Ալ-Ջաբիա

**Ալ-Ջաբիա** () վաղ միջնադարում քաղաքական և ռազմական նշանակություն ունեցող քաղաք։ Այն գտնվում էր Հաուրանի հարթավայրի և Գոլանի բարձունքների միջև։ Սկզբում այն ​​եղել է Բյուզանդական կայսրության արաբական վասալ Ղասանիների թագավորության մայրաքաղաք։ Մուսուլմանների կողմից Ասորիքի նվաճումից հետո այն վաղ շրջանում դարձել է մուսուլմանների գլխավոր ռազմական ճամբարը տարածաշրջանում և որոշ ժամանակ՝ «Ջունդ Դիմաշկի» (Դամասկոսի ռազմական շրջան) մայրաքաղաքը։ Խալիֆ Օմար իբն ալ-Խատտաբը քաղաքում հրավիրել է մուսուլման բարձրաստիճան գործիչների ժողով, որտեղ որոշվել են Սիրիայի կառավարման հարցերն և զինվորական վարձատրությունը։ Ավելի ուշ՝ 684 թվականին, ալ-Ջաբիան արաբական ցեղերի գագաթնաժողովի վայրն էր, որը Մարվան I-ին ընտրել էր խալիֆ Մուավիա II-ին հաջորդելու համար։ Ալ-Ջաբիան հաճախ օգտագործվում էր Օմայյան խալիֆների կողմից որպես նահանջի վայր։ Դրա նշանակալիությունը նվազեց, երբ խալիֆ Սուլեյմանը Դաբիքը դարձրեց մուսուլմանների գլխավոր ռազմական ճամբարը Սիրիայում։ Այն գտնվում էր Նավա քաղաքից արևմուտք՝ ներկայիս Դառաայի մարզում։

## Ստուգաբանություն
Պատմաբան Իրֆան Շահիդի խոսքով՝ Ջաբիան ունի «հետաքրքիր ստուգաբանություն»: Անունը կարող է կապված լինել արաբերեն «ջրամբար» բառի կամ ասորական «ընտրյալ» բառի հետ։

## Պատմություն
### Ղասանիների ժամանակաշրջան
Ալ-Ջաբիան առաջին անգամ հիշատակվել է մոտավորապես 520 թվականին Բեթ Արշամի եպիսկոպոս Սիմեոնի սիրիական նամակում, որտեղ նա նշում է, որ իր նամակը գրել է Ղասանի թագավոր Ջաբալա IV իբն ալ-Հարիսի ճամբարից՝ ալ-Ջաբիայից, որը նա անվանում է «Գբիթա»։ Ղասանիների պետությունը բյուզանդահպատակ քրիստոնեադավան արաբ վասալ թագավորություն էր։ Նամակում նշվում էր, որ մոտակայքում Ղասանիների ռազմական ճամբար կար։ Շահիդի խոսքով՝ Սիմեոնի նամակը ցույց է տալիս, որ ալ-Ջաբիան այն վայրն էր, որտեղ օտարերկրյա դեսպաններն ու այլ բարձրաստիճան անձինք հավաքվում էին Ղասանի թագավորների հետ, ինչը ցույց է տալիս քաղաքի կարևորությունը։ Քաղաքը կրկին հիշատակվում է 569 թվականին սիրիական նամակում, որտեղ նշվում է ալ-Ջաբիայի «Սուրբ Սերգիոսի վանքը»։ 587 թվականին ալ-Ջաբիան ծառայել է որպես երկու միաստվածական ​​համայնքների հանդիպման վայր՝ մեկը՝ սիրիական պատրիարք Պետրոսի, մյուսը՝ Ալեքսանդրիայի ղպտի պատրիարք Դամիանի գլխավորությամբ, որոնք ցանկանում էին կարգավորել իրենց կրոնական վեճերը։ Խմբերը չեն կարողացել համաձայնության գալ, սակայն մրցակից մոնոֆիզիտական ​​խմբավորումների հանդիպումը ալ-Ջաբիայում ցույց է տալիս դրա կարևորությունը որպես մոնոֆիզիտական ​​կենտրոն։

Ալ-Ջաբիան գործել է որպես Ղասանիների մայրաքաղաք։ Այն Ղասանի թագավորների կողմից օգտագործվել է որպես իրենց նստավայր։ Ալ-Ջաբիան Ղասանի պալատական ​​բանաստեղծ Հասանի կողմից անվանվել է «Ջաբիյաթ ալ-Ջաուլան»։ Քաղաքը, ըստ երևույթին, անվնաս է մնացել Բյուզանդական Սիրիայի դեմ Լախմիների գլխավորած ասպատակություններից և դեպի Սիրիա Սասանյան Պարսկաստանի ներխուժումից։

### Բարեպաշտ խալիֆների ժամանակաշրջան
Մուսուլմանների կողմից Ասորիքի նվաճման ժամանակ՝ Յարմուքի ճակատամարտից հետո, արաբական զորքերն ավար վերցրին պարտված բյուզանդական բանակից։ Հետագայում ալ-Ջաբիան դարձավ Սիրիայի մուսուլմանների գլխավոր ռազմական ճամբարը։ Այս վայրը ընտրվել է խալիֆ Օմարի կողմից 638 թվականին՝ գլխավոր շահաբաների (Մուհամմադի ուղեկիցներ) հանդիպում անցկացնելու համար՝ Սիրիայի գործերը որոշելու համար։ Սա ներառում էր ռազմական ավարի բաշխումը, Սիրիայի ռազմական կառավարման կազմակերպումը և զինվորների աշխատավարձի որոշումը։ Նույն թվականին Օմարը ելույթ ունեցավ, որը հաճախ հիշատակվում է մուսուլմանական ավանդույթում, որը կոչվում է խութբաթ ալ-Ջաբիա. զորավարների և շահաբաների մեծ հավաքույթի առջև Օմարը հրամանագիր ստորագրեց դիվանի (վարչական հիմնադրամների) ստեղծման մասին։ Սկզբում որոշվեց, որ Սիրիայի տեղական արաբական ցեղերը կհեռացվեն դիվանից, բայց նրանք, ի վերջո, ներառվեցին իրենց ընդդիմության ճնշման տակ։

Հին աղբյուրների համաձայն՝ հրեաները հանդիպել են Օմարի հետ ալ-Ջաբիայում և, հղում անելով դաժան կլիմային և համաճարակներին, խնդրել են գինի խմելու թույլտվություն, սակայն մեղր առաջարկելուց հետո, որը նրանք անարդյունավետ են համարել, Օմարը թույլ է տվել նրանց պատրաստել ոչ ալկոհոլային ուտեստ՝ եփած խաղողի օշարակից, որը, նրա խոսքով, նման է ուղտի քսուքի։

Ալ-Ջաբիան ծառայել է որպես Ջունդ Դիմաշկի (Դամասկոսի ռազմական շրջան) սկզբնական վարչական կենտրոն։ Իմվասի համաճարակի ժամանակ, որը բազմաթիվ մուսուլման զինվորների կյանք խլեց, ալ-Ջաբիան օգտագործվել է որպես ապաստան հիվանդ զինվորների համար՝ իր բարենպաստ կլիմայական պայմանների շնորհիվ։ Արդյունքում, այն դարձել է զինվորների աշխատավարձի բաշխման վայրը։ Քաղաքում կառուցվել է մեծ մզկիթ՝ «մինբարով» (ամբիոնով), ինչը արտոնություն էր, որն ալ-Ջաբիային հավասարեցնում էր խալիֆայության նահանգային մայրաքաղաքներին։ 639/40 և 660 թվականների միջև ալ-Ջաբիան Մուավիա I-ի խալիֆի օրոք ծառայել է որպես մուսուլմանական Սիրիայի մայրաքաղաք՝ ամբողջությամբ։

### Օմայանների ժամանակաշրջան
Մուավիա I-ի կողմից 661 թվականին Օմայյանների խալիֆայության հաստատումից հետո ալ-Ջաբիան դարձավ քաղաք, որով բոլոր Օմայան խալիֆները կանցնեին իրենց գահակալության ընթացքում։ 684 թվականին Մուավիա II-ի մահից և Աբդ Ալլահ իբն ալ-Զուբեյրի աճող վերահսկողությունից հետո Սիրիայի տեղական արաբական ցեղերը հավաքվեցին ալ-Ջաբիայում՝ Օմայանների իշխանությունը պահպանելու համար։ Գագաթնաժողովը նախագահում էր Իբն Բահդալը՝ Բանու Քալբ ցեղի առաջնորդը և խալիֆ Յազիդ I-ի (կառավարել է 680-683) զարմիկը։ Գագաթնաժողովին չմասնակցեցին կայսի ցեղերը և Ջունդ Դիմաշկի նահանգապետ ալ-Դահհաք իբն Կայս ալ-Ֆիհրին, որոնցից յուրաքանչյուրը աջակցում կամ համակրում էր Իբն ալ-Զուբեյրին։ Չնայած Իբն Բահդալը քաջալերում էր Մուավիա II-ի խորթ եղբայրներին, մյուս արաբ առաջնորդները մերժեցին այս առաջարկը՝ խորթ եղբայրների երիտասարդության և անփորձության պատճառով։ Բանու Ջուդհամի առաջնորդներից մեկը՝ Ռաուհ իբն Զինբան, աջակցեց Մարվան I-ին խալիֆայի գահի համար, և մյուս առաջնորդները հետևեցին նրա օրինակին։ Վերջապես համաձայնության եկան, որի համաձայն Մարվանը կդառնար խալիֆ, որին կհաջորդեն Խալիդ իբն Յազիդը, ապա Ամր իբն Սաիդ ալ-Աշդակը։ «Այսպիսով վերականգնվեց Օմայան կուսակցության միասնությունը, և ալ-Ջաբիան դարձավ Մարվանյան դինաստիայի օրրանը», ըստ պատմաբան Հենրի Լամմենսի։

Մարվանը հետագայում փոխեց ալ-Ջաբիայի հետ համաձայնեցված ժառանգության կարգը՝ իր որդուն՝ Աբդ ալ-Մալիքին, նշանակելով իր ժառանգորդը։ Վերջինիս գահակալության տարիներին (685–705) ալ-Ջաբիան խալիֆի կողմից հաճախ օգտագործվում էր որպես մեկամսյա հանգստավայր՝ գարնանը, երբ նա վերադառնում էր Դամասկոս՝ Տիբերիա լճի ափին գտնվող ալ-Սինաբրա ձմեռային հանգստավայրից։ Հենց ալ-Ջաբիայում էր, որ Աբդ ալ-Մալիքը հրամանագիր արձակեց, որ իր որդիները՝ ալ-Վալիդ I-ը և Սուլեյմանը, պետք է հաջորդեն նրան որպես խալիֆ։ Լամմենսն ու Շահիդը սա նկարագրել են որպես «վերջին մեծ քաղաքական իրադարձություն», որը տեղի է ունեցել ալ-Ջաբիայում։ Խալիֆ Սուլեյմանի գահակալության տարիներին (715-717) ալ-Ջաբիայի դերը նվազեց, քանի որ սիրիական գլխավոր ռազմական ճամբարը տեղափոխվեց հյուսիս՝ Դաբիկ՝ արաբա-բյուզանդական սահմանի մոտ։ Այնուամենայնիվ, ալ-Ջաբիան մնաց Ջունդ Դիմաշկի շրջանի կենտրոնը։ Դրա նշանակությունը ավելի նվազեց 750 թվականին Իրաքում հիմնված Աբբասյան խալիֆայության վերելքով։

### Ժամանակակից դարաշրջան
Ալ-Ջաբիայի 8-րդ դարի սկզբից սկսված անկումը, Շահիդի խոսքերով, այն դարձրել է «լիովին անհետացած» մեր օրերում։ Ալ-Ջաբիայի նախկին գոյության մասին վկայում են մոտակա բլուրը, որը կրում է իր անունը՝ Թել ալ-Ջաբիյա, և հին Դամասկոսի «Բաբ ալ-Ջաբիա» դարպասը: Թել ալ-Ջաբիյան 19-րդ դարի արևմտյան հնագետի կողմից նկարագրվել է որպես «շրջակա ամբողջ երկրի ամենաակնառու կետը: Այն երկու գագաթ ունեցող բլուր է, որոնցից արևելյան և ամենաբարձրը հասնում է ծովի մակարդակից 2322 ոտնաչափ բարձրության: Այն առաջարկում է գեղեցիկ տեսարան դեպի Հյուսիսային Հաուրան և Ջեդուր»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

*
*
*

## Արտաքին հղումներ
*Boutmiye-map, 20K
*Naoua-map, 20L

Կատեգորիա:Դառաայի մարզ
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Սիրիայում
Կատեգորիա:Ղասսանիների թագավորություն