Սերգեյ Տուչկով

**Սերգեյ Ալեքսեևի Տուչկով** (), Գեներալ-լեյտենանտ, սենատոր Տուչկովի տոհմից։ Մասոն, Քիշնևի «Օվիդ» օթյակի գանձապահ։ Շնորհալի բանաստեղծ։ «Ռազմական բառարան» ռուսական առաջին ռազմական հանրագիտարանի նախատիպի հեղինակը։

### Կենսագրություն
Ծնվել է ազնվական ընտանիքում հինգ եղբայրներից երրորդը (Նիկոլայ,, Ալեքսեյ, Պավել, Ալեքսանդր):

15 Փետրվար 1773 - գրանցվել է որպես ֆուրյեր ֆուզիլերային 2-րդ գնդում։

• 1783 թ. հուլիսի 4 - ընդունվել է ծառայության Ֆուզիլիերի 2 -րդ գնդում որպես սերժանտ։

• 24 սեպտեմբերի, 1783 թ. - Շտիկ-Յունկեր։

• 3 մարտի, 1785 – պոդպորուչիկ, երկրորդ լեյտենանտ։

• 1788-1790թթ. - Հյուսիսային պատերազմի(ռուս-շվեդական) մասնակից։ Գտնվելով թիանավի նավատորմում ՝ հրամանատարել է ծովային հրետանու գումարտակը, շնորհել է կապիտան-պորուչիկի և Կապիտանի կոչումների։

• 1789թ. օգոստոսի 13-14-ը-մասնակցել է Ռոչենսալմում ծովային ճակատամարտին, ձեռքից, ոտքից և գլխից վիրավորվել է, ստացել է կոնտուզիա,։ Պարգևատրվել է Ոսկե սրով։

• 1794 թվականի սկիզբ - կապիտանի կոչումով կազմավորեց ձի -հրետանային գումարտակ։

• 1794 թ. ապրիլի 12 - Լեհական ապստամբության  սկզբում նա իր ստորաբաժանումով դուրս եկավ Վիլնյուս(Վիլնայի) շրջափակումից և միացավ գեներալ -լեյտենանտ Իգելստրոմի ջոկատին ՝ դուրս բերելով 11 թնդանոթ և  2313 անձնակազմ։

• 1794 թ. մայիսի 19 - պարգևատրվել է Սուրբ Գեորգիի 4 -րդ աստիճանի շքանշանով։

• Վիլնայի գրավմանը մասնակցելու համար պարգևատրվել է Սուրբ Վլադիմիրի 3 -րդ աստիճանի շքանշանով։

• Պրահայի գրոհի առդյունքում ստացել է գլխավոր-մայորի կոչում։

• 1796-1797թթ.  Մասնակցել է Ռուս-պարսկական պատերազմին։

1797 – Դերբենդ գրավման համար  արժանացել է փոխգնդապետի կոչմանը։

• 1797 թ. դեկտեմբերի 11 - պարգևատրվել է Գնդապետի կոչման ՝ Կամբեճ(Իորի) գետի վրա պարսկական զորքերի հետ ճակատամարտում տարբերվելու համար։

• 1798 թ. հուլիսի 8 - Ֆանագորիայի գրենադերի գնդի հրամանատար։

• 1798 թ. նոյեմբերի 10 -ին Վրաստանի սահմաններում ապստամբ լեռնային ցեղերին խաղաղեցնելու համար շնորհվել էԳեներալ-մայորի կոչմումը, նշանակվելով Կովկասյան գրենադերի գնդի հրամանատար։

• 1799 թ. Ապրիլի 21ին- Տագաուրիի տրակտում ջախջախեց խռովարար չերքեզներին և [կաբարդինցիներին։

• 1802 թ. Ռուսաստանին նոր միացած Վրաստանի քաղաքացիական վարչակազմի ղեկավար։

• 1804 թ. - մասնակցել է [Գանձակ(Գյանջայի)գրոհին, Էրիվանի շրջափակմանը, գրոհով վերցրել է Էջմիածինը։

• 1804 թ. նոյեմբերի 18 - թոշակի անցավ։

• 1806 թ. օգոստոսի 24 - Կամչատկայի  հրացանակիր գնդի պետ տեղափոխվեց  Մոլդովական բանակ։

• 1808 թ. - մասնակցել է թուրքերի հետ ռազմական գործողություններին։

• 1810 - հետաքննության է ենթարկվել [Սիլիսթրիայից դիտավորյալ հեռանալու մեղադրանքով

• 1810 թ.  մոլդովական բանակի հերթապահ գեներալ։

• [1812թ. hոկտեմբեր - [Պ.Վ. Չիչագովի հրամանով ղեկավարել է Մոզիրի շրջանի 2 -րդ պահեստային կորպուսը, քայլարշավ կատարել դեպի Բորիսով և կարողացել մասնակցել Բերեզինայի մարտերին։

• 1813 - Մասնակցել է Մոդլինի և [Մագդեբուրգի պաշարմանը։

• 1814 թ. օգոստոսի 30 - Տուչկովի դեմ հետաքննությունը դադարեցվեց կայսերի հրամանով։

• 1826 թ. հուլիս ՝ Բաբադագի շրջանի ռազմական նահանգապետ։

• 1830 թ. դեկտեմբերի 27 - Իզմայիլի քաղաքապետ։ Իզմայիլի Մոտակայքում հիմնել է Տուչկով քաղաքը։

• 1836 թ. - հրաժարական տվեց հիվանդության պատճառով։

Մահացել է Մոսկվայում 1839 թվականին։ Թաղված է Նովոդևիչի վանքում։ Խորհրդային տարիներին գերեզմանը ավերվել է։

### Պարգևներ
• Ոսկե սուր` «Արիության համար» (1789)

• Սուրբ Գևորգի 4 -րդ աստիճանի շքանշան (05/19/1794)

• Սուրբ Վլադիմիրի 3 -րդ աստիճանի շքանշան (1795)

• Մարտական խաչ` «Պրահայի գրավման համար» (1795)

• Սուրբ Աննայի շքանշան` 2 -րդ աստիճանի (1796 թ.); ադամանդով

• Սուրբ Վլադիմիրի 2 -րդ աստիճանի շքանշան (05/22/1828)

• Սպիտակ արծվի շքանշան (01/28/1834)

• «Ի հիշատակ 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի»` արծաթե մեդալ

•  «Թուրքական պատերազմի մեդալ»

### Աշխատություններ
• Ռազմական բառարան` (Մ., 1818, վերատպված ՝ 2008)

• Հավաքածուներ և բանաստեղծություններ` թարգմանությամբ Ս. Տուչկովի (Մ., 1797):

• Ս. Տուչկովի ստեղծագործություններ և թարգմանություններ` (մասեր 1-4. Սանկտ Պետերբուրգ, 1816-1817)։

• Խոստովաություն կամ Բաց գաղտնիք    Օդեսա, 1833

## Աղբյուրներ
https://ru.wikipedia.org/wiki/Тучков,_Сергей_Алексеевич


* [Российский архив. История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв. : Сборник. — М.: студия «ТРИТЭ» Н. Михалкова, 1996. — Т. VII. — С. 585—586. — ISSN 0869-20011. (Комм. А. А. Подмазо)http://www.museum.ru/1812/persons/Slovar/sl_t26.html
* 
* 
*