Լյուդվիգ Մոնդ

**Լյուդվիգ Մոնդ** () ծնված գերմանացի, բրիտանացի քիմիկոս և արդյունաբերող էր։   Նա հայտնաբերեց միացությունների կարևոր, մինչ այդ անհայտ, մետաղական կարբոնիլներ կոչվող դասը։

## Կրթություն և կարիերա
Լյուդվիգ Մոնդը ծնվել է հրեական ընտանիքում Գերմանիայի Կասել քաղաքում։ Նրա ծնողներն էին Մեյեր Բեր (Մորից) Մոնդը և Հենրիետա Լևինսոնը։ Իր հայրենի քաղաքի դպրոցներ հաճախելուց հետո նա քիմիա է սովորել Մարբուրգի համալսարանում Հերման Կոլբեի ղեկավարությամբ և Հայդելբերգի համալսարանում՝ Ռոբերտ Բունսենի ղեկավարությամբ, բայց նա այդպես էլ չստացավ դիպլոմ։ Այնուհետև նա աշխատել է Գերմանիայում և Նիդեռլանդներում գտնվող գործարաններում, նախքան Անգլիա գալը` աշխատել Ջոն Հաթչինսոն և Կոմի գործարանում 1862 թվականին Վիդնեսում։ Նա աշխատել է Ուտրեխտում ՝  Պ. Սմիթս & դը Վոլֆ ֆիրմայում 1864-1867 թվականներին, այնուհետև վերադարձել է Ուիդնեսին։ Այստեղ նա համագործակցություն հաստատեց Ջոն Հաթչինսոնի հետ և մշակեց Լեբլանկ գործընթացի կողմնակի արտադրանքներից ծծումբը վերականգնելու մեթոդ, որն օգտագործվում էր սոդայի մոխրի արտադրության համար։

1872 թվականին Մոնդը կապ հաստատեց բելգիացի արդյունաբերող Էռնեստ Սոլվեյի հետ, ով մշակում էր սոդայի մոխրի արտադրության ավելի լավ գործընթաց՝ ամոնիակ-սոդա կամ Սոլվեյ պրոցեսը։ Հաջորդ տարի նա համագործակցեց արդյունաբերող Ջոն Բրունների հետ՝ աշխատելով  գործընթացը առևտրային կենսունակության հասցնելու վրա։ Նրանք հիմնեցին Բրուններ Մոնդ & կազմակերպության բիզնեսը՝ կառուցելով գործարան Վինինգտոնում, Նորթվիչում։ Մոնդը լուծեց գործընթացի որոշ խնդիրներ, որոնք դժվարացնում էին զանգվածային արտադրությունը, և մինչև 1880 թվականը նա այն վերածեց առևտրային առումով հիմնավոր գործընթացի։ 20 տարվա ընթացքում բիզնեսը դարձել է սոդայի խոշորագույն արտադրողն աշխարհում։

Մոնդը շարունակեց ուսումնասիրել նոր քիմիական գործընթացները։ Նա հայտնաբերեց նիկել կարբոնիլը՝ նախկինում անհայտ միացություն և առաջինը հայտնաբերված մետաղական կարբոնիլների դասում, որը կարող էր հեշտությամբ քայքայվել՝ Մոնդի պրոցեսի միջոցով իր հանքերից մաքուր նիկել ստանալու համար։ Սա շահագործելու համար նա հիմնեց Մոնդ Նիկել ընկերությունը։ Կանադայում նիկելի հանքավայրերի հանքաքարերը նախնական հարստացում են ստացել այնտեղ, այնուհետև ուղարկվել  Մոնդի աշխատատեղեր Քլայդախում, Սուոնսիի մոտ, Ուելս, վերջնական մաքրման համար։

Նա իր ժամանակի առաջին արդյունաբերողներից էր, ով իր աշխատակիցներին առաջարկում էր վճարովի արձակուրդներ և նպաստներ։

## Պատիվներ և բարերարություններ
Մոնդը աջակցեց գիտական ընկերություններին և Հենրի Ռոսկոյի հետ օգնեց ընդլայնել փոքր Լանկաշիր  Քիմիական ընկերությունը համազգային Քիմիական արդյունաբերության հասարակության մեջ, որի նախագահ ընտրվեց 1888 թվականին։ Նա ընտրվեց Թագավորական ընկերության անդամ 1891 թվականին, Գերմանական քիմիական միության, Նեապոլի Ռեալ Հասարակության և Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ Ստացել է Պադուայի, Հայդելբերգի, Մանչեսթերի և Օքսֆորդի համալսարանների պատվավոր դոկտորի կոչումներ և պարգևատրվել Իտալիայի թագի շքանշանով։

Նա բարերար է եղել մի շարք գիտական կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Թագավորական ընկերության, իտալական  Լինսեի Ակադեմիայի և Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ինստիտուտի համար։ Իր կտակում նա կտակներ է թողել Կասել քաղաքին և մի շարք հրեական բարեգործական կազմակերպություններին։ Իր կյանքի վերջին տարիներին նա ստեղծել էր հին վարպետ նկարների հավաքածու, և դրանց մեծ մասը թողեց Լոնդոնի Ազգային պատկերասրահին։ Նրա կինը Լոնդոնի Քինգս քոլեջում թողեց գերմանական գրականությանը վերաբերող նյութերի մեծ հավաքածու։

Քիմիայի թագավորական ընկերությունը նրա պատվին շնորհում է Լյուդվիգ Մոնդի մրցանակը։ Նրա արձանը, որը նախագծվել է Էդուարդ Լանտերիի կողմից (1912 թ.), կանգնած է Վինինգտոնում գտնվող Բրուններ Մոնդ-ի նախկին գրասենյակների առջև՝ շրջապատված Բրունների արձանով։ Մոնդի մեկ այլ արձան գտնվում է Ուելսի Քլայդախ քաղաքում գտնվող Մոնդ Նիկելի գործարանի դիմաց և հանդիսանում է II աստիճանի կառույց։

## Ընտանեկան և անձնական
thumb|Լյուդվիգ Մոնդը (աջից) որպես կորպուսի Ռենանիա Հայդելբերգի անդամ, մոտ. 1856 թ
1866 թվականի հոկտեմբերին Մոնդն ամուսնացել է իր զարմիկի՝ Ֆրիդա Լևենտալի (1847–1923) հետ հայրենի Քյոլն քաղաքում։ Շուտով նրանք տեղափոխվեցին Անգլիա և ունեցան երկու որդի՝ Ռոբերտն ու Ալֆրեդը։ 1880 թվականին նա ստացել է բրիտանական քաղաքացիություն։ Մինչ նա հիմնում էր իր բիզնեսը, ընտանիքն ապրում էր Ուինինգթոնում, իսկ 1884 թվականին նրանք տեղափոխվեցին Լոնդոն։ 1890-ականների սկզբից նա իր ձմեռների մեծ մասն անցկացրեց Հռոմում՝ այնտեղ գտնվող իր տանը։ Այս տունը՝ Պալացցո Զուկարի-ն, սկզբում վարձակալվել է, այնուհետև (1904 թ.) գնել է իր կնոջ ընկերոջ՝ Հենրիետ Հերցի անունով, ով այն վերածել է արվեստի պատմության ուսումնասիրության կենտրոնի, որն այժմ կոչվում է Հերցիանա գրադարան։ Նա մահացել է իր լոնդոնյան տանը՝ «Բարդիները» Ավենյու Ռոուդում, Ռեջենտ այգու մոտ։ Չնայած նա երբեք որևէ կրոն չէր դավանել, նա թաղվեց հրեական ծեսերով Սուրբ Պանկրաս գերեզմանատանը, որտեղ նրա որդիները դամբարան կանգնեցրին։ Նրա ունեցվածքը գնահատվել է 1 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գործարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ