Լոշտակ

**Լոշտակ** (), մարմնատակ, մարդախոտ, օձախոտ, օձի խաղող, դդմազգիների ընտանիքի, դդմազգիների  բազմամյա խոտաբույսերի տեսակ։ Բազմամյա  խոտաբույս  է,  մոլախոտ,  մագլցող  ցողուններով,  2-3  մետր  բարձրությամբ։  Արմատը  մսալի  է,  հաստ,  դառնահամ։  Ծաղկում  է  ամռանը,  մեծ  մասամբ  գետահովիտներում,  թփուտներում,  աղբուտներում։

Բուժական  նպատակով  օգտագործվում  է  բույսի  արմատը,  ընդ  որում,  թարմ  վիճակում,  քանի  որ  չոր  վիճակում  արմատի  բուժիչ  հատկությունները  նվազում  են։  Այն  հավաքում  են  գարնան  կամ  աշնան  ամիսներին,  մաքուր  լվանում,  կլորաձև  կտրատում  և  օգտագործում։  Չորացնելու  դեպքում  հարկավոր  է  շարել  թելին  և  չորացնել  կախված  վիճակում`  հով,  քամահարվող,  ստվերոտ  տեղում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Արմատները հաստացած են, պալարանման։ Ցողունները նիստավոր են, մագլցող և փաթաթվող, բարձրությունը 2-4 մ է։ Տերևները հնգաբլթակ են, հերթադիր, խորը կտրտված կամ ամբողջական։ Ծաղկաբույլերը տերևանութային են, ծաղիկները՝ միասեռ, դեղնականաչավուն։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին։ Պտուղը գնդաձև, եռաբուն, սև կամ կարմրավուն հատապտուղ է։ Մեր հանրապետությունում հանդիպում են երկու տեսակ՝ սպիտակը և երկտունը։ Երկու տեսակն էլ թունավոր են և բուժական առումով գրեթե չեն տարբերվում իրարից։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղակալում՝ հուլիս-օգոստոսին։ Աճում է թփուտների արանքում, գետահովիտներում, այգիների ցանկապատերի վրա, անտառի բացատներում՝ որպես մոլախոտ։ Մագլցող բեղիկներով ամրանում է ծառերին կամ որևէ հենարանի և տալիս փարթամ աճ։

## Քիմիական բաղադրություն
Արմատում հայտնաբերված են գլիկոզիդներ, խեժ, ֆիտոստերին, դաբաղանյութեր, եթերայուղ, միզանյութ, խնձորաթթվական աղեր, օսլա։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է. արմատները պարունակում են գլիկոզիդներ (բրիոնին, բրիոնիդին, բրիոնոլ, բրիոնիցին), խեժ (որն օժտված է լուծողական հատկությամբ), ֆիտոստերին, ստերոլ, աղանյութեր, կումարիններ, եթերայուղ, միզանյութ, աղեր, օսլա և այլն, սերմերը՝ ալկալոիդներ, չսառչող ճարպայուղ (20-25%), տերևները՝ վիտամիններ C, E, կարոտին (A նախավիտամին)։ Թարմ արմատների թուրմը մտնում է «Ակոֆիտ» պատրաստուկի բաղադրության մեջ, որը կիրառվում է պոդագրայի, ռևմատիզմի, նյարդացավերի ժամանակ։ Ժողովրդական բժշկության մեջ արմատների հյութը, թուրմը, եփուկը, արմատափոշին օգտագործում են տարբեր հիվանդությունների բուժման ժամանակ (որպես միզամուղ, վերքամոքիչ, հակաբորբոքային, ցավամոքիչ, խորխաբեր, արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց)։ Սերմերն առաջացնում են լուծ և փսխում, եթերայուղն օժտված է մանրէասպան, արմատների ջրիկ մզվածքը՝ միջատասպան հատկություններով։ Բույսն ամբողջությամբ թունավոր է։ Հայաստանի Հանրապետությունում արտադրում են «Լոշտակ» դեղամիջոցը (2003)։

## Տեսակներ
Հայտնի է 10, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ լոշտակ սպիտակ (*B. alba*), լոշտակ երկտուն (*B. dioica*)։ Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ստորին լեռնայինից մինչև վերին լեռն, գոտի (մինչև 2300 մ բարձրություներում)՝ թփուտներում, գետահովիտներում, այգիների ցանկապատների վրա, անտառի բացատներում, քարքարոտ վայրերում և այլն։ 
Հայտնի են 12 տեսակներ, որոնք ընդունված են USDA-ում։ Դրանցից 10-ը աջակցում են մոլեկուլային-ֆիլոգետիկ վերլուծությանը։

## Բուժում
Հայտնի  են  լոշտակի  արմատի  ամոքիչ,  լուծողական,  միզամուղ,  արյունահոսությունը  դադարեցնող,  հակաբորբոքային,  հյուսվածքների  վերականգնումն  արագացնող  հատկությունները։  Այս  առումով  այն  լայն  կիրառում  է  գտել  ջղացավերի,  փորկապությամբ  ընթացող  կոլիտների,  ստամոքսի  խոցերի,  միզակապությունների,  մաշկի  էկզեմաների,  չիբանների,  թեփոտության,  առատ  դաշտանի,  ռևմատիզմի  դեպքում։  Արմատի  եփուկը  լավացնում  է  նաև  ախորճակը  և  բարերար  ազդեցություն  թողնում  ցածր  թթվայնությամբ  ընթացող  գաստրիտների  վրա,  քանի  որ  առաջացնում  է  ստամոքսի  հյութազատիչ  և  շարժողական  գործառնությունների  դրդում։  Բույսը  ունի  նաև  որոշակիորեն  արտահայտված  հակաուռուցքային  ազդեցություն։

### Փոշի  արմատից
Հանել  արմատի  կեղևը,  մանր  կտրատել  և  չորացնել  արևի  տակ,  որից  հետո  աղալ  ինչպես  սուրճը։  Սա  օգտակար  է  ինչպես  ուռուցքների,  այնպես  էլ  բրոնխիալ  ասթմայի  դեպքում։

### Ջրաթուրմ  արմատափոշուց
Կես  գդալ  արմատափոշին  երկու  ժամ  թրմել  երկու  բաժակ  եռման  ջրում  և  խմել  քսան  օր,  օրական  երեք  անգամ,  ուտելուց  հետո։

### Ոգեթուրմ
Մեկ  մաս  արմատափոշին  խառնել  երեսուն  մաս  յոթանասուն  աստիճան  սպիրտի  հետ։  Թողնել  երեք  օր`  հաճախակի  խառնելով  այն։  Այնուհետև  քամել  թանզիֆով։  Խմել  ջրով,  քսան  կաթիլ,   օրական  երեք  անգամ,  ուտելուց  հետո։

### Քսուք
Մեկ  թեյի  գդալ  արմատափոշին  խառնել  հարյուր  գրամ  արևածաղկի  յուղին,  ստացված  խառնուրդով  տրորել  մարմնի  ցավոտ  մասը  «հոդացավ»։ Քանի  որ  կա  ալերգիայի  վտանգ,  հետևաբար  չքսել  մաշկի  մեծ  մակերեսի  վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Է.  Ղուկասյան,  «Բուժում  դեղաբույսերով»։  Երևան,  «Նարեկացի»  հրատարակչություն,  1992 թվական,  էջ  45

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր