open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անա Սելիա Մոտա

**Անա Սելիա Մոտա** (), արգենտինա-ամերիկացի խտացված նյութի ֆիզիկոս՝ մասնագիտացած գերսառը ջերմաստիճանի երևույթների, ներառյալ գերհեղուկների և գերհաղորդիչների վրա։ Շվեյցարիայի Ցյուրիխի տեխնոլոգիական բարձրագույն դպրոցի պատվավոր պրոֆեսոր։

## Կրթություն և կարիերա
Մոտան ծնվել է 1935 թվականին Արգենտինայում։ Նա ԱՄՆ քաղաքացի է։ Ֆիզիկա է ուսանել Արգենտինայի Բալսեյրո ինստիտուտում, որտեղ 1960 թվականին ստացել է արտոնագիր և դարձել Ջոն Ք. Ուիթլիի դոկտորանտը։ Նրա հետ կատարած հետազոտությունները վերաբերում են հեղուկ Հելիում-3-ի ջերմունակությանը։

1967 թվականին՝ դոկտորի կոչում ստանալուց հետո, ութ տարի աշխատել է Սան Դիեգոյի կալիֆոռնիական համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում և մաքուր և Կիրառական ֆիզիկական գիտությունների ինստիտուտում, այնուհետև ևս հինգ տարի՝ Քյոլնի համալսարանում, նախքան 1980 թվականին Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցին միանալը, որտեղ եղել է Պինդ վիճակի ֆիզիկայի լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող, պրոֆեսոր և ցածր ջերմաստիճանի ֆիզիկայի հետազոտական խմբի տնօրեն։

## Ճանաչում
Մոտան դարձել է Ամերիկյան ֆիզիկական հասարակության (APS) անդամ 1994 թվականին՝ APS-ի խտացված նյութի ֆիզիկայի ամբիոնի կողմից «գերհոսունության և գերհաղորդականության վրա ծայրահեղ ցածր ջերմաստիճաններում աշխատանքի համար» առաջադրվելուց հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի կին ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի կին ֆիզիկոսներ
Յամսյա

**Յամսյա**, ранее — *Я́мся* (. ˈjæmsæ), քաղաք և համայնք Ֆինլանդիայի կենտրոնական մասում՝ Յամսյանյոկի գետի ափին։ Զբաղեցնում է  1824,12 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որից 252,73 քառակուսի կիլոմետրը՝ ջրածածկ։ Բնակչության թվաքանակը 2023 թվականի փետրվարի 28-ի տվյալներով եղել է 19.281. այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղն է գրավում Կենտրոնական Ֆինլանդիայում՝ զիջելով միայն Յիվյասկիլյային։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 14,5 մարդ/կմ²։ Համայնքը պաշտոնապես համարվում է ֆիննախոս։

Յամսյան ֆիննական օդագնացային արդյունաբերության կենտրոնն է հանդիսանում. «Պատրիա» ընկերության  ինքնաթիռաշինական գործարանն ու համապատասխան ճարտարագիտական և վարչական ծառայությունների գրասենյակները տեղակայված են քաղաքի մերձակայքում գտնվող Հալլի օդանավակայանուի մոտ։

Երկու տարին մեկ անգամ Յամսյայում անց է կացվում անտառարդյունաբերական խոշոր ցուցահանդես՝ FinnMetko-ն։

1994 թվականից ի վեր՝ Հիմոս սարի լանջին գործող դահուկային համալիրն ընդգրկված է Rally Finland-ի ծրագրում՝ որպես վերին աստիճանի առանձնահատուկ մրցության հարթակ։

2012 թվականին Ֆինլանդիայի կենտրոնական քրեական ոստիկանությունը Յամսյայում կազմակերպված հանցախմբեր է բացահայտել։

## Պատկերասրահ

File:Tapuli 060608.jpg|  
File:Kuorevesi Church.jpg | 
File:Koski Jämsänkoski Jämsä 23 heinä 2009.jpg | 
File:Ilveslinna Jämsänkoski Finland 2016-07-29.png | 
File:Jokilaakson sairaala.jpg| 
 086 1173114 620 Koskenpaan kirkko.jpg | 
File:Jämsän aseman laituri.jpg | 
File:Kankarisvesi Jämsä aamulla 23 heinä 2009.jpg |



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Town of Jämsä – Official website, *finnish*, *english*

Կատեգորիա:1866 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1866 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքներ
Մարտին Օստերդալ

**Էրիկ Մարտին Օստերդալ**  (, ), շվեդ պրոդյուսեր, Եվրատեսիլի ղեկավար (2021 թվականից)

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1973 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Շվեդիայի Սոլենտուն քաղաքում։ 2008-2014 թվականներին աշխատել է Շվեդիայի ազգային հեռուստաընկերությունում։ 2016 թվականին նա առաջին անգամ հանդես եկավ որպես գրող։

2020 թվականի հունվարին Եվրոպական հեռարձակողների միության (EBU) կողմից հայտարարվել է, որ Օստերդալը կդառնա Եվրատեսիլ երգի մրցույթի նոր ղեկավարը՝ 2020 թվականի եզրափակիչից հետո՝  փոխարինելով Յոն Օլա Սանդին]։ 2020 թվականի մայիսի 16-ին նա դարձել է Եվրատեսիլ երգի մրցույթի և մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթի նոր ղեկավարը՝ Եվրատեսիլից հետո։

Որպես գործադիր ղեկավար նա իր դեբյուտը կատարել է Վարշավայում անցկացվող «Մանկական Եվրատեսիլ 2020» երգի մրցույթում, իսկ ավելի ուշ Ռոտերդամի «Եվրատեսիլ 2021» երգի մրցույթում։

Օստերդալ 2013 և 2016 թվականներին եղել է մրցույթի գործադիր պրոդյուսերը, իսկ 2012-2018 թվականներին՝ Եվրատեսիլի մրցավարական խմբի անդամ։

## Աշխատություններ
*2016–Be inte om nåd ("Ask no mercy"; ISBN 9789175036663)
*2017–Tio svenskar måste dö ("Ten Swedes must die"; ISBN 9789137147956)
*2018–All business is show business: Spelregler för den kreativa eran (ISBN 9789188743176)
*2019–Järnänglar ("Iron angels"; ISBN 9789137147987)
*2022–Parmiddagen ("Couple dinner"; ISBN 9789189393226)
References

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ դերասաններ
Կատեգորիա:Շվեդ լրագրողներ
Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմ քաղաքում ծնվածներ
Թատրոն (թերթ)

«**Թատրոն**», երգիծական եռօրյա թերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ։

## Պատմություն

Լույս է  տեսել 1874–1877 թվականներին Կոստանդնուպոլսում։

Խմբագիր-տնօրեն՝ Հակոբ Պարոնյան։

Ծաղրել է պոլսահայ սահմանադրականներին, քննադատել սուլթանական Թուրքիայի հայահալած քաղաքականությունը, Եվրոպայի դիրքորոշումը Արևելյան հարցում, Սան Ստեֆանոյի դաշնագիրը, Բեռլինի վեհաժողովի (երկուսն էլ՝ 1878 թվական) որոշումերը։

«Թատրոն»-ում տպագրվել են Հակոբ Պարոնյանի պամֆլետներն ու ֆելիետոնները, իսկ «Կենսագրականք» և «Նկարագրություն դիմաց և բնավորությանց մայրաքաղաքային  թաղերու ազգայնոց» խորագրերով պարբերաբար լույս տեսած նրա նյութերը հետագայում ամբողջացվել են «Ազգային ջոջեր» և «Պտոյտ մը Պոլսոյ թաղերուն մէջ» գրքերում։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Ֆելիքս Գուլանյան

**Ֆելիքս Անդրեասի Գուլանյան** (), հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։

## Կենսագրություն
Ֆելիքս Գուլանյանը ծնվել է 1937 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Լենինականում (ներկայում՝ Գյումրի)։ 1957 թվականին ավարտել է  Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջը, 1963 թվականին՝ Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը։ 1964ժ-1971 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հեռուստառադիոպետկոմում՝ որպես նկարիչ-ձևավորող։ 1977-1981 թվականներին եղել է «Ծիծեռնակ» մանկական ամսագրի, 1982-1990 թվականներին՝ «Սովետական գրող» հրատարակչության գեղարվեստական խմբագիր։

Նկարազարդել է Գրիմ եղբայրների «Հեքիաթներ» (1981), Խ. Դաշտենցի «Ֆայտոն Ալեքը» (1982), Վ. Սարոյանի «Ես» (1983), Պ. Սևակի «Ձեր ծանոթները» (1984), Հ. Թումանյանի «Ոսկի քաղաք» (1984, 2003), Ղ. Աղայանի «Հազարան բլբուլ» (1985), Ռ. Շառոյանի «Խաղաղ կեսօր» (1986), Ս. Հարությունյանի «Հայ հին վիպաշխարհը» (1987), Գ. Զոհրապի «Երեք նովել» (1988), Ս. Լիսիցյանի «Աբու-Հասանի մաշիկները» (1991) և այլ գրքեր։

Ձևավորել է Վ. Դրագունսկու «Դենիսկայի պատմվածքները» (1981), Րաֆֆու «Սամվել» (1982), Ն. Վնուկովի «Լսեցեք փետուրների երգը» (1982), Ա. Շեկոյանի «Ճոճք» (1984), Է. Միլիտոնյանի «Կյանքի ծառը» (ռուս., 1985), Գի դը Մոպասանի «Նովելներ» (ռուս., 1985), Ն. Միքայել­յանի «Հիշողություն լեռներից» (1986), Վ. Սարգսյանի «Հացի փորձություն» (1986), Մետաքսեի «Լեռները լալիս են գարնանը» (1987), Ա. Պարսամյանի «Աստղականչ» (1987), Գ. Մահարու «Ծաղկած փշալարեր» (1988) և այլ գրքերի կազմեր։

1985 թվականին Մոսկվայում անցկացված Համամիութենական գրքի ցուցահանդեսում արժանացել է արծաթե մեդաի։

Ֆելիքս Գուլանյանը մահացել է 1991 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Երևանում։

## Արտաքին հղումներ
* Ֆելիքս Գուլանյանի «Մարզիկները» (1967) կտավը ՀԱՊ կայքում

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Ապոլոն (հրատարակչություն)

**«Ապոլոն»**, հայաստանյան հրատարակչություն։

## Պատմություն
«Ապոլոն» հրատարակչությունը հիմնադրվել է 1991 թվականին Երևանում։ Հիմնադիր-տնօրենը եղել է Լևոն Անանյան, տնօրենը՝ Աղավնի Գրիգորյան (2014-ից)։

Հրատարակչությունը բնագրից թարգմանում և հրատարակում է օտարերկրյա գրողների ստեղծագործություններ։ Առանձին մատենաշարով լույս է ընծայել մի քանի տանսյակ գիրք գիրք, գլխավորապես՝ 20-րդ դարի եվրոպական գրականության դասականների և ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործություններ (Ալբեր Քամյու, «Ժանտախտը», 1991, Արթյուր Ռեմբո, «Բանաստեղծություններ», 1991, Ուիլյամ Ֆոլքներ, «Չոր սեպտեմբեր», 1991, Հերման Հեսսե, «Ներսը և դուրսը», 1991, Կրալի Մարկո, «Ժամանակակից եվրոպական պոեզիա», 2004, «Արդի ռուսական պատմվածք», 2006, «Բուլղարական էպոս», 2009)։

Հրատարակչությունը մեծ ուշադրություն է հատկացվում ժամանակակից հայ գրողների ստեղծագործությունների հրատարակմանը՝ «Հայկական պոեզիա» (անգլ., 2006), «Այվազյանական ընթերցումներ» (2008), «Արդի հայ պոեզիան» (անգլ., գերմ., ֆրանս., շվեդ., 2012), «Արդի հայ արձակը» (անգլ., 2012), «Արդի գերմանական պոեզիան» (գերմ., անգլ., 2012)]։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Անդրե Տեր-Օհանյան

**Անդրե Տեր-Օհանյան** (Ամուրյան, ), հայ բանասեր, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1899 թվականին Թավրիզում։ 1919 թվականին Թավրիզում աշխատել է «Այգ» և «Արշալոյս» թերթերի խմբագրություններում, 1923-1925 թվականներին հետևել է Պրահայի և Սորբոնի համալսարանների իրավաբանության և քաղտնտեսության դասընթացներին, ապա աշխատակցել ՀՅԴ «Դրօշակ», «Յառաջ» պարբերականերին։ 1937-1942 և 1974-1976 թվականներին եղել է «Ալիք», 1953-1969 թվականներին՝ «Ասպարէզ» օրաթերթերի խմբագիր, 1949-1953 թվականներին՝ «Արմենուհի» հանդեսի արտոնատեր։ 1974 թվականից միաժամանակ դասավանդել է Թեհրանի համալսարանի հայագիտության ամբիոնում։ Կալիֆոռնիայի «Հուվըր» ինստիտուտում ուսումնասիրել է ցարական «Օխրանա»-ի ծավալուն արխիվը և թարգմանել հայկական կազմակերպություններին առնչվող նյութերը («Ցարական «Օխրանա»-ի արխիվը», Ա գիրք, Թեհրան, 1978)։

Լույս են տեսել Անդրե Տեր-Օհանյանի «Սմբատ Բագրատունի» (1946) պոեմը, «Անցած օրերի շղթան» (1949) վեպը, «Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը Պարսկաստանում» (1950), Տեր-Օհանյանի խմբագրությամբ և ծանոթագրություններով՝ «Գրական էջեր» (1971), «Յեղափոխական Եփրեմի ոդիսականը» (1972) աշխատությունները, «Հ. Յ. Դաշնակցութիւն, Եփրեմ. Պարսկական սահմանադրութիւն» (հ. 1, 2, 1976, 1979, բոլորը՝ Թեհրան) երկը։

Անդրե Տեր-Օհանյանը մահացել է 1980 թվականի նոյեմբերի 23-ին Թեհրանում։

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Տիգրան Մեծ (հրատարակչություն)

«**Տիգրան Մեծ**», հրատարակչություն։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1968 թվականին Երևանում՝ որպես ՀԿԿ ԿԿ հրատարակչություն։ 1991 թվականին դարձել է Կառավարությանն առընթեր «Պարբերական» հրատարակչություն։ 1997 թվականին սեփականաշնորհվել է և վերանվանվել «Տ. Մ.»:

Տպագրում է գեղարվեստական գրքեր, դասագրքեր, ամսագրեր, գովազդային նյութեր, պաստառներ, բուկլետներ, կատարում է տպագրական այլ գործառույթներ։

Հրատարակչության տնօրեններ են եղել Հակոբ Կարապետյանը, Լևոն Վարդանյանը, Բենիկ Վարդազարյանը, Բենիկ Գանջալյանը, Սոս Մովսիսյանը, Եղիշե Հովհաննիսյանը, Ալեքսանդր Քյուրքչյանը, Գրիգորի Թորոսյանցը, Վրեժ Մարկոսյանը, Տիգրան Քոթանջյանը (2013 թվականից)։

«Տ. Մ.»-ի տպագրած գրքերից են՝ «Աստվածաշունչ մանուկների համար» (2002), Մ. Սարյանի «Նամակներ» (2002), Մ. Սթոունի, Տ. Գույումջյանի և Հ. Լեմաննի «Հայկական հնագրության ալբոմ» (2002), Հ. Իգիթյանի «Մինասը Ջաջուռից» (ռուս., 2007), Վ. Խաչատուրի «Գույնը Դ–ԺԹ դդ. հայկական ճարտարապետության մեջ» (2008), Գ. Բաղդասարյանի «Երևան» (2009), Շ. Խաչատրյանի «Հովհաննես Այվազովսկի» (2010), Գրիգոր Տաթևացու «Գիրք հարցմանց» (2010), Ս. Սարգսյանի «Ոտնամաններս» (2012), Ա. Ազատյանի «Թռչող աֆրիկացին» (2013) և այլն, նաև «Հայկական հանրագիտարանային հրատարակչության» հրատարակությունների մեծ մասը։

«Տ. Մ.» մասնակցում է Մոսկվայում, Ֆրանկֆուրտում, Լայպցիգում և այլուր տեղի ունեցող գրքի միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառներին. արժանացել է մի շարք մրցանակների։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Տնտես

«**Տնտես**», ամսօրյա հանդես՝ նվիրված ժողովրդական տնտեսագիտությանը։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1886-1888 թվականներին Կ. Պոլսում։

Տնօրեն-խմբագիրներն են եղել Եղիա Տեմիրճիպաշյանը, Օվրեստես Հակոբյան։

Հրատարակվել է Կ. Պոլսի Արևելյան տնտեսական միության նախաձեռնությամբ և օգնությամբ։ Բացի տնտեսագիտությանը վերաբերող նյութերից՝ տպագրել է օգտակար խորհուրդներ, գեղարվեստական նյութեր, կազմակերպել տնտեսագիտության դասընթացներ, սովորեցրել արհեստներ։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Տնտեսագետ (հանդես)

«**Տնտեսագետ**», գիտակրթական, տեղեկատվական, վերլուծական երկամսյա հանդես (մինչև 2012 թվականը՝ շաբաթաթերթ, երկշաբաթաթերթ, ամսաթերթ)։ ՀՊՏՀ պաշտոնական հանդեսն է։

## Պատմություն
«Տնտեսագետ» պարբերականը լույս է տեսնում 1977 թվականից Երևանում։ Խմբագիրներն են եղել Ռաֆայել Երվանդյանը, Սաթենիկ Ալավերդյանը, Գոհար Գևորգյանը, Արմինե Վարդանյանը (2012 թվականից)։

Անդրադառնում է բուհին վերաբերող կարևոր և հրատապ խնդիրների, լուսաբանում է սովորողների ուսումնական, մշակութային, մարզական առօրյան, տպագրում է տնտեսագիտական, հայերենագիտական, մշակութային թեմաներով հոդվածներ, անվանի գիտնականների, մշակույթի գործիչների, գործարարների, մարզիկների կենսագրականներ, ներկայացնում է բուհի շնորհալի ուսանողներին։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Հաքան Ֆիդան

**Հաքան Ֆիդան** (թուրք. *Hakan Fidan*, ), թուրք քաղաքական գործիչ, դիվանագետ։ Տարբեր ժամանակահատվածներում զբաղեցրել է Թուրքիայի ազգային հետախուզական կազմակերպության (թուրք.՝ *Milli İstihbarat Teşkilatı*) նախագահի պաշտոնը։ 2023 թ. հունիսի 3-ից զբաղեցնում է  Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։

## Կենսագրությունը
Հաքան Ֆիդանը ծնվել է 1968 թ.-ին Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում։

ԱՄՆ Մերիլենդ նահանգի համալսարանի (անգլ. The University of Maryland University College, UMUC) կառավարման և քաղաքագիտության  ֆակուլտետի մագիստրատուրան ավարտելուց հետո դոկտորի կոչում է ստացել Բիլքենտի համալսարանում։ 1986-2001 թթ.-ին թուրքական բանակի ենթասպա է եղել։ 2003-2007 թթ.-ին գլխավորել է Գործակցության և համակարգման թուրքական գործակալությունը։

2010 թ. մայիսի 27-ից մինչև 2015 թ. փետրվարի 10-ը եղել է Թուրքիայի ազգային հետախուզական կազմակերպության ղեկավարը։ Պաշտոնը լքել է խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու համար։ 2015 թ. մարտի 9-ին հրաժարվել է թեկնածությունից և վերադարձել նախկին պաշտոնին։

2009 թ.-ին Օսլոյում Հաքան Ֆիդանը մասնակցել է Քրդական բանվորական կուսակցության հետ գաղտնի խաղաղ բանակցություններին։

2023 թ. հունիսի 3-ին նշանակվել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար։

## Էրդողանը՝ Ֆիդանի մասին
Թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանի խոսքով՝ Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլյութ Չավուշօղլուի փոխարինման մասին խոսակցություններ դեռ 2022-ին կային և Ֆիդանի նշանակումն այդ ժամանակ արդեն քննարկվում էր․ ․․․ նա շատ կարևոր մարդ է Էրդողանի համար․ մի անգամ ասել է, որ Ֆիդանը իր և պետության գաղտնիքների պահպանն է․ նա մեծ դեր խաղաց, որ Թուրքիան խուսափի ռազմական հեղաշրջումից։Ֆիդանը նաև ուղեկցել է Էրդողանին և նախկին ԱԳ նախարար Մևլութ Չավուշօղլուին բարձրաստիճան արտասահմանյան ուղևորությունների ժամանակ, հատկապես՝ Վաշինգտոն և Մոսկվա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Գևորգ Տոնապետյան

**Գևորգ Տոնապետյան** (), հայ մանկավարժ, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Գևորգ Տոնապետյանը ծնվել է 1927 թվականին Հալեպում։  Սովորել է Բեյրութի Նշան Փալանճյան ճեմարանում, ապա՝ Հալեպի ամերիկյան քոլեջում։ 1961-1967 թվականներին եղել է Հալեպի Կարեն Եփփե ազգային ճեմարանի տնօրեն, 1968-1976 թվականներին վարել է ԱՄՆ-ի Արևելյան շրջանի ՀՅԴ կենտկոմի քարտուղարությունը, 1976-1979 թվականներին եղել է «Արմինիըն Ուիքլի» շաբաթաթերթի վարիչ-տնօրեն, 1979-1990 և 1994-1996 թվականներին՝ ՀՅԴ «Հայրենիք» շաբաթաթերթի վարիչ-խմբագիր։

Գևորգ Տոնապետյանը մահացել է 1996 թվականի նոյեմբերի 16-ին Բոստոնում։

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Րաֆֆի (տարեգիրք-օրացույց)

«**Րաֆֆի**», պատկերազարդ տարեգիրք-օրացույց։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1969, 1970, 1984 թվականներին (3 գիրք) Թեհրանում։ Հիմնադիր-խմբագիրը եղել է Տաճատ Պողոսյանը։

Ներկայացրել է իրանահայության առօրյան, Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական, քաղաքական իրավիճակը, տպագրել երիտասարդ գրողների, արվեստագետների գործեր, անդրադարձել Հայաստան-Իրան միջպետական հարաբերություններին։ Առանձին բաժնով ներկայացրել է Հայ եկեղեցու ազգային-կրոնական և Իրանի պետ-կրոնական տոների ժամանակացույցները։

Ունեցել է հավելված՝ «Երազահան»։

Կատեգորիա:Իրանահայ գրականություն
Կատեգորիա:Իրանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
ՎՄՎ պրինտ

«**ՎՄՎ պրինտ**», գրահրատարակչական համալիր։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 2001 թվականին Երևանում։ Հիմնադիր-տնօրենը  Վահրամ Մնացականյանն է։

Տպագրում է մանկապատանեկան գեղարվեստական գրքեր, տեղեկատվական, հանրագիտարանային գրականություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկներ և այլն (ավելի քան 100 անուն)։

Լույս են տեսել Գագիկ Արծրունու «Դիցարան հայոց» (2003) հանրագիտական բառարանը և «Առաջինը» (2004) հանրագիտարանային տեղեկատուն, Ալբերտ Փարսադանյանի «Հայը. կենսագրություն մեկ տողով» (2004), Վաչագան Ա. Սարգսյանի «Հանելուկներ», «Երգող այբուբեն», «Զվարթ տրամաբանություն», «Արմանք զարմանք այբբենական ընթերցարան», «Մաթեմատիկական հետաքրքրաշարժ խնդիրներ և առաջադրանքներ», «Նկարազարդ դարձվածաբանական բառարան», Ս. Ավագյանի «Նշանավոր հայուհիներ» (2006), Վահան և Վիլեն Սահակյանների «Հայ և համաշխարհային նշանավոր դեմքեր» (2006), «Հայոց բնաշխարհ» (Պատկերազարդ ուղեցույց ալբոմ՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, 2007), Է. Զոհրաբյանի և Հ. Միրզոյանի «Գորիսի հանրագիտարանը» (2008), Մ. Ադամյանի «Հայրենի բնաշխարհի ցոլանքը» (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, 2009), Վանիկ Սանթրյանի «Էդվարդ Միրզոյան...» (2013) և «Դուդուկի կանչը...» (2014) գրքերը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Մուհամմադ Համդան Դաղլո

**Մուհամմադ Համդան Դաղլո** (, ), Սուդանի ռազմական և պետական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ։ «Արագ արձագանքման ուժեր» ռազմականացված կազմակերպության հրամանատար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ռեշավաթ ցեղում ՝ Շոայի արաբներից։ Նրա ընտանիքը ուղտեր էր վաճառում։ Դագլոն գնաց տարրական դպրոց, բայց երեք տարի անց թողեց այն։

Դարֆուրում հակամարտության ժամանակ իր հարազատների միջոցով հայտնվել է Ջանջավիդ աշխարհազորայինում, որը շուտով գլխավորել է Մուսա Հիլալից հետո։ 2013 թվականի օգոստոսին նախագահ Օմար ալ-Բաշիրը Մոհամմադ Դաղլոյին նշանակեց արագ արձագանքման ուժերի հրամանատար, որոնք ստեղծվել էին «Ջանջավիդ» ուժերի վերակազմավորման ընթացքում։

2019 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո պաշտոն է ստացել Անցումային ռազմական խորհրդում։

Քաղաքացիական և ռազմական ուժերի միջև համաձայնագրի կնքումից հետո շարունակել է կառավարական գործունեությունը ինքնիշխան խորհրդում, իսկ 2021 թվականի հեղաշրջումից հետո՝ Անցումային ինքնիշխան խորհրդում։

2023 թվականի ապրիլին այն պատճառով, որ Սուդանի զինված ուժերի հրամանատար Աբդել Ֆաթահ ալ-Բուրհանը մոնոպոլիզացրեց իշխանությունը, ինչից դժգոհ մնաց Դագլոն, Արագ արձագանքման ուժերի ստորաբաժանումները բացահայտ զինված առճակատման մեջ մտան կառավարության հետ։

2023 թվականի մայիսի 19-ին Դագլոն հրամանագրով պաշտոնապես ազատվել է ինքնիշխանության անցումային խորհրդում իր պաշտոնից՝ նրա փոխարեն նշանակելով Մալիկ Ագարին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Ein Warlord als neuer starker Mann im Sudan.''

Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ
Քերոլ Յագեր

**Քերոլ Էն Յագեր** (, ), բժշկության պատմության ամենածանր մարդկանցից մեկը։ Քերոլ Յագերը ոչ պաշտոնապես համարվում է աշխարհի ամենագեր կինը, ինչպես նաև պատմության ամենագեր մարդկանցից մեկը։ Յագերի առավելագույն քաշը՝ 727 կգ, փաստագրված չէ։ Մահվան պահին նրա քաշը եղել է 544 կգ՝ 170 սմ հասակի դեպքում։

## Կենսագրություն
Յագերը մանկուց  չափից շատ է սնվել։ Ըստ նրա՝ ուտելը հոգեբանական խանգարման գործոն է եղել, որի պատճառը ընտանիքի մտերիմ անդամի կողմից սեռական ագրեսիան է եղել։ Թեև հետագա հարցազրույցներում նա նշել է, որ կան նաև այլ գործոններ, որոնք ազդել են իր ուտելու սովորությունների վրա և հանգեցրել այդպիսի ծանր գիրության. դրանք են «կմախքները պահարանում» և «հրեշները» : Յագերը չի կարողացել ինքնուրույն շարժվել, քանի որ նրա մկանները չեն դիմացել այդքան ծանր բեռին։

Յագերն այն կինն է, ով ամենաշատը նիհարել է բնական՝ ոչ վիրահատական ճանապարհով։ Պաշտոնապես գրանցվել  է առանց վիրահատության, երեք ամսվա ընթացքում 236 կիլոգրամ կորցնելը։

Քերոլ Յագերը մահացել է 1994 թվականի հուլիսի 18-ին 34 տարեկան հասակում՝ մոտ 544 կգ քաշով։ Նրա մահվան վկայականում, որպես մահվան պատճառ նշվել է երիկամների անբավարարությունը, իսկ հիվանդագին գիրությունը և բազմաթիվ օրգանների անբավարարությունը՝ որպես նպաստող գործոններ։

Յագերը թաղված է մասնավոր գերեզմանատանը։ Հուղարկավորության արարողությանը ներկա են եղել նրա 90 ընկերներն ու ընտանիքի անդամները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Flint Journal, Friday, June 17, 1994, page A1, «What next for 1,200-pound woman?».

Կատեգորիա:Ճարպակալում
Կատեգորիա:Ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Էդվարդ Օկուն

**Էդվարդ Օկուն** () լեհ արտ նովոյի նկարիչ։ Նա նկարել է բնանկարներ, դիմանկարներ, ձևավորել է գրքի շապիկներ և նկարազարդել ամսագրեր, այդ թվում՝ գերմանական ''Jugend'' ամսագիրը։ Երիտասարդ տարիներին նա նաև մրցել է որպես մրցարշավի հեծանվորդ Լեհաստանի թագավորությունում։

## Կենսագրություն
Օկունը ծնվել է 1872 թվականին ազնվական ընտանիքում և վաղաժամ որբացել։ Նա մեծացել է իր տատիկի ու պապիկի մոտ՝ մայրական կողմից։ Մեծ հարստություն ժառանգելուց հետո նա շուտով սկսել է նկարել սովորել մեծ նկարիչների մոտ։ 1891 թվականին սովորել է Վարշավայի գծանկարի դպրոցում։ 1891-1893 թվականներին սովորել է Իսիդոր Յաբլոնսկու և Յան Մատեյկոյի ղեկավարությամբ Յան Մատեյկոյի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Ուսումը շարունակել է Մյունխենում և Փարիզում։ 1897 թվականին Էդվարդն ամուսնացել է Զոֆիա Վանդա Տոլկեմիտի հետ, նույն թվականին  Օկունը գնացել է սովորելու Սայմոն Հոլլոսիի մոտ, որը հիմնադրել է Նագիբանյա նկարիչների գաղութը։ Հաջորդ 20 տարիների ընթացքում նա ապրել է Հռոմում, ինչպես նաև ճանապարհորդել է Սորենտո, Ամալֆի, Կապրի, Վենետիկ, Պադուա, Ռավեննա, Ֆլորենցիա և Սիենա։ Նա մասնակցել է Հռոմի լեհական արվեստի գաղութի կյանքին, եղել է մասոնական «Պոլոնիա» օթյակի համահիմնադիրը։

Օկունը վերադարձել է Լեհաստան 1921 թվականին և բնակություն հաստատել Վարշավայում։ 1925 թվականից Գեղարվեստի դպրոցի պրոֆեսոր է եղել և Լեհ նկարիչների ընկերության անդամ։ Իր ընկերների հետ հիմնել է մասոնական օթյակ՝ «Կոպեռնիկոս» անունով։ Եղել է Կերպարվեստի խրախուսման ընկերության փոխնախագահ։ Salon Incentives-ի տարեկան բացման ժամանակ նա ականատես է եղել Լեհաստանի առաջին նախագահ Գաբրիել Նարուտովիչի սպանությանը Էլիգյուս Նիևյադոմսկու կողմից։ Նա օգնել է նախագահի օգնականներից մեկին ձերբակալելու Նիևիադոմսկուն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ապրել է Վարշավայում։ Վարշավայի ապստամբությունից հետո Օկունը տեղափոխվել է Սկիերնևիցե, որտեղ՝ 1945 թվականի հունվարին, սպանվել է թափառական գնդակից։


Edward Okuń - Autoportret z Sycylijką,Granaty.jpg|Ինքնադիմանկար Սիցիլուհու հետ
Edward Okuń - My i wojna.jpg|Պատերազմը և մենք
Edward Okuń - Motyle nocne.jpg|Գիշերային թիթեռներ
Edward Okuń - Musica Sacra 1915.jpg|Սուրբ երաժշտություն
Edward Okuń - Okładka Chimery 1902.jpg|«Chimera»-ի շապիկը
Edward Okuń - Widok z okna 1905.jpg|Տեսարան պատուհանից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի կորուստներ
Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Սիմվոլիստ նկարիչներ
Աշոտ Մարտիկյան

**Աշոտ Կարապետի Մարտիկյան** (), հայ խմբագիր։ Խմբագիր, թարգմանիչ Մինաս Մարտիկյանի եղբայրը, լրագրող Գոհար Մարտիկյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Աշոտ Մարտիկյանը ծնվել է 1912 թվականին Թուրքիայի Բալըքեսիր քաղաքում։ 1931 թվականին հայրենադարձել է։ 1944 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարան։ 1950-1975 թվականներին աշխատել է Հայպետհրատում. 1965-1970 թվականներին եղել է գլխավոր խմբագիր (ընդհատումներով), 1957-1961 թվականներին դրա հետ միաժամանակ եղել է «Պոլիգրաֆիստ» հանդեսի գլխավոր խմբագիր։

Կազմել է տնարարության դպրոցական դասագիրք, 1960-1977 թվականների պատի և սեղանի՝ ՀԽՍՀ առաջին հանրագիտարանային օրացույցները, «Կենցաղային օգտակար խորհուրդներ» (1957, 1959, 1961) ժողովածուները, թարգմանել Պ. դը Լաթիլի, Յ. Կիրշենբլատի, Յ. Բալթուշիսի ստեղծագործություններից։ Համահեղինակ է «Կաղզվանը բոցերի մեջ» (1969) վավերագրական վեպի։

Աշոտ Մարտիկյանը մահացել է 1977 թվականի օգոստոսի 3-ին Երևանում։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Քորի Միլքրիսթ

**Քորի Միլքրիսթ** (, ), անգլիացի դերասան։ Ավարտել է Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիան, առավել հայտնի է Նեթֆլիքսի «Թագուհի Շարլոտա։ Բրիդջերթոնների պատմությունը» հեռուստասերիալում կատարած Գեորգ թագավորի դերով։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Ծնվել է 1998 թվականի մայիսին և մեծացել է Արևելյան Լոնդոնի Լեյթոնսթոն քաղաքում։ Սովորել է Ուոլթոմսթոուի  Ֆորեսթ դպրոցում և միացել է Ազգային երիտասարդական թատրոնին։ 2020 թվականին ստացել է բակալավրի կրթական մակարդակ՝ Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայում։

## Կարիերա
Ակադեմիան ավարտելուց հետո դերակատարում է ունեցել Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ» պիեսների բացօթյա բեմադրություններում, որոնց ռեժիսորն Էբբի Վուդն է։ 2022 թվականին Նեթֆլիքսում կատարել է իր հեռուստատեսային առաջնաելույթը Նիլ Գեյմանի «Ավազե մարդ» հեռուստասերիալի էպիզոդներից մեկում։

2022 թվականին հայտարարվել է, որ մարմնավորելու է երիտասարդ Գեորգ III թագավորի հորինված տարբերակը «Թագուհի Շարլոտա։ Բրիդջերթոնների պատմություն» դրամատիկ մինի-սերիալում, որը թողարկվել է Նեթֆլիքսով 2023 թվականի մայիսին:: TheWrap-ից Կարամա Հորնը գովել է Միլքրեսթի և Ինդիա Ամարթեյֆոյի (Թագուհի Շառլոտայի դերակատար) միջև եղած քիմիան և ավելացրել է, որ նա «գեղեցիկ աշխատանք է անում՝ թափառելով Գեորջ թագավորի մտքի անապատում, առանց ապաստանի»։

2023 թվականի հունիսին դարձել է WME ընկերության գովազդային ներկայացուցիչը։

## Ֆիլմագրություն

## Թատրոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Քորի Մայլքրեսթը Spotlight կայքում

Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի մոդելներ
Կատեգորիա:Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Մինաս Մարտիկյան

**Մինաս Կարապետի Մարտիկյան** (), հայ խմբագիր, թարգմանիչ, փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1948), ԽՍՀՄ «Կարմիր աստղ» շքանշանակիր (1965) Խմբագիր Աշոտ Մարտիկյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Մինաս Մարտիկյանը ծնվել է 1907 թվականի մարտի 5-ին Թուրքիայի Բալըքեսիր քաղաքում։ 1930-1931 թվականներին Աթենքում հիմնադրել և խմբագրել է «Ժողովուրդի ձայն» հունահայ առաջին կոմունիստական թերթը (Գրիգոր Նազիկյանի հետ)։ 1931 թվականին հայրենադարձել է։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի պետական երկամյա ուսուցչական ինստիտուտը, 1941 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանը։

1931-1937 և 1940-1942 թվականներին աշխատել է «Սովետական Հայաստան» օրաթերթի, 1946-1950 թվականներին՝ «Սովետական Հայաստան» ամսագրի խմբագրություններում, 1937-1939 թվականներին՝ Հայպետհրատում, 1942-1946 թվականներին եղել է ռազմաճակատային հայկական թերթերի թղթակից, 1948-1978 թվականներին դասավանդել է ՀՊՄԻ-ում։

Լույս են տեսել Մինաս Մարտիկյանի «Սովետական Միության հերոս գեներալ-մայոր Ասքանազ Կարապետյան» (1946) գիրքը, «Ինչպես է մարդը ճանաչում աշխարհը» (համահեղ., 1958), «Առաջավոր նորի անհաղթահարելիությունը» (1959) աշխատությունները։ Թարգմանել է Կ. Ուշինսկու «Մանկավարժական ընտիր երկեր» (1949) ժողովածուն։

1965 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ «Կարմիր աստղ» շքանշանի։

Մինաս Մարտիկյանը մահացել է 1978 թվականի մայիսի 21-ին Երևանում։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ
Համբիկ Մարտիրոսյան

**Համբիկ Օննիկի Մարտիրոսյան** (), հայ խմբագիր, մանկավարժ, գրող։

## Կենսագրություն
Համբիկ Մարտիրոսյանը ծնվել է 1945 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Սեբաստիայում։ 1966 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ համալսարանը։ 1966-1986 թվականներին եղել է Դամասկոսի ՀԲԸՄ Կյուլապի Կյուլպենկյան վարժարանի ուսուցիչ-տնօրեն, 1980-1985 թվականներին, միաժամանակ՝ «Փարոս» երկրորդական վարժարանի ուսուցիչ։ 1972-1997 թվականներին եղել է Դամասկոսի հայոց առաջնորդարանի, 2002-2010 թվականներին՝ ՀԲԸՄ Լիբանանի մասնաճյուղի դիվանապետ, 2002 թվականից՝ ՀԲԸՄ «Խօսնակ» պաշտոնաթերթի խմբագրակազմի անդամ. 2007 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ Աշխատակցել է «Կամար» պարբերաթերթին։

Լույս են տեսել Համբիկ Մարտիրոսյանի «Ես եւ դուն» (1981), «Սպիտակ երգ» (2003), «Կարօտ ու մորմոք» (2010), «Երկու ափ» (2012) բանաստեղծությունների, «Արցունք եւ ժպիտ» (2008) արձակ ստեղծագործությունների ժողովածուները, «Մա՛րդ, մարդացի՛ր, կ՚աղաչեմ» (2004) պոեմը, «Հրեշտակներու մայրաքաղաքը...» (2004) թատերգությունը
և այլն։ Հեղինակել է դպրոցական դասագիրք։

## Արտաքին հղումներ
* Համբիկ Մարտիրոսյան – «Օտարախօս հայերուն»
* Հարցազրույց Համբիկ Մարտիրոսյանի հետ 

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Նաղաշ Մարտիրոսյան

**Նաղաշ Նարինբեկի Մարտիրոսյան** (), հայ լրագրող, խմբագիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (2002)։

## Կենսագրություն
Նաղաշ Մարտիրոսյանը ծնվել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Դաշտ գյուղում (ներկայում՝ ՀՀ Արմավիրի մարզում)։ 1991 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1990-1991 թվականներն աշխատել է «Երևանի համալսարան» և «Վաղարշապատ» թերթերի, «Լրաբեր» լրատվավերլուծական ծրագրի խմբագրություններում, 1997 թվականին՝ ՀՀ ՆԳ և ԱԱՆ հասարակայնության հետ կապերի ու լրատվության վարչությունում։ 1997–2003 թվականներինին Հ1 հեռուստաընկերությունում վարել է հեղինակային՝ «Դատական անդրադարձ», 2007-2008 թվականներին՝ «Երևան» հեռուստաընկերությունում իր հիմնադրած «Դիտակ» հասարակական-քաղաքական հաղորդաշարերը։ 2008 թվականին դարձել է ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի դեկան։

Լույս է տեսել Նաղաշ Մարտիրոսյանի «Հայրենիք» ամսագրի հրապարակախոսությունը (1920–1930-ական թթ.)» (2001) աշխատությունը։ Թարգմանել է «Հեռուստատեսային ժուռնալիստիկա» (2003, Լիանա Սայադյանի հետ) դասագիրքը։

## Պարգևներ
* Ֆրիտյոֆ Նանսեն միջազգային հիմնադրամի ոսկե հուշամեդալ (2008), 
* ԵՊՀ ոսկե մեդալ (2009, 2014)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Մարտկոց (թերթ)

«**Մարտկոց**», քաղաքական, հասարակական, գրական շաբաթաթերթ, ապա՝ օրաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել Փարիզում 1932-1934-ին (1934 թվականին՝ «Ամրոց»)։ Եղել է արևմտահայ ազատագրական ուխտի պաշտոնաթերթ։ Խմբագրակազում ընգրկված են եղել Մկրտիչ Երիցանցը, Մեսրոպ Գույումճյանը, Լևոն Մոզյանը, Վազգեն Շուշանյանը, Աբո Աբոյանը, որոնք հեռացել էին ՀՅԴ-ից։ Խմբագրության շուրջ հավաքված «բողոքական» դաշնակցականները քննադատել են ՀՅԴ բյուրոյի քաղաքականությունը՝ մեղադրելով նրան արևմտահայերի պատմական իրավունքներից ու հողային պահանջներից հրաժարվելու, հակառուսական և հակախորհրդային պահվածքի համար։ Լուսաբանել է Ֆրանսիայի և այլ երկրների հայ գաղթավայրերի կյանքը, անդրադարձել Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական, մշակութային ձեռքբերումներին։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Բեռնբուրգ

**Բեռնբուրգ** (), քաղաք Գերմանիայում՝ Սաքսոնիա-Անհալթ երկրամասում, որի կազմի մեջ մտնող Զալցլանդ շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Նախկինում եղել է Սաքսոնիա-Անհալթի իշխանների աթոռանիստը։ Նրանց աթոռանիստը՝ Վերածննդի ոճով կառուցված ամրոցը, լավ պահպանվել է և հանդիսանում է քաղաքի կարևոր տեսարժան վայրերից մեկը։

Բեռնբուրգն ընկած է Զալե գետի երկու ափերին։ Զբաղեցնում է 55,15 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով եղել է 35 516:

Համայնքի կազմի մեջ, բացի բուն քաղաքից, 2010 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ մտնում էին Ադերշտեդ, Բաալբերգե, Բիենդորֆ, Գրյոնա, Պայսեն, Պոլեյ, Պրոյսլիտց և Վոլֆսդորֆ բնակավայրերը։

### Բեռնբուրգի հուշահամալիր
Գերմանիայում նացիստների իշխանության օրոք՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, քաղաքում գործող հոգեբուժարանի մի թևն օգտագործվել է այսպես կոչված՝ «Գործողություն T-4»-ի կամ էվթանազիայի ծրագրի իրագործման համար։ Այդ վայրը վերածվել է հուշահամալիրի՝ ի հիշտակ ավելի քան 14 հազար զոհերի։

## Պատկերասրահ

File:Schloss Bernburg.jpg|Ամրոցի տեսքը թռչնաթռիչքի բարձրությունից
File:Bernburg (Saale), town square, Mary´s Church and former town hall of the lower city.jpg|Հին քաղաքապետարանն ու Սուրբ Մարիամ եկեղեցին
File:Bernburg (Saale), St. Nikolai 20170411 001.jpg|Սբ. Նիկողայոս եկեղեցին
File:Bernburg (Saale), Schlosssgartenstraße 16 20170411 001.jpg|Քաղաքապետարանը
File:Saaleblick - panoramio (1).jpg|Հին ջրաղաց Զալե գետի ափին
File:Bernburg (Saale), Schlossstraße 22 20170411 001.jpg|Շլոսշտրասեն՝ ամրոց տանող փողոցը


## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Official Website of the city (in German) 
* Bernburg Zoo at Zoo-Infos.de (in English)
* Bernburg Castle

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Գոհար Մարտիկյան

**Գոհար Աշոտի Մարտիկյան** (), հայ լրագրող, գրող։ Խմբագիր Աշոտ Մարտիկյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
Գոհար Մարտիկյանը ծնվել է 1945 թվականի փետրվարի 11-ին Երևանում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1967-1969 թվականներին աշխատել է Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրությունում, 1969 թվականից՝ Հեռուստառադիոպետկոմում։

Լույս են տեսել Գոհար Մարտիկյանի «Իմ առաջին գիրքը» (1983) մանկական պատմվածքների ժողովածուն, «Ճղակոտոր իմ տոհմածառ» (2007) վավերագրական, «Սա Հայաստան է և՝ վերջ։ Լեոնիդ Ազգալդյան» (2012) պատմավավերագրական վիպերգերը, «Ապրելու բանաձև» (հ. 1–7, 2008–2013) մատենաշարը (Արցախյան ազատամարտում զոհված հայ քաջորդիների մասին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Մխիթար Անեցի (գրիչ)

**Մխիթար Անեցի**, XIII դարի վերջի–XIV դարի կեսի գրիչ և մանրանկարիչ։

## Կենսագրություն
Գրչության արվեստը սովորել է Հոռոմոսի վանքում, ապա՝ Սուլթանիայում (Իրան), որտեղ աշխատել է մանրանկարիչ Ավագի հետ։ 1338 թվականի Աստվածաշնչի (Մատենադարան, ձեռ. № 4429) և 1356 թվականի Ավետարանի (Երուսաղեմի մատենադարան, ձեռ. № 1941) զարդանկարները Մխիթար Անեցունն են, տերունական պատկերները՝ Ավագինը։ Մխիթար Անեցու պատկերազարդած ձեռագրերում (Հոռոմոսի վանքում ընդօրինակված Սամվել Անեցու «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», XIII դ., ձեռ. № 3613, Սուլթանիայում 1321 թվականին ընդօրինակված Ժողովածու, ձեռ. № 2961, 1356-1957 թվականների Ավետարան, ձեռ. № 7740, բոլորը՝ Մատենադարան) մասամբ զգացվում է Ավագի և նոր միջավայրի ազդեցությունը։

## Գրականություն
* Յովսեփէան Գ., Մխիթար Անեցի։ Գրիչ եւ նկարիչ, «Հասկ հայագիտական տարեգիրք», Անթիլիաս, 1948, էջ 192–221։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Մխիթար (բանաստեղծ)

**Մխիթար**, 13-րդ դարի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ըստ մատենագրական որոշ տեղեկությունների՝ թերևս «Պղնձե քաղաքի պատմության» թարգմանիչ Առաքել աբեղա Անեցու կամ Շիրակվանեցու գործընկեր Մխիթար Չեչկանց Շիրակվանեցին է։ Անիին մերձակա Բագնայրի վանքի 1223 թվականի արձանագրություններից մեկում Մխիթարը հիշատակվում է իբրև որդի «Չեչկանց Աւետեացն» և հայր Վահրամի։ Նրա անունով ավանդված կաֆաները «Պղնձե քաղաքի պատմության» հայերեն թարգմանության հայտնի հեղինակ ունեցող կաֆաներից հնագույնն են. հանդիպում են Մատենադարանի՝ «Պղնձե քաղաքի պատմության» № 6185 ձեռագրում (17-րդ դար)։ Դրանք հինգն են և գրված են հայրենի չափով, 8-տող։ Իբրև իրական կյանքի պատկերներ՝ առանձնանում են բնագրի մյուս կաֆաներից և ընդհանրություններ ունեն Ալեքսանդրի պատմության համապատասխան դրվագների հետ։

## Գրականություն
* Սիմոնյան Հ., Հայ միջնադարյան կաֆաներ, Ե., 1975, էջ 152–153։

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Հուշամատյան Մեծ եղեռնի, 1915-1965

«**Հուշամատյան Մեծ եղեռնի, 1915–1965**», ստվարածավալ (1140 էջ) բացառիկ հատոր, որը հրատարակվել է 1965 թվականին Բեյրութում՝ Մեծ եղեռնի 50-րդ տարելիցի կապակցությամբ։ «Զարթօնք» օրաթերթի հրատարակություն։
 
## Բովանդակություն
Բաղկացած է 7 գլխից՝ Պատմական (Մեծ եղեռնի ամփոփ պատմությունը, Արևմտյան Հայաստանի յուրաքանչյուր նահանգի կամ շրջանի հայության ոդիսականը՝ առանձին-առանձին), Հուշագրական (ականատեսների վկայություններ), Գրական (Մեծ եղեռնն արտացոլող չափածո և արձակ էջեր), Գոյամարտ (ինքնապաշտպանական կռիվների պատմությունը Արևմտյան Հայաստանում և Կիլիկիայում 1915–18 թվականներին), Քեմալական եղեռնը (Կիլիկիայում ապաստանած հայության ողբերգությունը 1918–21 թվականներին), Մեծ նավաբեկությունից հետո (վերապրողների վիճակը գաղթակայաններում ու որբանոցներում), Հայոց հողային դատը (պայքարը Հայ դատի համար՝ ընդհուպ մինչև 1923 թվականի Լոզանի կոնֆերանսը), Վկայություններ և ուրացումներ (Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ օտարների վկայություններ, նաև նենգափոխումներ և ուրացումներ)։

Հրատարակությունը ներառում է հարյուրավոր պատկերներ, լուսանկարներ, քարտեզներ՝ հայկական և օտար աղբյուրներից։

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության մասին գրքեր
Գևորգ Յազըճյան

**Գևորգ Գրիգորի Յազըճյան** (), հայ հրապարակախոս, խմբագիր, մատենագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու (2001, հրաժարվել է 2012 թվականին)։

## Կենսագրություն
Գևորգ Յազըճյանը ծնվել է 1961 թվականի հուլիսի 6-ին Բեյրութում։ 1986 թվականին ավարտել է ԵՊԻ-ն, 1986-1988 թվականներին սովորել է ԵՊՀ-ում։ 1994 թվականին բնակություն է հաստատել Հայաստանում։

1988-1989 թվականներին եղել է «Երկաթե շերեփ», 1990-1992 թվականներին՝ «Սադա Արարատ» (արաբ.), 1990-1994 թվականներին՝ «Սփիւռք» (երեքն էլ՝ Բեյրութ), 2004 թվականին՝ «Շրջադարձ» (Հասմիկ Գուլակյանի հետ, Երևան) պարբերականների խմբագիր։

Լույս են տեսել Յազըճյանի «Հայաստանի պարբերական մամուլը 1997 թ. առաջին քառամսյակին։ Մատենագիտական ամփոփագիր» (1997), «Հայաստանի, ԼՂՀ-ի և ԱՊՀ երկրների հայկական պարբերական մամուլի նորեկները 1997 թ-ին» (1998), «Հայաստանի 1985–1991 թուականներու պարբերական մամուլը» (2004), «Լիբանանահայ պարբերական մամուլը 2002 թուականին (Համայնապատկերի փորձ)» (2004) մատենագիտական, «Կարսի 1920 թ. անկման խորքային պատճառները» (2007, 2009) պատմագիտական աշխատությունները, «Հրաւէր դէպի Արցախ» (2003) ուղեգրությունը։

Թարգմանություններ է արել ռուսերենից արևմտահայերեն, արաբերենից՝ արևելահայերեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գևորգ Յազըճյանի աշխատանքները

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Տաճատ Յարդըմյան

**Տաճատ Յարդըմյան** (), հայ եկեղեցական գործիչ, խմբագիր։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1970 թվականից), ծայրագույն վարդապետ (1991 թվականից)։

## Կենսագրություն
Տաճատ Յարդըմյանը ծնվել է 1945 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Բեյրութում։ 1964 թվականին ավարտել է Վենետիկի միաբանության վարժարանը, 1972 թվականին՝ Հռոմի Հիսուսյան միաբանության Գրիգորյան միջազգային համալսարանը։ 1973-1975 թվականներին եղել է «Հայ ընտանիք» ամսաթերթի, 1993-2000 թվականներին՝ «Բազմավէպ» հանդեսի խմբագիր, 1981-1986 թվականներին՝ Լոս Անջելեսի Մխիթարյան վարժարանի փոխտնօրեն, 1988-2004 թվականներին՝ Մխիթարյան կրթական համալիրի հիմնադիր-վարիչ, 1991-2000 թվականներին՝ Հայագիտական դասընթացների տնօրեն։ 2004 թվականին դարձել է Սբ․ Էջմիածնի միաբան, ԱՄՆ-ի Արևմտյան թեմի առաջնորդարանի ընդհանուր փոխանորդ։

Լույս են տեսել Յարդըմյանի «Կրթական հոգեր» (1984), «Աստուած եւ ժամանակակից գրականութիւն» (1986), «Մխիթարեաններու նպաստը հայ մշակոյթին եւ հայագիտութեան» (1987), «Կարմիր հնձուց կամ Կարմիր վանք» (1988), «Սբ Ղազար կղզին՝ Մայրավանք Մխիթարեաններու» (1989), «Որդան կարմիր կամ հայկական կարմիր ներկ» (1991), «Հայ եկեղեցւոյ Սբ առաքեալը. Գրիգոր Լուսաւորիչ», «Աստուածաշունչը եւ հայերը», «Մխիթարեան վանականութիւնը երրորդ հազարամեակի սեմին» (երեքն էլ՝ 1998), «Վենետիկի Մխիթարեաններու հայկական կաճառը», «Ընդգրկեալ անընդգրկելին։ Վերադարձ դէպի Աստուած», «Հայկական սրբազան Պատարագ» (երեքն էլ՝ 2000), «Հայաստանի վանքերուն եւ եկեղեցիներուն մշակութային կորուստը 1894–1896 և 1915–1925 տարիներուն» (2001), «Վարդապետը» հայ եկեղեցական մտածողութեան մէջ» (2001), ««Եպիսկոպոսը» հայ եկեղեցական մտածողութեան մէջ» (2003), «Ինչո՞ւ հայերս մեր եկեղեցիները կօծենք» (2010) աշխատությունները, «Դռնակ թիւ մէկ» (1983), «Ճամբան» (1986), «Հողը» (1994), «Մայթը» (1997), «Հաղորդութիւն» (2008) բանաստեղծությունների ժողովածուները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տաճատ Ծայրագոյն Վարդապետ Եարտըմեան
*ՀՀՍՓԻՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՀԳԻՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ ԾՐԱԳԻՐ ԲԱԶՄԱՎԷՊ ՀԱՅԱԳԻՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆ ՀԱՆԴԷՍԻ ԱՄԵԱԿԻՆ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ 2018

Կատեգորիա:Լիբանանահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Միհրան Մինասյան

**Միհրան Անդրանիկի Մինասյան** (), հայ բանասեր, թարգմանիչ, մատենագետ։

## Կենսագրություն
Միհրան Մինասյանը ծնվել է 1959 թվականի փետրվարի 2-ին Հալեպում։ 1979 թվականին ավարտել է Հալեպի Քարեն Եփփե ազգային ճեմարանը։ 1993-2003 թվականներին աշխատել է Հալեպի Փոխեների արխիվային, 1999-2012 թվականներին, միաժամանակ՝ Համազգայինի հայագիտական կենտրոններում։

2012 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան, որտեղ աշխատանքի է անցել Մատենադարանում և Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում։

Հայերենից արաբերեն է թարգմանել Պ. Սևակի («Եղիցի լոյս եւ... այլ բանաստեղծութիւններ», 1995), Նահապետ Քուչակի («Նռան հատիկը։ Հայկական 100 սիրային բանաստեղծութիւն», 1999), Հ. Սահյանի, Զահրատի, Զարեհ Խրախունու և ուրիշների ստեղծագործություններից («Դիմակներ եւ հայելիներ», 2010, Սիրիայի մշակույթի նախարարության Սամի Ալտրուպի անվան թարգմանչ. 1-ին մրցանակ, 2010), արաբերենից հայերեն՝ Իբրահիմ ալ Խալիլի «Անապատին կակաչները» (2002)՝ Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ուսումնասիրությունը։

Միհրան Մինասյանը հրատարակության է պատրաստել Աբրահամ արք. Քյուփելյանի «Օրագրութիւնը» (Պետրոս արք. Մխիթարեանի հետ, 2008)։ Լույս են տեսել Մինասյանի «Հայերէն նորայայտ հնատիպ գիրքեր եւ մատենագիտական լրացումներ» («Հասկ հայագիտական տարեգիրք», 1995–96), «Հայ պարբերական մամուլի 33 նորայայտ անուններ» («Հայկազեան հայագիտական հանդէս», 2001) և այլ հոդվածներ։

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Հովհաննես Մկրյան

**Հովհաննես Կարապետի Մկրյան** (), հայ բանասեր, պատմաբան, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Մկրյանը ծնվել է 1831 թվականին Պարտիզակում։  1866 թվականին ձեռնադրվել է քահանա, վարել է Կ. Պոլսի պատրիարքարանի փոխանորդի պաշտոնը։ 1878 թվականին Հովհաննես Մկրյանը՝ որպես պատրիարքարանի պատվիրակ, Հայկական հարցի կապակցությամբ մեկնել է Լոնդոն՝ իր հետ տանելով Արևմտյան Հայաստանի վիճակի վերաբերյալ տեղեկագիր։

Լույս են տեսել Հովհաննես Մկրյանի «Կենսագրութիւն Մեսրովբայ Դաւթեան Թաղիադեանց Երեւանեցւոյ» (1886, Թ., Հովհաննես Մարտիրոսյանի տպարան) աշխատությունը, որտեղ Մկրյանն առաջին անգամ ներկայացրել է Մ. Թաղիադյանի գրական ու հասարակական գործունեությունը, «Մահարձանք եւ յիշատակարան...» (1877, Կոստանդնուպոլիս, Արամյանի տպարան) հնագիտական նյութերի, «Աղօթագիրք ըստ ժամակարգութեան Հայաստանեայց Ս. եկեղեցւոյ» (1883, նույն տպարանում, 1886, 1891, 1895, երեքն էլ՝ Կ․Պոլիս, Գարեգին Պաղտատլյանի տպարան) Հայ եկեղեցու ողջ ժամերգությունների ժողովածուները։

Մկրյանի արխիվը պահվում է Անթիլիասի կաթողիկոսական դիվանում։

Հովհաննես Մկրյանը մահացել է 1909 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Կ․Պոլսում։

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Media Molecule

**Media Molecule**, անգլիական մասնավոր ընկերություն, որը մասնագիտացված է համակարգչային խաղերի մշակման ոլորտում։ Հիմնադրվել է 2006 թվականին։ 2013 թվականի փետրվարի 11-ին տվյալներով ընկերությունն ունի ավելի քան 45 աշխատակից։

Ընկերությունը նախ և առաջ հայտնի է իր LittleBigPlanet խաղաշարքով, որն իրենից ներկայացնում է մի քանի ժանրերի խառնուրդ՝ գլուխկոտրուկներ և պլատֆորմեր։

## Ընդհանուր բնութագիր
Media Molecule-ը անգլիական մասնավոր ընկերություն է, որը համարվում է Sony Computer Entertainment ընկերությանը։ Ընկերությունը զբաղվում է համակարգչային խաղեի մշակմամբ։ Ընկերության գլխավոր գրասենայկը տեղակայված է Գիլֆորդ (Հարավարևելյան Անգլիա) քաղաքում։

## Պատմություն
Media Molecule ստուդիան հիմնադրվել է 2006 թվականին Lionhead Studios ստուդիայի նախկին աշխատակիցների կողմից՝ Ալեքս Էվանսի, Մարկ Հիլի, Դեյվ Սմիթիի և Կարիմ Էթթոնի կողմից։ Այդ ժամանակ նրանք աշխատում էին Rag Doll Kung Fu ինդի խաղի վրա, որի մշակման արդյունքում նրանք հասկացան, որ ի վիակի են մշակել ոչ մեծ նախագծեր։ 2006 թվականի հուլիսի 1-ին, Media Molecule ստուդիան կնքեց պայմանագիր Sony Computer Entertainment-ի հետ, ըստ որի ստուդիան զբաղվելու էր PlayStation 3-ի համար նախատեսված խաղերի մշակմամբ։

2010 թվականի մարտի 2-ին Sony Computer Entertainment-ը գնեց  Media Molecule ստուդիան։

## Խաղերի ցանկ
2011 թվականի հուլիսին GameLab միջոցառմանը ընդառաջ ստուդիայի ղեկավար Շիվոն Ռեդդին հայտարարեց, որ ստուդիան կենտրոնանալու է սեփական խաղերի մշակման վրա։ Ավելի ուշ ստուդիան համեմատեց LittleBigPlanet խաղաշարքը երեխայի հետ, ով մեծացել էր հայրական տանը և լքել այն։ 2011 թվականի հուլիսի վերջին պարզ դարձավ, LittleBigPlanet խաղի հաջորդ մասը մշակվելու է Double Eleven ստուդիայի կողմից։

2012 թվականին կայացած gamescom միջոցառման ժամանակ Media Molecule ներկայացրեց Tearaway խաղը, որը նախատեսված է  PS Vita-ի համար։ Ստուդիայի ներակայացուցիչը հայտնեց նաև, որ ներկա պահին վերջինս միակ խաղը չէ, որ գտնվում է մշակման փուլում, սակայն երկրորդ նախագծի մասին խոսելը դեռ վաղ էր, քանի որ այն գտնվում էր մշակման սկզբնական փուլում։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Նակի սումո

աջից|մինի|300x300փքս| Լացող երեխաների մենամարտ (2013)
**Նակի սումո** կամ **Լացող երեխաների մենամարտ** (, բառացիորեն՝ *լացողների սումո*), ճապոնական ավանդական փառատոն, որն ամեն տարի անցկացվում է երկրի տարբեր քաղաքների տաճարներում։ Փառատոնի ընթացքում մինչև մեկ տարեկան երեխաները հանձնվում են սումոյի երկու ըմբիշներին, որոնք ծամածռում են դեմքերը և տարօրինակ ձայներ արձակում՝ փորձելով լացացնել երեխային։ «Մենամարտում» հաղթում է այն երեխան, ով առաջինը կամ մյուսից ավելի բարձր է լացել։ Նակի սումոյի ամենահայտնի միջոցառումը Տոկիոյի Սենսո-ձի տաճարում անցկացվողն է։

## Պատմություն և ընթացակարգ
մինի|Հաղթող երեխային օդում բարձրացրել է սումոյի ըմբիշը Տոկիոյի Ասակուսա քաղաքի Սենսո-ձի տաճարում
Նակի սումոյի փառատոնը Ճապոնիայում անցկացվում է շուրջ 400 տարի։ Ըստ ճապոնական հավատալիքների՝ նորածնի լացը վախեցնում է չար ոգիներին, և որքան բարձր է լացը, այնքան աստվածներն ավելի մեծ ուժով են օժտել երեխային, և նա այնքան առողջ կլինի։ Փառատոնն անցկացվում է ամեն տարի գարնանային «Ոսկե շաբաթվա» ընթացքում։ Փառատոնը համընկնում է Ճապոնիայի ազգային տոնի՝ Երեխաների օրվա հետ։

Մենամարտի ընթացքում սումոյի երկու սիրողական ըմբիշներ, որոնք ավանդական գոտիներով են, կանգնում են դեմ դիմաց և երեխաներին պահում են իրենց առջևում։ Մրցավարի դերում հանդես եկող քրմի հրահանգով ըմբիշները սկսում են դեմքերը ծամածռել և տարօրինակ ձայներ արձակել՝ ստիպելով երեխաներին լաց լինել։ Եթե երեխան չի արձագանքում սումոիստի գործողություններին, ապա սատանայի դիմակով մրցավարը նույնպես կարող է վախեցնել երեխային։ Մրցաշարն անցկացվում է երեխաների ծնողների համաձայնությամբ։

Փառատոնն անվճար է և բաց հանրության համար. այնուամենայնիվ, որոշ սրբավայրեր և տաճարներ պահանջում են, որ ծնողները հայտ ներկայացնեն կամ վճարեն մասնակցության համար։ Որոշ վայրեր այնքան հայտնի են, որ երեխաները ընտրվում են վիճակահանությամբ, և ծնողները ճանապարհորդում են Ճապոնիայով՝ մասնակցելու տեղ գտնելու համար։ Թեև մասնակիցների մեծ մասը ճապոնացիներ են, որոշ օտարերկրացիներ ևս մեկնում են Ճապոնիա՝ փառատոնին մասնակցելու համար։ CNN-ը հարցազրույց է վերցրել ճապոնա-ամերիկյան մի զույգից, որը ժամանել էր Նյու Յորքից՝ 2010 թվականին Ասակուսայի փառատոնին մասնակցելու նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Լացող փոքրիկների մենամարտը (տեսանյութ)
* Լուսանկարներ «նակի սումոյի» փառատոնից

Կատեգորիա:Ճապոնիայի ավանդույթներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի տոներ
Կատեգորիա:Սումո
Մարտիրոս Մինասյան

**Մարտիրոս Պողոսի Մինասյան** (), հայ լեզվաբան, բանասեր, բնագրագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1961)։

## Կենսագրություն
Մարտիրոս Մինասյանը ծնվել է 1926 թվականի հուլիսի 25-ին Աքչայ գյուղում (Ալեքսանդրետ քաղաքի մերձակայքում, Թուրքիա)։ Սովորել է Զմմառի վանքի վարժարանում։ 1947 թվականին հայրենադարձել է։ 1953 թվականին ավարտել է ԵՌՕԼՄԻ-ը, 1955 թվականին՝ Հայկական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը։

1960-1962 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտի գիտաշխատող, համաբարբառների բաժնի վարիչ։ 1962-1966 թվականներին դասավանդել է ՀՊՄԻ-ում, 1966-1970 թվականներին՝ ԵՊՀ-ում։

1970 թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա։ 1971-1974 թվականներին գրաբար է դասավանդել Երուսաղեմի Սբ. Հակոբյանց վանքի հոգևոր ճեմարանում, 1972-1973 թվականներին, միաժամանակ՝ Երուսաղեմի եբրայական համալսարանում։ 1974 թվականին դարձել է Ժնևի համալսարանի գիտաշխատող, իր ստեղծած հայագիտական գրադարանի վարիչ, դասավանդել է արևմտահայերեն, արևելահայերեն և գրաբար։

Լույս են տեսել Մարտիրոս Մինասյանի «Յատկացուցիչ-յատկացեալ կապակցութիւնը գրաբարում» (1974), «Գրաբարի գործնական դասընթաց» (1976), «Արեւելահայերէնի քերականութիւն» (1980), «Արեւմտահայերէնի գործնական ձեռնարկ» (1981), «Գրաբարի բայացանկեր» (ֆրանս., 1985), «Նոր կտակարանի բնագիրը եւ դասական հայերէնը» (1990), «Գրաբար աւետարանների շարահիւսական տեղեկատու» (2006) աշխատությունները, կազմել է Մատթեոսի (1986), Մարկոսի (1984), Հովհաննեսի (1985), Ղուկասի (1989-1991) Ավետարանների լիակատար համաբարբառները, «Հինգերորդ դարի գրաբարի ուսանողական դասագիրքը» (2003)։ Կազմել և թարգմանել է Ա. Մեյեի «Հայագիտական ուսումնասիրություններ» (1978) ժողովածուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարտիրոս Մինասյանի խմբագրած աշխատությունները

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ