open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վահանային հրաբուխ

[thumb|[Սայփլ լեռը՝ Անտարկտիկայի վահանային հրաբուխներից մեկը]]
thumb|Վահանային հրաբուխներին բնորոշ է զառիկող ձևը (Հավայան կղզիներ)
thumb|left|Վահանային հրաբխի ներքին կառուցվածքը

**Վահանային հրաբուխ** (), հրաբխի տեսակ է, որը գոյանում է բարձրջերմաստիճանային հեղուկ լավայի բազմակի արտահոսումից. Դրանք ունեն փքուն թեք վահանի ձև, իսկ լանջերի թեքությունը վերնամասում չի գերազանցում 8°, ստորին մասում՝ 6°:

Վահանային հրաբխի վերևում տեղակայված է խառնարանը կամ կալդերան։

Մեր մոլորակի խոշորագույն վահանային հրաբուխը Տամու լեռնազանգվածն է, որը հայտնաբերեց 2013 թվականին։ Տրամագիծը հասնում է 625 կմ-ի, և ունի 4 կմ բարձրություն։ Գտնվում է ջրի տակ՝ Խաղաղ օվկիանոսում՝ Ճապոնիայից 1600 կմ հեռավորության վրա։ Երկար ժամանակ համարվում էր օվկիանոսի հատակի սովորական ելուստ։

## Վահանային հրաբուխների օրինակներ
* Հավայան կղզիները ձևավորած հրաբուխները. ամենաակտիվներն են՝ Մաունա Լոա (Ստորջրյա խոշորագույն վահանային հրաբուխը) և Կիլաուեա։
* Իսլանդիայի հրաբուխները
* Մարս մոլորակի Օլիմպ հրաբուխը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Հրաբխագիտություն
Կատեգորիա:Հրաբխականություն
Կատեգորիա:Հրաբուխներ
Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ
Վարդան Սեդրակյան (բեմադրիչ)

**Վարդան Մկրտչի Սեդրակյան** (), հայ բեմադրիչ։

## Կենսագրություն
Վարդան Սեդրակյանը ծնվել է 1949 թվականին, Երևանում։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դիզայնի ֆակուլտետը։ 1974-1975 թթ եղել է Լ.Պիրանդելոյի «Մերկ կյանք» ներկայացման բեմադրող-նկարիչը, 1979 թվականից՝ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի բեմադրող-նկարիչը։

Սեդրակյանի «Վերածնունդ» կտավը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում***:***

## Ֆիլմեր
* «Արարման ութերորդ օրը», 1980
* «Սիրամարգի ճիչը», 1982
* «Ապրիլ», 1985
* «Դեմքով դեպի պատը», 1989
* «Արյուն», 1991
* «Երևան բլյուզ», 1998
* «Լռության սիմֆոնիա», 2001
* «Խենթ հրեշտակը», 2001
* «Վավերագրող», 2003
* «Ջինո», 2004
* «Տաք երկիր, ցուրտ ձմեռ», 2009
* «Որդու ծննդյանը սպասող հյուսնը», 2012

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Երևան ջան

**Երևան ջան**, 2002 թվականին նկարահանված հայկական ֆիլմ՝ նվիրված կինոռեժիսոր Գենադի Մելքոնյանի հիշատակին։ 
Ֆիլմում հնչում են Արտեմի Այվազյանի «Ջան, Երևան» և «Բիթլզ» խմբի «Come Together» (խոսք՝ Վիգեն Ստեփանյանի) երգերը Միքայել Պողոսյանի կատարմամբ։ Հնչում են նաև Անահիտ Ասատրյանի և Արմեն Շեկոյանի բանաստեղծությունները։

## Սյուժե
Ֆիլմում ներկայացվում են երևակայական պատմություններ գորշ և անգույն իրականության մասին։ Երևանը սիրո պակասի պատճառով հիվանդացել է, այն սիրո, որը քաղաքը քաղաք դարձրեց։ Մնում է երազել, որ հնարավոր է քաղաքից հեռացնել բոլոր ախտերն ու չար ուժերին, և Երևանը կմաքրվի, մարդիկ կբարիանան և կսկսեն ստեղծել, կառուցել։

## Դերերում
Միքայել Պողոսյան, Արտյոմ Ղարիբյան, Աննա Էլբակյան, Սերգեյ Դանիելյան, Սամվել Սեդրակյան, Գուրգեն Սեդրակյան, Կարեն Ջանգիրով, Վլադիմիր Կոստանյան, Վաչագան Գրիգորյան, Նորայր Գևորգյան, Շահում Ղազարյան, Մարիկա Հակոբյան, Ջուլիետա Ստեփանյան, Գագիկ Մարտիրոսյան, Մարիաննա Մխիթարյան, Կամո Արզումանյան, Հրանտ Վարդանյան, Ալեքսանդր Վարդանյան, Արամ Միքայելյան, Նունե Աթանասյան, Հռիփսիմե Մեսրոպյան, Արմեն Թովմասյան, Առնո Զարգարյան, Վասիլ Սարգսյան, Մեխակ Էլբակյան, Հայկ Միքայելյան, Ռուբեն Գևորգյանց, Հռիփսիմե Հակոբյան, Արտակ Ներսիսյան, Սեդա Ջանիկյան, Արթուր Ադամյան, Ռաֆայել Պողոսյան, Միքայել Հովակիմյան, Ջանիկ Գալստյան, Տիգրանուհի Չակրյան, Վահան Ղազարյան, Տիգրան Գրիգորյան, Դևիդ Մինասյան, Հասմիկ Ասլանյան, Աիդա Գրիգորյան, Հովհաննես Էլբակյան, Կարեն Ալեքսանյան, Վիգեն Սիմոնյան, Հայկ Գևորգյան, Էդվարդ Գևորգյան, Արա Աղասարյան, Արմինե և Աննա Բադալյաններ, Գևորգ Ոսկանյան և Կոկոնյա թութակ։

## Նկարահանող խումբ
* Պրոդյուսեր - Միքայել Պողոսյան
* սցենարի հեղինակ - Միքայել Պողոսյան, մասնակցությամբ՝ Ա. ճգնավորյանի, Վ. Ստեփանյանի և բազմաթիվ երևանցիների 
* բեմադրող ռեժիսոր - Միքայել Պողոսյան, Գ. Մաշկարյան 
* բեմադրող օպերերատոր - Ա. Մելքումյան
* բեմադրող նկարիչ - Վ. Սեդրակյան 
* երաժշտության հեղինակ - Լևոն Մալխասյան
* երաժշտական ձևավորում և գործիքավորում Արա Թորոսյան (Մուրզիկ) 
* երկրորդ երազի բեմադրիչ- Ժիրայր Դադասյան 
* վերջաբան-հոլովակի բեմադրիչ - Է. Բաղդասարյան
* օպերատոր - Մ. Բարոյան
* մոնտաժ և հնչյունային ձևավորում - Կ. Բաղինյան
* ռեժիսոր - Հ. Բաղդասարյան
* ռեժիսորի օգնական - Լ. Սարգսյան
* համակարգչային գրաֆիկա - «Տրիադա» ստուդիայի
* դիմահարդար - Ն. Խաչատրյան
* հնչյունային օպերատոր - Վ. Հակոբյան
* օպերատորի օգնական և լուսանկարիչ - Ս. Թադևոսյան
* փոխտնօրեն - Մ. Գևորգյան
* տնօրեն - Վ. Բեկչյան

## Տես նաև
* Հայկական ֆիլմերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երևան ջան (ֆիլմ)

Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Միքայել Պողոսյանի ֆիլմեր
Կարեն Դավթյան

**Կարեն Դերենիկի Դավթյան** (), ՀՀ պետական գործիչ։

## Կրթություն
*1981-1986 թթ. - սովորել և ավարտել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1980-1981 թթ. - աշխատել է «Հայկոմուննախագիծ» գլխամասային նախագծային ինստիտուտում որպես գծագրող։ 
*1986-1988 թթ. - աշխատել է «Աբովյանշին» համաշինարարական տրեստում որպես թիվ 61 շինվարչության վարպետ, թիվ 59 շինվարչության վարպետ, այնուհետև՝ աշխղեկ։ 
*1988-1990 թթ. - Հայկական ՍՍՀ պետական շինարարական կոմիտեի նախագահին առընթեր տեսչության ավագ տեսուչ, պետի պաշտոնակատար, առաջատար ինժեներ։
*1990-1995 թթ. - ՀՀ շինարարության նախարարին առընթեր տեսչության պետ, ապա՝ գործերի կառավարիչ։ 
*1995-2001 թթ. - Երևանի մետրոպոլիտենի «Մետրոմատ» պետական ձեռնարկության տնօրենի պաշտոնակատար, տնօրեն, այնուհետև՝ գործադիր տնօրեն։
*2001-2003 թթ. - ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության քաղաքաշինական քաղաքականության, ճարտարապետության և գիտության գլխավոր վարչության լիցենզավորման կենտրոնի (վարչության) պետ։ 
*2003-2004 թթ. - Երևանի քաղաքապետարանի անշարժ գույքի կառավարման վարչության պետ։
*2004-2006 թթ. - Երևանի քաղաքապետարանի «Հյուսիսային պողոտա և Կասկադ» ԾԻԳ պետական ոչ առևտրային կազմակերպության գործադիր տնօրեն։ 
*2006 թ. ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Երևանի քաղաքապետի տեղակալ։
*2009 թ. հունիսի 16-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ համարվել է ազատված Երևանի քաղաքապետի տեղակալի պաշտոնից՝ Երևանի ավագանու լիազորությունների ստանձնման կապակցությամբ։
*2009 թ. նոյեմբերի 4-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի նախագահի տեղակալ։
*2013 թ. մայիսի 30-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի նախագահի տեղակալի պաշտոնից՝ իր դիմումի համաձայն։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։ Ունի լեյտենանտի զինվորական կոչում։

## Արտաքին հղումներ
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Էստերսունդ ՖԱ

**«Էստերսունդ»** (), շվեդական ֆուտբոլային ակումբ Էստերսունդ քաղաքում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 31-ին։ Սեփական մարզադաշտը «Եմկրաֆտ Արենա»-ն է։ Ակումբը Հերյեդալենի ֆեդերացիայի անդամ է։

## Ձեռքբերումներ
* Շվեդիայի չեմպիոն - 2012

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Շվեդական ֆուտբոլային ակումբներ
Բալտինավայի շրջան

**Բալտինավայի շրջան** (), վարչատարածքային միավոր Լատվիայի արևելյան մասում, Լատգալիա պատմական մարզում։ Բնակչությունը 2010 թվականի հունվարի 1-֊ի տվյալներով՝ կազմում է 1 365 մարդ։

Շրջանի մակերեսը 185 կմ² է։

Շրջանը կազմավորվել է 2009 թվականի հուլիսի 1֊ին։

## Բնակչություն
2010 թվականի հունվարի 1-ին բնակչության թվաքանակը կազմում էր 1 365 մարդ։

### Ազգային կազմ
2011 թվականին Լատվիայում անցկացված մարդահամարի արդյունքներով՝ շրջանի ազգային կազմն ունի այս տեսքը։

## Տես նաև
* Լատվիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լատվիայի շրջաններ
Դագուա

**Դագուա** (՝ *Դագվա*), լեռ Վրաստանում, Աջարա-Իմերեթական լեռներյում, Բաթումից մոտ 19 կմ հյուսիսի-արևելք։ Բարձրությունը 1143 մետր է։ Գտնվում է Խալա գյուղից հյուսիս-արևելք, Զեդա Դագվա և Քվեդա Դագվա գյուղերից արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Աջարիայի աշխարհագրություն
Գոմարան (լեռ)

**Գոմարան**, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռների արևելյան մասում, Ծավ գյուղից 7 կմ հարավ-արևմուտքում, Ղափան քաղաքից մոտ 22 կմ հարավ, Ողջի գետի աջ ափին։ Հյուսիսային և արևելյան լանջերն անտառապատ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեղրու լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Հաջողություն, Անտուրա. Հիշողություններ Հայոց ցեղասպանության մասին

**Հաջողություն, Անտուրա. Հիշողություններ Հայոց ցեղասպանության մասին**, (), Գառնիկ Փանյանի հուշագրությունը Հայոց ցեղասպանության և Անտուրայի մանկատան որբերի մասին։

## Հեղինակի մասին
Գառնիկ Փանյանն ապրել է Լիբանանում, եղել է Բեյրութի հայկական ճեմարանի փոխտնօրենը, դասավանդել է հայոց լեզու։ Մահացել է 1989 թվականին։

## Բովանդակություն
Հուշագրության մեջ Փանյանը պատմում է իր ապրումների մասին, թե ինչպես էին մարդիկ տեղահանվում իրենց բնակավայրերից, ինչպես իր ընտանիքը մահացավ Սիրիական անապատում՝ փախստականների ճամբարում և ինչպես ինքը ողջ մնաց՝ անցնելով սովի և թշվառությամ միջով։

Երբ սկսվեց առաջին համաշխարհային պատերազմը, Գառնիկ Փանյանը ընդամենը 5 տարեկան էր և ապրում էր Անատոլիայի հայաբնակ Գյուրին գյուղում։ Չորս տարի անց ամերիկյան բարեգործական կազմակերպության աշխատակիցները նրան գտնում են Լիբանանի Անտուրա քաղաքի մանկատանը 1.000 հայ և 400 քուրդ երեխաների մեջ։ Մանկատանը երեխաներին ստիպում էին փոխել իրեց հայկական անունները, խոսել թուրքերն։ Մի խումբ երեխաներ, այդ թվում՝ Գառնիկը, փախել են մանկատնից՝ ծեծուջարդից ազատվելու և սնունդ որոնելու համար, որի մասին մանկատունն այդքան էլ չի հոգացել։ Մի օր, վերադառնալով հաստատություն, երեխաները տեսել են, որ մեծահասակներ այնտեղ այլևս չկան։ Պատերազմն ավարտվել է, թուրքերը հայտնվել են պարտվող կողմում, և մանկատան վարչակազմի ներկայացուցիչները պարզապես փախել են՝ թողնելով երեխաներին ճակատագրի քմահաճույքին։
 
Փանյանի հուշագրությունը կորուստի, դիմադրության և գոյատևման մասին է։ Այստեղ ներկայացվում է, որ նույնիսկ երեխաները հասկանում են անարդարությունը և պայքարում դրա դեմ։

Գիրքը հրատարակել է ԱՄՆ Սթենֆորդի համալսարանը։

Փանյանի գրքում նկարագրված բոլոր իրադարձությունները հաստատվել են։ Կարմիր խաչի տվյալներով՝ Անտուրայի մանկատան որբերից ողջ է մնացել ընդամենը 700 մարդ։ 1993 թվականին մանկատան շրջակայքում պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են հարյուրավոր երեխաների մասունքներ, ովքեր մահացել են սովից և խոլերայից։

## Տես նաև
*Հուշարձան՝ նվիրված Այնթուրայի որբանոցում մահացած հայ երեխաներին (Լիբանան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2015 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Գողթան լեռներ

**Գողթան լեռներ **, լեռնաշղթա Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանի սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավային հատվածը՝ Երկաթասար գագաթից մինչև Մեղրու կիրճը։ Երկարությունը 60 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Սիբեխ սովորական

**Սովորական սիբեխ** (), նեխուրազգիների ընտանիքի երկշաքիլավոր, երկամյա բույս է՝ միամյա ձևերով։ Ցողունները ուղղականգուն են, թխականաչ, 30-60 սմ բարձրությամբ, լերկ։ Տերևները շատ ամուր են ու փետրաձև հատված, սղոցաեզր ու մերկ։ 1000 սերմը կշռում է 1,25-2,5 գրամ։ Բույսը աճում ու բազմանում է (առանց բացառության) սերմերով։ Նույն տարվա սերմերն ավելի վատ են ծլում, քան արդեն ձմեռածները, որոնք առաջին տարին ձմեռում են կոշտ տերևներով վարդակի փուլում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին և պտղաբերում օգոստոսի վերջին։

## Աղբյուրներ
* Ռ.Ս.Կարապետյան - «Հայաստանում տարածված մոլախետերի ատլաս», «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1980

Կատեգորիա:Մոլախոտեր
Բերիսուրսու

**Բերիսուրսու**, **Պերիսուրսուր**, գետ Տիգրիսի ավազանում, նրա վտակներից մեկը, որի վրայով անցնում է Շատախից Սղերդ տանող ճանապարհը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Պարսից ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Տիգրիս գետի վտակներ
Գիլուտ

**Գիլուտ**, լեռ Փամբակի լեռներում, Վանաձոր քաղաքից մոտ 16 կիլոմետր հարավ-արևմուտք, Աղստև գետի վերին հոսանքի աջ կողմում։ Հյուսիսային և արևելյան լանջերն անտառապատ են։ Բարձրությունը 2358 մետր է։ Մոտակայքում գտնվում է Գիլուտ-1 տորֆի հանքերևակը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փամբակի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Բերզին

**Բերզին **, լեռագագաթ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Մեղրու լեռանաշղթայի կենտրոնական մասում, Մալև գետի վերին հոսանքի ձախ կողմում։ Բարձրությունը 1736 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գյոյգեդիկի լեռնանցք

**Գյոյգեդիկի լեռնանցք**, լեռնանցք Միափորի լեռնաշղթայում Հայաստանի Տավուշի և Գեղարքունիքի մարզերի սահմանագլխին Թթուջուր գետից հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 2092 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Գալուֆդաղ

**Գալուֆդաղ**, լեռնաշղթա Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, ձգվում է Խարբերդի շրջանում՝ արևմուտքից արևելք։ Նշանակված է Լինչի քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Պետրե Օցխելի

**Պետրե Օցխելի** (, ), վրացի թատերական նկարիչ։ 30 տարեկան հասակում դարձել է Ստալինյան 1930-ականների բռնաճնշումների զոհ։ Օցխելու ստեղծագործական կոնստրուկտիվիզը իր ազդեցությունն է թողել վրացական բեմանկարչության վրա։

## Կենսագրություն
Պետրե Օցխելին ծնվել է Քութայիսում։ Սովորել է Քութայիսի ռեալական դպրոցում, 1920 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1928 թվականին Կոնստանտին Մարջանիշվիլու հրավերով աշխատել է Քութայիսի թատրոնում և իր ողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում մտերիմ է եղել Մարջանիշվիլու հետ։

Օցխելու վիզուալ փորձարկումները և բեմի մասսայական դիզայնի շարքերը նրան մեծ հռչակ են բերում, սակայն շուտով ենթարկում է Բերիայի հետապնդումներին։ 1936 թվականին հետապնդումներից խուսափելով՝ մեկնում է Մոսկվա, աշխատում Մոսկվայի փոքր թատրոնում իր հայրենակից Սերգո Ամաղլոբելու մոտ։ 1937 թվականին երկուսն էլ ձերբակալվում են և գնդակահարվում։

## Ներկայացումների ձևավորում
### Կոնստանտին Մարջանիշվիլու անվան թատրոնում
* 1928 - վրացի դրամատուրգ Շալվա Դադիանիի «Սրտի խորքում» կատակերգության պրեմիերան (ռեժիսոր՝ Գոգոբերիձե)
* 1929 - գերմանացի հեղինակ Կարլ Գուցկովի «Ուրիել Ակոստա» ողբերգությունը, որը նվիրված է հոլանդացի փիլիսոփայի կյանքին և ուղղված է ազատ մտքի ճնշման ու կրոնական խավարամտության դեմ: Այս ողբերգությունը նշանակալի դեր է խաղացել վրացական թատրոնի պատմության մեջ (ռեժիսոր՝ Սուլիաշվիլի, Ուրիել՝ Ու. Չխեիձե, Կոբախիձե, Ջուդիթ՝ Վերա Անջափարիձե, դե Սանտոս՝ Իմեդաշվիլի, Սարաուլի, Վ. Գոձիաշվիլի, դե Սիլվա՝ Գամբաշիձե, Բեն-Ակիբա՝ Ա. Մ. Ժորժոլիանի, երաժշտությունը՝ Թամարա Վախվախիշվիլի)
* 1930 - Գրիգոր Բուխնիկաշվիլիի «Այո, սակայն» (ռեժիսոր՝ Գ. Սուլիաշվիլի)
* 1930 - Շելլիի «Բեատրիչե Չենչի» (ռեժիսոր՝ Աբաշիձե, Բեատրիչե Չենչիի դերում՝ Թամարա Ճավճավաձե)
* 1930 - Կառլո Կալաձեի «Խատիջե»  պիեսը կանանց ճորտությունից ազատելու մասին (ռեժիսոր՝ Աբաշիձե, Խատիջեի դերում՝ Թամարա Ճավճավաձե)
* 1930 - Տ. Վախվախիշվիլիի «Խանձարի» (պարուսույց՝ Մաչավարիանի)՝ Էլենե Ախվլեդիանիի հետ համատեղ,
* 1931 - Նիկոլայ Պոգոդինի «Պոեմ կացնի մասին» պիեսը բանվորական  կոլեկտիվի աշխատանքային խանդավառության մասին (ռեժիսորներ՝ Գոգոբերիձե և Սուլիաշվիլի դերերում՝ Անկա - Ս. Տակաիշվիլի, Ստեփան՝ Վ. Գոձիաշվիլի)
* 1932 - Բաազովի «Համրերը խոսեցին» (ռեժիսոր՝ Անթաձե)
* 1934 - Ռաիսի «Մենք ենք ժողովուրդը»  (ռեժիսոր՝ Կուշիտաշվիլի)
* 1934 - Վակելիի «Ապրակունե չիմչիմելի» (ռեժիսորներ՝ Վ. և Ն. Գոձիաշվիլիներ)
* 1935 - «Կոտրված կամուրջ», բեմականացումը՝ Շալվա Դադիանիի, Ի. Ճավճավաձեի կատարմամբ  (ռեժիսոր՝ Կուշիտաշվիլի)

### Վրաստանի պատանի հանդիսատեսի  թատրոնում (Թբիլիսի)
* 1934 - Դ. Չոնկաձեի «Սուրամի ամրոցը»  

### Բ. Կորշի թատրոնում (Մոսկվա)
* Իբսենի «Շինարար Սոլնեսը» (1931), բեմականացումը՝ Կոնստանտին Մարջանիշվիլու

### Փոքր թատրոնում (Մոսկվա)
* 1936 - Գուսևի «Փառք» (ռեժիսոր՝ Խոխլով)
* 1937 - Շիլլերի «Խարդավանք և սեր» (ռեժիսոր՝ Աբաշիձե)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Մածնաբրդոշ

**Մածնաբրդոշ** (), ռուսական խոհանոցի ազգային կերակուր, սառը ապուր։ 18-րդ դարի վերջերին ստեղծվել են մածնաբրդոշի բաղադրատոմսերը։

## Կերակրի առանձնահատկությունները
Մածնաբրդոշը հանդիսանում է մսի կամ ձկան, բանջարեղենի, կանաչեղենի մանր կտորների և կվասի, հացի թթվասերի խառնուրդ։ Միսը սրա համար կարող է լինել տապակկած և տարբեր տեսակների։

Մածնաբրդոշ պատրաստելու համար անհրաժեշտ է՝
# մանրեցնել բաղադրիչները,
# խառնել մածունը մնացած բաղադրիչների հետ,
# կես ժամ հանգիստ թողնել,
# ավելացնել կանաչեղեն,
# կվաս ավելացնել,
# ավելացնել թթվասեր,
# մատուցել

## Պատկերասրահ

Окрошка1.JPG 
%D0%9E%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B02.JPG
%D0%9E%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B03.jpg
%D0%9E%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B04.jpg
Okroshka, Rostov-on-Don, Russia.jpg
Kvass-okroshka.jpg


Կատեգորիա:Ռուսական խոհանոց
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
Գելիդու

**Գելիդու**, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռներում։ Բարձրությունը մոտ 2750 մետր է։ Հիշատակում է Երվանդ Լալայանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Դադիան

**Դադիան**, լեռ Թուրքիայի Էրզինջանի մարզում, Երզնկա քաղաքից հյուսիս-արևելք, համանուն գյուղի մոտակայքում, Ագալիկ և Սիպիկոր գյուղերից հյուսիս, Խադերե գետի վերին հոսանքի շրջանում, Կարադաշ-դաղ լեռներից հարավ-արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի լեռներ
Բոյուքդարա (գետ)

**Բոյուքդարա**, գետ Թուրքիայում։ Պատկանում է Սև ծովի ավազանին և ծով է թափվում Ադինա քաղաքի մոտ։ Ավազանի մի մասը անտառապատ է։ Ոմանք սա նույնացնում են հնում հիշատակված Մեգաղոս Պոտամոս գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռիզեի մարզ
Գաղտառիճ (կամուրջ)

**Գաղտառիճ**, կամուրջ Թուրքիայի Էրզրումի մարզում, Արևմտյան Եփրատի և նրա աջակոմյան վտակներից մեկի խառնարանում, համանուն գյուղի մոտ, Աշկալա  քաղաքից հսրավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզ
Տոնապետ Լյուլեճյան

**Տոնապետ Լյուլեճյան** (), մանկավարժ, հրապարակախոս։

Տոնապետ Լյուլճենյանը ծնվել է 1875 թվականին Խարբերդում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Խարբերդում, հետագայում տեղափոխվել է Եփրատ և սովորել տեղի քոլեջում։ 1991 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ սովորել Եյլի և Կոռնելի համալսարաններում։ 1912 թվականին վերադարձել է Խարբերդ և աշխատանքի անցել Եփրատի քոլեջում որպես պրոֆեսոր։ Եղեռնի օրերին ձերբակալվել է, ենթարկվել աննկարագրելի տանջանքների, մի կերպ հասել Կարին, որտեղ մահացել է ռուսական հիվանդանոցում։

Աշխատակցել է «Արևելյան մամուլում», «Մանզումեի էֆքայր», «Կոչնակ» և այլ պարբերակնների, իր ստորագրությամբ կամ Բագրատ ծածկանունով։ Թարգմանել է Լոնգֆելլոյի «Իջանջելին»։ 1955 թվականին Ֆրեզնոյում հրատարակվել է նրա գրական երկերը պարունակող «Հասկաքաղ գրական վաստակին» գիրքը, որը բաղկացած է 691 էջից։

## Աղբյուրներ
* «Եղեռնազոհ գրողներ» հանրագիտական անթոլոգիա, Անտարես-2015

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Գոմեր (գետ)

**Գոմեր**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Եփրատի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Սեպուհ լեռան լանջերից և հոսում էրզրումի նահանգի Կամախի շրջանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Էրզրումի նահանգ
Cabaret (երգ)

«**Cabaret**», ամերիկացի երգիչ Ջասթին Թիմբերլեյքի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի նաև կանադացի ռեփեր Դրեյքը։ Այն ընդգրկվել է Թիմբերլեյքի «The 20/20 Experience – 2 of 2» (2013) անվանումը կրող չորրորդ ալբոմում։ Երգը գրվել է Թիմբերլեյքի, Թիմբալենդի, Դրեյքի, J-Roc-ի, Ջեյմս Ֆաունտլերոյի և Դենիել Ջոնսի կողմից։

Երգը հիմնականում ստացել է դրական արձագանքներ երաժշտական քննադատների կողմից, ովքեր բարձր են գնահատել Թիմբալենդի կատարած պրոդյուսերական աշխատանքն ու Դրեյքի ռեփ հատվածը։ «The 20/20 Experience – 2 of 2» ալբոմի ունեցած վաճառքի մեծ ցուցանիշի արդյունքում, երգը զբաղեցրել է հորիզոնականներ Հարավային Կորեայի և Մեծ Բրիտանիայի հիթ շքերթներում։

## Հիթ շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեքստը  MetroLyrics կայքում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:Դրեյքի երգեր
Կատեգորիա:Ջասթին Թիմբերլեյքի երգեր
Միմինո (այլ կիրառումներ)

**Միմինո** եզրը կարող է վերաբերվել.

* Միմինո, խորհրդային կատակերգական ժանրի գեղարվեստական ֆիլմ։
* Միմինո (հուշարձան, Դիլիջան), «Միմինո» կինոկատակերգության հերոսներին նվիրված հուշարձան Դիլիջան քաղաքում։
* Միմինո (հուշարձան, Թբիլիսի), «Միմինո» կինոկատակերգության հերոսներին նվիրված հուշարձան Թբիլիսիում։
Միմինո (հուշարձան, Թբիլիսի)

**«Միմինո»**, արձանախումբ Թբիլիսի քաղաքում՝ նվիրված Գեորգի Դանելիայի «Միմինո» ֆիլմի հերոսներին և անձամբ ռեժիսորին։

## Պատմություն
Արձանախմբի հեղինակ Զուրաբ Ծերեթելին այս հուշարձանը 4 տարի առաջ նախատեսել է կանգնեցվել Մոսկվայում՝ ֆիլմի 30-ամյակի առիթով, սակայն դա տեղի չի ունեցել։ «Միմինոյի» բրոնզյա հերոսները տեղափոխվել են Թբիլիսի։ «Միմինո» արձանախումբը գտնվում է Թբիլիսիի Հավլաբար թաղամասում՝ Թբիլիսիի հայկական պետական դրամատիկական թատրոնի շենքի մոտակայքում գտնվող պուրակում։

Հուշարձանի բացմանը մասնակցել են Վրաստանում Հայաստանի դեսպան Հովհաննես Մանուկյանը, խմբաքանդակի հեղինակ Զուրաբ Ծերեթելին, Վրաստանի ժողովրդական արտիստ Վախթանգ Կիկաբիձեն, Թբիլիսիի սակրեբուլոյի (քաղաքային խորհրդի) նախագահ Զաալ Սամադաշվիլին, Դիլիջանի քաղաքապետ Արմեն Սանթրոսյանը, Վրաստանի առաջին տիկին Սանդրա Ռուլոֆսը։

Հուշարձանախմբում պատկերված են ֆիլմի գլխավոր հերոսները՝ 
* Վախթանգ Կիկաբիձե (Վալիկո Միզանդարին)
* Ֆրունզիկ Մկրտչյան (Ռուբիկ Խաչիկյան) 
* Եվգենի Լեոնով (Իվան Վոլոխով)
* Գեորգի Դանելիա (ֆիլմի ռեժիսոր)

Ֆիլմի հերոսներին նվիրված հուշարձան կա նաև Դիլիջանում։

## Հեղինակ
Քանդակագործ՝ Զուրաբ Ծերեթելի

## Տես նաև
*Միմինո (հուշարձան, Դիլիջան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի հուշարձաններ
Մերաբ Բերձենիշվիլի

**Մերաբ Իսիդորիի Բերձենիշվիլի** (, ծնվ. 1929), խորհրդային և վրացի քանդակագործ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1987)։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1976)։ 1970 թվականից եղել է ԽՄԿԿ անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1929 թվականին։ 1949-1955 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Նիկոլայ Կանդելակիի մոտ։ Եղել է ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1973), ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Ազգությունների խորհրդի 10-11 գումարումների պատգամավոր Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզի կողմից։

## Աշխատանքներ
* Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձանը Թբիլիսիում (1961)
* բանաստեղծ Դավիթ Գուրամաշվիլիի հուշարձանը Թբիլիսիում (թուջ, 1959-1965, ճարտարապետ՝ Վլադիմիր Ալեքսի-Մեսխիշվիլի)
* Թբիլիսիի Վրացական ֆիլհարմոնիայի շենքի «Մուսա» դեկորատիվ քանդակ (բրոնզ, 1971, ճարտարապետ՝ Ի. Ն. Չխենկելի)
* Մարնեուլի հաղթանակի 30-ամյակին նվիրված հուշարձան (բրոնզ, 1975, ճարտարապետ Գ. Վ. Բակրաձե)

## Պարգևներ և մրցանակներ
* ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1987)
* ՎԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1980)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1976) - Հայրենական մեծ պատերազմում խորհրդային ժողովրդի տարած հաղթանակին նվիրված հուշարձանի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Воронина Н., «Мераб Бердзенишвили», М., 1981.

## Արտաքին հղումներ
* Статья в Энциклопедическом словаре
* Статья в Большом Энциклопедическом словаре
* Статья в Популярной художественной энциклопедии

Կատեգորիա:Վրացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Յուկոն (գետ)

**Յուկոն** (), գետ Կանադայում և Ալյասկայում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գուիչի ցեղի լեզվով «Յուկոն» նշանակում է «Մեծ գետ» կամ «Սպիտակ ջրով գետ»։ Գետի ստորին հոսանքները կոչվում էին «Քուիքփակ», ինչը էսկիմոսերենից նույն նշանակությունն ունի։ Յուկոն և Քուիքփակ գետերի մեկ գետ  լինելը հաստատվել է  1863 թվականին, իսկ Յուկոն անունը տարածվել է գետի ամբողջ երկարության վրա՝ 1867 թվականին, Ռուսաստանի Ալյասկան վաճառելուց հետո։ Գետերի նախկին անվանումը՝ Մարշ լճից մինչև Ֆորտ Սելքիրքի մոտ Պելլի գետի հատումը, «Լյուիսի գետ» () է եղել։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Երկարությունը 3700 կմ է, ավազանը՝ 855 հզ․ կմ2։ Լյուիս ակունքով սկիզբ է առնում Կորդիլիերաներից, հոսում Յուկոն սարավանդով և, առաջացնելով դելտա, թափվում Բերինգի ծովի Նորտոն ծոցը։

## Վտակներ
Գլխավոր վտակներն են Տանանան, Պելլին, Պորկյուպայնը։

Սնումը հիմնականում ձնային է։ Վարարում է մայիս-հունիսին։ Ծովային մակընթացությունները տարածվում են գետաբերանից մինչև 160 կմ։ Նավարկելի է մայիսից սեպտեմբեր։ Խոշոր նավահանգիստներն են Տանանան (Ալյասկա), Ուայթ- հորսը, Դոուսոնը (Կանադա)։

## Կամուրջներ

Պատկեր:Carmacs-bridge across Yukon River.JPG|Յուկոն գետը Կանաս քաղաքին միացնող կամուրջը
Պատկեր:Patton Yukon River Bridge.jpg
Պատկեր:Dawson City Yukon River Closeup 3264px.jpg|Յուկոն գետը Դոուսոն քաղաքից
Պատկեր:Miles Canyon Whitehorse (1).jpg| Գետը նկարված վերևից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կատեգորիա:Բերինգի ծով
Կատեգորիա:Կանադայի գետեր
Լոգարիթմական քանոն

մինի|Faber-Castell 1/54 Darmstadt Լոգարիթմական քանոն (1967)
**Լոգարիթմական քանոն**, հաշվիչ քանոն, սարք ոչ բարդ հաշվարկների համար, որի օգնությամբ թվերի նկատմամբ գործողությունները (բազմապատկում, բաժանում, աստիճան բարձրացնել) փոխարինվում են այդ թվերի լոգարիթմների նկատմամբ գործողություններով։ Լոգարիթմի քանոնը բաղկացած է երեք մասից՝ իրան, շարժակ (շարժական քանոն) և վազկան, որի վրա նշված է դիտագիծ։ Իրանի և շարժակի վրա տեղադրվում են C և D հիմնական սանդղակները, որոնք նշագծվում են այնպես, որ 1-ից 10 յուրաքանչյուր թվի դիրքը որոշվում է երկարության հատվածով՝ տեղադրված սանդղակի սկզբից (բ-ն մասշտաբային գործակիցն է, այսպես կոչված, սանդղակի մոդուլը)։ Հատվածները գումարվում (հանվում) են երկրաչափորեն, որը կատարվում է իրանի նկատմամբ շարժակի շարժումով։ C, D-ից բացի լոգարիթմական քանոն ունենում է նաև եռանկյունաչափական ֆունկցիաների արժեքների և այլ սանդղակներ։ Լոգարիթմական քանոնի նախատիպը, այսպես կոչված, գանտերյան քանոնը [առաջարկել է անգլիացի մաթեմատիկոս Գանտերը (E. Gunter), 1623], մի լոգարիթմական սանդղակ էր, որով բազմապատկումը կատարվում էր կարկինի օգնությամբ։ 1630-ին անգլիացի մաթեմատիկոս Ու. Օթրեդը (W. Oughtred) կարկինը փոխարինեց շարժակով։ 1850-ին ավելացվեց վազկանը։ Լոգարիթմական քանոնը բավականին պարզ և հարմար հաշվիչ սարք է, օգտագործվում է ինժեներական և այլ հաշվարկների համար։ Լոգարիթմական քանոնը պատրաստվում է նաև շրջանաձև։

Կատեգորիա:Մեխանիկական հաշվիչ մեքենաներ
Կատեգորիա:Անալոգային հաշվողական մեքենաներ
Կատեգորիա:Լոգարիթմներ
Ռիչարդ Բըրբեջ

**Ռիչարդ Բըրբեջ** (, ), անգլիացի դերասան։ Համարվել է Վերածննդի դարաշրջանի անգլիական թատրոնի խոշորագույն դերասաններից, Ուիլյամ Շեքսպիրի գործակիցը «Լորդ սենեկապանի սպասավորները» թատերախմբի կազմում։ Հատկապես Բըրբեջի համար Շեքսպիրը գրել է Ռիչարդ III-ի, Համլետի, Օթելլոյի, Լիրի, Մակբեթի, Պրոսպերոյի և շատ այլ դերեր։

Ժամանակակիցների վկայությամբ Բըրբեջն ունեցել է դերասանական մեծ վարպետություն, բեմական վերամարմնավորման բարձր արվեստ և հարուստ դիմախաղ։ Եղել է նաև գեղանկարիչ (պահպանվել է «Կնոջ դիմանկարը»)։

## Գրականություն
* Scott McMillin, The Elizabethan Stage and "The Book of Sir Thomas More," Ithaca, N.Y., Cornell University Press, 1987; pp.&nbsp;61–3.
* F. E. Halliday, A Shakespeare Companion 1564-1964, Baltimore, Penguin, 1964; p.&nbsp;77.
* Andrew Gurr, The Shakespearan Stage 1574–1642, third edition, Cambridge, Cambridge University Press, 1992; p.&nbsp;91.
* Бёрджес. Э. Уильям Шекспир. Гений и его эпоха. — М.: Центрполиграф. 2001.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:17-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:16-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Շիշլիի հայկական գերեզմանատուն

**Շիշլիի գերեզմանատուն** (), հայկական գերեզմանատուն Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Շիշլի թաղամասում։ Սկսել է գործել 1865 թվականից։ Կառավարվում է և պահպանվում Թուրքիայի հայկական համայնքի կողմից։ Գերեզմանատունը 1930 թվականին ընդունված օրենքով փոխանցվել էր Ստամբուլի քաղաքապետարանին, սակայն 2015 թվականին սեփականության իրավունքը վերադարձվել է և 80 տարի ժամկետով պատկանում է Բեյօղլուի «Երեք խորան» հայկական եկեղեցու հիմնադրամին։ Ունի մոտ 41,950 քմ մակերես, ունի մոտավորապես 700 միլիոն թուրքական լիրա արժեք։

## Պատմություն
1830 թվականին Օսմանյան կայսրության պաշտոնական հրովարտակով գերեզմանատան տարածքը տրամադրվել է Ստամբուլի հայերին: Հանրապետական Թուրքիայի առաջին տարիներին բռնազավթվել է և 1930 թվականին ընդունված կարգով փոխանցվել Ստամբուլի քաղաքապետարանին։

1936 թվականին Թուրքիան օրենք ընդունեց, որով բռնագրավում էր ազգային փոքրամասնություններին պատկանող եկեղեցապատկան գույքը։ 2011 թվականի Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի որոշումից հետո, որոշվեց անօրինական վերցված գույքը հետզհետե վերադարձնել իրական տերերին։ 2011 թվականին «Երեք խորան» հայկական հիմնադրամը դիմել է Թուրքիայի հիմնադրամների վարչություն տարածքը վերադարձնելու խնդրանքով, որը դրական որոշում է կայացրել և 2015 թվականին սեփականության իրավունքը փոխանցվել է հիմնադրամին 80 տարի ժամկետով։

## Ճարտարապետություն
1893 թվականին Օսմանյան կայսրության հրամանագրով գերեզմանի մուտքի մոտ կառուցվել են Դիվանատան կամ պահապանների ու քահանաների համար կառույցներ։ Մաղաքիա Օրմանյան պատրիարքի ծրագրով և Միհրան Խալիֆայի օգնությամբ 1903 թվականին վերակառուցվեցին դարպասները։ Գերեզմանատանը կան շատ հուշարձաններ և դամբարաններ։

## Թաղված հայտնի անձինք
մինի|300px|Գերեզմանատան մուտքը
Գերեզմանատանն են թաղված՝

* Հովհաննես Արշարունի - Պոլսո Հայոց Պատրիարք
* Սիմոն Հակոբյան - նկարիչ
* Զաբել Սիբիլ Ասատուր - գրող
* Զավեն Բիբերյան - գրող
* Եղիա Դեմիրճյան - բանաստեղծ
* Հակոբ Մարթայան (Դիլաչար) - բանասեր, լեզվագետ
* Մարի Գերեկմեզյան - քանդակագործ
* Հարություն Հանեսյան - երաժիշտ
* Ուդի Հրանտ - երաժիշտ
* Կարպիս Իսթանբուլուօղլու - ֆուտբոլիստ
* Տոտո Կարացա (en) - դերասան
* Սիրվանդ Քարամանուկ - կոմպոզիտոր
* Արամ Մանուկյան - պրոֆեսոր
* Մաթիլդ Մանուկյան - ձեռնարկատեր
* Հակոբ Մնձուրի - գրող
* Մաղաքիա Օրմանյան - Պոլսո Հայոց Պատրիարք
* Ստեփան Պապելյան - երաժիշտ
* Մարիամ Շահինյան - լուսանկարիչ
* Նուբար Թերզյան - դերասան
* Օննո Թունջ - երաժիշտ և կոմպոզիտոր
* Երվանդ Ոսկան - քանդակագործ
* Զահրատ - բանաստեղծ
* Կարպիս Զաքարյան (en) - բռնցքամարտիկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Շիշլի
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայկական գերեզմանատներ
Աննա Աբաշիձե

**Աննա Աբաշիձե** (, 1730 - 1749, դեկտեմբերի 7), վրացի արքայադուստր Աբաշիձե ընտանիքից, Կախեթի թագուհին որպես Հերակլ II կին, ում հետ ամուսնացել է 1745 թվականին։ Վրաստանի վերջին թագավոր Գեորգի XII մայրը։

## Կենսագրություն
Արքայադուստր Աննան ծնվել է 1730 թվականին Իմերեթի թագավորության ազնվական ընտանիքներից մեկում։ Հայրը եղել է արքայազն Զաալ Աբաշիձեն։ Ունեցել է երկու եղբայր՝ Յոհանը և Սիմոնը։ Վերջինս եղել է Մարնեուլի կառավարիչը (մոուրավի)։

1745 թվականին Աննան ամուսնացել է Հերակլ II հետ և դարձել նրա 2-րդ կինը։ Հերակլ II առաջին կինը եղել է կամ Կատևան Օրբելիանին, որից Հերակլ II բաժանվել է, կամ Կատևան Փխեիձեն, ով մահացել է վատ հիվանդությունից 1744 թվականին։ Աննայի և Հերակլի ամուսնությունը կազմակերպել է Հերակլ II մայրական մորաքույրը, արքայադուստր Անուկան, ով ամուսնացած է եղել Աբաշիձե ընտանիքի անդամներից մեկի հետ։ Հարսանիքը սկզբում նշել են Անուկայի Քվիշխեթի առանձնատանը, ապա Հերակլ II հայրական տանը՝ Թբիլիսիում։ Աննան մահացել է Թբիլիսիում, 19 տարեկան հասակում։ Թաղված է Մցխեթի Սվետիցխովելի տաճարում։ 1950 թվականին Հերակլ II ամուսնացել է 3-րդ անգամ Դարեջան Դադիանի հետ։

Հերակլը և Աննան ունեցել են 3 երեխա
* Գեորգի XII (1746 թ., նոյեմբերի 10 - 1800 թ., դեկտեմբերի 28), հաջորդել է Հերակլ II, եղել է Քարթլիի և Կախեթի թագավորը
* Արքայադուստր Թամար (1747 թ., հուլիսի 12 - 1786 թ., օգոստոսի 4), ամուսնացել է արքայազն Դավիթ Օրբելիանիի հետ
* Անհայտ դուստր, ով մահացել է մանկահասակ տարիքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաց թագուհիներ
Դավիթ II (Իմերեթի արքա)

**Դավիթ II** (, Վրաստան), Իմերեթի թագավոր, վրաց Բագրատունիների արքայատոհմից, եղել է Իմերեթի թագավոր (Արևմտյան Վրաստան) 1784-1789 թվականներին։

Գեորգի IX-ի որդին էր։

## Պատմություն

Երբ մահանում է Դավիթի հորաքրոջ որդին՝ Սողոմոն I-ը, ժամանակավոր կառավարիչ է դառնում Դավիթը։ Գահին հավակնորդ իշխանները դա չէին ուզում և խանգարում էին նրան։ Բայց Կացիա II Դադիանի՝ Մեգրելիայի արքայազնի աջակցությամբ նրան հաջողվում է նստել գահին՝ 1784 թվականի մայիսին ինքնիրեն թագավոր հռչակելով։ Նա փորձում է հարաբերություններ հաստատել Ռուսական կայսրության հետ և սահմանափակել հզոր իշխանների իրավունքները՝ իրեն ենթարկելով նրանց։ Դավիթ II-ի քաղաքականությունը առաջ է բերում ազնվականների(նաև Մեգրելիայի իշխան Գրիգոր Դադիանի) զայրույթը և ըմբոստությունը։ Վրաստանի թագավոր Հերակլ II-ը բանակ է ուղարկում Իմերեթ և օգնում Սողոմոնին(Սողոմոն II) թագավոր դառնալ։ Դավիթ II-ը գահընկեց է արվում և ուղարկվում Ախալցխա, որը Օսմանյան տարածք էր։ 1790 թվականին, թուրքական զորքերի գլուխ անցած, Դավիթ II-ը վերադառնում է Իմերեթ՝ Սողոմոնին գահընկեց անելու, բայց չի կարողանում. զորքը պարտություն է կրում, և նա փախչում է Իմերեթից։ Ավելի ուշ Հերակլ II-ի միջնորդությամբ Դավիթին թույլատրվում է վերադառնալ Իմերեթ և այնտեղ կալվածք ստանալ։ 1792-1794 թվականներին Դաղստանի վարձկանների միջոցով Դավիթը նորից է փորձում գահին տիրանալ, սակայն դա նրան չի հաջողվում։ Նա հեռանում է Իմերեթից և հետագայում Ախալցխայում մահանում ծաղիկ հիվանդությունից.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իմերեթի արքաներ
Կատեգորիա:Բագրատիոնիներ
Յուննանի բարձրավանդակ

**Յուննանի բարձրավանդակ** (), Յուննան-Գույլժոուի բարձրավանդակի առավել բարձր մասը Չինաստանի հարավում։ Բարձրությունը 1800-2000 մ է, լեռնաշղթաներինը՝ 3000-4000 մ։

Կազմված է հին բյուրեղային և մետամորֆայիև ապարներից՝ ծածկված մեզոզոյի կրաքարերով։ Կան անագի, ֆոսֆորիտների հանքավայրեր։ Բնորոշ է բարձր սեյսմիկությունը։ Արևելքում գերիշխում են թույլ մասնատված սարավանդները, կարստային երևույթները, արևմուտքում՝ մասնատվածության խորությունը մեծանում է։

Գետերն են Մեկոնգը, Սալուինը, Խոնգխան։ Կան լեռնային լճեր։ Կլիման մերձարևադարձային է, մուսսոնային։ Տարեկան տեղումները 1000-2000 մմ են։ Գերակշռում են կարմրահողերն ու դեղնահողերը։ Անտառները գրավում են տարածքի 20%-ը։

## Արտաքին հղումներ
* Encyclopedia Britannica

Կատեգորիա:Չինաստանի լեռներ
Ռաֆայել Յուստինեոս

**Ռաֆայել Յուստինեոս**, 15-րդ դարի իտալացի բանաստեղծ։ Բենեդիկտյան կրոնավոր։ Յուստինեոսից հայտնի է «Արմենիադոս» (1477 թվական) ինը հազար տողանոց լատինատառ չափածո երկը, որ հայերեն (գրաբար) է թարգմանել Ղևոնդ Ալիշանը։

Երկում պատմվում է Միմոն Սքանչելագործի (956- 1026 թվականներ) մասին, փառաբանվում Հայաստան երկիրը։ Այդ օրրանատիպը (ինկունաբուլա), որ խիստ հազվագյուտ է, ուշագրավ է նաև նրանով, որ հայը և Հայաստանը թեմա են դարձել Գուտենբերգից հետո առաջին հրատարակությունների համար։

Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Հարավային Օսիայի քաղաքներ

**[[Հարավային Օսիա]]ն** հանրապետություն է հարավային Կովկասում, որը գտնվում է Վրաստանի հյուսիսում և Ռուսաստանի հարավում։ Նա ճանաչվել է միայն Ռուսաստանի, Վենեսուելայի, Նիկարագուայի և Նաուրուի կողմից։ Երկրի մայրաքաղաքն է Ցխինվալը։

Երկրի կազմում կան երկու խոշոր քաղաքներ, իսկ մնացած բնակավայրերը ունեն հիմնականում գյուղի կամ գյուղատիպ ավանի կարգավիճակ։

## Տես նաև
* Հարավային Օսիայի վարչական բաժանում
* Հարավային Օսիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքների ցանկեր ըստ երկրի
Ալեքսանդր Գերասիմով (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Գերասիմով** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Ալեքսանդր Գերասիմով, ռուս խորհրդային երկրաբան։
* Ալեքսանդր Գերասիմով, ռուս վոլեյբոլիստ։
Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2015-16

**«Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2015-16»-ը** ֆուտբոլի Հայաստանի գավաթի 25-րդ խաղարկությունն է։ Այն մեկնարկել է 2015 թ. հոկտեմբերի 21-ին և կավարտվի 2016 թվականի մայիսի 4-ին։ 2016 թվականի գավաթի խաղարկությանը մասնակցում են բարձրագույն խմբի 8 թիմերը։ Վիճակահանության ժամանակ ՀՖՖ-ի մրցումների կազմակերպման բաժինը 2014/15 թվականների առաջնությունում նոյեմբերի 7-ի դրությամբ 1-4-րդ տեղերը գրաված թիմերին նախապես բաժանեց իրարից, որպեսզի նրանք միմյանց հետ չհանդիպեն 1/4 եզրափակիչում։

## Արդյունքներ

### 1/4 եզրափակիչ

#### 1/2 եզրափակիչ

#### Եզրափակիչ

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթներ
Կատեգորիա:2016 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:2016 Հայաստանում
Յուննան

**Յուննան** (չին.՝ 雲南|云南|Yúnnán. «ամպամած հարավ»), նահանգ Հարավարևմտյան Չինաստանում։ Տարածությունը 380 հզ․ կմ² է, բնակչությունը՝ 28 մլն (1975 թվականի տվյալներով)։ Գրավում է գլխավորապես Յուի բարձրավանդակը։ Վարչական կենտրոնը Կունմինն է։

## Տնտեսություն
Տնտեսությունն ունի ագրարաինդուստրիալ բնույթ։ Մշակում են բրինձ, եգիպտացորեն, ցորեն, հնդկացորեն, կարտոֆիլ, կանճրակ, գետնընկույզ, ծխախոտ, թեյ, բամբակենի, շաքարեղեգ, արևադարձային այլ կուլտուրաներ։ Տարեկան ստանում են 2 բերք։

Բուծում են խոշոր եղջերավոր անասուններ (հիմնականում՝ գոմեշներ), խոզեր, կա շերամապահություն։ Արդյունահանվում է երկրի փայտանյութի 5%- ը, անագ, ցինկ, կապար, պղինձ, քարաղ, ածուխ, երկաթի հանքաքար։ Կա սննդի, տեքստիլ, անտառային, քիմական, ցեմենտի արդյունաբերություն, մետալուրգիա, մեքենաշինություն։ Տարածված է տնայնագործական արտադրությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Юньнань на muhranoff.ru 

Կատեգորիա:Չինաստանի նահանգներ
Յունկերություն

**Յունկերություն** (գերմաներեն ♂ - *Junker [Jkr.]*, ♀ - *Junkfrau [Jkfr.]*), խոշոր ազնվական հողատերերի դաս Գերմանիայում։

## Ստուգաբանություն
Յունկերություն բառը առաջացել է  - յունկեր բառից, որը բառացի նշանակում է երիտասարդ ազնվական։ Պրուսիայում և Գերմանիայում յունկեր էին անվանում ազնվականին, որը որպես կանոն խոշոր հողատեր էր։

18-19 դարերի առաջին կեսին յունկեր էր կոչվում Ռուսական բանակի ազնվական ծագումով ենթասպան։ 1864 թվականից Ռուսաստանի ռազմական և յունկերական ուսումնարանների սաներին անվանում էին յունկեր։

## Պատմություն
Յունկերությունն առաջացել է 16- րդ դարում Արևելյան Պրուսիայում, սոցիալական հիմքն էր ազնվական-ասպետությունը։ Յունկերության առաջացման տնտեսական նախադրյալը հացի պահանջարկն էր Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում և նրա արժեքի բարձրացումը համաշխարհային շուկայում։

Յունկերներն իրենց կալվածքներում ունեին տոհմակալվածաաիրական (վոտչինային) իրավասություն և ոստիկանական իշխանություն։ Տնտեսության, պետական-քաղաքական, ռազմական ոլորտներում յունկերությունն ուներ գերիշխող դիրք, որը նշանակալիորեն կանխորոշեց Պրուսիայում, ապա Գերմանիայում ռազմաոստիկանական, բյուրոկրատական վարչակարգի ստեղծումը։ Գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիզմի զարգացման պրուսական ուղին ամրապնդել է յունկերության տնտեսական վիճակը և դրա ղեկավար դերը պետության մեջ։ Յունկերությունը, հարյուրավոր տարիներ լինելով զավթողական պատերազմների կազմակերպիչ, Գերմանիայի ամբողջ տարածքում պահպանել է իր հիմնական տնտեսական և քաղաքական դիրքերը, ընդհուպ մինչև 1945 թվականին հիտլերյան Գերմանիայի ջախջախումը։

Ետպատերազմյան տարիներին Արևելյան Գերմանիայում անցկացրած դեմոկրատական հողային բարեփոխումների արդյունքում յունկերությունը որպես դասակարգ, վերացել է։ Արևմտյան Գերմանիայում յունկերները խոշոր կապիտալիստական գյուղատնտեսական ձեռնարկատերեր էին, որոնք սերտորեն կապված էին ֆինանսական մենաշնորհային կապիտալի հետ և միլիտարիզմի ու ռևանշիզմի հենարանն են հանդիսացել։

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Գերմանական ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Գերմաներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի հասարակություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Զինվորական կոչումներ
Կատեգորիա:Հասարակության շերտավորում
Կատեգորիա:Պրուսիա
Կատեգորիա:Պրուսիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Պրուսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ռազմական կրթություն և պատրաստություն
Կատեգորիա:Սոցիալական կարգավիճակ
Սվանեթի լեռնաշղթա

**Սվանեթի լեռնաշղթա** (), Վրաստանում, Ինգուր և Ցխենիսծղալի գետերի վերնագավառում, Մեծ Կովկասյան լեռնահամակարգի հարավային լանջի գլխավոր լեռնաշղթան է։

Երկարությունը 85 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 4008 մ (Լայլա լեռ)։ Բաղկացած է կավային թերթաքարերից, մասամբ՝ քվարցիտներից։ Կատարային մասում կան սառցադաշտեր 30 կմ² ընդհանուր մակերեսով։ Լանջերը ծածկված են ալպյան և ենթալպյան մարգագետիններով, ստորոտները՝ հաճարենու և ասեղնատերև անտառներով։

Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնաշղթաներ
Կապույտ ծովում, սպիտակ փրփուրի մեջ...

**«Կապույտ ծովում, սպիտակ փրփուրի մեջ...»** (), 1984 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական մուլտֆիլմ։

## Սյուժե
Երաժշտական ֆիլմ՝ հայկական ժողովրդական հեքիաթների թեմաներով։ Մուլտֆիլմում հնչում է «Քամին ծովում» երգը՝ Անահիտ Կանաչյանի կատարմամբ։

Տղան իր պապիկի հետ ծովում ձուկ է բռնում, և հանկարծ նրանց ձկնորսական ցանցում հայտնվում է մի կուժ։ Տղան բացում է կուժի բերանը, և այնտեղից դուրս է գալիս ծովերի տիրակալը։ Նա ստիպողաբար տղային տանում է իր ստորջրյա թագավորությունը, որպեսզի նրան իր աշակերտը և ժառանգորդը դարձնի՝ ամուսնացնելով իր միակ դստեր հետ։ Բայց տղան չի ուզում, որ իր ամբողջ կյանքում խորտակի նավեր մարդկանց հետ, նույնիսկ հարստություն ձեռք բերելու համար, սակայն ձևացնում է, որ ինքը համաձայն է ծովի տիրակալի առաջարկին, և խորամանկությամբ նրան ստիպում է ետ մտնել կուժի մեջ, որից հետո ինքն անմիջապես հայտնվում է իրենց նավակի մեջ՝ պապիկի կողքին, իսկ կուժը նետում է ծով։

## Դերեր
* Ծովի արքա -Գարրի Բարդին (ձայնը) 
* Տղա - Յարոսլավա Տուրիլովա (ձայնը) 
* Արքայի դուստր - Անահիտ Կանաչյան (երգող ձայնը)

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ/ռեժիսոր/նկարիչ/մոնտաժ - Ռոբերտ Սահակյանց
* Օպերատոր - Ալիսա Քյուրդիան
* Կոմպոզիտոր - Ռոբերտ Ամիրխանյան
* Հնչյունային օպերատոր - Կ. Կուրդիյան
* Երգչուհի՝ Ա. Կանաչյան
* Խմբագիր - Հ. Բեյլերյան
* Տնօրեն- Ս. Պետրոսյան

## Մեջբերումներ մուլտֆիլմից

## Աղբյուրներ
Հայկական կինո, լիակատար կատալոգ, 1924-1999 թթ., Հայաստանի կինոգետների և կինոլրագրողների ասոցիացիա, 2000 թ.։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մուլտֆիլմը youtube կայքում
* Կապույտ ծովում, սպիտակ փրփուրի մեջ//Аниматор.ру կայքում

Կատեգորիա:1984 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոբերտ Սահակյանցի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ռոբերտ Ամիրխանյանի
Գալանիմադերե

**Գալանիմադերե**, գետ Սև ծովի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Պոնտական լեռների հյուսիսային լանջերից, հոսելով Տրապիզոնի նահանգի Տրապիզոնի գավառով, ծովն է թափվում Տրապիզոնից արևմուտք։ Ավազանը գրեթե ամբողջությամբ անտառապատ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզ
Գելդաղ

**Գելդաղ**, լեռ Պոնտական լեռնահամակարգի արևելյան հատվածում, Ճորոխ գետի ստորին հոսանքի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոնտոսի լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Ռիզեի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Բաղաղացվոց Կապան

**Բաղաղացվոց Կապան**, լեռնանցք Հայկական Տավրոսում։ Ըստ վկայության Մորիկ կայսեր իշխանության վերջին տարիներին Գևորգ Կիպրացի անունով մեկը տեղադրական իր քննության մեջ Տավրոսը և Բաղաղացվոց Կապանը համարվում է հռոմեական տիրապետության հյուսիսային սահման։ Արաբներն անվանել են *Դարբ Բաղլիս*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Խոսող ձուկը (մուլտֆիլմ)

**Խոսող ձուկը**, 1983 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական մուլտֆիլմ՝ Հովհաննես Թումանյանի համանուն հեքիաթի հիման վրա։

## Սյուժե
Ծերունին որսում է խոսող ձուկ, որը խնդրում է բաց թողնել իրեն՝ դա պատճառաբանելով իր պապի խոսքերով՝ «Լավություն արա ու ջուրը գցիր։ Այն չի կորչի և բարությամբ կվերադառնա քեզ»։ Ծերունին հասկանում է, որ ձուկը դժվար թե իրեն երբևէ կարողանա օգնել, բայց այնուամենայնիվ ազատ է արձակում նրան։

Ծերունին նստում է ափին ու մտածում, որ ուտելու ոչինչ չկա։ Հուսահատությունից նա բացականչում է՝ «Է-էհ»։

Հանկարծ գետնի տակից հայտնվում է հրեշը, որը մշտապես փոխում է իր տեսքը, ու բացականչում. «Ես այստեղ եմ։ Ինչո՞ւ կանչեցիր»։ Ծերունին զարմանում է, քանի որ ինքը ոչ ոքի չէր կանչել։ Հրեշը բացատրում է, որ իր ինքը Էեհն է՝ մեծ, ամենակարող, բարի հրաշագործը։ Նա ծերունուն առաջարկում է ուզել՝ ինչ ցանկանում է, ինքն ամեն ինչ կարող է։ Քանի որ ծերունին ու նրա կինը սոված էին, Էեհը նրան նվիրում է կախարդական սեղան և սովորեցնում օգտվել դրանից։ Ծերունին շնորհակալություն է հայտնում հրեշին ու շտապում տուն։

Նա տանն օգտագործում է սեղանը, սակայն հայտնվում է հրեշն ու ասում, որ ինքը մի փոքր պայման ունի. ուղիղ կեսգիշերին ինքը հյուր կգա ու մինչև արևածագ հարցեր կտա։ Եթե կարողանան պատասխանել, սեղանը կմնա նրանց, եթե չկարողանան, թող իրենց մեղադրեն։

Երեկոյան ծեր ամուսինների տուն է գալիս մի պատանի և խնդրում գիշերելու տեղ տալ իրեն։ Չնայած զգուշացումներին, որ կեսգիշերին հրեշը կգա ու կսպանի բոլոր երեքին, նա մնում է։

Կեսգիշերին հայտնվում է «բարի» Էեհը, և պատանին գնում է նրան ընդառաջ։ Հրեշն սկսում է հարցեր տալ, իսկ պատանին պատասխանում է, ընդ որում՝ նրա պատասխանները շուտասելուկային բնույթի էին ու շփոթեցնող, և Էեհը չի հասցնում հասկանալ դրանք ու նոր հարցեր է տալիս։ Ի վերջո Էեհը հասկանում է, որ սկսում է խելագարվել։ Չդիմանալով՝ հրեշը սլանում է վերև՝ դեպի աստղերը, որտեղ նրան հարվածում է ասուպը։

Ծերունիները հարցնում են, թե ով է պատանին։ Վերջինս հիշեցնում է իր պապի խոսքը՝ «Լավություն արա ու ջուրը գցիր»։ Այդպես խոսող ձուկը, որը հայտնվել էր պատանու կերպարանքով, օգնում է ծերունուն։ Դրանից հետո նա կրկին վերածվում է ձկան ու սուզվում ծովում։

## Դերեր
* Ա. Բելոզորովիչ (ձայն)
* Վ. Պլոտնիկով (ձայն)
* Արտյոմ Կարապետյան - ծերունի (ձայն) 
* Իրինա Կարտաշյովա - ծեր կին (ձայն)

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ/ռեժիսոր/նկարիչ/մոնտաժող – Ռոբերտ Սահակյանց
* Օպերատոր – Ալիսա Քյուրդիան
* Կոմպոզիտոր – Ռոբերտ Ամիրխանյան
* Հնչյունային օպերատոր – Կարեն Կուրդիյան
* Խմբագիր – Հ. Բեյլերյան
* Տնօրեն – Ք. Ղուկասյան

## Տես նաև
* Կապույտ ծովում, սպիտակ փրփուրի մեջ...
* Բարեկենդանը (մուլտֆիլմ)

## Աղբյուրներ
Հայկական կինո, լիակատար կատալոգ, 1924-1999, Հայաստանի կինոգետների և կինոլրագրողների ասոցիացիա, 2000։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խոսող ձուկը վիքիդարանում
* Խոսող ձուկը
* «Խոսող ձուկը» animator.ru կայքում
* Ух ты, говорящая рыба! (1983) - смотреть онлайн или скачать

Կատեգորիա:1983 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոբերտ Սահակյանցի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ռոբերտ Ամիրխանյանի
Վրաստանի պատմության հուշարձան

**Վրաստանի պատմության հուշարձան**, Վրաստանի պատմությանը նվիրված հուշարձան Թբիլիսիում՝ բլրի վրա։

## Պատմություն
Հուշարձանի վրա ժամանակագրորեն կերտված է Վրաստանի պատմությունը։ Առաջնային 30 մետր բարձրությամբ սյունաշարերի վերևի մասում կերտված են վրաց թագավորները, թագուհիներն ու հերոսները, ներքևի հատվածում՝ դրվագներ Քրիստոսի կյանքից։ Հուշարձանի շինարարությունն սկսվել է 1985 թվականին և այն մասամբ մնացել է անավարտ։ 

## Հեղինակ
Քանդակագործ՝ Զուրաբ Ծերեթելի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*საქართველოს მემატიანე/Memorial of the history of Georgia. Tbilisi, Georgia 

Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի արձաններ
Թամար Ցիցիշվիլի

**Թամար Իոսիֆի Ցիցիշվիլի** (, ), կինոյի և թատրոնի վրացի խորհրդային դերասանուհի։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1981)։

## Կենսագրություն
Թամար Ցիցիշվիլին ծնվել է 1908 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Օդեսայում։ 1929 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է թանգարանում։ Հայտնի արվեստագետ, պատմության ու վանքերի արձանագրությունների վերաբերյալ բազմաթիվ գրքերի հեղինակ Ռենե Շմերլինգի հետ շրջել է Վրաստանի տարբեր գավառներում, պատճենել եկեղեցիների որմնանկարներ։

Կինոյում Թամար Ցիցիշվիլին սկսել է նկարահանվել 1936 թվականին։ Պատահաբար նրան հանդիպել է Սիկո Դոլիձեն և առաջարկել նկարահանվել ֆիլմում։ «Դարիկո» ֆիլմի էկրան բարձրանալուց հետո Թամար Ցիցիշվիլին ձեռք է բերել մեծ ճանաչում։ Ֆիլմը կինոթատրոններում ցուցադրվում էր վեց ամիս։ Արդյունքում Թամար Ցիցիշվիլին տարվում է կինոյով և որոշում դառնալ դերասանուհի։ 1937 թվականին Մասնակցել է Մոսկվայում վրացական արվեստի տասնօրյակին։ Պարել է Պաչկորիայի անսամբլում, որ ներկայացնում էր Արևմտյան Վրաստանը։ Պետության ղեկավարների հանդիպման ժամանակ ծանոթացել է Իոսիֆ Ստալինի, Լավրենտի Բերիայի, Մոլոտովի հետ։ Հետագայում Մոսկվայում ևս մի քանի անգամ հանդիպել է Ստալինի հետ։ Վերջինս անձամբ Թամար Ցիցիշվիլուն նվիրել է ժամացույց՝ «От ЦИК» («Կենտրոնական գործադիր կոմիտեից») մակագրությամբ։

1950-1959 թվականներին Թամար Ցիցիշվիլին խաղացել է Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոնում։

## Ֆիլմագրություն
* 1936 – Դարիկո – *Դարիկո
* [[1936]] – Կաջեթի (կարճամետրաժ) – *Նեստանի
* 1939 – Ուշացած փեսացու – *Մարո
* [[1940]] – Ընկերություն– *Թամար
* 1947 – Բանաստեղծի օրորոցայինը – *իշխանուհի Եկատերինա I
* [[1948]] – [[Քեթո և Կոտե (ֆիլմ)|Քեթո և Կոտե]] – *Տեկլե, իշխան Լևանի քույրը
* 1949 – Երջանիկ հանդիպում – *Ելենե
* [[1954]] – [[Ճպուռ (ֆիլմ, 1954)|Ճպուռ]] – *Թամար, Շոթայի մայրը
* 1956 – Բաշի Աչուկ – *էպիզոդ
* [[1958]] – Երկու ընտանիք – *Դարեջան, մանկատան տնօրեն
* 1961 – Ինգուրի ափերին – *էպիզոդ
* [[1968]] – Տարիել Գոլուա – *Մտվարիսա
* 1969 – Վարպետաց վարպետի աջը
* 1973 – Լուսնի առևանգումը
* 1973 – Աշնան տաք արև
* 1977 – Սինեմա– *իշխանուհի
* [[1981]] – Առողջ եղիր, սիրելիս – *Նինա Վասիլևնա
* 1981 – Գաղտնիք
* 1984 – Սուրամի բերդի լեգենդը
* 1984 – Զղջում – *Մարիամ
* [[1985]] – Պատկերներ քաղաքի կյանքից (կարճամետրաժ)
* [[1985]] – Մինչ կանցնի աշնանային անձրևը
* [[1986]] – Ռոբինզոնադա, կամ իմ անգլիացի պապը – *էպիզոդ
* 1986 – Սև ծիծեռնակ (կարճամետրաժ)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Кино: Энциклопедический словарь/Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др.- М.: Сов. энциклопедия, 1987.

## Արտաքին հղումներ
* Թամար Ցիցիշվիլին imdb.com կայքում 
* Թամար Ցիցիշվիլին kinopoisk.ru կայքում 
* Թամար Ցիցիշվիլին kino-teatr.ru կայքում 

Կատեգորիա:Վրացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Վախթանգ Գորգասալի արձան (Թբիլիսի)

**Վախթանգ Գորգասալի արձան**, վրաց թագավոր, քաղաքական գործիչ, ռազմական առաջնորդ Վախթանգ Գորգասալի հիշատակին նվիրված ձիարձան Թբիլիսիի Մետեխի ժայռի վրա, Քուրի ձախ ափին։

## Պատմություն
Վախթանգ Գորգասալի հուշարձանը գտնվում է Թբիլիսիի պատմական կենտրոնում։ Այն համարվում է կարևոր մշակութային և ճարտարապետական արժեք։ Մեծ և անգնահատելի է Վախթանգ թագավորի ներդրումը Վրաստանի պատմության մեջ։ Մետեթի եկեղեցու բլրի վրա քարե պատվանդանին 1970 թվականին կանգնեցվել է Վախթանգ թագավորի ձիարձանը։

## Հեղինակ
Քանդակագործ՝ Էլգուջա Ամաշուկելի

## Պատկերասրահ

Tbilisi The Metekhi Church of Assumption IMG 8876 1920.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի արձաններ