Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիա

right|400px|thumb|
''Նշանակումներ։ Երկրներ:''

**Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման** **մասին [[Միավորված ազգերի կազմակերպություն|ՄԱԿ-ի]] կոնվենցիան** (CEDAW) ուղղված է կանանց իրավունքների պաշտպանությանը, որն ընդունվել է 1979 թվականի դեկտեմբերի 18-ին և ուժի մեջ է մտել 1981 թվականի սեպտեմբերի 3-ին։ Այն ներառում է ավելի վաղ 1953 թվականին Կանանց քաղաքական իրավունքների մասին կոնվենցիայի դրույթներից շատերը։ 2015 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտել 189 երկրների համար, և Միացյալ Նահանգները և Պալաուն ստորագրել են, բայց չեն վավերացրել այն։ Արձանագրությանը մասնակցում է 106 երկիր, ևս 13-ը ստորագրել են այն, սակայն չեն վավերացրել։

## Կոնվենցիայի պատմություն
Կոնվենցիան ներառում է ավելի վաղ 1953 թվականին Կանանց քաղաքական իրավունքների մասին կոնվենցիայի դրույթներից շատերը։ 2015 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտել 189 երկրների համար, և Միացյալ Նահանգները և Պալաուն ստորագրել են, բայց չեն վավերացրել այն; Արձանագրությանը մասնակցում է 106 երկիր, եւս 13-ը ստորագրել են այն, սակայն չեն վավերացրել։

2000 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան, մասնավորապես վկայակոչելով այս կոնվենցիան, հռչակեց Կանանց նկատմամբ բռնության վերացման միջազգային օր։

2004 թվականին Կոնվենցիան Ռուսաստանում ընդունվել է 2004 թվականի հունիսի 19-ի «Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին» կոնվենցիայի կամընտիր արձանագրությունը վավերացնելու մասին» Ռուսաստանի Դաշնության 2004 թվականի հունիսի 19-ի N 52-FZ օրենքով։

## Համագումար
### Կարճ բովանդակություն
Կոնվենցիան ունի Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիայի նման ձևաչափ։ Կոնվենցիան բաղկացած է վեց մասից՝ ներառյալ ընդհանուր 30 հոդվածներ։

* **Մաս I-ին** (1–6-րդ հոդվածները) վերաբերում է խտրականությանը, գենդերային կարծրատիպերին և սեռական թրաֆիքինգի հարցերին։
* **Երկրորդ մասը** (հոդվածներ 7–9) նկարագրում է կանանց իրավունքները հասարակական ոլորտում (քաղաքականություն, ներկայացուցչություն, քաղաքացիություն)։
* **III մասը** (հոդվածներ 10–14) նկարագրում է կանանց տնտեսական և սոցիալական իրավունքները՝ հատուկ շեշտադրելով կրթության, աշխատանքի և առողջության վրա։ Ներառված են գյուղաբնակ կանանց խնդիրները և նրանց հատուկ պաշտպանվածությունը։
* **IV մասով** (հոդվածներ 15 և 16) սահմանվում են ամուսնության և ընտանեկան կյանքում կանանց հավասարության իրավունքը, ինչպես նաև օրենքի առջև հավասարության իրավունքը։
* **Մաս V-ը** (հոդվածներ 17–22) ստեղծում է Կանանց նկատմամբ խտրականության վերացման կոմիտե, ինչպես նաև Մասնակից պետությունների համար հաշվետվության ընթացակարգ։
* **Մաս VI-ը** (հոդվածներ 23–30) նկարագրում է կոնվենցիայի ազդեցությունը այլ պայմանագրերի, մասնակից պետությունների պարտավորությունների և կոնվենցիայի իրականացման վրա։

### Հիմնական դրույթներ
**Հոդված 1-ը** սահմանում է կանանց նկատմամբ խտրականությունը,  սեռի հիման վրա արվող ցանկացած տարբերակում, բացառում կամ սահմանափակում, որի հետևանքը կամ նպատակն է նվազեցնել կամ չեղարկել կանանց ճանաչումը, կանանց իրավունքները և հիմնարար ազատությունները քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական ոլորտներում, մշակութային, քաղաքացիական կամ ցանկացած այլ տարածք։

**Հոդված 2-ը** Կոնվենցիան վավերացնող Մասնակից պետություններից պահանջում է ամրագրել գենդերային հավասարությունը իրենց ներպետական օրենսդրության մեջ, չեղյալ համարել իրենց օրենքների բոլոր խտրական դրույթները և ընդունել նոր դրույթներ կանանց նկատմամբ խտրականությունից պաշտպանելու համար, ստեղծել դատարաններ և պետական մարմիններ՝ կանանց խտրականությունից արդյունավետ պաշտպանելու համար և կանանց նկատմամբ անհատների, կազմակերպությունների և ձեռնարկությունների կողմից կիրառվող խտրականության բոլոր ձևերը վերացնելու միջոցառումներ։

**Հոդված 3-ը** պահանջում է մասնակից պետություններից երաշխավորել կանանց մարդու հիմնարար իրավունքներն ու հիմնարար ազատությունները «տղամարդկանց հետ հավասարության հիման վրա» քաղաքականության, սոցիալական ոլորտում, տնտեսության և մշակույթի։

**4-րդ հոդվածում** ասվում է, որ «տղամարդկանց և կանանց միջև փաստացի հավասարության հաստատումն արագացնելուն ուղղված միջոցառումների ընդունումը չպետք է համարվիխտրական»։ Մայրության հատուկ պաշտպանությունը չի համարվում գենդերային խտրականություն։

**Հոդված 5-ը** Մասնակից պետություններից պահանջում է միջոցներ ձեռնարկել՝ վերացնելու նախապաշարմունքները և գործելակերպը, որը հիմնված է մեկ սեռի թերարժեքության կամ գերազանցության գաղափարի կամ տղամարդկանց և կանանց կարծրատիպային դերերի վրա։ Մասնակից պետությունները պարտավորվում են ապահովել «տղամարդկանց և կանանց համատեղ պատասխանատվության ճանաչումը իրենց երեխաների դաստիարակության և զարգացման համար»։

**Հոդված 6-ը** պարտավորեցնում է Մասնակից պետություններին «ձեռնարկել բոլոր համապատասխան միջոցները, ներառյալ օրենսդրությունը, ճնշելու կանանց թրաֆիքինգի բոլոր ձևերը»։

**Հոդված 7-ն** ընդգծում է կանանց հավասարությունը քվեարկության, մասնակցության կառավարությունում, ՀԿ-ներում և «երկրի հասարակական և քաղաքական կյանքի խնդիրներով զբաղվող ասոցիացիաներում»։

**Հոդված 8-ը** երաշխավորում է կանանց՝ իրենց կառավարությունը միջազգային մակարդակով ներկայացնելու և միջազգային կազմակերպությունների աշխատանքներին մասնակցելու հավասար հնարավորությունների երաշխիք։

**Հոդված 9-ը** ` կանանց` տղամարդկանց հետ իրենց քաղաքացիությունը ձեռք բերելու, փոխելու կամ պահպանելու հավասար իրավունքների և «իրենց երեխաների ազգության հետ կապված» հավասար իրավունքների մասին է։

**Հոդված 10-ը** պահանջում է հավասար կրթական հնարավորություններ կին ուսանողների համար, խրախուսում է համատեղ կրթությունը, ապահովում է սպորտի, կրթաթոշակների և դրամաշնորհների հավասար հասանելիություն և պահանջում է «դպրոցը չավարտող աղջիկների թվի կրճատում»։

**Հոդված 11-ը** վերաբերում է կանանց աշխատելու իրավունքին, որը պահանջում է հավասար վարձատրություն հավասար աշխատանքի դիմաց, իրավունք սոցիալական ապահովության, վճարովի արձակուրդների և ծննդաբերության արձակուրդի «համեմատելի սոցիալական արտոնություններով՝ առանց նախկին աշխատանքի, ստաժի կամ սոցիալական նպաստների կորստի»։ Սահմանում է մայրության, հղիության կամ ամուսնական կարգավիճակի պատճառով աշխատանքից ազատվելու արգելք։

**Հոդված 12-ը** պարտավորեցնում է Մասնակից պետություններին միջոցներ ձեռնարկել՝ վերացնելու կանանց նկատմամբ խտրականությունը առողջապահության ոլորտում, այդ թվում՝ ընտանիքի պլանավորման ծառայությունների հետ կապված։

**Հոդված 13-ը** երաշխավորում է կանանց հավասարությունը «տնտեսական և սոցիալական կյանքի այլ ոլորտներում» (ընտանեկան նպաստների, բանկային, հիփոթեքային և այլ վարկերի իրավունքներ, ժամանցի, սպորտի և մշակութային կյանքի բոլոր ոլորտներում մասնակցելու իրավունք)։

**Հոդված 14-ը** նախատեսում է գյուղաբնակ կանանց և նրանց հատուկ մտահոգությունների պաշտպանությունը՝ երաշխավորելով կանանց իրավունքը՝ մասնակցելու զարգացման ծրագրերին, ունենալու «համարժեք առողջապահական խնամք», «մասնակցել բոլոր տեսակի կոլեկտիվ գործունեություններին», «ունենալ հասանելիություն գյուղատնտեսական վարկերին» և « օգտվել համապատասխան կենսապայմաններից»։

**Հոդված 15-ը** պարտավորեցնում է Մասնակից պետություններին երաշխավորել կանանց և տղամարդկանց հավասարությունը օրենքի առջև, ներառյալ նույն քաղաքացիական կարողությունները, մարդկանց տեղաշարժի մասին օրենքը և նրանց բնակության վայր ընտրելու ազատությունը։

**Հոդված 16-ը** վերաբերում է ամուսնության և ընտանեկան հարաբերություններում կանանց և տղամարդկանց իրավունքների հավասարությանը (ամուսնություն, ամուսնու ազատ ընտրություն, «նույն իրավունքներն ու պարտականությունները ամուսնության ընթացքում և դրա լուծարման ժամանակ», ծնողական իրավունքների հավասարությունը, «ազատ ապրելու նույն իրավունքները» և պատասխանատու կերպով որոշում կայացնելը երեխաների թվի և նրանց ծնունդների միջև ընդմիջումների մասին, ամուսնու և կնոջ անձնական իրավունքների հավասարությունը, ներառյալ «ազգանունը, մասնագիտությունը և զբաղմունքը ընտրելու իրավունքը», գույքի հետ գործարքների հետ կապված հավասարությունը)։

**Հոդվածներ 17-24․** Այս հոդվածները նկարագրում են Կանանց նկատմամբ խտրականության վերացման կոմիտեի (CEDAW) կազմը և ընթացակարգերը։

**Հոդվածներ 25-30.** (CEDAW-ի կիրառումը) Այս հոդվածները նկարագրում են CEDAW-ի ընդհանուր վարչական ընթացակարգերը։

## Կանանց նկատմամբ խտրականության վերացման կոմիտեի գործունեությունը անհատական բողոքների քննարկման հարցում
1999 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ընդունվել է Կոնվենցիայի կամընտիր արձանագրություն, որն ուժի մեջ է մտել 2000 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Այն ապահովում է կոնվենցիայի խախտումների վերաբերյալ անհատական բողոքների մեխանիզմ։ 2023 թվականի հունվարի 23-ի դրությամբ արձանագրության մասնակից են եղել 115 պետություններ։ Կանանց նկատմամբ խտրականության վերացման կոմիտեն, որը բաղկացած է 23 փորձագետներից, վերահսկում է Կոնվենցիայի համապատասխանությունը։

2023 թվականի հունվարի 23-ի դրությամբ Կոմիտեն քննարկել է Արձանագրության մասնակից պետությունների վերաբերյալ 133 հաղորդագրություն (ներառյալ Ռուսաստանին վերաբերող 8 հաղորդագրություն, որոնցից 5-ում արձանագրվել է Կոնվենցիայի դրույթների խախտում, իսկ 3-ը ճանաչվել է անընդունելի)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Конвенция и факультативный протокол
* Таблицы ратификации Конвенции и протокола
* Комитет по ликвидации дискриминации в отношении женщин
* Подборка документов комитета на русском языке
* Решения комитета по индивидуальным жалобам
* Подборка материалов по подготовке конвенции, 1963—1978, на портале ООН  (см. раздел «Documents»)
* *Шимонович Д.* Конвенция о ликвидации всех форм дискриминации в отношении женщин 
* История принятия конвенции на портале ООН
* Конвенция о ликвидации всех форм дискриминации в отношении женщин и Факультативный протокол к ней: руководство для парламентариев Межпарламентский союз, 2004

Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ