open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սանգալլո

250px|մինի|Ջուլիանո դա Սանգալո
**Սանգալլո** (Sangallo), Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի ճարտարապետների և քանդակագործների ընտանիք Իտալիայում։ Առավել հայտնի են․ Ջուլիա-նոդա Սանգալլոները (իսկականը՝ Ջամբերտի, Giamberti, 1445—1516), ճարտարապետ, ինժեներ և քանդակագործ։ Կառույցներից են՝ Ֆլորենցիայի մոտ՝ Պոջուս-Կայանո մենատունը (1485 թվականից), բազմաթիվ ամրաշինություններ (Պոջո Իմպերիալում, 1488 և այլուր)։ Պրատոյում նրա կառուցած Սանտա Մարիա դելլե Կարչերի եկեղեցին (1484—1495) Վերածննդի դարաշրջանի կենտրոնագմբեթ տաճարի վաղագույն օրինակներից Է։ Քանդակագործական սկզբունքներով մոտ է Դոնատելլոյին [Սասնետտի ընտանիքի դամբարանը (մարմար, 1486) Ֆլորենցիայի Սանտա Տրինիտա եկեղեցու Սասսետտի կապելլայում]։ Անտոնիո դա Սանգալլո Ավագ (1455 կամ 1463—1534), ճարտարապետ և քանդակագործ։ Աշխատակցել է հիմնականում եղբորը՝ Ջուլիանո դա Սանգալլոին։ Ինքնուրույն գործերից նշանավոր է Սան Բիաջո եկեղեցին (1518—1545), Մոնտեպուլչանոյի մոտ, Տոսկանայում։ Անտոնիո դա Կրտսեր (իսկականը՝ Կորդիանի, Cordiani) (1483—1546), Զուլիանո դա Սանգալլոի զարմիկն ու աշակերտը։ 1503 թվականից աշխատել է Հռոմում՝ Բրամանոեի արվեստանոցում։ Կառուցել է բազմաթիվ ամրաշինություններ (Պարմայում, 1525-ից, և այլն)։ Ռաֆայելի մահից հետո (1520) եղել է Հռոմի Սուրբ Պետրոս տաճարի գլխավոր ճարտարապետը, առաջարկել նրա հատակագիծը լատինական խաչի ձևով (Միքելանջելոն այն ձևափոխել է հավասարաթև խաչի)։ Անտոնիո դա Սանգալլո Կրտսերի հասուն շրջանի գործերից են Հռոմում՝ պալացցո ֆարնեզեն (1513—1534, շինությունը ավարտել են Միքելանջելոն և Զ․ դելլա Պորտան), Սանտո Սպիրիտո բանկը (1523—1524), պալացցո Սակկետտին (1543)։

Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Սանդ

մինի|Ժամանակակից խոհանոցային հավանգ
**Սանդ** կամ **հավանգ**, ձավար ծեծելու (հացահատիկը թեփազերծելու), անցյալում նաև աղ ու որոշ ներկատու ծառերի փայտ մանրելու գործիք։ Այն կլոր փոսով քար է (հիմնականում՝ որձաքար)՝ վարսանդով (քարե կամ փայտե թակիչ)։ Լինում են փոքր (հավանգ) և մեծ՝ 5-6 կգ տարողությամբ։ Դեռևս նեոլիթյան ժամանակաշրջանից բազմաթիվ հղկված սանդեր են հայտնաբերվել Հայաստանի շատ հնավայրերից (Շենգավիթ, Կղզյակ բլուր, Մաշտոցի բլուր, Գառնի և այլն)։ Սանդերը դրվել են բակերում, բաց սրահներում, շատ դեպքերում՝ ջրաղացների մոտ՝ համայնական օգտագործման համար։ Սանդը լայնորեն կիրառվում էր մինչև 1950-ական թվականները։ Այժմ, կապված ձավարի գործարանային արտադրության հետ, այն գործածվում է հազվադեպ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գործիքներ
Սանդալ

**Սանդալ** (**Ալեքսանդր Պողոսի Պետրոսյան**, ), հայ գյուղագիր, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
1880 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, մեկ տարի ուսուցչություն արել Մուշի Առաքելոց վանքում։ Թիֆլիսում հարել է նարոդնիկական խմբակի։ 1880-ական թթ․ ուսուցիչ է եղել Գանձակում, Բաքվում, Միջին Ասիայում և այլուր, 90-ական թթ․՝ պաշտոնավարել Մոսկվայի և Պետերբուրգի երկաթուղային վարչություններում, 1890-ական թթ․ վերջին՝ վերադարձել Թիֆլիս։ Մեծ չէ Սանդալի գրական ժառանգությունը։ Բացի «Վիշապ» (պատկեր տաճկահայ պանդուխտ մշակների կյանքից) (1884) գրքից և «Փոքրիկ աստղ» (1892) վեպից, 1880-1890-ական թվականներին Սանդալը մամուլում տպագրել է հոդվածներ ու փոխադրություններ։ Դաժան է գյուղագրի պատկերած իրականությունը, սակայն միամիտ ու վերացական են դրանից դուրս գալու նրա մատնանշած ուղիները, փոխօգնության ընկերությունների հիմնում, լուսավորական աշխատանք, հարստահարիչների սանձահարում, դպրոցական ուսուցման բովանդակության ու ձևի կատարելագործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Անտալ Մոլներ

**Անտալ Մոլներ** Անտալ (Անտոն) Գրիգորի Մոլնարյան, ), հունգարահայ պատմաբան, բանասեր, հրապարակախոս, քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կլուժի և Բուդապեշտի համալսարաններում, ստացել իրավագիտության և քաղաքագիտության դոկտորի կոչում։ 1871 թ.-ին Գեռլայից ընտրվել, ապա 3 անգամ վերընտրվել է Հունգարիայի պառլամենտի անդամ, եղել պառլամենտի քարտուղար։ Իրավագիտություն է դասավանդել Բուդապեշտի համալսարանում։ Տարբեր տարիներ խմբագրել է «Հունգարական թերթեր» քաղաքական լրագիրը, «Հունգարիան և տիեզերքը» հունգարական պարբերականը։ Գրել է Հունգարիայի և համաշխարհային պատմության վերաբերյալ աշխատություններ, Գեռլային նվիրված «Հայաքաղաքի տեղագրությունը» (1871) մենագրությունը։ Եղել է Գեռլայի «Արմենիա» ամսագրի հիմնական աշխատակիցներից, այնտեղ հրատարակել հայագիտական հոդվածներ, որոնցից առավել կարևոր են «Հայերը Բուղայի ազատագրման ժամանակ» (1877, № 1), «Մովսես Խորենացի, հայ պատմահոր կյանքն ու գործը» (1896, № 9-12), «Հայաստանի պատմությունը և գրականությունը» (1898, № 3-8), «Հայերը Թուրքիայում» (1891, № 9-12) և այլն։ Ունի թարգմանություններ (ֆրանսերենից)։

Թաղված է Գեռլայի հայկական գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Սատանի դար

**Սատանի դար**, վաղ պալեոլիթյան կայան-բլուր Արագածոտնի մարզի Արտենի գյուղի մոտ, Արտենի լեռնազանգվածի լանջին։ Հետազոտվել է 1945—1949 թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* Ս․ Սարդարյան, Հայ Ժողովրդի Պատմություն, էջ 67- 70, 80, 85

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Պալեոլիթ
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Հայաստանում
Սատուրատոր

մինի
**Սատուրատոր** (լատիներեն saturator - հագեցուցիչ), հեղուկները (օրինակ, զովացուցիչ ըմպելիքները) ածխաթթու գազով հագեցնելու սարք։ Խառնման սարքում՝ կլանիչում հավելյալ ճնշման տակ CO2-ը լուծվում է պաղեցված հեղուկի մեջ։ Սատուրատոր լինում է պարբերական, ցիկլային, անընդհատ գործողության, ձեռքի, կիսաավտոմատ և ավտոմատ կառավարումով։ Լայնորեն օգտագործվում է սննդի արդյունաբերության մեջ (օրինակ, շաքարի և ըմպելիքների արտադրություն), ինչպես նաև առևտրի և հասարակական սննդի ձեռնարկություններում՝ գազով ըմպելիքներ, ջրեր ստանալու համար (պրոցեսը երբեմն կոչվում է կարբոնացում)։

Կատեգորիա:Ուտեստների պատրաստման տեխնոլոգիա
Soul Kitchen

**Soul Kitchen**ը ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգն է որը ընդգրկվել է խմբի առաջին ստուդիական ալբոմում, 1967 թվականին։
Երգը գրվել է մի ռեստորանի մասին որտեղ Ջիմ Մորիսոնը հաճախ էր լինում, և բավականին երկար ժամանակ էր անցկացնում այնտեղ, դեռևս այն ժամանակներում երբ բնակվում էր Վենետիկյաին ծովափում։ Ջիմին այդ ռեստորանը հիշեցնում էր իր տունը։

Ինչպես խմբի շատ այլ երգեր այս երգը նույնպես ընդգրկվել է «Ֆորեսթ Գամփ» ֆիլմի սաունդթրեքում։

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - դաշնամուր
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors
Մաթեմատիկական աղյուսակներ

**Մաթեմատիկական աղյուսակներ**, կարևոր օժանդակ միջոցներ հաշվումների համար։ Մաթեմատիկական աղյուսակների օրինակներ են բազմապատկման ( y = x_1 - x_2), եռանկյունաչափական ֆունկցիաների, լոգարիթմների աղյուսակները։ Մաթեմատիկական աղյուսակները օգտագործվում են ամենուր, որտեղ անհրաժեշտ է գործ ունենալ հաշվումների հետ՝ մաթեմատիկայում, ֆիզիկայում, քիմիայում, աստղագիտությունում, տեխնիկայում և այլն։ Սովորաբար Մաթեմատիկական աղյուսակները կազմվում են  y = f(x_1,..., x_n) ֆունկցիաների արժեքներից՝ հաշվված փոփոխականների որոշակի  (x_1 - x_n)k, արժեքների դեպքում։ Եթե որևէ  (x_1,..., x_n) չկա աղյուսակում, ապա ֆունկցիայի արժեքն այդ կետում որոշում են միջարկման միջոցով։ Մաթեմատիկական աղյուսակները բնութագրվում են ճշգրտության աստիճանով (ֆունկցիայի արժեքի ստույգ թվանշանների քանակով), արգումենտի փոփոխման դիապազոնով, քայլով (արգումենտի հարևան արժեքների տարբերությամբ)։ Մաթեմատիկական աղյուսակները կազմելիս անհրաժեշտ է լուծել երկու հիմնական հարց. աղյուսակի կառուցվածքը (այսինքն փոփոխականների դիապազոնի և այն արժեքների ընտրությունը, որոնց համար պետք է հաշվել ֆունկցիայի արժեքները), նյութի տեղաբաշխումը, աղյուսակից օգտվելու հարցը և այլն, բանաձևերի ֆունկցիայի արժեքների հաշվումը։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկա
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզ
Քեմոսինթեզ

right|thumb|300px|right|Նիտրիֆիկացնող բակտերիաների ցիկլը

**Քեմոսինթեզ**, անօրգանական նյութերից օրգանական նյութեր սինթեզելու ընդունակությունը, որով օժտված են բակտերիաների որոշ տեսակներ։ Այն եղանակը, որի շնորհիվ դրանք էներգիա են կուտակում սինթեզի ռեակցիաների համար, սկզբունքորեն այլ է բուսական բջիջների համեմատությամբ։ Փոխանակության այս տիպը հայտնաբերել է ռուս գիտնական, մանրէաբան Ա.Ն. Վինոգրադսկին։ Այդ բակտերիաներն օժտված են հատուկ ֆերմենտային ապարատով, որը նրանց հնարավորություն է տալիս օրգանական միացություններ։ Այս գործընթացը կոչվում է քեմոսինթեզ։ Էներգիա կարող է անջատվել ջրածնի, ծծմբաջրածնի, ծծմբի, երկաթի (II), ամոնիակի, նիտրիտի և այլ անօրգանական միացությունների օքսիդացումից։

Կարևոր քեմոսինթեզողներից են նիտրիֆիկացնող բակտերիաները։ Դրանից մի տեսակի համար էներգիայի աղբյուրն ամոնիակի օքսիդացումն է ազոտային թթվի, իսկ նիտրիֆիկացնող բակտերիաների մյուս խումբն օգտագործում է ազոտային թթուն ազոտականի օքսիդացնելու ժամանակ անջատվող էներգիան։

NH3→NO2-+էներգիա

NO2-→NO3-+էներգիա

Ամոնիակը (ամոնիում իոնը), որը կարող է առաջանալ ինչպես ազոտֆիքսացիայի, այնպես էլ օրգանական նյութերի հանքայնացման արդյունքում, թթվածնի առկայության պայմաններում, հողում արագ ենթարկվում է օքսիդացման։ Կատիոնի փոխարկումն անիոնի բերում է հողի թթվայնության մեծացմանը, դրանով իսկ մեծացնելով հանքային աղերի լուծելիությունը։

Ավտոտրոֆ քեմոսինթեզողներ են նաև երկաթաբակտերիաները և ծծմբակատերիաները։ Դրանցից առաջիններն օգտագործում են երկվալենտ երկաթն, եռավալենտ երկաթի փոխարկվելուց անջատվող էներգիան, երկրորդներն՝ օրինակ, անգույն ծծմբակտերիաները, ծծումբը օքսիդացնում են մինչև ծծմբական թթու.

Fe2+→Fe3++էներգիա

S→SO42-+էներգիա

Երկաթ և ծծումբ օքսիդացնող որոշ բակտերիաներ օգտագործվում են աղքատ հանքաքարերից տարբեր մետաղների՝ պղնձի, ցինկի, նիկելի, մոլիբդենի, ուրանի և այլ մետաղների կորզման համար։ Ներկայումս այդ մեթոդը լայն կիրառություն ունի հանքարդյունաբերության բնագավառում։

Բոլոր քննարկված բակտերիաներն աէրոբ օրգանիզմներ են։ Քեմոսինթեզողների դերը շատ մեծ է։ Դրանք կարևոր նշանակություն ունեն նյութերի և տարրերի շրջապտույտում։

## Տես նաև
* Ֆոտոսինթեզ
* Նյութափոխանակություն
* Կատաբոլիզմ
* Անաբոլիզմ
* Գլիկոլիզ
* Բջջային շնչառություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնապահպանական մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Էկոհամակարգեր
Կատեգորիա:Կենսաբանական գործընթացներ
Կատեգորիա:Նյութափոխանակություն
Կատեգորիա:Քեմոսինթեզ
Երվանդ Սահառունի

**Երվանդ Մկրտչի (Իվանի) Սահառունի (Տեր-Հակոբյան)** (), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1964)։

## Կենսագրություն
1912 թվականին ավարտել է Էրզրումի Սանասարյան վարժարանը, որտեղ սովորել է նաև ջութակ նվագել։ Ուսումը շարունակել է Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանում, Լենինգրադում դասեր առել ջութակահար Հովհաննես Նալբանդյանից։ 1923 թվականից երաժշտական գործունեություն է ծավալել (հիմնականում խմբավարական) Դոնի Ռոստովում, դասավանդել տեղի մանկավարժական տեխնիկումում։ 1930 թվականին ստեղծել է Հյուսիսային Կովկասի առաջին ազգագրական արլ․ անսամբլը (հետագայում՝ Դոնի Ռոստովի ռադիոկոմիտեի ժողովրդական գործիքների անսամբլ), 1938 թվականից ղեկավարել է Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների երգի-պարի անսամբլը (Կիսլովոդսկ), 1942 թվականից ապրել է Երևանում, կազմակերպել բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ և ինքնագործ երաժշտական կոլեկտիվներ Երևանում, Լենինականում, Կիրովականում [դրանց թվում՝ Երևանի Աշխատանքային ռեզերվների կուլտուրայի տան երգի-պարի անսամբլը։

Հեղինակ է վոկալ-գործիքային սյուիտների («Հայրենիք», «Բերքի տոն», «Երիտասարդական», «Գարնանային» և այլն), բազմաթիվ երգերի («Քայլենք խիզախ», «Շարմաղ աղջիկ», «Մի գ՚նա յար», «Մայրիկիս», «Սայաթ-Նովա»), կատարել է ժողովրդական երգերի և պարեղանակների մշակումներ («Թալիշու ճամփեն դուզ ա», «Ալ վարդ», «Կանչում եմ յար արի»)։

## Գրականություն
* Ստեփանյան Ռ. «Երվանդ Սահառունի», Երևան, 1962։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Սահառունիներ

**Սահառունիներ**, Սահառունիք իշխանական (նախարարական) տոհմ Հին Հայաստանում։ Ժառանգական տիրույթը եղել է Արևմտյան Շիրակի և Երասխաձորի միջև ընկած տարածքը՝ Մրեն իշխանանիստ կենտրոնով (մյուս բնակավայրերից հիշվում է Սահառունիք ավանագյուղը)։ Ըստ Գահնամակի, Սահառունիք արքունիքում զբաղեցրել են 25-րդ «բարձը», իսկ ըստ Զորանամակի, հայկական զորաբանակում կռվել են 300 հեծելամարտիկով։

Ծննդաբանության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել, առաջին անգամ աղբյուրներում հիշատակվում են 4-րդ դարից։ Սահառունյաց իշխանը հիշատակվում է Հուսիկ Ա Պարթև կաթողիկոսին (341-347) Կեսարիա ուղեկցող հայ մեծամեծ իշխանների թվում։ Իսկ Սահառունիքի նահապետ Մուշկ իշխանը հիշատակվում է Արշակ Բ արքայի (350 - 367) Հռոմ առաքած դեսպանության կազմում։ Վերջինիս հսջորդել է հավանաբար ավագ որդին՝ Բաթ Սահառունին, որը եղել է Վարազդատ արքայի (374 - 378) դայակն ու ուսուցիչը, իսկ Մուշեղ Մամիկոնյանի սպանությունից հետո վարել է Հայոց սպարապետության գործակալությունը։

Մանվել Մամիկոնյանի դեմ Կարինի ճակատամարտում (378) պարտվելուց հետո, Բատ Սահառունին ձերբակալվել և որդու հետ գլխատվել է։ 5-րդ դ․ ազատագրական շարժումների ժամանակ Սահառունյաց իշխան Կարենը մարտնչել է Վարդան Մամիկոնյանի զորաբանակում։ Քաջաջը հերոսաբար զոհվել է Խոսրովակերտ անտառի մոտ պարսկական զորքերի դեմ ճակատամարտում (482)։ 7-րդ դ․ Սահառունիքի նշանավոր ներկայացուցիչներից հիշատակվում է Դավիթ Սահառունին, որն առժամանակ (613 - 616) ճանաչվել է Հայոց մարզպան, իսկ 635 - 638-ին՝ Հայոց իշխանապետ՝ մեծարվելով բյուզանդական կյուրոպաղատ տիտղոսով։ Զբաղվել է շինարարական աշխատանքներով (Մրենում, Աղթամար կղզում)։ Հավանաբար թաղվել է իր կերտած Մրենի կաթողիկե եկեղեցում։ Այնուհետև Սահառունիների մասին տեղեկություններ չեն հանդիպում։

Կատեգորիա:Սահառունիներ
Դավիթ Սիրավյան

**Դավիթ Հենրիկի Սիրավյան** (), հայ նկարիչ։

Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Հենրիկ Սիրավյանի որդին է, նկարիչներ Գագիկ և Նունե Սիրավյանների եղբայրը։

## Կենսագրություն
1988 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի գեղանկարի բաժինը, 1994 թվականին՝ Երևանի Գեղարվեստի պետական ակադեմիայի գեղանկարի բաժինը։
1996 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Դավիթ Սիրավյանի աշխատանքները գտնվում են ԱՄՆ-ի, Ավստրիայի, Նորվեգիայի, Հայաստանի մասնավոր հավաքածուներում։

## Ցուցահանդեսներ
Մասնակցել է մի շարք խմբակային ցուցահանդեսների Հայաստանում և արտերկրում։

## Արտաքին հղումներ
*Դավիթ Սիրավյանի կայքը 

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Սառցադաշտային համալիր

[մինի|Ֆրանկլին սառցադաշտային համալիրի արբանյակային պատկեր ([Բրիտանական Կոլումբիա նահանգ, Կանադա)]]
**Սառցադաշտային համալիր**, սառցադաշտի եզրային մասում գոյացած, ռելիեֆի օրինաչափորեն տեղաբաշխված սառցադաշտային ձևերի և սառցադաշտային նստվածքների ամբողջությունը։ Սառցադաշտային համալիրը բաղկացած է սառցադաշտի ծայրամասը գոտևորող եզրային մորենների թմբերից, որոնց արտաքինից հարում են ջրասառցադաշտային նստվածքները և առաջացնում զանդրային հարթավայրեր։ Ներքին կողմից եզրային մորենին հարում է բլրամորենային հարթությունը, որը նախկինում զբաղեցված է եղել սառցադաշտի եզրային մասով։ Այստեղ հաճախ հանդիպում են լճերի վերածված փակ գոգավորություններ (լեզվակային ավազաններ)։

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Իվան Մոզգով

**Իվան Եֆիմի Մոզգով** (), խորհրդային անասնաբույժ-դեղաբան։ Պրոֆեսոր (1939 թվականից), ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս (1956 թվականից)։ ԽՄԿԿ անդամ 1937 թվականից։

Ավարտել է Մոսկվայի անասնաբուծականանասնաբուժական ինստիտուտը (1930 թ.)։ 1938 թվականից՝ Մոսկվայի անասնաբուժական ակադեմիայի դեղաբանության ամբիոնի վարիչ, միաժամանակ (1956-1968 թթ.)՝ ՀամԳԳԱ անասնաբուծության բաժանմունքի ակադեմիկոս, ֊քարտուղարի տեղակալ։ 1958-1961 թվականներին՝ Մոսկվայի անասնաբուժական ակադեմիայի ռեկտոր, 1961-1962 թթ.՝ ԽՍՀՄ գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ։

Աշխատանքները վերաբերում են դեղանյութերով կենդանիների վարակիչ և ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման, աճի խթանման և մթերատվության բարձրացման հարցերին։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 և Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Անասնաբուժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Բևեռացման և կողմնային հոսանքներ

## Բևեռացման և կողմնային հոսանք
Դիէլեկտրիկի բևեռացման էֆեկտը կապված է տարածության մեջ լիցքավորված մասնիկների տեղափոխման հետ, որը ոչ այլ ինչ է քան դիելեկտրիկով անցնող հոսանք, որը կոչվում է *բևեռացման հոսանք*։ Հաղորդման և Բևեռացման հոսանքների միջև սկզբունքային տարբերություն չկա։
Կիրառենք անհատելիության օրենքը \overrightarrow{j_b} համար։
  \frac{\partial \rho_b}{\partial t} = -div\overrightarrow{j_b} 
Էլեկտրական բևեռացվածությունը կապված է բևեռային լիցքի խտության հետ՝
   \rho_b = -div \vec{P} 
Դիֆերենցենք.
  \frac{\partial \rho_b}{\partial t} = -div \frac{\partial \vec{P} }{\partial t}  

 \overrightarrow{j_b} = \frac{\partial \vec{P} }{\partial t}   
\overrightarrow{j_h} և \overrightarrow{j_r}-ին ավելացնելով \overrightarrow{j_b} մեծությունը՝ հաշվի կառնենք նյութական միջավայրի բևեռացվածությունը։
Արտաքին աղբյուրներից կամ կողմնային ազդեցությամբ գոյացած հոսանքները կոչվում են *կողմնային*։

Կողմնային հոսանքները առաջանում են դաշտի ազդեցության հետևանքով։
Ընդհանուր հոսանքի օրենքը դիֆերենցիալ տեսքով այսպիսին է.
  rot\vec{H} = \varepsilon_0 \frac{\partial \vec{E}}{\partial t}+\frac{\partial \vec{P} }{\partial t} + \sigma\vec{E}+\overrightarrow{j_k}   
Քանի որ.
  \vec{D} = \varepsilon_0  \vec{E} +  \vec{P} 

  rot\vec{H} = \frac{\partial \vec{D}}{\partial t} + \sigma\vec{E}+\overrightarrow{j_k} :   
Այս հիմնարար հաստատումը Մաքսվելի առաջին հավասարումն է։

## Տես նաև
* Դիէլեկտրիկների դեֆորմացիոն բևեռացում

Կատեգորիա:Հոծ միջավայրերի էլեկտրադինամիկա
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2014

**2014 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 22-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 59-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը՝ ավելացրած ժամանակում 4-1 հաշվով «Ատլետիկո Մադրիդին»։ Խաղը կայացել է Էստադիո դա Լուժ մարզադաշտում, Լիսաբոն, Պորտուգալիա։

Հանդիպումը տեղի ունեցավ շաբաթ օրը` 2014 թվականի մայիսի 24-ին։ Այն հինգերորդ եզրափակիչն էր, որում հանդիպեցին միևնույն ասոցացիայի երկու ակումբներ և առաջինը` որում հանդիպեցին միևնույն քաղաքի ակումբներ։ Ռեալ Մադրիդը հաղթեց 4-1 հաշվով կրացուցիչ ժամանակում Գարետ Բեյլի, Մարսելոյի և Կրիշտիանու Ռոնալդուի խփած գոլերի շնորհիվ, մինչ այդ Սերխիո Ռամոսը հիմնական ժամանակի 93-րդ րոպեին հավասարեցրեց հաշիվը։ Ատլետիկոյից միակ գոլի հեղինակ դարձավ Դիեգո Գոդինը։ Հաղթելով ռեալը ռեկորդային 10-րդ անգամ դարձավ առաջնության հաղթող, նախորդ հաղթանակից 12 տարի անց։

Հաղթող Ռեալ Մադրիդը իրավունք ստացավ խաղալ ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի լիգա 2013–14- հաղթող Սևիլյայի դեմ ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ 2014-ում։ Նրանք նաև որակավորվեցին 2014 թվականի ՖԻՖԱ ակումբային աշխարհի առաջնության կիսաեզրափակիչ, որտեղ ներկայացրեցին ՈՒԵՖԱ-ն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Փեյջ

**Սառայա-Ջեյդ Բևիս** (, ծնվ. օգոստոսի 17, 1992), անգլիացի նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշուհի (ռեստլեր), հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում՝ **Փեյջ** (*Paige*) ռինգային անվան ներքո։

Ռեստլինգի նորամուտը կատարել է **Բրիտանի Նայթ** ռինգային անվամբ՝ 2005 թվականին՝ «World Association Of Wrestling» կազմակերպությունում, որը պատկանում է Բևիսների ընտանիքին։ Մասնակցել է տարբեր ռեստլինգի մրցույթների և նվաճել զանազան տիտղոսներ թե՛ Անգլիայում, և թե՛ երկրից դուրս։

2011 թվականին Բևիսը նոր պայմանագիր է կնքում «WWE»-ի հետ և սկսում հանդես գալ «NXT Wrestling» կրտսեր առաջնությունում։ Ըմբիշների հիմնական կազմ դուրս է եկել 2014 թվականի ապրիլին։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում մեկ անգամ նվաճել է NXT կանանց և 2 անգամ՝ WWE դիվաների չեմպիոնական տիտղոսները։ Հանդիսանում է դիվաների գոտու ամենաերիտասարդ տիտղոսակիրը։

## Ավարտող հնարքներ
* Cradle DDT
* Paige Turner[20] (Swinging leg hook fireman’s carry slam)
* Ram-Paige (Cloverleaf while kneeling on the opponent’s back or neck)
* Scorpion Cross Lock / P.T.O. (Paige’s Tap-Out) (Inverted sharpshooter with double chickenwing)

## Արքայական հնարքներ
* Bridging fisherman suplex
* Hair-pull toss
* Headbutt
* Multiple knee lifts to an opponent leaning through the ropes
* Multiple stomps to the chest of an opponent seated in the corner
* Side kick

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը WWE.com կայքում
* Էջը IMDB կայքում

Կատեգորիա:1992 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պրոֆեսիոնալ ըմբշուհիներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 17 ծնունդներ
Հետերոտրոֆներ

thumb|Ավտոտրոֆ և հետերոտրոֆ օրգանիզմներ
Հետերոտրոֆ օրգանիզմներն ընդունակ չեն անօրգանական միացություններից սինթեզելու օրգանական միացություններ։ Նրանք իրենց կենսագործունեության համար անհրաժեշտ օրգանական նյութերը՝ օրինակ՝ ածխաջրերը լիպիդները, սպիտակուցները, նուկլեինաթթուները, սինթեզում են օգտագործելով արտաքին միջավայրից ստացված օրգանական նյութերը։ Հետերոտրոֆ սննդառության եղանակներից են՝ սապրոֆիտները և մակաբույծները։ Սապրոֆիտները մահացած օրգանիզմների օրգանական նյութերի հաշվին սնվողներն են։ Այդպիսիք են կենդանիների մի մասը, նեխման և խմորման բակտերիաները, գլխարկավոր սնկերը, բորբոսասնկերը և դրոժները։ Մակաբույծները կենդանի օրգանիզմների օրգանական նյութերի հաշվին սնվողներն են։ Այդպիսիք են որոշ նախակենդանիներ, մակաբույծ որդեր, տզեր, արյունածուծ միջատներ, բակտերիոֆագեր, հիվանդություն առաջացնող բակտերիաներ, մակաբույծ սնկեր, ծաղկավոր բույսեր։ Արտաքին միջավայրից տարբեր կենդանի օրգանիզմների բջիջների թափանցող և դրանցից արտազատվող նյութերի բնույթն էապես տարբերվում է միմյանցից։ Օրինակ՝ կանաչ բույսերն արտաքին միջավայրից կլանում են ածխաթթու գազ, ջուր,հանքային նյութեր, իսկ արտաքին միջավայր են արտազատում ֆոտոսինթեզի արդյունքում առաջացած թթվածինը։ Միևնույն ժամանակ ամբողջ օրվա ընթացքում շնչառության համար կլանում են թթվածին և արտազատում՝ ածխաթթու գազ։

Մարդն արտաքին միջավայրից ստանում է ածխաջրեր, լիպիդներ, սպիտակուցներ, ջուր, հանքային աղեր,վիտամինները, իսկ միջավայր է արտազատում կենսագործունեության արդյունքում առաջացած և օրգանիզմին արդեն ոչ պիտանի ածխաթթու գազ, միզանյութ, միզաթթու, ջրի ու աղերի ավելցուկները և այլն։

Մարդու, կենդանիների մեծ մասի և որոշ մանրէների կողմից կլանված և արտաքին միջավայր արտազատված նյութերը բնույթով նման են։

Ազոտ ֆիքսող բակտերիաները մթնորոլտից կլանելով մոլեկուլային ազոտն՝ այն վերածում են ամոնիակի, ինչն իրականանում է նիտրոգենազ ֆերմենտի միջոցով։ Գոյություն ունեն ինչպես ազատ ապրող, այնպես էլ սիմբիոտիկ հարաբերությունների մեջ գտնող ազոտ ֆիքսող բակտերիաներ։ Ավելի հաճախ ազոտ ֆիքսող բակտերիաները սիմբիոզի մեջ են մտնում ընդավորների ընտանիքին պատկանող բույսերի հետ՝ լոբի,ոլոռ,սոյա և այլն։ Ազոտ ֆիքսող բակտերիաների դերը շատ մեծ է ազոտի շրջապտույտում, քանի որ դրանք մոլեկուլային ազոտը, որը բույսերն ուղղակիորեն ընդունակ չեն յուրացնել, վերածում են բույսերի համար պիտանի վիճակի։

Ֆոտոսինթեզող ծծմբաբակտերիաներն արտաքին միջավայրից կլանում են ածխաթթու գազ, ծծմբաջրածին և արտազատում են ծծումբ, որը փառի ձևով կարող է ծածկել ջրի և հողի մակերևույթը։

Այսպիսով, քանի դեռ բջիջը կենդանի է, արտաքին միջավայրից նյութերը թափանցում են բջիջ, իսկ բջջից՝ արտաքին միջավայր, ընդ որում նյութերի կոնցենտրացիաները բջջում և արտաքին միջավայրում էապես կարող են տարբերվել միմյանցից։

## Տես նաև
* Ֆոտոսինթեզ
* Քեմոսինթեզ
* Կատաբոլիզմ
* Անաբոլիզմ
* Գլիկոլիզ
* Բջջային շնչառություն
* Ավտոտրոֆներ
* Նյութափոխանակություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյութափոխանակություն
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Կարեն Հակոբյան (նկարիչ)

**Կարեն Մարտիկի Հակոբյան** (), հայ նկարիչ, ձևավորող, լուսանկարիչ։

## Կենսագրություն
*1991-2001 թթ. սովորել է Աղասի Խանջյանի անվան թիվ 53 միջնակարգ դպրոցում
*2002-2007 թթ. սովորել է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի դիզայնի բաժնում
*2004 թվականից աշխատում է Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում որպես նկարիչ
*2014 թվականից դասավանդում է Ճարտարապետության և շինարարարության Հայաստանի ազգային համալսարանում

Մասնակցել է մի շարք ներկայացումների պատրաստման և վերականգնողական աշխատանքներին՝
*2004 թ. Երեք ջութակ կոնցերտը-(Արամ Խաչատրյան)
*2004 թ. Գայանե (բալետ)-(Արամ Խաչատրյան)
*2004 թ. Անուշ (օպերա)-(Արմեն Տիգրանյան)
*2005 թ. Ալեկո-(Սերգեյ Ռախմանինով)
*2006 թ. Դավիթ Բեկ (օպերա)-(Արմեն Տիգրանյան)
*2007 թ. Արշակ Բ (օպերա)-(Տիգրան Չուխաճյան)
*2008 թ. Ալմաստ (օպերա)-(Ալեքսանդր Սպենդիարյան)
*2008 թ. Տրավիատա-(Ջուզեպպե Վերդի)-/վերականգնում/
*2009 թ. Ռոմեո և Ջուլիետ բալետ-(Սերգեյ Պրոկոֆև)
*2010 թ. Աիդա (օպերա)-(Ջուզեպպե Վերդի)
*2010 թ. Սայաթ-Նովա (օպերա)-(Ալեքսանդր Հարությունյան)
*2014 թ. Տրուբադուր (օպերա)-(Ջուզեպպե Վերդի)-/վերականգնում/
Մասնակցություն է ունեցել նաև մի շարք աշխատանքների Գաբրիել Սունդուկյանի, Մհեր Մկրտչյանի անվան թատրոնների, «Էրեբունի-Երևան» տոնակատարությունների ներկայացումների պատրաստման աշխատանքներին։

2012 թ-ից սկսած զբաղվում է լուսանկարչությամբ։ Սովորել է Սարգիս Վիրաբյանի ղեկավարած ֆոտոխմբակում, մասնակցել է 2 խմբակային ցուցահանդեսների՝ «Լույսի սիմֆոնիա» 2012 և «F13» 2013
Որպես լուսանկարիչ կրում է «KAR YAN» կեղծանունը։ Մասնակցել է մի շարք լուսանկարչական մրցույթների։

## Արտաքաին հղումներ
* Կարեն Հակոբյանի աշխատանքները
* Kar Yan
*Կարեն Հակոբյանի լուսանկարները
*Կարեն Հակոբյանի աշխատանքները nationalgeographic-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Սավառնում

մինի|Ճախրաթիռի թռիչք
**Սավառնում**, **ճախրում**, օդի վերընթաց հոսանքներում ճախրաթիռի թռիչք, որի ժամանակ այն վեր է բարձրանում կամ շարժվում նույն բարձրության վրա։ Սավառնել հնարավոր է այն դեպքում, երբ վերընթաց հոսանքի ուղղագիծ արագությունը գերազանցում է հանդարտ մթնոլորտում ճախրաթիռի վայրէջքի արագությանը։ Սավառնել իրականացվում է բարձրությունների լանջերի՝ քամիներով շրջահոսվելու հետևանքով առաջացած վերընթաց հոսանքներում, երկրի մակերևույթի անհավասար տաքացումից առաջացած ջերմային հոսանքներում և լեռնաշղթաների շուրջն առկա ալիքային հոսանքներում։ Սավառման միջոցով ճախրաթիռը երբեմն անցնում է հարյուրավոր կմ-եր։

Կատեգորիա:Աերոդինամիկա
Կատեգորիա:Երկինք
Կատեգորիա:Թռիչք
Սանիտարական վիճակագրություն

**Սանիտարական վիճակագրություն**, բժշկական վիճակագրություն, սոցիալական վիճակագրության ճյուղ և սոցիալական հիգիենայի ու առողջապահության կազմակերպման (որպես գիտական դիսցիպլին) բաժին։ Սանիտարական վիճակագրության մեջ տարբերում են․ բնակչության առողջության վիճակագրությունը, որն ուսումնասիրում է սանիտարա-դեմոգրաֆիական պրոցեսները, ֆիզիկական զարգացման ու հիվանդուցության դինամիկան և առողջապահության վիճակագրությունը, որն զբաղվում է բժշկական ցանցի, բժշկականի տարական հիմնարկների գործունեության և կադրերի հաշվառման ու վերլուծության հարցերով։ Սանիտարական վիճակագրության հիմնական պրոբլեմներն են․
# բնակչության վիճակի (առողջության) ուսումնասիրությունը՝ բնակչության թվի և կազմի, նրա բնական տեղաշարժերի (ծնելիություն, մահացություն), ֆիզիկական զարգացման, հաշմանդամության, կյանքի տևողության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալների հավաքման և հետազոտության միջոցով,
# հիվանդացության մակարդակից բնակչության մահացության կախվածության ուսումնասիրությունը, հիվանդացության և մահացության քանակի որոշումը՝ պայ մանավորված արտաքին միջավայրի տարբեր գործոններով,
# առողջապահության հիմնարկների ցանցի, դրանց գործունեության ու կադրերի թվական տվյալների հա վաքումը և ուսումնասիրությունը, բժշկա-սանիտարական միջոցառումները պլանավորելու և բժշկական հիմնարկների ցանցի զարգացման պլաններն ու աշխատանքի կատարման որակը հսկելու նպատակով,
# կլինիկաներում և լաբորատորիաներում կատարված հետազոտությունների արդ յունքների իսկության հաստատումը և հիվանդությունների կանխարգելման ու բուժման տարբեր միջոցների կիրառման գնահատումը։ Սանիտարական վիճակագրությունը օգտագործում է նաև մաթեմատիկական վիճակագրության մեթոդները։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Վիճակագրություն
Բերդ քաղաքի պատմության և կենցաղի թանգարան

**Բերդ քաղաքի պատմության և կենցաղի թանգարան**, Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի թանգարանը հիմնադրվել է 1981 թվականին՝ որպես Սարդարապատի ազգագրության թանգարանի մասնաճյուղ, հետագայում անցել է ՀՀ Մշակույթի նախարարության ենթակայության տակ, իսկ 1997 թվականին այն Բերդի քաղաքապետարանի ենթակայությամբ գործող հիմնարկություն է։

## Պատմություն
մինի|250px
Թանգարանը գտնվում է Բերդ քաղաքից փոքր-ինչ հեռու՝ բարձրադիր ու գեղատեսիլ վայրում, «Սորան» կոչվող զբոսայգու հարևանությամբ։ Թանգարանի հիմնադիր և առաջին տնօրեն է եղել Ռաֆիկ Աշոտի Մուրադյանը։

## Ցուցադրություն
Թանգարանում առկա է 624 ցուցանմուշ, որոնցից 190-ը գտնվում է ֆոնդում։ Ցուցադրված է 434-ը, որից 34-ը գրքեր են։ Թանգարանն ունի բաժիններ, որոնք վերաբերում են Հայոց ցեղասպանությանը, ԽՍՀՄ կազմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցածներին,  հայ-ադրբեջանական հակամարտությանը, քաղաքի ինքնապաշտպանական ջոկատներին (այս բաժինն ստեղծվել է տնօրեն Հրաչիկ Աթոյանի նախաձեռնությամբ) Տավուշ կամ Ցլիկ Ամրամի ամրոցի պատմությանը, կատարված պեղումներին, բնակավայրի կենցաղին, որը ներկայացված է «տատիկի տուն», «մոր և մանկան» անկյունների միջոցով, հողագործությանը, կավագործությանը, ձեռագործությանը, գորգագործությանը և երաժշտական գործիքներին։

Արժեքավոր է հատկապես Տավուշ բերդին նվիրված անկյունը, որտեղ ներկայացված են պեղումների միջոցով բերդի շրջակայքից հայտնաբերված կավե, պղնձե գործիքների մնացորդներ, նիզակներ, կենցաղային իրեր, ջրամատակարարման կավե խողովակներ, կմախքներ, զարդեր և այլն։

Առանձին բաժիններ են հատկացված անասնապահական, գյուղատնտեսական իրերի ցուցադրությանը։ Ներկայացված են հին հայկական կարպետներ, գորգեր, ասեղնագործ աշխատանքներ։

Թանգարանում ներկայացված են նկարիչ Միշա Հովհաննիսյանի գծանկարները՝ հայ գրականության, գիտության, մշակույթի, արվեստի, շախմատի, թատերարվեստի ու կինոյի մեծերի՝ Շառլ Ազնավուրի, Առնո Բաբաջանյանի, Հրաչյա Ներսիսյանի, Տիգրան Պետրոսյանի, Մհեր Մկրտչյանի, Արամ Խաչատրյանի, Կոմիտասի, Պարույր Սևակի, Վիլյամ Սարոյանի դիմանկարները։ Ցուցադրվում են նաև քաղաքի նկարիչ Ռոմեո Մելիքյանի կտավները։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է բերդ քաղաքում, «Սորան» կոչվող զբոսայգու հարևանությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1981 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Բերդ քաղաքի պատմություն
Կատեգորիա:Հայաստանի թանգարաններ
Արմեն Տորյան

**Արմեն Տորյան** (Արմէն Տօրեան, **Հրաչեայ Սուրէնեան** (հունվարի 28, 1892, Յուսկյուպ, Քոսովոյի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1915, Անկարա, Անկարայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրութիւն), հայ բանաստեղծ, ուսուցիչ, խմբագիր, գրել է ֆրանսերեն և հայերեն։ 23 տարեկանում ձերբակալվել է Եղեռնի ժամանակ և սպանվել։

## Կենսագրություն
Հայրը կամուրջների և ճանապարհների շինարար է եղել։ Նախնական կրթությունն ստացել է Վիեննայի Մխիթարյանների դպրոցում և 1911 թ. մեկնել Փարիզ, ուր, Սորբոնի դասընթացներին հետևելով հանդերձ, իր շուրջն է հավաքել մի խումբ երիտասարդ բանաստեղծների և հիմքը դրել «Համաստվածյան» գրական դպրոցի, որը հրատարակում է իր պաշտոնաթերթը՝ «Արեն» («Ասպարեզ») և իր հարձակումների թիրախը դարձնում «սերտողության և սեթևեթանքի սիրահար մարդկանց, զենքի կոչելով ձախակողմյան երիտասարդներին»՝ հանուն «բանաստեղծության հրաշքի» ժողովրդականացման։ Այդ տարիներին «տորյանական բանաստեղծական շարժման» մասին գրել են. «Խորհրդապաշտներից հետո Ֆրանսիայում ոչ ոք չի տեսել նման բուռն եռանդ, այսքան վսեմ թռիչք և այսքան գեղեցիկ երազներ…»։ Կարճ ժամանակում Տորյանը դառնում է դպրոցի ամենահայտնի դեմքը, աշխատակցելով Փարիզի և այլ քաղաքների բազմաթիվ թերթերին և հանդեսներին։ Առաջին աշխարհամարտի նախօրյակին Վիեննայի Մխիթարյանների դպրոցի տնօրենությունը ուսուցչապետի պաշտոնով Ա. Տորյանին հրավիրում է Պոլիս, ուր բանաստեղծն սկսում է հինգ տարբեր հաստատություններում ֆրանսերեն դասավանդել և միաժամանակ տեղական մամուլում լույս ընծայել հայերեն և ֆրանսերեն բանաստեղծություններ։
1915 թ. ապրիլի 24-ի գիշերը հայ մտավորականության ընտրանու հետ ձերբակալվում է նաև Արմեն Տորյանը, աքսորվում Չանղըրը, ապա նետվում Էնկյուրիի բանտը, որտեղից էլ մի խումբ բախտակիցների հետ քշվում է երկրի խորքերը և ի վերջո կիսում մեծ նահատակների ճակատագիրը։

## Աշխատություններ
1933 թ. Արմեն Տորյանի եղբոր՝ Զենոբ Սուրենյանի եռանդուն ջանքերի շնորհիվ լույս է տեսնում եղերաբախտ բանաստեղծի միակ գրքույկը՝ «Մի հայազգի ֆրանսիացի բանաստեղծ» խորագրով։ Բացի այս հատորիկից, Տորյանի հայերեն բանաստեղծությունները հրատարակվել են ժամանակի հայ մամուլում, իսկ նրա ֆրանսերեն գործերի ստվար մասը մնում է ժամանակի ֆրանսիական թերթերի և հանդեսների էջերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում սպանված անձինք
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ ֆրանսագիր գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Սկոպիե քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Սանտիմետրային ալիքներ

**Սանտիմետրային ալիքներ** , 1-10 սմ երկարության (30-3 Գհց հաճախականության) ռադիոալիքներ։ Առանց զգալի աղավաղումների անցնում են Երկրի մթնոլորտով։ Ներքնոլորտում սանտիմետրային ալիքների կլանումը ջրային գոլորշիներով ու անձրևի կաթիլներով էական է միայն \lambda  սմ երկարության ալիքների դեպքում։ Իոնոսֆերան գործնականում թափանցիկ է սանտիմետրային ալիքների համար, և դրանք կարող են օգտագործվել կապի արբանյակներում, Երկիր - Տիեզերք կապի գծերում, ինչպես նաե ռադիոլոկացիայում ու ռադիոնավագնացության մեջ։ Գետնամերձ պայմաններում սանտիմետրային ալիքները տարածվում են ուղիղ տեսանելիության սահմաններում, տրոպոսֆերայի անհամասեռություններից վերաճառագայթվելու, դիֆրակցիայի և բեկունակության հետևանքով կարող են տարածվել նաև ավելի հեռու։

Կատեգորիա:Ռադիոհաճախականության դիապազոն
Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսական ճառագայթում
Կեսոն (ճարտարապետություն)

**Կեսոն** (,  — արկղ), ճարտարապետության մեջ սովորաբար քառանիստ կամ բազմանիստ արկղաձև խորացում առաստաղի, թաղի, կամարի, գմբեթի մակերեսին։

Ռիթմիկորեն դասավորված՝ կեսոններն ունեն կառուցվածքային, գեղարվեստական, ակուստիկ նշանակություն։

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Վահե Գոդել

**Վահե Գոդել** (, ), շվեյցարացի ֆրանսագիր բանաստեղծ, թարգմանիչ։

Հայրը շվեյցարացի լեզվաբան-հայագետ Ռոբեր Գոդելն է, մայրը՝ բնիկ պոլսեցի հայուհի Մելինե Փափազյանը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ժնևի համալսարանի պատմագիտական ֆակուլտետը (1955)։ 1954 թվականին հրատարակել է «Խայթոցներ» անդրանիկ գիրքը։ Հեղինակ է շուրջ երկու տասնյակ բանաստեղծական ժողովածուների. «Մարդը մարդկանց մեջ» (1958, արժանացել է Պրահայի միջազգային ուսանողական միության մրցանակին), «Մասնավոր նշաններ» (1969), «Վառվող մոխիրներ» (1970), «Կտրած ստվերներ» (1974), «Փոշիներ» (1977), «Հայկական թղթեր» (1979), «Իրողություն և շարժում» (1983), «Ոսկե ժամ» (1985), «Բնական սահմաններ» (1986), «Ձայն Հայաստանին» (1987) և այլն։ 1967 թվականին գրված «Հայաստան» պոեմը նվիրված է Մեծ եղեռնի 50-ամյակին։ Թարգմանել և ֆրանսերեն առանձին ժողովածուներով լույս է ընծայել Գրիգոր Նարեկացու, Նահապետ Քուչակի, Դանիել Վարուժանի երկերը։ «Ձայն Հայաստանի» ժողովածուով ներկայացրել է հայ բանաստեղծության ծաղկաքաղ։ Գրել է հոդվածներ, ուղեգրություններ, գրախոսականներ` նվիրված Հայաստանին, հայ գրականությանը։ Հայ քերթության լավագույն էջերը՝ գողթան երգերից մինչև նոր գրականություն, Գոդելի թարգմանությամբ լույս են տեսել ֆրանսերեն, հաղորդվել են շվեյցարական ռադիոյով։

Եղբայրը՝ Արմեն Գոդելը, դերասան և ռեժիսոր է։

## Ստեղծագործական առանձնահատկություն
Գոդելի ստեղծագործության մեջ նկատվող հայկականությունը գալիս է ոչ միայն «մայրական ճյուղից»։ Փոքրուց տան մեջ հայերենը ֆրանսերենի և մի շարք այլ եվրոպական լեզուներին հավասար խոսվել է։ Իր պոեզիայի, գրականության շեշտված հայկականության մասին Գոդելը խոսել է բազմիցս, իր տարբեր հարցազրույցներում, հոդվածներում անդրադառնում է իր «երկրորդ էությանը», ինչպես անվանում է ինքը։ Իր պոեզիան նա համարում է երկու էությունների՝ շվեյցարական և հայկական, մշտական փնտրտուք, մշտական միացում-կորուստ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խճանկարի դրվագներ / ՎԱՀԵ ԳՈԴԵԼ
* Վահե Գոդելի բանաստեղծություններից «Գրանիշում»

Կատեգորիա:Սփյուռքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆրանսագիր գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայերը Շվեյցարիայում
Սամոա Ջո

**Նուֆոլաու Ջոել Շենուա**(անգլ.` *Nuufolau Joel Seanoa*, ), առավել հայտնի **Սամոա Ջո** ռինգային անվամբ, սամոական ծագմամբ ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «Ring of Honor» (ROH) և «WWE» կազմակերպություններում։ Առավել հայտնի է «Total Nonstop Action Wrestling» (TNA) կազմակերպությունում հանդես գալու տարիներից։

Մասնագիտական նորամուտը «TNA»-ում կայացել է 2005 թվականի հունիսի 19-ին։ Հայտնի է նաև «Ring of Honor» (ROH) կազմակերպությունում ունեցած ելույթներից, որտեղ մեկ անգամ նվաճել է ROH աշխարհի ծանրքաշային առաջնությունը (ռեկորդային 21 ամսվա պաշտպանությամբ)։

## Մենեջերներ
* Թազ
* Ջեֆ Ջարեթ
* Քևին Նեշ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Մարտի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սամոական ծագման ամերիկացիներ
Սահմադին

**Ավետենց Սահմադին** (ծն․ և մահ․ թթ․ անհտ․), XIII դարի հայ մեծահարուստ։ Հիշատակվում է նաև որպես «Սէնոպ Սահմադին»։ Չունենալով ազնվատոհմիկ ծագում, բայց հարստանալով հարկերի կապալառությամբ, վաշխառությամբ, առևտրով և հողային տիրույթների գնմամբ, դարձել է «պարոն»։

## Կոնսագրությունը
Ծավալել է շինարարական գործունեություն, նորոգել և կառուցել է եկեղեցիներ, հյուրատներ, պալատներ։ Նշանավոր էր իր Մրենի Արքայություն կոչված ապարանքը՝ «դրախտ» կոչվող պարտեզով, որը նա կառուցել է 1276-1286 թվականներին՝ ծախսելով 40 հազար դահեկան գումար։ Արճեշի, Երևանի, Օշականի և այլ եկեղեցիների արձանագրություններում Սահմադինը հիշատակվում է որպես բարեգործ։

Անիում թողած 1261 թվականի արձանագրության համաձայն՝ նա Սահիբ-Դիվանիի ու Քարիմանդինի հետ միասին նա Շահնշահ Զաքարյանի որդի Արդաշիրից գնել է Անի քաղաքը ու դարձել նրա «պատրոններից»/«պարոններից» մեկը։

Ըստ Մրենի վանքում թողած արձանագրության՝ ՉԼԳ (1284) թվականին գնել է Մրեն գյուղաքաղաքը։ Հետագայում՝ Արղուն խանի օրոք՝ նաև  Օշականն ու Արջոառիճը։

Ընդարձակ կալվածներ է ունեցել նաև Քաջբերունիքում։

## Երևանի տերը
Ըստ Երևանի Կաթողիկե Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու հարավային պատին թողած արձանագրության՝ 1264 թ.-ին գնել է Երևանն իր «հողով և ջրով»։ *Ի Թ (վիս) ՉԺԳ ա(ստուծո)յ ողորմութ(եամ)բն ու Ելղանին ուժովն ես Սահմադինս պարոն Աւետե(ա)ց որդիս *'զԵրևան*' գնեցի հողով և ջրով և իրաւունք զայս արարի, հայրենիք որ գնած ելանի ու գիր առած վկաաւք ու դահիաքն տուած կամ հայրենիք որ փոխած լինի ու մին տարի անցե(ւս)լ լինի այլ յետ չհասնի։ Թէ ով էր (թէ ով ոք) ծռէ կամ մարդ որ ի խսմութե(ան) վերա կաշառք ասէ թէ սուտ է ու թէ ղորդ զկաշառնացոդն տայ — ով այս բանիս հակառկա ու զայս դրեալս խափանէ յերից ս(ուր)բ ժողովոցն նզովե(ա)լ եղիցի, մասն զՈւդայի ժառանկէ և ա(ստուծո)յ խռովութի(ւն) անկանի և ամէն յազգէ նալաթ իրեն վերա*Հայկազ Ժամկոչյանը եզրահանգում է, որ գնելով Երևանը՝ Սահմադինը դառնում է Երևանի տերը՝ ձեռք բերելով հողային ռենտա, արտադրվող ու վաճառվող ապրանքներից հարկ գանձելու ու հպատակներից ֆեոդալական տուրք գանձելու իրավունք։ Երևանի առանձին այգիներ գնվել են տարբեր դարերում, նվիրաբերվել եկեղեցիներին, նույնիսկ այգիների առանձին քառորդներ էին համարվում զգալի կապիտալ։ Իսկ ողջ քաղաքը գնել իր ողջ հողերով, ջրերով ու իրավունք ստանալ դրանից հարկահավաքություն իրականացել՝ պահանջում էր իրոք անհավանական մեծ գումար ու ազդեցություն։

Արձանագրության մեջ Սահմադինը նշում է, որ քաղաքը գնել է Աստծո ողորմությամբ ու ելղանի՝ մոնժոլական տիրակալի թույլատվությամբ։ Արձանագրության մեջ նշվում է նաև դահիակ կոչված հարկը վճարելու կարգը՝ թույլ տալով հողատերերին վաճառել իրենց հողակտորները ազատ կարգով՝ վճարելով համապատասխան հարկ Սահմադինին։ Ըստ էության Երևանի բնակչության կազմում բազմաթիվ էին ազատ գյուղացիները ու դրանց թիվը պետք է որ զգալի լիներ, այլապես կարիք չէր լինի առանձին հրաման հրապարակելու՝ վաճառքները կարգավորելու համար։

## Տոհմը
Սահմադինը ապրել է մոնղոլական տիրապետության տարիներին, որոնց մշակույթն էլ, հավանաբար, ազդել է իր ու ընտանիքի անդամների անունների վրա։

Եղել է պարոն Ավետիքի որդին, ումից սկիզբ է առել Ավետենց տոհմը։

Կնոջ անունը նշվում է որպես Ուտուրտա, որդիները՝ Ամիրբէկ ու Հազարբէկ։ Թոռը եղել է պարոն Բեսութան։ Խնամիական կապի մեջ է եղել պարոն Ումեկի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բարերարներ
Կատեգորիա:Հայ մեծահարուստներ
Աշոտ Սարկիսով

**Աշոտ Առաքելի Սարգիսով** (, ), ռուսահայ խորհրդային ռազմածովային նավատորմի փոխծովակալ-ինժեներ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1969), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1981), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հայ հոր և ռուս մոր ընտանիքում։ Ավարտել է սպայական կուրսեր (1943), Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) Ֆ․ Ձերժինսկու անվան բարձրագույն ռազմածովային ինժեներական ուսումնարանը (1950)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, 85-րդ ծովային-հրաձգային բրիգադի կազմում, մարտնչել է Լենինգրադյան և Կարելական ռազմաճակատներում, եղել է ավտոմատավորների, ապա՝ հետախուզության ջոկատի հրամանատար, առանձին գումարտակի կապավոր սպա, ականանետային վաշտի հրամանատար։ 27 տարի աշխատել է որպես Սևաստոպոլի ռազմածովային ինժեներական ուսումնարանի պետ։ Ավելի քան 120 գիտական աշխատությունների, մի շարք դասագրքերի և գյուտերի հեղինակ է։ Գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են նավաշինության ասպարեզում միջուկային էներգետիկայի կիրառմանը, նավային էներգատեղակայանքների հուսալիության բարձրացմանը։

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի 3, «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի, «Պատվո նշան», Հայրենիքին ծառայության համար 3-րդ աստիճանի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսահայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Սարգիս վարդապետ նկարիչ

[thumb|300px|[Մոշաղբյուրի Սուրբ Կարապետ վանքի ճակատաքարը]]
**Սարգիս վարդապետ նկարիչ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), XIV դարի հայ քանդակագործ։ Ստեղծագործությունները պահպանվել են ներկայիս ՀԽՍՀ Արարատի շրջանի Լուսաշող գյուղի մոտ գտնվող Հովհաննես Կարապետ վանքի եկեղեցու (1301, ճարտարապետ՝ Բուտ) վրա․ մուտքի ճակատաքարին քանդակել է Աստվածածնին՝ մանուկ Հիսուսը ձախ ծնկին, երկու կողմից կանգնած հրեշտակներով, մուտքի կամարից վեր, հյուսածո ուռուցիկ շրջանակի մեջ՝ գահին նստած Աստծո պատկերը, ներքևի երկու անկյուններում՝ Պողոս և Պետրոս առաքյալների դիմաքանդակները։ Քանդակագործին է վերագրվում նաև գլխավոր եկեղեցու պատի մոտ գտնվող սալաքարի վրայի մի բարձրաքանդակ (ճանկերում գառ բռնած կիսաբաց թևերով արծիվ), որը հավանաբար եղել է եկեղեցուն կից կառուցված տապանատան վրա (կիսավեր է)։ Պատկերաքանդակների ոճով երեք գործերն էլ մոտ են Մոմիկ վարդպետի արվեստին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Սարգիս Բ Հասան-Ջալալյանց

**Սարգիս Բ Հասան-Ջալալյան** (), Աղվանից (Գանձասարի) կաթողիկոս 1810-1815 թվականներին, այնուհետև Արցախի թեմի միտրոպոլիտ։ Նախ կրոնավորել է Գանձասարում, 1797-1808 թվականներին եղել Հաղպատի միաբանության առաջնորդը։ Կաթողիկոս է ընտրվել եղբորորդու՝ Բաղդասարի աջակցությամբ։ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության ենթակայությունից դուրս գալու հակվածություն ցուցաբերելու համար արքեպիսկոպոս (հետագայում՝ կաթողիկոս) Ներսես Աշտարակեցին ցարական կառավարության միջոցով վերացրել է Աղվանից  կաթողիկոսությունը՝ Արցախի թեմին վերապահելով միտրոպոլիտության իրավունք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասան-Ջալալյաններ
Կատեգորիա:Գանձասարի կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Աարոն Գորդոն

**Աարոն Էդիսոն Գորդոն** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, հարձակվող։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Դենվեր Նագեթս» ակումբում։

Մեկ ուսումնական տարի (2013–14) հանդես է եկել Արիզոնայի համալսարանի «Ուայլդքեթս» ակումբում։

Ծնվել է Սան Խոսե բնակավայրում (Կալիֆորնիա նահանգ)։ Հանդես է եկել Սան Խոսեի «Արչբիշոպ Միտի» կոչվող ավագ դպրոցի բասկետբոլային թիմում, որի կազմում երկու անգամ հաղթել է Կալիֆորնիայի առաջնությունը, ինչպես նաև երկու անգամ արժանացել «Կալիֆորնիայի Միստր Բասկետբոլ» տիտղոսին։ Համալսարանում անցկացրած ժամանակահատվածում ընդգրկվել է «All-Pac-12 առաջին թիմ» խորհրդանշական հավաքականում։

Ընտրվել է NBA-ի 2014 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 4-րդ ընտրությամբ՝ «Օռլանդո Մեջիքի» կողմից։ «Դենվեր Նագեթսի» կազմում 2023 թվականին դարձել է NBA-ի չեմպիոն։

Մասնակցել է նաև ՖԻԲԱ-ի մինչև 19 տարեկանների աշխարհի առաջնությանը՝ ներկայացնելով Միացյալ Նահանգների երիտասարդական հավաքականը և նվաճելով ոսկե մեդալ։ Հավաքականի կազմում եղել է առաջատար միավորների և անդրադարձների կատեգորիայում։

## Մրցանակներ և նվաճումներ
;Ավագ դպրոց
* 2013՝ ԱՄՆԲՖ վարկածով տարվա մարզիկ
* 2013՝ ՖԻԲԱ-ի Մ-19 աշխարհի առաջնության ամենաարդյունավետ խաղացող (MVP)
* 2013՝«McDonalds All-American» խաղի MVP
* «Ջորդան» ապրանքանիշի «All-American» (2013)
* 2× Միստր Բասկետբոլ Կալիֆորնիա (2012-2013)
* 2× CIF նահանգային չեմպիոն (2011-2012)
* 2× CIF նահանգային II դիվիզիայի չեմպիոն (2011-2012)
* 3× CIF Հյուսիսային Կալիֆորնիայի չեմպիոն (2011-2013)
* CIF Հյուսիսային Կալիֆորնիայի բաց դիվիզիայի չեմպիոն (2013)
* 2× CIF Հյուսիսային Կալիֆորնիայի II դիվիզիայի չեմպիոն (2011-2012)
* 4× CIF CCS չեմպիոն (2010-2013)
* CIF CCS բաց դիվիզիայի չեմպիոն (2013)
* 3× CIF CCS II դիվիզիայի չեմպիոն (2010-2012)
* «MaxPreps.com» վարկածով «All-American առաջին թիմ» (2013)
* «Սան Հոսե Մերկյուրի նյուզ» վարկածով տարվա բասկետբոլիստ (2013)
* «Սան Հոսե Մերկյուրի նյուզ առաջին թիմ» խորհրդանշական հավաքական (2013)
* «Cal-Hi Sports Bay Area» վարկածով CCS տարվա բասկետբոլիստ (2013)
* 6× WCAL չեմպիոն (2011, 2011², 2012, 2012², 2013, 2013²)
* 3× WCAL փլեյ-օֆֆ չեմպիոն (2011-2013)
* 3× WCAL կանոնավոր մրցաշրջանի չեմպիոն (2011-2013)
* 3× WCAL տարվա բասկետբոլիստ (2011-2013)
* 4× «All-WCAL» խորհրդանշական հավաքական
* 3× «All-WCAL առաջին թիմ» (2011-2013)
* «All-WCAL» երկրորդ թիմ (2010)

;Համալսարան
* Տարվա առաջինկուրսեցի մարզիկ (2014)
* «Pac-12» մրցաշարի «All-tournament» խորհրդանշական հավաքական (2014)
* «AP» պատվավոր հիշատակում (2014)
* 2014 թ. NCAA մրցաշարի արևմտյան տարածաշրջանի «all-tournament» խորհհրդանշական հավաքական (2014)
* «Third All-America» թիմ՝ «Սպորտինգ նյուզ» վարկածով (2014)
* «USBWA All-District թիմ» (2014)
* «NABC All District երկրորդ թիմ» (2014)
* «All-Pac-12 առաջին թիմ» (2014)
* «Pac-12 All-Freshman» թիմ (2014)
* «Pac-12» տարվա առաջինկուրսեցի (2014)
* 2013 թ. NIT մրցաշարի «All-Tournament թիմ» (2014)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արիզոնայի համալսարանի սպորտային կայքում
* Էջը Սպորտս-ռեֆերենս կայքում

Կատեգորիա:1995 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օռլանդո Մեջիքի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դենվեր Նագեթսի բասկետբոլիստներ
Ռոբբի Ամել

**Ոեբերտ Պատրիկ (Ռոբբի) Ամել** (, ), կանադացի դերասան։

## Կենսագրություն
Ամելը ծնվել է Տորոնտոյում, բայց նրա ծնողները ունեն իռլանդական արմատներ։ Իր քրոջ հետ միասին զբաղվել է մոդելային բիզնեսով և 6 տարեկան հասակում ֆիլմերում խաղացել է փոքրիկ դերեր։ 2000 թվականին ավարտել է Տորոնտոյի միջնակարգ դպրոցը, իսկ արդեն 16 տարեկանից սկսել է խաղալ դպրոցի ներկայացումներում, ինչպիսիք են «Շատ կարևոր է լինել լուրջ»՝ ավագ դպրոցում։ Նրա սերը դեպի դերասանությունը բերել է Canadian Studios Acting Academy։ Նա ավարտել է Lawrence Park Collegiate համալսարանը Տորոնտոյում 2006 թվականին։ Սթիվեն Ամելը նրա զարմիկն է։ 2013 թվականին ստացել է կրկնակի գործակալի և գերբնական ուժերով օժտված մարդու գլխավոր դերը «Ապագայի մարդիկ» հեռուստասերիալում։

## Ֆիլմ

## Հեռուստասերիալ

## Արտաքին հղումներ
*Ռոբբի Ամելը Internet Movie Database կայքում 

Կատեգորիա:Կանադացի դերասաններ
Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Սասունի բարբառ

**Սասունի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է արևմտյան բարբառների «կը» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման մտնում է Մուշ-Տիգրանակերտի կամ հարավ-կենտրոնական բարբառախմբի մեջ։ Մինչև 20-րդ դ․ 1-ին քառորդը խոսվել է Արևմտյան Հայաստանի Սասուն գավառում։ Այժմ խոսում են նաև Հայաստանի Թալինի և Աշտարակի տարածաշրջաններում վերաբնակեցված սասունցիները։ Ունի երկու խոսվածք՝ Հազրոյի և Գելիեգուզանի, որոնք տարբերվում են ձևաբանական և հնչյունական որոշ հատկանիշներով։ Սասունի բարբառի ձայնավոր հնչույթներն են՝ ա, ը, օ, է, ու, ի, կիսաքմային թույլ ա և ու ձայնորդը։ Հանդիպում են նաև և և ո երկբարբառները։ Ունի եռաստիճան բաղաձայնական համակարգ։ Բոլոր դիրքերում գրաբարյան ձայնեղ պայթականների և կիսաշփականների դիմաց առկա են խուլեր, իսկ խուլերի դիմաց՝ ձայնեղներ (բարակ > պարագ, մարդ >մարտ, ջուր> >ճուր)։

Բառամիջում և բառավերջում շնչեղ խուլերը երբեմն ապաշնչեղանում են (խմեց >խըմէծ, ամաչել >ամճընալ, փափուկ >փապուգ)։ Գրաբարի համեմատությամբ, ավելացել է ֆ հնչույթը։ Գոյականն ունի էր /իր, նիր, նին, անք, դանք/ վըդանք, դօնք, դունքփք, էք, ք հոգնակիակերտ վերջավորությունները, 5 հոլովաձև՝ ուղղական, սեռական-տրական (ու, ան, վա, ուճ, օր, ց, ա), հայցական (զ նախդիրով), բացառական, գործիական (ի/ը)։ Որոշյալ հոդ (ն) ստանում են միայն ձայնավորով վերջացող գոյականները։ Դերանվանը հատուկ են սեռականի և տրականի առանձին ձևեր, հայցականը կազմվում է գ նախդիրով։ Բայն ունի ի/ը, ա, պատճառական բայը՝ ու/ի լծորդություններ, երեք եղանակ՝ սահմանական, ըղձական, հրամայական։ Ձևով նույնանում են սահմանական եղանակի ներկա և ապառնի ժամանակները (գըսիրիմ= սիրում եմ, սիրելու եմ), անցյալ ժամանակների եզակի և հոգնակի թվերի առաջին դեմքը, եզակի թվի երկրորդ և երրորդ դեմքերը (յըս գըխօսէնկ-մինկ գըխօսէնկ, տու գըխօսէր֊ըն(ի) գըխօսէր)։ Առկա են անորոշ, վաղակատար, հարակաաար (ուգ), ենթակայական, ժխտական դերբայաձևերը։

Կատեգորիա:Կը ճյուղի բարբառներ
The Crystal Ship

**The Crystal Ship**-ը ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգն է։ Այս երգը ձայնագրվել է 1966 թվականի օգոստոս ամսին, և թողարկվել է 1967 թվականի հունվար ամսվա առաջին շաբաթվա ընթացքում խմբի առաջին ստուդիական ալբոմում։ 1967 թվականի ապրիլին երգը թողարկվեց որպես երկկողմանի սինգլ որպես Light My Fire հիթային սինգլի երկրորդ Բ կողմը։ Ինչպես նշում է Ջոն Դենսոմրը այս երգը նվիրված է Ջիմ Մորիսոնի նախկին ընկերուհի Մարի Վերբելոուին։

Փաստեր կան, որ Ջիմի համար երգը գրելու խթան է հանդիսացել Սանտա Բարբարայի ծովափում գտնվող նավթահան սարքը, որին անվանում են Platform Holly։ Երեկոներին այն լուսավորվում է և որոշ չափով ստանում է այն բյուրեղապակյա նավի տեսքը, որի մասին Ջիմը գրել է։

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - դաշնամուր
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors