Քրիստիան Դիոր

**Քրիստիան Էռնեստ Դիոր** (, ) ֆրանսիացի նորաձևության դիզայներ, աշխարհի առաջատար նորաձևության տներից մեկի՝ Christian Dior SE-ի հիմնադիրը։ Նրա նորաձևության տունը հայտնի է ամբողջ աշխարհում՝ «ընդամենը մեկ տասնամյակում հինգ մայրցամաքում» հռչակ ունենալով: 

Դիորի հմտությունները հանգեցրել են նրան, որ նա աշխատանքի է անցել և դիզայներ դարձել տարբեր նորաձևության խորհրդանիշների համար՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նորաձևության արդյունաբերությունը պահպանելու համար։ Պատերազմից հետո նա հիմնադրել է Դիոր նորաձևության տունը՝ իր «New Look» հավաքածուով։ 1947 թվականին հավաքածուն ներկայացրել է կլորացված ուսերը, սեղմված իրանը և շատ լայն կիսաշրջազգեստը: «New Look»-ը գովաբանել է կանացի նորաձևության մեջ գերկանացիությունն ու շքեղությունը:

Իր կյանքի ընթացքում և մահից հետո բազմաթիվ մրցանակներ է ստացել «Լավագույն զգեստների դիզայն» անվանակարգում։ Մահացել է 1957 թվականին։

## Վաղ կյանք
thumb|right|Քրիստիան Դիորի տունը և թանգարանը Գրանվիլում, Ֆրանսիա
Դիորը ծնվել է Գրանվիլում՝ Ֆրանսիայի Նորմանդիայի ափին գտնվող ծովափնյա քաղաքում։ Նա Մորիս Դիորի և Մադլեն Մարտենի հինգ երեխաներից երկրորդն էր: Մորիս Դիորը հարուստ պարարտանյութերի արտադրող էր. ընտանեկան ընկերությունը Dior Frères-ն էր։ Քրիստիան Դիորն ուներ չորս քույր ու եղբայր՝ Ռեյմոնդը (Ֆրանսուազ Դիորի հայրը), Ժակլինը, Բեռնարը և Քեթրին Դիորը։ Քրիստիանը մոտ հինգ տարեկան էր, երբ ընտանիքը տեղափոխվել է Փարիզ.։

Դիորի ընտանիքը հույս ուներ, որ նա կդառնա դիվանագետ, բայց Դիորը հետաքրքրված էր արվեստով։ Գումար վաստակելու համար նա իր նորաձևության էսքիզները վաճառել է իր տան դիմաց՝ մոտ 10 ցենտով (2024 թվականի դոլարով՝ 2 ԱՄՆ դոլար)։ 1928 թվականին նա թողել է դպրոցը և հորից գումար ստացել՝ փոքրիկ արվեստի պատկերասրահ ֆինանսավորելու համար, որտեղ նա և իր ընկերը վաճառում էին Պաբլո Պիկասոյի նման նկարիչների աշխատանքներ։ Իր արվեստի պատկերասրահը կառավարելուն զուգահեռ՝ Դիորը բարեկամական կապեր է զարգացրել ազդեցիկ նկարիչների հետ, այդ թվում՝ Պիկասոյի, Սալվադոր Դալիի, Ժան Կոկտոյի և Ալբերտո Ջակոմետիի։ Այս ստեղծագործական միջավայրում խորասուզված՝ Դիորը ոգեշնչվել է նրանց աշխատանքներից, որոնք ձևավորել են նրա հետագա մոտեցումը նորաձևության դիզայնի ոլորտում։ Պատկերասրահը փակվել է երեք տարի անց՝ Դիորի մոր և եղբոր մահից, ինչպես նաև Մեծ ճգնաժամի ժամանակ ֆինանսական դժվարություններից հետո, որոնց արդյունքում նրա հայրը կորցրել էր ընտանեկան բիզնեսի վերահսկողությունը։ Դիորը ստիպված էր գտնել եկամտի մեկ այլ աղբյուր։

Աշխատանք փնտրելիս Դիորը կրկին ստեղծել և վաճառել է նորաձևության էսքիզներ: Այդ էսքիզները հայտնաբերել է նորաձևության դիզայներ Ռոբերտ Պիգեն: 1937 թվականից Դիորը աշխատանքի է անցել Պիգեի մոտ, ով նրան հնարավորություն է տվել դիզայներ դառնալ երեք հավաքածուների համար: Դիորը հետագայում ասել է. «Ռոբերտ Պիգեն ինձ սովորեցրել է պարզության առաքինությունները, որոնց միջոցով պետք է գա իսկական նրբագեղությունը»: Հատկապես լավ է ընդունվել Պիգեի համար նրա նախնական դիզայններից մեկը՝ կարճ, լայն կիսաշրջազգեստով ամենօրյա զգեստը, որը նրա հավաքածուում էր՝ «Cafe Anglais» անվամբ: Պիգեի մոտ աշխատելիս Դիորը աշխատել է Պիեռ Բալմենի հետ, և որպես տան դիզայներ նրան հաջորդել է Մարկ Բոհանը, ով 1960 թվականին դարձել է Christian Dior Paris-ի դիզայնի բաժնի ղեկավարը: Դիորը լքել է Piguet-ը, երբ նրան զորակոչեցել են զինվորական ծառայության:

1942 թվականին, լքելով բանակը, Դիորը միացել է Լյուսիեն Լելոնգի նորաձևության տանը, որտեղ նա և Բալմենը հիմնական դիզայներներն էին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ողջ ընթացքում Դիորը, որպես Լելոնգի աշխատակից, զգեստներ է նախագծել նացիստ սպաների և ֆրանսիացի համագործակիցների կանանց համար։ Նրա քույրը՝ Կատրինը (1917–2008), որը Ֆրանսիական Դիմադրության շարժման անդամ էր, գերի է վերցվել Գեստապոյի կողմից և ուղարկվել Ռավենսբրյուկի համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ նա բանտարկվել է մինչև 1945 թվականի մայիսին ազատագրումը։ 1947 թվականին Դիորը իր դեբյուտային օծանելիքն անվանեց «Միսս Դիոր»՝ ի պատիվ քրոջ։ Դիորի կյանքի պատմությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում ներկայացված է «New Look» մինի-սերիալում։

Դիորը հայտնի էր իր սնահավատությամբ։ Նա հաճախ է խորհրդակցել իր աստղագուշակի հետ որոշումներ կայացնելուց առաջ, և նրա հավաքածուներում հաճախակի էին թալիսմանների խորհրդանիշները։ Նա նաև իր մոտ կրել է բախտավոր թալիսմանների մի փունջ՝ հավատալով, որ դրանք իրեն հաջողություն են բերում։ Բախտորոշ պահին, երբ արդյունաբերող Մարսել Բուսակը առաջարկել է վեց միլիոն ֆրանկ՝ Maison Christian Dior-ը հիմնադրելու համար, Դիորն առաջարկն ընդունել է միայն երկու առանձին պայծառատեսների հաստատումը ստանալուց հետո։

## Dior նորաձևության տունը

1946 թվականին հաջողակ ձեռնարկատեր Մարսել Բուսակը Դիորին հրավիրել է դիզայներական աշխատանք կատարելու Philippe et Gaston-ի համար, որը Փարիզում բացվել էր 1925 թվականին։ Սակայն Դիորը հրաժարվել է՝ ցանկանալով նոր ընկերության սկիզբ դնել իր անվան ներքո, այլ ոչ թե վերակենդանացնել հին ապրանքանիշը։ 1946 թվականին Բուսակի աջակցությամբ Դիորը հիմնադրել է իր նորաձևության տունը՝ ապահովելով ընկերության նկատմամբ բացառիկ վերահսկողությունը և իր աշխատավարձից բացի ապահովելով նաև ամբողջ շահույթի մեկ երրորդը։ Նրա առաջին հավաքածուի անվանումը, որը ներկայացվել է 1947 թվականի փետրվարի 12-ին, Corolle էր (բառացիորեն բուսաբանական տերմինը՝ corolla կամ ծաղկաթերթերի շրջանակ)։ Dior-ի դեբյուտային հավաքածուն ներառում էր 90 հագուստի թողարկում, որոնք ցուցադրվել էին տարբեր կերպարներով։ «New Look» արտահայտությունը հորինել է Harper's Bazaar-ի գլխավոր խմբագիր Քարմել Սնոուն։

Դիորի դիզայնն ավելի շքեղ էր, քան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին ոճերի քառակուսի, գործվածքը պահպանող ձևերը, որոնք ազդեցություն էին կրել պատերազմական ժամանակաշրջանի գործվածքների ստանդարտներից։ Չնայած «Նոր» կոչվելուն, Corolle-ն հստակորեն վերցված էր Էդվարդյան դարաշրջանի ոճերից՝ կատարելագործելով և բյուրեղացնելով կիսաշրջազգեստի ձևի և իրանի գծի նորաոճ միտումները, որոնք բարձր նորաձևության մեջ ծաղկում էին ապրել 1930-ականների վերջից ի վեր։ Նորաձևության տունը իր գոյության առաջին երեք տարիների ընթացքում Պիեռ Կարդենին աշխատանքի էր վերցրել որպես իր կարի ատելյեի ղեկավար, և հենց Կարդենն էր, որ նախագծեց Corolle հավաքածուներից ամենահայտնիներից մեկը՝ 1947 թվականի բարային կոստյումը։
thumb|Քրիստիան Դիորի աշուն-ձմեռ 1947 թվականի «Զիգզագ» հավաքածուի զգեստը

«New Look»-ը հեղափոխություն է մտցրել կանանց հագուստի մեջ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո վերականգնել է Փարիզը որպես նորաձևության աշխարհի կենտրոն և հաջորդ տասնամյակի մեծ մասի ընթացքում Դիորին դարձրել նորաձևության գործնական արբիտր։ Դիորի հավաքածուն պատերազմից հետո շատ կանանց համար ոգեշնչման աղբյուր է եղել և օգնել է նրանց վերականգնել նորաձևության հանդեպ իրենց սերը։ Դիորը հավատում էր, որ նորաձևությունը ավելին է, քան պարզապես հագուստ. այն արվեստի ձև է և ֆրանսիական մշակութային ժառանգության շարունակությունը։ Նա նորաձևության ավանդույթի պահպանումը նկարագրում էր որպես «հավատի ակտ», միջոց՝ պահպանելու այն առեղծվածն ու գեղեցկությունը, որը նորաձևությունը բերում էր հասարակությանը։ Յուրաքանչյուր սեզոն ներկայացնում էր Dior-ի նոր անվանումով «գիծ»՝ 1947 թվականի «Corolle» գծի ոճով, որը գովաբանվում էր նորաձևության մամուլում․ 1948 թվականին՝ Envol և Cyclone կամ Zigzag գծերը, 1949-ին՝ Trompe l'Oeil և Mid-Century գծերը, 1950-ին՝ Vertical և Oblique գծերը, 1951-ին Oval և Longue/Princesse գծերը, 1952-ին Sinueuse և Profilėe գծերը, 1953-ին Tulipe և Vivante/Cupola գծերը, 1954-ին Muguet/Lily of the Valley-ն և H-Line-ը, 1955-ին A-Line-ը և Y-Line-ը, 1956-ին Flèche/Arrow/F-Line-ը և Aimant/Magnet-ը և Libre/Free  ու Fuseau/Spindle գծերը 1957-ին, որին հաջորդեց Yves Saint Laurent Trapeze գիծը 1958 թվականին։

Dior-ի վերջին հավաքածուները, ինչպիսիք են «Libre» և «Fuseau» գծերը, նշանավորել են որպես անցում դեպի ավելի հոսուն, հանգիստ ուրվագծի՝ հեռացնելով նախորդ տարիների կառուցվածքային դիզայններից: Այս փոփոխությունները արտացոլում էին Dior-ի արձագանքը դարաշրջանի զարգացող սոցիալական դինամիկային՝ նախանշելով ոճեր, որոնք կդառնային պաշտամունքային 1950-ականների վերջից մինչև 1960-ականները:

1955 թվականին 19-ամյա Իվ Սեն Լորանը դարձել է Դիորի դիզայների օգնականը։ 1957 թվականին Դիորը Սեն Լորանի մորը հայտնել է, որ ինքը Սեն Լորանին է ընտրել Դիորում իրեն հաջորդելու համար։ Ավելի ուշ Սեն Լորանի մայրը նշել է, որ շփոթված է այդ դիտողությունից, քանի որ Դիորն այդ ժամանակ ընդամենը 52 տարեկան էր, բայց մահացավ նույն տարում։

## Մահ
Դիորը մահացել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, ուշ կեսօրին երրորդ սրտի կաթվածից՝ Իտալիայի Մոնտեկատինի քաղաքում արձակուրդի ժամանակ խաղաքարտեր խաղալիս։

## Մրցանակներ և պարգևներ
thumb|right|Դիորը ռումինական նամականիշի վրա (2005)
Դիորը 1950 թվականին պարգևատրվել է Ֆրանսիայի Պատվո Լեգեոնի շքանշանով։ 1955 թվականին առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի՝ սև-սպիտակ լավագույն զգեստների դիզայնի համար՝ Վիտորիո դե Սիկայի «Տերմինալ կայարան» (1953) ֆիլմի համար։ Նա նաև 1967 թվականին առաջադրվել է BAFTA մրցանակի՝ «Լավագույն բրիտանական զգեստներ» անվանակարգում (Գունավոր)՝ Սթենլի Դոնենի «Արաբեսկ» ֆիլմի համար։։ 1986 թվականի 11-րդ «Սեզար» մրցանակաբաշխության ժամանակ նա առաջադրվել է «Լավագույն զգեստների դիզայն» (Meilleurs costumes) անվանակարգում՝ 1985 թվականի «Bras de fer» ֆիլմի համար։։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քրիստիան Դիորի պաշտոնական կայքէջ
* Քրիստիան Դիորը Չիկագոյի պատմության թանգարանի թվային հավաքածուում 

 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նորաձևության դիզայներներ