Իրինա Ֆարիոն

**Իրինա Դմիտրիևնա Ֆարիոն** (, , նույն տեղում), ուկրաինացի քաղաքական և հասարակական գործիչ, բանասեր։ Ուկրաինացի ազգայնական, ուլտրաաջ «Ազատություն» կուսակցության անդամ, Գերագույն Ռադայի պատգամավոր (2012-2014) Լվովի մարզի թիվ 116 միամանդատ ընտրատարածքից։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (2015), «Լվովի պոլիտեխնիկ» ազգային համալսարանի պրոֆեսոր (1991-2023, 2024)։

Գործընկեր բանասերները առաջին հերթին նշում են Ֆարիոնի գործունեությունը ուկրաիներենի պաշտպանության գործում։ Մամուլը նշում էր նրա խիստ վիճելի ու էքսցենտրիկ արտահայտությունները, որոնք հետագայում զանգվածային սկանդալների առարկա դարձան։

2024 թվականի հուլիսի 19-ին Լվովում սպանվել է գլխին արձակված կրակոցից։

## Վաղ տարիներ
Ծնվել է 1964 թվականի ապրիլի 29-ին Լվովում։ Հայրը՝ Դմիտրի Իվանովիչ Ֆարիոնը, աշխատել է որպես ջրմուղագործ Լվովի գազի սարքավորումների գործարանում, մայրը՝ Յարոսլավա Ստեպանովնան, Լինինո գյուղի ուսուցիչ, հետագայում եղել է Լվովի մարզային երիտասարդական գրադարանի ընթերցասրահի և համալրման բաժնի վարիչ։

1971-1981 թվականներին սովորել է Լվովի Լեսյա Ուկրաինկայի անվան թիվ 75 միջնակարգ դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց անմիջապես հետո մեկ տարի աշխատել է ՀամԼԿԵՄ-ի 40-ամյակի անվան երիտասարդական մարզային գրադարանի գրադարանավար (այժմ՝ Ռոման Իվանիչուկի անվան երիտասարդական Լվովի մարզային գրադարան)։

1982-1987 թվականներին սովորել է Լվովի Իվան Ֆրանկոյի անվան պետական համալսարանի Ուկրաինական բանասիրության ֆակուլտետում, որն ավարտել է գերազանցությամբ։ 1986-1991 թվականներին եղել է Լվովի Իվան Ֆրանկոյի անվան պետական համալսարանի ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի լաբորանտ և ֆոլկլորագիտության ամբիոնի ուկրաինագիտության կենտրոնի ղեկավար։

## Կրթություն, գիտական և լուսավորչական գործունեություն
1987 թվականին ավարտել է Լվովի անվան պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Իվան Ֆրանկոն «ուկրաինական բանասիրություն» մասնագիտությամբ։ Մինչև 2023 թվականը եղել է «Լվովի Պոլիտեխնիկ» ազգային համալսարանի ուկրաիներեն լեզվի և կիրառական լեզվաբանության ամբիոնի դոցենտ։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1996,  «Антропонімійна система Верхньої Наддністрянщини кінця XVIII — початку XIX ст. (прізвищеві назви)» դիսերտացիա)։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (2015, «Суспільний статус староукраїнської (руської) мови у XIV—XVII ст.» դիսերտացիա)։ Հեղինակ է մի շարք մենագրությունների և հոդվածների։ Օլեքսա Գիրնիկի անվան մրցանակի դափնեկիր (2004)։ Բորիս Գրինչենկոյի անվան համաուկրաինական մրցանակի դափնեկիր (2008)։

Գործընկեր բանասերները առաջին հերթին նշում են Ֆարիոնի գործունեությունը ուկրաիներենի պաշտպանության գործում։ Նա հարյուրավոր ելույթներ է նվիրել ուկրաիներենի պաշտպանությանը, մի քանի լուսավորչական նախագծեր, մենագրություններ, գիտական հոդվածներ, ուսումնական ձեռնարկներ, ինչպես նաև մամուլում հրապարակախոսական և գիտահանրամատչելի հոդվածներ։

Նրա նախագծերից են՝ «Գրքից դեպի նպատակ», «Անձի մեծությունը» ուկրաինական խորհրդարանական «Ռադա» հեռուստաալիքով և «Ուկրաինացիների գենը» Լվովի «НТА» հեռուստաալիքով։

### Ուկրաիներեն լեզվի ներկայիս վիճակ
Լեզվաբան Իրինա Ֆարիոնը հարյուրավոր հոդվածներ է գրել Ուկրաինայում պետական լեզվի վիճակի և ճնշման վերաբերյալ։ Առավել նշանակալից աշխատությունը՝ «Լեզվական նորմ. ոչնչացում, որոնում, վերականգնում (հանրային մարդկանց խոսքի մշակույթ)», մենագրություն, որը դիմակայել է երեք հրատարակության՝ նվիրված լեզվի նորմերի էվոլյուցիային, 20-րդ դարում ուկրաինական լեզվական նորման աղավաղելու պատճառներին։

### Ուկրաիներեն լեզվի պատմություն
Ֆարիոնի ժամանակակից աշխատությունների հիմնական թեման ուկրաինական լեզվի ակունքներն էին, լեզվի առկայությունը նրա կրողների ազգային պետության բացակայության պայմաններում։ 1930-ականներին ԽՍՀՄ-ում տոտալիտար ռեժիմի ժամանակ մշակվեց արևելյան սլավոնական լեզուների զարգացման «սխեմա» ծառի տեսքով, որից աճեցին երեք սլավոնական ժողովուրդներ՝ ռուսները, ուկրաինացիները և բելառուսները՝ իրենց լեզուներով։ Ծառի բնն ու արմատները հեռացել են Կիևյան Ռուսիայի օրոք և յուրացվել են Ռուսաստանին, իսկ երկու «ճյուղեր»՝ ուկրաինացիներն ու բելառուսները, հայտնվել են միայն 14-րդ դարից հետո։ Այն ամենը, ինչ շեղվում էր այս գաղափարական ուսմունքից, համարվում էր «հակագիտական»։ Ֆարիոնը հեռացավ լեզվի ուսումնասիրությունից՝ որպես լեզվական կառուցվածքների վերացական ուսումնասիրություն և նորարար էր ժողովրդի հոգևոր գոյության միջոցով լեզուն ուսումնասիրելու մոտեցման մեջ «նոր ուկրաինական լեզվի և էթնիկ համայնքի ձևավորման համատեքստում»։ Արդյունքը 700 էջանոց մենագրությունն էր՝ «հին ուկրաիներեն (ռուսերեն) լեզվի հասարակական կարգավիճակը укр. староукраїнської (руської) мови XIV-XVII դարերում. լեզվական գիտակցություն, լեզվական իրականություն, լեզվական հեռանկար»։ Ֆարիոնը վերականգնեց «տոտալիտար ռեժիմի կողմից ձերբակալված» «հին ուկրաիներեն լեզու» տերմինը, որն իր աշխատանքում օգտագործվում է որպես հոմանիշ, կամ նույնիսկ որպես «արդար փոխարինում», ըստ Ֆարիոնի, որը պարտադրված էր ուկրաինական «*ռուսկա մովա*» տերմինի «մեկ ընդհանուր աղբյուրի» կողմնակիցների կողմից։ Ֆարիոնն իր գրքում հիմնավորում է, որ լեզվի հնարավորությունն ու խնդիրը ազգ և պետություն ստեղծելն է։

### Կրթական ծրագրեր
«Գրքից դեպի նպատակ» (ուկրաիներեն՝ Від книги до мети) Youtube-ում Իրինա Ֆարիոնի հեղինակած ստեղծագործությունը ներկայացնում է Ուկրաինայի արդիականության 60 նշանակալի անձնավորություններին և նրանց գրքերի շնորհանդեսներին։ Առանձնացվում են «Ազգային գիտակցության ուղղահայաց շարժման կամ նախագծի առաջին եթերաշրջանի ավարտի մասին «Գրքից դեպի նպատակ»» (2012), «Ով կարդում է, նա ժամանակից վեր է» (2013), «Օրենքները մահանում են, գրքերը երբեք» (2014), «Գիրք՝ զրույց դարերի միջով. երկխոսություն փորձի հետ, մենախոսություն ինքներս մեզ հետ» (2016), «Մենք այն ենք, ինչ կարդում ենք» (2018)։

«Անձի մեծությունը» (ուկրաիներեն՝ Велич опустості) ուկրաինական խորհրդարանական «Ռադա» հեռուստաալիքով, հանրաճանաչ հաղորդում Ուկրաինայի պատմության մեջ հայտնի և քիչ հայտնի անձանց մասին։ «*Օտդավնան օրգանապես չէր ընկալում Գոգոլին իր մոսկովյան լեզվով։ Կարծում էի, որ դա պարզապես վայրենություն է։ Ինչո՞ւ է ուկրաինացին գրում օտար լեզվով։ Նա հիվա՞նդ է, թե մարդագայլ։ Ինչպես պարզվեց, և առաջինը, և երկրորդը։ Նա ինձ համար դարձավ հաճոյանալուց վանելու հիմնական դրդապատճառը*», — ասում է Իրինա Ֆարիոնը ժամանակակից Ուկրաինայի տարածքում ծնված և իր ստեղծագործություններում ուկրաինական կոլորիտն արտացոլած ռուս-ուկրաինական հիբրիդային ինքնություն ունեցող գրող Նիկոլայ Գոգոլի մասին։ Նախագիծն ունի 160 Էպիզոդ և թողարկվել է 2013-2019 թվականներին։

Նախորդ նախագծի ավարտից հետո, 2019 թվականին ուկրաինացի նկարիչների կյանքի լուսաբանումը շարունակելու նպատակով, հիմնել և հեղինակել է նոր հեռուստատեսային նախագիծ՝ «Ուկրաինացիների գենը», (ուկրաիներեն՝ Ген українців) Լվովի «НТА» հեռուստաալիքի եթերում։ Սոցցանցերում իր վերջին գրառման մեջ, որը հրապարակվել է 2024 թվականի հունիսի 19-ին՝ սպանությունից 3 ժամ առաջ, Իրինա Ֆարիոնը հայտարարել է «Ուկրաինացիների գենը» ֆիլմի հաջորդ դրվագի մասին, որը նվիրված է ուկրաինական ապստամբ բանակի գեներալ-խորունժեմ Իվան Թրեյկոյին։ Այն ձայնագրվել է լեզվաբանի կենդանության օրոք չհրապարակված երկու այլ դրվագների հետ՝ ուկրաինացի գրող Քրիստինա Ալչևսկայայի և ուկրաինացի անարխիստ Նեստոր Մախնոյի մասին։

### Անհատականություններ ուկրաինական լեզվի պատմության մեջ
Լեզվաբանը էսսեներ և մենագրություններ է նվիրել ուկրաինական լեզվի պատմության նշանակալի անհատականություններին։ Գործընկեր-բանասերները առանձնացնում են «Հայր Մարկիյան Շաշկևիչը՝ ուկրաինացի լեզվագործ» (2007) և «Իվան Պուլյույի լեզվական դիմանկարը (ըստ մտածողի նամակների)» (2017)։

## Քաղաքական գործունեություն
ՀամԼԿԵՄ անդամ է եղել 1978 թվականի սեպտեմբերից։մինի|200px|ձախից|
Ինքը՝ Ֆարիոնը, որը երկար ժամանակ հերքում էր անդամակցությունը ԽՄԿԿ-ին, 2013 թվականի նոյեմբերին ապացույցների հրապարակումից հետո ընդունել է այդ փաստը, սակայն հայտարարել է, որ կուսակցությունից դուրս է եկել 1989 թվականին։ Նշվում էր, որ Իրինա Ֆարիոնի կոմերիտական նկարագրության մեջ, որը տրամադրել էին լրագրողները, ասվում էր, որ նա խրախուսում է օտարազգի ուսանողների կողմից ռուսաց լեզվի ուսուցումը։ Ավելի ուշ Ֆարիոնը հայտարարել է, որ անդամակցել է ԽՄԿԿ-ին, որպեսզի «ոչնչացնի այն ներսից»։

2005 թվականից եղել է «Ազատություն» համաուկրաինական միավորման անդամ։

2006 և 2007 թվականներին Ուկրաինայի խորհրդարանական ընտրություններում նա Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի ժողովրդական պատգամավորների թեկնածու էր «Սվոբոդա»-ից (երկու անգամ էլ ցուցակում երրորդն էր)։ 2012-2014 թվականներին եղել է Գերագույն Ռադայի պատգամավոր, ընտրվել է թիվ 116 միամանդատ ընտրատարածքից (Լվովի մարզ), գիտության և կրթության հարցերով կոմիտեի բարձրագույն կրթության հարցերով ենթակոմիտեի նախագահ։

Ֆարիոնը հակասահմանադրական է համարել 2012 թվականին ընդունված «Պետական լեզվական քաղաքականության հիմունքների մասին» օրենքը, քանի որ «որոշակի տարածքում ամրագրված տարածաշրջանային լեզուն ունի նույն իրավունքները, ինչ պետականը»։

2013 թվականի ապրիլին Կիևի շրջանային վարչական դատարանը մերժեց Իրինա Ֆարիոնի հայցն ընդդեմ Գերագույն Ռադայի աշխատակազմի՝ գիտության և կրթության հարցերի հանձնաժողովի նիստերում ժողովրդական պատգամավորների ելույթների պետական լեզվով թարգմանության չապահովման վերաբերյալ։

2014 թվականի հոկտեմբերին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում նույն ընտրատարածքում զբաղեցրել է միայն երրորդ տեղը և խորհրդարան չի անցել՝ պարտվելով «Ինքնօգնություն» կուսակցությունից թեկնածուներ Իրինա Պոդոլյակին և արմատական կուսակցության թեկնածու Վալերի Վերեմչուկին։ Ինքը՝ «Ազատությունը», միևնույն ժամանակ չկարողացավ հաղթահարել հինգ տոկոսանոց արգելքը։

2019 թվականին քննադատել է Ուկրաինայի «ուկրաիներենի՝ որպես պետական լեզվի գործունեության ապահովման մասին» օրենքի նախագիծը (№ 5670-դ) ներկայացված տեսքով՝ համարելով այն չափազանց փափուկ․
«Նրանք պատրաստվում են քվեարկել թեթևացված «Կիվալով-Կոլեսնիչենկոյի օրենքի» օգտին։ Դրա նպատակը ձևակերպված է նախագահ Պյոտր Պորոշենկոյի ծրագրում՝ պահպանել լեզվական ստատուս-քվոն, այսինքն՝ այն, ինչ մենք այսօր ունենք՝ ուկրաիներենի անձեռնմխելիությունը։

Վերջերս կարդացի, որ, պարզվում է, այս օրենքի ընդունումից առաջ իմ հայրենակից Կոլեչկա Կնյաժիցկին հանդիպել է ԵՄ երկրների դեսպանների, ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի և Եվրոպայի խորհրդի ղեկավարի հետ։ Նրանք ապուշներ են։ Որպեսզի ընդունեն, թե իրենց պետությունում ինչ լեզվով խոսեն, պետք է շփվեն օտարների հե՞տ...»

Մահից քիչ առաջ Իրինա Ֆարիոնը 11 FPV դրոն է գնել Ուկրաինայի Զինված ուժերի զինծառայողների համար գրեթե հարյուր հազար գրիվնայով, որոնք դատարանում հաղթելուց հետո նրան փոխհատուցել է Լվովի պոլիտեխնիկը, և սկսել է FPV դրոնների հավաքագրումը Ուկրաինայի զինված ուժերի համար, որի մասին 2024 թվականի հուլիսի 18-ին հայտարարել է իր YouTube-ալիքում «Iryna Farion» վերջին տեսահոլովակում»։

## Դիտումներ
2011 թվականի հուլիսին, պատասխանելով «Պոլեմիկա» կայքի լրագրողների հարցերին, մանկապարտեզում հայտնի սկանդալի վերաբերյալ նա հայտարարեց, որ ««Վանյան», «Մաշան» ուկրաիներենի նողկալի ձևեր են», որոնք «աղտոտող սուրժիկ» են։ Ֆարիոնի խոսքով․
* Ռեգիոնների կուսակցության ընտրողները՝ «մաքուր կրիմինալիտետ»,
* ՈՒՊԿ ՄՊ քահանաները «ոչ մի կապ չունեն քրիստոնեության հետ», բայց մաս են կազմում «Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայության»,
* «Ազատություն»-ը ժողովրդավարական կազմակերպություն չէ, նրա ընտրողներն են «մարդիկ, ովքեր ապրում են առանձնատներում»․ «Մենք ոչ մեկին ոչինչ չենք տալու։ Մենք՝ որպես պատգամավորներ, պետք է այնպիսի որոշումներ կայացնենք, որոնք պայմաններ են ստեղծում, որ ներդրողը գա և այստեղ ինչ-որ բան կառուցի»։

Ելույթ ունենալով հակաահաբեկչական գործողության անցկացման գոտի մեկնող Ուկրաինայի ՆԳՆ «Սիչ» գումարտակի մարտիկների առջև, որոնք ստեղծվել են հիմնականում «Սվոբոդա» ռազմական կոմիտեի անդամներից, Ֆարիոնը հայտարարել է. «Սա հակաահաբեկչական գործողություն չէ, սա պատերազմ է։ Գուցե երրորդ աշխարհամարտը, միայն թե ոչ ոք նրան այդպես չի անվանում։ Եվ շատ կարևոր է, որ Երրորդ համաշխարհային պատերազմում Ուկրաինան դառնա այն ծայրը, որից կսկսվի մեծ հաղթանակը»։

Ողջունել է ռուսամետ հայացքների տեր հրապարակախոս Օլես Բուզինայի սպանությունը 2015 թվականի ապրիլին։

Նա դեմ էր «Ուկրաինայում անգլերենի օգտագործման մասին» օրինագծին՝ համարելով, որ այն կնպաստի կրթության, մշակույթի և ուկրաինական հասարակության, որպես ամբողջության, անգլիզացմանը և դեուկրաինացմանը, և որ ռուսախոսները կդառնան այս գործընթացի հիմնական պաշտպանները։ Մեկ անգամ չէ, որ դեմ է արտահայտվել Ուկրաինայում անգլերենի օգտագործման ոլորտի ընդլայնմանը և մինչև օրինագծի մշակումը։

Կտրուկ բացասաբար է վերաբերվել ուկրաիներեն լեզվով անգլիկիզմներին՝ դրանց տարածումը անվանելով Աանգլովարվարիզացիա»։

## Սկանդալներ
2010-ի փետրվարին Իրինա Ֆարիոնը հայտնվեց լրատվամիջոցների վերնագրերում այն բանից հետո, երբ հրապարակվեց մի տեսանյութ, որում նա ելույթ է ունենում մանկապարտեզում՝ կոչ անելով երեխաներին չօգտագործել ռուսական փոքրացուցիչ անուններ։ Ֆարիոնի գործողությունները վրդովմունք են առաջացրել Ուկրաինայի որոշ ծնողների, հոգեբանների, ԶԼՄ-ների  քաղաքական գործիչների մոտ։ Երեխաների ծնողները, ովքեր կարծել են, թե իրենց երեխաներին վիրավորել են, դատի են տվել Իրինա Ֆարիոնին։

2010 թվականի հունիսի 3-ին Ֆարիոնը հայտարարել էր, որ ուկրաինացիները, որոնք մայրենի լեզու են անվանում ռուսերենը, «դեգեներատ ուկրաինացիներ» են, որոնց պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկել։

2012-ի հունիսին Ֆարիոնի նախաձեռնությամբ աշխատանքից հեռացվեց Լվովի երթուղային տաքսու վարորդը, որը նրա պահանջով հրաժարվեց անջատել ռուսալեզու երաժշտական ռադիոն։ 2012 թվականի հունիսին Ռեգիոնների կուսակցությունը դիմել էր Ուկրաինայի Գլխավոր դատախազություն՝ խնդրելով գնահատական տալ ընդդիմության ներկայացուցիչների արտահայտություններին ռուսաց լեզվի վերաբերյալ, մասնավորապես Լվովի շրջանային խորհրդի պատգամավոր Իրինա Ֆարիոնի հայտարարություններին։

մինի|300px|
մինի|300px|

2013 թվականի հունիսին Իրինա Ֆարիոնը դիմել էր Ուկրաինայի անվտանգության ծառայությանը (ՈՒԱԾ)՝ պետական դավաճանության մեջ մեղադրելով 148 ժողովրդական պատգամավորների, որոնք դիմել էին Լեհաստանի Հանրապետության Սեյմին՝ խնդրելով Վոլինյան կոտորածը ճանաչել լեհ ժողովրդի ցեղասպանություն։ 2013-ի օգոստոսին Ուկրաինայի զինված ուծերին պատասխանել է Ֆարիոնին, որ ստուգումը պատգամավորների գործողություններում պետական դավաճանության նշաններ չի հայտնաբերել։

Պատասխանելով Խարկովի վարչակազմի զավթման վերաբերյալ լրագրողի հարցին՝ նա հայտարարել է, որ Ուկրաինայի արևելյան շրջաններում անջատողական ակցիաների մասնակիցներին, որոնք ուկրաինացիներ չեն, բայց «մտնում են երկիր», պետք է գնդակահարել։

Ֆարիոնը երկար ժամանակ կտրականապես հերքում էր իր անդամակցությունը ԽՄԿԿ-ին, սակայն 2013 թվականի աշնանը այդ տեղեկությունը, այնուամենայնիվ, հաստատվել էր ԽՄԿԿ արխիվների կողմից։ ԽՄԿԿ-ին իր անդամակցությունը հաստատող փաստաթղթերի հրապարակումից հետո Ֆարիոնը ծիծաղով հարցերին պատասխանել է, որ «արծիվները չեն զեկուցում բորենիներին»։ «Львівська Хвиля» ռադիոկայանի եթերում Ֆարիոնը, սակայն, խոստովանել է, որ 1988 թվականին անդամակցել է ԽՄԿԿ-ին «կարիերայի աճի մոտիվներով»՝ կուսակցությունից դուրս գալով արդեն հաջորդ 1989 թվականին։

2018 թվականի նոյեմբերի 1-ին ռուսական պատժամիջոցներ են սահմանվել Ուկրաինայի 322 քաղաքացիների նկատմամբ, այդ թվում՝ Իրինա Ֆարիոնի։

2019 թվականի մարտի 3-ին Facebook սոցիալական ցանցի գրառման մեջ նա հրապարակավ վիրավորեց և մահ մաղթեց կիևցի լրագրող Դմիտրի Գորդոնին «սարսափելի տանջանքների մեջ»։ Նրա արտահայտությանը աջակցել է քաղաքական գործիչ Իգոր Ստեպուրան և նաև մահ է մաղթել լրագրողին։ Դմիտրի Գորդոնը դա գնահատել է որպես էթնիկ և լեզվական հատկանիշներով ատելության խոսք, կարծիքի ազատության հետապնդում և սպանության կոչ։ Այս կապակցությամբ նա դիմում է գրել Ուկրաինայի գլխավոր դատախազին, ՈՒԱԾ-ին և Ներքին գործերի նախարարությանը։ 2019-ի մարտին Գորդոնին պատասխանելով ԱԴԾ-ի հետ կապի մասին իր մեղադրանքներին՝ Ֆարիոնը Facebook-ի իր գրառման մեջ շոումեն և Ուկրաինայի նախագահի թեկնածու Վոլոդիմիր Զելենսկուն անվանել է «բիծ», իսկ նրա օգտին քվեարկելու մտադրություն ունեցող մարդկանց՝ «դեբիլներ»։

2023 թվականի նոյեմբերի 14-ին Լվովում ուսանողները դուրս են եկել հանրահավաքի՝ պահանջելով Իրինա Ֆարիոնին հեռացնել Լվովի Պոլիտեխնիկի ազգային համալսարանից։ 2023 թվականի նոյեմբերին ՈՒԱԾ-ն Ֆարիոնի դեմ չորս հոդվածներով քրեական գործ է հարուցել։  Ավելի ուշ Ուկրաինայի կրթության նախարար Օքսեն Լիսովան հայտնել է, որ Ֆարիոնին հեռացրել են «Լվովի պոլիտեխնիկ» համալսարանի պրոֆեսորի պաշտոնից։ Այս որոշումը բողոքարկվել է դատարան և հետագայում՝ 2024 թվականի մայիսի վերջին, դատարանը որոշել է վերականգնել Իրինա Ֆարիոնին պրոֆեսորի պաշտոնում և համալսարանից գումար բռնագանձել հարկադիր բացակայելու համար։

## Սպանություն
2024 թվականի հուլիսի 19-ի երեկոյան Իրինա Ֆարիոնի դեմ մահափորձ է կատարվել։ Այս մասին հայտարարել է լրագրող Մարթա Օլիյարնիկը։ Լվովի Մասարիկի փողոցի թիվ 3 տան մոտ անհայտ տղամարդը հրազենից կրակ է բացել նրա ուղղությամբ, ինչի հետևանքով փամփուշտներից մեկը դիպել է նրա գլխին"

Ֆարիոնը տեղական ժամանակով ժամը 20:00-ին տեղափոխվել է Լվովի առաջին բուժմիավորման Սուրբ Պանտելեյմոնի հիվանդանոց, որտեղ գիտակցության չգալով մահացել է ժամը 23:20-ին: Հարուցվել է քրեական գործ՝ Ուկրաինայի Քրեական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Ուկրաինայի ազգային ոստիկանությունը և ՈՒԱԾ-ն հետախուզման ընթացքում ձերբակալել են սպանության մեջ կասկածվողին։ Ուկրաինական ԶԼՄ-ների հաղորդմամբ՝ նա Դնեպրոպետրովսկի մարզի Դնեպր քաղաքի 18-ամյա բնակիչ Վյաչեսլավ Զինչենկոն է։

2024 թվականի հուլիսի 22-ին թաղված է Լվովում՝ Լիչակովի գերեզմանատանը։

## Քրեական հետապնդում
### Ռուսաստանում
2015 թվականի հուլիսի 8-ին Ռուսաստանի Քննչական կոմիտեն նրա նկատմամբ քրեական գործ է հարուցել՝ 33-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունների կազմի հատկանիշներով։ Ռուսաստանի Դաշնության ՔՕ-ի 105-ը (սպանություն հրահրելը) և արվեստի 1-ին մասը։ Ռուսաստանի Դաշնության քրեական օրենսգրքի 282-ը (ատելության կամ թշնամանքի հրահրում, ինչպես նաև մարդկային արժանապատվության նվաստացում), 2014 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Կիևում կայացած հանրահավաքում նրա ելույթի փաստի առթիվ՝ կոչ անելով ոչնչացնել Ռուսաստանը որպես պետություն, իսկ ռուսներին՝ որպես ազգային հիմունքներով մարդկանց խումբ։

### Ուկրաինայում
2023 թվականի նոյեմբերի 15-ին Ուկրաինայի անվտանգության ծառայությունը նրա նկատմամբ քրեական գործ է հարուցել Ուկրաինայի ՔՕ հետևյալ հոդվածներով․

* հոդված 161 (քաղաքացիների իրավահավասարության խախտում՝ կախված նրանց ռասայական, ազգային, տարածաշրջանային պատկանելությունից, կրոնական համոզմունքներից, հաշմանդամությունից և այլ հատկանիշներով)՝ մինչև երեք տարվա ազատազրկում,
* հոդված 435-1 (զինծառայողի պատիվն ու արժանապատվությունը վիրավորելը, զինծառայողին սպառնալը)՝ ազատազրկում երեքից հինգ տարի ժամկետով,
* հոդված 163 (կապի միջոցներով կամ համակարգչով փոխանցվող նամակագրության, հեռախոսային խոսակցությունների, հեռագրական կամ այլ նամակագրության գաղտնիությունը խախտելը)՝ ազատության սահմանափակումը մինչև երեք տարի ժամկետով,
* հոդված 182 (գաղտնիության խախտում)՝ ազատության սահմանափակում մինչև երեք տարի ժամկետով։

## Անձնական կյանք
Իրինա Ֆարիոնն ամուսնացած էր Օստապ Սեմչիշինի հետ (ծն. 14.06.1967)։ 2011 թվականին ամուսնալուծվել է։

Դուստր՝ Սոֆիա Սեմչիշին (ծն. 18.08.1989)։ 2016 թվականի հուլիսի 23-ին ամուսնացել է։

Փեսա՝ Վասիլի Օսոբա (24.05.1989-06.10.2024), զոհվել է պատերազմում։ Թաղված է Լվովում՝ Լիչակովի գերեզմանատանը։

Թոռներ՝ Էվա (Եվա) (ծն. 2017) և Դմիտրի (ծն. 2019)։

Ապրել է Լվովում։

## Հիշողություն
* Լվովում տեխնիկական փողոցը վերանվանվել է Իրինա Ֆարիոնի փողոց։
* Իվանո-Ֆրանկիվսկում հաստատել են «Իվանո-Ֆրանկովսկի քաղաքային տարածքային համայնքում Իրինա Ֆարիոնի հիշատակի ուկրաինականացման ծրագիրը», որի շրջանակներում Գվարդեյսկայա փողոցը վերանվանվել է Իրինա Ֆարիոն փողոց։

## Հրապարակումներ
մինի|200px|Ֆարիոնը «Սիչ» գումարտակի առջև ելույթի ժամանակ, 2014 թվականի հուլիս
* Антропонімійна система Верхньої Наддністрянщини кінця XVIII — початку XIX ст. (прізвищеві назви): Дис... канд. філол. наук: 10.02.01 / Львівський держ. ун-т ім. І.Франка. — Львів, 1996. — 237 л.+додат. 213 л.
** Антропонімійна система Верхньої Наддністрянщини кінця XVIII — початку XIX ст. (прізвищеві назви): Автореф. дис... канд. філол. наук: 10.02.01 / Львівський держ. ун-т ім. Івана Франка. — Львів, 1996. — 22 с.
* Українські прізвищеві назви Прикарпатської Львівщини наприкінці XVIII — початку XIX століття (з етимологічним словником) / НАН України; Інститут народознавства. — Львів: Літопис, 2001. — 371 с. — Бібліогр.: С. 361—370. — ISBN 966-7007-30-2*
* Мова як духовно-національний феномен. // Київська церква. — 2001. — № 4
** Мова як духовно-національний феномен. // Мовні конфлікти й гармонізація суспільства: Матеріали наукової конференції, 28—29 травня 2001 року. / Під ред. Володимира Куєвди, Лариси Масенко, Віталія Радчука. —  Видавничо-поліграфічний центр «Київський університет», 2002. — C. 36—42. — ISBN 966-594-413-4
** Мова як духовно-національний феномен // Урок української: Науково-публіцистичний журнал-дайджест. — 05/2003. — № 5/6. — С. 51—53
* Антропонімна функція квалітативних суфіксів у структурі прізвищевих назв. // Мовознавчі студії: (Матеріали конференцій) / Відп. ред.: О. А. Купчинський. — Львів: Наукове т-во ім. Шевченка, 2002. — С. 217—234
* Саме згодних називатися горщиками в піч і ставлять: (Про національне й універсальне в антропонімії). // Урок української: Науково-публіцистичний журнал-дайджест. — 07/2002. — № 7. — С. 18—20
* Лінґвістичні наслідки Переяславської (з)Ради // Просвіта. — 2002. — червень (№ 6) — С. 4.
** Лінґвістичні наслідки Переяславської (з)Ради 1654 року (або міркування з приводу Указу Президента) // Вісник Львівського університету. Серія журналістика. — 2003. — Вип. 23. — 297 с.
** Лінґвістичні наслідки Переславської (з)ради // Дивослово: Українська мова й література в навчальних закладах: Науково-методичний журнал Міністерства освіти і науки України. — 04/2003. — № 4. — С. 2—6
* Я на сторожі коло їх поставлю Слово. Набір листівок-плакатів про мову. / Автор і керівник проекту Ірина Фаріон. — Львів: Видавництво Львівської політехніки, 2002
* У пошуках себе. // Дивослово: Українська мова й література в навчальних закладах: Науково-методичний журнал Міністерства освіти і науки України. — 05/2003. — № 5. — С. 80
* Мова як дім, де ми — з Шевченком. // Урок української: Науково-публіцистичний журнал-дайджест. — 04/2003. — № 4. — С. 33—36 (вкладка «Чому Шевченко?»)
* Слова як свідки правди. Лінгвістична експертиза етнонімів «жид» і «москаль» // Універсум (http://universum.lviv.ua/archive/journal/2004/far_7.html). — 2004. — № 7/9. — С. 46—51
* Ідентифікаційна функція антропоніма як складник його онтологічної природи // До джерел: Збірник наукових праць на пошану Олега Купчинського з нагоди його 70-річчя / Редкол.: І. Гирич; редкол.: [та ін.] . — ; Львів: Б. в., 2004. — Т. 1. — 2004. — С. 254—268
* Правопис — корсет мови? Український правопис як культурно-політичний вибір. / Роман Скиба (іл.). — Львів: Монастир Свято-Іванівська Лавра; Видавничий відділ «Свічадо», 2004. — 115 с.: іл. — ISBN 966-561-328-6
** Правопис — корсет мови? Український правопис як культурно-політичний вибір. / Роман Скиба (художн.). — 2 вид., випр. і доп. — Львів: Свічадо, 2005. — 120 с.: іл. — ISBN 966-8744-16-0
** Правопис — корсет мови? Український правопис як культурно-політичний вибір. / Роман Скиба (художн.). — 3 вид., випр. і доп. — Львів: Свічадо, 2006. — 120 с.
* Задля єдності-єдина. // Урок української: Науково-публіцистичний журнал-дайджест. — 04/2005. — № 3/4. — С. 4—5
* Лінгвонім мова в контексті позамовних чинників. // *Миниахметова Э. Х.*, Турецкий язык: учебное пособие. — Одесса: Астропринт, 2004. — Кн. 2.: — 2006. — С. 138—140
* Франкова візія історії української мови (XI—XVIII ст.) // Дивослово: Українська мова й література в навчальних закладах: Науково-методичний журнал Міністерства освіти і науки України. — 10/2006. — № 10. — С. 35—39
* Суб'єктивні роздуми над калинцевими звукосимволами. // Урок української: Науково-публіцистичний журнал-дайджест. — 03/2006. — № 3/4. — С. 31—33
* Сесійні зали чи мовні смітниська? (антисуржикові нотатки). // Урок української: Науково-публіцистичний журнал-дайджест. — 08/2006. — № 8/9. — С. 22—23
* Суспільний статус української мови в добу Литовського князівства і Речі Посполитої. // Збірник наукових праць Науково-дослідного інституту українознавства: сборник / М-во освіти і науки України, Науково-дослідний інститут українознавства. — : Міленіум, 2006. — Т. 8 : Українська мова вчора, сьогодні, завтра в Україні і світі. — С. 98—115
* Франкова візія суспільного статусу руської мови в Галичині (Друга половина XVIII -початок XX ст.) // Дивослово: Українська мова й література в навчальних закладах: Науково-методичний журнапл Міністерства освіти і науки України. — 2007. — № 3. — С. 23—27
* Лінгвістичний феномен Маркіяна Шашкевича. // Дивослово: Українська мова й література в навчальних закладах: Науково-методичний журнапл Міністерства освіти і науки України. — 10/2007. — № 10. — С. 38—44
* Лінгвістичний феномен Маркіяна Шашкевича. // Дивослово: Українська мова й література в навчальних закладах: Науково-методичний журнапл Міністерства освіти і науки України. — 11/2007. — № 11. — С. 35—42
* Мова — краса і сила: Суспільно-креативна роль української мови в ХІ — середині XIX ст.: Монографія. — Львів: Видавництво Національного ун-ту «Львівська політехніка», 2007. — 168 с. — Бібліогр.: С. 159—167. — ISBN 978-966-553-586-7
** Мова — краса і сила: Суспільно-креативна роль української мови в ХІ — середині XIX ст.: Монографія. — 2-ге вид. — Львів: Видавництво Національного ун-ту «Львівська політехніка», 2009. — 212 с.
** Мова — краса і сила: Суспільно-креативна роль української мови в ХІ — середині ХІХ ст.: Монографія. — 3-тє вид. — Львів: Видавництво Національного ун-ту «Львівська політехніка», 2010. — 212 c. — ISBN 978-966-553-919-3
** Мова — краса і сила: Суспільно-креативна роль української мови в XI — середині XIX ст.: Монографія. — 4-те вид. — Львів: Видавництво Львівської політехніки, 2011. — 212 с. — ISBN 978-617-607-045-0
* Отець Маркіян Шашкевич — український мовотворець. Лінгвістичний феномен на тлі світового романтизму: Монографія. — Львів: Свічадо, 2007. — 136 с. — Бібліогр.: С. 96 — 100. — ISBN 978-966-395-121-8
** Отець Маркіян Шашкевич — український мовотворець: Лінгвістичний феномен на тлі світового романтизму: Монографія. — Львів: Свічадо, 2011. — 136 с. — ISBN 978-966-395-121-8
* Мова як спосіб життя: [Рец. на кн. : *Федик О.* Мова як духовний адекват світу (дійсності). — Львів: Місіонер, 2000. — 298 с.]. // Українська мова. — 2009. — № 1. — С. 118—122
* Станіслав Оріховський Роксолянин: мовно-етнічний портрет часу. // Дивослово: Українська мова й література в навчальних закладах: Науково-методичний журнапл Міністерства освіти і науки України. — 07/2009. — № 7/8. — С. 52—56
* Суспільний статус руської (давньоукраїнської) мови в добу відродження (друга половина XIV — перша половина XVI століття). // Вісник Львівського університету. Серія філологічна. — 02/2009. — Вип. 46 ч. 2. — С. 40—48
* Степан Бандера — практик, теоретик, містик націоналістичного руху. Лекція Ірини Фаріон з нагоди столітнього ювілею Провідника. — Івано-Франківськ: Місто НВ, 2009. — 32 с. + компакт-диск. — ISBN 978-966-428-123-9
* Мовна норма: знищення, пошук, віднова. // Слово Просвіти. — 2009. — № 10. — С. 7. — (поч. № 48—52 за 2008, 3, 6 за 2009 р.)
** Мовна норма: знищення, пошук, віднова (Науково-навчальне видання): [монографія]. — Івано-Франківськ: Місто НВ, 2009. — 336 с. + компакт-диск.
** Мовна норма: знищення, пошук, віднова (Науково-навчальне видання): [монографія]. — Вид. 2-ге, доп. — Івано-Франківськ: Місто НВ, 2010. — 336 с. + компакт-диск. — ISBN 978-966-428-138-3
** Мовна норма: знищення, пошук, віднова (Науково-навчальне видання): [монографія]. — Вид. 3-е, доп. — Івано-Франківськ: Місто НВ, 2013. — 336 с. + компакт-диск. — ISBN 978-966-428-290-8
* Афоризми та сентенції Юрія Іллєнка. Криниця для спраглих / Автор ідеї, укладач та літературний редактор Ірина Фаріон. Співтворці укладання Людмила Іллєнко, Пилип Іллєнко, Андрій Іллєнко. — Івано-Франківськ: Місто НВ, 2010. — 160 с. — ISBN 966-428-169-7, ISBN 978-966-428-169-7
* Жити, коли все проти тебе, або Іллєнко у моєму світі. // Слово Просвіти. — 2010. — № 25 (24—30 червня). — С. 6
* Шевченків концепт «Слово» у рецепції Дмитра Донцова: 150-літтю Шевченкового повернення в Україну присвячую. // Слово Просвіти. — 2011. — № 20 (19—25 травня), № 21 (26 травня — 1 червня). — С. 6—7
* «Густинський літопис» — джерело мовної свідомості українців першої половини XVII століття. // Вісник Львівського університету. Серія філологічна. — 06/2012. — Вип. 57. — С. 242—253
* «Я на сторожі коло їх поставлю слово…»: Тарас Шевченко і ми. Публіцистика. // Київ. — 2014. — № 3/4. — С. 2—8
* Післяслово // *Шевченко Т. Г.* Кобзар / Упоряд., комент., післяслово М. Зубкова; обкл. О. Панченко. — Ювіл. вид. — : Видавн. дім «Школа», 2014. — 571, [1] с., 24 арк. іл. : ., портр., факс.
* Суспільний статус староукраїнської мови в XIV—XVII ст. : Дис... докт. філол. наук: 10.02.01 / Інститут української мови НАНУ. — Київ, 2015. — 456, [65] с.
** Суспільний статус староукраїнської мови в XIV—XVII ст.: Автореф. дис... докт. філол. наук: 10.02.01 / Інститут української мови НАНУ. — Київ, 2015. — [2], 50 с.
* Львів, 2023. — ISBN 978-966-938-717-2

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
*  — 
* Величие Личности — 
* Ирина Фарион. Открытое письмо Януковичу
* И. Фарион «Законопроект о языках — право на моральную деградацию, дегенерацию и янычарство.» // Сайт партии Свобода, 29 сентября 2010
*  // BBC News — Русская служба
 
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանասերներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի բանասերներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Եվրամայդանի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Կին լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կին քաղաքական գործիչներ