open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանկաբարձ-գինեկոլոգ

**Մանկաբարձ-գինեկոլոգ, բժիշկ, նեղ մասնագետ**, հատուկ կրթություն ստացած, գինեկալոգիական հիվանդությունները բուժող, հղիության ընթացքում վերահսկող, ծննդաբերության ժամանակ և հետծննդյան շրջանում բժշկական օգնություն ցուցաբերող։

## Կրթություն
Բժիշկ մանկաբարձ-գինեկոլոգ դառնալու համար անհրաժեշտ է սկզբում վեց տարի սովորել բժշկական համալսարանում՝ ընդհանուր բժշկություն, այնուհետև ուսումը շարունակել օրդինատուրայում կամ ինտերնատուրայում՝ մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա մասնագիտությամբ։
մինի|Լեոպոլդի հնարքներ

## Գործառութային պարտականություններ
Բժիշկ մանկաբարձ-գինեկոլոգը պարտավոր է՝
* առաջնորդվել գործող օրենսդրությամբ և նորմատիվ-իրավական ակտերով, բնակչության մանկաբարձագինեկոլոգիական օգնության կազմակերպման կարգավորում,.
* իրականացնել հղիության ժամանակին ախտորոշում, վերահսկել դրա ընթացքը, բացահայտել հղիության և ծննդաբերության բարդությունները, տրամադրել մանկաբարձական օգնություն, անցկացնել գինեկոլոգիական հիվանդների բժշկական զննում,
* գործնականում կիրառել կանխարգելման, բուժման և վերականգնողական ժամանակակից մեթոդները իրենց մասնագիտության շրջանակներում, ինչպես նաև տիրապետել ամբուլատոր և ստացիոնար բուժման բոլոր մեթոդներին, վիրաբուժական միջամտությունների ողջ շրջանակին, ներառյալ վիրաբուժական միջամտությունները,
* ցուցաբերել անհետաձգելի բուժօգնություն մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ոլորտի բուժառուներին, հետևողական լինել կողմնակի ռեակցիաներին և դեղերի ազդեցությանը,
* ընդունել այն բուժառուներին, որոնց ուղարկել են այլ մասնագետներ,
* իրականացնել փորձագիտական աշխատունակություն,
* պլանավորել սեփական աշխատանքը և անընդհատ ստուգել արդյունքները,
* լրացնել բժշկական փաստաթղթերը,
* պահպանել բժշկական դեոնտոլոգիական,
* համապատասխանել կանանց օրինական պաշպանությանը, գործող օրենսդրությանը,
* ղեկավարել միջին բուժաշխատողների աշխատանքը,
* ակտիվ մասնակցել բժշկական գիտելիքների տարածմանը բնակչության շրջանում՝ իրականացնելով կանխարգելիչ(պրոֆիլակտիկ) հետազոտություններ,
* միշտ կատարելագործվել։

## Տես նաև
* Մանկաբարձուհի
* Մանկաբարձություն
* Գինեկոլոգիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Առողջապահական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Բժիշկներ ըստ մասնագիտության
Կատեգորիա:Բժշկական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Գինեկոլոգներ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Մարդու զարգացում
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Մարդու վերարտադրողականություն
Կատեգորիա:Վիրաբուժական մասնագիտություններ
Անեղջյուրություն

**Անեղջյուրություն**, խոշոր եղջերավոր կենդանիների, ոչխարների, այծերի և այլ կենդանիների բնածին եղջյուրազրկություն։

## Նկարագրություն
Գյուղատնտեսական կենդանիների որոշ ցեղերի և ցեղախմբերի անեղջուրությունը ժառանգական հատկանիշ է, օրինակ՝ խոշոր եղջերավոր կենդանիների աբերդին-անգուսյան, պեչորյան և վիչեգոդսկյան ցեղախմբերը, հեմփշիրյան, շրոփշիրյան, սուֆոլկյան և սաութդաունյան ոչխարների ցեղերը, անեղջյուր են որոշ ցեղերի (մերինոսնե), ռամբուլյե) մաքիները։ Խոշոր եղջերավոր կենդանիների անեղջուրությունը դոմինանտության դրսևորում է։ Անեղջյուր և եղջյուրներ ունեցող կենդանիների ցեղերի տրամախաչումից ստացված առաջին սերնդի խառնածինների մեծամասնությունը և «ինքն իր մեջ» այդպիսի խառնածինների բուծման ժամանակ ստացված սերնդի 75%-ն անեղջյուր են։ Անեղջյուր կենդանիներ հանդիպում են նաև խոշոր եղջերավոր կենդանիների ցեղերի (ջերսեյան, հերեֆորդյան, շորթհոռնյան և այլ ցեղերի) նախիրներում։ Ամեիկայի Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում բուծվել են այդ ցեղերի կենդանիների անեղջյուր ցեղախմբեր։ Բուծվում են կենդանիների անվտանգ խնամքի ապահովության և կենդանիների միմյանց վնասելու հնարավորությունը բացառելու նպատակով, հատկապես կենդանիների խմբային անկանոն պահվածքի դեպքում։ Կիրառում են կենդանիների եղջյուրների արհեստական հեռացման տարբեր եղանակներ։

Կատեգորիա:Կենդանիների հիվանդություններ
Կատեգորիա:Խոշոր եղջերավոր կենդանիներ
La Bougie du Sapeur

***La Bougie du Sapeur*** չորս տարին մեկ անգամ լույս տեսնող հումորային թերթ։ Տպագրվում է Ֆրանսիայում յուրաքանչյուր փետրվարի 29-ին, ինչի շնորհիվ էլ այն համարվում է ամենափոքր տպաքանակով թերթը աշխարհում։

## Պատմություն
*La Bougie du Sapeur* թերթը ստեղծել են ընկերներ Ժակ Դեբյուշին և Քրիստիան Բեյլին, թերթի գլխավոր խմբագիրն է Ժան դ'Ինդին։ Թերթը իր անվանումը ստացել է Կամամբեր անվամբ սակրավորի անունից, որը 1896 թվականին Ժորժ Կոլոմբի հեղինակած *The Sapper's Candle* կոմիքսի գլխավոր հերոսն էր։ Ըստ կոմիքսի՝ Կամամբերը ծնվել է փետրվարի 29-ին և հետևաբար՝ չորս տարին մեկ անգամ նշել իր ծննդյան օրը։

## Բովանդակություն
Թերթն առաջին անգամ լույս է տեսել 2004 թվականին։

Թերթի տասներորդ համարը հրատարակվել է 2016 թվականի փետրվարին 200,000 օրինակով։ Մեկ օրինակը վաճառվել է €4.70 արժեքով տվյալ ամսվա ընթացքում, վերաթողարկված թերթերը վաճառվել են €15 արժեքով։ Թերթին կարելի է նաև բաժանորդագրվել՝ վճարելով ընդամենը €100՝ 100 տարվա համար։

2004 թվականին հրատարակվել է ****** թերթի յոթերորդ համարը՝ ***Dimanche*** թերթի հետ համատեղ։ Այս անգամ թերթը թողարկվել է կիրակի օրը՝ հատուկ հանգստյան օրվա հետ առնչվող ծրագրով։ Մյուս կիրակնօրյա համարը նախատեսվում է տպագրել 2032 թվականին։ Այսպիսով, կիրակնօրյա համարների հրատարակման պարբերականությունը կազմում է 28 տարի։

Թերթի ղեկավարները կատարել են նաև բարեգործություն՝ 2008 և 2012 թվականներին հրատարակված թերթերի վաճառքից ստացված հասույթի մի մասն ուղղելով աուտիզմով տառապող անձանց խնդիրների լուծմանը։

2012 թվականի հրատարակության մեջ ներկայացված էր մի հոդված եվրոյի կիրառության ավարտի վերաբերյալ, որը ընթերցողներին ստիպեց ենթադրել, թե թերթն աջակցում է Ֆրանսիայի Ազգային ճակատին, սակայն գլխավոր խմբագիրը պնդում է, որ թերթն ապաքաղաքական է։

2016 թվականի համարներն առաջին անգամ վաճառվել են նաև արտասահմանում՝ Բելգիայում, Շվեյցարիայում, Լյուքսեմբուրգում և Կանադայում։

## Բոլոր հրատարակումների ցանկը
# 1980` La Bougie du Sapeur
# 1984` La Bougie du Sapeur
# 1988` La Bougie du Sapeur
# 1992` La Bougie du Sapeur
# 1996` La Bougie du Sapeur
# 2000` La Bougie du Sapeur
# 2004` La Bougie du Sapeur - Dimanche
# 2008` La Bougie du Sapeur - Madame
# 2012` La Bougie du Sapeur - Coquine
# 2016` La Bougie du Sapeur - Collector
# 2020` Le Sapeur écolo

## Կառավարում
2016 թվականից սկսած թերթի գլխավոր խմբագիրն է Ժան դ'Ինդին, որը թերթում աշխատել է դեռևս 1992 թվականից։

## Հետաքրքիր փաստ
Թերթի նյութերում առկա է նաև խաչբառ, որի պատասխանները կարելի է իմանալ միայն չորս տարի անց՝ հաջորդ համարից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 29
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թերթեր
Սվաստիկա լվացքատուն

thumb|Սվաստիկա լվացքատուն, գլխավոր մուտք, 1981 թվական։|300x300փքս
**Սվաստիկա լվացքատուն** (), իռլանդական ձեռնարկություն, որը հիմնադրվել է 1912 թվականին Դուբլինի Բոլսբրիջ թաղամասի Շելբուռն Ռոուդ փողոցում։ 1939 թվականին անվանումը փոխվել է Գերմանիայի Նացիստական կուսակցության հետ ասոցացվելու պատճառով, սակայն պատկերանիշը պահպանվել է։

## Պատմություն
Լվացքատունը հիմնադրել է Ջոն Վ. Բրիտանը (1872–1937) Մանորհեմիլթոնից, Լեյտրիմ կոմսություն, որը «Իռլանդիայի լվացքի բիզնեսի առաջամարտիկներից» էր, որը 1899 թվականին հիմնադրել էր *Metropolitan* և *White Heather Laundries* լվացքատները։ Նա նաև Սվաստիկա Ռոուզ անունով հանրաճանաչ ձիու տերն էր, որը հայտնի էր «Դուբլինի թագավորական հասարակության ցուցահանդեսների հաճախորդներին»։ Սվաստիկա անունն օգտագործվել է որպես հնագույն հնդկական հաջողության խորհրդանիշ, որի անունը ծագել է սանսկրիտական *սվաստիկա* բառից։

Լվացքը հավաքելու և հաճախորդներին առաքելու համար ընկերությունն օգտագործել է կարմիր գույնի էլեկտրական ֆուրգոններ, որոնց վրա նկարված է եղել սպիտակ սվաստիկա սև շրջանի մեջ։ Ֆուրգոնները բավականին առաջադեմ էին իրենց ժամանակի համար։

1939 թվականին լվացքատան անունը փոխվել է «Սվաստիկա լվացքատուն (1912)»՝ նրա անվան և խորհրդանիշի օգտագործման և Գերմանիայում Նացիստական կուսակցության կողմից ավելի ուշ ընդունված խորհրդանիշի օգտագործման միջև տարբերությունը հստակեցնելու համար։

Լվացքատունը գոյություն է ունեցել որպես առանձին ընկերություն մինչև 1960-ականների վերջ, երբ այն գնել է *Spring Grove Laundry* ընկերությունը, որը շարունակել է իր գործունեությունը Բոլսբրիջի նույն տարածքում։ Այնուամենայնիվ, պատկերանիշը և անվանումը շարունակվել են գործածվել մինչև 1987 թվականին տարածքի փակումը։

## Տարածքի հետագա պատմություն
Անգամ լվացքատան փակվելուց հետո նրա աղյուսե ծխնելույզը, որը զարդարված էր մեծ սպիտակ սվաստիկայով, մի քանի տարի մնում էր տեսանելի շրջակա տարածքի շատ վայրերից, ներառյալ՝ Մերիոն Ռոուդը, Դուբլինից հարավ գլխավոր ճանապարհը։

21-րդ դարի սկզբին *Spring Grove*-ը վերակառուցման համար վաճառել է սեփականությունը․ 1990-ականների և 2000-ականների Դուբլինի անշարժ գույքի բումի ժամանակ, քանի որ այդ ժամանակ Բոլսբրիջը Դուբլին 4-ի (Դուբլինի պատմական փոստային թաղամաս) հանրաճանաչ և բացառիկ տարածք էր։ Տեղում կառուցվել է գրասենյակային կառույց, որը կոչվում է «The Oval»: Ծխնելույզը, որը պաշտպանված կառույց է, պահպանվել է, բայց նկարված սվաստիկան՝ ոչ։ Ծխնելույզը շրջապատված է «The Oval» նորակառույց շինությունով։

## Մշակույթում
Իր *Irisches Tagebuch* («Իռլանդական ամսագիր») (1957) աշխատանքի մեջ, ապագա Նոբելյան մրցանակակիր Հայնրիխ Բյոլը գրում է 1950-ականներին Իռլանդիայի արևմուտքում ապրած մեկ տարվա մասին։ Դուբլինում գտնվելու ժամանակ, նախքան Մայո կոմսություն մեկնելը, նա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1912 հիմնադրումներ Իռլանդիայում
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Սվաստիկա
Իսոյան

**Իսոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալբերտ Վահագնի Իսոյան (ծնվ․ 1944), խմբագիր-հրատարակիչ։
* Չինար Մամիկոնի Իսոյան (ծնվ․ 1987), փոփ երգչուհի, դաշնակահարուհի, հեռուստահաղորդավար, կոմպոզիտոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Իսպիրյան

**Իսպիրյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արթուր Դավիթի Իսպիրյան (ծնվ․ 1962), երգիչ։
* Կարո Ասատուրի Իսպիրյան (1935-2015), ֆիզիկոս։
* Միքայել Սիսակի Իսպիրյան (ծնվ․ 1937), մարզիչ, մանկավարժ։
* Ներսիկ Աղասու Իսպիրյան (ծնվ․ 1963), երգիչ, երգահան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ
Արբորիցիդներ

**«Արբորիցիդներ»** (լատ. arbor – ծառ և caedo – սպանում եմ), հերբիցիդների խմբի քիմիական պատրաստուկներ, կիրառվում են ոչ ցանկալի ծառաթփային բուսականությունը ոչնչացնելու համար։

## Կիրառություն
Օգտագործվում են արոտավայրերում և խոտհարքներում (անասունների արածեցումը և խոտի հունձը թույալատրվում է մշակումից 45 օր հետո), նորյուրացվող հողերում, ծառատունկերում՝ սակավարժեք ծառերի և թփերի ոչնչացման համար։ Ա. են, օր.՝ 2,4-D-ն և այլն։ Բույսերը սրսկում են գարնանը (մինչև բողբոջումը), նաև ամռանն ու աշնանը՝ ինքնաթիռներից, ուղղաթիռներից և գետնադիր սարքերով։ Ա-ով մշակված տարածքներում չի թույլատրվում հատապտուղներ և սնկեր հավաքել մինչև հաջորդ տարի։
Ջրի անալիացում

**Ջրի անալիացումը** ջրում լուծված աղերի պարունակության նվազեցումն է մինչև նրանց անհրաժեշտ կոնցենտրացիան, ջրի որակի բարձրացման եղանակներից է։

## Կիրառություն
Ջրի անալիացումը կիրառում են այնտեղ, որտեղ կա մեծ կոնցենտրացիայով աղեր պարունակող ջուր, իսկ անալի կամ քաղցրահամ ջուր բերելն այդ վայր շատ թանկ է։ Անալիացում ջրի ժամանակ լուծված աղերի պարունակությունը նվազեցնում են մինչև որոշակի արժեք, օրինակ՝ ձիերի մատղաշների և մտրուկների համար մինչև 800 մգ/լ, հասուն ոչ խարներին՝ մինչև 5000 մգ/լ։ Գյուղատնտեսական ջրամատակարարումների համար կիրառում են Անալիացում ջրի հետևյալ եղանակները ՝ գերզտում, իոնափոխանակային էլեկտրոդիալիզ, շոգիացում, սառնախտացում։ Աղաջրերի շոգիացումը կատարում են արևային անալիարարներով։ Սառնախտացումը հիմ նված է աղերի ջրային լուծույթների աղի ջրի սառեցման ժամանակ անալի և աղի բյուրեղների խառնուրդի առաջացման վրա։ Ջերմաստիճանի բարձրացման ժամանակ աղի սառույցն ավելի շուտ է վերածվում հեղուկի, քան անալի սառույցը, որի շնորհիվ դրանք կարելի է միմյանցից բաժանել։ Իոնա փոխանակման ժամանակ աղի ջուրն անցկացնում են քիմիապես ակտիվ նյութեր (կատիոնիտներ և անիոնիտներ) պարունակող շերտերով, որոնք փոխազդում են լուծված աղերի հետ։ Կատիոններն ու անիոնները կլանվում են նշված նյութերով, որի արդյունքում կատարվում է Անալիացում ջրի։

Էլեկտրոդիալիզի ժամանակ էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ յուրահատուկ, իոնափոխանակային (մոլեկուլների համար անթափանց) թաղանթներով ջրում լուծված աղերի կատիոններն ու անիոնները տեղափոխվում են մի լուծույթից մյուսը։ Գերզտման էությունն այն է, որ հիդրատացված իոնները բարձր ճնշման ազդեցությամբ անցնում են յուրահատուկ (ջրի մոլեկուլների համար ոչ թափանցելի) թաղանթներով։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Անասնաբուժական սանիտարիա

**Անասնաբուժական սանիտարիա** (լատ՝. sanitas – առողջություն), *[[Անասնաբուծություն|անասնաբուծության]]* գիտակարգ, ուսումնասիրում է կենդանիների հիվանդությունների՝ այդ թվում՝ անթրոպոզոոնոզների, կանխարգելման, նաև կենդանական ծագման մթերքների, հումքի և կերերի ստացման եղանակների սանիտարական որակը։

## Նկարագրություն
Սերտորեն կապված է մանրէաբանության, համաճարակաբանության, միջատաբանության, ճիճվաբանության, ինչպես նաև քիմիայի, կենդանահիգիենայի և այլ գիտությունների հետ։ Հետազոտության օբյեկտներն են՝ հողը, ջուրը, անասնապահական շինությունների օդը, սննդամթերքը, կենդանական ծագման կերերը և հումքը, որոնցում առկա են ախտածին ու պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմներ։

## Պատմություն
Անասնաբուժական սանիտարիան գիտական հիմնավորում է ստացել XIX դարի ֆրանսիացի գիտնական Լուի Պաստյորի հայտնագործությունից հետո։ Անասնաբուժական սանիտարիայի զարգացման գործում մեծ ներդրում ունեն նաև խորհրդային գիտնականներ Պոլյակովը, Յարնիխը, Զակոմիրդինը, Տալանովը և այլ գիտնականներ։ Նրանք ուսումնասիրել են արտաքին միջավայրում ախտածին միկրոօրգանիզմների կենսակերպը, ստացել են հողի, գոմաղբի, կերակրային մնացորդների, արյան, լորձի և այլ արտաթորանքների հետ քիմիական միջավայրի փոխազդեցության տվյալներ, վերծանել ախտահանիչ միջոցների ազդեցությամբ միկրոօրգանիզմների գերնուրբ կառուցվածքի մեխանիզմի փոփոխությունները, հաստատել ախտահանման համար քիմիական միջոցների օգտագործման արդյունավետ պայմանները, ուսումնասիրել ախտածին միկրոօրգանիզմների կենսագոյատևությունն արտաքին միջավայրի օբյեկտներում, մշակել վնասակար միջատների և կրծողների ոչնչացումը քիմիական միջոցներով, առաջարկել անասնապահական օբյեկտների ախտահանումն աերոզոլային եղանակով և այլն։ Անասնաբուժական սանիտարիայի հարցերն ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական, անասնաբուժական գիտահետազոտական ինստիտուտներում, լաբորատորիաներում, գիտական կենտրոններում։
 

Կատեգորիա:Անասնաբուժություն
Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Անջուր ամոնիակ

**Անջուր ամոնիակ**, հեղուկ ամոնիակ, հեղուկ ազոտական պարարտանյութ։

## Նկարագրություն
Սուր հոտով, անգույն հեղուկ է, պարունակում է 82,2% ազոտ, հողը նախ հիմնայնացնում է, ապա՝ թթվեցնում, գոլորշիների ճնշումը` 15,85 մթնոլորտային ճնշում 40օ C ջերմաստիճանում։ Ստանում են ճնշման տակ գազային ամոնիակի հեղուկացմամբ։ Կիրառում են բոլոր տիպի հողերում տարբեր մշակաբույսերի համար և որպես հիմնական, և նախացանքային պարարտանյութ, ինչպես նաև կերերի ամոնիակավորման համար։ Ելանյութ է ազոտային և ազոտ պարունակող բարդ պարարտանյութերի արտադրության համար։
 

Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Հարի Թութունջյան

**Հարի Թութունջյան** (), ամերիկահայ քաղաքական գործիչ։

## Կարիերա
Թութունջյանը եղել է Նյու Յորքի Թրոյ քաղաքի քաղաքապետը և ԱՄՆ հանրապետական կուսակցության անդամ։ Առաջին անգամ ընտրվել է 2003 թվականին, իսկ երկորդ անգամ՝ 2007 թվականին։

Նրա լիազորությունների ժամկետը ավարտվել է 2012 թվականին, երբ լիազորությունների սահմանափակումների պատճառով այլևս չի կարողացել վերընտրվել։ 2012 թվականներին Ռեսենլեր շրջանի օրենսդիր մարմնում պաշտոն ստանալուց հետո նա պարտվել է ընտրություններում չորս տարի ժամկետով։

## Վաղ քաղաքական կարիերա
1999 թվականին Թութունջյանը նշանակվել է Թրոյի երրորդ քաղաքային շրջանի ներկայացուցիչ՝ ընտրություններում հաղթելով 24 ձայնով։ 2001 թվականին նա ամենաշատ հավաքած ձայներով ընտրվել է խորհրդի նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Քթի ճարպային արտազատուկ

thumb|Քթի ճարպային արտազատուկ
**Քթի ճարպային արտազատուկ**, քսուք/յուղ, որը հեռացվում է մարդու քթի մակերեսից։ Քթի արտաքին մասի կողմնային ծալքի ծակոտիները (որտեղ քիթը միանում է դեմքին) ստեղծում և պահպանում են ավելի շատ յուղ և ճարպ, քան մարդու մարմնի այլ հատվածների ծակոտիները, այն փոքր քանակությամբ ճարպի կամ յուղի մատչելի աղբյուր է։

## Քիմիական կառուցվածք
Քթի ճարպն արտադրվում է ճարպագեղձերով, այն ունի բարդ կազմություն, որով տարբերվում է էպիդերմիսի լիպիդներից, որոնք հայտնաբերվել են մարդու մարմնի ցանկացած մասում, օրինակ՝ սկվալենը և մոմի եթերները հայտնաբերվում են միայն ճարպի մեջ։ Տրիգլիցերիդները և ճարպաթթուները, միասին վերցրած, գերակշռող մեծամասնություն են (57,5%), որին հաջորդում են մոմի եթերները (26%) և սկվալենը (12%)։ Ամենաքիչ լիպիդը խոլեստերինն է, որն իր էսթերներով ընդհանուր լիպիդների 4,5%-ն է։

## Այլ կիրառումներ
Հաղորդվում է, որ քթի ճարպային արտազատուկը նպաստում է երկարակեցությանը։ Այն կարելի է օգտագործել օպտիկական մակերեսների քերծվածքները նվազագույնի հասցնելու համար։ Աստղադիտարանը պնդում է, որ քթի քսուքն օգտագործվել է հաղորդման աստղադիտակներում մոլորված լույսի և անդրադարձումները նվազեցնելու համար, նախքան վակուումային հակառեֆլեկտիվ ծածկույթների ստեղծումը։ Հակառեֆլեկտիվ հատկությունները մասամբ պայմանավորված են նրանով, որ քթի ճարպային արտազատուկը լցնում է փոքր ճեղքերն ու քերծվածքները և ձևավորում է հարթ, փայլեցված մակերես։ Նույն ազդեցությունն է թողնում փոքր-ինչ մաշված մետաղադրամների վրա՝ ակնհայտ մաշվածության աստիճանը բարելավելով։

Քթի քսուքը հաճախ առաջարկվում է որպես ձկնորսական լաստանավերի քսանյութ։

Քթի քսուքն ունի մեղմ հակափրփրեցնող հատկություն և կարող է օգտագործվել նոր թափված գարեջրի կամ զովացուցիչ ըմպելիքների հետքի անցկացման նպատակով։ Քթի քսուքը մատով սրբելը, այնուհետև փրփուրին դիպչելը կամ խառնելը հանգեցնում է նրան, որ այն արագորեն լուծվում է։

Ավանդական բժշկության գրքում առաջարկվում է այն օգտագործել ճաքճքված շուրթերի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Ճարպեր
Կատեգորիա:Ոչ նավթային հիմքով քսուքներ
Կատեգորիա:Քիթ
Հայաստանի թեքվոնդոյի ֆեդերացիա

**Հայաստանի թեքվոնդոյի ֆեդերացիա**, հայկական թեքվոնդոն կառավարող մարմին։ Այն ղեկավարվում է Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից։ Գրասենյակը գտնվում է Երևանում։

## Պատմություն
Ֆեդերացիայի նախագահը Կարեն Գրիգորյանն է։ 1996 թվականին դարձել է Համաշխարհային թեքվոնդոյի ֆեդերացիայի անդամ և Եվրոպայի թեքվոնդոյի միության լիազոր անդամ։

Ֆեդերացիան կազմակերպում է հանրապետական և միջազգային մրցույթներ։ Հայ թեքվոնդոյի մարզիկները մեդալներ են նվաճել ինչպես աշխարհի, այնպես էլ Եվրոպայի առաջնություններում։

Հայաստանում գործում է թեքվոնդոյի յոթ ակումբ, որոնցից մի քանիսը օլիմպիական մրցումներում հանդես գալու համար մարզիկներ է պատրաստում։

## Տես նաև
* Հայկական սպորտ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Armenian Taekwondo Federation on Facebook

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի կառավարման մարմիններ
Կատեգորիա:Սպորտ
Իսրայելյան

**Իսրայելյան**, հայկական ազգանուն։

* Աննա Իսրայելյան (ծնվ․ 1966), լրագրող։
* Արեգ Ռաֆայելի Իսրայելյան (1939-2001), ճարտարապետ։
* Գարիկ Լիպարիտի Իսրայելյան (ծնվ․ 1963), աստղաֆիզիկոս։
* Գևորգ (Ժորա) Ավանեսի Իսրայելյան (1920-1989), զինվորական։
* Լիպարիտ Միրզոյի Իսրայելյան (1922-1965), Խորհրդային Միության հերոս։
* Կարեն Իսրայելյան (ծնվ․ 1992), ֆուտբոլիստ։
* Հրաչ Իսրայելյան (ծնվ․ 1956), նկարիչ, մուլտիպլիկատոր։
* Մարտուն Հովհաննեսի Իսրայելյան (ծնվ․ 1938), կոմպոզիտոր։
* Մհեր Վրեժի Իսրայելյան (ծնվ․ 1974), արձակագիր։
* Ռաֆայել Սարգսի Իսրայելյան (1908-1973), ճարտարապետ։
* Ռուսլան Էդուարդի Իսրայելյան (ծնվ․ 1961), Արցախի Հանրապետության ԱԺ պատգամավոր։
* Սերգեյ Խորենի Իսրայելյան (1937-2003), դերասան, օպերատոր, ռեժիսոր։
* Վահագն Ռաֆայելի Իսրայելյան (ծնվ․ 1937), երկրաբան։
* Վիկտոր Լևոնի Իսրայելյան (1919-2005), դիվանագետ։
* Վրեժ Սաղաթելի Իսրայելյան (1949-2013), արձակագիր, դրամատուրգ։

## Տես նաև
* Մելիք-Իսրայելյան
* Տեր-Իսրայելյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Բոված հացի քաղցր կտորներ

**Բոված հացի քաղցր կտորներ**, ձվի մեջ թաթախված, ապա տապակած ուտեստ։ Պատրաստում են ցորենի հացից, նախապես վրան ձու են քսում, կամ թաթախում են կաթի մեջ և վրան շաղ տալիս շաքարավազ։ Մատուցվում է թեյի, սուրճի, կակաոյի, այլ ըմպելիքների հետ կամ որպես առանձին ուտեստ։ Որպես այլընտրանք՝ թավայի մեջ տապակելուց առաջ դրանք թաթախում են լիեզոնի՝ ձվի և կաթի խառնուրդի մեջ։

## Տարբեր երկրներում
### Եվրոպա
Ավստրիական և բավարական տերմինն է «Պավիա հաց»՝ իտալական Պավիա քաղաքի անվանումից։

Գերմանական խոհանոցում այս ուտեստը կոչվում է «armeritter» (գերմ.՝ armer Ritter - «խեղճ ասպետ»)։ Եվ այս անվան տակ այն շատ տարածված է եղել 20-րդ դարում ռուս ուսանողների և աղքատ մտավորականների շրջանում։ Եռացրած ջրից և ուռեցրած աղած չորաբլիթներից խոզի ճարպի կամ յուղի մեջ եփելու տարբերակը, ըստ Վ.Վ.Պոխլեբկինի, տարածված է եղել Ռուսաստանում մինչև 1930-ական թվականները «մնիհի» անունով։

Հունգարիայում այն սովորաբար անվանում են բուկասա (լատ. «փափուկ հաց»)։

#### Ֆրանսիա
Ուտեստը լայնորեն տարածված է եղել միջնադարյան Եվրոպայում։ Ֆրանսիայում այս կտորները կոչվում էին «կորած հաց» (pain perdu), որն արտացոլել է հնացած, այսինքն՝ «կորած» հացի օգտագործումը։ Դրանք նաև կոչվում էին «ոսկե հաց»՝ տապակելուց հետո գույնի պատճառով։

#### Իսպանիա
left|Торриха с сахаром||մինի
Հացի քաղցր կտորների իսպանական տարբերակն անվանել են տորիջա ()։ Հացը թաթախում են կաթի մեջ, ապա տապակում։ Կարելի է ցողել ձիթապտղի յուղով և կիտրոնի հյութով։ Հաճախ մատուցվում է մեղրով կամ շաքարով։ Տորիջան տիպիկ ուտեստ է Իսպանիայում Մեծ պահքի և Ավագ շաբաթվա ընթացքում։

#### Դանիա
Դանիայում *arme riddere* (Խեղճ ասպետներ), քաղցր ուտեստ նախաճաշի համար, որը կարելի է ուտել նաև որպես հետճաշիկ և երեկոյան աղանդեր։ Այս ուտեստի Դանիական տարբերակում սովորական շաքարի փոխարեն օգտագործում են դարչինի շաքար։

### Հնդկաստան
Հնդկաստանում Բոմբեյի կենաց, «Մումբայի փողոցներում» փողոցային վաճառողների և վաճառողների կողմից վաճառվող ուտեստ, Բոմբեյի կենացը կոչվում է նաև քաղցր ֆրանսիական հաց։

### Հյուսիսային Ամերիկա
left|մինի|Французские тосты в Америке с фруктами, взбитыми сливками и кленовым сиропом|миниԱՄՆ-ում նմանատիպ ուտեստը կոչվում է «ֆրանսիական կենաց» (անգլ.՝ French toast)։

### Հոնկոնգ
Հոնկոնգյան ֆրանսիական տոստը («Արևմտյան տոստ») սովորաբար պատրաստվում է մի քանի կտոր հաց գետնանուշի կարագի կամ մուրաբայի հետ համադրելով, այնուհետև թաթախելով հարած ձվի մեջ և տապակելով։ Մատուցվում է կարագով և ոսկեգույն օշարակով կամ մեղրով։ Սա բնորոշ առաջարկ է Հոնկոնգի թեյարաններում (cha chaan teng):

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան աղանդեր
Կատեգորիա:Թխվածքներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ հավի ձվից
Վահան Ջանջիկյան

**Վահան Ջանջիկյան** (), ամերիկահայ ձեռնարկատեր, խմբագիր։

## Կարիերա
Այժմ Ջանջիկյանը *Greenwich Wealth Management LLC*-ի գլխավոր տնօրենն է։ Նախկինում եղել է *Money Masters Stock Report* ներդրումային լրագրային ամսագրի խմբագիրը, Ֆորբս ամսագրի թղթակիցը և *Forbes Special Situation Survey-*ի խմբագիրը։ Նա *Even Buffett Isn't Perfect* գրքի և *The Forbes/CFA Institute Investment Course* դասընթացի համահեղինակն է։

Ջանջիկյանը նախկինում դասավանդել է տարբեր համալսարաններում, այդ թվում՝ Դելավերի համալսարանում, Հյուսիսարևելյան համալսարանում, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում և Բոստոնի քոլեջում։

### Կրթություն
Ջանջիկյանը սովորել է Վիլանովայի համալսարանում։ Այնուհետև կրթությունը շարունակել է Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, որտեղ ստացել է մագիստրոսի աստիճան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Even Buffett Isn't Perfect
* The Forbes/CFA Institute Investment Course

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Ջազ ամառային օրով

***Ջազ ամառային օրով***, 1959 թվականին նկարահանված համերգային վավերագրական ֆիլմ։ Ֆիլմը պատկերում է 1958 թվականին Ռոդ Այլենդի Նյուպորտ քաղաքում տեղի ունեցած *Newport* ջազային փառատոնը, որը կայացել է 1958 թվականի հուլիսի 3-ից մինչև հույլիսի 6-ը։

## Պատմություն
Ֆիլմը նկարահանել են լուսանկարիչ Բերթ Շթերնը և Արամ Ավագյանը, որը նաև մոնտաժել է այն։ Ֆիլմի երաժշտական մասի պատասխանատուն Ջորջ Ավագյանը, որը ջազային երաժիշտ է և Արամ Ավագյանի եղբայրը։

Ֆիլմում պատկերվում է երաժշտական փառատոնը։ Այստեղ ներկայացվում է նաև 1958 թվականի Ամերիկայի գավաթի որոշ տեսարաններ։ Այն հիմնականում առանց երկխոսության կամ պատմության է, բացառությամ Ուիլս Կոնովերի պարբերական հայտարարությունների։

Ֆիլմում ներկայացվում են Ջիմմի Ջիֆրեի, Թելոնիուս Մոնկի, Սոնի Սթիթի, Անիտա Օ՚Դեյի, Դինա Վաշինգտոնի, Ջերի Մուլիգանի, Չաք Բերիի, Չիկո Հեմիլթոնի, Էրիկ Դոլֆի, Լուի Արմսթրոնգի և Ջեք Թիգարդենի ներկայացումները։ Նաև փառատոնին ելույթ են ունեցել Բաք Կլեյթոնը, Ջո Ջոնսը, Արամնդո Փերազան, *[[Eli's Chosen Six]]* անսամբլը, Եյլի քոլեջի անսամբլը, որտեղ նվագում էր նաև շեփորահար Ռոուզվել Ռադդը, որը ֆիլմում դիքսիլենդ (ջազի ոճ) նվագելով պտտվում էր ողջ Նյումենով։

Ինչպես նախապես ծրագրված էև, փառատոնի վերջին ելույթը ունեցել է ամենահայնտի գոսպել երգչուհի Մահալյա Ջեքսոնը։ Ֆիլմը եզրափակվել է նրա տերունական աղոթքով։

1999 թվականին Կոնգրեսի գրադարանի որոշումով ֆիլմը ընդգրկվել է Միացյալ Նահանգների ազգային գրաատյան՝ որպես «մշակութային, պատմական և էսթետիկորեն նշանակալի» ֆիլմ։

Ֆիլմը *Rotten Tomatoes-*ում ստացել է 100% գնահատական։

## Կազմ
* Ջիմմի Ջիֆրե, Բոբ Բրուքմեյեր, Ջիմ Հոուլ
* Թելենիոուս Մոնկի եռյակ։ Թելենիոուս Մոնկ, Հենրի Գրայմս, Ռոյ Հայներս
* Սոնի Սթիթ և Սալ Սալվադոր
* Անիտա Օ՚Դեյ
* Ջորջ Շիրինգ
* Դինա Վաշինգտոն
* Ջերի Մուլիգանի և Արթ Ֆարմերի կվարտետ
* Բիգ Մեյբել
* Չաք Բերի
* Չիկո Հեմիլթոնի և Էրիկ Դոլֆիի կվինտետ
* Լուի Արմսթրոնգ և Թրամմի Յանգ, Դեննի Բարսելոնա և Ջեք Թիգարդեն
* Մահալյա Ջեքսոն

## Պրեմիերա
Ֆիլմի առաջնախաղը կայացել է 1959 թվականին Վենետիկի կինոփառատոնին։

## DVD
Ֆիլմը վերաթողարկվել է Charly Records-ի կողմից և վաճառվել է CD-ով։

## Տես նաև
* Հայկական սփյուռք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "Jazz on a Summer's Day" by Alan Kurtz (Jazz.com)
* 
* Yanow, Scott. 2004. *Jazz on Film: The Complete Story of the Musicians and Music Onscreen*. (Backbeat Books) 
* *Jazz on a Summer’s Day* essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 , pages 562-563 https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC

Կատեգորիա:1950-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1950-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1959 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960 ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռոդ Այլենդում
Դավիթ Մուգար

**Դավիթ Մուգար** (), ամերիկահայ գործարար և ձեռնարկատեր Մասաչուսեթս նահանգի Բելմոնտ քաղաքից՝ Մուգարների ընտանիքի անդամ։ Նա *Mugar Enterprises* ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրենն է եղել։ Հյարը՝ Ստեփան Մուգարը, եղել է *[[Star Market]]* սուպերմարկետների ցանցի հիմնադիրն է։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք

Մուգարը ծնվել է 1939 թվականի ապրիլի 27-ին։ Նա սովորել է Ուեսթոնի Քեմբրիջի համալսարանում։ 1962 թվականին ավարտել է Բաբսոնի քոլեջը։

### Կարիերա
Մուգարը եղել է *Boston's Fourth of July* տոնակատարության գործադիր պրոդյուսեր, որը կազմակերպել է *Boston 4 Celebrations Foundation*-ը (Մուգարի կողմից հիմնադրված շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն)։

2011 թվականին վիճաբանություններ էին սկսվել, երբ պարզվել էր, որ *CBS*-ի տոնակատարության լուսաբանումը իր մեջ «կեղծ» հրավառության տեսահոլովակներ է պարունակել։ Այնտեղ գրաֆիկական պատկերները այնպես էին ներկայացվել, որ թվում էր՝ հրավառությունը Բոստոնի հայտնի շենքերի վերևում է պայթում, սակայն հետազոտող Կառլ Քլոդֆելթերը և համակարգչային ծրագրավորող Դավիթ Փերրին նկատել էին, որ պատկերները աշխարհագորեն անհնարին և սխալ են և անմիջապես ազդարարել էին *Boston Globe*-ին։ Թերթը 2011 թվականի հուլիսի 8-ին պատմությունը և կեղծիքը լուսաբանվել է թերթի առաջին էջերում։

Բոստոնի Գիտության թանգարանի Մուգար Օմնի թատրոնը անվանվել է Դավիթ Մուգարի ծնողների անունով։ Դեյվիդը եղել է նաև թանգարանի հոգաբարձուն։ Բոստոնի համալսարանի գրադարանը կրում է նրա տատիկի և պապիկի անունը։

### Բարեգործություններ
2002 թվականին Մուգարը նվիրաբերել է 5,000,000 դոլար Մասաչուսեթսի *Cape Cod* հիվանդանոցին։

2011 թվականին, ըստ Դաշնային ընտրական հանձնաժողովի տվյալների, Դավիթ Մուգարը 250,000 դոլար նվիրաբերել է Restore Our Future-ին՝ Միթ Ռոմնի նախագահական քարոզարշավին աջակցող գերխնամակալական աջակցության կենտրոնին։

### Մահ
Մահացել է 2022 թվականի հունվարի 25-ին՝ 82 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Օգոստոս Բարբեր

**Օգոստոս** կամ **Գաս Բարբեր** (), ամերիկահայ ձեռնարկատեր և սննդի *Barber Foods* ընկերության հիմնադիր։

## Վաղ կյանք
Բարբերը ծնվել է 1927 թվականին հայկական ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը փախչել է Հայոց ցեղասպանությունից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Բարբերը ծառայել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բանակում։ Ավելի ուշ դարձել է Փորթլենդի նավամատույցներում նավեր զոդող։

## Կարիերա
1955 թվականին Բարբերը բացել է *Barber Beef* և *Poultry* ընկերությունը, որը ավելի ուշ վերանվանվել է *Barber Foods*: Բարբերը առաջիններից է, որը առաջարկել է հավի միսը պատրաստել առանձին մասերով, մինչդեռ նախկինում այն վաճառվել է ամբողջական տեսքով։ Հետագայում ընկերության աշխատակազմում եղել են գրեթե 800 աշխատակիցներ, որոնց հիմնական մասը ներգաղթյալներ են եղել։ Իր աշխատակիցներին անգլերենի դասեր է տվել։

2002 թվականին թոշակի է անցել։

Բարբերը մահացել է 2008 թվականի նոյեմբերի 21-ին սրտի կանգ վերապրելուց հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Barber Foods

Կատեգորիա:Ամերիկահայ գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Անտառային գորշ հողեր

**Անտառային գորշ հողեր**, հողերի տիպ, ձևավորվում է սաղարթավոր և խառնանտառների ծածկոցի տակ, բարեխառն ցամաքային կլիմայի ու պարբերաբար լվացող ջրային ռեժիմի պայմաններում, հիմնականում լյոսային ավազակավերի, կարբոնատային մորենների վրա։

## Նկարագրություն
Բնութագրվում են փոխանակական կատիոնների բարձր պարունակությամբ, վերին հորիզոններում օրգանական նյութերի և մոխրային սնուցման տարրերի զգալի կուտակմամբ, ընկուզաձև կառուցվածքով, թթու կամ թույլ թթվային ռեակցիայով, բարենպաստ ջերմաստիճանով ու ջրային ռեժիմներով, կենսաբանական բարձր ակտիվությամբ։ Անտառային գորշ հողերը բերրի են, ունեն լավ արտահայտված հողի կտրվածք, որի հզորությունն անտառի ծածկոցի տակ կարող է հասնել մինչև 150 սանտիմետր, վարելահողի դեպքում՝ մինչև 200 սանտիմետր։ Ստորաբաժանվում են **բաց գորշ** (հումուսի պարունակությունը՝ 2,5–7%), **գորշ** (3,5–10%) և **մուգ գորշ** (5–16%) ենթատիպերի։ Անտառային գորշ հողերի զգալի մասը որպես վարելահողեր օգտագործվում են գյուղատնտեսության մեջ, մշակում են հացահատիկներ, կերեր, տեխնիկական բույսեր, բանջարեղեն, պտղատու մշակաբույսեր, կազմակերպում են մշակովի խոտհարքներ ու արոտավայրեր։ Անտառատնտեսության անտառային գորշ հողերում աճեցնում են արդյունաբերական նշանակության կաղնուտներ։ Անտառային գորշ հողերը կազմում են Հայաստանի տարածքի 15,4%-ը (133000 հեկտար տարածք), մեծ տարածում ունեն Տավուշում, Զանգեզուրում, Արցախի, Մռավի լեռնաշղթաներում՝ 1300–2250 մետր բարձրություններում։ Անտառային գորշ հողերի մեծ մասը միջին հզորության, թույլ էրոզացված է՝ մարգագետիններով ծածկված։ Վերին անտառային գորշ հողերի շուրջ 17%-ն օգտագործվում է որպես խոտհարք, արոտավայր և գյուղատնտեսական որոշ բույսերի մշակության համար։ Թեք լանջերի վրա գտնվելու, թույլ մասնատվածության պատճառով հաճախ ենթարկվում են հողատարման։ Հումուսի պարունակությունը 4–8% է, ունեն միջին կլանունակություն և թթվային ռեակցիա (pH=4,6–5,9), բարենպաստ ջրաֆիզիկական հատկություններ։

Կատեգորիա:Անտառներ
Կատեգորիա:Հողի տեսակներ
Իվանյան

**Իվանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գուրգեն Աբելի Իվանյան (ծնվ․ 1941), տիեզերական ֆիզիկայի մասնագետ, գիտնական։
* Էդուարդ Ալեքսանդրի Իվանյան (1931-2012), պատմագետ-ամերիկագետ, քաղաքագետ, դիվանագետ։
* Հակոբ Լալայի Իվանյան (1899-1974), պետական, տնտեսական աշխատող։
* Մեսրոպ Խաչատուրի Իվանյան (1924-2002), ոստիկանության գնդապետ։
* Միքայել Իվանի Իվանյան (ծնվ․ 1950), ֆիզիկոս։
* Նորա Մեսրոպի Իվանյան (ծնվ. 1949), բժիշկ-թերապևտ։
* Քրիստափոր Իվանի Իվանյան (1920-1999), ռազմական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ։

## Տես նաև
* Հովհաննիսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Սերգեյ Ղազարյան (քաղաքական գործիչ)

**Սերգեյ Վալերիի Ղազարյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Ղազարյանը ծնվել է 1979 թվականի մայիսի 23-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1996 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը։ 1996-1998 թվականներին սովորել է Արցախի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 2003 թվականին ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։ 2002-2003 թվականներին ընդունվել և ավարտել է Ռուսաստանի կառավարությանն առընթեր ֆինանսական ակադեմիայի ֆինանսական մենեջմենթի ֆակուլտետը։

2007-2008 թվականներին աշխատել է Արցախի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության քաղաքական վարչությունում, միաժամանակ դասախոսել Արցախի պետական համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետում։ 2008-2009 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության քաղաքաշինության նախարարության աշխատակազմի ղեկավար։ 2009 թվականի օգոստոսից հոկտեմբերը եղել է Արցախի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության վերլուծության և քաղաքական պլանավորման բաժնի առաջին քարտուղար։

2009-2010 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարարի տեղակալ։

2010 թվականի մայիսի 23-ի խորհրդարանական ընտրություններում թիվ 2 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

2010 թվականի հունիսի 10-ին ընտրվել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

2016 թվականից Ռուսաստանում Արցախի Հանրապետության ներկայացուցչության տնտեսական հարցերով խորհրդական է։

2020 թվականից Հայաստանում Արցախի Հանրապետության մշտական ներկայացուցիչ է։

Արցախի Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարար է։

Անկուսակցական է։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Տես նաև
* Արցախի 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի ընտրություններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Դա իրականությունից կտրված տեսլական է»․ Սերգեյ Ղազարյանը հայտարարեց՝ Լավրովի առաջարկի մասին փաստաթուղթ Արցախը պաշտոնական խողովակներով չի ստացել

Կատեգորիա:Արցախի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Արամ Ավագյան (այլ կիրառումներ)

**Արամ Ավագյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝

* Արամ Հմայակի Ավագյան (ծնվ․ 1991), բռնցքամարտիկ։
* Արամ Ավագյան (ծնվ․ 1976), երգահան, պրոդյուսեր։
* Արամ Ավագյան (1926-1987), կինոմոնտաժող, ռեժիսոր։
Աշոտ Սարիբեկյան

**Աշոտ Գուրգենի Սարիբեկյան** (), Իժևսկի «Զենիթ» թիմի խորհրդային ֆուտբոլիստ, Ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտի թիմերի կազմում ֆուտբոլի ԽՍՀՄ չեմպիոն, ՀԽՍՀ ֆուտբոլի վաստակավոր մարզիչ, Արարատի վարպետների թիմի մարզիչ, ՀԽՍՀ-ում մանկա-պատանեկան ֆուտբոլի հիմնադիրներից։ Եղել է այնպիսի հայտնի ֆուտբոլիստների մարզիչ, ինչպիսիք են՝ Սուրեն Մարտիրոսյանը, Խորեն Հովհաննիսյանը, Աշոտ Խաչատրյանը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1932 թվականի մայիսի 6-ին, Թբիլիսիում։ Հայրը՝ Գուրգեն Սահակի Սարիբեկյանը մահացել է 1942 թվականին Ստալինգրադի ճակատամարտում, երբ Աշոտը 10 տարեկան էր։ Երեք երեխաներին մեծացրել է մայրը՝ Արշանուշ Սամսոնի Սարիբեկյանը։ 1948 թվականին Աշոտը տեղափոխվել է Երևան՝ շարունակելու ֆուտբոլային կարիերան։ 1948-1951 թվականներին սովորել է Մռավյանի անվան դպրոցում, որն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտ։ 1955-1957 թվականներին եղել է Իժևսկի «Զենիթ» թիմի կիսապաշտպան։ 1958 թվականին Հայաստանի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտի ազգային հավաքականի կազմում դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն։ Մարզչական գործունեությունը սկսել է 1959 թվականին ֆուտբոլի մանկապատանեկան մարզադպրոցում, որը ղեկավարել է 1978-1981 թվականներին։ 1981 թվականին դարձել է Երևանի Արարատ ֆուտբոլային թիմի մարզիչ։ Այդտեղ մեկ տարի աշխատելուց հետո 1982 թվականին դարձել է Էդվարդ Գրիգորյանի անվան մանկապատանեկան ֆուտբոլի մարզադպրոցի փոխտնօրեն։ 1984 թվականին նրա գլխավորությամբ Հայաստանի երիտասարդական հավաքականը դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն։

Մահացել է 2020 թվականի հուլիսի 15-ին, Երևանում։

## Պարգևներ
1976 թվականին Սարիբեկյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզչի կոչում։

## Պատկերասրահ



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կիսապարզ թիվ

**Կիսապարզ թիվ** (կամ **բիպարզ թիվ**), թիվ, որը կարող է ներկայացվել որպես երկու պարզ թվերի արտադրյալ։

## Օրինակներ
Կիսապարզ հաջորդականությունը սկսվում է այսպես.
: 4, 6, 9, 10, 14, 15, 21, 22, 25, 26, 33, 34, 35, 38, 39, 46, 49, 51, 55, 57, 58, 62, 65, 69, 74, 77, … ()

Կիսապարզ թվերի բաշխման դիագրամը թվային առանցքի վրա՝
: 
ImageSize = width:600 height:35
PlotArea = left:0 bottom:0 top:0 right:0
Period = from:0 till:50
TimeAxis = orientation:hor

Define $dx1 = -2
Define $dx2 = -5
Define $dy = 15

PlotData=
  from:4 till:4 shift: ($dx1, $dy) text:4
  from:6 till:6 shift: ($dx1, $dy) text:6
  from:9 till:9 shift: ($dx1, $dy) text:9
  from:10 till:10 shift: ($dx1, $dy) text:10
  from:14 till:14 shift: ($dx2, $dy) text:14
  from:15 till:15 shift: ($dx2, $dy) text:15
  from:21 till:21 shift: ($dx2, $dy) text:21
  from:22 till:22 shift: ($dx2, $dy) text:22
  from:25 till:25 shift: ($dx2, $dy) text:25
  from:26 till:26 shift: ($dx2, $dy) text:26
  from:33 till:33 shift: ($dx2, $dy) text:33
  from:34 till:34 shift: ($dx2, $dy) text:34
  from:35 till:35 shift: ($dx2, $dy) text:35
  from:38 till:38 shift: ($dx2, $dy) text:38
  from:39 till:39 shift: ($dx2, $dy) text:39
  from:46 till:46 shift: ($dx2, $dy) text:46
  from:49 till:49 shift: ($dx2, $dy) text:49


07.06.2019-ի դրությամբ ամենամեծ հայտնի կիսապարզ թիվը հավասար է (282589933 − 1)2-ի։ Այն հավասար է ամենամեծ հայտնի պարզ թվի քառակուսուն, որը համարվում է Մերսենի պարզ թիվ՝ *M*82589933 = 282589933 − 1։

Հետևյալ աղյուսակում թվարկված են բոլոր կիսապարզ թվերը, որոնց պարզ բաժանարարների առավելագույն քանակը 53 է։

## Կիսապարզ թվերի բանաձև
Կիսապարզ թվերի բանաձևը բացահայտել են Ե․ Նոելը և Գ․ Փանոսը 2005 թվականին։ Դիցուք` n-ից փոքր կամ հավասար կիսապարզ թվերի քանակը նշանակենք \pi_2(n), ապա
\pi_2(n) = \sum_{k=1}^{\pi (\sqrt n) } [\pi(n/p_k) - k + 1 ]
որտեղ \pi(x)-ը պարզ թվերի բաշխման ֆունկցիան է և p_k-ը՝ *k*th պարզ թիվը։

## Կիրառումներ
մինի|330x330փքս|Arecibo նամակը
1974 թվականին Arecibo հաղորդագրությունն ուղարկվեց ռադիոազդանշանով, որն ուղղված էր դեպի աստղակույտեր։ Այն բաղկացած է 1679 բիթից՝ թվանշաններ, որոնք նախատեսված են 23 x 73 բիթմեփ պատկերի համար։

Այս թիվն է ընտրվել, քանզի այն կիսապարզ է և հետևաբար կարող է դասավորվել որպես ուղղանկյուն նկար միայն երկու տարբեր ուղղություններով (23 շարքեր և 73 սյունակներ, կամ 73 շարքեր և 23 սյունակներ)։

## Հատկություններ
* Ապացուցված է, որ յուրաքանչյուր բավականաչափ մեծ կենտ բնական թիվ կարող է ներկայացվել որպես երեք կիսապարզ թվերի գումար։
* Ցանկացած պարզ թվի քառակուսին կիսահայտ է։
* Բոլոր կիսապարզերը, բացառությամբ 6-ի, անբավարար են։
* Եթե n−1 և n+1 թվերը պարզ երկվորյակ թվեր են ինչ-որ բնականի համար, ապա n2−1-ը կիսապարզ թիվ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Ամբողջ թվերի հաջորդականություններ
Կատեգորիա:Թվեր
Կատեգորիա:Թվերի տեսություն
Կատեգորիա:Հաջորդականություններ և շարքեր
Ապակենման մարմին

մինի|346x346փքս|Ակնագնդի կառուցվածք
**Ապակենման մարմին** (լատ.՝ corpus vitreum), դոնդողանման թափանցիկ նյութ, որը լցնում է աչքի՝ ոսպնյակի և ցանցաթաղանթի միջև ընկած տարածությունը։ Այն զբաղեցնում է ակնագնդի ծավալի մոտ 2/3-ը, նրա մշտական կառույցն է, չի վերականգնվում և կորստի ժամանակ փոխարինվում է ներակնային հեղուկով։

## Բաղադրություն և կառուցվածք
Ապակենման մարմինը սովորաբար բաժանվում է 3 մասի՝ հետթարթչային (pars retrolentalis), թարթչավոր (pars ciliaris), որը հարում է թարթչավոր մարմնի հարթ հատվածին և հետին (pars posterior), որը հարում է ցանցաթաղանթին։

Ապակենման մարմինը 99 տոկոսով բաղկացած է ջրից, որը հատկապես կապված է պրոտեոգլիկանների և գլիկոզամինոգլիկանների մոլեկուլների հետ, որոնցից ապակենման մարմնում հիմնականում առկա է հիալուրոնաթթուն։ Առաջային մակերեսին, որի վրա կա փոս (fossa patellaris), ապակենման մարմինը հարում է ոսպնյակի հետին մակերեսին։ Մնացած հատվածում ապակենման մարմինը հարում է ցանցաթաղանթի ներքին՝ սահմանային թաղանթի հետ։ Տեսողական նյարդի սկավառակից մինչև ոսպնյակ ընկած հատվածով, ապակենման մարմնի միջով է անցնում հիալոիդային խողովակը։ Ապակենման մարմնի հենքը (stromae vitrum) կազմում են կոլագեն սպիտակուցի տարբեր տեսակների՝ միահյուսված մանրաթելերի բարակ ցանցը (ապակենման մարմնի համար հատուկ կոլագենի տեսակները կոչվում են նաև վիտրոզիններ)։ Մանրաթելերի միջև բաց հատվածները լցված են հեղուկով (humor vitreus): Ապակենման մարմնի նման կառուցվածքը նրան տալիս է դոնդողանման զանգվածի բնույթ։

Ապակենման մարմնում կան բջիջներ՝ հիալոցիտներ, որոնք հիմնականում տեղակայված են նրա սահմաններին։ Այս բջիջները մասնակցում են հիալուրոնաթթվի, կոլագենների և ապակենման մարմնի լուծելի սպիտակուցների արտադրմանը։ Հիալոցիտները կազմում են նաև հեմիդեսմոսոմներ, որոնք ապահովում են ապակենման մարմնի միացումը ցանցաթաղանթի ներքին մակերեսին։ Ըստ ծագման՝ հիալոցիտների մեծ մասը մակրոֆագեր են։

Ապակենման մարմինը, եթե ախտաբանություն չկա, մարդու ծնվելու ժամանակ ունի միատարր կառուցվածք, բայց հետագայում տեղի է ունենում հետզարգացում, որի հետևանքով կառուցվածքային բաղադրիչները տարանջատվում են։ Հետզարգացման գործընթացը հատկապես արտահայտված է լինում կարճատեսության դեպքում։

## Գործառույթ
Ապակենման մարմնի հիմնական գործառույթներն են․

* ապահովում է աչքի ճիշտ ձևը,
* բեկում է աչքի ցանցաթաղանթին ընկնող լույսը,
* ապահովում է հյուսվածքների տուրգորը,
* պաշտպանում է աչքը սեղմվելուց։

## Ախտաբանություն
Ամենատարածված հիվանդությունը ապակենման մարմնի քայքայումն է, որը կարող է արտահայտված լինել տարբեր աստիճանով, ներառյալ՝ վիրահատական միջամտության անհրաժեշտություն (ընտրովի վիտրեկտոմիա)։ Ապակենման մարմնի մեկ այլ ախտաբանություն է ճողվածքը։ Այն կարող է առաջանալ ոսպնյակի՝ պատյանից արտահանման, ապակենման մարմնում դրա տեղաշարժերի արդյունքում։

## Տես նաև
* Աչք
* Տեսողական նյարդ
* Կոլագեն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Աչք
Կատեգորիա:Զգայական օրգաններ
Կատեգորիա:Տեսողական համակարգ
Կատեգորիա:Տեսողություն
Բոլոր ձիերը նույն գույնի են

**Բոլոր ձիերը նույն գույնի են,** կեղծ պարադոքս, որն առաջանում է մաթեմատիկական ինդուկցիայի թերի օգտագործումից։ Իրականում հակասություն չկա, քանի որ այս փաստարկներն ունեն էական թերություն, որը նրանց սխալ է դարձնում։ Այս օրինակն ի սկզբանե առաջարկվել է 1954 թվականին Ջորջ Պոլիայի գրքում տարբեր տերմիններով, ինչպիսիք են օրինակ՝ «Ցանկացած n թվեր հավասար են» կամ «Ցանկացած n աղջիկներ ունեն նույն գույնի աչքեր»՝ որպես մաթեմատիկական ինդուկցիայի վարժություն։

Պարադոքսի «ձիեր» տարբերակը ներկայացվել է 1961 թվականին Ջոել Է. Կոհենի երգիծական հոդվածում։ Այն նշվել է որպես լեմմա, որը մասնավորապես թույլ է տվել հեղինակին «ապացուցել», որ Ալեքսանդր Մակեդոնացին գոյություն չունի, և նա ուներ անսահման թվով վերջույթներ։

## Փաստարկ
մինի|ինդուկցիոն քայլը ձախողվում է n = 1-ի համար
Փաստարկն ապացուցվում է ինդուկցիայի միջոցով։ Նախ, մենք որպես հիմք ընդունում ենք մեկ ձի (n=1), այնուհետև ապացուցում ենք, որ եթե 𝑛 ձիերն ունեն միևնույն գույնը, ապա n+1 ձիերը նույնպես պետք է ունենան նույն գույնը։

### Հիմնական դեպք՝ մեկ ձի
Միայն մեկ ձիու դեպքը չնչին է։ Եթե «խմբում» կա միայն մեկ ձի, ապա ակնհայտորեն այդ խմբի բոլոր ձիերն ունեն նույն գույնը։

### Ինդուկտիվ քայլ
Ենթադրենք, որ 𝑛 ձիերը միշտ նույն գույնի են։ Դիտարկենք մի խումբ, որը բաղկացած է n+1 ձիերից։

Նախ, բացառեք մեկ ձիուն և նայեք միայն մյուս 𝑛 ձիուն, սրանք բոլորը նույն գույնի են, քանի որ 𝑛 ձիերը միշտ նույն գույնի են։ Նմանապես, բացառեք որևէ այլ ձիու (որը նույնական չէ առաջին հեռացվածին) և նայեք միայն մյուս 𝑛-ին։ Նույն պարզաբանմամբ սրանք նույնպես պետք է լինեն նույն գույնի։ Հետևաբար, առաջին ձին, որը բացառվել էր, ունի նույն գույնը, ինչ որ չբացառված ձիերը։ Հետևաբար, բացառված առաջին ձիերը, չբացառված ձիերը և բացառված վերջին ձիերը նույն գույնի են, և մենք ապացուցել ենք, որ

* Եթե 𝑛 ձիերը նույն գույնն ունեն, ուրեմն 𝑛 +1 ձիերը նույնպես կունենան նույն գույնը։

Մենք արդեն տեսանք հիմնական դեպքում, որ կանոնը («բոլոր ձիերն ունեն նույն գույնը») գործում էր և 𝑛=1։ Այստեղ ապացուցված ինդուկտիվ քայլը ենթադրում է, որ կանոնը գործում է և, եթե 𝑛=1-ի, ապա այն նաև պետք է վավեր լինի 𝑛=2-ի դեպքում, որն իր հերթին ենթադրում է, որ 𝑛=3 և այլն։

Այսպիսով, ձիերի ցանկացած խմբում բոլոր ձիերը պետք է լինեն նույն գույնի։

## Բացատրություն
Վերոնշյալ փաստարկը թույլ է տալիս անուղղակի ենթադրություն անել այն մասին, որ 𝑛+1 ձիերի բազմությունն ունի առնվազն 3 չափ, հետևաբար ձիերի երկու համապատասխան ենթաբազմությունները, որոնց նկատմամբ կիրառվում է ինդուկցիան, անպայման ունեն ընդհանուր տարր։ Սա ճիշտ չէ ինդուկցիայի առաջին քայլում, այսինքն երբ 𝑛+1=2։

Եթե երկու A և B ձիերից A ձին հեռացվի, ճիշտ է, որ խմբի մնացած ձիերը կունենան միևնույն գույնը (մնում է միայն B ձին)։ Նույնը ճիշտ է, երբ B ձին հեռացվում է։ Այնուամենայնիվ, «խմբում առաջին ձին նույն գույնի է, ինչ մեջտեղի ձիերը» արտահայտությունն անիմաստ է, քանի որ «մեջտեղում ձիեր» չկան։ Հետևաբար, վերը նշված ապացույցի տրամաբանական կապը կտրված է։ Թվում է, թե այն հիմնավոր պատճառաբանությամբ ցույց է տալիս մի բան, որն ակնհայտորեն կեղծ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական ապացույց
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական պարադոքսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Ծխամորճ

thumb|«Ծխամորճ ծխող օձը»,  Բրազիլական Էքսպեդիցիոն ուժի  տարբերանշանը երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։|285x285փքս
thumb|Յոհան Կառլ Լոթի «Ծեր գյուղացին, որը վառում է խողովակը»   (1655/1660)|230x230px
մինի|233x233px|Վիլեմ Բույտևեխի «Ուրախ ընկերություն»
**Ծխամորճ,** նախատեսված այրվող նյութի ծուխը փորձելու համար։

Խողովակները սովորաբար պատրաստվում են մասրենուց, ցորենից, եգիպտացորենից, կավից, բալենուց, ապակուց, ճենապակուց, էբոնիտից և ակրիլից։

## Հոլանդական ծխամորճ
17-րդ դարում ծխամորճ ծխելը նոր միտում (trend) դարձավ հոլանդացի երիտասարդների շրջանում, հատկապես ավագ և միջին դասի ուսանողների շրջանում։ Այս ուսանողները կրկնօրինակում էին իսպանացի նավաստիներին և զինվորներին, նրանց ծխախոտ ծխելուն։ Մասնավորապես նրանց հետաքրքրում էր դրա բերած նորույթը, որը ծխի համն էր։ Սակայն ծխախոտ ծխելու միակ միջոցը ծխամորճն էր։ Հանրաճանաչությունն աճեց ամբողջ ընթացքում և հոլանդացիների համար դարձավ հիմնական սովորություն։ Համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում՝ 1590-ից 1650 թվականներին, Նիդեռլանդների Հանրապետությունը չծխողների երկրից վերածվեց «Եվրոպայի ծխախոտի»։ Սովորաբար այս երիտասարդները ծխում էին ծխելու համար նախատեսված սենյակներում կամ սրահներում, որոնք նաև հայտնի են որպես «ծխախոտի տներ»։ Նրանք, սովորաբար, ծխում էին այլ ծխողների հետ։ Ավելի քան մեկ դար պահանջվեց,որ այն մտներ նորաձևության մեջ։ Ծխամորճերի հանրաճանաչությունը գրավեց արվեստագետների հետաքրքրությունը։ Չնայած խողովակները ժամանակին ասոցացվում էին ցածր խավի հետ, սակայն հետագայում այն դարձավ հեղինակության և հարստության խորհրդանիշ։ Խողովակների պատկերները կարելի էր գտնել ժամանակի բազմաթիվ նկարներում։ Օրինակ՝ Վիլեմ Բույտևեխի «Ուրախ ընկերություն» նկարում(մոտ 1620–1622 թթ.) պատկերված են երեք երիտասարդներ և մի կին, նստած են սեղանի շուրջ, որի մեջտեղում դրված է ծխամորճը։ Բացի այդ, նկարիչ Ադրիան Բրաուվեիր «Ծխողները» (1636թ․) նկարում երևում է, որ նկարիչը նույնպես հետաքրքրված էր ծխամորճով։ Նկարում ծխամորճ էին ծխում։

## Տեսակներ
* Տարա (ծխող), ծխելու տարբեր ձևի խողովակներ կանեփի համար,
* Բոնգ, որը նաև հայտնի է որպես ջրի խողովակ,
* Հանդիսավոր խողովակ, օգտագործվում էր որոշ բնիկ ամերիկացիների կողմից,
* Գավաթ, օգտագործում էր Ռաստաֆարական շարժման ծեսերում,
* Չիբուկ, երկար թուրքական ծխամորճ կավե ամանով, որը հաճախ զարդարված է թանկարժեք քարերով,
* Չիլում,(խողովակ), կոնաձև ծխացող ծխամորճ՝ ծագումով Հնդկաստանից,
* Նարգիլե, բարձր ցողունով խողովակ, որի մեջ ծուխը սառչում և զտվում է ջրի միջով անցնելով, որը նաև հայտնի է որպես ջրատար,
* Կիսեռու, ճապոնական ծխամորճ, որն ավանդաբար օգտագործվում է մանր կտրատած ծխախոտը ծխելու համար
* Սիրո վարդ, Կոկայինի համար նախատեսված ծխամորճ
* Միդվախ, արաբական ծագման փոքրիկ ծխամորճ
* Պիցո (խողովակ), խողովակ, որը նախատեսված է թմրանյութերի համար,
* Սեբսի, Մարոկկոյի ազգային ծխամորճ,
* TEC ծխամորճ, ջերմաէլեկտրական հովացման խողովակ:[մինի|260x260px|[Ադրիան Բրաուվեր «Ծխողները »(1636թ․), Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարան, Նյու Յորք]]

## Տես նաև
* Խողովակներ
*Փոխարինված ամֆետամինների պատմություն և մշակույթ
* Կրեկի համաճարակ ԱՄՆ-ում
* Պայքար թմրանյութերի դեմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Ծխախոտ
Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ
Կատեգորիա:Վնասակար սովորույթներ