Աղիճ աղիք

**Աղիճ աղիք,** մարդկանց և ողնաշարավորների՝ ներառյալ կաթնասունների, սողունների և թռչունների մոտ բարակ աղիքի երկրորդ մասն է։ Աղիքի ներքին շերտը պատված է էնտերոցիտներով, որոնց կողմից տասներկումատնյա աղիքի ֆերմենտների միջոցով մարսված սննդանյութերի մոլեկուլները կլանվում են։

Աղիճ աղիքը գտնվում է տասներկումատնյա աղիքի և զստաղիքի միջև և սկիզբ է առնում տասներկումատնյա աղիքի կախակալ մկանից։ Աղիճ աղիքի և զստաղիքի միջև բաժանումը անատոմիորեն տարբերակված չէ։ Հասուն մարդկանց մոտ բարակ աղիքը սովորաբար ունի 6–7 մ (20–23 ֆտ) երկարություն, որից մոտ երկու հինգերորդը (մոտ 2,5 մ) աղիճ աղիքն է։

## Կառուցվածք
Բարակ աղիքի լորձաթաղանթը ծածկված է բազմաթիվ աղիքային թավիկներով (villi intestinales), որի հետևանքով մեծանում է սննդի ներծծման մակերեսը։ Էպիթելային բջիջները, որոնք ծածկում են այս թավիկները, ունեն միկրոթավիկներ։ Աղիճ աղիքում և զստաղիքում էպիթելային բջիջների միջով սննդի՝ ֆրուկտոզայի տեղափոխությունը կատարվում է պասիվ, իսկ ամինաթթուների, վիտամիններըի և գլյուկոզայի մեծ մասը ակտիվ կերպով։ Աղիճ աղիքի թավիկները շատ ավելի երկար են, քան տասներկումատնյա աղիքում կամ զստաղիքում։

Աղիճ աղիքի pH-ը սովորաբար 7-ից 8 է (չեզոք կամ թեթևակի ալկալային)։

Աղիճ աղիքն և զստաղիքն առանձնացված են միջընդերքով, որն աղիներին տալիս է մեծ շարժունակություն որովայնի ներսում։ Այն նաև պարունակում է շրջանաձև և երկայնական հարթ մկաններ, որոնք օգնում են սննդի տեղափոխության հարցում, այն հայտնի է որպես՝ պերիստալտիկա։

### Հյուսվածաբանություն
Աղիճ աղիքը պարունակում է շատ քիչ Բրունների գեղձեր (հայտնաբերված տասներկումատնյա աղիքի հատվածում) կամ Պեյերի բծեր (հայտնաբերված զստաղիքում)։ Այնուամենայնիվ, միջընդերքում կան մի քանի ավշային հանգույցներ։ Աղիճ աղիքն իր ենթալորձաթաղանթում ունի բազմաթիվ մեծ շրջանաձև ծալքեր, որոնք կոչվում են *plicae circulares* (շրջանաձև ծալքեր)։ Վերջինս մեծացնում է սննդանյութերի կլանման մակերեսը։ Շրջանաձև ծալքերը լավագույնս զարգացած է աղիճ աղիքում։

Աղիճ աղիքի և զստաղիքի միջև սահմանազատման գիծ չկա։ Այնուամենայնիվ, կան նուրբ հյուսվածքաբանական տարբերություններ.
* Աղիճ աղիքը իր միջընդերքի ներսում ավելի քիչ ճարպ ունի, քան զստաղիքը։
* Աղիճ աղիքը սովորաբար ավելի մեծ տրամագիծ ունի, քան զստաղիքը։
* Աղիճ աղիքի թավիկներրը երկար, մատների նմանվող ելուստներ են և հյուսվածքաբանորեն ճանաչելի կառուցվածքներ։
* Մինչ աղիքային տրակտի ամբողջ երկարությունը պարունակում է ավշային հյուսվածք, միայն զստաղիքն ունի առատ ավշային հանգույցներ, որոնք պարունակում են մեծ քանակությամբ լիմֆոցիտներ և իմունային բջիջներ։


 Image:Microvilli.jpg|Աղիճ աղիքի պատկերը էլեկտրոնայն մանրադիտակով (TEM )
 Image:Nudemousejejunum EM.jpg|Մկների մոտ աղիճ աղիքի TEM պատկեր (14000 անգամ խոշորացում)
 Image:Dogjejunum100x.jpg|Շների աղիճ աղիքն (100 անգամ մեծացված)


## Գործառույթ
Աղիճ աղիքի լորձաթաղանթը մասնագիտացված է էնտերոցիտների կողմից փոքր սննդանյութերի մասնիկների կլանման համար, որոնք նախկինում մարսվել են տասներկումատնյա աղիքի ֆերմենտների կողմից։ Կլանվելուց հետո սննդանյութերը (բացառությամբ ճարպի, որը գնում է դեպի ավիշ) էնտերոցիտներից անցնում են ներլյարդային շրջանառություն։ Լյարդային պորտալ երակով մտնում են լյարդ, որտեղ արյունը մշակվում է։

## Այլ կենդանիներ
Ձկների մոտ բարակ աղիքի բաժանումները այնքան էլ պարզ չեն, և աղիճ աղիքի փոխարեն կարող են օգտագործվել **միջին աղիքներ** կամ **միջանկյալ աղիքներ** տերմինները։

## Պատմություն
### Ստուգաբանություն
*Աղիճ աղիքը* ծագել է  (iēiūnus) բառից, որը նշանակում է «պահք»: Այն այդպես է կոչվել, քանի որ բարակ աղիքի այս հատվածը մահից հետո սննդից զրկված է, որովհետև նրա պերիստալտիկ ակտիվությունը տասներկումատնյա աղիքի և զստաղիքի նկատմամբ ավելի ակտիվ է։

Վաղ ժամանակակից անգլերենում *jejune* ածականը առաջացել է նույն արմատից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Գաստրոէնտերոլոգիա
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ
Կատեգորիա:Որովայնի խոռոչ
Կատեգորիա:Օրգաններ