Մարդկային կոմպոստացում

**Մարդկային կոմպոստացում** (իրավական կոդերում և կանոնակարգերում կոչվում է **բնական օրգանական վերականգնում**), մարդկային մնացորդների վերջնական վերացման գործընթաց, որի ընթացքում մանրէներն ու օրգանական նյութերը մահացած մարմինը վերածում են կոմպոստի: Մշակվելով 21-րդ դարի սկզբին՝ որպես հուղարկավորության և դիակիզման բնապահպանական տեսանկյունից կայուն այլընտրանք, մարդկային կոմպոստացումն օրենսդրորեն թույլատրված է ԱՄՆ մի շարք նահանգներում և Շվեդիայում։ Այս գործընթացը բուռն քննարկումների առիթ է դարձել շրջակա միջավայրի վրա ունեցած ազդեցության, օրինականացման և կրոնական նկատառումների շուրջ։

## Մշակում և իրականացում

### Առաջխաղացում և խթան
21-րդ դարում մի շարք գործոններ նպաստեցին մարդկային կոմպոստացման (որպես այլընտրանքային հուղարկավորության առաջարկներից մեկի) զարգացմանը։

Ինչպես նկարագրված է 1963 թվականի «Մահվան ամերիկյան ձևը» բացահայտման մեջ, ԱՄՆ-ում շահույթ հետապնդող հուղարկավորության ծառայությունների ոլորտը Քաղաքացիական պատերազմից հետո զարգացել է՝ խթանելով շքեղ և ռեսուրսատար թաղման սովորույթները։ Դրանք հիմնականում ներառում են քիմիական նյութերով զմռսումը, թանկարժեք դագաղները և ճոխ զարդարված գերեզմանատեղերը։ Այս բացահայտմանը հաջորդած տասնամյակների ընթացքում դիակիզումը (կրեմացիան) մեծ ժողովրդականություն ձեռք բերեց որպես ավելի պարզ այլընտրանք, և մինչև 2015 թվականը դրա թիվն ամբողջ երկրում արդեն գերազանցում էր ավանդական թաղումների քանակին։

Այնուամենայնիվ, դիակիզումն ինքնին ունի մի շարք բնապահպանական ազդեցություններ, այդ թվում՝ հանածո վառելիքի օգտագործումը դիակիզարաններում և այրման հետևանքով արտանետվող գազերը (որոնք կարող են պարունակել թունավոր սնդիկ՝ ատամների ամալգամային լիցքերից)։

Փնտրելով հուղարկավորության ոլորտի բացասական ազդեցությունը նվազեցնելու ուղիներ՝ Կատրինա Սփեյդին («Recompose» ընկերության հիմնադիր) վերագրվում է քայքայման գործընթացն արագացնելու մեթոդների հետազոտումը՝ կիրառելով նախկինում անասնապահության մեջ օգտագործվող մոտեցումները։  Այս գործընթացը 2020 թվականին դարձել է Վաշինգտոնի պետական համալսարանի գիտական ուսումնասիրության առարկա։

### Տերմինաբանություն
Մարդկային մնացորդների կոմպոստացման որոշակի մեթոդների համար կան տարբեր տերմիններ։ Դրանք ներառում են՝

* **Բնական օրգանական վերականգնումը** (ԲՕՎ) կամ պարզապես **օրգանական վերականգնումը** տերմին է, որն ընդունվել է Վաշինգտոն նահանգի կողմից, երբ այն դարձավ մարդկային կոմպոստացման մի ձև օրինականացնող և կարգավորող առաջին իրավասությունը: Բնական օրգանական վերականգնումը իրավաբանորեն սահմանվում է որպես «մարդկային մնացորդների հողի պարունակվող, արագացված վերածում»։ Այս տերմինը և սահմանումը հետագայում ընդունել են այլ նահանգներ իրենց սեփական օրենսգրքերում և կանոնակարգերում։

Բնական օրգանական վերականգնում իրականացնող մասնավոր ընկերություններն ունեն ապրանքային նշաններ և արտոնագրեր բնական օրգանական վերականգնման որոշակի մեթոդների համար: Լրատվական հաղորդագրությունները այս տերմինները ընդհանրացրել են:

* **Վերակոմպոզիցիա** ժարգոնով օգտագործում են Կատրինա Սփեյդը և «Վերակոմպոզիցիա» ընկերությունը (PBC) ներկայացված ԱՄՆ արտոնագրային հայտում
* **Հողի վերափոխումը** Earth Funeral Group, Inc.-ի գրանցված ապրանքանիշ է
* **Տերամացիան** գրանցված ապրանքային նշան է «Return Home Inc.» (նախկինում՝ «Adamah, Inc.») ընկերության կողմից

### Մեթոդներ
Կոմպոստացումը օրգանական պինդ նյութի քայքայման  մեթոդ է՝ այն վերամշակելու համար: Գործընթացը ներառում է օրգանական նյութի քայքայումը հումուսանման նյութի, որը հայտնի է որպես կոմպոստ, որը կարող է սննդանյութեր ավելացնել հողին: Կոմպոստացնող օրգանիզմները պահանջում են չորս հավասարապես կարևոր բաղադրիչներ՝ ածխածին, ազոտ, թթվածին և ջուր:

### Զգուշացումներ և հակացուցումներ
Մարդու մարմինների կոմպոստացման միջոցով հեռացումը ունի մի շարք առողջապահական, անվտանգության և իրավական պահանջներ ու սահմանափակումներ:

#### Պաթոգենի վերահսկողություն
ԱՄՆ Շրջակա միջավայրի պահպանության գործակալությունը ստանդարտացրել է «Ախտածինների հետագա նվազեցման գործընթացները» (PFRP)՝ համաձայն 40 CFR 503 կանոնակարգի։ Սա պահանջում է, որ փակ տարայի մեջ իրականացվող կոմպոստացումը հասնի 55°C (131°F) ջերմաստիճանի և պահպանվի ավելի քան 3 օր։ Այս ջերմաստիճանը անհրաժեշտ է նաև դեղագործական, հակաբիոտիկային և քիմիաթերապևտիկ դեղամիջոցների առկայությունը նվազեցնելու համար։

Որոշակի հիվանդություններ (օրինակ՝ տուբերկուլյոզ, Կրոյցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն և էբոլա) ունեցող անձինք ենթակա չեն մարդկային կոմպոստացման՝ այն ախտածինների պատճառով, որոնք կարող են գոյատևել կոմպոստացման գործընթացի ջերմաստիճանի պայմաններում։

#### Մնացորդներ, որոնք պահանջում են հատուկ մշակում
Չնայած ոսկորները քայքայվում են, դրանք ավելի դանդաղ են քայքայվում, քան փափուկ հյուսվածքները։ Մարդկային կոմպոստացման ժամանակ ոսկորները հեռացվում են գործընթացի կեսին՝ մեխանիկական սարքավորումների միջոցով մանրացնելու և հողի մեջ ինտեգրելու համար։ Այս սարքավորումները նաև օգտագործվում են դիակիզարաններում, որպեսզի հուղարկավորության մոխիրը կարողանա ինտեգրվել ոսկորի հետ։

Մարտկոցներով (օրինակ՝ սրտի խթանիչներ) կամ ռադիոակտիվ նյութերով (օրինակ՝ բրախիթերապիայի սերմեր) իմպլանտները ներկայացնում են ռիսկեր, որոնք պահանջում են հեռացում մարմնի կոմպոստացումից առաջ: Մետաղները (օրինակ՝ կոնքի հոդի փոխարինումից ստացվածները) նույնպես պետք է հեռացվեն կոմպոստացված մնացորդներից։

#### Տեղադրման սահմանափակումներ
Վաշինգտոնում կանոնակարգերը պահանջում են կոմպոստացված մնացորդների ստուգում՝ տոքսինների, այդ թվում՝ մկնդեղի, կադմիումի, կապարի, սնդիկի և սելենի մակարդակի համար: Սահմանաչափերը գերազանցող մնացորդները չեն կարող արտանետվել շրջակա միջավայր։

Բնական օրգանական վերականգնման գործընթացը օրինականացրած նահանգները միաժամանակ սահմանափակեցին օրգանական կերպով վերականգնված մարդկային մնացորդների մշակումը և հեռացումը: Կոլորադո նահանգն արգելում է սնունդ աճեցնել մարդկային մնացորդներից ստացված հողի վրա։ Կալիֆոռնիա նահանգը թույլ է տալիս նահանգային կամ տեղական մարմիններին արգելել մնացորդների ցրումը որոշակի տարածքներում։

## Ակտիվիզմ օրինականացման համար
Կողմնակիցները պնդում են, որ մարդկային կոմպոստացումն ավելի խնայողական է, բնապահպանական տեսանկյունից անվտանգ և հարգալից մարմնի ու երկրագնդի հանդեպ, քան տեխնոլոգիապես զարգացած հասարակություններում սովորաբար կիրառվող հեռացման մեթոդները: Դիակիզումն օգտագործում է հանածո վառելիք կամ մեծ քանակությամբ փայտ՝ թաղման խարույկների համար (որոնք երկուսն էլ առաջացնում են աղտոտող ծուխ և արտանետում մեծ քանակությամբ ածխածին), իսկ ավանդական թաղումը պահանջում է մեծ հողատարածքներ, ունի ածխածնի մեծ հետք և հաճախ ներառում է մարմնի հեղուկների ու քայքայված օրգանների հեռացում կոյուղի, ինչպես նաև մարմնի մեջ թունավոր զմռսող նյութերի ներարկում: Ի հակադրություն սրան՝ մարդկային կոմպոստացումը, ինչպես և բնական թաղումը, բնական գործընթաց է և նպաստում է էկոլոգիական արժեքի ստեղծմանը՝ պահպանելով մարմնի սննդարար նյութերը: Թեև մարդկային կոմպոստացման կայանների շահագործման համար դեռևս էներգիա է պահանջվում, այն օգտագործում է դիակիզման համար անհրաժեշտ էներգիայի ընդամենը մեկ ութերորդ մասը։

Մարդկային կոմպոստացումը, համեմատած դիակիզման և ավանդական թաղման հետ, սովորաբար արժե 3000-7000 դոլար՝ համեմատած 7000-12000 դոլարի (թաղում) և 4000-7000 դոլարի (դիակիզում) հետ։

Հեղինակ և յութուբեր Քեյթլին Դաութին, հանդես գալով Նյու Յորք նահանգում օրինականացման օգտին, պնդում է, որ այս գործընթացը «իրականացնում է շատերի ցանկությունը՝ մահից հետո սնուցել երկիրը»։ «Undark Magazine» ամսագրի խմբագրականում նշվում է, որ «բնական օրգանական վերականգնումը հարգում է մարդու մարմինն ու հոգին, ոչ թե աղտոտում, այլ օգնում է երկրին և գործում է բնության հետ ներդաշնակ, այլոչ թե դրա դեմ»։

## Կրոնական հայացքներ
Քանի որ մարդկային կոմպոստացումը քննարկվում և օրինականացվում է ավելի շատ իրավասություններում, դրա համատեղելիությունը կրոնական համոզմունքների հետ քննարկվում է։

### Քրիստոնեություն

#### Կաթոլիկ եկեղեցի
Միացյալ Նահանգների կաթոլիկ եկեղեցին լոբբինգ է արել օրենսդիրների շրջանում՝ մարդկային կոմպոստացման օրինականացման դեմ։

Կաթոլիկ եկեղեցին Նիկիական հավատո հանգանակը մեկնաբանում է որպես երկրային մնացորդների համընդհանուր հարության սկզբունքը պաշտպանելու միջոց։ Եկեղեցին սկսել է թույլատրել դիակիզումը 1963 թվականին, սակայն 1983 թվականի Կանոնական իրավունքի օրենսգիրքն արգելում է եկեղեցական հուղարկավորությունները՝ «հակաքրիստոնեական դրդապատճառներով» կատարված դիակիզումների դիմաց, որոնք ժխտում են հարությունը։ Հավատքի ուսմունքի դիկաստերիան մանրամասնում է, որ մնացորդների նկատմամբ հարգանքը, անկախ նրանից՝ թաղված են, թե դիակիզված, պահանջում է դրանց անվնաս տեղադրում «գերեզմանոցներում կամ այլ սրբազան վայրերում» և ասում է, որ մնացորդների ցրումը տալիս է « պանթեիզմի, նատուրալիզմի կամ նիհիլիզմի տեսք»։

«National Catholic Register-ը հրապարակել է Սենթ Լուիսի համալսարանի կենսաէթիկայի պրոֆեսոր Ջեյսոն Տ. Էբերլի այլակարծիք տեսակետը, ըստ որի՝ մարդկային կոմպոստացումը համատեղելի է կաթոլիկ ուսմունքի հետ։ Մասնավորապես, նա պնդում էր, որ այն պետք է համահունչ լինի բնապահպանության վերաբերյալ Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսի «Laudato si'» կոնդակին և «Evangelii gaudium»-ում արտահայտված՝ աղքատների համար արվող արտոնյալ ընտրության սկզբունքին։ Էբերլը եզրակացնում է, որ «բնական օրգանական վերականգնման ենթարկված մարմինը կարող է հողին հանձնվել նույն եղանակով կամ օգտագործվել որպես հողակտոր հատուկ նշանակված, օրհնված տարածքում՝ խթանելու նոր կյանքը, որը կհավերժացվի ապագա սերունդների կողմից։ Սա ավելի ուղղակիորեն է իրականացնում աստվածաշնչյան այն հռչակումը, թե մենք փոշի ենք և փոշի էլ կդառնանք (Ծննդոց 3:19)։

2024 թվականին, մի շարք նահանգներում մարդկային կոմպոստացման օրինականացումից հետո, Կաթոլիկ գերեզմանատների համաժողովը իր անդամներին տեղեկացրեց, որ «իր թեմի եպիսկոպոսի համաձայնությամբ՝ կաթոլիկ գերեզմանատունը կարող է թույլ տալ մահացած սիրելիի անունը նշել ընտանեկան հուշաքարի վրա՝ նախորդելով «Ի հիշատակ...» գրությամբ կամ գերեզմանատան կանոնակարգով հստակ թույլատրված այլ ձևով»։ Համաժողովը նաև վերահաստատել է, որ «Կաթոլիկ եկեղեցին չի խրախուսում կամ հավանություն չի տալիս մարդկային կոմպոստացման կիրառմանը»։

#### Բողոքական
2023 թվականին Անգլիայի եկեղեցին հայտարարել է, որ քննարկում է այս պրակտիկայի աստվածաբանական, գործնական և հովվական հարցերը։

Էպիսկոպոսական լրատվական ծառայությունը ներկայացրել է մարդկային կոմպոստացումը որպես ամերիկյան էպիսկոպոսականների շրջանում հուղարկավորության նորարարական ծեսերի նկատմամբ աճող հետաքրքրության վերլուծության մի մաս։

### Հուդայականություն
Հալախա կրոնական օրենքի ուղղափառ հրեական մեկնաբանությունները պահանջում են հողին հանձնել մահացածներին և դեմ են արտահայտվում դիակիզմանը։ Երբ Նյու Յորք նահանգը դիտարկում էր մարդկային կոմպոստացման օրինականացման հարցը, «The Forward» պարբերականը փորձեց պարզել ռաբբիների կարծիքները մարդկային կոմպոստացման կարգավիճակի վերաբերյալ

* Ամերիկայի «Ագուդաթ Իսրայել» կազմակերպության անունից ելույթ ունենալով՝ ռաբբի Ավի Շաֆրանը դեմ է արտահայտվել մարմինը «որպես աճի միջավայր «օգտագործելուն»։
* Նյու Յորքի միջդավանական ռաբբիների խորհրդի ռաբբի Ջոզեֆ Պոտասնիկը պնդել է, որ այնտեղ բացակայում է մահացածների նկատմամբ պատշաճ հարգանքը։
* Պահպանողական շարժման «Անշե Չեսեդ» սինագոգի ռաբբի Ջերեմի Կալմանոֆսկին նշել է, որ օրգանականորեն վերականգնված մարդկային մնացորդներից ստացված հողի օգտագործումը մարմնից արգելված շահույթ ստանալն է։
* Վերակառուցողական ռաբբի Սեթ Գոլդշտեյնն ասում է, որ մարդկային կոմպոստացումը «ավելի շատ համապատասխանում է հրեական սովորույթներին, քան դիակիզումը՝ դրան շրջապատող սովորույթների և արժեքների առումով» և հավատում է, որ դրա բնապահպանական օգուտները արժեքավոր են։

Նյու Յորքի Լոնգ Այլենդ քաղաքի հրեական Մոնտեֆիորե գերեզմանատունը և Նյու Մոնտեֆիորե գերեզմանատունը արգելում են օրգանականորեն նոսրացված մնացորդների ցրումը, ինչպես որ դա արվում է նաև դիակիզված մնացորդների դեպքում։

### Իսլամ
«Pacific Sun-ը հարցում է ուղարկել Ամերիկա-իսլամական հարաբերությունների խորհրդին՝ պարզելու նրանց դիրքորոշումը Կալիֆոռնիայում մարդկային կոմպոստացման օրինականացման վերաբերյալ: Կազմակերպության գործադիր տնօրենի տեղակալը պատասխանել է, որ գործընթացի որոշ մասեր «արգելված են իսլամական իրավունքով», սակայն իսլամական գիտնականները «նաև ընդունում են, որ յուրաքանչյուր հանգուցյալ իրավունք ունի հուղարկավորվելու իր սեփական ցանկությունների կամ հավատքի ավանդույթների համաձայն»։

## Իրավական կարգավիճակ
Մարդկային մնացորդների կոմպոստացումը պահանջում է իրավասությունների կողմից հստակ թույլտվություն՝ շրջակա միջավայրի և մասնագիտական լիցենզավորման փոփոխություններով։ Վաշինգտոնը ԱՄՆ առաջին նահանգն է, որը օրինականացրել, կարգավորել և լիցենզավորել է այս պրակտիկան որպես բնական օրգանական վերականգնում։

### Միացյալ Նահանգներ

Միացյալ Նահանգներում մարդկային արագացված կոմպոստացումը 2025 թվականի դրությամբ օրինականորեն թույլատրվել է կամ հաստատվել է ապագայում թույլատրվելու համար տասնչորս նահանգներում։

2025 թվականի օգոստոսի դրությամբ ևս տասնհինգ նահանգների օրենսդիր մարմիններ ներկայացրել են օրինագծեր՝ մարդկային կոմպոստացումն օրինականացնելու համար։

#### Մասնագիտական և բիզնես լիցենզավորում և վերապատրաստում
Թեև վերը նշված նահանգներն օրինականացրել են բնական օրգանական վերականգնման պրակտիկան, 2025 թվականի դրությամբ միայն մի քանի նահանգներ են ավարտել կանոնակարգումը և մասնագիտական արտոնագրումը:

Վաշինգտոնում, Լիցենզիաների դեպարտամենտի Հուղարկավորության և գերեզմանատների խորհուրդը լիցենզավորում է բնական օրգանական վերականգնման մասնագետներին որպես «վերականգնման օբյեկտների օպերատորների» ենթամասնագիտություն՝ դիակիզման և ալկալային հիդրոլիզի մասնագետների հետ միասին։Նմանատիպ մոտեցում է ցուցաբերվում նաև հաստատությունների նկատմամբ։

Հյուսիսային Ամերիկայի դիակիզման ասոցիացիան տրամադրում է վերապատրաստման վկայականներ լիցենզիա ստանալու ցանկացողների համար։

#### Դաշնային կառավարություն

##### Դաշնային առևտրային հանձնաժողով
Առևտրի դաշնային հանձնաժողովի ընդունված «Թաղման կանոնը» ԱՄՆ դաշնային կանոնակարգ է, որը պաշտպանում է սպառողներին՝ պահանջելով թաղման ծառայություններ մատուցողներին տրամադրել տեղեկատվություն իրենց ապրանքների և ծառայությունների վերաբերյալ: 2020 թվականին Հանձնաժողովը սկսեց Կանոնի պաշտոնական վերանայում:

2022 թվականին Դաշնային առևտրի հանձնաժողովը հրապարակել է իր վերանայման արդյունքները, այդ թվում՝ «Տեղադրման նոր ձևեր» բաժինը, որը ներառում է բնական օրգանական վերականգնումը, որտեղ նշվում է. Հանձնաժողովը դիտարկում է Կանոնը փոփոխելու հնարավորությունը՝ դրա մեջ հստակորեն ներառելով հեռացման նոր մեթոդները, ինչպիսիք են ալկալային հիդրոլիզը և մարդկային բնական օրգանական վերականգնումը: Կանոնը այնուհետև կարող է պարզաբանել, որ նման ծառայություններ մատուցողները կարող են առաջարկել ուղղակի կամ անհապաղ ծառայություններ՝ հիմնական ծառայությունների նվազեցված վճարով: Հանձնաժողովը նաև դիտարկում է Կանոնի թարմացումը՝ հեռացման նոր մեթոդներին հարմարեցնելու համար. օրինակ՝ Կանոնի պահանջները՝ ուղղակի ծառայությունների համար այլընտրանքային տարաների վերաբերյալ տեղեկատվություն առաջարկելու և տրամադրելու մասին: Հանձնաժողովը ցանկանում է համոզվել, որ Կանոնը չի խոչընդոտում նորարարությանը և հավատում է, որ առաջարկվող փոփոխություններն օգնում են հավասար պայմաններ ստեղծել նոր այլընտրանքային մեթոդներ մատուցողների համար։2023 թվականին Դաշնային առևտրային հանձնաժողովը հովանավորել է պանելային քննարկում՝ քննարկելու բնական օրգանական վերականգնումը և հեռացման այլ նոր ձևերը։

##### Միացյալ Նահանգների ազգային գերեզմանատների համակարգ
Միացյալ Նահանգների ազգային գերեզմանատների համակարգի ադմինիստրատորը թույլատրել է «բնական օրգանական վերականգնման միջոցով վերափոխված աճյունի մի մասի» տեղադրումը հողային թաղման բաժիններում (ներառյալ «կանաչ» թաղման բաժինները) և նշանակված ցրման այգիներում Վետերանների գործերի նախարարության այն ազգային գերեզմանատներում, որոնք ունեն այդ տարբերակները: Նրանք, ում աճյունները ցրվում կամ թաղվում են այս եղանակով, կարող են իրավասու լինել հուշանշանների համար։

### Կանադա
Կանադայի հանրային առողջապահության գործակալության ֆինանսավորած Շրջակա միջավայրի առողջության ազգային համագործակցող կենտրոնի ուսումնասիրությունը նշում է, որ թեև Կանադան դեռևս չի օրինականացրել այս գործընթացը, «կանադացիները կարող են օգտվել այս ծառայությունից ԱՄՆ նահանգներում, ինչպիսին է Վաշինգտոնը՝ Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին իրավասությունը, որն այն օրինական է դարձրել»: Ուսումնասիրության մեջ նշվում է, որ Կանադայի կառավարությունը պետք է «դիտարկի, թե արդյոք անհրաժեշտ է ստուգում կամ սահմանափակումներ սահմանել այն վայրերից տեղափոխվող կոմպոստի վերջնական օգտագործման նկատմամբ, որտեղ գործընթացը ներկայումս թույլատրված է, դեպի այն վայրեր, որտեղ այն թույլատրված չէ»։

### Եվրոպական Միություն
2023 թվականին Եվրոնյուզի հաղորդագրությունը նշել է, որ Եվրոպական Միության շրջանակներում ոչ մի ազգային մակարդակի կառավարություն չի օրինականացրել մարդկային մնացորդների կոմպոստացումը։

#### Գերմանիա
Գերմանիայի Շլեզվիգ-Հոլշտեյն նահանգը հաստատել է մարդկային կոմպոստացման փորձնական գործընթացը՝ որպես *reerdigung* («վերաթաղում»)։ «Վերաթաղում» տերմինը որպես ընդհանուր տերմին հայտնվել է Գերեզմանոցների և թաղման իրավունքի գերմանական ձեռնարկում 2021 թվականից ի վեր։ Բեռլինում գործող Curriculum Vitae ընկերությունը վերաթաղման ծառայություններ է մատուցում *Meine Erde* («Իմ Երկիրը») անվամբ։ Ընկերությունը իր նախագծերը կարտահանի Միացյալ Նահանգներ՝ Բրուքլինի (Նյու Յորք) Գրին-Վուդ գերեզմանատան հետ գործընկերության միջոցով։

#### Ֆրանսիա
2024 թվականին Ֆրանսիայի հետազոտությունների ազգային գործակալության կողմից ֆինանսավորվող և «Humo Sapiens» կազմակերպության, Բորդոյի համալսարանի ու Լիլի համալսարանի կողմից համատեղ իրականացվող հետազոտական նախագիծ է սկսվել՝ նպատակ ունենալով մինչև 2026 թվականը ստեղծել գործընթացի աշխատանքային նախատիպը։ 2023 թվականին Էլոդի Ժակյե-Լաֆորժը հեղինակել է օրենսդրություն՝ Ազգային ժողովում գործընթացը օրինականացնելու համար։

#### Բելգիա
Ֆրանսիայում և Բելգիայում գործող խմբերը քարոզչություն են իրականացնում գործընթացի օրինականացման համար՝ «հումուսացում» անվան ներքո: Բրյուսելցի քաղաքական գործիչ Բեռնար Կլերֆայտը հայտարարել է իր դեմ լինելու մասին տեղական օրինականացմանը։

#### Netherlands
2020 թվականի մայիսին Նիդերլանդների Առողջապահության խորհուրդը հրապարակել է խորհրդատվական զեկույց՝ մահացածների մարմինների տնօրինման նոր տեխնիկայի թույլատրելիության վերաբերյալ: Այն եզրակացրել է, որ «մարդկային կոմպոստացման վերաբերյալ առկա տեղեկատվությունը դեռևս անբավարար է գնահատում կատարելու համար»: Զեկույցը վերանայել է եվրոպական կարգավորող շրջանակների գործող ուղեցույցները և եվրոպական կառույցների զեկույցները կենդանիների կոմպոստացման վերաբերյալ: Այն վկայակոչում է Սննդամթերքի անվտանգության եվրոպական մարմնի (EFSA) կողմից տրված եզրակացությունը՝ ֆերմաներում սատկած խոզերի կոմպոստացման վերաբերյալ, որի համաձայն՝ կոմպոստացված մնացորդներն ուղարկվում են այրման, այլ ոչ թե բաց թողնվում շրջակա միջավայր։ Խորհուրդը վերահաստատել է իր խորհուրդը այս պրակտիկան թույլատրելու դեմ՝ Ներքին գործերի և Թագավորության հետ կապերի նախարարությանը ուղղված զեկույցում։

### Շվեդիա
Շվեդիայում մարդկային կոմպոստացումը ներկայումս օրինական է «պրոմեսիա» անվամբ հայտնի գործընթացի միջոցով, որը մշակվել է Սուսաննա Վիիգ-Մեսակի կողմից։ Այս գործընթացում մարմինը սառեցվում է մինչև 0 °F (-18 °C), այնուհետև ենթարկվում հեղուկ ազոտի ազդեցությանը: Սառչելուց հետո մարմինը ենթարկվում է վիբրացիայի, մինչև վերածվում է նուրբ փոշու, որն այնուհետև սառեցմամբ չորացվում է և զատվում մետաղներից: Մնացած նյութը տեղադրվում է կենսաքայքայվող տարայի մեջ և թաղվում հողի մակերեսային շերտում, որտեղ այն բնականորեն քայքայվում է 6-ից 12 ամսվա ընթացքում։

### Միացյալ Թագավորություն
Մեծ Բրիտանիայի Թաղման բյուրոների տնօրենների ազգային ասոցիացիայից Դեբորա Սմիթը նշել է, որ Միացյալ Թագավորությունում մարդկային կոմպոստացում դեռևս չի իրականացվել, թեև բնական թաղումներն այնտեղ ներկայումս օրինական են։

Իր Իրավական բարեփոխումների 13-րդ ծրագրի շրջանակներում Անգլիայի և Ուելսի Իրավական հանձնաժողովը դիտարկում է մարդկային կոմպոստացման կանոնակարգումը՝ թաղման այլ նոր մեթոդների թվում: Նախագիծը մեկնարկել է 2024 թվականի սկզբին և կտևի մինչև 2026 թվականի գարուն: Այն կավարտվի վերջնական զեկույցով և օրինագծի նախագծով։

## Մշակույթում
2025 թվականին կոմպոստացումը՝ որպես թաղման ծառայությունների տարբերակ, լայն ուշադրության արժանացավ, երբ հեռուստաաստղ և գործարար կին Մարթա Ստյուարտը հրապարակավ հայտնեց իր ցանկությունը՝ կոմպոստացվել այնպես, ինչպես դա արվում է Նյու Յորքի Բեդֆորդ քաղաքում գտնվող իր ֆերմայի ձիերի դեպքում։

## Ծանոթագրություններ