Ներքին գործոն

**Ներքին գործոն**, որը հայտնի է նաև որպես կոբալամին կապող ներքին գործոն կամ ստամոքսային ներքին գործոն (GIF), գլիկոպրոտեին, որն արտադրվում է ստամոքսի առպատային (պարիետալ) բջիջների կողմից (մարդկանց մոտ) կամ գլխավոր բջիջների կողմից (կրծողների մոտ)։ Այն անհրաժեշտ է զստաղիքում վիտամին B12-ի հետագա ներծծման համար։ Մարդկանց մոտ ստամոքսային ներքին գործոնի սպիտակուցը կոդավորվում է CBLIF գենով։ Հապտոկորինը (տրանսկոբալամին I) մեկ այլ գլիկոպրոտեին է, որն արտազատվում է թքագեղձերի կողմից և կապվում վիտամին 12-ին։ Վիտամին B12-ը զգայուն է թթվային միջավայրի նկատմամբ և կապվելով հապտոկորինին՝ այն կարող է անվնաս անցնել ստամոքսի թթվային միջավայրով դեպի տասներկումատնյա աղի։

Բարակ աղիքի նվազ թթվային միջավայրում ենթաստամոքսային գեղձի ֆերմենտները մարսում են գլիկոպրոտեինային փոխադրիչը, որից հետո վիտամին B12-ը կարող է միանալ ներքին գործոնին: Այս նոր համալիրն այնուհետև ներծծվում է զստաղիքի էպիթելային բջիջների կողմից: Բջիջների ներսում վիտամին B12-ը կրկին անջատվում է և միանում մեկ այլ սպիտակուցի՝ տրանսկոբալամին II-ի հետ. այս նոր համալիրն այնուհետև կարող է դուրս գալ էպիթելային բջիջներից՝ արյան միջոցով դեպի լյարդ տեղափոխվելու համար։

## Արտազատման կայք (վայր)
Ներքին գործոնն արտազատվում է ստամոքսի առպատային բջիջների կողմից, ուստի այն առկա է ինչպես ստամոքսահյութում, այնպես էլ ստամոքսի լորձաթաղանթում: Դրա ազդեցության համար օպտիմալ pH-ը մոտավորապես 7 է։ Դրա կոնցենտրացիան կապված չէ ստամոքսահյութում աղաթթվի կամ պեպսինի քանակի հետ. օրինակ՝ ներքին գործոնը կարող է առկա լինել նույնիսկ այն դեպքում, երբ պեպսինը հիմնականում բացակայում է: Ներքին գործոնի ձևավորման վայրը տարբեր տեսակների մոտ տարբեր է: Խոզերի մոտ այն ստացվում է ստամոքսի ելքային հատվածից և տասներկումատնյա աղիքի սկզբնամասից, իսկ մարդկանց մոտ այն առկա է ստամոքսի հատակում և մարմնում։

Մարդու ստամոքսի բնական ներքին գործոնի սահմանափակ քանակը սահմանափակում է B12 վիտամինի նորմալ արդյունավետ ներծծումը մինչև մոտ 2 միկրոգրամ մեկ սննդընդունման համար, ինչը համարվում է B12-ի անվանական համարժեք ընդունում։

## Անբավարարություն
Չարորակ սակավարյունության դեպքում, որը սովորաբար աուտոիմուն հիվանդություն է, ներքին գործոնի կամ հենց առպատային բջիջների դեմ ուղղված հակամարմինները հանգեցնում են ներքին գործոնի անբավարարության, վիտամին B12-ի վատ ներծծման և հաջորդող մեգալոբլաստային սակավարյունության: Ատրոֆիկ գաստրիտը նույնպես կարող է առաջացնել ներքին գործոնի դեֆիցիտ և սակավարյունություն՝ ստամոքսի պատի առպատային բջիջների վնասման հետևանքով։ Ենթաստամոքսային գեղձի արտազատական անբավարարությունը կարող է խանգարել վիտամին B12-ի բնականոն անջատմանն իր կապող սպիտակուցներից բարակ աղիքում՝ կանխելով դրա ներծծումը ներքին գործոնի համալիրի միջոցով: Չարորակ սակավարյունությանը նպաստող այլ ռիսկի գործոններ են բոլոր այն երևույթները, որոնք վնասում կամ հեռացնում են ստամոքսի առպատային բջիջների մի մասը, ներառյալ՝ բարիատրիկ վիրահատությունները, ստամոքսի ուռուցքները, ստամոքսի խոցերը և ալկոհոլի չափազանց մեծ քանակությամբ օգտագործումը

GIF գենի մուտացիաները պատասխանատու են հազվադեպ ժառանգական հիվանդության՝ ներքին գործոնի դեֆիցիտի համար, որը հանգեցնում է վիտամին B12-ի  ներծծման խանգարման։

### Բուժում
Երկրների մեծ մասում չարորակ սակավարյունության բուժման համար օգտագործվում են վիտամին B12-ի ներմկանային ներարկումները: Բերանացի ընդունված վիտամին B12-ը ներծծվում է առանց ներքին գործոնի մասնակցության, սակայն ավելի քան մեկ տոկոսով պակաս արդյունավետությամբ, քան ներքին գործոնի առկայության դեպքում: Դեռևս չկան բավարար հետազոտություններ այն մասին, թե արդյոք հաբերy նույնքան արդյունավետ են ախտանիշների բարելավման կամ վերացման հարցում, որքան հարմարսողական (ներարկումային) բուժումը։

Վիտամին B12-ը կարող է տրվել նաև ենթալեզվային եղանակով, սակայն չկան ապացույցներ, որ կիրառման այս ուղին առավելություն ունի բերանացի ուղու նկատմամբ: Միայն Կանադայում և Շվեդիայում այս մեթոդը սովորաբար նշանակվում որպես բուժման հիմնական միջոց։

Քանի որ վիտամին B12-ի ներծծումը բազմափուլ գործընթաց է, որում ներգրավված են ստամոքսը, ենթաստամոքսային գեղձը և բարակ աղիքը և այն իրականացվում է երկու փոխադրիչների՝ հապտոկորինի և ներքին գործոնի միջոցով և քանի որ հապտոկորինը կապվում է վիտամին B12-ին, իսկ վիտամին B12-ը թթվազգայուն է, ապա հապտոկորինի հետ կապվելու շնորհիվ վիտամինը կարողանում է անվտանգ անցնել ստամոքսի թթվային միջավայրով դեպի տասներկումատնյա աղի, երբ բավարար ժամանակ է անցկացրել բերանի խոռոչում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Արյունաբանություն
Կատեգորիա:Գաստրոէնտերոլոգիա
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Կատեգորիա:Մարդու սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ