Հիպերխոլեստերոլեմիա

**Հիպերխոլեստերոլեմիա**, նաև կոչվում է **բարձր խոլեստերին**, արյան մեջ խոլեստերինի բարձր մակարդակի առկայությունն է։  Սա հիպերլիպիդեմիայի (արյան մեջ լիպիդների բարձր մակարդակ), հիպերլիպոպրոտեինեմիայի (արյան մեջ լիպոպրոտեինների բարձր մակարդակ) և դիսլիպիդեմիայի (արյան մեջ լիպիդների և լիպոպրոտեինների մակարդակների ցանկացած աննորմալություն) ձև է։

Արյան մեջ ոչ բարձր խտության լիպոպրոտեինների և ցածր խտության լիպոպրոտեինների (ՑԽԼ) բարձր մակարդակը կարող է լինել սննդակարգի, գիրության, ժառանգական (գենետիկ) հիվանդությունների (օրինակ՝ ՑԽԼ ընկալիչների մուտացիաները ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիայի դեպքում) կամ այլ հիվանդությունների պատճառով, ինչպիսիք են 2-րդ տիպի շաքարախտը և վահանաձև գեղձի անբավարարությունը։

Խոլեստերինը լիպիդների երեք հիմնական դասերից մեկն է, որը արտադրվում և օգտագործվում է բոլոր կենդանիների բջիջների կողմից թաղանթներ ձևավորելու համար։ Բուսական բջիջները արտադրում են ֆիտոստերոլներ (նման խոլեստերինին), բայց բավականին փոքր քանակությամբ։ Խոլեստերինը ստերոիդ հորմոնների և լեղաթթուների արտադրման նախադրյալն է։ Քանի որ խոլեստերինը ջրում անլուծելի է, արյան պլազմայում այն տեղափոխվում է սպիտակուցային մասնիկների լիպոպրոտեինների միջոցով։ Լիպոպրոտեինները դասակարգվում են ըստ իրենց խտության՝ շատ ցածր խտության լիպոպրոտեիններ (ՇՑԽԼ), միջանկյալ խտության լիպոպրոտեիններ (ՄԽԼ), ցածր խտության լիպոպրոտեիններ (ՑԽԼ) և բարձր խտության լիպոպրոտեիններ (ԲԽԼ)։ Բոլոր լիպոպրոտեինները կրում են խոլեստերին, սակայն ԲԽԼ-ից բացի լիպոպրոտեինների բարձր մակարդակը (կոչվում է ոչ ԲԽԼ խոլեստերին), մասնավորապես ՑԽԼ-խոլեստերինը կապված է աթերոսկլերոզի և սրտի իշեմիկ հիվանդության առաջացման բարձր ռիսկի հետ։ Ի հակադրություն, ԲԽԼ խոլեստերինի ավելի բարձր մակարդակները պաշտպանիչ են։

Տրանս ճարպերից խուսափելը և մեծահասակների սննդակարգում հագեցած ճարպերը պոլիչհագեցած ճարպերով փոխարինելը խորհուրդ է տրվում մեծահասակների արյան ընդհանուր խոլեստերինի և ՑԽԼ-ի նվազեցման համար։ Շատ բարձր խոլեստերինով (օրինակ՝ ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիա) ունեցող մարդկանց մոտ սննդակարգը հաճախ բավարար չէ ՑԽԼ-ի ցանկալի իջեցմանը հասնելու համար, և սովորաբար պահանջվում են լիպիդները իջեցնող դեղամիջոցներ։  Անհրաժեշտության դեպքում իրականացվում են այլ բուժումներ, ինչպիսիք են ՑԽԼ աֆերեզը կամ նույնիսկ վիրահատությունը (ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիայի առանձնապես ծանր ենթատեսակների դեպքում)։ ԱՄՆ-ում մոտ 34 միլիոն չափահաս մարդիկ ունեն արյան բարձր խոլեստերին։

## Նշաններ և ախտանիշներ
մինի|Քսանտելազմա, դեղնավուն բծեր, որոնք կազմված են կոպերի վերևում  կուտակված խոլեստերինի նստվածքներից:Սրանք ավելի հաճախ հանդիպում են ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիա ունեցող մարդկանց մոտ:
Չնայած հիպերխոլեստերինեմիան ինքնին ասիմպտոմատիկ է, շիճուկում խոլեստերինի երկարատև բարձրացումը կարող է հանգեցնել աթերոսկլերոզի (զարկերակների կարծրացում)։ Տասնամյակների ընթացքում շիճուկում բարձր խոլեստերինը նպաստում է զարկերակներում աթերոմատոզ սալիկների ձևավորմանը։ Սա կարող է հանգեցնել ներգրավված զարկերակների աստիճանական նեղացման։ Հնարավոր է նաև, ավելի փոքր թիթեղները կարող են պատռվել և վերածվել թրոմբի, որը խանգարում է արյան բնականոն հոսքը։ Կորոնար զարկերակի հանկարծակի խցանումը կարող է հանգեցնել սրտի կաթվածի։ Ուղեղը մատակարարող զարկերակի խցանումը կարող է ինսուլտի պատճառ դառնալ։ Եթե ստենոզի կամ խցանման զարգացումը աստիճանաբար է ընթանում, հյուսվածքներին և օրգաններին արյան մատակարարումը դանդաղորեն նվազում է, մինչև օրգանների գործառույթը խաթարվի։ Այս պահին հյուսվածքների իշեմիան (արյան մատակարարման սահմանափակումը) կարող է դրսևորվել հատուկ ախտանիշներով։ Օրինակ՝ ուղեղի ժամանակավոր իշեմիան (սովորաբար կոչվում է անցողիկ իշեմիկ նոպա) կարող է դրսևորվել որպես տեսողության ժամանակավոր կորուստ, գլխապտույտ և հավասարակշռության խանգարում, խոսելու դժվարություն, թուլություն կամ թմրություն կամ քորոց, սովորաբար մարմնի մի կողմում։ Սրտին անբավարար արյան մատակարարումը կարող է առաջացնել կրծքավանդակի ցավ, իսկ աչքի իշեմիան կարող է դրսևորվել որպես մեկ աչքի տեսողության անցողիկ կորուստ։ Ոտքերի անբավարար արյան մատակարարումը կարող է դրսևորվել  ցավ քայլելիս, մինչդեռ աղիներում այն կարող է դրսևորվել որպես որովայնի ցավ ուտելուց հետո։

Հիպերխոլեստերինեմիայի որոշ տեսակներ հանգեցնում են հատուկ ֆիզիկական բացահայտումների։ Օրինակ, ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիան (IIa տիպի հիպերլիպոպրոտեինեմիա) կարող է կապված լինել քսանտելազմայի (դեղնավուն բծեր կոպերի շուրջ մաշկի տակ), ծայրամասային եղջերաթաղանթի սպիտակ կամ մոխրագույն գունաթափման, և քսանթոմայի հետ։ III տիպի հիպերլիպիդեմիան կարող է կապված լինել ափի, ծնկների և արմունկների քսանթոմաների հետ։

## Պատճառները
[մինի|[Խոլեսթերինի բանաձևի կառուցվածքը]]
Հիպերխոլեստերինեմիան սովորաբար պայմանավորված է շրջակա միջավայրի և գենետիկական գործոնների համակցությամբ։  Շրջակա միջավայրի գործոնները ներառում են քաշը, սննդակարգը և սթրեսը։ Միայնությունը նույնպես ռիսկի գործոն է։

### Դիետա
Դիետան ազդում է արյան խոլեստերինի վրա, սակայն այդ ազդեցության չափը տարբեր անհատների մոտ։

Շաքարով կամ հագեցած ճարպերով հարուստ սննդակարգը բարձրացնում է ընդհանուր խոլեստերինը և ՑԽԼ-ն։ Ապացուցված է, որ տրանս ճարպերը նվազեցնում են բարձր խտության լիպոպրոտեինների մակարդակը՝ միաժամանակ բարձրացնելով ՑԽԼ-ի մակարդակը։

2016 թվականի վերանայումը նախնական ապացույցներ է գտել, որ սննդային խոլեստերինը կապված է արյան բարձր խոլեստերինի հետ։ Ըստ 2018-ի կատարված հետազոտությունների կարծես թե կա կախվածություն խոլեստերինի ընդունման և ՑԽԼ խոլեստերինի առաջացման միջև։

### Բժշկական պայմաններ և բուժում
Մի շարք այլ պայմաններ կարող են նաև բարձրացնել խոլեստերինի մակարդակը, ներառյալ 2-րդ տիպի շաքարախտը, գիրությունը, ալկոհոլի օգտագործումը, մոնոկլոնալ գամոպաթիան, դիալիզի թերապիան, նեֆրոտիկ համախտանիշը, հիպոթիրեոզը, Քուշինգի համախտանիշը և նյարդային անորեքսիան։  Մի շարք դեղամիջոցներ և դեղերի դասեր կարող են խանգարել լիպիդային նյութափոխանակությունը։

### Գենետիկա
Գենետիկական ներդրումը սովորաբար պայմանավորված է բազմաթիվ գեների («պոլիգեն»), թեև երբեմն կարող է պայմանավորված լինել մեկ գենի արատով, ինչպիսին է ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիան։ Ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիայի դեպքում մուտացիաները կարող են առկա լինել APOB գենում (աուտոսոմային դոմինանտ), աուտոսոմային ռեցեսիվ *ՑԽԼRAP1* գենում։ Ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիան ախտահարում է 250 անհատից մոտ մեկին։

## Ախտորոշում

ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում խոլեստերինը չափվում է արյան մեկ դեցիլիտրում (մգ/դլ) միլիգրամներով։ Միացյալ Թագավորությունում, եվրոպական երկրների մեծ մասում և Կանադայում մեկ լիտր արյան մեջ միլիմոլներն են չափվում (մմոլ/լ)։

Առողջ մեծահասակների համար Միացյալ Թագավորության Առողջապահության Ազգային Ծառայությունը խորհուրդ է նորմա համարել ընդհանուր խոլեստերինի 5&nbsp;մմոլ/լ և ցածր խտության լիպոպրոտեին խոլեստերին (ՑԽԼ) 3մմոլ/լ-ի վերին սահմանները։ Սրտանոթային հիվանդությունների բարձր ռիսկ ունեցող մարդկանց համար ընդհանուր խոլեստերինի առաջարկվող սահմանը 4 մմոլ/լ, և 2մմոլ/լ ՑԽԼ-ի համար։

Միացյալ Նահանգներում Առողջապահության ազգային ինստիտուտի Սրտի, թոքերի և արյան ազգային ինստիտուտը 200 մգ/դլ-ից պակաս ընդհանուր խոլեստերինը դասակարգում է որպես «ցանկալի», 200-ից 239 մգ/դլ՝ որպես «սահմանային բարձր» և 240մգ/դլ կամ ավելի որպես «բարձր»։

Խոլեստերինի նորմալ և աննորմալ մակարդակների միջև բացարձակ սահման չկա, և արժեքները պետք է հաշվի առնվեն առողջական այլ պայմանների և ռիսկի գործոնների հետ կապված։

Ընդհանուր խոլեստերինի ավելի բարձր մակարդակը մեծացնում է սրտանոթային հիվանդությունների, մասնավորապես՝ սրտի իշեմիկ հիվանդության ռիսկը։  ՑԽԼ կամ ոչ ԲԽԼ խոլեստերինի մակարդակները երկուսն էլ կանխատեսում են ապագա սրտի կորոնար հիվանդությունը։ Վիճելի է, թե որն է ավելի շատ ազդեցություն ունի։ Նախկինում ՑԽԼ և ՇՑԽԼ մակարդակները հազվադեպ էին չափվում ուղղակիորեն ծախսերի պատճառով։ Տրիգլիցերիդների մակարդակները ընդունվել են որպես ՇՑԽԼ-ի մակարդակի ցուցիչ, ՑԽԼ-ն սովորաբար գնահատվում էր Ֆրիդեվալդի բանաձևով.

ՑԽԼ\approx ընդհանուր խոլեստերին – ԲԽԼ– (0,2 x ծոմ պահող տրիգլիցերիդներ)։

Այժմ խորհուրդ է տրվում գենետիկական սքրինինգ անցկացնել, եթե կասկածվում է ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիայի որևէ ձև։

### Դասակարգում
Դասականորեն հիպերխոլեստերինեմիան դասակարգվում է ըստ լիպոպրոտեինների էլեկտրոֆորեզի և Ֆրեդրիկսոնի դասակարգման։ Ավելի նոր մեթոդներ, ինչպիսիք են «լիպոպրոտեինների ենթադասի վերլուծությունը», զգալի բարելավումներ են առաջարկել աթերոսկլերոզի առաջընթացի և կլինիկական հետևանքների հետ կապը հասկանալու համար։ Եթե հիպերխոլեստերինեմիան ժառանգական է (ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիա), ավելի հաճախ հայտնաբերվում է վաղաժամ, ավելի վաղ սկսված աթերոսկլերոզի ընտանեկան պատմություն։

## Սքրինինգի մեթոդ
ԱՄՆ-ի Կանխարգելիչ ծառայությունների աշխատանքային խումբը 2008 թվականին խստորեն խորհուրդ է տվել սովորական սկրինինգ անցկացնել 35 տարեկան և բարձր տարիքի տղամարդկանց, և 45 տարեկան և բարձր տարիքի կանանց մոտ լիպիդային խանգարումների և աննորմալ լիպիդների հայտնաբերման և բուժման համար, հատկապես ովքեր ունեն սրտի իշեմիկ հիվանդության բարձր ռիսկ։ Նրանք նաև խորհուրդ են տվել պարբերաբար զննել 20-ից 35 տարեկան տղամարդկանց և 20-ից 45 տարեկան կանանց, եթե նրանք ունեն սրտի իշեմիկ հիվանդության ռիսկի այլ գործոններ։ 2016-ին նրանք եզրակացրեցին, որ 40 տարեկանից ցածր բնակչության առանց ախտանիշների թեստավորումն անհասկանալի օգուտ է։

Կանադայում սկրինինգը խորհուրդ է տրվում 40 և բարձր տարիքի տղամարդկանց և 50 և ավելի բարձր տարիքի կանանց համար։ Նորմալ խոլեստերինի մակարդակ ունեցողների մոտ սկրինինգը խորհուրդ է տրվում հինգ տարին մեկ անգամ։ Երբ մարդիկ ստատին են ընդունում, հետագա թեստավորումը քիչ օգուտ է տալիս, քանի որ նորմալ արդյունքներ են երևում հետազոտության արդյուքում։

## Բուժում
Բուժումը հիմնված է սրտի հիվանդության ռիսկի չորս մակարդակների վրա։ Ռիսկի յուրաքանչյուր մակարդակի համար կազմվում են արյան կազմում ՑԽԼ-ի մակարդակները, որոնք ներկայացնում են բուժման և այլ գործողությունների։  Որքան բարձր է ռիսկի կատեգորիան, այնքան ցածր է խոլեստերինի շեմը։

Ապացուցվել է, որ բարձր ռիսկի ենթարկվածների կենսակերպի փոփոխումըն և ստատինների օգտագործումը նվազեցնում է մահացության ցուցանիշը։

### Ապրելակերպ
Բարձր խոլեստերին ունեցողների համար առաջարկվող կենսակերպի փոփոխությունները ներառում են՝ ծխելը դադարեցնելը, ալկոհոլի սպառման սահմանափակումը, ֆիզիկական ակտիվության ավելացումը և առողջ քաշի պահպանումը։

Ավելորդ քաշ ունեցող կամ գեր մարդիկ կարող են նվազեցնել արյան խոլեստերինը՝ նիհարելով. միջինում մեկ կիլոգրամ քաշի կորուստը կարող է նվազեցնել ՑԽԼ խոլեստերինը 0,8-ովմգ/դլ։

### Դիետա
Բանջարեղենի, մրգերի, սննդային մանրաթելերի և ճարպերի ցածր պարունակությամբ դիետաn, հանգեցնում է ընդհանուր խոլեստերինի նվազմանը։ Սննդային խոլեստերինի օգտագործումը հանգեցնում է շիճուկում խոլեստերինի փոքր աճի, որի մեծությունը կարելի է կանխատեսել Կեյսի եւ Հեգստեդի հավասարումների միջոցով։ Դիետիկ խոլեստերինի սահմանափակումներ առաջարկվել են Միացյալ Նահանգներում, բայց ոչ Կանադայում, Միացյալ Թագավորությունում և Ավստրալիայում։ Այնուամենայնիվ, 2015 թվականին Միացյալ Նահանգներում Դիետիկ ուղեցույցների խորհրդատվական կոմիտեն հանեց խոլեստերինի ընդունումը սահմանափակելու իր առաջարկությունը։

2020 թվականի *Cochrane*-ի վերանայումը պարզել է, որ հագեցած ճարպերը պոլիչհագեցած ճարպերով փոխարինելը հանգեցրել է սրտանոթային հիվանդությունների նվազմանը` նվազեցնելով արյան խոլեստերինը։ Այլ ակնարկներ չեն հայտնաբերել հագեցած ճարպերի ազդեցությունը սրտանոթային հիվանդությունների վրա։   Տրանս ճարպերը ճանաչվում են որպես խոլեստերինի հետ կապված սրտանոթային հիվանդությունների պոտենցիալ ռիսկի գործոն, և խորհուրդ է տրվում խուսափել դրանցից մեծահասակների սննդակարգում։

Լիպիդների ազգային ասոցիացիան խորհուրդ է տալիս ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիա ունեցող մարդկանց սահմանափակել ընդհանուր ճարպերի ընդունումը էներգիայի ընդունման 25-35%-ով, հագեցած ճարպերով՝ էներգիայի ընդունման 7%-ից պակաս, իսկ խոլեստերինը՝ 200-ից պակաս մգ օրական։ Ցածր կալորիականությամբ սննդակարգում ճարպերի ընդհանուր ընդունման փոփոխությունները կարծես թե չեն ազդում արյան խոլեստերինի վրա։

### Դեղորայք
Ստատինները սովորաբար օգտագործվող դեղամիջոցներն են՝ ի լրումն առողջ ապրելակերպի միջամտությունների։ Ստատինները կարող են նվազեցնել ընդհանուր խոլեստերինը մոտ 50%-ով մարդկանց մեծամասնության մոտ, և արդյունավետ են սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը նվազեցնելու համար, և՛ առանց նախապես գոյություն ունեցող սրտանոթային հիվանդություններով մարդկանց մոտ։ Ապացուցված է, որ սրտանոթային հիվանդություն չունեցող մարդկանց մոտ ստատինները նվազեցնում են մահացությունը պատճառները, մահացու և ոչ մահացու սրտի կորոնար հիվանդությունները և ինսուլտները։ Ավելի մեծ դրական առաջընթաց է նկատվում բարձր ինտենսիվության ստատինային թերապիայի օգտագործման հետևանքով։ Ստատինները կարող են բարելավել կյանքի որակը, երբ օգտագործվում են առանց առկա սրտանոթային հիվանդությունների (այսինքն առաջնային կանխարգելման նպատակով) մարդկանց մոտ։  Ստատինները նվազեցնում են խոլեստերինը հիպերխոլեստերինեմիայով երեխաների մոտ, սակայն 2010 թվականի դրությամբ ոչ մի ուսումնասիրություն ցույց չի տվել բարելավված արդյունքներ, իսկ դիետան մանկական տարիքի թերապիայի հիմնական հիմքն է։

Այլ միջոցները, որոնք կարող են օգտագործվել, ներառում են ֆիբրատները, նիկոտինաթթուն և խոլեստիրամինը։  Այնուամենայնիվ, դրանք խորհուրդ են տրվում միայն այն դեպքում, եթե ստատինները չեն հանդուրժվում կամ հղի կանանց մոտ։ PCSK9 սպիտակուցի դեմ ներարկվող հակամարմինները (էվոլոկումաբ, բոկոցիզումաբ, ալիրոկումաբ) կարող են նվազեցնել ՑԽԼ խոլեստերինը և ապացուցվել է, որ նվազեցնում են մահացությունը։

### Ուղեցույցներ
ԱՄՆ-ում ուղեցույցներ գոյություն ունեն Խոլեստերինի մասին կրթության ազգային ծրագրից (2004) և մասնագիտական ընկերությունների համատեղ մարմնից՝ Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի գլխավորությամբ։

Մեծ Բրիտանիայում Առողջապահության և Կլինիկական Գերազանցության Ազգային Ինստիտուտը առաջարկություններ է արել բարձր խոլեստերինի մակարդակի բուժման վերաբերյալ, հրապարակվել են 2008 թվականին,  և 2014 թվականին հայտնվել է նոր ուղեցույց, որն ընդգրկում է ընդհանուր սրտանոթային հիվանդությունների կանխարգելումը։

Սրտաբանության եվրոպական միության և աթերոսկլերոզի եվրոպական միության դիսլիպիդեմիայի բուժման աշխատանքային խումբը 2011 թվականին հրապարակել է դիսլիպիդեմիայի բուժման ուղեցույցներ։

### Հատուկ պոպուլյացիաներ
70 տարեկանից բարձր մարդկանց շրջանում հիպերխոլեստերինեմիան ռիսկի գործոն չէ սրտամկանի ինֆարկտով կամ անգինայով հոսպիտալացվելու համար։  Կան նաև աճող ռիսկեր 85 տարեկանից բարձր մարդկանց մոտ՝ ստատինային դեղամիջոցներ օգտագործելիս։ Այդ իսկ պատճառով, դեղամիջոցները, որոնք նվազեցնում են լիպիդների մակարդակը, չպետք է կանոնավոր կերպով օգտագործվեն կյանքի սահմանափակ տեւողությամբ մարդկանց շրջանում։

Բժիշկների ամերիկյան քոլեջը խորհուրդ  տալիս հիպերխոլեստերինեմիայի դեպքում շաքարախտով հիվանդ մարդկանց մոտ.

# Լիպիդների իջեցման թերապիան պետք է օգտագործվի սրտանոթային մահացության և հիվանդացության երկրորդական կանխարգելման համար բոլոր մեծահասակների համար, ովքեր ունեն հայտնի կորոնար արտրի հիվանդություն և 2-րդ տիպի շաքարախտ։
# Ստատինները պետք է օգտագործվեն 2-րդ տիպի շաքարախտով մեծահասակների և սրտանոթային ռիսկի այլ գործոններով մակրոանոթային բարդությունների առաջնային կանխարգելման համար։
# Լիպիդների իջեցման թերապիա սկսելուց հետո 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետով մարդիկ պետք է ստատինի առնվազն չափավոր չափաբաժիններ ընդունեն։
# Այն մարդկանց համար, ովքեր ունեն 2-րդ տիպի շաքարախտ, ովքեր ստատիններ են ընդունում, խորհուրդ չի տրվում լյարդի ֆունկցիայի թեստերի կամ մկանային ֆերմենտների կանոնավոր մոնիտորինգ կատարել, բացառությամբ հատուկ հանգամանքների։

### Այլընտրանքային բժշկություն
2002 թվականին անցկացված հետազոտության համաձայն՝ այլընտրանքային բժշկությունն օգտագործվել է խոլեստերինի բուժման նպատակով ԱՄՆ մեծահասակների 1,1%-ի կողմից։ Նախորդ հարցումներին համապատասխան՝ այս մեկը պարզել է, որ անհատների մեծամասնությունը (55%) այն օգտագործել է ավանդական բժշկության հետ համատեղ։  Ավանդական չինական բժշկության մեջ օգտագործվող բուսական դեղամիջոցների արդյունավետության համակարգված վերանայումը անորոշ արդյունքներ ունեցավ՝ ներառված ուսումնասիրությունների վատ մեթոդաբանական որակի պատճառով։ 2000 թվականին Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը հաստատել է ֆիտոստերոլի էսթերների կամ ֆիտոստանոլի էսթերների որոշակի քանակություն պարունակող մթերքների նշումը որպես խոլեստերինը իջեցնող։

## Համաճարակաբանություն
2010 թվականին Միացյալ Նահանգներում ընդհանուր խոլեստերինի բարձր մակարդակը 13%-ից մի փոքր ավելի է, քան 2000 թվականի 17%-ը։

Միացյալ Թագավորությունում միջին ընդհանուր խոլեստերինը 5,9 մմոլ/լ է, մինչդեռ Չինաստանի և Ճապոնիայի գյուղական վայրերում միջին ընդհանուր խոլեստերինը 4 մմոլ/լ է։  Մեծ Բրիտանիայում կորոնար անոթների հիվանդության մակարդակը բարձր է, իսկ Չինաստանի և Ճապոնիայի գյուղական շրջաններում՝ ցածր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Առողջապահական գիտություններ
Կատեգորիա:Բժշկական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Գենետիկ հիվանդություններ և խանգարումներ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մարդու մարմին
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Նյութափոխանակության խանգարումներ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սրտաբանություն