Առաջին պաղեստինյան ինթիֆադա

**Առաջին պաղեստինյան ինթիֆադա** (), պաղեստինյան ապստամբություն, որը տևել է 1987-1991 թվականներին, որի հայտարարված նպատակն է եղել «պայքարել Վեցօրյա պատերազմի (1967) ընթացքում գրավված տարածքների Իսրայելի օկուպացիայի դեմ» (արաբների տերմինաբանությամբ): Երբեմն առաջին ինթիֆադայի ավարտը համարվում է 1993 թվականի սեպտեմբերը, երբ ստորագրվել են Օսլոյի համաձայնագրերը։

Առաջին ինթիֆադան երբեմն անվանում են նաև «Քարերի պատերազմ», քանի որ սկզբում պաղեստինցիները հիմնականում քարեր և ինքնաշեն զենքեր են օգտագործել իսրայելցիների դեմ: Օսլոյի համաձայնագրերի ստորագրման պահին ինթիֆադայի ժամանակ զոհվել է 111 իսրայելցի և ավելի քան 2000 պաղեստինցի (որոնցից 1100-ը սպանվել են իսրայելցիների կողմից, իսկ 1000-ը՝ ներքին հակամարտությունների պատճառով):

Ինթիֆադան սկսվել է կիսատ-պռատ կերպով. ավելի ուշ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը փորձել է ստանձնել կազմակերպչի դերը։

## Հակամարտության պատճառները
Առաջին ինթիֆադայի բռնկմանը նախորդող ամիսներին տեղի են ունեցել բազմաթիվ իրադարձություններ, որոնք սրել են պաղեստինցիների և իսրայելցիների միջև թշնամանքը: Սեպտեմբերին սպանվել է չորս իսրայելցի (երեքը՝ քաղաքացիական անձինք): Այս միջադեպերը հանգեցրել են իսրայելցիների և պաղեստինցիների միջև թշնամանքի և անկարգությունների բոլոր տարածքներում, որոնք ամեն օր սկսել են աճել և հատկապես բարձր մակարդակի հասել են Գազայի հատվածում։

Աճող լարվածության պայմաններում ցանկացած լուր տարածվել  է մեծ արագությամբ: Իրական միջադեպերի մասին տեղեկատվությունը, խառնված խիստ չափազանցված լուրերի հետ, վայրի խուճապ է առաջացրել պաղեստինյան բնակչության շրջանում և հանգեցրել է փողոցային բախումների իսրայելական ոստիկանության և զինվորների հետ: Հենց այս համադրությունն է եղել, որը, ի վերջո, առաջացրել է ապստամբության կայծը: Ինթիֆադայի հիմնական պատճառը իսրայելական վարչակազմի երկարատև ներկայությունն է եղել պաղեստինյան հողերում: 1967 թվականին օկուպացված տարածքների արաբ բնակչությունը չի ստացել Իսրայելի քաղաքացիություն, Եգիպտոսն ու Հորդանանը նույնպես փաստացի մերժել են այդ քաղաքացիներին:

Պաղեստինցիների կարծիքով, ինթիֆադան ժողովրդական բողոքի ցույց է եղել Իսրայելի դաժան բռնաճնշումների դեմ, որոնք ներառել են սպանություններ առանց դատի, զանգվածային ձերբակալություններ, շինությունների կործանումներ, խոշտանգումներ, տեղահանություններ և այլն:

Քաղաքական և ազգային գիտակցության աճից բացի, ապստամբության բռնկմանը նպաստել են նաև Եգիպտոսի կողմից Գազայի հատվածի և Հորդանանի միապետության կողմից Արևմտյան ափի նկատմամբ տարածքային պահանջներից հրաժարվելը, պաղեստինյան բնակչության խտության աճը (կապված աղքատ բնակչության շրջանում ավանդաբար բարձր ծնելիության մակարդակի և Իսրայելի օկուպացիայի տակ նոր շինարարության կամ գյուղատնտեսական արտադրության համար հատկացված սահմանափակ հողերի հետ) և գործազրկության աճը (մասնավորապես, Իսրայելի տարածքներում աշխատանքից եկամուտ ստանալով՝ շատ պաղեստինցիներ կարող էին իրենց թույլ տալ իրենց երեխաներին կրթել համալսարաններում, սակայն բարձրագույն կրթություն ունեցող պաղեստինցու համար աշխատանք գտնելը չափազանց դժվար էր):

Որոշ դիտորդներ նաև նշել են, որ պաղեստինցիները իրենց լքված են զգում իրենց արաբ դաշնակիցների կողմից, քանի որ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը չի կարողացել ոչնչացնել Իսրայելը և ստեղծել Պաղեստինի արաբական պետություն, ինչպես խոստացել է: Միևնույն ժամանակ, Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը փաստացի խոչընդոտել է Իսրայելի կողմից 1974 թվականից ի վեր իր կողմից վերահսկվող տարածքներում ընտրություններ անցկացնելու փորձերը, ինչի հետևանքով շատ մարդիկ զգացել են, որ իրենց ամբողջ կյանքը կապրեն որպես երկրորդ կարգի քաղաքացիներ՝ առանց լիարժեք քաղաքական իրավունքների:

Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը միակ կազմակերպությունը չի եղել, որը կոչ է արել պաղեստինցիներին դիմել բռնության. այս ժամանակահատվածում պաղեստինյան հասարակությունում ազդեցության համար նրա մրցակիցներն առաջին անգամ դարձել են արմատական իսլամական «Համաս» և «Պաղեստինի իսլամական ջիհադ» խմբավորումները։

## Ինթիֆադայի առաջընթաց
Առաջին ինթիֆադայի սկիզբը սովորաբար համարվում է 1987 թվականի դեկտեմբերի 9-ը։ Դրանից անմիջապես առաջ տեղի են ունեցել մի քանի միջադեպեր․դեկտեմբերի 6-ին Գազայի հատվածում սպանվել է իսրայելցի առևտրական, երկու օր անց՝ դեկտեմբերի 8-ին, իսրայելական բանակի բեռնատարը բախվել է մի միկրոավտոբուսի, որը տեղափոխելիս է եղել պաղեստինցիների, որոնք Իսրայելից վերադառնալուց են եղել  Գազայի հատվածի Ջաբալիա փախստականների ճամբար։ Չորս պաղեստինցի սպանվել է, տասը՝ վիրավորվել։ Գազայի պաղեստինցիների շրջանում անմիջապես լուրեր են տարածվել, որ ավտովթարը Իսրայելի կանխամտածված վրեժխնդրություն է։ Դեկտեմբերի 9-ին Ջաբալիայում բողոքի ցույցեր են սկսվել։ Պաղեստինցիները անվադողեր են այրել, իսկ դեռահասները քարեր են նետել իսրայելական պարեկային մեքենաների վրա։ Մեքենաներից մեկում գտնվող զինվորները կրակ են բացել հարձակվողների վրա՝ սպանելով մեկ 17-ամյա տղայի և վիրավորելով մի քանի ուրիշների։ Անկարգությունները շուտով տարածվել են ամբողջ հատվածում, ապա՝ Արևմտյան ափ։ Դեկտեմբերի 19-ին անկարգությունները հասել են Երուսաղեմ։

Սկզբում ապստամբների հիմնական մեթոդը դեռահասների կողմից իսրայելցի զինվորների դարանակալումն է եղել։ Օգտվելով իրենց թվային առավելությունից (հարձակումներին սովորաբար մասնակցել են մի քանի տասնյակ մարդ), դեռահասները քարեր են նետել իսրայելցիների վրա։ Սակայն շուտով ապստամբները սկսել են զինվել մոլոտովի կոկտեյլներով, նռնակներով, հրազենով և պայթուցիկներով։

1988 թվականին կազմակերպվել են ոչ բռնի գործողություններ, որոնց ընթացքում քրիստոնյա առևտրականները հրաժարվել են վճարել իսրայելցիների կողմից գրավված տարածքների կառավարումը ֆինանսավորելու համար հավաքված հարկերը: Իսրայելական իշխանությունները կոտրել են դիմադրությունը՝ կիրառելով ծանր տուգանքներ, բռնագրավելով և վաճառելով խախտողներից խլված սարքավորումները, ապրանքները և նույնիսկ կենցաղային ապրանքները:

Ի վերջո, Իսրայելին հաջողվել է ճնշել պաղեստինյան ապստամբությունները, հատկապես այն պատճառով, որ պաղեստինյան ուժերը չէին կարող համեմատվել լավ հագեցած և զինված իսրայելական անվտանգության ուժերի հետ։ Սակայն ինթիֆադան բացահայտել է բազմաթիվ խնդիրներ՝ կապված իսրայելական բանակի կողմից պաղեստինցիների դեմ կիրառվող մեթոդների հետ, ինչպես նաև աշխարհի և իսրայելական հանրության ուշադրությունը հրավիրել է պաղեստինյան տարածքների շարունակական իսրայելական օկուպացիայի խնդրի վրա։ Ինթիֆադան հանգեցրել է իսրայելական հասարակության պառակտման։ Որոշ դիտորդների կարծիքով, հենց ինթիֆադան է հանգեցրել իսրայելական «խաղաղության շարժման» աճին և Իցհակ Ռաբինի վերընտրությանը որպես Իսրայելի վարչապետ 1992 թվականին։ Առաջին պաղեստինյան ինթիֆադան ավարտվել է 1993 թվականին՝ Օսլոյի համաձայնագրերի ստորագրմամբ և հաջորդ տարի Պաղեստինյան ինքնավարության ստեղծմամբ։

## Զոհեր
Ըստ «B'Tselem-» ի՝ ինտիֆադայի առաջին տասներեք ամիսների ընթացքում սպանվել է 326 պաղեստինցի և 12 իսրայելցի։

Պաղեստինյան մարդու իրավունքների մոնիտորինգային խմբի տվյալներով՝ ինթիֆադայի մեկնարկից մինչև «Օսլոյի համաձայնագրերի» ստորագրումը զոհվել է 111 իսրայելցի («B'Tselem-» ի տվյալներով) և ավելի քան 2000 պաղեստինցի։ Նրանցից մինչև 1100-ը սպանվել են իսրայելցիների կողմից, իսկ մոտ 1000-ը՝ ներքին պաղեստինյան բախումների արդյունքում։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ալ-Ակսայի ինթիֆադա, կամ երկրորդ ինթիֆադա

## Գրականություն և աղբյուրներ
* Наим Ашхаб. Восстание на оккупированных землях // «Проблемы мира и социализма», № 2, 1988..
* Наим Ашхаб. Камни против пуль // «Проблемы мира и социализма», № 7, 1988..
* Ясир Арафат. С верой в победу // «Проблемы мира и социализма», № 10, 1988..
* Towards a state of Independence. The Palestinian Uprising. December 1987 — August 1988. Jerusalem, FACT Information Committee, 1988. — 265 pp.
* 
* 

Կատեգորիա:1980-ականներ Իսրայելում
Կատեգորիա:1987 Իսրայելում
Կատեգորիա:1987 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:1988 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:1989 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:1990-ականներ Իսրայելում
Կատեգորիա:1990-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:1992 հակամարտություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ապստամբություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հակամարտություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ապստամբություն
Կատեգորիա:Արաբա-իսրայելական հակամարտություն
Կատեգորիա:Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Կատեգորիա:Պաղեստին
Կատեգորիա:Պաղեստինի պատմություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական անհնազանդություն