open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Առաջաձոր (Սյունիքի մարզ)

**Առաջաձոր**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Կապան համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Աճանան գետի աջափնյա լեռնալանջին՝ ծովի մակերևույթից 1060-1160 մ բարձրության վրա։ Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից հեռու է 6 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
### Պատմամշակութային հուշարձաններ

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Առաջաձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 184, առկա բնակչությունը՝ 158 մարդ։ Գյուղի մշտապես բնակեցված է եղել հայերով, որոնց նախնիների մի մասը եկել են Արցախի Առաջաձոր գյուղից 1760-1770 թվականներին, Գողթնից 1805-1806 թվականներին, Ղարադաղից 1829 թվականին։ Ստորև ներկայացված է Առաջաձոր գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է կաթնաանասնաբուծությամբ։

## Հայտնի անձինք
* Սմբատ Մելիք-Ստեփանյան
* Վաղինակ Ոսկանյան
* Սերյոժա Հակոբյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Կապան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Միքայել Սիմոնով

**Միքայել Զաքարի Սիմոնով** (**Միքայել Սիմոնյան**, ), բետոնի և երկաթբետոնի բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1954), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1956), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1966)։

Մեխանիկոս Արեգ Սիմոնյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թբիլիսիի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1931)։ 1945 թվականից աշխատել է շինարարության և ճարտարապետության հայկական ԳՀԻ-ում (1943-1974 թվականներին՝ շինանյութերի և կառուցվածքների ինստիտուտ), 1945-1948 թվականներին և 1951-1954 թվականներին՝ տնօրեն, 1954 թվականից՝ բետոնների և շինվածքների լաբորատորիայի վարիչ։ Աշխատությունները վերաբերում են սովորական և թեթև, ծակոտկեն լցանյութերով բետոնե և երկաթբետոնե շինվածքների հաշվարկներին։ «Բետոնե և երկաթբետոնե շինվածքների պատրաստման նոր տեսակները և պատրաստման մեթոդները» (ռուսերեն) աշխատությունը թարգմանվել է գերմաներեն և չեխերեն, հրատարակվել Բեռլինում և Պրահայում։ Վակուումով սնամեջ խոշոր պանելներ մշակելու և դրանք Մոսկվայի Մ․ Վ․ Լոմոնոսովի անվան համալսարանի ֆակուլտետային մասնաշենքերի ծածկերում ներդնելու աշխատանքների համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1951)։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի, «Պատվո նշան» շքանշաններով և ՀԽՍՀ ԳԱՄ պատվոգրով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Editorial, Board (1986) Симонов Михаил Захарьевич (к 80-летию со дня рождения). ՀՍՍՀ ԳԱ Տեղեկագիր. Գիտություններ երկրի մասին, 39 (3). pp. 73-75. ISSN 0515-961X 

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Ռաունդ կղզու փարոս

Սիլլի կղզիների փարոս (), գտնվում է Ռաունդ կղզում։ Այն նախագծվել է 1887 թվականին Վիլլամ Թրեգարթենի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Information on the Round Island Lighthouse at Trinity House
* Isles of Scilly Wildlife Trust

## Տեղեկատվական աղբյուրներ
* «Islands which are permanently or seasonally closed to protect wildlife». Isles of Scilly Wildlife Trust. Retrieved 8 April 2012.
* Pentle Bay, Merrick And Round Islands. Natural England. Retrieved 8 April 2012.
* «Response rates to tape playback of male calls by Manx Shearwaters». JNCC. Retrieved 18 November 2012.

Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի փարոսներ
Ռոքի Հիլ

**Ռոքի Հիլ** () Սիլլի կղզիների գյուղակներից է և գտնվում է Սուրբ Մարիամի կղզու կենտրոնում։ Այն զբոսաշրջության կենտրոն է և ունի արվեստի ստուդիա։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Թոմաս Սիմփսոն

thumb|''Miscellaneous tracts'', 1768
**Թոմաս Սիմփսոն** (, ), անգլիացի մաթեմատիկոս։

1743 թվականին արտածել է մոտավոր ինտեգրման բանաձև։ Սիմպսոնի այլ աշխատանքները վերաբերում են տարրական երկրաչափությանը, եռանկյունաչափությանը, անալիզին և հավանականությունների տեսությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Սինակի լեռնաշղթա

**Սինակի լեռներ**, *Սինակ, Սինակի լեռմաճյուղ, Սինեկ*, գտնվում են Հայկական Պարի միջին մասում։ Տարածվում են Ախտա լեռնանցքից մինչև Գայլատու լիճը։ Սինակի լեռների պատվանդանը բարձրադիր (բարձրությունը՝ 2100 - 2400 մ), համեմատաբար հարթված մակերևույթով ջրբաժանային սարավանդ է Արաքս և Եփրատ գետերի ավազանների միջև, որի վրա բարձրանում են ձորերով ու հեղեղատներով մասնատված մի շարք գմբեթաձև հանգած հրաբուխներ՝ Պերլի (3246 մ.), Ջանդարվիշ (3153 մ.), Զիարեթ (2897 մ.), Սինակ (2774 մ.)։ Սինակի լեռները կազմված են վերին պլիոցենի բազալտներից և անթրոպոգենի անդեզիտներից։ Սինակի լեռների արևելյան լանջերը լերկ են, անջուր, արևմտյանը՝ հարուստ են աղբյուրներով ու լճակներով։ Ծածկված են մարգագետնային և լեռնատափաստանային բուսականությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Մեյփոլ

**Մեյփոլ** (անգլերեն՝ **Maypole**), բնակավայր Անգլիային պատկանող Սիլլի կղզիներից ամենամեծում՝ Սուրբ Մարիամի կղզում։ 
Այն հայտնի է իր տուրիզմով և ագարակներով։ Գյուղակում են գտնվում Սիլլի կղզիների ձիավարության միակ դպրոցն ու միակ ձիարշավարանը։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Սինայի թերակղզի

**Սինայի թերակղզի** (, Shibh Jazirat Sina; ), թերակղզի Ասիայի արևմուտքում, Կարմիր ծովի Սուեզի և Ակաբա ծոցերի միջև, Եգիպտոսի տարածքի մաս։ Տարածությունը մոտ 25 հզ կմ² է։ Հարավում ձգվում են մինչև 2637 մ բարձրությամբ Կատերինե լեռները։ Հյուսիսում մակերևույթն իջնում է մինչև 500 մ։ Տիրապետում են խիստ կտրտված քարային սարավանդները։ Կան նավթի և մանգանի հանքավայրեր։

Կլիման չոր արևադարձային է։ Տարեկան տեղումները մինչև 50 մմ են։ Մշտահոս գետեր չկան։ Բուսածածկույթը նոսր անապատային է։ Զբաղվում են քոչվոր անասնապահությամբ, օազիսներում՝ փյունիկյան արմավենու, գարու, կորեկի, եգիպտացորենի մշակությամբ։ Սինայի թերակղզում է Սբ․ Եկատերինայի վանքը (IV դ․)։

Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եգիպտոսի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Կատեգորիա:Ասիայի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Արաբա-իսրայելական հակամարտություն
Զեյթուն (Մարդինի գավառ)

**Զեյթուն**, քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գզիրա

**Գզիրա**, քաղաք (բերդաքաղաք, ավան) Հայոց Միջագետքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Ջեզիրեի գավառակում։ Գտնվում էր Տիգրիսի ձախ կողմի վտակ Խաբուրի գետաբերանից հյուսիս-արևմուտք, Սղերդ քաղաքից 71-72 կմ հարավ-արևելք։

Հանդիսանում էր Ջեզիրեի գավառակի կենտրոնը։

## Անվանումներ
Քաղաքի անվանումները հետևյալն են. Բադնա, Բազաբդա, Բակերդա, Բեզաբդե, Բեզարտա, Բեզապտա, Բեթզաբդե, Բիզաբդա, Բիզաբդե, Գազարդա, Գեզարդա, Գեզիրա, Գզիր, Գիզիրա, Գոզարդա, Գեզարդա, Գեզիրա, Գզիր, Գիզիրա, Գոզարդա դի Կերդու, Գոզարդա Զաբիտա, Զաբդա, Զաբդա Գզիրա, Զաբդիկենե, Զաբդիտա, Զապտա, Զափե, Զեդեդյա կղզի, Կղզի Կարդո, Ճեզիրե, Ճեզիրե իպն յՕմեր, Ճեզրե, Ճզիրա, Ճիզերե, Ճիզրե, Ջեզիրե, Ջեզիրեթ իբն Օմար, Ջեզիրեի յումերիե, Ջեզիրեհ իբն Օմար Ջզիրա, Ջիզիրե, Ջիզրե, Վեզավդե։

## Անվան ստուգաբանություն
Ամենատարածված անվանումը *Ջեզիրե*' անվանումն էր, որը արաբերեն նշանակում է կղզի։ Պատճառն այն էր, որ քաղաքի մոտակայքի գետը գարնանը հորդանում էր և քաղաքը վերածվում էր կղզու։

Իսկ **Գոզարտա դի Կերդու** անվանումը ասորերեն նշանակում է «քրդերի կղզի»։

## Պատմություն
Ամենահին անվանումը Զաբդան էր կամ Բադնա։ Ըստ Ամիանոս պատմիչի քաղաքը հանդիսանում էր Զաբդիկենա գավառի գլխավոր քաղաքը։

Հայերը քաղաքն անվանել են Գզիրա, սակայն ամենատարածված անվանումը արաբական **Ջեզիրեն** էր, որը նշանակում էր «կղզի»։

Գզիրայի հյուքյումեթությունu իշխանությունն էր Դիարբեքիրի նահանգում, Հարավային Հայաստանի քրդական կիսանկախ իշխանութոյւն էր՝ ստեղծված 17-րդ դարում Օսմանյան կայսրության կողմից։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գզիրան ուներ պարսպապատ, փոքրիկ, անառիկ բերդ, որը կոչվում էր **Ֆնիք կալեսի**։ Բերդի ներսում կար հրաբխային քարից շինված հռոմեական տաճարների ձևով քառակուսի կառույցներ։

Քաղաքի դիմաց կար փայտաշեն կամուրջ, որի տակով հոսում էր Տիգրիս գետը։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Վերին Միջագետք
Կատեգորիա:Քրդաբնակ տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ասորական համայնքներ
Կատեգորիա:Տուր Աբդին
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Սավուր

**Սավուր**, ավան Հայոց Միջագետքում, իսկ ապա քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սավուրի գավառակում։ Գտնվում էր Մարդին քաղաքից 22 կմ հյուսիս-արևելք, Սուլթան յայլաղի լեռան արևելյան ստորոտին, Տիգրիսի Սավուր վտակի վերին հոսանքի ափին։

Հանդիսանում էր նույնանուն գավառակի կենտրոնը։

## Բնակչություն
Ինչպես Սավուրի, այնպես էլ հարևան Իսյան (Իսքյան) գավառների բնակչության զգալի մասը հայեր էին (մասամբ՝ քրդախոս)։ Մինչև XIX դ․ 2-րդ կեսը ապրում էին կիսանկախ ավատապետական կյանքով։ Թուրքական կառավարության ոտնձգությունների դեպքում հաճախ դաշնակցում էին Իսյանի բնակչությանը։ Նրանց հնազանդեցնելու թուրքական փորձերը (1782, 1785, 1798 ևն) ձախողվել են։ Հայ տղամարդիկ շրջում էին սպառազեն, իրենց զավակներին մանկուց վարժեցնում զենքի։ Ղ. Ինճիճյանը Սավուրի հայերին նկարագրում է հաղթանդամ ու բարձրահասակ, որոնք շրջակա քրդերից զանազանվելու համար գլխներին կրում էին ճերմակ փաթաթոց։

1915 թվականին ուներ 3000 հայ բնակիչ։ Մեծ եղեռնի ժամանակ Սավուրի հայ բնակչությունը ենթարկվեց թուրքական կառավարության կազմակերպած բռնագաղթին ու ջարդերին։ Լեռներում ապաստանածները գաղթեցին տարբեր երկրներ։

## Տնտեսություն
Մշակում էին սալորի ընտիր տեսականի։ Զբաղվում էին հացահատիկի, խաղողի մշակությամբ, պարտիզպանությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով (զինագործություն, դարբնություն, խեցեգործություն, կտավագործություն, հյուսնություն ևն)։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սավուրի մոտակայքում կար ավերակ բերդ։

Եկեղեցի, կրոնական սպասավորներ չունեին, բայց տարին մեկ անգամ՝ Ս․ Խաչի տոնին, 3–4 օրով ուխտի էին գնում հեռավոր Ս․ Առաքելոց վանքը, կազմակերպում խրախճալից տոնահանդես, որն ուղեկցվում էր երգերով, պարերով, զինախաղերով ու մրցություններով։  

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մարդինի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարդինի նահանգի շրջաններ
Կատեգորիա:Տուր Աբդին
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Ահմեդ (այլ կիրառումներ)

**Ահմեդ** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

## Տեղանուն
* Ահմեդ (Մարդինի գավառ)
* Ահմեդ-վագը Տրապիզոնի գավառ
* Բեգլի-Ահմեդ Կարսի գավառ
* Կարա-Ահմեդ Դիարբեքիրի գավառ

## Անուն
* Ահմեդ I (1590-1617), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1730 - 1754 թթ.
* Ահմեդ II (1643-1695), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1808 - 1839 թթ.
* Ահմեդ III (1673-1736), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1703 - 1730 թթ.
Մարդինի գավառ

**Մարդին**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթում, նրա հարավային կողմում։ Վարչական կենտրոնը Մարդին քաղաքն է։

Մարդինի տարածքը հնում մտնում էր Վերին (Հայոց) Միջագետքի մեջ։ Նրա հյուսիսային սահմաններն անցնում էին Մասիուս կամ Մարդինի լեռների հյուսիսային փեշերով, իսկ հարավում փռված էր անապատային դաշտավայր։

Օսմանյան տիրապետության շրջանից կոչվել է նաև Մերդին։

## Պատմություն
1915 թ․-ի բռնագաղթից հետո գավառի հայ բնակչությունը մասամբ տեղահան եղավ ու կոտորվեց, մնացածները արաբախոս դարձան։

## Բնակչություն
1890 թ․-ին ուներ 28 606 հայ բնակիչ։

## Վարչական բաժանում
XIX դարի վերջին գավառի կազմի մեջ էին մտնում 6 գավառակ և 18 գյաղախումբ։

Գավառակները հետևյալն էին.
* Ավնիե
* Մարզին
* Մարդին
* Միդիադ
* Նիսիբին (Մծբին)
* Ջեզիրե
* Սավուր

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Հասանքեյֆ

**Հըսնիքիֆ**, բերդ, գյուղաքաղաք, բերդաքաղաք, քաղաք Հայոց Միջագետքում, Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում։ Գտնվում էր պատմական Աղձնիք աշխարհի հարավային ծայրամասում, Մծբին քաղաքի մոտ։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբներին ուներ 300 տուն հայ և թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչների մեծ մասը ջորեպաններ էին։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
* An Ancient Valley Lost to ‘Progress’

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Շերնակ

**Շերնակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Ջեզիրեի գավառակում։ Գտնվում էր Շերնախ լեռների արևմտյան ստորոտներում, Շերնախ լեռնագագաթից արևմուտք, Ջեզիրե քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք։

Եղել է հայաբնակ մինչև 1914 թվականը։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շերնակի մարզի բնակավայրեր
Խաչփառ

**Խաչփառ** (մինչև 1935 թ.՝ *Խաչափարախ*, մինչև 1991 թ.՝ *Զահմեթ*), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, Հրազդան գետի աջ ափի հարթավայրում, թաղված այգիների մեջ։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 25 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 847 մ։ **Խաչփառ** է վերանվանվել 1991 թ. ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Խաչփառի մշտական բնակչությունը կազմել է 2049, առկա բնակչությունը՝ 1934 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել հիմնականում ադրբեջանցիներով, այնուհետ՝ հայերով։ Խաչփառի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

մինի|Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին, Խաչփառ

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Տես նաև
*Խաչփառի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արարատի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արարատի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ալաջա (Բասենի գավառ)

**Ալաջա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Հասանկալայից 23 կմ հյուսիս-արևելք, Արաքսի ավազանի փոքրիկ գետակներից մեկի ափին՝ սարահարթի վրա։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 22 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տրիեստ

**Տրիեստ** (, ), քաղաք և նավահանգիստ Հյուսիսային Իտալիայում, Ադրիատիկ ծովի ափին։ Կան նավի շարժիչների արտադրություն, նավաշինություն, նավանորոգում, սև մետալուրգիա, նավթավերամշակում, ցեմենտի, ապակու, թղթի, շուտի, սննդի արդյունաբերություն, համալսարան, ծովային, բնապատմական թանգարաններ։ Տրիեստում է տեսական ֆիզիկայի միջազգային կենտրոնը։ Հին ժամանակներում Տրիեստը եղել է Հռոմի գաղութը, 5-9-րդ դարերում տիրել են օստգոթերը, Բյուզանդիան, լանգոբարդները, ֆրանկները։ Միջին դարերում Տրիեստին շնորհիվ իր աշխարհագրական շահավետ դիրքի, նշանակալից առևտրրի կենտրոն էր։ 13-րդ դարում Տրիեստին տիրել է Վենետիկը, 1382-ին՝ ավստրիական Հաբսբուրգները, 1719-1891 թվականներին Տրիեստը ազատ նավահանգիստ էր։ 1797 և 1805 թվականներին օկուպացրել են ֆրանսիացիները, 1809 թվականին՝ գրավել, և մինչև 1813 թվականը Տրիեստը մտել է Ֆրանսիայից վասալական կախման մեջ գտնվող Իլլիրիական պրովինցիաների կազմի մեջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո անցել է Իտալիային։ 1943 թվականին զավթել են գերմանաֆաշիստական զորքերը, 1945-ի մայիսի 1-2-ին ազատագրել է հարավսլավոնական ժողովրդական-ազատագրական բանակը։ 1945-ին քաղաք են մտել անգլո-ամերիկյան զորքերը (որոնք մնացել են մինչև 1954 թվականը), 1947-1954 թվականներին Տրիեստը մի փոքր շրջանի հետ կոչվում էր «Տրիեստի ազատ տերիտորիա», որը լիկվիդացվեց 1954-ի իտալա-հարավսլավոնական համաձայնագրով։ Տրիեստը և նրան հարակից արևմտյան տարածքն անցան Իտալիային, իսկ Տրիեստից արևելք՝ Հարավսլավիային։ 1975-ին Հարավսլավիան և Իտալիան ստորագրեցին Տրիեստի շրջանում պետական սահմանի մասին պայմանագիրը։

## Հայերը Տրիեստում
Տրիեստում հայեր հաստատվել են 18-րդ դարի վերջին քառորդում, երբ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության պառակտման (1772) հետևանքով, միաբանների մի խումբ՝ Աստվածատուր Բաբիկյանի գլխավորությամբ եկել է Տրիեստ։ Ավստրիական արքունիքը հովանավորել է միաբաններին և թույլատրել այնտեղ հիմնել վանք, դպրոց, տպարան, որը սկսել է աշխատել 1776-ից և 35 տարվա ընթացքում հրատարակել է ավելի քան 70 անուն հայերեն գիրք, հիմնականում կրոն, բովանդակությամբ, նաև դասագրքեր, եվրոպական լեզուներով գրքեր (եկամուտ ստանալու համար)։ Միաբանությունը 1811-ին տեղափոխվել է Վիեննա։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:CastelloMiramare.jpg|Ամրոց 
Պատկեր:San Giusto 09.jpg|Մայր տաճար 
Պատկեր:PiazzaUnità 1.jpg|Քաղաքապետարան 
Պատկեր:Trieste Canal-Grande.jpg|Ուղի 


## Արտաքին հղումներ
* Տրիեստ՝ գործնական ուղեցույցներ, (pdf) 

Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Աշքալա

**Աշխալա** (Աշքալե, Աշխալի, Աղջաքալա, թուրք.` Aşkale), քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթում, Էրզրում քաղաքից մոտ 40 կմ արևմուտք, Աշկալայի դաշտում, Երզնկա-Բաբերդ խճուղու վրա։

## Պատմությու
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Աշկալայի հայ բնակչության մի մասը գաղթել է Արևելյան Հայաստան, մյուս մասը զոհվել ջարդերի ժամանակ։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 1800, իսկ 1909 թվականին՝ մոտ 800 հայ և թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, արհեստներով և առևտրով։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտակայքում կար քարաղի պաշարներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աշկալան ուներ երկու եկեղեցի։ Գյուղի մոտ, բարձունքի վրա, որտեղ գերեզմանոցն էր, պահպանվել էին հին բերդի ավերակներ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր դպրոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Էրզրումի նահանգի շրջաններ
Արնքար

**Արնքար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 22-23 կմ հեռու։

## Բնակչություն
Հնում եղել է հայաբնակ գյուղ։ 1877-1878 թվականներին ունեցել է 24 տուն` 225 թուրք բնակչով։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արծաթի

**Արծաթի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում, Էրզրում քաղաքից մոտ 15 կմ հյուսիս-արևելք, Ծաղկավետ (Դյումլի) լեռան հարավ-արևելյան ստորոտին։ Հնում եղել է Բարձր Հայքի Կարնո գավառի անվանի գյուղերից մեկը։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղ անվանումը հավանաբար ծագել է մոտակայքում գոյություն ունեցող չօգտագործվող արծաթահանքի կապակցությամբ։

## Աշխարհագրություն
Գյուղն ունի լեռնային և ջրառատ տարածք։

## Պատմություն
Հիշատակվում է Ղազար Փարպեցու «Պատմութիւն Հայոց»-ում, Վահանանց պատերազմի կապակցությամբ։ 486 թվականին Մուշեղ Մամիկոնյանը այստեղ հաղթել է պարսիկներին։

Հայ բնակիչների մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 341 բնակիչ, որից 210-ը՝ հայեր, մնացածը` թուրքեր, իսկ 1909 թվականին՝ 100 տուն, որից 70-ը թուրքեր էին, իսկ 30-ը՝ հայեր։ 1828-1830թթ. գյուղի բնակիչների մի մասը գաղթել է Ջավախք՝ հիմնականում հայ կաթոլիկները։ Ախալքալաքի Ալաստան գյուղի ներկայիս բնակիչները Արծաթի գյուղից են։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ ու մեղվաբուծությամբ։ Գյուղում մեծ տարածում ուներ արհեստները։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտակայքում գտնվող ջերմուկը տեղացիները օգտագործում էին բուժական նպատակներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արծաթին ուներ Ս. Նշան և քարակերտ Ս. Աստվածածին եկեղեցիներ։ Գյուղի մոտակայքում` բարձր լեռան վրա գտնվում էր Ս․ Լուսավորիչ նշանավոր մենաստան վանքը։ Այն մեծ ուխտատեղի էր Կարնո շրջանի բնակիչների համար։ XX դարի սկզբին վանքից մնացել էր միայն մի փոքրիկ եկեղեցի և վանքի համալիրի ավերակները։

## Գրչություն
Գյուղը եղել է գրչության կենտրոն։

## Անվանի մարդիկ
Արծաթիում է ծնվել նշանավոր հայագետ Հակոբոս Տաշյանը (1866-1933)։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Յաքութիեի շրջանի համայնքներ
Կեզ (Էրզրումի գավառ)

**Կեզ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում, էրզրումի դաշտում, Էրզրում քաղաքից 6-7 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակչությունը կոտորվել կամ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 897 բնակիչ, որից 776-ը հայեր։ XX դարի սկզբին ուներ 160 տուն բնակիչ, որից 130 տունը՝ 776 անձ, հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կեզն ուներ Ս. Մինաս անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Գրչություն
Միջին դարերում այստեղ ընդօրինակվել են մի քանի ձեռագրեր, որոնք պահպանվել ու հասել են մեզ։

## Տես նաև

* Սուրբ Մինաս վանք

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 356, 1979 թ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրճնկոց

**Կրճնկոց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 15 կմ հյուսիս, Կարնո շամբ լճակի հյուսիսային կողմում։

## Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին Կամախի կիրճում։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 15 տուն հայ և 15 տուն թուրք, իսկ 1909 թվականին՝ 22 տուն՝ 180 հայ և 8 տուն՝ 36 թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կրճկնոցն ուներ Ս. Խաչ անունով եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
*Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 696, 1979 թ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Յաքութիեի շրջանի համայնքներ
Ուդմուրտներ

**Ուդմուրտներ** (նախկինում՝ **վոտյակներ**, , , Ուդմուրտիայի Հանրապետությունում և հարակից շրջաններում բնակվող ֆինաուգորական ազգ։ Մայրենի լեզուն ուրալյան լեզվաընտանիքի ֆինաուգորական լեզվախմբի ուդմուրտերնն է, խոսում են նաև ռուսերեն։ Իր լեզվախմբի ներսում կոմիպերմերենի և կոմիզիրյաներենի հետ միասին կազմում է պերմական ենթախումբը։ Ռուսաստանում 2010 թվականի մարդահամիր տվյալների համաձայն բկավում էր 552 հազար ուդմուրտ, որոնցից 410 հազարը՝ անմիջապես Ուդմուրտիայում։ Բացի այդ, ուդմուրտները բնակվում են նաև Ղազախստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսում Ուզբեկստանում։ Հիմնական կրոնն է ուղղափառ քրիստոնեությունը, որը գյուղական վայրերում մինչ օրս ընդգրկում է նաև նախաքրիստոնեական հավատալիքների մնացորդները։

## Արտաքին հղումներ
* Ուդմուրտագիտություն. ուդմուրտական գիտամշակութային տեղեկատվական պորտալ
* Ուդմուրտական գրականություն

*
Կատեգորիա:Ուգրո-ֆիննական ազգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Ուդմուրտական դիցաբանություն

**Ուդմուրտական դիցաբանություն**, ուդմուրտ ժողովրդի դիցաբանական հայացքների ամբողջություն։

Ուդմուրտական դիցաբանության զարգացման հիմն է հանդիսանում ֆինաուգորական դիցաբանությունը։ Ֆինաուգորական և նախապերմական լեզվական ընդհանրությունների տարրալուծուման հետ սկսել է ձևակերպվել ուդմուրտական դիցաբանությունը բուն իմաստով։ Իր կազմավորման ընթացքում այն իրանախոս տափաստանային մի քանի ազգերի (սկյութացիների, սարմատների, ալանների) հոգևոր մշակույթի զգալի ազդեցության տակ է մտել, հետագայում՝ թյուրքական ազգերի և մասնավորապես վոլգայի բուլղարների և, վերջապես, սկսած մ.թ. 2 հազարամյակի կեսերից սկսած ուդմուրտական մշակույթը գտնվում է Ռուսական պետության և ռուս ժողովրդի հզոր ազդեցության տակ, որը ավելի է ուժեղացել 17-19-րդ դարերում, երբ ուդմուրտները քրիստոնեություն են ընդունել։ Իսլամի և քրիստոնեության ազդեցությունը ուդմուրտական դիցաբանության վրա ազդեցությունը նկարագրելու համար որոշ հետազոտողներ խոսում են կրոնական չտարբերակվածության մասին։

Այդպիսով, ուդմուրտական դիցաբանության մեջ կարելի է մի քանի շերտեր առանձնացնել.
* ֆիննաուգրական (երկնայի աստածություն, հողի համար սուզման առասպելը),
* իրանական (ցլի և ձիու պաշտամունք),
* թյուրք մուսուլման (դրական և բացասական աստվածությունների հակամարտությունը),
* ռուսական ժողովրդաքրիստոնեական։

Կատեգորիա:Ուդմուրտական դիցաբանություն
Աղջաքենդ (Երզնկայի գավառ)

**Աղջաքենդ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Երզնկա-Էրզրում ճանապարհի վրա։

XX դարի սկգբներին ուներ 35-50 տուն բնակիչ` մեծամասնությունը հայեր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Աղջաքենդի բնակիչների մեծ մասը զոհվել է, մնացածները՝ գաղթել։

Հողը բերրի չէր, որի պատճառով բնակիչները հիմնականում զբաղվում էին արհեստներով։ Տարածված էր բրուտագործությունը։ Աղջաքենդն ուներ **Ս. Գևորգ** անունով եկեղեցի և մատուռ։ Գյուղում գործում էր երկսեռ վարժարան, որն ուներ 8-10 աշակերտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բալանկա Խոլչեքեն

**Բալանկա Խոլչեքեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվեց և բնակիչները ոչնչացվեցին 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1875-1873 թվականներին ուներ 9 տուն, իսկ XX դարի սկզբին 20 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և կտավագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բալանկա Խոլչեքենն ուներ **Ս. Հռիփսիմե** անունով հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խախ (Երզնկայի գավառ)

**Խախ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Գայլ (Երզնկա) գետի ափին, արգավանդ, այգեվետ տարածքում, Երզնկա քաղաքից 11 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Գյուղը նույնացվում է Փավստոս Բուզանդի և Մովսես Խորենացու հիշատակած Խախ գյուղի հետ։

## Բնակչություն
XX դարում Խախը թուրքաբնակ էր։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խնձորիկ (Երզնկայի գավառ)

**Խնձորիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Արևմտյան Եփրատի աջ աձից 5 կմ հյուսիս, նրա վտակներից մեկի աջ ափին, Երզնկա քաղաքից 32 կմ հարավ-արևելք, սարավանդի վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնահատակ ավերվել է 1916 թվականի գարնանը։

## Բնակչություն
1872 թվականին ուներ 35 տուն, XX դարի սկզբին` 150 տուն, իսկ 1914 թվականին՝ 40 տուն` 420 հայ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խնձորիկն ուներ **Ս. Գևորգ** անունով եկեղեցի։ Բնակավայրի մոտ է գտնվում Գորոբու Ս. Թեոդորոսի վանքը։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խոզնցիք

**Խոզնցիք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։

## Պատմություն
Եղել է Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Եկեղյաց գավառի հին գյուղերից։ Գյուղի եկեղեցիների մասին հիշատակություն կա 1512 թվականի ձեռագիր հիշատակարաններից մեկում։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խոզնցիք ուներ **Ս. Կարապետ** և **Ս. Աստվածածին** անուններով եկեղեցիներ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հայրապետի գյուղ

**Հայրապետի գյուղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Երզնկայից 3 կմ արևմուտք։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության՝ հնում այս գյուղի անունը եղել է Տուրք։ Մի անգամ գեղջավագ Հայրապետը հրաժարվել է իշխանություններին տուրք, հարկ վճարելուց, որի համար շրջակա վայրերում բնակավայրն ստացել է Հայրապետի գյուղ, այսինքն՝ հարկ չվճարողների գյուղ անունը։ Ժամանակի ընթացքում Տուրքը մոռացության է տրվել, և գյուղի անունը մնացել է Հայրապետի։

## Պատմություն
Հայ բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծագույն մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել աշխարհի տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
Նախկինում եղել է զուտ հայաբնակ գյուղ և ուներ 70-80 տուն հայ բնակիչ։ 1909 թվականին գյուղն ուներ 20 ընտանիք հայ և 30 ընտանիք թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հայրապետի գյուղն ուներ **Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ** անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան, որտեղ սովորում էին 20 սաներ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 6-րդ հատոր, էջ 205, 1980 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարմրի (Երզնկայի գավառ)

**Կարմրի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Սեպուհ լեռան լանջին։

## Անվան ստուգաբանություն
Բնակավայրի անվանումը ծագել է մոտակայքի հողերի կարմրավուն լինելուց։

## Պատմություն
Գյուղի բնակիչները ամբողջովին բնաջնջվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1914 թվականին ուներ 120 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հողագործություն, բանջարաբուծություն և արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարմրին ուներ **Ս. Գևորգ** անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտ էր գտնվում **Ս. Օգսենիոսի** ավերաված վանքը։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարաքիլիսա (Երզնկայի գավառ)

**Կարաքիլիսա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Եփրատ գետի աջ կողմում, Երզնկա քաղաքից հարավ-արևելք։

## Պատմություն
19-րդ դարի կեսերին գյուղը պատկանում էր **Ս. Նիկողայոս** վանքի թեմին։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղը ավերվել է, իսկ բնակիչները կոտորվել կամ տարագրվել են։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 26 տուն հայ և 66 տուն թուրք բնակիչ, իսկ 1916 թվականին՝ 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու բրուտագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարաքիլիսան ուներ **Ս. Աստվածածին** անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր երկսեռ վարժարան, որն ուներ 50 աշակերտ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մոլլագյուղ (Երզնկայի գավառ)

**Մոլլագյուղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Երզնկա քաղաքից 12-15 կմ հեռու։

## Բնակչություն
1914 թվականին ուներ 100 տուն բնակիչ, որից 50 տունը հայեր էին։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտ կան հրաբուխ աղբյուրներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մոլլագյուղն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան։ Բնակչության կեսը գրագետ էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ճիմին

**Ճիմին**, գյուղ (քաղաք, բերդաքաղաք) Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Եկեղյաց գավառում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Այժմ կոչվում է **Ուզումլու** (), գտնվում է Թուրքիայի Երզնկայի մարզում։

## Պատմություն
Բնակավայրն առաջին անգամ հիշատակել է VI դարի բյուզանդացի պատմիչ Պրոկոպիոս Կեսարացին։

Ըստ Ն. Ադոնցի՝ Հուստիանոս I-ը այս բնակավայրը վերածել է բերդաքաղաքի և վերանվանել Հուստինիանուպոլիս։ Սակայն իրականում այդ քաղաքը գտնվում էր Ճիմինից 4-5 կմ հեռավորության վրա։

Հ․ Մանանդյանը Ճիմինը նույնացնում է Չմանկատուկի հետ, որտեղ 1243 թվականին սելջուկյան ուժերը ջախջախվել են Բաչուի գլխավորած մոնղոլական զորքի կողմից։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին Ճիմինն ուներ 1000-ից ավել բնակիչ, որի մեծամասնությունը թուրքացված հայեր էին։

## Տնտեսություն
Գյուղն հայտնի էր իր այգիներով և հատկապես գինով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ճիմինն ուներ Ս. Նիկողոս անունով վանքի մնացորդներ և հին հայկական 2 եկեղեցու ավերակներ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Մահմուդցիք

**Մահմուդցիք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Արևմտյան Եփրատից գոյացած կղզու վրա, Երզնկա քաղաքի մոտ։

## Պատմություն
Հայ բնակչությունը իսպառ բնաջնջվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Նախքան 1895 թվականի ջարդերն ուներ 150 տուն, 1909 թվականին՝ 67 տուն, իսկ 1914 թվականին՝ 100 տուն` 1500 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մահմուդցիքն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով քարաշեն եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ դպրոց և գրադարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շըխլի (Երզնկայի գավառ)

**Շըխլի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Արևմտյան Եփրատի աջ ափին, Երզնկա քաղաքից 25 կմ հարավ-արևելք։

Գյուղը պատկանել է Ս. Նիկողայոս վանքին։

## Բնակչություն
1875-1873 թվականներին ուներ 30 տուն, 1919 թվականին՝ 70 տուն խառը բնակիչ։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի նախօրեին գյուղում բնակվում էր 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու արհեստներն էին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Շըխլին ուներ փայտաշեն հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր երկսեռ վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վասակերտ

**Վասակերտ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Եփրատ գետի աջ կողմում, Երզնկա քաղաքից 7 կմ հյուսիս, Վասկերտի ջուր հեղեղատի ափին, Սուրբ Գրիգոր լեռան փեշի վրա։

Տարածքն այգեվետ էր։

## Պատմություն
Գյուղը IV դարում կառուցվել է սպարապետ Վասակ Մամիկոնյանի ջանքերով։ Հնում մտնում էր Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Եկեղյաց գավառի մեջ։ Պահպանվել է Բարսեղ քահանայի ձեռքով 1373 թվականին ընդօրինակված մի ձեռագիր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուռեկ (Երզնկայի գավառ)

**Ուռեկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Արևմտյան Եփրատի ձախ կողմի Մերջան գետի ստորին հոսանքի ձախ ափին, Մերջան լեռան հյուսիսային ստորոտում, Երզնկա քաղաքից 18 կմ հարավ-արևելք։

## Պատմություն
Բնակչության մի մասը բնաջնջվել է 1895 թվականի կոտորածների ժամանակ։ Փրկվածները ամբողջությամբ կոտորվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 10 տուն հայ և 50 տուն թուրք, 1909 թվականին՝ 5 տուն հայ և 40 տուն այլազգի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Գյուղն հայտնի էր խաղողի և թթի մշակությամբ։ Բնակչությունը զբաղվում էր նաև արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ուռեկի մոտ էր գտնվում Չարչարանաց (Գրիգոր Լուսավորիչ) վանքը։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բերկրի (Երզնկայի գավառ)

**Բերկրի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Մտնում էր Բոլոմերի գյուղախմբի մեջ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 400 տուն հայ բնակիչ։ Մեծ եղեռնի կոտորածներից հետո 1917 թվականին ուներ ընդամենը 28 հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բերկրիում կար հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան, որն ուներ 68 աշակերտ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ավշեն (Կամախի գավառ)

**Ավշեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։ Գտնվում էր Կամախ քաղաքից 32 կմ հարավ-արևմուտք, Եփրատ գետի ձախ ափին։

Տարածքը բարձրադիր էր և այգեվետ։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Քեմահի շրջանի համայնքներ
Խանգեղ

**Խանգեղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թվականներն, Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հազարք

**Հազարք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։ Գտնվում էր Կամախ քաղաքից 6 կմ հյուսիս, սարավանդի վրա։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 184 (34 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակությաին կառույցներ
Հազարքն ուներ մատուռ և Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր երկսեռ վարժարան, որտեղ սովորում էին 50 աշակերտներ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 6-րդ հատոր, էջ 45, 1980 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Քեմահի շրջանի համայնքներ
Արմտան Մեծ

**Արմտան Մեծ**, գյուղ Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Դարանաղի գավառի Արմտան գավառակում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։

Գյուղի մեծության պատճառով այն երբեմն հիշատակել են որպես ավան։

## Պատմություն
Արմտանը համապատասխանում է մ․ թ․ ա․ XV—XIV դարերի խեթական արձանագրությունների «Արմտան» կամ «Արմատան» տեղանվանը։ Արմտանը մտել է Հայասա ցեղային միության կազմի մեջ։ XVII դարի մատենագիր Հակոբ Կարնեցին հիշատակել է Արմտանը։ Ենթադրվում է, որ Արմտան անվան մեջ պահպանվել է «Արմեն» ցեղանվան ձևերից մեկը։

Արմտանը ավերվել է Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Տեղի բնակչությունը տեղահանվել է և ցրվել զանազան երկրներ։

## Բնակչություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնը հիմնականում հայաբնակ է եղել։ XX դարի սկզբին ուներ մոտ 2000 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և արհեստներն էին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արմտանն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում կար հին բերդի ավերակներ, պատմական Ս. Նշան վանքի կիսակործանված համալիրը, Քառասուն Մանկանց եկեղեցու մնացորդները, Ս. Լուսավորիչ եկեղեցու փլատակները։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր Արամյան անունով վարժարան։

## Անվանի մարդիկ
Արմտան Մեծ գյուղում է ծնվել Հակոբ Մնձուրին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղբզուտ

**Աղբզուտ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 5 կմ հարավ՝ հարթավայրում։

## Պատմություն
Գյուղը վերջնականապես թուրքերի ձեռքով ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Միայն 50 հայի է հաջողվել փրկվել։ Նրանք գաղթել են ԱՄՆ, Բուլղարիա և այլ երկրներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 60 տուն՝ 600 հայ և 10 տուն թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն ու մասամբ արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աղբզուտն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ամառիճ

**Ամառիճ** (թուրքերեն՝ *Ayanoğlu*, Այանօղլու), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 23 կմ հյուսիս-արևելք, Արևելյան Եփրատի փոքրիկ վտակներից մեկի ձախ կողմում։ 2018 թվականի տվյալներով գյուղում առկա էր 101 բնակիչ։

Ներկայումս բնակվում են ալևիներ։ Վարչական առումով պատկանում է ժամանակակից Բինգյոլի մարզի Յեդիսու շրջանին։ Տարածքը հարթ էր և անտառապատ։

Մինչ 1915 թվականը մասնակիորեն հայկական գյուղ էր։ Ամառիճի հայ բնակիչները կոտորվել են 1914-1916 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվել է ընդամենը 67 մարդ, որոնք գաղթել են օտար երկրներ։

XX դարի սկզբին ուներ 500 հայ և 7-8 տուն քուրդ բնակիչ։ Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Ամառիճն ուներ Ս. Վարդան անունով եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ապողնակ

**Ապողնակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում, Բաթգյոլ լեռան լանջին։

Ապողնակի մոտակայքում էր Ապողնակի գեղատեսիլ բուժարար լիճը։

## Անվան ստուգաբանություն
Ենթադրվում է, որ գյուղի անունը ծագել է 2 կմ հեռավորության վրա գտնվող Ապողոն բերդի անունից։

## Պատմություն
Մեծ եղեռնի ժամանակ թուրք իշխանությունները Ապողնակի բնակիչներին տեղահան արեցին և Աստղաբերդ, Սեղանք, Օսնակ և Ծերմաք գյուղերի բնակիչների հետ կոտորեցին Քուլքանա (Քուլքան) ձորում։ Աղետից փրկվածները տարագրվեցին օտար երկրներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 75 տուն՝ 1000 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին հողագործությամբ, անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, արհեստներով՝ կտավագործությամբ, ներկարարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ապողնակն ուներ աղյուսակերտ Ս. Հակոբ անունով եկեղեցի։ Ապողնակի մոտ էր գտնվում Ս. Կիրակոս դպրեվանքը (հայտնի նաև Օսնակի Ս. Կիրակոս անունով)՝ կառուցված սրբատաշ քարերով։ Պատերին կային հայերեն արձանագրություններ։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ  վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արեգ (Քղիի գավառ)

**Արեգ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։

Արեգն ճանապարհով կապված էր Քղի գյուղաքաղաքի հետ։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է Մեծ եղեռնի տարիներին։ Բնակիչների մեծ մասը զոհվել է, փոքր մասը տարագրվել տարբեր երկրներ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 150 տուն՝ 1050 հայ բնակչով, իսկ Մեծ եղեռնի նախօրեին ուներ 300 տուն՝ 1680 բնակչով։ Բնակիչներն ունեին բարեկիրթ ու համեմատաբար բարեկեցիկ կյանք։

## Տնտեսություն
Բնակիչները հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արեգն ուներ Ս. Հովհաննես անուոնվ եկեղեցի։ Գյուղից արևելք գտնվում էր Արեգի Ս. Աստվածածին վանքը։ Վանքի մոտակայքում պահպանվել էին հին բնակավայրի ավերակներ, ինչպես նաև մի մեծ գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Առինձ

**Առինձ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Ներքին Քղիի շրջանում, Մելիքան և Քղի գյուղաքաղաքների միջև, Քղի գետի հովտում։

## Պատմություն
Գյուղը մեծապես ավերվել է XIX դարում տեղի ունեցած երկրաշարժից, բայց վերականգնվել է։ Ավերվել ու ամայացել է Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կոտորածներից փրկվել է ընդամենը 33 մարդ, որոնցից 30 հոգի գաղթել են ԱՄՆ, իսկ 3-ը՝ Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ մոտ 200 տուն՝ ավելի քան 1200 հայ բնակիչ։ XX դարի սկզբին ուներ 70 տուն՝ 600 բնակչով։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ։ Առինձն հայտնի էր ընկույզով, տանձով ու սնկով։ Ճանապարհներով կապված էր Մելիքան և Քղի գյուղաքաղաքների հետ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Առինձն ուներ եկեղեցի։ Գյուղից վերև, Քղի գետի բարձրադիր ափին գտնվում էր Ս. Ամենափրկիչ վանքը, որը վերականգնվել էր երկրաշարժից հետո։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր