Բոլեսլավ Լիմանովսկի

**Բոլեսլավ Լուկաշ Թադեուշ Լիմանովսկի** (, գրական անունը` «Յանկո Պոկան» («Janko Pokań»), ), լեհ քաղաքական գործիչ, սոցիալիստ, պատմաբան և սոցիոլոգ։ Լեհական թագավորությունում սոցիալիզմի առաջին գաղափարախոսներից մեկն էր։

## Կենսագրություն
### Մանկություն և պատանեկություն
1847 թվականին ավագ եղբոր հետ ուսման է ուղարկվել Մոսկվայի գիմնազիա, որն ավարտելուց հետո ընդունվել է համալսարան, սովորել բժշկություն։ Եղել է համալսարանի լեհ ուսանողներին միավորող ուսանողական կազմակերպության անդամ։ 1858 թվականին կազմակերպության կողմից ուղարկվել է Դերպտ, որտեղ պետք է շարունակեր ուսումնասիրել բժշկություն։ Բայց այդ ժամանակ Բոլեսլավն արդեն կորցրել էր հետաքրքրությունը դրա նկատմամբ, և 1859 թվականի մարտին նա սկսել է փիլիսոփայություն ուսումնասիրել։

### Քաղաքական գործունեություն
1860 թվականին Բոլեսլավն ընդհատել է ուսումը և մեկնել Փարիզ` տեղեկանալով Ֆրանսիայում լեհական լեգեոնների ձևավորման մասին։ Փարիզում ընդունվել է լեհական ռազմական դպրոց` ուսումնական հաստատություն, որը կադրեր էր պատրաստում լեգեոնների համար։ Նա նաև հաճախել է դասախոսությունների Սորբոնում և Collège de France-ում։ Մասնակցել է գեներալ Մերոսլավսկու շուրջ կենտրոնացած լեհական հայրենասիրական խմբակներին, անդամակցել է «կարմիրների» կազմակերպությանը` բաց զինված ապստամբության և արմատական սոցիալական բարեփոխումների կողմնակիցներին։ Հեղափոխական տրամադրություններով ոգևորված` 1861 թվականի մարտին մեկնել է Վիլնո։ Այնտեղ գեներալ Մերոսլավսկու խնդրանքով և Կենտրոնական Լիտվայի կոմիտեի աջակցությամբ Լիմանովսկին կազմակերպել է ընդհատակյա հեղափոխական բջիջ։

1861 թվականի մայիսի 8-ին` հայրենասիրական ցույցից հետո, Ռուսաստանի իշխանությունները ձերբակալել են Լիմանովսկուն` որպես ցույցի գլխավոր կազմակերպչի։ Սկզբում նա աքսորվել է Մեզեն, ապա ութ ամիս անց` Արխանգելսկ։ Աքսորում աշխատել է նահանգային դիվանատանը, գրել է սոցիոլոգիական տրակտատներ։

Երբ 1863 թվականին սկսվեց հունվարյան ապստամբությունը, նա դեռ բանտում էր, այդ պատճառով չէր կարող մասնակցել մարտական գործողություններին։ Նա փորձել է փախչել բանտից, բայց բռնվել է, կալանավորվել և դատապարտվել երկու շաբաթ ազատազրկման։ Կորցրել է աշխատանքը։ 1866 թվականին առողջական վիճակի պատճառով ուղարկվել է Պավլովսկ (Վորոնեժի նահանգ), որտեղ և ծանոթացել է իր ապագա կնոջ` Վինցենտինա Շարսկայայի հետ։ 1867 թվականի ամռանը ազատ է արձակվել համաներմամբ` Վիլնո վերադառնալու արգելքով։ Բնակություն է հաստատել Վարշավայում, գրել է հոդվածներ օրաթերթի համար և զբաղվել ինքնակրթությամբ։

Ֆրանս-պրուսական պատերազմի ընթացքում (1870-1871) Լիմանովսկին գտնվել է իր պապենական բնօրրանում, որտեղ վերադառնալու թույլտվություն էր ստացել իշխանություններից։ Շուտով որոշել է մասնակցել պատերազմին Ֆրանսիայի կողմից, սակայն չի հասցրել հասնել ֆրանսիական զորքերի շտաբ. գտնվելով Լվովում` Լիմանովսկին տեղեկացել է պատերազմի ավարտի և Նապոլեոն III-ի պարտության մասին։ Այդպես Լիմանովսկին բնակություն է հաստատել Լվովում, աշխատանքի է տեղավորվել որպես լրագրող։ Արմատական շրջանակներում նա հայտնի է դարձել «Զվեզդա» («Gwiazda») թերթում հրապարակված «Աշխատանքային հարց» հոդվածով։

1875 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Աշխատել է Լվովի համալսարանում։ 1876 թվականին լեհ և ռուս սոցիալիստների խնդրանքով, զբաղվել է Ֆերդինանդ Լասալի հրապարակումների թարգմանությամբ։ Միևնույն ժամանակ Ս. Մենդելսոնի աջակցությամբ, գրել և հրապարակել է իր «Socjalizm jako konieczny objaw dziejowego rozwoju» աշխատանքը («Սոցիալիզմը որպես քաղաքական զարգացման վերջին նշան»)։

Սոցիալիստական համոզմունքների պատճառով 1877 թվականին կորցրել է աշխատանքը «Ազգային թերթ»-ում, իսկ հետո ձերբակալվել է գաղտնի կազմակերպությանն անդամակցելու համար։ Ապացույցների բացակայության պատճառով ազատ է արձակվել, սակայն նրան հրամայվել է լքել Ավստրո-Հունգարական կայսրության տարածքը։

### Ժնևյան շրջան
thumb|Բոլեսլավ Լիմանովսկին (ձախից) Սենատի նիստում
1878 թվականի հոկտեմբերին Լիմանովսկին եկել է Ժնև` լինելով սոցիալիզմի հայտնի տեսաբան։ Մենդելսոնի, Կ. Դլուսկու և Կ. Հիլդտի հետ համատեղ թողարկել է «Równość» ամսագիրը, որտեղ առաջին անգամ հրապարակվել է այսպես կոչված «բրյուսելյան ծրագիրը»։ Սակայն 1881 թվականին Լիմանովսկին նախկին համախոհների խմբի հետ խզել է կապերը Լեհաստանի անկախության վերաբերյալ տեսակետների տարբերության պատճառով։ Զիգմունտ Բալիցկու հետ համատեղ հիմնադրել է լեհ ժողովրդի Սոցիալիստական ասոցիացիան, որի անունից 1881 թվականին Լիմանովսկին մասնակցել է Քուրի (Շվեյցարիա) միջազգային սոցիալիստական կոնգրեսին։ 1889 թվականին մասնակցել է Երկրորդ ինտերնացիոնալին։ 1889 թվականի դեկտեմբերին տեղափոխվել է Փարիզ, դարձել *«Pobudka»* ամսագրի խմբագիր և Լեհական էմիգրանտների ասոցիացիայի քարտուղար։

### Անկախ Լեհաստանում
thumb|Բ. Լիմանովսկու գերեզմանի տապանաքարը: Պովոնզկովյան գերեզմանատուն, Վարշավա
1907 թվականի աշունից` ավստրիական իշխանությունների համաձայնությունը ստանալուց հետո, Բ. Լիմանովսկին տեղափոխվել է Կրակով։ Երկիր վերադառնալուց հետո համալրել է Սոցիալիստների լեհական կուսակցության շարքերը։ 1912 թվականի օգոստոսի 25-ին Յուզեֆ Պիլսուդսկու նշանակմամբ ղեկավարել է լեհական ռազմական գանձապետարանը։

Լեհաստանի անկախացումից հետո (1918 թվական)` Երկրորդ Համագործակցության ընթացքում, ստացել է լեհական բանակի փոխտեղակալի կոչում։

1922 թվականին ընտրվել Է խորհրդարանի խոսնակ Վարշավայի ընտրատարածքից։ Խորհրդարանական ընտրություններում մի քանի անգամ վերընտրվել է ավագ խոսնակի պաշտոնում։ Այդ ժամանակ գրել է հասարակական շարժումների պատմության հետազոտական տրակտատներ։

1934 թվականին Վարշավայի համալսարանը Լիմանովսկուն շնորհել է պատվավոր դոկտորի կոչում։ Նա նաև ստացել է Լվովի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։

## Հիմնական հրապարակումներ
* *O kwestii robotniczej*. Լվով, 1871,
* *Socjalizm jako konieczny objaw dziejowego rozwoju*. Լվով, 1879,
* *Ferdynand Lassalle i jego polemiczno-agitacyjne pisma*. Ժնև, 1882,
* *Polityczna a społeczna rewolucja*. Ժնև, 1883,
* *Historia powstania narodu polskiego w 1863 i 1864*. Լվով, 1882,
* *Historia ruchu społecznego w drugiej połowie XVIII stulecia*. Լվով, 1888,
* *Historia ruchu społecznego w XIX stuleciu*. Լվով, 1890,
* *Stuletnia walka narodu polskiego o niepodległość*. Ցյուրիխ, 1894,
* *Historia Litwy pokrótce opowiedziana*. Փարիզ, 1895,
* *Historii demokracji polskiej w epoce porozbiorowej*. Ցյուրիխ, 1901,
* *Demokracja w Polsce*. Կրակով, 1903,
* *Żywot Stanisława Staszica*. Կրակով, 1904,
* *Naród i państwo. Studium socjologiczne*. Կրակով, 1906,
* *Stanisław Worcell. Życiorys*. Կրակով, 1910,
* *Emilia Plater*. Կրակով, 1910,
* *Szermierze wolności*. Կրակով, 1911,
* *Historia ruchu rewolucyjnego w Polsce w 1846*. Կրակով, 1913,
* *Studwudziestoletnia walka narodu polskiego o niepodległość*. Կրակով, 1916,
* *Socjologia*. Կրակով, 1919,
* *Polityka wynaradawiająca rządu pruskiego w stosunku do ludności polskiej*. Չեստոխովա, 1919,
* *Hugo Kołłątaj*. Վարշավա, 1920,
* *Rozwój polskiej myśli socjalistycznej*. Վարշավա, 1929,
* *Pamiętniki*. Վարշավա, 1961։

## Մրցանակներ
* Լեհաստանի վերածննդի շքանշան (5 օգոստոսի 1921 թվական)
* Անկախության Խաչ

## Բոլեսլավ Լիմանովսկին ֆիլմում
Մարիան Գոդլևսկին խաղացել է Բոլեսլավ Լիմանովսկու դերը ռեժիսոր Եժի Կավալերովիչի «Նախագահի մահը» ֆիլմում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Janusz Sztumski, *Bolesław Limanowski — życie i twórczość*, w: Bolesław Limanowski, *Socjalizm jako konieczny objaw dziejowego rozwoju*, Warszawa 1989 ISBN 83-05-11944-0.
* J. Krzesławski, *Bolesław Limanowski*, w: «Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce», nr 1 z 1935
* J. Kurczewska, *Naród w socjologii i ideologii polskiej. Analiza porównawcza wybranych koncepcji z przełomu XIX i XX wieku*, PWN, Warszawa 1979.

Կատեգորիա:Լեհ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Լեհ սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ