Աբսուրդիզմ

[thumb|175px|right|[Սիզիփոս, գոյության աբսուրդության խորհրդանիշը։ Ֆրանց Շթուքի նկարը։]]

**Աբսուրդ**, փիլիսոփայական հասկացություն, նշանակում է այն կոնֆլիկտը, որն առաջանում է մարդու՝ իրական արժեքների և կյանքի իմաստի որոնման և այդ իմաստը գտնելու անկարողության միջև։ Այս տեսակետից աբսուրդ չի նշանակում տրամաբանական անկարողություն այլ ավելի շատ մարդկային անկարողություն։ Տիեզերքն ու մարդկային միտքը առանձին-առանձին աբսուրդ չեն առաջացնում, այլ աբսուրդը ծագում է երկուսի համաժամանակյա գոյության հակասական բնույթից։

Այսպիսով, **աբսուրդիզմը** փիլիսոփայական ուղղություն է, որը գտնում է, որ մարդու՝ իրական արժեքի և կյանքի իմաստի որոնման ջանքերը մատնված են ձախողման (աբսուրդ են)։ Որպես փիլիսոփայություն, աբսուրդիզմը բացահայտում է աբսուրդի հիմնարար բնույթը, թե ինչպես անհատները մեկ անգամ գիտակցելով աբսուրդը պիտի պատասխանեն դրան։ Աբսուրդիստական փիլիսոփա Ալբեր Կամյուն գտնում է, որ անհատները պետք է ընդունեն մարդու գոյության աբսուրդային բնույթը և միաժամանակ շարունակեն որոնել և բացահայտել կյանքի իմաստը։

Աբսուրդիզմի որոշ տեսական կաղապարներ, հասկացություններ նման են էքզիստենցիալիզմին և նիհիլիզմին։ Այն ծագում է 19-րդ դարի դանիացի փիլիսոփա Սյորեն Կիերկեգորի աշխատություններում, որտեղ նա ընտրում է դեմ առ դեմ կանգնել մարդու՝ աբսուրդին բախվելու ճգնաժամին՝ զարգացնելով իր սեփական էքզիստենցիալիստական փիլիսոփայությունը։ Աբսուրդիզմը որպես հավատալիքների համակարգ ծագեց Եվրոպական էքզիստենցիալիստական ուղղության վրա, հատկապես, երբ Կամյուն ժխտեց էքզիստենցիալիզմի որոշ հայեցակետեր և տպագրեց իր «Սիզիփոսի առասպելը» էսսեն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ապահովեց այնպիսի հասարակական միջավայր, որը խթանեց աբսուրդիզմի հայացքների առաջացումը՝ ապահովելով այս ուղղության հանրային զարգացումը, հատկապես ավերված Ֆրանսիայում։

## Նկարագիր

Աբսուրդ փիլիսոփայության մեջ, աբսուրդը ծագում է անհատի՝ կյանքի իմաստի որոնման և կյանքի իմաստի բացակայության հիմնարար աններդաշանակությունից։ Իմաստի բացակայության պայմաններում իմաստի որոնման դեպքում, մարդն ունի երկընտանքի լուծման երեք ուղի։ Լուծման ուղիները Կիերկեգորը և Կամյուն նկարագրել են իրենց՝ «Մահվան հիվանդություն» (1849) և «Սիզիփոսի առասպելը» (1942) աշխատություններում։
մինի|ձախից|Ալբեր Կամյու
* Ինքնասպանություն կամ խուսափում գոյությունից։ Անհատը դադարեցնում է ինքն իր կյանքը։ Եվ Կիերկեգորը և Կամյուն բացառում են այս լուծման կենսականությունը։ Կամյուն գտնում էր, որ դա չի հակադրվում աբսուրդին։ Ավելին՝ ինչ-որ մեկի գոյության դադարը ամեն ինչ ավելի աբսուրդ է դարձնում։
* Կրոնական, հոգեկան կամ աբստրակտ հավատքը դեպի այլ վայրի, գաղափարի, էության գոյությունը։ Սա այն լուծումն է, երբ մարդը հավատում է աբսուրդից դուրս այլ իրականության գոյությանը, որը ունի իմաստ։ Կիերկեգորը գտնում է, որ աբսուրդից դուրս ցանկացած բանին հավատալու համար անհրաժեշտ է ոչ գիտակցական և կրոնական կերպով ընդունել այդպիսի անապացուցելի բանի գոյությունը։ Կամյուն և մյուսները այս լուծումը անվանել են «փիլիսոփայական ինքնասպանություն»։
* Աբսուրդի ընդունումը։ Սա այն լուծումն է, երբ մարդը ընդունում է աբսուրդը և ի հակառակ դրան շարունակում իր կյանքը։ Կամյուն արժեվորում է այս լուծումը, համարելով, որ աբսուրդի ընդունման հետ մարդը կարող է հասնել իր ազատության մեծագույն չափին։ Կրոնի և որևէ այլ բարոյական պարտադրանքի մերժումը և աբսուրդի դեմ ապստամբությունը մարդուն տալիս է բավարարվածություն։ Կիերկեգորը սակայն այս լուծումն անվանել է «դևական խելագարություն»։

## Էքզիստենցիալիզմի և նիհիլիզմի կապը
մինի|Սյորեն Կիերկեգոր
Աբսուրդիզմը ծագել է 20-րդ դարի էքզիստենցիալիզմից և նիհիլիզմից և այդ պատճառով, որոշ հայեցակետերում նմանվում է այս երկու փիլիսոփայական ուղղություններին։ Երեքն էլ ծագել են աբսուրդի հետ բախման տառապանքից և խառնաշփոթից՝ իմաստազուրկ աշխարհում մարդու իմաստի ստեղծման և որոնման դժվարությունից։ Էքզիստենցիալիզմը կենտրոնանում է անհատի՝ իմաստի կառուցման և ազատ կամքի վրա։ Նիհիլիզմը, հակառակը գտնում է, որ՝ «անիմաստ է փնտրել իմաստ այնտեղ, որտեղ հնարավոր չէ գտնել»։ Աբսուրդիզմն, ըստ Կամյուի ձևակերպման, թույլ է տալիս որոշակի իմաստի գոյությունը, բայց էքզիստանցիալիզմի պես նույն չափով չի արժեվորում կառուցված իմաստը։ Կամյուի աբսուրդիզմը նաև արժեզրկում և մերժում է ազատ կամքի գոյությունը։

Կամյուն իր «Ըմբոստ մարդը» էսսեում հակառակվում է նիհիլիզմին, ինչպես նաև դեմ է արտահայտվում էքզիստենցիալիզմ պիտակին իր Առեղծված էսսեում, չնայած որ մինչ օրս շատերի կողմից Կամյուն համարվում է էքզիստենցիալ փիլիսոփա և գրող։ Էքզիստենցիալիզմն ու աբսուրդիզմը երկուսն էլ գործ ունեն էքզիստենցիալ նիհիլիզմի ճշմարտության ընդունման պրակտիկ կիրառման հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբսուրդիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն