Ընտրություններ Ֆինլանդիայում

**Ընտրություններ Ֆինլանդիայում**, ժողովրդավարական գործընթաց, որով երկրի քաղաքացիները մասնակցում են դրա կառավարմանը։ Ֆինլանդիայում կան հինգ տեսակի ընտրություններ՝ նախագահի, խորհրդարանի, սոցիալական ծառայությունների շրջանների շրջանային խորհուրդների, մունիցիպալ խորհուրդների և Եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններ: Սովորաբար, 18 տարեկան և բարձր բոլոր Ֆինլանդիայի քաղաքացիները կարող են քվեարկել: Որոշ ոչ քաղաքացիներ նույնպես կարող են իրավունք ունենալ քվեարկելու մունիցիպալ, շրջանային և Եվրոպական ընտրություններում:

Ֆինլանդիան նախագահական ընտրություններ է անցկացնում յուրաքանչյուր վեց տարին մեկ՝ Ֆինլանդիայի նախագահ ընտրելու համար: Ընտրություններն իրականացվում են երկփուլ համակարգով՝ հիմնված ուղղակի ժողովրդական քվեարկության վրա: Եթե առաջին փուլում ոչ մի թեկնածու չի ստանում ձայների 50%-ից ավելին, ապա անցկացվում է երկրորդ փուլ՝ ամենաշատ ձայներ ստացած երկու թեկնածուների միջև: Նույն անձը կարող է պաշտոնավարել որպես նախագահ ոչ ավելի, քան երկու անընդմեջ ժամկետ:

Խորհրդարանական ընտրություններն անցկացվում են յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ՝ խորհրդարանի անդամներ ընտրելու համար: Ընտրություններն օգտագործում են բազմամանդատ ընտրատարածքներում համամասնական ներկայացուցչության համակարգ և տեղերը բաշխվում են Դ'Հոնդտի մեթոդի համաձայն: Ֆինլանդիան ունի բազմակուսակցական համակարգ, ինչը հազվադեպ է դարձնում մեկ կուսակցության համար խորհրդարանում մեծամասնություն կազմելը: Արդյունքում, Ֆինլանդիայի կառավարությունները սովորաբար ձևավորվում են բազմաթիվ քաղաքական կուսակցությունների մասնակցությամբ կոալիցիոն համաձայնագրերի միջոցով:

Շրջանային և մունիցիպալ ընտրությունները անցկացվում են չորս տարին մեկ՝ միաժամանակ ընտրելու 21 բարեկեցության ծառայությունների շրջանների և 292 մունիցիպալիտետների խորհուրդները: Ալանդում մունիցիպալ ընտրություններն անցկացվում են առանձին՝ միաժամանակ Ալանդի խորհրդարանի ընտրությունների հետ։

Եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններն անցկացվում են հինգ տարին մեկ։ Ֆինլանդիային հատկացված է 15 տեղ Եվրոպական խորհրդարանում:

## Նախագահական ընտրություններ
Ֆինլանդիայի նախագահն ընտրվում է համաժողովրդական քվեարկությամբ՝ վեց տարի ժամկետով և կարող է պաշտոնավարել առավելագույնը երկու անընդմեջ ժամկետով։ 1988 թվականից ի վեր ընտրություններն անցկացվում են երկփուլ համակարգով։ Եթե թեկնածուն առաջին փուլում ստանում է ձայների ավելի քան 50%-ը, նա ընտրվում է նախագահ։ Եթե ոչ մի թեկնածու չի հավաքում մեծամասնություն, ապա ամենաշատ ձայներ ստացած երկու թեկնածուներն անցնում են երկրորդ փուլ, որտեղ ավելի շատ ձայներ ստացած թեկնածուն ընտրվում է նախագահ։ Առաջին փուլը սովորաբար անցկացվում է ընտրական տարվա հունվարի չորրորդ կիրակի օրը, իսկ հնարավոր երկրորդ փուլը՝ երկու շաբաթ անց:

Նախորդ խորհրդարանական ընտրություններում առնվազն մեկ տեղ ստացած քաղաքական կուսակցությունները կարող են առաջադրել նախագահի թեկնածու։ Բացի այդ, թեկնածուները կարող են առաջադրվել առնվազն 20,000 ընտրողների կողմից կազմված ընտրատարածքային միավորումների կողմից: Այս միավորումները պետք է հավաքեն և ներկայացնեն իրենց թեկնածուին գրանցելու համար անհրաժեշտ ստորագրությունների քանակը: 2018 թվականին գործող նախագահ Սաուլի Նիինիստյոն դարձավ ընտրատարածքային միավորման թեկնածու ընտրվող առաջին նախագահը, նախկինում ընտրվելով որպես Ազգային կոալիցիոն կուսակցության թեկնածու: Նա նաև դարձավ Ֆինլանդիայի առաջին նախագահը, որը հաղթեց ընտրություններում առաջին փուլում։

## Խորհրդարանական ընտրություններ
Ֆինլանդիայում խորհրդարանական ընտրությունները տեղի են ունենում չորս տարին մեկ՝ Ֆինլանդիայի խորհրդարանի 200 անդամներին ընտրելու համար։ Անդամները ընտրվում են 13 ընտրատարածքներից, որոնցից յուրաքանչյուրին հատկացված տեղերի թիվը հիմնված է բնակչության թվի վրա՝ սկսած Ուուսիմաա նահանգի 37 տեղից մինչև Ալանդ նահանգի 1 տեղ։ Ընտրությունները սովորաբար անցկացվում են ընտրական տարվա ապրիլի երրորդ կիրակի օրը, եթե Սուրբ Զատիկը չի ազդում ժամանակացույցի վրա։ Ֆինլանդիայի խորհրդարանական համակարգի համաձայն՝ վարչապետը կարող է խնդրել նախագահին լուծարել խորհրդարանը նրա 4-ամյա ժամկետի ընթացքում ցանկացած պահի, ինչը կհանգեցնի վաղաժամկետ ընտրությունների։ Խորհրդարանի վերջին լուծարումը տեղի է ունեցել 1975 թվականին:

Ֆինլանդիայում օգտագործվող համամասնական ներկայացուցչության Դ'Հոնդտի մեթոդը խրախուսում է բազմաթիվ քաղաքական կուսակցությունների և հանգեցրել է բազմաթիվ կոալիցիոն կաբինետների ստեղծմանը։ Համակարգը, որը տեղերը բաշխում է կուսակցությունների ձայների բաժնեմասի հիման վրա, հակված է նախապատվություն տալ խոշոր, կայացած քաղաքական կուսակցություններին, չնայած փոքր կուսակցությունները նույնպես ներկայացվածություն են գտնում համամասնական համակարգի շնորհիվ։ Վերջին ընտրություններում մոտ ինը կուսակցություններ խորհրդարանում ստացել են առնվազն մեկ տեղ։ Ի տարբերություն շատ երկրների, Ֆինլանդիան չի սահմանում ֆիքսված համազգային ընտրական շեմ։ Դրա փոխարեն, արդյունավետ շեմը տարբերվում է շրջանի չափսերով, ինչը ավելի դժվարացնում է փոքր կուսակցությունների համար տեղեր ապահովելը ավելի քիչ տեղեր ունեցող շրջաններում։

## Համայնքային ընտրություններ
Ֆինլանդիայի համայնքները, որոնք ներառում են քաղաքներ և այլ (գյուղական) համայնքներ, երկրի հիմնական տեղական վարչական միավորներն են։ Հիմնական ծառայությունների մեծ մասը մատուցվում է համայնքի կողմից և պարտավոր են դա անել օրենքով։ Համայնքներն ունեն խորհրդային կառավարիչ կառավարություն, որտեղ խորհուրդը (valtuusto) բարձրագույն մարմինն է։ Չորս տարին մեկ ընտրվում է խորհուրդ։

Խորհուրդները նշանակում են քաղաքացիական ծառայողի՝ քաղաքի կառավարիչ կամ մունիցիպալ կառավարիչ, համայնքի ամենօրյա կառավարումը իրականացնելու համար։ Բացի այդ, խորհուրդները նշանակում են կոմիտեներ (lautakunta) և մունիցիպալ գործադիր խորհուրդ (kunnanhallitus)։ Խորհուրդները պարբերաբար հանդիպում են և որոշումներ են կայացնում կարևոր հարցերի վերաբերյալ։ Գործադիր խորհուրդը պատրաստում է օրինագծերը և պատասխանատու է համայնքի շահերի կառավարման, ֆինանսների և վերահսկողության համար։ Ի տարբերություն կենտրոնական կառավարության, գործադիր խորհուրդները սովորաբար բաղկացած են խորհրդում ներկայացված բոլոր կուսակցություններից։ ընդդիմություն չկա։

## Եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններ
Ֆինլանդիան մասնակցել է Եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններին 1995 թվականին Եվրամիությանը միանալուց ի վեր: Առաջին ֆիննական ընտրությունները տեղի են ունեցել 1996 թվականին: Ներկայումս Ֆինլանդիան Եվրոպական խորհրդարանում ունի 15 տեղ, որոնցից բոլորն ընտրվում են մեկ ընտրատարածքից, որը ներառում է ամբողջ երկիրը:

## Մարզային ընտրություններ
Ֆինլանդիայում 21 բարեկեցության ծառայությունների շրջանների խորհուրդները ընտրվում են չորս տարին մեկ՝ շրջանային ընտրություններում: Այս շրջանները պատասխանատու են առողջապահական, սոցիալական և փրկարարական ծառայությունների կազմակերպման համար: Մարզային խորհուրդներն ունեն որոշումների կայացման բարձրագույն մարմինը իրենց համապատասխան շրջաններում:

Բարեկեցության ծառայությունների յուրաքանչյուր շրջան կազմում է մեկ բազմամանդատ ընտրատարածք: Թեև խորհուրդները կարող են որոշել ընտրված անդամների թիվը, պահանջվում է տեղերի նվազագույն քանակ՝ կախված շրջանի բնակչությունից: Ամենափոքր շրջանները պետք է ունենան առնվազն 59 խորհրդական, մինչդեռ ամենամեծ շրջաններում խորհրդականների նվազագույն թիվը 89 է:

Մարզային ընտրությունները չեն ներառում Ալանդի շրջանը, որտեղ բարեկեցության ծառայությունները կառավարվում են Ալանդի խորհրդարանի կողմից, և Հելսինկի քաղաքը, որտեղ դրանք կառավարվում են քաղաքային խորհրդի կողմից: Առաջին շրջանային ընտրությունները տեղի են ունեցել 2022 թվականին: Սկսած 2025 թվականից՝ այս ընտրությունները կանցկացվեն քաղաքային ընտրությունների հետ միաժամանակ:

## Հանրաքվեներ
Ֆինլանդիայի սահմանադրությունը թույլ է տալիս միայն ոչ պարտադիր (խորհրդակցական) հանրաքվե, որը նշանակվում է խորհրդարանի կողմից (Սահմանադրության 53-րդ հոդված):

2013 թվականի դրությամբ Ֆինլանդիայում անցկացվել է միայն երկու հանրաքվե՝

* Ֆինլանդիայում արգելքի հանրաքվեն 1931 թվականին
* Ֆինլանդիայի Եվրամիության անդամակցության հանրաքվեն 1994 թվականին:
Երկու դեպքում էլ ընդունվել են միջոցառումներ, և խորհրդարանը գործել է քվեարկության արդյունքների համաձայն (չնայած Ֆինլանդիայում հանրաքվեն պարտադիր չէ):

Քաղաքային օրենքի 30-31 §-ը հանրաքվեի իրավունք է տալիս 1990 թվականից ի վեր: Այն օգտագործվել է 56 անգամ 1990-2010 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում: Տուրկուի քաղաքացիները մեկ ամսում հավաքել են 15,000 անուն ստորգետնյա ավտոկայանատեղիի դեմ հանրաքվեի համար: Ընտրություններում կայանատեղիի ընկերության կողմից անհայտ ֆինանսավորում ստացած քաղաքական գործիչները անտեսել են քաղաքացիների կարծիքը: Հասարակական տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի տվյալներով՝ UITP կայանատեղիները քաղաքում մասնավոր մեքենաների օգտագործումը խթանելու ամենաարդյունավետ միջոցներից են: Հետևաբար, 1990-ականներից հետո շատ եվրոպական քաղաքներ չեղարկել են թանկարժեք ստորգետնյա ավտոկայանատեղիները: ԵՄ-ի առաջարկած գործողությունները ներառում են քաղաքային տարածքներում ավտոմեքենաների երթևեկության արտաքին ծախսերի ներքինացման կոնկրետ միջոցառումների ուղեցույցների մշակում: Կայանատեղիի վերահսկողությունը կարող է հաջող լինել միայն այն դեպքում, եթե դրանք կիրառելի են:

Ֆինլանդիայում նաև մոտ 40 համայնքային հանրաքվե է անցկացվել (2006 թվականի դրությամբ): Դրանց մեծ մասը վերաբերում էր համայնքային միավորումներին:

Եթե հիսուն հազար ֆինլանդացի քաղաքացի ստորագրում է նախաձեռնություն (ակտի կամ հանրաքվեի համար), խորհրդարանը պետք է քննարկի այն, բայց նախաձեռնությունը պարտադիր չէ, ուստի խորհրդարանը պարտավոր չէ նախաձեռնել հանրաքվե: Այս դրույթն ուժի մեջ է մտել 2013 թվականի մարտի 1-ին, և խորհրդարան հասած առաջին նման նախաձեռնությունը մորթու բուծումն արգելելու նախաձեռնությունն էր, որը մերժվել է խորհրդարանի կողմից: 2013 թվականին խորհրդարան հասան մի շարք այլ նախաձեռնություններ, այդ թվում՝ «Հեղինակային իրավունքի պաշտպանության հարցում առողջ բանականություն» նախաձեռնությունը և միասեռականների ամուսնության նախաձեռնությունը:

## Տես նաև
* Ընտրություններ Էստոնիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ընտրություններ Եվրոպայում