Էքվուս (պիես)

***«Էքվուս»*** (**, «ձի»), Պիտեր Շաֆերի 1973 թվականի պիես, որը պատմում է մանկական հոգեբույժի մասին, որը փորձում է բուժել ձիերի հանդեպ պաթոլոգիկ կրոնական հրապուրանք ունեցող մի երիտասարդի:

## Պատմություն
Շաֆերը ոգեշնչվել է գրել *«Էքվուսը»*, երբ լսել է 17-ամյա մի տղայի կատարած հանցագործության մասին, որը կուրացրել էր 6 ձի հյուսիսային Անգլիայի մի փոքրիկ քաղաքում: Շաֆերը հորինված պատմություն է կառուցել այն մասին, թե ինչը կարող էր լինել միջադեպի պատճառը՝ առանց հանցագործության որևէ մանրամասն իմանալու, և նպատակադրվել է արթնացնել նույնանման «խորհրդավորության մթնոլորտ» և «հոգևորության» հմայք, ինչն իր 1964 թվականի *«Արևի* *դեմ թագավորական որսը» (The Royal Hunt of the Sun)* պիեսում, բայց ավելի ժամանակակից միջավայրում: Հեղինակը նկարագրում է դոկտոր Մարտին Դիզարտի փորձերը՝ հասկանալու տղայի (Ալան Ստրանգ) գործողությունների պատճառը՝ միաժամանակ պայքարելով իր սեփական նպատակի ցանկության և իր աշխատանքի բնույթի հետ (Դիզարտը խորը մասնագիտական ​​և գոյաբանական ճգնաժամի մեջ է)։

Բեմականացման սկզբնական տարբերակը Լոնդոնի Ազգային թատրոնում բեմադրվել է 1973-1975 թվականներին՝ Ջոն Դեքստերի բեմադրությամբ։ Ալեք Մաքքաուենը մարմնավորել է Դիզարտին, իսկ Փիթեր Ֆերթը՝ Ալան Սթրենգին։ Բրոդվեյի առաջին բեմադրության մեջ գլխավոր դերերում հանդես են եկել Էնթոնի Հոփքինսը որպես Դիզարտ (հետագայում՝ Ռիչարդ Բարթոնը, Լեոնարդ Նիմոյը և Էնթոնի Պերկինսը), իսկ Փիթեր Ֆերթը՝ որպես Ալան։ Ֆերթի  Բրոդվեյում եղած ժամանակ, Դայ Բրեդլին է ստանձնել Ալանի դերը լոնդոնյան բեմադրության մեջ՝ խաղալով Մայքլ Ջեյսթոնի հետ՝ որպես բժիշկ Դիզարտ: Ավելի ուշ Թոմ Հալսը փոխարինել է Ֆերթին Բրոդվեյի բեմադրությունում։ Բրոդվեյի բեմադրությունը ցուցադրվել է 1209 անգամ։ Մարիան Սելդեսը հայտնվել է Բրոդվեյի բոլոր բեմադրություններում՝ սկզբում Հեսթերի, ապա՝ Դորայի դերում։ Շաֆերը հետագայում պիեսը ադապտացրել է 1977 թվականին Սիդնի Լյումետի ռեժիսորությամբ նկարահանված համանուն ֆիլմի համար։

Պատմությունը կենտրոնանում է կրոնական և ծիսական զոհաբերության թեմաների, ինչպես նաև այն ձևի վրա, որով Ստրանգը կառուցում է անձնական աստվածաբանություն, որը ներառում է ձիերը և «Էքվուս» դիցաբանական աստվածությունը։ Ալանը ձիերին տեսնում է որպես Աստծո ներկայացուցիչներ և շփոթում է «Աստծո» հանդեպ իր երկրպագությունը սեռական գրավչության հետ։ Կարևոր է նաև Շաֆերի կողմից անձնական արժեքների և բավարարվածության, հասարակական բարքերի, սպասումների և ինստիտուտների, ինչպես նաև ապոլլոնյան և դիոնիսյան արժեքների ու համակարգերի միջև հակամարտության ուսումնասիրությունը։

## Սյուժե
### Առաջին գործողություն
[մինի|Չարլզ Ս. Դաթոնը Դիզարտի դերում ''«Էքվուս»'' բեմադրությունում, որը բեմադրել է Բրեդ Մեյսը 1979 թվականի մայիսին [Բալթիմորում]]
Մարտին Դիզարտը հոգեբույժ է, որն աշխատում է հոգեբուժարանում: Նա սկսում է մենախոսությամբ, որում նկարագրում է վեց ձիերին կուրացրած 17-ամյա Ալան Ստրանգի դեպքը:  Նա խոսում է իր զգացողությունների մասին, որ իր աշխատանքն այն չէ, ինչպիսին նա կուզեր, որ լիներ, և իր դժգոհության ու կյանքից հիասթափության մասին:

Դիզարտը մտածում է, որ խնդիրներ ունեցող երիտասարդների քանակը, որոնց նա կարող է «համապատասխանեցնել» «նորմալ» կյանքին, վերջ չունի, բայց նա նաև կասկածում է, արդյոք իմաստ ունի այդ երիտասարդներին բուժել, քանի որ նրանք պարզապես կվերադառնան ձանձրալի, նորմալ կյանքի, որը զուրկ է որևէ նվիրվածությունից կամ «երկրպագությունից»: Նա նկատում է, որ չնայած Ստրանգը ծայրահեղ հանցագործություն է գործել, բայց հենց նման ծայրահեղություն է անհրաժեշտ գոյատևման կապանքներից ազատվելու համար:

Դատարանի դատավոր Հեսթեր Սալոմանն այցելում է Դիզարտին՝ հավատալով, որ նա ունի բավարար հմտություններ՝ օգնելու Ալանին հաշտվել իր արածի հետ։ Դիզարտը հիվանդանոցում դժվարանում է շփվել Ալանի հետ, որը սկզբում հարցերին պատասխանում է հեռուստատեսային գովազդային մեղեդիներ երգելով։

Դիզարտը պատմում է իր տեսած երազը՝ Հոմերոսյան հունական միջավայրում, որտեղ նա պետական պաշտոնյա է և նախագահում է զանգվածային ծիսական զոհաբերությունը։ Մեկը մյուսի հետևից նա կտրատում է հարյուրավոր երեխաների որովայնները և հանում նրանց աղիքները։ Նա զզվում է իր արածից, բայց վախենում է նույն կերպ սպանվել, եթե մյուս քահանաները նրան «անհավատ» ճանաչեն, և այդպես շարունակում է։ Ի վերջո, մյուս քահանաները գիտակցում են նրա մտավախությունները և խլում դանակը նրա ձեռքից, որից հետո նա արթնանում է երազից։

Դիզարտը հարցազրույց է վերցնում Ալանի ծնողներից։ Նա իմանում է, որ վաղ տարիքից Ալանը կրոնի վերաբերյալ հակասական տեսակետներ է ստացել ծնողներից։ Ալանի մայրը՝ Դորան, բարեպաշտ քրիստոնյա է, որն ամեն օր նրա համար Աստվածաշունչ էր կարդում, սակայն այս սովորությունն առաջացնում էր Ալանի հոր՝ անհավատ Ֆրենկիի զայրույթը։

Աստիճանաբար տղայի ընտանեկան և անձնական ծագումը պարզ է դառնում. նրա մայրը, ով ավելի արտոնյալ միջավայրից է, բավականին կրոնական է և հետևում է վերին միջին խավի նորմերին ու արժեքներին, մինչդեռ հայրը, ով իր կարիերայում շարունակել է առաջադիմել, աթեիստ և սոցիալիստ է։ Ալանը մեծանում է ծնողների տարբեր արժեքների և կրթական իդեալների միջև այս լարվածության մեջ. վաղ տարիքից նա հմայվում է ձիերի պատկերներով, որոնք նա լցնում է կրոնական պատկերներով։ Ալանի ընկալման մեջ ձիու աչքերը և տառապող Քրիստոսի արտահայտությունը միահյուսվում են։

Դիզարտն աստիճանաբար կապ է հաստատում Ալանի հետ՝ խաղալով մի խաղ, որտեղ նրանցից յուրաքանչյուրը հարց է տալիս, որին պետք է անկեղծորեն պատասխանել։

Դիզարտն իմանում է, որ Ալանի հայրը՝ Ֆրենկը, մտահոգված լինելով, որ որդին չափազանց շատ է հետաքրքրվում Աստվածաշնչի ավելի բռնի կողմերով, ոչնչացնում է Հիսուսի խաչելության բռնի նկարը, որը Ալանը կախել էր իր մահճակալի դիմաց։ Այնուհետև Ալանը նկարը փոխարինում է ձիու պատկերով, որտեղ ձին պատկերված էր մեծ, սևեռուն աչքերով։

Ալանը Դիզարտին պատմում է, որ երիտասարդության տարիներին ձիերի հանդեպ իր սերն առաջացել է մոր աստվածաշնչյան հեքիաթներից, ձիերի մասին մի պատմությունից, որը մայրը կարդացել էր նրա  համար, արևմտյան ֆիլմերից և պապիկի ձիերի ու ձիավարության հանդեպ ունեցած հետաքրքրության միջոցով։ Ալանի սեռական դաստիարակությունը սկսվել էր մորից, որը նրան ասում էր, որ նա կարող է իսկական սեր և բավարարվածություն գտնել կրոնական նվիրվածության և ամուսնության միջոցով։ Այս ընթացքում Ալանը նաև սկսել էր սեռական ձգողություն զարգացնել ձիերի նկատմամբ՝ ցանկանալով շոյել նրանց մորթին, զգալ նրանց մկանուտ մարմինները և հոտոտել նրանց քրտինքը։ Ալանը Դիզարտին պատմում է, որ առաջին անգամ ձիու հանդիպել է վեց տարեկանում՝ լողափում։ Մի ձիավոր մոտեցել է նրան և բարձրացրել ձիու վրա։ Ալանն ակնհայտ հուզմունք է զգացել, բայց ծնողները գտել են նրան, իսկ Ֆրենկը բռնի կերպով ցած է քաշել նրան ձիուց։ Ձիավորը ծաղրել է Ֆրենկի վերաբերմունքը և հեռացել։

Դիզարտը հիպնոսացնում է Ալանին, որի ընթացքում նա բացահայտում է մարդկային զոհաբերությունների մասին նրա պատկերացումների ֆրագմենտները։ Նա սկսում է արթնացնել Ալանի հիշողությունը՝ լրացնելով բաց թողնված տեղերը հարցեր տալով։ Ալանը պատմում է, որ ցանկանում է օգնել գերության մեջ գտնվող ձիերին՝ հեռացնելով ձիու սանձը, որը նրանց ստրկացնում է։

17 տարեկանը լրանալուց հետո Ալանն աշխատանքի է անցնում էլեկտրական ապրանքների խանութում, որտեղ նա ծանոթանում է Ջիլ Մեյսոնին՝ մի շփվող և ազատամիտ երիտասարդ կնոջ, որն աշխատում էր տեղի ախոռի տիրոջ մոտ։ Կինը խանութ էր մտել՝ ցանկանալով ձիերի խուզող մեքենայի համար ածելու շեղբ գնել, ինչը գրգռել էր Ալանի հետաքրքրությունը։ Ջիլի առաջարկով Ալանն աշխատանքի է անցնում ախոռի տիրոջ՝ Հարրի Դալթոնի մոտ:

Դիզարտը հանդիպում է Դալթոնի հետ, ով նրան պատմում է, որ սկզբում Ալանին համարում էր օրինակելի աշխատող, քանի որ նա անթերի մաքուր էր պահում ախոռները և խնամում ձիերին, այդ թվում՝ Նագեթ անունով մեկին։ Դիզարտը հարցերի միջոցով պարզում է, որ Ալանը էրոտիկորեն կենտրոնացած էր Նագեթի (կամ «Էքվուսի») վրա և գաղտնի տանում էր նրան կեսգիշերային զբոսանքի՝ ձիուն հեծնած առանց սանձի և ինքն էլ մերկ։ Ալանը պատկերացնում էր իրեն որպես թագավոր՝ նստած Էքվուս աստվածության վրա, երկուսն էլ ոչնչացնում են իրենց թշնամիներին։

### Երկրորդ գործողություն
մինի|Լորեն Ռահերը և Բրեդ Մեյսը, համապատասխանաբար, Ջիլի և Ալանի դերերում ''«Էքվուս»'' ներկայացումում, որը նկարահանել է Մեյսը 1979 թվականի մայիսին Բալթիմորում
Դիզարտն Ալանին տալիս է «ճշմարտության հաբ» պլացեբո։ Ջիլի հետ սիրավեպի մասին պատմելով՝ Ալանը սկսում է վերստեղծել դեպքը։

Ջիլը, որը հետաքրքրված էր Ալանով, խնդրում է իրեն տանել մեծահասակների համար նախատեսված կինոթատրոն։ Այնտեղ նրանք հանդիպում են Ֆրենկին։ Ալանը տրավմա է ապրում, հատկապես, երբ հասկանում է, որ հայրը ստում է՝  իր ներկայությունը կինոթատրոնում արդարացնելու ձգտմամբ։ Սակայն հոր վարքից ելնելով Ալանը եզրակացնում է, որ սեքսը բնական բան է բոլոր տղամարդկանց համար, նույնիսկ հոր։ Ալանը Ջիլին տուն է տանում նրանց հեռանալուց հետո, բայց Ջիլը համոզում է Ալանին իր հետ գնալ ախոռ։

Այնտեղ հասնելուն պես Ջիլը ցանկանում է գայթակղել Ալանին, և երկուսն էլ մերկանում են ու փորձում սեքսով զբաղվել։ Սակայն Ալանը տատանվել է, երբ լսում է ձիերի ձայները ներքևի ախոռում, և նրան չի հաջողվում էրեկցիան. նա զգում է, որ իրեն հսկում են ձիերը և, հետևաբար, իր ձիերի աստված Էքվուսը։ Ջիլը փորձում է հետաքրքրվել, թե ինչ խնդիր ունի Ալանը, բայց տղան բղավելով ասում է, որ աղջիկը հեռանա։ Անհաջող սեռական հարաբերությունից հետո Ջիլը հագնվում և դուրս է գալիս ախոռից, իսկ Ալանը, որ դեռևս մերկ էր, ձիերից շարունակ ներողություն է խնդրում։

«Ի՛մը... Դու ի՛մն ես... Ես քո՛նն եմ, և դու ի՛մն ես»,- գոռում է Էքվուսը Դիզարտի ձայնով, բայց հետո սպառնալից է դառնում. «Տերը, քո Աստվածը, նախանձոտ Աստված է »,- եռում է չարացած Էքուսը/Դիզարտը,- «Նա տեսնում է քեզ, նա տեսնում է քեզ հավիտյանս հավիտենից, Ալան։ Նա տեսնում է քե՛զ... Նա տեսնում է քե՛զ»,- գոռում է Ալանը,- «*Աստված տեսնու՛մ է»,* - և ապա ասում է. «Այլևս ո՛չ։ Այլևս ո՛չ, Էքվուս»։

Այնուհետև Ալանը պողպատե ցցով կուրացնում է ախոռի վեց ձիերին, որոնց աչքերը «տեսել» էին նրա հոգին։ Ալանը կուրացնում է ձիերին՝ որպես ազատագրման բռնի ակտ:

Վերջին տեսարանում Դիզարտը մենախոսում է՝ հարցականի տակ դնելով իր պրակտիկայի հիմունքները և այն, թե արդյոք իր մեթոդները կօգնեն Ալանին, քանի որ բուժման ազդեցությունը նրան կդարձնի «նորմալ», բայց դա կլինի իր մարդկայնության գնով։

## Բրոդվեյի օրիգինալ ներկայացում
Պիեսի պրեմիերան Բրոդվեյի թատրոններից Պլիմութի թատրոնում, տեղի է ունեցել 1974 թվականի հոկտեմբերի 24-ին և ավարտվել է 1976 թվականի սեպտեմբերի 11-ին։ Այնուհետև այլ պրեմիերան տեղի է ունեցել Բրոդվեյի Հելեն Հեյսի թատրոնում 1976 թվականի հոկտեմբերի 5-ին և ավարտվել է 1977 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ ընդհանուր առմամբ ունենալով 1209 ներկայացում:

## Ֆիլմի ադապտացիա
1977 թվականին Շաֆերը պիեսը ադապտացրել է Ռիչարդ Բարթոնի, Փիթեր Ֆերտի, Այլին Ատկինսի, Քոլին Բլեյքլիի, Ջոան Պլաուրայթի և Ջենի Ագաթերի մասնակցությամբ ֆիլմի, որի ռեժիսորը Սիդնի Լյումետն էր։ Ի տարբերություն բեմական ներկայացումների, որտեղ ձիերին մարմնավորում են մարդ դերասաններ, որոնք հաճախ մկանուտ տղամարդիկ են՝ ցեղային դիմակներով,  Լյումետը չէր հավատում, որ սա կարող է բավարար չափով արվել ֆիլմային տարբերակում, «քանի որ այն իրականությունը, որի ներքո նա [Ալանը] դիտվում էին, նրա մեջ դիլեմա էր ստեղծելու»:

Համեմատելով ֆիլմը պիեսի հետ՝ անգլիական գրականության պրոֆեսոր Ջեյմս Մ. Ուելշը կարծում էր, որ ֆիլմում իրական ձիերի օգտագործումը հասկանալի է, բայց պնդում էր, որ բացօթյա տեսարանները խախտում են «աբստրակտ թատերական դիզայնը», որը պիեսին տվել է ստեղծագործականություն։ Ուելշը նաև կարծում էր, որ կուրացման բացահայտ պատկերումը «հնարավոր է՝ զզվելի» է, և որ «դրա հետևանքով կորսվում է պիեսի ոգու մեծ մասը»:112։

## Վերածնունդներ
*«Էքվուս»* -ի առաջին միջինարևմտյան ԱՄՆ բեմադրությունը պրեմիերան անցկացրել է 1978 թվականի մարտին Լանսինգ, Միչիգան, Բոարսհեդ թատրոններում: Ջոն Փիքսի բեմադրությամբ, Դիզարտի դերում հանդես են եկել Ռիչարդ Թոմսենը, Ալանի դերում՝ Դեյվիդ Կրոպը, Դորայի դերում՝ Կարմեն Դեքերը, իսկ Ջիլի դերում՝ Լիզա Հոջը: Մերկ տեսարանի շուրջ տեղական վեճերը մեծապես մեղմացվել են Ջիլի և Ալանի դերերում ամուսնացած զույգի ընտրությամբ: Այս բեմադրությունը հետագայում արժանացել է Բոարսհեդ թատրոնի ամենամյա մրցանակներին՝ «Լավագույն բեմադրություն» և «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» (Դեյվիդ Կրոպ) անվանակարգերում:

Բալթիմորի «Լավգրով Ալլի» թատրոնը 1979 թվականին բեմադրել է *«Էքվուս»* ներկայացումը։ Ներկայացման մեջ գլխավոր դերում հանդես է եկել Բրոդվեյից առաջ նկարահանված Չարլզ Ս. Դաթոնը, ով մարմնավորել է Դիսզարտին։ Ռեժիսոր Բրեդ Մեյսը կրկնակի դեր է խաղացել Ալան Սթրենգի դերում։ Լորեն Ռահերը մարմնավորել է Ջիլ Մեյսոնին, իսկ նրա իրական մայրը՝ Ռոնա Ռահերը, մարմնավորել է Դորային՝ Ալանի մորը։ 
[մինի|[Դենիել Ռեդքլիֆ|Դանիել Ռեդքլիֆը ժամանում է *«Էկվուս»* ներկայացմանը՝ 2008 թվականին]]
Վեսթ Էնդի պրոդյուսերներ Դեյվիդ Փյուն և Դաֆիդ Ռոջերսը 2007 թվականին վերաբեմադրել են *«Էքուուս»-ը* ՝ գլխավոր դերերում մարմնավորելով Ռիչարդ Գրիֆիթսին, Դանիել Ռեդքլիֆին և Ջոաննա Քրիստիին։ Ներկայացումը բեմադրել է Թեա Շարոքը, բացվել է 2007 թվականի փետրվարին Գիլգուդ թատրոնում։ Ներկայացումը գրավել է մամուլի ուշադրությունը, քանի որ Ռեդքլիֆը և Գրիֆիթսը նկարահանվել էին ''«Հարրի Փոթեր»'' ֆիլմաշարում (համապատասխանաբար՝ որպես Հարրի Փոթեր և Վերնոն Դարսլի)։  Մասնավորապես, տասնյոթամյա Ռեդքլիֆի ընտրությունը որոշակի հակասություններ առաջացրեց, քանի որ Ալան Սթրենգի դերը պահանջում էր, որ նա մերկ հայտնվի բեմում։ Ռեդքլիֆը պնդում էր, որ մերկ տեսարանը «անտեղի» չէ, և որ նա պետք է մարմնավորի կերպարին և տեսարանին՝ սցենարի համաձայն։

Այս վերածնունդը հետագայում տեղափոխվել է Բրոդվեյ՝ Բրոդհերսթ թատրոնում ցուցադրվելով մինչև 2009 թվականի փետրվարի 8-ը։ Ռեդքլիֆը և Գրիֆիթսը կրկին խաղացել են իրենց դերերը, իսկ Թեա Շարոքը վերադարձել է որպես ռեժիսոր։ Դերասանական կազմում էին նաև Քեյթ Մալգրյուն, Աննա Քեմփը, Քերոլին Մաքքորմիքը, Լորենցո Պիզոնին, Թ. Ռայդեր Սմիթը, Գրեյմ Մալքոլմը և Սանդրա Շիպլին, ինչպես նաև Քոլին Բաջան, Թայրոն Ջեքսոնը, Սփենսեր Լիֆը, Ադեսոլա Օսակալումին և Մարկ Սփոլդինգը։  Ռեդքլիֆն առաջադրվել է ''Drama Desk'' մրցանակի՝ որպես պիեսում լավագույն դերասան։

Պիեսի տեքստի առաջին նկարազարդ հրատարակությունը մեծ ձևաչափի նկարչական գրքի տեսքով հրատարակվել է Old Stile Press-ի կողմից 2009 թվականին՝ պատկերներով և բրիտանացի նկարիչ Քլայվ Հիքս-Ջենկինսի հետգրությամբ:

Սան Խոսեի (Կալիֆոռնիա) «City Lights» թատերական ընկերությունը վերսկսել է *«Էքվուս»* ներկայացումը 2011 թվականի մարտին։ Այս ներկայացումը, որում նկարահանվել են դերասաններ Շոն Գիլվարին՝ որպես Ալան Սթրենջ, և Սթիվ Լամբերտ՝ որպես Մարտին Դիզարտ, ստացել է հիացական արձագանքներ։ «*San Jose Mercury News»* -ը Գիլվարիին և Լամբերտին անվանել է «դյութող», նշելով, որ Գիլվարին «...մերկացնելով զգացմունքներն ու մարմինը, ձիավարում է առանց թամբի բոլոր իմաստներով։ Նա աստիճանաբար կարողանում է բավականին անհրապույր երիտասարդ արարածին ներկայացնել ոչ միայն համակրելի, այլև ներելի՝ պահպանելով իր թշնամանքն ու մարդկայնությունը»։ *«StarkInsider»-ը* ներկայացումը գնահատել է 4.5 աստղ 5-ից՝ Լամբերտի խաղը գնահատելով «գերազանց» և «անթերի կատարում», մինչդեռ Գիլվարիի խաղը գնահատել է «շլացուցնող» և  ընդգծել «գերբնական ունակությունը՝ բնակվելու իր կերպարի հոգու մեջ։ Ինչպես նրա մարմնավորած խնդրահարույց դեռահասը, նա և Սթրենջը երկուսն էլ ունեն կիրք այն բանի նկատմամբ, ինչը նրանց անհատականության անբաժանելի մասն է կազմում»։  Այս ներկայացումը Սիլիկոնյան հովտի փոքր թատերական մրցանակաբաշխության կողմից արժանացել է «Աչքի ընկնող դասական ներկայացման» մրցանակի:

*«Equus»-ը* վերաներկայացվել է Հյուստոնում՝ սահմանափակ ցուցադրությամբ, 2014 թվականի հուլիսին՝ Ֆրենետիկ թատրոնում: Ներկայացումը հիմնականում ֆինանսավորվել է Kickstarter- ում կատարված նվիրատվությունների շնորհիվ և լավ ընդունելության է արժանացել քննադատների և հանդիսատեսի կողմից: *Broadway World-ը* ներկայացումն անվանել է «մռայլ, վախեցնող և զգայական» և գովաբանել դրա «աստղային դերասանական կազմը»: *Houston Press-ը* նշել է, որ այն «զարմանալիորեն լավն էր... պարտադիր դիտման համար», մինչդեռ Culturemap-ը ներկայացումը ներառել է տարվա «ամենաթեժ» ներկայացումներից մեկի շարքում:

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
### Բրոդվեյի օրիգինալ ներկայացում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* ''Equus''​''.'' Internet Broadway Database-ում
* ''Equus''​ (1974 production)  Internet Broadway Database-ում
* 
* Audience get up close and personal for Harry Potter star's nude debut. *The London Standard*, 12 October 2006. Dead link.
* Wolfe, G. Enjoying ''Equus'': ''Jouissance'' in Shaffer’s Play. *PSYART: A Hyperlink Journal for the Psychological Study of the Arts*. 15 December 2009.
* Mahmood, R. ''Equus'': Saving the best for last. *The Express Tribune* 12 March 2012.
*  2021 թվական, «Գոյ» թատրոն, Երևան

Կատեգորիա:«Դրամա Դեսկ» մրցանակակիր պիեսներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բրիտանական գրականություն
Կատեգորիա:Ձիեր մշակույթում
Կատեգորիա:Պիեսներ