open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պորտ Սթենլի

**Պորտ Սթենլի** (), կամ **Սթենլի** (), Արգենտինայում, որը վիճակրում է Ֆոլկլենդյան կղզիները, քաղաքը կոչվում է **Պուերտո Արգենտինո** (), Մեծ Բրիտանիայի տիրույթ Ֆոլկլենդյան կղզիների մայրաքաղաք և միակ քաղաքը։ Պորտ Սթենլի գտնվում է Արևելյան կղզում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի Սթենլիյում ապրում է 2115 մարդ։ Քաղաքում գտնվում է Ֆոլկլենդյան կղզիների թանգարանը, նահանգապետի և կառավարության նստավայրը, ինչպես նաև Կրայտչորչ անգլիական մայր եկեղեցին։

## Տես նաև
* Մեծ Բրիտանիայի վարչական բաժանում
* Ֆոլկլենդյան կղզիներ

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆոլկլենդյան կղզիներ
Պապիրուս

մինի|Cyperus papyrus
մինի|Պապիրուսի վրա գրված տեքստի նմուշ
**Պապիրուս** (), գրելու համար նախատեսված թղթանման նյութ, որն արտադրվում էր նախկինում Նեղոս գետի ափերին աճող պապիրուս բույսի (Cyperus papyrus) միջուկից։ Այն լայնորեն օգտագործվում էր Հին Եգիպտոսում սկսած մ․թ․ա․ 3-րդ հազարամյակից և անտիկ աշխարհում հայտնվել է մ․թ․ա․ 7-րդ դարում։ Կիրառվում էր հիմնականում մինչև 7-րդ դարը, երբ արաբների կողմից Եգիպտոսի գրավումից հետո այն դժվարամատչելի դարձավ ու նրան փոխարինելու եկավ մագաղաթը, իսկ հետագայում՝ թուղթը։

Չորային կլիմայում, օրինակ Եգիպտոսում, պապիրուսը, որը կազմված է ցելյուլոզից, կայուն է։ Սակայն խոնավ պայմաններում բորբոսասնկերի պատճառով պապիրուսն արագորեն քայքայվում է։ Գրադարաններում պապիրուսները պահպանվել են արձանների տեսք ունեցող փայտե արկղերում։ Պապիրուսները դասակարգվել են ըստ առարկայի կամ հեղինակի։

Պապիրուսը դեռևս օգտագործվում է ճահիճների շրջակայքում բնակվող համայնքների կողմից։ Որոշ դեպքերում պապիրուսի վաճառքից ստացված գումարը կազմում է ընտանիքի եկամտի մինչև 75%֊ը։ Հատկապես Արևելյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում համամեմատաբար տարածված է պապիրուսի օգտագործումը որպես հումք։ Օրինակ, պապիրուսից պատրաստում են զամբյուղներ, ձկան թակարդներ, գլխարկներ և այլն։ Պապիրուսն օգտագործվում է նաև կառուցելու առաստաղներ, պարաններ և ցանկապատեր։ Նաև չնայած էներգիայի ստացման այլընտրանքային աղբյուրների առկայությանը, պապիրուսը դերևս օգտագործվում է որպես վառելիք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նեղոսի դելտա
Կատեգորիա:Տեղեկատվության կրիչներ
Ռիալտո (կամուրջ)

**Ռիալտոյի կամուրջը** (), Վենետիկի (Իտալիա) ամենահայտնի կամուրջներից մեկը։ Մեծ Ջրանցքի չորս կամուրջներից առաջինն ու ամենահինն է։ Բաժանարար գիծ էր համարվում Սան Մարկոյի և Սան Պոլոյի շրջանների համար։

## Պատմություն
Կամուրջն առաջին անգամ կառուցվել է 1181 թ. Նիկոլո Բարատիերիի (Nicolò Barattieri) կողմից։ Այն կոչվում էր Ponte della Moneta (թարգմանաբար՝ Դրամահատարանի կամուրջ), հավանաբար դրամահատարանի պատճառով, որը տեղակայված էր կամրջի արևելյան մուտքի մոտ։

Ռիալտոյի շուկայի զարգացումը և նշանակալիությունը արևելյան ափում ավելացրեց երթևեկությունը լողացող կամրջի վրա, ուստի 1255 թ. այն փոխարինվեց փայտե կամրջով։ Այս կառույցը ուներ 2 թեքված կամարներ, որոնք հանդիպում էին շարժական կենտրոնական բաժնում, որը հնարավոր էր բարձրացնել, որպեսզի բարձր նավերը կարողանային անցնել։ Շուկայի հետ կապի պատճառով կամրջի անվանումը ի վերջո փոխվեց։ 15-րդ դարի առաջին կեսում կամրջի երկայնքով կառուցվեցին երկու շարք խանութներ, որոնցից գանձվող վարձավճարների շնորհիվ պետական գանձարանն ի վիճակի էր պահպանել փայտե կամուրջը։

1310 թ. կամուրջը մասամբ այրվել է Բաջամոնտե Տիեպոլոյի (Bajamonte Tiepolo) գլխավորած ապստամբության ժամանակ։ 1444 թ. կամուրջը փլուզվել է նավակների շքահանդեսը դիտող ամբոխի ծանրությունից։ Այն կրկին փլուզվել է 1524 թ.։

Կամուրջը քարից վերակառուցելու գաղափարը առաջին անգամ առաջարկվել է 1503 թ.։ Հետագա տասնամյակների ընթացքում դիտարկվել են մի քանի նախագծեր (այդ թվում՝ 1551 թ. իշխանությունների նախաձեռնությամբ) այնպիսի նշանավոր ճարտարապետների կողմից, ինչպիսիք են՝ Ջակոպո Սանսովինոն (Jacopo Sansovino), Պալադիոն (Palladio) և Վիգնոլան (Vignola)։ Միքելանջելոն նույնպես համարվել է կամրջի ճարտարապետ։

## Կամուրջը ներկայում
Ներկայիս տեսքով միակամար քարե կամուրջը կառուցվել է 1588-1591 թթ. ճարտարապետ Անտոնիո դը Պոնտեի (Antonio da Ponte) նախագծով (նման է փայտե կամրջին, որին փոխարինել է)։

կամրջի երկարությունը 28 մետր է, առավելագույն բարձրությունը կենտրոնական մասում՝ 7,5 մետր։ Հենվում է 12 հազար ցցերի վրա, որոնք մխրճված են ջրանցքի հատակը։ Կամրջի վրա տեղակայված են 24 առևտրային տաղավարներ (յուրաքանչյուր կողմում 12 հատ), որոնց կենտրոնում բաժանում են կամրջի երկու կամարները։

## Ռիալտոյի կամուրջը քնարերգությունում
Կամուրջը հիշատակվում է Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծություններից մեկում՝




## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վենետիկի կամուրջներ
Թուրքիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**[[Թուրքիա]]ն** Եվրատեսիլ երգի մրցույթին իր մասնակցության մասին առաջին անգամ հայտարարել է 1975 թվականին։ 2013, 2014 և 2015 թվականին Թուրքիան հրաժարվել է մասնակցել մրցույթին, սակայն 2015 թվականի փետրվարին հայտարարել է, որ 3 տարվա դադարից հետո 2016-ին կվերադառնա մրցույթ։

## Մասնակիցներ

* XX կիսաեզրափակիչներում նշանակում են ավտո-որակավորում։ Սա կարող է լինել արդյունք հետևյալ երկու պատճառներից։ Եթե երկիրը հաղթել է նախորդ տարվա մրցույթը, հաջորդ տարի նա չի մրցելու որևէ կիսաեզրափակչում։ Մյուս պատճառն այն է, որ Մեծ Քառյակի (Հնգյակի) երկիր-անդամները չեն մասնակցում որևէ կիսաեզրափակիչ փուլում։
* XX եզրափակիչներում նշանակում է, որ երկիրը չի անցել եզրափակիչ փուլ։

## Պատկերադարան

ESC 2007 Turkey - Kenan Doğulu - Shake it up Shekerim.jpg|Քենան Դողուլու
Mor ve Ötesi, Turkey, ESC 2008, 2nd semifinal.jpg|Mor ve Ötesi


Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Ճակատք

**Ճակատք**, գավառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգում։ Տարածվում էր Հայկական Պար լեռնաշղթայի և Արաքս գետի միջև, վերջինիս Վարդամարգ և Ագարակ վտակների ավազանում։ Հյուսիս արևմուտքից և հյուսիս արևելքից Երասխով սահմանակից էր Արշարունիք և Արագածոտն, հարավ–արևմուտքից և հարավ–արևելքից (Հայկական պարով)՝ Բագրևանդ և Կոգովիտ։ Ճակատքի հարավ և արևմտյան մասերը լեռնոտ են, կենտրոնական մասում բարձրանամ են Բարդող և Փարլու (Փերլու) լեռնագագաթները։ Հյուսիսը (Երասխի աջափնյակը) հարթավայրային է, հողը՝ բերրի և այգեվետ։ Կլիման ցամաքային է։ Ոռոգվում է Վարդամարգ, Ագարակ, Թանդուրեկ, Թեղեկճի և այլ գետերի, ինչպես նաև Հայկական պարի վրա գոյացած մանր լճակների ջրերով։ Ունի քարածխի և հատկապես աղի հարուստ պաշարներ։ Կողբի կերակրի բարձրորակ աղահանքը շահագործվել է հնագույն ժամանակներից և առ այսօր պահպանում է իր արդյունաբերական նշանակությունը։ Արշակունիների և Բագրատունիների թագավորության ժամանակներում Ճակատքը մտել է արքունի տիրույթների մեջ։ 13-րդ դարի սկզբին ազատագրվել է սելջուկյան թուրքերից և անցել Զաքարյաններին։ Ճակատքի բազմաթիվ բնակավայրեր կործանվել են Լենկթեմուրի արշավանքների (1387 և 1393 թվականներ) հետևանքով։ 15-րդ դարում Ճակատքը տրոհված էր երկու վիճակի՝ Կողբի և Սուրմառու (համանուն կենտրոնների անունով)։ 14-18 դդ․՝ պարսկական տիրապետության ներքո, Սուրմառին կազմում էր Երևանի խանության Սուրմալու մահալը, իսկ Կողբը մտնում էր նույն խանության Սառթլի մահալի մեջ։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միացվելուց հետո Ճակատքը Մասյացոտնի արևելյան մասի հետ կազմում էր Սուրմառի (Սուրմալու) գավառը և բաժանվում էր երկու վիճակի՝ Սուրմառու (50 գյուղով) և Ձորագյուղ-Բարչենիս (54 գյուղով)։

Կատեգորիա:Այրարատի գավառներ
Մաքրավանք

**Մաքրավանք**, վանական համալիր Հայաստանի Կոտայքի մարզի Մաքրավան գյուղում (այժմ Հրազդան քաղաքի թաղամասերից մեկն է)։ Վանքի գլխավոր կառույցը 13-րդ դարում կառուցված Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին մեկ զույգ որմնամույթերով, արևմտյան կողմում երկհարկանի ավանդատներով գմբեթավոր դահլիճի տիպի կառույց է։ Եկեղեցին շրջապատված է բազմաթիվ խաչքարերով։ Հարավային կողմում գտնվում է միանավ եկեղեցի։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն արևմուտքից կից է եղել գրեթե քառակուսի հատակագծով գավիթը, որի պատերի հիմքերն են մնացել։ Վանքի արևելքում զարդաքանդակ խաչքարերով փոքրիկ գերեզմանոցն է։

Այժմ վանական համալիրը բաղկացած է երեք հիմնական մասերից՝ Սուրբ Ամենափրկիչ և Սուրբ Կաթողիկե եկեղեցիներից, գավթից ու օժանդակ շինություններից։

Մաքրավանքի վանական համալիրը օծել է Արշարունի կաթողիկոսը՝ 990 թվականին։ Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցին սրբատաշ քարից կառուցված միանավ կենտրոնագմբեթ կառույց է, խաչաձև հորինվածքով։ 
Մյուս եկեղեցին՝ Սուրբ Կաթողիկեն /պետ. ցուցիչ 6.1.59.2/, կառուցվել է XIII դարի առաջին տասնամյակում։ Այն նույնպես կենտրոնագմբեթ է և հատկապես աչքի է ընկնում զարդանախշ որմնաքանդակներով և արձանագրություններով։

Ըստ ավանդության՝ բռնակալ շահերից մեկը, նվաճելով Մաքրավանքի տարածքը, ցանկանում է եկեղեցին քանդել և նրա քարերով Հրազդան գետի վրա կամուրջ կառուցել։ Սակայն ժողովուրդն ապստամբում է, և շահը, ընկրկելով, հրաժարվում է եկեղեցին քանդելու մտքից։ Եվ քանի որ եկեղեցու շուրջ համախմբած մարդիկ կարողանում են ստիպել շահին հրաժարվել իր մտքից, Մաքրավանքին տալիս են նաև «Շահ ղուտուրա»՝ շահ կոտորող, շահին հաղթող անվանումը։

Մաքրավանքի խաչքարերից մեկն անգամ ճամփորդել է Ֆրանսիա՝ 2006 թվականի սեպտեմբերի վերջին մեկնարկած «Հայաստան, իմ բարեկամ» Հայաստանի տարին Ֆրանսիայում ծրագրի շրջանակում և մասնակցել «Սուրբ Հայաստան» խորագիրը կրող խաչքարերի ցուցահանդեսին Լուվրում։

## Պատկերասրահ

Վանական համալիր Մաքրավանք, Հրազդան 05.jpg
Վանական համալիր Մաքրավանք, Հրազդան 07.jpg
Վանական համալիր Մաքրավանք, Հրազդան 08.jpg
Վանական համալիր Մաքրավանք, Հրազդան 09.jpg
Վանական համալիր Մաքրավանք, Հրազդան 10.jpg
Վանական համալիր Մաքրավանք, Հրազդան 11.jpg
Վանական համալիր Մաքրավանք, Հրազդան 13.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Թ.Խ. Հակոբյան, Հայ ժողովրդի պատմության հիշարժան վայրերը, Երևան, 1990։

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կոտայքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հրազդանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Հունաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**Հունաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում** հանդես է եկել 41 անգամ՝ առաջին անգամ ելույթ ունենալով 1974 թվականին և բաց թողնելով մրցույթը 6 անգամ (1975, 1982, 1984, 1986, 1999 և 2000 թվականներին)։ 2005 թվականին Կիևում նրան հաջողվել է մեկ անգամ հաղթել մրցույթում. հաղթանակը բերել է ծնունդով շվեդուհի Ելենա Պապարիզուն, որը կատարել է «My Number One» երգը։ 

Մրցույթի տեղական հեռարձակողը հունական հեռուստառադիոհեռարձակման կորպորացիան է, որը չի գործել 2013-2015 թվականներին (նրա տեղը զբաղեցրել է ՆԵՐԻՏ հեռուստառադիոընկերությունը)։ Նա պատասխանատու է ընտրական մրցույթի կազմակերպման համար (ներքին ընտրություն կամ ազգային եզրափակիչ), Եվրատեսիլ երգի մրցույթի կիսաեզրափակիչների և եզրափակչի ցուցադրման համար։

Հունաստանը 20-րդ դարում ընդամենը երկու անգամ ընդգրկվել է Եվրատեսիլի թոփ-5-ում՝ 1977 և 1992 թվականներին զբաղեցրել է 5-րդ տեղը։  21-րդ դարում, բացի 2005 թվականին տարած հաղթանակից, Հունաստանը երեք անգամ զբաղեցրել է երրորդ տեղը՝ 2001 (Antique Group), 2004 (Սակիս Ռուվաս) և 2008 թվականներին (Կալոմիրա)։

2014-2019 թվականներին Հունաստանը զբաղեցրել է թոփ-10-ից ցածր հորզոնականները՝ երկու անգամ չանցնելով մրցույթի եզրափակիչ փուլ (2016 և 2018)։ Հունաստանի վատագույն արդյունքը Եվրատեսիլ 2016 երգր մցրույթի կիսաեզրափակչում 16-րդ հորիզոնականն է (եզրափակիչներում Հունաստանը 2019 թվականին զբաղեցրել է 21-րդ տեղը)։ Բացասական միտումը հաջողվեց ընդհատել 2021 թվականին, երբ Ստեֆանիան եզրափակչում Հունաստանին բերեց 10-րդ տեղը։

Երկու անգամ մրցույթներին մասնակցել են Աննա Վիսսին (1980 և 2006) և Սակիս Ռուվասը (2004 և 2009), ընդորում Ռուվասը մրցույթը վարել է 2006 թվականին։

41 տարվա մասնակցության ընթացքում Հունաստանը եզրափակիչներում ստացել է 3061, իսկ կիսաեզրափակիչներում՝ 1578 միավոր։

## Մասնակիցներ
[մինի|աջից|200px|[Սակիս Ռուվասը Ստամբուլում (2004)]]

[մինի|աջից|200px||[Սարբելը Հելսինկիում (2007)]]
[մինի|աջից|200px||[Կալոմիրան Բելագրադում (2008)]]

* XX կիսաեզրափակիչներում նշանակում են ավտո-որակավորում։ Սա կարող է լինել արդյունք հետևյալ երկու պատճառներից։ Եթե երկիրը հաղթել է նախորդ տարվա մրցույթը, հաջորդ տարի նա չի մրցելու որևէ կիսաեզրափակչում։ Մյուս պատճառն այն է, որ Մեծ Քառյակի (Հնգյակի) երկիր-անդամները չեն մասնակցում որևէ կիսաեզրափակիչ փուլում։ 
* XX եզրափակիչներում նշանակում է, որ երկիրը չի անցել եզրափակիչ փուլ։

## Ծանոթագրություններ
Քանդահար

**Քանդահար** կամ **Կանդահար** (, ), քաղաք Աֆղանստանի հարավում և Ղանդահարի վիլայեթի մայրաքաղաքը։

## Անվանում
Անվանումը Իսքենդեր է, այսինքն՝ «Ալեքսանդրիա» անվան աղավաղված ձևն է։ Քաղաքի հիմնադրումը վերագրվում է Ալեքսանդր Մակեդոնացուն, ում անունով էլ այն կոչվել է։ 18-րդ դարում եղել է Դուրանի կայսրության մայրաքաղաքը։

## Տես նաև
* Աֆղանստանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քանդահարի հին լուսանկարները 
* Քանդահարի քարտեզը
 

Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Բուլղարիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

Առաջին անգամ **[[Բուլղարիա]]**ն հայտարարել է իր մասնակցությունն մրցույթին 2005 թվականին։

## Մասնակիցներ
Հյուսիսային ծով

**Հյուսիսային ծով**, Ատլանտյան օվկիանոսի ծայրամասային ծով Եվրոպայի ափերի մոտ՝ Սկանդինավյան և Յուտլանդական թերակղզիների (արևելքում) և Մեծ Բրիտանիա, Օրկնեյան ու Շետլանդական կղզիների (արևմուտքում) միջև։ Ողողում է Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Բելգիայի, Նիդեռլանդների, Գերմանիայի, Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի ափերը։ Հյուսիսում հաղորդակցվում է Նորվեգական ծովի, արևելքում՝ Դանիական նեղուցներով՝ Բալթիկ ծովի, հարավ-արևմուտքում՝ Պա դը Կալե և Լա Մանշ նեղուցներով Ատլանտյան օվկիանոսի հետ։ Մակերեսը 565 հազար կմ քառակուսի։ Խորությունը մինչև 725 մ։ Ծովի 2/3-ից ավելին ունի 100 մ-ից պակաս խորություն. հարավային մասում կան ծանծաղուտներ (Դոգեր Բանկ և ուրիշներ)։ Հյուսիսային ծով են թափվում Էլբա, Վեզեր, Հռենոս, Թեմզա գետերը։ Գլխավոր նավահանգիստները՝ Ռոտերդամ, Ամստերդամ, Անտվերպեն, Լոնդոն, Հուլլ, Համբուրգ, Բրեմեն, Վիլհելմսհաֆեն, Գյոթեբորգ, Օսլո, Բերգեն։

## Տես նաև
* Դոգերլենդ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
*Old map: Manuscript chart of the North Sea, VOC, ca.1690  (high resolution zoomable scan)
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային ծով
Կատեգորիա:Նորվեգիայի ծովեր
Իռլանդական ծով

**Իռլանդական ծով**, Ատլանտյան օվկիանոսի ծայրամասային ծով Մեծ Բրիտանիա և Իռլանդիա կղզիների միջև։ Մակերեսը 47 հազար կմ քառակուսի է, առավելագույն խորությունը 175 մետր է։ Հյուսիսում օվկիանոսին է միանում Հյուսիսային, հարավում՝ Սուրբ Գևորգի նեղուցներով։ Խոշոր կղզիները՝ Մեն, Անգլսի։ Գլխավոր նավահանգիստները՝ Լիվերպուլ, Դուբլին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Իռլանդական ծով
Կատեգորիա:Իռլանդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության աշխարհագրություն
Սարգասյան ծով

**Սարգասյան ծով**, Ատլանտյան օվկիանոսի կենտրոնական մասում՝ Գոլֆստրիմ, Կանարյան, Հյուսիսատլանտյան և Հյուսիսային պասսատային հոսանքների միջև։ Մակերեսը 6-7 միլիոն կմ² (սահմանները պայմանական են և փոփոխուն՝ հոսանքների սահմանների սեզոնային փոփոխությունների պատճառով)։ Սարգասյան ծովում են գտնվում Բերմուդյան կղզիները։

Առաջինն այս ծովով անցել է Քրիստափոր Կոլումբոսը 1492 թվականին։ Անվանումը տվել են պորտուգալացիները XVI դարում՝ նկատի ունենալով նրա մակերեսին լողացող ջրիմուռների հսկայական կուտակումները, ջրիմուռներ, որի վրա օդի պղպջակներն իրենց ձևով հիշեցնում էին խաղողի՝ Պորտուգալիայում սարգա կոչվող տեսակը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Սարգասյան ծով
Լիգուրյան ծով

**Լիգուրյան ծով** (Mare Ligure), Միջերկրական ծովի հյուսիսային մասում՝ Կորսիկա, Էլբա կղզիների և Ֆրանսիայի ու Իտալիայի ափերի միջև։ Խորությունն ավելի քան 2,5 հազար մետր։ Առաջացնում է Ջենովայի ծովածոցը։ Գլխավոր նավահանգիստները՝ Նիս (Ֆրանսիա), Ջենովա, Լիվոռնո, Սպեցիա (Իտալիա)։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում այդ ծովի հյուսիսային ծովեզերքին ապրող ցեղերին տրվող լիգուրներ հավաքական անունից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Իտալիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լիգուրյան ծով
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի ծովեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրություն
Տիրենյան ծով

**Տիրենյան ծով**, Միջերկրական ծովի մաս՝ Ապենինյան թերակղզու և Սիցիլիա, Սարդինիա ու Կորսիկա կղզիների միջև։ Մակերեսը 214 հազար կմ քառակուսի։ Առավելագույն խորությունը՝ 3830 մետր։ Գլխավոր նավահանգիստները՝ Նեապոլ, Պալերմո, Կալյարի, Բաստիա։

Ամռանը շրի ջերմաստիճանը 22–24,5&nbsp;°C է, ձմռանը՝ 13,5–14,5&nbsp;°C։ Աղիությունը 37,25-38,25°/00 է։ Մակերեսային հոսանքները (արագությունը՝ մինչև 1 կմ/ժ) առաջացնում են ընդհանուր ցիկլոնային շրշապտույտ։ Կա ձկնորսություն։ Հիմնական նավահանգիստներն են Նեապոլը, Պալերմոն, Կալյարին (Իտալիա), Բաստիան (Ֆրանսիա)։

## Անվանում
Անվանումը ստացել է տիրեններ ցեղանունից. այդպես էին կոչում հին հույները էտրուսկներին՝ Ապենինյան թերակղզու երբեմնի բնակիչներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Մարդկանց անունով կոչված ծովեր
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի ծովեր
Կատեգորիա:Տիրենյան ծով
Ռուս-թուրքական պատերազմ (1568-1570)

**1568-1570 ռուս-թուրքական պատերազմ,** պատերազմ Ռուսական ցարության և Օսմյանյան կայսրության միջև, ռուս-թուրքական պատերազմներից առաջինը։ Այս պատերազմի պատճառն է դարձել օսմանյան սուլթանի ցանկությունը վերադարձնել Աստրախանի խանությունը իր ազդեցության ոլորտ։

## Իրադարձությունների ընթացքը

1556 թվականին ռուս ցար Իվան IV Ահեղը գրավեց Աստրախանի խանությունը և հրամանեց կառուցել Աստրախանում նոր կրեմլ, որը վեր էր բարձրանում Վոլգայի մոտ մի բլրի վրա։ 1568 թվականին Սելիմ II սուլթանը որոշեց արշավանք կազմակերպել Աստրախանի վրա իր վասալ Ղրիմի խանության օգնությամբ։ Ստամբուլում Վոլգայի և Դոնի ջրանցքով միացման ծրագիր էր մշակվել, իսկ 1569 թվականին Կասիմ-փաշայի մեծ զորքը, որը կազմված է 15 հազար յանիչարներից, 2 հազար սիպահներից և մի քանի հազար ազապ և աքընջներից ուղարկվեց պաշարել Աստրախան քաղաքը և ջրանցքի ստեղծման գործերը սկսել, երբ այդ ժամանակ օսմանյան նավատորմը պաշարում էր Ազովը։

Սակայն Աստրախանի պարետ իշխան Վասիլի Սերեբրյանու կայազորի անսպասելի արտագրոհը ջարդեց պաշարողներին։ 15 հազար մարդուց կազմված ռուսական ամրացումը քշեց և ցրեց ջրանցքի շինարարներին և հաղթեց շինարարների պաշտպանման համար ուղարկված ղրիմի թաթարների 50 հազարանոց բանակը։ Նույն ժամանակ ուժեղ փոթորիկը ոչնչացրեց օսմանյան նավատորմին։

1570 թվականի գարնանը Իվան Ահեղի դեսպանները Ստամբուլում պայմանագիր են կնքել, որով վերականգնվում էին ցարի և սուլթանի միջև բարի դրացիական հարաբերությունները։

## Տես նաև
* Ռուս-թուրքական պատերազմներ
* Ռուսաստանի պատերազմների ցանկ

Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական պատերազմ (1568-1570)
Կատեգորիա:Ղրիմի խանության պատերազմներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:1570 Եվրոպայում
Կատեգորիա:1568 Եվրոպայում
Կատեգորիա:1569 Եվրոպայում
Կրեմլ

[մինի|աջից|300px|[Մոսկովյան Կրեմլ]]
**Կրեմլ** (), հրակնատներ ու աշտարակներ ունեցող բերդապարիսպներով շրջապատված քաղաք հին Ռուսիայում։ Բազմաթիվ քաղաքներում կան կրեմլի պատից դուրս գտնվող արվարձաններ, որոնց պաշտպանության համար կառուցվում էին լրացուցիչ արտաքին ամրություններ և այդ դեպքում «կրեմլ» էին կոչում պատերով շրջապատված քաղաքի կենտրոնական մասը։ Ռուսիայում միայն այն բնակավայրերն էին քաղաքում համարում, որոնք նման բերդեր ունեին։

Մինչև 14-րդ դարը «կրեմլ» բառի փոխարեն օգտագործվում էր «դետինեց» տերմինը։ Նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում նման ամրությունները կոչում էին կրոմ, գորոդ, գորոդոկ, գրադ, կրեպոստ և այլն։

Կրեմլի պատերը սկզբնական շրջանում եղել են փայտից և հողից, XI դարից՝ քարից և աղյուսից (Նովգորոդում, սկսվել է 1044-ին, Հին Լադոգայում՝ 1116-ին, Պսկովում՝ XIII դարից)։ Սովորաբար կառուցվել է բարձրադիր տեղում, գետափին կամ լճավփն։ Կրեմլում էին իշխանի պալատը, տաճարը, բոյարների և եկեղեցական վերնախավի բնակարանները։ Կրեմլները եղել են հին ռուս. քաղաքի կազմավորման կորիզը, որոշել նրա ուրվագիծը, իսկ դեպի դարպասները տանող ճանապարհները հաճախ կից բնակելի շրջանների շառավղաձե կամ հովհարաձև հատակագծման հիմքն են հանդիսացել։ XVI –XVII դդ. կառուցվել են մեծ թվով քարե կրեմլներ (Տուլա, Կոլոմնա, Կազան, Սմոլենսկ և այլ քաղաքներում), լավագույն օրինակը Մոսկովյան կրեմլն է (տես Մոսկովյան Կրեմլ )։ Ռուս. քաղաքների վերահատակագծման ժամանակ (XVIII դ. 2-րդ կես – XIX դ. 1-ին քառորդ) Կ., կորցնելով ռազմա–ստրատեգիական նշանակությունը, ընդգրկվել է քաղաքի համալիրի մեջ, որպես վարչական կենտրոն և պատմագեղարվեստական համալիր։

## Գրականություն
* Раппопорт П. А. Древние русские крепости. М.: Наука, 1965. 
* Сурмина И. О. Самые знаменитые крепости России. М.: Вече, 2002.
* Тихомиров М. Н. Древнерусские города. М.: Гос. изд. полит. лит-ры, 1956.
* Яковлев В. В. Эволюция долговременной фортификации. М.: Воениздат, 1931.

*
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Սուրբ Հեղինեի կղզի

**Սուրբ Հեղինեի կղզի** ( ) կամ **Սուրբ Հեղինե կղզի**, փոքր կղզի, որը գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսում, Հարավային կիսագնդում՝ Աֆրիկայի ափերի մոտ։ Հայտնի է նրանով, որ այստեղ է աքսորվել Բոնապարտը «Նապոլեոնյան հարյուր օրերից» հետո։

Տարածությունը 122 կմ² է, բնակչությունը՝ 4534։ Գլխավոր քաղաքն ու նավահանգիստը՝ Ջեյմսթաուն։ Կազմված է գլխավորապես բազալտներից։ Հարավային մասում կան հանգած հրաբուխների խառնարաններ։ Բարձրությունը մինչե 818 մ է։ Կլիման արևադարձային, պասսատային է։ Տարածված են մարգագետիններն ու թփուտները։ Մշակում են նորզելանդական վուշ։ Հայտնագործել են պորտուգալացիները, 1502 թվականին։ Նապոլեոն 1-ինը 1815 թվականին աքսորվել է Սուրբ Հեղինե կղզի, որտեղ էլ մահացել է 1821 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուրբ Հեղինե կղզու Կառավարության պաշտոնական կայքը
* Ֆրանսիական տիրույթները Սուրբ Հեղինե կղզում 
* Սուրբ Հեղինե կղզու Հիմնադրամ
* Սուրբ Հեղինե կղզու նորությունները 
* Սուրբ Հեղինե կղզու բանկը 

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կղզիներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Աֆրիկա
Կատեգորիա:1659 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:1659 հիմնադրումներ Աֆրիկայում
Հարյուր օր

մինի|250px|Նապոլեոնի վերադարձը Էլբայից
**Հարյուր օր**, Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն Բոնապարտի իշխանության երկրորդ շրջանը (1815 մարտի 20-հունիսի 20)` Էլբա կղզուց փախուստից և Ֆրանսիա վերադառնալուց մինչև Վաթեռլոոյի ճակատամարտում կրած պարտությունը։

1815-ի մարտի 1-ին Էլբա կղզուց (որը որպես ցմահ տիրույթ 1814-ի ապրիլին տրվել էր նախկին կայսրին) փախած Նապոլեոն I ցամաք դուրս եկավ Ֆրանսիայի հարավում։ 1814-ին գահին վերատիրած Բուրբոնների հետադիմական քաղաքականությունից դժգոհ ժողովրդական լայն զանգվածները աջակցեցին Նապոլեոն I-ին։ Բուրբոններին չհաջողվեց դիմադրել կայսեր ջոկատի առաջընթացին։ Ուղարկված զորամասերը անցնում էին Բոնապարտի կողմը։ Մարտի 20-ին Նապոլեոն I մտավ Փարիզ։ Վերականգնված նապոլեոնյան կայսրության դեմ հանդես եկավ եվրոպական պետությունների 7-րդ հակաֆրանսիական կոալիցիան։ Հունիսի 18-ին անգլո–պրուսական բանակները ջարդեցին Նապոլեոնի բանակը։ Հունիսի 22-ին Նապոլեոնը երկրորդ անգամ հրաժարվեց գահից։

## Տես նաև
* Նապոլեոն Բոնապարտ
* Վաթեռլոյի ճակատամարտ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Նապոլեոնյան պատերազմներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վաղ ժամանակակից պատմություն
Վրաստանի քաղաքացիական պատերազմ

**Քաղաքացիական պատերազմ Վրաստանում** () - 
զինված հակամարտություն Արևմտյան Վրաստանում Վրաստանի առաջին նախագահ Զվիադ Գամսախուրդիայի (զվիադականներ) և կառավարական զորքերի միջև 1991-1993 թվականներին։

## Տես նաև
* Աբխազական պատերազմ (1992-1993)
* Հարավօսիական պատերազմ (1991-1992)

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ
Վրաստան
Կատեգորիա:Վրաստանի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ռազմական հակամարտություններ հետխորհրդային տարածքում
Կատեգորիա:1992 հակամարտություններ
Վարուժան Այվազյան

**Վարուժան Սերգեյի Այվազյան** (), հայ արձակագիր, ՀԳՄ անդամ, «Գարուն» գրական-գեղարվեստական ամսագրի գլխավոր խմբագիրը (2002-2016)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1958 թվականի մայիսի 29-ին, Վրաստանի Ծալկայի շրջանի Այազմա գյուղում։ 1985 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1985-87 թվականներին աշխատել է «Պիոներ» ամսագրի խմբագրությունում։ 1987 թվականից աշխատել է Գարուն ամսագրի խմբագրությունում. սկզբում՝ գրական աշխատող, 1991 թվականից՝ պատասխանատու քարտուղար, 1993 թվականից՝ գլխավոր խմբագրի տեղակալ, 2002 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ Միաժամանակ, 1993 թվականից «Գարուն» ամսագրին կից «Ապոլոն» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր։

Առաջին ժողովածուն՝ «Հին ահ»-ը, լույս է տեսել 1991 թվականին։ Այնուհետեւ լույս են տեսել «Ճանճի ամիսը» (1998), «Համեմատական կենսագրություններ» (2004, երկրորդ՝ վերամշակված հրատարակություն, 2008) վեպերը, «Առավոտ պայծառ, զվարթ ծիրանի» (2003) մանկապատանեկան պատմվածքների, «Պատմություն ճնճղկանն, որ ավելի քան երեք անգամ կանգնեց Տիրոջ աջ ձեռքին» (2009) արձակ գործերի, «Անխարիսխ եւ անհենարան՝ երկրագնդի նման» (2007) հարցազրույցների ու էսսեների ժողովածուները։

«Պատմություն Մեծն Կովկասի» վեպը արժանացել է Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի, Ռուսաստանի հայերի միության և Հայաստանի գրողների միության կողմից 2008 թվականին հայտարարված «Հայը 21-րդ դարասկզբին» գրական մրցանակաբաշխության հատուկ մրցանակին, որտեղ ներկայացվում են անտիպ վեպեր։ Լույս է տեսել 2013 թվականին։

## Անդրադարձներ
* Սուրեն Աբրահամյան, Հերմենեվտիկական շրջանակ կամ Սեմանտիկական ապակառուցում (Վարուժան Այվազյանի «Համեմատական կենսագրություններ» վեպի առիթով). Գրականագիտական հանդես, № Ա-Բ(2009), էջ 225-246։
* Սուրեն Աբրահամյան, Ճակատագիր և տեքստ կամ լեզոււ և ճանաչողություն (Վ. Այվազյանի «Համեմատական կենսագրություններ» վեպը), Գրականագիտական հանդես, № Ա-Բ/2007, էջ 172-190

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՎԱՐՈւԺԱՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆ։ Պատմվածքներ
* ՎԱՐՈւԺԱՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆ։ ՊԱՏՄՈւԹՅՈւՆ ՃՆՃՂԿԱՆՆ, ՈՐ ԱՎԵԼԻ ՔԱՆ ԵՐԵՔ ԱՆԳԱՄ ԿԱՆԳՆԵՑ ՏԻՐՈՋ ԱՋ ՁԵՌՔԻՆ (Կինոսցենար)
* ՎԱՐՈւԺԱՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆ։ Ութերորդ ճանապարհորդությունը
* ՎԱՐՈւԺԱՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆ։ ՍՅՈւՔԻ ԲԵՐԱՆՆ ԸՆԿԱԾ ՍՏՎԵՐԻ ՆՄԱՆ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:2016 մահեր
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 10 մահեր
Իվլին Վո

**Իվլին Վո** ( ), անգլիացի գրող, գրաքննադատ և լրագրող։ Վոն հայտնի է «Քայքայում և անկում» (Decline and Fall, 1928), «Նողկալի մարմին» (1930), «Մի բուռ հող» (A Handful of Dust, 1934), «Անմոռանալին» (1947) երգիծական վեպերով, որոնց մեջ կան «սև հումորի» տարրեր. Նրա հիմնական ստեղծագործությունների թվին են պատկանում «Վերադարձ Բրայթսհեդ» (Brideshead Revisited, 1945) վիպակը և «Պատվո սուր» (Sword of Honour) եռագրությունը («Զենքով տղամարդիկ» (Men at Arms, 1952), «Սպաներ և ջենտլմեններ» (Officers and Gentlemen, 1955), «Անվերապահ կապիտուլյացիա» (Unconditional Surrender, 1961 ))։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Օձակիր

**Օձակիր** (), հասարակածային հսկա համաստեղություններից է։ Նրա խորհրդանիշն է 20px|Ophiuchus։ Այն գտնվում է Վահագն համաստեղությունից դեպի հարավ։ Օձակրի ամենապայծառ աստղն է Ռաս Ալհագեն, որի աստղային մեծությունը հավասար է 2,08։
Հենց այս համաստեղության մեջ բռնկվեց մեր գալակտիկայի վերջին գերնոր աստղը, ինչը նշել է Յ. Կեպլերը 1604 թվին։

Նրա մեջ ոչ քիչ հետաքրքիր առարկաներ կան. RS Օձակրի կրկնակի նորը (բռնկվել է 1898, 1933, 1958, 1967, 1985 և 2006 թվականներին)։ Բերնարդի աստղը հայտնի կարմիր թզուկ է, որի փոքր հեռավորությունն Արեգակից (5,98 լ.տ.) դարձնում է նրան α Կենտավրոսի համակարգից երկրորդը, իսկ բավականին բարձր շարժման արագությունը, փոքր հեռավորության հետ միասին առած, թույլ է տալիս նրան երկնակամարի վրա ամենաարագ աստղ լինել (10,3″/տարի)։ Այդ համաստեղության մեջ կան մեծ քանակի գնդաձև աստղակույտեր (М9, М10, М12, М14, М19 և М62), ինչպես նաև մութ միգամածություններ, ինչպիսին է S-միգամածությունը (B 72) և B 78։ Կրկնակի աստղային համակարգեր Օձակրի 70 և Օձակրի 36։

## Դիտումներ
Թեև Օձակիրը կենդանակերպի համաստեղություն չէ, Արեգակն անցնում է նրա մեջ նոյեմբերի 30-ից մինչ դեկտեմբերի 17-ը։ Դիտելու համար ամենալավ պայմանները հունիսին են։

## Պատմություն

Հին համաստեղություն է։ Գոյություն ունի Կլավդիոս Պտղոմեոսի «Megale syntaxis» աշխատանքի մեջ։
Հունական առասպելը կապում է Օձակրին Ասկլեպիոսի հետ՝ բժշկության աստվածի, Ապոլլոնի և Կորոնիս հավերժահարսի որդու։ Սպանելով կնոջը դավաճանության պատճառով, Ապոլլոնը նորածին Ասկլեպիոսին դաստիարակության համար տվեց իմաստուն Խիրոն կենտավրոսին՝ բժշկության գիտակին։ Մեծացած Ասկլեպիոսը եկավ հանդուգն մտքին՝ հարություն տալ մեռելներին, ինչի պատճառով կատաղած Զևսը շանթահարեց նրան և տեղավորեց երկնակամարի վրա։ Արատոսը միացրեց Օձակիրն ու Օձը, որին նա բռնած ուներ, այժմ դա ինքնուրույն Օձ համաստեղություն է, որը եզակի է նրանով, որը կազմված է երկու մասերից, բաժանված Օձակիր համաստեղությամբ։

## Օձակիրը որպես համաստեղության նոր նշան
2016 թ․ Սեպտեմբերից ՆԱՍԱ-ի գիտնականները որոշել են Օձակիրը ներառել համաստեղության նշանների ցանկում՝ որպես 13-րդ նշան։

Օձակիր՝ 30.11-18.12։

## ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* '''wikisky.org''' Օձակիր
* Աստղաառասպել. Օձակիր 

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Հայ Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Տեսնել՝

*Հայ Առաքելական Եկեղեցի
**Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին
**Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն
**Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքություն (Պատրիարքութիւն Հայոց յԵրուսաղէմ - Առաքելական Աթոռ Սրբոց Յակովբեանց յԵրուսաղէմ)
**Պոլսո հայոց պատրիարքություն (Պատրիարքութիւն Հայոց Կոստանդնուպոլսոյ)
*Հայ Ավետարանական Եկեղեցի
*Հայ կաթողիկե եկեղեցի

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Նախնադարյան Հայաստան

**Նախնադարյան Հայաստան**, եզրույթ, որն օգտագործվում է բնութագրելու Հայաստանը (Հայկական լեռնաշխարհ) նախնադարում։

## Մարդու ձևավորում
Երկրաբանական և հնագիտական հետազոտություններով ապացուցվել է, որ Չորրորդական դարաշրջանում (0, 6-3, 5 միլիոն տարի առաջ) Հայկական լեռնաշխարհում նախամարդու բնակության և մարդկային հասարակության զարգացման համար առկա են եղել բարենպաստ բոլոր պայմանները։ Այստեղ է ձևավորվել հայ ժողովուրդը ու անցել պատմական զարգացման բոլոր փուլերը։

## Քարի դար

Նախնադարյան հասարակության պատմությունն ընդգրկել է նախամարդու տարածումից մինչև վաղ դասակարգային հասարակության ձևավորման ժամանակաշրջանը (մոտ 2 միլիոն տարի առաջ&nbsp;-&nbsp;մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի վերջ), որը համընկել է քարի դարաշրջանին։ Հնագիտական պարբերացմամբ՝ քարի դարաշրջանը բաժանվել է հին քարի դար (հունարեն` պալեոլիթ), միջին քարի դաև (հունարեն` մեզոլիթ) և նոր քարի դար (հունարեն` նեոլիթ) ենթաշրջանների։ Նորաքարի ենթաշրջանի եզրափակիչ փուլում Հայկական լեռնաշխարհի բնակչությունը յուրացրել է պղնձի մշակությունը և աստիճանաբար անցել մետաղի դարաշրջանին։ Անցման այդ ժամանակաշրջանը (մ.թ.ա. 5-4-րդ հազարամյակներ) անվանում ենք պղնձի քարի (հունարեն` էնեոլիթ) դարաշրջան։

## Բրոնզի դարաշրջան

Նախնադարյան համայնական հասարակարգի քայքայումը, ցեղային միությունների և վաղ պետականության սաղմերի ձևավորումը։ Մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի վերջին Հայկական լեռնաշխարհում սկզբնավորվել է բրոնզի դարաշրջանը (մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի վերջ&nbsp;-&nbsp;մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի վերջ), որը հատկանշվել է տոհմատիրական հասարակարգի քայքայմամբ, վաղ քաղաքային կյանքի և քաղաքացիական հասարակության ձևավորմամբ, նշանագրերի գյուտով։

## Ցեղեր և ցեղային միություններ

Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի վերջին և հատկապես մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի 1-ին կեսին ձևավորվել են ցեղերն ու ցեղամիությունները։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում Հայկական լեռնաշխարհում այդ ցեղամիություններն առաջին քաղաքական կազմավորումներն էին, որոնք բովանդակել են վաղ պետականության սաղմեր՝ կիսանահապետական, կիսաավատապետական ձևի մեջ։ Խեթական և ասորեստանյան սկզբնաղբյուրների հավաստմամբ, մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի կեսին Հայկական լեռնաշխարհի ցեղերն արդեն համախմբված էին խոշոր ու մանր քաղ. կազմավորումների մեջ, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ դրացիներից սահմանազատված իր տարածքը՝ «երկիրը» կամ «աշխարհը», ինքնանվանումը, զինված ուժերն ու պաշտպանական կառույցները, ներքին վարչաբաժանումները, պաշտամունքը և կրոնական ընդհանուր տաճարը, ցեղաբարբառը և հոգևոր մշակույթի ինքնահատուկ գծերը, շերտավորված հասարակությունը, կառավարման մարմինները՝ ժառանգական մենաշնորհով օժտված իշխանատան գլխավորությամբ։

## Քաղաքական կազմավորումներ

Մ.թ.ա. XV-XIII դդ. խեթական արքունի արձանագրություններում Հայկական լեռնաշխարհի քաղ. կազմավորումներից առանձնապես հիշատակվում են Ալշե, Իշուվա և Բարձր «երկրները», որոնք համապատասխանաբար նույնանում են հին հայկական Աղձնիք, Ծոփք և Բարձր Հայք «աշխարհներին»։

Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն քաղաքական կազմավորումներից է համարվում խեթական արձանագրություններում հիշատակվող Խայաշա-Ացցի (Հայասա-Ազզի) ցեղամիությունը։

Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Բելեն Ռոդրիգես

**Բելեն Ռոդրիգես** (, ), արգենտինացի մոդել, հեռուստատեսային անձ և դերասանուհի, որը բնակվում և աշխատում է Իտալիայում։

Բացի հայրենի Արգենտինայից, աշխատել է նաև Մայամիում և Մեքսիկայում, մինչ նա տեղափոխվել է Իտալիա 2005 թվականին։

Բելեն Ռոդրիգեսը ծնվել է Բուենոս Այրեսում, հայրը` Գուստավո Ռոդրիգես, մայրը՝ Վերոնիկա Կոզզանի-դե-Ռոդրիգես։ Մայրը ծագումով իտալացի է, Իտալիաի Լիգուրգիա շրջանի Սպեցիա քաղաքից։ Մոդելի իր կարիերան սկսել է 17 տարեկանից։

2007 թ. սկսած նկարահանվում է իտալական գեղարվեստական ու հեռուստատեսային սերիալներում ու ֆիլմերում, խաղացել է մի քանի սերիալներում, նաև վարում է հեռուստահաղորդումներ, մասնավորապես իտալական RAI հեռուստաընկերությունում։

Նրա մասնակցությամբ նախագծերից են՝ «Կոմիսար Մոնտալբանո» (սերիալ 2011 թթ.), «Սուրբ Ծնունդ Աֆրիկայում» (ֆիլմ, 2010), «Ես կասեմ քեզ «այո» (ֆիլմ, 2011 թ.), հնչյունավորել է «Հռոմի գլադիատորները» մուլտֆիլմի հերոսուհի Դիանային (2012 թ.)։ Մասնակցում է «Մեծ եղբայրը» ռեալիթի շոուին։

2010 թ. Բելեն Ռոդիգեսը իտալացի հանրաճանաչ երգիչ Տոտո Կուտոնյոի հետ զուգերգ կատարեց Սան Ռեմոյի երաժշտական փառատոնում, իսկ արդեն հաջորդ տարի՝ 2011 թ.-ին նա Ջաննի Մորանդիի և Էլիսաբետա Կանալիսի հետ միասին դարձավ Սան Ռեմոյի տվյալ տարվա փառատոնի կազմակերպիչներից մեկը։

2011 թ. արժանացել է իտալական Premio Regia Televisiva հեռուստատեսային մրցանակին։

## Լուսանկարներ

Պատկեր:Belén Rodríguez - Black and White Portrait.jpg
Պատկեր:Belen Rodriguez 1.jpg
Պատկեր:Belen Rodriguez 2.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* պաշտոնական կայք 
* Internet Movie Database կայքում
* ԿինոՊոիսկ կայքում
* kinoafisha կայքում

Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արգենտինացի մոդելներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի դերասանուհիներ
Արցախ (այլ կիրառումներ)

Ստորև ներկայացված է **Արցախ** անվան տարբեր կիրառություններ՝
### Պետություններ և պետական կազմավորումներ
* Արցախ նահանգ՝ նահանգի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Մեծ Հայք թագավորությունում,
* Արցախի թագավորություն՝ հայկական միջնադարյան թագավորություն,
* Արցախի Հանրապետություն, պետություն Հայկական Լեռնաշխարհի արևմուտքում (ներկայում ամբողջ տարածքը գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո),

### Կազմակերպություններ
* Արցախ, հայկական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ
Տանն Կիլիկիո կաթողիկե եկեղեցու կաթողիկոսների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Հայ Կաթողիկե Եկեղեցու կաթողիկոսների ցանկը

## Տես նաև
* Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսների ցանկ 
* Կիլիկիո Կաթողիկոսների ցանկ
* Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքների ցանկ
* Պոլսո Հայոց Պատրիարքների անվանացանկ
* Աղվանից կաթողիկոսների անվանացանկ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տանն Կիլիկիո կաթողիկե կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայերի ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Կրոն
Լեո Դելիբ

**Կլեմամ Ֆիլիբեր Լեո Դելիբ** (, (), ֆրանսիացի կոմպոզիտոր, Ֆրանսիայի ինստիտուտի անդամ (1884)։ Առավել հայտնի ստեղծագործություններն են «Լակմե» օպերան (1883, Lakmé), «Սիլվիա» (1876, *Sylvia ou la Nymphe de Diane*) և «Կոպելիա» (1870, Coppélia) բալետները։

Սովորել է Փարիզի կոնսերվատորիայում (1881 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1855 թ. գրել է իր առաջին գործը՝ «Երկու սուի ածխիկներ» օպերետը։ ճանաչվել է «Առվակ» բալետով (համահեղինակ՝ Լ․ Մինկուս, 1866) ն Ադանի «Կորսար» վերականգնված բալետի դիվերտիսմենտի երաժշտությամբ (1867)։ Հանրահայտ են Դելիբի «Կոպելիա կամ Էմալե աչքերով աղջիկը» (1870), «Սիլվա կամ Դիանայի Նիմֆը» (1876) բալետները։ Դելիբը ձգտել է նոր տիպի երաժշտախորեոգրաֆիկ ներկայացման, կերպարայիև, բովանդակալից բալետային ձների։ Դելիբի երաժշտությունն առանձնանում է մեղեդայնությամբ, նրբագեղությամբ։ Գրել է նաև օպերաներ, թատերակաև երաժշտություն, ռոմանսներ։ Դելիբի լավագույն օպերան «Լակմե»-ն է (1883)։ Երևանում բեմադրվել են «Կոպելիա»-ն (1926, 1948) և «Լակմե»-ն (1937, 1949)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգեհոնահարներ
Բեդրժիխ Սմետանա

**Բեդրժիխ Սմետանա** (Bedřich Smetana, մկրտության ժամանակ ստացել է **Ֆրիդրիխ**,  անունը, ), չեխ երգահան, դաշնակահար և դիրիժոր, չեխական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր։

Ստեղծագործություններից համաշխարհային ճանաչում են գտել «Վաճառված հարսնացուն» (*Prodaná nevěsta*; 1866, երկրորդ խմբագրություն 1870) օպերան և «Իմ հայրենիքը» (1874 - 1879) սիմֆոնիկ պոեմների շարքը։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Չեխ երգահաններ
Կատեգորիա:Չեխ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Չեխ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Թոնի Քերթիս

**Թոնի Քերթիս** (, իսկական անունը՝ **Բերնարդ Շվարց** (*Bernard Schwartz*), ), ամերիկացի դերասան, լայն ճանաչում է գտել 50-60-ական թվականներին։

## Կենսագրություն
Թոնի Քերթիսը ծնվել է 1925 թվականին Նյու Յորքում։ Փոքր հասակից հանդես է եկել սիրողական խմբերում։ Բրոդվեյում բեմադրված «Ոսկե տղան» պիեսը բացահայտում է նրան և հրավիրում է նկարահանվելու Ռոբերտ Սիոդմակի «Կրիս-Կրոս» կինոնկարում։

Քերթիսը նկարահանվել է ավելի քան 100 ֆիլմերում (առաջին անգամ՝ 1944 թվականին «Criss Cross» կինոնկարում), աշխատել է հանրահայտ ռեժիսորներ Սթենլի Կուբրիկի, Ռոման Պոլանսկիի և Բլեյք Էդվարդսի հետ։ Քերթիսի մասնակցությամբ հայտնի ֆիլմերից են «Ջազում միայն աղջիկներ են» ֆիլմը, որտեղ նկարահանվել են նաև Մերիլին Մոնրոն և Ջեք Լեմոնը, Բլեկ Էդուարդսի «Մեծ մրցավազքեր» կատակերգությունը, Սթենլի Կուբրիկի «Սպարտակ» և Ռիչարդ Ֆլեյշերի «Վիկինգները» պատմական ֆիլմերը։ Նկարահանվել է նաև Կուրտ Նեումանի «Ալի Բաբայի որդին» (1952), Քերոլ Ռիդի «Տրապեզ» (1956), Ստենլի Կրամերի «Նույն շղթայով գամվածները» (1958), Բիլլի Ուայլդերի «Ջազում միայն աղջիկներ են» (1959), Ջորջ Սիդնեյի «Մեքսիկացին Հոլիվուդում» (1960), Ջեկ լի Թոմպսոնի «Տարաս Բուլբա» (1962), Վինսենթ Մինելլիի «Մնաս բարով Չարլի» (1964), Կեն Հյուսի «Մնաս բարով սիրելիս» (1966), Ռոման Պոլանսկու «Ռոզմարիի պուպրիկը» (1969), Կեն Անանկինի «Ամբողջովին ուռճացած» (1970) և Պիտեր Կոլինսոնի «Բոլորին հաղթել չես կարող» (1971), Բասիլ Դիրդենի և Ռեյ Ուորտ Բեկերի «Մոնտե Կարլո» (1974), Դեյվիդ Գրինի «Կոմս Մոնտե Քրիստո» (1975), Էլիա Կազանի «Վերջին մագնատը» (1976), Ֆրանսուա Լեգրանի «Կազանովա և ընկերություն» (1977), Գայ Համիլտոնի «Հայելին ճաքեց» (1980), Ուոլտեր Բերնշտեյնի «Պստիկ օրիորդ Մարկերը» (1981) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1925 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Հունիսի 3 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 29 մահեր
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
2012

## Իրադարձություններ

### Հունվար
* Հունվարի 23-ին, Ֆրանսիայի Սենատը ընդունեց ցեղասպանությունների ժխտումը քրեականացնող օրենք, որը վերաբերում է նաև Հայոց ցեղասպանությանը։

### Մայիս
* Մայիսի 22, 24, 26 - Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքվում տեղի է ունեցել Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթը։

### Հունիս
* Հունիսի 9 - Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2012-ի բացումը Ուկրաինայում։

### Հուլիս
* Հուլիսի 27 - Մեծ Բրիտանիայում տեղի ունեցավ Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012-ը։

### Սեպտեմբեր
* Սեպտեմբերի 15–16–ի գիշերը Երևանում ավելի քան 150 հեծանվորդներ մասնակցեցին Իվենթոտի «Գիշերը հեծանիվով» ակցիային։

## Ծնունդներ
* Մարտի 8 - Գևորգ Ալթունյան, հաղորդավար,,մեկնաբան

## Մահեր
*Մարտի 21 - Տոնինո Գուերրա, իտալացի բանաստեղծ, գրող և սցենարիստ
* Գագիկ Բեգլարյան, ՀՀԿ խորհրդի անդամ, Հայաստանի տրանսպորտի և կապի նախկին նախարար (2012 - 2016)
* Ապրիլի 16 - Էդուարդ Տեր-Ղազարյան, մանրադիտակային քանդակների ու փորագրությունների վարպետ, երաժիշտ, Հայաստանի վաստակավոր գործիչ (2004)
* Հուլիսի 13 - Հեղինե Աբրահամյան, հայ գեղանկարիչ
* Օգոստոսի 22 - Սերգեյ Մարտիրոսյան, ԽՍՀՄ և Հայաստանի ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր
* Սեպտեմբերի 3 - Մայքլ Կլարկ Դունկան, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր
* Էստեբան Գրաներո, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Փետրվարի 11 - Ուիթնի Հյուսթոն, ամերիկացի երգչուհի (ծ. 1963)
* Մարտի 6 - Մարկիտոս, իսպանացի ֆուտբոլիստ, Պաշտպան
* Մարտի 28 - Ալեքսանդր Հարությունյան, խորհրդային հայ կոմպոզիտոր և դաշնակահար
* Ապրիլի 9 - Լիլի Չուգասզյան, օպերային երգչուհի (ծ. 1921)
* Հուլիսի 22 - Գալյա Նովենց, հայ անվանի դերասանուհի (ծ. 1937)
* Օգոստոսի 27 - Նիլ Արմսթրոնգ, ամերիկացի տիեզերագնաց, որը առաջինն է լուսնի վրա ոտք դրել (ծ. 1930)
* Սեպտեմբերի 14 - Արծվին Գրիգորյան, հայ ճարտարապետ
* Սեպտեմբերի 19 - Հրաչուհի Ջինանյան, դերասանուհի, հաղորդավարուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Երևանի պատվավոր քաղաքացի (ծ. 1919)
* Հոկտեմբերի 12 - Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյան, Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարք
* Նոյեմբերի 20 - Ֆլորա Մարտիրոսյան, հայ երգչուհի, Հայաստանի ժողովրդական արտիստուհի (ծ. 1957)
* Դեկտեմբերի 15 - Պետրոս Պետրոսյան, գեղանկարիչ

Կատեգորիա:2012
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Արևելյան Եվրոպա

**Արևելյան Եվրոպա**, տնտեսաշխարհագրական տարածաշրջան Եվրոպա աշխարհամասում։ Այստեղ գտնվող երկրները Սառը պատերազմի տարիներին եղել են սոցիալիստական ճամբարի երկրներ։ Արևելյան Եվրոպան` Հյուսիսային, Հարավային և Արևմտյան Եվրոպայի միջև տարածված ընդարձակ տարածաշրջան է։ Տարածաշրջանը ձգվում է հյուսիսային Բալթիկ ծովի ափերից մինչև Սև ծովի ափերը, իսկ արևելքում՝ մինչև Ուրալյան լեռնաշղթան։ Առանց Ռուսաստանի Արևելյան Եվրոպան կազմված է ինը պետություններից՝ Լեհաստան (մայրաքաղաք՝ Վարշավա), Չեխիա (մայրաքաղաք՝ Պրահա), Սլովակիա (մայրաքաղաք՝ Բրատիսլավա), Հունգարիա (մայրաքաղաք՝ Բուդապեշտ), Ռումինիա (մայրաքաղաք՝ Բուխարեստ), Բուլղարիա (մայրաքաղաք՝ Սոֆիա), Մոլդովա (մայրաքաղաք՝ Քիշնև), Ուկրաինա (մայրաքաղաք՝ Կիև), Բելառուս (մայրաքաղաք՝ Մինսկ)

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Տարածաշրջանի այսպիսի իրավիճակը ստեղծվել է անցյալ դարի 90-ական թվականներին։ Արևելյան Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքն ընդհանուր առմամբ բարենպաստ է։ Երկրների մեծ մասը (բացառությամբ՝ Չեխիա, Սլովակիա, Հունգարիա, Մոլդովա, Բելառուս) անմիջական ելք ունեն Ատլանտյան օվկիանոս։ Այս տարածաշրջանի բոլոր երկրները բացառությամբ Բելառուսի, Ուկրաինայի և Մոլդովայի Եվրամիության անդամ են։ Տարածաշրջանով են անցնում միջազգային նշանակության օդային և ցամաքային տարանցիկ ուղիներ։

## Օգտակար հանածոներ
Արևելյան Եվրոպայում կան շատ օգտակար հանածոներ` քարածուխ, գորշ ածուխ, նավթ, բնական գազ, կերակրի աղ, ծծումբ, քրոմ, ալյումին և պղինձ։ Դրանցով հարուստ են հիմնականում մեծ տարածք ունեցող երկրները՝ Ուկրաինան, Ռումինիան, Լեհաստանը, Բուլղարիան, ինչպես նաև Ռուսաստանը։ Վառելիքային հանածոներից քարածխի, գորշ ածխի պաշարներով հարուստ են Ուկրաինան՝ Դոնեցկի շրջան և Լեհաստանը՝ Սիլեզիայի շրջան։ Նավթի և գազի պաշարներով հարուստ է Ռումինիան և Ռուսաստանը։ Երկաթային հանածոներից կան այստեղ երկաթի մանգանի, ալյումինի, պղնձի և այլ հանածոների պաշարներ։ Երկաթի խոշոր հանքավայրեր կան Ուկրաինայում։

## Բնակչություն
Արևելյան Եվրոպայի բնակչության կազմը խայտաբղետ է, սակայն հիմնականում տարածված են սլավոնական ժողովուրդները։ Տարածաշրջանի բոլոր ժողովուրդների լեզուները բացառությամբ մի քանիսի պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի սլավոնական լեզվախմբին.

Արևելյան Եվրոպայի բնակչության մեծ մասը՝ ուղղափառ են։ Կաթոլիկ են լեհերը և հունգարները։

#### Բնակչության թվաքանակը

*  - 9, 498, 458
*  - 6,867,134
*  - 9,897,541
*  - 3,395,600
*  - 38,301,884
*  - 142,754,000
*  - 21,666,350
*  - 5,447,502
*  - 46,481,000
*  - 10,306,709

մինի|Բալատոնը իր կողմն է ձգում Հունգարիա ժամանած տուրիստներին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Eastern Europe Economic Data 

Կատեգորիա:Արևելյան Եվրոպա
Կատեգորիա:Եվրոպայի տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կոնկուկ համալսարան

**Կոնկուկ Համալսարան** (կոր. 건국대학교, հնջ. 建國大學校), մասնավոր համալսարան Սեուլում։ Գտնվում է Սեուլի հարավարևելյան մասում, Հանգան գետի ափին և սպասարկվում է համանուն մետրոյի կայարանի կողմից։ Համալսարանը հավատարմագրված է Կորեայի Հանրապետության Մշակույթի և Կրթության նախարարության կողմից։ Բուհն առավել հայտնի է բանական, ճշգրիտ և տեխնիկական գիտությունների ոլորտի հետազոտություններով։ Հիմնադրվել է 1946 թվականին։ "Կոնկուկ" անունը չինարենից թարգմանաբար նշանակում է "հիմնել ազգ", քանի որ համալսարանի հիմնադիր դոկտոր Յո Սուկ-Չանգը ուզում էր, որ Կոնկուկի շրջանավարտները ծառայեին Կորեային այնպես, ինչպես կհիմնեին իրենց ազգը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Կոնկուկ համալսարանի պաշտոնական վեբ կայքը

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի համալսարաններ
Անդրանիկ Խաչատրյան

**Անդրանիկ Ռոբերտի Խաչատրյան** (), ԼՂՀ Էկոնոմիկայի նախարար։

## Կենսագրություն

Ծնվել է 1979 թվականի ապրիլի 29-ին Ստեփանակերտում։
* 1986-1996 թթ. - սովորել և ավարտել է Ստեփանակերտի Գրիբոյեդովի անվան թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։
* 1996-2000 թթ. - ընդունվել և ավարտել է ԱրՊՀ-ի ճարտարատնտեսագիտական ֆակուլտետը՝ "Ընդհանուր տնտեսագիտություն" մասնագիտությամբ և ստացել բակալավրի աստիճան, տնտեսագետի որակավորում։
* 2000-2001 թթ. - ծառայել է ԼՂՀ ՊԲ շարքերում։
* 2001-2003 թթ. - ընդունվել և ավարտել է ԱրՊՀ-ի ճարտարատնտեսագիտական ֆակուլտետի տնտեսագիտության ամբիոնի մագիստրատուրայի բաժինը։
* 2003 թ. - ընդունվել է ԱրՊՀ-ի ասպիրանտուրայի բաժինը։
* 2003 թ. մարտի 19-ին ընդունվել է աշխատանքի ԼՂՀ արտադրական ենթակառուցվածքների զարգացման և քաղաքաշինության նախարարությունում որպես տնտեսական զարգացման ծրագրերի բաժնի առաջին կարգի մասնագետ։
* 2004 թ.-ի սեպտեմբերի 30 - նշանակվել է նույն բաժնում որպես գլխավոր մասնագետ։
* 2005 թ.-ի հունվարի 1 - նշանակվել է ԼՂՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների զարգացման նախարարության աշխատակազմի տնտեսական զարգացման և օրեսնդրության բաժնի գլխավոր մասնագետի պաշտոնում։
* 2006 թ.-ի մայիսի 23 - անցել է աշխատանքի ԼՂՀ կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայությունում որպես ազգային անվտանգության ծառայության ֆինանսական բաժնի պետ։
* 2007 թ.-ի հոկտեմբերի 22 - ԼՂՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է "Պետական գնումների գործակալություն" պետական ոչ առևտրային կազմակերպության պետ։
* 2009 թ.-ի հունվարի 17 - ԼՂՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի նախագահ։

Ստեփանակերտի զարգացման հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է։ Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

## Աղբյուրներ
* ԼՂՀ Կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի կայք 

Կատեգորիա:Արցախի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արցախի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2012

**Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2012** («Եվրո 2012»), Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության 14-րդ խաղարկությունն է, որը անց է կացվել Ուկրաինայում և Լեհաստանում, 2012 թվականի հունիսի 8-ից մինչև հուլիսի 1-ը։

## Վայրեր

## Ընտրական փուլ

2010 թ. Փետրվարի 7-ին Վարշավայում կայացավ «Եվրո-2012»-ի ընտրական փուլի վիճակահանությունը։ Այս վիճակահանությունից հետո կազմվեց ընտրական փուլի ինը խմբանոց խաղացանկ։ Այդ ինը խմբերում վեցը կազմվեցին վեց թիմերով և երեքը՝ հինգ թիմերով։

## Մասնակից հավաքականների մարզիչներ և ավագներ

## Հավաքականների հագուստներ

## Խմբային փուլ

### Խումբ A

----

----

----

----

----

----

### Խումբ B

----

----

----

----

----

----

### Խումբ С

----

----

----

----

----

----

### Խումբ D

----

----

----

----

----

----

## Փլեյ-օֆֆ
### 1/4 եզրափակիչներ

----

----

----

### Կիսաեզրափակիչներ

----

### Եզրափակիչ

#### Չեմպիոն

## Ռմբարկուներ

## Խորհրդանշանական հավաքական
2012 թ. հուլիսի 2-ին ՈՒԵՖԱ-ի տեխնիկական խումբը կազմեց առաջնության խորհրդանշանական հավաքականի կազմը՝ բաղկացած 23 ֆուտբոլիստներից։ Այս հավաքականում ընդգրկվեցին Իսպանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի 10 ֆուտբոլիստ։

Տեխնիկական վերլուծության խումբը հաշվի առնելով նաև ֆուտբոլասերների կարծիքը առաջնության լավագույն ֆուտբոլիստ ճանաչեց Անդրես Ինիեստային, իսկ լավագույն ռմբարկու՝ Ֆեռնանդո Տոռեսին, իր խփած 3 գնդակներով։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություններ
Ճահիճ

[մինի|Ճահիճ [Էստոնիայում|250x250փքս]]
**Ճահիճ**, երկրի մակերևույթի ջրային գոյացություն, որտեղ ջրային ռեժիմը դրական է՝ ջուրը ավելի շատ ներթափանցում է, քան հեռանում։ Դրա հետևանքով ճահիճներում կա խոնավության մշտական ավելցուկ։ Ճահիճների հատակը հարուստ է օրգանական վառելիքով՝ տորֆով։ Ճահիճները առավելապես տարածված են Հյուսիսային կիսագնդի տարածքում, անտառներում։

Ճահիճը ցամաքային էկոհամակարգի տիպ է, որը բնութագրվում է ավելցուկային խոնավությամբ, վերին հորիզոններում մեռած ու չքայքայված բուսական մնացորդների (հետագայում փոխակերպվում են տորֆի) կուտակմամբ։ Տորֆաշերտի 30 սմ-ից ոչ պակաս հզորության դեպքում տեղանքը կոչվում է ճահիճ, պակասի դեպքում՝ ճահճացած հողեր։ Ճահիճներն առաջանում են ջրավազանների բուսակալման կամ մակերևութային ջրերի լճացման (երբ ստորերկրյա ջրերի մակարդակը մոտենում է Երկրի մակերևույթին) հետևանքով։ Ճահիճում դժվար գազափոխանակության պատճառով օրգանական նյութերը դանդաղ են քայքայվում, հողում հումուս չի կուտակվում և դժվարանում է բուսականության զարգացումը։

## Ճահիճների տեսակներ
250px|մինի|Ճահիճ Հյուսիսային Գերմանիայում
Ըստ սնուցման ձևի և բուսականության տիպերի՝ ճահիճները լինում են
* ցածրադիր (էվտրոֆ)՝ սնվում են ստորերկրյա և գետերի ջրերով, համեմատաբար հարուստ են սննդարար նյութերով, տարախոտաբոշխային և եղեգնաորձախոտային բուսականությամբ
* բարձրադիր (օլիգոտրոֆ)՝ սնվում են մթնոլորտային տեղումներից, հանքանյութեր քիչ են պարունակում, բուսականությունն աղքատ է,
* անցումային (մեզոտրոֆ) բուսականությունն օրգանական նյութերի կուտակման հետևանքով կորցնում է կապը ստորերկրյա ջրերի հետ և փոխարկվում է սֆագնային մամուռների։

Ճահիճում տորֆի միջին աճը 1000 տարվա ընթացքում մոտ 1 մ է։

## Հայաստանի ճահիճներ
[մինի|Ճահիճ [Դիլիջան ազգային պարկում|250x250փքս]]
Հայաստանում ճահիճները փոքր տարածքներով (մոտ 15 հազար հեկտար) հանդիպում են Տաշիրի գոգավորությունում (Լոռու մարզ), Մասրիկի դաշտում, Արգիճիի հովտում (Գեղարքունիքի մարզ)։ Ճահիճից ստացված տորֆն օգտագործվում է որպես վառելանյութ, պարարտանյութ, ջերմամեկուսիչ։ Ճահիճները, որպես կանոն, չորացվում են, և տարածքներն օգտագործվում են որպես վարելահողեր, խոտհարքներ, արոտավայրեր։ Սակայն չորացման աշխատանքները կատարելիս անհրաժեշտ է նախապես հաշվարկել դրա բոլոր հետևանքները։ Օրինակ՝ միայն Գիլլի լճի ճահիճների չորացման պատճառով Հայաստանի տարածքից հեռացել են արժեքավոր ջրաճահճային թռչուններ, ոչնչացել են աբեղախոտը, կիզխոտը, Զեդելմեյերի մարգացնծուն և այլ բույսեր։

Կատեգորիա:Ճահիճներ