open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Զահր Էդ Դին

**Զահր Էդ Դին Սալեհ** (), լիբանանցի արաբ պատմաբան։ Սովորել է Բեյրութում և Փարիզում։ Արաբական ազգային-ազատագրական պայքարի, սիոնիստական շարժման («Հայերը և արաբները պանթուրանիզմի և սիոնիզմի միջև», 1994), Լիբանանի պատմության մասին աշխատությունների հեղինակ է։

Էդ Դինի «Հայերը, ժողովուրդ և դատ» (1988) աշխատությունը նվիրված է հայկական հարցին և հայերի ցեղասպանությանը։ Էդ Դինը խոսում է հայ ժողովրդի ծագման, թուրքական լծի տակ նրա կացության, հայկական կոտորածների, 1915 թվականի Մեծ եղեռնի, նրանում թուրքերի, իմպերիալիստական պետությունների, սիոնիստական շարժման ունեցած պատասխանատվության մասին։ Գրքի վերջին գլուխը վերաբերում է Լիբանանի հայկական համայնքի պատմությանը։

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Արաբ պատմաբաններ
Աբդել Համիդ Զահրավի

**Աբդել Համիդ Զահրավի** (, արաբ.` عبد الحميد الزهراوي), արաբ ազգային-քաղաքական գործիչ, թուրքական լծի դեմ արաբական ազատագրական շարժման ղեկավար։ Գործունորեն հանդես է եկել հայերի իրավունքների պաշտպանությամբ և Արևմտյան Հայաստանում բարեփոխումներ անցկացնելու օգտին։ Ելնելով Օսմանյան կայսրությունն ապակենտրոնացնելու սկզբունքից՝ Զահրավին գտնում էր, որ այդ հարցում հայերի և արաբների շահերը համընկնում են, և երկուսն էլ պետք է միավորեն իրենց ուժերը։ Արաբական առաջին կոնգրեսում (1913) արտասանած ճառում Զահրավին ընդգծել է, որ *«Մեր հայ եղբայրների դրությունը նման է մեր դրությանը։ Նրանք այնպիսի մարդիկ են, ինչպես մենք, ... նրանք մտածում են այնպես, ինչպես մենք, նրանք պահանջում են ինչպես մենք։ Եվ մենք հաջողություն ենք ցանկանում ինչպես մեզ, այնպես էլ նրանց։ Եվ մենք միասնական ենք Օսմանյան կայսրության ապակենտրոնացման պահանջում»*։ Ջեմալ փաշայի հրամանով Զահրավին արաբական ազգային-ազատագրական շարժման մի խումբ ղեկավարների հետ կախաղան է բարձրացվել։

Կատեգորիա:1855 ծնունդներ
Կատեգորիա:1916 մահեր
Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Խորենի Վահան

**Խորենի Վահան** (Տեր-Գևորգյան) (), հայ հասարակական-քաղաքական և պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1884 թվականին Սյունիքի Բռնակոթ գյուղում։

Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, սովորել է Հալլեի (Գերմանիա) համալսարանի բժշկական բաժնում, 1913 թվականին ավարտել Լայպցիգի համալսարանի պատմափիլիսոփայական բաժինը՝ ստանալով դոկտորի գիտական աստիճան։ Դասավանդել է Թիֆլիսի Գայանյան և Ներսիսյան դպրոցներում։

Խմբագրել է «Աշխատավոր» (Թիֆլիս), «Հայաստանի աշխատավոր» (Երևան) թերթերը, որտեղ տպագրվել է նրա «Հայրենի նամակներ» հոդվածաշարը։ Խորենի Վահանը բարձր է գնահատել հայ աշխատավորությանը՝ նրան համարելով «արևելյան ինտերնացիոնալի» առաջապահը, մեծ դեր է հատկացրել ՀՅԴ կուսակցությանը Արևելքի հեղափոխության մեջ։ Ազատագրության գործում կողմնակից էր սեփական ուժերին ապավինելուն, դեմ էր բոլշևիկյան արևելյան քաղաքականությանը։ 1919 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր։ Լինելով հայ, պետականության ջատագով՝ նախաձեռնել է Հայաստանում պետական և հասարակական կյանքի ազգայնացման ծրագիրն ու գործը։ 1920 թվականի օգոստոսին, կառավարության հանձնարարությամբ, մեկնել է Զանգեզուր՝ հնարավոր քաղաքացիական կռիվները կանխելու համար։ Խորհրդային իշխանությունների կողմից դավադրաբար ձերբակալվել է և Գորիսի բանտում 13 այլ դաշնակցականների հետ սպանվել։

Կատեգորիա:1884 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բռնակոթ (Սյունիքի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:1920 մահեր
Կատեգորիա:Գորիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բոլշևիկների կողմից Գորիսի բանտում սպանված հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Հավանականական ավտոմատ

**Հավանականական ավտոմատ**, մաթեմատիկական համակարգ, որը որոշվում է 
A= \{a_1,...,a_n \}, B=\{b_1,...,b_m\}
կամայական վերջավոր բազմություններով և P=p\{a_i,b_j,a_k\} հավանականությունների բաշխումով, որտեղ 
{\sum^{n}_{k_=1}}p(a_i,b_j,a_k)=l տարրերը կոչվում են ներքին վիճակներ, իսկ B-ինը՝ մուտքի ազդանշաններ։ Հավանականական ավտոմատը գործում է ժամանակի ընդհատ ակնթարթներին՝ հետևյալ եղանակով, ժամանակի դիտարկվող յուրաքանչյուր ակնթարթին, գտնվելով որևէ a_1 ներքին վիճակում և ստանալով որևէ b_j մուտքային ազդանշան, համակարգը P=p(a_i,b_j,a_k) հավանականությամբ անցնում է a_k վիճակին (l{\leqslant}k{\leqslant}n)։ Հավանականական ավտոմատը դիսկրետ ավտոմատի ընդհանրացումն է։ Հավանականական ավտոմատը օգտագործվում է ուսուցման պրոցեսի ֆորմալ մոդելներում և բարդ վարքի մոդելներում, որտեղ ավտոմատի ռեակցիան միանշանակ չէ։

Կատեգորիա:Հանրահաշիվ
Թալիշստանի ձայն

**«Թալիշստանի ձայն»** (), 2013 թվականից Շուշիում բացված առաջին թալիշալեզու ռադիոկայան։ Ռադիոկայանի օպերատորն է «Իմպուլս» ռադիոկայանը (Երևանում՝ «106.5 Լրատվական ռադիո»)։ Եթերի ընթացքում բարձրացվում են մշակութային, քաղաքական, պատմական և ազգային թեմաներ, զուգահեռ դրվում է երաժշտություն և այլն։

Թալիշ քաղաքական գործիչներն ու մտավորականության ներկայացուցիչները, ինչպես Ֆահրեդդին Աբոսզոդեն, Ռուստամ Իսկանդարովը, Զախիրիդդինը և այլք պարբերաբար հանդես են գալիս մամուլում՝ կոչ անելով ունկնդրել «Թալիշստանի ձայնը»։ Ստեղծվել է մի մեծ շաժում ամբողջ թալիշական հանրույթի շրջանում՝ հյուսիսից հարավ և ի սփյուռս աշխարհի, որը կոչվում է «Թոլիշստթոնի սադո չըմա սադոյե», այսինքն՝ *«Թալիշստանի ձայնը» մեր ձայնն է»*։

## Պատմություն
Ռադիոկայանը բացվել է 2013 թվականի մարտի 20-ին Շուշիում՝ Իրանագիտության կովկասյան կենտրոնի և Մոդուս վիվենդի կենտրոնի համատեղ նախաձեռնությամբ։ Առաջին թողարկումը ռադիոկայանը սկսել է «Ամրա Շուշի» արտահայտությամբ (այսինքն՝ «Խոսում է Շուշին»)։

Կայանը եթեր է դուրս գալիս աշխատանքային օրերին՝ օրական հինգ անգամ, իսկ շաբաթ ու կիրակի օրերը կրկնվում են նախորդ օրերի ծրագրերը։ Օրվա գլխավոր թողարկումը տեղի է ունենում 19։00-20։00 ժամին թալիշերենով և ադրբեջաներենով։

## Նպատակներ
Ռադիոկայանը բացվել է թալիշ ժողովրդի մշակույթի զարգացմանն ու թալիշների ազգային ինքնության կայացման նպատակով։

## Արտաքին հղումներ
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի ռադիոկայաններ
Կատեգորիա:Թալիշերեն
Կատեգորիա:Թալիշստան
Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Շուշիում
Հավանականության խտություն

**Հավանականության խտություն**, X պատահական մեծության այնպիսի p(x) ֆունկցիա, որ կամայական a և b-ի համար a անհավասարության հավանականությունը հավասար է

\int\limits_{b}^{a}p(x)dx։ Հավանականության խտությունը միշտ բավարարում է p(X){\geqslant}0, \int\limits_{+\pi}^{-\pi}p(x)dx=1 պայմաններին։

## Տես նաև
* Հավանականության բաշխում

Կատեգորիա:Հավանականությունների տեսություն
Քիլդիմ

**Քիլդիմ** (), հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը նկարագրող հայկական երգիծական կարճամետրաժ մուլտսերիալ։ Համաձայն հայկական ԶԼՄ-ների, մուլտեսերիալը մեծ սեր է վաստակել հանրության շրջանում՝ ինչպես իմաստային, այնպես էլ տեխնիկական լուծումների շնորհիվ։ Սերիալը մասնավորապես հայ ու ադրբեջանցի զինծառայողների մասին է, ու թե ինչպես են վերջիններս անդադար հիմար իրավիճակներում հայտնվում։ Մուլտֆիլմում կան նաև նախագահներ Իլհամ Ալիևի և Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի պատկերները։

Համաձայն օրաթերթերից մեկում տարածված տեղեկության, «Քիլդիմ» անիմացիոն նախագիծը ստեղծված է Դավիթ Սահակյանցի ստեղծագործական խմբի կողմից։ Համաձայն բլոգերներից մեկի, ով հղվում է 2010 թվականի հոկտեմբերի 23-ին թերթերից մեկում հրապարակված տեղեկության, մուլտֆիլմը նկարում է «Ռոբերտ Սահակյանց» ստուդիան, ինչպես նաև, համաձայն նույն բլոգերի, նախածգի հովանավորն է «ՄԱՊ» ընկերությունը։ Ըստ մուլտսերիալի պաշտոնական կայքի, մուլտֆիլմը նկարահանում է «Kill Dim Production»-ը։

Լրատվամիջոցներից մեկին մուլտսերիալի հեղինակները պատմել են.
Մենք ցանկանում ենք ստվերում մնալ, որպեսզի հանգիստ շարունակենք մեր «սև» պայծառ գործը։)։ Ինչ տարբերություն, թե ովքեր են հեղինակները, կարևորը, որ նման աշխատանք է իրականացվում»,- պատմում են հեղինակները

Համաձայն մուլտսերիալների հեղինակների.
Սա պատասխան է ադրբեջանական կողմից իրականացվող ապատեղեկատվությանը։ Արդեն վաղուց ժամանակն է որևէ կերպ արձագանքել ու պատասխանել նրանց գոնե տեղեկատվական դաշտում, թեկուզ ծաղրանքի միջոցով։ Բոլորը չէ, որ կարդում են քաղաքական հոդվածներ։ Այս ոճը ավելի մասսայական է, ու քանի որ մեր աշխատաոճը երգիծանքն է, մենք պատասխանի այս տարբերակն ենք ընտրել
Մենք ոչ մի դեպքում չենք ուզում ծաղրի ենթարկել ազգը, բազմաթիվ ադրբեջանցի ընկերներ ունենք։ Ռասայական ոչ մի կոնտեքստ չկա։ Մեր ծաղրանքը ուղղված է կոնկրետ քաղաքական գործիչներին ու նրանց գործողություններին

Ինչպես պատմում են մուլտֆիլմի հեղինակները, իրենց տարբեր երկրներից աջակիցներ և օգնողներ ունեն, սակայն, քանի որ մուլտֆիլմերը նրանք ստեղծում են սեփական ուժերով՝ իրենց ֆինանասական աջակցության կարիք ունեն։

Շարքի լուսաբանած որոշ թեմաներից են Ռամիլ Սաֆարովի արտահանձնումը և՝ հայ-ադրբեջանական պատերազմի (2020)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի մուլտսերիալներ
Կատեգորիա:Պայքար հակահայկական քարոզչության դեմ
Բալկանյան պատերազմներ (1912-1913)

**Բալկանյան պատերազմներ ** (1912 թ.-ի հոկտեմբեր — 1913 թ.-ի մայիսի 30), Առաջին Բալկանյան պատերազմը, տեղի է ունեցել Բալկանյան դաշինքի (Բուլղարիա, Հունաստան. Սերբիա, Չեռնոգորիա) ու Թուրքիայի միջև և ավարտվել վերջինիս պարտությամբ։ Լոնդոնի պայմանագրով Թուրքիան կորցրել է իր բոլոր եվրոպական տիրույթները, բացառությամբ Ստամբուլի և արևելյան Թրակիայի մի փոքր մասի։

2-րդ Բալկանյան պատերազմը (1913 թ.-ի հունիս&nbsp;-&nbsp;օգոստոսի 10) տեղի է ունեցել մի կողմից Բուլղարիայի, մյուս կողմից՝ Մերբիայի և Հունաստանի միջև, որոնց միացել են Չեռնոգորիան և Թուրքիան։ Ավարտվել է Բուլղարիայի պարտությամբ, որը Բուխարեստի պայմանագրով Ռումինիային զիջեց Հարավային Դոբրուջան, Թուրքիային՝ Հարավային Մակեդոնիան ու Արևմտյան Թրակիայի մի մասը, Մերբիային՝ Հյուսիսային Մակեդոնիան։ Բալկանյան պատերազմները հանգեցրին միջազգային հակասությունների սրմանը Բալկաններում և Եվրոպայում, արագացրին առաջին համաշխարհային պատերազմի սանձազերծումը։

Բուլղարական բանակի Մակեդոնա-Օդրինյան երկրապահ զորքերի կազմում 1-ին Բալկանյան պատերազմին մասնակցեց նաև հայկական կամավորական վաշտը (270 մարդ) պոդպորուչիկ Գարեգին Նժդեհի և վոյեվոդա Անդրանիկ Օզանյանի հրամանատարությամբ։ Զորամասը մասնակցեց Մեսթանլիի, Ուզուն-Համիթլարի, Բալկան Թորեսի, Մերհամլի (որտեղ գերվեց թուրք, զորահրամանատար Յավեր փաշան) մարտերին, Մխրետ և ՇարՔյոյ քաղաքների գրավմանը, պաշտպանեց Մարմարայի ծովափը (1912 թ-ի դեկտեմբեր -1913 թ.-ի հունվար)։ Բուլղարական կառավարությունը բարձր գնահատեց հայկական վաշտի մարտական ծառայությունները. շատ ռազմիկներ ու սպաներ արժանացան կառավարական պարգևների։ Զորամասը լուծարքի ենթարկվեց 1913 թ.-ի մայիսի 28-ին։
մինի|Մակեդոնիայի բաժանման առաջարկություն (մայիսի 15, 1913):
Բալկանյան պատերազմի և հատկապես Օսմանյան կայսրության պարտությունը 1-ին Բալկանյան պատերազմում հող նախապատրաստեցին հայկական հարցի նոր արծարծման համար, երբ հայ հասարակական շրջանների նախաձեռնությամբ ու ռուս, կառավարության գործուն մասնակցությամբ արևմտյան Հայաստանի բարենորոգումների հարցը վերստին դարձավ միջազգային դիվանագիտության քննարկման առարկա։

## Գրականություն

* Սյունի Արմեն, Հայկական վաշտը Անդրանիկի առաջնորդությամբ 1912-1913 թթ Բալկանյան պատերազմում, Բաքու, 1914 թ.

Կատեգորիա:Բուլղարիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Հայկական հարց
Կատեգորիա:Հունաստանի պատերազմներ
Կատեգորիա:Սերբիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատերազմներ
Յուրի Սաֆարյան

**Յուրի Աշոտի Սաֆարյան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (1991), Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (1987), ՀՃԱ ակադեմիկոս (1993 թվականին, փոխնախագահ՝ 2000 թվականից), ՄՃԱ անդամ (1999)։

## Կենսագրություն
1960 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1959-1964 թվականներին աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում, 1964-1990 թվականներին՝ Համամիութենական նախագծային փորձնական կոնստրուկտորային տեխնոլոգիաների ինստիտուտում։ 1990-2020 թվականներին եղել է ԵՊՃՇՀ պրոռեկտոր, 1993 թվականից՝ ճարտարապետության տեսության, պատմության և հուշարձանների վերականգնման ամբիոնի վարիչ (համատեղությամբ)։

Հեղինակ է քաղաքաշինական համալիրների, բնակելի և հասարակական շենքերի, այդ թվում` հեղինակային խմբի կազմում` Գյումրու Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի, Երևանի «Նորաշեն» բնակելի զանգվածի, բնակելի շենքերի` Երևանում, Կաունասում (Լիտվա), Կալինինգրադում և Գրոզնիում (ՌԴ), Դարխանում (Մոնղոլիա), Պոդգորիցայում (Մոնտենեգրո), առողջարանային, համալիրների` Արզնիում, Գելենջիկում և Տիշկովոյում (ՌԴ), դպրոցների, գիշերօթիկ դպրոցների, մսուր-մանկապարտեզների համալիրների` Երևանում, համահեղինակ է ծածկերի բարձրացման եղանակով կառուցված բնակելի և հասարակական համալիրների նախագծերի։

Սաֆարյանը կարևոր դերակատարում է ունեցել Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի գիտական գործունեության կազմակերպման և զարգացման գործում։ Նրա անմիջական նախաձեռնությամբ և ջանքերով 1991 թվականին կազմավորվել է  դոկտորական և թեկնածուական գիտական աստիճան շնորհող ՀՀ ԲՈՀ-ի 029 «Ճարտարապետություն» մասնագիտական խորհուրդը, որը նախագահել է երկար տարիներ։

Սաֆարյանը եղել է Ճարտարապետության և քաղաքաշինության բնագավառում գիտահետազոտական ծրագրերի և թեմաների հեղինակ և ղեկավար, ճարտարապետության և քաղաքաշինության արդի խնդիրների վերաբերյալ 58 զեկույց է ունեցել միջազգային, հանրապետական և համամիութենական սիմպոզիումներում և գիտաժողովներում (Երևան, Ջերմուկ, Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, Կիև, Խարկով, Օդեսա, Բաքու, Թբիլիսի, Վիլնյուս, Տալլին, Տաշքենդ, Բելգրադ, Բեռլին, Բուդապեշտ, Դարխան, Դենվեր, Հավանա, Թեհրան, Մարսել, Ֆլորենցիա, Պեկին։ Տպագրել է 315 գիտական և նախագծային աշխատանքներ, այդ թվում 3 մենագրություն, 15 գյուտ։

## Անդամակցություն
* Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ,  
* Հայաստանի ICOMOS-ի անդամ,   
* Միջազգային Ինժեներական ակադեմիայի (ՄԻԱ) ակադեմիկոս,  
* Հայաստանի Ինժեներական ակադեմիայի (ՀԻԱ) ակադեմիկոս,  
* Ռուսաստանի ճարտարապետության և շինարարական գիտությունների ակադեմիայի (ՌՃՇԳԱ) արտասահմանյան անդամ

## Պարգևներ, կոչումներ և մրցանակներ
* Տարվա լավագույն կառույց համամիութենական հանրապետական մրցույթ-ստուգատեսների, Սոֆիայի «Բիենալե-83»-ի և «Բիենալե-86»-ի դափնեկիր։
* Արժանացել է ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ արծաթե (1987) և բրոնզե (1972, 1976 թվականներ) մեդալների։
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2002)։
* Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2009)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1937 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 17 ծնունդներ
Պերկեսազգիներ

**Պերկեսազգիներ**, (), ձկների ամենամեծ կարգերից։ Ընդգրկում է ավելի քան 150 ընտանիք, 6 հազար տեսակ։ Լողափամփուշտը աղիքների հետ միացած չէ կամ բացակայում է։ Մեջքային լողակները, որպես կանոն, երկուսն են, ծակող ճառագայթներով։ Տարածված են ծովերում և քաղցրահամ ջրերում, ԽՍՀՄ-ի ջրերում ապրում են 28 ընտանիքի ներկայացուցիչներ։ Առավել հաճախ հանդիպում են պերկեսը, ծովային ծածանը, սկումբրիան, ստավրիդան են։ Շատ տեսակներ արդյունագործական կարևոր օբյեկտ են։

Կատեգորիա:Ձկների կարգեր
Կատեգորիա:Ոսկրային ձկներ
Հակոբ Զավրիև

**Հակոբ Զավրիև** (ի ծնե ազգանունը՝ **Զավրյան**, ), հայ ազգային, ազատագրական շարժման գործիչ, բժիշկ, ազնվական, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
1892 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիան։ Ուսանող տարիներից զբաղվել է հայ ժողովրդի ազատագրության հարցերով։ 1902 թվականին աշխատանքի է անցել Բաքվում՝ որպես Բալախանիի շրջանի հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, որտեղ էլ մտերմացել է Հովհաննես Քաջազնունու և Նիկոլ Դումանի հետ։ Մեծ դժվարություններով բազմիցս անցել է Արևմտյան Հայաստան, Մուշում կարողացել է հիմնել հիվանդանոց, բուժօգնություն կազմակերպել ժողովրդի համար, քարոզել ազատագրական գաղափարներ։ Հետապնդվելով թուրքական իշխանություններից՝ անցել է Եվրոպա, կատարել դիվանագիտական հանձնարարականներ։ Բալկանյան պատերազմների ժամանակ (1912-1913) Փարիզում, Պետերբուրգում և Լոնդոնում փորձել է եվրոպական կառավարությունների ուշադրությունը հրավիրել Հայկական հարցի վրա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է հայկական կամավորական շարժմանը, կռվել Անդրանիկի ջոկատում։ 1917 թվականին եղել է ռուսական զորքերի կողմից գրավված տարածքների (Վան, Խնուս, Էրզրում, Տրապիզոն) կոմիսար Ավերյանովի տեղակալը՝ լուծելելով բուժական, վարչական, տնտեսական և պաշտպանական հարցեր, կազմակերպել զինված խմբեր (ավելի քան 3-4 հազար մարդ), որոնք մեծ դեր են խաղացել թուրքերի դեմ հայ ժողովրդի ինքնապաշտպանական կռիվներում։ Հայ ժողովրդի փրկության հարցով 1918 թվականի ամռանը (Լ. Նազարյանցի և Ռ. Դարբինյանի հետ) Մոսկվայում բանակցություններ է վարել Ռուսաստանի բոլշևիկյան կառավարության հետ, սակայն նույն թվականի հուլիսին Բաքվի կոմունայի անկումից հետո Զավրիևը որպես դաշնակցության անվանի գործիչ, ներկալվում է, քանի որ կոմունայի անկումը բարդվում էր հենց Դաշնակցության վրա։ Ավելի ուշ Զավրիևը նշանակվում է Մոսկվայի սուր վարակիչ հիվանդությունների հիվանդանոցի բժիշկ, որտեղ էլ վարակվելով բծավոր տիֆով կնքում է մահկանացուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Տիֆից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազգայնականներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Միջազգային զինվորական ատյանի հրովարտակ

**Միջազգային զինվորական ատյանի հրովարտակ**, Նյուրնբերգի դատարանի կանոնադրությունը կամ սկզբունքները, որոնցով առաջնորդվել է Միջազգային զինվորական ատյանը նացիստական գլխավոր հանցագործների դատավարության ժամանակ (1945 թ.-ի հոկտեմբերի 20&nbsp;-&nbsp;1946 թ.-ի հոկտեմբերի 1։ Հրովարտակն ընդունվել է 1945 թ.-ի օգոստոսի 8-ին և հանդիսանում է պատերազմական գլխավոր հանցագործներին դատելու ու պատժելու մասին ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, ԽՍՀՄ-ի և Ֆրանսիայի միջև կնքված համաձայնագրի անկապտելի մասը։

Ատյանի առաջ կանգնած պատերազմական հանցագործներին մեղադրանք է ներկայացվել ագրեսիվ պատերազմի նախապատրաստելու և սանձազերծելու, այսինքն՝ խաղաղության դեմ հանցագործությունների, պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։ Հրովարտակի 6-րդ կետի համաձայն, մարդկության դեմ ոճրագործություն են ճանաչվել «պատերազմից առաջ կամ պատերազմի ընթացքում քաղաքացիական բնակչության սպանությունը, բնաջընջումը, ստրկացումը, տեղահանությունը և նրա դեմ գործադրված այլ անմարդկային գործողությունները, կամ քաղաքական, ռասայական, կամ կրոնական շարժառիթներով հալածանքները...»։ Հրովարտակի այս կետը հիմք է հանդիսացել «ցեղասպանություն» հասկացության՝ որպես միջազգային հանցագործության իրավական նորմի մշակման համար։ Հրովարտակում ընդունված սկզբունքները որպես միջագգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներ հաստատվել են ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի բանաձևերում։ Հետագայում դրանց հիման վրա ընդունվել է պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների նկատմամբ վաղեմության ժամկետի չկիրառման մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան (1968)։

## Գրականություն
* Нюрнбергский процесс над главными военными преступниками, сб. мат-лов, т. 1-7, М., 1957-61.

Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիա
Սամվել Սաֆարյան (ճարտարապետ)

**Սամվել Առաքելի Սաֆարյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940), վաստակավոր ճարտարապետ (1968), ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիայի ակադեմիկոս (1950)։

Ճարտարապետ Լիա Սաֆարյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի տեխնիկական ֆակուլտետի ճարտարապետության բաժինը։

Աշխատակցել Է Ալեքսանդր Թամանյանին։ 1930 թվականից աշխատել է «Երգիպրոգոր» նախագծային ինստիտուտում, 1938-1941 թվականներին՝ Երքաղխորհրդի ճարտարապետության արվեստանոցի վարիչ, 1955-1969 թվականներին՝ Հայպետնախագիծ ինստիտուտի տիպային նախագծման արվեստանոցի ղեկավար։ 1931 թվականից՝ նաև Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի դասախոս (պրոֆեսոր՝ 1944 թվականից)։ 1941-1949 թվականներին՝ Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահ։

## Ստեղծագործական գործունեություն
մինի
Սաֆարյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝
* Քիմիական գործարանի բանվորական բնակելի թաղամասը (1932-1934)
* Պրոֆեսորների տունը (1934)
* Պուշկինի անվան դպրոցը
* Գ. Ա. Հարությունյանի մենատունը
* Բնակելի շենքեր՝ Մաշտոցի և Տիգրան Մեծի պողոտաներում (1934-1944),
* ՀԱԱՀ և ԵՊԲՀ (1934-1955), ՄԼԻ (1947, այժմ՝ Չինաստանի դեսպանատուն), ՀՀ ԳԱԱ նախագահության (1954) և ինստիտուտների (1955-1972, համահեղինակ) շենքերը
* Կառավարության 2-րդ տունը Հանրապետության հրապարակում (1947-1953, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ՝ 1970, հետմահու)
* Արզնու թիվ 2 առողջարանը (1933-1953)
* ՀԽՍՀ տաղավարը Մոսկվայի համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսում (1939 և 1954)
* Բյուրականի աստղադիտարանի համալիրը (1947-1956)
* Գյումրիի դրամատիկական թատրոնը (1965-1972)
* ԵՊԻ մասնաճյուղի համալիրը Վանաձորում (1968-1970)

Սաֆարյանի գործերին բնորոշ են ճարտարապետական մտահղացման, հատակագծման ռացիոնալությունն ու հստակությունը, գործառնատեխնոլոգիական, կառուցվածքային և ծավալատարածական, գեղագիտական խնդիրների սերտ համադրումը, երկաթբետոնե կմախքի և քարի կիրառման ազգային ձևերի ներդաշնակման ձգտումը, ճարտարապետական օրգանիզմի ներքին և արտաքին դրսևորումների միասնությունը։

1951-1959 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։

## Պատկերասրահ

Byurakan 2.jpg|Բյուրականի աստղադիտարան
2014 Erywań, Budynek Ministerstwa Spraw Zagranicznych Armenii (01).jpg|Կառավարության 2-րդ տուն
Ալեքսանդր Պուշկինի անվան թիվ 8 դպրոց, Երևան (1).jpg|Ալեքսանդր Պուշկինի անվան թիվ 8 դպրոց (Երևան)
Gyumru dramatikakan tatron 01.jpg|Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Արձագանք (թերթ, Թիֆլիս)

**«Արձագանք»** շաբաթաթերթ, հայկական պարբերական մամուլ, 1882 թվականից դարձել է օրաթերթ։ Հրատարակվել է Թիֆլիսում, 1882-1898 թվականներին։ Խմբագիրն է եղել Ա. Հովհաննիսյանը։ Թերթը նկարագրել է Արևմտյան Հայաստանի ծանր վիճակը, թուրքերի հայահալած քաղաքականությունը՝ բռնությունները, սովը, հարկադրական արտագաղթը, հայ բնակչության թվի նվազումը, «համիդյան» գնդերի կազմավորումը և այլն։ Այդ ամենը, ըստ «Արձագանք»-ի, հետապնդել է հայերին իրենց հայրենիքից տեղահանելու նպատակ։ «Արձագանք»–ը մանրամասն լուսաբանել է 1894-1896 թվականների հայկական կոտորածներն Արևմտյան Հայաստանում, մասնավորապես՝ Սասունում, Ալաշկերտում, Բաղեշում, Կարինում, Վանում, Տրապիզոնում և Կոստանդնուպոլսում։ Թերթն անդրադարձել է նաև մեծ տերությունների քաղաքականությանը, որոնք հետապնդել են սեփական շահերը և ոչինչ չեն արել Արևմտյան Հայաստանում «մայիսյան» բարենորոգումները իրագործելու համար։ 1895 թվականից թերթի մուտքը Թուրքիա արգելվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Հովհաննես Խիզանյան

**Հովհաննես Կոստանդինի Խիզանյան** (), հայ  ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
1900 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ճարտարագետների ինստիտուտը։

Խիզանյանի նախագծերով Բաքվում կառուցվել են նավթահանքերի վարչության շենքը, «Միրզոև եղբայրներ և ընկերներ» նավթարդյունաբերական ընկերության, «Բեկտնդորֆ և ընկերներ» ընկերության առևտրային տները, «Մանթաշև և ընկերներ» նավթարդյունաբերական ընկերության տունը, ներքին այրման շարժիչների ցուցահանդեսի տաղավարները, մանկական հիվանդանոց, Երևանում` բնակելի տներ, Սևանում` ձկան բազմացման կայանը, Ստեփանավանում՝ յուղի և պանրի պահեստարանը։

Հեղինակ է «Լանջավոր կտուրների պրոյեկտում» (1935) ուսումնական ձեռնարկի։

## Պարգևներ
Արժանացել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Բաղդադի երկաթուղի

**Բաղդադի երկաթուղի**, Բոսֆորը Պարսից ծոցի հետ կապող երկաթուղի, որի երկարությունը հասնում է 2400&nbsp;կմ։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրության տարածքով անցնող երկաթուղու կառուցումը մրցակցության առարկա է դարձել մեծ տերությունների միջև։ Ձգտելով ստանձնել Բաղդադի երկաթուղու շինարարությունն ու շահագործումը՝ Գերմանիան ցանկանում էր իր վերահսկողությունը սահմանել Օսմանյան կայսրության նկատմամբ և հարվածի տակ դնել անգլիական դիրքերը Հնդկաստանում ու Եգիպտոսում, և ռուսական դիրքերը՝ Կովկասում ու Միջին Ասիայում։ 1888-1899 թվականներին Գերմանիային հաջողվեց Թուրքիայից ստանալ Բաղդադի երկաթուղու հիմնական հատվածի կառուցման և շահագործման արտոնություն (կոնցեսիա), որը վերջնականապես ձևակերպվեց 1903 թվականին։ Մյուս տերությունների դիմադրությունը հաղթահարելու նպատակով գերմանական դիվանագիտությունը փորձում էր փոխզիջմամբ համաձայնության գալ նրանցից յուրաքանչյուրի հետ։ Ֆրանսիային և Անգլիային թույլատրվեց մասնակցել Բաղդադի երկաթուղու առանձին տեղամասերի շինարարությանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին երկաթգիծը հասել էր մինչև ուսս ալ Այն։ Ամբողջ մայրուղու կառուցումն ավարտվել է 1934-1941 թվականներին՝ անգլիական և ֆրանսիական մասնավոր ընկերությունների կողմից։
Գերմանական կառավարությունը Բաղդադի երկաթուղու հարցը կապում էր նաև Արևմտյան Հայաստանի նկատմամբ Գերմանիայի տնտեսական և ռազմաքաղաքական ծրագրերի հետ։ Գերմանական հայտնի քաղաքագետ և դիվանագետ Պ. Ռորբախը Հայաստանը համարում էր բանալի Անատոլիային և Միջագետքին տիրելու համար։ Արևմտյան Հայաստանում երկարատև տեսչական շրջագայությունից հետո նա եկել էր այն եզրակացության, որ Արևմտյան Հայաստանում թուրքական միատարրություն ստեղծելու համար անհրաժեշտ է հայերին զանգվածաբար վերաբնակեցնել Բաղդադի երկաթուղու շինարարության տեղամասերում, որով կլուծվեր երկու կարևոր խնդիր՝ երկաթուղու կառուցումը կապահովվեր ձեռներեց ու գործունյա բանվորական ուժով, և միաժամանակ կթուլանար ռուսական ազդեցությունը Արևմտյան Հայաստանում։ Այս տեսակետը հետագայում հիմք ծառայեց երիտթուրքական կառավարության հայաջինջ քաղաքականության համար։ Բաղդադի երկաթուղու առանձին տեղամասերի շինարարությանը մասնակցել են բազմաթիվ հայեր, որոնց Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին գլխովին ոչնչացրել են թուրք ջարդարարները։

## Գրականություն
* Акопян С. В.. Западная Армения в планах империалистических держав в период первой мировой воины, Е, 1967․
* Степаиян С. С., Армения в политике империалистической Германии /конец XIX• начало XX векаJ, Е., 1975․
* R о г b а с h P., * Die Bagdadbahn, В., 1902․
* Earle Е М., Turkey, the Great Powers and the Bagdad Railway, N. Y, 1923․
* Wolf J.B., The Diplomatic History of the Bagdad Railroad, Columbia, 1938.

Կատեգորիա:Իրաքի երկաթուղային տրանսպորտ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Իրաքի պատմություն
Զեյթունցի (գործիչ)

**Մնացական Սեմերճյան** (), առավել հայտնի **Զեյթունցի** մականվամբ, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող։

## Կենսագրություն
Սովորել է ծննդավայր Զեյթունի Կեդրոնական վարժարանում, զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Մասնակցել է Զեյթունի 1862-ի ապստամբությանը, որի ճնշումից հետո Կոստանդնուպոլիս է հասցրել ապստամբության լուրը և հանգանակություն կազմակերպել զեյթունցիների օգտին։ 1895 թվականին ձերբակալվել է թուրքական իշխանությունների կողմից։ Յոթնամյա բանտարկությունից հետո անցել է Կիպրոս, Ալեքսանդրիա, ապա՝ ժնև։

1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո վերադարձել է Զեյթուն, ապա հաստատվել Բուխարեստում։ «Զեյթունի անցյալեն և ներկայեն» երկմաս աշխատության (1900, 1903) մեջ շարադրել է Զեյթունի պատմությունը՝ հին ժամանակներից մինչև XIX դարի վերջը։ Գիրքն արժեքավոր տվյալներ է պարունակում Զեյթունի բնակչության զբաղմունքի, կրթական գործի, եկեղեցիների ու վանքերի, աշխարհագրական միջավայրի, կենդանական աշխարհի մասին։ Առանձնահատուկ տեղ է տրված Զեյթունի ինքնապաշտպանության կռիվներին և թուրքական լծի դեմ մղած ազատագրական պայքարին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Պերիստիլ

մինի|աջից|Պերեստիլ
**Պերիստիլ**, () ուղղանկյուն բակ և այգի, հրապարակ, դահլիճ, որ չորս կողմից շրջափակված է ծածկված սյունաշարով։ Պերիստիլ որպես հին հուն, բնակելի և հասարակական շենքերի բաղկացուցիչ մաս հայտնի է դեռևս մեր թվարկությունից առաջ IV դարից (Օլինթոսի բնակելի տների ներքին բակերը։ Լայն տարածում է գտել հելլենիզմի ժամանակաշրջանում (մի շարք կառույցներ ունեցել են 2 պերիստիլ) և Հին Հռոմում։ Դրա խնամքը ստրուկների պարտականությունն էր։

Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Ժաննա Բլբուլյան

**Ժաննա Ռաֆիկի Բլբուլյան** (), հայ երգահան, դերասանուհի։

Բանաստեղծ Լևոն Բլբուլյանի քույրն է։

## Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի դաշնամուրի բաժնում, 1968-1974 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։

1966-1970 թվականներին զուգահեռ սովորել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիային կից կինոդերասանի ստուդիայում՝ ստանալով կինոյի և թատրոնի դերասանի որակավորում։

Դասավանդել է Ապարանի, Եղվարդի, Արարատի երաժշտական դպրոցներում։

Որպես դերասանուհի աշխատել է հեռուստատեսությունում, Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան պետական դրամատիկական, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոններում։ 1980-1994 թվականներին եղել է Երևանի Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի առաջատար դերասանուհի։ Տասնյակից ավելի գլխավոր դերեր է կերտել թատրոնում, մի շարք դերեր է խաղացել հեռուստաթատրոնում։ 1990-1993 թվականներին աշխատել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի կինոռեժիսորական ֆակուլտետում՝ որպես բեմական խոսքի մասնագետ։

Հեղինակել է բազմաթիվ երգեր, երաժշտական մանրանվագներ, էտյուդներ, վալսեր, տանգոներ, որոնք կատարվել են Հայաստանում և արտերկրում։ Նրա ստեղծագործությունների զգալի մասը ձայնագրվել է Հայաստանի Հանրային ռադիոյի էստրադային-սիմֆոնիկ նվագախմբի կողմից և տեղ գտել ռադիոյի ձայնադարանային ֆոնդում։

#### Ձայներիզներ
*«Հանդիպման տանգո»
*«Իմ մեղեդիները»
*«Խաչված սրտեր»
*«L’Envole»
* «Eternity»

Համագործակցել է մի շարք արվեստագետների հետ՝ Երվանդ Երզնկյան, Արամ Սաթյան, Ռուբեն Ամիրբեկյան, Արտակ Հակոբյան, Մարտին Վարդազարյան, Արա Թորոսյան (Մուրզո), Ջիպսի Քինգս, Ժան Մյուզի, Լոալվա Բրազ, Գրեգորի Հյուբեն, Մալյա, Ժերիկա, Նառա Նոյան (դուստրը), Էնիկո Սիլագի, Ժան Կրիշմար, Բերնար Տիրտիո, Լևոն Բլբուլյան, Ժորժ Գոդֆրուա, Անահիտ Մանուկյան, Սյուզան Մարգարյան, Լեյլա Սարիբեկյան, Միստր Իքս, Սոֆի Դևոյան։

1994 թվականից բնակվում և ստեղծագործում է Փարիզում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժաննա Բլբուլյանի պաշտոնական կայքը
*Հայ հոգին Փարիզում, Ժաննա Բլբուլյան 
*Կատարյալ արտիստը և  Միշա Ազնավուրի «շները»

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
Մագնիսադիմադրություն

**Մագնիսադիմադրություն**, մագնիսառեզիստիվ էֆեկտ, հաղորդչի (կիսահաղորդչի) էլեկտրական դիմադրության փոփոխությունն արտաքին մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ։ Պատկանում է գալվանամագնիսական երևույթների խմբին։ Տարբերում են լայնական և երկայնական մագնիսադիմադրություն։ Լայնական մագնիսադիմադրության դեպքում հոսանքի հարթությունն ուղղահայաց է մագնիսական դաշտի ուղղությանը, իսկ երկայնականի դեպքում հոսանքն ուղղված է դաշտի ուղղությամբ։ Մագնիսադիմադրության պատճառը լիցքակիրների հետագծերի կորացումն է մագնիսական դաշտում Լորենցի ուժի ազդեցությամբ։ Թույլ մագնիսական դաշտում մագնիսադիմադրությունը համեմատական է դաշտի լարվածության քառակուսուն։ Ուժեղ մագնիսական դաշտում լայնական մագնիսադիմադրության վարքն էապես կախված է բյուրեղի տեսակից։ Որոշ բյուրեղներում (In, Al, Na, Li) մագնիսադիմադրությունը հագեցման է հասնում (դառնում անկախ դաշտի լարվածությունից) բոլոր ուղղություններով, մի խումբ բյուրեղներում (Bi, Sb, W, Mo) հագեցման չի հասնում, մեծ թվով բյուրեղներում (Cu, Ag, Au, Ga, Pt ևն) դիտվում է մագնիսադիմադրության հագեցում որոշակի ուղղություններով և հագեցման բացակայություն՝ այլ, հաճախ շատ մոտ ուղղություններով։ Երկայնական մագնիսադիմադրությունը բոլոր մետաղներում ձգտում է հագեցման։ Մագնիսադիմադրությունը կիրառվում է բյուրեղային ցանցից հոսանքակիրների ցրման մեխանիզմի և էլեկտրոնային էներգետիկական սպեկտրի հետազոտման, ինչպես նաև մագնիսական դաշտի չափման համար։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Ոսխայի ճակատամարտ (350)

**Ոսխայի ճակատամարտ** 350 թվական, տեղի է ունեցել հայ-հռոմեացի միացյալ և պարսկական զորաբանակների միջև, Բասեն գավառի Ոսխա գյուղի մոտ։ Պարսից արքա Շապուհ II, գերելով և կուրացնելով Հայոց արքա Տիրանին, փորձել է նվաճել Հայաստանը։ Հայ ավագանին՝ Սյունյաց նահապետ Անդովկի և Արշակունյաց նահապետ Արշավիր Կամսարականի գլխավորությամբ, համախմբելով ուժերը, հռոմեական զորքի օգնությամբ ջախջախել է պարսկական բանակը և ազատագրել երկիրը։ Մարտական դաշտից փախած Շապուհ II հարկադրված կնքել է հաշտության պայմանագիր, որով ազատել է Տիզբոնում բանտարկված Տիրան արքային և մյուս հայ գերիներին, հրաժարվել Հայաստանի նկատմամբ ունեցած հավակնություններից։ Կուրացված Տիրանը գահից հրաժարվել է հօգուտ որդու՝ Արշակ II-ի։

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Սղնախներ

**Սղնախներ** (, թուրք․՝ sığınak), Արևելյան Հայաստանի լեռնային բերդերի և բնական ամրությունների անվանումը 18-րդ դարի 1-ին կեսին։

## Հայկական սղնախների պատմություն
Սղնախներ ունեցել են հայկական գրեթե բոլոր նահանգները։ Համեմատաբար առատ տեղեկություններ են պահպանվել Արցախի և Սյունիքի սղնախների մասին, որոնց մելիքական տների ազատագրական պայքարը ռազմադիվանագիտական տեսանկյունից սերտորեն առնչվել են հարևան ժողովուրդների և ռուսական արքունիքի հետ։ Ղարաբաղի հինգ մելիքություններից յուրաքանչյուրն ունեցել է մեծ և փոքր սղնախներ, որոնց մի մասը (Գտիչ-Գորոզ, Ջրաբերդ, Կաչաղակաբերդ, Շիկասար-Քարագլուխ-Շոշ) հայտնի բերդ-ամրոցներ են եղել դեռևս վաղ միջնադարում։ Կառուցվել են նաև նորերը (Գյուլիստան, Ավետարանոց, Քոչիզ)։

## Սղնախների զինուժը և մարտերը
Սղնախների զինական ուժերը գլխավորել է Մեծ սղնախը՝ Եսայի Հասան-Ջալալյանի և Ավան Յազբաշու գլխավորությամբ։ Մեծ սղնախը զորքեր է ունեցել նախ Ջրաբերդում, որտեղ 721 թվականի գարնանը ջախջախված ավարառու լեռնականները նահանջել են Կուրի ձախ ափը։ Հետագայում Մեծ սղնախի դերը փոխանցվել է Քարագլխին (Շոշի բերդ)։ Դիզակ գավառի սղնախը եղել է Տողա բերդը, Վարանդայինը՝ Քոչիզը (Հերհեր և Ծովատեղ գյուղերի մոտ) և Ավետարանոցը (Չանախչի)։ Թարթառի և Խաչենի հովիտներում նշանավորվել են Գյուլստանը, Ջրաբերդը, Հավախաղացն ու Կաչաղակաբերդը։ Ղարաբաղի սղնախում տեղաբաշխվել են մոտ 30 հզ հեծյալ և 10 հզ հետևակ մարտիկներ, իսկ զինաբախումների ժամանակ զորակոչվել է բնակիչների մեծ մասը։ Սղնախներում ամրացած հայ զինական ուժը, փաստորեն, ապահովել է նահանգի անկախությունը շուրջ 6 տարի (1721—1727 թվականներ)։ Ղարաբաղի գավառներն այլևս հարկ չեն վճարել թուրք կամ պարսիկ բռնակալներին։ Սղնախների զինված ուժերը Պետրոս I-ի պարսկական արշավանքի ժամանակ, զինակցելով վրացիներին, պատրաստվել են կռվել ռուս զորքերի կազմում, շատ մարտիկներ են մտել հայկական զինուժի կազմի մեջ։ 1724 թվականի գարնանը Ավան Յուզբաշին 2 հզ-ոց զորախմբով Շոշից օգնության է շտապել Սյունիք, որտեղ թուրքական լծի դեմ պայքարը գլխավորում էր Դավիթ Բեկը։ 1725 թվականին սղնախները ոչնչացրել են Վարանդա գավառ ներխուժած թուրքական մի խոշոր զորաջոկատ։ 1726 թվականի աշնանը Մեծ սղնախը՝ Շոշի բերդը, ծանր մարտերում զգալի կորուստներ է պատճառել թուրքական բանակին և հարկադրել նահանջել։ Հետագա պայքարի կենտրոններ են դարձել Ջրաբերդն ու Գյուլստանը, որոնց հերոսական պաշտպանությունն ապահովել է Ղարաբաղի լեռնային գավառների անձեռնմխելիությունը։ Սզնախների պայքարը շարունակվել է մինչև 1728-1729 թվականները, երբ Եսայի Հասան-Ջալալյանի մահից (1728 թվականին) հետո մյուս ղեկավարները անցել են Ռուսաստան՝ հայրենիքի ազատագրման հեռանկարը կապելով հետագա իրադարձությունների նպաստավոր շրջադարձի հետ։

## Շոշի սղնախ
Շոշի սղնախը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Այստեղ կատարված պեղումների արդյունքում պարզվեց, որ այն համընկնում է Շուշիի ներկա տարածքում մինչև Փանահի կողմից պարիսպների կառուցումը (18-րդ դարի 50-ական թվականներ) եղած ամրություններից մեկի ավերակները համընկնում են Մխիթարաշենի դարպասների մոտի պարսպահատվածներին։ Պեղումների արդյունքում հայտնաբերված նյութերը տեղափոխվել են Երևան, վերականգնվել, հետո հանձնվել Շուշիի պատմա-երկրագիտական թանգարան։

## Աղբյուրներ
* ԼՂՀ կառավարությանն առընթեր «Զբոսաշրջության վարչություն», «ՀՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ԱՐՑԱԽՈՒՄ 2005-2010 թթ.», Ստեփանականրտ, 2011 թ

Կատեգորիա:Արցախի բերդեր և ամրոցներ
Պիեռ Քիյառ

**Պիեռ Քիյառ** (, հուլիսի 14, 1864 — փետրվարի 4, 1912), ֆրանսիացի բանաստեղծ, հասարակական գործիչ։ Տարբեր հավաքներում բազմիցս հանդես է եկել Օսմանյան կայսրությունում ճնշված ժողովուրդների, հատկապես հայերի և մակեդոնացիների իրավունքների պաշտպանությամբ, քննադատել այդ հարցում մեծ տերությունների պասսիվ դիրքորոշումը։ Ֆրանսիացի հայասերների շարժման հիմնադիրը։ Լինելով Կ. Պոլսում 1895 թ-ի հայերի կոտորածների ականատեսը՝ այդ մասին թղթակցություններ է ուղարկել ֆրանսիական մամուլին։

1902 թ. Քիյառի նախաձեռնությամբ հրավիրվել է հայասերների եվրոպական կոնգրեսը, որը դատապարտել է խաղաղ հայ բնակչության նկատմամբ սուլթան, վարչակարգի վայրագությունները։ Քիյառը Մարդկային իրավունքների լիգայի գլխավոր քարտուղարն էր, 1900-14 թթ. Փարիզում հրատարակվող «Պրո Արմենիա» ամսագրի խմբագիր։ Հեղինակ է հայկական հարցի վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատությունների («Հայկական հարցը և Եվրոպան», 1896, «Նկատառումներ և փաստաթղթեր ի պաշտպանություն հայերի», 1902 և այլն)։ Սուր քննադատության է ենթարկել ֆրանսիական կառավարության քաղաքականությունը հայկական հարցում։

## Ծանոթագրություններ

## Երկեր
* La question armAnienne at ГEurope. MAmoire, P., 1896։ 
* MAmoire et documents pour ta dAfensddes ArmAniens, P., 1902։ 
* La question d՝ Orient et ta politique personnetie de M. Henotaux, P., 1897 (համահեղինակ L Margery).

## Գրականություն
* Jean Maitron (dir.), *Dictionnaire biographique du mouvement ouvrier français. Troisième partie, 1871-1914, de la Commune à la Grande Guerre*, t. XIV, Éditions ouvrières, Paris, 1976
* Edmond Khayadjian, *Archag Tchobanian et le mouvement arménophile en France*, CNDP, Marseille, 1986. 2e édition ։ Sigest, Alfortville, 2001.

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Վազգեն (խմբապետ)

**Տիգրան Տերոյան** (, առավել հայտնի **Վազգեն** մականվամբ), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, խմբապետ, հայդուկապետ, բանաստեղծ, Հայ հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Սկզբնապես անդամագրվել է Արմենական կուսակցությանը, ապա ՀՅԴ-ը։ Քույր Զարուհին (Ժենյա) և կրտսեր եղբայրը Վարազդատը (Վազրիկ) նմանապես եղել են ՀՅԴ անդամներ և ակտիվորեն օժանդակել Վան-Վասպուրականում հայ ազատագրական շարժմանը։

ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ Սովորել է Վանի Հայկազյան կենտրոնական վարժարանում։ 1893 թվականին ազատագրական գործունեության համար ձերբակալվել է։ Բանտից ազատվելուց հետո՝ 1895 թվականին անցել է Սալմաստ։ Այնտեղից Նիկոլ Դումանի 60-հոգանոց խմբի հետ, ճանապարհին կռիվներ մղելով, անցել է Վան։ Նրա ջոկատում է գործել Անդրանիկը (Օզանյան)։ 1896 թվականի հունիսին Վազգենը մասնակցել է Վանի ինքնապաշտպանությանը։ Դեմ է եղել Խանասորի արշավանքին (1897 թ. հուլիսի 25)։ Գուրգենի խմբում կռվել է Սպահան լճի մոտ։ Խուսափել է մասնակի և վաղաժամ ընդհարումներից, ձգտել գաղտնորեն զինելով ժողովրդին՝ նախապատրաստել ընդհանուր ապստամբության։ Կազմել է ընդհանուր ապստամբության առաջին հրահանգը։ Կողմ է եղել հայ-ասորական մարտական զինակցությանը։

Զոհվել է 1898 թվականի հունվարի 2-ին Վանից ոչ հեռու գտնվող Կուռուբաշ գյուղի ջրաղացում, երբ թուրքերը պաշարել էին նրան և իր զինակից ընկեր Շատախցի Միքոյին (Արշակ Չալկադրյան)։

## Հիշատակ
1906 թվականին Ժնևում լույս է տեսնում Անդրանիկ Օզանյանի «Մարտական հարահանգներ»-ը, որը նշանավոր հայդուկը ի թիվս մյուս ֆիդայիների, նվիրում է նաև Վազգենի հիշատակին։ 1943 թվականին Աթենքում վարդապետ ձեռնադրվելիս Կարապետ Լևոն Պալճյանը, որը հետագայում հայտնի է դառնում որպես Վազգեն Առաջին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս, ընդունում է Վազգենի անունը։ Վասպուրականի հետ կապված անձինք յուրօրինակ կերպով պահպանել են հայդուկի հիշատակը՝ իրենց զավակներին կոչելով Վազգենի անունով։


File:Tigran Teroyan (Vazgen).png


## Գրականություն
* «Վազգէնի երգարան», Բոստոն, 1901։
* Խանասորի Վարդան, Յիշատակարան, Փարիզ, 1928, 2-րդ հրտ., Պէյրութ, 1990, 3-րդ հրտ., Երևան, 1992։
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Բ. հատ., Թեհրան, 1982։
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 426։
* Ռուբէն Սահակեան, Վազգէն (Տիգրան Տէրոյեան). Նահատակութեան 100 ամեակի առթիւ, Դրօշակ, 26 մարտ - 8 ապրիլ, Երևան, 1998, էջ 22-27։
* Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 2, Երևան, 2007, էջ 514։

Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կարապետ Տուղրեմաճյան

**Կարապետ Տուղրեմաճյան** հայտնի է նաև **Վահան Մանվելյան** անունով, (1870-ական թթ. 1-ին կես&nbsp;-&nbsp;Բուլղարիա, 1904), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։ ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ Գործել է Կոստանդնուպոլսում։ «Բանկ Օտոմանի» միջադեպից հետո (օգոստոս, 1896) մեկնել է Բուլղարիա և աշխատել որպես ուսուցիչ։ 1901 թվականին եկել է Արևմտյան Հայաստան (Վան, Սասուն)։ 1902-1904 թվականներին եղել է Դաշնակցության Սասունի լիազոր ներկայացուցիչը։ Լինելով ընդհանուր ապստամբության կողմնակից՝ ձգտել է յուրաքանչյուր գյուղում ստեղծել մարտական ջոկատներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում կապահովեին գյուղի ինքնապաշտպանությունը։ 1904 թվականի Սասունի ապստամբության փաստացի հրամանատարներից էր։ Զոհվել է ապստամբությունից հետո, Գելիեգուզան-Մուշ ճանապարհին։

## Գրականություն
* «Նշխարներ» (Վահան Մանվելյան), «Ֆիլիպե», 1907

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1904 մահեր
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Արսեն Թոխմախյան

**Արսեն Թոխմախյան** (Հարություն, ), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

Ավարտել է Վարագավանքի ժառանգավորաց վարժարանը։ Մասնակցել է Վանի «Միություն ի փրկություն» գաղտնի կազմակերպության հիմնադրմանը (1872)։ Արևմտահայերի ազատագրության հարցով զբաղվել է դեռևս 1877 թ. ռուս-թուրքական պատերազմից առաջ։ Հրատարակել է գրքույկներ («Հայրենիքի պահանջներ և հայ գյուղացին», 1881, «Մասիս լեռների հարավային ստորոտներ», 1882)՝ արևելահայությանը արևմտահայերի ծանր կացությանը ծանոթացնելու նպատակով։

Արսեն Թոխմախյանը Թիֆլիսում միացել է «Արծրունու խմբակին»։ 1883 թվականին, Թիֆլիսի նարոդնիկական խմբակի հանձնարարությամբ, անցել է Վան։ 1884 թվականին Աղբակի Սբ. Բարդուղիմեոսի վանքի վանահայրն էր։ 1885 թվական Շատախում ձերբակալվել է, բանտարկվել (մեղադրվել է «Մշակին» թղթակցելու մեջ)։ Բանտից ազատվել է, սակայն Չուխ Գեդուկի կռվից (1889) հետո նորից է ձերբակալվել։ Հետագայում անցել է Պարսկաստան (Դերիկի վանք), այնուհետև Սբ. Ստեփանոս Նախավկայի վանքի վանահայրն էր։ 1891 թվականին, սխալմամբ մեղադրվելով մատնության մեջ, ահաբեկվել է յուրայինների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ավդալբեգյան Թ., Արսեն Թոխմախյան, Ե., 1926։

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական պայքարի գործիչներ
Ալի Ֆուադ Էրդեն

**Ալի Ֆուադ էրդեն** (, ), թուրք զինվորական գործիչ, գեներալ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914) ժամանակ ծառայել է Ջեմալ փաշայի 4-րդ բանակում և ականատես է եղել Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում հայերի տեղահանությանն ու կոտորածներին։ 1954 թվականին հրատարակել է հուշեր՝ «Սիրիական հուշեր առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում» խորագրով (լատինատառ թուրքերեն)։ Էրդենը մանրամասն անդրադարձել է հայերի տեղահանության խնդրին, տվել իրադարձությունների կողմնակալ գնահատականը՝ ձգտելով մեղմացնել թուրքական ջարդարարների հանցանքը։

Էրդենը հայերի ինքնապաշտպանական մարտերը համարել է ապստամբական շարժում և մեղադրել հայ քաղաքական կուսակցություններին, որոնք, իբր իրենց գործողություններով վտանգել են թուրքական բանակի թիկունքը։ Ավելին, նրա ասելով Ջեմալ փաշան և ինքը իբրև թե ձգտել են ամեն կերպ թեթևացնել Սիրիա աքսորված հայերի վիճակը։ Էրդենի հուշերի նպատակն է հայերի ցեղասպանությունը բացատրել որպես հարկադրական միջոցառում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրք գեներալներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օսմանյան բանակի սպաներ
Դավիթ Օքրոյանց

**Դավիթ Գրիգորի Օքրոյանց** (), հայ նկարիչ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
1909 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիային կից բարձրագույն գեղարվեստական ուսումնարանը (աշակերտել է Իլյա Ռեպինին և Պ. Չիստյակովին)։ 
1892 թվականից պատկերազարդումներով աշխատակցել է Թիֆլիսի և Պետերբուրգի հայկական, վրացական և ռուսական ամսագրերին։

1906-1907 թվականներին Պետերբուրգում հրատարակել է «Սափրիչ» երգիծական գեղարվեստական ամսագիրը, որտեղ տպագրել է նաև իր քաղաքական ծաղրանկարները։ Գրանցում առանձնահատուկ տեղ են գրավում 1905-1906 թվականներին հայ-թաթարական ընդհարումներին վերաբերող «Հայ-թուրքական համագումարի առթիվ», «Ժամանակակից ենիչերիներ», «Դալի Ալի ավազակապետի պաշտոնական փառավոր ընդունելությունը», «Ինքնապաշտպանության հերոսներից» և այլ նկարներ, որոնք մերկացնում, անարգանքի սյունին են գամում ռուսական ցարիզմի սադրիչ քաղաքականությունը։ 
[մինի|250px|ձախից|«Ձմեռ», թուղթ, գունավոր օֆորտ, 40x27/43x29 սմ, [Հայաստանի ազգային պատկերասրահ|ՀԱՊ]]
Առանձին աշխատանքներում կծու հեգնանքով մերկացրել է սուլթանական Թուրքիայի ռազմամոլ և հայահալած քաղաքականությունը, սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի մարդատյաց, գազանային նկարագիրը («Գերմանական քաղաքականությունը արևելքում», «Տաճկաստանի բռնակալը խոհանոցում»)։ Սկսված սովի կապակցությամբ Օքրոյանցը վրձնել է պատկերներ, որոնցում արտահայտել է հուսախաբություն ու վրդովմունք սեփական ժողովրդի թշվառության հանդեպ անտարբեր ապազգային մեծահարուստների նկատմամբ («Պարահանդես հայ սովյալների օգտին», «Սով Տաճկաստանում, իսկ հայ կապիտալիստը Փարիզում» և այլն)։ Ազգային խնդիրների արծարծման և, մասնավորապես, հայկական ջարդերի գեղարվեստական պատկերման իմաստով կարևոր այս պատկերներում Օքրոյանցը հայկական հարցը ներկայացրել է միջազգային քաղաքականության ոլորտում, որոշ դեպքերում ստեղծել քաղաքական սատիրայի փայլուն օրինակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1943 մահեր
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Մեհմեդ Վեհիբ փաշա

**Մեհմեդ Վեհիբ փաշա** (թուրքերեն՝ *Mehmed Vehip Paşa*, ), թուրք զինվորական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է զորքերի Հյուսիսային խմբի (գործել է Դարդանելում), իսկ պատերազմի վերջին՝ Կովկասյան ճակատի հրամանատար։ 1917 թվականի դեկտեմբերի 15-ի Բրեստի զինադադարի կնքումից հետո, երբ պարզ է դառնում, որ Արևմտյան Հայաստանը մնալու է Թուրքիայի տիրապետության տակ, դիմում է Անդրկովկասյան կոմիսարիատին՝ առաջարկելով «փոխադարձ արդարության» հիման վրա հաշտություն կնքել Թուրքիայի և Հարավային Կովկասի միջև, սակայն 1917 թվականի հունվարի 30-ին հարձակում է սկսում կովկասյան ճակատում՝ իր իսկ պնդմամբ «հայկական բռնություններից մուսուլմանների շահերի պաշտպանության» պատրվակով։ 1918 թվականի փետրվարի 14-ին Վեհիբ փաշայի զորքերը զավթում են Երզնկան, փետրվարի 24-ին՝ Տրապիզոնը, իսկ մայիսի 15-ին՝ Ալեքսանդրապոլը։ Սարդարապատի մոտ պարտության է մատնվում հայկական զորքերի կողմից։ Խալիլ և Նուրի փաշաների հետ կազմակերպել է հայկական կոտորածներ Արևելյան Հայաստանում, այդ թվում՝ Արցախում։

1919-20 թվականների Երիտթուրքերի դատավարության ժամանակ վկայել է, որ պատերազմի ընթացքում հայերին բնաջնջելու հարցը վճռվել է «Միություն և առաջադիմություն» (*«Իթթիհաթ վե թերաքքի»*) կուսակցության կենտկոմում։ Եղել է քեմալական շարժման հակառակորդ, ինչի համար 1923 թվականին հեռացվել է բանակից և զրկվել քաղաքացիությունից։ Մինչև 1939 թվականը եղել է վտարանդու կարգավիճակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1877 ծնունդներ
Կատեգորիա:1940 մահեր
Կատեգորիա:Հայաստանն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանը Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության զինված ուժեր
Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած օսմանյան զինվորականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան գեներալներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Փաշաներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական քոլեջի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բալկանյան պատերազմներում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան բանակի գեներալներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ալբանացիներ
Կատեգորիա:Պատերազմի օսմանյան բանտարկյալներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Ալբանական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Բերդակի կռիվ (1901)

**Բերդակի կռիվ**, տեղի է ունեցել ապրիլին, Գևորգ Չաուշի խմբի և թուրք-քրդական զինվորների միջև։ Ցրոնք գյուղից զենք փոխադրելիս Բերդակ գյուղում (Տարոնի գավառ) Գևորգ Չավուշին իր խմբով պաշարել են (մի քրդի մատնությամբ) 1000-ից ավելի թուրք, զինվորներ և քրդական խմբեր։ Ծանր պայմաններում Չավուշը կարողացել է խումբը բաժանել 2 մասի, դիրքեր գրավել և կռվելով բարձրանալ լեռը՝ չտալով ոչ մի զոհ։ Բերդակի կռիվը ֆիդայական շարժման պատմության հերոսական էջերից է, այն աչքի է ընկել իր կազմակերպվածությամբ։

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Կատեգորիա:1901 իրադարձություններ