Հարոլդ Հոթելինգ

**Հարոլդ Հոթելինգ** (, ), ամերիկացի տնտեսագետ և վիճակագիր, Հոթելինգի թեստի, Հոթելինգի լեմմայի, Հոթելինգի օրենքի, գծային քաղաքի մոդելի հեղինակը։

## Կենսագրություն
Հարոլդը ծնվել է 1895 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Քլեր և Լյուսի Ռոուսոն Հոթելինգի ընտանիքում, իսկ 1905 թվականին իր ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվել է Վաշինգթոն նահանգի Սիեթլ քաղաք։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա ծառայություն է սկսել Վաշինգթոն նահանգի Լյուիս ճամբարում, իսկ պատերազմից հետո ընդունվել է աշխատանքի որպես լրագրող։ 1920 թվականին առաջին անգամ ամուսնացել է Ֆլոյ Թրեյսիի հետ։

1919 թվականին լրագրության բակալավրի աստիճան է ստացել, իսկ 1921 թվականին՝ Վաշինգթոնի համալսարանում մաթեմատիկայի մագիստրոսական աստիճան։ 1924 թվականին փիլիսոփայության դոկտորի կոչում է ստացել Փինսթոնյան համալսարանում։ Դասավանդման գործունեությունը սկսել է որպես Սթենֆորդի համալսարանի հետազոտական ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող 1927-1931 թվականներին, ապա 1931-1946 թվականիններին աշխատել է Կոլումբիայի համալսարանում, որտեղ գլխավորել է տնտեսագիտության ամբիոնը։

Նրա գիտական խմբի կազմի մեջ էին մտնում նացիզմի փախստականներ Հենրի Մաննը և Աբրահամ Վալդը, վերջինս, աշխատելով Հարոլդի հետ, կարողացավ մշակել հետևողական վերլուծության հայեցակարգը և վիճակագրական որոշումների տեսությունը։ Իր առաջին կինը շատ վաղ մահացավ՝ 1932 թվականին՝ թողնելով երկու երեխաներին։ 1934 թվականի հունիսի 14-ին Հարոլդը երկրորդ անգամ ամուսնացավ Սյուզաննա Փորթեր Էդմոնդսոնի հետ։ 1939 թվականին նրանք մեկնեցին Նյու Յորք, ապա այցելեցին Հնդկաստան, որտեղ Հարոլդը դասախոսություններէր կարդում Կալկուտում։ 1940 թվականին վերադառնալուց հետո նա զբաղվել է վիճակագրական հետազոտություններով մի շարք զինվորական վայրերում։ Այդպես, շնորհիվ մարտական ինքնաթիռների իր հետազոտությունների՝ լրացուցիչ ամրացվեցին այն վայրերը, որտեղ վնասները նվազագույնն էին՝ արդարացիորեն ենթադրելով, որ այդ վայրերը առավել շուտ կարող են վնասվել և վնասների թիվը առավելագույնը կարող է լինել, իսկ վնասված մեքենաներն ընդհանրապես չկան, որովհետև այդ մեքենաները պարզապես մարտից չեն վերադարձել։
1946 թվականից մինչև թոշակի անցնելը՝ 1996 թվականը, գլխավորել է Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանին կից գործող Մաթեմատիկական վիճակագրության ինստիտուտը։ 1965 թվականին Հարոլդը Բուենոս Այրեսի համալսարանի հրավիրյալ պրոֆեսորն էր։ 1966 թվականին նրա՝ կենսաթոշակի անցնելուց հետո նա ակտիվորեն մնում էր իր մասնագիտական ոլորտում և շարունակում էր ճանապարհորդել մի քանի տարի շարունակ։ Նա մահացել է քնի մեջ և թաղվել Չափել-Հիլում՝ համալսարանից ոչ հեռու՝ թողնելով կնոջը և յոթ երեխաներին։

1936-1937 թվականներին ընթացքում եղել է Էկոնոմետրիկ միության առաջին անդամներից մեկը։ 1965 թվականին եղել է Ամերիկայի տնտեսագիտական ասոցիացիայի առաջին վաստակավոր անդամներից մեկը։ 1955 թվականին Չիկագոյի համալսարանում և 1965 թվականին Ռոչեսթերյան համալսարանում ստացել է դոկտորի պատվավոր կոչում։ 1970 թվականին դարձել է ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ, ինչպես նաև ընտրվել է իտալական Դեի Լինչեի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ 1973 թվականին։

## Հիշատակ
Հարոլդի անունն է կրում Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Օրինջ շրջանի Չափել-Հիլ քաղաքի փողոցներից մեկը։

## Գիտության մեջ հիմնական ներդրում
Հարոլդը մեծ ճանաչում է ստացել՝ շնորհիվ իր կողմից առաջարկված վիճակագրական գործիքների՝ Հոթելիգի թեստի և Հոթելինգի լեմմայի, ինչպես նաև Հոթելինգի տնտեսագիտական կանոնի, որը որոշում է չվերականգնվող բնական ռեսուրսները ստանալու օպտիմալ մակարդակը և բնական մոնոպոլիստների սահմանած գները սահմանային պահումների չափով, և գծային քաղաքի մոդելի, որում փոխկապվածություն կա ոչ գնային մրցակցության և մրցակցող ընկերությունների աշխարհագրական տեղադրվածության միջև, որտեղ շահույթի մաքսիմիզացիայի սկզբունքը ստիպում է մրցակիցներին միմյանց մոտ գտնվել։

## Մրցանակներ
* 1972՝ Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի մրցանակ գիտության զարգացման մեջ ներդրումների համար։

## Մատենագրություն
* Հոթելինգ Հ. Экономика исчерпаемых ресурсов//Вехи экономической мысли. Том 3. /Под общ. ред. В. М. Гальперина. — СПб: Экономическая школа. 2000 (англ. The economics of exhaustible resources, 1931)
* Հոթելինգ Հ. Общее благосостояние в связи с проблемами налогообложения и установления железнодорожных тарифов и тарифов на коммунальные услуги//Вехи экономической мысли. Том 1./Под общ. ред. В. М. Гальперина. — СПб: Экономическая школа. 2000 (англ. The general welfare in relation to problems of taxation and of railway and utility rates, 1938) 
* Hotelling H. A general mathematical theory of depreciation. — Journal of the American Statistical Association, September 1925, 20 (151), pp.&nbsp;340–353
* Hotelling H. Differential equations subject to error, and population estimates. — Journal of the American Statistical Association, September 1927, 22 (159) pp.&nbsp;283–314
* Hotelling H. Statistical methods for research workers by R. A. Fisher. — Journal of the American Statistical Association, September 1927, 22 (159) pp.&nbsp;411–412
* Hotelling H., Working H. Applications of the theory of error to the interpretation of trends. — Journal of the American Statistical Association, March 1929, 24 (165A), pp.&nbsp;73–85
* Hotelling H.  Stability in competition. — The Economic Journal, March 1929, 39 (153), pp.&nbsp;41–57
* Hotelling H. The generalization of student's ratio. — Annals of Mathematical Statistics, 1931, 2 (3), pp.&nbsp;360–378
* Hotelling H. Edgeworth's taxation paradox and the nature of demand and supply functions. — Journal of Political Economy, October 1932, 40 (5), pp.&nbsp;577–616
* Hotelling H. Analysis of a complex of statistical variables into principal components. — Journal of Educational Psychology, September 1933, 24 (6), pp.&nbsp;417–441
* Hotelling H. Note on Edgeworth's taxation phenomenon and Professor Garver's additional condition on demand functions. — Econometrica, October 1933, 1 (4), pp.&nbsp;408–409
* Hotelling H. Demand functions with limited budgets. — Econometrica, January 1935,3 (1), pp.&nbsp;66–78
* Hotelling H. The most predictable criterion. — Journal of Educational Psychology, February 1935, 26 (2), pp.&nbsp;139–142
* Hotelling H. Relation between two sets of variates. — Biometrika, December 1936,28 (3–4), pp.&nbsp;321–377
* Hotelling H., Pabst M.R. Rank correlation and tests of significance involving no assumption of normality. — Annals of Mathematical Statistics, March 1936, 7 (1), pp.&nbsp;29–43
* Hotelling H. The teaching of statistics. — Annals of Mathematical Statistics, December 1940, 11 (4)։ pp.&nbsp;457–470
* Hotelling H. A generalized T-Test and measure of multivariate dispersion. — University of California Press, 1951, pp.&nbsp;23–41
* Hotelling H. The impact of R. A. Fisher on statistics. — Journal of the American Statistical Association, March 1951, 46 (253), pp.&nbsp;35–46
* Hotelling H. Golden oldies: classic articles from the world of statistics and probability: 'the teaching of statistics'. — Annals of Mathematical Statistics, 1988, 3 (1), pp.&nbsp;63–71
* Hotelling H. Golden oldies: classic articles from the world of statistics and probability: 'the place of statistics in the university'. — Annals of Mathematical Statistics, 1988,3 (1), pp.&nbsp;72–83.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ