզաբելլա Ազիզյան, բժշկուհի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սվետլանա Սարգսյան.Անհատական ցուցահանդես

Կատեգորիա:1947 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կապան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 24 ծնունդներ
Աբել Մխիթարյան

**Աբել Մխիթարյան** (), հայագետ-պատմաբան, թարգմանիչ (հունարենից)։

## Կյանք և գործունեություն
Սովորել է Էջմիածնի ժառանգավորաց վարժարանում, ապա դարձել միաբանության անդամ, վարել հոգևոր ու կրթական պաշտոններ։ Եղել է Տրապիզոնի հոգևոր առաջնորդը, հիմնել «Թանգարան Հայկազյան» ընկերությունը։ Պաշտոնավարել է նաև Կոստանդնուպոլսում։

Աշխատակցել է «Կռունկ Հայոց աշխարհին», «Բանասեր», «Արարատ» և այլ պարբերականների։ Առանձին գրքերով հրատարակել է «Ճանապարհորդություն յԱնի» (1855), «Պատմություն մենաստանին Հառիճո ի Շիրակ» (1856), «Վեպ գաղթականության հայոց Տրապիզոնու» (1857), «Անուշավան ի գերեվարս» (1860), «Ճանապարհորդություն ի Դավրեժ» (1861), «Վաղարշապատ քաղաքամայր Հայաստանի» (1874) և այլ գործեր։

## Մատենագիտություն
### Գրքեր
* Ճանապարհորդութիւն յԱնի (1855)
* Պատմութիւն մենաստանին Հառիճոյ ի Շիրակ (1856)
* Վէպ գաղթականութեան հայոց Տրապիզոնու (1857)
* Անուշաւան ի գերեւարս» (1860)
* Ճանապարհորդութիւն ի Դավրէժ (1861)
* Հայոց ազգի քաղաքական վիճակը միջին դարերէն (1862)
* Պատմութիւն ժողովոց Հայաստանեայց եկեղեցւոյ... (1874)
* Վաղարշապատ քաղաքամայր Հայաստանի... (1874)
* Կաթուղիկէ Մայր եկեղեցի Վաղարշապատայ... (1875)

### Մամուլ
### Թարգմանություններ
* Եզովպոս, Խոհարար եւ շուն; Նապաստակք եւ գորտք; Բու եւ գիշերահաւ; Աղուէս եւ շուն; Ոչխար եւ շուն։ «Արշալոյս Արարատեան», 1851, № 388:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հունարենից հայերեն թարգմանիչներ
Մխիթար Սասնեցի

**Մխիթար Սասնեցի (Կերմանեցի)**, (XIII դ․ 60-ական թթ․, Կերմանց - 1337, Մեծոփավանք), մատենագիր, մանկավարժ։

Սովորել է Ապահունիքի Կերմանց գյուղում, ապա՝ Քաջբերունիքի Մեծոփավանքում, ուր և ձեռնադրվել է քահանա։ 1282-1285 թթ.-ին ուսումը շարունակել է Գլաձորի համալսարանում, աշակերտել Ներսես Մշեցուն և Եսայի Նչեցուն։ Որպես համալսարանի առաջին շրջանավարտ նրան շնորհվել է վարդապետական աստիճան։ Վերադառնալով Մեծոփավանք ծավալել է գիտամանկավարժական, գրչական և քարոզչական բեղմնավոր գործունեություն։ Մխիթար Սասնեցուց մեզ է հասել տասը ձեռագիր, որոնցից չորսը գտնվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում ( №№ 193, 952, 1180, 3606), երկուսը՝ Երուսաղեմում և այլն։

## Գրականություն
* Հովսեփյան Գ., Մխիթար Սասնեցի, Վաղ-պատ, 1899։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Մեթանթենկ

250px|մինի|Լքված մեթանթենկ Կալինիգրադում
**Մեթանթենկ**, **մեթանտենկ**, **մեթանթանկ** (*[[մեթան]]* և  - բաք), մեծ տարողության (մինչև մի քանի հզ․ մ³ ) երկաթբետոնե ռեզերվուար, նախատեսված է բակտերիաների և այլ միկրոօրգանիզմների օգնությամբ անաերոբ պայմաններում (առանց օդի մուտքի, ոչ ոդակյաց) կեղտաջրերի նստվածքի օրգանական մասի կենսաբանական վերամշակման (խմորման) համար։

Օրգանական նյութերի քայքայումն ընթանում է երկու փուլով։ Առաջինում ածխաջրերից, ճարպերից և սպիտակուցներից առաջանում են ճարպաթթուներ, ջրածին, ամինաթթուներ և այլն։ Երկրորդ փուլում տեղի է ունենում թթուների քայքայում՝ առավելապես մեթանի և ածխաթթու գազի առաջացումով։

Մեթանթենկ է լցվում սովորաբար հում (թարմ) նստվածքի խառնուրդ՝ առաջնային պարզարաններից, և ավելցուկային ակտիվացված տիղմ՝ երկրորդային պարզարաններից։ Մեթանթենկ խմորվող զանգվածը տաքացվում է և խառնվում։ Տարբերում են մեզոֆիլ (30-35&nbsp;°C) և ջերմաֆիլ (50-55&nbsp;°C) խմորում։ Վերջին դեպքում քայքայման պրոցեսն ավելի արագ է ընթանում, բայց խմորված նստվածքը դժվարությամբ է ջրազրկվում։ Խմորման ժամանակ անջատվող գազերի խառնուրդը բաղկացած է մեթանից (մինչև 70%) և ածխաթթու գազից (մինչև 30%)։ Մեթանը օգտագործվում է նստվածքը տաքացնող գոլորշի ստանալու նպատակով։

Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն
Կատեգորիա:Կոյուղի
Եվգենի Միշուստին

**Եվգենի Նիկոլաևիչ Միշուստին** (), սովետական մանրէաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1974 թ.), ՌՍՖՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1961 թ.)։

1924 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Կ․ Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան։ 1924-1931 թվականներին աշխատել է ՀԱՄ, ԳԳԱ ինստիտուտներում, 1939 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ մանրէաբանության ինստիտուտի հողերի մանրէաբանության բաժնի վարիչ։ 1961 թվականից Մոսկվայի Կ․ Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտական ակադեմիայի մանրէաբանության ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են հողերի մանրէաբանության, հողային միկրոֆլորայի տարածման, աշխարհագրական գոտիականության, մթնոլորտային ազոտի կենսբ․ ֆիքսման հարցերին։ Պետական մրցանակի դափնեկիր է (1951, 1970 թթ.)։

Պարգևատրվել է Լենինի 2 և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս մանրէաբաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանրէաբաններ
Կատեգորիա:«Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Մխամեղմում

258px|մինի|Մխամեղման եղանակով պատրաստված սուր
**Մխամեղմում**, համաձուլվածքների ջերմամշակման տեսակ, կատարվում է մխումից հետո և իրենից ներկայացնում մինչև որոշ ջերմաստիճան տաքացում՝ հաջորդական հովացումով (օդում կամ ջրում)։ «Մխամեղմում» տերմինը կիրառում են գլխավորապես պողպատի ջերմամշակման դեպքում։ Գունավոր համաձուլվածքների Մխամեղմումը սովորաբար անվանում են արհեստական ծերացում։ Մխման հետևանքով պողպատը ձեռք է բերում ոչ միայն կարծրություն, այլ նաև փխրունություն, որը ցանկալի չէ։ Բացի այդ, մեծ կարծրությունը դժվարացնում է դետալների վերջնական մեխանիկական մշակումը։ Մխված պողպատի փխրունությունը փոքրացնելու և պլաստիկությունը բարձրացնելու համար այն ենթարկում են Մխամեղման։ Տարբերում են ցածր (120— 250&nbsp;°C), միջին (300—400&nbsp;°C) և բարձր (450- 650&nbsp;°C) Մխամեղմում։

Կատեգորիա:Մետաղների ջերմային մշակում
Մլքե թագուհու Ավետարան

**«Մլքե թագուհու Ավետարան»**, 9-րդ դարի հայկական ձեռագիր մատյան։

Պահպանվում է Վենետիկի Մխիթարյանների (Սբ․ Ղազար կղզի) մատենադարաննում (ձեռագրի № 1144/86)։ Ըստ առաջին կազմողի թողած հիշատակարանի, ստեղծվել է 862-ին։ Գրված է ընտիր մեսրոպյան բոլորանկյուն երկաթագրով՝ մագաղաթյա թերթերի վրա։ Ունի վեց խորան, մեկ տերունական նկար («Համբարձում») և չորս ավետարանիչների պատկերներ։ Վաղ շրջանի մանրանկարչությանը հատուկ կիսախորաններ և գլխազարդեր չունի։ «Մլքե թագուհու Ավետարան» կոչվում է Վասպուրականի Մլքե թագուհու (հավանաբար Գագիկ Արծրունի թագավորի երկրորդ կնոջ) անունով, որի մասին կա հիշատակություն։ Գագիկ Արծրունին «Մլքե թագուհու Ավետարան» նվիրաբերել է Վարագա Սբ․ Նշան եկեղեցուն։ Այն տարբեր ժամանակներում (սկսած 1208-ից) մի քանի անգամ փրկագնվել է նվաճողներից և վերադարձվել եկեղեցուն։

«Մլքե թագուհու Ավետարան» 1830-ին Վենետիկի Մխիթարյաններին է նվիրաբերել ախալցխացի Գրիգոր Ներսիսյանցը։ «Մլքե թագուհու Ավետարան» համարվում է վաղ միջնադարյան մանրանկարչության կարևոր աղբյուրներից։ Ժամանակագրական կարգով հաջորդում է «Էջմիածնի Ավետարանի» վերջում կցված VII դ․ մանրանկարներին։ Մանրանկարներն ունեն կոթողային բնույթ (մարմար և պորփյուր հիշեցնող զանգվածային սյուներ, ծիածանաձև կամարներ, աստիճանաձև խարիսխներ խորաններում, հորինվածքի կանոնավոր ներդաշնակ երկրաչափական կառուցվածք «Համբարձման» մեջ՝ խմբերի սիմետրիկ դասավորումով, նստած կամ կանգնած ավետարանիչների վսեմ կեցվածքներ՝ անտիկ նախաբեմի ֆոնի վրա)։ Խորանների կամարադաշտերում կոկորդիլոսների, հավալուսների, ձկների, նավակների և ձկնորսների պատկերներով Նեղոս գետի տեսարանները հիշեցնում են Հյուսիսային Աֆրիկայի անտիկ խճանկարները, արձագանքում ալեքսանդրիական մոտիվներին (հելլենիստական Հայաստանում հայտնի է Գառնիի բաղնիքի խճանկար ծովային տեսարանը)։ Երկու նստած և երկու կանգնած ավետարանիչները մատնանշում են նախապատկերամարտյան ակունքները (586-ի ասորական «Ռաբուլայի Ավետարանը»)։ «Մլքե թագուհու Ավետարան»-ի մանրանկարները բացառիկ տեղ են գրավում հայ մանրանկարչության և գրքարվեստի պատմության մեջ՝ իբրև հնագույն պատկերազարդ գրքի փայլուն նմուշ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Մլքե

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կատեգորիա:Հայկական ձեռագրեր
Մեթանոլ

**Մեթանոլ**, փայտի սպիրտ, CH₃OH, հագեցած միատոմ սպիրտների պարզագույն ներկայացուցիչը։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Թույլ սպիրտային հոտով, անգույն հեղուկ է, հալման ջերմաստիճանը՝ -97,88°С, եռմանը՝ 64,5°С, խտությունը՝ 792,4 կգ/մ (20°С)։ Մեթիլալկոհոլի գոլորշիները օդի հետ առաջացնում են պայթուցիկ խառնուրդներ (6,72-35,5 ծավալ %), որոնց բոցավառման ջերմաստիճանն է 15,6°С։ Անսահման քանակներով լուծվում է ջրում և բազմաթիվ օրգանական լուծիչներում։ Ունի միատոմ սպիրտների բոլոր հատկությունները։

Արդյունաբերության մեջ ստացվում է ածխածնի (II) օքսիդից և ջրածնից։ Մրջնալդեհիդի, էսթերների (օրինակ, դիմեթիլ-տերեֆտա-լատ), ալկիլհալոգենիդների և այլ նյութերի արտադրության հումք է։ Մեթիլալկոհոլը ուժեղ թույն է, ազդում է նյարդային և անոթային համակարգերի վրա։ 5-10 մլ խմելու դեպքում առաջանում է ծանր թունավորում, կուրություն, իսկ 30 մլ-ի դեպքում՝ մահ։

## Ստացում
Այս սպիրտն անվանվում է նաև փայտի սպիրտ, քանի որ փայտի չոր թորման արգասիք է։ Ստացվում է բարձր ջերմաստիճանում՝ ցինկքրոմային կատալիզատորի առկայությամբ CO–ի և ջրածնի փոխազդեցությունից.
: (1) \ \mathrm{CH}_4 + \mathrm{H}_2\mathrm{O} \ \rightleftharpoons \ \mathrm{CO} + 3 \; \mathrm{H}_2 ; \ \Delta H (300 \; \mathrm{K}) = 206 \; \mathrm{kJ}/\mathrm{mol}, 

: (2) \ \mathrm{CO} + \mathrm{H}_2\mathrm{O} \ \rightleftharpoons \ \mathrm{CO}_2 + \mathrm{H}_2 ; \ \Delta H (300 \; \mathrm{K}) = -41{.}2 \; \mathrm{kJ}/\mathrm{mol}. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կատեգորիա:Միատոմ սպիրտներ
Կատեգորիա:Բարձրաստիճան վտանգավոր նյութեր
Մտահայեցողական փիլիսոփայություն

**Մտահայեցողական փիլիսոփայություն**, սպեկուլյատիվ փիլիսոփայություն, փիլիսոփայական այն ուսմունքները, որոնք հավակնում են բացառապես մտածական ճանապարհով (խորհրդածությամբ՝ ռեֆլեքսիայով) դուրս գալու անմիջական փորձի շրջանակներից և կազմելու գիտելիք արտափորձային էությունների ու սկզբունքների մասին։ Մտահայեցողական փիլիսոփայության գոյությունը պայմանավորված է պատմական յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում փորձնական գիտելիքի սահմանափակությամբ և տեսական ու աշխարհայացքային ընդհանրացումներ կատարելու, սկզբունքներ մշակելու անհրաժեշտությամբ։ Մտահայեցողական փիլիսոփայությունը գոյություն է ունեցել մետաֆիզիկական ուսմունքների ձևով։ Մերժելով վերջիններս՝ Կանտը և Հեգելը, այսուհանդերձ, մտահայեցողությունը պահպանել են որպես փորձնական գիտություններից ի վեր կանգնած տեսական մտածողության առանձնահատուկ միջոց։ Ջ. Բերկլիից և Դ. Հյումից սերող էմպիրիզմի գիծը, հատկապես XIX դ. պոզիտիվիզմը, ընդհակառակը, մերժել է մտահայեցողությունը, իսկ նեոպոզիտիվիզմը ժխտել է փիլիսոփայությունն առհասարակ՝ այն նույնացնելով մտահայեցողական փիլիսոփայության, մետաֆիզիկայի հետ։ Բնագիտության պատմության մեջ ևս առկա է մեթոդաբանական երկու գիծ. Նյուտոնից սկիզբ առնող «սկզբունքների մեթոդը» տեսության կառուցման հիմքում դնում է անմիջական փորձն ընդհանրացնող սկզբունքները և մերժում փորձնական երևույթների հիմքում ընկած «վերջնական պատճառների» ու «թաքնված մեխանիզմի» մասին մտահայեցողական հիպոթեզները։ Դեկարտից սերող «մոդելների կամ հիպոթեզների մեթոդը» աշխատում է հենց դրանցով բացատրել և դրանցից արտածել փորձնական երևույթներն ու օրինաչափությունները։ Դիալեկտիկական մատերիալիզմը, մերժելով մտահայեցողական փիլիսոփայության և առհասարակ գիտական մտակառուցումները, միաժամանակ ընդգծում է մտածողության ակտիվությունը «փորձ-տեսություն» հարաբերության մեջ, փիլիսոփայական մտածողության դերը մասնավոր գիտությունների աշխարհայացքային ու մեթոդաբանական սկզբունքների մշակման և իմացաբանական խնդիրների լուծման գործում։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տրամաբանություն
Մեթիլակրիլատ

մինի|Մեթիլակրիլատի կառուցվածքը
**Մեթիլակրիլատ**, СН₂=СНСООСНɜ, ակրիլաթթվի մեթիլ էսթերը։

Անգույն հեղուկ է, եռման ջերմաստիճանը՝ 80,2°С։ Քիմիական հատկություններով նման է մեթիլմերակլիրատին։ Ազատ ռադիկալների ներկայությամբ պոլիմերվում է՝ առաջացնելով պոլիմեթիլակրիլատներ։ Օգտագործվում է համապոլիմերներ (օրինակ, ստիրոլի հետ) ստանալու համար։ Արդրական ստացման եղանակներից է ացետիլենի կարբոնիլացումը մեթանոլի առկայությամբ։ Թունավոր Է, գրգռում է լորձաթաղանթը։

Կատեգորիա:Ալկեններ
Մարտին Մոնտոյա Տորալբո

**Մարտին Մոնտոյա** (, , Հավանա, Կատալոնիա, Իսպանիա), «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբի աջ թևի խաղացող։ Մոնտոյան սկսել է խաղալ ֆուտբոլ իր հարազատ քաղաքի «GAVA» ակումբում, և ապա 9 տարեկան հասակում տեղափոխվել է «Բարսելոնայի» երիտասարդական թիմ։ 2011 թվականի մարտ ամսվա վերջում խոսակցություններ կային «Վալենսիա» ակումբ տեղափոխելու մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրայթոն ընդ Հոուվ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ռեալ Բետիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնա B-ի ֆուտբոլիստներ
Մասնագիտական կողմնորոշում

250px|մինի|Մասնագիտական կողմնորոշման խորհրդատվություն
**Մասնագիտական կողմնորոշում**, գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների համակարգ, որը երիտասարդությանը նախապատրաստում է մասնագիտություն ընտրելու և աշխատանքի տեղավորվելու գործում, նպաստում անձի բազմակողմանի զարգացմանը, կարողությունների բացահայտմանը։ Մասնագիտական կողմնորոշման աշխատանքները ղեկավարում են կրթության, պրոֆտեխնիկական կրթության և աշխատանքային ռեսուրսները տնօրինող մարմինները։

## Արտաքին հղումներ
*Մասնագիտական կողմնորոշում

Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Մարդկային ռեսուրսների կառավարում
Կատեգորիա:Մասնագիտական կրթություն