open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Երկիր (թերթ, Կ. Պոլիս)

**«Երկիր»**, հասարակական-քաղաքական, տնտեսական և գրական շաբաթաթերթ, Հնչակյան կուսակցության օրգան։ Հրատարակվել է Ադաբազարում և Կ. Պոլսում, 1910-1911 թթ․-ին։

Արտոնատեր՝ Մ. Թերզյան, խմբագիրներ՝ Ասո (Տ. Օտյան), Ա. Կենճյան, Բանվոր (Ե. Թոփուզյան)։

Քարոզել է ցարիզմի և թուրքական բռնատիրության դեմ ազգային հեղափոխության գաղափարը։ Քննադատել է «Հայաստանն առանց հայերի» ռուսական հետադիմական քաղաքականությունը, հանդես եկել հօգուտ Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ մտնող ժողովուրդների ինքնորոշման և իրավահավասարության իրավունքի, դատապարտել երիտթուրքական կառավարության հակահայկական ձեռնարկումները, մասնավորապես՝ հայ գյուղացիության հողազրկման ասպարեզում։ «Երկիր» ժողովրդի տնտեսական ինքնուրույնությունից է բխեցրել քաղաքական անկախությունը, անդրադարձել է հայաբնակ գավառների տնտեսական և հասարակական կացությանը, մասամբ՝ քաղաքների բանվորությանը հետաքրքրող խնդիրներին։ հեղափոխական պայքարի քարոզին զուգընթաց միամտորեն ակնկալել է Օսմանյան կայսրության վերածնվելը «նորագույն պետության, ուր տիրեր բաղկացուցիչ ազգերի հավասարությունը և եղբայրակցությունը»։

Տպագրությունը վերսկսել է 1919-1922 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Վ․ Զեյթունցյան, Տ․ Գալճյան, Է․ Չոփուրյան։ Արտացոլել է Մերձավոր Արևելքի քաղաքական իրավիճակը, հույն-թուրքական պատերազմը, Կիլիկիայի ու Զմյուռնիայի դեպքերը, Կ․ Պոլսի հայության արտագաղթը, քննադատել արևմտյան երկրների դիվանագիտությունը։ «Երկիր»-ը ողջունել է սովետական կարգերի հաստատումը Հայաստանում, օգնել ամրապնդելու գաղութի կապը հայրենիքի հետ, հանդես է եկել դաշնակցության գաղափարախոսության և գործունեության դեմ։ Տպագրել է Վլադիմիր Իլիչ Լենինի ճառը Սովետների IX համագումարում, «Մարտնչող մատերիալիզմի մասին» հոդվածը, նյութեր Անդրկովկասի Ֆեդերացիայի կազմավորման վերաբերյալ, հայ հեղինակների ստեղծագործություններ, թարգմանություններ։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հայաստան (թերթ)

**«Հայաստան»**, Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1980-1987-ին, հրատարակությունը վերսկսվել է 1991 թ․-ից։ Հրատարակող կազմակերպության ընդհատակյա գործելակերպի հետևանքով տպագրության վայրը, խմբագիրների, հոդվածագիրների անունները չեն նշվում։ Պարբերականությունն անորոշ է, մոտավորապես՝ ամենամսյա։

Սկզբում «Հայաստան»-ում հայերենի կողքին լույս էին ընծայվում նաև անգլերեն, ֆրանսերեն, արաբերեն, ռուսերեն, թուրքերեն և իսպաներեն հոդվածներ։

1983-1987 թթ-ին հայերեն, արաբերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և թուրքերեն թողարկումները լույս են տեսել առանձին-առանձին։ 1991 թ․-ից հրատարակվում է միայն հայերեն։

Կարգախոսներն են «Կեցցե իրավազրկված ժողովուրդներու հեղափոխական միասնությունը», «Զինյալ պայքարը և քաղաքական ճիշտ գիծը ուղին Են Հայաստանի»։ Հրապարակում է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի պաշտոնական հաղորդագրությունները, տեղեկություններ ու մեկնաբանությաններ նրա զինված գործողությունների, նահատակ ու ձերբակալված անդամների մասին։ Անդրադառնում է սփյուռքահայ հասարակական կյանքին, միջազգային, հատկապես՝ մերձավորարլևելյան քաղաքական անցուդարձին։

Կատեգորիա:ՀԱՀԳԲ-ի մամուլ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հովհաննես Անկյուրացի

**Հովհաննես Անկյուրատի**, *Ջուաննի Մոլինո* (իտ.՝ *Giovanni Molino*, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XVII-րդ դարի հայ տպագրիչ։

1630-ական թթ. կեսերին եղել է Զմյուռնիայում Վենետիկի դեսպանի թարգմանը, 1637—41 թվականներին՝ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքի ներկայացուցիչը Հռոմում։ Հռոմում եղած ժամանակ հայերեն Աստվածաշունչ տպագրելու համար ձուլել է տվել հայերեն տպատառեր։ Այնուհետև անցել է Վենետիկ և հույն Սալիգադաուի տպարանում 1642-ին իր տառերով տպագրել է Սաղմոսարան, 1643-ին՝ Ներսես Շնորհալու «Ցիսուս որդի»-ն (այդ երկի առաջին հրատարակությունն է), որոնք ունեն տպագրական բարձր արվեստ։ 1660-ին Հովհաննես Անկյուրացու տառերը իտալացի տպարանատեր Բովիսը օգտագործել է «Ցիսուս որդու» 2-րդ հրատարակության համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Մասիս (թերթ, Կ.Պոլիս)

**«Մասիս»**, հասարակական-քաղաքական և գրական թերթ։ Հրատարակվել է 1852-1908 թվականներին (1884 թվականից շաբաթաթերթ), Կ. Պոլսում։

Խմբագիրներ՝ Կարապետ Ութուճյան, Արփիար Արփիարյան, Գրիգոր Զոհրապ, Հ. Ասատուր, Սիպիլ, Մ. Շամտանճյան, Տ. Արփիարյան, Ենովք Արմեն։

1878-1880 թվականներին տպագրել է հայկական հարցին նվիրված բազմաթիվ հոդվածներ։ Համակրել է Մեծ Բրիտանիայի քաղաքականությանը Թուրքիայում, նրա օգնությամբ ակնկալել բարենորոգումների իրականացումն Արևմտյան Հայաստանում։ Առանձնակի ուշադրություն է դարձրել Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսես Վարժապետյանի գործունեությանը հայկական ինքնավարության և բարենորոգումների հարցում։

Սկզբում ունեցել է չափավոր ուղղություն, հաշտվողական դիրք գրավել թուրք կառավարության, հայ հոգևորականության և հարուստ դասի նկատմամբ։ Ա. Արփիարյանի և Գ. Զոհրապի խմբագրության տարիներին (1884-1893) ձեռք է բերել շեշտված դեմոկրատական ուղղություն, արձագանքել հայ ժողովրդին հուզող քաղաքական և տնտեսական խնդիրներին, քննադատել սուլթանական կառավարության և նրան աջակցող օտար պետությունների հայահալած քաղաքականությունը, լայն տեղ հատկացրել գրական-քննադատական նյութերին, համախմբել արևմտահայ ռեալիստական արձակի գրեթե բոլոր ներկայացուցիչներին։ Թարգմանաբար ներկայացրել է նաև ռուս, և եվրոպական գրականությունը (Պուշկին, Լերմոնտով, Ա. Դյումա, Հյուգո և ուրիշներ)։ Դարավերջին, համիդյան կոտորածների և քաղաքական ներքին կացության խստագույն պայմաններում «Մասիսը», հեռանալով ավանդույթներից, հիմնականում տպագրել է մանր լուրեր, գիտական կարճառոտ հոդվածներ, տեղեկություններ և այլն։ Տարբեր տարիների պարբերականին աշխատակցել են Հակոբ Պարոնյանը, Տիգրան Կամսարականը, Լևոն Բաշալյանը, Երվանդ Օտյանը, Մկրտիչ Աճեմյանը, Վահան Մալեզյան, Սիպիլը, Արշակ Չոպանյան, Արտաշես Հարությունյանը, Եղիա Տեմիրճիպաշյան, և ուրիշներ։

Եվրոպական, մասնավորապես՝ անգլիական մամուլից արտատպել է հայկական հարցին Թուրքիայում մեծ տերությունների քաղաքականությանը վերաբերող հոդվածները և տեսությունները։ «Մասիս»-ը արտացոլել է հայ հասարակության հիասթափությունը Բեռլինի կոնգրեսի (1878) արդյունքներից և, կիսելով պատրիարքի կարծիքը, ազգային ինքնավարության նախապայման համարել հայերի տնտեսական և մտավոր զարգացումը։

Անդրադառնալով Ռուսաստանի հանդեպ Արևմտյան Հայաստանի բնակչության քաղաքական համակրանքի խնդրին՝ «Մասիս»-ն այն բացատրել է թուրքական դարավոր բռնություններով, միաժամանակ քննադատել ցարական կառավարության քաղաքականության այն միտումները, որոնց համաձայն արևմտյան Հայաստանի ինքնավարությունը կխըթաներ Արևելյան Հայաստանի ազատագրական տրամադրությունները։ «Մասիս»-ը փորձել է ապացուցել, որ Արևմտյան Հայաստանի ինքնավարությունը չի հակադրվի Թուրքիայի շահերին, քանի որ պատնեշ կհանդիսանա ռուսական ծավալապաշտական ձգտումների դեմ։

## Ծանոթագրություններ

## Նաև տեսնել
*ragmamoul.net: Պատմութեան Մէջ Այսօր. ԿԱՐԱՊԵՏ ԻՒԹԻՒՆՃԵԱՆ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Նոր կյանք (հանդես, Լոնդոն)

**«Նոր կյանք»**, քաղաքական-գրական հանդես։ Հրատարակվել է 1898-1902 թթ․-ին, Լոնդոնում։

Խմբագիրներ Աբգար Արփիարյան, Լևոն Բաշալյան։

Վերակազմյալ Կնչակյան կուսակցության հրատարակություն։ Իր նպատակն է համարել հայ ժողովրդի քաղաքական դաստիարակությունը եվրոպական առաջավոր գաղափարներով։ Հանգամանորեն արտացոլել է Արևմտյան Հայաստանի կյանքը 19-րդ դարի վերջին։ Հրատարակել է նյութեր 1894-1896 թթ․-ի հայկական կոտորածների, հայ քաղաքական կուսակցությունների, մասնավորապես՝ հնչակյանների մասին։

Հայկական հարցի լուծումը կապել է մեծ տերությունների աջակցության հետ։ Եվրոպական մամուլից արտատպել է հայանպաստ նյութեր, մեկնաբանել եվրոպական երկրների քաղաքականությունը Թուրքիայում։ «Նոր կյանքը» առաջ է քաշել Օսմանյան կայսրությունում ազգերի ինքնորոշման խնդիրը։

Աբգար Արփիարյանը և նրա համախոհները ձգտել են հայերին նախապատրաստել դիմագրավելու այն արհավիրքներին, որոնք անխուսափելի են Օսմանյան կայսրության փլուզման ժամանակ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձրել Օսմանյան կայսրության ոչ մուսուլման ժողովուրդների ձուլումն ու ոչնչացումը նախապատրաստող պանիսլամիզմի և պանօսմանիզմի գաղափարախոսության մերկացմանը։ Քննադատել է ցարական Ռուսաստանի արևելյան քաղաքականությունը, մասնավորապես՝ նրա անհանդուրժող վերաբերմունքը հայ ազգային շարժմանը։ «Նոր կյանք»-ը լուսաբանել է նաև Լոնդոնի հայ համայնքի կյանքը։

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Էդվին Բլիս

**Էդվին Մանսել Բլիս** (, ), ամերիկյան միսիոներ, խմբագիր։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կ. Պոլսի Ռոբերտ քոլեջում, այնուհետև շարունակել Եյլում (ԱՄՆ)։ Որպես Աստվածաշնչի ամերիկյան ընկերության գործակալ 1886-1888 թվականներին շրջագայել է Թուրքիայում, Եգիպտոսում, Պարսկաստանում և Պաղեստինում։ 1889-1891 թնականներին և 1904 թվականին խմբագրել է «Միսիոներական հանրագիտարանը» (ԱՄՆ), որի համար արժանացել է աստվածաբանության դոկտորի կոչման։ 1907 թվականից մինչև կյանքի վերջը ծառայել է Մարդահամարի գրասենյակում (Վաշինգտոն)։

Մի շարք աշխատությունների («Թուրքը Հայաստանում, Կրետեում և Հունաստանում», 1896, «Միսիոներության համառոտ պատմություն», 1897 և այլն) հեղինակ է։ Առավել հայտնի է «Թուրքիան և հայկական սարսափները» (1896) գիրքը, որն արևմտահայության 1894-1896 թվականների ջարդերի յուրատեսակ ժամանակագրություն է, որտեղ նա մանրամասն նկարագրում է թուրքական իշխանությունների իրականացրած այդ սպանդի պատմությունը՝ եզրակացնելով, որ Օսմանյան կայսրությունում կազմակերպված այդ առաջին զանգվածային կոտորածների նպատակն էր վերջ տալ տեղաբնիկ միակ քրիստոնյա փոքրամասնությանը, որն ի վիճակի էր վերահաստատել իր ինքնուրույնությունը։ Բլիսը գտնում էր, որ այդ ջարդերը նախօրոք կազմված ծրագրի մի մասն էին, որոնք իրականացնում էր թուրքական կառավարությունը քրիստոնյա պետությունների համաձայնությամբ ու իր քրիստոնյա հպատակների արտոնությունները «պաշտպանելու» հանդիսավոր խոստումներով։

## Երկեր
* Turkey and the Armenian Atrocities, Frezno, Cat, 1982.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1848 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էրզրում քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1919 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի միսիոներներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Աստվածաբանական գիտությունների դոկտորներ
Արիադնա Տիրկովա-Ուիլյամս

**Արիադնա Տիրկովա-Ուիլյամս** (), ռուս լրագրող, գրող։

Աշխատակցել է Բիրժևիե Վեդոմոստի ("Биржевые ведомости"), Ռուսսկիե վեդոմոստի ("Русские ведомости") թերթերին։ 1911-1912 թվականներին եղել է Թուրքիայում։ Գրել է «Հին Թուրքիան և երիտթուրքերը։ Մեկ տարի Կոստանդնուպոլսում» (1916) գիրքը, որտեղ հանգամանորեն քննել է թուրքերի կյանքի քաղաքական և այլ կողմերը։ Համեմատելով Օսմայան կայսրության և երիտթուրքերի քաղաքականությունը՝ Տիրիկովան նշել է «Հայ ժողովրդի անօրինակ կոտորածը ապացուցում է, որ չնայած Տիրկովա Արիադնան (1869-1962) Եվրոպայից փոխառնված ծրագրերին ու կարգախոսներին, երիտթուրքերը ըստ էության ոչնչով չեն տարբերվում հին թուրքերից»։ Տիրիկովան գտնում էր, որ հայերի ջարդերի պատմությունը արյունոտ տառերով գրված դատավճիռ է երիտթուրքերին։ Խոսելով Թուրքիայում հայերի կոտորածների մասին՝ Տիրկովան գրել է. «Հայկական ջարդերի նկարագրությունը հիշեցնում է հին կոտորածների սարսափելի տարեգրությունները, երբ հաղթողները սպանում և տանջում, թալանում և բռնաբարում էին պարտվածներին այնպիսի սանձարձակությամբ, ինչպիսին հատուկ է գազաններից միայն մարդուն։ 1896 թվականին հենց Կոստանդնուպոլսում երեք օրվա ընթացքում սպանվել է 10 հազար հայ` չխոսելով տասնյակ հազարներով սպանվածների ու վիրավորների, թալանվածների մասին՝ մեծ ու փոքր գավառական քաղաքներում։ Աբդուլ Համիդի տապալումից և սահմանադրության հռչակումից անմիջապես հետո իրագործվեց Ադանայի ջարդը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հարց
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Աբբոթ Լիման

**Աբբոթ Լիման** () (), ամերիկյան կրոնական գործիչ և լրագրող։

## Կենսագրություն
1853-1869 թվականներին ամերիկյան մի շարք եկեղեցիներում ծառայել է որպես բողոքական քահանա։ 1876 թվականից Հենրի Բիչերի հետ խմբագրել էր «Քրիստիան Յունիոն» (Christian Union) ամսագիրը (1893 թվականից՝ «Քրիստիան աութլուք» (Christian Outlook): 1888 թվականից՝ Բիչերի մահից հետո, դարձել է Պլիմուտի կոնգլեգացիոնալիստական եկեղեցու քահանա Բրուքլինում։ Իր փիլիսոփայությունը տեղ է գտել «Քրիստոնեության զարգացում» (The Evolution of Christianity, 1892) և «Քրիստոնեությունը և հասարակական խնդիրները» (Christianity and Social Problems, 1896) աշխատություններում։

Պարբերականներում 1894-1896 թվականներին բազմաթիվ հոդվածներ է նվիրել Հայկական հարցի լուսաբանմանը։ Այդ տարիներին իր քարոզներում Աբբոթը բազմիցս անդրադարձել է Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության ջարդերին ու կոտորածներին։ Նա գտնում էր, որ 1894-1896 թվականների հայերի կոտորածները մոլեռանդ ամբոխի հատուկենտ քայլեր չեն, այլ սուլթանական կառավարության կողմից իրականացվող հայատյաց քաղաքականության հետևանք։

## Տես նաև
* Լիման (այլ կիրառումներ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հայկական հարց
Կատեգորիա:20-րդ դարի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Աստվածաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Մամուլ (հանդես)

**«Մամուլ»**, հասարակական-քաղաքական հանդես։ Լույս է տեսել 1869-1882 թթ․-ին, Կ. Պոլսում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Գևորգ Այվազյան։

Ուշադրության կենտրոնում են եղել Արևմտյան Հայաստանի բնակչության ծանր վիճակը և հարըստահարությունները։

1878 թ․-ին հետևել է Բեռլինի կոնգրեսի աշխատանքին ու երգիծական բնույթի հրապարակումներում քննադատել մեծ տերությունների կեցվածքը հայերի կենսահարցերի հանդեպ։ Հիսաթափվելով համաժողովից՝ «Մամուլ»-ը քննադատել է դիվանագիտության միջոցով ինքնավարության հասնելու կոչեր անող հայ գործիչներին (Ներսես Վարժապետյան, Մինաս Չերազ և ուրիշներ)։

Հանդես է եկել չափավոր պահանջների, խոհեմություն հանդես բերելու օգտին՝ օսմանյան կառավարությանը չգրգռելու համար։ 19-րդ դարի 70-ական թթ. վերջին Օսմանյան կայսրությունում և արևմտյան Հայաստանում հայերի վիճակի վատթարացումը և հայերի հալածանքի ուժեղացումը «Մամուլ» որոշակի չափով համարել է օսմանյան կառավարությանը հակադրվելու՝ ոչ հիմնավոր ազգային քաղաքականության հետևանք։ 1882 թ․-ի դեկտեմբերի 18-ին «Մամուլ»-ը տպագրել է Մ. Զգոնյանի «Ուղերձ» բանաստեղծությունը, որի մարտաշունչ-հայրենասիրական տողերը թուրքական իշխանությունները դիտել են իբրև ապստամբության կոչ և Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպության հետ «Մամուլ»-ի ունեցած կապի վկայություն։ Հանդեսը փակվել է, իսկ խմբագիրը աքսորվել (ազատվել է 1886 թ․-ին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Գեղամ Տեր-Կարապետյան

**Գեղամ Տեր-Կարապետյան**, **Տատրակ**, **Տարոնցի**, **Ասողիկ**, **Մշոյ Գեղամ** (1865, գ. Խեյբիան (Մշո դաշտում) - նոյեմբերի 28, 1918, Կոստանդնուպոլիս), ազգային-ագատագրական շարժման գործիչ, գրող, գավառական գրականության ներկայացուցիչներից, լրագրող և քաղաքական գործիչ։ ՀՀԴ կուսակցության անդամ։ 1915 թվականին չի տարագրվել ծանր հիվանդության պատճառով, մահացել է Կոստանդնուպոլսում։

## Ուսումը
Սովորել է Մուշի Ս. Կարապետի ժառանգավորաց դպրոցում, Կեդրոն վարժարանում, 1885 - 1887 թվականներին՝ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։

## Գործունեությունը
1888-1894 և 1896-1908 թվականներին եղել է Մուշի առաջնորդարանի քարտուղար, սերտ հարաբերություններ պահպանել հեղափոխական գործիչների և հայդուկների հետ։ Բողոքել է գավառապետ Մուսա բեկի վարած հակահայկական արարքների դեմ, հաջողել դատի տալ նրան, մասնակցել Կոստանդնուպոլիս 1890 թվականին նրա դատավարությանը։ Դրանից հետո հեռացել է Տիգրանակերտ և 1894-1896 թվականներին վարել տեղի Առաջնորդարանի քարտուղարի պաշտոնը։ 1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո ընտրվել է օսմանական խորհրդարանի երեսփոխան (մինչև 1915 թվականը)։

Գեղամ Տեր-Կարապետյանի ջանքերով շատ դպրոցներ են բացվել Տարոնի գյուղերում։

## Գործերը
Գրել է հոդվածներ (հողային հարցի մասին), նովելներ, բանասիրական ուսումնասիրություններ։

1931 թվականին հրատարակվել է Գեղամ Տեր-Կարապետյանի «Տարոն աշխարհի պատկերները ու պատմվածքները», նաև «Ապրիլյան կոտորածը» երկը, որտեղ դատապարտել է Թալեաթին և էնվերին։

## Գրականություն
* Պետրոսյան Հ., Գեղամ Տեր-Կարապետյան (Մշո Գեղամ). կյանքը և ստեղծագործությունը, Երևան,1983։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Փոքր Հայքի կազմակերպություն

«**Փոքր Հայքի կազմակերպություն**», ազատագրական կազմակերպություն։ Ստեղծվել է 1885 թվականին Մարզվանի «Անատոլիա» քոլեջի ուսանողների ջանքերով՝ պատմական Փոքր Հայքի, Կիլիկիայի և Սև ծովի ափամերձ հայաբնակ վայրերում ազատագրական գաղափարներ տարածելու, ժողովրդի ազգային ինքնագիտակցությունը արթնացնելու, ինքապաշտպանության նախապատրաստելու նպատակով։ Գաղափարական ղեկավարներն էին քոլեջի դասախոսներ Թումայանը և Գայայանը։

Կազմակերպությունը մասնաճյուղեր ուներ Եվդոկիայում, Մալաթիայում, Կեսարիայում։ Ակնառու գործիչներն էին Գևորգ Փասպանյանը, Սահակ Այվազյանը, Գևորգ Աուսքելյանը (Մալաթիայում), Ժիրայրը (Մարտիրոս Պոյաջյան), վարդապետ Դանիելը (Կեսարիայում) և ուրիշներ։ Քանի որ կազմակերպությունը հանդես էր գալիս նաև թուրքական իշխանությունների հալածանքներից արևմտահայ աշխատավորների պաշտպանությամբ, ապա նրանց պայքարը ազգ-ազատագրականի հետ երբեմն կրում էր նաև սոցիալական բնույթ։

Մարզվանի մասնաճյուղը ստեղծել էր մի քանի զինված խմբեր (իրականում ժողովրդական վրիժառուներ էին), որոնք կազմակերպված պայքար էին մղում կառավարական պաշտոնյաների և թուրք ու քուրդ ավազակախմբերի դեմ՝ անկախ ազգությունից պաշտպանելով աշխատավոր ժողովրդի շահերը։ Այդ խմբերից առավելապես հռչակվեց Մինասյան երեք եղբայրների խումբը։

«Փոքր Հայքի կազմակերպության»մասնաճյուղերը միշտ չէ, որ համախումբ էին և գործունեությունը՝ համաձայնեցված. երբեմն ցրվում էին. ուժերը վատնում առանձին գործողությունների վրա։ Չնայած առանձին փաստերին (1880-ական թվականների կեսից Ժիրայրը փորձում էր կապ պահպանել Վանի «Սև խաչ», Էրզրումի «Պաշտպան Հայրենյաց» կազմակերպությունների հետ), կազմակերպությունը չվերաճեց համահայկական շարժման։ Երբ Հնչակյան կուսակցությունն սկսեց իր գործունեությունը Արևմտյան Հայաստանում, «Փոքր Հայքի կազմակերպության» անդամների մեծ մասը անդամագրվեց նրան։ 
## Գրականություն
*Չորմիսյան Լ., Համապատկեր Արևմտահայոց մեկ դարու պատմության, հ.2, Բեյրութ, 1974։ 

Կատեգորիա:Ազգային-ազատագրական կազմակերպություններ
Նանսենյան անձնագիր

մինի|աջից|Անձնագրի շապիկը
**Նանսենյան անձնագիր**, անձը հաստատող ժամանակավոր վկայական, որը տրվել է փախստականներին և քաղաքացիություն չունեցող անձանց Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Մտցրել է Ազգերի լիգան՝ Ֆրիտյոֆ Նանսենի (այստեղից էլ՝ անվանումը) նախաձեռնությամբ Ժնևում հրավիրված կոնֆերանսի որոշմամբ (1922)։
[մինի|փախից|Նանսենյան անձնագրի քանդակը [Ֆրիտյոֆ Նանսենի թանգարան (Երևան)|Երևանի Ֆրիտյոֆ Նանսենի թանգարանի բակում]]

Գերբի փոխարեն անձնագրում ամրացվել է Նանսենի դիմանկարով նամականիշ։

Տրվել է ավելի քան 450 հազար գաղթականների։ «Նանսենյան անձնագիր» ստացած անձինք օգտվել են կոնֆերանսի մասնակից երկրներում բնակվելու, ազատ տեղաշարժվելու իրավունքից, նրանց նկատմամբ դադարել են գործել քաղաքացիություն չունեցողների համար նախատեսված սահմանափակումները։ Ազգերի լիգայի որոշմամբ (1924 թ․-ի հուլիսի 12) Մեծ եղեռնից փրկված շուրջ 320 հազար հայեր, որոնք դեգերում էին տարբեր երկրներում, ստացել են «Նանսենյան անձնագիր»։

1942 թվականին այս անձնագիրը ճանաչվեց 52 երկրների կառավարությունների կողմից և դարձավ փախստականների համար առաջին ճամփորդական փաստաթուղթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիություն
Կատեգորիա:Նույնականացման փաստաթղթեր
Կատեգորիա:Ճանապարհորդության միջազգային փաստաթղթեր
Բագրատ Բորյան

**Բագրատ Հարությունի Բորյան** (), հայ պատմաբան։ Խորհրդային կուսակցական պետական գործիչ։ ՌՍԴբԿ անդամ 1903 թվականից։

1918 թվականից պատասխանատու աշխատանքներ է կատարել Մոսկվայում, եղել ԽՍՀՄ ԿԳԿ անդամ։ Անհիմն մեղադրանքով բռնադատվել է, հետմահու արդարացվել։

## Կենսագրություն
Բագրատ Բորյանը ծնվել է 1882 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, Ներքին Ճամբարակ (Հայաստանի Ճամբարակ քաղաքի տարածքում) գյուղում։ 1913 թվականին ավարտել է (էքստեռն) Թիֆլիսի առևտրական դասընթացները, 1914 թվականին՝ Երևանի սեմինարիան, 1922 թվականին՝ ՄՊՀ իրավունքի բաժինը։ 1917 թվականից՝ ՌՍԴԲ(բ)Կ Բաքվի կոմիտեի անդամ։ 1918 թվականի ապրիլին Ստեփան Շահումյանի հանձնարարությամբ մեկնել է Մոսկվա, բանակցել Վ. Ի. Լենինի հետ, օգնություն կազմակերպել Բաքվի կոմունային։ Եղել է ԽՍՀՄ ԿԳԿ անդամ։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է «Հայաստանը, միջազգային դիվանագիտությունը և ԽՍՀՄ-ը» (1928-1929, ռուսերեն) երկհատոր աշխատությունը, որը միջազգային հարաբերությունների ընդհանուր ֆոնի վրա հայ ժողովրդի պատմության, ազատազրական պայքարի և հայկական հարցի մարքսիստական գաղափարախոսության տեսանկյունից վերլուծության մի փորձ է։ Բացահայտել է եվրոպական դիվանագիտության վնասակար դերը, ինչպես նաև Ռուսաստանի գաղութատիրական շահախնդիր քաղաքականությունը Հայկական հարցում՝ Բեռլինի կոնգրեսից (1878) մինչև Լոզանի կոնֆերանս (1922-1923), որը կործանարար հետևանքներ է ունեցել հայերի և Հայաստանի համար։

Իր գրքում լայն տեղ է հատկացրել 1918 թվականից 1920-ական թվականների հայ-խորհրդային և թուրք-խորհրդային հարաբերություններին՝ 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը բնութագրելով որպես «վատթարագույն» ու «ամենաանամոթ» հաշտությունը Հայաստանի համար, որը թելադրված էր Թուրքիան որպես Արևելքում իմպերիալիստական տերությունների դեմ «հեղափոխական գործոն» դիտելու Խորհրդային Ռուսաստանի սխալ քաղաքականությամբ։

## Երկեր
* Армения, международная дипломатия и СССР, т. 1-2, М.-Л, 1928-29

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Ռաֆիկ Հովհաննիսյան (պատմաբան)

**Ռաֆիկ Փառնակի Հովհաննիսյան** (), հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետը։ 1961-1963 թվականներին սովորել է Հայկական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտուրայում՝ մասնագիտություն ընտրելով 19-րդ դարի հայ ժողովրդի պատմությունը։

Աշխատել է Գիտությունների ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։ 1964 թ. պաշտպանել է դիսերտացիա «Արևմտահայ ազգային ազատագրական շարժումները և Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպությունը» թեմայով, ստացել պատմական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

## Աշխատություններ
Մասնակցել է «Հայ ժողովրդի պատմության» ակադեմիական հրատարակության 6-րդ հատորի (1981) ստեղծմանը, գրել 1877-1878-ի ռուս-թուրքական պատերազմի, Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի և Բեռլինի կոնգրեսի, հայկական հարցի, XIX դարի 70-80-ական թվականների ագգային-ագատագրական շարժումների, 80-ական թվականների ինքնապաշտպանական մարտերի (Զեյթուն, Սասուն) վերաբերյալ գլուխները։

«Արևմտահայ ազգային-ազատագրական շարժումները և Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպությունը 19-րդ դարի 70-80-ական թթ.» (1965) աշխատության մեջ հարուստ փաստական նյութի, արխիվային փաստաթղթերի ու աղբյուրների հիման վրա նորովի մեկնաբանելով XIX դ. վերջին երեսնամյակի ազգազատագրական շարժումները` տվել է Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» գաղտնի կազմակերպության պատմությունը, նրա տեղն ու դերը, նշանակությունը ազատագրական շարժումների պատմության մեջ։

Մամուլում տպագրել է պատմագրական մի շարք հոդվածներ։

## Ընտանիք
**Կինը՝* Լարիսա Անդրանիկի Հովհաննիսյան (1932 թ.)
**Ավագ որդին՝* Վարդան Հովհաննիսյան
**Դուստրը՝* Անահիտ Հովհաննիսյան
**Կրտսեր որդին՝* Դավիթ Հովհաննիսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Դավիթ Անանուն

**Դավիթ Անանուն** (իսկական անունը՝ Դավիթ Հովհաննեսի Տեր-Դանիելյան) (), հայ հրապարակախոս, պատմաբան, հասարակական գործիչ։ Հնչակյան, ապա՝ ՀՀԴ կուսակցության անդամ, 1905 թվականից՝ Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայ կազմակերպության (սպեցիֆիկներ) գաղափարախոսը։ Աշխատակցել է Թիֆլիսում և Երևանում լույս տեսնող հայ պարբերական մամուլին։ 1920-1926 թվականներին` Երևանի հեղափոխության թանգարանի տնօրեն։

## Ստեղծագործական կյանք
Անանունը հեղինակ է հայ ժողովրդի նոր պատմության հարցերի, ազգամիջյան հարաբերությունների վերաբերյալ աշխատությունների։ «Ռուսահայերի հասարակական զարգացումը» (հ. 1-3, 26) աշխատության մեջ շարադրել է արևելահայերի հասարակական, քաղաքական և մշակութային զարգացման օրինաչափությունները, առաջ քաշել հայ ժողովրդի ազգային համախմբման անհրաժեշտության գաղափարը։ Անանունը գտնում էր, որ հայ բուրժուազիան երբեք չի արտահայտել ազգի շահերը, և որ այդ շահերի կրողները եղել են գյուղացիները, որոնք ներկայացրել են ազգի ֆիզիկական, բայց ոչ գաղափարական ուժը։ Բանվորները, չնայած իրենց փոքրաթվությանը, հանդիսանում են այն սոցիալական ուժը, որն արագորեն ընկալում է հասարակական շահը, ճիշտ կողմնորոշվում քաղաքական իրադրության մեջ և կարող է լինել հայերի միասնական հզորության հիմքը։

Ազգային հարցին վերաբերող ուսումնասիրություններում («Ազգային հարցը և դեմոկրատիան» հոդվածաշարը, «Նոր հոսանք», 1913, հ. 12) Անանունը պաշտպանել է կուլտուր-ազգային ինքնավարության գաղափարը, ազգային պատկանելության գաղափարը գերիշխող է համարել ճնշված ժողովուրդների ազատագրման հարցում, նշել, որ հենց ազգային ընդհանրությունը կարող է համախմբել ազգին, նրա բոլոր սոցիալական խմբերին և դասակարգերին։

## Քաղաքական հետապնդումներ
1927 թվականին Անդրկովկասյան ՊՔՎ-ի հատուկ խորհրդակցության որոշմամբ դատապարտվել է աքսորի ՌՍՖՍՀ-ի ճամբարներից մեկում 3 տարի ժամկետով։ 1928 թվականի ապրիլի 27-ին ՊՔՎ-ի կոլեգիայի հատուկ խորհրդակցության որոշմամբ դատապարտվել է աքսորի Սիբիրում 3 տարով՝ մեղադրվելող հակահեղափոխական գործունեության մեջ։ Աքսորավայրում 1930 թվականին մայիսի 23-ին երկարացվել է աքսորի ժամկետը ևս 3 տարով։

Աքսորավայրում կրկին ձերբակալվել է և մեղադրվել հակասովետական քարոզչություն իրականացնելու մեջ։ 1939 թվականի մարտի 14-ին Աստրախանյան շրջանային դատարանը Դավիթ Անանունին դատապարտում է 8 տարվա ազատազրկման։ 1941 թվականին նույն դատի կողմից դատապարտվում է 10 տարվա ազատազրկման կալանավորների շրջանում հակասովետական քարոզչություն իրականացնելու համար։

Դավիթ Անանունի քրեական գործում առկա է ՀԽՍՀ դատախազության եզրակացությունն այն մասին, որ Դավիթ Տեր-Դանիելյանը արդարացված է համարվում համաձայն 1989 թվականի հունվարի XVI ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պրեզիդիումի հրամանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Աղասի Եսայան

**Աղասի Արշակի Եսայան** (), հայ խորհրդային իրավաբան, միջազգային իրավունքի մասնագետ, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր (1964)։

1943 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, 1947 թվականին՝ Մոսկվայի բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։ 1947-1951 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ և ՀԽՍՀ արտաքին գործերի մինիստրություններում։ 1949 թվականից սկսել է դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում։ Եղել է դեկան (1957-1964), պետության և իրավունքի տեսության ու պատմության ամբիոնի վարիչ (1963-1970)։ 1971 թվականին նշանակվել է «պետական իրավունքի, սովետական շինարարության և միջազգային իրավունքի» ամբիոնի վարիչ։

«Հայկական հարցը և միջազգային դիվանագիտությունը» (1965) ուսումնասիրության մեջ խորհրդային գաղափարախոսության դիրքերից փորձել է ցույց տալ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) ժամանակ արևմտյան տերությունների վերաբերմունքը հայկական հարցին, լուսաբանել Հայաստանի հետ կապված հարցերի քննարկումը Ազգերի լիգայում, հայկական հարցը 1918-1920 թվականների խորհրդա-թուրքական հարաբերություններում։ «Հայաստանի միջազգային իրավական դրությունը. 1920-1922» (1967) աշխատության մեջ քննել է Հայաստանի միջազգային-իրավական վիճակը, նրա փոխհարաբերությունները Անտանտի երկրների, Խորհրդային Ռուսաստանի հետ և այլ հարցեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Գրիկեր

**Գրիկեր** (Գրիգոր վարդապետ Կերկերյան) (6 դեկտեմբերի 1911, Կյուրին, ՍԵբաստիայի նահանգ&nbsp;-&nbsp;2 նոյեմբերի 1988, Նյու Յորք), պատմաբան։ Ուսումնասիրել և թարգմանել է հայերի ցեղասպանությանը վերաբերող թուրքական պաշտոնական փաստաթղթեր։ «Եոզղատի հայասպանութեան վաւերագրական պատմութիւնը» (1980) աշխատության մեջ առաջին անգամ հրապարակել է Յոզղատի հայերի կոտորածի հանցագործների դատաքննությանը վերաբերող մի շարք վավերագրերի թարգմանություններ՝ թուրքական բնագրերի հետ, ինչպես նաև հայերի ցեղասպանության վերաբերյալ 1919-20 թթ. թուրքական և այլ մամուլից քաղված նյութեր ու մեկնաբանություններ, ականատեսների վկայություններ։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Արմենի (ամսագիր)

«**Արմենի**» (ֆրանս.` *L’Arménie*, «Հայաստան»), քաղաքական և գրական ամսաթերթ։ Լույս է տեսել 1889 թվականի նոյեմբերից Լոնդոնում (ֆրանս., զուգահեռ՝ նաև անգլ.), 1898 թվականից՝ Փարիզում (միայն ֆրանս.)։ Վերջին համարը լույս Է տեսել 1906 թվականի հունվարի 1-ին։ Հրատարակիչն էր Մինաս Չերազը։ Թերթի նպատակն էր Եվրոպայում հայկական հարցի օգտին քարոզչությամբ հասնել Բեոլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածի գործադրությանը։ Նույն նպատակն է հետապնդել նաև Լոնդոնում 1888 թվականից հրատարակվող «Հայաստան» թերթը, 1890-91 թվականներին փորձեր են արվել (համոզել Կ. Հակոբյանին և Մ. Չերազին) միասնական «Արմենի» հրատարակել, սակայն համաձայնությունը չի կայացել։

Մ. Չերազին օգնել են եվրոպացի հայասերներ Գուստավ Ադոլֆ Շրումբֆը, Էդմոն Ֆազին և ուրիշներ։ Թերթում հրապարակված նյութերից հիշատակության արժանի են Չերազի հիշողությունները 1878 թվականին Եվրոպա մեկնած Մ. Խրիմյանի գլխավորած պատվիրակության գործունեության մասին։

Հրապարակելով հայկական հարցին վերաբերող հետաքրքական լուրեր, եվրոպական հասարակայնությանը ներկայացնելով հայ ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը՝ Մ. Չերազը ձգտել է գտնել հայկական հարցի լուծման խաղաղ, դիվանագիտական ուղիներ։ Նրա այս ուղեգիծը հակադրվում էր մի կողմից հայ ազգային կուսակցությունների դիրքորոշմանը (նպատակին հասնել զինված պայքարով), մյուս կողմից՝ Կ. Պոլսի պատրիարք Մ. Օրմանյանի քաղաքական գծին՝ հաշտ ու խաղաղ հարաբերություններ պահպանել Բարձր դռան հետ՝ խուսափելու համար նոր ջարդերից։ 1900 թվականից հրատարակվող «Պրո Արմենիան» ավելի լայնորեն ձեռնարկեց այն գործը, ինչ անում էր Մ. Չերազը, և հակամարտության տեղիք տվեց Չերազի և թերթի հովանավորների՝ դաշնակցական գործիչների միջև։ Այդ պատճառով Մ. Չերազը դադարեցրեց «Արմենիի» հրատարակումը։ Թերթի վերջին (207-րդ) համարում զետեղված է Բեռլինի կոնգրեսի հայ պատվիրակների խմբանկարը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ալպոյաճյան Ա, Մինաս Չերազ. իր կյանքը և գործը, իր 60-ամյա հոբելյանի առթիվ, Կահիրե, 1927։

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Հայաստան (թերթ, Լոնդոն)

«**Հայաստան**», երկշաբաթաթերթ, ապա՝ ամսաթերթ։ Լույս է տեսել Լոնդոնում 1888-1892 թվականներին, հայերեն և ֆրանսերեն։ Խմբագրապետն էր Մ. Սվազլյանը։ Սկզբում հրատարակվել է որպես «Հայրենասիրաց ընկերություն հայոց»-ի օրգան, Կ. Հակոբյանի ղեկավարությամբ (որը տարաձայնությունների պատճառով 1889 թվականին հեռացել է թերթից)։ 1891 թվականից կոչվել է «Բերան Անգլ և Հայկական ընկերության»։

«Հայաստան»-ի նպատակն էր «թարգման կանգնիլ ընդ մեջ Հայաստանի և Եվրոպիո, ընդ մեջ դիվանագիտաց, հրապարագրաց և եվրոպական մամլոյն, առ ի լուսաբանութիւն ժողովրդական կարծյաց ի վերա տանջանաց... Հայոց թշվառ ազգին...» (1888, նոյեմբերի 1), ինչպես նաև սովորեցնել հայ ժողովրդին պայքարի խաղաղ, բայց ազդու ձևերը, որոնցով կհասնեին Բեռլինի կոնգրեսի խոստացած բարենորոգումների իրականացմանը («Հայկական վավերագեր» խորագրով հրատարակել է Բեռլինի կոնգրեսի նյութերը)։ «Հայկական խնդիրն ու հասարակական կարծիքը», «Մեր բարեկամները» բաժինները ներկայացրել են օտարազգի գործիչների հոդվածներն ու նամակները հայերի, Հայաստանի, հայկական հարցի մասին։ Տպագրվել են նաև հայրենասիրական բանաստեղծություններ, ազգագրական նյութեր։ Թերթն ունեցել է առավելապես եվրոպացիներից կազմված խնամակալ հանձնաժողով (Ջեյմս Բրայս, Ֆրենսիս Սթիվենսոն և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հանս Վանգենհայմ

**Հանս Ֆրայհեր ֆոն Վանգենհայմ** (գերմ.` *Hans Freiherr von Wangenheim*, ), գերմանացի դիվանագետ։ 1912-1915 թվականներին եղել է Գերմանիայի դեսպանը Թուրքիայում։

Վանգենհայմի` որպես Գերմանիայի դեսպանի գլխավոր խնդիրն էր՝ վերջնականապես գերմանական ազդեցությանը ենթարկել Թուրքիային և ներքաշել նրան Ռուսաստանի դեմ պատերազմի մեջ Գերմանիայի կողմում։ Վանգենհայմի դիվանագիտական գործունեությունը բնութագրվել է որպես թուրքամետ և հակահայկական։ Վանգենհայմը դեմ էր Արևմտյան Հայաստանի բարենորոգումներին։ Թուրքիայի՝ առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ մտնելուց հետո ամեն կերպ արդարացրել է արևմտյան Հայաստանի հայ բնակչության տեղահանության, այսպես կոչված, կազմակերպման միջոցառումները, դրանք ներկայացնելով իբրև թուրքական իշխանությունների ռազմական և ռազմավարական անհրաժեշտ նկատառումներ։ Սակայն իր մի քանի զեկույցներում նշել է, որ Թուրքիայի կողմից հայերի նկատմամբ գործադրվող միջոցները նպատակ ունեն բնաջնջելու հայ ազգը, բայց գերմանական ներկայացուցիչները չպետք է խոչընդոտեն հայերի տեղահանությանը։ Այս ոգով հրահանգները Վանգենհայմն ուղարկել է էրզրումի, Ադանայի, Մոսուլի, Բաղդադի, Հալեպի գերմանական հյուպատոսներին։ Հայերի տեղահանությունը և ոչնչացումը, որոնք ահռելի չափերի են հասել, Վանգենհայմը ներկայացրել է որպես «նախազգուշական միջոցառումներ» ծավալվող հայկական շարժման նկատմամբ։

Վանգենհայմը եղել է նաև Գերմանիայի դեսպանը Մեքսիկայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1859 ծնունդներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 25 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Կոստի Համբարձումյան

**Կոստի Համբարձումյան**, *Վասպուրականի Կոստին, Ուխտավոր* (1882, Շուշի - 1918, Սային կալա (այժմ Իրաքում)), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ ՀՀԴ կուսակցության անդամ։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ XIX դ. վերջին և XX դ. սկզբին եղել է ԱՄՆ-ում, Պարսկաստանում։

1908 թվականին Կապանում կրթական տեսուչ էր. կարգավորել է դպրոցական գործը։ Կազմակերպել է զենքի առաքում Պարսկաստանով՝ հայ ազատագրական շարժման մարտիկներին զինելու նպատակով։ 1909 թվականին ձերբակալվել է, արգելափակվել Թիֆլիսի Մետեխի բանտում, ապա աքսորվել Խարկով։

1908-14 թվականներին Բելգիայում ստացել է գյուղատնտեսական բարձրագույն կրթություն։ 1915 թվականին մտել է Արարատյան ջոկատ, դարձել գնդի գումակի պետ, 1915 թ. մայիսին մասնակցել Վանի ազատագրմանը։ 1917 թվականին աշնանը, երբ ռուսական զորքերը սկսել են հեռանալ Վանից, Համբարձումյանը դարձել է Վանի հայկական ժամանակավոր կառավարության ղեկավար։ 1918 թվականին թուրքական գերակշիռ ուժերը հարձակվել են Վանի վրա, և հայերը Համբարձումյանի ու Լևոն Շաղոյանի գլխավորությամբ հարկադրված գաղթել են։ Համբարձումյանն իր զինական ուժերով ապահովել է գաղթականների անվտանգությունը։ Սպանվել է թուրքական ուժերի դեմ մարտում։

## Գրականություն
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 198։
* Վալադեան Վալադ, Վասպուրականի Կոստին, ,,Հայրենիք ամսագիր, 1962, թիւ 5, էջ 25-34, թիւ 6, էջ 38-48, թիւ 7-8, էջ 56-66, թիւ 9-10, էջ 43-53, թիւ 11-12, էջ 56-67, 1963, թիւ 1, էջ 49-59։
* Վան–Վասպուրականի հերոսամարտը – 75 (նյութերի ժողովածու), կազմող` Հ. Դ. Փափազյան, 1990, 127 էջ։
* Վասպուրական (Վան–Վասպուրականի ապրիլեան հերոսամարտի տասնուհինգամեակին առթիւ. 1915–1930), Վենետիկ, 1930, 413 էջ։
*Ռուբէն Սահակեան, Հայ ազգային-ազատագրական շարժման անմար դէմքերից՝ Կոստանդին Համբարձումեան,«Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Բեյրութ, 2019, էջ 207-224։

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Գաբրիել Լազյան

**Գաբրիել Գուրգենի Լազյան** (), հասարակական-քաղաքական գործիչ, պատմաբան։ Հայ հեղափոխական դաշնակցություն կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում, ապա ավարտել Կոստանդնուպոլիսի զինվորական վարժարանը։ 1914-1918 թթ. ծառայել է թուրքական բանակի գերմանական գլխավոր հրամանատարության սպայակույտում։ 1918 թ. Մուդրոսի զինադադարից հետո մեկնել է Հայաստան, 1918-1920 թթ. ծառայել հայկական բանակի գլխավոր սպայակույտում, զգալի դեր խաղացել հայկական բանակի առջև դրված դժվարին խնդիրների լուծման գործում։

Հայաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո, շատ այլ սպաների հետ ձերբակալվել է և աքսորվել։ Հետագայում կարողացել է անցնել արտասահման։

1921-1922-ին իբրև սպա ծառայել է հունական բանակում, մասնակցել հույն-թուրքական պատերազմին։ 1923-ին Աթենքում հրատարակել է «Նոր օր» թերթը, ընտրվել Հունաստանի Ազգային կենտրոնական վարչության անդամ։ Մեծ ներդրում ունի հունահայ գաղութի կյանքի կազմակերպման գործում։

1938-ից աշխատել է Կահիրեում, հիմնադրել «Հուսաբեր» մշակութային ընկերությունը, տպարան, հրատարակչություն, գրատուն։

Լազյանը գրել է բազմաթիվ պատմական ուսումնասիրություններ հայ ազգային-ազատագրական շարժման անվանի դեմքերի և Հայ դատի վերաբերյալ։

## Երկեր
* Հայաստան եւ հայ դատը ըստ դաշնագրերու, Գահիրէ, 1942, 264 էջ։
* Յեղափոխական դէմքեր (մտաւորականներ եւ հայդուկներ), Գահիրէ, 1945, 413 էջ։
* Հայաստան եւ հայ դատը (վավերագրեր), Գահիրէ, 1946, 392 էջ։
* Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Գահիրէ, 1949, 397 էջ։
* Հ. Յ. Դաշնակցութեան ալպոմ, Գահիրէ, 1953:
* Հայաստան եւ Հայ դատը հայ եւ ռուս յարաբերութիււններու լոյսին տակ, Գահիրէ, 1957, 442 էջ, 2-րդ հրատ., Թեհրան, 1985, 440 էջ, 3-րդ հրատ., Երևան, 1991, 435 էջ։

## Գրականություն
* Ամիրյան Գ., Գաբրիել Լազյան, «Հայրենիք», 1960, թիվ 2, էջ 10-19

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Հովհաննես Գրիչ

**Հովհաննես Գրիչ**, XI դարի հայ գրիչ։ 1069 թվականին Նարեկա վանքում Անանիա Վարագացու համար ընդօրինակել է մի Ավետարան (Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր համար 10434)։ Ձեռագիրը, որից ընդօրինակել է Հովհաննես Գրիչը, ժամանակին պատկանել է Նարեկա վանքի առաջնորդ Անանիա Նարեկացուն, ապա՝ Գրիգոր Նարեկացուն։ Ավետարանը գրված է եղել Մեսրոպ Մաշտոցի ձեռքով։ Սա միակ վկայությունն է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը Ավետարան է ընդօրինակել, իսկ Հովհաննես Գրչի արտագրածը մեզ հասած միակ հայտնի օրինակն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Արարատյան ջոկատ

**Արարատյան ջոկատ**, կազմվել Է 1915 թ. հայ կամավորական խմբերի (2-րդ, 4-րդ) միավորումով (2800 մարտիկ, որից 2300-ը՝ հետևակ, 500-ը հեծյալ), ռուսական Կովկասյան բանակի 4-րդ կորպուսի կազմում, Վարդանի (Սարգիս Մեհրաբյան) ընդհանուր հրամանատարությամբ։ 1915 թ. ջոկատը մասնակցել է Բերկրիի (ապրիլի 30), Վանի (մայիսի 5), Շատախի (մայիսի 12), Մոկսի (հունիսի 18) գրավմանը։

Հունիսի 15-ին Արարատյան ջոկատին միացել է հայ կամավորների 1-ին խումբը Անդրանիկի հրամանատարությամբ։ Հայ կամավորները հունիսի 18-ին միացյալ ուժերով գրավել են Ջիվանի բարձունքները, հունիսի 29-ին՝ Սորբը, հուլիսի 7-ին Ուրտափն ու Դատվանը։ Թուրքերի հարձակման ժամանակ 4-րդ կորպուսի հետ նահանջեց նաև Արարատյան ջոկատը, որի 1-ին և 2-րդ խմբերը Վանա լճի հյուսիսային ափով հասան մինչև Իգդիր, 3-րդը և 4-րդը հարավային ափով՝ Դիլման (Իրան)։ Մասնակցել Է 1915 թ. Ալաշկերտի օպերացիային, այնուհետև կազմալուծվել։

Կատեգորիա:Ազգային-ազատագրական կազմակերպություններ
Մրրկահավեր

**Մրրկահավեր** (), խողովակաքթերի կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է մրրկահավերի 47 տեսակ։ Նախկին ԽՍՀՄ երկրներում հանդիպում է 8 տեսակ, որից միայն մեկն է բնադրում (հյուսիսային մրրկահավեր), 3-ը հանդիպում են պարբերաբար, չվելու ժամանակ, 4-ը՝ պատահական։

## Ընդհանուր բնութագիր
Կտցի ծայրը կեռ է, քթային խողովակները մոտեցած կամ միացած են իրար և բացվում են վերնակտուցի կատարին։ Մատները միացած են լողաթաղանթով։ Թևերը բարակ են և երկար (21,5-50 սմ)։ Վատ քայլող, լավ լողացող ու թռչող թռչուններ են։

## Կենսակերպ
Ակտիվ են և՛ ցերեկը, և՛ գիշերը, իսկ բազմացման շրջանում՝ միայն գիշերը։ Ցամաքի հետ կապված են բազմացման շրջանում, մնացած ժամանակ հեռավոր չվերթներ են կատարում (օրինակ՝ նեղքիթ մրրկահավերը Ավստրալիայի հարավային ափերից հասնում է մինչև Բերինգի ծով)։

## Բնադրում
Բնադրում են գաղութներով, գլխավորապես հյուսիսային մրրկահավ ծովերի ժայռոտ, ամայի ափերին։ Մոնոգամ են, դնում են 1 ձու, թխսում են էգը և արուն։ Ձագերը կույր են՝ ծածկված խիտ աղվամազով։ Մրրկահավերը սնվում են ծովային անողնաշարավորներով, ձկներով, ձկնորսության թափոններով։

Տարածված են Արկտիկայից մինչև Անտարկտիդա։

Կատեգորիա:Թռչուններն ըստ ընտանիքների
Կատեգորիա:Մրրկահավանմաններ
Կատեգորիա:Ծովային թռչուններ
Ալաբալանիցա

**Ալաբալանիցա** (Ալա բալա նիցա), «Կարգին Ստուդիայի» և «Eskiz Ստուդիա»-ի նկարահանած հայկական կատակերգական ինտերակտիվ ֆիլմ, որի պրեմիերան կայացել է 2011 թվականի նոյեմբերի 4–ին։ Ֆիլմը կոչվում է ինտերակտիվ, քանի որ այն DVD դիտարկիչներով դիտելիս որոշակի դրվագներում տալիս է երկընտրանքի հնարավորություն, թե ինչպես կշարունակվեն իրադարձությունները։ Երկրորդ տարբերակները առանձին վիդեոֆայլերով տեղակայված են սկավառակի մեջ, և կարող են առանձին դիտարկվել։

## Սյուժե
Երկու հակադիր կողմեր՝ Սևը և Սպիտակը, իրար հետ բանավեճի մեջ են մտնում, ինչի արդյունքում գլխավոր հերոսները ՝ անասնաբույժ Ցոլակ Կարպիչն ու շենքեր կառուցապատողող Սևակը, տարբեր պատճառներով ընկնում են կոմայի մեջ, և իրարից անկախ նույն պահին հանդիպում դժոխք-դրախտ սահմանագծին։ Այնտեղ ստանում են հանձնարարություն, համաձայն որի նրանք պետք է սահմանված ժամանակահատվածում այցելեն «Մոսկվիչկա» սուպերմարկետների ցանց և վերցնեն «89208265» դասավորվածությամբ ՀԴՄ կտրոնը, որի ստանալուց կշահեն 5 միլիոն դրամ։ Այդ առաջադրանքի կատարումից էլ կախված է իրենց կոմայից դուրս գալը և հետագա կյանքը շարունակելը։ Հերոսները տարաձայնություններից զերծ մնալու համար ստանում են հեռախոս, որի զանգի միջոցով լուծվում են իրենց բոլոր երկընտրանքները։

### Տրիվիա
Դեպքերը, համաձայն ֆիլմի, կատարվում են 2011 թվականի օգոստոսի 19–ին ցերեկվա ժամը 14:00–ից 16:00–ն ընկած ժամանակահատվածում։

## Դերասանական կազմ

## Ֆիլմում օգտագործված երաժշտություն
# Լուի Արմսթրոնգ - «What a Wonderful World»
# Կառլ Օրֆ - «Carmina Burana»
# Ջուլիո Կաչչինի - «Ave Maria»
# Կոնստանտին Օրբելյան - «Երևանյան մեղեդի»
# Միշո - «Կատաֆալկ»
# Любе (Լյուբե) - «Гимн России» (Ռուսաստանի օրհներգը)

## Մեջբերումներ ֆիլմի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալաբալանիցա ֆիլմը ՅուԹյուբում

Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական կինոկատակերգություններ
Սառույցագիտություն

մինի|աջից|Սառցե անձավ
**Սառույցագիտություն**, **գեոկրիոլոգիա** (գեո․․․+ հունարեն՝ xptipg— սառնամանիք, ցուրտ և ․․․ լոգիա), գիտություն սառած գրունտների և ապարների, դրանց առաջացման պրոցեսների, զարգացման պատմության, գոյության պայմանների, ինչպես նաև դրանց սառչելու, հալվելու և վերագոյանալու պրոցեսների հետ կապված երևույթների մասին։ Խնդիրն է բազմամյա և սեզոնային սառցույթի ծագման և զարգացման ուսումնասիրությունը։ Սառույցագիտությունը հարում է երկրաբանական ու աշխարհագրական (գրունտների, ֆիզիկամեխանիկական, ֆիզիկաաշխարհագրական երևույթների ուսումնասիրում՝ սոլիֆլյուկցիա, հիդրոլակոլիթ, թերմոկարստ, վերնասառույց), ինչպես նաև ինժեներական գիտություններին (բազմամյա սառածության պայմաններում կառուցողական աշխատանքների յուրահատկությունների ուսումնասիրում)։ Սրանց հետ կապված այն զարգանում է երկու ուղղությամբ՝ ընդհանուր սառույցագիտություն և ինժեներական սառույցագիտություն։ Որպես գիտության առանձին ճյուղ ԽՍՀՄ–ում սառույցագիտությունը ձևավորվել է 1920-ական թթ․ Մ․ Ի․ Սումգինի նախաձեռնությամբ։

Սառույցագիտությունն օգտագործում է ուսումնասիրությունների մի շարք մեթոդներ, դաշտային համալիրային, երկրաբանական, աշխարհագրական, երկրաֆիզիկական, երկրաքիմիական ֆիզիկական, ֆիզիկաքիմիական լաբորատոր, փորձագիտական։ Սառույցագիտության նշանակությունը խիստ մեծացավ Սիբիրի և Ծայր Հյուսիսի նոր յուրացվող շրջաններում կառուցողական աշխատանքների կապակցությամբ։ Արտասահմանում սառույցագիտությունը զարգացել է հիմնականում ԱՄՆ-ում և Կանադայում։

Հայաստանում բազմամյա սառցույթ գրեթե չկա։ Գոյություն ունեն միայն սեզոնային սառցույթներ։

Կատեգորիա:Սառույցագիտություն
Կատեգորիա:Հավերժական սառցույթ
Արծվի Վասպուրական (թերթ)

«**Արծվի Վասպուրական**», ամսագիր, ապա՝ շաբաթաթերթ։ Հրատարակվել է Կ. Պոլսում 1855-1856 ու 1873-1874 թվականներին և Վարագավանքում 1858-1864 թվականներին։ Արևմտյան Հայաստանի տարածքում հրատարակվող առաջին պարբերականը։

Խմբագիրներն են եղել Մկրտիչ Խրիմյան և Մ. Անանյան։ Լուսաբանել է եկեղեցական կյանքի. Հայաստանի պատմության, կրթության, բարոյական դաստիարակության խնդիրներ։ Մեծ տեղ է հատկացրել հայ մշակույթի գործիչների՝ Մեսրոպ Մաշտոցի, Սահակ Պարթևի, Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Դավիթ Անհաղթի և այլոց կյանքին ու գործունեությանը, նշել նրանց դերը և ներդրումը հայ ժողովրդի ինքնության պահպանման գործում։ Հրապարակել է հոդվածներ հայկական կենտրոնացված ուժեղ պետության ստեղծողների մասին, որով նպաստել է հայերի ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքին։ Սկզբնական շրջանում հիմնականում լուսավորական ուղղություն ունեցող թերթը 1860 թվականից քարոզել է ազգային-ազատագրական գաղափարներ, դարձել Արևմտյան Հայաստանի գավառների ժողովրդավար մտավորականության հայացքների արտահայտիչ, պայքարել Ազգային սահմանադրության իրականացման համար։ «Արծվի Վասպուրական»-ի հետ համագործակցել են Գ. Սրվանձտյանը, Ա. Թոխմախյանը, Ա. Գրիգորյանը, Ա. Բժշկյանը, Րաֆֆին (Հակոբ Մելիք-Հակոբյանը) և ուրիշներ։

«Արծվի Վասպուրականը» լույս է տեսել գրաբարախառն աշխարհաբարով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Իլլարիոն Վորոնցով-Դաշկով

**Կոմս Իլլարիոն Իվանովիչ Վորոնցով-Դաշկով** (, ), ռուս պետական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ, կոմս։

1859-1862 թվականներին մասնակցել է Կովկասյան պատերազմներին, 1865-1867 թվականներին՝ Թուրքեստանում մղվող կռիվներին, 1877- 1878 թթ.-ի ռուս-թուրքական պատերազմին։ 1905-1915 թվականներին եղել է Կովկասի փոխարքա։ Սիրաշահել է տեղական, մասնավորապես հայ բուրժուազիային, նպաստել երկրամասում մի շարք տնտեսական բարեփոխումների իրականացմանը։

Վորոնցով-Դաշկովի պնդմամբ Նիկոլայ II-ը 1905 թվականի օգոստոսի 1-ին ստորագրել է հրամանագիր 1903 թվականին բռնագրավված հայկական եկեղեցական ունեցվածքը վերադարձնելու և հայկական դպրոցները վերաբացելու մասին։ Վորոնցով-Դաշկովի միջնորդությամբ Ռուսաստանի կառավարությունը ստանձնել է Թուրքիայում հայկական բարենորոգումների անցկացման նախաձեռնությունը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին բանակցել է Հայ ազգային բյուրոյի հետ և ձեռնամուխ եղել հայկական կամավորական գնդերի կազմակերպմանը (ռուսական բանակի կազմում)՝ Թուրքիայի դեմ պատերազմելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վորոնցովների ընտանիքի առցանց թանգարան  

Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Արմյանե ի վոյնա

«**Արմյանե ի վոյնա**» (ռուսերեն՝ "Армяне и война" - «Հայերը և պատերազմը»), պատկերազարդ ռուսերեն ամսագիր։ Հրատարակվել է Օդեսայում 1916 թվականի մարտից 1917 թվականի փետրվարը։ Լուսաբանել է հայկական կյանքը առաջին աշխարհամարտի ժամանակ՝ նպատակ ունենալով ռուսական հասարակայնությանը ծանոթացնել հայ իրականությանը։ Հրապարակել է հոդվածներ հայկական հարցի, հայ կամավորական շարժման, Կովկասյան ճակատի ռազմական գործողությունների, հայ գաղթականների, հայկական գաղթավայրերի և այլնի վերաբերյալ, Հայաստանին նվիրված գեղարվեստական գործեր։ Ամսագրին գործակցել են հայ և ռուս գրականագետներ, հասարակական գործիչներ և թղթակիցներ Ա. Ջիվելեգովը, Մ. Բերբերյանը, Գ. Չալխուշյանը, Մ. Շահինյանը, Ա. Շատուրյանը, Յուրի Վեսելովսկին, Ս. Գորոդեցկին և ուրիշներ։ Ունեցել է մշտական խորագրեր՝ «Հայկական կյանքի ժամանակագրություն», «Հայկական կոմիտեներ», «Մամուլի տեսություն» և այլն։

## Գրականություն
* Панин Ю. М., Журнал "Армяне и война " в Одессе, ԲՀԱ, 1967, N 3։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական ռազմական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Բալմորալի բանակցություններ (1896)

**Բալմորալի բանակցություններ 1896**, անգլո-ռուսական բանակցություններ Մերձավոր Արևելքի իրադրության սրման և արևմտահայերի 1894-1896-ի կոտորածների կապակցությամբ, տեղի են ունեցել 1896-ի սեպտեմբերի 27-ին և 29-ին Բալմորալում (Շոտլանդիա, Վիկտորիա թագուհու ամառային նստավայրում), Ռուսաստանի Նիկոլայ II ցարի ու արտգործնախարարության ժամանակավոր ղեկավար Շիշկինի և մյուս կողմից՝ Մեծ Բրիտանիայի Վիկտորիա թագուհու ու պրեմիեր մինիստր Սոլսբերիի միջև։ Քննարկվել են միջազգային քաղաքականության տարբեր հարցեր, կողմերը արտահայտվել են կայսրության ամբողջականության պահպանման օգտին։ Բանակցությունները ցույց տվեցին, որ չնայած Ռուսաստանը շահագրգըռված չէր Օսմանյան կայսրության անդամահատվելուն, սակայն Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցները նրա համար չէին կորցրել իրենց նշանակությունը։ Ցարը պնդում էր, որ նեղուցները դրվեն Ռուսաստանի հսկողության տակ։ Բալմորալում կողմերից և ոչ մեկը անհանգստություն կամ կարեկցանք չհայտնեց Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության կոտորածների առիթով։ Նիկոլայ II-ը նույնիսկ ծաղրեց անգլիացի որոշ մարդասերների, որոնք պահանջում էին Ռուսաստանին իրավունք տալ գրավելու արևմտյան Հայաստանը։ Նա հայտարարեց, թե Հայաստանի ռուսական գրավումը «բավականին թանկ ձեռնարկ կլինի Ռուսաստանի համար, որը չի կարելի փոխհատուցել որևէ կերպ...» և չի օգնի ամբողջ Օսմանյան կայսրությունով մեկ ցրված հայերին։ Անգլիայի կառավարության ղեկավարը հայտարարեց, որ տերությունները միջոցներ պետք է ձեռնարկեն՝ կանխելու հնարավոր անկարգությունները Կոստանդնուպոլսում, քանի որ դրանք սպառնում են տերությունների հպատակներին ու դեսպանությունների անձնակազմի անվտանգությանը։

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:1896
Կատեգորիա:Հայկական հարց