Մաո Ցզե Դունի պաշտամունք

մինի|Մաո Ցզե Դունի լուսանկարը, որտեղ նա դեմ առ դեմ կանգնած է՝ ուղղված ամբոխին, «Նախագահ Մաոյի մեջբերումներ» գրքից (հայտնի է նաև որպես «Փոքրիկ կարմիր գիրք»):
մինի|Քարոզչական պաստառ. «Նախագահ Մաոն մեր սրտերի կարմիր արևն է»
**Մաո Ցզե Դունի պաշտամունք** (), որը հայտնի է նաև որպես Մաոյի պաշտամունք, վերաբերում է Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի առաջին նախագահ Մաո Ցզե Դունի շուրջ ստեղծված անձի պաշտամունքի երևույթին։

Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքի կոնկրետ դրսևորումները ներառում էին, բայց չէին սահմանափակում՝ Մաոյի ոճի հագուստ կրելը, Մաոյի կրծքանշան կրելը, Մաոյի դիմանկարներ տեղադրելը, «Մեջբերումներ Մաո Ցզե Դունից» գիրքը կարդալը, հեղափոխական «կարմիր երգեր» երգելը, «նվիրվածության» պար պարելը, ինչպես նաև «առավոտյան զեկուցում և երեկոյան հաշվետվություն» կոչվող միջոցառումները։։ Հայտնի կարգախոսներից են՝ «Չորս մեծեր» և «Երեք հավատարմություն և չորս անվերջություն»։

Շատ գիտնականներ կարծում են, որ Մաոյի պաշտամունքը ծագել է Յանանի Ուղղման Շարժման ժամանակ, որը հաստատեց Մաո Ցզե Դունի գերագույն դիրքը Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցությունում և ամրագրեց Մաոյի մտքերը կուսակցության կանոնադրության մեջ որպես ՉԿԿ բոլոր անդամների հիմնարար տեսական հիմք։ 1949 թվականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից հետո՝  Մշակութային հեղափոխության (1966-1976) ընթացքում, Մաոյի պաշտամունքը ապրեց և՛ վերելք, և՛ անկում՝ արագորեն հասնելով իր գագաթնակետին: Այն դարձավ Մաո Ցզե Դունի կողմից հակառակորդներին ճնշելու գործիք, որի ամենահայտնի օրինակներից մեկը 1969 թվականին այն ժամանակվա նախագահ Լյու Շաո Ծը-ի հետապնդումն ու մահն է։ Մշակութային հեղափոխության ժամանակ ժողովրդի կրոնական կենսունակությունն ու գործունեությունը ուղղված էին Մաո Ցզեդունի պաշտամունքին։ 1975 թվականին «Մաո Ցզե Դունի միտքը» գրվեց 1975 թվականի Սահմանադրության մեջ։

Մաո Ցզե Դունի մահից հետո՝ 1976 թվականին, նրա իրավահաջորդ Հուա Գուոֆընը հետևեց «երկու ինչ էլ լինի» սկզբունքին։ Այնուամենայնիվ, սկսած 1977 թվականից, Տըն Սյաոպինը, Հու Յաոպանը և ուրիշներ, գլխավորեցին «սխալների ուղղման» արշավը, սկսեցին մեծ բանավեճ ճշմարտության չափանիշի վերաբերյալ, բացահայտորեն հերքեցին և դեմ արտահայտվեցին անձի պաշտամունքին և մատնանշեցին Մաո Ցզե Դունի կողմից թույլ տրված սխալները, բայց միևնույն է հաստատեցին Մաո Ցզե Դունի միտքը և չորս հիմնարար սկզբունքները։ Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության 1982 թվականի 12-րդ ազգային համագումարում վերանայված Սահմանադրությունը բացահայտորեն սահմանեց, որ «կուսակցությունն արգելում է անձի պաշտամունքի ցանկացած ձև»։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Մաոյի պաշտամունքը շարունակել է դրսևորվել սպառողական և մշակութային որորտներում՝ տարբեր ապրանքների տեսքով։ Որոշ մարդիկ կարծում են, որ սա Մշակութային հեղափոխության մնացորդ է։ 2010 թվականից հետո էլ Մաո Ցզե Դունի ծննդյան և մահվան օրերին որոշ վայրերում շարունակում են անցկացվել պաշտոնական կամ հասարակական հիշատակի միջոցառումներ։ Օրինակ՝  ծննդյան օրը հիշատակի միջոցառումներ են անցկացվում Մաոյի ծննդավայրում՝ Շաոշան քաղաքում։ Մաոյի հիշատակին նվիրված միջոցառումների նպատակները տարբեր են․ որոշ դեպքերում դրանք ունեն քաղաքական պատճառներ, որոշ դեպքերում իրականացվում են առանց քաղաքական ենթատեքստի՝ որպես ուսումնասիրություն կամ քննարկում, իսկ երբեմն էլ Մաոյի պաշտամունքը օգտագործվում է ներկայիս հասարակության նկատմամբ դժգոհություն արտահայտելու համար։ Մաո Ցզե Դունի դիմանկարը մինչ այժմ կախված է Պեկինի Թիենանմըն հրապարակի  կենտրոնում, ինչպես նաև տպված է դեռևս շրջանառության մեջ գտնվող հինգերորդ սերիայի չինական յուանի բոլոր թղթադրամների դիմերեսին։ Բացի այդ, Թիենանմըն հրապարակում գտնվում է նաև Մաո Ցզե Դունի հիշատակի դամբարանը (հուշահամալիրը)։

## Պատմական զարգացում
### Ծագում և զարգացում
[[斯大林|毛泽东（左）与斯大林（右）在莫斯科举办的斯大林71岁寿辰庆典上（1949年12月）。|250x250փքս]]

Մաո Ցզեդունի ժամանակաշրջանի Չինաստանը անձի պաշտամունքի վրա հիմնված քաղաքական մշակույթի օրինակ էր և ազդված էր Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար Ստալինի քաղաքական փորձից։ Շատ գիտնականներ կարծում են, որ «Մաո Ցզեդունի պաշտամունքը» ծագել է 1942–1945 թվականների Յընանի ուղղման շարժման ժամանակ, որի ընթացքում Մաո Ցզե Դունի բարձրագույն դիրքը Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության ներսում հաստատվեց։ Սակայն որոշ գիտնականներ կարծում են, որ Մաոյի պաշտամունքը սկսվել է 1930-ականների վերջում՝ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության վեցերորդ գումարման վեցերորդ լիագումար նիստից հետո, կամ 1949 թվականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից հետո, կամ նույնիսկ միայն 1950-ականների վերջում 1955 թվականի վերջին մայրցամաքային Չինաստանում տեղի ունեցավ «անխոհեմ առաջընթաց», որը որոշակի քաոս առաջացրեց ազգային տնտեսությունում: Ճոու Ընլայը, Չըն Յունը և ՉԿԿ-ի այլ բարձրաստիճան ղեկավարներ սկսեցին «հակա-անխոհեմ առաջխաղացման» արշավ, և անխոհեմ առաջխաղացման և այլ հարցերի քննադատություններ ի հայտ եկան նաև կուսակցությունից դուրս և հասարակության մեջ։ 1957 թվականին Մաո Ցզե Դունը սկսեց լայնածավալ «հակաաջական շարժումը», որը դիտվում է որպես Յընանի ուղղման շարժման շարունակություն։ Արդյունքում Չինաստանի մայրցամաքում առնվազն 550,000 մտավորականներ, ժողովրդավարական կուսակցությունների ներկայացուցիչներ և այլախոհներ անմիջապես դասակարգվեցին որպես «աջական տարրեր» և ենթարկվեցին մաքրման ու հալածանքների։ Սա լրջորեն վնասեց ժողովրդավարական համակարգի կառուցմանը, և այդ ժամանակից սկսած Չինաստանի մայրցամաքը փաստացի մտավ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության իրական միակուսակցական իշխանության ժամանակաշրջան։

Միևնույն ժամանակ, 1956 թվականի փետրվարին ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարից հետո, Մաո Ցզե Դունը և ՉԿԿ-ի այլ բարձրաստիճան ղեկավարներ դժգոհ էին այն ժամանակվա խորհրդային առաջնորդ Խրուշչովի կողմից «Ստալինի պաշտամունքի» քննադատությունից և դատապարտումից, ինչպես նաև հետագա «դեստալինիզացիայից»։ Մաո Ցզե Դունը նաև կարծում էր, որ կուսակցության ներսում որոշ բարձրաստիճան ղեկավարներ համարձակվում էին իր դեմ առարկություններ անել և ընդդիմանալ իր գաղափարներին հենց այն պատճառով, որ անձի պաշտամունքի դեմ պայքարը թուլացրել էր իր անձնական հեղինակությունը։ 1957 թվականի վերջին «Մեծ ցատկի» մեկնարկից հետո，Մաո Ցզե Դունը 1958 թվականի հունվարին տեղի ունեցած Նաննիի համաժողովում քննադատեց «հակաառաջանցիկության» դիրքորոշումը և հայտարարեց, որ իշխանությունը «պետք է կենտրոնանա միայն կուսակցության կոմիտեի ձեռքում՝ Քաղաքական բյուրոյում, քարտուղարությունում, մշտական հանձնաժողովում, և պետք է լինի միայն մեկ միջուկ»։ Նա նույնիսկ ձևակերպեց մի ասացվածք՝ ասելով.

«Մեծ իշխանությունը պետք է ամբողջությամբ կենտրոնացվի, փոքր իշխանությունները՝ բաժանվեն, որոշումները կայացնում է կուսակցության կոմիտեն, իսկ տարբեր կողմերը դրանք իրականացնում են…»։ Այնուհետև, 1958 թվականի մարտին անցկացված Չըն Տուի կենֆերանսում Մաո Ցզե Դունը առաջ քաշեց «անձի պաշտամունքի երկու տեսակների» գաղափարը։ Սա տեսականորեն «կանաչ լույս» տվեց ամբողջ կուսակցության ներսում անձի պաշտամունքի հետագա տարածմանը և սկսեց ուժեղացնել հենց Մաո Ցզե Դունի անձի պաշտամունքը։ Այնուհետև, 1958 թվականի մարտին անցկացված Chengdu Conference-ում Մաո Ցզեդունը առաջ քաշեց所谓 «անձի պաշտամունքի երկու տեսակների» գաղափարը։ Սա տեսականորեն «կանաչ լույս» տվեց ամբողջ կուսակցության ներսում անձի պաշտամունքի հետագա տարածմանը և սկսեց ուժեղացնել հենց Մաո Ցզեդունի անձի պաշտամունքը։ Մաոն այս կոնֆերանսում ասաց․Խրուշչովը մեկ հարվածով ամբողջությամբ մերժեց Ստալինին, և դա նույնպես մի տեսակ ճնշում էր։ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության ներսում մարդկանց ճնշող մեծամասնությունը դրա հետ համաձայն չէր։ Ոմանք ենթարկվեցին այդ ճնշմանը և պարզապես կրկնեցին այդ տեսակետը՝ պահանջելով վերացնել անձի պաշտամունքը։ Կային նաև մարդիկ, ովքեր մեծ հետաքրքրություն էին ցուցաբերում անձի պաշտամունքի դեմ պայքարի նկատմամբ։Անձի պաշտամունքը երկու տեսակ ունի։ Մեկը ճիշտ պաշտամունքն է․ օրինակ՝ Մարքսի, Էնգելսի, Լենինի, Ստալինի ճիշտ գաղափարների նկատմամբ մենք պետք է պաշտամունք ունենանք, պետք է հավերժ պաշտենք, չի կարելի չպաշտել։ Ճշմարտությունը նրանց ձեռքում է․ ինչո՞ւ չպաշտել։ Մենք հավատում ենք ճշմարտությանը, իսկ ճշմարտությունը օբյեկտիվ իրականության արտացոլումն է։ Մի դասարանում պարտադիր պետք է հարգեն և ընդունեն դասարանի ղեկավարին․ եթե չհարգեն, խնդիրներ կառաջանան։Մյուսը սխալ պաշտամունքն է․ երբ առանց վերլուծության, կուրորեն ենթարկվում են։ Դա ճիշտ չէ։ Անձի պաշտամունքի դեմ պայքարն էլ երկու նպատակ կարող է ունենալ․ մեկը՝ սխալ պաշտամունքի դեմ պայքարելն է, մյուսը՝ ուրիշներին պաշտելու դեմ հանդես գալը՝ պահանջելով, որ մարդիկ հենց իրեն պաշտեն։Խնդիրը անձի պաշտամունքը չէ, այլ այն, թե արդյոք դա ճշմարտությո՞ւն է։ Եթե դա ճշմարտություն է, ապա պետք է այն ընդունել և հարգել։ Եթե ճշմարտություն չէ, ապա նույնիսկ կոլեկտիվ ղեկավարությունն էլ չի օգնի։

… Կան մարդիկ, որոնք քննադատում էին Լենինին՝ ասելով, թե նա բռնապետ է։ Լենինը շատ հակիրճ պատասխանել է․ «Քո բռնապետ լինելու փոխարեն ավելի լավ է, որ ես լինեմ բռնապետ»։Մարտին Չընդուի համաժողովում Լյու Շաոցին ասել է. «Նախագահ Մաոն շատ ավելի լավն է, քան մենք։ Գաղափարախոսության, տեսակետների, դերի և մեթոդների առումով մենք շատ հետ ենք նրանից։ Մեր խնդիրն է լրջորեն սովորել նրանից…»։ Շանհայի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար Կը Ցինշին հանդիպման ժամանակ ասել է. «Մենք հավատում ենք նախագահ Մաոյին մինչև սնահավատության աստիճան և հնազանդվում ենք նախագահ Մաոյին մինչև կույր հնազանդության աստիճան»։ Հետագայում, 1958 թվականի մայիսին Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության ութերորդ ազգային համագումարի երկրորդ նստաշրջանում Ճոու Ընլայն ասել է. «Չինաստանի տասնամյակների հեղափոխության և շինարարության պատմական փորձը ապացուցել է, որ նախագահ Մաոն ճշմարտության ներկայացուցիչն է։ Եթե մենք հեռանանք կամ դեմ գնանք նրա ղեկավարությանը և հրահանգներին, մենք հաճախ կկորցնենք մեր ճանապարհը, կսխալվենք և կվնասենք կուսակցության և ժողովրդի շահերը…»։ Պո Իպոն նաև ասել է.«Մենք ունենք Մաո Ցզե Դունի նման ղեկավար, ունենք այսպիսի խելացի առաջնորդ, մենք պետք է պարզապես սովորենք նրանից և անկեղծորեն կատարենք նրա ցուցումները․ այդպես կարող ենք խուսափել ‘առաջանցիկություն’-ի նման սխալներից և տնտեսության զարգացման մեջ մեծ արդյունքներ արձանագրել»։ 1958 թվականի ամռանը Կան Շընը ավելացրել է. «Մաո Ցզե Դունի միտքը մարքսիզմ-լենինիզմի գագաթնակետն է»։
մինի|Մաո Ցզե Դունը և Լյու Շաոցին հանդիպեցին «Արևելքը կարմիր է» ֆիլմի բոլոր դերասանների հետ (1964 թվականի հոկտեմբերի 16):
1959-ից 1961 թվականներին Մաո Ցզե Դունի գլխավորությամբ Չինաստանում կազմակերպվեցին «Մեծ ցատկ առաջ» և «Ժողովրդական կոմունա» շարժումները: Տարբեր գնահատականներով՝ երեք տարվա սովի ընթացքում ընդհանուր առմամբ մահացել է 15 միլիոնից մինչև 55 միլիոն մարդ:[։ Այս ժամանակահատվածում, 1959 թվականի ամռանը կայացած Լուշանի համաժողովում, Մաո Ցզեդունի գլխավորությամբ Պեն Դըհուային և «Մեծ ցատկ առաջ»-ի դեմ առարկություններ ներկայացնող այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներին անվանեց «Պըն Դըհուայի հակակուսակցական խմբակ»: Հետագայում նա սկսեց «հակաաջակողմյան պայքարը» կուսակցությունում և բանակում: Պայքարը տևեց մոտ կես տարի, որի ընթացքում քննադատության ենթարկվեցին Կոմունիստական ​​կուսակցության ավելի քան 3 միլիոն անդամներ և կադրեր: Սա լրջորեն վնասեց ՉԿԿ-ի ներսում ժողովրդավարական կյանքին կենտրոնականից մինչև ժողովրդական մակարդակ, և, իր հերթին, հաստատեց Մաո Ցզե Դունի «բացարձակ իշխանությունը» կուսակցությունում։ 1962 թվականի սկզբին «Յոթ հազար կադր» կոնֆերանսում Մաո Ցզե Դունը կարճ ժամանակով հրաժարական տվեց առաջնագծից՝ ինքնաքննադատություն անելուց հետո։ Լյո Շաոցին, Դըն Սյաոպինը և ուրիշներ ստանձնեցին Կենտրոնական կոմիտեի առօրյա գործերի ղեկավարումը: Այն ժամանակվա պետության նախագահ Լյո Շաոիպի հեղինակության բարձրացումը մարտահրավեր նետեց Մաոյին։ 1963 թվականին Մաո Ցզե Դունի կողմից սկսված «Չորս մաքրագործումների շարժումը» մեկնարկեց ամբողջ երկրում և համարվեց մշակութային հեղափոխության նախերգանք: Մաոյի և Լյուի միջև տարաձայնություններն ու հակասությունները սրվեցին։

1964 թվականին Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքի շուրջ տիրող եռանդը սրվեց։ Վարչապետ Ճոու Ընլայը, «Երգելով և առաջխաղացնելով Մաո Ցզե Դունի դրոշի ներքո» մեծամասշտաբ երգի և պարի ներկայացման հիման վրա, պլանավորեց և բեմադրեց «Արևելքը կարմիր է» մյուզիքլը։ Նույն թվականին փոխնախագահ Լին Պիաոն և ուրիշներ պլանավորեցին «Նախագահ Մաոյի մեջբերումները» տարածել բանակում և տարածել այն բանակից դուրս։ Ավելին, 1960-ականներին Ազգային օրվա մի քանի շքերթների ժամանակ Պեկինի Թիենանմըն հրապարակում տեղադրվեց Մաո Ցզե Դունի հսկայական դիմանկարը՝ մարդկանց հիացմունքի համար։ ​​Մաո Ցզե Դունի գովաբանության այս մեթոդները նաև դիտվում էին որպես Մաո Ցզե Դունի ինքնազգուշացում՝ Բրեժնևի, Կոսիգինի և այլոց կողմից Խորհրդային Միության Կոմունիստական ​​կուսակցության առաջին քարտուղար Խրուշչովի դեմ պետական ​​հեղաշրջման դեմ։ 1965 թվականի հունվարին, ամերիկացի լրագրող Էդգար Սնոուի հետ հանդիպման ժամանակ, Մաո Ցզե Դունը խոստովանեց, որ Չինաստանն իսկապես ունի անձի պաշտամունք, և որ կա պատճառ դրան մասնակցելու համար: Նա կարծում էր, որ Խրուշչովի պաշտոնանկությունը երեք ամիս առաջ կապված էր Խրուշչովի «անհատականության պաշտամունքի բացակայության» հետ։

### Մշակութային հեղափոխության ժամանակաշրջան
[1966年10[天安门广场|月，毛泽东在北京天安门广场上接见红卫兵。|251x251փքս]]

1966 թվականի մայիսի 16-ին հրապարակվեց «Մայիսի 16-ի ծանուցումը», և մայրցամաքային Չինաստանում սկսվեց Մշակութային հեղափոխությունը: Մաո Ցզե Դունի անձի պաշտամունքը համապատասխանում էր պատմական նախադեպերին։ Մշակութային հեղափոխության վաղ փուլերում Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքը սովորական չինացիների կողմից հասավ իր գագաթնակետին: Աստվածացված առաջնորդի պաշտամունքն ու ընդօրինակումը ստեղծեցին առաջնորդության կիսակրոնական փիլիսոփայություն, և Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքը նույնպես Մշակութային հեղափոխության հիմնական բովանդակություններից մեկն էր՝ դառնալով հարյուր միլիոնավոր չինացիների կյանքի հիմնական ձևը[։ Մշակութային հեղափոխության վաղ փուլերում Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքը սովորական չինացիների կողմից հասավ իր գագաթնակետին: Աստվածացված առաջնորդի պաշտամունքն ու ընդօրինակումը ստեղծեցին առաջնորդության կիսակրոնական փիլիսոփայություն, և Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքը նույնպես Մշակութային հեղափոխության հիմնական բովանդակություններից մեկն էր՝ դառնալով հարյուր միլիոնավոր չինացիների կյանքի հիմնական ձևը[։ Մայիսի 18-ին Լին Պիաոն Կենտրոնական կոմիտեի քաղաքական բյուրոյի ընդլայնված նիստում արտասանեց «Մայիսի 18-ի ելույթը», գովաբանելով Մաո Ցզե Դունին և Մաո Ցզե Դունի միտքը, որը հաստատվեց Մաո Ցզե Դունի կողմից：19-րդ դարի հանճարները Մարքսն ու Էնգելսն էին, մինչդեռ 20-րդ դարի հանճարները՝ Լենինը և ընկեր Մաո Ցզե Դունը։ ... Մաո Ցզե Դունի միտքը մարդկության փարոսն է, համաշխարհային հեղափոխության ամենասուր զենքը և ամենուր կիրառելի համընդհանուր ճշմարտություն։ Մաո Ցզե Դունի միտքը կարող է փոխել մարդկանց մտածելակերպը, փոխել հայրենիքի դեմքը և հնարավորություն տալ չին ժողովրդին կանգնել աշխարհի ժողովուրդների առջև և կանգնել հավիտյան։ Այն կարող է հնարավորություն տալ աշխարհի ճնշված և շահագործված ժողովուրդներին կանգնել և կանգնել հավիտյան։ Անկախ նրանից, թե որքան է ապրում նախագահ Մաոն՝ իննսուն տարեկան է, թե հարյուրից բարձր, նա միշտ կլինի մեր կուսակցության գերագույն առաջնորդը, և նրա խոսքերը կլինեն մեր գործողությունների ուղեցույցը։ Յուրաքանչյուր ոք, ով դեմ է նրան, կդատապարտվի ամբողջ կուսակցության և ամբողջ ազգի կողմից։ ... Ամբողջ բանակը և ամբողջ կուսակցությունը Մաո Ցզե Դունի մտքի հետ միավորելով՝ ցանկացած խնդիր կարող է լուծվել։ Նախագահ Մաոյի յուրաքանչյուր խոսք ճշմարտություն է. մեկ խոսքն ավելի արժեքավոր է, քան մեր տասը հազարը։Հունիսի 7-ին «Ժողովրդական օրաթերթը» և «Ազատագրական բանակի օրաթերթը» հրապարակեցին վերջիններիս խմբագրականը՝ «Մաո Ցզե Դունի միտքը մեր հեղափոխական գործի հեռադիտակն ու մանրադիտակն է» վերնագրով, որտեղ պնդում էին, որ «Նախագահ Մաոն մեր սրտերում կարմիր արևն է, իսկ Մաո Ծըհ Տունի միտքը՝ մեր կենսական արյունը։ Անկախ նրանից, թե երբ, անկախ նրանից, թե ինչ տեսակի «իշխանություն» կլինի, ով էլ որ դեմ լինի Մաո Ցզե Դունի մտքին, մենք նրանց միասին կպատժենք որպես ամբողջ կուսակցություն և կդատապարտենք որպես ամբողջ երկիր»։ Նույն թվականի օգոստոսին Լին Պիաոն և ուրիշներ առաջարկեցին «Չորս Մեծեր» (Մեծ Ուսուցիչ, Մեծ Առաջնորդ, Մեծ Հրամանատար, Մեծ Ղեկավար) անվանումը, իսկ սեպտեմբերի 18-ին ասացին. «Որտե՞ղ են օտարերկրացիներն ու հնագույն մարդիկ, որոնք այնքան մեծ են, որքան նախագահ Մաոն։ Որտե՞ղ կա այդպիսի հասուն միտք։ Նախագահ Մաոյի նման հանճարը աշխարհում հարյուր տարին մեկ է, իսկ Չինաստանում՝ հազար տարին մեկ։ Նախագահ Մաոն աշխարհի ամենամեծ հանճարն է»։
«Կարմիր գվարդիայի շարժումը» երիտասարդներին Մաո Ցզե Դունի երկրպագությանը դրդելու և քարոզչության ուժով Մաո Ցզե Դունի անձի պաշտամունք ստեղծելու մեթոդներից մեկն էր։ 1966 թվականի օգոստոսին, Պեկինում «Կարմիր օգոստոսից» սկսած, Մաո Ցզե Դունը Թիենանմըն հրապարակում ութ անգամ անընդմեջ հանդիպեց Կարմիր գվարդիայի հետ: Կարմիր գվարդիան անցկացրեց համազգային զանգվածային ուխտագնացություն, որի ընթացքում բոլոր չինացիները պետք է սովորեին Մաո Ցզե Դունից, ընդօրինակեին Մաո Ցզե Դունին և արտահայտեին իրենց երկրպագությունը Մաո Ցզե Դունի նկատմամբ։ Մաո Ցզե Դունը օգտագործեց Կարմիր գվարդիայի և ապստամբների անձի պաշտամունքը՝ իր քաղաքական թշնամիներին և հակառակորդներին հարձակվելու համար։ Մշակութային հեղափոխության բռնկումից հետո, Մաո Ցզե Դունի աջակցությամբ, Կարմիր գվարդիան և ապստամբները լայնածավալ պայքար սկսեցին «կապիտալիստական ​​ճանապարհային երթևեկության կողմնակիցների» դեմ”։ Իշխանության զավթման շարժում սկսեցին ամբողջ երկրում՝ սկսած 1967 թվականի սկզբի «Հունվարյան փոթորկից»։ Պետության այն ժամանակվա նախագահ Լյո Շաոցին քննադատվեց որպես «Չինաստանի Խրուշչով» և հալածվեց մինչև մահ։ Պըն Դըհուայը, Հը Լոնը և Տաո Ճուն նույնպես հալածվեցին մինչև մահ, իսկ Տըն Սյաոպինը և Չըն Յունը ազատվեցին աշխատանքից և ուղարկվեցին գյուղական վայրեր։ 1968 թվականին տարբեր վայրերում ի հայտ եկավ Մաո Ցզե Դունի նկատմամբ հավատարմությունը ցույց տալու միջոցառումների մեծ ալիք, այդ թվում՝ «Հավատարմության պարը» և «Առավոտյան և երեկոյան զեկույցը»։ 1968 թվականի երկրորդ կեսին Լյո Շաոցին և ուրիշներ տապալվեցին, ամբողջ երկրում ստեղծվեցին հեղափոխական կոմիտեներ, և իշխանության զավթման շարժումը գործնականում ավարտվեց։ Այնուհետև Մաո Ցզե Դունը «Մաո Ցզե Դունի մտքի քարոզչական թիմեր», ինչպիսիք են բանվորական քարոզչական թիմերը և ռազմական քարոզչական թիմերը, ուղարկեց տարբեր հաստատություններ և ստորաբաժանումներ՝ իրավիճակը վերահսկելու և զինված պայքարը դադարեցնելու համար: Այդ ժամանակից ի վեր Կարմիր գվարդիան կորցրեց իշխանությունը։ Այս ժամանակահատվածում ի հայտ եկավ նաև «մանգոյի պաշտամունքը», որը դարձավ Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքի հատուկ ձև, ինչը ցույց էր տալիս, որ բանվոր դասակարգը սկսեց առաջնորդել մշակութային հեղափոխությունը։ 1968 թվականի վերջին Մաո Խը Տունը սկսեց լայնածավալ «Գյուղական շարժում», և Կարմիր գվարդիան լուծարվեց։ Լայնածավալ քաղաքական զտումների ժամանակ, ինչպիսիք են «դասակարգային շարքերի մաքրումը» և «Մայիսի 16-ի հետաքննությունը», ապստամբների շատ անդամներ, որոնք ակտիվ էին մշակութային հեղափոխության վաղ փուլերում, և մարդկանց այլ խմբեր զտվեցին և մաքրագործվեցին: Գիտնականները գնահատում են, որ շարժման ընթացքում տասնյակ միլիոնավոր մարդիկ հալածվել են, և առնվազն հարյուր հազարավոր մարդիկ մահացել են։ 
մինի|Մշակութային հեղափոխության ժամանակ Մաո Ցզե Դունը աստվածացվեց։
1970 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, երբ Մաո Ցզե Դունի հետ հանդիպեց ամերիկացի լրագրող Էդգար Սնոուի հետ, նա կարծում էր, որ Լին Պիաոյի «Չորս Մեծերը» նյարդայնացնող են, բայց միևնույն ժամանակ կարծում էր, որ անհրաժեշտ է, որ Չինաստանը վերջին մի քանի տարիների ընթացքում ունենա որոշակի անձի պաշտամունք։ Մաոն ասաց. «Սա Լյու Շաոկիին հակադրվելու համար էր»։ «Բայց հիմա դա անհրաժեշտ չէ, և այն պետք է սառեցվի»։ Զրույցի ընթացքում Սնոուն հարցրեց, թե արդյոք նրանք, ովքեր չափազանց հեռու էին գնացել անձի պաշտամունքի հարցում, անկեղծ են։ Մաոն կարծում էր, որ կա երեք տեսակ՝ մեկը անկեղծ էր, երկրորդը՝ ամբոխին հետևող, իսկ երրորդը՝ կեղծ։ Սնոուն նաև հիշատակեց երկու ամերիկացիների, որոնք բնակություն էին հաստատել Պեկինում։ Նա կարծում էր, որ նրանց զրույցը այնքան անկեղծ չէր, որքան Մաոյի զրույցը։ Մաոն պատասխանեց. «Նրանք մի փոքր սնահավատ են և մի փոքր վախկոտ։ Նրանք վախենում են սխալ բան ասելուց։ Ես չեմ վախենում սխալ բան ասելուց։ Ես անօրեն եմ։ Դա կոչվում է «վանական, որը հովանոց է պահում, մազեր չկան (օրենք)՝ ոչ մի երկինք»։ Մշակութային հեղափոխության ուշ փուլերում՝ 1975 թվականի հունվարին կայացած Չորրորդ Ազգային Ժողովի ժամանակ, «Մաո Ցզե Դունի միտքը» գրվեց 1975 թվականի Սահմանադրության մեջ, որը նշում էր, որ «մենք պետք է հավատարիմ մնանք Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցության հիմնական գծին և քաղաքականությանը սոցիալիզմի ողջ պատմական փուլում, հավատարիմ մնանք պրոլետարիատի բռնապետության ներքո շարունակվող հեղափոխությանը և ապահովենք, որ մեր մեծ հայրենիքը հավերժ առաջ շարժվի մարքսիզմի, լենինիզմի և Մաո Ցզե Դունի մտքի առաջնորդած ճանապարհով» (Նախաբան, 4-րդ պարբերություն), և որ «մարքսիզմը, լենինիզմը և Մաո Ցզե Դունի միտքը մեր երկրի առաջնորդող գաղափարախոսության տեսական հիմքն են» (2-րդ հոդվածի 3-րդ պարբերություն): Սա պաշտոնապես օրինականացրեց և սահմանադրացրեց Մաո Ցզե Դունի անձի պաշտամունքը։

### Հուա Գուոֆընի անցումային շրջանը
Հուա Գուոֆընը Մաո Ցզե Դունի իրավահաջորդն էր բարձրագույն ղեկավարության պաշտոնում: Քանի որ նրա կառավարումը անկայուն էր, նա մեծ ուշադրություն էր դարձնում այն ​​տեսության օրինականությանը, որ «Հուա Գուոֆընը հաջորդել է Մաո Ցզե Դունին» և շարունակել է Մաո Ցզե Դունի անձի պաշտամունքը: Հուա Գուոֆընը ոչ միայն անտեսեց «Ես վստահում եմ քեզ գործեր անելու մեջ» հայտարարությունը, որը Մաո Ցզե Դունի կողմից արվել էր միայնակ և առանց որևէ ապացույցի, որպես «Մաո Ցզե Դունի վերջին խոսքեր»,այլև լայնածավալ կերպով խթանեց իր և Մաո Ցզե Դունի զուգահեռ պաշտամունքը, նման Հյուսիսային Կորեայում Կիմ Իր Սենի և Կիմ Չըն Իրի պաշտամունքին: Օրինակ, նա իր և Մաո Ցզե Դունի դիմանկարները կախեց Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցության 11-րդ ազգային համագումարում և տարածեց այն ամբողջ երկրում: Հինգերորդ Ազգային Ժողովի առաջին նստաշրջանում ընդունվեց հրամանագիր՝ «Կամավորների երթը» երգի տեքստը փոփոխելու մասին՝ «Մենք միասնական ենք որպես մեկ ամբողջություն և առաջ ենք շարժվում թշնամու կրակի տակ» երգը փոխարինելով «Մենք կշարժվենք հազարավոր տարիներ՝ բարձր պահելով Մաո Ցզե Դունի դրոշը» և այլն։ 1976 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, Կենտրոնական քարոզչության վարչության աշխատանքային զեկույցը լսելուց հետո, Հուա Գուոֆընն ասաց, որ ինքը կկենտրոնանա «Չորս» խմբավորման քննադատության վրա և նրանց հետ միասին կքննադատի Դըն Սյաոպինին. «Չորս» խմբավորման գիծը ծայրահեղ աջ գիծ է». «մի քննադատեք նախագահ Մաոյի ասած կամ նրա գլխով արած ոչինչ». «խուսափեք Թիենանմընի միջադեպի և այլ քաղաքականության մասին խոսելուց»: 1977 թվականի փետրվարի 7-ին «Ժողովրդական օրաթերթը», «Ազատագրական բանակի օրաթերթը» և «Կարմիր դրոշը» համատեղ հրատարակեցին «Լավ ուսումնասիրեք փաստաթղթերը և հասկացեք հիմնական կետերը» վերնագրով խմբագրական, որում նշվում էր, որ «մենք վճռականորեն կաջակցենք նախագահ Մաոյի կողմից կայացրած բոլոր որոշումներին և միշտ կհետևենք նախագահ Մաոյի բոլոր հրահանգներին», մասնավորապես՝ «երկու ինչ-որ բան»-ին«Երկու ինչ-որ բան»-ը հետագայում դարձավ Հուա Գուոֆընի հզոր գործիքը իշխանությունը զավթելու և օրինականությունը պահպանելու համար մինչև 1978 թվականին «Գործնականությունը ճշմարտության ստուգման միակ չափանիշն է» գրքի հրապարակումը:
մինի|Մաո Ցզե Դունի և Հուա Գուոֆընի դիմանկարները կախված են տարրական դպրոցում (լուսանկարվել է 1978 թվականին):

### Կարգուկանոնի վերականգնման ժամանակաշրջանը
մինի|Կարգախոսներ ՉԿԿ Կենտկոմի նախկին գլխավոր քարտուղար Հու Յաոպանի նախկին նստավայրում։
1976 թվականի սեպտեմբերին Մաո Ցզե Դունի մահը, իսկ հոկտեմբերին «Չորսի ավազակախումբը» ջախջախվեց՝ ավարտելով Մշակութային հեղափոխությունը:։ 1977 թվականից սկսած՝ Դըն Սյաոպինը, Հու Յաոպանը և ուրիշներ սկսեցին ուղղել անցյալի սխալները և 1978 թվականին մեկնարկեցին «Ճշմարտության չափանիշի վերաբերյալ մեծ բանավեճը»։ Նրանք դեմ արտահայտվեցին Հուա Գուոֆենի Մաո Ցզեդունի նկատմամբ «երկու ինչ էլ որ լինի» սկզբունքին, աջակցեցին «պրակտիկան ճշմարտությունը ստուգելու միակ չափանիշն է», բացահայտորեն հերքեցին և դեմ արտահայտվեցին անձի պաշտամունքին և մատնանշեցին Մաո Ցզեդունի կողմից իր կյանքի վերջին տարիներին թույլ տրված սխալները։։ Միևնույն ժամանակ, Ճշմարտության չափանիշի վերաբերյալ մեծ բանավեճը նաև ամբողջ հասարակության մեջ ծնունդ տվեց «նոր լուսավորական շարժման», որը լայնորեն համարվում էր նոր գաղափարախոսական լուսավորական շարժում Մայիսի 4-ի շարժումից հետո։ Այն պաշտպանում էր Մայիսի 4-ի «ժողովրդավարության» և «գիտության» ոգին, դեմ արտահայտվում էր մշակութային հեղափոխությանը և ֆեոդալիզմին, և խթանում էր հումանիզմը և համընդհանուր արժեքները։

1978 թվականի դեկտեմբերին Դըն Սյաոպինը ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի աշխատանքային համաժողովի եզրափակիչ նիստում հանդես եկավ «Ազատագրե՛ք միտքը, փնտրե՛ք ճշմարտությունը փաստերից և միավորվե՛ք՝ առաջ նայելու համար» վերնագրով ելույթով։ Նա ասաց. «Եթե կուսակցությունը, երկիրը կամ ազգը սկսում է գրքից, դառնում է կոշտ իր մտածողության մեջ և լի է սնահավատությամբ, ապա այն չի կարող առաջ շարժվել, նրա կենսունակությունը կդադարի և կկործանվի»։ ՉԿԿ 11-րդ Կենտրոնական կոմիտեի երրորդ լիագումար նիստը, որը տեղի ունեցավ հետագայում, մեկնարկեց բարեփոխումներն ու բացումը և կոչ արեց բազմաթիվ կադրերին և զանգվածներին ազատվել անցյալում գերիշխող անձի պաշտամունքի և դոգմատիզմի հոգևոր կապանքներից։ 1979 թվականի փետրվարի 12-ին ՉԿԿ Կենտրոնական քարոզչության վարչությունը հայտարարություն տարածեց՝ դադարեցնելու «Նախագահ Մաոյի մեջբերումները» գրքի հրատարակումը։ 1980 թվականի փետրվարին Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության 11-րդ կենտրոնական կոմիտեի հինգերորդ լիագումար նիստն ընդունեց «Կուսակցության ներսում քաղաքական կյանքի վերաբերյալ մի քանի ուղեցույցներ», որոնք առաջարկում էին «հավատարիմ մնալ կոլեկտիվ ղեկավարությանը և դեմ լինել անձնական բռնապետությանը»։ 1980 թվականի օգոստոսի 18-ին Դըն Սյաոպինը Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի քաղաքական բյուրոյի ընդլայնված նիստում հանդես եկավ «Կուսակցության և պետության ղեկավարման համակարգի բարեփոխում» վերնագրով ելույթով՝ առաջարկելով իրականացնել քաղաքական համակարգի բարեփոխում։ Իր ելույթում Դընը նշեց：1958 թվականին հակա-անխոհեմ առաջխաղացման արշավի և 1959 թվականին «հակաաջ» արշավի քննադատությունից ի վեր, կուսակցության և պետության ժողովրդավարական կյանքը աստիճանաբար դարձել է աննորմալ։ Միանձնյա կառավարումը, անհատների կողմից կայացվող կարևոր հարցերի վերաբերյալ որոշումները, անձի պաշտամունքը և պատրիարխալ երևույթները, որտեղ անհատը վեր է կազմակերպությունից, անընդհատ աճել են։ Լին Պիաոն առաջ է քաշել «գագաթնակետի» տեսությունը՝ պնդելով, որ նախագահ Մաոյի խոսքերը բարձրագույն հրահանգներն են. այս գաղափարը լայնորեն շրջանառվում էր կուսակցությունում, բանակում և երկրում։ Նույնիսկ «Չորսի ավազակախմբի» ջախջախումից հետո անձի պաշտամունքը որոշ ժամանակ շարունակվել է։ Այլ առաջնորդների հիշատակը երբեմն պարունակում էր նաև անձի պաշտամունքի տարրեր։ Վերջերս Կենտրոնական կոմիտեն հրահանգներ է տվել մի շարք հարցերի վերաբերյալ՝ «անհատների քիչ հրապարակայնությանը» հետևելու վերաբերյալ, նշելով, որ այս անտեղի հիշատակի մեթոդները ոչ միայն առաջացնում են շռայլություն և վատնում, օտարացնում զանգվածներին, այլև բնույթով կրում են անհատական ​​պատմական ստեղծագործության երանգ, ինչը վնասակար է մարքսիստական ​​կրթությանը ինչպես կուսակցության ներսում, այնպես էլ դրսում, ինչպես նաև ֆեոդալական և բուրժուական գաղափարախոսության ազդեցության վերացմանը։1982 թվականին Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության 12-րդ ազգային համագումարը վերանայեց Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության կանոնադրության 2-րդ գլխի 10-րդ հոդվածը, որը սահմանում էր. «Կուսակցությունն արգելում է անձի պաշտամունքի ցանկացած ձև։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ կուսակցության առաջնորդների գործունեությունը լինի կուսակցության և ժողովրդի հսկողության ներքո՝ միաժամանակ պաշտպանելով կուսակցության և ժողովրդի շահերը ներկայացնող բոլոր առաջնորդների հեղինակությունը»։

Մյուս կողմից, շտկման շրջանում Դըն Սյաոպինը 1979 թվականին առաջ քաշեց «Չորս հիմնական սկզբունքները» և պաշտպանեց Մաո Ցզե Դունի միտքը, որը հետագայում ներառվեց 1982 թվականի Սահմանադրության մեջ՝ առաջացնելով հակասություններ։ Միևնույն ժամանակ, Դընը պնդում էր Մաո Ցզե Դունի արժանիքներն ու թերությունները գնահատել որպես «70% արժանիքներ և 30% թերություններ», և նրա ղեկավարությամբ 1981 թվականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից ի վեր կուսակցության որոշակի պատմական հարցերի վերաբերյալ բանաձևը ընդունվեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության 11-րդ Կենտրոնական կոմիտեի վեցերորդ լիագումարի նիստում, որը նույնպես հաստատեց Մաո Ցզե Դունի պաշտոնական պատմական կարգավիճակը։ «Բանաձևի» մշակման ընթացքում զգալի վեճեր առաջացան Մաո Ցզե Դունի և նրա մտքի գնահատման վերաբերյալ։ Չինաստանի Ժողովրդական կուսակցության պաշտոնական փաստաթղթերի համաձայն, առանց Դընի շատ դժվար կլիներ պահպանել Մաո Ցզե Դունի պատմական կարգավիճակը։

### 21-րդ դար
2009 թվականին մայրցամաքային Չինաստանի որոշ մարդիկ առաջարկեցին Մաո Ցզեդունի ծննդյան օրը (դեկտեմբերի 26) հայտարարել ազգային տոն, օրինակ՝ «Չինական Սուրբ Ծնունդ»։ Միևնույն ժամանակ, Հունան նահանգի զբոսաշրջության վարչությունը պաշտոնապես դիմեց երկրի զբոսաշրջության վարչությանը՝ առաջարկելով Մաոյի ծննդյան օրը նշել որպես «Չինաստանի զբոսաշրջության օր»։ Հաջորդ տարում՝ 2010 թվականին, Մաո Ցզեդունի թոռը և ԱԺ ազգային հանձնաժողովի անդամ Մաո Սինյուն նույնպես աջակցություն հայտնեց այս գաղափարին, սակայն որոշ մարդիկ դրա նկատմամբ տարակարծություն ունեցան։ 2017 թվականին մայրցամաքային Չինաստանի մի խումբ մաոիստներ առաջարկեցին դուրս բերել Սուրբ Ծնունդը և նշել Մաոյի ծննդյան օրը, իսկ որոշ այլերը առաջարկեցին Մաոյի ծննդյան օրը հայտարարել որպես «Հայրապետի օր»։

2019 թվականի մայիսի 11-ին «Հանթուն» առցանց ամսագիրը հաղորդեց, որ Հենան նահանգի Ռուճոու քաղաքի Ջիլյաո քաղաքի Ճանպո գյուղից մոտ 2 կիլոմետր արևմուտք գտնվող Ծինլոն լեռան վրա կա Մաո Ցզե Դունի Բուդդայի տաճար: Տաճարի առջև կա Մաոյի մեծ արձանը, իսկ արձանի հիմքում փորագրված են բանաստեղծություններ, որոնք աստվածացնում են Մաոյին որպես Բուդդա: Տաճարի ներսում կա Մաոյի արձան, որը կոչվում է «Տիեզերական Երկնային Հարգարժան Բուդդա»։ Սակայն, տաճարի բացահայտումից հետո, տեղի պաշտոնյաները մայիսի 12-ին գաղտնի քանդեցին այն։

## Հետագա ազդեցությունը
Որոշ տեսակետների համաձայն՝ Չինաստանի պաշտոնական կառույցները 2012 թվականին, երբ Սի Ծինպինը նշանակվեց Չինաստանի Կոմկուսի կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար, սկսեցին հետևել Մաո Ցզե Դունի ժամանակաշրջանի օրինակին՝ առաջ բերելով Սի Ծինպինի անձնական պաշտամունքի ձևեր։ 2016 թվականի հոկտեմբերին Չինաստանի Կոմկուսի 18-րդ գումարման 6-րդ լիագումար նիստում Սի Ծինպինը պաշտոնապես հաստատվեց որպես կուսակցության առաջնորդ։  2018 թվականի մարտին ընդունվեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխությունը, որով վերացվեց ՉԺՀ նախագահի ժամկետային սահմանափակումը՝ անուղղակիորեն վերականգնելով ղեկավար պաշտոնների ցմահ պաշտոնավարման համակարգը, թույլ տալով Սի Ծինպինին կառավարել երկար ժամանակ կամ նույնիսկ ցմահ։ 2019 թվականին Սի Ծինպինը իրեն հռչակեց «Ժողովրդի առաջնորդ», և այդ կարգավիճակը աջակցություն ստացավ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության հիմնական պաշտոնական մեդիայի կողմից։

## Կոնկրետ իրականացումներ
### Ամենօրյա վարքագիծ
[մինի|[毛泽东塑像|一家饭店门口的毛泽东塑像]]
Մաո Ցզեդունի պաշտամունքի հատուկ սովորույթներն էին՝ բոլորը հագնում են Մաոյի կոստյումներ, կրծքերին ամրացնում են Մաոյի կրծքանշանները, իրենց հետ կրում են «Նախագահ Մաոյի մեջբերումներ»։ Իրենց սենյակների դռանը փակցնում են Մաոյի և «Հավատարմություն» կերպարի լուսանկարները, միասին «զեկուցում են կայսրին առավոտյան և զեկուցում երեկոյան» (առավոտյան կարմիր երգեր են երգում Մաոյի դիմանկարի և «Հավատարմություն» կերպարի առջև, համատեղ կարդում «Նախագահ Մաոյի մեջբերումները», պարում «Հավատարմություն» պարը և այլն)։ Գեղարվեստական հեղափոխության ժամանակների նորաձևության տարրերից մեկը՝ Մաոյի զենքի համազգեստը, սովորական բնակչության մեջ առաջ բերեց գաղափարական «ռևոլյուցիայնացում», խրախուսեց քաղաքական նվիրվածությունն ու անձնական պաշտամունքը՝ առաջնորդի և երկրի հանդեպ աստվածացած երկրպագությամբ։ 1968 թվականի ամռանից աշխատավորական դասակարգում նաև տարածվեց «մանգոյի պաշտամունք» երևույթը, սակայն այն տևեց ընդամենը մի տարուց մի փոքր ավել։

Մշակութային հեղափոխության ժամանակ չին ժողովուրդը հատկապես հիանում էր Մաո Ցզե Դունի և Ժողովրդա-ազատագրական բանակի կողմից, ինչը արտացոլվում էր նրանց խոսքերում և գործերում։ Օրինակ «Կարմիր գվարդիայի համազգեստ» կրելը նախագահ Մաոյի կողմից ընդունելության հույսով, և զինվորական համազգեստ կրելը՝ Ժողովրդա-ազատագրական բանակին մոտենալու համար: Սակայն, մշակութային հեղափոխության զարգացմանը զուգընթաց, որոշ կարմիր գվարդիականների վարքագիծը հանրային դժգոհություն առաջացրեց: 1971 թվականի սեպտեմբերին Լին Պիաոյի միջադեպից հետո չին ժողովրդի կողմից զինվորական համազգեստի պաշտամունքը աստիճանաբար նվազեց։ 1960-ական և 1970-ական թվականներին, երբ սոցիալիզմն ու կոմունիզմը լայն տարածում ունեին, Մաոի զենքի համազգեստը դարձել էր հայտնի արևմտյան ձախակողմյան մտավորականների շրջանում։ Սկզբում այն արևմտյան հասարակությունում խորհրդանշում էր հակակառուցվածքային և ոչ ավանդական մոտեցումները՝ ներկայացնելով բոլորի հավասարության և իդեալական ուտոպիայի գաղափարը։

Հետագայում, սակայն, Մաոի համազգեստը արևմտյան մշակույթում աստիճանաբար սկսեց ներկայացվել որպես չարի խորհրդանիշ։ Օրինակ՝ Ջեյմս Բոնդի ֆիլմերում հանցավոր ու խոշտանգող մեծ հակառակորդներն անգամ էին կրում Մաոի զենքի համազգեստ, ինչը ստեղծեց դրան բացասական համատեքստ և խորհրդանշական ազդեցություն։

### Մաո Ցզե Դունի դիմանկարը
մինի|Մաո Ցզե Դունի արձանը
Նախագահ Մաոյի արձաններին կարելի է հադիպել ամբողջ Չինաստանում, որոնց մեծ մասը կառուցվել է Մշակութային հեղափոխության ժամանակ: Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքը՝ նրա կերպարը որպես խորհրդանիշ, Մշակութային հեղափոխության կարևոր արտահայտություն էր: Մաոյի տարբեր դիմանկարներ կարելի է տեսնել ամենուր՝ հանրային շենքերում, հանրային տարածքներում, գրասենյակներում և մասնավոր տարածքներում, ինչը Մաոյին դարձնում է մշակութային հեղափոխության ժամանակ իշխանության խորհրդանիշ։ 1967 թվականի մայիսին Ցինհուա համալսարանը կանգնեցրեց նախագահ Մաոյի առաջին արձանը, և արձանների մոլուցքը տարածվեց ամբողջ երկրում։ Ցինհուա համալսարանից բացի, շատ համալսարանական կամպուսներ իրենց գլխավոր մուտքերի մոտ ունեն Մաոյի ամբողջական  արձաններ: Քաղաքներում նրա արձաններով հրապարակները հաճախ անվանվում են Դոնֆանհոն հրապարակ: Նրա բանաստեղծությունները նաև հաճախ փորագրվում են քառակուսիների վրա:

Մաո Ցզե Դունին նվիրված շքանշանները շքանշաններ են, որոնց հիմնական դիզայնը Մաոի դիմանկարն է։ Առաջին Մաոի շքանշանը պատրաստվել է 1937 թվականին՝ Հյուսիսարևելյան հակապատերազմական դաշինքի կողմից, և այն արծաթյա շքանշան էր։ 1942 թվականին Յանանը պատրաստեց առաջին պաշտոնական Մաոի նախագահական շքանշանը։

Այդ պահից սկսած շքանշանների արտադրությունը շարունակվեց, և Գեղարվեստական հեղափոխության ժամանակ դրանք հասան իրենց առավելագույն տարածմանը։ Մեծ զանգվածային հավաքների ժամանակ շատ մարդիկ կրում էին Մաոի նախագահական շքանշաններ։

Շքանշանների տեսակները շատ բազմազան էին՝ սկսած պարզ դիմանկարներից մինչև այնպիսի դիզայններ, որտեղ ներկայացված էին Մաոի մասնակցությամբ պատմական իրադարձություններ կամ նրա բանաստեղծություններն ու բանագրությունը։ Վատ չվերլուծված գնահատականով, Գեղարվեստական հեղափոխության շրջանում պատրաստվել է մոտ 8 միլիարդ շքանշան, ինչը անխուսափելիորեն դարձնում է դրանք աշխարհի ամենամեծ քանակով շքանշանները։

### Քաղաքական հաղորդակցություն
ձախից|մինի|1957 թվականին Մաո Ցզե Դունը Չինաստանի Նոր Դեմոկրատական ​​Երիտասարդական Լիգայի Երրորդ Ազգային Կոնգրեսի կին պատվիրակների հետ էր։
Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքի քաղաքական քարոզչությունը զգալիորեն ազդել է Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության քաղաքականության և ժողովրդի գաղափարախոսության վրա։ Կոմունիստական ​​կուսակցությունն օգտագործել է Մաո Ցզե Դունի պաշտամունքը և զանգվածային լրատվամիջոցները՝ հավատարմություն ձևավորելու համար, թույլ տալով իր կողմնակիցներին նույնականանալ «Մաո Ցզե Դունի՝ որպես անհատի» և, հետևաբար, «Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության» հետ՝ այդպիսով կապելով սեփական ճակատագիրը չինական հեղափոխության հետ։

Քաղաքական հաղորդակցության հիմնական խնդիրը առաջնորդի կերպարի ձևավորումն է: Առնչվող քաղաքական հաղորդակցության պրակտիկաներից են՝ Ազգային տոնի և Մայիսի մեկի շքերթները, ավտորիտար ապրանքանիշերի ստեղծումը, ինչպես նաև ներքին զեկույցների վերահսկողությունն ու ուղղորդումը՝ Մաո Ցզե Դունի կառավարման լայն տարածում գտնելու համար: Սա նաև հանգեցրեց «պաշտամունք» բառի չինարեն թարգմանության փոփոխության՝ «անհատականության պաշտամունք» բառի սկզբնական իմաստը փոխարինելով ավելի նսեմացնող «անձնական սնահավատություն» տերմինով։

1990-ականներին Մաո Ցզե Դունի կերպարը աստիճանաբար հայտնվեց Չինաստանի փողոցներում վաճառվող ապրանքների մեջ։ 1990-ականների սկզբին «Կարմիր արև. Մաո Ցզե Դունի գովերգող երգերի նոր ռիթմային խառնուրդ» վերնագրով ձայներիզը դարձավ չինական աուդիովիզուալ հրատարակչության պատմության մեջ ամենաշատ վաճառվող ձայներիզը՝ 7.2 միլիոն օրինակ տպաքանակով։

Չինաստանը և աշխարհի ավելի քան 10 երկրներ թողարկել են Մաոյի պատկերով հուշանվեր նամականիշներ: Չորրորդ շարքի 100 յուան ​​արժողությամբ թղթադրամների վրա պատկերված են Մաոյի և ՉԿԿ-ի չորս այլ առաջին սերնդի առաջնորդների՝ Ճոու Դըի, Ճոու Էնլայի և Լյու Շաոցիի դիմանկարները: Հինգերորդ շարքից սկսած՝ յուրաքանչյուր անվանական արժեքով պատկերված է Մաոյի դիմանկարը, իսկ 50 և 100 յուան ​​արժողությամբ խոշոր թղթադրամների վրա՝ Մաո Ցզե Դունի դիմանկարը պատկերող ջրանիշ:

1949 թվականից ի վեր Պեկինի երկաթուղային բյուրոյի Ֆընտայի շոգեքարշային կայանում հինգ շոգեքարշ հաջորդաբար անվանվել է «Մաո Ցզե Դուն» (1893 թվականը Մաո Ցզե Դունի ծննդյան տարեթիվն է): Այդ շոգեքարշներն են՝ JF1-304, DF4-0002, DF4B-1893, DF4D-1893 և HXD3B-1893: Ներկայիս վեցերորդ սերնդի Մաո Ցզե Դունի շոգեքարշը HXD3D-1893-ն է, որը անվանակոչվել է 2014 թվականի դեկտեմբերին: Այն ծառայում է որպես Պեկին-Չանշա T1/2 գնացքի հիմնական շոգեքարշ (2016 թվականի մայիսի 15-ին վերանվանվել է Պեկին Արևմտյան-Չանշա Z1/2. ավելի ուշ Z1/2-ը արդիականացվել է D1/2-ի, և այս շոգեքարշը տեղափոխվել է K7710/9 գնացքը քարշ տալու համար): HXD3D-1893-ը, նախորդ հինգ Մաո Ցզե Դունի շոգեքարշների հետ միասին, բոլորը արտադրվել են CRRC Dalian Locomotive & Rolling Stock Co., Ltd.-ի կողմից (ներառյալ նախկին Շահքոու գործարանը): Որպես կիսառազմականացված մենաշնորհային խումբ, Չինաստանի պետական ​​երկաթուղային խումբը շարունակում է պահպանել Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության գաղափարախոսության կառուցվածքը: Մաո Ցզե Դունի գեղագրության մեջ մեքենավարի խցիկում ոչ միայն կան կարգախոսներ, որոնց վրա գրված է. «Վարիր առաջնորդի գնացքը, եղիր առաջնորդ», այլև մեքենավարի խցիկի բանալին նշված է «1893» թվով: Իր քարոզչության մեջ Չինաստանի պետական ​​երկաթուղային խումբը նաև պնդում է, որ «կիրառում է «Մաո Ցզե Դունի գնացքի» ոգին՝ «ծառայել հայրենիքին, հավատարիմ լինել իր պարտականություններին, աշխատել քրտնաջան և միշտ լինել ռահվիրա»։

## Տե՛ս նաև
* Չինաստանի մշակութային հեղափոխություն
* Բոլուան Ֆանճեն
* Չինաստանի տնտեսական բարեփոխումներ
* Անձի պաշտամունք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 毛泽东对个人崇拜直言不讳：还是崇拜我好一点，人民网文史频道，2011年12月1日

Կատեգորիա:Կոմունիզմը Չինաստանում
Կատեգորիա:Չինաստանի հասարակություն
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքականություն