Ջոս Բոյս

**Ջոս Բոյս**, ճարտարապետական կրթություն ստացած ակտիվիստ, մանկավարժ, արվեստագետ և գրող է։ Նա Matrix ֆեմինիստական դիզայնի համագործակցության հիմնադիր անդամներից էր ու 1984 թվականի  «Տարածություն ստեղծելով. կանայք և մարդու կողմից կառուցված միջավայրը» (Pluto Press 1984/Verso 2022) գրքի համահեղինակ։ 2008 թվականից նա համատեղ ղեկավարում է  «Անսովոր ճարտարապետության նախագիծ» -ը՝ հաշմանդամ արվեստագետ Զոե Փարթինգթոնի հետ: Սա հաշմանդամության առաջնորդած հարթակ է, որը համագործակցում է հաշմանդամություն ունեցող արվեստագետների հետ՝ ուսումնասիրելով նոր ուղիներ՝ հաշմանդամությունը ճարտարապետական և դիզայնի դիսկուրսում և պրակտիկայում վերաիմաստավորելու համար։

Նրա գրքերը՝  «Հաշմանդամությունը այլ կերպ ընկալելով. ճարտարապետության, անկարողության և առօրյա կյանքի ձևավորման այլընտրանքային ձեռնարկ»( 2014) և  «Հաշմանդամություն, տարածք, ճարտարապետություն. ընթերցանության գիրք»  (Routledge 2017), դարձել են այս ոլորտի հիմնարար տեքստեր։ Վերջինս անվանվել է «Փայլուն ժողովածու, որը պետք է դասավանդվի յուրաքանչյուր ճարտարապետական և դիզայնի ծրագրում և, հնարավոր է, դառնա միջառարկայական հաշմանդամության ուսումնասիրությունների նոր ստանդարտ դասագիրք» (Սյուզան Շվեյկ, անգլերեն լեզվի և հաշմանդամության ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր, UC Berkeley)։ Բոյսը նաև   Նեյրոբազմազանություն և ճարտարապետություն գրքի համախմբագիրն է՝ Էնթոնի Քլարկի և Ջոն Գարդների հետ։

Նա բազմաթիվ միջազգային գիտաժողովների գլխավոր ելույթներ է ունեցել, այդ թվում՝  Բարտլեթ ճարտարապետական ֆակուլտետ, Լոնդոնի համալսարանական քոլեջ   (2021),   Արիզոնայի պետական համալսարան (2021),  Գոլդսմիթս  (2020),  Սիդնեյի տեխնոլոգիական համալսարան   (2020), Լոնդոնի Դիզայնի թանգարան  (2019),  Մելբուռնի համալսարանի դիզայնի դպրոց   (2019),   Ինսբրուքի համալսարան (2019),  Յեյլի համալսարանի ճարտարապետության դպրոց (2018),   Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարան (2018),   Օրհուսի համալսարան, Կոպենհագեն (2017),   Ճարտարապետական ասոցիացիա, Լոնդոն (2016),  Լոնդոնի արվեստների համալսարան  (2016) և Թեյլոր ինստիտուտ, Կալգարիի համալսարան  (2016).

Բոյսը եղել է հրավիրյալ պրոֆեսոր  Ալսթերի  և  Լոնդոնի մետրոպոլիտեն համալսարաններում։ Նա  Դիզայնի խորհրդի կառուցապատված միջավայրի փորձագետ  և  Թագավորական արվեստների միության անդամ է։ Նա հրավիրյալ պրոֆեսոր է   դանիական Թագավորական ակադեմիայում (Կոպենհագեն) և պատվավոր դոցենտ  UCL-ի Գիտելիքի լաբորատորիա, Կրթության ինստիտուտում։ Ջոս Բոյսը ընդգրկվել է BBC-ի Տարվա Կանայք 2021 ցանկում։

## Կարիերա
Ջոս Բոյսը ներկայումս աշխատում է որպես The DisOrdinary Architecture Project-ի համատնօրեն՝ The Supporting Act Foundation-ի 2024-25 թթ. ֆինանսավորմամբ . Մինչ այդ նա աշխատել է Բարտլեթի Կառուցված միջավայրի ֆակուլտետում՝ Լոնդոնի Համալսարանական Քոլեջում (UCL), որտեղ եղել է Ուսումնական միջավայրերի մագիստրոսական ծրագրի (MSc in Learning Environments) տնօրեն։ Մինչ այդ, ավելի քան 10 տարի նա եղել է անկախ ուսումնառության միջավայրերի խորհրդատու և հետազոտող։ Նա լայնորեն գրել է ուսուցման մեթոդաբանության, ակադեմիական զարգացման, հաստատությունների քաղաքականության և ռազմավարությունների, ենթակառուցվածքների պլանավորման ու կառավարման, ինչպես նաև շինարարական դիզայնի բարդ և հակասական փոխհարաբերությունների մասին։  Բոյսը նաև դասավանդել է ճարտարապետություն և հարակից մասնագիտություններ Մեծ Բրիտանիայում և դրա սահմաններից դուրս։  Նա եղել է ակադեմիական ծրագրերի մշակող և ուսումնառության միջավայրերի դիզայներ։ Նրա ամբողջ գործունեության հիմքում ընկած է հասարակական, տարածական և նյութական արդարության սկզբունքը, ինչպես նաև ամենօրյա սոցիալական, նյութական և տարածական փորձառությունների ընկալման բարելավումը՝ հատկապես անապահով խմբերի համար։

Ջոս Բոյսը ստացել է իր բակալավրի աստիճանը (BSc) Բարտլեթի Դպրոցում (UCL) *(այն ժամանակ՝ Շրջակա միջավայրի ուսումնասիրությունների դպրոց)* և ունի մագիստրոսի աստիճաններ՝ Ընդլայնված ճարտարապետական հետազոտություններ (Advanced Architectural Studies, UCL, 1981) և (Photography, Դե Մոնֆորտ Համալսարան, 2003)։ Նա ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան (PhD) Ռեդինգի Համալսարանի (University of Reading) Քաղաքային և Տարածաշրջանային Ուսումնասիրությունների Ֆակուլտետում, իր «Բետոնե տեսլականներ. Կացարանի դիզայնի, նյութական պրակտիկայի և առօրյա կյանքի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրություն Անգլիայում 1830–1980 թթ.» (Concrete Visions? Examining inter-relationships between housing design, material practices and everyday life in England 1830–1980) թեմայով ատենախոսությամբ (2001 թ.)։ Սկզբում նա վերապատրաստվել է որպես ճարտարապետական լրագրող Building Design ամսագրում: Նա նաև իրականացրել է նախագծեր Մեծ Լոնդոնի Խորհրդում (Greater London Council, GLC)՝ գրելով «Կանայք և Քաղաքաշինություն» ուղեցույցները։ Բացի այդ, նա աշխատել է Կանանց Դիզայնի Ծառայությունում որպես զարգացման աշխատակից, որտեղ նրա գործընկերներն էին Վրոն Ուեյրը, Սյու Կավանահը  և Ուենդի Դեյվիսը։

Արխիվը ներկայացվել և ցուցադրվել է ազգային և միջազգային ցուցահանդեսներում, ներառյալ Found Cities Lost Objects (Արվեստների խորհրդի Անգլիայի շրջիկ ցուցադրություն, Լուբայնա Հիմիդի), Chronos: առողջություն, հասանելիություն և ինտիմություն ցուցահանդեսը Տենստա Կոնստհալ Ստոկհոլմում, Museum für Gestaltung Zürich, Մելբուրնի համալսարան, Օսլոյի ճարտարապետական բիենալե, ETHL Lausanne, ETH Zurich, MAXXI and Նյուքասլի համալսարան (Մեծ Բրիտանիա)։

## Ընտրանի նախագծեր
* M-ից ավելի շատ մասեր! (2024) – Հաշմանդամության, մատչելիության և ներառման վերաիմաստավորում՝ համապատասխանությունից դուրս. նախագծային մտածողության և պրակտիկայի վրա ազդեցություն ունեցող այլընտրանքային հայեցակարգերի, պատմությունների, արվեստի գործերի և ճարտարապետական մանրամասների նախատիպային ժողովածու։
* Տեղեր սեղանի շուրջ (2023) – Հանրային տարածքների միջամտություններ Լոնդոնի ճարտարապետության փառատոնի համար. մրցույթում հաղթած նախագիծ՝ ReFabricate-ի հետ համատեղ, որը ներառում էր ժամանակավոր տեղակայումներ և ուղեկցող ծրագիր Լոնդոնի այգիներից մեկում։
* Փառատոնային տաղավարներ՝ Theaterformen հաշմանդամ արվեստների փառատոնի համար (2022 և 2023) – Ժամանակավոր քաղաքային միջամտություններ՝ The Clearing (Բրաունշվայգ, 2022) և Making Waves (Հանովեր, 2023)։ Ծրագրերը հիմնված էին DeafSpace հայեցակարգի վրա և համատեղ մշակվել էին խուլ ճարտարապետ Ռիչարդ Դոհերթիի, խուլ ճարտարապետական խորհրդատու Քրիստինա Լեյնգի, DisOrdinary-ի համատեղ տնօրեն Զոե Փարթինգթոնի, ինչպես նաև խուլ և հաշմանդամ գերմանացի արվեստագետների հետ։
* Matrix Բաց Ֆեմինիստական Ճարտարապետության արխիվ (2020– ) – Առցանց ուսումնական ռեսուրս, որը համախմբում է 1980-ականների Լոնդոնի արխիվային նյութերը՝ ուսումնասիրելով տարբեր մարմինների, տարածքների և ճարտարապետության միջև բարդ հարաբերությունները։
* Ճարտարապետություն առանց տեսլականի. (ABS) (2018– ) – Ճարտարապետության նախապատրաստական ուսումնական ծրագիր՝ կույր և տեսողական խնդիրներ ունեցող անձանց համար։ Հիմնադրվել է The DisOrdinary Architecture Project-ի և Bartlett UCL-ի համագործակցությամբ։
* Հաշմանդամ արվեստագետներ՝ ստեղծելով արտասովոր տարածքներ(DAMD/OS) (2017–2019) – Նորարար և վերլուծական համագործակցություններ հաշմանդամ արվեստագետների և շինված միջավայրի մասնագետների միջև՝ ընդգրկելով 10 ճարտարապետության, ինտերիերի և կառուցապատված միջավայրի դասընթացներ Անգլիայում։
* Բանավիճային տարածքների ստեղծում (2008) – Հաշմանդամ և խուլ արվեստագետների ու Բրայթոնի համալսարանի ճարտարապետության և դիզայնի ուսանողների համագործակցային նախագիծ՝ փորձարարական տարածքների ստեղծման ուղղությամբ։
* Տեղի զգացողություն. (2007) – Շենքերի և օբյեկտների աուդիո-նկարագրությունների մշակում՝ կույր և տեսողության խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար RIBA Architecture Week-ի և London Festival of Architecture-ի շրջանակում։ Հիմնադրվել է University of Brighton-ի և VocalEyes-ի հետ համատեղ։

## Մատենագիտություն
Ջոս Բոյսի հետազոտությունը, գրականությունը և դասավանդումը կենտրոնացած են «նորմալ» ճարտարապետական և դիզայնի կրթության ու պրակտիկաների սոցիալական կառուցվածքի ըմբռնման վրա, ինչպես նաև այլընտրանքային մոտեցումների համատեղ զարգացման վրա, որոնք սկսվում են տարբերությունից՝ հաշվի առնելով խոցելի խմբերի ընկալումներն ու փորձառությունները թե՛ կրթության, թե՛ այլ տարածքների մեջ։ Կառուցապատված միջավայրի գործունեության կամ դրա բարդ հարաբերությունների վերաբերյալ տեսական ըմբռնումը դեռևս անկատար է, հատկապես՝ տարբեր օգտագործման համատեքստերում՝ ապրելու, աշխատելու կամ սովորելու նպատակով։ Բոյսի համատեղ խմբագրված ժողովածուներն ուղղված են բազմազան տեսակետների և ձայների ներգրավմանը, որպեսզի հնարավոր լինի համեմատել մոտեցումներն ու վերաբերմունքները, քննադատորեն վերանայել առկա ենթադրությունները և միասին  ավելի լավ մոդելներ մշակել ճարտարապետության համար՝ հիմնված սոցիալական, տարածական և նյութական արդարության սկզբունքների վրա։

**Հաշմանդամություն և ճարտարապետություն**

* «Խնամք որպես ակտիվ ճարտարապետական պրակտիկա»՝ Շադ, Գաբրիել և Թորթեն Լանգե, խմբագրեր, gta papers 7, Ճարտարապետության պատմության և տեսության ինստիտուտ (ETH Ցյուրիխ 2023)
* Քլարկ, Անթոնի և Բոյս, Ջոս և Գարդներ, Ջոն. Նեյրոդիվերգենցիա և ճարտարապետություն։ (Elsevier, 2022)
* Designing for Difference Molonglo Online Series (2021) 
* The DisOrdinary Architecture Project: Հեշտ ուղեցույց հաշմանդամությունը ճարտարապետության և քաղաքաշինության մեջ տարբեր կերպ անելու համար, The Funambulist 19, Հասարակության տարածքը (Սեպտեմբեր–Հոկտեմբեր 2018)
* Հաշմանդամություն, տարածք, ճարտարապետություն՝ ընթերցարան (խմբ.) (Routledge, 2017)
* “Cripping Spaces? On Dis/abling Phenomenology in Architecture” in Bryan E. Norwood (Ed) Special Issue: Phenomenology against architectural phenomenology *LOG* 42 (2017)
* «Անտեսանելի աշխատանք: Ինչպես հաշմանդամությունից մեկնարկելը մարտահրավեր է նորմատիվ սոցիալական, տարածական և նյութական պրակտիկաներին»՝ Ֆրիչոտ, Հ., Գաբրիելսոն, Ս., և Ռանտինգ, Հ. (խմբ.) Architecture and Feminisms (Routledge/AHRA, 2017)
* «Տարածք, տեղ և «խնամք» նախագծում ամենօրյա կյանքում»՝ Բեյթս, Ս., Իմրի, Ռ., և Կուլման, Կ. (խմբ.) Design as caring in an urban world (Wiley-Blackwell, 2016)
* “The dis/ordinary spaces of disability and gender” in Soldatic, K., and Johnson, K. (Eds) *Disability and Rurality: Identity, Gender and Belonging (*Routledge 2016)
* *Doing Disability Differently:* այլընտրանքային ձեռնարկ ճարտարապետության, հաշմանդամության և ամենօրյա կյանքում նախագծման վերաբերյալ (Routledge, 2014)

**Ուսումնական միջավայրեր**

* Դպրոցների նախագծերի հարմարվողականություն ուսուցման և բարեկեցության համար՝ պանդեմիայի ժամանակ և հետո։ Գրված է Աննա Մավրոգիաննի և Աննա Ջեֆերի հետ (UCL, 2022)
* Քաղաքը կրթելու. Դպրոցներ որպես սոցիալական ենթակառուցվածք՝ Աննա Ջեֆերի/Ճարտարապետության նախաձեռնություն (UCL, 2020)
* Լավագույն համալսարանների կառուցում. Ստրատեգիաներ, տարածքներ, տեխնոլոգիաներ (Routledge, 2014)
* «Հետազոտել միջպատկերային տարածքները. Ուսուցում որպես սոցիալական և նյութական պրակտիկա»՝ Կարվալյո, Լ., Գուդիյեր, Պ., և Դե Լաատ, Մ. (խմբ.) Place-Based Spaces for Networked Learning (Routledge, 2015)
* Ուսուցման տարածքների վերլուծության հետազոտական մեթոդների մշակումը, որոնք կարող են տեղեկացնել հաստատությունների ուսուցման և ներգրավվածության առաքելություններին։ Պերրի Չեփման Պարգև՝ Ուսուցման տարածքների հետազոտություն (Society of College and University Planners, 2013)։ Գրված է Կլեր Մելհուիշի և ԱՆջելինա Ուիլսոնի հետ
* Թանգարանները և բարձրագույն կրթությունը՝ համագործակցություն. Սովորություններ և հնարավորություններ (Ashgate, 2013)։ Համահեղինակ՝ Աննե Բոդինգտոնի և Քեթրին Սպայթի հետ
* Ուսուցումը նորոգելը. Կրիտիկական ընթերցող։ Ուսուցման տարածքների ապագան՝ պարտադիր կրթությունից հետո (Sense Publishers, 2011)։ Համահեղինակ՝ Աննե Բոդինգտոնի
* Տիրապետող ստեղծագործական ուսուցման տարածքները. Պարտադիր կրթությունից հետո ճարտարապետության նորոգումը (Routledge, 2010)*The e-Revolution and Post-Compulsory Education; Using e-business models to deliver quality education* (Routledge 2008) Co-edited with Peter Ford (2008)

**Ֆեմինիզմ և ճարտարապետություն**

* «Ապահովել աշխատանքը. Հարցաքննություն արհեստների միջոցով՝  դիտելով ֆեմինիստական ճարտարապետական պրակտիկայի պատմությունները»՝ Architecture and Culture Journal - Մասնագիտացված թողարկում՝ Ճարտարապետություն և ֆեմինիզմներ (Taylor and Francis, 2017)։ Գրված է Ջուլիա Դվայերի հետ։
* «Պատուհաններ աշխարհին? կամ ինչու՞ մենք կարող ենք օգտագործել սխալ շրջանակներ): Ճարտարապետություն, ինքնություն և նոր տեխնոլոգիաներ»՝ Cutting Edge (խմբ.) Digital Desires (I.B.Tauris Press, 2000)
* «Դիրքեր լանդշաֆտում. Մեռնդին, նյութականն ու վիրտուալը»՝ Cutting Edge (խմբ.) Desire by Design? Մարմին, տարածք և նոր տեխնոլոգիաներ (I.B. Tauris Press, 1999)
* «Մետաֆորներից և քարտեզներից դուրս. Ճարտարապետությունն ու սեռը նորովի մտածելը»՝ Ռոզա Էյնլի (խմբ.) New Frontiers Space, Bodies and Gender (Routledge, 1998)
* «(Սխալ) ներկայացնել հասարակությունը. Խնդիրներ ճարտարապետության միջոցով սոցիալական իմաստներ ստեղծելիս»՝ Մո Դոդսոն և Ջերի Փալմեր (խմբ.) Design and Aesthetics (Routledge, 1996)
* «Նեյտրալ հայացքներ և ճանաչելի օբյեկտներ»՝ Դանկան ՄաքՔորկոդեյլ և ուրիշներ (խմբ.) Desiring Practices (Black Dog Press, 1996)
* «Կանայք և դիզայնված միջավայրը. Տարբերության հետ կապված հարցեր»՝ Սոֆի Բոուլբի (խմբ.) Built Environment, Vol.16, No 4, 1990, էջ 249–256 (1990)
* «Ալկատրազից մինչև OK Կորալ. Պոստրազմական բրիտանական բնակարանային դիզայն»՝ Աթթֆիլդ և Քիրկհեմ (խմբ.) A View from the Interior: Feminism, Women and Design (Women's Press, 1989)
* “«Որոնք են ֆեմինիստական ճարտարապետության վերլուծությունները»՝ Սոֆի Բոուլբի (խմբ.) Built Environment, Vol. 10 No1 Նոյեմբեր, էջ 25–34 (1986)
* «Տարածք ստեղծելը: Կանայք և մարդակառույց միջավայր» (Pluto Press, 1984)։ Համահեղինակ՝ Matrix Feminist Architecture Collective

## Մասնագիտական անդամակցություններ
* Matrix Feminist Design Co-operative
* 2022 – Member, Equality, Diversity & Inclusion *Advocate Network* University of Westminster School of Architecture and Cities
* 2021 – 2022 Delphi Expert and Network member A4LE scoping study *The Future of Learning Design*, led by Association for Learning Environments Europe and University of Melbourne
* 2017 – 2020 Visiting Professorship in Diversity and Creativity, Foundation Programme, CASS, London Metropolitan University
* 2016 - 2019 Visiting Professorship, Learning Landscapes, University of Ulster, Belfast, Northern Ireland
* 2016 – 2018 Member, Taylor Institute, International Advisory Board on Learning Spaces, University of Calgary, Canada.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հաշմանդամության իրավապաշտպաններ