Սիրիայի թագավորություն

**Սիրիայի թագավորություն**, պաշտոնապես՝ **Սիրիական արաբական թագավորություն** (՝ *ալ-մամլաքա ալ-առաբիա աս-սուրիա*) պատմական Սիրիայի տարածքում կարճ ժամանակով գոյություն ունեցող ինքնահռչակ, չճանաչված միապետություն։ Այն հայտարարվել է 1918 թվականի հոկտեմբերի 5-ին՝ որպես լիովին անկախ արաբական սահմանադրական կառավարություն՝ բրիտանական զինվորականների թույլտվությամբ։ Այն որպես էմիրություն անկախություն է ձեռք բերել 1919 թվականի նոյեմբերի 26-ին բրիտանական զորքերի դուրսբերումից հետո՝ թշնամական օկուպացված տարածքների վարչակազմից և որպես թագավորություն հռչակվել է 1920 թվականի մարտի 8-ին։ Այն ուներ իր դրոշն ու զինանշանը։

Որպես թագավորություն պետությունը գոյություն ունեցավ ընդամենը չորս ամսից մի փոքր ավելի՝ 1920 թվականի մարտի 8-ից մինչև հուլիսի 25-ը: Իր կարճատև գոյության ընթացքում թագավորությունը ղեկավարում էր Շարիֆ Հուսեյն իբն Ալիի որդին՝ Ֆեյսալ իբն Հուսեյնը։ Չնայած Սիրիայի տարածքի նկատմամբ իր հավակնություններին, Ֆեյսալի կառավարությունը վերահսկում էր սահմանափակ տարածք և կախված էր Բրիտանիայից, որը Ֆրանսիայի հետ միասին հիմնականում դեմ էր Մեծ Սիրիայի գաղափարին և հրաժարվում էր ճանաչել թագավորությունը: Չորս ամիս տևած պատերազմից հետո թագավորությունը 1920 թվականի հուլիսի 25-ին հանձնվեց ֆրանսիական ուժերին։

## Պատմություն
### Հիմնադրում

Արաբական հեղափոխությունը և Մակ-Մահոն - Հուսեյն համաձայնագիրը վճռորոշ գործոններ էին Սիրիայի արաբական թագավորության հիմնադրման գործում: Միացյալ թագավորության բանակի առաջնորդներից Մակ-Մահոնի - Մեքքայի շարիֆ Հուսեյն իբն Ալիի նամակագրության մեջ արաբական թագավորության մասին խոստումներ տրվեցին բրիտանացիների կողմից՝ ի պատասխան օսմանցիների դեմ արաբական ապստամբության։ Ի վերջո, Սայքս-Պիկոյի համաձայնագրի իրականացումը կհանգեցներ Սիրիայի արաբական թագավորության խարխլմանը և ոչնչացմանը: Չնայած Արաբական ապստամբության նշանակությանը ժամանակակից արաբական երկրների համար, որը ձևավորվել է դրա հետևանքով, այն ժամանակ կար զգալի անվստահություն և նույնիսկ հակադրություն արաբական թագավորության կամ արաբական թագավորությունների շարքի գաղափարին:

Այս հակադրությունը մասամբ պայմանավորված էր ֆրանսիացիների և բրիտանացիների մեծ ազդեցությամբ՝ նպաստելու ապստամբությանը և ստեղծմանը, որոնք ժամանակակից չափանիշներով կհամարվեն խամաճիկ պետությունների։ Օտար ուժերի ներգրավվածությունը մեծ գումարներ և ռազմական աջակցություն էր՝ կայսրություն ստեղծելու համար, որը կգլխավորեին կայսերական հավակնորդները, այլ ոչ թե օրինական արաբ ազգայնականները, կարևոր դեր ունեցավ վաղ Հաշիմյան թագավորությունների մեծամասնության կազմալուծման համար (Հիջազ և Իրաք): Բացի այդ, այն ժամանակ շատ արաբներ լուրջ մտահոգություն եղան, որ Մեքքայի շարֆի՝ Հաշիմիների ընտանիքը կարող էր վերահսկողությունից զրկել օսմանյան սուլթանին, ում հետ դարեր շարունակ հավատարմություն էր եղել:

### Արաբական սահմանադրական կառավարություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին Բրիտանական եգիպտական ​​ուժերը, Էդմունդ Ալենբիի հրամանատարությամբ, գրավեցին Դամասկոսը 1918 թվականի սեպտեմբերի 30-ին: Դրանից անմիջապես հետո՝ հոկտեմբերի 3-ին, Ֆեյսալը մտավ քաղաք: Կարճ ժամանակ անց շուտով Ֆեյսալը տեղեկանում է Սայքս-Պիկոյի համաձայնագրի մասին: Ֆեյսալը սպասում էր, որ անկախ արաբական թագավորություն կստեղծվի իր հոր անունով, բայց շուտով նրան տեղեկացրին տարածքների բաժանման և այն մասին, թե ինչպես է Սիրիան ընկել Ֆրանսիայի իշխանության տակ: Ֆեյսալը համարում էր այս գործողությունը որպես դավաճանություն բրիտանացիների կողմից, բայց կարծում էր, որ իրական կարգավորումը կմշակվի ավելի ուշ, երբ պատերազմը կավարտվի: Որոշակի հավանականություն կար, որ մինչ այդ բրիտանացիները կփոխեին իրենց աջակցությունը Սիրիայում ֆրանսիական հավակնություններին:

Հոկտեմբերի 5-ին, գեներալ Ալենբիի թույլտվությամբ, Ֆեյսալը հայտարարեց լիովին և բացարձակապես անկախ արաբական սահմանադրական կառավարության ստեղծման մասին: Ֆեյսալը հայտարարեց, որ այն կլինի արաբական կառավարություն՝ հիմնված արդարության և հավասարության վրա բոլոր արաբների համար՝ անկախ կրոնից։ Ֆրանսիայի վարչապետ Ժորժ Կլեմանսոն մտահոգիչ է համարել առանց միջազգային ճանաչման և բրիտանացիների հովանու ներքո կիսանկախ արաբական պետության ստեղծումը։ Նույնիսկ Ալենբիի հավաստիացումները, որ ձեռնարկված բոլոր գործողությունները ժամանակավոր են, չթուլացրին բրիտանացիների, ֆրանսիացիների և արաբների միջև առկա լարվածությունը: Արաբ ազգայնականների և արաբներից շատերի համար, ովքեր կռվել են արաբական ապստամբության մեջ, այս անկախ պետությունը արդյունք էր երկար, դժվարին պայքարի նպատակի իրականացում:

### Կարգավիճակի որոշում

Պատերազմից հետո 1919 թվականի Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսում Ֆեյսալը բարձրացրեց արաբական անկախության հարցը։ Կոնֆերանսում հաղթած դաշնակիցները որոշեցին, թե ինչ է լինելու Կենտրոնական տերությունների պարտված ազգերին, հատկապես ով պետք է վերահսկի նրանց տարածքները, ինչպիսիք են Օսմանյան կայսրության Մերձավոր Արևելքի տարածքները: Մերձավոր Արևելքում արաբական հողերի կարգավիճակը ինտենսիվ բանակցությունների առարկա էր ֆրանսիացիների և բրիտանացիների միջև: 1919 թվականի մայիսին Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի վարչապետները հանդիպեցին Կվայ դ’Օրսեում՝ որոշելու իրենց համապատասխան հավակնությունները Մերձավոր Արևելքում տարածքների կամ ազդեցության ոլորտների նկատմամբ: Ժողովը որոշեց, որ Սիրիայում ֆրանսիական վերահսկողության բրիտանական երաշխիքի դիմաց բրիտանացիներին մանդատ կտրվի Մոսուլի և Պաղեստինի նկատմամբ։

Մոտավորապես միևնույն ժամանակ, ամերիկյան փոխզիջման արդյունքում պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց բնակիչների ցանկությունները որոշող հանձնաժողով ստեղծելու վերաբերյալ։ Թեև նրանք ի սկզբանե պաշտպանեցին գաղափարը, Բրիտանիան և Ֆրանսիան ի վերջո հետ կանգնեցին՝ թողնելով 1919 թվականի Քինգ-Կրեյն հանձնաժողովը բացառապես ամերիկյան: Ազգերը ցույց տվեցին արաբների ուժեղ աջակցությունը անկախ արաբական պետությանը և հակառակություն ֆրանսիական ներկայությանը:

## Ստեղծում

Եվրոպայում այս իրադարձությունները ստիպեցին սիրիական ազգայնական հասարակություններին, ինչպիսին է ալ-Ֆաթաթը (Արաբական երիտասարդական հանրություն) նախապատրաստվել ազգային կոնգրեսին: Դրանք հանդես էին գալիս արաբական թագավորության լիակատար անկախության օգտին, որը միավորում էր արաբներին Ֆեյսալի շուրջ: Քինգ-Կրեյն հանձնաժողովը խրախուսեց միավորման ջանքերը, և շտապ ընտրություններ նշանակվեցին՝ ընդգրկելով ներկայացուցիչներ արաբական բոլոր երկրներից, ներառյալ Պաղեստինն ու Լիբանանը, թեև ֆրանսիացի պաշտոնյաները խոչընդոտեցին իրենց ներկայացուցիչներից շատերի ժամանումը: Սիրիայի Կոնգրեսի առաջին պաշտոնական նիստը տեղի ունեցավ 1919 թվականի հունիսի 3-ին, և ալ-Ֆաթաթի անդամ Հաշիմ ալ-Աթասին ընտրվեց նրա նախագահ:

Երբ 1919 թվականի հունիսի 25-ին Քինգ-Կրեյն հանձնաժողովը ժամանեց Դամասկոս, այն հանդիպեց «Անկախություն կամ մահ» գրությամբ թռուցիկների տարափով:

Հուլիսի 2-ին Դամասկոսում գտնվող Սիրիայի ազգային կոնգրեսն ընդունեց Դամասկոսի ծրագիրը՝ մի շարք բանաձևեր, որոնք կոչ էին անում լիովին անկախ սահմանադրական միապետություն՝ Ֆեյսալով որպես թագավոր, օգնություն խնդրելով Միացյալ Նահանգներից և մերժելով ֆրանսիացիների կողմից պահանջվող ցանկացած իրավունք։ Բանաձևերը սահմանել են որպես՝

հյուսիսում՝ Տավրոսի լեռնաշղթան; հարավում՝ Ռաֆահից մինչև Ալ Ջաուֆ ձգվող գիծ, ​​որը հետևում է Սիրիա-Հիջազ սահմանին՝ Ակաբայից ներքև. արևելքում՝ Եփրատ և Խաբուր գետերով կազմված սահմանը և մի գիծ, ​​որը ձգվում է Աբու Քամալից արևելքից որոշ հեռավորության վրա մինչև ալ-Ջաուֆից արևելք, իսկ արևմուտքում՝ Միջերկրական ծովը։

Ցանկացած հույս, որ Ֆեյսալը կարող էր ունենալ, որ կամ բրիտանացիները կամ ամերիկացիները կգան իրեն օգնության և կհակազդեն ֆրանսիական քայլերին, արագ մարեց, հատկապես այն բանից հետո, երբ անգլո-ֆրանսիական համաձայնագրից բրիտանական զորքերը դուրս բերվեն Սիրիայից և բրիտանական ռազմական կառավարության ավարտից հետո: . Բրիտանացիները հեռացան տարածաշրջանից 1919 թվականի նոյեմբերի 26-ին։

1920 թվականի հունվարին Ֆեյսալը ստիպված էր համաձայնագիր կնքել Ֆրանսիայի հետ, որը նախատեսում էր, որ Ֆրանսիան կպաշտպանի սիրիական պետության գոյությունը և զորքեր չի տեղակայի Սիրիայում, քանի դեռ ֆրանսիական կառավարությունը մնում է խորհրդականներ, խորհրդատուներ և տեխնիկական փորձագետներ մատակարարող միակ կառավարությունը  Այս փոխզիջման մասին լուրը լավ չէր խոստանում Ֆեյսալի կատաղի հակաֆրանսիական և. անկախության տրամադրված կողմնակիցներ, ովքեր անմիջապես ճնշում գործադրեցին Ֆեյսալի վրա՝ հրաժարվելու իր պարտավորությունից, ինչը նա կատարեց: Այս շրջադարձից հետո տեղի ունեցան դաժան հարձակումներ ֆրանսիական ուժերի դեմ, և սիրիական կոնգրեսը հավաքվեց 1920 թվականի մարտին՝ Ֆեյսալին հռչակելու Սիրիայի թագավոր, ինչպես նաև պաշտոնապես ստեղծելու Սիրիայի Արաբական Թագավորությունը՝ Հաշիմ ալ-Աթասիի վարչապետությամբ, իսկ Յուսուֆ ալ-Ազման պետք է որպես պատերազմի նախարար և շտաբի պետ։

Այս միակողմանի գործողությունը անմիջապես հերքվեց բրիտանացիների և ֆրանսիացիների կողմից, և 1920 թվականի ապրիլին Դաշնակից տերությունների կողմից հրավիրվեց Սան Ռեմոյի կոնֆերանսը՝ վերջնականապես ավարտելու Ազգերի լիգայի մանդատների բաշխումը Մերձավոր Արևելքում: Սա իր հերթին հերքվեց Ֆեյսալի և նրա կողմնակիցների կողմից: Ամիսներ տևած անկայունությունից և ֆրանսիացիներին տված խոստումները չկատարելուց հետո, ֆրանսիական զորքերի հրամանատար գեներալ Անրի Գուրոն 1920 թվականի հուլիսի 14-ին վերջնագիր ներկայացրեց թագավոր Ֆեյսալին:

### Կազմալուծում

Անհանգստանալով ֆրանսիացիների հետ երկարատև արյունալի կռվի արդյունքներով, Ֆեյսալ թագավորը հանձնվեց։ Այնուամենայնիվ, Յուսուֆ ալ-Ազման՝ պաշտպանության նախարարը, անտեսեց թագավորի հրամանը և առաջնորդեց մի փոքր բանակ՝ դիմակայելու ֆրանսիական առաջխաղացմանը դեպի Սիրիա: Այս բանակը հիմնականում կախված էր անհատական ​​զինատեսակներից և չէր համընկնում ֆրանսիական հրետանու հետ։ Մայսալունի ճակատամարտում սիրիական բանակը հեշտությամբ ջախջախվեց ֆրանսիացիների կողմից, իսկ ճակատամարտի ժամանակ սպանվեց գեներալ ալ-Ազման: Կորուստը հանգեցրեց Դամասկոսի պաշարմանը և գրավմանը 1920 թվականի հուլիսի 24-ին, և դրանից հետո ուժի մեջ մտավ Ֆրանսիայի մանդատը Սիրիայի և Լիբանանի համար:

## Ժառանգություն
Ֆրանսիական ուժերին հանձնվելուց հետո Ֆեյսալը վտարվեց Սիրիայից և 1920 թվականի օգոստոսին մեկնեց բնակության Միացյալ Թագավորությունում: 1921 թվականի օգոստոսին նրան առաջարկեցին Իրաքի թագը՝ Իրաքի բրիտանական մանդատի ներքո:

Դամասկոսի պաշարումից և անկումից մեկ օր անց՝ 1920 թվականի հուլիսի 25-ին, ստեղծվեց ֆրանսիամետ կառավարություն՝ Ալադին ալ-Դրուբիի գլխավորությամբ՝ Սիրիան ավելի հեշտ վերահսկելու համար: Թագավորությունն իր կարճատև և բուռն գոյությամբ մեծ ոգեշնչման առարկա կդառնա հետագա արաբական ազատագրական շարժումների համար։ Սիրիայի թագավորության անկման խորհրդանիշը նաև խորը անվստահություն հաղորդեց եվրոպական տերությունների նկատմամբ:

## Քաղաքականություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1919 հիմնադրումներ Ասիայում
Կատեգորիա:1919 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:1920 կազմալուծումներ Ասիայում
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ
Կատեգորիա:Միջպատերազմական ժամանակաշրջան
Կատեգորիա:Նախկին թագավորություններ
Կատեգորիա:Պետություններ Պատմական Սիրիայի տարածքում
Կատեգորիա:Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ