Անհետացման եզրին գտնվող աշխարհի լեզուների ատլաս

«**Անհետացման վտանգի տակ գտնվող աշխարհի լեզուների ատլաս**» (), նախկինում՝ «Անհետացող լեզուների Կարմիր գիրք» (), ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հրատարակություն, որը տվյալներ է պարունակում անհետացող լեզուների մասին։ 2009 թվականի հունվարին ստեղծվել է ինտերակտիվ առցանց տարբերակ, որը լրացնում է տպագիր հրատարակությունը։ Նախագծի նպատակն է իշխանությունների, լեզվական համայնքների և լայն հանրության ուշադրությունը հրավիրել անհետացման եզրին գտնվող լեզուների խնդրի և համաշխարհային լեզվական բազմազանության պահպանման անհրաժեշտության վրա։

## Պատմություն
1992 թվականին Քվեբեկում կայացավ լեզվաբանների միջազգային կոնգրեսը, որի գլխավոր թեման դարձան այն լեզուները, որոնք վտանգված են։ Նույն թվականին լեզվաբանների մշտական միջազգային կոմիտեին կից անհետացող լեզուների կոմիտեն (CIPL) Փարիզում հանդիպում է անցկացրել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո՝ խոշորագույն մասնագետների մասնակցությամբ։ Ավստրալիացի լեզվաբան Սթիվեն Վուրմի նախաձեռնությամբ պլան է ընդունվել անհետացող լեզուների մասին տվյալների հավաքման և հրապարակման մասին։

1994 թվականին ստեղծվել է «Անհետացող լեզուների Կարմիր գիրք» էլեկտրոնային գիրքը։

1996 թվականին թողարկվեց Անհետացման եզրին գտնվող լեզուների ատլասը՝ Ս. Վիրմուրի խմբագրությամբ։ Լինելով նման կարգի առաջին հրապարակումը՝ ատլասը հետաքրքրություն է առաջացրել ինչպես գիտնականների, այնպես էլ լրագրողների շրջանում։

Ատլասի երկրորդ հրատարակությունը թողարկվել է 2001 թվականին (նաև Ս.Վիրմուի խմբագրությամբ)։ Այս տարբերակը ուներ 90 էջ, այդ թվում՝ քարտեզներով 14 էջ և ներառում էր 800 լեզուների նկարագրությունը։

2005 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ- ն հրապարակել է ատլասի թեստային ինտերակտիվ առցանց տարբերակը։ Ամբողջական տարբերակը ավարտվել է 2009 թվականին։

Ատլասի վերջին տարբերակը, որը հրապարակվել է 2010 թվականին Նորվեգիայի կառավարության աջակցությամբ, պարունակում է շուրջ 2500 լեզու (որոնցից 230-ը վերացել է 1950 թվականից)։ Յուրաքանչյուր լեզվի համար ատլասի մեջ նշվում է նրա անունը, կենսունակության մակարդակը և երկիրը կամ երկրները, որտեղ նրանք խոսում են։ Առցանց հրատարակությունը նաև տեղեկատվություն է տալիս յուրաքանչյուր լեզվի կրողների թվի, դրա պահպանման անհրաժեշտ միջոցառումների, այդ լեզվի հետ կապված նախագծերի, ISO 639-3 կոդերին և աշխարհագրական տվյալներին համապատասխան տեղեկատվության աղբյուրների մասին։

## Անհետացող լեզուների դասակարգում

Ատլասը ցույց է տալիս ինը գործոնների հիման վրա լեզվի պահպանման աստիճանը, որոնցից ամենակարեւորն այն է, որ լեզվի փոխանցումը սերունդների միջև։

* անվտանգ (*safe*), շատ սերունդներ խոսում են լեզվով, լեզվի փոխանցումը չի ընդհատվում (նման լեզուները չեն ընդգրկված ատլասի մեջ);
* խոցելի (*vulnerable*), լեզուն խոսում է երեխաների մեծ մասը, բայց դրա տարածումը կարող է սահմանափակվել մի քանի ոլորտներում (օրինակ, լեզուն օգտագործվում է միայն տանը);
* վտանգի տակ (definitely endangered), երեխաները արդեն տանը չեն սովորում լեզուն որպես մայրենի;
* լրջորեն խոցելի (*severely endangered*), լեզվով խոսում է ավագ սերունդը, ծնողների սերունդը կարող է հասկանալ այն, բայց չի խոսում այդ լեզվով երեխաների հետ կամ միմյանց հետ;
* քննադատաբար խոցելի (*critically endangered*), ամենաերիտասարդ կրողները ծեր մարդիկ են, որոնք խոսում են միայն մասնակիորեն և հազվադեպ;
* մեռած (*extinct*), կրողներ այլևս գոյություն չունեն (ատլասի մեջ ընդգրկված են միայն այն լեզուները, որոնք վերացել են մինչև 1950-ականները)։

## Տես նաև
* Լեզվի բազմազանության ռեսուրսային ցանց

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Атлас языков под угрозой // «Коммерсантъ» от 21.03.2019, 13:05.

Կատեգորիա:Լեզվական իրավունքներ
Կատեգորիա:Մեռնող լեզուներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ