Ղազախստանի ֆոնդային բորսա

**Ղազախստանի ֆոնդային բորսան** (**Ka**zakhstan **S**tock **E**xchange — KASE) ֆոնդային բորսա է, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Ղազախստանի Ալմաթի քաղաքում։ Այն ԱՊՀ բորսաների շարքում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը ֆոնդային շուկայի կապիտալիզացիայի առումով։ Հիմնադրվել է 1993 թվականին։

## Ստեղծման պատմությունը
1993 թվականի նոյեմբերի 15-ին Ղազախստանում ներդրվեց ազգային արժույթը՝ տենգեն։ Այս իրադարձությունից հետո երկրորդ օրը՝ 1993 թվականի նոյեմբերի 17-ին, Ղազախստանի Հանրապետության ազգային բանկը և Ղազախստանի 23 առաջատար առևտրային բանկերը որոշեցին ստեղծել արժույթի բորսա։ Նախկինում գործող Միջբանկային արժութային գործարքների կենտրոնը (Արժութային բորսա) Ղազախստանի Հանրապետության ազգային բանկի կառուցվածքային ստորաբաժանումն էր։ Նոր բորսայի առջև դրված հիմնական խնդիրը ազգային արժույթի շուկայի կազմակերպումն ու զարգացումն էր՝ կապված տենգեի ներդրման հետ։ Որպես իրավաբանական անձ՝ բորսան գրանցվել է 1993 թվականի դեկտեմբերի 30-ին «Ղազախական միջբանկային արժույթի բորսա» անվամբ՝ փակ բաժնետիրական ընկերության կազմակերպաիրավական ձևով։

1994 թվականի մարտի 3-ին բորսան վերագրանցվել է «Ղազախստանի միջբանկային արժութային բորսա» անվամբ, ինչը բացատրվել է բորսայի անվանումը գործող օրենսդրությանը համապատասխանեցնելու անհրաժեշտությամբ։

1995 թվականի հուլիսի 12-ին բորսան վերագրանցվել է «Ղազախստանի միջբանկային արժույթ և ֆոնդային բորսա» անունով՝ կապված դրա բաժնետերերի որոշման հետ՝ սկսելու բորսայի գործունեությունը արժեթղթերի շուկայում։ 1995 թվականի հոկտեմբերի 2-ին բորսան ստացավ արժեթղթերի շուկայում բորսայական գործունեություն իրականացնելու № 1 լիցենզիան, սակայն այս լիցենզիայի գործողությունը սահմանափակվեց միայն պետական ​​արժեթղթերով առևտուր կազմակերպելու իրավունքով։

1996 թվականի ապրիլի 12-ին բորսան վերագրանցվել է «Ղազախստանի ֆոնդային բորսա» անվամբ, քանի որ գործող օրենսդրությունը արգելում էր բորսան ապրանքային բորսայի գործառույթներ իրականացնել։ 1996 թվականի նոյեմբերի 13-ին բորսան ստացել է Ղազախստանի Հանրապետության արժեթղթերի ազգային հանձնաժողովի կողմից արժեթղթերով առևտուր կազմակերպելու անսահմանափակ լիցենզիա։

Քանի որ 1997 թվականի մարտի 5-ի «Արժեթղթերի շուկայի մասին» Ղազախստանի Հանրապետության նոր օրենքը սահմանափակում էր ֆոնդային բորսայի գործունեությունը միայն արժեթղթերով, 1997 թվականի ապրիլին բորսայի բաժնետերերի ընդհանուր ժողովը որոշեց վերակազմակերպել այն՝ վերածելով առանձին իրավաբանական անձի։ Այն գրանցվեց 1997 թվականի հուլիսի 30-ին, որպես "Ալմաթիի ֆինանսական գործիքների բորսա" (AFINEX)  ՓԲԸ։ 1997 թվականի սեպտեմբերի 1-ից արտարժույթով և ֆյուչերսային պայմանագրերով առևտուրը տեղափոխվեց AFINEX առևտրային հարթակ։ Բորսան ինքնին վերագրանցվել է 1997 թվականի հուլիսի 3-ին իր նախկին անունով։

1998 թվականի հուլիսի 10-ի «Բաժնետիրական ընկերությունների հարցերով Ղազախստանի Հանրապետության որոշ օրենսդրական ակտերում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» Ղազախստանի Հանրապետության օրենքն ուժի մեջ մտնելով՝ հանվեց արտարժույթով և ֆինանսական գործիքներով, արժեթղթերից բացի, առևտուր կազմակերպելու արգելքը, ինչը հնարավորություն տվեց AFINEX-ին միանալ բորսային։ Այս մասին որոշումը կայացրել է բաժնետերերի ընդհանուր ժողովը 1999 թվականի հունվարի 6-ին, իսկ 1999 թվականի մարտի 16-ին կատարվել է վերամիավորված բորսայի համապատասխան պետական ​​վերագրանցումը։

2006 թվականի դեկտեմբերի 15-ին KASE-ն նշանակվել է Ալմաթիի տարածաշրջանային ֆինանսական կենտրոնի հատուկ առևտրային հարթակ։

2007 թվականի օգոստոսի 23-ին KASE-ի բաժնետերերի ընդհանուր ժողովը որոշում կայացրեց առևտրայնացնել KASE-ն։ KASE-ի առևտրայնացման շրջանակներում դադարեցվել է «մեկ բաժնետեր՝ մեկ ձայն» քվեարկության նախկին սկզբունքը և իրականացվել է բաժնետիրական ընկերությունների համար ընդունված քվեարկության սկզբունքը, որում յուրաքանչյուր բաժնետոմս ունի մեկ ձայն KASE-ի բաժնետերերի ընդհանուր ժողովում։

## KASE-ի ձևավորման և զարգացման հիմնական փուլերը

## KASE-ն այսօր
### Կարգավիճակ
Բորսան առևտրային կազմակերպություն է, բաժնետիրական ընկերության կազմակերպաիրավական ձևով գործող։ Բորսայի մարմիններն են՝

* բարձրագույն մարմին՝ Բորսայի բաժնետերերի ընդհանուր ժողովն է
* ղեկավար մարմին՝ Բորսայի տնօրենների խորհուրդ
* գործադիր մարմին՝ կառավարման խորհուրդ։

### Բորսան կառավարող անձնակազմ
* Ալդամբերգեն Ալինա Ուտեմիսովնա - Խորհրդի նախագահ
* Խորոշևսկայա Նատալյա Յուրիևնա - Խորհրդի նախագահի տեղակալ
* Սարժակով Ժայնար Նուրզբաևիչ - Խորհրդի նախագահի տեղակալ
* Ցալյուկ Անդրեյ Յուրիևիչ - Խորհրդի նախագահի տեղակալ
* Մաժեկենով Էրմեկ Բուլատովիչ- Խորհրդի նախագահի տեղակալ

Նախկինում ղեկավարել է՝ Միրզադանովիչ Ազամատ Ջոլդասբեկով (նախագահ 2002-2009 թթ.)։

### Լիցենզիաներ
KASE-ն ունի հետևյալ լիցենզիաները՝ տրված Ղազախստանի Հանրապետության ազգային բանկի ֆինանսական շուկայի և ֆինանսական կազմակերպությունների հսկողության և վերահսկողության կոմիտեի կողմից՝

* ազգային և արտարժույթով բանկային գործառնություններ իրականացնելու համար (2020 թվականի հունվարի 30-ի թիվ 4.3.8)
* իրականացնել արժեթղթերի շուկայում գործունեություն (այդ թվում՝ արժեթղթերի և այլ ֆինանսական գործիքների առևտրի կազմակերպման և արժեթղթերի շուկայում ֆինանսական գործիքների հետ գործարքների քլիրինգային գործունեության կազմակերպման հետ կապված) (19.07.2012 թ. թիվ 4.2.3/1)։

Բորսայի գործունեությունը հիմնականում կանոնակարգվում է հետևյալ կարգավորող իրավական ակտերով.

# Ղազախստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգիրք
# «Բաժնետիրական ընկերությունների մասին» Ղազախստանի Հանրապետության օրենքով
# «Արժեթղթերի շուկայի մասին»  Ղազախստանի Հանրապետության օրենքով
# Ղազախստանի Հանրապետության «Ներդրումային հիմնադրամների մասին» օրենքով
# Արժեթղթերի և այլ ֆինանսական գործիքների առևտրի կազմակերպչի գործունեության կանոններ, որոնք հաստատվել են Ղազախստանի Հանրապետության Ֆինանսական շուկայի կարգավորման և վերահսկողության գործակալության և ֆինանսական կազմակերպությունների 2008 թվականի հոկտեմբերի 29-ի թիվ 170 որոշմամբ
# Առևտրի կազմակերպչի կազմակերպական կառուցվածքին և ֆոնդային բորսայի ցուցակման հանձնաժողովի կազմին ներկայացվող պահանջները՝ հաստատված Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի խորհրդի 2015 թվականի դեկտեմբերի 19-ի թիվ 249 որոշմամբ
# Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի խորհրդի 2017 թվականի մարտի 27-ի թիվ 54 որոշումը «Ֆոնդային բորսայում շրջանառության մեջ թույլատրվող (թույլատրված) թողարկողների և նրանց արժեթղթերի պահանջները հաստատելու մասին, ինչպես նաև որոշ կատեգորիաների. ֆոնդային բորսայի ցուցակը և արժեթղթերի շուկայի կարգավորման հարցերի վերաբերյալ Ղազախստանի Հանրապետության որոշ կարգավորող իրավական ակտերում փոփոխություններ »
# Արժեթղթերի կազմակերպված և չկազմակերպված արժեթղթերի շուկաներում արժեթղթերի և այլ ֆինանսական գործիքների հետ գործարքների ճանաչման կանոններ, որոնք իրականացվում են ֆոնդային բորսայի փորձագիտական ​​հանձնաժողովի մանիպուլյացիայի, ձևավորման և աշխատանքի նպատակով, ինչպես նաև դրա քանակական կազմը, հաստատված Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի խորհրդի 2016 թվականի հունվարի 28-ի թիվ 13 որոշմամբ։

**KASE-ի բաժնետերերը**

2019 թվականի հունվարի 28-ի դրությամբ KASE-ն ուներ 52 բաժնետեր, այդ թվում՝ բանկեր, բրոքեր-դիլերային կազմակերպություններ, ակտիվների կառավարման ընկերություններ, Միասնական կուտակային կենսաթոշակային հիմնադրամ ԲԲԸ և այլ կազմակերպություններ։ Ղազախստանի ֆոնդային բորսա ԲԲԸ-ի հայտարարված բաժնետոմսերի ընդհանուր թիվը 5 000 000 է, տեղաբաշխվել է 974 373 բաժնետոմս։ Բաժնետոմսերի ընդհանուր թվի 49,1%-ը պատկանում է «Ղազախստանի Հանրապետության ազգային բանկ»-ի պետական ​​հիմնարկին` համաձայն Ղազախստանի Հանրապետության կառավարության «Ալմաթիի տարածաշրջանային ֆինանսական կենտրոն Բաժնետիրական ընկերության որոշ հարցերի մասին» 2012 թվականի հունվարի 19-ի №134 որոշմանը համապատասխան։

KASE-ի կանոնադրությունը նախատեսում է «ոսկե բաժնետոմս», որի սեփականատերը Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկն է։ Այն Ղազախստանի Հանրապետության պետական ​​արժեթղթերի շուկայի արժութային կարգավորման և KASE մարմինների կարգավորման հարցերի վերաբերյալ որոշումների վրա վետոյի իրավունք է տալիս։

### Անդամներ
KASE-ն ունի անդամակցության երեք կատեգորիա։ Կախված ֆինանսական գործիքների տեսակից, որոնց առևտրով հետաքրքրված է կազմակերպությունը, այն կարող է դառնալ հետևյալ KASE կատեգորիաների անդամ՝ «արժույթ», «սեփական կապիտալ» կամ «ածանցյալ գործիքներ»։ Այս կատեգորիաներից երկու-երեքի միաժամանակյա անդամակցությունը հնարավոր է։

2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ շուկայի 53 պրոֆեսիոնալ մասնակից ունի KASE անդամի կարգավիճակ։

### Մասնակցություն միջազգային կազմակերպությունների աշխատանքներին
KASE-ն հանդիսանում է՝

* Համաշխարհային բորսաների ֆեդերացիայի (WFE) անդամ, որը միավորում է ավելի քան 60 բորսա ամբողջ աշխարհում, որոնց վրա կենտրոնացած է համաշխարհային ֆոնդային շուկայի գրեթե ողջ բորսայական շրջանառությունը
* Եվրո-ասիական ֆոնդային բորսաների դաշնության (FEAS) անդամ, որը միավորում է բորսայական ոլորտի շուրջ 50 մասնագիտական ​​կազմակերպություններ, որոնք գործում են Եվրոպայի և Ասիայի զարգացող ֆոնդային շուկաներում
* Անկախ Պետությունների Համագործակցության փոխանակումների միջազգային ասոցիացիայի անդամ, որը միավորում է շուրջ 20 կազմակերպություն ԱՊՀ 9 երկրներից
* Ֆինանսական տեղեկատվության բաշխողների և սպառողների միջազգային ասոցիացիայի (SIIA / FISD) անդամ, որը միավորում է ավելի քան 200 անդամների, ներառյալ աշխարհի խոշորագույն բորսաները, բանկերը, բրոքերային և ներդրումային ընկերությունները, ինչպես նաև առաջատար լրատվական գործակալությունները
* Ղազախստանի ֆինանսիստների ասոցիացիայի անդամ (AFK)՝ ամենամեծ մասնագիտական ​​ասոցիացիան Ղազախստանի Հանրապետության ֆինանսական շուկայում, մոտ 250 անդամներով
* Իսլամական համագործակցության կազմակերպության (ԻՀԿ) երկրների փոխանակման ֆորումի մասնակից, որը հարթակ է ԻՀԿ ընկերությունների և հաստատությունների ներկայացուցիչների միջև միջազգային համագործակցության գործունեությունը քննարկելու համար և մասնակիցներին փորձի փոխանակման հնարավորություն է տալիս։ Ֆորումի գործունեությունն ուղղված է շուկայական գործառնությունների կարգավորման կանոնների և կանոնակարգերի ներդաշնակեցման և փոխարժեքային համագործակցության նոր ոլորտների զարգացման համար հիմքեր ստեղծելուն։

## KASE շուկաները
KASE-ն սպասարկում է հետևյալ շուկաները՝

* արժեթղթեր (բաժնետոմսեր, բաժնետոմսեր, կորպորատիվ պարտատոմսեր, պետական ​​արժեթղթեր ներառյալ)
* արտարժույթներ
* փող (ներառյալ ռեպո և արժույթի փոխանակման գործարքներ)
* ածանցյալներ

### Արժեթղթերի շուկա
#### Պետական ​​արժեթղթեր
Այս ոլորտում վաճառվում են Ֆինանսների նախարարության և Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի, ինչպես նաև տեղական գործադիր իշխանությունների կողմից թողարկված պարտատոմսերը։ Ֆինանսների նախարարության բոլոր պարտատոմսերը և մունիցիպալ պարտատոմսերը տեղաբաշխված են KASE առևտրային համակարգում։ Ազգային բանկը տեղադրում է իր թղթադրամները ինքնուրույն։

Վերջին տարիներին KASE-ում մշտապես շրջանառության մեջ են եղել շուրջ 240 տեսակի պետական ​​արժեթղթեր՝ շուրջ 30,0 մլրդ ԱՄՆ դոլար ընդհանուր արժեքով։

Բաժնետոմսեր

Այսօր այս ոլորտում վաճառվում են ավելի քան 100 թողարկողների ֆինանսական գործիքներ։ Ֆոնդային շուկայի ընդհանուր կապիտալիզացիան կազմում է մոտավորապես 50,7 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Ֆոնդային շուկայի արդյունաբերական կառուցվածքում հիմնական մասնաբաժինը զբաղեցնում են էներգետիկ և ֆինանսական ոլորտների ընկերությունները։

Կորպորատիվ պարտատոմսեր

KASE-ի ցուցակները ներառում են շուրջ 244 միավորի կորպորատիվ պարտատոմսեր, որոնք թողարկվել են 64 տեղական և արտասահմանյան ընկերությունների կողմից՝ Ղազախստանի և արտասահմանյան օրենսդրության համաձայն։ KASE-ում առևտրի համար հասանելի պարտքի ընդհանուր արժեքը գնահատվում է մոտավորապես 22,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Պաշտոնական ցուցակում գերակշռում են բանկային պարտատոմսերը։ Այլ ոլորտների ընկերությունների բաժնետոմսերը չնչին են։

#### Արտարժույթի շուկա
Արտարժույթի շուկան առաջին շուկաներից է, որը կազմակերպվել է KASE-ի վրա և գործում է իր հիմնադրման օրվանից։ Արտարժույթի առաջին առուվաճառքը՝ այն ժամանակ ԱՄՆ դոլարը, անցկացվել է 1993 թվականին։ KASE արտարժույթի շուկայում հիմնական մասնակիցներն են Ղազախստանի երկրորդ կարգի բանկերը և Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկը։

Ներկայումս KASE-ն իրականացնում է ԱՄՆ դոլարով, եվրոյով, չինական յուանով և ռուսական ռուբլով տենգեի առևտուր, ինչպես նաև եվրոյով առևտուր ԱՄՆ դոլարով։ Ավանդաբար, ԱՄՆ դոլարով առևտուրը տենգեի նկատմամբ կազմում է KASE արտարժույթի շուկայում շրջանառության ավելի քան 95%-ը։

Արտարժույթի շուկայում KASE-ի թղթակից բանկերն են`

* Ղազախստանի Հանրապետության ազգային բանկ (KZT)
* The Bank of New York Mellon (ԱՄՆ դոլար)
* Citibank N.A. (ԱՄՆ դոլար, եվրո)
* JPMorgan Chase, N.A (USD / EUR)
* Եվրասիական զարգացման բանկ (RUB)
* Չինաստանի բանկ (CNY)
* Չինաստանի արդյունաբերական և առևտրային բանկ Ալմաթիում» (CNY):

KASE արտարժույթի շուկան Ղազախստանի տնտեսության կարևոր տարրերից մեկն է։ Հենց այստեղ է ձևավորվում ԱՄՆ դոլարի միջին կշռված փոխարժեքը տենգեի նկատմամբ, որը հաջորդ օրը դառնում է Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի պաշտոնական փոխարժեքը։

### Դրամական շուկա
#### Ռեպո գործարքներ
KASE-ի խոշորագույն շուկաներից մեկի՝ ռեպո գործարքների շուկայի մասնաբաժինը ավանդաբար կազմում է բորսայական առուվաճառքի ընդհանուր ծավալի գրեթե կեսը։ Այն բաժանված է երկու հատվածի՝ «ուղղակի» ռեպո շուկա, որտեղ գործարքներն իրականացվում են ուղղակի (բանակցային) գործարքների մեթոդով, և «ավտոմատ» ռեպո շուկա։ Վերջին դեպքում խոսքը գնում է շարունակական հակաաճուրդի մեթոդով անանուն առևտրի մասին, որի համար գումար է դրվում ղազախական տենգեում, իսկ որպես գին հանդես է գալիս ռեպո տոկոսադրույքը։ Ռեպո գործարքների պայմանները ստանդարտ են։

KASE-ով ռեպո գործարքների առարկա կարող են լինել պետական ​​և կորպորատիվ արժեթղթերը։

Ռիսկերի կառավարման համակարգը «ավտոմատ» ռեպո շուկայում հիմնված է ռեպո գործարքների ժամկետը երեսուն օրով սահմանափակելու և ռեպո հոդվածի գինը շուկայական գնի հետ կապելու վրա։ Փակման գործարքի դեֆոլտի դեպքում ռեպո հոդվածը մնում է գործարքի կողմի մոտ, որը տրամադրել է գումարը։ «Ուղիղ» ռեպո գործարքների շուկայում, որոնց ժամկետը սահմանափակվում է 90 օրով, 2010 թվականից գործում է պարտավորությունների և փոխհատուցումների վճարումների կանոնավոր շուկայական վերագնահատման համակարգ («mark-to-market»):

Ռեպո շուկայում բոլոր հաշվարկներն իրականացվում են ԿՏ-ի միջոցով արժեթղթերով առևտրի համար հաշվարկային սխեմայի նման սխեմայի համաձայն։

**Արտարժույթի փոխանակման գործարքներ**

USD/KZT, EUR/KZT, RUBKZT և CNY/KZT զույգերի համար կանոնավոր գործարքների հետ մեկտեղ արժույթի փոխանակման գործարքներն իրականացվում են մեկ և երկու օր մարման ժամկետներով։

### Ածանցյալների շուկա
2010 թվականին KASE-ն վերագործարկեց ածանցյալ գործիքների շուկան՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխանող ռիսկերի կառավարման ժամանակակից համակարգով։ Այս հատվածում բաց է վեցամսյա ֆյուչերսներով առևտուրը ԱՄՆ դոլար/տենգե փոխարժեքով և KASE ինդեքսի արժեքով։ Բորսան հանդես է գալիս որպես կենտրոնական կոնտրագենտ յուրաքանչյուր կնքված գործարքի համար և ապահովում է գործարքների անվերապահ կատարումը երաշխիքային և պահուստային ֆոնդերի սահմաններում։ Հաշվարկային ռիսկերը նվազագույնի հասցնելու նպատակով սահմանափակումներ են սահմանվում դիրք բացելու և պայմանագրերի գինը փոխելու համար։

### Հաշվարկների համառոտ նկարագրություն
Արժեթղթերի շուկայում հաշվարկներն իրականացվում են T+0 և T+2 պայմաններով ԲԸ "Արժեթղթերի կենտրոնական դեպոզիտարիա"-յի միջոցով։

Արտարժույթներ TOD, TOM, SPOT պայմաններով՝

* տենգեում - Ղազախստանի Հանրապետության Ազգային բանկի հետ փոխանակման թղթակցային հաշիվների միջոցով
* արտարժույթով` արտասահմանյան թղթակից բանկերում։

2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ից KASE-ն արտարժույթի շուկայում հանդես է գալիս, որպես կենտրոնական կոնտրագենտ (ԿԿ)։

Որպես կենտրոնական քլիրինգ՝ Բորսան երաշխավորում է կնքված գործարքներով ստանձնած պարտավորությունների կատարումը յուրաքանչյուր բարեխիղճ մասնակցի նկատմամբ՝ անկախ իր անվտանգության և բորսայի քլիրինգային երաշխիքային և պահուստային ֆոնդերի շրջանակներում անկախ անբարեխիղճ մասնակցի կողմից պարտավորությունների կատարումից, որոնք ռիսկերի կառավարման համակարգի հիմնական տարրերն են։

Ղազախստանի ազգային հիմնադրամից հատկացված երաշխավորված փոխանցումների ծավալը 2020 թվականի ապրիլին կազմել է 706 մլրդ տենգե։

## Բորսայի ծառայությունները
### Ցուցակագրում KASE-ում
KASE ցուցակագրման պահանջները սահմանվում են լիազոր մարմնի կարգավորող իրավական ակտով։

Բորսայի ներքին փաստաթղթերով սահմանվում են արժեթղթերը պաշտոնական ցուցակում ընդգրկելու հայտի քննարկման կարգը և ժամկետները, արժեթղթերը պաշտոնական ցուցակից բացառելու, ցուցակի մի կատեգորիայից մյուսը տեղափոխելու կարգը, տեղեկատվության բացահայտման պահանջները, ցուցակագրման վճարների վճարման կարգը, ինչպես նաև ցուցակագրման այլ պահանջներ և ընթացակարգեր։

#### Տեղեկատվության բացահայտման պահանջներ
KASE-ն սահմանում է տեղեկատվության բացահայտման պահանջներ արժեթղթերի ցուցակագրման ժամանակ և արժեթղթերի Բորսայի պաշտոնական ցուցակում գտնվելու ժամանակ։ Այս պահանջները ներկայացվում են.

* արժեթղթերի ցուցակագրման համար ներկայացված փաստաթղթերին, ներառյալ ներդրումային հուշագրի բովանդակությունը, որն արտացոլում է թողարկողի և նրա արժեթղթերի գործունեության մասին հիմնական տեղեկատվությունը, ինչպես նաև նրա ֆինանսական վիճակի վերլուծությունը
* թողարկողի ֆինանսական հաշվետվություններին և դրանց վերաբերյալ աուդիտի հաշվետվություններին
* թողարկողի և նրա արժեթղթերի ընթացիկ գործունեությանը վերաբերող ցանկացած այլ էական տեղեկատվության բացահայտմանը։

Դուք կարող եք ավելին իմանալ այս պահանջների մասին KASE կայքում հրապարակված Ցուցակագրման կանոններում։

#### Ցուցակագրման կարգը
KASE-ում ցուցակագրման ընթացակարգը ներառում է ինչպես լիազորված մարմնի, այնպես էլ Բորսայի ներքին փաստաթղթերի կողմից սահմանված ցուցակագրման պահանջներին համապատասխանության ստուգում, որն իրականացվում է Բորսայում ներկայացված փաստաթղթերի և տեղեկատվության հիման վրա։

Ընկերության արժեթղթերը Բորսայի պաշտոնական ցուցակում ներառելու որոշումը կայացնում է հատուկ մարմինը՝ Ցուցակագրման հանձնաժողովը։

Թողարկողի արժեթղթերը Բորսայի պաշտոնական ցուցակում ներառվելուց հետո, այդ արժեթղթերով առևտուրը պետք է բաց լինի դրանց ընդգրկման օրվանից երեք ամիս հետո։

Ղազախստանի Հանրապետության օրենսդրությունը սահմանել է հարկային արտոնությունների համակարգ՝ ներդրողներին արժեթղթերի կազմակերպված շուկա ներգրավելու համար։ Մասնավորապես, հարկ վճարողն իրավունք ունի նվազեցնել հարկվող եկամուտը հետևյալ տեսակի եկամուտների համար.

* վարձատրություն հաշվեգրման ամսաթվի դրությամբ Ղազախստանի Հանրապետության տարածքում գործող ֆոնդային բորսայի պաշտոնական ցուցակում գտնվող պարտքային արժեթղթերի տոկոսներ
* եկամուտ այն արժեթղթերի արժեքի աճից, որոնք վաճառքի օրը գտնվում են Ղազախստանի Հանրապետության տարածքում գործող ֆոնդային բորսայի պաշտոնական ցուցակներում, երբ այդ արժեթղթերը վաճառվում են բաց առևտրով այս բորսայում.
* շահաբաժիններ և հատուցումներ արժեթղթերի համար, որոնք գտնվում են Ղազախստանի Հանրապետության տարածքում գործող ֆոնդային բորսայի պաշտոնական ցուցակում` նրանց հաշվարկման օրվա դրությամբ։

### KASE շուկայական ինդեքսներ և ցուցանիշներ
KASE շուկաները բնութագրվում են մի շարք ցուցանիշներով՝ հաշվարկվող և հրապարակվող Բորսայի կողմից իրական ժամանակում և առևտրային օրվա վերջում։ Ցուցանիշների վերաբերյալ բոլոր տվյալները (ներառյալ արխիվացվածները) կարելի է գտնել KASE կայքում։

#### Ֆոնդային շուկա
**KASE ինդեքսը** ղազախական ֆոնդային շուկայի հիմնական բենչմարքն է, որի արժեքը որոշվում է բորսայի պաշտոնական ցուցակում ընդգրկված խոշորագույն և ֆինանսապես կայուն ղազախական ընկերությունների առավել իրացվելի բաժնետոմսերի տվյալների հիման վրա։ KASE ինդեքսը հաշվարկվում է ներկայացուցչական ցանկում ընդգրկված բաժնետոմսերի շուկայական գների, դրա կազմման օրվա դրությամբ, հարաբերակցության տեսքով այս ցուցակի բաժնետոմսերի գներին ընթացիկ ամսաթվի դրությամբ, որը կշռվում է կապիտալիզացիայի միջոցով՝ հաշվի առնելով ազատ շրջանառության մեջ գտնվող բաժնետոմսերը։ Ցուցանիշը վերահաշվարկվում է իրական ժամանակում յուրաքանչյուր գործարքը կնքելուց հետո։

#### Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկա
**[http://kase.kz/ru/stock_market/kase_bonds/KASE_BMC/ KASE_BMC] ** – հիմնական բորսայի «մաքուր» գների ինդեքս

**[http://kase.kz/ru/stock_market/kase_bonds/KASE_BMY/ KASE_BMY] ** - հիմնական հարթակի շահութաբերության ցուցիչ

KASE_BAC – այլընտրանքային հարթակի «մաքուր» գների ինդեքս

KASE_BAY – այլընտրանքային հարթակի շահութաբերության ցուցանիշ։

Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկայի ինդեքսները հաշվարկվում են յուրաքանչյուր առևտրային օրվա արդյունքների հիման վրա։

#### Ոչ պետական ​​արժեթղթերի շուկայի կապիտալացում
Բաժնետոմսերի շուկայական կապիտալիզացիան այն ընկերությունների ընդհանուր շուկայական արժեքը արտացոլող ցուցանիշն է, որոնց բաժնետոմսերը ներառված են KASE-ի պաշտոնական ցուցակում։

Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկայական կապիտալացումը՝ թողարկված կորպորատիվ պարտատոմսերի ընդհանուր անվանական արժեքն է, որոնք ընդգրկված են KASE-ի պաշտոնական ցուցակում։

Բաժնետոմսերի և կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկաների կապիտալիզացիան բորսայի կողմից հաշվարկվում է տենգեով և ԱՄՆ դոլարով յուրաքանչյուր առևտրային օրվա վերջում։

#### Ռեպո և սվոպ շուկայի ցուցանիշներ
**[http://kase.kz/ru/money_market/repo-indicators/#tonia TONIA]  (Tenge Over Night Index Average)** Ղազախստանի Հանրապետության պետական ​​արժեթղթերով ավտոմատ ռեպո շուկայում մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում ռեպո բացման գործարքների միջին կշռված տոկոսադրույքն է։

**[http://kase.kz/ru/money_market/repo-indicators/#twina TWINA]  (Tenge Week Index Average)** Ղազախստանի Հանրապետության պետական ​​արժեթղթերով ավտոմատ ռեպո շուկայում ռեպո բացման գործարքների միջին կշռված տոկոսադրույքն է յոթ աշխատանքային օրվա ժամկետով։

TONIA-ի և TWINA-ի արժեքները վերահաշվարկվում է յուրաքանչյուր գործարքի ավարտից հետո։

**[http://kase.kz/ru/money_market/mm_index/ MM_Index] ** **(Money Market Index**) Ղազախստանի Հանրապետության պետական ​​արժեթղթերով ԱՄՆ դոլար/ԿՍՏ արժույթի սվոպ գործարքների և ավտոմատ ռեպո գործարքների միջին կշռված տոկոսադրույքների (եկամտաբերության) ծավալային կշռված միջին արժեքն է՝ բացված մեկ աշխատանքային օրով։ Ցուցանիշը հաշվարկվում է KASE առևտրային համակարգում օրվա ընթացքում կնքված սվոպ բացման բոլոր գործարքների համար։

**[http://kase.kz/ru/money_market/swap-indicators/#swap_1d SWAP‑1D] ** **(USD)** և  **[http://kase.kz/ru/money_market/swap-indicators/#swap_2d SWAP‑2D (USD)] ** ծավալային կշռված միջին եկամտաբերությունն են ԱՄՆ դոլար/KST սվոպ գործառնությունների բացման բոլոր գործարքների համար մեկ և երկու աշխատանքային օր ժամկետով՝  կնքված KASE առևտրային համակարգում օրվա ընթացքում։

#### Միջբանկային ավանդների շուկայի ցուցանիշները
**[http://kase.kz/ru/money_market/kazprime/ KazPrime] **-ը՝ Ղազախստանի համար լավագույն վարկային որակ ապահովող բանկերի մեջ միջբանկային եռամսյա ավանդների վրա ղազախական տենգեի ներդրման տոկոսադրույքները  արտացոլող ցուցիչն է։

Բացի KazPrime ցուցանիշից, միջբանկային ավանդների շուկան բնութագրվում է KIBOR, KIBID, KIMEAN ցուցանիշներով՝

**[http://kase.kz/ru/money_market/kibor/ KIBOR] ** — Ղազախստանի տենգեի տեղաբաշխման միջին արժեք

**KIBID** — Ղազախստանի տենգե ներգրավելու համար տոկոսադրույքների միջին արժեք

**KIMEAN**-ը տեղաբաշխման և ներգրավման դրույքաչափերի միջև միջին արժեքն է։

Այս ցուցանիշները բորսան ֆիքսում է Ալմաթի ժամանակով ժամը 16:00-ին: Ի տարբերություն KazPrime-ի՝ ցուցանիշները հաշվարկելու համար օգտագործվող գնանշումները խորհրդատվական են և չեն պարտավորեցնում բանկերին դրանցով գործարքներ իրականացնել։

2011 թվականի նոյեմբերի 30-ին աշխարհի առաջատար ինդեքս մատակարարող Dow Jones Indexes-ը և FEAS-ը գործարկեցին եվրաասիական ֆոնդային բորսաներում ցուցակագրված կապույտ չիպերի առաջին ինդեքսը՝ հավասարապես կշռված Dow Jones FEAS Titans 50 ինդեքսը։ Ղազախստանի Հանրապետությունն այս ինդեքսում ներկայացված էր «Ղազախստանի ժողովրդական խնայբանկ» ԲԲԸ-ի, «Կազկոմերցբանկ» ԲԲԸ-ի և «ԿազմունայԳազ» ԲԲԸ-ի «Հետախուզական արտադրություն» ԲԲԸ-ի ընդհանուր բաժնետոմսերով, որոնց քաշը 2011թ. օգոստոսի սկզբին ինդեքսային զամբյուղում կազմել էր համապատասխանաբար 2,07%, 1,85% և 1,91%։ Քանի որ ինդեքսը հավասարաչափ կշռված է, և յուրաքանչյուր բաժնետոմսի կշիռը սահմանափակվում է երկու տոկոսով, ընդհանուր առմամբ Ղազախստանի ընկերությունների մասնաբաժինը ինդեքսում կազմում է մոտավորապես 6% ինչպես նաև Dow Jones FEAS Benchmark և S&P Kazakhstan BMI ինդեքսների ներկայացուցչական ցուցակում։

2011 թվականի դեկտեմբերին KASE-ն միացավ Standard & Poor's Financial Services LLC-ի («S&P») և Իսլամական համագործակցության կազմակերպության անդամ երկրների փոխանակումների համաձայնագրին։ Համաձայնագրի շրջանակներում S&P-ը մտադիր է իրական ժամանակում հաշվարկել, լիցենզավորել և բաշխել 50 իրացվելի բաժնետոմսերի ինդեքս («S&P Index»), որոնք վաճառվում են Իսլամական համագործակցության կազմակերպության անդամ երկրների բորսայական շուկաներում։

2012 թվականին Վիեննայի ֆոնդային բորսան (WBAG) գործարկեց «Kazakhstan Traded Index Local» բաժնետոմսերի նոր ինդեքսը ԱՄՆ դոլարով և եվրոյով (KTX Local):

#### KASE տեղեկատվություն
KASE-ն տարածում է տեղեկատվությունը, որը ստեղծվել է ինչպես բորսայի կողմից, այնպես էլ իր գործընկերների կողմից (ցուցակագրված ընկերություններ, բորսայի անդամներ և այլն)։ Պայմանականորեն տեղեկատվության փոխանակումը կարելի է բաժանել՝

* տվյալներ բորսայական առևտրի վերաբերյալ
* տեղեկատվություն ֆոնդային ինդեքսների և ցուցանիշների մասին
* թողարկողների փաստաթղթերը, որոնց արժեթղթերը թույլատրված են շրջանառության մեջ KASE-ում, ինչպես նաև դրանց վերաբերյալ այլ էական տեղեկություններ
* տեղեկատվություն KASE-ի անդամակցության և անդամների մասին
* KASE ցուցակներում ընդգրկված ֆինանսական գործիքների վերաբերյալ տվյալներ
* բորսայի շուկայի պետական ​​կարգավորմանը վերաբերող կարգավորող դաշտը, ինչպես նաև KASE-ի ներքին փաստաթղթերը
* KASE-ի և ֆոնդային շուկայի նորություններ։

KASE-ի տեղեկատվության տարածման հիմնական միջոցը՝ այն բորսայի կայքում տեղադրելն է՝ www.kase.kz : Ներկայումս այս ռեսուրսը գործում է ղազախերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով։ KASE կայքը Ղազախստանի Հանրապետության կազմակերպված ֆինանսական շուկայի մասին տեղեկատվության ամենամեծ աղբյուրներից մեկն է և ցուցակագրված բոլոր ընկերությունների գործունեության մասին տեղեկատվության բացահայտման միակ ռեսուրսը։ Կայքը պարունակում է վերջին 15 տարվա KASE նորությունների արխիվ, որն անվճար հասանելի է, ինչպես նաև օգտատերերին տրամադրում է մուտք դեպի KASE առևտրային տեղեկատվություն իրական ժամանակում, 15 րոպե ուշացումով և առևտրային օրվա արդյունքների հիման վրա։

Բացի այդ, բորսան իրական ժամանակում տրամադրում է առևտրային տեղեկատվություն՝
* KASE առևտրային համակարգի տերմինալների միջոցով
* FIX արձանագրության միջոցով տվյալները փոխանցում երկրորդական տեղեկատվության դիստրիբյուտորներին, այդ թվում՝ Thomson Reuters-ին և Bloomberg-ին
* ուղարկելով այն ուղղակիորեն շահագրգիռ կողմերին նրանց հետ համաձայնեցված ձևաչափերով, արձանագրություններով և համաձայնեցված կապի ուղիներով։

#### KASE առևտրային համակարգ
1997 թվականին մշակվել և շահագործման է հանձնվել KASE-ի սեփական առևտրային համակարգը, որն իր հատկություններով չի զիջում մասնագիտացված ֆիրմաների կողմից ստեղծված նմանատիպ դասի համակարգերին։ Առևտրային համակարգի բնութագրերը բարելավելու նպատակով դրա կատարելագործումն ու թարմացումը կատարվում են անընդհատ (միջինում թարմացված տարբերակը թողարկվում է տարեկան 3-4 անգամ)։

Առևտուրն իրականացվում է ամեն օր (բացի հանգստյան և տոն օրերից)։

KASE առևտրային համակարգը թույլ է տալիս առևտուր անել հետևյալ մեթոդներով.

* շարունակական հակաաճուրդ (առևտրի հիմնական մեթոդ);
* ուղղակի (պայմանագրային) գործարքների կնքում.
* մասնագիտացված առևտուր (աճուրդներ);
* Ֆրանկֆուրտի աճուրդ;
* ամրագրում;
* բաժանորդագրություն (բաժնետոմսերի վաճառքի համար)։

Հեռակա մուտքը դեպի KASE առևտրային համակարգ ապահովվում է Ղազախստանի առաջատար պրովայդերների հատուկ կապուղիներով և ինտերնետի միջոցով։

#### Ինտերնետ առևտուր KASE-ում
KASE-ն առցանց առևտրի հնարավորություն է ընձեռում հետևյալ ծրագրային արտադրանքների միջոցով՝

* առևտրային համակարգի հետ տեղեկատվության փոխանակման մոդուլ, որը թույլ է տալիս երրորդ կողմի ինտերնետ առևտրային ծրագրերին միանալ KASE առևտրային համակարգին՝ տեղեկատվություն ստանալ իրական ժամանակում և ներկայացնել պատվերներ
* գործարքի FIX դարպաս՝  FIX արձանագրության փոխանակման տվյալների փոխանցման միջազգային ստանդարտի հիման վրա մշակված, որն իր հատկություններով նման է փոխանակման մոդուլին։

#### Կորպորատիվ կառավարում KASE-ում
KASE-ն շարունակաբար բարելավում և զարգացնում է կորպորատիվ կառավարման համակարգը՝  բաժնետերերի, թողարկողների, բորսայի անդամների և ներդրողների շահերը պաշտպանելու նպատակով։

Ներկայումս Բորսայի ղեկավար մարմինը՝ Տնօրենների խորհուրդը (Բորսայի խորհուրդ), ներառում է 8 անդամ, որոնցից  3-ը անկախ տնօրեններ են։ Այս մարմնին կից գործում է 5 հանձնաժողով.

* բյուջեի և ռազմավարական պլանավորման վերաբերյալ;
* կադրերի, վարձատրության և սոցիալական հարցերի վերաբերյալ.
* աուդիտի գծով;
* փորձագիտական ​​հանձնաժողով;
* թողարկողների ֆինանսական հաշվետվությունների և աուդիտի վերաբերյալ։

Կոլեգիալ որոշումներ կայացնելու և շահերի բախումը վերացնելու նպատակով Բորսայում գործում են լրացուցիչ աշխատանքային հանձնաժողովներ և հանձնաժողովներ, որոնց կազմի մեջ, բացի Բորսայի աշխատակիցներից, ընդգրկված են լիազոր մարմնի ներկայացուցիչներ և շուկայի մասնակիցներ։

Լիազորված մարմնի պահանջներին համապատասխան՝ KASE-ն  ինսայդերական և մանիպուլյացիոն գործարքների նկատմամբ մշտապես իրականացնում է համապատասխանության հսկողություն։ Ռիսկերի կառավարման և ներքին վերահսկողության համակարգերը կառուցվել են միջազգային չափանիշներին համապատասխան։

## KASE-ի դուստր ձեռնարկություններ
* ԲԸ «ԿԱՍԵ Քլիրինգային Կենտրոն».

## Տես նաև
* Ղազախստանի տնտեսություն

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт Казахстанской фондовой биржи 
*  Всемирная федерации бирж (WFE)
*Федерация евро-азиатских фондовых бирж (FEAS)
* Международная ассоциация распространителей и потребителей финансовой информации (SIIA / FISD)
* Ассоциация финансистов Казахстана (АФК)
* Официальный сайт дочерней компании KASE — ТОО «eTrade.kz»
* Состояние рынка ценных бумаг в Казахстане на современном этапе

## Ծանոթագրություններ

:

Կատեգորիա:1993 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Բորսաներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆոնդային բորսաներ