Թե մենք լինեինք չարագործներ (գիրք)

«**Թե մենք լինեինք չարագործներ»'',*** ամերիկացի գրող Մ. Լ. Ռիոյի դեբյուտային վեպ, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 2017 թվականին «Flatiron Books»-ի կողմից: Այն [[Մութ ակադեմիա (ժանր)|մութ ակադեմիա]] ժանրի գիրք է, որի ործողությունները տարածվում են Դելլեհերի անվան համալսարանի դերասանական և շեքսպիրագիտական բաժնում (որը իրականում գոյություն չունի)։ Վեպը նկարագրում է գլխավոր հերոսի՝ Օլիվեր Մարքսի ուսանողության չորրորդ տարին, որը պատված է նրա համակուրսեցու սպանության առեղծվածով։ Վեպի սերիական ադապտացիան մշակման փուլում է։

== Սյուժե ==
Պատմությունը սկսվում է այն կետից, երբ Օլիվերը պայմանական վաղաժամկետ ազատ է արձակվում բանտից, որտեղ բանտարկված էր եղել նախորդ տասը տարիներին, անհայտ մանրամասներով սպանության համար։ Դետեկտիվ Քոլբորնը, ով այդ գործի գլխավոր քննիչն էր, դիմավորում է նրան բանտի դարպասների մոտ և ասում, որ երբեք չի հավատացել սպանության մասին պաշտոնական եզրակացությանը, այնուհետև ավելացնում է, որ թոշակի է անցնում և խնդրում է Օլիվերին «ոչ արձանագրության համար» պատմել, թե իրականում ինչպիսին են եղել տասը տարի առաջվա դեպքերը։  Օլիվերը համաձայնվում է մի պայմանով՝ որ Քոլբորնը գործի համար չի օգտագործի այն, ինչ կիմանա պատմությունից: Քոլբորնն ընդունում է այդ պայմանը և օլիվերը սկսում է իր պատմությունը։ Գործողությունները տեղափոխվում են 10 տարով հետ:

1997 թվականին Օլիվերն իր վեց համակուրսեցիների հետ սովորում էր չորրորդ և վերջին կուրսում հեղինակավոր Դելլեհեր դասական կոնսերվատորիայում։ Համալսարանը գտնվում էր նախկին ամրոցային համալիրի տարածքում և ուսանողներն ապրում էին ամրոցի աշտարակներից մեկում կահավորված փոքրիկ հանրակացարանում։ Ի սկզբանե, կուրսի ուսանողներն ավելի շատ էին, բայց, քանի որ ամեն տարի թերակատարում ունեցող ուսանողները հեռացվում էին, չորրորդ կուրսին հասել էր ընդամենը յոթ ուսանող: Ըստ ուսումնական պլանի, նրանք ուսումնասիրում էին դերասանական արվեստ և խորացված վերլուծում և սովորոււմ էին [[Ուիլյամ Շեքսպիր|Շեքսպիրի]] գործերը և ամեն մեծ տոնի համար պատրաստում նրա պիեսներից մեկի բեմադրությունը։ Երրորդ կուրսում ուսումնասիրում էին կատագերգություններ, իսկ այժմ ողբերգությունները։ Եվ որպես տարեվերջյան ամփոփիչ ներկայացում ընտրվում է *Հուլիոս Կեսարը։* Լսումների նախորդ գիշերը ուսանողներից մեկը՝ Ալեքսանդրը, որը պետք է Կեսարի դերը կատարեր, ենթադրում է, որ լսումներն անիմաստ են, քանի որ բոլոր յոթ մասնակիցներն էլ հետևողականորեն տարեցտարի ընտրվել են նույնատիպ դերերի համար՝ [[հերոս]] (Ջեյմս), [[չարագործ]] (Ալեքսանդր), [[Բռնապետ (այլ կիրառումներ)|բռնապետ]] (Ռիչարդ), գայթակղող կին (Մերեդիթ), [[ինժենյու]] (Ռեն) և երկու անհաջողակ` էպիզոդային դերակատարներ (Օլիվեր և Ֆիլիպա): Երբ նրանք ստանում են դերաբաշխման ցուցակը, պարզվում է, որ Ալեքսանդրի կանխատեսումները ճիշտ էին:

Այնուամենայնիվ, իրավիճակը փոխվում է [[Հելոուին]]ի համար բեմադրվող ներկայացման ժամանակ։ Որպես բեմադրություն ընտրվում է [[Մակբեթ (ողբերգություն)|Մակբեթը]] և յուրաքանչյուր ուսանողի փոստով ուղարկվում է ծրար, որը պարունակում է իր դերակատարման առաջադրանքը և պատրաստվող տեսարանները, ինչպես նաև հրահանգ՝ գաղտնի պահել բաժին ընկած դերը և չկիսվել դրանով որևէ մեկի հետ: Օլիվերին հանձնարարվում է Բանքոի մասը և նա զարմանում է, երբ տեսնում է,որ Հելոուինի գիշերը որպես Մակբեթ հայտնվում է Ջեյմսը, այլ ոչ թե Ռիչարդը: Ներկայացումից հետո ուսանողները խնջույք են կազմակերպում, որի ընթացքում հարբած և խանդոտ Ռիչարդը ի վերջո հարձակվում է Ջեյմսի վրա և քիչ էր մնում խեղդի նրան լճում, որտեղ բեմադրվել էր ներկայացումը։ Ռիչարդը դժկամորեն ներողություն է խնդրում, և խումբին դժվարությամբ հաջողվում է հարթել կոնֆլիկտը:

Առաջիկա շաբաթների ընթացքում Ռիչարդն ավելի կատաղի է դառնում և սկսում է հարձակվել իր համակուրսեցիների (այդ թվում՝ ընկերուհու՝ Մերեդիթի), Ջեյմսի և Օլիվերի վրա։ *Կեսարի* բեմադրման ժամանակ Օլիվերը, Ջեյմսը և Ալեքսանդրը որոշում են հակահարված տալ Կեսարի մահվան տեսարանի ժամանակ, ինչը արագորեն դուրս է գալիս վերահսկողությունից: Դերասանական երեկույթի ժամանակ Ռիչարդը բռունցքով հարվածում է մի ուսանողի, ով սիրահետում էր Մերեդիթին: Նա սկսում է Մերեդիթին անվանել «փչացած» և ֆիզիկական վիճաբանության մեջ է մտնում նաև նրա հետ: Այնուհետև Օլիվերը փնտրում է Մերեդիթին՝ նրան մխիթարելու համար, և նրանք ի վերջո քնում են իրար հետ, մինչդեռ Րիչարդը փնտրում էր Մերռդիթին և անգամ թակում է Օլիվերի սենյակի դուռը, սակայն նրանք չեն բացում:

Հաջորդ առավոտ Օլիվերին և Մերեդիթին արթնացնում է Ֆիլիպան: Նա խմբին առաջնորդում է դեպի լիճ, որտեղ Ռիչարդին գտնում են կոտրած գլխով։ Նա ողջ է, բայց մահամերձ: Ջեյմսը փորձում է օգնել նրան, սակայն նրան կանգնեցնում է Ալեքսանդրը, ով առաջարկում է թույլ տալ նրան մահանալ և այդպիսով «վերջ տալ իր սարսափի թագավորությանը»: Խումբը (այդ թվում Մերեդիթը և Ռենը՝ Րիչարդի քույրը) համաձայնվում է սպասել նրա մահվանը և դրանից հետո միայն զանգահարել ոստիկանություն և ձևացնել, որ հայտնաբերման պահին նա արդեն մահացած էր: (Ավելի հին հրատարակությունում նա արդեն մահացած էր, երբ խումբը գտնում է նրան։ Քանի որ նա լճի մեջ էր, հերոսները նախ մտածում են, որ նա հարբած վիճակում ընկել է լիճը և խեղդվել և հետո է պարզվում, որ նրա գանգը կոտրված է եղել բութ հարվածով, սակայն ոչ ոքի հայտնի չէր, թե ինչ է տեղի ունեցել։ հետևաբար, հետագա գործողությունները հին տարբերակում որոշ չափով տարբերվում են նոր հրատարակությունից։ Հոդվածում ներկայացված են վերջնական տարբերակի գոծողությունները)

Ժամանած ոստիկանները՝ դետեկտիվ Քոլբորնի գլխավորությամբ, արագ հարցաքննում են ոսանողներին և Ռիչարդի մահը համարվում է հարբած դժբախտ պատահար։ Օլիվերը վերադառնում է տուն Գոհաբանության օրվա համար և իմանում է, որ իր ծնողները ի վիճակի չեն վճարել իր վերջին կիսամյակի համար։ Չնայած դրան, համալսարանը համաձայնում է թույլ տալ նրան կես դրույքով աշխատել որպես հանրակացարանի վերակացու՝ իր ուսման ծախսերը մեղմելու համար: Արձակուրդներից վերադառնալուց հետո, ուսանողները պատրաստվում են Սուրբ Ծննդյան դիմակահանդեսին ներկայացնել տեսարաններ *Ռոմեո և Ջուլիետ* բեմադրությունից: Ներկայացման ժամանակ Օլիվերը գալիս է այն եզրահանգմանը, որ Ջեյմսը սիրահարված է Ռենին։ Նա սկսում է խանդել և հասկանում է, որ իրեն ռոմանտիկորեն գրավում է Ջեյմսը։

Այն բանից հետո, երբ Օլիվերը այցելում է Մերեդիթին ձմեռային արձակուրդների ժամանակ, նրանք ավելի են մտերմանում և սկսում ավելի հաճախ հանդիպել և քնել իրաար հետ: Երբ Օլիվերը վերադառնում է Դելլեհեր, նա սկսում է մաքրել ամրոցը որպես իր նոր պարտականությունների մաս։ Լսելով դետեկտիվ Քոլբորնի և նրա գործընկերոջ ձայները, երբ Քոլբորնը խոստովանում էր, որ, չնայած պաշտոնական վճռին, չի հավատում, որ Ռիչարդի մահը պատահականություն է: Այնուհետև Օլիվերը բուխարու մեջ հայտնաբերում է արյունոտ գործվածքի կտոր և թաքցնում այն Գեղարվեստի շենքի մի քանի անտեսված հավաքածուների մեջ:

Որպես չորրորդ կուրսի ավարտական ներկայացում նշանակված էր *Լիր արքան*: Այնուամենայնիվ, քանի որ կիսամյակը զարգանում է, դերասանական կազմն ավելի ու ավելի է հուսահատվում Ռիչարդի մահվան պատճառով: Ռենը սկսում է տառապել ուշագնացություններոով, Ջեյմսը կոտրում է Օլիվերի քիթը մարտական վարժության ժամանակ, իսկ Ալեքսանդրը գերադոզավորվում է թմրանյութերով, սակայն ողջ է մնում։ *Լիրի* դերասանական երեկույթի գիշերը Ջեյմսը հարբում է և սկսում անկանոն գործել՝ միայն [[Edmund (King Lear)|Էդմունդի]] կերպարով խոսելով: Հաջորդ առավոտ, երբ Օլիվերը մաքրում է իրենց հանրակացարանի սենյակը, նա հայտնաբերում է Ջեյմսի ներքնակում թաքնված արյունոտ նավի կեռ:

Օլիվերը Ջեյմսից պատասխան է պահանջում *Լիրի* ընդմիջման ժամանակ, և Ջեյմսը դժկամությամբ խոստովանում է. երբ Ռիչարդը հեռացավ *Կեսարի* դերասանական խնջույքից, նա հարձակվեց Ռենի վրա, ով փորձում էր հանգստացնել նրան: Այնուհետև Ռենը խնդրեց Ջեյմսին գնալ Ռիչարդի հետևից՝ վախենալով, որ նա կվնասի իրեն: Ջեյմսը Ռիչարդին փնտրելով հասավ լճի մոտ և միայն այնտեղ հասկացավ, որ Ռիչարդը ամբողջ ժամանակ հետևում էր նրան: Ռիչարդը սկսեց ծաղրել և սպառնալ նրան, ի վերջո հոմոֆոբ արտահայտություն արեց, որում մեղադրեց Ջեյմսին և Օլիվերին, որ նրանք սիրահարված են միմյանց և սպառնաց խեղդել Ջեյմսին լճում Ռիչարդը վերջիվերջո հրեց Ջեյմսին, նա ընկավ, այնուհետև բռնեց մոտակա իրը՝ նավի կեռը, և հարվածեց Ռիչարդին: Ջեյմսը խոստովանում է նաև, որ Ֆիլիպան գիտեր սպանության մասին, և որ հենց նա է այրել իր արյունոտ վերնաշապիկը բուխարու մեջ։

Օլիվերը և Ջեյմսը վերադառնում են *Լիր արքա* ներկայացմանը, բայց տեսնում են Քոլբորնին, որը սպասում է ետնաբեմում: Հասկանալով, որ իրենց ժամանակն ավարտվել է, Օլիվերը բեմում համբուրում է Ջեյմսին: Նախքան Քոլբորնը ինչ որ բան կասեր, Օլիվերը «խոստովանում է», որ նա է Ռիչարդի սպանողը՝ օգտագործելով Ջեյմսի պատմության մի փոքր շտկված տարբերակը։ Քանի որ նրա մատնահետքերը կան ինչպես վերնաշապիկի մնացորդների, այնպես էլ նավի կեռի վրա, նա ձերբակալվում և դատվում է, չնայած Քոլբորնը չի հավատում, որ նա է իրական մարդասպանը:

2008 թվականին, Օլիվերի բանտից ազատվելու օրը Ֆիլիպան՝ խմբի միակ անդամը, ում հետ նա կայուն կապ է պահպանել, գալիս է նրան վերցնելու։ Օլիվերը ցանկանում է վերամիավորվել Ջեյմսի հետ, ով նախ հաճախակի այցելում էր նրան, ապա դադարեցրել էր այցելությունը, սակայն տեղեկանում է, որ նա նետվել է ջուրը չորս տարի առաջ։ Փոխարենը, Օլիվերը գնում է այցելելու Մերեդիտին, որն այժմ Չիկագոյում բնակվող հեռուստատեսային դերասանուհի է: Նա խոստովանում է, որ հենց ինքն է ասել Քոլբորնին ձերբակալել Ջեյմսին։ Օլիվերը խոստովանում է, որ սիրահարված է եղել Ջեյմսին, երբ նրանք միասին էին, բայց ասում է, որ ինքը նույնպես սիրում էր նրան։ Երկուսը պայմանականորեն վերսկսում են իրենց հարաբերությունները:

Ֆիլիպան տալիս է Օլիվերին Ջեյմսի ինքնասպանության գրությունը, որը Ջեյմսը թողել էր նրան։ Օլիվերը դա նմանեցնում է որպես *Պերիկլեսի՝ Տյուրոսի արքայազնի* մենախոսությանը, որտեղ Պերիկլեսը ողբում է իր կնոջ՝ Թայզայի ակնհայտ մահվան համար ծովում փոթորկի մեջտեղում։ Նրա մարմինը նետվում է օվկիանոս, բայց, Պերիկլեսի համար անհայտ, այն ափ է քշվում բժշկի տան մոտ, ով կարողանում է նրան վերակենդանացնել: Տարիներ շարունակ Թաիսան ապրում է թաքնված մնացած հասարակությունից որպես քրմուհի՝ հավատալով, որ իր ամուսինը մահացել է փոթորկի ժամանակ, մինչև աստվածուհի Դիանան օգնում է նրանց վերամիավորվել: Ջեյմսի մահը առցանց ուսումնասիրելով՝ Օլիվերը իմանում է, որ Ջեյմսի մարմինը երբեք չի հայտնաբերվել։

== Կերպարներ ==
* Օլիվեր Մարքս՝ գլխավոր հերոսը, իրեն համարում է դերասանական խմբի ամենաքիչ տաղանդավոր անդամը՝ միջնեկ երեխա, ում հայրը կտրականապես դեմ է, որ նա դերասան դառնա։ 
* Ջեյմս Ֆերոու՝ Օլիվերի լավագույն ընկերը։ 
* Ռիչարդ Ստերլինգ՝ տաղանդավոր դերասան, ով նույնպես թաքցնում է վիրավորական մութ կողմը։ 
* Մերեդիտ Դարդեն, աներևակայելի գեղեցիկ կարմրահեր, որը գալիս է ժամագործների հարուստ ընտանիքից. Ռիչարդի ընկերուհին. 
* Ալեքսանդր Վաս, կիսալատինական ծագում ունեցող և թմրամոլ ծնողների երեխա, ով մեծացել է մանկատանը։ 
* Ռեն Ստերլինգ՝ Ռիչարդի զարմիուհին, երկրորդ սերնդի դերասանուհի։ 
* Ֆիլիպա Կոստան՝ թատերախմբի միակ դերասանը, որը մտերիմ է մնացել Օլիվերի հետ բանարկումից հետո։ Ավարտելուց հետո գնում է կոնսերվատորիա աշխատանքի։ 
* Դետեկտիվ Ջոզեֆ Քոլբորն, գլխավոր հետախույզը, ով բանտարկեց Օլիվերին:
* Ֆրեդերիկ Թեյսդեյլ՝ Դելլեչերի դերասանական վարպետության չորրորդ կուրսի ուսանողների երկու հիմնական ուսուցիչներից մեկը: Բարի և տարեց մարդ, ով Ջեյմսին սիրում է որպես իր սիրելի աշակերտին:
* Գվենդոլին Օսվալդ, Դելեհերի դերասանական վարպետության չորրորդ կուրսի ուսանողների երկու հիմնական ուսուցիչներից մյում: Խիստ կին, ով նախընտրում է Ռիչարդին որպես իր սիրելի ուսանողին:
* Կամիլո Վերելա՝ մարտական պարուսույց, անձնական մարզիչ և գլխավոր հերոսների շարժման մարզիչ։ Նկարագրված է որպես երիտասարդ չիլիացի տղամարդ՝ մուգ մորուքով և ոսկե ականջօղով:

== Ընդունելություն ==
Վեպը հակասական կարծիքների է արժանացել։ «*The New York Times»-ն* այն անվանել է «միանգամից լավ և վատ»:  «*Kirkus Reviews»-ն* այն անվանել է «մելոդրամատիկ, լարված դեբյուտային վեպ»։  «Goodreads-» ում այն ունի միջին վարկանիշ՝ 4,2 աստղ հինգից:  Շատ ընթերցողներ, ներառյալ Սինտիա դ'Ապրիքս Սուինին, *«Բույնի»* հեղինակը այս վեպը համեմատում են Դոննա Տարտի *«Գաղտնի պատմության»* հետ:

== Հեռուստատեսային հարմարեցում ==
2022 թվականի սեպտեմբերին հայտարարվեց, որ *Սեռական դաստիրակության* պրոդյուսեր «Eleven Film-»ը կանադական «Blink49 Studios» պրոդյուսերական ընկերության հետ համատեղ մշակում է *«Թե մենք լինեինք չարագործներ»'' սերիալը:

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Դետեկտիվ
Կատեգորիա:Թատրոն