Սրտի խթանիչ

**Սրտի խթանիչը**, նաև  հայտնի որպես **արհեստական ​​սրտի խթանիչ**, իմպլանտացված բժշկական սարք է, որն առաջացնում է էլեկտրական իմպուլսներ, և էլեկտրոդներով փոխանցում սրտի մեկ կամ մի քանի խցիկներ: Յուրաքանչյուր իմպուլս ստիպում է թիրախային խցիկ(ներ)ին կծկվել և արյուն մղել, այդպիսով կարգավորելով սրտի էլեկտրական հաղորդչական համակարգի գործառույթը:

Սրտի խթանիչի հիմնական նպատակը սրտի հավասարաչափ հաճախականությունը պահպանելն է, կամ այն ​​պատճառով, որ սրտի բնական խթանիչը ապահովում է անհամաչափ կամ անկանոն սրտի բաբախյուն, կամ այն ​​պատճառով, որ սրտի էլեկտրական հաղորդչական համակարգում կա խցանում: Ժամանակակից սրտային խթանիչները արտաքինից ծրագրավորվող են և սրտաբանին  թույլ են տալիս յուրաքանչյուր հիվանդի համար ընտրել օպտիմալ սրտխփոցի ռեժիմ: Սրտի խթանիչների մեծ մասը պահանջարկով են՝ սրտի խթանումը հիմնված է շրջանառության համակարգի դինամիկ պահանջարկի վրա: Մյուսները ուղարկում են ազդակների ֆիքսված հաճախականություն:

Սրտի խթանիչի հատուկ տեսակ, որը կոչվում է իմպլանտացվող կարդիովերտեր-դեֆիբրիլյատոր, համատեղում է սրտի խթանիչի և դեֆիբրիլյատորի գործառույթները մեկ իմպլանտացվող սարքում: Մյուսները, որոնք կոչվում են երկփորոք սրտի խթանիչներ, ունեն բազմաթիվ էլեկտրոդներ, որոնք խթանում են փորոքների (սրտի ստորին խցիկների) տարբեր դիրքերը՝ դրանց համաժամեցումը բարելավելու համար:

## Սրտի խթանման մեթոդներ
thumb|Միախցիկ սրտի խթանիչ ունեցող անձի մոտ ԷԿԳ: Ուշադրություն դարձրեք սուր էլեկտրական ցցերից մեկի շուրջը գտնվող շրջանակին այն դիրքում, որտեղ կարելի է սպասել P ալիքի:
thumb|Երկխցիկ սրտի խթանիչ ունեցող անձի ԷՍԳ
### Հարվածային խթանում
Հարվածային խթանումը, որը հայտնի է նաև որպես տրանսթորակալ մեխանիկական խթանում, փակ բռունցքի օգտագործումն է, որը սովորաբար գտնվում է կրծոսկրի ձախ ստորին եզրին՝ աջ փորոքի վերևում՝ սիներակում, 20-30 սմ հեռավորությունից՝ փորոքային զարկերակ առաջացնելու համար (British Journal of Anesthesia-ն ենթադրում է, որ սա պետք է արվի փորոքային ճնշումը 10-15 մմ ս.ս. բարձրացնելու համար՝ էլեկտրական ակտիվություն առաջացնելու համար): Սա հին ընթացակարգ է, որն օգտագործվում է միայն որպես կյանք փրկող միջոց, մինչև հիվանդին էլեկտրական խթանիչ դնելը:
### Մաշկային խթանում

Մաշկային խթանումը (ՄԽԿ), որը նաև կոչվում է արտաքին խթանում, խորհուրդ է տրվում բոլոր տեսակի հեմոդինամիկորեն նշանակալի բրադիկարդիաների սկզբնական կայունացման համար: Գործընթացը կատարվում է հիվանդի կրծքավանդակի վրա երկու խթանող բարձիկներ տեղադրելով՝ կամ առջև/կողային, կամ առջև/հետևային դիրքում: Փրկարարը ընտրում է խթանման հաճախականությունը և աստիճանաբար մեծացնում խթանման հոսանքը (չափվում է մԱ-ով) մինչև էլեկտրական կլանումը (բնութագրվում է լայն QRS համալիրով՝ ԷԿԳ-ի վրա բարձր, լայն T ալիքով)՝ համապատասխան զարկերակով: ԷԿԳ-ի վրա խթանման արտեֆակտը և մկանների ուժեղ ցնցումները կարող են դժվարացնել դրա իրագործումը: Արտաքին խթանման վրա երկար ժամանակ պետք չէ հույսը դնել: Դա հարկադրված քայլ է, որը ծառայում է որպես կամուրջ մինչ տրանսվենային խթանման կամ այլ թերապիաների կիրառումը:
### Էպիկարդիալ խթանում

[thumb|Ժամանակավոր (էպիկարդիալ) փորոքային խթանիչով հիվանդի մոտ շեմի որոշման ԷԿԳ ռիթմի շերտ։ Էպիկարդիալ խթանիչ էլեկտրոդները տեղադրվել են [Աորտալ փական|աորտայի փականի վիրահատության ժամանակ հիվանդի գիտակցությունը կորցնելուց հետո։ Գրանցման առաջին կեսին, րոպեում 60 զարկ հաճախականությամբ խթանիչները հանգեցնում են լայն QRS համալիրի՝ աջ խրձային ճյուղի բլոկադայի պատկերով։ Մատակարարվում են աստիճանաբար ավելի թույլ խթանիչներ, ինչը հանգեցնում է ասիստոլիայի գրանցման երկրորդ կեսին։ Հետևման վերջում (կարճ) հիպոքսիկ նոպաների պատճառով մկանային կծկումներից առաջանում է աղավաղում։ Քանի որ սրտի խթանիչի զարկերի նվազումը չի հանգեցնում փորոքային ռիթմի կորստի, կարելի է ասել, որ հիվանդը կախված է խթանիչից և մշտական խթանիչի կարիք ունի։]]

Ժամանակավոր էպիկարդային խթանիչն օգտագործվում է բաց սրտի վիրահատության ժամանակ, եթե վիրաբուժական միջամտությունը առաջացնում է նախասրտ-փորոքային բլոկադա։ Մինչև ժամանակավոր տրանսվենային էլեկտրոդի տեղադրումը, Էլեկտրոդները տեղադրվում են փորոքի արտաքին պատի (էպիկարդի) հետ շփման մեջ՝ բավարար սրտի արտամղում պահպանելու համար։

Մշտական ​​էպիկարդային խթանիչ էլեկտրոդները կարող են վիրաբուժական եղանակով տեղադրվել և թունելավորվել իմպուլսային գեներատորի գրպանում։ Այս էլեկտրոդները կամ պասիվորեն դիպչում են սրտին և կարվում տեղում, կամ ունեն պտուտակային մեխանիզմ՝ սրտին ակտիվորեն ամրացնելու համար։
### Տրանսվենային խթանում (ժամանակավոր)

Տրանսվենային խթանումը օգտագործվում է ժամանակավոր խթանման համար, այն տրանսմաշկային խթանման այլընտրանք է: Սրտի խթանիչի մետաղալարը տեղադրվում է երակի մեջ՝ ստերիլ պայմաններում, ապա անցնում է աջ նախասրտի կամ աջ փորոքի մեջ: Այնուհետև խթանիչ մետաղալարը միացվում է մարմնից դուրս գտնվող արտաքին խթանիչին: Տրանսվենային խթանումը հաճախ օգտագործվում է որպես միջանկյալ մինչ մշտական ​​խթանիչի տեղադրումը: Այն կարող է մնալ տեղում մինչև մշտական ​​խթանիչի տեղադրումը կամ մինչև դրա անհրաժեշտության վերանալը, որից հետո այն հանվում է:

thumb|Աջ նախասրտի և աջ փորոքի էլեկտրոդները, ռենտգենյան պատկերով սրտի խթանիչի տեղադրման ժամանակ: Նախասրտի էլեկտրոդը կոր է և U-աձև՝ նկարի վերին ձախ մասում:
### Մշտական ​​տրանսվենային խթանում
Մշտական ​​խթանումը իմպլանտացվող սրտի խթանիչով ենթադրում է մեկ կամ մի քանի խթանող էլեկտրոդների տրանսվենային տեղադրում սրտի խցիկում կամ խցիկներում, իսկ սրտի խթանիչը տեղադրվում է մաշկի տակ՝ անրակի տակ: Գործընթացը կատարվում է համապատասխան երակի կտրվածքով, որի մեջ տեղադրվում է էլեկտրոդային լարը և տարվում երակի երկայնքով՝ սրտի փականի միջով, մինչև խցիկում տեղավորվի: Գործընթացը հեշտացվում է ֆլուորոսկոպիայի միջոցով, որը թույլ է տալիս բժշկին դիտել էլեկտրոդային լարի անցումը: Էլեկտրոդի բավարար ամրացումը հաստատելուց հետո էլեկտրոդային լարի հակառակ ծայրը միացվում է սրտի խթանիչի գեներատորին:

Մշտական ​​​​սրտխփոցների երեք հիմնական տեսակներ կան, որոնք դասակարգվում են ներգրավված խցիկների քանակի և դրանց հիմնական գործողության մեխանիզմի համաձայն․
* *Միախցիկ սրտի խթանիչ*. Այս դեպքում սրտի խցիկում՝ կամ նախասրտում, կամ փորոքում, տեղադրվում է միայն մեկ խթանող լար։
* *Երկխցիկ սրտի խթանիչ*. Այստեղ լարերը տեղադրվում են սրտի երկու խցիկներում։ Մեկ լարը խթանում է նախասիրտը, իսկ մյուսը՝ փորոքը։ Այս տեսակն ավելի շատ նման է սրտի բնական խթանմանը՝ օգնելով սրտին համակարգել նախասրտերի և փորոքների միջև գործառույթը։
**Երկփորոք սրտի խթանիչ*. Այս սրտի խթանիչն ունի երեք լար, որոնք տեղադրված են սրտի երեք խցիկներում։ Մեկը նախասրտում է, իսկ երկուսը՝ յուրաքանչյուր փորոքում։ Այն ավելի բարդ է տեղադրել։
* *Ռիթմավարիչ*. Այս ռիթմավարիչն ունի սենսորներ, որոնք հայտնաբերում են հիվանդի ֆիզիկական ակտիվության փոփոխությունները և ավտոմատ կերպով կարգավորում ռիթմի հաճախականությունը՝ մարմնի նյութափոխանակության կարիքները բավարարելու համար։

Սրտի խթանիչի գեներատորը հերմետիկորեն փակ սարք է, որը պարունակում է սնուցման աղբյուր, սովորաբար լիթիում-յոդիդային մարտկոց, զգայուն ուժեղացուցիչ, որը մշակում է սրտի էլեկտրոդների կողմից զգացվող բնական սրտի զարկերի էլեկտրական դրսևորումները, սրտի խթանիչի համակարգչային տրամաբանությունը և ելքային շղթան, որը սրտի խթանիչի ազդակը փոխանցում է էլեկտրոդներին։

Ամենից հաճախ գեներատորը տեղադրվում է կրծքավանդակի պատի ենթամաշկային ճարպի տակ, կրծքավանդակի մկանների և ոսկորների վերևում։ Այնուամենայնիվ, տեղադրումը կարող է տարբեր լինել յուրաքանչյուր դեպքի համար։

Սրտի խթանիչների արտաքին պատյանը նախագծված է այնպես, որ այն հազվադեպ է մերժվում մարմնի իմունային համակարգի կողմից։ Այն սովորաբար պատրաստված է տիտանից, որը իներտ է մարմնում։
### Սրտի անլար խթանում
Սրտի անլար խթանիչները սարքեր են, որոնք չափսերը պարկուճի չափ են և այնքան փոքր են, որ թույլ են տալիս գեներատորը տեղադրել սրտի մեջ, այդպիսով խուսափելով սրտի խթանիչ էլեկտրոդների անհրաժեշտությունից:  Քանի որ սրտի խթանիչ էլեկտրոդները կարող են ժամանակի ընթացքում խափանվել, առանց այդ բաղադրիչների  սրտի խթանիչ համակարգը տեսական առավելություններ ունի: Անլար սրտի խթանիչները կարող են տեղադրվել սրտի մեջ՝ օգտագործելով ուղղորդվող կաթետեր, որը մտցվում է ազդրային երակի մեջ աճուկի կտրվածքի միջոցով:

## Հիմնական գործառույթ
### Խթանման ռեժիմներ
Ժամանակակից սրտխփոցները սովորաբար ունեն մի քանի գործառույթներ: Ամենահիմնական ձևը վերահսկում է սրտի բնական էլեկտրական ռիթմը: Երբ սրտխփոցի լարը կամ «էլեկտրական լարը» չի հայտնաբերում սրտի էլեկտրական ակտիվությունը խցիկում՝ նախասրտում կամ փորոքում՝ սովորական զարկերակի ժամանակահատվածում, առավել հաճախ՝ մեկ վայրկյանում, այն խթանում է կամ նախասիրտը, կամ փորոքը կարճ ցածր լարման իմպուլսով: Եթե այն զգում է էլեկտրական ակտիվություն, ապա դադարում է խթանել: Այս զգայուն և խթանող գործունեությունը շարունակվում է զարկերակի առ զարկի հիմունքներով և կոչվում է «պահանջարկով խթանում»: Երկխցիկ սարքի դեպքում, երբ վերին խցիկները ունենում են ինքնաբուխ կամ խթանված ակտիվացում, սարքը սկսում է հետհաշվարկ՝ որպեսզի համոզվի, արդյոք ընդունելի և ծրագրավորվող ժամանակահատվածում տեղի է ունենում փորոքի ակտիվացում, հակառակ դեպքում կրկին կտրամադրվի իմպուլս:

Ավելի բարդ ձևերը ներառում են նախասրտային և փորոքների խցիկները զգալու և/կամ խթանելու ունակությունը։

Սրանից ելնելով՝ հիմնական փորոքային «պահանջարկով» խթանման ռեժիմը VVI է կամ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության համար ավտոմատ հաճախականության կարգավորմամբ VVIR՝ այս ռեժիմը հարմար է, երբ նախասրտերի զարկերի հետ համաժամեցում չի պահանջվում, ինչպես նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի դեպքում: Համարժեք նախասրտերի խթանման ռեժիմը AAI կամ AAIR է, որը նախընտրելի ռեժիմ է, երբ նախասրտային-փորոքային հաղորդականությունը անվնաս է, բայց բնական սրտի խթանիչի սինոատրիալ հանգույցը անվստահելի է՝ սինուսային հանգույցի հիվանդություն (SND) կամ սինուսի հիվանդ համախտանիշ: Երբ խնդիրը նախասրտային-փորոքային բլոկադան է (AVB), սրտի խթանիչը պարտավոր է հայտնաբերել (զգայել) նախասրտերի զարկը և նորմալ ուշացումից (0.1–0.2 վայրկյան) հետո ակտիվացնել փորոքային զարկը, եթե դա արդեն տեղի չի ունեցել. սա VDD ռեժիմ է և կարող է իրականացվել մեկ սրտի խթանման էլեկտրահաղորդիչով՝ աջ նախասրտում (զգայելու համար) և փորոքում (զգայելու և տեմպավորելու համար): Այս AAIR և VDD ռեժիմները հազվագյուտ են ԱՄՆ-ում, բայց լայնորեն կիրառվում են Լատինական Ամերիկայում և Եվրոպայում: DDDR ռեժիմն առավել հաճախ է օգտագործվում, քանի որ այն ներառում է բոլոր տարբերակները, չնայած սրտի խթանիչները պահանջում են առանձին նախասրտային և փորոքային էլեկտրահաղորդիչներ և ավելի բարդ են և օպտիմալ արդյունքների հասնելու համար, պահանջում են իրենց գործառույթների ուշադիր ծրագրավորում:

Ավտոմատ սրտի խթանիչները նախագծված են այնպես, որ ցանկացած պահի սրտի բնական հաճախականությամբ դրանց աշխատանքը անջատել լինի, երբ այն վերադարձել է ոչ պաթոլոգիական նորմալ սինուսային ռիթմի և կարողանան սրտի էլեկտրական ակտիվությունը վերսկսել, երբ կրկին տեղի ունենա պաթոլոգիական իրադարձություն: 
«Փորոքային պահանջարկով սրտի խթանիչը» ԷՍԳ-ի վրա առաջացնում է նեղ ուղղահայաց ցատկ, լայն QRS համախտանիշից անմիջապես առաջ: «Նախասրտային պահանջարկով սրտի խթանիչի» ցատկը հայտնվում է P ալիքից անմիջապես առաջ (էլեկտրասրտագրություն):

Համեմատաբար, ակտիվացող սրտի խթանիչը ակտիվանում է անմիջապես սրտի հյուսվածքում էլեկտրական ակտիվություն սկսելուց հետո: «Փորոքային ակտիվացող սրտի խթանիչը» իմպուլսը առաջացնում է անմիջապես փորոքային հյուսվածքում իմպուլսի ստեղծումից հետո, և այն դրսևորվում է որպես QRS համակցության հետ միաժամանակյա ցատկ: «Նախասրտային ակտիվացող սրտի խթանիչը» այն ռեժիմն է, որի դեպքում իմպուլսը առաջանում է նախասրտում էլեկտրական իրադարձությունից անմիջապես հետո: Այն դրսևորվում է որպես լիցքաթափում p ալիքին հաջորդող, բայց QRS համակցությունից առաջ, որը սովորաբար լայնանում է:
### Շեմ
Սիրտը կազմված է գրգռվող հյուսվածքից, և միոկարդը «գործի դնելու» և սրտի գործելունեությունը ապահովելու համար, որոշակի լարման էլեկտրական իմպուլս է անհրաժեշտ։ Դրան հասնելու նվազագույն լարումը կոչվում է շեմ։ Քանի որ սա հավանականային հատկություն է, օգտագործվող իրական լարումը շեմից բարձր է (սովորաբար 50-100% տարբերությամբ)։ Բացի այդ, էլեկտրական իմպուլսն ունի ժամանակային բաղադրիչ, և շեմի ճիշտ նկարագրությունը լարումն ու իմպուլսի արանքն է։

Բոլոր էլեկտրական շղթաները պահանջում են կաթոդի և անոդի միջև ամբողջական միացում: Որոշ խթանող լարերի դեպքում սրտի հետ երկու միացումներն էլ ապահովվում են մեկ լարով («երկբևեռ»), իսկ որոշները՝ միայն մեկ միացում («միաբևեռ»): Միաբևեռի դեպքում երկրորդ միացումը ներքին է՝ սրտից դեպի գեներատոր՝ մարմնի (արյուն, հյուսվածք և այլն) միջով:

Կարևոր է նաև իմպեդանսը: Որքան ցածր է դիմադրությունը, այնքան ավելի շատ հոսանք է անհրաժեշտ շեմային լարման հասնելու համար և նվազեցնում է մարտկոցի կյանքի տևողությունը: Իմպեդանսը կախված է խթանող լարի ամբողջականությունից և լարի էլեկտրոդ-հյուսվածքային միջերեսից սրտի հետ:
### Զգացողություն և զգայունակություն
Սրտի խթանիչի ֆունկցիայի կարևոր կողմերից մեկը սրտի ներքին ակտիվության զգացումն է: Սա կոչվում է զգացողություն: Ավելի մեծ զգացվող լարումները ցանկալի են, և ենթադրվում է, որ փորոքը ավելի մեծ լարումներ է արտադրում, քան նախասրտերը:

Միջադեպը զգալու համար նվազագույն լարումը կոչվում է զգայունություն: Որքան բարձր է զգայունությունը, այնքան քիչ է զգացվում, և հակառակը: Զգայունության չափազանց ցածր մակարդակը կարող է խնդիրներ առաջացնել P ալիքների, T ալիքների և աղմուկի զգացողության հետ կապված. այս երևույթների զգացողությունը կոչվում է «գերզգայունություն»: Չափազանց բարձր զգայունությունը կարող է հանգեցնել P ալիքների բացթողման նախասրտերում և QRS համախտանիշի բացթողման փորոքներում, և կոչվում է «թերզգայունություն»:

## Հաշվի առնելիք հանգամանքներ
### Տեղադրում
Սրտի խթանիչը կարող է տեղադրվել արթուն ժամանակ՝ օգտագործելով տեղային անզգայացում՝ մաշկը թմրեցնելու համար՝ հանգստացմամբ, կամ առանց դրա, կամ ընդհանուր անզգայացմամբ։ Սովորաբար, վարակի ռիսկը նվազեցնելու համար, հակաբիոտիկ է տրվում:  Սրտի խթանիչները սովորաբար տեղադրվում են կրծքավանդակի առջևի մասում՝ ձախ կամ աջ ուսի շրջանում: Մաշկը պատրաստվում է իմպլանտի տեղամասի վրայի մազերը կտրելով կամ սափրելով՝ այնուհետև մաշկը մաքրվում է քլորհեքսիդինի նման ախտահանիչով: Կտրվածք է կատարվում անրակի ոսկրի տակ, և մաշկի տակ ստեղծվում է տարածություն կամ գրպան՝ սրտի խթանիչի գեներատորը տեղավորելու համար: Այս գրպանը սովորաբար ստեղծվում է մեծ կրծքային մկանի վերևում (պրեկեկտորալ), բայց որոշ դեպքերում սարքը կարող է տեղադրվել մկանի տակ (ենթամկանային): Էլեկտրոդ կամ էլեկտրոդներ են մտցվում սրտի մեջ մեծ երակի միջոցով՝ ուղղորդվելով ռենտգենյան պատկերման (ֆլուորոսկոպիա) միջոցով: Էլեկտրոդների ծայրերը կարող են տեղադրվել աջ փորոքում, աջ նախասրտում կամ պսակաձև սինուսում՝ կախված պահանջված սրտի խթանիչի տեսակից։ Վիրահատությունը սովորաբար ավարտվում է 30-ից 90 րոպեի ընթացքում: Իմպլանտացիայից հետո վիրաբուժական վերքը պետք է պահվի մաքուր և չոր, մինչև այն լավանա: Տեղադրումից հետո մի քանի շաբաթվա ընթացքում ուսի որոշ շարժումներ կարող են առաջացնել սրտի խթանիչի էլեկտրոդների տեղահանման ռիսկ:

Սրտի խթանիչի գեներատորի մարտկոցները սովորաբար ծառայում են 5-ից 10 տարի: Երբ մարտկոցները մոտենում են իրենց կյանքի ավարտին, գեներատորը փոխարինվում է մի ընթացակարգով, որը սովորաբար ավելի պարզ է, քան նոր իմպլանտը: Փոխարինումը ներառում է կտրվածքի կատարում՝ առկա սարքը հանելու, էնդելները հին սարքից անջատելու և դրանք նոր գեներատորին վերամիացնելու, նոր սարքը վերամիացնելու և մաշկը փակելու համար:
#### Սրտի խթանիչի պարբերական ստուգումներ
thumb|Սրտի խթանիչ կրող հիվանդների կողմից օգտագործվող հեռակառավարման մոնիթորինգի սարքի երկու տեսակ
Սրտի խթանիչը տեղադրելուց հետո այն պարբերաբար ստուգվում է՝ համոզվելու սարքի պատշաճ գործունակության մեջ։ Սարքը կարող է ստուգվել այնքան հաճախ, որքան անհրաժեծտ է։ Սրտի խթանիչի ռուտինային ստուգումները սովորաբար կատարվում են կաբինետում յուրաքանչյուր վեց ամիսը մեկ, չնայած դա կարող է տարբեր լինել՝ կախված հիվանդի/սարքի վիճակից և հեռակա մոնիթորինգի հասանելիությունից: Սրտի խթանիչի ավելի նոր մոդելները կարող են ստուգվել հեռակա կարգով՝ հիվանդը իր սրտի խթանիչի տվյալները փոխանցում է տանը գտնվող բջջային հեռախոսային ցանցին միացված հաղորդչի միջոցով։
### Մագնիսական դաշտեր, ՄՌՏ և այլ կենսակերպի խնդիրներ
Սրտի խթանիչի տեղադրումից հետո, հիվանդի կենսակերպը սովորաբար առանձնապես չի փոխվում: Սակայն կան մի քանի որոշակի գործողություններ, որոնք խորհուրդ չի տրվում՝ կոնտակտային սպորտաձևերը և ինտենսիվ մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը սրտի խթանիչի վրա:

Սրտի խթանիչ կրող հիվանդին կարող է անհրաժեշտ լինել, որոշ առօրյա գործողություններ փոփոխվել: Օրինակ, մեքենայի անվտանգության գոտին կարող է անհարմար լինել, եթե այն անցնի սրտի խթանիչի վրայով: Կանայք վիրահատությունից հետո որոշ ժամանակ չեն կարողանա կրել կրծկալներ, իսկ ավելի ուշ կարող են ստիպված լինել կրել ուսի լայն ամրակներով կրծկալներ:

Որոշ սպորտաձևերի և ֆիզիկական ակտիվության համար կարելի է կրելսրտի խթանիչի հատուկ պաշտպանիչ՝ հնարավոր վնասվածքները կամ սրտի խթանիչի էլեկտրոդների շարքից դուրս գալը կանխելու համար։

Սրտի խթանիչները կարող են ազդվել մագնիսական կամ էլեկտրամագնիսական դաշտերից, ինչպես նաև իոնացնող և ակուստիկ ճառագայթումից: Այնուամենայնիվ, 2013 թվականի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ «Սրտանոթային իմպլանտացվող էլեկտրոնային սարքերի (ՍԻԷԴ) ստացողների մոտ ԷՄԻ-ի (էլեկտրամագնիսական խանգարումներ) հետ կապված կլինիկորեն նշանակալի անբարենպաստ իրադարձությունների ընդհանուր ռիսկը շատ ցածր է: Հետևաբար, կենցաղային տեխնիկայի օգտագործման ժամանակ հատուկ նախազգուշական միջոցներ անհրաժեշտ չեն: ԷՄԻ-ի շրջակա միջավայրի և արդյունաբերական աղբյուրները համեմատաբար անվտանգ են, երբ ազդեցության ժամանակը սահմանափակ է, և ՍԻԷԴ-ներից հեռավորությունը առավելագույնի է հասցվում: ԷՄԻ-ի առաջացրած իրադարձությունների ռիսկը ամենաբարձրն է հիվանդանոցային միջավայրում»: Ուսումնասիրությունը թվարկում և աղյուսակավորում է խանգարման բազմաթիվ աղբյուրներ և բազմաթիվ տարբեր հնարավոր հետևանքներ՝ սխեմաների վնասում, ասինխրոն խթանում և այլն: Հին սարքերում առկա վտանգի որոշ աղբյուրներ նոր սարքերում վերացվել են:

Պետք է խուսափել ուժեղ մագնիսական դաշտերի հետ կապված գործունեությունից, օրինակ, աղեղային եռակցումը, և ծանր սարքավորումների սպասարկումը, որոնք կարող են ուժեղ մագնիսական դաշտեր առաջացնել: Որոշ բժշկական պրոցեդուրաներ, մասնավորապես մագնիսական ռեզոնանսային տոմոգրաֆիան (ՄՌՊ), շատ ուժեղ մագնիսական դաշտեր կամ այլ պայմաններ, որոնք կարող են վնասել սրտի խթանիչները:

## Ծանոթագրություններ