Աշխատանքային հիշողություն

**Աշխատանքային հիշողություն** (), սահմանափակ հզորությամբ ճանաչողական համակարգ, որը կարող է ժամանակավորապես պահել տեղեկատվություն։ Դա կարևոր է բանականության և որոշումների կայացման և վարքագծի ուղղորդման համար։ Աշխատանքային հիշողությունը հաճախ օգտագործվում է կարճաժամկետ հիշողության հոմանիշով, սակայն որոշ տեսաբաններ հիշողության երկու ձևերը համարում են տարբեր՝ ենթադրելով, որ *աշխատանքային հիշողությունը* թույլ է տալիս կառավարել պահված տեղեկատվությունը, մինչդեռ կարճաժամկետ հիշողությունը վերաբերում է միայն տեղեկատվության կարճատև պահպանմանը։ Աշխատանքային հիշողությունը տեսական հասկացություն է, որը կենտրոնական է ճանաչողական հոգեբանության, նյարդահոգեբանության և նեյրոգիտության համար։

## Պատմություն
[մինի|[Կոգնիտիվ գիտություն|Ճանաչողական գիտության վեցը փոխկապակցված սյուները]]

*Աշխատանքային հիշողություն* տերմինը ստեղծել են Միլլերը, Գալանտերը և Պրիբրամը և օգտագործել 1960-ական թվականներին այն տեսությունների համատեքստում, որոնք խելքը համեմատում էին համակարգչի հետ։ 1968 թվականին Աթկինսոնը և Շիֆրինն օգտագործել են տերմինը «ինֆորմացիայի կարճաժամկետ քսակը» նկարագրելու համար։ *Կարճաժամկետ քսակ* տերմինն այն անվանումն էր, որը նախկինում օգտագործվում էր աշխատանքային հիշողության համար։ Առաջարկվող անվանումերն էին.

* կարճաժամկետ հիշողություն
* առաջնային հիշողություն
* անմիջական հիշողություն
* օպերանտ հիշողություն
* ժամանակավոր հիշողություն։

Կարճաժամկետ հիշողությունը տեղեկատվությունը կարճ ժամանակահատվածում (վայրկյաններով) հիշելու ունակությունն է։ Այսօր տեսաբանների մեծամասնությունն օգտագործում է աշխատանքային հիշողության հայեցակարգը՝ փոխարինելու կամ ներառելու կարճաժամկետ հիշողության ավելի հին հայեցակարգը՝ նշելով հասկացության ավելի մեծ շեշտադրումը ինֆորմացիայի մանիպուլյացիայի վրա, այլ ոչ թե պարզապես պահպանման։

*Աշխատանքային հիշողության* նեյրոնային հիմքի վրա փորձերի մասին ամենավաղ հիշատակումը կարելի է գտնել ավելի քան 100 տարի առաջ, երբ Հիցիգը և Ֆերիերը նկարագրեցին ուղեղի նախաճակատային կեղևի (PFC) հեռացման կամ աբլյացիոն ( — հեռացում, կտրում) փորձերը. նրանք եզրակացրեցին, որ ճակատային կեղևը կարևոր է ոչ թե զգայական, այլ ճանաչողական գործընթացների համար։ 1935 և 1936 թվականներին Կարլայլ Յակոբսենը և նրա գործընկերներն առաջինն էին, ովքեր ցույց տվեցին նախաճակատային կեղեևի (PFC) աբլյացիայի վնասակար ազդեցությունը մոռացված պատասխանի (delayed response) վրա։

## Տեսություններ
Բազմաթիվ մոդելներ են առաջարկվել, թե ինչպես է աշխատում աշխատանքային հիշողությունը, ինչպես անատոմիական, այնպես էլ ճանաչողական առումներով։ Դրանցից երկուսը, որոնք առավել ազդեցիկ են եղել, ամփոփված են ստորև։

### Բազմաբաղադրիչ մոդել
մինի|300x300փքս|Բադլի և Հիչի առաջարկած աշխատանքային հիշողության մոդելը

1974 թվականին Բադդլին և Հիչը ներկայացրեցին աշխատանքային հիշողության բազմաբաղադրիչ մոդելը։ Տեսական մոդելը պարունակում է երեք բաղադրիչ՝

# կենտրոնական գործադիր (Central executive)
# հնչույթաբանական օղակ (PL - Phonological loop)
# տեսատարածական ուրվագիծ (Visuospatial sketchpad):

*Կենտրոնական գործադիրը* գործում է որպես կառավարման կենտրոն՝ ուղղորդելով տեղեկատվությունը հնչույթաբանական և տեսատարածական բաղադրիչների միջև։ Կենտրոնական գործադիրը պատասխանատու է, ի թիվս այլ բաների, ուշադրություն դարձնելու համապատասխան տեղեկատվությանը, ճնշելու անհամապատասխան տեղեկատվությունը և անպատշաճ գործողությունները և համակարգելու ճանաչողական գործընթացները, երբ միաժամանակ կատարվում են մեկից ավելի առաջադրանքներ։ «Կենտրոնական գործադիրը» պատասխանատու է տեղեկատվության ինտեգրման վերահսկողության և տեղեկատվության կարճաժամկետ պահպանման համար պատասխանատու ստորադաս համակարգերի համակարգման համար։

*Հնչույթաբանական օղակը* (PL), պահպանում է հնչույթաբանական տեղեկատվությունը (այսինքն՝ լեզվի ձայնը) և կանխում է դրա քայքայումը՝ շարունակաբար թարմացնելով այն փորձնական օղակում։ Այն կարող է, օրինակ, պահպանել յոթանիշ հեռախոսահամար այնքան ժամանակ, քանի դեռ մարդն ինքն իրեն բազմիցս կրկնում է այդ համարը։

*Տեսատարածական ուրվագիծը*, պահպանում է տեսողական և տարածական տեղեկատվությունը։ Այն կարող է օգտագործվել, օրինակ, տեսողական պատկերների կառուցման և մանիպուլյացիայի համար, ինչպես նաև մտավոր քարտեզներ ներկայացնելու համար։ Էսքիզային հարթակը կարող է հետագայում բաժանվել տեսողական ենթահամակարգի (կապված այնպիսի երևույթների հետ, ինչպիսիք են ձևը, գույնը և հյուսվածքը) և տարածական ենթահամակարգի (կապված գտնվելու վայրի հետ)։

2000 թվականին Բադդլին ընդլայնեց մոդելը՝ ավելացնելով չորրորդ բաղադրիչը՝ *էպիզոդիկ բուֆերը* (Episodic buffer), որը պարունակում է ձայնային, վիզուալ և տարածական տեղեկատվությունը և, հնարավոր է, ենթակա համակարգերի կողմից չծածկված տեղեկատվությունը (օրինակ՝ իմաստաբանական կամ երաժշտական տեղեկատվությունը) ինտեգրող ներկայացումներ։ Էպիզոդիկ բուֆերը նաև կապող օղակ է աշխատանքային հիշողության և երկարաժամկետ հիշողության միջև։ Բաղադրիչը էպիզոդիկ է, քանի որ ենթադրվում է, որ այն կապում է տեղեկատվությունը միասնական էպիզոդիկ ներկայացման մեջ։ Էպիզոդիկ բուֆերը նման է Թուլվինգի էպիզոդիկ հիշողության հայեցակարգին, բայց այն տարբերվում է նրանով, որ էպիզոդիկ բուֆերը ժամանակավոր «քսակ» է։

### Աշխատանքային հիշողությունը որպես երկարաժամկետ հիշողության մաս

Անդերս Էրիքսոնը և Վալտեր Կինթշը ներկայացրել են *«երկարաժամկետ աշխատանքային հիշողություն»* հասկացությունը, որը նրանք սահմանում են որպես երկարաժամկետ հիշողության մեջ «առբերման կառուցվածքների» մի շարք, որոնք թույլ են տալիս անխափան մուտք գործել առօրյա առաջադրանքների համար համապատասխան տեղեկատվություն։ Այս կերպ երկարաժամկետ հիշողության մասերը արդյունավետորեն գործում են որպես աշխատանքային հիշողություն։ Նմանապես, Նելսոն Քոուանը աշխատանքային հիշողությունը չի համարում որպես երկարաժամկետ հիշողությունից առանձին համակարգ։ Աշխատանքային հիշողության մեջ ներկայացումները երկարաժամկետ հիշողության մեջ ներկայացումների ենթախումբ են։ Աշխատանքային հիշողությունը կազմակերպված է երկու ներկառուցված մակարդակներով։

# Առաջինը բաղկացած է երկարաժամկետ հիշողության ներկայացումներից, որոնք ակտիվացված են։ Սրանք կարող են բազմաթիվ  լինել. երկարաժամկետ հիշողության մեջ ներկայացուցչությունների ակտիվացման համար տեսականորեն սահմանափակում չկա։ 
# Երկրորդ մակարդակը կոչվում է ուշադրության կենտրոն։ Ուշադրությունը համարվում է սահմանափակ թողունակություն ունեցող մակարդակ և պարունակում է ակտիվացված ներկայացուցչություններից մինչև չորսը։

Օբերաուերն ընդլայնել է Քոուանի մոդելը՝ ավելացնելով *երրորդ բաղադրիչը*՝ ուշադրության ավելի նեղ կենտրոնացում, որը պահում է ժամանակի միայն մեկ տարր (chunk): Մեկ տարրից բաղկացած ուշադրությունը կենտրոնանում է չորս տարրերի վրա և ծառայում է դրանք մշակելով մեկը ընտրելուն։ Օրինակ, Քոուանի «ուշադրության կենտրոնում» կարելի է միաժամանակ հիշել չորս թվանշան։ Երբ մարդը ցանկանում է գործընթաց կատարել այս թվանշաններից յուրաքանչյուրով, օրինակ՝ յուրաքանչյուր թվին ավելացնելով երկու թիվը, յուրաքանչյուր թվի համար պահանջվում է առանձին մշակում, քանի որ մարդկանց մեծամասնությունը չի կարող կատարել մի քանի մաթեմատիկական գործընթացներ զուգահեռ։ Օբերաուերի ուշադրության բաղադրիչն ընտրում է թվանշաններից մեկը մշակման համար, այնուհետև ուշադրությունը տեղափոխում է հաջորդ թվանշանի վրա՝ շարունակելով մինչև բոլոր թվանշանները մշակվեն։

## Թողունակություն կամ կարողություն
Աշխատանքային հիշողությունը լայնորեն ընդունված է որպես սահմանափակ թողունակություն ունեցող։ Կարճաժամկետ հիշողության հետ կապված թողունակության սահմանաչափի վաղ քանակական հաշվարկը եղել է «կախարդական յոթ թիվը», որն առաջարկել է Միլլերը 1956 թվականին։ Միլլերը պնդում էր, որ երիտասարդ չափահասների տեղեկատվության մշակման թողունակությունը կազմում է մոտ յոթ տարր, դրանք կոչվում էին «*կտորներ*» (chunks), անկախ նրանից՝ տարրերը թվանշաններ են, տառեր, բառեր կամ այլ միավորներ։ Հետագայում հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ այս թիվը կախված է օգտագործվող կտորների կատեգորիայից (օրինակ՝ թվանշանների համար միջակայքը կարող է լինել մոտ յոթը, տառերի համար՝ վեցը և բառերի համար՝ հինգը) և նույնիսկ կատեգորիայի մասերի առանձնահատկություններից։ Օրինակ, ավելի երկար բառերի համար ուշադրությունը ավելի ցածր է, քան կարճ բառերի համար։ Ընդհանուր առմամբ, բանավոր բովանդակության (թվանշաններ, տառեր, բառեր և այլն) հիշողության տևողությունը կախված է բովանդակության հնչույթաբանական բարդությունից (այսինքն՝ հնչյունների քանակից, վանկերի քանակից) և բովանդակության բառային կարգավիճակից ( բովանդակությունը անձին հայտնի բառեր են, թե ոչ)։

Մի քանի այլ գործոններ ազդում են մարդու հնարավորության սահմանների վրա, և, հետևաբար, դժվար է ֆիքսել կարճաժամկետ կամ աշխատանքային հիշողության թողունակությունը մի շարք *կտորների* մեջ։ Այնուամենայնիվ, Քոուանը առաջարկեց, որ աշխատանքային հիշողությունը կարող է մոտ չորս *կտորի* թողունակություն ունենալ երիտասարդ չափահասների մոտ (և ավելի քիչ երեխաների և տարեցների մոտ)։

Տեսողական տիրույթում որոշ հետազոտություններ նշում են, որ չկա ուշադրության թողունակության սահմանափակում՝ կապված իրերի ընդհանուր քանակի հետ, որոնք կարող են պահվել աշխատանքային հիշողության մեջ։ Փոխարենը, արդյունքները պնդում են սահմանափակ ռեսուրսի մասին, որը կարող է ճկուն կերպով բաշխվել հիշողության մեջ պահվող տարրերի միջև (տես ստորև՝ ռեսուրսների տեսություններում), ընդ որում ուշադրության կենտրոնում գտնվող որոշ առարկաների հատկացվում են ավելի շատ ռեսուրսներ և հիշվում ավելի մեծ ճշգրտությամբ։

Մինչդեռ չափահասների մեծամասնությունը կարող է կրկնել մոտ յոթ նիշ ճիշտ հերթականությամբ, որոշ անհատներ ցույց են տվել մինչև 80 թիվ հիշելու տպավորիչ կարողություն։ Այս ցուցանիշը հնարավոր է կոդավորման ռազմավարության վերաբերյալ լայնածավալ ուսուցման միջոցով, որով ցուցակի թվանշանները խմբավորվում են (սովորաբար երեքից հինգ նիշ խմբերով) և այդ խմբերը կոդավորված են որպես մեկ միավոր (կտոր)։ Որպեսզի դա հաջողվի, մասնակիցները պետք է կարողանան ճանաչել խմբերը որպես որոշ հայտնի թվանշանների շարան։

Օրինակ, Էրիքսոնի և նրա գործընկերների կողմից ուսումնասիրված անձը օգտագործել է սպորտի պատմությունից մրցարշավի ժամանակների իր ընդարձակ գիտելիքները *կտորների* կոդավորման գործընթացում. մի քանի այդպիսի կտորներ կարող են այնուհետև միավորվել ավելի բարձր կարգի մասի մեջ՝ ձևավորելով կտորների հիերարխիա։ Այս կերպ միայն հիերարխիայի ամենաբարձր մակարդակի որոշ հատվածներ պետք է պահպանվեն աշխատանքային հիշողության մեջ, և որոնելու համար կտորները բացվում են։ Այսինքն, աշխատանքային հիշողության հատվածները գործում են որպես որոնման ազդանշաններ, որոնք մատնանշում են իրենց պարունակած թվանշանները։ Նման հիշողության հմտությունների կիրառումը պատշաճ կերպով չի ընդլայնում աշխատանքային հիշողության կարողությունը. դա երկարաժամկետ հիշողությունից տեղեկատվություն փոխանցելու (և առբերելու) կարողությունն է, որը բարելավվում է, ըստ Էրիքսոնիի և Քնիթչի (1995; տես նաև Gobet & Simon, 2000):

### Չափում և հարաբերակցություն
Աշխատանքային հիշողության թողունակությունը կարող է ստուգվել տարբեր առաջադրանքների միջոցով։ Սովորաբար օգտագործվող չափումը երկակի առաջադրանքների պարադիգմն է, որը համատեղում է հիշողության ծավալի չափումը միաժամանակյա մշակման առաջադրանքի հետ, որը երբեմն կոչվում է «բարդ տևողություն»։

Դեյնմանը և Քարփենթերը հորինել են այս տեսակի առաջադրանքի առաջին տարբերակը՝ «ընթերցանության տևողությունը», 1980 թվականին։ Փորձի մասնակիցները կարդալով մի քանի նախադասություն (սովորաբար երկուսից վեցի միջակայքում), պետք է հիշեն յուրաքանչյուր նախադասության վերջին բառը, և նախադասությունները կարդալուց հետո կրկնեն այդ բառերը իրենց ճիշտ հերթականությամբ։ Այլ առաջադրանքներ, որոնք նման երկակի բնույթ չունեն, նույնպես թույլ են տալիս աշխատանքային հիշողության թողունակությունը չափել։ Մինչ Դանմանը և Քարփենթերը կարծում էին, որ աշխատանքային հիշողությունը չափելու համար անհրաժեշտ է «պահեստի» (պահպանման) և մշակման համադրությունը, աշխատանքային հիշողության կարողությունը կարող է չափվել կարճաժամկետ հիշողության առաջադրանքներով, որոնք չունեն լրացուցիչ մշակման բաղադրիչ։ Աշխատանքային հիշողության հզորությունը կարող է չափվել նաև որոշակի մշակման առաջադրանքներով, որոնք չեն ներառում տեղեկատվության պահպանում։ Այն խնդիրը, թե ինչ հատկանիշներ պետք է ունենա առաջադրանքը՝ աշխատանքային հիշողության կարողության լավ չափանիշ որակվելու համար, շարունակական հետազոտության թեմա է։

Վերջերս տեսողական *աշխատանքային հիշողության* մի քանի ուսումնասիրություններ օգտագործել են մոռացված պատասխանի առաջադրանքներ։ Դրանք օգտագործում են անալոգային պատասխաններ շարունակական տարածության մեջ, ոչ թե երկուական (ճիշտ/սխալ) հետկանչի մեթոդ, ինչպես հաճախ օգտագործվում է տեսողական փոփոխությունների հայտնաբերման առաջադրանքներում։ Հիշողության և բազմության հետազոտման միջև փոփոխության մասին հայտնելու փոխարեն հետաձգված վերարտադրման առաջադրանքները մասնակիցներից պահանջում են վերարտադրել տեսողական ճշգրիտ հատկանիշը, օրինակ. օբյեկտի գտնվելու վայրը, տեղորոշումը կամ գույնը։ Բացի այդ, տեսողական ընկալման համադրությունը, օրինակ՝ առարկաների և գույների ներսում, կարող է օգտագործվել մշակման միջոցով հիշողության ռազմավարությունը բարելավելու համար՝ այդպիսով օժանդակելով աշխատանքային հիշողության թողունակությանը։

Աշխատանքային հիշողության կարողության չափումները խստորեն կապված են այլ բարդ ճանաչողական առաջադրանքների կատարման հետ, ինչպիսիք են ընթերցանության ըմբռնումը, խնդիրների լուծումը և ինտելեկտի գործակցով չափումները։

Որոշ հետազոտողներ պնդում են, որ աշխատանքային հիշողության թողունակությունը արտացոլում է գործադիր գործառույթների արդյունավետությունը, հատկապես՝ առաջադրանքների հետ կապված բազմաթիվ ներկայացումներ պահպանելու կարողությունը՝ շեղող անհամապատասխան տեղեկատվության դեպքում, և որ նման առաջադրանքները կարծես արտացոլում են կենտրոնանալու և ուշադրությունը պահպանելու ունակության միջև անհատական տարբերությունները, հատկապես, երբ այլ իրադարձություններ ծառայում են ուշադրություն գրավելուն։ Ե՛վ աշխատանքային հիշողությունը, և՛ գործադիր գործառույթները մեծապես, թեև ոչ բացառապես, կատարում են ուղեղի ճակատային հատվածները։

Այլ հետազոտողներ պնդում են, որ աշխատանքային հիշողության թողունակությունը ավելի լավ է բնութագրվում որպես տարրերի միջև մտավոր հարաբերություններ ձևավորելու կամ տվյալ տեղեկատվության մեջ փոխհարաբերություններ ընկալելու կարողություն։ Այս գաղափարը, ի թիվս այլոց, առաջ է քաշվել Գրեմ Հալֆորդի կողմից, ով դա ցույց է տվել փոփոխականների միջև վիճակագրական փոխազդեցությունները հասկանալու մեր սահմանափակ կարողությամբ։

Այս հեղինակները մասնակիցներին խնդրում են մի քանի փոփոխականների միջև փոխհարաբերությունների վերաբերյալ գրավոր հայտարարությունները համեմատել նույն կամ տարբեր կապը պատկերող գրաֆիկների հետ, ինչպես հետևյալ նախադասության մեջ.

Այս հայտարարությունը նկարագրում է հարաբերություն երեք փոփոխականների (երկիր, բաղադրիչ և շաքարի քանակ) միջև, որը առավելագույնն է, որը կարող են հասկանալ շատերը։ Այստեղ ակնհայտ կարողությունների սահմանը ակնհայտորեն հիշողության սահմանը չէ (բոլոր համապատասխան տեղեկատվությունը կարող է շարունակաբար դիտվել), այլ սահմանն է, թե քանի փոխկապակցվածություն է նկատվում միաժամանակ։

### Աշխատանքային հիշողության հզորության փորձարարական ուսումնասիրություններ
Թողունակության սահմանաչափի բնույթի վերաբերյալ կան մի քանի վարկածներ։ Մեկն այն է, որ ճանաչողական ռեսուրսների սահմանափակ քանակություն է անհրաժեշտ՝ ներկայացվածը ակտիվ պահելու և դրանով իսկ հասանելի մշակման և գործընթացների իրականացման համար։ Մեկ այլ վարկած այն է, որ աշխատանքային հիշողության մեջ հիշողության հետքերը քայքայվում են մի քանի վայրկյանում, եթե չթարմացվեն փորձի միջոցով, և քանի որ փորձի արագությունը սահմանափակ է, մենք կարող ենք պահպանել միայն սահմանափակ քանակությամբ տեղեկատվություն։ Մեկ այլ գաղափարն այն է, որ աշխատանքային հիշողության մեջ պահվող ներկայացվածները խանգարում են միմյանց։

#### Քայքայման տեսություններ
[մինի|[Մոռացության կոր, որը ցույց է տալիս, հիշողության կախվածությունը ժամանակից (օր)]]
մինի|Մոռացության կոր, որը ցույց է տալիս, որ ժամանակի ընթացքում ինֆորմացիայի կրկնությունը նպաստում է հիշողության մեջ դրա պահպանմանը

Այն ենթադրությունը, որ կարճաժամկետ կամ աշխատանքային հիշողության բովանդակությունը ժամանակի ընթացքում քայքայվում է, եթե քայքայումը չկանխվի փորձի միջոցով, վերադառնում է կարճաժամկետ հիշողության վերաբերյալ փորձարարական հետազոտության վաղ օրերին։ Դա նաև կարևոր ենթադրություն է աշխատանքային հիշողության բազմաբաղադրիչ տեսության մեջ։ Մինչ օրս աշխատանքային հիշողության քայքայման վրա հիմնված ամենաբարդ տեսությունը «ժամանակի վրա հիմնված ռեսուրսների փոխանակման մոդելն է»։ Այս տեսությունը ենթադրում է, որ աշխատանքային հիշողության մեջ ներկայացումները քայքայվում են, եթե դրանք չթարմացվեն։ Դրանց թարմացումը պահանջում է ուշադրության մեխանիզմ, որն անհրաժեշտ է նաև միաժամանակյա մշակման առաջադրանքների համար։

Կարճ ժամանակային ընդմիջումների առկայության դեպքում, որոնցում մշակման խնդիրը ուշադրություն չի պահանջում, այս ժամանակը կարող է օգտագործվել հիշողության հետքերը թարմացնելու համար։ Հետևաբար, տեսությունը կանխատեսում է, որ մոռանալու չափը կախված է մշակման առաջադրանքի ուշադրության պահանջների ժամանակային խտությունից. այս խտությունը կոչվում է *«կոգնիտիվ բեռ» կամ ճանաչողական բեռ*։ Ճանաչողական բեռը կախված է երկու փոփոխականներից՝ այն արագությունից, որով մշակման առաջադրանքը պահանջում է իրականացնել առանձին քայլեր, և յուրաքանչյուր քայլի տևողությունը։

#### Ռեսուրսների տեսություններ
Ռեսուրսների տեսությունները ենթադրում են, որ աշխատանքային հիշողության հզորությունը սահմանափակ ռեսուրս է, որը պետք է ծառայի ներկայացված բոլոր ինֆորմացիաներին, որոնք պետք է միաժամանակ պահպանվեն աշխատանքային հիշողության մեջ։ Որոշ ռեսուրսների տեսաբաններ նաև ենթադրում են, որ պահպանումը և միաժամանակյա մշակումը կիսում են նույն ռեսուրսը. սա կարող է բացատրել, թե ինչու պահպանումը սովորաբար խաթարվում է միաժամանակյա վերամշակման պահանջի պատճառով։

Ռեսուրսների տեսությունները շատ հաջող են բացատրել աշխատանքային հիշողության թեստերի տվյալները պարզ տեսողական հատկանիշների համար, ինչպիսիք են գույները կամ գծերի կողմնորոշումները։ Շարունակվող բանավեճն այն է, թե արդյոք ռեսուրսը շարունակական մեծություն է, որը կարելի է բաժանել աշխատանքային հիշողության ցանկացած քանակի տարրերի, թե այն բաղկացած է փոքր թվով դիսկրետ «սլոտներից», որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է վերագրվել մեկ հիշողության տարրի, որ միայն սահմանափակ թվով մոտ 3 տարրեր կարող են ընդհանրապես պահպանվել աշխատանքային հիշողության մեջ։

#### Ինտերֆերենցիայի տեսություններ
Տեսաբանների կողմից քննարկվել են ինտերֆերենցիայի մի քանի ձևեր։ Ամենահին գաղափարներից մեկն այն է, որ աշխատանքային հիշողության մեջ նոր տարրերը պարզապես փոխարինում են ավելի հիններին։

Ինտերֆերենցիայի մեկ այլ ձև է որոնման մրցակցությունը։ Օրինակ, երբ խնդիր է դրված հիշել 7 բառերից բաղկացած ցուցակն իրենց հերթականությամբ, մենք պետք է սկսենք վերհիշել առաջին բառից։ Առաջին բառը ետ բերելու փորձի ժամանակ պատահաբար վերցվում է նաև երկրորդ բառը, որը ներկայացված է մոտակայքում, և երկուսն էլ մրցում են հիշվելու համար։ Սերիական *n-back* հետկանչման առաջադրանքների սխալները հաճախ հիշողության ցանկի հարևան տարրերի շփոթություններ են (այսպես կոչված, փոխադրումներ), ինչը ցույց է տալիս, որ որոնման մրցակցությունը դեր է խաղում ցուցակները հերթականությամբ հետ կանչելու մեր կարողության և, հավանաբար, նաև այլ աշխատանքային հիշողության առաջադրանքներում։

Ինտերֆերենցիայի երրորդ ձևը ներկայացումների խեղաթյուրումն է սուպերպոզիցիայով. Երբ մի քանի պատկերներ ավելացվում են միմյանց վրա, դրանցից յուրաքանչյուրը լղոզվում է բոլոր մյուսների առկայությամբ։

Որոշ հեղինակների կողմից ընդունված ինտերֆերենցիայի չորրորդ ձևը հատկանիշի վերագրումն է։ Գաղափարն այն է, որ աշխատանքային հիշողության մեջ յուրաքանչյուր բառ, թվանշան կամ այլ տարր ներկայացված է որպես հատկանիշների փաթեթ, և երբ երկու տարրերի որոշ հատկանիշներ համընկնում են, նրանցից մեկը մյուսից *գողանում* է հատկանիշները։ Որքան շատ տարրեր պահվեն աշխատանքային հիշողության մեջ, և որքան ավելի շատ համընկնեն դրանց հատկանիշները, այնքան նրանցից յուրաքանչյուրի հիշելու հնարավորությունները կվատթարանան որոշ հատկանիշների կորստի պատճառով։

#### Սահմանափակումներ
Այս վարկածներից ոչ մեկը չի կարող ամբողջությամբ բացատրել փորձարարական տվյալները։ Ռեսուրսի վարկածը, օրինակ, կոչված էր բացատրելու պահպանման և մշակման միջև փոխզիջումը. որքան շատ տեղեկատվություն պետք է պահպանվի աշխատանքային հիշողության մեջ, այնքան դանդաղ և սխալների հակված են միաժամանակյա գործընթացները, իսկ միաժամանակյա մշակման նկատմամբ ավելի մեծ պահանջի դեպքում հիշողությունը տուժում է։ Այս փոխզիջումն ուսումնասիրվել է այնպիսի առաջադրանքների միջոցով, ինչպիսին է վերը նկարագրված «Ընթերցանության ընդարձակման» առաջադրանքը։

Պարզվել է, որ փոխզիջման ծավալը կախված է հիշվող տեղեկատվության և մշակման ենթակա տեղեկատվության նմանությունից։ Օրինակ՝ տարածական տեղեկատվության մշակման ժամանակ թվերը հիշելը կամ թվերը մշակելիս տարածական ինֆորմացիան հիշելը շատ ավելի քիչ են վնասում միմյանց, քան այն դեպքում, երբ նույն տեսակի նյութը պետք է հիշվի և մշակվի։ Բացի այդ, բառեր հիշելը և թվանշանները մշակելը կամ թվանշանները հիշելը և բառերը մշակելը ավելի հեշտ է, քան նույն կատեգորիայի նյութերը հիշելը և մշակելը։

Այս բացահայտումները նույնպես դժվար է բացատրել քայքայման վարկածի համար, քանի որ հիշողությանը ներկայացված նյութի քայքայումը պետք է կախված լինի միայն այն բանից, թե որքան ժամանակ է մշակման ենթակա առաջադրանքը հետաձգում կրկնությունը կամ վերհիշելը, այլ ոչ թե մշակման առաջադրանքի բովանդակությունը։ Քայքայման վարկածի հետագա խնդիրն առաջանում է փորձերից, որոնցում տառերի ցանկի վերհիշելը հետաձգվում էր՝ կա՛մ մասնակիցներին հրահանգվում էր հիշել ավելի դանդաղ տեմպերով, կա՛մ հանձնարարվում էր ասել անկապ բառ մեկ կամ երեք անգամ՝ յուրաքանչյուր տառ հիշելու միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Վերհիշման հետաձգումը գործնականում ոչ մի ազդեցություն չի ունեցել վերհիշելու ճշգրտության վրա։

Թվում է, թե ինտերֆերենցի տեսությունը լավագույնս է բացատրում, թե ինչու է հիշողության բովանդակության և միաժամանակյա մշակման առաջադրանքների բովանդակության նմանությունն ազդում, թե որքանով են դրանք վնասում միմյանց։ Ավելի շատ նմանատիպ նյութերն ավելի հավանական է, որ կշփոթվեն, ինչը հանգեցնում է որոնման մրցակցության։

## Զարգացում
Աշխատանքային հիշողության կարողությունը աստիճանաբար մեծանում է մանկությունից սկսած և աստիճանաբար նվազում է ծերանալուն զուգընթաց։

### Մանկություն
Աշխատանքային հիշողության թեստերով չափումների ցուցանիշները վաղ մանկությունից մինչև պատանեկություն շարունակաբար աճում են, մինչդեռ տարբեր թեստերի միջև կորելիացիայի կառուցվածքը հիմնականում մնում է անփոփոխ։ Սկսելով նեո-Պիաժեյան ավանդույթի աշխատանքից՝ տեսաբանները պնդում են, որ աշխատանքային հիշողության թողունակության աճը ճանաչողական զարգացման հիմնական շարժիչ ուժն է։ Այս վարկածը զգալի էմպիրիկ աջակցություն է ստացել ուսումնասիրություններից, որոնք ցույց են տալիս, որ աշխատանքային հիշողության թողունակությունը մանկության տարիքում ճանաչողական կարողությունների ուժեղ կանխատեսող է։

Զարգացման համար աշխատանքային հիշողության դերի վերաբերյալ հատկապես ուժեղ ապացույցը գալիս է լոնգիտյուդային ուսումնասիրությունից, որը ցույց է տալիս, որ աշխատանքային հիշողության կարողությունը մի տարիքում կանխատեսում է ավելի ուշ տարիքում տրամաբանելու ունակությունը։ Նեո-Պիաժեյան ավանդույթի ուսումնասիրությունները լրացրել են այս պատկերը` վերլուծելով ճանաչողական առաջադրանքների բարդությունը` այն կետերի կամ հարաբերությունների քանակի առումով, որոնք պետք է միաժամանակ դիտարկվեն լուծման համար։ Այսպես, առաջադրանքների լայն շրջանակում երեխաները լուծում են նույն մակարդակի բարդության առաջադրանքների տարբերակները մոտավորապես նույն տարիքում՝ համահունչ այն տեսակետին, որ աշխատանքային հիշողության թողունակությունը սահմանափակում է այն բարդությունը, որը նրանք կարող են հաղթահարել տվյալ տարիքում։

Փորձը ցույց է տվել, որ թողունակության սահմանների հետ կապված բարդության նվազումը պայմանավորված է այն հետևանքներից, որ լեզվական գործընթացների հետ կապված հետազոտությունները ազդում են այն երեխաների ունակությունների վրա, որոնք ունեն լեզվի հետ կապված խանգարումներ, և իրենց տարիքային հասակակիցներից ավելի ցածր արդյունքներ են ցույց տալիս։ Հիշողության պահպանման դեֆիցիտի միջև կորելյացիան կարող է դիտվել որպես այս լեզվական խանգարումների հետ կապված կամ լեզվական խանգարումներ առաջացնող ներդրում, սակայն ամբողջությամբ չի նշանակում տեղեկատվությունը կրկնելու կարողության դեֆիցիտ։

Չնայած նեյրոգիտության ուսումնասիրությունները հաստատում են այն գաղափարը, որ երեխաները հենվում են նախաճակատային կեղևի վրա՝ *աշխատանքային հիշողության* տարբեր առաջադրանքներ կատարելիս, երեխաների հետ *Ֆունկցիոնալ մագնիսառեզոնանսային շերտագրությամբ* (fMRI) մետավերլուծությունը՝ համեմատած մեծահասակների հետ, ովքեր կատարում էին *n back* առաջադրանքը, ցույց է տվել երեխաների մոտ նախաճակատային կեղևի հետևողական ակտիվացման բացակայությունը, մինչդեռ հետին շրջանները, ներառյալ  insular cortex () կեղևը և ուղեղիկը մնում են անփոփոխ։

### Ծերացում
Աշխատանքային հիշողությունը ճանաչողական գործառույթներից է, որն առավել զգայուն է ծերության ժամանակ դրա անկման նկատմամբ։ Այս անկման մի քանի բացատրություններ են առաջարկվել։ Մեկը Թիմ Սոլթհաուսի Կոգնիտիվ ծերացման ժամանակ ինֆորմացիայի մշակման արագության տեսությունն է։ Հիմնվելով այն եզրակացության վրա, որ ճանաչողական գործընթացները սովորաբար դանդաղում են, երբ մարդիկ մեծանում են, Սոլթհաուսը պնդում է, որ դանդաղ մշակումը ավելի շատ ժամանակ է թողնում աշխատանքային հիշողության բովանդակության քայքայման համար՝ այդպիսով նվազեցնելով արդյունավետ կարողությունները։ Այնուամենայնիվ, աշխատանքային հիշողության հզորության անկումը չի կարող ամբողջությամբ վերագրվել դանդաղեցմանը, քանի որ թողունակությունն ավելի շատ է նվազում, քան արագությունը։

Մեկ այլ առաջարկ է Լին Հաշերի և Ռոուզ Զաքսի կողմից առաջ քաշված արգելակման վարկածը։ Այս տեսությունը ենթադրում է անտեղի տեղեկատվությունը զսպելու ունակության ընդհանուր դեֆիցիտի առկայությունը ծերության ժամանակ։ Այսպիսով, ծերանալիս աշխատանքային հիշողությունը պետք է հակված լինի խցանված լինել անտեղի բովանդակությամբ, որը նվազեցնում է համապատասխան բովանդակության արդյունավետ թողունակությունը։ Ծերության ժամանակ արգելակման դեֆիցիտի ենթադրությունը մեծ էմպիրիկ աջակցություն է ստացել, սակայն մինչ այժմ պարզ չէ, թե արդյոք արգելակման ունակության անկումը լիովին բացատրում է աշխատանքային հիշողության կարողության անկումը։

Ծերության ժամանակ աշխատանքային հիշողության և այլ ճանաչողական ֆունկցիաների նվազման նյարդային մակարդակի բացատրությունն առաջարկվել է Ուեսթի կողմից։ Նա պնդում է, որ աշխատանքային հիշողությունը մեծապես կախված է նախաճակատային կեղևից, որն ավելի է վատանում, քան ուղեղի այլ շրջանները, երբ մենք ծերանում ենք։ Նախաճակատային կեղևի հեմոդինամիկան նաև կարևոր դեր է խաղում աշխատանքային հիշողության վատթարացման մեջ՝ քնի խանգարումների տարածվածության պատճառով, որոնց բախվում են շատ տարեց մարդիկ, բայց դա միակ տարածքը չէ, որը ազդում է, քանի որ ուղեղի այլ շրջանները ցույց են տվել ազդեցության արդյունք նեյրոպատկերային հետազոտություններում։ fMRI-ի ուսումնասիրությունների շրջանակներում կապ է նկատվել քնի պակասի միջև՝ նախաճակատային կեղևի աշխատանքի արդյունավետության նվազման և աշխատանքային հիշողության աշխատանքի ընդհանուր նվազման միջոցով։ Աշխատանքային հիշողության տարիքի հետ կապված անկումը կարող է կարճատև հապաղեցնել՝ օգտագործելով ցածր ինտենսիվության տրանսգանգային գրգռումը՝ նախաճակատային և քունքային (temporal) հատվածներում ռիթմերը համաժամեցնելու համար։

## Թրեյնինգ
Աշխատանքային հիշողության վրա մարզումների ազդեցության որոշ ուսումնասիրություններ, ներառյալ Տորկել Քլինբերգինը, ցույց են տալիս, որ Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ (ADHD) ունեցողների աշխատանքային հիշողությունը կարող է բարելավվել մարզվելով։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության մարզման ժամանակահատվածը մեծացնում է ճանաչողական կարողությունների մի շարք և բարձրացնում IQ թեստի միավորները։ Նույն խմբի մեկ այլ հետազոտություն ցույց է տվել, որ մարզվելուց հետո աշխատանքային հիշողության հետ կապված ուղեղի չափված ակտիվությունը մեծացել է ուղեղի նախաճակատային կեղևում, մի հատված, որը շատ հետազոտողներ կապում են աշխատանքային հիշողության գործառույթների հետ։ Մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության մարզումը մեծացնում է նախաճակատային և պարիետալ (գագաթային) կեղևի դոֆամինային ընկալիչների (մասնավորապես՝ դոֆամինային ռեցեպտոր DRD1-ը) խտությունը փորձարկվողների մոտ։ Այնուամենայնիվ, նույն ուսումնական ծրագրով հետագա փորձերը ցույց են տվել խառը արդյունքներ, որոնցից ոմանք հաջողությամբ կրկնվել են, իսկ մյուսները չեն կարողացել կրկնել մարզումների օգտակար ազդեցությունը ճանաչողական աշխատանքի վրա։

Մեկ այլ ազդեցիկ հետազոտության մեջ աշխատանքային հիշողության առաջադրանքով մարզվելը (երկակի *n-back* առաջադրանք) բարելավել է առողջ երիտասարդների մոտ *ճկուն* ինտելեկտի թեստի կատարողականը։ Ճկուն ինտելեկտի բարելավումը *n-back* առաջադրանքով մարզվելու միջոցով կրկնվել է 2010 թվականին, սակայն 2012 թվականին հրապարակված երկու ուսումնասիրությունները չեն կարողացել վերարտադրել էֆեկտը։ Աշխատանքային հիշողության վերապատրաստման արդյունավետության վերաբերյալ մոտ 30 փորձարարական ուսումնասիրությունների համակցված ապացույցները գնահատվել են մի քանի մետավերլուծությունների միջոցով։ Այս մետա-վերլուծությունների հեղինակները համաձայն չեն իրենց եզրակացությունների մեջ, թե արդյոք աշխատանքային հիշողության մարզումը բարելավում է ինտելեկտը, թե ոչ։ Այնուամենայնիվ, այս մետավերլուծությունները համաձայն են, որ որքան հեռու է արդյունքի չափումը, այնքան թույլ է պատճառահետևանքային կապը. աշխատանքային հիշողության մարզումը գրեթե միշտ բերում է աշխատանքային հիշողության, հաճախ ուշադրության և երբեմն ակադեմիական առաջադիմության բարձրացմանը, բայց դա դեռևս կարևոր հարց է, թե կոնկրետ ինչ հանգամանքներ են տարբերվում էֆեկտների հաջող և անհաջող փոխանցման դեպքերի միջև։

## Հիշողություն-գլխուղեղ կապ
### Տեղեկատվության պահպանման նյարդային մեխանիզմներ

Աշխատանքային հիշողության նեյրոնային և նեյրոհաղորդիչ հիմքերի մասին առաջին պատկերացումները ստացվել են կենդանիների հետազոտությունից։ 1930-ականներին Յակոբսենի և Ֆուլթոնի աշխատանքն առաջին անգամ ցույց տվեց, որ նախաճակատային կեղևի (PFC) վնասվածքները խանգարում են կապիկների տարածական աշխատանքային հիշողության աշխատանքին։ Խոակին Ֆյուսթերի հետագա աշխատանքը գրանցեց նեյրոնների էլեկտրական ակտիվությունը կապիկների PFC-ում, երբ նրանք կատարում էին հետաձգված համապատասխանեցման (delayed matching) առաջադրանք։ Այդ առաջադրանքում կապիկը տեսնում է, թե ինչպես է փորձարարը մի քիչ ուտելիք դնում երկու նույնական տեսք ունեցող բաժակներից մեկի տակ։ Այնուհետև կափարիչ է իջեցնում փոփոխական հետաձգված ժամանակահատվածով՝ բաժակները հեռացնելով կապիկի տեսադաշտից։ Հետաձգումից հետո կափարիչը բացվում է և կապիկին թույլատրվում է ուտելիքը վերցնել բաժակների տակից։ Որոնման հաջողությունն առաջին փորձի ժամանակ (ինչին կենդանին կարող է հասնել առաջադրանքի որոշակի մարզումից հետո) պահանջում է սննդի գտնվելու վայրը պահել հիշողության մեջ հետաձգման ժամանակահատվածում։ Ֆուսթերը PFC-ում նեյրոններ է հայտնաբերել, որոնք հիմնականում բռնկվում են հետաձգման ժամանակ, ինչը ենթադրում է, որ նրանք ներգրավված են եղել սննդի գտնվելու վայրի ներկայացման մեջ, երբ այն տեսանելի չէր։

Հետագա հետազոտությունները ցույց են տվել նմանատիպ հետաձգման ակտիվ նեյրոններ նաև հետին պարիետալ կեղևում, թալամուսում, պոչային միջուկում (Caudate nucleus) և Globus pallidus-ում։ Գոլդման-Ռակիչի և մյուսների աշխատանքը ցույց է տվել, որ հիմնական սուլկալային (principal sulcal), դորսոլաթերալ PFC-ն փոխկապակցված է ուղեղի այս բոլոր շրջանների հետ, և որ PFC-ի նեյրոնային միկրոսխեմաները ի վիճակի են պահպանել տեղեկատվությունը աշխատանքային հիշողության մեջ բրգաձև բջիջների կրկնվող գրգռիչ գլուտամատային ցանցերի միջոցով, որոնք շարունակում են ակտիվությունն ամբողջ տարածքում ուշացման ժամանակահատվածում։ Այս շղթաները կարգավորվում են GABA-երգիկ միջնեյրոնների կողային արգելակմամբ։ Նեյրոմոդուլացնող գրգռման համակարգերը զգալիորեն փոխում են PFC աշխատանքային հիշողության գործառույթը. Օրինակ՝ չափազանց քիչ կամ չափազանց շատ դոֆամինը կամ նորէպինեֆրինը խաթարում են PFC ցանցի ակտիվությունը և աշխատանքային հիշողության աշխատանքը։

Աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների հետաձգման ժամանակաշրջանում որոշակի նեյրոնների մշտական առկայծման վերաբերյալ վերը նկարագրված հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ուղեղն ունի ներկայացուցչություններն ակտիվ պահելու մեխանիզմ՝ առանց արտաքին մուտքի։ Ներկայացուցչություններն ակտիվ պահելը, սակայն, բավարար չէ, եթե առաջադրանքը պահանջում է մեկից ավելի տեղեկատվության պահպանում։ Բացի այդ, յուրաքանչյուր կտորի բաղադրիչներն ու առանձնահատկությունները պետք է միմյանց հետ կապված լինեն, որպեսզի դրանք չխառնվեն։

Օրինակ, եթե կարմիր եռանկյունին և կանաչ քառակուսին պետք է հիշել միաժամանակ, ապա պետք է համոզվել, որ «կարմիրը» կապված է «եռանկյունու» հետ, իսկ «կանաչը»՝ «քառակուսու»։ Նման կապեր հաստատելու միջոցներից մեկն այն է, որ միևնույն կտորի ( chunk ) հատկանիշները ներկայացնող նեյրոնները առկայծում են համաժամանակյա, իսկ տարբեր կտորներինը` ոչ համաժամանակյա։

Օրինակում կարմրությունը ներկայացնող նեյրոնները կաշխատեն համաժամանակյա եռանկյունաձև ձևը ներկայացնող նեյրոնների հետ, բայց չեն համաժամեցվի քառակուսի ձևը ներկայացնող նեյրոնների հետ։ Առայժմ չկա ուղղակի ապացույց, որ աշխատանքային հիշողությունն օգտագործում է այս պարտադիր մեխանիզմը, և առաջարկվել են նաև այլ մեխանիզմներ։ Ենթադրվում է, որ աշխատանքային հիշողության մեջ ներգրավված նեյրոնների սինխրոն առկայծումը տատանվում է թետա գոտու հաճախականությունների հետ (4-ից 8 Հց)։ Իրոք, ըստ էլեկտրաուղեղագրության (EEG) չափումների` տետա հաճախականության հզորությունը մեծանում է աշխատանքային հիշողության ծանրաբեռնվածության հետ, և գանգի տարբեր մասերում չափված թետա գոտու տատանումները դառնում են ավելի համակարգված, երբ մարդը փորձում է հիշել տեղեկատվության երկու բաղադրիչների միջև կապը։

### Տեղայնացում ուղեղում
մինի|Պրեֆրոնտալ կեղևի վենտրոլաթերալ, դորսոլաթերալ, օրբիտոլաթերալ հատվածները

Մարդկանց գլխուղեղի գործառույթների տեղայնացումը շատ ավելի հեշտ է դարձել ուղեղի պատկերը ստանալու Պոզիտրոն արտաճառագայթման շերտագրության (PET) և Ֆունկցիոնալ մագնիսառեզոնանսային շերտագրության ( fMRI) մեթոդների հայտնվելով։ Այս հետազոտությունը հաստատել է, որ Պրեֆրոնտալ կորտեքսի (PFC) տարածքները ներգրավված են աշխատանքային հիշողության գործառույթների մեջ։ 1990-ականների ընթացքում շատ բանավեճեր են ծավալվել PFC-ի վենտրոլաթերալ (այսինքն՝ ներքևի հատվածներ) և դորսոլաթերալ (ավելի ցածր) հատվածների տարբեր գործառույթների շուրջ։ Մարդկային ախտահարման ուսումնասիրությունը լրացուցիչ ապացույցներ է տալիս աշխատանքային հիշողության մեջ դորսոլաթերալ նախաճակատային կեղևի դերի վերաբերյալ։ Տեսակետներից մեկն այն էր, որ դորսոլաթերալ հատվածները պատասխանատու են տարածական աշխատանքային հիշողության համար, իսկ վենտրոլաթերալ հատվածները՝ ոչ տարածական աշխատանքային հիշողության համար։ Մեկ այլ տեսակետ առաջարկեց ֆունկցիոնալ տարբերակում՝ պնդելով, որ վենտրոլաթերալ  հատվածները հիմնականում ներգրավված են տեղեկատվության մաքուր պահպանման մեջ, մինչդեռ դորսոլաթերալ հատվածներն ավելի շատ ներգրավված են անգիրացված նյութի որոշակի մշակում պահանջող առաջադրանքների մեջ։ Բանավեճն ամբողջությամբ լուծված չէ, սակայն ապացույցների մեծ մասը աջակցում է ֆունկցիոնալ տարբերակմանը։

մինի|Բրոկայի հատվածը կանաչ գույնով

Ուղեղի պատկերը ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության գործառույթները չեն սահմանափակվում PFC-ով։ Բազմաթիվ հետազոտություններ ցույց են տալիս ակտիվացման հատվածներ աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների ժամանակ, որոնք ցրված են կեղևի մեծ մասում։ Կա միտում, որ տարածական առաջադրանքները հավաքագրում են ավելի շատ աջ կիսագնդի տարածքներ, իսկ բանավոր և առարկայական աշխատանքային հիշողությունը հավաքագրում է ավելի շատ ձախ կիսագնդի տարածքներ։ Բանավոր աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների ժամանակ ակտիվացումը կարող է բաժանվել մեկ բաղադրիչի, որն արտացոլում է պահպանումը, ձախ հետևի պարիետալ կեղևում և բաղադրիչի, որն արտացոլում է սուբվոկալ վերարտադրում ձախ ճակատային կեղևում (Բրոկայի հատվածը, որը հայտնի է որպես խոսքի արտադրության մեջ ներգրավված)։

Գոյություն ունի առաջացող կոնսենսուս, որ աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների մեծ մասը հավաքագրում է PFC և պարիետալ տարածքների ցանց։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների ժամանակ այս տարածքների միջև կապը մեծանում է։ Մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ այդ տարածքներն անհրաժեշտ են աշխատանքային հիշողության համար, և ոչ թե պարզապես պատահաբար ակտիվանում են աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների ժամանակ՝ ժամանակավորապես արգելափակելով դրանք Տրանսկրանիալ մագնիսական խթանման (TMS) միջոցով՝ դրանով իսկ առաջացնելով առաջադրանքի կատարման խանգարում։

Ներկայիս բանավեճը վերաբերում է ուղեղի այս տարածքների գործառույթին։ Պարզվել է, որ PFC-ն ակտիվ է մի շարք առաջադրանքներում, որոնք պահանջում են գործադիր գործառույթներ։ Սա ստիպել է որոշ հետազոտողների պնդել, որ PFC-ի դերը աշխատանքային հիշողության մեջ ուշադրության վերահսկման, ռազմավարությունների ընտրության և աշխատանքային հիշողության մեջ տեղեկատվության մանիպուլյացիայի մեջ է, բայց ոչ տեղեկատվության պահպանման գործում։ Պահպանման գործառույթը վերագրվում է ուղեղի ավելի հետին հատվածներին, ներառյալ պարիետալ կեղևը։ Այլ հեղինակներ մեկնաբանում են պարիետալ կեղևի գործունեությունը որպես կատարողական գործառույթների արտացոլում, քանի որ նույն տարածքը ակտիվանում է նաև ուշադրություն, բայց ոչ հիշողություն պահանջող այլ առաջադրանքներում։ FMRI տվյալների բազմավոկսելային օրինաչափության վերլուծության միջոցով վերծանման ուսումնասիրության ապացույցները ցույց են տվել, որ տեսողական աշխատանքային հիշողության բովանդակությունը կարող է վերծանվել տեսողական կեղևի գործունեության օրինաչափություններից, բայց ոչ պրեֆրոնտալ կեղևում։ Սա հանգեցրեց այն առաջարկին, որ տեսողական աշխատանքային հիշողության պահպանման գործառույթը կատարվում է տեսողական կեղևի կողմից, մինչդեռ նախաճակատային/պրեֆրոնտալ կեղևի դերը գործադիր վերահսկում է աշխատանքային հիշողության վրա, թեև նշվել է, որ նման համեմատությունները հաշվի չեն առնում տարբեր մասերի վերծանման բազայինարագությունը։

2003 թվականին 60 նեյրոպատկերավորման հետազոտությունների մետա-վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ձախ ճակատային կեղևը ներգրավված է ցածր առաջադրանքի պահանջարկ ունեցող բանավոր աշխատանքային հիշողության մեջ, իսկ աջ ճակատային կեղևը՝ տարածական աշխատանքային հիշողության համար։ Բրոդմանի տարածքները (BAs) 6, 8 և 9, վերին ճակատային կեղևում ներգրավված էին, երբ աշխատանքային հիշողությունը պետք է շարունակաբար թարմացվի, և երբ պետք է պահպանվի ժամանակավոր կարգի հիշողությունը։ Բրոդմանի աջ տարածքները` 10-ը և 47-ը վենտրալ ճակատային կեղևում ավելի հաճախ ներգրավված էին մանիպուլյացիայի պահանջով, ինչպիսիք են երկակի առաջադրանքների պահանջները կամ մտավոր գործողությունները, և Բրոդման 7-ը հետին պարիետալ կեղևում նույնպես ներգրավված էր բոլոր տեսակի գործադիր գործառույթներում։

մինի|Superior frontal sulcus-ը կարմիր նշման տակ

Առաջարկվում է, որ աշխատանքային հիշողությունը ներառում է երկու գործընթաց՝ ճակատային և պարիետալ բլթերում տարբեր նյարդաանատոմիական տեղակայանքներով։ Նախ՝ ընտրության գործողություն, որն առբերում է ամենաարդիական նյութը, և երկրորդ՝ թարմացման գործողություն, որը փոխում է դրա վրա արված ուշադրության կենտրոնացումը։ Պարզվել է, որ ուշադրության կենտրոնացման թարմացումը ներառում է Superior frontal sulcus և հետին պարիետալ կեղևի անցողիկ ակտիվացում, մինչդեռ ընտրության նկատմամբ պահանջների աճը ընտրողաբար փոխում է ռոստրալային վերին ճակատային sulcus-ի և հետին ցինգուլատի/Precuneus-ի ակտիվացումը։

Աշխատանքային հիշողության մեջ ներգրավված ուղեղի շրջանների դիֆերենցիալ ֆունկցիայի արտահայտումը կախված է այս գործառույթները տարբերակելու հնարավորություններից։ Աշխատանքային հիշողության ուղեղի պատկերման ուսումնասիրությունների մեծ մասը օգտագործել են ճանաչման առաջադրանքներ, ինչպիսիք են մեկ կամ մի քանի գրգռիչների հետաձգված ճանաչումը կամ *n-back* առաջադրանքը, որտեղ երկար շարքի յուրաքանչյուր նոր գրգռիչ պետք է համեմատվի շարքում ներկայացված n քայլ հետ։ Ճանաչման առաջադրանքների առավելությունն այն է, որ դրանք պահանջում են նվազագույն շարժում (ուղղակի սեղմելով երկու ստեղներից մեկը), ինչը հեշտացնում է գլխի ամրագրումը սկաների մեջ։ Այնուամենայնիվ, աշխատանքային հիշողության անհատական տարբերությունների վերաբերյալ փորձարարական հետազոտությունները և ուսումնասիրությունները հիմնականում օգտագործել են հիշելու առաջադրանքները (օրինակ՝ ընթերցման ընդլայնման առաջադրանքը, տես ստորև)։ Պարզ չէ, թե ճանաչման և հետկանչման առաջադրանքները ինչ աստիճանի են արտացոլում նույն գործընթացները և նույն հնարավորությունների սահմանափակումները։

Ուղեղի պատկերագրման ուսումնասիրություններն իրականացվել են ընթերցանության կամ հարակից առաջադրանքների հետ։ Այս առաջադրանքների ընթացքում ավելացել է ակտիվացումը PFC-ում և մի քանի ուսումնասիրություններում՝ նաև առաջնային ցինգուլատային կեղևում (ACC): Մարդիկ, ովքեր ավելի լավ էին կատարում առաջադրանքը, ցույց տվեցին ակտիվացման ավելի մեծ աճ այս հատվածներում, և նրանց ակտիվացումը ժամանակի ընթացքում ավելի շատ փոխկապակցված էր, ինչը ենթադրում է, որ նրանց նյարդային ակտիվությունն այս երկու ոլորտներում ավելի լավ համակարգված է, հնարավոր է ավելի ուժեղ կապի շնորհիվ։

### Նեյրոնային մոդելներ
Նեյրոֆիզիոլոգիայի և աշխատանքային հիշողության գործունեության մոդելավորման մոտեցումներից մեկը նախաճակատային կեղևի բազալ գանգլիաների (*basal ganglia -* հիմնային հանգույց) աշխատանքային հիշողությունն է (**'): Այս մոդելում նախաճակատային կեղևը ձեռք-ձեռքի աշխատում է բազալ գանգլիաների հետ՝ աշխատանքային հիշողության խնդիրները կատարելու համար։ Շատ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ դա այդպես է։ Դրանցից մեկում աբլյացիայի տեխնիկա է կիրառվել այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեցել են նոպաներ և վնասել են նախաճակատային կեղևը և բազալային գանգլիաները։ Հետազոտողները պարզել են, որ նման վնասը հանգեցնում է աշխատանքային հիշողության գործադիր գործառույթը կատարելու կարողությունների նվազմանը։ Լրացուցիչ հետազոտությունները, որոնք անցկացվել են [[մեթամֆետամին]]ի օգտագործման պատճառով ուղեղի փոփոխություններով հիվանդների վրա, ցույց են տվել, որ աշխատանքային հիշողության մարզումը մեծացնում է բազալ գանգլիաների volume-ը։

=== Սթրեսի ազդեցությունը նեյրոֆիզիոլոգիայի վրա ===
Աշխատանքային հիշողությունը թուլանում է սուր և քրոնիկ հոգեբանական սթրեսի դեպքում։ Այս երևույթն առաջին անգամ հայտնաբերվել է Արնսթենի և գործընկերների կողմից կենդանիների ուսումնասիրությունների ժամանակ, ովքեր ցույց են տվել, որ PFC-ում [[կատեխոլամին]]ի սթրես խթանմամբ արտազատումը արագորեն նվազեցնում է PFC-ի նեյրոնների արձակումը և խաթարում աշխատանքային հիշողության աշխատանքը՝ ներբջջային ազդանշանային ուղիների միջոցով։

Խրոնիկական սթրեսի ենթարկվելը հանգեցնում է աշխատանքային հիշողության ավելի խորը դեֆիցիտի և PFC-ում լրացուցիչ կառուցվածքային փոփոխությունների, ներառյալ [[դենդրիտ]]ային ատրոֆիան և [[Դենդրիտային փշիկ|փշիկների]] կորուստը, ինչը կարող է կանխվել սպիտակուցի կինազ C ազդանշանի արգելակմամբ։ fMRI հետազոտությունը տարածել է այս հետազոտությունը մարդկանց վրա և հաստատում է, որ սուր սթրեսի հետևանքով առաջացած աշխատանքային հիշողության նվազումը կապված է PFC-ի ակտիվացման նվազեցման հետ, իսկ սթրեսը մեծացնում է կատեխոլամինների մակարդակը։

Սթրեսային քննությունների ենթարկված բժշկական ուսանողների fMRI պատկերագրման ուսումնասիրությունները նույնպես ցույց են տվել նաև PFC-ի ֆունկցիոնալ կապի թուլացում, ինչը համապատասխանում է կենդանիների ուսումնասիրություններին։ Սթրեսի ընդգծված ազդեցությունը PFC-ի կառուցվածքի և ֆունկցիայի վրա կարող է օգնել բացատրել, թե ինչպես կարող է սթրեսն առաջացնել կամ սրել հոգեկան հիվանդություն։ Որքան շատ է սթրեսը մարդու կյանքում, այնքան ցածր է աշխատանքային հիշողության արդյունավետությունը պարզ ճանաչողական առաջադրանքներ կատարելիս։ Ուսանողները, ովքեր կատարում էին վարժություններ, որոնք նվազեցնում էին բացասական մտքերի ներխուժումը, ցույց տվեցին իրենց աշխատանքային հիշողության հզորության բարձրացում։ Տրամադրության վիճակները (դրական կամ բացասական) կարող են ազդել նեյրոհաղորդիչ դոֆամինի վրա, որն իր հերթին կարող է ազդել խնդիրների լուծման վրա։

=== Ալկոհոլի ազդեցությունը նեյրոֆիզիոլոգիայի վրա ===
Ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը կարող է հանգեցնել ուղեղի վնասվածքի, որը վատթարացնում է աշխատանքային հիշողությունը։ Ալկոհոլը ազդում է արյան թթվածնի մակարդակից կախված (BOLD) արձագանքի վրա։ BOLD արձագանքը կապում է արյան թթվածնի ավելացմանը ուղեղի ակտիվության հետ, ինչը այս արձագանքը դարձնում է նեյրոնների ակտիվությունը չափելու օգտակար գործիք։ BOLD արձագանքը ազդում է ուղեղի այնպիսի շրջանների վրա, ինչպիսիք են բազալ գանգլիան և թալամուսը աշխատանքային հիշողության առաջադրանք կատարելիս։ Դեռահասները, ովքեր սկսում են խմել երիտասարդ տարիքից, ցույց են տալիս ուղեղի այս հատվածներում կտրուկ արձագանքի նվազում։ Հատկապես ալկոհոլային կախվածություն ունեցող երիտասարդ կանայք ավելի քիչ համարձակ արձագանք են ցուցաբերում պարիետալ և ճակատային կեղևներում՝ տարածական աշխատանքային հիշողության առաջադրանք կատարելիս։

Հատկապես շատ խմելը կարող է նաև ազդել աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների, մասնավորապես՝ տեսողական աշխատանքային հիշողության կատարման վրա։ Բացի այդ, կարծես թե սեռային տարբերություն կա այն հարցում, թե ինչպես է ալկոհոլը ազդում աշխատանքային հիշողության վրա։ Թեև կանայք ալկոհոլ օգտագործելուց հետո ավելի լավ են կատարում բանավոր աշխատանքային հիշողության առաջադրանքները, քան տղամարդիկ, նրանք ավելի վատ են կատարում տարածական աշխատանքային հիշողության առաջադրանքները, ինչը ցույց է տալիս ուղեղի նվազ ակտիվությունը։ Ի վերջո, տարիքը կարծես լրացուցիչ գործոն է։ Տարեցները մյուսներից ավելի ենթակա են աշխատանքային հիշողության վրա ալկոհոլի ազդեցությանը։

== Գենետիկա ==
=== Վարքագծային գենետիկա ===

Տարբեր մարդկանց աշխատանքային հիշողության կարողությունների տարբերությունները որոշ չափով պայմանավորված են [[Ժառանգականություն|ժառանգականությամբ]]. այսինքն՝ անհատների միջև տատանումների մոտ կեսը կապված է նրանց գեների տարբերությունների հետ։ Աշխատանքային հիշողության հզորության փոփոխականության [[Գենետիկա|գենետիկ]] բաղադրիչը հիմնականում համընկնում է ճկուն կամ ոչ ստանդարտ ինտելեկտի հետ։

=== Անհատական գեների նույնականացման փորձեր ===
Քիչ բան է հայտնի, թե որ գեներն են կապված աշխատանքային հիշողության աշխատանքի հետ։ Բազմաբաղադրիչ մոդելի տեսական շրջանակներում առաջարկվել է մեկ թեկնածու [[գեն]]՝ ROBO1 [[Սպիտակուցներ|պրոտեինը]], որպես աշխատանքային հիշողության հիպոթետիկ հնչույթաբանական օղակի (phonological loop) բաղադրիչ։

Վերջերս հայտնաբերվել է աշխատանքային հիշողության հետ կապված մեկ այլ գեն։ Գենետիկորեն բազմազան մկներին ուսումնասիրելով հայտնաբերվել է, որ GPR12 պրոտեինը նպաստում է աշխատանքային հիշողության համար անհրաժեշտ սպիտակուցի խթանումը։ Երբ վերցրեցին մկներ, որոնք ավելի վատ էին կատարում հիշողության թեստերը, քան չափորոշիչ համարվող մկնիկները, և նրանց մոտ ավելացրին GPR12 սպիտակուցներ, այդ մկների աշխատանքային հիշողությունը բարելավեց 50%-ից մինչև 80%-ով։ Դա ցածր արտադրողականությամբ մկների մակարդակը բարձրացրեց այն մակարդակին, որը նման է չափորոշիչ մկներին։

Մկների վրա նախորդ աշխատանքի արդյունքում, ինչպիսին է [[ֆորմիմինոտրանսֆերազ ցիկլոդեամինազ]] (FTCD) գենի փորձարկումը ''Մորիսի ջրային լաբիրինթոսի'' (Morris water maze) կատարողականի հետ կապված, շուտով փորձարկվեց մարդկանց մոտ FTCD գենի գենետիկական կոդավորման հնարավոր տատանումների առկայության թեստավորում։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ տատանումներ են հայտնաբերվել, սակայն տարբեր են՝ կախված անհատի տարիքից։ Ինչ վերաբերում է FTCD գենին, ապա պարզվեց, որ այն ազդում է միայն երեխաների վրա։ Թվում էր, թե աշխատանքային հիշողությունը ավելի բարձր արդյունավետություն ուներ, երբ առկա էր FTCD գենը, բայց նման ազդեցություն չուներ մեծահասակների վրա։

== Դերը առաջադիմության մեջ ==
Աշխատանքային հիշողության ծավալը փոխկապակցված է գրագիտության և թվաբանության ուսուցման արդյունքների հետ։ Այս կապի սկզբնական ապացույցը գալիս է աշխատանքային հիշողության կարողությունների և ընթերցանության ըմբռնման հարաբերակցությունից, ինչպես առաջին անգամ դիտվել է Դեյնմանի և Քարփենթերի կողմից (1980 թ.) և հաստատվել մի քանի ուսումնասիրությունների ավելի ուշ մետավերլուծական վերանայման ժամանակ։ Հետագա աշխատանքը պարզեց, որ աշխատանքային հիշողության մակարդակը տարրական դասարանների երեխաների մոտ ճշգրիտ կանխատեսում էր մաթեմատիկական խնդիրների լուծման կատարումը։ [[Լոնգիտյուդային հետազոտություններ|Լոնգիտյուդային մեկ ուսումնասիրություն]] ցույց է տվել, որ 5 տարեկանում երեխայի աշխատանքային հիշողությունն ավելի լավ է կանխատեսում ուսման առաջադիմության հաջողությունները, քան IQ-ն։

Գերմանիայում 580 երեխաների պատահական վերահսկվող հետազոտությունը ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության մարզումը վեց տարեկանում զգալի դրական ազդեցություն է ունեցել տարածական աշխատանքային հիշողության վրա՝ մարզվելուց անմիջապես հետո, և որ ազդեցությունն աստիճանաբար տեղափոխվում է այլ ոլորտներ՝ ընթերցանության ըմբռնման, մաթեմատիկայի (երկրաչափություն) և IQ (չափվում է Ռավենի ստանդարտ պրոգերսիվ մատրիցներով)։ Բացի այդ, իմպուլսները զսպելու ունակության նկատելի աճ է նկատվել մեկ տարի հետո ուսումնասիրության ընթացքում, որը չափվել է որպես Go-No Go երկու սահմանային պայմաններով առաջադրանքով։ Բուժումից չորս տարի անց ազդեցությունները պահպանվել են և 16 տոկոսային կետով ավելի բարձր ակադեմիական ցուցանիշներ ցույց տալով (Գերմանական գիմնազիա)՝ համեմատած ստուգիչ խմբի։

Լայնածավալ սքրինինգային հետազոտության ընթացքում հիմնական դասարաններում յուրաքանչյուր տասը երեխայի մոտ հայտնաբերվել է աշխատանքային հիշողության անբավարարություն։ Նրանց մեծամասնությունը շատ վատ է հանդես եկել կրթական առաջադիմության նվաճումների մեջ՝ անկախ իրենց IQ-ից։ Նմանապես, աշխատանքային հիշողության դեֆիցիտներ են հայտնաբերվել ազգային ուսումնական պլանի ցածր առաջադիմություն ունեցողների մոտ՝ մինչև յոթ տարեկան։ Առանց համապատասխան միջամտության այս երեխաները հետ են մնում իրենց հասակակիցներից։ Վերջին ուսումնասիրությունը 37 դպրոցական տարիքի երեխաների հետ, ովքեր զգալի ուսուցման հաշմանդամություն ունեին, ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության կարողությունը սկզբնական չափման ժամանակ, բայց ոչ IQ-ն, կանխատեսում է ուսման արդյունքները երկու տարի անց։ Սա ցույց է տալիս, որ աշխատանքային հիշողության խանգարումները կապված են ցածր ուսումնառության արդյունքների հետ և բարձր ռիսկային գործոն են երեխաների համար կրթական թերակատարումների համար։ Ուսուցման հաշմանդամություն ունեցող երեխաների մոտ, ինչպիսիք են [[դիսլեքսիա]]ն, [[Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ|Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշը` ADHD]] և զարգացման համակարգման խանգարումը` դիսպրակսիան, նման օրինաչափություն է նկատվում։

== Կապը ուշադրության հետ ==
Որոշ ապացույցներ կան, որ աշխատանքային հիշողության օպտիմալ կատարումը կապված է առաջադրանքին առնչվող տեղեկատվության վրա ուշադրությունը կենտրոնացնելու և շեղումները անտեսելու նեյրոնային ունակության հետ, և որ աշխատանքային հիշողության պրակտիկայի հետ կապված բարելավումը պայմանավորված է այդ կարողությունների մեծացմամբ։ Հետազոտության մի գիծ ենթադրում է կապ մարդու աշխատանքային հիշողության կարողությունների և շրջակա միջավայրի գրգռիչների նկատմամբ ուշադրության կողմնորոշումը վերահսկելու նրանց ունակության միջև։ Նման հսկողությունը մարդկանց հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնել իրենց ընթացիկ նպատակների համար կարևոր տեղեկատվությանը և անտեսել նպատակներին համապատասխանող խթանները, որոնք հակված են գրավել նրանց ուշադրությունը իրենց զգայական ընդգծվածության պատճառով (օրինակ, շտապօգնության ազդանշանը)։

Ենթադրվում է, որ ուշադրության ուղղությունը՝ ըստ նպատակների, հիմնվում է «վերևից ներքև» ազդանշանների վրա, որոնք ստացվում են նախաճակատային կեղևից (PFC), որոնք շեղում են հետին կեղևային հատվածներում մշակումը։ Ենթադրվում է, որ ակնառու գրգռիչներով ուշադրություն գրավելը պայմանավորված է ենթակեղևային կառույցների և առաջնային զգայական կեղևների «ներքևից վեր» ազդանշաններով։ Ուշադրությունը «ներքևից վեր» գրավելու ունակությունը տարբերվում է անհատների միջև, և պարզվել է, որ այս տարբերությունը կապված է տեսողական տեղեկատվության աշխատանքային հիշողության թեստում նրանց կատարողականի հետ։ Մեկ այլ ուսումնասիրություն, սակայն, ոչ մի կապ չի գտել ուշադրություն գրավելու ունակության և աշխատանքային հիշողության ավելի ընդհանուր հզորության չափումների միջև։

== Կապը նյարդային խանգարումների հետ ==
Աշխատանքային հիշողության ֆունկցիայի խանգարումը սովորաբար նկատվում է մի քանի նյարդային խանգարումների դեպքում.

[[Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ|**Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ (ADHD)**]] - Մի քանի հեղինակներ առաջարկել են, որ [[Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ|ADHD]] ախտանիշները առաջանում են որոշակի ճանաչողական վերահսկողություն կամ այսպես կոչված` ''գործադիր ֆունկցիայի'' (EF) տիրույթի առաջնային դեֆիցիտից, ինչպիսիք են աշխատանքային հիշողությունը, արձագանքի արգելակումը կամ գործադիր հսկողության ավելի ընդհանուր թուլությունը։ Մի քանի ուսումնասիրություններ հայտնաբերել են ADHD-ի զգալի ցածր խմբային արդյունքներ՝ տարածական և բանավոր աշխատանքային հիշողության առաջադրանքներում և մի քանի այլ EF առաջադրանքներում։ Այնուամենայնիվ, հեղինակները եզրակացրեցին, որ EF-ի թույլ կողմերը ոչ անհրաժեշտ են, ոչ էլ բավարար, որպեսզի առաջացնեն ADHD-ի բոլոր դեպքերը։

Մի քանի [[Նեյրոտրանսմիտեր|նյարդային հաղորդիչներ]], ինչպիսիք են [[դոֆամին]]ը և [[Գլուտամինաթթու|գլուտամատը]], կարող են ներգրավված լինել ինչպես ADHD-ի, այնպես էլ աշխատանքային հիշողության մեջ։ Երկուսն էլ կապված են ճակատային ուղեղի, ինքնակառավարման և ինքնակարգավորման հետ, բայց [[Պատճառականություն|պատճառ-հետևանքը]] հաստատված չէ, ուստի պարզ չէ, թե աշխատանքային հիշողության դիսֆունկցիան հանգեցնում է ADHD-ի, կամ ADHD-ի շեղումը հանգեցնում է աշխատանքային հիշողության վատ ֆունկցիոնալությանը, կամ եթե ինչ-որ այլ կապ կա։

**Պարկինսոնի հիվանդություն**. Պարկինսոնով հիվանդների մոտ նկատվում են աշխատանքային հիշողության նվազած խոսքային ֆունկցիայի նշաններ։ Պարզելու համար, թե արդյոք կրճատումը պայմանավորված է համապատասխան առաջադրանքների վրա կենտրոնանալու ունակության պակասով, թե հիշողության ծավալի ցածր քանակով, կատարվե է թեստավորում։ Պարկինսոնի հիվանդությամբ քսանմեկ հիվանդ է թեստավորվել՝ համեմատած նույն տարիքի 28 մասնակիցների վերահսկիչ խմբի հետ։ Հետազոտողները պարզել են, որ երկու վարկածներն էլ եղել են աշխատանքային հիշողության ֆունկցիայի կրճատման պատճառ, ինչը լիովին չի համապատասխանել նրանց վարկածին, որ դա կա՛մ մեկն է, կա՛մ մյուսը։

**Ալցհեյմերի հիվանդություն**. Ալցհեյմերի հիվանդութան ավելի լրջանալուն զուգընթաց, հիշողության գործառույթները նվազում են։ Ի լրումն [[Էպիզոդիկ հիշողություն|էպիզոդիկ հիշողության]] դեֆիցիտի, Ալցհեյմերի հիվանդությունը կապված է տեսողական կարճաժամկետ հիշողության խանգարումների հետ, որոնք գնահատվում են մոռացված կամ հետաձգված վերարտադրության առաջադրանքների (delayed reproduction tasks) միջոցով։ Այս հետազոտությունները մատնանշում են տեսողական հատկանիշի կապակցման դեֆիցիտը՝ որպես Ալցհեյմերի հիվանդության դեֆիցիտի կարևոր բաղադրիչ։ Կատարվել է ուսումնասիրություն, որը կենտրոնանում է մկների ուղեղի նյարդային կապերի և աշխատանքային հիշողության ճկունության վրա։ Մկների կեսին Ալցհեյմերի հետևանքների նմանակող ներարկում են արել, իսկ մյուս կեսին՝ ոչ։ Այնուհետև սպասվում էր, որ մկները կանցնեն լաբիրինթոսով, որը աշխատանքային հիշողության փորձարկման խնդիր է։ Ուսումնասիրությունը օգնում է պատասխանել այն հարցերին, թե ինչպես է Ալցհեյմերի հիվանդությունը կարող վատթարացնել աշխատանքային հիշողությունը և, ի վերջո, ջնջել հիշողության գործառույթները։

[[Հենտինգտոնի հիվանդություն|**Հանթինգթոնի հիվանդություն''']]. Հետազոտողների մի խումբ անցկացրել է հետազոտություն, որն ուսումնասիրել է աշխատանքային հիշողության գործառույթն ու կապը 30-ամսյա լոնգիտյուդային փորձի ընթացքում։ Այն պարզել է, որ Հանթինգթոնով հիվանդների ուղեղում կան որոշակի մասեր, որտեղ կապի մեծ մասը նվազել է ի տարբերություն վերահսկիչ խմբի, որտեղ մնացել է կայուն ֆունկցիոնալ։

## Կապն անորոշության հետ
Լիի և գործընկերների վերջերս կատարած ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ ուղեղի այն հատվածները, որոնք պատասխանատու են նաևաշխատանքային հիշողության համար, պատասխանատու են նաև այն բանի համար, թե որքանով են մարդիկ վստահում այդ հիշողություններին։ Նախկինում ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մարդիկ կարող են գնահատել, թե որքանով են վստահում իրենց սեփական հիշողություններին, բայց թե ինչպես կարող են մարդիկ դա անել, հիմնականում մնում էր անհայտ։ Օգտագործելով տարածական հիշողության թեստերը և fMRI սկանավորումները, պարզվել է, թե որտեղ և երբ է պահվում տեղեկատվությունը և այս տվյալները օգտագործվել են հիշողության սխալները որոշելու համար։ Ուսումնասիրողները նաև խնդրել են մասնակիցներին արտահայտել, թե որքան ով վստահ չեն իրենց հիշողությունների վրա։ Ունենալով տեղեկատվության երկու հավաքածուները` հետազոտողները կարողացել են եզրակացնել, որ հիշողությունը և այդ հիշողության նկատմամբ վստահությունը պահվում են ուղեղի նույն տարածքում։

## Տես նաև
* Մոռացության կոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խնդիրների լուծում
Կատեգորիա:Կոգնիտիվ գիտություն
Կատեգորիա:Կոգնիտիվ հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հիշողություն
Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Մարդու ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Տեղեկատվություն