open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բուրունդի

**Բուրունդի**, փոքրատարածք հանրապետություն կենտրոնական Աֆրիկայում։ Այն ունի ընդհանուր սահմաններ Ռուանդայի, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության և Թանզանիայի հետ։
Տարածքի մեծ մասը բլրապատ սարահարթ է, որի արևմուտքում ձգվում է 2000–2600 մ բարձրությամբ լեռնաշղթա։

## Կլիմա
Կլիման մերձհասարակածային է։ Խոշոր գետերն են Ռուվուվուն, Ականյարուն, Մալագարասին։

## Պատմություն
Բուրունդիի բնիկները պիգմեյներն են։ Ավելի ուշ հաստատվել են բանտու ժողովուրդները։ Երկիրը դարեր շարունակ եղել է բնիկ ժողովուրդների ընդհարումների թատերաբեմ։ Այդ արյունահեղությունները հութու և տուտսի էթնիկ խմբերի միջև վերսկսվել են 1990-ական թվականներին։

## Բնակչություն
Ներկայումս բնակչության հիմնական մասը կազմում է բարունդի ժողովուրդը (հութու՝ 85%, տուտսի՝ 14%), կան նաև բատվա պիգմեյներ, սուախիլներ, հնդիկներ և այլք։

## Տնտեսություն
Բուրունդին տնտեսապես թույլ զարգացած երկիր է։ Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Գլխավոր մշակաբույսը սուրճն է (արաբիկա տեսակը)։ Մշակում են նաև բամբակենի, թեյ, եգիպտացորեն, սորգո, յոդատու արմավենի, գետնանուշ, ծխախոտ և այլն։ Զարգացած է արդյունաբերության վերամշակող (գլխավորապես գյուղատնտեսական հումքի) ճյուղը։ Տանգանիկա լճում զբաղվում են ձկնորսությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուրունդի
Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրներ
Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Կամերուն

**Կամերուն** (, *խեցգետինների գետ*), պետություն Կենտրոնական Աֆրիկայում։ Արևմուտքից ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի Բիաֆրա ծոցի ջրերով։ Երկրի մակերևույթն զբաղեցնում են սարավանդները, կենտրոնում Ադամավա բարձրավանդակն է (առավելագույն բարձրությունը՝ 2740 մ՝ Բամբուտոս լեռ)։ Ծովափնյա գոտին հարթավայրային է, ավազային կամ ճահճապատ։ Ծովափնյա դաշտավայրում մեկուսի բարձրանում է Կամերուն հրաբխային լեռնազանգվածը (4070 մ)։

## Անվանում
1472 թվականին Վուրիի գետաբերանում ափ իջած պորտուգալացի նավաստիները գետում հայտնաբերելով մեծ քանակությամբ կարիտոսներ, այն անվանեցին Rios dos Camaroos՝ «Կարիտոսների գետ»։

Հետագայում եվրոպացիներն այդ անվանումը տարածեցին ամբողջ երկրի վրա։

## Ընդերք
Կան երկաթի, ոսկու, բոքսիտների, գազի հանքավայրեր։

## Կենդանական աշխարհ և կլիմա
Կլիման հարավում հասարակածային է, մշտապես խոնավ, մնացած մասերում՝ հասարակածային մուսսոնային։ Գետային ցանցը խիտ է, գետերը ջրառատ են, սահանքավոր, հարուստ՝ ջրաէներգետիկ պաշարներով։ Խոշոր գետերն են Մանագան, Նիոնգը, Նտեմը։ Կամերունում է գտնվում Չադ լճի հարավային ափը։ Տարածված են մշտադալար անտառներն ու սավաննաները։ Կենդանական աշխարհը հարուստ է և բազմազան։

## Պատմություն
1472 թվականին Վուրիի գետաբերան իջած պորտուգալացի նավաստիները գետում ծովախեցգետինների առատության պատճառով այն կոչեցին «Ռիո դոս կամարոես» («Ծովախեցգետինների գետ»)։ Այդ անունը Կամերուն ձևով ապագայում տարածվեց ամբողջ երկրի վրա։ 16-8d դարի վերջին Կամերուն են ներթափանցել եվրոպացիները։ 19-8d դարի վերջից մինչև 1916 թվականy Կամերունը եղել է գերմանական գաղութ, որից հետո երկրի տարածքը բաժանվել է Ֆրանսիայի (արևելյան) և Մեծ Բրիտանիայի (արևմտյան) միջև, վերջինս էլ 1946 թվականին՝ Հյուսիսային և Հարավային Կամերունների, 1960 թվականի հունվարի 1-ին Արևելյան Կամերունը հռչակվել է անկախ պետություն, որին 1961 թվականին միացել է նաև Հարավային Կամերունը (Հյուսիսային Կամերունը միացել է Նիգերիային)։

## Բնակչության կազմ
Երկրի բնակչության մեծ մասը պատկանում է բանտու և հաուսա լեզվաընտանիքներին։

## Տնտեսություն
Կամերունի տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Մշակում են կակաո, սուրճ, ադամաթուզ, կաուչուկատուներ։ Զբաղվում են նաև ձկնորսությամբ։ Ունի թույլ զարգացած լեռնահանքային արդյունաբերություն (արդյունահանում են ոսկի, կապար, շինանյութեր)։ Զարգացած է անտառարդյունաբերությունը։ Համաշխարհային շուկայում արևադարձային ազոբե թանկարժեք բնափայտի արտահանման մենաշնորհը պատկանում է Կամերունին։ Կան նաև գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման ձեռնարկություններ։

Բնակվում են ավանդական աֆրիկյան խրճիթներում (փայտե հիմնակմախքով, ծղոտե կոնաձև ծածկով) և յուրօրինակ, ամբողջապես կավաշեն կոնաձև տներում։ Կամերունում տարածված է փայտի փորագրությունը։ Կենցաղային իրերը զարդարված են մարդկանց, կենդանիների և թռչունների պատկերներով։ Փայտից քանդակում են պաշտամունքային արձաններ, ներկում վառ գույներով, զարդարում խեցիներով և ուլունքներով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Հայկական հանրագիտարան 

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Կամերուն
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կաբո Վերդե

**Կաբո Վերդե** (), պաշտոնապես՝ **Կաբո Վերդեի Հանրապետություն** (մինչև 1986 թվականը՝ *Կանաչ Հրվանդանի Կղզիներ*), հանրապետություն կղզիների վրա, գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսում՝ Աֆրիկայի արևմտյան ափից 620 կմ հեռու։

## Պատմություն
1495-1975 թվականները եղել է պորտուգալական գաղութ (1951 թվականից՝ Պորտուգալական «անդրծովյան նահանգ»)։ 1975 թվականի հուլիսի 5-ին հռչակվել է անկախ հանրապետություն։

## Աշխարհագրություն
Ընդգրկում է 10 խոշոր և 8 մանր կղզիներ (Սանտու Անտան, Բոավիշտա, Սան Նիկոլաու, Սանտյագու, Ֆոգու, Սան Վիսենտե, Սանտա-Լուզիա, Սալ, Բռավա, Մայու և այլն)։ Կղզիները երիտասարդ հրաբխային գոյացումներ են՝ մինչքեմբրի բյուրեղային հիմքով։

Ափերը բարձրադիր են, ժայռոտ։ Ռելիեֆը լեռնային է։ Կան հրաբխային բազմաթիվ կոներ, խառնարաններ և կալդերաներ; Ամենաբարձր կետը Ֆոգու գործող հրաբուխն է (2829 մ)։ Կլիման արևադարձային է, պասսատային։ Միջին ամսական ջերմաստիճանը 22&nbsp;°C -ից 27&nbsp;°C է, քիչ քանակությամբ տեղումներ։

### Բնություն
Բուսականությունը անապատայինև կիսաանապատային է։ Կենդանական աշխարհն աղքատ է։

## Բնակչություն և լեզու
Բնակիչները մեծ մասը կազմում են կրեոլները, կան նաև աֆրիկացիներ և պորտուգալացիներ։ Պաշտոնական լեզուն պորտուգալերենն է, տարածված է կրեոլերենը։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսությամբ զբաղվում է բնակչության 50% ։ Մշակում են եգիպտացորեն, բակլա, քաղցր կարտոֆիլ, սիսեռ, կարմիր տաքդեղ, լոլիկ, սուրճ, բանան, շաքարեղեգ, գետնընկույզ, ծխախոտ, մանգո։ Զբաղվում են նաև անասնապահությամբ։

Զարգացած են տնայնագործական արհեստները։ Գլխավոր նավահանգիստը Մինդելուն է։ Ունեն 2 միջազգային օդանավակայան։ Արտահանում է ձուկ և ձկան պահածոներ, աղ, կավ և բազալտ։ Դրամական միավորը էսկուդոն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Գաճաճ պետություններ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կաբո Վերդե
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կոլումբիա

**Կոլումբիա**, պաշտոնապես՝ Կոլումբիայի Հանրապետություն (), պետություն Հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում։ Սահմանակից է արևելքում Վենեսուելային, հարավ-արևելքում Բրազիլիային, հարավ-արևմուտքում  Պերուին, հարավում  Էկվադորին և հյուսիսում Պանամային։ Ողողվում է Խաղաղ օվկիանոսի և Կարիբյան ծովի ջրերով։

## Պատմություն
Կոլումբիան իսպանացիների կողմից հայտնաբերվել է 1499 թվականին։ 16-րդ դարի 30-ական թվականներին իսպանացիները վերջնականապես նվաճել են երկիրը՝ հարակից տարածքներով, և դարձրել գաղութ՝ Նոր Գրանադա անունով (ընդգրկում էր նաև Էկվադորի, Պանամայի, Վենեսուելայի տարածքները), որը հետագայում տրոհվել է։ Կոլումբիայի անկախությունը հռչակվել է 1810 թվականի հուլիսի 20-ին, սակայն իրական անկախությունն սկսվել է 1830 թվականից՝ Մեծ Կոլումբիայի դաշնության տրոհումից հետո (նրանից անջատվել են ներկայիս Վենեսուելան և Էկվադորը)։ 1863 թվականից երկիրն անվանվել է Կոլումբիայի Միացյալ Նահանգներ, 1886 թվականից՝ Կոլումբիայի Հանրապետություն։ Երկրի հիմնական բնակիչները կոլումբիացիներն են։

## Աշխարհագրություն
Կոլումբիան գտնվում է Հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում։ Ափերը ողողվում են Խաղաղ օվկիանոսի և Կարիբյան ծովի ջրերով։ Երկրին են պատկանում նաև Սան Անդրես, Պրովիդենսիա (Կարիբյան ծովում) և Մալպելո (Խաղաղ օվկիանոսում) կղզիները։ Ռելիեֆը բազմազան է. հյուսիսում և արևելքում հարթավայրային է, իսկ արևմուտքում ձգվում է Կոլումբիական Անդեր լեռնաշղթան։ Հյուսիս-արևմուտքում Սիեռա Նևադա դե Սանտա Մարտա լեռնազանգվածն է, որտեղ գտնվում է Կոլումբիայի ամենաբարձր՝ Կոլոն լեռնագագաթը (5800 մ)։ Ափամերձ գոտիներում ճահճապատ դաշտավայրեր են։ Կան նավթի, գազի, ածխի, ոսկու, պլատինի, զմրուխտի (առաջին տեղն աշխարհում), երկաթի պաշարներ։

## Կլիմա
Կլիման հասարակածային և մերձհասարակածային է։ Գետային ցանցը խիտ է։ Խոշոր գետերն են Մագդալենան, Անտրատոն, Մետան, Գուավիարեն, Կակետան և այլն։ Կան բազմաթիվ լճեր։
Տարածված են մշտադալար անտառներն ու սավաննաները։ Կենդանական աշխարհը հարուստ է։

## Վարչական բաժանում
thumb|Կոլումբիայի դեպարտամետները

Կոլումբիան ունիտար հանրապետություն է, որը բաժանվում է 32 դեպարտամենտրների () և մայրաքաղաքային շրջանի ()։ Ամեն դեպարտամենտրը գլխավորում է նահանգապետը () և Դեպարտամենտրի Ժողովը (), որին չորս տարով ընտրում է բնակչությունը։ Նահանգապետը չի կարող զբաղեցնել իր պաշտոնը երկու անգամ ՝ առանց ընդհատումների։ Դեպարտամենտներն ունեն ինքնավարության որոշ աստիճան։

Դեպարտամենտները կազմված են մունիցիպալիտետներից ()։ Մունիցիպալ կառավարությունը գլխավորում է ալկալդը (), իսկ վարչական մարմինն Մունիցիպալ Խորհուրդն է ()։ Երկուսին էլ ընտրում է բնակչությունը ՝ չորս տարով։

Մայրաքաղաքային շրջանն է երկրի մայրաքաղաք Բոգոտան։ Բոգոտան մասամբ քաղված է իրեն շրջապատող Կունդինամարկա դեպարտամենտից։

Հիմնականում կոլումբիացները կաթոլիկ են, բայց անտառային հնդկացիների շարքում հանդիպում են ավանդական ցեղային հավատքներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիա
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Դոմինիկա

**Դոմինիկան** (անգլերեն՝ *Dominica*, ֆրանսերեն՝ *Dominique*), կղզի պետություն է Վեստ Ինդիայում՝ Կարիբյան ծովում՝ Փոքր Անտիլյան կղզեխմբի Դոմինիկա կղզում, որի մայրաքաղաքն է Ռոզոն։ Ընդհանուր տարածքը կազմում է 754 կմ², իսկ ամենաբարձր կետը **Դիաբլոտենն** է՝ 1,447 մետր բարձրությամբ։ Դոմինիկայի բնակչությունը կազմում է 71,293 մարդ 2011 թվականի գնահատմամբ։

Մակերևույթը լեռնային է։ Կենտրոնում գտնվում է կղզու ամենաբարձր կետը՝ Դյաբլոտեն հրաբուխը (1447 մ)։

## Պատմություն

Կղզին հայտնագործել է Ք. Կոլումբոսը 1493 թվականի նոյեմբերի 3-ին, և քանի որ այդ օրը կիրակի էր, այն անվանել է Դոմինիկա, որը թարգմանաբար նշանակում է կիրակնօրյա։ Երկիրը եղել է Մեծ Բրիտանիայի գաղութը։ Անկախություն է ձեռք բերել 1978 թվականին։

## Կլիմա

Կլիման արևադարձային է։ Հաճախակի են արևադարձային փոթորիկները։

## Տնտեսություն

Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Մշակում են ադամաթուզ, կոկոսյան արմավենի, կակաո, ցիտրուսներ և այլն։

## Տես նաև
* Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1978 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ազգերի համագործակցություն
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Գաճաճ պետություններ
Կատեգորիա:Դոմինիկա
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կարիբյան ավազանի երկրներ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Քաղաք-պետություններ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Էրիթրեա

**Էրիթրեա**, պաշտոնական անվանումը՝ **Էրիթրեայի Պետություն** ( [hagärä ertra],  [dawlat iritriyyā]), պետություն Արևելյան Աֆրիկայում, Կարմիր ծովի ափին, Աֆրիկյան եղջյուր թերակղզում։ Խոշորագույն քաղաքը և մայրաքաղաքը Ասմարան է։

Արևմուտքից սահմանակցում է Սուդանին, հարավում՝ Եթովպիային, արևելքում Ջիբութիին։ Զբաղեցնում է 117,600 կմ² տարածք։

## Պատմություն
Շուրջ 20 տարի տևած քաղաքական պատերազմից հետո անկախություն է ստացել Եթովպիայից 1993 թվականին։ Երկարատև պատերազմը մեծ վնաս է հասցրել երկրի տնտեսությանը։ Բնակչությունը հիմնականում բնակվում է գյուղերում և զբաղվում է երկրագործությամբ ու կիսաքոչվոր անասնապահությամբ։ Կան տեքստիլ, կաշվի, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ, արդյունահանվում է աղ։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է հունարեն *Էրիթրոս* «կարմիր» բառից, այսինքն՝ «Կարմիր ծովի ափին գտնվող երկիր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Էրիթրեա
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Տոտալիտար երկրներ
Եթովպիա

**Եթովպիա** (պաշտոնական անվանում՝ **Եթովպիայի Դաշնային Ժողովրդավարական Հանրապետություն**), դեպի ծով ելք չունեցող երկիր Արևելյան Աֆրիկայում։

Աֆրիկայի ամենաշատ բնակչություն ունեցող երկրներից մեկն է։ Աշխարհի հնագույն քրիստոնեական երկրներից մեկը։ Երբեք գաղութացված չի եղել, թեև ֆաշիստական Իտալիան 1936-1941 թթ. գրավել էր Եթովպիան։ Եթովպիան ՄԱԿ-ի առաջին անդամներից է և Աֆրիկյան միության հիմնադիր անդամը։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Եթովպիայում բավականին մեծ հայ գաղթօջախ է եղել։ Բնակչությունը՝ 88,0 միլիոն (2011 թ, հուլիս, 14-րդը աշխարհում)։ Բնակչության տարեկան աճը՝ 3,2 տոկոս։ Կյանքի միջին տևողությունը՝ տղամարդկանց մոտ 53 տ, կանանց մոտ 58 տ։ ՄԻԱՎ-ով վարակվածների թիվը՝ 2,1 տոկոս (1 միլիոն վարակակիր 2007 թվականի տվյալ)։

## Անվանում
Անվանումն իբր առաջացել է հունարեն *եթոս* «խանձված, այրված» և *օպս* «դեմք» բառերից, այսինքն՝ արևակեզ (արևաթուխ) մարդկանց երկիր, սակայն սա հավանաբար ժողովրդական ստուգաբանություն է։ Հնում այդպես էին անվանում Եգիպտոսից հարավ ընկած երկիրը։

16-րդ դարից եվրոպացիներին հայտնի է եղել *Հաբեշստան* (Abyssinia) անունով, որը փոխառություն է արաբերենից․ արաբները երկրի բնակիչներին անվանում էին հաբեշներ (արաբ․՝ հաբաշ բառից, որը նշանակում է խառը կամ խառնածին)։ Այժմ վերականգնված է երկրի հին անվանումը։

## Հայերը Եթովպիայում

Եթովպիայի հայ համայնքը կազմավորվել է 7-րդ դարում, երբ արաբները նվաճելով Սիրիա, Պաղեստինն ու Եգիպտոսը, սկսել են հալածել տեղի քրիստոնյաներին և մեծ թվով հայեր գաղթել ու ապաստանել են մերձակա քրիստոնյա երկրում՝ Եթովպիայում և ներկայիս Դեսսիե քաղաքի մոտ կառուցել են Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին։ Հայերի հիմնած բնակավայրը հաբեշ մատենագրության մեջ հիշատակվում է «Հայկական կղզի» անունով (այստեղ է իր կրթությունն ստացել Եթովպիայի մեծ լուսավորիչ և բարեփոխիչ Եվսաաթեոսը)։ Համայնքը համադրվել է 12-րդ դարում Եգիպտոսից և 14-րդ դարի վերջին Կիլիկիայից՝ հայկական թագավորության անկումից հետո, գաղթած հայերով։ Եթովպահայ համայնքը ստվարացել է 19-րդ դարի վերջերին « երբ 1894 - 1896 թվականների կոտորածների հետևանքով բազմաթիվ հայեր Կիլիկիայից գաղթել են Եթովպիա։ Ներկայումս Եթովպիայում բնակվում է 100 հայ։
Եթովպիան զարգացող ՏՏ ոլորտ է /իրականացնում են պատվերներ ԱՄՆ ՆԱՍԱ գործակալության համար/, բնակչության 60% քրիստոնյա, Եթովպիայում է գտնվում Աֆրիկյան պետությունների լիգան, որը հնարավորություն կտա մուտք գործել Աֆրիկյան պետությունների բոլոր շուկաները, բնակչությունը՝ 96 մլն., կրթական զարգացած համակարգ, հիմնական գնորդներ՝ Գերմանիա 11,8 %, Սաուդյան Արաբիա 8,7 %, նիդերլանդներ 8,6 %, ԱՄՆ 8,1 %, Շվեյցարիա 7,7 %, Իտալիա 6,1 %, Չինաստան 6 %, Սուդան 5,5 %, Ճապոնիա 4,4 %։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Կատեգորիա:Եթովպիա
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Գրենադա

**Գրենադա** ( ), կղզային պետություն Կարիբյան ծովի հարավ-արևելքում։ Բրիտանական համագործակցության անդամ է։

## Աշխարհագրություն
Կղզին ունի հրաբխային ծագում, առավելագույն բարձրությունը 840 մ է։ Ընդարձակ տարածքներ են զբաղեցնում մշտադալար անտառները։

## Պատմություն
1498 թվականին կղզին հայտնագործել է Քրիստափոր Կոլումբոսը։ Այնուհետև կղզում տիրապետություն հաստատելու համար պայքարել են Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան։ 1783 թվականից եղել է Մեծ Բրիտանիայի գաղութ, 1967 թվականից ստացել է «Մեծ Բրիտանիային միավորված պետություն» կարգավիճակ։ Անկախություն է ձեռք բերել 1974 թվականին։

Երկրում մշակում են մշկընկույզ (տալիս է համաշխարհային արտադրության 1/3-ը), բանան, ծխախոտ։ Կան նաև խմիչքների արտադրության կենտրոններ։ Դրամական միավորը արևելակարիբյան դոլարն է։ Պետական լեզուն անգլերենն է։ Կղզին մոտ է գտնվում Սենտ Վինսենտ և Գրենադիներին։

## Տես նաև
* Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգերի համագործակցություն
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Գրենադա
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կարիբյան ավազանի երկրներ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Գայանա

**Գայանա**,  պաշտոնապես **Գայանայի կոոպերատիվ հանրապետություն**, երկիր Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային հատվածում։ Այն միակ անգլախոս երկիրն է Հարավային Ամերիկայում և մշակութապես համարվում է Անգլոֆոն-Կարիբյան հատվածի մաս։ Երկիրը համարվում է Կարիբյան համագործակցության հիմնադիր անդամներից մեկը։ Գայանան սահմանակցում է Ատլանտյան Օվկիանոսին հյուսիսց, Բրազիլիային` հարավից և հարավ արևմուտքից, Վենեսուելային արևմուտքից և Սուրինամին արևելքից։ Մոտ 215.000 քառակուսի կիլոմետր տարածքով Գայանան երրորդ ամենափոքր ինքնիշխան պետությունն է Հարավային Ամերիկայի մայրցամաքային գոտում Ուրուգվայից ու Սուրինամից հետո։

## Պատմություն
Գայանայի բնիկները եղել են հնդկացի ցեղեր։ Այստեղ հայտնված առաջին եվրոպացիները իսպանացի ծովագնացներ էին (XV դարի վերջ)։ XVI դարի վերջին հոլանդացի առևտրականները Գայանայում հիմնեցին բնակավայրեր, որոնք ավելի ուշ (XVIII դար) ստացան հոլանդական գաղութի ստատուս։ Գայանային տիրելու համար պայքարում էին Մեծ Բրիտանիան, Նիդերլանդիան և Ֆրանսիան։ Ի վերջո Անգլիան տիրացավ այդ բնակավայրերին, որոնք 1831 թվականին միավորվեցին՝ կազմելով Բրիտանական Գվիանա գաղութը։

## Վարչական բաժանում

## Տես նաև
* Հարավային Ամերիկայի երկրների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգերի համագործակցություն
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Գայանա
Կատեգորիա:Երկրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Աշխարհի երկրներն ըստ տարածքի

մինի|270px|Աշխարհի սխեմատիկ քարտեզ. պետություններն ըստ տարածքի մեծության։
**Աշխարհի պետություններն ըստ տարածքի**, պետությունների և կախյալ տարածքների ցուցակն է՝ մեծից փոքր հերթականությամբ։

## ՄԱԿ-ի անդամ երկների ցանկ
Այս ցանկը գլխավորապես ՄԱԿ-ի 2004 թվականի տվյալների վրա է հիմնված։ Ներկայացված են աշխարհի բոլոր անկախ պետությունները և կախյալ պետությունները (*շեղատառ*)։ Անդրծովյան երկրամասերը ներառված են միայն այն դեպքում. երբ մայր երկրի տարածքային ամբողջականության մաս են կազմում։ Այս ցանկի մեջ չեն մտնում Գրենլանդիա (կղզի) կղզին, որն ըստ իր տարածքի 12-րդն է։

## Տես նաև
* Աշխարհի երկրներն ըստ եկամտային տարբերության
* Ինքնիշխան պետությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Երկրների ցանկեր
Ճամայկա

**Ճամայկա** կամ **Ջամայկա** (), կղզի-պետություն Կենտրոնական Ամերիկայում։ Մեծ Բրիտանիայի նախկին գաղութ։ Ընդգրկված է բրիտանական համընկերության մեջ։ Մայրաքաղաքն է Քինգստոնը։

## Անվանում
Հնագույն բնակիչները եղել են արավակների հնդկացիական ցեղերը։ Նրանց կղզին անվանում էին Հայմակա («Աղբյուրների կղզի»․ լավ ջրի առկայության համար)։ 1494 թվականին Քրիստափոր Կոլումբոսը հայտնաբերեց կղզին և այն՝ ի պատիվ Իսպանիայի թագավորական ընտանիքի, անվանեց Ֆերդինանդի և Իզաբելայի կղզի։ Բայց այդ անվանումը չարմատավորվեց և պահպանվեց հնդկացիական անվանումը՝ Ճամայկա ձևով։

## Պետական կառուցվածք

Մինչև 1962 թվականը Ճամայկան գտնվում էր Անգլիայի տիրապետության տակ։ 1962 թվականի օգոստոսի 6-ին ձեռք է բերում անկախություն։ Գործում է Սահմանադրություն (1997 թվականի ռեֆորմով և փոփոխություններով)։ Պետության պաշտոնական ղեկավարը համարվում է բրիտանական միապետը՝ Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Չարլզ III-ը, ներկայացված գեներալ-նահանգապետի կողմից, ով նշանակվում է Ճամայկայի վարչապետի խորհրդով։ Գեներալ-նահանգապետը ստորագրում է բոլոր օրենսդրությունները և նշանակում վարչապետ։ Գեներալ-նահանգապետին կից գործում է կոնսուլտատիվ հիմնարկ՝ բաղկացած 6 հոգուց - Գաղտնի խորհուրդ։ Գեներալ-նահանգապետը վարչապետի խորհրդով նշանակում է նաև կառավարության անդամներին։

## Բնակչություն

Ճամայկայի բնակչությունը 2004 թվականի հուլիսի դրությամբ կազմում էր 2 միլիոն 713 հազ. 130 մարդ, բնակչության խտությունը 1 քառ. կմ. կազմում էր 243 մարդ։ Ճամայկայի բնակչության միջին տարիքը 26,8-ն է, 28,2 %-ը կազմում են 14 տարեկանից ցածր, 65 %-ը՝ 14-ից մինչև 64 տարեկան, 6,9 %-ը 65 տարեկանից բարձր բնակիչները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգերի համագործակցություն
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Ճամայկա
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ունիտար պետություններ
Լեսոթո

**Լեսոթո**, պաշտոնապես **Լեսոթոյի թագավորություն** (), անկլավային, առանց ծովի ելք ունեցող երկիր հարավային Աֆրիկայում, ամբողջովին շրջապատված Հարավ Աֆրիկյան հանրապետությամբ։ Տարածքը մոտ 30.000 կմ քառակուսի, բնակչությունը մոտ երկու միլիոն։ Մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքը Մասերուն է։ Լեսոթոն Միավորված ազգերի կազմակերպության, Ազգերի Բրիտանական Համագործակցություն և Հարավային Աֆրիկայի զարգացման հիմնադրամի (SADC) անդամ է։ *Լեսոթո* անվանումը ուղակիորեն թարգմանվում է *երկիր, որտեղ ժողովուրդը խոսում է [[Սոթո լեզու|Սեսոթոերեն]]*։ Երկրի բնակչության մոտ 40%-ը ապրում է աղքատության շեմին` օրական մոտ 1,25 ԱՄՆ դոլար եկամուտով։

## Անվանում
1860֊ական թվականների վերջին երկիրը զավթել են անգլիացի գաղութարարները, 1884 թվականին պաշտոնապես հայտարարվել է Մեծ Բրիտանիայի պրոտեկտորատը՝ *Բուսուտոլենդ* անունով (, բառացի՝ «բասուտոների երկիր», և Land՝ «երկիր»)։

1966 թվականի հոկտեմբերի 4֊ին Բասուտոլենդը ստացավ անկախություն և նոր սահմանադրությամբ կոչվեց Լեսոթոյի Թագավորություն։

## Պատմություն
1966 թվականի հոկտեմբերի 4-ին ստացել է անկախություն։

## Սպորտ
Լեսոթան մասնակցում է ամառային օլիմպիական խաղերին, իսկ 1972 թվականին Լեոթոյի աթլետներին հաջողվեց գրանցել ամենաբարձր ցուցանիշը։ Լեսոթոյի օլիմպիական պատմության մեջ Լեսոթոյի մարզիկները երբևէ չեն նվաճել որևէ օլիմպիական մեդալ։

Լեսոթայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը հիմնադրվել է 1932 թվականին, իսկ արդեն 1964 թվականին Լեսոթան անդամագրվել է ՖԻՖԱ և ապա ԿԱՖ Կոնֆեդերացիա։ Լեսոթայի ֆուտբոլիստները երբևէ չեն մասնակցել Աշխարհի կամ Աֆրիկայի առաջնություններին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Կատեգորիա:Էքսկլավ երկրներ
Կատեգորիա:Լեսոթո
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Մոնակո

**Մոնակոն**, փոքրիկ պետություն Հարավային Եվրոպայում՝ Ֆրանսիայի հարավ արևելքում՝ Միջերկրական ծովի ափին, և վաղուց ի վեր ձեռք է բերել աշխարհի լավագույն առողջավայրերից մեկը լինելու համբավը։ Իշխանությունը բաղկացած է միմյանց ձուլված Մոնակո, Մոնտե Կառլո և Կոնդամին օկրուգ-քաղաքներից։ Գտնվում է Ֆրանսիայի հովանավորության ներքո։

Մոնակոն հայտնի է նաև իր բազմաթիվ խաղատներով, որտեղ ժամանակ են անցկացնում և մեծ գումարներ ծախսում աշխարհի տարբեր երկրներից ժամանած մեծահարուստներն ու սուր զգացողությունների սիրահարները։ Մոնակոյի եկամուտների հիմնական աղբյուրներն են առևտուրը, միջազգային զբոսաշրջությունը, նամականիշերի և հուշանվերների վաճառքից ստացված միջոցները։ Զարգացած են արդյունաբերության էլեկտրոնային, քիմիական, ճշգրիտ մեքենաշինության, սննդի և այլ ճյուղեր։

1950-ական թվականների սկզբին երկրում օրենք է ընդունվել, որով պետության ամբողջ տարածքում արգելվել է հրազենի օգտագործումը, որովհետև հրազենից ցանկացած ուղղությամբ կրակելու դեպքում գնդակը կարող է դուրս գալ երկրի սահմաններից և միջազգային բարդությունների պատճառ դառնալ։

Աշխարհի ամենաերկարակյաց բնակչությունն ունի Մոնակոն. նրա բնակիչների կյանքի սպասվող տևողությունը կազմում է մոտ 90 տարի։

## Պատմություն
Մոնակոյի տարածքում մարդիկ առաջին անգամ իրենց բնակավայրերը կառուցել են  մ.թ.ա. X դարում։ Նրանք փյունիկացիներ էին։ Ավելի ուշ, նրանց միացան հույները և մոնոները։

Ժամանակակից Մոնակոյի պատմությունը սկսվում է 1215 թվականին Ջենովայի հանրապետության տարածքում ամրոցների կառուցմամբ։

1297 թվականի հունվարի 8-ին Մոնակոյի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ այն գրավվեց  Ֆրանչեսկո Գրիմալդիի և նրա կողմնակիցների կողմից։ Այդ ամսաթիվը համարվում է Գրիմալդիի կառավարության սկիզբը և անկախ Մոնակոյի գոյության օրը։ Այդ ժամանակվանից արդեն 700 տարի է կայսրությունը կառավարում են այդ ընտանիքի ներկայացուցիչները։

1641 թվականին Պերոննական պայմանագրի համաձայն այն անցավ Ֆրանսիայի հովանու ներքո։

1789 թվականին երկիրը միացել է Ֆրանսիային։

## Աղբյուրներ
*  Մոնակոն 

## Ծանոթագրություններ



Կատեգորիա:Արևմտյան Եվրոպայի երկրներ
Կատեգորիա:Գաճաճ պետություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Իտալախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Միջերկրածովյան միության անդամներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Մոնակո
Կատեգորիա:Քաղաք-պետություններ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:1297 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Նեպալ

**Նեպալ**, պաշտոնապես՝ **Նեպալի Դաշնային Ժողովրդավարական Հանրապետություն** (նեպալերեն नेपाल)։ Պետությունը գտնվում է Հիմալայներում, Հարավային Ասիայում։ Սահմանակից է Հնդկաստանին և Չինաստանին։

## Աշխարհագրություն
### Տեղադրություն
Նեպալը գտնվում է Ասիայում և սեղմված է աշխարհի ամենաշատ բնակեցված երկու պետությունների միջև։ Նրանից հյուսիս գտնվում է Տիբեթը՝ ՉԺՀ-ի ինքնավար մարզը, իսկ հարավային սահմանում, արևմուտքից արևելք Նեպալը սահմանակից է Ուտտարանչալ, Ուտար Պրադեշ, Բիհար, Արևմտյան Բենգալիա, Սիկքիմ հնդկական նահանգներին։

Հյուսիսում Նեպալը սահմանակից է Մեծ Հիմալայան լեռնաշղթային, որը հայտնի է 8000 մ-ից բարձր մի քանի գագաթներով։ Նրանցից ամենաբարձրն է Էվերեստը (8848 մ)՝ ամենաբարձր լեռը աշխարհում։

Նեպալի ամենացածր կետը գտնվում է 70 մ բարձրության վրա։ Նեպալի տարածքի ավելի քան 40 %-ը գտնվում է ավելի քան 3000 մետր բարձրության վրա։ Դրա համար էլ Նեպալը համարվում է ամենաբարձրադիրը աշխարհում։

## Բնակչություն
* Բնակչության թիվը - 28,95 միլիոն (2010 թվականի հուլիս դրությամբ)
* Տարեկան աճը - 1,4 % (պտղաբերությունը՝ 2,5 ծնունդ մեկ կնոջը)
* Կյանքի միջին տևողությունը - տղամարդկանց համար՝ 64,6, կանանց համար՝ 67
* ՄԻԱՎ վարակակիր - 0,5 % ( 2007 թվականի դրությամբ)
* Քաղաքային բնակչությունը - 17 %
* Գրագիտությունը - տղամարդկանց 62,7 %-ը և կանանց 34,9 %-ը (ըստ 2001 թվականի մարդահամարի)։

Մշակութա-էթնիկական Նեպալը ներկայացնում է իրենից հարյուրավոր ազգերի և կաստաների խառնուրդ։ Կաստաների սահմանները, ինչպես կանոն, թափանցիկ են և որևէ կաստային սահմանի պատկանելիությունը կախված է նաև դիտորդի ընդունված ավանդույթներից։ Նեպալի բնակչությունը խոսում է յոթանասուն տարբեր լեզուներով ու բարբառներով։

## Ազգագրություն
Նեպալի ժողովուրդները հիմնականում պատկանում են սինո-տիբեթյան (տիբեթո-բիրմայան խումբ) և հնդեվրոպական ընտանիքների խմբերին։ Քիչ չեն այն ժողովուրդները, որոնք հանդիսանում են փախստականներ, նվաճողներ կամ վերաբնակներ։
Բնակչության 49 %-ի մայրենի լեզուն է հանդիսանում նեպալերենը։ Մյուս տարածված լեզուներից են մայթհին (12,4 %), բհոջպուրին (7,6 %), տհարուն (5,9 %), տամանգը (5,2 %), նևարին (3,6 %) և մագարին (3,4 %)։

## Կրոն
Ըստ պաշտոնական տվյալների բնակչության 90 %-ը դավանում է հինդուիզմ։ Ըստ անկախ հաշվարկների, հինդուիզմի կողմնակիցներ են նրանց միայն 70 %-ը կամ ավելի քիչ։ Սա շեղում է այն պատճառով, որ կան բազմաթիվ ազգերի ներկայացուցիչներ, որոնք, թեև պաշտոնապես հայտարարում են հավատարմություն հինդուիզմին, բայց իրականում ընդունում են կամ անիմիզմ, կամ բուդդայականություն։ Այնուամենայնիվ, հինդուիզմը Նեպալի գերիշխող կրոնն է։ Բնակչության 11 %-ը իրեն համարում է բուդդայական, հատկապես Մուստանգի թագավորությունում։ Գոյություն ունեն նաև փոքրամասնություններ, որոնք դավանում են իսլամ, կիրանտ և պատկանում են առանձին անիմիստական հավատալիքների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Նեպալ
Նամիբիա

**Նամիբիա**, **Նամիբիայի Հանրապետություն** (, մինչ 1968 թվականը՝ Հարավարևմտյան Աֆրիկա), պետություն հարավարևմտյան Աֆրիկայում՝ Անգոլայի, Բոտսվանայի, Զամբիայի, Հարավաֆրիկյան Հանրապետության և Ատլանտյան օվկիանոսի միջև։ Մայրաքաղաքը Վինդհուկն է։

Պետական կրոնը քրիստոնեությունն է, պաշտոնական լեզուն՝ անգլերենը։

մինի|Հինբա ցեղի աղջիկն իր տնակի մոտ
Նամիբիա անունը ծագել է պետության ողջ տարածքը զբաղեցնող Նամիբ անապատի անվանումից։ Հնում բնակեցված է եղել Սան և Դամարա անունով ցեղերի կողմից։ Նամիբիան տնտեսապես թույլ զարգացած երկիր է։ Տնտեսության հիմքը հանքարդյունաբերությունն է. կան մետաղաձուլական գործարանները։ Խոշոր քաղաքներն են Վինդհուկը, Ուոլֆիշ Բեյը։ Բնակչությունը շատ քիչ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Government of Namibia — Կառավարական պորտալ
* Windhoek City Council  — Վինդհուկի քաղաքապետարան
* Official website of the Namibia Embassy in Vienna, Austria

Կատեգորիա:1990 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Նամիբիա
Մյանմա

**Մյանմա** կամ **Բիրմա** (բիրմաներեն՝ ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ), պետություն Հարավարևելյան Ասիայում։ Մայրաքաղաքը 2005 թվականից համարվում է Նեյպիդոն, իսկ ամենախոշոր քաղաքը նախկին մայրաքաղաք Յանգոնն է։ Երկիրը սահմանակից է Բանգլադեշին, Հնդկաստանին, Չինաստանին, Թաիլանդին և Լաոսին։ Երկրի բնակչության հիմնական մասը բիրմացիներն են (68 %), երկրորդ ազգը Շաներն են (9 %) իսկ երրորդ ազգը կարեններն են (7 %)։ Մյանման հարուստ է նեֆրիտներով, թանկարժեք քարերով, նավթով և բնական գազով և այլ հանքային հանածոներով։ Մյանմայի պաշտոնական կրոնը Բուդդայականությունն է, փոքրամասնական կրոններ են քրիստոնեությունը, Բիրմական դասական կրոնը, իսլամը և հինդուիզմը։ Մյանմայի առողջապահությունը ցածր մակարդակի վրա է։ Կառավարությունը երկրի ՀՆԱ-ի 3%-ը ծախսում է առողջապահության վրա։ Հանրային հիվանդանոցներում բացակայում են նորագույն սարքավորումները։

## Մյանմայի ազգային նշաններ

Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|Ազգային կենդանին
Polyplectron bicalcaratum -Birmingham Nature Centre, England-8a.jpg|Ազգային թռչունը
Pterocarpus indicus Blanco1.205-cropped.jpg|Ազգային ծաղիկը


[մինի|[Կյաիկքտիյո պագոդա]]

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բիրմայի արտաքին գործոց նախարարի մի նամակը՝ ուղղված կաթողիկոս Գևորգ Դ-ին
* Ten years in Burma by Julius Smith

Կատեգորիա:Մյանմա
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:1948 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Նիկարագուա

**Նիկարագուա**, Նիկարագուայի Հանրապետություն (), պետություն Կենտրոնական Ամերիկայում։ Հարավում սահմանակից է Կոստա Ռիկային, իսկ հյուսիսում՝ Հոնդուրասին։ Մայրաքաղաքն է Մանագուան։

## Աշխարհագրություն
Զբաղեցրած տարածքով Նիկարագուան ամենամեծ պետությունն է Կենտրոնական Ամերիկայում, բայց բնակչության թվով նոսրաբնակներից է, այդ ցուցանիշով գերազանցում է միայն Բելիզին։ Պետության ամենամեծ ձգվածությունը արևմուտքից-արևելք կազմում է՝ 540 կիլոմետր։ Արևմուտքից ելք ունի Խաղաղ օվկիանոս (ափագծի երկարությունը մոտ 320 կիլոմետր), իսկ արևելքից Ատլանտյան օվկիանոսի մաս հանդիսացող Կարիբյան ծով (ափագծի երկարությունը մոտ 480 կիլոմետր)։ Ցամաքային ամենաերկար սահմանն ունի հյուսիսում՝ Հոնդուրասի հետ (922 կիլոմետր), իսկ հարավում Կոստա Ռիկայի հետ (309 կիլոմետր)։ Երկրի խոշորագույն քաղաքը մայրաքաղաք Մանագուան է։ Տարածքի մեծ բազմազանությամբ պայմանավորված երկիրը բաժանված է բնական (ֆիզիկաաշխարհագրական) չորս մարզերի։
# Հարավային լեռնոտ՝ ընդգրկում է նիկարագուական եռանկյունաձև բարձրավանդակը
# Արևելյան ծովափնյա ցածրադիր տարածք՝ Նիկարագուայի Կարիբյան ծովափ, հիմնականում այն ծածկված է խոնավ արևադարձային մանգրային անտառներով, որոնք տեղ-տեղ վերափոխվում են անանցանելի ջունգլիների։ Այնքանով որ այս տարածքը, հարուստ չի եղել ոսկու պաշարներով, զերծ է մնացել իսպանացի կոնկիստադորների ուշադրությունից, այդ իսկ պատճառով բնական լանդշաֆտները լավ են պահպանվել։
# Ցածրադիր պարանոցային՝ նեղ շերտով տարածվում է հարավ-արևելքից մինչև Ֆոնսի ծովածոց։
# Արևմտյան հրաբխային՝աչքի է ընկնում հրաբխային ծակոտկեն ապարաշերտերով, տարածքն աչքի է ընկնում համեմատաբար չոր և տաք կլիմայով, բերրի հողերով։ Հենց արևմուտքն էլ համարվում է երկրի ամենախտաբնակ շրջանը։

### Կլիմայական պայմաններ
Նիկարագուայում առանձնացնում ենք լավ արտահայտված տարվա երկու սեզոն՝ չոր և տաք ձմեռներ (նոյեմբեր- ապրիլ), տաք և խոնավ ամառներ (մայիս- հոկտեմբեր ), տեղումների քանակը արևելքից- արևմուտք նվազում է։ Արևելքում՝ լեռների հողմակողմ լանջերին տեղումների տարեկան քանակը հասնում է մինչև 5000 միլիմետր։ Արևմուտքում ծովի մակարդակից մինչև 1500 մետր բարձրություններում հունվարյան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 16&nbsp;°C:

### Բուսակենդանական աշխարհ
Բնակլիմայական պայմանների առանձնահատկություններով պայմանավորված հարուստ և բազմազան է բուսակենդանական աշխարհը։ Լեռնոտ արևմուտքն աչքի է ընկնում կաղնու և սոսու անտառներով, դեպի արևելք տեղումների աճի հետ զուգընթաց, իրենց տեղը զիջում են ամուր բնափայտ ունեցող կարմրածառին և կաուչուկատու հևեաներին։ Կենդանական աշխարհից հանդիպում են հարավամերիկյան կատվառույծը (պումա), վագրակատուն, եղջերուներ, կապիկների առանձին տեսակներ, ալիգատորներ, մեծ քանակությամբ կոլիբրիներ, թութակներ։ Երկրի խոշորագույն լճում՝ Նիկարագուայում, (վերջինս խոշորագույնն է տարածաշրջանում) կարող ենք հանդիպել 2-3 մետր երկարությամբ քախցրահամ ջրերին լավ հարմարված շնաձկների առանձին տեսակների, ինչպես նաև թրաձկերի։ Այս ամենը վկայում է, որ երկրաբանական ոչ վաղ անցյալում լիճն համաշխարհային օվկիանոսի մաս է կազմել։ Երկրի ազգային թռչուն համարվում է մոմոտների ընտանիքին պատկանող կապտահոնք մոմոտը։

## Արտաքին հղումներ
* Նիկարագուա - Երկկողմ հարաբերություններ - Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարություն
* Nicaragua by E. G. Squier

Կատեգորիա:Կարիբյան ավազանի երկրներ
Կատեգորիա:Նիկարագուա
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Նաուրու

**Նաուրու** (նաուրուերեն՝ Naoero), պաշտոնապես **Նաուրուի Հանրապետություն** և նախկինում ճանաչված որպես *Հաճելի կղզի*, կղզի պետություն է Միկրոնեզիայում՝ Խաղաղ օվկիանոսում։ Նրա ամենամոտ հարևանը Բանաբա կղզին է Կիրիբատիում 300&nbsp;կմ արևելքում։ Նաուրուն աշխարհի ամենափոքր կղզի պետությունն է՝ ունենալով 21 կմ² մակերես։

Բրիտանական համագործակցության «հատուկ անդամ» է (չի մասնակցում Համագործակցության երկրների կառավարությունների ղեկավարների մակարդակով անցկացվող խորհրդակցություններին)։

Դեկտեմբերի 15 և 16, 2009 թվականներին, Նաուրուն դարձել է չորրորդ երկիրը, որ ճանաչել է Աբխազիան և Հարավային Օսիան՝ որպես Վրաստանից անկախ պետություններ։

Կղզին հայտնաբերել են անգլիացիները 1798 թ.-ին։ 19-րդ դարում այստեղ բնակություն են հաստատել առևտրականներ, մարգարիտ որոնողներ։ Կղզին բազմիցս նվաճել են Գերմանիան, Ավստրալիան, Մեծ Բրիտանիան, Ճապոնիան։ Հանուն անկախության շարժումն սկսվել է 1950-ական թվականներին։ Անկախություն է ձեռք բերել 1968 թ.-ի հունվարի 31-ին։

Բնակչության կեսից ավելին նաուրուցիներն են, բնակվում են նաև չինացիներ, Եվրոպայից և Խաղաղօվկիանոսյան կղզիներից ներգաղթածներ։

## Մակերևույթը
Մակերևույթը մինչև 65 մետր բարձրության սարահարթ է, ափերը շրջապատված են բուստային խութերով։ Հարավ-արևմուտքում Բուադա լճակն է։ Կլիման հասարակածային է։ Խմելու ջուրը ներմուծվում է։ Ծովափնյա ցածրադիր դարավանդները պատված են կոկոսյան արմավենու տնկարկներով։ Շատ են ծովային թռչունները։ Նաուրուի հարստությունը ֆոսֆորիտների հանքավայրերն են, որոնց անխնա շահագործման հետևանքով երկրի տարածքի 1/3-ը վերածվել է համատարած բացահանքի։

## Տնտեսություն
Տնտեսության հիմքը ֆոսֆորիտների հանույթն է։ Մշակում են կղզու հողատարածքի միայն 1%-ը (արևադարձային մշակաբույսեր, հիմնականում` կոկոսյան արմավենի)։

Զարգացած են նաև ձկնորսությունը և տնայնագործությունը։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումնե [http://encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=588 Նաուրուն հայկական հանրագիտարանում]
* Նաուրուի կառավարություն

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Գաճաճ պետություններ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Նաուրու
Ամերիկյան Սամոա

մինի|200px|Ամերիկյան Սամոայի քարտեզը|alt=
մինի|աջից|Ամերիկյան Սամոայի Արևելյան շրջան
300px|մինի|Արևելյան Սամոայի քարտեզը
**Ամերիկյան Սամոա** կամ **Արևելյան Սամոա**, ԱՄՆ կառավարության կողմից վերահսկվող տարածք Խաղաղ օվկիանոսի հարավային հատվածում, Սամոա անկախ պետության հարավարևելյան մասում։ Գլխավոր կղզին է Տուտուիլան։

Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմել է 55 519 մարդ։ Ընդհանուր մակերեսը՝ 197.1 կմ2 է։

Արևելյան Սամոաի կազմի մեջ են մտնում Տուտուիլա, Մանուա, Աունուու կղզիները, Ռոզե ատոլը և վարչականորեն Արևելյան Սամոաին միացված Սուեյնս ատոլը։ ԱՄՆ-ի տիրույթն է։ Տարածությունը 197 կմ² է, բն․ 34 հզ․ (1981)։ Վարչական կենտրոնը՝ Պագո Պագո։ Վարչականորեն բաժանվում է 3 օկրուգի։ Համարյա ամբողջ Տուաուիլան զբաղեցնում են մինչև 652 մ բարձրության լեռները, հարավում կա ոչ մեծ դաշտավայր։

Կլիման արևադարձային է, պասսատային։ Ամսական միջին ջերմաստիճանը 25—27°C է, տեղումները՝ 80—450 մմ։ Տարածքի կեսից ավելին անտառածածկ է։ Բնակչությունը հիմնականում սամոացիներն են։ Պաշտոնական լեզուն անգլերենն է, կրոնը՝ քրիստոնեությունը։ Տնտեսության հիմնական ճյուղերն են ձկան պահածոյի և կոպրայի արտադրությունը։ Մշակվում է տարածքի 2/5-ը։ Արտահանում է ձկան պահածոներ և կոպրա։ Մշակում են նաև բանան, տարո, յամս, շաքարեղեգ, զբաղվում անասնապահությամբ։ Կան ձկան պահածոների և տուփերի արտադրության ձեռնարկություններ։ Ներմուծում է պահածոյացված մթերքներ, տարո, բանան։ Զարգացած է տուրիզմը։ Դրամական միավորը ամերիկյան դոլլարն է։ XIX դարի երկրորդ կեսին բաժանվել է Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի միջև։ 1899 թվականից ԱՄՆ-ի տիրույթն է։ Բնակչությունը պայքար է մղել քաղաքացիական իրավունքներ նվաճելու համար։ 1960 թվականին ընդունվեց սահմանադրություն, որի համաձայն երկրում գործում է երկպալատյա օրենսդիր մարմին (ֆոևո)։ Գործադիր իշխանությունը իրականացնում է ամերիկայի նահանգապետը։

Կատեգորիա:Ամերիկյան Սամոա
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Սան Մարինո

**Սան Մարինո** (, պաշտոնական անվանումը՝ Սան Մարինոյի Հանրապետություն, , բառացի՝ Սան Մարինոյի Սրբագույն Հանրապետություն), պետություն Եվրոպայում, որն ամբողջովին շրջապատված է Իտալիայով։ Սան Մարինոն հայտնի է որպես խաղաղ հանրապետություն։ Այս փոքր պետությունը գտնվում է իտալական թերակղզու (Ապենինյան) հյուսիսարևելյան մասում Ապենինյան լեռներում։ Տարածքը կազմում է 61 կմ², բնակչությունը կազմում է ավելի քան 30000 մարդ։ Մայրաքաղաքը Սան Մարինոն է, երկրի ամենամեծ քաղաքը Դոգանան է, որն ունի մոտավորապես 7000 բնակչություն։ Սան Մարինոն Եվրախորհրդի երկրների անդամների մեջ բնակչության թվով ամենափոքրն է։ Սան Մարինոն պնդում է որ ամենահին գոյատևող ինքնիշխան պետությունն ու սահմանադրական հանրապետությունն է, որի տարածքում 301 թվականի սեպտեմբերի 3-ին հիմնադրվել է վանական համայնք Մարինոյի կողմից։ Երկրի տնտեսությունը հենվում է ֆինանսական, արդյունաբերության ծառայությունների և զբոսաշրջության վրա։ Սան Մարինոն ամենահարուստ երկրներից է աշխարհում ՀՆԱ (մեկ շնչի հաշվի) առումով։ Երկիրն ունի ամենացածր գործազրկության տեմպերը Եվրոպայում։

## Պատմություն
Ավանդույթի համաձայն` Սուրբ Մարինոն թողել է այսօրվա Խորվաթիայի կազմի մեջ գտնվող Արբա կղզին և իր ընկերոջ՝ Լեոյի հետ գնացել Ռիմինի քաղաք, որպես քարտաշ-որմնադիր։ Հետո խուսափելով իր հանդեպ իրականացվող քրիստոնեական հալածանքներից՝ փախել է մոտակա Մոնթե Տիտանո լեռը, որտեղ կառուցել է մի փոքրիկ եկեղեցի և հիմանդրել այսօրվա Սան Մարինոն։ Հիմնադրման պաշտոնական ամսաթիվը 301 թվականի սեպտեմբերի 3-ն է։ 5-րդ դարում երկիրն աղքատ էր և հազիվ էր կարողանում պահպանել իր անկախությունը ընդհատումներով։ 1631 թվականին նրա անկախությունը ճանաչեց Հռոմի պապը։ Երբ Ֆրանսիան ղեկավարում էր Նապոլեոն Բոնապարտը, երկիրը կանգնած էր ազատությունը կորցնելու վտանգի առաջ, սակայն Անտոնիո Օնոֆրի շնորհիվ հաջողվում է բարեկամություն ձեռք բերել Նապոլեոնի հետ։Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ Իտալիան պատերազմ հայտարացեց Ավստրո-Հունգարիայի դեմ, Սան Մարինոն չեզոքություն պահպանեց այդ ամենից։

## Բնություն
Սան Մարինոն ամբողջությամբ բաղկացած է լեռնոտ տեղանքից։ Երկրի ամենաբարձր կետը Մոնթե Տիտանո լեռն է` ծովի մակարդակից 749 մետր բարձրության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սան Մարինո
Կատեգորիա:Գաճաճ պետություններ
Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Էքսկլավ երկրներ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Կատեգորիա:Իտալախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Հարավային Եվրոպայի երկրներ
Սենեգալ

**Սենեգալ** (), պետություն Արևմտյան Աֆրիկայում։ Արևմտյան ափը ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերով։ Հարթավայրային երկիր է, կան հանգած հրաբուխներ։

## Ընդհանուր տվյալներ
Ընդերքում կան ֆոսֆորիտների, երկաթի հանքաքարի, կերակրի աղի պաշարներ։ Կլիման մերձհասարակածային է։ Խոշոր գետերն են Սենեգալը, Գամբիան և Կազամանսը։ Տարածված են կիսաանապատներն ու սավաննաները, հարավային սահմանամերձ գոտում՝ հասարակածային մշտադալար անտառները։
Կենդանական աշխարհն աղքատ է. հանդիպում են այծքաղներ, կրծողներ, թռչուններ, սողուններ։ Ափամերձ ջրերը հարուստ են ձկներով։

## Պատմություն
Միջնադարում Սենեգալը լրիվ կամ մասամբ մտել է Գանա, Մալի, Սոնգհայի պետությունների կազմի մեջ, այնուհետև նրա տարածքում կազմավորվել են մի շարք պետություններ։ 15-րդ դարում Սենեգալի տարածք են թափանցել պորտուգալացիները, որոնք այստեղից արտահանել են փղոսկր և զբաղվել ստրկավաճառությամբ։ 17–19-րդ դարերի ընթացքում Սենեգալի տարածքը նվաճել է Ֆրանսիան։ Երկիրն անկախություն է ձեռք բերել միայն 1960 թվականին։
Սենեգալի բնակչությունը կազմում են ատլանտյան լեզվաընտանիքի (վոլոֆ, ֆուլբե, դիոլա) և մանդե լեզվով խոսող (բամբարա, մալինկե, սոնինկե) ժողովուրդները։
Խոշոր քաղաքներն են Դաքարը, Թիեսը, Կառլաքը։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն է. մշակում են գետնանուշ (մշակվող հողերի 50 %-ը), կորեկ, սորգո, եգիպտացորեն, բրինձ, շաքարի ճակնդեղ, ադամաթուզ, մանիոկ, բատատ, բամբակենի։
Համեմատաբար զարգացած են արդյունաբերության հանքարդյունահանող և վերամշակող ճյուղերը։ Կան կահույքի, պարարտանյութերի, տեքստիլ արդյունաբերության ձեռնարկություններ։
thumb|left|գյուղ Սենեգալում

## Աշխարհագրություն
### Վարչական բաժանում

մինի|աջից|300px|Սենեգալի շրջանները
Սենեգալը վարչական առումով բաժանված է 14 շրջանների։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* 
* Սենեգալը BBC-ի կողմից

## Աղբյուրներ
* Հայաստանի հանրագիտարան

Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Սենեգալ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Սոմալիլենդ

մինի|250px|աջից
**Սոմալիլենդ**, պաշտոնապես **Սոմալիլենդի Հանրապետություն,** ինքնահռչակ, չճանաչված պետություն, միջազգայնորեն ճանաչված Սոմալիի ինքնավար շրջան։

Դե ֆակտո անկախ պետության կառավարությունը համարում է իրեն Բրիտանական Սոմալիլենդ պրոտեկտորատի հաջորդը, որը ունենալով կարճատև անկախություն որպես Սոմալիլենդի Պետություն, միացավ Սոմալիլենդի Հավատարմագրված տարածքին (նախկին Իտալական Սոմալիլենդ) որպեսզի կազմի Սոմալի Հանրապետությունը։

Սոմալիլենդը գտնվում է Սոմալիայի հյուսիս-արևմտյան հատվածում, Ադենի ծոցի հարավային ափի շրջակայքում։ Սահմանակցում է Սոմալիին արևելքից, Ջիբութիին հյուսիս-արևմուտքից, Եթովպիային հարավից և արևմուտքից։

1991 թվականից ի վեր Սոմալիլենդը կառավարվում է ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված կառավարության կողմից, որը ձգտում է միջազգային ճանաչման որպես անկախ Սոմալիլենդի Հանրապետություն: Կառավարությունը պահպանում է ոչ պաշտոնական միջազգային հարաբերություններ մի քանի պետությունների հետ, որոնք պատվիրակություններ են ուղարկում Հարգեյսա: Եթովպիան առևտրային գրասենյակ է բացել Հարգեյսայում: Այնուամենայնիվ, ինքնահռչակ պետությունը պաշտոնապես չի ճանաչվել որևէ երկրի կամ միջազգային կազմակերպության կողմից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 26-ը, երբ Իսրայելը ճանաչեց Սոմալիլենդը որպես ինքնիշխան անկախ պետություն: Սոմալիլենդը չներկայացված ազգերի և ժողովուրդների կազմակերպության (UNPO) անդամ է, որը կազմված է չճանաչված պետությունների, ինքնորոշման ձգտող ազգային փոքրամասնությունների և օկուպացված տարածքների ներկայացուցիչներից:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Արաբախոս երկրներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Նախկին բրիտանական գաղութներ
Կատեգորիա:Չճանաչված երկրներ
Կատեգորիա:Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետություններ
Կատեգորիա:Սոմալի
Կատեգորիա:Սոմալիի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սոմալիլենդ
Կատեգորիա:Վիճելի տարածքներ
Սիերա Լեոնե

**Սիերա Լեոնե**, երկիր արևմտյան Աֆրիկայում։ Հյուսիսից սահմանակցում է Գվինեային, հարավից՝ Լիբերիային, իսկ արևմուտքից ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերով։

## Անվանում
Սիերա Լիոնեի անունը վերցվել է երկրի պորտուգալերեն անվանումից, որը նշանակում է Առյուծի լեռնաշղթա։ 1700-ական թվականներին Սիերա Լեոնեն ստրուկների տեղափոխման կարևոր կենտրոններից մեկն էր։

## Ընդհանուր տվյալներ
Տարածքի մեծ մասն զբաղեցնում է Լեոնա-Լիբերական բարձրությունը։ Կլիման հասարակածային է։ Գետերը (Կաբա, Ռոկելե, Ջոնգ, Սևա, Մոա) ջրառատ են, բայց սահանքավոր և նավարկելի են միայն ստորին հոսանքներում։ Տարածված են սավաննաները։ Կենդանական աշխարհը բազմազան է (կապիկներ, այծքաղներ, ընձառյուծներ և այլն), շատ են թռչուններն ու միջատները (այդ թվում՝ ցեցե ճանճը)։

## Պատմություն
XV դարում Պորտուգալիան նվաճել է Սիեռա Լեոնեն, 1808 թ-ից երկրի ծովափնյա հատվածը գաղութացրել է Մեծ Բրիտանիան, իսկ ներքին շրջանները 1896 թ-ին դարձել են Բրիտանիայի պրոտեկտորատ։ 1961 թ-ին հռչակվել է անկախ պետություն։

## Բնակչություն
Բնակչությունը կազմված է հիմնականում տեմնե, բուլլոմ, ֆուլբե, մենդե ժողովուրդներից։
Խոշոր քաղաքներն են Ֆրիթաունը, Կենեման, Մակենին։

## Տնտեսություն
Երկիրն ունի համեմատաբար զարգացած հանքարդյունաբերություն։ Արդյունահանում են ալմաստ, բոքսիտներ, ռուտիլ։ Կան նավթավերամշակման, փայտամշակման, սննդի արդյունաբերական ձեռնարկություններ։
Գյուղատնտեսության ճյուղերից առավել զարգացած է երկրագործությունը։ Մշակում են բրինձ, կորեկ, սորգո, եգիպտացորեն, գետնանուշ, սրճենի, կակաո։

Անասնապահությանը մեծ վնաս է պատճառում ցեցե ճանճը։ Ափամերձ գոտում զբաղվում են ձկնորսությամբ։
Բնակվում են հիմնականում շրջանաձև, ծղոտե կոնաձև ծածկով, կավե կամ հյուսածո, վառ նախշազարդված խրճիթներում։ Ժողովրդական արհեստներից տարածված են փայտե դիմակների փորագրությունը, մարդկանց ու կենդանիների պատկերներով զարդարված փղոսկրե կահկարասու, սևափայլ նախշերով կենցաղային խեցեղենի պատրաստումը։

## Աղբյուրներ
* Հայաստանի հանրագիտարան

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Սիերա Լեոնե
Տաջիկստան

**Տաջիկստան** (Тоҷикистон), պետություն Կենտրոնական Ասիայում։ Սահմանակցում է Ուզբեկստանին, Ղրղզստանին, Չինաստանին և Աֆղանստանին։ Նախկին խորհրդային հանրապետություն, անկախացել է 1991 թվականին։ ԱՊՀ անդամ պետություն է։

մինի|ձախից|200px|Լեռնային տեսարան
մինի|ձախից|200px|Տաջիկ կանայք

## Աշխարհագրական նկարագիր
Ունի խիստ լեռնային մակերևույթ, որի մոտ կեսի բարձրությունը գերազանցում է ծովի մակարդակի 3000 մ-ը։ Երկրի արևելյան մասը խիստ նոսր է բնակեցված. այս շրջանում գտնվում է Պամիր լեռնաշղթան, որի Իսմիաիլ Սամանի գագաթը նախկինում Խորհրդային Միության ամենաբարձր կետն էր (կոչվում էր *Կոմունիզմի պիկ*)։ Երկրի արևելյան հատվածում է գտնվում Բադախշան ինքնավար շրջանը, որտեղ բնակվում են բազմաթիվ փոքր ազգություններ։

Մայրաքաղաք Դուշանբեն գտնվում է երկրի արևմտյան շրջանում, Հիդոր լեռնաշղթայի ստորոտում, որտեղով հոսում են Ամուրդարյա և Սիրդարյա գետերը։ Տաջիկստանի արևմտյան շրջանը նեղ միջանցքով կապված է Սոգդիա շրջանի հետ։ Վերջինում գտնվում է երկրի բնակչության թվով երկրորդ քաղաքը՝ Խոջանդը։

Տաջիկստանի մաս են կազմում նաև մի քանի էքսկլավներ, որոնցից խոշորագույնը՝ Վորուխը աշխարհրագրորեն ընկած է Ղրղզստանի տարածքում։

## Տարածքային բաժանում
Վարչականորեն բաժանված է 4 մարզերի, որոնք են՝

* Սուղդ
* Կարոտեգին
* Խաթլոն
* Լեռնային Բադաշխան (ինքնավար մարզ)

## Ազգագրություն
Ազգաբնակչությունը կազմում է 7.349.145 (2009 թ. տվյալներով), որոնց գերակշիռ մասը տաջիկներ են։ Տաջիկերենը իրանական լեզու է և մեծ ընդհանրություններ ունի պարսկերենի հետ, որի պատճառով համարվում է պարսկերեն լեզվի տարբերակ։ Տաջիկստանից բացի պետական լեզու է Իրանում և Աֆղանստանում։

Ազգային փոքրամասնությունների շարքում կարևոր տեղ են զբաղեցնում ուզբեկները և ապա ռուսները, վերջիններիս մեծ մասը սակայն լքել է երկիրը քաղաքացիական պատերազմի տարիներին։

## Տնտեսություն
Արտաքին առևտրի կարևոր բաղադրիչներն են մետաքսի և ալյումինի արտահանումը (վերջինս հիմնականում Տուրսունզոդա քաղաքից) և ավելի նվազ չափով՝ արծաթը, ոսկին, ուրանը և վոլֆրամը։ Տաջիկստանի տնտեսությունը ծանր կացության մեջ է հայտնվել վեց տարի տևած քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով։

### Աղքատություն
Տաջիկստանը նախկին խորհրդային հանրապետություններից ամենաաղքատն է և աշխարհի ամենաաղքատ պետություններից մեկը։ ՄԱԿ-ի տվյալների համաձայն՝ բնակչության 44,4%-ն ապրում է աղքատության շեմից ցածր մակարդակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Տաջիկստան