Կյոպենիկի կապիտան

**Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Վոյգտը** (, ) հայտնի է որպես **Կյոպենիկի կապիտան** (), Արևելյան Պրուսիայից կոշկակար։ Հայտնի է դարձել որպես Կյոպենիկի ինքնակոչ կապիտան Բեռլինի մոտ գտնվող Կյոպենիկի քաղաքապետարանի իր տպավորիչ գրավումով, որտեղ նա մտել է 1906 թվականի հոկտեմբերի 16-ին՝ կապիտանի կերպարանքով, անտեղյակ զինվորների մի ջոկատի հետ, ձերբակալել քաղաքապետին և թալանել քաղաքի գանձարանը։

Այս իրադարձությունը, որը մեծ հանրային հետաքրքրություն է առաջացրել և գերմաներեն է մտել որպես *[[Köpenickiade|Կյոպենիկի գործ]] (**),* հաճախ է եղել գեղարվեստական աշխատանքների թեմա։ Հատկապես հայտնի է Կառլ Ցուկմայերի «*Կյոպենիկի կապիտանը»* պիեսը։

## Կենսագրություն
մինի|Վիլհելմ Վոյգտը մանկության տարիներին|324x324փքս
Վիլհելմ Վոյգտը ծնվել է 1849 թվականի փետրվարի 13-ին Տիլզիտում, կոշկակարի ընտանիքում։ Իր հայրենի քաղաքում նա հաճախել է Օբերեալշուլե (միջնակարգ դպրոցի տեսակ), որը թողել է կոշկակարության արհեստը սովորելու համար։

Առաջին անգամ քրեական արդարադատության համակարգի ուշադրության կենտրոնում հայտնվելով 14 տարեկանում, Վոյգտը իր կյանքի երկար տարիներն անցկացրել է բանտում: 1863 թվականի հունիսին Թիլսիթի շրջանային դատարանը նրան դատապարտել է տասնչորս օրվա ազատազրկման՝ գողության համար: 1864 թվականի սեպտեմբերին նա կրկին դատապարտվել է գողության համար՝ երեք ամսվա ազատազրկման, իսկ 1865 թվականի սեպտեմբերին, Թիլսիթի շրջանային դատարանի կողմից կրկին, այս անգամ կրկնակի գողության համար, դատապարտվել է ինը ամսվա ազատազրկման և մեկ տարվա քաղաքացիական իրավունքներից զրկման:

Վոյգտի կոշկակարի աշխատանքային տարիները նրան տարան Պոմերանիա և Բրանդենբուրգ: 1867 թվականի ապրիլին Պրենցլաուի դատարանը Վոյգտին դատապարտեց տասը տարվա ազատազրկման և տուգանքի՝ փոստային փոխանցումներ կեղծելու համար, որին հետագայում ավելացվեց ևս երկու տարվա ազատազրկում: 1889 թվականի հուլիսին Պոզենի շրջանային դատարանը նրան դատապարտել է մեկ տարվա ազատազրկման՝ խոշոր գողության համար։ 1890 թվականին, նա փորձել է կողոպտել Վոնգրովիցի արքունիքի գանձարանը և 1891 թվականի փետրվարին Գնեսենի շրջանային դատարանը նրան դատապարտել է 15 տարվա ազատազրկման և տասը տարվա քաղաքացիական իրավունքներից զրկման:

1906 թվականի սկզբին՝ ազատ արձակվելուց հետո, Վոյգտը տեղափոխվել է Վիսմար, որտեղ բանտի հոգևորականը նրան ապահովել էր արհեստավորի պաշտոն՝ արքունիքի կոշկակար Հիլբրեխտի մոտ։ Սակայն, նախկին դատվածությունների պատճառով, ընդամենը մի քանի ամիս անց նրան արգելվել է մուտք գործել Մեկլենբուրգ-Շվերինի Մեծ Դքսություն։

Վոյգտը տեղափոխվեց Բեռլինի մոտ գտնվող Ռիքսդորֆ՝ ապրելու իր ավագ քրոջ՝ Բերտայի և նրա ամուսնու հետ, և սկսել է աշխատել որպես մեխանիկ կոշիկի գործարանում։ Սակայն կարճ ժամանակ անց նրան նույնպես արգելել են մուտք գործել Բեռլին։ Վոյգտը սկզբում թաքնվել է Բեռլին-Ֆրիդրիխշայնում, բայց հետո լքլ էց գործարանը և իր գործընկեր Ռիմերին, որը գործարանի աշխատող էր։ Նա պնդել է, որ ստիպված է ճանապարհորդելՕ դեսա՝ ժառանգություն պահանջելու համար։ Իրականում նա մնացել է Բեռլինում։

### Կողոպուտ
Կողոպուտին նախապատրաստվելով  Վոյգտը տարբեր վաճառողներից մաս-մաս ձեռք է  բերել, և հավաքել էր Պրուսական 1-ին հետևակային գնդի կապիտանի համազգեստ։ Այս կերպարանքով, 1906 թվականի հոկտեմբերի 16-ի կեսօրին, Բեռլինի արևմտյան մասում գտնվող այն ժամանակվա Պլյոտցենզե ռազմական բաղնիքի մոտ, պահակախմբի փոփոխության ժամանակ նա փողոցում կանգնեցրել է գվարդիականների մի ջոկատ և հրամայել; 4-րդ գնդի հրաձգարանից դուրս բերել փոխարինված գվարդիական երկրորդ ջոկատը։ Նա կանչել է պահակային գունդը և, մեջբերելով գոյություն չունեցող կաբինետի հրաման, «գերագույն հրամանով» իր հրամանատարության տակ դրել տասը կամ տասնմեկ զինվոր։
մինի|Պատմական սեյֆը Կյոպենիկի քաղաքապետարանում
Նա նրանց հետ Բեռլինի S-Bahn-ով Պուտլիցշտրասե կայարանից ճանապարհ է ընկել մինչև Կյոպենիկ , որն այդ ժամանակ Բեռլինից դուրս անկախ քաղաք էր։ Զինվորներին բացատրել է, որ իր համար անհնար էր «մեքենաներ բռնագրավել»։ Ռումելսբուրգում կանգառի ժամանակ նա զինվորներին գարեջուր է հյուրասիրել։ Շարքային Կլապդորի խոսքով՝ Վոյգտն ինքը վայելել է կոնյակ։ Կյոպենիկ հասնելուն պես նա յուրաքանչյուր զինվորի տվել է մեկական մարկ և նրանց խնդրել է ճաշել կայարանում։ Հետո նա նրանց բացատրել է, որ «կձերբակալի քաղաքապետին և, հնարավոր է, նաև այլ պարոնների»։

Այնուհետև նրանք երթով շարժվել են դեպի այն ժամանակ անկախ քաղաքի քաղաքապետարան։ Վոյգտը և նրա ջոկատը գրավել են շենքը, փակել բոլոր ելքերը և արգելել պաշտոնյաներին ու այցելուներին «միջանցքներում ցանկացած տեղաշարժ»։ Այնուհետև նա «Նորին Մեծության անունով ձերբակալել է» գլխավոր քաղաքային քարտուղար Ռոզենկրանցին և քաղաքապետ Գեորգ Լանգերհանսին փակելով նրանց իրենց գրասենյակներում։ Ոստիկաններն ու ժանդարմները ապահովել են ենթադրյալ ռազմական գործողության անխափան ընթացքը քաղաքապետարանի առջև՝ շրջապատելով տարածքը և վերահսկելով Վոյգտի հրամանների կատարումը։ Տեղական ոստիկանապետի խնդրանքով կեղծ կապիտանը նրան թույլատրել է դուրս գալ իր գրասենյակից։ Վոյգտը բռնագրավել է քաղաքային գանձարանը՝ 3,557.45 պֆենինգ, որը համարժեք է այսօրվա մոտավորապես 26,000 եվրոյի, և ստորագրել ստացական այն իր վերջին բանտի տնօրենի՝ ֆոն Մալզանի անունով։

Կեղծ կապիտանը Վիլտբուրգի քաղաքապետին և գանձապահին վարձված կառքերով տեղափոխեց Բեռլինի Նոյե Վախե բանտլ: Մամուլի հաղորդագրությունների համաձայն, նա նախկինում նաև մեկ ժամով կարողացել էր փակել Կյոպենիկի փոստային բաժանմունքը Բեռլին հեռախոսազանգերի համար: Միայն բանտարկյալներին տաելուց հետո քաղաքային խորհրդականներից մի քանիսը կարողացել են հեռագրով իրողությունը տեղեկացնել շրջանային վարչակազմին:

Գործողությունն ավարտելուց հետո Կյոպենիկի կապիտանը հրամայել է իր ջոկատին ևս կես ժամով պահել քաղաքապետարանը։ Նա ինքը վերադարձել է կայարան և Բեռլին մեկնող հաջորդ գնացքով։ Կարճ ժամանակ անց նա քաղաքացիական հագուստ է ձեռք բերել։ Տասը օր անց նա ձերբակալվել է, երբ նրա նախկին խցակից Կալենբերգը ոստիկանությանը տեղեկացրել էնրա տեղը՝ 3000 մարկ պարգևատրման ակնկալիքով։ Բեռլինի II տարածաշրջանային դատարանի կողմից դատապարտվել է չորս տարվա ազատազրկման՝ «համազգեստի ապօրինի կրելու , հասարակական կարգի դեմ ուղղված խախտման , ազատազրկման , խարդախության և փաստաթղթերի լուրջ կեղծման» համար , նա ներում է ստացել կայզեր Վիլհելմ II-ի կողմից և վաղաժամկետ ազատ է արձակվել Թեգելի բանտից 1908 թվականի օգոստոսի 16-ին։

## Գրականություն
* Walter Bahn: *Wilhelm Voigt, der Hauptmann von Köpenick.* In: ders.: *Meine Klienten* (= *Großstadt-Dokumente,* Band 42). Hermann Seemann Nachfolger, Berlin o. J. [1908], S. 67–115 (Digitalisat der Zentral- und Landesbibliothek Berlin, 2014).
* Annette Deeken: *Der Hauptmann von Köpenick.* In: Heinz-B. Heller, Matthias Steinle (Hrsg.): *Filmgenres – Komödie.* Reclam, Stuttgart 2005, S. 280–285.
* Wilhelm Ruprecht Frieling: *Der Hauptmann von Köpenick. Die wahre Geschichte des Wilhelm Voigt. Mit dem Originalurteil des Berliner Landgerichts.* Internet-Buchverlag, Berlin 2011, ISBN 978-3-941286-69-6.
* Wilhelm Große: *Erläuterungen zu Carl Zuckmayer: Der Hauptmann von Köpenick* (= *Textanalyse und Interpretation.*) (Band&nbsp;150). C. Bange Verlag, Hollfeld 2012, ISBN 978-3-8044-1956-8.
* Wolfgang Heidelmeyer (Hrsg.): *Der Fall Köpenick. Akten und zeitgenössische Dokumente zur Historie einer preußischen Moritat.* Fischer, Frankfurt am Main 1968.
* Robert von Hippel: *Der „Hauptmann von Köpenick“ und die Aufenthaltsbeschränkungen bestrafter Personen.* In: *Deutsche Juristen-Zeitung.* Jg.&nbsp;11 (1906), Band 11, S 1303/1304 (online hier  veröffentlicht).
* Marc Jeck: *Auf allerhöchsten Befehl. Kein deutsches Märchen. Das wahre Leben.* In: *Die Zeit*, Nr.&nbsp;42, 12. Oktober 2006, S. 104 (online).
* Anton Oskar Klaußmann: *Der falsche Hauptmann von Cöpenick. Ein Gaunerstreich sondergleichen. Von der Entstehung im Zuchthaus bis zum heutigen Tage.* Berlin 1906. Digitalisiert durch die Zentral- und Landesbibliothek Berlin 2022. URN: urn:nbn:de:kobv:109-1-15461569.
* Paul Lindau: *Der Hauptmann von Köpenick.* In: Paul Lindau: *Ausflüge ins Kriminalistische.* München 1909, S.&nbsp;241–272.
* Winfried Löschburg: *Ohne Glanz und Gloria – Die Geschichte des Hauptmanns von Köpenick.* Ullstein, 1998, ISBN 3-548-35768-7.
* Philipp Müller: *Auf der Suche nach dem Täter. Die öffentliche Dramatisierung von Verbrechen im Berlin des Kaissereichs* (= *Campus: Historische Studien.* 40). Frankfurt am Main 2005.
* Matthias Niedzwicki: *Das Grundrecht auf Freizügigkeit nach Art. 11 GG – Zugleich ein Beitrag zum 100.&nbsp;Jahrestag der Köpenickiade des Hauptmanns von Köpenick.* In: *Verwaltungsblätter für Baden-Württemberg.* Zeitschrift für öffentliches Recht und öffentliche Verwaltung. 10/2006, S.&nbsp;384&nbsp;ff.
* Henning Rosenau: *Der Hauptmann von Köpenick ein Hangtäter? – Studie zu einem Urteil des Königlichen Landgerichts II in Berlin und einem Schauspiel von Carl Zuckmayer.* In: *Zeitschrift für Internationale Strafrechtsdogmatik|ZIS.* 2010, S. 284 ff.; enthält im Anhang den Abdruck des Urteils vom 1. Dezember 1906 (Digitalisat (PDF; 199 kB)).
* Günter Solbach: *Die „Wahrheit“ über den Hauptmann von Köpenick.* In: *Juristische Arbeitsblätter* 1985, S.&nbsp;431–436.
* Claus-Dieter Sprink (Red.): *Unterordnen – jewiß! Aber unter wat drunter?! Vom Schuster Friedrich Wilhelm Voigt zum „Hauptmann von Köpenick“.* Ausstellung im Rathaus Köpenick, Festschrift zum 90. Jahrestag der Köpenickiade am 16. Oktober 1996. Köpenick, 1996.
* Wilhelm Voigt: *Wie ich Hauptmann von Köpenick wurde: mein Lebensbild.* Verschiedene Verlage 1909, 1931, 1986, 2006, ISBN 3-935843-66-6 (Text auch hier online veröffentlicht).
* Carl Zuckmayer: *Der Hauptmann von Köpenick: Ein deutsches Märchen in drei Akten.* Fischer, ISBN 3-596-27002-2.
* *Simplicissimus*, Heft 33 (Spezialnummer), Jg.11 (1906/1907) vom 12. November 1906, S. 513–532.

## Ծանոթագրություններ