Հեղինե Չքնաղ

[thumb|«Պարիսն ու Հեղինեն» ([Ժակ-Լուի Դավիդի նկարը)]]
**Հեղինե** (), ըստ հունական դիցաբանության՝ Զևսի և Լեդայի դուստրը (ըստ Եվրիպիդեսի, երրորդ աղջիկը), Մենելայոսի կինը։ Հռչակված էր իր գեղեցկությամբ և կրում էր **«Չքնաղ»** մականունը։ Պարիսի կողմից նրա առևանգումը պատճառ է հանդիսացել Տրոյական պատերազմի բռնկման համար։

Իր վերերկրային գեղեցկությամբ պայմանավորված՝ սկզբնական շրջանում անտիկ հունական առասպելներում հիշատակվել է իբրև աստվածուհի, իսկ արդեն Հոմերոսի պոեմներում նա ներկայանում է որպես մահկանացու կին։

## Ծնունդ
Հին հունական դիցաբանության մեջ Հեղինեն սպարտացի թագուհի էր։ Առասպելի վարկածներից մեկի համաձայն՝ Հեղինեն եղել է մահկանացու Լեդայի և աստվածների հայր Զևսի դուստրը։ Նույն վարկածի համաձայն՝ Զևսը Լեդային հայտնվել է կարապի կերպարով։ Այդ միությունից Լեդան ձու է ծնել, որից էլ դուրս է եկել Հեղինեն։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Լեդան ընդամենը պահպանել է մի հովվի կողմից հայտնաբերած այն ձուն, որն ստեղծվել էր վրիժառության աստվածուհի Նեմեսիսի և Զևսի միությունից։ Երբ ձվից հայտնվել է Հեղինեն, Լեդան որոշել է պահել նրան ինչպես սեփական դստերը։

## Ամուսնություն
Հեղինեի վերերկրային գեղեցկության լուրը տարածվում է ողջ Հունաստանով, և նրան տեսնելու են գալիս նշանավոր հերոսներ։ Հեղինեի երկրային հայրը՝ Սպարտայի արքա Տինդարոսը, Ոդիսևսի խորհրդով ընտրության իրավունքը տալիս է հենց Հեղինեին և Հեղինեն որպես ամուսին ընտրում է Մենելայոսին։ Նման ընտրությունը պայմանավորված էր նրանով, որ Տինդարոսի մյուս դուստրը՝ Կլիտմնեստրան, ամուսնացած էր Մենելայոսի եղբոր՝ Ագամեմնոնի հետ։

Հետագայում Տինդարոսը զիջում է Սպարտայի թագավորական իշխանությունը Մենելայոսին և Հեղինեին։ Մենելայոսի ու Հեղինեի ամուսնությունից ծնվում է նրանց դուստրը՝ Հերմայոնեն։ Մենելայոսի ու Հեղինեի ամուսնական խաղաղ կյանքը ձգվում է տասը տարի, մինչև Սպարտա է ժամանում տրոյական արքայազն Պարիսը, որին Աֆրոդիտեն խոստացել էր ամենաչքնաղ կնոջը՝ որպես փոխհատուցում նրա, որ Պարիսն Աֆրոդիտեին հռչակել էր իբրև աստվածուհիներից ամենաչքնաղը։

## Հեղինեն Տրոյայում
Օգտվելով Մենելայոսի բացակայությունից՝ Պարիսը առևանգում է Հեղինեին, իր հետ տանում Տրոյա։

Ըստ հին հույն պոետ Ստեսիքորի վարկածի, լեգենդի համաձայն, երբ նա գրել է Պարիսի կողմից Հեղինեի առևանգման մասին, անմիջապես կուրացել է։ Պոետն աղաչել է աստվածներին, որ վերականգնեն տեսողությունը, և այդ ժամանակ երազում նրան է հայտնվել Հեղինեն ու ասել, որ դա պատիժ է նրա համար, որ իր մասին նման ոչ բարեհաճ բանաստեղծություններ է հորինել։ Այդ ժամանակ Ստեսիքորը նոր բանաստեղծություն է հորինում՝ պատմելով, որ Պարիսը Տրոյա է տարել, ոչ թե Հեղինեին, այլ նրա ուրվականը, իսկ իրական Հեղինեին աստվածները տարել են Եգիպտոս, որտեղ նա մինչև կյանքի վերջ հավատարիմ է մնացել Մենելայոսին։ Դրանից հետո պոետի տեսողությունը վերականգնվել է։ Այս լեգենդի հիման վրա է Եվրիպիդեսը գրել «Հեղինե» ողբերգությունը։

Ժամանելով Տրոյա՝ Հեղինեն գրավում է տրոյացիների սրտերը։ Շուտով Տրոյա են ժամանում Մենելայոսն ու Ոդիսևսը, որպեսզի խաղաղ ճանապարհով վերադարձնեն Հեղինեին։ Սակայն տրոյացիները հրաժարվում են վերադարձնել նրան, ինչի արդյունքում էլ սկսվում է Տրոյական պատերազմը, որը տևում է տասը տարի։

Հոմերոսի «Իլիականում» խոսվում է այն մասին, որ Հեղինեն ձանձրանում է իր դրությունից, քանի որ Աֆրոդիտեի կախարդանքը, որով նա Պարիսի նկատմամբ զգացմունքներ էր առաջացրել Հեղինեի մեջ, արդեն չէին գործում։ «Ոդիսկանի» չորրորդ երգում Հեղինեն պատմում է, որ հենց ինքն է օգնել Ոդիսևսին գաղտագողի ներթափանցել քաղաք։ Նման կերպ Տրոյայի պաշարման ժամանակ Հեղինեն օգնել է Ոդիսևսին տեղի տաճարից առևանգել Աֆրոդիտեի փայտե արձանը։

Տրոյայի գրավումից հետո Մենելայուսը սուրը ձեռքին փնտրում է Հեղինեին, որպեսզի գլխատի նրան դավաճանության համար, սակայն տեսնելով նախկին գեղեցկությամբ փայլող Հեղինեին՝ գցում է ձեռքից սուրն ու ներում նրան։

Առասպելի եգիպտական տարբերակում Մենելայոսը Հեղինեի ուրվականի հետ մեկնում է Եգիպտոս, որպեսզի այնտեղ գտնի իրական Հեղինեին։ Հեղինեի ուրվականը համբարձվում է երկինք, իսկ իրական Հեղինեն վերադառնում է Մենելայոսի մոտ։

## Մահ
Համաձայն լեգենդի, մահվանից հետո Հեղինեն տեղափոխվում է Լևկա կղզի՝ Դանուբի գետաբերանի մոտ, որտեղ հավերժ կապվում է Աքիլլեսի հետ, քանի որ առասպելներից մեկի համաձայն՝ Հեղինեն և Աքիլլեսը հանդիպել են Տրոյական հարթավայրում Աքիլեսի մահից ոչ շատ առաջ։

## Կերպարը արվեստում
Տրոյական պատերազմի մասին առասպելների ձևավորումից հետո, որն իր մեջ ամփոփում է նաև բանահյուսական տարրեր, Հեղինեն դառնում է առասպելի գլխավոր հերոսներից մեկը, որը հետագայում նրա կերպարը դարձրել է մինչև օրս արվեստի տարբեր ճյուղերում ամենահաճախ արտացոլվող կերպարներից մեկը։ Հեղինեի կերպարն արտացոլվել է նաև անտիկ կերպարվեստում, մասնավորապես Պոլիգնոտի և Զևկիսի չպահպանված նկարները, «Պարիս և Հեղինե» որմնանկարը Պոմպեոսում և այլն։ Հատկապես Վերածննդի շրջանում Հեղինեի առևանգման թեմատիկան դառնում է գեղարվեստի մեջ ամենատարածվածը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Aristophanes, *Lysistrata*. For an English translation see the Perseus Project.
* Cicero, *De inventione* II.1.1–2
* *Cypria*, fragments 1, 9, and 10. For an English translation see the Online Medieval and Classical Library .
* Dio Chrysostom, *Discourses*. For an English translation, see Lacus Curtius.
* Euripides, *Helen (play)'. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0100 Perseus Project].
* Euripides, *Iphigenia in Aulis*. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0108 Perseus project].
* Euripides, *Orestes (play)*. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0116 Perseus Project].
* Herodotus, *Histories (Herodotus)*, Book II. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D2%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 Perseus Project].
* Hesiod, *Catalogs of Women and Eoiae*. For an English translation see the [http://mcllibrary.org/Hesiod/catalogs.html Online Medieval and Classical Library] .
* Homer, *Iliad*, Book [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D3%3Acard%3D191 III]; *Odyssey*, Books [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D4%3Acard%3D183 IV], and [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D23%3Acard%3D181 XXIII].
* Gaius Julius Hyginus, *Fables*. Translated in English by [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html Mary Grant].
* Isocrates, *Helen*. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0144%3Aspeech%3D10%3Asection%3D1 Perseus Project].
* Maurus Servius Honoratus, *In Aeneida* I.526, XI.262
* Lactantius Placidus, *Commentarii in Statii Thebaida* I.21.
* *Little Iliad*, fragment 13. For an English translation, see the [http://mcllibrary.org/Hesiod/iliad.html Online Medieval and Classical Library].
* Ovid, *Heroides*, [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her16.shtml XVI.Paris Helenae]. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0085&query=poem%3D%2316 Perseus Project].
* Pausanias (geographer), *Description of Greece*, Book III. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D3%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 Perseus Project].
* Pseudo-Apollodorus, *Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)*, Book [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022%3Atext%3DLibrary%3Abook%3D3%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 III]; *Epitome*.
* Sappho, fragment 16.
* Sextus Propertius, *Elegies*, [http://www.thelatinlibrary.com/prop3.html#14 3.14]. Translated in English by [http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/PropertiusBkThree.htm#_Toc201112469 A.S. Kline].
* Theocritus, *Idylls*, XVIII (*The Epithalamium of Helen*). Translated in English by [http://www.theoi.com/Text/TheocritusIdylls3.html#18 J. M. Edmonds].
* Virgil, *Aeneid*. Book [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0054%3Abook%3D6%3Acard%3D1 VI]. For an English translation see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0054%3Abook%3D6%3Acard%3D1 Perseus Project].

== Գրականություն ==
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

== Արտաքին հղումներ ==
*[http://whitedragon.org.uk/articles/troy.htm An analysis of the legend including historical evidence of worship as a goddess.]
*See reviews of *Helen of Troy: Goddess, Princess, Whore'' by Bettany Hughes (2005) New York: Alfred A. Knopf. , which has been translated into ten languages, on http://www.bettanyhughes.co.uk/

Կատեգորիա:«Աստվածային կատակերգության» կերպարներ
Կատեգորիա:«Ոդիսական»-ում գործող անձինք
Կատեգորիա:Իլիականի հերոսները
Կատեգորիա:Հին հունական առասպելաբանություն
Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ