open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գորիի բերդ

**Գորիի բերդ** (), միջնադարյան բերդ Վրաստանում՝ Գորի քաղաքի վերևում գտնվող ժայռոտ սարի վրա։

Բերդի մասին առաջին հիշատակումները ի հայտ են եկել XIII դարի արձանագրություններում, սակայն երկրաբանական վկայությունները ցույց են տալիս, որ տարածքը օգտագործվել էր վերջին դարերի ընթացքում։ XVI դարում օսմանները գրավեցին այն, որպեսզի հասնեին Թբիլիսիին, այնուհետև բերդը շարունակաբար անցնում էր թուրքերի, վրացիների և պարսիկների ձեռքերով։ Բերդը եկել է ներկայիս տեսքին վրաց թագավոր Ռոստոմ Քարթլիի (1630-ական թվականներ) և Հերակլես 2-րդի (1774) իշխանության տարիներին։ 1801 թվականի ռուս-վրացական հակամարտությունից հետո բերդն անցավ ռուսական տիրապետության տակ, սակայն բերդի նշանակությունը աստիճանաբար նվազեց, և ամրոցները սկսեցին ոչնչացվել։

Գորիի բերդը զգալիորեն քանդվել է 1920 թվականի երկրաշարժի արդյունքում։

## Պատկերասրահ

Gori fortress, c 1642.jpg|Գորիի բերդ, 1642 թվական
Gori Fortress.jpg
Gori Fortress 2.jpg
Gori Fortress, Georgia.jpg|Ճանապարհը դեպի բերդ
Goristsikhe fortress, Georgia.jpg|Գորիի բերդը հյուսիսային կողմից
Caucasus from the Gori Fortress 27.jpg|Կովկասյան լեռները Գորիի բերդից


Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գորի
Կատեգորիա:Շիդա Քարթլիի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Վրացական բերդեր
Մրամբա

**Մրամբա** () գյուղ Աբխազիայում, մտնում է Գուլրիփշի շրջանի կազմի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 178 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Բալուկլի

**Բալուկլի**, գետակ Հյուսիսային Միջագետքում։ Հոսում է Ամիդ քաղաքի Թափախանա և Սալախանա թաղամասերով, աշխատեցնում տեղում և շրջակայքում եղած ջրաղացներն ու ոռոգում շուրջ 12000 բանջարանոցներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Անագապատում

մինի|Արծաթե սպիտակ փափուկ, մետաղի (β-tin) կամ մոխրագույն փոշի (α-tin)
**Անագապատում**, կլայեկում, մետաղից, գլխավորապես պղնձից և պղնձի համաձուլվածքներից պատրաստված առարկաների և կիսաֆաբրիկատների (ամանեղենի, թերթերի, ժապավենների, մետաղալարերի) պատումը անագի բարակ շերտով։

Կատարվում է առարկան հալված անագի մեջ խորասուզելով (տաք եղանակ) կամ գալվանատեխնիկայի միջոցով։

Կիրառվում է սպիտակ թիթեղ պատրաստելիս (գլխավորապես պահածոյի արդյունաբերության մեջ), մեքենաների ու ապարատուրայի որոշ մասեր կոռոզիայից պաշտպանելու, պղնձե հաղորդալարերը վուլկանացնելիս՝ պղինձը ծծմբի ներգործությունից զերծ պահելու համար են։

Կատեգորիա:Համաձուլվածքներ
Քեսալո

**Քեսալո** (), գյուղ Վրաստանում, մտնում է Գարդաբանի մունիցիպալիտետի կազմի մեջ։ Գյուղը գտնվում է Վրաստանի հարավ-արևելքում։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 5612 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գարդաբանի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Գոդորեբ

**Գոդորեբ** (), լեռնագագաթ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզում, Ջավախքի սարահարթում, Մեծ Աբուլ լեռնագագաթից հյուսիս-արևելք, Փարվանա լճակի դեմհանդիման։ Բարձրությունը մոտ 3200 մետր։ Պարզ եղանակին գագաթից տեսանելի են Հայկական լեռնաշխարհի գագաթներից Մեծ Մասիսը, Արագածը, Մեծ Կովկասից՝ Կազբեկն ու Էլբրուսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սամցխե-Ջավախքի մարզ
Կատեգորիա:Հանգած հրաբուխներ
Գուրգուռ (ջրվեժ)

**Գուրգուռ**, ջրվեժ Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի վրա, Ողական բերդից ոչ հեռու, Խոզմո կոչվող լեռան տակ։ Ունի 8-10 մետր բարձրություն։ Ջրվեժի դղրդյունը լսվում է Մշո դաշտի Քարաձոր և Կարմիր ծառ գյուղերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի ջրվեժներ
Բալուքար

**Բալուքար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վարդենիսի լեռնաշղթայի հարավ-արևելյան մասում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Դավիթ Կվաճաձե

**Դավիթ Կվաճաձե** (, ), վրացի խորհրդային բռնցքամարտիկ։ ԽՍՀՄ եռակի չեմպիոն (1976, 1977, 1980)։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ։

## Կենսագրություն
Դավիթ Կվաճաձեն ծնվել է 1951 թվականին Թբիլիսիում։ Բռնցքամարտով սկսել է զբաղվել 1963 թվականին մարզիչ Գուրամ Բումբիաշվիլիի ղեկավարությամբ։

1971 թվականին դարձել է «Буревестник» մարզական միության անդամ։ Առաջնություններին պատրաստվելիս նրան ակտիվորեն օգնել է եղբայրը՝ Ռոլանդ Կվաճաձեն, ով հետագայում դարձել է Վրաստանի բռնցքամարտի հավաքականի ավագ մարզիչ։ Դավիթ Կվաճաձեն՝ որպես բռնցքամարտիկ, լավ է պաշտպանվում, ինչի համար ստացել է «անթափանցելի»։ Մենամարտերում լավ է օգտագործում արագությունն ու մանևրերը։

1976, 1977, 1980 թվականներին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն կիսածանր քաշային կարգում։ 1977 թվականին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն։ 1980 թվականին մասնակցել է Ամառային օլիմպիական խաղերին։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ է 1981 թվականից։ Անցկացրել է 180 մենամարտ, որոնցից 165-ում հաղթել է։ Արժանացել է ԽՍՀՄ ու Վրաստան ակնառու բռնցքամարտիկի տիտղոսների։ Մարզական կարիերան ավարտել է 1981 թվականին՝ վերջին մենամարտում հաղթանակ տանելով ամերիկացի բռնցքամարտիկ Լոնի Էպսի նկատմամբ։

1990-ական թվականներին ղեկավարել է Վրաստանի սիրողական բռնցքամարտի ֆեդերացիան և զբաղվել է մարզչական գործունեությամբ։ Նրա մի քանի աշակերտներ դարձել են ԽՍՀՄ, Եվրոպայի ու աշխարհի չեմպիոններ։ Նրա երկու սաներ դարձել են ֆրանսիական սավատ բռնցքամարտի վարպետներ։ Աշխատել է որպես լուսանկարիչ։

2012 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Դավիթ Կվաճաձեն կրկին ընտրվել է Վրաստանի սիրողական բռնցքամարտի ֆեդերացիայի նախագահ, ինչից հետո ձեռնամուխ է եղել վրացական բռնցքամարտի վերածննդի գործին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Энциклопедия бокса.
* https://www.youtube.com/watch?v=YSuNzbz1Uqc 
* Դավիթ Կվաճաձե 
* Դավիթ Կվաճաձե (վրաց.)
* Դավիթ Կվաճաձե (վրաց.)
* Դավիթ Կվաճաձեն՝ լուսանկարիչ
* Հարցազրույց Դավիթ Կվաճաձեի հետ
* Դավիթ Կվաճաձեի ընտրությունը որպես Վրաստանի սիրողական բռնցքամարտի ֆեդերացիայ նախագահ

Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Վրացի բռնցքամարտիկներ
Աբել Կորժենովսկի

**Աբել Կորժենովսկի** (, ի ծնե **Ադամ Կորժենովսկի**, ), լեհ կոմպոզիտոր, նոմինացված է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակաբաշխությանը։

## Կենսագրություն
Աբելը երաժշտության հետ ծանոթացել է դեռևս վաղ տարիքում. նրա մայրը նվագել է թավջութակի վրա, իսկ երկու եղբայրները երաժիշտներ են։ 1996 թվականին ավարտում է երաժշտական դպրոցի թավջութակի բաժինը, իսկ 2000 թվականին ավարտել է Կրակովի Կշիշտով Պենդերեցկի անվան երաժշտական ակադեմիան։ Հենց այդ ակադեմիայում էլ 1999 թվականից 2000 թվականը նա աշխատել է ակադեմիայում որպես խմբավարի ասիստենտ։ Նրա աշխատանքները հնչել են մի շարք կարևորագույն փառատոններում, օրինակ՝ Լեհաստանում, Գերմանիայում, Սլովակիայում, Մոլդովայում, Ուկրաինայում և Բելառուսիայում։ Նաև գրել է ստեղծագործություններ ֆիլմերի և թատերական ներկայացումների համար։

## Ֆիլմագրություն
* Duże zwierzę, 2000
* Rozwój, 2001
* Człowiek, którego nie ma, 2002
* Anioł w Krakowie, 2002
* Pogoda na jutro, 2003
* Kurc, 2006
* PU-239, 2006
* Պայքար Տերա մոլորակի համար, 2007
* What We Take from Each Other, 2008
* Confessions of a Go-Go Girl, 2008
* Tickling Leo, 2009
* Միայնակ տղամարդը, 2009
* Մենք։ Հավատում ենք սիրուն, 2011
* Ռոմեո և Ջուլիետա, 2013

## Մրցանակներ
* Ոսկե գլոբուս.
# 2009 - Նոմինացված է լավագույն կոմպոզիտոր անվանակարգում «Միայնակ տղամարդը» ֆիլմում
# 2011 - Նոմինացված է լավագույն կոմպոզիտոր անվանակագրում «Մենք։ Հավատում ենք սիրուն» ֆիլմում
* San Diego Film Critics Society Awards.
# 2009 - SDFCS մրցանակ «Միայնակ տղամարդը» ֆիլմում լավագույն երաժշտություն անվանակարգում
* Polish Film Festival.
# 2000 - SDFCS մրցանակ «Duze zwierze» ֆիլմում լավագույն երաժշտություն անվանակարգում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Աբել Կորժենովսկին Internet Movie Database կայքում
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լեհ երաժիշտներ
Միրզա-Ռիզա խանի տուն

**Միրզա-Ռիզա խանի տուն**, XIX դարի վերջի ճարտարապետական հուշարձան, Բորժոմի քաղաքի խորհրդանիշներից մեկը։ Տեղակայված է Բորժոմի քաղաքի կենտրոնական այգու մոտ։

## Պատմություն
Տունը, որ կոչվել է «Ֆիրուզա» (Զմրուխտ), կառուցվել է 1892 թվականին Կովկասում Իրանի հյուպատոս, գեներալ Միրզա-Ռիզա խանի կողմից որպես ամառանոց։ Տան անվանումը, կառուցման թվականն ու սեփականատիրոջ անունը գրված են շինության դեկորատիվ զարդանկարներում։ Խանի մահից հետո շենքը ծառայել է որպես հյուրանոց, «Ֆիրուզա» առողջարանի մասնաշենք ու թանգարան։
մինի|ձախից
Ողբերգական վախճան է ունեցել Միրզա-Ռիզա խանի ամառանոցի շինարարության վրա աշխատող ադրբեջանցի վարպետ Յուզուֆը։ Հայտնի վարպետ Հասանի որդի Յուզուֆը շինարարության ժամանակ խաբեությամբ տարվում է Թիֆլիս, որտեղ սպանվում է իր հոր տանը մոր՝ Ուլդուզ խանումի հետ միասին։ Նրանց սպանում է սպիտակ դերվիշը, ով փորձում էր Յուզուֆից իմանալ ինչ-որ գաղտնիք։ Այս պատմությունն իր «Կովկասյան դետեկտիվ, XIX դար» շարքի «Սպիտակ, կարմիր, սև» վեպում հիշատակում է բելգիացի գրող Թեգյուլ Մարին, ում պապը XIX դարի վերջին գնացել էր Թիֆլիս, ամուսնացել էր և բնակություն հաստատել այդտեղ։

## Ճարտարապետություն
Կառույցն ուղղանկյունաձև է։ Կառուցված է քարից։ Տանիքի ծածկի մի մասն ու կենտրոնական պատշգամբի ծածկն արված է փայտով։ Շինության հիմնական գույնը կապույտն է։ Կենտրոնական պատշգամբի առաստաղը զարդարված է բազմերանգ զմրուխտներով, ինչի պատճառով էր կառույցը կոչվել է «Ֆիրուզա»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բորժոմ 

Կատեգորիա:1892 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Բորժոմ
Կատեգորիա:Վրացական ճարտարապետություն
Ամֆիբիա

մինի|Ամերիկյան առաջին մեքենան՝ Օլիվեր Էվանսի Ամֆիբիա
մինի|"Բանակ-2020" ցուցահանդեսում "Դրոզդ" ամֆիբիա-մեքենան

**Ամֆիբիա**, մարտական կամ տրանսպորտային մեքենա, որը կարող է շարժվել ինչպես ցամաքով, այնպես էլ ջրով (տանկ, զրահափոխադրիչ, ավտոմոբիլ, ինքնաթիռ)։

## Ամֆիբիա տանկ
Տանկ՝ զրահափոխադրիչ ամֆիբիայի լողունակությունն ապահովվում է հերմետացված իրանի անհրաժեշտ ջրատարողությամբ։ Ջրի վրայով շարժվում է թիապտուտակների, թրթուրավոր շղթաների (թրթուրավոր մեքենաևերի համար), ջրացայտի օգնությամբ։

## Ավտոմոբիլ
մինի|ձախից
Ավտոմոբիլ՝ ամֆիբիան օգտագործվում է ցամաքով և ջրով մարդիկ է բեռներ փոխադրելու համար։ Ամֆիբիան ունի բարձր անցունակության ավտոմոբիլի բոլոր ագրեգատները, իսկ ջրով շարժվելու համար՝ նավակի կամ կամրջանավի տիպի հերմետիկ թափք, թիապտուտակ. ջրաղեկ, ալիքները ետ մղող վահան ևն։ Այդպիսի ավտոմոբիլի ջրի վրայով շարժվելու արագությունը 15-20 կմ/ժ է։

## Ինքնաթիռ
Ինքնաթիռ՝ ամֆիբիան թռչող նավակի ձև ունեցող հիդրոինքնաթիռ է, որն ունի նաև ցամաքի վրա վայրէջք կատարելու շասսի։

## Օդասահնակ ամֆիբիա
Օդասահնակ ամֆիբիա, որի դահուկներով թափքը փոխարինված է նավակ-դահուկով՝ ոչ միայն ձյան, այլև ջրի ու սառույցի վրայով շարժվելու համար։

## Արտաքին հղումներ
* Ամֆիբիա-մեքենա DUKW353
* UK based site all about the 1960s German Amphicar
* The A to Z 'Amphiclopy' 
* "Amphibious" Land Rover
* Terra Wind,Cool Amphibious Manufacturers International

Կատեգորիա:Ամենագնացներ
Կատեգորիա:Փոխադրամիջոցներ
Կատեգորիա:Զրահատեխնիկա
Այգեբաց մեքենա

մինի|Խաղողագրոծական տեխնիկայի մեծածախ վաճառքի գովազդ (դեկտեմբեր, 1900)
**Այգեբաց մեքենաներ**, խաղողի թաղված վազերը բացող մեքենա։ Այգեբաց մեքենաների վրա տեղադրված են թևավոր գութանային մասեր։

Այգեբաց մեքենան աշխատանքը կատարում է ոչ լրիվ, պահանջվում է ձեռքի լրացուցիչ աշխատանք, վազերը հողից մաքրելու և միջշարքերում փռելու համար։

Այգեբաց մեքենաներ կատարելագործելու ուղղությամբ աշխատանքներ են տարվել ՀՀ գյուղատնտեսության մեքենայացման և Էլեկտրիֆիկացման գիտահետազոտական ինստիտուտում (Կոտայքի մարզ)։ Փորձարկվել են սկավառակային տիպի աշխատանքային մասեր ունեցող այգեբաց մեքենաներ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Կիսաանապատային բուսականություն

մինի|350px|աջից|Կիսաանապատային բուսականություն
**Կիսաանապատային բուսականություն**, Արարատյան գոգավորության, նաև Զանգեզուրի, Մեղրիի ու Վայքի լեռնաշղթաների վրա (600-1500 մ բարձրություններում) գտնվող գրեթե բոլոր չոր, անջրդի հողատարածքները՝ ղռերը, ծածկված են կիսաանապատային բուսականությամբ։ Քարքարոտ կիսաանապատների ամենախոշոր զանգվածները Արագածոտնի, Արմավիրի և Արարատի մարզերում և այլն։ Ի տարբերություն անապատների՝ այստեղ բուսական համակեցությունում զգալի տոկոս են կազմում էֆեմեր ճիմ առաջացնող դաշտավլուկազգիները (անապատասեր, ցորնուկ, այծակն, դաշտավլուկ և այլն)։

## Հայաստանի կիսաանապատային բույսեր
Հայաստանի կիսաանապատային բուսականության տիրապետող բույսերն են հոտավետ օշինդրը, Կապար Փշոտ Գազ տարօրինակ Կնճիթաթերթիկ գոգավոր Սիզախոտ Նշենի Ֆենցլի կոխիան, նոնեան, լերդախոտը, բորբոսատեսուկը, դաշտավլուկը, կապարը, հազարատերևուկը, որոնք երբեմն առաջացնում են ինքնուրույն բուսականություն, համակեցություններ։

## Օշինդրային կիսաանապատներ
Օշինդրային կիսաանապատների որոշ հատվածներ (Կոտայքի մարզի Հացավան, Գեղադիր և Ողջաբերդ գյուղերի շրջակայքում) իրենց բուսական, ծածկում պարունակում են արտակարգ հետաքրքիր բուսատեսակների (ուրարտական, արարատյան և բեոտական վայրի ցորեններ, Վավիլովի աշորա, վայրի գարի, անքիստ բթաթեփուկ, այծակն) և բազմաթիվ այլ հազվագյուտ խոտաբույսերի (տուրնեֆորտիա, նրբագեղմ հիրիկ, Եղեսպակ և այլն) բնական պոպուլացիաներ։ Հազվագյուտ տեսակները պահպանելու համար 1981 թվականին կազմակերպվել է էրեբունու արգելոցը (տարածքը՝ 89 հեկտար)։ Օշինդրային կիսաանապատները, տարեցտարի կորցնելով իրենց լանդշաֆտային պատկերը, վերածվում են գյուղատնտեսական դաշտերի ու այգիների։

Երևանը շրջապատող կանաչ գոտին, Սարի թաղի, Ծիծեռնակաբերդի, Արզնիի, Ողջաբերդի, Ջրվեժի անտառամշակույթները, Երևանի բուսաբանական և կենդանական, այգիներն ստեղծվել են կիսաանապատային տարածքների իրացման հաշվին։ Սակայն Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերում կիսաանապատների մեծ զանգվածներ ցայսօր օգտագործվում են որպես ձմեռային արոտներ, ուտելի (սիբեխ, թրթնջուկ, կապար, խատուտիկ, դանդուռ), դեղատու (անթառամ, առյուծագի, լոշտակ, հազարատերևուկ, սրոհունդ, սպանդ) և բազմաթիվ այլ օգտակար (ներկատու, եթերայուղատու, համեմունքային) բույսերի հավաքման համար։

## Տես նաև
*Արգելոց
*Հայաստանի բուսական աշխարհ

## Պատկերասրահ

Beifuss.jpg|Օշինդր
Achillea millefolium ryllik2.jpg|Հազարատերևուկ
Starr 060924-0363 Poa pratensis.jpg|Դաշտավլուկ
2015-04-18 18 23 07 Packed, gravelly area with limited desert vegetation in low saddle between unnamed peaks in the far southwestern portion of the West Humboldt Range in Churchill County, Nevada.jpg|
Cylindropuntia bigelovii in White Tank Mountains Reg Park 01 - 60176.jpg


Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն
Այգեթաղ մեքենա

մինի|Խաղողագրոծական տեխնիկայի մեծածախ վաճառքի գովազդ (դեկտեմբեր, 1900)
**Այգեթաղ մեքենա**, խաղողի վազերը թաղող մեքենա։ Կան թևավոր և էլևատորային այգեթաղ մեքենաներ։ Թևավորն ունի գութանի աջ և ձախ շրջող թևեր, որոնք միջշարքերից հողը բարձրացնում և շրջում են ծերկապված վազերի վրա։ էլևատորային այգեթաղ մեքենան վազերը հողով ծածկում է էլևատորների միջոցով։ Եթե մեքենան վազերը շարքերի ուղղությամբ պառկեցնելու մեխանիկական հատուկ հարմարանք չունի, ապա վազերը նախապես ծերկապում են։ Այգեթաղ մեքենաներն աշխատում են այգեգործական տրակտորներով, 2,0—2,5 մետր միջշարային տարածություն ունեցող այգիներում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Յոգեր

**Յոգեր**, հին հնդկական փիլիսոփայության ուղղություններից մեկի հետևորդներ։ Յոգայի փիլիսոփայությունն ընդունում է «հոգու և մարմնի մաքրությունը», հրաժարումը ստից և այլ թերություններից ու արատներից։ Յոգայի ուսմունքը նախատեսում է ինքնաներշնչման ունակությունների զարգացում, որոշակի սևեռված կեցվածքների՝ ասանաների ընդունում, շնչառության ղեկավարում, զգայությունների ընկճում, ինքնահայեցում, կիսաքաղց սննդակարգ (դիետա)։ Յոգայի գործն, նպատակն այնպիսի վիճակի հասնելն է, որի դեպքում մարդն իբր ազատագրվում է բացասական գործոնների ազդեցությունից։ Դրա համար խորհուրդ է տրվում մարզումների բարդ և երկարատև ուղի, ընդ որում կատարելության է հասնում նա, ով սկսում է շատ վաղ տարիքից և ամբողջ կյանքի ընթացքում խստորեն կատարում է բոլոր պահանջները։ Հնդկաստանում յոգայի մարզումներն ու բուժ, ֆիզ վարժություններն անցկացվում են հատուկ մարզիչների հսկողությամբ։ Դարերով կուտակված փորձն ու ավանդույթները հնարավորություն են տալիս չափավորել բեռնվածություններն աշակերտի օրգանիզմի վիճակին համապատասխան՝ հաշվի առնելով նրա կաստայական (մասնագիտական) պատկանելությունը, կենսակերպը, սնման ձևը, ինչպես նաև տարվա և օրվա ժամը, տեղի կլիման։ Ժամանակակից բժշկության տեսակետից այդ նշանակումները ֆիզիոլոգիորեն անբավարար են հիմնավորված, հետևաբար և անվտանգ չեն օրգանիզմի համար։ Առանձնապես վտանգավոր է յոգայի վարժություններով ինքնուրույն զբաղվելը։ Շատ կեցվածքներ ուժեղ ազդեցություն են ունենում ներզատիչ, սիրտանոթային, կենտրոնական նյարդային, ստամոքսաղիքային համակարգերի, ինչպես նաև երիկամների, արյունաստեղծ օրգանների ֆունկցիաների վրա։ Առանց հսկողության յոգայիի ֆիզ վարժություններով զբաղվելը կարող է հանգեցնել օրգանիզմի կենսագործունեության էական խանգարումների։ Շատ վտանգավոր է նաև ձեռնարկների օգնությամբ յոգայի վարժություններով զբաղվելը։ Նշված վարժություններն անուղղելի վնաս կարող են հասցնել սիրտանոթային համակարգի և ողնաշարի հիվանդություններով, հիպերտոնիկ հիվանդությամբ, աթերոսկլերոզով տառապողներին, ինչպես նաև տարեց անձանց, որոնց արյան անոթները, կորցնելով առաձգականությունը, հեշտորեն վնասվում են բավականին ուժեղ լարվածությունից։ Յոգայի ամենատարածված վարժություններից գլխի վրա կանգնելը կարող է առաջացնել ցանցաթաղանթի շերտազատում, պարանոցային ողների կոտրվածք, գլխուղեղի արյունազեղում (տես Կաթված)։ «Կոբրայի դիրքը», որն ընդունում են փորի վրա պառկած, ուղղած և կրծքի տակ դրած ձեռքերով, մարմնի վերին մասը բարձրացրած մինչև ողնաշարի առավելագույն ուղղվելն ու հետ թեքած գլխով, վտանգավոր է, որովհետև գերլարման և շնչառության կասեցման դեպքում կարող է հանգեցնել պարանոցի մկանների կողմից քնային զարկերակների սեղմման և գիտակցության կորստի։ «Մորեխի դիրքը», որը նույնպես ընդունում են երեսնիվայր պառկած և շատ վեր բարձրացրած ոտքերով ու շնչառության կասեցմամբ (10 վրկ տևողությամբ), զգալիորեն բարձրացնում է որովայնի և կրծքի խոռոչների, ինչպես նաև զարկերակային ճնշումները։ Խոր հարգանք տածելով հնդիկ ժողովրդի բազմադարյան ավանդույթների, հնագույն մշակույթի, Հնդկաստանի արդի գիտական բժշկության նկատմամբ՝ այնուամենայնիվ, ժամանակակից բժշկագիտությունը խորհուրդ չի տալիս առողջության ամրապնդման համար ինքնուրույն զբաղվել յոգայի վարժություններով։

Կատեգորիա:Յոգա
Լեշրու

**Լեշրու** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Սեն Տրիվե դե Կուրտ կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01212։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 350 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 80 կմ է և 24 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 683 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 419 մարդկանցից 322-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 97-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 76.8% է, 1999 թվականին՝ 68.3%)։ 322 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 296-ը (161 տղամարդ, 12 կին), գործազուրկ է եղել 26 մարդ (14 տղամարդ և 12 կին)։ 97 պասիվներից 32 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 42-ը՝ թոշակառու, 23 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Երևանի Գևորգ Վարդանյանի անվան թիվ 192 դպրոց

**Երևանի Գևորգ Վարդանյանի անվան թիվ 192 դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Երևանի Դավթաշեն համայնքում։

## Պատմություն
Դպրոցը հիմնադրվել է 1987 թվականին, Դավթաշեն 2-րդ թաղամասում։ Դպրոցն ունի երեք մասնաշենք։ 2015 թվականից դպրոցը կոչվում է Խորհրդային Միության հայազգի հետախույզ, ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի գնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս Գևորգ Վարդանյանի անունով։ Դպրոցում գործում է նաև Գևորգ Վարդանյանի անվան թանգարան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* ԵՐԵՎԱՆԻ Հ. 192 ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԴՊՐՈՑ» ՊԵՏԱԿԱՆ ՈՉ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՆՎԱՆԱԿՈՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Ներզատաբանություն

մինի|Մարդու ներզատական համակարգը
**Ներզատաբանություն**, **էնդոկրինոլոգիա**, կլինիկական բժշկագիտության բնագավառ, ( — ներս,  — առանձնացվում է նաև  — բառ, գիտություն) ուսումնասիրում է ներզատիչ գեղձերի զարգացումը, կազմությունը և ֆունկցիան, հորմոնների ֆիզիոլոգ, ազդեցության մեխանիզմները, ինչպես նաև մշակում ներզատիչ համակարգի հիվանդությունների ախտորոշման, բուժման և կանխարգելման մեթոդներ։

## Պատմություն
Հայաստանում ներզատաբանական առաջին օգնությունը կազմակերպվել է 1946 թվականին՝ Արտաշես Մելիք-Ադամյանի նախաձեռնությամբ հիմնված ներզատաբանական առանձնասենյակում (հետագայում՝ ներզատաբանական դիսպանսեր)։ 1968 թվականին Պ. Վարդապետյանի նախաձեռնությամբ Երևանի 5-րդ հիվանդանոցում բացվել է ներզատաբանական 1-ին բաժանմունքը, որի հիման վրա ստեղծվել է հորմոնների լաբորատորիա, իսկ 1980 թվականին՝ ԵԲԻ (1995 թվականից՝ ԵՊԲՀ) ներզատաբանական ամբիոնը։

## Ուսումնասիրություններ
Ուսումնասիրվել են տեղաճարակային խպիպի տարածվածության հարցերը) կազմվել հատուկ քարտեզ (Ս. Շարիմանյան)։ Զբաղվել են նաև թիրեոտոքսիկոզի և շաքարախտի հարցերով (Տ. Մնացականով, Գ. Գևորգյան), թիրեոտոքսիկոզի դեպքում սրտի ախտահարման պատճառների ուսումնասիրությամբ (Պ. Վարդապետյան)։ Մշակվել են կանանց գերմազակալման տարբերակիչ ախտորոշման և բուժման մեթոդներ։ Ուսումնասիրվել է «Ջերմուկ» հանքային ջրի ազդեցության մեխանիզմը շաքարախտով հիվանդների օրգանիզմի վրա (Վ. Բադալյան), բջջային թաղանթների թափանցելիության վիճակը թունավոր խպիպի և շաքարախտի ժամանակ։ Բացահայտվել է շաքարախտի ժամանակ վահանագեղձի ֆունկցիայի թուլացման երևույթը, որի համար համալիր բուժման մեջ կիրառվել է թիրեոիդին հորմոնը (Վ. Հարությունյան)։ Ուսումնասիրվել է հանգուցավոր խպիպի տարածվածությունը (Գ. Ղազարյան)։ Շաքարախտային նյարդախտության բուժման համար առաջարկվել է (1995) մրջնաթթվով էլեկտրոֆորեզի մեթոդ, որը ներդրվել է «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնում։ Մշակվել և ներդրվել է խաղողաշաքարով հագեցած հեմոգլոբինի քանակի որոշումը արյան մեջ (Ն. Թորամանյան)։ «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնին կից գործում է (1976 թվականից) ներզատաբան, դիսպանսեր։

## Արտաքին հղումներ
* Endocrinology (British online textbook)
* Endotext (American online textbook)
* Useful Endocrinology Resources for Residents 
* Endocrinology journals from Elsevier 
* Endocrinology news updates from Elsevier
* The Hormone Foundation 
* Endocrinology Center medical in Thailand 

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Թիմ Կեհիլ

**Տիմոթի Ֆիլիգա «Թիմ» Կեհիլ**, (, ), ավստրալիացի ֆուտբոլիստ։ Չինական «Շանխայ Շենխուա» ակումբի և Ավստրալիայի ազգային հավաքականի ֆուտբոլիստ։ Լավագույն ռմբարկուն է հավաքականում։

## Ակումբային վիճակագրություն

## Նվաճումներ
### Ակումբային
#### Միլլուոլլ
* Ֆուտբոլային լիգայի երկրորդ ենթախմբի չեմպիոն. 2000-2001
* Անգլիայի գավաթի եզրափակչի մասնակից. 2003-2004
* Ֆուտբոլային լիգայի մրցանակակիր. 1998-1999

#### Էվերթոն
* Անգլիայի գավաթի եզրափակչի մասնակից. 2008-2009

### Ավստրալիայի ազգային հավաքական
* ՕՖԿ-ի գավաթի մրցանակակիր. 2004
* Ասիայի գավաթի մրցանակակիր. 2015

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլուոլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Զագի

**Զագի** ( ) գյուղ Արևմտյան Հայաստանում Էրզրում նահանգի Երզնկայի գավառում։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զագիլա

**Զագիլա** ( ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի նահանգի Արղանամադենի գավառում, Բալու գյուղաքաղաքից 17-18 կմ հյուսիս-արևելք, լեռնային վայրում։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ներշնչումային հիվանդություններ

**Ներշնչումային հիվանդություններ**, հոգեծին (պսիխոգեն) հիվանդությունների տարատեսակ, որը բնորոշվում է կողմնակի ներշնչման կամ ինքնաներշնչման ազդեցությամբ՝ որևէ հիվանդության առկայության վերաբերյալ մարդու համոզվածությամբ։ Ներշնչումային հիվանդությունները բնորոշ են անհանգիստ, կասկածամիտ, իրենց զգացողությունների հանդեպ ուշադիր, տպավորվող անձանց։

## Կպչուն վախեր (ֆոբիա)
Առավել հաճախ դրսևորվում են կպչուն վախերի (ֆոբիա) ձևով, որոնք սևեռուն վիճակների տարատեսակ են։ Առիթը, որպես կանոն, հիվանդության մասին վառ տպավորությունն է (ծանր հիվանդի տեսքը հանկարծակի, ծանր, մահացու ելքով հիվանդության մասին պատմություն լսելը կամ ընթերցելը, բժշկական խոսքերը սխալ ըմբռնելը՝ յատրոգենիան, բժշկի թեմայով հանրամատչելի գրականություն կարդալը), որն ուղեկցվում է տագնապի զգացողությամբ։

Կարճ ժամանակ անց ի հայտ են գալիս տհաճ զգացողություններ, որոնք տվյալ անձի կարծիքով նման են այն հիվանդությանը, որն ինքը նկատել է այլ մարդու մոտ կամ լսել դրա մասին։ Հետազոտությամբ որևէ հիվանդություն չի հաստատվում, բայց եթե բժշկի բացատրությունները չեն համոզում մարդուն, և տագնապային սպասողական վիճակը, վախը պահպանվում են, նա սկսում է «ճշմարտությունն» իմանալու ջանքեր թափել։ Փոխում է բժիշկներին, պահանջում մասնագետների խորհրդատվություն, կրկնակի հետազոտություններ, ստիպում իրեն վիրահատել, դիմում է ինքնաբուժման։ Միաժամանակ կարդում է հատուկ բժշկական գրականություն, և նրան թվում է, որ հիվանդության նկարագրությունը համապատասխանում է իր տառապանքին։

Չբավականացնող ախտանշաններն ի հայտ են գալիս չգիտակցված ներշնչման կամ ինքնաներշնչման հետևանքով, զգացողությունները համակարգվում են և կանոնավորվում։ Այդ շրջանում տառապողն իսկական հիվանդի տպավորություն է թողնում։ Իրեն հասկանալու և կարեկցելու բացակայությունն իջեցնում է տրամադրությունը, խանգարում քունը և ախորժակը, ընդհանուր զգացողությունը։ Աստիճանաբար դրությունն այնքան է վատանում, որ իրոք առաջանում են ենթադրյալ հիվանդ օրգանի ֆունկցիոնալ խանգարումներ։

## Բուժում
Ներշնչումային հիվանդությունները անպայման պետք է բուժի հոգեբույժը։ Ներշնչումային հիվանդություններով տառապողը պահանջում է շրջապատող մարդկանց հատուկ վերաբերմունքը։ Եթե հիվանդության սկզբում դեռևս հնարավոր է փոխել ենթադրությունները, տարհամոզել և հանգստացնել նրան (հաճախ հիվանդի մերձավորներին հայտնի և հասկանալի է լինում վախի ու դրան հետևող «հիվանդության» միջև կապը), ապա ավելի ուշ, երբ տագնապալի կասկածներն իշխում են, «ճշմարտությունը» հաստատելու ջանքերն ակտիվանում են, տարհամոզումն այդ դեպքում անցանկալի հետևանքներ է ունենում։

Հիվանդն այդ բոլորը գնահատում է որպես կարեկցանքի և սիրո բացակայություն, դառնում է դաժան, գրգռված, լացկան, մռայլ, ինքնամփոփ։ Այդ ժամանակ հարազատները պետք է հիվանդի համար ստեղծեն հանգիստ պայմաններ և համոզեն դիմել հոգեբույժի՝ չվիրավորելով նրան իր հիվանդության անճշմարտացիության համար։ Առիթը պետք է համարել գրգռվածությունը, անհանգստությունը, անքնությունը, աշխատունակության նվազումը և այլն։

Ներշնչումային հիվանդություններով տառապողներին երբեք չպետք է դարձնել ծաղրի առարկա։ Հարկավոր է իմանալ, որ այդպիսի հիվանդը տառապում է անկեղծորեն և կրկնակի՝ կարծեցյալ հիվանդություններից և մերձավորների կարեկցանքի ու օգնության բացակայությունից։

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Նեֆրոլոգիա

**Նեֆրոլոգիա** ( — «երիկամ», и  — «ուսում»), կլինիկ, բժշկագիտության բնագավառ, ուսումնասիրում է երիկամների (բուն հյուսվածքի) հիվանդությունների պատճառագիտությունը, ախտածնությունը, կլինիկան, բուժումը և կանխարգելումը։ Հայաստանում նեֆրոլոգիայի հարցերն ուսումնասիրվում են Հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցի (այժմ՝ «Արմենիա» հանրապետական գիտական կենտրոն), «Շտապ օգնություն» գիտաբժշկական կենտրոնի նեֆրոլոգիական բաժիններում։

1969 թվականին Ռ. Մամիկոնյանի նախաձեռնությամբ ԵԲՀ (1995 թվականից՝ ԵՊԲՀ) ֆակուլտետային թերապիայի ամբիոնին կից հիմնվել է նեֆրոլոգիական լաբորատորիա, իսկ 1986 թվականին՝ «էրեբունի» բժշկական կենտրոնի հիմքի վրա նեֆրոլոգիական կենտրոն։ Ուսումնասիրվել են երիկամների հիվանդությունների ախտորոշման ու բուժման, ինչպես նաև կլինիկական նեֆրոլոգիայի հարցերը։ Հիմնավորվել է երիկամի էրիթրոպոետինների և արգելակիչների (ինհիբրիտորներ) նշանակությունը երիկամային սակավարյունության ախտածնության մեջ, ուսումնասիրվել են երիկամների ախտահարման առանձնահատկությունները համակարգային կարմիր գայլախտի և կարծրամաշկության ժամանակ։ Լուսաբանվել են երիկամների հիվանդությունների ժամանակ արյան անոթների թափանցելիության, լյարդի ֆունկցիոնալ տեղաշարժերի, երիկամների քրոնիկ, անբավարարության կլինիկայի և բուժման, երիկամաավազանաբորբի (իմունաբանական տեսանկյունով), երիկամների և միզուղիների քարային հիվանդության պահպանող, բուժման (քարերի լուծման եղանակով) հարցերը (Ռ. Մամիկոնյան և աշխատակիցներ)։ Աշխատանքներ են կատարվում մանկ ուրոնեֆրոլոգիայի բնագավառում 1990 թվականին Ա. Բաբլոյանի նախաձեռնությամբ Երևանում հիմնվել է մանկ, ուրոնեֆրոլոգիայի և վիրաբուժության կենտրոն (այժմ՝ «Արաբկիր» բժշկական կենտրոն)։

## Գրականություն
* Ներքին հիվանդությունների (պուլմոնոլոգիա և նեֆրոլոգիա) ամբիոն
* Детская нефрология — бесплатная консультация на сайте Дмитрия Самсонова 
* Нефрология в педиатрии — информация, статьи, консультации
* Журналы по нефрологии на английском языке (включая бесплатный полнотекстовый доступ)

Կատեգորիա:Նեֆրոլոգիա
Կատեգորիա:Բժշկական մասնագիտություններ
Անդալուզյան դաշտավայր

**Անդալուզյան դաշտավայր**, դաշտավայր Իսպանիայում, Պիրենեյան թերակղզու հարավում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, Աիեռա- Մորենա լեռնաշղթայի և Անդալուզյան լեռների միջև։

Մշակում են ձիթենի, խաղող, ցիտրուսներ, ցորեն։

## Առաջացում
Առաջացել է նախկին ծովածոցի տեղում, ալյուվիալ նստվածքների հետևանքով։ Ոռոգվում է Գվադալկիվիր գետի և նրա վտակների ջրերով։ Կլիման միջերկրածովյան է, տարեկան տեղումները՝ 400-700 մմ (հիմնականում՝ ձմռանը)։ Բնորոշ բույսերն են՝ մաքվիսը, գաճաճ արմսւվենին, խցանակաղնին։

## Տես նաև
* Անդալուզյան լեռներ
* Իսպանիայի աշխարհագրություն

Կատեգորիա:Ալ-Անդալուս
Կատեգորիա:Անդալուսիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Դաշտավայրեր
Անդրանիկ թատերախումբ

**Անդրանիկ թատերախումբ**, հայ դրամատիկական թատերախումբ։ Կազմվել է 1921 թվականին, Թիֆլիսում, դերասան Անդրանիկի (Անդրանիկ Սողոմոնյան) ղեկավարությամբ ն ընտանիքի անդամներով։
## Գործունեություն
Անդրանիկ թատերախումբը գործունեությունն սկսել է նույն թվին Կ. Պոլսում, ապա ելույթներ է ունեցել Բուլղարիայում (Ֆիլիպե, Ռուսճուք, Վառնա, Սոֆիա), Ռումինիայում (Բուխարեստ, Կոստանցա)։ 1922 թվականին, Իզմիրում, երբ խմբին միացել է Հ. Աբելյսւնը, այն վերանվանվել է «Աբելյսւն-Անդրսւնիկ թատերախումբ» և ներկայացումները շարունակել Եգիպտոսում (Փարիզ, Մարսել)։ 1923 թվականից Անդրանիկ թատերախումբы ներկայացումներ է տվել ԱՄՆ-ի հայաշատ քաղաքներում (Ֆիլադելֆիա, Նյու Յորք, Բոստոն, Դետրոյտ, Չիկագո, Ֆրեզնո, Սան Ֆրանցիսկո ևն), 1927 թվականից հաստատվել Լոս Անջելեսում (Կալիֆոռնիայի նահանգ)։ Բեմադրել է Սունդուկյանի, Պարոնյանի, Շիրվանզադեի, Շանթի ինչպես նաև Շեքսպիրի, Գորկու, Հաուպտմանի, Շիլլերի և ուրիշների պիեսները։

## Անդրանիկ թատերախումբի հիմնական կազմը
* Անդրանիկ (1873-1949 թվականներ)
* Անդրանիկի կինը՝ Ազնիվ Անդրանիկ (1877-1961)
* զավակներ՝ Գոհար Հարությունյան (1901), Պերճուհի (1903)
* փոսա՝ Եղիշ Հարութ (Եղիշ Հարությունյան 1898
* թոոռները ՝ Մագդա և Աստա Հարությունյաններ
Անդրանիկ թատերախումբը երեք սերունդ է տվել հայ բեմին և սփյուռքի պայմաններում աշխատոիմ է վառ պահել սերը դեպի հայրենիք՝ մայրենի լեզու։

Կատեգորիա:Հայկական թատերախմբեր
Զաբաղա

**Զաբաղա** ( ) հնագույն երկրամաս Ուրարտուի հարևան Իգանի երկրում, հավանաբար Ճորոխի ավազանում։ Հիշատակված է սեպագիր արձանագրություններում, որտեղ նշվում է ուրարտական թագավոր Արգիշտիի կողմից այս երկրամասը գրավելու մասին։ Ոմանք ուղղակի նույնացնում են հետագայի Ջավախքի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրամասեր
Սպիտակ օձիք (վեպ)

**Սպիտակ օձիք** (), վրացի վիպասան Միխեիլ Ջավախիշվիլիի վեպերից մեկը։ Այն առաջին անգամ հրատակարկվել է 1926 թվականին *Մնաթոբի* () ամսագրում։ Իր կյանքի ընթացքում, վեպը հրատարակվելէ մի քանի անգամ։ Այս վեպը, որը պատկերում է 20-րդ դարի վաղ Խևսուրեթի պատմական շրջանի սոցիալական խնդիրների մասին, որը գտնվում է Հյուսիսային Վրաստանում, համարվում է հեղինակի գլուխգործոց ստեղծագործությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Վեպը Goodreads.com կայքում

Կատեգորիա:1926 գրքեր
Կատեգորիա:Միխեիլ Ջավախիշվիլու վեպեր
Կատեգորիա:Վրացերեն վեպեր
Ջիուլի Գեգելիա

**Ջիուլի Գեգելիա** (), վրացի ճարտարապետ, Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի պրոֆեսոր, Վրաստանի ճարտարապետների գործադիր խորհրդի անդամ։ Վրաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (2008)։

## Կենսագրություն
Ջիուլի Գեգելիան ծնվել է Վրաստանի արևմուտքում՝ Սենակում, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ռազմական բժիշկ, այնուհետև Մենժի առողջարանի գլխավոր տնօրեն Գրիգոլ Գեգելիանի և Մարգարիտա Խոչոլավայի ընտանիքում։

1965 թվականին ավարտել է Վրաստանի տեխնիկական համալսարանը։ 1968-1998 թվականներին ճարտարապետության ֆակուլտետում զբաղեցրել է մի շարք պաշտոններ, պրոֆեսոր` 1998 թվականից։

Գեգելիան եղել է անկախ ճարտարապետ, փորձագետ, տարբեր ընտրական հանձնաժողովների ու կոմիտեների անդամ, Վրաստանի մշակույթի և սպորտի նախարարության,  Կրթության նախարարության ճարտարապետական խորհրդատու` պատմական ժառանգության վայրերի կամ կրթական կառույցների ստանդարտների վերականգնման հարցերով
:

Ջիուլի Գեգելիան աշխատել է Վրաստանի կառավարության և Վրաստանի մշակութային ժառանգության պահպանման հիմնադրամի հետ՝ Սիղնաղ, Մցխեթ, Բաթում քաղաքների պատմական վայրերի վերակառուցման և վերաբնակեցման նախագծման համար։

Գեգելիան կազմել է Հին Թբիլիսիի վերակառուցման ու վերականգնման 9 նախագծեր, հրատարակել 16 հոդվածներ վրացական, լեհական և ռուսական ամսագրերում։

## Կառույցներ
* Փոթիի դատարանը
* Թբիլիսիի Հերակլ II փողոցը
*Սիղնաղ և Մցխեթ քաղաքների պատմական շրջանների վերականգնում
*Աբանոթուբանի Meitar Bath-ի վերակառուցումը
*Ռուսթավելի թատրոնի վերակառուցումը
* Քութայիսի դարանը վերակառուցումը

## Երկեր
* My ne moźem dat' vse ego proizvedenija, nuźen vybor
* Proekty, upomjanutye v konce Vaśego teksta ne realizovany, da? Znaćit, ich ne nado   dat'
* Stil' novych rabot?
* Architektur der DDR GOD? (12) 745-752

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1942 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սենակ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի ճարտարապետներ
Բասիլևս

**Բասիլևս**, միկենյան դարաշրջանի (մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակ) Հունաստանում ոչ մեծ բնակավայրի կամ տարածքային համայնքի կառավարիչը, իսկ հոմերոսյան դարաշրջանում` ցեղի, ցեղային միության գլխավորը։ Վերջինս օժտված էր ռազմական առաջնորդի, դատավորի, քրմապետի իրավունքներով։ Աթենքում թագավորական իշխանության վերացումից հետո(մ.թ.ա. 11-րդ դար) բասիլևս է կոչվել երկրորդ արքոնտը։ Սպարտայում բասիլևսը համարվել է թագավորական տիտղոս, իսկ հելլենիստական պետություններում` միապետի անվանում։ Հելլենիզմի դարաշրջանում բասիլևս են կոչվել նաև Կոմագեննեի, Ծոփքի, Փոքր Հայքի, Մեծ Հայքի հայկական պետությունների թագավորները։ Հին հունական հեղինակները բասիլևս են անվանել հռոմեական կայսրերին։ Միջին դարերում բասիլևս է եղել բյուզանդական կայսրերի պաշտոնական տիտղոսը։

Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Տիտղոսներ
Շանհայ Շենհուա

«**Շանհայ Շենհուա**», (չին.՝ 上海申花), Շանհայ քաղաքի պրոֆեսիոնալ չինական ֆուտբոլային ակումբ։ Հիմնադրվել է 1993 թվականին, հանդես է գալիս Չինաստանի ֆուտբոլի առաջնությունում։ Հանդես է գալիս «Խունկոու» մարզադաշտում։ Ակումբի գլխավոր մարզիչն է՝ արգենտինացի Սերխիո Բատիստան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինական ֆուտբոլային ակումբներ
Ամոֆոս

**Ամոֆոս**, միատեղակալված ամոնիումի ֆոսֆատ, NH4H2PO4, բարդ պարարտանյութ։

## Ստացում
Ստացվում է ֆոսֆորական թթուն ամոնիակով չեզոքացնելով։

:: \mathrm{NH_3 + H_3PO_4 \rightarrow (NH_4)H_2PO_4}

Պարունակում է 11-12 %, N և 45–60 % P2O5։ Լավ բաղադրամաս է բարդ և խառը պարարտանյութերի ստացման համար։

Ֆիզիոլոգիապես թթու է։ Ամոֆոսը գյուղատնտեսական բոլոր բույսերի համար (առանձնապես տեխնիկական) լավագույն պարարտանյութ է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Կատեգորիա:Ամոնիումի աղեր
Կատեգորիա:Ֆոսֆատներ
Անդորրության գոտի

**Անդորագրության գոտի**, համեմատաբար թույլ քամիների շրջան, որն անջատում է հյուսիսային և հարավային կիսագնդերի պասատները։

Անդորագրության գոտու լայնությունը 200–700 կմ է, դիրքը՝ փոփոխական, օրինակ՝ Ատլանտյան օվկիանոսի վրա գարնանն այն տարածվում է հասարակածից մինչև հյուսիսային լեռներ 3°, աշնանը՝ հյուսիսային լեռներ, 11°–3°։ Գոտուն բնորոշ են ահեղ ամպրոպներով ուղեկցվող արևադարձ, տեղատարափ անձրևները։

Կատեգորիա:Կլիմայական գոտիներ
Անդրադարձիչ վառարան

**Անդրադարձիչ վառարան**, բոցավառարանի տեսակ։

Անդրադարձիչ վառարանում ջերմությունը հալվող նյութին է փոխանցվում անմիջականորեն վառելիքի այրման շիկացած արգասիքներից, ինչպես նաև վառարանի շիկացած շարվածքի ճառագայթման միջոցով։

Կիրառվում է գունավոր մետալուրգիայում՝ մետաղներ և կիսաարտադրանքներ ստանալու, ձուլման արտադրությունում՝ սև և գունավոր մետաղներ ու համաձուլվածքներ հալելու համար։

Կատեգորիա:Վառարաններ
Գիվի Շադուրի

**Գիվի Շադուրի** (), վրացի վիպասան Միխեիլ Ջավախիշվիլիի չորրորդ վեպը։ Այն առաջին անգամ հրատարակվել է 1928 թվականին։ Ջավախիշվիլիի կենդանության օրոք վեպը հրատարակվել է մի քանի անգամ։ Այն վրաց գրականության մեջ ընդունված է որպես արկածային լավագույն վեպերից մեկը։

Միխեիլ Ջավախիշվիլին *Գիվի Շադուրի* վեպը գրել է 1928 թվականին։ Վեպը գրված է արկածային ժանրի ոճով։ Այն բաղկացած է հինգ տարբեր պատմություններից, որոնք ունեն մեկ ընդհանուր բնույթ։ Վեպը պատմում է մի գանձապահի մասին, և որպես վեպի վերնագիր հեղինակն ընտրել է նրա անունը՝ *Գիվի Շադուրի*։

## Սյուժե
Վեպը պատմում է հենց հերոսը՝ Գիվի Շադուրին։ Նա պատմում է պատմությունը խնջույքներից մեկի ժամանակ։ Շադուրին տարեց մարդ էր և կյանքի հարուստ փորձ ուներ։ Յուրաքանչյուր հինգ պատմություններում էլ ներկայացվում է կյանքի ծանր վիճակը՝ օգտագործելով բազմաթիվ արկածային դրվագներ։

## Արտաքին հղումներ
* ფრაზები რომანიდან
* Վեպը saba.com.ge կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միխեիլ Ջավախիշվիլու վեպեր
Կատեգորիա:Վրացերեն վեպեր
Կատեգորիա:1928 գրքեր
Կատեգորիա:Նամակագրական վեպեր
Little Me

«**Little Me**», բրիտանական Little Mix խմբի երգը։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ որպես խմբի «Salute» (2013) կոչվող երկրորդ ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Little Mix խմբի անդամների, TMS պրոդյուսերական թիմի և Իեն Ջեյմսի կողմից։ Երգը Մեծ Բրիտանիայի սինգլների հիթ շքերթում զբաղեցրել է 14-րդ հորիզոնականը։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Director X-ը, ներկայացվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 18-ին (մինչև երգի սինգլ թողարկվելը)։

## Հիթ շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում
* Երգի տեքստը  MetroLyrics կայքում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Փոփ երգեր
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական երգեր
Ցոլակ Հովսեփյան

**Ցոլակ Հովսեփյան** (), հայ հայտնի լուսանկարիչ, դաշնակցական։

## Կենսագրություն
### Մանկություն
Ցոլակ Հովսեփյանը ծնվել է 1918 թվականի փետրվարի 18-ին, Բաղդադում։ Նրա հայրը՝ Անդրանիկ Հովսեփյանը, Վաղարշապատ էր տեղափոխվել Վասպուրականից, մայրը՝ Շուշանը, Ատրպատականի Նախիջևան գյուղից էր։ Անդրանիկ և Շուշան Հովսեփյանները ունեցել են հինգ զավակ։ Ազգային ազատագրական պայքարի ընթացքում Անդրանիկը Թավրիզից Հայաստան զենք էր փոխադրում և մասնակցում հեղափոխական շարժմանը։ 
### Կրթություն
Ցոլակ Հովսեփյանը նախնական կրթությունը ստացել է Միհրան Ավաջյան նախակրթարանում, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Թարգմանչաց ազգային վարժարանում։ Հաճախել է նաև Ամերիկյան երկրորդական վարժարանի դասընթացներին։

1935 թվականին, ընդունվում է Հայ հեղափոխական դաշնակցության Ուսանողական միության շարքերը, ապա 1937 թվականին անցնում կուսակցության շարքերը։ 1936 թվականին մեկ տարի հաճախել է Հնդկաստանի Պոմպեյ քաղաքի ամերիկյան Քերականության դպրոցը։ 1943 թվականին Լևոն փաշա Շողոյանի կողմից գործուղել է Իրան և այնտեղ հանդիպել քաղաքական գործիչներ Բաղդիկ Մինասյանին և Հայկակ Գոսոյանին։ Հանդիպել է նաև Թավրիզի առաջնորդ Ներսես արք․ Մելիքթանգյանին։ Մեկ ամիս մնացել է Իրանում, շրջագայել մինչև Ուրմիա հասնող տարածքները և ապա վերադարձել Բաղդադ։ 
### Լուսանկարչական գործունեություն
Պատանի տարիներին ձեռք է բերել առանց ոսպնյակի գործող իր առաջին լուսանկարչական սարքը։ Ավելի ուշ 1945 թվականին եղբոր հետ բացել է իր առաջին լուսանկարչատունը՝ *«Studio HAS»* անվամբ, որը գործում էր Բաղդադի «Ֆայսալ Բ. թագավոր» հրապարակում։

Բաղդադի լուսանկարչատունը գործել է 27 տարի։ 1958 թվականի հեղաշրջումի տարիներին որպես դաշնակցական ենթարկվել է հետապնդման։
Եղել է Ամերիկայի լուսանկարիչների միության անդամ։ 1954 թվականին իր լուսանկարներից մեկը լույս է տեսել The Photographer Magazine-ի կազմի վրա։

1952 թվականին այցելել է Հալեպ և մասնակցել ՀՄԸՄ միջմասնաճյուղային խաղերին և եզրափակիչ երթին։ Այնտեղ հանդիպել է Հրաչ Փափազյանի, Սիմոն Վրացյանի, Ջորջ Մարտիկյանի և այլ հայտնի անձանց հետ։ 1945-1972 թվականներին հաճախ այցելել է Բեյրութ։

1966 թվականին նախ տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգների արևելյան շրջան՝ Նյու Յորք և Վաշինգտոն, իսկ մեկ ամիս անց տեղափոխվել Կալիֆորնիա և հաստատվել Փասադենա քաղաքում։ Այժմ բնակվում է Փասադենայի մոտ գտնվող Մոնրովիա քաղաքում։ Կալիֆորնիայում հաստատվելուց հետո շարունակել է իր լուսանկարչական գործը, գործակցել է հայկական մամուլի՝ հատկապես Ասպարեզ օրաթերթի հետ։

Ամուսնացել է 1947 թվականին, Բաղդադում, կինը Գոհար Սուլթանյանն է։ Ունի երկու որդի՝ Վիգեն և Սարմեն։

### Այցելություն Հայաստան
1968 թվականին իմանալով Սարդարապատի հուշահամալիրի բացման մասին լուրը, մի խումբ ընկերների հետ առաջին անգամ այցելել է Հայաստան։ Հայաստանի անկախացումից հետո ավելի քան 20 անգամ այցելել է Հայաստան և Արցախ։

## Նվիրատվություն
Ցոլակ Հովսեփյանն իր «Հարազատ դեմքեր» ալբոմի լուսանկարների հավաքածուն նվիրել է Վիքիմեդիա նախագծերում օգտագործելու։ Հավաքածուն հասանելի է վիքիպահեստում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Tsolag Hovsepyan

Կատեգորիա:1918 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բաղդադ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Ջեմալ Քարչխաձե

**Ջեմալ Քարչխաձե** (, ), վրացի գրող, հրապարակախոս։ Քարչխաձեն գրել է վեց վեպ, մի քանի կարճ պատմվածքներ և էսսեներ։ Նա XX դարի վրացի լավագույն գրողներից մեկն էր։ Նրա հայտնի վեպերն են. «Անտոնիո և Դավիթ» (1987 թվական) և «Քարավան» (1984 թվական) վեպերը։

## Կենսագրություն
Ջեմալ Քարչխաձեն ծնվել է 1936 թվականին Վանի շրջանի Վան քաղաքում։

1960 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1961-1982 թվականներին աշխատել է մշակույթի նախարարությունում և մշակույթի տարոնում։

## Մրցանակներ և պարգևներ
Ջեմալ Քարչխաձեն իր ողջ գրական կարիերայի ընթացքում արժանացել է երեք գրական մրցանակների՝ 1999 թվականին Վրաստանի պետական մրցանակ, 2007 թվականաին «Գալա» գրական գեղարվեստական մրցանակի իր կարճ պատմվածքների համար և 2007 թվականին «Անտոնիո և Դավիթ» վեպի համար։

## Ստեղծագործություններ
### Պատմվածքներ
* Հրաշք () - պատմվածքների ժողովածու, 1967
* Տասնմեկերորդ պատվիրանը () - պատմվածքների ժողովածու, 1979
* Օր առաջին () - պատմվածքների ժողովածու, 1982

## Արտաքին հղումներ
*  ჯემალ ქარჩხაძე შემოქმედების კანონი
*  ჯემალ ქარჩხაძე - მდგმური, ტექსტური მასალა 
* ქარჩხაძის 126 მკითხველი 
*ჯემალ ქარჩხაძე lib.ge-ზე 
*ქარჩხაძის გამომცემლობა
*„ზებულონის ტრაგედია“, გია არგანაშვილი
*„თარგმანის შესახებ“, ჯემალ ქარჩხაძე

Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի հրապարակախոսներ
Ատոմական ծավալ

**Ատոմական ծավալ**, տարրի մեկ գրամ ատոմի ծավալը, հավասար է ատոմական զանգվածի և պինդ վիճակում պարզ նյութի խտության հարաբերությանը՝ v={A}/{d}: Ատոմական ծավալը ընդգրկում է ոչ միայն ատոմների գրաված ծավալը, այլ նաև միջատոմական տարածությունները և կախված է նյութի բյուրեղական կառուցվածքից ու ջերմաստիճանից։ Քանի որ հայտնի է մեկ գրամ ատոմ նյութում գտնվող ատոմների թիվը՝ Ավոգադրոյի թիվը, ապա ատոմական ծավալը հնարավորություն է տալիս հաշվել ատոմների մոտավոր ծավալները։ Վերջիններիս միջոցով կարելի է մոտավորապես հաշվել նրանց առաջացրած միացության մոլեկուլների ծավալը։ Պարզ նյութերի ատոմական ծավալները պարբերականորեն կախված են տարրերի կարգահամարներից (հաստատուն ջերմաստիճանի դեպքում)։

Կատեգորիա:Ատոմներ
Աներոիդ

մինի
**Աներոիդ** ( - ժխտական մասնիկ և γηρόc - ջուր, այսինքն՝ առանց հեղուկի օգնության աշխատող), *մետաղական բարոմետր*, մթնոլորտային ճնշման մեծությունը չափող գործիք։

## Սարքի կառուցվածք
Աներոիդի հիմնական մասը օդազուրկ, ծալքավորված, բարակ պատերով տուփ է, որը մթնոլորտային ճնշման փոփոխությանը զուգընթաց ձևափոխվում է։ Այս ձևափոխումը լծակների և զսպանակի միջոցով հաղորդվում է աստիճանավորված ցուցնակի վրայով շարժվող սլաքին։

Աներոիդի ցուցմունքները կախված են ջերմաստիճանից, ժամանակի ընթացքում տուփի նյութի առաձգական հատկությունների փոփոխությունից և այլն։ Գործիքն աստիճանավորվում և ժամանակ առ ժամանակ ստուգվում է ըստ սնդիկային *[[բարոմետր]]ի*։

## Պատկերասրահ


Barometre aneroide.png|
Aneroidbarometer.png|
Altimeter diagram (PSF).png|
Barometre aneroide 01.jpg



## Գրականություն
* Кедроливанский В. Н., Стернзат М. С. Метеорологические приборы, Л., 1953, гл. 8.

Կատեգորիա:Օդերևութաբանական սարքեր
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Վակուում
Այմարա

**Այմարա** (), հնդկացի ժողովուրդ՝ Հարավային Ամերիկայում։ Բնակվում են Բոլիվիայում և Պերուում։ Այմարերեն է խոսում մոտ 1,3 միլիոն մարդ (1964)։

Այմարների նախնիները Տիաուանակո մշակույթը ստեղծողներն են։ Իսպանական նվաճումից հետո (XVI դար) Այմարան պահպանել է իր լեզուն և մշակույթը։ Դավանանքով կաթոլիկներ են, պահպանել են նաև նախաքրիստոնեական հավատալիքների մնացուկներ։

## Գրականություն
* Якушенков С. Н. Духовная культура аймара Перу и Боливии. Астрахань, 1999.
* Якушенков С. Н. Семиотический анализ духовной культуры аймара. Астрахань, 2001.

## Արտաքին հղումներ
* Aymara site in English 
* Society: an essay 
* Aymara worldview reflected in concept of time
* NGO Chakana 

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Բոլիվիայի ազգեր
Կատեգորիա:Պերուի ազգեր
Կատեգորիա:Չիլիի ազգեր
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի հնդկացիներ
Այադու

**Այադու**, Աիդունի, երկրամաս։ Հիշատակվում է Ասորեստանի թագավոր Սարգոն II (մ.թ.ա. 722—705) արձանագրություններում, մ.թ.ա. 714 թ.-ին Ուրարտու կատարած նրա արշավանքի կապակցությամբ։

Ըստ այդ արձանագրության, Այադուն տեղադրվում է Վանա լճին հարավից հարող տարածքում։ Այստեղ է գտնվել ուրարտական սրբավայրերից մեկը՝ Ուիշինի «քաղաքը»՝ այժմյան Խորգոմ գյուղի մերձակայքում։

Կատեգորիա:Վանի թագավորության երկրամասեր
Դեմերչենց

**Դեմերչենց** կամ **Խիշխարիփշ** (, ) գյուղ Աբխազիայի Գագրայի շրջանում, Գագրայից 40 կմ հեռավորության վրա, Փսոու գետի ձախ ափին։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 80 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականին գյուղում բնակվում էր 399 մարդ` հիմնականում հայեր և վրացիներ, իսկ 1989 թվականին՝ 326 մարդ, կրկին հայեր և վրացիներ։

1992 թվականին, Աբխազիայի կառավարության որոշմամբ, գյուղը վերանվանվել է Խիշխարիփշ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ամրակցման մեքենա

**Ամրակցման մեքենա**, կարի մասնագիտացված մեքենա-կիսաավտոմատ՝ գործվածքի բացվածքները (գրպաններ, մերակներ) ամրակցելու (թելերի մաքոքային միահյուսմամբ թափկարերով), ծալերը և այլն ամրացնելու համար։

## Աշխատանքի սկզբունք
Մեքենան անց է կացնում ամրակցման երկայնական թելերը, ապա դրանք փաթաթում խիտ զիգզագաձև թակալակարով։ Ամրակցման մեքենան թելերի միահյուսումը կատարում է սովորական կարի մեքենայի նման, իսկ թափկարերի պահանջվող դասավորությունն ապահովվում է ասեղի և գործվածքը տանող շարժիչի համատեղ աշխատանքով։

Մեքենան ամբողջ աշխատանքը կատարում է ավտոմատ կերպով, անհրաժեշտ է միայն առարկան դնել մեքենայի սեղմակի մեջ ու հանել։ Արտադրողականությունը՝ 8 ժամում մինչև 5 հազար ամրակցում։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Կատեգորիա:Կենցաղային սարքեր
Կատեգորիա:Տեքստիլ արդյունաբերություն
Կլդեկարի (գյուղ)

**Կլդեկարի** կամ **Ամգուաշխուցա** (, ),  գյուղ Աբխազիայի Գագրայի շրջանում, Սանդրիփշ գետի հովտում, Գագրայից 35 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 800 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով, գյուղում բնակվում էր 22 մարդ, հիմնականում հայեր։ 1989 թվականին արդեն, գյուղում բացակայում էր մշտական բնակչությունը։

1992 թվականին, Աբխազիայի կառավարության որոշմամբ, գյուղը վերանվանվել է Ամգուաշխուցա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Հանքարանային ամրակապում

**Հանքարանային ամրակապում**, արհեստական շենությունների կառուցում ստորգետնյա հանքափորվածքների փլուզումը կանխելու և լայնական կտրվածքի ձևն ու չափերը պահպանելու նպատակով։ 

Ամրակապերը ըստ ծառայության ժամկետի լինում են հիմնական և ժամանակավոր։ Դրանց ձևի և նյութի ընտրությունը կախված է փորվածքի նշանակությունից, ձևից, չափերից, չեոնային ճնշման մեծությունից և այլն։ Պատրաստվում են փայտից, մետաղից, բետոնից, երկաթբետոնից և այլն։ Կլոր հատվածքով ուղղաձիգ հանքափողերի ամրակապման համար կիրառվում են բետոնե, թուջե կամ երկաթբետոնե ամրակապեր։ Հորիզոնական կամ թեք (մինչև 30°) հիմնական փորվածքները ամրակապում են բետոնով, երկաթբետոնով և խառը եղանակով։ Հորիզոնական նախապատրաստական փորվածքների ամրակապերը լինում են՝ սեղանաձև, ուղղանկյուն և կամարաձև։ Սեղանաձև և ուղղանկյուն ամրակապերի համար օգտագործում են փայտ, մետաղ և հավաքովի երկաթբետոն, իսկ կամարաձևի համար՝ բետոն և հատուկ պրոֆիլի մետաղե ամրակապ։ Փայտե ամրակապերը պատրաստում են շրջանակներով, որոնք անկայուն ապարներում տեղադրվում են համատարած, իսկ կայուն ապարներում՝ իրարից որոշակի հեռավորության վրա։ Վերջին դեպքում շրջանակների միջև ընկած տարածությունները ամրակապվում են փուշտաներով։ Այդպես են վարվում նաև որոշակի հեռավորության վրա տեղադրված մետաղե ամրակապերի դեպքում։ Մեծ տարածում են ստացել ձողային և տորկրետբետոնե ամրակապերը, որոնց առավելությունը նյութերի խնայողությունն է և փորվածքի կտրվածքում ամրակապի փոքր մակերեսը։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Սադրիդդին Այնի

**Այնի** (**Սադրիդդին Սաիդ-Մուրոդզոդա**), (*صدرالدين عيني*, , ), տաջիկ գրող։

Տաջիկական խորհրդային գրականության հիմնադիր և ուզբեկական խորհրդային գրականության սկզբնավորողներից։ Տաջիկական ԽՍՀ ԳԱ առաջին նախագահ (1951 թվականից), Ուզբեկական ԽՍՀ ԳԱ պատվավոր անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ապրիլի 15 (27)–ին։ Գրական ասպարեզ է մտել 1894 թվականին։ Գրել է տաջիկերեն և ուզբեկերեն։ Առաջին շրջանի գործերում («Կոչ երիտասարդությանը»՝ 1914, «Մի ծախեք հողը»՝ 1916 և այլն) քարոզել է լուսավորական գաղափարներ։ «Բուխարայի դահիճները» (1920) արձակ ստեղծագործության մեջ պատկերել է ֆեոդալական քաղաքի սովորույթները։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է «Օդինա» (1924), «Դոխունդա» (1930), «Ստրուկներ» (1934) վեպերը, որոնց թեման միջինասիական ժողովուրդների մղած պայքարն է ազատության համար։ «Հիշողություններ» (ԽԱՀՄ պետական մրցանակ, 1950, հայերեն թարգմանությամբ՝ «Բուխարա», 1957) վեպում արտացոլել է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի Բուխարայի կյանքը։

Մենագրություններ է գրել Ռուդաքիի, Ֆիրդուսու, Աբու Ալի-իբն-Սինայի (Ավիցեննա), Սաադիի, Նավոիի և այլ բանաստեղծների մասին։ Մահացել է հուլիսի 15-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (обл.)
*  (в пер.)

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Տաջիկ գրողներ