open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հիշարժան տարեթվեր օրացույց

«**Հիշարժան տարեթվեր» օրացույց,** Հայաստանի ազգային գրադարանի պարբերական հրատարակություններից ամենաերկարամյան։ Լույս է տեսնում 1947 թվականից։  Հրատարակությունն օգնություն է գրադարաններին, զանգվածային լրատվամիջոցներին, տեղեկատվական հաստատություններին ու կազմակերպություններին՝  հոբելյանական տարելիցներին անդրադառնալու համար: Գիրքը կազմելու համար օգտագործվում են հանրագիտարանների, կենսագրական բառաանների, ՀՀ ստեղծագործական միությունների տեղեկատուների, առցանց ռեսուրսների և այլ կառույցների պաշտոնական տվյալներ:

## Պատմություն
«Հիշարժան տարեթվեր» օրացույցը սկզբնական շրջանում հրատարակվել է պլակատի ձևով։

1957 թվականից լույս է տեսել եռամսյակը մեկ անգամ՝ *«Նշանավոր և հիշարժան տարեթվեր»* խորագրով: Նույն թվականից ավելի շատ հիշարժան տարեթվեր են ընդգրկվել, առավել կարևորների մասին գրվել են ծավալուն հոդվածներ՝ առաջարկելով նաև համապատասխան գրականություն։

1972 թվականի երրորդ եռամսյակից օրացույցի հետ, որպես հավելված, լույս է տեսել «Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն» երկրագիտական մատենագիտական ցանկը, որտեղ, ըստ հանրապետության առանձին շըրջանների, ներկայացված էին պարբերական մամուլումտպագրված նյութերը։

1990 թվականի չորրորդ եռամսյակից «Հիշարժան տարեթվեր» օրացույցի հետ այն այլևս չի տպագրվել, այլ լույս է տեսել առանձին գրքույկով՝ «Խորհրդային Հայաստան. Երկրագիտական գրականության ցանկ» վերնագրով։

1991 թվականի առաջին եռամսյակին հրատարակվել է «Հայաստանի Հանրապետություն. երկրագիտական ցանկ» խորագրով, որից հետո այլևս չի տպագրվել։

1995- 1998 թթ. «Հիշարժան տարեթվեր» օրացույց լույս չի տեսել։ Վերջին տարիներին այն հրատարակվում է տարեկան մեկ անգամ՝ լայն ընդգրկումով, և ունի առավելապես տեղեկատվական բնույթ։ Ներառված են տեղեկություններ նաև հասարակական-քաղաքական, գիտակրթական, տնտեսական,  մշակութային և այլ ոլորտներում ներդրում ունեցած հայտնի անհատների վերաբերյալ։

2008 թվականից օրացույցի վերջում առանձին խորագրով տրված են նաև տվյալ տարեթվի նշանավոր իրադարձությունները։

«Հիշարժան տարեթվեր 2013»-ից կազմվում է նաև անվանացանկ. յուրաքանչյուր անձի անվան դիմաց նշված է այն էջը, որտեղ կարելի է հանդիպել տվյալ անձնանունը։

«Հիշարժան տարեթվեր 2024»-ից ներառվում է նաև օգտագործված աղբյուրների, գրականության և առցանց ռեսուրսների ցանկը։

Տարբեր տարիների «Հիշարժան տարեթվեր օրացույցը» խմբագրել են Ա. Թիրաբյանը, Ռ. Իշխանյանը, Դ. Սարգսյանը, Ռ. Ղազարյանը, Մ. Գրիգորյանը, Մ. Ղազինյանը:

Հայաստանի ազգային գրադարանի պաշտոնական կայքի «Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակում, և Հայ մամուլ էլեկտրոնային շտեմարանում հասանելի են  արդեն «Հիշարժան տարեթվեր 2025» և «Հիշարժան տարեթվեր 2026» օրացույցները;

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1947 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հրատարակչություններ
Զանգելանի միջազգային օդանավակայան

**Զանգելանի միջազգային օդանավակայան** (; IATA՝ **ZZE**, ICAO՝ **UBBZ**) միջազգային օդանավակայան է Զանգելանի շրջանում, Ադրբեջանում։

## Պատմություն
Զանգելանի շրջանում միջազգային օդանավակայանի կառուցման ծրագրերը հայտարարվել են 2021 թվականին։ Օդանավակայանի հիմնարկեքի արարողությունը տեղի է ունեցել 2021 թվականի ապրիլին։

Օդանավակայանը պաշտոնապես բացվել է 2022 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ Բացման արարողությանը մասնակցել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։

Օդանավակայանին սահմանվել են ICAO-ի **UBBZ** և IATA-ի **ZZE** կոդերը։

## Հարմարություններ
Օդանավակայանն ունի ասֆալտապատ թռիչքուղի՝ 3 000 մետր երկարությամբ և 60 մետր լայնությամբ։

Ուղևորային տերմինալը նախատեսված է ժամում մոտ 200 ուղևոր սպասարկելու համար և ունի հիմնական սպասարկման գոտիներ, այդ թվում՝ սպասասրահներ և VIP սրահներ։

Օդանավակայանն ունի օդային երթևեկության կառավարման աշտարակ և համալրված է նավիգացիոն ու դիտարկման համակարգերով, այդ թվում՝ ILS/DME և VOR/DME սարքավորումներով, ինչպես նաև ռադարային համակարգերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի օդանավակայաններ
Չյոլ Գալա մզկիթ

**Չյոլ Գալա մզկիթ** () պատմական շիա մզկիթ է, որը գտնվում է Շուշի քաղաքի Չյոլ Գալա թաղամասում։ Այն կառուցվել է 18-րդ դարում։

## Ընդհանուր նկարագիր
Մզկիթը մինարեթներ չի ունեցել և ունեցել է պարզ ուղղանկյուն հատակագիծ, ինչը բնորոշ է թաղային մզկիթներին։ Ներսում գտնվել է երեք նավից բաղկացած աղոթասրահ։ Շինության ներքին հորինվածքը համապատասխանում է իսլամական ճարտարապետության սկզբունքներին։

Մզկիթի հարևանությամբ գտնվող աղբյուրը ապահովել է շրջանի բնակիչներին հանքային ջրով։ Մզկիթը եղել է Շուշիի պետական պատմաճարտարապետական արգելոցի մաս։

### Վերականգնում
Չյոլ Գալա մզկիթի վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 2023 թվականին։

Պաշտոնական վերաբացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2025 թվականի մարտի 27-ին։ Վերականգնումը ներառել է նաև մզկիթին հարակից աղբյուրը։ Արարողությանը մասնակցել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիևան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շուշիի մզկիթներ
Մամայի մզկիթ

**Մամայի մզկիթ** () մզկիթ է Շուշի քաղաքում։

## Պատմություն
Խորհրդային շրջանում Շուշիի բազմաթիվ պատմական շինություններ օգտագործվել են մշակութային նպատակներով։ Այդ ժամանակ Մամայի մզկիթը վերածվել է «Պոեզիայի տուն» մշակութային կենտրոնի։

Կոռնելի համալսարանի «Caucasus Heritage Watch» նախագծի շրջանակում իրականացված արբանյակային ուսումնասիրության համաձայն՝ մզկիթը մինչև 2020 թվականը, հայկական վերահսկողության ժամանակահատվածում, մնացել է անփոփոխ և լավ պահպանված։

2024 թվականի մայիսին մզկիթը վերաբացվել է վերականգնումից հետո։ Բացման արարողությանը մասնակցել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիևան։

## Ճարտարապետություն
Մամայի մզկիթի գլխավոր ճակատը հարթ է։ Ներսում աղոթասրահը եռանավ է։ Տարածքը բաժանված է թաղակամարներով և սրածայր կամարներով, որոնք հենվում են ութանկյուն սյուների վրա։

Մզկիթն ունի նաև փոքրիկ գալերեա երկրորդ հարկում, որը գտնվում է աղոթասրահի խորքում՝ միհրաբի դիմաց։ Գալերեան նախատեսված էր կանանց համար և շրջանակված է երեք սրածայր կամարներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շուշիի մզկիթներ
Սաաթլը մզկիթ

**Սաաթլը մզկիթը** () պատմական մզկիթ է Շուշի քաղաքում։

## Պատմություն
Մզկիթի կառուցումն ավարտվել է 1883 թվականին։ Այն նախագծել է ադրբեջանցի ճարտարապետ Քերբալայի Սաֆիխան Ղարաբաղին՝ ավելի հին մզկիթի և նախկին մեդրեսեի տեղում, որտեղ ժամանակին դասավանդել է բանաստեղծ և վեզիր Մոլլա Փանահ Վագիֆը։  
Գլխավոր ճակատամասի վրա տեղադրված *կիտաբ* արձանագրությունը հաստատում է այս տեղեկությունը։ Շենքը համարվում է ճարտարապետի վերջին աշխատանքներից մեկը։

1980-ական թվականներին մզկիթում իրականացվել են վերանորոգման աշխատանքներ։ Այն ընդգրկված է Ադրբեջանի Հանրապետության կառավարության կողմից պետական պահպանության տակ գտնվող ազգային նշանակության պատմական և մշակութային հուշարձանների ցանկում։

Մզկիթի նոր վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 2021 թվականի դեկտեմբերին։ Ադրբեջանի, Իտալիայի և Թուրքիայի ընկերությունները աշխատել են ավստրիական «Wehdorn Architekten» ընկերության հսկողության ներքո։ Վերականգնման ընթացքում պահպանվել է շենքի սկզբնական ճարտարապետական ոճը։ Վերանորոգված մզկիթը բացվել է 2023 թվականի մայիսի 10-ին։

## Ճարտարապետություն
Մզկիթն ունի առանձին մուտքով բարձր միակ մինարե։  
Ճակատը հարթ լուծում ունի՝ ասիմետրիկ մուտքով, ինչը բնորոշ է Շուշիի մի շարք մզկիթների։

Ներսում տեղադրված չորս ութանկյուն քարե սյուները կրում են երեք նավ ունեցող աղոթասրահը՝ ստեղծելով բազմաթիվ կամարաձև անցումներ։ Պատերը զարդարված են երկրաչափական և բուսական նախշերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շուշիի մզկիթներ
Թազա Մահալլա մզկիթ

**Թազա Մահալլա մզկիթ** () 19-րդ դարի մզկիթ է Շուշի քաղաքի Թազա Մահալլա թաղամասում, Մեհմանդարովների կալվածքի տարածքում։

## Պատմություն
Մզկիթը գտնվում է Մեհմանդարովների կալվածքի համալիրի ներսում։ 2001 թվականի օգոստոսի 2-ին Ադրբեջանի Հանրապետության նախարարների կաբինետի որոշմամբ կալվածքը վերցվել է պետական պահպանության տակ՝ որպես ազգային նշանակության պատմական և ճարտարապետական հուշարձան (գույքագրային № 347)։

19-րդ դարի վերջում Թազա Մահալլա մզկիթը Շուշիում գործող 17 մզկիթներից մեկն էր։ Այն պատկանում էր քաղաքի վերին թաղամասերին (մահալլաներին)։

2021 թվականի հոկտեմբերից մզկիթում իրականացվել են վերանորոգման և վերականգնման աշխատանքներ։ Վերանորոգված մզկիթը վերաբացվել է 2023 թվականի մայիսի 9-ին։

## Ճարտարապետություն
Մզկիթն ունի երեք կամարով քարե այվան։ Կենտրոնական բացվածքը ավարտվում է սուր կամարով, իսկ երկու կողմնակի բացվածքները՝ կիսաշրջանաձև կամարներով։

Ներքին տարածքի հատակագծով մզկիթը դասվում է Շուշիական թաղային մզկիթների տիպին՝ երեք նավ ունեցող աղոթասրահով։ Սրահում կիրառված են թաղեր և սուր կամարներ, որոնք հենվում են ութանիստ սյուների վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շուշիի մզկիթներ
Վագիֆի դամբարան

**Վագիֆի դամբարան** (), դամբարան Շուշիում, որը կառուցվել է 1982 թվականին՝ Ղարաբաղի խանության 18-րդ դարի վեզիր, ադրբեջանցի բանաստեղծ և պետական գործիչ Մոլլա Փանահ Վագիֆի գերեզմանի վրա։

## Պատմություն
Դամբարանը կառուցվել է 1982 թվականին՝ ճարտարապետներ Աբդուլվահաբ Սալամզադեի և Էլդար Կանուկովի նախագծով։  
Ճարտարապետական լուծումը նպատակ ուներ կառուցվածքը դարձնել հստակ ու պարզ, ինչպես նաև ընդգծել կառույցի և արտաքին ձևի ներդաշնակությունը։ Դամբարանը բարձր աշտարակ է՝ քառակուսի հատակագծով, որը կանգնած է փոքր-ինչ լայնացված բազայի վրա։ Սկզբնապես այն երեսապատված էր կարմրավուն մարմարով։ Բազայի երեք երևացող կողմերը ամբողջ բարձրությամբ ծածկված էին անոդացված ալյումինե վանդակով, իսկ դրանց վրա կիրառվել էր նաև քանդակազարդ մարմարային սալապատում։

1992 թվականին, Արցախյան ազատամարտի ընթացքում Շուշիում տեղի ունեցած մարտերի հետևանքով, դամբարանը զգալիորեն վնասվել է և երկար տարիներ մնացել ավերակ վիճակում․ պահպանվել էին միայն պատերը։

44-օրյա պատերազմից հետո մեկնարկել են Վագիֆի թանգարան-դամբարան համալիրի վերականգնման աշխատանքները, և 2021 թվականի օգոստոսին, դրանց ավարտից հետո, դամբարանը կրկին բացվել է այցելուների համար։

## Պատկերասրահ

File:Vagif.png|Դամբարանի մուտքը, 1983 թ.
File:Vagif now.png|Դամբարանի ավերակները, 2012 թ.
File:Mausoleum of Azerbaijani poet Vagif in Shusha.JPG|Դամբարանի ավերակները, 2013 թ. սեպտեմբեր
File:Vagif Mausoleum under renovation.jpg|Վերականգնման աշխատանքներ դամբարանում, 2021 թ. մարտ
File:Stamps of Azerbaijan, 2002-609.jpg|Ադրբեջանական փոստային նամականիշ՝ նվիրված Վագիֆի դամբարանին, թողարկված 2002 թ.


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի դամբարաններ
Լաչինի միջազգային օդանավակայան

**Լաչինի միջազգային օդանավակայան** (; IATA՝ **LHL**, ICAO՝ **UBLC**) միջազգային օդանավակայան Արցախի Հանրապետության Բերձոր քաղաքում, որն այժմ գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։ Օդանավակայանը գտնվում է Բերձոր քաղաքից մոտ 30 կմ, Քարվաճառից՝ 60 կմ, իսկ Շուշիից՝ մոտ 70 կմ հեռավորության վրա։

Օդանավակայանը տեղակայված է ծովի մակերևույթից շուրջ 1 738 մետր բարձրության վրա, զբաղեցնում է ավելի քան 130 հեկտար տարածք և համարվում է Ադրբեջանի ամենաբարձրադիր օդանավակայանը։

## Պատմություն
Օդանավակայանի հիմնարկեքը դրվել է 2021 թվականի օգոստոսի 16-ին։ Շինարարական աշխատանքները ավարտվել են 2024 թվականին։ Օդանավակայանը պաշտոնապես բացվել է 2025 թվականի մայիսի 28-ին։ Բացման արարողությանը մասնակցել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։

2025 թվականի մայիսի 26-ին օդանավակայանին պաշտոնապես շնորհվել է միջազգային կարգավիճակ։

## Հարմարություններ
Օդանավակայանն ունի մեկ թռիչքուղի՝ 3 000 մետր երկարությամբ և 60 մետր լայնությամբ, որը նախատեսված է տարբեր տեսակի օդանավերի, այդ թվում՝ ծանր բեռնատար ինքնաթիռների ընդունման համար։

Ուղևորային տերմինալի շենքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է մոտ 5 000 քառակուսի մետր և կարող է սպասարկել շուրջ 200 ուղևոր ժամում։

Օդանավակայանը համալրված է «Phoenix» տեսակի օդային երթևեկության կառավարման համակարգով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի օդանավակայաններ
Բյուլ-բյուլի տուն-թանգարան (Շուշի)

**Շուշիի Բյուլ-բյուլի տուն-թանգարանը** () հանդիսանում է Բաքվի Բյուլ-բյուլի տուն-թանգարանի մասնաճյուղը։ Այն գտնվում է Շուշիում։ Թանգարանը տեղակայված է այն տանը, որտեղ 1897 թվականին ծնվել և իր մանկությունն է անցկացրել ադրբեջանցի օպերային երգիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Բյուլ-բյուլը (Մ. Մ. Մամեդով)։

## Պատմություն
Տունը կառուցվել է 1788 թվականին։ Այս տարեթիվը հայտնաբերվել է վերականգնման աշխատանքների ընթացքում՝ պատերի սվաղի տակ պահպանված գրության միջոցով։ Շենքը կրում է Ղարաբաղի ավանդական բնակելի տների բնորոշ ճարտարապետական առանձնահատկությունները։

1982 թվականի օգոստոսի 31-ին ընդունվել է որոշում՝ այս շենքում տուն-թանգարան բացելու վերաբերյալ։ 1982–1983 թվականներին իրականացվել են վերանորոգման աշխատանքներ և ստեղծվել է թանգարանի ցուցադրությունը։ Այն ներառում էր լուսանկարներ, անձնական իրեր, ղավալ, 1925–1926 թվականների թատերական ազդագրեր, ինչպես նաև Բյուլ-բյուլի կյանքի և ստեղծագործական գործունեությանն առնչվող փաստաթղթեր։ Թանգարանի հավաքածուն ընդգրկում էր մոտ 9 000 նմուշ։

Տան ճակատին տեղադրվել էին հուշատախտակներ, որոնց միջև տեղադրված էր Բյուլ-բյուլի մանկական բրոնզե դիմանկարը՝ ստեղծված քանդակագործ Խ. Ա. Ախմեդովի կողմից։ Երգչի կիսանդրին տեղադրված էր բակում։

Թանգարանը դադարեցրել է իր գործունեությունը 1992 թվականի մայիսին։

Թանգարանի վերականգնումը սկսվել է 2021 թվականին։ Շենքը ամրացվել և վերականգնվել է՝ պահպանելով իր պատմական տեսքը։ Ստեղծվել է նոր ցուցադրություն, և թանգարանը վերաբացվել է 2021 թվականի օգոստոսի 29-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Ադրբեջանում
Ուզեիր Հաջիբեկովի տուն-թանգարան (Շուշի)

**Ուզեիր Հաջիբեկովի տուն-թանգարան** () թանգարան է Շուշի քաղաքում՝ նվիրված ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, հրապարակախոս, դրամատուրգ, մանկավարժ և հասարակական գործիչ Ուզեիր Հաջիբեկովին՝ ժամանակակից Ադրբեջանում պրոֆեսիոնալ երաժշտական արվեստի և ազգային օպերայի հիմնադրին։

## Պատմություն
Ուզեիր Հաջիբեկովի մահից հետո՝ 1949 թվականի փետրվարի 16-ին, ընդունվել է որոշում նրա հիշատակին տուն-թանգարաններ հիմնելու Բաքուում և Շուշիում։

Շուշիի տուն-թանգարանը բացվել է 1959 թվականին և գործել մինչև 1992 թվականը։ Թանգարանի ցուցանմուշների մի մասը տեղափոխվել է Բաքու։

2021 թվականին հաստատվել է տուն-թանգարանի վերականգնման նախագիծը։ Վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 2022 թվականին և իրականացվել են շենքի պատմական տեսքի պահպանմամբ։ Թանգարանը վերաբացվել է 2024 թվականի սեպտեմբերին։

Խորհրդային շրջանում թանգարանը ունեցել է շուրջ 1 700 ցուցանմուշ, ներառյալ ձեռագրեր, լուսանկարներ, անձնական իրեր, ինչպես նաև նյութեր՝ կապված Հաջիբեկովի կրթության, ստեղծագործական գործունեության և հասարակական գործունեության հետ։ Վերականգնումից հետո ստեղծվել է նոր ցուցադրություն՝ պահպանված նմուշների հիման վրա։ Ցուցադրությունը ներկայացնում է տեղեկություններ կոմպոզիտորի ընտանիքի, մանկության, կրթության, հիմնական ստեղծագործությունների և մշակութային ժառանգության մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Ադրբեջանում
Վագիֆի պոեզիայի օրեր

**Վագիֆի պոեզիայի օրեր** () ամենամյա գրական փառատոն է Ադրբեջանում, որը անցկացվում է ադրբեջանցի բանաստեղծ և վեզիր Մոլլա Փանահ Վագիֆի հիշատակին։

## Առաջին փառատոնը
1982 թվականի հունվարի 14-ին Շուշի քաղաքում բացվել են Մոլլա Փանահ Վագիֆի դամբարանը և Պոեզիայի տունը, ինչպես նաև հայտարարվել է Վագիֆի պոեզիայի օրերի անցկացման մասին։ Առաջին փառատոնի բացումը տեղի է ունեցել 1982 թվականի հուլիսի 29-ին։

Փառատոնն առաջին անգամ անցկացվել է Շուշիում 1982 թվականի ամռանը և կազմակերպվել է ամեն տարի մինչև 1991 թվականը։ 1992–2020 թվականներին փառատոնը չի անցկացվել։ Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո փառատոնը վերսկսվել է Շուշիում՝ 2021 թվականի ամռանից։

## Հետագա փառատոններ և վերսկսում
1983–1991 թվականներին փառատոնի ծրագիրը սկսվել է Ղազախ քաղաքում և օգոստոսին ավարտվել Շուշիում։

Փառատոնը վերսկսվել է 2021 թվականի օգոստոսին։ Բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2021 թվականի օգոստոսի 30-ին՝ Վագիֆի թանգարան-դամբարանային համալիրի հարևանությամբ։

2022 թվականից ի վեր փառատոնն անցկացվում է հուլիսին և կազմակերպվում է Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի, Ադրբեջանի մշակույթի նախարարության և Ադրբեջանի գրողների միության կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի փառատոներ
Իսա Բուլաղի աղբյուր

**Իսա Բուլաղի** () աղբյուր է Շուշի քաղաքում։ Աղբյուրը թվագրվում է 19-րդ դարին։ 2020-ականների սկզբին իրականացված վերականգնման աշխատանքներից հետո աղբյուրի տարածքում կառուցված հանգստի և ժամանցի համալիրը բացվել է 2024 թվականի հուլիսի 5-ին։

## Պատմություն
Տեղական ավանդույթի համաձայն՝ աղբյուրի անվան ծագումը մեկնաբանվում է տարբեր կերպ․ վարկածներից մեկի համաձայն այն կապվում է Իսա անունով մի մարդու հետ, որը, ըստ ավանդության, աղբյուրը հայտնաբերել է անտառում 18-րդ դարում։

1889 թվականին Իսա Բուլաղի աղբյուրից դեպի Շուշի կառուցվել է ջրատար գիծ, որի ֆինանսավորումը աղբյուրներում կապվում է ադրբեջանցի բանաստեղծուհի Խուրշիդբանու Նաթավանի անվան հետ։

Խորհրդային շրջանում Շուշին զարգացել է որպես առողջարանային և զբոսաշրջային կենտրոն, որի համբավը ձևավորվել է նաև հանքային աղբյուրների շնորհիվ․ Իսա Բուլաղին հիշատակվում է այդպիսի աղբյուրների շարքում։

2020 թվականին տեղի ունեցած Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո հայտարարվել և իրականացվել է աղբյուրի վերականգնումը 2020-ականների սկզբին։

Աղբյուրի կառուցվածքը երեսպատվել է մարմարով, իսկ «İsa bulağı» գրությունը ձևավորվել է ազգային զարդանախշով․ վերականգնվել է նաև աղբյուրի ջրամատակարարումը։ Աղբյուրի տարածքում հանգստի համալիրի բացումը տեղի է ունեցել 2024 թվականի հուլիսի 5-ին։

## Պատկերասրահ

File:Old image of Isa spring.jpg|Աղբյուրը խորհրդային շրջանում
File:Иса-Булагы 5 июля 2024 2.jpg|2024 թվականի հուլիսի 5


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր
Շիրին սու բաղնիք

**Շիրին սու բաղնիք**ը, հայտնի նաև որպես «Քաղցրահամ ջրի բաղնիք» (), պատմական ճարտարապետական հուշարձան է Շուշի քաղաքում, Ադրբեջանում։ Այն կառուցվել է 1870-ականների վերջին – 1880-ականներին՝ Խուրշիտբանու Նաթավան Ջավանշիրի նախաձեռնությամբ և նախագծվել է ճարտարապետ Քերբալայի Սաֆիխան Ղարաբաղիի կողմից։

## Պատմություն
Շիրին սու բաղնիքը՝ Շուշիի պատմական բաղնիքներից մեկը, կառուցվել է 1878 թվականից մինչև 1880-ականները՝ վերջին Ղարաբաղի խանի՝ Մեհդի Ղուլի խանի դստեր՝ Խուրշիտբանու Նաթավան Ջավանշիրի պատվերով։ Բաղնիքի ճարտարապետն էր Քերբալայի Սաֆիխան Ղարաբաղին։

Բաղնիքը ստացել է «Շիրին սու» («քաղցրահամ ջուր») անվանումը, քանի որ այն ապահովվել է խմելու ջրով, որը Նաթավանի նախաձեռնությամբ 1873 թվականին հասցվել է Շուշի։ Ի տարբերություն քաղաքի մյուս բաղնիքների, որոնք օգտագործում էին աղի ջրհորի ջուր, այս բաղնիքը գործում էր մաքուր խմելու ջրով։ Բաղնիքը շաբաթվա կենտ օրերին սպասարկել է տղամարդկանց, իսկ զույգ օրերին՝ կանանց։ Այն գործել է մինչև 1992 թվականը, երբ Շուշին անցել է հայկական վերահսկողության տակ։

2001 թվականի օգոստոսի 2-ին Ադրբեջանի Հանրապետության նախարարների կաբինետի թիվ 32 որոշմամբ բաղնիքը պաշտոնապես գրանցվել է որպես հանրապետական նշանակության պատմական հուշարձան։

Երկրորդ Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմից հետո՝ 2022 թվականից սկսած, Շիրին սու բաղնիքում իրականացվել են լայնածավալ վերականգնման աշխատանքներ՝ Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի կողմից։ Աշխատանքների ընթացքում վերականգնվել են շենքի արտաքին և ներքին բոլոր տարրերը, այդ թվում՝ ճակատը, տանիքը, դռներն ու պատուհանները, հատակները, առաստաղները, գմբեթները և պատերի սվաղը, իսկ պարիսպներն ու աստիճանները վերակառուցվել են։

Վերականգնված Շիրին սու բաղնիքի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2024 թվականի մայիսի 10-ին՝ Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի Իլհամ Ալիևի և առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիևայի մասնակցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր
Մեհմանդարովների տուն

**Մեհմանդարովների տուն** () պատմական բնակելի համալիր է Շուշի քաղաքում, Ադրբեջանում, որը գտնվում է Թազա թաղամասում։ Համալիրը հայտնի է իր որմնանկարներով, որոնք համարվում են Ադրբեջանի ամենակարևորներից։ Այն ներառում է 19-րդ դարի մեծ բնակելի շենք, 19-րդ դարի փոքր բնակելի շենք և ընտանեկան մզկիթ՝ Թազա Մահալլա մզկիթը։ Բոլոր շինությունները շրջապատված են քարե պարիսպներով։

## Ընդհանուր բնութագիր
Համալիրը սկզբնապես պատկանել է Մեհմանդարովների ընտանիքին։ Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի շրջանում մեծ շենքը օգտագործվել է որպես Շուշիի քաղաքային հիվանդանոց, իսկ փոքր շենքում տեղակայված է եղել Շուշիի քաղաքի պատմության թանգարանը։ 1992–2020 թվականներին՝ քաղաքի նկատմամբ հայկական վերահսկողության ժամանակ, մզկիթը օգտագործվել է որպես երկրաբանական թանգարան։ 44-օրյա պատերազմից հետո համալիրը վերականգնվել է։

Բակում ցուցադրվում է 20-րդ դարի սկզբի ֆաետոն։ Վերականգնման շրջանակում ստեղծվել է «Ղարաբաղյան ազնվականի տունը» վերնագրով թանգարանային ցուցադրություն։ Ցուցադրությունը ներկայացնում է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի առօրյա կյանքը և ներառում է շուրջ 150 ցուցանմուշ՝ հնաոճ իրեր, փաստաթղթեր, դիմանկարներ և Շուշիի ազնվական ընտանիքների լուսանկարներ։

## Ճարտարապետություն և որմնանկարներ
Գլխավոր տունն ունի քառակուսի հատակագիծ։ Երկրորդ հարկի մի շարք սենյակներ բացվում են դեպի հետևի վերանդան, իսկ գլխավոր ճակատին ուղղված է մեծ ընդունելության սրահը՝ որմնախորշ պատուհաններով։ Մեծ բնակելի շենքի և ընտանեկան մզկիթի ներքին հարդարանքը զարդարված է որմնանկարներով։ Այդ որմնանկարները հաճախ համեմատվում են Շաքիի խաների պալատի որմնանկարների հետ։ Արվեստաբան Ն. Մ. Միկլաշևսկայան նշել է որմնանկարների բարձր գեղարվեստական մակարդակը և դրանց ներդաշնակությունը ներքին հարդարանքի հետ։ Նա նաև նշել է, որ առաստաղների ձևավորումը կապ ունի Շաքիի նմուշների հետ և ներառում է գորգային նախշերին նմանվող մոտիվներ։

## Վերականգնում
2021 թվականի հոկտեմբերից համալիրում, մզկիթում և աղբյուրի տարածքում իրականացվել են վերականգնման աշխատանքներ։ Վերանորոգվել են տանիքը, առաստաղները, հատակները և պարիսպների տարրերը, ինչպես նաև վերականգնվել է ֆաետոնը։ 2022 թվականի սեպտեմբերին ավարտվել է աղբյուրի վերականգնումը։ Համալիրը վերականգնումից հետո վերաբացվել է 2023 թվականի մայիսի 9-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Bibliography
* 

* 

* 

* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր
Ջըդըր դյուզու

**Ջըդըր դյուզու** () հարթ սարահարթ է Շուշի քաղաքի հարավային հատվածում, Ադրբեջանում։ Անվանումը բառացիորեն նշանակում է «ձիարշավարանի համար նախատեսված հարթավայր»։ Ղարաբաղի խանությունի շրջանում այն ավանդական վայր էր ձիարշավների և հասարակական հավաքների համար։

## Տեղադրություն
Ջըդըր դյուզուն գտնվում է Շուշիի անմիջական հարևանությամբ։ Քաղաքի արևմտյան հատվածը գտնվում է ծովի մակերևույթից մոտ 1 800 մ բարձրության վրա, իսկ արևելյանը՝ մոտ 1 400 մ բարձրության վրա։ Սարահարթը գտնվում է քաղաքի հարավային՝ համեմատաբար հարթ, սակայն ավելի բարձր հատվածում։ Այն վեր է խոյանում Դաշալտի կիրճի վրա՝ մոտ 200 մետր բարձրության վրա՝ Դաշալտի գետի հովտից։ Արևմտյան հատվածում գտնվում են երեք փոքր բլուրներ, որոնք հայտնի են «Ուչ միխ» («երեք մեխ») անվամբ։

## Մշակութային նշանակություն
Դարեր շարունակ Ջըդըր դյուզուն եղել է Շուշիի գլխավոր հանգստի և տոնական միջոցառումների անցկացման վայրերից մեկը։ Այստեղ տարին երկու անգամ անցկացվում էին ձիարշավներ՝ Ղարաբաղյան ձիերով՝ հաղթողներին պարգևներով։ Այստեղ անցկացվել են նաև Չովգան խաղեր, Նոռուզի տոնակատարություններ և այլ հասարակական միջոցառումներ, իսկ տարածքը հաճախ արտացոլվել է արվեստագետների ստեղծագործություններում։

«Ղարաբաղնամեներ» անվամբ հայտնի աղբյուրներում հիշատակվում են այստեղ անցկացված մրցումները, այդ թվում՝ կազմակերպված Իբրահիմ խանի կողմից։ 18-րդ դարում Աղա Մոհամմադ խան Ղաջարի զորքերը Շուշիի վրա հարձակվել են հենց այս ուղղությունից։

Խորհրդային շրջանի վերջում (1989–1991) այստեղ ամեն մայիս անցկացվել է «Խարի բյուլբյուլ» երաժշտական փառատոնը։ Տարածքը գտնվել է հայկական վերահսկողության տակ 1992 թվականի մայիսի 8-ից մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի 8-ը։ Շուշիի նկատմամբ Ադրբեջանի վերահսկողության վերականգնումից հետո փառատոնը վերադարձել է Ջըդըր դյուզու՝ 2021 թվականի մայիսի 12–13-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջըդըր դյուզուից լուսանկարների շարք

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր
Փանահ Ալի խանի պալատ

**Փանահ Ալի-խանի պալատը** (), հայտնի նաև որպես **Փանահ Ալի-խանի իմարաթ** (), 18-րդ դարի բնակելի համալիր է, որը գտնվում է Աղդամ քաղաքում, Ադրբեջանում և կապված է Ղարաբաղի խան Փանահ Ալի-խան Ջավանշիրի անվան հետ։

Ադրբեջանի Հանրապետության նախարարների կաբինետի 2001 թվականի օգոստոսի 2-ի որոշմամբ պալատը ներառվել է պետական պահպանության տակ՝ որպես տեղական նշանակության պատմամշակութային ճարտարապետական հուշարձան (գրանցման համար՝ 4026)։

## Ընդհանուր ակնարկ
Պալատը ծառայել է որպես ամառային նստավայր և կառուցվել է 18-րդ դարում։ Այն բաղկացած է սպիտակ քարից կառուցված երկու շինություններից, որոնց շինանյութը բերվել է Շահբլաղի շրջանից։ Հիմնական շինությունը ներառում է կենտրոնական գմբեթավոր սրահ (դիվանխանա), որի հարավային կողմում գտնվում է Էյվան, իսկ շուրջը՝ գմբեթավոր սենյակներ։

Պալատի հարևանությամբ գտնվում է Իմարաթ գերեզմանոցը՝ Ջավանշիրների տոհմական գերեզմանոցը, որտեղ թաղված են Ղարաբաղի խանության մի շարք ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ Խուրշիդբանու Նաթավանը (տապանաքար)։ Աղդամ քաղաքի անվանումը պատմականորեն կապվում է այս բնակելի իմարաթ համալիրի հետ։

## Հնագիտություն և վերականգնում
2023 թվականից հնագետները շարունակում են ուսումնասիրել գերեզմանոցի տարածքը։ 2023 թվականի դեկտեմբերին հայտարարվել է համալիրի սահմաններում 213 գերեզմանի հայտնաբերման մասին։

Վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 2022 թվականի հոկտեմբերի 4-ին։ Նախագիծը մշակվել է իտալական ընկերության կողմից։ Համալիրը վերաբացվել է վերականգնման ավարտից հետո՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։ Նախագիծը ֆինանսավորվել է Ղարաբաղի վերածննդի հիմնադրամի կողմից, իսկ ներկայումս պալատում գործում է ինտերակտիվ թանգարան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ильхам Алиев и первая леди Мехрибан Алиева ознакомились с ремонтно-восстановительными работами в комплексе «Имарет» в городе Агдам
* Ильхам Алиев принял участие в открытии после восстановления комплекса Имарет в городе Агдам

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր
Երկհարկանի քարավանատուն

**Մաշադի Շուքուր Միրսիյաբ օղլուի քարավանատունը** (), հայտնի նաև որպես **Երկհարկանի քարավանատուն** (), քարավանատուն է Շուշի քաղաքում, Ադրբեջանում։

Ադրբեջանի Հանրապետության նախարարների կաբինետի 2001 թվականի օգոստոսի 2-ի որոշմամբ քարավանատունը վերցվել է պետական պահպանության՝ որպես ազգային նշանակության պատմության և մշակույթի ճարտարապետական հուշարձան (ինվենտարային համար՝ 346)։

## Պատմություն
Քարավանատունը կառուցվել է 1880-ականներին՝ ենթադրաբար Հաջի Ամիրասլանի քանդված քարավանատան տեղում։

Շուշիի պատմամշակութային հուշարձաններին նվիրված իր աշխատությունում Ֆիրիդուն Շուշինսկին նշել է, որ 19-րդ դարի վերջում Շուշիում գործել են տասը քարավանատներ և Մաշադի Շուքուր Միրսիյաբ օղլուի քարավանատունը բնութագրել է որպես ժամանակաշրջանի ամենանշանավոր օրինակներից մեկը․

Խորհրդային շրջանում քարավանատունը վերակառուցվել է և օգտագործվել առևտրային նպատակներով։

## Նկարագրություն

Քարավանատունը երկհարկանի շինություն է։ Երկրորդ հարկում տեղակայված էին վաճառականների և ճանապարհորդների համար նախատեսված 25 սենյակներ, իսկ մնացած տարածքը զբաղեցնում էին առևտրային գրասենյակներն ու խանութները։ Քարավանատան ներսում գործող արհեստանոցները մատուցում էին վարսավիրական, կոշկակարական, դերձակական և այլ ծառայություններ։

### Մզկիթ
Շինության անկյունային հատվածում՝ երկրորդ հարկում, կառուցված էր հյուրերի համար նախատեսված մզկիթ։ Ինչպես Շուշիի բազմաթիվ մզկիթներ, այն ուներ եռանավ աղոթասրահ՝ ծածկված սրածայր թաղերով և կամարներով, որոնք հենվում էին ութանիստ քարե սյուների վրա։ Պատերն ու միհրաբի յոթանիստ սրածայր խորշը զարդարված էին սվաղային զարդանախշերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր
Աղա Ղահրաման Միրսիյաբ օղլուի քարավանատուն

**Աղա Ղահրաման Միրսիյաբ օղլուի քարավանատունը** () 19-րդ դարի քարավանատուն է Շուշի քաղաքում, Ադրբեջանում։ Այն ընդգրկված է ազգային նշանակության ճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։ Քարավանատունը գտնվում է Բազարբաշի հրապարակից արևմուտք։

## Պատմություն
Քարավանատունը կառուցվել է 1880-ականներին՝ Շուշիի հայտնի վաճառական Աղա Ղահրաման Միրսիյաբ օղլուի միջոցներով։ Նրա գլխավոր ճակատը գտնվում է Սիդիրիմ ժայռեզրի վրա և նայում է Ռասթա բազար փողոցին՝ Շուշիի կենտրոնական առևտրական փողոցին։ Երկրորդ հարկում տեղակայված էին վաճառականների համար նախատեսված 25 սենյակներ, իսկ առաջին հարկում՝ առևտրային գրասենյակներ և մոտ 30 խանութներ։ Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի շրջանում այն օգտագործվել է որպես կոլտնտեսական շուկա։

Շուշիի քարավանատներին նվիրված իր ընդհանուր նկարագրության մեջ Ֆիրիդուն Շուշինսկին նշել է, որ 19-րդ դարի վերջին քաղաքում գործում էր շուրջ տասը քարավանատուն և առանձնացրել է Միրսիյաբ օղլուի ընտանիքի հետ կապված քարավանատների նշանակալի դերը։

Հասան Գուլիևի տվյալներով՝ քարավանատունը գտնվում էր քաղաքի արևմտյան հատվածում՝ Մեյդան հրապարակում, և տեղացիների շրջանում հայտնի էր նաև որպես «մզկիթ ունեցող քարավանատուն»։ Առևտրային գրասենյակների և շուրջ երեսուն խանութների հետ մեկտեղ այստեղ գործում էին արհեստանոցներ՝ վարսավիր, կոշկակար, դերձակ, գլխարկագործ և այլք։ Ապրանքները այստեղ բերվում էին ամբողջ Ղարաբաղից, ինչպես նաև Կովկասի այլ շրջաններից, Իրանից և Ռուսաստանից։

## Քարավանատան մզկիթ
Վաճառականների և ճանապարհորդների համար նախատեսված հյուրային մզկիթը տեղակայված էր շենքի անկյունային հատվածում՝ երկրորդ հարկում։ Եռանավ աղոթասրահը ծածկված էր կամարային թաղերով, որոնք հենվում էին Շուշիի ճարտարապետությանը բնորոշ ութանիստ սյուների վրա։ Սրահի չափերն են՝ 8.36 × 9.22 մետր։ Պատերը և միհրաբի յոթակետ խորշը զարդարված են ռելիեֆային զարդանախշերով։ Էլթուրան Ավալովը նշել է, որ քարավանատան ներսում մզկիթի առկայությունը եզակի դեպք է այս տիպի շինությունների համար և չունի ուղղակի զուգահեռներ իսլամական ճարտարապետության մեջ։

## Ժամանակակից շրջան
Վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 2022 թվականին։ 2023 թվականի մայիսի 10-ին շենքը վերաբացվել է վերականգնումից հետո։ Այդ օրվանից այն գործում է որպես ստեղծագործական կենտրոն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր
Ֆիզուլի-Շուշի ավտոմայրուղի

**Ֆիզուլի–Շուշի ավտոմայրուղի** (), որը հայտնի է նաև որպես **Հաղթանակի ճանապարհ** (), երկշերտ ավտոմայրուղի Արցախի Հանրապետության տարածքում, որը Մարտունու շրջանը կապում է Շուշի քաղաքի հետ։ Ճանապարհի ընդհանուր երկարությունը 101 կմ է և անցնում է Մարտունու, Հադրութի, Ասկերանի և Շուշիի շրջաններով։

## Պատմություն
Ճանապարհը հիմնականում կառուցվել է այն երթուղու հիման վրա, որը 2020 թվականի աշնանը օգտագործվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի ստորաբաժանումների կողմից 44-օրյա պատերազմի ընթացքում։ Այդ երթուղով Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցավ Շուշի քաղաքը՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 8-ին։

2020 թվականի նոյեմբերի 16-ին Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևը մեկնարկել է Ահմեդբեյլի–Ֆիզուլի–Շուշի ավտոճանապարհի շինարարական աշխատանքները, իսկ 2021 թվականի հունվարին այն անվանել է «Հաղթանակի ճանապարհ»։ Ավտոմայրուղին պաշտոնապես բացվել է 2021 թվականի նոյեմբերի 7-ին։

## Երթուղի և ենթակառուցվածք
Ֆիզուլի–Շուշի ավտոմայրուղին սկսվում է Ահմեդբեյլի բնակավայրի մերձակայքից և, անցնելով շուրջ 20 բնակավայրերով, այդ թվում՝ Ֆիզուլի քաղաքով և Սղնախ ու Քարին տակ գյուղերով, հասնում է Շուշի։

Ճանապարհը կառուցվել է ադրբեջանական և թուրքական կապալառու կազմակերպությունների մասնակցությամբ՝ Ադրբեջանի պետական ավտոմոբիլային ճանապարհների գործակալության ղեկավարությամբ։ Այն ներառում է 10 ստորգետնյա անցում և 4 կամուրջ։

## Զուգահեռ ավտոմայրուղի
2025 թվականի հուլիսին շահագործման է հանձնվել զուգահեռ ավտոմայրուղին՝ Ահմեդբեյլի–Ֆիզուլի–Շուշի ավտոմայրուղին։ Նոր ճանապարհը Ֆիզուլի–Շուշի (Հաղթանակի ճանապարհ) երթուղու համեմատ կրճատում է ճանապարհի երկարությունը 19,3 կմ-ով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տրանսպորտային ենթակառուցվածք
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ճանապարհներ
Արամ Վարդանյան (ֆիզիկոս)

**Արամ Համբարձումի Վարդանյան** (), հայ ֆիզիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ինժեներական ակադեմիայի ակադեմիկոս, տնտեսական գործիչ։

## Կրթություն
Ավարտել է Թալինի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը կարմիր դիպլոմով։ Գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ «Տրանզիստոր» գործարանի գլխամասային միավորման կողմից գործուղվել է Լենինի անվան համամիութենական ինստիտուտի ասպիրանտուրա։ 1983 թ․ պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիան Երևանում։ 1993 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիան։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի 2 զավակ։

## Գործունեություն
1987-2000-ին՝ «Տրանզիստոր» ԳԱՄ-ի, 2001-ից՝ Հայաստանում առաջին բարձր տեխնոլոգիաների զարգացման գիտատեխ․ կենտրոնի  «Վիասֆեր» տեխնոպարկի հիմնադիր-տնօրեն։ Հետազոտել է մեծ չափերի կիսահաղորդչային պլազմայի եռաչափ տարածման առանձնահատկությունները ներարկման չափավոր և բարձր մակարդակների պայմաններում։ ՀՀ արդյունաբերողների և գործարարների միության հիմանդիր նախագահ (1996-2001): ՀՃԱ (1998), Միջազգային ճարտարագիտական ակադեմիայի ակադամիկոս (1999)։ Ընտրվել է ՀՀ արդյունաբերության նախարարության կոլեգիայի անդամ, որում նաև Կարեն Դեմիրճյանն էր։ Հիմնադրել է «ԲԱՐՎԱ» ինովացիոն կենտրոնը, որի հիմնադիր նախագահն է։ Նա ընտրվել է Ռուսաստանի ինժեներական ակադեմիայի իսկական անդամ, երկու անգամարժանացել է Գիտությունների ակադեմիայի բարձր պարգևների, Հայաստանի արդյունաբերողների գործարարների միության Ոսկե մեդալի, Հայաստանի Հանրապետության առևտրաարդյունաբերական պալատի «ՄԵՐԿՈՒՐԻ» անվանական մրցանակի և Պալատի Ոսկե մեդալի, տարբեր վարչապետերի հատուկ պատվոգրերի, Եվրամիության, ՌԴ բազմաթիվ կազմակերպությունների պատվոգրերի և այլն։ Նա բարեգործական բազում ձեռնարկների հիղինակ է, դասավանդում է ԵրեւանիՃարտարապետաշինարարական ինստիտուտում։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Գիյասլըի մզկիթ

**Գիյասլըի մզկիթ** () մզկիթ է Ադրբեջանում՝ Աղդամի շրջանի Գիյասլը գյուղում։ Այն 18-րդ դարի պատմաճարտարապետական հուշարձան է։

Ադրբեջանի նախարարների կաբինետի 2001 թվականի 2 օգոստոսի №132 որոշմամբ այն ներառվել է տեղական նշանակության անշարժ պատմական և մշակութային հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Գիյասլըի մզկիթը կառուցվել է 18-րդ դարում՝ Գիյասլը գյուղում, Ղարաբաղի խանությունի ժամանակաշրջանում։ Սկզբնապես մզկիթն ունեցել է երկու մինարեթ։

1928 թվականի դեկտեմբերին բազմաթիվ մզկիթներ, եկեղեցիներ և սինագոգներ կրթական նպատակներով վերափոխվել են ակումբների։

1917 թվականին Ադրբեջանում եղել է շուրջ 3000 մզկիթ։ 1927 թվականին դրանց թիվը նվազել է մինչև 1700, 1928 թվականին՝ մինչև 1369, իսկ 1933 թվականին մնացել է ընդամենը 17։

Այս ընթացքում Գիյասլըի մզկիթը փակ է եղել աղոթքի համար։ 1929–1932 թվականներին շենքը օգտագործվել է որպես կոլտնտեսության վարչական կենտրոն, 1960–1970-ականներին՝ որպես գյուղական խանութ, իսկ 1985–1989 թվականներին այստեղ գործել է «կանաչ դեղատուն»։ 1989 թվականին մզկիթը վերանորոգվել է տեղի բնակիչների կողմից և կրկին բացվել հավատացյալների համար։

## Ժամանակակից շրջան
44-օրյա պատերազմից հետո մզկիթում սկսվել են վերականգնման և վերակառուցման աշխատանքներ։

2021 թվականի սեպտեմբերի 17-ին մզկիթը այցելել է Հարավային Կովկասում Եվրոպական միության հատուկ ներկայացուցիչ Տոիվո Կլաարը։

2025 թվականի հուլիսի 18-ին, վերականգնման աշխատանքների ավարտից հետո, մզկիթը վերաբացվել է։ Վերականգնումը իրականացրել է Հայդար Ալիևի հիմնադրամը։ Աշխատանքների ընթացքում վերականգնվել են թեքված քարե սյուները, վերակառուցվել են քարե կամարներն ու գմբեթները, ինչպես նաև կառուցվել են օժանդակ շինություններ։

## Պատկերասրահ

Ağdam rayonuDSC 0308.jpg |Գիյասլըի մզկիթը, 2021 թվական
Giyasli mosque.jpg|Գիյասլըի մզկիթը, 2021 թվական
Giyasly mosque.jpg|Գիյասլըի մզկիթը, 2021 թվական
Giyasli Mosque interior 3.jpg|Մզկիթի մուտքը
Giyasli Mosque interior 2.jpg|Մզկիթի ինտերիերի տեսարան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակնայի մզկիթներ
Գըզ Գալասի ջրամբար

**Գըզ-Գալասի** () ջրամբար է Արաքս գետի վրա՝ Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի և Ադրբեջանի Ջեբրայիլի շրջանի սահմանագծում։ Ջրամբարը կառուցվել է 1999–2008 թվականներին։

Ջրամբարը գտնվում է Խուդաֆերինի ջրամբարից մոտ 12 կմ ներքև։ Նախագծի համաձայն՝ այն նախատեսված է շուրջ 12 հազար հեկտար հողատարածքի ջրամատակարարման համար։

## Պատմություն
Գըզ-Գալասի ջրամբարի կառուցման հիմնական նպատակներն էին հիդրոէլեկտրաէներգիայի արտադրությունը և ոռոգումը։ Նախագիծը մշակվել է 1977 թվականի հոկտեմբերին՝ Խորհրդային Միություն–Իրան համաձայնագրի հիման վրա և ավարտվել է 1982 թվականին։

1994 թվականի ամռանը՝ Ադրբեջանի նախագահի Հեյդար Ալիևի առաջին պաշտոնական այցի ընթացքում Իրան, ստորագրվել է ջրամբարի կառուցման նախագծի իրականացման մասին հուշագիր։

2016 թվականի փետրվարին Ադրբեջանի և Իրանի կառավարությունների միջև ստորագրվել է համագործակցության համաձայնագիր՝ Խուդաֆերին և Գըզ-Գալասի ջրամբարների հիդրոհանգույցների և հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման, շահագործման, ինչպես նաև էներգետիկ և ջրային ռեսուրսների օգտագործման ոլորտում։

2022 թվականի փետրվարին հիդրոհանգույցում ավարտվել է շինարարությունը, սկսվել է տուրբինների տեղադրումը։

19 մայիսի 2024 թվականին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Իրանի նախագահ Իբրահիմ Ռաիսիի մասնակցությամբ տեղի է ունեցել Գըզ-Գալասի հիդրոհանգույցի բացման հանդիսավոր արարողությունը։ Վերադարձի ճանապարհին նախագահ Ռաիսիի ուղղաթիռը ենթարկվել է վթարի (Վարզաղանի ուղղաթիռի վթար)․ բոլոր ուղևորները զոհվել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  — լուսանկարներ (IRNA)

Կատեգորիա:Արաքս
Կատեգորիա:Իրանի ջրամբարներ
Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Ֆանտա (տորթ)

**Ֆանտա տորթ** () գերմանական խոհանոցի քաղցրավենիք, որը պատրաստվում է բիսկվիթի հիմքով: Հիմնական բաղադրիչը Fanta զովացուցիչ ըմպելիքն է, որը տորթին տալիս է ավելի փափուկ հիմք, քան սովորական բիսկվիթին։ Վերևի մասը կարող է ծածկվել կամ պարզ կիտրոնի գլազուրով, կամ կրեմային շերտով՝ խիտ սերուցքով, հարած սերուցքով, շաքարով և պահածոյացված մանդարիններով, ինչպես նաև շոկոլադով կամ գունագեղ շաղախներով։ Ֆանտա տորթը պատրաստվում է ծննդյան տոների և հացաբուլկեղենի խանութներում վաճառքի համար։

## Պատմություն
Ֆանտան մշակվել է Coca-Cola ընկերության գերմանական մասնաճյուղի կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, քանի որ առևտրային էմբարգոնները դժվարացնում էին Գերմանիայում որոշ տիպիկ զովացուցիչ ըմպելիքների բաղադրիչների ձեռքբերումը: Ֆանտան հայտնի դարձավ ոչ միայն որպես ըմպելիք, այլև որպես քաղցրացուցիչ (շաքարի չափաբաժնի պատճառով) այլ ուտեստներում, ինչպիսիք են տորթերը։

Միացյալ Նահանգների հարավում 7 Up, Coca-Cola և Dr Pepper խմիչքների օգտագործմամբ նմանատիպ ավանդական տորթեր հայտնվեցին 20-րդ դարի կեսերին։ Cracker Barrel-ը 1990-ականներին իր ճաշացանկում ներառեց կոլա տորթը, այդ թվում՝ Coca-Cola կրկնակի շոկոլադե ֆաջ տորթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան աղանդեր
Կատեգորիա:Գերմանական աղանդեր
Կատեգորիա:Ոչ ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Տորթեր
Բուտերբրոդ (տորթ)

**Բուտերբրոդ** կամ **սենդվիչ**, սառը նախուտեստ, որը պատրաստվում է հացից և տարբեր լցոնումներից, նման է բուտերբրոդին, բայց ունի կլոր կամ ուղղանկյուն զարդարված տորթի ձև, կամ ցածր (միաշերտ), կամ բարձր (բազմաշերտ): Ենթադրվում է, որ այս տորթերը հորինվել են ամերիկացի տնային տնտեսուհիների կողմից 1950-ական թվականներին՝ որպես երեկույթների սեղանի զարդարանք, բայց շուտով դուրս են եկել նորաձևությունից: Բուտերբրոդ տորթը լուրջ ուտեստի կարգավիճակ է ձեռք բերել շվեդական խոհանոցում, որտեղ այն կոչվում է «smörgostorta» կամ «smörgostorte»: Այն հաճախ պատրաստվում է մկրտությունների և տարեդարձերի համար։ Սենդվիչ տորթերը հայտնի են նաև որպես տոնական նախուտեստներ սկանդինավյան այլ երկրների խոհանոցներում։

Սենդվիչ տորթի հիմքը պատրաստվում է զովացող օջախի կամ թավայի մեջ թխված աշորայի կամ ցորենի հացից, կտրատված կտորների, կամ աղի շերտավոր խմորի, խմորիչ խմորի կամ կարճ խմորի հատուկ թխված շերտերից: Սենդվիչ տորթը կարող է նաև ընդօրինակվել դասավորված սենդվիչների միջոցով: Լցոնի համար կարող է օգտագործվել ցանկացած սենդվիչի լցոն (միս, երշիկ, ձուկ, ծովամթերք, բանջարեղեն), որոնք ընտրվում են միմյանց համային հատկանիշներով լրացնելու համար: Հաճախ օգտագործվում են սենդվիչի քսուքներ և յուղի խառնուրդներ (պանրային յուղ, խոզապուխտի յուղ, մանանեխի յուղ, շպրոտի յուղ): Լեհական խոհանոցում մսով սենդվիչի տորթը կարող է բաղկացած լինել երեք շերտից, որոնք պատված են խոզապուխտի մածուկով, թխած մսի մածուկով և ձվի մածուկով։ Մինչդեռ ձկան սենդվիչի տորթը կարող է ունենալ ձկան պաշտետ, ապխտած ձուկ և պանրի մածուկ։ Շվեդիայում ամենատարածված սենդվիչի տորթը լցված է ծովախեցգետնով, սաղմոնով, լանգուստինով և ձվով՝ մայոնեզի տակ։ Սենդվիչի տորթի զարդարանքը քսվում է հարած կարագի, թթվասերի կամ մայոնեզի հաստ շերտի վրա, որպեսզի այն լավ կպչի: Սենդվիչի տորթը զարդարվում է մատուցելուց անմիջապես առաջ, որպեսզի զարդարանքը չչորանա և չթառամի: Տորթը մատուցվում է ամբողջությամբ կլոր սկուտեղի վրա, բայց նախապես չափաբաժինների կտրատված տեսքով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* gastronom.ru: Бутербродный торт
* Как украсить смёргасторте

Կատեգորիա:Բուտերբրոդներ
Կատեգորիա:Իսլանդական խոհանոց
Կատեգորիա:Լեհական խոհանոց
Կատեգորիա:Նորվեգական խոհանոց
Կատեգորիա:Շվեդական խոհանոց
Կատեգորիա:Սկանդինավյան խոհանոց
Կատեգորիա:Տորթեր
Կատեգորիա:Ֆիննական խոհանոց
Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան

**«Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան» ՓԲԸ** (անգլ.՝ HSBC Bank Armenia CJSC), «Էյչ-Էս-Բի-Սի Հոլդինգս փի-էլ-սի» (HSBC Holdings plc) ընկերության դուստր ձեռնարկություն, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում էր Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։ Բանկը մատուցում էր անհատական և կորպորատիվ բանկային ծառայություններ։ 2024 թվականին «Արդշինբանկը» ձեռք է բերել «Էյչ-Էս-Բի-Սի Հայաստան» բանկը։

## Պատմություն
HSBC-ն Հայաստանում իր գործունեությունը սկսել է 1996 թվականի մարտի 4-ին՝ «Միդլենդ Արմենիա Բանկ» ԲԲԸ անվանմամբ։ Սա Խորհրդային Միությունից Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո երկրում բացված առաջին միջազգային բանկն էր, որի նպատակն էր ամրապնդել վստահությունը Հայաստանի ֆինանսական հատվածի նկատմամբ և ներգրավել օտարերկրյա ներդրումներ։

1999 թվականին բանկը վերաբրենդավորվել է՝ ընդունելով «Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան» (HSBC Bank Armenia) անվանումը, որով անվանումը համապատասխանեցվել է մայր ընկերության գլոբալ ինքնությանը։ Ի սկզբանե HSBC-ին էր պատկանում բաժնետոմսերի 70%-ը, իսկ մնացած 30%-ը պատկանում էր սփյուռքահայ գործարար համայնքի ներկայացուցիչներին։

2023 թվականին «Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան»-ը հայտնել է ավելի քան 11 միլիարդ ՀՀ դրամ զուտ շահույթի մասին․ բանկը սպասարկում էր մոտ 33,000 հաճախորդի Երևանում տեղակայված 10 գրասենյակների միջոցով և շահագործում էր 55 բանկոմատ։ Այն ուներ 290 միլիարդ ՀՀ դրամի ընդհանուր ակտիվներ և մոտ 200 միլիարդ ՀՀ դրամի հաճախորդների ավանդներ։

«Էյչ-Էս-Բի-Սի Հայաստան»-ի վաճառքը «Արդշինբանկ»-ին մեկնարկել է 2024 թվականի փետրվարի 6-ին։ Գործարքն ավարտվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին, երբ «Արդշինբանկը» ձեռք է բերել «Էյչ-Էս-Բի-Սի Հայաստան»-ի բաժնետոմսերի 100%-ը։ Վաճառքի ավարտից հետո բանկը վերանվանվել է «Արդշինինվեստբանկ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի բանկեր
Յունիբանկ

**Յունիբանկ ԲԲԸ**, հայկական ունիվերսալ բանկ, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Երևանում։ Բանկը մատուցում է մանրածախ և կորպորատիվ բանկային ծառայություններ, ինչպես նաև սպասարկում է փոքր և միջին ձեռնարկություններին (ՓՄՁ)։ 2015 թվականին «Յունիբանկը» դարձել է Հայաստանում առաջին բանկը, որն իրականացրել է բաժնետոմսերի առաջնային հրապարակային առաջարկ և ցուցակվել է Հայաստանի ֆոնդային բորսայում։

## Պատմություն
«Յունիբանկը» հիմնադրվել է 2001 թվականի հոկտեմբերին։ 2001 թվականի հոկտեմբերի 9-ին բանկը ստացել է Հայաստանի կենտրոնական բանկի թիվ 81 լիցենզիան։

2025 թվականի հունիսին Moody's միջազգային վարկանիշային գործակալությունը բարձրացրել է բանկի վարկանիշը մինչև B1 մակարդակ։ «Յունիբանկն» ունի մասնաճյուղերի լայն ցանց Հայաստանի տարածքում։

## Բաժնետերեր և ղեկավարություն
Բանկի բաժնետոմսերի վերահսկիչ փաթեթը (մոտ 80%) պատկանում է «Յունիհոլդինգ Ջի Ջի Լիմիթիդ» (Uniholding GG Limited) ընկերությանը։ Բանկի հիմնական շահառուներն են Գագիկ Զաքարյանը և Գեորգի Պիսկովը։ Մնացած բաժնետոմսերը (մոտ 20%) գտնվում են փոքր բաժնետերերի ձեռքում՝ ազատ շրջանառության մեջ։

## Ծանոթագրություններ
Ռաչանուն Մահավան

**Ռաչանուն Մահավան** (), մականունը՝ **Ֆիլմ**, թաիլանդցի դերասանուհի։ Նա հայտնի է «2gether» (2020), «Home School» (2023), «My Precious» (2023) և «Pluto» (2024) ֆիլմերում իր դերերով։

## Կրթություն
Ռաչանունը միջնակարգ կրթություն է ստացել Բանգկոկի Լա Սալլե դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա ընդունվել է King Mongkut-ի անվան Տոնբուրիի տեխնոլոգիական համալսարան (KMUTT): 2023 թվականի սկզբին նա ավարտել է KMUTT ճարտարապետության և դիզայնի դպրոցը՝ ստանալով բժշկական և գիտական ​բակալավրի աստիճան։

## Կարիերա
Ռաչանունը սկսել է աշխատել այս ոլորտում 2019 թվականին Clean & Clear-ի Go On Girl Star Search մրցույթում հաղթելուց հետո։ Այնուհետև նա պայմանագիր է կնքել GMMTV-ի հետ և դեբյուտ է արել որպես հյուր «Dark Blue Kiss» (2019) հեռուստասերիալում։ 2020 թվականին նա սկսել է ճանաչում ձեռք բերել «2gether: The Series» ֆիլմում Էրնի երկրորդական դերի համար՝ կրկին մարմնավորելով իր դերը «Still 2gether» (2020) և «2gether: The Movie» (2021) ֆիլմերում։ Նա իր առաջին գլխավոր դերը խաղացել է որպես Թուն «The Comments» (2021) մինի-սերիալում։ Ավելի ուշ նա տարբեր դերեր է խաղացել մի քանի հեռուստասերիալներում։

2023 թվականին նա ունեցել է իր առաջին նշանակալի դերը լիամետրաժ ֆիլմում՝ երիտասարդացման, ռոմանտիկ թեմայով ֆիլմում՝ «My Precious»-ում, որը Գիդենս Կոյի «The Girl We Chased Together in Those Years» (zh) թայվանական վեպի ադապտացիան է՝, որտեղ նա նկարահանվել է «Midnight Series: Dirty Laundry» սերիալի իր խաղընկեր Նանոն Կորապատի հետ միասին։

Նա նաև ավելի լայն ճանաչում է ձեռք բերել թաիլանդացի աղջիկների սիրային հեռուստասերիալում՝ «Pluto» (2024) սերիալում իր սափիական դերի համար՝ Նամտան Տիպնարեի հետ միասին։ «Pluto» ֆիլմի հաջողությունից հետո նրանց համագործակցությունը շարունակվել է «Girl Rules» ռոմանտիկ սերիալի շնորհիվ, որը հայտարարվել է GMMTV-ի GMMTV2025: RIDING THE WAVE մամուլի ասուլիսի ժամանակ, որտեղ գլխավոր դերերում են Նամտանը, Միլք Պանսան, Լով Պատրանիտը, Վիու Բենյապան և Միմ Ռաթթանավադին։ Սերիալը նախատեսվել է թողարկել 2026 թվականի սկզբին։ 

GMMTV2026: MAGIC VIBES MAXIMIZED-ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարվել է, որ նա և Նամթանը նկարահանվելու են առաջիկա «Her» թրիլլեր դրամայում, ինչպես նաև երկրորդական դեր կխաղան Թասորն Կլինիումի և Պատրաֆուս Բորատտասուվանի առաջիկա «Moon Shadow» ռոմանտիկ դրամայում։

## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստասերիալ

### Ֆիլմ

### Երաժշտական ​​տեսահոլովակների մասնակցություն

## Դիսկոգրաֆիա
### Երգեր

#### Համագործակցություններ

#### Soundtrack appearances

## Concerts and fanmeetings

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Դերասաններ
Կատեգորիա:Թաիլանդ
Կատեգորիա:Թաիլանդցի դերասաններ
Կատեգորիա:Թաիլանդցի դերասանուհիներ
Տիպնարե Վիրավատնոդոմ

**Տիպնարե Վիրավատնոդոմ** (), մականունը՝ **Նամտան,** թաիլանդցի դերասանուհի և հեռուստահաղորդավար։ Տիպնարեն իր կարիերան այս ոլորտում սկսել է 2013 թվականին՝ որպես «Strawberry Krubcake» էստրադային շոուի համահաղորդավար։ Նա ճանաչում է ձեռք բերել մի քանի հեռուստասերիալներում իր դերերի համար, մասնավորապես՝ Բումի դերը «Friend Zone» ֆիլմում (2018) և դրա շարունակության՝ «Friend Zone 2: Dangerous Area» (2020) դերերի, ինչպես նաև «Who Are You» (2020) սերիալում իր կրկնակի դերերի՝ Մինի և Մայնդիի շնորհիվ, նաև «Law-less» (2024) սերիալում փաստաբան Ֆրաոյի դերի և «Pluto» (2024) սերիալում Այ-ունի և Օաբումի երկվորյակ դերերի շնորհիվ։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Ծնվել է Թաիլանդի Phra Nakhon Si Ayutthaya գավառում որպես Նարումոն Վիրավատնոդոմ, նա միջնակարգ կրթությունն ավարտել է Չոմսուրանգ Ուպատամ դպրոցում։ 2018 թվականին ավարտել է Սրինախարինվիրոտ համալսարանի գեղարվեստի ֆակուլտետը՝ ստանալով գեղարվեստի բակալավրի աստիճան՝ դերասանական վարպետության և ռեժիսուրայի մասնագիտությամբ։ Ավելի ուշ նա նույն համալսարանում ստացել է կատարողական արվեստների մագիստրոսի աստիճան 2024 թվականին։

## Կրիերա
Տիպնարեն սկսել է իր գործունեությունը այս ոլորտում 2013 թվականին՝ որպես «Strawberry Krubcake» նախագծի մշտական ​​անդամ, որը նա համատեղ վարել է GMMTV-ի ապագա գործընկերներ Վաչիրավիտ Չիվարիի (Բրայթ) և Պրոնպիֆատ Պատանասետանոնի (Պլյուստոր) հետ։ Նա շարունակել է խաղալ գլխավոր և երկրորդական դերեր մի շարք հեռուստասերիալներում, ինչպիսիք են՝ «U-Prince» (2016–2017), «Slam Dance» (2017), «My Dear Loser» (2017), «Friend Zone» (2018) և «Love Beyond Frontier»-ը։

2020 թվականին նա խաղացել է երկվորյակներ Մինի և Մայնդի դերերը «Who Are You» սերիալում և բարձր գովասանքի է արժանացել իր խաղի համար։ Նա նաև կրկնել է Բումի դերը «Friend Zone 2: Dangerous Area» սերիալում և խաղացել է Պոնի դերը «Romantic Blue: The Series» սերիալում։ Ավելի ուշ նա խաղացել է տարբեր դերեր մի շարք հեռուստասերիալներում։

2022 թվականին նա դրական արձագանքներ է ստացել «My Dear Donovan» (2022) ռոմանտիկ կատակերգական սերիալում նկարահանվելու համար՝ Լյուկ Իշիկավա Պլաուդենի հետ միասին։ Նա նաև ավելի լայն ճանաչում է ձեռք բերել և քննադատների գովասանքի է արժանացել «Pluto » (2024) աղջիկների սիրային հեռուստասերիալում երկվորյակների մարմնավորելու համար՝ Ֆիլմ Ռաչանունի հետ միասին։

## Անձնական կյանք
Տիպնարեն պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ Նարուբադին Վիրավատնոդոմի կրտսեր քույրն է։

Տիպնարեն բացահայտ քվիր և պանսեքսուալ է։ 2025 թվականին նա հայտարարել է, որ հարաբերություններ է ունեցել և՛ տղամարդկանց, և՛ կանանց հետ և բաց է այլ սեռերի և ԼԳԲՏ անձանց համար։

## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստասերիալ

### Հեռուստատեսային շոու

## Դիսկոգրաֆիա
### Երաժշտություն

#### Համագործակցություններ

#### Սաունդթրեքի ներկայացումներ

## Համերգներ և երկրպագուների հանդիպումներ

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թաիլանդցի դերասաններ
Կատեգորիա:Թաիլանդցի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով