open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մայք և Ստեֆանի

**Մայք և Ստեֆանի** (), 1952 թվականի ավստրալիական դրամատիկ ֆիլմ, որն ստեղծել է Ներքին գործերի նախարարության Լրատվության և տեղեկատվության բյուրոյի Ֆիլմերի բաժինը՝ ներգաղթի նախարարության պատվերով։ 

Ֆիլմը ստեղծվել է՝ հակազդելու Ավստրալիայի հետպատերազմյան ներգաղթի քաղաքականության նկատմամբ հնչող քննադատություններին, ըստ որոնց այդ քաղաքականությունը չափազանց մեղմ էր։ Ֆիլմը ներկայացնում է ուկրաինացի փախստական զույգի իրական պատմությունը, որոնք տեղափոխվում են Ավստրալիա։ Ֆիլմը նկարահանված է իտալական նեոռեալիզմի ոճով։

## Սյուժե
Երբ պատերազմը սկսվում է, գերմանացի նվաճողները բաժանում են երիտասարդ ուկրաինացի զույգին՝ Մայքին ու Ստեֆանիին՝ ուղարկելով աշխատանքի տարբեր ճամբարներ։ Պատերազմից հետո Ստեֆանին տեղահանվում է։ Նա միանում է Մայքին փախստականների ճամբարում, որտեղ ապրում են երկուսուկես տարի։ 1949 թվականին ճամբարները փակվում են, և Մայքն ու Ստեֆանին որոշում են գաղթել Ավստրալիա։ Սակայն նրանք նախ ստիպված են լինում անցնել ծանր բժշկական հետազոտություն և հարցաքննություն Ավստրալիայի ներգաղթային ծառայողների կողմից։

## Անձնակազմ
* Միկոլա – ինքն իր դերում
* Ստեֆանի – ինքն իր դերում
* Լադու (Միկոլայի եղբայրը)
* Վալերյա Փեյլինգ – ինքն իր դերում
* ավստրալացի ներգաղթային պաշտոնյա – Հարոլդ Գրանտ

## Արտադրություն
Ռոն Մասլին Ուիլյամսը ուղարկվեց Եվրոպա 1949 թվականի հունիսին՝ փաստագրական օպերատոր Ռեգինալդ Փիրսի ուղեկցությամբ։ Նրանք մի քանի ամիս անցկացրեցին սցենարն ուսումնասիրելով և մշակելով։ Լայփհայմի մոտ՝ Բավարիայում, նրանք հայտնաբերեցին տեղահանված լեհ և ուկրաինացի փախստականների ճամբար, որը ղեկավարում էր մի ուսուցչուհի Մելբուռնից՝ Վալերյա Փեյլինգը։ Ընտանիք ընտրելուց հետք ստեղծվեց սցենար՝ հիմնված նրանց կյանքի վրա։ Ֆիլմի սկզբում նկարահանվեցին տեսարաններ՝ վերապրելու նրանց նախապատերազմյան Ուկրաինայում, իսկ փաստագրական կադրեր ավելացվեցին՝ զույգի բաժանման և Գերմանիայում հարկադիր աշխատանքի մասին զուգահեռ պատմելու նպատակով։

Նկարահանումները տեղի ունեցան 1949 –1950 թվականներին ձմռանը՝ երկու ամսվա ընթացքում։ Մայքի և Ստեֆանիի հարցազրույցը Ավստրալիայի ներգաղթային պաշտոնյա Հարոլդ Գրանտի հետ իրական էր, երբ նույնիսկ ընտանիքի՝ Ավստրալիա գաղթելը դեռևս հաստատված չէր։ Ինչևէ, նրանք հաջողեցին, և նկարահանող խումբը ուղեկցեց նրանց Ավստրալիա։ Լրացուցիչ կադրեր նկարահանվեցին նաև Նյու Սաութ Ուելսի Բուրբուդ քաղաքում գտնվող Ֆիլմերի բաժնի գրասենյակում։

## Թողարկում
Վիլյամսը դժվարությամբ է ստացել ֆիլմի կոմերցիոն թողարկումը: Այն հիմնականում տարածվել է կառավարության ֆիլմերի գրադարանների միջոցով, չնայած ունեցել է մի քանի կոմերցիոն ցուցադրություն և ստացել մրցանակ փառատոնում:

2011 թվականին ֆիլմը թողարկվեց DVD-ի տեսքով՝ որպես «Film Australia Collection»-ի մաս՝ Ավստրալիայի Ազգային Ֆիլմերի և ձայնագրությունների արխիվում:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* *[https://www.youtube.com/watch?v=0gYVQbP60vM Mike and Stefani]* – the full film provided by the NSFA at YouTube
* Article on the film at Senses of Cinema
* Collection of essays on the film by Lisa Williams
* ''Mike and Stefani'' at ABC website
* ''Mike and Stefani'' at Oz Movies

Կատեգորիա:1950-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1952 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1952 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ավստրալիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ավստրալիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնակչության տեղահանում
Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր
Հաննա Արենդտի մրցանակ

**Հաննա Արենդտի մրցանակ** քաղաքական մտքի համար (**), ամենամյա մրցանակ, որը շնորհվում է քաղաքական տեսաբան Հաննա Արենդտի ավանդույթները ներկայացնող անձանց, հատկապես տոտալիտարիզմի վերաբերյալ։ Ֆինանսավորում է Բրեմենի սենատը և Հայնրիխ Բյոլ հիմնադրամը, ամեն տարի շնորհվում է փիլիսոփաներին, պատմաբաններին, բանասերներին և հասարակական գործիչներին՝ ժամանակակից քաղաքականության քննադատական վերլուծության համար: Մրցանակը սահմանվել է համեմատաբար վերջերս՝ 1994 թվականին, ի պատիվ գերմանական ծագումով ամերիկացի Հաննա Արենդտի՝ Հայդեգերի և Յասպերսի աշակերտուհու, որը 40-ականների սկզբին արտագաղթել է ԱՄՆ։ Մրցանակի գումարը կազմում է 10 000 եվրո։

## Դափնեկիրներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պարգևներ այբբենական կարգով
Ամերիկյան Ազատություն

մինի|330x330փքս|«Ամերիկյան Ազատություն» արծաթե մեդալիոն, 1783 թվական
**«Ամերիկյան Ազատություն»** (), մեդալ, որը պատրաստվել է Ամերիկյան հեղափոխությունը հիշատակելու համար։ Այն մասամբ նախագծել է Բենջամին Ֆրանկլինը։

«Ամերիկյան Ազատությունը» ցուցադրվել է ամերիկյան «Գրավատան աստղեր» () ռեալիթի շոուի 15-րդ եթերաշրջանում, որտեղ այն վաճառվել է 150․000 դոլարով։

## Պատմություն
Մեդալի գաղափարը սկզբնապես մտահղացել է Բենջամին Ֆրանկլինը, երբ նրան պատվիրել են Յորքթաունի պաշարման պատվին հուշարձան կառուցել։ Ֆրանկլինն իր գաղափարը ներկայացրել է  1782 թվականի մարտի 4-ին Ռոբերտ Լիվինգսթոնին ուղղված նամակում։ Դարձերեսի դիզայնը հետագայում մշակել են Էսպրի-Անտուան Ժիբլենը և Օգյուստեն Դյուպրեն։ Հատվել է պղնձից, արծաթից և մի քանիսը՝ ոսկուց։ Ոսկե մեդալներն անհետացել են Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ և երբեք չեն գտնվել։

## Դիզայն
Մեդալի դիմերեսին պատկերված է Ազատության աստվածուհին։ Նրա կողքին՝ փռյուգյան գլխարկով զարդարված ձող է։ Դարձերեսին պատկերված է Միացյալ Նահանգները խորհրդանշող մանուկ Հերկուլեսը, որի վրա հարձակվել է Միացյալ Թագավորությունը խորհրդանշող առյուծը։ Մանուկին, որը պատկերված է երկու օձ խեղդելիս, պաշտպանում է Աթենասը, որը խորհրդանշում է Ֆրանսիան։ Դարձերեսին գրված է *NON SINE DIIS ANIMOSUS INFANS* կարգախոսը՝ Հորացիոսի «Descende coelo» ձոնից, որը թարգմանաբար նշանակում է «Մանուկը չէր համարձակվի առանց աստվածների օգնության»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1782 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Ազատության մեդալ

**Ազատության մեդալ** (), շնորհվել է 1986 թվականին ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի կողմից՝ Ազատության արձանի («Ազատությունը, որ լուսավորում է աշխարհը») 100-ամյակի տոնակատարությունների շրջանակում։ Մեդալը շնորհվել է միայն մեկ անգամ, քանի որ կապված է եղել կոնկրետ իրադարձության հետ։ «Ազատության հանգստյան օրեր»-ի ավարտից (1986) հետո  այլևս որևէ նման մեդալ չի շնորհվել, սակայն չի բացառվում, որ ապագայում ևս նման շնորհումներ տեղի կունենան։

## Պատմություն
1986 թվականին նախագահ Ռեյգանը մեդալը շնորհել է տասներկու ականավոր անհատների, որոնք ընտրվել էին որպես Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ամենանշանավոր քաղաքացիություն ստացած անձանց ներկայացուցիչներ։ ABC հեռուստաընկերության և 1986 թվականի «Ազատության հանգստյան օրեր» միջոցառման հեռարձակման պրոդյուսեր Դեյվիդ Լ. Ուոլփերն առաջարկել է, որ նախագահը մեդալներ շնորհի ընտրված քաղաքացիներին՝ որպես Նյու Յորքի նավահանգստում տեղադրված Ազատության արձանի 100-ամյակի տոնակատարությունների կարևոր բաղադրիչ։

## Ձևավորում
Ազատության մեդալը շրջանաձև բրոնզե մեդալիոն է՝ յոթ դյույմ տրամագծով։ Այն ձեռքով մշակվել և հղկվել է Ալեքս Շագինի կողմից։ Մեդալի դիմերեսին պատկերված է Ֆրեդերիկ Բարտոլդիի կիսանդրին, որը թեքված է դեպի աջ և աջ ձեռքում պահում է իր «Ազատությունը, որ լուսավորում է աշխարհը» փոքր բրոնզե քանդակը։ Այս քանդակը հանդիսացել է Նյու Յորքի նավահանգստի Հուդզոն գետի գետաբերանում գտնվող «Ազատության արձան» ազգային հուշարձանի կառուցման ձևանմուշը։ Բարտոլդիի անունը ուղղահայաց է գրված, նրա հայրանունը՝ Օգյուստ, կիսանդրու ձախ կողմում է, իսկ ազգանունը՝ աջ կողմում:

## Մեդալակիրներ

Մեդալակիրների անունները հայտարարվել են «ABC News»-ի ներկայացուցիչ Թեդ Քոփելի կողմից։

2025 թվականի նոյեմբերի դրությամբ Ֆրանկլին Չանգ Դիասը, Հաննա Հոլբորն Գրեյը և Իցհակ Պերլմանը միակ կենդանի մեդալակիրներն են։

## Արտաքին հղումներ
* President Reagan's July 3, 1986 Remarks at the Opening Ceremonies of the Statue of Liberty Centennial Celebration in New York, New York
* President Reagan's July 3, 1986 Remarks on the Lighting of the Torch of the Statue of Liberty in New York, New York
Կատեգորիա:1986 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ազատության արձան
Կատեգորիա:1980-ականներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Ուզբեկստանում Լեհաստանի դեսպանություն

**Տաշքենդում Լեհաստանի դեսպանություն** (), Ուզբեկստանում Լեհաստանի դիվանագիտական առաքելությունը։ Բացի Ուզբեկստանից, լեհական դիվանագիտական այս առաքելությունը Վարշավայի շահերը ներկայացնում է նաև Տաջիկստանում։

## Կառուցվածք
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան, դիվանագիտական առաքելության ղեկավար,
* Քաղաքական և տնտեսական բաժին,
* Հյուպատոսական բաժին,
* Վարչական և ֆինանսական բաժին,
* Ռազմական կցորդ

## Պատմություն
Լեհաստանի և Ուզբեկստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 19-ին։ Տաշքենդում Լեհաստանի դեսպանությունը գործում է 1995 թվականից։

## Դեսպաններ
* 1995—2001 — Բոգուսլավ Կաչինսկի,
* 2001—2005 — Զենոն Կուխչակ
* 2005—2006 — Յանուշ Վավժինյուկ (գործերի հավատարմատար)
* 2006—2007 — Մարիան Օրլիկովսկի (գործերի հավատարմատար)
* 2007—2010 — Եժի Ստանկևիչ (գործերի հավատարմատար)
* 2011—2015 — Մարիան Պշեզձեցկի
* 2015—2020 — Պյոտր Իվաշկևիչ
* 2020—2021 — Տոմաշ Կոլատ (գործերի հավատարմատար)
* 2021—2024 — Ռադոլսավ Գրուկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Դեսպանության պաշտոնական կայք էջ
* 
* MSZ ''Uzbekistan''
* MSZ ''Tadżykistan''

Կատեգորիա:Լեհաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչություններ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանում դիվանագիտական ներկայացուցչություններ
Կատեգորիա:Տաշքենդ
20 րոպե (հեռուստասերիալ)

**20 րոպե** (), դրամա ժանրի թուրքական հեռուստասերիալ, որը 2013 թվականի հունվարի 1-ից հունիսի 27-ը հեռարձակվել է Star TV-ով։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Թուբա Բույուքյուսթունը և Իլքեր Աքսումը։ Հեռուստասերիալի ռեժիսորներն են Սերդար Իշըքը և Ալի Բիլգինը, իսկ պրոդյուսերը՝ Քերեմ Չաթայը։ 

## Սյուժե
Հեռուստասերիալը պատմում է թուրքական ընտանիքներից մեկի պատմությունը։ Ընտանիքի հայր ու մայրը և նրանց երկու երեխաները բնակվում են երջանիկ։ Մի օր ոստիկանությունը ներխուժում է նրանց տուն և ձերբակալում ընտանիքի մորը։ Վերջինս կասկածվում էր սպանության մեջ ու դատապարտվում է 20 տարվա ազատազրկման։ Նրա ամուսինը փորձում է ապացուցել աղջկա անմեղությունը, մինչդեռ միևնույն ժամանակ քրեական հետաքննիչը ջանում է գտնել բազմաթիվ ապացույցներ, որպեսզի բացահայտնի ճշմարտությունը։ Ամենամեծ հարցը, սակայն, մնում է այն, թե արդյոք աղջիկն իրագործել է այդ սպանությունը։

## Դերասանական կազմ

* Թուբա Բույուքյուսթուն - Մելեք Հալասքար, կին, որը մեղադրվում է սպանության մեջ, որը կարող է կատարած կամ չկատարած լինել, Ալիի կինը։
* Իլքեր Աքսում - Ալի Հալասքար, դպրոցի ուսուցիչ և Մելեքի ամուսինը, տղամարդ, որը փորձում է փրկել կնոջն ու ամեն գնով դուրս բերել բանտից։
* Ֆըրաթ Չելիք - Օզան Չևիքօղլու, դետեկտիվ, որը հետաքրքրված է Մելեքի գործով։ Այս գործը նրան շատ գործողությունների է դրդում ու Ֆըրաթը չի էլ հասկանում, թե ոնց է սիրահարվում Մելեքին։
* Բյուլենթ Էմին Յարար - Մեսութ Բիլալօղլու, հայտնի է նաև որպես Քեդի (կատու), նախկինում դատապարտված տղամարդ, որը 7 անգամ կարողացել էր փախչել բանտից, բայց ամեն անգամ բռնվել էր։ Հետաքրքիրն այն էր, որ նա դա անում էր 20 րոպեի ընթացքում։ Մանրամասն հետազոտություններից հետո Ալին պարզում է դա և խնդրում նրան օգնել Մելեքին դուրս բերելու համար։
* Այթեն Ունջուօղլու - Զեյնեփ Հալասքար։
* Ջիհաթ Թամեր - Նեդիմ Հալասքար։
* Իփեք Բիլգին - Մուավին Սյուրեյա Գյուրոք։
* Մյուջդե Ուզման - Քյուզգուն, Քեդիի դուստրը։ Նա անում է ամեն ինչ Ալիին ու հորն օգնելու համար՝ հաճախ դառնալով հանցակից։ Այդուհանդերձ, նա սիրահարվում է Ալիին ու ամեն ինչ դրանից հետո խառնվում է իրար։ 
* Դեֆնե Քայալար - Դերին Սոլմազ։
* Բահադիր Յունլու։

## Մրցանակներ

## Միջազգային հեռարձակում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Ռոուզ Լիլիան Ուիթկոպ Օլդրեդ

**Ռոուզ Լիլիան Ուիթկոպ Օլդրեդ** (**, ), անարխիստ, լրագրող և ծնելիության վերահսկման ու սեռական դաստիարակության առաջնամարտիկ։

## Վաղ մանկություն
Ռոուզ Լիլիան Ուիթկոպ Օլդրեդը ծնվել է Ուկրաինայում՝ Կիևում Ռեյչել Վիտկոպսկի անունով՝ հրեաներ Սիմոնի և Ֆրեդա Գրիլի ընտանիքում։ Հինգ տարեկան հասակում նրանք տեղափոխվել են Անգլիա՝ Լոնդոն։

## Գործունեություն
Ուիթկոպը անդամակցել է անարխիստական «*Jubilee Street Club*» ակումբին։ Նրա քույրը՝ Միլի Ուիթկոպը, Ռուդոլֆ Ռոքերի գործընկերն է եղել։ Այդ ակումբում էլ Ռոուզը ծանոթացել է Գայ Օլդրեդի հետ։ 1907 թվականի հունվարին նրանք սկսել են միասին ապրել Լոնդոնի Շեփերդս Բուշ թաղամասի Թորպբենք փողոցում։ Երկու տարի անց՝ 1909 թվականի մայիսի 2-ին, Ռոուզը ծնվել է որդին՝ Էնսլին։

Ռոուզն աշխատել է Գայ Օլդրեդի հետ միասին և միայնակ ղեկավարել «The Spur» ամսագիրն այն ժամանակ, երբ Օլդրեդը գտնվում էր բանտում՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչին չներկայանալու պատճառով։ 

1921 թվականից Ուիթկոպը կենտրոնացել է ծնելիության վերահսկման խնդրի վրա, և 1923 թվականին նա ու Օլդրեդը ձերբակալվել ու մեղադրվել են Մարգարետ Սենգերի «Family Limitation» աշխատության հրատարակման և տարածման համար։ Գործը լայն արձագանք է ստացել մամուլում, և բողոքարկման փուլում նրանց  և՛ բարոյապես, և՛ ֆինանսապես աջակցել են Դորա Ռասելը և Ջոն Մեյնարդ Քեյնսը։ Չնայած դատը պարտվելուն՝ Ռոուզը 1925 թվականին կրկին հրատարակել է տեքստը։ Թեև նա կարողացել է խուսափել հետապնդումից, սակայն գրավել է Ներքին գործերի նախարարության ուշադրությունը, որից ստացել է ազգային պատկանելության  (որպես ռուս, այսինքն՝ սովետական հպատակ) համար արտաքսման սպառնալիքներ։ Չնայած նրանք բաժանվել էին 1924 թվականին, Ուիթկոպը և Օլդրեդը գրանցել են քաղաքացիական ամուսնություն՝ նրա քաղաքացիության կարգավիճակը հաստատելու և արտաքսումը կանխելու նպատակով։

## Մահ
Ռոուզը մահացել է 1932 թվականի հուլիսի 4-ին Լոնդոնի Սենթ Ջորջի հիվանդանոցում՝ գանգրեոնային ապենդիցիտից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Aldred, Guy A. (1963), *No Traitors' Gait! - The Life and Times of Guy A. Aldred*, Vol.3 No.1, Strickland Press, Glasgow
* Caldwell, John T. (1978), "Guy Aldred, Anti-Parliamentarian, 1886-1963: A Memoir", *Essays in Scottish Labour History: a tribute to W. H. Marwick*, ed. MacDougall, I., 
* Caldwell, John Taylor (1988), *Come Dungeons Dark: The Life and Times of Guy Aldred, Glasgow Anarchist*, 

Կատեգորիա:1890 ծնունդներ
Կատեգորիա:1932 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Անարխիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կիև քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 4 մահեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
1-0 (տասը թիվ)

**1-0 (տասը թիվ)**, ամերիկացի նկարիչ Ռոբերտ Ինդիանայի քանդակների մոնումենտալ շարքը։ Աշխատանքում պատկերված են 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 և 0 թվանշանները։ Աշխատանքը ստեղծվել է 1980-ից 2001 թվականներին։ Թվերը պատրաստված են բազմագույն ալյումինից և դրանցից յուրաքանչյուրի չափսերն են 182.9 x 182.9 x 91.4 սմ (72 x 72 x 36 դյույմ)։
thumb|right|1-0 թվերը Լոնդոնի Լայմ Սթրիթում, 2014 թվական
[thumb|right|[Եղանակին դիմացկուն պողպատ|Կորտենային պողպատից պատրաստված «5»-ը Վալենսիայում, 2006 թվական]]
Թվերի օգտագործումը Ինդիանայի արվեստի գործերում ակնառու է դարձել 1950-ականների վերջից և 1960-ականներին արդեն նրա ոճի անբաժանելի մասն էր դարձել։ Ինդիանան իր Քոենթիս Սլիփ հասցեի ձեղնահարկից գտած հին օրացույցից է ոգեշնչվել ստեղծելու թվերի դիզայնը։ Աշխատանքն սկզբում ստեղծվել է Ինդիանապոլիսի անշարժ գույքի կառուցապատողի համար, այնուհետև այն նվիրաբերվել է Ինդիանապոլիսի գեղարվեստի թանգարանին։ Աշխատանքը հետագայում ստեղծվել է Նյու Յորքի Փարկ Ավենյուում 2003 թվականին՝ «Արվեստը այգում» շարքի շրջանակներում, Բևեռլի Հիլզի քաղաքապետարանի դիմաց 2005 թվականին, և Լոնդոնի Լայմ փողոցում՝ 2013 թվականից՝ Լոնդոնյան Սիթիի «Քանդակը Սիթիում» շարքի շրջանակներում։ Կորտենային պողպատից պատրաստված 1-0 թվերի մի շարք էլ 2019 թվականին տեղադրվել է Լոնդոնի Ռիջենթս Փարկում։ Ինդիանան նախկինում բանաստեղծ Ռոբերտ Քրիլիի հետ ստեղծել էր բանաստեղծությունների ժողովածու, որը ներառում էր Ինդիանայի գունավոր, տրաֆարետային թվերից յուրաքանչյուրին նվիրված բանաստեղծություններ։

## Մեկնաբանություն և իմաստ
Թվերը կարող են դասավորվել ցանկացած հերթականությամբ՝ նոր իմաստներ և մեկնաբանություններ ստեղծելու համար։
Ինդիանան որոշակի իմաստներ էր վերագրում յուրաքանչյուր թվանշանի համար իր ընտրած գույներին։
Ինդիանայի կայքն այսպես է վերագրում թվանշանների իմաստները․

**Մեկ*, կարմիր և կապույտ, խորհրդանշում է ծնունդը
**Երկու*, կանաչ և կապույտ՝ մանկություն
**Երեք*, նարնջագույն և կապույտ՝ երիտասարդություն
**Չորս*, դեղին և կարմիր՝ պատանեկություն
**Հինգ*, սպիտակ և կապույտ, խորհրդանշում է կյանքի «նախնական սկիզբը»
**Վեց*, կանաչ և կարմիր, խորհրդանշում է կյանքի սկիզբը
**Յոթ*, կապույտ և նարնջագույն՝ կյանքի «վաղ աշուն»
**Ութ*, մանուշակագույնն ու կարմիրը աշնան ազդանշան են տալիս
**Ինը*, սևն ու դեղինը նախազգուշացնող զգացողություն են հաղորդում
**Տասը*, Մոխրագույնի օգտագործումը ազդարարում է կենսաբանական կյանքի ցիկլի ավարտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1980 քանդակներ
Կատեգորիա:Թվեր
Կատեգորիա:Փոփ արտ
Էդվարդ դե Գրացիա

**Էդվարդ Ռիչարդ դե Գրացիա** (, ) ամերիկացի իրավաբան, հեղինակ և խոսքի ազատության պաշտպան:

Դե Գրացիան ծնվել է Չիկագոյում:  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա ծառայել է ԱՄՆ բանակում, իսկ ավելի ուշ վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ։  Նա ավարտել է Չիկագոյի համալսարանը` ստանալով բակալավրի աստիճան 1948 թվականին, իսկ 1951 թվականին ստացել է իրավունքի դոկտորի աստիճան Չիկագոյի համալսարանի իրավաբանական դպրոցում:  Նա իրավաբանական գործունեություն է ծավալել Վաշինգտոնում, ապա որոշ ժամանակ աշխատել է Փարիզի «ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ում (1956-1959): Վաշինգտոնի տարբեր իրավաբանական դպրոցներում դասավանդելուց հետո՝ 1976 թվականին, նա դարձավ Բենջամին Կարդոզոյի անվան իրավաբանական դպրոցի հիմնադիր դասախոսներից մեկը, որտեղ աշխատեց հաջորդ երեք տասնամյակների ընթացքում:

Դե Գրացիան ամուսնացած է եղել երեք անգամ՝ Էլեն Օ'Քոնորի, Լիզ Գուդի և Լորա Փրայսի հետ: Նա ուներ մի քանի երեխա, այդ թվում՝ Օգոստուս դե Գրացիան (մահացել է 2011 թվականին), Դավիդ դե Գրացիա, Քրիստոֆ դե Գրացիա, Բելինդա դե Գրացիա Հոլցկլավ և Էլիզաբեթ դե Գրացիա Բլյումենֆելդ:

Դե Գրացիան 1960-ականներին ներգրավված է եղել գրական և գեղարվեստական գրաքննության բազմաթիվ աղմկահարույց գործերում, այդ թվում՝ մի քանիսում հրատարակիչ Բարնի Ռոսսեթի անունից, որը հրատարակել էր Հենրի Միլլերի և Ուիլյամ Բերոուզի ստեղծագործությունները՝ ի թիվս այլոց: Դե Գրացիան նաև ներգրավված էր հակապատերազմական ցուցարարների խոսքի իրավունքի պաշտպանության ջանքերում, ինչպես նկարագրել է Նորման Մեյլերը «Գիշերային բանակները» (1968) աշխատությունում: 1991 թվականին նա հրատարակեց «Աղջիկները ամենուրեք հետ են թեքվում. անպարկեշտության օրենքը և հանճարի վրա հարձակումը» գիրքը, որը գրական գրաքննության դեմ պայքարի երկար և հեղինակավոր պատմություն է:

## Նշանակալից դատական ​​գործընթացներ
* Լիսիստրատայի փոստային ծառայության գրաքննությունը (1955)
* «Գրոուվ Փրես ընդդեմ Գերշտեյնի» (1964), Հենրի Միլլերի «Խեցգետնի արևադարձ» (1934) գործի գրաքննությունը, որը լուծվել է «Ջակոբելիս ընդդեմ Օհայոյի» գործով
* 1965 - Ուիլյամ Ս. Բերոուզի «Մերկ ճաշ» (1959) վեպի գրաքննությունը
* «Ես հետաքրքրասեր եմ (դեղին)» (1967) ֆիլմի 1967 թվականի գրաքննությունը
* Լենի Բրյուսի պաշտպանությունը

## Գրականություն
* Censorship Landmarks (1969)
* Banned Films (with Roger Newman) (1982)
* Girls Lean Back Everywhere: The Law of Obscenity and the Assault on Genius (1991)

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Իրավագետներ
Ազատության արձան (երգ)

**«Ազատության արձան»** XTC խմբի 1978 թվականի սինգլ։ Այն ձայնագրվել է Լոնդոնի «Abbey Road Studios»-ում և հետագայում արգելվել է BBC Radio 1-ի կողմից՝ «Իմ երազանքներում ես լողում եմ քո կիսաշրջազգեստի տակ» տեքստի համար։ XTC-ն երգը կատարել է BBC2 հեռուստաալիքի *The Old Grey Whistle Test* հեռուստաշոուում 1978 թվականին։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
«Ազատության արձան» տեսահոլովակում խումբը կատարել է երգը մութ սենյակում, մինչդեռ Ազատության արձանի ստվարաթղթե կտրվածքները պահում են խմբի միկրոֆոնները։ Վերջում ստեղնաշարային նվագող Բարի Էնդրյուսը բարձրացնում է իր ստեղնաշարը և շրջում սենյակում՝ այն ձեռքին։ Տեսահոլովակը թողարկվել է *Look Look* տեսանյութերի ժողովածուում։

## Անձնակազմ
* Էնդի Փարթրիջ- կիթառ և վոկալ
* Բարի Էնդրյուս– գոլորշու դաշնամուր, ծափահարություններով երգեհոններ
* Քոլին Մոուլդինգ- բաս և վոկալ
* Թերի Չեմբերս- հարվածային գործիքներ և վոկալ

## Հղումներ


## Արտաքին հղումներ
* «Ազատության արձանը» Չալքհիլսի վրա
* 

Կատեգորիա:1978 սինգլներ
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Արտի Քասախյան

**Արտաշես «Արտի» Քասախյան** (), ամերիկահայ քաղաքական գործիչ, ով նախկինում եղել է ԱՄՆ Կալիֆոռնիա նահանգի Գլենդեյլ քաղաքի քաղաքապետ։ Ներկայումս քաղաքային խորհրդի անդամ է։

## Կենսագրություն
Քասախյանը ծնվել է ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում։ 1986 թվականից ապրում է Գլենդեյլում։ Պատմության բակալավրի աստիճանն ստացել է Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանում, իսկ հանրային քաղաքականության ու վարչարարության մագիստրոսի աստիճանը՝ Հյուսիսարևմտյան համալսարանում։

2022 թվականի ապրիլի 5-ին Քասախյանն ընտրվեց Գլենդեյլի քաղաքապետ, որը Լոս Անջելեսի շրջանի ամենամեծ քաղաքներից մեկն է։ Քաղաքապետի պաշտոնում սա Քասախյանի առաջին պաշտոնավարումն էր։

## Քաղաքական հայացքներ
### Հայաստան և Արցախ
Ի պատասխան 2022 թվականին Արցախի շրջափակմանը, Քասախյանը նամակ հղեց ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենին՝ նշելով. «Ես խիստ հիասթափված եմ վարչակազմի անկարողությունից՝ պատասխանատվության ենթարկել Ադրբեջանին մարդու իրավունքների այս աղաղակող խախտումների համար և «Ազատությանն աջակցության բանաձևի» 907 ենթաբաժնի շարունակական հրաժարումից։ Ռազմական հանցագործությունների և մարդու իրավունքների աղաղակող խախտումների մասին ստուգելի հաղորդումների ֆոնին շարունակելով ԱՄՆ-ի կողմից Ադրբեջանին ռազմական օգնության ցուցաբերումը՝ մենք խրախուսում ենք Ադրբեջանի ագրեսիան և վտանգում խրախուսել և անձնատուր լինել նման վարքագծին»։

### LGBTQ+ իրավունքներ
2022 թվականին Լոս Անջելեսի Ստուդիո Սիթի թաղամասում տեղի ունեցած «GALAS LGBTQ+ Armenian Society»-ի (նախկինում՝ Գեյերի և լեսբիների հայկական համայնք) քվիր թեմայով վերնիսաժում Քասախյանը հայտարարեց. «Եթե ինչ-որ մեկը պատրաստվում է սպառնալ այս խմբի անդամներին, ես պատրաստվում եմ այնտեղ կանգնել նրանք կողքին ու հավաստիացնել, որ ես այնտեղ եմ, ներկա եմ ու հանդես գամ որպես հայկական մեծ համայնքի քաղաքապետ՝ ասելով, որ ես այստեղ եմ ծառայելու յուրաքանչյուր հայի»։

2022 թվականի դեկտեմբերին Քասախյանը մասնակցել է «glendaleOUT»-ի կազմակերպած մոմավառությանը՝ ի հիշտական սեռական կողմնորոշման համար սպանված անձանց։ Այդ ընթացքում դրամահավաք իրականացվեց նաև Transgender Law Center () և Pink Armenia կազմակերպությունների համար։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է Քորթնի Ռելֆի հետ։ Զույգն ունի մեկ որդի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

 
Կատեգորիա:Ամերիկահայեր
Կատեգորիա:Գլենդելի քաղաքապետներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ քաղաքական գործիչներ
ԱՄՆ-ի 3 ցենտ

**ԱՄՆ-ի 3 ցենտ**, ԱՄՆ-ի երեք ցենտ անվանական արժեքով մետաղադրամ, որը հատվել է 1865 թվականից 1889 թվականներին։ Այդ ընթացքում հատվել է ավելի քան 31 միլիոն հատ։

## Պատմություն
Պղնձ-նիկելային երեք ցենտ մետաղադրամի թողարկման նախապատմությունը Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում առաջացած ֆինանսական դժվարություններն էին։ Մետաղադրամները հատելու համար բավարար արծաթ չունենալով որոշվեց թողարկել պղինձ-նիկելի համաձուլվածքից պատրաստված մետաղադրամ, որը կշրջանառվեր իր արծաթե համարժեքի հետ միասին։
Մետաղադրամի թերությունն այն էր, որ այն նույն տրամագիծն ուներ, ինչ ավելի բարձր անվանական արժեք ունեցող արծաթյա դայմը։ 1889 թվականին դադարեցվեց 3 ցենտանոց մետաղադրամների թողարկումը։.

## Պատկեր
### Դիմերես
Մետաղադրամի դիմերեսի վրա պատկերված է կնոջ կիսանդրին, որը խորհրդանշում է Ազատությունը։ Նրա շուրջը կիսաշրջանաձև գրված է «ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՄԻԱՑՅԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ» մակագրությունը, իսկ ներքևում նշված է թողարկման տարեթիվը։

### Դարձերես
Մետաղադրամի դարձերեսի վրա երկու ձիթենու ճյուղերից պատրաստված պսակի կենտրոնում գրված է հռոմեական III թիվը։

## Տպաքանակ

(փակագծերում նշված է բարձր որակի մետաղադրամների քանակը)

Մետաղադրամի ընդհանուր թողարկումը կազմում է ավելի քան 31 միլիոն օրինակ։.

## Նշումներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Ռոնալդ Քիդ

**Ռոնալդ Հյուբերտ Քիդ** (, ),  քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության բրիտանացի ակտիվիստ։

## Կենսագրություն
Ռոնալդ Քիդը ծնվել է Լոնդոնում՝ Անգլիայում՝ վիրաբույժ Լեոնարդ Յոզեֆ Քիդի ընտանիքում։  Ռոնալդը եղել էբժիշկ Յոզեֆ Քիդի թոռը և բժիշկներ Պերսի Քիդի և Ուոլտեր Օբրի Քիդի զարմիկը։ Նրա մայրը Ալիս Մոդ Փիքն էր։ Քիդը ուսումնասիրել է «գիտություն» Լոնդոնի համալսարանում, սակայն ոչ մի դիպլոմ չի ստացել։ Նա ունեցել է տարբեր աշխատանքներ, մինչև 1930-ականները և 1940-ականները, երբ Բրիտանիայում սկսել էր պայքարել սոցիալական անարդարությունների դեմ և գտել էր իր կոչումը։

1934 թվականին, ի պատասխան ոստիկանության արձագանքների սովի ցույցերի մասնակիցներին՝ նա Սիլվիա Կրոթեր-Սմիթի հետ միասին հիմնեց «Քաղաքացիական ազատության խորհուրդը» (հետագայում՝ Ազգային քաղաքացիական ազատության խորհուրդ («NCCL»), այժմ հայտնի որպես «Liberty»)։ Այն ղեկավարում էր Ե. Մ. Ֆորսթերը, իսկ փոխնախագահներ էին՝ Կլեմենթ Աթլին, Էնյուրին Բիվենը, Հևլոք Էլիսը, Օլդոս Հաքսլին, Ջ. Բ. Պրիստլին, Բերտրանդ Ռասելը և Հ. Ջ. Ուելսը։ Ցանկացած վաղ արշավ, որը նպատակ ուներ փոփոխություններ մտցնել 1934 թվականի «Ապստամբություն դրդելու մասին» օրենքում, կտրուկ հաջողության հասավ՝ շնորհիվ Քիդի և Ուիլյամ Սիրլ Հոլդսվորթի աջակցության։

Չնայած ծանր հիվանդությանը՝ խորհուրդը շարունակեց իր գործունեությունը՝ Քիդի գլխավորությամբ վերջինիս մահը՝ 1942 թվական։

Ֆորսթերի հոգեհանգստի խոսքը՝ նվիրված Քիդին, ընդգրկվել է նրա «Երկու կենաց ժողովրդավարության համար» () էսսեների ժողովածուում և ավարտվում է հետևյալ նկարագրությամբ.

## Աղբյուրներ
* Sylvia Scaffardi, *Fire Under the Carpet: Working for Civil Liberties in the 1930s* (London, 1986)

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:1889 ծնունդներ
Կատեգորիա:1942 մահեր
Կատեգորիա:Ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
ԱՄՆ-ի 3 դոլար

**ԱՄՆ-ի 3 դոլար**, ոսկի, ԱՄՆ 3 դոլար անվանական արժեք մետաղադրամներ, որոնք հատվել են 1854 թվականից 1889 թվականներին: Ամբողջ ժամանակահատվածում հատվել է մի փոքր ավելի քան 530,000 մետաղադրամ: Համեմատաբար փոքր ընդհանուր հատման պատճառով այն ունի բարձր դրամագիտական արժեք:[

## Պատմություն
3 դոլարանոց մետաղադրամի ստեղծման նախադրյալը փոստային նամականիշերի գինը 3 ցենտի իջեցնելն էր: Սենատորներից մեկը առաջարկեց սկսել հատել 3 ցենտ անվանական արժեքով արծաթե մետաղադրամներ և 3 դոլարանոց ոսկե մետաղադրամներ, որոնց դիմաց կարելի էր գնել համապատասխանաբար 1 նամականիշ կամ 100 նամականիշից բաղկացած թերթիկ: 1853 թվականի փետրվարի 21-ի «Մետաղադրամների մասին» օրենքը թույլատրեց 3 դոլարանոց ոսկե մետաղադրամների թողարկումը:.

Փորագրող Ջեյմս Բարթոն Լոնգեյքրը նախագծել է նոր 1- և 3 դոլարանոց մետաղադրամներ, որոնք գրեթե նույնական էին (բացառությամբ քաշի, տրամագծի և անվանական արժեքի): Մետաղադրամի դիմերեսին նա պատկերել է [Ազատություն]ը խորհրդանշող կնոջ, որն ուներ [հնդկացի|հնդկացի կնոջ դիմագծեր: Այստեղից էլ ծագում է այս տեսակի մետաղադրամի անվանումը()։ Պատկերի մոդելը հնդկացի կին չէր, այլ Վեներայի հնաոճ արձան Ֆիլադելֆիա թանգարանից։.

Մետաղադրամը հատվել է համեմատաբար փոքր քանակությամբ Ֆիլադելֆիայի, , Նոր Օռլեանի և Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարաններում: Մետաղադրամի հատումը նշվում է Դալոնեգայի համար «D» փոքրատառով, Նոր Օռլեանի համար «O» և Սան Ֆրանցիսկոյի համար «S» տառով՝ դարձ կողմում՝ ծաղկեպսակի տակ:

1889 թվականին երեք ցենտ և երեք դոլար մետաղադրամները, ինչպես նաև ոսկե դոլար դադարեցին թողարկվել:

## Պատկեր
### Դիմերես
Դիմերեսին պատկերված է Ազատությունը խորհրդանշող կնոջ պատկեր, որը կրում է «ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ» գրությամբ թագ։ «Հնդկացի արքայադստեր» գլխազարդը, ըստ երևույթին, վերցված է 16-րդ դարում Ֆլորիդա ճանապարհորդած նկարիչ Ժակ Լե Մուան դը Մորգ հնդկացիների նկարներից, պատկերի շուրջը կիսաշրջանաձև գրություն է՝ «ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՄԻԱՑՅԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ»։

### Դարձերես
Դարձերեսին մետաղադրամի անվանական արժեքը նշված է «3 ԴՈԼԱՐ» և կենտրոնում՝ հատման տարեթիվը։ Երկու կողմերում էլ պսակված է ցորեն, ծխախոտի տերևներ և եգիպտացորենի կոթուններ։

## Տպագրաքանակ

(փակագծերում նշված է բարձր որակի մետաղադրամների քանակը)

Մետաղադրամի ընդհանուր թողարկումը կազմում է ավելի քան 530 հազար օրինակ։.

## Նշումներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Խոսե Կոնրադո

**Խոսե Կոնրադո Ռոդրիգես Ալեգրի**, (, ) կուբացի քահանա՝ Սանտյագո դե Կուբայի Սանտա Թերեզիտա դել Նինյո Խեսուսի ծխից, առավել հայտնի է 2009 թվականին Կուբայի նախագահ Ռաուլ Կաստրոյին ուղղված իր կտրուկ բաց նամակով:  Նամակում Կոնրադոն դատապարտում է սոցիալական խնդիրները, ազատության սահմանափակումները, ինչպես նաև իր ծխականների դեմ սպառնալիքների ու հարցաքննությունների աճը:  1994 թվականին Կոնրադոն նմանատիպ բաց նամակ գրեց Ֆիդել Կաստրոյին:

Կոնրադոն, որը համարվում էր Կուբայի ամենաակնառու եկեղեցական գործիչներից մեկը, կոչվում էր «Ժողովրդի կարդինալ»:  1998 թվականին Հռոմի պապին այցելելուց հետո Կոնրադոն ասել է. «Կուբայի ժողովրդի կյանքում մեծ փոփոխություն է տեղի ունեցել իրենց մտքերը երկար տարիներ թաքցնելուց հետո»։ Կուբայում տեղի ունեցածը իսկական հրաշք է։ Դա կուբացի ժողովրդի վերածնունդն է:

Լրագրող Էմիո դե Արմասի կողմից գրված Կոնրադոյի հետ հարցազրույցը զբաղեցրեց երրորդ տեղը «Կաթոլիկ լրագրող» ամսագրի «Ազգային/միջազգային իրադարձության լավագույն լրատվական հաղորդում» անվանակարգում, հոդված, որը, չնայած Կուբայի կառավարության կողմից մամուլի վրա դրված սահմանափակումներին, ներկայացնում է Կոնրադոյի պատմությունը, որտեղ նա մանրամասն նկարագրում է իր եկեղեցում կուբայական ոստիկանության կողմից այլախոհների ձերբակալությունն ու ծեծը:

2009 թվականին Կոնրադոն հարցազրույց վերցրեց նաև իտալացի ռեժիսոր Պիերանտոնիո Միչարելլիից՝ իր «Ես այլ Կուբա եմ» վավերագրական ֆիլմի համար, որում նա նկարագրեց մի իրականություն, որը շատ տարբեր էր պաշտոնական քարոզչության կողմից ներկայացվածից։

## Նամակ Ռաուլ Կաստրոյին
2009 թվականի փետրվարի 5-ին Կոնրադոն գրեց բաց նամակ Կուբայի նախագահ Ռաուլ Կաստրո Ռուզին, որը հրապարակվեց «Contodos» թվային ամսագրում:

Յոանի Սանչեսը և Ռեյնալդո Էսկոբարը նամակի հրապարակումից մեկ շաբաթ առաջ մեկնել են Սանտյագո դե Կուբա և մի քանի օր անցկացրել այնտեղ՝ հանդիպելով Կոնրադոյի հետ։  Նույն այցի ընթացքում այնտեղ տեղի ունեցավ բլոգերների հանդիպում երիտասարդների հետ, և Սանչեսը իր Օրտեգա ի Գասետի մրցանակը տեղադրեց Կոբրայի Աստվածածնի սրբավայրում, որտեղ «գրաքննiչի երկար ձեռքը չի թափանցում»։ Նամակից հատվածներ հրապարակվել են «Huffington Post»-ում:

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Ազատության զանգ (Օրեգոն նահանգի Կապիտոլիում)

**Ազատության զանգ** ()**,** Սալեմում Օրեգոնի նահանգային Կապիտոլիումի արևմտյան մուտքի մոտ տեղադրված զանգ, որը Ֆիլադելֆիայում (Փենսիլվանիա նահանգ) գտնվող Ազատության զանգի կրկնօրինակն է։ Զանգը 1950 թվականի հուլիսի 4-ին Օրեգոնին է նվիրաբերել Ջոն Սնայդերը, որը ամերիկացի գործարար և դաշնային կառավարության պաշտոնյա էր։ Նախագահ Հարի Ս. Թրումանի վարչակազմում նա եղել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարար, որը խթանում էր խնայողական պարտատոմսերը։

## Ծագում և նվիրատվություն
Օրեգոնը զանգի պատճենը ստացել է 1950 թվականի հուլիսի 4-ին՝ ֆինանսների նախարար Ջոն Սնայդերի միջնորդությամբ։

## Զանգի վերականգնում
2020 թվականին *Oregon State Capitol Foundation*-ը նախաձեռնել է զանգի վերականգնման ծրագիր՝ համագործակցելով ֆրանսիական *Christoph‑Paccard* ձուլարանի ամերիկյան ներկայացուցչության հետ։ Վերականգնման ընդհանուր արժեքը, ներառյալ փոխադրման ծախսերը, եղել է մոտ $30․000։ Վերադարձը կատարվել է հունիսի 24-ին, սակայն պաշտոնական վերաբացման արարողությունը հետաձգվել է։

## Նշանակություն
Օրեգոնի Ազատության զանգը ծառայում է որպես ազատության և պատմական ժառանգության խորհրդանիշ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Oregon_State_Capitol_Bell.JPG|alt=The bell in 2006| Զանգը 2006 թվականին
Պատկեր:OR_Cap_Walk_of_Flags.JPG|alt=The Walk of Flags with the Liberty Bell in the foreground, 2008| Դրոշների ծառուղին՝ Ազատության զանգով առաջին պլանում, 2008 թվական


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950 քանդակներ
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
ԱՄՆ առևտրային դոլար

**ԱՄՆ առևտրային դոլար**, մետաղադրամ, թողարկվել է Չինաստանի հետ առևտրի համար, քանի որ այն, ի տարբերություն այլ երկրների, պահպանեց արծաթե ստանդարտը: Այն մետաղադրամի համար բավականին անսովոր պատմություն ունի։

## Պատմություն
19-րդ դարի երկրորդ կեսին, ի տարբերություն այլ երկրների, Չինաստանը պահպանում էր արծաթե ստանդարտը: Որպես փող ծառայող հիմնական մետաղը արծաթն էր։ Չինաստանի հետ առևտրի համար Միացյալ Նահանգները թողարկում էր հատուկ մետաղադրամներ՝ առևտրային դոլարներ։ Դրանց հետ մեկտեղ Չինաստանում լայնորեն շրջանառվեցին մեքսիկական արծաթե պեսոներ։

1873 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսն ընդունեց մետաղադրամների մասին օրենքը, որը, մասնավորապես, նախատեսում էր առևտրային դոլարների թողարկում։

Առևտրային դոլարի ստեղծողները մի փոքր սխալ են թույլ տվել հաշվարկում։ Նոր մետաղադրամի վրա կար մակագրություն, որը ցույց էր տալիս մետաղադրամի քաշը և մաքրությունը՝ «420 ԳՐԵՅՆ 900 ՀԱՐԳ», որը համապատասխանում էր 27.2 գրամ 90 տոկոս արծաթի։ Այսպիսով, ստեղծողների ծրագրի համաձայն, մետաղադրամը պետք է լիներ ավելի լիարժեք քաշով, քան սովորական մեքսիկական պեսոն, որը պարունակում էր 416 գրան արծաթ։ Մետաղադրամի դարձերեսի վրա արծիվը նման էր մեքսիկականին։ Սակայն նրանք հաշվի չէին առել, որ մեքսիկական մետաղադրամները պատրաստված էին ավելի բարձր մաքրության արծաթից։ Արդյունքում, դրանք պարունակում էին ավելի մաքուր արծաթ և, հետևաբար, ավելի գրավիչ էին, քան ամերիկյան առևտրային դոլարը։.

Չնայած առևտրային դոլարները անմիջապես չէին մտնում ամերիկյան ներքին շուկա, դրանք օրինական վճարամիջոց մետաղադրամի վրա գրված էր «ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՄԻԱՑՅԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ» մակագրությունը: Անձը կարող էր ապրանքներ գնել անվանական արժեքով՝ Արևելքից բերված առևտրային դոլարով: Սա փոխվեց 1876 թվականին՝ ոսկու նկատմամբ արծաթի արժեքի կտրուկ անկման պատճառով: Արտաքին առևտրի համար հատված մետաղադրամները փոխանակվում էին 80 ցենտի համարժեքով, ուղարկվում օվկիանոսով դեպի Միացյալ Նահանգներ, որտեղ դրանք օգտագործվում էին անվանական արժեքով ապրանքներ գնելու համար: Արդյունքում, Կոնգրեսը օրենք ընդունեց, որով առևտրային դոլարները այլևս օրինական վճարամիջոց չէին Միացյալ Նահանգներում: Այսպիսով, Առևտրային դոլարը դարձավ ԱՄՆ դրամահատարանի կողմից միլիոնավոր օրինակներով թողարկված միակ մետաղադրամը՝ «ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՄԻԱՑՅԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ» գրությամբ, որը Միացյալ Նահանգներում օրինական վճարամիջոց չէ։

1879-ից 1885 թվականներին առևտրային դոլարները թողարկվել են փոքր տպաքանակներով՝ հավաքորդների համար։

Տպաքանակ

Մետաղադրամի ընդհանուր թողարկումը կազմել է մի փոքր պակաս, քան 36 միլիոն օրինակ։.

## Նշումներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Գատայի կոտորած

**Գատայի կոտորած,** 1942 թվականին խորվաթական Գատա գյուղի 96 գյուղացիների սպանությունն։ Այս ջարդի հեղինակները եղել են Մոմչիլո Ջույիչի Դինարա Չեթնիկ դիվիզիայի անդամները՝ հրամանատար (հերցոգ) Մանե Ռոկվիչի գլխավորությամբ։

## Ծագում
1942 թվականի սեպտեմբերի վերջին Դալմաթիայում գտնվող հարավսլավացի պարտիզանները ակտիվացրին իրենց գործողությունները առանցքի ուժերի դեմ և անհանգստություն առաջացրին տարածաշրջանի համար պատասխանատու իտալացի սպաների շրջանում: Իտալացի գեներալ Ումբերտո Սպիգոն, XVIII բանակային կորպուսի հրամանատարը, հատկապես հիասթափված էր Խորվաթիայի Անկախ Պետության իշխանություններից, քանի որ կարծում էր, որ նրանք բավարար չափով չեն համագործակցում իտալացիների հետ, և քանի որ նրանք չէին կարողացել տեղեկություններ ստանալ տեղի խորվաթ բնակչությունից կոմունիստական վերջին դիվերսիաների մասին։ Հետևաբար, իտալացիները մշակեցին գործողությունների ծրագիր Օմիսի տարածքում կոմունիստական գործունեության դեմ։ Մոտ 150 չետնիկներ տեղափոխվեցին իտալական բեռնատարներով՝ որպես լրացուցիչ ուժեր։ 1942 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, առավոտյան ժամը 6-ի սահմաններում, չետնիկական ուժերի մի մասը սկսեց շարժվել դեպի դալմատյան Գատա գյուղը։

## Կոտորած
Գյուղ մտնելուց կարճ ժամանակ առաջ չետնիկները հանդիպեցին խորվաթ կանանց մի խմբի, որոնք կաթ էին տանում Օմիշ։ Չետնիկները սպանեցին կանանց՝ կտրելով նրանց կոկորդները։ Գատան չետնիկական և իտալական ուժերի կողմից շրջապատվելուց հետո, առաջինը սկսեցին գյուղացիների կոտորածը։ Մաքսիմ անունով ինը տարեկան մի տղա տեսավ, թե ինչպես իր զարմիկ Անտեն փախչում է արյունոտված և կոկորդից դանակ դուրս ցցված։ Այնուհետև Մաքսիմը անհանգստացրեց իր ընտանիքի մնացած անդամներին, ովքեր սկսեցին փախչել դեպի Մոսոր լեռ։ Այն ժամանակ 12-ամյա վերապրած Անդրիա Պիվչևիչը հիշում է ականատես եղած իրադարձությունները.«Ես տասներկու հոգանոց խմբում էի։ Ես իմ աչքերով տեսել եմ, թե ինչպես են նրանք մարդկանց սպանում։ Ես տեսել եմ, թե ինչպես են նրանք կոտորում Դանիցա Միլոշին՝ նրա 10-ամյա որդուն, և թե ինչպես են նրանք օդ նետել նրա 1-ամյա դստերը և դաշույնով խոցել նրան։ Նրանք ինձ կրակեցին հրացանով հետույքիս, ապա չետնիկներից մեկը մոտեցավ ինձ և հարցրեց՝ նախընտրում եմ ինձ գնդակով սպանել, թե՞ դանակով։ Ես աղաչում էի նրան չսպանել ինձ, քանի որ ես մորս միակ որդին էի։ Դրանից հետո նա սկսեց դանակով հարվածել ինձ։ Նա 9 անգամ հարվածեց ինձ»։Պիվչևիչը կոտորածից փրկվեց՝ ձևացնելով, թե մահացած է, և պատերազմից հետո նա ցուցմունք տվեց Դրաժա Միխայլովիչի դատավարության ժամանակ։ Զանգվածային սպանությունների ավարտից հետո չետնիկները հրկիզեցին գյուղի տների մեծ մասը։ Զոհվել է առնվազն ութ երեխա, այս կոտորածի ամենափոքր զոհը ինը ամսական երեխա էր, իսկ ամենատարեց զոհը՝ 87-ամյա կին։

## Հետևանքներ և հիշողություն
Կոտորածի 70-ամյակի առթիվ տեղի ունեցավ հիշատակի միջոցառում։ Ներկա գտնվող նշանավոր անձանցից մեկը Խորվաթիայի նախագահ Իվո Յոսիպովիչն էր։

Գատայի տարրական դպրոցը կոչվել է «1942 թվականի հոկտեմբերի 1»՝ ի հիշատակ այս իրադարձության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1942 Իտալիայում
Կատեգորիա:1942 Խորվաթիայում
Կատեգորիա:Խորվաթիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հակակոմունիզմ
Fast Cars and Freedom

**Fast Cars and Freedom**, ամերիկյան «Rascal Flatts» քանթրի ժանրի երաժշտական խմբի երգ։ Երգը թողարկվել է 2005 թվականի մարտի 21-ին՝ որպես «Feels Like Today» ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը դարձել է խմբի չորրորդ՝ առաջին հորիզոնականը զբաղեցրած սինգլը ԱՄՆ «Billboard Hot Country Songs» հիթ-շքերթում։

Երգի համահեղինակներն են խմբի մեներգիչ Գերի Լևոքսը, ինչպես նաև Վենդել Մոբլին և Նայլ Թրեշերը, որոնք մինչ այդ միասին գրել էին նաև խմբի 2003 թվականի «I Melt» սինգլը։

## Այլ տարբերակներ
«Rascal Flatts»-ը վերաթողարկել է «Fast Cars and Freedom» երգը Ջեյսոն Ալդինի հետ 2025 թվականի «Life Is a Highway: Refueled Duets» ալբոմում։

## Հիթ-շքերթներ
"Fast Cars and Freedom" երգը 2005 թվականի մարտի 26-ին հաջորդող շաբաթվա ընթացքում հայտնվել է ԱՄՆ-ի *Billboard* Hot Country Songs ցուցակի 56-րդ հորիզոնականում։

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2005 սինգլներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ալբոմներ
Կատեգորիա:Երգեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Երգեր ըստ ժանրի
Կատեգորիա:Քանթրի երաժշտություն
Անպատժելիություն

**Անպատժելիությունը** կարողություն է գործել՝ ազատված լինելով պատիժներից, կորուստներից կամ այլ բացասական հետևանքներից: Մարդու իրավունքների միջազգային օրենքում անպատժելիությունը մարդու իրավունքների խախտումներ կատարողներին արդարադատության առաջ կանգնեցնելու անկարողությունն է և, որպես այդպիսին, ինքնին կազմում է զոհերի արդարադատության և փոխհատուցման իրավունքի մերժում: Անպատժելիությունը հատկապես տարածված է այն երկրներում, որտեղ բացակայում է օրենքի գերակայության ավանդույթը, կամ տառապում են տարածված կոռուպցիայից, կամ պարունակում են հովանավորչության արմատացած համակարգեր, կամ որտեղ դատական համակարգը թույլ է, կամ անվտանգության ուժերի անդամները պաշտպանված են հատուկ իրավասություններով կամ անձեռնմխելիությամբ: Անպատժելիությունը երբեմն համարվում է պատմական հանցագործությունների ժխտման ձև:

## Օրինակներ
Հայոց ցեղասպանությունը խթանվել է հայերի նախկին կոտորածների, ինչպիսիք են 1890-ականների Համիդյան կոտորածները, կատարողների անպատժելիությամբ: Ցեղասպանությունից հետո Սևրի պայմանագիրը պահանջում էր, որ Թուրքիան թույլ տա փախստականների վերադարձը և հնարավորություն տա նրանց վերականգնել իրենց ունեցվածքը: Սակայն Թուրքիան թույլ չտվեց փախստականների վերադարձը և ազգայնացրեց բոլոր հայկական ունեցվածքը: Լոզանի պայմանագրի գաղտնի հավելվածը անձեռնմխելիություն էր շնորհում հայոց ցեղասպանության մեղավորներին և վերջ էր դնում օսմանյան ռազմական հանցագործներին հետապնդելու ջանքերին: Հարյուր հազարավոր հայերի համակարգված սպանության համար գրեթե ոչ ոք չէր դատապարտվել: Պատմաբան Ստեֆան Իհրիգի խոսքով՝ չմիջամտելը և մեղավորներին պատասխանատվության չենթարկելը ցեղասպանությունը դարձրեց քսաներորդ դարի «կրկնակի առաջնային մեղքը»:

## Մարդու իրավունքների սկզբունքներ
Մարդու իրավունքների պաշտպանության և խթանման սկզբունքների փոփոխված ժողովածուն՝ անպատժելիության դեմ պայքարի գործողությունների միջոցով, որը ներկայացվել է ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովին 2005 թվականի փետրվարի 8-ին, անպատժելիությունը սահմանում է որպես.Նույն փաստաթղթի առաջին սկզբունքը նշում է, որ.Ճշմարտության հանձնաժողովները հաճախ ստեղծվում են այն երկրների կողմից, որոնք դուրս են գալիս մարդու իրավունքների խախտումներով նշանավորված ժամանակաշրջաններից՝ պետական հեղաշրջումներից, ռազմական բռնապետություններից, քաղաքացիական պատերազմներից և այլն՝ անցյալի իրադարձությունների վրա լույս սփռելու համար։ Չնայած նման մեխանիզմները կարող են օգնել հանցագործությունների վերջնական հետապնդմանը և մեղավորների պատժին, դրանք հաճախ քննադատվել են անպատժելիությունը հավերժացնելու համար՝ թույլ տալով խախտողներին պաշտպանություն փնտրել միաժամանակ ընդունված համաներման օրենքների միջոցով:

Միջազգային քրեական դատարանի Հռոմի կանոնադրության հիմնական նպատակն է «վերջ դնել մեղավորների անպատժելիությանը» [...] «ամբողջ միջազգային հանրությանը մտահոգող ամենալուրջ հանցագործությունների համար»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անարդարություն
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
ԱՄՆ 10 դոլար՝ Ազատության կերպարը թուրբանով

** ԱՄՆ 10 դոլար՝ Ազատության կերպարը թուրբանով**, () ոսկի, ԱՄՆ 10 դոլար անվանական արժեքով մետաղադրամներ, որոնք հատվել են 1795թվականից 1804 թվականներին: Ամբողջ ժամանակահատվածում հատվել է մի փոքր ավելի քան 132,000 հատ: Չնայած փոքր շրջանառությանը, մետաղադրամն ունի բազմաթիվ տեսակներ:

## Պատմություն
[left|200px|thumb|Մետաղադրամի երկրորդ տեսակը [դարձերես |դարձերես (1797 թվականից)]]

10 դոլարանոց ոսկե մետաղադրամի թողարկումը թույլատրվեց 1792 թվականի մետաղադրամների մասին օրենքով: Այնուամենայնիվ, առաջին մետաղադրամը հատվել է միայն մի քանի տարի անց, 1795 թվականին: Փորագրող  Ազատության համար որպես մոդել դիմերեսին օգտագործեց  դիմանկարը, որը համարվում էր Միացյալ Նահանգների ամենագեղեցիկ կանանցից մեկը,որի հեղինակը հայտնի նկարիչ Գիլբերտ Ստյուարտ է: Միևնույն ժամանակ, ի տարբերություն արծաթե մետաղադրամների, Ազատության ոսկե մետաղադրամները այդ ժամանակ ԱՄՆ-ում կանացի գլխարկի նորաձև ոճով էին՝ նման թուրբանին: Այստեղից էլ մետաղադրամը ստացել է իր անվանումը՝ ։

Ազատության պատկերը դիմերեսին շրջապատված է աստղերով, վերևում գրված է «ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ» և ներքևում՝ թողարկման տարեթիվը։

Դրամի դարձերեսին պատկերված է ճաղատ արծիվ՝ Միացյալ Նահանգների զինանշանի խորհրդանիշը։ Կան երկու հիմնական տեսակի դարձերեսներ։ Առաջինը ճաղատ արծվի պատկեր էր՝ բացված թևերով, որը կտուցին պսակ էր պահում։ 1797 թվականից ի վեր պատկերը փոխվեց համապատասխանելով Միացյալ Նահանգների Մեծ կնիքի արծվի պատկերին։

Երբ Միացյալ Նահանգներին միացան նոր նահանգներ, մետաղադրամի պատկերին սկզբում ավելացվեցին աստղեր (և՛ դիմերեսին, և՛ դարձերեսին), ապա դրանց թիվը կրճատվեց մինչև 13 (առաջին նահանգների թիվը, որոնք անկախություն ձեռք բերեցին և կազմեցին Միացյալ նահանգը)։

Այս տեսակի բոլոր մետաղադրամները հատվել են Ֆիլադելֆիայի, Փենսիլվանիայի դրամահատարաններում։

1792 թվականի դրամահատման մասին օրենքի համաձայն՝ ոսկու և արծաթի հարաբերակցությունը 1-ից 15 էր։ Սակայն, Եվրոպայում տեղի ունեցած իրադարձությունների պատճառով, ոսկու գինը բարձրացավ արծաթի համեմատ։ Արդյունքում, այս տեսակի ոսկե մետաղադրամների մեծ մասը հալեցվեց սպեկուլյատիվ նպատակներով։ 1804 թվականին նախագահ Թոմաս Ջեֆերսոնը հրամայեց դադարեցնել 10 դոլարանոց մետաղադրամների հատումը։ Դրանք կրկին հատվեցին միայն ավելի քան 30 տարի անց՝ 1838 թվականին։.

## Տպաքանակ
Այս տեսակի բոլոր մետաղադրամները հատվել են Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանում։

(փակագծերում նշված է բարձր որակի մետաղադրամների քանակը)

Մետաղադրամի ընդհանուր թողարկումը կազմում է ավելի քան 132 հազար օրինակ։.

## Նշումներ

Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Ռույ (թանձրուկ)

[մինի|Սխտորի թանձրուկով և բոված հացի կտորներով [Բույաբես|բույաբես]]
**Ռույ** (, []), սխտորով պատրաստվող պրովանսյան խիտ թանձրուկ՝ նախատեսված ձկնային ուտեստների համար, բույաբես ապուրի մատուցման ժամանակ կիրառվող պարտադիր բաղադրիչ։ Թանձրուկի անվանումը՝ ֆրանսերենից թարգմանաբար, նշանակում է «ժանգ», քանի ավանդական բաղադրատոմսով պատրաստվող թանձրուկն ունի կարմրա-շագանակագույն երանգ։

## Բաղադրություն
Գոյություն ունի թանձրուկի մի քանի տարատեսակ (մարսելյան, նիցցայական)։ Ռույ թանձրուկի հիմնական բաղադրատարրերն են․
* սխտոր, 
* ձիթայուղ, 
* կայենեյան պղպեղ, 
* զաֆրան, 
* դեղնուց, 
* ծովի աղ։

Խոհարարի նախասիրություններից ելնելով՝ այս թանձրուկի բաղադրատոմսի հիմնական բաղադրիչներին կարող է ավելացվել համեմունքների լայն տեսականի՝ կարմիր պղպեղ, սև պղպեղ, դիժոնյան մանանեխ, կիտրոնի հյութ, սպիտակ գինի, ռեհան, նարնջի ցիտրուսակեղև և այլն։

Մածուկանման կոնսիստենցիա ստանալու համար թանձրուկին ավելացնում են հացի միջուկ, հացի փշրանքներ կամ կարտոֆիլի պյուրե։ Ռույ թանձրուկը և բոված հացի կտորները մատուցում են ձկնային ուտեստների հետ։

## Տես նաև
* Թանձրուկ
* Բույաբես

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Rouille Рецепт

Կատեգորիա:Համ
Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց
Կատեգորիա:Ձկնային ուտեստներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
Մարդու իրավունքներին նվիրված հուշարձան

**Մարդու իրավունքների հուշարձան** (), տեղակայված է Բրյուսելում, Բելգիայում Tour & Taxis զբոսայգում։ Ստեղծվել է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի ստորագրման 70-ամյակի հիշատակին։ Հուշարձանը բացվել է 2018 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Հեղինակն է լանդշաֆտային ճարտարապետ Բաս Սմեստը, իսկ պատվիրատուն եղել է Բրյուսելի բնապահպանության և էներգետիկայի նախկին նախարար Սելին Ֆրեմոն։ 

Հուշարձանը ստեղծվել է Բրյուսելում՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ խորհելու համար նվիրված հատուկ վայր ունենալու նպատակով, քանի որ քաղաքում նման տարածք նախկինում չի եղել։ Թեև մարդու իրավունքների մասին տեքստեր արդեն ներկայացված են այլ հանրային վայրերում, օրինակ՝ Սեն Ժիլ/Սենթ Հիլսի մետրոյի կայարանում, այս հուշարձանը նախատեսված է ավելի խորը մտորումների և ներքին զգացողությունների համար։ Հուշարձանի ձևավորումը ոգեշնչված է Բաս Սմեստի *Հիշատակում 22/03* ստեղծագործությունից՝ մի լանդշաֆտային արվեստի աշխատանք, որը նվիրված է Ահաբեկչություններ Բրյուսելում (մարտի 22, 2016) զոհերի հիշատակին։ 

12 մետր բարձրությամբ 39 ոտնաչափ) սյունաձև կոթողը կազմված է երեսուն գունավոր քարե բլոկներից, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա փորագրված է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի մի հոդված՝ ֆրանսերեն, նիդեռլանդերեն, գերմաներեն և անգլերեն լեզուներով։ Քարերի գույները տատանվում են՝ ներքևից, մուգից մինչև վերևի լուսավոր երանգներ՝ խորհրդանշելով մարդու իրավունքների և մշակույթների բազմազանությունը։ Կոթողը շրջապատված է շոտլանադական սոճիների օղակով, որը ստեղծում է խորհելու և մտորելու մթնոլորտ հավասարության և արժանապատվության արժեքների շուրջ։ Դիզայնը մշակվել է մարդու իրավունքների կազմակերպությունների, քաղաքական ուժերի և ճարտարապետների հետ խորհրդակցությունների արդյունքում՝ ընդգծելով համագործակցության միջդիսցիպլինար երկխոսության կարևորությունը։ Այս կոթողը խրախուսում է այցելուներին խորհել մարդու իրավունքների հիմնարար սկզբունքների մասին և վերաիմաստավորել դրանց նշանակությունն ու արդիականությունը մեր օրերում։ 

Կոթողը ֆինանսավորվել է Բրյուսելի Շրջակա միջավայրի վարչության կողմից՝ 140,000 եվրո բյուջեով։ Շինարարությունն ավարտվել է 2018 թվականին՝ Մարդու իրավունքների պաշտպանության օրվան ընդառաջ։

## Տես նաև
* Մարդու իրավունքները Բելգիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ պատմական երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Բելառուսում
Կայարայի կոտորած

**Կայարայի կոտորած** (), 1988 թվականին Պերուի իշխանությունների իրականացրած զանգվածային կոտորած։

## Պատմություն
1988 թվականի մայիսի 14-ին պերուական զինվորականները Այակուչոյի Կայարա շրջանում սպանել են 31 գյուղացու։ Կոտորածը տեղի է ունեցել ի պատասխան «Լուսավոր ուղի» շարժման կողմից չորս զինվորի սպանության։

Կոտորածը թաքցնելու նպատակով զինվորականները զոհերի մարմինները հեռացրել են և այրել։ Մի քանի վկաներ, այդ թվում՝ Կայարայի քաղաքապետը, հետագայում անհետ կորել են։

Ալան Գարսիայի կառավարությունը սկզբում հերքել է, որ որևէ կոտորած է տեղի ունեցել՝ վկայակոչելով մարմինների բացակայությունը։

2023 թվականին սպանություններին մասնակցած 18 զինվորներ դատապարտվել են ութից տասնհինգ տարվա ազատազրկման։

## Դատավարություն
2019 թվականին սկսվել է Կայարայի կոտորածի դատավարությունը։ 2023 թվականի օգոստոսի 11-ին, Կայարայի իրադարձություններից ավելի քան 35 տարի անց և դատավարության սկսվելուց 5 տարի անց, Պերուի արդարադատության համակարգը զինվորականներին քրեական պատասխանատվության է ենթարկել 1988 թվականին տեղի ունեցած կոտորածի համար։ Դատավճիռը կայացրել է Չորրորդ ժամանակավոր լիկվիդացիոն քրեական պալատը։ Այն նախատեսել է 15 տարվա ազատազրկում կոտորածի կազմակերպիչներ Մարկո Լիոնտոպի և Լուիս Կաստանեդա Մարինի համար, իսկ «Գրաս» ռազմական պարեկախմբի անդամ եղած մնացած 16 մեղադրյալներին՝ 8 տարվա ազատազրկում։ Վերջիններս պետք է նաև 120․000 սոլ փոխհատուցում վճարեն զոհերի ընտանիքներին։

Դատավճիռը նախատեսում էր նաև հուշատախտակի տեղադրում Կայարայում սպանված անմեղ մարդկանց հիշատակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զանգվածային կոտորածներ
Կատեգորիա:Պերուի պատմություն