Յակոբ Ռիս

**Յակոբ Ավգուստ Ռիս** (, ), դանիա-ամերիկացի լուսանկարիչ, վավերագրական լուսանկարչության հիմնադիրներից։ Հայտնի է որպես սոցիալական անհավասարության դեմ պայքարող, որն իր աշխատանքներում փորձում է ցուցադրել Նյու Յորքի «նիզերի» կյանքը։ Ռիսը համարվում է նաև լուսանկարչության պիոներներից, քանի որ նա առաջին ֆոտոլրագրողն էր, որը սկսել է օգտագործել լուսավորությունը։

## Կենսագրություն
### Մանկություն և պատանեկություն
Յակոբ Ռիսը ծնվել է 1849 թվականի մայիսի 3-ին Դանիայի Ռիբե քաղաքում։ Նա ընտանիքի տասնհինգ երեխաներից երրորդն էր։ Հայրը՝ Նիլս Ռիսը, դպրոցում ուսուցիչ էր և տեղի թերթի լրագիր, իսկ մայրը՝ Կարոլինա Ռիսը՝ տնային տնտեսուհի։ 12 տարեկանում Յակոբը զարմացրել է բոլորին՝ Սուրբ ծնունդին նվիրաբերելով իր ամբողջ գումարը մի աղքատ ընտանիքի։ 16 տարեկանում նա տեղափոխվել է Կոպենհագեն՝ ցանկանալով ատաղձագործի աշխատանք գտնել։

1870 թվականին՝ 21 տարեկան հասակում, Ռիսը գնացել է Միացյալ Նահանգներ՝ հույս ունենալով աշխատանք գտնել։ Նա Ամերիկա է ժամանել սոցիալական վերակառուցման ժամանակ, երբ մեծ թվով միգրանտներ և ներգաղթյալներ լրացնում էին քաղաքները՝ բնակչության թիվը հասցնելով 700 %֊ի։ Նոր տեղում Ռիսը սկսել է օրվա հաց վաստակել միանգամյա աշխատանքով։

### Լրագրողի կարիերայի սկիզբ
thumb|300px|right|Մուլբերի՝ փողոցում քնած երեխաները, 1890 թվական
1873 թվականին նա աշխատանքի է անցել որպես ոստիկանության թղթակից *New York Evening Sun*-ում։ 1874 թվականին տեղափոխվել է *Brooklyn News*, իսկ 1877 թվականին՝ *New York Tribune*։ Աշխատանքի ժամանակ Ռիսը պարբերաբար տեսել է աղքատների կյանքը և սոցիալական անարդարությունը։ Իր աշխատանքի միջոցով նա փորձել է ուշադրություն գրավել այդ փաստերի վրա։ Նա նաև սկսել է օգտագործել լուսավորություն մութ լուսանկարներ անելու համար։

1889 թվականին «Scribner's Magazine»-ը հրապարակել Է Յակոբ Ռիսի էսսեն՝  նվիրված քաղաքի կյանքին։ Ավելի ուշ այս էսսեն տարածվել է և հրատարակվել որպես մեծ աշխատանք, որը կոչվել է «Ինչպես են ապրում մյուսները» ()։ Այդ աշխատանքի շնորհիվ Թեոդոր Ռուզվելտը՝ այն ժամանակ ոստիկանության հատուկ լիազորը, որոշում է կայացրել փակել անօթևանների համար նախատեսված ոստիկանական ապաստարանները, որոնք հայտնի են աղքատներին իրենց դաժան վերաբերմունքով։ Ռուզվելտն այնքան ապշած է եղել Ռիսի աշխատանքից, որ նրան անվանել է «Լավագույն ամերիկացին, ում ես ճանաչում եմ»։ Ռուզվելտը նաև ներմուծել է «կեղտի ցաքուցրողներ» հասկացությունը (ջանասեր, ջանադիր մերկացնող), որը հետագայում կոչվել է Ռիսա։

### Հետագա կենսագրություն
25 տարեկան հասակում Ռիսն ամուսնացել է Էլիզաբեթ Գորցի հետ, ում հետ ծանոթ է եղել դեռ մանկուց։ Էլիզաբեթը 25 տարի շարունակ աջակցել է ամուսնուն և օգնել նրան աղքատների վիճակի բարելավման համար պայքարում։ Այս ժամանակահատվածում Ռիսը թողարկել է սոցիալական խնդիրներին նվիրված ևս քսան աշխատանք, ինչպես նաև սեփական ինքնակենսագրությունը։ 1905 թվականին Էլիզաբեթը մահացել է։

1907 թվականին Ռիսն ամուսնացել է Մերի Ֆիլիպսի հետ։

1914 թվականի մայիսի 26-ին Յակոբ Ավգուստ Ռիսը մահացել է Մասաչուսեթսի իր ֆերմայում։ Նրա մահից հետո Մերի Ֆիլիպսը շարունակել է զբաղվել ֆերմայով, աշխատել Ուոլ Սթրիթում և դասավանդել համալսարանում։ Նա մահացել է 1967 թվականին։

## Քննադատություն
Որոշ ժամանակակից քննադատներ կարծում են, որ Ռիսը, թեև պայքարում էր սոցիալական արդարության համար, նախապաշարմունք է ունեցել կանանց, ինչպես նաև ռասայական և էթնիկ խմբերի նկատմամբ։
thumb|300px|right|Ավազակային գիշերակաց, 1888 թվական

## Աշխատանքներ
* *How the Other Half Lives* (1891)
* *The Children of the Poor* (1892, նոր հրատարակություն, 1902)
* *Out of Mulberry street* (1896), a collection of fiction
* *A Ten Years' War* (1900)
* *The Making of an American* (1901, նոր հրատարակություն, 1913), նրա ինքնակենսագրությունը
* *The Battle with the Slum* (1902)
* *Children of the Tenements* (1902)
* *The Peril and the Preservation of the Home* (1903)
* *Theodore Roosevelt, the Citizen* (1904)
* *The Old Town* (его место рождения) (1909)
* *Hero Tales of the Far North* (1910)
The Plan (1912)
* *Neighbors․ Life Stories of the Other Half* (1914)

## Հիշողություններ
* Ռոքեվեյի (Քուինս, Նյու Յորք) շրջանում գտնվում է Յակոբ Ռիսի այգի ()։
* Ռիչմոնդ Հիլում (Քուինս, Նյու Յորք) գտնվում է Jacob Riis Triangle-ը։
* Նյու Յորքում գտնվում է Յակոբ Ռիսի անվան դպրոց ()։
* Լոնգ Այլենդում (Քուինս, Նյու Յորք) գործում է Յակոբ Ռիսի անվան սոցիալական օգնության կենտրոն ()։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լուսանկարչության պատմություն։ Տեսախցիկով սոցիալական իդեալիստ՝ Յակոբ Ա․ Ռիս 
* «How the Other Half Lives» էսսեների ամբողջական տարբերակը»
* Ռիսի աշխատանքները Masters of Photography կայքում

Կատեգորիա:19-րդ դարի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆոտոլրագրողներ
Կատեգորիա:Դանիացիներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆոտոլրագրողներ