Իվան Տուրգենևի թանգարան (Մոսկվա)

**Տուրգենևի թանգարան (Մումուի տուն)** (, Մոսկվայի հրդեհից հետո՝ 1812 թվականին կառուցված փայտե առանձնատուն Օստոժենկա փողոցի թիվ 37 հասցեում, որտեղ 1840-1850 թվականներին ապրել է Իվան Տուրգենևի մայրը՝ Վարվառա Տուրգենևան, որտեղ էլ տեղի են ունեցել «Մումու» պատմվածքի հենքը կազմող իրադարձությունները։ 2007 թվականին այդ տանը հիմնադրվել է Տուրգենևի թանգարանը։

## Պատմություն
1812 թվականի Մոսկվայի հրդեհից հետո Օստոժենկայի վրա գտնվող հողամասը, որը պատկանում էր գեներալ-լեյտենանտ Կառլ Քնորինգին, ձեռք է բերվում տիտղոսակիր խորհրդական Դ. Ն. Ֆեդորովի կողմից։ 1819 թվականին, հետհրդեհային շինություններին բնորոշ ամպիրային ոճով կառուցված վեց սյունանոց սյունասրահով, բազրիքավոր, բաց վերնասրահով և ճակատի երկայնքով  յոթ պատուհաններով մեկ հարկանի առանձնատունը Ֆեդորովը սկսել է վարձով տալ։ 1820-ական թվականներին վարձով ապրող բնակիչների թվում են եղել Ակսակովների ընտանիքը, 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի մասնակից Ն. Վ. Լևաշովը։

1830-ական թվականներին տունը կապված էր Ալեքսանդր Պուշկինի միջավայրի անունների հետ։ 1833 թվականին առանձնատունը ձեռք է բերել   հանքարդյունաբերության գերատեսչության պաշտոնյա Նիկոլայ Վասիլևիչ Լոշակովսկին, ով այն վարձով է տվել Պուշկինի հորաքրոջ՝ Էլիզաբեթ Լվովնայի ամուսին սենեկապետ Մ. Մ. Սոնցովին։ 1830-ականների վարձակալների թվում էին բանաստեղծի լիցեյի դասընկեր, արքունի  խորհրդական Ալեքսանդր Պավլովիչ Բակունինը, գնդապետ Ֆեոդոր Տոլստոյը, ով մասնակցել է բանաստեղծի Նատալյա Նիկոլաևնա Գոնչարովայի հետ խնամախոսությանը։ Օստոժենկայի վրա գտնվող տանը ապրում էր նաև 1812 թվականի պատերազմի հերոս՝ գաղտնի խորհրդական գեներալ-մայոր Ա. Վ. Բոգդանովսկին։

1840 թվականի սեպտեմբերի 6-ին առանձնատանը բնակություն է հաստատել Վ. Պ. Տուրգենևան՝ փոխարինելով  գաղտնի խորհրդականին։ Վարվառա Պետրովնան Բեռլինում գտնվող որդուն գրել է․ 

Առաջին անգամ, Տուրգենևն այցելել է Օստոժենկայի վրա գտնվող տուն 1841 թվականի մայիսին, այնուհետև նա հաճախ է այցելել մորը Սանկտ Պետերբուրգից Սպասսկոյե-Լուտովինովո գնալիս և վերադառնալիս, նա այդ տանը ապրել է երկու գարուն՝ 1844 և 1845 թվականներին։ 19-րդ դարի կեսերի արխիվային փաստաթղթերում նշված է, որ տունը «կառուցվել է քարե հիմքի վրա՝ պատված երկաթով, ճակատային մասերը ոչ թե սվաղված են, այլ պատված են եղել տաշած բարակ տախտակով»։ Հայտնի է, որ տունն ունեցել է ընդունարան, որի հետևում եղել է հանդիսասրահ, որը ծառայել է որպես ճաշասենյակ։ Երեք պատուհանով հյուրասենյակն եղել է ճաշասենյակին կից, իսկ դրան կից անկյունային սենյակը ծառայել է որպես Վարվառա Պետրովնայի ննջասենյակ և զարդասենյակ։ Գրողի սենյակները գտնվել են վերնահարկում, պատուհանները նայել են դեպի այգի։

Վարվառա Պետրովնան մահացել է այդ  տանը 1850 թվականի նոյեմբերին, որից հետո Իվան Սերգեևիչը երկու ամիս ապրել է այդտեղ՝ ձևակերպելով ժառանգական փաստաթղթերը։ Նրան հյուրընկալել են Տիմոֆեյ Գրանովսկին, Միխայիլ Շչեպկինը, Վասիլի Բոտկինը, Բակունին եղբայրները, Ակսակովները և այլ հայտնի դեմքեր։ 1851 թվականից հետո Տուրգենևը այլևս չի վերադարձել Օստոժենկայի վրա գտնվող տուն։

1852 թվականին այդ տանը բնակություն է հաստատել Տուրգենևների հեռավոր ազգականուհի՝ Է. Ն. Կրիվցովան, իր երեխաների հետ։ 1860-ական թվականներին առանձնատանը բնակություն է հաստատել բանաստեղծի զարմիկի՝ Ա. Ի. Բարատինսկու ընտանիքը։ Ընտանիքի բոլոր անդամները նվագել են տարբեր երաժշտական գործիքներ և տունը դարձել է դասական երաժշտության սիրահարների հավաքատեղի։ 1891 թվականից տանն ապրել է արկտիկական հետախույզ Վասիլի Յակովլևիչ Չիգանովի ժառանգորդ Լեոնիդ Միխայլովիչն իր ընտանիքի հետ, ով թողել է զինվորական ծառայությունը և դարձել վանական՝  Սերաֆիմ անունով։ 1890-ականների վերջին տանը ստեղծվել է մեծ իշխան Սերգեյ Ալեքսանդրովիչի անունով մանկատուն։ 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո տունը վերակառուցվել է որպես կոմունալ բնակարան։ 1976 թվականին բնակիչները վերաբնակեցվել են, վերանորոգումից հետո տունը հատկացվել է սպորտային կազմակերպությանը։

## Գրականության մեջ

[thumb|200px|right|«Մումու»։ [Ելիզավետա Բյոմի փորագրությունը Վլադիմիր Տաբուրինի գծանկարից]]
Առանձնատունը, նրա բնակիչները և այնտեղ տեղի ունեցած իրադարձությունը նկարագրվել են Տուրգենևի կողմից «Մումու» (1852) պատմվածքում։ Գրողի քույրը՝ Վ. Ն. Ժիտովան, վկայել է․ 

Տուրգենևը հերոսի ուղին նկարագրել է հետևյալ կերպ․

Մոսկվացի գավառագետների կարծիքով Գերասիմը Խիլկովի նրբանցքով գնացել է Մոսկվա գետ, իսկ Մումուն խեղդվել է Ղրիմյան կամուրջ (Մոսկվա) և Լուժնիկիի միջև՝ Նեսկուչնի այգու տարածքում։

Չնայած այն հանգամանքին, որ, ըստ պատմվածքի տեքստի, «Մումուն չէր գնում պարոնի տուն և երբ Գերասիմը վառելափայտ էր տանում սենյակները, նա միշտ մնում էր հետևում և անհամբեր սպասում էր նրան շքամուտքում», բանավոր քաղաքային ֆոլկլորի համաձայն, Օստոժենկայի առանձնատունը հայտնի էր որպես «Մումուի տուն»։

## Թանգարան
1990-ականների սկզբից Մոսկվայի մշակութային համայնքը հանդես է եկել տանը Տուրգենևի թանգարան ստեղծելու առաջարկով։ 1992 թվականին Մոսկվայի կառավարությունը որոշել է տունը հանձնել Պետական գրական թանգարանին, սակայն այդ գաղափարը չի իրականացել վերականգնման աշխատանքների համար ֆինանսավորման բացակայության պատճառով։ 2007 թվականի ապրիլին, Մոսկվայի կառավարության որոշման համաձայն, տունը դարձել է Պուշկինի պետական թանգարանի մասնաճյուղ։ 2009 թվականի հոկտեմբերի 9-ին այնտեղ բացվել է Իվան Տուրգենևի թանգարանը։

right|thumb|300px|Գրողի ձեռքի և մահվան դիմակի ծեփապատճեն տուն-թանգարանի էքսպոզիցիայում՝ 2022 թվական

Թանգարանի հավաքածուում  ներառված են՝ Պոլինա Վիարդոյի երաժշտական ալբոմը, ջութակահար Լեոնար Յուբերի համերգի հրավերը, Տուրգենևի բնօրինակ նամակները Բելինսկուն, Նեկրասովին, Ակսակով եղբայրներին, գրողի ձեռքի և մահվան դիմակի ծեփապատճեն, ինչպես նաև աճուրդներից գնված և ռուսական տարբեր թանգարաններից փոխանցված այլ ցուցանմուշներ։ Տուրգենևյան ժամանակաշրջանի ներքին շինություններից պահպանվել է միայն գլխավոր դահլիճը, որտեղ տեղակայված է «Մոսկվա՝ Օստոժենկա՝ Տուրգենև» էքսպոզիցիան։

Թանգարանում անցկացվում են ցուցահանդեսներ և գրական-երաժշտական երեկոներ։

Տեղանքում պահպանվել են պատմական այգու մի հատված և Տուրգենևի ժամանակաշրջանի կաղնի, որի տնկին է ուղարկվել է Սպասսկի-Լուտովինովոյի կալվածքի անտառապահի կողմից։ Տունը ունի դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ։ 2014 թվականին Մոսկվա քաղաքի մշակութային ժառանգության վարչությունը հայտարարել է առանձնատան վերականգնման ծրագրերի մասին։ 2015 թվականի սեպտեմբերին առանձնատունը փակվել է ռեստավրացիայի աշխատանքների իրականացման նպատակով։

Վերակառուցված թանգարանը բացվել է Իվան Տուրգենևի 200-ամյակին՝ 2018 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի կողմից։ Նույն օրը թանգարանի մոտ հանդիսավոր կերպով բացվել է գրողի հուշարձանը, որի հեղինակն է քանդակագործ Սերգեյ Կազանցևը։ Մոտակայքում տեղակայված է Մումուի փոքրիկ արձանը։

## Պատկերասրահ

Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 40.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 02.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 2018 01.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 2018 02.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka). November 2018 01.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 03.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 04.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 08.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 13.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 10.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 07.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 09.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 12.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 14.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 15.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 17.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 18.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 19.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 22.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 23.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 24.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 28.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 30.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 34.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 35.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 36.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka) 10.02.2022 37.jpg
Turgenev's museum (Ostozhenka). November 2018 04.jpg


## Գրականություն
* 
* 
* 

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2007 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Իվան Տուրգենև
Կատեգորիա:Կենսագրական թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ