Պորտեր (գարեջուր)

մինի|Պորտեր, որտեղ երևում է խմիչքի մգությունը։
**Պորտեր,** գարեջրի տեսակ, որը մշակվել է Լոնդոնում 18-րդ դարի սկզբին։ Ունի մուգ գույն՝ շագանակագույն ածիկ օգտագործելու շնորհիվ։ Ենթադրվում է, որ անունը ծագել է պորտեր գարեջրի ժողովրդականությունից։ Պորթերը էլի տեսակ է։

Պորտերը դարձել է գարեջրի առաջին տեսակը, որը պատրաստվում էր ողջ աշխարհում՝ 18-րդ դարի ավարտին արտադրվելով Իռլանդիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Շվեդիայում և Ռուսաստանում։

Ստաուտի և պորտերի պատմությունները կապված են: «Ստաուտ» անվանումը, որը օգտագործվում է մուգ գարեջրի համար, առաջացել է այն բանից հետո, երբ թունդ պորտերները վաճառում էին որպես «ստաուտ պորտեր», որը հետագայում կրճատվեց պարզապես «ստաուտ»։ Գիննեսը սկզբում կոչվում էր «Extra Superior Porter», իսկ 1840 թվականից ստացել է «Extra Stout» անվանումը։ Այսօր ստաուտ և պորտեր տերմիններն օգտագործվում են տարբեր գարեջրի գործարանների կողմից։ Այս տերմիններն ունեն ավելի շատ ընդհանրություններ, քան տարբերություններ։

## Պատմություն
### 18-րդ և 19-րդ դարեր
Պորտերն առաջին անգամ հիշատակվել է 1721 թվականին՝ որպես Լոնդոնում արդեն իսկ արտադրվող շագանակագույն գարեջրի տեսակ: Այն մատակարարվում էր պանդոկներին, որպեսզի հնեցվեին և օգտագործվեին ըստ հաճախորդի ճաշակի, տերմինն արդեն լայն տարածում էր գտել տպագիր նյութերում 1760-ականներին, սակայն մինչ այդ այն լայն տարածում չի ունեցել։ Նորարարությունը վերագրվում է Ռալֆ Հարվուդին, որը գարեջրագործ էր Շորդիչի Bell Brewhouse-ում։ Ըստ պնդումների՝ առաջին պորտերի առաքումը կատարվել է Շորդիչի The Blue Last պանդոկ։

Մինչ 1700 թվականը լոնդոնյան գարեջրագործները իրենց գարեջուրն ուղարկում էին շատ վաղ՝ որպես մայլդերի (թույլ). ցանկացած հնեցում որպես սթեյլ (համ ու հոտը կորցրած) հաճախ կատարում է պանդոկապետերի կամ առևտրականների կողմից, իսկ մայլդերի և սթեյլների խառնուրդները հաճախ վաճառվում էին հանրությանը: Պորտերը եղել է առաջին գարեջրերի տեսակներից մեկը, որը հնեցվում էր գարեջրագործարանում և ուղարկվում էր այնպիսի վիճակում, որ անմիջապես խմելու համար պատրաստ լիներ։ Այն կարելի էր նաև պատրաստել մեծ մասշտաբով, և Լոնդոնյան պորտեր պատրաստողները, ինչպիսիք էին Whitbread-ը, Truman-ը, Parsons-ը և Թրեյլը, հասան մասշտաբի տնտեսության և ֆինանսական մեծ հաջողությունների։

Ըստ Մարտին Քորնելի՝ «Լոնդոնյան պորտերը առաջին գարեջուրն էր, որը մեծ տարածում գտավ՝ հասնելով Իռլանդիա 1730-ականներին, Հյուսիսային Ամերիկա և Բալթյան երկրներ՝ 1740-ականներին, Հյուսիսային Եվրոպա՝ 1760-ականներին և Հնդկաստան»։

Ավելի վաղ Լոնդոնյան պորտերները ժամանակակից չափանիշներով թունդ գարեջուրներ էին։ 1770-ականների սկզբնական փորձերն ածխաջրածնի չափիչով (հիդրոմետրով) արձանագրել են, որ պորտերները ունեն ալկոհոլային գրավիտացիա 1.071 և 6.6% ալկոհոլ ըստ ծավալի։
մինի|200x200փքս|Գովազդ Գինես Փորթեր (1840 թվական)
Լոնդոնի խոշոր գարեջրի գործարանները ստեղծեցին բազմաթիվ տեխնոլոգիական առաջընթացներ, ինչպիսիք են ջերմաչափի օգտագործումը (մոտ 1760 թվական) և խտաչափը (1770 թվական)։ Առաջին պորտերները պատրաստվում էին 100% շագանակագույն ածիկից։  Երբ հարկերը բարձրացան՝ Նապոլեոնյան պատերազմների ծախսերը հոգալու համար, գարեջրագործները սկսեցին օգտագործել ավելի քիչ ածիկ։ Նրանք սկսեցին օգտագործել որոշակի քանակությամբ բաց ածիկ և ավելացնել գունանյութ՝ ակնկալվող երանգը ստանալու համար։ Երբ 1816-ին օրենք ընդունվեց, որը թույլ էր տալիս օգտագործել միայն ածիկ և հոպ գարեջրի արտադրության մեջ նրանք հայտնվեցին դժվար իրավիճակում։ Նրանց խնդիրը լուծվեց Ուիլերի՝ 1817 թվականին գրեթե սև արտոնագրային ածիկի գյուտով։ Այժմ հնարավոր էր գարեջուր պատրաստել 95% գունավոր ածիկից և 5% արտոնագրված ածիկից, թեև լոնդոնյան գարեջրագործների մեծ մասը շարունակում էր օգտագործել գունանյութեր։

Մինչ 1800 թվականը, բոլոր Լոնդոնյան պորտերները հնեցվում էին մեծ տարաների մեջ, որոնք տեղափոխվում էր փոքրիկ շշերի մեջ՝ պանդոկներ մատակարարելու համար։ Պորտերների բոլոր տեսակները հնեցնելու անհրաժեշտություն չեղավ։ Ավելի շատ հնեցված գարեջուրը (18 ամսից ավելի) խառնվում էր նոր պորտերի հետ՝ առաջացնելով համ, որը նման էր հնեցված գարեջրի համին։ Դա ավելի էժան եղանակ էր պորտեր պատրաստելու համար, քանի որ անհրաժեշտ չէր երկար ժամանակ պահել։

Դարի վերջին տասնամյակներում շատ գարեջրի գործարաններ դադարեցրին իրենց պորտերի արտադրությունը, բայց շարունակեցին մեկ կամ երկու գարեջուր արտադրել: Որոշ գարեջրագործարաններ, որոնք շարունակեցին պորտեր պատրաստելը, այն պատրաստում էին ավելի թույլ և օգտագործում էին ավելի քիչ հոպ։ 1860-ից 1914 թվականներին գրավիտացիայի ուժգնությունը իջել է 1,058-ից մինչև 1,050, հոպերի չափաքանակը՝ 2-ից մինչև մեկ ֆունտ 36 գալոնանոց բարելի դիմաց։

### 20-րդ և 21-րդ դարեր
մինի|219x219փքս|Neuweiler Porter` Փենսիլվանիա (1960թվական):
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բրիտանիայում հացահատիկի պակասը հանգեցրեց գարեջրի սահմանափակման։ Իռլանդիայում կիրառվեցին ոչ այդքան խիստ կանոններ, որոնք իռլանդական գարեջրագործներին, ինչպիսին Գիննեսն է, թույլ տվեցին շարունակել գարեջրի արտադրությունը ավելի մոտ նախապատերազմյան ուժեղ կողմերին: Անգլիական գարեջրի գործարանները շարունակել են արտադրել շշալցված, իսկ երբեմն էլ տակառներով մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և դրանից հետո: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Իռլանդիայի Ազատ Պետության պաշտոնական չեզոքության քաղաքականության պատճառով այս շրջանը տեխնիկապես չի տուժել սակայն երկիրը կրել է ռեսուրսների վնաս, ուստի այս շրջանը պաշտոնապես կոչվել է Արտակարգ իրավիճակ։ Դրանք զգալիորեն թույլ էին, քան նախապատերազմյան տարբերակները (1.055–1.060-ից նվազել էին մինչև 1.040–1.042) և մոտավորապես նույն ուժգնությունն ունեին, ինչ պորտերը 1914 թվականին: Պորտերի օգտագործումը աստիճանաբար նվազեց, և վերջին պորտերը արտադրվեց 1941 թվականին: 1972 թվականին Էնքոր գարեջրագործական ընկերությունը սկսեց պորտեր պատրաստել, և այն շշալցվեց 1974 թվականին: Այժմ Բրիտանիայի տասնյակ գարեջրի գործարաններ պատրաստում են պորտեր նվաճելով ոսկե և արծաթե մեդալներ։

Շատ գարեջրի գործարաններ պատրաստում են պորտոր լայն տեսականիով, ներառյալ դդում, մեղր, վանիլ, սալոր և շոկոլադ։ Մասնագիտացված բեռնակիր գարեջրագործները շարունակում են տակառներում հնեցման ավանդույթը, և բուրբոն տակառների օգտագործումը։

### Օբադիա Պաունդեջի նամակ
Օբադիա Պաունդեջը եղել է 18-րդ դարի Լոնդոնյան գարեջրագործի գրական անունը, ով 1760 թվականի նոյեմբերի 4-ին հրապարակեց նամակ Լոնդոնյան Chronicle թերթում, որն արտահայտում էր գարեջրի գնի բարձրացման դիրքորոշում։ Նամակը վերատպվել էր տարբեր ամսագրերում և հետագայում օգտագործվել է գարեջրի պատմաբանների կողմից՝ որպես պորտերի մասին տեղեկությունների հիմք։ Այս նյութերը օգտագործվել է նաև  Օբադիա Պաունդեջը, ով վարում էր երկարատև օրագրային բլոգ։

## Իռլանդիա
մինի|223x223փքս|Dark Arts Porter-ը ցույց է տալիս բնորոշ մուգ գույնը
Պորտերը առաջին անգամ պատրաստվել է Իռլանդիայում 1776 թվականին, և Արթուր Գիննեսս դադարել է գարեջուր պատրաստել մինչև 1787 թվականը։  Ռոջեր Պրոցը պնդում է, որ պորտերից սթաուտի անցումը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ Արթուր Գիննեսսը հասկացավ, որ նա ավելի քիչ հարկ կվճարի, եթե իր գարեջրի մեջ օգտագործի չմալթավորված և ռոսթավորված գարի, սակայն ըստ Մարտին Քորնել այս տարբերակը ճիշտ չէ։ Իռլանդիայում, հատկապես Դուբլինում, պորտերը հայտնի էր որպես «սովորական պորտեր» կամ պարզապես «սովորական» անուններով։ Դա այն խմիչքն է, որ հիշատակվում է Ֆլանը Օ'Բրայենը իր  բանաստեղծությունում։ Գիննեսի իռլանդական վերջին պորտերը արտադրվել է 1974 թվականին, չնայած ընկերությունը սկսել է նոր արտադրություն հիմնվելով 1796 թվականի բաղադրատոմսի վրա։

1817 թվականին մալթավորված ցորենի պատրաստման հայտնագործությունից հետո, որը խաշվում էր մինչև սև՝ գարեջուրին ավելի մուգ գույն և առանձնահատուկ համ տալու համար, իռլանդացի գարեջրագործները դադարեցրեցին բրոուն մալթի օգտագործումը և սկսեցին օգտագործել միայն արտոնագրային մալթ և բաց մալթ, մինչդեռ անգլիացի գարեջրագործները շարունակեցին օգտագործել նաև շագանակագույն մալթ, ինչի արդյունքում ի հայտ եկավ ոճերի տարբերություն՝ անգլիական և իռլանդական պորտերների միջև։

Այսօր պորտերը մնում է կարևոր ոճ Իռլանդիայի արագ զարգացող արհեստագործ գարեջրի ոլորտում։ Մի քանի Իռլանդական գարեջրագործարաններ, ինչպես օրինակ Թրաբլ Բրյուինգ-ը (Trouble Brewing**)** Կիլդարում, արտադրում են բարձր գնահատվող պորտերի տարբերակներ։

## Միացյալ Նահանգներ
18-րդ դարում ԱՄՆ-ում պորտեր պատրաստում էին, հատկապես Նոր Անգլիայում և Փենսիլվանիայում։ 1850-ական թվականներին Միացյալ Նահանգներում սկսեցին ներմուծել թեթև գարեջուր։ Պորտերը մշակվել է Ամերիկայում որպես գարեջրագործի գործիք, որը ավելացվում էր ավելի թեթև գարեջուրների պորտերի գույնը և համը ստանալու համար։ Պորտերը պատրաստվում է կարտոֆիլի սիրոպը երկայն ժամանակ եփելով, ինչը կենտրոնացնում է շաքարները այս նյութում։ Այս կենտրոնացումը տալիս է պորտերին բնորոշ կարամելի գույնը և համը։

## Բալթյան պորտեր
մինի|245x245փքս|Żywiec Porter՝ Լեհաստան
Բալթյան պորտերը ծագել է Բալթյան տարածաշրջանում 19-րդ դարում։ 18-րդ դարում Բրիտանիայից արտահանված կայսերական կոճղերը տարածված էին Բալթիկ ծովի շրջակայքում գտնվող երկրներում և վերստեղծվում էին տեղում՝ օգտագործելով տեղական բաղադրիչները և գարեջրագործության ավանդույթները: Վաղ տարբերակները խմորվում էին մինչև 19-րդ դարի վերջը, երբ շատ գարեջրի գործարաններ սկսեցին պատրաստել իրենց պորտերը սառը խմորումով, ինչպես նաև թեթև գարեջուր: Բալթյան պորտերները սովորաբար ունեն նվազագույն խտություն՝ 18° պլատո, և բարձր ալկոհոլի պարունակություն՝ նույնիսկ 10%-ից ավելի։ Դրանք արտադրվում են Ֆինլանդիայում, Էստոնիայում, Լատվիայում, Լիտվայում, Չեխիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Դանիայում, Շվեդիայում և ԱՄՆ-ում:

Բալթյան պորտերը լեհական գարեջրի շատ գործարանների մասնագիտությունն է։  Ֆինլանդիայի Սինեբրիխոֆ գարեջրագործարանը սկսեց Բալթյան պորտեր պատրաստել Հելսինկիում դեռ 1860-ականներից Մինչդեռ Էստոնիայի Põhjala-ն նորեկ է, որը մասնագիտանում է տակառներում հնեցված պորտերների արտադրությունում։ Դանիայում «պորտեր» բառը հոմանիշ է «կայսերական հաստափոր» հետ, իսկ Բալթյան երկրներում հայտնի է երկու անուններով էլ։

Բալթիկ պորտերի oրը, որը հաստատվել է 2016 թվականին Մարչին Խմելարզի կողմից, նշվում է ամեն տարի հունվարի երրորդ շաբաթ օրը:

## Գերմանական պորտեր
մինի|170x170փքս|Hoepfner պորտերի շշի խուփ
Պորտեր գարեջուրը Գերմանիայում պատրաստվել է 1853 թվականից մինչև 1990 թվականը, երբ արտադրությունը դադարեցվեց Արևելյան Գերմանիայում վերամիավորումից հետո։ Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում (ԳԴՀ) պորտերը գարեջրի տեսակ էր։ Այս ստանդարտի համաձայն, արևելագերմանական պորտերն ուներ 17.7-ից 18.3 °P սկզբնական խտություն, առնվազն 64% ակնհայտ ֆերմենտացում, առնվազն 0.42% ածխաթթու գազի պարունակություն, 35-ից 50 մգ/լ իզոհումուլոնի պարունակություն (համարժեք 35-ից 50 IBU-ին) և կարող էր վաճառվել միայն շշերով։

Կարագինի հետ կապված, գերմանական պորտերը կարող էր պարունակել մինչև 0.45 կգ/հլ կարամելի գունավորում, ինչպես նաև մինչև 100 գ/հլ աղ։ TGL 7764-ը նաև սահմանում էր գարեջրի պիտակների գույնը. գերմանական պորտերի պիտակները պետք է լինեին կարմիր՝ գարեջրի տեսակը ցույց տալու համար։ Գերմանական պորտերը նաև ԳԴՀ-ում միակ գարեջուրն էր, որի ֆերմենտացման համար թույլատրվում էր օգտագործել Dekkera bruxellensis։ Ի տարբերություն Բալթիկ պորտերի, գերմանական պորտերը վերին ֆերմենտացիայի գարեջուր էր, որը հաճախ ներառում էր խառը ֆերմենտացիա։

1998 թվականին Կարլսռուե գարեջրագործարանը վերսկսեց հին բաղադրատոմսի արտադրությունը։ Այս գործընթացին հետևեց Կլոսթեր և Բերգքվել նման այլ գարեջրագործարաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դար
Կատեգորիա:Գարեջուր
Կատեգորիա:Ըմպելիքներ