Քնի դեպրիվացիա

**Քնի դեպրիվացիա,** քնի պակաս կամ բացակայություն: Այն կարող է առաջանալ որպես քնի խանգարում կամ լինել գիտակցված ընտրություն: Քնի պակասը նաև օգտագործվում է դեպրեսիան բուժելու համար:

## Օգտագործում
### Գիտական հետազոտություններ
Գիտության մեջ քնի դեպրիվացիայի հետազոտությունները և փորձերը անցկացվում են  մարդկանց և կենդանիների վրա՝ քնի գործառույթները և քնի պակասի կենսաբանական մեխանիզմները ուսումնասիրելու համար։

Փորձերը ցույց են տալիս, որ առողջ տարեց մարդիկ, երիտասարդների հետ համեմատած, անհրաժեշտության դեպքում ավելի լավ են կարողանում պահպանել զգոնությունը և ուշադրության ընդունելի մակարդակը, անքնությունից հետո:

### Դեպրեսիայի բուժում
Քնի դեպրիվացիան կիրառվում է դեպրեսիայի որոշակի տեսակների, մասնավորապես՝ անտարբերության տարրերի բուժման մեջ: 1966 թվականին Այս մեթոդը հոգեբուժական պրակտիկայում ներդրվել է Վալտեր Շուլտեի կողմից: Նրա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ քնի պակասը բարելավում է հոգեծին և օրգանական դեպրեսիա ունեցող հիվանդների վիճակը:

### Խոշտանգումներ
Որպես խոշտանգումների մեթոդ, օգտագործվել են մարդուն հիմնական կարիքներից զրկելու տարբեր ձևեր, այդ թվում՝ քնից զրկելը։

Վիետնամի պատերազմի ժամանակ Հյուսիսային Վիետնամում Վիետ Կոնգի կողմից գերի վերցված ամերիկացի օդաչուներին կապում կամ շղթայում էին աթոռին և ստիպում էին օրերով նստել առանց դիրքը փոխելու՝ զրկելով նրանց քնից։ 2000-ականներին ամերիկյան Գուանտանամոյի ճամբարում բանտարկյալները ենթարկվում էին երաժշտական խոշտանգումների ՝ զրկելով նրանց քնից և խաղաղությունից՝ օգտագործելով բարձր, անընդհատ երաժշտություն:

### Գիտակցված ընտրություն
Երբեմն քնի դեպրիվացիան օգտագործվում է գիտակցված, որպես զվարճանքի ձև, ինքնաճանաչում կամ օրինական թմրադեղերի փոխարինող։ Քնից ինքն իրեն զրկելու մեթոդիկան օգտագործվում է նաև գիտակցության փոփոխված հոգեվիճակի հասնելու համար՝ հալուցինացիաներ, զգայությունների սրում, անիրականության զգացում և այլն։ Քրիստոնեության մեջ այս պրակտիկան օգտագործվում է խորհրդանշականորեն, որպես գիշերային ժամերգություն:

Գինեսի ռեկորդների գիրքում կա ռեկորդ, որը սահմանվել է մարդու կողմից անքուն անցկացրած ժամերի քանակի համար։ 1963 թվականի ձմռանը այն սահմանել է 17-ամյա դպրոցական Ռենդի Գարդները, ով արթուն է մնացել 264 ժամ (11 օր): Դրանից հետո Ռեկորդների գրքի ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ այլևս չեն գրանցի այս ռեկորդը գերազանցելու փորձերը, քանի որ դա կարող է վտանգել մարդու առողջությունը: Սակայն ռեկորդը գերազանցելու փորձերը շարունակվել են: Ռեկորդը թվագրվում է 2007 թվականին և պատկանում է բրիտանացի Թոնի Ռայթին, ով կարողացել է անընդմեջ արթուն մնալ 274 ժամ:

## Ֆիզիոլոգիական ազդեցություններ
Ընդհանուր առմամբ, քնի պակասը կարող է առաջացնել հետևյալ ախտանիշները․

:

* վազոպրեսինի սեկրեցիայի նվազում
* սրության թուլացում տեսողություն
* կլինիկական դեպրեսիա
* Դալթոնիզմ
* օրվա ընթացքում չափից դուրս քնկոտություն
* ուշադրության կենտրոնացման նվազում ուշադրության կենտրոնացում
*
* թուլացում  իմմունային համակարգի
* գլխապտույտ
* ուշաթափության վիճակ
* ընդհանուր խանգարում 
* հալուցինացիա (տեսողական և լսողական)
* դողվերջույթների
* գլխացավ
* հիպերակտիվություն
* դյուրագրգռություն
* գիտակցված երազատեսություն (при возобновлении сна)
* հիշողության կորուստ
* սրտխառնոց
* նիստագմ (աչքերի արագ կրկնվող շարժումներ)
*  [փսիխոզ] ախտանշաններ
* գունատություն
* ռեակցիաների դանդաղեցում 
* անհասկանալի կամ անկապ խոսք
* ցավ կոկորդում
* Քթի փակվածություն 
* Քաշի կորուստ կամ ավելացում 
* ուժեղ հորանջ
* զառանցանք
* նմանատիպ ախտանիշներ՝
**
** հարբածություն
* պարանոյա
* սամոքսի խանգարում, լուծ
* բարձրացած կամ ցածր արյան ճնշման առաջացման բարձր ռիսկ
* Ֆիբրոմիալգիայի ֆիբրոմիալգիայի բարձր ռիսկ
}}

### Շաքարային դիաբետ
Չիկագոյի համալսարանի բժշկական կենտրոնում անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ քնի պակասը ուժեղ բացասական ազդեցություն ունի մարդու օրգանիզմում գլյուկոզի յուրացման վրա, ինչը կարող է առաջացնել շաքարախտի:

### Ազդեցություն ուղեղի վրա
Քնի պակասը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ գլխուղեղի ֆունկցիոնալության  վրա: 2000 թվականին Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանում անցկացված ուսումնասիրության ժամանակ մագնիսառեզոնանսային շերտագրում է օգտագործվել պարզ, բանավոր ուսուցման վարժություններ կատարող մարդկանց ուղեղի ակտիվությունը դիտարկելու համար: Ճակատային բլթերն ավելի ակտիվ էին քնի պակաս ունեցող մարդկանց մոտ. կախված վարժությունից՝ ուղեղը երբեմն փորձում էր փոխհատուցել քնի պակասը: Ուղեղի քունքային բլթը, որը պատասխանատու է լեզվի մշակման համար, ավելի ակտիվ էր հանգստացած մարդկանց, քան քնի պակաս ունեցող մարդկանց մոտ: Ծոծրակային բլթը, որը չէր մասնակցում հանգստացած մարդկանց բանավոր վարժություններին, ավելի ակտիվ էր քնի պակաս ունեցող մարդկանց մոտ:

Կենդանիների վրա կատարված փորձերը ցույց են տալիս, որ քնի պակասը մեծացնում է սթրեսի հորմոնների արտազատումը, ինչը կարող է հանգեցնել ուղեղի բջիջների վերականգնման արագության նվազմանը: Քնի պակասի ժամանակ կարող է առաջանալ քնկոտություն, որը ժամանակավոր հոգեկան խանգարում է:

### Ազդեցություն բուժման գործընթացի վրա
2005 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունները ցույց են  տվել, որ 5 օր առանց քնելու մնացած առնետների խմբի վերքերի բուժման պրոցեսը զգալիորեն չի փոխվել վերահսկիչ խմբի համեմատ:

### Կարողությունների թուլացում
2000 թվականին British Medical Journal- ում հրապարակված ուսումնասիրության համաձայն՝ քնի պակասը որոշ չափով նման է ալկոհոլային հարբեցման : Մարդիկ, ովքեր 17-19 ժամ քնի պակաս են ունեցել, վարժությունների ժամանակ ավելի վատ արդյունքներ են ցույց տվել, քան նրանք, որոնց արյան մեջ ալկոհոլի մակարդակը 0.05% է, ինչը շատ արևմտյան երկրներում թույլատրելի սահմանն է (ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում այն 0.08% է):

Բժիշկների երկար հերթափոխների պատճառով քնի պակասը հանգեցնում է բժշկական սխալների աճի։

### Ազդեցություն աճի և ճարպակալման վրա
Քնի պակասը հանգեցնում է սոմատոտրոպ հորմոնի սեկրեցիայի ճնշմանը։ Դրա անբավարարության դեպքում ավելորդ կալորիաները վերածվում են ոչ թե մկանային զանգվածի, այլ ճարպային հյուսվածքի։ Երեխաների մոտ այս հորմոնի անբավարարությունը հանգեցնում է աճի դանդաղեցմանը:

## Տես նաև
* Անքնություն
* Գիտակցված երազատեսություն
* Նարկոլեպսիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* «Почему я хочу спать? Поговорим о депривации сна» — Медицинский образовательный портал kbmk.info
* Депривация сна :: Заметки :: IMfO.ru
* Забудьте о депривации, или последствия чрезмерной бессонницы на MedBlog.ru
* Why Do Humans and Many Other Animals Sleep?