Գեռլախովսկի շտիտ

300px|thumb|right|Գեռլախովսկի շտիտ 3D
300px|մինի|Գեռլախովսկի շտիտը հարավից
**Գեռլախովսկի շտիտ** (,, բառացի թարգմանությամբ՝ *Գեռլախովյան գագաթ*), խոսակցական լեզվում գործածվում են նաև **Գեռլախ** և **Գեռլախովկա** անվանաձևերը), Բարձր Տատրաների և ընդհանրապես 1500 կիլոմետր ձգվող ամբողջ Կարպատյան լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը։ Գտնվում է Սլովակիայի Հանրապետության տարածքում, ծովի մակերևույթից բարձրությունը 2655 մետր է։ Տեսքը բրգաձև է, ունի հսկայական կրկես։ Չնայած համեմատաբար ոչ մեծ բարձրությանը՝ սլացիկ ճախրանքի տպավորություն է թողնում՝ ստորոտին փռված դաշտի նկատմամբ շուրջ 2000 մետր ուղղաձիգ բարձրանալու շնորհիվ։ Ներկայիս Սլովակիայի Հանրապետության ամենաբարձր կետն է։ Եղել է նաև նախկին Չեխոսլովակիայի և ավելի վաղ՝ Հունգարիայի թագավորության ամենաբարձր կետը։ 20-21-րդ դարերում հասցրել է հինգ-վեց անգամ անվանափոխվել՝ կախված քաղաքական իրավիճակից։

## Անվանումներ
Սարի՝ ամենավաղ արձանագրված անվանումը (1762 թվականի մի քարտեզի վրա) եղել է Շեպես կոմսության բնակիչ գերմանացիների խոսվածքով՝ *Քյոսելբերգ* /*Kösselberg*/ (այսինքն՝ Կաթսայասար)։ Սլովակերեն առաջին անվանումը՝ *Kotol*, որ նույնպես կաթսա է նշանակում, արձանագրվել է 1821 թվականին։ Այդ երկու անվանումներում էլ շեշտվել է սարի հսկայական կրկեսի կաթսայաձև տեսքը։ Սակայն 19-րդ դարում քարտեզներում ու գրականության մեջ առավել գործածականը եղել է սարի ներկայիս անվանաձևը, որը կապված է նրա ստորոտին գտնվող  Գեռլախով գյուղի անվան հետ։

1896 թվականին, հայտնված լինելով Ավստրո-Հունգարիայի կազմում, սարը ստացել է կայսեր՝ Ֆրանց Իոսիֆ Առաջինի անունը։ Կայսրության վերացումից հետո՝ 1918 թվականին, վերստին անվանվել է Գեռլախովսկի շտիտ։ Լեհական կառավարությունը, որ Բարձր Տատրաները լեհական տարածք էր հայտարարել, սարն էլ անվանակոչել էր *Szczyt Polski* (Լեհական գագաթ), բայց նրա նկատմամբ իշխանություն երբեք չի նվաճել։ Չեխոսլովակյան նոր կառավարությունը 1923 թվականին անվանումը փոխելով՝ դարձրել է *Štít legionárov* (Լեգեոներների գագաթ, ի պատիվ չեխոսլովակ լեգեոներների), բայց 1932-ին սարը վերստացել է *Gerlachovský štít* անվանումը։ 1948 թվականին Չեխոսլովակիայում տեղի ունեցած կոմունիստական հեղաշրջումից մեկ տարի անց սարը մեկ անգամ ևս անվանափոխվել է՝ կոչվելով  *Stalinov štít*՝,,ի նշան երախտագիտության,,, բայց տասը տարի անց վերականգնվել է ավանդական անվանումը։ Համընդհանուր տարածում ստացած ձևից մի փոքր շեղվում է սարի լեհական անվանաձևը՝  *Girlach* and *Garłuch.*: Թե՛ սարի և թե՛ նրա ստորոտին գտնվող գյուղի անվանումը գերմանական ծագում ունեն (ներկայումս Սլովակիայի տարածքում գտնվող Բարձր Տատրաների հատվածն ու շրջական դարեր շարունակ բնակեցված են եղել գերմանացիներով)։

## Պատմություն
Կարպատներում սարերի բարձրության պաշտոնական առաջին չափումները կատարվել են 18-րդ դարում՝ Հաբսբուրգների տիրապետության ժամանակներում։ Այդ չափումների հիման վրա սկզբում հայտարարվել է, որ լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը Կրիվանն է (Kriváň) (2,494&nbsp;մ), այնուհետև՝ Լոմնիցկի շտիտը /Lomnický štít/ (2,633&nbsp;մ), որից հետո՝ Լադովի շտիտը /Ľadový štít/ (2,627&nbsp;մ)։ Առաջին մարդը, ով ճշգրիտ ու հստակ հայտարարել է, որ Գեռլախովսկի շտիտն է Կարպատյան լեռների ամենաբարձր սարը, եղել է անտառապահ Լյուդովիտ (Լյուդվիգ) Գրայները /Ľudovít (Ludwig) Greiner/, 1838 թվականին։ Երեսուն տարի անց՝ 1868 թվականին, նրա չափումները պաշտոնական ձևակերպում են ստացել ավստրիական բանակային արշավախմբի կողմից և իրենց արտացոլումը գտել 1875 թվականին Վիեննայի ռազմական ինստիտուտի  հրատարակած քարտեզներում։

Սարի՝ վկայություններով հաստատված առաջին վերելքն իրականացրել է Յան (Յոհան) Շտիլը 1834 թվականին, մեկնարկելով Նովա Լեսնա /Nová Lesná/ գյուղից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* QTVR 360 degree panorama from the peak 
* Detailed descriptions of peaks in the High Tatras 
* Map of the area 

Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր