open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ազնվացեղ եղջերու

**Ազնվացեղ եղջերու** (), երկսմբակավորների ընտանիքի կճղակավոր կաթնասուն կենդանի։ ՀՀ-ում կլիմայավարժեցվել է Խոսրովի արգելոցում (1970 թ.), ապա տեղափոխվել Դիլիջան ազգային պարկ, որտեղ արագ հարմարվել է տեղանքի պայմաններին։

Մարմնի երկարությունը 185-240 սմ է, պոչինը՝ 8-15 սմ, կենդանի զանգվածը 130-320 կգ։ Մարմնի վերին մասը ավազամոխրագույնից դարչնագույն է՝ շիկակարմիր երանգով։ Գլուխն ավելի բաց գույնի է։ Դնչի տակը, բերանի ու աչքերի շուրջը սպիտակավուն է։ Պարանոցի ու մեջքի միջին մասով անցնում է սև շերտ։ Պոչի մոտ մազերը սպիտակ են և առաջացնում են շրջանաձև մեծ բիծ՝ «հայելի»։ Արուներն ունեն ճյուղավոր եղջյուրներ, որոնք ամեն տարի փոխվում են։

Ազնվացեղ եղջերուն ամռանը սնվում է խոտաբույսերով, ծառերի ու թփերի տերևներով և ճյուղերով, ձմռանը՝ ծառերի կեղևներով, չոր ճյուղերով ու խոտաբույսերով։ Կտղուցը սեպտեմբերին է, երբեմն՝ հոկտեմբերի կեսերին, առանձին անհատներինը՝ դեկտեմբեր&nbsp;-&nbsp;հունվարին։ Հղիությունը տևում է 34-35 շաբաթ։ Ունենում է մեկ (երբեմն 2) ձագ, որոնք 1 ամսականից սնվում են խոտով։

Որսն արգելված է։

Կատեգորիա:Երկսմբակավորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրոպայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Թուրքիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իրանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական գրող

**Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական գրող**, Էստոնական ԽՍՀ պատվավոր կոչում, որ շնորհվում էր գրողներին էստոնական խորհրդային գրականության զարգացման մեջ ունեցած առանձնահատուկ ավանդի համար։ Կոչումը հաստատվել է Էստոնական ԽՍՀ գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանով 1941 թ. մարտի 31-ին։ «Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական գրող» պատվավոր կոչման կարող էին արժանանալ արձակագիրներ, բանաստեղծներ, դրամատուրգներ, թարգմանիչներ, գրականագետներ ու գրաքննադատներ, ովքեր ստեղծել էր գրական կամ գրականագիտական մեծ արժեք ունեցող ու լայն ճանաչում ձեռք բերած երկ, ինչպես նաև ակտիկ մասնակցություն են ունեցել երկրի հասարակական կյանքին, նպաստել են ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրականությունների հարստացմանը։

## Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական գրողներ
«Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական գրող» կոչմանն արժանացել են՝

* Օսկար Լուտս (1945)
* Ֆրիդեբերտ Տուգլաս (1946)
* Աուգուստ Յակոբսոն (1947)
* Աննա Հաավա (1954)
* Կառլ Էռնստ Սյարգավա (1957)
* Յոհաննես Սեմպեր (1964)
* Յուհան Սմուուլ (1965)
* Աադու Հինտ (1965)
* Դեբորա Վաարանդի (1971)
* Էռնի Կռուստեն (1972)
* Պաուլ Կուուսբերգ (1972)
* Մարտ Ռաուդ (1972)
* Էնո Ռաուդ (1989)
* Բետտի Ալվեռ (1981)
* Յաան Կրոս (1985)
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ պատվավոր կոչումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի գրականություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հանրապետությունների պատվավոր կոչումներ
Վլադիմիր Կոմարով (բուսաբան)

**Վլադիմիր Լեոնտևիչ Կոմարով** (, ), խորհրդային բուսաբան, աշխարհագրագետ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1920)։

## Գործունեություն
1894 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը, 1898 թվականից դասախոսել նույն տեղում (1918 թվականից՝ պրոֆեսոր), 1930-1936 թթ.՝ ԽՍՀՄ փոխնախագահ, 1936-1945 թթ.՝ նախագահ, 1940 թվականից՝ ԽՍՀՄ Բուսաբանական ընկերության պատվավոր նախագահ։ Հետազոտել է Հեռավոր Արևելքի, Չինաստանի, Մոնղոլիայի բարձրակարգ բույսերի ֆլորան, բուսական աշխարհի էվոլյուցիայի հարցերը։ Արժանացել է պետական մրցանակների (1941, 1942)։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի I գումարման պատգամավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Գոմասար

**Գոմասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու և Կոտայքի մարզերի սահմանագլխին, Փամբակի լեռնաշղթայի արևելյան մասում, Մեղրաձոր գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևելք։ Ունի 2885 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Սակալա (բարձրավայր)

**Սակալա բարձրավայր** (), Էստոնիայի հարավում գտնվող բարձրավայրերից, տեղաբաշխված է Վիրտսյարվ լճից հարավ-արևմուտք։ Գտնվում է Վիլյանդիմաա նահանգում և Պյարնումաա նահանգի ծայր հարավարևելյան մասում։ Առավելագույն բարձրությամբ կետը այս բարձրավայրում 146 մ ծովի մակերևույթից բարձրությամբ Ռուտու Մյագի () բլուրն է։ Սակալա բարձրավայրի հարավային մասը մասնակիորեն անցնում է Լատվիայի տարածք, որտեղ այն նույնպես անվանվում է Սակալա ()։

Բարձրավայրի անվանումը եկել է պատմական Սակալա տարածքից, որտեղ միջին դարերում ապրել էր էստերի ութ խոշորագույն ցեղերից մեկը, որը կրում էր նույն անունը։

Բացի բարձրավայրի ամենաբարձր կետի (Ռուտու Մյագի, 146 մ), Սակալա բարձրավայրի վրա են գտնվում Կեռստնա մյագի (, 136 մ) և Սյուռգավեռե (, 128 մ) բլուրները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի բարձրավայրեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի բնություն
Գոմբակ

**Գոմբակ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Խուստուփ-Կատարի լեռների համակարգում, Կապան քաղաքից 6 կմ հարավ-արևմուտքում։ Ունի 2971 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Բարգուշատի լեռնաշղթա

**Բարգուշատի լեռներ**, *Բարգուշատի լեռնաշղթա, Բարգուշետ, Բարկուշատի լեռնաշղթա, Բերգուշատ, Բերգուշետի լեռնաշղթա*, լեռնաշղթա Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռների արևելյան ճյուղավորությունը, կազմում է Որոտանի, Ողջիի և Գեղիի գետերի ջրբաժանը։ Երկարությունը՝ շուրջ 70 կմ, լայնությունը՝ 15-26 կմ։ Առավելագույն բարձրությունը։ Առավելագույն բարձրությունը Արամազդ լեռն է (3399 մ)։ 

## Լեռնագրություն
Լանջերը կտրտված են Որոտանի և Գեղիի վտակների Գայլաձորի կիրճը խոր (մինչև 800 մ) հովիտներով։ Ծալքաբեկորավոր լեռնաշղթա է։ Գիրաթաղ-Սվարանց գետահովիտներով բաժանվում է արևմտյան և արևելյան մասերի։ Արևմտյան մասը բարձրադիր հորստաձև բեկոր է՝ կազմված պալեոզոյի փոխակերպային, նստվածք, և էոցենի հրաբխածին-նստվածքային ապարներից, գրանիտոիդային ներժայթուքներից։ Այստեղ են գտնվում Գեղաքար (3343 մ), Քառկատար (3270 մ), Երկաթասար (3227 մ) լեռնագագաթները։ Առանձին ուշադրության է արժանի Գրվա լեռը, որը ձևավորում է Ողջի գետի ստորին հոսանքի ձախ կողմում գտնվող լեռնաբազուկը։ Տեղական բարբառով նշանակում է «լավ երևացող տեղ»։ Լեռը գտտնվում է Խդրանց գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևմուտք, Կապան քաղաքից հարավ-արևելք, բարձրություն 1329 մ է։

## Օգտակար
Արևելյան մասը՝ Սուսանասարը, համեմատաբար ցածրադիր է, միաթեք՝ կազմված յուրայի ու կավճի հրաբխածին ապարներից։ Կան երկաթի, պղնձի, մոլիբդենի, ոսկու, մանգանի, տիտանի, բազմամետաղային հանքավայրեր, շինանյութեր, հանք, ջրերի ելքեր։ Հանքավայրերի մի մասն ունի արդյունաբերական նշանակություն։

Բարգուշատի լեռնաշղթան ակտիվ երկրաշարժամետ շրջան է։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, բարձրադիր գոտում՝ ցուրտ լեռնային, տարեկան տեղումները՝ 500-800 մմ։ Ձմռանը բնորոշ է կայուն ձնածածկույթը։ Լանջերն անտառածածկ են, բարձրադիր գոտում՝ մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարգուշատի լեռնաշղթա
Գեղի (գետ)

**Գեղի**, *Աջերաջ, Աջիրաջ, Գեղվա գետ, Գեղվաձոր, Գեղուն, Կիգի*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Ողջիի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռնաշղթայից, Ղազանգյոլ լճակից 3130&nbsp;մ բարձրությունից և Ողջիի մեջ է թափվում Հին Ջևա բերդի մոտ։ Երկարությունը 30&nbsp;կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 310&nbsp;կմ2։

Գետահովիտը վերին հոսանքում սառցադաշտային տրոգ է, այնուհետև վերածվում է V-աձև և կիրճանման հովտի։ Սնումը հիմնականում հալոցքային (51%) և ստորերկրյա (40%) է, վարարումը՝ ապրիլ-հուլիսին։ Տարեկան միջին ծախսը 4, 6 մ3/վ է, առավելագույնը՝ 37, 7 մ3/վ։

Սնուցումը հիմնականում ձնհալքից է, հորդանում է մայիս-հունիս ամիսներին։ Գեղին սելավատար է. սելավային երևույթները կրկնվում են 3- 5 տարին մեկ։ Ավերիչ սելավներ եղել են 1947 թ. և 1956 թ.-ին։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։

Գետի ակունքների շրջանը անտաոապատ է, նրա հովտում, սկսած Գեղի զյուղից, տարածված են հսկա ընկուզենիներ, ուռենիներ ու այլ ծառատեսակներ։ Գետի շրջակայքում գտնվող լեռները ծածկված են թփուտներովք տեղ-տեղ կան անտառակներ։ Գեղի զյուղից արևմուտք հովիտը կոչվում է *Գեղվաձոր*։ Ղ․ Ալիշանը նույնացնում է Բաղաբերդի շրջանի հետ։

Վերին հոսանքը երբեմն կոչվել *Աջեբաջ*։

գետի ավազանում հովիտ։ Ղ․ Ալիշանը նույնացնում է Բաղաբերդի շրջանի հետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ողջի գետի վտակներ
Թառակատար

**Թառակատար**, *Թահարյոխուշ, Թառկատար, Քառակատար, Քառկատար*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռներում, Արամազդ լեռնագագաթից հարավ-արևելքում, Վերին Գեղավանք գյուղից 4,5 կմ հյուսիս-արևելք։ Ունի 3277 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Շիկահող (գետ)

**Շիկահող**, *Խաչին, Շիխաուզ*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Խուստուփ լեռան հարավարևելյան լանջերից և Ներքին Հանդ գյուղից 2,5 կմ հյուսիս-արևելք, ձախից միախառնվում Ծավ գետին։ Երկարությունը 17 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծավ գետի վտակներ
Կոճափայտ

thumb|Կոճափայտ
**Կոճափայտ**, ռելսերի հենարան, որը շարվում է ճանապարհի վերին՝ կոպճավազի շերտի վրա։ Կիրառվում են հականեխի նյութերով ներծծված փայտե (275, 280 և 300 սմ երկարությամբ), երկաթբետոնե (270 սմ) և հազվադեպ՝ մետաղե կոճափայտեր։

Կատեգորիա:Կոճափայտ
Շենաթաղ (գետ)

**Շենաթաղ**, *Գետաթաղի գետ, Գետաթաղու գետ, Լեռնաշեն, Լիգինկա, Լծեն, Լոր, Լորաձոր, Լորու գետ, Հաչենու գետակ, Հաչենու չայ, Շնաթաղ, Շնաթաղի գետ*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռների հյուսիսարևմտյան լանջերի Եսայուսար գագաթից, 3200 մ բարձրությունից, երեք
վտակներով՝ Աղբաշ, Հաչենուչայ, Տանտու, և Լծեն գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևելքից, աջից միախառնվում Որոտան գետին։ Երկարությունը 23 կմ է։ Լեռնային գետ է, անկումը՝ 1 կմ-ում 86 մ։ Սնումը հիմնականում ձնաանձրրևային է (64 %), հորդացումը՝ ապրիլից հունիս։ Ջրերն օգտագործվում ենորոգման նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Եսայուսար

**Եսայուսար**, լեռնագագաթ Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռների հյուսիսային լանջին, Շենաթաղ գետի վերնագավառում, Դաստակերտ քաղաքից 4 կմ հարավ-արևելքում։ Ունի 3025 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Երևան (քարանձավախումբ)

**Երևան**, քարանձավախումբ Երևանի՝ Շենգավիթի համայնքի հյուսիսային մասում, Հրազդանի ձախափնյակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարանձավներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի քարանձավներ
Կատեգորիա:Երևանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Շենգավիթ վարչական շրջան
Սիռվեսյաեռ

thumb|300px|Լանդսաթ արբանյակից նկարված Սաարեմա կղզին, Սիռվեսյաեռ հրվանդանը հարավում։
**Սիռվեսյաեռ** կամ **Սիռվե հրվանդան**(), հրվանդան Էստոնիայի Սաարեմաա կղզու հարավում։ Երկարությունը կազմում է 32 կմ, իսկ առավելագույն լայնությունը 10 կմ։ Նրանից հարավ է գտնվում Իրբենյան նեղուցը, Բալթիկ ծովից Ռիգայի ծոց հիմնական անցումը։

Վարչական առումով այն կազմված է Սաարեմաա նահանգի Տոռգու և Սալմե շրջաններից։

Պատմականորեն հրվանդանը ունեցել է ռազմական կարևոր նշանակություն, գերակայելով Իրբենյան նեղուցը և Ռիգա քաղաքի նավահանգիստ տանող նավուղին։ 20-րդ դարի առաջին կեսում այստեղ տեղակայվել էին Ռուսական կայսրության առափնյա հրետանին մինչև 1917 թվականը և հետագայում Սովետական միության կողմից 1940-ից հետո։

thumb|250px|Սիռվեսյաեռի փարոսի տեսքը հրվանդանի կողմից։

Կատեգորիա:Բալթիկ ծով
Կատեգորիա:Սաարեմաա
Կատեգորիա:Էստոնիայի հրվանդաններ
Երախի լեռներ

**Երախի լեռներ**, լեռնաշղթա Հայաստանի Արարատի մարզում, Գեղամա լեռների հարավարևմտյան ճյուղավորություններից։ Երկարությունը 16 կմ է, ամենաբարձր գագաթը՝ Ալսար, որի բարձրությունը 1853 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնաշղթաներ
Ալսար

**Ալսար**, *Ալախպեր, Ալաախպեր, Ալլաախպեր, Ալլաախպեր, Ալլահաքբար*, լեռնագագաթ Հայաստանի Արարատի մարզում, Երախի լեռներում, Կաքավաբերդ գյուղից 11 կմ հարավ-արևմուտքում։  Տեղադրման կոորդինատներ  Ունի 1853 մ բարձրություն։ Հանդիսանում է լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնագրություն
Սևանի թերակղզի

**Սևանի թերակղզի**, *Գեղամ, Գեղամա կղզի, Կեգամ, Սևան, Սևանա կղզի, Սևանի կղզի, Սևանկ, Սեվաբք, Սիվան*, թերակղզի Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում` Սևանա լճի հյուսիսարևմտյան մասում, Ցամաքաբերդ թերակղզու արևելյան հատվածը։ Վերածվել է թերակղզու լճի մակարդակի իջեցման հետևանքով։

921 թվականին այստեղ տեղի է ունեցել Սևանի ճակատամարտը Աշոտ Երկաթի հայկական զորքի և արաբական զորքի միջև, որը ղեկավարում էր Բեշիր ոստիկանը։

Սևանա կղզում են տեղակայված Սևանավանքը և Վազգենյան դպրանոցը։

700px|thumb|center|Սևանի թերակղզու համայնապատկերը

Պատկեր:1898 Sevan Island 3.jpg|1898 թուական
Պատկեր:Sevan Island1.jpg|20-րդ դարի սկիզբ
1925 Севанское озеро и остров.jpg|1925 թուական
Պատկեր:Sevanavank and Sevan peninsula night landscape with supermoon HDR August 1 2023.jpg|Սևանի թերակղզու գիշերային բնապատկեր գերլիալուսնին
Պատկեր:Sevan 2022 3.jpg


## Տես նաև
*Սևանա լիճ
*Սևանավանք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սևանի թերակղզիներ
Ցամաքաբերդի թերակղզի

**Ցամաքաբերդի թերակղզի**, թերակղզի Սևանա լճի հյուսիսարևմտյան մասում, որի մեջ խորացել է Արջանոցի լեռնաբազուկի ծայրը, այժմ թերակղզուն է միացել նաև նախկին Սևան կղզին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սևանի թերակղզիներ
Արջանոց

**Արջանոց**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Արջանոցի լեռներում, Սևան քաղաքի Գոմաձոր թաղամասից 1 կմ հյուսիս, Սևանա լճի հարավ-արևմտյան կողմում, լճափից մոտ 4 կմ արևմուտք։ Բարձրությունը 2385 մ է։ Լանջերը ծածկված են խոտհարքներով ու մերծալպյան արոտավայրերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Արջանոցի լեռներ

**Արջանոցի լեռներ**, *Արջանոցի լեռնաշղթա, Էշակմեձդան, Կաչաչկոտ, Մեյդան. Քեչաչկոտ*, լեռնաշղթա Գեղարքունիքի մարզում, Փամբակի լեռնաշղթայի հարավ-արևելյան ճյուղավորությունը, ձգվում է Ուղեո գագաթից՝ Ձկնագետի աջ ափով մինչև Ցամաքաբերդ թերակղզին շուրջ 16 կմ երկարությամբ։ Ամենաբարձր գագաթը Արջանոց լեռն է, որը ունի 2385 մ բարձրություն։ Բաղկացած է էոցենի հրաբխային ապարներից։ Լանջերը, որոնք կտրված ենձորակներով, ծածկված են խոտահարքերով ու մերծալպյան արոտավայրերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Մասրիկի դաշտ

**Մասրիկի դաշտ**, *Գիլ դաշտ, Գիլի դաշտ, Գիլի հարթություն, Զոդի հարթություն, Մազրայի դաշտ, Մազրիայի դաշտ, Մազրիյան հովիտ, Մարզի դաշտ, Սոդքի դաշտ, Սոթքի լեռնադաշտ*, հարթավայր Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում Սևանի ավազանի հարավ-արևելքում։ Զբաղեցնում է Մասրիկի ստորին հոսանքի ավազանը։ Բարձրությունը 1900-2000&nbsp;մ է։ Հարթ մակերևույթն ունի թեքություն դեպի արևմուտք, ծածկված է լճագետաբերուկային նստվածքների հզոր շերտով։ Արևմուտքում՝ նախկին Գիլի լճի տեղում, կան տորֆի պաշարներ։ Մշակում են կարտոֆիլ, հացահատիկ, ծխախոտ, բանջարեղեն և այլն։ Հնում կոչվում էր *Սոդքի* (հետագայում՝ *Մազրայի*) դաշտ։ Ունի եռանկյունաձև, հարթ մակերևույթ։ Երկարություն 20 կմ, լայնությունը՝ 15 կմ։ Վաղ ժամանակներում ծածկված է եղել լճի ջրերով։ Կլիման խստաշունչ է՝ ցուրտ ու երկարատև ձմեռներով և զով ամառներով։ Ծածկված է մուգ շագանակագույն հողերով, ունի հիանալի արոտավայրեր։ Բազմանում են մի քանի տեսակի ճահճային թռչուններ։ Արևմտյան կողմում՝ Գիլլի ցամաքած լճի և ճահճուտների տեղում մնացել են 1500 հա տորֆավայրեր, կա շինարարական քար։ Զոդում է գտնվում ոսկու հանքավայր։ Գյուղատնտեսական շրջան է,  ոռոգվում է Մասրիկ գետի, նրա վտակների և Մասրիկի ջրանցքի ջրերով։ Մշակում են կարտոֆիլ, ցորեն, ծխախոտ, բանջարեղեն։ Այստեղ պահպանվել են հին և միջնադարյան մի շարք հուշարձաններ։ Հավանաբար այստեղ գտնվում եր *Աղբերաձոր* ձորը, Ենթադրվում է, որ անունը առաջացել է համանուն գյուղի անունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հարթավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրություն
Ձկնագետ (Սևան)

**Ձկնագետ**, *Բալըխ, Բալըխլի, Բալըխչայ, Բալըղ, Բալիկ, Ճապոտիկ, Չիրուխլու, Չուրուխլու, Պալըղ*, գետ Հայաստանի  Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերում։ Սկիզբ է առնում Փամբակի լեռների Ուղեո լեռան արևելյան լանջերից և Ծովագյուղից 1 կմ հարավ թափվում Սևանա լիճ նրա հյուսիս-արևմտյան անկյունում։ Երկարությունը 22 կմ է։ Այս գետակում իրենց ձկնկիթն են գտնում Սևանա լճի իշխան ձկները։ Մասամբ այդ պատճառը, որ այդ գետակն ստացել է *Ձկնագետ* անունը։ Ունի խառը սնում, հորդանում է գարնանը, սելավատար է։ Ամռանը և ձմռանը ջրերը խիստ նվազում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Ուղեո

**Ուղեո լեռ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Փամբակի լեռների արևելյան մասում, որտեղից ճյուղավորվում են Արջանոցի լեռները։ Բարձրությունը 2736 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Մարտիրոսի լեռնանցք

**Մարտիրոսի լեռնանցք**, *Աղխաչի լեռնանցք, Յազերուտ*, լեռնանցք Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում՝ 1999&nbsp;մ բարձրության վրա՝ Մարտիրոս գյուղից 4 կմ արԵմուտք։ Արփայի վերին հոսանքի ավազանը կապում է Նախիջևանին։ Մարտիրոսի լեռնանցքով է անցնում Վայք-Նախիջևան խճուղին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վայքի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռնանցքներ
Անատոլի Գրիգորյան

**Անատոլի Հակոբի Գրիգորյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983), Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2013)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը (1956-1961), ապա՝ Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետը (1962-1967)։

1967-1976 թթ. աշխատել է նկարիչ-բեմադրող՝ հայկական հեռուստատեսության ստուդիայում։ 1970 թվականից եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ, 1977 թվականին ընտրվել է Հայաստանի նկարիչների միության քարտուղար, 1978 թվականին՝ ԽՍՀՄ նկարիչների միության նախագահության անդամ։ 1982 թվականին Գրիգորյանը վերընտրվել է Հայաստանի նկարիչների միության քարտուղար և, միաժամանակ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության նախագահության անդամ, 1983 թվականից՝ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։

1965 թ.-ից Անատոլի Գրիգորյանը եղել է ցուցահանդեսների մշտական մասնակից, որոնք կազմակերպվել են Հայաստանում և նրա սահմաններից դուրս։ Նրա նկարները ցուցադրվել են (ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ անհատական ցուցահանդեսներում) Ռուսաստանում, Բուլղարիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Չեխոսլովակիայում, Ավստրիայում, Հնդկաստանում, ԱՄՆ-ում, Ֆինլանդիայում, Ֆրանսիայում, ԳՖՀ-ում և այլ երկրներում։ Նկարչի ստեղծագործությունները ցուցադրվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում, Հայաստանի պետական պատկերասրահում, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Վանաձորի պատկերասրահում, մշակույթի նախարարության ֆոնդում, Ռուսաստանի և Հայաստանի նկարիչների միությունում, ինչպես նաև՝ բազմաթիվ անձնական հավաքածուներում։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, 1983
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2005
* ՀՀ ժողովրդական նկարիչ, 2013

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Մեծ Եղնախաղ

**Մեծ Եղնախաղ**, լեռնագագաթ Հայաստանի, Վրաստանի և Թուրքիայի սահմանագլխին Եղնախաղի լեռնաշղթայի ամենաբարձր (3042 մ) կետը։ Շաղիկ գյուղից 9 կմ հարավ-արևմուտք։ Կազմված է նեոգենի հրաբխային ապարներից։ Կան ռելիեֆի սառցադաշտային ձևեր։ Լանջերը զառիթափ են։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է, բարձրադիր գոտում՝ լեռնամարգագետնային։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եղնախաղի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Արդահանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Մեծրաց լեռնաշղթա

**Մեծրաց լեռներ**, *Գյուլլադաղ, Մազրա դաղ, Մեզրե, Մեծաց, Մեծրաց լեռնաշղթա, Զագրբաբա, Զախըրբաբա, Զախըրդաղ, Զախիրբաբա, Զախրբաբա, Զամդար, Զամդար դաղ, Զաքրբաբա, Սաղանլուղի լեռնաշղթա, Սողանլը, Սողանլի դաղ, Սողանլու, Սողանլու դաղ, Սողանլուի լեռնաշղթա, Սողանլուի լեռներ, Սողանլուղ, Սողանլուղի լեռներ*, տեկտոնահրաբխային լեռնազանգված Հայկական լեռնաշխարհում՝ Ներքին Տավրոսի հյուսիսային մասում՝ Օլթի և Կարս գետերի միջև։ Երկարությունը 80&nbsp;կմ է, առավելագույն բարձրությունը՝ 2885&nbsp;մ (Մեծրաց լեռ)։ Կազմված է լիպարիտներից, վանակատից, անդեզիտներից։ Լանջերը զառիթափ են՝ մասնատված Արաքսի վտակների հովիտներով։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է, լանջերին կան անտառներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծրաց լեռնաշղթա
Մեղրու կիրճ

**Մեղրու կիրճ** (Քարավազի կիրճ), կիրճ Հայաստանի Սյունիքի մարզի ծայր հարավում՝ Արաքսի հովտում։ Հյուսիսից եզրավորված է Զանգեզուրի ու Մեղրու, հարավից՝ Ղարադաղի (Իրան) լեռնաշղթաներով։ Ձգվում է արևմուտքից արևելք։ Երկարությունը մոտ 43&nbsp;կմ է, խորությունը՝ 800 մ, ամենացածր կետի բարձրությունը՝ 380&nbsp;մ (Հայաստանի սահմաններում)։ Առաջացել է Արաքսի խորքային էրոզիայի և երկրակեղևի նորագույն վերընթաց շարժումների հետևանքով։

Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի կիրճեր
Եգիպտոսի բնակչություն

thumb|Բնակչության խտությունը
thumb|Եգիպտոսի բնակչության աճը

Եգիպտոսի բնակչությունը 2009 թվականին կազմել է 82,999 միլիոն մարդ։

Բնակչության մեծ մասը եգիպտացիներ են։ Գերակշռող կրոնը սուննի իսլամն է, որը դավանում են բնակչության 94%։ Մնացած 6%` քրիստոնյա ղպտիներ։

Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 75 մարդ մեկ քառակուսի կիլոմետրի վրա, բայց այն շատ անհավասարաչափ է բաշխված։ Բնակչության 98% բնակվում է Նեղոսի նեղ հովտում, որտեղ բնակչության խտությունը կազմում է 1700 մարդ/կմ2։ Տարածքի մնացած մասը անապատ է, որտեղ մեկ քառակուսի կիլոմետրի վրա խտությունը 1 մարդուց էլ քիչ է։

Աճում է քաղաքային բնակչությունը։ Ներկայումս Եգիպտոսում կա 3 քաղաք ավելի քան 1 միլիոն մարդ բնակչությամբ` Կահիրեն, Ալեքսանդրիան և Գիզան, բայց բնակչության մի զգալի մասը (45%) դեռևս բնակվում է գյուղերում։ Ծնելիության մակարդակը (24,3 ծնունդ 1000 մարդ.) էականորեն բարձր է մահացության մակարդակից (5,3 մահ 1000 մարդ.)։

Կյանքի միջին տևողությունը կազմում է 70,4 տարի (68՝ տղամարդիկ, 73՝ կանայք)։
Կոմիսիա

**Կոմիսիա** ( - միացնում եմ, հանձնարարում եմ), քաղաքացիական իրավունքում՝ պայմանագիր, որով մեկ կողմը՝ կոմիսիոները (հանձնակատար), պարտավորվում է վարձատրությամբ, մյուս կողմի (կոմիտենտի) հանձնարարությամբ և նրա օգտին իր անունից երրորդ անձի հետ կնքել գործարքներ։ Առավել տարածված է առուծախի կոմիսիան։

Կատեգորիա:Պայմանագրեր
Կոմբինատ

**Կոմբինատ** ( - միավորված, combino - միացնում բառերից), հումքը, թափոնները, կողմնակի արդյունքները հաջորդաբար մշակող կամ համալիր ձևով օգտագործող, տեխնոլոգիապես կապված, բայց տարբեր ճյուղերի պատկանող մասնագիտացված մի քանի արտադրություն միավորող ձեռնարկություն կամ ձեռնարկությունների համալիր է։

Տեխնոլոգիապես կապված, սակայն, որպես կանոն, իրավաբանական ինքնուրույնությոն չոնեցող, գլխամասային ձեռնարկության դիրեկցիայի կողմից կառավարվող, տարբեր ճյուղերի պատկանող ձեռնարկությունների արտադրական միավորում է, նույն ճյուղի տեխնոլոգիապես չկապված ձեռնարկությունների վարչական միավորում կամ մանր, տարատեսակ, հաճախ տեխնոլոգիապես չկապված արտադրությունների միավորում։ 

Կատեգորիա:Ձեռնարկություններ
Կողբ (Արաքսի վտակ)

**Կողբ** (պատմական Վարդամարդ), գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Արաքսի աջ վտակը։ Երկարությունը՝ մոտ 40 կմ։ Սկիզբ է առնում Հայկական պարի հյուսիսային լանջից, մոտ 3000 մ բարձրությունից։ Խոր ձորով հոսում է դեպի հյուսիս, ապա՝ հյուսիս-արևելք և թափվում Արաքս գետը։ Սնումը ձնաանձրևային է, հորդացումը՝ մայիս-հունիսին։

Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Սպունգներ

**(Սպունգներ** (), բազմաբջիջ անողնաշարավոր կենդանիների պարզագույն տիպ է։ Ներկայումս հայտնի է սպունգների շուրջ 5000 տեսակ՝ տարածված գլխավորապես ծովերում և օվկիանոսներում։ Ունի 4 դաս՝ կրային սպունգներ, կորալյան սպունգներ, ապակյա սպունգներ և սովորական սպունգներ։ Մարմնի բարձրությունը մի քանի մմ-ից մինչև 1.5 մ է։ Ջրային, նստակյաց կենսակերպի կենդանիներ են։)

Տիպիկ սպունգները ունեն գլանի կամ գավաթի ձև։ Մակերևույթին կան բազմաթիվ ծակոտիկներ, որոնք հաղորդակցվում են մարմնի պատերում գտնվող խողովակների հետ։ Իսկական հյուսվածքներ և օրգաններ չունեն։ Երկշերտ են։ Բջիջների արտաքին շերտը կազմված է տափակ էպիթելից, ներքինը՝ հատուկ մտրակաօձիքավոր (խոանոցիտներ) բջիջներից։ Ներքին շերտում կան նաև բջիջներ, որոնք կարողանում են կեղծ ոտիկների միջոցով որսալ օրգանական մնացորդներն ու մարսել։ Շերտերի միջև գտնվում է դոնդողանման, ոչ բջջային մեզոգլեան։

Համարյա բոլոր սպունգները ունեն սիլիկահողային, կրային ասեղներից կամ սպիտակուցային թելիկներից կազմված կմախքային գոյացություններ։ Խոանոցիտների մտրակների համաձայնեցված շարժումների շնորհիվ ջուրը մտնում է սպունգների ծակոտկիները և անցնելով խողովակների համակարգով դուրս է գալիս։ Ջրի հետ թափանցում են սննդի մասնիկները (դետրիտ, նախակենդանիներ, բակտերիաներ և այլն) և դուրս գալիս նյութափոխանակության արգասիքները։

Սպունգները նյարդային բջիջներ չունեն և արտաքին գրգիռներին թույլ են արձագանքում։ Սպունգների մեծամասնությունը ապրում է գաղութներով։ Բողբոջման հետևանքով առաջացած օրգանիզմները սովորաբար չեն անջատվում և աստիճանաբար գոյանում են մեծ քանակությամբ անհատներից կազմված, տարբեր ձևի խոշոր գաղութներ։

Սովորաբար հերմաֆրոդիտ են։ Բազմանում են սեռական և անսեռ եղանակներով։ Գործնական նշանակությունը չնչին է։ Որոշ տեսակներ օգտագործվում են տեխնիկական, բժշկական և կոսմետիկական նպատակներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր
Աղեխորշավորներ

**Աղեխորշավորներ** (), բազմաբջիջ, ջրային, կենդանիների տիպ, ունի 2 ենթատիպ՝ խայթողներ և ոչ խայթողներ։ Խայթողներն ունեն 3 դաս՝ հիդրոզոաներ, սցիֆոզոաներ և կորալյան պոլիպներ, ոչ խայթողները մեկ՝ սանրակիրներ։ Հայտնի է մոտ 9000 տեսակ։ 

Աղեխորշավորների ներկայացուցիչներից է հիդրան։ Հիդրան լինում է 1-2 սմ երկարությամբ և բազմանում է երկու եղանակավ անսեռ և սեռական եղանակով

## Կառուցվածք
Մարմինը ճառագայթաձև է։ Մարմնի պատը կազմված է բջիջների 2 շերտից՝ էկտոդերմից (արտաքին) և էնդոդերմից (ներքին), որոնց միջև գտնվում է բարակ հենաթաղանթը կամ դոնդողանման մեզոգլեան։ Մարմնի մի ծայրով, ուր գտնվում է շոշափուկներով պատված բերանը, արտաթորվում են նաև չմարսված նյութերը, մյուս ծայրով՝ ներբանով ամրանում են հիմքին։ Կենդանակեր են, մարսողությունը` ներբջջային։ Աղեխորշավորների էկտոդերմի տակ գտնվում են նյարդային ցրված բջիջներ, որոնք կազմում են դիֆուզ նյարդային համակարգ։ Խայթողները որսում են խայթիչ, իսկ սանրակիրները` կպչուն բջիջներով։

Աղեխորշավորները գոյություն ունեն 2 ձևով. նստակյաց գաղութային (պոլիպային) և մենակյաց ազատ լողացող (մեդուզային)։ Բաժանասեռ են, իսկ որոշ սանրակիրներ՝ երկսեռ։ Բազմանում են սեռական և անսեռ ճանապարհով։ Թրթուրը լողացող պլանուլան է։ Աղեխորշավորներին բնորոշ է սերունդների հաջորդականությունը։ Անսեռ սերնդին հաջորդում են ազատ լողացող սեռական ձևերը։ Բրածո մնացորդները կարևոր են երկրի կեղևի և շերտերի ուսումնասիրության համար։

Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր
Պետական զինանշանի շքանշան

**Պետական զինանշանի շքանշան** (), Էստոնիայի Հանրապետության բարձրագույն պետական պարգև։

Շքանշանը հիմնվել է 1936 թվականին, նվիրված 1918 թվականի փետրվարի 24-ի Էստոնիայի անկախացման օրվան։

Պետական զինանշանի շքանշանը պետական բարձրագույն պարգև է և շնորհվում է պետությանը մատուցած ծառայությունների դիմաց և ունի վեց աստիճան։

### Շքանշանի և աստղի գեղարվեստական ձևավորման մանրամասներ

|Շքանշանի աստղը
|Շքանշանը
|շքանշանի հակառակ կողմը
Image:Coat of arms of Estonia.svg|Էստոնիայի մեծ զինանշանը


## Արտաքին հղումներ
* The Order of the National Coat of Arms 
* Teenetemärkide seadus 

## Գրականություն
* *Walter, Hannes*. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations. — Tallinn։ Miniplast Pluss, 1998. — 396 lk. — ISBN 9985900170. 

Կատեգորիա:Էստոնիայի շքանշաններ
Խլաթի գավառակ

**Խլաթ**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում։ Վարչական կենտրոնը Խլաթ քաղաքն էր։ Խլաթը երբեմն հիշատակվում է որպես գավառ։

## Պատմական ակնարկ
Խլաթի և Արծկեի գավառները միասին պատկանել են բզնունյանց նախարարությանը և կոչվել են Բզնունյանց գավառ։ Այս անվանումից էլ առաջացել է Բզնունյանց ծով անվանումը։

## Աշխարհագրություն
Խլաթի գավառակը գտնվում էր Վանա լճի հյուսիսարևելյան կողմում։ Գավառակի հյուսիսային սահմանը Սիփան լեռնագագաթն է, իսկ հարավային սահմանը Գրգուռը և Նեմրութը։

Գավառակը ջրառատ է, ունի հարուստ և բարեբեր հողեր։

## Կլիմա
Խլաթում կլիման բարեխառն է։

## Բնակչություն
1891 թվականին, ըստ Վ. Քինեի վիճակագրության, Խլաթի գավառակն ուներ 23 659 բնակիչ, որից 16 635 մուսուլմաններ, 6609՝ հայեր և 415՝ այլք։

Հայ բնակչության մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։

## Օգտակար հանածոներ
Գավառակն հարուստ է սառն ու քաղցրահամ ջրերով, ունի շինարարական քարի հանքեր։

## Տնտեսություն
Գավառակի hայերն հիմնականում զբաղվում էին հացահատիկի ընտիր տեսակների մշակությամբ, այգեգործությամբ, մասամբ՝ անասնապահությամբ, արհեստներով, լճափնյա գյուղերում՝ նաև նավավարությամբ։

## Վարչական բաժանում
1872 թվականին ուներ 33 գյուղ՝ որից 17-ը քրդական, իսկ 16-ը հայկական էին։ 1909 թվականին ուներ 9 քրդաբնակ և 24 հայաբնակ գյուղ։

## Հայաբնակ գյուղեր
Հայաբնակ խոշոր գյուղերը հետևյալն են.
* Թեղուտ (1928 բնակիչ)
* Խուլիկ (516 բնակիչ)
* Ծղակ (596 բնակիչ)
* Կարմունջ (688 բնակիչ)
* Կծվակ (923 բնակիչ)
* Շամիրամ (625 բնակիչ)
* Ջրհոր (785 բնակիչ)
* Տափավանք (1172 բնակիչ)
* Փրխուս (2154 բնակիչ)

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Աթթուն Հուսեյն

**Աթթուն Հուսեյն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղիից մոտ 21 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աթկիզ

**Աթկիզ**, ավերակ գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Գտնվում էր Քաջարան քաղաքից 1 կմ հյուսիս-արևելք, գեղատեսիլ սարալանջի վրա։ Ավելի ուշ **Աթկըզ** անունով գյուղը ներառնվել է Ղափանի շրջանում։

## Բնակչություն
1831 թ.-ին ուներ 37, 1897 թ.-ին՝ 242, 1914 թ.-ին՝ 36, 1926 թ.-ին՝ 74, իսկ 1939 թ.-ին 123 ադրբեջանցի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, դաշտավարություն և մեղվաբուծությունն է։

## Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ունեցել է դպրոց, ակումբ-գրադարան, ռադիո և խանութ։

## Պատմություն
1959 թ.-ին գյուղը միացվել է Քաջարան քաղաքին և 1983 թ.-ի դրությամբ գյուղը լքված է։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆերգանայի լեռնաշղթա

**Ֆերգանայի լեռնաշղթա** (), լեռնային համակարգ Տյան-Շանում, Կիրգիզստանում։

Լեռնաշղթան Ֆերգանայի հովիտը բաժանում է Ներքին Տյան Շանից։ Երկարությունը 225 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 4692 մ։ Հարավ արևմտյան լանջերը երկար են, զառիկող, հյուսիսարևելյանը՝ կարճ, զառիվեր։ Կազմված է թերթաքարերից, ավազաքարերից, կրաքարերից, գաբբրոններից, դիաբազներից։ Հարավ-արևելյան մասում կա ավելի քան 150 սառցադաշտ (ընդհանուր տարածությունը՝ մոտ 125 կմ²)։

Կատեգորիա:Ղրղզստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Տյան Շան
Կոճղակաղապար

thumb|300px|Կոճղակապար
**Կոճղակաղապար**, մետաղե կաղապար՝ հալված մետաղով լցնելու և դրան ձուլուկի տեսք տալու համար։ Ըստ կոնստրուկցիայի լինում է խուլ հատակով և միջանցիկ, ըստ մետաղի լցման՝ վերևից և ներքևից լցվող (սիֆոնային լցում)։

Արդյունաբերության մեջ առավել տարածված են պողպատի լցման թուջե ուղղաձիգ կոճղակաղապարները։ Կռվածքների համար նախատեսված ձուլուկների կոճղակաղապարները տեղավորում են 100 տոնա և ավելի պողպատ, գլոցման նպատակով օգտագործվող պողպատի կոճղակաղապարները նախատեսված են 100 կգ-ից մինչև 20 տոնա զանգվածով ձուլուկների համար։ Ձուլուկներում կծկվածքային փթուկները փոքրացնելու նպատակով կոճղակաղապարները պատրաստում են տաքացնող վրադիրներով։ 

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կոմբինացիոն տատանումներ

**Կոմբինացիոն տատանումներ**, առաջանում են ոչ գծային համակարգում՝ բաղադրիչների տարբեր հաճախականություններով երկու կամ ավելի ներդաշնակ տատանումների ազդեցությամբ։

Կոմբինացիոն տատանումների հաճախականություններն արտահայտվում են ազդող տատանումների հաճախականությունների գումարով կամ տարբերությամբ։ Կոմբինացիոն տատանումների առաջացման երևույթն ընկած է հաճախականությունների փոխակերպման մեթոդների հիմքում։

Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն
Կողմնորոշվածություն

**Կողմնորոշվածություն**, ուղղի ուղղության հասկացության ընդհանրացում ավելի բարդ երկրաչափական պատկերների համար։ Ուղղի վրա հնարավոր է սահմանել երկու ուղղություն՝ ձախից աջ և՝ հակառակը։ Ուղղությամբ օժտված ուղիղը կոչվում է կողմնորոշված։ (x, y) և (x^1, y^1) կոորդինատները երկու հարթ ուղղագիծ կոորդինատական համակարգերում կապված են x^1=a_{11}x+a_{12}y+b_1,  y^1=a_{21}x+a_{22}y+b_2 առնչությամբ, որտեղ 
: 
\Delta= 
\begin{bmatrix}
		a_{11} & a_{12} \\
		a_{21} & a_{22}		
	\end{bmatrix} \neq 0:


(x, y) և (x^1, y^1)  կոորդինատական համակարգերը կողմնորոշված են միանման, եթե \Delta >0 և, հակառակ, եթե \Delta ։ Նկողմնորոշվածություն 1, 2-ում պատկերված են աջ կողմնորոշվածություն ունեցող հարթ կոորդինատական համակարգեր, իսկ նկ. 3-ում՝ ձախ կողմնորոշվածություն։ Հարթ պարզ (այսինքն՝ փակ և առանց ինքնահատումների) կորը կոչվում է ձախ կամ աջ կողմնորոշված, եթե վերևից նայելիս այն ուղղված է ժամացույցի սլաքի շարժման ուղղությամբ կամ հակառակը։ Հարթությունը կոչվում է աջ (կամ ձախ) կողմնորոշված, եթե այդպիսիք են նրա բոլոր պարզ կորերը։ Հանգունորեն սահմանվում է պարզ մակերևույթի և եռաչափ տարածության կողմնորոշվածություն։ Օրինակ, գնդոլորտը անվանում են աջ կողմնորոշված, եթե նրա վրա գտնվող կամայական պարզ կորն ունի աջ կողմնորոշում։ Տարածությունն անվանում են աջ (ձախ) կողմնորոշված, եթե այդպիսիք են նրա բոլոր այն պարզ մակերևույթները, որոնք հնարավոր է կողմնորոշել վերը բերված ձևով։ Կողմնորոշվածություն հասկացությունը ընդհանրացվում է նաև բազմաչափ տարածությունների համար։

Կատեգորիա:Տոպոլոգիա
Կատեգորիա:Գծային հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Կողմնորոշվածություն
Կոմյունիկե

**Կոմյունիկե** (,  հաղորդում եմ), պաշտոնական հաղորդում միջազգային պայմանագրերի, համաձայնագրերի բանակցությունների արդյունքների, երկրի ներքին իրադարձությունների (կոնֆերանսներ, խորհրդակցություններ, որոշումներ), ռազմական գործողությունների ըևթացքի մասին։

Միջազգային հարաբերություններում կարող է դրսևորվել որպես միակողմանի ակտ կամ ընդգրկել պայմանադիր կողմերի համատեղ հայտարարությունը, ինչպես դրական արդյունքների, այնպես էլ տարաձայնությունների վերաբերյալ։ Կոմյունիկեն միջազգային պայմանագիր չէ, չնայած կողմերը կարող են ճանաչել այն որպես այդպիսին։ Եթե կոմյունիկեն ընդգրկում է համաձայնության տեքստը, պաշտոնական այլ ձևի բացակայության դեպքում, ճանաչվում է որպես միջազգային պայմանագիր։

Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Եգիպտոսի նախագահ

**Եգիպտոսի նախագահ** (), Եգիպտոսում պետության ղեկավարի պաշտոնը։ Ձևավորվել է 1953 թ. հունիսի 18-ին Ահմեդ Ֆուադ II թագավորին տապալելուց հետո։ Առաջինը այդ պաշտոնը զբաղեցրել է Մոհամմեդ Նագիբը։

Վերջին նախագահական ընտրությունները տեղի ունեցան մայիսի 23-ին ու 24-ին 1-ին փուլ և հունիսի 16-ին ու 17-ին 2-րդ փուլ։ Մուհամմեդ Մուրսին հաղթեց ընտրություններում՝ հավաքելով ձայների 51,73 %, և 2012 թ. հունիսի 30-ին սկսեց պաշտոնավարել։

## Տարբերանշաններ

Պատկեր:Presidential Standard of Egypt 1972-1984.svg|ԱՄՀ նախագահի տարբերանշան 1972–1984
Պատկեր:Flag of the President of Egypt.svg|Եգիպտոսի նախագահի տարբերանշան 1984-2011
Պատկեր:Flag of the Army of Egypt.svg|ԶՈւԳԽ քարտուղարի տարբերանշան 2011-2012
Պատկեր:Flag of the President of Egypt.svg|Եգիպտոսի նախագահի տարբերանշան 2012-ից


## Եգիպտոսի նախագահների ցանկ

## Տես նաև
* Եգիպտոսի փոխնախագահ
* Եգիպտոսի վարչապետ

*
Լյուդվիգ Կնունյանց

**Լյուդվիգ Միրզաջանի Կնունյանց** (), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, Բոգդան Կնունյանցի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1910)։ Ուսանողության հեղափոխական ելույթներին գործուն մասնակցության համար երկու անգամ (1897 թվականին՝ Պետերբուրգի, 1899 թվականին՝ Կիևի) հեռացվել է ինստիտուտից և արտաքսվել Բաքու, ուր, դառնալով սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության ղեկավարներից, ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեում։

Եղել է Բաքվում ընդհատակյա տպարանի կազմակերպիչներից։ Աշխատել է Վանո Ստուրուայի, Լադո Կեցխովելու, Մելիք Մելիքյանի և ուրիշների հետ։ Բաքվի 1903 թվականի գործադուլի ժամանակ «Սիմա» և «Կորյավի» կեղծանուններով, եղել է գործադուլային կոմիտեի նախագահ։ 1906-ին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ 6-րդ համագումարի պատգամավոր։ Ձերբակալվելու պատճառով չի մասնակցել համագումարին։

Փախչելով բանտից՝ մեկնել է Կիև։ 1906-1910 թվականներին մասնակցել է տեղի բոլշևիկյան կազմակերպության աշխատանքներին։ Վերադառնալով Կիևից՝ աշխատել է Բաքվի ու Գրոզնու նավթահանքերում՝ միաժամանակ շարունակելով կուսակցական գործունեությունը։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո աշխատել է ԽՍՀՄ նավթի և գազի արդյունաբերության բնագավառում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կոլոքվիում

**Կոլոքվիում** (-խոսակցություն, զրույց), 
# կրթական համակարգում ուսուցողական պարապմունք, որի նպատակն է բացահայտել և բարձրացնել ուսանողների գիտելիքները։ Կոլոքվիումի ընթացքում քննարկվում են ուսումնասիրվող դասընթացի առանձին մասերը, բաժինները, թեմաները, հարցերը (որոնք սովորաբար չեն մանում սեմինար և այլ պրակտիկ ուսուցողական պարապմունքների թեմաների մեջ), սովորողների ռեֆերատները, նախագծերը և այլ աշխատանքներ։ 
# Գիտաժողով, որտեղ լսվում և քննարկվում են զեկուցումներ։

Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Գիտաժողով
Խիտոններ

**Խիտոններ** կամ **զրահակիր փափկամարմիններ** (, ավելի վաղ՝ կողանյարդավորներ, ), փափկամորթների տիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Ժամանակակից փափկամորթներից ամենահասարակն են։ Խիտոնների կենտրոնական նյարդային համակարգը բաղկացած է 4 երկայնական թելերից, որոնցից երկուսը ձգվում են մարմնի կողքերով, այստեղից՝ «Կողանյարդավորներ» անվանումը։

## Ենթադասեր
Ընդգրկում են 2 ենթադաս զրահակիր փափկամորթներ (Loricata) և ակոսափորներ (Solenogaster)։ Առաջին ենթադասին են պատկանում խիտոնները՝ ծովային բուսակեր ձևերը, որոնք ոտքով ամուր կպչում են քարերին։ Մարմինը երկարավուն ձվաձև է, որդանման, բաժանված է գլխի, իրանի և ոտքի։ Երկրորդ ենթադասի ներկայացուցիչներն ապրում են ծովի հատակում, վարում են գիշատչի կյանք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Ֆերգանայի հովիտ

**Ֆերգանայի հովիտ**, (, տաջիկերեն՝ *водии Фарғона*, ), Ֆերգանայի գոգավորություն, Ֆերգանա, միջլեռնային գոգավորություն Տյան Շանի և Հիսարա-Ալայան լեռնային համակարգերի միջև, Միջին Ասիայում, Ուզբեկստանում, Կիրգիզստանում և Տաջիկստանում։

Արևմուտքում նեղ անցումով միանում է Սովյալ տափաստանին։ Ունի եռանկյունու ձև, մոտ 300 կմ երկարություն, մինչև 170 կմ լայնություն։ Տարածությունը 22000 Կմ² է։ Տեկտոնական ճկվածք է լցված ալյուվիալ ու պրոլյուվիալ նետվածքներով։ Հատակի բարձրությունը 330—1000 մ է։ Հարավ-արևելքում ձգվում են բլրաթմբավոր նախալեռները (ադրներ), հյուսիս-արևմուտքում՝ ցածրալեռնային թմբերը։

Ֆերգանայի հովիտը բարձր սեյսմիկության շրջան է։ Կան նավթի, գազի, ածխի, պղնձի, բազմամետաղների և այլ հանքավայրեր։ 
Կլիման ցամաքային է, չոր։ Գլխավոր գետը Սիրդարյան է, որի ջրերն օգտագործվում են ոռոգման համար։ Կառուցվել են Մեծ Ֆերգանայի և Հարավային Ֆերգանայի ջրանցքները, Կայրակկումի ջրամբարը։ Կան ավազային անապատների և աղուտային տեղամասեր։ Հատակի եզրամասերով ձգվում է օազիսների շերտը (Ֆերգանայի օազիս)։

Ֆերգանայի հովիտը բամբակագործության, շերամապահության և գինեգործության կարևոր շրջան է։ Խոշոր քաղաքներն են Խուդջանդը, Կոկանդը, Ֆերգանան, Նամանգանը, Անդիժանը, Օշը։

Կատեգորիա:Հովիտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջին Ասիա
Վարազ Տրդատ

**Վարազ Տրդատ** (ծն. թ. անհտ.–մոտ 709 թվական), Գարդմանի տեր և իշխան 684 թվականից։ Միհրանյանների տոհմից, Ջիվանշիրի եղբայր Վարազ Պերոժի որդին։ Մեծ Կվենք գավառի եպիսկոպոս Իսրայելի միջոցով բարեկամություն է հաստատել խազարների հետ և երկրամասը զերծ պահել նրանց ավերիչ հարձակումներից։ Ձևական հպատակություն է հայտնել Արաբական խալիֆայությանը՝ պահպանելով երկրի ինքնուրույնությունը, սերտ կապեր հաստատել Հայոց իշխան Գրիգոր Ա Մամիկոնյանի և կաթողիկոս Սահակ Գ Ձորոփորեցու հետ։

Անդրկովկաս արշաված բյուզանդական բանակը, ի թիվս արաբ, գերիշխանությունն ընդունած մյուս հայկական նահանգների, ասպատակել է նաև Ուտիքը, գերեվարել (մոտ 699 թվականին) Վարազ Տրդատին և նրա որդիներին՝ Գագիկին ու Վարդանին։ Վարազ Տրդատի կինը՝ Մպրամը, և Աղվանից կաթողիկոս Ներսես Ա Բակուրը Բյուզանդիայի, թելադրանքով փորձել են երկրամասում հաստատել քաղկեդոնականություն, սակայն տեղի իշխանները՝ Հայոց կաթողիկոս Եղիա Ա Արճիշեցու օգնությամբ, խափանել են այդ ծրագիրը։ Մոտ 704 թվականին Վարազ Տրդատը վերադարձել է Բյուզանդիայից և կրկին իշխել երկրամասում։ Բայց քաղաքական իրավիճակը նրան ստիպել է ընդունել արաբական տիրապետությունը։

## Տես նաև
* Ջիվանշիր
* Սահակ Սևադա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գարդմանի իշխաններ
Կատեգորիա:Միհրանյաններ
Կնունյանց (այլ կիրառումներ)

* Բոգդան Կնունյանց
* Իվան Կնունյանց
* Լյուդվիգ Կնունյանց
* Վալենտին Կնունյանց
* Փառանձեմ Կնունյանց
Ֆերդինանդ II (Արագոնի թագավոր)

**Ֆերդինանդ II Արագոնացի**, (, , ), 1479 թվականից՝ Արագոնի, 1468 թվականից՝ Սիկիլիայի, 1479-1504 թվականներինին՝ Կաստիլիայի թագավոր։

Դինաստիական ունիայով միավորել է Արագոնն ու Կաստիլիան, ինչը, փաստորեն, սկզբնավորել է միասնական իսպանակն պետության ստեղծումը։ 1492 թվականին արաբներից վերանվաճել է Գրանադան, 1493 թվականին ֆրանսիական թագավորի հետ պայմանագրով Իսպանիային է միացել Ռուսիլյոնը և Սերդանը, 1512 թվականի նվաճել է Վերին Նավառան, 1504 թվականին գրավել Նեապոլի թագավորությունր։ Ձգտել է հաստատել բացարձակ միապետություն։ Վարել է կաթոլիկամետ քաղաքականություն։ 1480 թվականին Ֆերդինանդ II և Իզաբելը Կաստիլիայում հիմնել են ինկվիզիցիայի դատարան, 1492 թվականին հրապարակել են հրեաներին վտարելու հրաման, բռնի քրիստոնեացրել են մավրերին։

Ֆերդինանդ II-ի կառավարման ժամանակաշրջանում հայտնաբերվել է Ամերիկան, և սկզբնավորվել է իսպանական գաղութային նվաճողական քաղաքականությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* "Ferdinand II" Encyclopædia Britannica Online
* միջնադարյան անուններ

Կատեգորիա:Արագոնի թագավորներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կալև

**Կալև**, կարելյան ու ֆիննական դյուցազունների՝ Վյայնամեյնենի, Իլմարինենի, Լեմինկայայնենի նախահայրը։ Վերջիններս երբեմն համարվում են նաև Կալևի որդիները։ Նրա անունից է առաջացել Էլիաս Լյոնրոտի «Կալևալա» չափածո էպոսի անվանումը։ Կալևալա () բառացի նշանակում է «երկիր, որտեղ ապրում է Կալևը»։ Ենթադրվել է, որ Կալևալան կարող է լինել Էստոնիան։

Էստոնական դիցաբանության մեջ Կալևը առասպելական դյուցազուն-հսկա է, էստոնիայի ազգային էպոսի հերոս Կալևիպոեգի ( — *Կալևի որդի*) հայրը։ Սիրիուսը համարվել է Կալևի աստղը, իսկ Օրիոն համաստեղությունը՝ Կալևի սուրը։ Ավանդության համաձայն՝ Կալևը թաղված է Տալլինի Տոոմպեա բլրի տակ։ Բլուրն առաջացել է հսկա քարերից, որ այդտեղ հավաքել է Կալևի կինը՝ Լինդան։ Վերջինս քարերով ծածկել է ամուսնու գերեզմանը։ Առասպելի համաձայն՝ Լինդայի արցունքներից է առաջացել Յուլեմիստե լիճը։

Կալևի անունից է հավանաբար առաջացել Տալլինի հին անվանումը՝ Կոլիվան, որ հայտնի է արաբ աշխարհագրագետ Ալ-Իդրիսիի (1154) աշխատություններից ու ռուսական հին ձեռագրերից (1223 թվականից մինչև XVIII դարի սկիզբը)։ *Կոլիվան* անվանումը կարող էր առաջացած լինել էստոներեն  բառից, որ նշանակում է «Կալևին վերաբերող»։
 
Կալևի մասին առաջին հստակ գրավոր հիշատակումը եղել է 1641 թվականին Հենրիխ Շտալի «Լեյեն Շպիգել»-ում։

Կարելաֆիննական դիցաբանության հերոսը կարող է ունեցած լինել իրական պատմական նախատիպը։ Մասնավորապես, հին անգլիական «Վիդսիդ» էպիկական պոեմում, որը ստեղծվել է IX դարի երկրորդ կեսից ոչ ուշ, պահպանվել է XI դարի ձեռագրում և փաստացիորեն «հերոսական դարի» ժողովուրդների և նրանց տիրակալների յուրօրինակ «կատալոգ» է, հիշատակվում է ոմն Կալիկ (Cælic), որը, ըստ աշխարհում ճամփորդած գլխավոր հերոսի և այդ ստեղծագործության հնարավոր հեղինակի, «գլխավորում էր ֆիններին» (*weold Finnum*)։ Այնուամենայնիվ, ինքնին հին անգլիացի բարդի (սկոպ) կողմից Ֆինլանդիայի հերոսի յիշատակումը վկայում է վաղ միջնադարյան Հյուսիսային Եվրոպայում նրա հայտնի եղած լինելու մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էստոնական դիցաբանություն
Ֆերդինանդ II (այլ կիրառումներ)

**Ֆերդինանդ II**

* Ֆերդինանդ II (Լեոնի թագավոր) (1157-1188)
* Ֆերդինանդ II Արագոնացի (1452-1516)
* Ֆերդինանդ II (Նեապոլի թագավոր) (1469-1496)
* Ֆերդինանդ II (Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր) (1578-1637)
* Ֆերդինանդ II (Տոսկանանյի մեծ հերցոգ) (1610-1670)
* Ֆերդինանդ II (Երկու Սիցիլաների արքա) (1810-1859)
* Ֆերդինանդ II (Ավստրիայի էրցհերցոգ) (1529—1595)
Մաքենզիի հովտային գայլ

**Մաքենզիի հովտային գայլ** (), գորշ գայլի տարատեսակ, համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայում հանդիպող ամենամեծ գայլը։ Այս գայլն ապրում է Հյուսիսային Ամերիկայի շատ նահանգներում, Կանադայում և Ալյասկայում։ Վերջին տարիներին այս գայլերի թվի ավելացման շնորհիվ նրանք մտել են նաև Վաշինգտոն, Յուտա և Օրեգոն նահանգները։

## Բնութագիր
### Չափսերը
thumb|left|200px|Մակենզիի հովտային գայլ Յելոուստոնի ազգային այգում

Մաքենզիի հովտային գայլերը ունեն 80-85 սմ մարմնի բարձրություն (գետնից մինչև ուսերը) և 45-70 կգ մարմնի քաշ։ Քաշի ռեկորդ գրանցվել է մեկ անգամ, երբ Ալյասկայում բռնված մի գայլ կշռել է 77 կիլոգրամ։

### Այլ առանձնահատկություններ
thumb|left|200px|Մակենզիի հովտային գայլ Կանադայում

Մաքենզիի հովտային գայլը ունի երկար և ամուր վերջույթներ, որոնք նրան օգնում են հաղթահարել մեծ տարածություններ և բարձրանալ տեղանքում գտնվող քարքարոտ լեռները։ Այս գայլը ունի ավելի լայն կրծքավանդակ, գտնվում են մեծ թոքերը, որոնք նրան օգնում են շնչել սարերի բարձրադիր հատվածներում։

Մակենզիի հովտային գայլը հատուկ ճկունությամբ իր պոչով ծածկում է իր քիթը, որպեսզի ձմռան ամիսներին այն տաք մնա (պառկած կամ նստած վիճակներում)։

Ձմռանը մորթին շատ հաստ է և երկար։ Ամռանը այն ամբողջովին փոխվում է և համեմատաբար ավելի կարճ է։ Այս գայլերը ունեն համեմատաբ ավելի երկար գանգ (31 սանտիմետր)։ Գանգի երկարության շնրոհիվ նրանք ունեն ավելի ամուր ատամներ, որը նրանց թույլ է տալիս շեշտությամբ պոկել իրենց զոհի միսը։

## Պահվածքը
thumb|left|200px|Մակենզիի հովտային գայլ
Ալյասկայում ապրող գայլերը հիմնականում ապրում են 6-12 գայլից կազմված ոհմակներում։ Ապրում և որսի են դուրս գալիս միասին։ Պահվածքը իրար նկատմամբ նույնն է ինչպես մյուս ոհմակներում։ 
Ալյասկայի գայլերը իրենց տրամադրության տակ ունեն մոտ 1600 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 
Յելոուստոնի ազգային այգում ապրող գայլերը ունեն մոտ 900 քառակուսի կիլոմետր տարածք, իսկ Իդահո նահանգի գայլերը՝ 940 քառակուսի կիլոմետր։

## Սնունդը
Մաքենզիի հովտային գայլի սննդի մեջ մտնում են տարբեր տեսակի հյուսիսային կենդանիներ՝ կանադական եղջերու, հյուսիսային ոչխար, վայրի խոզ, գոմեշ, տարբեր տեսակի և չափսի եղջերուներ և նույնիսկ փոքր կատուներ։ 
Հյուսիսային եղջերուներ որսալը բավական դժվար է և այս գայլերի որսը հազվագյուտ է հաջողությամբ վերջանում, այդ իսկ պատճառով ոհմակի անդամները ընտրում են ամենափոքր, անպաշտպան կամ հիվանդ եղջերուներին։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գայլեր
Ֆերդինանդ VII

**Ֆերդինանդ VII** կամ **Ֆեռնանդո VII** (, ), Իսպանիայի թագավոր 1808 թվականին և 1814-1833 թվականներին։ Թագավոր է դարձել 1808 թվականի մարտի 19-ին, ապստամբած ժողովրդի կողմից *ժամիշխան Գոդոյին* տապալելուց և իր հոր՝ Կառլոս IV-ի հրաժարականից հետո։

Նապոլեոն I-ը, որի զորքերը զավթել Էին Իսպանիան, օգտվելով թագավորական ընտանիքի անմիաբանությունից, Ֆերդինանդ VII-ին հարկադրել է հրաժարվել գահից և Իսպանիայի գահ բարձրացրել իր եղբորը՝ Ժոզեֆ Բոնապարտին։ 1808-1814 թվականներին ապրել է Ֆրանսիայում։ Ֆրանսիական տիրապետության անկումից հետո, 1814 թվականին վերադարձել է Իսպանիա։

1820 թվականից սկսված նոր հեղափոխության պայմաններում, ընդունել է 1812 թվականին արմատական սահմանադրությունը, միաժամանակ գլխավորել հակահեղափոխությունը։

Հեղափոխության ճնշումից հետո վերականգնել է բացարձակ միապետական վարչակարգը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Historiaantiqua. Fernando VII անտիկ պատմության մեջ 

Կատեգորիա:Իսպանիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Աեգնա (կղզի)

**Աեգնա** (,  և  նշանակում են *Գայլի կղզի*), կղզի Ֆիննական ծոցում` Էստոնիայի տարածքում։ Կղզու մակերեսը 2,93 կմ² է, ափի երկարությունը` 10 կմ։

Կղզին տեղակայված է Ռոհունեեմե գյուղից 1.5 կմ հյուսիս-արևմուտք և Տալլինից 14 կմ հյուսիս։ Այն պաշտոնապես ընդգրկված է Տալլինի տարածքում և մտնում է Տալլինի Կեսկլին շրջանի մեջ։ 2011 թվականի հունիսի մեկի դրությամբ կղզին ուներ 8 մշտական բնակիչ։

Կղզին պաշտպանվում է պետության կողմից. այն ունի գեղեցիկ կուսական բնություն։ Կղզում է գտնվում նաև հին գերեզմանատուն։ Ավազոտ ափերի ու գեղեցիկ բնության շնորհիվ կղզին նաև հանգստի հարմար վայր է։ Ներկայումս կղզում զբոսաշրջության զարգացման ծրագրեր են մշակվում։

## Հետաքրքիր փաստեր
Խորհրդային իշխանության տարիներին Էստոնիայում արտադրվում էր «Աեգնա» ծխախոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Ֆիննական ծոցի կղզիներ
Խաղալիք (ֆիլմ)

**«Խաղալիք»** (), ֆրանսիական կինոկատակերգություն։ Նկարահանել է ռեժիսոր Ֆրանսիս Վեբերը 1976 թվականին։

## Սյուժե
Ֆրանսուա Պերենը գործազուրկ լրագրող է։ Երկար որոնումներից հետո հաջողվում է աշխատանք ստանալ «France Hebdo» թերթում։ Պերենի առաջին լուրջ առաջադրանքը եղավ խաղալիքների խանութի մասին հոդված գրելը, որը, ինչպես և թերթը, պատկանում է միլիոնատեր Պիեր Ռոմբալ–Կոշեին։ Վերջինս կառավարում է իր ֆինասական «կայսրությունը» բռնակալի նման (օրինակ՝ աշխատանքից հեռացնում է մի լրագրողի միայն այն պատճառով, որ նրա ձեռքերը խոնավ են)։

Խանութում Պերենին նկատում է միլիոնատիրոջ տղան՝ Էրիկը, ում բերել էին խաղալիք գնելու։ Պերենը տղային դուր է գալիս, և վերջինս համառորեն պնդում է, որ իր համար որպես խաղալիք գնեն հենց Պերենին։ Պերենը դիմադրում է, բայց խանութի տնօրենը և թերթի գլխավոր խմբագիրը՝ Բլենակը, համոզում են նրան տեղափոխվել միլիոնատիրոջ տուն, որպես խաղալիք։ Չնայած նվաստացուցիչ վիճակին, որում հայտնվել էր, Պերենը չի կորցնում արժանապատվությունը։ Խաղալով Էրիկի հետ, ճանաչելով նրան մոտիկից՝ լրագրողը որոշում է զբաղվել տղայի դաստիարակությամբ։ Ավելի ուշ Բլենակի շնորհիվ պարզ է դառնում, որ տղան ունի հոգեբանական խնդիրներ՝ կապված ծնողների բաժանման և հոր յուրօրինակ բնավորության հետ։ Բայց Պերենը կարողանում է ընկերանալ երեխայի հետ և ցույց տալ նրան իր և հոր եսասիրության և հանդիմանական բնավորության տհաճ էությունը։ Պերենի և Էրիկի զբաղմունքներից է դառնում երգիծական թերթի թողարկումը, որն առաջացնում է Ռոմբալ–Կոշեի սաստիկ կատաղությունը, բայց միևնույն ժամանակ ձևավորվում է ակամա հարգանք Պերենի հանդեպ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ինչպես դասավորվեց «Խաղալիք» ֆիլմի տղայի ճակատագիրը

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1976 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր երեխաների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ընկերության մասին
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիս Վեբերի ֆիլմեր
Կատեգորիա:1970-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր