open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շրջանառության հարկ (Հայաստան)

**Շրջանառության հարկ**, օրենքով սահմանված կարգով, չափերով ու ժամկետներում առևտրային կազմակերպությունների, անհատ ձեռնարկատերերի և նոտարների կողմից իրականացվող գործունեության համար պետական բյուջե վճարվող՝ ավելացված արժեքի հարկին (ԱԱՀ) և (կամ) շահութահարկին փոխարինող հարկ։

Հարկի դրույքաչափը ըստ տարբեր եկամուտների տեսակների.
* այլ գործունեության (եկամուտների) տեսակներից եկամուտներ - 5 տոկոս,
* նոտարական գործունեությունից եկամուտներ - 20 տոկոս
* վարձակալությունից եկամուտներ, տոկոսներ, ռոյալթիներ, ակտիվների (այդ թվում՝ անշարժ գույքի) օտարումից եկամուտներ - 10 տոկոս,
* արտադրական գործունեությունից եկամուտներ - 3,5 տոկոս
* առևտրական (առք ու վաճառքի) գործունեությունից եկամուտներ - 1 տոկոս։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարկեր
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Տաշքենդյան համաձայնագիր

**Տաշքենդյան համաձայնագիր**, ստորագրվել է 1992 թվականի մայիսի 5-ին, Տաշքենդում՝ ՌԴ, ՀՀ, ԱՀ, Վրաստանի այլ հանրապետությունների միջև։ Ըստ համաձայնագփ՝ ՀՀ-ի, ԱՀ-ի և Վրաստանի համար սահմանվել են սպառազինության համահավասար չափաբաժիններ. Անդրկովկասի յուրաքանչյուր հանրապետություն պետք է ստանար մինչև 220 տանկ, 285 հրետանային կայանք, 110 մարտական ինքնաթիռ և 50 հարվածային ուղղաթիռ։ Սպառազինության նման բաշխումը ԱՀ չի ընդունել և համաձայնագիրը չեղյալ հայտարարելու յուրահատուկ ձև է ընտրել՝ իր սեփականությունը հայտարարելով Ադրբեջանի տարածքում տեղակայված անդրկովկասյան զորամիավորումների ռազմական ինքնաթիռներն ու ուղղաթիռները, զինամթերքի պահեստները։ Ըստ հավաստի աղբյուրների՝ միայն ծանր զինտեխնիկան (տանկ, զրահապատ մեքենա, հրետանի) իր թվաքանակով գերազանցում էր Հայաստանին 15%-ով, Վրաստանին՝ 27%-ով։ Ադրբեջանում տեղակայված 4-րդ բանակի տրամադրության տակ կար 1310, Հայաստանում 7-րդ բանակն ուներ 1107, իսկ 31-րդ բանակային կորպուսը Վրաստանում՝ 995 միավոր ծանր հրետանի։ Տարատեսակ զինամթերքի քանակի առումով Ադրբեջանը գերազանցում էր Հայաստանին և Վրաստանին միասին վերցրած։ Ադրբեջանի տարածքում առկա էր մեկ ռազմավարական, երկու օկրուգային և երեք դիվիզիոնային զինապահեստներ (յուրաքանչյուրում՝ 150-200 վագոն), որոնց ընդհանուր տարողությունը կազմում էր հազարավոր վագոններ։ Ռազմական նման ներուժի առկայությունը, մասնավորապես ՀՀ-ի նկատմամբ գերազանցությունը, ԱՀ ղեկավարությանը վստահություն էր ներշնչել Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը բացառապես ռազմական միջոցներով լուծելու համար։

Կատեգորիա:1992
Ռուբեն Ոսկանով

**Ռուբեն Հայրապետի Ոսկանով** (Ոսկանյան, ), Միջին Ասիայի և Անդրկովկասի հեղափոխական շարժումների մասնակից, կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1914)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Աշխաբադի քաղաքային ուսումնարանը։ 1917 թվականին ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Պրիմորիեի մարզի Միլոգրադովո և Օլգա քաղաքներում խորհրդային ռեժիմ մտցնելու համար մղված պայքարին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նշանակվել է Կրասնովոդսկի հեռագրական գրասենյակի կոմիսար։ 1919 թվականին տեղափոխվել է Բաքու, աշխատել բոլշևիկյան կազմակերպությունում, կազմակերպել գործադուլներ, որի համար ձերբակալվել և արտաքսվել է։ 1919 թվականի սեպտեմբերին եկել է Հայաստան, ձեռնամուխ է եղել Ալեքսանդրապոլի (Գյումրի) երկաթուղայինների գործադուլային կոմիտեի կազմակերպմանը, կրկին ձերբակալվել է և արտաքսվել Հայաստանից։ 1920 թվականի հունիսին նշանակվել է ՀամԿ(բ)կ-ի կովկասյան բյուրոյի հրահանգիչ Հյուսիսային Կովկասում։ Եղել է (մինչև 1921 թվականի փետրվարը) ՀԽՍՀ ճանապարհների և կապի ժողկոմ։ Այնուհետև պատասխանատու պաշտոններ է վարել Կովկասի և Միջին Ասիայի երկաթուղիներում, 1923 թվականից՝ կուսակցության Ալթայի և Իվանո-Վոզնեսենսկի նահանգային կոմիտեներում (պատասխանատու քարտուղար, գավկոմի քարտուղար)։ 1927-1928 թվականներին աշխատել է Անդրերկրկոմում (կազմբաժնի վարիչի տեղակալ)։ 1928 թվականի կեսերին գործուղվել է ՀամԿ(բ)կ  Կիրգիզիա (Ղազախստան) երկրկոմ, եղել է կուսակցության Գուրևի օկրուգկոմի քարտուղար (1929-1930), ՀամԿ(բ) կ Կիրգիզիա (Ղազախստան) երկրկոմի Հարավային Ղազախստանյան մարզկոմի առաջին քարտուղար (1932-1933)։ 1934 թվականից ղեկավար աշխատանք է տարել ԱԽՀՄ հաղորդակցության ճանապարհների ժողկոմատում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Սրխավենդի և շրջակա գյուղերի ազատագրում

**Սրխավենդի և շրջակա գյուղերի ազատագրում**, ռազմական գործողություն Արցախի Մարտակերտի շրջանում։ Տեղի է ունեցել 1992 թվականի մարտի 12-ին։ Գործողությանը (ընդհանուր հրամանատար՝ Ռ. Գզողյան) մասնակցել են «Ազատագրական բանակի» «Արցախ-ճակատ» ջոկատը (հրամանատար՝ Վ. Բալայան), ԻՊՈՒ առաջին վաշտը (հրամանատար՝ Ա. Ղույան), հինգերորդ վաշտը (հրամանատար՝ Դ. Առուշանյան), Ղազանչիի ինքնապաշտպանական ջոկատը (հրամանատար՝ Թ. Առստամյան), դիվերսիոն հետախուզական խումբը, «ԶՀԿ 234» մարտական մեքենայի հաշվարկը (հրամանատար՝ Ա. Եսայան), հրետանային (3 հաուբից և 3 ականանետ) մարտկոցը (հրամանատար՝ Ա. Լիսենկո). ՀՀ կամավորական խմբեր և ջոկատներ։ 1988 թվականից Սրխավենդում և շրջակա գյուղերում տեղակայված հակառակորդի զինված կազմավորումները շրջափակել էին Մարտակերտ-Կիչան-Ստեփանակերտ ռազմավարական ավտոճանապարհը, պարբերաբար հարձակվել Կիչան, Ղազանչի, Գյուլաթաղ, Ջանյաթաղ և այլ գյուղերի վրա, իսկ 1991 թվականից՝ նաև պարբերաբար հրթիռահրետակոծել այդ գյուղերը։

Մարտի 11-ի գիշերը հայկական դիվերսիոն խմբերը թափանցել են Սրխավենդ, հրդեհել հենակետերի վերածված մի քանի տներ, խուճապ առաջացրել թշնամու շարքերում, իսկ մարտի 12-ին հայկական կազմավորումները լայն ճակատով գրոհել և ճնշել են հակառակորդի կրակակետերն ու ազատագրել Սրխավենդ, Մանիքլու, Խաթունբեյլի, Բաշգյուներյփյա, Օրթափայա և այլ գյուղեր։

Ռազմական գործողությունից հետո ամրապնդվել է Մարտակերտի շրջանի հարավարևելյան սահմանագիծը, ապահովվել Մարտակերտ-Ստեփանակերտ ավտոճանապարհի Կիչան-Խաչենագետի կամրջի հատվածի անվտանգությունը, առգրավվել մեծ քանակությամբ ռազմամթերք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռազմական գործողությունները ԼՂՀ-ում
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պատմություն
Համազգայինի հայագիտական բարձրագույն հիմնարկ

**Համազգայինի հայագիտական բարձրագույն հիմնարկ**, հայագիտական մասնագիտական ուսումնական հաստատություն։ Հիմնվել է 1974 թվականին (1975-1979 թվականներին չի գործել)։

## Նպատակ
Նպատակն է պատրաստել մասնագետներ հայկական մամուլում, դպրոցներում, հրատարակչություններում, ազգային և կուսակցական հաստատություններում աշխատելու համար։ Առաջին տարին ունեցել է 15 ուսանող։ Առաջին շրջանավարտները տվել է 1983 թվականին։ Ցարդ ավել է ավելի քան 140 շրջանավարտ։ 1991 թվականից ուսման տևողությունը երեք տարի է։

Ունի հայոց լեզվի և գրականության, ինչպես և հայոց պատմության առանձին բաժանմունքներ։ 1991 թվականին Երևանի պետական համալսարանի հետ կնքված պայմանագրի հիման վրա այստեղ դասավանդում են Հայաստանից գործուղված մասնագետներ։ Հայագիտականի շրջանավարտներն իրավունք են ստացել իրենց ուսումնառությունը շարունակել ԵՊՀ-ում։ Ոսանողներ է ընդունում Լիբանանից, Սիրիայից, Իրանից և այլ վայրերից։

Ունի գիշերօթիկ բաժին և ազատ ունկնդրի կարգավիճակ։ Տնօրեն է Երվանդ Փամպուքյանը (1979 թվականից)։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Բեյրութում
Ռուբեն Թովմասյան

**Ռուբեն Գրիգորի Թովմասյան** (), Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության նախագահ (2005-2013 թվականներին)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵԺՏԻ-ն (1977)։ 1977-1989 թվականներին աշխատել է ՀԿԿ շրջանում և կենտրոնական ապարատում ՀԿԿ Օրջոնիկիձեի և Շահումյանի շրջկոմների առաջին քարտուղար, ՀԿԿ-ում՝ պատասխանատու կազմակերպիչ։

1989-1990 թվականներին՝ Փախստականների ընդունման և տեղավորման վարչության պետ, 1991-1993 թվականներին՝ ՀՀ նախարարների խորհրդի տրանսպորտի և կապի բաժնի վարիչ, 2000-2003 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար, 2003 թվականից՝ առաջին քարտուղար։ 2013 թվականին անձնական պատճառներով հրաժարվել է զբաղեցրած պաշտոնից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Ցույց

250px|մինի|Ցույց Երևանի Ազատության հրապարակում

**Ցույց**, ժողովրդի զայրութի, քաղաքական պահանջների, բողոքի, հասարակության տրամադրության զանգվածային (երթ, հանրահավաք և այլն) դրսևորում։

## Ցույցեր Հայաստանում և Արցախում

Ղարաբաղյան շարժման ժամանակ Հայաստանում, Արցախում և սփյուռքում հայ ժողովրդի պահանջատիրության պայքարի հիմնական ձևերից էր։ Շատ դեպքերում ուղեկցվել է հացադուլներով, գործադուլներով և դասադուլներով։ Զանգվածային առաջին ցույցերը տեղի են ունեցել 1988 թվականի փետրվարին՝ Ստեփանակերտում, Երևանում և այլ քաղաքներում։

Նշանակալի է 1988 թվականի փետրվարի 20-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցած բազմահազարանոց ցույցեր։ Ցուցարարները Ստեփանակերտի կենտրոնական հրապարակում իրենց զորակցությունն են հայտնել ժողովրդական պատգամավորների ԼՂԻՄ 20-րդ գումարման մարզային խորհրդի արտահերթ նստաշրջանի պատգամավորներին, որոնք ընդունել էին պատմական որոշում. «Ընդառաջելով ԼՂԻՄ-ի աշխատավորների ցանկություններին՝ խնդրել Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԽ-ին և Հայկական ԳԽ-ին՝ խորին ըմբըռնման զգացում դրսևորել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության իղձերի նկատմամբ և լուծել ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից Հայկական ԽՍՀ կազմ հանձնելու հարցը, միաժամանակ միջնորդել ԽՍՀՄ ԳԽ-ի առջև՝ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից Հայկական ԽՍՀ կազմ հանձնելու դրական լուծման համար»։

## Անկախության հրապարակումը

Արցախյան դեպքերից հետո Երևանի Անկախության հրապարակում ծայր են առել անընդմեջ հանրահավաքներ. մասնակիցների թիվը առանձին դեպքերում հասել է մոտ մեկ միլիոնի։ Ցուցարարները Երևանում միաձայն ու միահամուռ վանկարկել են «Ար՜ցախ, Ար՜ցախ...», «Մի՜ա՜ցում, Մի՜ա՜ցում...» իսկ Ստեփանակերտում՝ «Հայաստան, Հա՜յաս՜տան...», «Մի՜ա՜ցում, մի՜ա՜ցում...: Ցույցերը Հայաստանում կազմակերպել և ղեկավարել է «Ղարաբաղ» կոմիտեն, Ստեփանակերտում՝ «Կռունկ» կոմխեն, «Միացում» հասարակական կազմակերպությունները։

Կենտրոնական և ադրբեջանական իշխանությունների մեքենայությունների, կամայականությունների, բռնությունների դեմ ողջ հայությունն իր բողոքի ձայնն արտահայտել է պարբերաբար կրկնվող խաղաղ ցույցերով։ Ցուցարարները հանդես են եկել Հայաստանի անկախության վերականգնման. Արցախը Հայաստանին վերամիավորերու պահանջներով։

## Ցույց Եգիպտոսում
2011 թվականի եգիպտական ցույցեր և հեղափոխությունը, փողոցային ցույցեր, բողոքներ և քաղաքացիական անհնազանդության ակտեր են որոնք սկսվել են Եգիպտոսում 2011 թվականի հունվարի 25-ին։ Ցույցերն ու խռովությունները սկսել են Թունիսի հեղափոխությունից ետք և կառք մը ցուցարարներ շալկում են Թունիսի դրոշներ որպես խորհրդանիշ նրանց ազդեցության։

Ցույցի կազմակերպիչները պահանջում են ազատության և արդարության իրավունքներ, նախագահ Հոսնի Մուբարաքի ռեժիմի հեռացումը և նոր կառավարություն որը ներկայացնում է եգիպտացի ժողովրդին շահերը։

Կատեգորիա:Բողոքի ձևեր
Կատեգորիա:Միջոցառումներ
Քայլ ձիով

**«Քայլ ձիով»**, հայ-ղազախական արկածային կատակերգություն, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թվականին։

## Սյուժե
Ալմաթիի կենտրոնական թանգարանի սրահներից մեկում ընթանում է շախմատի միջազգային մրցաշար։ Եզրափակչում հաղթողի կոչումը խաղարկում են հայ և հնդիկ շախմատիստները։ Հաղթում է հայը։ Միևնույն ժամանակ թանգարանում պլանավորվում է հանդուգն կողոպուտ։ Գործը հանձնարարված է բարձրակարգ ավազակի, որը քողարկվում է մատուցողի հագուստով, իսկ գողոնը թաքցնում շոկոլադե շախմատի ձիու մեջ։ Այդ ամենից անտեղյակ հայ շախմատիստը կատարում է ևս մեկ հաղթական «քայլ ձիով»՝ նա կուլ է տալիս Լենկթեմուրի գողացված ռուբինը և ուղևորվում Հայաստան։

## Այլ տեղեկություններ
Ֆիլմը նվիրվում է Մարկ Սաղաթելյանի լուսավոր հիշատակին։

## Նկարահանող անձնակազմ
* Ռեժիսոր՝ Գոռ Կիրակոսյան
* Պրոդյուսեր՝ Արմեն Համբարձումյան
* Գլխավոր պրոդյուսեր՝ Կարեն Ղազարյան
* Երկրորդ ռեժիսոր՝ Իլյա Ֆարֆել (Իսրայել)
* Բեմադրող օպերատոր՝ Ֆիլիպ Վանդևալ (Բելգիա)
* Սցենարի հեղինակներ՝ Նարեկ Մարգարյան, Սերգեյ Սարգսյան (մասնակցությամբ Գոռ Կիրակոսյանի, Սարգիս Մնոյանի և Արմեն Թադևոսյանի)
* Սաունդթրեքի հեղինակ՝ Թաթա Սիմոնյան
* Կոմպոզիտոր՝ A.Chilla
* Դերերում՝ Հովհաննես Ազոյան, Մկրտիչ Արզումանյան, Ասել Սագատովա, Թամարա Պետրոսյան, Սանժար Մադիև, Ժան Նշանյան, Ջուլիետա Ստեփանյան, Բախիտժան Ալպեիսով, Սոս Ջանիբեկյան, Լևոն Հարությունյան, Մարկ Սաղաթելյան, Արա Սարգսյան, Արտաշես Ալեքսանյան, Լուիզա Ներսիսյան, Երվանդ Ենգիբարյան, Գեորգի Ամիրաղյան, Սամվել Սարգսյան, Տիգրան Գյուլումյան, Միքայել Բաբայան, Լևոն Ստեփանյան, Արմեն Քուշկյան, Վահագն Գալստյան, Գագիկ Վարդումյան, Լեյ Չանգ, Լեռնիկ Հարությունյան

## Արտաքին հղումներ
*«Քայլ ձիով» ֆիլմը Կինոպոիսկ կայքում

Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գոռ Կիրակոսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Ջանասեր

**Ջանասեր**, պարբերաթերթ, Մերձավոր Արևելքի Հայ ավետարանական քրիստոնեական Ջանից ընկերակցության հրատարակություն։ Սեփականատեր՝ ՄԱՀԱԵՄ։

Լույս է տեսնում 1937 թվականից. նախ՝ եռամսյա հավելված «Պատանեկան արձագանք»-ի, ապա՝ երկամսյա, ամսաթերթ, երկշաբաթաթերթ (1951-1974), կրկին՝ ամսաթերթ (1975 թվականից)։ Խմբագիրներ՝ Բյուզանդ Գալֆայան, Տիգրան Քասունի, վերապատվելի Բյուզանդ Ռուպյան, վերապատվելի Մանասե Շնորհոքյան, վերապատվելի Պարգև Տարագճյան, վերապատվելի Եսայի Սարմազյան, Արամ Սարգիսյան, Տիգրան Ցումուշաքյան, Երվանդ Քասունի (1991 թվականից)։

Լուսաբանում է Հայ ավետարանական եկեղեցու գործունեությունը, հրատարակում հասարակական, պատմական ու մշակութային լուրեր ու հոդվածներ։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Արամ Փիրուզյան

**Արամ Սերգեյի Փիրուզյան ** (, թաղված է Երևանում), Հայկական ԽՍՀ Ժողկոմխորհի նախագահ (փետրվարի 1, 1937-հունվարի 30, 1943)։

## Կենսագրություն
[մինի|Արամ Փիրուզյաանի հուշատախտակը Երևանի [Մոսկովյան փողոց (Երևան)|Մոսկովյան փողոցում]]
Արամ Փիրուզյանը ծնվել է 1907 թվականին Բաքվում։
Ավարտել է Սվերդլովսկի (այժմ՝ Եկատերինբուրգ՝ ՌԴ-ում) գունավոր մետաղների արդյունաբերության ակադեմիան (1935)։ Փիրուզյանի հիմնական գործերից մեկը եղել է գործարաններում ռազմական արտադրանքի թողարկման կազմակերպումը։ 1945-1948 թվականներին՝ ՀԽՍՀ տեղական արդյունաբերության նախարար, միաժամանակ՝ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1948 թվականից՝ առաջին տեղակալ, 1952-1953 թվականներին՝ սննդի, 1953-1955 թվականներին՝ պարենային ապրանքների, 1955-1957 թվականներին՝ թեթև սննդի, մսի-կաթի և ձկան արդյունաբերության, 1957-1961 թվականներին՝ առևտրի նախարար։ 1961-1967 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Կառավարության առևտրային ներկայացուցիչը Հունաստանում։

ԽՍՀՄ (1937-1954) և ՀԽՍՀ (1938-1963) Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։

## Երկեր
* Հայկական ՍՍՌ սննդի արդյունաբերությունը, Երևան։ Հայպետհրատ, 1958, 242 էջ։
* Размышления о пройденном пути / А.С. Пирузян ; Под ред. В.А. Мурадяна. Ереван : Айастан, 1989.
* Երեխայի սնունդը / Խմբ. կոլ.՝ Ա.Ս. Փիրուզյան և ուրիշներ։ Երևան։ Հայպետհրատ, 1964։
* Սովետական առևտրի զարգացումը Հայաստանում / Ա.Ս. Փիրուզյան և ուրրիշներ։ Երևան։ Հայպետհրատ, 1961։

## Ծանոթագրություններ





Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:1996 մահեր
Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Ժողկոմխորհի նախագահներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 2 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 10 ծնունդներ
Կամո Խանաղյան

**Կամո Խանդաղյան Հակոբի** (օգոստոսի 22, 1967, Տաշիր - ապրիլի 21, 1994, գյուղ Կարմիրավան (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ։

Ավարտել է Երևանի առևտրի ուսումնարանը (1985)։ 1985-1987 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված Ուժերում։ 1994 թվականին կամավոր անդամագրվել է Վ. Վարդանյանի գրոհային ջոկատին և մասնակցել Մարտակերտի շրջանի ազատագրական մարտերին։ Աչքի է ընկել Կարմիրավանի ազատագրական մարտերի ժամանակ։

Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով։ Թաղված է Եռաբլուրում։

Կատեգորիա:Օգոստոսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 21 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Տաշիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կարմիրավան գյուղում մահացածներ
Հովարդ Կարագյոզյան հաստատություն

**Հովարդ Կարագյոզյան հաստատություն**, հաստատություն, որը Լիբանանում գործում է 1941 թվականից։ 2001 թվականին տարեկան բյուջեն կազմել է 556 հազար դոլար։ Ունի շուրջ 50 հոգանոց անձնակազմ՝ բժիշկներ, բուժքույրեր, ընկերային ծառայողներ եւ այլն։

Խնդիրն է բարելավել մինչև 14 տարեկան հայ պատանիների ֆիզիկական, բարոյական ու հոգեկան վիճակը։ Ունի ընկերա-բժշկական կենտրոն (7 դարմանատներով) Բուրջ Համուդի Նոր Մարաշ թաղամասում և մի մանկաբուժական դարմանատուն՝ Այն ճարում։ Լիբանանի հայկական դպրոցներում հետևում է աշակերտների առողջությանը, թերավարտ հայ երիտասարդների, կանանց և մայրերի համար կանոնավոր կազմակերպում լեզվի, կարի, նկարչության, հարկաշինության, մեքենագրության, առաջին օգնության և այլ դասընթացներ։

Մասնակցել է Բեյրութի արվարձաններից Ֆանար և Ռաուդա թաղամասերում հայերի համար բնակարանների կառուցման աշխատանքներին։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1941 հիմնադրումներ Լիբանանում
Մալիբեկլուի ազատագրում (1992)

**Մալիբեկլուի ազատագրում 1992**, մարտական գործողություն Շուշիի շրջանում։ Տեղի է ունեցել 1992 թվականի փետրվարի 9-11-ը, Ստեփանակերտի հարևանությամբ տեղակայված Մալիբեկլուի ռազմական հենակետը ոչնչացնելու և մայրաքաղաքի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով։

## Սկիզբը
[մինի|աջից|[Այազ Մութալիբով]]
1988 թվականի սկգբներին Ազգային ժողովրդական ճակատի կազմակերպած բազմահազարանոց հանրահավաքների ճնշմամբ՝ նախագահ Այազ Մութալիբովն ստիպված է եղել մեծաքանակ ուժեր ու միջոցներ հանել ԼՂՀ-ի դեմ։ Ստեփանակերտը և հարակից բնակավայրերն անընդհատ հրթիռահրետակոծվել են Շուշիի, Խոջալուի Ջանհասանի, Մալիբեկլուի ռազմական հենակետերից։

ԼՂՀ ԻՊՈՒ հայտնվել է ծանր իրավիճակում։ Թիկունքի անվտանգության ապահովման և մայրաքաղաքն օրեցօր սեղմող հրե օղակը վերացնելու առաջին քայլերին՝ Ջամիլլուի և Կրկժանի ազատագրմանը, հաջորդել է Մալիբեկլուի սպառնալիքի վերացումը։ Մափբեկլուն Ստեփանակերտ ներխուժելու և Մարտունի տանող ճանապարհը վերահսկելու ամենահարմար հենակետ էր։ Վտանգն ահագնացել էր հատկապես փետրվարի առաջին տասնօրյակում, երբ ադրբեջանական զինված կազմավորումները բոլոր կողմերից հարձակվել են ԼՂՀ սահմանների ողջ երկայնքով։

## Ազատագրման ընթացքը
Փետրվարի 9-ի ժամը 21-ին ԻՊՈՒ առաջին վաշտը (հրամանատար Աշոտ Ղուլյան) և ՀՀԴ կամավորական (հրամանատարներ՝ Պետրոս Ղևոնդյան և Վահան Ստեփանյան) ու «Արաբո» ջոկատները (հրամանատար՝ Մ. Եղիազարյան) տեղակայվել են ելման դիրքերում։ Առաջին վաշտը, ճակատային գրոհ ձեռնարկելով հակառակորդի հիմնական ղիրքերի ուղղությամբ, մտել է գյուղի կենտրոն։ Սակայն Վ. Ստեփանյանի ջոկատը, հանդիպելով ուժեղ դիմադրության, չի կարողացել շրջանցել հակառակուղին և ղիլքավորվել է թիկունքում։ Արյունահեղությունից խուսափելու նպատակով ադրբեջանցի բնակչությանը հեռանալու հնարավորություն է տրվել։

Ազատամարտիկները փետրվարի 10-ի առավոտյան վերսկսել են հարձակումը։ Նույն օրվա երեկոյան, նրանք հարվածներ են հասցրել նաև Ղուշչուլարում հապճեպ դիրքավորվող ադրբեջանցի զինյալներին։ Դեռևս 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, Ասկերանի շրջանի Բերքաձոր բնակավայրի մոտ ընդհարման ժամանակ, ազատամարտիկները, հալածելով ադրբեջանցի զինյալներին, մտել էին գյուղ՝ առանց այնտեղ հաստատվելու մտադրության։

Միայն 1992 թվականի փետրվարի 11-ին վնասազերծվել են Ներրին և Վերին Ղուշչուլար գյուղերի հենակետերը։ Եռօրյա մարտերի արղյունքում ազատագրվել է նաև Մալիբեկլուն։ Ստեփանակերտն ազատվել է շրջափակման շղթայի ևս մի օղակից։ Վերահաստատվել է Ստեփանակերտի և Մարտունիի շրջանի բնակավայրերի միջև հաղորդակցության ամենակարճ ճանապարհը։ Լեռնային Ղարաբաղում տեղակայված ադրբեջանական զինված կազմավորումները ևս մի ուժեղ հարված են ստացել, վնասազերծվել է Ստեփանակերտը հրթիռահրետակոծու հակառակուղի կրակակետերից ևս մեկը։

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պատմություն
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ
Գուրգեն Արսենյան

**Գուրգեն Բաբկենի Արսենյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, գործարար, Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպան։ Եղել է ՀՀ ԱԺ 2-րդ, 3-րդ, 5-րդ և 8-րդ գումարումների պատգամավոր։ Տարբեր տարիներին անդամակցել է ՀՀ քաղաքական կուսակցություններից ՀՀԿ-ին, ԲՀԿ-ին և ՔՊԿ-ին։ Հիմնադրել է «ՄԱԿ» կուսակացությունը, եղել է հիմնադիր-նախագահ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵԺՏՀ-ն (1980)։ 1991-1994 թվականներին եղել է ՀՀԿ անդամ, 1991-1992 թվականներին՝ ՀՀԿ քաղաքական խորհրդի անդամ, 2000-2007 թվականներին՝ Ազգային Ժողովի պատգամավոր, 2000 թվականի մայիսի 20-ին Մուրադ Մուրադյանի բնապահպանության նախարար նշանակվելուց հետո Թիվ 29 ընտրատարածքի պատգամավորի տեղը մնաց թափուր, և տեղի ունեցավ արտահերթ մեծամասնական ընտրություններ, որտեղ հաղթեց Գուրգեն Արսենյանը, 2003 թվականին նա ընտրվեց համամասնական ցուցակով՝ գլխավորելով ՄԱԿ-ի ցուցակը և դարձավ  ՄԱԿ խմբակցության ղեկավար (2003-2007)։ 2007 թվականի ԱԺ-ի ընտրություններում Արսենյանը ՄԱԿ-ի ցուցակը։ Սակայն նրանք չկարողացան հաղթահարել շեմը, քանի որ պակասեց 0,6% ձայն։ 2012 թվականին Ազգային Ժողովի պատգամավոր է ընտրվել ԲՀԿ համամասնական ցուցակի 3-րդ համարով։ ՀՀ Ազգային Ժողովի ԲՀԿ խմբակցության և արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ է եղել։ Իրեն պատկանող երկու «Զենեյր» մակնիշի ինքնաթիռները 2012 թվականին նվիրել է Արցախին։ 2021 թվականի հունիսի 20-ին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության համապետական ցուցակով։ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։

2024 թվականի օգոստոսի 14-ին ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանի հրամանագրով նշանակվել է Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպան՝ նստավայրը Մոսկվա։

## Պարգևներ
* Մոսկվայի 850-ամյակի մեդալ, 1998
* ԱՊՀ միջխորհրդարանական վեհաժողովի բարձրագույն` «Համագործակցություն» շքանշան, 2005
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2006
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով, 2015

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գուրգեն Արսենյանի էջը ՀՀ ԱԺ կայքում

Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ նախկին անդամներ
Կատեգորիա:ԲՀԿ նախկին անդամներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Հրանտ Ոսկանյան

**Հրանտ Մուշեղի Ոսկանյան** (), ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության նախագահ՝ 1985-1990 թվականներին։

Ավարտել է ԵՊՄԻ-ն (1953, հեռակա), ԽՍՀՄ Պետպլանին առընթեր բարձրագույն տնտեսագիտական դասընթացները (1968)։ 1967-1973 թվականներին աշխատել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ում, 1975-1985 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար։ ԽՍՀՄ (1966-1970, 1984-1991) և ՀԽՍՀ (1971-1990) ԳԽ-ների, Հայաստանի Ազգային ժողովի (1999-2003) պատգամավոր։ Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի 4 և ՀՀ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ՀԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայկ Բաբուխանյան

**Հայկ Բորիսի Բաբուխանյան** (), կուսակցական ռուսամետ գործիչ, ՍԻՄ կուսակցության նախագահ (2006 թվականից)։

## Կենսագրություն
1986 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հաշվողական տեխնիկայի ֆակուլտետը։ 1990-1995 թվականներին՝ Երևանի քաղաքային խորհրդի, 1999-2003 թվականներին և 2012 թվականից՝ ՀՀ Աժ-ի պատգամավոր։

ՀՀԿ խմբակցության և գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության ու սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է։

1999 թվականից «Իրավունք Մեդիա» հոլդինգի խմբագրության խորհրդի նախագահն է։

2014 թվականի հոկտեմբերի 25-ին պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։
2017-2018 թվականներին պատգամավոր ՀՀԿ ցուցակով։

## Քաղաքական դիրքորոշումը
Հայաստանում Հայկ Բաբուխանյանը հանդես է գալիս ռուսամետության դիրքերից։ Նրա պնդմամբ Հայաստանն իր անվտանգությունն ապահովելու համար պետք է մտնի Ռուսաստանի միութենական պետության կազմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՍԻՄ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Ոսկրաբանություն

250px|մինի|ոսկոր
**Ոսկրաբանություն**, **օստեոլոգիա** ( - ոսկոր, λόγος - գիտութուն), անատոմիայի բաժին, ուսումնասիրում է ոսկրային կմախքը։

Դեռևս Հիպոկրատի աշխատանքներում եղել են բազմաթիվ ոսկրերի նկարագրություններ։ Ոսկրաբանության հետագա զարգացումը պայմանավորված է գործնականում դիահերձումների, դիակների մշակման, հյուսվածաբանական տեխնիկայի և ոսկրերի մանրադիտակային ու ռենտգենյան հետազոտության մեթոդների ներդրմամբ։ Տարբերում են ընդհանուր և մասնավոր, համեմատական և տարիքային ոսկրաբանություն։ Ոսկրերի բազմաթիվ հիվանդություններ բուժվում են օրթոպեդիական մեթոդներով։ Հետխորհրդային պետությունների մեծ մասում ընդունված է ոսկրերի հիվանդությունների հետևյալ դասակարգումը, վնասվածքային (կոտրվածքներ, արթրոզներ, ձևախախտող սպոնդիլոզ), բորբոքային (ոչ առանձնահատուկ, օրինակ՝ օստեոմիելիտ, ոսկրաբորբ, առանձնահատուկ՝ տուբերկուլոզային, սիֆիլիսային և այլն), սնուցախանգարման (թունային, սննդային, ներզատական, ներքին օրգանների հիվանդությունների հետ կապված և այլն), դիսպլաստիկ (ոսկրերի անբավարար կամ ավելցուկային զարգացումը, այդ թվում՝ գիգանտիգմը, աճառային հյուսվածքի զարգացման արատները, օստեոսկլերոզը)։

Դիսպլաստիկ խմբին են պատկանում նաև ոսկրերի բարորակ (օստեոմա, խոնդրոմա և այլն) և չարորակ (առաջնային 4 օստեոսարկոմա, խոնդրոսարկոմա, Ցուինգի ուռուցք և երկրորդային՝ մետաստազային) ուռուցքները։ Մարդաբանության մեջ ոսկրաբանությունը ուսումնասիրում է ժամանակակից մարդու կմախքի չափերի և ձևի փոփոխականության, ինչպես նաև ձևածագման (մորֆոգենեզի) օրինաչափությունները։

Կատեգորիա:Ոսկրաբանություն
Կատեգորիա:Կենսաբանական մարդաբանություն
Ալեքսանդր Չակովսկի

**Ալեքսանդր Բորիսովիչ Չակովսկի** (), ռուս խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս 1973 թվականին։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը 1938 թվականին։ Եղել է «Ինոստրաննայա լիտերատուրա» ամսագրի գլխավոր խմբագիր 1955 թվականից 1963 թվականները, «Լիտերատուրնայա գազետա» թերթի գլխավոր խմբագիր 1962 թվականից։ ԽՍՀՄ ԳՄ-ի քարտուղար 1962 թվականից։ Առաջին գեղարվեստական ստեղծագործությունը՝ «Այդ եղել է Լենինգրադում» 1944 թվականին, «Լիդա» 1945 թվականին, «Խաղաղ օրեր»՝ 1947 թվականին գրված եռերգությունը, որը նվիրված է Լենինգրադի հերոսական պաշտպանությանը, «Մեզ մոտ արդեն առավոտ է» (1947) վեպը տոգորված է պատերազմից հետո Հարավային Սախալինի սոցիալիստական վերափոխման պաթոսով և ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ 1950 թվականին։ Չակովկկին գրել է նաև վիպակներ՝ «Կյանքի տարին» 1956 թվականին «Ճանապարհներ, որ ընտրում ենք» վեպերը 1960 թվականին, «Հեռավոր աստղի լույսը» 1962 թվականին, «Հարսնացուն» 1966 թվականին։ «Բլոկադա» վեպում Ալեքսսանդր Չակովկկին տվել է Լենինգրադի համար մղված ճակատամարտի պատմական նշանակությունը, խորհրդային զինվորների բարոյաքաղաքական գերազանցությունը թշնամու նկատմամբ։ «Հաղթանակ» քաղաքական վեպը պատմում է ետպատերազմյան շրջանի երկու պատմական կարևորագույն իրադարձությունների՝ 1945 թվականի Պոտսդամի կոնֆերանսի և 1975 թվականի Հելսինկիի եզրափակիչ ակտի մասին։ Ալեքսանդրը հանդես է եկել նաև որպես հրապարակախոս։ 2, Հոկտեմբերյան հեղափոխության և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Ոսկեհազարուկ

**Ոսկեհազարուկ**, **գետնալեղի** (), բոգազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Centaurium erythraea''
Տերևներն ամբողջական են, ծաղիկները՝ բազմածաղիկ ծաղկաբույլերով, պսակը՝ երկար խողովակաձև, վարդագույն կամ սպիտակ։ Պտուղը գլանաձև տուփիկ է։ Հայտնի է 40-50 տեսակ (տարածված ամենուրեք), Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունում՝ 7։ Առավել տարածված է ոսկեհազարուկ հովանոցայինը (), երկամյա բույս է, 10-40 սմ բարձրությամբ, թույլ ճյուղավորված արմատով և արմատամերձ տերևների վարդակով։ Ծաղիկները վառ վարդագույն են, ձուլաթերթ ծաղկաբույլերով, սերմերը մանր են, անկանոն, կլորավուն, դարչնագույն։ Ծաղկում է ամռանից մինչե աշուն։

## Տարածում
մինի
Տարածված են Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Արևմտյան Ասիայում, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունում՝ Եվրոպական մասում, Կովկասում, սակավ՝ Միջին Ասիայի հանրապետություններում, Ալթայի երկրամասում։

Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում ոսկեհազարուկի մի քանի տեսակները (մոտ 6) հանդիպում են Երևանի շրջակայրում, Էջմիածինում, Արմավիրում, Աբովյանում, Արտաշատում, Մեղրիում, Իջևանում, Կապանում, Վայքում, Գորիսում, Գավառում, Սևանի շրջաններում։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է, պարունակում է գլիկոզիդներ և ալկալոիդներ, պատրաստուկներն (թուրմ, եփուկ) օգտագործում են որպես ախորժաբեր, մարսողությունը կանոնավորող միջոց։

## Կիրառման եղանակներ
10 գ չոր հումքը եփել մեկ բաժակ ջրում 15 րոպե տևողությամբ։ Խմել 1/2 ճաշի գդալ, օրական 3-4 անգամ, ուտելուց 30 րոպե առաջ։

## Ջրաթուրմ
Մեկ ճաշի գդալ մանրացրած չոր հումքը թրմել մեկ բաժակ եռացրած ջրում 30 րոպե։

## Դասակարգում
### Հոմանիշներ
մինի|Centaurium davyi.
[մինի|''[Centaurium calycosum*]]
* }
* 
* 
* 

=== Տեսակներ ===
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* Гроссгейм А. А. Род 1151. Золототысячник — Centaurium // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1952. — Т. XVIII. — С. 527—535. — 802 с. — 3000 экз.
* 
* Золототысячник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.awl.ch/heilpflanzen/centaurium_minus/ Kurzinfo zur Schweizer Tausendgüldenkraut-Briefmarke 2003]
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CENTA2 *Centaurium''-Arten in Nordamerika]

Կատեգորիա:Բոգազգիներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Չաղաթայ

**Չաղաթայ** (մոնղ․՝ Цагадай, միջին մոնղ․՝ ᠴᠠᠭᠠᠲᠠᠶ Čaɣatay, ույղ․՝ چاغاتايخان, , , ‎, ), մոնղոլ խան։

Չինգիզ խանի երկրորդ որդին։

Մասնակցել է հոր արշավանքներին։ Նվաճած տիրույթները բաժանելիս 1224 թվականին հորից ստացել է միջինասիական տիրույթների մի մասը։ Չաղաթայի ռազմակայանը գտնվել է Իլի գետի հովտում։ Չաղաթայը համարվել է մոնղոլների սովորութային իրավունքի լավագույն գիտակ, խստորեն հետևել է իրեն ենթակա մարզերում մոնղոլական օրենքների կիրառմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոնղոլ խաներ
Չայոնու թեփեսի

**Չայոնու Թեփեսի**, վաղ նեոլիթյան ամենահնագույն (մ․թ․ա․ VIII հազարամյակ) բնակավայրը Հայկական լեռնաշխարհում, Հայոց Աղձնիք նահանգի Անգեղտուն գավառում, Արևմտյան Տիգրիսի աջ վտակներից մեկի ափին [այժմ՝ Թուրքիայի Դիարբեքիրի վիլայեթի Էրգանի (Արղանա) ավանի մոտ]։ 1963-ից ընդհատումներով պեղել է ամերիկա-թուրքական արշավախումբը՝ Ռ․ Բրեյդվուդի և Հ․ Չամբելի ղեկավարությամբ։

Չայոնու թեփեսին 250 մ առավելագույն տրամագծով և 4,5 մ բարձրությամբ օվալաձև, արհեստական բլուր-բնակատեղի է։ Ունի 5 հաջորդական հորիզոնական մշակութային շերտ։ Ստորին՝ 2-րդ և 3-րդ շերտերում, հայտնաբերվել են ուղղանկյուն, կենտրոնական սենյակից ու կից փոքր խցերից բաղկացած, մինչև 5х10 մ² մակերեսով քարակերտ տներ և 9Х10 մ² չափի խոշոր կառույց, որի հատակը պատված է գունավոր խճաքարերով։ Վերին՝ 4-րդ և 5-րդ շերտերում բացվել են նույնպես ուղղանկյուն, սակայն հում աղյուսով կառուցված տներ։ 4-րդ շերտում պեղվել է նաև 6—7 փոքր սենյակից բաղկացած արհեստանոց և հայտնաբերվել տան կավե մոդել։ 

Չայոնու թեփեսին յուրացնողից արտադրող տնտեսության անցման ժամանակաշրջանի բնակավայր է։ Ստորին շերտերում հանդիպում են միայն շան ոսկորներ և հացահատիկի մնացորդներ, իսկ վերին շերտերում՝ մշակովի այլ բույսերի (2 տեսակի հացահատիկ, սիսեռ, ոսպ, գլուլ և այլն) ու ընտելացված կենդանիների (ոչխար, այծ, խոզ) տեսակներ։ Չայոնու թեփեսից գտնվել են նաև քարե ամանների ու նախնական խեցանոթների բեկորներ (գտնված է միայն 2-րդ շերտում, մյուս շերտերում բացակայում է), քարե (կայծքար, Բյուրակն բարձրավանդակից, Սիփան, Նեմրութ սարերից բերված օբսիդիան) ու ոսկրե բազմաթիվ գործիքներ, կավե փոքր արձանիկներ, ծովախեցիներ (վկայում են Միջերկրական ծովի ափերի հետ փոխանակային կապերի մասին)։ Խոշոր հայտնագործություններ են Արդանա-Մադենի հանքերից բերված պղնձի բնակտորներից կռմամբ ու գայլիկոնմամբ պատրաստված իրերը (ուլունքներ, հելուններ, ասեղներ ևն)։

## Գրականություն
* Cambel H․, Braidwood R․ Т․, An Early Farming Village in Turkey, «Scientific American», 1970, № 222; Mellaart J․, The Neolithic of the Near East, L․, 1975․t Գ․Արեշյան

Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Կատեգորիա:Հնավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քարի դար
Նոր սերունդ մշակութային միություն (Տորոնտո)

**Նոր սերունդ մշակութային միություն**, հիմնվել է 1978 թվականին, Տորոնտոյում, Մոնրեալի մասնաճյուղը՝ 1989 թվականին։ Հիմնական նպատակն է սփյուռք-հայրենիք կապերի զորացումը։ Մոնրեալի մասնաճյուղի հովանավորությամբ գործում է Հայ մարմնամարզական միությունը (ՀՄՄ)։

Կատեգորիա:Կանադահայ մշակութային կազմակերպություններ
Ոսկե հատում

#

մինի|<center>Ոսկե հատում<br /><math>\Phi = \frac{a}{b}=\frac{a+b}{a}</math></center>
**Ոսկե հատում**, ոսկի հատում (ճիշտը՝ «ոսկե հատման» հարաբերություն), հարմոնիկ մասնահատում, համաչափական համակարգ, ուր ցանկացած մեծության հատվածը մասնահատվում է երկու այնպիսի {a > b} մասերի, որոնցից մեծի հարաբերությունը փոքրին {a/b} հավասար է ամբողջ {a+b} հատվածի հարաբերությանը մեծին՝ {(a+b)/a} (և հակառակը)։

:\Phi = \frac{a}{b}=\frac{a+b}{a}  ={1 + }\frac{1}{\frac{a}{b}}={1 + }\frac{1}\Phi
Այս \Phi={1 + 1/\Phi} հարաբերությունը իռացիոնալ է և ստացվող \Phi^2-\Phi-1=0 հավասարման դրական լուծումը հավասար է՝

:\Phi = \frac{1+\sqrt{5}}{2} = 1.6180339887\ldots. 
Այսպիսով, ոսկե հատումը միջին համեմատականն է ամբողջ հատվածի և մեծ մասի, այստեղից՝ հատվածի մասնահատումը արտաքին և միջին համեմատությամբ։

մինի|<center>Ոսկե հատման կառուցումը</center>
Ոսկե հատման երկրաչափական կառուցումը իրականացվում է 1։2 հարաբերությամբ էջերով ուղղանկյուն եռանկյան միջոցով (տես շարժանկարը՝ այստեղ с կետում հատվածը մասնահատվում է ոսկե հատման հարաբերությամբ)։ Գործնականում կիրառվում է մոտավոր ոսկե հատումը՝ արտահայտված 2/3, 3/5, 5/8, 8/13..... կոտորակներով, որտեղ 2, 3, 5, 8, 13 են ֆիբոնաչիի թվերն են (յուրաքանչյուր անդամը՝ սկսած երրորդից, հավասար է նախորդ երկուսի գումարին)։ Ճարտարապետական համաչափություններում ոսկե հատման կիրառման մեթոդում էական լրացում է կատարել Ի․ Վ․ Ժոլտովսկին սահմանել է մեկ այլ ածանցյալ հարաբերություն՝ այն անվանելով «ոսկե հատման ֆունկցիա»։

* \Phi‐ն ներկայացվում է ներդրված քառակուսի արմատների անվերջ՝ ռեկուրսիվ շղթայով՝
: \Phi = \sqrt{1 + \sqrt{1 + \sqrt{1 + \sqrt{1 + \dots}}}} = \sqrt{1+\Phi} ։
* \Phi‐ն ներկայացվում է շղթայական կոտորակի (ռեկուրսիայի) միջոցով՝
: \Phi = 1 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{1+\dots}}}=1 + \cfrac{1}{\Phi} ։

Ոսկե հատման սկզբունքները և նրանցից ածանցված համաչափական հարաբերությունները հիմք են ծառայել համաշխարհային արվեստի (գլխավորապես անտիկ և վերածննդի ճարտարապետությունում) բազմաթիվ ստեղծագործությունների կոմպոզիցիոն կառուցման համար։ Ոսկե հատման, հատկապես Ֆիբոնաչիի շարքի հարաբերությունները մեծապես կիրառվել են հայկական միջնադարյան ճարտարապետական ստեղծագործություններում (Ոսկեպար, Մաստարա, Թալինի Կաթողիկե, Գառնհովիտ և այլն)։

Ոսկե հատման հարաբերությունը հայտնի է եղել դեռևս հնուց։ Նրա բնորոշումը տրված է Պլատոնի «Տիմեոս» տրամախոսության մեջ։ Հավանաբար այս խնդիրը լուծվել է դեռևս Պյութագորասյան դպրոցում։ Էվկլիդեսի «Սկզբունքների» երկրորդ գրքում տրվում է ոսկե հատման հարաբերության երկրաչափական կառուցումը։ «Ոսկե հատում» տերմինը սահմանել է Լեոնարդո դա Վինչին։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական հասկացություններ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական հաստատուններ
Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Համազասպ Ոսկյան

**Համազասպ Ոսկյան** (Անտոն, ), հայ պատմաբան, բանասեր, ձեռագրագետ, մանկավարժ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1914), Վիեննայի համալսարանի աստվածաբանության դոկտոր (1922)։

## Կենսագրություն

Սովորել է Վիեննայի Հայոց վանքի դպրոցում։ 1914 թվականից եղել է Մխիթարյան միաբանության անդամ։ Եղել է Պլովդիվի (Բուլղարիա) Մխիթարյան վարժարանի ուսուցիչ (1928-1931), տնօրեն (1931-1937), ապա Բեյրութի Մխիթարյան վարժարանի տնօրեն (1947-1960)։

## Գործունեությունը
Համազասպ Ոսկյանը շատ տարիներ մանկավարժական գործունեությամբ է զբաղվել և միաժամանակ կատարել բանասիրական հետազոտություններ։ 1920-ական թվականներին աշխատակցել է «Հանդես ամսօրյա»-ին, ապա դարձել նրա խմբագրապետը (1938-1946, 1963-1968)։ 1932 թվականին Պլովդիվում հիմնել է «Ուսումնարան» դպրոցական ամսագիրը։ Շուրջ կես դար զբաղվել է գիտական գործունեությամբ, հրատարակել բազմաթիվ հայագիտական երկեր։ Ուսումնասիրել է հայ նախարարական տների պատմությունը, հայ միջնադարյան մատենագիրներ Հովհաննես Սարկավագի, Ներսես Լամբրոնացու, Հովհաննես Վանականի, Վարդան Արևելցու, Մխիթար Գոշի, Կիրակոս Գանձակեցու կյանքն ու ստեղծագործությունը։ «Չորս հայ տաղասացներ և անոնց տաղերը» (1966) աշխատությունում ներկայացրել է հայ միջնադարյան բանաստեղծներ Հովհաննես Կարնեցուն, Գրիգոր Օշականցուն, Մովսես Կարնեցուն, Մարտիրոս Ղրիմեցուն և նրանց ստեղծագործությունները։

## Ստեղծագործությունը
Հատկապես արժեքավոր են Հայաստանի վանքերի պատմությանը վերաբերող աշխատությունները («Վասպուրական-Վանի վանքերը», մաս 13, 1940-1947, «Սեբաստիայի վանքերը», 1946, «Բարձր Հայքի վանքերը», 1951, «Տարոն-Տուրուբերանի վանքերը» 1953, «Արցախի վանքերը» 1953, «Կիլիկիայի վանքերը» 1957, «Գուգարքի վանքերը» 1960, «Սեբաստիայի, Խարբերդի, Դիարբեքիրի և Տրապիզոնի նահանգներու վանքերը», 1962)։ Աշխատասիրել և հրատարակել է «Երգ երգոցի առաջին և երկրորդ թարգմանությունը» (1924), «Սարդիկեի ժողովքի հայերեն կանոնները» (1945), Ստեփանոս Ռոշքայի «Ժամանակագրութիւն կամ Տարեկանք եկեղեցականք» (1964), Հովհաննես Ղրիմեցու «Պատմութիւն հռչակավոր վանից Հաղբատայ» (1965) գործերը, թարգմանել Օբերտինսկու «Լեհահայերը և անոնց Անդրեաս արքեպիսկոպոսը Ցազլովեցի մեջ» (1963) աշխատությունը։ Հետազոտել, կազմել և հրատարակել է «Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց մատենադարանին ի Վիեննա» (համար 2, 1963) ձեռագրացուցակը, որը Տաշյանի համանուն գործի շարունակությունն է։ Սփյուռքի հայերի համար կազմել է հայերեն դպրոցական ձեռնարկներ («Դասագիրք Հայոց պատմության», համար 1-5, 1959-1960 և այլն)։ Թողել է անտիպ գործեր («Արարատյան նահանգի վանքերը», «Սյունյաց աշխարհի վանքերը», «Հայ վանքեր ի սփյուռս» և այլն)։ Ոսկանյանը հետևել է Խորհրդային Հայաստանի գիտական կյանքին, «Հանդես ամսօրյա»-ում հրատարակած բազմաթիվ գրախոսականներով անդրադարձել խորհրդային պատմաբանների և բանասերների հայագիտական երկերին։

## Աղբյուրներ
* Ռ․ Իշխանյան «Համազասպ Ոսկյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1968, էջ 317, 318

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռագրագետներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Ոսկով ապահովվածություն

**Ոսկով ապահովվածություն**, ոսկու ռեզերվային ֆոնդը երկրի կենտրոնական բանկում, որը նախատեսված է թղթադրամների թողարկումն ապահովելու, իսկ մի շարք երկրներում՝ նաև ընթացիկ հաշիվներն ու ըստ ներկայացման վճարման ենթակա այլ պարտավորությունները մարելու համար։ ԱՄՆ-ում, օրինակ, դաշնային ռեզերվային բանկերը օրենքով պետք է ոսկու պաշար ունենան շրջանառվող բանկնոտների գումարի ոչ պակաս 25-ի (1968 թվականից այդ կարգը վերացվել է), նաև ընթացիկ հաշիվների գումարի 25%-ի, Բելգիայի ազգային բանկը՝ 33, Շվեյցարիայինը՝ 40%-ի չափով։

Ոսկու ստանդարտի ժամանակ ոսկով ապահովածությունը, որպես արժույթի կայունության երաշխիք, ակտիվ դեր է կատարել, սակայն հետագայում կորցրել է իր նշանակությունը։

Որոշ երկրներում (օրինակ, Մեծ Բրիտանիայում) դրամական էմիսիան ոսկով չի ապահովում, իսկ դրա ընդհանուր գումարը որոշում է պառլամենտը։ Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում դրամական էմիսիայի կամ ըստ ներկայացման վճարման ենթակա բանկի պարտավորությունների Ոսկով ապահովածությունը գործող օրենսդրությամբ չի նախատեսված։

Կատեգորիա:Ոսկի
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Գրիգոր Չալիկյան

**Գրիգոր Սարգսի Չալիկյան** (), հայ խորհրդային դերասան, ռեժիսոր, բեմադրիչ, գրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ, ասմունքող։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Չալիկյանը 1932 թվականին Թուրքիայից ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Աշխատել է Աշտարակի 1940-1946 թվականներին, Երևանի պատանի հանդիսատեսի 1946-1953 թվականներին, Սունդուկյանի անվան 1953-1959 թվականներին։ 1959 թվականից աշխատել է Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում (ֆոնդային դրամատիկական հաղորդումների բաժնի վարիչ և գլխավոր ռեժիսոր)։ Հայկական ռադիոթատրոնի նախաձեռնողներից է։

## Բեմադրություններ
Գրիգոր Չալիկյանի ռադիոբեմադրություններից են՝ Հրաչյա Քոչարի «Կարոտ», «Նահապետը», Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը», Կոստան Զարյանի «Նավը լեռան վրա», Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ», Մուշեղ Գալշոյանի «Կանչը»։ Լույս են տեսել «Բաբախումներ» (1954 թվական), «Իմ սիրտը» (1958 թվական), «Խաղաղ ափեր» (1964 թվական) բանաստեղծությունների և «Սպիտակ կատու» (1981 թվական) պիեսների ժողովածուները։ Տարբեր թատրոններում բեմադրվել են Չալիկյանի «Երազիկ» (1957 թվական), «Մարսեցի փեսան» (1966 թվական), «Մենք, նրանք և մյուսները» (1970 թվական), «Հայր Տոնապետի մենախոսությունը» (1976 թվական), հեռուստատեսությամբ՝ «Ծաղկած խնձորենիների ձմեռը» (1980 թվական) և այլ պիեսներ։

## Երկեր
* Բաբախումներ (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 71 էջ։
* Իմ սիրտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 90 էջ։
* Խաղաղ ամպեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 102 էջ։
* Պարույր Սևակի ու մի քիչ էլ իմ մասին։ ՀԳՄ հրատարակչություն, 2004, 167։

## Դերեր
* Խաչատուր Աբովյան (Դ․ Գագազյանի «Խաչատուր Աբովյան»)
* Նեզնամով (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»)
* Ժան Վալժան («Թշվառներ»՝ ըստ Վիկտոր Հյուգոյի)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ասմունքողներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Ոսկեանց

**Ոսկեանց**, Ծիրանյաց (Կարգաբազարի) լեռնաշղթայի գագաթը Հայկական լեռնաշխարհում (այժմ՝ Թուրքիայի տարածքում, Կարասու (Արևմտյան Եփրատ) և Սիվրիդերե գետերի ակունքների մոտ։ Բարձրությունը 3133 մետր է։ Կազմված է անդեզիտներից և դացիտներից։ Ծածկված է լեռնամարգագետնային բուսականությամբ։

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Բնածին ոսկի

**Բնածին ոսկի**, ոսկու միներալ, բնածին տարրերի դասից, ոսկու խմբից։

## Նկարագրություն
Միներալի հիմնական բաղադրիչը ոսկին է։ Բնածին ոսկին արծաթի (հետքեր, մինչև 43 %) բնական պինդ լուծույթ է ոսկու մեջ, սովորական են պղնձի, երկաթի, կապարի, հազվադեպ՝ բիսմութի, սնդիկի, պլատինի, մանգանի և այլնի խառնուրդներ (հետքեր, մինչև 0,9%)։

Հայտնի են պղնձախառն ոսկի՝ կուպրոաուրիտ (մինչև 20% Cu ) բիսմութային ոսկի՝ բիսմութաուրիտ (մինչև 4% Bi), պլատինախառն և իրիդիումախառն ոսկի։ Բյուրեղային համակարգը խորանարդային է, առաջացնում է օկտաէդրեր, դոդեկաէդրեր, խորանարդներ և ավելի բարդ ձևի բյուրեղներ։ Առավել տարածված են երականման և անկանոն անջատումները։

Բնածին ոսկին վառ դեղին է, կախված խառնուրդներից՝ գունատ դեղին, կարմրավուն, կանաչավուն։ Կարծրությունը 2,5 է, խտությունը՝ 1970-1560 կգ/մ3։ Ըստ մասնիկների մեծության զանազանում են՝ նուրբ դիսպերսային, փոշենման, մանր ու խոշոր։ 5 գրամից ավելի կշիռ ունեցողները կոչվում են բնածիններ, որոնց զանգվածը երբեմն հասնում է տասնյակ և հարյուրավոր կիլեգրամ։ Բնածին ոսկին առաջանում է հիդրոթերմալ հանքավայրերում, հանդիպում է նաև ցրոններում։

Առկա է պեգմատիտներում, սև ավազներում, ցրոնային հանքավայրերում։ Ավելի քան  զանգված ունեցող ամբողջական գոյացությունները կոչվում են ոսկու բնակտորներ։ Դրանցից ամենախոշորը՝  զանգվածով «Հոլթերմանի սալիկը», հայտնաբերվել է Ավստրալիայում։

## Պատկերասրահ

Gold-Chlorite-Group-Quartz-270319.jpg|Բնածին ոսկին քլորիտում
Stringer156 nugget.jpg|156 ունցիա զանգվածով բնածին ոսկի


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բնածին ոսկի
Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Կատեգորիա:Ոսկի
Ոսկեվազ (գինի)

**«Ոսկեվազ»**, Ոսկեվազի գինու գործարանի արտադրած սեղանի սպիտակ անապակ տեսակավոր գինի։ Գինին մշակվել է 1941 թվականից սկսած, Ոսկեհատ (խարջի) խաղողից։ Թնդությունը՝ 12-14 ծավալի %, տիտրվող թթվությունը 5-6 գ/լ։

Ունի սաթի գույն (բացից մուգ), խերեսային երանգ։ Հնացման ընդհանուր ժամկետը՝ 2 տարի։

«Ոսկեվազը» մշակվում է միայն Հայաստանում։

## Արտաքին հղումներ
* Ոսկեվազի գինու գործարանի գինիներ

Կատեգորիա:Հայկական գինիներ
Աիդա Ղուլյան

**Աիդա Հմայակի Ղուլյան ** (օգոստոսի 1, 1970, Բաքու), հայ բուժքույր, անեսթեզիոլոգ, Պաշտպանության Բանակի բժշկական ծառայության ենթասպա (1997)։

Ավարտել է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1988)։ 1988-1992 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի զինկոմիսարիատում, «Դիագնոստիկա» կենտրոնում, 1992 թվականից՝ Ստեփանակերտի կենտրոնական զինվորական հոսպիտալի անեսթեզիոլոգ։

Կատեգորիա:Հայ ենթասպաներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Կատեգորիա:Հայ անեսթեզիոլոգներ
Լիբանանահայ գրական շրջանակ

**Լիբանանահայ գրական շրջանակ**, գրական շրջանակ Լիբանանում։ Հիմնվել է 1947 թվականին։ Համակիր է Բեյրութի Թեքեյան մշակութային միության պարախումբը Լիբանանի հայ համայնավարներին։ Հրատարակել է գրական մի շարք պարբերական ներ, ունեցել «Նոր բեմ» թատերախումբ (1956)։ Ներկայումս հիմնականում զբաղվում է հանրության համար դասախոսական շարքեր կազմակերպելով։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ գրական կազմակերպություններ
Ռոբերտ Դաունի (այլ կիրառումներ)

**Ռոբերտ Դաունի** անուն ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց .
* Ռոբերտ Դաունի Ավագ - ռեժիսոր, ծն. 1935 թ.
* Ռոբերտ Դաունի Կրտսեր - դերասան, ծն. 1965 թ
Եռաբարբառ

**Եռաբարբառ**, հնչյունաբանական միավոր, գոյանում է մեկ վանկի սահմաններում երեք ձայնավորների (կամ ձայնավոր ու ձայնորդ հնչյունների) արտասանական սերտ զուգակցումով կամ համակցումով, որտեղ դրանցից մեկը պահպանում է իր վանկարար հատկությունը։ Եռաբարբառներ ուներ գրաբարը՝ *եայ, եաւ, ւոյ, ուայ, ուաւ, էայ* (օրինակ՝ *պաշտոնեայք, պատանեաւք, այգւոյ* և այլն)։ Դրանք բոլորն էլ բարձրացող-իջնող տիպի են, այսինքն՝ նրանց մեջ վանկարար լիահունչ տարրը գտնվում է մեջտեղում։ Երբեմն եռաբարբառների շարքն են դասվում նաև *իայ* հնչյունակապակցությունը, որ կա *միայն* բառում, ինչպես նաև *ուոյ, ուաւ, էիւ* համակցությունները։ Գրաբարն ուներ նաև *ուէ* եռաբարբառակերպը (*նուէր, պատուէր*)։

Ետգրաբարյան հայերենը եռաբարբառներ ու եռաբարբառակերպեր չունի։ Միակ եռաբարբառակերպը *յայ* եռահնչյունն է (*միան, լռելյայն*)։ Մյուս եռաբարբառներին նոր հայերենում փոխարինում են երկհնչյուններ կամ ձայնավորի ու բաղաձայնի կապակցություններ։

## Տես նաև
* Երկբարբառ
## Գրականություն
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Ե., 1987։

Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Ուես Անդերսոն

**Ուեսլի Մորտիմեր Ուելս (Ուես) Անդերսոն** (, ), ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան, պրոդյուսեր։ Երկու անգամ առաջադրվել է Օսկարի համար. առաջին անգամ «Տենենբաում ընտանիք» ֆիլմի համար, 2001 թվականին, երկրորդ անգամ «Լիալուսնի թագավորություն» ֆիլմի համար, 2012 թվականին։ Ինչպես նաև առաջադրվել է լավագույն անիմացիոն ֆիլմ անվանակարգում «Ֆանտաստիկ պարոն Ֆոքս» տիկնիկային մուլտֆիլմի համար, 2009 թվականին։

## Կենսագրություն
Ուեսլի Ուելս Անդերսոնը ծնվել է 1969 թվականի մայիսի 1-ին Հյուսթոնում (Տեխաս, ԱՄՆ)։ Ուեսլիի հայրը՝ Մելվեր Անդերսոնը, գովազդային ընկերության տնօրեն էր։ Մայրը՝ Թեքսաս Անդերսոնը (*Texas Anderson*), հնէաբան էր, իսկ ավելի ուշ աշխատել է որպես անշարժ գույքի գործակալ։ Անդերսոնը մեծացել է երկու եղբայրների՝ Էրիկի ու Մելի հետ։ Ծնողները բաժանվել են, երբ նա 8 տարեկան էր։ Հետագայում Անդերսոնը խոստովանել է, որ «դա իր և իր եղբայրների կյանքի ամենակարևոր իրադարձություններից էր»։ Բաժանման պատմությունը նախատիպ է ծառայել «Տենենբաում ընտանիք» ֆիլմի սցենարի համար։

## Արվեստի գեղարվեստական առանձնահատկությունները
Անդերսոնի նկարները հեղինակային են, որովհետև նա մասնակցություն է ունենում կինոարտադրման յուրաքանչյուր էտապում։ Ռեժիորը կադրերը հագեցնում է այնքան մեծ քանակությամբ մանրամասնություններով, որ ֆիլմի ավարտից հետո ցանկություն է նայում վերանայել այն։ Բացի այդ, Անդերսոնը երաժշտության մեծ երկրպագու է և ինքն է ընտրում իր ֆիլմերի երաժշտությունները։ Դրա վառ օրինակ է «Գնացք Ջարջիլինգի վրայով»

Անդերսոնի խոսքերով իր բոլոր ֆիլմերն անձնական են, սկզբից ինչև վերջ։

Իր տեսած հինգ լավագույն ֆիլմերի ցանկում նա առանձնացնում է «Terror's Advocate», «Եվանգելիոն» անիմեն, «Խամաճիկների կյանքից», «Life Lessons» և «Անհետ կորածը»։

## Ֆիլմագրություն
### Լիամետրաժ ֆիլմեր

### Կարճամետրաժ ֆիլմեր

## Պատկերասրահ

Moonrise Kingdom Cannes 2012 2.jpg|«Լիալուսնի թագավորություն» 2012 թվականի Կաննի կինոփառատոնը
Wes anderson drawing.jpg|Ուես Անդերսոնի նկարը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «Սեանս» կինոամսագրի բոլոր տվյալները Ուես Անդերսոնի մասին 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Ռամկավար ազատական կուսակցություն (Կանադա)

**[[Ռամկավար ազատական կուսակցություն]]** (, , ), հայկական քաղաքական կազմակերպություն, հիմնվել է 1950-ական թվականներին որպես հիմնական կուսակցության մասնաճյուղ Կանադայում։

1963 թվականին Մոնրեալում բացել է «էոժեն Փափազյան» ակումբը, 1967 թվականին Տորոնտոյում՝ «Եսայի Յաղուբյան» ակումբը։ «Էոժեն Փափագյան» ակումբին կից գործում է Հայ իրավանց խորհուրդը, որը հաճախ համագործակցում է ՀՅԴ Հայ դատի հանձնախմբի հետ՝ համազգային նշանակության հարցերի հետապնդման և Ապրիլի 24-ի հիշատակի օրվա միջոցառումների առիթներով։ Կանադայի ՌԱԿ-ն ունի նաև մշակութային, երիտասարդական և այլ կառույցներ։ 1975 թվականից հրատարակում է «Ապագա» պաշտոնաթերթը։

## Տես նաև
* Ռամկավար ազատական կուսակցություն

## Աղբյուրներ
*  *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարան*, 2003

Կատեգորիա:Ռամկավար ազատական կուսակցություն
Կատեգորիա:Կանադահայ քաղաքական կազմակերպություններ