Ghoti

**Ghoti**, անգլերեն «ձուկ»՝ (fish) բառի սրամիտ և զվարճալի արտասանությունն է, որ օգտագործվում է հեգնելու անգլերենի արտասանության բազմաթիվ անկանոնություններն ու բացառությունները։

## Բացատրություն
Բառը նախատեսվում է արտասանել այնպես, ինչպես ձուկը (/fɪʃ/)՝ օգտագործելով հետևյալ հնչյունները.

* *gh*-ն արտասանել   ինչպես *enough*  կամ *tough*  բառերում։
* *o*-ն արտասանել  ինչպես *women*  բառում։
* *ti*-ն արտասանել  ինչպես *nation*  կամ *motion*  բառերում։

Երևույթի իմաստն այն է, որ նոր ստացված բառի երեք մասերի արտասանությունը անհամապատասխան է այլ բառերում դրանց արտասանությանը։ Որպես օրինակ՝ gh-ը կարող է արտասանվել f, երբ հետևում է ou կամ au տառերին որոշ ձևույթների վերջում («tough», «cough», «laugh»), մինչդեռ ti-ն «շ» է արտասանվում, երբ հաջորդում է ձայնավոր հնչյունին՝ անգլերենի բաղաձայնների խմբերի արտասանության կանոնների համաձայն («martian», «patient», «spatial»): Անգլերենում ակնկալվող արտասանությունը «գոութի» է՝  և ոչ թե «ֆիշ»։

## Պատմություն
1815 թվականին անգլիացի բանասեր և հնչյունաբան Ալեքսանդր Էլիսը, ով ուղղագրության բարեփոխման կողմնակից էր, իր «Հնչյունաբանության և հնչյունագրության կոչ» գրքում մի շարք անհեթեթ, անկանոն արտասանությունների ու ուղղագրությունների օրինակներ էր բերում։ Այնուամենայնիվ, «ghoti»ն չկար այդ օրինակներում, որոնք բոլորը համեմատաբար երկար էին և, հետևաբար, ավելի դժվար հիշվող։ «Ghoti»-ի առաջին կիրառումը կարելի է գտնել անգլիացի հրատարակիչ Չարլզ Օլիերի` բանաստեղծ Լի Հանթին ուղղված 1855 թվականի դեկտեմբերի 11-ի նամակում։ Նամակի երրորդ էջում Օլիերը բացատրում է․ «Իմ որդի Ուիլյամը «Fish» բառի նոր արտասանություն է մոգոնել»։ Ապա Օլիերը բացատրում է, թե ինչպես է «fish»-ը արտասանվում «ghoti»։ Նամակը «ghoti» բառի առաջին գործածությունը վերագրում է Չարլզ Օլիերի որդուն՝ Ուիլյամ Օլիերին, ծնված 1824 թվականին։ «Ghoti»-ի մեկ այլ համեմատաբար վաղ հիշատակում արվել է 1937 թվականին, մի լրագրի հոդվածում, և եզրույթը հիշատակվել է նաև 1939 թվականին Ջեյմս Ջոյսի գեղարվեստական «Ֆինիգանի հոգեհանգիստը» փորձարարական վեպում։
«Ghoti»-ն հաճախ վկայակոչվում է ի աջակցություն անգլերենի արտասանության բարեփոխումների և հաճախ վերագրվում է Ջորջ Բեռնարդ Շոուին, ով բարեփոխումների ջատագով էր։ Այնուհանդերձ, բառը երբևէ Շոուի ստեղծագործություններում չի օգտագործվել և Շոուի կենսագրության մեջ դա վերագրվում է ուղղագրության անանուն բարեփոխիչին։ Անգլերենի արտասանական շեղումներն ու բացառություններն արտահայտող նմանատիպ բառեր շատ կան, բայց «ghoti»-ն ամենատարածվածն է։

## Բառի նշանավոր գործածություններ
* Ջեյմս Ջոյսն իր 1939 թվականին հրատարակված «Ֆինիգանի հոգեհանգիստը»  վեպում հիշատակում է «ghoti»-ն՝ («G-H-O-T-I» արտասանվում է «fish», էջ &nbsp;299)։
* Կլինգոն գեղարվեստական լեզվում «fish» բառի փոխարեն օգտագործում են **** ։
* Բեթմեն հեռուստասերիալի 1966 թվականի «Գոթամում ձու է աճում» էպիզոդում չարագործ Ձվագլուխը օգտագործում է «Ghoti Oeuf» (ձկան ձու) անունը իր ձկնկիթի բիզնեսի համար և Բեթմենը բացատրում է Ռոբինին, թե ինչու հենց *Ghoti*։
*«Ghoti Hook»-ը 1990-ականների քրիստոնեական փանկ ռոք խումբ է։
**Ghoti*-ն օգտագործվել է խոսքի սինթեզը ստուգելու համար։
*«Yu-Gi-Oh!» թղթախաղում ձկան խաղաքարտերը կոչվում են «Ghoti»։
*Լուպե Ֆիասկոյի 2022 թվականին թողարկված «Drill Music in Zion» ալբոմի երկրորդ սկավառակը «Ghoti» անունով երգ ունի։
*Vocaloid-ի պրոդյուսերներից մեկը իր 2018 թվականի «Hungry Nicole» երգում «fish, fish» տողից հետո երգում է «ghoti, ghoti»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ինչպես արտասանել «ghoti»
* Hou tu pranownse Inglish, էսսե, որ քննարկում է «ghoti»-ի արտասանության կանոնները գրային համակարգի ամենափոքր իմաստալից միավորից մինչև հնչույթ
* Ինչ է «ghoti»-ն ըստ Ջիմ Սկոբիի

Կատեգորիա:Անգլերեն
Կատեգորիա:Անգլերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Բառախաղեր
Կատեգորիա:Բառեր
Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Կատեգորիա:Ուղղագրություն