Առաջին համաշխարհային պատերազմի իտալական ճակատ

**Իտալական ճակատը** (; ) Առաջին համաշխարհային պատերազմի հիմնական ռազմաբեմերից մեկն էր։ Այն ներառում էր մի շարք ռազմական գործողություններ Իտալիայի թագավորության և Ավստրո-Հունգարիայի սահմանի երկայնքով 1915-1918 թվականներին։ Հետևելով Անտանտի կողմից 1915 թվականի Լոնդոնի պայմանագրով տրված գաղտնի խոստումներին՝ Իտալիայի թագավորությունը պատերազմի մեջ մտավ Անտանտի կողմից՝ նպատակ ունենալով միացնել Ավստրիայի ափամերձ շրջանը, Հյուսիսային Դալմաթիան և ներկայիս Տրենտոյի ու Բոլցանոյի տարածքները։ Շուտով ռազմաճակատում տեղի ունեցավ խրամատային պատերազմ, որը նման էր Արևմտյան ճակատում տեղի ունեցող պատերազմին, բայց այն տեղի էր ունենում էլ ավելի մեծ բարձրություններում, որտեղ չափազանց ցուրտ ձմեռ էր։ Ճակատի երկայնքով տեղի ունեցած մարտերը տեղահանեցին տեղի բնակչության մեծ մասին, և մի քանի հազար խաղաղ բնակիչներ մահացան թերսնումից և հիվանդություններից Իտալիայի թագավորությունում և Ավստրո-Հունգարիայի փախստականների ճամբարներում։

Ռազմական գործողություններն ավարտվեցին 1918 թվականին՝ Իտալիայի հաղթանակով և Իտալական թագավորական բանակի կողմից Տրենտոյի ու Բոլցանոյի գրավմամբ։ Ավստրո-Հունգարիան փլուզվեց ռազմական պարտությունների և հետագա անկարգությունների պատճառով, որոնք առաջացել էին խաղաղասերների ու անջատողականների կողմից։ Ռազմական բոլոր գործողությունները ճակատում ավարտվեցին 1918 թվականի նոյեմբերի 4-ին՝ մտնելով Վիլլա Ջուստիի զինադադարի մեջ։ Իտալիան Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ մտավ նաև ազգային միասնությունն ավարտելու նպատակով՝ Տրենտինո-Ալտո Ադիջեի և Հուլիական մարշի անեքսիայի միջոցով։ Այդ պատճառով Իտալիայի միջամտությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմին համարվում է նաև Իտալիայի չորրորդ անկախության պատերազմ, պատմագրական տեսանկյունից, որի մեջ ներկայացվում է Իտալիայի միավորման ավարտը, որի ռազմական գործողությունները սկսվել են 1848 թվականին հեղափոխությունների ժամանակ՝ Իտալա-ավստրիական պատերազմով։

## Պատմություն
### Նախապատերազմյան շրջան

* **1908** - Բոսնիական ճգնաժամ: Իտալիան փոխհատուցում էր ակնկալում Ավստրո-Հունգարիայի կողմից կառավարվող «Մեծ Իտալիայի» տարածքներում՝ Բոսնիայի և Հերցեգովինա-ի բռնակցման ճանաչման դիմաց, ինչպես համաձայնեցված էր Ավստրո-Հունգարիայի հետ Եռյակ դաշինքի պայմանագրերում: Այնուամենայնիվ, դա տեղի չունեցավ, և դա դարձավ պատճառներից մեկը, որ Իտալիան խզեց իր դաշինքը Ավստրո-Հունգարիայի հետ 1915 թվականին: 1909 թվականին և 1912 թվականին կնքված պայմանագրերի փոխհատուցման դրույթները նույն 7-րդ հոդվածն էր։

«Սակայն, եթե իրադարձությունների ընթացքում Բալկանների տարածաշրջանում կամ Ադրիատիկ և Եգեյան ծովերի Օսմանյան ափերին ու կղզիներում ստատուս քվոյի պահպանումը դառնա անհնար, և եթե երրորդ տերության գործողությունների հետևանքով կամ այլ կերպ Ավստրո-Հունգարիան կամ Իտալիան ստիպված լինեն փոփոխել այն իրենց կողմից ժամանակավոր կամ մշտական ​​​​օկուպացիայի միջոցով, ապա այդ օկուպացիան տեղի կունենա միայն երկու տերությունների միջև նախնական համաձայնությունից հետո, որը հիմնված կլինի յուրաքանչյուր առավելության՝ տարածքային կամ այլ, փոխադարձ փոխհատուցման սկզբունքի վրա, որը նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է ստանալ ներկայիս ստատուս քվոյից դուրս, և որը կբավարարի երկու կողմերի շահերն ու հիմնավորված պահանջները»։

* **1911 թվական**, Իտալա-թուրքական պատերազմ. Այս պատերազմը համարվում էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճանապարհին լարվածության էսկալացիայի հիմնական փուլ։ Օսմանյան կայսրության թուլացումը օտարացրեց Իտալիային Եռյակ դաշինքի իր նախկին գործընկերներից։ Գերմանիան օսմաններին համարում էր դաշնակից, իսկ Ավստրո-Հունգարիայի դիրքորոշումն ավելի բարդացավ հետագա Բալկանյան պատերազմների պատճառով, որոնք Բուլղարիան, Հունաստանը, Սերբիան և Չեռնոգորիան բորբոքեցին Իտալիայի հաղթանակի հեռանկարով։
* **1914 թվականի հունիսի 28**, Սարաևոյում սերբ ազգայնական Գավրիլո Պրինցիպի կողմից էրցհերցոգ Ֆրանց Ֆերդինանդի սպանությունը: Էրցհերցոգը գահի ժառանգորդն էր և տրիալիզմի հիմնական կողմնակիցը: Նման բարեփոխումները Ավստրո-Հունգարիայի դուալիստական միապետությունը կվերածեին Ավստրո-Հունգարիա-Խորվաթիա պետության, որը մրցակցում էր Սերբիայի սերբական ղեկավարության ներքո հարավսլավոնական թագավորություն հիմնելու  շահագրգռվածության:
* **1914 թվականի հուլիսի 1**-ին անսպասելիորեն մահացավ Ալբերտո Պոլիոն, որը 1908 թվականից ի վեր զբաղեցնում էր Իտալական թագավորական բանակի շտաբի պետի պաշտոնը, և նրան փոխարինեց Լուիջի Կադորնան։ Հռոմում Գերմանիայի ռազմական կցորդ Ալֆրեդ ֆոն Կլայստի 1914 թվականի ապրիլին ուղարկված հաղորդագրության համաձայն՝ Պոլիոն համարվում էր չափազանց կայուն, հավատարիմ և լիովին նվիրված Եռյակ դաշինքին և դրա ռազմական հեռանկարներին։
* **1914,** Հուլիսյան ճգնաժամ. Ավստրո-Հունգարիայի արտաքին գործերի նախարար Բերխտոլդը դիտավորյալ չի տեղեկացնում (պաշտոնական) դաշնակիցներին՝ Իտալիային և Ռումինիային, Սերբիայի դեմ նախատեսված գործողությունների մասին և խախտում է Եռյակ դաշինքի 7-րդ հոդվածը, կանխատեսելով, որ համաձայնությունը կտրվի միայն փոխհատուցման դիմաց։
* **1914 թվականի օգոստոսի 2-ին** Անտոնիո Սալանդրան հռչակեց Իտալիայի չեզոքությունը՝ համաձայն Եռյակ դաշինքի 3-րդ հոդվածի։
* **1914 թվականի նոյեմբերի 5-ին** Սիդնի Սոնինոն նշանակվեց արտաքին գործերի նախարար և առաջնահերթություն տվեց Ավստրո-Հունգարիայի վրա ճնշում գործադրելուն կապված Եռյակ դաշինքի 7-րդ հոդվածի հետ՝ փոխհատուցման հարցում։
* **1915  թվականի հունվարի 9,** Հռոմում Գերմանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի դեսպաններ Բեռնհարդ Բյուլով և Կառլ ֆոն Մակիոյի հորդորով Բերխտոլդը կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ին առաջարկում է Տրենտոն զիջել Իտալիային որպես փոխհատուցում: Սակայն կայսրը և Հունգարիայի վարչապետ Իշտվան Տիզան մերժում են առաջարկը, և Տիզանի հորդորով Բերխտոլդը հեռացվում է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնից ու մի քանի օր անց նրան փոխարինում է հունգարացի Ստեֆան Բուրիանը: Գերմանիայի առաջարկը՝ Տրենտոյի փոխհատուցման դիմաց Սոսնովեցը և նրա ածխահանքերը Ավստրո-Հունգարիային տալու մասին, նույնպես մերժվում է 1915 թվականի փետրվարին:
* **1915 թվականի մարտի 3-ին** Սալանդրան և Սոնինոն, Վիկտոր Էմանուել III թագավորի աջակցությամբ, առաջարկ են ներկայացրել Անտանտին՝ պատերազմին միջամտելու համար: Մարտի 22-ին Պրշեմիշլի պաշարումը լուրջ անհաջողություն էր Ավստրո-Հունգարիայի համար Արևելյան ճակատում:
* 1915 **թվականի** ապրիլի 26-ին Լոնդոնի պայմանագիրը ստորագրվեց մի կողմից՝ Միացյալ Թագավորության, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի, մյուս կողմից՝ Իտալիայի կողմից, որպեսզի վերջին մեկ ամսվա ընթացքում մտնի Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ՝ Անտանտի կողմից։ Անտանտը նաև հույս ուներ, որ Ռումինիան և Բուլղարիան կխրախուսվեն միանալ իրենց, երբ Իտալիան նույնը անի։ Պայմանագիրը  գաղտնի էր մնալու 16-րդ հոդվածի համաձայն, և այդպես մնաց մինչև 1917 թվականի դեկտեմբերը, երբ բոլշևիկյան առաջնորդ Վլադիմիր Լենինը հանրությանը բացահայտեց ցար Նիկոլայ II-ի և Անտանտի բոլոր պայմանագրերը, այդ թվում՝ Լոնդոնի գաղտնի պայմանագիրը։

մինի|Ավստրո-Հունգարական կառավարության կողմից տարածվող հակաիտալական թռուցիկ, որում ծաղրվում էր Իտալիայի պատերազմ մտնելը՝ այն նկարագրելով որպես «Իտալիայի մահվան» օր:

* **1915 թվականի մայիսի 4-ին**, Գորլիցեի ճեղքման թեժ պահին, Սալանդրան պաշտոնապես հրաժարվեց Եռյակ դաշինքից՝ Գերմանիային և Ավստրո-Հունգարիային ուղղված նոտայով։ Սակայն մայիսի 13-ին, խորհրդարանում մեծամասնություն չունենալու սպառնալիքի տակ, Սալանդրան հրաժարական տվեց և հրամայում էր Կադոռնային դադարեցնել զորահավաքը։
* **1915 թվականի մայիսի 16-ին** Սալանդրան վերականգնվեց, քանի որ Ջովաննի Ջոլիտտին չկարողացավ նոր կառավարություն ձևավորել հասարակության մեջ աճող լարվածության և թագավորի սպառնալիքների պատճառով։ Երբ խորհրդարանը վերսկսվեց մայիսի 20-ին, Սալանդրան ապահովեց ճնշող մեծամասնություն (367-ը դեմ է 54-ին և 407-ը դեմ է 74-ին) պատերազմի դեպքում կառավարությանը արտակարգ լիազորություններ շնորհող օրինագծի վերաբերյալ։ Մայիսի 22-ին հայտարարվեց ընդհանուր զորահավաք։
* **1915 թվականի մայիսի 23-ին Իտալիան պատերազմ հայտարարեց Ավստրո-Հունգարիային։**

### Ճակատ
#### Տոպոգրաֆիա
Իտալական ճակատը ձգվում էր Ստելվիո լեռնանցքից (Իտալիայի, Ավստրո-Հունգարիայի և Շվեյցարիայի միջև սահմանային եռանկյունում)՝ Տիրոլի, Կարինթիայի և Առափնյա սահմանների երկայնքով մինչև Սոչա գետը։ Դրա ընդհանուր երկարությունը կազմում էր մոտ 600 կիլոմետր, որից 450 կիլոմետրը՝ բարձր լեռնային տեղանքով էր անցնում։ Այս տեղեկատվությունը վերաբերում է ուղիղ գծով չափումներին։ Հաշվի առնելով բնական ռելիեֆը, բազմաթիվ լծակները, գագաթներն ու լեռնաշղթաները՝ բարձրության տարբերություններով, արդյունավետ երկարությունը կազմում էր մի քանի հազար կիլոմետր։

Ճակատը շոշափում էր շատ տարբեր աշխարհագրական տարածքներ. առաջին երեք հատվածներում՝ Ստելվիո լեռնանցքից մինչև Տարվիզիոյի տարածքում գտնվող Հուլյան Ալպերը, այն անցնում էր լեռնային տարածքով, որտեղ լեռնաշղթաների միջին բարձրությունը հասնում էր 2700-ից 3200 մետրի: Բարձր լեռնային շրջաններն ունեն խիստ կոպիտ ռելիեֆ՝ քիչ բուսականությամբ. 2500 մետրից բարձր բարձրությունները նույնպես ծածկված են սառցադաշտերով: Անպտուղ լանդշաֆտները և բավարար վարելահողերի բացակայությունը հանգեցրին այս բարձր լեռնաշղթաների քիչ զարգացմանը. բնակավայրերը հիմնականում սահմանափակվում էին ցածրադիր գոտիներով: Հուլյան Ալպերից մինչև Ադրիատիկ ծով լեռները անընդհատ կորցնում են բարձրությունը և հազվադեպ են հասնում 1000 մետրի, ինչպես Գորիցիայի շրջակայքում: Այս տարածքը նույնպես նոսր բնակեցված է և բնութագրվում է կոշտ կլիմայով՝ ցուրտ ձմեռներով և շատ շոգ ու չոր ամառներով: Սոչա գետի շուրջը, որը հարավ-արևմուտքում հարակից է Ալպերի իտալական նախալեռներին, տարածվում է ժայռոտ Կարստ լանդշաֆտը:

Առաջնագծում տեղագրական առանձնահատկությունները կոնկրետ ազդեցություն ունեցան պատերազմի ընթացքի վրա։ Օրինակ՝ ժայռոտ գրունտը դժվարացնում էր խրամատներ փորելը, և բացի այդ, Սոչա գետի կարստային ապարները լրացուցիչ վտանգ էին ներկայացնում զինվորների համար։ Եթե նռնակները պայթում էին ծակոտկեն մակերեսի վրա, պայթող ապարների բեկորները գործում էին որպես լրացուցիչ բեկորներ։

#### Մոբիլիզացիա
մինի|Ավստրո-հունգարական զինվորների կողմից Իսոնզոյի ճակատում խրամատների փորումը
Էրցհերցոգ Եվգենը, որը արդեն Բալկանյան զորքերի հրամանատարն էր, 1915 թվականի մայիսի 22-ին նշանակվեց գեներալ և նրան տրվեց հարավարևմտյան գերագույն ճակատի նոր հրամանատարությունը: Իր շտաբի պետ Ալֆրեդ Կրաուսի հետ 5-րդ բանակը վերակազմակերպվեց և դրվեց գեներալ-գնդապետ Սվետոզար Բորոևիչ ֆոն Բոյնայի հրամանատարության ներքո, որը մայիսի 27-ին ժամանել էր Արևելյան ճակատից: Տիրոլի Կ.ու.կ. Լանդեսվերտեյդիգունգսկոմմանդոն (LVK) հանձնվեց Գերագույն հրամանատար Վիկտոր Դանկլին՝ Տիրոլի սահմանները պաշտպանելու համար: Այն ներառում էր գերմանական Ալպենկորպսը, որը հարմար էր բարձր լեռներում գործողությունների համար, առաջին դիվիզիաները ժամանեցին մայիսի 26-ին. կարճ ժամանակ անց Ալպենկորպսն արդեն մասնակցում էր իտալական ստորաբաժանումների դեմ մարտական ​​գործողություններին, չնայած Գերմանական կայսրությունը պաշտոնապես պատերազմի մեջ չէր Իտալիայի հետ մինչև 1916 թվականի օգոստոսի 28-ը: «Armeegruppe Rohr»-ը գտնվում էր Ֆրանց Ռոր ֆոն Դենտայի հրամանատարության ներքո և պետք է ապահովեր Կարինթիայի ճակատը: 5-րդ բանակի և արևելքից լրացուցիչ զորքերի տեղափոխումը սահուն ընթացավ. մի քանի շաբաթվա ընթացքում էրցհերցոգ Եվգենը իր հրամանատարության տակ ուներ մոտ 225,000 զինվոր: Հունիսին ավելացավ 48-րդ դիվիզիան (FML Թեոդոր Գաբրիել) և վերջապես, հուլիսին, Գալիցիայից եկած չորս կայզերյեգերի գնդերը և երեք կայզերշյուցեն գնդերը: Ավստրո-Հունգարական պաշտպանության հիմնական առավելությունը բարձրադիր վայրերում ամրացումն էր:

Իտալիան 1915 թվականի մայիսի 22-ին հայտարարեց ընդհանուր զորահավաք, և հունիսի վերջին չորս բանակներ արդեն մտել էին հյուսիսարևելյան սահմանային գոտի։ Իտալիայի գլխավոր շտաբի (Կոմանդո Սուպրեմո) տեղակայման ծրագրում, որը գլխավորում էր արտաքին գործերի նախարար Լուիջի Կադորնան, սահմանվել էին երեք հիմնական կետեր.

1-ին բանակը պետք է շրջապատեր Տիրոլի ճակատը արևմուտքից և հարավից։

4-րդ բանակը պետք է դիրքեր գրավեր Կադորեում և Կարնիայում։

2-րդ և 3-րդ բանակները, մյուս կողմից, դեմ էին 5-րդ կուսակցական բանակին Հուլիական Ալպերում և Իսոնցոյում։

Իտալացի հետևակային զինվոր լիարժեք մարտական ​​կարգով։ 1909 թվականի իտալական ստանդարտ Mod համազգեստ (օգտագործվում էր գծային հետևակի, բերսալիերիների, ալպինիների և կարաբինիերիների կողմից), ինֆանտերիական գլխարկ (բերետտո) և ստանդարտ Carcano M91 հրացան։

Չնայած իտալական զինված ուժերը թվային առումով գերազանցում էին, հարավարևմտյան ճակատում սկզբում իրավիճակը զարմանալիորեն հանգիստ էր։ Տիրոլի ճակատում ճեղքելու փորձ չարվեց, և Իսոնցոյի վրա նույնպես խոշոր հարձակում չեղավ։ Կադորնայի հարձակման ծրագրերի անորոշ իրականացման պատճառով կորսվեց հենց սկզբում վճռական հարված հասցնելու հնարավորությունը։ ԼՎԿ Տիրոլի շտաբի պետ ՖՄԼ Կլետուս Պիչլերը գրել է. Իտալիան 1915 թվականի մայիսի 22-ին հայտարարեց ընդհանուր զորահավաք, և հունիսի վերջին չորս բանակներ արդեն մտել էին հյուսիսարևելյան սահմանային գոտի։ Իտալիայի գլխավոր շտաբի (Կոմանդո Սուպրեմո) տեղակայման ծրագրում, որը գլխավորում էր արտաքին գործերի նախարար Լուիջի Կադորնան, սահմանվել էին երեք հիմնական կետեր.

* 1-ին բանակը պետք է շրջապատեր Տիրոլի ճակատը արևմուտքից և հարավից։
* 4-րդ բանակը պետք է դիրքեր գրավեր Կադորեում և Կարնիայում։
* 2-րդ և 3-րդ բանակները, մյուս կողմից, դեմ էին 5-րդ կուսակցական բանակին Հուլիական Ալպերում և Սոչայում։

մինի|Իտալացի հետևակային զինվորը լրիվ մարտական ​​կարգով. ստանդարտ իտալական Mod. 1909 թվականի համազգեստ (օգտագործվում է գծային հետևակային, Բերսալյերի, Ալպինի և Կարաբինիերի կողմից), մանկական գլխարկ (բերետտո) և ստանդարտ Carcano M91 հրացան
Չնայած իտալական զինված ուժերը թվային առումով գերազանցում էին, հարավարևմտյան ճակատում սկզբում իրավիճակը զարմանալիորեն հանգիստ էր։ Տիրոլի ճակատում ճեղքելու փորձ չարվեց, և Սոչայի վրա նույնպես խոշոր հարձակում չեղավ։ Կադորնայի հարձակման ծրագրերի անորոշ իրականացման պատճառով կորավ հենց սկզբում վճռական հարված հասցնելու հնարավորությունը։ ԼՎԿ Տիրոլի շտաբի պետ ՖՄԼ Կլետուս Պիչլերը գրել է.Այն, որ արագ առաջընթացի հնարավորությունը չօգտագործվեց, մասամբ պայմանավորված էր իտալական բանակի դանդաղ մոբիլիզացիայով։ Վատ զարգացած տրանսպորտային ցանցի պատճառով զորքերի և ռազմական նյութերի մատակարարումը կարողացավ ավարտվել միայն հունիսի կեսերին, այսինքն՝ մեկ ամիս ուշ, քան գնահատվել էր ռազմական ղեկավարության կողմից։ Իտալական բանակը նաև բազմաթիվ թերություններ ուներ կառուցվածքային առումով։ Հրետանային զենքերը և զինամթերքը միակ ոլորտը չէին, որտեղ սուր պակաս կար։ 1914 թվականի օգոստոսին իտալական բանակն իր տրամադրության տակ ուներ ընդամենը 750,000 ստանդարտ Կարկանո 1891 մոդելի հրացան և ընդհանրապես ձեռքի նռնակներ չկային։ Սարքավորումների անբավարար մատակարարումը հատկապես սահմանափակեց 1914 և 1915 թվականների ընթացքում մարզումների ծավալն ու արդյունավետությունը։ Զինամթերքի կարիքը նույնպես շտապ կար. 1914 թվականի հուլիսին յուրաքանչյուր հրացանի համար հասանելի էր ընդամենը մոտ 700 փամփուշտ, չնայած Կադորնայի պահանջին, որ պատերազմի նախապատրաստման համար յուրաքանչյուր հրացանի համար գտնվի 2000 փամփուշտ, 1915 թվականի մայիսին բանակը հաջողացրել էր ձեռք բերել ընդամենը 900 փամփուշտ յուրաքանչյուր հրացանի համար։ Միևնույն ժամանակ, Էմիլիո Դե Բոնոն գրում է, որ «ամբողջ 1915 թվականի ընթացքում խրամատներում ձեռքի նռնակների մասին անհայտ էր մնում»։ Իտալիայի առաջին գնդացիրները նախատիպեր էին, ինչպիսիք են Պերինո մոդել 1908-ը կամ Մաքսիմը, որոնք ձեռք են բերվել 1913 թվականին բրիտանական Վիկերս արտադրողից։ Համապատասխանում էին 1911 թվականի 602 գնդացիրային բաժին ստեղծելու ծրագրին։ 1914 թվականի օգոստոսին ստեղծվել էր դրանցից միայն 150-ը, ինչը նշանակում է, որ յուրաքանչյուր գնդի համար կար միայն մեկ գնդացիրային բաժին, ի տարբերություն մեկ գումարտակի, ինչպես նախատեսված էր ծրագրերում։ 1915 թվականի մայիսին Fiat-Revelli Mod. 1914-ը դարձավ իտալական բանակի ստանդարտ գնդացիրը, և ստեղծվել էր ընդհանուր առմամբ 309 բաժին՝ ընդհանուր 618 զենքով. չնայած սա բարելավում էր, այն դեռևս նախատեսված թվի միայն կեսն էր, ինչը շատ գումարտակների թողնում էր առանց դրանց։ Ի տարբերություն դրա՝ ստանդարտ k.u.k գունդն ուներ չորս գնդացիրային ստորաբաժանում՝ MG 07/12 «Շվարցլոզե», յուրաքանչյուր գումարտակի համար մեկական, մինչդեռ բրիտանական ստանդարտ գունդը 1915 թվականի փետրվարի դրությամբ յուրաքանչյուր գումարտակի համար ուներ չորս գնդացիրային ստորաբաժանում։
մինի|Իտալական ճակատը 1915–1917 թվականներին. Իսոնցոյի և Ասիագոյի հարձակման տասնմեկ ճակատամարտեր։ Կապույտ գույնով նշված է իտալական սկզբնական նվաճումները
Լիբիայում իտալա-թուրքական պատերազմի (1911–1912 թվականներ) ժամանակ իտալական բանակը տառապում էր սարքավորումների և զինամթերքի պակասից, որը դեռևս չէր վերականգնվել մինչև Իտալիայի մուտքը Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ։ Արշավանքի սկզբում ավստրո-հունգարական զորքերը գրավեցին և ամրացրին Հուլյան Ալպերի և Կարստ սարավանդի բարձրավանդակները, չնայած որ սկզբում իտալացիները թվաքանակով գերազանցում էին իրենց հակառակորդներին երեքը մեկի հարաբերակցությամբ։

#### Իսոնզոյի ճակատամարտերը 1915 թվականին
մինի|Իտալական ալպինյան զորքեր, 1915 թվական
ձախից|մինի|Ավստրո-հունգարական 350 մմ L/45 M. 16 ռազմածովային թնդանոթներ
Իտալական հարձակման նպատակն էր հատել Սոչա (Իսոնցո) գետը, գրավել Գորիցիա ամրոց-քաղաքը և այնուհետև մտնել Կարստ սարավանդ։ Այս հարձակումը սկիզբ դրեց Իսոնցոյի առաջին ճակատամարտերին։

1915 թվականի հունիսի 23-ին Իսոնցոյի առաջին ճակատամարտի սկզբում իտալական ուժերը թվաքանակով գերազանցում էին ավստրիացիներին երեքը մեկի հարաբերակցությամբ, բայց չկարողացան թափանցել հյուսիս-արևմտյան Գորիցիայի և Գրադիշկայի բարձրավանդակների ավստրո-հունգարական ամուր պաշտպանական գծերը։ Քանի որ ավստրիական ուժերը զբաղեցրել էին ավելի բարձր տեղանքներ, իտալացիները բարձրանալիս դժվար հարձակումներ իրականացրին։ Հետևաբար, իտալական ուժերը չկարողացան շատ առաջ շարժվել գետից այն կողմ, և ճակատամարտն ավարտվեց 1915 թվականի հուլիսի 7-ին։

Չնայած պրոֆեսիոնալ սպայական կորպուսին, իտալական ստորաբաժանումների խիստ զինված չլինելուն նրանք զուրկ էին մարտական ​​ոգուց։ Բացի այդ, շատ զորքեր  չէին սիրում նորանշանակ իտալացի հրամանատար, գեներալ Լուիջի Կադորնային։ Ավելին, նախկինում գոյություն ունեցող սարքավորումների և զինամթերքի պակասը դանդաղեցրեց առաջընթացը և խափանեց «նապոլեոնյան ոճի» ճեղքման բոլոր սպասումները։ Ինչպես ժամանակակից զինվորականների մեծ մասը, իտալական բանակը հիմնականում օգտագործում էր ձիեր տրանսպորտի համար, բայց դժվարանում էր և երբեմն չէր կարողանում բավարար քանակությամբ մատակարարել զորքերին դժվար տեղանքում։

Երկու շաբաթ անց՝ 1915 թվականի հուլիսի 18-ին` Իսոնցոյի երկրորդ ճակատամարտում, իտալացիները փորձեցին ևս մեկ ճակատային հարձակում Ավստրո-Հունգարական խրամատային գծերի դեմ՝ ավելի շատ հրետանիով։ Ճակատի հյուսիսային հատվածում իտալացիներին հաջողվեց գրավել Բատոնիցա լեռը Կոբարիդի (Կապորետտո) վրայով, ինչը կարևոր ռազմավարական արժեք կունենար ապագա մարտերում։ Այս արյունալի հարձակումն ավարտվեց փակուղով, երբ երկու կողմերն էլ սպառեցին զինամթերքը։

Իտալացիները վերականգնվեցին, զինվեցին 1200 ծանր հրանոթներով, ապա 1915 թվականի հոկտեմբերի 18-ին սկսեցին Իսոնցոյի երրորդ ճակատամարտը՝ ևս մեկ հարձակում։ Ավստրո-Հունգարիայի ուժերը հետ մղեցին իտալական այս հարձակումը, որն ավարտվեց նոյեմբերի 4-ին՝ առանց որևէ առաջընթացի։

Իտալացիները կրկին սկսեցին մեկ այլ հարձակում նոյեմբերի 10-ին՝ Իսոնցոյի չորրորդ ճակատամարտը։ Երկու կողմերն էլ ավելի շատ զոհեր կրեցին, բայց իտալացիները գրավեցին կարևոր տարածքներ, և ճակատամարտն ավարտվեց դեկտեմբերի 2-ին՝ սպառելով զինամթերքը, բայց պարբերաբար տեղի էին ունենում փոխհրաձգություններ։

Ձմեռային դադարից հետո իտալացիները 1916 թվականի մարտի 9-ին սկսեցին Իսոնցոյի հինգերորդ ճակատամարտը և գրավեցին ռազմավարական Սաբատինո լեռը։ Սակայն Ավստրո-Հունգարիան հետ մղեց մյուս բոլոր հարձակումները, և ճակատամարտն ավարտվեց մարտի 16-ին՝ խրամատային պատերազմի համար անբարենպաստ եղանակային պայմաններում։

#### Ազիագոյի հարձակումը
Իտալիայի փակուղուց հետո Ավստրո-Հունգարական ուժերը սկսեցին հակագրոհի պլանավորում (Ասիագոյի ճակատամարտ) Տրենտինոյում և ուղղվեցին Ալտոպիանո դի Ազիագոյի սարահարթի վրայով՝ նպատակ ունենալով ճեղքել Պո գետի հարթավայրը և այդպիսով կտրել 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ իտալական բանակների կապը երկրի հյուսիս-արևելքում: Հարձակումը սկսվեց 1916 թվականի մայիսի 15-ին՝ 15 դիվիզիայով և հանգեցրեց սկզբնական հաջողությունների, սակայն հետո իտալացիները հակագրոհի անցան և ավստրո-հունգարացիներին հետ մղեցին դեպի Տիրոլ:

#### Հետագա մարտերը Իսոնզոյի համար
մինի|311x311փքս|Ավստրո-Հունգարիայի մատակարարման գիծը Վրշիչ լեռնանցքի վրայով, 1917 թվականի հոկտեմբերին
Ավելի ուշ՝ 1916 թվականին, Սոչա գետի երկայնքով տեղի ունեցան ևս չորս ճակատամարտեր։ Իսոնզոյի վեցերորդ ճակատամարտը, որը սկսվեց օգոստոսին իտալացիների կողմից, ավելի մեծ հաջողություն ունեցավ, քան նախորդ հարձակումները։ Հարձակումը ռազմավարական առումով ոչ մի արժեք չբերեց, բայց գրավեց Գորիցիան, ինչը բարձրացրեց իտալացիների ոգին։ Իսոնզոյի յոթերորդ, ութերորդ և իններորդ ճակատամարտերը (սեպտեմբերի 14-ից նոյեմբերի 4) քիչ բանի կարողացան հասնել, բացի երկու ազգերի արդեն ուժասպառ բանակներին հյուծելուց։

1915 թվականի մայիսից մինչև 1917 թվականի օգոստոսը իտալացի զինվորների մասնակցած հարձակումների հաճախականությունը՝ յուրաքանչյուր երեք ամիսը մեկ, ավելի բարձր էր, քան պահանջվում էր Արևմտյան ճակատի բանակների կողմից: Իտալական կարգապահությունը նույնպես ավելի խիստ էր՝ գերմանական, ֆրանսիական և բրիտանական բանակներում անհայտ խստության պատիժներով պարտականությունների խախտումների համար:

Ժայռոտ տեղանքում արկերի կրակոցներից յուրաքանչյուրը 70%-ով ավելի շատ զոհեր էր պատճառում, քան Բելգիայի և Ֆրանսիայի փափուկ հողերի վրա: 1917 թվականի աշնանը իտալական բանակին էր պատկանում պատերազմի ընթացքում կրած մահերի մեծ մասը, սակայն պատերազմի ավարտը, կարծես, դեռ հավերժություն էր թվում: Սա նույն մտածելակերպը չէր ավստրո-հունգարացիների համար: Օգոստոսի 25-ին կայսր Կառլոս Կայսրը գրեց կայզերին հետևյալը. «Տասնմեկերորդ ճակատամարտում ձեռք բերված փորձը ինձ համոզեց, որ տասներկուերորդում մենք շատ ավելի վատ վիճակում կլինենք: Իմ հրամանատարներն ու քաջարի զորքերը որոշել են, որ նման դժբախտ իրավիճակը կարող է կանխատեսվել հարձակման միջոցով: Մենք չունենք անհրաժեշտ միջոցներ զորքերի առումով»:

### Թունելային պատերազմ լեռներում
մինի|Պասուբիոյի սառույցի մեջ գտնվող հանքային պատկերասրահ
մինի|Շկաբրիել լեռան խրամատները 1917 թվականին
1915 թվականից սկսած՝ Դոլոմիտյան ալպերի բարձր գագաթները լեռնային կատաղի պատերազմի վայր էին։ Իրենց զինվորներին թշնամու կրակից և թշնամական ալպյան միջավայրից պաշտպանելու համար, ինչպես ավստրո-հունգարական, այնպես էլ իտալական ռազմական ինժեներները կառուցեցին մարտական ​​թունելներ, որոնք որոշակի չափով ապահովում էին պաշտպանություն և թույլ էին տալիս ավելի լավ լոգիստիկ աջակցություն։ Դոլոմիտների կոշտ կարբոնատային ապարներում բարձր բարձրություններում աշխատելը, հաճախ լեռնագագաթների մոտ գտնվող բաց տարածքներում և նույնիսկ սառցադաշտային սառույցի մեջ, պահանջում էր ինչպես ավստրո-հունգարական, այնպես էլ իտալական հանքագործների ծայրահեղ հմտությունը։

Սկսած 13-ից, որը հետագայում անվանվեց Սպիտակ ուրբաթ, 1916 թվականի դեկտեմբերի 13-ից, Դոլոմիտներում ձնահոսքերի հետևանքով զոհվեց 10,000 զինվոր երկու կողմերից։ Բազմաթիվ ձնահոսքեր առաջացան իտալացիների և ավստրո-հունգարացիների կողմից լեռան լանջին հրետանային արկեր դիտավորյալ կրակելու պատճառով, մինչդեռ մյուսները առաջացան բնական ճանապարհով։

Բացի իրենց զինվորների համար գետնատներ և ծածկած մատակարարման ուղիներ կառուցելուց, ինչպիսին էր իտալական «Ստրադա դելլե 52 Գալերի»-ն, երկու կողմերն էլ փորձեցին դուրս գալ խրամատային պատերազմի փակուղուց՝ թունելներ փորելով ոչ մեկի հող գոտու տակ և պայթուցիկ լիցքեր տեղադրելով թշնամու դիրքերի տակ: 1916 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 1918 թվականի մարտի 13-ը պատերազմի այս թատերաբեմում ավստրո-հունգարական և իտալական ստորաբաժանումները ընդհանուր առմամբ 34 ական են արձակել: Ստորգետնյա մարտերի կիզակետերն էին Պասուբիոն՝ 10 ականով, Լագազուոյը՝ 5-ով, Կոլ դի Լանան/Մոնտե Սիեֆը՝ նույնպես 5-ով, և Մարմոլադան՝ 4 ականով: Պայթուցիկ լիցքերը տատանվում էին 110-ից մինչև 50,000 կիլոգրամ (240-ից մինչև 110,230 ֆունտ) պայթուցիկ նիտրոգլիցերին: 1916 թվականի ապրիլին իտալացիները պայթեցրին պայթուցիկ նյութեր Կոլ Դի Լանայի գագաթների տակ՝ սպանելով բազմաթիվ ավստրո-հունգարացիների:

### 1917 թվական․ Գերմանիան մտնում է ռազմաճակատ
աջից|մինի|350x350փքս|Կապորետտոյի ճակատամարտը
Իտալացիները երկկողմանի հարձակում իրականացրին Գորիցայից հյուսիս արևելքում գտնվող ավստրիական զորքերի դեմ։ Ավստրիացիները կանգնեցրին արևելքում առաջխաղացումը, սակայն Լուիջի Կապելոյի գլխավորած իտալական ուժերը կարողացան ճեղքել ավստրիական զորքերը և գրավել Բանիշիցեի սարահարթը։ Պատերազմի գրեթե բոլոր թատերաբեմերի համար բնորոշ էր, որ իտալացիները հայտնվեցին հաղթանակի եզրին, բայց չկարողացան այն ապահովել, քանի որ իրենց մատակարարման ջոկատները չէին կարողանում համընթաց քայլել առաջնագծի զորքերի հետ, և նրանք ստիպված էին նահանջել։ Չնայած ծանր կորուստներին, իտալացիները գրեթե ուժասպառ էին եղել և ջախջախել էին ավստրո-հունգարական բանակը ճակատում, ինչը նրանց ստիպեց դիմել գերմանական օգնությանը երկար սպասված Կապորետտոյի հարձակման համար։

Ավստրո-Հունգարացիները ստացան խիստ անհրաժեշտ ուժեղացումներ Իզոնցոյի տասնմեկերորդ ճակատամարտից հետո, երբ գերմանական բանակի զինվորները շտապեցին այնտեղ, այն բանից հետո, երբ 1917 թվականի հուլիսին Կերենսկու կողմից Ռուսական կայսրությանը հրամայված ռուսական հարձակումը ձախողվեց։ Մարաշեշտի ճակատամարտից հետո գերմանական զորքեր ժամանեցին նաև ռումինական ճակատից։ Գերմանացիները ներխուժման մարտավարություն մտցրին ավստրո-հունգարական ճակատ և օգնեցին նոր հարձակման աշխատանքներին։ Միևնույն ժամանակ, ապստամբությունները և մարտական ​​ոգու անկումը իտալական բանակը ներսից կաթվածահար արեցին։ Զինվորները ապրում էին վատ պայմաններում և հարձակումներ էին անում հարձակումից հարձակում, որոնք հաճախ նվազագույն կամ ընդհանրապես ռազմական օգուտ չէին բերում։

1917 թվականի հոկտեմբերի 24-ին ավստրո-հունգարացիներն ու գերմանացիները մեկնարկեցին Կապորետտոյի ճակատամարտը (իտալերեն՝ Կոբարիդ կամ Կարֆրեյտ): Հսկայական հրետանային կրակի տակ արձակվեցին քլոր-արսեն նյութ և դիֆոսգեն գազային արկեր, որոնց հաջորդեց հետևակային զորքերի կողմից ներթափանցման մարտավարության կիրառումը՝ շրջանցելով թշնամու հենակետերը և հարձակվելով իտալական թիկունքի վրա: Առաջին օրվա վերջում իտալացիները նահանջել էին 19 կիլոմետր (12 մղոն) դեպի Տալյամենտո գետը:

Երբ ավստրո-հունգարական հարձակումը ջախջախեց իտալացիներին, Իտալիայի նոր շտաբի պետ Արմանդո Դիազը հրամայեց դադարեցնել նրանց նահանջը և պաշտպանել ամրացված պաշտպանությունները Մոնտե Գրապպա գագաթնակետի շուրջ՝ Ռոնկոնե և Տոմատիկո լեռների միջև. չնայած թվային առումով զիջող էին (51,000 ընդդեմ 120,000-ի), իտալական բանակը կարողացավ կանգնեցնել ավստրո-հունգարական և գերմանական բանակներին Մոնտե Գրապպայի առաջին ճակատամարտում:

### 1918 թվական․ պատերազմն ավարտվում է
#### Պիավե գետի երկրորդ ճակատամարտը (1918 թվականի հունիս)
ձախից|մինի|Ավստրո-Հունգարական խրամատ Օրտլեր Ալպերում, 1917 թվական
Խորը և արագ առաջխաղացում ունենալով՝ ավստրո-հունգարացիները գերազանցեցին իրենց մատակարարման գծերը, ինչը ստիպեց նրանց կանգ առնել և վերախմբավորվել: Իտալացիները, որոնք հետ մղեցին Վենետիկի մոտ՝ Պիավե գետի մոտ գտնվող պաշտպանական զորքերին, պատերազմի այդ պահին ունեցել էին 600,000 զոհ: Այս կորուստների պատճառով Իտալիայի կառավարությունը զինեց այսպես կոչված 99 տղաներին (Ragazzi del '99). 1899 թվականին ծնված նորակոչիկների նոր դասը, ովքեր 1917 թվականին դառնում էին 18 տարեկան: 1917 թվականի նոյեմբերին բրիտանական և ֆրանսիական զորքերը սկսեցին համալրել առաջնագիծը՝ համապատասխանաբար տրամադրելով 5 և 6 դիվիզիաներ: Պատերազմական ջանքերի համար իրենց զորքերից շատ ավելի վճռորոշ դեր խաղաց դաշնակիցների տնտեսական օգնությունը՝ տրամադրելով ռազմավարական նյութեր (պողպատ, ածուխ և բերք՝ մատակարարված բրիտանացիների կողմից, բայց ներմուծված Արգենտինայից և այլն), որոնց պակասը Իտալիան այդ ժամանակ խիստ ուներ: 1918 թվականի գարնանը Գերմանիան դուրս բերեց իր զորքերը՝ Արևմտյան ճակատում իր առաջիկա գարնանային հարձակմանը օգտագործելու համար: Գարնանային հարձակման արդյունքում Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան նույնպես իրենց դիվիզիաների կեսը հետ քաշեցին Արևմտյան ճակատ։

Ավստրո-հունգարացիները սկսեցին քննարկել, թե ինչպես ավարտել պատերազմը Իտալիայում։ Ավստրո-հունգարական գեներալները համաձայն չէին, թե ինչպես իրականացնել վերջնական հարձակումը։ Ավստրիայի էրցհերցոգ Յոզեֆ Ավգուստոսը որոշեց երկակի հարձակում, որտեղ երկու ուժերի համար անհնար կլիներ կապ հաստատել լեռներում։

Պիավե գետի երկրորդ ճակատամարտը սկսվեց Լավինե անունով Տոնալե լեռնանցքի մոտ շեղող գրոհով, որը իտալացիները հետ մղեցին երկօրյա մարտերից հետո։ Ավստրիացի դասալիքները դավաճանեցին առաջիկա հարձակման նպատակներին, ինչը թույլ տվեց իտալացիներին երկու բանակ ուղղակիորեն տեղափոխել ավստրիական ճյուղերի ուղղությամբ։ Մյուս ճյուղը՝ գեներալ Սվետոզար Բորոևիչ ֆոն Բոյնայի գլխավորությամբ, հաջողություն ունեցան այնքան ժամանակ, մինչև ինքնաթիռները ռմբակոծեցին նրանց մատակարարման գծերը և իտալական լրացուցիչ ուժեր ժամանեցին։
աջից|մինի|350x350փքս|Իտալական ճակատը 1918 թվականին և Վիտտորիո Վենետոյի ճակատամարտը
մինի|Իտալական զորքերի ափհանումը Տրիեստում, 1918 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Վիտտորիո Վենետոյի հաղթական ճակատամարտից հետո։ Այս ճակատամարտում իտալացիների հաղթանակը նշանավորեց պատերազմի ավարտը Իտալական ճակատում, ապահովեց ավստրո-հունգարական կայսրության լուծարումը և նպաստեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին ընդամենը մեկ շաբաթ անց

#### Վիտտորիո Վենետոյի վճռական ճակատամարտը (1918 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր)
Իտալիայի դաշնակիցների հիասթափությունը, Պիավեի ճակատամարտից հետո հակագրոհ չեղավ։ Իտալական բանակը մեծ կորուստներ էր կրել ճակատամարտում և հարձակումը համարել էր վտանգավոր։ Գեներալ Արմանդո Դիազը սպասեց Արևմտյան ճակատից լրացուցիչ զորքերի ժամանմանը։ 1918 թվականի հոկտեմբերի վերջին Ավստրո-Հունգարիան ծանր վիճակում էր։ Չեխոսլովակիան, Խորվաթիան և Սլովենիան հռչակեցին իրենց անկախությունը, և նրանց զորքերի մի մասը սկսեց դասալքվել՝ չենթարկվելով հրամաններին և նահանջելով։ Չեխոսլովակիայի շատ զորքեր, ըստ էության, սկսեցին աշխատել դաշնակիցների համար, և 1918 թվականի սեպտեմբերին իտալական բանակում կազմավորվեցին հինգ չեխոսլովակյան գնդեր։

1918 թվականի հոկտեմբերին Իտալիան վերջապես բավարար զինվորներ ուներ հարձակում սկսելու համար։ Հարձակման թիրախը Վիտտորիո Վենետոն էր՝ Պիավեի մյուս կողմում։ Իտալական բանակը ճեղքեց Սաչիլեի ​​մոտ գտնվող ճեղքը և համալրեց ուժերը, որոնք ջախջախեցին Ավստրո-Հունգարիայի պաշտպանական գիծը։ Հոկտեմբերի 31-ին իտալական բանակը սկսեց լայնածավալ հարձակում, և ամբողջ ճակատը սկսեց փլուզվել։ Նոյեմբերի 3-ին 300,000 ավստրո-հունգարական զինվորներ հանձնվեցին, նույն օրը իտալացիները մտան Տրենտո և Տրիեստ՝ բնակչության կողմից ողջունվելով։

Նոյեմբերի 3-ին արդեն քայքայված Ավստրո-Հունգարիայի ռազմական ղեկավարները սպիտակ դրոշ ուղարկեցին իտալացի հրամանատարին՝ կրկին զինադադար և խաղաղության պայմաններ խնդրելու համար: Պայմանները հեռագրով համաձայնեցվեցին Փարիզում գտնվող դաշնակից իշխանությունների հետ, փոխանցվեցին Ավստրո-Հունգարիայի հրամանատարին և ընդունվեցին: Ավստրիայի հետ զինադադարը ստորագրվեց Պադուայի մոտ գտնվող Վիլլա Ջուստիում նոյեմբերի 3-ին և ուժի մեջ մտավ նոյեմբերի 4-ի ցերեկվա ժամը 3-ին: Ավստրիան և Հունգարիան առանձին զինադադարներ ստորագրեցին Հաբսբուրգյան միապետության տապալումից և Ավստրո-Հունգարական կայսրության փլուզումից հետո:

### Զոհեր
Իտալացի զինվորականների մահվան դեպքերի թիվը կազմել էր 834 ավագ սպա և գեներալ, 16,872 կրտսեր սպա, 16,302 ենթասպա և 497,103 զինծառայող, ընդհանուր առմամբ՝ ավելի քան 531,000 զոհ։ Նրանցից 257,418 տղամարդ Հյուսիսային Իտալիայից էին, 117,480-ը՝ Կենտրոնական Իտալիայից և 156,251-ը՝ Հարավային Իտալիայից։ Մինչդեռ 1915 թվականին իտալական ճակատում իտալացի զինվորների թիվը կազմում էր 66,090, 1916 թվականին այդ թիվը կազմել է 118,880, 1917 թվականին՝ 152,790, իսկ 1918 թվականին՝ 40,250 զոհ։

Ավստրո-հունգարական ճակատամարտի զոհերի թիվը (այս կատեգորիան չի ներառում թիկունքում կամ որպես ռազմագերի զոհված զինվորներին) կազմել է 4,538 սպա և 150,812 զինվոր, ընդհանուր առմամբ՝ 155,350 զոհ։ Կորուստները ժամանակի ընթացքում աճել են. 1915 թվականին զոհվել է 31,135, 1916 թվականին՝ 38,519, 1917 թվականին՝ 42,309 և 1918 թվականին՝ 43,387։ Մինչդեռ 1915 թվականին իտալական ճակատում մարտական ​​գործողությունների ժամանակ զոհվածները կազմում էին  ավստրո-հունգարական բոլոր ճակատամարտերի 18%-ը, 1916 թվականին այս ցուցանիշը կազմել է 41%, 1917 թվականին՝ 64%, իսկ 1918 թվականին՝ 84%։

### Դալմաթիայի, Իստրիայի, Տրենտինոյի և Տիրոլի օկուպացիան
մինի|Իտալական հեծելազորը Տրենտոյում 1918 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Վիտտորիո Վենետոյի հաղթական ճակատամարտից հետո
Իտալացի զինվորները մտան Տրենտո, մինչդեռ Բերսալիերին ծովից ափ իջավ Տրիեստում։ Հաջորդ օրը գրավեցին Իստրիայի Ռովինո և Պորեչ քաղաքները, Դալմատյան Լիսա և Լագոստա կղզիները, ինչպես նաև Զադար և Ռիեկա քաղաքները. վերջինս չէր մտնում այն ​​տարածքների մեջ, որոնք սկզբում դաշնակիցները գաղտնի խոստացել էին Իտալիային հաղթանակի դեպքում, սակայն իտալացիները որոշեցին միջամտել՝ ի պատասխան հունգարացիների փախուստից հետո ստեղծված տեղական Ազգային խորհրդի, որը հայտարարել էր Իտալիայի թագավորության հետ միության մասին։ Ռեջիա Մարինան գրավեց Պուլան,Շիբենիկ և Զադարը,  որոնք դարձան Դալմաթիա նահանգապետության մայրաքաղաքը։ Դալմաթիայի նահանգապետությունն ուներ նախնական նպատակ՝ տարածքը տանել Իտալիայի թագավորության մեջ լիակատար ինտեգրման՝ աստիճանաբար ներմուծելով ազգային օրենսդրություն նախորդի փոխարեն։ Դալմաթիայի նահանգապետությունը տարհանվեց իտալա-հարավսլավական համաձայնագրերից հետո, որոնք հանգեցրին Ռապալոյի պայմանագրին (1920)։ Իտալիան գրավեց նաև Ինսբրուքը և ամբողջ Տիրոլը՝ Առաջին բանակի III կորպուսի կողմից՝ 20-22,000 զինվորներով։

### Հետևանքներ
մինի|Ռեդիպուլիայի պատերազմի հուշարձանը՝ Աոստայի դուքս Էմանուելե Ֆիլիբերտոյի դամբարանով, որը մականունով ստացել է Անպարտելի դուքս Առաջին համաշխարհային պատերազմում բազմաթիվ հաղթանակների մասին հաղորդելու համար՝ առանց երբևէ պարտվելու մարտադաշտում։
Երբ պատերազմն ավարտվեց, Իտալիայի վարչապետ Վիտտորիո Էմանուելե Օռլանդոն Վերսալում հանդիպեց Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջի, Ֆրանսիայի վարչապետ Ժորժ Կլեմանսոյի և ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի հետ՝ քննարկելու, թե ինչպես պետք է վերասահմանվեն Եվրոպայի սահմանները՝ ապագա եվրոպական պատերազմից խուսափելու համար: Բանակցությունները Իտալիային քիչ տարածքային օգուտ բերեցին, քանի որ Վիլսոնը խոստացավ բոլոր եվրոպական ազգություններին ազատություն՝ ստեղծելու իրենց ազգային պետությունները: Արդյունքում, Վերսալի պայմանագիրը Դալմաթիան և Ալբանիան չանցկացրեց Իտալիային, ինչպես խոստացվել էր: Ավելին, բրիտանացիներն ու ֆրանսիացիները որոշեցին գերմանական անդրծովյան գաղութները բաժանել իրենց մանդատների, որոնցից Իտալիան ոչինչ չստացավ: Իտալիան նաև ոչ մի տարածք չստացավ Օսմանյան կայսրության փլուզումից: Դրան չնայած, Օռլանդոն համաձայնվեց ստորագրել Վերսալի պայմանագիրը, ինչը մեծ աղմուկ բարձրացրեց նրա կառավարության դեմ: Սեն-Ժերմենի հաշտության պայմանագիր (1919 թվական) և Ռապալոյի (1920 թվական) պայմանագրերը թույլ տվեցին Տրենտինո Ալտո-Ադիջեի, Ջուլիան Մարչի, Իստրիայի, Կվարների, ինչպես նաև դալմաթական քաղաք Զադարի միացումը:

Խաղաղության համաձայնագրից զայրացած՝ իտալացի ազգայնական բանաստեղծ Գաբրիելե Դ'Աննունցիոն 1919 թվականի սեպտեմբերին առաջնորդեց դժգոհ պատերազմի վետերաններին և ազգայնականներին՝ ստեղծելով Ֆիումեի Ազատ Պետությունը։ Ազգայնականների շրջանում նրա ժողովրդականությունը նրան հանգեցրեց նրան, որ նրան անվանեցին Իլ Դուչե («Առաջնորդ»), և նա Ռիեկայի վրա իր հարձակման ժամանակ օգտագործեց սևազգեստ կիսառազմական ջոկատ։ Դուչեի առաջնորդական տիտղոսը և սևազգեստ կիսառազմական համազգեստը հետագայում ընդունվեցին Բենիտո Մուսոլինիի իտալական ֆաշիզմի կողմից։ Ռիեկայի Իտալիային միացման պահանջը տարածվեց քաղաքական սպեկտրի բոլոր կողմերի վրա։

Դրան հաջորդում է Հռոմի պայմանագիրը (1924 թվական), որը հանգեցրեց Ռիեկա քաղաքի միացմանը Իտալիային։ Իտալիայի տարածքային նվաճումների բացակայությունը հանգեցրեց նրան, որ արդյունքը որակվեց որպես խեղված հաղթանակ։ Խեղված հաղթանակի հռետորաբանությունը ընդունվեց Մուսոլինիի կողմից և հանգեցրեց իտալական ֆաշիզմի վերելքին, դառնալով ֆաշիստական ​​Իտալիայի քարոզչության հիմնական կետը։ Պատմաբանները խեղված հաղթանակը համարում են «քաղաքական առասպել», որն օգտագործվում է ֆաշիստների կողմից իտալական իմպերիալիզմը սնուցելու և Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո լիբերալ Իտալիայի հաջողությունները թաքցնելու համար։ Իտալիան նաև մշտական ​​տեղ ստացավ Ազգերի լիգայի գործադիր խորհրդում։
մինի|Էնրիկո Տոտի, իտալացի հայրենասեր և Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս։ Իտալական «La Domenica del Corriere» շաբաթաթերթից, 1916 թվականի սեպտեմբերի 24։
մինի|Իտալական քարոզչական պաստառ 1917 թվականին

## Իտալական բանակի մարտական ​​կարգը 1915 թվականի մայիսի 24-ի դրությամբ
### Առաջին բանակ
Գեներալ-լեյտենանտ Ռոբերտո Բրուսատի

#### III կորպուս
Գեներալ-լեյտենանտ Վիտտորիո Կամերանա

* 5-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Լուիջի Դրուետի)
** «Կունեո» բրիգադ – 7-րդ (I, III և IV)) և 8-րդ (I-III) հետևակային գնդերը
** «Պալերմո» բրիգադ՝ 67-րդ (I-III) և 68-րդ (I, III և IV) հետևակային գնդեր
** 27-րդ դաշտային հրետանային գունդ (-) (5 մարտկոց) 75/906 (ձայնագրման ամսաթիվ՝ 7–13 հունիսի); 10-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 6-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Օսկար Ռոֆի)
** «Տոսկանա» բրիգադ՝ 77-րդ (I-III) և 78-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Սիցիլիա» բրիգադ՝ 61-րդ (I-III) և 62-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 16-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906; 11-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 35-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ֆելիչ դե Շորանդ)
** «Միլանո» բրիգադ՝ 159-րդ (I-III) և 160-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Նովարա» բրիգադ՝ 153-րդ I-III) և 154-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 42-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906; 15-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ; շարժական աշխարհազորային հեծելազորի 5-րդ խումբ (9-րդ և 10-րդ էսկադրիլիաներ)
* Կորպուսի զորքեր
** 7-րդ Բերսալիերի գունդ (Btns 8, 10 & 11 bis)
** 45-րդ Bersaglieri գումարտակ (շարժական միլիցիա)
** Խառը կանոնավոր և շարժական միլիցիայի ալպինի գումարտակներ. Մորբեգնո (44, 45, 47, 88, 104 Cos); Տիրանո (46, 48, 49, 89, 113 Կոս); Էդոլո (50–52, 90, 105 Կոս) և Վեստոն (53–55, 91 Կոս)
** Տարածքային միլիցիայի Ալպինի գումարտակներ՝ Val d’Intelvi (244, 245, 247 Cos); Վալտելինա (246, 248, 249 Cos);Կամոնիկայի Վալ (250-52 Cos) ևՎալ Չիզե (253-54 Cos)
** III գումարտակ, թագավորական մաքսային պահակախումբ (սահմանային) (Reale Guardia di Finanza di սահմանները)
** Ակվիլայի 27-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (4 էսկադրիլիա) (ժամանակացույց՝ մայիսի 20)
** 6-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906
** 30-րդ լեռնային մարտկոց
** 2-րդ խումբ, 1-ին ծանր դաշտային հրետանային գունդ (4-րդ և 5-րդ մարտկոցներ)
** 1-ին գումարտակ, հանքագործներ (Cos 10, 11, 18)
** 4-րդ հեռագրական ընկերություն
** ½ 18-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ

#### V կորպուս
աղբյուր՝ Գեներալ-լեյտենանտ Ֆլորենցիո Ալիպրինդի

* 9-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ֆերուչիո Ֆերի)
** «Ռոմա» բրիգադ՝ 79-րդ (II, III, IV) և 80-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Պուժիլ» բրիգադ՝ 71-րդ (II-IV) և 72-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 29-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906; 12-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* 15-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Լուիջի Լենչանտին)
** «Վենետիկ» բրիգադ՝ 83-րդ (I-III) և 84-րդ (I, II, IV) հետևակային գնդեր
** «Աբրուցի» բրիգադ՝ 57-րդ (I, III, IV) և 58-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 19-րդ դաշտային հրետանային գունդ (-) (6 մարտկոց) 75/906; 1-ին վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 34-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Պասկուալե Օրո)
** «Իվրեա» բրիգադ՝ 161-րդ (I-III) և 162-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Տրևիզո» բրիգադ՝ 115-րդ (I-III) և 116-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 41-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906; 9-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ; Շարժական աշխարհազորային հեծելազոր՝ 21-րդ էսկադրիլիա (հրամանատարության՝ հունիսի 11-ին) և 23-րդ էսկադրիլիա (հրամանատարության՝ հունիսի 29-ին)
* Կորպուսի զորքեր
** 2-րդ Բերսալիերի գունդ (Btns 2 bis, 4 & 17)
** 4-րդ Բերսալիերի գունդ (Btns 26 bis, 29 & 31 bis)
** 8-րդ Բերսալիերի գունդ (Btns 3 bis, 5 & 12)
** 1-րդ, 42-րդ և 48-րդ Bersaglieri գումարտակները (շարժական միլիցիա)
** Խառը կանոնավոր և շարժական միլիցիայի ալպինի գումարտակներ. Վերոնա (56–58, 73, 92 Կոս); Վինչենցա (59–61, 93, 108 Կոս); Բասանո (77–79, 106 Կոս) և Ֆելտրեն (64–66, 95 Կոս)
** Տարածքային միլիցիայի Ալպինի գումարտակներ՝ Վալ դ'Ադիժե (256–258 Կոս); Վալ Լեոգրա (259, 260 Կոս); Վալ Բրենտա (262, 263 Կոս) և Վալ Սիսմոն (264, 265 Կոս)
** V, VII, IX, XVII և XVIII գումարտակներ, Թագավորական մաքսային պահակախումբ (ափամերձ) (Reale Guardia di Finanza di costieri) Ինքնավար Cos. 11 և 52 հետ:
** I գումարտակ, թագավորական մաքսային պահակախումբ (սահմանային)
** Կատանիայի 22-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (ձեռնարկվել է մայիսի 28-ին)
** Լեռնային հրետանու 15 մարտկոցներ՝ Օնեգլիայի խումբ (մարտկոցներ 23, 26 և 27), Վինչենցայի խումբ (մարտկոցներ 19–21), Ջենովեի խումբ (մարտկոցներ 28 և 29), Տորինո-Աոստայի խումբ (մարտկոցներ 4–6) և անկախ մարտկոցներ՝ 1, 8, 57 և 59
** 5-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911
** 1-ին, 13-րդ, 14-րդ և ½ 7-րդ կոս, հանքագործներ
** 11-րդ հեռագրական ընկերություն
** 16-րդ ընկերություն, 2-րդ սակրավոր գունդ (պատնեշ Բրենտա-Սիսմոն)
** 16-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ (Ագնո-Ասսա արգելապատնեշ)

#### Բանակային զորքեր
* «Մանտովա» բրիգադ, 113-րդ (I-III) և 114-րդ հետևակային (I-III) գնդերը
* Ակվիլայի 27-րդ թեթև հեծելազորային գնդ, 4-րդ էսկադրիլիա
* 3-րդ խումբ, 1-ին ծանր դաշտային հրետանային գունդ (6-րդ և 7-րդ մարտկոցներ)
* 2-րդ և 17-րդ կայարաններ, հանքագործներ
* 17-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 14-րդ Պոնտուն Կո
* 16-րդ հեռագրական ընկերություն
* 1 հատված, 1 1⁄2 կՎտ հզորությամբ ռադիոհեռագիր
* 1 ջոկատ, հեռահաղորդակցություն

### Երկրորդ բանակ
Գեներալ-լեյտենանտ Պիետրո Ֆրուգոնի

#### II Կորպուս
Գեներալ-լեյտենանտ Էնցիո Ռեյզոլի

* 3-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ջովաննի Պրելի)
** «Ռավեննա» բրիգադ՝ 37-րդ (I, III, IV) և 38-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Ֆորլիի բրիգադ»՝ 43-րդ (I-III) և 44-րդ (I, III, IV) հետևակային գնդեր
** 23-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906; 2-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 4-րդ դիվիզիա (գեներալ-մայոր Չեզարե Դել Մաստրո)
** «Լիվորնո» բրիգադ՝ 33-րդ (I-III) և 34-րդ (IV-VI) հետևակային գնդեր
** «Լոմբարդիա» բրիգադ՝ 73-րդ (I-III) և 74-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 26-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906; 3-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 32-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ալբերտո Պյաչենտինի)
** «Սպեցիա» բրիգադ՝ 125-րդ (I-III) և 126-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Ֆլորենցիա» բրիգադ՝ 127-րդ (I-III) և 128-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 48-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906; 13-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* Կորպուսի զորքեր
** 9-րդ և 10-րդ Բերսալիերի հեծանվային գումարտակներ
** 11-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911
** 6-րդ խումբ, 1-ին ծանր դաշտային հրետանային գունդ (13-րդ և 14-րդ մարտկոցներ)
** 6-րդ հեռագրական ընկերություն

#### IV կորպուս
աղբյուր՝ Գեներալ-լեյտենանտ Մարիո Նիկոլիս դե Ռոբիլանտ

* 7-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Նիկոլա Դ'Ավանզո)
** «Բերգամո» բրիգադ՝ 25-րդ (I-III) և 26-րդ (II-IV) հետևակային գնդեր
** «Վալտելինա» բրիգադ՝ 65-րդ (I-III) և 66-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 21-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911; 1-ին վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* 8-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Գուգլիելմո Լանգ)
** «Մոդենա» բրիգադ՝ 41-րդ (I-III) և 42-րդ (I, II, IV) հետևակային գնդեր
** «Սալեռնո» բրիգադ՝ 89-րդ (I, III, IV) և 90-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 28-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906
* 33-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Կառլո Ռիչի)
** «Լիգուրիա» բրիգադ՝ 157-րդ (I-III) և 158-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Էմիլիա» բրիգադ՝ 119-րդ (I-III) և 120-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 40-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906; 14-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* Բերսալիերի դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ալեսանդրո Ռասպի)
** Բերսալիերիի 6-րդ գունդ (6-րդ, 13-րդ և 19-րդ խմբեր)
** Բերսալիերի 9-րդ գունդ (Btns 28, 30 & 32)
** 11-րդ Բերսալիերի գունդ (Btns 15 bis, 27 & 33)
** 12-րդ Բերսալիերի գունդ (Btns 21, 23 & 26)
** Մոնդավիի խմբի լեռնային հրետանի (Լեռնային մարտկոցներ 10, 11, 12, 54); 17-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* Ալպինի խումբ Ա (գնդապետ Ռիկարդո Թեդեսկի)
** Կանոնավոր և շարժական միլիցիայի ալպինի գումարտակներ. Աոստա (41–43 Reg Cos, 87, 103 MM Կոս); Իվրեա (38–40, 86, 111 Կոս); Intra (7, 24, 37, 112 Կոս) & Սիվիդեյլ (16, 20, 76, 87, 103 Կոս)
** Տարածքային միլիցիայի Ալպինի գումարտակներ՝ Վալ Նատիսոնե (216, 220 Կոս); Վալ Օրկո(238, 239 Կոս); Վալ Բալտեա (241, 242 Կոս) & Վալ Տոչե (207, 243 Կոս)
** Բերգամոյի լեռնային հրետանու խումբ (Լեռնային մարտկոցներ 31, 32, 33, 61)
* Ալպինի խումբ Բ (գնդապետ Էռնեստո Ալիանա)
** Կանոնավոր և շարժական միլիցիայի ալպինի գումարտակներ. Պիներոլո (25–27, 82 Կոս); Սուսա (34–36, 85, 102 Կոս); Աքսիլներ (31–33, 84 Կոս) & Վալ Պելիչե (41–43, 87, 103 Կոս)
** Տարածքային միլիցիայի ալպինի գումարտակներ՝ Վալ Սենիսկիա (234, 235 Կոս) և Վալ Դորա (231, 232 Կոս)
** Պիներոլա խմբի լեռնային հրետանի (7 և 9 լեռան մարտկոցներ)
* Կորպուսի զորքեր
** Բերսալիերիի 5-րդ գունդը (14-րդ, 22-րդ և 24-րդ ստորաբաժանումներ)՝ Բերսալիերիի 5-րդ հեծանվորդական գումարտակի հետ միասին
** 4-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911
** 4-րդ խումբ, 1-ին ծանր դաշտային հրետանային գունդ (8-րդ, 9-րդ և 10-րդ մարտկոցներ)
** 17-րդ հեռագրական ընկերություն

#### XII կորպուս
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Լուիջի Սեգատո

* 23-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ջովաննի Էյրալդի)
** «Վերոնա» բրիգադ՝ 85-րդ (I-III) և 86-րդ (I, III, IV; միայն 9 ցամաքային) հետևակային գնդեր
** «Աոստա» բրիգադ – 5-րդ հետևակային գունդ (II-IV; միայն 9 ցամաքային) և 6-րդ (I, III, IV) հետևակային գնդեր
** 22-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906
** 1-ին խումբ, 10-րդ դաշտային հրետանային գունդ (մարտկոցներ 1, 2 և 3)
** 12-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 24-րդ դիվիզիա (գեներալ-մայոր Գուստավո Ֆարա)
** «Նեապոլի» բրիգադ՝ 75-րդ (I, II, IV; միայն 9 ցամաքային) և 76-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Պիեմոնտե» բրիգադ – 3-րդ (II, III, IV; միայն 9 ցամաքային) և 4-րդ (I, II, IV) հետևակային գնդեր
** 36-րդ դաշտային հրետանային գունդ (2 խումբ՝ 5 դաշտային մարտկոցով) 75/911 գումարած 3 (sic 6?)լեռան մարտկոցներ՝ 13-րդ լեռան խումբ (լեռան մարտկոցներ 37–39) և 14-րդ լեռան խումբ (լեռան մարտկոցներ 63, 64 և 65)
** 3-րդ խումբ, 10-րդ դաշտային հրետանային գունդ (մարտկոցներ 6, 7 և 8), 4-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* Կորպուսի զորքեր
** 10-րդ bis Բերսալիերի գունդ (Btns 16 bis, 34 bis & 35 bis)
** 2-րդ խումբ, 10-րդ դաշտային հրետանային գունդ (4-րդ և 5-րդ մարտկոցներ)
** 4-րդ խումբ, 2-րդ ծանր դաշտային հրետանային գունդ (8-րդ, 9-րդ և 10-րդ մարտկոցներ)
** 9-րդ հեռագրային ընկերություն

#### Բանակային զորքեր
* 149 Ա թնդանոթի 2 մարտկոցներից բաղկացած 2 խումբ (149 Ա մարտկոցներ 1, 7, 11 և 12) («առաջին թռիչքի համար»)
* 149 G թնդանոթի 3 մարտկոցներից բաղկացած 1 խումբ (149 G մարտկոցներ՝ 5, 6 և 7) («առաջին թռիչքի համար»)
* 70 Ա հզորությամբ թնդանոթի 4 մարտկոցներից բաղկացած 2 խումբ (մարտկոցների հավաքածու՝ 1, 4, 5, 8, 9, 10, 11 և 20)
* 1 Պոնտոնային գումարտակ (Կողոսացիներ 6, 7, 8, 13)
* 8-րդ ընկերություն, հանքագործներ
* 24-րդ հեռագրային ընկերություն
* 1 1⁄2 կՎտ հզորությամբ 1 հատվածային ռադիոհեռագրիչ
* 1 ջոկատի դաշտային լուսանկարչություն
* Դաշտային աէրոստատիկ օդապարիկների 3 բաժին
* Ինքնաթիռների 3 էսկադրիլիա (Նյուպորտի 6-րդ, 7-րդ և 8-րդ համարներ)

### Երրորդ բանակ
աղբյուր` Նորին թագավորական մեծություն, արքայազն Էմանուել Ֆիլիբերտո, Աոստայի դուքս

#### VI կորպուս
աղբյոըր` Գեներալ-լեյտենանտ Կարլո Ռուել

* 11-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Էտորե Մամբրետի)
** «Պիստոյա» բրիգադ՝ 35-րդ (I, III, IV) և 36-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** Թագավորական («Ռ») բրիգադ՝ 1-ին (I-III) և 2-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 14-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906 (3 մարտկոց ժամանել է մայիսի 27-ին)
** 70 Ա հզորությամբ 3 մարտկոցներից բաղկացած 1 խումբ (2, 7 և 14 մարտկոցների հավաքածու)
** 1-ին խումբ, 1-ին ծանր հրետանու գունդ (բայթ 1, 2 և 3)
** 6-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 12-րդ դիվիզիա (գեներալ-մայոր Օրեստե Զավաթարի)
** «Կազալե» բրիգադ՝ 11-րդ (I-III) և 12-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Պավիա» բրիգադ՝ 27-րդ (I-III) և 28-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 30-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906; 7-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 1-ին հեծելազորային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Նիկոլա Պիրոցի)
** 1-ին հեծելազորային բրիգադ – Մոնֆերատոյի 13-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (-) (4 էսկադրիլիա)[Ն 25] (ձեռնարկվել է մայիսի 10-ին) և Հռոմի 20-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (ձեռնարկվել է մայիսի 10-ին)
** 2-րդ հեծելազորային բրիգադ – Ջենովայի 4-րդ հեծելազորային գունդ (հրամանագրվել է մայիսի 10-ին) և Նովարայի 5-րդ նիզակակիր գունդ (հրամանագրվել է մայիսի 12-ին)
** 94-րդ հետևակային գունդ [Մեսինայի բրիգադից, 13-րդ դիվիզիա, VII կորպուս]
** 20-րդ հետևակային գնդի 1 գումարտակ
** Բերսալիարիի 8-րդ և 11-րդ հեծանվային գումարտակներ
** Ձիավոր հրետանու 2-րդ խումբ (Ձիավոր հրետանու մարտկոցներ 1 և 2) 75/912
** 2-րդ խումբ, 3-րդ դաշտային հրետանային գունդ (4-րդ և 5-րդ մարտկոցներ)
* Կորպուսի զորքեր
** Բերսալիերիի 6-րդ և 12-րդ հեծանվային գումարտակներ
** II գումարտակ, Թագավորական մաքսային կորպուս (Սահման)
** 3-րդ դաշտային հրետանային գունդ (-) (6 մարտկոց) 75/911
** 2-րդ խումբ, 2-րդ ծանր դաշտային հրետանային գունդ (4-րդ և 5-րդ մարտկոցներ)
** 8-րդ հեռագրական ընկերություն
** ½ 18-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
** 19-րդ շրջան, հանքագործներ
** 12-րդ Պոնտուն Կո
** 1-ին և 2-րդ էսկադրիլիաների ինքնաթիռներ Բլերիո

#### VII կորպուս
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Վինչենցո Գարիոնի

* 13-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Կլետո Անջելոտի)
** «Մեսինա» բրիգադ – 93-րդ (III, IV, V; միայն 9-րդ հետևակային գունդ) [94-րդ հետևակային գունդ (II-IV)
** Սարդինիա Գրենադիերս – 1-ին տեղ (I, II, IV) և 2-րդ (I-III) նռնականետային գնդեր
** 31-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) (մինչև մայիսի 24-ը չի ժամանել)
** 1 մարտկոց՝ 70 Ա հզորությամբ (12 մարտկոց)
** 2-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* 14-րդ դիվիզիա (գեներալ-մայոր Ջակինտո Ռոստանյո)
** «Պիներոլո» բրիգադ – 13-րդ (I-III) և 14-րդ (I, II, IV) Հետևակային գնդեր
** «Ակվի» բրիգադ՝ 17-րդ (I, III, IV) և 18-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 18-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է մայիսի 28-ին); 7-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* Կորպուսի զորքեր
** 2-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911 (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը)
** 13-րդ հեռագրական ընկերություն (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը)

#### XI կորպուս
Հիմնական աղբյուր՝ Գեներալ-լեյտենանտ Ջորջո Չիլիանա

* 21-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Կարլո Մացոլի)
** Թագուհու («Ռեգինա») բրիգադը (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը) – 9-րդ հետևակային գունդ (I-III)
** «Պիզա» բրիգադ (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը) – 29-րդ (II-IV; միայն 9-րդ) և 30-րդ (I, III, IV) հետևակային գնդեր
** 35-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911 (ձեռնարկվել է մայիսի 28-30-ին); 4-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը)
* 22-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Վիտորիո Սինյորիլե)
** «Բրեշիա» բրիգադ (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը) – 19-րդ (I, II, IV; միայն 9-րդ) և 20-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Ֆերարա» բրիգադ (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը) – 47-րդ (II, III, IV; միայն 9-րդ) և 48-րդ (I, II, IV) հետևակային գնդեր
** 15-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911 (ձեռնարկվել է մայիսի 28-ին); 3-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ (չի ժամանել մինչև մայիսի 24-ը)
* 2-րդ հեծելազորային դիվիզիա (կամ Սան Ջորջիո դի Նոգարոյի ջոկատ) (գեներալ-լեյտենանտ Ջովաննի Վերչելանա)
** Թագուհու բրիգադի շտաբ
** 3-րդ հեծելազորային բրիգադ – Միլանի 7-րդ նիզակակիր գունդ (հրամանագրվել է մայիսի 16-ին) և Վիկտոր Էմանուել II-ի 10-րդ նիզակակիր գունդ (հրամանագրվել է մայիսի 21-ին)
** 4-րդ հեծելազորային բրիգադ – Աոստայի 6-րդ Լանսեր գունդ (հունիսի 9-ին) և Մանտովայի 25-րդ Լանսեր գունդ (մայիս 30)
** Բերսալիարիի 3-րդ և 7-րդ հեծանվային գումարտակներ
** 10-րդ հետևակային գունդ (I-III)
** 14-րդ հետևակային գնդի 1 գումարտակ
** 1-ին նռնականետների 1 գումարտակ
** Ձիավոր հրետանու 1-ին խումբ (Ձիավոր հրետանու մարտկոցներ 1 և 2) 75/912
** 3-րդ խումբ, 2-րդ ծանր դաշտային հրետանային գունդ (մարտկոցներ 6 և 7)
** 2 հատ մարտկոց (16 և 17 հատ մարտկոցներ)
* Corps Troops
** 9th Field Artillery Regiment (8 batteries) 75/911 (arr. 30 May)
** 5th Pontoon Co (not arrived by 24 May)
** 10th Telegraph Co (not arrived by 24 May)

#### Բանակային զորքեր
* X, XI, XII, XIII, XIV, XV գումարտակներ, Թագավորական մաքսային պահակախումբ (ափամերձ)
* 1-ին խումբ, 2-րդ ծանր դաշտային հրետանային գունդ (1, 2 և 3 մարտկոց)
* 149 G թնդանոթի 4 մարտկոցներից բաղկացած 1 խումբ (149 G մարտկոցներ 1–4)
* 70 Ա հզորությամբ թնդանոթի 1 մարտկոց (19 մարտկոց)
* 5-րդ ընկերություն, հանքագործներ
* 21-րդ հեռագրային ընկերություն
* 4-րդ, 10-րդ և 11-րդ պոնտոնային կայարան
* 1 հատվածի ռադիոհեռագիր
* 1 ջոկատի դաշտային լուսանկարչություն
* Դաշտային աէրոստատիկ օդապարիկների 3 բաժին
* Ինքնաթիռների 5 էսկադրիլիա (թիվ 1, 2, 3, 13 և 14 Բլերիո)

### Չորրորդ բանակ
աղբյուր`Գեներալ-լեյտենանտ Լուիջի Նավա

#### I կորպուս
Գեներալ-լեյտենանտ Օտտավիո Ռագնի

* 1-ին դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ալֆոնսո Պետտիտի դի Ռորետո)
** «Պարմա» բրիգադ՝ 49-րդ (I-III) և 50-րդ (I, IV և V; միայն 9 cos) հետևակային գնդեր
** «Բազիլիկատա» բրիգադ – 91-րդ (I-III) և 92-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 25-րդ դաշտային հրետանային գունդ (-) (5 մարտկոց) 75/906 (հաստատվել է հունիսի 1-ին)
** 2 մարտկոց՝ 70 Ա հզորությամբ (6 և 13 մարտկոց) (ժամը՝ հունիսի 20-ին)
** 5-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 2-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Սավերիո Նասալլի Ռոկա)
** «Կոմո» բրիգադ՝ 23-րդ (I, IV և V; միայն 9 ցամաքային) և 24-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Ումբրիա» բրիգադ՝ 53-րդ (I-III) և 54-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 17-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906
* 10-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ջովաննի Սկրիվանտե)
** «Մարշ» բրիգադ՝ 55-րդ (I-III) և 56-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Անկոնա» բրիգադ՝ 69-րդ (I-III) և 70-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 20-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906; 1-ին սակրավորական գնդի 11-րդ վաշտ; 2-րդ սակրավորական գնդի 14-րդ վաշտ
* Կորպուսի զորքեր
** Պադովայի 21-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (ձևավորվել է մայիսի 30-ին)
** 8-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906
** ½ 7-րդ և 21-րդ անկյուններ, հանքագործներ
** 12-րդ հեռագրական ընկերություն

#### IX կորպուս
Գեներալ-լեյտենանտ Պիետրո Մարինի

* 17-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Դիոմեդ Սավերի)
** «Ռեջջո» բրիգադ՝ 45-րդ (I-III) և 46-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Տորինո» բրիգադ – 81-րդ (I-III) և 82-րդ (IV-VI; միայն 9-րդ) հետևակային գնդեր
** 13-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911 (ձեռնարկվել է մայիսի 31-ին); 5-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* 18-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Վիտտորիո Կարպի)
** «Ալպի» բրիգադ՝ 51-րդ (I-III) և 52-րդ (II-IV) հետևակային գնդեր
** «Կալաբրիական» բրիգադ՝ 59-րդ (I-III) և 60-րդ (II-IV) հետևակային գնդեր
** 33-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911; 8-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* Լրացուցիչ օրգանական
** Խառը կանոնավոր և շարժական միլիցիայի ալպինի գումարտակներ – Ֆենեստրել (28, 29, 30, 83 Cos); Պիև դի Կադորե (67, 68, 75, 96 Կոս) և Բելունո (77–79, 106 Կոս)
** Տարածքային միլիցիայի ալպինի գումարտակներ – Վալ Չիսոնե (228–230 Կոս); Վալ Պիավե(267 & 268 Կոս) & Վալ Կորդևոլե (206 & 266 Կոս)
** Տորինո-Սուսա լեռնային հրետանու խումբ (2-րդ և 3-րդ լեռնային մարտկոցներ)
** Բելունոյի լեռնային հրետանու խումբ (լեռնային մարտկոցներ 22, 23, 24 և 58)
** Կոմո լեռան հրետանու խումբ (լեռան մարտկոցներ 34, 35 և 36)
* Կորպուսի զորքեր
** 3-րդ Բերսալիերի գունդ (Btns 18, 20 & 25)
** Ֆիլորենցիայի 9-րդ նիզակակիր գունդ (ձեռնարկվել է հունիսի 5-ին)
** 1-ին դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911 (2 մարտկոց ժամանել է մայիսի 26-ին)
** 5-րդ հեռագրային ընկերություն

#### Բանակային զորքեր
* XVI գումարտակ, Թագավորական մաքսային գվարդիա (Սահման)
* Շարժական տարածքային հետևակային 1 գունդ (3 գումարտակ)
* 5-րդ և 6-րդ խմբեր, 2-րդ ծանր դաշտային հրետանային գունդ (մարտկոցներ 11, 12, 13 և 14)
* Հանքագործների 1 գումարտակ (12, 16, 20 և 21 ականակիր)
* 22-րդ հեռագրային ընկերություն
* 1-ին Պոնտունային Կո
* 1 հատվածի ռադիոհեռագիր
* 1 ջոկատի հեռահաղորդակցություն

### Կարնիայի գոտի
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Կլեմենտե Լեկիո

* 8 Խառը կանոնավոր և շարժական միլիցիայի ալպինի գումարտակներ. Մոնդովի (9-11, 114 Cos); Pieve di Teco (2, 3, 8, 107, 115 Cos); Ceva (1, 4 & 5, 98, 116 Cos); Բորգո Սան Դալմացո (13–15, 99, 117 Կոս); Դրոներո (17–19, 81, 101 Կոս); Սալուցո (21–23, 80, 100 Կոս); Տոլմեցո (6, 12, 72, 109 Կոս) և Ջեմոնա (69–71, 97 Կոս)
* 8 Տարածքային Միլիցիայի Ալպինի գումարտակներ՝ Վալ դ'Էյլերո (209, 210 Կոս); Վալ դ'Արոսչա (202, 203, 208 Կոս); Վալ Տանարո (201, 204 Կոս); Վալե Ստուրա (213–215 Կոս); Վալ Մայրա (217–219 Կոս); Վալ Վարաիտա (221–223 Կոս); Վալ Տալիամենտո (212 & 272 Կոս) և Վալ Ֆելլա (269 & 270 Կոս)
* VIII, XIX և XX գումարտակներ, Թագավորական մաքսային պահակախումբ (ափամերձ)
* 1-ին էսկադրիլիա, Մոնֆերատոյի 13-րդ թեթև հեծելազորային գունդ
* Լեռնային հրետանու 6 մարտկոց՝ 13, 14, 15 և 55 լեռան մարտկոցներ (Կոնելիանո խումբ), 51 լեռան մարտկոց (Տորինո-Սուզա խումբ) և 52 լեռան մարտկոց (Տորինո-Աոստա խումբ)
* 2 մարտկոց՝ 70 Ա հզորությամբ (3 և 15 մարտկոցների հավաքածու)
* 4-րդ և 6-րդ կոս, հանքագործներ
* 6-րդ և 21-րդ կոս 1-ին սակրավորական գունդ
* 19-րդ հեռագրային ընկերություն

### Բարձրագույն հրամանատարական զորքեր
#### VIII Կորպուս
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Օտտավիո Բրիկոլա

* 16-րդ դիվիզիա (գեներալ-մայոր Լուչիանո Սեկկո)
** «Ֆրիուլի» բրիգադ – 87-րդ (I bis, II bis, III bis; միայն 9 cos) և 88-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Կրեմոնա» բրիգադ՝ 21-րդ (I-III) և 22-րդ (I, III, IV) հետևակային գնդեր
** 2-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է մայիսի 29-ին); 8-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 29-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ֆորտունատո Մարացի)
** «Պերուջա» բրիգադ՝ 129-րդ (I-III) և 130-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Լացիո» բրիգադ՝ 131-րդ (I-III) և 132-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 37-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է մայիսի 31-ին); Հատուկ ջոկատ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* Կորպուսի զորքեր
** Ումբերտո I-ի 23-րդ թեթև հեծելազորային գունդը
** 7-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) (ձեռնարկվել է հունիսի սկզբին) 75/911
** 14-րդ հեռագրական ընկերություն

#### X Կորպուս
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Դոմենիկո Գրանդի

* 19-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ջուզեպպե Սյանսիո)
** «Սիենա» բրիգադ՝ 31-րդ (I, III, IV) և 32-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Պալերմո» բրիգադ՝ 39-րդ (I-III) և 40-րդ (I, II, IV) հետևակային գնդեր
** 24-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 5-9-ը)
** 9-րդ կոկաինա, 1-ին սակրավորական գունդ
* 20-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Էդուարդո Կոարդի դի Կարպենետտո)
** «Սավոնա» բրիգադ – 15-րդ (I-III) և 16-րդ (II bis, IV և V; ընդամենը 9 հետևակային գնդեր)
** «Կալյարի» բրիգադ՝ 63-րդ (I, II և IV) և 64-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 34-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 5-6-ին); 10-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* Կորպուսի զորքեր
** 12-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/911 (ձեռնարկվել է հունիսի 6-9-ը))
** 15-րդ հեռագրային ընկերություն

#### XIII Կորպուս
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Գաետանո Զոպի

* 25-րդ դիվիզիա (գեներալ-մայոր Լուիջի Կապելլո)
** «Մաչերատա» բրիգադ՝ 121-րդ (I-III) և 122-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Սասարի» բրիգադ՝ 151-րդ (I-III) և 152-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 46-րդ դաշտային հրետանային գունդ (8 մարտկոց) 75/906; 15-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 30-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Արկանջելո Սքոթի)
** «Պիաչենցա» բրիգադ՝ 159-րդ (I-III) և 160-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Ալեսանդրիա» բրիգադ՝ 155-րդ (I-III) և 156-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 39-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 13-ին); 18-րդ վաշտ, 1-ին սակրավորական գունդ
* 31-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Աննիբալե Գաստալդելլո)
** «Կիետի» բրիգադ՝ 123-րդ (I-III) և 124-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Բարլետա» բրիգադ՝ 137-րդ (I-III) և 138-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 43-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 2-ին)
** 25-րդ դաշտային հրետանային գունդ (3 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 1-ին)
** 13-րդ կոալիցիա, 1-ին սակրավորական գունդ
* Կորպուսի զորքեր
** 49-րդ, 50-րդ և 52-րդ Bersaglieri գումարտակներ (շարժական միլիցիա)
** 44-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 8-9-ը)5-րդ Պոնտունային Կո
** 18-րդ հեռագրական ընկերություն

#### XIV կորպուս
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Պաոլո Մորոնե

* 26-րդ դիվիզիա (գեներալ-մայոր Միշել Սալազար)
** «Կալտանիսետտա» բրիգադ՝ 147-րդ (I-III) և 148-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Կատանիա» բրիգադ՝ 145-րդ (I-III) և 146-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 49-րդ դաշտային հրետանային գունդ (5 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 12-ին)
** Լուկկայի 16-րդ թեթև հեծելազորային գնդ, 6-րդ էսկադրիլիա
** 19-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 27-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Գուլիելմո Պեկորի Ջիրալդի)
** «Բենևենտո» բրիգադ՝ 133-րդ (I-III) և 134-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Կամպանյա» բրիգադ՝ 135-րդ (I-III) և 136-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 38-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկվել է հունիսի 8-ին); 20-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* 28-րդ դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Ջուզեպպե Կեյրոլո)
** «Բարի» բրիգադ՝ 139-րդ (I-III) և 140-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** «Կատանձարո» բրիգադ՝ 141-րդ (I-III) և 142-րդ (I-III) հետևակային գնդեր
** 45-րդ դաշտային հրետանային գունդ (6 մարտկոց) 75/906 (ձեռնարկություն՝ հունիսի 9–12); 21-րդ վաշտ, 2-րդ սակրավորական գունդ
* Կորպուսի զորքեր
** 56-րդ Bersaglieri գումարտակ (շարժական միլիցիա)
** 47-րդ դաշտային հրետանային գունդ (5 մարտկոց) գումարած 27-րդ և 19-րդ դաշտային հրետանային գնդերի 3 մարտկոց և 2 մարտկոց; բոլոր 75/906-ը
** 30-րդ լեռնային մարտկոց
** 2-րդ և 9-րդ պոնտոնային կայարան
** 23-րդ հեռագրային ընկերություն

#### 3-րդ հեծելազորային դիվիզիա
Գեներալ-լեյտենանտ Կառլո Գուիկարդի դի Սերվարոլո

* 5-րդ հեծելազորային բրիգադ – Սալուցցոյի 12-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (ձեռնարկվել է հունիսի 7-ին) և Վինչինցայի 24-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (ձեռնարկվել է մայիսի 20-ին)
* 6-րդ հեծելազորային բրիգադ – Սավոյայի 3-րդ հեծելազորային գունդ (հրամանատարության ամսաթիվ՝ հունիսի 6) և Մոնտեբելլոյի 8-րդ նիզակակիր գունդ (հրամանատարության ամսաթիվ՝ հունիսի 3)
* 3-րդ խմբի ձիավոր հրետանի (ձիավոր հրետանու 5-րդ և 6-րդ մարտկոցներ) 75/912 (մայիսի 29-ին Պիավեի Պոնտեում)

#### 4-րդ հեծելազորային դիվիզիա
աղբյուր` Գեներալ-լեյտենանտ Ալեսանդրո Մալինգրի դի Բագնոլո

* 4-րդ հեծելազորային բրիգադ – Նիցցայի 1-ին հեծելազորային գունդ (հրամանագրվել է հունիսի 5-ին) և Վերչելիի 26-րդ նիզակակիր գունդ (հրամանագրվել է հունիսի 5-ին)
* 8-րդ հեծելազորային բրիգադ – 19-րդ թեթև հեծելազորային գնդի ուղեցույց (էսկադրիլիաներ համարներ 1, 3, 4, 5 և 6) (ձևավորումը՝ հունիսի 8) և Տրևիզոյի 28-րդ թեթև հեծելազորային գունդ (ձևավորումը՝ հունիսի 7)
* 4-րդ խումբ՝ ձիավոր հրետանային (ձիավոր հրետանային մարտկոցներ 7 և 8) 75/912 (հունիսի 4-ին Միլանից մեկնեցին դեպի Պորտոգրուարո)

#### Զանազան
* «Պադովա» բրիգադ, 117-րդ (I-III) և 118-րդ (I-III) հետևակային գնդերը
* «Տրապպանի» բրիգադ, 144-րդ հետևակային գունդ (I, II, III; միայն 9 cos) և 149-րդ հետևակային գունդ
* Թագավորական կարաբինիերի գունդ 3 գումարտակից (9 գունդ)
* 19-րդ կոալիցիա, 1-ին սակրավորական գունդ
* 1-ինև 7-րդ հեռագրային կենտրոն
* 15-րդ ընկերություն, հանքագործներ
* 15-րդ Պոնտուն Կո
* Դիրիժաբլներ Պ4, Պ5, Մ1
* 4 էսկադրիլիա ինքնաթիռներ (4-րդ Բլերիո համար), Նյուպորտի 5-րդ, 9-րդ և 10-րդ փողոցները (Հ. Ֆարման)

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
*  Wolfgang Etschmann: *Die Südfront 1915–1918.* In: Klaus Eisterer, Rolf Steininger (eds.): *Tirol und der Erste Weltkrieg.* (= Innsbrucker Forschungen zur Zeitgeschichte, Band 12), Vienna/Innsbruck 1995, pp.&nbsp;27–60
* 
* 
* 
* 
* 
* Page, Thomas Nelson (1920). *Italy and the World War*. New York, Charles Scribner's Sons, Full Text Available Online.
* 
* 

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմագործողություններ և թատերաբեմեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում