Հյու Դալլաս

**Հյու Դալլաս** (, ), շոտլանդացի ֆուտբոլային մրցավար, որը հայտնի է 1998 և 2002 թվականների ֆուտբոլի աշխարհի երկու առաջնություններում աշխատանքով։ Աշխատել է որպես պահեստային մրցավար 2002 թվականի աշխարհի առաջնության եզրափակչում, ինչպես նաև վարել է Ատլանտայի Օլիմպիական խաղերը, 1999 թվականի ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի եզրափակիչը և ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի խաղերը։ Աշխատել է ՖԻՖԱ-ի մրցավար 1999-2002 թվականներին։

2009 թվականի հունիսից մինչև 2010 թվականի նոյեմբեր Դալլասը գլխավորել Է շոտլանդական ֆուտբոլային ասոցիացիայի մրցավարների որակավորման բարձրացման հանձնաժողովը։ Խաղերում եղել է ՈՒԵՖԱ-ի պատվիրակ։

## Կարիերա
### Աշխատանքի սկիզբ
Գլխավոր մրցավարի պաշտոնում Հյու Դալլասի առաջին հանդիպումը եղել է սիրողական շոտլանդական «Մոտերուել Բրիջվորքս» և «Վիկտորիա ԱՖԿ» թիմերի միջև խաղը, որը կայացել է 1982 թվականին։ 1988 թվականին Դալլասն առաջին անգամ մասնակցել է միջազգային խաղի. գավաթակիրների գավաթի 2-րդ փուլի Սամպդորիայի և Կարլ Ցեյս Յենայի միջև խաղում նա կատարել է մրցավարի օգնականի պարտականությունները։ 1993 թվականին Չեխոսլովակիայի և Պորտուգալիայի հավաքականների միջև Տուլոնի երիտասարդական մրցաշարի խաղերից մեկի ժամանակ Դալլասը, ով աշխատում էր որպես լայնսմեն, նկատեց, որ երիտասարդ չեխոսլովակիացի խաղացող Մարտին Սվեդիկը լուրջ վնասվածք է ստացել և 40 վայրկյանի ընթացքում հանդիպման գլխավոր մրցավարին ահազանգել է միջադեպի մասին, ինչպես ավելի ուշ պարզվեց, խաղացողը ընկնելիս կոտրել է վիզը, և միայն Դալլասի ժամանակին միջամտությունն է փրկել նրա կյանքը։ Դրա համար մրցավարին շնորհակալություն է հայտնել Չեխոսլովակիայի մարզիչ Իվան Կոպեցկին։

### Ատլանտայի Օլիմպիական խաղեր և 1998 թվականի Աշխարհի առաջնություն
Իր կարիերայի սկզբում Դալլասը, հետևելով Բրայան Մաքի խորհրդին, փոխեց միջազգային խաղերի մրցավարության իր ձևը և սկսեց աշխատել այլ կերպ, քան միջազգային խաղերում։ Մասնավորապես, Դալլասը պնդում էր, որ արտասահմանցի խաղացողները ազգային առաջնությունում ավելի հաճախ են ընկնում և կեղծում շոտլանդացիներին, ուստի նա նախազգուշացրեց, որ ամեն կերպ կանխելու է խաղացողների կողմից ցանկացած «սուզվելու» փորձերը և հասնելու է նրան, որ շոտլանդացի մրցավարները նույն կերպ վարվեն։ 1996 թվականին Դալլասը դարձավ այն 12 մրցավարներից մեկը, ովքեր պետք է դատեին Օլիմպիական խաղերի ֆուտբոլային մրցաշարի հանդիպումները։ Օլիմպիական խաղերում նա անցկացրել է խմբային փուլի երեք հանդիպում։

1997 թվականի հունիսին Դալլասը դատեց ՈՒԵՖԱ-ի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի հանդիպումը Ֆրանսիայում Իսպանիայի և Չեխիայի մասնակցությամբ, որտեղ, ըստ նրա, նա կատարեց իր կարիերայի ամենասարսափելի սխալը՝ չեխ դարպասապահ Պավել Սրնիչեկի կողմից իսպանացի Ալֆոնսո Պերեսի դեմ տուգանային հրապարակում կանոնները խախտելու համար սխալմամբ 11-մետրանոց նշանակելով, չնայած Պերեսը ընկավ Սրնիչեկից առնվազն երկու մետր հեռավորության վրա։ Իսպանիան 11 մետրանոցներով հաղթանակ տարավ 1:0 հաշվով՝ չեխերին զրկելով աշխարհի առաջնության ուղեգրի համար պայքարը շարունակելու նույնիսկ տեսական շանսերից։ 1998 թվականին Հյու Դալլասը ընդգրկվել է Ֆրանսիայում կայացած աշխարհի առաջնության մրցավարների ցուցակում։ Աշխարհի առաջնության Բելգիա-Մեքսիկա առաջին խաղում, որն ավարտվել է 2:2 հաշվով, մրցավարը մեկական կարմիր քարտ է ցույց տվել հավաքականներից յուրաքանչյուրին՝ խաղադաշտից վռնդելով Պավել Պարդոյին և Հերտա Վերհեյենին, ինչպես նաև 11-մետրանոց նշանակել եվրոպական հավաքականի դարպասին։ Դալլասին վստահվել է նաև քառորդ եզրափակիչի հանդիպումը, որում առաջնության տերերը 11 մետրանոցներով հաղթել են իտալացիներին։ Գրեթե 10 տարի անց Դալլասը խոստովանել է, որ վրդովված է, որ իրեն չեն վերցրել դատելու այդ աշխարհի առաջնության որոշիչ հանդիպումները։

### Դերբի Old Firm 1999
1999 թվականի մայիսին Դալլասը նշանակվեց Շոտլանդիայի առաջնության շրջանակներում պատմության մեջ երկու ուժեղագույն շոտլանդական ակումբների՝ «Սելտիկի» և «Գլազգո Ռեյնջերսի» դերբիի մրցավար։ «Սելտիկը» միայն հաղթանակ էր կազմակերպում «Ռեյնջերսի» նկատմամբ, հակառակ դեպքում «Ռեյնջերսը» կհաղթեր առաջնությունում։ Հանդիպումը տեղի է ունեցել «Սելտիկ Պարկ»-ում կիրակի երեկոյան, որպեսզի այն ցուցադրվի Sky Sports-ի ուղիղ եթերում։ Սակայն արդեն խաղի սկզբում Դալլասը առաջին րոպեի ընթացքում կանոնների երկու խախտում է արձանագրել, իսկ հետո «Սելտիկի» երկրպագուներից մեկը մետաղադրամով հարվածել է նրա գլխին, ինչի պատճառով խաղը մի քանի րոպեով դադարեցվել է։ Հանդիպման ընթացքում «կանաչների» առնվազն չորս երկրպագու դուրս է թռել խաղադաշտ և նետվել Դալլասի վրա, իսկ «Սելտիկի» մեկ այլ երկրպագու ընկել է մարզադաշտի վերին մակարդակից և հոսպիտալացվել։ Այնուամենայնիվ, «Ռեյնջերսը» հաղթեց 3:0 հաշվով և նվաճեց Շոտլանդիայի չեմպիոնի տիտղոսը։

Նույն երեկոյան անհայտ անձը աղյուսը նետել է Դալլասի տուն՝ կոտրելով ապակին։ «Սելտիկը» դիմել է վարքագծային հոգեբանի, ով իր զեկույցում բարձր է գնահատել Դալլասի գործողությունները և դատապարտել խաղացողների և երկրպագուների վիրավորական պահվածքը։ Դա է պատճառը, որ Old Firm-ն այժմ անցկացվում է միայն առավոտյան, իսկ օրացույցը կազմվում է այնպես, որ հանդիպումները չընկնեն Շոտլանդիայի առաջնության վերջին տուրերում։

1999 թվականին Դալլասին վստահեցին նաև դատել ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի եզրափակչի հանդիպումը Մոսկվայում։

### Եվրո 2000-ն ու «Միլանը»
2000 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում Դալլասը B խմբի առաջին տուրում Իտալիայի և Թուրքիայի թիմերի միջև կայացած խաղում հանդիպման վերջում նշանակեց շատ կասկածելի 11 մետրանոց՝ 70-րդ րոպեին իտալացիների հարձակվող Ֆիլիպպո Ինձագին տուգանային հրապարակում հանդիպեց Թուրքիայի հավաքականի ավագ, պաշտպան Օգյուն Թեմիզկանօղլուին։ Դալլասը որոշել էր 11 մետրանոց նշանակել, չնայած այն հանգամանքին, որ հնարավոր խախտման փաստը ակնհայտ չէր։ Ինձագին իրացրել է 11-մետրանոցը և Իտալիային հաղթանակ է բերել 2:1 հաշվով, իսկ 11-մետրանոցից հետո Դալլասի վրա թուրք երկրպագուները սկսել են կրակահերթեր նետել և հաշվեհարդար տեսնել։ Արդյունքում ՈՒԵՖԱ-ն Դալլասին առաջարկել է ոստիկանության պահպանությունը։ Նրա գործընկեր և հայրենակից Բրայան Մաքգինլին հայտարարել է, որ Դալլասը սխալ է թույլ տվել՝ նշանակելով 11 մետրանոց, սակայն նշել է, որ նա դեռևս Մեծ Բրիտանիայի լավագույն մրցավարն է։ Դալլասը պահեստային մրցավար էր Ֆրանսիայի և Պորտուգալիայի հավաքականի կիսաեզրափակչի խաղում, որում Ֆրանսիան 2:1 հաշվով հաղթեց լրացուցիչ ժամանակում՝ Զինեդին Զիդանի 11 մետրանոցից խփած գոլի շնորհիվ։ Դալլասը չի նշանակվել եզրափակչին, բայց չի հիասթափվել դրանից՝ ասելով, որ երբեք չի մտածել իրադարձությունների նման զարգացման հնարավորության մասին։ Մրցաշարի արդյունքներով ՈՒԵՖԱ-ի մրցավարական կոմիտեի անդամ Քեն Ռիդդենը ամենաբարձր կարգավիճակով գնահատել է Դալլասի աշխատանքը, այդ թվում՝ խաղի կառավարման և վարման հմտությունները։
 
2001 թվականի մարտի 13-ին Դալլասը «Սան Սիրո» մարզադաշտում մրցեց ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի երկրորդ խմբային փուլի «B» խմբի «Միլան»-«Դեպորտիվո» խաղի հետ, որն ավարտվեց ոչ-ոքի՝ 1:1 հաշվով։ Ոչ-ոքին գիծ քաշեց Չեմպիոնների լիգայում «Միլանի» ելույթի ներքո, որը խմբում զբաղեցրեց 3-րդ տեղը և չանցավ քառորդ եզրափակիչ. նրան միայն հաղթանակն էր ձեռնտու։ «Միլանի» երկրպագուները վրդովված են եղել Դալլասի մրցավարությունից և սկսել են նրա վրա նետել մետաղադրամներ, մրգեր, շշեր և նույնիսկ կրակայրիչներ։ Այդ պատճառով մրցավարին ստիպված են եղել դաշտից հեռացնել ոստիկանության պահպանության ներքո։ 2010 թվականին Գրեմ Փոլը նշել է, որ չնայած դրան, Դալլասը մնացել է հիանալի մրցավար, ով հարգված է ֆուտբոլում։

### Աշխարհի առաջնություն 2002
Հյու Դալլասը աշխատել է Կորեայում և Ճապոնիայում կայացած աշխարհի առաջնությունում և խմբային փուլում դատել է Լեհաստան-Պորտուգալիա հանդիպումը, որը պորտուգալացիները հաղթել են 4-0 հաշվով։ Այնուամենայնիվ, պորտուգալացիները խաղից առաջ իրենց դժգոհությունն էին հայտնում, որ հանդիպմանը մրցավար են նշանակել, որն աշխատում էր ֆրանսիացիների դեմ Եվրո-2000-ի կիսաեզրափակչում իրենց պարտված խաղում։ Նա նշանակվել է ԱՄՆ-ի և Գերմանիայի միջև քառորդ եզրափակիչի համար, որում երկրորդ խաղակեսի սկզբում միջադեպ է տեղի ունեցել. գերմանացիների տուգանային հրապարակում ԱՄՆ-ի հավաքականի խաղացող Գրեգ Բերհալտերի գլխի հարվածից հետո գնդակը դիպել է Թորստեն Ֆրինգսի ձեռքին։ Սակայն Դալլասը 11 մետրանոց չի սահմանել՝ խաղից հետո բացատրելով, որ դա ձեռքով դիտավորյալ խաղ չէր, ինչը նշանակում է, որ կանոնների խախտում չէր կարող լինել։ Մեկ այլ միջադեպ էր այն պահը, երբ Դալլասը դեղին քարտով պատժեց Օլիվեր Նոյվիլին Յենս Երեմիսի կատարած խախտման համար։ Նրա օգտին է հանդես եկել խաղի տեսուչը, սակայն ՖԻՖԱ-ն նշել է, որ Դալլասը խաղում «մեկ կամ երկու կոպիտ սխալ է թույլ տվել»։ Խաղից հետո ՖԻՖԱ-ն վերաշարադրեց Նոյվիլի դեղին քարտը Երեմիսի վրա։ Դալլասը դարձավ աշխարհի առաջնության Բրազիլիա-Գերմանիա եզրափակչի չորրորդ մրցավարը, իսկ եզրափակչից հետո ասաց, որ բրազիլացիները խնդրել են իրեն միանալ չեմպիոնության տոնակատարությանը։

2002 թվականի օգոստոսի 30-ին Հյու Դալլասը որակազրկել է ՈՒԵՖԱ-ի Սուպերգավաթի եզրափակչի հանդիպումը, որը պետք է հրաժեշտ լիներ նրա համար, սակայն նա ավարտել է մինչև տարեվերջ՝ կարիերան ավարտելով 2002 թվականի դեկտեմբերի 10-ին ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի 2002/2003 երկրորդ խմբային փուլի «Ինտեր»- «Բայեր» (3:2) խաղով։ Դալլասի խոսքով՝ հանդիպման 89-րդ րոպեին, երբ Բերնդ Շնայդերը խաղաց իր ձեռքով և այդպիսով կանոնների խախտմամբ գրավեց «Ինտերի» դարպասը, Դալլասի համար ամենածանր փորձությունը եկավ։ Դալլասը դեղին քարտ ցույց տվեց Շնայդերին, բայց մինչև հեռուստատեսությամբ չտեսավ խաղի կրկնությունը, չհամոզվեց, որ այն ժամանակ ճիշտ է վարվել։ Հրաժեշտի խաղին ներկա են եղել Դալլասի երկու երեխաները, իսկ խաղից հետո մրցավարը հանդերձարանում նվերներ է ստացել ինչպես ՖԻՖԱ-ի շոտլանդացի մրցավարներից, այնպես էլ հանդիպման մասնակից երկու թիմերի ներկայացուցիչներից.

## Ղեկավար պաշտոններում
2002 թվականին ՖԻՖԱ-ի մրցավարի կարիերան ավարտելուց հետո Դալլասը շարունակեց դատել Շոտլանդիայի առաջնության խաղերը մինչև 2004/2005 մրցաշրջանի ավարտը՝ մեկ տարի շուտ հեռանալով նրանից, քան սպասվում էր։ Ավելի ուշ նա դարձավ Շոտլանդիայի Պրեմիեր լիգայի մրցավարական դիտորդ, նշանակվեց ՈՒԵՖԱ-ի նախաձեռնությամբ ստեղծված մրցավարների սերտիֆիկացման հանձնաժողովում, ինչպես նաև ստացավ ՈՒԵՖԱ-ի մրցավարական դիտորդի պաշտոնը։ 2009 թվականին Դալլասը գլխավորել Է շոտլանդական ֆուտբոլային ասոցիացիայի մրցավարական կոմիտեն, սակայն աշխատանքի ընթացքում սկանդալների մեջ է հայտնվել։ Այսպես, նա մասնակից է եղել մրցավարական որոշումների վերաբերյալ «Մոտերուել» ակումբի մենեջեր Ջիմ Գանոնի հետ վիճաբանության հրապարակմանը, իսկ 2010 թվականի փետրվարին իր խիստ դժգոհությունն է հայտնել Շոտլանդիայի առաջնությունում մրցավարության մակարդակից այն բանից հետո, երբ մի շարք խաղերում բարձրակարգ մրցավարները մի շարք կոպիտ սխալներ են թույլ տվել։

2010 թվականի նոյեմբերին մրցավարի օգնական Սթիվեն Քրեյվենը մեղադրեց Դալլասին իր վրա ճնշում գործադրելու մեջ՝ պահանջելով աջակցել Դագի Մակդոնալդին, ով դատում էր «Դանդի Յունայթեդ» և «Սելտիկ» ակումբների հանդիպումը «Թեննադիս Պարկ»-ում. Մակդոնալդը դրվագներից մեկում 11 մետրանոց չի նշանակել և ստել է՝ հայտարարելով, որ խախտում չի եղել։ Դալլասը ի սկզբանե կրկնում էր Մակդոնալդի իրադարձությունների վարկածը, բայց հերքեց Քրեյվենին սպառնալու բոլոր մեղադրանքները։ Դալլասին անձամբ աջակցել է Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան, թեև խոստացել է վերանայել մրցավարների աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Նույն ամսին Դալլասին մեղադրել են միջկրոնական հողի վրա թշնամանք հրահրելու և հրապարակային վիրավորանքի մեջ, քանի որ Դալլասի էլեկտրոնային հասցեից Հռոմի պապի անունով վիրավորական բնույթի հաղորդագրություն է ուղարկվել։ Այն բանից հետո, երբ այդ մասին տեղեկությունը հրապարակվեց լրագրող Ֆիլ Մաք Գյոլլա Բայնի կողմից, 2010 թվականի նոյեմբերի 10-ին շոտլանդական ֆուտբոլային ասոցիացիան հայտարարեց պաշտոնական հետաքննություն սկսելու մասին։

Նոյեմբերի 24-ին Շոտլանդիայում Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցին պահանջել էր Դալլասին ազատել պաշտոնից, եթե վիրավորանքի փաստն ապացուցվի, և արդեն երկու օր անց Դալլասը հեռացվել էր պաշտոնից, իսկ վիրավորական հաղորդագրության փաստը հաստատել էր ՇՖԱ-ի գործադիր տնօրեն Ստյուարտ Ռեգանը։ Եվս 4 մարդ ազատվել է իրենց պաշտոններից, որոնցից երեքը վերականգնվել են։ Դալլասը նախատեսում էր դատի տալ ՇՖԱ-ին, բայց գործը կարգավորվել էր նույնիսկ դատավարությունից առաջ։ Դալլասի պաշտոնանկությունից հետո Շոտլանդիայում կարծիք ձևավորվեց, որ դատավորների դասը կարող է նվազել։ ՖԻՖԱ-ի մրցավար Քրեյգ Թոմսոնը, որը նշել է Դալլասի բարձր դասը, հույս է հայտնել պահպանել այն ժառանգությունը, որը թողել է Հյուը, իսկ մեկ այլ մրցավար Ջոն Մաքքենդրիկն ասել է, որ շոտլանդացի հայտնի դատավորներից հազվադեպ է նման պաշտոններ զբաղեցրել։

2014-ի օգոստոսին Հյու Դալլասը գլխավորեց Հունաստանի Սուպերլիգայի մրցավարական կոմիտեն, իսկ նույն տարվա նոյեմբերին «Օլիմպիակոսի» խաղից հետո 2015-ի ֆուտբոլային սկանդալի մասնակից մրցավար Իլիաս Սպաֆասին քննադատելու համար, ով հսկայական սխալներ թույլ տվեց, անմիջապես հեռացվեց իր պաշտոնից։

## Ֆուտբոլից դուրս
Մինչև 2002 թվականը Դալլասը շինարարական ընկերության տնօրենն էր, որը զբաղվում էր պատուհանների տեղադրմամբ, իսկ 2002 թվականին այն անցավ արտաքին կառավարման։ 2002 թվականի դեկտեմբերին Դալլասը պարգևատրվել է բրիտանական կայսրության շքանշանով՝ ֆուտբոլին մատուցած ծառայությունների համար։

Հյուն ունի երկու երեխա։ Որդիներից մեկը՝ Էնդրյուն, դարձավ նաև ֆուտբոլային մրցավար՝ իր նորամուտը նշելով 2015 թվականին և դառնալով նախ պատանեկան մրցաշարերի, ապա մեծահասակների եվրագավաթային հանդիպումների մրցավար։ Fantasy Football League ծրագրի թողարկման համաձայն՝ Դալլասը մասնակցել է «Family Fortunes» (Family Feud-ի բրիտանական տարբերակը) խաղային շոուին, իսկ մրցավարի կարիերայից հետո հանդես է եկել որպես մոտիվացիոն խոսնակ։ 2008 թվականին Դալլասը բարեգործական հանդիպում է անցկացրել Soccer Aid ծրագրի շրջանակներում, փոխարինելով վնասվածք ստացած Պիեռլուիջի Կոլինային։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի մրցավարներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլային մրցավարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի բրիտանացիներ