open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լյուդվիկ Միրզոյան

**Լյուդվիկ Վասիլի Միրզոյան** (), հայազգի խորհրդային աստղագետ։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1970), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1986 թվականից), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1974)։

## Կենսագրություն
Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին 1942-1945 թթ.։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզմաթ ֆակուլտետը 1947 թ.։ 1949 թվականից դասավանդել է Երևանի համալսարանում։ 1959 թվականից եղել է Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրենի տեղակալը, 1965 թվականից՝ աստղերի ու միգամածությունների ֆիզիկայի բաժնի վարիչը։ Աշխատանքները վերաբերում են աստղերի ֆիզիկային ու էվոլյուցիային։ Կարևոր արդյունքներ է ստացել աստղասփյուռների ընդարձակման ու դրանցում գտնվող աստղերի անկայունության զարգացման վերաբերյալ։ «Գիտելիք» ընկերության նախագահության անդամ է, աստղագիտության և տիեզերագնացության գիտամեթոդական խորհրդի նախագահ։ «Աստղաֆիզիկա» համամիութենական պարբերականի գլխավոր խմբագրի տեղակալ (1965)։

## Անդամակցություն
[մինի|Լյուդվիգ Միրզոյանի հուշատախտակը Երևանի [Աղայան փողոցում]]
*1970 ԽՍՀՄ ԳԱ աստղագիտական խորհրդի անդամ 
*1958 Միջազգային աստղագիտական միության և նրա մասնագիտական հանձնաժողովների անդամ 
*1970 Աստղագնացության միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ
*1970-1975 թթ. Փարիզի աստղաֆիզիկայի ինստուտի անդամ-խորհրդական
*1974-1987 թթ.՝ ՀԽՍՀ խմբագրության խորհրդի անդամ և աստղագիտության գիտաճյուղային խորհրդի նախագահ
*1976-1998 թթ.` ԲԱ կից մասնագիտական խորհրդի անդամ և նախագահի տեղակալ
*1986 թվականից` ԲԱ գլխավոր գիտաշխատակից և թեմատիկ խմբի ղեկավար
*1986 թվականին դարձել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1965-1988 թթ. «Աստղաֆիզիկա» համամիութենական հանդեսի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, 1988-1998 թթ.` գլխավոր խմբագիր
*1990 թվականին դարձել է Եվրոպական աստղագիտական ընկերության անդամ

## Պարգևներ
* Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, 1974
* ՀՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ

## Երկեր
* Բռնկվող աստղեր, Ե., 1973: 
* Անկայուն երևույթներ աստղերի աշխարհում, Ե., 1980:
* Нестационарность и юволюция звезд. Е., 1981.

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Գրականություն
* Լյուդվիկ Վասիլի Միրզոյան (Կենսամատենագիտություն), Ե., 1998
* Նունե Միրզոյանի «Կյանք` նվիրված Բյուրականին» (գիրքը հոր՝ ակադեմիկոսԼյուդվիկ Միրզոյանի մասին է)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Գուրգեն Միրզոյան (կոմպոզիտոր)

**Գուրգեն Հովհաննեսի Միրզոյան** (), հայ կոմպոզիտոր, խմբավար, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1950)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, աշակերտել Գրիգոր Սյունուն։ 1924 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի կոնսերվատորիան, դասատուներ՝ Մ․ Մ․ Իպոլիտով-Իվանով (ստեղծագործություն), Քրիստափոր Քուշնարյան (պոլիֆոնիա)։ 1937-1939 թվականներին ղեկավարել է Հայֆիլհարմոնիայի ժողովրդական գործիքների նվագախումբը, մասնակցել Մոսկվայում Հայ արվեստի և գրականության առաջին տասնօրյակին։ 1941-1943 թվականներին եղել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան ուսումնարանի տեսական առարկաների դասատու, 1950-1958 թվականներին՝ նաև ուսումնական մասի վարիչ։ Միրզոյանի նախաձեռնությամբ երաժշտական ուսումնարանում կազմակերպվել է արևելյան գործիքագիտության և գործիքավորման դասընթաց։ Գրել է սիմֆոնիկ («էսքիզ», «Սյուիտ», 1944), դաշնամուրային («Մանրապատումներ», 1947, «Պրելյուդներ», 1949) երկեր, լարային կվարտետ (1950), կոնցերտ թառի (1954), ֆանտազիա քամանչայի (1956), ստեղծագործություններ ժող․ գործիքների նվագախմբի համար, երգեր, խմբերգեր։

## Պարգևներ
* Պատվո նշան շքանշան
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Միրսաիդ Միրշաքար

**Միրսաիդ Միրշաքար** (Միրշաքարով) (), տաջիկ խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ։ Տաջիկական ԽՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ (1962)։

1932—1933 թվականներին՝ «Սոխտմոնի Վախշ» («Վախշշին») թերթի խմբագիր։ «Հաղթանակի դրոշ» (1934) պոեմը Վախշշինի աշխատանքային առօրյայի մասին է։ Տաջիկական խորհրդային պոեզիայի էպիկական ժանրերի զարգացման վրա ազդեցություն են գործել Միրշաքարի «Ոսկե ղշլաղ» (1942, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950), «Անհնազանդ Փյանջ» (1949, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950), «Լենինը Պամիրում» (1955), «Սեր և պարտք» (1962) և այլ պոեմներ։ Միրշաքարը տաջիկական մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Գրել է նաև պիեսներ։ 1940—1943 թվականներին և 1946—1959 թվականներին եղել է Տաջիկական ԽՍՀ գրողների միության վարչության պատասխանատու քարտուղար, 1961—1975 թվականներին՝ Տաջիկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահ։ Ասիայի և Աֆրիկայի ժողովուրդների համերաշխության կազմակերպության տաջիկական կոմիտեի նախագահն էր։ Պերգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, Պատվո նշան, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշաններով, մեդալներով, Տաջիկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրերով։

## Հիշատակ
Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեում Միրսաիդ Միրշաքարի անունով են կոչվել փողոցներից մեկը http://www.tajikistan.turkestan.ru/tj/dushanbe/streets.html և հանրապետական մանկական գրադարանը  (2003)։ Նրա մասին նկարահանվել են փաստավավերագրական և հեռուստատեսային կինոնկարներ (1972, 1977, 1983 թվականներին)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի խմբագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Մանկագիրներ
Կատեգորիա:Տաջիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Տաջիկ գրողներ
Կատեգորիա:Տաջիկ հասարակական գործիչներ
Սամվել Միրզոյան

**Սամվել Ալեքսանի Միրզոյան ** (), հայազգի խորհրդային կենսաբան-միջատաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1973)։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանը։ 1960-1964 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ երկրագործության ԳՀԻ-ի բույսերի պաշտպանության բաժնի ահազանգման ու կանխագուշակման սեկտորի վարիչ, 1964 թվականից՝ ՀԽՍՀ բույսերի պաշտպանության ԳՀԻ-ի անտառի պաշտպանության լաբորատորիայի վարիչ։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են անտառային միջատաբանության, անտառի պաշտպանության, օգտակար միջատների պահպանության հարցերին։ Բացահայտել է ՀԽՍՀ անտառների, տնկարանների և պուրակների դենդրոֆիլ միջատների տեսակակազմը, որոշել դրանց տնտեսական նշանակությունը, մշակել վնասատուների դեմ պայքարի միջոցառումներ, կազմել ՀԽՍՀ կենդանաաշխարհագրական ու շրջանացման քարտեզ։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Հայ միջատաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Գուրգեն Միրզոյան (քամանչահար)

**Գուրգեն Լևոնի Միրզոյան** (), հայ քամանչահար, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործիչ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967 թ.)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Հայարտան երաժշտական ստուդիայում (Սաշա Օգանեզաշվիլու դասարան)։ Եղել է Հայաստանի արևելյան սիմֆոնիկ նվագախմբի, ռադիոկոմիտեի ժողովրդական գործիքների անսամբլի կոնցերտմայստեր և մենակատար (1929-1931 թթ.), Հայֆիլհարմոնիայում ղեկավարել է ժողովրդական գործիքների անսամբլ (1935-1958 թթ.)։

Դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիային կից (1933-1937 թթ.) և Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական (1945-1951 թթ.) ուսումնարանների ժողովրդական գործիքների բաժնում։

## Պարգևներ
* Պատվո նշան շքանշան (2) շքանշան
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քամանչահարներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կողքիսի ակադեմիա

**Կողքիսի ակադեմիա** (), հայտնի է նաև որպես *Փազիսի ակադեմիա*, մ.թ. 3-4-րդ դարերում Փազիս (ժամանակակից Փոթին) քաղաքի շրջակայքում գոյություն ունեցած բարձրագույն փիլիսոփա-հռետորական դպրոց։

Կողքիսի ակադեմիան հիշատակվում է 4-րդ դարի աղբյուրներում, սակայն կողմնակի աղբյուրները վկայում են դեռ 3-րդ դարավերջից նրա գոյության մասին։ Հայտնի հռոմեացի փիլիսոփա և հռետոր Թեմիստիոսը իր խոսքերից մեկում պատմում է, որ ինքն ու իր հայրը՝ փիլիսոփայության փառաբանված դասախոս Եգանը, իրենց կրթությունը ստացել են Պոնտոսի ծայրամասում՝ Փազիսի մոտ, «մի վայրում, որը մուսաների տաճար էր»։

Թեմիստիոս ծնվել է 317 թվականին, իսկ 345 թվականին արդեն դասախոսում էր Կոստանդնուպոլսում, հետևաբար նա սովորում էր Կողքիսի ակադեմիայում 330-340 թթ., իսկ նաև եթե հաշվի առնենք, որ նույն ակադեմիայիում, Թեմիստիոսի խոսքերով, սովորել է նաև իր հայրը, ապա ակնհայտ է, որ ակադեմիան գոյություն է ունեցել արդեն 3-րդ դարի վերջում։

Ակադեմիայում հռետորաբարնություն, փիլիսոփայություն, ֆիզիկա, մաթեմատիկա, տրամաբանություն և այլ գիտություններ էին դասավանդում։ Այդտեղ է կրթություն ստացել հայտնի վրացի փիլիսոփա Իոանե Լազին, ով Զաքարիա Վրացի հայտնի գիտնականի հետ դեպի Կոստանդնուպոլիս էր ուղեկցում իր աշակետրին, իսկ հետագայում հայտնի փիլիսոփա Պետրոս Իբերացուն։
 
## Գրականություն
* Խորհրդային մեծ հանրագիտարան
* Каучхишвили С. Г., Центр риторического образования в древней Колхиде. ; — ВГМГ, т. X-В; 1940; с. 337—340; .
* Нуцубидзе Ш. Я. История грузинской философии, т. I, 1956, с. 96; .
* გამსახურდია ს., სწავლა-განათლება ძველ საქართველოში, თბ., 1975; Гамсахурдия С., Обучение в древней Грузии, Тбилиси, 1975
* Очерки истории Грузии.; изд. Мецниереба; т. II. 1988; с. 136.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտությունը Վրաստանում
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Անտիկ կրթություն
Կատեգորիա:Վրացական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Հելլենիստական Վրաստան
Ջամբռլա

**Ջամբռլա** ( - սենեկապետ), սեղանապետության, գործակալությանը ենթակա արքունի պաշտոն Կիլիկյան Հայաստանում։ Ջամբռլան եղել է արքունի հանդերձապետը և պալատական հանդեսների կազմակերպիչը։ Համապատասխանել է Արշակունյաց ժամանակաշրջանի սենեկապետին։

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի տիտղոսներ
Պերուացիներ

մինի|Պերուացիներ
**Պերուացիներ**, ազգ Պերուում։ Կազմավորվել են հիմնականում իսպանահնդկացիական ծագմամբ մետիսներից։ Կազմում են երկրի բնակչության մոտ կեսը (33 մլն, 2019 թվական)։ Բնակվում են գլխավորապես առափնյա շրջաններում և Անդեր լեռներում։ Կրոնով կաթոլիկներ են։ Պերուացիների իսպաներեն լեզվի մեջ մեծ քանակությամբ բառեր են մտել հնդկացիական (հատկապես՝ կեչուա) լեզուներից։ Հնդկացիական ազդեցությունը գգալի է նաև նյութական և հոգևոր մշակույթի մի շարք բնագավառներում։ Պերուացիներ են անվանում նաև Պերուի ողջ բնակչությանը, որի մոտ կեսը հնդկացիներ են։ Իսպաներենը և կեչուան 1975 թվականից պետական լեզուներ են։

## Լեզուներ
Պերուում կա երկու պետական լեզու, իսպաներենը և կեչուան, իրենց տարածվածության պատճառով։ Օֆիցիալ ստատուս ունի գրական իսպաներենը, բայց մարդիկ խոսում են իսպաներենի իրենց ձևով, դրանց առանձնահատկությունը նրանում է, որ նրանք օկտագործում են հնդկացիների բառերը, բնական զոնաների անվանումները և այլ տերմինները։

## Ծագում
Պերուի էթնիկ հիմք են կազմում կեչուա ցեղերը, որոնք ինկերի օգնությամբ հպատակեցրել են այլ ցեղերին։ 1532-1572թ․ իսպանացիները, օգտվելով հնդկական քաղաքացիական կռիվներից, գրավեցին Ինկերի պետությունը։ Ստեղծվեց Պերուի փոխարքայությունը։ Ձևավորվել է էթնոռասայական բաժանում. Երկրի բնակչությունը բաղկացած է չորս խմբից՝ կրեոլներ (իսպանացիների անմիջական հետնորդներ, որոնք արդեն ծնվել են Պերուում), իսպանա-հնդկական մետիսները, հնդիկներ և ավելի ուշ՝ միգրանտներ եվրոպական այլ երկրներից։ Էթնոսոցիալական շերտավորման ավելի բարձր մակարդակ զբաղեցրել են կրեոլները, մետիսները և այլ սպիտակամորթները։ Պատմականորեն և մշակութային առումով Պերուի բնակչությունը կարելի է բաժանել երեք շրջանների՝ ափ (Կոստա), լեռներ (Սիերա), արևադարձային անտառներ (Սելվա)։ 16-17 դդ. հնդկացիների թիվը նվազել է նրանց շահագործման պատճառով։ 18-րդ դարում։ նա մասամբ ապաքինվել է.

Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ «պերուացիներ» տերմինը պետք է վերագրել իսպանացի բնակչությանը։ Այն ներառում է սպիտակամորթներ, մետիսներ, մուլատներ, չոլոն (մետիսացած հնդիկներ), նրանց 60%-ը։ Մնացածը՝ կեչուա, այմարա և անտառային հնդկացիներ, դիտարկվում են առանձին։ Բացի այդ, «հնդիկ» տերմինն արգելվել է 1972 թվականին՝ որպես նվաստացուցիչ տերմին և փոխարինվել «գյուղացի» անունով։ Ըստ զբաղմունքի՝ հնդիկները գյուղացիներն են։

Կատեգորիա:Պերուի բնակչություն
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Ֆիլիպ II Օգոստոս

**Ֆիլիպ II Օգոստոս** (, ), Ֆրանսիայի թագավոր 1180 թվականից։ Կապետինգների դինաստիայից։

Հենվելով մանր և միջին ֆեոդալիզմի, եկեղեցու վրա, դաշնակցելով քաղաքների հետ (դոմենից դուրս գտնվող քաղաքներին լայնորեն շնորհել է քաղաքային ազատություններ)՝ վարել է Ֆրանսիայի միավորման և պետական իշխանության կենտրոնացման քաղաքականություն։ 1186 թվականին իր դոմենին է միացրել Վերմանդուան, 1189 թ.-ին՝ Բերրիի և Ռեյմսի դքսությունները, 1202-1206 թթ.-ին անգլիացիներից վերանվաճել է Նորմանդիան, Մենը, Անժուն, Տուրենը, Պուատուի մեծ մասը։

1206 թվականի պայմանագրով Անգլիան հրաժարվել է Լուարից հյուսիս ընկած ֆրանսիական հողերից։ Այնուհետև իր դոմենին է միացրել Օվերնի (1213), Արտուայի (1214) կոմսությունները, ապա՝ Լանգեդոկը։ Ֆիլիպ II Օգոստոսն իրականացրել է վարչական և ֆինանսական մի շարք բարենորոգումներ։ 1189-1191 թվականներին խաչակրաց 3-րդ արշավանքի առաջնորդներից էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Խաչակրաց երրորդ արշավանքի քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Պիանո

**Պիանո** (իտալ.՝ piano, բառացի՝ մեղմ, կրճատ գրվում է՝ p), երաժշտության մեջ՝ դինամիկայի հիմնական նշումներից մեկը։ Հակադիր է ֆորտեին։ Պիանիսսիմո՝ pianissimo (рр)՝ շատ մեղմ, պիանո պիանիսիմո՝ piano pianissimo (ppp)՝ ավելի շատ մեղմ են։ Պիանո բառը հաճախ գործածվել է forte piano (դաշնամուր)-ի փոխարեն և իբրև դրա կրճատ նշում։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Մկանային կծկում

մինի
**Մկանային կծկում**, մկանի կարճացում, որի հետևանքով այն մեխանիկական աշխատանք է կատարում, ֆիզիոլոգիական, կենսաքիմիական և կենսաֆիզիկական բարդ պրոցես։

## Ժամանակակից տեսություն
Ժամանակակից տեսության համաձայն (Զ․ Հանսոն և Հ․ Հաքսլի, 1955, 1960)։ Դրա ժամանակ մկանաթելերում պարունակվող ակտին և միոզին սպիտակուցների թելիկները չեն կարճանում, այլ սահում են միմյանց վրայով, ակտինի թելիկները ներխրվում են միոզինի թելիկների մեջ, առաջանում է ակտոմիոզին, որի հետևանքով մկանաթելերի երկարությունը կրճատվում է։

Պրոցեսը կատարվում է ադենոզինեռֆոսֆորական թթվի (ԱԵՖ) ճեղքման էներգիայի հաշվին, կալցիումի իոնների ներկայությամբ։

## Տեսակներ
Տարբերում են.
*իզոմետրիկ, 
*իգոտոնիկ 
* աուքսոտոնիկ մկանային կծկումներ։

Իզոմետրիկ մկանային կծկման դեպքում աճում է մկանի լարվածությունը, բայց երկարությունը չի փոխվում, իգոտոնիկ կծկման ժամանակ մկանը կարճանում է, լարվածությունը մնում է անփոփոխ։

Օրգանիզմում կմախքային մկանները կատարում են միայն աուքսոտոնիկ կծկումներ, որի դեպքում փոխվում է մկանի և՛ լարվածությունը, և՛ երկարությունը։ Կմախքային մկանի մեկ կծկումը տևում է վայրկյանի տասնորդական մասեր, սակայն սովորաբար մկանները ստանում են նյարդային ազդակների համազարկեր և կատարում պրկանքային (տետանիկ) կծկումներ, որոնք բազմաթիվ միայնակ կծկումների միաձուլման արդյունք են։

Օրգանիզմում տեղի ունեցող բոլոր շարժումները (բացառությամբ էպիթելի թարթիչների շարժումներից) պայմանավորված են մկանային կծկումներով։

Կատեգորիա:Մկանների ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Զգայունակություն
Կատեգորիա:Մկանային համակարգ
Մկանուռուցք

մինի|Վիրաբուժական միջամտություն
մինի
**Մկանուռուցք**, միոմա, մկանային հյուսվածքի բարորակ ուռուցք։ Զարգանում է արգանդի, ստամոքսի, աղիքների, մաշկի հարթ մկանունքից (լեյոմիոմա), կմախքի միջաձիգ զոլավոր մկանունքից կամ սրտամկանից (ռաբդոմիոմա)։ Մկանաթելերի հետ սովորաբար լինում է նաև շարակցական հյուսվածք, և ուռուցքը տվյալ դեպքում անվանում են ֆիբրոմիոմա։ Առավել հաճախ հանդիպում է արգանդի մկանուռուցք (ֆիբրոմիոմաներ)։ Լինում է տարբեր մեծության և ձևի հանգույցների տեսքով, երբեմն կշիռը կարող է հասնել մի քանի կգ։ Առաջացման պատճառներ կարող են դառնալ ձվարանների հորմոնային խանգարումները (առավել հաճախ 30 տարեկանից հետո)։

## Ախտանշաններ
Երկարատև արգանդային արյունահոսություն, սակավարյունություն, միզապարկի, փոքր կոնքի արյան անոթների և նյարդերի ճնշվածություն։ Ուռուցքի աճումը շարունակվում է մինչև դաշտանային ցիկլի դադարումը (50-55 տարեկան)։ Ուռուցքի հայտնաբերման դեպքում անհրաժեշտ է բժշկի հսկողություն և զննումներ տարեկան 3-4 անգամ։

## Բուժում
Պահպանողական, անհրաժեշտության դեպքում՝ վիրաբուժական միջամտություն։

Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Մկնաբազեներ

մինի
**Մկնաբազեներ** (), ճուռակների ընտանիքի գիշատիչ թռչունների սեռ։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 41-60 սմ է։ Թևերը, պոչը, ոտքերը երկար են, մատները՝ կարճ։ Պարանոցի և գլխի փետուրներն առաջացնում են դիմային սկավառակ, որը բնորոշ է բվերին։ Արուները սպիտակավուն են, էգերը և ձագերը՝ գորշ կամ շիկավուն։ Տարածված են ամենուր, բացի Արկտիկայից և Անտարկտիդայից։ Բաց տարածությունների թռչուններ են։

## Բնադրում
Բնադրում են գետնի վրա, դնում 3-6 ձու։ Թխսում է էգը (մոտ 1 ամիս)։ Սնվում են կրծողներով, մողեսներով, գորտերով, այլ թռչունների ձագերով ու ձվերով։ Հայտնի է մկնաբազեի 9 տեսակ, որից 4-ը՝ Հայաստանում։ Ճահճային մկնաբազեներ հանդիպում են ամենուր, ուր կան եղեգնապատ ճահճուտներ, մարգագետնայինները բնադրում են Արաքսի հովտում, տափաստանայինները տարածված են անտառազուրկ շրջաններում, իսկ դաշտայինները Հայաստանում ոչ միայն բազմանում, այլև ձմեռում են։ Բոլոր տեսակները, բացի ճահճայինից, որոնք ոչնչացնում են ջրային թռչուններին և ճահճակուղբերին, օգտակար են։ 

Կատեգորիա:Ճուռակներ
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Մաքս Ֆերդինանդ Պերուց

**Մաքս Ֆերդինանդ Պերուց** () (մայիսի 19, 1914 - փետրվարի 6, 2002), անգլիական (ծագումով՝ ավստրիացի) կենսաքիմիկոս, մոլեկուլային կենսաբան։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (195))։

Սովորել է Վիենայի համալսարանում, հետագայում (1936 թվականից) տեղափոխվել Քեմբրիջ (Մեծ Բրիտանիա)։ Ղեկավարել է բժշկական գիտահետազոտական խորհրդի մոլեկուլային կենսաբանության խումբը (1947-1962), 1962 թվականից Քեմբրիջի համալսարանի մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայի վարիչն է։ Հիմնականում ուսումնասիրել է սպիտակուցների կառուցվածքը ռենտգենկառուցվածքային վերլուծության իր իսկ կատարելագործած մեթոդով։ Առաջինն է վերծանել հեմոգլոբինի մոլեկուլի տարածական կառուցվածքը։

1962 թվականին արժանացել է քիմիայի նոբելյան մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ
Պիաուի

**Պիաուի**, (), նահանգ Բրազիլիայի հյուսիսարևմտյան մասում, Պարաիբա գետի ավազանում։ Տարածությունը 250, 900 կմ² է, բն․՝ 2110 հզ․ (1977)։ Վարչական և տնտեսական կենտրոնը՝ Թերեզինա։ Զբաղվում են արոտային անասնապահությամբ, հողագործությամբ, կառնաուբյան մոմի հավաքով։ Մշակում են հացարմատ, բրինձ, շաքարեղեգ։ Կա սննդի, տեքստիլ, կաշվի-կոշիկի արդյունաբերություն։

## Ծանոթագրություններ
Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ

**Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ** (, ), Ֆրանսիայի թագավոր 1285 թվականից, Կապետինգների դինաստիայից։

Ֆիլիպ IV Գեղեցիկը ներքին և արտաքին ասպարեզում վարել է Ֆրանսիայի միավորման ու կենտրոնացման իշխանության ամրապնդման քաղաքականություն։ Ամուսնանալով Նավարայի թագուհու հետ՝ 1284 թվականին դարձել է նաև Նավարայի թագավոր, իր տիրույթներին է միացրել Անգումուան (1308), Լիոնը (1312), Գիենի (Աքվիտանիա) համար փոփոխակի հաջողությամբ պայքարել է Անգլիայի դեմ, 1300 թվականին գրավել է Ֆլանդրիան, սակայն 1302 թ.-ին պարտություն է կրել Կուրտրեի ճակատամարտում։

Կենտրոնացված պետության հզորացումը և հոգևորականների հարկադրումը սուր բախում է առաջացրել Բոնիփակիոս VIII պապի հետ, որից հաղթող է դուրս եկել Ֆիլիպ IV Գեղեցիկը, պապական իշխանությունն ընկել է ֆրանսիական գահի գերիշխանության տակ։ Պապի դեմ մղած պայքարում Ֆիլիպ IV Գեղեցիկը ձգտելով ստանալ ֆեոդալների և քաղաքային վերնախավերի աջակցությունը՝ հրավիրել է (1302) առաջին Գլխավոր շտատները։

Ֆիլիպ IV Գեղեցիկի օրոք Ֆրանսիան վերածվել է ուժեղ ֆեոդալական միապետության։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Dominique Poirel. Philippe le Bel. Perrin, collection։ Passé Simple, Paris, 1991. 461 p. ISBN 978-2-262-00749-2
* Sylvie Le Clech. Philippe IV le Bel et les derniers Capétiens. Tallandier, collection։ La France au fil de ses rois, 2002 ISBN 978-2-235-02315-3
* Georges Bordonove. Philippe le Bel, roi de fer. Le Grand livre du mois, Paris, 1984 ISBN 978-2-7242-3271-4
* Joseph Strayer. The reign of Philip the Fair. 1980.
* Favier, Jean. Philippe le Bel
* Boutaric. La France sous Philippe le Bel. П. 1861
* Jolly. Philippe le Bel. П., 1869
* B. Zeller. Philippe le Bel et ses trois fils. Π., 1885
* Морис Дрюон. Железный король. Первая книга из серии «Проклятые короли» (Железный король. Узница Шато-Гайара. Пер.с франц. М., 1981)

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Հարություն Մկրտչյան (ԽՍՀՄ հերոս)

**Հարություն Ռուբենի Մկրտչյան** (), Խորհրդային Միության հերոս (մարտի 24, 1945), ավագ սերժանտ։ Խորհրդային Միության հերոս։ Ապրել է Էջմիածնի շրջանի Ջրառատ գյուղում։  Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 1942 թվականից (1943 թվականից՝ 89-րդ հայկական Թամանյան դիվիզիայի կազմում)։ Աչքի է ընկել Օրջոնիկիձեի, Նովոռոսիյսկի ուղղությամբ մղված մարտերում։ Հերոսի կոչմանն արժանացել է Ղրիմի ազատագրման ժամանակ ցուցաբերած սխրագործության համար։ Մասնակցել է նաև Լեհաստանի ազատագրմանը, Օդերի անցմանը, Ֆրանկֆուրտի և Բեռլինի գրավմանը։

## Կենսագրություն
Հարություն Մկրտչյանը ծնվել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ախուրյանի շրջանի Վահրամաբերդ գյուղում։  1941 թվականին ավարտել է Լենինական երկաթուղային տեխնիկումը։ Լենինականի Քաղաքային զինկոմիսարիատի կողմից 1942 թվականի հունվարի 20-ին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Դեսանտային Մկրտչյանը մասնակցել է Մոզդոկի շրջանի մարտերին։ Օրջոնիկիձեի շրջանում մղած մարտերի համար պագևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Նովորոսիյսկի ուղղությամբ մղած մարտերի համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ 1944 թվականի փետրվարի 4-ին Կերչի համար մղված մարտերում ոչնչացրել է հակառակորդի գնդացրորդներին, լռեցրել կրակակետը, ինչի համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ 1944 թվականի մայիսին Գորնայա բարձունքի մոտ (Սևաստոպոլ քաղաքի մոտ) Մկրտչյանի ջոկը ոչնչացրել է հակառակորդի դզօտը, իսկ մայիսի 12-ի մարտում` 40 զինվոր։ Գորնայա բարձունքի գրավման և Սևաստոպոլի ազատագրման համար մարտերում ցուցաբերած արիության և հերոսության համար ավտոմատավորների ջոկի (526-րդ Հրաձգային գունդ, 89-րդ Հրաձգային դիվիզիա, Առանձին Առափնյա բանակ, 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատ) հրամանատար, գվարդիայի ավագ սերժանտ Հ. Ռ. Մկրտչյանին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախարարի 1945 թվականի մարտի 24-ի հրամանագրով շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով  և «Ոսկե աստղ» մեդալով։ Մասնակցել է Լեհաստանի ազատագրմանը, Օդերի գետանցմանը, Օդերի Ֆրանկֆուրտի և Բեռլինի գրավմանը։ 1945 թվականի փետրվարի 6-ին Օդերի շրջանում վիրավորվել է։ Զորացրվել է 1945 թվական։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ Աշխատել է Էջմիածնի ավտոգրասենյակի պետ, Դօսաֆի Էջմիածնի շրջկոմի նախագահ։ Եղել է պահեստազորի ինժեներ-մայոր։  Մահացել է 2002 թվականի մարտի 11-ին։

## Ընտանիք
* Կինը` սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Մարիամ Պետրոսի Մարտիրոսյան

## Պարգևներ
*Խորհրդային Միության հերոս (24.03.1945)
*Կարմիր դրոշի շքանշան (6.11.1943) 
* Լենինի շքանշան (24.03.1945)
* Կարմիր Աստղի շքանշան (2.05.1944)
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (11.03.1985)
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (16.05.1945)
* ԽՍՀՄ «Արիության համար» մեդալ (15.02.1943)
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ

## Գրականություն
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. — Ер., 2005. — ISBN 99930-4-342-7.

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ սերժանտներ
Բելգարդ սյուր Վալսերին (կանտոն)

**Բելգարդ սյուր Վալսերին** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ռոն-Ալպ շրջանում։ Էն դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Նանտյուա օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 17936 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 103 է։ Բելգարդ սյուր Վալսերին կանտոնում կա 12 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Բելգարդ սյուր Բալսերին կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Էն դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Փոքր Կարծախ

**Փոքր Կարծախ** նաև **Ֆիլիպովկա** () - հայաբնակ գյուղ Վրաստանում, նախկին Ախալքալաքի շրջանում, 25 Կմ հարավ արևմուտք, ներկայումս Սամցխե-Ջավախք նահանգում, Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում։ Բնակիչների նախնիները եկել են Էրզրումի նահանգից։

Խորհրդային Միության տարիներին միավորված է եղել Կարծախի սովետական տնտեսության հետ։ Զբաղվել են կերային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ։ Կար հայկական տարրական դպրոց, գրադարան, ակումբ։ Ներկայումս գյուղում դպրոց չի գործում, չկա գյուղական ակումբ և գրադարան։

Գյուղի բնակչության թվաքանակը ընդամենը 64 մարդ է, բնակվում են 22 ընտանիք։

## Արտաքին հղումներ
* Փոքր Կարծախ, Ջավախքին Աջակցության Հիմնադրամ 

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Շեյն Բատիե

**Շեյն Քորթնի Բատիե** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, հարձակվող։ Վերջին անգամ հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Մայամի Հիթ» ակումբում։ Եղել է նաև Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականի անդամ։

Ծնվել և մեծացել է Բիրմինգհեմ քաղաքում (Միչիգան նահանգ)։ Դպրոցական կարիերան անցկացրել է «Դետրոյթ քանթրի դեյ» ավագ դպրոցում, որի բասկետբոլային թիմի կազմում արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների և տիտղոսների, ընդհուպ մինչև ճանաչվելով 1997 թվականի «Միչիգանի Միստր Բասկետբոլ»։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունում է Դյուկի համալսարանի կրթաթոշակային ծրագիրը և 4 ուսումնական տարի (1997–2001) անցկացնում համալսարանի բասկետբոլային թիմում։ 2001 թվականին համալսարանային հավաքականի կազմում Բատիեն դառնում է NCAA չեմպիոն, ինչպես նաև նվաճում արժանանում մի շարք «Տարվա համալսարանային բասկետբոլիստ» անվանակարգի մրցանակների։ Համալսարանն ավարտել է կրոնագետի բակալավրի աստիճանով։

Ընտրվել է NBA-ի 2001 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 6-րդ ընտրությամբ՝ «Վանկուվեր Գրիզլիսի» (ավելի ուշ՝ *«Մեմֆիս Գրիզլիս»*) կողմից։ 5 տարի անց փոխանակվում և տեղ է գտնում «Հյուստոն Ռոքեթսում», որից հետո 2010-11 մրցաշրջանի ընթացքում վերադառնում է «Մեմֆիս»։ 2011 թվականին նոր պայմանագիր է կնքում «Մայամի Հիթի»։ «Հիթի» կազմում Բատիեն նվաճել է NBA-ի գավաթը 2012 և 2013 թվականներին։

Բետիեի համարով մարզաշապիկն հավերժացվել է և՛ դպրոցի և՛ համալսարանի կողմից։ Լիգայում հայտնի է պինդ պաշտպանական ունակությունների համար։

Բատիեն միակ բասկետբոլիստն է պատմության մեջ, ով արժանացել է Նեյսմիթի անվան տարվա լավագույն դպրոցական (1997) և համալսարանային (2001) բասկետբոլիստի տիտղոսներին։ 2010 թվականին «Սպորտինգ նյուզ» սպորտային հանդեսի կողմից ճանաչվել է որպես 4-րդ ամենախելացի մարզիկ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Էջը NBA.com կայքում
* ESPN.com էջը
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հյուստոն Ռոքեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայամի Հիթի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մեմֆիս Գրիզլիսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 9 ծնունդներ
Աեն (կանտոն)

**Աեն** (), կանտոն Ֆրանսիայի  Լիմուզեն երկրամասի Կրյոզ դեպարտամենտի Գերե շրջանում։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ կանտոնի բնակչությունը 4411 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2301 է։ Աեն կանտոնում կա 11 համայնք, որոնցից ամենամեծը Աենն է։

## Կանտոնի համայնքները
* Աեն - բնակչությունը՝ 1560 մարդ,
* Կրեսա - բնակչությունը՝ 557 մարդ,
* Լեպինա - բնակչությունը՝ 179 մարդ,
* Մեզոնիս - բնակչությունը՝ 208 մարդ,
* Մազերա - բնակչությունը՝ 138 մարդ,
* Մուտիե դ՛Այեն - բնակչությունը՝ 176 մարդ,
* Պեյրաբու - բնակչությունը՝ 139 մարդ,
* Պիոնա - բնակչությունը՝ 756 մարդ,
* Սենտ Իլեր լա Պլեն - բնակչությունը՝ 226 մարդ,
* Սենտ Իրիե լե Բուա - բնակչությունը՝ 332 մարդ,
* Վիժվիլ - բնակչությունը՝ 140 մարդ։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Պլատոնական սեր

մինի

**Պլատոնական սեր**, որ ռոմատիկ  ցանկություն չկան, որպես ցանկասիրությունից զերծ, ոչ մարմնական, զուտ հոգևոր սեր։ Արտահայտությունը կապվում է Պլատոնի ուսմունքի հետ։ Նրա իմացության տեսության մեջ գաղափարի նկատմամբ սիրո հիացմունքը և ճանաչողությունը կազմում են անքակտելի ամբողջություն։ Պլատոնը գեղարվեստական վառ գույներով ներկայացրել է սիրո վեր բարձրանալը մարմնականից դեպի հոգու և մաքուր գաղափարների աշխարհը։ Սիրո («էրոս») և իմացության համադրությունը Պլատոնը ըմբռնել է որպես յուրատեսակ մոլուցք և զմայլանք, որպես սիրային խանդավառություն։

Կատեգորիա:Սեր
Կատեգորիա:Ընկերություն
Հրաչյա Պողոսյան

**Հրաչյա Գրիգորի Պողոսյան** (), հայ ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1975), ՀՃԱ ակադեմիկոս (1994), Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի Մոսկվայի մասնաճյուղի թղթակից անդամ (1992)։

Ճարտարապետ Իզա Չոլախյանի ամուսինն է։

## Կենսագրություն
[մինի|[Գուրգեն Մուշեղյանի 85-ամյակին նվիրված ցուցահանդեսի բացմանը]]
1959 թվականին ավարտել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետության բաժինը։ 1959-1993 թթ. աշխատել է «Հայպետնախագիծ» ինստիտուտում, 1980 թվականից՝ արվեստանոցի ղեկավար, 1989-1993 թթ.` ինստիտուտի տնօրեն։ 1974 թվականից Հայաստանի ճարտարապետների միության քարտուղար։ Հեղինակ է Աբովյան (1961), Սևան (1961) քաղաքների գլխավոր հատակագծերի (ճարտարապետներ Թարխանյանի, Սպարտակ Խաչիկյանի, Չերքեգյանի հետ)։ Նրա նախագծերով կառուցվել են Երևանում՝ «Ռոսիա» կինոթատրոնը (1970-1974, համահեղինակներ՝ Թարխանյան, Խաչիկյան, կոնստրուկտորներ՝ Գևորգյան, Ծատուրյան, ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի մրցանակ, 1979), Երիտասարդության պալատը (1979, համահեղինակներ՝ Թարխանյան, Խաչիկյան, կոնստրուկտորներ՝ Գևորգյան, Ծատուրյան, Բաղդասարյան, ՀամԼԿԵՄ մրցանակ, 1981), Մարզահամերգային համալիրը (սկսվել է 1978 թվականին, հեղինակային խմբի հետ), Դիլիջանում՝ ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների ստեղծագործական տունը (սկսվել է 1974 թվականին, համահեղինակներ՝ Խաչիկյան, Սաֆարյան), Գորիսում բնակելի թաղամաս (1975, համահեղինակներ՝ Մկրտչյան, Սողոյան) և այլն։

## Պարգևներ
* 1973-1977 թթ. խորհրդային ճարտարապետության նվաճումների դափնեկիր
* 1975 թ. ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ
* 1984, 1985 թթ. «Տարվա լավագույն կառույց» համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ մեդալ
* ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր (2014 թ.)։

## Հրապարակումներ
* Պալատը բլրի վրա, «Գարուն» 1967, № 6:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրաչյա Պողոսյանը zarkfoundation.com կայքում

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Թոմ Քլևերլի

**Թո՛մաս Ուի՛լյամ Քլև՛երլի** (, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, Անգլիայի ազգային հավաքականի և Պրեմիեր Լիգայի «Էվերթոն» ակումբի կիսապաշտպան։ 
Վաղ պատանեկան տարիքում «Բրեդֆորդ Սիթիում» ֆուտբոլային կարիերայի սկզբնավորումից հետո Քլևերլին ընդունվեց «Մանչեսթեր Յունայթեդ» 12 տարեկանում։ 2007-2009 թթ. ընթացքում խաղացել է «Յունայթեդի» պահեստային կազմում և ընկերական խաղերում երբեմն նաև առաջին կազմում։ 2009-ի սկզբին Քլևերլին վարձավճարով է տրվել Առաջին լիգայում հանդես եկող «Լեսթեր Սիթիին», որտեղ էլ կայացել են Լիգայում նրա առաջին ելույթները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Աստոն Վիլլայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուիգան Ատլետիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուոթֆորդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ
Միկրոպարարտանյութեր

**Միկրոպարարտանյութ**, միկրոտարրեր պարունակող պարարտանյութ։ Ստորաբաժանվում են երկու խմբի՝ միամիկրոպարարտանյութեր (բորային, պղնձային, մանգանային, մոլիբդենային և այլն) և բազմամիկրոպարարտանյութեր (պարունակում են 2 և ավելի միկրոտարր)։

Որպես միկրոպարարտանյութեր օգտագործվում են միկրոտարրերի աղերը, արդյունաբերական թափոնները (խարամ, շլակ և այլն), ֆրիտները (աղերի և ապակու համաձուլվածքները), խելատները (օրգանական նյութերի և մետաղների միացությունները)։ Միկրոպարարտանյութերը լայնորեն օգտագործվում են հատկապես 1940 թվականից հետո։

Հայաստանում նպատակահարմար է օգտագործել Զանգեզուրի և հարավարևելյան շրջանների անտառային դարչնագույն, տափաստանային և բոլոր գոտիների գետահովտային հողերի պարարտացման համար։ Պղնձային միկրոպարարտանյութեր, կիրառվում են պղնձի սուլֆատի (պարունակում է մոտ 23% Cu), պիրիտային հանքամնացորդի (0, 3—0, 5% Cu) ձևերով, հիմնականում տորֆային և ավազային ճմապոդզոլային հողերում՝ հացահատիկային, բանջարանոցային բույսերի, կարտոֆիլի, վուշի և այլ ցանքերում։ Մանգանային միկրոպարարտանյութեր մանգանի սուպերֆոսֆատ (պարունակում է 2—3% MnO), Mn պարունակող պատրաստուկ (3, 5—4, 5% MnO), մանգանի խարամ (12—22% Mn), մանգանի ֆրիտներ (7—21% MnO) և այլն, օգտագործվում են սևահողերում, ճմակարբոնատային, անտառային մոխրագույն հողերում։ Ցինկային միկրոպարարտանյութեր ցինկի սուլֆատ (մոտ 25% Zn), պղնձաձուլական գործարանների թափոններ, ցինկի խելատներ ու ֆրիտներ ևն, արդյունավետ են չեզոք ու հիմնային ռեակցիա ունեցող կարբոնատային և կրացված հողերում։ Մոլիբդենային միկրոպարարտանյութեր մոլիբդեն պարունակող փոշի, մոլիբդենի սուպերֆոսֆատ և այլն, օգտագործվում են ճմապոդզոլային թթու, անտառային մոխրագույն հողերում, կրազուրկ սևահողերում։ ՀԽՍՀ-ում արդյունավետ են լեռնամարգագետնային, մարգագետնատափաստանային հողերում և լեռնային սևահողերում։ Կոբալտային միկրոպարարտանյութեր կոբալտի սուլֆատ, նպատակահարմար է օգտագործել ճմապոդզոլային, հատկապես ավազային և ճահճային հողերում, որտեղ մշակվում են թիթեռնածաղկավոր բույսեր։ Միկրոպարարտանյութերը բարելավում են բերքի որակը, բարձրացնում բերքատվությունը, արագացնում հասունացումը, ավելացնում շաքարի, վիտամինների, յուղերի պարունակությունը պտուղներում ու սերմերում, կանխում բույսերի հիվանդությունները, բարձրացնում ցրտա-չորադիմացկունությունը և այլն։ Միկրոպարարտանյութերի նկատմամբ գյուղատնտեսական բույսերի պահանջը կախված է դրանց կենսաբանական առանձնահատկություններից և միկրոտարրերի (բույսի համար մատչելի ձևերի) պարունակությունից։ Պարարտացման հիմնական ձևերն են՝ սերմերի նախացանքային մշակում միկրոպարարտանյութերով, արտարմատային սրսկումներ և այլն։ Միկրոպարարտանյութերի չափաքանակը 0, 5—5 կգ/հա է։ Որոշ միկրոպարարտանյութեր օգտագործվում են մակրոպարարտանյութերի հետ։

Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Միկրոշրջան

մինի|Աբովյան քաղաքի միկրոշրջաններից մեկը
**Միկրոշրջան**, բնակավայրերի կառուցապատման ժամանակակից քաղաքաշինական ամենափոքր միավորը։ Միկրոշրջանի կազմի մեջ բացի բնակելի շենքերից մտնում են նաև մսուր-մանկապարտեզներ, հանրակրթական դպրոցներ, ամենօրյա անհրաժեշտության մթերային և արդյունաբերական ապրանքների խանութներ, մշակութային, մարզական, կենցաղային և վարչական սպասարկման հիմնարկություններ։ Միկրոշրջանի բնակիչների թիվը կարող է լինել 2—6 հզ-ից (գյուղական բնակավայրերում) մինչև 16 հզ․ (խոշոր քաղաքներում)։

Միկրոշրջանի նախագծային և տեսական հիմունքները մշակվել են նախկին Խորհրդային Միությունում, դեռևս 1920-ական թթ․ և նոր թափ ստացել ետպատերազմյան տարիներին՝ ավերված քաղաքների վերականգնման ու նոր բնակելի զանգվածների շինարարության ընթացքում։ Միկրոշրջանի ծավալատարածական կոմպոզիցիան սերտորեն շաղկապվում է բնակելի տների տիպերի հետ, որոնք հաճախ մշակվում են բլոկ-սեկցիաների ձևով՝ ավելի ճկուն բնույթ հաղորդելով կառուցապատմանը։ Օրինակելի միկրոշրջաններներ են կառուցվել Մագնիտոգորսկում, Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Մինսկում, Վիլնյուսում և այլուր։ Երևանում առաջին միկրոշրջանի սինթետիկ կաուչուկի գործարանի բնակելի ավանն է (1932, ճարտարապետ՝ Գ․ Քոչար, Մ․ Մազմանյան)՝ բաղկացած բնակելի շենքերից (3, 4-հարկանի) և բնակիչների սպասարկումն ապահովող հիմնարկներից։ Այդ սկզբունքով են կառուցվել Երևանի Աջափնյակի և Նորքի բնակելի զանգվածները (ճարտարապետ Մ․ Մազմանյան, Ց․ Չախալյան), Ավանի բնակելի շրջանը (ճարտարապետ Գ․ Մուշեղյան, Կ․ Մարտիրոսյան), Վանաձորիի Դիմաց թաղամասը (ճարտարապետ Ա․ Թերզիբաշյան), Գյումրիի Հյուսիսային բնակելի շրջանը (ճարտարապետ Փ․ Մանուկյան) և այլն։
 

Կատեգորիա:Բնակավայրերի տեսակներ
Մագնիսաշարժ ուժ

**Մագնիսաշարժ ուժ**, ֆիզիկական մեծություն է, որը բնութագրում է էլեկտրական հոսանքների՝ մագնիսական հոսքեր ստեղծելու ունակությունը։ Այն օգտագործվում է մագնիսական շղթաների հաշվարկներում և հանդիսանում է էլեկտրամագնիսական ուժի անալոգը էլեկտրական շղթաներում։

## Մագնիսաշարժ ուժի բանաձևը
Կծիկում կամ էլեկտրամագնիսում մագնիսաշարժ ուժը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝

\mathcal{F} = NI

որտեղ՝
N — կծիկի պտույտների քանակն է,
I — հոսանքն է շղթայում։

Մագնիսական շղթայում մագնիսական հոսքի արտահայտությունը, որը հայտնի է որպես Հոփկինսոնի օրենք (անալոգ՝ Օհմի օրենք մագնիսական շղթաների համար), գրվում է այսպես՝

\mathcal{F} = \Phi R_m

որտեղ՝
\Phi — մագնիսական հոսքի մեծությունն է,
R_m — մագնիսական դիմադրությունն է հաղորդչի։

## Չափման միավորներ
ՄՀ (SI) համակարգում մագնիսաշարժիչ ուժը չափվում է ամպերներով (A), ինչպես էլեկտրական հոսանքը։ Շփոթությունից խուսափելու համար ոչ պաշտոնապես հաճախ օգտագործվում է «ամպեր-պտույտ» անվանումը։ Դա նաև ՄԿՍ համակարգում ընդունված միավորն էր։ Երբեմն կիրառվում է նաև Գիլբերտ (Gilbert, G) CGS համակարգում։

## Աղբյուրներ
* Hon, Giora; Goldstein, Bernard R, "Symmetry and asymmetry in electrodynamics from Rowland to Einstein", *Studies in History and Philosophy of Modern Physics*, vol. 37, iss. 4, pp.&nbsp;635–660, Elsevier December 2006.
* Hopkinson, John, "Magnetisation of iron", *Philosophical Transactions of the Royal Society*, vol. 176, pp.&nbsp;455–469, 1885.
* Lambert, Mathieu; Mahseredjian, Jean; Martínez-Duró, Manuel; Sirois, Frédéric, "Magnetic circuits within electric circuits: critical review of existing methods and new mutator implementations", *IEEE Transactions on Power Delivery*, vol. 30, iss. 6, pp.&nbsp;2427–2434, December 2015.
* 

Կատեգորիա:Ուժ
Սեմինոլներ

[thumb|Սեմինոլների առաջնորդ [Օցեոլան, նկ. Ջորջ Քեթլին]]
**Սեմինոլներ** (Seminole), հնդկացիների ցեղ, ծագումը՝ Ֆլորիդա, այժմ բնակվում են նաև Օկլահոմայի տարածքում։

= Պատմություն =
Ցեղախումբը ձևավորվել է XVIII դարի սկզբին՝ ժամանակակից Ջորջիայի, Միսսիսիպիի և Ալաբամայի նահանգների տարածքում ապրող հնդկացիների (հիմնականում կրիկական ծագման), ինչպես նաև Հարավային Կարոլինայի և Ջորջիայի փախստական սևամորթ ստրուկների՝ միավորման արդյունքում։

XIX դարի միջնամասում, ԱՄՆ-ի կառավարությունը սեմինոլների մեծամասնությանը Ֆլորիդայից բռնությամբ արտաքսել է Օկլահոմայի հնդացիների ռեզերվացիա։ Ցեղախմբի մի փոքր հատված (300-500 մարդ) մնաց Էվերգլեյդսում՝ Ֆլորիդայի հարավում և կատաղի դիմադրությում ցույց տվեց ԱՄՆ-ի բանակին, որը սեմինոլների հետ ճակատամարտերում կորցրեց շուրջ 1500 զինվոր։ Ֆլորիդայի սեմինոլները այդպես էլ չհանձնվեցին ԱՄՆ-ի իշխանություններին և հպարտորեն անվանում են իրենց «Չհպատակեցված ժողովուրդ». նրանք հանդիսանում են հնդկացիների միակ ցեղը, որը չի ստորագրել ԱՄՆ-ի հետ խաղաղության պայմանագիրը։ Միևնույն ժամանակ, սեմինոլները հանդիսանում են «Հինգ քաղաքակիրթ ցեղախմբերից» մեկը։

Շուրջ 12 հազ. մարդկանցից բաղկացած սեմինոլների ցեղախումբը հողատարածքների է տիրում Ֆլորիդայում և Օկլահոմայում։ Ցեղախմբի հիմնական գործարարական հետաքրքրություններն են ծխախոտը, զբոսաշրջությունը և խաղային բիզնեսը։ 2006 թ-ին ցեղախումբը 965 միլիոն դոլարով գնեց համաշխարհային ճանաչում ունեցող Hard Rock Cafe ռեստորանների ցանցը։

Այսօր շուրջ 3100 սեմինոլներ բնակվում են Ֆլորիդայում, իսկ 6000 սեմինոլներ՝ Օկլահոմայում։ Ֆլորիդայի ռեզերվացիաներն են՝ Բրայթոնը, Իմմոկալին, Բիգ-Սայփրեսսը, Հոլլիվուդը և այլն։

## Գրականության մեջ
* Թոմաս Մայն Ռիդ, «Սեմինոլների առաջնորդ Օցեոլան»

## Գրականություն
* Mahon, John K.; Brent R. Weisman (1996). «Florida’s Seminole and Miccosukee Peoples». In Gannon, Michael (Ed.). The New History of Florida, pp.&nbsp;183–206. University Press of Florida. ISBN 0813014158.

Կատեգորիա:Հնդկացիներ
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան հնդկացիներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ազգեր
Միկրոսոմներ

**Միկրոսոմներ** (միկրո․․․և հունարեն օձամարմին), էնդոպլազմային ցանցի հատվածներ (մինչև 1000կմ տրամագծով բշտիկներ), առաջանում են բույսերի և կենդանիների հյուսվածքների հոմոգենացման պրոցեսում բջիջների քայքայումից։ Տարբերում են հարթ և անհարթ մակերևույթով միկրոսոմներ։ Մինչև բջջային հոմոգենատների բաժանման տեխնիկան կատարելագործելը միկրոսոմների ֆրակցիայի մեջ մտնում էին նաև միկրոքոնդրիաները։

Կատեգորիա:Կենսաբանական թաղանթ
Կարլ Իմերման

**Կարլ Լեբրեխտ Իմերման** (, ), գերմանացի արձակագիր, դրամատուրգ, բանաստեղծ։

## Կենսագրություն

Դեռևս 16 տարեկանում Իմերմանը գրել է «Պրոմեթևս» վեպ-դրաման։ Սովորել է Հալեում, մասնակցել է ազատագրական պատերազմին, որոշ ժամանակ եղել ծառայության մեջ։ Վաղաժամ մահացել է 1840 թվականին։

Իմերմանին դժվար է կոնկրետ որևէ գրական դպրոցի հետևորդ համարել. նա և՛ «փոթորիկ ու ճնշում» շրջանի շարունակողն է, և՛ ռոմանտիկ է ու կլասիցիստ, իդեալիստ և ռեալիստ։ Նրա դրամաներում գերակշռում է մեկ խոհածությունը, մեկ երևակայությունը։

Հրատարակել է «Բանաստեղծություններ» (1822) ժողովածուն, «Կարդենիոն և Ցելինդան» (1826) ողբերգությունը, «Ալեքսիս» (1833) դրամատիկական եռերգությունը (առաջին մաս՝ «Բոյարներ», երկրորդ մաս՝ «Դատ Պետերբուրգում», երրորդ մաս՝ «Եվդոկիա», գրված են տարատեսակ բանաստեղծական չափերով), «Մյունխհաուզենը» (1838) վեպը։ Իմերմանը 1832 թվականին Դյուսելդորֆում կազմակերպել է թատրոն (աշխատել է մինչև 1837-ը), որտեղ բեմադրվել են ազգային և համաշխարհային դրամատուրգիայի լավագույն գործերը։ Իմերմանը մշակել է «Կանոններ»՝ սահմանելով դերասանների պարտականությունները։ Գրել է ուսումնասիրություններ թատրոնի մասին։ «Տրիստան և Իզոլդա» պոեմը մնացել է անավարտ

## Ընտանիք
* Առաջին կինը եղել է Էլիզա ֆոն Ալեֆելդտը։
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* Կարլ Լեբրեխտ Իմերմանը ''Internet Archive'' կայքում 
* Կարլ Լեբրեխտ Իմերմանը ''LibriVox'' կայքում 

Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ
Արփենիկ Ղափանցյան

**Արփենիկ Գրիգորի Ղափանցյան** (), հայ նկարչուհի։

Լեզվաբան Գրիգոր Ղափանցյանի դուստրն է, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Ալեքսանդր Գրիգորյանի կինը։

## Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

Աշխատել է դիմանկարի, նատյուրմորտի և բնանկարի ժանրերում։ Ղափանցյանի գեղանկարչությանը բնորոշ են հոգեբանական խորությունն ու քնարականությունը։

Աշխատանքներից են՝
* «Ինքնադիմանկար», 1955
* «Պատանի նկարչուհին», 1959
* «Մայրն ու երեխան», 1960
* «Նատյուրմորտ, մրգեր», 1962
* «Լիլիթի դիմանկարը», 1966
* «Դիմանկար», 1966
* «Դվինի բնապատկեր», 1967
* «Տաթևի լեռներ», 1969
* «Արտուտիկը», 1969
* «Նորայրի դիմանկարը», 1973
* «Տիգրանի դիմանկարը», 1976

1962 թվականին Երևանում մասնակցել է Հայաստանի նկարչի տանը կազմակերպված «Հինգի» խմբակային ցուցահանդեսին (Մինաս Ավետիսյան, Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյան, Հենրիկ Սիրավյան, Ալեքսանդր Գրիգորյան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:1996 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 12 ծնունդներ
Գրիգոր Համբարյան

**Գրիգոր Համբարյան** (ծնվ.՝ Ախալցայի շրջան, Վրացական ԽՍՀ), հայ հայրենասիրական և ազգագրական երգերի կատարող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ախալցխայի շրջանում, Վրացական ԽՍՀ։ Պապերը Ջավախք են եկել 1915 թվականին Կարինից, փրկվելով Մեծ Եղեռնից։

Ավելի քան 20 տարի զբաղվում է երգարվեստով։ Առավելապես հայտնի է որպես ազգագրական, հայրենասիրական երգերի կատարող «Գանձեր» համույթի մեներգիչ։ Համույթը հետագայում «Շարական» անվանվեց և Գրիգոր Համբարյանը սկսեց կատարել նաև հոգևոր երգեր։ Այժմ Աբովյանում գործող «Էրզրում» մանկական երգչախմբի ղեկավարն է։ Հանդես է գալիս ինչպես մենահամերգներով, այդպես էլ՝ մանկական երգչախմբի հետ։ Համերգներով հանդես է եկել Հայաստանի ամբողջ տարածքում (այդ թվում Արցախում) և ԱՄՆ-ի բազմաթիվ քաղաքներում։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։ Մեծ դուստրը նկարչուհի է, իսկ փոքրը՝ երգչուհի ու պարուհի։ Կինը ասմունքող է ու նաև հեռուստալրագրող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հայրենասիրական երգերի կատարողներ
Միկրոպիլե

**Միկրոպիլե** (միկրո․․ և հունարեն — դարպաս, անցք), 
# միջատների, սարդակերպերի, որոշ փափկամորթների, ձկների ձվի թաղանթի վրա գտնվող մեկ կամ մի քանի անցք, որոնց միջով սպերմատոզոիդը թափանցում է ձվաբջջի մեջ։ 
# Փոշեմուտք, սերմնամուտք, բարձրակարգ սերմնավոր բույսերի սերմնաբողբոջների գագաթնային անցք, որով փոշոտման ժամանակ ներս է մտնում փոշեխողովակը։

Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Միկրոռելիեֆ

**Միկրոռելիեֆ**, ռելիեֆի ձևեր, որոնք հանդիսանում են Երկրի տարբեր տեղամասերի մակերևույթի խոշոր ձևերի մանրամասները, որոնց հարաբերական բարձրությունը չի անցնում մի քանի մետրից (օրինակ, բլուրներ, փոքր ձագարներ, ավազաթմբեր, տափաստանային ափսեներ և այլն)։ Միկրոռելիեֆի ծագումը հիմնականում պայմանավորված է արտածին գործոններով։

Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ
Գինունգագապ

**Գինունգագապ** (հին իսլանդերեն Ginnungagap, «Հզոր ճեղքը»), սկզբնական քաոս, անդունդ սկանդինավյան դիցաբանության մեջ։ Այնտեղ բացակայում է կյանքը, սակայն սկզբում այնտեղ եղել են երկու աշխարհ Նիֆլհեյմը և Մուսպելհեյմը, որտեղ ծնվել է հսկա Իմիրը և սկիզբ դրել աշխարհի ստեղծմանը։ Սկանդինավյան քարտեզագիրները վաղ 15-րդ դարից փորձում էին տեղայնացնել, կամ բացահայտել Գինունգագապի իսկական աշխարհագրական դիրքը։

Սկանդինավյան առասպելներում* Գինունգագապը* ( «Հզոր անդունդ », ճեղք») մեծ, վաղեմի անդունդ է, քաոս, որը գոյություն ուներ մինչև տիեզերքի ստեղծումը։ Այլընտրանքային ստուգաբանությամբ՝ կապելով * ginn - * նախածանցը * Ginnungagap * սկզնբական տառերի հետ, հայտնաբերվել է ծիսային, սակրալ իմաստ՝ * ginn - heilagr *, * ginn - regin * ( երկուսն էլ վերաբերվում են աստվածների ) *և ginn - runa*  (նկատի ունենալով ռունագրեր ), որը մեկնաբանում է Գինունգագապին որպես " Տարածությունը լցրած կախարդական (նաև արարչական) ուժ ".

## Առասպելի մեջ

Գինունգագապը հանդես է գալիս նորվեգական առասպելներում որպես սկզբնական քաոս, անհատակ անդունդ, Gylfaginning նշում է՝

 
Տիեզերքն առաջացավ այն ժամանակ, երբ երկու հակառակ մասերը, գոտիները, բևեռները հանդիպում են Գինունգագապի մեջտեղում։

## Աշխարհագրական ռացիոնալացում

Սկանդինավյան քարտեզագիրները՝ 15 - րդ դարից սկսած, փորձում էին տեղայնացնել, կամ բացահայտել Գինունգագապը որպես իրական աշխարհագրական մաս, որտեղից էլ ծնունդ է առնում առասպելը։

Ըստ Հին Նորվեգական՝ 15 - րդ դարի (նախակոլումբյան), հանրագիտարանի տեքստերի խորագրերից * Gripla * ( * Փոքր Ժողովածու*) - Գինունգագապը գտնվում է Գրենլանդիայի և Վինլենդի (Հյուսիսային Ամերիկա ) միջև։ Ավելի ուշ՝ 17 - րդ դարում, Իսլանդական եպիսկոպոս Քըդբրանդուր Թորլաքսոն, նաև օգտագործում է * Ginnungegap * անունը, որ անվանի նեղուցը, հնարավոր է նկատի ունենալով Դևիսի նեղուցը, որն առանձնացնում է Գրենլանդիայի հարավային ծայրամասը * Estotelandia*-ից։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Dillmann, F. X. (1998). "Ginnungagap" in: Beck, H., Steuer, H. & Timpe, D. (Eds.) *Reallexikon der germanischen Altertumskunde, Volume 12*. Berlin։ de Gruyter. ISBN 3-11-016227-X.

## Տես նաև
* Քաոս

## Արտաքին հղումներ
* Քըդբրանդուր Թորլաքսոնի է 1606 թ. Հյուսիսատլանտյան շրջանի քարտեզը http://www.kb.dk/permalink/2006/manus/678/eng/9+verso/?var=

Կատեգորիա:Սկանդինավյան դիցաբանություն
Կատեգորիա:Քաոս
Օբյուսոն (կանտոն)

**Օբյուսոն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Օբյուսոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 6971 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2302 է։ Օբյուսոն կանտոնում կա 10 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Օբյուսոն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
*Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Անտառաբուծություն (բուսաբուծություն)

[thumb|250px|right|Անտառհատում [Ավստրիայում]]
**Անտառաբուծություն**, բուսաբուծության ճյուղ, խնդիրն է անտառի պլանավորված աճեցումը՝ փայտանյութի ստացման, ջրային ռեժիմի կարգավորման, հողբարելավման նպատակով։

Անտառտնկումները լինում են *միատարր* (կազմված միայն մեկ տեսակից) և *խառը* (մի քանի տեսակներից), ըստ տարիքի՝ միահասակ և տարահասակ, ըստ ձևի՝ միահարկ և բազմահարկ (առաջին շարահարկում լինում են լուսասեր, իսկ երկրորդ և հաջորդ շարահարկերում՝ համեմատաբար ստվերասեր տեսակներ), ըստ հասունացման աստիճանի՝ *մատղաշ*, *ձողանային*, *հասունացող*, *հասուն* և *գերհասուն*։ Անտառազուրկ տարածքներում անտառների աճեցումը կատարվում է արհեստական ցանքի, տնկման, երբեմն էլ կտրոնների (ուռի, բարդի, սոսի և այլն) միջոցով, մնացած դեպքերում բնական եղանակով (սերմնաբույսերով կամ արմատաընձյուղներով)։ Լեռնային պայմաններում հողապաշտպան և ջրային ռեժիմի կարգավորման նպատակով ստեղծվում են խառը, բազմահարկ անտառներ։ Ծառերի աճին զուգընթաց կատարվում են նաև անտառհատումներ։

Կատեգորիա:Բուսաբուծություն