Բյուջետավորում

**Բյուջետավորում** (), բյուջետային գործընթացի պլանավորման փուլում բյուջեների պլանավորում և մշակում, բյուջեների կազմման և ընդունման կարգ, ֆինանսական կառավարման համակարգի բաղադրիչներից մեկը, որը նախատեսված է տնտեսվարող սուբյեկտի ռեսուրսները ժամանակին օպտիմալ բաշխման համար։

## Սահմանում
Բյուջետավորումը բյուջետային գործընթացի պլանավորման փուլում բյուջեների պլանավորումը և մշակումն է, բյուջեների կազմման և ընդունման կարգն է և ֆինանսական կառավարման համակարգի բաղադրիչներից մեկը, որը նախատեսված է տնտեսվարող սուբյեկտի ռեսուրսները ժամանակին օպտիմալ բաշխման համար։

Բյուջետավորման և ֆինանսական պլանավորման հիմնական տարբերությունը ֆինանսական պատասխանատվության փոխանցումն է։ 21-րդ դարի բյուջեի կառավարումը 20-րդ դարից տարբերվում է կառավարվող ժողովրդավարության սկզբունքով, երբ բյուջեի կառավարման համակարգը հիմնված է բյուջետային հանձնաժողովի կոլեգիալ որոշումների կայացման սկզբունքի վրա, որտեղ որոշումների ընդունումը կախված է ոչ թե մեկ, այլ մի խումբ մենեջերների կողմից։ Վերևից ներքև կառավարման որոշումները միշտ չէ որ օպտիմալ են, դրանք թույլ են զարգացած և ավելի վատ են իրականացվում։

Հաճախ բյուջետավորումը հասկացվում է որպես բյուջեների միջոցով կազմակերպությունը կառավարելու տեխնոլոգիա, բյուջեի կառավարման համակարգ, սակայն այն լիարժեք չի սահմանում։ Բյուջեի կառավարումը ընկերության կառավարման տեխնոլոգիա է, կազմակերպչական միջոցառումների և գործառնությունների շարք, որոնք ուղղված են բյուջեի կառավարման համակարգի մշակմանը և ներդրմանը։

Բյուջեի կառավարման համակարգը բյուջեների միջոցով ֆինանսական պատասխանատվության կենտրոնների կողմից ընկերության կառավարման համակարգ է, որը թույլ է տալիս ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման միջոցով հասնել ձեր ընկերության նպատակներին։ Գործելով ընկերության տնտեսական գործունեության մասին տեղեկատվության հիման վրա՝ բյուջեի կառավարման համակարգը օգնում է ընկերության ղեկավարությանը վերլուծել և որոշումներ կայացնել, երբ բյուջեի ֆինանսատնտեսական ցուցանիշներում փաստը շեղվում է պլանից։

Անգլիացի պրոֆեսոր Քոլին Դրուրին բյուջետավորումը սահմանում է որպես գալիք ժամանակաշրջանի (տարվա) երկարաժամկետ պլանավորումը վերափոխելու գործընթաց։ Երբ երկարաժամկետ պլանավորումը դիտարկվում է որպես առաջիկա մի քանի տարիների համար ռազմավարական պլանավորում՝ համարվում է ընկերության զարգացման ուղղություն, իսկ կարճաժամկետ (մեկ տարվա ընթացքում) բյուջետավորումը պլաններ են շարունակական բիզնեսի համատեքստում, որոնք սահմանվում են նախորդ որոշումների հիման վրա և ընդունվել են որպես ծրագրի մաս։

## Կազմակերպությունում բյուջետավորման խնդիրներն ու նպատակները
Բյուջետավորման նպատակները՝ ըստ Կ. Դրուրի
* տարեկան գործունեության պլանավորում,
* ընկերության ստորաբաժանումների գործունեության համակարգում և դրանց փոխգործակցություն,
* իրազեկում, ծանոթացում ընկերության գործունեության համար պատասխանատու աշխատակիցների պլաններին,
* անձնակազմի մոտիվացիա՝ հասնելու ընկերության նպատակներին
* գործունեության կառավարում,
* ղեկավարների արդյունավետության գնահատում

Բյուջետավորման խնդիրները՝

* ձեռնարկության բոլոր իրադարձությունները թիրախավորելու և համակարգելու միջոցով բարձրացնել կազմակերպության արդյունավետությունը
* ռիսկերի բացահայտում և դրանց մակարդակի նվազեցում
* ճկունության և փոփոխության նկատմամբ հարմարվողականության բարձրացում

Բյուջետավորման հիմնական նպատակը արտադրական և առևտրային գործընթացին անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներով ապահովելն է։

Այս նպատակին հասնելու համար պետք է իրականացվեն հետևյալ նպատակները.
# Բյուջետավորման օբյեկտների ստեղծում
# Գործառնական և ֆինանսական բյուջեների համակարգի մշակում
# Համապատասխան բյուջետային ցուցանիշների հաշվարկ
# Ձեռնարկության հաշվեկշռի ֆինանսական կայունության, վճարունակության և իրացվելիության ապահովման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների քանակի հաշվարկ։
# Ներքին և արտաքին ֆինանսավորման չափի հաշվարկ և պահուստների բացահայտում լրացուցիչ ներգրավման համար
# Կազմակերպության եկամուտների, ծախսերի և կապիտալի կանխատեսում

## Բյուջետավորման փուլերը
Ըստ Կ․ Դրուրի, բյուջե կազմելիս առանձնանում են հետևյալ փուլերը.
* բյուջետավորման գործընթացի համար պատասխանատու աշխատակազմին տեղեկացում
* արտադրանքը սահմանափակող գործոնների որոշում
* արտադրանքի վաճառքի համար բյուջեի պատրաստում
* ընկերության բյուջեի տարբեր տարբերակների նախնական պատրաստում
* ընկերության բյուջեի քննարկում ավագ ղեկավարության հետ
* ընկերության բյուջեի համակարգում և վերլուծություն
* ընկերության բյուջեի վերջնական հաստատում
* ընկերության բյուջեի հետագա վերլուծություն

## Հաղորդակցություն այլ համակարգերի հետ
Բյուջետավորման համակարգի գործունեության համար անհրաժեշտ է կադրերի մոտիվացիայի ներդրված համակարգ։ Դա պայմանավորված է հաստատված բյուջեները կատարելու աշխատակիցների մոտիվացիայով։ Հաճախ մոտիվացիոն համակարգը իրականացվում է բյուջետավորման համակարգին զուգահեռ կամ դրանից առաջ։

## Տես նաև
* Բյուջե
* Զրոյական բազայով բյուջետավորում
* Կառավարչական հաշվառում
* Բիզնես պլանավորում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուջե
Կատեգորիա:Մենեջմենթ
Կատեգորիա:Պլանավորում
Կատեգորիա:Ֆինանսների կառավարում