open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սպառազինության մրցավազք

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ցնցողական բնագետ Լ. Ֆ. Ռիչարդսոնը (1880-1953) նկատեց, որ անգլո-գերմանական **սպառազինության մրցավազքն** ուներ այն առանձնահատկությունը, որ երկրորդ փուլում Անգլիայի կառուցած լրացուցիչ նավերի թիվը մասամբ արտացոլում էր առաջին փուլում Գերմանիայի կառուցած նավերի թիվը, իսկ երրորդ փուլում Գերմանիայի կառուցած նավերի թիվը մասամբ արտացոլում էր երկրորդ փուլում Բրիտանիայում կառուցված նավեր թիվը։ Ռիչարդսոնը այս գործընթացքը ներկայացրեց տարբերությունների հավասարումների համակարգի միջոցով, որը կարող է ունենալ անկայուն (ինչպես 1914 թ.) և կայուն լուծում։ Մի քանի տասնամյակ շարունակ անտեսվելուց հետո Ռիչարդսոնի՝ սպառազինության մրցավազքի կաղապարը դարձյալ ուսումնասիրվում է թե՛ միջազգային հարաբերություններում և թե՛ տևափոխական կենսաբանության մեջ։
[մինի|[Միջուկային զենք]]
[մինի|[Միջուկային զենք]]
[մինի|[Սառը պատերազմ]]
Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանի բնորոշ կողմերից էր զենքի նորագույն տեսակների, հատկապես զանգվածային ոչնչացման զենքի, պատերազմի վարման եղանակների կատարելագործման ուղղությամբ ընթացող մրցավազքը։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և ԽՍՀՄ–ը տարեկան միլիարդավոր դոլարներ էին ծախսում սպառազինությունների ասպարեզում հակառակորդի նկատմամբ գերազանցություն ապահովելու նպատակով։1949 թվականին Խորհրդային Սոցալիստական Հանրապետությունների Միությունը նույնպես ստեղծեց ատոմային զենք, իսկ չորս տարի անց փորձարկեց աշխարհում առաջին ջերմամիջուկային ռումբը։

ԱՄՆ-ում ստեղծվեցին ռազմավարական ռմբակոծիչներ, իսկ ի պատասխան դրան՝ ԽՍՀՄ–ում՝ միջմայրցամաքային հրթիռներ։ Տիեզերքի նվաճումից հետո մրցավազքը տեղափոխվեց նաև այս ոլորտ։ Հետագայում միջուկային զենքին տիրապետող տերություններ դարձան նաև Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Չինաստանը (հետ սառը պատերազմյան շրջանում՝ նաև Իսրայելը, Հնդկաստանը, Պակիստանը)։ Ինչպես այն ժամանակներում, այնպես էլ մեր օրերում մարդկության գլխին դեռ կախված է միջուկային պատերազմի և դրա հետևանքով համաշխարհային քաղաքակրթության վերացման վտանգը։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն ապավինելով իր տնտեսական ավելի մեծ հզորությանը, ԽՍՀՄ–ին ներքաշեց սպառազինությունների մրցավազքի մեջ, որպեսզի տնտեսապես հյուծի իր հակառակորդին։ Այդ մրցավազքը մեծ վնաս էր հասցնում ԽՍՀՄ–ի տնտեսությանը, ինչն էլ դարձավ խորհրդային գերտերության կործանման գլխավոր պատճառներից մեկը։ Միջուկային զենքի կիրառման սպառնալիքը, տնտեսական, քաղաքական և հոգևոր–մշակութային առճակատումը մշտական վտանգ էին ներկայացնում միջազգային խաղաղությանն ու անվտանգությանը։

Երկու գերտերությունները՝ ԱՄՆ–ը և ԽՍՀՄ–ը, սառը պատերազմի տարիներին, ճիշտ է, կարողացան խուսափել միմյանց դեմ պատերազմելուց, սակայն նրանց միջև ռազմական հակամարտությունը դրսևորվեց տարածաշրջանային և տեղական պատերազմների միջոցով։ Դրանք ուղեկցվում էին երկու խմբավորումների ռազմական կամ քաղաքական միջամտությամբ այդ հակամարտություններին։ Ընդհանուր առմամբ՝ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո մինչև 1982 թվականին աշխարհում տեղի են ունեցել 255 պատերազմներ և ռազմական բախումներ։

## Գրականություն
* Richard J. Barnet։ *Der amerikanische Rüstungswahn.* Rowohlt, Reinbek 1984, ISBN 3-499-11450-X 
* Jürgen Bruhn։ *Der Kalte Krieg oder: Die Totrüstung der Sowjetunion.* Focus, Gießen 1995, ISBN 3-88349-434-8 

Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Անգլիական իրավունք

**Անգլիական իրավունք** (), Անգլիայի և Ուելսի իրավական համակարգը, և Բրիտանական համագործակցության ներկրներում և ԱՄՆ-ում (բացի Լուիզիանա նահանագը) կիրառվող ընդհանուր իրավունքի համակարգի հիմքը։ Անգլիական իրավունքը տարածվել է ներկայիս Բրիտանական համագործակցության երկրներում Բրիտանական կայսրության ժամանակ, երբ այդ տարածքները բրիտանական գաղութներ էին։ Անգլիական իրավունքը դարձել է նշված երկրների մեծամասնության համար իրավական համակարգի հիմքը կամ էլ կարևորագույն և անբաժանելի մի մասը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Beale, Joseph H. (1935) *A Treatise on the Conflict of Laws*. ISBN 1-58477-425-8
* Dicey & Morris (1993). *The Conflict of Laws* 12th edition. London: Sweet & Maxwell Ltd. ISBN 0-420-48280-6
* 
* 

Կատեգորիա:Անգլիական իրավունք
Աշուն

[մինի|300px|Աշունն [Արզականում]]
**Աշուն**, տարվա չորս եղանակներից մեկը, գտնվում է ամռան և ձմռան միջև։ Աշունը անցումային ժամանակաշրջան է, երբ օրվա լուսավորվածությունն ու օդի ջերմաստիճանն աստիճանաբար նվազում են։

## Օրացուցային աշուն
Կազմված է երեք ամիսներից՝ Հյուսիսային կիսագնդում՝ սեպտեմբեր, հոկտեմբեր և նոյեմբեր, իսկ Հարավայինում՝ մարտ, ապրիլ և մայիս։
Հյուսիսային կիսագնդում տևում է աշնանային գիշերահավասարի օրից (սեպտեմբերի 23) մինչև ձմեռային արևադարձի օրը (դեկտեմբերի 22), Հարավային կիսագնդում՝ գարնանային գիշերահավասարի օրից (մարտի 21) մինչև ամառային արևադարձի օրը (հունիսի 22)։

Հայաստանում աշունը երկարատև է, մեղմ, օրերը մեծ մասամբ պարզ են, տաք, որը նպաստում է մրգերի հասունացմանը։ Հեթանոս հայերը պաշտամունքային շատ տոներ կատարել են աշնանը, որը հիմնական բերքահավաքի եղանակն էր։ 

Աշնան մոտիվը հանդիպում է բանաստեղծների լիրիկական գործերում (Վ. Տերյան, Մ. Մեծարենց, Հ. Թումանյան և այլք)։ Աշնանն են նվիրված Մարտիրոս Սարյանի հայաստանյան բնանկարների ու նատյուրմորտների մեծ մասը, նաև այլ նկարիչների (Հ. Կոջոյան, Ս. Առաքելյան, Գ. Գյուրջյան, Իսահակ Լևիտան) շատ կտավներ։ 

## Գրական ստեղծագործություններում
* Աշունը ճապոնական պոեզիայում. «խայկու» եռատողեր (հոդված)

Կատեգորիա:Տարվա եղանակներ
Կատեգորիա:Ժամանակ
Կատեգորիա:Եղանակ
Գարուն

մինի|Գարնան սկզբի օրը որպես ուրախության, էներգիայի և լավատեսության խորհրդանիշ դեղին ծաղիկներ նվիրելու արգենտինական սովորույթը տարածվել է շատ երկրներում։
**Գարուն**, չորս տարվա եղանակներից մեկն է, գտնվում է ձմռան և ամռան միջև։ Գարունը անցումային ժամանակաշրջան է, երբ օրվա լուսավորվածությունը և օդի ջերմաստիճանը աստիճանաբար ավելանում են, և ակտիվանում է բուսականության և կենդանի օրգանիզմների գործունեությունը։

Աստղագիտական գարունը սկսում է գարնանային գիշերահավասարով՝ հյուիսային կիսագնդում մարտի 20-ին (նահանջ տարին մարտի 21-ին), իսկ հարավային կիսագնդում սեպտեմբերի 22-ին կամ 23-ին և ավարտվում է ամառային արևակայունությամբ, որը հյուսիսային կիսագնդում հունիսի 21-ին (նահանջ տարին մարտի 20-ին կամ 21-ին) է, իսկ հարավային կիսագնդում՝ դեկտեմբերի 21-ին կամ 22-ին։

## Օրացուցային գարուն
Կազմված է երեք ամիսներից՝ Հյուսիսային կիսագնդում՝ մարտ, ապրիլ և մայիս, իսկ Հարավայինում՝ սեպտեմբեր, հոկտեմբեր և նոյեմբեր։

## Պատկերներ

Պատկեր:SpringFlower_2008.jpg
Պատկեր:Krokusse violett.jpg
Պատկեր:Fruehlings-Waldrand.JPG


## Գարունը երաժշտական ստեղծագործություններում
* Ա.Վիվալդի՝ № 1 շարքից բաղկացած համերգ «Տարվա եղանակներ»։ , , 
*Պ. Չայկովսկի՝ դաշնամուրային կոնցերտ «Տարվա ժամանակ»։ № 3 Մարտ «Արտույտի երգը»; № 4 Ապրիլ «Ձնծաղիկ»; № 5 Մայիս «Սպիտակ գիշերներ»
* Է. Գրիդ՝ Դաշնամուրային կվարտետ «Գարնանը»
*Ս. Մայկապար՝ դաշնամուրային կվարտետ «Գարնան հետ»
*Սերգեյ Ռախմանինով՝ Ռոմանս Ֆ. Տյուչևայի ՙ«Գարնանային ջրեր» բանաստեղծության թեմայով՝ կանտատ Գարուն»
*Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակով՝ «ՙՁյունանուշը» օպերայի հերոսներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տարվա եղանակներ
Պասկալ (չափման միավոր)

**Պասկալ** (նշանակումը՝ Պա, Pa), ՄՀ համակարգի ճնշման չափման միավոր։

## Սահմանումը
Պասկալը հավասար է մեկ քառակուսի մետր մակերևույթի վրա հավասարաչափ բաշխված մեկ Նյուտոն հավասար ուժի ուղղահայաց ազդեցության դեպքում առաջացրած ճնշմանը՝
 
:::1 Պա = 1 <big>Ն</big>/<big>մ</big>2 ≡ 1 <big>Ջ</big>/<big>մ</big>3 ≡ 1 <big>կգ</big>/<big>մ</big>·<big>վ</big>2

## Անուն
* Միավորն իր անունն ստացել է ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Բլեզ Պասկալի պատվին։
## Կիրառումը
* Մթնոլորտային ստանդարտ ճնշումը հավասար է 101 325 Պլ, որը համապատասխանում է 760 մմ սնդիկի սյան։

Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Կատեգորիա:Բլեզ Պասկալ
Ամառ

մինի|Ամառ
**Ամառ**, տարվա չորս եղանակներից մեկն է, գտնվում է գարնան և աշնան միջև։ Ամառը բնութագրվում է առավելագույն օդի ջերմաստիճանով։ Հյուսիսային կիսագնդում տևում է ամառային արևադարձի օրից (հունիսի 22) մինչև աշնանային գիշերահավասարի օրը (սեպտեմբերի 23), Հարավային կիսագնդում՝ ձմեռային արևադարձի օրից (դեկտեմբերի 22) մինչև գարնանային գիշերահավասարի օրը (մարտի 21)։ Ամիսներն են՝ հունիս, հուլիս, օգոստոս։ Հարավային կիսագնդում դրանք ձմռան ամիսներ են։ Ցերեկվա տևողության ավելացման՝ մինչև 15 ժամ Հայաստանում, և կեսօրին Արեգակի՝ հորիզոնից ունեցած բարձր դիրքի՝ 73°30՝ (հունիսի 22-ին) հետևանքով օդի ջերմաստիճանը ամռանը բարձրանում է առավելագույնը 42&nbsp;°C (Արարատյան դաշտ), հարաբերական խոնավությունը հաճախ իջնում է 30 %-ից։ Ըստ 1961-1990 թթ. նորմայի, Հայաստանում ամառը ամենից վաղ սկսվում է Սյունիքի հովիտներում՝ ապրիլի 25-ից և տևում մինչև հոկտեմբերի 16-ը (173 օր), Արարատյան դաշտում համապատասխանաբար՝ մայիսի 1-5֊ից հոկտեմբերի 4-10֊ը (155-160 օր), Սևանում, ինչպես նաև Հայաստանի լեռնային շրջաններում՝ հուլիսի 5-10-ից օգոստոսի 25-27֊ը (45-50 օր)։ Ըստ բարձրության՝ շոգ օրերի թիվը նվազում է, քանի որ ջերմաստիճանը ավելի բարձրադիր գոտում ավելի ցուրտ է. նախալեռներում ամառն Արարատյան դաշտում համեմատաբար մեղմ է, բարձրլեռնային գոտում՝ զով, կարճատև։ Ամռան առաջին կեսին Հայաստանի տարածքը գտնվում է ցիկլոնների ազդեցության տակ, որոնցով և պայմանավորված են տեղումները, երկրորդ կեսին գերիշխում են արևադարձային չոր օդային զանգվածները, աշխուժանում են լեռնահովտային քամիները և մթնոլորտի վերընթաց հոսանքները, որի հետևանքով լինում են ամպրոպներ, երբեմն էլ կարկուտ, հաճախակի են խորշակները։ Ամռան ամիսներին են կատարվում խոտհարքը, հացահատիկի բերքահավաքը, հասնում են պտուղները։ Հին հայկական նշանավոր տոներից մեկը՝ Նավասարդը, տոնում էին օգոստոսի 11-ին, որը համարվում էր նաև Նոր տարվա սկիզբը։

## Օրացուցային ամառ
Կազմված է երեք ամիսներից՝ Հյուսիսային կիսագնդում՝ հունիս, հուլիս և օգոստոս, իսկ Հարավայինում՝ դեկտեմբեր, հունվար և փետրվար։

## Կերպարվեստում

HRSOA AsherDurand-Summer Afternoon.jpg|Աշեր Դյուրան։ Ամառային կեսօր, 1849
Sommar, målning av Carl Larsson.jpg|Կարլ Լարսոն։ Ամառ
Wright Ferdinand Summer Landscape 1877.jpg|Ֆերդինանդ ֆոն Ռայթ։ Ամառային բնապատկեր, 1877


Կատեգորիա:Տարվա եղանակներ
Վերահսկվող թմրադեղեր

**Վերահսկվող թմրադեղեր** (), թմրադեղեր, որոնք մատչելի չեն, օրենքով սահմանված են ու դասակարգված (Ա, Բ, Գ - դասեր) և որոնք ունենալը կարող է հանցանք լինել։

Ա դասը ներառում է կոկաինը, հերոինը, քրակը, ԼՍԴ-ն և այլն։

Բ դասը՝ ամֆետամինները, կանեթը, կոդեինը և այլն։

Գ դասում ներառված են թմրադեղեր, որոնք մոտ են ամֆետամիններին, օրինակ՝ բենզֆետամինը։ Թմրադեղերի օգտագործումը կանոկարգվում է դեղերի կիրառման կանոններով։

## Ծանոթագրություններ
* British Medical Association and the Royal Pharmaceutical Society of Great Britain (March 2010). British National Formulary. Edition 59
* Royal Pharmaceutical Society of Great Britain: Guidance on changes in the management of Controlled Drugs. Accessed 2010-10-03

Կատեգորիա:Դեղագործություն
Ջամիր Նելսոն

**Ջամիր Լամար Նելսոն** (անգլ.` *Jameer Lamar Nelson*, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, խաղարկող։ Առավելապես հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Օռլանդո Մեջիք» ակումբում անցկացրած տարիներից (2004-2014)։

Համալսարանային առաջնությունում հանդես է եկել Սուրբ Հովսեփի քոլեջի հավաքականում, որից հետո 2004 թվականի NBA դրաֆթի միջոցով ընտրվել է «Դենվեր Նագեթսի» կողմից և փոխանկման շրջանակում ընդգրկվել «Օռլանդո Մեջիքի» կազմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջամիր Նելսոնի պաշտոնական կայքը 
* NBA.COM պրոֆիլը
* basketball-reference էջը 

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դենվեր Նագեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյու Օռլեանս Պելիկանսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օռլանդո Մեջիքի բասկետբոլիստներ
Հակոբ Շահամիրյան

**Հակոբ Շահամիրի Շահամիրյան** (), հայ իրավագետ, առևտրական։

Հայրը քաղաքական, առևտրական իրավական, հայ ազգային-ազատագրական շարժման նշանավոր գործիչ Շահամիր Շահամիրյանն էր։ Շահամիրյանները սերում են ջուղայեցի վաճառականներ Սուլթանում տոհմից։ Հետագայում տեղափոխվելով Հնդկաստան՝ Մադրաս քաղաք, առևտրական խոշոր գործունեությունից զատ զբաղվել են հայ կրթական, մշակութային և ազգային-ազատագրական գործունեությամբ։ Հակոբ Շահամիրյանը, ստանալով հիմնարար կրթություն, հոր հանձնարարությամբ շարադրում է Մադրասի հայերի ինքնավարության կանոնադրությունը։ Հակոբ Շահամիրյանը 18-րդ դարի հայ, նաև համաշխարհային իրավական մտքի հանճարներից էր։ Ընդամենը 27-28 տարեկանում, գրում է աշխարհում առաջին իրավաբանական փաստաթուղթը՝ «Որոգայթ փառացը», որը ժամանակի իրավական գործերի գագաթներից մեկն է հանդիսանում։ Կա կարծիք, որ գրքի հեղինակն ինքը՝ Հակոբ Շահամիրյանն է։ Սակայն գրքի համահեղինակն է նաև հայրը՝ Շահամիր Շահամիրյանը։ Այդ է փաստում գրքի տիտղոսաթերթին առկա հրատարակության թվականը։ Գիրքն ամբողջությամբ լույս է տեսել միայն 1788-1789 թթ., երբ Հակոբ Շահամիրյանն արդեն մահացել էր (1774 թվականին)։  Գրքի ստեղծմանն իրենց ներդրումն են ունեցել նաև Հ. Էմինը և Մ. Բաղրամյանը։ Այսպիսով, «Որոգայթ փառացը» հանդիսանում է  Շ. Շահամիրյանի նախաձեռնությամբ Մադրասում  գործող խմբակի հրատարակությունը, որի իսկական հեղինակը Շ. Շահամիրյանն է, որն էլ վաղամեռիկ որդու հիշատակն անմահացնելու համար գիրքն ամբողջովին վերագրել է որդուն։

Լինելով ժամանակի իրավական խոշոր փաստաթուղթ, անվանյալ սահմանադրություն՝ նրանից օգտվել են աշխարհի շատ երկրներ։ Հայ տաղանդավոր իրավաբան Հակոբ Շահամիրյանը դեռևս ԱՄՆ-ի սահմանադրության ընդունումից տասնչորս տարի առաջ՝ 1787 թվականին, տվել է դրա փայլուն օրինակը։ Աշխարհում կազմված առաջին սահմանադրությունը Շահամիրյանները նախատեսել էին ապագայում ստեղծվող հայկական անկախ պետության համար։ Այն իր էությամբ ավելի շուտ սահմանադրության նախագիծ էր, որը մասնակիորեն գործածվել է Մադրասի հայ համայնքում։

Հակոբ Շահամիրյանը մահացել է երիտասարդ տարիքում՝ 1774 թվականին և թաղվել Մալայզիայի Մալակա թերակղզում եղած իր ընդարձակ կալվածքներից մեկում։ Հետագայում նրա աճյունը տեղափոխվում է Մալաքա քաղաք և հողին հանձնվում Անգլիկանների Քրայստ Չորչ եկեղեցու ներսում։ Այստեղ, նրա տապանաքարի վրա գրված է. «Ողջույն ընդ քեզ դամբարանիս տառն ընթերցող, տուր ինձ լուրն ազատութեան ազգին իմոյ, որ եմ տենչող...»: Մեծ հայրենասերը մահվանից հետո էլ ցանկանում է իմանալ իր ազգի՝ հայերի ազատության և անկախության լուրը, որի համար նա գրել է օրենքների օրենքը՝ Սահմանադրությունը։ 
1998 թվականի Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայում կազմակերպվել էր գիտաժողով նվիրված Հայոց առաջին սահմանադրության՝ «Որոգայթ փառացի» 225-ամյակին։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1745 ծնունդներ
Կատեգորիա:1774 մահեր
Կատեգորիա:Հայ վաճառականներ
Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Կատեգորիա:Հնդկահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հնդկահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայերը Մադրասում
Love Unlimited

**«Love Unlimited»** (*Անսահման սեր*), Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթում Բուլղարիան ներկայացրած, գնչուական ծագումով բուլղարացի երգչուհի Սոֆի Մարինովայի կատարած երգը, որի հեղինակներն են Յասեն Կոզևը, Կրում Գեորգիևը, Ռոսկոն և Դոնի Վասիլևան։ Տեքստում «Ես սիրում եմ քեզ» նախադասությունը գործածված է տասը լեզվով։ Երգը կատարվել է մրցույթի երկրորդ կիսաեզրափակիչում, բավարար միավորներ չի ստացել և եզրափակիչ փուլ չի անցել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթ
Գրիգոր-Միհրդատ Պըյըգլյան

**Գրիգոր-Միհրդատ Հակոբի Պըյըգլյան (Պուիկլիուի)** (1812 դեկտեմբերի 12, Յաշ - 1912, Ռումինիա), հայ իրավաբան։

## Կենսագրություն
Գրիգոր-Միհրդատ Պըյըգլյանը ծնվել է Ռումինիայի Յաշ քաղաքում 1812 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Յաշի Հայկազյան վարժարանում, ապա ուսանել Փարիզի Մուրադյան վարժարանում (1847)։ Ավարտել է Յաշի համալսարանի իրավաբանական բաժիմնը, ստացել իրավաբանի բարձրագույն մասնագիտություն։ Որոշ ժամանակ աշխատելով մասնագիտությամբ՝ նա 1869 թվականին նշանակվում է Յաշի քաղաքային դատախազ։ 1847 թվականին ընտրվում է Ռումինիայի խորհրդարանի պատգամավոր, 1889-ին՝ Սենատի անդամ։

1894 թվականին Պըյըգլյանին ընտրում են ռումինական բարձրագույն վճռաբեկ ատյանի անդամ, ապա նշանակավում է խորհրդական, ընտրվում է խորհրդարանի պատգամավոր, Սենատի անդամ։ Նա ակտիվ մասնակցել է երկրի գրական, մշակութային, հասարական կյանքին։ Արժեքավոր են նրա կողմից հայ-ռումինական կապերի ուսումնասիրությունը, որը երկու ժողովուրդների, բարեկամական կապերի դարավոր պատմության լուսաբանումն էր։ Պըյըգլյանը նամակագրական կապետի մեջ է եղել մեծն Ալիշանի հետ, նաև Ք. Պատկանյանի, Ա. Չոպանյանի և հայ ազգային խոշոր այլ գործիչների հետ։

1914 թվականին Ռումինիայում հրատարակվում է Պըյըգլյանին նվիրված ծավալուն և արժեքավոր աշխատություն՝ «Գրիգոր Մ. Պուիկլիու, 1840-1912»։ Նա պարգևատրվել է Ռումինիայի և Ռուսաստանի մի շարք շքանշաններով։ Մահացել է 1912 թվականին Ռումինիայում։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ռումինահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
The Beautiful People

**«The Beautiful People»** (), ամերիկյան Marilyn Manson խմբի սինգլն է Antichrist Superstar ալբոմից։ 2006 թվականին սինգլը «VH-1 Լավագույն 40 մետալ երգեր» ցանկում զբաղեցրել է 28-րդ հորիզոնականը։ Երգի տեքստը խաղարկում է երկու իմաստ՝ «գեղեցկության կուլտութան» և այդ կուլտութայի կապը Նիցշեյի բարոյականության թեորիայի հետ։

## Երգացանկ

;Ավստրալիական և եվրոպական CD սինգլ
# "The Beautiful People" (album version)
# "Cryptorchid"
# "Snake Eyes and Sissies"

;Բրիտանական CD սինգլ 1
# "The Beautiful People" (single version)
# "The Horrible People"
# "Sweet Dreams (Are Made of This)"
# "Cryptorchid"

;Բրիտանական CD սինգլ 2
# "The Beautiful People" (album version)
# "The Not-So-Beautiful People"
# "Snake Eyes and Sissies"
# "Deformography"

;Եվրոպական ընդլայնված սինգլ
# "The Beautiful People" (single version)
# "The Horrible People"
# "Sweet Dreams (Are Made of This)"
# "Cryptorchid"
# "The Beautiful People" (տեսահոլովակ) 
# "Sweet Dreams (Are Made of This)" (տեսահոլովակ)

;10" վինիլային սկավառակով սինգլ (ռեմիքսներ)
# "The Horrible People"
# "The Not-So-Beautiful People"

;Ճապոնական CD սինգլ
# "The Beautiful People" (single version)
# "The Horrible People"
# "Sweet Dreams (Are Made of This)" (LP version)
# "Cryptorchid"
# "The Not-So-Beautiful People"

;U.S. promotional CD single
# "The Beautiful People" (clean version)
# "The Beautiful People" (LP version)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1996 սինգլներ
Կատեգորիա:Marilyn Manson երգեր
Անազատներ

**Անազատներ**, վաղ միջնադարյան Հայաստանում առավել ցածր խավերին պատկանող անձանց բնութագրելու համար օգտագործվող եզրույթ։ Անազատների դասի մեջ մտնում էին ինչպես գյուղական ազատ ու կախյալ շինականները,  այնպես էլ քաղաքային բնակչության ստորին խավերը՝ ռամիկները և առևտրականները։ Սովորաբար անազատները կազմում էին զորքի մեծ մասը։

Անազատների կախվածությունը կրել է տնտեսական բնույթ։ Վճարել են պետական, նախարարական և եկեղեցական զանազան հարկեր, կատարել շինարարական, ռազմական և այլ բևույթի աշխատանքային պարհակներ։ Պատերազմի ժամանակ անազատներից է կազմվել հետևակ զորքը, առանձին դեպքերում՝ նաև ռամիկ այրուձին։ Անազատները անձնապես ազատ են եղել և հանցանքների համար՝ ենթակա դատի։ Հանցավոր անազատները դատապարտվել են մարմնական պատիժների, տաժանակիր աշխատանքների, ստրկական ծառայության և վճարել դրամական տուգանք։ Անազատների արյան գինը կրկնակի ցածր է գնահատվել ազատների արյան գնից։

Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության պետական կարգ
Ռիք Ֆոքս

մինի|upright|Ռիք Ֆոքսը «Լեյքերսի» կազմում

**Ուլրիկ Ալեքսանդր (Ռիք) Ֆոքս** (, ), կանադացի հեռուստատեսության և կինոյի դերասան, նախկին բասկետբոլիստ, ով մասնագիտական կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Բոստոն Սելտիքս» (1991-1997 թթ.) և «Լոս Անջելես Լեյքերս» (1997-2004 թթ.) ակումբներում՝ խաղալով թեթև հարձակվողի դիրքում։ «Լեյքերսի» կազմում Ֆոքսը երեք անգամ դարձել է NBA-ի չեմպիոն՝ 2000, 2001 և 2002 թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* NBA.com էջ
* Ռիք Ֆոքս&nbsp;-&nbsp;IMDb էջ

Կատեգորիա:Կանադացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կանադացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կանադացի դերասաններ
Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Աբլղարիբ Արծրունի

**Աբլղարիբ Արծրունի** (), հայ իշխան, մագիստրոս, պետական գործիչ։

Իշխան Հասանի որդին և Խուլ Խաչիկի թոռը։

Վասպուրականի թագավոր Սենեքերիմ Արծրունու իշխաններից մեկն էր, որի հետ 1021 թվականին գաղթեց Սեբաստիա։ Դաշտային Կիլիկիայի` սկզբնապես Բյուզանդիայից, իսկ 1071 թվականից Փիլարտոս Վարաժնունու պետությունից կախյալ իշխանության կառավարիչ։

## Կենսագրություն
Ապլղարիբ Արծրունին սերում էր Արծրունիների տոհմից, որի իշխանության տակ էր գտնվում Վասպուրականի թագավորությունը։ Սակայն XI դարում, չդիմանալով սելջուկ-թուրքերի արշավանքներին, թագավորության վերջին արքան` Սենեքերիմ Արծրունին հանձնեց իր տիրույթները Բյուզանդիային փոխարենը ստանալով մանր տարածքներ Փոքր Ասիայում։ Աբլղարիբ Արծրունին 1021 թվականին Մենեքերիմ թագավորի հետ Վասպուրականից գաղթել Է Սեբաստիա, ապա տեղափոխվել Կ. Պոլիս։ Բյուզանդական արքունիքում հեղինակություն և վստահություն ձեռք բերելով՝ 1050-ական թվականներին նշանակվել Է Կիլիկիայի Տարսոն, Մամեստիա, Ադանա, Պապեռոն և Լամբրոն հայաշատ շրջանների կառավարիչ։ Աբլղարիբը վերանորոգում է Լամբրոնը և ամրացնում Պապեռոնը, վերջինս էլ դարձնում իր աթոռանիստը իր իշխանական տիրույթում։ 1073 թվականին Լամբրոնը որպես ժառանգական կալվածք նվիրել Է Գանձակից Կիլիկիա գաղթած Հեթումյանների նախահայր իշխան Օշինին՝ կնության տալով նրան իր դստերը։ Խնամիական կապեր Է հաստատել նաև Կապադովկիա աքսորված Գագիկ Բ-ի հետ, իր մյուս դստերը ամուսնացնելով նրա որդու՝ Դավիթ Բագրատունու հետ, որին հետո թունավորելով սպանեց, կասկածելով դավաճանության մեջ։ 1072 թվականին իր մոտ հյուրընկալել է Գևորգ Գ Լոռեցի հակաթոռ կաթողիկոսին։ Աբլղարիբ Արծրունին Կիլիկիայում ունեցել Է տնօրինման լայն իրավունքներ, մագիստրոսի կոչում, հովանավորել հայերին և ըստ էության նախադրյալներ ստեղծել այնտեղ հայկական պետության հիմնադրման համար։ Մանազկերտի ճակատամարտի հետևանքով Ապլղարիբ Արծրունին անկախանում է։ Սակայն նրա պետությունը կարճ կյանք է ունենում։ Աբլղարիբ Արծրունին մահացել է 1080 թվականին և թաղվել Է Պապեռոնում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հրաչյա Աճառյան, Հայոց անձնանունների բառարան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 22
* Ալիշան Ղ., Սիսուան, Վնետիկ., 1885, 46բ, 71ա, 74, 77, 248, 266,
* «Ով ով է հայեր. (Կենսագրական հանրագիտարան)», հատոր առաջին, Երևան,2005 թ
* Ղևոնդ Ալիշան, Հայապատում՝ Պատմութիւն հայոց, Բ և Գ հատորներ (1901), էջ 402-403 (413)
* Մատթեոս Ուռհայեցի, «ժամանակագրություն», էջ 219
* Սամուել Անեցի, «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», էջ 116
* Սմբատ Սպարապետ, «Տարեգիրք», էջ 86
* Միքայել Չամչյան, «Պատմուիւն Հայոց», հատոր Բ, էջ 925, 995, 1005

Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի իշխաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի իշխաններ
Սիմենս (չափման միավոր)

**Սիմենս** (նշանակումը՝ **Սմ**, **S**), էլեկտրական հաղորդականության չափման միավոր Միավորների միջազգային համակարգում, այս մեծությունը հակադարձ է Օհմին։

Միավորը անվանվել է գերմանացի գիտնական և գործարար Վերներ ֆոն Սիմենսի պատվին։

1 սիմենսը հավասար է էլեկտրական շղթայի այն տեղամասի էլեկտրահաղորդականությանը, որի դիմադրությունը 1 օհմ է։ XIX դ․ սիմենս անունով հայտնի է եղել էլեկտրական դիմադրության՝ այժմ գործածությունից դուրս եկած միավոր, որը հավասար է եղել 1 մ երկարություն և 1 մմ² մակերեսով լայնական կտրվածք ունեցող սնդիկի սյան դիմադրությանը՝ 0°C ջերմաստիճանում։ 

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Էռնեստ Դերվիշյան

**Էռնեստ (Երվանդ) Հերբերտ Դերվիշյան** (), հայազգի ամերիկյան բանակի սպա, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ցուցաբերած արիության համար 1945 թվականին պարգևատրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի պատվո շքանշանով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1916 թվականին ԱՄՆ Ռիչմոնդ քաղաքում։ Ստացել է Երվանդ անունը։ 1933 թվականին ավարտել է Ջոն Մարշալի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1937 թվականին հանձնելով Վիրջինիա նահանգի քննությունները ստանում է իրավագիտության բակալավրի աստիճան։ 1941 թվականի սեպտեմբերին իր ծննդավայրից մեկնում է բանակ և որպես շարքային ծառայության անցնում։ Վերապատրաստվել է Հարավային Կարոլինայում։ 1944 թվականին, Իտալիայում ֆաշիստների դեմ մարտերին մասնակցելիս, հետևակային 34-րդ դիվիզիայի տեխնիկական սերժանտ էր։

## Հերոսական արարքը
1944 թվականի Մայիսի 23-ին Սիստեռնայի մոտ ամերիկյան ջոկատն ընկել է շրջապատման մեջ։ Ամբողջ ջոկատից ողջ է մնացել միայն Դերվիշյանը։ Անընդհատ դիրքը փոխելով և հրաձգություն վարելով նա փորձել է տպավորություն ստեղծել, թե ջոկատը մարտունակ է։ Երբ զինամթերքը սպառվել է, միայն ատրճանակով զինված Դերվիշյանը անցել է թշնամու դիրքերը, խլել մեկ գնդացիր և անակնկալի բերել հակառակորդի ջոկատին։ Արդյունքում՝ մեն-մենակ գերևարել է թշնամու 45 զինվորի, խլել երեք գնդացիր և տասը ատրճանակ։։

## Գնահատականը
Պատերազմի ավարտից հետո էլ Էռնեստ Դերվիշյանը շարունակել է իր ծառայությունը Եվրոպական և խաղաղօվկիանոսյան տարբեր շրջաններում։ Զորացրվել է ավագ լեյտենանտի կոչումով (ըստ այլ տվյալների գնդապետի)։ Բացի Կոնգրեսի պատվո շքանշանից, Դերվիշյանը պարգևատրվել է մի շարք երկրների շքանշաններով՝ լեհական վտարանդի կառավարության կողմից՝ Պատվո մեդալով, Բրոնզե աստղով և իտալական հրամանատարության կողմից՝ Արծաթե խաչով, ռազմական արիության խաչով և այլն։ Զորացրվելով՝ Դերվիշյանը զբաղեցրել է ռազմական բարձր պաշտոններ՝ եղել է Ամերիկյան ազգային լեգեոնի փոխհրամանատար, ռազմական պետական կարևոր հարցերով խորհրդական։

ԱՄՆ ազգային հերոս Էռնեստ Դերվիշյանը մահացել է 1984 թվականին և թաղված է ծննդավայրի Վեստհեմփթն հիշատակի պուրակում։

## Գրականություն
* Armenian General Benevolent Union. *Armenian-American Veterans of World War II.* New York: Armenian General Benevolent Union of America, 1951.
* Tashjian, James H. *The Armenian American in World War II*. Boston: Harenik Association, 1952. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Ստեռադիան

մինի|աջից|1&nbsp;սռ մարմնի անկյան գրաֆիկական պատկերը
**Ստեռադիան** (< ստե(րեո) և ռադիան), մարմնային անկյան չափման միավորը Միավորների միջազգային համակարգում։ Կրճատ նշանակվում է *ստեռ* (միջազգային նշանակումը՝ sr)։

Ստեռադիան այն մարմնային անկյունն է, որի գագաթը գտնվում է գնդի կենտրոնում, և որը գնդային մակերևույթից կտրում է գնդի շառավղի քառակուսուն հավասար մակերեսով մակերևույթ։ Լրիվ գնդի կազմած մարմնային անկյունը հավասար է 4π ստեռադիանի։

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Տեսլա (չափման միավոր)

**Տեսլա** (հայերեն նշանակումը՝ **Տլ**; միջազգային նշանակումը՝ **T**), Մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի չափման միավոր Միավորների միջազգային համակարգում։ Այն հավասար է այն համասեռ մագնիսական դաշտի ինդուկցիային, որում մագնիսական ինդուկցիայի վեկտորին ուղղահայաց տեղակայված 1 մետր ուղիղ հաղորդիչի վրա, որով անցնում է 1 ամպեր հոսանքի ուժով հոսանք, ազդում է 1 Նյուտոն ուժ։
Միավորը անվանվել է գյուտարար Նիկոլա Տեսլայի պատվին։

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Interscope Records

**«Ինտերսքոպ Ռեքորդս»** (), ամերիկյան ձայնագրման լեյբլ, պատկանում է «Յունիվերսալ Մյուզիք Գրուպ» մեդիահոլդինգին։ Հիմնվել է 1990 թվականին Սանթա Մոնիկայում, Կալիֆորնիա, Ջիմի Այվինի և Թեդ Ֆիլդի կողմից։

## Ձայնագրված արտիստները
* 2Pac
* 50 Cent 
* AFI
* The Black Eyed Peas
* Black Tide
* Bush
* Daddy Yankee
* Dr. Dre 
* Էմինեմ (Shady/Aftermath/Interscope)
* Yelawolf
* Էնրիկե Իգլեսիաս
* Fergie
* Garbage
* Gorillaz
* Գվեն Ստեֆանի
* Թամար Կապրելյան
* Lady GaGa
* Limp Bizkit
* Marilyn Manson (Nothing/Interscope)
* Metro 
* Nine Inch Nails (Nothing/Interscope)
* No Doubt 
* Primus 
* The Rasmus
* Will.i.am
* Status Quo
* Sugababes
*Billie eilish 
* U2

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ձայնագրման լեյբլներ
Ազարերեն

**Ազարերեն** (նաև՝ **ադարի**; آذری Āḏarī , ) Ատրպատականի անհետացած հին հնդեվրոպական լեզու, պատկանում էր իրանական լեզուների հյուսիսարևմտյան ենթախմբին։

Ազարերենով խոսում էին ժամանակակից Ադրբեջանի հարավային մասում (մասնավորապես ներկայում թալիշների կողմից բնակեցված տարածքներում, որոնք հավանաբար ազարիների ժառանգներն են) և ներկայիս Իրանի Արդաբիլ, Արևելյան Ադրբեջան, Արևմտյան Ադրբեջան և Զանջան նահանգներում (ընդ որում Արդաբիլում նույնպես կան թալիշախոս տարածքներ)։ Ամենայն հավանականությամբ լեզուն գոյություն է ունեցել մինչև 17-րդ դարը, իսկ հետո նրա տեղը զբաղեցրել է թյուրքական լեզվախմբի ադրբեջաներենը։ Համարվում է, որ ազարերենը միասնական լեզու չէր, այլ ընդգրկում էր տվյալ տարածքում տարածված բարբառների մի խումբ։ Սկսած 11-րդ դարից ազարերենով խոսողների թիվը սկսում է նվազել, ինչը բացատրվում է Ատրպատականի աստիճանաբար թյուրքայնականացման պատճառով։ Այժմ իրանական բարբառներով խոսում են ներկայիս Իրանական Ադրբեջանի մի քանի լեզվաբանական անկլավներոմ։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ այդ բարբառները ազարերենի բարբառների խմբի ուղիղ շարունակությունն է, իսկ մյուսները կարծում են, որ դրանք ամբողջականապես անհետացել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ասատրյան. Նշումներ ազարերենի՝ Ադրբեջանի անհետացած լեզվի մասին 
* Ա. Մամեդով. Թալիշները որպես Ադրբեջանի հին լեզվի կրողներ

Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ
Դեյվիդ Գետտա

**Պիեռ Դեյվիդ Գետտան** (, ), առավել հայտնի որպես **Դեյվիդ Գետտա** (David Guetta), հաուս երաժշտության ֆրանսիացի պրոդյուսեր և դիջեյ։ Մինչև հայտնի դառնալը` Գետտան 80-ականներին և 90-ականներին տարբեր դիսկոտեկներում աշխատում էր որպես դիջեյ, որից հետո նա դարձավ Gum Productions կոչվող ստուդիայի համահիմնադիրներից մեկը և 2002 թ.-ին թողարկեց առաջին ալբոմը՝ «*Just a Little More Love*»: Դրան հաջորդում է 2004 թ.-ին թողարկված *«Guetta Blaster»*-ը և 2007 թ.-ին թողարկված *«Pop Life»*-ը։ Առանձնակի հաջողության է հասնում Գետտայի՝ 2009 թ.-ին թողարկված *One Love*-ը, որի մեջ կային այնպիսի հիթային սինգլներ, ինչպիսիք էին "When Love Takes Over" (Քելլի Ռոուլենդի մասնակցությամբ), "Gettin' Over You"-ն (Քրիս Ուիլլիսի, Ֆերջիի և LMFAO-ի մասնակցությամբ) և *«Sexy Bitch»*-ը (էյքոնի մասնակցությամբ)։

Գետտան համարվում է այսօրվա ամենապահանջված երաժշտական գործիչներից մեկը։ Ըստ DJ Mag հանդեսի հրապարակած դիջեյների ամենամյա ռեյտինգային 100-յակի՝ Գետտան համարվում է 2012 թ.-ի #1 դիջեյը։

## Սկավառակագրություն
**Ալբոմներ**
* *Just a Little More Love* (2002)
* *Guetta Blaster* (2004)
* *Pop Life* (2007)
* *One Love* (2009)
* *Nothing but the Beat* (2011)
* *Nothing but the Beat 2.0* (2012)
* *Listen* (2014)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակումբային դիջեյներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիջեյներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Էլեկտրական երաժշտության ժանրի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Knights of Cydonia

**«Knights of Cydonia»** (), անգլիական Մյուզ ալտերնատիվ ռոք-խմբի երրորդ սինգլն է Black Holes and Revelations ալբոմից, որի մեջ այս երգը զբաղեցրել է 11-րդ տեղը։ Երգի հեղինակն է Մեթյու Բելլամին։ Նկարահանվել է տեսահոլովակ։

Բառացիորեն երգի վերնագիրը թարգմանվում է որպես «Սայդոնիայի ասպետները»։ Ենթադրվում է, որ անվանումը առաջացել է Մարս մոլորակի նույնանուն տարածքից, քանի որ «Black Holes and Revelations» ալբոմի շապիկը մտածված էր որպես մարսիական տեսարան, որտեղ նստած են Ապոկալիպսիսի չորս ասպետները։

## Երգացանկ
;CD։
# Knights of Cydonia - 6։06
# Supermassive Black Hole (live at Campo Pequeno, Lisbon) - 3։51
;DVD։
# Knights of Cydonia (տեսահոլովակ)
# The Making of Knights of Cydonia (տեսաերիզ)
# Knights of Cydonia - 6։06
;7"։
# Knights of Cydonia - 6։06
# Assassin (Grand Omega Bosses edit) - 5։19

Կատեգորիա:2006 սինգլներ
Կատեգորիա:Muse երգեր
Ջինա Լոլոբրիջիդա

**Ջինա Լոլոբրիջիդա** (, իսկական անուն ազգանունը՝ Լուիջինա Լոլոբրիջիդա, ), իտալացի դերասանուհի և լուսանկարչուհի։ Մեծ ճանաչման է հասել 1950-1960 թվականներին։

## Կենսագրություն
Ջինա Լոլոբրիջիդան ծնվել է 1927 թվականին Իտալիայի Սուբիակո քաղաքում։ Սովորել է թատերական ուսումնարանում։ Աշխատել է որպես մանեկենուհի։

Տարբեր պարբերականների կողմից ճանաչվել է աշխարհի ամենագեղեցիկ կանանցից մեկը, 1947 թ. Իտալիայում մասնակցելով գեղեցկության մրցույթի գրավել է 3-րդ տեղը։

Առաջին անգամ գլխավոր դերով հանդես է եկել Կարլո Լիձանիի «Զգույշ ավազակներ» ֆիլմում (1951): Լոլոբրիջիդան նկարահանվել է ինչպես իտալացի, այնպես էլ ֆրանսիացի, անգլիացի, ամերիկացի ռեժիսորների ժապավեններում։ Դրանցից են Ռենե Կլերի «Գիշերային գեղեցկուհիները» (1953), Լուիջի Ձամպայի «Գեղեցկուհի հռոմեուհին» (1954), Քերոլ Ռիդի «Տրապեզ» (1956), Ժյուլ Դասսենի «Օրենքը» (1957), «Բրուկլինցի Աննան» (1958), Քինգ Վիդորի «Սողոմոնը և Շաբայի թագուհին» (1960), Եժի Սկոլոմովսկիի «Թագավորը, դաման և սպասավորը» (1969), Յուջին Մարտինի «Չար մարդկանց գետը» (1971), Ռովեր Բելետիի «Մորս համար վարդեր չգտա» (1973), Թոնի Նավարոյի «Իժերի կծիկը», «Ֆան-ֆան վարդակակաչ» (ռեժ. Քրիստիան-Ժակ, Ժերար Ֆիլիպի հետ, 1952), «Հաց, սեր և ֆանտազիա» (ռեժ. Վիտորիո դե Սիկա 1953), «Տրապեցիա» (ռեժ. Քերոլ Ռիդ, Բերտ Լանկաստերի ու Թոնի Քերթիսի հետ, 1956), «Փարիզի աստվածամոր տաճարը» (ռեժ. Ժան Դելանուա, Էնթոնի Քուինի հետ, 1956) և 1973 թվականին մոսկովյան ութերորդ միջազգային կինոփառատոնում մանկական ֆիլմերի մրցույթում ոսկե մրցանակի արժանացած «Պինոքիոյի արկածները» կինոնկարները։

Նրա ստեղծագործական հայացքներն ու գեղարվեստական ինքնաարտահայտությունը դրսևորվել է «Իմ Իտալիան» գիրք-ալբոմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Իտալացի մոդելներ
Կատեգորիա:Իտալացի երկարակյացներ
Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ
Կատեգորիա:Իտալիայի կին քաղաքական գործիչներ
Ջամշլու

**Ջամշլու** () կամ **Ջամուշվան** (), գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ալագյազ համայնքում, Արագածի տարածաշրջանում։ Ջամշլուն գտնվում է Երևան-Սպիտակ ավտոխճուղու վրա, Ծաղկահովիտ գյուղից 7 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, հեռավորությունը մարզկենտրոն Աշտարակից կազմում է 45 կմ։

## Անվանում
Գյուղը երբեմն անվանում են Ջամուշվան։ Նախկինում Ջամշլուն կոչել են նաև Չամուշլու, Փոքր Ջամշլու (ի տարբերություն Մեծ Ջամշլուի՝ այժմյան Ալագյազ գյուղի), Ջամուշլու։

## Աշխարհագրություն
Ջամշլուն գտնվում է Փամբակի լեռնաշղթայի ստորոտում, Քասաղ գետի հովտում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 2050 մետր։ Գյուղի կլիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռները տևական են, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Հուլիսյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 16-18-ի սահմաններում, հունվարյանը՝ -6,-8-ի սահմաններում։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 450-600 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային տափաստաններ են։

## Պատմություն
Ջամշլուն հիմնադրվել է 1830-ականներին։ Այդ ժամանակ էլ ջամշլեցիների մի մաս Կարսի Բվիկ գյուղից եկածների հետ հիմնում են այժմյան Շիրակի մարզում գտնվող Արևշատ գյուղը։ 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժից գյուղում եղել են ավերվածություններ։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակիչները հիմնականում եզդիներ են։ Գյուղն ունի 40 տնտեսություն։ Գյուղի բնակչությունը կազմում է 284 մարդ, որից 46% տղամարդիկ են, 54%՝ կանայք։ Բնակչության մեջ մինչաշխատունակները կազմում են 36%, աշխատունակները՝ 58%, հետաշխատունակները՝ 6%։

## Տնտեսություն
Գյուղի տնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը գյուղատնտեսությունն է։ Գյուղատնտեսական հողահանդակների հիմնական մասն օգտագործվում է որպես արոտավայրեր, վարելահողեր, խոտհարքեր։ Զբաղվում են բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Տնամերձ հողակտորներում կան բազմամյա տնկարկներ։ Պահուստային հողերը զբաղեցնում են համայնքի մակերեսի մոտ 10%, որոնց մեջ մեծ է արոտավայրերի տեսակարար կշիռը՝ 67 հա, ապա վարելահողերը՝ 14 հա, խոտհարքեր՝ 4 հա։ Գյուղատնտեսական համախառն բերքի մեծ մասը բաժին է ընկնում անասնապահությանը։ Զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ։ Գյուղի հիմնախնդիրների մեջ կարևորվում է խմելու և ոռոգման ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը։

Արագածոտնի մարզպետարանի գյուղատնտեսության և բնապահպանության վարչության տվյալներով, Ջամշլու գյուղից տարեկան 50-60 տոննա կաթ է մթերվում՝ 90 դրամով։ Ջամշլու գյուղում օրական մթերվում է 1-1.5 տոննա կաթ։

Գյուղում կա դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Արտաքին հղումներ
* Արագածոտնի մարզպետարան. Ջամշլու համայնքի մասին 
* Ջամշլուն Արմենիապեդիա կայքում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Եզդիները Հայաստանում
Արևմտյան Հայաստանի ադմինիստրացիա

[մինի|Administrative-territorial division of the regions of [Օսմանյան կայսրություն|Turkey occupied by Russian troops during the First World War 1916-1917.]]
**Արևմտյան Հայաստանի ադմինիստրացիա** (), հայկական ժամանակավոր կառավարություն 1915-1918 թթ.։ Ձևավորվեց Վանի ինքնապաշտպանվող հայերի կողմից 1915 թ.-ին։ Կառավարության գլուխ էր կանգնած Դաշնակցություն կուսակցության անդամ Արամ Մանուկյանը։ Ադմինիստրացիան ժամանակավորապես կոչվում էր *Ազատ Վասպուրական*։ 1918 թ.-ին հայերը ստիպված էին թողնել Վասպուրականը, որի հետևանքով ադմինիստրացիան դադարեց գոյություն ունենալուց։

Ադմինիստրացիան հենվում էր հայկական կամավորական ջոկատների վրա։ Կառավարության ամենահայտնի գործիչն էր Արամ Մանուկյանը կամ «Վանի Արամը»։

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Կատեգորիա:Հայկական հարց
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրություն
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:1918 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Էրզրումի վիլայեթ
Կատեգորիա:Բիթլիսի վիլայեթ
Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Երաժշտական պրոդյուսեր

**Ձայնագրման պրոդյուսեր** կամ **երաժշտական պրոդյուսեր**, անձն որը պատասխանտու է երաժշտական նախագծի, նախագծի հանրային ոճի ստեղծման, ինչպես նաև կազմակերպչական, ֆինանսավորման հարցերի և համապատասխան աշխատանքների կատարման և վերահսկման համար։ Նա պարտավոր է կատարել երգերի ստեղծման և ձայնագրման ընթացքը, առանձին դեպքերում նաև տեսահոլովակներ նկարահանման և համերգային ելույթներ կազմակերպման հարցերում։ Երաժշտական պրոդյուսերը կարող է աշխատել ամբողջ նախագծի, ինչպես և առանձին վերցված ալբոմների, երգերի, տեսահոլովակների և համերգների համար։

## Ծառայողական պարտականություններ
Երաժշտության պրոդյուսերը կարող է ամբողջությամբ աշխատել նախագծի հետ, կամ նրա առանձին ալբոմների, երգերի, տեսանյութերի, նույնիսկ կենդանի կատարումների հետ։
Ի սկզբանե երաժշտական պրոդյուսերը պատասխանատու է երաժշտության ձայնագրման գործընթացը վերահսկելու, ռեպերտուարի ոճը որոշելու, պոեզիայի, երաժշտության և միջոցառումների ընտրության ու հաստատման համար։ Բացի դրանից, նա կարող է ընտրել սցենարներ տեսահոլովակների կամ կենդանի ներկայացումների համար։ 
Բացի այդ, երաժշտական պրոդյուսերը կարող է որոշել ծրագրի իրականացման ընդհանուր ընթացքը, զարգացնել գործողությունների ընթացքը, ստեղծել  հասարակական պատկերներ։
Երաժշտության պրոդյուսերը պարտավոր է վերահսկել երգերի ձայնագրման և ձայնադրման գործընթացը, պկազմակերպել նկարահանումներ, համերգային կատարումներ։
Երաժշտության պրոդյուսերը ընտրում է նախագծի տեխնիկական անձնակազմը` ուղեկցող (երաժիշտների «նիստ»), ձայնային օպերատորներ, ձայնային արտադրագետներ,  օգնականներ և մոնտաժորներ։
Որպես կանոն, խոշոր ձայնագրման ստուդիաներ ունեն իրենց սեփական երաժշտական արտադրողները, բայց հաճախ երաժիշտներն իրենք են հրավիրում  իրենց պրյոդուսերին, օգնականներին։ 
Երաժշտականն պրոդյուսերի կատարած աշխատանքը կարելի է համեմատել գեղարվեստական ղեկավարի կատարած աշխատանքի հետ։
Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն գեղարվեստական ղեկավարի, երաժշտական պրոդյուսերի պարտականությունները հաճախ ներառում են ոչ միայն նախագծի ստեղծագործական մասի կառավարումը, այլ նաև կազմակերպել և վերահսկել այդ աշխատանքների նյութական և տեխնիկական միջոցները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Ռիչ Քոսթի

**Ռիչ Քոսթի** (), ամերիկյան ձայնագրման պրոդյուսեր է։ Աշխատում է ալտերնատիվ ռոք, էքսպերիմենտալ ռոք, ինդի-ռոք, պոստպանկ, արտ-ռոք և էլեկտրոնիկ ոճերում։

## Սկավառակագրություն
* Santigold - Master of My Make-Believe, 2012
* The Shins - Port of Morrow, 2012
* Anthony Green - "Only Love" from Beautiful Things, 2012
* Birdy - "Young Blood", "Terrible Love", "Without a Word", and "Comforting Sounds" from Birdy, 2011
* Foster the People - "Houdini", "Don't Stop (Color on the Walls)" from Torches, 2011
* Jane's Addiction - The Great Escape Artist, 2011
* Wombats -"Girls and Fast Cars", "Schumacher The Champagne", "Perfect Disease", "Jump into the Fog", "Last Night I Dreamt I Died" from This Modern Glitch, 2011
* The Cars - Move Like This, 2011
* The Joy Formidable - "Cradle" and "Whirring" from The Big Roar, 2011
* Circa Survive - Blue Sky Noise, 2010
* Mew - No More Stories..., 2009
* Does It Offend You, Yeah? - You Have No Idea What You're Getting Yourself Into, 2008
* Glasvegas - Glasvegas, 2008
* Interpol - Our Love To Admire, 2007
* Muse - Black Holes and Revelations, 2006
* The Mars Volta - Amputechture, 2006
* My Chemical Romance - Life on the Murder Scene, 2006
* Franz Ferdinand - You Could Have It So Much Better, 2005
* Leaves - "The Angela Test", 2005
* The Polyphonic Spree - Together We're Heavy, 2004
* Ash - Meltdown, 2004
* My Chemical Romance - Three Cheers for Sweet Revenge, 2004
* Cave In - Antenna, 2003
* Muse - Absolution, 2003
* P.O.D. - Payable on Death, 2003
* Mew - Frengers, 2003
* The Apex Theory - Topsy-Turvy 2002
* Audioslave - Audioslave, 2002
* The Apex Theory - The Apex Theory EP, 2001
* Rage Against the Machine - Renegades, 2000
* Fiona Apple - When the Pawn..., 1999 (co-mixed with Jon Brion)
* Jurassic 5 - Quality Control, 1998
* Swirlies - They Spent Their Wild Youthful Days in the Glittering Worlds of the Salons, 1996
* Lilys - Eccsame The Photon Band, 1995

## Արտաքին հղումներ
* Ռիչ Քոսթին Allmusic կայքում
* Կենսագրություն

Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Հերմինե Նաղդալյան

**Հերմինե Միքայելի Նաղդալյան** (), հայ տնտեսագետ, տնտեսագիտության թեկնածու, քաղաքական գործիչ, ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի նախկին տեղակալ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1960 թ. հուլիսի 28-ին Երևանում։ 1981 թ. ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ 1981-1989 թթ. Սպառողական կոոպերացիայի համամիութենական ԳՀԻ հայկական մասնաճյուղում աշխատել է կրտսեր գիտաշխատող, ավագ գիտաշխատող, ենթաբաժնի վարիչ, բաժնի վարիչ։ 1989-1991 թթ. եղել է Հայաստանի կոոպերատիվների միության գործադիր տնօրեն, 1991 թ.` Հայաստանի ձեռնարկատերերի միության նախագահ։

## Քաղաքական գործունեություն
* 1995-1999 թթ. - Ազգային ժողովի պատգամավոր (թիվ 49 ընտրատարածք)։ Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Հանրապետություն» խմբակցության, ապա «Երկրապահ» պատգամավորական խմբի անդամ։
* 1999-2003 թթ. - Ազգային ժողովի պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, «Միասնություն» դաշինք)։ Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Միասնություն» խմբակցության անդամ։
* 2003-2007 թթ. - Ազգային ժողովի պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, ՀՀԿ)։ Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀԿ խմբակցության անդամ։
* 2007-2012 թթ. - Ազգային ժողովի պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, ՀՀԿ)։ 19.06.2007-31.05.2012 թթ.` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, 08.09.2008-15.09.2009 թթ.՝ 2008 թ. մարտի 1-2 Երևան քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձությունների և դրանց պատճառների ուսումնասիրության Ազգային ժողովի ժամանակավոր հանձնաժողովի անդամ։
* 2011 թ. փետրվարի 25-ին ընտրվել է ԵԽԽՎ տնտեսական և զարգացման հարցերի հանձնաժողովի նախագահ։
* 2012 թ. մայիսի 6-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից։
* 2012 թ. մայիսի 31-ին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալ։
* 2017 թ․ պատգամավոր է ընտրվել ՀՀԿ ցուցակով։
* 2018 թ․ նախընտրական քարոզարշավին անսպասելի դուրս է գալիս ՀՀԿ-ից ու քաղաքականությունից։

## Քննադատություն
2016 թ. Նաղդալյանի` ԼՂ ազատագրված տարածքները վերադարձնելու վերաբերյալ խոսքերը դժգոհություն առաջացրեցին հասարակության շրջանում, 
իսկ «Ֆեյսբուք»-ում ֆլեշմոբ սկսվեց նրա հրաժարականի պահանջով։

## Պարգևներ
*Մխիթար Գոշի մեդալ (2011)։
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2016)։
Ամուսնացած է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության թեկնածուներ
Du hast

**«Du hast»** (), գերմանական Rammstein խմբի չորրորդ սինգլն է, և երկրորդը՝ Sehnsucht ալբոմից։ Խմբի ամենաճանաչված երգերից է։ 1999-ին առաջադրվել է Գրեմմի մրցանակաբաշխությանը՝ «Best metal song (Լավագույն մետալ երգ)» կատեգորիայում։ Դարձել է ամերիկյան «The Matrix» (1999) ֆիլմի սաունդթրեկը։

Երգի հեղինակները օգտագործել են խոսքերի խաղը։ Երգի անվանումը գերմաներենից բառացիորեն թարգմանվում է որպես «դու ունես», իսկ «Du hasst» (դու ատում էս) արտահայտությունը նման է երգի անվանմանը։ Տեքստում կա նաև երրորդ իմաստը՝ «haben» օժանդակ բայը անցյալ ժամանակին խոնարհվելիս դառնում է «hast». Այսպիսով, երգի «Du hast mich gefragt, und ich hab nichts gesagt» տողը թարգմանվում է որպես՝ «Դու ինձ հարցրեցիր, և ես ոչինչ չասացի»։ Պետք է նաև նկատել, որ երգի անգլերեն տարբերակում ասվում է «You Hate», որը նշանակում է «Դու ատում էս»։

## Տեսահոլովակ
«Du hast» տեսահոլովակը թողարկվել է 1997 թ. հուլիսի 21-ին։ Նկարահանվել է Բեռլինում՝ Քվենտին Տարանտինոի «Խելագար շներ» ֆիլմի սյուժեյով։

## Կենդանի կատարումը
Առաջին անգամ երգը հնչել է 1997 թ. ապրիլի 9-ին Ամստերդամում ելույթի ժամանակ։ Տարիների ընթացքում կատարումների ժամանակ օգտագործվել են շատ հնարքներ, որոնցից ամենից շատ՝ չափսերով մեծ հեռախոսը, որով իբր Թիլլ Լինդեմանը զանգում ու երգում է կրկներգը։ Երգը կատարվում է խմբի բոլոր համերգներին։

## Երգացանկ

## Դիրքերը չարթերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեսահոլովակը

Կատեգորիա:1997 սինգլներ
Կատեգորիա:Թիլ Լինդեմանի երգեր
Կատեգորիա:Ռամշտայնի երգեր
Dope Hat

**«Dope Hat»** (), ամերիկյան Marilyn Manson խմբի պրոմո-սինգլն է իրենց առաջին՝ «Portrait of an American Family» ալբոմից։ Երգը ձայնագրվել է 1993 թվականին և առաջին անգամ թողարկվել «The Family Jams» դեմո-աուդիոկասսետի կազմում։ Երգը նաև թողարկվել է «Smells Like Children» ռեմիքսների մինիալբոմում։ Նկարվել է տեսահոլովակ, որի ռեժիսորն է Թոն Սթերնը։ Տեսահոլովակի սյուժեն վերցված է «Վիլլի Վոնկան և շոկոլադի ֆաբրիկան» ֆիլմի հիման վրա։

## Երգացանկ
# «Dope Hat» (LP Version) - 4։18
# «Diary of a Dope Fiend» (EP Version) - 5։57
# «Dance of the Dope Hats» (Remix) - 4։37

## Արտաքին հղումներ
* Տեսահոլովակը Youtube կայքում
* Սինգլը Discogs կայքում 
* Dope Hat MansonWiki

Կատեգորիա:1995 սինգլներ
Կատեգորիա:Marilyn Manson երգեր
Կատեգորիա:Երգեր թմրանյութերի մասին
Տ-90

**Տ-90 «Վլադիմիր»** (), ռուսական արտադրության հիմնական մարտական տանկ։

## Արտադրություն
Տ-90 տանկը համարվում է Տ-72Բ տանկի մոդեռնիզացիան, որը ստեղծվել է Ներքին Տագիլի «Ուրալի տրանսպորտային մեքենաշինության կոնստրուկտորական բյուրո»-յում 1989 թվականին գլխավոր ինժեներ Վլադիմիր Պոտկինի ղեկավարությամբ, որպես «Կատարելագործված Տ-72Բ» (գործարանային անվանումը «Օբյեկտ 188»)։ 1989 թվականին տանկն ուղարկվել է պետական համատեղ փորձարկումների, որոնք հաջողությամբ են անցել։ Տանկի սերիական արտադարությունը սկսվել է 1992 թվականին։ 1992-1998 թվականները արտադրվել է մոտ 120 Տ-90 Ռուսաստանի Զինված ուժերի համար։ Զինված ուժերի ֆինանսավորման թուլացման հետ կապված տանկերի արտադրությունը դադարեցվել է և վերականգնվել է միայն 2001 թվականին՝ Հնդկաստանի հետ 2001 թվականի փետրվարի 18-ից արտահանման պայմանագիր ստորագրելուց հետո։ 2001 թվականին Հնդկաստան մատակարարվել են առաջին 40 Տ-90C և 84 Տ-90C 2002 թվականին, ինչը գնորդին թույլ տվեց ձևավորել չորս տանկային գումարտակ։

## Կառուցվածք
Տ-90 տանկն ունի դասական կառուցվածք՝ ճակատային մասում տեղակայված է ղեկավարման հանգույցը, կենտրոնական մասում մարտականը՝ և Հետին մասում շարժիչա-տրանսմիսիոնը։ Տ-90 տանկը ղեկավարվում է անձնակազմի երեք՝ այդ թվում՝ մեխանիկ-վարորդի, նշանառույի և հրամանատարի կողմից։

## Մարտավարատեխնիկական տվյալներ
Տ-90 տանկի երկարությունը կազմում է 6.86 մ (թնդանոթով 9.53 մ), լայնությունը՝ 3.46 մ, իսկ բարձրությունը՝ 2.23 մ։ Այս տանկը բավականին ծանր է. նրա քաշը կազմում է ավելի քան 46.5 տ։ Տանկն ունի 125 մմ-անոց թնդանոթ։ Տանկի ամենավերին հատվածում տեղադրված է 7.62 և 12.7 մմ-անոց գնդացիրներ։ Տ-90 տանկը սնուցվում է 840 ձիաուժ հզորությամբ V-84MS դիզելային շարժիչով՝ զարգացնելով 60 կմ/ժ արագություն։ Տանկի վառելիքի պաշարը կազմում է 550 կմ։ Տ-90 տանկը պողպատե զրահապատված է։ Այն պաշտպանում է փոքր զենքերից և հրետանային արկերից։ Տ-90 տանկը կարող է կրակել որոշակի անկյան տակ։ Այն արձակում է ցանկացած ստանդարտ 125 մմ-անոց արկեր։ Տ-90 տանկը մեկ րոպեում արձակում է մի քանի արկեր։ Կրակի առավելագույն հեռավորությունը կազմում է շուրջ 5 կմ։ Տ-90 տանկը խոցում է նաև շարժվող տրանսպորտային միջոցներ։

## Համեմատություն Տ-55, Տ-62, Տ-64, Տ-72 և Տ-80 տանկերի հետ

## Սպառազինություն
մինի|աջից|400px|Տ-90 տանկ ունեցող երկրներ
*  100 հատ 
*  300 հատ
*  30 հատ
*  3 հատ
*  1250 հատ 
*  որոշակի քանակություն
*  550 հատ
*  44 հատ

## Տես նաև
* Տ-55
* Տ-62
* Տ-64
* Տ-72
* Տ-80
* Աբրամս Մ1
* Մերկավա

## Պատկերասրահ

T-90A MBT photo009.jpg
T-90A MBT photo010.jpg
T-90A MBT photo011.jpg
T-90A MBT photo015.jpg
T-90A MBT photo016.jpg
T-90A MBT photo017.jpg
T-90A 12april Alabino 01.jpg


## Արտաքին հղումներ
* T-90 Main battle tank 
* Новая модификация — Т-90МС 
* Т-90 против Абрамса — Популярная механика 
* Танк Т-90МС «ТАГИЛ»: cистема управления огнем

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տանկեր
Կատեգորիա:Հիմնական մարտական տանկեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տանկեր
Կատեգորիա:Տանկեր այբբենական կարգով
Կատուներ (այլ կիրառումներ)

**Կատուն** վերաբերում է՝
*Կատուներ՝ կատվազգիների ընտանիքի ցեղ
*Կատու` կատվազգիների ընտանիքի ընտանի տեսակ
*Փոքր կատուներ` կատվազգիների ընթաընտանիք
*Կատուներ (խումբ)` հայկական երաժշտական խումբ
*Կատուներ (մյուզիքլ)` Էնդրյու Լլոյդ Վեբերի մյուզիքլը