Թուղթ մանրացնող սարք

**Թուղթ մանրացնող սարք** կամ **թղթի շրեդեր,** մեխանիկական սարք, որն օգտագործվում է թղթի թերթերը ժապավենաձև կամ խաչաձև կտրվածքներով մանր կտորտանքների վերածելու համար: Պետական կազմակերպությունները, բիզնեսները և մասնավոր անձինք օգտագործում են նման մանրատող սարքերն անձնական, հույժ գաղտնի կամ այլ կարևոր փաստաթղթերը ոչնչացնելու համար:

## Պատմություն
### Գյուտ
մինի|Ձեռքով մակարոնեղեն պատրաստող մեքենա, որի սկզբունքով է աշխատել առաջին թուղթ մանրատող սարքը
Թուղթ մանրացնող սարքը հորինել է  «Հորսշու անտառտնտեսություն» ընկերության սեփականատեր և բազմաթիվ գյուտերի հեղինակ՝ ամերիկացի աբբատ Օգաստուս Լոուն (Գաս Լոու, 1844-1912)։ Նա սարքի արտոնագրի հայտ է ներկայացրել 1909 թվականի փետրվարի 2-ին և այն ստացել է օգոստոսի 31-ին։  Սակայն այդ գյուտը երբեք չի արտադրվել, քանի որ նա վաղաժամ մահացել է արտոնագրի հայտը  ներկայացնելուց կարճ ժամանակ անց։ 

Թուղթ մանրացնող առաջին սարքն արտադրվել է 1935 թվականին Գերմանիայում, որի հեղինակը Ադոլֆ Էհինգերն էր։ Այն հիմնված էր իտալացի գյուտարար Անջելո Վիտանտոնիոյի 1906 թվականի գյուտի՝ ձեռքի լիսեռով մակարոնեղեն պատրաստող սարքի վրա: Ադոլֆ Էհինգերը ստեղծել էր մեքենա՝ իր հականացիստական թռուցիկները մանրացնելու համար՝ իշխանությունների հարցումներից խուսափելու համար:  Ավելի ուշ Էհինգերը շուկայավարել և սկսել է վաճառել իր արտոնագրված մանրացնող սարքերը պետական գործակալություններին և ֆինանսական հաստատություններին՝ ձեռքի լիսեռով մանրացնող սարքերից անցնելով էլեկտրական շարժիչով մանրացնող սարքերի։ Էհինգերի EBA Maschinenfabrik ընկերությունը 1959 թվականին արտադրել է առաջին խաչաձև կտրող թուղթ մանրացնող սարքերը և շարունակում է դա անել այսօր՝ որպես EBA Krug & Priester GmbH & Co. Բալինգենում:

«Թաց մանրատող սարքը» հորինվել է նախկին Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում: ԳԴՀ Պետական ​​անվտանգության նախարարության (, Շտազի) թուղթ մանրացնող սարքերի գերլցոնումը կանխելու նպատակով՝ այս սարքը թղթի կտորները մանրացնում էր ջրով։

Թղթայինից թվային փաստաթղթերի թողարկման հետ մեկտեղ, ժամանակակից արդյունաբերական մանրացնող սարքերը նախագծվել են ոչ թղթային ինֆորմացիոն կրիչները, ինչպիսիք են վարկային քարտերը և CD-ները, մանրացնելու համար։ 

### Օգտագործում
Մինչև 1980-ականների կեսերը ոչ կառավարական կազմակերպությունները հազվադեպ են օգտագործել թուղթ մանրացնող սարքեր։

Դրանց օգտագործման վառ օրինակ է այն դեպքը, երբ Իրանում ԱՄՆ դեսպանատունն օգտագործել է շրեդերներ՝ փաստաթղթերը ոչնչացնելու համար, նախքան 1979 թվականին Իրանում ամերկյան դեսպանատան գրավումը: Որոշ փաստաթղթեր վերականգնվել են շերտերից, ինչպես մանրամասն նկարագրված է ստորև:

Այն բանից հետո, երբ գնդապետ Օլիվեր Նորթը Կոնգրեսին հայտնել էր, որ Իրան-Կոնտրա սկանդալի փաստաթղթերը մանրացնելու համար օգտագործել է *Schleicher & Co.* ընկերության  *Intimus 007 S*  խաչաձև կտրող մոդելը, դրա վաճառքը 1987 թվականին աճել է գրեթե 20 տոկոսով։

Վերջերս անձնական տվյալների գողության վերաբերյալ մտահոգությունները հանգեցրել են թուղթ մանրացնող սարքերի անձնական օգտագործման ավելացմանը, նաև ԱՄՆ Դաշնային առևտրի հանձնաժողովը խորհուրդ է տվել անհատներին մանրացնել ֆինանսական փաստաթղթերը նախքան դրանք դեն նետելը։

Տեղեկատվության գաղտնիության մասին օրենքները, մասնավորապես, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ի 2003 թվականի «Արդար և ճշգրիտ վարկային գործարքների մասին» օրենքը (FACTA), «Առողջության ապահովագրության փոխադրելիության և հաշվետվողականության մասին» օրենքը (HIPAA) և «Գրեմ-Լիչ-Բլայլի ֆինանսական արդիականացման ակտը» (GLBA), խթանում են թուղթ մանրացնող սարքերի օգտագործումը, քանի որ բիզնեսներն ու անհատները քայլեր են ձեռնարկում գաղտնի տեղեկատվությունն անվտանգ կերպով ոչնչացնելու համար։

## Տեսակներ
մինի|Թուղթ մանրացնող սարք ներկառուցված աղբամանով
մինի|Շրեդինգի կոնսոլ,  հատուկ բացվածքով կողպված բեռնարկղի օրինակ, որտեղ նետվում են փաստաթղթերը, ինչը կանխում է չթույլատրված մուտքը մինչև ոչնչացման պահը
Շրեդերները տարբերվում են ըստ չափսի և գնի: Փոքր, էժան սարքերը նախատեսված են անհատական օգտագործման համար: Մեծ, թանկ սարքերն օգտագործվում են առևտրային մանրացման ծառայությունների կողմից և կարող են մանրացնել ժամում միլիոնավոր փաստաթղթեր: Չնայած փոքր մանրացնող սարքերը կարող են ձեռքով աշխատել, մանրացնող սարքերի մեծ մասը էլեկտրական է:

Ժամանակի ընթացքում ավելացվել են նոր հնարավորություններ՝ օգտագործողի փորձը բարելավելու համար, այդ թվում՝ թղթի մերժումը, երբ այն գերազանցում է տարողունակությունը՝ խցանումներից խուսափելու համար, և այլ անվտանգության հնարավորություններ։ Որոշ մանրացնող սարքեր, որոնք նախատեսված են համատեղ աշխատանքային տարածքներում կամ բաժանմունքների պատճենահանման սենյակներում օգտագործելու համար, ունեն աղմուկի խլացնող հնարավորություն։ Սովորական մանրացուցիչները սովորաբար աշխատում են 65-75 դԲ միջակայքում, ինչը հավասար է լվացքի մեքենայի աղմուկին: Ժամանակակից «լուռ» մոդելները նվազեցնում են այս ցուցանիշը մինչև 50-60 դԲ, ինչը համեմատելի է սովորական խոսակցության կամ անձրևի ձայնի հետ: 

### Շարժական մանրացնող մեքենաներ
Խոշոր կազմակերպությունները կամ մանրացման ծառայությունները երբեմն օգտագործում են «շարժական մանրացման մեքենաներ», որոնք սովորաբար կառուցված են որպես «արկղային մեքենա»՝ ներսում տեղադրված արդյունաբերական չափի թղթի մանրացնող սարքով և մանրացված նյութերի պահեստավորման տարածքով: Նման սարքերը կարող են նաև ապահովել CD-ների, DVD-ների, կոշտ սկավառակների, վարկային քարտերի և համազգեստների մանրացում, ի թիվս այլ բաների: 

### Մանրացման կրպակներ
«Թղթի մանրացման կրպակը» ավտոմատացված մանրածախ մեքենա է (կամ կրպակ ), որը հանրությանը հնարավորություն է տալիս օգտվել առևտրային կամ արդյունաբերական հզորությամբ թղթի մանրացնող սարքից: Սա անձնական կամ գործնական թղթի մանրացնող սարքի օգտագործման այլընտրանք է, և որտեղ հանրությունը կարող է վճարել յուրաքանչյուր օգտագործման համար՝ մանրացման սարքավորումներ գնելու փոխարեն:

### Ծառայություններ
Որոշ ընկերություններ իրենց աղբահանությունը հանձնարարում են «աղբահանության ծառայություններին»։ Այս ընկերությունները կամ տեղում աղբահանում են շարժական աղբահանող մեքենաներով, կամ ունեն տարածքից դուրս աղբահանության հարմարություններ։ Աղբահանության համար նախատեսված փաստաթղթերը հաճախ տեղադրվում են փակ աղբամանների մեջ, որոնք պարբերաբար դատարկվում են։ Շատ դեպքերում տրամադրվում է ոչնչացման սերտիֆիկատ, որը հաստատում է, որ տվյալները հուսալիորեն ոչնչացվել են։ 

## Կտրման մեթոդ և արդյունք

Չափից և հզորությունից բացի, շրեդերները դասակարգվում են ըստ օգտագործվող մեթոդի, ինչպես նաև արտադրվող շրեդերի չափի և ձևի:

* Շերտերով կտրատման մեքենաները պտտվող դանակներ են օգտագործում՝ թղթի սկզբնական թերթիկի երկարությամբ նեղ շերտեր կտրելու համար։
* Խաչաձև կտրվածքով կամ կոնֆետտիի կտրվածքով մանրացնող սարքերը օգտագործում են երկու հակադարձ պտտվող թմբուկներ՝ ուղղանկյուն, զուգահեռագիծ կամ ռոմբաձև (ադամանդաձև) մանր կտրատած կտորներ մանրատելու համար։
* Մասնիկային կամ միկրոկտրվածքով կտրիչները ստեղծում են փոքրիկ քառակուսի կամ շրջանաձև կտորներ։
* Ստվարաթուղթ մանրատող սարքերը նախատեսված են հատուկ ալիքավոր նյութը շերտերի կամ ցանցային պալետի մանրացնելու համար:
* Քայքայողներն ու գրանուլյատորները թմբուկի մեջ պտտվող դանակներով պատահական ընդմիջումներով բազմիցս մանրատում են թուղթը, մինչև մասնիկները բավականաչափ փոքր դառնան՝ նուրբ ցանցի միջով անցնելու համար։
* Մուրճագործ մանրատող սարքերը թուղթը ծեծում են մաղի միջով անցկացնելու համար։
* Ծակելով և պատռելով կտրող սարքերն ունեն պտտվող շեղբեր, որոնք ծակում են թուղթը, ապա պատռում այն։
* Հղկող սարքերն ունեն պտտվող լիսեռ՝ կտրող շեղբերով, որոնք թուղթը մանրացնում են այնքան փոքր կտորների, որ հնարավոր դառնա անցնելը մաղի միջով։

### Անվտանգության մակարդակներ
Կան թուղթ մանրատող սարքերի անվտանգության մակարդակները կարգավորող ստանդարտներ, այդ թվում՝

#### Գերմանիայի ստանդարտացման ինստիտուտ (DIN)
DIN 66399 ստանդարտով որքան բարձր է մակարդակը, այնքան փոքր են մանրացված կտորտանքի չափսերը և այնքան դժվար է այն վերականգնել, հետևաբար այն առավել հուսալի է։ Մակարդակները հետևյալն են.

* Մակարդակ P-1 = ≤ 2,000&nbsp;մմ 2 մասնիկներ կամ ≤ 12&nbsp;մմ լայնությամբ ցանկացած երկարության շերտեր (ընդհանուր ներքին փաստաթղթերի, ինչպիսիք են հրահանգները, ձևաթղթերը, ժամկետանց ծանուցումները, մանրացման համար)
* Մակարդակ P-2 = ≤ 800&nbsp;մմ 2 մասնիկներ կամ ≤ 6&nbsp;մմ լայնությամբ ցանկացած երկարության շերտեր
* Մակարդակ P-3 = ≤ 320&nbsp;մմ 2 մասնիկներ կամ ≤ 2&nbsp;մմ լայնությամբ ցանկացած երկարության ժապավեններ (բարձր զգայուն փաստաթղթերի և բարձր պաշտպանության պահանջներով անձնական տվյալների, գնման պատվերի, պատվերի հաստատումների կամ հասցեի տվյալներով առաքման նշումների համար)
* Մակարդակ P-4 = ≤ 160&nbsp;մմ 2 մասնիկներ՝ լայնությամբ ≤ 6&nbsp;մմ (հատկատկապես հույժ գաղտնի և գաղտնի տվյալների համար, աշխատանքային փաստաթղթեր, հաճախորդի տվյալներ, հաշիվ-ապրանքագրեր, անձնական հարկային և ֆինանսական փաստաթղթեր)
* Մակարդակ P-5 = ≤ 30&nbsp;մմ 2 մասնիկներ՝ լայնությամբ ≤ 2&nbsp;մմ (գաղտնի պահվող տվյալներ, հաշվեկշիռներ և շահույթի և վնասի մասին հաշվետվություններ, ռազմավարական փաստաթղթեր, նախագծային և ինժեներական փաստաթղթեր, անձնական տվյալներ)
* Մակարդակ P-6 = ≤ 10&nbsp;մմ 2 մասնիկներ՝ լայնությամբ ≤ 1&nbsp;մմ (գաղտնի, դասակարգված տվյալներ, արտոնագրեր, հետազոտական և զարգացման փաստաթղթեր)
* Մակարդակ P-7 = ≤ 5&nbsp;մմ 2 մասնիկներ՝ լայնությամբ ≤ 1&nbsp;մմ (հույժ գաղտնի, խիստ գաղտնի տվյալներ, որոնք օգտագործվում են զինվորականների, դեսպանատների, հետախուզական ծառայությունների կողմից)։

#### Անվտագության ծառայություն
ԱՄՆ Ազգային անվտանգության գործակալությունը և Կենտրոնական անվտանգության ծառայությունը մշակում են «NSA/CSS սպեցիֆիկացիա 02-01 բարձր անվտանգության խաչաձև մանրատմամբ թուղթ մանրացնող սարքերի համար», որը ներկայացնում է գնահատված մանրացնող սարքերի ցանկը: 

#### ISO/IEC ստանդարտացման ծառայություն
Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը և Միջազգային էլեկտրատեխնիկական հանձնաժողովը մշակել են «ISO/IEC 21964 Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ. Տվյալների կրիչների ոչնչացում» Տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կանոնակարգը (GDPR), որն ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի մայիսին, կարգավորում է անձնական տվյալների մշակումը և ոչնչացումը: ISO/IEC 21964-ը և DIN 66399-ը աջակցում են տվյալների պաշտպանությանը բիզնես գործընթացներում:

## Ապացույցների ոչնչացում
Փաստաթղթերը մանրացման միջոցով ոչնչացնելու մի քանի նշանակալից դեպքեր են հայտնի, որոնք իրականացվել են անպատշաճ կամ անօրինական կերպով։

* Օլիվեր Նորթը 1986 թվականի նոյեմբերի 21-ից 25-ը Իրան-Կոնտրա գործին վերաբերող փաստաթղթերը մանրացրելով ոչնչացրել է։  Դատավարության ընթացքում Նորթը վկայել է, որ նոյեմբերի 21-ին, 22-ին կամ 24-ին ականատես է եղել, թե ինչպես է Ջոն Փոյնդեքստերը ոչնչացրել այն, ինչը, հնարավոր է, նախագահի գաղտնի գործողության որոշման միակ ստորագրված պատճենն էր, որը թույլատրոիմ էր ԿՀՎ-ի մասնակցությունը 1985 թվականի նոյեմբերին Իրան MIM-23 Hawk «Հոք» հրթիռների առաքումը։ 
* Փոլ Վոլքերի կոմիտեի զեկույցի համաձայն՝ 2004 թվականի ապրիլից մինչև դեկտեմբեր Քոֆի Անանի *կաբինետի ղեկավար* Իքբալ Ռիզան թույլատրել է ՄԱԿ-ի հազարավոր փաստաթղթերի ոչնչացում, այդ թվում՝ 1997-1999 թվականների ընթացքում «Նավթ՝ սննդի դիմաց» ծրագրի ժամանակագրական ամբողջական ֆայլերի ամբողջական ոչնչացումը։
* Շվեյցարիայի *Union Bank*-ը (UBS) թուղթ մանրացնող սարքեր է օգտագործել՝ ոչնչացնելու այն ապացույցները, որ իրենց ընկերությունը տիրապետում էր Հոլոքոստի ժամանակ նացիստական կառավարության կողմից հրեաներից գողացված սեփականությանը: Մանրացման գործընթացը հանրությանը հայտնի է դարձել բանկում աշխատող անվտանգության աշխատակից Քրիստոֆ Մեյլիի աշխատանքի շնորհիվ, որը պատահաբար անցել էր այն սենյակի կողքով, որտեղ տեղի էր ունենում մանրացումը: Մանրացման սենյակում էին եղել նաև գերմանական ''Reichsbank-'' ի գրքեր:  Դրանցում պարունակվում էին Հոլոքոստում ներգրավված ընկերությունների բաժնետոմսերի հաշիվները, այդ թվում՝ ''BASF''-ը, *Degussa*-ը և *Degesch*-ը։ Այնտեղ էին նաև Բեռլինի անշարժ գույքի գրառումները, որոնք բռնագրավել էին նացիստները, տեղադրել էին շվեյցարական հաշիվներում և այնուհետև հայտարարվել, որ պատկանում են շվեյցարական UBS բանկին։  Այդպիսի փաստաթղթերի ոչնչացումը շվեյցարական օրենքների խախտում էր։

## Վերականգնում և դատաբժշկական փորձաքննություն
[մինի|[Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ|Իրանի պատանդների ճգնաժամի ժամանակ մանրացված և վերականգնեցված փաստաթղթի օրինակ]]
Որպեսզի թղթի մանրացնող սարքերը հասնեն իրենց նպատակին, պետք է անհնարին դառնա վերամիավորել և կարդալ մանրացված փաստաթղթերը: Գործնականում դա կախված է նրանից, թե որքան լավ է իրականացվել մանրացումը և վերականգնման համար ներդրված ռեսուրսները: Վերականգնման համար ներդրված ջանքերի քանակը հաճախ կախված է փաստաթղթի կարևորությունից, օրինակ՝ արդյոք դա պարզ անձնական հարց է, կորպորատիվ լրտեսություն, քրեական գործ, թե ազգային անվտանգության հարց:

Վերականգնման դժվարությունը կարող է կախված լինել տեքստի չափից և ընթեռնելիությունից, փաստաթղթի միակողմանի կամ երկկողմանի լինելուց, մանրացված կտորների չափից և ձևից, նյութի տեղակայումից մատակարարման ժամանակ, թե որքան արդյունավետ է մանրացված նյութը հետագայում պատահականորեն բաշխվում, և արդյոք օգտագործվում են այլ գործընթացներ, ինչպիսիք են թաղանթապատումը և քիմիական քայքայումը: Նույնիսկ առանց լրիվ վերականգնման, որոշ դեպքերում օգտակար տեղեկատվություն կարելի է ստանալ թղթի, թանաքի և կտրման մեթոդի դատաբժշկական վերլուծության միջոցով:

### Օրինակներ
* Իրանական հեղափոխությունից և 1979 թվականին Թեհրանում ԱՄՆ դեսպանատան գրավումից հետո, իրանցիների վարձած տեղացի գորգագործները ձեռքով վերականգնել են փաստաթղթերի կտորտանքները: Վերականգնված փաստաթղթերը հետագայում Իրանի կառավարությունը հրապարակել է «Փաստաթղթեր ԱՄՆ լրտեսության որջից» վերնագրով գրքերի շարքով:  Հետագայում ԱՄՆ կառավարությունը կատարելագործել է իր մանրատման մեթոդները՝ արջանագրությունները փոշիացնելով, մանրաթելերի վերածել կակղացնելով, մամլելով և քիմիական քայքայման ենթարկելով:
* Ժամանակակից համակարգչային տեխնոլոգիաները զգալիորեն արագացնում են մանրացված փաստաթղթերի վերամիավորման գործընթացը: Շերտերը սկանավորվում են երկու կողմերից, որից հետո համակարգիչը որոշում է, թե ինչպես պետք է շերտերը միացվեն: Տեղեկատվության ոչնչացման ազգային ասոցիացիայից Ռոբերտ Ջոնսոնը  նշել է, որ փաստաթղթերի վերականգնման մեծ պահանջարկ կա: Մի քանի ընկերություններ առաջարկում են առևտրային փաստաթղթերի վերականգնման ծառայություններ: Առավելագույն անվտանգության համար փաստաթղթերը պետք է մանրացվեն այնպես, որ փաստաթղթի բառերն անցնեն մանրացնող սարքի միջով խաչաձև (այսինքն՝ շեղբերին ուղղահայաց): ''Enron Accounting''-ի սկանդալների հետ կապված փաստաթղթերից շատերը մանրացնող սարքի միջով անցել են սխալ ուղղությամբ, ինչը հեշտացնում է դրանց վերամիավորումը:
* 2003 թվականին աշխատանքներ են տարվում ԳԴՀ ազգային անվտանգության նախարարության (, Շտազի)՝ Արևելյան Գերմանիայի գաղտնի ոստիկանության, արխիվները վերականգնելու համարː Կան «միլիոնավոր թղթի կտորներ, որոնք Շտազիի խուճապահար պաշտոնյաները աղբի տոպրակների մեջ են նետել 1989 թվականի աշնանը ռեժիմի վերջին օրերին»։ Քանի որ 16,000 տոպրակներից 300-ը վերականգնելու համար երեք տասնյակ մարդուց վեց տարի է պահանջվել, Fraunhofer-IPK ինստիտուտը մշակել է *Շտազի-Շնիպսելմասչինեն* («Շտազիի հատվածների մեքենա») համակարգչային վերականգնման համար և փորձարկում է այն փորձնական նախագծում։
* *DARPA Shredder Challenge 2011* մրցույթ էր, որում կոչ էր անում համակարգչային գիտնականներին, հանելուկների սիրահարներին և բարդ խնդիրների լուծմամբ հետաքրքրված բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված էին մինչև 50,000 դոլարի համար մրցել՝ հավաքելով մի շարք մանրացված փաստաթղթեր: Shredder մարտահրավերը (Challenge-ը) բաղկացած էր հինգ առանձին գլուխկոտրուկներից, որոնցում փոփոխվում էին փաստաթղթերի քանակը, փաստաթղթի թեման և մանրացման եղանակը՝ աստիճանաբար բարդացնելով խնդիրները: Յուրաքանչյուր խնդիր լուծելու համար մասնակիցները պարտավոր էին տալ վերականգնված փաստաթղթի բովանդակության մեջ ներառված գլուխկոտրուկի պատասխանը: Հաղթողը և հանձնվող մրցանակը կախված էին լուծված խնդիրների քանակից և բարդությունից: DARPA-ն հաղթողին հայտարարել է 2011 թվականի դեկտեմբերի 2-ին: Հաղթող աշխատանքը,  ներկայացրել էր «All Your Shreds Are Belong To U.S.» («Ձեր բոլոր կտորները պատկանել մեզ են») ընկերությունը մրցույթի սկսվելուց 33 օր անց, օգտագործում էր համակցված համակարգ, որն օգտագործել էր ավտոմատ տեսակավորում՝ մարդկանց կողմից վերանայված լավագույն բեկորների համադրությունները ընտրելու համար: 

### Դատաբժշկական նույնականացում
Տվյալ փաստաթուղթը ոչնչացնելու համար օգտագործված առանձին մանրացնող սարքը երբեմն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել դատական փորձաքննության համար։ Մանրացնող սարքերը ցուցաբերում են սարքին բնորոշ որոշակի բնութագրեր՝ « մատնահետքեր », ինչպիսիք են շեղբերի ճշգրիտ հեռավորությունը, դրանց մաշվածության աստիճանը և ձևը։ Թղթի շերտերի չափերի աննշան տատանումների և դրանց եզրերի վրա առկա մանրադիտակային նշանների մանրակրկիտ ուսումնասիրության միջոցով մանրացված նյութը կարող է կապված լինել որոշակի մեքենայի հետ։  (հմմտ. գրամեքենաների դատական նույնականացում):

## Թափոնների վերամշակում
Արդյունքում ստացված մանրացված թուղթը կարող է վերամշակվել մի շարք եղանակներով, այդ թվում՝

* *Կենդանիների անկողնային պարագաներ՝* կենդանիների համար տաք և հարմարավետ մահճակալ պատրաստելու համար
* *Դատարկ լցոնում և փաթեթավորում՝* ապրանքների տեղափոխման համար նախատեսված դատարկ տարածքի լցոնելու համար
* *Բրիկետներ՝* ոչ վերականգնվող վառելիքի այլընտրանք
* *Մեկուսիչ՝* մանրացված թերթային թուղթ, խառնված կրակակայուն քիմիական նյութերի և սոսինձի հետ՝ պատերի ներքին մասի և տանիքի ստորին մասի համար ցողվող մեկուսիչ նյութ ստեղծելու համար։

## Գեղարվեստական անդրադարձներ
Փաստաթղթերի ոչնչացման թեման առանցքային է գաղտնիության և պետական վերահսկողության մասին գրականությունում։

* Ջորջ Օրուել, «1984»։ Թեև գրքում բառացիորեն չեն հիշատակվում շրեդերները, բայց «հիշողության անցքերը» (memory holes) ծառայում են նույն նպատակին՝ անցանկալի տեղեկատվության վերջնական ոչնչացմանը։
* Ֆրանց Կաֆկա, «Դատավարություն»։ Գրականագետները հաճախ համեմատում են բյուրոկրատական անորոշությունն ու տվյալների կառավարումը թուղթ մանրացնելու մշակույթի հետ։
* Էդվարդ Սնոուդեն, «Անձնական գործ (ինքնակենսագրություն)» (Permanent Record)։ Ժամանակակից ոչ գեղարվեստական գրականություն, Սնոուդենի ինքնակենսագրություն, որը պատմում է թղթային տվյալների անվտանգության մասին։

## Տես նաև
* Խոտի մամլիչ
* Թղթի վերամշակում

## Ծանոթագրություններ



## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1935 հայտնված արտադրանքներ
Կատեգորիա:Աղբ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Անվտանգություն
Կատեգորիա:Գաղտնի փաստաթղթեր
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում
Կատեգորիա:Կազմակերպական տեխնիկա
Կատեգորիա:Կենցաղային էլեկտրոնիկա
Կատեգորիա:Տեղեկատվական զգայունություն