open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ղազախստանի ազգային բանկ

**Ղազախստանի ազգային բանկ**, (), Ղազախստանի կենտրոնական բանկ։

## Պատմություն

Ղազախստանի ազգային բանկը ստեղծվել է ԽՍՀՄ Պետական բանկի ղազախական հանրապետական բանկի հիման վրա (1990 թվականից՝ Ղազախական ԽՍՀ Պետական բանկ, 1991 թվականից՝ Ղազախական ԽՍՀ Ազգային պետական բանկ)։ 

1993 թվականի ապրիլի 13-ին «Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի մասին» օրենքի համաձայն՝ Ղազախստանի ԽՍՀ Ազգային բանկը վերանվանվել է Ղազախստանի Հանրապետության ազգային բանկ։

1995 թվականի մարտի 30-ին ընդունվել է Ղազախստանի Հանրապետության 1995 թվականի մարտի 30-ի թիվ 2155 «Ղազախստանի Հանրապետության ազգային բանկի մասին» նոր օրենքը։

1999 թվականի նոյեմբերի 15-ին Ղազախստանի ազգային բանկը դարձավ Ղազախստանի ավանդների ապահովագրման հիմնադրամի (*KDIF*) հիմնադիրը և միակ բաժնետերը։

## Կառավարման համակարգ
Ազգային բանկը հաշվետու է Ղազախստանի Հանրապետության նախագահին, սակայն գործում է ինքնուրույն՝ իր օրենսդրությամբ նախատեսված լիազորությունների շրջանակում։ Ազգային բանկը համակարգում է իր գործունեությունը Ղազախստանի Հանրապետության կառավարության հետ՝ հաշվի առնելով և դյուրացնելով կառավարության տնտեսական քաղաքականությունը, եթե դա չի հակասում իր հիմնական գործառույթների և դրամավարկային քաղաքականությանը։

Ազգային բանկի կառավարման բարձրագույն մարմինը կառավարման խորհուրդն է, իսկ գործառնական վերահսկողության մարմինը՝ տնօրենների խորհուրդը։ Կառավարման խորհուրդը բաղկացած է ինը հոգուց։ Վարչության կազմում ընդգրկված են Ազգային բանկի նախագահը և Ազգային բանկի չորս պաշտոնատար անձինք (փոխնախագահներ), Ղազախստանի Հանրապետության Նախագահի մեկ ներկայացուցիչ, Ղազախստանի Հանրապետության կառավարության երկու ներկայացուցիչներ և Վերահսկիչ կոմիտեի նախագահը, նաև Ազգային բանկի ֆինանսական շուկայի և ֆինանսական հաստատությունների վերահսկողությունը։

Ղազախստանի aզգային բանկի կազմակերպչական կառուցվածքը․

*Կենտրոնական գրասենյակը բաղկացած է 11 բաժանմունքներից (մեկ բաժանմունք Նուր-Սուլթանում), 10 անկախ գրասենյակ և 1 անկախ վարչություն.
*16 տարածաշրջանային մասնաճյուղ և մեկ մասնաճյուղ Ալմաթի քաղաքում, Կանխիկի և խնամակալության ծառայությունների կենտրոն
*Հինգ հաշվետու սուբյեկտներ.
#Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի գործառնական աջակցության կենտրոն, բաժնետիրական ընկերություն
#Ղազախստանի միջբանկային հաշվարկային կենտրոն, տնտեսական օգտագործման իրավունքի հանրապետական պետական ձեռնարկություն
#Ղազախստանի Ազգային բանկի բանկային սպասարկման գրասենյակ, բաժնետիրական ընկերություն
#Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի Ղազախստանի դրամահատարանը, տնտեսական օգտագործման իրավունքի հանրապետական պետական ձեռնարկություն
#Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի թղթադրամների գործարանը, տնտեսական օգտագործման իրավունքի հանրապետական պետական ձեռնարկություն

## Նախագահներ

## Արտաքին հղումներ
*  

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:Ղազախստան
Աննա Լեբեդևա

**Աննա Լեբեդևա**, (, ), ղազախ բիաթլոնիստ։

## Կյանք և կարիերա
Լեբեդևան ծնվել է Ալեքսեևկա քաղաքում։ Նա և իր քույր Մարինան սկսել են մարզվել իրենց հոր՝ Պյոտր Լեբեդևի մոտ։

Լեբեդևան առաջին անգամ մեկնարկել է 2003 թվականին Իտալիայի Ռիդաննա քաղաքում անցկացվող Եվրոպայի գավաթի մրցավազքում։ Սեզոնի կեսին, Պոկլյուկայում Եվրոպայի գավաթի մի քանի մրցավազքներից հետո, նա իր դեբյուտը նշեց Բիաթլոնի աշխարհի գավաթում։ Նա 58-րդն էր սպրինտ մրցավազքում։ Սեզոնի կարևոր իրադարձությունը 2004 թվականին Օբերհոֆում կայացած բիաթլոնի աշխարհի առաջնությունն էր։ Այստեղ նա անհատական ​​պայքարում զբաղեցրել է 64-րդ տեղը։ 

Հոխֆիլցենում անցկացված աշխարհի հաջորդ առաջնությունում Լեբեդեւան անհատական ​​պայքարում զբաղեցրել է 39-րդ տեղը։ 
Նրա լավագույն Աշխարհի գավաթի մրցաշրջանը տեղի ունեցավ 2005/2006 թվականներին. նա չորս անգամ նվաճեց գավաթային միավորներ։ 
Լավագույն արդյունքը 21-րդ տեղն էր Օսրբլիեի հետապնդման մրցավազքում։ Մրցաշրջանի վերջում նա ընդհանուր հաշվարկում զբաղեցրել է 58-րդ տեղը։ Սեզոնի գլխավոր իրադարձությունը Թուրինի ձմեռային օլիմպիական խաղերն էին։ Աննան մեկնարկեց երեք մրցավազքում. Նա զբաղեցրել է 49-րդ տեղը անհատական, իսկ 52-րդը՝ սպրինտ և հետապնդում (*LAP*) մրցավազքերում։ 

Լեբեդևան մասնակցել է նաև 2010 թվականի Օլիմպիական խաղերին՝ զբաղեցնելով 52-րդ տեղը սպրինտում, բարձրանալով մինչև 44-րդը հետապնդումներում և հասնելով իր լավագույն անհատական ​​դիրքը՝ 38-րդը, 15 կմ անհատական ​​վազքում։ 

Ղազախստանի հավաքականի կազմում Ելենա Խրուստալևայի, Լյուբով Ֆիլիմոնովայի և քրոջ՝ Մարինա Լեբեդևայի հետ նա զբաղեցրել է 14-րդ տեղը։ Աննան Ղազախստանի Հանրապետության առաջնությունների կրկնակի հաղթող և մրցանակակիր է։

Լեբեդևան կարիերան ավարտել է 2010/2011 մրցաշրջանում։

Լեբեդևան ամուսնացած է ղազախ բիաթլոնիստ Ալեքսանդր Չերվյակովի հետ։ Զույգը մեծացնում է հինգ երեխա (Անդրեյը ծնվել է 2006 թվականին, Ալեքսեյը ծնվել է 2011 թվականին, Ստեփանը ծնվել է 2014 թվականին, Արինան ծնվել է 2017 թվականին, Ալեքսանդրա ծնվել է 2019 թվականին)։ Ալեքսեյն ու Ստեփանը գնացել են իրենց ծնողների հետքերով և զբաղվում են նաև դահուկասպորտով։

Ներկայումս Լեբեդևան ամուսնու հետ աշխատում է որպես դահուկավազքի մանկական մարզիչ իր հայրենի քաղաքի մանկապատանեկան մարզադպրոցում։

## Արտաքին հղումներ
* 
* Աննա Լեբեդևա, *olympedia* կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բիաթլոնիստուհիներ
Կատեգորիա:Ղազախստան
Լուսանը ելնում է արահետ

**«Լուսանը ելնում է արահետ»** (), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ՝ նկարահանված 1982 թվականին։ Ռեժիսորն է Աղասի Բաբայանը։ Այն «Անշահախնդիր սիրո արահետով» ֆիլմի շարունակությունն է։ Ֆիլմը կրկին ձեռնասուն լուսանի մասին, որի անունն է *Կունակ*։

Նվիրվում է Վիտալի Բիանկիի հիշատակին։

## Սյուժե
Հեռուստադիտողին ևս մեկ անգամ սպասվում է հանդիպում անտառապահ Միխալիչի և նրա ընկերոջ՝ լուսան Կունակի հետ։ Ֆիլմում կրկին հանդես են գալիս տեղամասի ոստիկան Ֆյոդոր Գավրիլովը և մյուսները, որոնք խաղացել են «Անշահախնդիր սիրո արահետով» ֆիլմում։    

«Լուսանը ելնում է արահետ» ֆիլմում կրկին բացահայտվում են Ալթայի՝ վարազների, արջերի, եղջերուների՝ հայրենի եզերքի անտառաբնակների փակ կյանքը**։**

Սյուժեում ներկայացված է մարդկանց և լուսանի պայքարը դաժան որսագողության դեմ։ Կունակը հանդիպում է ընկերուհուն և, անսալով բնության օրենքին, հեռանում է Միխալիչից։ Կունակը պայքարում է կուղխի հետ և ծանր վիրավորվում, սակայն նրան փրկում է անտառապահ ընկերը՝ Միխալիչը։

## Դերերում

## Նկարահանող խումբ
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Աղասի Բաբայան
* Սցենարիստներ՝ Աղասի Բաբայան, Լեոնիդ Բելոկուրով, Նիկոլայ Կեմարսկի 
* Օպերատոր՝ Անատոլի Կազնին 
* Կոմպոզիտոր՝ Դավիդ Կրիբիցկի
* Ձայնի օպերատոր՝ Ն. Կուզնեցով

## Պարգևներ
* 1983 թիվ, XVI Համամիութենական կինոփառատոն (Լենինգրադ)՝ Ժյուրիի դիպլոմ «Մարդ և բնություն» կապի լավագույն բացահատման համար

## Լրացուցիչ տեղեկություններ
Ֆիլմի մյուս սերիաներն են՝
* Անշահախնդիր սիրո արահետով (1971)
* Լուսանը ելնում է արահետ (1982)
* Լուսանը վերադառնում է (1986)
* Լուսանը գնում է հետքերով (1994)

Բոլոր ֆիլմերը նվիրված են Վիտալի Բիանկիի հիշատակին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Լուսանը ելնում է արահետ» ֆիլմ

Կատեգորիա:1980-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Աղասի Բաբայանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր կենդանիների մասին
Ֆրեդերիկ Ջորջ Սթիվենս

**Ֆրեդերիկ Ջորջ Սթիվենս** (, ), անգլիացի գրաքննադատ, նկարիչ և արվեստաբան։ Պրեռաֆայելիտների եղբայրության այն երկու անդամներից մեկը, որոնք չէին զբաղվում գեղանկարչությամբ (նկարել է միայն գործունեության սկզբում, վաղ է հիասթափվել սեփական նկարչական տաղանդից)։

Ֆրեդերիկի մատիտով դիմանկարը թվագրվում է 1853 թվականին։ Ստեղծել է Ջոն Էվերեթ Միլլեն և այժմ պատկանում է Լոնդոնի Դիմանկարների ազգային պատկերասրահին։

## Կենսագրություն
Ֆրեդերիկ Ջորջ Սթիվենսը ծնվել է 1828 թվականին Լոնդոնում Սեպտիմուս Սթիվենսի և Աննա Սթիվենսի (ի ծնե՝ Կուկ)։ 1837 թվականի դժբախտ պատահարի պատճառով ֆիզիկական լուրջ վնասվածքներ է ստացել (չի մասնավորվում, թե ինչպիսի), այդ իսկ պատճառով սովորել է տանը, հետագայում հաջողվել է Հեմփսթեդում դպրոց հաճախել։ 1844 թվականին Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա, որտեղ ծանոթացել է պրեռաֆայելիտներ Ջոն Միլլեի և Հոլման Հանտի հետ։ 1848 թվականին ընդգրկվել է Պրեռաֆայելիտների եղբայրության շարքերում և հաճախ է կեցվածք ընդունել իր նոր ընկերների նկարների համար։ Կարճ ժամանակ անց հիասթափվել է իր սեփական նկարչական տաղանդից, դադարել է նկարելուց և որոշել է զբաղվել գեղարվեստի քննադատությամբ։ Սթիվենսը 1850 թվականին հայտնել է, որ ոչնչացրել է իր ողջ նկարները, սակայն դրանցից երեքը դեռևս պահվում են Թեյթ բրիտանական պատկերասրահում (Լոնդոն)՝ «Ձեռքի և սրտի առաջարկություն» կամ «Մարքիզ և Գրիզելդա» (, մոտ 1850, Ջեֆրի Չոսերի «Քենթրբերյան պատմվածքների» հիման վրա), «Արթուր արքայի մահը» (, մոտ 1850-1855) և «Մայր և երեխա» (, մոտ 1854)։ Պահպանվել է նաև նրա խորթ մոր՝ Դորոթիի մատիտով դիմանկարը (1850)։

Նրա խնդիրն էր ապստամբ պրեռաֆայելիտների և հասարակության միջև կապի իրագործումը, նա բացատրում էր հանրությանը պրեռաֆայելիտների նպատակները։ Երբ Ֆրեդերիկը հեռացավ գեղանկարչությամբ զբաղվելուց, նա սկսեց զբաղվել քննադատությամբ և արվեստաբանությամբ։ Հետագայում եղել է «Աթենեում» հանդեսի գեղարվեստական խմբագիրը, դրան զուգահեռ արտահաստիքային աշխատել է նաև արվեստի վերաբերյալ այլ պարբերականներում՝ ներառյալ «Գեղարվեստական հանդեսը» և «Պորտֆոլիոն»։ Գրել է նաև մայրցամաքային և ամերիկյան հանդեսների համար։ Պրեռաֆայելիտների «Ծիլ» հանդեսի համար նրա գրվածքները եղել են Լորա Սևեջ և Ջոն Սյուարդ կեղծանուններով։ Այդ շրջանում նա մեծամասամբ եղել է Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի ազդեցության տակ, որին թույլ է տվել ակնարկներ գրել իր սեփական Սթիվենս անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* '''The Proposal''' նկարը  Թեյթ բրիտանական պատկերասրահի կայքում
* '''Morte d’Arthur''' նկարը Թեյթ բրիտանական պատկերասրահի կայքում
* '''Mother and Child''' նկարը Թեյթ բրիտանական պատկերասրահի կայքում
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պրեռաֆայելիտներ
Տատիկի պիցցա

**Տատիկի պիցցա** (), հատուկ բարակ ուղանկյուն պիցցա, որը բնորոշ է Նյու Յորք նահանգի Լոնգ Այլենդին։ Հիմնականում պատված լինելով պանրով և տոմատի մածուկով՝ այն հիշացնում է պիցցան, որը թխում են իտալացի տնային տնտեսուհիները, ովքեր չունեն պիցցայի համար վառարան։ Պիցցան հաճախ համեմատում են սիցիլիական պիցցայի հետ։

Տատիկի պիցցան հիմնականում ունի ուղղանկյուն ձև, պանիրը դրվում է տոմատի մածուկից առաջ, թխում են թավայի վրա տնական ջեռոցում և կտրատում փոքր քառակուսիների։

## Պատմություն
Տատիկի պիցցայի ծագումը կարելի է նկատել ХХ դարի սկզբից, երբ հարավային Իտալիայի ներգաղթյալները վերամշակեցին այնպիսի պիցցա, որը կարելի էր պատրաստել տանը պարզ բաղադրիչներից ամերիկյան ստանդարտ խոհանոցային սարքավորումներով (ներառյալ ստանդարտ խոհանոցային վառարանը և թավան)։ Այդպիսի կարկանդակի համեստ բաղադրատոմսի պատճառով նրան անվանել են «տատիկի պիցցան», քանի որ այն հիմնականում պատրաստվել է առաջին սերնդի ներգաղթյալների կողմից սեփական խոհանոցներում։

Չնայած նրան, որ «տատիկի պիցցա» տերմինը գոյություն է ունեցել մի քանի սերունդների ընթացքում, Լոնգ Այլենդից դուրս այն այդքան էլ հայտնի չէր։ Մոտ 1994 թվականին Ումբերտո Կորտեոն Լոնգ Այլենդի իր պիցցերիաներին ներկայացրեց «Սիցիլիական տատիկի պիցցան»․ ի տարբերություն տիպիկ հաստ չորահացով սիցիլիական պիցցայի՝ նրա տատիկի սիցիլիական պիցցան ուներ ավելի բարակ չորահաց, թեև ոչ այնքան բարակ, որքան նեապոլիտանականը։ Մի քանի տարի անց «Տատիկի պիցցան» սկսեց գովազդվել Լոնգ Այլենդի այլ ռեստորանների կողմից։ 2000-ականների վերջին և 2010-ականների սկզբին անունը ընդունվեց, և բազմաթիվ պիցցերիաներ սկսեցին առաջարկել այն։

Նվաստեցնող լինելու փոխարեն անվանումը ցույց է տալիս ինչպես ավանդույթների հանդեպ հարգանքը, այնպես էլ այն պարզ գյուղական պիցցան, որն ուտում են տանը մանկության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Кен Форкиш. Элементы пиццы. От основ к мастерству. – М.: ХлебСоль, 2019. – С. 52

Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Պիցցա
Մարինա Խալտուրինա

**Մարինա Խալտուրինա** (), գեղասահորդուհի, որը ներկայացրել է Ղազախստանը միջազգային մրցումներում և որպես զույգ, և մենասահորդ։ 1992-2000 թվականներին նա հանդես է եկել որպես զույգ, նախ՝ Անդրեյ Կրուկովի, ապա Վալերի Արտյուխովի հետ։ Կրուկովի հետ նա զբաղեցրել է 14-րդ տեղը 1998 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերում։ Արտյուխովի հետ նա մասնակցել է ինչպես Չորս մայրցամաքների, այնպես էլ գեղասահքի աշխարհի առաջնություններին։ Նա վերադարձել է մենասահքի 2001 թվականին։ Իր կարիերայի ընթացքում նրան մարզել են Յուրի Լիտվինովը, Սերգեյ Կորովինը և Ռոման Սկորնյակովը։

## Արդյունք
### Մենասահք

### Զուգասահք
#### Կրուկովի հետ

#### Արտյուխովի հետ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*Մարինա Խալտուրինա, *olympedia* կայք

Կատեգորիա:Գեղասահորդներ
Աթանասիոս Միաուլիս

**Աթանասիոս Միաուլիս** (, ), հունական նավատորմի սպա և քաղաքական գործիչ, որը մի քանի անգամ ծառայել է որպես նավատորմի նախարար և կարճ ժամանակով՝ որպես Պիրեյոսի քաղաքապետ։ Նա ծովակալ Անդրեաս Միաուլիսի ծոռն էր, որը Հունաստանի Անկախության պատերազմի ժամանակ եղել է Հունաստանի ռազմածովային ուժերի գլխավոր առաջնորդը։

## Կենսագրություն
Միաուլիսը ծնվել է 1868 թվականին Պիրեյոսում, Միաուլիսների տոհմի Իդրիոտների ընտանիքում։ Իր զարմիկ Անդրեաս Դ. Միաուլիսի հետ  Հունաստանի ռազմածովային ակադեմիան է ընդունվել 884 թվականին՝ դրա վերաբացման տարում։ Ավարտել է 1888 թվականին և որպես ականակիր նավակի՝ տորպեդակրի նավապետ՝ մասնակցել է 1897 թվականի հունա-թուրքական պատերազմին։ 1911 թվականին, երբ արդեն գեներալ-լեյտենանտի կոչում ուներ,  թողել է ծառայությունը՝ Իդրա կղզում պետական պաշտոնի  առաջադրվելու համար։ Բալկանյան պատերազմների բռնկվելուն պես նա հետ է կանչվել ծառայության ու նշանակվել կործանիչ-հետախուզական Panthir նավի կապիտան և այդ պաշտոնը վարել է մինչև խաղաղության պայմանագրերի ստորագրումը, որից հետո կրկին անցել է պահեստազորայինի կարգավիճակի։

1909 թվականին ծառայել է որպես ռազմածովային գործերի նախարար, պաշտոն, որը նա կրկին զբաղեցրել է 1914, 1915 և 1919 թվականներին։ 1932 թվականին նրան կուսակիցները համոզել են  առաջադրվել Պիրեյոսի քաղաքապետի պաշտոնում։ Նա այդ առաջարկությունն ընդունել է դժկամությամբ և առաջ է քաշել մի պայման, որ առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում լիբերալ կուսակցության հնարավոր հաղթանակից հետո  կարող է հրաժարական տալ քաղաքապետի պաշտոնից։ Իսկապես, ընտրություններում հաղթեցին վենիզելականները՝ բացելով նրա հեռանալու հեռանկարը քաղաքապետարանից և ընդհանրապես քաղաքականությունից։ Դա Միաուլիսին այնպիսի ցնծություն պարգևեց, որ նա սրտի կաթված տարավ ու վախճանվեց։ Չորս տարի անց՝ 1936 թվականի հունիսի 16-ին, նրա կինը՝ Մարիա Լիկուդիսը, նույնպես մահացավ՝ վշտից առաջացած հիվանդության հետևանքով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου'', τόμ. 13ος, σελ. 546

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ
Մոհամմադիե

**Մոհամմադիե** (), քաղաք Իրանի հյուսիսում-արևմուտքում` Ղազվին օսթանի Ալբորզ շահրեստանում։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է ։

Գտնվում է Ղազվին օսթանի կենտրոնական մասում` Ղազվին քաղաքից մոտ 14 կմ հարավ-արևելք։ Տեղադրված է Էլբուրսի լեռների ստորոտին` լեռներից հարավ ընկած հարթավայրում։ Քաղաքի մոտով է անցնում Ղազվինը Թեհրանի հետ կապող թիվ 2 ավտոմայրուղին

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 90 513 մարդ, որոնք կազմում էին 28 923 տնտեսություն։ Քաղաքը բնակչությամբ Ղազվին օսթանի երրորդ ամենախոշոր քաղաքն է Ղազվինից և Ալվանդից հետո։ Մոհամմադիեի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Քարուն (գետ)

**Քարուն** (), գետ Իրանի հարավ-արևմուտքում։ Սկիզբ է առնում Զագրոս լեռնահամակարգի մաս կազմող Զարդ Քուհ լեռներում, հոսում Չհարմահալ և Բախտիարի և Խուզեսթան օսթանների տարածքով և թափվում Շատ ալ-Արաբ (պարսկերեն` Արվանդ Ռուդ) գետը Խորամշահր քաղաքի մոտ։ Իրանի ամենախոշոր գետն է ջրի հոսքի ծավալով և միակ նավարկելի գետը. այն նավարկելի է գետաբերանից մինչև Ահվազ քաղաքի մոտ գտնվող սահանքները և հոսանքով դեպի վեր` մինչև Շուշթար քաղաքը։ Գետի երկարությունը տարբեր տվյալներով կազմում է 890 կամ 950 կմ, ջրհավաք ավազանի մակերեսը` 66 930 կմ2։ Ջրի միջին հոսքը Ահվազի մոտ կազմում է 575 մ3/վ։

## Աշխարհագրություն
Գետի ակունքները Զարդ Քուհ լեռներում են` Չհարմահալ և Բախտիարի օսթանի Քուհրանգ շահրեստանի տարածքում։ Այստեղ Քարունն արագահոս լեռնային գետ է, որն աստիճանաբար հորդանում է իր մեջ են լցվող բազմաթիվ բազմաթիվ աղբյուրների և փոքր վտակների ջրերի շնորհիվ։ Գետն իր վերին հոսանքում` մինչև Բեհեշտաբադ վտակն ընդունելը, կրում է *Քուհրանգ* անունը։

Շարունակելով հոսել Զագրոսի լեռների միջով` գետը մի քանի անգամ փոխում է իր ուղղություն` պահպանելով դեպի արևմուտք հոսքի ընդհանուր ուղղությունը։ Վերին հոսանքի շրջանում գետի վրա կառուցված են խոշոր Քարուն-4, Քարուն-3, Քարուն-1 (կամ *Շահիդ Աբասփուր*) և Քարուն-2 (կամ *Մասջեդ Սոլեյման*) ամբարտակները` իրենց հիդրոէլեկտրակայաններով։

Այնուհետև գետը հոսում է Գոթվանդի ջրամբարի միջով և դուրս գալիս հարթավայր Գոթվանդ քաղաքի մոտ, որտեղից հոսում է դեպի հարավ։ Հոսելով Շուշթար քաղաքի միջով` բաժանվում է երկու նավարկելի ճյուղերի, որոնք, շարունակելով հոսել դեպի հարավ, կրկին միանում են մոտ Շուշթարից մոտ 45 կմ հարավ։ Գրեթե նույն տեղում Քարունին միանում է գետի խոշոր վտակներից Դեզը։

Դեզի հետ միացումից գետն էականորեն մեծանում է` տեղ-տեղ հասնելով 200-300 մ լայնության։ Հոսում է մոտ 20 կմ դեպի հարավ, ապա Վեյս քաղաքի մոտ թեքվում դեպի հարավ-արևմուտք և անցնում Ահվազ քաղաքի միջով։ Այս հատվածում գետի հոսքն ուղիղ չէ, այն անցնում է մի շարք ոլորաններով։

Ահվազից հետո գետը շարունակում է հոսել Խուզեսթանի դաշտավայրով նախ դեպի հարավ-արևմուտք մոտ 30 կմ և ապա դեպի հարավ։ Խորամշահր քաղաքից մոտ 5 կմ հեռավորության վրա սկսվում է Քարունի դելտան, որտեղ գետը բաժանվում է երկու հիմնական հոսքի։ Դրանցից կարճը` Հաֆֆարը, լցվում է Շատ ալ-Արաբ գետը հենց Խորամշահրի մոտ։ Երկարը` Բահմանշիրը, հոսում է զուգահեռ Շատ ալ-Արաբին մոտ 70 կմ և թափվում Պարսից ծոցը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր: Ahwaaaz (1).JPG | Քարուն գետն Ահվազի մոտ
Պատկեր: Shahid Abbaspour Dam 1.jpg | Քարուն-1 ամբարտակը
Պատկեր: Masdsched-Soleyman-spillway.JPG  | Քարուն-2 ամբարտակը
Պատկեր: Dammed portion of Karun River2.jpg | Քարուն-2 (Մասջեդ Սոլեյման) ջրամբարը տիեզերքից
Պատկեր: Karun3-dam.jpg | Քարուն-3 ամբարտակը
Պատկեր: Istgah-e Haft Bridge Abadan Iran (1).jpg|thumb| Կամուրջ Քարունի Բահմանշիր ճյուղի վրա Աբադանում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի գետեր
Արքեպիսկոպոսական թանգարան (Պոզնան)

**Արքեպիսկոպոսական թանգարան Պոզնանում** (լեհ. Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu), թանգարան Պոզնանում՝ Տումսկի կղզում։ Բացվել է 1898 թվականին։ Համարվում է Լեհաստանի ամենահին թանգարաններից մեկը և Թագավորա-կայսերական երթուղու մի մասը։

## Պատմություն
16-րդ դարում եպիսկոպոս Յան Լուբրանսկու շնորհիվ, ով Իտալիա կատարած ճանապարհորդության ընթացքում հիացած էր Վերածննդի դարաշրջանի մշակույթով, Տումսկի կղզում կառուցվել է Լուբրանսկի ակադեմիան (առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը Պոզնանում)։

1898 թվականին արքեպիսկոպոս Ֆլորիան Ստաբլևսկին, մտահոգվելով լեհական մշակույթի նկատմամբ Գերմանական կայսրության քաղաքականությամբ, որոշել է հիմնել թանգարան, որի խնդիրն է եղել հավաքել և պաշտպանել եկեղեցական պատարագի տարբեր առարկաներ, որոնք ունեցել են գեղարվեստական, պատմական կամ նյութական արժեք։

Ցուցանմուշների ընտրության համար Ստաբլևսկու կողմից նշանակվել է պատմաբան Բոլեսլավ Յերզեպկին, իսկ հավաքածուի պահապանը եղել է վերապատվելի Յոզեֆ Զալևսկին։ Այդ ժամանակ հավաքածուն պահվել է նախկին վանքի տարածքում։ Տումսկի կղզու վանքում ապրող միանձնուհիները Գերմանիայի իշխանությունները Կուլտուրկամպֆի քաղաքականության շրջանակներում վտարվել են այնտեղից։

Հավաքածուն ընդլայնվել է, և վանքում այն ​​պահելու տարածքը գնալով պակասել է։ Թանգարանը պահպանելու համար համապատասխան աշխատակիցներ և ֆինանսական միջոցներ չեն եղել, այդ պատճառով էլ այն հազվադեպ է բացվել այցելուների համար։ Այն շարունակվել է մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը։

Լեհաստանի անկախացումից հետո, երկար խորհրդակցություններից ու բանակցություններից հետո, 1923-24 թվականների սահմանագծում, որոշվել է հավաքածուն հանձնել պետությանը։ Եկեղեցու և պետության միջև համաձայնությամբ նախկին կայսերական ամրոցում հիմնադրվել է Եկեղեցական արվեստի թանգարանը։ Ակնկալվել է, որ թանգարանը գոյատևելու է բացառապես մուտքի տոմսերի վաճառքից ստացված եկամուտներով, սակայն այդ միջոցներն արագ են սպառվել հիմնական կարիքների համար։ 1929 թվականի սկզբին թանգարանը փակվել է։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հավաքածուի բազմաթիվ արվեստի գործեր կորել են կամ դուրս են բերվել Լեհաստանից։

Այն բանից հետո, երբ 2004 թվականին Լեհաստանը միացել է Եվրամիությանը, նախկին Լուբրանսկի ակադեմիայի շենքը փոխանցվել է թանգարանին, որն ամբողջությամբ վերանորոգվել է։ Թանգարանի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2007 թվականի սեպտեմբերին։

## Հավաքածու
Թանգարանի հավաքածուի ամենահին ցուցանմուշներից մեկը Օլոբոկի Սուրբ Կույս Մարիամի փայտե արձանիկն է, որը թվագրվում է մոտավորապես 1320 թվականով։ Թանգարանի ամենաարժեքավոր ցուցանմուշը Պետրոս առաքյալի սուրն է, որը Պոզնան է բերվել 968 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1898 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի թանգարաններ
Ժակ Դյուբոշե

**Ժակ Դյուբոշե** (, ), շվեյցարացի կենսաֆիզիկոս։ Նա Գերմանիայի Հայդելբերգի Եվրոպական մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայի նախկին գիտաշխատող է և Շվեյցարիայի Լոզանի համալսարանի կենսաֆիզիկայի պատվավոր պրոֆեսոր։

2017 թվականին նա Յոահիմ Ֆրանկի և Ռիչարդ Հենդերսոնի հետ համատեղ արժանացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի՝ «լուծույթում բիոմոլեկուլների կառուցվածքի որոշմանն ուղղված, կրիոէլեկտրոնային մանրադիտակի մշակման համար»։

## Կարիերա
1962 թվականին Դյուբոշեն Լոզանի պոլիտեխնիկական դպրոցում (այժմ՝ Լոզանի պոլիտեխնիկական ֆեդերալ) սկսեց ֆիզիկա ուսումնասիրել և այն ավարտեց 1967 թվականին՝ ֆիզիկական ճարտարագիտության բակալավրի աստիճանով։ 1969 թվականին նա ստացել է մոլեկուլյար կենսաբանի վկայական Ժնևի համալսարանից, այնուհետև սկսել է ուսումնասիրել ԴՆԹ-ի էլեկտրոնային մանրադիտակը։ 1973 թվականին նա պաշտպանել է կենսաֆիզիկայի իր թեզը Ժնևի և Բազելի համալսարաններում։
thumb|left|Դուբոշեն Նոբելյան մրցանակի ասուլիսում, Ստոկհոլմ, դեկտեմբեր 2017

1978-ից 1987 թվականներին Դյուբոշեն Եվրոպական մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայում, Հայդելբերգ, խմբի ղեկավար էր։ 1987-2007 թվականներին նա եղել է Լոզանի համալսարանի պրոֆեսոր։ 2007 թվականին, 65 տարեկան հասակում, նա թոշակի անցավ և դարձավ Լոզանի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։

Իր կարիերայի ընթացքում Դուբոշեն մշակել է կրիոէլեկտրոնային մանրադիտակի, կրիոէլեկտրոնային տոմոգրաֆիայի և ապակենման հատումների կրիոէլեկտրոնային մանրադիտակի տեխնոլոգիաներ։ Այս տեխնոլոգիաները օգտագործվում են անհատական կենսաբանական կառուցվածքները, ինչպիսիք են սպիտակուցային կոմպլեքսները կամ վիրուսային մասնիկները, պատկերելու համար։ Լոզանում նա մասնակցել է գիտնականներին սոցիալական խնդիրների մասին իրազեկելու նախաձեռնություններին։

Համալսարանի կողմից հարցին՝ թե ինչպես կցանկանար, որ իր Նոբելյան մրցանակը հաստատության կողմից ճանաչվեր, նա իր հեծանվի համար խնդրեց կայանելու տեղ խնդրեց, որը պատշաճ կերպով տրամադրվեց։ Նա 30 տարի, գրեթե ամեն օր, հեծանվով էր գնում իր լաբորատորիա։

2021 թվականի նոյեմբերի վերջին, Շվեյցարիայի Դաշնային տեխնոլոգիական ինստիտուտի, Լոզանի համալսարանի և Ժնևի համալսարանի կողմից համատեղ գործարկվել է Դյուբոշեի անվան պատկերավորման կենտրոնը (DCI)։ Ընդամենը մի քանի շաբաթ անց, DCI-ն կարողացավ զգալի ներդրում ունենալ COVID-19 վիրուսի Omicron տարբերակի վերծանման գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի քիմիկոսներ
Ներսես Ա

**Ներսես Ա**, *Ներսես Բակուր*, (ծն․ թ․ անհտ․–706), Աղվանքի կաթողիկոս 689-ից։ Եղել է Գարդմանի եպիսկոպոս, Եղիազար կաթողիկոսի մահից հետո, առանց Հայոց կաթողիկոսի համաձայնության, ընտրվել կաթողիկոս։ Օգտվելով Բյուզանդիայում գերության մեջ գտնվող Վարազ Տրդատի բացակայությունից, վերջինիս կնոջ՝ Սպրամի և այլ համախոհների հետ փորձել է երկրում հաստատել քաղկեդոնականություն։ Ներսես Ա–ի բյուզանդական կողմնորոշումից դժգոհ հայ նախարարները և եպիսկոպոսները, Շերո իշխանի գլխավորությամբ, ժողովում նզովել են նրան, օգնություն խնդրել Հայոց կաթողիկոս Եղիա Ա Արճիշեցուց։ Վերջինս անձամբ գալով Պարտավ, Ներսես Ա–ին բանադրել է, կարգալույծ արել և ձերբակալել։ Բանտում հրաժարվելով սննդից՝ Ներսեսը վախճանվել է։

## Տես նաև
* Գանձասարի կաթողիկոսների ցանկ

## Գրականություն
* Մովսես Կաղանկատվացի, Պատմություն Աղվանից աշխարհի, Ե․, 1969։ 
* Օրմանյան Մ․, Ազգապատում, հ․ 1, ԿՊ․ 1912։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանձասարի կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Դելյա Պարոդի

**Դելյա Դելֆինա Դելյուոմինի դե Պարոդի** (, ), արգենտինացի պերոնիստ քաղաքական գործիչ։ Եվա Պերոնի մտերիմ գործընկերուհին և Պերոնիստ կանանց կուսակցության (PPF) հիմնադիրներից։

Այդ կուսակցությունից ընտրվել է ազգային պատգամավոր և ներկայացրել Դաշնային մայրաքաղաքը՝  Բուենոս Այրեսը։ Ընդ որում՝ նա Արգենտինայի Կոնգրես մուտք գործած առաջին կանանցից մեկն էր, համեմատաբար բարձր ընտրովի պաշտոն  զբաղեցնող առաջին արգենտինուհին, ինչպես նաև առաջինը, ով հրապարակավ ելույթ ունեցավ այդ պաշտոնում։ Ավելի ուշ՝ 1953 թվականի ապրիլի 25-ին, ընտրվել է նույն պալատի առաջին փոխնախագահ։ Նա նաև եղել է Կանանց պերոնիստական կուսակցության և Եվա Պերոնի հիմնադրամի միակ նախագահը Էվիտայի մահից հետո։

## Կենսագրություն
Ընտրվել է  օրենսդիր մարմնի 1951 թվականի  ընտրություններում Դաշնային մայրաքաղաքի պերոնիստների կողմից։ 1953 թվականի ապրիլի 25-ին էլ  ընտրվել է Պատգամավորների պալատի նախագահի առաջին տեղակալ, պաշտոն, որն առաջին անգամ վստահվել է կնոջ։ Ընդսմին՝ նա վերընտրվել է այդ պաշտոնում օրենսդիր իշխանության բոլոր նորացումների ժամանակ։ Որպես պատգամավոր՝ նա առաջ է քաշել տնային տնտեսուհիների, աշխատող կանանց իրավունքների պաշտպանության մասին օրենքը, առաջին անհրաժեշտության ապրանքների մատակարարման և ծախսերը նվազեցնելու մասին օրենքը և էստրադային արտիստների իրավունքների  պաշտպանության մասին օրենքը։ Հիշարժան է նաև այն փաստը, որ Դելյա դե Պարոդին մասնակցել է  Վիեննայում (Ավստրիա) կայացած Համաշխարհային միջխորհրդարանական կոնգրեսին։

Նա իր պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1955 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցած պետական հեղաշրջումը, երբ ձերբակալվեց Ազատագրական հեղափոխություն կոչվող ռազմական կառավարության ժամանակ և ազատ արձակվեց 1958 թվականի մարտի 7-ին՝։ կալանքի տակ մնալով երեք տարի և մի քանի ամիս։ Ազատվելուց հետո, քաղաքացիական կոմանդոսների և ոստիկանների հետապնդումներից խույս տալու նպատակով մեկնեց Իսպանիա, որտեղ հանդես եկավ որպես աքսորյալ Խուան Դոմինգո Պերոնի և Իսպանիայում ապաստան գտած նրա կողմնակիցների միջև կապող օղակ։

1964 թվականին նա վերադարձավ Արգենտինա և մաս կազմեց այն նախաձեռնող խմբի, որը կազմակերպեց նոր պերոնիստական կուսակցությունը՝ Արդարադատական կուսակցությունը; Դելյա դե Պերոնը քաղաքականապես կապված էր 62 կազմակերպությունների առաջնորդ Ավգուստո Տիմոտեո Վանդորի հետ։

Հաշվի առնելով քաղաքականության մեջ կանանց մասնակցության օգտին ունեցած նրա ձեռնարկած ակնառու ջանքերը՝ 2003 թվականի հուլիսին  Կոնգրեսի Պալատի նիստերի դահլիճը կոչվեց նրա անունով։ 2022 թվականին Բուենոս Այրեսի քաղաքապետարանը Ռոդրիգո Բուենո թաղամասում գտնվող փողոցներից մեկը, նրա պատվին անվանեց «Դելիյ Դելյուոմինի»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* (Delia Parodi's Spanish language autobiography)

## Արտաքին հղումներ
* PPF (պորտուգալերեն) 

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Բրունու Վարելա

**Բրունու Միգել Սեմեդո Վարելա** (, ), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, «Վիտորիա» ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահ։ 2016 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում կայացած Օլիմպիական խաղերի մասնակից։

## Ակումբային կարիերա
Վարելան մայրաքաղաքային «Բենֆիկա» ակումբի սան է։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 22-ին «Ավեսի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել Սեգունդա լիգայի պահեստայինների թիմում։ 2016 թվականի սկզբին Բրունուն վարձավճարով տեղափոխվել է իսպանական «Ռեալ Վալյադոլիդ»։ Հունիսի 4-ին «Մալյորկայի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել Սեգունդա Դիվիզիոնում։

Նույն թվականի ամռանը պայմանագիրը «Բենֆիկայի» հետ ավարտվել է, և Վարելան ազատ գործակալի կարգավիճակով միացել է «Վիտորիային»։ Օգոստոսի 21-ին Բրունուն իր նորամուտն է նշել Պորտուգալիայի ֆուտբոլի առաջնությունում իր նախկին ակումբի՝ «Բենֆիկայի» դեմ խաղում։

2017 թվականի ամռանը Բրունուն վերադարձել է «Բենֆիկա»՝ փոխարինելով «Մանչեսթեր Սիթի» տեղափոխված Էդերսոն Մորաեսին։ Օգոստոսի 5-ին Պորտուգալիայի Սուպերգավաթի «Վիտորիա Գիմարաշի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել հիմնական թիմի կազմում, նաև նվաճել է իր առաջին գավաթը ակումբային մակարդակում։

2019 թվականի հունվարին վարձավճարով տեղափոխվել է Ամստերդամի «Այաքս»։

## Միջազգային կարիերա
2012 թվականին Բրունուն Պորտուգալիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում մասնակցել է Էստոնիայում կայացած Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությանը։ Մրցաշարում եղել է պահեստային և խաղադաշտ դուրս չի եկել։

2013 թվականին Վարելան երկրորդ անգամ է մասնակցել Լիտվայում կայացած Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությանը։ Մրցաշարում հանդիպումներ է անցկացրել Իսպանիայի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքականի, Նիդերլանդների, Լիտվիայի և Սերբիայի պատանեկան հավաքականների դեմ խաղերում։

Նույն թվականին Վարելան երիտասարդական հավաքականի կազմում մասնակցել է Թուրքիայում կայացած Աշխարհի երիտասարդական առաջնությանը։ Մրցաշարում եղել է պահեստային դարպասապահ և ոչ մի րոպե չի խաղացել։

2016 թվականին Բրունուն Պորտուգալիայի օլիմպիական հավաքականի կազմում մասնակցել է Ռիո դե Ժանեյրոյում կայացած Օլիմպիական խաղերին։ Մրցաշարում մասնակցել է Արգենտինայի, Հենդուրասի, Ալժիրի և Գերմանիայի հավաքականների դեմ հանդիպումներին։

2017 թվականին Պորտուգալիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում Վարելան մասնակցել է Լեհաստանում կայացած Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությանը։ Մրցաշարում հանդիպումներ է անցկացրել Սերբիայի, Իսպանիայի և Մակեդոնիայի թիմերի դեմ խաղերում։

## Ձեռքբերումներ
; «Բենֆիկա»
* Պորտուգալիայի Սուպերգավաթի հաղթող՝ 2017

; «Այաքս»
* Նիդերլանդների չեմպիոն՝  2018/19
* Նիդերլանդների գավաթակիր՝ 2018/19
* Հոլանդիայի սուպերգավաթի հաղթող՝ 2019

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Վալյադոլիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիտորիա Գիմարայնշի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Հերկած հողը

**«Հերկած հողը»** (), ֆրանսիացի նկարիչ, իմպրեսիոնիզմի ամենաառաջին և ամենահետևողական ներկայացուցիչներից Կամիլ Պիսսարոյի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1874 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 49 × 64 սմ։

Այսօր «Հերկած հողը» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանում (Մոսկվա, ՌԴ)։

## Նկարագիր
«Հերկած հողը» ստեղծագործությունում նկարված է նոր հերկած հող։ Դաշտի միջնամասում հեղինակը պատկերել է գութան։ Հողամասի ծայրին, նկարի կենտրոնական մասում, զառիվայր բլուրի լանջի մոտ կանգնած է հովանոցով կին, որի կողքին կով կա։ Նրանցից ձախ երկանիվ սայլակ կա՝ կանաչ ծածկով և ևս երկու կին։ Ձախ կողմի ներքևում հեղինակի ստեղծագործությունն է և տարեթիվը՝ C. *Pissarro 1874*։

## Պատմություն
1872-1874 թվականներին Պիսսարոն աշխատել է Փարիզի մոտակայքում գտնվող Պոնտուազ բնակավայրում։ Նրա ստեղծագործությունների հիմնական մոտիվը գյուղական աշխատանքն էր ու գյուղական կյանքը։ Ինչպես երևում է հեղինակի ստորագրությունից, կտավը ստեղծվել է 1874 թվականին։ Նկարի առաջին սեփականատերը եղել է Պիեռ-Ֆիրմին Մարտենը, ով նկարն անձամբ նկարչից է գնել 1874 թվականի օգոստոսի 12-ին։ հետո նկարը գտնվել է 19-րդ դարի արվեստի գործեր վաճառող ամենանշանակալի առևտրականներից Ամբրուազ Վոլարի պատկերասրահում՝ «*Հերկ*» անվանումով։ 1904 թվականին նկարը 1800 ֆրանկով գնում է մոսկվացի արդյունաբերող, կոլեկցիոներ Իվան Մորոզովը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Մորոզովի հավաքածուն պետականացվել է, իսկ 1923 թվականից տեղափոխվել Նոր արևմտյան արվեստի թանգարան։ 1948 թվականին, վերջինիս լուծարումից հետո, «Հերկած հողը» ստեղծագործությունը տեղափոխվում է Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Հերկած հողը» ստեղծագործությունը

Կատեգորիա:1874 նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Կամիլ Պիսսարոյի նկարներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գեղանկարչություն
Յաղըզ Քաան Էրդողմուշ

**Յաղըզ Քաան Էրդողմուշ** (, ), թուրք շախմատային հրաշամանուկ և միջազգային վարպետ։ Նրան շնորհվել է միջազգային վարպետի կոչում մինչև 12 տարին լրանալը․ այդպիսով նա դարձել է այդ կոչմանը հասած ամենաերիտասարդ շախմատիստը Թուրքիայում։ 2024 թվականի ապրիլին նա դարձել է պատմության մեջ չորրորդ ամենաերիտասարդ գրոսմայստերը։

## Վաղ կյանք
Յաղըզը ծնվել է Թուրքիայի Բուրսա քաղաքում։ Շախմատին նրան ծանոթացրել է մանկապարտեզի դաստիարակչուհին․ նա սկսել է խաղալ 6 տարեկանից։

## Շախմատային կարիերա
Մինչև 12 տարին լրանալը Յաղըզը դարձել է Թուրքիայի ամենաերիտասարդ միջազգային վարպետը։ Նրա նշանավոր նվաճումներից են՝ 2018 թվականի Չեսմեի 6-րդ միջազգային բաց մրցաշարում 8 տարեկանների կատեգորիայում և նույն տարիքային խմբի 2019 թվականի Թուրքիայի պատանեկան առաջնությունում հաղթանակը։

Յաղըզը 2019 թվականին հաղթել է մինչև 8 տարեկանների շախմատի Եվրոպայի առաջնությունում՝ հաջողության հասնելով 8 պարտիաներից 8-ում և չեմպիոնությունը երաշխավորելով մրցաշարի ավարտից մեկ խաղափուլ առաջ։ Նույն տարի նա իր տարիքային խմբում զբաղեցրել է 1-ին տեղը համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակում։

2021 թվականի օգոստոսին Յաղըզը շախմատային վարկանիշային աղյուսակում կրկին զբաղեցրել է 1-ին տեղը մինչև 10 տարեկանների մեջ և ճանաչվել է աշխարհի մինչև 11 տարեկանների թիվ 1 խաղացողը։

Միջազգային վարպետի տիտղոսը նրան շնորհվել է ՖԻԴԵ-ի 3-րդ խորհրդի ժամանակ՝ Սերբիայում կայացած Սվետոզար Գլիգորիչի հուշամրցաշարում հաջող ելույթից հետո։ 2022 թվականին Յաղըզը հաղթել է *ChessKid* արագ շախմատի երիտասարդական առցանց մրցաշարում։

Յաղըզը 2023 թվականին մասնակցել է որակավորման բարձրացման մարզումների և մրցումների, ներառյալ՝ Իսպանիայում անցկացված ՖԻԴԵ-ի շախմատային ճամբարը և 2023 թվականի Եվրոպայի շախմատի անհատական առաջնությունը Սերբիայում։ 

2024 թվականի գարնանը *Grenke Chess Open* և *Classic* մրցաշարերում նա դարձել է աշխարհի չորրորդ ամենաերիտասարդ գրոսմայստերը։ 

Չնայած Գերմանիայի շախմատի ֆեդերացիայի առաջարկին` ներկայացնելու Գերմանիան, ներառյալ՝ քաղաքացիությունը և կրթաթոշակները, Յաղըզը շարունակում է ներկայացնել Թուրքիան։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը ՖԻԴԵ-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրք շախմատիստներ
Կատեգորիա:Հրաշամանուկներ
Յոախիմ Ֆրանկ

**Յոախիմ Ֆրանկ** (, ), Կոլումբիայի համալսարանի գերմանացի ամերիկաբնակ կենսաֆիզիկոս և Նոբելյան մրցանակակիր։ Նա համարվում է մեկ մասնիկով կրիոէլեկտրոնային մանրադիտակի (cryo-EM) հիմնադիրը, որի համար նա 2017 թվականին Ժակ Դյուբոշեի և Ռիչարդ Հենդերսոնի հետ կիսել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակը։ Նա նաև զգալի ներդրում է ունեցել բակտերիաների և էուկարիոտների ռիբոսոմի կառուցվածքի և դերի մեջ։

## Կյանք և կարիերա
Ֆրանկը ծնվել է Վայդենաու թաղամասում գտնվող Զիգենում։  1963 թվականին Ֆրայբուրգի համալսարանում ֆիզիկայի բակալավրի իր դիպլոմը և 1967 թվականին, Մյունխենի Լյուդվիգ Մաքսիմիլիան համալսարանի դիպլոմը ստանալուց հետո, Ֆրանկը իր Ph.D.-ն ստացել է Մյունխենի Տեխնիկական համալսարանից։

Որպես Հարքնեսի հետդոկտորանտ, նա հնարավորություն ունեցավ երկու տարի սովորելու Միացյալ Նահանգներում. Ռոբերտ Նաթանի հետ Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ռեակտիվ շարժիչների լաբորատորիայում, Կալիֆորնիայի համալսարանի Դոններ Լաբորատորիայում, Բերկլի, և Քորնելի համալսարանում, Իթակա, Նյու Յորք։ 1972 թվականի աշնանը նա կարճ ժամանակով վերադարձավ Մարտինսրիդի Մաքս Պլանկի կենսաքիմիայի ինստիտուտ՝ աշխատելով որպես գիտաշխատող, էլեկտրոնային մանրադիտակի մասնակի փոխկապակցվածության տեսության վրա, այնուհետ, 1973 թվականին, նա միացավ Քեմբրիջի համալսարանի Քավենդիշ լաբորատորիային։

1975 թվականին Ֆրանկին Նյու Յորք նահանգի Առողջապահության դեպարտամենտի Լաբորատորիաների և հետազոտությունների բաժնում (այժմ՝ Վադսվորթ կենտրոն) առաջարկեցին ավագ գիտաշխատողի պաշտոն, որտեղ նա սկսեց աշխատել էլեկտրոնային մանրադիտակի մասնիկային մոտեցումների վրա։ 1985 թվականին նշանակվել է Ալբանիի համալսարանի նորաստեղծ կենսաբժշկական գիտությունների ամբիոնի դոցենտ, իսկ 1986 թվականին՝ պրոֆեսոր։ 1987 և 1994 թվականներին նա մեկնել է Եվրոպա՝ ստեղծագործական արձակուրդի, առաջինը՝ աշխատելու Ռիչարդ Հենդերսոնի հետ, Քեմբրիջի Մոլեկուլային կենսաբանության բժշկական հետազոտական խորհրդում, իսկ մյուսը՝ Հումբոլդտի հետազոտական մրցանակի դափնեկիր Քենեթ Հոլմսի հետ, Մաքս Պլանկի բժշկական հետազոտությունների ինստիտուտում, Հայդելբերգ։  1998 թվականին Ֆրանկը նշանակվել է Հովարդ Հյուզի բժշկական ինստիտուտի (HHMI) հետազոտող։ 2003 թվականից նա նաև դասախոս էր Կոլումբիայի համալսարանում, իսկ 2008 թվականին միացավ Կոլումբիայի համալսարանին, որպես կենսաքիմիայի և մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի և կենսաբանական գիտությունների պրոֆեսոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ինկուբացման սարքեր

**Ինկուբացման սարքեր**, 1. թռչնաբուծական (տես Ճտահան մեքենա), 2. ձկնաբուծական, ձկնկիթի ինկուբացման ապարատներ։ Գործարանային պայմաններում օգտագործվում են 2 տիպի ինկուբացման սարքեր՝ անշարժ վիճակում (Կոստի համակարգի) և կախույթի վիճակում (Վեյսի, Չեզի և այլն) գտնվող ձկնկիթի ինկուբացման համար։ Կոստի համակարգի ապարատը թերթավոր երկաթից պատրաստված արկղ է (50x20x10 սմ)։ Պատերի ելուստների վրա տեղադրում են մետաղացանցով պատած փայտե շրջանակ, որի մեջ լցնում են սաղմոնաձկների ձկնկիթը (2–2,5 հզ. հատ)։ Սարքի մի եզրից լցվում է ջուրը, որը ողողում-տանում է ձկնկիթի հատիկները և դուրս է բերում դրանք հակադիր կողմում տեղադրված ծորանի քթիկից։ Ջրի ծախսը 0,6 լ/ր է։ Սարքերը տեղադրում են ինկուբացման արտադրամասում՝ աստիճանաձև դասավորված խմբերով, յուրաքանչյուր խմբում՝ 4–6 հատ։ Վեյսի սարքը գլանաձև, ներքևում նեղացող անոթ է (ծավալը՝ 8 լ), որի ներքևի անցքը փակված է խցանով։ Վերջինի միջով անցկացված մետաղե խողովակով ճնշման տակ գտնվող ջուրը լցվում է ներքևի մասը և ձկնկիթի հատիկները բարձրացնում է վերև։ Սարքի վերին մասում ջրի ճնշումը թուլանում է, և ձկնկիթի հատիկներն իջնում են ներքև, որտեղ նրանց ջրի հոսքը նորից իր մեջ է առնում։ Ձկնկիթի հատիկներն ինկուբացման ժամանակ այդպես անընդհատ շարժման մեջ են։ Ջուրը սարքից դուրս է թափվում ջրթափ խողովակով։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Դեֆեկատ

**Դեֆակտ** ( – մաքրում եմ կեղտից, պղտորքից), ճակնդեղաշաքարի արտադրության թափոն։ Դեֆակտ ստանում են կրի միջոցով ճակնդեղի հյութը խառնուրդներից մաքրելու դեպքում։ Կրային պարարտանյութ է։ Մինչև սորուն վիճակի (խոնավությունը 25–30%) չորացրած դեֆակտ պարունակում է 60–75% CaCO3, 10–15% օրգանական նյութեր, 0,2–0,7% N, 0,2–0,9% P2O5, 0,3–1% K2O, մագնեզիում,ծծումբ և միկրոտարրեր։ Կիրառվում է հիմնականում ճակնդեղացան հողերի (ճմապոդզոլային, գորշ անտառային, պոդզոլացված և ալկալահանված սևահողեր և բարձր թթվայնությամբ այլ հողեր) կրայնացման համար։ 

Կատեգորիա:Ախտաբանություն
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Էլեն Ասատրյան

**Էլեն Ասատրյան** ( ), ամերիկահայ քաղաքական գործիչ, քաղաքացիական ակտիվիստ, եղել է Գլենդելի քաղաքային խորհրդի անդամ, հետագայում ընտրվել է Գլենդելի քաղաքապետ։

## Կենսագրություն
Էլեն Ասատրյանը ծնվել է Երևանում, 10 տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Գլենդել։ Կրթություն է ստացել Կոլումբուսի անվան տարրական, Թոլլ միջնակարգ և Հուվեր ավագ դպրոցներում։ Հետագայում Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանում (UCLA) ուսանել է Քաղաքագիտություն՝ Ամերիկյան քաղաքականություն և Միջազգային հարաբերություններ։

Էլեն Ասատրյանը հիմնել և ղեկավարել է վարժանքի և վարպետության ծրագրեր ավագ դպրոցի ու քոլեջի ուսանողների համար, այդ թվում Սակրամենտոյում հիմնված հայ-ամերիկյան առաջին՝ Վալտեր և Լորել Քարաբյան հանրային քաղաքականության կրթաթոշակային ծրագիրը։

Էլեն Ասատրյանը եղել է Հայ Դատի հանձնախմբի Գլենդելի գրասենյակի «Ճանապարհ դեպի քոլեջ» ծրագրի ղեկավարը։ Որպես կանանց իրավունքների և սոցիալական արդարության ջատագով, 2010 թվականին նա հիմնել է Գլենդելի Ընտանեկան բռնության հարցերով աշխատանքային խումբը։

Էլեն Ասատրյանը եղել է Գլենդելի քաղաքապետարանի այգիների, հանգստի և համայնքային ծառայությունների հանձնաժողովի նախագահ, Գլենդելի համայնքի ոստիկանության համագործակցության հարցերով խորհրդատվական, Կալիֆորնիայի Դեմոկրատական կուսակցության պատվիրակ։

2022 թվականի հուլիսին Էլեն Ասատրյանը ընտրվել է Գլենդելի քաղաքային խորհրդի անդամ։

2024 թվականի ապրիլին Գլենդելում տեղի ունեցած քաղաքային խորհրդի ընտրություններում Էլեն Ասատրյանն ընտրվել է քաղաքապետ։ Նա առաջին ամերիկահայ կինն է, որը ընտրվել է այդ պաշտոնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Элен Асатрян избрана мэром Глендейла

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գլենդելի քաղաքապետներ
Չիվայի ժայռափոր ջրաղաց

**Չիվայի ժայռափոր ջրաղաց**, 13-14-րդ դարերի վիմափոր ջրաղաց և նորահայտ հուշարձան Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Չիվա գյուղում։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Պանպանվել է 3 մշակված ժայռաբեկորներ, որոնց մեջ շրջանաձև անցք է բացված։ Դրանք դրված են եղել մեկը մյուսի վրա ու ամբարել են ջրաղացի ջուրը։ Ջուրը ջրաղաց է մուտք գործել արևելյան կողմի բարձունքից, կուտակվել և, ամբարից նեղ անցքով դուրս գալով պտտեցրել է ջրաղացի թափանիվը։ Տեղում նկատելի են բազալտից կառուցված շինության և գետը թափվող առվի հետքեր։

## Պատմություն
Նորահայտ հուշարձանը հայտնաբերվել է 2022 թվականին «Պատմամշակութային Ժառանգության Գիտահետազոտական Կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի Վայոց ձորի մարզի հուշարձաններն ուսումնասիրող արշավախմբի (Արմեն Ասատրյան, Արմեն Թոփլաղալցյան) կողմից։

2023 թվականի օգոստոսի 28-ին տեղի ունեցած ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությանը կից գործող փորձագիտական հանձնաժողովի նիստին, «Պատմամշակութային Ժառանգության Գիտահետազոտական Կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի ներկայացրած նյութերի հիման վրա և մասնագիտական հանձնաժողովի որոշմամբ, նորահայտ հուշարձանի կարգավիճակ է ստացել ժայռափոր ջրաղացը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրաղացներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի հուշարձաններ
Հերակլեսը կռվում է լերնեյան հիդրայի հետ

**«Հերակլեսը կռվում է լերնեյան հիդրայի հետ»** (), իսպանացի բարոկկո նկարիչ, նատյուրմորտի, կրոնական նկարչության, դիմապատկերի, պատմական գեղանկարչության, ժանրային նկարչության և դիցաբանական գեղանկարչության ոճերում ստեղծագործող Ֆրանսիսկո Սուրբարանի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1634 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 136 × 167 սմ։

Այսօր «Հերակլեսը կռվում է լերնեյան հիդրայի հետ» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Պրադո թանգարանում(Մադրիդ, Իսպանիա)։

## Նկարագիր
«Հերակլեսը կռվում է լերնեյան հիդրայի հետ» կոմպոզիցիայի կենտրոնում հունական դիցարանի հերոս, Զևս աստծո և Ամփիտրիոնի կին Ալկմենեի որդի Հերակլեսն է, որը նկարը դիտողին նկատմամբ, կանգնած է կողքի։ Հերոսի մարմինը լարված է, ոտքերն իրարից հեռու են դրված, իրանը հակվել է առաջ։ Նրա ձեռքին դագանակ կա, որով պատրաստվում է հարվածել լերնեյան հիդրային։ Հրեշը պատկերված է նկարի ներքևի ձախ անկյունում՝ Հերակլեսի դիմաց։ Հետին պլանում քարանձավի պատն է և մուտքը, որով ներս է մտնում Հերակլեսի զարմիկ Իոլայոսը, որի ձեռքին ջահ կա։  

Ինչպես Ֆրանսիսկո Սուրբարանի մյուս դիցաբանական նկարներում, այնպես էլ այստեղ, Հերակլեսի ուժեղ ֆիգուրն առանձնանում է ուժեղ լուսավորությամբ՝ տիրող մութ ֆոնի մեջ։

## Պատմություն
Այս նկարը Սուրբարանը նկարել է այն շարքի հետ, որը պատվիրվել է արքունիքի կողմից՝ Բուեն-Ռետիրո պալատը զարդարելու նպատակով։ Դիցաբանական շարքը պետք է կազմված լիներ տասներկու նկարից, որոնք նկարագրում են Հերակլեսի սխրագործությունները, սակայն նկարիչը վրձնում է միայն տասը։ Քանի որ նկարները գույքագրվել են առանց հեղինակի անունով, դրանց հեղինակությունը հաստատվել է 1945 թվականին՝ շնորհիվ գտնված փաստաթղթերի, որոնցում նշված էր, որ Սուրբարանը վճարվել է «Հերակլեսի սխրանքները պատկերող տասը նկարի համար»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Patrick de Rynck: *Jak czytać opowieści biblijne i mitologiczne w sztuce*. Wyd. Universitas, Kraków 2008, 

## Արտաքին հղումներ
* «Հերակլեսը կռվում է լերնեյան հիդրայի հետ» ստեղծագործությունը Պրադո թանգարանի կայքում

Կատեգորիա:1634 նկարներ
Կատեգորիա:Դիցաբանությունն արվեստում
Կատեգորիա:Իսպանիայի արվեստ
Կատեգորիա:Պրադո թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիսկո Սուրբարանի նկարներ
Ֆիոնուալա Շերի

**Ֆիոնուալա Շերի** (, ), իռլանդացի ջութակահարուհի և երգչուհի։ Ֆիոնուալա Շերին «Եվրատեսիլ 1995» երգի մրցույթում «Nocturne» ստեղշագործությամբ հաղթած «Secret Garden» երաժշտական խմբի անդամ է։

## Վաղ տարիներ և կարիերայի սկիզբ
Ֆիոնուալա Շերին ծնվել է 1962 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Իռլանդիայի Կիլդեր կոմսության Նեյս քաղաքում։
Շերին սկսել է ջութակ նվագել ութ տարեկանում։ 15 տարեկանում նա տեղափոխվել է Դուբլին, որտեղ ընդունվել է Տրինիտի երաժշտական քոլեջ և գերազանցությամբ ավարտել այն։

## Կարիերա
10 տարի շարունակ Շերին եղել է «RTE» համերգային նվագախմբի անդամ։

Շերին համագործակցել է այնպիսի երաժիշտների հետ ինչպիսիք են «The Chieftains» (Առաջնորդները) խումբը, Շինեյդ Օ'Քոնորը, Վան Մորիսոնը, Քրիս դե Բուրգը, Բոնոն, «Wet Wet Wet» խումբը։ Նա նաև մասնակցել է, Իռլանդական կինոնվագախմբի հետ, հոլիվուդյան ֆիլմերի մի քանի սաունդթրեքերի ձայնագրմանը, այդ թվում՝ «A Room with a View» և «The Mask» ֆիլմերը։

Շերիի երաժշտական գործիքը ինչպես կենդանի ելույթների, այնպես էլ ստուդիոն աշխատանքի համար է։ Նա օգտագործում է Ջոն Էդվարդ Բեթսի 1790 թվականի ջութակը, «Hill» աղեղով։

Շերին ստեղծել և վարել է երաժշտական ​​մանկական հեռուստաշոու Իռլանդիայի ազգային հեռուստատեսությամբ՝ հիմնվելով իր իսկ հորինած հայեցակարգի վրա։
 
2010 թվականին Շերին Իռլանդիայում թողարկեց իր «Songs from Before» սոլո ալբոմը։ Ալբոմը թողարկվել է ԱՄՆ-ում և Կանադայում «Hearts of Space Records»-ի պիտակով 2011 թվականի գարնանը։

## Անձնական կյանք
2010 թվականի հունվարի վերջին, չորս տարվա ծանոթությունից և երեք շաբաթվա նշանադրությունից հետո, Շերին Լոնդոնում ամուսնացավ գործարար Բեռնարդ Դոյլի հետ։

### Առողջական խնդիրներ
2015 թվականի փետրվարին Շերին Դուբլինում զբոսնելիս սայթաքել է, որից հետո կոտրել է իր երկու ձեռքերը։ Ավելի ուշ նա ապաքինվել է և վերադարձել աշխատանքի։

2019 թվականի հուլիսին հայտարարվեց, որ Շերիի մոտ վերջերս կրծքագեղձի քաղցկեղ են ախտորոշվել։ Նա ենթարկվել է մի քանի վիրահատությունների, ճառագայթային և ինֆուզիոն թերապիայի և ավարտել բուժումը 2020 թվականի մայիսին։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հաղթողներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Կին ջութակահարներ
Ռիչարդ Հենդերսոն

**Ռիչարդ Հենդերսոն** (), բրիտանացի մոլեկուլային կենսաբան և կենսաֆիզիկոս և կենսաբանական մոլեկուլների էլեկտրոնային մանրադիտակի ոլորտի նորարար։ Հենդերսոնը 2017 թվականին Նոբելյան մրցանակը կիսել է քիմիայի բնագավառում Ժակ Դյուբոշեի և Յոահիմ Ֆրանկի հետ։«Նրա աշխատանքի շնորհիվ մենք կարող ենք դիտել կենդանի բնության առանձին ատոմներ, կրիոէլեկտրոնային մանրադիտակների շնորհիվ մենք կարող ենք տեսնել մանրամասներ՝ առանց նմուշների ոչնչացման, և դրա համար նա արժանացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակի»։

## Կրթություն
Հենդերսոնը կրթություն է ստացել Նյուքասլթոնի հիմնական դպրոցում, Hawick High School-ում և Boroughmuir High School-ում։. Նա ուսումը շարունակեց Էդինբուրգի համալսարանում և 1966 թվականին ստացավ ֆիզիկայի բակալավրի կոչում, 1-ին կարգի գերազանցությամբ։ Այնուհետ նա ընդունվեց ասպիրանտուրա Քեմբրիջի Կորպուս Քրիստի քոլեջում, և 1969 թվականին PhD աստիճանը պաշտպանեց Քեմբրիջի համալսարանում։

## Կարիերա և հետազոտություն
### Հետազոտություն
Հենդերսոնն իր դոկտորական աստիճանի համար աշխատել է քիմոտրիպսինի կառուցվածքի և մեխանիզմի վրա։ Նրա հետաքրքրությունը մեմբրանային սպիտակուցների նկատմամբ հանգեցրեց նրան, որ նա Յեյլի համալսարանում որպես հետդոկտորական հետազոտող աշխատի պոտենցիալ-կառավարվող նատրիումի կանալների վրա։ 1975 թվականին վերադառնալով MRC Մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիա՝ Հենդերսոնը աշխատեց էլեկտրոնային մանրադիտակի միջոցով մեմբրանի սպիտակուցի բակտերիոռոդուպսինի կառուցվածքը ուսումնասիրելու վրա։ (Հենդերսոնի և Ունվինի հոդվածը «Բնություն» ամսագրում, 1975)։
1975 թվականից հետո Հենդերսոնը շարունակեց աշխատել բակտերիորոդոպսինի կառուցվածքի վրա։ 1990 թվականին Հենդերսոնը Molecular Biology ամսագրում հրատարակեց բակտերիոrոդոպսինի ատոմային մոդելը էլեկտրոնային բյուրեղագիտության միջոցով։ Այս մոդելը մեմբրանի սպիտակուցի երբևէ ստեղծված երկրորդ ատոմային մոդելն էր։ Էլեկտրոնային բյուրեղագրության համար, Հենդերսոնի մշակած տեխնիկան մինչ այժմ օգտագործման մեջ է։

Վերջին մի քանի տարիներին Հենդերսոնը վերադարձել է գործնական հետազոտությունների՝ կենտրոնանալով մեկ մասնիկի էլեկտրոնային մանրադիտակի վրա։ Հենդերսոնը նպատակ ունի սովորական կերպով ստանալ ատոմային կառուցվածքներ առանց բյուրեղների։ Նա կարևոր ներդրում է ունեցել մեկ մասնիկի էլեկտրոնային մանրադիտակում օգտագործվող բազմաթիվ մոտեցումներում, ներառյալ ուղիղ էլեկտրոնային դետեկտորների զարգացման, որը վերջերս թույլ տվեց մեկ մասնիկի կրիոէլեկտրոնային մանրադիտակին իրականացնել իրենից ակնկալվող պահանջները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի քիմիկոսներ
Թեմզա Զաքարյան

**Թեմզա (Թենի) Մկրտչի Զաքարյան-Մալխասյան** (), Հայաստանի ազգային գրադարանի տնօրեն, արհմիության կենտկոմի,  լուսժողկոմատի  աշխատակից, քաղլուսվարների և գրադարանային վարչության պետ, Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Թեմզա Մկրտչի Զաքարյանը ծնվել է 1898 թվականին Իգդիր գյուղաքաղաքում, ուսուցչի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում։ 1915 թվականին Մեծ Եղեռնից փրկվելով նրանց ընտանիքը հաստատվել է Թիֆլիսում։ 1918 թվականին  ավարտել է Թիֆլիսի Հովնանյան դպրոցը:1931 թվականին ավարտել է նաև Մոսկվայի Ն. Կ. Կրուպսկայայի անվան կոմունիստական ակադեմիան։ 1918 թվականին մասնակցել է Բաքվի կոմունայի պաշտպանության համար մղված պայքարին, իսկ 1921 թվականին Ղամարլուի ռազմաճակատին։ 1919 թվականին եղել է կոմունիստական կուսակցության անդամ, որն էլ պատճառ է հանդիսացել Հայաստանի Խորհրդայնացումից հետո վարել  մի շարք պաշտոններ՝ արհմիության կենտկոմում, լուսժողկոմատում, քաղլուսվարների և գրադարանային վարչության պետ։ 1936 թվականին նշանակվել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանի տնօրեն։ 1937 թվականին ձեռբակալել են ամուսնուն՝ Վասյա Մալխասյանին, որը Հայաստանի ժողկոմներից մեկն էր։ Կարճ ժամանակ հետո ձերբակալել են նաև Թեմզա Զաքարյանին։ Ստալինի մահից հետո ամուսիններն արդարացվել են, և 1956 թվականին նրանց հաջողվել է վերադառնալ երևան։ Թեմզա Մկրտչի Զաքարյանը մահացել է 1965 թվականի մայիսին Երևանում։

## Գործունեություն
Թեմզա Զաքարյանը  նպաստել է հանրապետությունում նոր գրադարաններ, մշակույթի օջախներ բացելուն։ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանի տնօրեն նշանակվելուց հետո  նա մեծ եռանդ է ներդրել գրադարանի գրքային ունեցվածքը հարստացնելու համար և 1936 թվականի հոկտեմբերին միջնորդել է Կ. Պոլսում ապրող հայ մշակույթի մեծ գործիչ Թորոս Ազատյանի  (1898-1955) անձնական արխիվը, գրադարանը Հայաստան տեղափոխելու համար, որը մեծ պայքարից հետո հաջողվել է։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային գրադարանի տնօրեններ
Կատեգորիա:Հայ գրադարանավարներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ