Vaporware

[thumb|right|280px|ԱՄՆ-ի արդարադատության նախարարությունը մեղադրել է [IBM-ին այն բանում, որ այն սկսել է գովազդել իր System/360 Model 91 համակարգիչը *(նկարում)* դեռևս երեք տարի առաջ, մինչ այն իրականում հասանելի կդառնար՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել մրցակիցների կողմից արտադրվող համակարգիչների վաճառքը]]
**Vaporware**, ավելի հազվադեպ՝ **vapourware** (*vapor* - «գոլորշի, մառախուղ» + ware - «արտադրանք»), տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում կիրառվող տերմին, որը նկարագրում է արտադրանք (սովորաբար համակարգչային ծրագրային կամ ապարատային ապահովում), որի մշակման մասին հայտարարվում է լայն հանրությանը, սակայն որը այդպես էլ չի հասնում շուկա։ Միևնույն ժամանակ արտադրանքի չեղարկման մասին պաշտոնական հայտարարություն չի տարածվում։

*Vaporware* տերմինը կարող է օգտագործվել նաև այնպիսի իրադարձությունների վերաբերյալ, որոնք նախապես հայտարարվում կամ կանխատեսվում են, սակայն իրականում երբեք տեղի չեն ունենում։ Այս տերմինը հաճախ կիրառվում է նաև այն արտադրանքների վերաբերյալ, որոնք հայտարարվում են թողարկումից մի քանի ամիս կամ տարի առաջ՝ այն դեպքում, երբ դրանց մշակման գործընթացը գաղտնի է պահվում։ Այդպիսի գործողությունները երբեմն իրականացվում են սպառողներին մրցակից արտադրանքներից հետ պահելու նպատակով, հատկապես այն դեպքերում, երբ մրցակցի արտադրանքը ավելի մեծ ֆունկցիոնալություն է առաջարկում։

Մամուլում ծրագրային և ապարատային ապահովում մշակող ընկերությունները հաճախ մեղադրվում են այն բանում, որ նրանք շատ վաղ են հայտարարում իրենց արտադրանքի մասին՝ մրցակցային առավելություն ստանալու նպատակով։ 1989 թվականին *Network World* ամսագիրը *vaporware* տերմինը բնութագրել էր որպես «համաճարակ»՝ մեղադրելով լրագրողներին այն բանում, որ նրանք չեն փորձում պարզել, արդյոք մշակողների հայտարարությունները համապատասխանում են իրականությանը։ 1989 թվականին ծրագրային ապահովման մշակման յոթ առաջատար ընկերություններ հրապարակեցին համատեղ հայտարարություն, որում ասվում էր, որ vaporware-ը վնասում է համակարգչային արդյունաբերության նկատմամբ վստահությանը։ Միացյալ Նահանգներում շատ ընկերություններ մեղադրվել են հակամենաշնորհային օրենսդրությունը խախտելու մեջ՝ իրենց արտադրանքի չափազանց վաղաժամկետ հայտարարությունների միջոցով։ Միևնույն ժամանակ, InfoWorld ամսագիրը նշում էր, որ vaporware տերմինը չափազանց լայնորեն է օգտագործվում և հաճախ անարդարացի պիտակ է, որը դրվում է մշակողների վրա:

Տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է Microsoft կորպորացիայի աշխատակցի կողմից 1982 թվականին՝ կապված այդ ընկերության կողմից մշակվող Xenix օպերացիոն համակարգի հետ։ Տպագրության մեջ vaporware-ը որպես տերմին առաջին անգամ հայտնվել է 1983 թվականին համակարգչային տեխնոլոգիաների փորձագետ Էսթեր Դայսոնի հոդվածում։ Այն արագորեն տարածում գտավ համակարգչային լրագրողների շրջանում և օգտագործվում էր նկարագրելու այն ապրանքները, որոնք, ըստ նրանց, չափազանց երկար ժամանակ չեն թողարկվում շուկա։ InfoWorld ամսագրի խմբագիր Ստյուարտ Օլսոփը նպաստեց դրա հանրահռչակմանը՝ Բիլ Գեյթսին շնորհելով «Ոսկե vaporware» մրցանակը 1985 թվականին Windows-ի առաջին տարբերակի ուշ թողարկման համար։ Տերմինն առաջին անգամ սկսեց ենթադրել դիտավորյալ խաբեության մեղադրանքներ Ovation Technologies ընկերության Ovation գրասենյակային փաթեթի հետ կապված 1983 թվականին. փաթեթի ցուցադրությունը լավ ընդունվեց մամուլի կողմից, սակայն ավելի ուշ պարզվեց, որ նման արտադրանք երբեք գոյություն չի ունեցել։

## Անվան ծագում
«Vaporware» տերմինի օգտագործման առաջին հայտնի դեպքը վերաբերում է 1982 թվականին: Open Systems Accounting Software ընկերության նախագահ Վինբլոդը ցանկանում էր իմանալ, թե երբ է Microsoft-ը նախատեսում դադարեցնելու Xenix օպերացիոն համակարգի աջակցությունն ու զարգացումը։ Դրանից էր կախված Open Systems-ի որոշ ապրանքների ճակատագիրը։ Նա ուղևորվեց Microsoft-ի գրասենյակ, որտեղ երկու ինժեներներ՝ Ջոն Յուլեթը և Մարկ Յուրսինոն, հաստատեցին, որ Xenix-ի մշակումը դադարեցվել է։ Նրա խոսքով, նրանցից մեկն ասել է, որ Xenix-ը, փաստորեն, vaporware է։ Վինբլոդը այս բառը համեմատեց «ծուխ վաճառելու» գաղափարի հետ՝ ենթադրելով, որ Microsoft-ը վաճառում է մի ապրանք, որին շուտով կդադարի աջակցել:

thumb|left|Հայտնի գրող Էսթեր Դայսոնը (2008 թվականի լուսանկար) հանրահռչակեց «vaporware» տերմինը RELease 1.0 թերթի 1983 թվականի նոյեմբերյան համարումՎինբլոդն այս դեպքի մասին հայտնել է համակարգչային տեխնոլոգիաների հայտնի փորձագետ Էսթեր Դայսոնին, որն էլ պատմել է այդ մասին իր ամենամսյա RELease 1.0 էլեկտրոնային թերթում։ 1983 թվականի թերթի համարում «Vaporware» վերնագրով հոդվածում Դայսոնը սահմանել է այս տերմինը որպես «ոչ լիովին մարմնավորված լավ գաղափարներ»։ Նա նկարագրել է երեք ապրանք, որոնք ցուցադրվել են այդ տարի Լաս Վեգասում կայացած COMDEX ցուցահանդեսում, որոնք ակտիվորեն գովազդվում էին, բայց, ըստ նրա, ցուցահանդեսում ներկայացված «ենթադրյալ հեղափոխությունների, բեկումների և նոր սերունդների» ցուցադրումը չի համապատասխանել գովազդային խոստումներին։

Հոդվածի հրապարակումից հետո Դայսոնի բառը տարածում գտավ անհատական համակարգիչների համար նախատեսված ծրագրային ապահովման արդյունաբերության մասին գրող լրագրողների շրջանում՝ նկարագրելու այն ապրանքները, որոնց թողարկումը, նրանց կարծիքով, չափազանց ուշացած էր առաջին հայտարարությունից հետո։ InfoWorld ամսագրի խմբագիր Ստյուարտ Օլսոփը հանրահռչակեց դրա օգտագործումն այս իմաստով՝ շնորհելով Բիլ Գեյթսին, որն այդ ժամանակ Microsoft-ի գործադիր տնօրենն էր, «Ոսկե Vaporware» մրցանակը Windows-ի առաջին տարբերակի թողարկումը 18 ամսով հետաձգելու համար 1985 թվականին։ Օլսոփը այն ներկայացրեց Գեյթսին թողարկման տոնակատարության ժամանակ՝ «The Impossible Dream» երգի հնչյունների ներքո։

«Vaporware» տերմինը սկսեց օգտագործվել նաև այն ապրանքները նկարագրելու համար, որոնք երբեք գոյություն չեն ունեցել։ Նորաստեղծ Ovation Technologies ընկերությունը 1983 թվականին հայտարարեց Ovation գրասենյակային փաթեթի մասին։ Ընկերությունը գումար ներդրեց գովազդային արշավի մեջ, որում Ovation-ը ներկայացվում էր որպես «մեծ նորարարություն» և ցուցադրում էր ապրանքը համակարգչային ցուցահանդեսներում։ Ցուցադրությունները լավ գնահատվեցին լրագրողների կողմից, նշվեցին մասնագիտական ամսագրերի համարներում և, ըստ որոշ տեղեկությունների, ստիպեցին սպառողներին սպասել ապրանքի թողարկմանը։ Ավելի ուշ պարզվեց, որ Ovation փաթեթը երբեք գոյություն չի ունեցել։ Ապրանքի մշակումն ավարտելու համար գումար հավաքելու նպատակով պատրաստվել էին կեղծ ցուցադրական տարբերակներ, սակայն բավարար ներդրումներ ներգրավել այդպես էլ չհաջողվեց։ Դա առաջին դեպքն էր, երբ vaporware տերմինն օգտագործվեց այն իմաստով, որը ենթադրում էր դիտավորյալ խարդախություն։ The New York Times-ից Լորի Ֆլինի կարծիքով՝ Ovation-ը «համարվում է ամբողջ vaporware-ի նախահայրը»։

«Vaporware» տերմինը միասնական սահմանում չունի։ Այն սովորաբար օգտագործվում է սարքավորումների կամ ծրագրային ապահովման արտադրանքը նկարագրելու համար, որը հայտարարվել է մշակողի կողմից, բայց այդպես էլ չի թողարկվել կամ թողարկվել է անընդունելիորեն մեծ ուշացումով։ Վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում տերմինի նշանակությունը աստիճանաբար ընդլայնվել է։ Newsweek ամսագրում Ալան Սլոանը 1997 թվականին Yahoo!-ի և Amazon.com-ի կողմից իրականացվող ֆինանսական շուկայի մանիպուլյացիան անվանել է «ֆինանսական vaporware»: Popular Science ամսագիրը սպառողական էլեկտրոնիկայի նոր սարքերի թողարկման ամսաթվերը նկարագրելու համար օգտագործում է սանդղակ՝ «vaporware»-ից մինչև «կարող եմ երաշխավորել դա» միջակայքով։ Vaporware տերմինով են անվանվել General Motors ավտոարտադրողի՝ 2008 թվականին Vector W8 էլեկտրական մեքենա մշակելու և վաճառքի հանելու պլանները:

## Տերմինի կիրառման պատճառներ և դրա օգտագործում
### Թողարկման ուշացում
Արտադրանքի հայտարարված թողարկման ամսաթվի բացթողումը և մամուլի կողմից դրան «vaporware» պիտակը փակցնելը կարող է պայմանավորված լինել մշակման գործընթացի ձգձգմամբ։ 2001 թվականին կատարված հետազոտության համաձայն, որն ուսումնասիրել է vaporware-ի պատճառներն ու հետևանքները, ծրագրային ապահովման արտադրանքի մեծ մասը ժամանակին չի թողարկվում։ Ծրագրային ապահովման մշակումը բարդ գործընթաց է, և հաճախ մշակողները չեն կարող վստահորեն ասել, թե որքան ժամանակ կտևի իրենց աշխատանքը առանձին վերցրած նախագծի վրա։ Օրինակ, ծրագրային ապահովման մշակման ժամանակի զգալի մասը կարող է զբաղեցնել սխալների ուղղումը, իսկ մշակողները հակված չեն լույս ընծայել սխալներով ծրագրեր, քանի որ դա կարող է վնասել նրանց հեղինակությանը։ Հաճախ «վերջին րոպեին» փոփոխություններ են տեղի ունենում նախագծի ճարտարապետական լուծման մեջ։ 1986 թվականին SQL լեզուն ընդունվել է ANSI-ի կողմից որպես տվյալների բազաների կառավարման լեզուների ԱՄՆ ազգային ստանդարտ։ Ashton-Tate ընկերությունն արդեն պատրաստ էր թողարկել իր dBase IV տվյալների բազայի կառավարման համակարգը, սակայն թողարկումը հետաձգվեց SQL-ի աջակցությունն ավելացնելու անհրաժեշտության պատճառով։ Համարվում էր, որ առանց դրա ծրագիրը մրցունակ չի լինի։ 1980-ական թվականների կեսերին լրագրողների կողմից «vaporware» տերմինի տարածման կապակցությամբ InfoWorld ամսագրի խմբագիր Ջեյմս Ֆոսեթը գրել է, որ դրա հետ կապված բացասական ասոցիացիաները անարդարության դրսևորում են մշակողների նկատմամբ հենց նման իրավիճակների պատճառով։

«Vaporware» տերմինով նշանակում են նաև այն ապրանքները, որոնք այդպես էլ չեն թողարկվել ֆինանսական խնդիրների կամ մշակման ժամանակահատվածում տեխնոլոգիական մակարդակի փոփոխությունների պատճառով։ Երբ 3D Realms ընկերությունը առաջին անգամ հայտարարեց Duke Nukem Forever խաղի առաջիկա թողարկման մասին 1997 թվականին, մշակումը գտնվում էր վաղ փուլում։ Նախորդ խաղը՝ Duke Nukem 3D-ն, թողարկվել է 1996 թվականին և հաջողություն է ունեցել քննադատների մոտ, ինչպես նաև զգալի եկամուտ է բերել։ Օգտատերերը սպասում էին շարունակությանը։ 1990-ականների վերջին համակարգիչների ապարատային ապահովման հզորությունների հեղեղաձև աճը սադրեց «սպառազինության մրցավազք» համակարգչային խաղեր մշակող ընկերությունների միջև (համաձայն Wired News-ի)։ 3D Realms-ն անընդհատ հետաձգում էր խաղի թողարկումը հաջորդ 12 տարիների ընթացքում, որպեսզի դրա մեջ ավելացնի նոր, ժամանակի պահանջներին համապատասխան հնարավորություններ։ 2009 թվականին 3D Realms-ի փակման պահին այդպես էլ չթողարկված Duke Nukem Forever խաղը փաստացիորեն դարձավ «vaporware»-ի դասական օրինակ, որն օգտագործվում էր լրագրողների կողմից։ Խաղի մշակումը, այնուամենայնիվ, շարունակվեց, և դրա թողարկումը կայացավ 2011 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Сообщения Community Memory փոստային ցուցակի (1996) տվյալներով տերմինի ծագումը վերագրվում է Էնն Վինբլոդին և Ստյուարտ Օլսոպին։
* ''RELease 1.0'' (1983 թվականի նոյեմբեր) - Էսթեր Դայսոնի բնօրինակ հոդվածի սկանավորված պատճենը։
* Wired Magazine-ի Vaporware մրցանակները.

* Vaporware 1997: We Hardly Knew Ye
* Vaporware 1998: Windows NT Wins
* Vaporware 1999: The 'Winners'
* Vaporware 2000: Missing Inaction
* Vaporware 2001: Empty Promises

* Vaporware 2002: Tech up in Smoke?
* Vaporware 2003: Nuke 'Em if Ya Got 'Em
* Vaporware 2004: Phantom Haunts Us All
* Vaporware 2005: Better Late Than Never
* Vaporware 2006: Return of the King

* Vaporware 2007: Long Live the King
* Vaporware 2008: Crushing Disappointments, False Promises and Plain Old BS
* Vaporware 2009: Inhale the Fail
* Vaporware 2010: The Great White Duke

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում