Թալեր

[300px|մինի|[1 թալեր (Ավստրիա, Մարիա Թերեզա)|«Մարիա Թերեզա» թալեր ]]

**Թալերը** եվրոպական ամենատարածված և ամենահայտնի արծաթե դրամն է հանդիսացել Միջին դարերից մինչև 19-րդ դարի վերջը։ Դոլարի «նախնին» է։

## Ծագումը և անունը
մինի|300px|Յոախիմսթալեր, 1525
«Թալեր» բառը իրականում հապավում է, որը հետագայում դարձավ ինքնուրույն բառ։ Թալերի չափի արծաթե դրամներ լայն տարածում էին գտել գերմանախոս աշխարհում, և յուրաքանչյուրն ուներ իր առանձին անվանումը։ Դրանցից մեկն էր նաև Բոհեմիայի Յոախիմսթալ քաղաքում (այժմ՝ Չեխիայի Յախիմով քաղաքը) արտադրված արծաթե դրամը, որն ընդհանուր անվանմամբ հայտնի էր որպես «յոախիմսթալեր», այսինքն՝ *«յոախիմսթալցի»*, և որը կարճ ձևով պարզապես անվանվում էր «թալեր»։ Հետագայում այս հապավումը տարածվեց և սկսեց կիրառվել նմանատիպ բոլոր արծաթե դրամների համար։ Ավելի ուշ թալերը դարձավ ինքնուրույն դրամական միավոր։

«Դոլար» անունը «թալերի» անգլիականցված ձևն է։

## Պատմություն
Թալերը տարածվեց ժամանակակից Գերմանիայի ամբողջ տարածքում և հարակից շրջաններում, բազմաթիվ կիսանկախ իշխանությունների և գերիշխան պետությունների պաշտոնական տարադրամ դառնալով։ Ամեն երկրում այն ուներ իր ստանդարտը, ամենաընդունվածը հետևյալն էր՝ մոտ 28 գրամ կշիռ, 83% արծաթի բաղադրություն, 4 սմ տրամագիծ։ Այդ ստանդարտները տատանվում էին երկրից երկիր և ժամանակից ժամանակ։

Թալերի մանրուն դրամներ էին պֆենիգը, հելլերը, կրոյցերը և այլն. դրանք էլ էին փոփոխական, կապված երկրից կամ ժամանակաշրջանից։ Թալերը արտադրվում էր զանազան արժողություններով՝ մեկ տասներորդական թալեր, 1 թալեր, 2 թալեր], 5 թալեր և այլն։ Հիմնականում հատվում էր արծաթից, բայց բարձր արժողության դրամները (օրինակ՝ 5 թալեր) հաճախ արտադրվում էին ոսկուց, իսկ մանրադրամները (թալերի կոտորակները)՝ բիլոնից (ցածրորակ արծաթ)։

## Շրջանառություն
մինի|300px|Բեռնի թալեր, 1798
Թալերը շրջանառության մեջ է եղել Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում, XVI դարից մինչև XIX դարի վերջերը։ Նրա շրջանառությունը դադարեցվեց տարբեր երկրներում դրամական բարեփոխումների հետևանքով, և այլ տարադրամներ փոխարինեցին թալերին (օրինակ՝ մարկը, շիլլինգը, և այլն)։ Վերջին թալերները արտադրվել են գերմանական մի քանի իշխանությունների կողմից, 1871 թվականին։

Աշխարհագրական առումով թալեր տարադրամը շրջանառության մեջ է եղել ժամանակակից Ավստրիայի, Բելգիայի, Գերմանիայի, Լատվիայի, Լեհաստանի, Լիխտենշտայնի, Լյուքսեմբուրգի, Հունգարիայի, Մոզամբիկի, Նիդերլանդների, Շվեյցարիայի, Չեխիայի, Ռումինիայի, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի տարածքում։

Ստորև՝ թալերի տեսակները՝ ըստ պետությունների ժամանակակից սահմանների.

### Ավստրիա
* Ավստրիական թալեր
* Աուերսպերգի թալեր
* Բատհյանիների թալեր
* Բրաունաուի թալեր
* Բրիքսենի թալեր
* Գարստենի թալեր
* Գլացի թալեր
* Գուրկի թալեր
* Դիտրիխշտայնի թալեր
* Զալցբուրգի թալեր
* Զինցենդորֆների թալեր
* Էգգենբերգների թալեր
* Էստերհազիների թալեր
* Մոնտֆորտի թալեր
* Շպրինցենշտայնի թալեր
* Վիեննայի թալեր
* Վինդիշգրացների թալեր
* Տրաուտզոնների թալեր
* Քևենհյուլլեր-Մետշ թալեր
* Օրսինի-Ռոզենբերգ թալեր
* Օրտենբուրգի թալեր

### Բելգիա
* Ռեքհայմի թալեր

### Գերմանիա
* Ախենի թալեր
* Այխշտետի թալեր
* Այնբեքի թալեր
* Անհալտի թալեր
* Անհալտ-Բեռնբուրգի թալեր
* Անհալտ-Բեռնբուրգ-Շաումբուրգ-Հոյմ թալեր
* Անհալտ-Դեսաուի թալեր
* Անհալտ-Կյոթենի թալեր
* Անհալտ-Հարցգերոդե թալեր
* Անհալտ-Ցերբստի թալեր
* Արենբերգի թալեր
* Արևելյան Ֆրիզիայի թալեր
* Աուգսբուրգի թալեր
* Բադենի թալեր
* Բամբերգի թալեր
* Բավարական թալեր
* Բարբիի թալեր
* Բենթհայմի թալեր
* Բենթհայմ-Տեկլենբուրգ-Ռեդայի թալեր
* Բերգի թալեր
* Բրայզախի թալեր
* Բրանդենբուրգի թալեր
* Բրանդենբուրգ-Անսբախի թալեր
* Բրանդենբուրգ-Բայրոյթի թալեր
* Բրանդենբուրգ-Ֆրանկոնիայի թալեր
* Բրաունշվայգի թալեր
* Բրաունշվայգ-Բլանկենբուրգի թալեր
* Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Դանենբերգի թալեր
* Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Կալենբերգի թալեր
* Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Կալենբերգ-Հաննովերի թալեր
* Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Հարբուրգի թալեր
* Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Ցելլեի թալեր
* Բրաունշվայգ-Վոլֆենբուտտելի թալեր
* Բրեմենի թալեր
* Բրեմեն-Ֆերդենի թալեր
* Բրեցենհայմի թալեր
* Բուրգաուի թալեր
* Բուրգմիլխլինգի թալեր
* Գլյուքշտադի թալեր
* Գյոտինգենի թալեր
* Գոսլարի թալեր
* Գուբենի թալեր
* Դորտմունդի թալեր
* Եվերի թալեր
* Զալմ-Դաունի թալեր
* Զալմ-Կիրբուրգի թալեր
* Զայն-Ալտենկիրխենի թալեր
* Զայն-Վիտգենշտայնի թալեր
* Զայն-Վիտգենշտայն-Բերլեբուրգի թալեր
* Զինցենդորֆ թալեր
* Զոլմս-Բրաունֆելսի թալեր
* Զոլմս-Լաուբախի թալեր
* Զոլմս-Լիխ թալեր
* Զոլմս-Հոհենզոլմսի թալեր
* Զուլցերի թալեր
* Էլվանգենի թալեր
* Էմդենի թալեր
* Էսլինգենի թալեր
* Էսսենի թալեր
* Էրբախի թալեր
* Էրբախ-Ֆյուրստենաուի թալեր
* Էրֆուրտի թալեր
* Իզենբուրգի թալեր
* Լայնինգենի թալեր
* Լայնինգեն-Դագսբուրգ-Ֆալկենբուրգի թալեր
* Լայնինգեն-Շաումբուրգ-Կլեեբերգի թալեր
* Լաուենբուրգի թալեր
* Լինդաուի թալեր
* Լիպեի թալեր
* Լիպե-Դետմոլդի թալեր
* Լյովենշտայն-Վերտհայմի թալեր
* Լյովենշտայն-Վերտհայմ-Ռոշֆոր թալեր
* Լյովենշտայն-Վերտհայմ-Ֆիռնեբուրգ թալեր
* Լյուբեկի թալեր
* Լյունեբուրգի թալեր
* Լոբկովից-Շտեռնշտայն թալեր
* Կամինի թալեր
* Կեմպտենի թալեր
* Կիրխբերգի թալեր
* Կլևեի թալեր
* Կոլորեդո-Մանսֆելդ թալեր
* Կոնստանցի թալեր
* Կորվայի թալեր
* Հալբերշտադի թալեր
* Հալի թալեր
* Համբուրգի թալեր
* Համելնի թալեր
* Հանաու-Լիխտենբերգի թալեր
* Հանաու-Մյունցենբերգի թալեր
* Հաննովերի թալեր
* Հացֆելդ-Գլայխենի թալեր
* Հացֆելդ-Վիլդենբուրգ-Կրոտորֆի թալեր
* Հացֆելդ-Վիլդենբուրգ-Կրոտորֆ-Գլայխենի թալեր
* Հեննեբերգների թալեր
* Հեննեբերգ-Իլմենաու թալեր
* Հեսսե-Դարմշտադի թալեր
* Հեսսե-Հոմբուրգի թալեր
* Հեսսե-Մարբուրգի թալեր
* Հեսսե-Քասելի թալեր
* Հերսֆելդի թալեր
* Հերֆորդի թալեր
* Հիլդեսհայմի թալեր
* Հոլշտայնի թալեր
* Հոլշտայն-Գլյուքսբուրգ թալեր
* Հոլշտայն-Գոտորպների թալեր
* Հոլշտայն-Զոնդերբուրգ թալեր
* Հոլշտայն-Նորբուրգ-Պլյոն թալեր
* Հոլշտայն-Պլյոն թալեր
* Հոհենլոեների թալեր
* Հոհենլոե-Ինգելֆինգեն թալեր
* Հոհենլոե-Լանգենբուրգ թալեր
* Հոհենլոե-Կիրխբերգ թալեր
* Հոհենլոե-Նոյենշտայն թալեր
* Հոհենլոե-Նոյենշտայն-Վայկերսհայմ թալեր
* Հոհենլոե-Նոյենշտայն-Օրինգեն թալեր
* Հոհենլոե-Պֆեդելբախ թալեր
* Հոհենլոե-Վալդենբուրգ-Շիլլինգսֆյուրստ թալեր
* Հոհենցոլեռն-Զիգմարինգեն թալեր
* Հոհենցոլեռն-Հեխինգեն թալեր
* Հոնշտայնների թալեր
* Հռենոսի Կոնֆեդերացիայի թալեր
* Մագդեբուրգի թալեր
* Մայնցի թալեր
* Մանսֆելդ-Այգենտլիխե-Հինտերորտ թալեր
* Մանսֆելդ-Այսլեբեն թալեր
* Մանսֆելդ-Արտեռն թալեր
* Մանսֆելդ-Բոռնշտեդ թալեր
* Մանսֆելդ-Շրապլաու թալեր
* Մանսֆելդ-Ֆրիդեբուրգ թալեր
* Մարսբերգի թալեր
* Մեկլենբուրգ-Գյուստրով թալեր
* Մեկլենբուրգ-Շվերին թալեր
* Մեկլենբուրգ-Շտրելից թալեր
* Մեմինգենի թալեր
* Մյուլհաուզենի թալեր
* Մյունստերբերգ-Օլս թալեր
* Մյունստերի թալեր
* Մուրբախ-Լուդերսի թալեր
* Յուլիխի թալեր
* Յուլիխ-Բերգի թալեր
* Յուլիխ-Կլևե-Բերգի թալեր
* Նասաուի թալեր
* Նյուրնբերգի թալեր
* Նորդհաուզենի թալեր
* Նորտհայմի թալեր
* Շաումբուրգ-Լիպեի թալեր
* Շաումբուրգ-Պինեբերգի թալեր
* Շպայերի թալեր
* Շվաբական թալեր
* Շվարցբուրգի թալեր
* Շվարցբուրգ-Առնշտադ թալեր
* Շվարցբուրգ-Զոնդերսհաուզեն թալեր
* Շվարցբուրգ-Ռուդոլշտադ թալեր
* Շվարցենբերգի թալեր
* Շտադեի թալեր
* Շտոլբերգի թալեր
* Շտոլբերգ-Վեռնիգերոդե թալեր
* Շտրալզունդի թալեր
* Պաարի թալեր
* Պադերբոռնի թալեր
* Պիրմոնտի թալեր
* Պրուսական թալեր
* Պֆալցի թալեր
* Պֆալց-Բիրկենֆելդ-Ցվայբրյուքենի թալեր
* Պֆալց-Զիմեռնի թալեր
* Պֆալց-Զուլցբախի թալեր
* Պֆալց-Նոյբուրգի թալեր
* Պֆալց-Ցվայբրյուքենի թալեր
* Պֆալց-Ֆելդենցի թալեր
* Ռանցաուի թալեր
* Ռավենսբերգի թալեր
* Ռատցեբուրգի թալեր
* Ռեգենշտայնի թալեր
* Ռեգենսբուրգի թալեր
* Ռիտբերգի թալեր
* Ռոյսների թալեր
* Ռոյս-Բուրգկ թալեր
* Ռոյս-Գերա թալեր
* Ռոյս-Գրայց թալեր
* Ռոյս-Դոլաու թալեր
* Ռոյս-Էբերսդորֆ թալեր
* Ռոյս-Լոբենշտայնի թալեր
* Ռոյս-Լոբենշտայն-Էբերսդորֆ թալեր
* Ռոյս-Շլայց թալեր
* Ռոյս-Ունտերգրայց թալեր
* Ռոյս-Օբերգրայց թալեր
* Ռոստոկի թալեր
* Ռոտվայլի թալեր
* Սաքսեն-Ալտենբուրգի թալեր
* Սաքսեն-Այզենախի թալեր
* Սաքսեն-Այզենբերգի թալեր
* Սաքսեն-Գոթա-Ալտենբուրգի թալեր
* Սաքսեն-Ենայի թալեր
* Սաքսեն-Զաալֆելդի թալեր
* Սաքսեն-Լաուենբուրգի թալեր
* Սաքսեն-Կոբուրգի թալեր
* Սաքսեն-Կոբուրգ-Գոթայի թալեր
* Սաքսեն-Կոբուրգ-Զաալֆելդ թալեր
* Սաքսեն-Հիլդբուրղաուզեն թալեր
* Սաքսեն-Հին Գոթայի թալեր
* Սաքսեն-Մայնինգենի թալեր
* Սաքսեն-Նոր Գոթայի թալեր
* Սաքսեն-Ռոմհիլդ թալեր
* Սաքսեն-Վայմարի թալեր
* Սաքսեն-Վայմար-Այզենախի թալեր
* Սաքսեն-Վայսենֆելս թալեր
* Սաքսեն-Ցայց-Նաումբուրգի թալեր
* Սաքսոնական թալեր
* Վալդեկի թալեր
* Վալդեկ-Պիրմոնտ թալեր
* Վալմոդեն-Գիմբոռնի թալեր
* Վայսենբուրգի թալեր
* Վեստֆալիայի թալեր
* Վերդեն-Հելմշտեդի թալեր
* Վիդ-Նոյվիդի թալեր
* Վիդ-Ռունկելի թալեր
* Վիսմարի թալեր
* Վյուրտեմբերգի թալեր
* Վյուրտեմբերգ-Օլս թալեր
* Վյուրցբուրգի թալեր
* Վոլգաստի թալեր
* Վորմսի թալեր
* Տևտոնական Օրդենի թալեր
* Տրիրի թալեր
* Ուլմի թալեր
* Փասաուի թալեր
* Քյոլնի թալեր
* Քյոնիգսեգ-Ռոթենֆելս թալեր
* Քվեդլինբուրգի թալեր
* Օլդենբուրգի թալեր
* Օսնաբրյուքի թալեր
* Օտինգեն թալեր
* Օտինգեն-Վալլենշտայն թալեր
* Օտինգեն-Վալլենշտայն-Շպիլբերգ թալեր
* Ֆյուրստենբերգ-Հայլիգենբերգի թալեր
* Ֆյուրստենբերգ-Շտուլինգեն թալեր
* Ֆրայբուրգի թալեր
* Ֆրայզինգի թալեր
* Ֆրանկենթալի թալեր
* Ֆրանկոնիայի թալեր
* Ֆրանկֆուրտի թալեր
* Ֆրիդբերգի թալեր
* Ֆուգեր-Բաբենհաուզեն թալեր
* Ֆուգեր-Բաբենհաուզեն-Վելլենբուրգ թալեր
* Ֆուգեր-Գլոտ թալեր
* Ֆուգեր-Նորդենդորֆ թալեր
* Ֆուլդայի թալեր
* Ֆուրթի թալեր

### Լատվիա
* Լիվոնական թալեր
* Կուռլանդիայի թալեր

### Լեհաստան
* Գլոգաուի թալեր
* Դանցիգի թալեր
* Էլբինգի թալեր
* Թոռնի թալեր
* Լեհական թալեր
* Լյովենբերգի թալեր
* Պոզենի թալեր
* Պոմերանական թալեր
* Սիլեզիա-Լիգնից-Բրիգի թալեր
* Սիլեզիա-Վյուրտեմբերգ-Օլս թալեր

### Լիխտենշտայն
* Լիխտենշտայնի թալեր

### Լյուքսեմբուրգ
* Լյովենշտայն-Վերտհայմ-Ռոշֆոր թալեր

### Հունգարիա
* Հունգարական թալեր

### Մոզամբիկ
* Մոզամբիկի թալեր

### Նիդերլանդներ
* Գելդերլանդի թալեր

### Շվեյցարիա
* Բազելի թալեր
* Բեռնի թալեր
* Բերոմյունստերի թալեր
* Զիտտենի թալեր
* Զոլոթուռնի թալեր
* Ժնևի թալեր
* Լյուցեռնի թալեր
* Կուրի թալեր
* Հալդենշտայնի թալեր
* Նևշատելի թալեր
* Շաֆհաուզենի թալեր
* Շվիցի թալեր
* Սանկտ Գալլենի թալեր
* Ցյուրիխի թալեր
* Ցուգի թալեր
* Ունտերվալդենի թալեր

### Չեխիա
* Բոհեմական թալեր
* Եգեռնդորֆի թալեր
* Կինսկի թալեր
* Նոշտից-Ռինեկ թալեր
* Շլիկի թալեր
* Վալլենշտայնի թալեր
* Տրոպպաուի թալեր
* Օլմյուցի թալեր

### Ռումինիա
* Տրանսիլվանական թալեր

### Ռուսաստան
* Արևելյան Պրուսիայի թալեր

### Ֆրանսիա
* Բեզանսոնի թալեր
* Գորցեի թալեր
* Էլզասի թալեր
* Լոտարինգիայի թալեր
* Կոլմարի թալեր
* Հագենաուի թալեր
* Ստրասբուրգի թալեր
* Վերդյունի թալեր

## Աղբյուրներ
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (17th Century)
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (18th Century)
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century), 2nd Edition.

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Թալեր
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Բելգիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Լատվիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Լիխտենշտայնի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Լյուքսեմբուրգի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Մոզամբիկի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Չեխիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի մետաղադրամներ