open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալյուր

մինի|Խմորի պատրաստում
**Ալյուր**, հացազգի, լոբազգի և այլ կուլտարաների հատիկներն ու սերմերն աղալուց ստացվող մթերք։ Հացաբույսերի ալյուրն օգտագործվում է հաց, մակարոնեղեն և հրուշակեղեն պատրաստելու, իսկ հատիկակերային ալյուրը՝ համակցված կեր ստանալա համար։

Ալյուրը լինում է՝
* ցորենի
* աշորայի (տարեկան)
* եգիպտացորենի
* գարու
* վարսակի
* հնդկացորենի
* սոյայի

Որպես սննդամթերք առավել տարածված է ցորենի և աշորայի ալյուրը։ Ըստ նշանակության, ալյուրը ստորաբաժանվում է առանձին տեսակների։ Նրա տեսակը բնութագրվում է հատիկի՝ աղալուց հետո ալյուրի մեջ անցած արտաքին մասերի (թաղանթի ու սաղմի) և ալրային միջուկի (էնդոսպերմի) հարաբերակցությամբ։ Հացազգիներից ալյուր ստացվում է միանվագ, թեփախառը և տեսակավոր աղացման միջոցով։ Առաջին դեպքում ալյուր պարունակում է հատիկի պտղաթաղանթի և սաղմի խառնուրդ։ Երկրորդ դեպքում հատիկն աղում են նրանից պտղաթաղանթն ու սաղմը մասնակիորեն հեռացնելուց հետո։ Տեսակավոր ալյուրը հիմնականում բաղկացած է ալրային միջուկից։ Ալյուրի տարբեր տեսակների որակի որոշման համար կարևորագույն ցուցանիշներն են՝ խոնավությունը, մոխրայնությունը, մասնիկների խոշորությանը, օրգանոլեպտիկ հատկությունները (համը, հոտը, գույնը)։

Ալյուրն արտադրվում է ալրաղացներում, պահվում չոր, հով պահեստներում։ Սկսվել է կիրառվել ալյուրի՝ առանց տարայի պահեստավորման և տեղափոխման եղանակը։ Երկար (մինչև 2 տարի) պահվում է 15 %-ից ոչ ավելի խոնավության ալյուր։ Ցորենից մշակում են հացաթխման (շարմաղ, բարձր, առաջին և երկրորդ տեսակների, թեփախառը) և մակարոնեղենի ալյուր (խոշոր և կիսախոշոր)։ Աշորայից պատրաստում են շարմաղ, թեփահանած և թեփախառը ալյուր, եգիպտացորենից՝ երեք, մյուս կուլտուրաներից՝ մեկ տեսակի։

## Բառի ծագումնաբանություն
*Ալյուր* բառի հայերեն հնագույն ձևն է *ալևր*։ Բնիկ հայերեն բառ, առաջացել է հնդեվրոպական նախալեզվի al աղալ արմատից։ Ամենամոտ ձևն է հունարեն՝ ἄλευρον ալյուր բառը։ Դեռևս հարց է հայերեն ալյուր բառը փոխառությո՞ւն է հունարենից, թե նրա հետ միասին պատկանում է հնդևրոպական նախալեզվի al արմատին։

Որոշ հեղինակներ համարում են, թե հայերեն բառը փոխառություն է, քանի որ հին հայերը չգիտեին ինչ է ալյուրը. նրանք գործածում էին կորկոտ կամ ձավար, այսինքն ցորենը ուղղակի սանդի մեջ ծեծում էին և այդպես խոշոր եփելով ուտում։ Ալյուրը առաջին անգամ հույներից անցավ Հայաստան՝ Պոնտոսի վրայով։

Ընդհակառակը Պիկտետն և Հյուբշը չեն ընդունում, որ այդպիսի հասարակ ու սովորական մի բան կարող է փոխառություն լինեն։ Այս կարծիքին ի նպաստ կարելի է հիշել բնիկ հայերեն աղալ, աղորիք, երկան և այլ բառերը, որոնք ցույց են տալիս, որ ջաղացպանության արվեստը ծանոթ էր հայերին ամենասկզբից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սննդարդյունաբերություն
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 1998

**1998 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 6-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 43-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Յուվենտուսին»։ Խաղը կայացել է Ամստերդամ Արենա մարզադաշտում, Ամստերդամ, Հոլանդիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1998 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի հանդիպումներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2000

**2000 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 8-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 45-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 3-0 հաշվով՝ «Վալենսիային»։ Խաղը կայացել է Ստադե դե Ֆրանս մարզադաշտում, Սաինտ-Դենիս, Ֆրանսիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2000 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Ալոգիզմ

**Ալոգիզմ** ( - Ժխտական մասնիկ + λαΎωμός - բանականություն), ճանաչողության մեջ տրամաբանության դերի ժխտում։ Վկայակոչելով ձևական տրամաբանության միջոցով շարժումը բացատրելու անհնարինությունը՝ ալոգիզմի պաշտպանները (Ա. Շոպենհաուեր, Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ա. Բերգսոն և ուրիշներ) փորձում են ժխտել մարդկային բանականության հնարավորությունները՝ դրանց հակադրելով ինտուիցիան, բնազդը, հավատը և այլն։ Ալոգիզմը հիմքից մերժվում է ճանաչողության պրոցեսի դիալեկտիկական մեկնաբանությամբ։ Տերմինն առաջարկել է Հարոլդ Պալմերը լեզվական այն միջոցների՝ բառերի դասավորության, ինտոնացիա, մասնիկավորում համար, որոնք կարող են արտահայտել ժամանակի, թվի, հարաբերության և այլ իմաստներ։

## Թատերագրության մեջ
Թատերագրության մեջ ալոգիզմը արտահայտչական միջոց է, որ խախտում է դարձվածքների, առանձին խոսքերի տրամաբանական կապը, խաթարում է երկխոսության հետևողական ընթացքը՝ խոսքի զավեշտական տարրերը ակնհայտ դարձնելու նպատակով։ Ալոգիզմն առավել տարածված է վոդևիլներում, զավեշտներում, ֆարսերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Ալոխթոն

**Ալոխթոն ** (հուն. αλλο - այլ + xθών – հող), ապարներ և օգտակար հանածոներ, որոնք առաջացել են վերանստվածքային ելանյութից (օրինակ՝ ջրերի բերած բուսական մնացորդների կուտակումից աոաջացած հանածո ածուխները)։

Ալոխթոնն ունի նաև մեկ այլ նշանակություն։ Ալոխթոն են կոչվում նաև ծալքավոր ստրուկտուրաների մասերը, որոնք վրաշարժված են չխախտված ավտոխթոն ստրուկտուրաների վրա և առաջացնում են տեկտոնական ծածկույթներ։

Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 1997

**1997 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 5-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 42-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Բորուսիա Դորտմունդ» ֆուտբոլային ակումբը 3-1 հաշվով՝ «Յուվենտուսին»։

Խաղը կայացել է Օլիմպիաստադիոն մարզադաշտում, Մյունխեն, Գերմանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1997 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Յուվենտուսի հանդիպումներ
Ուիմբլդոնի մրցաշար

**Ուիմբլդոնի մրցաշար** (կարճ՝ **Ուիմբլդոն**, ), թենիսի ամենահին և հեղինակավոր մրցաշար, Մեծ սաղավարտի 4 մրցաշարերից մեկը։ Անցկացվում է ամենամյա, հունիսի վերջերին հուլիսի սկզբին Լոնդոնի Ուիմբլդոն արվարձանում։ Տևողությունը 2 շաբաթ է։

Միակն է Մեծ սաղավարտի մրցաշարերից, որի խաղերը տեղի են ունենում բնական խոտածածկով կորտերում։ Մրցաշարն իրականացվում է 5 կարգով՝ տղամարդկանց մենախաղեր, կանանց մենախաղեր, տղամարդկանց, կանանց և խառը զուգախաղեր։

## Պատկերասրահ

File:The Royal Gallery at Centre Court, Wimbledon.jpg|
File:The Crowd at Centre Court, Wimbledon.jpg|
File:The Centre Court, Wimbledon.jpg|
File:The decision of In or Out with the help of Technology at Wimbledon.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուիմբլդոնի մրցաշարի պաշտոնական կայքը
* Լուրեր Ուիմբլդոնի մասին

Կատեգորիա:1877 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Անգլիայում անցկացված միջազգային սպորտային մրցություններ
Կատեգորիա:Թենիսի մրցաշարեր
Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր
Կատեգորիա:Ուիմբլդոնի մրցաշար
Կատեգորիա:Սպորտը Լոնդոնում
Կատեգորիա:Սպորտը Միացյալ Թագավորությունում
Արտոնագրային գերատեսչություն

**Արտոնագրային գերատեսչություն**, կառավարական կամ միջկառավարական կազմակերպություն, որը վերահսկում է արտոնագրերի հետ կապված ցանկացած հարց։ Այլ բառերով, «արտոնագրային գերատեսչությունները կառավարական մարմիններ են, որոնք կարող են հաստատել կամ մերժել ցանկացած արտոնագրի դիմում՝ կախված նրանից, թե արդյոք այդ դիմումը համապատասխանում է արտոնագրման անհրաժեշտ պայմաններին»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտոնագրային գերատեսչություններ
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
Կատեգորիա:Պետական մարմիններ
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2013-14 (ֆուտբոլ)

**Հայաստանի 22-րդ առաջնությունը**։ Մասնակցում է 8 ակումբ։ Չեմպիոնական տիտղոսը պաշտպանում է «Շիրակ ՖԱ -ն»։
Այս մրցաշրջանի նորեկն է Ալաշկերտ ՖԱ-ն։



## Մասնակից ակումբներ
### Մարզադաշտեր

### Մարզիչներ, ավագներ, համազգեստ և հովանավորներ

### Մարզչական փոփոխություններ

## Մրցաշարային աղյուսակ

 

 

 

## Առաջնության առաջատարները

ImageSize = width:959 height:80
PlotArea = left:3 right:30 bottom:40 top:0
Period = from:1 till:28
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1
TimeAxis = orientation:horizontal
Colors =
  id:Գանձասար  value:rgb(0.0,0.8,0.9)
  id:Փյունիկ  value:red
  id:Արարատ  value:blue
  id:Բանանց  value:green
PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:1 till:2 shift:(0,19) text:"ԳԱՆՁ" color:Գանձասար
  from:2 till:7 shift:(0,19) text:"ՓՅՈՒՆԻԿ" color:Փյունիկ
  from:7 till:25 shift:(0,19) text:"ԱՐԱՐԱՏ" color:Արարատ
  from:25 till:28 shift:(0,19) text:"ԲԱՆԱՆՑ" color:Բանանց


## Արդյունքներ

### Առաջին կես

  
 
 
 
 
 
 
 

  
  
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

### Երկրորդ կես

  
 
 
 
 
 
 
 

  
  
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

  
 
 
 
 
 
 
 

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնություն
Բարձրագույն խումբ 2013-2014
Ցյուրիխի համալսարան

**Ցյուրիխի համալսարան** (), Շվեյցարիայի ամենամեծ համալսարանը, որտեղ այժմ սովորում է ավելի քան 26000 ուսանող։

## Պատմություն
Ցյուրիխի համալսարանը Շվեյցարիայի լավագույն երեք համալսարաններից մեկն է համարվում, մյուս երկուսը Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցն (ETHZ) է և Ժնևի համալսարանը (UNIGE)։ Հիմնադրվել է 1833 թվականին՝ Ու. Ցվինգլիի դպրոցի (1523) հիման վրա։ Այժմ համալսարանում գործում են արվեստի, տնտեսագիտության, իրավաբանական, բժշկական, գիտական, աստվածաբանական և անասնաբուժական ֆակուլտետներ։ Համալսարանին կից գործում են բուսաբանական այգի և թանգարան (հիմնադրվել է 1836 թ), կենսաբանական (1837), հնէաբանական (1956) թանգարաններ, գիտական գրադարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի մշակույթ
Ախպերս (Գավաշի գավառ)

**Ախպերս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Գավաշի գավառակում։ Գտնվում էր Ոստան գյուղաքաղաքից հարավ-արևմուտք, Վանա լիճ թափվող գետակներից մեկի ափին, Նարեկա վանքից մոտ 4 կմ հարավ, նեղ ձորահովտում։

## Պատմություն
Ախպերսն ամայացել է Մեծ եղեռնի տարիներին։ Բնակիչների մի մասը զոհվել է, իսկ մյուսը ապաստանել Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 39 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ախպերսն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական ուսումնարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ականց

**Ականց**, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Վանա լճի հյուսիսային ափամերջ շրջանում, լճից 5-6 կմ հեռու, Արճեշ քաղաքի մոտ, բլրաշատ հարթավայրում, Արճեշ բերդաքաղաքի մոտակայքում, նրանից հարավ։

## Աշխարհագրություն
Բնակավայրում կային այգիներ, պտղատու ծառեր, կաղամախիներ և ուռենիներ։

## Պատմություն
Հին Արճեշ քաղաքը Վանա լճի տակն անցնելուց հետո Ականցը բավական մեծացել ու ընդարձակվել է՝ դառնալով Արճեշի գավառի կենտրոնը։ Ականցն ուներ իր նավահանգիստը, որով կապվում էր Վանա լճի մյուս նավահանգիստների (Վանի, Դատվանի, Արծկեի և Խլաթի) հետ, ներմուծում և արտածում էր տարբեր մթերքներ։

Մեծ եղեռնի ժամանակ Ականցի հայ բնակչության մեծ մասը զոհվել է, մնացածն ապաստանել է Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
Բնակչության նախնիների մի մասը հին Արճեշ քաղաքից էին։ XX դարի սկզբին Ականցում կար 1000 տուն բնակիչ, որից 250-ը՝ հայ, մնացածը՝ թուրք և քուրդ։

## Տնտեսություն
Բնակիչներն զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով, առևտրով և մասամբ՝ ձկնորսությամբ։ Տարածված արհեստներից էին կոշկակարությունը, դերձակությունը և ոսկերչությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ականցն ուներ **Ս. Թադեոս** և **Ս. Գևորգ** անուններով եկեղեցիներ։

## Կրթություն
Գյուղաքաղաքում գործում էր երկու ուսումնարան (արական և իգական), գրադարան-ընթերցարան։

## Գրչություն
1450-1480 թվականներին Ականցում ընդօրինակվել է երկու ավետարան։

Ականց գուղաքաղաքի շրջակայքում գտնգում է համանուն դաշտ, Մակերևույթը ալիքավորված է, կլիման ցամաքային է և ոռոգվում է Արճեշ գետով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Այգեշատ (այլ կիրառումներ)

**Այգեշատ** անվանումը կարող է վերաբերել հետևյալ բնակավայրերին.

* Այգեշատ (Արմավիրի տարածաշրջան), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, նախկին Արմավիրի շրջանում։
* Այգեշատ (Էջմիածնի տարածաշրջան), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։
Ամասիա (այլ կիրառումներ)

**Ամասիա** անվանումը կարող է վերաբերել հետևյալ աշխարհագրական օբյեկտներին

* Ամասիա - գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզում, նախկին Արմավիրի շրջանում
* Ամասիա - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կարսի վիլայեթում
* Ամասիա - մարզ Թուրքիայի Հանրապետության հյուսիսային մասում
* Ամասիա - գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում
* Ամասիա - քաղաք և շրջան ներկայիս Թուրքիայում
* Ամասիա - հայկական արական և իգական անուն
Ախոռկներ

**Ախոռկներ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։

1850-ական թթ. ուներ 19 տուն՝ շուրջ 100 հայ բնակիչ, իսկ XX դարի սկզբին՝ մոտ 200 բնակիչ, որոնք հիմնականում զբաղվում էին այգեգործությամբ ու երկրագործությամբ։ Գյուղն ուներ եկեղեցի (Ս. Հովհաննես) և վարժարան։ Ախոռկները հայաթափ է եղել առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց

**Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց** (, ), բուհ Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքում։ Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը հիմնադրվել է 1855 թվականի հոկտեմբերի 16-ին և համարվում է Շվեյցարիայի և ամբողջ աշխարհի առաջատար բուհերից մեկը։ Այժմ բուհն աշխարհի համալսարանների շարքում գրավում է 8-րդ տեղը՝ գիտական, ինժեներական և տեխնիկական առարկաների ուսուցմամբ և երկրորդն է Եվրոպայում Քեմբրիջի համալսարանից հետո։

Ինստիտուտի 21 պրոֆեսորներ և ուսանողներ Նոբելյան մրցանակի են արժանացել, որոնցից ամենահայտնին Ալբերտ Այնշտայնն է, ով մրցանակն ստացավ 1921 թվականին, իսկ վերջինը՝ Կուրտ Վյուտրիխը՝ 2002 թվականին։ Հանդիսանում է IDEA League-ի (Եվրոպայի 5 առաջատար տեխնիկական բուհերի ստրատեգիական միություն) և Հետազոտական համալսարանների միջազգային միության անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի շենքեր և կառույցներ
Ալաշկերտի գավառակ

**Ալաշկերտ**, Թոփրակկալա, Վալաշկերտ, Վաղարշակերտ, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում, Ալաշկերտի հովտի կենտրոնական մասի հյուսիսային կողմում։ Ալաշկերտը եղել է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի բաղկացուցիչ մասը։ Կենտրոնը Ալաշկերտ քաղաքն էր։

## Աշխարհագրություն
Ալաշկերտ գավառակը հյուսիսից շրջապատված է եղել Հայկական Պար լեռնաշղթայով, հարավում Ծաղկանց լեռներով։ Ունի արգավանդ հողատարածքներ և արագահոս գետեր։

## Բնակչության կազմը
Բնակչությունն հիմնականում կազմված էր հայերից և քրդերից։ Ըստ Ա. Երիցյանի տվյալների 1876 թվականին Ալաշկերտ գավառն ունեցել է 70 գյուղ, իսկ ըստ ռուսական աղբյուրների՝ 104 գյուղ։

## Գյուղատնտեսություն
Բնակչությունն հիմնականում զբաղվում էր անասնապահությամբ, երկրագործությամբ։ Հիմնականում մշակում էին հացահատիկային կուլտուրաներ, որի մեծ մասը վաճառում էին Բիթլիսի և Վանի բնակիչներին։

## Հայաթափություն
Գավառակի բնակիչները 1829 և 1878 թվականներին գաղթել են Հարավային Կովկաս։ Մնացած հայությունը բնաջնջվել է 1914-1915 թվականներին։

## Մշակութային արժեքներ
1903 թվականի դրությամբ Ալաշկերտի գավառակում կար Ս. Հովհաննես (Ուչքիլիսա) վանքը և 32 հայկական եկեղեցիներ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա

**Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա** (), ակադեմիա, որը հիմնվել է Բեռլինում 1700 թվականի հուլիսի 11-ին։ Ակադեմիա ստեղծելու հրամանը ստորագրել է պրուս կուրֆյուրստ (կայսեր ընտրող իշխան) Ֆրիդրիխ I-ը։ Ակադեմիայի ստեղծման գործընթացն անցել է Լայբնիցի ակտիվ մասնակցությամբ, ով և դարձավ ակադեմիայի առաջին նախագահը։ Ստեղծվելու պահին Լայբնիցի առաջարկով ակադեմիան ստացավ «Բրանդենբուրգի կուրֆյուրստի գիտական ընկերություն» () անվանումը։ Կուրֆյուրստը հրաժարվեց ֆինանսավորել ակադեմիայի գործունեության ծախսերը, սակայն փոխարենը նրան՝ Բրանդենբուրգում օրացույցներ հրատարակելու մենաշնորհ տվեց։

1701 թվականին Ֆրիդրիխը դարձավ Պրուսիայի արքան, իսկ ակադեմիան համապատասխանաբար վերանվանվեց Պրուսիայի թագավորական գիտական ընկերություն ()։ Գիտական ուսումնասիրությունների համար ընկերությունն ստացավ աստղադիտարան (1709), «անատոմիական թատրոն» (1717) և բուսաբանական այգի (1718)։ 1710 թվականին ընդունվեց այս հրամանը, որը գործեց մինչև 1830 թվականը։ Ընկերության գիտական վարկանիշը երկար ժամանակ ցածր էր, մասնակիորեն նաև քիչ ֆինանսավորման պատճառով։

1744 թվականին՝ արդեն Ֆրիդրիխ II-ի գահակալման ժամանակ, ակադեմիան անվանվեց Գիտությունների թագավորական ակադեմիա ()։ Ակադեմիայի ֆինանսավորումն զգալիորեն բարելավվեց, այն ընդարձակվեց և ապահովվեց լաբորատորիայով (1753)։ Ակադեմիան ղեկավարելու, ինչպես նաև այնտեղ ուսումնասիրություններ կատարելու համար հրավիրվեցին առաջնակարգ գիտնականներ։ 19-րդ դարում Պրուսիայի ակադեմիան արդեն դարձել էր հեղինակավոր գիտական հաստատություն։

20-րդ դարում նացիստների օրոք ակադեմիան ռասայական մաքրման ենթարկվեց։ Պատերազմից հետո դրա հիման վրա 1946 թվականին ստեղծվեց Գերմանական գիտությունների ակադեմիան (), իսկ 1972 թվականին ակադեմիան նոր անուն ստացավ՝ ԳԴՀ գիտությունների ակադեմիա ()։ Գերմանիայի միավորումից հետո ակադեմիան սկսեց անվանվել Բեռլին-Բրանդենբուրգի գիտությունների ակադեմիա (1992)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* History of the Academy of the Sciences  
* К 275-й годовщине со дня основания

Կատեգորիա:Գիտությունների ազգային ակադեմիաներ
Կատեգորիա:Պրուսիա
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2001

**2001 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 9-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 46-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Բավարիա Մյունխեն» ֆուտբոլային ակումբը՝ «Վալենսիային»։ Հիմնական և ավելացված ժամանակը ավարտվեց 1-1 հաշվով։ Նշանակվեց 11 մետրանոց հարվածներ, որտեշ ավելի դիպուկ եղան Բավարիայի ֆուտբոլիստները հաղթելով 5-4 հաշվով։ Խաղը կայացել է Ջուզեպե Մեացա մարզադաշտում, Միլան, Իտալիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2001 ֆուտբոլում
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2002

**2002 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 10-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 48-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 2-1 հաշվով՝ «Բայեր Լևերկուզենին»։ Խաղը կայացել է Հեմպդեն Պարկ մարզադաշտում, Գլազգո, Շոտլանդիա։

## Խաղ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2002 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Շաղկապ

մինի|400x400փքս|Հայերենի համադասական շաղկապները
**Շաղկապ**, սպասարկու և չթեքվող խոսքի մաս, որ որոշակի իմաստային հարաբերությամբ կապում է նախադասության համազոր անդամներ, բարդ նախադասության բաղադրիչ մասեր, ինչպես նաև ամբողջական անկախ նախադասություններ։ Ըստ շարահյուսական գործառության շաղկապները լինում են համադասական և ստորադասական։ Համադասական շաղկապները կապում են թե՛ նախադասության անդամներ, թե՛ նախադասություններ՝ ներկայացնելով դրանք որպես քերականորեն հավասարազոր միավորներ, իսկ ստորադասական շաղկապները կապում են քերականորեն ոչ հավասարազոր նախադասություններ՝ ստորադասելով դրանցից մեկը (երկրորդականը) մյուսին (գլխավորին)։ Ըստ իմաստի, համադասական շաղկապները լինում են միավորիչ (և, ու), հակադրական (իսկ, բայց, այլ), տրոհական (կամ, թե) և մեկնական (այսինքն), իսկ ստորադասականները՝ բացատրական (որ, թե), նպատակի (որպեսզի, որ), պատճառի (որովհետև, քանի որ), պայմանի (եթե, թե որ), ժամանակի (երբ որ, հենց որ, քանի դեռ), համեմատության (քան թե, ինչպես որ, կարծես թե), զիջական (թեև, թեպետ, չնայած որ) և հետևանքի (այնպես որ, ուստի)։ Ըստ կազմության շաղկապները լինում են պարզ արմատական (և, ու, իսկ, այլ, կամ, որ, թե) և բաղադրյալ՝ միասին կամ անջատ գրությամբ (այլապես, հետևաբար, որ– պեսզի, որովհետև, քանի որ, բայց և այնպես)։ Ըստ գործածության եղանակի Շ–ները լինում են մենադիր (և, ու, բայց, որ, որպեսզի, քանի դեռ, այնպես որ), կրկնադիր (և՛․․․ և՛, ո՛չ․․․․ ո՛չ, թե՛․․․թե՛) և զուգադիր (ոչ միայն․․․ այլև, ոչ թե․․․ այլ, թեև․․․ սակայն, որովհետև․․․ ուստի, եթե․․․ ապա)։ Որպես սպասարկու բառեր՝ շաղկապները նախադասության անդամ չեն դառնում։ 

Շաղկապներն իրար են կապում նախադասության համազոր և համադաս նախադասություններ, իսկ բարդ ստորադասական նախադասություններում՝ երկրորդական նախադասությունները գլխավորի և միմյանց հետ։

## Համադասական շաղկապներ
Համադասական շաղկապների դերը համադաս անդամների ու նախադասությունների կապակցումն է։ Այս շաղկապները կապակցում են նախադասության բազմակի անդամներ կամ համադաս նախադասություններ։ Համադասական շաղկապներից են՝ և, ու, իսկ, բայց, ապա, սակայն, այսինքն, ուրեմն, կամ, նաև և այլն։

## Ստորադասական շաղկապ
Այս շաղկապները բարդ ստորադասական նախադասության ստորադաս նախադասությունը կապակցում են գերադաս նախադասությանը՝ որ, թե, եթե, որպեսզի, որովհետև, թեև, թեկուզ, թեպետ, հենց որ, մինչ, մինչև, մինչդեռ, ուրեմն, քան և այլն։

Այն շաղկապները, որոնք ցույց են տալիս նախադասության արտահայտած մտքի եզրակացությունը, հետևությունը կամ հաստատումը, կոչվում են ամփոփիչ շաղկապներ։ Այսպես՝ լատիներեն՝ «Cogito ergo sum» արտահայտության մեջ «*ergo»* բառն այսպիսի շաղկապ է։

## Աղբյուրներ
* Համազասպ Սիրեկանյան, Մարմարաշեն 2017, Խմբագրիչ

## Գրականություն
* Շարաբխանյան Պ․, Գրաբարի շաղկապները, Ե․, 1960։ 
* Գարեգինյան Գ․, Շաղկապները ժամանակակից հայերենում, Ե․, 1963։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոսքի մասեր
Զմարա

**Զմարա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում, Եփրատից ոչ հեռու։

XIX դարի վերջին ուներ մի քանի հարյուր հայ բնակիչ, որոևք զբաղվում էին երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի և հայկական վարժարան։ Զմարան ավերվել է 1895 թվականի ջարդերի ժամանակ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կասմա

**Կասմա**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում։ Գտնվում էր բարձրադիր և գեղատեսիլ վայրում։

## Պատմություն
20-րդ դարասկզբին ուներ 140 տուն բնակիչ, ավելի քան 100-ը՝ հայ (500 բնակիչ)։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղի շրջակայքում էին Խնդրակատար և Սուրբ Լուսավորիչ նշանավոր ուխտատեղիները։ Հայ բնակիչները տեղահանվել են առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 700 բնակիչ, որից 500-ը (100 ընտանիք)՝ հայ և 200-ը (40 ընտանիք)՝ թուրք։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կասման ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։ Կասմանից մոտ 3 կմ հյուսիս կար 20 ուխտատեղի (նշանավոր էին Խնդրակատարը և Ս. Լուսավորիչը), որոնք XVIII դարում եղել են կանգուն եկեղեցիներ։

## Կրթություն
Գյուղի հայերն ունեին Ս. Մեսրոպյան անունով վարժարան։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ազիզիեի գավառակ

**Ազիզիե**, Ազիզե, Փունարբաշի, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում։ Վարչական կենտրոնը Ազիզիե գյուղաքաղաքն է։

## Պատմություն
Ավելի վաղ ժամանակներում կոչվել է Փունարբաշի։ Ազիզիե է անվանվել 1878 թվականին, երբ գավառակը միացվեց Սեբաստիայի վիլայեթին։ Այն անվանվել է ի պատիվ Ազիզիե սուլթանի։

## Բնակչություն
1915 թվականին Համիդի գավառակի հետ միասին Ազիզիեն ուներ 7000 հայ բնակիչ։ Բնակիչների մեծ մասը տեղահան է արվել 1915 թվականին։

## Վարչական բաժանում
1910 թվականին Ազիզիեն կազմված էր 6 գյուղախմբից և 218 գյուղերից։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Կնքահայրկիլ

**Կնքահայրկիլ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։

Տեղի հայերը թուրքերից հալածվելով հարկադրաբար իսլամացել էին XVI–XVII դդ.։ Իսլամացած հայերի լեզվում, որ թուրքերենն էր, օգտագործվում էին ոչ քիչ թվով հայերեն բառեր։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կապ (խոսքի մաս)

**Կապ**, նյութական իմաստից զուրկ, քերականական զանազան հարաբերություններ արտահայտող խոսքի մաս։ Դրվում է որևէ բառի վրա և որոշում նրա պաշտոնը նախադասության մեջ, հանդես գալիս որպես մեկ անդամ՝ կապվելով ստորոգյալի հետ պարագայական կամ խնդրային հարաբերությամբ։

Կապերն արտահայտում են հոլովական իմաստներ՝ կատարելով հոլովական վերջավորությունների դեր։ Օրինակ՝ *դրված է սեղանին* ասելու փոխարեն կարող ենք ասել նաև՝ *դրված է սեղանի վրա:*

## Դասակարգում
Ընդունված է տարբերակել կապերի երեք խումբ.
* իսկական
* անիսկական
* կապական բառեր
Կապերն ըստ հարևան բառի նկատմամբ դիրքի լինում եմ նախադիր, հետադիր և երկդիր։ Օրինակ՝ *սեղանի մոտ* բառակապակցությունում մոտ կապը հետադրություն է։ Հայերենի նախադիր կապերն են՝ *առանց, դեպի, իբրև, մինչև (մինչ), հանուն, հանձին(ս), ի հաշիվ, ի փառս, նախքան, չնայած, ի, առ, ըստ* բառերը։ Հետադրություն են *առթիվ, առընթեր, դեմ, դիմաց, զատ, ի վար, ի վեր, համար, հանդերձ, հանդիման, հանդեպ, մասին, մեջ, միջև, մոտ, ներքո, նկատմամբ, նման, շուրջ, չափ, պես, վերաբերմամբ, վերաբերյալ, վրա, տակ, տեղ, փոխարեն* բառերը: Հայերենում կան նաև երկդիր կապեր, որոնք կարող են դրվել և՛ կապվող բառից առաջ, և՛ կապվող բառից հետո։ Դրանք են՝ *անկախ, բացի, համաձայն, հակառակ, շնորհիվ, ընդդեմ, չնայած* բառերը:

Հայերենում հետադրություններից առաջ գոյականը հիմնականում դրվում է սեռական հոլովով։ Գրական արևելահայերենում մի շարք կապերի հետ առաջին և երկրորդ դեմքի անձնական դերանունները դրվում են տրական հոլովով, օրինակ՝ *ինձ պես*, թեև խոսակցականում հաճախ կրկին օգտագործվում է սեռականը՝ *իմ պես*։

## Անիսկական կապեր
Կապերի այն խումբն է, որոնք գործածվում են հիմնականում կապի նշանակությամբ, թեև նրանց մեջ այս կամ այն չափով պահպանված է այն խոսքի մասի իմաստը և կիրառությունը, որից նրանք անցել են կամ անցնում են կապերին։ Ըստ Մանուկ Աբեղյանի՝ անիսկական կապերն են միայն՝ *պես, չափ, տեղ, հետ, դեմ, մոտ, վրա* բառերը։

Կապերի այս խմբի շրջանակները դեռևս որոշակիորեն չեն ճշգրտված ու հիմնավորված։ Ոմանք անիսկական կապերի խմբին են դասում նաև այսպես կոչված կապական բառերը։

## Գրականություն
* Ալեքսանդր Մարգարյան, Արդի հայերենի կապերը, Ե., ԵՊՀ հրատ., 1955, 101 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Լևոն Եզեկյան / Հայոց լեզու

Կատեգորիա:Խոսքի մասեր
Ակվեիստ

**Ակվեիստ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։ Գտնվում էր Օբա գյուղից 2 կմ արևելք։

Տարածքն անտառապատ էր։ Բնակիչների մի մասն Արևելյան Հայաստան է գաղթել դեռևս 1829 - 1830 թվականներին, մյուսը՝ առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, մի մասն էլ զոհ է գնացել Մեծ եղեռնին։ XX դարի սկզբին ուներ 123 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչության հիմնականան զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։ Ակվեիստն ուներ եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր ուսումնարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2003

**2003 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 11-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 48-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Միլան» ֆուտբոլային ակումբը՝ «Յուվենտուսին»։ Հիմնական և ավելացված ժամանակը ավարտվեց 0-0 հաշվով։ Նշանակվեց 11 մետրանոց հարվածներ, որտեշ ավելի դիպուկ եղան Միլանի ֆուտբոլիստները հաղթելով 3-2 հաշվով։ Խաղը կայացել է Օլդ Թրաֆորդ մարզադաշտում, Մանչեսթեր, Անգլիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Յուվենտուսի հանդիպումներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2004

**2004 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 12-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 49-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Պորտո» ֆուտբոլային ակումբը՝ «Մոնակոին» 3-0 հաշվով։ Խաղը կայացել է Ֆելտինս-Արենա մարզադաշտում, Գելզենկիրհեն, Գերմանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2004 ֆուտբոլում
Հայթաղ (Արմավիրի մարզ)

**Հայթաղ**,
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում։։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Երևանից՝ 24 կմ, մարզկենտրոնից` 23 կմ, ՀՀ պետական սահմանից՝ 11 կմ։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 850 մ, բնակլիմայական պայմաննները՝ չոր ցամաքային։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հայթաղի գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 2612, առկա բնակչությունը՝ 2545 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1829-1831 թվականներին այստեղ է գաղթել Ուրմիայի շրջանից։

Հայթաղի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Մշակույթ
Պատմամշակութային կոթողներ՝ եկեղեցի՝ (1863 թ.), 2-րդ աշխարհամարտում զոհվածների հիշատակը հավերժացնող հուշարձան (1988 թ.), Մշակույթի տուն (1967 թ.)։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ 
Համայնքի զբաղեցրած տարածքը 1240.1 հեկտար է, որից՝ 412.1 հա արոտ, 476.4 հեկտար վարելահող, 23.8 հեկտար այգի։

## Շինություններ
Հայթաղն ունի դպրոց, բուժկետ, մշակույթի տուն, համայնքային կենտրոն, մանկապարտեզ։

## Տես նաև
*Հայթաղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Հայկաշեն (Արմավիրի մարզ)

**Հայկաշեն** (նախկին անվանումը՝ *Ղարղաբազար*),
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ (Էջմիածին) քաղաքից մոտ 8 կմ հարավ։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Վաղարշապատից՝ 8 կմ, մարզկենտրոնից՝ 40 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում ունեցել է Կարաշիրին, Կարգաբազար, Ղարլապազար, Ղարղաբազար անվանումները։ Հայկաշեն է վերանվանվել 1967 թ-ին։ 
Գյուղը տեղակայված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 830 մ բարձրության վրա։

Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռներն սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։
 
Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի այս գյուղի մոտ է գտնվել Աղզիվար Կալեսի բերդը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հայկաշենի գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 1115, առկա բնակչությունը՝ 1065 մարդ։ Մինչև 1930-ական թվականները եղել է ադրբեջանաբնակ։

Հայկաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 1457 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 48%, կանայք՝ 52%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 26%, աշխատունակներ՝ 62%, հետաշխատունակներ՝ 12%։ Գյուղն ունի 396 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (214 հա), կան պտղատու այգիներ (2 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 16 և 191 հեկտար։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, բանջարաբոստանային և հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղատնտեսական մթերքների իրացումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2005

**2005 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 13-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 50-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Միլան» ֆուտբոլային ակումբը՝ «Լիվերպուլին»։ Հիմնական և ավելացված ժամանակը ավարտվեց 3-3 հաշվով, ընդ որում Միլանը 1-ին խաղակեսին հաղթում էր 3-0 հաշվով։ Նշանակվեց 11 մետրանոց հարվածներ, որտեշ ավելի դիպուկ եղան Լիվերպուլի ֆուտբոլիստները հաղթելով 3-2 հաշվով։ Խաղը կայացել է Ատաթուրք Օլիմպիկ Ստադիում մարզադաշտում, Ստամբուլում։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2005 ֆուտբոլում
Հովտամեջ

**Հովտամեջ** (նախկինում՝ *Մուղանջուղ* կամ *Մուղան*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Վերանվանվել է **Հովտամեջ** 1978 թ. հունվարի 25-ին։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը մարզկենտրոնից 19 կմ։ Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից ունի 880 մ բարձրություն։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ Գյուղում կառուցված է Սբ. Սարգիս, իսկ ըստ ոմանց Սբ. Աստվածածին եկեղեցին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հովտամեջի մշտական և առկա բնակչությունը կազմել են 1044 մարդ։ 1831 թվականից ի վեր բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1878-1879 թթ. տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանի պատմական Ռշտունիք գավառից։ Հովտամեջի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 1280 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 48%, կանայք՝ 52%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 20%, աշխատունակներ՝ 70%, հետաշխատունակներ՝ 10%։ Գյուղն ունի 272 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (151 հա), կան բազմամյա տնկարկներ (1,3 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 13 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղտտնտեսական մթերքների իրացումը։

## Տես նաև
*Հովտամեջի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Մերձավան

**Մերձավան**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Փարաքար համայնքում։

## Անուն
Նախկինում ունեցել է Ակադեմիա, Խաղողագործության և գինեգործության ինստիտուտի փորձառական բազային կից ավան անվանումները։ Մերձավան է վերանվանվել 1965 թվականին։

## Աշխարհագրություն
Մերձավան գյուղը Վաղարշապատ քաղաքից հեռու է 6 կմ, մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից՝ 40 կմ։

Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, Քասաղ գետի հովտում, ծովի մակարդակից ունի 945 մ բարձրություն։

### Կլիմա
Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -30-ից -50&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչությունը տեղափոխվել է Հայաստանի Մարտունու, Սիսիանի, Կամոյի, Ապարանի շրջաններից։

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 2621 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 48%, կանայք՝ 52%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 26%, աշխատունակներ՝ 61%, հետաշխատունակներ՝ 13%։ Գյուղն ունի 728 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, պոլիկլինիկա, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Ստորին Հրազդանի ջրանցքի ջրերով։ Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը, պտղատու և խաղողի այգիները։ Զբաղվում են պտղաբուծությաամբ, խաղողագործությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ։

## Տես նաև
*Մերձավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:1947 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փարաքար համայնքի բնակավայրեր
Իսքենդեր Աբգարիոս

**Իսքենդեր Աբգարիոս** (նաև՝ **Ալեքսանդր Աբգարիոս**, ), հայ բանաստեղծ, պատմաբան, գրականագետ, Լիբանանի արաբական նոր գրականության մեծագույն դեմքերից, Յուհաննա Աբգարիոսի ավագ եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1826 թվականին Բեյրութում, մեծահարուստ Հակոբ Լյուստրացի Աբգարյանի (Յաղուբ Էփքարիոս) ընտանիքում։ Ուսանել է նախ Բեյրութում, ապա Լոնդոնում։ Կատարելապես տիրապետել է հայերեն, արաբերեն, անգլերեն և թուրքերեն լեզուներին։ Եղել է Պորտուգալիայի հյուպատոսը Բեյրությում, կրել է բեկի, աղայի պատվանուններ, պարգևատրվել է Մեջիդիե շքանշանով։ Թղթակցել է Անգլիայի Վիկտորյա թագուհու հետ։

## Աշխատություններ
Կարճատև պաշտոնավարել է Եգիպտոսի Իբրահիմ փաշայի պալատում, ապա նվիրվել գիտական և գրական գործունեության։ Գրել է խոհափիլիսոփայական բանաստեղծություններ, պատմագրական աշխատություններ (արաբերեն)։ Գլուխգործոցը «Շահրիար առյուծակերպ անհաղթ արքայի պատմության մասին մտքերի բուրմունք» (1880) դյուցազներգությունն է։ Արաբ ժողովրդի պատմությանը և գրականությանն են նվիրված «Արաբների պատմության ասպարեզում ցանկությունների լրումը» (1852), «Ցանկությունների ճոխացված լրումը» (1867), «Արաբ քերթողների դասակարգման գրական ծաղկաստան» (1858) և «Հոգու ըղձանքը Անթար Աբսի քերթվածներում» (1864) աշխատությունները։ Արաբերեն գրել է բանաստեղծություններ, պոեմներ, պատմաբանասիրական աշխատություններ։ Առանձին գրքերով հրատարակել է «Մտքերի բուրմունք առյուծակերպ անհաղթ արքա Շահրիարի մասին» (1880) դյուցազներգությունը, «Հոգու զբոսանք» քնարական բանաստեղծությունների ժողովածուն և այլն։ Հրատարակել է նաև արաբ ժողովրդի պատմության հետ կապված գրքեր, որոնցից ուշագրավ է հատկապես Լիբանանի 1860 թվականի ջարդերին նվիրված և վավերագրերով հարուստ հետազոտությունը։ Այս գիրքը արաբերենից թարգմանվել է անգլերեն և լույս է տեսել Բեյրութում, իսկ 1933-ին հրատարակվել է նրա հայերեն թարգմանությունը։

Գրական-պատմական որոշակի հետաքրքրություն են ներկայացնում «Խըդիվ Իբրահիմի արժանիքներն ու սխրանքները» (1883) ներբողը և Լիբանանի 1860 թվականի արյունալի դեպքերը պատկերող «Արտասովոր անցուդարձեր Լեռնային Լիբանանի կյանքում» երկը (1869, հայերեն հրատարակություն, «Սարսափներու գիրքը», 1935)։ Ունի նաև քնարական բանաստեղծությունների ժողովածու՝ «Հոգու զբոսանք գեղեցկազարդ էջերում» (1883)։

Մահացել է 1885 թվականին, Բեյրութում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արաբագիր հայ գրողներ
Կատեգորիա:Լիբանանցիներ հայկական սերմամբ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2006

**2006 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 14-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 51-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբը 2-1 հաշվով՝ «Արսենալին»։ Խաղը կայացել է Ստադ դե Ֆրանս մարզադաշտում, Փարիզ, Ֆրանսիա։

## Խաղ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2007

**ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2007** (), ֆուտբոլային հանդիպում իտալական «Միլան» և անգլիական «Լիվերպուլ» ակումբների միջև, որը տեղի է ունեցել 2007 թվականի մայիսի 23-ին Աթենքի «Օլիմպիական» մարզադաշտում։ Այն ՈՒԵՖԱ-ի Եվրոպայի Չեմպիոնների գավաթի 52-րդ, Չեմպիոնների Լիգայի 15-րդ եզրափակիչն էր (1992 թվականին ՈՒԵՖԱ-ի Եվրոպայի Չեմպիոնների գավաթը վերանվանվել է Չեմպիոնների Լիգա)։ Մինչ այդ թիմերը հանդիպել էին նաև 2004-2005 մրցաշրջանի եզրափակչում։ Անգլիական «Լիվերպուլ»-ը 11-մետրանոց հարվածաշարում հաղթել էր 3:2 հաշվով (լրացուցիչ ժամանակն ավարտվել էր 3:3)։

Մինչ եզրափակիչ հասնելը թիմերը հաղթահարել էին 5-ական փուլ։ Երկու թիմերն էլ պայքարը սկսել էին 3-րդ որակավորման փուլից, այնուհետև հաղթելով իրենց խմբերում, ձեռք էին բերել փլեյ-օֆֆ փուլի ուղեգիր։ 1/8 եզրափակչում «Միլանը»-ը պայքարից դուրս թողեց շոտլանդական «Սելթիկ»-ին, «Լիվերպուլը»՝ գործող չեմպիոն իսպանական «Բարսելոնա»-յին (ի շնորհիվ մրցակցի հարկի տակ խփված գոլի)։ 1/4 եզրափակչում «Միլանը» երկու խաղերի արդյունքում հաղթեց գերմանական «Բավարիա»-յին, իսկ «Լիվերպուլը» պայքարից դուրս թողեց հոլադական «ՊՍՎ» ակումբին։ Կիսաեզրափակչում երկու թիմերին էլ՝ որպես մրցակից բաժին հասան անգլիական թիմեր։ «Միլան»-ը վստահ հաղթանակ տարավ «Մանչեսթեր Յունայթեդ»-ի նկատմամբ ընդհանուր 5:3 հաշվով, «Լիվերպուլ»-ը 11-մետրանոց հարվածաշարի արդյունքում 4:1 հաշվով հաղթեց Լոնդոնի «Չելսի»-ին։

Խաղից առաջ ծագեցին տոմսերի հետ կապված խնդիրներ, քանի որ երկրպագուների շրջանում տոմսերի պահանջարկը շատ ավելի մեծ էր նախատեսվածից։ Խաղին ներկա էր շուրջ 73 հազար երկրպագու։ Խաղից հետո ՈՒԵՖԱ-ի նախագահ Միշել Պլատինին, դժգոհելով անգլիացի երկրպագուների վարքից, նրանց անվանեց վատագույնը Եվրոպայում։ Ավելի ուշ Միշել Պլատինին հերքեց այդ տեղեկատվությունը։

Խաղի 45-րդ րոպեին իտալացի հարձակվող Ֆիլիպպո Ինձագին բացեց խաղի հաշիվը՝ օգտագործելով Անդրեա Պիռլոյի փոխանցումը տուգանային հարվածից։ 82-րդ րոպեին Ինձագին կրկնապատկեց «Միլան»-ի առավելությունը, սակայն խաղի ավարտից մի քանի րոպե առաջ հաշվի տարբերությունը կրճատեց «Լիվերպուլ»-ի հոլանդացի հարձակվող Դիրկ Կայտը։ «Միլանը» հաղթեց 2:1 հաշվով՝ 7-րդ անգամ հաղթելով եվրոպական ամենահեղինակավոր մրցաշարում։

## Խաղ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2009

**2009 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 17-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 54-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբը՝ 2-0 հաշվով «Մանչեսթեր Յունայթեդին»։ Խաղը կայացել է Օլիմպիական մարզադաշտում, Հռոմ, Իտալիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2006 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի հանդիպումներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2010

**2010 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 18-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 55-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ինտեր» ֆուտբոլային ակումբը՝ 2-0 հաշվով «Բավարիա Մյունխենին»։ Խաղը կայացել է Սանտիագո Բերնաբեու մարզադաշտում, Մադրիդ, Իսպանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2010 ֆուտբոլում
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2011

**2011 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 19-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 56-րդ խաղարկությունն է։ Որում «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբը 3-1 հաշվով հաղթեց «Մանչեսթեր Յունայթեդին»։ Խաղը կայացել է Ուեմբլի մարզադաշտում, Լոնդոն, Անգլիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2011 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի հանդիպումներ
Վեց ձեռքսեղմումների տեսություն

մինի|197x197px|Վեց ձեռքսեղմումների տեսությունը
**Վեց ձեռքսեղմումների տեսություն**ը պնդում է, որ Երկրագնդի վրա ապրող ցանկացած երկու մարդ միմյանցից բաժանված են ծանոթների 5 մակարդակով։

Տեսությունն առաջ է քաշվել 1969 թվականին ամերիկացի հոգեբաններ Սթենլի Միլգրեմի և Ջեֆրի Թրևերսի կողմից։ Նրանք պնդում էին, որ Երկիր մոլորակի վրա ապրող յուրաքանչյուր ոք միջնորդավորված կերպով ծանոթ է ցանկացած այլ մարդու հետ, ընդ որում՝ ծանոթների այդ շղթան կազմված է 6 հոգուց։

Միլգրեմի հետևությունները հիմնված են ամերիկյան երկու քաղաքներում կատարված հետազոտության արդյունքում ստացված տվյալների վրա։ Մի քաղաքի բնակիչներին բաժանվել է 300 ծրար, և հանձնարարվել ծրարը փոխանցել մյուս քաղաքում ապրող կոնկրետ մարդու։ Ծրարները կարելի էր փոխանցել միայն բարեկամների ու ծանոթ մարդկանց միջոցով։ Ծրարներից 60-ը հասան հասցեատերերին։ Կատարելով հաշվումներ՝ Միլգրեմը պարզեց, որ ծրարները փոխանցվել են միջինը 5 մարդու միջոցով։ Այսպես էլ առաջացավ *Վեց ձեռքսեղմումների տեսությունը*։

Միլգրեմի փորձը կրկնեցին Կոլումբիայի համալսարանի գիտնականների կողմից. վերջիններս փորձն անցկացրին էլեկտրոնային փոստի միջոցով։ Հազարավոր կամավորների հանձնարարվեց գտնել 20 մարդու՝ հայտնելով վերջիններիս անունը, ազգանունը, զբաղմունքը, կրթությունը և բնակության վայրը։ Մի ավստրիալացի ընդամենը 4 նամակի օգնությամբ գտավ այն 20 մարդկանցից մեկին, ով ապրում էր Սիբիրում։

Մայքրոսոֆթի մասնագետները մեկ ամիս հետևել են 242 720 596 օգտագործողների հաղորդակցմանը. ստացված տվյալների վերլուծությունը տևեց 2 տարի։ Արդյունքում պարզվեց, որ ծառայության 240 միլիոն օգտագործողներից յուրաքանչյուրը մյուսին կարող էր «հասնել» 6.6 «քայլից»։ Ինչով էլ ապացուցեցին, որ մեզնից յուրաքանչյուրը 5 մարդու միջոցով ծանոթ է Անգլիայի թագուհու հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Խոտալյուր

**Խոտալյուր**, թիթեռնածաղկավոր խոտաբույսերից հատուկ մշակմամբ ստացված կեր։ Խոտաբույսի կանաչ զանգվածը հնձում են, համաչափ և արագ չորացնում ծածկի տակ, աղում, լցնում պարկերը և պահեստավորում մութ ու չոր շենքերում։ Խոտն աղում են կերամանրիչ մեքենայով։ Խոտալյուրը հարուստ է վիտամիններով, պրոտեինով և հանքային նյութերով։ Լավագույն խոտալյուր ստացվում է առվույտից, կորնգանից, երեքնուկից։ Վիտամինները և մյուս սննդանյութերը խոտի մեջ պահպանելու համար պատրաստում են նաև կանաչ խոտալյուր, որն ավելի սննդարար է և համակցված կերի բաղադրամասերից է։ Կանաչ խոտալյուրը, պատրաստում են դաշտում հատուկ ագրեգատներով, որոնք կանաչը հնձում, միաժամանակ օդի տաք հոսանքով չորացնում, ապա մանրացնում են։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2012

**2012 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 20-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 57-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Չելսի» ֆուտբոլային ակումբը՝ «Բավարիա Մյունխենին»։ Հիմնական և ավելացված ժամանակը ավարտվեց 1-1 հաշվով։ Նշանակվեց 11 մետրանոց հարվածներ, որտեշ ավելի դիպուկ եղան Չելսիի ֆուտբոլիստները հաղթելով 4-3 հաշվով։ Խաղը կայացել է Ալիանս Արենա մարզադաշտում, Մյունխեն, Գերմանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:2012 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Չելսիի հանդիպումներ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 2013

**2013 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա 2012-2013 մրցաշրջանի եզրափակիչ խաղը կազմակերպված ՈՒԵՖԱ-ի կողմից։

Խաղը կայացավ շաբաթ օրը 2013 թվականի մայիսի 25-ին Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում, գերմանական Բունդեսլիգան ներկայացնող Բորուսիա Դորտմունդի և Բավարիա Մյունխենի միջև։ Սա առաջին գերմանական եզրափակիչն էր և Բավարիան հաղթեց 2-1 հաշվով շնորհիվ Մարիո Մանջուկիչի և Արիեն Ռոբենի գոլերի, Բորուսիայի կողմից գոլի հեղինակ դարփավ Իլկայ Գյունդոգան։

Մեկ Շաբաթ անց Բավարիան հաղթեց Գերմանիայի գավաթում և արդեն հաղթել էր Բունդեսլիգա 2012–13-ում և ավարտեց մրցանակների հեթտրիքը։ Դառնալով չեմպիոն՝ Բավարիան իրավունք ստացավ մրցելու ՈՒԵՖԱ Եվրոպա լիգա 2012–13 հաղթող Չելսիի դեմ ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ 2013-ի համար և նաև իրավունք ստացավ մասնակցելու ՖԻՖԱ Աշխարհի ակումբային գավաթ 2013-ին որպես ՈՒԵՖԱ-ի ներկայացուցիչ։ Նրանք նաև հաղթեցին այդ մրցույթներում։

## Մարզադաշտ
[thumb|[Ուեմբլի մարզադաշտն ընդունել է Եվրոպական գավաթի եզրափակիչը յոթն անգամ, վերջինը  2011 և 2013 թվականներին։]]

Ուեմբլին Անգլիայի ազգային մարզադաշտն է և այստեղ տեղի են ունենում Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի տնային հանդիպումները։ Ուեմբլին հայտարարվեց 2013 թվականի եզրափակչի մարզադաշտ 2011 թվականի հունիսի 16-ին։ Ընդունելով 2011 թվականի եզրափակիչը՝ Ուեմբլին դարձավ առաջին մարզադաշտը, որը Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչն ընդունում է երկու անգամ երեք տարում։ Երկու եզրափակիչների հաճախ ընդունումը ՈՒԵՖԱ-ի նախագահ Միշել Պլատինին բացատրեց, որ նրանք տոնելու են ֆուտբոլի ստեղծման 150 ամյակը։ Սա յոթերորդ անգամ էր, որ Ուեմբլին ընդունում է Եվրոպայի ամենահեղինակավոր գավաթի եզրափակիչը, մինչ այդ ընդունել է 1963, 1968, 1971,1978, 1992 և 2011 թվականների եզրափակիչները։

Մինչ վերակառուցումը Ուեմբլին ընդունել է Եվրոպական գավաթների հինգ երզափակչներ։ 1968 և 1978 թվականների եզրափակիչներում հաղթել են անգլիական ակումբներ, համապատասխանաբար Մանչեսթեր Յունայթեդ հաղթել էր Բենֆիկային 4–1 հաշվով 1968 թվականին և Լիվերպուլը՝ Բրյուգգեին 1–0 հաշվով 1978 թվականին։ Բենֆիկան նաև պարտվել էր 1963 թվականի եզրափակչում Միլանի կողմից, իսկ Այաքսը հաղթել է եզրափակիչը Ուեմբլիում՝ 1971 թվականին հաղթելով Պանատինաիկոսին 2–0 հաշվով։ 1992 թվականի եզրափակչում իսպանական Բարսելոնան հաղթել է իտալական Սամպդորիային 1–0 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ