Հիսուսի հոգեկան առողջություն

Այն հարցը, թե արդյոք պատմական Հիսուսը լավ հոգեկան առողջություն ուներ, ուսումնասիրվել է բազմաթիվ հոգեբանների, փիլիսոփաների, պատմաբանների և գրողների կողմից։ Այն մարդը, ով առաջինն է թեմային անդրադառնալու մի քանի այլ փորձերից հետո լայնորեն և հիմնովին կասկածի տակ դրել «Հիսուսի հոգեկան առողջությունը», ֆրանսիացի հոգեբան Շառլ Բինե-Սանգլեն էր՝ Փարիզի գլխավոր բժիշկը և  («Հիսուսի խելագարությունը») չորսհատորյակի հեղինակը։

## Կարծիքներ, որոնք վիճարկում են Հիսուսի ողջամտությունը
Հիսուսի հոգեպես առողջ լինելու հարցը առաջին հերթին քննարկվում է ավետարաններում։ Ավետարան ըստ Մարկոսին հայտնում է Հիսուսի ընտանիքի անդամների կարծիքը, ովքեր հավատում են, որ Հիսուսը «տեղում չէր»։ Որոշ հոգեբույժներ, կրոնագետներ և գրողներ բացատրում են, որ, ըստ ավետարանների, Հիսուսի ընտանիքը (Մարկոս ​​3:21), որոշ հետևորդներ (Հովհաննես 7։ 20, Հովհաննես 11.41–53), և ժամանակակիցները, տարբեր ժամանակներում, նրան համարում էին մոլորյալ կամ խելագար։

Հովհաննեսի Ավետարանում պարունակվող տեքստը ավելի բառացի է.

Ջասթին Մեգիթը, ով Քեմբրիջի համալսարանի դասախոս է, իր «Հիսուս թագավորի խելագարությունը. ինչո՞ւ Հիսուսին մահապատժի ենթարկեցին, իսկ նրա հետևորդներին՝ ոչ» հոդվածում (2007) և իր «Հիսուս թագավորի խելագարությունը» գրքում (2010) ենթադրում է, որ Պիղատոսը և մյուս հռոմեացիները Հիսուսին համարում էին խելագար։ Ըստ Ավետարանի, Հիսուսը ներկայացվեց Պիղատոսին և դատապարտվեց մահապատժի որպես թագավորական աթոռի հավակնորդ, սակայն հռոմեական ստանդարտ ընթացակարգն էր հետապնդել և մահապատժի ենթարկել հավանական ապստամբներին իրենց առաջնորդների հետ։ Հետևաբար, ենթադրելը, որ Հիսուսը մահապատժի է ենթարկվել հռոմեական իշխանությունների կողմից՝ որպես թագավորական հավակնորդ, բավականաչափ չի բացատրում, թե ինչու է նա մահապատժի ենթարկվել, իսկ նրա աշակերտները՝ ոչ։ Ժան Մելիեն (1664–1729) նմանատիպ մտքեր ուներ 18-րդ դարում։ Իր «Կտակարանի» 33-րդ և 34-րդ գլուխներում պնդում է, որ Հիսուսը «իրոք խելագար էր, մոլեռանդ» ()։

Հիսուսի ողջամտությանը մարտահրավեր նետելը շարունակվեց 19-րդ դարում՝ պատմական Հիսուսի առաջին որոնումով։ Դավիդ Ֆրիդրիխ Շտրաուսը (, 1864) պնդում էր, որ Հիսուսը ֆանատիկ էր։ Լեմուել Ք. Ուոշբերնը «Արդյո՞ք Հիսուսը խելագար էր» (1889) գրքույկում կարծիք է հայտնել, որ «Հիսուսը ոչ թե աստվածային էր, այլ խելագար»։ Օսկար Պանիցան ներկայացրեց Հիսուսի դեպքը որպես հոգեախտաբանական և պարանոիդ դեպք։ Յուլիուս Բաումանը (1908) ենթադրություն է արել, որ այն աննորմալությունները, որոնք նա հայտնաբերել է Հիսուսի վարքագծի մեջ, կարող են բացատրվել նյարդի գերխթանմամբ ()։ Այնուամենայնիվ, միայն 1908-1915 թվականներին Չարլզ Բինե-Սանգլեի  չորսհատորյակի հրապարակումից հետո թեման լայնորեն և տեսանելիորեն քննարկվեց։ Բինե-Սանգլեն ախտորոշեց, որ Հիսուսը տառապում է կրոնական պարանոյայով։

Նրա տեսակետը կիսում էր Նյու Յորքի հոգեբույժ և նյարդաբան Ուիլյամ Հիրշը, ով 1912 թվականին հրապարակեց իր ուսումնասիրությունը՝ «Կրոն և քաղաքակրթություն. հոգեբույժի եզրակացությունները», որտեղ թվարկվում էր Հիսուսի մի շարք մտավոր շեղված վարքագծեր։ Հիրշը համաձայնեց Բինե-Սանգլեի հետ այն հարցում, որ Հիսուսը տառապել էր հալյուցինացիաներով և մատնանշեց իր «մեգալոմանիան, որն աճում էր անդադար և անչափելի»։ Հիրշը եզրակացրեց, որ Հիսուսը պարզապես «պարանոիդ» էր.

Ըստ Հիրշի՝ Հիսուսը, որպես տիպիկ պարանոիդ, իր վրա էր վերցնում Մեսսիայի դերը, և խոր ատելություն ուներ այն բոլորի հանդեպ, ով համաձայն չէր իր հետ։ Խորհրդային հոգեբույժ Յ. Վ. Մինթսը (1927) նույնպես ախտորոշեց Հիսուսին, որ տառապում է պարանոյայով։ ԽՍՀՄ գրականությունը 1920-ականներին, հետևելով Շտրաուսի, Ռենանի, Նիցշեի և Բինե-Սանգլեի ստեղծագործություններում Հիսուսի ապաառասպելականացման ավանդույթին, առաջ քաշեց երկու հիմնական թեմա՝ հոգեկան հիվանդությունը և խաբեությունը։ Դա արտացոլվել է Միխայիլ Բուլգակովի *[[Վարպետը և Մարգարիտան]]* վեպում, որտեղ Հիսուսին Պիղատոս Պոնտացին պատկերում է որպես անվնաս խելագար։ Միայն 1920-ականների և 1930-ականների վերջերին էր, որ առասպելաբանական տարբերակը՝ Հիսուսի գոյության ժխտումը, գերակշռեց Խորհրդային քարոզչության արդյունքում։ Հիսուսի հոգեկան առողջությունը կասկածի տակ են դրել նաև բրիտանացի հոգեբույժներ Ուիլյամ Սարգանտը և Ռաջ Պերսաուդը, և հոգեվերլուծական կողմնորոշման մի շարք հոգեբաններ, ինչպես Ժորժ Բերգերը իր *«Quelques traits de la vie de Jésus au point de vue psychologique et psychanalytique»* ուսումնասիրության մեջ։

2012 թվականին Հարվարդի բժշկական դպրոցի հոգեբույժների՝ վարքագծային հոգեբանների, նյարդաբանների և նյարդահոգեբանների խումբը հրապարակեց մի հետազոտություն, որն առաջարկում էր հոգեբուժական խանգարումների նոր ախտորոշիչ կատեգորիայի մշակում կապված կրոնական մոլորության և գերկրոնականության հետ։ Նրանք համեմատեցին Աստվածաշնչի ամենակարևոր դեմքերի մտքերն ու վարքագիծը, ինչպիսիք են Աբրահամը, Մովսեսը, Հիսուսը և Պողոս առաքյալը, հոգեկան խանգարումներով տառապող հիվանդների հետ, որոնք կապված են հոգեկան սպեկտրի հետ՝ օգտագործելով խանգարումների տարբեր կլաստերներ և ախտորոշիչ չափանիշներ, և եզրակացրին, որ աստվածաշնչյան այս գործիչները «հնարավոր է ունեցել են հոգեկան խանգարումներ», ինչպին են, օրինակ, շիզոֆրենիան, շիզոաֆեկտիվ խանգարումը, երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը, զառանցական խանգարում, մեծության մոլորությունը, զգայապատրանքները, պարանոյան, Գեշվինդի համախտանիշը (հատկապես Պողոսը) և ժամանակավոր բլթի էպիլեպսիայի հետ կապված աննորմալ փորձառությունները։ Ըստ հեղինակների՝ Հիսուսի դեպքում դա կարող էր լինել պարանոիդ շիզոֆրենիա, երկբևեռ և շիզոաֆեկտիվ խանգարումներ։

## Հիսուսի ողջախոհությունը պաշտպանող կարծիքներ
Կարծիքներն ու հրապարակումները, որոնք կասկածի տակ են դնում Հիսուսի ողջամտությունը, հատկապես Գեորգ Լոմերը, Չարլզ Բինե-Սանգլեն և Ուիլյամ Հիրշը, վիճելի արձագանքներ առաջացրին։ Նրանց առաջին անգամ վիճարկեց Ալբերտ Շվայցերը իր դոկտորական թեզում՝ *Հիսուսի հոգեբուժական ուսումնասիրությունը*(, 1913) և ամերիկացի աստվածաբան Ուոլթեր Է. Բանդիին իր *Հիսուսի հոգեկան առողջությունը* գրքում։

Հիսուսի հոգեկան առողջությունը պաշտպանում է քրիստոնյա հոգեբույժ Օլիվյե Քվենտին Հայդերը, Պաբլո Մարտինեսը և Էնդրյու Սիմսը։ Քրիստոնյա ապոլոգետներ, ինչպիսիք են Ջոշ Մակդաուելը և Լի Սթրոբելը, նույնպես քննարկել են Հիսուսի ողջախոհության պաշտպանության թեման։

Ամերիկացի աստվածաշնչագետ Ջեյմս Հ. Չարլսվորթը իր «Հիսուսի հետազոտությունը և հոգեկենսագրության տեսքը» (2002) էսսեում քննարկում է Հիսուսի հոգեկենսագրությունը գրելու նախորդ փորձերը։ Վերջին մտորումների մեջ նա ենթադրում է, որ ավելի վաղ ստեղծված հոգեկան խանգարված, պարանոյիկ Հիսուսի պատկերները՝ հալյուցինացիաներով, առաջացել են նրան ստեղծողների կլինիկաներում պարանոիդների հետ համեմատելու և հին աղբյուրներում ֆրոյդական հոգեբանության կիրառման արդյունքում։ Հեղինակի կարծիքով՝ Հիսուսի մտադրությունները պետք է քննել իր տեղի ու դարաշրջանի համատեքստում՝ օգտագործելով պատմական հետազոտությունները։

Քլայվ Սթեյփլս Լյուիսը հայտնել էր, Հիսուսի հոգեկան առողջության վիճակը հիշեցնում է այն, ինչը հայտնի է որպես Լյուիսի եռապատում.

Նոր Կտակարանի ագնոստիկ աթեիստ Բարտ Էրմանը իր սեփական բլոգում գրել է.

## Տես նաև
* Կրոնի հոգեբանություն
* Կրոն և շիզոֆրենիա
* Աստծո բարդույթ
* Մեսիայի բարդույթ
* Երուսաղեմի համախտանիշ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս
Կատեգորիա:Հոգեկան առողջություն