Գնդիկ Բոքոնիկ (հեքիաթ)

մինի|Ա․ Մադվեդևի նկար
**«Գնդիկ Բոքոնիկ»** (), սլավոնական (ռուսների, սերբերի, խորվաթների, բոլգարների, սլովենացիների) կուտակային հեքիաթների սյուժե, որը կառուցված է կրկնվող միջադեպերի սրացման վրա։

Հեքիաթները հայտնի են նաև բալթյան, սկանդինավյան, գերմանական ժողովուրդների բանահյուսության մեջ, ինչպես նաև ուզբեկերենում և թաթարերենում։ Ռուսական տարբերակներից հայտնի են 16-ը, ուկրաինական 8-ը, բելառուսական 5-ը։ Արևմտաեվրոպական ժողովուրդներն ունեն տարբերակներ, որոնք էապես տարբերվում են արևելյան սլավոնականներից, օրինակ՝ կարկանդակի մասին, որը փախել է երեք աղջիկներից, որոնք ժամանակին չեն հանել այն ջեռոցից։ Հեքիաթում կրկնվող երգը և շարադրանքի ռիթմիկ կառուցվածքը բնորոշ է ռուսական, ուկրաինական և բելառուսական հեքիաթներին։

Հեքիաթային սյուժեների ցուցիչում նշված է AT 2025 (АА *296) համարի տակ։ «Գնդիկ Բոքոնիկ» («փախած նրբաբլիթ»)․ գլխավոր հերոսը փախչում է ծերուկից, պառավից, գայլից, արջից և այլն։ Ամերիկական անալոգն է «Անուշահացե մարդուկը» (*The Gingerbread Man*), անգլերեն անալոգն է «Ջոնի պոնչիկ» (*Johnny-Cake*)։

Հայտնի է հեքիաթի հեղինակային տարբերակը Կոնստանտին Ուշինսկու մշակման մեջ։

Հաճախ ռուս, ուկրաինացի և բելառուս երեխաների ծանոթությունը հայրենի բանահյուսության մեջ սկսվում է հենց այս հեքիաթից։

## Սյուժե
Ժամանակին ապրում էր մի ծերունի իր պառավի հետ։ Մի անգամ ծերունին պառավին խնդրում է թխել գնդիկ բոքոնիկ։ Ալյուր չկա, բայց պառավը թափ է տալիս տուփը, սրբեց տակառը և խմոր հունցեց։ Թխվեց կարմրագույն գնդիկ բոքոնիկ։ Պառավը այն դրեց պատուհանագոգին, որպեսզի հովանա։ Գնդիկ Բոքոնիկը արագ հոգնում է պատուհանագոգին նստելուց ու թռչում այդտեղից և փախչում։ Արահետով գլորվում է դեպի անտառ։ Անտառում առաջինը հանդիպում է նապաստակին, որն ասաց․ «Գնդիկ Բոքոնիկ, Գնդիկ Բոքոնիկ, ես քեզ կուտեմ»։ Բայց Գնդիկ Բոքոնիկն առաջարկում է․ «Մի կեր ինձ, ես քո համար երգ կերգեմ», երգում է նապաստակի համար մի երգ, որը պատմում էր թե ինչպես նրան թխեց պառավը և ինչպես նա փախավ տատիկից և պապիկից։ Եվ շարունակեց գլորվել արահետով։ Ճանապարհին նա հանդիպում է գայլին և արջին։ Նրանք նույնպես ուզում էին ուտել Գնդիկ Բոքոնիկին, բայց նա յուրաքանչյուրի համար երգում էր իր երգը և փախչում։ Բայց Գնդիկ Բոքոնիկը հանդիպում է խորամանկ աղվեսին։ Նրա համար նույնպես երգում է և արդեն ուզում էր գլորվել, բայց ճարպիկ աղվեսը խաբում է նրան։ Գովեց Գնդիկ Բոքոնիկին և դժգոհում, որ վատ է լսում՝ խնդրելով նրան նստել իր դնչին և նորից երգել երգը։ Գնդիկ Բոքոնիկը ուրախանում է, որ իր երգը դուր է եկել աղվեսին, ու թռչում նստում է նրա դնչին։ Հենց այդտեղ աղվեսը կուլ է տալիս նրան։

## Էկրանիզացիա
Հեքիաթի հիման վրա ստեղծվել են մի շարք մուլտֆիլմեր.

* «Գնդիկ Բոքոնիկ»՝ ձեռքով նկարված մուլտֆիլմ, Սոյուզմուլտֆիլմ, 1936 թվական
* «Գնդիկ Բոքոնիկ»՝ տիկնիկային մուլտֆիլմ, Սոյուզմուլտֆիլմ, 1956 թվական
* «Գնդիկ Բոքոնիկի մասին հեքիաթ»՝ տիկնիկային մուլտֆիլմ հեքիաթի մոտիվներով, «Սոյուզմուլտֆիլմ», 1969 թվական
* Շատ հին հեքիաթ՝ տիկնիկային մուլտֆիլմ, «Կիևնուչֆիլմ», 1983 թվական
* «Բարի գիշեր փոքրիկներ, Գնդիկ Բոքոնիկ»՝ տիկնիկային մուլտֆիլմ, ԽՍՀՄ պետական հեռուստառադիոհեռարձակման ընկերության մանկապատանեկան հաղորդումների գլխավոր խմբագրությունը, 1986 թվական
* «Գնդիկ Բոքոնիկ, Գնդիկ Բոքոնիկ!..»՝ ձեռքով նկարված մուլտֆիլմ, *ТО* «*Экран*» ստուդիա, 1988 թվական
* «Գնդիկ Բոքոնիկ»՝ Ալեքսանդրա Բուբնովայի ձեռքով նկարված մուլտֆիլմ, 1990 թվական
* «Գնդիկ Բոքոնիկ»՝ ձեռքով նկարված մուլտֆիլմ «*Классика*», 2006 թվական
* «Ժամանակակից Գնդիկ Բոքոնիկ»՝ ծաղրանմանական մուլտֆիլմ մեծերի համար, *KuTstupid*, 2011 թվական
* «Գնդիկ Բոքոնիկ»՝ «Գոհարների լեռ» շարքի մուլտֆիլմ, «*Пилот*» ստուդիա, 2012 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Сюжет № 2025. «Колобок» // Сравнительный указатель сюжетов. Восточнославянская сказка
* *Стекольникова Н. В.* «Колобок», «Теремок» и другие. Кумулятивные сказки в их вариантах / Подготовка текстов, составление, вступительная статья и примечания Н. В. Стекольниковой. — Воронеж: Научная книга, 2008. — 400 с.
* *Лозовская Н. В.* Многоязыковой проект: Варианты сказочного сюжетного типа AT 2025 «Колобок»
* *Толстой Н. И.* Секрет Колобка // Толстой Н. И. Очерки славянского язычества. — М.: Индрик, 2003. — С. 469—472.
* *Цивьян Т. В.* Роковой путь Колобка // Язык культуры: семантика и грамматика. — М., 2004. — С. 310—321.
* Калабашка // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.

## Արտաքին հղումներ
* Колобок. В интерпретациях разных писателей.

Կատեգորիա:Հեքիաթներ