Աղաման և պղպեղաման

մինի|250x250փքս|Աղաման և պղպեղաման, ինչպես նաև շաքարի դիսպենսեր
մինի|500x500փքս|Վրացական արծաթե պղպեղաման, Լոնդոն 1803 թվական
**Աղի ու պղպեղի տարաները** կամ **աղի ու պղպեղի ամանները**, որոնցից առաջինը բրիտանական անգլերենում կարելի է անվանել նաև աղաման, համեմունքների համար նախատեսված տարաներ են, որոնք օգտագործվում են եվրոպական խոհանոցում։ Դրանք նախատեսված են, որպեսզի ճաշողները կարողանան իրենց ուտեստների վրա լցնել ուտելի աղի հատիկներ և աղացած պղպեղ։ Աղի և պղպեղի ամանները երբեմն դրվում են նաև համեմակալի մեջ։

## Պատմություն և օգտագործում
Աղի և պղպեղի տարաները կարող են պատրաստվել տարբեր նյութերից, այդ թվում՝ պլաստիկից, ապակուց, մետաղից և կերամիկայից։

1872 թվականին մի թերթում նշվում էր․ «Աղի համար նախատեսված պղպեղամանը Յանկիների վերջին գյուտն է»։

Աղամանները ավելի տարածված դարձան այն բանից հետո, երբ 1911 թվականին Morton Salt ընկերությունը ներկայացրեց աղի կպչելը կանխող հավելումներ։ 1930-ականների Մեծ Դեպրեսիան (Great Depression) ևս նպաստեց աղի և պղպեղի ամանների տարածմանը, քանի որ աշխարհի կերամիկայի արտադրողները սկսեցին կենտրոնանալ էժան արտադրանքների պատրաստման վրա։

Բացառությամբ ամենապարզ սննդի հաստատությունների, դրանք սովորաբար մատուցվում են որպես համապատասխան հավաքածու, որոնք երբեմն միմյանցից տարբերվում են միայն թափահարիչի (shaker) վերնամասի անցքերի քանակով։ Դիզայներական լուծումները տատանվում են պարզ, ապակյա, պտուտակավոր կափարիչով տարաներից (որոնք ստեղծել է Ջոն Լենդիս Մեյսոնը՝ «Մեյսոնի բանկայի» գյուտարարը) մինչև արվեստի ավելի նրբագեղ գործեր։

Երբեմն դիզայնը մատնանշում է որևէ փոխկապակցված զույգ օբյեկտներ, օրինակ՝ վեսթ-հայլենդյան սպիտակ տերիերի տեսքով տարան պարունակում է աղ, իսկ շոտլանդական տերիերը՝ պղպեղ։ Ձևավորումները կարող են նաև առնչվել կոնկրետ առիթների կամ տոների հետ։ Դիզայնի այս բազմազանության արդյունքում աղամանների և պղպեղամանների հավաքածուները հավաքելը դարձել է հոբբի: Աղամանների և պղպեղամանների դիզայնն օգտագործվել է նաև ռասայական պատկերացումների և մշակութային այլ արժեքների մասին տեղեկատվություն փոխանցելու համար։

ԱՄՆ-ում և Իսպանիայում գտնվող Աղամանների և պղպեղամանների երկու թանգարանները նվիրված են դարերի ընթացքում դրանց բազմազանության և պատմության ցուցադրմանը։ Լեհաստանում գտնվող Ժուպնի ամրոցը (Żupny Castle) նույնպես պարունակում է աղամանների հավաքածու։

## Աղը պղպեղից տարբերակելը
Անցքերի քանակը տատանվում է՝ կախված մշակույթից, առողջապահական նկատառումներից և ճաշակից։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, որտեղ աղի չափազանց մեծ քանակությունը համարվում է վնասակար առողջության համար, աղը պահվում է ավելի քիչ անցքեր ունեցող թափահարիչի մեջ, սակայն Եվրոպայի այն հատվածներում, որտեղ պղպեղը պատմականորեն հազվագյուտ համեմունք է եղել, այս դասավորությունը հակառակն է: Միացյալ Թագավորությունում աղը հաճախ լցնում էին ափսեի եզրին և օգտագործում թաթախելու համար, այլ ոչ թե ցանում ամբողջ ուտեստի վրա. հենց սա է պատճառը, որ աղամաններն ունենում էին մեկ հատ ավելի մեծ անցք։

Թափահարիչները կարող են նաև պարզապես նշված լինել «pepper» (պղպեղ) և «salt» (աղ) կամ «p» և «s» տառերով (որոշ դեպքերում վերջիններս կարող են ձևավորված լինել հենց լցնելու համար նախատեսված անցքերով), կամ կարող են լինել գունավորված՝ սպիտակը՝ աղի, իսկ սևը՝ պղպեղի համար։ Բազմաթիվ աղամաններ և պղպեղամաններ թափանցիկ են, ինչի դեպքում դրանք այլ կերպ տարբերակելու կարիք չկա։

Որպես աղամանների և պղպեղամանների այլընտրանք՝ պղպեղը սեղանին կարող է մատուցվել պղպեղաղացի (pepper grinder) միջոցով, իսկ աղը՝ բաց աղամանից (salt cellar) կամ աղացից (salt mill):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Խոհանոցային գործիքներ
Կատեգորիա:Համեմունքներ
Կատեգորիա:Սպասք