Էրատո

**Էրատո**, Հայոց թագուհի մ.թ.ա. 8-ից 5 թվականներին և մ.թ.ա. 2-ից մ.թ. 1 թվականներին։ Արտաշեսյան արքայատոհմի վերջին գահակալը, Տիգրան Գ-ի դուստրը։ Եղբոր՝ Տիգրան Դ-ի հետ ժառանգեց հոր գահը։ Հռոմի Օգոստոս կայսրը մ.թ.ա. մոտ 5 թ. բռնությամբ Հայոց գահին նստեցրեց Արտավազդ Գ-ին, իսկ Տիգրան Դ-ն և Էրատոն այդ ժամանակ խույս տվեցին դեպի Պարսկաստան և քաղաքական ապաստան գտան այնտեղ։ Հայերն ապստամբեցին և Պարթևստանի Հրահատ Ե արքայի սատարմամբ՝ մ.թ.ա. 2 թ Էրատոն և իր եղբայր Տիգրան Դ-ն վերահաստատեցին Հայոց գահին։ Մ.թ. 1 թ Հայաստան ներխուժած հյուսիսի լեռնականների հետ ընդհարման ժամանակ Տիգրան Դ զոհվեց։ Էրատոն հրաժարվեց թագավորելուց։ Հռոմից դժգոհ հայ ավագանին մ.թ. մոտ 6 թ վերստին գահին նստեցրեց Էրատոյին, որը, սակայն, մ.թ. 12-ին գահազրկվեց։ Էրատոյի և Տիգրան Դ-ի անունով պահպանվել են պղնձե դրամներ։

## Տիգրան Դ-ի օգնական մ. թ. ա. 8-ից մ. թ. ա. 1-ը
### Մ. թ. ա. 8-ից 5-ը
Էրատոն ամուսնանում է իր եղբայր Տիգրան Դ֊ի հետ։ Մ. թ. ա. 8 թ.-ին մահանում է նրա հայր Տիգրան Գ-ն, իսկ Տիգրան Դ-ն դառնում է Հայոց թագավոր։ Էրատոն նրան օգնում էր տարբեր հարցերում։ Թեև նրանց թագավորներ է դարձնում Օգոսստոս Օկտավիանոսը, նրանք դաշնակցում էին Պարթևստանի հետ և շարունակում էին հակահռոմեական քաղաքականությունը։

Նրանց դուստրը հետագայում ամուսնանում է Վիրքի թագավորի՝ Փարսման I-ի հետ։ Նրանք ունենում են երեք որդի` Միհրդատ I Իբերացի, Ռադամիստուս և Ամազասպուս (Ամազասպաս), որոնք հայտնի են Հռոմում գտնված հունարեն արձանագրությունից։

Հռոմը և Պարթևստանը անընդհատ մրցակցում էին, թե ում հետ Մեծ Հայքը պետք է դաշնակցեր։ Հռոմին դուր չէր գալիս, որ Մեծ Հայքը դաշնակցում էր Պարթևստանի հետ։ Պարթևստանը, վախենալով Հռոմի սպառնալիքներից՝ սկսել լայնածավալ պատերազմ, որոշում է խզել Մեծ Հայքի հետ դաշնակցությունը։ Այդպիսով՝ Հռոմը որոշում է չպատերազմել Պարթևստանի հետ, և Պարթև իշխանները հանգստանում են։

Ֆեստուս Ռուփուսը պատմում է, որ Տիգրան Մեծ Դ-ն և Էրատոն մեծ հույսեր էին ներշնչում։ Նա նաև շեշտում է, որ Մեծ Հայքը Տիգրան Մեծ Դ-ի և Էրատոյի ժամանակ շատ հզոր էր։

### Տիգրան Դ-ի և Էրատոի հեռացումը, Արտավազդ Գ-ի գահ գալը, Մ. թ. ա. 5 թ.

Մ.թ.ա. 5 թվականին, վախեցած Տիգրան Դ-ի և Էրատո-ի իշխանությունից, Օկտավիանոս Օգոստոսը հեռացրեց նրանց և թագադրեց Արտավազդ Գ-ին։ Արտավազդը վարում էր հռոմամետ քաղաքականություն՝ չէր հետևում հին հայկական սովորույթներին։ Նրա իշխանության ժամանակ Մեծ Հայքը ապրում էր ոչ լավ տարիներ։ Մ.թ.ա. 2 թվականին դժգոհ ժողովուրդը բողոքում է Արտավազդի դեմ։ Օգտվելով հնարավորությունից՝ Տրգրան Դ-ն և Էրատոն բարձրանում են գահ, իսկ Արտավազդը հեռանում է։

### Մ. թ. ա. 2-ից Մ. թ. 1-ը
Մ. թ. ա. 2-ից հետո Տիգրանը և Էրատոն վերադարձան։ Նրանք շարունակեցին վարել նրանց քաղաքականությունը, բայց հյուսիսից ներխուժած քոչվոր ցեղերը սկսեցին անընդհատ հարձակվել Մեծ Հայքի վրա։ Այդպիսի պատերազմերից մեկի ժամանակ Տիգրան Դ-ն մահացավ։ Էրատոն հրաժարվեց գահից։ Այսպիսով՝ ավարտվեց Արտաշեսյանների իշխանությունը Մեծ Հայքում։

## Տիգրան Ե և Էրատո
6 թ. Օգոստոսը վերանայեց իր արտաքին քաղաքականությունը և հերոսական թագավոր Տիգրան Ե-ին նշանակեց որպես Հայաստանի թագավոր։ Տիգրան Ե-ն կապված էր Արտաշեսյան արքայատոհմի հետ, քանի որ նրա մոր տատը եղել էր հայ արքայադուստր, որը, հնարավոր է, եղել է Արտավազդ Բ-ի դուստրը և ամուսնացել Կապադովկիայի արքայի հետ։

6 թ.-ին Տիգրան Ե-ն դարձավ հայոց թագավոր։ Նրա գահակալությունից դժգոհ՝ հայ ազնվականները ապստամբեցին Տիգրան Ե-ի դեմ։ Նույն հայ ազնվականները վերականգնեցին Էրատոյին՝ վերադարձնելով հայկական գահը։ Էրատոն ցանկանում էր համագործակցել Հռոմի հետ՝ ամուսնանալով Տիգրան Ե-ի հետ։

Հետագայում Էրատոյի ճակատագիրը անհայտ է։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* R. Naroll, V.L. Bullough & F. Naroll, Military Deterrence in History։ A Pilot Cross-Historical Survey, SUNY Press, 1974
* H. Temporini & W. Haase, Aufstieg und Niedergang der römischen Welt։ Geschichte und Kultur Roms im spiegel der neueren Forschung, Walter de Gruyter 
* E. Yarshater, The Cambridge History of Iran, Cambridge University Press, 1983
* R. Syme & A.R. Birley, Anatolica։ studies in Strabo, Oxford University Press, 1995
* W.G. Sayles, Ancient Coin Collecting IV։ Roman Provincial Coins (Google eBook), F+W Media, Inc, 1998
* P.M. Swan, The Augustan Succession։ An Historical Commentary on Cassius Dio’s Roman History, Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14) (Google eBook), Oxford University Press, 2004
* R.G. Hovannisian, The Armenian People from Ancient to Modern Times, Volume 1։ The Dynastic Periods։ From Antiquity to the Fourteenth Century, Palgrave Macmillan, 2004
* V.M. Kurkjian, A History of Armenia, Indo-European Publishing, 2008
* M.A. Ehrlich, Encyclopedia of the Jewish Diaspora։ Origins, Experiences, and Culture, Volume 1 (Google eBook), ABC-CLIO, 2009
* M. Bunsen, Encyclopedia of the Roman Empire, Infobase Printing, 2009
* A. Mayor, The Poison King։ the life and legend of Mithradates, Rome’s deadliest enemy, Princeton University Press, 2009
*Armenia and Iran ii. The pre-Islamic period under Darius and Xerxes had much narrower boundaries than the future Armenia of the Artaxiads and the Arsacids. Armenia and Iran, ii. The Pre-Islamic Period: 3. The Artaxiad dynasty b. Tigranes the Great
* Ptolemaic Genealogy: Affiliated Lines, Descendant Lines

Կատեգորիա:Արտաշեսյաններ
Կատեգորիա:Արտաշեսյանների թագավորության թագուհիներ
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 1-ին դարի հայեր
Կատեգորիա:1-ին դարի հայեր