open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիվերկո

**«Սիվերկո»** (), ռուս նկարիչ Իլյա Օստրոուխովի (1858-1929) նկարը, որն ստեղծվել է 1890 թվականին։ Ընդգրկված է Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուում ( 1469)։ Նկարի չափերը՝ 85 × 119 սմ։

## Նկարագրություն
Սիվերկոն սառը հյուսիսային քամի է։ Նկարում պատկերված է ջրառատ գետի ոլորանն ամառային ամպամած օրը։ Հորիզոնում երկինքը ծածկված է անձրևաբեր ամպերով։ Գետի ափերից մեկը զառիկող է, մյուսը՝ զառիվայր։ Հեռվում երևում է խիտ անտառի մուգ կանաչ շերտը։ Սառը քամուց գետի մակերեսը ծածկվել է ալիքներով։

## Պատմություն
«Սիվերկո» նկարը ներկայացվելէ  Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության (պերեդվիժնիկներ) 19-րդ ցուցահանդեսում, որ բացվել է Պետերբուրգում 1891 թվականին։ Դեռ ցուցահանդեսից առաջ՝ 1890 թվականին, նկարը հեղինակից գնել է Պավել Տրետյակովը։

Հայտնի են այդ նկարի համար արված երկու էտյուդներ, որ ստեղծվել են 1890 թվականին։ Դրանցից մեկը գտնվում է մասնավոր հավաքածուում, իսկ երկրորդի գտնվելու վայրն անհայտ է։ Նկարի թեմայի հետ կապված մյուս էտյուդներից մեկը («Զառիվայր ափ», ) գտնվում է Բելառուսի Հանրապետության ազգային պատկերասրահում, մյուսը («Ամպամած օր», )՝ Պոլտավայի պատկերասրահում։

## Արձագանքներ
Ալեքսանդր Բենուան իր «Ռուս գեղանկարչության պատմությունը 19-րդ դարում» () գրքում «Սիվերկո» նկարի մասին գրել է․

1891 թվականին ․․․․ Օստրոուխովը ներկայացրել է իր լավագույն ստեղծագործությունը՝ «Սիվերկո», որ ռուսական բնության զարմանալիորեն ստույգ ու համեստ պատկերն է։ Չնայած իր կոպիտ ու առանձնապես ոչ վիրտուոզ գեղանկարչությանը՝ այդ միայնակ նկարը պետք է վերագրվի ռուսական գեղանկարչության ամենաարժեքավոր երևույթների շարքին․․․

1910 թվականին Իգոր Գրաբարը նկարի մասին գրել է․

Այս երևույթում կա հիանալի լրջություն, կա ինչ-որ նշանակալիություն, որ նկարին չի թողնում հնանալ ու պահպանում է նրա գեղանկարչության աշխուժությունը, մտքի պարզությունն ու զգացմունքի թարմությունը, չնայած բոլոր տեխնիկական նորարարություններին ու հակառակ բոլոր մոդեռնիստներին։ «Սիվերկոն» ավելի նշանակալի է նաև Լևիտանի նկարներից, թեև դեռ վերջերս այդպիսի պնդումը կարող էր թվալ պարադոքսալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1890 նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Իլյա Օստրոուխովի նկարներ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Բանովիչի (այլ կիրառումներ)

**Բանովիչի** կարող է վերաբերվել.

* Բանովիչի, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։
* Բանովիչի, բոսնիական համայնք։
Բիխաչ (համայնք)

**Բիխաչ համայնք** (, ), բոսնիական համայնք, որը մտնում է Բոսնիա և Հերցեգովինա ֆեդերացիայի կազմում։ Տեղակայված է Ֆեդերացիայի արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Բիխաչ քաղաքը։

## Բնակչություն
Ըստ 1991 թվականի տվյալների Բիխաչ համայնքում ապրել են 70732 մարդ։ Ըստ 2012 թվականի մարդահամարի տվյալների համայնքի բնակչությունը կազմել է 61564 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Համայնքի պաշտոնական կայքէջ 
* Տվյալներ համայնքի մարդահամարի մասին

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում
Մոսկվայի քաղաքային դումա

**Մոսկվայի քաղաքային դումա** (), խորհրդակցական և օրենսդրական գործառույթներով տարածաշրջանային մարմին Ռուսաստանում, երկրի մայրաքաղաք Մոսկվայի միապալատ քաղաքային դուման (տեղական ինքնակառավարման խորհուրդ)։

Մոսկվան ՌԴ դաշնային նշանակության երեք սուբյեկտներից է (Ղրիմի մայրաքաղաք Սևաստոպոլի հաշվման պարագայում՝ չորս)։ Այս հանգամանքը որոշ ինքնավարություն է շնորհում տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, թեպետ քաղաքային դումայի ընդունած որոշումը կարող է բեկանվել քաղաքապետի, ինչպես նաև Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության կողմից։

## Կառուցվածք
Մոսկվայի քաղաքային դուման կազմված է 45 անդամներից, որոնք ընտրվում են միամանդատ ընտրատարածքում՝ հինգ տարի ժամանակահատվածով։

1993-2001 թվականների ընթացքում Մոսկվայի քաղաքային դումայի մանդատներ ստացել են բացառապես համամասնական ընտրակարգով։ 2005-2009 թվականին 20 պատգամավորներ ընտրվել են կուսակցական ցուցակներով, և 15-ը՝ ընտրատարածքներից։ 2009-2014 թվականների ընթացքում ընտրված 18 պատգամավորներից 18-ն ընտրվել են կուսակցական ցուցակներով, 17-ը՝ ընտրատարածքներից։

2014 թվականից ի վեր դումայի բոլոր պատգամավորներն ընտրվել են միանձնյա ընտրատարածքային քվեարկության արդյունքում։

Մոսկվայի քաղաքային դումայի գործող նախագահը իշխող «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամ Ալեքսեյ Շապոշնիկովն է։ Մոսկովյան օրենսդիրի վերջին ընտրությունները տեղի են ունեցել 2014 թվականին։

## Կուսակցական ներկայացվածություն
* «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցություն՝ 28 պատգամավորական մանդատ
* Ռուսաստանի կոմունիստական կուսակցություն՝ 4 պատգամավորական մանդատ
* «Ռոդինա» ազգայնական կուսակցություն՝ 1 պատգամավորական մանդատ
* «Իմ Մոսկվա» կուսակցությունների դաշինք՝ 10 պատգամավորական մանդատ
* Ռուսաստանի լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն՝ 2 պատգամավորական մանդատ

## Պատմություն
Մոսկվայի քաղաքային դուման հիմնադրվել է Խորհրդային Միության անկումից որոշ ժամանակ անց՝ 1993 թվականին։ Այն փոխարինել է Մոսսովետին (Մոսկվայի քաղաքային խորհրդին)։

## Տես նաև
* Մոսկվայի կառավարություն
* Մոսկվայի մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոսկվա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կառավարություն
Կոնրադ Բայեր

**Կոնրադ Բայեր** (, ), ավստրիացի գրող, դրամատուրգ և բանաստեղծ։ Հանս Կարլ Արտմանի կողմից ստեղծված  այսպես կոչված «Վիեննայի խմբի» () անդամ։ 1964 թվականին ինքնասպան է եղել։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Կոնրադ Բայերը ծնվել է Վիեննայում՝ 1932 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Առաջին անգամ ճանաչում ստացավ  «Վիտուս Բերինգի գլուխը» () և «Վեցերորդ զգայարա» () ստեղծագոծությունների շնորհիվ։

Գրողի արձակը քնարական է, որը բնորոշ է «Վիեննայի խմբին», սակայն աչքի է ընկնում նորարարական և փորձարարական ոճով։ Իր ստեղծագործություններում Բայերը հաճախ է օգտագործել դաժանություն, ալքիմիա, մետաֆիզիկա, հոռետեսություն։ Գրողը ստեղծագործում էր սոլիպսիզմի ոգով։

1951 թվականին Կոնրադ Բայերը միանում է «*Art-Club*» խմբին։ Այլ գրողների հետ մասնակցել է գրական տարբեր ընթերցումների։

1964 թվականի հոկտեմբերի 10-ին երեսունմեկամյա գրողը կյանքին վերջ է տալիս ինքնասպանությամբ։

## Ճանաչում
Գրողի մահվանից հետո ստեղծագործությունները լույս են տեսել ավստրիացի նկարիչ Գյունտեր Բրյուսի  նկարազարդումով։

1968 թվականին գերմանացի կոմպոզիտոր Բերնդ Ցիմերմանը գրում է «Ռեքվիեմ երիտասարդ բանաստեղծին» ստեղծագործությունը, որը նվիրված է երեք ինքնասպան բանաստեղծների՝ Վլադիմիր Մայակովսկուն, Սերգեյ Եսենինին և Կոնրադ Բայերին։ Նրանց բանաստեղծություններն օգտագործվել են օպերայում։

## Ընտիր երկեր
* der stein der weisen, 1963, Բեռլին, ISBN 978-3-87352-007-3.
* der sechste sinn  
* der kopf des vitus bering  
* scheissen und brunzen  
* kasperl am elektrischen stuhl

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* U. Janetzki: *Alphabet und Welt* Über K. Bayer (1982)
* U. Janetzki, W. Ihrig (Hrsg.): *„Die Welt bin ich“* Materialien zu K. Bayer, in: protokolle (1983, Band 1)
* F. Achleitner und P. Weibel (Hrsg.): *Wiener Gruppe* (1997)
* F. Achleitner und W. Fetz (Hrsg.): *Wiener Gruppe* (Ausstellungskatalog, Kunsthalle Wien, 1998)
* E. de Smedt, N. Wehr (Hrsg.): *Spiel auf Leben und Tod. Die Auferstehung des Konrad Bayer* (Schreibheft 79, 2012)
* Klaus Kastberger: Konrad Bayer und die Archive der Avantgarde
* Thomas Eder (Literaturwissenschaftler), Klaus Kastberger (Hg.): *Konrad Bayer. Texte - Bilder - Sounds*. Wien: Zsolnay 2015. (ISBN 9783552057456)

## Արտաքին հղումներ
* Essay über Konrad Bayer und 'die zerschneidung des ganzen'
* Konrad Bayer im Österreich-Lexikon AEIOU
* Konrad Bayer Forum 
* konrad bayer gesellschaft  regelmäßige veranstaltung von lesungen, aufführungen und performances

Կատեգորիա:Ավստրիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Բոսանսկի Պետրովաց (համայնք)

**Բոսանսկի Պետրովաց համայնք** (, , 1992 թվականի հոկտեմբերի 31-ից մինչև 1995 թվականի սեպտեմբերի 15-ը կոչվել է **Պետրովաց**), բոսնիական համայնք, որը Բոսնիա և Հերցեգովինա ֆեդերացիայի կազմում է։ Տեղակայված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Բոսանսկի Պետրովաց քաղաքը։

## Բնակչություն

## Բնակավայրեր
Բառա, Բյելայ, Վյելայսկի Վագանաց, Բոսանսկի Պետրովաց, Բրավսկո, Բրավսկի Վագանց, Բրեստովաց, Բուկովաչա, Բունարե, Բուսիե, Վեդրո Պոլե, Վոչենիցա, Վրանովինա, Վրտոչե, Դոբրո Սելո, Յանիլա, Կապլյուխ, Կլենովաց, Կոլունիչ, Կրնիա Ելա, Կրնեուշա, Լաստվե, Մաիլ Ստիոնյանի, Մեդենո Պոլե, Օրաշկո Բրդո, Օշտրել, Պոդսրնետիցա, Պրկոսի, Ռաշինովաց, Ռևենիկ, Ռիսովաց, Սկակավաց, Սմոլյանա, Սուվայա, Ցիմեշե։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Савезни завод за статистику и евиденцију ФНРЈ и СФРЈ, попис становништва 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. и 1991. године.

## Արտաքին հղումներ
* Համայնքի պաշտոնական կայքէջ 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում
Բոլնիսի արձանագրություններ

**Բոլնիսի արձանագրություններ** (), հին վրացական ասոմթավրուլի գրով մակագրված արձանագրություններ, որոնք հայտնաբերվել են Բոլնիսի վանքից (գտնվում է Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզում) և թվագրվում են 5-րդ դարի վերջին՝ 494 թվականին։

Բոլնիսի քարակերտ արձանագրությունները պատմամշակութային կարևոր հուշարձաններ են, որոնք մեզ են հասել միջնադարյան Վիրքից։ Ներկայումս պահվում են Վրաստանի Սիմոն Ջանաշիայի անվան պատմության թանգարանում։

## Արձանագրություններ

### Առաջին մակագրություն

* թարգմանությունը՝ «Հիսո՛ւս Քրիստոս, ողորմիր Դավիթ Շինականին և նրան, ով կառուցել է այս վանքը՝ քո ողորմությամբ»

### Երկրորդ մակագրություն

* թարգմանությունը՝ «Երրորդության ողորմությամբ քսան տարի թագավորեց Պերոզ արքան, և հիմնադրվեց եկեղեցին և ավարտվեց տասնհինգ տարում։ Աստվա՛ծ, ողորմիր նրան, ով հարգանք է ցուցաբերում սեկեղեցիս և նրան, ով կառուցեց այս եկեղեցին, և նրան, ով աղոթում է քեզ համար, ամէն»։

## Տես նաև

* Բիր ալ-Կուտի վրացալեզու արձանագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կատեգորիա:Վրացերեն արձանագրություններ
Կատեգորիա:Վրացերեն
Ռեզո Ջիկիա

**Ռեզո Ջիկիա** (; , ), ռուս ֆուտբոլիստ։

## Կարիերա
Իրկուտսկի ֆուտբոլի դպրոցի սան է։ Ֆուտբոլ խաղալ սկսել է 6 տարեկանում։ Առաջին մարզիչը եղել է Օլեգ Սերովը։ Ռեզո Ջիկիան հրավիրվել է իր հայրենի քաղաքի «Զվեզդա» ակումբ, երբ լրացել է նրա 16 տարին։

1997 թվական վարձավճարով խաղացել է Երկրորդ լիգայում՝ Անգարսկի  «Անգարա» ակումբում։ Հետո վարձավճարով հանդես է եկել ռուսական ակումբներում՝ Նովոսիբիրսկի  «Չկալովեց-Օլիմպիկում» և Չիտայի «Լոկոմոտիվում»։

2004 թվականին խաղացել է տարբեր վրացական թիմերում, 2008 թվականի փետրվարին տեղափոխվել է Մախաչկալայի «Անժի» ակումբ։ 2009 թվականին վերադարձել է Վրաստան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Վիճակագրությունը playerhistory.com կայքում
* 

Կատեգորիա:Անժիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսներ վրացական ծագմամբ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Զմյուռնիայի գրավումը թուրքերի կողմից

**Զմյուռնիայի գրավումը թուրքերի կողմից**, թուրքական իրականության մեջ հայտնի է որպես **Իզմիրի ազատագրում** (), հույն-թուրքական առճակատումների վերջին շրջափուլի կարևորագույն մարտը, որն ազդարարում է Թուրքիայի անկախության պատերազմի ավարտը։

Զմյուռնիայի հանձնումից հետո Մուդրոսում Հունաստանի թագավորության և Թուրքիայի միջև սկսվում են զինադադարի բանակցություններ, որտեղ էլ հույները Զմյուռնիան հանձնում են հաղթած թուրքական կողմին։

## Ճակատամարտ
Դումլուփընարի ճակատամարտում պարտության մատնելով հունական բանակին՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի գլխավորած թուրքական ուժերը զարգացնում են իրենց ռազմավարական հաջողությունները և ավելի խորանում դեպի արևմտուտք՝ հույների փաստացի վերահսկողության սահմաններ։

Դումլուփընարի ճակատամարտում մեծ կորուստներ կրած հունական բանակը ստիպված է լինում նահանջել և հանգրվանում է հարավում՝ Զմյուռնիա ծովափնյա քաղաքում (ներկայումս թուրքերի կողմից վերանվանվել է Իզմիր)։ Նկատելով թուրքերի մոտենալը քաղաքին՝ հունական բարոյալքված բանակը թողնում է քաղաքը՝ մեծաթիվ զոհերից խուսափելու համար։ Սեպտեմբերի 8-ին հունական վերահսկողությունը Զմյուռնիայում դադարում է։ Հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 9-ին, քաղաքը նվաճվում է թուրքերի կողմից։

Զմյուռնիայի գրավումից հետո կողմերը հանդես են գալիս զինադադարի կնքման պատրաստակամությամբ։ Շուտով երրորդ կողմերի ներգրավվածությամբ սկսվում են Մուդրոսի բանակցությունները։ «Իզմիրի ազատագրման» օրը Թուրքիայի Հանրապետությունում նշվում է որպես ազգային ազգային օր։

## Տես նաև
* Հույն-թուրքական պատերազմ 
* Դումլուփընարի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1922 թվականն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Թուրքիայի անկախության պատերազմ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հունաստանի ճակատամարտեր
Չիպսետ

thumb|300px|Սովորական մայրական պլատայի chipset- ի սխեմատիկ ներկայացում
thumb|300px|Չիպսետի ֆունկցիան
**Չիպսետ** ()  միկրոսխեմաների հավաքածու, որը կառուցված է մի շարք  գործառույթներ իրականացնելու համար։

### Չիպսետներ ժամանակակից x86 պրոցեսորների համար
Չիպսեթների ստեղծման գործում` նոր պրոցեսորներին աջակցելու համար, առաջին հերթին հետաքրքրված են պրոցեսոր արտադրոողները։ Այդ պատճառով ներկայիս պրոցեսոր արտադրող Intel և AMD ընկերությունները թողարկում են փորձնական հավաքակազմ (այսպես կոչված՝ -չիպսետներ) հատուկ մայրական պլատայի համար։ Այսպիսի չիպսետների փորձարկումից հետո ընկերությունները նախաձեռնեցին նոր մայրական պլատաների արտադրության կազմակերպումը, որը պետք է համապատասխաներ համաշխարհային շուկայի արտոնագրի ստացման պայմաններին։
Ներկայացված է x86 կառուցվածքային մոդելի համար չիպսետներ արտադրող ընկերությունների ցուցակը՝
# Intel: (տես Intel չիպստեների ցուցակ) 30px
# NVidia: (տես NVidia չիպստեների ցուցակ )
# ATI/AMD: (տես ATI չիպստեների ցուցակ, 2006 թվականին ATi ընկերության կողմից AMD-ն գնելուց հետո, որպես գրաֆիկական բաժին, իր կազմի մեջ է մտել *AMD Graphics Products Group*-ը,  (տես AMD չիպստեների ցուցակ) 30px
# VIA: (տես VIA չիպստեների ցուցակ)
# SiS: (տես SiS չիպստեներ)

## ARM չիպսետներ
ARM  պրոցեսորով աշխատող համակարգերի համար ստեղծվել և ստեղծվում են համապատասխան չիպսետներ։ Չնայած առաջին օրինակները  (ինչպես ARM2 -ը Acorn Archimedes-ի համար՝ իր պրոցեսորի կազմում և IOC, MEMC, VIDC, VIDC20 չիպերը, ավելի ուշ՝ ARM3) ամբողջովին նման էին ներկայիս չիպսետներին, օրինակ, IBM PC, սակայն կան ժամանակակից չիպսետներ (ինչպիսիք են՝ Qualcomm Snapdragon և Texas Instruments DaVinci),որոնք ստեղծված են նաև բջջային սարքերի վրա տեղադրելու համար,  տարբերվում են ինչպես կառուցվածքային, այնպես էլ տեխնիկական բնութագրիչներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Северный и южный мосты компьютера. Что это такое? 
* Развернутые характеристики о продукции Intel и применяемых технологиях
* Сравнение чипсетов по их функциональным возможностям

Կատեգորիա:Համակարգչի ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Մայրական պլատա
Բրեզա (այլ կիրառումներ)

**Բրեզա** կարող է վերաբերվել.

* Բրեզա, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։
* Բրեզա, բոսնիական համայնք։
Բուգոյնո (համայնք)

**Բուգոյնո համայնք** (, ), բոսնիական համայնք, որը մտնում է Բոսնիա և Հերցեգովինա ֆեդերացիայի կազմում։ Տեղակայված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի կենտրոնական մասում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Բուգոյնո քաղաքը։

## Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի համաձայն համայնքում ապրել են 46 889 մարդ։ Ըստ 2009 թվականի տվյալների համայնքի բնակչությունը կազմել է 37 255 մարդ։ ՀՍՖՀ-ի ժամանակ սերբերը կազմել են համայնքի բնակչության 19 %-ը (1991 թվականին նրանց թիվը կազմել է ավելի քան 8,5 հազար), սակայն 2011 թվականին նրանցից մնացել են ընդամենը 250-ը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Књига: „Национални састав становништва - Резултати за Републику по општинама и насељеним мјестима 1991.", статистички билтен бр. 234, Издање Државног завода за статистику Републике Босне и Херцеговине, Сарајево.

## Արտաքին հղումներ
* Համայնքի պաշտոնական կայքէջ 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում
Վարեշ (համայնք)

**Վարեշ համայնք** (, ), բոսնիական համայնք, որը մտնում է Բոսնիա և Հերցեգովինա Դաշնության կազմում։ Տեղակայված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի կենտրոնական մասում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Վարեշ քաղաքը։

## Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն համայնքի 85 բնակավայրերում ապրել են 22 203 մարդ։ Բոսնիական պատերազմի պատճառով 2001 թվականին համայնքի բնակչությունը նվազել է մինչև 13 293 մարդ։

## Բնակավայրեր
Բիելո Բորե, Բլաժա, Բորովիցա Դոնյա, Բորովիցա Գորնյա, Բորովիչկե Նիվե, Բրդա, Բրգուլե, Բրեզիկ, Բուդոժելե, Վարեշ, Վարեշ Մայդան, Վիշնիչի, Վիյակա Դոնյա, Վիյակա Գորնյա, Դաբրավինե, Դաշտանսկո, Դեբելա Մեչա, Դիկնիչի, Դրագովիչի, Դրաժևիչի, Դուբոշտիցա, Ժալյա, Ժիժցի, Զաբրեզե, Զարուչե, Զվիեզդա, Զուբետա, Իվանչևո, Կադարիչի, Կարիչի, Կոկոշչիչի, Կոլովիչի, Կոպիյարի, Կրչևինե, Նունոսիչի, Լեևցի, Լիգատիչի, Լուկե, Լեպովիչի, Միյակովիչի, Միր, Միժնովիչի, Մլակվե, Նասեոցի, Նեպրիվայ, Օչեվլե Դոնե, Օչեվլե Գորնե, Օկրուգլիցա, Օրախ, Օսոե, Օսրեդակ, Օստրլյա, Պայտով Խան, Պայտովիչի, Պլանինիցա, Պոբիլե, Պոդյավոր, Պոգար, Պոլոժաց,  Պոլյանիցե, Պոմենիչի, Պրժիչի, Պրժիչի Կոլոնիա, Ռավնե, Ռադոնիչի, Ռադոշևիչի, Ռոկոչ, Սամարի, Սեմիզովա Պոնիկվա, Սեոցի, Սենոկոս, Սլավին, Սրշլենցի, Ստրիցա, Ստրիեժեվո, Ստուպնի Դո, Շիկուլե, Տիսովցի, Տոլենակ, Տրիբիա, Խոջիչի, Չամովինե, Չեչե և Յավորնիկ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Савезни завод за статистику и евиденцију ФНРЈ и СФРЈ, попис становништва 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. и 1991. године.

## Արտաքին հղումներ
* Համայնքի պաշտոնական կայքէջ 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում
Բրեզա (համայնք)

**Բրեզա համայնք** (, ), բոսնիական համայնք, որը մտնում է Բոսնիա և Հերցեգովինա ֆեդերացիայի կազմում։ Տեղակայված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի կենտրոնական մասում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Բրեզա քաղաքը։ Համայնքը հայտնի է շնորհիվ իր ածխաարդյունաբերության։

## Բնակչություն
Ըստ 1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համայնքի 28 բնակավայրերում ապրել են 17 317 մարդ։ 2012 թվականի տվյալների համաձայն համայնքի բնակչությունը կազմել է 14 070 մարդ։ 1995 թվականից համայնքը համարվում է Բոսնիա և Հերցեգովիայի Ֆեդերացիայի մի մասը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Савезни завод за статистику и евиденцију ФНРЈ и СФРЈ, попис становништва 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. и 1991. године.

## Արտաքին հղումներ
* Համայնքի պաշտոնական կայքէջ 
* Տվյալների համայնքի մարդահամարների մասին

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում
Վարեշ (այլ կիրառումներ)

**Վարեշ** կարող է վերաբերել՝

* Վարեշ, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։
* Վարեշ, բոսնիական համայնք։
Սարիղամիշի ճակատամարտ (1920)

**Սարիղամիշի ճակատամարտ** (), Հայաստանի առաջին հանրապետության տարածք ներխուժած թուրքական բանակի սանձազերծած հայ-թուրքական պատերազմի առաջին խոշոր ռազմական առճակատումը, որն ավարտվել է թուրքերի կողմից Սարիղամիշի և Կաղզվանի գրավմամբ։

Թուրքական 12-րդ բանակային զիվիզիան առաջորդում էր թուրք գեներալ, օսմանյան ռազմական հանցագործ Քյազըմ Կարաբեքիրը, ում ղեկավարած զինուժը ապօրինաբար հատել էր Հայաստանի սահմանները։

## Նախապատմություն
Թուրքիայի քեմալական կառավարության և վերջինիս գլխավոր դաշնակից Բոլշևիկյան Ռուսաստանի համատեղ ջանքերով ձևավորած «Քարոզչության և գործողության» խորհուրդը սեպտեմբերի 18-ին ընդունում է բանաձև-փաստաթուղթ, որն ուղղված էր Հայաստանի Հանրապետության դեմ։ Դրանում առաջարկվում էր հնարավոր բոլոր միջոցները գործադրել Հայաստանի տարածքային ամբողջականության և ազգային անկախության դեմ։ Նախքան թուրք-հայակական պատերազմի սանձազերծումը՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքվել էր գաղտնի համաձայնություն, որով թուրքերը պետք է արևմուտքից օկուպացնեին հայկական հողերը, իսկ ռուսները հընթացս խորհրդայնացնեին երկիրը՝ այն դիտարկելով իրավիճակի միակ լուծում։

Ելնելով վերջիններիս հանցավոր համաձայնությունից՝ թուրքական բանակը 1920 թվականի դեկտեմբերի 28-ին ներխուժում է Հայաստան։ Թուրքական բանակի հրամանատար Քյազըմ Կարաբեքիրի տրամադրության տակ էր 12-րդ դիվիզիան՝ շուրջ 40 հազար զինվորորով։

## Ճակատամարտ
Հայկական բանակը թվապես բավականաչափ կերպով զիջում էր թուրքականին։ Պատերազմի սկսելուն պես Հայաստանում հայտարարվում է զինապարտների և պահեստայինների համընդհանուր զորակոչ, որի արդյունքում խստորեն պատիժներ է սահմանվում (ընդհուպ մինչև գնդակահարություն) զինվորագրումից արհեստականորեն խուսափող դասալիքների նկատմամբ։

Հարկ է նշել, որ հայկական բանակի մի մասն էլ այս ժամանակահատվածում կայանված էր Դիլիջան-Իջևան շփման գծում՝ խորհրդային բանակի հնարավոր ինտերվացիան կանխելու համար։ Սեպտեմբերի 29-ին թուրք հրոսակները շարժվում են Սարիղամիշի ուղղությամբ։ Նրանց դեմ է դուրս գալիս Թովմաս Նազարբեկյանի և Արտաշես Բաբայանի գլխավորած հայկական զորաբանակը, սակայն թուրքերը կարողանում են օգտվել իրենց թվային առավելությունից և ճեղքել հայկական փոքրաթիվ ուժերի պաշտպանությունը։

Արյունարբու մարտերից հետո թուրքերը սեպտեմբերի 28-ին նվաճում են նախ Սարիղամիշը և ապա Կաղզվանը։ Վերջիններիս ուղի են բռնում դեպի Կարս։

## Տես նաև

* Թուրք-հայկական պատերազմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Հայաստանի առաջին հանրապետության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:1920 Հայաստանում
Կատեգորիա:1920 թվականն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Թուրքիայի անկախության պատերազմ
Վարեշ

**Վարեշ** (), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում, համանուն համայնքի վարչկենտրոնը։ Սարաևո քաղաքից գտնվում է 45 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Համարվում է Բոսնիա և Հերցովինայի Դաշնության Զենիցա-Դոբոյ կանտոնի մի մասը։ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն քաղաքում բնակվել է 8․892 մարդ։

## Բնակչություն
Մարդահաբարի տվյալներ՝

### 1971 թվական
* Ընդամենը՝ 23,523 (100 %)
* Խորվաթներ՝ 11,134 (47,33 %)
* Բոսնիացիներ՝ 6,631 (28,18 %)
* Սերբեր՝ 5,166 (21,96 %)
* Հարավսլավներ՝ 307 (1,30 %)
* Այլազգիներ՝ 285 (1,23 %)

### 1991 թվական
#### Համայնք
* Ընդամենը՝ 22,203 (100 %)
* Խորվաթներ՝ 9,016 (40,60 %)
* Բոսնիացիներ՝ 6,714 (30,23 %)
* Սերբեր՝ 3,644 (16,41 %)
* Հարավսլավներ՝ 2,071 (9,32 %)
* Այլազգիներ՝ 758 (3,44 %)

#### Քաղաք
* Ընդամենը՝ 5,888 (100 %)
* Խորվաթներ՝ 3,035 (51,54 %)
* Բոսնիացիներ՝ 1,068 (18.13 %)
* Հարավսլավներ՝ 859 (14,58 %)
* Սերբեր՝ 627 (10,64 %)
* Այլազգիներ՝ 299 (5,07 %)

### 2001 թվական
* Ընդամենը՝ 13,293 (100 %)
* Բոսնիացիներ՝ 9,700 (73 %)
* Խորվաթներ՝ 3,500 (26,3 %)
* Սերբեր՝ 56 (0,4 %)
* Այլազգիներ՝ 37 (0,3 %)

## Հայտնի անձինք
* Բորո Ստեպանովիչ, դերասան
* Իպե Իվանդիչ, երգիչ
* Սլավեն Ստեպանովիչ, ֆուտբոլիստ
* Զելիկո Իվանկովիչ, բանաստեղծ և գրող
* Մատիա Դիվկովիչ, գրող

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.vares.pp.se/
* http://www.vares-x.com.ba/ 
* http://www.zupavares.com/ 
* http://www.vares.info/

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի բնակավայրեր
Վիլհելմ Կինցլ

**Վիլհելմ Կինցլ** (, ), ավստրիացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր և երաժշտագետ։

Մեծացել է Գրացում, որտեղ առաջին քայլերն եմ կատարել Յոհան Բուվայի դպրոցում դաշնամուրի նվագակցությամբ, սակայն հաջողությունների բացակայության պատճառով անցել է ջութակի պարապմունքներին քաղաքային նվագախմբի կոնցերտմայստեր Իգնաց Ուլի ղեկավարությամբ, այնուհետև զբաղվել է Վիլհելմ Մայերի ստեղծագործությամբ, նաև դաշնամուրի դասեր է վերցրել Մորտյե դե Ֆոնտենի մոտ, որն այդ ընթացքում աշխատել է առավելապես Մյունխենում։  Այնուհետև սովորել է Պրահայի և Լայպցիգի կոնսերվատորիաներում, պաշտպանել է ատենախոսություն Վիեննայի համալսարանում երաժշտագիտության գծով։ Կինցլի ուսուցիչները տարբեր ժամանակներում եղել են Էդվարդ Գանսլիկը, Ֆերենց Լիստն ու Յոզեֆ Քրեյչին․ Քրեյչին իր հետ Բայրոյթ է վերցրել «Նիբելունգի մատանին» պրեմիերայի ժամանակ, և օպերային ժանրի Վագներյան ըմբռնումը մեծապես ազդել է Կինցլի վրա։

thumb|left|180px|Վիեննայի Կինցլի տան հուշատախտակը
thumb|200px|Վիլհելմ Կինցլի գերեզմանը Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատանը
Ըստ էության, Կինցլը օպերային կոմպոզիտոր էր, և առավել հայտնի դարձավ «Ավետարանչականները» օպերայի շնորհիվ (, 1895)։ Նրա մյուս օպերաները։ «Urvasi» (1886), «Heilmar der Narr» (1892), «Դոն Կիխոտ» (1898), «Der Kuhreigen» (1911)։ Կինցլը համարվում է նաև Գուգո Վոլֆի հետ միասին, Շուբերտի ժամանակներից ի վեր կարևորագույն երգահան։  Նրա մշակումների թվում են նաև «Տղայի կախարդական եղջյուրը» հավաքածուի երգերը (օրինակ, «An einen Boten»)։ Կինցլի վոկալ այլ փոքր ստեղծագործությունների թվում էր նաև Ավստրիայի առաջին պետական օրհներգը (մինչև 1929 թվականը)։

Կինցլի երաժշտագիտական աշխատանքները ներառում են Վագների կենսագրությունը (1904), «Երաժշտական ասմունք» գիրքը () և բազմաթիվ հոդվածներ։

## Հիշատակ
* Կինցլը պատկերված է 2007 թվականի ավստրիական փոստային նամականիշի վրա։
* Վիեննայում կոմպոզիտորի ապրած տանը հուշատախտակ է տեղադրվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ավստրիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Բոսնիայի գիտության և արվեստի ակադեմիա

**Բոսնիայի գիտության և արվեստի ակադեմիա** (), գիտությունների ակադեմիա, որը ձևավորվել է 2011 թվականի հունիսի 9-ին, սերբական Նովի Բազար քաղաքում, Սերբիայի Իսլամական կազմակերպության գլխավոր մուֆտի` Մուամեր Զուկորլիչի նախաձեռնությամբ։

## Կազմակերպություն
Ակադեմիայի կենտրոնը գտնվում է Սարաևոյում, Նովի Պազարի և Սարաևոյի գրասենյակների հետ գործում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի, ինչպես նաև սերբիական Նովոպազարսկու Սանջակի տարածքում` էթնիկ բոսնյացիների բնակավայրերում։ Ակադեմիան ստեղծվել է նրանց շահերի արտացոլման և պաշտպանության համար։

Պատմաբան Ֆերիդ Մուժիչը միաձայն ընտրվել է ակադեմիայի նախագահ, փոխնախագահներ են դարձել` Ջեվադ Յախիչը և Լամիյա Հաջիոսմանովիչը։ Սենատի նախագահը նշանակվել է Բոսնիայի  գլխավոր մուֆտի` Մուստաֆա Ցերիչի կողմից, քարտուղար է դարձել Մուամեր Զուկորլիչը։ Ակադեմիայի ազգային կոմիտեի մեջ ընդգրկված են`

* Պրոֆեսոր Իսմաիլ Չեկիչ (նախագահ)
* Պրոֆեսոր Շերբո Ռաստոդեր
* Պրոֆեսոր Իբրահիմ Պաշիչ

Բոսնիայի ակադեմիայի Պատվո դատարանի նախագահը պրոֆեսոր Օմեր Նակիչևիչն է, դատարանում ընդգրկված են նաև պրոֆեսոր ԽասնիյաՄուրատագիչ Տունան  և  նկարիչ Մեհմեդ Սլեզովիչը։

## Որոշ անդամներ
* Պրոֆեսոր, մուֆտի- Մուստաֆա Ցերիչ
* Պատմաբան` Ֆերիդ Մուխիչ
* Գրող` Նեջադ Իբրիշիմովիչ
* Շերբո Ռաստոդեր` քաղաքագետ 
* Էյուպ Գանիչ` քաղաքագետ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:2011 հիմնադրումներ Բոսնիա և Հերցեգովինայում
Կատեգորիա:2011 հիմնադրումներ Սերբիայում
Կատեգորիա:2011 հիմնադրված գիտական կազմակերպություններ
Չեռնիշևսկու փողոց (Կրասնի Սուլին)

**Չեռնիշևսկու փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է ռուս ուտոպիստ փիլիսոփա, հեղափոխական-դեմոկրատ, գիտնական, գրաքննադատ, հրապարակախոս և գրող Նիկոլայ Չեռնիշևսկու (1828-1889) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մոլոդոգվարդեյսկի նրբանցքից և ավարտվում թիվ 30 շենքի մոտ։ Երկարությունը 210 մետր է։

## Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Չեռնիշևսկու փողոցը սկսվում է Մոլոդոգվարդեյսկի նրբանցքից, արևելյան ուղղությամբ ձգվում Վոկզալնայա, 2-րդ Զարեչնայա փողոցներին և Գնիլուշա գետին զուգահեռ և ավարտվում թիվ 30 շենքի մոտ։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 210 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 26 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 4 և աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 26 շենք։

Չեռնիշևսկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346359։

Փողոցն անվանվել է ռուս ուտոպիստ փիլիսոփա, հեղափոխական-դեմոկրատ, գիտնական, գրաքննադատ, հրապարակախոս և գրող Նիկոլայ Չեռնիշևսկու (1828-1889) պատվին։ Չեռնիշևսկու աշխարհայացքը ձևավորվել է անտիկ, ապա նաև 17-18-րդ դարերի ֆրանսիական և անգլիական մատերիալիզմի ազդեցությամբ, բնագետներ Նյուտոնի, Լապլասի և այլ սոցիալիստ-ուտոպիստների, դասական քաղաքատնտեսների, Հեգելի դիալեկտիկայի և Ֆոյերբախի մարդաբանական մատերիալիզմի առանձնահատկություններով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Чернышевского в Красном Сулине
*Подробная карта улица Чернышевского, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*г. Красный Сулин, улица Чернышевского

Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
Վենեսուելայի ծոց

**Վենեսուելայի ծոց** () կամ Մարակայբո (), ծոց Կարիբյան ծովի հարավում, Վենեսուելայի ափերի մոտ, ծովից բաժանվում է Գուահիրա և Պարագուանա թերակղզիներով։ Ողողում է Վենեսուելայի Սուլիա և Ֆալկոն նահանգները, ինչպես նաև Կոլումբիայի Գուահիրա դեպարտամենտը։

Ծոցի երկարությունը 231 կմ է, մուտքի լայնությունը 98 կմ է։ Հարավային հատվածում ծոցը Տաբլասո ծովախորշով և 6,5-22 կմ լայնություն ու 11մ խորություն ունեցող նեղուցով միանում է Մարակայբո լճին։ Ծոցի խորությունը 18-ից հասնում է 71 մետրի։ Արևելյան հատվածում՝ Պարագուանա թերակղզու ափին, Կորոյի ոչ մեծ ծովախորշն է։ Վենեսուելայի ծոցի ափերը ցածր են՝ չմշակված ավազե բնահողով։ 1 մետրից ցածր բարձրության վրա խառը մակընթացություններ են։

Ծոցը բացվել է եվրոպացիների կողմից 1499 թվականին, երբ Ալոնսո դե Օջեդայի գլխավորությամբ և Ամերիգո Վեսպուչիի ուղեկցությամբ իսպանական արշավախումբը հետազոտում էր Հարավային Ամերիկայի ափերը, տեղեկություն էր հավաքում և նոր հողերին անուններ տալիս։ Այստեղ ցցերի վրա կառուցված հնդկացիական խրճիթների զբաղեցրած տարածքի տեսարանն Ամերիգո Վեսպուչիին, որը ծնունդով Վենետիկից էր, հիշեցրել է իր ծննդավայրը։ Այդ պատճառով էլ նա ծոցն անվանել է «Փոքր Վենետիկ» (*Veneziola*): Ծոցի ջրերը մերձսահմանային վեճի օբյեկտ են համարվում այն ժամանակից, երբ 19-րդ դարում Կոլումբիան և Վենեսուելան անկախացել են Իսպանիայից։ Իսպանական կայսրությունն այդ շրջանում սահմաններ չի գծել, քանի որ տեղի ժողովուրդն ընդդիմանում էր իրեն։ Սահմանը հաստատվել է 1941 թվականին, բայց տարածաշրջանային ջրի հարցը մնացել է չլուծված։

Ծոցը ստրատեգիական կարևորություն ունի՝ որպես նավարկելի ուղի դեպի Կարիբյան ծով, որով տեղափոխում են Մարակայբո լճի նավթահանքերի նավթը։ Ծոցի սահմաններին կան նաև նավթի և գազի հանքեր։ Ափերին տեղակայված են նավթի արտահանման խորջրյա Ամուայ, Պունտո Կարդոն, Պունտո Ֆիխո նավահանգիստները։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ծոցեր
Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոլումբիայի ծոցեր
Կատեգորիա:Վենեսուելայի ծոցեր
Իգա

, Ճապոնիայի Միե պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 558,17 կմ², բնակչությունը՝ 93 103 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 166,80 մարդ/կմ²։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Միե պրեֆեկտուրայում։ Այս քաղաքի հետ սահմանակցում են Կամեյամա, Ցու, Նաբարի, Կոկա, Նարա քաղաքները և Մինամիյամասիրո, Յամաձոե գյուղերը։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 93 103 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 166,80 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.

## Տնտեսություն
Քաղաքի տնտեսության զարգացման գործում կարևոր նշանակություն ունի զբոսաշրջությունը. զբոսաշրջիկների այցելության հիմնական վայրերն են՝ Իգա-Ուենո դղյակը (16-րդ դար), Իգա-Ուենո թանգարանը և մի քանի սինտոյական ու բուդդայական տաճարներ։ Իգայում զարգացած է դեղերի, կոսմետիկայի և բժշկական սարքավորումների (*[[Milbon]]* և *[[Rohto Pharmaceutical]]* ընկերությունների գործարանները), արդյունաբերական սարքավորումների (*[[Asahi Diamond Industrial]]*, *[[Dijet]]*, *[[Molitec Steel]]* և *[[Nippon Light Metal]]* ընկերությունների գործարանները), էլեկտրատեխնիկայի (*[[Panasonic]]* ընկերության գործարանը), սանտեխնիկայի (*[[Inax Corporation]]* ընկերության գործարանը), մետաղական սարքավորումների (*[[Minalco]]* ընկերության գործարանը) արտադրությունը։


Պատկեր:NTT Iga-Ueno Building 20101012.jpg|*NTT*-ի տեղական օֆիսը
Պատկեր:Meihan5552-0.jpg|Ավտոկայարան


## Սիմվոլիկա
Իգա քաղաքը խորհրդանշող ծառ է համարվում *[[Pinus densiflóra]]*-ն, ծաղիկ՝ *[[Lilium japonicum]]*-ը, թռչուն՝ *[[Phasianus versicolor]]*-ը (կանաչ փասիան)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* * Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Չեռնիշևսկու փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չեռնիշևսկու փողոց** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Չեռնիշևսկու փողոց (Երևան)
* Չեռնիշևսկու փողոց (Կրասնի Սուլին)
Ալպիական մեխակ

մինի|Ալպիական Մեխակ
**Ալպիական մեխակ** մեխակազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի ցեղ։ Խոտաբույսի մասին առաջին անգամ գրել է շվեդացի դասակարգող Կառլ Լիննեյը 1753 թվականին։

## Տարածվածություն, նկարագրություն
thumbnail|left|250px|Ալպիական Մեխակ
Տարածված է Ավստրիայի վայրի բնությունում, Իտալիայի հյուսիս-արևելքում և Սլովենիայի տարածքում։ Այն աճում է Ալպերի արևելքում, կրաքարային տարածքներում՝ 1000-2500 մետր բարձրության վրա։ Բազմամյա բույսի բարձրությունը 20-25 սմ է։ Ծաղիկները կարմրամանուշակագույն են։

## Նշանակություն
Ալպիական Մեխակը և խաչասերված տեսակը աճեցվում են որպես դեկորատիվ։ Վայրի բույսերի աճեցման «տարբերակը» շրջակա միջավայրի հանդեպ ավելի զգայուն է և վատ է դիմանում արհեստականորեն ստեղծված պայմաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Երկշաքիլավորներ
Կատեգորիա:Մեխակազգիներ
Աշոտ Օրդուխանյան

**Աշոտ Արսենի Օրդուխանյան** (), հայ կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (1987):

## Կենսագրություն
Աշոտ Օրդուխանյանը ծնվել է 1953 թվականի ապրիլի 26-ին, Երևան քաղաքում։ 1975 թվականին ավարտել է Երևանի պետակսն համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1980-1987 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարության տեղեկատվահաշվողական կենտրոնի կենսաչափության բաժնի, միաժամանակ՝ Սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի մաթեմատիկայի վիճակագրության խմբի, 1987-1992 թվականներևի՝ Երևանի պետական համալսարանի կենսաչափության և ծրագրավորման հատուկ դասընթացների ղեկավար։ 1992 թվականին եղել է առաջատար գիտաշխատող, միաժամանակ՝ Սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայության սեյսմոլոգիայի բաժնի, 1992-1994 թվականներին՝ Մոսկվայի «Հոմոսֆերա» անկախ հետազոտությունների ինստիտուտի «Կենսաչափություն» լաբորատորիայի վարիչ, 1994-1996 թվականներին աշխատել է ՌԴ կառավարությանը կից բժշկական կենտրոնի գլխավոր գիտահետազոտական հաշվողական կենտրոնում, միաժամանակ՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոս, 1997 թվականին՝ Մոսկվայի ձեռներեցության և իրավունքի ինստիտուտի էկոլոգիայի դասընթացի ղեկավար, 1998-2000 թվականներին՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ֆիզքիմիայի դեղաբանության տեսական հիմնախնդիրների կենտրոնի համակարգչային մոդելավորման լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկական կենսաչափության հիմնախնդիրներին. զբաղվել է կենսաբանության ու բժշկագիտության հիմնահարցերի լուծման նպատակով մաթեմատիկայի և ծրագրավորման կիրառման եղանակների մշակմամբ։

## Աշխատություններ
* Принципы классификации биологических структур с гетерогенным поведением : (Сценарии биомат. моделирования) : автореферат дис. ... доктора биологических наук : 03.00.02 / АН СССР. Сиб. отд-ние. Ин-т биофизики. - Красноярск, 1989. - 52.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Վիսոկո (համայնք)

**Վիսոկո համայնք** (, ), բոսնիական համայնք, որը մտնում է Բոսնիա և Հերցեգովինա ֆեդերացիայի կազմում։ Տեղակայված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի կենտրոնական մասում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Վիսոկո քաղաքը։

## Աշխարհագրություն
Վիսոկո համայնքի մակերեսը 232 կմ² է։ Վիսոկոն սահմանակցում է Կիսելյակ, Բուսովաչա, Կական, Վարեշ, Բրեզա, Իլիյաշ և Իլիջա համայնքների հետ։

Համայնքի միջին բարձրությունը տատանվում է 399-ից մինչև 1050 մ, որը բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում գյուղատնտեսության զարգացման համար։

### Հովիտներ
* Բոսնա
* Ֆոյնիցա

### Լեռներ
* Օզրենա
* Վրանիցա
* Զվեզդա

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Савезни завод за статистику и евиденцију ФНРЈ и СФРЈ, попис становништва 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. и 1991. године.
* М. С. Филиповић - Живот и обичаји народни у Височкој нахији

## Արտաքին հղումներ
* Համայնքի պաշտոնական կայքէջ 
* Տվյալների համայնքի մարդահամարների մասին

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում
Աբայի

**Աբայի**, անհայտ ծագումով հայկական արական անձնանուն

## Հայտնի անվանակիրներ
* Աբայի (Աբիկազ Բիթայ երեց), Կազբեկի երեց, աղվան (6-րդ դար)․

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1944, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 1․
* «Ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վիեննա», Հակովբոս Տաշյան, Վիեննա, 1895, էջ 653բ․
* «Մովսէս Կաղանկատուացւոյ Պատմութիւն Աղուանից աշխարհի», Մկրտիչ Էմին, Մոսկվա, 1860, Էջ 65 (Ա, գլուխ իզ).
* «Կանոնգիրք հայոց», Արսեն Ղլտճյան, Թիֆլիս, 1913, էջ 192․

Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Պատշգամբի մոտ։ Իսպանուհի Լեոնորան և Ամպարան

**«Պատշգամբի մոտ։ Իսպանուհիներ Լեոնորան և Ամպարան»** (), ռուս գեղանկարիչ, թատերական նկարիչ, մանկավարժ և գրող Կոնստանտին Կորովինի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1888-ից 1889 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 62 × 39 սմ։ Երբեմն կտավը կոչվում է «*Պատշգամբի մոտ*» և «*Իսպանուհիները*»։

Այսօր «Պատշգամբի մոտ։ Իսպանուհիներ Լեոնորան և Ամպարան» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա, Ռուսաստան)։

## Նկարագիր
«Պատշգամբի մոտ։ Իսպանուհիներ Լեոնորան և Ամպարան» ստեղծագործությունում Կորովինը պատկերել է երկու աղջկա։ Նրանք կանգնած են գորգին, պատուհանի մոտ, որը բացվում է դեպի պատշգամբ։ Այդ աղջիկները, հենված մեկը մյուսին, կտավի կոմպոզիցիայի կենտրոնական մասն են։  Նրանք աշխուժորեն հետաքրքրված են ինչ-որ բանով, որը կատարվում է փողոցում, այդ պատճառով էլ պատշգամբի պատուհանների շերտավարագույրների արանքից դուրս են նայում։ Նկարիչը մեծ ուշադրություն է դարձրել լույսի նրբերանգի խաղերին, որոնք ներթափանցում ե շերտավարագույրի արանքից։ Թեթև, սահուն վրձնահարվածները կատարված են իմպրեսիոնիզմի ոճով, որին միահյուսվում է նաև մոդեռնիզմը։

## Պատմություն
«Պատշգամբի մոտ։ Իսպանուհիներ Լեոնորան և Ամպարան» ստեղծագործությունը Կորովինը սկսել է նկարել 1888 թվականին Վալենսիայում, երբ ճանապարհորդում էր Իսպանիայում։ Կտավն ավարտին է հասցրել 1889 թվականին Մոսկվայում։ Նկարիչը նշում է, որ Վալենսիայի հյուրանոցում նա շվեյցարին խնդրել է իր համար երկու մոդել իսպանուհի գտնի։ Որոշ ժամանակ անց բարապանը Կորովինի սենյակ է ուղեկցում երկու երիտասարդ իսպանուհու՝ Ամպարային ու Լեոնորային։ Նկարիչը խնդրում է աղջիկներին, որ կանգնեն պատշգամբի մոտ ու կեցվածք ընդունեն։ Վերջում աղջիկները հրաժարվում են նկարչի առաջարկած գումարից, բայց, ինչ-որ կերպ փոխհատուցել ցանկացող Կոնստանտին Կորովինը նրանց տանում է շուկա՝ գնելով կոշիկ ու չինական մետաքսից գլխաշոր։

Նկարն առաջին անգամ հանրությանը ցուցադրվել է 1889 թվականին՝ Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության 17-րդ ցուցահանդեսին։

1900 թվականին կտավը ցուցադրվել է Փարիզում՝ Համաշխարհային ցուցահանդեսում։ Այստեղ հեղինակին շնորհում են ոսկե մեդալ։ Այս ցուցահանդեսին Կորովինը գերազանցում է Վիկտոր Վասնեցովին, Իսահակ Լևիտանին, Վասիլի Պոլենովին և Կոնստանտին Մակովսկուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Պատշգամբի մոտ։ Իսպանուհիներ Լեոնորան և Ամպարան» ստեղծագործությունը

Կատեգորիա:1888 նկարներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիզմ
Կատեգորիա:Կոնստանտին Կորովինի նկարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Վիսոկո (այլ կիրառումներ)

**Վիսոկո** կարող է վերաբերել՝

* Վիսոկո, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։
* Վիսոկո, բոսնիական համայնք։
Յամաձոե

, Ճապոնիայի Նարա պրեֆեկտուրայի Յամաբե գավառում գտնվող գյուղ։ Գյուղի մակերեսը կազմում է 66,56 կմ², բնակչությունը՝ 3 753 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն), բնակչության խտությունը՝ 56,39 մարդ/կմ²։

## Աշխարհագրական դիրք
Յամաձոե գյուղը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Նարա պրեֆեկտուրայի հյուսիսարևելյան անկյունում՝ հարթավայրի վրա, Կաննա սարի մոտ։ Այստեղ ամռանը զով է, իսկ ձմռանը՝ ցուրտ։ Գյուղն ունի 120-620 մ բարձրություն։ Յամաձոեի հետ սահմանակցում են Նարա, Ուդա, Նաբարի, Իգա քաղաքները։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչությունը կազմում է 3 753 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 56,39 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.

## Սիմվոլիկա
Յամաձոե գյուղը խորհրդանշող ծաղիկ է համարվում *[[Rhododendron kaempferi]]*-ն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* * Յամաձոե գյուղի պաշտոնական վեբկայք

Կատեգորիա:1956 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի գյուղեր
Ուկրաինայի բնության ազգային պարկերի ցանկ

__NOTOC__

**Ուկրաինայի բնության ազգային պարկերի ցանկ**, պաշտպանված տարածքներ, որոնք իրենց մեջ ընդգրկում մի շարք արգելոցներ։ Այժմ Ուկրաինայում գտնվում են ընդհանուր 10 000 կմ² մակերեսով 42 ազգային բնական պարկեր (տարածքի 1,8 %-ը), որոնք տեղակայված են Ուկրաինայի 24 մարզերից 12-ում։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Հյուսիսային Դոնեցկի ազգային բնական պարկը զրկվել է ազգային պարկի կարգավիճակից։ Այժմ աշխատանքներ են ընթանում Ուկրաինայի ամենամեծ ազգային բնական պարկի ստեղծման գործում։

## Բնության ազգային պարկերի ցանկ
Այժմ Ուկրաինայի տարածքում հաշվվում է 42 ազգային պարկ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինայի բնաարգելոցային ֆոնդ
* Ուկրաինայի արգելոցների ցանկ 
* Ուկրաինայի արգելոցների և ազգային պարկերի հասցեների ցանկ 
* Քարտեզ, որը նշում է Ուկրաինայի բոլոր արգելոցները 
* Ուկրաինայի արգելոցների նկարագրում և ցանկ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Ազգային պարկերի ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ուկրաինա
Արամ Տրդատյան

**Արամ Համազասպի Տրդատյան** (), հայ բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1970):

## Կենսագրություն
Արամ Տրդատյանը ծնվել է 1919 թվականի մարտի 27-ին, Կրասնոդար քաղաքում։ 1943 թվականին ավարտել է Ալմա Աթայի բժշկական ինստիտուտը։ 1966-1970 թվականներին եղել է Ալթայի բժշկական ինստիտուտի  մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի, 1970-1986 թվականներին՝ Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի նույնանուն ամբիոնների վարիչ, միաժամանակ՝ Մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի փոխտնօրեն։ ՀԽՍՀ մանկաբարձ-գինեկոլոգների գիտական ընկերության նախագահ (1974-1986):

Աշխատանքները վերաբերում են վիրահատության գինեկոլոգիայի և մանկաբարձության, կանանց միզասեռական օրգանների վնասվածքների ու խուղակների կանխման և վիրաբուժական եղանակների մշակման հարցերին։ Հեղինակ է ուսումնական, մեթոդական ձեռնարկների։

## Ընտանիք
* Երկվորյակ եղբայր՝ Սերգեյ Համազասպի Տրդատյան
* Ավագ դուստր՝ Բոսովա Ելենա Արամի, ռեանիմատոլոգ, այնուհետև՝ հերոնտոլոգ։ 20 տարի շարունակ եղել է Ալթայի երկրամասի պատերազմի հաշմանդամների հիվանդանոցի տնօրենը։
* Ավագ որդի՝ Տրդատյան Սերգեյ Արամի, Մոսկվայի դաշնային հետազոտությունների «Սալուտ» գազատուրբինային կենտրոնի գիտական գծով փոխտնօրեն։
* Կրտսեր զավակներն են Տատյանան և Դմիտրին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер., 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ մանկաբարձներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ալմա Աթայի բժշկական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Սարաևոյի ֆոնդային բորսա

**Սարաևոյի ֆոնդային բորսա** (**SASE**, ), ֆոնդային բորսա, որը գործում է Սարաևոյում, Բոսնիա և Հերցեգովինա։

## Պատմություն և կառուցվածք
Սարաևոյի ֆոնդային բորսան հիմնադրվել է 2001 թվականի սեպտեմբերին և սկսել է գործարքներ կատարել 2002 թվականի ապրիլի 12-ին որպես Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆեդերացիայի արժեթղթերի կենտրոնական առևտրային տարածք, Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆեդերացիան Սերբիայի Հանրապետության հետ միասին կազմում է հետպատերազմյան Բոսնիա-Հերցեգովինան։ Սարաևոյի ֆոնդային բորսան հիմնադրվել է որպես բաժնետիրական-ֆոնդային ընկերություն։ Այն ունեցել է ութ հիմնադիր անդամ։ Արժեթղթերի մասին օրենքի համաձայն, Սարաևոյի ֆոնդային բորսայի անդամներ կարող են լինել միայն իրավաբանական անձինք` բրոքերային գրասենյակներ, որոնց միակ գործունեությունը առևտուրն է արժեթղթերով, որոնց գլխադասային գրասենյակները գտնվում են Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Բորսայի հիմնադիր կապիտալը եղել է 200.000 *BAM* (1 *BAM* = 0.51 եվրո)։

Բոլոր անդամները պետք է լիցենզավորված լինեն Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության արժեթղթերի հանձնաժողովի կողմից արժեթղթերի առևտրի համար։ Միայն այս բրոքերներն են հաստատվում ֆոնդային բորսայի անդամների կողմից, որոնք անց են կացնում առևտրի թույլտվություն տվող քննությունը։ Արժեթղթերի հանձնաժողովը սահմանում է քննության անցկացման կարգը և պայմանները, ինչպես նաև լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելը։ Բրոքերից պահանջվում է ունենալ գործակալության կողմից տրված վավերական լիցենզիա։ Ներկայումս ֆոնդային բորսան ունի 16 անդամ, որի գլխամասային գրասենյակները տարածվում են ամբողջ Բոսնիա և Հերցեգովինայով, որոնց մեծամասնությունը մայրաքաղաքում է` Սարաևոյում։ Բաժնետերերի ժողովը ընտրում է հինգ անդամից բաղկացած վերահսկիչ խորհուրդ չորս տարի ժամկետով։ Դիտորդական խորհուրդը նշանակում է բորսայի ղեկավար, ով պատասխանատու է ռազմավարական պլանավորման և ամենօրյա գործողությունների համար։

Սարաևոյի ֆոնդային բորսայի կառավարման մարմնի անդամները և Վիենայի ֆոնդային բորսան (*Wiener Börse*) 2006 թվականի մարտի 21-ին ստորագրեցին փոխըմբռնման հուշագիր։ Դա Բոսնիան դարձնում է, Ռումինիայից, Խորվաթիայից և Բելգրադից հետո, Բուդապեշտի ֆոնդային բորսայի և Վիեննայի բորսայի հետ միասին համագործակցության համաձայնագրի մեջ մտնող չորրորդ Հարավարևելյան եվրոպական ֆոնդային բորսան։ Փոխըմբռնման հուշագիրը հիմք է տալիս Սարաևոյի և Վիենայի բորսաների միջև ավելի սերտ համագործակցության համար։ Առաջին համատեղ նախագիծը ենթադրվում է որ կլինի ինդեքսը։

## Աշխատունակություն
Վերջին տարիներին Սարաևոյի ֆոնդային բորսայի աշխատունակությունը ավելացել է։ 2002 թվականից շուկայական կապիտալիզացիան աճել է շուրջ քսան անգամ, իսկ 2005 թվականի վերջին այն արդեն 3.3 մլրդ եվրո էր։ Միջին օրական առևտրային ծավալները նույնպես աճել են վերջին մի քանի տարիների ընթացքում և 2005 թվականին հասել են 1.5 մլն եվրոյի։ Սարաևոյի ֆոնդային բորսայի առաջատար ցուցանիշը` *BIFX*-ը, 2002 թվականի վերջի դրությամբ աճել է 1.264.20-ից մինչև 4,045.57 կետ 2005 թվականի վերջին։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Եվրոպական ֆոնդային բորսաների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Official website
* Banja Luka Stock Exchange

Կատեգորիա:Ընկերություններ ըստ հիմնադրման տարեթվի
Կատեգորիա:Ֆոնդային բորսաներ ըստ երկրների
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինա
Դիմիտրովի փողոց (Կրասնի Սուլին)

**Դիմիտրովի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Մալովլասովսկի ավան միկրոշրջանում։ Անվանվել է բուլղարացի քաղաքական գործիչ, կոմունիստ Գեորգի Դիմիտրով Միխայլովի (1882-1949) պատվին։ Սկիզբ է առնում Կունդրյուչյա գետի ափի մոտից և ավարտվում թիվ 49 և 60 շենքերի արանքում։ Երկարությունը 560 մետր է։

## Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Դիմիտրովի փողոցը սկսվում է Կունդրյուչյա գետի ափի մոտից և ավարտվում թիվ 49 և 60 շենքերի արանքում։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 560 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 48 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 25 և աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 23 շենք։

Դիմիտրովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346353։

Փողոցն անվանվել է բուլղարացի քաղաքական գործիչ, կոմունիստ Գեորգի Դիմիտրով Միխայլովի (1882-1949) պատվին։ 1921 թվականին նա մասնակցել է Կոմինտերնի III կոնգրեսին, հանդիպել բոլշևիկյան պարագլուխ Վլադիմիր Լենինի հետ։ 1923 թվականին Վասիլ Կոլարովի հետ ղեկավարել է նացիստական ուժերի դեմ սեպտեմբերյան ապստամբությունը, որի պարտությունից հետո մեկնել է Խորհրդային Միություն։ 1933 թվականին Բեռլինում ձերբակալվել է Ռայխստագի հրկիզման մեղադրանքով։ Բանտից ազատվելուց հետո (1934 թվական) ապրել է ԽՍՀՄ-ում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Димитрова в Красном Сулине
*Подробная карта улица Димитрова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*г. Красный Сулин, улица Димитрова 

Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
Սպիտակ կաղնի

մինի|Սպիտակ կաղնի: Հասուն ծառ: ԱՄՆ: Օհայո նահանգ
**Սպիտակ կաղնի** (լատ.՝ Quercus alba), հաճարազգիների ընտանիքի մշտադալար կամ տերևաթափ ծառերի ցեղ է։ Ցեղի անունը` լատ.՝ Verkus բառ է, որը նշանակում է գեղեցիկ ծառ։ Հին Հունաստանում այն նվիրված էր գիտության, արևի և արվեստի աստված Ապոլլոնին։ Կաղնու ճյուղը համարվում էր հզորության նշանաբան, այն պարգևում էին մարդկանց կյանքը փրկողներին, զինվորական սխրանքներ գործողներին և այլն։ Հռոմեացիների մոտ այն նվիրված էր Յուպիտերին։ Սլավոնները կաղնին համարել են սուրբ ծառ. այն նվիրված է եղել կայծակի և որոտի աստված Պերունին, իսկ հնդկիները ծառն անվանել են «տևադարա», որը բառացի նշանակում է «աստվածածառ»։

## Բուսաբանական նկարագիր
Ծառը մինչև 25 մետր, երբեմն մինչև 40 մետր բարձրությամբ։ Այս տեսակի առանձնահատկությունն այն է, որ ունի լայն սաղարթ, ճյուղերը լայն բացված են և աճում են գետնին զուգահեռ։ Կեղևը բաց մոխրագույն է։ Տերևները երկարավուն օվալաձև է, 12-20 սմ երկարությամբ։


Պատկեր:Quercus alba leaf spring.jpg|Երիտասարդ տերևներ գարնանը
Պատկեր:White oak foliage.JPG|Ընձյուղներ և տերևներ
Պատկեր:White Oak Quercus alba Tree Bark 3264px.jpg|Հասուն ծառի կեղև
Պատկեր:Quercus alba acorn.jpg|Կաղիններ


## Բնապահպանություն և տարածվածություն
Բնական պայմաններում այն աճում է Հյուսիսային Ամերիկայի արևելքում՝ Քվեբեկից հյուսիս մինչև Ֆլորիդայից հարավ։
մինի|Հյուսիսային Ամերիկա, Սպիտակ կաղնի
Առանձին ծառեր հասնում են մինչև 600 տարեկան։

## Կիրառում
Սպիտակ կաղնու փայտանյութը ավանդաբար համարվում է ամենալավը վիսկու և գինու տակառների արտադրության համար։

## Մշակում
Սպիտակ կաղնի ծառը բնական խորհրդանիշ է ԱՄՆ-ի Մերիլենդի նահանգում։ Իրականում սպիտակ կաղնին աճում է Ջորջիա նահանգի Աթենս քաղաքում, տեղական զբոսաշրջային գրավչություն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1951. — Т. II. Покрытосеменные. — С. 488. — 612 с. — 2500 экз.

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Ծառեր