open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սլավոնաֆիլներ

**Սլավոնաֆիլներ**, **սլավոնասերներ**, XIX դարի 40-50-ական թվականների ռուսական հասարակական և փիլիսոփայական մտքի ուղղություններից մեկի ներկայացուցիչներ, որոնք հանդես են եկել Ռուսաստանի պատմության զարգացման ու (սկզբունքորեն արևմտաեվրոպականից տարբեր) յուրօրինակության հիմնավորմամբ։ Այդ յուրօրինակությունը, ըստ սլավոնաֆիլների, Ռուսաստանի պատմության մեջ դասակարգային պայքարի բացակայությունն էր, համայնական կարգի (հատկապես ռուսական հողային համայնքի) առկայությունը, ուղղափառ դավանանքը, որը ըստ նրանց միակ ճշմարիտ քրիստոնեությունն էր։ Սլավոնաֆիլների հայացքների մշակման գործում գլխավոր դերը խաղացին գրականագետներ, բանաստեղծներ ու գիտնականներ Ա․ Մ․ Խոմյակովը, Ի․ Վ․ Կիրեևսկին, Կ․ Ս․ Ակսակովը, Յու․ Ֆ․ Սամարինը։ Նշանավոր սլավոնաֆիլներից էին Ա․ Ի․ Կոշելևը, Պ․ Վ․ Կիրեևսկին, Ի․ Ս․ Ակսակովը, Դ․ Ա․ Վալուևը, Ֆ․ Վ․ Չիժովը, Ի․ Դ․ Բելյաևը, Ա․ Ֆ․ Դիլֆերդինգը, ավելի ուշ՝ Վ․ Ի․ Լամանսկին, Վ․ Ա․ Չերկուսկին։ Գաղափարապես սլավոնաֆիլներին մոտ էին գրողներ Վ․ Ի․ Դալը, Ս․ Տ․ Ակսակովը, Ա․ Ն․ Օստրովսկին, Ֆ․ Ի․ Տյուտչևը և ուրիշներ։ Սլավոնաֆիլների կենտրոնը 1840-ական թվականներին Մոսկվան էր։ Ս․ Ա․ և Ա․ Պ․ Ելագինների, Դ․ Ն․ և Ե․ Ա․ Սվերբեևների գրական սալոնները, որտեղ սլավոնաֆիլները շփվում և վիճում էին արևմտականների հետ։ Հրատարակել են ժողովածուներ ու պարբերականներ․ «Մոսկովսկիե սբորնիկի» («Московские сборники», 1846-1847 և 1852 թվականներ) և այլ ժողովածուներ, «Ռուսկայա բեսեդա» («Русская беседа», 1856-1860 թվականներ), «Սելսկոյե բլագոուստրոյստվո» («Сельское благоустройство», 1858-1859 թվականներ) ամսագրերը և «Մոլվա» («Молва», 1857 թվական), «Պարուս» («Парус», 1859 թվական) թերթերը։ 1840-1850-ական թվականներին կարևորագույն հարցի՝ Ռուսաստանի պատմության զարգացման ուղու կապակցությամբ, սլավոֆիլները, ի հակադրություն արևմտականների, հանդես էին գալիս ընդդեմ Ռուսաստանի կողմից արևմտաեվրոպական քաղաքական կյանքի ձևերի և կարգերի յուրացման։ Սակայն կողմ էին բուրժուական բարեփոխումներ իրականացնելուն, ճորտատիրական իրավունքը «վերևից» վերացնելուն։ Սլավոնաֆիլները ակտիվորեն մասնակցել են 1861 թվականի գյուղացիական ռեֆորմի նախապատրաստմանը և անցկացմանը։ Սլավոնաֆիլները մեծ կարևորություն էին տալիս հասարակական կարծիքին, պահանջում հրավիրել Զեմստվային ժողով (դումա), սակայն դեմ էին սահմանադրությանն ինքնակալության որևէ ձևական սահմանափակման։ Սլավոնաֆիլները ձգտում էին վերացնել գրաքննության ճնշումը, հաստատել բաց դատ՝ բնակչությունից ընտրված ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, վերացնել մարմնական պատիժը և մահապատիժը։ 1859-1861 թվականների հեղափոխական իրադրության տարիներին սլավոնաֆիլների և արևմտականների հայացքները նշանակալիորեն մերձեցան։ Ետռեֆորմյան շրջանում, կապիտալիզմի զարգացման պայմաններում, սլավոնաֆիլությունը, որպես ոուս-սլավոնաֆիլների հասարակական մտքի ուղղություն, դադարեց գոյություն ունենալուց։ Սլավոնաֆիլների ուսմունքի պահպանողական գծերը հետագայում, այսպես կոչված, ուշ սլավոնաֆիլներ, զարգացրին նացիոնալիզմի և համասլավոնության (պանսլավիզմ) ոգով։ Սլավոնաֆիլների գաղափարախոսության քննադատությամբ հանդես են եկել հեղափոխական-դեմոկրատներ Բելինսկին, Գերցենը, Օգարյովը, Չեռնիշևսկին, Դոբրոլյուբովը։

Կատեգորիա:XIX դարի Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի փիլիսոփայություն
Լերնեյան հիդրա

մինի|Լերնեյան Հիդրա
**Լերնեյան հիդրա**, բազմագլուխ ջրային օձ հին հունական դիցաբանության մեջ։ Հարյուրագլուխ հրեշ Տիփոնի և կես կին-կես օձ Եքիդնայի դուստրը։ Լերնեի ճահճուտում (Արգոլիդի ծոցի ափին) բնակվող Հիդրան իբր բնաջնջել է նախիրներն ու հոտերը, ամայացրել շրջակայքը։ Համարվել է անպարտելի, քանի որ ինը գլուխներից մեկը եղել է անմահ, իսկ մյուսները կտրվելուց հետո վերստին բուսնել են։ Հիդրային սպանել է Հերակլեսը։ Փոխաբերական իմաստով Հիդրա խոսքի մեջ օգտագործվում է նշելու որևէ երևույթի հրեշավորությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ
Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հերակլես
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության հրեշներ
Բուսական նյութերի հիդրոլիզ

**Բուսական նյութերի հիդրոլիզ** ջրի փոխազդեցությունը ոչ սննդահումքի բուսական բազմաշաքարների (բնափայտի թափոնների, բամբակենու թեփի, արևծաղկի կեղևի և այլն) հետ՝ կատալիզատորների (անօրգանական թթուների) առկայությամբ։ Ելային բուսական հումքը, սովորաբար, պարունակում է մինչև 75% ջրում անլուծելի բազմաշաքարներ՝ թաղանթանյութի և հեմիթաղանթանյութի ձևով, որոնց քայքայման ժամանակ սկզբում առաջանում են միջանկյալ միացություններ, ապա՝ պարզագույն շաքարներ՝ մոնոզներ։ Միաժամանակ տեղի է ունենում նաև վերջիններիս քայքայում, որի դեպքում ստացվում են ֆուրֆուրոլ, օրգանական թթուներ, հեմինաթթուներ և այլ նյութեր։ Ջերմաստիճանը բարձրացնելիս և թթուների կոնցենտրացիան մեծացնելիս մեծանում է հիդրոլիզի արագությունը։ Բուսական նյութերի հիդրոլիզը հիդրոլիզային արտադրությունների հիմքն է. կիրառվում է սննդային, կերային և տեխնիկական կարևոր նյութեր ստանալու համար։ Արտադրական պայմաններում հիդրոլիզի նյութերը հիդրոլիզատորներն են՝ մոնոզների (պենտոզների և հեքսոգների, մասնավորապես գլյուկոզի) լուծույթները, ցնդող նյութերը (օրգանական թթուներ, սպիրտներ) և պինդ մնացորդը՝ հիդրոլիզային լիգնինը։ Բազմաշաքարներից մոնոզների ելքը կարող է հասնել 90% ։ Առավել տարածված է հիդրոլիզատների կենսաքիմիական մշակումը, որի օգնությամբ ստանում են սպիտակուցավիտամինային նյութեր՝ կերային խմորասնկեր։ Տիդրոլիզային արտադրության կարևորագույն նյութերից էթիլալկոհոլը նույնպես ստանում են կենսաքիմիական եղանակով՝ հիդրոլիգատների հեքսոզները խմորելով։ Մննդային գլյուկոզը և տեխնիկական քսիլոզն ստանում են, համապատասխանաբար, հեքսոզային և պենտոզային հիդրոլիզատներից՝ դրանք մաքրելով հանքային ու օրգանական խառնուրդներից՝ գոլորշիացմամբ և բյուրեղացմամբ։ Քիմիական մշակման ժամանակ հիդրոլիգատների մեջ պարունակած մոնոզները վերականգնելով ստանում են բազմատոմ սպիրտներ, հեքսոգներից առաջանում են համապատասխան հեքսիտներ (սորբիտ, մաննիտ, դուլցիտ և այլն), իսկ պենտոզներից՝ պենտիտներ (քսիլիտ, արաբիտ և այլն)։ Բազմատոմ սպիրտների հիդրոգենոլիգի եղանակով կարելի է ստանալ գլիցերին, պրոպիլենգլիկոլ և էթիլենգլիկոլ։ Պենտոզների դեհիդրատացմամբ ստանում են ֆուրֆուրոլ, հեքսոգների դեհիդրատացմամբ՝ լևուլինաթթու։ Տիդրոլիզային լիգնինը խիտ ծծմբական թթվով մշակելիս առաջացնում է ակտիվ ածուխ՝ կոլակտիվիտ, ալկալիներով մշակելիս՝ լուծվում է, իսկ հետագա թթվեցման դեպքում անջատում է ակտիվացած լիգնին, որը սինթետիկ կաուչուկի ակտիվ լցոն է։ Տիդրոլիզային լիգնինը օգտագործում են նաև որպես վառելանյութ։

Կատեգորիա:Հիդրոլիզ
Վիգեն Ավետիս

**Վիգեն Ավետիս (Ավետիսյան)** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1985-1993 թվականներին Արա Հարությունյանի արվեստանոցում եղել է քանդակագործի օգնական։ 1989-1993 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, այնուհետև՝ 1995-1997 թվականներին ուսումը շարունակել է Լեհաստանի Պոզնան, իսկ 1998-2005 թվականներին` Իտալիայի Ֆլորենցիա քաղաքների գեղարվեստի ակադեմիաներում։

1998 թվականից բնակվում և ստեղծագործում է Ֆլորենցիայում։

2008 թվականից  «40 ֆլորենտացիներ» միության անդամ է, 2009 թվականից՝ Ֆլորենցիայի Դոնատելլոյի անվան նկարիչների միության անդամ։ 2006 թվականին դասավանդել է Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ակադեմիայում, 2007 թվականից՝ Պալլացո Սպինելլիի արվեստի և վերականգնման ինստիտուտում։ Դոցենտ է։

2002 թվականին արժանացել է Իտալիայի Նովարա քաղաքի կենտրոնական շատրվանի նախագծի համար մրցույթի 1-ին մրցանակի։
[մինի|250px|[«Սասնա ծռեր, Ծովինարը Սանասարի և Բաղդասարի հետ» շատրվան-հուշարձան]]
2008 թվականին «Ծովինար» արձանախմբի իրականացման կապակցությամբ արժանացել է Արաբկիր համայնքի պատվավոր քաղաքացու կոչման։

2011 և 2012 թվականներին կազմակերպել է Շուշիի քանդակի միջազգային սիմպոզիումները։

## Ստեղծագործությունները
* «Մայրություն», 2003, մարմար, Գրուլյասկո (Թուրին) քաղաքի զբոսայգի, Իտալիա
* «Հանդիպում և ծնունդ», 2005, քանդակախումբ 31 քանդակից, մարմար, Բորգեզների պալատ, Ֆլորենցիա
* «Զգացմունք», 2005, մարմար, «ԲՆԼ» բանկ, Ֆլորենցիա
* «Խորան», 2004, Տոսկանայի բազալտ, Ֆլորենցիայի Սուրբ Կառլո եկեղեցի
* «Սուրբ գրքի պատվանդան», 2005 թ., բրոնզ, Ֆլորենցիայի Սուրբ Կառլո եկեղեցի
* «Կնքարան», 2007, բրոնզ, բազալտ, Ֆլորենցիայի Սուրբ Կառլո եկեղեցի
* Սասնա ծռեր, Ծովինարը Սանասարի և Բաղդասարի հետ (շատրվան-հուշարձան, Երևան), 2008, Երևան
* «Մ. Մ. Ֆրեսկոբալդի Կապպոնի», 2011, մարմար, Գթության քույրերի եկեղեցի, Սինյա, (Ֆլորենցիա)
* «Գթության քույր Կարմելինա», 2012, դիմաքանդակ, մարմար, Տորոնտո, Կանադա
* «Հայոց մայր» (նվիրված Հայոց ցեղասպանությանը), 2014, Իտալիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիգեն Ավետիս 
* «Վերնատուն», Վիգեն Ավետիս

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Խոսե Էռնանդես

**Խոսե Ռաֆաել Էռնանդես ի Պուեյռեդոն** (, ), արգենտինացի բանաստեղծ, լրագրող, քաղաքական գործիչ։

80-ական թվականներին եղել է պառլամենտի դեպուտատ, սենատոր։ Հայտնի է գաուչոների (հովիվների) կյանքը պատկերող «Մարտին Ֆիերո» (1872) պոեմ-վեպով, որը համարվում է 19-րդ դարի Արգենտինայի ռեալիստական գրականության գլուխգործոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արգենտինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի գրողներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ռազմական գործիչներ
Հերման Հեսս

**Հերման Իվանովիչ Հեսս ** (, , ), ռուս քիմիկոս։

Պետերբուրգի ԳԱ ակադեմիկոս (1830)։ 1840 թվականին հայտնագործել է թերմոքիմիայի հիմնական օրենքը։ 1842 թվականին սահմանել է ջերմաչեզոքության կանոնը, ըստ որի, աղերի լուծույթները խառնելիս ջերմություն չի անջատվում։ 1831 թվականին հետազոտել է մանրացրած պլատինի ջրածինը կլանելու և ջրի առաջացման ռեակցիան կատալիզելու ունակությունը։ Հայտնաբերել է մի քանի նոր միներալներ։ Ուսումնասիրել է դոմնային վառարաններում թուջի ձուլման ժամանակ տաք օդի մղման ազդեցությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Կատեգորիա:Ռուս հանքաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Հեքսաքլորան

**Հեքսաքլորան**, հեքսաքլորցիկլոհեքսան, C6H6Cl6, օրգանական նյութ, 1, 2, 3, 4, 5, 6- հեքսաքլորցիկլոհեքսանի ութ իզոմերի խառնուրդ, ստացվում է բենզոլին քլոր միացնելով։ Հեքսաքլորանը անհոտ, դառնահամ, բյուրեղային և միջատասպան նյութ է։ Կայուն է լույսի, ինչպես նաև ջրի, տարբեր օքսիդիչների և խիտ թթուների ազդեցության նկատմամբ։ Գյուղատնտեսության մեջ սովորաբար գործածվում է 99-100% γ-իզոմեր պարունակող պատրաստուկը («լինդան»)՝ սերմերն ախտահանելու, պտղատու ծառերի, բանջարանոցային և տեխնիկական բույսերի ու հողում ապրող վնասատուների դեմ պայքարելու համար։ Տեխնիկական հեքսաքլորանը օժտված է կայուն անդուր հոտով, օգտագործվում է մորեխների, գյուղատնտեսության որոշ վնասատուների, ինչպես նաև կենդանիների մակաբույծների, մասնավորապես, տզերի դեմ պայքարելու համար։ Հեքսաքլորանը կիրառվում է դուստի, փոշիների, էմուլսիաների (յուղի հետ), յուղերի լուծույթների և այլնի ձևով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քլորօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Հալոգենօրգանական լուծիչներ
Հեքսամեթիլենդիամին

**Հեքսամեթիլենդիամին**, H2N(CH2)6 NH2, ալիֆատիկ շարքի դիամին։ Անգույն, փայլուն բյուրեղային նյութ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 42&nbsp;°C, եռմանը՝ 204—205&nbsp;°C։ Լավ է լուծվում ջրում և օրգանական լուծիչներում։ Թորվում է ջրային գոլորշիներով։ Խոնավ օդում ծխում է, կլանում ածխաթթու գազ։ Անօրգանական և օրգանական թթուների հետ առաջացնում է աղեր։ Այդ հատկությունը օգտագործում են հեքսամեթիլենդիամինը քանակապես որոշելու համար։ Ունի ամիններին բնորոշ բոլոր հատկությունները։ Կոնդենսացման մեջ է մտնում երկհիմն թթուների հետ՝ առաջացնելով պոլիամիդային պոլիմերներ։ Մարդու օրգանիզմի վրա երկարատև ազդեցության դեպքում հեքսամեթիլենդիամինի գոլորշիներն առաջացնում են կենտրոնական, վեգետատիվ նյարդային համակարգի և այլ օրգանների խանգարումներ։ Հեքսամեթիլենդիամին արդյունաբերության մեջ ստանում են ադիպինաթթվի դինիտրիլը կատալիզատորների (պղինձ-կոբալտ) առկայությամբ, 125&nbsp;°C-ում և 600—625 կգ/սմ2 ճնշման տակ վերականգնելով՝ N=C (CH2)4С=N+4H2→H2N (CH2)6NH2։ Հեքսամեթիլենդիամինը մեծ քանակությամբ օգտագործվում է նայլոն ստանալու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամիններ
Հիդրոինքնաթիռ

մինի
**Հիդրոինքնաթիռ**, ջրի վրա վերելք-վայրէջք կատարող ինքնաթիռ։ Հիդրոինքնաթիռի աերոդինամիկական և կոնստրուկտիվ հորինվածքի ընդհանուր սկզբունքները նույնն են, ինչ ցամաքային ինքնաթիռինը, սակայն հիդրոինքնաթիռը բավարարում է նաև լողալու հետ կապված լրացուցիչ պահանջներ։ Տարբերում են երեք տիպի հիդրոինքնաթիռ՝ թռչող նավակ (իրանն ունի նավակի ձև),  լողանային (մեկ կամ երկու լողանով) և «ամֆիբիա»։

Կատեգորիա:Ինքնաթիռներ
Հիդրատներ

**Հիդրատներ**, ջրի հետ նյութերի կազմած միացություններ։

«Հիդրատ» տերմինը հիմնականում գործածվում է այն նյութերի նկատմամբ, որոնք պարունակում են բյուրեղաջուր (բյուրեղահիդրատներ)։ Դա պահպանվել է նաև ավանդական որոշ անվանումներում, օրինակ, CCl3CH (OH)2 կոչվում է քլորալհիդրատ։ Նախկինում լայնորեն կիրառվել է «մետաղների օքսիդների հիդրատներ» անվանումը, օրինակ, NaOH-նատրիումի օքսիդի հիդրատ և այլն։ Այժմ դրանց անվանում են մետաղների հիդրօքսիդներ, քանի որ ի տարբերություն բյուրեղահիդրատների, չեն պարունակում ջրի առանձին մոլեկուլներ։

Կատեգորիա:Հիդրատներ
Հեռատեսություն

**Հեռատեսություն**, հիպերմետրոպիա (< հիպեր..., ju£tpov — չափ և ափ — աչք), աչքի բնականոն բեկունակության շեղում, երբ լույսի զուգահեռ ճառագայթներն աչքում բեկվելուց հետո կիզակետվում են աչքի ցանցաթաղանթի ետևում (F)։

Պատկերներն ստացվում են աղոտ։ Պատճառները աչքի բեկող միջավայրերի (եղջերաթաղանթ և ոսպնյակ) բեկունակության թուլությունը (ռեֆրակցիոն հեռատեսություն) կամ աչքի առաջ-ետին առանցքի կարճ լինելը (առանցքային հեռատեսություն)։ Երբեմն երկու պատճառները կարող են զուգակցվել (կոմբինացիոն հեռատեսություն)։ Հեռատեսությունը հանդիպում է մեծ մասամբ նորածինների մոտ, հետագայում, երեխայի աճմանը զուգընթաց, աչքի խնձորակը որոշ չափով մեծանում է և, որպես կանոն, հեռատեսությունը վերանում։ Հեռատես աչքը, որը վատ է հարմարված ցանցաթաղանթի վրա զուգահեռ ճառագայթների միացման համար, առավել վատ է հավաքում մոտակա առարկաներից եկող ճառագայթները, հետևաբար վատ է տեսնում թե՝ հեռուն, թե՝ մոտիկը, և իրականում «հեռատեսություն» տերմինն այնքան էլ ճիշտ չէ։ Հեռատեսության թույլ արտահայտվածության դեպքում երիտասարդները մշտապես լարելով թարթիչային մկանները, մեծացնում են ոսպնյակի կորությունը, որի շնորհիվ ուժեղանում է նրա բեկող հատկությունը և նպաստում հստակ տեսողությանը։ Տարեց և ծեր մարդկանց մոտ այդ հատկությունը թուլանում է և զարգանում, այսպես կոչված, ծերունական հեռատեսություն (պրեսբիոպիա), որի դեպքում մարդը դիտվող առարկան (գիրք, թերթ և այլն) ձգտում է հեռացնել աչքից։ Հեռատեսության ժամանակ կարող են առաջանալ գլխացավեր, մանկական տարիքում՝ զուգամետ շլություն։ Տեսողությունը շտկվում է ուռուցիկ ապակիներով (կոնվեքսներով)։ Ընտրվում են այնպիսի ապակիներ, որոնք ուժեղացնում են աչքի բեկող ուժը, ճառագայթների կիզակետը փոխադրում ցանցաթաղանթի վրա և ապահովում առավել հստակ տեսողություն։

Կատեգորիա:Տեսողություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Հանդես հայագիտության

**«Հանդես  Հայագիտության»** («Zeitschrift für Armenische Philologie»), գիտական հանդես։ Հրատարակվել է 1901-1902 թվականներին, երկու գիրք (տպագրությունը Մարբուրգում՝ Գերմանիա, խմբագրավայրը՝ Թիֆլիս)։ Պատասխանատու խմբագիր՝ Ֆրանց Նիկոլաուս Ֆինկ, ընկերակցությամբ՝ Ե. Գյանշեցյանի և Հ. Մանանդյանի։ Տպագրել է նյութեր պատմության, լեզվաբանության, ազգագրության վերաբերյալ։

Ուշագրավ են համարվել հայագետ խմբագրի «Հայ միջնադարյան մանրապատումներ», Հրաչյա Աճառյանի «Վանի բարբառի հնչյունաբանությունը» ուսումնասիրությունները, Ս. Մալխասյանի մենագրությունը Փավստոս Բուզանդի պատմության վերաբերյալ, Ա. Մեյեի, Հ. Գելցերի և այլոց գործերը։ Ներկայացրել է նաև գեղարվեստական աշխատանքներ։ Պարբերագրքի հոդվածների մի մասը գերմաներեն է։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հանգույց (գրականություն)

**Հանգույց**, գրական երկի, սյուժեի բաղադրամասերից մեկը։ Հանգույցը երկի գլխավոր վիճակների, իրադարձությունների, հարաբերությունների այն շղթան է, որից սկիզբ է առնում գործողությունը։ Շիրվանզադեի «Քաոս» վեպում հանգույց Մարկոս Ալիմյանի թողած ժառանգության և կտակի շուրջը ծավալվող դեպքերն են, որոնք, զարգանալով, հասնում են գագաթնակետի և հետո՝ հանգուցալուծման։ Երբեմն երկի սյուժեն սկսվում է հանգույցից։

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Անտալ Հիդաշ

**Անտալ Հիդաշ** (, )), հունգարացի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
1920 թվականից ընդգրկվել է Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցության կազմում։ 1925-1959 թվականներին եղել է տարագիր ԽՍՀՄ-ում։ 1926-1932 թվականներին Մոսկվայում աշխատել է որպես Հեղափոխական գրողների միջազգային միավորման քարտուղար։

«Մորաքրոջս այգին» (1958), «Կարոտում ենք քեզ» (1968) ժողովածուները համակված են հայրենիքի կարոտով։ Հիդաշը գրել է նաև վեպեր՝ «Պարոն Ֆիցեկը» (1936), «Մարտոնը և նրա ընկերները» (1959), «Այլ երաժշտություն է պետք» (1963)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունգարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Հանգույց (չափման միավոր)

**Հանգույց**, արագության արտահամակարգային միավոր, կիրառվում է ծովագնացության և ավիացիայի մեջ։

Քանի որ ծովային մղոնի տարբեր սահմանումներ կան, հանգույցը համապատասխանաբար տարբեր նշանակություններ կարող է ունենալ։ Հանգույցը = 1 մղոն/ժ = 1,852 կմ/ժ = 0,514 մ/վրկ։ Չափման այս միավորը թեև արտահամակարգային է համարվում, մեծ կիրառություն ունի։

Կատեգորիա:Արագության չափման միավորներ
Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր
Կատեգորիա:Նավագնացություն
Սարգիս Մինասյան

**Սարգիս Մինասյան** (հայտնի է նաև *Արամ Աշոտ* անվամբ, 1873, Յալովա, Օսմանյան կայսրություն&nbsp;-&nbsp;1915, Անկարա, Օսմանյան կայսրություն), հայ լրագրող, գրող, քաղաքական ակտիվիստ, ուսուցիչ։ Եղել է Հայրենիք (Վոթերթաուն, Մասաչուսեթս) թերթի գլխավոր խմբագիրը։ 1909 թվականին Օսմանյան կայսրություն վերադառնալուց հետո Մինասյանը շարունակում է նյութեր տպագրել տարբեր պարբերականներում։ Սպանվել է Հայոց ցեղասպանության ընթացքում։

## Կենսագրություն
Սարգիս Մինասյանը ծնվել է 1873 թվականին հյուսիսարևմտյան Անատոլիայի Յալովա քաղաքի մոտ գտնվող Չենգիլյար գյուղում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Պարտիզակ (ներկայում՝ Բախչեջիկ, Կոջաելի) գյուղում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Կ. Պոլիս և կրթությունը շարունակել Կեդրոնական վարժարանում։ 1894 թ. վարժարանում կրթությունն ավարտելուց հետո Մինասյանը տեղափոխվում է Ժնև (Շվեյցարիա), աշխատում Դրոշակ թերթում, որ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության պաշտոնաթերթն էր։ 1903 թվականին Մինասյանը տեղափոխվում է ԱՄՆ, որտեղ դառնում է Հայրենիք պարբերականի գլխավոր խմբագիր։ 1903 թ. վերադառնում է Ժնև, որտեղ մնում է մինչև 1909 թ.։ Երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո Մինասյանը վերադառնում է Կ. Պոլիս։ Որոշ ժամանակ Մինասյանն զբաղվում է ուսուցչությամբ, շարունակում գրել, ընտրվել է Հայոց ազգային ասամբլեայի պատգամավոր, մասնակցել է Ազատամարտ թերթի հրատարակությանը՝ քննադատական նյութեր տպագրելով հայերի կյանքի տարբեր կողմերի վերաբերյալ։ Նա հայտնի էր նաև Կ. Պոլսի տարբեր դպրոցներում կարդացած դասախոսություններով, որոն հիմնականում վերաբերում էր հայոց լեզվին։

Տիրապետելով ֆրանսերենին` Մինասյանը նախատեսում էր տպագրել հայ-ֆրանսերեն բառարան, որում պիտի ներակայցվեին երկու լեզուների նոր բառերը։ Մինասյանը վաղ մահը խանգարեց գրքի հրատարակությունը։

Սարգիս Մինասյանը կազմել է հայ ազատամարտիկ Աղբյուր Սերոբի կենսագրությունը։

## Մահ
1915 թվականի ապրիլի 24-ի գիշերը Սարգիս Մինասյանը ձերբակալվել է ու գնացքով ուղարկվել Այազի բանտ։ Հունիսի 2-ին Ռուբեն Զարդարյանի, Գարեգին Խաժակի, Խաչատուր Մալումյանի, Հարություն Ջանգյուլյանի ու Նազարեթ Տաղավարյանի հետ տեղափոխվել է Դիարբեքիր։ Սարգիս Մինասյանը սպանվել է Քարաջուր բնակավայրի ճանապարհին` Ուրֆա և Սևերեք (ներկայում՝ Սիվերեք) բնակավայրերի միջև։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված գրողներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Հանդես գրականական և պատմական

**«Հանդես գրականական և պատմական»**, տարեգիրք։ Լույս է տեսել 1888 — 1890 թվականներին, 1894 — 1996 թվականներին, Մոսկվայում։ Խմբագիր՝ Մ. Բարխուդարյան։ Կարևոր դեր է կատարել հայ մշակույթի, մասնավորապես բանասիրության պատմության մեջ։ «Հանդես գրականական և պատմական» տարեգրքի շապիկը տպագրել է Մ. Նալբանդյանի բազմաթիվ բանաստեղծություններ, «Երկու խոսք...» հոդվածը, «Կրիտիկա Սոս և Վարդիթեր ազգային վիպասանության Պ. Պռոշյանցի» առաջին տարբերակը, նաև՝ նրա կենսագրությունը (Ե. Շահազիզի հեղինակությամբ)։ Հանդեսում տեղ են գտել Ռ. Պատկանյանի, Հ. Հովհաննիսյանի և Ա. Ծատուրյանի բանաստեղծությունները, հոդվածներն ու թարգմանությունները, Րաֆֆու, Պ. Պռոշյանի, Նար-Դոսի պատմվածքներն ու վիպակները, հայրենասիրական բնույթի թարգմանական գործեր ռուս և եվրոպացի հեղինակներից (Մամին-Սիբիրյակ, Մարտով, Բայրոն, Մուր, Տուրգենև, Մոպասան, Սալտիկով- Շչեդրին և ուրիշներ), Ս. Նազարյանցի բազմաթիվ նամակները։

Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Հայֆոն

**Հայֆոն** (, ), քաղաք Վիետնամում, Հարավ-չինական ծովի Բաբկո ծոցը թափվող Կինմոն գետի ափին։ 1,3 միլիոն բնակիչ (1976 թվական)։ Բնակչության թվով երրորդն է երկրում, Հոշիմինից և Հանոյից հետո։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 19-րդ դարի 70-ականներին։ Անվանումը ստուգաբանվում է որպես «ծովային պաշտպանություն» քաղաքը սկզբնապես ծովային ամրոցի դեր է կատարել։

Քաղաքի հիմնադրման կոնկրետ ժամանակ գոյություն չունի, բայց հայտնի է, որ Հայֆոնական նավահանգիստը գոյություն ունի ամենաքիչը մի քանի դար։ Վիետնամի Ֆրանսիայի կողմից գաղութացումից հետո Հայֆոնը դարձավ ֆրանսիական ռազմածովային կարևոր հենակետերից մեկը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ օկուպացվել է Ճապոնիայի կողմից։

1954 թվականի հոկտեմբերին դարձել է «Անկախության երթ» օպերացիայի մեկնարկային կետը, որի ժամանակ 293 հազար փախստական տարահանվել է կոմունիստական Հյուսիսային Վիետնամից ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի նավերով դեպի Հոշիմին Հյուսիսային Վիետնամի մայրաքաղաք։ 1972 թվականին մեծապես տուժել է ամերիկյան ավիացիայի ռմբակոծություններից, հանդիսանում է Հյուսիասյին Վիետնամի խոշորագույն նավահանգիստը։

## Էկանոմիկա
Պատերազմից հետո վերակառուցվել է որպես խոշոր առևտրա-արդյունաբերական և ձկնորսական կենտրոն։ Հանդիսանում է որպես տուրիստական կենտրոն կարելի է այցելել Հալոնգ ծովախորշ։

## Տրանսպորտ
Հայֆոնը գտնվում է Հանոյից 108 կմ հյուսիս արևելք և կապվում է նրա հետ երկաթգծով և վճարովի ավտոմայրուղով։ Նավահանգիստը երկրորդն է Վիետնամում շրջանառությամբ։ Հայֆոնում գործում է նաև օդանավակայան` Կատեբի միջազգային օդանավակայան։

## Եղբայր քաղաքներ
*  Դանանգ, Վիետնամ
*  Ինչհոն, Կորեայի Հանրապետություն (1997)
*  Վլադիվոստոկ, Ռուսաստան
*  Սանկտ-Պետերբուրգ, Ռուսաստան
*  Տյանցզին, Չինաստան (1999)
*  Լիվոռնո, Իտալիա
*  Սիեթլ, ԱՄՆ

## Ծանոթագրություններ
Հանգույց (բուսաբանություն)

[thumb|right|Երիտասարդ [հացենի|հացենու հանգույցները։]]
**Հանգույց**, բույսերի, ընձյուղի առանցքի մաս, որի վրա գոյանում են տերևը, բողբոջը, երբեմն նաև հավելյալ արմատները։ Հանգույցները միմյանցից բաժանվում են միջհանգույցներով։ Ըստ հանգույցների հեռավորության տարբերում են կարճացած և երկարացած ընձյուղներ։ Հանգույցի անատոմիական կառուցվածքը կախված է տերևադասավորության ձևից, տերևում պրոկամբիումային խրձերի թվից և նրանց հանգույցների մեջ մտնելու բնույթից։ Տարբեր տեսակի բույսերի ընձյուղի հանգույց ի կազմությունը կարգաբանական հատկանիշ է։ Տարբերում են լրիվ կամ փակ և ոչ լրիվ կամ բաց հանգույցների տեսակներ։

Երկու հանգույցների միջև եղած տարածությունն անվանվում է միջհանգույց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընձյուղ
Հանգույց (քերականություն)

**Հանգույց**, բաղադրյալ ստորոգյալի՝ վերացական իմաստ ունեցող դիմավոր բայական բաղադրիչ, որի միջոցով ստորոգելիական վերադրի արտահայտած հատկանիշը վերագրվում է ենթակային և դրանով իսկ արտահայտում ստորոգյալի քերականական կարգերը։ Հանգույցի դերով հանդես են գալիս օժանդակ բայը (եմ, ես, է, էի, էիր, էր), երբեմն նաև վերացական այլ բայեր՝ լինել, դառնալ և այլն։ Հանգույցի գործածությունը բաղադրյալ ստորոգյալի կազմում կարող է լինել պարտադիր (հայերենում, անգլերենում, ֆրանսերենում և այլն) և ոչ պարտադիր (ռուսերենում, հունգարերենում և այլն)։ 

Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Շմավոն Ազատյան

**Շմավոն Ռուբենի Ազատյան** (), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1968)։

## Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1958 թվականից՝ Երևաննախագիծ ինստիտուտի ճարտարապետ, 1969 թվականից՝ արվեստանոցի ղեկավար, 1978-1993 թվականներին` Մոսկվայի պետական նախագծման ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղի կազմակերպիչ, 1984 թվականից` տնօրեն։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Շմավոն Ազատյանի նախագծերով կառուցվել են՝
* Վանաձորի քիմիական կոմբինատի մշակույթի պալատը (1950-1953, վերականգնվել է 2003 թվականին)
* Երևանի ուսանողական հանրակացարանի համալիրը Նոր Զեյթունում (1961-1964)
* Մաթեմատիկական մեքենաների ԳՀԻ (1962-1970)
* Էրեբունի թանգարանը (1968)
* Սամարղանդի հիմնադրման 2500-ամյակի Սամարղանդի «Աֆրասիաբ» պատմության թանգարան (1970)
* Բնակելի շենքեր՝ Երևանում, Գյումրիում, Վանաձորում
* Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշարձաններ՝ ՀՀ մարզերում, Սամարղանդում

## Երկեր
Արժեքավոր է Ազատյանի «Հայկական շքամուտքեր» մենագրությունը (1987, ռուսերեն)։

Համահեղինակ է «Օձուն» (1960), «Գոշավանք» (1974) և հեղինակ «Կարմրավոր» (1996) ալբոմների։

## Պատկերասրահ

Մերգելյան 14.JPG|Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի շենք
Erevan - Le musée de la forteresse d'Erébouni 01.JPG|Էրեբունի թանգարան
Afrasiyab Museum (2).jpg|Սամարղանդի «Աֆրասիաբ» պատմության թանգարան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Զարևանդ (հասարակական գործիչ)

**Զարևանդ** (իսկական անունը՝ **Զավեն Նալբանդյան**, ), հայ հասարակական գործիչ, գիտնական, ՀՅԴ անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1890 թվականին Անտիոքում։ 1913 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ սովորել է Հարվարդ և Կոլումբիա համալսարաններում։ Լինելով հայտնի գիտնական և գյուտարար, աշխատել է ամերիկյան բանակի համար։

Հայտնի է հայ-թուրքական հարաբերությունների, համաթյուրքականության մասին իր կատարած հետազոտություններով։ Կնոջ՝ Վարդենի Քալանթար-Նալբանդյանի հետ, նա հրատարակել է «Միացյալ Անկախ Թուրանիա կամ ի՞նչ կը ծրագրեն թուրքերը» հատորը (1926)։ Անգլերեն է թարգմանել «Սասունցի Դավիթ» էպոսը։

## Աշխատություններ
*«Թուրքիան եւ պանթուրքիզմը» (1930),
* «Միացեալ, Անկախ Թուրանիա», 1926  (1930 - ռուսերէն, 1971 - անգլերէն),
* «Կրնա՞նք հաշտուիլ թուրքին հետ», 1926։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պանթիւրքական հոսանքները ժամանակակից Իրանում 

Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական փիլիսոփաներ
Հեռուստաավտոմատիկայի համակարգ

**Հեռուստաավտոմատիկայի համակարգ**, հեռուստամեխանիկայի համակարգ, որը կառավարման օբյեկտի գործադիր մեխանիզմներով իրականացնում է հաղորդված հրահանգները։ Ընդհատ կառավարման համակարգերում հաղորդվում են «անջատել», «միացնել» կարգի որոշակի հրահանգներ, որոնք ավտոմատիկայի համակարգի միջոցով անջատում կամ միացնում են էլեկտրական շղթայի հոսանքը (օրինակ, էլեկտրական ենթակայանների յուղային անջատիչների աշխատանքի դեպքում)։ Անընդհատ կառավարման համակարգերն սպասարկում են անթիվ բազմության դիրքեր ունեցող մեխանիզմները (օրինակ, շարժվող օբյեկտի ղեկը)։ Այդպիսի մեխանիզմների աշխատանքը սովորաբար կառավարվում է հետևող համակարգի օգնությամբ։ Ժամանակակից արագագործ համակարգերում կիրառում են բարձր հուսալիության փոքրածավալ ֆերիտային, կիսահաղորդչային, օպտիկական, միկրոսխեմային տարրեր։ Ժողովրդական տնտեսության խոշոր համակարգերի կոմպլեքսային կառավարման համար նախատեսվում են տարբեր մեքենաներ ու մեխանիզմներ գործի դնող տեղական ավտոմատիկայի համակարգեր։

Կատեգորիա:Հեռուստամեխանիկա
Հատիկաչափական բաղադրություն

**Հատիկաչափական բաղադրություն**, տարբեր տրամաչափի մասնիկների պարունակությունը ապարներում, հողում կամ արհեստական հատիկավոր նյութերում՝ արտահայտված տոկոսով ըստ զանգվածի կամ տվյալ չափսի հատիկների թվով նմուշում։

Կախված հետազոտման նպատակից հատիկաչափական բաղադրություն որոշվում է տարբեր աստիճանի մանրամասնությամբ։ Ըստ հատիկաչափական բաղադրության տվյալների ընդհանուր դասակարգում չկա, քանի որ նպատակները և օբյեկտները, որոնց համար որոշվում է հատիկաչափական բաղադրություն, այլազան են։ Երկրաբանության (լիթոլոգիա), գրունտագիտության, հողագիտության, ծովային երկրաբանության մեջ և տեխնիկայում (օգտակար հանածոների հարստացում) առկա են սեփական դասակարգումներ և հատիկաչափական ֆրակցիաների անվանումներ։ Այսպես, նստվածքային ապարների մեջ տարբերում են խոշոր (>500 միլիմետր), միջին (500-250 մմ), մանր (250-100 մմ) գլաքարեր, կոպիճ (100-10 մմ), խոշոր (10—5 մմ), մանր (0, 25-0, 10 մմ) խճաքար, կոպիտ (2-1 մմ), խոշոր (1-0, 5 մմ), միջին (0, 5-0, 25 մմ), մանր (0, 25-0, 10 մմ) ավազ, ալերիտ (0, 10-0, 05 մմ), փոշի (0, 05-0, 005 մմ), կավ (<0, 005 մմ)։

Հատիկաչափական բաղադրությունը որոշվում է հատիկաչափական անալիզի օգնությամբ։ Բեկորային ապարների համար հատիկաչափական բաղադրությունը դասակարգման հատկանիշ է և կարևոր դեր է խաղում նրանց առաջացման պայմանների վերծանման գործում։ Գրունտների հատիկաչափական բաղադրությունը տալիս է տեխնիկական տվյալներ շինարարական նպատակների համար, հողերինը՝ բերքատվությունը պայմանավորող կառուցվածքային առանձնահատկություններ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կատեգորիա:Հանքային գործ
Հավր

**Հավր** (, ), քաղաք և համայնք Ֆրանսիայի հյուսիսում, Վերին Նորմանդիա երկրամասում, Ծովամերձ Սեն դեպարտամենտի վարչական կենտրոն։ Հավրի նավահանգիստը Ֆրանսիայի խոշորագույններից մեկն է։

Բնակչությունը՝ 173 142 մարդ (2012 թվականի դրությամբ)։

## Անվանում
Հիմնադրել է Ֆրանցիսկ I թագավորը 1517 թվականին ձկնորսական գյուղի տեղում՝ որպես Հնդկաստանի հետ ծովային կապերը սպասարկող նավահանգիստ։ Սկզբում կոչվել է Havre de Grâce՝ այդ վայրերում գոյություն ունեցած Notre Dame de Grâce («Ողորմած աստվածամայր») մատուռի անունով (գերմանական լեզուներում hafn ― «նավահանգրվան»)։

1536 թվականից հայտնի է Port de Grace («Ողորմածության նավահանգիստ»), Le Havre de Gràce անուններով («Ողորմածության նավահանգրվան) անուններով։ Ժամանակի ընթացքում վերջին անվանման երկրորդ մասն ընկել է և պահպանվել է միայն Le Havre («նավահանգրվան») տերմինը։

## Աշխարհագրություն
thumb|left
Հավրը գտնվում է Սեն գետի աջ ափին, նրա էստուարի մոտակայքում։ Քաղաքը ունի ուղիղ մուտք դեպի ծով և Լա Մանշ նեղուցը։ Սենը բաժանում է Հավր քաղաքը Ստորին Նորմանդիա երկրամասից և հարևան Օնֆլյոր քաղաքից։ Հավր քաղաքից դեպի հյուսիս և արևմուտք գտնվում է Պա դե Կալե նեղուցի առափնյան։

Քաղաքը բաժանված է երկու մասերի՝ Վերին քաղաքի և Ստորին քաղաքի։ Հավրը նավահանգստային քաղաք է։ Գրեթե ամբողջ Ստորին քաղաքն ողողվում է ջրով և կտրատված է նավահանգիստներով։

Հավրի ամենախոշոր նավահանգիստը Գուբերտ Ռաուլ Դյուվալն է։ Այն տեղակայված է Հավր քաղաքի և Հավրի նավահանգստի հարավային սահմանի մոտ, Սենի ծոցից բաժանվում է ամբարտակով։

### Ժամային գոտի
Հավրը գտնվում է ժամանային գոտում, որը միջազգային չափանիշներով նշվում է որպես Կենտրոնաեվրոպական ժամային գոտի։ Համաշխարհային կոորդինացված ժամանակի (UTC) նկատմամբ շեղումը +1:00 է։

## Կլիմա
Հավրի կլիման չափավոր օվկիանոսային (ծովային) է։ Երկար տարիների ընթացքում Լա Մանշ նեղուցը իր ազդեցությունն ունի Հավրի շրջանի եղանակի վրա։

Տեղումները տարվա ընթացքում հավասարաչափ են թափվում, սակայն աշնանը դրանք ավելի շատ են դիտվում։

Նեղուցը շատ է ազդում կլիմայի վրա։ Եղանակը շատ փոփոխական է։ Հավր քաղաքին բնորոշ են փոթորիկները և ամպրոպները (ավելի հաճախ դիտվում են ձմռանը)։

1987 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Հավրի Կապ դե լա Գև արվարձանում դիտվել է ծովային քամու առավելագույն արագությունը՝ 180 կմ/ժ։

## Տնտեսություն և արդյունաբերություն
Երկրի խոշորագույն նավահանգիստներից մեկն է։ Հավրով է կատարվում երկրի արտաքին առևտրի մեծ մասը Հարավային Ամերիկայի և Արևմտյան Աֆրիկայի հետ (բեռնաշրջանառությունը կազմում է ավելի քան 50 միլիոն տոննա, մասնավորապես նավթ)։ Ունի նավաշինություն, էլեկտրատեխնիկական, բամբակեղենի, փայտամշակման, ցեմենտի, քիմիական, սննդի արդյունաբերություն, գունավոր մետալուրգիա, օվկիանոսագիտական ինստիտւտներ, թանգարաններ։ Քաղաքը խիստ տուժել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

## Քույր-քաղաքներ
*  Դալյան, Չինաստան
*  Պուենտ Նուար (), Կոնգոյի Հանրապետություն
*  Սաութհեմփթոն (), Անգլիա, Մեծ Բրիտանիա
*  Տամպա (), ԱՄՆ
*  Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան (1965)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1517 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Բերդաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Հիդրազին

**Հիդրազին**, երկամիդ, H_2N-NH_2, անգույն, խոնավածուծ, օդում ծխացող հեղուկ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 2&nbsp;°C, եռմանը՝ 113,5&nbsp;°C, խտությունը՝ 1008 կգ/մ³ (20&nbsp;°C-ում)։ Անսահմանափակ է լուծվում ջրում և ցածր սպիրտներում, անլուծելի՝ ածխաջրածիններում և օրգանական այլ լուծիչներում։ Հիդրազինի ջրային լուծույթները հիմքեր են (K^{25}հիմն.= 8,5 \cdot 10^{-7})։ Թթուների հետ առաջացնում է հիդրազոնիումի աղեր, օրինակ, N_2H_5C_12, N_2H_6C_12։ Մինչև 200-300&nbsp;°C տաքացնելիս քայքայվում է N_2-ի և NH_3-ի։ Սենյակային ջերմաստիճանում Fe_2O_3-ի առկայությամբ բոցավառվում է։ Ստացվում է NH_3-ը կամ միզանյութը ենթաքլորիդով օքսիդացնելիս։ Կիրառվում է օրգանական սինթեզում, պլաստմասսաների, ռետինի, միջատասպան և պայթուցիկ նյութերի արտադրության մեջ, հեղուկ հրթիռային վառելանյութերում՝ որպես այրվող բաղադրամաս։ Թունավոր է, օդում սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիան՝ 0,0001 մգ/լ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հիդրազիններ
Կատեգորիա:Ջրածնային միացություններ
Կատեգորիա:Հրթիռային վառելիք
Հատոր

մինի|Մի քանի հատորների բաժանված մենագրություններ

**Հատոր** ( - կտոր, գրքի մաս), ծավալուն աշխատության մի մասը, որը հաճախ լույս է ընծայվում որպես առանձին գիրք։ Երբեմն երկու կամ ավելի հատորները հրատարակվում են մեկ գրքով։ Գրվածքը հատորների բաժանելիս նկատի է առնվում բովանդակությունը, ավելի հաճախ՝ ծավալը, ընդգրկումը, ժանրը, թեման և այլն։

«Հատորը» գործածվում է նաև փոխաբերաբար և նշանակում է սիրելի, անբաժանելի, առանձին դեպքերում՝ երկարաբանություն, երբեմն էլ՝ գիրք։

Կատեգորիա:Գրահրատարակչություն
Կատեգորիա:Տպագրություն
Կատեգորիա:Տեքստաբանություն
Հենրիի օրենք

**Հենրիի օրենք**, հաստատուն ջերմաստիճանում տվյալ հեղուկում գազի լուծելիությունը (արտահայտված գազի կշռով մեկ լիտր լուծիչում) ուղիղ համեմատական է լուծույթի վրա տվյալ գազի ճնշմանը։ Հենրիի օրենքը ներկայացվում է հետևյալ բանաձևով
:p = k_{H} c
Հենրիի օրենքը կիրառվում է միայն իդեալական լուծույթների նկատմամբ (գազի ոչ բարձր ճնշումների տիրույթ), երբ լուծույթը շատ նոսր է, գազը տվյալ լուծիչում չի ասոցվում կամ դիսոցվում և լուծիչի հետ քիմիապես չի փոխազդում։ Օրենքը ձևակերպել է անգլիացի քիմիկոս Ու. Հենրին (W. Henry, 1774–1836), 1803-ին։

Գազերի խառնուրդի լուծելիության մասին տես Դալտոնի օրենքներ։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Կատեգորիա:Քիմիական օրենքներ
Հեռուստաազդանշանում

**Հեռուստաազդանշանում**, հեռուստամեխանիկայի բաժին, որն ընդգրկում է վերահսկվող օբյեկտների վիճակի մասին ինֆորմացիան հեռավորության վրա հաղորդելու մեթոդներն ու տեխնիկական միջոցները։ Ազդանշանվում են, օրինակ, այնպիսի վիճակներ, ինչպիսիք են՝ «հոսանք կա-հոսանք չկա», «բաց է-փակ է». ազդանշաններ են հաղորդվում, երբ վերահսկվող ֆիզիկական մեծությունները հասնում են սահմանային արժեքի (առավելագույն, նվազագույն, վթարային)։ Դիսպետչերական պունկտում ազդանշանները վերարտադրվում են օպտիկական ինդիկատորներով, երբեմն ուղեկցվում ձայնային ազդանշանով։ Հեռուստաազդանշանումը հաճախ կիրառվում է հեռուստակառավարման հետ համատեղ։ Հեռուստաազդանշանման միջոցները երբեմն օգտագործում են ընդհատ չափիչ ինֆորմացիայի հաղորդման համար։

Կատեգորիա:Հեռուստամեխանիկա
Հեքսամեթիլենտետրամին

**Հեքսամեթիլենտետրամին** ((CH2)6N4 կամ C6H12N4) (**ուրոտրոպին**, հեքսամին,   (INN), 1,3,5,7-*tetraazaadamantane*, *hexamethylenetetramine* կամ *hexametylenetetramine*), քաղցրահամ, անգույն բյուրեղային նյութ։

## Հատկություններ
Ածխանում է 280&nbsp;°C-ում, 230&nbsp;°C-ից բարձր՝ թորվում վակուումում։ Լավ է լուծվում ջրում, ծծմբածխածնում, չափավոր՝ սպիրտում, քլորաֆորմում, վատ՝ եթերում և բենզոլում։

Թթուների հետ առաջացնում է անկայուն աղեր, իսկ հալոգենների, որոշ աղերի և ակտիվ հալոգենածանցյալների հետ՝ կոմպլեքս միացություններ։

350px|կենտրոն
Վերջիններն առաջնային ամինների ստացման ելանյութեր են։

## Ստացում
Հեքսամեթիլենտետրամինն առաջինը սինթեզել է [Ա. Մ. [Բուտլերովը (1859)։ Հեքսամեթիլենտետրամին ստանում են ամոնիակը մրջնալդեհիդի հետ կոնդենսացնելով՝

350px|կենտրոն

## Կիրառում
### Պոլիմերների արտադրությունում
Կիրառում են ֆենոլմրջնալդեհիդային խեժերի, պայթուցիկ նյութերի (հեքսոգեն) արտադրության մեջ, նաև վերլուծական քիմիայում (բուֆերային լուծույթներ պատրաստելու համար), որպես անծուխ, պինդ վառելանյութ («պինդ սպիրտ») և այլն։

### Բժշկության մեջ
Հեքսամեթիլենտետրամինը հականեխիչ դեղանյութ է։ Հակամանրէային ազդեցությունը պայմանավորված է թթվային միջավայրում հեքսամեթիլենտետրամինի քայքայմամբ առաջացած մրջնալդեհիդով։ Օգտագործում են ներքին ընդունման (հաբերում, փոշիներում և լուծույթներում), ինչպես նաև ներերակային ճանապարհով՝ վարակիչ հիվանդությունների, հատկապես միզուղիների բորբոքումների դեպքում։

Հեքսամեթիլենտետրամինը պետք է ընդունել ուտելուց առաջ, քանի դեռ ստամոքսում աղաթթու չի արտադրվել։ Հեքսամեթիլենտետրամինը քայքայվում է թթվային միջավայրում, սակայն կայուն է չեզոք և հիմնային միջավայրերում։ Անոթի ընդունելու դեպքում թթվային ազդեցության չի ենթարկվում և դուրս գալով ստամոքս-աղիքային համակարգից` արյան միջոցով հասնում է միզուղիներ և թթվային միջավայրում քայքայվում է (ֆորմալինի և ամոնիակի)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Substance Display 7847459 NCBI database
*  Drug: D00393 www.Genome.net
*  Page spécifique  dans la base de données sur les produits pharmaceutiques (Canada)
* Page spécifique  sur le *Répertoire Commenté des Médicaments*, par le Centre belge d'information pharmacothérapeutique

*  Spectre IR et spectre de masse sur NIST

Կատեգորիա:Ազոտային հետերոցիկլային միացություններ
Կատեգորիա:Ամիններ
Կատեգորիա:Կոնսերվանտներ
Հարաբերական մեծություններ

**Հարաբերական մեծություններ,** վիճակագրության մեջ, միմյանց հետ համեմատվող երկու ցուցանիշների հարաբերության քանակական բնութագրեր։ Ստացվում են մի ցուցանիշը հարաբերելով մյուս՝ համեմատության բազա ընդունած ցուցանիշին, արտահայտվում գործակիցներով, տոկոսներով, պրոմիլներով են, որոշ դեպքերում նաև անվանական թվերով (օրինակ, բնակչության մեկ շընչին ընկնող որևէ արտադրանքի քանակը)։ Հարաբերական մեծություններ լինում են՝ դինամիկայի (բնութագրում են նույնանուն երևույթի մակարդակի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում), պլանի կատարման (տվյալ ժամանակահատվածում պլանային առաջադրանքի կատարման աստիճանը), կառուցվածքի (համակցության առանձին մասերի, խմբերի տեսակարար կշիռներն ամբողջի մեջ), ինտենսիվության (տփալ երևույթի տարածվածության կամ զարգացման աստիճանը որոշակի միջավայրում), կոորդինացիայի (համակցության առանձին մասերի և այդ մասերից որևէ մեկիհարաբերակցությունը) և համեմատության (տարբեր օբյեկտների կամ տերիտորիաների պատկանող նույնանուն մեծությունների համեմատական աստիճանը)։ Հարաբերական մեծություններ օգտագործվում են ժողտնտեսության և նրա ճյուղերի զարգացման ուսումնասիրման, ձեռնարկությունների տնտեսության գործունեության վերլուծության համար։

Կատեգորիա:Վիճակագրություն
Կառլոս Սայադյան

**Կառլոս (Կառլեն) Միշայի Սայադյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1959 -1964 թվականներին սովորել է Հակոբ Կոջոյանի անվան գեղարվեստի դպրոցում։ 1968 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1975 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա - թատերական ինստիտուտը։ 1979 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ԺԱԹ-ում, Մխիթարյան միաբանության թանգարանում։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է հիմնականում կոմպոզիցիաներ՝

*«Բնանկարներ», 1975
*«Լողացողներ», 1990
*«Մետամորֆոզներ», 1995
*«Մանեքեններ», 1997
*«Իմպերիայի վախճանը», 1990
*«Հավասարակշռություն», 1992
*«Ալպիական մարգագետին»
*«Ամպրոպ», ՀԱՊ, 1993

Կառլոս Սայադյանի նկարների հիմնական հերոսը կինն է՝ իր թեթևությամբ, ռոմանտիզմով, գերող նրբությամբ։ 
*«Մեղեդի»
*«Առևանգում», 1990
*«Ռապսոդիա»

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Բուխարեստում (1988), Լոս Անջելեսում (1989, 1999, 2004), Աթենքում (1996), Աբու Դաբիում (1996), Երևանում (1998, 2004), Բեյրութում (2017, Համազգային ցուցասրահ) և այլուր։

## Մեջբերումներ Կառլոս Սայադյանից
Ամեն նկարիչ նկարչության մեջ պիտի ունենա իր ձեռագիրը, առանց դրա նկարչությունն արժեք չունի։

## Պատկերասրահ



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 18 ծնունդներ
Հեռուստավերահսկում

**Հեռուստավերահսկում**, օբյեկտների վիճակի ավտոմատ վերահսկում, իրագործվում է հեռուստամեխանիկայի միջոցներով։ Ընդգրկում է հեռուստաչափումը և հեռուստաազդանշումը։

Հեռուստավերահսկումը կիրառվում է տեխնիկական տարբեր սարքավորումների վրա։ Առաջին սարքավորումներից մեկը, որի վրա կիրառվել է հեռուստավերահսկման տեխնոլոգիան, հեռագրասարքն է։ Այժմ հեռուստավերահսկման ամենատարածված սարքը կարելի է համարել հեռակառավարման վահանակը։ Հեռուստավերահսկումը կիրառվում է նաև այն պայմաններում, երբ անհնար է ուղղակի փոխազդել սարքավորմանը, օրինակ՝ երբ վերջինս իրենից վտանգ է ներկայացնում կամ գտնվում է անհասանելի վայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեռուստամեխանիկա
Կատեգորիա:Կապ
Microsoft Excel

**Microsoft Excel**-ը Մայքրոսոֆթ կորպորացիայի կողմից ստեղծված Microsoft Office օֆիսային ծրագրային միջոցների փաթեթի կարևորագույն ծրագրերից մեկն է և տարածվածությամբ առաջատարը Էլեկտրոնային աղյուսակների խմբագրիչ ծրագրերի շարքում։ Հասանելի է Windows և Apple Mac OS X օպերացիոն համակարգերի համար։

**Microsoft Excel**-ը նախատեսված է աղյուսակային տեսքով տվյալների հետ աշխատելու համար, մասնավորապես՝
* տվյալներով տնտեսական, վիճակագրական, մաթեմատիկական և այլ հաշվարկներ անելու,
* աշխատանքային ֆորմաների /շաբլոնների/ ստեղծման,
* տվյալների հիման վրա դիագրամաներ կառուցելու,
* որոշակի կրիտերիաներով տվյալների փնտրման և տեսակավորման, 
* տվյալների վերլուծության և "ինչ, եթե?" սցենարների հաշվարկների կատարման,
* տվյալների բազաների ստեղծման,
* աղյուսակների և դրանց գրաֆիկական տարբերակների տպման համար։

**Microsoft Excel**-ը նախատեսված է տնտեսագետների, հաշվապահների, ինժեներների, գիտաշխատողների, ինչպես նաև՝ բոլոր նրանց համար, ովքեր աշխատում են թվային տվյալների մեծ զանգվածների հետ։ 
**EXCEL** անվանումն առաջացել է Executable Cells կապակցությունից, որը նշանակում է "հաշվարկվող բջիջներ", սակայն շատերն էլ պնդում են, որ ծագումը ֆրանսերեն Excellent (գերազանց) բառից է։

## Excel-ում գրաֆիկի տեսակներ
մինի|450px|Գրաֆիկի հիմնական տարրերը
Գրաֆիկի (Chart) նշանակությունը` թվային տվյալները ներկայացնող գրաֆիկական ձևեր։ Գրաֆիկները թույլ են տալիս ոչ միայն ավելի արտահայտիչ դարձնել թվերը և ցուցադրել տարբեր մեծությունների կամ մեծությունների փոփոխության հարաբերությունը, այլև լուծել խնդիրներ։ 	

Առավել կարևոր հասկացություններ, որոնցից օգտվում են գրաֆիկների հետ աշխատելու սկզբունքները նկարագրելուց։ Կախված տվյալների ներկայացման գրաֆիկական ձևից` կան գրաֆիկների տարբեր *տեսակներ* (աղյուսակ 1)։ Excel-ը գրաֆիկ ստեղծում է որոշակի տվյալների հիման վրա։ Գրաֆիկը կախված է այն տվյալներից, ըստ որոնց կառուցված է այն, և դրանք փոփոխելուց մեխանիկորեն փոխվում է նաև գրաֆիկը։

### Գրաֆիկի հիմնական տարրեր

Գրաֆիկի կառուցման համար կան բազմաթիվ տեսակներ։ Ստորև ներկայացված է դրանից մի քանիսը։

*Աղյուսակ 1*

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* В. Пикуза, Экономические и финансовые расчеты в Excel (самоучитель)

Կատեգորիա:Մայքրոսոֆթ Օֆիս
Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կառլոս Աբովյան

**Կառլոս Շավարշի Աբովյան (Կալո)** (հոկտեմբերի 17, 1937, Կիրովական, Կիրովականի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 5, 1992, Կիրովական, Հայաստան), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Կառլոս Աբովյանը ծնվել է 1937 թ. Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ Մասնագիտացել է ինքնակրթությամբ։ Ստեղծագործել է հիմնականում դիմանկարի ժանրում։
Աբովյանի կտավներին յուրահատուկ են խորհրդապաշտությունը, գունային ոչ կաղապարային լուծումները, դինամիկան։

## Ստեղծագործություններ
* Լոռի, մայրամուտի գույներ, 1991 
* Քրոջս դիմանկարը, 1984 
* Ինքնանկար բերետով, 1986 
* Էլենի դիմանկարը, 1982

## Ցուցահանդեսներ
* Անհատական ցուցահանդես Երևանում, 1995 (հետմահու)
* Անհատական ցուցահանդես Վանաձորում, 1995 (հետմահու)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կայքէջ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Հովհաննես Ղորղանյան

**Հովհաննես Ղորղանյան** (), Երևանի առաջին քաղաքագլուխ։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Ղորղանյանը ծնվել է Թիֆլիսում, ազնվական ընտանիքում։ Թիֆլիսի ռեալական գիմնազիան ավարտելուց հետո 21 տարեկանում անցնում է պետական ծառայության, այնուհետև տեղափոխվում Երևան։ Մինչև 50 տարեկանը զբաղվել է կրթամանկավարժական գործունեությամբ։ Դրան զուգահեռ Ղորղանյանը աշխատել է Երևանի նահանգի ղեկավարի մոտ՝ զբաղեցնելով զանազան պատասխանատու պաշտոններ։ 1853-1856 թվականներին մասնակցել է Ղրիմի կամ Արևելյան պատերազմին։

Ռուսական կայսրության Կովկասի փոխարքայի հրամանով 1877 թվականին Հովհաննես Ղորղանյանը կազմակերպում և գլխավորում է Երևանի քաղաքային ինքնավարությունը։ 1879 թվականի հոկտեմբերի 1-ին կայսր Ալեքսանդր II-ի հրամանագրով Երևանը պաշտոնապես դասվեց Ռուսական կայսրության քաղաքների շարքը։ Ռուսական մյուս քաղաքների նմանությամբ ընտրվեց առաջին քաղաքային Դուման՝ այսօրվա Ավագանու նախատիպը։ Հովհաննես Ղորղանյանը նշանակվեց Երևանի առաջին քաղաքագլուխ։ Նրա պաշտոնավարությունը տևում է 5 տարի՝ 1879 թվականի սեպտեմբերից 1884 թվականի հոկտեմբերը։

Հովհաննես Ղորղանյանը պարգևատրվել է Սուրբ Աննայի 3-րդ, Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ և 3-րդ աստիճանի շքանշաններով։

## Տես նաև

* Հին Երևան
* Երևանի նահանգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ղորղանյաններ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Բարսեղ Գեղամյան

**Բարսեղ Արսենի Գեղամյան** (), Երևանի երկրորդ քաղաքագլուխ։

## Կենսագրություն
Բարսեղ Գեղամյանը ծնվել է Երևանում, ազնվական ընտանիքում։ Սովորել է Թիֆլիսի դասական գիմնազիայում և Մոսկվայի Պետրովյան ակադեմիայում։ 1875-1893 թթ. Երևանում վարել է զանազան վարչաքաղաքական պաշտոններ։ 1884 թ. ընտրվում է Երևանի քաղաքագլուխ՝ փոխարինլեով Հովհաննես Ղորղանյանին։ Նրա պաշտոնավարությունը տևում է 9 տարի՝ 1884 թվականի սեպտեմբերից 1893 թվականի դեկտեմբերը։ Պաշտոնը Լևոն Տիգրանյանցին հանձնելուց հետո տեղափոխվում է Թիֆլիս։

## Պարգևներ
* Սուրբ Աննայի շքանշան
* Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճան
* «Առյուծ և արև» շքանշան (Պարսկաստան)

## Տես նաև
* Հին Երևան
* Երևանի նահանգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Հայկական հզոր խմբակ

**Հայկական հզոր խմբակ**, հինգ հայ կոմպոզիտորների խմբակ, որոնք ծնվել են 1920-1921 թվականներին, նախնական կրթություն ստացել 1934 թվականին Երևանում կազմավորված շնորհալի երեխաների խմբակում, ապա Երևանի կոնսերվատորիան ավարտելուն պես, 1945-1946 թվականներին ընդունվել Մոսկվայի կոնսերվատորիա։ Նրանց հիմնական ղեկավարներն էին Արամ Խաչատրյանն ու Դմիտրի Շոստակովիչը։ Այս անվանումը խմբակին տվեց ռուս ճանաչված երաժշտագետ Յուրի Կորևը, համեմատելով այն հայտնի ռուս կոմպոզիտորների Հզոր խմբակի հետ։ Խմբակի անդամներից չորսը արժանացել են ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչմանը, Ալեքսանդր Հարությունյանն ու Առնո Բաբաջնյանը արժանացել են նաև ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դեռևս երիտասարդ տարիքում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ճանապարհորդելով Սովետական Հայաստանում 1940-ական թվականներին Մարիետա Շահինյանը նկատել է երիտասարդ կոմպոզիտորներին. «Հարությունյանն ու Բաբաջանյանը` երևանցիներ են, Միրզոյանը՝ ծնունդով Գորիից։ Նրանցից ամեն մեկն արդեն ուրվանշել է իր երաժշտական «դեմքը»։
Ինչպես նշում է «Անկախ թերթի» (Независимая газета) քննադատը, հայ կոմպոզիտորների այս խումբը «ներկայացնում է երկարատև համագործակցության փայլուն հնգյակ`մարդկային և ստեղծագործական առումներով, ինչը արտացոլվել է ամեն մեկի ներաշխարհի վրա, ամեն մեկի կոմպազիտորական կերպարի ձևավորման վրա»։ Ա. Հարությունյանն ու Ա. Բաբաջանյանը համահեղինակ են «Հայկական ռապսոդիայի», որը միասին կատարում էին երկու դաշնամուրի վրա։ Համագործակցության մեկ այլ օրիակ է՝ այս անգամ Ա. Բաբաջանյանի և Ղ. Սարյանի «Առաջին սիրո երգը» կինոֆիլմի երաժշտության համատեղ ստեղծումը։ Հայտնի է Է. Միրզոյանի «Արագ պարի» համատեղ կատարումը հեղինակի և Ա. Բաբաջանյանի կողմից։
Դաշնակահար և երաժշտագետ Շահան Արծրունու խոսքերով «երաժշտության բնագավառում Հայկական հզոր խմբակի ներկայացուցիչները հիմնադրեցին հայկական երաժշտական դպրոց»։

## Անդամներ
*Առնո Բաբաջանյան,
*Էդվարդ Միրզոյան,
*Ալեքսանդր Հարությունյան,
*Ղազարոս Սարյան,
*Ադամ Խուդոյան

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
# Մ. Շահինյան, «Ճանապարհորդություն Սովետական Հայաստանով» (Мариэтта Сергеевна Шагинян. Путешествие по Советской Армении), 1950, էջ 216
# Երգ հավերժության (Песня для вечности / Независимая газета, Марк Петросян 2001-01-20)
# Շահան Արծրունի, Ադամ Խուդոյանի 85-ամյակին նվիրված համերգ (Sahan Arzruni, Concert marks composer Adam Khudoyan’s 85th anniversary, Armenian Reporter — 3/31/2007)

## Գրականություն
* Հայրապետյան Ս. Ս., «Հայոց Մեծերը», ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., Երևան, 2013, էջ 83
* Սարյան Ա. Ա., «Ռուսական կրթության նշանակությունը«Հայկական հնգյակի» ստեղծագործական հասունացման ընթացքում», Մշակույթների երկխոսություն։ Միջազգային գիտաժողովի նյութեր, Գյումրի, 2008

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական խմբեր
Հիդրազոմիացություններ

մինի|Հիդրազոնի կառուցվածքը
**Հիդրամիացություններ**, օրգանական միացություններ, պարունակում են ածխաջրածնային երկու ռադիկալի հետ կապված հիդրազոխումբ՝ - NH-NH-։ Գործնական նշանակություն ունեն արոմատիկ Հիդրամիացություններ՝ ArNHNHAr, որոնք հիմնային թույլ հատկություններով բյուրեղային նյութեր են։ Անլուծելի են ջրում, լուծելի՝ սպիրտում, եթերում, բենզոլում։ Արոմատիկ Հիդրամիացություններ. ստանում են հիմնային միջավայրում նիտրոմիացությունները վերականգնելով (օրինակ, ցինկի Փոշիով), մեծ քանակությամբ (որպես միջանկյալ նյութեր)՝ բենզիդինի և դրա ածանցյալների (տոլիդինի, դիանիզիդինի և այլնի) արտադրության մեջ, որոնք ազոներկանյութերի ստացման արժեքավոր ելանյութ են։

Կատեգորիա:Ազոտ պարունակող օրգանական միացություններ
Հիդրավլիկական դիմադրություն

**Հիդրավլիկական դիմադրություն**, խողովակաշարով հեղուկի կամ գազի շարժման ժամանակ դրանց մածուցիկությամբ պայմանավորված դիմադրություն, որն առաջացնում է հոսքի մեխանիկական էներգիայի կորուստ։

## Տես նաև
* Հիդրոդինամիկական դիմադրություն

Կատեգորիա:Հիդրավլիկա
Կատեգորիա:Հիդրոդինամիկա
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն