open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արմատականություն

**Արմատականություն** (  - արմատ) , քաղաքականության մեջ վճռական գործողությունների և մեթոդների ձգտում, ընդդիմադիր ուղղություն։
Կուսակցության կամ անհատի դիրքորոշում,որը ենթադրում է  գոյություն ունեցող սոցիալական, քաղաքական, մշակութային կարգերի հերքում և արմատական փոփոխման ձգտում։

Արմատականություն տերմինը սովորաբար օգտագործում են քաղաքական կուսակցությունների, խորհրդարանական խմբավորումների, քաղաքական շարժումների գործունեությունը բնութագրելու համար։ Տարբերում են 3 տեսակի արմատականություն՝

* աջ
* ձախ
* հեղափոխական։

## Պատմություն
Արմատականություն տերմինն առաջացել է 18-րդ դար-ի վերջին Անգլիայում, արդյունաբերական հեղափոխության շրջանում և արագորեն տարածվել է Եվրոպայում ինրև քաղաքական, կրոնական, լուսավորական և մշակութային հոսանք։
Սկզբնական շրջանում արմատականները հանդես էին գալիս ընտրական իրավունքի, պետության կառավարմանը քաղաքացիների մասնակցության ընդլայնման քաղաքական ու քաղաքացիական իրավունքնեի ու ազատությունների կիառաման օգտին։ Այս հիմնախնդիրների լուծումից հետո, նրանք հանդես էին գալիս հօգուտ քաղաքական քննարկումների ընդլայնման։
Առանձին երկրներում, որտեղ ուժեղ է եկեղեցու ազդեցությունը, արմատական է համարվում հակակղերական կողմնորոշումը ։
19-20-րդ դարերում արմատականությունը դարձավ սոցիալիստական, սոցիալ-ժողովրդական կողմնորոշում ունեցող ձախ կուսակցությունների գաղափարախոսությունը։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումների պատմություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Ռենատո Գուտտուզո

**Ռենատո Գուտտուզո** (, ), իտալացի նկարիչ և խաղաղության ակտիվ մարտիկ։ 1940 թվականից Իտալիայի կոմկուսի անդամ, 1956 թվականից ԿԿ-ի անդամ։ Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս (1960 թվական)։

## Գործունեություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում մասնակցել է դիմադրության շարժմանը։ Հետպատերազմյան շրջանում եղել է իտալական նկարիչների «Արվեստի նոր ճակատ» ընկերության (1946-1948 թվականներ) ռեալիստական թևի պարագլուխը։ 1930-1940-ական թվականներին ստեղծել է հակաֆաշիստական գործեր («Գնդակահարություն», 1938 թվական, ժամանակակից արվեստի պատկերասրահ, Հռոմ, «Խաչելություն», 1940-1941 թվականներ, «Gottmit uns!» («Մեզ հետ է աստված») գծանկարների շարքը, տուշ, տեմպերա, 1944-1945 թվականներ, արժանացել է Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի Խաղաղության ոսկե մեդալի, 1950 թվական)։ Պատկերել է կապիտալիստական Իտալիայի սոցիալական հակասությունները («Սիցիլիայի գյուղացիները գրավում են, կալվածատիրակաև հողերը», 1948-1950 թվականներ, գերմանական ակադեմիա, Բեռլին, «Բուգի-վուգին Հռոմում», 1952 թվական, Ֆարինելիի հավաքածու, Հռոմ, «Բանավեճ», 1959 թվական, Թեյտ պատկերասրահ, Լոնդոն, «Ամբոխ», 1960 թվական, Էրմիտաժ, Լենինգրադ)։ Գուտտուզոյի ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ են գրավում բնանկարը և նատյուրմորտը («Կալաբրիայի բնանկարը», 1953 թվական, «Զամբյուղ, ունելի և մուրճ», 1961 թվական)։ Գուտտուզո «Ժողովուրդների խաղաղությունն ամրապնդելու համար» Միջազգային լենինյան մրցանակի դափնեկիր է (1972 թվական)։ 1975 թվականին Գուտուզոն եղել է Երևանում։

## Պատկերասրահ

File:Paolo Monti - Serie fotografica (Varese, 1961) - BEIC 6328459.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Roma, 1969) - BEIC 6363483.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1961) - BEIC 6336573.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1962) - BEIC 6361556.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Roma, 1969) - BEIC 6341403.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Roma, 1969) - BEIC 6363480.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Torino, 1961) - BEIC 6336688.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Varese, 1961) - BEIC 6328461.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Varese, 1961) - BEIC 6336754.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Bologna, 1969) - BEIC 6362112.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իտալիայի սենատորներ
Ազնվապետություն

**Ազնվապետություն**, պետական կառավարման ձև և պետությունում իշխանության իրականացման կարգ։ Անտիկ շրջանում ազնվապետության, որպես արժանավոր ու բանիմաց մարդկանց (գիտնականների, փիլիսոփաների, ազնվապետության) կառավարումը համարվում էր լավագույնը. ի տարբերություն տիրանիայի (բռնապետության), ամբոխավարության (ամբոխի իշխանության), տիմոկրատիայի (շահախնդիր մարդկանց իշխանության)։ Նոր ժամանակներում ազնվականության կողմնակիցն էր. օրինակ, Հ. Գրոցիոսը։ Մյուս հայեցակարգերում (Բոլինգբրոկ, Է. Բյորկ, Իբենտամ) ազնվապետությունը դիտվում է որպես «կառավարման խառը ձևի». սահմանադրական-միապետական կարգի տարր, անհրաժեշտ հակակշիռ հանդես գալով այլ միապետական Ժողովրդավարական կառույցներին, ինչպես նաև իշխանության բռնազավթումից պաշտպանության երաշխիք։ Անգլիայում արիստոկրատական սկգբանբի կրողն էր լորդերի պալատը։ Միապետական պետություններում ազնվապետությունը թաքնված կամ բացահայտ քաղաքական ընդդիմության հատկանիշ ուներ գերագույն իշխանության նկատմամբ և անսահմանափակ տիրապետության որոշակի զսպման դեր է կատարում։

## Գրականություն
* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Կառավարման համակարգեր
Կատեգորիա:Պետություն
Կատեգորիա:Ազնվականություն
Աֆրիկայի միասնության կազմակերպություն

**Աֆրիկայի միասնության կազմակերպություն (ԱՄԿ)** (անգլերեն՝ Organization of African Unity (OAU)), Աֆրիկայի ան&shy;կախ պետությունների տարածաշրջանային միջկառավարական անվտանգության կազմակերպություն։ Ստեղծվել է 1963 թ. Ադիս-Աբեբայում։ Նպատակն է անդամ-պետությունների միջև քաղաքական և տնտեսական համագործակ&shy;ցության համակողմանի զարգացումը, մայրցամաքում գաղութատիրության բոլոր ձևերի վերացումը, աֆրիկյան պետությունների ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության ու անկախության պահապանությունը։ Բարձ&shy;րագույն մարմինն է պետությունների գլուխների և կառավարությունների ղեկավարների վեհաժողովը։ Նստավայրը գտնվում Է Ադիս-Աբեբայում (Եթովպիա)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974–1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Նախկին միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Աֆրիկա
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Գուրգեն Ավետիսյան

**Գուրգեն Կիրակոսի Ավետիսյան** (), հայ քանդակագործ, գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1929 թվականին ավարտել է Երևանի Գեղարդ-տեխնիկումը։ 1930- 1934 թվականներին՝ Լենինգրադի գեղարվեստի պրոլետարական ինստիտուտում։

## Ստեղծագործություններ
### Քանդակներ
* «Կապիտան Գաստելլոն»
* «Սոսնովսկի»
* «Մոլոտչին»
* «Կոժեդուբով»

### Գեղանկարչական աշխատանքներ
* «Նատյուրմորտ, սպիտակ գամմա»
* «Նատյուրմորտ»
* «Ավարայրի ճակատամարտը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարակոնիս գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Անաստասիա Կորոտկայա

**Անաստասիա Կորոտկայա,** ավելի կարճ՝ **Նաստիա Կորոտկայա** (ուկր.` Анастасі́я Коро́тка, ), ուկրաինացի հաղորդավարուհի և դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Անաստասիա Կորոտկայան ծնվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։ Ընտանիքի հետ ապրել է Մանգուշում և Մարիուպոլում։ Ավարտել է Բերդյան մանկավարժական համալսարանը, մասնագիտությամբ խորեոգրաֆ է։

## Կարիերա
«Причём здесь мы» խմբի կազմում խաղացել է Ուկրաինայի ազգային ՈւՀԱ-ում։ Տեղափոխվելով Կիև` դառնում է « Большая Разница» նախագծի ուկրաինական տարբերակի մասնակից։

2012-2013 թվականներին եղել է ողջ ԽՍՀՄ երկրներում հայտնի «Орёл и решка» նախագխի հաղորդավրուհի (իր ապագա ամուսին Անդրեյ Բեդնյակովի հետ)։ Անաստասիա Կորոտկայայի դեբյուտը հեռուստատեսությունում եղել է (չհաշվելով « Большая Разница» նախագիծը) «Большие чувства» երիտասարդական հեռուստասերիալը, որը մեկնարկել է 2013 թվականին «Пятница» հեռուստաալիքով։ Նույն տարվա ընթացքում հայտնվում է «Супергерои» հեռուստասերիալում։ Ինչպես նաև Անդրեյ Բեդնյակովի հետ միասին սկսել են «Свидание со звездой» և «Как фишка ляжет» (սառեցված է) նախագծերը։

## Անձնական կյանք
2014 թվականի օգոստոսի 31-ին ամուսնացել է ուկրաինացի հայտնի հաղորդավար Անդրեյ Բեդնյակովի հետ։ 2015 թվականին ծնվել է նրանց աղջիկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անաստասիա Կորոտկայա, ВокругТВ
* Անաստասիա Կորոտկայան որպես «Орёл и решка» նախագխի հաղորդավրուհի 
* Ո՞վ է Անաստասիա Կորոտկայան
* Անաստասիա Կորոտկայա, ИнтерТВ

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Орел и решка» նախագիծ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի հաղորդավարներ
Գաղափարախոսականացում

**Գաղափարախոսություն**( ), գաղափարների համակարգ, տեսական հայեցակարգ կամ տեսություն, որի միջոցռվ հասարակական խմբերի (կուսակցութ­յունների, դասակարգերի, հասարակական միավորումների և այլն) տեսանկյունից արտացոլվում և գնահատվում են հասարակական հարաբերությունների բնույթը և դրանց զարգացումը, ինչպես նաև արտացոլվում են այդ խմբերի սոցիալական գործունեության նպատակները, ծրագրերը և իդեալները։

Առաջին անգամ «Գաղափարախոսություն» հասկացությունը շրջանության մեջ է դրել Դեստյուտ դը Տրասին (1796)՝ նշանակելու համար գաղափարների մասին նոր էմպիրիկ գիտությունը, որը նրա կարծիքով, հնարավորություն է տալիս բացահայտել քաղաքականության, բարոյականության և այլն հաստատուն հիմքերը։ Այդ շրջանում այն ստանում է բացասական երանգավորում և ընկալվում է իբրև հայացքների ամբողջություն, որոնք կտրված են հասարակական կյանքի և իրական քաղաքականության պահանջներից և ունեն պատրանքային բնույթ։ Գաղափարախոսական հոսանքները իրենց ընդհանուր գծերով ձևավորվել են դեռևս հին աշխարհում, սակայն որպես քաղաքական կուսակցությունների և ուսմունքների հետ առնչվող երևույթ նկատվում է սկսած 17-րդ դարից։ Առաջին գաղափարախոսական հոսանքներից է ավանդապաշտությունը, որը պաշտպանել է ավանդական կարգերն ու հոգևոր արժեքները։ Ավանդապաշտությունից է սերվել դասական պահպանողականությունը, որը ձևավորվել է Անգլիայամ՝ 18-րդ դարում՝ ի հակադրության ֆրանսիական Լուսավորականության. ազատամտականության գաղափարախոսության։ 18-րդ դարում է ձևավորվում նաև դասական ազատամտականության Գաղափարախոսություն։ 19-րդ դարում Գաղափարախոսության գունաշարը համալրվում է ուտոպիական և գիտական սոցիալիզ­մի, մարքսիզմի, անարխիզմի և սոցիալիստական այլ գաղափարախոսություններով։ 20-րդ դարում գադափարախոսական կողմնորոշիչները գերազանցապես որոշվում էին ազատամտական, ժողովրդավարական, սոցիալիստական և պահպանողական հայեցակարգերի հակամարտությամբ և միաժամանակ դրանց համադրությամբ։

Ընդսմին, էապես ծևափոխվեցին դասական ազատամտականությունն ու պահպանողականությունը՝ վերածվելով նորազատամտականության և նորապահպանողականության։ Ազատամտական Գաղափարախոսության շրջանակներում սկզբնավորվում են մարդու իրավունքների և ազատությունների, մասնավորապես խոսքի ազատության, դավանանքի ազատության և դրանց պաշտպանության, սահմանադրականության հայեցակարգերը, որոնք էլ հանգեցնում են զաղափարախոսական պլյարալիտքի սկզբունքի ձևավորմանը։

## Գրականություն

Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թվականներ, Երևան

Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թվական, Երևան

А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թվական, Москва

Կատեգորիա:Գաղափարախոսություններ
Գրյունվալդի ճակատամարտ

[255px|մինի|«[Գրյունվալդի ճակատամարտը (նկար)|Գրյունվալդի ճակատամարտը» (Յան Մատեյկո)]]

**Գրյունվալդի ճակատամարտ**, **Ժալգիրիսի ճակատամարտ**, **Թանենբերգի առաջին ճակատամարտ** տեղի է ունեցել Լեհ-լիտվական միության և Տևտոնական օրդենի միջև, Գրյունվալդ գյուղի մոտ, 1410 թվականի հուլիսի 15-ին։

Օրդենի զորքը կազմված էր գերմանական, ֆրանսիական և այլ երկրների ասպետներից ու վարձկան ջոկատներից, դաշնակցային զորքը՝ լեհական, լիտվական, ռուս, (այդ թվում՝ ուկրաինացիներ և բելառուսներ), վալախական, չեխամորավական, ժմուդական, հայկական, հունգարական և թաթարական ջոկատներից։ Խաչակիրները քանակով զիջել են դաշնակիցներին, սակայն ավելի լավ էին զինված և վարժեցված։ Ճակատամարտն սկսել են գերմանական ասպետները, որոնք մեկժամյա մարտից հետո նեղել են լեհ-լիտվական զորքին։ Դրությունը փրկել են ռուսական, սմոլենսկյան երեք գնդերը, որոնք պաշտպանել են կենտրոնը։ Այդ գնդերը, գամելով խաչակիրների մի մասին, շարժվել են դեպի լեհերի աջ թևը։ Լեհական զորքերն անցել են հարձակման, ճեղքել խաչակիրների աջ թևը, շրջապատել այն։ Օրդենը մարտադաշտ է մտցրել պահեստային ուժերը, սակայն լեհական թագավոր Յագայլոն նրանց դեմ նետել է իր զորքերի երրորդ շարքը, որոնց աջակցել են մարտի դաշտ վերադարձած լիտվական ուժերը։ Խաչակիրները շրջապատվել են և մեծ մասը կոտորվել։ Դաշնակցային զորքերի հաղթանակը սկիզբ է դրել Տևտոնյան օրդենի քայքայմանը։

1960 թվականին Գրյունվալդի ճակատամարտի տեղում կանգնեցվել է հուշարձան։

## Տես նաև

* Գրյունվալդի թրեր
* Գրյունվալդի հուշարձան
* Գրյունվալդի ճակատամարտը (նկար)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1410 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Լեհաստանում
Կատեգորիա:1410 Եվրոպայում
Կատեգորիա:Լեհաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ոսկե Հորդայի ճակատամարտեր
Դաղստանի լեռնային ոչխարի ցեղ

**Դաղստանի լեռնային ոչխարի ցեղ** (), ստեղծվել է 1934-1950 թվականներին, Դաղստանի ԻԽՍՀ-ում (այժմ՝ Դաղստանի Հանրապետություն), տեղական ոչխարների և վյուրտեմբերգյան խոյերի տրամախաչման միջոցով։

Մաքիների միջին կենդանի քաշը 52-55 կգ է, առավելագույնը՝ մինչև 92 կգ, խոյերինը՝ 80-85 և 132 կգ։ Մաքիների բրդատվությունը 3,3-3,5 կգ Է, խոյերինը՝ 5,5-6 կգ։ Բուրդը սպիտակ է, միատարր, նուրբ, 8-8,5 սմ երկարությամբ և 60 որակի։ Տարածված են լեռնային և հատկապես արտագնաց արոտային պահվածքի պայմաններին։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Կարլ Գուցկով

**Կարլ Գուցկով** (, ), գերմանացի գրող, հասարակական գործիչ, «Երիտասարդ Գերմանիա» գրական շարժման առաջնորդ։ Բեռլինի համալսարանում ուսումնասիրել է աստվածաբանություն և բանասիրություն։ 1838-1842 թթ. խմբագրել է «Տելեգրաֆ ֆյուր Դոյչլանդ» («Telegraph fur Deutschland») հանդեսը, որին աշխատակցել է երիտասարդ Ֆ․ Էնգելսը։ Գրել է վեպեր («Ոգու ասպետները», 1850-1851), դրամաներ։ Առավել տարածում է գտել «Ուրիել Ակոստա» (1847) ողբերգությունը (1958 թ. բեմադրվել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնում։ Ուրիել Ակոստայի դերում հանդես է եկել Վահրամ Փափազյանը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրականագետներ
Ավտարկիա

**Ավտարկիա** ( ինքնաբավություն), երկրի տնտեսական ինքնաապահովման քաղաքականություն, կամավոր կամ ստիպողական մեկուսացում համաշխարհային շուկայից, որի հետևան­քով տնտեսությունը ձեռք է բերում բնատնտեսական բնույթ։
* Ավտարկիա հակադրվում է տնտեսական կյանքի միջա զգայնաց­ման հիմնարար միտումներին ել պայմա­նավորված է տվյալ երկրի քաղաքական իրավիճակի կամ նրա միջազգային դրության առանձնահատկությամբ։ Ավտարկիայի վերջո երկրին անխուսափելիորեն դատապարտում է տնտեսապես հետ ընկնելու և այդ առու­մով ոչ միայն չի ապահովում տնտեսական ան­կախությունը, այլև երկիրը դարձնում է խոցելի, և նվազեցնում բնակչության կենսաապահովման մակարդակը։ Ավտարկիա իրականացնալ պետություններից են գերմա­նական նացիստական իտալական ֆաշիստական վարչակարգերը, Սաբան, Հյուսիսային Կորեան և այլն։ Ավտարկիա քադաքականություն է վարել նաև Խորհրդային Միությունը, ինչը բացասաբար է ազդել նրա զարգացման վրա և այլ գործոննե­րի հետ մեկտեղ հանգեցրել տնտեսական ճգնա­ժամի։ Ավտարկիա բացասական դրսևորումներր բացահայավում են հատկապես տնտեսական կյանքի գլոբալացման և միջազգայնաց­ման արդի պայմաններում։ Ավտարկիա տարբեր­վում է արտաքին տնտեսական կապերի սահմանափակման հովանավորչական քաղա­քականությունը և մյուս միջոցները, որ կիրառում են աոանձին պետություններ և ինտեզրացիոն խմբավորումներ իրենց արտաքին տնտեսական քաղաքականության որոշակի հիմնախնդիրները լուծելու նպատակով։
* Այնպիսի քաղաքական միջոցների ու միջոցառումների ամբողջություն, որն օգտագոր­ծում են տվյալ պետության ներսում պե­տական և ոչ պետական սուբյեկտները քաղաքական ինստիտուտների առանձնացման, կագմակերսլչական կառուցվածքներ ձևավորելու նպատակով։ Արդյունքում ստացվում է փակ քաղաքական համակարգ։ Ավտարկիա արտահայտվում է կենտրոնի և տարածաշրջանների միջև գոյության ունեցող հակասություններում ստանալով տարածաշրջանային Ավտարկիա ձև։ Տարածաշրջանային Ավտարկիա հանգեցնում է ազգային-տարածքային և վարչատարածքային կազ­մավորումների հակադրությանը, բոլոր հասարակական հիմնախնդիրները լուծելու համար սեփական հնարավորությունների և ունակությունների բացարձակեցմանը, տվյալ պետության (սովո­րաբար, դաշնային պետության) սուբ­յեկտների միջև տնտեսական, քաղաքական ու հոգևոր կապերի խզմանը, «սեփական ուժերի վրա հենվելու» քաղաքականության իրականացմանը. անտեսելով անհրաժեշտ ինտեգրացիոն գործընթացները։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կոնցեպտներ
Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Անտիկ փիլիսոփայություն
Գանդիականություն

[մինի|[Մահաթմա Գանդի]]
** Գանդիականություն**, սոցիալ-քաղաքական և կրոնափիլիսոփայական ուսմունք, որ դարձել է Հնդկաստանի ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարախոսաթյունը։ Մշակել է ազատագրական պայքարի առաջնորդ Մահաթմա Գանդին և նրա հետևորդները։

Ըստ Գանդիի Հնդկաստանի անկախության համար պայքարում անհրաժեշտ է գործադրել ոչ բռնի միջոցներ՝ բացառել իշխա­նությունների հետ ամեն տեսակի համա­գործակցությունը։ Գանդին քարոզում է կաստայական հավասարություն, ավանդույթների պահպանում, կրոնական հա­վատքի հարգում։
Անկախության հաղ­թանակի գրավականը Գանդին համարում էր ժողովրդական զանգվածներին։

## Աղբյուրներ
* Էդվարդ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ., Երևան
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Հնդկական անկախության շարժում
Կատեգորիա:Ոչբռնություն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքականություն
Ատլանտականություն

մինի|200px
**Ատլանտականություն**, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և Արևմտյան Եվրոպայի պետությունների բազմակողմ համագործակցության սերտ միության գաղափարախոսություն և քաղաքականություն։ Ատլանտականության գաղափարախոսության և քաղաքականության իրականացմանն է ուղղված Հյուսիս-ատլանտյան դաշինքի կազմակերպությունը՝ ՆԱՏՕ-ն։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Մոսկվա

Կատեգորիա:ՆԱՏՕ
Կատեգորիա:Աշխարհառազմավարություն
Էռնեստ Դանիել

**Էրնեստ Դանիել** (Դանիելյան)(1843— 1923), հայազգի պետական գործիչ Հունգարիայում։

Իրավաբանական կրթությունն ստացել է Բուդապեշտում։ 1870 թ.-ին ընտրվել է Բուդապեշտի խորհրդարանի պատգամավոր։ 1876 թ.-ին նշանակվելով Հունգարիայի ճարտարապետության և հաղորդակցության գործերի վարիչ՝ կարևոր աշխատանք է տարել Տիսա գետի ողողման կարգավորիչ հանձնախմբում, Տրանսիլվանիայի երկաթուղաշինության ասպարեզում։ 1894 թ.-ին նշանակվել է առևտրի մինիստր, Կազմակերպչական մեծ ընդունակություններ ցուցաբերելով, նա կարողացավ ընդլայնել Հունգարիայի առևտրական կապերն այլ երկրների հետ և բարձրացնել նրա վարկը համաշխարհային շուկայում։ Պատահական չէր, որ 1896 թ.-ին հենց Բուդապեշտում կազմակերպվեց առևտրի համաշխարհային ցուցահանդեսը, որի աշխատանքները Դանիելը ղեկավարեց փայլուն կերպով։ Այդ ծառայության համար Հունգարիայի կայսր Ֆրանց Իոսիֆը նրան շնորհեց բարոնի կոչում։ Դանիել գործուն մասնակցություն է ունեցել հունգարահայ համայնքի կյանքում։ Նրա անունով է կոչվում Բուդապեշտի փողոցներից մեկը։

Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Ագրեսոր

**Ագրեսոր** (), ագրեսիա իրականացնող պետությունը։ Երբեմն օգտագործվում է նախահարձակ տերմինը։ Իբրև ագրեսոր կարող են հանդես գալ օրինակ, ռազմական օգնության մասին պայմանագրով կապ­ված մի խումբ պետություններ։ Նման դեպքում, սակայն, կարևոր է, որպեսզի այդ խմբի յուրաքանչյուր պետություն փաստացի մասնակցի ագրեսիայի իրականացմանը։

## Աղբյուրներ
* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин «Большой юридический словарь», 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Պետության ձևեր
Էդմոնդ Բյորկ

200px|մինի|ձախից|Էդմոն Բյորկի հուշարձանը Վաշինգթոնում
**Էդմոնդ Բյորկ** (), անգլիացի քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա և հրապարակախոս։ Համարվում է դասական պահպանողականության «հայրը»։ Բյորկն առաջադրում է հետևյալ սկզբունքները,

ա) «այն, ինչ կարելի է չփոխել, պետք չէ, փոխել»,

բ) հափսա «հնության իրավուն­քի» և ժողովրդի ավանդույթների նկատմամբ,

գ) դասակարգերի և սոցիալական խավերի միջև սահմանագաաման անհրաժեշտությունը սոցիալական կայունուրյան հասաատման համար,

դ) ազատությունր անհնար է առանց մասնավոր սեփականության գոյության, իսկ հասարակությունը դատապարտված է կործանման,

ե) մարդը որպես անկատար և անբան էակ ենթակա է մեղսավոր վարքի և այլն։

Որպես եվրոպական Լուսավորականության և ֆրանսիական հեղափոխության հակառակորդ Բյորկն ապացուցում է, որ հասարակական կյանքը հիմնված է ավանդույթների, սովորույթների, բարոյական ու նյութական արժեքների վրա՝ ժառանգված նախորդ սերունդներից և փոխկապակցված միմյանց հետ։ Կայունությունը, հավասարակշռությունը, աստիճանական նորացումը այն սկզբունքներն են, որոնց պետք է հետևի հասարակությունը։ Միայն այս դեպքում է ապահովվում նրա ապագան։ Բյորկը հայ ազատագրական պայքարի գաղափարախոս և գործիչ Հովսեփ Էմինի ընկերներից ու հովանավորներից էր։

## Արտաքին հղումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի քաղաքագետներ
Դայ Չժեն

**Դայ Չժեն** (), չին մատերիալիստ փիլիսոփա։

Ըստ նրա՝ բնությունը հավերժ և անկախ է մարդկային գիտակցությունից, իսկ շարժումը «դաոյի» իրական դրսևորումների՝ դրական «յանի» և բացասական «ինի» փոխներգործության արդյունքն է։ Դայ Չժենը գտնում էր, որ բնությունը և հասարակությունը ենթարկվում են բնական անհրաժեշտությանը։ Նա ճանաչողության հիմք է համարել զգայությունը։ Հասարակական հարցերում պաշտպանել է հումանիզմի և լուսավորությաև գաղափարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Չինացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ
Մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիություն

**Մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիություն**,մարդու հիմնական և անօտարելի անձնական իրավունքնե­րից։

## Նշանակությունը
Նշանակում է. որ անձնական և ըն­տանեկան գաղտնիքը սրսշապանվում է օրենքով սահմանված կարգով։ Նորա­գույն սահմանադրությունները որպես մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության երաշխիքներ արգելում են մարդու մաս­նավոր կյանքի մասին տեղեկատվության հավաքում, պահպանում և տարածում։

Մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիութ­յան երաշխիքներից է նաև նամակագ­րության, հեռախոսային խոսակցութ­ յունների, փոստային, հեռագրական և այլ հաղորդումների գաղտնիության իրա­վունքը։

Ներկայումս մեծ մտահոգություն է առաջացնում մարդկանց մասնավոր կյանքին անթույլատրելի զանգվա­ծային միջամտությունները, որը համար­վում է լուրջ վտանգ բուն հասարակա­կան հիմքերի համար, մասնավորապես, մեծ ուշադրություն է դարձվում այսպես կոչված սլրայվեսիի (անձի պաշտպա­նությանը պետության, հասարակութ­յան, զանգվածային լրատվամիջոցների և այլ միջամտությունից) ապահովմանը։

Հասարակության մեջ աստիճանաբար ձևավորվում է այն տեսակետը, որ մար­դու անձնական աշխարհը, դրա ան­ձեռնմխելիության իրավական երաշխիք­ների ստեղծումը հասարակության գո­յության և անձնավորության զարգաց­ման կարևորագույն պայմաններից են։

## Ամրագրում
Մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության, ինչպես և անձի անձռենմխելխսթյունը. բնակարանի անձեռնմխելիությունը ամ­րագրված է Մարդու իրավունքների հա­մընդհանուր հռչակագրում (հ. 12), Քա­ղաքական և քաղաքացիական իրավունքների միջազգային դաշնագրում (հ. 17), Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին կոնվենցիայում (հ. 8)։ Վերջի­նումս, մասնավորապես նշվում է, որ «Չի թույլատրվում պետական մարմինների միջամտությունն այդ իրավունքի (անձ­նական ու ընտանեկան կյանքի, բնակա­րանի և նամակագրության նկատմամբ հարգանքի իրավունք) իրականացմանը. բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դա նախատեսված է օրենքով և անհրա­ժեշտ է ժողովրդավարական հասարա­կությունում ի շահ պետական անվտանգության. հասարակական կարգի կամ երկրի տնտեսական բարեկեցության, ինչ­պես նաև անկարգությունների կամ հանցագործությունների կանխման, առող­ջության կամ բարոյականության պաշտ­պանության կամ այլ անձանց իրավունքների ու ազատությունների պաշտպա­նության նպատակով»։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Գաղափարաիշխանություն

** Գաղափարաիշխանություն **, պե­տություն, որում իրավունքի և սահմանադրության ադբյուրը պարտադիր պետական գաղափարախոսությունն է։ Գաղափարաիշխանությունը բնորոշ է արագացված արդիականացման գոր­ծընթացում գտնվող պետություններին և հաճախ կապված է պետության և քա­ղաքացիական հասարակության կապե­րի խզման հաղթահարման ցանկության հետ։

Համանման ծրագրում առանձնա­նում նև պետության վերացման, անմիջական ժողովրղավարության հաստատման, «երջանիկ հասարակության» կա­ռուցման, անարխիստական և սոցիալիստական ուտոպիաներ։ Ընդ որում, այդպիսի փորձերի դեպքում պետությու­նը կամ ոչնչանում է բոնի ուժով կամ «մա­հանում» ինքնաբերաբար։ Գաղափարաիշխանություն բնորոշ գծերն առավել ցայտուն դրսևորվեցին այն պետություններում, որոնցում պետա­կանության և սահմանադրականության հիմքը կոմունիզմի կառուցման գաղա­փարն էր և Գերմանիայում 1933-1945 թվականներին։ Գաղափարաիշխանության տեսությունը 20-րդ դարի 20-ական թվականներին մշակել են Ն. Տրուբեցկոյը, Հ. Իլյինը և այլք։

## Աղբյուրներ
* Էդվարդ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թվական, Երևան
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Պետություն
Կատեգորիա:Կառավարման համակարգեր
Անձնիշխանություն

**Ավտոկրատիա** ( անձնիշխանություն), անձի լիիշխանության վրա հիմնված կառավարման ձև։ Ավտոկրատիայի շարքին են դասվում կառավարման բռնապետա­կան ձևերը եւ բացարձակ միապետությունները։ «Ավտոկրատիա» տերմինն օգտագործվում է նաև «լիդերի» (ժոդովուրդների հայր, առաջնորդ, ֆյուրեր, կաուդիլիո և այլն) անսահմանափակ և ոչ մեկի կողմից չվերահսկվոդ ինքնիշխաության բնութագրման համար։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
Սադիխ Դադաշև

**Սադիխ Ալեքպեր օղլի Դադաշև** (, ), ադրբեջանցի խորհրդային ճարտարապետ և ճարտարապետության պատմաբան։ Ադրբեջանցի ՍՍՏ ԳԱ ակադեմիկոս (1945), Ադրբեջանցի ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ գործիչ (1940)։

1929 թվականին Բաքվում ավարտել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական ինստուտը։ Ստեղծագործել է Մ․ Ա․ Հուսեյնովի հետ։ Ճարտարական աշխատանքներից են՝ «Նիզամի» կինոթատրոնը (1934), կոնսերվատորիան (1937-1939), սննդի արդյունաբերության մինիստրության (1937-1939), Ադրբեջանի կոմկուսի ԿԿ-ի (1938-1941) շենքերը, Նիզամու անվ․ թանգարանը (1930-1940 ական թվականները, բոլորն էլ՝ Բաքվում), ԽՍՀՄ ԱԽՍՀ տաղավարը (1939) Մոսկվայում ( պետական մրցանակ, 1941)։

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Նատրիումի բորհիդրիդ

**Նատրիումի բորհիդրիդ** (նատրիումի տետրահիդրոբորատ), անգույն բյուրեղներ,լավ է լուծվում օրգանական լուծիչներում, չի լուծվում ջրում։ Հայտնաբերվել է 1940 թվականին՝ Գերման Շլեսինգերի կողմից, ով այդ ընթացքում մետաղների բորհիդրիդները օգտագործում էր ռազմական գործընթացներում։





Նատրիումի բորհիդրիդի ջրային լուծույթները 36,3&nbsp;°C-ից բարձր ջերմաստիճաններում հիմնականում անգույն լուծույթ է, ավելի ցածր ջերմաստիճաններում հանդիպում է բյուրեղահիդրատի նստվածք NaBH4•2H2O, նաև կարող է առաջացնել սոլվատներ պիրիդինի, հիդրազինի և դիմեթիլֆորմամիդի հետ։ Ջրային լուծույթում հիդրոլիզվում է՝ Na3BO3 և Н2։ Նատրիումի բորհիդրիդի հիդրոլիզի ռեակցիան կատալիզվում է անցումային մետաղների աղերի կողմից։ Նատրիումի բորհիդրիդը սինթեզվում է նատրիումի հիդրիդից, բորի եռքլորիդով կամ բորի անհիդրիդով։

:: \mathsf{BX_3 + 4NaH \rightarrow NaBH_4 + 3NaX}
:: \mathsf{X = Cl, {1 \over 2} O}

Ինչպես նաև կարելի է սինթեզել դիբորանի և նատրիումի հիդրիդի կամ մեթիլատի միջոցով։

:: \mathsf{2NaH + B_2H_6 \rightarrow NaBH_4}
:: \mathsf{3CH_3ONa + B_2H_6 \rightarrow NaBH_4 + B(OCH_3)_3}

Նատրիումի բորհիդրիդը օգտագործվում է օրգանական սինթեզներում, որպես վերականգնիչ ազդանյութ։

## Արտաքին հղումներ
* Борогидрид натрия — химическая энциклопедия;

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Վերականգնիչներ
Ապալեգիտիմացում

**Ապալեգիտիմացում**, իշխանության նկատմամբ հասարակության վստահու­թյան անկում կամ կորուստ։ Ապալեգիտիմացման պատճառներից են.

# ժողովրդավարության գաղափարների և սոցիալ-քաղաքական պրակտիկայի հակասությունները.
# հասարակության համընդհանուր շահերի և իշխող էլիտայի եսապաշտական շահերի հակասություն­ները.
# քաղաքական համակարգում մասնավոր շահերի պաշտպանության մեխանիզմների բացակայությունը.
# բազմազգ պետություններում ազգայ­նամոլության, էթնիկական անջատողականության առկայությունը.
# հասարակական կյանքի բյուրոկրատացումը և կոռուպցիան, սեփական իշխանության իրավացիության նկատմամբ իշխող ուժերի հավատի կորուստը,
# իշխա­նության տարբեր ճյուղերի միջև հակա­սությունների և բախումների առկայութ­յունը և այլն։

## Գրականություն
* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Հասարակություն
Հուգո վան դեր Գուս

**Հուգո վան դեր Գուս** (, Բրյուսելի մոտ), նիդերլանդացի նկարիչ։

Զարգացրել է 15-րդ դարի 1-ին կեսի նիդերլանդական ռեալիստական գեղանկարչության ավանդները՝ ձգտելով դրամատիկ գործողության միասնության, կերպարների անհատականության և հուզական աշխարհի սուր արտահայտման («Մոգերի երկրպագությունը», Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ, «Հովիվների երկրպագությունը», մոտ 1474-1475, Ուֆֆիցի պատկերասրահ, Ֆլորենցիա)։

Ուշ շրջանի «Աստվածամոր մահը» (Մունիցիպալ գեղարվեստական պատկերասրահ, Բրյուգե) աշխատանքում կերպարները հասցված են ծայրաստիճան հուզական լարվածության։

## Պատկերասրահ

Hugo van der Goes - Portrait of a Man - WGA9655.jpg|Տղամարդու դիմանկար
Hugo van der Goes - Mary with child.jpg|Աստվածամայրը նորածնի հետ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Վերածնունդ
Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Գաղտնալսում

մինի
**Գաղտնալսում** (), մարդկանց հաղորդակցության, հեռախոսային և այլ խոսակցությունների ունկնդրումը հաղորդակցվողների կամքին հակառակ։ Ժողովրդավարական պետություններում գաղտնալսումը համարվում է անօրինական միջամտություն մարդու մասնավոր կյանքին և այն թույլատրելի է։ Հեռախոսային խոսակ­ցությունների գաղտնիությունը կարող է սահմանափակվել միայն դատարանի որոշմամբ։

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թվականներ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թվական, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թվական, Москва

Կատեգորիա:Հետախուզություն
Դաշտային սպաթներ

**Դաշտային սպաթներ**, ապար կազմող միներալների տարածված խումբ։ Հիմնականում նատրիումի, կալցիումի, կալիումի հազվադեպ՝ բարիումի ալյումասիլիկատներ են ու կազմում են մագմատիկ ապարների շուրջ 60%֊-ը։ Բյուրեղանում են մոնոկլինային և տրիկլինային համակարգերում։ Գույնը՝ սպիտակ, կարմրավուն, վարդագույն, գորշ են։ Կարծրությունը՝ 6, խտությունը՝ 2500-900 կգ/մ³։ Ըստ բաղադրության բաժանվում են կալիումնատրիումային (օրթոկլազ, սանիդին), նատրիումկալցիումային (պլագիոկլազներ) և բարիումկալիումայիև խմբերի։ Հանդիպում են մագմատիկ ծագման (գրանիտներ, սիենիտներ), մետամորֆային (գնեյսներ) ու նստվածքային (կոնգլոմերատներ) ապարներում։ Դաշտային սպաթները պարունակում են արժեքավոր հազվագյուտ և ցրված տարրեր։ Օգտագործվում են որպես ճենապակու և հախճապակու հումք ապակու և ցեմենտի արտադրության մեջ, որոշ տարատեսակները՝ իբրև կիսաթանկարժեք քար (ամազոնիտ, լուսնաքար)։ Հիմնական արդյունաբերական կուտակները կապված են ցեգմատիտների հետ։ ԽՍՀՄ-ում խոշոր հանքավայրեր կան Կարելիայում, Ուրալում, Ուկրաինայում, Կոլայի թերակղզում, Անդրբայկալում, արտասահմանում՝ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում և այլուր։ ԽՍՀՄ-ում դաշտային սպաթներ հանդիպում են մագմատիկ ապարների կազմում բազմաթիվ վայրերում։

Կատեգորիա:Ապարներ
Կատեգորիա:Սիլիցիումի միացություններ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Դավիթ Գուրամիշվիլի

**Դավիթ Գուրամիշվիլի** (, ), վրացի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
1729-1730 թվականներին Քարթլիի թագավոր Վախթանգ VI-ի շքախմբի հետ եղել է Մոսկվայում։ 1738 թվականին մտել է Վրաց հուսարական գունդը։ Մասնակցել է ռուս, զորքի եվրոպական արշավանքներին։ Հեղինակն է ինքնակենսագրական «Դավիթիանի» (1787) ժողովածուի, որը պարունակում է երկու պոեմ և քնարական բանաստեղծություններ։ «Վրաստանի աղետները» պոեմում պատկերել է Վրաստանի պատմության 18-րդ դարի առաջին կեսի դեպքերը։ Պոեմը մեծ ազդեցություն է թողել վրաց պոեզիայի վրա։ «Հովիվ Քացվիան» պոեմում նկարագրել է գյուղացիական կյանքը։ Քնարական բանաստեղծությունների մեծ մասը գրված է ժողովրդական ռոմանսների մոտիվներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Հարություն Դաղբաշյան

**Հարություն Դաղբաշյան** (), բառարանագիր, պատմաբան։ Փիլիսոփայության դոկտոր (1893)։

## Գործունեություն
Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում (1881—1887 թվականներին), ապա՝ Մյունխենի, Թյուբինգենի և Բեռլինի համալսարաններում։ 1893 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Դաղբաշյանի «Լիակատար բառարան ռուսերենից հայերեն» (պրակ 1—3, 1902—1906 թվականներին, 125000 բառ) և «Լիակատար բառարան հայերենից ռուսերեն» (1911 թվական, 70000 բառ և 20000 ոճ ու դարձվածք) ռուսերենին առնչված առաջին բառարաններն են՝ կազմված գիտական բարձր մակարդակով և ժամանակի լեզվաբանական ու բառարանագրական պահանջներին համապատասխան։ Դրանք ընդգրկում են XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի ռուսերենի և հայերենի գրական-գեղարվեստական ու խոսակցական լեզուների բառապաշարը, մասնագիտական տերմինները, ժողովրդի կենցաղին վերաբերող բառերը, հարուստ դարձվածաբանությունը, առածներն ու ասացվածքները։ Թարգմանական համարժեքներից բացի հաճախ տրվում են բառի ծագումը, մասնագիտական բացատրություններ և հանրագիտական տեղեկություններ։ Բառարանները կազմված են բնային համակարգով։ Դաղբաշյանի գրչին են պատկանում «Փ․ Բուզանդացի և յուր պատմության խարդախողը» (1898 թվական), «Արևելահայ աշխարհաբարի քերականությունը» (1913 թվական) և այլ աշխատություններ։ Կազմել է նաև ռուսերենի դասագրքեր հայկական դպրոցների համար և հանրագիտական բառարան, որը մնացել է անավարտ։

## Երկեր
* Լիակատար բառարան ռուսերենից հայերեն (պր. 1-3, 1902-1906, 125000 բառ)։
* Լիակատար բառարան հայերենից ռւսերեն (1911,70000 բառ և 20000 ոճ և դարձվածք)։
* Փ. Բիւզանդացի եւ իւր պատմութեան խարդախողը։ Քննութիւն Մ. Խորենացու աղբիւրների մասին / Յ. Դաղբաշեան, Վիեննա, տպ. Մխիթարեան, 1898։
* Պատասխան իմ քննադատին։ Թիֆլիս, տպարան Վրաց հրատ. ընկերութեան, 1902։
* Լիակատար բառարան ռուսերէնից-հայերէն։ Հատոր Ա = Полный руско-армянскiй словарь. Том A, Թիֆլիս, տպ. Մնացական Մարտիրոսյանցի, 1903։
* Полный русско-армянский словарь = Լիակատար բառարան ռուսերենից-հայերեն / Сост. А. Дагбашяном, Тифлис. Тип. М. Мартиросянца, 1906.
* Ռսերէնի դասընթացը հայոց ուսումնարանների համար / Կազմ.՝ Յ. Դաղբաշեան, Թիֆլիս, տպ. Էպօխա, 1911։
* Русский язык в армянских школах / А. Дагбашян, 2-е изд., испр. и доп.Тифлис, Тип. Н. Аганьяна, 1912:
* Արեւելահայ աշխարհաբարի քերականութիւնը, 1913։
* Ստոյգ հայոց պատմութիւն։ Պատկերազարդ։ Համաձայն նորագոյն հետազօտութիւնների / Կազմ.՝ Յ. Դաղբաշեան. Թիֆլիս, Ա. հ., 1914:
* Полный русско-армянский словарь. А. Дагбашян. 2-е изд., Тифлис, 1927.
* Բառարանագրության և բառագիտության հարցեր։ Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1972։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Դաբաղ

**Դաբաղ** (*<span lang="la" dir="ltr">aphthae epizooticae</span>*), տավարի, խոզերի, այծերի, ոչխարների, ուղտերի, եղջերուների և այլ երկսմբակավոր կենդանիների՝ սուր ընթացող ու բացառիկ արագությամբ տարածվող ինֆեկցիոն հիվանդություն։ Բնորոշ է բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի, միջկճղակային և երբեմն էլ մաշկի վրա յուրահատուկ բշտերի (աֆթաներ) առաջացմամբ։ Հայտնի են նաև ոզնիների և փղերի վարակման դեպքեր։

Հիվանդության հարուցիչը քամվող վիրուս է։ Հիվանդության հարուցիչը պիկորնավիրուս է *[[:en:Aphthovirus|Aphthovirus]]* ցեղից։ Վարակը տեղի է ունենում, երբ վիրուսը թափանցում է թիրախ բջիջ։ Բջիջից հետագայում դուրս են գալիս վիրուսի հազարավոր օրինակներ, որոնք թափանցում են հիվանդ կենդանու արյան մեջ։ Վիրուսը ունի գենետիկորեն շատ փոփոխական է, որը սահմանափակում է պատվաստման արդյունավետությունը։

Դաբաղի նկատմամբ զգայունակ են նաև մարդիկ։ Վիրուսը ունի 7 սերոտիպներ, որոնցից A, C, O, Ասիա 1-ը և SAT3 առանձին ճյուղեր, SAT 1 և SAT 2-ի էվոլյուցիան դեռ անհայտ է։

Հիվանդության ինկուբացիոն շրջանը 1-12 օր է։

## Ախտաբանություն
Ինֆեկցիայի հիմնական աղբյուրը հիվանդ և վիրուսակիր կենդանիներն են, որոնք վարակվում են հիվանդների հետ անմիջական շփման, կերի, ջրի միջոցով։ Հիվանդության առաջին փուլում կենդանու բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի վրա առաջանում են առաջնային աֆթաներ, որով էլ վերջանում է ավելի դիմացկուն կենդանիների դաբաղի զարգացումը։ Սակայն ավելի հաճախ վիրուսը արյան միջով տարածվում է օրգանիզմում, և հիվանդության երկրորդ փուլում լորձաթաղանթի ու մաշկի վրա ձևավորվում են երկրորդային աֆթաներ։ Մատղաշների դաբաղը ընթանում է առանց աֆթաների, սուր սեպտիցեմիայի ձևով։ Դաբաղի ժամանակ բարձրանում է օրգանիզմի ջերմաստիճանը, մեծանում են աֆթաները, միաձուլվում և լցվում՝ սկզբում պարզ, իսկ ապա պղտոր շճային հեղուկով։ Նկատվում է առատ թքահոսություն, երբեմն՝ լուծ, սիրտանոթային համակարգի խանգարումներ։ Խոզերը, այծերը և ոչխարները հիվանդանում են կճղակային ձևով (կենդանիները կաղում են)։ Անկումները կարող են հասնել մինչև 2%, իսկ չարորակ ընթացքի դեպքում՝ մինչև 50%։

## Բուժում
Բուժումը՝ ախտահարված հատվածների լվացում ախտահանիչ լուծույթներով, խոցերի բուժում օծանելիքով։ Կճղակները մաքրում և լվանում են պղնձարջասպի լուծույթով, քսում փայտի ձյութ։ Կանխարգելիչ միջոցառումները՝ անապահով տնտեսությունների նկատմամբ սահմանվում է կարանտին։ Համաճարակի օջախը ցանկապատում են, ամեն օր ախտահանում, կենդանիներին պահում մսուրային պայմաններում։ Հիվանդ կենդանիներին բուժում են, պայմանական առողջներին՝ իմունացնում համապատասխան պատվաստով։ Իմունացվում են նաև դաբաղի վտանգին ենթակա տնտեսությունների կենդանիները։ Կարանտինային սահմանափակումները վերացվում են արձանագրված վերջին հիվանդի առողջացումից 21 օր հետո եզրափակիչ ախտահանմամբ հանդերձ։ Վակցինացված կենդանիների սպանդը թույլատրվում է 21 օր անց։

## Մարդկանց դաբաղ
Մարդկանց դաբաղ, մարդիկ դաբաղով վարակվում են հիվանդ կենդանիների չվարակազերծված կաթի օգտագործումից կամ հիվանդ կենդանիներ խնամելիս։ Նկատվում է տենդ, գլխացավ, ընդհանուր թուլություն և ստամոքսաղիքային ուղիների խանգարումներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջական աղետներ
Կատեգորիա:Կենդանիների վիրուսային հիվանդություններ
Բետանսոս (քաղաք)

**Բետանսոս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լա-Կորունյայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Բետանոս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 24,3 կմ2։ Բնակչությունը՝ 13673 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 23 կմ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Excelentísimo Ayuntamiento de Betanzos
* Cronista Oficial de Betanzos
* '''Betanzos'''Virtual, guía interactiva de la ciudad
* Betanzos en MP3 - Audioguías Turísticas 
* Weblog de Betanzos 
* Vicent Ferrer en el campo de concentración de Betanzos

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գրակքոս Բաբյոֆ

**Գրակքոս Ֆրանսուա Նոել Բաբյոֆ** (, ), ֆրանսիացի ուտոսլիական կոմունիստ, «Դավադրության հանուն հավասարության» ընկերության ղեկա­վար։ Նա բացարձակ միապետական կարգերի հակառակորդ էր, «կատարյալ հավասարության» հաստատման անհ­րաժեշտության. «բացարձակ հավասար բաշխման» հասարակության ստեղծման գաղափարների ջատագով։ Առա­ջին իսկ երկում («Մշտական կադաստր»), գրված Ֆրանսիական հեղա­փոխության առաջին տարում և ներկայացված Սահմանադիր ժողովին, նա առաջադրում է մի շարք հրատապ սոցիալ-դիմակայող երկու խավերի՝ հա­րուստների ու աղքատների տրոհման և դրանց միջև պայքարի, ինչպես նաև հասարակության դասակարգային կա­ռուցվածքի մեջ փոփոխություններ՝ կապ­ված բանվորների քանակի եւ գործազր­կության աճի, աշխատավարձի կրճատ­ման մշտական վտանգի և վերացման հետ։ Բաբյոֆը կոչ էր անում վերացնել հողի սեփականությունը, ավատատիրական իրա­վունքները և արտոնություններն առանց փրկագնի վճարման, պաշտպանում էր համայնքային հողերի բաշխման, բոլոր կարիքավորներին հավասար հողակ­տորներ տրամադրելու (ցմահ օգտագործելու պայմանով) գաղափարները։ 1791 թվականին, թագավորի փախուստից հետո, Բաբյոֆը պահանջում էր հաստատել հանրապե­տություն։ Նոր, արդար հասարակության ստեղծման ուղին նա տեսնում էր սոսկ հե­ղափոխության և աշխատավորների դիկտատուրայի հաստատման մեջ։ Իր համախոհներով առաջնորդեց հանուն հասարակության կոմունիստական վե­րափոխման դավադրությունը, որը բացահայտվում է, իսկ ղեկավարները՝ ձեր­բակալվում։ Դատարանի որոշմամբ նա գլխատվում է։ Բաբյոֆի գաղափարները և ծրա­գիրը նպաստեցին հետագա կոմունիստական ուտոպիաների, ինչպես նաև XIX դարի 30-40-ական թվականներին ֆրանսիական գաղտնի, հատկապես բլանկիստական, ընկերությունների առաջացմանը։ Հիմնական երկերն են՝ «Մշտական կա դաստր», «Դավադրություն հանուն հա­վասարության»։

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ., Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ., Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ., Москва

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Լուսավորության դարաշրջան
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Ք․ Թոմասի «Անձի կոնֆլիկտային վարքի նախատրամադրվածության ախտորոշման» մեթոդիկա

Ամերիկացի սոցիալական հոգեբան Քենեթ Թոմասի մեթոդիկան նախատեսված է կոնֆլիկտային իրավիճակներում անձի վարքային պատասխանների տիպիկ ձևերի բացահայտման համար, թույլ է տալիս գնահատել անձի ընդհանուր կոնֆլիկտայնությունը։ Թեսթը կարող է օգտագործվել որպես կողմնորոշիչ անձի հարմարման և փոխազդեցության, կոնֆլիկտայնության, միջանձնային փոխազդեցության ոճի առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար։ Մեթոդիկայում որպես խթնաող նյութ օգտագորվծում է պնդումների մի շարք, որոնք խմբավորված են երեսուն զույգի։ Մեթոդիկան որոշում է կոնֆլիկտային իրավիճակում մարդու պատասխան ռեակցիայի տիպիկ միջոցները, դուրս է բերում խրթին պայմաններում նրա փոխհարաբերությունների զարգացման միտումները։ Այս մեթոդիկան թույլ է տալիս բացահայտել, թե ինչքանով է մարդը հակված համագործակցության և մրցակցության կոլեկտիվում, ձգտում է արդյոք նա փոխզիջումների, խուսափում է արդյոք կոնֆլիկտներից, թե ընդահակառկը՝ փորձում է սրել դրանք։

## Տեսական հիմքեր

Ուսումնասիրելով կոնֆլիկտայնությունը՝ Կ․ Թոմասը եզրահանգել է, որ անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել կոնֆլիկտների ուսումնասիրության հետևյալ կողմի վրա․ կոնֆլիկտային վարքի ինչ ձևեր են բնորոշ մարդկանց, դրանցից որոնք են հանդիսանում արդյունավետ, ինչպես է հնարավոր խթանել արդյունավետ վարքը։ Ք․ Թոմասը համարում է, որ խուսափելով կոնֆլիկտից կողմերից ոչ մեկը հաջողության չի հասնում, իսկ այնպիսի վարքի ձևերում, ինչպիսին են մրցակցությունը, հարմարումը և փոխզիջումը կամ մասնակիցներից մեկը հասնում է հաջողության, իսկ մյուսը պարտվում է, կամ երկուսն էլ պարտվում են, քանի որ չեն գնում փոխզիջումների։ Եվ միայն համագործակցության իրավիճակում են երկու կողմերը շահում։

Կոնֆլիկտային իրավիճակում մարդկանց վարքի տեսակների բնութագրման համար Կ․ Թոմասը կիրառելի է համարում կոնֆլիկտների կարգավորման երկչափ մոդելը, որտեղ հիմնային է հանդիսանում համագործակցությունը, որը բնորոշվում է այլ մարդկանց հետաքրքրությունների վրա մարդու ուշադրությամբ, և համառությամբ, որին բնորոշ է սեփական հետաքրքրությունները պաշտպանելու հակումը։

Այս երիկու չափմանը համապատասխան Կ․ Թոմասը առանձնացնում է կոնֆլիկտի կարգավորման հետևյալ միջոցները։
# Մրցակցություն՝ սեփական հետաքրքրությունները ի հաշիվ ուրիշների պաշտպանելու հակումը։ 
# Հարմարում՝ ի տարբերություն մրցակցության, սեփական հետաքրքրությունների զոհելը հանուն ուրիշի։
# Զիջում։
# Խուսափում, որի համար բնորոշ է համագործակցության ձգտման բացակայությունը, ինչպես նաև սեփական նպատակներին հասնելու ձգտման բացակայություն։
# համագործակցություն, երբ իրավիճակի մասնակիցները հանգում են այլընտրանքային որոշման, որը լիովին կամ մասնակիրորեն բավարարում է երկու կողմի պահանջմունքները։

## Թեստի նկարագրություն

Ք․ Թոմասի կոնֆլիկտային վարքի տիպիկ ձևերի բացահայտման հարցարանում թվարկված հինգ հնարավոր տարբերակները ներկայացված են կոնֆլիկտային իրավիճակում վարքի մասին 12 պնդման ձևով։ Տարբեր համակցություններով դրանք խմբավորված են 30 զույգի մեջ, որոնցից յուրաքանչյուրում պատասխանողին առաջարկվում է ընտրել այն պնդումը, որը հանդիսանում է ամենից տիպիկը նրա վարքը բնորոշելու համար։

## Աղբյուրներ
*Թեստի նկարագրությունը PsyLab.info կայքում
* Թեստը ВсеТесты կայքում 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Գուրիական ապստամբություն

[մինի|Գուրիան [Ռուսական կայսրություն|Ռուսական կայսրության կազմում]]
**Գուրիական ապստամբություն**  (, ), Վրացա-Իմերեթական նահանգի մաս կազմող Գուրիայի գյուղացիության ելույթը Ռուսաստանի ցարական կառավարության ընդունած նոր տուրքերի և հարկերի դեմ։

1841 թվականին Գուրիայում ռուսական իշխանությունները հարկահանության նոր դրամական համակարգ մտցրեցին։ Մայիսի 22-ին սկսված ապստամբությունը շուտով ընդգրկեց ամբողջ Գուրիան։

Գյուղացիները հրաժարվում էին վճարել պետական հարկերը։ Ապստամբները (ավելի քան 7 հազար մարդ) գրավեցին Գուրիայի ամրացված վայրերը։ Օգոստոսի 9-ին Գոգորեթի (այժմ՝ Մերիա) գյուղի մոտ նրանք ջարդեցին գնդապետ Ալեքսեյ Բրուսիլովի ջոկատը։ Գուրիայում, բացառությամբ Օզուրգեթից, կալվածատերերի և ցարական պաշտոնյաների իշխանությունը վերացվեց, երկրամասի կառավարումն անցավ ապստամբության «Գլխշտաբին»։

Չնայած այս հաջողություններին, սեպտեմբերի վերջին գուրիական ապստամբությունը ճնշվեց ռուսական կանոնավոր զորքերի և տեղական ազնվականական աշխարհազորայինների ուժերով։ Ապստամբությանը մասնակցել են նաև տեղի հայերը։

Ապստամբության գործողությունները տեղ են գտել Էգնատե Նինոշվիլու (1859–1894) «Ապստամբություն Գուրիայում» պատմավեպում, որն էլ 1928 թվականին էկրանավորվել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Ծուծունավայի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանը նոր ժամանակներում
Դամբ

**Դամբ** (հոլ․ dam), հողաթումբ, հողային պատվարին նմանվող հիդրոտեխնիկական կառույց։

Լինում են ճնշումային և անճնշումային։ *Ճնշումային դամբերը* ծառայում են գետերի և ծովերի առափնյա ցածրավայրերը ողողումից պաշտպանելու, ջրանցքները թմբապատելու (պաշտպանական դամբեր) համար։ *Անճնշումային դամբերի* միջոցով փոխում են ջրի հոսքի ուղղությունը՝ հունը կարգավորելու և ուղղելու, նավարկության պայմանները լավացնելու նպատակով։ Անճնշումային դամբերը լինում են չողողվող և ողողվող։ Նայած հոսքի ուղղության նկատմամբ դամբերի ունեցած դիրքին, նրանց անվանում են լայնական կամ երկայնական։ Դամբերը հիմնականում կառուցվում են տեղական շինանյութերից՝ քարից, ավազային կամ ավազակավային գրունտից, տորֆից։

Կատեգորիա:Ջրատեխնիկական կառույցներ
Ակտիվ քաղաքականություն

**Ակտիվ քաղաքականություն**, քաղաքական ղեկավարում, որը բնութագրվում է կանխամտածվածությամբ կողմնորոշված է ապագային, չի բացառում ռեսուրսների վերաբաշխում և համագործակցություն, հաղթահարում է հակասությունները այն քաղաքական ուղղությունների միջև, որոնք արված են մոբիլիզացման ունակությամբ և անհրաժեշտ կոնսենսուսի նվաճմամբ, ինչպես նաև իրենց առջև դրված խնդիրների իրագործմամբ։ Ակտիվ քաղաքականությունը հակադրվում է պասսիվ քաղաքականությանը և կիրառվում է ներքին ու արտաքին քաղա­քականության տարբեր տեսակների նկարագրման համար։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Բրիոն (քաղաք)

**Բրիոն** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լա-Կորունյայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Սանտիագո շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 75 կմ2։ Բնակչությունը՝ 7347 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 13 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Páxina oficial do Ayuntamiento de Brión 
* Fotografías de Brión
* Ruta dos Cruceiros (Brión

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գեորգի Դամիանով

**Գեորգի Դամիանով Պիրվանով** (, ), բուլղարացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ։

1912 թվականին դարձել է Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության (ԲԿԿ) անդամ։ Եղել է 1923 թվականի սեպտեմբերյան հակաֆաշիստական ապստամբության ղեկավարներից։ 1929 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Ֆրունզեի անվան զինվորական ակադեմիան։ 1935 թվականին ընտրվել է ԲԿԿ ԿԿ-ի անդամ և վերադարձել Բուլղարիա։

1945 թվականին ընտրվել է ԲԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ, 1946-1950 թվասկաններին եղել է ԲԺՀ ժողովրդական կրթության նախարար, 1950 թվականին՝ ժողովրդական ժողովի նախագահության նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի պաշտպանության նախարարներ
Կատեգորիա:Կոմինտերնի գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Գլխավոր հետախուզական վարչության աշխատակիցներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի խորհրդարանի պատգամավորներ
Հակոբ Արապյան

** Հակոբ Արապյան** (1867, Զմյուռնիա, Թուրքիա- 1910 թվականից հետո), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1883 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Պերպերյան վարժարանը, 1889 թվականին՝ Պոլսի գեղարվեստի վարժարանը։ Սովորել է Փարիզի գեղարվեստական դպրոցում, աշակերտել Է. Ֆալգիեռիին։

1893-1894 թվականներին հրավիրվել է Թիֆլիս՝ Խոջիվանքի գերեզմանատանը կանգնեցնելու Րաֆֆու մահարձանը, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով հրաժարվել է պատվերից ու հետ վերադարձել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ