Աննա Զելենովա

**Աննա Իվանովնա Զելենովա** (), խորհրդային արվեստաբան, գրականագետ, վերականգնող, եղել է Պավլովսկի պալատական թանգարանի տնօրեն (1941-1979 թվականներ)։ ՌՍՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1966 թվական)։

## Կենսագրություն
Զելենովան ծնվել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ գործարանային աշխատողների ընտանիքում։ 1921-1930 թվականներին սովորել է թիվ 41 ՖԶԴ-ում (գործարանային իննամյա դպրոց, նախկին Պետրիշուլե): 1931 թվականին ավարտել է գծագրական-կոնստրուկտորական դասընթացները, որտեղ սովորում էր 1929 թվականից՝ միաժամանակ հաճախելով դպրոցական պարապմունքների: 1931-1933 թվականներին գծագրություն է դասավանդել «Գիպրոսպեցմետ»-ում և ղեկավարել գծագրական դասընթացները: 1933-1934 թվականներին աշխատել է որպես գրադարանավար իր հարազատ դպրոցում՝ թիվ 41 ՖԶԴ-ում:

1933-1938 թվականներին սովորել է Լենինգրադի պետական համալսարանի էքսկուրսիաների և թարգմանության բաժնում և Լենինգրադի պետական մանկավարժական ինստիտուտի գրականության ֆակուլտետում՝ ստանալով արվեստի պատմության և գրական քննադատության աստիճաններ։ Միաժամանակ շարունակել է արվեստի պատմության և թանգարանագիտության գործնական ուսումնասիրությունները՝ աշխատելով որպես էքսկուրսավար Էրմիտաժում։

## Պավլովսկի պալատը պատերազմից առաջ և պաշարման ժամանակ
1934-1936 թվականներին Զելենովան շարունակել է աշխատել որպես էքսկուրսավար Էրմիտաժում, Ռուսական թանգարանում և արվարձանային պալատական թանգարաններում: Հատկապես հետաքրքրված է եղել Պավլովսկի թանգարանային համալիրով՝ իր յուրահատուկ այգով: 1936 թվականին Ա. Զելենովան սկսել է լրիվ դրույքով աշխատել Պավլովսկի պալատական թանգարանում՝ որպես գիտաշխատող: Որոշ ժամանակ անց դարձել է թանգարանի հետազոտությունների գծով փոխտնօրեն, իսկ 1941 թվականի օգոստոսի 21-ին նշանակվել է թանգարանի տնօրեն և պատասխանատու թանգարանային ցուցանմուշների տարհանման համար:

Անհապաղ գործողություններ ձեռնարկելով՝ կազմակերպելէ թանգարանի հավաքածուների ամենաարժեքավոր մասի տարհանումը և գաղտնի թաղումը։ Գերմանացիների կողմից Պավլովսկը գրավելուց մեկ օր առաջ՝ 1941 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, նա վերջին բեռնատարը բեռնեց թանգարանային ցուցանմուշներով և ոտքով մեկնեց Լենինգրադ։

Շրջափակված Լենինգրադում Ա. Զելենովան շարունակել է թանգարանային արժեքների պահպանման և համակարգման աշխատանքները: 1942 թվականի փետրվարին ստանձնել է Լենխորհրդի մշակութային-լուսավորչական ձեռնարկությունների վարչության Թանգարանային բաժնի պետի պաշտոնը: Այդ ժամանակահատվածում դասախոսություններ և ցուցահանդեսներ է կազմակերպել շրջափակված քաղաքի բնակիչների, ինչպես նաև պաշտպանության առաջնագծի ռազմաճակատայինների համար՝ հոսպիտալներում և Բալթյան նավատորմի նավերի վրա:

1943 թվականի հուլիսին սկսել է աշխատել Հանրային գրադարանի հանրային բաժնում, միաժամանակ կազմակերպելով պաշտպանական թեմաներով ցուցահանդեսներ Վսևոբուչի տանը, ՆԿՎԴ ակումբում և հենց ՌԱԳ-ում: 1944 թվականի հուլիսի 1-ին նա հրաժարական է տվեց ՌԱԳ-ից՝ ստանձնելու Պավլովսկի պալատական թանգարանի տնօրենի իր նախկին պաշտոնը:

## Պավլովսկի պալատի վերականգնում
մինի|260x260փքս|Ավերված Պավլովսկի պալատը ազատագրումից հետո (1944 թվական)։
Պավլովսկի գերմանական զորքերից ազատագրումից մեկ շաբաթ անց՝ 1944 թվականի փետրվարի 5-ին Ա. Զելենովան վերադարձել է Պավլովսկի պալատ՝ թանգարանային համալիրի վերականգնման աշխատանքները սկսելու համար: Այդ ժամանակ թանգարանն եղել է այրված ավերակների կույտ:

Օկուպացիայի և մարտերի 28 ամիսների ընթացքում ավերվել ու թալանվել էր այն ամենը, ինչ թանգարանի աշխատակիցները չէին կարողացել դուրս բերել կամ թաքցնել։ Գերմանական զորքերը ոչնչացրել էին բոլոր տաղավարները, պայթեցրել կամուրջները և զբոսայգում հատել ավելի քան 70 հազար ծառ։ Նահանջելիս նրանք հրկիզել էին պալատը և ականապատել դրա ավերակները։

Սակայն Ա. Զելենովայի պաշտոնը ստանձնելուց մի քանի օր անց ականազերծողները սկսել են պալատի ականազերծման աշխատանքները, իսկ Ա. Զելենովան ձեռնամուխ է եղել դրա վերականգնման մեթոդաբանության մշակմանը: Հետագայում այս եռահատոր աշխատությունը հիմք ընդունվեց պատերազմի ժամանակ տուժած Լենինգրադի բոլոր արվարձանային պալատ-թանգարանների վերականգնման համար:

1944 թվականի գարնանից մինչև 1978 թվականը Պավլովսկի թանգարանային համալիրի վերականգնման վրա աշխատել են վերականգնողների բազմաթիվ խմբեր: Ա. Զելենովայի և Ա. Տրեսկինի ղեկավարությամբ հսկայական և աննախադեպ աշխատանք է իրականացվել Պավլովսկի պալատի և զբոսայգու վերականգնման ուղղությամբ։

1957 թվականին այցելուների համար բացվեցին վերականգնված Պավլովսկի պալատի առաջին դահլիճները։ 1978 թվականին Պավլովսկը դարձել է Լենինգրադի արվարձաններում առաջին պալատն ու թանգարանային համալիրը, որը վերականգնվել է ավերակներից։

Մի քանի ամիս անց՝ 1979 թվականի հունվարի 20-ի , Աննա Իվանովնա Զելենովան ստիպված է եղել հրաժարական տալ թանգարանի տնօրենի պաշտոնից՝ Լենինգրադի «կուսակցական վերնախավի» հետ (մասնավորապես՝ ԽՄԿԿ Լենինգրադի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար Յու. Ֆ. Սոլովյովի հետ) անհամաձայնությունների պատճառով։

Մեկ տարի անց՝ 1980 թվականի հունվարին, 66 տարեկան հասակում մահացավ ինֆարկտից և հուղարկավորվել է Պավլովսկի գերեզմանատանը:

2005 թվականին Ա. Ի. Զելենովան հետմահու արժանացել է Պավլովսկ քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչման։

Հիշատակված է «Հրաժեշտ պատրանքներին» գրքում.

## Պարգևներ
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
* «Աշխատանքի ականավոր համար» մեդալ (1957 թվականի հունիսի 21)՝ *Լենինգրադ քաղաքի 250-ամյակի առթիվ և քաղաքի աշխատողների արդյունաբերության, գիտության և մշակույթի զարգացման գործում ունեցած վաստակի ճանաչման համար*
* «Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում քաջարի աշխատանքի համար» մեդալ
* ՌՍՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1966 թվական)

## Հիշատակ
1997 թվականին Պավլովսկի Ուրիցկի փողոցը վերանվանվել է որպես Աննա Զելենովայի փողոց։

Տարիներ շարունակ Պավլովսկի բնակիչները ստորագրություններ են հավաքել՝ Պավլովսկում Աննա Զելենովայի հուշարձանը կանգնեցնելու համար։ 2014 թվականին մշակվել է նախնական նախագիծ։ Հուշարձանը բացվել է 2022 թվականի մայիսի 18-ին։ Այն տեղադրվել է Սադովայա փողոցում՝ Աննա Զելենովայի անունով 2023 թվականին անվանակոչված այգում, թուջե դարպասի կողքին, Պավլովսկի այգու մուտքի հատվածներից մեկի դիմաց: Հուշարձանի մակետը ստեղծել է քանդակագործ Վլադիմիր Գորևը, և նրա մահից հետո՝ 2019 թվականին, նրա աշակերտներն ավարտեցին աշխատանքը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Вейс З. А., Вейс Н. В.* «В Павловском парке», Л., 1967
* *Друян Н. А.* «Хранители // Пути в незнаемое: Писатели рассказывают о науке», М., 1969. Сб. 7
* *Тихомирова М. А.* «Памятники, люди, события: Из зап. музейного работника», Л., 1970
* *Борщев С. Н.* «От Невы до Эльбы», Л., 1970
* *Ёлкина А. С.* «Сделайте это для меня», Знание, Санкт-Петербург, 2005 (книга ученицы А. И. Зеленовой)
**Коваль Л. В.* Анна Зеленова. Линия жизни: научно-документальная повесть. – СПб.: Русская коллекция, 2025. –392 с.
* Некролог: «Ленинградская правда», 1980. 19 января
* Некролог: «Вперед», Пушкин, 1980. 19 января

## Արտաքին հղումներ
* Сотрудники РНБ — деятели науки и культуры

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականագետներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ