Սանտա Մարիա դել Պոպոլո

[մինի|Սանտա Մարիա դել Պոպոլո [բազիլիկի ինտերիերը|300 px]]
[մինի|Սանտա Մարիա դել Պոպոլո եկեղեցու [Ավագ խորանը|300 px]]
**Սանտա Մարիա դել Պոպոլո** (), Օգուստինյան եկեղեցի Հռոմում։ Գտնվում է Պիացցա դել Պոպոլո հրապարակի հյուսիսային կողմում, Պորտա դել Պոպոլոյի (նախկին անվ․ Պորտա Ֆլամինիա) և Պինցիուս բլրի եզրին։ Եկեղեցին կառուցվել է նախկին մատուռի տեղում, որը կառուցվել էր 1099 թվականին։ Սանտա Մարիա դել Պոպոլոյում առկա ստեղծագործությունները պատկանում են այնպիսի հանրահայտ նկարիչների, ինչպիսին են Ռաֆայելը, Լորենցո Բերնինին, Կարավաջոն, Ալեսսանդրո Ալգարդին, Պինտուրիկիոն, Դոնատո Բրամանտեն և այլն։
Սանտա Մարիա դել Պոպոլոն տիտղոսակիր եկեղեցի է։ 2006 թվականի մարտի 24-ից եկեղեցու կարդինալ քահանան ազգությամբ լեհ Ստանիսլավ Ձիվիշն է։

## Պատմություն
մինի|ձախից|Եկեղեցու հատակագիծը և կողային կապելլաները
1099 թվականին Դոմիտիի Ահենոբարբիի գերեզմանի վրա Պասքալիս II պապը մատուռ կառուցեց։ Ըստ ավանդույթի այդ վայր հաճախակի այցելում էին Ներոնի ուրվականերն ու դևերը սև ագռավների տեսքով։ Հետևաբար պապը հատում է տեղի ընկուզենին, որն ագռավների ապաստանն էր, և տեղում կառուցում մատուռ։ Դել Պոպոլո անվանումն առաջացել է Հռոմի մարդկանցից, որոնք աջակցել են մատուռի կառուցմանը։ Սակայն ըստ որոշ աղբյուրների, այն առաջացել է լատիներեն «populus» բառից, որը նշանակում է բարդի՝ նկատի ունենալով տեղի ծառը։ Մատուռն ընդլայնվել և 1235 թվականին դարձել է եկեղեցի Գրիգոր IX պապի կողմից, իսկ 1250 թվականին տրվել է Օգուստինյան վանականներին, որոնք մինչ այսօր հսկում են այն։

Սանտա Մարիա դել Պոպոլոն վերակառուցվել է Բակկիո Պոնտելլիի և Անդրեա Բրենոյի կողմից 1472-1477 թվականներին Սիքստոս IV պապի պատվերով։ Վերակառուցման արդյունքը իտալական Վերածննդի վաղ և հիանալի օրինակ է։ 1655-1660 թվականներին ճակատամասը ձևափոխվել է Լորենցո Բերնինիի կողմից, որին Ալեքսանդր VII պապը խնդրեց վերածննդյան եկեղեցին վերափոխել ավելի ժամանակակից, բարոկկո ոճով։

## Ինտերիեր
### Աբսիդ
Եկեղեցու աբսիդը ձևավորել է Դոնատո Բրամանտեն։ Այստեղ կարելի է գտնել հնագույն ներկված ապակուց պատրաստված պատուհանները, որոնք ֆրանսիացի նկարիչ Գիլիոմ դե Մարչիլայի աշխատանքներն են։ Պինտուրիկիոն ձևավորել է պահոցը ֆրեսկոներով։ Կարդինալ Ասկանիո Սֆորցայի և Ջիրոլամո Բասսո դելլա Ռովերեի տապանաքարերը, որոնց հեղինակն է Անդրեա Սանսովինոն, գտնվում են աբսիդում։

## Կողային կապելլաներ
մինի|ձախից|Դելլա Ռովեր կապելլա
մինի|Չիբո կապելլա
մինի|ձախից|Բասսո Դելլա Ռովեր կապելլա
մինի|Կոստա կապելլա
մինի|ձախից|Մոնտեմիրբլ կապելլա
մինի|Կիջի կապելլա
մինի|ձախից|Մելլինի կապելլա
մինի|Չիբո-Սոդերինի կապելլա
մինի|ձախից|Ֆեոդոլի կապելլա
մինի|Չերազի կապելլա
մինի|Ֆեոլի և Չիկադա կապելլա

### 1. Դելլա Ռովեր կապելլա
Դելլա Ռովեր կապելլան աջակողմյան թևի առաջին աղոթարանն է։ Կառուցվել է կարդինալ Դոմենիկո դելլա Ռովերի կողմից 1471-1484 թվականներին, երբ իր ազգական Սիքստոս IV պապը վերակառուցեց եկեղեցին։ Ձևավորումն իրականացվել է Պինտուրիկիոյի և իր սաների կողմից։ Կարդինալ Կրիստոֆորո դելլա Ռովերի տապանաքարը Անդրեա Բրենոյի և Մինո դա Ֆիեսոլի աշխատանքն է։ Կանգնեցվել է նրա եղբոր կողմից։ Աջակողմյան Ջիովանի դե Կաստրոյի հուշարձանը վերագրվում է Ֆրանչեսկո դա Սանգալլոյին։ Կապելլան 15-րդ դարի ամենալավ պահպանված հուշակոթողն է Հռոմում։

### 2․ Չիբո Կապելլա
Չիբո կապելլան արմատապես վերակառուցվել է կարդինալ Ալդերանո Չիբոյի (1613-1700 թթ) կողմից 1682-1687 թվականներին՝ ըստ Կառլո Ֆոնտանայի նախագծի։ Նկարների գեղեցկության, թանկարժեք մարմարով երեսապատված պատերի, ինչպես նաև կառուցման մեջ ներգրավված ճարտարապետների և նկարիչների պատճառով, այս կապելլան համարվում է ամենակարևոր ծիսական հուշարձանը, որ կանգնեցվել է Հռոմում 17-րդ դարի վերջում։

### 3. Բասսո Դելլա Ռովեր կապելլա
Բասսո Դելլա Ռովեր կապելլան կառուցվել է Ջիրոլամո Բասսո Ռովերի կողմից 1471-1481 թվականներին։ Պատկերազարդ ձևավորումների հեղինակն է Պինտուրիկիոն։ Աղոթարանի գլուխգործոցը «Տիրամայրը և սրբերի հետ թագադրվող մանուկը» ֆրեսկոն է։ Առաջին պատին Մարիամ Աստվածածնի վերափոխումն է, և տարբեր տեսարաններ սրբերի նահատակություններից։ Սկզբնական մայոլիկա հատակը նույնպես պահպանվել է։

### 4. Կոստա կապելլա
Կոստա կապելլան ունի նույն նախագիծը, ինչ Դելլա Ռովեր աղոթարանը։ Սակայն այն կահավորվել է պորտուգալացի կարդինալ Խորխե դա ոստայի կողմից, որն այն գնել է 1488 թվականին։ Արվեստի կարևոր գործեր են նկարները, որոնցում պատկեված են եկեղեցու չորս հայրերը, մարմարե խորանը (հեղինակ՝ Ջիան Քրիստոֆորո Ռոմանո), կարդինալ Կոստայի դամբարան հուշարձանը։ Պիետրո Ֆոսկարիի մարմարե և բրոնզե հուշարձանը 1480 թվականից պահվում է այստեղ։

### 5. Մոնտեմիրբլ կապելլա
Այս կապելլան կառուցվել է 1479 թվականին, սակայն 1561 թվականին դարձել է մկրտարան։ Կապելլայի ամենաարժեքավոր արվեստի գործը մկրտարանն է։ Այն պատելու համար մարմարը վերցվել է բազիլիկի հին խորանից։ Ինչպես սա, այնպես էլ կարդինալ Անտոնիոտտո Պալլավիչինիի դամբարան-հուշարձանը Անդրեա Բրենոյի աշխատանքներն են։

### 6. Կիջի կապելլա
Ագոստինո Կիջին պատվիրել է Ռաֆայելին նախագծել և ձևավորել այս դամբաան-մատուռը իր համար 1513 թվականին։ Կապելլան իտալական Վերածննդի և բարոկկոյի արվեստի գանձարան է։ Այն համարվում է բազիլիկի ամենակարևոր հուշարձաններից մեկը։ Գմբեթը զարդարված է Ռաֆայելի խճանկարներով, որում արտացոլվում է Աշխարհի արարումը։ Կապելլան հետագայում ավարտել է Լորենցո Բերնինին՝ Ֆաբիո Կիջիի համար։

### 7. Մելլինի կապելլա
Այս աղոթարանը նվիրված է եղել Սուրբ Նիկոլա Տոլենտինոյին։ Այն 15-րդ դարի ինքնատիպ վեցանկյուն կապելլաներից մեկն է եղել։ Բայց նրա ներքին ձևավորումը փոփոխվել է վերջին դարերի ընթացքում։ Այն Մելլինի ընտանիքի դամբարան-մատուռն է եղել դարեր շարունակ, և այնտեղ են գտնվում մի շարք տապանաքարեր։ Դրանց հեղինակներից են Ալեսսանդրո Ալջարդին և Պիեր Էտիեն Մոննոն։ Կամարի վրայի ֆրեսկոները ստեղծվել են Ջիովաննի դա Սան Ջիովաննիի կողմից 1623-1624 թվականներին։

### 8. Չիբո-Սոդերինի կապելլա
Խաչելության աղոթարանը կամ Չիբո-Սոդերինի կապելլան վերափոխվել է բարոկկոյի ժամանակաշրջանում, երբ ֆլամանդացի նկարիչ Պիետեր վան Լինտը պատկերում է մի շարք ֆրեսկոներ։ Ձախ կողմում «Խաչի կանգնեցումն» է, իսկ աջ կողմում՝ «Խաչի մեծարումը»։ Կամարը նույնպես զարդարված է ֆրեսկոներով։ Խորանի վրա կանգնեցված է փայտե խաչ։ Աղոթարանը վերանորոգվել է Լորենցո Սոդերինիի կողմից 1825 թվականին։

### 9. Ֆեոդոլի կապելլա
Այս կապելլան ռոմանական մաներիզմի թաքնված գանձ։ Այն նաև անվանել են Սանտա Կատերինա այն բանից հետո, երբ խորանի վրա տեղադրվել է Սուրբ Կատերինայի մարմարե արձանը։ Կապելլայի նախնական ձևավորումը իրականացվել է առաջին սեփականատեր Տրայանո Ալիկորնիի կողմից 1555 թվականին, իսկ 1569 թվականին աշխատանքները վերստին սկսել է նոր հովանավորը՝ Ջիրոլամո Ֆեոդոլին, և դրանք ավարտվել են մոտավորապես 1575 թվականին։

### 10. Չերազի կապելլա
Չերազի կապելլայում է գտնվում երկու հանրահայտ կտավներ, որոնք պատկերել է Կարավաջիոն՝ «Սուրբ Պոտրոսի խաչելություն» ու «Դավանափոխություն Դամասկոսի ճանապարհին»։ Հավանաբար սրանք բազիլիկի ամենակարևոր արվեստի նմուշներն են։

### 11-12. Ֆեոլի և Չիկադա կապելլա
Երկու միանման կապելլաներ են բացվում աջ տրանսեպտում։ Նրանք գեղարվեստական առումով զիջում են եկեղեցու մյուս աղոթարաններին։ Երկուսն էլ կառուցվել են 17-րդ դարում, սակայն նրանց ներկայիս ձևավորումն իրականացվել է ավելի ուշ։ Ամենաուշագրավ արվեստի գործը Օդոարդո Չիկադայի հուշարձանն է։

### Հուշարձաններ

Image:Santa maria del popolo, monum a maria eleonora boncompagni ludovisi, 02.JPG|Մարիա Էլեոնորա Բոնկոպանի Լուդովիսիի տապանաքարը
Image:Santa maria del popolo, monum a giovanni battista gisleni, 2.JPG|Ջովաննի Բատտիստա Գիսլենի տապանաքարի ներքևի հատվածը
Image:Globic monument Popolo.JPG|Սամուել Ռաֆայել Գլոբիկի տապանաքարը
Image:Cristiana Duglioli Angelelli tomb.JPG|Քրիստինա Դուլիոլի Անջելելլիի հուշաքարը
Image:Vincenza danesi monument.JPG|Վինչենցա Դանեսիին նվիրված հուշարձանը
Image:Vincenzo bonadies tomb.JPG|Վւնչենցո Բոնադիեսի տապանաքարը
Image:Felix Boisselier stele.JPG|Ֆելիքս Բոիսսելիեին նվիրված հուշատախտակը
Image:Portrait of Stefano Spada.JPG|Ստեֆանո Սպադայի դիմաքանդակը
Image:Maria Flaminia Odescalchi Chigi tomb.JPG|Մարիա Ֆլամինիա Օդեսկալչի Կիջիի հուշարձանը
Image:Agostino Chigi monument.JPG|Ագոստինո Կիջիի հուշարձանը
Image:Francesco Mantica tomb.JPG|Ֆրանչեսկո Մանտիկայի հուշարձանը
Image:Natale Rondinini tomb.JPG|Նատալ Ռոնդինինիի հուշարձանը
Image:Alessandro Maggi tomb.JPG|Ալեսսանդրո Մագգիի հուշաքարը
Image:Three faces on one head, Santa Maria del Popolo, Rome, Italy.jpg|Տրիվուլցիո կարդինալների հուշաքարը
Image:Robiano monument.JPG|Ջերոնիմո դե Բորնեյի և Ջիովաննի Բատտիստա Ռոբիանոյի հուշաքարը
Image:Camilla Buonvisi epitaph.JPG|Կամիլլա Բուոնվիսիի հուշաքարը
Image:Giovanni Batt Spada tomb.JPG|Ջիովաննի Բատտիստա Սպադայի հուշարձանը
Image:Franz Ludwig Catel tomb.JPG|Ֆրանց Լուդվիգ Կատելի հուրաքարը
Image:Galeotto Bernardini tomb.JPG|Գալեոտտո Բերնարդինիի հուշաքարը
Image:Adele Julien tomb.JPG|Ադել Յուլիենի տապանաքարը
Image:Gaspare Celio tomb.JPG|Գասպարե Սելիոյի տապանաքարը
Image:Stefano Desiderio tomb.JPG|Ստեֆանո Դեսիդերիոյի և Տերեզա Բենվենուտիի հուշաքարը
Image:Elefantucci-Masci arms.JPG|Մասկի եպիսկոպոսի տապանաքարը
Image:Giovanni antonio paracca, tomba di Giovanni Gerolamo Albani 2.JPG|Ջիովաննի Անտոնիո Պարակկայի տապանաքարը
Image:Giov Batt Pallavicino monument.jpg|Ջիովաննի Բատտիստա Պալլավիչինոյի հուշաքարը
Image:Santa Maria del Popolo Grabmal des Kardinals Podocataro.jpg|Լուդովիկո Պոդոցատարոյի տապանաքարը
Image:Joseph Seffer stele.JPG|Ջուզեպպե Սեֆֆերի հուշաքարը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* SM del Popolo: A Multimedia Presentation of the church and its setting , Australian National University
* Santa Maria del Popolo Video Introduction
* Santa Maria del Popolo, article and photos at Sacred Destinations
* Piazza del Popolo, at "Rome Art Lover"
* Santa Maria del Popolo, virtual tour with map and compass effect by Tolomeus

Կատեգորիա:1477 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վատիկան