Գևորգ Վարդանյան

**Գևորգ Անդրեյի Վարդանյան** (, ), Խորհրդային Միության հայտնի հայ հետախույզ, ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտե-ի (պետանվտանգության կոմիտե) գնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս։

## Կենսագրություն
Գևորգ Վարդանյանը ծնվել է Դոնի Ռոստովում՝ հայ ընտանիքում։ 1930 թվականին Վարդանյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Իրան, երբ Գևորգ Վարդանյանը վեց տարեկան էր։ Մայրը՝ Մարիա Սավելևնան էր, հայրը՝ Անդրեյ Վասիլի Վարդանյանը, իրանական պաշտոնյա, ձիթհանի գործարանի տնօրեն էր, կապված էր ռուսական ներքին հետախուզության հետ և հատուկ հանձնարարությամբ է մեկնում Իրան։ Հոր անմիջական ներգործությամբ որդին անցնում է հետախուզական աշխատանքի։ Գևորգ Վարդանյանը 16 տարեկան պատանի էր, երբ կյանքը կապեց խորհրդային հետախուզության հետ։

1940 թվականից ղեկավարում էր հատուկ խումբը, որն զբաղվում էր Թեհրանում և այլ քաղաքներում ֆաշիստ գործակալների և գերմանացի հետախույզների բացահայտմամբ։ Երկու տարում նրա խումբը բացահայտել է ավելի քան 200 մարդու, որոնք ինչ-որ կերպ կապ ունեն գերմանական հետախուզության հետ։

Գևորգ Վարդանյանի հետախուզական գործունեության պատմության մեջ հատկապես նշվում է 1943 թվականը, երբ Թեհրանում կայանալիք կոնֆերանսին գործընկերների հետ պետք է ապահովեր 3 խոշոր տերությունների ղեկավարների (Իոսիֆ Ստալին, Ֆրանկլին Ռուզվելտ, Ուինսթոն Չերչիլ) անվտանգությունը։ Հայ հետախույզին և նրա գործընկերներին հաջողվել է կանխել այդ եռյակի դեմ ֆաշիստական Գերմանիայի ծրագրած մահափորձը։

1951 թվականին  ավարտել է Երևանի պետական լեզվաբանական համալսարանի օտար լեզուների ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ աշխարհի տարբեր երկրներում շատ բարդ իրավիճակներում բազմաթիվ հետախուզական օպերացիաներ է իրականացրել։ Գևորգ Վարդանյանի կողքին միշտ եղել է նրա կինը, համախոհն ու գործընկերը՝ Գոհար Լևոնի Վարդանյանը, ով հայրենիքին մատուցած հետախուզական ծառայությունների համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ 2013 թվականին  Գոհար Վարդանյանը պարգևատրվել է ՀՀ ՊՆ «Գևորգ Վարդանյան» գերատեսչական մեդալով։ Հետախուզական վերջին գործուղումից Վարդանյան ամուսինները վերադարձել են 1986 թվականին։ Մի քանի ամիս անց Գոհար Վարդանյանը անցել է թոշակի, իսկ Գևորգ Վարդանյանն իր ծառայությունը շարունակել է մինչև 1992 թվականին։ Նույնիսկ թոշակի անցնելուց հետո Գևորգ Վարդանյանը ակտիվորեն համագործակցել է արտաքին հետախուզության ծառայության հետ, հանդիպել է երիտասարդ գործընկերներին և նրանց է փոխանցել իր հարուստ կենսափորձը։

Մոսկվայի Տրոեկուրովսկի գերեզմանատանը Գևորգ Վարդանյանին հուշարձան է կանգնեցվել, որի հեղինակն է Անդրեյ Կովալչուկը։

## Ծառայություն Իրանում
Հոր օրինակի հետևելով՝ Գևորգ Վարդանյանն իր կյանքը կապել է հետախուզական գործունեության հետ։ 1940 թվականի փետրվարի 4-ին նա կապ հաստատեց խորհրդային հետախուզության Թեհրանի կայանի հետ՝ ի դեմս Իվան Աղայանցի։

Բնակչի հետ հանդիպումից հետո Գևորգ Անդրեևիչին, ում տրվել է «Ամիր» օպերատիվ կեղծանունը, հանձնարարվել է ստեղծել մի քանի վստահելի տղաներից բաղկացած խումբ՝ ավագ գործընկերներին օգնելու համար: Այդ ժամանակ Իրանի բնակչության մի զգալի մասը զբաղեցրել էր խորհրդամետ դիրքորոշում։ Ուստի Ամիրը արագ ավարտեց իր առաջին գործը՝ հավաքելով մոտավորապես նույն տարիքի համախոհների խումբ՝ հայեր, լեզգիներ և ասորիներ։ Բոլորը ներգաղթյալներ են ԽՍՀՄ-ից։ Նրանց ծնողներին կամ վտարել են Խորհրդային Միությունից 1937 թվականից հետո, կամ իրենք ստիպված են եղել հեռանալ։ Ամիրի խմբի բոլոր անդամներին միավորել էր սերը դեպի Հայրենիքը։ Նրանք յոթ համախոհ ընկերներ էին, ովքեր պատրաստ էին պայքարել նացիզմի դեմ։ Տղաները ոչ մի օպերատիվ պատրաստվածություն չեն ունեցել. նրանք սովորել են և՛ արտաքին հսկողության մեթոդները, և՛ այլ մասնագիտական ​​հնարքներ թռիչքի ժամանակ։ Խումբը քաղաքում շրջում էր հեծանիվներով, ինչի համար Իվան Աղայանցը կատակով խումբն անվանեց «Թեթև հեծելազոր», և այս անունով այն մտավ պատմության մեջ։ 2 տարի անց խմբում հայտնվեց Հովհաննեսի նստավայրի ակտիվ անդամներից մեկի քույր Գոհարը, որը հետագայում կդառնա Գևորգ Վարդանյանի կյանքի ընկերը։

Վարդանյանի խումբը Գերմանիայի համար աշխատող իրանցիների մեջ հայտնաբերել է մոտ 400 գործակալ։ 1941 թվականի օգոստոսին Իրանի խորհրդային-բրիտանական օկուպացիայից հետո նրանք ձերբակալվեցին և հիմնականում հավաքագրվեցին ԽՍՀՄ-ում և Մեծ Բրիտանիայում աշխատելու համար։

1942 թվականին բրիտանացիները Իրանում բացեցին հետախուզական դպրոց, որտեղ նրանք պատրաստեցին գործակալներ ԽՍՀՄ տարածքում տեղակայվելու համար։ Վարդանյանին հաջողվել է մուտք գործել այս դպրոց և պարզել աշակերտների ինքնությունը, ինչը օգնել է նրանց ԽՍՀՄ տեղափոխվելուց հետո բերման ենթարկել։ Խորհրդային կողմի բողոքից հետո հետախուզության դպրոցը փակվեց։ Վարդանյանը դպրոցում ձեռք է բերել արժեքավոր հետախուզական հմտություններ։

## Թեհրանի կոնֆերանս

Թեհրանի կոնֆերանսը Մեծ եռյակի առաջին հանդիպումն էր, որում ընդունվեցին որոշումներ, որոնք կանխորոշում էին աշխարհի ապագա կառուցվածքը։ Դա հասկացավ նաև նացիստական ​​Գերմանիայի ղեկավարությունը, որը Աբվերին հանձնարարեց մահափորձ կազմակերպել ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ղեկավարների դեմ Թեհրանում։ Գաղտնի գործողությունը, որը կրում է «Երկար ցատկ» ծածկագիրը, մշակվել է Ռայխի անվտանգության գլխավոր տնօրինության VI բաժնի SS գաղտնի ծառայության ղեկավար,Հիտլերի հատուկ հանձնարարություններով գործակալ Օբերտուրմբանֆյուրեր Օտտո Սկորցենի կողմից: Սկորցենի պատմությունը ներառում էր այնպիսի հայտնի դիվերսիոն գործողություններ, ինչպիսիք են Ավստրիայի կանցլեր Դոլֆուսի սպանությունը 1934 թվականին, Ավստրիայի նախագահ Միկլասի և կանցլեր Շուշնիգգի ձերբակալությունները 1938 թվականին, որից հետո Վերմախտը գրավեց Ավստրիան, ինչպես նաև Մուսոլինիի ազատումը գերությունից 1943 թվականին։ Ավելի ուշ՝ 1966 թվականին, Սկորցենին հաստատեց, որ ինքը Հիտլերից ցուցում ունի՝ սպանել Ստալինին, Չերչիլին, Ռուզվելտին կամ գողանալ նրանց Թեհրանից՝ մտնելով բրիտանական դեսպանատուն հայկական գերեզմանոցից։

1943 թվականի ամառվա վերջին գերմանացիները վեց ռադիոօպերատորներից բաղկացած թիմ իջեցրին Ղոմ քաղաքի մոտ գտնվող Ղոմ լճի տարածք (Թեհրանից 70 կմ): Այն ժամանակ նացիստներն այնտեղ ունեին հզոր գործակալներ։ Գերմանացիները հագնվել են տեղական հագուստով, իրենց ներկել հինայով, իսկ ոմանք նույնիսկ դարձել են մոլլա: Խորհրդային գաղտնի ծառայություններն այստեղ մուտք չունեին։ Տասը ուղտերի վրա գերմանացիները կրում էին զենք և տեխնիկա։ 10 օր անց նրանք արդեն Թեհրանի մոտ էին, որտեղ նստեցին բեռնատար և հասան քաղաք։ Նրանց գաղտնի տունը գտնվում էր կենտրոնական փողոցներից մեկում՝ ԽՍՀՄ-ի եւ Մեծ Բրիտանիայի դեսպանատներից ոչ հեռու։ Տեղի գործակալների կողմից հատուկ դրա համար պատրաստված տնից ռադիոօպերատորների խումբը ռադիոկապ է կապ հաստատել Բեռլինի հետ՝ Սկորցենիի գլխավորած դիվերսանտների վայրէջքի համար ցատկահարթակ պատրաստելու համար։
Սպասվող ահաբեկչության մասին տեղեկությունը ուկրաինական անտառներից Մոսկվային հայտնել է հետախույզ Նիկոլայ Կուզնեցովը, իսկ 1943 թվականի գարնանը կենտրոնից ռադիոգրաֆ է եկել, որում ասվում է, որ Գերմանիան պատրաստվում է դիվերսիա իրականացնել Թեհրանում՝ ԽՍՀՄ, ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիայի ղեկավարների մասնակցությամբ  կոնֆերանսի ժամանակ։ Դիվերսիայի նպատակը համաժողովի հիմնական մասնակիցների ֆիզիկական վերացումը կամ առևանգումն էր։ Վարդանյանի խմբի բոլոր անդամները մոբիլիզացվել են ահաբեկչությունը կանխելու համար։

Վերմախտի ծրագրերը չիրականացան. Վարդանյանի գործակալները MI6-ից բրիտանացիների հետ վերցրել են ուղղությունը և վերծանել նրանց բոլոր հաղորդագրությունները։ Շուտով ռադիոհաղորդիչի երկար փնտրտուքներից հետո ողջ խումբը բռնվեց: Միաժամանակ, երկրորդ խմբի վայրէջքը կանխելու համար, որի ընդհատման ժամանակ չի հաջողվել խուսափել երկու կողմերի կորուստներից, հնարավորություն է տրվել հայտնելու, որ նրանք բացահայտվել են։ Իմանալով անհաջողության մասին՝ Բեռլինը հրաժարվեց իր ծրագրերից։

Գործողության արդյունքում մի խումբ երիտասարդներ 19-ամյա Վարդանյանի գլխավորությամբ խափանել են Երրորդ ռեյխի ամենագաղտնի գործողություններից մեկը։ Համաժողովի մեկնարկից մի քանի օր առաջ Թեհրանում ձերբակալվել են գերմանացի գործակալներ։ Վերջինը բերման ենթարկվեց բնակիչ Ֆրանց Մայերը, ով խորը ընդհատակ էր անցել. նրան գտել էին հայկական գերեզմանոցում, որտեղ նա, ներկելով մորուքը աշխատում էր որպես գերեզմանափոր։ Հայտնաբերված մեծ թվով գործակալներից ոմանք ձերբակալվել են: Մի մասը հանձնվել է բրիտանացիներին, մյուսներին տարել են Խորհրդային Միություն։

1979 թվականին Վարդանյանի կերպարը, որն այն ժամանակ հայտնի էր միայն մասնագետների նեղ շրջանակին, որպես գլխավոր հերոսի նախատիպ օգտագործեցին խորհրդային-ֆրանսիական «Թեհրան-43»  ֆիլմի ստեղծողների կողմից։ Իգոր Կոստոլևսկին խաղում էր խորհրդային հետախույզի գլխավոր դերը։ Վարդանյանի խոսքով, ինքը գեղարվեստական ​​ֆիլմին ծանոթացել է այն ժամանակ, երբ այն արդեն նկարահանվել էր, և դժգոհել է, որ ֆիլմում ներկայացված Թեհրան քաղաքն այնքան էլ վավերական չէ, չափազանց «մաշված» է։ Բացի այդ, ընդգծեց Վարդանյանը, ֆիլմում  փոխրաձգությունը չափազանց շատ է, մինչդեռ իրականում «հետախույզը դադարում է հետախույզ լինել, եթե սկսում է զենք գործի դնել»։

## Հետպատերազմյան շրջան
1946 թվականի հունիսի 30-ին Գեւորգ Վարդանյանն ամուսնացել է Գոհար Փահլեւանյանի հետ, ով 1942 թվականից եղել է «Թեթեւ հեծելազոր» հետախուզական խմբի անդամ։ Նրանք առաջին անգամ ամուսնացել են Թեհրանի հայկական եկեղեցում և պաշտոնապես պսակվել 1952 թվականին Երևանում։ Այնուհետև նոր փաստաթղթեր ձեռք բերելու համար այս ամուսնությունը ևս երկու անգամ գրանցվել է այլ երկրներում՝ տարբեր անուններով։ Աշխատանքի պատճառով հնարավոր չէր երեխաներ ունենալ, ինչի համար զույգը միշտ զղջում էր։ Իր հետագա անօրինական գործունեության մեջ Գոհար Վարդանյանն ամուսնու հետ կատարել է ռադիոօպերատորի գործառույթներ և վարպետորեն տիրապետել ռադիոգրաֆիա փոխանցելու հմտությանը, այդ թվում՝ դաշտային պայմաններում։ Ռադիոհաղորդիչը փոխակերպվել է պարզունակ ռադիոընդունիչից:

Իրանում ծառայությունը տևել է 1940-1951 թվականներին, հետագայում Վարդանյաններն էլ երբեք չեն վերադարձել Իրան։ Գևորգի և նրա կնոջ համար իրանական շրջանը դարձավ կյանքի կարևորագույն փուլը։ Այստեղ տեղի ունեցավ նրանց մասնագիտական ​​զարգացումը որպես բարձրակարգ հետախույզներ։ Այստեղից սկսվեց նրանց կարիերան արտաքին հետախուզության ոլորտում:

Երբ Իրանում իրավիճակը հանդարտվեց, Վարդանյանները Կենտրոնից խնդրեցին իրենց թույլ տալ վերադառնալ Խորհրդային Միություն՝ բարձրագույն կրթություն ստանալու համար։ 1951 թվականին նրանք եկել են Հայկական ԽՍՀ և ընդունվել Երևանի Վ․ Բրյուսովի անվան պետական համալսարան։ 1955 թվականին ավարտելուց հետո նրանք առաջարկ են ստացել կրկին աշխատել արտերկրում՝ որպես անօրինական ներգաղթյալներ, համաձայնվել են, անցել հատուկ վերապատրաստում և 1957 թվականին մեկնել են իրենց առաջին երկարաժամկետ գործուղումը արտերկիր։ Քանի որ երկուսն էլ որպես մայրենի լեզու խոսում էին պարսկերեն, Վարդանյանները գտնվում էին արտասահմանում՝ փաստաթղթերով, որոնցում նրանք նշվում էին որպես իրանցիներ։

Դրան հաջորդեց երեք տասնամյակ ապօրինի հետախուզական աշխատանք Հեռավոր և Մերձավոր Արևելքում, Արևմտյան Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում։ 1957-1960 թվականներին Վարդանյաններն աշխատել են Ճապոնիայում, որտեղ 33-ամյա Գևորգը օրինականացվել է տեղի համալսարանում որպես ուսանող, ստացել ուսանողական քարտ և կացության թույլտվություն, միաժամանակ զբաղվել բիզնեսով։ Ճապոնիայում խորհրդային հետախուզությունը հետաքրքրված էր հասարակական տրամադրություններով 1951 թվականի Սան Ֆրանցիսկոյի խաղաղության պայմանագրից և 1956 թվականի Խորհրդա-ճապոնական հռչակագրից հետո, որը վերաբերում էր հարավային Կուրիլյան կղզիների սեփականության սուր խնդրին և, ավելի լայնորեն, «ճապոնական» ռևանշիզմի հեռանկարներին։ 

«Ռոսիա 1» հեռուստաալիքը 2016 թվականին նշել էր, որ Վարդանյաններն աշխատել են Չինաստանում, ինչպես նաև աֆրիկյան երկրներում։ 1960-ական թվականների սկզբին և կեսերին Վարդանյանները գործել են Հնդկաստանում, հետախույզը հիշել է այս ժամանակաշրջանի արկածների մասին, թե ինչպես մի անգամ, լքված տաճարում թաքստոցը ծածկող քարը հեռացնելով, նա հայտնաբերել է կոբրայի: 

Արաբա-իսրայելական հակամարտության սրման ժամանակ նրանք կարճ ժամանակով աշխատել են Մերձավոր Արևելքում, ապօրինի ներգաղթյալների գործունեությունը անմիջականորեն վերահսկվել է խորհրդային արտաքին հետախուզության ղեկավարներ Անատոլի Լազարևի և Ալեքսանդր Սախարովսկու կողմից։

Վերադառնալով Եվրոպա՝ Վարդանյանները սկզբում հայտնվեցին Շվեյցարիայում, իսկ հետո 1960-ականների երկրորդ կեսին հայկական սփյուռքի հարուստ և ազդեցիկ ներկայացուցիչների օգնությամբ օրինականացվեցին Ֆրանսիայում։ 1968 թվականի մայիսյան «ուսանողական հեղափոխության» ժամանակ, որը շրջադարձային դարձավ Եվրոպայի համար, Վարդանյանին հաջողվեց, խառնվելով բողոքող ուսանողների ամբոխին, մտնել Փարիզի կառավարության շենք, որտեղ նա եզակի վկան էր ցուցարարների և իշխանությունների բանակցություններում։ Ֆրանսիայում գտնվելու ընթացքում Վարդանյանը կազմել է ֆրանսիական քաղաքականության մի շարք խոշոր գործիչների վերլուծական դիմանկարները, ինչը գոհացրել է ՊԱԿ-ի նախագահ Վ.Անդրոպովին։ 1968 թվականին հետախույզի՝ Մոսկվա կատարած այցի ժամանակ, ՊԱԿ-ի ղեկավարի հրամանով Անդրոպովն անձամբ է հեռախոսով զրուցել Վարդանյանի հետ, այդ ժամանակ էլ ստացել է իր կարիերայի ընթացքում «կապիտանի» առաջին զինվորական կոչումը։

Եվրոպայում Վարդանյանները, ըստ լեգենդի, ներկայացվել են որպես իրանցիներ, ովքեր լքել են իրենց հայրենիքը շահի ռեժիմի կողմից ձախերի քաղաքական հալածանքների պատճառով, իսկ հետո դարձել «լեգենդար» որպես էլիտար գորգերի առևտրային առևտրի մեջ մասնագիտացած ձեռնարկատերեր։ Շրջելով եվրոպական մի շարք երկրներ՝ միայն դրանից հետո Վարդանյանները գնացին իրենց հիմնական աշխատանքի վայրը՝ Հարավային Եվրոպա։ Նրանց անօրինական բազայի հիմնական վայրը երկար տարիներ և մինչև ապօրինի կարիերայի ավարտը եղել է Իտալիան, որտեղից Վարդանյանները պարբերաբար ճանապարհորդում էին մի շարք երկրներ՝ հետախուզական առաքելություն իրականացնելու համար։ Նախկինում 1949-1953 թվականներին խորհրդային հետախույզ Ջոզեֆ Գրիգուլևիչը (օպերատիվ կեղծանունը «Մաքս») աշխատել է Իտալիայում և Վատիկանում, իսկ 1949-1959 թվականներին խորհրդային հետախույզ Աշոտ Հակոբյանը նույնպես եղել է Իտալիայում: Ըստ լեգենդի՝ նա ևս գորգավաճառ էր։

## Մահ
Գևորգ Վարդանյանը մահացել է 2012 թվականի հունվարի 10-ին՝ կյանքի 88-րդ տարում, քաղցկեղից Մոսկվայի Բոտկինի հիվանդանոցում։

Նրան հուղարկավորել են Մոսկվայի Տրոեկուրովսկոյե գերեզմանատանը 2012 թվականի հունվարի 13-ին։ Հուղարկավորությանը ներկա էր ՌԴ վարչապետ Վլադիմիր Պուտինը, ով անձամբ էր ճանաչում Վարդանյանին Գերմանիայում նրա գաղտնի աշխատանքից։ Վարչապետը ծաղիկներ է դրել դագաղի մոտ և ցավակցություն հայտնել հարազատներին։ Այնտեղ էին նաև Արտաքին հետախուզության ծառայության ղեկավարները, Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպանը և գործընկերները։

Գոհար Լևոնի Վարդանյանը մահացել է 2019 թվականի նոյեմբերի 25-ին՝ 94 տարեկան հասակում։ Զինվորական պատիվներով թաղվել է ամուսնու կողքին։

## Ճանաչում
1957 թվականին, Երևանում ուսումն ավարտելուց հետո, Գևորգ Վարդանյանը ցանկացել է ապօրինի ծառայության անցնել որպես անվտանգության աշխատակից և այդ հարցը քննարկել է ղեկավարության հետ։ Սակայն այնուհետև իշխանությունները որոշեցին, որ նրա համար ավելի հեշտ, հարմար և ապահով կլինի արտասահմանում աշխատել որպես «ազատ թռչուն»։ 1958 թվականին Վարդանյանը անդամագրվել է ԽՄԿԿ[47]։ 1968 թվականին նրան շնորհվել է կապիտանի, իսկ 1975 թվականին՝ գնդապետի զինվորական կոչում.։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1984 թվականի մայիսի 28-ի («փակ») հրամանագրով, հետախուզական տվյալների հավաքագրման գործում ձեռք բերված արդյունքների և ցուցաբերած խիզախության ու հերոսության համար, գնդապետ Գևորգ Վարդանյանին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում՝ Լենինի շքանշանի և «Ոսկե աստղ» մեդալի (թիվ 11511) շնորհմամբ։ Գոհար Վարդանյանը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մոսկվայից գաղտնագրված հաղորդագրություն ստանալով՝ զույգը մրցանակի մասին իմացել է Իտալիայում։

Վարդանյանն անձնական բարեկամություն ուներ խորհրդային անօրինական հետախուզության ղեկավարներ Անատոլի Լազարևի, Յուրի Դրոզդովի, Լեոնիդ Շեբարշինի և Ռուսաստանի արտաքին հետախուզության ղեկավար Եվգենի Պրիմակովի հետ:

Մինչև 2000 թվականը մնալով հանրության համար «փակ»՝ Վարդանյանը շարունակեց օգտակար լինել Հայրենիքին նույնիսկ թոշակի անցնելով՝ ապագա անօրինական գործակալներին Արտաքին հետախուզության ծառայությունում արտագնա աշխատանքի համար նախապատրաստելով։
:

1992 թվականից Գևորգ Վարդանյանը թոշակի է անցել։ Նա կնոջ հետ ապրում էր Մոսկվայի Միր պողոտայում: Նա հաճախ էր լինում իր պատմական հայրենիքում և անձամբ համոզում ՀՀ առաջին նախագահ Լ.Տեր-Պետրոսյանին նորանկախ պետության համար հետախուզություն ստեղծել։

2000 թվականի դեկտեմբերի 20-ին՝ ՌԴ արտաքին հետախուզական ծառայության (ՀՀԾ) 80-ամյակի օրը, Գևորգ Վարդանյանի անունը գաղտնազերծվեց։ Այնուամենայնիվ, 1970-ականներին Իտալիայում որպես անօրինական ներգաղթյալի մասնագիտական ​​կարիերայի գագաթնակետը չի գրանցվել մինչև 2010 թվականը` հիմնականում Վարդանյանի երկարամյա ծանոթ, Իտալիայի վարչապետ Ս. Բեռլուսկոնիի շարունակական քաղաքական գործունեության շնորհիվ: Առաջին անգամ գեներալ-մայոր Յուրի Դրոզդովը, ով ղեկավարել է խորհրդային անօրինական հետախուզությունը 1979-1991 թվականներին, իր հուշերում խոսել է Իտալիայում խորհրդային հետախուզության սպայի՝ ՆԱՏՕ-ի դեմ աշխատանքի մասին: «Հավասար Զորգեին, Աբելին, Ֆիլբիին, և գուցե առաջինը»,- Վարդանյանի մասին ասաց գեներալ Դրոզդովը։

2006 թվականին Վարդանյանների մասնակցությամբ նկարահանվեց «Ավելին, քան սեր։ Կյանքը «գաղտնի» նշանի տակ» ֆիլմը:

2007 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Մոսկվայում մամուլի բյուրոյի գրասենյակում Վարդանյանին այցելեց Չերչիլի թոռնուհին՝ բրիտանացի հեռուստալրագրող և պրոդյուսեր Սելյա Սանդիսը և անձամբ շնորհակալություն հայտնեց Գևորգ Վարդանյանին՝ իր պապի կյանքը փրկելու համար։ Վարդանյանը երկար հարցազրույց է տվել անգլիական նկարահանող խմբին Չերչիլի և Ստալինի հարաբերությունների մասին պատմող ֆիլմի համար։ 
2010 թվականի մայիսին Առաջին ալիքը նկարահանել է երկու մասից բաղկացած վավերագրական դրամա՝ «Իրական պատմություն. Թեհրան-43», պրեմիերան կայացել է 2011 թվականի հունվարի 24-ին և 25-ին։ Նկարահանումների ընթացքում խորհուրդներ են տվել Վարդանյանները։

Վարդանյանը սահուն տիրապետում էր 8 լեզվի[14], որոնցից առանձնացնում էր ռուսերենը, հայերենը, անգլերենը, իտալերենը և պարսկերենը։ Ինչպես նաև հաջողությամբ տիրապետել է նաև գերմաներենին և արաբերենին։ 

Գևորգ Վարդանյանի ցմահ կենսագիր, լրագրող Նիկոլայ Դոլգոպոլովի վկայությամբ՝ Վարդանյանը անգլերենը խոսում էր ամերիկյան առոգանությամբ։

Զույգը միասին երջանիկ ապրել է 65 տարի։ Վարդանյանները սեփական երեխաներ չեն ունեցել. Գոհարի զարմուհի Անահիտի դուստրը՝ Մարգարիտան, զույգի կողմից ընկալվել է որպես թոռնուհի։

## Պարգևներ
*Խորհրդային Միության հերոս
*IV աստիճանի շքանշան «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար»
*Լենինի շքանշան
*Կարմիր դրոշի շքանշան
*Հայրենական պատերազմի շքանշան II աստիճանի
*Պատվո շքանշան (Հայաստան) (14 փետրվարի, 2009)
*Մեդալ «Կովկասի պաշտպանության համար» 
*Մեդալ «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար»
*Պետական ​​անվտանգության պատվավոր աշխատակից
*Դոնի Ռոստովի պատվավոր քաղաքացիПочётные граждане Ростова-на-Дону
*Ռուսաստանի հայերի միության «Ոսկե խաչը»՝ Գևորգ Վարդանյանի 80-ամյակի կապակցությամբ և ԽՍՀՄ-ի և Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության ապահովման, Ռուսաստանի և Հայաստանի, ռուս և հայ ժողովուրդների միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար։
Ինչպես նաև բազմաթիվ այլ շքանշաններ և պարգևներ՝ տրված ԽՍՀՄ-ի, Ռուսաստանի և ՀՀ կողմից։

## Պատկերասրահ


Monument to Gevorg Vartanyan 03.24 6.jpg|Հուշարձան Երևանի թիվ 192 դպրոցի մոտ
Gevorg Vardanyan Plaque, 2016.jpg|Գևորգ Վարդանյանի հուշատախտակը Երևանում, Թումանյան 42



## Գրականություն
* Газета «Ноев Ковчег»». Информационно-аналитическая газета армянской диаспоры стран СНГ. — № 11—12 (69—70), декабрь 2003 года; № 09 (91), сентябрь 2005 года.
* *Амирханян М. Д.* Армяне — Герои Советского Союза. — Ер., 2005. — 202 с. — ISBN 99930-4-342-7.
* 
* *Кузнецов Ю.* Тегеран-43. — , 2003.
* 
* 
* *Хутлубян Хачик*. Агент, переигравший абвер. — , 2020.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Биография Г. А. Вартаняна на сайте Службы внешней разведки РФ
* Музей внешней разведки Российской Федерации — фотографии Вартаняна
* Персидский фабрикант с Лубянки
* Анри + Анита. Любовь и разведка. (Тегеран 43)
* Правдивая история. Тегеран-43:
** Фильм первый.
** Фильм второй.
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ հետախույզներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ