Իսաջան Իսաջանով

**Իսաջան Ստեփանի Իսաջանով** (), հայկական ծագումով ռուսաստանցի հավաքորդ, որը հիմնականում հավաքում էր «Բուբնովի վալետ» () միավորման անդամ նկարիչների աշխատանքները։ Հավաքածուն գտնվում էր Ստարայա Բասմաննայա փողոցի 26 հասցեում տեղակայված նրա պատկերասրահում և պարունակում էր 206 նկար և 24 քանդակ։ Դրանց թվում էին Պյոտր Կոնչալովսկու, Իլյա Մաշկովի և Արիստարխ Լենտուլովի աշխատանքները։ Այս հավաքածուի ազգայնացումից հետո ստեղծվել է Ա․ Վ. Լունաչարսկու անվան պրոլետարական թանգարանը, որի տնօրենը 1920-1923 թվականներին Իսաջանովն էր։

## Կենսագրություն
մինի|285x285փքս|«Իսաջանովի պարկուճներ»։ Գովազդային պաստառ
Իսաջան Իսաջանովը ծնվել է 1872 թվականին՝ Երևանի նահանգի Նախիջևանի շրջանի Թումբուլ գյուղում ապրող հայերի ընտանիքում։ Նրա մայրը սերում էր աղքատացած ազնվական ընտանիքից, իսկ հայրը՝ վաճառականների դասից (զբաղվում էր ծխախոտի և թեյի առևտրով)։ Իսաջանովը, հնարավոր է, ավարտել է ռեալական դպրոց. հետազոտողները նրա մանկության, երիտասարդության կամ կրթության մասին այլ տեղեկություններ չեն հայտնաբերել:

1890-ական թվականների կեսերին նա տեղափոխվել է Մոսկվա՝ ընտանեկան բիզնեսը զարգացնելու համար, որտեղ 1898 թվականին բացել է ծխագլանակի պարկուճներ արտադրող գործարան, որն անվանել է «Իսաջանովի պարկուճներ»։ Այս ձեռնարկատիրական նախագիծն անհաջող է եղել, և 1906 թվականին Մոսկվայի առևտրային դատարանը Իսաջանովին հայտարարել է անվճարունակ պարտատեր։ Պարկուճների արտադրության նրա բիզնեսը դրվել է աճուրդի, և այն ձեռք է բերել «Ի. Վ. Յունկեր և ընկ․» բանկային տունը։ Ձեռնարկությունը հաջողությամբ գործել է մինչև 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը։ Նոր սեփականատերերը չեն փոխել անվանումը, և գործարանի հիմնադրի անունը մինչև 1917 թվականը մնացել է ցուցանակի վրա։

Գործարանը վաճառելուց հետո Իսաջանովը աշխատանքի է անցել բանկում: Խորհրդային տարիներին, օգտագործելով հեղափոխությունից առաջ մատակարարների և վաճառողների հետ ձևավորված կապերը, նա աշխատել է թեյի առևտրի հետ կապված հաստատություններում: Չնայած «գործարանատիրոջ» իր համբավին, նրան հաջողվել է խուսափել բռնաճնշումներից՝ հիմնականում շնորհիվ այնպիսի մշակութային գործիչների, ինչպիսիք են Պյոտր Կոնչալովսկին, Ալեքսեյ Շչուսևը, Իգոր Գրաբարը, Դմիտրի Կարդովսկին, Աբրամ Արխիպովը, Ալեքսանդր Կուպրինը և Արիստարխ Լենտուլովը:

Իսաջան Իսաջանովը մահացել է Մոսկվայում 1937 թվականի փետրվարի 21-ին։ Նա թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը։

## Հավաքածու
[մինի|256x256փքս|[Կոնստանտին Կորովին։ «Նավամատույց Գուրզուֆում»։ Նկարը գտնվել է Իսաջանովի պատկերասրահում]]
Իսաջանովի հավաքածուի ձևավորումը ենթադրաբար սկսվել է 1906 թվականին և շարունակվել մինչև 1917 թվականը։ Նրա ձեռք բերած աշխատանքների թվում էին Միխայիլ Վրուբելի, Ալեքսեյ Սավրասովի, Իսահակ Լևիտանի, Իլյա Ռեպինի, Միխայիլ Նեստերովի և 19-րդ դարի երկրորդ կեսի և 20-րդ դարի սկզբի այլ վարպետների աշխատանքները (հիմնականում էտյուդները): 1910 թվականից հետո Իսաջանովը սկսել է ակտիվորեն գնել «Բուբնովի վալետ» գեղարվեստական միավորման գործունեությանը մասնակցած նկարիչների գործեր. հենց դրանք են կազմել նրա հավաքածուի հիմքը:

Նույն թվականին հավաքորդը վարձակալել է եռահարկ տուն Ստարայա Բասմաննայա փողոցի 26 հասցեում և այնտեղ հիմնադրել է պատկերասրահ։ Այն զբաղեցնում էր առաջին և երկրորդ հարկերում գտնվող ութ սենյակ: Ամենաընդարձակ սրահում տեղակայված էին Պյոտր Կոնչալովսկու նկարները (34 աշխատանք): Երկու սրահ հատկացված էր Մաշկովի կտավներին, մեկական սրահ՝ Կուպրինի և Լենտուլովի աշխատանքներին: Բացի այդ, Իսաջանովի հավաքածուի մեջ էին մտնում Սերգեյ Կոնյոնկովի և Աննա Գոլուբկինայի քանդակները: Ընդհանուր առմամբ, պատկերասրահի հավաքածուն ներառում էր 206 նկար և էտյուդ, 24 քանդակ, 19 սրբապատկեր և երկու մանրանկար:

Իսաջանովը նկարները գնում էր կամ ցուցահանդեսներից, կամ անմիջապես նկարիչներից, որոնցից շատերի հետ լավ հարաբերություններ ուներ։ Արվեստի պատմաբան Նատալյա Սեմյոնովայի խոսքով՝ նա «Բուբնովի վալետ» խմբի «իդեալական հովանավոր» էր։ Ձեռք բերելով դեռևս լայն ճանաչում չստացած նկարիչների աշխատանքներ՝ նա աջակցում էր նրանց թե՛ ֆինանսապես, թե՛ բարոյապես։ Միևնույն ժամանակ, երիտասարդ նկարիչները, որոնք իրենց նկարները վաճառում էին Իսաջանովին համեմատաբար ցածր գներով, օգնում էին նրան կազմել «ռուսական ժամանակակից արվեստի գերազանց հավաքածու»: Լենտուլովը նշել է, որ պատկերասրահի տերը «չուներ ո՛չ լավ կրթություն, ո՛չ էլ փայլուն կրթվածություն», սակայն նրա «նուրբ ճաշակը» և լավագույն աշխատանքները գտնելու ունակությունը «պարզապես անգերազանցելի էին»: Կոնչալովսկին իր նամակներից մեկում գրել է Ստարայա Բասմաննայա փողոցի առանձնատան համբավի մասին. «Յակուլովն ապշած է Իսաջանովի պատկերասրահից և, ըստ երևույթին, այրվում է այնտեղ հասնելու ցանկությամբ, իսկ ահա Իսաջանովը գործից լավ է գլուխ հանում»։

## Պրոլետարական թանգարան
[մինի|235x235փքս|Իսաջանովի պատկերասրահում գտնվել էր [Պյոտր Կոնչալովսկի|Պյոտր Կոնչալովսկու վրձնած Գեորգի Յակուլովի դիմանկարը]]
Հեղափոխությունից հետո Իսաջանովի հավաքածուն ազգայնացվել է, իսկ Ստարայա Բասմաննայա փողոցում գտնվող պատկերասրահը վերածվել է Ա. Վ. Լունաչարսկու անվան պրոլետարական թանգարանի։ 1920 թվականին Իսաջանովը նշանակվել է այդ հաստատության տնօրեն։ Արվեստաբան Ալեքսանդր Ռոմմը «Русское искусство» հանդեսում (1923, թիվ 2–3) հրապարակված հոդվածում տվել է թանգարանի հավաքածուի մանրամասն վերլուծությունը՝ նշելով, որ «հավաքածուից ստացվող ընդհանուր տպավորությունը չափազանց արտասովոր էր, քանի որ մասնավոր ձեռքերում ոչ մի տեղ հնարավոր չէր հանդիպել նոր ռուսական արվեստի այսքան մեծ թվով գործեր»։
Այստեղ [Կոնչալովսկու սրահում] ներկայացված են եղել թե՛ վաղ շրջանի պարզ նատյուրմորտներ և էտյուդներ, թե՛ ավելի ուշ շրջանի դեկորատիվ, գունային հագեցվածությամբ լի Ռուսաստանի, Պրովանսի, Իտալիայի բնանկարներ։ Այստեղ ներկայացված է եղել նաև Գեորգի Յակուլովի դիմանկարը՝ գունային առումով կրակոտ, գծերի սրընթաց ռիթմով գերող, կտավի վրա համարձակորեն նետված այդ կեռ դաշույններով և դեմքի գրեթե գրոտեսկային արտահայտչականությամբ։

Պրոլետարական թանգարանը այցելուների համար բաց է մնացել մինչև 1923 թվականը։ Այնուհետև սկսվել է դրա աստիճանական լուծարումը։ Իսաջանովի հավաքածուից մոտ երեսուն նկար՝ Կոնչալովսկու, Լենտուլովի, Մաշկովի, Կուզնեցովի և Լարիոնովի աշխատանքները, հայտնվել են Տրետյակովյան պատկերասրահում։ Մնացած աշխատանքները ուղարկվել են Վյատկայի, Վոլոգդայի, Կալուգայի, Նիժնի Տագիլի, Օմսկի, Տագանրոգի և այլ քաղաքների թանգարաններ։ Ստարայա Բասմաննայա փողոցում գտնվող եռահարկ շենքը, որտեղ սկզբում տեղակայված էր պատկերասրահը, իսկ ավելի ուշ՝ Լունաչարսկու թանգարանը, քանդվել է 1970-ական թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Հայ հավաքորդներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ