Կաիապոի

**Կաիապոի** (), քաղաք Նոր Զելանդիայի Հարավային կղզու Քենթերբերի շրջանում, որը գտնվում է Վայմակարիրի գետի գետաբերանի մոտ, Քրայսթչերչից մոտավորապես 17 կիլոմետր հյուսիս։

Կաիապոին գտնվում է Վայմակարիրի շրջանում։ Քաղաքի բնակչությունը 2013 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 10,857 մարդ։

Կաիապոին զգալի վնասներ է կրել 2010 թվականի երկրաշարժի ժամանակ, որն ավերել է բազմաթիվ բնակելի և գրասենյակային շենքեր և դարձրել օգտագործման համար ոչ պիտանի։

## Պատմություն
Կաիապոին իր անունը ստացել է մաորիական ամրացված բնակավայրից , որը կառուցվել է ներկայիս քաղաքից հյուսիս՝ մոտ 1700 թվականին։ Այն հիմնադրել է Նգաի Տահու ցեղի առաջնորդ Տուրակաուտահին՝ նախկին Վայթահա ամրոցի տեղում։ Ժամանակի ընթացքում այն ​​դարձել է Հարավային կղզու ամենամեծ ամրացված մաորի բնակավայրը, և Նգաի Տահուն ընդունել է Վայթահա ավանդույթները։ Տուրակաուտահին Տուահուրիրիի երկրորդ որդին է եղել, և այստեղ ապրող հափուները (ցեղի մի մասը) կոչվել են Նգաի Տուահուրիրի։ Ամրացված բնակավայրի համար տեղ ընտրելիս Տուրակաուտահին հրամայել է, որ **kai** (սնունդ և ռեսուրսներ) այստեղ բերվեն այլ բնակավայրերից՝ **poi** (հասցվեն), այստեղից էլ՝ բնակավայրի անվանումը՝ **Kaiapoi**։

### Հակամարտություն Տե Ռաուպարահայի հետ
Մաորի բնակավայրը հաճախ սխալմամբ կոչում են Kaiapohia, որը վիրավորանք է տեղի Նգաի Տուահուրի ցեղի համար, որի նախնիները մահացել են Տե Ռաուպարահայի և նրա Նգաթի Տոայի դաշնակիցների դեմ կռվելիս 1832 թվականին: Նգաի Տահուի վրա առաջին հարձակումները տեղի են ունեցել Կաիկուրայում 1827 թվականին: Նգաի Տահուի գրառումները ցույց են տալիս, որ Նգաթի Կուրիները Կայկուրայից իջել են լողափ՝ ողջունելու իրենց հարազատներին՝ Նգաթի Կահունգունուի Տու-տե-պակիհի-ռանգի հապուն (կլանին), որոնք այցելության են սպասել: Փոխարենը նրանք տեսել են Նգաթի Տոա կանոների նավատորմը՝ զինված մուշկետներով։ Նգաթի տոաները հարձակվել են և սպանել նրանց: Այնուհետև Տե Ռաուպարահան և նրա ցեղերը այցելել են Նգաի Տահուին Կայապոյում՝ առաջարկելով մուշկետներ պունամուի դիմաց: Քայապոյի ժողովուրդը շուտով իմացել է Կայկուուրայում իրենց հարազատների վրա հարձակման մասին, և Նգապուհի մարտիկ, որը ապրել է Նգաի Տահուի հետ Քայապոյում, լսել է, թե ինչպես է Նգաթի Տոայի առաջնորդը պատրաստվում հարձակում գործել հաջորդ առավոտյան: Արդեն վրդովված լինելով իր վերջերս մահացած մորաքրոջ գերեզմանի պղծումից՝ Տե Մայհարանուին հրամայել է պատասխան գործադուլ անել հաջորդ օրը: Նգաթի Տոայի գլխավոր առաջնորդները, այդ թվում՝ Տե Պեհի Կուպեն, սպանվել են։ Նգաթի Տոայի միակ ողջ մնացած առաջնորդը Տե Ռաուպարահան էր։ Նա վերադարձել է Կապիթի կղզի և վրեժխնդիր եղել։ 1830 թվականի նոյեմբերի սկզբին նա համոզել է «Էլիզաբեթ» բրիգ նավապետ Ջոն Ստյուարտին թաքցնել իրեն և իր զինվորներին նավի վրա։ Այնուհետև նրանք այցելել են Ակարոայում գտնվող Նգաի Տահու ցեղին՝ կտավատի առևտրի պատրվակով։ Նավապետ Ստյուարտը համոզել է Տե Մայհարանուիին, նրա կնոջը և դստերը բարձրանալ բրիգ և իջնել տախտակամածի տակ, որտեղ սպասում էին Տե Ռաուպարահան և նրա մարդիկ։ Տե Ռաուպարահայի մարդիկ ավերել են Տե Մայհարանուիի Տակապունեկե բնակավայրը։ Բրիգը վերադարձել է Կապիթի՝ գերի թողնելով Թե Մայհարանուիին և նրա ընտանիքին։

Ասում են, որ, չցանկանալով տեսնել իր դստեր գերի ընկնելը, Տե Մայհարանույը խեղդամահ է արել նրան և նետել ջուրը։ Այնուհետև Տե Ռաուպարահան Տե Մայհարանույին հանձնել է Նգատի Տոա ցեղի առաջնորդի կնոջը, որը դանդաղ տանջանքների միջոցով սպանել է Թե Մայհարանույին և նրա կնոջը։

Այնուհետև Տե Ռաուպարահան գլխավորել է ուժերը Կաիապոյում Նգաի Տահուի վրա հարձակման ժամանակ։ Նգաի Տահուն, չունենալով զենքեր զինված Նգատի Տոային հետ մղելու համար, ընդունել է պաշտպանական ռազմավարություն և հույս է ունեցել, որ Նգատի Տոան չի կարողանա թափանցել բնակավայրը շրջապատող փայտե պարսպապատերի միջով։ Հաջորդող պաշարումը տևել է երեք ամիս։ Սակայն, երկու ցեղերի միջև տեղի ունեցած բախման ժամանակ պարսպապատերը հրդեհվել են, ինչը թույլ է տվել Նգատի Տոայի զինվորներին մտնել գյուղ, գերի վերցնել նրա առաջնորդներին և սպանել մարդկանց։ Նգատի Տոան հարձակվել է Բանկս թերակղզու ցեղերի վրա՝ գրավելով Ակարոա նավահանգստում գտնվող Օնավայի գլխավոր ամրոցը։

### Եվրոպական բնակավայր
Կաիապոիի առաջին եվրոպացի բնակիչներից մեկը, ենթադրաբար, Ալեքսանդր Բաքստերն է եղել ()։ 1851 թվականին նա կառուցել է մի խրճիթ, որը հետագայում օգտագործվել է որպես Կաիապոիի վարչական շենքի տարածք: Բաքստերը լաստանավ էր անցկացրել Վայմակարիրի գետի վրայով իր տան դիմաց: 1854 թվականին այնտեղ եղել է բրդի խանութ, ընդհանուր խանութ, հյուրանոց և 13 տուն, որոնք կառուցվում էին: 1858 թվականին կառուցվել է առաջին կամուրջը Վայմակարիրի գետի վրայով։

Կաիապոիը հայտնի է դարձել ճանապարհորդների, հովիվների, ֆերմերների և նավաստիների շրջանում, որոնք այստեղ են եկել բրդի համար: Առաջին բնակիչներից մեկը նաև Ջորջ Հենրի Բլեքվելն է եղել ()։ Նա իր առաջին ընդհանուր խանութը բացել է Կաիապոիում 1871 թվականին և 1879 թվականից 1881 թվականներին եղել է քաղաքի քաղաքապետ։ Թվիդի առաջին կտորը վաճառվել է Blackwell's-ում 1878 թվականին։ Խանութը մինչ օրս գործում է Կաիապոիում։ 2010 թվականի երկրաշարժը վնասել է շենքը, և խանութը, ըստ էության, վերակառուցվել և վերաբացվել է հաճախորդների համար 2013 թվականի նոյեմբերին։

## Ֆիզիկական և աշխարհագրական բնութագրեր
### Աշխարհագրական դիրք
Կաիապոին գտնվում է Վայմակարիրի գետի գետաբերանի մոտ, Քրայսթչերչից մոտավորապես 17 կիլոմետր հյուսիս։ Աշխարհագրական կոորդինատներ. ։

Կաիապոին հայտնի է նաև որպես «Գետային քաղաք», քանի որ այն գտնվում է Կաիապոի գետի վրա, որը հոսում է քաղաքի կենտրոնով և թափվում Վայմակարիրի գետը։ Սկզբում այն ​​Վայմակարիրիի գլխավոր վտակն է եղել, սակայն լայնածավալ ջրհեղեղների պատճառով Հարավային Վայմակարիրին դարձել է գլխավոր վտակը։

Վիճակագրական նպատակներով քաղաքը աշխարհագրական առումով բաժանված է մի քանի շրջանների՝ հյուսիս-արևմուտք, հյուսիս-արևելք, արևելք, արևմուտք, հարավ։ Կաիապոին ներառում է նաև Փայնս-Կայրակի, Քեմսայդ, Քորթնի, Մենսֆիլդ և Սիլվերսթրիմ շրջանները։

### Կլիմա
Քաղաքը գտնվում է չափավոր տաք կլիմայական գոտում՝ միատարր խոնավությամբ։ Կյոպենի կլիմայական դասակարգման համաձայն՝ Կաիապոին պատկանում է Cfb կլիմային։ Տարվա ընթացքում Կաիապոիում տեղումների զգալի քանակություն է տեղում անձրևի տեսքով։ Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 629 մմ։ Ամենաչոր ամիսը փետրվարն է՝ 42 մմ տեղումների քանակով։ Ամենաշատ տեղումները ընկնում են հուլիսին (նորման՝ 67 մմ)։ Ամենաչոր և ամենաանձրևոտ ամիսների միջև տեղումների տարբերությունը հասնում է 25 մմ-ի։

ԿաիապոԻում տարեկան միջին ջերմաստիճանը 12.0°C է: Տարվա ամենատաք ամիսը հունվարն է՝ 17.0°C միջին ջերմաստիճանով: Հուլիսին ամսական միջին ջերմաստիճանը 6.4°C է: Սա տարվա ամենացածր միջին ամսական ջերմաստիճանն է: Տարվա ընթացքում ամսական միջին ջերմաստիճանը տատանվում է մոտ 10.6°C։

## Բնակչություն
Կաիապոին Վայմակարիրի շրջանի բնակչության թվով երկրորդ ամենամեծ քաղաքն է Ռանգիորայից հետո։ 2013 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Կաիապոի քաղաքային անգլոմերացիայում բնակվել է 10,857 մշտական ​​բնակիչ, ինչը 1,230-ով պակաս է 2006 թվականի մարդահամարի համեմատ։ 2011 թվականին, երկրաշարժից հետո, Նոր Զելանդիայի մարդահամարը չեղարկվել և հետաձգվել է մինչև 2013 թվականը։

## Տեղական ինքնակառավարման մարմիններ
Կաիապոիին քաղաքի կարգավիճակ է շնորհվել 1857 թվականին Քենթերբերիի նահանգային խորհրդի ակտով։ Կաիապոին մնացել է նահանգային իրավասության ներքո մինչև 1864 թվականի Կաիապոիի ճանապարհների խորհրդի ընտրությունները։ Կաիապոին հայտարարվել է մունիցիպալ շրջան 1864 թվականի հոկտեմբերին, և մունիցիպալ խորհրդի առաջին նիստը տեղի է ունեցել 1864 թվականի դեկտեմբերի 1-ին։

1868 թվականի հունիսին Կաիապոիին շնորհվել է շրջանի կարգավիճակ, իսկ հունիսի 11-ին քաղաքային խորհրդի նիստում անցկացվել են քաղաքապետի առաջին ընտրությունները։ Ընտրություններին մասնակցել են երկու թեկնածու՝ Մեթյու Հոլը () և Չարլզ Դադլին ()։ Թեկնածուները գրեթե հավասար են եղել, սակայն Մեթյու Հոլը, որպես քաղաքային խորհրդի նախագահ, օգտվել է իր ընտրական իրավունքից և դարձել Կաիապոիի առաջին քաղաքապետը։ Դադլին դարձել է քաղաքային խորհրդի առաջին քարտուղարը։ Կաիապոիի առաջին քաղաքային խորհրդի անդամներն են եղել՝ Հոլը (քաղաքապետ), Օրամը, Քերը, Բադլը, Նյունհեմը, Դադլին, Փորթերը, Միդլթոնը և Բիրչը։

Կաիապոիի շրջանային խորհուրդը գործել է մինչև 1989 թվականը, երբ մի քանի բնակավայրերի տեղական ինքնակառավարման մարմինները միավորվել են՝ կազմելով Վայմակարիրիի շրջանային խորհուրդը: Կաիապոիի շրջանային խորհուրդը դժկամությամբ համաձայնվել է այս միավորմանը: Կաիապոիի շրջանային խորհրդի վերջին քաղաքապետը Հեկտոր ՄաքԱլիստերն էր, իսկ քաղաքային խորհրդի վերջին քարտուղարը՝ Գարի Սանդերսը()։

Կաիապոիի քաղաքային խորհրդի քաղաքապետի պաշտոնը տարիներ շարունակ զբաղեցրել է:

Ուաիմաքարիրի շրջանի խորհուրդը ձևավորվել է 1989 թվականի հոկտեմբերին տեղական ինքնակառավարման բարեփոխման արդյունքում և միավորել է Ռանգիորա շրջանի, Կաիապոի բորոյի, Օքսֆորդի շրջանի, Էյր շրջանի և Հուրունուի շրջանի մի մասի իշխանությունները: Ուաիմաքարիրի շրջանի խորհրդի առաջին քաղաքապետը Թրևոր Ինչն էր, որը նախկինում եղել է Ռանգիորայի շրջանային խորհրդի քաղաքապետը և Ռանգիորայի շրջանի խորհրդի նախագահը։

Ուաիմաքարիրի շրջանը բաժանված էր 4 ընտրատարածքների, որոնցից յուրաքանչյուրն ունեցել է իր ներկայացուցիչը շրջանային խորհրդում: Կաիապոին, Ռանգիորան և Վուդենդ-Էշլին ստացել են իրենց սեփական համայնքային խորհուրդները: Օքսֆորդ-Էյր շրջանը կառավարել է հոգաբարձուների խորհրդատվական խորհրդը.

Ուաիմակարիրիի շրջանային խորհրդի քաղաքապետերը տարիների ընթացքում եղել են:

## Առևտրային ձեռնարկություններ
Կաիապոին հայտնի էր եղել իր տրիկոտաժի գործարանով, որը ղեկավարել է *Կաիապոիի բրդյա գործարանը*, և այս գործարանում արտադրվող բրդյա իրերի մեծ մասը դեռևս կարելի է գտնել ամբողջ աշխարհում։

Տեղական մսի վերամշակման գործարանը նաև քաղաքի խոշոր գործատուներից է եղել։

## Կրթություն
Կաիապոիում կա հինգ դպրոց՝ երեք տարրական, մեկ ավագ դպրոց և մեկ կրտսեր քոլեջ։
* Կաիապոիի շրջանի դպրոց (), պետական ​​լիարժեք տարրական դպրոց (1-8 դասարաններ)՝ 372 աշակերտով 2014 թվականի հուլիսի դրությամբ: Տնօրենն է Էշլի Մեյնդոնալդը ()։
* Հյուսիսային Կաիապոիի դպրոց (), гպետական ​​համալիր նախակրթարան, որը բացվել է 1962 թվականին: 2014 թվականի հուլիսի դրությամբ այն ունեցել է 424 աշակերտ: Դպրոցի տնօրենը Ջեյսոն Մայլսն է ()։
* Սուրբ Պատրիկի դպրոց (), պետական ​​ինտեգրված լիարժեք կաթոլիկ տարրական դպրոց։ 2014 թվականի հուլիսի դրությամբ այն ունեցել է 113 աշակերտ։ Դպրոցի տնօրենը Թերեզա Քոլեմանն է ()։
* Կաիապոիի միջնակարգ դպրոց (), հանրային ավագ դպրոց (9-13 դասարաններ): Այն բացվել է 1972 թվականին: 2014 թվականի հուլիսի դրությամբ այն ունեցել է 681 աշակերտ: Տնօրենը Բրյուս Քիրնին է:().
* Կարանգա Մաի քոլեջ երիտասարդ ծնողների համար (), Կաիապոիի միջնակարգ դպրոցին կից երիտասարդ ծնողների համար նախատեսված կրթական հաստատություն։ Այն բացվել է 1992 թվականին։.

## Հանգիստ
Կաիապոիում կան բազմաթիվ մարզական և հանգստի հարմարություններ և այգիներ: Քաղաքի ծայրամասում են գտնվում «*Woodford Glen Speedway*» մրցարշավարանը, Սկաուտների գլխավոր շտաբը և Թիավարության ակումբը: Կաիապոին ակտիվ է ռեգբիի բոլոր ձևերում: Կաիապոի ռեգբիի ակումբը գտնվում է Կաիապոի պարկում, մինչդեռ Քենթերբերիի տարածաշրջանային լիգայում հանդես եկող «*Northern Bulldogs*» գտնվում են Կաիապոի գետի ափին գտնվող Մերֆի Պարկում: «*Kaiapoi Bulldogs*» իրենց առաջին պրեմիեր լիգայի տիտղոսը նվաճել են 2007 թվականին՝ ակումբի 50-ամյակի մրցաշրջանում։

*Կաիապոիում է գտնվում «Blakeley's»կահույքի գործարանը*, *Blackwell's* հանրախանութը (ավերվել է 2010 թվականի երկրաշարժից, վերակառուցվել է 2012 թվականին) և շրջանաձև ռոտոնդա։ Այն տեղափոխվել է գետի հարավային ափից, գտնվել է Կաիապոիի աշխատավորների ակումբի դիմաց (որտեղ մի ժամանակ ելույթ է ունեցել Հովարդ Մորիսոնը), դեպի դիմացի այգին, և գտնվել է Կաիապոիի մանկական դպրոցի մոտակայքում: Այնտեղ են գտնվում նաև տիկնիկների հիվանդանոցը, Կաիապոիի հյուսիսային դպրոցը, Կայապոյի ավագ դպրոցը և *MV Tuhoe* թանգարանի երկկայմ առագաստանավերի նավահանգիստը։

Կաիապոիում է գտնվում Քենթերբերիի շրջանի ամենահին եկեղեցին, որը հայտնի է որպես Սուրբ Բարտոլոմեոսի եկեղեցի։ Այս եկեղեցու անկյունում, Սյուել փողոցի վրա, կա մի մեծ սպիտակ փայտե տուն, որտեղ հավաքվել են պրեսբիտերականները։

## Տրանսպորտ
thumb|Կաիապոիի երկաթուղային կայարանը 2010 թվականի սեպտեմբերի երկրաշարժից հետո
Պետական ​​մայրուղի 1-ը, որն այստեղ ավտոմայրուղի է, անցնում է քաղաքից արևմուտք։ Երկար տարիներ Պետական ​​մայրուղի 1-ն անցել է քաղաքով՝ գլխավոր փողոցի երկայնքով։ 1967 թվականին այս հատվածում կառուցվել է Քրայսթչերչի հյուսիսային մայրուղին։ Հյուսիսային գլխավոր երկաթուղին անցնում է Կաիապոիով, որը Կաիապոիից դեպի արևմուտք ձգվող Էյրետոնի ճյուղի հանգույցն է եղել։ Այս ճյուղը բացվել է 1875 թվականին և ամբողջությամբ փակվել 1965 թվականի ապրիլին։

Մինչև Ուաիմակարիրի գետի կամրջի կառուցումը, այնտեղ գտնվել է նավահանգիստ, որը կարևոր հանգույց է եղել դեպի Քրայսթչերչ նավագնացության համար: Գետային նավահանգիստները աստիճանաբար մարել են 20-րդ դարի կեսերին, բայց վերաբացվել են 1958-1967 թվականներին, ինչը թույլ է տվել փոքր նավերին շրջանցել Լիթելթոնի գերբեռնված նավահանգիստները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կաիապոիի նավահանգստի պատմություն

Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի քաղաքներ