Ուիլյամ Հագինս

**Սըր Ուիլյամ Հագինս** (), բրիտանացի աստղագետ, առավել հայտնի իր առաջատար աշխատանքներով աստղագիտական սպեկտրոսկոպիայի ոլորտում իր կնոջ՝ Մարգարետի հետ։

## Կենսագրություն
Ուիլյամ Հագինսը ծնվել է 1824 թվականին Կորնհիլում, Միդլսեքս։ 1875 թվականին նա ամուսնացել է Մարգարեթ Լինդսեյի հետ, որը Դուբլինից Ջոն Մարեյի դուստրն է եղել և նույնպես հետաքրքրված է եղել աստղագիտությամբ և գիտական հետազոտություններով։

Մարգարեթը խրախուսել է իր ամուսնու լուսանկարչությունը և օգնել է իրենց հետազոտություններին տալ համակարգված բնույթ։ Հագինսը կառուցել է սեփական աստղադիտարան Լոնդոնի *90 Upper Tulse Hill* հասցեում, որտեղ նա և իր կինը կատարել են լայնածավալ դիտարկումներ տարբեր երկնային մարմինների սպեկտրալ արտազատման և կլանման գծերի վերաբերյալ։

1864 թվականի օգոստոսի 29-ին Հագինսը առաջինը հետազոտել է մոլորակային միգամածության սպեկտրալ գծերը՝ վերլուծելով *NGC 6543-*ը։

Նա նաև առաջինն է տարբերել միգամածությունները և գալակտիկաները՝ ցույց տալով, որ որոշ միգամածություններ (օրինակ՝ Օրիոնի միգամածությունը) ունեն գազին բնորոշ մաքուր արտազատման սպեկտրներ, մինչդեռ մյուսները, ինչպիսին է Անդրոմեդայի գալակտիկան, ունեն աստղերին բնորոշ սպեկտրալ հատկություններ։

Սպեկտրալ վերլուծության հարցում Հագինսին օգնել է իր հարևանը՝ քիմիկոս Ուիլյամ Ալլեն Միլլերը։ Հագինսը նաև առաջինն է, որ աստղագիտական օբյեկտների պատկերավորման համար կիրառել է չոր պլատայով լուսանկարչություն։

1868 թվականին Սիրիուս աստղի վրա դիտարկելով կարմիր տեղաշարժ` նա ենթադրել է, որ հնարավոր է հաշվարկել աստղի ճառագայթային արագությունը։

1867 թվականին Ուիլյամ Ալլեն Միլլերի հետ համատեղ ստացել է Թագավորական աստղագիտական ընկերության ոսկե մեդալը։ Ավելի ուշ`1876–1878 թվականներին  ծառայել է որպես Թագավորական աստղագիտական ընկերության նախագահ և կրկին ստացել է ոսկե մեդալ (այս անգամ՝ միայնակ) 1885 թվականին։ Ընդհանուր առմամբ, նա եղել է Թագավորական աստղագիտական ընկերության պաշտոնյա 37 տարի՝ ավելին, քան որևէ այլ մարդ։

Հագինսը 1865 թվականի հունիսին ընտրվել է Թագավորական ընկերության անդամ։ Նա ստացել է Թագավորական մեդալ (1866), Ռամֆորդ մեդալ (1880) և Կոպլի մեդալ (1898), ինչպես նաև կարդացել է նրանց Բեյքերական դասախոսությունը 1885 թվականին։

1900-1905 թվականներին ծառայել է որպես Թագավորական ընկերության նախագահ։ Օրինակ՝ իր 1904 թվականի նախագահի ուղերձում նա հիշատակել է ընկած անդամներին և բաժանել այդ տարվա մրցանակները։

1910 թվականին Հագինսը մահացել է իր տանը՝ Թալս Հիլում, լեղապարկի վիրահատությունից հետո։ Նա թաղվել է Գոլդերս Գրին դիակիզարանում։

## Աստղադիտակներ
1856 թվականին Հագինսը ձեռք է բերել 5 դյույմանոց բացվածքով աստղադիտակ, որը պատրաստել էր Դոլլոնդը։ 1858 թվականին ավելացվել է 8 դյույմանոց աստղադիտակ, որը պատրաստել էր Քլարկը։ Սրանք երկուսն էլ եղել են անդրադարձող աստղադիտակներ՝ ապակե օբյեկտիվներով։

1871 թվականին Հագինսը ձեռք է բերել 18 դյույմանոց (0.46 մ) հայելային անդրադարձող աստղադիտակ, որը պատրաստվել էր Գրաբ աստղադիտակների ընկերության կողմից։

## Մրցանակներ և պարգևներ
**Պարգևներ**
*1892 թվականին ընտրվել է Ամերիկյան արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի միջազգային պատվավոր անդամ
*1895 թվականին ընտրվել է Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության միջազգային անդամ
*Knight Commander of the Order of the Bath (KCB) in the 1897 Diamond Jubilee Honours list on 22 June 1897.
*Հագինսը 1902 թվականի հունիսի 26-ին հրապարակված Թագադրման պատվոգրերի ցանկում եղել է Արժանի շքանշանի (OM) սկզբնական ստացողների թվում և 1902 թվականի օգոստոսի 8-ին Բուքինգհեմյան պալատում ստացել է Էդվարդ VII թագավորի շքանշանը
*1904 թվականին ընտրվել է Միացյալ Նահանգների Գիտությունների ազգային ակադեմիայի միջազգային անդամ
**Մրցանակներ**
*Royal Medal (1866)
*Lalande Prize (1870)
*Gold Medal of the Royal Astronomical Society (jointly with William Allen Miller in 1867, solo in 1885)
*Rumford Medal (1880)
*Valz Prize (1882)
* Member of the Royal Swedish Academy of Sciences (1883)
*Janssen Medal (1888)
*Copley Medal (1898)
*Henry Draper Medal from the National Academy of Sciences (1901)
*Bruce Medal (1904)
** Նրանից հետո անվանվել է**
*Huggins (lunar crater)
*Huggins (Martian crater)
*Asteroid 2635 Huggins

## Աշխատություններ

* 1870: *Spectrum analysis in its application to the heavenly bodies*. Manchester, (Science lectures for the work
people; series 2, no. 3)
* 1872: (editor) Spectrum analysis in its application to terrestrial substances and the physical constitution of heavenly bodies by H. Schellen, translated by Jane and Caroline Lassell, link from HathiTrust.
* 1899: (with Lady Huggins): *An Atlas of Representative Stellar Spectra from  <math>\lambda</math>4870 to <math>\lambda</math>3300, together with a discussion of the evolution order of the stars, and the interpretation of their spectra; preceded by a short history of the observatory*. London, (Publications of Sir William Huggins's Observatory; v. 1)
* 1906: *The Royal Society, or, Science in the state and in the schools*. London.
* 1909: *The Scientific Papers of Sir William Huggins*; edited by Sir William and Lady Huggins.  London, (Publications of Sir William Huggins's Observatory; v. 2)

## Տես նաև
*Լոնդոնի թագավորական ընկերության նախագահ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Huggins, Sir William (1824–1910) Barbara J. Becker, Oxford Dictionary of National Biography, 2004 (subscription required)
* 
* Audio description of Huggins' work
* Eclecticism, Opportunism, and the Evolution of a New Research Agenda: William and Margaret Huggins and the Origins of Astrophysics Barbara J. Becker
* William Wallace Campbell Sir William Huggins, K.C.B.,O.M., Astronomical Society of the Pacific link from Internet Archive.

Կատեգորիա:19-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ