Դեղամիջոցների վերամշակում

**դեղամիջոցների վերամշակումը**, որը նաև կոչվում է դեղորայքի վերաբաշխում կամ դեղորայքի կրկնակի օգտագործում, այն գաղափարն է, որ առողջապահական կազմակերպությունները կամ չօգտագործված դեղամիջոց ունեցող հիվանդները կարող են դրանք անվտանգ և պատշաճ կերպով փոխանցել դրա կարիքն ունեցող մեկ այլ հիվանդի: Նման ծրագրի նպատակն է նվազեցնել դեղորայքի թափոնները՝ դրանով իսկ խնայելով առողջապահական ծախսերը, բարելավել հիվանդների մատչելիությունը անհրաժեշտ դեղորայքին և ընդհանուր առմամբ մեծացնել դեղորայքի մատչելիությունը, ինչպես նաև թեթևացնել դեղորայքի բնապահպանական բեռը:

## Բանավեճ
Չնայած թափոնների կանխարգելման միջոցառումների անհրաժեշտությանը, դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրերի շուրջ բանավեճը շարունակվում է։ Ավանդաբար սպասվում է, որ սպառողները դեղատոմսով դեղամիջոց կստանան դեղատնից, և որ դեղատունը իր դեղամիջոցը ստացել է վստահելի աղբյուրից, ինչպիսին է արտադրողը կամ մեծածախ վաճառողը: դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրում սպառողները դեղամիջոցին հասանելիություն կունենան ավելի քիչ ստանդարտեցված մատակարարման շղթայի միջոցով։ Հետևաբար, առաջանում են վերամշակված դեղամիջոցի որակի մտահոգություններ:

Այնուամենայնիվ, կարգավորվող գործընթացում, որը վերահսկվում է մասնագիտացված դեղատների կամ բժշկական կազմակերպությունների կողմից, այս անորոշությունները կարող են հաղթահարվել: Օրինակ, դեղորայքի պահպանման պայմանների մոնիտորինգը, ներառյալ ջերմաստիճանը, լույսը, խոնավությունը և խառնումը, կարող է նպաստել վերամշակված դեղամիջոցի որակի կարգավորմանը: Այդ նպատակով դեղագործական փաթեթավորումը կարող է արդիականացվել զգայուն տեխնոլոգիաներով, որոնք կարող են նաև նախագծվել կեղծիքները հայտնաբերելու նպատակով: Նման փաթեթավորումը պահանջում է նախնական ներդրում, սակայն դա կարող է փոխհատուցվել դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրի միջոցով ձեռք բերված հնարավոր ծախսերի խնայողությամբ: Բացի այդ, բլոկչեյնի նման տեխնոլոգիաների ինտեգրումը կարող է ապահովել նվիրաբերված դեղամիջոցների ավելի մեծ հետագծելիություն՝ միաժամանակ դժվարացնելով կեղծումը: Համապատասխանաբար, դեղամիջոցի վերամշակումը տնտեսապես կենսունակ է թվում թանկ դեղամիջոցի համար, ինչպիսիք են ՄԻԱՎ-ի հետ կապված պրոֆիլակտիկ դեղամիջոցները կամ բերանի միջոցով քիմիաթերապիան, որն օգտագործվում է տարբեր քաղցկեղների բուժման նպատակով:

## Նվիրատվության սովորույթներ
Որոշ երկրներում դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրերը հաջողությամբ գործում են՝ չօգտագործված դեղամիջոցը նվիրաբերելով ավելի քիչ բախտավորներին: Միացյալ Նահանգներում դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրերը գոյություն ունեն տեղական մակարդակով, թեև Թենեսիի օրենքը թույլ է տալիս այդ նահանգում գործող ծրագրերին ընդունել հաստատված չօգտագործված դեղատոմսերի նվիրատվություններ անհատներից և կլինիկաներից Միացյալ Նահանգների ցանկացած վայրից: 2010 թվականի դրությամբ Կանադան ավելի քիչ դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրեր է ունեցել, քան Միացյալ Նահանգները: Այս ծրագրերը հանդիպում են միայն որոշակի դեղատներում, քանի որ այդ դեղատները պատրաստ են բավարարել վերամշակման ծրագրին մասնակցելու հատուկ պահանջները: Սովորաբար, դեղամիջոցի վերադարձերը տեղի են ունենում առանց ֆինանսական փոխհատուցման։ Հունաստանում GIVMED կազմակերպությունը գործում է դեղամիջոցի վերամշակման ոլորտում և 2016 թվականից ի վեր գրեթե 60 հազար դեղամիջոցի փաթեթ վերամշակելով՝ խնայել է ավելի քան կես միլիոն եվրո:

Այնուամենայնիվ, այլ երկրներում, ինչպիսին է Կանադան, դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրերի իրականացումը սահմանափակ է: Այլ նախաձեռնություններ կենտրոնացած են երրորդ աշխարհի երկրներին դեղորայք նվիրաբերելու վրա: Այնուամենայնիվ, սա ուղեկցվում է էթիկական սահմանափակումներով՝ որակի անորոշությունների պատճառով, ինչպես նաև գործնական սահմանափակումներով՝ պայմանավորված դեղամիջոցի միայն ժամանակավոր հասանելիությամբ և ոչ միշտ տեղական կարիքների բավարարմամբ: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը տրամադրել է ուղեցույցներ դեղամիջոցի պատշաճ նվիրատվության վերաբերյալ՝ դրանով իսկ խրախուսելով նվիրատվության այնպիսի գործելակերպը, որը հաշվի չի առնում ստացողի կարիքները, կառավարության քաղաքականությունը, արդյունավետ համակարգումը կամ որակի չափանիշները:

## Դեպի վերաբաշխումը որպես բուժման ստանդարտ
Այլապես, դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրերը կարող են սահմանվել որպես սովորական կլինիկական պրակտիկա՝ դեղորայքային թափոնների տնտեսական և բնապահպանական բեռը նվազեցնելու նպատակով: Այնուամենայնիվ, դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրերի ընդհանուր իրականացման համար պահանջվում են հստակ մասնագիտական ուղեցույցներ: Հետազոտությունը կարող է հիմնավորում տալ այս ուղեցույցների համար։ Օրինակ՝ հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հիվանդների մեծամասնությունը պատրաստ է օգտագործել վերամշակված դեղամիջոց, եթե պահպանվի որակը, և ուսումնասիրվել են դեղամիջոցի վերամշակման ծրագրի պահանջները, որոնք ընկալվում են շահագրգիռ կողմերի կողմից, ներառյալ լայն հասարակությունը, դեղագետեր, և քաղաքականություն մշակողներին:

Կարելի է ենթադրել, որ դեղամիջոցի վերամշակման ներդրումը որպես սովորական կլինիկական պրակտիկա տնտեսապես ձեռնտու է միայն այն դեպքում, եթե խնայողությունները գերազանցում են դեղատան գործառնական ծախսերը: Այդ նպատակով հետազոտությունը պետք է գնահատի դեղամիջոցի վերամշակման իրագործելիությունը: Նիդեռլանդներում ներկայումս սովորական կլինիկական պրակտիկայում փորձարկվում է չօգտագործված բերանային հակաքաղցկեղային դեղամիջոցի վերաբաշխումը՝ որոշելու որակի վերահսկվող գործընթացի ծախսերի խնայողությունները: Այս տվյալները կարող են օգնել քաղաքականություն մշակողներին առաջնահերթություն տալ դեղամիջոցի վերամշակմանը իրենց օրակարգում՝ դրանով իսկ նպաստելով դեղամիջոցի վերամշակման ընդհանուր իրականացման ուղեցույցներին։

Միացյալ Նահանգներում վերամշակված դեղատոմսով դեղամիջոցի վերաբաշխումը կարգավորվում է ըստ նահանգների: ԱՄՆ 50 նահանգներից 42-ը թույլ են տալիս նվիրաբերված դեղատոմսով դեղամիջոցի կրկնակի օգտագործում կարիքավոր հիվանդների կողմից, ինչպես սահմանված է յուրաքանչյուր նահանգի օրենքոով:

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

* Guidance Document: Best Management Practices for Unused Pharmaceuticals at Health Care Facilities, a 2010 publication from the United States Environmental Protection Agency