open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կոլբե-Շմիտի ռեակցիա

**Կոլբե-Շմիտի ռեակցիա**, համապատասխան ֆենոլի ալկալիական աղի վրա CO2-ի ազդեցությամբ արոմատիկ *օ*-օքսիթթուների սինթեզի եղանակ՝ Կոլբե-Շմիտի ռեակցիայի վրա են հիմնված ֆենոլից սալիցիլաթթվի, *մ*-ամինաֆենոլից *պ*-ամինասալիցիլաթթվի (ՊԱՍԹ), ß-օքսինավթոլից ß-օքսինավթոնաթթվի և այլ նյութերի արդյունաբերական ստացման եղանակները։ Ռեակցիան մշակել է Ա. Կոլբեն, 1860 թվականին, կատարելագործել է գերմանացի քիմիկոս Ռ. Շմիտը (R. Schmitt) 1885 թվականին։ 
500px|կենտրոն

Կատեգորիա:Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Կոլոն

**Կոլոն** (), քաղաք և նավահանգիստ Պանամայում, Կարիբյան ծովի ափին։ Կոլոն նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Ունի 204 000 բնակիչ (2000)։

## Անվանում
Հիմնադրվել է 1850 թվականին և կոչվել ի պատիվ Քրիստափոր Կոլումբոսի (նրա ազգանվան իսպանական ձևն է Colón)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պանամայի քաղաքներ
Լևոն Վարդանյան

**Լևոն Սուրենի Վարդանյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1966 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1972 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1976 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում։

Ստեղծագործում է մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառում։

Մասնակցել է համամիութենական միջազգային սիմպոզիումների և բիենալեների (1992, 1994, 1998, Ռավեննա)։

## Ստեղծագործություններ
* «Երևան» (1981, հարթաքանդակ, փայտ, Երևանի քաղաքապետարան), 
* «Աշխատանքի երգ» (1985, տուֆ, Երևանի մետրոպոլիտենի «Գործարանային» կայարան), 
* «Մտածողներ» (1986, տուֆ, քաղաք Վոլգոդոնսկ, ՌԴ), 
* «Սպիտակաքար, ոսկեգմբեթ Մոսկվան» (1997, հարթաքանդակ, ՌԴ դեսպանատուն, Երևան), 
* «Աստծու աչք» (1998, բրոնզ, Ռավեննա, Իտալիա)
Փոքր ձևերի քանդակները գտնվում են Հայաստանի մշակույթի նախարարության ֆոնդում (Երևան), Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), գեղարվեստի թանգարանում (Վանաձոր), փայտարվեստի թանգարանում (Երևան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Վարդան Տիգրանյան

**Վարդան Արմենի Տիգրանյան** (), հայ կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։

Կոմպոզիտոր, հասարակական գործիչ Արմեն Տիգրանյանի որդին, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար Էդմոնդ Տիգրանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1930-1932 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, 1941 թվականին՝ Լենինգրադի կոնսերվատորիան։

մինի|Վարդան Տիգրանյանի հուշատախտակը Երևանում

## Ստեղծագործություններ
Գրել է «Սոս և Վարդիթեր» օպերան (1957), «Մեծ հարսանիք» (1945), «Շիրակ, իմ սեր» (1970) օպերետները, «Աղբյուրի մոտ» երաժշտական կատակերգությունը (1949), «Հանդիսավոր կանտատ» (1942), «Պարային սյուիտ» (1943), դաշնամուրային պիեսներ, զուգանվագ կլառնետի և դաշնամուրի համար, վոկալ երկեր, թատերական երաժշտություն, մշակել աշուղական երգեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1906 ծնունդներ
Կատեգորիա:1974 մահեր
Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 7 մահեր
Սևքար (այլ կիրառումներ)

**Սևքար** անվանումը ունի հետևյալ իմաստները՝
* Սևքար, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում,
* Սևքար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սպարկերտի գավառակում 
* Սևքար, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում 
* Սևքար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում 
* Սևքար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառում 
* Սևքար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում 
* Սևքար, լեռնագագաթ Ձորավանք գյուղի մոտ, Գեղարքունիքի մարզում
* Սևքար, լեռնագագաթ Մադինա գյուղի մոտ, Գեղարքունիքի մարզում
* Սևքար, լեռնագագաթ Լեռնակերտ գյուղի մոտ, Գեղարքունիքի մարզում
* Սևքար, լեռնագագաթ Դովեղ գյուղի մոտ, Տավուշի մարզում 
* Սևքար, լեռնագագաթ Քաջարան գյուղի մոտ, Սյունիքի մարզում
* Սևքար, լեռնագագաթ Ալվանք գյուղի մոտ, Սյունիքի մարզում
* Սևքար, լեռնագագաթ Մեղրի քաղաքի մոտ, Սյունիքի մարզում
* Սևքար, բլուր Նռնաձոր գյուղի մոտ, Սյունիքի մարզում
* Սևքարի լեռներ, Զանգեզուրի լեռների հարավարևելյան ճյուղավորություններից, Սյունիքի մարզում
* Սևքար, գետ Սյունիքի մարզում
Ռակլետ

thumb|Ժամանակակից ռակլետի գրիլ և զանազան ուղեկից մթերքներ
**Ռակլետը** թե պանրի տեսակ է և թե շվեյցարական ուտեստ։ Ռակլետը կերակրի հիմնական բաղկացուցիչը տաքացվող պանիրն է, որի հալչող մասը քերելով անջատվում է։

## Պանիր
Ռակլետը կիսաամուր, կովի կաթի պանիր է, հիմնականում օգտագործվում է հալեցման համար։ Այն որպես կանոն կլոր օղակի տեսք ունի, քաշը՝ 6 կգ։

## Ուտեստ
**Ռակլետը** Շվեյցարիայի բնիկների ավանդական կերակրատեսակն է։ Ռակլետ պանրի գլուխը տաքացվում է կրակի առջև կամ հատուկ սարքի օգնությամբ, այնուհետ քերվում է ճաշի ափսեների մեջ, ռակլետ տերմինը սկիզբ է առնում ֆրանսերեն *racler* քերել բառից, որ հղվում է այն փաստից, որ հալած պանիրը քերելով անջատում են չհալչած պանրից և լցնում ափսեների մեջ։

Ավանդական եղանակով պանրի մեծ գլուխը դրվում է բաց կրակի առջև, հյուրերից մեկը պարբերաբար քերում հանում է պանրի հալչող կողմը։ Պանիրը զուգակցվում է փոքր եփած կարտոֆիլների, թթու վարունգի, թթու սոխի և չորացրած մսի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարական պանիրներ
Կատեգորիա:Շվեյցարական խոհանոց
Կոլոնատ

**Կոլոնատ** (- հողագործ), Հին Հռոմում խոշոր հողատերի և անմիջական արտադրողի՝ կոլոնի միջև ձևավորվող արտադրական հարաբերությունների հատուկ ձև։

Սեփականատերը հողը բաժանում էր մասերի (պարցելների) և վարձով տալիս ազատ կամ իրենից կախում ունեցող կոլոններին։ Կոլոնն ուներ սեփական տնտեսություն վարելու ինքնուրույնություն, ուստի և շահագրգռված էր բարձրացնելու աշխատանքի արտադրողականությունը։ Սկզբում (մ.թ.ա. II դար - մ.թ. I դար) նա իրավաբանորեն ազատ և տնտեսապես անկախ էր. իրավունք ուներ վարձակալած հողամասում օգտագործել նաև ստրուկի աշխատանքը։ II դարից սկսած՝ ցածր արտադրողականության հետևանքով սահմանափակվեց ստրուկների աշխատանքի օգտագործումը, և մանր ու միջին ստրկատերերը քայքայվեցին, մանր ստրկատեր կոլոնը, կորցնելով ինքնուրույնությունը (ամուսնության, ժառանգման, տեղաշարժման իրավունք) և ազատությունը, վերածվեց անմիջական արտադրողի, իսկ հողատերը՝ պատրոն-հովանավորի։ Կալվածքին ամրացված կոլոնը պարտավորվում էր որպես վարձատրություն հողատիրոջը բերքից մաս հանել (1/4-1/3-ի չափով) և մասնակցել վարին, ցանքին, բերքահավաքին։ Սոցիալական և իրավական դրությամբ ստրուկներին ազատներից բաժանող այս խումբը միջնադարյան ճորտ գյուղացու նախորդն էր։

Կատեգորիա:Հռոմեական իրավունք
Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրություն
Կատեգորիա:Հին Հռոմի տնտեսություն‎
Լոռվա սարահարթ

**Լոռվա սարահարթ**, **Լոռու դաշտ**, **Լոռու սարահարթ** միջլեռնային սարահարթ Հայաստանի Լոռու մարզի հյուսիսում՝ Բազումի, Ջավախքի և Վիրահայոց լեռնաշղթաների միջև։ Բարձրադիր հարթավայր է, որի միջով Ձորագետ ու Տաշիր գետերը փորել են խոր կիրճեր։ Ունի եռանկյունու ձև, 30 կմ երկարություն և 18 կմ լայնություն։ Ծովի մակարդակից բարձր է 1400 (կամ 1300)-1600 մ։ Հյուսիս-արևմտյան մասը կոչվում է նաև Տաշիր։ Հատակը հարթ է, մասամբ լավաներով ծածկված։ Դեպի հարավ–արևելք ունի թույլ թեքություն և հարթ մակերևույթ։ Ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք՝ թույլ թեքությամբ։

Կազմված է վերին պլիոցենի և անթրոպոգենի անդեզիտաբազալտներից և բազալտներից՝ ծածկված ջրասառցադաշտային, հեղեղատային նստվածքներով։ Արևմուտքում մակերևույթը միատարր է, արևելքում՝ մասնատված Ձորագետի, Ուռուտի, Տաշիրի և Գարգառի խոր կիրճերով։ Կլիման բարեխառն է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -4&nbsp;°C, հուլիսինը՝ 16&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 700-800 մմ։ Լանդշաֆտը տափաստանային է, տեղ-տեղ կան անտառապուրակներ։ Լոռու դաշտի տարածքում են Լոռե (Լոռի) քաղաք-ամրոցի (հիմնադրվել է 1005-20-ին) ավերակները, Գյուլագարակի սոճու արգելավայրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սարահարթեր
Կոլոնիա

**Կոլոնիա**, Կողոնիա, հնագույն քաղաք Փոքր Հայքում, Գայլ գետի (այժմ՝ Քելքիտ չայ) ափին (այժմ՝ գյուղ Կոյուլհիսար, Թուրքիայի Սվազի վիլայեթում)։ Մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբին Կոլոնիայի տեղում եղել է Անիակա քաղաքը։ Ըստ Մովսես Խորենացու, մ.թ.ա. II դարում Կոլոնիայի մոտ Հայոց թագավոր Վաղարշակը պարտության է մատնել փոքրասիական պետությունների դաշնակից զորքը։ Մ.թ.ա. I դարում նվաճել է Հռոմը։ Հռոմեացի զորավար Պոմպեոսը ամրացրել է քաղաքը և անվանել Կոլոնիա (Colonia-գաղութ)։ Մ.թ. 395 թվականից գտնվել է Բյուզանդիայի կազմում։ Հուստինիանոս I (527-565) վերակառուցել է պատերազմներից ավերված Կոլոնիան, բնակչությանը տվել դրամ տնտեսությունը վերականգնելու համար և վարչական վերափոխումների ժամանակ մտցրել Ներքնագույն (Առաջին) Հայքի մեջ։ 7-11-րդ դարերում եղել է բյուզանդական գինեգործությամբ հայտնի Կոյոնիա բանակաթեմի կենտրոնը։

Կատեգորիա:Փոքր Հայքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Շապին Գարահիսարի գավառի բնակավայրեր
Տաշիր (գետ)

**Տաշիր**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։

Սկիզբ է առնում Վիրահայոց լեռների արևմտյան մասից և Գետավան գյուղից 4 կմ հարավ ձախից միախառնվում Ձորագետին։ Ունի 54 կմ երկարություն։ Ձևավորվում է ձյան հալոցքից և անձրևային հոսքերից, որի հետևանքով հորդանում է գարնանը։

Տաշիր գետից սկիզբ է առնում Լոռվա ջրանցքը։ Ըստ Հայաստանի Հանրապետության Շրջակա միջավայրի մոնոթորինգի և թափոնների ուսումնասիրության մասին տեղեկագրի՝ գետի  ջրի  որակը Միխայելովկայից  վերև և Սարատովկայից  ներքև հատվածներում գնահատվել է «միջակ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ձորագետ գետի վտակներ
Գոգարան (լեռ)

**Գոգարան**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու և Շիրակի մարզերի սահմանագլխին, Գոգարանց լեռների արևմտյան մասում, Սարապատ գյուղից 5 կմ հյուսիս։ Ունի 2977 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Քարախաչի լեռնանցք

**Քարախաչի լեռնանցք**, *Կարախաչի լեռնանցք, Ղարախաչի լեռնանցք, Քարախաչ*, լեռնանցք Հայաստանի Շիրակի մարզում, Ջավախքի և Գոգարանց լեռների միջև։ Հարթաշեն գյուղից 4 կմ արևելք, Գյումրի քաղաքից մոտ 25 կմ հյուսիս-արևելք։ Ունի 2273 մ բարձրություն։ Շիրակի և Լոռու դաշտերը կապում է միմյանց, Ախուրյան գետի վերին հոսանքի ավազանը միացնում է Ձորագետի ավազանին։ Քարախաչի լեռնանցքով է անցնում Գյումրի-Տաշիր ավտոխճուղին։ Ձմռանը հաճախ փակվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռնագրություն
Երեմ Վարդանյան

**Երեմ Սրապիոնի Վարդանյան** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1972)։

## Կենսագրություն
1938-1941 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1949-1956 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1961 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտում։

Ստեղծագործել է հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառներում։ Գործերին բնորոշ են վավերականությունը և կոթողային հնչողությունը։

## Ստեղծագործություններ
* «Սպասում։ Մայրը» դիմաքանդակը (1967 թվական, գրանիտ, Դոնի Ռոստովի Սուրբ Խաչ եկեղեցու թանգարան)
* Ղազարոս Աղայանի կիսանդրին (1955 թվական, բրոնզ, բազալտ, Երևանի համանուն դպրոցի առջև)
* Նելսոն Ստեփանյանի կիսանդրին (1960 թվական, բրոնզ, բազալտ, Արցախի Ասկերանի շրջանի Խնապատ գյուղ)
* Մովսես Խորենացու հուշարձանը (1965 թվական, բազալտ, Մատենադարանի առջև)
* Գյումրու երկաթուղային կայարանի ճակատի հարթաքանդակները (1978 թվական, տուֆ, Սարգիս Յուխանյանի հետ, ճարտարապետ՝ Ռաֆիկ Եղոյան)
* «Ուսանողուհին», 1957 թվական
* «Էլեկտրիկ Նավասարդյանի  դիմաքանդակը»  
* «Կոմիտաս» (գիպս, 1969 թվական)
* «Կոմիտաս» (գիպս)  
* «Երևանի Շինարարները» (բրոնզ) 
* «Մայրություն» (շամոտ, 1975 թվական)
* «Մովսես Խորենացի» (գիպս) , տարբերակներ Մատենադարանի համար) 
* «Թորոս Ռոսլին» (գիպս) , կոմպոզիցիա ( տարբերակ Մատենադարանի համար ) 
* «Թորոս Ռոսլին» (փայտ , տարբերակ Մատենադարանի համար )  
* «Գրիգոր Տաթևացի» (փայտ , տարբերակ Մատենադարանի համար ) 
* «Րաֆֆի» (մարմար)՚ 1954 
* «Հովհաննես Թումանյան» ( մոմ )
* «Արամ Խաչատրյան » (գործ ՝ Արմենակ Վարդանյանի ՚ համահեղինակ ՝ Երեմ Վարդանյան )՚ (բրոնզ)։ 
* «Ալեքսանդր Պուշկին» (բրոնզ)  
* «Ժ. Սրապյան» (բրոնզ, Երևան, 1977 թվական)
* ՀՄՊ-ում զոհվածներին նվիրված հուշարձան Հոկտեմբերյանում
* «Լուռ վիշտ» (Արա Սարգսյանի ավարտական աշխատանքը (մարմար), որը լուսանկարներից նյութին փոխանցել՝ որպես քանդակագործի մահարձան իրականացրել է Երեմ Վարդանյանը ( գրանիտ)

## Պատկերասրահ

Հուշարձան Մովսես Խորենացու.JPG|Մովսես Խորենացու հուշարձան (Երևան)
ՂԱԶԱՐՈՍ ԱՂԱՅԱՆ (1).JPG|Ղազարոս Աղայանի կիսանդրի (Երևան)
ՀՈՒՇԱՐՁԱՆ «ՄԱՅՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ», Գյումրի 1.JPG|Մայր Հայաստան (հուշարձան, Գյումրի)
Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհված ավանցիներին (3).jpg|Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհված ավանցիներին


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արմեն Առուստամյան. « Մեծարվեստ, կոթողային, հավերժական» ( 2018 թվականին հրապարակվել է քանդակագործի ծննդյան 96-ամյակի առթիվ)։
*Արմեն  Առուստամյան . « Հավետ  ապրող  կերպարներ  նրա  վսեմ  արվեստում » ( 2020  թվականին հրապարակվել  է  քանդակագործի  ծննդյան  98 - ամյակի  առթիվ ) ։

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Սևքար լեռ (Ձորավանք)

**Սևքար** լեռնագագաթ Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Արեգունի լեռնաշղթայի հյուսիսարևմտյան մասում, Ձորավանք գյուղից 2, 5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Ունի 1740 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արեգունու լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Խուստուփ-Կատարի լեռնաշղթա

**Խուստուփ-Կատարի լեռնաշղթա**, *Խուստուփ-Կատարի լեռներ*, լեռնաշղթա Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռների հյուսիսարևելյան ճյուղավորումը։ Սկսվում են Բարգուշատի լեռների Թառակատար լեռնագագաթից, անցնում Խուստուփի լեռնազանգվածով, հասնում մինչև Ծավ և Շիկահող գետերի միախառնման վայրը։ Ամենաբարձր գագաթը Խուստուփն է, որը ունի 3201 մ բարձրություն։ Լեռնաշղթան ունի 38 կմ երկարությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Մեղրու լեռնաշղթա
Ռաֆայել Եկմալյան

**Ռաֆայել Հարությունի Եկմալյան** (), հայ քանդակագործ։

Քանդակագործ, նկարիչ Հարություն Եկմալյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Ստեղծագործել է մոնումենտալ և հաստոցային քանդակագործության բնագավառներում։

## Ստեղծագործություններ
Գործերից են՝ 
* «Վարդան Մամիկոնյան» (1970, բրոնզ)
* «Առատություն»
* «Ստեփան Շահումյան»
* «Մուսայելյան»
* «Հարվածային հերթափոխում»
* «Առաջին դեկրետը»
* Մարտունի քաղաքի մուտքը, 1965, 580x350x160, ալյումին/քար
* Վարդենիս քաղաքի մուտքը (բազալտ, ալյումին, 1968, համահեղինակ՝ Հովհաննես Հովհաննիսյան, ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան)
* ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմում զոհված մարտիկների հուշարձան (տուֆ, 1968, ք․ Գավառ, համահեղինակ՝ Հովհաննես Հովհաննիսյան, ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան)

## Մատենագրություն
* Е. Курдоян, Рафаел Екмалян (Буклет), Ереван, 1971 г.

## Պատկերասրահ

Monument Martouni (2).jpg|Մարտունի քաղաքի մուտքի հուշարձան, 1965
WW2 monument in the center of Gavar (1).jpg|Հայրենական պատերազմում զոհված մարտիկների հուշարձան, Գավառ, 1968
WW2 monument in the center of Gavar (8).jpg|Հայրենական պատերազմում զոհված մարտիկների հուշարձան, Գավառ, 1968


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Սարգիս Երկանյան

**Սարգիս Բաղդասարի Երկանյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սարգիս Երկանյանը ծնվել է 1870 թվականին Տրապիզոնում։ 1884 թվականին մեկնել է Կոստանդնուպոլիս, 1889 թվականից սովորել է Կոստանդնուպոլսի գեղարվեստի վարժարանում, 1894 թվականից՝ Փարիզի Ժյուլիանի ակադեմիայում և գեղարվեստի դպրոցում, որտեղ աշակերտել է Ժան Լեոն Ժերոմին։ 1894-1896 թվականների Համիդյան ջարդերի ժամանակ կորցրել է հորն ու եղբորը։ 1897 թվականին ապաստան է գտել Նյու Յորքում, եղել է New York Herald-ի նկարիչը։ 1904 թվականին Սենթ Լուիսի համաշխարհային տոնավաճառի ցուցադրությունում արժանացել է երրորդ մրցանակի և ստացել Ամերիկայի քաղաքացիության իրավունք։ Այդ ժամանակահատվածում ամուսնացել է։ Ամերիկայի տարբեր քաղաքներում մասնակցել է ցուցահանդեսների և արժանացել մրցանակների։ 1905 թվականին նրա երկու կտավները ցուցադրվել են Պորտլենդում։ 1912 թվականին ճամփորդել է Ստամբուլ, դասավանդել տեղի Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում (Sanayi-i Nefise Mektebi, այժմ՝ Միմար Սինանի անվան գեղարվեստի համալսարան)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես մեկնել է Թբիլիսի, հանդես է եկել բոլշևիկների դեմ, և 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո ստիպված է եղել փախչել Ռուսաստանից։ Մեկնել է Ստամբուլ, այնուհետև՝ Սենթ Լուիս։ 1920 թվականից եղել է Սենթ Լուիսի թանգարանի վերականգնող նկարիչ։ Կյանքի մնացած մասն ապրել է Սենթ Լուիսում։ 
 
Ստեղծել է թեմատիկ-խորհրդանշային («Լքյալը») կտավներ և դիմանկարներ։ Սարգիս Երկանյանի «Աշխատանք» և «Նկարչի մոր դիմանկարը» գործերը պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Մատենագրություն
* Սարգիս Երկանյան, «Գեղարվեստ», 1913, № 5, 1917, № 6
* Onnig Avedissian, Peintres et sculpteurs Armeniens, Le Caire, 1959

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Համիդյան ջարդերից փրկվածներ
Հարություն Եկմալյան

**Հարություն Ռաֆայելի Եկմալյան** (), հայ քանդակագործ, գեղանկարիչ։

Քանդակագործ Ռաֆայել Եկմալյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1989 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1991-1999 թթ. դասավանդել է Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանում (ԵՃՇՊՀ), 1995-1999 թթ.` Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտում։

1999 թվականից ապրում է Ֆրանսիայում։  Ստեղծել է նաև գրաֆիկական և գեղանկարչական գործեր։

Անդամ է՝
* Հայաստանի նկարիչների միության
* Նկարիչների տան, Ֆրանսիա
* Քանդակագործների և նկարիչների ֆրանսիական միության
մինի|«Հուշակոթող Խաչքար»՝ Մեծ Եղեռնի նահատակների հիշատակին նվիրված հուշակոթող-խաչքար Փարիզին կից Կլիշի քաղաքում` Շառլ Ազնավուրի անունը կրող հրապարակում, 2019, քանդակագործ՝ Հարություն Եկմալյան

## Ստեղծագործություններ
* Ա. Ստեփանյանի (1989, բրոնզ) դիմաքանդակը
* Վ. Սիսլյանի (1990, տուֆ) դիմաքանդակը
* «Անահիտ աստվածուհի» (2000, գրանիտ, քաղաք Սերան, Նորմանդիա)
* «Կախարդական աղբյուր» (2002, Քվեբեկ, Կանադա)
* «Գիշեր» (2003, գրանիտ, Բրազիլիա)
* «Թատրոն» (2004, մարմար, Ֆրանսիա)
* «Արևի խավարում» (2005, Իսպանիա)
* «Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի հուշարձան Ավինյոն քաղաքում» (2007, Ֆրանսիա)
* «Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի հուշարձան (2009, Ֆրանսիա)
* «Աղբյուր», Օտոն քաղաքի մուտք (2011, Ֆրանսիա)
* «Առյուծ» (2013, Ֆրանսիա)
* «Կլիշի քաղաքի հուշարձան» (2019, Կլիշի , Ֆրանսիա, «Հուշակոթող Խաչքար»՝ նվիրված Մեծ Եղեռնի նահատակների հիշատակին Փարիզին կից Կլիշի քաղաքում` Շառլ Ազնավուրի անունը կրող հրապարակում)

## Ցուցահանդեսներ
Մասնակցել է քանդակագործության միջազգային տասնյակ մրցույթների և սիմպոզիումների։ 
* Հայաստան
* Ֆրանսիա
* Կանադա
* Բրազիլիա
* Իտալիա
* Իսպանիա

## Մրցանակներ
* Քանդակի եվրոպական սիմպոզիում (2000, 2001, Ֆրանսիա) մրցանակ
* Միջազգային ցուցահանդեսի (2001, Իտալիա) մրցանակ
* Ավոն քաղաքի (Ֆրանսիա) մրցանակ

## Պատկերասրահ

Harut Yekmalyan H. L'Eclipse.jpg
Harut Yekmalyan (2).jpg
Harut Yekmalyan working (640x480).jpg
Կլիշի քաղաքի հուշարձան (2).jpg|«Հուշակոթող Խաչքար»՝ նվիրված Մեծ Եղեռնի նահատակների հիշատակին


## Գրականություն
* Եկմալյան Հարություն, Ե 353 Քանդակ/ Հ. Եկմալյան.-Եր.: Կոլլաժ, 2017. - 48 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Հարություն Եկմալյան 
* Կենտրոն TV - Կենտրոնի առավոտը | քանդակագործ Հարություն Եկմալյան 

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Ալեխանդրո Սանս

**Ալեխանդրո Սանս** ( իսկական անունը Alejandro Sánchez Pizarro, ), իսպանալեզու երգիչ, երգահան և Գրեմմի մրցանակակիր։
Իր առաջին երգը նա գրել է 7 տարեկանում։ 16 տարեկանում ձայնագրել է իր առաջին ալբոմը ՝ Los Chulos Son Pa' Cuidarlos անունով։ Չնայած դրան նրա դեբյուտը կայացել է 1991 թ․–ին Viviendo Deprisa ալբոմով։
2003 թ․–ին ձայնագրել է իր No Es Lo Mismo ալբոմը, ինչի համար 2004 թ․–ին ստացել է հինգ Լատինական Գրեմմի։ Ալեխանդրո Սանսը Վենեսուելայի նախագահ Ուգո Չավեսի ամենաթունդ քննադատներից է։

## Մրցանակներ
Ալեխանդրո Սանսը ստացել է 19 Գրեմմի մրցանակ, որոնցից 3–ը սովորական Գրեմմի մրցանակ, իսկ 16–ը՝ Լատինական Գրեմմի մրցանակ։
Ամբողջ աշխարհում վաճառվել է Ալեխանդրո Սանսի ալբոմների 25 միլիոն օրինակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Ալեխանդրո Սանսը ALLMUSIC կայքում

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի երգիչներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իսպանացի փոփ երգիչներ
Բիթլիսի գավառակ

**Բիթլիս**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում։ Վարչական կենտրոնը Բիթլիս քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Բիթլիսի գավառը ընդգրկում էր Վանա լճի հյուսիսարևմտյան մասը։

Գավառակը գտնվում էր լեռնային բարձր շրջանում և ուներ փարթամ բուսականություն, սառնորակ ջրեր և առողջարար օդ։

## Բնակչություն
1891 թվականին, ըստ Վ. Քինեի վիճակագրության, Բիթլիսի գավառակն ուներ 38 864 բնակիչ, որից 20 800-ը՝ մուսուլմաններ, 16 286-ը՝ հայեր, 1 800-ը՝ այլազգիներ։

Հայ բնակչությունը թուրքերի կողմից գրեթե հիմնովին բնաջնջվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, իսկ ողջ մնացածները բռնի մուսուլմանացվեցին։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործությունն ու արհեստներն էին։

## Վարչական բաժանում
XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի դրությամբ Բիթլիսի գավառակը բաժանված էր 4 գյուղախմբերի, որոնք միասին ունեին 188 գյուղ, որից 46-ը հայաբնակ էին։

Բիթլիսի գավառակի մեջ մտնում էին հետևյալ գյուղախմբերը.
* Գյոզալդարա
* Դատվան
* Փարխանդ
* Տատիկ

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ֆետիշիզմ

աջից|thumb|150 px|Ֆետիշի պատկեր Հարավային Աֆրիկայում, Լոնդոնի միսիոներական համայնք, մոտ. 1900 թ.
**Ֆետիշիզմ** ( - թալիսման, հմայիլ, կուռք), գերբնական հատկություններ վերագրվող անշունչ առարկաների երկրպագություն։

Ֆետիշիզմի բոլոր վաղ կրոնական ձևերի ու զարգացած կրոնական համակարգերի բաղադրամասը կազմող կրոնական աշխարհընկալման տարրերից է։ Ֆետիշներ կարող են լինել քարերը, փայտերը, ծառերը, բնական կամ ձեռակերտ ցանկացած առարկան։ Ֆետիշների պաշտամունքի ձևերը նույնպես բազմազան են։ 
Ֆետիշներին մատուցվող զոհաբերություններից մինչև դրանց մեջ գամեր խրել (իբր ոգուն ցավ պատճառելու ու դրանով իսկ նրան ուղղված խնդրանքը կատարել ստիպելու համար)։

Ֆետիշիզմը լայնորեն տարածված է նաև արդի կրոններում, օրինակ՝ «սև քարի» (Մեքքայում) պաշտամունքը մուսուլմանների մեջ, մեռած հոգևորականների աճյուններով պաշտամունքային շինություններինը՝ բուդդայականության մեջ, բազմաթիվ «հրաշագործ» սրբապատկերների ու մասունքների երկրպագությունը՝ քրիստոնեության մեջ։

## Գրականություն
* Andrew Lang, Fetishism and Spiritualism , *The Making of Religion*, (Chapter VIII), Longmans, Green, and C°, London, New York and Bombay, 1900, pp.&nbsp;147–159.
* Three Contributions to the Theory of Sex by Sigmund Freud

## Արտաքին հղումներ
*Կրոնադարան - Ֆետիշիզմ
*The Catholic Encyclopaedia: Fetishism

Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Կրոնի մարդաբանություն
Կելվինի ձևափոխություն

*Այս հոդվածը *'Կելվինի ձևափոխության** մասին է, որն օգտագործվում է հարմոնիկ ֆունկցիաների հետազոտման ապարատում։''

 : Անվերջ տարածություններում հարմոնիկ ֆունկցիաների հետազոտման ժամանակ հաճախ հարմար է լինում կցել անվերջ հեռու կետը(∞) **R**<sup>n</sup> - ին։

Կելվինի ձևափոխության օգնությամբ ստանալու ենք նոր ֆունկցիա, սակայն մինչ դրան անցնելը սկզբում հետազոտենք **R**<sup>n</sup> տարածության ինվերսիան 0 կենտրոնով և R շառավղով շրջանի նկատմամբ։ Ցանկացած x կետի համապատասխանության մեջ դնենք x<sup>*</sup> կետը հետևյալ ձևով՝

:<math>x^* = \frac{R^2}{|x|^2} x.</math>

Մասնավորաբար R=1 - ի դեպքում այն կընդունի հետևյալ տեսքը

:<math>  \begin{cases}
x/|x|^2, &x{\ne}0,{\infty}\\
0, &x={\infty}\\
{\infty}, &x=0
\end{cases}
</math>

:Ցանկացած E⊂**R**<sup>n</sup> բազմության համար սահմանենք E<sup>*</sup> բազմությունը հետևյալ կերպ՝
:::E<sup>*</sup> = {x<sup>*</sup>: x ∈ E} 
 : Այս ձևափոխության կարևոր հատկույուններից մեկն այն է, որ այն արտապատկերում է անվերջ հեռու կետը 0-ի և հակառակը։
:Տրված u ֆունկցիայի համար  E⊂**R'''n\{0} բազմության վրա սահմանենք K[u] ֆունկցիա E* բազմության վրա հետևյալ ձևով՝

::::K[u](x^*) = \frac{|x|^{n-2}}{R^{2n-4}}u(x) = \frac{1}{|x^*|^{n-2}}u(x)=\frac{1}{|x^*|^{n-2}}u\left(\frac{R^2}{|x^*|^2} x^*\right).

:Մասնավորապես միավոր շրջանի դեպքում այն կստանա հետևյալ տեսքը՝

::::K[u](x) = {|x|^{2-n}}u(x^*).

:K[u]-ն կոչվում է u ֆունկցիայի Կելվինի ձևափոխություն։

:Երբ n=2,ապա K[u](x) = u(x^*).

:Հեշտությամբ կարելի է համողվել, որ K[K[u]]=u
:Կելվինի ձևափոխությունը նաև գծային է, այսինքն՝ եթե u-ն և v-ն տրված ֆունկցիաներ են E-ի վրա և b, c-ն հաստատուններ են, ապա
::::K[bu+cv]=bK[u]+cK[v], E* - ի վրա։
:Կելվինի ձևափոխության կարևորագույն առանձնահատկությունն այն է, որ այն պահպանում է ֆունկցիայի հարմոնիկությունը,այսինքն՝ եթե u-ն հարմոնիկ ֆունկցիա Է E բազմության վրա, ապա K[u] - ն հարմոնիկ է E* բազմության վրա։

## Ծանոթագրություններ
* 
* 

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական ֆիզիկա
Պաուլ Ֆետտեր

**Պաուլ Ֆետտեր** (, ), գերմանացի հայագետ, Տյուբինգենի համալսարանի պրոֆեսոր (1890 թվականից), զբաղվել է հայախոսությամբ և ծիսագիտությամբ, ինչպես նաև՝ հնդեվրոպական բանասիրությամբ։ Ֆետտերի ուսումնասիրությունների մեծ մասը վերաբերում է հայ իրականությանը․ դրանք հիմնականում ամփոփված են Հակովբոս Տաշյանի կազմած «Հայկական աշխատասիրությունք հայագետ Պ․ Ֆեթթերի» (1895) գրքում (վերջինս կազմում է «Ազգային մատենադարան» շարքի XVII հ․)։

Ֆետտերն ուսումնասիրել է Մեսրոպ Մաշտոցի կյանքն ու գործունեությունը, հայոց այբուբենի ստեղծման հանգամանքները, գնահատել Մաշտոցին (որպես թարգմանչի և հեղինակի), Աղվանք և Վիրք կատարած նրա ճանապարհորդությունը, անդրադարձել է Մովսես Խորենացու գործունեության ժամանակին (նրան համարել V դ․ հեղինակ) և նրա «Հայոց պատմության»-ը։

Հոդվածներ է նվիրել Կորյունի, Եզնիկ Կողբացու, Ներսես Շնորհալու, Եվսեբիոս Կեսարացու ստեղծագործություններին, բարձր գնահատել հայկական հեթանոսական էպոսի պահպանված հատվածներն ու հեթանոսական ժողովրդական երգերը, եկեղեցական երաժշտությունը։

Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:1850 ծնունդներ
Կատեգորիա:1906 մահեր
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ֆերգանա

**Ֆերգանա** (), մինչև 1910 թվականը՝ Նոր Մարգելան, 1910-1924 թվականներին՝ Սկոբելև), քաղաք Ուզբեկստանում, 1938 թվականից Ֆերգանայի մարզի վարչական կենտրոնը։

Հիմնադրվել է 1876 թվականին։ 1918-1924 թվականներին եղել է Թուրքմենստանի կազմում, 1924 թվականից՝ արդեն Ուզբեկստանի։

Գտնվում է Ֆերգանայի հովտի հարավային մասում։ 2012 թվականի դրությամբ ունեցել է 350 000 բնակիչ։ Մակերեսը կազմում է 70 կմ², միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 580 մ։ Ունի երկաթուղային կայարան։ 
Ֆերգանան իր նշանակությամբ հանրապետության 2-րդ քաղաքն է մայրաքաղաք Տաշքենդից հետո։ 
Հիմնական ճյուղերն են քիմիական, թեթև շինանյութերի, սննդի արդյունաբերությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:1876 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Դեղատնային երիցուկ

**Դեղատնային երիցուկ** (), պատկանում բարդածաղկավորների (Compositae) ընտանիքին։ Բուրումնավետ, միամյա բույս է։ Երիցուկի ամենատարածված տեսակն է։ Հայկական տարանուններն են՝ օշոշ, հավածաղիկ, արգանդախոտ, խնծադեղ, կոկոռճիկ, կուծուռի, լալապնդիկ։ 
Բույսն ունի մի քանի տեսակներ և նմանակներ։

Գերմանացիները բույսն անվանում են Matricaria recutita։ Հին գերմաներենում բույսը կոչվել է camomila, armanmila, ramumilum։ Երիցուկի բոլոր տեսակների ծաղկակալն արտահայտված կոնաձև է, սնամեջ։ Երիցուկ դեղատնայինի լեզվակավոր տերևները հաճախ թեքված են ցողունի ուղղությամբ։

Հայտնի է Pyrethrum roseum տեսակը, որի հայրենիքը Հայաստանն է։ Բույսի բարձրությունը հասնում է մինչև 70 սմ-ի, տերևները մանր են, փետրաձև, կտրտված, իսկ ծաղկափթթությունները խոշոր են՝ մինչև 7-8 սմ տրամագծով, հասարակ են, կիսալիաթերթ կամ լիաթերթ, սպիտակ, վարդագույն, մուգ կարմիր։ Լուսասեր է, ձմեռադիմացկուն։ Առաջին տարում առաջացնում է տերևային վարդակ, երկրորդ տարվա հունիս-հուլիսից սկսում է ծաղկել։

## Բժշկության մեջ
Դեղատնային երիցուկը լայնորեն օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ։ Բույսի պատրաստուկներն ունեն հանգստացնող, հականեխիչ, հակաբորբոքային, վարակազերծ հատկություն։ Բույսի եթերային յուղը լավացնում է շնչառությունը, լայնացնում գլխուղեղի անոթները։ Բույսի պատրաստուկներն օգտագործվում են բազմաթիվ հիվանդությունների դեպքում, ընդգրկվում են դեղաբուսային փնջերի մեջ։ Սուր և քրոնիկ ստամոքսաբորբի, ստամոքսի խոցի, կոլիտի դեպքում կիրառվում է երիցուկի, վաղենակի, հազարատերևուկի խառնուրդը։

## Արտադրության մեջ
Դեղատնային երիցուկը կիրառվում է օծանելիքի արտադրության մեջ։ Մշակվում է Կենտրոնական Եվրոպայի մի շարք երկրներում, նաև Բելգիայում և Իսպանիայում։ Բույսի տարբեր տեսակներից ստանում են եթերային յուղեր։ Լավագույնը Matricaria recutita տեսակի կապույտ գույնի լեզվակավոր ծաղկաթերթեր ունեցող երիցուկն է։ Այս ծաղիկների գույնը բնորոշվում է համազուլինի բարձր պարունակությամբ։ Չորանալու ընթացքում ծաղիկների կապույտ գույնը դառնում է կանաչ, իսկ հետո՝ գորշագույն։

## Բաղադրություն
Դեղատնային երիցուկն ունի հարուստ քիմիական բաղադրություն։ Պարունակում է համազուլին, կադինեն , հանգստացնող բնույթի գլյուկոզիդ, կումարիններ, թթուներ (սալիցիլային, ասկորբինային, վալերիանի, նիկոտինի), շաքարներ , դառնանյութ, լորձ, բուսախեժ , սպիտակուցներ, քրտնամուղ, գլյուկոզիդ, քոլին , կվերցետին և ապիգենի ֆլավոններ, նա բույսին բնորոշ այլ նյութեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Թայմս Սքվերի ամանորյա գունդ

**Թայմս Սքվերի ամանորյա գունդ** (), այսպես ասած ժամանակի գունդ տեղադրված Նյու Յորքի Թայմս Սքվեր հրապարակի շենքերից մեկի վրա։ Այն կարևոր նշանակություն ունի ԱՄՆ-ում ամանորը տոնելու հետ։

Յուրաքանչյուր տարի դեկտեմբերի 31-ին, տեղական ժամանակով ժամը 23։59-ին այդ գունդը իջեցվում է 23 մ բարձրությունից և հենց կեսգիշերին հասնում հատակին, ինչով էլ փաստորեն խորհրդանշվում Նոր Տարվա գալուստը։ Առաջին անգամ գունդը իջեցվել է 1907 թվականին։ Այդ ժամանակից սկսած ամեն տարի անցկացվում է այս արարողությունը, բացառությամբ 1942-1943 թվականների։ Գունդը այս ընթացքում ենթարկվել է փոփոխությունների, սկզբում այն ունեցել է մետաղական և փայտե կառուցված տասնյակ շիկացման լամպերով, կշռել է 317 կգ և ունեցել է 1,5 մ տրամագիծ։

Ներկայումս այն պատրաստվում է բյուրեղիկներից և հազարավոր լուսադիոդներով։ Ժամանակակից գունդն ունի 3.6 մ տրամագիծ և կշռում է ավելի քան 5,4 տոննա, որը պատրաստված է 2,7 հազար եռանկյունիներից։ Այն պատրաստել են Իռլանդիայի Waterford Crystal ընկերության բյուրեղապակու վարպետները։ Ամանորի այս խորհրդանիշը ամեն տարի նորից է պատրաստվում, փոփոխվում է միայն բյուրեղապակյա եռանկյունների տեղերը։ Գնդի իջեցմանը ներկա է լինում մինչև մեկ միլիոն հանդիսատես, իսկ արարողությունը հեռարձակվում է հեռուստատեսությամբ ու համացանցով։

Նման միջոցառումներ անցկացվում են նաև ԱՄՆ-ի այլ նահանգներում։

## Պատմություն
thumb|right|Ամանորյա գունդը 2009 թվականին:
Ավելի քան մեկ դար անցկացվող այս հայտնի տեսարանը տեսնելու համար հրապարակում հավաքվել է ավելի քան 1 մլն մարդ, որոնց թվում եղել են և՛ քաղաքի բնակիչներ, և՛ զբոսաշրջիկներ՝ չնայած այն հանգամանքին, որ այդ ժամերին քաղաքի կենտրոնում ջերմաստիճանը մոտավորապես -11°С է եղել։ ԱՄՆ-ի ազգային օդերևութաբանական ծառայության տվյալներով՝ ամանորյա գիշերը այստեղ այդքան ցուրտ եղել է միայն 1962 թվականին։

2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի երեկոյան ամանորյա հանդիսություններ են տեղի ունենում Թայմս Սքվեր հրապարակում։ Կեսգիշերից մի քանի ժամ առաջ Թայմս Սքվերում ելույթներով հանդես են եկել տասնյակ կատարողներ։ Նրանց թվում եղել են Մրայա Քերին, Նիլ Դայմոնդը, Նիք Ջոնասը, Կամիլա Կաբելոն և ուրիշներ։ Կեսգիշերից մեկ րոպե առաջ Թայմս Սքվերի երկնաքերերից մեկի տանիքից հսկա բյուրեղապակյա գունդը սկսել է աստիճանաբար իջեցվել և իր ամենացածր կետին հասել է այն ժամանակ, երբ սկսվել է 2018 թվականը, որով ազդարարվել է Ամանորի սկիզբն ԱՄՆ-ի արևելքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*
*New Year's Eve on the Times Square Alliance website

Կատեգորիա:Ամանոր
Կատեգորիա:Ամանորյա զարդարանքներ
Կատեգորիա:Մանհեթենի մշակույթ
Տինու Տինիստե

**Տինու Տինիստե** (, ), էստոնացի առագաստային սպորտի նախկին մարզիկ, օլիմպիական չեմպիոն։

Մասնակցել է 4 անընմեջ ամառային օլիմպիական խաղերի (1988-2000)։ ԽՍՀՄ-ի կազմում նվաճել է արծաթե մեդալ Սեուլի օլիմպիական խաղերում, իսկ արդեն Էստոնիայի կազմում՝ բրոնզե մեդալ՝ Բարսելոնայի օլիմպիական խաղերում։

Ելույթների ժամանակ հանդես է եկել երկվորյակ եղբոր՝ Թոմաս Տինիստեի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Սպորտս-ռեֆերենս կայքում 

Կատեգորիա:Խորհրդային առագաստանավորդներ
Կատեգորիա:Էստոնացի առագաստանավորդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Եգիպտական արաբերեն

**Արաբերենի եգիպտական բարբառ** (, կամ **եգիպտական արաբերեն**, , ինքնանվանումը՝ , **մասրի**), արաբերենի բարբառ, որով խոսում է Եգիպտոսի բնակչության մեծ մասը

## Դասակարգում
Նրա գոյությունը, ծագումը և պատմությունը շարունակում են մնալ վեճերի առարկա նրա՝ որպես առանձին լեզվի կամ դասական արաբերենի բարբառի դասակարգման համար։ Պաշտոնապես այն համարվում է Աֆրոասիական լեզվաընտանիքի սեմական լեզվախմբի արաբերեն լեզվի բարբառ։ Առաջարկվել է անգամ փոխել եգիպտական բարբառի այբուբենը արաբատառից լատինատառի, որպեսզի այն իրոք վերածվեր առանձին լեզվի։ Սակայն դա չարվեց, որովհետև դա Ղուրանը անհասկանալի կդարձներ Եգիպտոսի միլիոնավոր արաբներին, և ստիպված կլինեին թարգմանել Ղուրանը արաբերենից արաբերեն։ Պանարաբիզմի շատ հետևորդներ ինչպես Եգիպտոսում, այնպես էլ այլ արաբական երկրներում, փորձում են անգամ կենցաղում խոսել գրական արաբերեն լեզվով։

## Պատմություն
Լեզուն ծագել է Նեղոսի դելտայում՝ Ստորին Եգիպտոսում՝ երկրի մայրաքաղաք Կահիրեի մոտակայքում՝ ծագելով արաբ նվաճողների լեզվից, ովքեր ներխուժել են Եգիպտոս 7-րդ դարում։ Հետագայում այն զարգացել է ղպտիերենի, ապա այլ լեզուների՝ թուրքերենի, իտալերենի, ֆրանսերենի և անգլերենի ազդեցության տակ։

## Ժամանակակից վիճակ
Մոտ 76 միլիոն եգիպտացիներ խոսում են արաբերենի բարբառով։ Եգիպտական բարբառը հասկանալի է ողջ արաբական աշխարհին եգիպտական ԶԼՄ-ների գերակշռման պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Багиров А. Г. Египетский арабский диалект. — М.։ Поматур, 2008.

Կատեգորիա:Եգիպտոսի լեզուներ
Կատեգորիա:Արաբերենի բարբառներ
Էստոնական կենսագրական բառարան

**Էստոնական կենսագրական բառարան**, հայտնի էստոնացիների մասին ռուսերեն առաջին հրատարակությունը։ Բառարանում ներկայացված են XII դարի վերջից մինչև 2002 թվականն ապրած հայտնի էստոնացիների կենսագրություններ։ Գիրքն ընդգրկում է շուրջ 3170 հոդված։ Էստոնական կենսագրական բառարանը Էստոնիային նվիրված եռագրության երկրորդ գիրքն է. առաջինը «Эстония — Eesti» գիրքն է, երրորդը՝ Էստոնական հանրագիտարանային բառարանը։

Գիրքը լույս է տեսել «KRK» հրատարակչությունում 2002 թվականին։

## Բովանդակություն
Բառարանը պարունակում է շուրջ 3070 կենսագրություն։ Բառարանի կազմման համար հիմք է ծառայել Էստոնական սովետական հանրագիտարանի («Eesti Elulood») 14-րդ հատորը։ Հոդվածում բերվում է անհատի բնօրինակ անվանումը (էստոներեն, գերմաներեն, շվեդերեն, դանիերեն, լեհերեն և այլն), ինչպես նաև գրության տարբերակները։ Երկու կամ երեք անուններից հիմնականը գրվում է շեղատառ։ *Ստեղծագործություններ* բաժնում բերվում է հեղինակի բոլոր ստեղծագործությունների ցանկը, իսկ *Գրականություն* բաժնում՝ ոչ պարբերական մամուլում տպագրված ստեղծագործությունները։
### Բնութագիր
: Эстонский биографический словарь (Էստոնական կենսագրական բառարան)
: Կազմողներ - Իգոր Կորոբով, Լյուդմիլա Ռաուդտիտս
: Նկարազարդում - Ռուդոլֆ Պանգսեպ 
: Հրատարակչություն - KRK
: Տարեթիվ - 2002
: Կազմը՝ կոշտ 
: Էջերի քանակ - 424
: Դիմանկարներ
: ISBN 9985-840-12-7

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսերեն հրատարակվել է «Էստոնական կենսագրական բառարանը»
* «Էստոնական կենսագրական բառարանի» շնորհանդեսը

Կատեգորիա:Էստոնիայի գրականություն
Կոլորադյան բզեզ

200px|մինի|կոլորադայի կարտոֆիլի բզեզ
200px|մինի
200px|մինի|Ձվադրում տերևների վրա
**Կոլորադյան բզեզ**, կոլորադայի կարտոֆիլի բզեզ (Leptinotarsa decemlineata), տերևակերների ընտանիքի միջատ, կարտոֆիլի և այլ մորմազգի կուլտուրաների կարանտինային վտանգավոր վնասատու։ Մարմնի երկարությունը 9-11 մմ է, ձվաձև է, կորնթարդ և դեղին։ Վերնաթևերի վրա կան սև շերտեր։ Թևերը կարմրանարնջագույն են։ Ձուն՝ վառ նարնջագույն։ Թրթուրը՝ մուգ դեղին կամ կարմիր սև գլխով, երկարությունը՝ մինչև 16 մմ, սեգմենտները (բացառությամբ կրծքային 1-ի) կողմնամասերում ունեն երկու սև կետ։ Հարսնյակը բաց կարմիր գույնի է։ Հասուն բզեզը ձմեռում է հողի մեջ։ Տարեկան տալիս է 1-2 սերունդ։ Դրանց հիմնական զանգվածը մայիս-հունիսին հողից դուրս է գալիս (մի մասը մնում է հանգստի վիճակում մինչև գարուն) և սնվում տերևներով։ 3-4 օր հետո ձվադրում են փոքր կույտերով տերևների ստորին մասերի վրա։ Պտղատվությունը՝ մինչև 3000 ձու։ Ձվադրումից 5-6 օր հետո դուրս են գալիս թրթուրները և սնվում տերևներով։ 16-24 օր հետո մտնում են հողի մեջ և հարսնյակավորվում։ Հարսնյակները 1-2 շաբաթվա ընթացքում կերպափոխվում են բզեզների, որոնք ամռան շոգերին, մինչև ձմեռումը, կարող են թռչել 40-300 կմ։

Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է։ Անդրկովկասում փոքր օջախներով կար Ադրբեջանի Ղազախի շրջանում, իսկ ՀՀ-ում՝ Տավուշի մարզում։ Պայքարի միջոցները, կարանտինային միջոցառումներ, համատարած վարակված դաշտերում բույսերի մշակում միջատասպան միջոցներով կամ միկրոկենսաբանական պրեպարատներով (տարեկան մի քանի անգամ), մեխանիկական ոչնչացում։ 

Կատեգորիա:Բզեզներ
Կատեգորիա:Կարտոֆիլ
Էստոնիայի գրողների միություն

**Էստոնիայի գրողների միություն** (), էստոնացի գրողների, գրաքննադատների ու թարգմանիչների միություն։

## Պատմություն
Էստոնիայի գրողների միությունը հիմնադրվել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 8-ին էստոնացի գրողների երրորդ կոնգրեսում, որ անցկացվել է Տալլինի քաղաքապետարանում։ Կազմակերպությունը նախապես ուներ 33 անդամ։ Պաշտոնապես միության նստավայրը մինչև 1927 թվականը եղել է Տալլինը, հետո տեղափոխվել է Տարտու։ Միությունն զբաղվում էր իր անդամ գրողների գրքերի հրատարակության համար միջոցների հայթայթմամբ։ 1923 թ. ապրիլի 27-ին հրատարակվել է «Լոոմինգ» (, ) գրական ամսագրի առաջին համարը։

Էստոնիայի՝ ԽՍՀՄ-ին միանալուց հետո՝ 1940 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Էստոնիայի գրողների միությունը կազմալուծվեց։ Դրա փոխարեն նախապատրաստվում է նոր կազմակերպության հիմնադրումը։ Արդյունքում 1943 թվականի հոկտեմբեր 8-9 Մոսկվայում կայացած գիտաժողովի ժամանակ կազմվեց **Էստոնիայի խորհրդային գրողների միությունը**։ Միությունը նշված անունը կրում էր մինչև 1958 թվականը, ինչից հետո վերանվանվեց **Էստոնական ԽՍՀ գրողների միություն**։ Վերջին անվանումը միությունը կրում էր մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումը։

Գերմանական տիրապետության ընթացքում՝ 1941-1944 թթ., Էստոնիայի գրողների միությունը կառավարվում էր երեք անդամից բաղկացած խումբը, որ գլխավորում էր Ալբերտ Կիվիկասը։ 1943 թվականին Էստոնիայի գրողների միությունը՝ որպես ոչ քաղաքական կազմակերպություն, թույլատվություն ստացավ վերսկսել իր գործունեությունը։ Միության նախագահ ընտրվեց Գուստավ Սույտսը։

Խորհրդային իշխանությունների հալածանքներից Շվեդիա փախած էստոնացի գրողները 1945 թվականին Ստոկհոլմում հիմնեցին Էստոնիայի գրողների արտասահմանյան միությունը։ Տարբեր տարիների միության նախագահ են եղել Աուգուստ Մյալկը (1945-1982), Կալյու Լեպիկը (1982–1999) և Էնն Նիուն (1999–2000)։

1991 թ. միությունը վերստացավ իր նախկին անվանումը։ 2000 թվականի հոկտեմբերին Էստոնիայի գրողների արտասահմանյան միությունը կազմալուծվեց, իսկ նրա անդամները մտան հայրենիքում գործող միասնական միության կազմի մեջ։ 2012 թվականի մարտի 31-ի դրությամբ Էստոնիայի գրողների միությունն ունեցել է 300 անդամ, որոնց մի մասը գործել է Էստոնիայում, մյուս մասը՝ արտասահմանում։

## Նախագահներ
### Էստոնիայի գրողների միություն (1922-1944)
*1922–1923 Ֆրիեդեբերգ Տուգլաս
*1923–1924 Կառլ Աստ 
*1924–1925 Էդուարդ Հուբել
*1925–1927 Ֆրիեդեբերգ Տուգլաս
*1927–1929 Հենրիկ Վիսնապուու 
*1929–1930 Ֆրիեդեբերգ Տուգլաս
*1930–1936 Էդուարդ Հուբել
*1937–1939 Ֆրիեդեբերգ Տուգլաս
*1939–1940 Աուգուստ Յակոբսոն
*1941–1943 Ալբերտ Կիվիկաս
*1943–1944 Գուստավ Սույտս

### Էստոնիայի գրողների արտասահմանյան միություն
*1900–1987 Աուգուստ Մյալկ
*1982–1999 Կալյու Լեպիկ
*1999–2000 Էնն Նիու

### Էստոնիայի խորհրդային գրողների միություն ու Էստոնական ԽՍՀ գրողների միություն
*1943–1944 Յոհաննես Բարբարուս 
*1944–1946 Աուգուստ Յակոբսոն
*1946–1950 Յոհաննես Սեմպեր
*1950–1954 Աուգուստ Յակոբսոն
*1954–1971 Յուհան Սմուուլ
*1971–1976 Վլադիմիր Բաեկման 
*1976–1983 Պաուլ Կուուսբերգ 
*1983–1991 Վլադիմիր Բաեկման

### Էստոնիայի գրողների միություն
*1991–1995 Վլադիմիր Բաեկման
*1995–2004 Մատի Սիրկել 
*2004–2007 Յան Կաուս 
*2007–2016 Կառլ Մարտին Սինիյարվ
*2016– Տիյտ Ալեքսեև

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1922 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի գրականություն
Կատեգորիա:Էստոնիայի կազմակերպություններ
Ուղտուակունք

**Ուղտուակունք**, *Դավազյոզ(ի), Դևեզյոզի, Յոթնակունք, Ուխտուակունք, Ողտակունք, Ողտի ակունքներ*, գետ Հայաստանի Արարատի մարզում, Միլի գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների հարավարևմտյան  մասի Գեղասար և Ուղտասար լեռնագագաթների լանջերից, հոսում Երևանից մոտ 35 կմ հարավ-արևլք ընկած շրջաով և Ուրցաձոր գյուղից 16 կմ հյուսիս-արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը 10 կմ է։ Ոմանք նույնացնում են Խորենացու հիշատւսկած *Ռւրտու ակունք* անվան հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Միլի գետի վտակներ
Եգիպտոսի խորհրդարան

**Եգիպտոսի խորհրդարան**, երկպալատ օրենսդիր մարմին, գտնվում է Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մայրաքաղաք Կահիրեում։ Որպես օրենսդիր մարմին խորհրդարանը ընդունում է օրենքներ, հաստատում պետության ընդհանուր քաղաքականությունը, տնտեսական և սոցիալական զարգացմա ծրագրերը, պետության ընդհանուր բյուջեն, վերահսկում է Կառավարության աշխատանքը և ունի իրավունք քվեարկել Հանրապետության Նախագահի հրաժարականի համար կամ արձակել կառավարությունը և վարչապետին անվստահության քվեի միջոցով։

Մուբարաքի ռեժիմի անկումից հետո խորհրդարանը ցրվեց մինչև նոր ժողովրդավարական ընտրությունների անցկացումը։

## Պատմություն
Եգիպտոսի առաջին խորհրդարանը հրավիրվել է 1866 թվականին. դրանից հետո այն բազմաթիվ փոփոխությոնների է ենթարկվել։ Եգիպտոսի ավելի քան 135 տարվա խորհրդարանական պատմության ընթացքում Խորհրդարան ընտրվել է 32 անգամ։ Պատգամավորների թիվը՝ 76-ից 458։ Եգիպտոսի Սահմանադրության համաձայն՝ Խորհրդարանը բաղկացած է հետևյալ 2 օրենսդիր պալատներից՝

* Եգիպտոսի Ժողովրդական ժողով (*Մեջլիս Աշ-Շաաբ*), խորհրդարանի ստորին պալատը, բաղկացած է 518 պատգամավորներից (508-ը ընտրվում են մեծամասնական համակարգով, իսկ 10-ին նշանակում է նախագահը. կան քվոտաներ աշխատավորների և գյուղացիների, ինչպես նաև կանանց համար), ընտրվում են 5 տարով։ Խոսնակը 1990-2011 թթ. եղել է *Ֆաթհի Սուրուրը*։
* Շուրա խորհուրդ (*Մեջլիս Աշ-Շուրա*), վերին պալատը, բաղկացած է 264 պատգամավորներից, ընտվում են 6 տարով։

## Արտաքին հղումներ
* Եգիպտոսի Ազգային ժողով 

Կատեգորիա:Եգիպտոսի պետական կարգ
Կատեգորիա:Խորհրդարաններ ըստ երկրի
Էստոնական հանրագիտարանային բառարան

**Էստոնական հանրագիտարանային բառարան**, Էստոնիայի վերաբերյալ տեղեկություններ պարունակող ընդհանրական համառոտ ուղեցույց։ Գրքում ներկայացված են Էստոնիայի պատմության, աշխարհագրության ու տնտեսության հետ կապված հասկացություններ։ Հիմնական հասկացությունները տրված են ռուսերենով, փակագծերի մեջ տրված է բնագրային անվանումը, որին հետևում է բացատրությունը։ Նոր բառարանը պարունակում է շուրջ 4000 հոդված։

Էստոնական հանրագիտարանային բառարանը Էստոնիային նվիրված եռագրության երրորդ մասն է. առաջին գիրքը «Эстония — Eesti» թեմատիկ ուղեցույցն է, երկրորդը՝ Էստոնական կենսագրական բառարանը։

Բառարանը հրատարակվել է «KRK» հրատարակչության կողմից 2008 թվականին։ Հրատարակության նախապատրաստումը տևել է շուրջ 5 տարի։

## Բովանդակություն
Բառարանում ներկայացված են Էստոնիայի վարչական բաժանումների, պատմական դեպքերի, ինչպես նաև էստոնական խոհանոցի, ազգային հագուստի, ազգային երաժշտության հետ կապված հասկացություններ։

Հավելվածի տեսքով բերված են նաև գրոսմայստերների, եպիսկոպոսների, երկրի նախագահների, վարչապետների, կառավարիչների, Ասպետական խաչի ու Ազատության խաչի շքանշանակիրների, ԽՍՀՄ հերոսների անունները։

## Բնութագիր
: Эстонский энциклопедический словарь (Էստոնական հանրագիտարանային բառարան)
: Կազմողներ - Իգոր Կորոբով, Լյուդմիլա Ռաուդտիտս
: Նկարիչ - Յուրի Մատուզով
: Հրատարակիչ- KRK
: Տարեթիվ - 2008
: Կազմը՝ կոշտ
: Էջերի քանակ -  328
: Նկարներ - 101
: ISBN 978-9985-840-13-9
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնական հանրագիտարանային բառարանը հրատարակվել է ռուսերեն 
* Էստոնական հանրագիտարանային բառարանը կարող էր լինել էլեկտրոնային
* Հրատարակվել է «Էստոնական հանրագիտարանային բառարանը»

Կատեգորիա:Էստոներեն հանրագիտարաններ
Միլի (գետ)

**Միլի**, *Միլլի, Միլիդարա*, գետ Արարատի մարզում։ Կազմավորվում է Ուղտուակունք և Քաջառու գետերի միախառնումից, Գառնի գյուղի մոտ ձախից միանում է Ազատ գետին։ Երկարությունը 15 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ազատ գետի վտակներ
Միհր (լեռ)

**Միհր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Գանձաքար գյուղից 7 կմ հարավ-արևելք։ Վարագի լեռների ամենաբարձր գագաթն է, ունի 2144 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Միափոր (գետ)

**Միափոր**, գետակ Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Միափորի լեռներից և Այգուտ գյուղում աջից միախառնվում Գետիկին։ Երկարությունը 5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գետիկ գետի վտակներ
Մկնասար

**Մկնասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի սահմանագլխին, Վարդենիսի լեռներում, Հորս գյուղից 7 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը 2947 մ է։

## Պատկերասարահ

Mknasar from Qarkatar.jpg|Մկնասարը Քարկատարի լանջից
Qarkatar mknasar.jpg|Մկնասարը ձախից, Քարկատարը աջից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Դեֆիցիտ

**Դեֆիցիտ** եզրը նշանակում է «պակասուրդ»։

Գործածվում է ինչպես ֆինանսներում, այնպես էլ տնտեսագիտության մեջ։ Ֆինանսների մեջ դեֆիցիտ է կոչվում ծախսերի գերազանցումը եկամուտներից։ Տնտեսական ոլորտում դեֆիցիտ է կոչվում որևէ արտադրանքի պահանջարկի գերազանցումը առաջարկից։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Ակնատափ

**Ակնատափ**, լեռնագագաթ Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռնահամակարգում, Շիշկերտ գետի աջափնյակում, Շիշկերտ գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտքում։ Ունի 2422 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնագրություն
Կոլորադոյի սարավանդ

300px|մինի|Կոլորադոյի սարավանդ
**Կոլորադոյի սարահարթ** (), սարահարթ ԱՄՆ հարավ-արևմուտքում, Կոլորադո, Նյու Մեքսիկո, Արիզոնա և Յուտա նահանգների տարածքում։ Տարածությունը 375 հզ. կմ2 է։ Կազմված է բյուրեղային ապարներից։ Կոլորադոյի սարավանդի տեղամասերն ունեն սեղանաձև մակերևույթ և զառիթափ լանջեր։ Տարածքը հատվում է Կոլորադոյի ու նրա վտակների կանիոններով։ Կլիման չոր մերձարևադարձային է, ցամաքային, տարեկան տեղումները՝ 200-500 մմ։ Բուսածածկույթը տափաստանային և անապատային է։ Կան ուրանի, վանադիումի, բազմամետաղային և ոսկու հանքավայրեր։ Զարգացած է զբոսաշրջությունը։

Կատեգորիա:Հարթավայրեր
Կոլորատուրա

254px|մինի|Սոպրանոյի կոլորատուրայի օրինակ
**Կոլորատուրա** (-բառացի՝ զարդարանք), վոկալ երաժշտության տեխնիկապես հագեցված, վիրտուոզային, «զարդարուն» հատվածները։ 17-րդ դարից (սկզբնապես իտալական օպերայում) ստացել է մասնավոր նշանակություն՝ որպես *արիայի* բաղկացուցիչ մաս։ Կոլորատուրայի կիրառման կապակցությամբ ձևավորվել է այլազան մեղեդիական «զարդարանքներ» ազատ ու թեթև կատարող կոլորատուրային ձայնի (մասնավորապես՝ կոլորատուրային սոպրանոյի) հասկացությունը։ 

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտական նոտագրում
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Զանգեզուրի լեռնաշղթա

**Զանգեզուրի լեռնաշղթա**, *Զանգեզուրի լեռնաշղթա, Կոնգուր-Ալագյոզյան լեռնաշղթա, Կոնգուր-Ալագյազի լեռնաշղթա, Կոնգուրո-Ալագյազի լեռնաշղթա, Սյունյաց լեռներ*, լեռնաշղթա Հայաստանի հարավ-արևելքում։

Ձգվում է միջօրեականի ուղղությամբ՝ Վարդենիսի և Արևելյան Սևանի լեռնաշղթաների հանգուցվելու կետից (Քեթի լեռ) մինչև Արաքս գետի Մեղրու կիրճը։ Երկարությունը շուրջ 130 կմ է։

## Ռելիեֆ
Արձակում է լեռնաբազուկներ դեպի արևմուտք՝ Վայքի, իսկ դեպի արևելք՝ Բարգուշատի և Մեղրու լեռնաշղթաներ։

Առավելագույն բարձրությունը Կապուտջուղ լեռն է, որի բարձրությունը 3904 մ է։ Հայտնի են նաև այլ գագաթներ (Անչինգիլ, Բազբար՝ հարավարևելյան ծայրամասում, Վանանդաձոր գետակի աջ ափին, Բալդրղան, Բուղդա, Գըլալի, Թարփանմազ, Բիրջան, Այնրըդաղ, Օլութափա և այլն)։ Գյոյսու Գյոզալ անվանումով կա երկու գագաթ՝ հյուսիսում և հարավում։

## Օգտակար հանածոներ
Ունի պղնձի և մոլիբդենի հանքավայրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Իդա Կամինսկա

**Իդա Կամինսկա** (, ), լեհ-հրեական դերասանուհի, 1966 թ. ներկայացվել է Օսկար մրցանակի։

## Կենսագրություն և կարիերա
Իդա Կամինսկան ծնվել է 1899 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Օդեսսայում։ Նրա մայրը՝ Էսթեր Ռոխլ Կամինսկան, կինոյի դերասանուհի էր, իսկ հայրը՝ Աբրամ Իցհակ Կամինսկին՝ թատրոնի դերասան։ Եղբայրը՝ Ժոզեֆ Կամնիսկին երաժիշտ էր։

Թատերական գործունեությունը սկսել է 1904 թվականից, երբ դեռ 5 տարեկան էր։ Կինոյում առաջին աշխատանքը եղել է 1912 թվականին, այդ ֆիլմում նկարահանվել են նաև նրա մայրն ու քույրը։ Նկարահանվել է 11 ֆիլմում։ Ամենահայտնի ֆիլմը 1965 թվականին չեխոսլովակյան «Խանութ գլխավոր փողոցում» ֆիլմն էր, որի համար Իդա Կամինսկան ներկայացվել է Օսկարի լավագույն դերասանուհի անվանակարգում։

Վերջին աշխատանքը կինոյում եղել է 1970 թվականին, որից հետո աշխատել է միայն թատրոնում, հյուրախաղերով հանդես գալով շատ երկրներում։

Մահացել է 1980 թվականի մայիսի 21-ին Նյու Յորքում։

## Պարգևներ
Իդա Կամինսկին արժանացել է մի շարք լեհական մրցանակների և պարգևների՝ Լեհաստանի Վերածննդի 4-րդ կարգի շքանշան, Աշխատանքային 1-ին և 2-րդ կարգի շքանշան, Լեհաստանի 10-ամյակի և Լեհաստանի 1000 ամյակի շքանշաններ։

## Անձնական կյանք
Երկու անգամ ամուսնացած է եղել, ունեցել է 2 երեխա։ Առաջին ամուսինը եղել է լեհ դերասան, ռեժիսոր և թատերական գործիչ Զիգմունդ Տուրկովը, ունեցել են 1 աղջիկ՝ Ռութ Կամինսկա, ով ամուսնացել է ջազ երաժիշտ Էդդի Ռոզների հետ։ Երկրորդ անգամ ամուսնացել է լեհ ռեժիսոր և դերասան Մարիան Մելմանի հետ, ունեցել են մեկ տղա՝ Վիկտոր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* findagrave կայքում 
* Ида Каминская ''Вестник'' կայքում 
* հրեական լրագիր կայքում

Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լեհ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լեհ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լեհ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ
Գանձակ (լեռ)

**Գանձակ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռների հյուսիսարևմտյան լանջին, Մոզրով գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրությունը 2374 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ