2016 թվականի Իսլանդիայի հակակառավարական ցույցեր

**2016 թվականի Իսլանդիայի հակակառավարական ցույցերը** Պանամայի փաստաթղթերի հրապարակումից հետո Իսլանդիայի կառավարության դեմ բողոքի ցույցերի շարք էին։

## Նախապատմություն
2007 թվականին Զիգմունդուր Դավիդ Գունլաուգսոնը և նրա կինը՝ Աննա Սիգուրլաուգ Պալսդոտտիրը, հիմնադրել են Wintris Inc ընկերությունը՝ Mossack Fonseca իրավաբանական ընկերության միջոցով։ Ընկերությունը գրանցված է Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում՝ «հայտնի օֆշորային հարկային դրախտում»։ 2009 թվականի հունվարին Զիգմունդուր Դավիդը ընտրվել է Առաջադիմական կուսակցության նախագահ, իսկ 2009 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է Ալտինգի անդամ։ 2009 թվականի վերջին օրը Զիգմունդուր Դավիդը ընկերությունում իր բաժնեմասը վաճառել է իր կնոջը 1 դոլարով, նոր օրենքի ուժի մեջ մտնելուց անմիջապես առաջ, որը նրան կստիպեր հայտարարել իր սեփականության իրավունքը որպես շահերի բախում։ Wintris Inc ընկերությունը միլիոնավոր դոլարներ է կորցրել ֆինանսական ճգնաժամի արդյունքում։

2013 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո Առաջադիմական և Անկախություն կուսակցությունները, որոնք երկուսն էլ ստացել էին 19 մանդատ, ստեղծել են կոալիցիոն կառավարություն։ Զիգմունդուր Դավիդ Գունլաուգսոնը, որպես Առաջադիմական կուսակցության նախագահ, դարձել է վարչապետ, իսկ Անկախության կուսակցության նախագահ Բյարնի Բենեդիկտսոնը դարձել է ֆինանսների նախարար։ Որպես վարչապետ՝ Զիգմունդուր Դավիդը խոստացել է պայքարել օտարերկրյա վարկատուների պահանջների դեմ՝ իսլանդական բանկերի կողմից ամբողջությամբ մարելու համար։

2016 թվականի մարտին պարզվել է, որ վարչապետ Զիգմունդուր Դավիդ Գունլաուգսոնի կինը՝ Աննա Սիգուրլաուգ Պալսդոտտիրը, եղել է Իսլանդիայի երեք ձախողված բանկերի՝ Landsbanki-ի, Kaupthing Bank-ի և Glitnir-ի պարտատերը։ Նրա ընկերությունը՝ Wintris Inc-ը, պահանջում էր ընդհանուր 515 միլիոն ISK երեք բանկերից՝ ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում կրած վնասների պատճառով։ Այս բացահայտումից հետո մի շարք իսլանդացի պատգամավորներ քննադատել են պայմանավորվածությունը, իսկ նախկին նախարար Սվանդիս Սվավարսդոտտիրը կոչ է արել կառավարությանը հրաժարական տալ և նոր ընտրություններ անցկացնել։

Պանամական փաստաթղթերում, որոնք հրապարակվել են 2016 թվականի ապրիլի 3-ին, ոչ միայն Զիգմունդուր Դավիդը, այլև ֆինանսների նախարար Բյարնի Բենեդիկտսոնը և ներքին գործերի նախարար Օլոֆ Նորդալը ներգրավված են եղել օֆշորային հարկային պայմանավորվածություններ ունենալու մեջ։ Լուրը հեռարձակվել է նաև Իսլանդիայում ընթացիկ գործերի հաղորդաշարի հատուկ թողարկումով՝ Kastljós–ում։

## Նախնական բողոքի ցույցեր
Պանամական փաստաթղթերի բացահայտումից հետո ապրիլի 3-ին մարդիկ սկսել են օգտվել Ֆեյսբուքից՝ հաջորդ օրը բողոքի ակցիա կազմակերպելու համար։ Ֆեյսբուքի տվյալներով՝ բողոքի ակցիային պատրաստվում էր մասնակցել 10 հազար մարդ։

Ապրիլի 4-ի կեսօրին Զիգմունդուր Դավիդը ուղիղ հեռուստատեսային հարցազրույց է տվել, որի ընթացքում նա ասել է, որ հրաժարական չի տա, բայց ներողություն է խնդրել ավելի վաղ հեռուստատեսային հարցազրույցում իր ելույթի համար։ Բողոքի ակցիան նախատեսված էր ժամը 17:00-ին, և մարդիկ աստիճանաբար սկսել են հավաքվել Աուստուրվելուրում ՝ ալինգիսուսիդից ոչ հեռու գտնվող այգում, այն շենքում, որտեղ գտնվում է Ալտինգը։ Նախկին ցուցարարներից մեկը ձերբակալվել է շենքի վրա քար նետելու համար։ Երբ բողոքի ակցիաները սկսվել են, Ալտինգի անդամները դեռ նստած են եղել խորհրդարանի նիստում։ Ամբոխի չափը տարբեր աղբյուրների գնահատմամբ կազմում էր 9000-ից 23000 մարդ, թեև այն համարվում էր Իսլանդիայի պատմության ամենամեծ քաղաքական ցույցերից մեկը։ Խորհրդարանի հաջորդ օրը՝ ապրիլի 5-ին նախատեսված նիստը չեղարկվել է։  

Ապրիլի 5-ի առավոտյան Զիգմունդուր Դավիդը Ֆեյսբուքի միջոցով հայտարարել է խորհրդարանը ցրելու և արտահերթ ընտրություններ նշանակելու իր մտադրության մասին։ Ավելի ուշ այդ առավոտյան նա հանդիպել է Իսլանդիայի նախագահ Օուլավյուր Ռագնար Գրիմսոնին, ով նոր էր վերադարձել Միացյալ Նահանգներ կատարած մասնավոր այցից։ Հանդիպման ընթացքում վարչապետը նախագահին խնդրել է ցրել խորհրդարանը և նշանակել նոր ընտրություններ։ Օլաֆուր Ռագնարը մերժել է այս խնդրանքը՝ պատճառաբանելով, որ վարչապետն այս հարցում չի խորհրդակցել կոալիցիոն գործընկերոջ՝ Անկախության կուսակցության հետ։ Նախագահը նաև ասել է, որ «անպատշաճ» է իրեն ներքաշել քաղաքական կուսակցությունների միջև վեճերի մեջ։

Ապրիլի 5-ի ցերեկը, Առաջադիմական կուսակցության պատգամավորների ժողովը եզրակացրել է, որ Զիգմունդուր Դավիդը պետք է հրաժարական տա վարչապետի պաշտոնից։ Ժողովը նրան փոխարինող է առաջարկել Սիգուրդուր Ինգի Յոհանսոնին, ով ձկնորսության և գյուղատնտեսության նախարարն էր։ Նույն օրը մեկ այլ բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Աուստուրվոլլուրում՝ նախորդ օրվա համեմատ ավելի քիչ բազմությամբ։ Ժամը 18:30-ին ցուցարարները լքել են Աուստուրվոլուրը և սկսել բողոքի ցույցեր կազմակերպել Առաջադիմական կուսակցության կենտրոնակայանի մոտ՝ Հվերֆիսգատայում՝ Ռեյկյավիկի մեկ այլ հատվածում։ Ցուցարարները պահանջել են կառավարության հրաժարականը և նոր ընտրություններ անցկացնել։ Այդ երեկո արտասահմանյան թղթակիցները բացահայտել են կառավարության մամուլի հաղորդագրությունը, որում ասվում էր, որ վարչապետը «հրաժարական չի տվել» և պաշտոնը հանձնում է Սիգուրդուր Ինգիին «անորոշ ժամանակով»։ Հարցի այս խառնաշփոթը դատապարտել են մի շարք ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներ, ինչպես նաև իսլանդացի պատմաբան Գուդնի Թ. Յոհաննեսոնը։

## Նոր կառավարություն
Ապրիլի 7-ին ձևավորվել է նոր կառավարություն, որի վարչապետ է դարձել Սիգուրդուր Ինգի Յոհանսոնը։ Գյուղատնտեսության և ձկնաբուծության նախարարի պաշտոնում Սիգուրդուր Ինգիին փոխարինել է արտաքին գործերի նախկին նախարար Գունար Բրագի Սվեյնսոնը։ Լիլյա Դոգ Ալֆրեդդոտիրը, որը գործող պատգամավոր չէ, նշանակվել է արտաքին գործերի նոր նախարար՝ նախկին վարչապետ Զիգմունդուր Դավիդի անձնական առաջարկով։ Կառավարությունը արտահերթ ընտրություններ է հայտարարել աշնանը՝ ասելով, որ անհրաժեշտ է, որ նրանք մնան իշխանության ղեկին, որպեսզի ավարտին հասցնեն կապիտալի վերահսկողության վերացումը։ Ռեյկյավիկում տեղի ունեցող բողոքի ցույցերը համընկել են նոր կառավարության նշանակման հետ, որը տեղի է ունեցել Բեսաստաիրում։

Ապրիլի 8-ին նոր կառավարությունն առաջին անգամ էր խորհրդարանում։ Առավոտյան նախարարները քննարկել են իրենց ծրագրերը, ռազմավարությունը և իրականացվող ծրագրերը։ Կեսօրից հետո ուշադրության կենտրոնում ընդդիմության անվստահություն հայտնելու և նոր ընտրությունների քվեարկությունն էր։ Առնվազն երեք կոալիցիայի պատգամավորներ անհանգստություն էին հայտնել կառավարության գործողությունների առնչությամբ՝ նախքան քվեարկությունները։ Կառավարությունը վերապրել է ընդդիմադիր կուսակցությունների կողմից առաջադրված երկու քվեարկությունը՝ ստանալով անվստահության քվե 38-25 և նոր ընտրությունների քվեարկություն 37-26 համամասնությամբ։ Քվեարկությունից հետո Բյարնի Բենեդիկտսոնը լրագրողներին ասել է, որ դա «շատ ծանր շաբաթ էր»։

## Հետագա բողոքի ակցիաներ
Բողոքի ակցիաները վերսկսվել են ապրիլի 9-ին, երբ որոշ գնահատականներով ցուցարարների թիվը հասնում էր 14000-ի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2016 Իսլանդիայում
Կատեգորիա:Իսլանդիայի քաղաքականություն