Ցորնուկ

**Ցորնուկ, ցորենի խոտ, փըստփստուկ** (), դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի միամյա, հազվադեպ երկամյա և բազմամյա խոտաբույս է։ Հայտնի է ցորնուկի շուրջ 100 տեսակ։

## Հայաստանում
[մինի|ձախից|1.''[Bromus tectorum* <br /> 2.*Bromus secalinus* ]]
ՀՀ-ում՝ 14 տեսակ՝ 
*Ցորնուկ Դանթոնի (*Bromus danthoniae*), 
*Ցորնուկ խայտաբղետ (*Bromus variegatus*), 
*Ցորնուկ ճապոնական (*Bromus japonicus*), 
*Ցորնուկ հուրանավոր (*Bromus scoparius*), 
*Ցորնուկ Բիբերշտեյնի (*Bromus biebersteinii*) և այլն։

Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։
Աճում է խճոտ, [[քար]]քարոտ, չոր վայրերում, խոտածածկ թեքություններում, պարապուտներում, [[գետ]]ափերին, [[այգի]]ներում, բնակավայրերում։

== Կենսաբանական նկարագիր ==
[[Ցողուն]]ի բարձրությունը 10-80 (երբեմն՝ 100) [[սմ]] է։ [[Տերև]]ները գծաձև են, թավոտ կամ մերկ։ Ծաղկաբույլը ցրված կամ հոծ հուրան է՝ 10-20 հասկիկներով։ Ծաղկում է [[ապրիլ]]ից մինչև [[օգոստոս]]։

[[Պտուղ]]ը սերմիկ է։ Ցորնուկի բոլոր տեսակները վաղ գարնանային արոտների միակ կերաբույսերն են։ Որոշ տեսակների բուսուտները ջրառատ տարիներին կամ թեթևակի ջրարբիացումից հետո կարելի է օգտագործել որպես խոտհարքներ։

Գարնանը շատ վաղ է սկսում աճել և կարող է օգտագործվել որպես կանաչ լրակեր։

Մշակության մեջ առավելապես տարածված է ցորնուկ անքիստը (*Bromus inermis*), որը բազմամյա [[խոտաբույս]] է։ Կանաչ զանգվածի 100 կգ պարունակում է 29,3 կերային միավոր և  3,3 կգ մարսելի պրոտեին, 100 կգ խոտը՝ համապատասխանաբար՝ 57,2 և 5,9 կգ։ Անասունները ցորնուկը լավ ուտում են և՛ [[Արոտավայր|արոտավայրում]], և՛  խոտի տեսքով։ Արածեցումից կամ հնձելուց հետո լավ վերաճում է։ Խոտախառնուրդներում օգտագործվում է մշակովի [[Խոտհարք|խոտհարքներ]] ու արոտավայրեր ստեղծելու համար, ինչպես նաև ցամաքեցված ճահիճներում ու հողմային [[Էրոզիա|էրոզիայի]] ենթակա հողերում ցանելու համար։

Ցրտադիմացկուն և երաշտադիմացկուն է, չի վնասվում վարարաջրերով տևականորեն ջրածածկ լինելուց։ Լրիվ զարգացման հասնում է 2–3-րդ տարում, խոտածածկում պահպանվում է 10 տարուց ավելի։ Լավ աճում է փուխր հողերում։ Ցանքի չափաքանակներն են (կգ/հա). առանձին՝ 24–34, խառնուրդում՝ 7–10, խորը՝ 2,5–3,5 սմ։ [[Բերքատվություն|Բերքատվությունը]] (ց/հա). կանաչ զանգվածինը՝ 200–250, խոտինը՝ 30–60։ Մշակվում է նաև ցորնուկ ափամերձը *(Bromus riparius)*, իսկ դաշտային *(Bromus arvensis)*  և աշորային *(Bromus  secalinus)* ցորնուկներն աշնանացան հացաբույսերն աղբոտող մոլախոտեր են։

== Նշանակություն ==
Ցորնուկի բոլոր տեսակները վաղ գարնանային արոտների միակ կերաբույսերն են։ Որոշ տեսակների բուսուտները ջրառատ տարիներին կամ թեթևակի ջրարբիացումից հետո կարելի է օգտագործել որպես խոտհարքներ։

== Տեսակներ ==
[[Պատկեր:Bromus inermis detail.jpeg|thumb|right]]
[[Պատկեր:Bromus kalmii EPA-3.jpg|thumb|right|*Bromus kalmii*]]
[[Պատկեր:Bromus madritensis rubens in desert.jpg|thumb|right|*Bromus madritensis* ssp. *rubens*]]
[[Պատկեր:Bromus sterilis.jpeg|thumb|right]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
** 
*** 
*** 
** 
*** 
*** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
*Невский С. А., Сочава В. Б. Род 188. Костёр — Bromus // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Р. Ю. Рожевиц и Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1934. — Т. II. — С. 554—583. — 778 + XXXIII с. — 5175 экз.

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.bayercropscience.co.uk/output.aspx?sec=692&con=695  Brome grasses UK] 
* [http://utc.usu.edu/keys/Bromus/Bromus.html  Interactive Key to *Bromus'' of North America] 

Կատեգորիա:Դաշտավլուկազգիներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով