Լեոնիդ Լեոնով

**Լեոնիդ Մաքսիմովիչ Լեոնով** (), ռուս սովետական գրող և դրամատուրգ, ով ավելի քան 60 տարի նշանակալի դեր է խաղացել գրական գործընթացում։

Սովետական ժամանակներում նրան համարում էին սոցիալիստական ռեալիզմի վարպետ. նորագույն ժամանակներում նրանք ուշադրություն են դարձնում քրիստոնեական բարոյականության խնդիրների նկատմամբ սուր հետաքրքրությանը, Ֆ. Մ. Դոստոևսկու ավանդույթների շարունակությանը։

Սոցիալիստական Աշխատանքի Հերոս (1967): Լենինյան (1957), Ստալինյան մրցանակի I աստիճանի (1943) և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի (1977) դափնեկիր։ ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1949): Լենինի վեց շքանշանների ասպետ (1946, 1959, 1967, 1969, 1974, 1979)։

## Կյանք
Լեոնիդ Լեոնովը ծնվել է Մոսկվայում։ Նրա հայրը«սուրիկովցի» բանաստեղծ Մաքսիմ Լեոնովիչ Լեոնովը, ծագումով Կալուգայի նահանգի Տարուսսկի շրջանի Պոլուխինո գյուղից էր։ Նա Մոսկվայում ստեղծել է գրքերի հրատարակչություն, 1905 թվականին Տվերսկի բուլվարում ունեցել է «Իսկրա» գրախանութ. հեղափոխական բովանդակության գրականության առևտրի համար (ըստ ընտանիքում առկա որոշ արխիվային տվյալների) նրան 17 անգամ ենթարկել են դատական պատասխանատվության, նա եղել է Տագանսկի բանտում (1908), աքսորվել է Արխանգելսկ, որտեղ նա ստեղծել է տպարան և թողարկել է «Հյուսիսային Առավոտ» թերթը։ 1909-ին այստեղ նա բազմիցս ենթարկվել է ձերբակալությունների, արդեն բոլշևիկների կողմից։ Մահացել է 1929 թվականին։

1915 թվականին Արխանգելսկի «Հյուսիսային Առավոտ» թերթում, որտեղ խմբագիր էր նրա հայրը, հայտնվեցին Լեոնիդ Լեոնովի առաջին գրական փորձերը ՝ բանաստեղծություններ, թատերական ակնարկներ, էսսեներ։ 1918թ. արծաթե մեդալով ավարտել է Մոսկվայի 3-րդ գիմնազիան։

1919 թվականի փետրվարին զորակոչվել է սպիտակ Հյուսիսային բանակ ՝ Հյուսիսային շրջանի հրետանային դպրոցի Յունկեր։ 1919 թվականի ամռանը ավարտել է հրետանային դպրոցը, ենթասպա, ծառայել հյուսիսային սպիտակ բանակում։ 1920-ի ամռանը կամավոր միացավ Կարմիր բանակի շարքերին, կռվեց հարավային ճակատում։ Եղել է Մոսկվայի ռազմական օկրուգի «Կրասնի Ռազմիկ» թերթի խմբագրության քարտուղարը։ Բանակում իր հոդվածները հրապարակել է Լապոտ և Մաքսիմ Լապտև կեղծանունով։ Զորացրվել է 1921 թվականին։

Վերադառնալով Մոսկվա ՝ նա մասնագիտորեն զբաղվեց գրելու գործունեությամբ։ «Շատ տաղանդավոր, տաղանդավոր ամբողջ կյանքի և մեծ գործերի համար»,  խորհուրդ տվեց երիտասարդ հեղինակ Մաքսիմ Գորկին։ «Նա լավ և երկար ժամանակ ընդօրինակեց Դոստոևսկուն, այնքան լավ, որ դա կասկածներ առաջացրեց նրա շնորհի վերաբերյալ»,  հիշեց Վիկտոր Շկլովսկին լեոնովյան առաջին գրքերի մասին։ 1922-1923 թվականներին տպագրվել են նրա «Բուրիգա» (ժողովրդական համոզմունքի ոճավորում), «Տուաթմուր», «Համայի հեռանալը», «Խալիլ» պատմվածքները, ինչպես նաև «Պետուշիխինսկի բեկում» պատմվածքը։

1927 թվականին մասնակցել է «Մեծ հրդեհներ» կոլեկտիվ վեպին, որը տպագրվել է «Օգոնյոկ» ամսագրում։

1923 թվականին Լեոնովն ամուսնացել է հրատարակիչ Միխայիլ Սաբաշնիկովի դստեր ՝ Տատյանայի հետ։ 1923 թվականի հուլիսին Լեոնիդն ու Տատյանան ամուսնացան Աբրամցևո գյուղի եկեղեցում։ 1928-ին կինը գրողին տվեց իր առաջին դուստրը ՝ Ելենան, իսկ մի քանի տարի անց ՝ Նատալիան։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին այլ գրողների հետ մեկնել է տարհանում թաթարական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն։ Ապրել է Չիստոպոլ քաղաքում։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ գրողը իրեն շնորհված Ստալինյան մրցանակը (100,000 ռուբլի) փոխանցեց պաշտպանության հիմնադրամին։

«Ձնաբուք» պիեսը (սկսվել է 1939 թվականի հուլիսին և ավարտվել 1940 թվականի ապրիլին) սկզբում հավանության է արժանացել, այնուհետև բեմադրվել մի շարք գավառական թատրոններում։ Վերջին անգամ այն բեմադրվել է Սիմֆերոպոլում 1940 թվականի սեպտեմբերի 8-ին։ Բայց հետո պիեսը արգելվեց բեմադրվել որպես«սովետական իրականության չարամիտ զրպարտություն»։ ԽՄԿԿ Կենտկոմի Քաղբյուրոյի 1940 թվականի սեպտեմբերի 16-ի և ԽՍՀՄ ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի 1940 թվականի սեպտեմբերի 18-ի որոշումները դատապարտեցին «Ձնաբուք» պիեսը։ «Ձնաբքի» պարտությունից հետո Լեոնովին կանչել են Ա.Ա. Ժդանովին, որտեղ եղել են նաև կենտրոնական կոմիտեի քարտուղարներ Ա. Ա. Անդրեևը և Մալենկովը։ Նրանք Լեոնովին խիստ նախատեցին, և նա վախեցավ, որ շուտով կձերբակալվի։

1962 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ԽՄԿԿ Կենտկոմի նախագահության նիստում «Ձնաբուք» պիեսը «վերականգնվեց»։ Բայց հետո նորից դժվարություններ եղան։ Նոր պրեմիերան նախատեսված էր 1963 թվականի դեկտեմբերին, բայց դա այն ժամանակ չստացվեց։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել միայն 1967 թվականին։

Նպաստել է Ստալինյանին «Խոսք առաջին պատգամավորի մասին» փառաբանությամբ («Լեռնային արձագանքի նման, դարեր շարունակ հնչում է Ստալինի անունը»)։

ԽՍՀՄ ԳԽ 2-8 գումարումների պատգամավոր (1946-1970): 1989 թվականին եղել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավորների թեկնածու ԽՍՀՄ ԳՄ-ից, սակայն սեփական ցանկությամբ հրաժարվել է մասնակցել ընտրություններին։ Նա համարվում էր սոցիալիստական ռեալիզմի հիմնասյուներից մեկը, պարբերաբար ստանում էր կառավարական մրցանակներ (ներառյալ Լենինի վեց պարգևներ)։ 1972 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ անդամ։

Լեոնովը շատ էր ցանկանում ընտրվել ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիա, ինչպես Շոլոխովը և Ֆեդինը։ Բայց այն ձախողվեց 1968 և 1971 թվականներին ՝ ընտրություններում։ Այնուհետև 1972-ին ԽՄԿԿ Կենտկոմը հատկացրեց ակադեմիկոսի լրացուցիչ դրույքաչափը նպատակային նշանակմամբ ' Լեոնովի համար։ Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ Մստիսլավ Կելդիշը, ում հետ հատուկ զրույց է ունեցել Կենտրոնական կոմիտեում, ասել է, որ 250 ակադեմիկոսների համոզելը հեշտ չի լինի։ Բայց Լեոնովին ընտրեցին։
մինի|Բոլշայա Նիկիտսկայա փողոց, 37.
Չնայած պատիվների ավալանշին, Լեոնովը պատերազմից հետո շատ ավելի հազվադեպ էր տպագրվում, քան նախապատերազմյան շրջանում։  Նա գրել է «Բուրգ» երկար ու բարդ վեպը։

Նա ուներ ծաղկաջերմոց, որի մասին Կոռնեյ Չուկովսկին պատմեց իր ընկերներին. «Ես քայլում եմ, ինչպես Մատնաչափ, արևադարձային թավուտներում կորած-սա իմ հասակի հետ է»։ Լեոնովը համառուսաստանյան կանաչապատման ընկերության փոխնախագահն էր։ Եղել է նաև «Ռոման-գազետա» և «Գիտություն և կյանք» ամսագրերի խմբագրական կոլեգիաների անդամ։ 1990 թվականին ստորագրել է «74-ականների նամակը»։ Նա պարբերաբար շփվում էր Վանգայի հետ։

Վերջին 20 տարիներին ՝ 1974-1994 թվականներին, Լեոնիդ Լեոնովն ապրել է Բոլշայա Նիկիտսկայա փողոցում ՝ թիվ 37 տանը։ Նա մահացավ քնի մեջ 1994 թվականի օգոստոսի 8-ին, իր կյանքի հիմնական աշխատության հրապարակումից անմիջապես հետո, որը հսկայական էր «Մոլուցքի վեպի» «Բուրգը», որի վրա գրողը աշխատել է ավելի քան կես դար ՝ սկսած 1940-ի աշնանից։ Նա թաղված է Մոսկվայի Մեծ Համբարձման եկեղեցու ՝ Նովոդևիչի գերեզմանատանը (թիվ 10 Հողամաս)։

2009 թվականին «Հրաշալի մարդկանց կյանքը» շարքում հայտնվեց Լեոնիդ Լեոնովի կենսագրությունը, որը գրվել է Զախար Պրիլեպինի կողմից Դմիտրի Բիկովի խորհրդով, որը Լեոնովին վերագրում է XX դարի ռուս գրականության կենտրոնական դեմքերին։

## Ստեղծագործություն
Իր կյանքի ընթացքում Լեոնովը գրել է մի քանի վեպեր, որոնք երբեմն առանձնացվել են զգալի ժամանակահատվածներով ՝ «Բարսուկի» (1923-1924. վեպի վերջաբան ՝ 1993), «Գող» (1925-1927 ՝ նոր հրատարակություն ՝ 1959. վերջնական հրատարակություն ՝ 1994), «Հարյուր» (1928-1929), «Սկուտարևսկի» (1931-1932), «Ճանապարհ դեպի օվկիանոս» (1931-1932), «Ռուսական անտառ» վեպը (1950-1953), որում սովետական Ռուսաստանում առաջիններից մեկը անդրադարձավ բնապահպանական խնդիրներին։ 1927 թվականին մասնակցել է «Մեծ հրդեհներ» կոլեկտիվ վեպին, որը տպագրվել է «Օգոնյոկ» ամսագրում։

Նրա «Էվգենիա Իվանովնա» պատմվածքը ռուսական արտագաղթի մասին (1938) չի թույլատրվել տպագրել (նոր խմբագրությամբ լույս է տեսել 25 տարի անց)։

«Բուրգը» (1940-1994) Լեոնիդ Լեոնովի 1500 էջանոց փիլիսոփայական ՝ միստիկական վեպ է, որի վրա գրողը աշխատել է ավելի քան քառասուն տարի։ Ավարտվելուց հետո լույս տեսավ հեղինակի մահվան տարում (1994):

1930-ականների սկզբից Լեոնովը հանդես է եկել նաև որպես դրամատուրգ ՝ պիեսներ «Ունտիլովսկ» (1924-1925), «Գայլ» («Սանդուկովի փախուստը») (1938), «Արշավանք» (1942), «Ոսկե կառք» (1964), «Միստր Մակքինլիի փախուստը» (1961, էկրանավորվել է 1975): Հեղինակ է «Գրականություն և կյանք» հուշագրությունների։ Արգելված «Բլիզարդ» (1939) պիեսը անդրադառնում է չեկիստական հեղաշրջումների թեմային։ Այն գրվել է այն ժամանակ, երբ բռնաճնշումները որոշ ժամանակ լռեցին ՝ կապված Ն. Ի.Եժովի ձերբակալության հետ։

Լեոնիդ Մաքսիմովիչը հանդես եկավ նաև որպես էսսեների հեղինակ։ Լեոնովի էսսեն ՝ «Քո եղբայրը ՝ Վոլոդյա Կուրիլենկո» վերնագրով (Այլ անուն. Պարտիզանի հերոս Վոլոդյա Կուրիլենկո), որն առաջին անգամ տպագրվել է «Կրասնոարմեեց» ամսագրում 1942 թվականին, ընդգրկվել է «Հայրենական Մեծ պատերազմի երիտասարդ հերոսներ» ժողովածուում, որի կազմողն էր Վասիլ Բիկովը։ Հավաքածուն ներառում էր նաև սովետական այլ գրողների ստեղծագործություններ ՝ Ֆյոդոր Սամոխինի «Սրտի արյունով», Բորիս Լավրենևի «Անսանձելի սիրտ», Գենադի Ֆիշի «Կարելյան աղջիկներ» և այլն։

### Հիմնական աշխատանքներ
; Վեպեր

* «Բարսուկի» (1924)
* «Գող» (1927)
* «Հարյուր» (1930)
* «Սկուտարևսկի» (1932)
* «Ճանապարհ դեպի օվկիանոս» (1935)
* «Ռուսական անտառ»(1953. նոր խմբ. 1959)
* «Բուրգ» (опубл. 1994)

; Վիպակներ

* «Պետուշիխայի ընդմիջում» (1923)
* «Մանր մարդու վերջը» (1924)
* «Անդրեյ Պետրովիչ Կովյակինի կողմից Գուգոլև քաղաքում արված որոշ դրվագների ձայնագրություններ» (1924)
* «Սպիտակ գիշեր» (1928)
* «Գավառական պատմություն» (1927)
* «Մորեխ» (1930)
* «Evgenia Ivanovna» (1938—1963)
* «Վելիկոշումսկի Գրավումը» (1944)

; Պիեսներ

* «Ունտիլովսկ» (пост. 1928)
* «Բադադոշկինի Խաղաղեցում» (1929)
* «Պոլովչանի Այգիներ» (1938)
* «Գայլ» (1938)
* «Ձնաբուք» (1939)
* «Սովորական մարդ» (1942)
* «Արշավանք» (1942; 2-я редакция 1964)
* «Լենուշկա» (1943)
* «Ոսկե կառք» (1946. 2-րդ խմբ. 1955. նոր հրատարակություն 1964)
* «Պարոն Մակ-Քինլիի փախուստը»։ կինոպատմություն (1961)

; Հրապարակախոսություն

* «Գրականություն և ժամանակ» (1976)
* «Մտորումներ հին քարի մոտ» (1987)

### Էկրանավորումներ
* 1944 —Արշավանք-համանուն պիեսի հիման վրա
* 1956 — Սովորական մարդ-համանուն պիեսի հիման վրա
* 1964 — Ռուսական անտառ-համանուն վեպի հիման վրա
* 1975 — Միստր Մաքքինլիի փախուստը ՝ ըստ համանուն կինոպատումի

## Պարգևներ և մրցանակներ
### Մրցանակներ և կոչումներ

* Ստալինյան առաջին աստիճանի մրցանակ (1943) - «Արշավանք» պիեսի համար
* Լենինյան մրցանակ (1957) - «Ռուսական անտառ» վեպի համար (1953)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1977)- «Միստր Մաքքինլիի փախուստը» (1975) կինոսցենարի համար
* Լ. Ն. Տոլստոյի անվան մրցանակ (1993)
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1949)

### Պետական պարգևներ
* Սոցիալիստական Աշխատանքի Հերոս (02.23.1967)
* 6 Լենինի շքանշաններ (18.02.1946, 30.05.1959, 23.02.1967, 30.05.1969, 30.05.1974, 30.05.1979)
* Հոկտեմբերյան Հեղափոխության Շքանշան (07.02.1971)
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (23.09.1945)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի երկու շքանշան (01.31.1939, 05.30.1984)
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (25.05.1994) ՝ *գրականության և արվեստի զարգացման և ազգամիջյան մշակութային կապերի ամրապնդման գործում անձնական մեծ ավանդի համար*։

1949 և 1950 թվականներին Վ. Կիպարսկու կողմից առաջադրվել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։

## Ժողովրդական մշակույթում
* 1972 թվականին Լեոնիդ Լեոնովը մասնակցել է «Մեկ ժամ Լեոնիդ Լեոնովի հետ» վավերագրական ֆիլմի ձայնագրմանը (ռեժիսոր ՝ Յու. Բելյանկին)
* 1984 թվականին նկարահանվել է «Լեոնիդ Լեոնով» վավերագրական ֆիլմը (ռեժիսոր ՝ Ն. Աֆանասևա), որը նվիրված է գրողի աշխատանքին և «Արշավանք» և «Ռուսական անտառ» ստեղծագործությունների վրա նրա աշխատանքին։
* Բանաստեղծ Դմիտրի Գորգանը «Մադամ Բ.»պոեմում օգտագործեց գրողի կերպարը։
* 2008 թվականին Մոսկվայում մոնումենտալ արվեստի հանձնաժողովի հաստատմամբ Լեոնիդ Լեոնովին պատրաստվում էին հուշարձան կանգնեցնել, սակայն նախագիծն այդպես էլ չիրականացվեց։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Сайт Леонида Леонова. Собрание произведений, биография и другое 
* Интервью с писателем (1990)
* Воспоминания Б. В. Раушенбаха о Леонове
* Леонид Леонов Из записной книжки. 1950—1960-е годы (Н. Л. Леонова, Н. А. Макаров. Текст, 2001)

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ