Հույները Լիբանանում

**Հույները Լիբանանում** բնակվում են հնագույն ժամանակներից, երբ երկու ծովային ժողովուրդներ փյունիկեցիներն ու հույները սերտ առևտրական կապեր ունեին: Հատկանշական է նաև, որ հունարենի այբուբենը ծագում է փյունիկերենի այբուբենից: Հունական ներկայությունը վկայում են մի քանի տեղանուններ, ինչպես նաև հույների և Լիբանանի հույն ուղղափառ և հույն կաթոլիկ համայնքների միջև սերտ կապերը։

Հույները մեծ դեր են խաղացել Լիբանանի զարգացման գործում ինչպես միջնադարում, այնպես էլ նոր շրջանում։ Հատկանշական է, որ Օսմանյան կայսրությունից արաբական երկրների անկախացման գործում կարևոր էր արաբական ազգայնականությունը, որը Սիրիա-լիբանանյան տարածաշրջանում սկզբնավորվեց մեծամասամբ քրիստոնյաների՝ մարոնիների, հույների և նաև հայերի կողմից։ Արաբական աշխարհում սկսեց Նահդան, որը շնորհիվ տարածաշրջանային զարթոնքի՝ վերածվեց սիրիական ազգայնականության, ինչն էլ իր հերթին տարավ Սիրիայի և Լիբանանի անջատմանն ու անկախացմանը։ Դրա վառ օրինակն է սփյուռքի (մահջարի) գրականությունը․ «Փետուրի միավորում» գրական խմբակում տասն անդամներից ութը հույն ուղղափառներ էին, իսկ երկուսը՝ մարոնիներ։

1932 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ երկրում հաշվառվել էր 77,312 ուղղափառ և 46,709 կաթոլիկ հույն, որոնք կազմում էին ժամանակի բնակչության համապատասխանաբար 9.7 և 5.9 տոկոսը։ 2010 թվականին, երբ Լիբանանի բնակչությունը հատել էր 4.3 միլիոնի սահմանագիծը, ուղղափառ և կաթոլիկ հույները զբաղեցնում էին համապատասխանաբար 8 և 5 տոկոսը։

## Պատմություն
[մինի|Փյունիկյան և հունական գաղութների քարտեզը մ.թ.ա. մոտ 550 թվականին՝ նախքան [Աքեմենյան պետություն|Աքեմենյան տերության ստեղծումը]]
Հին ժամանակներում ներկայիս Լիբանանը մի քանի հունական գաղութների վայր էր: Քրիստոնեությունից հետո հունական մշակույթն ուժեղ ազդեցություն ուներ, որը դարերի ընթացքում նվազեց, սակայն չանհետացավ: Երկրի հյուսիսում գտնվող Ամյուն քաղաքը (հնարավոր է՝ հույների համար Յունան բառից)՝ Քուրայի շրջանի (իր հերթին՝ հունարեն χωριά, «գյուղեր») կենտրոնը, դրա կենդանի վկայությունն է:

Հռոմեական, ապա Բյուզանդական տիրապետության ընթացքում Լիբանանի տարածքում գործունեություն էր ծավալում Անտիոքի հույն ուղղափառ եկեղեցին։ Միաժամանակ, ակտիվ էր Կիլիկիայում և Կիպրոսում բնակվող հունական համայնքը։ Հույները շարունակում էին ակտիվ լինել նաև խաչակրաց արշավանքների ժամանակ, երբ այստեղ ստեղծվեցին Անտիոքի դքսությունն ու Տրիպոլիի կոմսությունը։ Օսմանյան կայսրության ժամանակ բոլոր քրիստոնյաները կապ էին պահպանում Ֆրանսիայի և Անգլիայի հետ՝ հետագայում երկիրն ազատագրելու հույսով։ Ազգայնականության տարածմանը որոշակիորեն միանում էին նաև մուսուլման արաբները։

2006 թվականին Իսրայելի կողմից Լիբանանի տարածք ներխուժումից հետո հույների մեծ մասը լքել է երկիրը, չնայած Բեյրութում (Մեծ Բեյրութ), ինչպես նաև վերոնշյալ Քուրայի շրջանում դեռևս կա հունական համայնք։

## Հույն քրիստոնյաներ
### Ուղղափառներ
Լիբանանի հույն ուղղափառ քրիստոնյաներն Անտիոքի հույն ուղղափառ եկեղեցու հետևորդներ են, որը ինքնավար հույն ուղղափառ եկեղեցի է Արևելյան ուղղափառ քրիստոնեության ավելի լայն համայնքի շրջանակներում և Լիբանանում երկրորդ ամենամեծ քրիստոնեական դավանանքն է՝ մարոնիական եկեղեցուց հետո։

Համարվում է, որ Լիբանանի հույն ուղղափառ քրիստոնյաները կազմում են Լիբանանի ընդհանուր բնակչության մոտ 8%-ը՝ ներառյալ պաղեստինյան հույն ուղղափառ համայնքը, որոնցից շատերին տրվել է Լիբանանի քաղաքացիություն։։ Հույն ուղղափառ քրիստոնյաների մեծ մասը ապրում է կամ մայրաքաղաք Բեյրութում, կամ Մաթնի շրջանում, կամ հարավ-արևելքում գտնվող Հասբայա և Ռաշայա շրջաններում, կամ Հյուսիսային մարզում՝ Քուրայի (Տրիպոլիից հարավ) և Աքքարի շրջաններում։

Լիբանանի տարբեր քաղաքական առաջնորդների միջև Ազգային պակտ անունով հայտնի չգրված համաձայնագրի համաձայն՝ Լիբանանի խորհրդարանի փոխխոսնակը և Լիբանանի փոխվարչապետը համարվում են հույն ուղղափառ քրիստոնյաներ։

Պատմականորեն, արևելյան եկեղեցիները ծագել են Հռոմեական կայսրության սկզբնական հինգ խոշոր եպիսկոպոսական աթոռների (Պենտարքիա) չորս Արևելյան Պատրիարքություններից (Երուսաղեմ, Անտիոք, Ալեքսանդրիա և Կոստանդնուպոլիս), որոնց թվում էր նաև Հռոմը: Հռոմի և Արևելյան Եկեղեցիների միջև վերջնական բաժանումը, որոնք հակադրվեցին Հռոմի պապերի տեսակետներին և պահանջներին, տեղի է ունեցել 1054 թվականին: Այդ ժամանակվանից ի վեր, բացառությամբ 15-րդ դարում վերամիավորման կարճ ժամանակահատվածի, Արևելյան Եկեղեցիները շարունակել են մերժել Հռոմի Պատրիարքության (Կաթոլիկ Եկեղեցու) համընդհանուր գերիշխանության պահանջները և մերժել պապական անսխալականության հայեցակարգը:

Հույն ուղղափառները ներառում են բազմաթիվ ազատ սեփականատերեր, և համայնքը ավելի քիչ է գերիշխվում խոշոր հողատերերի կողմից, քան մյուս քրիստոնեական դավանանքները: Այսօրվա Լիբանանում արևելյան ուղղափառ քրիստոնյաները գնալով ավելի քաղաքայնացված են դառնում և կազմում են Բեյրութի և այլ քաղաքների առևտրային և մասնագիտական ​​դասի մեծ մասը: Նրանցից շատերը գտնվում են հարավ-արևելքում (Նաբատիա/Բեկաա) և ​​հյուսիսում՝ Տրիպոլիի մոտ, ինչպես նաև Աքքարում, ալ-Բաթրունում, Մաթնում, Ալեյում, Զահլեում, Մինիե-Դանիեում, Հասբայայում, Բաաբդայում, Մերջ Այունում, Ռաշայայում, Բիբլոսում և Զղարթայում:

Լիբանանցի հույն ուղղափառ քրիստոնյաները երկար և շարունակական կապ ունեն արևելյան ուղղափառ եկեղեցիների հետ եվրոպական երկրներում, ինչպիսիք են Հունաստանը, Կիպրոսը, Ռուսաստանը, Ուկրաինան, Բուլղարիան, Սերբիան և Ռումինիան: Եկեղեցին գոյություն ունի արաբական աշխարհի շատ մասերում, և հույն ուղղափառ քրիստոնյաները հաճախ են նշվել. պատմականորեն այն ավելի քիչ գործարքներ է ունեցել արևմտյան երկրների հետ, քան մարոնիտ եկեղեցին, բայց այն ամուր կապեր ունի Ռուսաստանի և Հունաստանի հետ:

Հույն ուղղափառ քրիստոնյաները աջակցում են տարբեր քաղաքական կուսակցությունների և խմբակցությունների, այդ թվում՝ ոչ դավանաբանական կուսակցությունների, ինչպիսիք են Սիրիական սոցիալ-ազգայնական կուսակցությունը, Լիբանանի կոմունիստական ​​կուսակցությունը և Դեմոկրատական ​​ձախ շարժումը, ինչպես նաև քրիստոնեական կուսակցությունների, ինչպիսիք են Ազատ հայրենասիրական շարժումը, Մարադա շարժումը, Լիբանանյան ուժերը և Քաթաիբը։

### Կաթոլիկներ
Լիբանանցի մելքիական քրիստոնյաները հույն կաթոլիկ եկեղեցու անդամներ են, որը երկրի երրորդ ամենամեծ քրիստոնեական խումբն է՝ Մարոնիական եկեղեցուց և Անտիոքի հույն ուղղափառ եկեղեցուց հետո։

Համարվում է, որ Լիբանանի մելքիթ քրիստոնյաները կազմում են Լիբանանի ընդհանուր բնակչության մոտ 5%-ը: Նշենք, որ հետևյալ տոկոսները միայն մոտավոր են: Այնուամենայնիվ, այն երկրում, որտեղ վերջին մարդահամարը անցկացվել է 1932 թվականին, դժվար է ճշգրիտ բնակչության գնահատականներ ունենալ։

Լիբանանի տարբեր քաղաքական և կրոնական առաջնորդների միջև կնքված «Ազգային պայմանագիր» անվամբ չգրված համաձայնագրի համաձայն՝ Լիբանանի մելքիական համայնքն ունի ութ պահուստային տեղ Լիբանանի խորհրդարանում։

## Հույն մուսուլմաններ

Լիբանանի Տրիպոլի և ալ-Մինա քաղաքներում ապրում է մոտ 7000 հույն։ Նրանց մեծամասնությունը կրետական ծագում ունեցող մուսուլմաններ են, իսկ նրանցից մի քանիսը հունական, բայց մուսուլմանական ծագում ունեն։ Գրառումները ցույց են տալիս, որ համայնքը Կրետեն լքել է 19-րդ դարի երկրորդ քառորդին՝ Օսմանյան կայսրության դեմ վերջին կրետեական ապստամբությունների (1866-1869, 1878, 1897-1898) բռնկման ժամանակ, որն ավարտեց 1897 թվականի հույն-թուրքական պատերազմը։

Լիբանանի շատ հույն մուսուլմաններ որոշ չափով կարողացել են պահպանել իրենց ինքնությունն ու լեզուն։ Նրանց համայնքը մտերիմ էր և լիովին էնդոգամ։ 1988 թվականին Լիբանանից և Սիրիայից շատ հույն մուսուլմաններ հայտնել էին, որ իրենց կրոնական պատկանելության պատճառով Հունաստանի դեսպանատան կողմից խտրականության են ենթարկվել։ Համայնքի անդամներին անտարբերությամբ և նույնիսկ թշնամանքով էին վերաբերվում, և նրանց մերժում էին վիզաներ և հնարավորություններ՝ բարելավելու իրենց հունարենը Հունաստան կատարած ուղևորությունների միջոցով։

## Տես նաև
* Հույները Սիրիայում
* Լիբանանցիները Հունաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանի ազգեր
Կատեգորիա:Հունական սփյուռք