Լան (քաղաք)

**Լան** (), քաղաք և համայնք Ֆրանսիայի Օ դը Ֆրանս տարածաշրջանում։ Էնա դեպարտամենտի վարչական կենտրոնն է և եպիսկոպոսանիստ բնակավայր։ Քաղաքի խորհրդանիշ-հուշարձանը միջնադարում գոթիկա ճարտարապետական ոճով կառուցված Աստվածամոր տաճարն է՝ Լանի եպիսկոպոսների հին աթոռանիստը։ 2011 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 25.745: Քաղաքը գտնվում է Փարիզից 125 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք, Ամյենից 105 կիլոմետր դեպի արևմուտք և Լիլից 155 կիլոմետր դեպի հարավ։

## Անվանումը
Լանը ֆրանկական հին բնակավայր է։ Ավելի վաղ՝ հինհռոմեացիները այստեղ ամրություններ են ստեղծել և անվանել «*Laudunum*», որից էլ առաջացել է քաղաքի անվանումը՝ *Լան*։

## Պատմություն
487—1790 թվականներին Լանը եղել է եպիսկոպոսական աթոռանիստ, կառավարվել եպիսկոպոսների կողմից, որոնք ունեցել են Ֆրանսիայի պերի, հերցոգի ազնվականական տիտղոս։  
 
Ծնունդով Լանից էին Կառլոս Մեծ արքայի մայրը՝ Բերտրադան, ինչպես նաև թագավորներ Լոթար Երրորդը, Լյուդովիկոս Չորրորդը։ Լանը երկրի փաստացի մայրաքաղաքն է եղել մինչև 997 թվականը, երբ ֆրանկների Հուգո Կապետ արքան քաղաքամայր ոստան է դարձրել Փարիզը։

Լանի մատույցներում 1813 թվականի մարտի 9-10 տեղի ունեցած ճակատամարտում Նապոլեոն Բոնապարտի զորքը պարտություն է կրել Գերհարդ Լեբերեխտ ֆոն Բլյուխերի զորքից։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբում՝ 1914 թվականին, Լանը ներառված է եղել Փարիզի թիկունքն ապահովող ամրությունների համակարգում, սակայն առանց չնչին դիմադրություն իսկ ցույց տալու հանձնվել է։

## Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով՝ Լանի բնակիչների տարեկան միջին եկամուտը կազմել է 14.522 եվրո։

## Ժողովրդագրություն
*Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:400 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:30000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 25068
  bar:1968 from:0 till: 26312
  bar:1975 from:0 till: 27901
  bar:1982 from:0 till: 26676
  bar:1990 from:0 till: 26486
  bar:1999 from:0 till: 26265
  bar:2010 from:0 till: 25986

PlotData=
  bar:1962 at: 25068 fontsize:S text: 25.068 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 26312 fontsize:S text: 26.312 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 27901 fontsize:S text: 27.901 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 26676 fontsize:S text: 26.676 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 26486 fontsize:S text: 26.486 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 26265 fontsize:S text: 26.265 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 25986 fontsize:S text: 25.986 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:"Zdroj: INSEE"



## Քաղաքին առնչված անվանի անձինք
* Բերտրադա - Կառլոս Մեծի մայրը, ֆրանկների թագուհի
* Լյուդովիկոս Չորրորդ - ֆրանկների թագավոր
* Լոթար Երրորդ - ֆրանկների թագավոր
* Վիլլար դը Օննեկուր (մոտ. 1195 — 1266) - ժարտարապետ
* Լուի Լենեն (1593—1648) - նկարիչ 
* Նիկոլյա Լեբեգ (1631—1702) — կոմպոզիտոր, երգեհոնահար
* Լը Նեն եղբայրներ (նկարիչներ).
** Անտուան (1600-1648)
** Լուի (1600-1648)
** Մաթյո (1607-1677)
* Ժակ Մարկետե (1637-1675) - միսիոներ, ճանապարհորդ. Լուի Ժոլիեի հետ հայտնաբերել է Միսիսիպի գետը
* Ժան Մաթյո Ֆիլբեր Սեռուրիե (1742-1819), ֆրանսիական բանակի մարշալ
* Պիեռ Մեշեն (1744-1804), աստղագետ, գեոդեզիստ
* Ժյուլ Շանֆլյորի (1821-1899), գրող, արվեստաբան
* Անդրե Դևո (1894-1981), թեթևաթլետ, վազորդ, օլիմպիական մրցանակակիր (4 x 400 մ փոխանցումավազքում)

## Գործընկեր քաղաքներ

## Տեսարժան վայրեր
* Աստվածամոր տաճար (Լանի Նոտր Դամ) — 12-13-րդ դարերի նշանակալից կառույց, համարվում է ֆրանսիական գոթիկայի կատարյալ նմուշներից մեկը
* Սբ Մարտինի եկեղեցին - 12-13-րդ դար
* Արդոնյան դարպաս (porte d’Ardon) - 13-րդ դարի վերջ 
* Եպիսկոպոսների պալատ
* Սբ. Վինսենի և սբ. Ժանի աբբայություն
* Քաղաքային թանգարանում ցուցադրված են միջնադարյան հազվագյուտ իրեր, լանցի նկարիչներ Լը Նեն եղբայրների գեղանկարչական աշխատանքներներ։ Թանգարանի բակում է գտնվում 12-րդ դարում տաճարականների՝ Քրիստոսի աղքատ ասպետների ուխտի (օրդենի) հետևորդների կառուցած մատուռը։

## Պատկերասրահ

Cathédrale Notre-Dame de Laon, vue de loin.jpg|Լանի Աստվածամոր տաճարը
2-Cathédrale de Laon.JPG|Լանի Աստվածամոր տաճարը
Cathedrale laon facade 2012.jpg|Լանի Աստվածամոր տաճարը
Autel vitraux cathédrale Laon 1.JPG|Լանի Աստվածամոր տաճարի վիտրաժներից
Laon Cathedral Interior (www.pixinn.net).jpg|Լանի Աստվածամոր տաճարի ներսը
Eglise-Saint-Martin-Laon-DS0591.jpg|Սեն Մարտին եկեղեցին
File:AncienPalaisÉpiscopalLaon2013.JPG|Եպիսկոպոսների պալատը
Laon Chapelle des Templiers.JPG|Տաճարականների մատուռը
Porte de Soissons, Laon.jpg|Սուասոնյան դարպասը
Tour_pench%C3%A9e,_Laon.jpg|Պենշե աշտարակը
La PorteD'ArdonLaon2013.JPG|Արդոնյան դարպասը
Laon (Aisne) église Saint-Pierre-ès-Liens d'Ardon (02).JPG|Սեն Պիեռ եկեղեցին 


## Ուշագրավ փաստեր
Լանը երկու անգամ հաղթող է ճանաչվել Ֆրանսիայի համանքների միջև անցկացվող «Ծաղկուն բնակավայրեր» մրցույթում և արժանացել մրցանակների։

## Գրականություն
* Michel Bur (Hrsg.): *Histoire de Laon et du Laonnois.* Toulouse 1987 (= Pays et villes de Frances).
*Antoine Richard, 
***Mémoires de ce qui s'est passé à Laon depuis les dernières guerres civiles jusqu'en l'année 1596*.
***Mémoires sur la Ligue dans le Laonnois*.
*Jean Laurent 
***Abrégé de l'histoire de Laon*, 1645,
***Extrait de quelques chapitres du dessin de l'histoire de Laon*, Paris, Bechet, 1645.
*Claude Leleu, *Mémoire pour servir à l'histoire de Laon et du pays laonnois*, 1722..
* Jacques François Laurent Devisme, *Histoire de la ville de Laon*, tome premier et tome second, 1822.
* R. de La-Tour-du-Pin Chambly, *Anciennes familles militaires du Laonnois*, 1903.
*Lucien Broche, *Laon* in *Guide du congrès de Reims en 1911*, Société française d'archéologie, Caen, 1911.
* Maxime de Sars, *Laon : huit cents ans de municipalité*, 1933.
* M. Bur, dir. *Histoire de Laon et du Laonnois*, 1987.
* Victor Dessain : *Laon : 1790-1945*, Éditions Les Archives, 1991.
*J. Lusse, *Naissance d’une cité : Laon et le Laonnois du *, 1992.
* A. Saint-Denis, *Apogée d’une cité : Laon et le Laonnois aux *, 1994.
* D. Montagne *Les Souterrains de Laon*, 1998.
* J.-P. Jorrand, Laon *dans* « Archéologie des villes. Démarches et exemples en Picardie ». **Revue Archéologique de Picardie*, 1999 
* M. Plouvier 
***Laon. Une Acropole à la française*,
** *Laon. Belle île en terre*, « Cahier du patrimoine », volume&nbsp;1 et 2.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լան քաղաքի պաշտոնական կայքէջը

* Ոչ պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ