Ուբիկ (վեպ)

**Ուբիկ** () ամերիկացի գրող Ֆիլիպ Կ. Դիք-ի  1969 թվականին հրապարակված գիտաֆանտաստիկ վեպն է։ Պատմության գործողությունները տեղի են ունենում ապագայի՝ 1992 թվականին, որտեղ հոգեկան ուժերը օգտագործվում են կորպորատիվ լրտեսության մեջ, իսկ կրիոնիկ տեխնոլոգիան հնարավորություն է տալիս վերջերս մահացած մարդկանց պահել երկարատև կիսաքնի վիճակում։ Պատմությունը հետևում է Ջո Չիպին՝ հոգեկան ուժերով զբաղվող գործակալությունում աշխատող տեխնիկի, ով սկսում է իրականության մեջ զգալ տարօրինակ փոփոխություններ, որոնք ժամանակավորապես կարելի է վերադարձնել մի խորհրդավոր խանութից գնված նյութի միջոցով, որը կոչվում է Ուբիկ: Այս ստեղծագործությունը զարգացնում է այն կերպարներն ու գաղափարները, որոնք նախկինում ներկայացվել էին «What the Dead Men Say» կարճ ստեղծագործության մեջ։

*Ուբիկը* հանդիսանում է Դիք-ի ամենահայտնի վեպերից մեկը։ 2009 թվականին այն ''Time'' ամսագրի կողմից ընտրվել է որպես 1923 թվականից հետո գրված 100 լավագույն վեպերից մեկը։ Իր գրախոսության մեջ Time-ի քննադատ Լև Գրոսմենը  այն նկարագրել է որպես «խորը անհանգստացնող էքզիստենցիալ սարսափի պատմություն՝ մի մղձավանջ, որից երբեք լիովին վստահ չես լինում՝ արդյոք արդեն արթնացել ես»:

## Սյուժե
1992 թվականին մարդկությունը արդեն գաղութացրել է Լուսինը, և հոգեկան կարողությունները դարձել են սովորական երևույթ։ Գլխավոր հերոսը՝ Ջո Չիպը, պարտքերով ծանրաբեռնված տեխնիկ է, ով աշխատում է Runciter Associates կազմակերպությունում։ Այն «պրուդենս կազմակերպություն» է, որը աշխատանքի է ընդունում «իներտյալներ» կոչվող մարդկանց՝ այնպիսի անձանց, որոնք ունակ են չեզոքացնել տելեպատների և «պրեկոգների» (precogs՝ ապագան կանխատեսելու կարողություն ունեցող մարդկանց) ուժերը՝ հաճախորդների գաղտնիությունը պաշտպանելու նպատակով։ Ընկերությունը ղեկավարում է Գլեն Ռանսիթերը, իսկ նրան օգնում է նրա մահացած կինը՝ Էլլա Ռանսիթերը, որը պահվում է «կիսակյանք» կոչվող վիճակում։ Սա կրիոնիկ սառեցման մի ձև է, որը մահացած մարդկանց թույլ է տալիս պահպանել սահմանափակ գիտակցություն և հաղորդակցվելու կարողություն։ Երբ Ռանսիթերը խորհրդակցում է Էլլայի հետ, նա հայտնաբերում է, որ նրա գիտակցության մեջ է ներխուժվում  մեկ ուրիշ «կիսատ կյանքի» մեջ գտնվող անձ՝ Ջորի Միլլերիը։

Երբ գործարար մագնատ Սթեյթոն Միքը վարձում է  Runciter Associates-ին՝ իր լուսնային հաստատությունները պաշտպանելու համար հետապնդվող հոգեկան ներխուժումից, Ռանսիթերը հավաքում է իր լավագույն 11 իներտյալներից բաղկացած թիմը, այդ թվում՝ նոր ընդունված Փեթ Քոնլեյին ՝ խորհրդավոր աղջկա, ով ունի եզակի հոգեկան կարողություն՝ անցյալը փոխելով հետադարձորեն չեղյալ համարել որոշակի իրադարձություններ։ Ռանսիթերը և Չիպը ճանապարհվում են թիմի հետ դեպի Սթեյթոն Միքի լուսնային բազա, որտեղ նրանք բացահայտում են, որ հանձնարարությունը թակարդ է՝ հավանաբար կազմակերպված ընկերության հիմնական հակառակորդի՝ Ռեյ Հոլլիսի կողմից, ով ղեկավարում է հոգեկան ուժերով զբաղվող անձանց մի կազմակերպություն։ Պայթյունի հարվածը, ըստ երևույթին, սպանում է Գլեն Ռանսիթերին՝ առանց առանձնապես վնաս պատճառելու մյուսներին։ Նրանք շտապ վերադառնում են Երկիր՝ նրան կիսակյանք  վիճակում տեղավորելու համար, սակայն չեն կարողանում հաստատել նրա հետ կապը, ուստի նրա մարմինը պատրաստվում է գերեզմանադրվելու։

Պայթյունի պահից սկսած՝ թիմը սկսում է զգալ իրականության փոփոխություններ։ Շատ առարկաներ, որոնց նրանք առնչվում են (հատկապես ծխախոտները), ակնհայտորեն ավելի հին են, քան պետք է լինեն՝ որոշները ներկայացնում են նույն առարկայի ավելի հին տեսակներ և արագորեն վնասվում են։ Հետագայում նրանք աստիճանաբար հայտնվում են անցյալում՝ մինչև վերջապես ամրապնդվում 1939 թվականին։ Միևնույն ժամանակ, նրանք հայտնաբերում են, որ շրջապատված են Գլեն Ռանսիթերի «հայտնություններից»՝ օրինակ, նրա դեմքը հայտնվում է իրենց փողի վրա։ Վեպի ընթացքում թիմի անդամները մեկ առ մեկ սկսում են զգալ հոգնածություն և սառնություն, ապա հանկարծակի կնճռոտվում և մահանում են։ Չիպը փորձում է հասկանալ, թե ինչ է տեղի ունենում, և հայտնաբերում է երկու հակասական հաղորդագրություն Ռանսիթերից՝ մեկը նշում է, որ նա կենդանի է, իսկ նրանք մահացած են, իսկ մյուսը պնդում է, որ այն ձայնագրվել է Ռանսիթերի կողմից դեռ ողջ լինելու ընթացքում։ Վերջին հաղորդագրությունը գովազդում է Ուբիկ՝ խանութից գնվող այն միջոցը, որը կարելի է օգտագործել վնասվածքների ժամանակավոր վերականգնման համար և որը հաճախ ներկայացվում է որպես աէրոզոլի շիշ։ Չիպը ենթադրում է, որ նրանք բոլորը կարող են մահացած լինել պայթյունից և այժմ կապված են կիսակյանքի վիճակում, ուստի փորձում է առանց հաջողության տիրանալ Ուբիկին։

Երկրորդ հաղորդագրությունը ստանալուց և Ռանսիթերի ծննդավայր հասնելուց հետո՝ Չիպը մեղադրում է  Քոնլեյին, որ նա աշխատում է Հոլլիսի համար և իր կարողությամբ առաջացնում է վնասվածքներ։ Եվ քանի որ ինքն էլ սկսում է քայքայվել, նա հաստատում է իր մեղքը։ Երբ նա թողնում է Չիպին մահանալու, նրան փրկում է Ռանսիթերին՝ հայտնվելով և ցփռելով նրան Ուբիկով։ Ռանսիթերը ասում է, որ թիմը իրականում գտնվում է կիսակյանք վիճակում, իսկ ինքն կենդանի է և փորձում է նրանց օգնել, չնայած նա չգիտի, թե որտեղից է գալիս Ուբիկը։ Երբ Ռանսիթերը անհետանում է, Միլլերը ի  հայտ է գալիս Չիպի առաջ՝ հայտնելով, որ ոչ թե Քոնլեյը, այլ ինքն է սպանել ամբողջ թիմին (ներառյալ Քոնլեյին), քանի որ նա «ուտում է» կիսակյանքի մեջ գտնվողներին՝ իր գոյությունն ապահովելու համար, և ամբողջ այն իրականությունը, որը նրանք ապրում են, ստեղծվում և պահվում է իր կողմից։ Բարեբախտաբար, Չիպը ժամանակավորապես պաշտպանված է Ուբիկի ազդեցությամբ և հեռանում է Միլլերից։ Երբ նա վերջապես կրկին սկսում է քայքայվել, նա հանդիպում է Էլլային, որը փրկում է նրան՝ տալով կյանքի ընթացքում անվերջ Ուբիկի մատակարարման վկայական և ցուցում է տալիս մնալ կիսակենդանի՝ որոնելով Ուբիկի տարաները ՝ շարունակելու օգնել Ռանսիթերին, երբ  ինքն է վերածնվելու։ Կարծում են, որ Ջորին իրական աշխարհում ունի դաշնակիցներ, որոնք օգնում են նրան գտնել այլ կիսակենդանի անձանց՝ իր սեփական կիսակյանքը երկարացնելու համար, կամ որ նման սուբյեկտներ, ինչպիսին է Ջորին, կարող են առաջանալ ցանկացած կիսակենդանի հավաքածուից։ Ասվում է, որ  Ուբիկը մշակվել է Էլլայի և մի քանի այլ կիսակենդանի անձանց կողմից՝ Ջորիի դեմ պաշտպանվելու միջոց։

Ամեն գլուխ սկսվում է գովազդով, որտեղ Ուբիկը ներկայացվում է որպես տարբեր արտադրանք՝ ծառայում է որոշակի նպատակի։ Վերջին գլուխը սկսվում է այնպիսի հայտարարությամբ, որ Ուբիկը ստեղծել և ղեկավարվել է ամբողջ տիեզերքը, իսկ իր իրական անունը անհայտ է և ասված չէ։ Այս կարճ գլխում՝ Ռանսիթերը, ով գտնվում է «կենդանի» աշխարհում և վշտացած է իր լավագույն աշխատակիցների կորուստից, հայտնաբերում է մետաղադրամներ, որոնց վրա պատկերված է Չիպի դեմքը, և զգում է, որ սա «միայն սկիզբն է»։

## Մեկնաբանություն և վերլուծություն
[մինի|Հեղինակ [Ֆիլիպ Կինդրեդ Դիք|Ֆիլիպ Կ. Դիք (նկարը` 1963 թվականի)]]
Դիկի նախկին կինը՝ Տեսսան, նկատեց.Ուբիկը Աստծո մետաֆոր է։ Ուբիկը ամենակարող է և ամենաբանական, և Ուբիկը ամենուր է։ Սփրեյի սրվակը պարզապես այն ձևն է, որ Ուբիկը վերցնում է, որպեսզի մարդկանց համար հեշտ լինի հասկանալը և օգտագործելը։ Օգնում է ոչ թե դույլի մեջ եղած նյութը, այլ նրանց հավատը այն խոստման նկատմամբ, որ այն կօգնի նրանց։Նա նաև մեկնաբանեց վեպի ավարտը, գրում է՝Շատ ընթերցողներ տարակուսել են Ուբիկի ավարտի շուրջ, երբ Գլեն Ռանսիթերը գտնում է Ջո Չիպի նամականիշը իր գրպանում։ Ի՞նչ է դա նշանակում։ Ռանսիթերը մահացա՞ծ է։ Ջո Չիպը և մյուսները կենդանի՞ են։ Իրականում, սա նախատեսված է ասելու համար, որ մենք ոչինչ չենք կարող վստահ ասել այն աշխարհի մասին, որը կոչում ենք «իրականություն»։ Հնարավոր է, որ նրանք բոլորը մահացած են և գտնվում են «սառեցված փաթեթ»-ի մեջ, կամ որ կիսակյանքի աշխարհը կարող է ազդել լիակյանքի աշխարհի վրա։ Նույնպես հնարավոր է, որ նրանք բոլորը կենդանի են և երազում են։Փիթեր Ֆիթինգը տեսնում է զուգահեռներ Ուբիկում Աստված-Սատանա/Կյանք-Մահ հարաբերության և հակառակորդի կիսակյանքի ընթացքում սպառողական ունակությունների միջև, ինչպես նաև առևտրականացված արդյունաբերության՝ հոգեբանականների և հոգեբանական ուժերը զսպող «իներցիաներում», որոնք զբաղեցնում են վեպի «իրականությունը»։ Ֆիթինգը նաև նշում է Դիկի ջանքերը՝ Ուբիկը ապասրբացնելոււ և առևտրայնացնելու միջոցով, այն  որոնք սկսում են յուրաքանչյուր գլխի սկզբում։

## Ադապտացիաներ և մշակութային ազդեցություններ
### Տեսախաղ
1998 թվականին Cryo Interactive Entertainment ընկերությունը թողարկեց Ֆիլիպ Կ. Դիքի Ուբիկ վիդեոխաղը՝ տակտիկական գործողությունների/համարային ռազմավարության ոճով, որը շատ անմիջականորեն հիմնված է վեպի վրա։ Խաղը թույլ էր տալիս խաղացողներին հանդես գալ որպես Ջո Չիպ և պատրաստել մարտական վաշտեր՝ հանձնարարված առաքելությունների համար «Հոլլիս Կորպորացիայի» դեմ։ Խաղը հասանելի էր PlayStation և Microsoft Windows համակարգերի համար, բայց մեծ կոմերցիոն հաջողություն չուներ։

### Պլանավորված ֆիլմային ադապտացիաներ
#### Առաջին փորձ – Gorin
1974 թվականին ֆրանսիացի կինոռեժիսոր Ժան-Պիեր Գորինը պատվիրեց Դիքին գրել սցենար, հիմնված Ուբիկ վեպի վրա։ Դիքը ավարտեց սցենարը մեկ ամսվա ընթացքում, սակայն Գորինը երբեք այն չի նկարահանել։ Սցենարը հրապարակվեց որպես Ubik: The Screenplay 1985 թվականին () և կրկին 2008 թվականին (). Դիքի նախկին կինը՝ Տեսսան, պնդում է, որ հրապարակված սցենարը «ծանր խմբագրված է, և ուրիշներն ավելացրել են նյութ այն սցենարին, որը Ֆիլը գրել է», սակայն նա նաև առաջարկում է, որ «կինոարտադրողները, իրոք, նախ պետք է նայեն հեղինակի սեփական սցենարը, նախքան իրենց մեկնաբանական ճանապարհին շարժվելը»:

#### Դիքի սցենար
Դիքի սցենարում կան բազմաթիվ տեսարաններ, որոնք չեն ներառվել վեպում։ Ըստ Թիմ Փաուերսի, Դիքի ընկերոջ և գիտաֆանտաստիկ գրողի, *Ubik: The Screenplay*-ի նախաբանով, Դիքը ֆիլմի համար մի գաղափար ուներ, որը ներառում էր՝ «ֆիլմը կարծես ենթարկվում է  մի քանի փոփոխությունների ՝ սև-սպիտակի, ապա ավելի  վաղ նկարահանված ֆիլմերի անշնորք արհամարհանքի, այնուհետև  թեք լցված կադրի, որոնք սկսում են  սևանալ, փրփրել և հալվել, թողնելով միայն պրոյեկցիոն լամպի սպիտակ շողը, որը, իր հերթին, քայքայվում է և թողնում թատրոնը մթության մեջ, և գրեթե կարող է դիտողի ստիպել զարմանալ, թե ինչպիսի սառած, հնացած մեքենա կգտնի նա իր ավտոմեքենայի բանալիները տեղավորելու համար, երբ դուրս կգա»։

#### Պալոտան և  Celluloid Dreams
Թոմի Պալոտան, ով հեղինակել է Դիքի «A Scanner Darkly» վեպի ֆիլմային ադապտացիան, հուլիս 2006-ին տված հարցազրույցում ասել է, որ նա «ինչպես դեռ ունի *Ուբիկի* *ընտրության հնարավորությունը*» և ուզում է «դա վերածել կենդանի գործողություններով լի ֆիլմի»։ 2007 թվականին Դիքի դուստրը՝ Իսա Դիք Հաքեթթը, հայտնել է, որ *Ուբիկի* ֆիլմային ադապտացիայի հարցերը բանակցությունների առաջադեմ փուլում են։ 2008 թվականի մայիսին ֆիլմը ընտրվեց Celluloid Dreams ընկերության կողմից, որի  արտադրությամբ զբաղվեց Հենգամե Փանահիի համար  և Դիք Հաքեթը՝   կողմից Electric Shepherd Productions-ի համար։ Ֆիլմը նախատեսվում էր սկսել արտադրություն 2009-ի սկզբին, սակայն երբեք իրականություն չդարձավ։

#### Գոնդրիի անհաջող արտադրություն
[մինի|[Միշել Գոնդրին (նկարում) նախատեսած ֆիլմային ադապտացիան դուրս մնաց կյանքի՝ 2010-ների սկզբին։]]
Միշել Գոնդրին աշխատում էր Ուբիկի ֆիլմային ադապտացիայի վրա 2011-ի սկզբին, պրոդյուսերներ՝ Սթիվ Գոլին և Սթիվ Զայլին։ Սակայն 2014 թվականին Գոնդրին ֆրանսիական Telerama լրատվականին (հաղորդելով Jeux Actu–ի միջոցով) ասել է, որ նա այլևս չի աշխատում նախագծի վրա և բացատրել է՝«Վեպը բացառիկ է, սակայն դա լավ է միայն որպես գրական գործ։ Փորձելով այն ադապտացնել մի քանի սցենարիստների հետ, … այս պահին ես չեմ զգում, որ պատրաստ եմ անել դա։ Այն չունի այն դրամատիկական կառուցվածքը, որը կարող էր այն դարձնել լավ ֆիլմ։ Ստացա մի սցենար, որը ինձ մի փոքր հուսախաբ արեց, և այդպես էլ եղավ։ Դա երազանք էր, բայց կյանքում միշտ հնարավոր չէ ունենալ այն, ինչ ուզում ես»։

### Ձայնային գիրք
*Ուբիկի* աուդիոգիրքը թողարկվել է 2008 թվականին Blackstone Audio ընկերության կողմից։ Աուդիոգիրքը, որը կարդացել է Անթոնի Հիլդը, ամբողջական է և տևում է մոտ 7 ժամ՝ 6 CD-ների վրա։ 2016 թվականին թողարկվել է մեկ այլ տարբերակ՝ Brilliance Audio ընկերության կողմից, կարդացել է Լյուկ Դանիելսը, այն նույնպես ամբողջական է և տևում է 7 ժամ 56 րոպե։

### Երաժշտություն
Secret Chiefs 3 խումբը ստեղծել է աուդիո ադապտացիա իրենց «The Electromagnetic Azoth – *Ubik* / Ishraqiyun – *Balance of the* *19*» 7" վինիլային ալբոմում։ «Ubik» թրեքում հանդես են եկել երաժիշտները՝ Տրեյ Սպրանսը (Faith No More, Mr. Bungle) և Բիլ Հորիսթը։

2000 թվականին Art Zoyd խումբը թողարկել է վեպի երաժշտական մեկնաբանությունը՝ *u.B.I.Q.U.e.* անվամբ։ Այս անվանումը նաև օգտագործվել է Timo Maas–ի սինգլի համար։

1992 թվականին Richard Pinhas թողարկել է ալբոմ *DWW*, որը ներառում է «Ubik» և «The Joe Chip Song» երգերը։

2006 թվականին C-Jeff սկսեց Ubiktune անունով չիպթուն (chiptune) ցանցային լեյբլ։

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Braver, Lee, (2015) "Coin-Operated Doors and God: A Gnostic Reading of Philip K. Dick's *Ubik*", *Extrapolation* 56.1, pp.&nbsp;83–110. https://doi.org/10.3828/extr.2015.6
* Fitting, Peter, (1975) "Ubik and the Deconstruction of Bourgeois SF", *Science-Fiction Studies* # 5, 2:1, pp.&nbsp;47–54.
* Lem, Stanislaw, (1975) "Science and Reality in Philip K. Dick's *Ubik*", *A Multitude of Visions*, ed. Cy Chauvin, Baltimore; T-K Graphics, pp.&nbsp;35–9.
* Pagetti, Carlo, (2003) "Ubik uno e trino" [afterword], Philip K. Dick, *Ubik*, Roma: Fanucci, pp.&nbsp;253–66. 
* Proietti, Salvatore, (2006) "Vuoti di potere e resistenza umana: Dick, *Ubik* e l'epica americana", *Trasmigrazioni: I mondi di Philip K. Dick*, eds. Valerio Massimo De Angelis and Umberto Rossi, Firenze: Le Monnier, pp.&nbsp;204–16. 

Կատեգորիա:1969 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:1969 վեպեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գրականություն
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրականություն
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ վեպեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական վեպեր