Մորուքի և մազերի կտրման օրենքները ըստ երկրի

Աշխարհիկ (ի տարբերություն կրոնական) սանրվածքները կարգավորող օրենքներ կան տարբեր երկրներում և հաստատություններում:

## Գործող օրենքներ
### Հնդկաստան
[աջից|մինի|240x240փքս|Իրենց կրոնի նկատմամբ հարգանքից ելնելով՝ [Սիկհեր|սիկհերին թույլատրվում է մորուք աճեցնել հնդկական բանակում։]]
աջից|մինի|363x363փքս|Հնդկաստանի նավատորմի ադմիրալ Դ.Կ. Ջոշին դիզայներական մազերով:
Հնդկաստանի զինված, ռազմականացված և իրավապահ ուժերում տղամարդ սիք զինծառայողներին թույլատրվել է մորուք աճեցնել, քանի որ նրանց կրոնը հետևորդներից հստակորեն պահանջել է դա անել: Այնուամենայնիվ, նրանք պարտավոր են «ճիշտ կերպով խնամել իրենց մազերն ու մորուքը»։ 2003 թվականի դեկտեմբերին Հնդկաստանի Գերագույն դատարանը որոշել է, որ համազգեստով մուսուլմանները կարող են մորուք աճեցնել։

Հնդկաստանի բանակում կամ Հնդկաստանի ռազմաօդային ուժերում ծառայող ո՛չ մուսուլմաններին և ո՛չ սիքերին թույլատրված չէ մորուք պահել։ Այնուամենայնիվ, ակտիվ ծառայության մեջ գտնվող բանակի անձնակազմը երբեմն ազատվում է դեմքի մազերի կանոնակարգերից իրենց ծառայության ողջ ընթացքում, եթե նրանց տեղակայումը դժվարացնում է սափրվելը։ Հնդկաստանի ռազմածովային ուժերի անձնակազմին թույլատրվում է մորուք պահել իրենց հրամանատարի թույլտվությամբ։ Այլ կրոնների համար բացառություններ են արվում հատուկ նշանակության ուժերի աշխատակիցների դեպքում, ինչպիսիք են Հնդկաստանի ռազմաօդային ուժերի օդաչուները, Հնդկաստանի «Պարա» հատուկ նշանակության ուժերի  զինվորականները և ռազմածովային ուժերի «MARCOS» հատուկ ջոկատայինները, թույլատրվում է մորուք պահել։ Ոչ սիկհեր անձնակազմին թույլատրվում է բեղեր և այտամորուքներ աճեցնել, միակ կանոնակարգն այն է, որ դրանք «պետք է լինեն միջին երկարության»։

### Իրան
Երկրի մշակույթը պահպանելու և մշակութային իմպերիալիզմի դեմ պայքարելու հայտարարված փորձի շրջանակներում Իրանի մշակույթի նախարարությունը 2010 թվականին հրատարակել է նախարարության կողմից հաստատված իրանցի տղամարդկանց սանրվածքների ժողովածու։ Այն նաև արգելել է վարսավիրներին տղամարդկանց որոշ սանրվածքներ անել, այդ թվում՝ պոչիկներ և այլն։ 2007 թվականին իշխանությունները փակել են ավելի քան 20 վարսավիրանոցներ, որոնք չեն համապատասխանել կանոններին:

### Հյուսիսային Կորեա
2014 թվականին «Ազատ Ասիա» ռադիոն հաղորդել էր, որ Հյուսիսային Կորեայի կառավարությունն ունի կանանց համար 18 և տղամարդկանց համար 10 սանրվածքների առաջարկվող ցանկ։ Ավելին, որոշ քոլեջներ տղամարդ ուսանողներին խորհուրդ էին տվել իրենց մազերը կրել Կիմ Չեն Ընի նմանությամբ։ Այնուամենայնիվ, Ուելսլի քոլեջի Ասիական ուսումնասիրությունների Վասերմանի ամբիոնի վարիչ, դոկտոր Քեթրին Հ. Ս. Մունը հերքել է այս պնդումները՝ նշելով. «Չկան ապացույցներ, որ նրանց սանրվածքները պետք է ենթարկվեն տոտալիտար կարգավորմանը», և հավելել է, որ 2013 թվականին Փհենյան կատարած իր այցելության ժամանակ անձամբ ականատես է եղել սանրվածքների լայն բազմազանությունների, ներառյալ մազերի ներկմանը։

### Տաջիկստան
Տաջիկստանի կառավարությունը խորհուրդ չի տալիս մորուք կրել՝ արմատականության դեմ պայքարի նպատակով։ Միայն մաքուր սափրված տղամարդիկ կարող են դիմել անձնագիր ստանալու համար։ Ոստիկանները հաճախ բռնի կերպով սափրում են մորուք կրողներին։

### Թուրքմենստան
Ժամանակակից Թուրքմենստանում, 1990-ականների վերջից ի վեր, ոչ պաշտոնապես արգելվել է մորուք կրել բնակչության բոլոր շերտերին, բացառությամբ 65 տարեկանից բարձր տարեցների (Թուրքմենստանում նրանց անվանում են «յաշուլի») և Ռուս ուղղափառ ու Հայ եկեղեցու հոգևորականներին և քահանաներին: Նույնիսկ 65 տարեկանից փոքր մուսուլմաններին և հոգևորականներին արգելվում է նույնիսկ երեք օր մորուք կրել: Երկու շաբաթից ավելի մորուք կրող մուսուլման տղամարդկանց ոստիկանությունը կարող է բռնի կերպով սափրել և խախտողների ցուցակում ներառել: Ժամանակակից Թուրքմենստանում մորուք կրելը կապված է իսլամական ֆունդամենտալիզմի հետ, ուստի մորուք կրողները ավտոմատ կերպով կասկածյալներ են դառնում ոստիկանության և հատուկ ծառայությունների շրջանում: Թույլատրվում է միայն բեղեր: Թուրքմենստանում մորուքի կրելու ոչ պաշտոնական արգելքները ամենախիստն են Կենտրոնական Ասիայում։

### Թաիլանդ
Թաիլանդի տղամարդ ոստիկանները և զինվորականները 2017 թվականից պարտավոր են պահպանել «904 կտրվածք» անունով հայտնի սանրվածքը։ Այս ոճը նշանակում է գլխի կողքերին և հետևի մասում սափրվել՝ վերևում թողնելով միայն մազերի մի փոքր հատված։ Կին ոստիկանների և կին զինվորների համար համապատասխան սանրվածքը, երկար մազերի դեպքում (ուսերի մակարդակով), պետք է մազերը հավաքել համապատասխան գույնի ժապավենով և ցանցով (սև, մուգ շագանակագույն կամ մուգ կապույտ)։

## Անցյալի օրենքներ
### Ալբանիա
Իր կառավարության ժամանակ Էնվեր Խոջան արգելել է 4 սմ֊ից երկար մազերը տղամարդկանց համար, ինչպես նաև բոլոր տեսակի մորուքները։ Որևէ տղամարդ չէր կարող մուտք գործել երկիր, եթե ուներ արգելված սանրվածքներից որևէ մեկը։

### Բրիտանական Հյուսիսային Ամերիկա
Մասաչուսեթսի ծոցի գաղութում տղամարդկանց համար երկար մազերը եղել են արգելված 1634 թվականից սկսած։

### Չինաստան
Հան չինական Մին դինաստիայի առաջին կայսր Չժու Յուանչժանը 1392 թվականի սեպտեմբերի 24-ին ընդունել է պարտադիր սանրվածքի մասին օրենք, որով պարտադրվել է, որ բոլոր տղամարդիկ երկար մազեր աճեցնեն և արգելվել է ճակատի մի մասը սափրել՝ թողնելով մազափնջներ, որը մոնղոլական սանրվածքն էր։ Եթե որևէ մեկը կտրել է մազերը, ապա թե՛ սափրիչին, թե՛ սափրված անձին և նրա որդիներին սպառնացել է ամորձատում, իսկ նրանց ընտանիքներն աքսորվել են սահմանային շրջաններ։ Այս օրենքը նպաստել է մասամբ սափրված մոնղոլական սանրվածքների վերացմանը և պարտադրել է հան չինացիների երկար սանրվածքը։

Ցին կայսրության ժամանակ Չինաստանում բոլոր էթնիկ պատկանելության արական սեռի հպատակները պարտավոր են եղել մազերը երկար հյուսել և սափրել գլխի առջևի մասը։ Դիմադրողները մահապատժի են ենթարկվել դավաճանության համար։

1910-ական թվականներին՝ Ցին դինաստիայի փլուզումից հետո, որին հաջորդել է Չինաստանի Հանրապետության ստեղծումը, շատ չինացի տղամարդիկ դադարել են կրել «Քյու» հյուսքով սանրվածքը և նախընտրել են կարճ արևմտյան ոճի սանրվածքներ։

### Չեխոսլովակիա
1968 թվականի Պրահայի գարնանից հետո 1960-ականների արևմտյան հակամշակույթը ոգեշնչել է Չեխոսլովակիայի երիտասարդության շրջանում «*Մանիչկա»* ենթամշակույթի ձևավորումը։ Դրա հետ կապված երկար սանրվածքներն արգելվել և ճնշվել են իշխանությունների կողմից, որոնք այն համարել են արևմտյան մշակութային քայքայիչ ազդեցություն։

### Ճապոնիա

Ճապոնիայի Էդո ժամանակաշրջանում (1603–1867) Տոկուգավա սյոգունը ճապոնացի տղամարդկանց համար հրամաններ էր տալիս՝ սափրել գլխի վերևը (*ճոնմագե* սանրվածք), մորուքները, դեմքի մազերը և կողային բեղերը։ Սա նման էր Ցին դինաստիայի ժամանակ Դորգոնի կողմից սահմանված հերթի կարգին, որը տղամարդկանց ստիպում էր սափրել գլխի վերևի մասը։ Մեյձի ժամանակաշրջանի չորրորդ տարում՝ 1871 թվականին, կայսր Մեյձին հրապարակել է «*Dampatsurei»* հրամանագիրը, որը վերացրել է ճոնմագե սանրվածքը։ Մեյձիի հեղափոխության շրջանակներում հրապարակված հրամանագրի արդյունքում բոլոր ճապոնացի տղամարդիկ ստիպված են եղել կտրել իրենց մազերը և անցնել կարճ արևմտյան սանրվածքների՝ արևմտյան հագուստի հետ մեկտեղ։ Ճոնմագեն լքվել է սամուրայների դասի հետ միասին 1870-ական թվականներին՝ Մեյձիի հեղափոխության և Ճապոնիայի արդիականացման արդյունքում։ Սակայն ճոնմագե սանրվածքը չեղարկող այս հրամանագիրը չի վերաբերում սումո ըմբիշներին, քանի որ նրանց թույլատրվում է շարունակել սպորտով զբաղվել ճոնմագե կտրվածքով ժամանակակից դարաշրջանում։

### Ռուսաստան
Ցարական Ռուսաստանն արդիականացնելու և արևմտականացնելու իր ձգտման շրջանակներում Պետրոս Առաջինը 1698 թվականին մորուքի հարկ է սահմանել՝ խրախուսելու ռուս տղամարդկանց մորուքը սափրելը: Տղամարդիկ, որոնք պահում էին մորուք, բայց հրաժարվում էին վճարել հարկը, ստիպված էին սափրվել:

### Սինգապուր
Սինգապուրում տղամարդկանց համար երկար մազեր կրելու ազգային արգելք կար․ պատճառը հիպիների ենթամշակույթի աճն էր ամբողջ աշխարհում: Այդ ժամանակվանից ի վեր օրենքը փոխվել է, և այսօր տղամարդիկ կարող են ցուցադրել ցանկացած տեսակի սանրվածք:

### Հարավային Կորեա
1973 թվականին Հարավային Կորեան Պարկ Չոն Հիի գլխավորությամբ ընդունել է «Մանր հանցագործությունների մասին» օրենք, որը սահմանափակում էր տղամարդկանց մազերի երկարությունը և պարտադրում էր կանանց կրել սահմանվածից կարճ չլինող շրջազգեստներ։ Թույլատրելի մազերի երկարության հստակ սահմանումներ չեն եղել։ Օրենքը խախտողներին հաճախ բերման էին ենթարկում ոստիկանություն, որտեղ ստիպողաբար կտրում էին նրանց մազերը։

### Վիետնամ
Հան չինացիները Հյուսիսային Վիետնամի և Հարավային Չինաստանի տարբեր ոչ հան «բարբարոս» ժողովուրդներին անվանում էին «յուե» (վիետնամցիներ) կամ «բայյուե»՝ ասելով, որ նրանք ունեն ընդհանուր սովորություններ, ինչպիսիք են հարմարվելը ջրային միջավայրին, մազերը կարճ կտրելուն և դաջվածքներ անելուն։ Հան ցեղը նաև ասում էր, որ իրենց լեզուն «կենդանու ճիչ» է, և որ նրանք զուրկ են բարոյականությունից, համեստությունից, քաղաքակրթությունից և մշակույթից։

Երբ հան չինացիները կառավարել են վիետնամցիներին Վիետնամի չորրորդ չինական տիրապետության ընթացքում՝ Մին դինաստիայի նվաճումից հետո՝ Մին-Հո պատերազմի ժամանակ, նրանք պարտադրել են կարճ մազերով վիետնամցի տղամարդկանց անցնել հան չինական ոճի՝ երկար մազեր թողնելու։ Մին դինաստիայի պաշտոնյաները վիետնամցիներին հրամայել են դադարել մազերը կտրելուց և ընդամենը մեկ ամսում աճեցնել երկար մազեր ու անցնել հան չինական հագուստի։ Մին պաշտոնյաները հայտարարում էին, որ իրենց առաքելությունն է «քաղաքակրթել այդ ոչ ավանդական վիետնամցի բարբարոսներին»։ 1474 թվականին Վիետնամը թագավորական հրամանագիր է հրապարակել, որով արգելվել է վիետնամցիներին ընդունել օտար լեզուներ, սանրվածքներ և հագուստ, ինչպիսիք են լաոսցիները կամ Մին դինաստիայի «հյուսիսցիները»։

## Տես նաև
### Մազերի հետ կապված

* Մազերի ձևով պայմանավորված խտրականություն
* Բեղ

* Դրես կոդ
* Էմոների սպանությունները Իրաքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգայնականություն
Կատեգորիա:Դրես կոդ
Կատեգորիա:Իրավունքի պատմություն