Պալատական նամակներ

**Պալատական նամակներ** կամ **Պալատական փաստաթղթեր** (), Եղիսաբեթ II թագուհու և Ավստրալիայի գեներալ-նահանգապետ սըր Ջոն Քերիի միջև նամակներ, որոնք գրվել են 1975 թվականի սահմանադրական ճգնաժամի ժամանակ, որի ընթացքում Քերը պաշտոնանկ է արել Ավստրալիայի վարչապետ Գոֆ Ուիթլամին։

«Պալատական նամակներ» արտահայտությունը ծագել է ավստրալիացի պատմաբան և Ուիթլեմի կենսագիր, պրոֆեսոր Ջենի Հոքինգի աշխատությունից, ով հաջողությամբ չեղյալ է հայտարարել թագուհու կողմից այս նամակների նկատմամբ սահմանված արգելքը՝ հղում անելով Բուքինգհեմյան պալատին՝ Եղիսաբեթ II-ի Լոնդոնի պաշտոնական նստավայրին։

Քերիի այս նամակների պատճենները պահվում են Ավստրալիայի ազգային արխիվում, որը պետք է դրանք հասանելի դարձներ 30 տարի անց, ինչպես նախատեսված էր Արխիվների մասին օրենքով։ Սակայն, նամակները արխիվ են ժամանել որպես անձնական փաստաթղթերի կամավոր հանձնում, և, հետևաբար, դրանց հասանելիությունը ենթակա է եղել Քերի կողմից սահմանված պայմաններին, ինչը նշանակում է, որ թագուհին մերժել է հանրային հասանելիությունը՝ դրանց նկատմամբ սահմանված արգելքի համաձայն մինչև առնվազն 2027 թվականը, իսկ այդ ամսաթվից հետո՝ միայն թագուհու անձնական քարտուղարի թույլտվությունը ստանալով։ Ազգային արխիվն ընդհանուր առմամբ 1.6 միլիոն դոլար է ծախսել՝ անհաջող վիճարկելով Հոքինգի գործը՝ պալատական նամակներին հանրային հասանելիություն ստանալու համար։ Նամակներն, այնուամենայնիվ, հրապարակվել են ամբողջությամբ և առցանց, 2020 թվականի հուլիսի 14-ին։

## Պատմություն
1975 թվականի հոկտեմբերին ընդդիմությունը (լիբերալ/ազգային-երկիր կուսակցությունների կոալիցիա) օգտագործել է Ավստրալիայի Սենատի նկատմամբ իր վերահսկողությունը՝ հետաձգելու Ավստրալիայի Ներկայացուցիչների պալատի ընդունած հատկացումների օրինագծերի ընդունումը (որոնք անհրաժեշտ են կառավարության ծախսերը ֆինանսավորելու համար): Ընդդիմությունը հայտարարել է, որ կշարունակի իր դիրքորոշումը, եթե Ուիթլամը չհայտարարի ընտրություններ, իսկ հետագայում կոչ է արել գեներալ-նահանգապետ սըր Ջոն Քերին ազատել Ուիթլամին, եթե նա չհամաձայնվի իրենց պահանջին: 1975 թվականի նոյեմբերի 11-ին Ուիթլամը մտադիր է եղել անցկացնել Սենատի ընտրություններ։ Երբ նա գնացել է Կառավարության տուն՝ Քերի հետ համաձայնեցված հանդիպման՝ ընտրությունների վերջնական փաստաթղթերը ստորագրելու համար, Քերը նրան ազատել է վարչապետի պաշտոնից և կարճ ժամանակ անց նրա փոխարեն նշանակել Ավստրալիայի լիբերալ կուսակցության առաջնորդ և ընդդիմության առաջնորդ Մալքոլմ Ֆրեյզերին։

Եղիսաբեթ II թագուհին և նրա Ավստրալիայի ներկայացուցիչ՝ գեներալ-նահանգապետ սըր Ջոն Քերը փոխանակել են ավելի քան 200 նամակ, որոնք այժմ պահվում են Ավստրալիայի ազգային արխիվներում: Եթե դրանք լինեին Ազգերի համագործակցության գրառումներ, դրանք սովորաբար հրապարակային կլինեին 2006 թվականին՝ ստեղծվելուց 31 տարի անց։ Սակայն նամակները համարվել են «անձնական» գրառումներ և եղել են թագուհու արգելքի տակ մինչև առնվազն 2027 թվականը, ընդ որում՝ կա՛մ թագուհու անձնական քարտուղարը, կա՛մ գեներալ-նահանգապետի պաշտոնական քարտուղարը կարող էին վետո դնել նամակների հրապարակմանը դրանից հետո։ Հետևաբար, նամակներին հանրային մուտքը արգելվել է Ազգային արխիվի կողմից, որը պնդել է, որ դրանք «անձնական» փաստաթղթեր են, այլ ոչ թե Համագործակցության գրառումներ, և, հետևաբար, չեն ընդգրկվում 1983 թվականի Ավստրալիայի արխիվների մասին օրենքի շրջանակներում։


Պատկեր:Queen_Elizabeth_II_of_Great_Britain(cropped).jpg|Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Եղիսաբեթ II
Պատկեր:Gough_Whitlam_at_the_Lodge_1974.jpg|Գոֆ Ուիթլեմը «Լոջում», 1974 թվական
Պատկեր:Governor-General_Sir_John_Kerr_(cropped).jpg|Գեներալ-նահանգապետ սըր Ջոն Քեր


## Իրավական մարտահրավեր

2016 թվականին Հոքինգը դատական ​​հայց է սկսել Ավստրալիայի դաշնային դատարանում՝ ընդդեմ Ավստրալիայի ազգային արխիվի և  պահանջել է հրապարակել սըր Ջոն Քերի և թագուհու միջև գաղտնի նամակագրությունը՝ Ուիթլեմի կառավարության լուծարման վերաբերյալ։

2020 թվականին Հոքինգը բացահայտել է, որ գոյություն ունի ավելի քան 200 «պալատական նամակ»։ Դրանք ընդգրկում են Քերի պաշտոնավարման մեծ մասը՝ 1974 թվականի օգոստոսի 15-ից մինչև 1977 թվականի դեկտեմբերի 5-ը, և Հոքինգի Դաշնային դատարանում ներկայացված հայցում համաձայնեցված փաստ է եղել, որ դրանց մեծ մասը «անդրադառնում է գեներալ-նահանգապետի պաշտոնական պարտականություններին և պատասխանատվությանը վերաբերող թեմաներին», իսկ որոշները «ունենում են թագուհուն ուղղված զեկույցների տեսք Ավստրալիայում օրվա իրադարձությունների մասին»։ Երկար բանավեճ է ընթացել այն ​​մասին, թե արդյոք թագուհին կարող էր տեղյակ լինել պաշտոնանկության մեքենայությունների մասին, և կարծում էին, որ «պալատական ​​նամակների» բովանդակությունը կարող է պարզաբանել և հնարավոր է՝ լուծել այդ հարցը։

Գործը սկզբում եղել է անհաջող Դաշնային դատարանում, և 2019 թվականի փետրվարին Դաշնային դատարանի լիագումար նիստին ներկայացված բողոքը մերժվել է մեծամասնությամբ։ Հստակ անհամաձայն որոշմամբ դատավոր Ֆլիկը պարզել է, որ պալատական նամակները Համագործակցության գրառումներ են։ Նա նկարագրել է նամակները որպես «քաղաքական իրադարձություններ», որոնք վերաբերում են այս երկրի ժողովրդավարական գործընթացների հենց էությանը»։

2020 թվականի հունվարին Եղիսաբեթի անձնական քարտուղար սըր Էդվարդ Յանգը հայտարարել է, որ նախընտրում է, որ «բոլոր փոխարքա նամակները մնան կնքված մինչև նրա գահակալության ավարտից առնվազն հինգ տարի անց, և որ ինքը պահպանի միանձնյա վետոյի իրավունքը դրանց հրապարակման վերաբերյալ»։

2020 թվականի մայիսի 29-ին Ավստրալիայի Բարձրագույն դատարանը որոշել է, որ պալատական նամակներն այժմ գտնվում են Ազգային արխիվի վերահսկողության տակ և, հետևաբար, պետք է համարվեն Ազգերի համագործակցության սեփականություն հանդիսացող գրառումներ և հրամայել է Ազգային արխիվի գլխավոր տնօրենին վերանայել պրոֆեսոր Հոքինգի՝ նախկինում մերժված նամակներին մուտք գործելու խնդրանքը։ Ազգային արխիվի գլխավոր տնօրեն Դեյվիդ Ֆրիկերը անմիջապես հայտարարել է, որ «Մենք ընդունում ենք Բարձրագույն դատարանի որոշումը և այժմ կսկսենք ուսումնասիրել այս պատմականորեն կարևոր գրառումները՝ դրանք Արխիվների մասին օրենքի դրույթների համաձայն հրապարակելու համար… Ազգային արխիվը հրապարակմանը կողմ կազմակերպություն է: Մենք գործում ենք այն սկզբունքով, որ Համագործակցության գրառումը պետք է հրապարակային հասանելի լինի, եթե չկա այն թաքցնելու հատուկ և համոզիչ անհրաժեշտություն»: Այնուամենայնիվ, նա ավելացրել է նախազգուշացում, որ «որոշ գրառումներ կարող են չհրապարակվել, քանի որ ազգային անվտանգության նման բաների համար բացառությունները դեռևս դեր են խաղում»։

Նամակները հրապարակվել են ամբողջությամբ և առցանց, 2020 թվականի հուլիսի 14-ին։

2022 թվականի հունվարին Ավստրալիայի ազգային արխիվը հրապարակել է վեց այլ գեներալ-նահանգապետերի և թագուհու միջև փոխարքայի ավելի քան 2000 էջանոց նամակագրության լրացուցիչ պահոց՝ սկսած լորդ Քեյսիից (1966 թվական) մինչև սըր Ուիլյամ Դինը (2001 թվական)՝ Բարձրագույն դատարանի կողմից պալատական նամակների գործով կայացրած որոշման արդյունքում: Դրանք ցույց են տվել, որ Քերը շատ ավելի մանրամասն է գրել, քան նախկին գեներալ-նահանգապետերը։

## Նամակների բովանդակությունը
Հոքինգի «Պալատական նամակներ» գիրքը մեջբերում է Չարթերսի 1975 թվականի հոկտեմբերի 2-ի կարևոր նամակը, որը ցույց է տվել, որ «թագուհին, արքայազն Չարլզը և սըր Մարտին Չարթերիսը մինչև 1975 թվականի սեպտեմբեր տեղյակ են եղել, որ Քերը մտածում է կառավարությունը ցրելու մասին։ Նամակները բացահայտել են, որ Քերը քննարկել է կառավարությունը լուծարելու հեռանկարը արքայազն Չարլզի և թագուհու հետ՝ դա անելուց մի քանի շաբաթ առաջ, և որ նա պատրաստ է եղել անտեսել Ավստրալիայի գլխավոր դատախազ սըր Մորիս Բայերսի իրավական նախապատմության նախագիծը, որ մատակարարումից հրաժարվելը «չի ստիպում թագի ներկայացուցչին ... միջամտել»։ Պալատի տեսակետը, որը փոխանցվել էր Քերին, այն էր, որ պահուստային լիազորությունները գոյություն ունեն, և որ Քերն ուներ դրանք օգտագործելու լիազորություն՝ չնայած իրավապահ մարմինների զորակոչային անցյալին, սակայն Քերին չէր խրախուսում կամ խորհուրդ չէր տալիս դրանք օգտագործել։ Չնայած այս բացահայտումների՝ պալատն ինքը շարունակում է հերքել, որ «որևէ դեր» է խաղացել Քերի կողմից Ուիթլեմի կառավարությունը լուծարելու որոշման մեջ։ Սակայն պրոֆեսոր Ֆրենկ Բոնջորնոն, ինչպես նաև ուրիշները, եզրակացրել է, որ «պալատը իսկապես դերակատար էր»։

2022 թվականի հունվարին հրապարակված նամակները բացահայտել են Քերի անձնական թշնամանքը Ուիթլեմի կառավարության նկատմամբ, ներառյալ նրա քաղաքականության և նշանակումների քննադատությունը: 1975 թվականի ճգնաժամի ժամանակ Քերը նամակ է գրել միապետին և խորհուրդ խնդրել կառավարությունը լուծարելու համար պահուստային լիազորությունների հնարավոր օգտագործման վերաբերյալ։

Ուիթլեմին պաշտոնից ազատելուց հետո Քերը գրել է պալատին, որ չի զգուշացրել Ուիթլեմին նրան պաշտոնից ազատելու իր մտադրության մասին, քանի որ վախեցել է, որ Ուիթլամը նախ իրեն կազատի գեներալ-նահանգապետի պաշտոնից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* The Letters, hosted by the National Archives of Australia
* The Letters, provided by *The Guardian*
* The Letters in transcript, provided by the *Sydney Morning Herald*

Կատեգորիա:1975 Ավստրալիայում
Կատեգորիա:1975 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ազգային արխիվներ
Կատեգորիա:Նամակներ
Կատեգորիա:Սահմանադրական ճգնաժամեր