open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարեն Բաբուրյան

**Կարեն Զարմայրի Բաբուրյան**  (), իրավաբան, քաղաքական, պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
*1971 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը,
*1980 թվականին ավարտել է Բաքվի Կիրովի անվան պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը,
*1980-1991 թվականներին աշխատել է ժողովրդական պատգամավորների ԼՂ Մարզային խորհրդի գործադիր կոմիտեում՝ որպես հրահանգիչ, նախագահի օգնական, կազմհրահանգչային բաժնի վարիչ,
*1992 թվականին ընտրվել է ԼՂՀ առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պետական շինարարության, իրավունքի և օրինականության մշտական հանձնաժողովի նախագահ,
*1993 թվականին զբաղեցրել է ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի նախագահի պաշտոնակատարի, այնուհետեւ՝ նախագահի պաշտոնը,
*1994 թվականին ԼՂՀ-ում տեղի ունեցած արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում ընտրվել է ԱԺ նախագահ
*1997 թվականին նշանակվել է ԼՂՀ ԱԳ փոխնախարար,
*1997 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2001 թվականը աշխատել է ԼՂՀ Նախագահի աշխատակազմում՝ որպես իրավաբանական բաժնի վարիչ, այնուհետև՝ որպես ԼՂՀ Անվտանգության խորհրդի աշխատակազմի իրավաբանական բաժնի վարիչ,
*2001-2008 թվականներին զբաղեցրել է ԼՂՀ Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի պաշտոնը,
*2008 թվականի մայիսից զբաղեցրել է ԼՂՀ Նախագահի հատուկ հանձնարարությունների գծով ներկայացուցչի պաշտոնը
*2011 թ.-ի հուլիսի 8-ին մահացել է սրտի կաթվածից՝ ԼՂՀ գնալու ճանապարհին՝ Արարատի հիվանդանոցում։

1994 թվականի մայիսի 4-ին Բիշքեկում, որպես Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն պատվիրակության ղեկավար, մասնակցել է ԱՊՀ միջխորհրդարանական համաժողովի աշխատանքներին, ստորագրել Բիշքեկյան արձանագրությունը։ 

## Արտաքին հղումներ
*Հուլիսի 2-ին Կարեն ԲԱԲՈՒՐՅԱՆԸ կդառնար 60 տարեկան 

Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:2011 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 8 մահեր
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Գերագույն խորհդրի 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կարեն Բաբայան

**Կարեն Անդրանիկի Բաբայան** ( հունիսի 12, 1963, Ստեփանակերտ), ՊԲ գնդապետ (1995)։ Սամվել Բաբայանի եղբայրը։ 1981-1983 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1983-1987 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի արտադրական կոմբինատում։

## Գործունեությունը
1988-1992 թվականներին՝ Ստեփանակերտի 2-րդ վաշտի, 1988-1995 թվականներին՝ Յոթանասունմեկերորդ առանձնակի մոտոհրաձգային գումարտակի հրամանատար, 1994-1998 թվականներին՝ ԼՂՀ ներքին գործերի նախարար, 1988-2001 թվականներին՝ Ստեփանակերտի քաղաքապետ։

1989-1994 թվականներին մասնակցել է Կրկժանի, Մալիբեկլուի, Խոջալուի, Մարտակերտի, Մարտունիի, Հադրութի, Քելբաջարի, Աղդամի, Ֆիզուլիի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Լևոն Ճաղարյան

**Լևոն Անդրանիկի Ճաղարյան** (), վիրաբույժ, ՀՀ վաստակավոր բժիշկ (2011)։

## Կենսագրություն
Լևոն Ճաղարյանը ծնվել է 1940 թվականին հայ վիրաբույժ, մարդաբան Անդրանիկ Ճաղարյանի ընտանիքում։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ Բժշկական ծառայության պահեստի լեյտենանտ (1965 թվական)։ 1963-1980 թվականներին աշխատել է Ալավերդիի, Աշտարակի կենտրոնական շրջանային, Երևանի 2-րդ կլինիկական, «Մալաթիա» և «Շտապ օգնության» 1-ին հիվանդանոցներում, Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի պրոկտոլոգիայի ամբիոնում, 1980 թվականից՝ «էրեբունի» բժշկական կենտրոնի վիրաբուժական բաժանմունքում։ 1988 թվականից աշխատել է «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի Ընդհանուր և լապարասկոպիկ վիրաբուժության բաժանմունքում։

1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ գործուղվել է աղետի գոտի. Ախուրյանի վրանային հրապիտալում (6 ամիս) և Սպիտակի հիվանդանոցում (1 տարի) բուժօգնություն է ցույց տվել երկրաշարժից տուժածներին։ 1993-1994 թվականներին Հադրութի ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալում վիրահատել է հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների։ Աշխատությունները վերաբերում են վիրաբուժական հիվանդությունների խնդիրներին։

## Պարգևներ
*Մխիթար Հերացու մեդալ
*Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր բժիշկ (2011)

## Մեջբերումներ Լևոն Ճաղարյանից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Մարտի 3 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մխիթար Հերացու մեդալակիրներ
Աշոտ Ավանեսյան

**Աշոտ Ավանեսի Ավանեսյան** (11 ապրիլի, 1965, Ստեփանակերտ - 8 մայիսի, 1992, Շուշի), ազատամարտիկ, տանկի մեխանիկ-վարորդ։ 1983-1985 թթ. ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1985-1989 թթ. աշխատել է Ստեփանակերտի բնակչության կենցաղսպասարկման կոմբինատում։

## Մարտական ծառայություն
1987 - 1991 թթ.՝ կամավորական պարտիզանական ջոկատի ազատամարտիկ, 1991 թվականից՝ ԼՂՀ ԻՊՈՒ ստորաբաժանման տանկի մեխանիկ-վարորդ։ Մասնակցել է Կրկժանի, Ջամիլլուի, Խոջալուի, Ասկերանի, Աղդամի, Շուշիի ազատագրական մարտերին։ Աչքի է ընկել Շուշիի ազատագրման ժամանակ, երբ Տ-72 տանկի անձնակազմով (հրամանատար՝ Գագիկ Ավշարյան, նշանառու՝ Շահեն. Սարգսյան) մայիսի 8-ին դեպի Շուշի տանող ճանապարհի շրջադարձերին ոչնչացրել են հակառաակորդի երկու տանկ, որից հետո հակառակորդը ռմբահարել է այն, տանկը պայթել է, անձնակազմը (բացի Գ. Ավշարյանից) զոհվել։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Չեխական զանգված

մինի|Տեսարան
**Չեխական զանգված**, **բոհեմական զանգված** ( կամ *Vysočina*, ), լեռնազանգված Չեխիայի արևմուտքում, Լեհաստանի, Գերմանիայի ու Ավստրիայի հետ սահմանակից շրջաններում։ Երկարությունը մոտ 600 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 300 կմ։ Բարձրությունը՝ մինչև 1602 մ։ Շեղանկյունաձև ձգվում է արևմուտքից արևելք։ Եզրավորված է Շումավա, Չեխական անտառ, Հանքային լեռներ, Սուդետներ լեռնաշղթաներով և Չեխ-Մորավական բարձրավանդակով։ Ներքին մասն ընդարձակ իջվածք է (Չեխական գոգավորություն)։ Կազմված է գնեյսներից, բյուրեղային թերթաքարերից» քվարցիտներից, ավազաքարերից ևն։ Նեոգեն-անթրոպոգենում ենթարկվել է տեկտոնական շարժումների։ Հյուսիս-արևելք տևտոնական ճկվածքի հետ է կապված Վերին-սիլեզյան քարածխային ավազանի ձևավորումը։ Լանջերը ծածկված են խառը և ասեղնատերև անտառներով, 1400 թվականից բարձր՝ ենթալպյան մարգագետիններով ու թփուտներով։ Չեխական զանգվածում են Կարլովի Վարի, Մարիանսկե Լազնե և այլ առողջավայրերը։

Կատեգորիա:Լեռնազանգվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չեխիայի աշխարհագրություն
Չափայնություն

**Չափայնություն**, ֆիզիկական մեծություն, արտահայտություն, որը ցույց է տալիս, թե որքան անգամ կփոխվի ֆիզիկական մեծության միավորը՝ տվյալ համակարգում իբրև հիմնական ընդունված մեծությունների միավորները փոփոխելիս։ Չափայնություն հիմնական միավորների ընդհանրացված սիմվոլների արտադրյալից կազմված միանդամ է սիմվոլներն ունեն տարբեր աստիճաններ (ամբողջ կամ կոտորակային, դրական կամ բացասական), որոնք կոչվում են չափայնության ցուցիչներ։ Օրինակ, արագության չափայնություն LT −1 է, որտեղ T-ն ժամանակի չափայնություն․ է, Լ-ը՝ երկարությունը։ Այդ սիմվոլներն անկախ են ժամանակի և երկարության միավորների կոնկրետ չափից (վայրկյան, րոպե, ժամ, մետր, սանտիմետր )։ Շատ դեպքերում չափայնությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել համապատասխան մեծությունների միջև։

## Տես նաև
* Ֆիզիկական մեծությունների ցանկ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Իրինա Գրիգորյան

**Իրինա Լազարի Գրիգորյան** (1952, հոկտեմբերի 1, գյուղ Սոս (ԼՂՀ Մարտունիի շրջան)), ազատամարտիկ, բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1979 թվական)։ 1979-1992 թվականներին՝ Սոս գյուղի հիվանդանոցի գվսավոր բժիշկ։ 1992 թվականից՝ ՊԲ №2 գնդի բուժծառայության պետ։

1988-1994 թվականներին Մարտունիի պաշտպանական շրջանի գումարտակի կազմում մասնակցել է Մարտունիի շրջանի (Ամարասի ձորակ, Կարմիր Շուկա, «Դավալու խուտ», «Ուրյանա լեռ», Սոս, Մաճկալաշեն, Ճարտար, Գևորգավան և այլն), Մարտակերտի (Չարեքտար, «Պուշկենյալ», Գետավան), Ֆիզուլի (Հորադիզ), Զանգելան շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին, բուժօգնություն ցույց տվել հարյուրավոր ազատամարտիկների, կազմակերպել վիրավոր ազատամարտիկների տարհանումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 1 ծնունդներ
Համո Բաբայան

**Համո Հովսեփի Բաբայան** (1942, հունիսի 12, գյուղ Տումի (ԼՂՀ Հադրութի շրջան)), վարակաբան։ Բժշկական ծառայության պահեստի ավագ լեյտենանտ (1966)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1965), վերապատրաստվել ռազմադաշտային վիրաբուժության չորսամյա դասընթացներում։ 1965 թվականից աշխատում է Հադրութի շրջանային կենտրոնական հիվանդանոցում (1984-1994 թվականներին՝ գլխավոր բժիշկ), 1992-1994 թվականներին, միաժամանակ՝ զինվորական հրապիտալի պետ։
1988-1994 թվականներին ռազմադաշտային շարժական հրապիտալներ է ստեղծել Խծաբերդում, Ազոխում, մասնակցել Հադրութի, Ֆիզուլիի, Ջաբարյիլի, Կուբաթլոփի, Զանգելանի, Կարախանբեյլիի, «Կավաք» բարձունքի, Սեիդահմեդլորի ազատագրական մարտերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1942 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ վարակաբաններ
Կատեգորիա:Հունիսի 12 ծնունդներ
Էդուարդ Երզնկյան

**Էդուարդ Լևոնի Երզնկյան** (), ուրոլոգ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1996)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1978)։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՄՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1978-2000 թվականներին աշխատել է Երևանի հանրապետական հիվանդանոցում, 6-րդ բուժմիավորումում, 2000-ից՝ Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի վիրաբուժական հիվանդությունների 2-րդ ամբիոնի դոցենտ։ Այժմ աշխատում է Ուրոլոգիյաի կենտրոնում որպես բաժնի վարիչ։

1988-1994 թվականներին կամավոր մեկնել է Ստեփանակերտ, Շահումյանի, Մարտակերտի, Հադրութի շրջաններ, բուժել և վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

## Աշխատություններ
Աշխատությունները վերաբերում են միզաքարային հիվանդությունների հարցերին։

## Աղբյուրներ
* Էդուարդ Լևոնի Երզնկյան

Կատեգորիա:Հայ ուրոլոգներ
Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Որսորդական գործիքներ և միջոցներ

150px|մինի|աջից|Ծուղակ թռչնի համար
150px|մինի|աջից|Ծուղակ նապաստակի համար
**Որսորդական գործիքներ և միջոցներ**, արդյունագործական գազանների և թռչունների որսի համար գործածվող միջոցներ։ Բաժանվում են ակտիվ (որսորդական հրացան, նետ ու աղեղ, ցանցեր, որսական կենդանիներ) և որոգայթային (թակարդ, ծուղակ, որսափոս, որսարկղ և այլն) ձևերի։ Ակտիվ միջոցներից առավել գործածական են ողորկափող, ակոսափող և կոմբինացված մեկ, երկու և բազմափողավոր հրացանները։ Որսացանցերը (որոգայթացանց, ցանցապարկ, վրանացանց, մեծ որսացանց, ձեռքի ցանցապարկ, կածանցանց և այլն) օգտագործվում են հիմնականում կենդանիներին և թռչուններին ողջ բռնելու և կենդանաբանական այգիներ կամ այլ վայրեր տեղափոխելու ու նշագրելու նպատակով։ Որսկան կենդանիներից և թռչուններից են՝ քերծեները, որսաշները, վագրակատուն, քարարծիվը, բազեն, ճախրուկը, շահենը և այլն։ Որոգայթներից հիմնականում գործածվում են թակարդները և ծուղակները։

Կատեգորիա:Գործիքներ
Մեսրոպ Աշճյան

**Մեսրոպ Աշճյան** (ավազանի անունը՝ Հրայր, ), եկեղեցահասարակական գործիչ, արքեպիսկոպոս։ ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր (2001 թ.)։

## Կենսագրություն
Մեսրոպ Աշճյանը ծնվել է Բեյրութում։ Ավարտել է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության դպրեվանքը (1961 թ., Անթիլիաս)։ 1962 թվականին ուսանել է Շվեյցարիայում, 1970 թվականին՝ ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսիի Բրինսթոնի աստվածաբանական համալսարանում։ 1963 թվականին ձեռնադրվել է վարդապետ, 1977 թվականին՝ եպիսկոպոս։ 1964-1970 թվականներին դասավանդել է Անթիլիասում ու Հալեպում, եղել Դպրեվանքի տեսուչ և Բեյրութի ազգային Մարտիկյան վարժարանի տնօրեն, 1977 թվականին՝ Կիլիկիոյ կաթողիկոսության Սպահանի (Նոր Ջուղա), 1978-1998 թվականներին՝ Հյուսիսային Ամերիկայի Արևելյան նահանգների և Կանադայի թեմերի առաջնորդ, 1978 թվականից լույս է ընծայել «Աութրիչ» (անգլերեն) ամսաթերթը։ 1993 թվականին Աշճյանի ջանքերով ստեղծվել է առաջնորդարանի հիմնադրամը։ 1992 թվականից՝ «Մեծն Ներսես» բարեգործական և «Արամ Մանուկյան» մշակութային ու հասարակական կազմակերպությունների նախագահ։ 1990 թվականին Լորենց Առուշանյանի հետ ստեղծել է «Վարարակն» հիմնադրամը և Արցախ առաքել սննդամթերք, վառելանյութ, դեղորայք, նյութական և դրամական օգնություն ցույց տվել շրջափակման մեջ գտնվող արցախցիներին, զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին։
1996-2000 թվականներին Սուրբ Էջմիածնում վարել է Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակման 1700-ամյակի գրասենյակի տնօրենի պաշտոնը։ 2001 թվականից՝ «Մուղնի» հրատարակչության հիմնադիր-տնօրեն։ 1984 թվականին ստացել է Կարինթիայի ասպետական ընկերության հոգևոր խորհրդատուի Գևուզի մեծ շղթան։

## Ուխտագնացություն դեպի Մուղնի
Մշտապես լինելով հոգևոր, մշակութային, հասարակական ակտիվ դերակատար, և գնահատելով ժողովրդի ջերմեռանդ հավատը, արքեպիսկոպոս Աշճյանը 2002 թվականի հունվարի 26-ին՝ Սուրբ Սարգսի տոնին կազմակերպում է սրտառուչ ուխտագնացություն դեպի Մուղնի։ Շուրիշկանի ավետարանը առաջին անգամ դուրս է բերվում Մատենադարանից և մեծ հանդիսավորությամբ տարվում Սուրբ Գևորգ եկեղեցի։ Սովորույթի համաձայն մատաղներ են արվել և մատուցվել է Սուրբ պատարագ։ Ավանդույթը շարունակվում է մինչ օրս՝ կրկնազատկին։

## Երկեր
Մեսրոպ Աշճյանը հեղինակ է հայերեն և անգլերեն լեզուներով աստվածաբանական, հայագիտական, բարոյագիտական գրական և հրապարակախոսական ուսումնասիրությունների։
* Կեանքի եւ հաւատքի էջեր, Նիւ Եորք, 1993 թ.
* Հանդիպումներ, Նիւ Եորք, 1993 թ.
* Էջեր հայ եկեղեցւոյ պատմութենէն, 2 հրտ., Ե., 1994 թ.
* Լուսաւորչի լոյս նշխարները, Էջմիածին, 2000 թ.
* Պահն ու յաւերժութիւնը, Երեւան, 2002 թ.
* Արագահաս Սուրբ Սարգիս, Երեւան, 2002 թ.
* Armenian Church Patristic and other Essays, N. Y., 1994 թ.
* The Catholicoi of Etchmiadzin, N. Y., 1995 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Արկադիա Բալայան

**Արկադիա Բալայան**, (ապրիլի 5,1952, գյուղ Գյուլիստան (Արցախի Հանրապետություն, Շահումյանի շրջան)), բարերար։ Ղարաբաղյան շարժման գործիչ։ ՀՀ մաքսային ծառայության (1998) և ոստիկանության (2002) գնդապետ։ «Շահումյան-Գետաշեն» հայրենակցական բարեգործական միության վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ (1990)։

1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված Ուժերում։ Ավարտել է Բաքվի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը (1977)։ 1977-1978 թվականներին աշխատել է Ղազախստանի, 1978-1996 թվականներին՝ ՀՀ ֆինանսների նախարարությունների համակարգում, 1996-1997 թվականներին՝ ՀՀ մաքսային վարչության Լոռու տարածաշրջանի մաքսատան պետ, 1997-1999 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության Ներքին Գործերի, 1998-1901 թվականներին՝ ՀՀ պետական եկամուտների նախարարությունների համակարգում, 2002 թվականից՝ ՀՀ ոստիկանության կազմակերպված հանցագործությունների դեմ պայքարի գլխավոր վարչության տնտեսական հանցագործությունների և կոռուպցիայի դեմ պայքարի բաժնի պետ։ 1986-1992 թվականներին մասնակցել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն Շահումյանի շրջանի ինքնապաշտպանության կազմակերպման աշխարհազորային խմբերի կազմավորման, զենք, զինամթերք, մարդասիրական օգնության առաքման, բռնագադթածների տեղավորման աշխատանքներին։ Զինադադարից հետո նյութական օգնություն է ցույց տվել զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին և վիրավորներին։ 

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյուլիստան գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բարերարներ
Հրաչյա Անդրեասյան

**Հրաչյա Հմայակի Անդրեասյան** (), ռազմական գործիչ։ Հայաստանի բանակի գեներալ-լեյտենանտ 1993 թ., հետմահու Հայաստանի ազգային հերոս (2021)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Նովոչերկասկի Սուվորովի անվան 1950 թ. Թբիլիսիի հետևակի 1952 թ., Ֆրունզեի անվան 1966 թ. և ԽՍՀՄ Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիաները։ 1952-1992 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժեր Անդրկովկասյան, Լենինգրադյան, Կիևի, Հյուսիսկովկասյան ռազմական օկրուգներում և ԳԴՀ-ում ու Չեխոսլովակիայում տեղակայված զորախմբերում՝ մոտոհրաձգային գնդի, դիվիզիայի, զորամիավորման հրամանատար, ռազմական խորհրդի անդամ։ 1981 թ.-ից՝ գեներալ-լեյտենանտ, ԽՍՀՄ ԶՈՒ Հյուսիս-Կովկասյան ռազմական օկրուգի շտաբի պետ, նույն օկրուգի զորահրամանատարի առաջին տեղակալ և Ռազմական խորհրդի անդամ։ Հետագայում՝ Վարշավայի պայմանագրի երկրների միացյալ Զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարի ներկայացուցիչ Չեխոսլովակիայի Ժողովրդական բանակի գլխավոր շտաբի պետին առընթեր։ 1992-1994 թվականներին՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ-Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ։

## Մասնակցությունը Հայկական զինված ուժերի ստեղծմանը և Արցախյան ազատագրական պատերազմին
Անդրեասյանը մասնակցել է Քելբաջարի ռազմական գործողության պլանների մշակմանը, Հայաստանի հարավարևելյան սահմանագոտում լայնամասշտաբ ռազմական գործողություններին, Շուռնուխ-Խնձորեսկ-Տող ռազմաճակատային գծի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Որպես Հայաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ՝ գործուն մասնակցություն է ունեցել Արցախյան ազատամարտին։

## Կյանքի ավարտը
1994 թվականին զորացրվել և բնակություն է հաստատել Մոսկվայում։ Որտեղ և վախճանվել է։ Թաղված է Դոնի Ռոստովում, որտեղ 2000 թվականին կանգնեցվել է նրա բրոնզաձույլ կիսանդրին։

## Պարգևներ
* Գեներալ-լեյտենանտ Հրաչյա Անդրեասյանը արժանացել է ԽՍՀՄ-ի, Գերմանական Ժովրդավարական Հանրապետության, Հայաստանի Հանրապետության և մի շարք այլ պետությունների բարձր պարգևների՝ շքանշանների և մեդալների։
* Հայաստանի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով 2000 թ. մայիսին Գեներալ-լեյտենանտ Հրաչյա Անդրեասյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» I աստիճանի շքանշանով, որը հանձնվել է նրա այրուն՝ Ժաննա Աղասու Անդրեասյանին (զորավարի մահվան տարեդարձի օրը՝ նրա շիրմի վրա իր հուշարձանի բացման օրը)։
*Հայաստանի ազգային հերոս և Հայրենիքի շքանշան (հետմահու, 2021)

## Գրականություն
* Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ. 1990-1994 թթ.:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հրաչյա Անդրեասյան - Երկրապահ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-լեյտենանտներ
Էդիկ Ղուկասյան

**Էդիկ Իշխանի Ղուկասյան** (), վիրաբույժ-ուրոլոգ։ Ղարաբաղյան շարժման մասնակից։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1974)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը (1958 թվական)։ «Միացում» հասարակական կազմակերպության համանախագահ, Տնօրենների խորհրդի և Ազգային խորհրդի նախագահությունների անդամ, ՀՀ ԳԽ Արցախի հարցերի գծով հատուկ հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ, «ժողովրդական Արցախ միություն» հասարակական քաղաքական կազմակերպության կենտրոնական խորհրդի համանախագահ, «Հիշատակ» հիմնադրամի ղեկավար, Արցախի համալսարանի բժշկագիտության ամբիոնի վարիչ։
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալով, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

## Պարգևներ
* Պատվո շքանշան, 2014

## Գործունեությունը պատերազմի տարիներին
1988-1994 թվականներին ռազմաճակատներում, դաշտային շարժական հոսպիտալներում և քաղաքացիական բուժհիմնարկներում կազմակերպել և մասնակցել է վիրավոր ազատամարտիկների բուժօգնության աշխատանքներին։

## Գործունեությունը պատերազմից հետո
Պատերազմի տարիներին և զինադադարից հետո զբաղվել է բարեգործությամբ, կազմակերպել է ծնողազուրկ և հաշմանդամ երեխաների նյութական օգնության և խնամքի աշխատանքներ։

Գիտական աշխատությունները վերաբերում են ընդհանուր վիրաբուժական և ուրոլոգիական հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման մեթոդներին։ ՀՀ ԳԽ պատգամավոր (1991-1995 թվականներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ուրոլոգներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Գեմմա

[մինի|[Վիշնու աստծո կամեյա]]
**Գեմմա** (), գեմաքար, փորագրված պատկերով ազնիվ քար։ Խորը փորագրված պատկերներով գեմմաները կոչվում են ինտալիա, ուռուցիկ պատկերներովը՝ կամեյոններ։ Հնում կիրառվել են որպես կնիքներ (գլխավորապես՝ ինտալիաները, երբեմն՝ կամեյաներր), սեփականության նշաններ, հմայիլներ, զարդեր, հետագայում՝ կրծքազարդեր, մատանիներ։

Գեմմաների պատրաստման արվեստը կոչվում է գլիպտիկա։ Քարի վրա փորագրելու այդ արվեստը հայտնի է հին ժամանակներից։ Հին Միջագետքում գեմմաներ պաստրաստվելեն դեռևս մ․թ․ առաջ չորրորդ հազարամյակում։ Մեր թվարկությունից առաջ վեցերորդ դարում գեմմաները պոպուլյար են դառնում Հին Հունաստանում և Հին Հռոմում։ Անտիկ շրջանի գեմմաները կրում էին իբրև հագուստի ճարմանդներ, ինչպես նաև ՝ որպես մեդալիոններ ՝ թանկարժեք քարերից պատրաստված շրջանակներով։

Կատեգորիա:Ձեռագործություն
Կատեգորիա:Զարդարանքներ
Կատեգորիա:Հելլենիստական մշակույթ
Չափականություն

**Չափականություն**, քառաչափ տարածաժամանակային բազմաձևության երկրաչափական հատկությունների բնութագիր։ Հաշվարկման իներցիալ համակարգերում չափականությունը պսևդոէվկլիդեսյան է։ Երկու հարևան պատահույթների քառաչափ հեռավորությունը որոշվում է ds^2=dx_0^2- (dx^2+dy^2+dz^2) արտահայտությամբ, որտեղ x_0=ct։ Այս դեպքում տարածության երկու կետերի հեռավորության համար տեղի ունի Պյութագորասի թեորեմը․ dl^2=dx^2+dy^2+dz^2։ 

Ոչ իներցիալ համակարգերում և գրավիտացիոն դաշտերում ds^2=g_{ik}dx^i dx^k, որտեղ  x^0=ct, x^1=x, x^2=y, x^3=z, g_{ik}(x^0, x^1, x^2, x^3) -ը այսպես կոչված մետրիկական թենզորի բաղադրիչներն են. դրանք ֆունկցիաներ են կոորդինատներից և ժամանակից (ըստ կրկնվող ինդեքսների գումարում է կատարվում)։ Այս դեպքում երկրաչափությունը ոչ էվկլիդեսյան է։

Չափականությունը որոշվում է g_{ik} թենզորով․ ընդհանուր դեպքում տարածության երկրաչափական հատկությունները կետից կետ և ժամանակի ընթացքում փոփոխվում են։ Այսպիսի քառաչափ բազմաձևության երկրաչափությունը կոչվում է ռիմանյան։

Կատեգորիա:Չափականություն
Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական հասկացություններ
Էդուարդ Գևորգյան

**Էդուարդ Գուրգենի Գևորգյան** (), ռենտգենաբան։ ՀՀ բանակի բժշկական ծառայության պահեստի մայոր (1997)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1973)։ 1974-1993 թվականներին աշխատել է Երևանի Ֆանարջյանի անվան ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության, Հովհաննիսյանի անվան սրտաբանության, Պետրոսյանի անվան վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտներում, հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցում, հանրապետական ախտորոշման կենտրոնում։ 1993-2002 թվականներին ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում։ 1988-1992 թվականներին կամավոր մեկնել է ԼՂՀ Շահումյանի շրջան և Ստեփանակերտ, առաջին բուժօգնություն ցույց տվել վիրավոր ազատամարտիկներին և հիվանդներին։ Զինադադարից հետո սպասարկել է զինծառայողներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ռենտգենաբաններ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Արքայից արքա

**Արքայից արքա** կամ **շահնշահ** միապետի բարձրագույն կոչում է, որը հավասար է *կայսր* կոչմանը։ Այս կոչումն առաջացել է Առաջավոր Ասիայում։ Առաջին հայտնի միապետը, ով հանդես է եկել այս տիտղոսով, Տուկուլտի-Նինուրտան է՝ Ասորեստանի միապետը (Ք. ա. 13-րդ դար)։

Հայերը ունեցել են այդպիսի միապետներ, որոնցից հայտնի էին Տիգրան Մեծն է և նրա որդի Արտավազդը։

## Աղբյուրներ
* Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Կատեգորիա:Իրանի տիտղոսներ
Թորոս Մակարյան

**Թորոս Կոստանդի Մակարյան** (), անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ ՀՀ բժշկական ծառայության պահեստի կապիտան (1993 թվական)։

## Կենսագրություն
1981 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը, վերապատրաստվել Խարկովի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտում (1989 թվական)։ 1992-1994 թվականներին ծառայել է ՀՀ Զինված Ուժերում։ 1981-1996 թվականներին աշխատել է Բ. Ֆանարջյանի անվան ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտում, Աբովյանի հանրապետական տուբերկուլոզային կլինիկական հիվանդանոցում, Արտաշատի շրջանի Ջրաշեն գյուղի տեղամասում, Երևանի 2-րդ ծննդատանը, 1996 թվականից՝ Երևանի Ուրոլոգիայի կենտրոնի անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։

1991 թվականին կամավոր մեկնել է Ստեփանակերտ, Հադրութ, Քելբաջար, Մարտակերտ, Ֆիզուլիի կենտրոնական և ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում մասնակցել է հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների վիրահատություններին։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հունվարի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ անեսթեզիոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ ռեանիմատոլոգներ
Սամվել Զարգարյան

**Սամվել Վարուժանի Զարգարյան** (, Երևան), մանկաբույժ-անեսթեզիոլոգ։ ՀՀ բանակի բժշկական ծառայության կապիտան (1998)։ Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական (1983) և Մոսկվայի բժշկական գիտությունների ակադեմիայի մանկաբուժության ինստիտուտները։

1983-1993 թվականներին աշխատել է Երևանի 3-րդ մանկական, Մասիսի հանրապետական օրթոպեդիայի հիվանդանոցներում, Երևանի այրվածքների հանրապետական կենտրոնում, 2001 թվականից՝ ՊՆ կենտրոնական կլինիկական զինվորական հրապիտալում՝ ռեանիմատոլոգ-անեսթեզիոլոգ։

1991-1994 թվականներին Ստեփանակերտի կենտրոնական հրապիտալում և Քելբաջարի շրջանի ռազմաբժշկական ծառայության բուժկետերում մասնակցել է վիրավոր ազատամարտիկների բուժօգնության աշխատանքներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկաբույժներ
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ անեսթեզիոլոգներ
Իսլա Կրիստինա (քաղաք)

**Իսլա Կրիստինա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ուելվա պրովինցիայի կազմում, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։

Համայնքը գտնվում է Կոստա-Օքսիդենտալ գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 50 *քկմ*։ Բնակչությունը՝ 21719 *մարդ* (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 44 *կմ* հեռավորություն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Isla Cristina  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
*Isla Cristina  - Traditional Isla Cristina

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Չենկիլեր

**Չենկիլեր**՝ հայաբնակ գյուղ Թուրքիայում, Բուրսա վիլայեթում, Ակն լեռան ստորոտին։ 1909 թվականին ուներ մոտ 1500 շունչ հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, ձիթահանությամբ, շերամապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով, և ուխտատեղի (Անարծաթ Վարդապետ)։ Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականին, մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆուրունկուլ

**Մկնոռ,** **ֆուրունկուլ** () (**թարախապալար**, **խոցապալար**, խսկց. **չիբան**), մազապարկի և շրջապատող շարակցական հյուսվածքի սուր թարախամեռուկային բորբոքում։

Հարուցիչները թարախածին բակտերիաներն են, հատկապես ոսկեգույն ստաֆիլակոկը։ Առաջացմանը նպաստում են մաշկի անմաքրությունը, մանր վնասվածքները, գերքրտնա- և ճարպարտադրությունը, նյութափոխանակության խանգարումները և այլն։ Մկնոռին բնորոշ է մաշկի վրա կարմիր ցավոտ հանգույցի առաջացումը, որի կենտրոնը խոցոտվում է և մեռուկանում։ Ֆուրունկուլն առավել հաճախ առաջանում է պարանոցի վրա, ծոծրակին, դեմքին, թիկունքին և այլն։ Դեմքի ֆուրունկուլ կարող է առաջացնել ծանր բարդություններ (թարախային մենինգիտ, արյան վարակում)։ Բազմաթիվ ֆուրունկուլների առաջացումը կոչվում է մկնոռախտ (ֆուրունկուլյոզ), իսկ մաշկի և մազապարկերն ու ճարպագեղձերը շրջապատող ենթամաշկային ճարպաբջջանքի թարախամեռուկային բորբոքումը՝ կարբունկուլ։

Բուժումը կատարվում է հակաբիոտիկներով մաշկի ախտահանմամբ, հիվանդությունը կանխարգելվում է անձնական հիգիենայի պահպանմամբ, մաշկի մանր վնասվածքների ժամանակին մշակումով։

Մկնոռը չի կարելի սեղմել, ծակել, խորհուրդ չի տրվում օգտագործել տաքացնող կոմպրես, քանի որ այն կարող է հանգեցնել բարդությունների, ինչպես նաև հարևան մազապարկերի վրա բորբոքման տարածման և կարբունկուլի առաջացման։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուրունկուլ

Կատեգորիա:Բակտերիալ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ
Չեխոսլովակյան կորպուսի ապստամբություն

[220px|մինի|Չեխոսլովակյան զորքերը [Վլադիվոստոկում]]
**Չեխոսլովակյան կորպուսի խռովություն**, Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Վոլգայի, Սիբիրի և Ուրալի երկրամասերում Չեխոսլովակյան կորպուսի զինված ապստամբությունը բոլշևիկյան ուժերի դեմ՝ 1918 թվականի մայիս-օգոստոս ամիսներին։

Ռուսաստանում Չեխոսլովակիայի զորամասերը կազմավորվել էին առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914—1918) ժամանակ, ավստրո-հունգարական բանակի՝ ազգությամբ չեխ և սլովակ ռազմագերիներից, ինչպես նաև ռուսահպատակ չեխերից և սլովակներից։ 1917 թվականի հունիսին երկու հրաձգային դիվիզիայից կազմվել էր չեխոսլովակիայի կորպուսը, որը տեղադրվել էր Ուկրաինայում։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո, կորպուսի հրամանատարությունը չի սատարում խորհրդային պրոպագանդան և, կորպուսը ֆրանսիական բանակի մաս հայտարարելով, պահանջում է խորհրդային իշխանությունից այն ուղարկել Արևմտյան Եվրոպա։ 1918 թվականի մարտին կորպուսի հիմնական ուժերը հեռանում են Ուկրաինայից։ 1918 թվականի մարտի 26-ին խորհրդային կառավարությունը որոշում է ընդունում Չեխոսլովակիայի կորպուսի էվակուացիայի մասին (Վլադիվոստոկի վրայով), պայմանով, որ զենքի հիմնական մասը հանձնվեր տեղական սովետներին։ Կորպուսի հրամանատարությունը որոշեց չհնազանդվել և կոչ արեց զինվորներին Վլադիվոստոկ հասնել զենքի ուժով։ Մայիսի վերջին Չեխոսլովակիայի զորքերով (շուրջ 45 հազար մարդ) լեցուն էշելոնները ձգվեցին ամբողջ Միբիրյան երկաթուղով՝ մոտ 7000 կմ (Պենզայից՝ Վլադիվոստոկ)։ Մայիսի 25-ին ապստամբությունը բռնկվեց Մարիինսկում, 26-ին՝ Չելյաբինսկում, որից հետո ապստամբները, սպիտակգվարդիականների հետ, գրավեցին Նովոնիկոլաևսկը, Պենզան, Սիզրանը, Տոմսկը, Օմսկը, Սամարան, Կրասնոյարսկը, Ուֆան, Սիմբիրսկը, Եկատերինբուրգը, Կազանը։ 1918 թվականի հուլիսին Պովոլժիեում խորհրդային զորքերը միավորվեցին արևելյան ռազմաճակատի մեջ։ Օգոստոսին կասեցվեց չեխոսլովակիան և սպիտակգվարդիական զորամասերի առաջխաղացումը։ Սեպտեմբերին խորհրդային զորքերն անցան հակահարձակման, վերագրավեցին Կագանը, Սիմբիրսկը, Սամարան, Սիզրանը, Ուֆան, Չելյաբինսկը։ 1918 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբերին չեխոսլովակյան ուժերը հրաժարվեցին կռվել սպիտակգվարդիականների կողմում։ 1919 թվականի 2-րդ կեսին Կոլչակի զորքերի նահանջի հետ չեխոսլովակիայի զորքերը ևս նահանջեցին արևելք։ 1920 թվականի փետրվարի 7-ին կարմիր բանակի չեխոսլովակիայի կորպուսի հրամանատարությունը կնքեցին զինադադար, որը երաշխավորում էր կորպուսի Հեռավոր Արևելք հասնելը և էվակուացիան։ 1920 թվականի գարնանը չեխոսլովակիայի զորքերը կենտրոնացվեցին Վլադիվոստոկում և, այնուհետև, աստիճանաբար էվակուացվեցին Ռուսաստանից։ Չեխոսլովակյան ուժերի դեմ բոլշևիկյան ուժերի կազմում նշանակալի դերակատարում են ունեցել Գայը և Գուրգեն Ոսկանյանը։

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Վալերի Գյուլիշանյան

**Վալերի Գուրգենի Գյուլիշանյան** (ծնված 1949 թվական, փետրվարի 22 Հադրութ, ԼՂՀ), վնասվածքաբան։ Բժշկական ծառայության պահեստի ավագ լեյտենանտ (1976)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բաքվի պետական բժշկական ինստիտուտը (1974)։ 1974-1976 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1976 թվականից աշխատում է Ստեփանակերտի մարզային (հանրապետական) հիվանդանոցում, 1988 թվականից՝ վնասվածքաբանական բաժանմունքի վարիչ, միաժամանակ՝ ԼՂՀ գլխավոր վնասվածքաբան։
1990-1994 թվականներին Ստեփանակերտի հանրապետական հիվանդանոցում բուժօգնություն է ցույց տվել հարյուրավոր վիրավոր և հիվանդ ազատամարտիկների։

Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 22 ծնունդներ
Էսիխա

**Էսիխա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Ջենիլ գետի վրա, Սևիլյայից Կորդովա ճանապարհի կեսին։ Մտնում է Սևիլյայի պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Էսիխա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 976 կմ2։ Բնակչությունը՝ 40534 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 94 կմ։

## Պատմություն
Էսիխան 50–աստիճանային ամառային շոգի պատճառով անվանվում է «Անդալուսիայի թավա» (*La Sartén*)։ Կառուցված է Astygi անտիկ քաղաքի տեղում, վերանվանվել է Colonia Augusta Firma Օգոստոսի կողմից։ Եպիսկոպոս Ֆուլգենտի եղել է Սբ․ Իսիդոր Սևիլյացու։ Հնագետները հայտնաբերել են հնագույն քաղաքի մնացորդները։ Տեղական ձիթապտղի յուղը մեծ պահանջարկ է ունեցել ամբողջ Հռոմեական կայսրությունում։

1236 թվականին կաստիլիացիները ազատեցին քաղաքը մավրերից։ Էսիխայի պատմության ոսկե դարերը եղել են 17-րդ և 18-րդ դարերը, երբ անդալուզիական մեծ հողատերերը՝ ինչպիսիք են Մեդինասելի դքսերը քաղաքում կառուցում էին իրենց շքեղ ապարանքները։ Քաղաքի ուրվապատկերը թարմացնում են գոտիկա, մուդեխար, ռենեսանս և բարոկկո ոճերով կառուցված երկու տասնյակ եկեղեցական զանգակատները։ Լիսսաբոնյան երկրաշարժից հետո 1755 թվականին քաղաքը նորից վերակառուցվեց։

## Ժողովրդագրություն

## Հայտնի մարդիկ
* Ֆրանցիսկ Դիաս (1713-1748) - կատալոնիական սուրբ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Նազիկ Ամիրյան

**Նազիկ Հովհաննեսի Ամիրյան** (), ազատամարտիկ, ՀՀ բանակի գնդապետ (1999)։ ՀՀ նետաձգության ֆեդերացիայի նախագահ (1999 թվականից)։ Մանվել Գրիգորյանի կինը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտը (1988)։ 1988 - 1989 թվականներին՝ առևտրի աշխատողների Վարդաշենի վերապատրաստման ուսումնարանի մանկավարժ, 1999 - 2000 թվականներին՝ ՀՀ բնապահպանության նախարարության հանրապետական բնապահպանական պետական տեսչության պետ։

1990 - 1994 թվականներին Էջմիածնի կամավորական ջոկատի, ապա 5-րդ բրիգադի կազմերում, որպես բուժքույր, թիկունքի ծառայության պետ, մասնակցել է ԼՂՀ Հադրութի (Հախլլու, Էդիլլու, Աղբուլաղ, Խրմնջուղ, Բլութան), Մարտակերտի (Տոնաշեն, Մաղավուզ, Հակոբ Կամարի, Մեծշեն, Թալիշ), Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ 1990 թվականի նոյեմբերին Հադրութի շրջանում գերվել և ջոկատի մի խումբ ազատամարտիկների հետ տեղափոխվել է Շուշիի բանտ։ Դեկտեմբերին փրկագնով ազատվել է և ջոկատի կազմում շարունակել պայքարը։ Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով, ՀՀ «Արիություն» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռազմական գործիչ-կանայք
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Գրիշա Գրիգորյան

**Գրիշա Արամայիսի Գրիգորյան** (), վիրաբույժ, վնասվածքաբան։ Հայաստանի բանակի բժշկական ծառայության պահեստի մայոր՝ (2000 թվական)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1967 թվական)։ 1955-1958 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժեր-ում։ 1967-2000 թվականներին աշխատել է Տաջիկստանում, ՀԽՍՀ ՆԳ համակարգում, Երևանի 12-րդ պոլիկլինիկայում, 2-րդ բուժսանմասի վնասվածքաբանական կետում։ 2000-2002 թվականներին՝ ՀՀ ՊՆ № զորամասի բուժմասի պետ։ 2002 թվականին զորացրվել է։

1988 թվականին ստեղծել է երևանաբնակ իջևանցիների «Այգեհովիտ» ինքնապաշտպանական աշխարհազորը, կամավոր մեկնել Իջևանի շրջանի Այգեհովիտ, Վազաշեն և Ազատամուտ գյուղերը, կազմակերպել բուժօգնություն, շրջան առաքել զինամթերք, սննդամթերք, վառելանյութ։ 1991 թվականին կամավոր մեկնել է ԼՂՀ Շահումյանի շրջան, արժել և վիրահատել է վիրավոր ազատամարտիկների, խաղաղ բնակիչների։

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
Կատեգորիա:1936 ծնունդներ
Կատեգորիա:Այգեհովիտ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Գառնիկ Ավանեսյան (փոխգնդապետ)

**Գառնիկ Շմավոնի Ավանեսյան** (հունիսի 5, 1963, Շոշ (ԼՂՀ Ասկերանի շրջան)), ազատամարտիկ։ ՊԲ փոխգնդապետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի մեքենաշինական տեխնիկումը (1983) և Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը (1991)։ 1982-1985 թթ. ծառայել է Գերմանիայում տեղակայված ԽՍՀՄ ԶՈՒ զորախմբում։
1988-1994 թվականներին Շուշի կամավորական ջոկատի և ՊԲ տարբեր ստորաբաժանումների կազմերում մասնակցել է Շուշիի (Քարինտակ, Բերդաձորի ենթաշրջանի գյուղեր, Շոշ), Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Ասկերանի (Խոջալու, Ասկերան, Նախիջևանիկ, Արանզամին, Փուջամալ և այլն), Աղդամի, Մարտակերտի, Ֆիզուլիի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Իվան Աթայան

**Իվան Հայրապետի Աթայան** (), հայ մանկավարժ, ֆիզիկոս։ ԽՍՀՄ ժողովրդական ուսուցիչ (1984 թվական)։ Ղարաբաղյան շարժման գործիչ։ ԼՂԻՄ Ազգային խորհիդի և «Կռունկ» կոմիտեի անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ստեփանակերտի ուսուցչական (1953 թվական) և Բաքվի պետական մանկավարժական ինստիտուտները (1957 թվական)։ 1953 թվականից աշխատել է ԼՂԻՄ-ի դպրոցներում։

1987 թվականին Կ. Դանիելյանի, Ա. Առուշանյանի և ուրիշների հետ Ասկերանում կազմակերպել է հանրահավաքներ և ստորագրահավաք։ 1988 թվականին ԼՂԻՄ-ի պատվիրակության կազմում (Ռ. Քոչարյան. Մ. Միրզայան և ուրիշներ) հանդիպել է ԽՄԿԿ ԿԿ քարտուղար Ե. Լիգաչովի հետ։ Մասնակցել է ՀԽՍՀ ԳԽ և ԼՂԻՄ Ազգային խորհրդի համատեղ նիստի (1989 թվական) աշխատանքներն։ Ուսուցիչներ և բարձրագույն կրթության աշխատողներ համագումարում (Մոսկվա, 1989 թվական) տարածել է Արցախի պատմության, ժողովրդագրության մասին տեղեկատվական նյութեր։

Հեղինակ է «Լույսի տաճարում» և Ասկերանի շրջանի Ավետարանոցի ենթաշրջանի զոհված ազատամարտիկներին նվիրված «Ընդմիշտ մեզ հետ» գրքույկների։ Կրթության և մանկավարժության վերաբերյալ բազմաթիվ հոդվածներ է տպագրել ԼՂ, ՀՀ և միութենական մամուլում։ Հետմահու 2001 թվականին պարգևատրվել է ԼՂՀ «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալով։ Ավետարանոցի միջնակարգ դպրոցը կոչվել է Աթայանի անունով, այնտեղ տեղադրված է նաև նրա կիսանդրին։ ԼՂՀ կրթության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը սահմանել է «Իվան Աթայան» հուշամեդալը։

## Երկեր
* Լույսի տաճարում, Ստեփանակերտ, 1991։
* Ընդմիշտ մեզ հետ, 1995։

## Գրականություն
* Զիլֆուղարյան Մ., Ժողովրդի ուսուցիչը, Երևան, 2000։
* Հարությունյան Թ., Իվան Աթայան, Երևան, 2001։

Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական մանկավարժական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Վաչագան Բարեպաշտի մեդալակիրներ
Բորիս Դանիելյան (բժիշկ)

**Բորիս Շահենի Դանիելյան** (), վիրաբույժ-ուրոլոգ։ ՊԲ բժշկական ծառայության փոխգնդապետ (1997)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը 1975-1992 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի ուռուցքաբանության դիսպանսերում, քաղաքային պոլիկլինիկայում, շտապ բուժօգնությունում, մարզային հիվանդանոցում։ 1992-1995 թվականներին՝ կենտրոնական զինվորական կլինիկական հոսպիտալի պետի տեղակալ, 1995 թվականից՝ պետ։ 1988-1990 թվականներին նկուղային հարկերում ընդհատակյա բուժօգնություն է ցույց տվել կամավոր ազատամարտիկներին։ 1992-1994 թվականներին Շահումյանի, Մարտակերտի, Ֆիզուլիի և այլ ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

Կատեգորիա:Հայ ուրոլոգներ
Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ներքին Հոռաթաղ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Գևորգ Գրիգորյան

**Գևորգ Վահանի Գրիգորյան** (), հայ վիրաբույժ։ «Սպիտակ» փրկարարական ջոկատի անդամ (1989)։ Բժշկական ծառայության պահեստի ավագ լեյտենանտ (1980)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Տոմսկի (Ռուսաստան) բժշկական ինստիտուտը (1979)։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1979-1986 թվականներին աշխատել է Կրասնոյաակի եկրամասում (Ռուսաստան), 1986 թվականից՝ Երևանի) «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնում։
1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ մասնակցել է աղետի գոտում։ Փրկարարական աշխատանքներին, 1989-1991 թվականներին Գետաշենի ենթաշրջանի, Հադրութի, Մարտակերտի շրջանների ինքնապաշտպանական ազատագրական մարտերին։ Աշխատել է Չլդրանի, Դրմբոնի, Առաջաձորի, Ֆիզուլիի ռազմադաշտային շարժական հրապիտալներում՝ բուժօգնություն ցույց տվել հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։
1991 թվականի մայիսի 7-ին ԽՍՀՄ ՆԳ զինվորներին աջակցությամբ Ադրբեջանի ՄՀՆՋ-ականներ Գևորգին Հակոբքյոխվյանի և Խաչատրյանի հետ պատանդել են, տեղափոխել Կիրովաբադի բանտ, ենթարկել կտտանքների։ Ազատվել է Կարմիր խաչի ընկերությունների, միջազգային հասարակական կազմակերպությունների, անհատական գործիչների միջամտությամբ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ՀՀ «Մխիթար Հերացի» մեդալով, ԼՂՀ «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով, «Մարտական ծառայության համար» մեդալ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Մխիթար Հերացու մեդալակիրներ
Գեղջավագ

**Գեղջավագ**, գյուղական համայնքի ավագ, պետ՝ հին և միջնադարյան Հայաստանում։ Ընտրվել է գյուղական համայնքի ընդհանուր ժողովում (սովորաբար ունևոր խավի ներկայացուցիչներից)։ Պարտականությունն է եղել կարգավորել և հսկել համայնքի ներքին գործերը՝ հողաբաժանությունը, ջրերից, անտառներից, արոտավայրերից օգտվելու սահմանված կարգը, համայնականների միջև ծագած վեճերը։ Գեղջավագը ճանաչվել է նաև որպես պետության ներկայացուցիչ, որովհետև նրան է հանձնարարվել պետական հարկերի ու տուրքերի գանձումը, զինվորական ծառայության, զանազան պարհակների ու պարտավորությունների բաշխման ու կատարման գործերը։ Հայաստանի տարբեր գավառներում Գեղջավագին կոչել են նաև ավագ, ավագ շենին, գյուղերեց, գյուղապետ, գլխավոր գեղջն, դասապետք շինականաց, տան ու տեր, ըռայիս, ռես և այլն։

Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Չեբոքսարի

**Չեբոքսարի** (, չուվ․՝ *Шупашкар*), Ռուսաստանի Դաշնության Չուվաշիայի Հանրապետության մայրաքաղաքը (1925 թվականից)։ Գտնվում է Վոլգայի աջ ափին։ Գետային նավահանգիստ է, ավտոճանապարհների հանգույց։ Կա երկաթուղային կայարան, օդանավակայան։ 460 հազար բնակչությանբ (2010)։

Հայտնի է 1469 թվականից, 1555 թվականից Մոսկովյան պետության ամրոցն էր։ Քաղաք է 1781 թվականից։ 1611-1612 թվականներին բնակիչները մասնակցել են Մինինի և Պոժարսկու ղեկավարած ժողովրդական աշխարհազորին։ 1920-1925-ը Չուվաշական Ինքնավար Մարզի վարչական կենտրոնն էր։ Չեբոքսարի արդյունաբերականա և մշակութային խոշոր կենտրոն է։ Առաջատար ճյուղերն են մեքենաշինությունը, թեթև, սննդի և փայտամշակման արդյունաբերությունը։ Կաշինանյութերի արտադրություն, 2 ՋԷԿ։ Վոլգայի վրա է Չեբոքսարիի ՀԷԿ-ը։ Չեբոքսարիում է Չուվաշական համալսարանը, ունի մանկավարժական և գյուղատնտեսական ինստիտուտներ, Մոսկվայի կոոպերատիվ ինստիտուտի ֆակուլտետ, տեխնիկումներ, ուսումնարաններ, ԳՀԻ-ներ, թանգարաններ, 5 թատրոն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չուվաշիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Սվատոպլուկ Չեխ

**Սվատոպլուկ Չեխ** (, ), չեխ գրող։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պրահայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1869 թվական)։1878-1899 թվականներին «Կվետի» («») առաջադիմական հանդեսի խմբագիրներից էր։

«Վաղորդյան երգեր» (1887 թվական), «Նոր երգեր» (1888 թվական) բանաստեղծությունների ժողովածուներում, «Ստրուկի երգերը» (1894 թվական), «Հնձվորները» (1903 թվական) պոեմներում դատապարտել է բուրժուական հասարակությունը, երգել աշխատավորության պայքարը ընդդեմ ճնշման, արտահայտել հավատ նրանց հաղթանակի նկատմամբ։ Չեխի արձակ գործերից առանձնանում է «Պան Բրոուչեկի ճանապարհորդությունը տասնհինգերորդ հարյուրամյակ» (1888 թվական) երգիծական վիպակը, որտեղ ծաղրված է չեխ բուրժուայի քաղքենիությունն ու անսկզբունքայնությունը, փառաբանված է հուսյան հերոսական անցյալը։ «Տափաստան» (1908 թվական) պոեմում Չեխը ողջունել է 1905-1907 թվականների հեղափոխությունը Ռուսաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չեխ ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ արձակագիրներ
Ռոջեր Չաֆի

**Ռոջեր Բրյուս Չաֆի** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային ուժերի լեյտենանտ։

Ավարտել է Լաֆայեթ քաղաքի (Ինդիանայի նահանգ) Փերդյու համալսարանը (1957)։ Ամերիկյան տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1963 թվականին։

Նշանակվել էր առաջին «Ապոլլոն» տիեզերանավի անձնակազմի (Վիրջիլ Գրիսոմի և էդ Ուայթի հետ) անդամ։ Զոհվել է անձնակազմի հետ տիեզերանավի երկրային փորձարկումների ժամանակ (խցիկի հրդեհի հետևանքով)։ Չաֆիի անունով է կոչվում լուսնի չերևացող կողմի խառնարաններից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Արլինգտոնի ազգային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Չելենջեր (այլ կիրառումներ)

**Չելենջեր** , (բառացի՝ նշանակում է մարտահրավեր նետող),
* 1 առագաստային հանդերձավորումով և օժանդակ շարժիչով (885 կվտ) անգլիական եռակայմ ռազմահետախուզական նավ (62,5 մ երկարությամբ և 2300 տ ջրատարողությամբ)։ 1872 թվականին վերափոխվել է օվկիանոսագրական նավի՝ հիդրոլոգիական, երկրաբանական, քիմիական, կենսբաբանական, և օդերևութաբանական աշխատանքների համար։ 1872-1876 թվականներին Չելենջերը կատարել է շուրջերկրյա նավարկություն և տեղեկություններ հավաքել համաշխարհային օվկիանոսի ջրերի ֆիզիկական և քիմիական բնութագրերի, հատակի ռելիեֆի և երկրաբանական կառուցվածքի մասին։ Չելենջերը համաշխարհային օվկիանոսագրական նավատորմի առաջնեկն է։
* 2 Անգլիական օվկիանոսագրական արշավախմբային նավ, որը 1950-ական թվականներին կատարել է հետազոտություն խաղաղ օվկիանոսում։
Գառնիկ Ավանեսյան (հրամանատար)

**Գառնիկ Վազգենի Ավանեսյան** () - սեպտեմբերի 27 1992, Քարագլուխ, Ասկերանի շրջան), ազատամարտիկ-հրամանատար։ 1987-1989 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ Ավարտել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումը (1990)։ 1989-1992 թվականներին՝ Խրամորթի կամավորական ջոկատի ազատամարտիկ, 1992 թվականից՝ Խրամորթի վաշտի դասակի, ապա՝ վաշտի հրամանատար։ Մասնակցել է Ասկերանի շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Աչքի է ընկել Քարագլխի ազատագրական մարտերի ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Խրամորթում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Մարգարիտ Ղուկասյան

**Մարգարիտ Մամիկոնի Ղուկասյան** (ապրիլի 18, 1917, գյուղ Մեծշեն (Արցախ Մարտակերտի շրջան)), մանկաբարձ-գինեկոլոգ։

Վալերի Մարությանի մայրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բաքվի պետական բժշկական ինստիտուտը (1941 թվական)։ 1941-1946 թվականներին աշխատել է ԼՂՀ Շուշիի շրջանում, 1946-1964 թվականներին՝ Ստեփանակերտի մարզային հիվանդանոցում, 1948-1964 թվականներին՝ գինեկոլոգիական բաժանմունքի վարիչ, 1964-1972 թվականներին՝ ԼՂԻՄ-ի գլխավոր մանկաբարձ-գինեկոլոգ, 1972 թվականից՝ ծննդատան օրդինատոր։ Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներին նկուղային հարկում կազմակերպել է ծննդաբերական և գինեկոլոգիական բաժանմունք, որտեղ ընդունել է ծնունդներ, կատարել վիրահատություններ՝ փրկելով բազմաթիվ մայրերի և նորածինների կյանքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկաբարձներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Որոշում

**Որոշում**, կարող է վերաբերել․ 
#  Վճիռ, իրավական ակտի տեսակ, առաջին ատյանի դատարանի որոշում։
#  «Քաղաքացու որոշում» սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Չափածո

**Չափածո**՝ գրական երկի կառուցման ձև։ Ի տարբերություն արձակի՝ չափածոն ունի ռիթմական միավորներ՝ ոտք, անդամ բանատող տուն, ունի հանգ, բաղաձայն և ձայնավոր հնչյունների կրկնություններ, չափածոյի կառուցման տաղաչափական հինգ համակարգեր։ 
# Չափածո կարող են գրվել բանաստեղծական տարբեր տեսակի գործեր՝ վեպեր, թատերգություններ և այլն։ Չափածո են գրվել նաև գիտական, տեսական մի շարք աշխատություններ (Տ․ Կ․ Լոլկրեցիոս՝ «Իրերի բնության մասին», Ն․ Բուալո՝ «Քերթողական արվեստ», 1674 թվականին)։ Չափածո հատվածներ արձակ շարակարգումով կարող են հանդիպել արձակի տիրույթին պատկանող ստեղծագործություններում։ Աչքի է ընկնում զգացմունքային և խոհական հարստությամբ։ 
# Չափածո իմաստի կոնկրետացմամբ ըմբռնվում է իբրև ոտանավոր, բանաստեղծական խոսք։ Ժամանակի ընթացքում մշակվել է չափածոի գրության ձևը՝ որոշակի չափական կազմությամբ առանձին տողերի հաջորդական դասավորություն, որոնց կապակցված խմբերը կազմում են տներ, ռիթմական պարբերություններ։ Չափածո խոսքում գործող տաղաչափական օրինաչափությունները որոշում են չափածոյի բնույթը՝ ձևավորում այն։
# Չափածո ստեղծագործություններ են բալլադը, բանաստեղծությունը, քառյակը, հայրենը, գանձը, տաղը և այլն։

## Գրականություն

* 2009 - *Գրականագիտական բառարան*, Երևան, «Վան Արյան»։

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Որոտան (թերթ)

**«Որոտան»**, խորհրդային և մասամբ՝ հետխորհրդային թերթ։ Առաջին անգամ Լույս է տեսել 1933 թվականին։

ԽՍՀՄ ժամանակ եղել է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Սիսիանի շրջկոմի և ժողովրդական պատգամավորների Սիսիանի շրջանային խորհրդի օրգանը։ 1933—39 թվականներին լույս է տեսել «Սիսիանի հարվածային» անվանումով, 1946—62 թ․թ․-ին՝ «Կոմունիզմի ուղեգիր», 1962—64 թ․թ․-ին՝ «Զանգեզուր»), Սիսիանում։ Լուսաբանում էր շրջանի կուսակցական ու խորհրդային մարմինների գործունեությունը, խմբային ու խորհրդային տնտեսությունների, արդյունաբերական ձեռնարկությունների առօրյան։ Տպագրել է ակնարկներ անվանի համարվող մարդկանց մասին, պատմել է շրջանի մարզական-մշակութային իրադարձությունների մասին, զետեղել բժշկական, իրավաբանական խորհրդատվություններ, քաղաքական և աշխարհագրական տեղեկանքներ, լուրեր գիտության ու տեխնիկայի նորությունների վերաբերյալ։ Գործկոմների և շրջկոմների լուծարումից հետո դադարեցրել է իր տպագրական գործունեությունը։

1997 թվականին թերթը հիմնադրվել է անկախ կարգավիճակով՝ որպես «Որոտան» անկախ թերթ» ՍՊԸ։ Այն հասարակական-քաղաքական, մշակութային պարբերական է։ Ունի իր պաշտոնական կայքը։

Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հովիկ Դավթյան

**Հովիկ Շչորսի Դավթյան ** (), քիթկոկորդականջաբան։ Հայաստանի բանակի բժշկական ծառայության փոխգնդապետ (2000)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1987)։ 1988-1997 թվականներին աշխատել է Հայաստանի առողջապահության և ՊՆ ռազմաբժշկական ծառայության համակարգում, Հայաստանի ՊՆ Տաթևի բազմաֆունկցիոնալ վերականգնողական կենտրոնի (հոսպիտալի պետի տեղակալ, բուժծառայության պետ), 1997 թվականից՝ Զանգեզուրի կայազորային հոսպիտալի պետ։

1988 թվականին մասնակցել է աղետի զոտու փրկարարական աշխատանքներին, 1989-1994 թվականներին՝ ԼՂ Շահումյանի շրջանի, Գետաշենի ենթաշրջանի. Հայաստանի հարավարևելյան սահմանամերձ, Կուբաթլորի (մարտական գործողությունների ժամանակ բժշկական ծառայության համակարգող), Լաչինի, Հորադիզի և այլ բնակավայրերի ազատագրական մարտերին, միաժամանակ բուժօգնություն ցույց տվել վիրավոր և հիվանդ ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Երևանի կենտրոնական կլինիկական հիվանդանոցի «Մխիթար Հերացի» բժշկական հասարակական կազմակերպության Զանգեզուրի մասնաճյուղի հիմնադիր-նախագահ (1989)։

Պարգևատրվել է Հայաստանի «Մարտական ծառայության համար» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիթկոկորդականջաբաններ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ փոխգնդապետներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ