Հայկական վերածնունդ

**Հայկական վերածնունդ**, պայմանական եզրույթ մշակութաբանության և պատմական գիտությունների մեջ, որը բնորոշում է հայկական մշակույթի պատմության 10-14-րդ հարյուրամյակների ժամակաշրջանը։

Սկսվել է Հայաստանից արաբներին քշելուց հետո, երբ 885 թվականին մի շարք ապստամբությունների արդյունքում Աշոտ Ա Բագրատունու գլխավորությամբ հաջողվեց վերականգնել հայկական պետականությունը՝ դրանով նախանշելով նաև հայկական մշակույթի նոր Ոսկեդարը։ Այսպիսով, արդեն 9-րդ դարակեսին և 10-րդ դարում հայտնվում են Հայկական վերածննդի նախանշանները։ Այս ժամանակահատվածում բարենպաստ պայմաններ էին առևտրով, արհեստներով զբաղվելու և քաղաքային կյանքը վերածնելու համար։ Աշոտ Գ-ի օրոք (953-977 թվականներ) թագավորության մայրաքաղաք Անին դարձավ Արևելքի ամենախոշոր և ամենագեղեցիկ քաղաքներից մեկը։ Իր ամենածաղկուն ժամանակաշրջանն Անին ապրեց Գագիկ Ա (990-1020 թվականներ) թագավորի գահակալության տարիներին։

## Հայկական վերածննդի գործիչներ
### Գեղարվեստական գրականություն
[thumb|right|180px|[Գրիգոր Նարեկացի (1173 թվականի ձեռագիր)]]
* Գրիգոր Նարեկացի (951-1003)
* Վարդան Հայկազն
* Ներսես Շնորհալի (մոտ 1100-1173)
* Գրիգոր Մարաշեցի
* Գրիգոր Տղա (մոտ 1133-1193)
* Ներսես Լամբրոնացի (1153-1198)
* Վարդան Այգեկցի (անհայտ է -1250)
* Հովհաննես Արքաեղբայր (1220-ականներ -1289)
* Հովհաննես Երզնկացի (1230-1293)
* Ֆրիկ (մոտ 1230-ականներ-1310-ականներ)
* Կոստանդին Երզնկացի (մոտ 1250-ականներ-1314/1328)
* Խաչատուր Կեչառեցի (1260-1331)
* Մովսես Երզնկացի (մոտավորապես 1250-ականներ-1323)
* Կիրակոս Երզնկացի (մոտավորապես 1270-1356)
* Տերտեր Երևանցի
* Հովհաննես Թլկուրանցի

### Պատմագրություն
* Թովմա Արծրունի
* Հովհաննես Դրասխանակերտցի (845/850-մոտավորապես 929)
* Ուխտանես (մոտավորապես 935-1000)
* Մովսես Դասխուրանցի
* Շապուհ Բագրատունի
* Անանուն Արծրունի
* Ստեփանոս Տարոնացի
* Արիստակես Լաստիվերցի (մինչև 1022-1072/1087)
* Մատթեոս Ուռհայեցի (11-րդ դարի երկրորդ կես - 1144)
* Սամուել Անեցի (մոտավորապես 1100/1105-1185/90)
* Մխիթար Գոշ (1120-1213)
* Մխիթար Անեցի (12-րդ դարի երկրորդ կես)
* Հովհաննես Տավուշեցի (1181—1251)
* Վարդան Արևելցի (մոտավորապես 1198—1271)
* Հովհաննես Ավագերեց
* Կիրակոս Գանձակեցի (մոտավորապես 1200—1271)
* Սմբատ Սպարապետ (1208—1276)
* Մխիթար Այրեվանեցի
* Վահրամ Րաբունի
* Ստեփանոս եպիսկոպոս
* Հեթում պատմիչ (1240-ական—1310-ական թվականների միջակայքում)
* Գրիգոր Ակներցի (մոտավորապե 1250—1335)
* Ստեփանոս Օրբելյան (անհայտ -1304)
* Ներսես Պալիանենց (անհայտ -1367)
* Անանուն Սեբաստացի

### Աստվածաբանություն
* Խոսրով Անձևացի (անհայտ է-մոտավորապես 963)
* Անանիա Մոկացի (մոտավորապես 900-968)
* Անանիա Նարեկացի (անհայտ է-մոտավորապես 980-ականներ)
* Սամուել Կամրջաձորեցի
* Հովհաննես Կոզերն
* Անանիա Սանահնեցի (անհայտ է - 1070-ականներ)
* Պողոս Տարոնեցի (անհայտ է-1123)
* Հովհաննես Իմաստասեր (1045/1050-1129)
* Հակոբ Սանահնցի (անհայտ է - 1085)
* Սարգիս Շնորհալի
* Դավիթ Քոբայրեցի (մոտավորապես 1150-1220)
* Գրիգոր Սկևռացի (մոտավորապես 1160/1170-1230)
* Վահրամ Րաբունի
* Գևորգ Սկևռացի (մոտավորապես 1246-1301)
* Մովսես Երզնկացի (մոտավորապես 1250-ականներ-1323)
* Հովհաննես Արճիշեցի (անհայտ է -1327)
* Մխիթար Սասնեցի (1260-1337)
* Հովհաննես Որոտնեցի (1315-1386)
* Գրիգոր Տաթևացի (մոտավորապես 1346-1409)

### Լեզվագիտություն
* Գրիգոր Մագիստրոս (մոտավորապես 990-1059)
* Արիստակես Գրիչ
* Հովհաննես Երզնկացի Պլուզ (մոտավորապես 1230-1293)
* Հովհաննես Երզնակցի Ծործորեցի (1270-ականներ-1338)
thumb|right|180px|Հովհաննես Որոտնեցի և Գրիգոր Տաթևացի, միջնադարյան մանրանկար
* Եսայի Նչեցի (1260/1265-մոտավորապես 1338)
* Գևորգ Սկևռացի (13-րդ դար - 1301)
* Հովհաննես Կրնեցի (1290/1292-1347)
* Վարդան Արևելցի (մոտավորապես 1198-1271)

### Փիլիսոփայություն
* Պողոս Տարոնեցի (անհայտ է-1123)
* Հովհաննես Իմաստասեր (1045/1050-1129)
* Դավիթ Քոբայրեցի (մոտավորապես 1150-1220)
* Վահրամ Րաբունի
* Հովհաննես Երզնկացի Պլուզ (մոտավորապես 1230-1293)
* Հովհաննես Որոտնեցի (1315-1386)
* Գրիգոր Տաթևացի (մոտավորապես 1346-1409)

### Իրավունք

* Դավիթ Ալավկաորդի (1070/1080-1140)
* Մխիթար Գոշ (1120-1213)
* Սմբատ Սպարապետ (1208-1276)

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Հայկական մշակույթ

## Գրականություն
* 
* Чалоян В.К., Армянский ренессанс, Москва, 1963

Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական մշակույթ