Վիշեու դե Սուս

**Վիշեու դե Սուս** (ռումիներեն՝ **Vișeu de Sus**, գերմաներեն՝ *Oberwischau*, հունգարերեն՝ *Felsővisó*, եբրայերեն *Ojberwischo*),  քաղաք Ռումինիայի հյուսիսում՝ Մարամուրեշ շրջանում։ Ընկած է Վիշեու և Վասեր գետերի միախառնման վայրի մերձակայքում։ Այստեղով է անցնում Կարպատյան անտառային երկաթուղին. կայարանից մինչև Ուկրաինայի հետ պետական սահմանը 40 կիլոմետր է։ Քաղաքը, որի բնակչության թվաքանակը 2012 թվականի տվյալներով եղել է 16 501, համարվում է Ռումինիայի խոշոր բնակավայրերից մեկը։

## Պատմություն
Բնակավայրը պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1365 թվականի փետրվարի 2-ին։ Դա մի ընծայագիր է, որտեղ նշված է, որ Հունգարիայի թագավորը բնակավայրը նվիրում է Տրանսիլվանիայի (ռումիներեն՝ Մարամուրեշի) վոևոդա Թարա Մարամուրեշուլուիին։

Ներկայիս անվանումով առաջին անգամ հիշատակվել է 1385-ին, իսկ որպես քաղաք՝ 1489-ին:,

1549-ին արդեն հիշատակված է *Vișeul Nou* («Նոր Վիշեու»), ինչպես նաև՝ *Intre Rauri* («Գետամիջյա») անվանումներով։

XVIII դարում քաղաքում ստեղծվել է գերմանացիների մեծ գաղթօջախ. նրանք հիմնականում գաղթել-եկել են Տիրոլից ու Ստորին Ավստրիայից։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել է անտառափայտի լաստարկումը։

Բնակավայրը, մինչև 1920 թվականին Ռումինիայի կազմի մեջ մտնելը, պատկանել է Ավստրո-Հունգարիային։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1941-1944 թթ. դարձյալ տիրել են հունգարացիները։ Պատերազմի ավարտին կրկին վերադարձվել է Ռումինիային։

1944 թվականի գարնանը նացիստներն այստեղ գետտո էին ստեղծել, որտեղ հավաքել են շրջակա բնակավայրերից տեղահանած հրեաներին և մայիսի 17-ից 23-ը ընկած ժամանակահատվածում ուղարկել Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբար։

## Ժողովրդագրություն
*Քաղաքի բնակչության էթնիկ կազմը ըստ [[2002 թվական]]ի [[մարդահամար]]ի տվյալների.
*

## Գործընկեր քաղաքներ
* , Սթոնտոն, ԱՄՆ, Վիրջինիա
* , Վերխովինա, Ուկրաինա
* , Ֆյուրստենֆելդ, Ավստրիա
* , Ցուգ, Շվեյցարիա

## Պատկերասրահ

Central Viseu de Sus.jpg|Տեսարան քաղաքից
Viseul de SusMM (2).JPG|Սբ. Նիկողայոս ուղղափառ եկեղեցին
Viseul_de_SusMM_(6).JPG|Սբ. Աննա կաթոլիկ եկեղեցին
Statia Paltin - Valea Vaserului.jpg|Զբոսաշրջիկները բնության գրկում


## Անվանի անձինք
* Լասլո Ֆերենցի (1898–1946), ոստիկանության բարձրաստիճան սպա, հրեազերծման կենտրոնի անդամ, հազարավոր հրեաների տեղահանության կազմակերպիչ
* Անտոն-Յոզեֆ Իլկ (* 1951), ազգագրագետ, գրող
* Թոմաս Պեռլե (* 1987), գրող

## Գրականություն
* Claus Stephani: *Oben im Wassertal. Eine Zipser Chronik.* Kriterion Verlag, Bukarest 1970.
* Claus Stephani: *Zipser Volkserzählungen aus der Maramuresch, der Südbukowina und dem Nösner Land.* Kriterion Verlag, Bukarest 1981.
* Claus Stephani: *Volkserzählungen der Zipser in Nordrumänien* (= *Schriftenreihe der Kommission für ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V.* Bd. 29). N. G. Elwert, Marburg 1983, ISBN 3-7708-0758-8.
* Brigitte Stephani: *Zipser Hochzeitsbräuche in Oberwischau.* In: *Jahrbuch für Ostdeutsche Volkskunde.* Bd. 28, 1985, , S. 269–282.
* Claus Stephani: *Zipser Mära und Kasska* (= *Schriftenreihe der Kommission für Ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V.* Bd. 43). N. G. Elwert, Marburg 1989, ISBN 3-7708-0921-1.
* Brigitte Stephani: *Zipser Kinderwelt in Nordrumänien* (= *Schriftenreihe der Kommission für Ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V.* Bd. 46). N. G. Elwert, Marburg 1989, ISBN 3-7708-0926-2.
* Claus Stephani: *Frauen im Wassertal. Lebensprotokolle aus Ostmarmatien. Rumäniendeutsche Frauen erzählen* (= *dtv* 11255). Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1990, ISBN 3-423-11255-7.
* Brigitte Stephani: *Bibliographie zur Volks- und Landeskunde der Zipser Sachsen in Nordrumänien.* In: *Jahrbuch für Ostdeutsche Volkskunde.* Bd. 34, 1991, S. 464–487.
* Claus Stephani: *„War einer Hersch, Fuhrmann“. Leben und Leiden der Juden in Oberwischau. Erinnerungsgespräche.* Hain, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-445-08562-5 (Rumänisch: *A fost un ştetl în Carpaţi. Convorbiri despre viaţa evreilor din Vişeu.* Hasefer, Bukarest 2005, ISBN 973-630-089-7).
* Claus Stephani: *Niemandmensch. Bericht einer Gedemütigten* (= *dtv Sachbuch* 30324). Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1992, ISBN 3-423-30324-7.
* Claus Stephani: *Das Wassertal in Ostmarmatien. Erzählvorgang und Erzählfunktion in einem multikulturellen, gemischtethnischen Gebiet, dargestellt am Beispiel der Volksmärchen* (= *Schriftenreihe der Kommission für Ostjüdische Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V.* Bd. 1). Kommission für Ostjüdische Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde, München 1996, ISBN 3-00-000830-6 (Zugleich: München, Universität, Dissertation, 1995).
* Stephan Gaisbauer, Hermann Scheuringer (Hrsg.): *KARPATENbeeren. Bairisch-österreichische Siedlung, Kultur und Sprache in den ukrainisch-rumänischen Waldkarpaten.* Praesens Verlag, Wien 2006, ISBN 3-7069-0384-9.
* Anton-Joseph Ilk: *Die Unsterblichkeit der Wildfrauen*, Verlag Adalbert-Stifter-Institut des Landes Oberösterreich Institut für Literatur und Sprache, Linz, 2017.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Վիշեու դե Սուսի քաղաքապետարան
* Քաղաքի կայքէջը  (rumänisch)
* Gregor Kraftschik: Interview mit einer Zeitzeugin zum Leben in Oberwischau, im Zeitraum 1925–1945 
* Die schmalspurige Waldbahn von Vișeu de Sus, auf wassertalbahn.ch

Կատեգորիա:Ռումինիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ռումինիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ