Մութ գալակտիկա

**Մութ գալակտիկա,** ենթադրական գալակտիկա` առանց (կամ շատ քիչ) աստղերի։ Դրանք ստացել են իրենց անունը, որովհետև այդտեղ չկան տեսանելի աստղեր, բայց կարող են նկատելի լինել, եթե պարունակեն որոշակի քանակի գազեր։ Աստղագետները վաղուց են տեսականորեն առաջ քաշել մութ գալակտիկաների գոյության մասին, սակայն մինչև օրս չկան հաստատված օրինակներ։ 

Մութ գալակտիկաները տարբերվում են միջգալակտիկական գազային ամպերից, որոնք առաջանում են գալակտիկական մակընթացային փոխազդեցության հետևանքով, և քանի որ այս գազային ամպերը չեն պարունակում մութ նյութ, դրանք չեն որակվում որպես գալակտիկաներ։ Միջգալակտիկական գազային ամպերը և գալակտիկաները տարբերակելը դժվար է․ մութ գալակտիկաների մեծ մասը, պարզվում է, մակընթացային գազային ամպեր են։ 2025 թվականի դրությամբ լավագույն թեկնածու մութ գալակտիկաների թվում են HI1225+01, AGC229385, AC G185.0-11.5 (ամենավերջին և խոստումնալից թեկնածուն մինչ օրս) և քվազարների ուսումնասիրություններում հայտնաբերված բազմաթիվ գազային ամպեր։

2016 թվականի օգոստոսի 25-ին աստղագետները հաղորդել են, որ Դրագոնֆլայ 44-ը` ուլտրացրված գալակտիկա (UDG) Ծիր Կաթին գալակտիկայի զանգվածին հավասար, բայց գրեթե ոչ մի նկատելի աստղով կամ գալակտիկական կառույցով, գրեթե ամբողջությամբ կազմված է մութ նյութից։

## Հետազոտական ապացույցներ
Խոշոր հետազոտությունները զգայուն, բայց ցածր լուծաչափով ռադիոաստղադիտակներով, ինչպիսիք են «Arecibo»-ն կամ «Parkes» աստղադիտակը, փնտրում են գալակտիկաներում ատոմային ջրածնի 21 սանտիմետր արտանետում: Այնուհետև այս հետազոտությունները համընկնում են օպտիկական հետազոտությունների հետ՝ հայտնաբերելու ցանկացած օբյեկտ, որը չունի օպտիկական նմանակ, այսինքն՝ աղբյուրներ առանց աստղերի։

Աստղագետների կողմից մութ գալակտիկաների որոնման մեկ այլ միջոց է քվազարների ֆոնային սպեկտրներում ջրածնի կլանման գծեր փնտրելը: Այս տեխնիկայով հայտնաբերվել են ջրածնի միջգալակտիկական բազմաթիվ ամպեր, սակայն թեկնածու մութ գալակտիկաներին հետևելը դժվար է, քանի որ այդ աղբյուրները շատ հեռու են և հաճախ օպտիկականորեն ծածկվում են քվազարներից եկող պայծառ լույսով:

## Մութ գալակտիկաների բնույթ
### Ծագում
2005 թվականին աստղագետները հայտնաբերեցին VIRGOHI21 գազային ամպը և փորձեցին պարզել, թե ինչ է այն և ինչու է այդպիսի զանգվածային ձգողականություն գործադրել NGC 4254 գալակտիկայի վրա: Տարիներ շարունակ բոլոր հնարավոր բացատրությունները բացառելուց հետո ոմանք եկան այն եզրակացության, որ VIRGOHI21-ը մութ գալակտիկա է։

### Չափս
Մութ գալակտիկաների իրական չափերը անհայտ են, քանի որ դրանք հնարավոր չէ ուսումնասիրել սովորական աստղադիտակներով: Եղել են տարբեր գնահատականներ՝ սկսած Ծիր Կաթինի կրկնակի չափից մինչև փոքր քվազարի չափ։

### Կառուցվածք
Մութ գալակտիկաները տեսականորեն կազմված են մութ նյութից, ջրածնից և փոշուց։ Որոշ գիտնականներ պաշտպանում են այն գաղափարը, որ մութ գալակտիկաները կարող են աստղեր պարունակել։ Այնուամենայնիվ, մութ գալակտիկաների ճշգրիտ կազմությունը մնում է անհայտ, քանի որ հաստատման վերջնական ուղի չկա: Այնուամենայնիվ, աստղագետները գնահատում են, որ այս գալակտիկաներում գազի զանգվածը մոտավորապես մեկ միլիարդ անգամ գերազանցում է Արեգակին։

### Մութ մարմինները դիտարկելու մեթոդիկա
Մութ գալակտիկաները տեսանելի աստղեր չեն պարունակում և անտեսանելի են օպտիկական աստղադիտակների համար: «Arecibo» գալակտիկական շրջակա միջավայրի հետազոտությունը (Arecibo Galaxy Environment Survey (AGES)) օգտագործել է «Arecibo» ռադիոաստղադիտակը մութ գալակտիկաների որոնման համար, որոնք, ինչպես կանխատեսվում էր, պարունակում են չեզոք ջրածնի հայտնաբերելի քանակություն: Չեզոք ջրածնի արտանետումները հայտնաբերելու կարողությամբ «Arecibo» ռադիոաստղադիտակը օգտակար էր այնտեղ, որտեղ մնացած աստղադիտակներն անզոր էին։

### Այլընտրանքային տեսություններ
Գիտնականներն ասում են, որ այն գալակտիկաները, որոնք մենք այսօր տեսնում ենք, սկսել են աստղեր ստեղծել միայն մութ գալակտիկաներից հետո: Բազմաթիվ գիտական ​​պնդումների հիման վրա մութ գալակտիկաները մեծ դեր են խաղացել աստղագետների և գիտնականների այսօրվա տեսած շատ գալակտիկաներում: Քեմբրիջի համալսարանի Կավլի տիեզերաբանության ինստիտուտից Մարտին Հեյնելը պնդում է, որ Ծիր Կաթին գալակտիկայի սկզբնաղբյուրը իրականում շատ ավելի փոքր պայծառ գալակտիկա է, որը միաձուլվել է մոտակայքում գտնվող մութ գալակտիկաների հետ՝ ձևավորելով Ծիր Կաթինը, որը մենք այժմ տեսնում ենք: Բազմաթիվ գիտնականներ համաձայն են, որ մութ գալակտիկաները ժամանակակից գալակտիկաների հիմաքարն են: 

Սեբաստիան Կանտալուպոն Կալիֆորնիայի Սանտա Կրուզի համալսարանից համաձայն է այս տեսության հետ։ Նա շարունակում է ասել. «Գալակտիկաների ձևավորման մեր ներկայիս տեսության մեջ մենք հավատում ենք, որ մեծ գալակտիկաները ձևավորվում են փոքր գալակտիկաների միաձուլումից: Մութ գալակտիկաները մեծ գալակտիկաներին բերում են մեծ քանակությամբ գազ, որն, այնուհետև, արագացնում է աստղերի ձևավորումը ավելի մեծ գալակտիկաներում»: Գիտնականներն ունեն հատուկ տեխնիկա, որոնք օգտագործում են այս մութ գալակտիկաները գտնելու համար: Այս տեխնիկան հնարավորություն ունի մեզ ավելի շատ ծանորացնելու այլ հատուկ իրադարձությունների հետ, որոնք տեղի են ունենում տիեզերքում. օրինակ՝ տիեզերական ցանցը։ Այս «սարդոստայնը» կազմված է գազի և մութ նյութի անտեսանելի թելերից, որոնք, ենթադրաբար, թափանցում են տիեզերք, ինչպես նաև «սնուցում և կառուցում են գալակտիկաներ և գալակտիկաների կուտակումներ, որտեղ թելերը հատվում են»։

## Հնարավոր մութ գալակտիկաներ

### FAST J0139+4328
Գտնվելով Երկրից 94 միլիոն լուսային տարի հեռավորության վրա՝ այս գալակտիկան տեսանելի է ռադիոալիքներով՝ նվազագույն տեսանելի լույսով։

### HE0450-2958
HE0450-2958-ը z=0.285 կարմիր շեղումով քվազար է: «Hubble» տիեզերական աստղադիտակի նկարները ցույց են տվել, որ քվազարը գտնվում է գազային մեծ ամպի եզրին, սակայն քվազարին ընդունող գալակտիկա չի հայտնաբերվել: «Hubble»-ի հետազոտության հեղինակները ենթադրած հնարավոր վարկածներից մեկն այն էր, որ քվազարը գտնվում է մութ գալակտիկայում։ Այնուամենայնիվ, այլ խմբեր հետագայում կատարված հետազոտությունների արդյունքում ոչ մի ապացույց չգտան, որ հյուրընկալող գալակտիկան անոմալիորեն մութ է, և բացահայտեցին, որ  ընդունող սովորական գալակտիկա հավանաբար գույություն ունի, ուստի հետազոտությունները չեն հաստատում մութ գալակտիկայի մեկնաբանությունը։

### HVC 127-41-330
HVC 127-41-330 ամպ է, որը մեծ արագությամբ պտտվում է Անդրոմեդայի և Եռանկյունու Գալակտիկայի միջև: Աստղագետ Ջոշ Սայմոնը այս ամպը համարում է մութ գալակտիկա՝ դրա պտտման արագության և կանխատեսված զանգվածի պատճառով։

### J0613+52
J0613+52-ը հնարավոր մութ գալակտիկա է, հայտնաբերվել է «Green Bank» աստղադիտակով, երբ այն պատահաբար ուղղել են սխալ կոորդինատների վրա: Աստղեր, հավանաբար, կարող են գոյություն ունենալ դրա ներսում, բայց սկսել են ուսումասիրվել 2024 թվականի հունվարից։

### Nube
«Nube»-ն հայտնաբերվել է 2023 թվականին՝ վերլուծելով «»Stripe 82-ում գտնվող տարածքի խորը օպտիկական պատկերները: Մակերևույթի ցածր լուսավորության պատճառով «Nube»-ն դասակարգվում է որպես «գրեթե մութ գալակտիկա»:

### Սմիթի ամպ
Սմիթի ամպը մութ գալակտիկա համարվելու հավակնորդներից է՝ շնորհիվ իր կանխատեսվող զանգվածի և Ծիր Կաթինի հետ չմիաձուլվելու կարողության։

### VIRGOHI21
Նախապես հայտնաբերված լինելով 2000 թվականին՝ VIRGOHI21-ը 2005 թվականի փետրվարին հայտարարվեց  որպես իսկական մութ գալակտիկա լինելու լավ թեկնածու։ Այն հայտնաբերվել է 21 սանտիմետրանոց հետազոտությունների արդյունքում և ենթադրվում էր, որ նրա հնարավոր տիեզերական նմանակն է NGC 4254 գալակտիկան: Այս արտասովոր կառուցվածքով գալակտիկան կարծես տիեզերական բախման հետևանք է և, կարծես, ցույց է տալիս մութ գալակտիկայի հետ համահունչ դինամիկա (և, ըստ երևույթին, անհամատեղելի է MON-ի կանխատեսման հետ: Այնուամենայնիվ, հետագա դիտարկումները ցույց տվեցին, որ VIRGOHI21-ը միջգալակտիկական գազային ամպ է, որը հեռացվել է NGC4254-ից բարձր արագությամբ բախման հետևանքով։ Բարձր արագությամբ փոխազդեցությունը առաջացել է Կույսի աստղախմբի մեջ ընկնելու պատճառով:

## Տես նաև
* Մութ նյութ, հիպոթետիկ անտեսանելի տիեզերական նյութ
* Գաճաճ գալակտիկա, հայտնի ամենաշատ մութ նյութով գերիշխող համակարգեր

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Աստղագիտական մարմիններ
Կատեգորիա:Գալակտիկաներ
Կատեգորիա:Գալակտիկաների մորֆոլոգիական տիպեր
Կատեգորիա:Տիեզերագիտություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական տիեզերագիտություն