Յայոի Կուսամա

**Յայոի Կուսամա** (), Ճապոնացի նկարչուհի։ Նրա նկարները, կոլաժները, փափուկ քանդակները, ներկայացումները և ինստալյացիաները կրկնության, օրինաչափության և կուտակման մոլուցքն են արտահայտում: Նրա աշխատանքները պարունակում են ֆեմինիզմի, մինիմալիզմի, սյուրռեալիզմի, ար բրյուտի, փոփ արտի և աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմի տարրեր և հագեցած են ինքնակենսագրական, հոգեբանական և սեռական բովանդակությամբ։ Կուսաման իրեն նկարագրում է որպես «կպչուն նկարչուհի»։ Նա նաև գրող է և բանաստեղծուհի, ստեղծել է նշանավոր գործեր կինոյի և նորաձևության ոլորտում: Տառապում է հոգեկան հիվանդությամբ. 2008 թվականի նոյեմբերի 12-ին նրա աշխատանքը Քրիստիսում վաճառվել է 5,100,000 դոլարով, ինչը ռեկորդ է ապրող նկարչի համար։

## Կենսագրություն
Յայոի Կուսաման ծնվել է Նագանո պրեֆեկտուրայի Մացումոտո քաղաքում, մանկուց տառապում էր հալյուցինացիաներից և մոլուցքային մտքերից, որոնք հաճախ ինքնասպանության փորձերի էին բերում: Նա ընտանիքի չորրորդ երեխան էր։ Մայրը նրանից պահանջում էր լիակատար հնազանդություն և հաճախ պատժում էր երեխային ամենափոքր անհնազանդության համար, այդ թվում՝ ֆիզիկական բռնության ենթարկելով։ Աղջկա հոգեվիճակը մեծապես տուժել է նման արարքներից, նա սկսել է հալյուցինացիաներ և տարբեր տեսիլքներ ունենալ։ Նրա անհանգիստ վիճակը ինչ-որ կերպ հարթելու համար հոգեբույժը խորհուրդ տվեց պարբերաբար նկարել։

Նրա մայրը ակտիվորեն դեմ էր այս հոբբիին, դեն էր նետում նրա նկարները և պատժում նրան նկարելու համար։ Իսկ երբ աղջիկը 10 տարեկան էր, մայրը դուրս է նետել նրա բոլոր ներկերը, վրձիններն ու թուղթը՝ ասելով, որ պետք է պատրաստվի տնային տնտեսուհու կարգավիճակին։

## Գործունեություն
Իր կարիերայի սկզբում Կուսաման սկսեց ծածկել մակերեսները (պատեր, հատակներ, կտավներ, իսկ ավելի ուշ՝ առօրյա առարկաներ և մերկ օգնականներ) պոլկա կետերով, ինչը դարձավ նրա տարբերանշանը։ Սիսեռի մեծ դաշտերը կամ ինչպես ինքն է անվանում «անսահման ցանցերը», ազդվել են նրա հալյուցինացիաներից:

1948 թվականին, չնայած մոր բացահայտ ընդդիմությանը, Յայոին ընդունվեց Կիոտոյի քաղաքի արվեստի և արհեստների դպրոցը։ Այնտեղ նա սկզբում սովորել է ավանդական ճապոնական «Նիհոնգա» նկարչությունը, այնուհետև անցել աբստրակտ ձևերին։ Նա այնտեղ սովորել է մեկ տարի։

Աղջկա երիտասարդության ամենակարևոր գեղարվեստական ​​տպավորությունը ամերիկացի հայտնի աբստրակտ նկարիչ Ջորջիա Օ'Քիֆի նկարների վերարտադրությունների հավաքածուն էր: Աշխատանքներն այնքան են տպավորվել նրան, որ նա գտել է նկարչի հասցեն և նամակ գրել նրան։ Երկուսի միջև նամակագրություն է սկսվել, և արդյունքում Յայոին որոշել է տեղափոխվել ԱՄՆ։ «Մայրս մի միլիոն իենով ծրարը նետեց երեսիս և ասաց. «Ահա՛, գնա և այլևս ոտք չդնես այս տուն», - հիշում է նկարչուհին։

Յայոին անգլերեն լավ չգիտեր և Ամերիկայում կապեր չուներ, բայց նա վճռել էր անել այն, ինչ սիրում էր և երբեք չվերադառնալ Ճապոնիա: Նա իր հետ բերեց երկու հարյուր գծանկար, իսկ մնացած աշխատանքները ոչնչացրեց. դրանք պարունակում էին հիշողություններ իր անցյալի կյանքից: 1957 թվականին Կուսաման գնաց Սիեթլ։ Այնտեղ նրան բախտ է վիճակվել համեստ ցուցահանդես ունենալ *Zoe Dusanne* պատկերասրահում: Մեկ տարի անց, հետեւելով Օ'Քիֆի խորհրդին, նա եկավ Նյու Յորք։

Ջորջիա Օ'Քիֆը Կուսամային ծանոթացրեց արվեստի դիլեր Էդիթ Հալպերտի հետ, որը դարձավ նկարչի ֆինանսական աջակիցը հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում: 1959 թվականին նկարչուհին իր առաջին անհատական ​​ցուցահանդեսն անցկացրեց Նյու Յորքում՝ *Brata* պատկերասրահում։ Այն բարձր է գնահատել նկարիչ և *ARTnet*-ի քննադատ Դոնալդ Ջադը:

Շուտով Կուսաման մտերմացավ քանդակագործ, սյուրռեալիստ կինոռեժիսոր և նրա ստեղծագործության երկրպագու Ջոզեֆ Քորնելի հետ և դարձավ պացիֆիստական ​​հակամշակույթի մի մասը՝ հիպիների առաջին սերունդը: 1962 թվականին նա միակ կինն էր, որն ընդգրկված էր *Nul* (Զրո) միջազգային խմբակային ցուցահանդեսում, որն անցկացվեց Ամստերդամի *Stedelijk* թանգարանում։ Այն ներկայացնում էր այնպիսի նշանավոր եվրոպացիներ, ինչպիսիք են Լուչիո Ֆոնտանան և Օտտո Պիենեն։

Յայոյը բոլորովին չէր ամաչում իր հոգեկան խանգարման համար և հաճախ էր այդ մասին խոսում զրույցներում։ Սա նշանակալի դեր է խաղացել նրա վառ ոճի և ստեղծագործության խթանման գործում: Հատկանշական և ճանաչելի հատկանիշը նրան մանկուց ծանոթ պուտավոր նախշն էր։ Նկարչուհին նկարել է այն ամենը, ինչ կարողացել է այս կետերով՝ դռներ, պատուհաններ, հատակ, կահույք, կենդանիներ։

Յայոի Կուսաման համարվում է Փոփ արտի նախակարապետը։ Նա նյույորքցիների ուշադրությունը գրավեց լյումինեսցենտային ներկով ներկված իր ձեռագործ հանդերձանքով, ճապոնական ավանդական հագուստով և խենթ աքսեսուարներով։ Հավակնոտ Կուսաման քրտնաջան աշխատել է, և նրա անբնական տեսողական ընկալումը գրավեց կոլեկցիոներների և արվեստասերների հետաքրքրությունը:

Նյու Յորքում Կուսաման բազմաթիվ սադրիչ ելույթներ է վարել։ 1968 թվականին նա Բրուքլինի կամրջի վրա կազմակերպեց հակապատերազմական ներկայացում, որը կոչվում էր *Self-Obliteration: Anatomic Explosion-Anti-War*, որին նա հրավիրեց մասնակցելու ԼԳԲՏ ներկայացուցիչներին։ Նկարչուհին իր ստորագրությամբ զարդարել է ցուցարարների մերկ մարմինները։ Տղաները բարձրացրել են ներկայացման անունով պաստառ, իսկ աղջիկները կանգնել են կամրջի մեջտեղում ու համբուրվել։ Ակցիան միջազգային սկանդալ է առաջացրել։ Բանը հասել է նրան, որ Կիոտոյի դպրոցը, որտեղ սովորել է նկարչուհին, պահանջել է նրա անունը հանել ականավոր շրջանավարտների ցուցակից։ Իր հայրենիքում Կուսամային արժանացրել են ծայրահեղ բացասական վերաբերմունքի և անվանել «անամոթ»։

Չնայած իր համբավին և բեղմնավոր աշխատանքին, Կուսաման անընդհատ ֆինանսական միջոցների պակաս էր զգում, քանի որ փող չէր վաստակում իր արվեստից. այն ժամանակ նրա եկամտի հիմնական աղբյուրները ամսագիրն ու խանութն էին: 1972 թվականին մահանում է նրա ամենամոտ ընկեր Ջոզեֆ Քորնելը, ինչը մեծ կորուստ էր նրա համար։

Կուսաման շատ հավակնոտ էր՝ օգտագործելով ոչ ամերիկուհու իր կարգավիճակը և իր հոգեկան հիվանդության պատմությունը՝ հասարակական հզոր իմիջ ստեղծելու համար: ԱՄՆ-ում գտնվելու ընթացքում նա արագորեն ձեռք բերեց ավանգարդ շարժման առաջնորդի համբավ։

Նա բեմադրում էր իրադարձություններ Կենտրոնական այգում և Բրուքլինի կամրջի վրա՝ մերկ մարմինը օգտագործելով, որպես բողոք Վիետնամի պատերազմի դեմ՝ ստեղծելով հսկայական նկարներ, որոնք հայտնի են որպես *Infinity Net Paintings*, բաղկացած կրկնվող փոքր կետերից: Այս նկարը բարձր է գնահատել նկարիչ Դոնալդ Ջադը, ով աշխատանքը դիտել է որպես մինիմալիզմի գեղագիտության արտացոլում։

1973 թվականին, առողջական վիճակի կտրուկ վատթարացման պատճառով, Կուսաման վերադարձավ Ճապոնիա։ Բժիշկները պարզել են, որ նա ունի խպիպ և արգանդի միոմա։ Ապաքինվելուց հետո նկարչուհին դարձավ իր գործին և սկսեց վաճառել արևմտյան նկարիչների գործերը: Այնուամենայնիվ, 1973 թվականի նավթային ճգնաժամը և դրան հաջորդած անկումը գործնականում ոչնչացրեցին ճապոնական արվեստի շուկան, և Կուսամայի կարիերան կործանվեց դեռևս չսկսած:

Նյու Յորքից հեռանալուց հետո Կուսաման հիմնականում մոռացության մատնվեց որպես նկարչուհի մինչև 1980-ական թվականների վերջը և 1990-ական թվականների սկիզբը, երբ մի քանի հետահայաց ցուցադրություններ վերակենդանացրին նրա նկատմամբ միջազգային հետաքրքրությունը: Մեկ այլ շրջադարձային պահ էր նրա մասնակցությունը Վենետիկի բիենալեին 1993 թվականին, որտեղ նա ներկայացնում էր Ճապոնիան։
Այսօր նա ապրում է Տոկիոյի հոգեբուժարանում, որտեղ 1970-ականների կեսերից շարունակում է ստեղծագործություններ ստեղծել։ Նրա ստուդիան գտնվում է հիվանդանոցի հարեւանությամբ։

Յայոի Կուսաման գլխավորում է ամենաթանկ գնահատված կենդանի արվեստագետների ցուցակը։

Յայոի Կուսաման ճանաչված է որպես ամերիկյան ավանգարդ շարժման առաջնորդներից մեկը և մինիմալիզմի նախամայրը։

2020 թվականին նկարչուհին կիսվել է ինքնամեկուսացման ժամանակ գրված բանաստեղծությամբ։ Դրանում Կուսաման արձագանքել է աշխարհում տիրող իրավիճակին և կոչ արել պայքարել համաճարակի դեմ և հաղթահարել ընդհանուր դժբախտությունը։
Կուսամայի թանգարանը գտնվում է Տոկիոյում: Շենքը նախագծել է ճապոնական *Kume Sekkei* ճարտարապետական ​​ընկերությունը։ Հինգ հարկանի շենքը կառուցվել է Սինջուկու թաղամասում՝ նկարչուհու արվեստանոցից և հոգեբուժարանից ոչ հեռու, որտեղ Կուսաման կամավոր բնակվում է 1977 թվականից: Թանգարանի շենքի ձևը հիշեցնում է իրար վրա դրված հինգ խորանարդ։ Շենքի ներսում կան մի քանի պատկերասրահներ, բարձր առաստաղներով տարածություններ, կատարյալ սպիտակ պատեր և կլորացված անկյուններ։ Թանգարանը բացվել է «Ստեղծագործությունը միայնակ հետապնդում է, սերն այն է, ինչը մեզ ավելի է մոտեցնում արվեստին» ցուցահանդեսով ()։

## Պատկերասրահ

YAYOI KUSAMA MUSEUM 草間彌生美術館2018frontCIMG3591.jpg|thumb|upright|Յայոի Կուսամայի թանգարանի մուտքը, Տոկիո 
Yayoi Kusama Obliteration Room.jpg|thumb|Յայոի Կուսամայի  *Վերացման սենյակ*-ը (2015) ոգեշնչված էր ավելի վաղ *Infinity Mirror Room*-ից
PikiWiki Israel 84662 yayoi kusama exhibition.jpg|thumb|*PikiWiki Israel 84662* Յայոի Կուսամա ցուցահանդես
Yayoi Kusama Pumpkin.jpg|thumb|Յայոի Կուսամա "դդում", *Hamilton Princess & Beach Club*, Բերմուդա
Inhotim yayoi kusama 01.jpg|thumb|left|*Նարգիզների այգի* (2009), *Instituto Inhotim*, Բրազիլիա]]
Kusama Yayoi The Spirits of the Pumpkins Descended into the Heavens.jpg|thumb|left|*Դդումների ոգիներն իջել են երկինք* (2017), Ավստրալիայի ազգային պատկերասրահ, Կանբերրա, Ավստրալիա
Nmacc-2023-0331-kusama.jpg|thumb|Ամպեր (2019), *Nita Mukesh Ambani Cultural Centre*, Մումբայ, Հնդկաստան


## Տես նաև
Յայոի Կուսամայի թանգարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կուսամայի պաշտոնական կայք
* Գագոսիանի պատկերասրահ 
* Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Նյու Յորք
* ''Paula Cooper Gallery''
* Իրինա Կուլիկի դասախոսությունը «Գարաժ» ժամանակակից արվետի թանգարանում

 
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Նորաձևության դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ