«Տրեստ» գործողություն

**««Տրեստ» գործողություն» (****),** չորս մասից բաղկացած խորհրդային գեղարվեստական պատմական հեռուստաֆիլմ, ռեժիսոր` Սերգեյ Կոլոսով: Լև Նիկուլինի «Անհողմ ծփանք» վեպի հիման վրա նկարահանված էկրանավորում։

Ֆիլմը պատմում է «Տրեստ» հակահետախուզական գործողության մասին, որն իրականացվել է 1921-1925 թվականներին Խորհրդային Ռուսաստանի ՄՊՔԿ-ի (Միացյալ պետական քաղաքական կառավարում) կողմից։

## Սյուժե
1921 թվականին ՄՊՔԿ-ն լուծարել է իրական ընդհատակյա սպիտակ էմիգրանտ «Կենտրոնական Ռուսաստանի միապետական կազմակերպությունը» (ԿՌՄԿ)։ Կազմակերպության ղեկավար Ալեքսանդր Յակուշևը (Իգոր Գորբաչով) ձերբակալվել է, սակայն ՄՊՔԿ-ն չի շտապում հրապարակել պատմությունը։ Ձերժինսկին ծրագիր է մշակում, որի շրջանակներում որոշում է կրկին վերակենդանացնել «տրեստ» ծածկանունով այս կազմակերպությունը և նրան տալ հզոր ընդհատակյա խմբավորման տեսք, որը կարող է գլխավորել Ռուսաստանում հակահեղափոխությունը։ «Տրեստը» պետք է խայծ ծառայի ահաբեկչական Սպիտակ էմիգրանտ ուժերի համար, որոնք գործում են ինչպես Ռուսաստանի սահմանների ներսում, այնպես էլ դրսում։ Անմիջական ղեկավարումը հանձնարարվում է չեկիստ Արտուզովին (Արմեն Ջիգարխանյան)։ «Վստահության» համակարգի ներսում կարևոր դեր պետք է խաղա նախկին ազնվական Ալեքսանդր Յակուշևը, որին Արտուզովը հավաքագրում և գրավում է իր կողմը։ Յակուշևը սպասում է գնդակահարության օրվան, բայց անսպասելիորեն առաջարկ է ստանում դառնալ «տրեստի» «ղեկավարը»։ Ավելին, նրան մեծ վստահություն է հայտնվում՝ Յակուշևին Ֆրանսիա են ուղարկում դիվանագիտական բարդ առաքելությամբ։

Յակուշևը հիանալի կատարում է «տրեստի» առաջնորդի իր դերը։ Սովետական Ռուսաստանի ամենալուրջ և զգույշ հակառակորդները հավատացին ՄՊՔԿ-ի ձեռնարկությանը: Նախ Ռուսաստան են ժամանում գեներալ Կուտեպով Զախարչենկոյի և Ռադկևիչի էմիսարները։ Նրանց առջև խաղարկվում է մի ամբողջ ներկայացում, որը ցույց է տալիս «տրեստի» հնարավորություններն ու ռեսուրսները։ Գործողության ապոթեոզը դառնում է անգլիացի հետախույզ Սիդնեյ Ռեյլիի տեսչական այցը Ռուսաստան։ Այն ավարտվում է ձերբակալությամբ և լեգենդար լրտեսին Լուբյանկա ուղարկելով։

## Դերերում
* Իգոր Գորբաչով՝ Ալեքսանդր Յակուշև
* Արմեն Ջիգարխանյան՝ Արթուր Արտուզով
* Լյուդմիլա Կասատկինա՝ Մարիա Զախարչենկո
* Արտյոմ Ինոզեմցև՝ Ալեքսեյ Զուբով
* Ալեքսեյ Սաֆոնով՝ Վլադիմիր Շտիրնե
* Վսեվոլոդ Յակուտ՝ Սիդնեյ Ռեյլի
* Եվգենի Գուրով՝ կամերգեր Ռտիշչև
* Դմիտրի Դնեպրով՝ Բասկակով
* Վիկտոր Կոլցով՝ իշխան Սերգեյ Տվերսկոյ
* Վիլոր Կուզնեցով՝ «Կոլեսնիկով», նույն ինքը՝ Կոսինով
* Գենադի Նեկրասով՝ գեներալ Նիկոլայ Պոտապով
* Ռոդիոն Ալեքսանդրով՝ Վասիլի Շուլգին
* Բորիս Խիմիչև՝ Արտամոնով
* Անատոլի Ադոսկին՝ Գեորգի Ռադկևիչ
* Իվան Վլասով՝ Տոյվո Վյախյա
* Գրիգորի Գայ՝ գեներալ Ալեքսանդր Կուտեպով
* Անատոլի Կացինսկի՝ լեյտենանտ Վոզնեսենսկի
* Պյոտր Վիշնյակով՝ Սերաֆիմ Արկադևիչ
* Օլգա Գոբզևա՝ Զոյա Կոմիսարովա
* Վիկտոր Կոլպակով՝ «Քեռի Վասյա»
* Սվետլանա Կոնովալովա՝ Յակուշևա
* Լեոնիդ Նեդովիչ՝ Պան Մազինսկի
* Պավել Պանկով՝ Պուտիլով (հնչյունավորել է Ստեփան Բուբնովը)
* Սերգեյ Բոյարսկի՝ ռոտմիստր Գլեբով
* Նիկոլայ Բրիլինգ՝ Բունակով
* Արկադի Վոլգին՝ լեյտենանտ Զաբելին
* Իգոր Յասուլովիչ՝ Իգոր Ռումյանցև (տիտրերում չկա)
* Վիկտոր Շուլգին՝ գնդապետ Ժուկովսկի (տիտրերում չկա)
* Նատալյա Կրաչկովսկայա՝ տիկինը ռեստորանում (տիտրերում չկա)
* Ֆյոդոր Օդինկով՝ դռնապան (տիտրերում չկա)
* Լեոնիդ Մակարիև՝ մեկնաբանություն հեղինակից
* Ալեքսանդր Գրավե՝ դրվագ
* Ալեքսանդր Ժուկով՝ դրվագ
* Նիկոլայ Կոլոֆիդին՝ դրվագ

## Ընկալում և պատմական վավերականություն
Ֆիլմը դարձել է ամուսիններ Սերգեյ Կոլոսովի և Լյուդմիլա Կասատկինայի ևս մեկ համատեղ աշխատանքը։ 1965 թվականին Կոլոսովը նկարահանել է առաջին սովետական հեռուստատեսային բազմասերիանոց ֆիլմը՝ «Մենք կրակ ենք առաջացնում մեզ վրա», նույն հերոսական-արկածային թեմայով: Ի տարբերություն այդ ժապավենի՝ Կասատկինան ««Տրեստ» գործողություն» ֆիլմում իր դերի համար փոքր-ինչ անսպասելի էր ահաբեկիչ Մարիա Զախարչենկոյի բացասական դերը։

Ֆիլմը նկարահանվել է Լև Նիկուլինի վավերագրական գրքի հիման վրա խիստ վավերագրական ձևով և արտացոլում է 1920-ականների իրադարձությունների պաշտոնական տեսակետը: Գրեթե բոլոր կերպարներն ունեն իրենց պատմական նախատիպերը։ Խորհրդային չեկիստների գործողությունները փայլուն հաջողված գործողության օրինակներ են։ Նույնիսկ տպավորիչ փոխհրաձգությունը չեկիստների հետ, որոնցում Զախարչենկոն ինքնասպան է եղել, տեղի է ունեցել իրականում։ Տարբերությունները նկատվում են միայն մանրուքների մեջ: Պատմաբանները դեռ հաստատ չգիտեն, թե ինչպես է ՄՊՔԿ-ն կարողացել բերել Սիդնեյ Ռեյլին Ռուսաստան, այնպես որ ֆիլմում ցուցադրված այս դրվագի հետ կապված իրադարձությունները ֆիլմի ստեղծողների ստեղծագործական վերակառուցումն են: Նաև հիմնականում հորինված է սյուժետային գիծ, որը վերաբերում է օգնական Յակուշևա Ստաունիցային։

Ֆիլմում ներառված են նաև իրական վավերագրական կադրեր՝ հարցազրույց ֆիլմի իրական հերոսների՝ Վասիլի Շուլգինի հետ (կադրեր «պատմության դատարանի առջև» ֆիլմ հարցազրույցից) և Իվան Պետրովի (Տոյվո Վյախյա) հետ։ 

«Տրեստ» գործողությունը 1920-1930 թվականներին ՄՊՔԿ-ի կողմից մշակված և իրականացված լայնածավալ գործողությունների շարքի կարևոր դրվագներից մեկն է: Դրանք արտացոլվել են ԽՍՀՄ-ում հայտնի մի շարք գրքերի և ֆիլմերի մեջ։ Բորիս Սավինկովի գրավման գործողություններին նվիրված էին «Փլուզում» և «Սինդիկատ-2» ֆիլմերը, որոնք կարելի է դիտարկել որպես «Տրեստ» գործողություն» ֆիլմի հիմնական թեմայի սյուժետային ճյուղեր։

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Սերգեյ Կոլոսով
* Սցենարիստ՝ Ալեքսանդր Յուրովսկի
* Օպերատոր՝ Վալենտին Ժելեզնյակով
* Կոմպոզիտոր՝ Յուրի Լևիտին
* Նկարիչ՝ Միխայիլ Կարտաշով

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Шурова Н.* «Мёртвая зыбь» (реж. С. Колосов приступил к съёмкам многосерийной телевизионной ленты по роману Л. Никулина «Мёртвая зыбь») // Советский экран. - 1967. - № 13. - С. 13.
* *Лев Никулин.* Мёртвая зыбь. Роман-хроника.
* 

Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականներին