open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արա Բեքարյան

**Արա Վաղինակի Բեքարյան** (), հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ, մանկավարժ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։ Ծնվել է Աֆյոնքարահիսարում (Թուրքիա) մանկավարժների ընտանիքում։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
* 1932 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարդ տեխնիկումը՝ Վահրամ Գայֆեճյանի և Սեդրակ Առաքելյանի մոտ,
* 1939 թվականին ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստի ակադեմիան,
* 1939-1945 թվականներին մասնակցել է Խորհրդա-Ֆիննական և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներին։
* 1945-1986 թվականներին դասախոսել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում,
* 1964 թվականից պրոֆեսոր,
* ցուցադրվել է 1930 թվականից,
* անհատական ցուցահանդեսներ՝ 1947 Երևան, 1964 Երևան, 1964 Մոսկվա
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ 1945 թվականից
* ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ 1965 թվականից

## Ստեղծագործություններ
* Օրորոցի մոտ
* Ծաղկավաճառուհիներ
* Աշտարակ
* Օշական
* Հանգիստ
* Վահան Տերյանի դիմանկարը
* «Քաջ Նազար» գրքի ձևավորումը
* «Երկիր Նաիրի» գրքի ձևավորումը
* Հակոբ Պարոնյանի երկերի ձևավորումը

## Հիշատակ
Հայաստանի կենտրոնական բանկը թողարկել է Արա Բեքարյանի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված արծաթե հուշադրամ։ Հուշադրամի դիմերեսին պատկերված է դրվագ «Աշտարակ» կտավից, դարձերեսին պատկերված են Արա Բեքարյանի դիմանկարը և «Քաջ Նազար» հեքիաթի նրա նկարազարդումը։

AM-2013-100dram-Bekaryan-a.png|250px|«Արա Բեքարյանի ծննդյան 100-ամյակ» ՀՀ արծաթե հուշադրամը, դիմերես
AM-2013-100dram-Bekaryan-b.png|250px|«Արա Բեքարյանի ծննդյան 100-ամյակ» ՀՀ արծաթե հուշադրամը, դարձերես


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Маня Казарян "Ара Бекарян" *Советский художник* 1976 г. Москва 
* Դանիել Դզնունի «Հայ կերպարվեստագետներ» 1977 թ. Երևան
* Մանյա Ղազարյան «Արա Բեքարյան» 1984 թ. Երևան
* Հենրիկ Իգիթյան, Արա Բեքարյանի ցուցահանդեսը։ «Սովետական Հայաստան» (Երևան) ամսագիր, 1964, թիվ 2, էջ 20-21։

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ֆերդինանդ I (Ավստրիա)

**Ֆերդինանդ I** (, (հունգ.՝ *V. Ferdinánd*, ), Ավստրիայի կայսր, Հունգարիայի և Բոհեմիայի թագավոր (որպես **Ֆերդինանդ V**)։ Գահակալել է 1835 թվականից 1848 թվականը, երբ նա ստիպված եղավ հրաժարվել գահից։

## Կենսագրություն
Նա Ավստրիայի կայսր Ֆրանց II-ի և Նեապոլ և Սիցիլիայի թագուհի Մարիա Թերեզայի ավագ որդին էր։ Կայսր Ֆրանց II-ը, չնայած Ֆերդինանդի էպիլեպսիայի ու մտավոր կարողությունների ակներև բացակայության, այնուամենայնիվ պնդեց նրան՝ որպես գահաժառանգ նշանակելու վրա՝ հանուն Հաբսբուրգյան միապետության ավանդական սկզբունքների պահպանման։ Ֆերդինանդն օծվեց որպես Հունգարիայի թագավոր 1830 թ.։ 1832 թվականի օգոստոսին նա վերապրեց իր վրա կատարված ձախողված մահափորձը, և 1835 թ. մարտի 2-ին բարձրացավ Ավստրիայի կայսերական գահը։ Ֆերդինանդի մտավոր անկարողության պատճառով կառավարական գործերով հիմնականում զբաղվում էր այսպես կոչված «պետական կոնֆերանսը», որտեղ իշխանությունն իր ձեռքում կենտրոնացրեց Ավստրիայի կանցլեր (վարչապետ) Մետեռնիխը։ 1836 թվականին Ֆերդինանդն օծվեց որպես Բոհեմիայի թագավոր (վերջին Հաբսբուրգն այդ տիտղոսով), իսկ 1838 թվականին՝ որպես Լոմբարդիայի և Վենետիկի թագավոր։

1848 թ. հեղափոխության ժամանակ ապստամբ հեղափոխականների զայրույթն ուղղված էր ոչ այնքան անձամբ Ֆերդինանդի դեմ, որքան՝ կառավարությունը ղեկավարող խմբակի դեմ, որն ամեն կերպով դիմադրում էր որևիցե ազատական բարեփոխումների անցկացումը Ավստրո-Հունգարիայում։ 1848 թվականին նա պաշտոնազուրկ արեց Մետեռնիխին և այլ զիջումների դիմեց, որոնք սակայն նույնիսկ մասամբ չբավարարեցին հեղափոխականներին։ Մայիսին ապստամբեց Վիեննայի ժողովուրդը և Ֆերդինանդ I-ը, հեռանալով Օլմյուտց, 1848 թ. դեկտեմբերի 2-ին հրաժարվեց գահից, հօգուտ իր եղբորորդու՝ Ֆրանց Հովսեփի (ինքը՝ Ֆերդինանդը զավակներ չուներ)։

Կյանքի վերջին տարիներին Ֆերդինանդի առողջական վիճակն ավելի վատթարացավ. լինում էին դեպքեր, երբ նա օրական 20-ից ավելի էպիլեպտիկ ցնցումներ էր ապրում։ Դեպի վատը գնաց նաև նրա հոգեկան վիճակը՝ վերջում նա արդեն խելագարված էր։ Մահացավ Պրահայում 1875 թ. հունիսի 29-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիայի կայսրեր
Կատեգորիա:Հունգարիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Չեխիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղ

մինի|400px|Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը

**Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը** (երբեմն կրճատված իբրև **ԲԹՋ նավթամուղ**) 1768 կմ ընդհանուր երկարության խողովակաշար է՝ Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով։ Նավթամուղը Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքուն Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի միջոցով միացնում է Թուրքիայի հարավարևելյան նավահանգիստ Ջեյհանին։ Այն աշխարհի երկրորդ ամենաերկար նավթամուղն է՝ Դրուժբա նավթամուղից հետո, և գործարկվում է անգլիական Բրիթիշ Փեթրոլիում կամ ԲիՓի (անգլերեն՝ *BP*) ընկերության կողմից։

Առաջին փոխադրված նավթը 2005 թվականի մայիսի 10-ից Բաքվից հասել է Ջեյհան 2006 թվականին մայիսի 28-ին։ Նավթամուղի կառուցումն արժեցել է 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Երբ նավթամուղն սկսեց ամբողջ հզորությամբ նավթ փոխադրել, Ադրբեջանը մոտ 20 միլիարդ ԱՄՆ դոլար եկամուտի առջև կանգնեց, որն սկզբնական տարիներում ավելին էր ռեկորդային նավթային գների պատճառով։

Հայաստանի սահմանը փակ է Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ Արցախի պատերազմի և Հայոց Ցեղասպանության չլուծված հարցերի վրայից։ Այս պատճառներով, Հայաստանը դիտմամբ դուրս է թողնվել ԲԹՋ նավթամուղի ճանապարհից՝ երկիրը մեկուսացնելու նպատակով։

## Բաժնետերերը
160px|մինի|2006 թվականի 3 լարի արժողության վրացական Հոբելյանական հուշադրամ, որը նվիրված է մայրուղային նավթատարի մեկնարկին
Խողովակաշարի սեփականատերն է 11 էներգետիկ ընկերություն միավորող և BP ընկերության կողմից կառավարվող կոնսորցիումը։

Բաժնետերերն են՝

* BP (Միացյալ Թագավորություն)։ 30.1%
* Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերություն (SOCAR) (Ադրբեջան)։ 25.00%
* Chevron (ԱՄՆ)։ 8.90%
* StatoilHydro (Նորվեգիա)։ 8.71%
* Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) (Թուրքիա)։ 6.53%
* Eni/Agip (Իտալիա)։ 5.00%
* Total (Ֆրանսիա)։ 5.0%
* Itochu (Ճապոնիա)։ 3.4%
* Inpex (Ճապոնիա)։ 2.50%
* ConocoPhillips (ԱՄՆ)։ 2.50%
* Hess Corporation (ԱՄՆ) 2.36%

## Տես նաև
* Ադրբեջանի նավթը
* Բաքու-Սուփսա նավթամուղ
* Բաքու-Նովոռոսիյսկ նավթամուղ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Նավթամուղներ
Կատեգորիա:Կովկաս
Կատեգորիա:Էներգիա Ադրբեջանում
Ջեյհան (քաղաք)

thumb|300px|right|Ջեյհան
**Ջեյհանը** (թուրքերեն՝ Ceyhan) ամենախիտ բնակեցված քաղաքներից է Դաշտային Կիլիկիայում, Թուրքիայի Ադանայի մարզում, և կարևոր նավահանգիստ՝ Միջերկրական ծովի ափին (բնակչությունը՝ 108 602)։ Ջեյհանը գտնվում է Ջեյհան գետի ափին, «Չուքուրօվա» կոչվող դաշտի արևելյան կողմում՝ 43 կմ արևելք Ադանա քաղաքից։

Ջեյհանը վերջին կետն է Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի, որը Կասպից ծովից նավթ է հասցնում Ջեյհանի նավահանգիստ։

Կատեգորիա:Ադանայի նահանգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ջեյհանի շրջանի համայնքներ
Շենգեն (այլ կիրառումներ)

**Շենգենի** համար տես հետևյալ էջերը՝

* Շենգեն - գյուղ է Լյուքսեմբուրգում։
* Շենգենյան համաձայնություն - համաձայնություն Եվրոպայի մի շարք երկրների միջև՝ մաքսային և սահմանային հսկողությունը վերացնելու վերաբերյալ։
* Շենգենյան ինֆորմացիոն համակարգ - Շենգենյան համաձայնության անդամ երկրների կողմից ստեղծված տվյալների բազա։
* Շենգենյան զոնա - Շենգենյան համաձայնության անդամ երկրներից կազմված այն ռեգիոնը, որտեղ վերացված է սահմանային հսկողությունը։
* Շենգենյան վիզա - Շենգենյան զոնա մուտք գործելու արտոնություն (վիզա)։
Ռոբերտ Էմմիյան

**Ռոբերտ Ժիրայրի Էմմիյան** (), հայազգի հայտնի հեռացատկորդ, Եվրոպայի, ԽՍՀՄ-ի ու հանրապետության բազմակի չեմպիոն, Բարի կամքի խաղերի հաղթող, Եվրոպայի ռեկորդակիր։

Էմմիյանի ռեկորդը 8.86 մետր է, որը մինչև այժմ Եվրոպայի գործող ռեկորդ է։ Նա այդ ցատկը կատարել է Ծաղկաձորում, 1987 թ-ի մայիսին։

## Կենսագրություն
16 տարեկանում Ռոբերտ Էմմիյանը ցատկել է 7,77 մետր, ինչը իր տարիքային խմբի մեջ աշխարհի ռեկորդ է։ 1986 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտը։ 
Հեռացատկի ԽՍՀՄ բազմակի (1981-1988), ԽՍՀՄ ժողովուրդների 9-րդ սպարտակիադայի (1986), Եվրոպայի առաջնությունների կրկնակի (1986, 1987) չեմպիոն, աշխարհի առաջնության 2-րդ մրցանակակիր (1987)։ Եվրոպայի ռեկորդակիր (8 մ 86 սմ, 1987)։

9 տարի որպես մարզիչ է աշխատել Կատարում, այնուհետև եղել է Կատարի Օլիմպիական կոմիտեի նախագահի խորհրդական։ 2010 թվականի ապրիլից Հայաստանի աթլետիկայի ֆեդերացիայի նախագահն է։

1988 թվականի երկրաշարժից հետո Էմմիյանը տեղափոխվեց Ֆրանսիա և այժմ բնակվում է Փարիզում։ Ունի երկու դուստր՝ Ֆիոնան և Լորենը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ռոբերտ Էմմիյան. Հավերժ չեմպիոնի երազանքը

Կատեգորիա:Հայ հեռացատկորդներ
Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Լորդ Բայրոնի անվան թիվ 20 միջնակարգ դպրոց

**Լորդ Բայրոնի անվան թիվ 20 միջնակարգ դպրոցը** հիմնադրվել է 1988 թվականին Գյումրիում, անգլիական կառավարության ֆոնդերի և անգլիացի քաղաքացիների նվիրատվությունների հաշվին, Սպիտակի երկրաշարժից հետո, որն ավերել էր Գյումրին։ Որպես շնորհակալության արտահայտություն, Հայաստանի կառավարությունը խաչքար է նվիրել անգլիական մի դպրոցին։

## Պատմություն
մինի|180px|Խաչքարը, որը նվեր է տրվել անգլիական դպրոցին, այժմ գտնվում է Հաքնալի այն եկեղեցու պատի վրա, ուր թաղված է Բայրոնը։
Դպրոցը կառուցվել է 1950 թվականին և կոչվել է գրող և դրամատուրգ Գաբրիել Սունդուկյանի անունով։ 1988 թվականին տեղական ժամանակով ժամը 11:41-ին Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ դպրոցի շենքը ավերվել է։ Փլատակների տակից դուրս են բերվել 44 աշակերտի և ուսուցիչների դիերը։

1990 թվականի փետրվարին Մեծ Բրիտանիայից լրագրողներ ժամանեցին Գյումրի և այցելեցին դպրոց, որը գտնվում էր երկրաշարժից հետո ժամանակավոր տներում։ Հարցին, թե ինչպես կարող են օգնել, աշակերտները պատասխանել են իրենց համար նոր դպրոց կառուցելու խնդրանքով։ Այդ մասին իմացել են բրիտանական կառավարությունը, Մեծ Բրիտանիայի հայ համայնքը, Rolls-Royce ընկերությունը և այլ կազմակերպություններ։ Փետրվարի 19-ին նրանց հանգանակած միջոցներով շինության հիմքը դրվեց, իսկ արդեն նույն թվականի հունիսի 10-ին Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Մարգարետ Թետչերը Խորհրդային Միություն իր առաջին շրջագայության ժամանակ հանդիսավոր կերպով բացեց վերականգնված դպրոցը։ Ի երախտագիտություն բրիտանական կառավարությանն ու հասարակությանը, թիվ 20 դպրոցը կոչվել է բանաստեղծ Լորդ Բայրոնի անունով։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Գյումրիի դպրոցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-Մեծ Բրիտանիա հարաբերություններ
Գավառ (այլ կիրառումներ)

**Գավառ** բառը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝
* Գավառ - վարչատարածքային բաժանման միավոր։
* Գավառ - քաղաք Հայաստանի Հանրապետությունում։
* Գավառ - վարչա-տարածքային միավոր Պատմական Հայաստանում
* Գավառ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի գավառակում
* Գավառ - դաշտ Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճից հարավ-արևելք, տարածվելով Մեզ Զաբի ձախակողմյան վտակ Գավառ գետի հովտում
* Գավառ - լեռ Սևանա լճի ավազանում, Գավառ քաղաքից հյուսիս
Շարիկ Լեոն

**Շարիկ Լեոն** (իսպաներեն՝ Zharick León, ), կոլումբիացի կինոդերասանուհի է, երգչուհի և ֆոտոմոդել, ով հայտնի է լատինոամերիկյան «օճառային օպերաներում» խաղացած դերերով, մասնավորապես՝ Ռոսարիո Մոնտեսի դերով «Թաքնված հույզեր» կոլումբիական հեռուստասերիալում։

## Ֆիլմագրություն
* Սիրո օվերդրաֆթ / Sobregiro de amor (2007) որպես Liliana Herrera
* Բլանկոյի այրին / Viuda de Blanco, La (2006) որպես Illuminada Urbina
* Իմ կյանքի պարը / Baile de la vida, El (2005) որպես Lina Forero
* Հսկիչ Դորան / Dora, la celadora (2004) որպես Dora Lara
* Թաքնված հույզեր / Pasión de gavilanes (2003) որպես Rosario Montes
* Չնահանջե'լ, Սալոմե' / No Renuncies Salomé (2003) որպես Laura
* Իսկ որտեղ է Սոլեդադը / A donde va Soledad (2000) որպես Soledad Rivas
* Ինձ կանչում են Լոլիտա / Me llaman (1999) որպես Margarita 'Margara'
* Սերը ձևի մեջ / Amor en forma (1998) որպես Victoria
* Երկու կին / Dos mujeres (1997) որպես Carolina Urdaneta

## Պարգևներ
* 2005 թ. «Colombian Television Awards» մրցանակաբաշխությունում ճանաչվել է լավագույն դերասանուհի (Mejor Actriz) 2004 թ. «Dora, la celadora» ֆիլմում Դորայի դերի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շարիկ Լեոնի պաշտոնական կայքը  
* Շարիկ Լեոնը  Internet Movie Database կայքում

Կատեգորիա:Կոլումբիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կոլումբիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կոլումբիացի կանայք
Էվերեստ

**Էվերեստը** (տիբեթերեն՝ ཇོ་མོ་གླང་མ *Ջոմոլունգմա*, նեպալերեն՝ सगरमाथा *Սագարմաթխա*) ծովի մակարդակից (բայց ոչ երկրագնդի կենտրոնից) հաշված բարձրությամբ աշխարհի ամենաբարձր լեռն է՝ 8848 մ։ Հանդիսանում է Հիմալայան Լեռնաշղթայի մասը Բարձր Ասիայում, տեղակայված է Նեպալի և Տիբեթի (ՉԺՀ) միջև։

2006 թվականի դրությամբ գրանցված է 3,050 լեռնաբարձրացում 2,062 անձանց կողմից և 203 մահ՝ լեռան վրա։ Պայմանները լեռան վրա այնքան դժվար են փրկարարների համար, որ մահացածների դիակների մեծ մասը մնում է այնտեղ, որտեղ մարմինն ընկել է, դրանց մի մասը տեսանելի է բարձրանալու ստանդարտ արահետներից։

## Կլիմա
Էվերեստի գագաթին լինում են քամու ուժգնացումներ՝ մինչև 55 մ/վ։ Հունվարին օդի միջին ամսական ջերմաստիճանը -36&nbsp;°C (որոշ գիշերների կարող է իջնել մինչև -50... -60°C ), հուլիսին հասնում է զրո °C:

## Բարձրության չափագրողներ
250px|մինի|3D անիմացիա,Էվերեստը և շրջակայքը
Առաջինը հնդիկ մաթեմատիկոս և չափագրող Սիկդար Ռադհանաթ 1852 թվականին որոշեց Էվերեստի (Ջոմոլունգմայի)՝ աշխարհի բարձր գագաթ լինելու փաստը։ Նա չափագրումները կատարեց Հնդկաստանից՝ Էվերեստից 240 կմ հեռավորությունից։
1856 թվականին Հնդկաստանում գեոդեզիայի բրիտանական ծառայությունը կատարեց գագաթի բարձրության չափումները՝ 29000 ֆունտ (8839 մ), սակայն հայտարարվեց 29002 ֆունտ (8840 մ)։ Այս կամայական հայտարարությունը հիմնավորվում էր չափագրման ամբողջական արդյունքով։ 1950-ական թվականներին հնդիկ տեղագրողները չափեցին Էվերեստի բարձրությունը ծովի մակերևույթից 29028 ֆունտ (8848մ)։ 1975 թվականին չինական արշավախումբը ճշգրտեց գագաթի բարձրությունը՝ 8848,13 մ։ 1998 թվականին ամերիկյան արշավախումբը ԳԴՀ-ի օգնությամբ որոշեց բարձրությունը՝ 8850 մ, 11 մետրով ավելի բարձր, քան որոշել էին 19-րդ դարի կեսերին Մեծ Բրիտանիայի չափագրողները և քարտեզագիրները։ Գրեթե նույն ժամանակ իտալացի երկրաբան Ադրիտո Դեզիոն ժամանակակից ռադիոապարատուրայով անց կացրեց սեփական չափումները ՝ բարձրությունը ներկայացնելով 8872,5 մ։ 25 մետրով ավելի բարձր, քան ընդունված է այժմ։ Սակայն վերջին արդյունքները պաշտոնապես չեն ընդունվել։ 2010 թվականի ապրիլի 8-ից Ջոմոլունգմայի բարձրությունը ծովի մակերևույթից հաստատվում է 8848 մ, իսկ բնական բարձրությունը՝ 8844 մ։. 2015 թվականի Նեպալի երկրաշարժից հետո գեոֆիզիկական կոնսորցումի հետազոտողների ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ Ջոմոլունգմայի բարձրությունը պակասել է մոտավոր 2,54 սմ-ով։

## Հետաքրքիր փաստ
Էվերեստի բարձունքներին կա մոտ 200 դիակ, որոնք լեռնագնացներին ծառայում են որպես ուղեցույցներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հիմալայեր
Կատեգորիա:Չինաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Նեպալի լեռներ
Կատեգորիա:Տիբեթի լեռներ
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Հայաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիա

**Հայաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիան** հանդիսանում է բասկետբոլի ազգային կառավարման մարմինը Հայաստանում։ ՀԲՖ-ն հիմնադրվել է 1991 թվականին, կենտրոնակայանը գտնվում է Երևանում։

Հայաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիան հանդիսանում է ՖԻԲԱ-ի անդամ և պատասխանատու է ՀՀ-ում բասկետբոլ մազաձևի զարգացման և մասսայականացման համար։ 

Հայաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիան կազմակերպում է մեծահասակների տղամարդկանց և կանանց առաջնություններ, ինչպես նաև առաջնություններ՝ Մ-10-ից մինչև Մ-18։

ՀԲՖ-ն միացել է Բասկետբոլի միջազգային ֆեդերացիային 1992 թվականին և հանդիսանում է Եվրոպայի բասկետբոլի ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ։ 2006 թվականից Հրաչյա Ռոստոմյանը նշանակվել է ՀԲՖ-ի նախագահ։ 

## Պատմություն
[thumb|180px|left|Թիմի պաշտոնական մարզասրահը [Երևանի օլիմպիական համալիրում]]
Հայաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիան (ՀԲՖ) հիմնադրվել է 1991 թվականին, գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Երևանում։ ՀԲՖ-ն միացել է Բասկետբոլի միջազգային ֆեդերացիային (FIBA) 1992 թվականին և հանդիսանում է Եվրոպայի բասկետբոլի ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ։ 

2006 թվականից Հրաչյա Ռոստոմյանը ՀԲՖ-ի նախագահն է։ ՀԲՖ-ն կառավարում է Հայաստանի բասկետբոլի մասնակցությունը ինչպես համաշխարհային, այնպես էլ եվրոպական մրցաշարերին։

## Գործունեություն
[thumb|[Հայաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքական|Հայաստանի հավաքականը՝ Միկա Արենայում:]]
Հայաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիան կազմակերպում է մեծահասակների տղամարդկանց և կանանց առաջնություններ, ինչպես նաև առաջնություններ՝ Մ-10-ից մինչև Մ-18։ 

ՀԲՖ-ն միացել է Բասկետբոլի միջազգային ֆեդերացիային 1992 թվականին և հանդիսանում է Եվրոպայի բասկետբոլի ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ։ 2006 թվականից Հրաչյա Ռոստոմյանը ՀԲՖ-ի նախագահն է։ 

2016 թվականին Հայաստանի ազգային հավաքականը մասնակցել է Փոքր երկրների Եվրոպայի առաջնությանը և հաղթել մրցաշարում 

2022 թվականին Հայաստանի ազգային հավաքականը կրկնել է նվաճումը՝ Մալթայում դառնալով փոքր Երկրների Եվրոպայի առաջնության կրկնակի չեմպիոն՝ եզրափակչում հաղթելով տանտերերի հավաքականին 84։68 հաշվով։

## Նախահագներ
* Հրանտ Վարդանյան (1989–2002)
* Արիստակես Նավասարդյան (2002–2006)
* Հրաչյա Ռոստոմյան (2006-ներկա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բասկետբոլը Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի կառավարման մարմիններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սպորտը Հայաստանում
Nabaztag

մինի|Nabaztag
**Nabaztag**, Wi-Fi տեխնոլոգիայով աշխատող համակարգչային սարք է՝ նապաստակի տեսքով։ Այն ստեղծվել է 2005 թվականին Րաֆֆի Հալաջյանի ու Օլիվյե Մևելի կողմից և արտադրվում է ֆրանսիական Violet ընկերության կողմից։ Այն կարող է միանալ Ինտերնետին և ընթերցել եղանակի տեսությունը, արժեթղթերի շուկայի նորությունները, տիրոջ նամականին, պոդկաստներ և այլն։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Nabazta(blo)g  - Nabaztag-ի բլոգը այլ ռեսուրսների վրա հղումներով

Կատեգորիա:Ռոբոտներ
Internet Movie Database

**Internet Movie Database** (**IMDb**, թարգ.՝ Համացանցային Ֆիլմադարան), համացանցում կինեմատոգրաֆի խոշորագույն տվյալների բազան է և կայքը։ Այն մասամբ լրացվում է կամավորներով, ինչը որոշ չափով նման է վիքի-սկզբունքին։ Բազայում հավաքված են տեղեկություններ ավելի քան 450 000 ֆիլմերի և հեռուստասերիալների, այդ թվում՝ մոտ 2 000 000 դերասանների, ռեժիսորների և կինոյի այլ մասնագետների մասին։

Սկսած 1998 թ. IMDb տվյալների բազային տիրում է Ամազոն ընկերությունը։ IMDb գրեթե բոլոր տեղեկությունները գտնվում են անվճար մուտքում, IMDb.com կայքը գործում է անվճար ծրագրային ապահովման հիման վրա (Apache, Perl և այլն)։ Ըստ «Alexa» ռեյտինգային գործակալության գնահատման IMDb.com կայքը մշտապես գտնվում է Միջազգային ոստայնի հարյուր ամենաայցելվող կայքերի խմբում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Amazon.com
Կատեգորիա:Անգլալեզու կայքեր
Կատեգորիա:Ֆիլմային կայքեր
Կատեգորիա:Ինտերնետային ֆորումներ
Րաֆֆի Հալաջյան

**Րաֆֆի Հալաջյան** (անգլերեն՝ Rafi Haladjian, ), հայազգի ձեռներեց, Nabaztag-ի ստեղծողներից։ 1978 թվականին տեղափոխվելով Ֆրանսիա՝ ուսանում է լեզվագիտություն, ապա 1983 թվականին մուտք է գործում հեռահաղորդակցության ոլորտ։ 1994 թվականի հունիսին հիմնում և նախագահում է FranceNet-ը՝ Ֆրանսիայի առաջին ինտերնետ-ծառայություններ մատուցող ընկերությունը։ 2001 թվականին վաճառելով այն British Telecom-ին՝ հիմնում է Violet և Ozone ընկերությունները։

## Նշումներ

Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր
Էմփիրեյ

**Էմփիրեյը** հարդ ռոք, հայկական ռոք ոճերում ստեղծագործող հայկական ռոք-խումբ է, որն առանձնանում է թավ ազդեցիկ վոկալով, մեղեդիներում կիթառի անսպասելի անցումներով, հայերեն և անգլերեն լեզուներով խորիմաստ տեքստերով, ներդաշնակ և ավարտուն երաժշտական պատկերով։ Խումբը ձևավորվել է 1994 թվականին Սարգիս Մանուկյանի և Կարեն Արզումանյանի նախաձեռնությամբ և այդ ընթացքում թեև ունեցել է մոտ 50 համերգ, այնուամենայնիվ քչերին է հայտնի եղել։ 2005 թվականին խումբը հայտնի դարձավ ռոքի սիրահար լայն հասարակությանը։ 2006 թ. խումբը թողարկեց իր դեբյուտային CD ալբոմը՝ սեփական ստուդիայում ձայնագրված 13 երգերով, տվեց իր առաջին խոշոր մենահամերգը և Ազգային Երաժշտական Մրցանակաբաշխությանը ճանաչվեց լավագույն ռոք խումբ։ 2008 թվականին խումբը թողարկեց «Evolution» տեսաերիզը՝ 2007 թ. Երևանում կայացած գալա-համերգի ձայնագրությամբ և այդ պահին ունեցած բոլոր տեսահոլովակներով։ 2009 թվականին թողարկվեց խմբի երկրորդ՝ «Հուր է» ստուդիական ալբոմը։ 2011 թ. նոյեմբերի 3-ին թողարկվեց խմբի երրորդ "Մեկընդմիշտ" ալբոմը։

2013 թվականին խումբը լքեց թմբկահար Լևոն Ավեդիսյանը, որին փոխարինման եկավ Վլադիմիր Աղաջանյանը։

2013 թ. օգոստոսի 29-ին Կարեն Արզումանյանը հայտարարեց, որ խմբի վոկալահար Սարգիս Մանուկյանը լքել է խումբը, և հայտարարեց նոր վոկալահարի մրցույթ։

## Անվանման ծագումնաբանությունը
Խմբի անունը հունարեն *empuros* (լատիներեն *empyreus*, անգլերեն *empyrean*) բառի ռուսերեն տարբերակի (*эмпирей*) անգլահունչ արտասանությունն է, *էմպիրոսը* հին հույների ու վաղ քրիստոնյաների համոզմունքով երկնքի բարձրագույն շերտն է՝ լցված հրով և լույսով, որտեղ ապրում են երկնաբնակները, սրբերը։

## Կազմը
* Սարգիս Մանուկյան - վոկալիստ, խմբի հիմնադիր և ղեկավար, կրթությամբ տնտեսագետ, վերապատրաստվել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի վոկալ բաժնի պրոֆեսոր Սերգեյ Դանիելյանի մոտ, 
* Կարեն Արզումանյան (ծնվել է 1972 թ. հուլիսի 13-ին, Երևանում։ 1989 թ. ավարտել է Երևանի թիվ 109 միջնակարգ դպրոցը, 1984-1989 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 21 երաժշտական դպրոցի կիթառի բաժնում, 1989-1996 թթ.՝ Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում, 1992-1994 թվականներին նվագել է տարբեր հայկական ռոք խմբերում) - կիթառահար, երգերի մեղեդիների հեղինակ, կրթությամբ բժիշկ, ունի միջնակարգ երաժշտական կրթություն, Գիսանե Պալյանի ամուսինն է,
* Գիսանե Պալյան - դաշնակահարուհի, երգերի տեքստերի հեղինակ, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտ, Կարեն Արզումանյանի կինն է, 
* Դավիթ Խուրշուդյան - բաս կիթառահար, 
* Վլադիմիր Աղաջանյան - հարվածային գործիքներ։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* Սև ու սպիտակ - 2006
* Հուր է - 2009
* Մեկընդմիշտ - 2011

### Տեսաերիզներ
* Evolution - 2008

### Տեսահոլովակներ
* 2006 - Սև ու սպիտակ
* 2006 - Դու չկաս
* 2007 - Այնտեղ
* 2009 - Հուր է
* 2010 - Մոտ է ավարտը
* 2011 - Մեկընդմիշտ
* 2015 - Քամուն ընդառաջ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էմփիրեյ - Հայաստանը ռոքի մեջ
* Էմփիրեյ - imusic.am

Կատեգորիա:1994 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Հայկական ռոք խմբեր
Խաչվերաց

**Խաչվերաց,** քրիստոնեական տոն, որը տոնվում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու, Կաթոլիկ և Ուղղափառ եկեղեցիների կողմից։

Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին տոնում է Խաչվերացի տոնը սեպտեմբերի 11-17-ն ընկած ժամանակահատվածում, կիրակի օրը։ Խաչվերացը տաղավար հինգերորդ և վերջին տոնն է։

## Խորհուրդը
Խաչվերացը տոնվում է ի հիշատակ Քրիստոսի խաչափայտի՝ պարսկական գերությունից Երուսաղեմ վերադարձի և Գողգոթայում կանգնեցման (վերացման)։ Այստեղից էլ տոնը կոչվում է Խաչվերաց։Խաչվերացի տոնը մեզ համար նախևառաջ հարությամբ նորոգվելու խորհուրդն ունի։ Ըստ Գրիգոր Տաթևացու՝ Խաչը դարձավ երկնքի և երկրի միջև եղած վիհը միացնող կամուրջը, *«դրախտի դռները բացողն ու երկնային արքայությունը որպես ժառանգություն տվողը»*։

## Պատմություն
### Խաչի գերեվարումը
614 թ. Պարսկաստանի Խոսրով Բ Փարվեզ թագավորը հարձակվում է Երուսաղեմի վրա, ավերում այն, սրի քաշում ժողովրդին, մեծ թվով գերիներ տանում։ Որպես անարգանք քրիստոնյաներին՝ Սուրբ Հարության տաճարից գերեվարվում և Պարսկաստան է տարվում նաև խաչափայտը։ Պարսկաստանում խաչափայտի զորությամբ շատերը դարձի են գալիս, մկրտվում և դառնում քրիստոնյա։ Խաչափայտը գերության մեջ է մնում 14 տարի։

### Խաչի վերադարձը Երուսաղեմ
628 թ. Բյուզանդիայի Հերակլիոս կայսրը քրիստոնեական մի հսկա բանակով հարձակվում է պարսիկների վրա, ազատագրում Ս. Խաչը և այն (631 սեպ. 14) վերադարձնում նախկին վայրը։ Որպես պատմական վկայություն՝ նշենք, որ հայ ժողովուրդն անմասն չէ խաչի ազատագրման գործից։ Կայսրին ռազմական օժանդակություն է ցույց տվել նաև հունական մասի հայոց զորքը՝ Մժեժ Գնունու գլխավորությամբ։

Խաչը հանդիսավոր թափորով տարվում է Երուսաղեմ՝ Փոքր Ասիայի վրայով, ու բնական էր, որ այն անցնելու էր պատմական Հայաստանով։ Թափորն անցնում է Կարին (Էրզրում) քաղաքով, իսկ Կարնո լեռների ստորոտներից մեկում, ուր խաչի դրված տեղից վճիտ աղբյուր է բխում, կառուցվում է Խաչավանքի եկեղեցին։ Կայսրը խաչափայտը սրբությամբ երեք տարի Կ.Պոլսում պահելուց հետո անձամբ, կառքի մեջ ծնկած, այն ձեռքերում բռնած, Երուսաղեմ է տանում և իր ուսի վրա դրած Գողգոթայի գագաթը հանելով՝ բարձրացնում է Սուրբ Հարության վերանորոգված տաճարում՝ ի տես բոլոր քրիստոնյաների։ Այդ ժամանակից էլ վերջնականորեն հաստատվեց և սկսվեց մեծ հանդիսավորությամբ տոնվել խաչի բարձրացման հիշատակը՝ Խաչվերացը։

## Խաչվերացի տոնման կարգը Հայ Առաքելական Եկեղեցում
Գիշերը կատարվում է հսկում, Սրբությունը դնում են սուրբ Սեղանին։ Քահանաները զգեստավորված գալիս են ատյան և երգում «Որ զանարատ բազուկս Քո» շարականը։ Օրվա երեքսրբյանն է. «Սուրբ Աստուած, սուրբ և հզօր, սուրբ և անմահ, որ խաչեցար վասն մեր, ողորմեա՛ մեզ»։ Ապա Խաչով և Ավետարանով թափոր են կազմում։ 

Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ
Կատեգորիա:Տաղավար տոներ
Լեոնիդ Հուրունց

**Լեոնիդ Կարախանի Հուրունց (Ավանեսով)** (, 1999 թվականին Հուրունցի աճյունը Երևանից փոխադրվել և թաղվել է հայրենի Նորշեն գյուղում), հայ գրող, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

## Կենսագրություն
Լեոնիդ Հուրունցը ծնվել է 1913 թվականի հունվարի 7-ին, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտունու շրջանի Նորշեն գյուղում։ Գյուղական դպրոցում սովորել է մի քանի տարի։ Այնուհետև փոխադրվել է Բաքու, ուր ստացել է միջնակարգ կրթությունը։ 1941 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, եղել է ռազմաճակատային թղթակից։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Բաքվի ռադիոկոմիտեում։ Գրել է ռուսերեն, ճանաչված է եղել ամբողջ Խորհրդային Միությունում։ 1949 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1949-1952 թվականներին աշխատել է Երևանի «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի խմբագրությունում։ Նրա առաջին պատմվածքը լույս է տեսել 1931 թվականին, «Խոսում է ԽՍՀՄ» ամսագրում (Մոսկվա)։ Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Դաշտային փոստը» (Բաքու, 1942), «Ղարաբաղյան պոեմ» (Մոսկվա, 1947, 1955, 1962, 1970, Երևան, 1959), «Նրանց մասին, ովքեր ծովում են» (Բաքու, 1950), «Խաղաղություն ձեզ մարդիկ» (Երևան, 1952), «Փշատենի» (Երևան, 1956), «Բարձր լեռներ» (Մոսկվա, 1957), «Իմ օջախի քարերը» (Մոսկվա, 1959), «Ասք իմ գյուղի մասին» (Երևան, 1975), «Իմ գյուղի տանիքից» (Երևան, 1976) գրքերը։ Ադրբեջաներեն լույս է տեսել «Ոսկե առավոտ» («Ղարաբաղյան պոեմ», Բաքու, 1956) գիրքը։ 
[մինի|Լեոնիդ Հուրունցի հուշատախտակը [Ստեփան Զորյան փողոց (Երևան)|Երևանի Ստեփան Զորյան փողոցում]]
Գրել է ժամանակակից իրականությունն արտացոլող արձակ երկեր՝ պատմվածք, վեպ, վիպակ, նովել («Ղարաբաղյան պոեմ», 1954, «Ես զինվորական փոստատար եմ», 1957, «Կարապներ», 1962, «Աղմկում է Որոտանը», 1965, «Հայրեր», 1970, «Ծեր կաղնու հեքիաթները», 1980)։

## Հիշատակ
2013 թվականին Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հանրապետական գրադարանում տեղի է ունեցել Լեոնիդ Հուրունցի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված միջոցառում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեոնիդ Հուրունցը zarkfoundation.com կայքում
* Կենսագրությունը ռուսերեն լեզվով

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ ռուսալեզու գրողներ
Արմեն Տիգրանյան (այլ կիրառումներ)

**Արմեն Տիգրանյան**, հայ անձնանուն, որով հայտնի են հետևյալ անձինք.

* Արմեն Տիգրանյան (երգահան) - հայ երգահան
* Արմեն Տիգրանյան (ֆուտբոլիստ) - հայ ֆուտբոլիստ
Հովհաննես XI (Հռոմի պապ)

**Հովհաննես XI** (, ), Հռոմի պապ 931 - 935 թթ., կաթոլիկ եկեղեցու պատմության այսպես կոչված «պոռնոկրատիայի» ժամանակաշրջանում։ Հաջորդել է Ստեփանոս VII պապին։

Միջնադարյան մի շարք պատմիչների և ժամանակակից պատմաբանների համաձայն, Հովհաննես XI-ը Հռոմի հայտնի ազնվականուհի Մարոցիայի և նրա սիրական՝ Հռոմի պապ Սերգիոս III-ի որդին էր։ Հովհաննես XI-ը պապ էր օծվել շատ վաղ՝ 21 տարեկան հասակում, 931 թ.։ Իր կարճատև աթոռակալության ընթացքում նա դարձավ ներքին քաղաքական ընդհարումների զոհ. նրա եղբայրը (մոր կողմից)՝ Սպոլետոյի դուքս Ալբերիգո II-ը ձերբակալեց և բանտարկեց իրենց մորը՝ Մարոցիային Հռոմի Սբ. Հրեշտակ դղյակում, ինչին հետևեց նաև Հովհաննես XI-ի տապալումը։ 932 թ. նա բանտարկության ենթարկվեց Հռոմի բերդերից մեկում, որտեղ էլ շուտով մահացավ 935 թ.-ին։

## Ծանոթագրություններ
Խորգոմ

**Խորգոմ** (ներկայում պաշտոնական անունն է՝ **Դիլքայա**, , հայտնի է նաև Խարգոմ, Խոռգոմ, Հյուրգոմ, Հյուրգոն, Հորգոմ անուններով), նախկին հայկական, ներկայում քրդաբնակ բնակավայր պատմական Վասպուրական նահանգի Հայոց ձոր գավառի Արտամետ շրջանում՝ Վանա լճի ափին, Անգղ գետի աջ ափին, ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության Վանի նահանգի Էդրեմիտ շրջանում։ Տեղակայված է ծովի մակերևույթից 1655 մ  միջին բարձրության վրա

## Պատմություն
Խորգոմ բնակավայրն ունի հազարամյակների պատմություն։ Գյուղի տարածքում հայտնաբերվել են Վանի թագավորության արքա Իշպուինի որդի Մենուայի թողած սեպագիր արձանագրությունը, որը պատմում է նշանավոր ինչ-որ կառույցի մասին։

Գյուղի մասին առավել շատ տեղեկություններ են հայտնի սկսած միջնադարից։ Խորգոմի պատմամշակութային հուշարձանների մեծ մասը թվագրվում է հենց միջնադրով։

1894-1896 թվականներին Օսմանյան կայսրության հայ ազգաբնակչության նկատմամբ կատզանգվածային ջարդերի հետևանքով Խորգոմում սպանվում է 34 հայ։

1900-ական թվականներին Խորգոմը եղել է հայ ազատագրական պայքարի կարևոր կենտրոններից. գյուղի նավահանստով են տեղափոխել ֆիդայական խմբերի համար նախատեսված զինամթերքը։ Վան և Մուշ գնացող ֆիդայական խմբերն ու փախստականները նույնպես անցել են Խորգոմով։

### Հայոց ցեղասպանություն
Խորգոմ գյուղը Օսմանյան Թուրքիայի այլ հայկական բնակավայրերի թվում ենթարկվեց պետական մակարդակով իրականացվող ցեղասպանության, որի հետևանքով ավերվեց և զրկվեց բնիկ բնակիչներից։ Գյուղի բնակչության մեծ մասը սպանվել է ցեղասպանության ժամանակ։ Կենդանի մնացած խորգոմցիները գաղթում են տարբեր բնակավայրեր։ Հայտնի է, որ Խորգոմի բնակիչ Ալեքսան Կազարյանի 15 անձից բաղկացած ընտանիքի կենդանի մնացած 7 անդամը և Գևորգ Պարոնյանի 10 անձից կազմված ընտանիքի կենդանի մնացած 5 անդամը բնակություն են հաստատել Բաքվի Հայոց գյուղ (հետագայում կոչվել է Արմենիքենդ) հայկական թաղամասում։ Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածների տարբեր ճամբարներում են գտնվել նաև բազմաթիվ խորգոմցիներ։ Մասնավորապես Բաղդադի Պագուպայի ճամբարում են եղել Խորգոմի բնակիչներ Միհրան Գասպարյանն ու նրա տիկին Մաքրուհին։ 1919 թվականին Թիֆլիսի ամերիկյան հայանպաստ  հանձնախմբի ցանկում են եղել խորգոմցիներ Երեմ Խանիկյանի (ընտանիքի 4 անդամ), Գյուլուզար Կուդոյանի (ընտանիքի 5 անդամ), Ատոմ Ատոյանի (ընտանիքի  անդամ), Էպրո Պատուրյան-Մանուկյանի (ընտանիքի 2 անդամ), Նշան Տ. Սիմոնյանի (ընտանիքի 7 անդամ), Ահարոն Հոնայանի (ընտանիքի 8 անդամ) ընտանիքները։

## Բնակչություն
Խորգոմը մինչև Հայոց ցեղասպանությունը դարեր շարունակ եղել է Վանի տարածաշրջանի բացառապես հայերով բնակեցված գյուղերից։ Մեծ եղեռնի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել է։ Քրդական բնակչությունը Խորգոմում է հաստատվել սկսած 1920-ական թվականներից։ Բնակչության թվաքանակի մասին վիճակագրական տեղեկություններ են պահպանվել 19-րդ դարի սկզբից։ Ստորև ներկայացված է Կարմրաքար գյուղի բնակչության թվաքանակն ըստ տարիներ և ազգության.

Խորգոմ գյուղում են ծնվել բազմաթիվ հայտնի և ականավոր հայեր, այդ թվում՝ աշխարհահռչակ նկարիչ Արշիլ Գորկին։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Խորգոմ գյուղը հարուստ է եղել պատմամշակութային հուշարձաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գալիլեյան արբանյակներ

[մինի|250px|[Յուպիտեր (մոլորակ)|Յուպիտերը իր չորս արբանյակների հետ։ Դրանք են, վերևից ներքև, Իոն, Եվրոպան, Գանիմեդը և Կալիստոն։]]

**Գալիլեյան արբանյակներ**, Յուպիտերի 4 խոշորագույն արբանյակների (Իո, Եվրոպա, Գանիմեդ և Կալիստո) ընդհանուր անվանումն է։ Դրանք Արեգակնային համակարգի ամենամեծ արբանյակներից են և դիտելի են փոքր աստղադիտակով։

Այս արբանյակները հայտաբերվել են Գալիլեյ Գալիլեոյի կողմից 1610 թվականի հունվարի 7-ին իր կառուցած պատմության մեջ հայտնի որպես առաջին աստղադիտակով։ Արբանյակների հատնագործման մեկ այլ թեկնածու էր գերմանացի աստղագետ Սիմոն Մարիուսը, որը դիտել էր այն 1609 թվականին, բայց չէր հրատարակել հայտնաբերված տվյալները։ Կան նաև կողմնակի փաստեր, որոնք հուշում են, որ արբանյակների մասին տեղյակ էին Հին Բաբելոնում և Հին Եգիպտոսում՝ հիմնվելով այն հանգամանքի վրա, որ իրենց առասպելաբանության մեջ Յուպիտերի համարժեքը հանդիսացող էակներն ունեին կամ 4 որդին, կամ էլ 4 շուն։
## Անունները
1614 թ. Սիմոն Մարիուսի առաջարկած անունները միայն 20-րդ փոխարինեցին չորս Մեդիչի եղբայրների պատվին Գալիլեյի կողմից ստացած «Մեդիչիների մոլորակներ» անվանը։ 
Մարիուսն արբանյակներին շնորհել էր հռոմեական Յուպիտեր աստծուն համարժեք Հունական դիցբանության Զևսի սիրուհիների անունները;

* Գալիլեյի հայտնագործության պատվին իր անունն է ստացել 1910 թ. հայտնաբերված (697) Գալիլեա աստերոիդը։
 

Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ
Եվրոպա (այլ կիրառումներ)

**Եվրոպա** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝ 
* Եվրոպա — աշխարհամաս, Եվրասիայի արևմտյան մասը
* Եվրոպա (արբանյակ) — Յուպիտերի արբանյակներից մեկը
* Եվրոպա (դիցաբանություն) — Հին Հունական դիցուհի
* Եվրոպա (նավ) — գերմանական ռազմական հածանավ (1929)
* Եվրոպա (հիմն) — նորանկախ Կոսովոյի հանրապետության հիմնը, ընդուվել է 2008 թ-ի հունիսին
* Եվրոպա - քաղաքական, գեղարվեստական և ուսումնական շաբաթաթերթ, ապա՝ երկշաբաթաթերթ
Ռահուլա

225px|մինի|Բուդդան Ռահուլայի հետ։
**Ռահուլա** (ծ. մոտ. մ.թ.ա. 534, այժմյան Հնդկաստանի տարածք) - Սիդհարթա Գաուտամայի (Բուդդայի) և արքայադուստր Յասոդհարայի միակ որդին։ Ռահուլայի ծնունդը շարժառիթ եղավ Բուդդայի՝ արքունիքից հեռանալու և Լուսավորություն որոնելու համար։

Ռահուլան՝ որպես Բուդդայի անմիջական շառավիղ, պաշտամունքի է արժանացած բուդդայականների կողմից և այդ անունը (*Ռահուլ* ձևով) համատարած արական անձնանուն է Հնդկաստանում և Նեպալում։

Կատեգորիա:Բուդդայի ընտանիք
Պոլիս (այլ կիրառումներ)

**Պոլիս**, կարող է վերաբերել՝
* Պոլիս ― Քաղաք-պետություն Հին Հունաստանում
* Պոլիս ― Կոստանդնուպոլիս քաղաքի անվան ավանդական կրճատում։ Նաև՝ Կ.Պոլիս
* Պոլիս (Կիպրոս) ― Քաղաք Կիպրոսում
* Պոլիս (ապահովագրական) ― Ապահովագրության պայմանների անդորրագիր
* Պոլիս - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում
Պատարագ (այլ կիրառումներ)

**Պատարագ**

* Պատարագ (եկեղեցական) — եկեղեցական արարողություն
* Պատարագ (երաժշտական) — երաժշտական ստեղծագործություն
Պատարագ (եկեղեցական)

**Պատարագ** (նվեր, ընծա), քրիստոնեական գլխավոր աստվածապաշտական արարողություն։ Խորհրդանշում է Հիսուս Քրիստոսի զոհաբերությունը։

Սուրբ Պատարագի արարողության բուն առանցքը կազմում է Հաղորդության խորհուրդը, որը հաստատվել է Հիսուս Քրիստոսի կողմից Խորհրդավոր ընթրիքի ժամանակ։ Այն Քրիստոսի ինքնազոհաբերման խորհուրդն է, որի ժամանակ Անմահ Գառն Աստծու՝ որպես հաշտության զոհ, խորհրդավոր կերպով պատարագվում է Սուրբ Սեղանի վրա՝ բաշխելով մեզ իր Սուրբ մարմինն ու արյունը, որով վերականգնվում է ի սկզբանե հաստատված հաղորդակցական կապը։

Կա Պատարագամատույց, որում գրված պատարագի սաղմոսները կատարումը և այլն։

## Բովանդակություն և ընթացակարգ
Պատարագը բովանդակում է Հիսուսի մարդեղության ողջ խորհուրդը, կյանքի դրվագները և նրա բոլոր փրկագործության տնօրինությունները՝ Ծնունդից մինչև Համբարձում և Հոգեգալուստ, որոնք արտացոլվում են խորհրդապաշտական գործողություններով՝ Աստվածաշնչյան ընթերցումներով, սաղմոսների և շարականների կատարմամբ, խրատներով, քարոզներով ու աղոթքներով։

Պատարագը բաղկացած է չորս հիմնական մասերից.
# Պատրաստություն, որի նպատակն է սրբագործել խորհրդակատար քահանային և հավատացյալ ժողովրդին՝ պատրաստ լինելով Ս. Պատարագի արարողությանը։ Խորհրդանշում է Քրիստոսի մարդեղությունը։
# Երախայից կամ ճաշու պատարագ։ Խորհրդանշում է Քրիստոսի գործունեությունը։
# Հավատացելոց կամ Սրբեցելոց պատարագ։ Խորհրդանշում է Վերջին ընթրիքը և Ավագ Շաբաթը։
# Վերջին օրհնություն և Արձակում։ Խորհրդանշում է Համբարձումն ու Սուրբ Հոգու գալուստը։

Պատարագի ժամանակ կատարվում է հաղորդություն՝ հավատացյալները ճաշակում են Հիսուս Քրիստոսի մարմինն ու արյունը խորհրդանշող սրբազան հաց և գինի։ Դարերի ընթացքում պատարագը կրել է ծիսական փոփոխություններ։ Քրիստոնեական տարբեր դավանանքներում ընթանում է տարբեր ձևերով։ Սովորաբար Հայկական Առաքելական եկեղեցին պատարագը կատարում է կիրակի, սրբոց և տերունական օրերին։ Պատարագի լեզուն հին հայերենն է՝ գրաբարը։

## Ծագում
Պատարագի առաջին կազմողը եղել է Հակոբոս առաքյալը՝ Եդեսիայի առաջին եպիսկոպոսը։ Առաջին պատարագամատյանը կամ խորհրդատետրը Կեսարիայից Հայաստան է բերել Գրիգոր Լուսավորիչը։

## Արտաքին հղումներ
*Սուրբ Պատարագի խորհուրդը և Հայոց Պատարագամատույցի կազմավորումը
*Սուրբ Պատարագ - համառոտ բացատրություն
*Մեր Պատարագը
*Պատարագ - կրոնադարան

Կատեգորիա:Քրիստոնեական ծիսակատարություններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական ժամերգություն
Կատեգորիա:Կրոնական վարք և փորձ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Պատարագ
Կատեգորիա:Կրոնական արարողություններ
ԳԴՀ (հապավում) (այլ կիրառումներ)

**ԳԴՀ** հապավումը կարող է նշանակել՝

* ԳԴՀ - Գլոբալ Դիրքորոշման Համակարգ
* ԳԴՀ - Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն

Կատեգորիա:Հապավումներ
Մատուռ

[մինի|250px|Գմբեթավոր մատուռ Սուրբ Գևորգ ([Սանահին)]]
**Մատուռ** (՝ վկայարան), վաղ միջնադարում աղոթատեղի, շինված վկայի՝ նահատակի գերեզմանի կամ մասունքների վրա, ինչպես նաև նրա հիշատակին։

## Պատմություն

Հետագայում մատուռ են անվանել ընդհանրապես փոքր եկեղեցիները, սակայն իրականում մատուռի և եկեղեցու տարբերությունը ոչ թե մեծությունն է, այլ մատուռի հիմքերը օրհնված և օծված քարերով նվիրագործված չլինելը։

## Նկարագրություն
Մատուռները խաչաձև, կլոր, բազմանիստ կամ ուղղանկյուն հատակագծով, գմբեթավոր կամ թաղածածկ, խորանով կամ առանց խորանի առանձին կանգնած եկեղեցատիպ կառույցներ են բնակավայրերում, վանքերի համալիրներում, ճանապարհների վրա, գերեզմանոցներում, բարձունքների գագաթին։ Միջնադարյան Հայաստանի մատուռների (մեծ մասամբ նաև Թուխ մանուկ կոչվող) տարածված ձևը թաղածածկ դահլիճն է՝ արևելյան կիսաշրջանաձև կամ ուղղանկյուն խորանով։

Մատուռներ են կոչվում նաև եկեղեցիների օծված ավանդատները, որոնք պատարագամատույց անշարժ սեղան ունեն։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մաղաքիա, Ծիսական բառարան, Երևան, 1992։

Կատեգորիա:Մատուռներ
Սեմա

**Սեմա** (*Գեղամ Միհրանի Աթմաճյան,* ), հայ գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր։

Բանաստեղծուհի Մառի Աթմաճյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1910 թվականին Արևմտյան Հայաստանի Բաֆրա քաղաքում։ Մեծ եղեռնից հետո ապաստանել է Կոստանդնուպոլսի և Կարֆայի որբանոցներում։ Ապրել է Հալեպում։ 1929 թվականին տեղափոխվում է Փարիզ։ Հաճախել է Սորբոնի համալսարանի գրական և սոցիոլոգիական դասընթացներին։ Զոհվել է 1940 թվականի մայիսի 19-ին մարտի դաշտում (Ֆրանսիա) երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ։

## Գործունեությունը
Գրել է բանաստեղծություններ («Զրահաւոր գարուն», 1936), թատերական երկեր («Շամիրամ», 1938, «Պարոն Կալունի», 1937), պատմվածքներ և հրապարակախոս. հոդվածներ։

1930 թվականից Միսաք Մանուշյանի հետ հրատարակում է «Ջանք», իսկ 1935-1937 թվականներին մենակ «Մշակույթ» գրական ամսագիրը, որտեղ և տպագրում է իր բանաստեղծությունները, պատմվածքները, թարգմանությունները և հրապարակախոսական հոդվածները։

## Ստեղծագործությունները
* «Զրահավոր գարուն» բանաստեղծությունների ժողովածու 1936 թ. Փարիզ
* «Պարոն Կալունի» թատերական երկ 1937 թ. Փարիզ
* «Շամիրամ» թատերական երկ 1938 թ. Փարիզ
* «Ողջ մը մերյալներու մեջ» (Ռ. Ջ. Կիպլինգ) թարգմանություն 1937 թ. Փարիզ

## Գրականություն
* Լուսամատյան բանաստեղծ Ա. Սեմայի (Գեղամ Աթմաճյան, 1910-1940) հիշատակին, կազմ. Մարի Աթմաճյան, Փարիզ, 1970։
* Աթմաճյան Մ., Անտոնյան Ա., Գեղամ Աթմաճյան (Ա. Սեմա), Փարիզ, 1984։

## Երկեր
* Երկեր, Ե., 1966:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում օսմանյան ներգաղթյալներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Մառի Աթմաճյան

**Մառի Միհրանի Աթմաճյան** (), սփյուռքահայ բանաստեղծուհի, գրական և հասարակական գործիչ։

Բանաստեղծ Սեմայի քույրը։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունը ստացել է Կ. Պոլսի Դպրոցասեր տիկնանց վարժարանում, որտեղ կատարել է գրական առաջին փորձերը։ 1922 թվականին որբերի հոսանքի հետ մեկնել է Հունաստան։ Ավարտել է հայկական նախակրթարանը, մեկ տարի հաճախել Սալոնիկի ֆրանսիական իգական լիցեյը։ 1925 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Հալեպ, 1928 թվականին՝ Եթովպիա, 1929 թվականից ապրել է Փարիզում։ Այստեղ հետևել է Մարգարիտ Բաբայանի երաժշտական և Սորբոնի համալսարանի գրականության դասընթացներին։

1930-ականների սկզբներից բանաստեղծություններ է տպագրել «Ջանք» գրական-հասարակական ամսագրում և եղբոր «Մշակույթ» հանդեսում, հետագայում՝ «Անահիտ», «Պայքար», «Լուսաղբյուր», «Հայաստանի կոչնակ», «Բազմավեպ», «Նոր գիր», «Զվարթնոց» և այլ պարբերականներում։ «Տեգրեշենտո» (1939) պիեսում, «Գողգոթայի շուշաններ» (1948), «Աստեղաքաղ» (1951), «Հավիտենական ուղիներ» (1956), «Գաղթաշխարհի երգեր» (1961), «Ոսկի գեղոն» (1967), «Վերջալույսեն առաջ» (1974), «Հավերժական ուղիներով» (1974) բանաստեղծությունների ժողովածուներում պատկերել է սփյուռքահայերի կյանքը, նրանց հայրենաբաղձ ոգորումները։ Երկար տարիներ նախագահել է Ֆրանսահայ գրողների միությունը։

## Ստեղծագործությունները
* «Տեգրեջենտո» պիես
* «Գողգոթայի շուշանները» բանաստեղծությունների ժողովածու, 1948 
* «Աստեղաքաղ» բանաստեղծությունների ժողովածու, 1951 
* «Ոսկի զեշուն» բանաստեղծությունների ժողովածու, 1967 
* «Հրեղեն աշտարակ» բանաստեղծությունների ժողովածու, 1970

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մառի Աթմաճյանի 35-ամյա գրական բերքին առջև, Բեյրութ, 1975։

## Արտաքին հղումներ
* Մառի Աթմաճեան։ Մոռնա՞լ քեզ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ հասարակական գործիչներ
Փարիզի համալսարան

**Փարիզի համալսարանը** (), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Փարիզում։

## Պատմություն
Պատմականորեն ձևավորվել է 13-րդ դարի երկրորդ կեսում։ 1970 թվականին այն վերակազմվել է՝ բաժանվելով 13 ինքնավար համալսարանների (). 1257 թվականին աստվածաբան Ռոբեր դե Սորբոնի կողմից նրա անունով կոչված քոլեջի () հիմնադրումից հետո համալսարանը հաճախ կոչում են պարզապես *Սորբոն* ()։

Համալսարանը որպես այդպիսին ավելի հին է և երբեք չի եղել ամբողջովին Սորբոնի քոլեջի վրա կենտրոնացված։ Ներկայիս 13 համալսարաններից առաջին չորսը ներկայացված են հին համալսարանի շենքում, և երեքը կրում են Սորբոն անունն իրենց անվանման մեջ։

## Քոլեջներ (կոլեգիաներ)

## Հայտնի շրջանավարտներ

*    Ալեքսանդր Ալեխին
*  Մորիս Ալլե
*  Անրի Անդուայե
* Արնո Անտուան (որդի)
*  Ռայմոն Արոն
*  Խոակին Բալագեր
*  Օնորե դը Բալզակ
*  Ժորժ Բատայ
*   Բենեդիկտ XVI (Հռոմի պապ)
*  Պոլ Բեր, ֆիզիոլոգիայի պրոֆեսոր
*  Անրի Բերգսոն
*  Բերնար Կլոդ
*  Սիմոնա դը Բովուար
*  Անդրե Բրետոն
*  Նիկոլա Բուալո Դեպրեո
*  Ժան Ֆրանսուա Ֆոնտարաբեն դե Բուասոնադ
*  Ֆերդինանդ Էդուարդ Բյուսոն
*  Պեր Վիդալ Նակե
*   Էլի Վիզել
*  Ռոժե Մարտեն դյու Գար
*  Պոլ Գաշե
*  Ֆրանսուա Գիզո
*  Բերնար Գինո
*  Ժան Լյուկ Գոդար
*  Նիկոլայ Գումիլյով
*  Շառլ֊Էժեն Դելոնե
*  Ժակ Դերիդա
*  Մամադու Դիա
*  Դիոնիսիի (Լուկին)
*  Օդուեն Դոլֆյուս
*  Էմիլ Դյուրկգեյմ
*  Ժյուլ Ժամեն
*  Էժեն Ժերյուզե
*  Մատե Օգյուստ Ժեֆրուա
*  Ժյուլ Ժիրար
*  Անրի Ժոլի
*  Իրեն Ժոլիո Կյուրի
*  Ֆրեդերիկ Ժոլիո Կյուրի
* Իգնատիի դե Լոյոլա
* Ժան Քալվին
*  Լյուդովիկ Կարրո
*  Ռայմոն Կենո
*  Քրիստիան Կամբազ
*  Ջելալ էդ Դին Ասելդերովիչ Կորկմասով
*  Օգյուստեն Լուի Կոշի
*  Մարի Ժոզեֆ Ալֆրեդ Կրուազե
*  Պեր դե Կուբերտեն
*  Չանդրիկա Կումարատունգա
*   Մարիա Սկլոդովսկական Կյուրի
*  Պեր Կյուրի
*  Կլոդ Լեվի Ստրոսս
*  Օսիպ Էմիլևիչ Մանդելշտամ
*  Շառլ Մանտու
*  Նորման Մեյլեր
*  Ֆրանսուա Մորիակ
*  Նգուեն Ան Նին
*  Միխայիլ Օստրոգրադսկի
* 22px|border Պոլ Պոտ
*  Վինսենտ դե Պոլ
*  Անրի Պուանկարե
*  Պեր Պոլ Պոյե Կոլար
*  Ռոմեն Ռոլան
*  Իբրագիմ Ռուգովա
*   Մաքսիմիլիան Ռյուբել
*  Ժան Պոլ Սարտր
* 22px|border  Խորխե Սեմպրուն
*  Էմանուել Ժոզեֆ Սիյես
*  Տա Տխու Տխաու
*  Պեր Տեյյար դե Շարդեն
*  Պեր Էլիոտ Տրյուդո
*  Անն Ռոբերտ Ժակ Տյուրգո
*  Բարբարա Ուորդ
*  Ֆան Վան Խում
*  Լոուրենս Ֆերլինգետտի
*  Ֆլորան Էմիլիո Սիրի
*   Ֆրանտիշեկ Բեգունեկ
* 22px|border Ֆրանցիսկ Կսավերի
*  Ֆու Լեյ
*  Մարինա Ցվետաևա
*  Էրազմ Ռոտերդամցի


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Haskins, C. H.։ The Rise of Universities, page 292. Henry Holt and Company, 1923.
* Rubenstein, Richard E.։ Aristotle's Children, page 161. Harvest Books, 2004.
* "The University of Paris. X.", in English Scholars of Paris and Franciscans of Oxford. Vol. 1. From the Beginnings to the Cycles of * * * The Cambridge History of English and...
* Miscellanea Scotica.։ A Collection of Tracts Relating to the History
* Historical Tales of the Wars of Scotland, and of the Border Raids
* « Picard » et « Picardie », espace linguistique et structures sociopolitiques, by Serge Lusignan and Diane Gervais, August 2008

Կատեգորիա:Կրթություն Փարիզում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համալսարաններ
Պատարագ (երաժշտական)

մինի|Երգչախումբը Հայ առաքելական պատարագի ժամանակ Նիդեռլանդների Մաստրիխտ քաղաքի Սուրբ Սերվատիուսի հռոմեական կաթոլիկ բազիլիկի արևմտյան մասում
**Պատարագ**, հայկական մասնագիտացված մոնոդիական երգարվեստի հնագույն ժանրերից է, իր արտասանվող, երգվող հատվածներով մտահղացված է որպես եկեղեցական, ծիսական ստեղծագործություն։ Ժամանակի ընթացքում հարստացվել է նոր երգերով, լրացվել վերախմբավորվել և այդ բանում նշանակալից դեր կատարել Ներսես Շնորհալին։ Խազերով գրված պատարագի մասեր պահպանվել են 11 և 12-րդ դարերից, ամբողջականը 13-րդ դարից։ Խազերի՝ գործածությունից դուրս գալուց հետո, բանավոր փոխանցվելով պատարագը կրել է փոփոխություններ։ Ն. Թաշչյանը և Մ. Եկմալյանը գրառել են (նոր հայկական ձայնագրությամբ) հիմնականում Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսցու երգածից, հրատարակվել է 1874 և 1878 թվականներին։

## Մշակումները
Պատարագի երաժշտությունը երգչախմբի համար բազմաձայն մշակելու փորձեր են արել՝ ուկրաինացի Կրապիվնիցկին (հրատ. 1873 թ . Ակկերման ), իտալացի Բիանկինին (հրատ. 1877 թ. Վենետիկ) Ք. Կարա-Մուրզան 1886 թ., Էմի Աբգար (հրատ. 1896 թ., 1920 թ. Կալկաթա)։

Իրենց ոճական, գեղարվեստական առանձնահատկությունների շնորհիվ ընդունված են Մ. Եկմալյանի (հրատ. 1896 թ., Լայպցիգ, Վիեննա) և Կոմիտասի (տպագ. 1933 թ. Փարիզ) բազմաձայն պատարագները, որոնցում ընտրությամբ և խմբագրելով օգտագորղված են Ն. Թաշչյանի և Մ. Եկմալյանի գրառած եղանակները և Էջմիածնում պահպանված հատվածները։ Առաջինը հոմոֆոն, երկրորդը պոլիֆոն ոճով գրված վիպաքնարական բնույթի խոշոր երաժշտական երկեր են։

Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված մեսսա-օրատորիա է գրել (մեներգիչների և երգչախմբի համար, սիմֆոնիկ նվագակցությամբ) Ա. Պարթևյանը (1981 թ. Փարիզ)

Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Պատկերուսույց գիրք

**Պատկերուսույց գիրք**, մանրանկարչական արվեստի հայկական ուսումնական ձեռնարկ միջին դարերում։ Այս անվանումը Ղևոնդ Ալիշանը Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանում պահվող ձեռագրին պայմանականորեն է տվել։ Ձեռագիրը 59 թերթ ունի, որոնցից 25-ը մագաղաթ, իսկ 34-ը թուղթ։ XIII-XV դարերի մանրանկարչական դպրոցի օրինակներ են զետեղված, կարմիր ու կապույտ գծապատկերներով։ Դասակարգված են ըստ ուսուցման կարգի, պարզից բարդ՝ զարդանկարներ, զարդագրեր, սրբապատկերներ և տերունական նկարներ։ Կան գրավոր տեղեկություններ նկարչական արվեստի, նկարների ձևի, գունազարդման տեխնիկայի, լույս ու ստվերի օգտագործման մասին։ Գծանկարի վրա հապավումներով նշված են գույները (ՃՆ - ճնարակ, ԼԶ - լազվարդ, ԿՉ - կանաչ և այլն)։ Պատկերուսույցից օգտվել են շատ ծաղկողներ, այդ թվում Գրիգորիս Ախթամարցին «Ալեքսանդրի վարքը» պատկերազարդելիս։
Պրետորիա

**Պրետորիա** (անգլ․՝ և աֆրիկաանս՝ Pretoria), քաղաք Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։ Պրետորիան Հարավաֆրիյան Հանրապետության վարչական (գործադիր իշխանության մարմինների գտնվելու վայր) մայրաքաղաքն է (ՀԱՀ-ի «երեք մայրաքաղաքներից» մեկը, Քեյփթաունի (օրենսդիր) և Բլումֆոնտեյնի (դատական) քաղաքների հետ), դե ֆակտո երկրի ազգային մայրաքաղաքն է։ Աֆրիկայի ամենաժամանակակից քաղաքներից մեկն է։ Բնակչությունը՝ :

Պրետորիան ընդգրկվում է Ցվանե քաղաքային շրջանի մեջ, և հետևաբար սխալմամբ անվանվում է Ցվանե (Տսվանե, Տշվանե)։ Քաղաքի անվանման հարցը նախկինի պես դեռ քննարկվում է։

Ի սկզբանե քաղաքը կոչվել է Պրետորիա Ֆիլադելֆիա («Եղբայրական սիրո Պրետորիա»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1855 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկյան մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության քաղաքներ
Կանադայում Հայաստանի դեսպանություն

մինի|275px|Հայաստանի դեսպանություն Օտավայում
**Կանադայում Հայաստանի դեսպանություն**, Կանադայում Հայաստանի պաշտոնական ներկայացուցուչությունը և 100.000 հոգանոց կանադահայ համայնքի կենտրոնը։ Դեսպան` Լևոն Մարտիրոսյան։ Գտնվում է Օտտավայի Դելավեր պողոտա 7 հասցեում՝ Ռիդո ջրանցքի առջև։

Շենքը գնվել է 1995 թվականին ամերիկահայ բարերար Սարգիս Հակոբյանի օժանդակությամբ։ Այն կառուցվել է 1907-1908 թվականներին և բնակավայր ծառայել շատ հայտնի գործարարների։ Շենքը ժամանակին զբաղեցրել են նաև Հունգարիայի և Ուրուգվայի դեսպանությունները։

Դեսպանատան շենքը զարդարում է «Անմահ Հայաստան» վեց տոննանոց տուֆե հուշարձանը՝ քանդակված Հայաստանում Լևոն Թոքմաջյանի և նրա որդու՝ Հայկ Թոքմաջյանի կողմից և տեղափոխված Կանադա 2001 թվականի հոկտեմբերին։ Ներկայումս այն Հայաստանից դուրս նմանատիպ ամենամեծ հայկական հուշարձանն է։

## Տես նաև
* Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչություններ
* Հավերժական Հայաստան (հուշարձան, Օտտավա)

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ