Նիկոլայ Լեոնով

**Նիկոլայ Լեոնով** (), Խորհրդային հետախուզության սպա, գեներալ-լեյտենանտ (1991), ԽՍՀՄ ԿԳԲ-ի վերլուծական տնօրինության ղեկավար (1991), ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր տնօրինության ղեկավարի տեղակալ (1983-1983, 1990): Պատմական գիտությունների դոկտոր, ՄԳԻՄՕ-ի դիվանագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր 1990-ական թվականներին, Ռուսաստանի Պետդումայի 4-րդ գումարման պատգամավոր (2003-2007):

## Կյանք և գործունեություն
Նիկոլայ Լեոնովը ծնվել է գյուղացիական ընտանիքում, հայրը Սերգեյ Միխայլովիչ Լեոնովն էր (1903–?), մայրը՝ Նատալյա Վլադիմիրովնա Տրիֆոնովան (1906–?)։ 1938 թվականին Նիկոլայը տեղափոխվում է մոր և խորթ հոր մոտ՝ Էլեկտրոստալ քաղաք, որտեղ 1947 թվականին ավարտում է միջնակարգ դպրոցը ոսկե մեդալով, որից հետո ընդունվում է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտ։ Դեռևս դպրոցական տարիներին սկսել է հետաքրքրվել պատմությամբ։ Ինչպես գրում է Ա. Ն. Կրուտովը, «Հայրենական մեծ պատերազմի ծանր ժամանակներում 13-ամյա Նիկոլայ Լեոնովը ստանձնեց մոր և չորս կրտսեր քույրերի խնամքը»:

Ավարտելուց հետո նա գործուղվել է ոչ թե արտաքին գործերի նախարարություն, այլ ոչ հեղինակավոր վայր՝ արտաքին գործերի նախարար Վիշինսկու հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով։ Կուսակցությանը երաշխավորագիր տալուց հրաժարվելու պատճառով համակուրսեցին հինգ ուսանողի մեղադրել է բռնաբարության փորձի մեջ, իսկ Լեոնովը, լինելով խմբավորման կոմսոմոլի կազմակերպիչ և իմանալով կատարվածի իրական նախապատմությունը, այդ մասին գրել է նախարարին)՝ արտասահմանյան գրականության հրատարակչությանը՝ տարբեր օտար լեզուներով։

1953 թվականի մայիսին նա ուղարկվել է պրակտիկայի Մեքսիկա, որտեղ ճանապարհորդել է «Անդրեա Գրիտտի» առեւտրային նավով Ջենովա նավահանգստից։ Այնտեղ նա հանդիպեց Ռաուլ Կաստրոյին։ Ժամանումից հետո Լեոնովը սկսեց դասերի հաճախել Մեքսիկայի համալսարանի (Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարան) բանասիրական և փիլիսոփայական ֆակուլտետում։

1956 թվականի ամռանը Լեոնովը հանդիպեց Չե Գևարային։ Սակայն որոշ ժամանակ անց որոշ կուբացի հեղափոխականներ ձերբակալվեցին, և Գևարայի բնակարանի խուզարկության ժամանակ գտնվեց Լեոնովի լուսանկարը։ Սա դարձավ Նիկոլայ Լեոնովի հայրենիք վերադառնալու պատճառը։ 1958 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ ԳԱ պատմության ինստիտուտի հեռակա ասպիրանտուրա Լատինական Ամերիկայի գծով։

1958 թվականին Լեոնովն ընդունվել է ՊԱԿ-ի 101-րդ դպրոց՝ որպես հետախույզ։ 1959 թվականին ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ Ա.Ի. Լեոնովը հիշել է, որ Միկոյանի հետ Կուբա իր այցի ժամանակ Ֆիդելը հարցրել է Միկոյանին՝ մատնացույց անելով Լեոնովին. «Վստա՞հ ես, որ սա ձեր մարդն է»։ Միկոյանը պատասխանել է. «Սա իմ թարգմանիչն է, իհարկե, ես վստահ եմ նրա վրա»: Այնուհետև Ֆիդելը ծիծաղել է՝ ասելով. «Փառք Աստծո, որովհետև Մեքսիկայում մենք սկզբում մտածեցինք, որ դա կարող է լինել ԿՀՎ-ի կողմից ուղարկված ինչ-որ կազակիկ»։

1960 թվականից Լեոնովն աշխատում է Լատինական Ամերիկայի հետախուզության ոլորտում ԱՄՆ հետախուզական ծառայությունների դեմ։ Ուղեկցել և թարգմանել է Ֆ. Կաստրոյին ԽՍՀՄ կատարած ուղևորության ժամանակ 1963 թվականին։ Լեոնովը ղեկավարում էր Կուբայի ուղղությունը ռուսաստանի արտաքին հետախուզության մեջ, նա ստիպված էր ակտիվորեն մասնակցել Լատինական Ամերիկայի երկրներում ամերիկյան ազդեցության դեմ պայքարին առնչվող բազմաթիվ միջոցառումներին։ Նա նաև կարճատև գործուղումների է մեկնել Աֆղանստան և այլ երկրներ։

1991 թվականի հունվարի 30-ից օգոստոսի 27-ը եղել է ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի վերլուծական տնօրինության (Օպերատիվ վերլուծության և տեղեկատվության ծառայություն) ղեկավար։ ԽՍՀՄ ՊԱԿ Կոլեգիայի անդամ։
1991 թվականի օգոստոսյան իրադարձություններից հետո նա հրաժարական է տվել։ ՊԱԿ-ի ընկերների հետ կազմակերպել է Ռուսաստանի Ազգային տնտեսական անվտանգության ծառայություն ԲԲԸ։ Պաշտպանել է թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններ։

1994 թվականից նա դասավանդում է ժամանակակից պատմություն ՄԳԻՄՕ-ում։ 1996 թվականից համագործակցել է «Ռուսական տուն» ամսագրի հետ, ինչպես նաև մասնակցել է «Ռուսական տուն» հեռուստաշոուին մինչև դրա փակումը։ Ռուսաստանի IV գումարման Պետդումայի պատգամավոր (2003-2007) Ռոդինա դաշինքից, Ժողովրդական կամք կուսակցության անդամ։ Նա եղել է «Դար» առցանց թերթի մշտական ​​հեղինակ։

2005 թվականին ստորագրել է «Նամակ 5000»-ը (2005 թվականին 5000 մարդու ստորագրությամբ բաց կոչը ուղղված Ռուսաստանի գլխավոր դատախազին, ինչով սուր քննադատության էին ենթարկել մի շարք հրեաների և հրեական համայնքների պահվածքը), Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։ Լեոնովը Միտրոխինի արխիվում ներառված անձանց թվում է։

Լեոնովը մահացել է 94 տարեկան հասակում ծանր երկարատև հիվանդությունից հետո։ Թաղված է Տրոեկուրովսկոյե գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
*Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
*Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան 2 անգամ
*Կարմիր աստղի շքանշան
*Պլաիյա-Հիրոն շքանշան (Orden Nacional Playa Girón) (Կուբա, 2008)
*Չե Գևարայի Կուբայական շքանշան, 1-ին աստիճան (2003),
*ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի Դաշնության մեդալներ,
*Պետական ​​անվտանգության պատվավոր աշխատակից
* Ն.Ս. Լեոնովի անունը ներառված է Արտաքին հետախուզության պատմության սրահի Պատվո տախտակին:

## Աշխատություններ
* Борьба церкви с государством в Мексике (1965).
* Некоторые проблемы политической истории Центральной Америки XX столетия. — Москва: Наука, 1972. — 253 с.
* Очерки новой и новейшей истории стран Центральной Америки. — Москва: Мысль, 1975. — 325 с.
* Омар Торрихос: «Я не хочу войти в историю, я хочу войти в зону канала» / Предисл. Х. де Х. Мартинеса. — М.: Междунар. отношения, 1990. — 237 с. — ISBN 5-7133-0283-0
* Лихолетье: [Мемуары разведчика]. — М.: Междунар. отношения, 1994. — 395 с. — (Секретные миссии). — ISBN 5-7133-0785-9
** Лихолетье: [Мемуары разведчика]. — М.: Изд. центр «Терра», 1997. — 330 с. — (Секретные миссии). — ISBN 5-300-01213-0
* Фидель Кастро: Политическая биография. — [2. изд., ил., испр.]. — М.: Рекл.-компьютер. агентство газ. «Труд», 1999. — 447 с. — ISBN 5-93334-001-4 (соавтор: В. А. Бородаев)
* Крестный путь России. 1991—2000. — М.: Рус. Дом, 2002. — 525 с. — ISBN 5-901505-03-4
** Крестный путь России. 1991—2000. — М.: Рус. Дом, 2003. — 525 с. — ISBN 5-901505-03-4
* Крестный путь России. — М.: Русский дом, 2003. — 376 с. — ISBN 5-901505-06-9
** Крестный путь России. — М.: Эксмо: Алгоритм, 2005. — 508 с. — (Новейшая история России). — ISBN 5-699-09432-6.
* Лихолетье: зап. гл. аналитика Лубянки. — М.: Эксмо: Алгоритм, 2005. — 475 с. — (История России. Современный взгляд). — ISBN 5-699-09030-4
* Россия 2000—2008. Закат или рассвет?. — Москва: Русский дом, 2008. — 545 с. — ISBN 5-901-505-15-8
* Холодная война против России. — Москва: Эксмо: Алгоритм, 2010. — 237 с. — (Проект «АнтиРоссия»). — ISBN 978-5-699-41155-9
* Что еще может Путин?. — Москва: Алгоритм, 2012. — 253 с. — (Политические расследования). — ISBN 978-5-4438-0051-6
** Что еще может Путин?: [советы старшего по званию]. — Москва: Алгоритм, 2013. — 253 с. — (Как Путину обустроить Россию). — ISBN 978-5-4438-0251-0
* Рауль Кастро. — Москва: Молодая гвардия, 2015. — 252 с. — (Жизнь замечательных людей. Биография продолжается…; вып. 31). — ISBN 978-5-235-03814-1
* Лихолетье: последние операции советской разведки. — Москва: Алгоритм, 2015. — 429 с. — (Мемуары под грифом «Секретно»). — ISBN 978-5-906789-75-4 — 2000 экз
* Рауль Кастро: Меня избрали для того, чтобы я защищал дело социализма: 2008—2017. — Москва: МАКС Пресс, 2017. — 261 с. — ISBN 978-5-317-05616-2. — 500 экз. (соавторы: В. А. Бородаев, А. А. Лепешкин)
* Лихолетье. Последние годы СССР. — Москва: Родина, 2020. — 365 с. — (Книга. Эпоха). — ISBN 978-5-907149-05-2

## Գրականություն
* 
* Николай Сергеевич Леонов (1928—2022): [некролог] // Латинская Америка. — 2022. — № 5 (572). — C. 6—7.
* Рыцарь России // Русский дом. 2022. — № 6. — С. 4—5.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրություն
* Биография на сайте СВР России
* Историческая справка
* Некролог на сайте газеты «Красная звезда»
* Публикации  «Русская народная линия» կայքում
* Россия, вообще-то, бессмертна (հարցազրույց, ռադիո *Финам FM*)
* Николай Леонов: Жалею, что не дали освободить Корвалана // «Фонтанка.ру», 13.11.2010
* Николай Леонов: «Преждевременно говорить о Венесуэле как о союзнике России»
* Николай Леонов. Роль информации в жизни человечества
* Николай Леонов. «Разведка во весь голос кричала…»// Информационное агентство СТОЛЕТИЕ, 19.04.2011

 
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3