open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հիպերիոն (արբանյակ)

**Հիպերիոն** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ուիլիամ Բոնդի, Ջորջ Ֆիլիպ Բոնդի և Ուիլիամ Լասսելի կողմից 1848 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Հաբեթ (արբանյակ)

**Հաբեթ** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ջովանի Կասինիի կողմից 1671 թվականին։

## Ֆիզիկական բնութագրեր

1469 կիլոմետր (913 մղոն) տրամագիծ ունի: Հաբեթի ցածր խտությունը ցույց է տալիս, որ այն հիմնականում բաղկացած է սառույցից՝ միայն փոքր քանակությամբ (~20%) քարքարոտ նյութերով:

Ի տարբերություն մեծ արբանյակների մեծ մասի, նրա ընդհանուր ձևը ոչ գնդաձև է, ոչ էլիպսաձև, այլ ունի ուռուցիկ գոտկատեղ և ճզմված ձողեր: Նրա եզակի հասարակածային լեռնաշղթան (տես ստորև) այնքան բարձր է, որ տեսանելիորեն աղավաղում է Հաբեթի ձևը նույնիսկ հեռվից դիտելիս: Այս հատկանիշները հաճախ հանգեցնում են նրան, որ այն բնութագրվում է որպես ընկույզաձև: Նրա հեռավորությունը Սատուրնից միջին 3,56 միլիոն կմ, աֆելիում 3,91 միլիոն կմ իսկ պերեհելիում 3,12 միլիոն կմ: Հաբեթը մեծ խառնարաններով է, և Cassini-ի նկարները ցույց են տվել մեծ հարվածային ավազաններ, որոնցից առնվազն հինգն ունեն ավելի քան 350 կմ (220 մղոն) լայնություն: Ամենամեծը՝ Turgis-ը, ունի 580 կմ տրամագիծ (360 մղոն); նրա եզրը չափազանց զառիթափ է և ներառում է մոտ 15 կմ (9,3 մղոն) բարձրություն ունեցող խութ: Հայտնի է, որ Հաբեթը աջակցում է երկարատև սողանքներին կամ փոթորիկներին, որոնք, հնարավոր է, կրում են սառույցի սահում:

Երկու Հաբեթյան կիսագնդերի գույների տարբերությունը ապշեցուցիչ է: Առաջատար կիսագունդը և կողմերը մուգ են (ալբեդո 0,03–0,05)՝ թեթև կարմրավուն շագանակագույն գույնով, մինչդեռ հետևող կիսագնդի և բևեռների մեծ մասը վառ են (ալբեդո 0,5–0,6, գրեթե նույնքան վառ, որքան Եվրոպան):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Ֆիբի (Սատուրնի արբանյակ)

**Ֆիբի** (, ), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ուիլյամ Փիքերինգի կողմից 1899 թվականին։

## Արտաքին հղումներ
* Հայտնաբերվեց Սատուրնի արբանյակ Ֆիբին ֊ դասարան․ամ 

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Յանուս (արբանյակ)

**Յանուս** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Օդուեն Դոլֆյուսի կողմից 1966 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Էպիմեթևս (արբանյակ)

**Էպիմեթևս** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ռիչարդ Ուոկերի կողմից 1966 թվականին։
## Անուն
Անունն ստացել է հին հունական դիցաբանության հերոսներից Պրոմեթևսի եղբայր Էպիմեթևսի պատվին։
## Հայտնաբերումը
1966 ֆրանսիացի աստղագետ Օդուեն Դոլֆյուսը (ֆրանսերեն` *Audouin Dollfus*) հետևելով Սատուրնի արբանյակներից մեկին, նրա անունը դրեց Յանուս։ Երեք օր անց Ռիչարդ Ուոքերը (անգլերեն` *Richard L. Walker*) նույնպես հետևում էր այդ ուղեծրով շարժվող օբյեկտին։ Այդ ժամանակ ենթադրվում էր, թե դա միևնույն արբանյակն է։ Սակայն, տասներկու տարի անց 1978 թ. հոկտեմբերին Սթիվեն Լարսոնն ու Ջոն Ֆաունթինը (անգլերեն` *John W. Fountain*) բացահայտեցին, որ իրականում դրանք շատ մոտ ուղեծրերով շարժվող երկու տարբեր օբյեկտներ են։ Այդ բանը հաստատվեց «Վոյաջեր-1» կայանի ուղարկած տվյալներով։

## Էպիմեթևսի և Յանուսի ուղեծրերի կապը
Էպիմեթևսի ու Յանուսի ուղեծրերը չափազանց մոտ են։ Յանուսի ուղեծրի շառավիղն ընդամենը 50 կիլոմետրով է փոքր Էպիմեթևսինից։ Այս տարբերությունն անհամեմատ փոքր է այս երկու արբանյակների չափսերից։ Չորս տարին մեկ այս երկու արբանյակները փոխանակում են իրենց ուղեծրերը։ Նրանց վերջին մոտեցումները կայացել են 2006-ի հունվարի 21-ին և 2010-ին, երբ Յանուսի ուղեծիրը փոքրացավ ~20&nbsp;կմ-ով, իսկ Էպիմեթևսինը մեծացավ  ~80&nbsp;կմ-ով։ Յանուսի ուղեծիրն ավելի պակաս չափով է փոփոխվում, քանի որ Էպիմեթևսից չորս անգամ ավելի զանգվածով է։ Ըստ եղած հավաստի տվյալների այս հարմարվածությունը եզակի երևույթ է Արեգակնային համակարգում։

## Բնութագրական տվյալները
[մինի|ձախից|Էպիմեթևսը հատում է Սատուրնի [Սատուրնի օղակներ|F օղակի ստվերը, ինչպես պատկերված է *[[Վոյաջեր-1]]*-ի արած լուսանկարում։]]
Էպիմեթեսն ունի 30&nbsp;կմ-ից մեծ մի քանի խառնարան։ Խառնարանների առատությունն ապացույց է այն բանի, որ այս արբանյակը բավականին տարիքով է։ Հնարավոր է, որ Յանուսն ու Էպիմեթևսն առաջացել են միևնույն մարմնի ճեղքումից, սակայն, եթե այսպիսի բան եղել է, ապա` արբանյակների համակարգի պատմության վաղ շրջանում։ Էպիմեթևսի շատ փոքր խտությունից, որը ցածր է ջրինից և ~0.69&nbsp;գ/սմ3 է և բարձր ալբեդոյից հնարավոր է հետևություն անել, որ ունի շատ ծակոտկեն սառցե կառուցվածքով մարմին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Հեղինե (արբանյակ)

**Ելենա** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Պյեր Լակեի և Ժան Լեկաշոի կողմից 1966 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Տելեստո (արբանյակ)

**Տելեստո** (), Սատուրնի արբանյակը, հայտնաբերել է Բրեդֆորդ Սմիթը 1980 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Կալիպսո (արբանյակ)

**Կալիպսո** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Դեյն Պասքյուի կողմից 1980 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Մարմնավաճառություն

**Մարմնավաճառություն** կամ պրոստիտուցիա, սեռական ծառայությունների մատուցում որևէ անձանց վարձատրման պայմանով ակտ կամ պրակտիկա։ Նման սեռական կապի համար վարձատրվող անձը կոչվում է մարմնավաճառ(ուհի)։ Մարմնավաճառությունը սեքս ինդուստրիայի ճյուղերից մեկն է։ Մարմնավաճառության իրավական կարգավիճակը տարբերվում է ըստ երկրների, սկսելով պատժվող հանցագործությունից. վերջացնելով օրինական կերպով կարգավորվող մասնագիտության։ Մարմնավաճառությունից ստանող ամենամյա եկամուտը կազմում է ավելի քան $100 միլիարդ։ Ամենատարածվածը կանանց մարմնավաճառությունն է։ Երբեմն մարմնավաճառությունը համարվում է «աշխարհի հնագույն մասնագիտություն»։

## Տես նաև
* Մարմնավաճառության պատմություն
* Կարմիր լապտերների թաղամաս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անօրինական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն

Կատեգորիա:Սեքս ինդուստրիա
Կատեգորիա:Սեքսի ոլորտում աշխատողներ
Սեքս տուրիզմ

**Սեքս-տուրիզմ**, սեռական կարիքը բավարարելու նպատակով ուղևորություն։

ՄԱԿ-ի մասնագիտացված գործակալություն ներկայացնող Տուրիզմի Համաշխարհային Կազմակերպությունը, սահմանում է սեքս-տուրզիմը որպես «տուրիզմի կառուցվածքը և ցանցերը օգտագործելով այդ ոլորտում կամ դրանից դուրս կազմակերպված ուղևորությունները, որոնց գլխավոր նպատակն է նպատակակետում տուրիստին կոմերցիոն սեռական հարաբերություններ մատուցելը»։

## Մարմնավաճառությունը աշխարհում


Պատկեր:Prostitution in North America.png|Մարմնավաճառությունը Հյուսիսային Ամերիկայում
Պատկեր:Prostitution in South America.png|Մարմնավաճառությունը Հարավային Ամերիկայում
Պատկեր:Prostitution in Europe.png|Մարմնավաճառությունը Եվրոպայում
Պատկեր:Prostitution in Asia.PNG|Մարմնավաճառությունը Ասիայում
Պատկեր:Prostitution in Africa.PNG|Մարմնավաճառությունը Աֆրիկայում
Պատկեր:Prostitution in Australia.png|Մարմնավաճառությունը Ավստրալիայում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարմնավաճառություն
Կատեգորիա:Տուրիզմի տեսակներ
Սեքս ինդուստրիա

[մինի|Գերմանացի [Մարմնավաճառություն|մարմնավաճառուհի]]
**Սեքս ինդուստրիա**, մարդկային գործունեության ոլորտ, որը ընդգրկում է սեքսի հետ կապված ապրանքների և ծառայությունների տրամադրում։ Սեքս-ինդուստրիան ընդգրկում է չափահասների համար սեքսի հետ կապված ապրանքների և ծառայություններ, ինչպիսիք են մարմնավաճառությունը իր բոլոր ձևորով, սեքս խանութները, սթրիփ ակումբները, պոռնոգրաֆիան, հեռուստաալիքները և հասարակաց տները։

Եվրոպայում, ինչպես պոռնոգրաֆիական կինոարդյունաբերության, այնպես էլ սեքս ինդուստրիայի կենտրոնը Բուդապեշտն է։
thumb|
thumb|

## Տես նաև
* Մարմնավաճառություն
* Պոռնոգրաֆիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Sex Work, Health, and Human Rights: Global Inequities, Challenges, and Opportunities for Action

Կատեգորիա:Սեքս ինդուստրիա
Սեռական դիրքեր

մինի|Տարբեր սեքս դիրքեր
**Սեռական դիրքեր**, **սեքս դիրքեր**, դիրքեր, որոնք մարդիկ կարող են ընդունել սեռական ակտեր կամ այլ սեռային գործողություններ (ոչ պենետրատիվ) կատարելու ընթացքում։ Չնայած, որ սեռական ակտը սովորաբար ընդգրկում է մեկ մասնակցի մարմնի ներթափանցումը մյուսի մարմնում կամ էլ ուղղակի մեկ մասնակցի կողմից մյուս մասնակցի սեռական օրգանի ուղիղ ազդակում, կարող են լինել պենետրացիայի կամ ուղիղ ազդակման հետ չկապված, կամ էլ առանց մարմնի ներթափանցման սեռական դիրքեր։

Սեռական դիրքերի կենցաղագիտության մեջ առաջին ծավալուն հատորն է «Կամասուտրա» հին հնդկական տրակտատը, որտեղ մանրամասն կերպով նկարագրվում են սեռական դիրքերը։

Սովորաբար կիրառվում է հետևյալ երեք տեսակի սեռական հարաբերությունը. հեշտոցային հարաբերություն, անալ պենետրացիա և օրալ սեքս։ Սեռական ակտերի թվին են դասվում նաև սեռական օրգանների սիմուլյացիան, ինչպիսիք են օրինակ սոլո և փոխադարձ ձեռնաշարժությունները (ձեռքի, մատների կամ սեքս խաղալիքների (դիլդո, վիբրատոր) օգնությամբ)։ Սեռական ակտի դիրք է համարվում նաև անալինգուսը։

Ժամանակակից սեռական դիրքերը և կատարելակերպերը դիտարկելիս, նշմարելի է այն հանգամանքը, որ մարդ արարածը հեռավոր դարերից ի վեր այլ «նոր» ձևեր չի հնարել։ Ի հեճուկս ձեռքբերված առաջադիմություններին՝ սեռական ակտերը դարեր շարունակ կատարվում են նույն կերպ։ Վիճելիորեն սա այն բացառիկ ոլորտն է, որտեղ մարդու հնարամտության նոր դրսևորումներ չեն կիրառվել։ Որոշ հեղինակների կարծիքով էլ, սեռական դիրքերի քանակն անսահմանափակ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սեռական դիրքեր

Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Մարմնավաճառությունը Թուրքիայում

**Մարմնավաճառությունը Թուրքիայի Հանրապետությունում** օրինական է և կարգավորվում է օրենքի կողմից։ Հասարակաց տները նույնպես օրինական են։ Չնայած, Թուրքիայի տեղական կառավարման բազմաթիվ մարմիններ աշխատում են մարմնավաճառության հետ կապված նոր կազմակերպություններ չգրանցել, նույնիսկ որոշ քաղաքներում, օրինակ Անկարայում և Բուրսայում դատարանի որոշմամբ հասարակաց տները քանդված են եղել։

## Վիճակագրություն

## Մարդկանց թրաֆիքինգ

Համաձայն UNDOC-ի տվյալների, Թուրքիան սեռական նպատակներով թրաֆիքինգի վերջնակետերից մեկն է։ 2008 թվականի տվյալներով Թուրքիայի համար սեռական նպատակներով թրաֆիքինգի աղբյուր են եղել Թուրքմենստանը, Ուզբեկստանը, Հայաստանը, Մոլդովան, Ղրղզստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ուկրաինան, Ադրբեջանը, Ռումինիան, Ղազախստանը, Բելառուսը, Բուլղարիան, Ինդոնեզիան, Հունաստանը և Մարոկկոն։ Ռուսաստանյան կազմակերպված հանցագործությամբ զբաղվող միավորումները նկատվել են կանանց տրաֆիկինգի մեջ՝ Ռուսաստանից, Ուկրաինայից և Լեհաստանից կանայք հայտնվում են շատ Եվրոպայի շատ երկրներում, ինչպես նաև Թուրքիայում։ 2006 թվականի զեկույցների համաձայն, երկիրը արագ դառնում էր նախկին ԽՍՀՄ–ից սեռական ստրուկների մեծագույն շուկաներից մեկը՝ «Ենթադրաբար, մոտ 5000 կին, որոնցից կեսից ավելին Մոլդովայից և Ուկրաինայից են, Թուրքիայում գտնվում են որպես ստրուկ–մարմանավաճառ»

## Զանգվածային մշակույթ
2001 թվականի փետրվարի 17-ին հայազգի մադամ Մաթիլդ Մանուկյանը, Թուրքիայի հասարակաց տների թագուհի, երկրի ամենահարուստ կանանցից մեկը, մահացավ։ Նա 32 հասարակաց տներից կազմված ցանց է կառուցել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարմնավաճառություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի հասարակություն
Քարի դար

[մինի|[Օբսիդիանից պատրաստված կտրիչ գործիք]]
**Քարի դար**, մարդկության զարգացման ամենավաղ շրջանը, երբ օգտագործվում էր գերազանցապես քարը, սակայն դրա հետ մեկտեղ նաև փայտը և ոսկորը։ Քարի դարի վերջում սկսեց նաև օգտագործվել կավը։Քարե դարը բաժանվում է 3 մասի`հին քարի դար(պալեոլիթ), միջին քարի դար(մեզոլիթ), նոր քարի դար (նեոլիթ) ։

Այս դարաշրջանում մարդկությունը Արևելյան Աֆրիկայից տարածվում է աշխարհի բոլոր անկյուններում։ Քարի դարի վերջում ընտելացվում են որոշ կենդանիներ։ Սկսվել է 2.5 միլիոն տարի առաջ և ավարտվել մ.թ.ա. 6-րդ հազարամյակում։ Քարի դարը բաժանվում է՝
* Հին քարի դար
* Միջին քարի դար
* Նոր քարի դար։

Կատեգորիա:Քարի դար
Պան (արբանյակ)

**Պան** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Սքոթ Շեփարդի կողմից 1990 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Իմիր (արբանյակ)

**Իմիր** (), Սատուրնի անկանոն արբանյակն է, հայտնաբերվել է Բրետ Գլեդմանի կողմից 2000 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Վասակ Ա Մամիկոնյան

**Վասակ Մամիկոնյանը** Մամիկոնյան նախարարական տոհմի ներկայացուցիչ է, եղել է Արշակ 2-րդ արքայի սպարապետը՝ մոտ 350 թ-ից և հավատարիմ զինակիցը։ Համագործակցելով Արշակ Բ արքային՝ պատժել է նրա ներքին և արտաքին քաղաքականությանն ընդդիմացող նախարարներին (այդ թվում նաև իր ավագ եղբորը՝ Մամիկոնյանների նահապետ Վարդանին)։ Սասանյան Պարսկաստանի նվաճողական նկրտումները դիմագրավելու համար՝ Վասակ Մամիկոնյանը մեծացրել է հայկական զինված ուժերը, հատկապես ծանր զրահավոր հեծելազորը, ամրապնդել սահմանների հսկողությունը։ Հայկական 60 հզ-ոց զորաբանակը՝ Վասակ Մամիկոնյանի և նրա կրտսեր եղբայր Բագոս զորավարի առաջնորդությամբ, 364-ի գարնանը վճռական ճակատամարտում ծանր պարտության է մատնել Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգը ներխուժած պարսկական առավել խոշոր զորաբանակին և դուրս մղել երկրից։ Բազում հաղթական մարտեր է մղել պարսից շահ Շապուհ Բ-ի դեմ, ինչի շնորհիվ Հայաստանը պահպանել էր անկախությունը։ Իր մղած հաղթական մարտերով շարժել է Շապուհ արքայի զայրույթը: Չկարողանալով զենքի ուժով գրավել Մեծ Հայքը՝ Պարսից Շապուհ II արքան, խաղաղության և բարեկամության պայմանագիր հաստատելու պատրվակով, հրավիրել է Արշակ Բ–ին ու Վասակ Մամիկոնյանին, ապա նենգորեն ձերբակալել նրանց։ Վասակ Մամիկոնյանը մորթազերծ է արվել, իսկ Արշակ Բ բանտարկվել է Խուժաստանի Անհուշ բերդում՝ այնտեղ գտնելով իր մահը։

Վասակ Մամիկոնյանի և Արշակ Բ–ի եղերական վախճանի շուրջ հյուսվել են վիպերգական դրվագներով համեմված ժողովրդական զրույցներ (օրինակ, «Արշակ և Շապուհ»), որոնց առանձին հատվածներ բերել է Փավստոս Բուզանդը։ Ըստ այդ զրույցների, Վասակ Մամիկոնյանը Տիզբոնում գլխատել է Շապուհի ախոռապետին, որը հանդգնել է ծաղրել Հայոց արքային, դատապարտել է Պարսկաստանի և Հռոմի նենգությունները, դրսևորել մարտնչող հայրենասերի և աննկուն զորավարի կամք։ Նոր ժամանակներում Վասակ Մամիկոնյանի հերոսական կերպարն արտացոլվել է գեղարվեստական գրականության մեջ (Րաֆֆու «Սամվել», Ս․ Զորյանի «Հայոց բերդը» վեպերում ևն)։ Նրա սպանության դրվագը գեղարվեստորեն պատկերված է Րաֆֆու «Սամվել» վեպի գլխավոր հերոսի և իր սուրհանդակ Սուրենի զրույցում։ Վասակի մահվանից հետո նրա գործը շարունակում է նրա որդին՝ Մուշեղը։ Վասակը առանձնահատուկ էր իր հասակով՝ այն ավել չէր քան 150 սմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության սպարապետներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:Հայոց սպարապետներ
Թարվոս (արբանյակ)

**Թարվոս**, Սատուրնի անկանոն արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ջոն Կավալաարսի կողմից 2000 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Ալբիորիքս (արբանյակ)

**Ալբիորիքս** (), Սատուրնի անկանոն արբանյակն է, հայտնաբերվել է Մեթյու Հոլմանի կողմից 2000 թվականին։ Մ. Հոլմանը և Տ. Սպարոմը ստացան ժամանակավոր նշանակություն **S/2000 S 11**: Նրան նաև անվանում են Սատուրն XXVI: Արբանյակի անվանումը հայտնվում է Աստվածների կելտական դիցաբնությունից, ավելի հայտնի է ինչպես Տևտատ։
Ալբիորիքսը ունի մոտ 32 կմ տրամագիծ և հեռավորության վրա պտույտ է կատարում Սատուրնից մոտ 16 401,6 հազ. կմ։ Այն ունի շրջանառության ժամանակաշրջան 784,226 օր, ուղեծիրի թեքությունը 38°, խավարածիր հարթությունը (33,08° հասարակած Սատուրնին) արբանյակի արտակենտրոնությունը — 0,521:

## Տես նաև
Սատուրնի արբանյակներ

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Էգեոն (արբանյակ)

**Էգեոն** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է հայտնաբերվել է «Կասինի» ԱՄԿ-ի լուսանկարների վրա 2004 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Հան դինաստիա

[մինի|250px|Հան դինաստիայի պետությունը [մ.թ.ա. 87 թ-ին։]]
**Հան դինաստիա** (մ.թ.ա. 206 – մ.թ. 220)՝ չինական կայսերական երկրորդ դինաստիան էր, որ հաջորդեց Ցին դինաստիային (մ.թ.ա. 221–մ.թ.ա. 207) և նախորդեց Երեք Թագավորություններին (220–280 թթ.)։ Հան դինաստիայի պատմությունը բաժանվում է երկու շրջանների. Արևմտյան Հան (Ավագ, մ.թ.ա. 206– մ.թ. 25-9) և Արևելյան կամ Ուշ Հան (Կրտսեր, 25–220)։ Դինաստիան հիմնադրվել է ապստամբների առաջնորդի՝ Լիու Բանի կողմից, ով վարել է հողային տիրույթներն իր ազգականներին և կողմնակիցներին շնորհելու քաղաքականություն, որը և նախապատրաստել է երկրի պառակտումը։ Առաջացած բաժնեկալվածներում տիրել են սեփական զորք, ֆինանսներ, վարչություն ունեցող անկախ արքայիկներ, որոնք դարձել են կայսերական իշխանությանը հակադրվող ուժ։ Կենտրոնական իշխանությունն ամրապնդվել է Ցզին Դիի (մ. թ. ա. 156-141 թվականներ) և հատկապես Ու Դիի օրոք (մ. թ. ա. 140-87 թվականներ)։ Ու Դիի ժամանակ պաշտոնական գաղափարախոսություն է դարձել կոնֆուցիականությունը։ Հան դինաստիայի զավթողական պատերազմների հետևանքով կայսրության սահմանները հարավում հասել են մինչև ժամանակակից Վիետնամի տարածքը, հյուսիսում՝ Գոբի անապատը, արևելքում՝ ծով։ Առևտրական և մշակութային կապեր են հաստատվել Միջին Ասիայի և Հնդկաստանի հետ։ Արևմտյան Հանը կործանվել է «Կարմրահոների» և «Կանաչ անտառների բնակիչների» ապստամբության հետևանքով։ Արևելյան Հանը թուլացել է 184-204 թվականների ժողովուրդների ապստամբության («Դեղին գլխակապերի» ապստամբություն) և վերջնականապես ոչնչացել ռազմաֆեոդալական խմբավորումների պայքարի հետևանքով։ Վերջին կայսր Լյու Սեն (Սյանդի, 189-220 թվականներ) դարձել է զորավար Ցաո Ցաոյի դրածոն, ապա գահընկեց արվել վերջինիս որդի Ցաո Պեից։ Չորս դար տևած Հան դինաստիայի կառավարման ժամանակաշրջանը համարվում է Չինաստանի «ոսկե դարը»։ Ներկայումս չինացիների մեծ մասն իրենց անվանում է «Հանյան մարդիկ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախկին կայսրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Մայք վան Դիմ

**Մայք վան Դիմ** (, ), հոլանդացի ռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան։ Նկարահանած ֆիլմերից են «Խառնվածքը» և «Ֆլոդդեր» հանրահայտ հեռուստասերիալը։ 1999 թ. Վան Դիմը խաղացել է «Վեպի հիման վրա» (*De Boekverfilming*) ֆիլմում։ Վերջին տարիների ընթացքում զբաղվում է գովազդային տեսահոլովակների նկարահանմամբ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լիմբուրխ մարզի Սիտարդ քաղաքում։ Սովորել է Նիդերլանդական կինոյի և հեռուստատեսության ակադեմիայում (1989)։

## Ֆիլմերի ցանկ

* «Մյուս կողմում» (*De andere kant*), 1988 թ.
* «Ալյասկա» (*Alaska*), 1989 թ. 
* «Ֆլոդդեր» (*Flodder*), հեռուստասերիալ, 1993 թ.
* «Պաշտպանական ճառ» (*Pleidooi*), հեռուստասերիալ, 1993 թ.
* «Խառնվածք», 1997 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դերասաններ
Ֆեդյա վան Հուետ

**Ֆեդյա վան Հուետ** (, ), հոլանդացի թատերական և կինոդերասան։ Նկարահանվել է մի շարք հայտնի հոլանդական ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։ 2005 թվականից խաղում է «Ամստերդամյան թատերախմբում»։

## Ֆիլմերի ցանկ (գլխավոր դերեր)
* 1987 - «Վերադարձ Ուխստի ոգուն» (*Terug naar Oegstgeest*), որպես մանկահասակ Պեյտեր
* 1997 - «Խառնվածք», որպես Յակոբ Վիլլեմ Կատադրոյֆե
* 2000 - «Վայրի միդիաներ» (*Wilde Mossels*), որպես Լեյն
* 2001 - «ԱմնեզիԱ» (*AmnesiA*), որպես Ալեքս/Արամ
* 2001 - «Քարանձավը» (*De Grot *) որպես Էգոն Վախթեր
* 2004 - «Համբույրը» (*De Kus*), որպես Վիկ
* 2005 - «Գերնսի» (*Guernsey*), որպես Սեբաստիան
* 2006 - «Գիշերային երթուղի» (*Nachtrit*), որպես Մարկո վան դեր Հորստ
* 2007 - «Գայլերի սարեր» (*Wolfsbergen*), որպես Օննո
* 2007 - «Նադինե» (*Nadine*), որպես Դանիել
* 2010 - «Լոֆտ» (*Loft*), որպես Բարտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի կինոդերասաններ
Յան Դեկլեյր

**Յան Դեկլեր** (, ), ֆլամանդացի դերասան։ Ծնվել է Անտվերպենի մարզի Նիլ գյուղում։ Դեկլեյրը գլխավոր դերեր է խաղացել Օսկարի արժանացած «Խառնվածք», «Անոտնիայի շառավիղը», ինչպես նաև «Օսկարի» թեկնածու «Դենս» ֆիլմերում։ Առաջին դերը խաղացել է «Միրա» հոլանդա-բելգիական ֆիլմում։

Դեկլեյրը նաև զբաղվում է գեղանկարչությամբ և գրաֆիկայով։ Մասնակցել է մի շարք ցուցահանդեսների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելգիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Վիքիբառարան

170px|մինի|աջից|Հայերեն Վիքիբառարանի լոգոն

**Վիքիբառարան** (*[[վիքի]]* և *[[բառարան]]* բառերից) բազմալեզու, համացանցում տեղադրված նախագիծ է ստեղծելու 158 լեզուներով հասանելի ազատ բովանդակությամբ բառարան։ Ի տարբերություն ստանդարտ բառարանների, այն գրվում է համատեղ կամավորների կողմից, վիքի միջավայրում, որը թույլ է տալիս յուրաքանչյուրին ում հասանելի է վեբ կայքը խմբագրել այն։

Վիքիպեդիայի քույր նախագծերի նման Վիքիբառարանը գործարկում է Վիքիմեդիա Հիմնադրամը։ Քանի որ Վիքիբառարանը ծավալի սահմանափակումներ չունի, շատ լեզուներում Վիքիբառարանները պարունակում են սահմանումներ և բառի թարգմանությունը բազմաթիվ լեզուներով, իսկ որոշ խմբագրումներ առաջարկում են տեզաուրուսներին և լեքսիկոնին հատուկ տեղեկատվություն։ Ի հավելումն, Անգլիական Վիքիբառարանը ներառում է **Wikisaurus**, որը տեզաուրուսի նման ապահովում է սլենգ բառեր և **Simple English Wiktionary**, որ կազմված է որպես Basic English Անգլերեն լեզվի ենթաբազմություն։

Ի վերջո վիքիբառարանի նպատակն է սահմանել «բոլոր լեզուների բոլոր բառերը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիմեդիայի նախագծեր
Վիքիգրքեր

**Վիքիգրքեր** (նախկինում **Վիքիմեդիա ազատ տեքստերի գիրք նախագիծ** և **Վիքիմեդիա-Գրքեր**) Վիքիմեդիա Հիմնադրամի կողմից գործարկվող Վիքի վեբ կայք է համատեղ ուժերով ուսումնական գրականություն ստեղծելու համար։ Յուրաքանչյուր ոք կարող է ստեղծել և փոփոխել յուրաքանչյուր դասագրքի յուրաքանչյուր էջ։ Այս կայքում միևնույն առարկային վերաբերող էջերի հավաքածուն կոչվում է Վիքիդասագիրք։ Վիքիդասագիրք են անվանում Վիքի միջավայրում ստեղծված դասագիրքը։

## Պատմություն
wikibooks.org տիրույթը գրանցվել է 2003 թվականի հուլիսի 19-ին։ Այն գործարկվել է ազատ այնպիսի առարկաների, ինչպիսիք օրգանական քիմիան և ֆիզիկան են, ազատ դասագրքերի տեղադրման և ստեղծման համար։ Վիքիգրքերի ներսում երկու խոշոր  Վիքիջունիոր և Վիքիլսարան ենթածրագրերը ստեղծվեցին մինչև դրա պաշտոնական հետագա քաղաքականության փոփոխությունը։ Հետագայում համաձայն Վիքիմեդիա Հիմնադրամի նախագծային նոր քաղաքականության, ինկուբատոր տիպի նախագծեր սկսվեցին։

2006 թվականի օգոստոսին Վիքիլսարանը դարձավ Վիքիմեդիա Հիմնադրամի անկախ նախագիծ։

2008 թվականից Վիքիգրքերը ներառված է BASE որոնման համակարգում։

2016 թվականի Compete.com կայքի գնահատմամբ Վիքիգրքերն ունեին 1,478,812 եզակի այցելու։
### Wikijunior
Wikijunior-ը Վիքիգրքերի ենթածրագիր է, որը մասնագիտանում է մանկական գրքերում։ Ծրագիրը բաղկացած է ամսագրից և վեբկայքից և ներկայումս մշակված է անգլերենով, դանիերենով, ֆիններենով, ֆրանսերենով, գերմաներենով, իտալերենով, ճապոներենով, իսպաներենով և արաբերենով։ Այն հիմնվել է Beck հիմնադրամի դրամաշնորհով։

## Գրքի բովանդակություն
thumb|Գերմանական Վիքիգրքեր ծրագրի զարգացման վիզուալիզացիան
Թեև որոշ գրքեր բնօրինակներ են, մյուսները սկիզբ են առնում ինտերնետից վերցրած ազատ դասագրքերի այլ աղբյուրներից։ Կայքի ողջ բովանդակությունը թողարկվում է Creative Commons արտոնագրի (կամ համատեղելի լիցենզիայի) ներքո։ Դա նշանակում է, որ ինչպես իր քույր նախագծերի դեպքում, Վիքիպեդիայքւմ ներդրումները շարունակում են պաշտպանել դրանց ստեղծողների հեղինակային իրավունքները, մինչդեռ լիցենզավորումը հավաստում է, որ այն կարելի է ազատ տարածել և կրկնօգտագործել որոշակի պայմանների պահպանման դեպքում։

Վիքիգրքերը Վիքիդարանից տարբերվում են նրանով, որ Վիքիդարանը հավաքում է գոյություն ունեցող ազատ բովանդակությամբ աշխատանքների և բնօրինակ թարգմանությունների ճշգրիտ կրկնօրինակները, օրինակ Շեքսպիրի պիեսների բնագրերը, մինչդեռ Վիքիգրքերը նվիրված են կամ ինքնատիպ աշխատանքներին, գոյություն ունեցող աշխատանքների նշանակալիորեն փոփոխված տարբերակներին կամ բնագրերի անոտացիաներին։

Նախագիծն աշխատում է բազմաթիվ առարկաների դասագրքերի մշակման վրա, և հիմնադիրները հուսով են, որ դասագրքերի ստեղծումն ու զարգացումը էլ ավելի թափ կստանա տարբեր լեզուներով, որոնք շարունակաբար կկատարելագործվեն և կտարածվեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիմեդիայի նախագծեր
Էգիր (արբանյակ)

**Էգիր**, Սատուրնի անկանոն արբանյակն է, հայտնաբերվել է Դեվիդ Ջուիտի կողմից 2004 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Բեֆինդ (արբանյակ)

**Բեֆինդ**, Սատուրնի անկանոն արբանյակն է, հայտնաբերվել է Դևիդ Ջուիտի կողմից 2004 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Անֆա (արբանյակ)

**Անֆա**, Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է «Կասինի» ԱՄԿ-ի լուսանկարների վրա 2007 թվականին։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Վիքիլուրեր

**Վիքիլուրեր**ը ազատ բովանդակությամբ նորությունների աղբյուր Wikimedia Foundationի վիքի նախագիծ է։ Կայքը աշխատում է համատեղ թղթակցության միջոցով։ Վիքիպեդիայի համահիմնադիր Ջիմմի Ուելսը Վիքիլուրերը տարբերակեց Վիքիպեդիայից ասելով «Վիքիլուրերում յուրաքանչյուր պատմություն պետք է նոր գրված լինի հանրագիտարանային հոդվածին հակառակ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիմեդիայի նախագծեր
Նուպեդիա

**Նուպեդիա՝** անգլերեն Web-based հանրագիտարան է, որի հոդվածները գրվել են մասնագետների կողմից և արտոնագրվել են որպես ազատ բովանդակություն։ Այն հիմնվել է Ջիմմի Ուելսի կողմից և հաստատվել է Բոմիսում Լարի Սանգեր գլխավոր խմբագրի կողմից։ Նուպեդիան գոյատևեց 2000 թվականի մարտից մինչ 2003 թվականի սեպտեմբեր, առավելապես հայտնի է որպես Վիքիպեդիայի նախորդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://nupedia.wikia.com  

Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն
Ուրանի արբանյակներ

300px|աջից|մինի|Ուրանի վեց ամենահայտնի արբանյակների համեմատական չափերը։<br /> Ձախից աջ՝ Պակ, Միրանդա, Արիել, Ումբրիել, Տիտանիա և Օբերոն
**Ուրանի արբանյակներ**, Ուրան մոլորակի բնական արբանյակներ։ Հայտնի են 28 արբանյակներ։ Դրանցից բոլորը ստացել են իրենց անունները Ուիլյամ Շեքսպիրի և Ալեքսանդր Փոփի ստեղծագործությունների հերոսների անուններից։ Առաջին երկու արբանյակը - Տիտանիան և Օբերոնը հայտնաբերել է 1787 թվականին Ուիլիամ Հերշելը։ Եվս երկու գնդաձև արբանյակները (Արիելը և Ումբրիելը) հայտնաբերվեցին 1851 թվականին Ուիլիամ Լասսելի կողմից. 1948 թվականին Ջերարդ Կոյպերը հայտնաբերեց Միրանդան։ Մնացած արբանյակները հայտնաբերվել են 1985 թվականից հետո, «Վոյաջեր-2» առաքելության ընթացքում, կամ կատարելագործված աստղադիտակների միջոցով։

## Անվանումներ
## Յուրահատկությունները և խմբեր
Ուրանի արբանյակները կարելի է բաժանել երեք խմբերի՝ տասներեք ներքին արբանյակներ, հինգ խոշոր և ինը անկանոն արբանյակներ։

### Ներքին արբանյակներ
մինի|աջից|Ուրանի արբանյակների և օղակների համակարգը

2008 թվականի տվյալներով, Ուրանը ունի 13 ներքին արբանյակ։ Ներքին արբանյակները, մոթ մարմիններ են, որոնք ունեն Որանի օղակներին նման բնութագրեր և ծագում։ Նրանց ուղեծրերը ընկած են Միրանդայի ուղեծրից ներս։ Բոլոր ներքին արբանյակները խստորեն կապված են օղակների հետ, որոնք ենթադրաբար առաջացել են մեկ կամ մի քանի արբանյակների քայքայումից։ Երկու ամենամոտ արբանյակները (Կորդելիա և Օֆելիա) ծառայում են ε օղակի համար որպես «հովիվներ», իսկ ամենամեծ ներքին արբանյակը՝ Մաբը, հավանաբար, հանդիսանում է ամենահեռավոր μ օղակի սնողը։

### Խոշոր արբանյակներ
Հինգ մեծ արբանյակները բավականին մեծ զանգված ունեն, որպեսզի հիդրոստատիկ հավասարակշռությունը նրանց տա գնդի ձև։ Նրանցից չորսի վրա նկատվել են ներքին և արտաքին ակտիվության նշաններ, այնպիսիք, ինչպիսին են ձորերի ձևավորումը և ենթադրվող հրաբխային գործունեություն մակերևույթի վրա։ Հինգից ամենամեծը՝ Տիտանիան, 1578&nbsp;կմ շառավղով հանդիսանում է Արեգակնային համակարգի մեծությամբ ութերորդ արբանյակը։ Այն 20&nbsp;անգամ փոքր է Երկրի Լուսինից։
Ուրանի արբանյակների համակարգը ամենաթեթևն է հսկա մոլորակների միջև, Ուրանի բոլոր հինգ մեծագույն արբանյակների քաշը չի կազմում նույնիսկ Տրիտոնի քաշի կեսը, որը յոթերորդն է Արեգակնային համակարգի արբանյակների շարքում (Տրիտոնի զանգվածը կազմում է մոտ 2.14 x 1022 կգ, իսկ Ուրանի արբանյակների հավաքական զանգվածը կազմում է մոտ 1 x 1022 կգ)։

### Անկանոն արբանյակներ
Ուրանի անկանոն արբանյակները ունեն էլիպտիկ և խստ թեքված ուղեծրեր (մեծամասնությունը ռետրոգրադ են) մոլորակից մեծ հեռավորությամբ։

## Ուրանի արբանյակների տվյալներ
Հաջորդականությունը ըստ մոլորակից հեռավորության է, խոշորները նշված են մուգ գույնով, ? նշանը ցույց է տալիս թվի մոտավոր լինելը։

## Ծանոթություններ
## Տես նաև
* Ուրանի օղակներ
* Մարսի արբանյակներ
* Յուպիտերի արբանյակներ
* Սատուրնի արբանյակներ
* Նեպտունի արբանյակներ
* Պլուտոնի արբանյակներ

## Արտաքին հղումներ
* Ուրանի արբանյակների մասին (рус)
* Ուրանի արբանյակների տվյալները (рус)

Կատեգորիա:Ուրան
Նեպտունի արբանյակներ

**Նեպտունի արբանյակներ**, Նեպտուն մոլորակի բնական արբանյակներ։ Ներկա պահին հայտնի են 16 արբանյակ։ 
Արբանյակներից ամենամեծը Տրիտոնն է, այն հայտնաբերվել է Ուիլիամ Լասսելի կողմից 1846 թվականին, Նեպտունի հայտնաբերումից ընդամենը 17 օր անց։ Հաջորդ արբանյակը հայտնաբերվել է ավելի քան հարյուր տարի անց, այն կոչվել է Ներեիդա։ Նեպտունի արբանյակների անունները տրվում են օգտագործելով հունական դիցաբանության ծովային նիմֆաների անունները։

Տրիտոնը Արեգակնային համակարգի ամենամեծ անկանոն արբանյակն է, այն ունի հակադարձ պտույտի շարժում և նրա առանցքը չափազանց թեքված է Նեպտունի հասարակածի նկատմամբ։ Մեծությամբ հաջորդ անկանոն արբանյակը Սատուրնի Ֆիբի արբանյակն է, որը կազմում է Տրիտոնի զանգվածի ընդամենը 0.03%-ը։

## Նեպտունի արբանյակների տվյալներ

## Տես նաև
* Սատուրնի արբանյակներ
* Յուպիտերի արբանյակներ
* Ուրանի արբանյակներ
* Նեպտունի օղակներ

## Արտաքին հղումներ
* Նեպտունի արբանյակների տվյալները 

Կատեգորիա:Նեպտուն
Կատեգորիա:Նեպտունի արբանյակներ
Պլուտոնի արբանյակներ

մինի|Պլուտոնը և նրա արբանյակները
**Պլուտոնի արբանյակներ**, Պլուտոն գաճաճ մոլորակի բնական արբանյակներ։ Ներկա պահին հայտնի են չորս արբանյակ։ 
Պլուտոն - Քարոն համակարգի պտտման կենտրոնը գտնվում է այս մարմիններից դուրս, այդ պատճառով որոշ աստղագետներ համարում են այս համակարգը զույգ մոլորակների (կամ աստերոիդների) համակարգ։



## Պլուտոնի արբանյակների տվյալներ

Պլուտոնը ունի հինգ արբանյակ որոնցից են Քարոնը, Ստիքսը, Կերբերը, Նիքսը և Հիդրան։

## Տես նաև
* Սատուրնի արբանյակներ
* Յուպիտերի արբանյակներ
* Ուրանի արբանյակներ
* Նեպտունի արբանյակներ

## Արտաքին հղումներ
* ՆԱՍԱ-ի մամլո հաղորդագրությունը արտաքին արբանյակների հայտնաբերման մասին (eng)
* Պլուտոնի և նրա արբանյակների մասին հոդված  (рус)
* Պլուտոնի չորրորդ արբանյակի մասին մանրամասներ (рус)

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Արմավաշենի մատուռ

**Արմավաշենի մատուռ**, Հայ առաքելական եկեղեցու մատուռ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Արմավաշեն (այժմ՝ Աշաղի Ռամեշին) գյուղի հյուսիսային մասում։

## Պատմություն
Մատուռը կառուցվել է 16-17-րդ դարերում։

## Ճարտարապետություն
Հորինվածքով միանավ է, փայտածածկ դահլիճ։ Կառուցվել է կիսամշակ որձաքարից։ Մուտքը գտնվում է արևմուտքից, աբսիդը ուղղանկյուն է։ Շրջակայքում գտնվում են հնաոճ մշակումներով քարեր։ Այժմ գտնվում է ավերակ վիճակում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Նիքս (արբանյակ)

**Նիքս** (134340 II Nix, ավելի վաղ S/2005 P 2), Պլուտոնի արբանյակն է, Հայտնաբերվել է Հաբլ աստղադիտակի կատարած լուսանկարների վրա 2005 թվականին։

Կատեգորիա:Պլուտոնի արբանյակներ
Հիդրա (արբանյակ)

**Հիդրա** (134340 III, ավելի վաղ S/2005 P 1), Պլուտոնի արբանյակն է։ Հայտնաբերվել է Հաբլ աստղադիտակի կատարած լուսանկարների վրա 2005 թվականին։

Կատեգորիա:Պլուտոնի արբանյակներ
Անապատ բերդ (Անուշավան)

**Անապատ**, վաղ միջնադարյան բերդ ներկայիս Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Անուշավան գյուղից 2-2,5 կմ հյուսիս-արևելք, լեռնագագաթի վրա, Արմավաշեն գետակի վերին հոսանքում։ Տեղադրվաձ է մոտ 200 մ բարձր վեր խոյացած մի ժայռաբեկորի վրա։

## Ճարտարապետություն
Բերդը կառուցվել է անմշակ և կիսամշակ լեռնային քարից։ 13-րդ և 14-րդ դարերում վերակառուցվել է։ Միջնաբերդ չունի։ Կրաշաղախով շարված պարիսպները քարաշեն են, բայց այժմ գտնվում են ավերակ վիճակում։ Ընդհանուր համալիրի ավերակները գտնվում են լեռնագագաթի վրա և նրա շուրջը։ Ունի բնականից ապահով դիրք։ Շրջակայքում նշմարվում են զանազան շինությանների հետքեր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բերդեր և ամրոցներ
Կերբեր

**Կերբեր** (S/2011 (134340) P1, կամ P4), Պլուտոնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Հաբլ աստղադիտակի կատարած լուսանկարների հիման վրա 2011 թվականին։

Կատեգորիա:Պլուտոնի արբանյակներ
Բոմիս

**Բոմիս**ը dot-com company ընկերություն, որ հիմնվել էր 1996 թ. Ջիմմի Ուելսի և Թիմ Շելլի կողմից։ Այն ուղղակի բիզնես էր Bomis.com պորտալի գովազդի վաճառք, աջակցություն ապահովելու Նուպեդիա և Վիքիպեդիա ազատ հանրագիտարանային նախագծերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1996 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կայքեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մեդիաընկերություններ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կայքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համացանցային ընկերություններ
Կատեգորիա:Որոնողական համակարգեր
Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն
Գուրմուկավանք

**Գուրմուկավանք** կամ **Քուրմուխ** ( ― Քուրմուխի), վրաց ուղղափառ եկեղեցի Հերեթիում, ներկայիս Ադրբեջանում։ Գտնվում է Քուրմուխի գետի մոտ (Կախի շրջան), վարչական կենտրոնից 2 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Եկեղեցու սկզբնական կառուցման թվականի վերաբերյալ կան տարբեր տեսակետներ։ Ներկայիս տեսքը ստացել է 1890-ական թվականներին։ Կառուցողը Վրաստանի կաթողիկոս Լեոնիդեն է։ Վրացական աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվում է 1310 թվականին։ Երբ վրացի կաթողիկոսը Էքվթիմե III-ը ճանապարհորդում էր Հերեթիում, այդ ժամանակ Քուրմուխի արքեպիսկոպոսն էր Կիրիլե Դոնաուրին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի վրացական եկեղեցիներ
Կատեգորիա:6-րդ դարի վրացական վանքեր և եկեղեցիներ
Բյուլա Բոնդի

**Բյուլա Բոնդի** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։

## Կենսագրություն և կարիերա
Բյուլա Բոնդին ծնվել է 1889 թ., ԱՄՆ-ի Ինդիանա նահանգի Վալպարաիսո քաղաքում՝ Ադոլֆա Բլոնդիի և Էվա Մերբլի ընտանիքում։ Դերասանական կարիերան նա սկսել է մանուկ հասակից՝ արդեն 7 տարեկանում մասնակցելով իր հարազատ քաղաքի օպերային թատրոնում բեմադրված «Փոքրիկ լորդ Ֆաունտելրոյ» ներկայացմանը։ 1918 թ. ավարտել է Վալպարաիոսի համալսարանը՝ ստանալով բակալավրի որակավորում բանախոսական արվեստի մասնագիտությամբ։

Կինոյում նորամուտը կայացել է 1931 թ. «Փողոցային տեսարան» ֆիլմում։ 1936 թ. Բյուլա Բոնդին դարձավ մեկն այն հինգ դերասանուհիներից, ովքեր ներկայացվեցին Օսկարի երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի նոր ստեղծված անվանակարգում՝ «Թեթև վարքի տեր հիանալի կինը» ֆիլմի համար։ 2 տարի հետո մեկ անգամ ևս ներկայացվում է Օսկարի նույն անվանակարգում «Մարդկայի սրտերի համար» ֆիլմում խաղացած դերի համար։

Կինոյում հաճախ է մարմնավորել գլխավոր հերոսների մայրերին։ Այսպես օրինակ դերասան Ջեյմս Ստյուարտի մոր դերը նա խաղացել է հետևյալ 4 ֆիլմերում՝ «Այս հրաշալի կյանքը», «Միստեր Սմիթը գնում է Վաշինգտոն», «Մարդկային սրտերի համար» և «Լեդիի կենդանացումը»։

Վերջին դերը մեծ էկրանին Մարտի Կորին Ուոլտոնի դերն էր «Ուոլտոնները» հեռուստատեսային սերիալում, որտեղ նա խաղացել է երկու դրվագներում՝ 1974 և 1976 թթ.։ Իսկ 1977 թ. այդ դերի համար ստացել է «Էմմի» մրցանակ, որպես դրամատիկ սերիալի լավագույն հրավիրված դերասանուհի։

Չնայած նրան, որ ֆիլմերում նա հաճախ է կերտել մոր դերեր, իրական կյանքում երբեք ամուսնացած չի եղել և երեխաներ չի ունեցել։ Մահացել է 91 տարեկանում՝ թոքերի հիվանդությունից, որի պատճառ էր հանդիսացել իր կատվի վրա ընկնելը։

Կինեմատոգրաֆիայում ունեցած ավանդի համար Բյուլա Բոնդին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում արժանացել է աստղի։

## Ֆիլմագրություն
Ընդհանուր թվով խաղացել է մոտ 80 գեղարվեստական և հեռուստատեսային ֆիլմերում։ Առավել նշանավոր ֆիլմերն են.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Internet Movie Database կայքում
* ԿինոՊոիսկ կայքում
* Internet Broadway Database կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Լարի Սանգեր

**Լարի Սանգեր** (, հուլիսի 16, 1968, Վաշինգտոն, ԱՄՆ, ամբողջական անունը՝ Լոուրենս Մարկ Սագներ), ամերիկացի փիլիսոփա, Վիքիպեդիայի համահիմնադիր և Citizendiumի հիմնադիր։

## Մանկություն և կրթություն
Լարի Սանգերը ծնվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Վաշինգտոն նահանգի Բելվյու քաղաքում։ Մանկությունը անցկացրել է Ալյասկա նահանգի Անքորեջ շրջանում։

1991 թվականին Ռիդ քոլեջում (Քոլեջը գտնվում է Պորտլենդ քաղաքում) դարձել է փիլիսոփայության բակալավր։

2000 թվականին Օհայոյի համալսարանը նրան վերագրել է փիլիսոփայության ոլորտում դոկտոր փիլիսոփա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Օհայո նահանգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների անձինք
Կատեգորիա:Ամերիկացի ինտերնետային աստղեր
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Ամենամեծ նվերը

«**Ամենամեծ նվերը**», ամերիկացի գրող Ֆիլիպ Վան Դորեն Ստերնի կարճ պատվածք, գրված 1943 թվականին։

Գրվածքի հիման վրա ռեժիսոր Ֆրենկ Կապրան 1946 թվականին նկարահանել է «Այս հրաշալի կյանքը» ֆիլմը։

## Սյուժեն
Պատմության հերոսը Ջորջ Պրատ անունով մի մարդ է, ով դժգոհ է իր կյանքից և, ունենալով խնդիրներ, մտածում է ինքնասպան լինել։ Նա կանգնած է լինում մի կամրջի վրա և հենց այդ պահին իրեն է մոտենում լավ հագնված, բայց տարօրիանկ մի անձնավորություն, և նրանք զրույցի են բռնվում։ Ջորջը նրան պատմում է, որ ավելի լավ կլիներ, եթե ինքը երբեք ծնված չլիներ։ Խորհրդավոր անծանոթն ասում է, որ նրա ցանկությունը կատարվել է ...

## Փաստեր
* «Ամենամեծ նվերը» պատմվածքը գրվել է 1943 թվականի նոյեմբերին։ Սակայն գրքի տպագրությունը չի հաջողվել, և Ֆիլիպ Վան Դորեն Ստերնը որոշել է դարձնել այն ուղղակի Սուրբ Ծննդյան նվեր քարտ (ընդամենը 24 էջ) և 1943 թվականի դեկտեմբերին փոստով 200 պատճեններ ուղարկել է իր ընտանիքին և ընկերներին։
* Պատմությունով հետաքրքրվում է RKO կինոընկերության աշխատակից Դավիթ Հեմպստիդը, ով այն ցույց է տալիս հոլիվուդյան դերասան Քերի Գրանտի գործակալին, և RKO Pictures-ը 10 000 դոլարով 1944 թվականի ապրիլին գնում է գրվածքի էկրանավորման թույլտվությունը։ Ընկերությունը փորձում է սցենար գրել գրվածի հիմքով, սակայն գրված 3 սցենարներն էլ անհաջող են լինում և Քերի Գրանտը արդյունքում նկարահանվում է մեկ այլ Ամանորյա ֆիլմում՝ «Եպիսկոպոսի կինը»., իսկ 1945 թվականին Ֆրենկ Կապրայի ընկերությունը գնում է էկրանավորման իրավունքը նույնպես 10,000 դոլլարով և պատմությունը փոփոխվում է՝ հարմարացվելով որպես ֆիլմի սցենար.

## Տես նաև
«Այս հրաշալի կյանքը» ֆիլմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլիպ Վան Դորեն Ստերն, "Մեծագույն նվերը" sendaframe.com կայքում <small>(անգ.)</small>

Կատեգորիա:1943 պատմվածքներ
Տալասա (արբանյակ)

**Տալասա** (), նույնպես հայտնի է որպես **Նեպտուն IV**, Նեպտուն մոլորակից հեռավորությամբ երկրորդ ներքին բնական արբանյակն է։ Արբանյակը անվանվել է Հունական ծովային աստվածուհի Թալասայի անունով, ով հանդիսանում էր Եթերի և Հեմերայի դուստրը։ "Thalassa" հունարեն բառը նշանակում է "ծով":

[250px|ձախից|մինի|Տալասան (1989 N5), [Նայադա (արբանյակ)|Նայադան (1989 N6) և Դեսպինան (1989 N3) Վոյաջեր 2-ի լուսանկարի վրա]]
Տալասան հայտնաբերվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի սկզբին *[[Վոյաջեր-2]]* ԱՄԿ-ից ստացված լուսանկարների վրա։ Այն ստացավ **S/1989 N 5** ժամանակավոր նշանակում։ Հայտնաբերման մասին հայտարարվեց (IAUC 4867) 1989 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, ըստ հայտարարության տեքստի, եղել են "25 դիտարկումներ 11 օրվա ընթացքում", հետևաբար հայտնաբերման մոտավոր օրը կարող է լինել սեպտեմբերի 18-ից առաջ։ Արբանյակի անվանումը տրվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։

Արբանյակը ունի անկանոն ձև, նրա վրա չեն հայտնաբերվել երկրաբանական ակտիվության հետքեր։ Հավանական է, որ Տալասան, ինչպես և Նեպտունի այլ ներքին արբանյակները, առաջացել է Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալու ընթացքում առաջացած բեկորների իրար միանալուց։ Տրիտոնի ուղեծիրը որսալու սկզբնական ժամանակահատվածում չափազանց էքսցենտրիկ էր, և այն հավանաբար առաջացրել է քաոտիկ փոփոխություններ Նեպտունի նախկինում ունեցած ներքին արբանյակների մեջ, ստիպելով նրանց բախվել իրար և տրոհվել մասնիկների, առաջացնելով բեկորների սկավառակ։ Միայն Տրիտոնի ուղեծրի շրջանաձև դառնալուց հետո այս մասնիկների սկավառակից առաջացել են այժմյան ներքին արբանյակները։

Տալասայի ուղեծիրը մոտ է Դեսպինայի ուղեծրին, սակայն նրանից դուրս է ընկած և գտնվում է Լևերյեի օղակից ներս։ Քանի որ այս արբանյակի ուղեծիրը ընկնում է Նեպտունի սինքրոն ուղեծրի շառավղից ներքև, այն դանդաղ, պարորաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ պտույտի արագության նվազման պատճառով և ի վերջո այն կմտնի Նեպտունի մթնոլորտ, կամ հասնելով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կառաջացնի ևս մի օղակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Տալասայի տվյալները  ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
* Նեպտունի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)

Կատեգորիա:Նեպտունի արբանյակներ
Հալիմեդե (արբանյակ)

**Հալիմեդե** (), նույնպես հայտնի է որպես **Նեպտուն IX**, Նեպտուն մոլորակի անկանոն բնական արբանյակ։ Հայտնաբերվել է Մեթյու Հոլմանի, Ջոն Կավելաարսի, Թոմի Գրավի, Ուիզլի Ֆրեյզերի և Դեն Միլիսավլյևիչի կողմից 2002 թվականի օգոստոսի 14-ին։

ձախից|մինի|Նեպտունի անկանոն արբանյակներ
Հալիմեդեն Նեպտունի արբանյակների միջև երկրորդն է իր էքսցենտրիսիտետով և երրորդը թեքմամբ։ Ցույց տրված դիագրամի վրա այն համեմատված է Նեպտունի այլ արբանյակների հետ։ Հորիզոնական գծից վեր գտնվող արբանյակները ունեն ուղիղ շարժում, իսկ ներքև ընկածները՝ հակադարձ։ Դեղին գծերը ցույց են տալիս պերիկենտրոնից ապոկենտրոն ընկած հեռավորությունը, ներկայացնելով էքսցենտրիսիտետը։

Հալիմեդեն ունի մոտ 62 կիլոմետր տրամագիծ (ենթադրելով, որ նրա ալբեդոն կազմում է 0,04)։ Այն ունի բնական (գորշ) գույն տեսանելի լույսում։ Քանի որ, Հալիմեդեն ունի Ներեիդային չափազանց նման գույն, չափազանց հավանական է (41%), որ այն գոյացել է Ներեիդայի և այլ մարմնի բախման արդյունքում, և հանդիսանում է Ներեիդայի բեկորը։

Հալիմեդեն, ինչպես և Նեպտունի այլ արտաքին արբայակները, անվանվել է 50 ներեուհիներից մեկի անունով։ Մինչև նրա պաշտոնական անվանում ստանալը 2007 թվականի փետրվարի 3-ին, Նեսոն կրում էր նախնական **S/2002 N 1** անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Մեթյու Հոլմանի Նեպտունի էջը
* Դևիդ Ջուիտի էջերը
* Նեպտունի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)
* ՓՄԿ` Բնական արբանյակների էֆեմերիդները
* Միջին ուղեծրային տվյալները (ՆԱՍԱ)

Կատեգորիա:Նեպտունի արբանյակներ
Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
Լարիսսա (արբանյակ)

**Լարիսսա** (), նույնպես հայտնի է որպես **Նեպտուն VII**, Նեպտուն մոլորակից հեռավորությամբ հինգերորդ ներքին բնական արբանյակն է։ Արբանյակը անվանվել է Հունական աստված Պոսեյդոնի սիրուհի Լարիսսայի անունով։

## Հայտնաբերումը
մինի|ձախից|Լարիսսայի քարտեզը
Լարիսսան հայտնաբերվել է 1981 թ. մայիսի 24-ին, Հարոլդ Ռեյտսեմայի, Ուիլյամ Հաբարդի, Լարի Լեբոֆսկու և Դևիդ Տոլենի կողմից, արբանյակի աստղի ծածկման պատահական դիտարկման շնորհիվ, և ստացել է **S/1981 N 1** ժամանակավոր անվանում։ Այս մասին հայտարարվել է 1981 թ. մայիսի 29-ին։ Արբանյակի գոյությունը հաստատվեց Վոյաջեր-2 ԱՄԿ-ի Նեպտունի մոտով թռիչքի ժամանակ 1989 թվականին, որից հետո այն ստացավ ևս մի անվանում՝ **S/1989 N 2** 1989 թ. օգոստոսի 2-ին։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 16-ին արբանյակը վերանվանվեց *Լարսիսսա*։

## Առանձնահատկությունները
Լարիսսան մեծությամբ չորրորդն է Նեպտունի արբանյակների միջև։ Այն ունի անկանոն (ոչ-գնդաձև) ձև և մակերևույթը ամբողջությամբ ծածկված է խառնարաններով, առանց որևէ երկրաբանական ակտիվության հետքերի։ Լարիսայի մասին կան շատ քիչ հավելյալ տեղեկություններ։

Լարիսսայի ուղեծիրը շրջանաձև է, այն ընկնում է Նեպտունի սինքրոն ուղեծրի շառավղից ներքև, այսինքն այն դանդաղ, պարորաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ պտույտի արագության նվազման պատճառով և ի վերջո այն կմտնի Նեպտունի մթնոլորտ, կամ հասնելով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կառաջացնի ևս մի օղակ։

## Ծագում
Հավանական է, որ Լարիսսան, ինչպես և Նեպտունի այլ ներքին արբանյակները, առաջացել է Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալու ընթացքում առաջացած բեկորների իրար միանալուց։ Տրիտոնի ուղեծիրը որսալու սկզբնական ժամանակահատվածում չափազանց էքսցենտրիկ էր, և այն հավանաբար առաջացրել է քաոտիկ փոփոխություններ Նեպտունի նախկինում ունեցած ներքին արբանյակների մեջ, ստիպելով նրանց բախվել իրար և տրոհվել մասնիկների, առաջացնելով բեկորների սկավառակ։ Միայն Տրիտոնի ուղեծրի շրջանաձև դառնալուց հետո այս մասնիկների սկավառակից առաջացել են այժմյան ներքին արբանյակները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Լարիսայի տվյալները  ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
* Նեպտունի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)

Կատեգորիա:Նեպտունի արբանյակներ
Պսամթե (արբանյակ)

**Փսամաթե** (), հայտնի է նաև որպես **Նեպտուն X**, Նեպտուն մոլորակի անկանոն բնական արբանյակ։ Հայտնաբերվել է Սքոթ Շեփարդի, Դևիդ Ջուիտի և Յան Կլեյնայի կողմից 2003 թվականի օգոստոսի 29-ին։

## Անուն
Մինչև 2007 թվականի փետրվարի 3-ին պաշտոնական անուն ստանալը, Փսամաթեն կրում էր նախնական **S/2003 N 1** անվանումը։

## Բնութագրական տվյալները
Ունի մոտ 38 կիլոմետր տրամագիծ (ենթադրելով, որ նրա ալբեդոն կազմում է 0, 04)։ Նեպտունի շուրջ պտտվում է 48 096 000 կմ միջին հեռավորության վրա և մոլորակի շուրջ մեկ պտույտը կատարում է մոտ 25 երկրային տարվա ընթացքում։

## Ուղեծրային տվյալները
ձախից|մինի|Նեպտունի անկանոն արբանյակներ
Փսամաթեն ունի չափազանց թեքված և էքսցենտրիկ ուղեծիր, որը Նեպտունի այլ արբանյակների հետ համեմատված տեսքով ցույց է տրված դիագրամի վրա։ Հորիզոնական գծից վեր գտնվող արբանյակները ունեն ուղիղ շարժում, իսկ ներքև ընկածները՝ հակադարձ։ Դեղին գծերը ցույց են տալիս պերիկենտրոնից ապոկենտրոն ընկած հեռավորությունը, ներկայացնելով էքսցենտրիսիտետը։ Արբանյակի ուղեծիրը մոտ է տեսական սահմանին, որից հետո արբանյակը դուրս կգար մոլորակի ուղեծրից։ Փսամաթեի ուղեծիրը չափազանց նման է Նեպտունի մեկ այլ արբանյակի՝ Նեսոյի (S/2003 N 4) ուղեծրին։ Ենթադրվում է, որ այս երկու անկանոն արբանյակները ծագել են ավելի մեծ արբանյակի տրոհման արդյունքում։ Այս երկու արբանյակներն իրենց մոլորակի շուրջ պտտվում են Արեգակնային համակարգի արբանյակների ունեցած ամենահեռու ուղեծրերով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Նեպտունի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)
* S/2003 N1 Նեպտունի արբանյակի լուսանկարները 
* ՓՄԿ` Բնական արբանյակների էֆեմերիդները
* Միջին ուղեծրային տվյալները (ՆԱՍԱ)
* IAUC 8193

Կատեգորիա:Նեպտունի արբանյակներ
Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
Սաո (արբանյակ)

**Սաո** (), նույնպես հայտնի է որպես **Նեպտուն XI**, Նեպտուն մոլորակի անկանոն բնական արբանյակ։ Հայտնաբերվել է Մեթյու Հոլմանի, Ջոն Կավելաարսի, Թոմի Գրավի, Ուիզլի Ֆրեյզերի և Դեն Միլիսավլյևիչի կողմից 2002 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Մինչև նրա պաշտոնական անվանում ստանալը 2007 թվականի փետրվարի 3-ին, Լաոմեդեյան կրում էր նախնական **S/2002 N 2** անվանումը։

մինի|ձախից|Նեպտունի անկանոն արբանյակներ
Արբանյակը պտտվում է Նեպտունի շուրջ 22 228 000 կմ միջին հեռավորության վրա։ Նրա տրամագիծը գնահատվել է մոտ 44 կիլոմետր (ենթադրելով, որ նրա ալբեդոն կազմում է 0,04)։

Սաոն ունի չափազանց թեքված և էքսցենտրիկ ուղեծիր, որը ցույց է տրված դիագրամի վրա համեմատված Նեպտունի այլ արբանյակների հետ։ Հորիզոնական գծից վեր գտնվող արբանյակները ունեն ուղիղ շարժում, իսկ ներքև ընկածները՝ հակադարձ։ Դեղին գծերը ցույց են տալիս պերիկենտրոնից ապոկենտրոն ընկած հեռավորությունը, ներկայացնելով էքսցենտրիսիտետը։

Արբանյակը գտնվում է այսպես կոչված Կոզայի ռեզոնանսում, այսինքն նրա թեքումը և էքսցենտրիսիտետը կապված են (ուղեծրի թեքումը նվազում է երբ ավելանում է էքսցենտրիսիտետը, և հակառակը)։

Սաոն, ինչպես և Նեպտունի այլ արտաքին արբայակները, անվանվել է 50 ներեուհիներից մեկի անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեթյու Հոլմանի Նեպտունի էջը
* Նեպտունի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)
* Սքոթ Շեփարդի էջերը
* Դևիդ Ջուիտի էջերը
* ՓՄԿ` Բնական արբանյակների էֆեմերիդները

Կատեգորիա:Նեպտունի արբանյակներ
Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
Նեսո (արբանյակ)

**Նեսո** (), հայտնի է նաև որպես **Նեպտուն XIII**, Նեպտուն մոլորակի անկանոն բնական արբանյակ։ Հայտնաբերվել է Մեթյու Հոլմանի և Բրեթ Գլեդմանի կողմից 2002 թվականի օգոստոսի 14-ին, չնայած այս հայտնաբերումը չէր նկատվել մինչև 2003 թվականը։

## Ուղեծրային տվյալները
մինի|ձախից|Նեպտունի անկանոն արբանյակները
Նեսոն պտտվում է Նեպտունի շուրջ ավելին քան 48 միլիոն կիլոմետր շառավղով, այսպիսով հանդիսանալով մոլորակի հայտնի արբանյակներից ամենահեռավորը։ Ունի չափազանց թեքված և էքսցենտրիկ ուղեծիր, որի համեմատությունը Նեպտունի մյուս արբանյակների ուղեծրերի հետ ցույց է տրված դիագրամի վրա։ Հորիզոնական գծից վեր գտնվող արբանյակները ունեն համընթաց շարժում, իսկ ներքևինները՝ հակադարձ։ Դեղին գծերը ցույց են տալիս պերիկենտրոնից ապոկենտրոն ընկած հեռավորությունը, ներկայացնելով էքսցենտրիսիտետը։

Նեսոյի ուղեծիրը համեմատելի է հելիոկենտրոն ուղեծրերի հետ։ Այսպես, օրինակ Նեսոն իր ապոկենտրոնում Նեպտունից հեռանում է մոտ 72 միլիոն կմ, իսկ Մերկուրին իր ապոհելիոնում հեռանում է Արեգակից ընդամենը 70 միլիոն կմ։ Արբանյակը Նեպտունի շուրջ մեկ պտույտը կատարում է ավելին քան 25.5 տարիների ընթացքում, ինչն Արեգակնային համակարգի արբանյակների համար հանդիսանում է առավելագույն արժեքը։

Նեսոյի ուղեծիրը չափազանց նման է Նեպտունի մեկ այլ արբանյակի՝ Փսամաթեի (S/2003 N 1) ուղեծրին։ Ենթադրվում է, որ այս երկու անկանոն արբանյակները ծագել են ավելի մեծ արբանյակի տրոհման արդյունքում։

## Բնութագրական տվյալները
Նեսոն ունի մոտ 60 կմ տրամագիծ, և ենթադրելով, որ այն ունի 1.5 գ/սմ3 խտություն, կարող է ունենալ 1, 6 կգ զանգված։

## Անուն
Նեսոն իր անունն ստացել է ներեիդներից մեկի պատվին։ Մինչև 2007 թվականի փետրվարի 3-ին պաշտոնական անուն ստանալը Նեսոն կրում էր նախնական **S/2002 N 4** անունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՓՄԿ` Բնական արբանյակների էֆեմերիդները
* Մեթյու Հոլմանի Նեպտունի էջը
* Դևիդ Ջուիտի էջերը
* Սքոթ Շեփարդի էջերը
* Նեսոն գրականությունում

Կատեգորիա:Նեպտունի արբանյակներ
Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
Կորդելիա (արբանյակ)

**Կորդելիա** (), Ուրան մոլորակին ամենամոտ արբանյակն է, հայտնաբերվել է «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի լուսանկարների վրա 1986 թվականին։ Այն ստացել է **S/1986 U 7** ժամանակավոր անվանումը, այդ ժամանակից այլևս չէր դիտվել, մինչև «Հաբլ» աստղադիտակով համապատասխան լուսանկարի ստանալը 1997 թվականին։ 
Իր անվանումը ստացել է Շեքսպիրի Լիր Արքա պիեսի կերպարի անունից։ 
Նույնպես նշանակվում է **Ուրան VI**:

Բացի ուղեծրից, շառավղից և երկրաչափական ալբեդոից Կորդելիայի մասին գործնականորեն ոչինչ հայտնի չէ։ «Վոյաջեր-2» փոխանցած լուսանկարների վրա Կորդելիան երևում է որպես երկարավուն մարմին, իր հիմնական առանցքով ուղղված դեպի Ուրանը։ Նրա լայնության հարաբերությունը երկարությանը կազմում է 0,7&nbsp;± 0,2։ 
Կորդելիան կատարում է «հովիվ արբանյակի» դեր Ուրանի Էպսիլոն օղակի համար։ Կորդելիայի ուղեծիրը գտնվում է Ուրանի սինքրոն ուղեծրի ներսում, որի հետևանքով այս արբանյակի ուղեծիրը աստիճանաբար իջնում է։

## Տես նաև
* Ուրանի արբանյակներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կորդելիայի տեղեկաքարտը ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություններ կայքում 
* Ուրանի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)

Կատեգորիա:Ուրանի արբանյակներ
Ուղղափառություն

**Ուղղափառություն** (-ից - բառացիորեն «ուղիղ փառաբանություն», «ճիշտ փառաբանություն», «ճիշտ կարծիք», «ճիշտ ուղի», «ճիշտ ուսմունք»), Քրիստոնեության հիմնական ուղղություններից մեկը։ Առաջացել է Բյուզանդական կայսրությունում 1054 թ-ի քրիստոնեական եկեղեցիների խզման հետևանքով։ Ուղղափառությունը 300 միլիոն հետևորդներով՝ երրորդ ամենատարածված քրիստոնեական ուղղությունն է։ Ներկայումս ուղղափառությունը կազմում է մեծամասնություն Բելառուսում, Բուլղարիայում, Կիպրոսում, Վրաստանում, Հունաստանում, Մակեդոնիայում, Մոլդովայում, Մոնտենեգրոյում, Ռումինիայում, Ռուսաստանում, Սերբիայում և Ուկրաինայում։

Կատեգորիա:Ուղղափառություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն