Օֆշորային գոտի

**Օֆշորային գոտի** ( - «ծովեզերքից անդին») կամ **Հարկային դրախտ**, պետության տարածք, կամ դրա մի մասը, որտեղ, օտարերկրյա կապիտալի ներհոսք խթանելու նպատակով, գործում է ոչ ռեզիդենտ ընկերությունների հատուկ և դյուրին գրանցման համակարգ։ «**Օֆշորային գոտի**» կամ «**Հարկային դրախտ**» տերմինները հաճախ օգտագործվում են նսեմացնող իմաստով՝ նկարագրելու համար այն վայրը, որտեղ ոչ մշտական ներդրողների համար հարկային դրույքաչափերը շատ ցածր են, նույնիսկ եթե պաշտոնական դրույքաչափերը կարող են ավելի բարձր լինել։

Որոշ հին սահմանումներում հարկային դրախտը նաև ֆինանսական գաղտնիք է առաջարկում: Այնուամենայնիվ, չնայած գաղտնիության բարձր մակարդակ ունեցող, բայց նաև հարկման բարձր մակարդակ ունեցող երկրները, մասնավորապես՝ ԱՄՆ-ն և Գերմանիան Ֆինանսական գաղտնիության ինդեքսի (FSI) վարկանիշային աղյուսակում կարող են ընդգրկվել որոշ հարկային ապաստարանների ցուցակներում, դրանք հաճախ ցուցակներից բաց են թողնվում քաղաքական պատճառներով կամ թեմայի վերաբերյալ գիտելիքների պակասի պատճառով։ Ի հակադրություն գաղտնիության ցածր մակարդակ ունեցող, բայց նաև հարկման ցածր «արդյունավետ» դրույքաչափեր ունեցող երկրները, մասնավորապես՝ FSI վարկանիշային աղյուսակում Իռլանդիան, հայտնվում են ամենամեծ օֆշորային գոտի ունեցող երկրների ցանկում։ *Արդյունավետ հարկային դրույքաչափերի* վերաբերյալ կոնսենսուսը գիտնականներին հանգեցրել է այն եզրակացության, որ «հարկային ապաստան» և «օֆշորային ֆինանսական կենտրոն» տերմինները գրեթե հոմանիշ են։ Իրականում, շատ օֆշորային ֆինանսական կենտրոններ չունեն վնասակար հարկային գործելակերպ և ֆինանսական կենտրոնների շարքում առաջատար դիրք են գրավում փողերի լվացման դեմ պայքարի գործելակերպի և միջազգային հարկային հաշվետվությունների առումով։400px|մինի|աջից|Աշխարհի օֆշորային գոտինները21-րդ դարի սկզբից ի վեր տեղի ունեցած զարգացումները զգալիորեն նվազեցրել են անհատների կամ կորպորացիաների կողմից հարկային դրախտները հարկերից խուսափելու (պարտքի հարկերի անօրինական չվճարման) համար օգտագործելու կարողությունը։ Դրանց թվում են բանկային գաղտնիքի վերացումը բազմաթիվ իրավասություններում, այդ թվում՝ Շվեյցարիայում, ԱՄՆ-ի «Օտարերկրյա հաշիվների հարկային համապատասխանության մասին» օրենքի ընդունումից և երկրների մեծ մասի կողմից, այդ թվում՝ տիպիկ հարկային դրախտների կողմից, «Ընդհանուր հաշվետվությունների ստանդարտի» (CRS) ընդունումը՝ հարկ վճարողների տվյալների ավտոմատ փոխանակման բազմակողմ համաձայնագիր, որը նախաձեռնվել է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) կողմից։ ԿՀՀ երկրները պահանջում են, որ բանկերը և այլ կազմակերպությունները նույնականացնեն հաշվետերերի, կորպորատիվ կազմակերպությունների իրական սեփականատերերի բնակության վայրը և գրանցեն տարեկան հաշիվների մնացորդները և այդ տեղեկատվությունը փոխանցեն տեղական հարկային մարմիններին, որոնք հաշվետվություն կներկայացնեն հարկային մարմիններին, որտեղ բնակվում են հաշվետերերը կամ կորպորացիաների իրական սեփականատերերը։ CRS-ը մտադիր է վերջ դնել օֆշորային ֆինանսական գաղտնիությանը և հարկերից խուսափելուն՝ հարկային գործակալություններին տրամադրելով օֆշորային եկամուտներն ու ակտիվները հարկելու վերաբերյալ գիտելիքներ։ Այնուամենայնիվ, հսկայական և բարդ կորպորացիաները, ինչպիսիք են միջազգային ընկերությունները, դեռևս կարող են շահույթը տեղափոխել կորպորատիվ հարկային դրախտներ՝ օգտագործելով բարդ սխեմաներ։

Ավանդական հարկային դրախտները, ինչպիսին է Ջերսին, բաց են զրոյական հարկման դրույքաչափերի համար և, որպես հետևանք, նրանք քիչ երկկողմ հարկային պայմանագրեր ունեն։ Ժամանակակից կորպորատիվ հարկային դրախտներն ունեն ոչ զրոյական պաշտոնական (կամ «վերնագրային») հարկման դրույքաչափեր և OECD-ի համապատասխանության բարձր մակարդակ, ուստի ունեն երկկողմ հարկային պայմանագրերի լայն ցանցեր։ Այնուամենայնիվ, նրանց բազայի էրոզիայի և շահույթի տեղափոխման (BEPS) գործիքները, ինչպիսիք են, օրինակ, եկամուտը հարկերից ազատելու առատ հնարավորությունները, թույլ են տալիս կորպորացիաներին և ոչ մշտական ներդրողներին *փաստացի* զրոյականին մոտ հարկային դրույքաչափեր ապահովել ոչ միայն ապաստարանում, այլև բոլոր այն երկրներում, որոնց հետ ապաստարանը հարկային պայմանագրեր ունի, այդպիսով ներառելով դրանք հարկային ապաստարանների ցուցակներում։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունների համաձայն՝ շարքում են կորպորատիվ կենտրոնացած դրախտներ, ինչպիսիք են Նիդեռլանդները, Սինգապուրը, Իռլանդիայի Հանրապետությունը և Միացյալ Թագավորությունը, մինչդեռ Լյուքսեմբուրգը, Հոնկոնգը, Կայմանյան կղզիները, Բերմուդյան կղզիները, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները և Շվեյցարիան համարվում են և՛ հիմնական ավանդական հարկային դրախտներ և՛ խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտներ։ Կորպորատիվ հարկային դրախտները հաճախ ծառայում են որպես «խողովակներ» դեպի ավանդական հարկային դրախտներ։

Հարկային դրախտների օգտագործումը հանգեցնում է հարկային եկամուտների կորստի այն երկրների համար, որոնք հարկային դրախտ չեն։ Օֆշորային գոտում խուսափված հարկերի չափերը տարբեր են, սակայն ամենաարժանահավատները տարեկան 100-250 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի սահմաններում են։ Բացի այդ, հարկային դրախտներում պահվող կապիտալը կարող է ընդմիշտ դուրս գալ հարկային բազայից (բազայի էրոզիա): Հարկային դրախտներում պահվող կապիտալի գնահատականները նույնպես տարբեր են, ամենաարժանահավատ գնահատականները կազմում են 7-10 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար (մինչև համաշխարհային ակտիվների 10%-ը)։ Ավանդական և կորպորատիվ հարկային դրախտների վնասը հատկապես նկատվել է զարգացող երկրներում, որտեղ հարկային եկամուտները անհրաժեշտ են ենթակառուցվածքներ կառուցելու համար։

Երկրների ավելի քան 15%-ը երբեմն պիտակավորվում են որպես հարկային դրախտներ։ Հարկային դրախտները հիմնականում հաջողակ և լավ կառավարվող տնտեսություններ են, որոնց դրախտ լինելը բարգավաճում է բերել։ Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ցուցանիշով առաջատար 10-15 երկրները, բացառությամբ նավթի և գազի արտահանողների, հարկային դրախտներ են։ Օֆշորային գոտու պատճառով (BEPS հոսքերի հաշվառման պատճառով) ապաստանային երկրները հակված են գերլարման (միջազգային կապիտալը սխալ է գնահատում արհեստական պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը): Սա կարող է հանգեցնել լուրջ վարկային ցիկլերի և/կամ անշարժ գույքի/բանկային ճգնաժամերի, երբ միջազգային կապիտալի հոսքերը վերագնահատվում են։ Իռլանդիայի «Կելտական վագրը» և դրան հաջորդած 2009-13 թվականների ֆինանսական ճգնաժամը դրա օրինակ են։ Ջերսին մեկ այլ դեպք է։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ կորպորացիաների կողմից հարկային դրախտների օգտագործումը մեծացրել է ԱՄՆ գանձապետարանի եկամուտները:

Հարկային դրախտների դեմ պայքարի (օրինակ՝ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) Արժույթի միջազգային հիմնադրամի նախագծեր) վրա կենտրոնացած են եղել ընդհանուր չափանիշները, թափանցիկությունը և տվյալների փոխանակումը։ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) համապատասխան կորպորատիվ հարկային դրախտների ի հայտ գալը, որոնց BEPS գործիքները պատասխանատու էին կորցրած հարկերի մեծ մասի համար՝ հանգեցրել է այս մոտեցման քննադատությանը՝ համեմատած վճարված իրական հարկերի հետ։ Ավելի բարձր հարկեր ունեցող իրավասությունները, ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգները և Եվրամիության շատ անդամ պետություններ, 2017-18 թվականներին հեռացան OECD BEPS նախագծից՝ ներդնելով BEPS-ի դեմ հարկային ռեժիմներ, որոնք ուղղված էին կորպորատիվ հարկային դրախտներում կորպորացիաների կողմից վճարվող զուտ հարկերի բարձրացմանը (օրինակ՝ ԱՄՆ-ի 2017 թվականի հարկերի կրճատման և աշխատատեղերի մասին օրենքը («TCJA»), GILTI-BEAT-FDII հարկային ռեժիմները և անցան հիբրիդային «տարածքային» հարկային համակարգի, առաջարկվող ԵՄ թվային ծառայությունների հարկային ռեժիմի և ԵՄ ընդհանուր համախմբված կորպորատիվ հարկային բազայի)։

## Պատմություն
### Ընդհանուր տեսք
Մինչդեռ Հին Հունաստանում գրանցվել են ցածր հարկման տարածքներ, հարկային գիտնականները այն, ինչ մենք գիտենք որպես հարկային դրախտներ, նույնականացնում են որպես ժամանակակից երևույթ և նշում են դրանց զարգացման հետևյալ փուլերը՝

* *19-րդ դարի Նյու Ջերսիի և Դելավերի կորպորացիաները։* 1880-ականներին Նյու Ջերսին ֆինանսական դժվարությունների մեջ էր և նահանգապետ Լեոն Աբբեթը աջակցել է Նյու Յորքի փաստաբան պարոն Դիլի ծրագրին, որը նախատեսում էր ավելի լիբերալ ռեժիմ ստեղծել կորպորատիվ կառուցվածքներ ստեղծելու համար, ներառյալ «պատրաստի ընկերությունների» (բայց ոչ ռեզիդենտ ընկերությունների) հասանելիությունը։ Դելավերը 1898 թվականին ընդունել է «Ընդհանուր միավորման մասին» օրենքը՝ հիմնվելով Նյու Յորքի այլ փաստաբանների լոբբինգի վրա: Անգլոսաքսոնական աշխարհում Հարավային ծովի պղպջակի հետևանքով սահմանափակող ինկորպորացիոն ռեժիմի պատճառով Նյու Ջերսին և Դելավերը հաջողության հասան և չնայած նրանք բացահայտորեն հարկային դրախտներ չէին (օրինակ՝ կիրառվում էին ԱՄՆ դաշնային և նահանգային հարկեր), ապագա շատ հարկային դրախտներ կկրկնօրինակեին նրանց «լիբերալ» ինկորպորացիոն ռեժիմները։
* *Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո*։ Հարկային դրախտի ժամանակակից հայեցակարգը, ընդհանուր առմամբ, ընդունված է համարել Առաջին համաշխարհային պատերազմից անմիջապես հետո անորոշ պահի առաջացած։ Բերմուդյան կղզիները երբեմն պնդում են, որ եղել են առաջին հարկային դրախտը՝ հիմնվելով 1935 թվականին նորաստեղծ Conyers Dill & Pearman իրավաբանական ընկերության կողմից առաջին օֆշորային ընկերությունների օրենսդրության ստեղծման վրա։ Այնուամենայնիվ, հարկային ոլորտի մասնագետների մեծ մասը Ցյուրիխ-Ցուգ-Լիխտենշտեյն եռանկյունին համարում է 1920-ականների կեսերին ստեղծված առաջին «հարկային ապաստարանի կենտրոնը»։ Լիխտենշտեյնի 1924 թվականի Քաղաքացիական օրենսգիրքը ստեղծել է տխրահռչակ Anstalt կորպորատիվ մեքենան, մինչդեռ Ցյուրիխը և Ցուգը ստեղծեցին Aktiengesellschaft / Societé Anonyme և փողային ափսեի այլ ընկերություններ։ Հարկային ակադեմիկոս Ռոնեն Պալանը այս ժամանակահատվածում ի հայտ եկած հարկային դրախտների երեք հիմնական խմբերից երկուսն է առանձնացնում՝
** *Բրիտանական կայսրությունում հիմնված հարկային դրախտներ*։ 1929 թվականին Մեծ Բրիտանիայում *եգիպտական «Դելտա Լենդ ընդ Ինվեսթմենթ» ընկերության՝ Վ՝ Թոդի* դեմ դատական գործով ստեղծվել է «ոչ ռեզիդենտ կորպորացիան» և Մեծ Բրիտանիայում գրանցված և Մեծ Բրիտանիայում գործունեություն չծավալող ընկերությունը ճանաչվել է բրիտանական հարկման ենթակա չլինող։ Հարկային ակադեմիկոս Սոլ Պիչոտտոն նշել է, որ նման «ոչ ռեզիդենտ» ընկերությունների ստեղծումը «մի անցք էր, որը որոշ իմաստով Մեծ Բրիտանիան դարձրել է հարկային դրախտ»։ Որոշումը վերաբերում էր Բրիտանական կայսրությանը, այդ թվում՝ Բերմուդյան կղզիներին, Բարբադոսին և Կայմանյան կղզիներին։
** *Եվրոպական հարկային դրախտներ*։ Ցյուրիխ-Ցուգ-Լիխտենշտեյն եռանկյունին ընդլայնվել է և 1929 թվականին նրան միացավ Լյուքսեմբուրգը, երբ նրանք ստեղծեցին հարկերից ազատ *հոլդինգային ընկերություններ*։ Սակայն, 1934 թվականին, որպես համաշխարհային ճգնաժամի արձագանք, 1934 թվականի Շվեյցարիայի բանկային օրենքը բանկային գաղտնիքը ներառել է Շվեյցարիայի քրեական օրենսդրության մեջ։ Գաղտնիությունն ու անձնական տվյալների պաշտպանությունը կդառնային եվրոպական հարկային դրախտների կարևոր և առանձնահատուկ մասը՝ համեմատած այլ հարկային դրախտների հետ։

* *Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո օֆշորային ֆինանսական կենտրոններ*։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ներդրված արժութային վերահսկողությունը հանգեցրել է եվրոդոլարի շուկայի ստեղծմանը և օֆշորային ֆինանսական կենտրոնների (OFC) աճին: Այս OFC-ներից շատերը Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ընկած ժամանակահատվածում ավանդական հարկային դրախտներ էին, այդ թվում՝ Կայմանյան կղզիները և Բերմուդյան կղզիները, սակայն սկսեցին ի հայտ գալ նոր կենտրոններ, ինչպիսիք են Հոնկոնգը և Սինգապուրը: Տանժերի միջազգային գոտին պատերազմական ժամանակաշրջանի կասեցումից հետո հարկային մեղմության և բանկային գաղտնիքի ծայրահեղ դեպք էր, սակայն դա դադարեցվել է 1960 թվականին՝ Մարոկկոյի անկախության հետևանքով: Լոնդոնի դիրքը որպես այս OFC-ների համար համաշխարհային ֆինանսական կենտրոն ապահովվել է, երբ Անգլիայի բանկը 1957 թվականին որոշել է, որ Մեծ Բրիտանիայում չգտնվող վարկատուի և վարկառուի անունից բրիտանական բանկերի կողմից կատարված գործարքները չպետք է պաշտոնապես դիտարկվեն որպես Մեծ Բրիտանիայում կատարված՝ կարգավորող կամ հարկային նպատակներով, չնայած գործարքը գրանցվել է միայն որպես Լոնդոնում կատարված: OFC-ների աճը շարունակվել է, այնպես որ 2008 թվականին Կայմանյան կղզիները կդառնային աշխարհի 4-րդ խոշորագույն ֆինանսական կենտրոնը, մինչդեռ Սինգապուրը և Հոնկոնգը դարձան խոշոր տարածաշրջանային ֆինանսական կենտրոններ (RFC): Մինչև 2010 թվականը հարկային ակտիվիստները կառաջարկեին այն գաղափարը, որ OFC-ները հոմանիշ են հարկային դրախտների և որ նրանց ծառայությունների մեծ մասը կապված է հարկման հետ:

* *Զարգացող տնտեսությունների վրա հիմնված հարկային դրախտներ*։ Բացի OFC-ների կտրուկ աճից, 1960-ականների վերջից սկսած, սկսեցին ի հայտ գալ նոր հարկային դրախտներ՝ զարգացող և զարգացող շուկաներին սպասարկելու համար, որոնք դարձան Պալանի երրորդ խումբը։ Խաղաղօվկիանոսյան առաջին հարկային դրախտը Նորֆոլկ կղզին էր (1966), որը Ավստրալիայի ինքնավար արտաքին տարածք էր։ Դրան հաջորդեցին Վանուատուն (1970–71), Նաուրուն (1972), Կուկի կղզիները (1981), Տոնգան (1984), Սամոան (1988), Մարշալյան կղզիները (1990) և Նաուրուն (1994): Այս բոլոր դրախտները ներմուծեցին Բրիտանական կայսրության և եվրոպական հարկային դրախտների հաջողակ օրինակով մոդելավորված ծանոթ օրենսդրություն, ներառյալ գրեթե զրոյական հարկումը ազատված ընկերությունների և ոչ ռեզիդենտ ընկերությունների համար, շվեյցարական ոճի բանկային գաղտնիքի օրենքներ, վստահության ընկերությունների օրենքներ, օֆշորային ապահովագրության օրենքներ, հարմարության դրոշներ նավատորմի և ինքնաթիռների վարձակալության համար, ինչպես նաև օգտակար կարգավորումներ նոր առցանց ծառայությունների համար (օրինակ՝ խաղամոլություն, պոռնոգրաֆիա և այլն):
* *Կորպորատիվ կենտրոնացած հարկային դրախտներ*։ 1981 թվականին ԱՄՆ Հարկային ծառայությունը (IRS) հրապարակել է *Գորդոնի զեկույցը* ԱՄՆ հարկատուների կողմից հարկային դրախտների օգտագործման վերաբերյալ, որը ընդգծում էր ԱՄՆ կորպորացիաների կողմից հարկային դրախտների օգտագործումը: 1983 թվականին ամերիկյան «ՄաքԴերմոտ Ինթերնեշնլ» կորպորացիան իրականացրել է Պանամայի առաջին հարկային ինվերսիան: ԵՄ հանձնաժողովը ցույց տվել է, որ Apple Inc.-ը սկսել է օգտագործել հայտնի Double Irish BEPS գործիքը դեռևս 1991 թվականին։ Ամերիկացի հարկային ակադեմիկոս Ջեյմս Հայնս կրտսերը 1994 թվականին ցույց տվել է, որ ԱՄՆ կորպորացիաները հասնում են մոտ 4% արդյունավետ հարկման դրույքաչափերի կորպորատիվ կենտրոնացած Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) հարկային դրախտներում, ինչպիսին է Իռլանդիան: Երբ 2004 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսը IRS 7874 կանոնակարգի ներդրմամբ դադարեցրել է ամերիկյան կորպորացիաների կողմից Կարիբյան ավազանի հարկային դրախտներ կատարվող «մերկ հարկային ինվերսիաները»` սկսվել է ԱՄՆ կորպորատիվ «միաձուլումների ինվերսիաների» շատ ավելի մեծ ալիք, որը ներառում էր տեղափոխում դեպի Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) հարկային դրախտներ: Հայտնվել էր կորպորատիվ հարկային դրախտների նոր դաս, որը համապատասխանում էր Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության չափանիշներին և թափանցիկ էր, բայց առաջարկում էր բազայի էրոզիայի և շահույթի տեղափոխման (BEPS) բարդ գործիքներ, որոնք կարող էին ապահովել ավանդական հարկային դրախտներին նման զուտ հարկային դրույքաչափեր: Հարկային դրախտների զսպմանն ուղղված Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) նախաձեռնությունները հիմնականում կազդեին Պալանի *զարգացող տնտեսությունների վրա հիմնված հարկային դրախտների* երրորդ խմբի վրա, սակայն կորպորատիվ կենտրոնացած հարկային դրախտները ձևավորվել են *Բրիտանական կայսրության վրա հիմնված հարկային դրախտներից* և *Եվրոպայում հիմնված հարկային դրախտներից* առաջացած խոշորագույն արտասահմանյան կորպորացիաներից և ներառում էին Նիդեռլանդները, Սինգապուրը, Իռլանդիան, ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան և նույնիսկ բարեփոխված ավանդական հարկային դրախտներ, ինչպիսիք են Լյուքսեմբուրգը, Հոնկոնգը, Կարիբյան ավազանը (Կայմանյան կղզիներ, Բերմուդյան կղզիներ և Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ) և Շվեյցարիան: Նրանց BEPS գործունեության մասշտաբը նշանակում է, որ 10 իրավասություններից բաղկացած այս խումբը գերիշխելու էր ակադեմիական հարկային ապաստարանների ցուցակներում 2010 թվականից, այդ թվում՝ Հայնսի 2010 թվականի ցուցակում, Conduit and Sink OFC-ի 2017 թվականի ցուցակում և Զուկմանի 2018 թվականի ցուցակում։

### Նշանակալի իրադարձություններ
* 1929 թվական՝ Բրիտանական դատարանները որոշում են կայացնում *եգիպտական «Դելտա Լենդ ընդ Ինվեսթմենթ» ընկերության գործով։* Մեծ Բրիտանիայում գրանցված և Մեծ Բրիտանիայում գործունեություն չծավալող ընկերությունը ենթակա չէ բրիտանական հարկման։ Սոլ Պիչոտտոն նշել է, որ նման «ոչ ռեզիդենտ» ընկերությունների ստեղծումը «խոռոչ է, որը որոշ իմաստով Մեծ Բրիտանիան դարձրել է հարկային դրախտ»։ Որոշումը վերաբերում էր Բրիտանական կայսրությանը, այդ թվում՝ Բերմուդյան կղզիներին, Բարբադոսին և Կայմանյան կղզիներին։
* 1934 թվական՝ Համաշխարհային ճգնաժամին ի պատասխան՝ 1934 թվականի Շվեյցարիայի բանկային գործունեության մասին օրենքը բանկային գաղտնիքը դրել է Շվեյցարիայի քրեական օրենսդրության մեջ։ Օրենքը պահանջում էր «բացարձակ լռություն մասնագիտական գաղտնիքի վերաբերյալ» (այսինքն՝ շվեյցարական բանկերում հաշիվների վերաբերյալ): «Բացարձակ» նշանակում է պաշտպանություն ցանկացած կառավարությունից, այդ թվում՝ շվեյցարականից։ Օրենքը նույնիսկ քրեական հանցագործություն էր համարում շվեյցարական բանկերի «առևտրային գաղտնիքների» վերաբերյալ հարցումը կամ հետազոտությունը։
* 1981 թվական՝ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը և ԱՄՆ գլխավոր դատախազը ստանում են հետևյալ տեղեկատվությունը՝ *«Հարկային դրախտները և դրանց օգտագործումը ԱՄՆ հարկ վճարողների կողմից»՝* ԱՄՆ ներքին եկամուտների ծառայության միջազգային հարկման հարցերով հատուկ խորհրդական Ռիչարդ Գորդոնի կողմից։ Գորդոնի զեկույցը բացահայտում է *կորպորատիվ* հարկային դրախտների նոր տեսակներ, ինչպիսին է Իռլանդիան (որը նկարագրվում է որպես *արտադրական հարկային դրախտ*)։
* 1983 թվական՝ ԱՄՆ-ում առաջին պաշտոնապես ճանաչված կորպորատիվ հարկային ինվերսիան, երբ McDermott International-ը Տեխասից տեղափոխվել է հարկային դրախտ՝ Պանամա։

* 1994 թվական՝ Ջեյմս Հայնս կրտսերը հրապարակում է Հայնս-Ռայսի կարևոր հոդվածը, որով կազմվում է 41 հարկային դրախտների առաջին ակադեմիական ցանկը, այդ թվում՝ 7 խոշոր հարկային դրախտներ։ Հայնս-Ռայսի հոդվածում օգտագործվել է «շահույթի տեղափոխում» տերմինը և ցույց է տրվել, որ չնայած շատ հարկային դրույքներ ունեն ավելի բարձր գլխավոր հարկային դրույքաչափեր, դրանց արդյունավետ հարկային դրույքաչափերը շատ ավելի ցածր են։ Հայնսը ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ն հարկային ապաստարանների հիմնական օգտագործողներից է։
* 2000 թվական՝ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) հրապարակում է իր առաջին պաշտոնական ցանկը, որտեղ ներառված են 35 հարկային դրախտներ, որոնք բավարարել են OECD-ի երեք չափանիշներից երկուսը՝ գործող 35 OECD անդամներից կամ ԵՄ-28 անդամներից ոչ մեկը չի նշվել որպես հարկային դրախտներ։ 2008 թվականին միայն Տրինիդադ և Տոբագոն էր համապատասխանում Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) հարկային դրախտ լինելու չափանիշներին։ Ակադեմիկոսները սկսել են օգտագործել «ՏՀԶԿ հարկային դրախտներ» և «ԵՄ հարկային դրախտներ» տերմինները։
* 2000թ՝ FSF-ԱՄՀ-ն սահմանում է օֆշորային ֆինանսական կենտրոնը (OFC)՝ 42-46 OFC-ների ցանկով՝ օգտագործելով որակական չափանիշների ցանկ։ 2007 թվականին ԱՄՀ-ն կազմել է 22 OFC-ների վերանայված քանակական ցանկ, իսկ 2018 թվականին՝ 8 հիմնական OFC-ների վերանայված քանակական ցանկ, որոնք պատասխանատու են OFC-ների ֆինանսական հոսքերի 85%-ի համար։ 2010 թվականին հարկային մասնագետները OFC-ները և հարկային դրախտները համարում էին հոմանիշներ։
* 2004թ՝ ԱՄՆ Կոնգրեսն ընդունել է «2004 թվականի ամերիկյան աշխատատեղերի ստեղծման մասին» օրենքը (AJCA)՝ IRS 7874 բաժնի հետ միասին, որը արդյունավետորեն վերջ է դնում ամերիկյան կորպորացիաների կողմից Կարիբյան հարկային դրախտներ անթաքույց շրջադարձերին։

* 2009 թվական՝ Հարկային արդարադատության ցանցը ներկայացրել է Ֆինանսական գաղտնիության ինդեքսը («FSI») և «գաղտնիության իրավասություն» տերմինը՝ ընդգծելու համար այն խնդիրները, որոնք վերաբերում են Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությանը համապատասխանող այն երկրներին, որոնք ունեն բարձր հարկային դրույքաչափեր և չեն հայտնվում հարկային դրախտների ակադեմիական ցուցակներում, բայց ունեն թափանցիկության խնդիրներ։
* 2010 թվական՝ Ջեյմս Հայնս կրտսերը հրապարակում է 52 հարկային դրախտների ցանկ, որը, ի տարբերություն նախկին բոլոր հարկային դրախտների ցանկերի, քանակականորեն մասշտաբավորվել է կորպորատիվ ներդրումային հոսքերի վերլուծության միջոցով։ Հայնսի 2010 թվականի ցուցակը առաջինն էր, որը գնահատել է տասը խոշորագույն համաշխարհային հարկային դրախտները, որոնցից միայն երկուսը՝ Ջերսին և Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները, էին ընդգրկվել Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության 2000 թվականի ցուցակում:
* 2015 թվական՝ Medtronic-ը ավարտում է պատմության մեջ ամենամեծ հարկային ինվերսիան՝ Իռլանդիայում Covidien plc-ի հետ 48 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի միաձուլմամբ, մինչդեռ Apple Inc.-ը ավարտում է պատմության մեջ ամենամեծ հիբրիդային հարկային ինվերսիան՝ Իռլանդիա տեղափոխելով 300 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի մտավոր սեփականություն (կոչվում է «լեպրիկոն» տնտեսագիտություն): 2016 թվականին ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը խստացնում է ինվերսիայի կանոնները, ինչի հետևանքով Pfizer-ը չեղարկում է Allergan plc-ի հետ 160 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի միաձուլումը։
* 2017 թվական՝ Ամստերդամի համալսարանի CORPNET խումբը, օգտագործելով զուտ քանակական մոտեցում, OFC-ների ըմբռնումը բաժանում է խողովակաշարային OFC-ների և ընդունիչ OFC-ների։ CORPNET-ի լավագույն հինգ Conduit OFC-ների և լավագույն հինգ Sink OFC-ների ցուցակները համընկնում էին Հայնսի 2010 թվականի ցուցակի լավագույն 10 ապաստարաններից 9-ի հետ՝ տարբերվելով միայն Միացյալ Թագավորությունում, որը վերափոխել է իր հարկային օրենսգիրքը միայն 2009-12 թվականներին։
* 2017 թվական՝ ԵՄ հանձնաժողովը հրապարակում է հարկային դրախտների իր առաջին պաշտոնական ցանկը՝ 17 երկիր ներառելով 2017 թվականի սև ցուցակում և 47 երկիր՝ 2017 թվականի մոխրագույն ցուցակում։ Սակայն, ինչպես նախորդ 2010 թվականի OECD ցանկի դեպքում, իրավասություններից ոչ մեկը OECD կամ ԵՄ-28 երկիր չէ և ոչ էլ գտնվում է օֆշորային գոտու ցանկում։
* 2018 թվական՝ հարկային ակադեմիկոս Գաբրիել Զուկմանը (և այլք) գնահատում են, որ կորպորատիվ ընդհանուր «շահույթի տեղափոխումը» (այսինքն՝ BEPS) տարեկան ավելի քան 250 միլիարդ ԱՄՆ դոլար է թաքցնում հարկերից։ Զուկմանի 2018 թվականի լավագույն 10 ապաստարանների ցանկը համընկնում էր Հայնսի 2010 թվականի ցանկի լավագույն 10 ապաստարաններից 9-ի հետ, սակայն Իռլանդիան աշխարհի ամենամեծ ապաստարանն է եղել։ Զուկմանը ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ կորպորացիաները գրեթե ամբողջ շահույթի կեսը տեղափոխում են օֆշորային գոտի։
* 2019 թվական։ Եվրոպական խորհրդարանը 505 կողմ և 63 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ ընդունել է զեկույցը, որով նշվում էին հինգ «ԵՄ հարկային դրախտներ», որոնք պետք է ներառվեն ԵՄ հանձնաժողովի հարկային դրախտների ցանկում։

## Սահմանումներ
### Համատեքստ
Հարկային ապաստարանի կոնկրետ սահմանման վերաբերյալ հաստատված կոնսենսուս չկա։ Սա է ոչ կառավարական կազմակերպությունների, ինչպիսիք են Հարկային Արդարադատության Ցանցը 2018 թվականին, ԱՄՆ կառավարության հաշվետվողականության գրասենյակի կողմից 2008 թվականին անցկացված հետաքննությունից, ԱՄՆ Կոնգրեսի հետազոտական ծառայության կողմից 2015 թվականին անցկացված հետաքննությունից, Եվրոպական խորհրդարանի կողմից 2017 թվականին անցկացված հետաքննությունից և հարկային դրախտների առաջատար ակադեմիական հետազոտողների եզրակացությունը։

Սակայն խնդիրը էական է, քանի որ «հարկային դրախտ» պիտակավորվելը հետևանքներ ունի այն երկրի համար, որը ձգտում է զարգանալ և առևտուր անել երկկողմ հարկային պայմանագրերի շրջանակներում։ Երբ 2016 թվականին Իռլանդիան «սև ցուցակում» հայտնվել է G20-ի անդամ Բրազիլիայի կողմից, երկկողմ առևտուրը նվազել է։

### Ակադեմիական ոչ քանակական (1994–2016)
Առաջիններից կարևերո փաստաթղթերից մեկը Ջեյմս Հայնս կրտսերի 1994 թվականի Հայնս-Ռայսի հոդվածն է եղել։ Այն հարկային ապաստարանների հետազոտության վերաբերյալ ամենաշատ մեջբերվող հոդվածն է նույնիսկ 2017 թվականի վերջին, նաև այն, որ Հայնսը հարկային ապաստարանների հետազոտության վերաբերյալ ամենաշատ մեջբերվող հեղինակն է: Հարկային դրախտների վերաբերյալ պատկերացումներ տալուց բացի, այն կարծիքին էր, որ հարկային դրախտ դարձող երկրների բազմազանությունն այնքան մեծ է, որ մանրամասն սահմանումները տեղին չեն։ Հայնսը պարզապես նշել է, որ հարկային դրախտները «անսովոր ցածր հարկային դրույքաչափերով երկրների խումբ» են։ Հայնսը վերահաստատել է այս մոտեցումը Դհամմիկա Դհարմապալայի հետ 2009 թվականին գրված հոդվածում:

2008 թվականի դեկտեմբերին Դհարմապալան գրել է, որ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) գործընթացը մեծապես վերացրել է «բանկային գաղտնիքը» հարկային ապաստարանի ցանկացած սահմանման մեջ ներառելու անհրաժեշտությունը և որ այժմ դա «առաջին հերթին ցածր կամ զրոյական կորպորատիվ հարկային դրույքաչափերն» են և սա դարձել է հարկային ապաստարանի ընդհանուր «ֆինանսական բառարանի» սահմանումը։

Հայնսը կատարելագործել է իր սահմանումը 2016 թվականին՝ ներառելով կառավարական օֆշորային գոտու վերաբերյալ հետազոտությունները, որը լայնորեն ընդունված է ակադեմիական բառապաշարում։

### OECD–IMF (1998–2018)
1998 թվականի ապրիլին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) ներկայացրել է հարկային ապաստարանի սահմանումը՝ որպես «չորսից երեք» չափանիշներին համապատասխանող։ Այն պատրաստվել է որպես «Վնասակար հարկային մրցակցություն՝ ի հայտ եկող գլոբալ խնդիր» նախաձեռնության շրջանակներում։ 2000 թվականին, երբ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) հրապարակել է հարկային ապաստարանների իր առաջին ցանկը, այն չէր ներառում OECD անդամ ոչ մի երկիր, քանի որ այժմ համարվում էր, որ նրանք բոլորը մասնակցել են OECD-ի հարկային նպատակներով թափանցիկության և տեղեկատվության փոխանակման նոր գլոբալ ֆորումին և, հետևաբար, չէին համապատասխանում ii և iii չափանիշներին։ Քանի որ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) իր 35 անդամներից որևէ մեկին երբեք չի դասել որպես հարկային դրախտներ, Իռլանդիան, Լյուքսեմբուրգը, Նիդեռլանդները և Շվեյցարիան երբեմն սահմանվում են որպես «OECD հարկային դրախտներ»։

2017 թվականին միայն Տրինիդադ և Տոբագոն էր համապատասխանում 1998 թվականի Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության սահմանմանը, այդպիսով այդ սահմանումը վարկաբեկվեց:(†) 4-րդ չափանիշը հանվել է ԱՄՆ նոր Բուշի վարչակազմի առարկություններից հետո 2001 թվականին և Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) 2002 թվականի զեկույցում սահմանումը դարձավ «երեք չափանիշներից երկուսը»:1998 թվականի Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության սահմանումն առավել հաճախ օգտագործվում է «ՏՀԶԿ հարկային դրախտների» կողմից: Սակայն այդ սահմանումը (ինչպես նշվել է վերևում) կորցրել է իր հավաստիությունը, երբ 2017 թվականին, իր պարամետրերի համաձայն, միայն Տրինիդադը և Տոբագոն որակվել է որպես հարկային ապաստարան և այդ ժամանակվանից ի վեր հարկային ապաստարանների գիտնականները մեծապես անտեսում են, ներառյալ ԱՄՆ Կոնգրեսի հետազոտական ծառայության 2015 թվականի հարկային ապաստարանների վերաբերյալ հետաքննությունը, որպես սահմանափակող, որը թույլ է տալիս Հայնսի ցածր հարկային ապաստարաններին (այսինքն՝ որոնց նկատմամբ կիրառվում է առաջին չափանիշը) խուսափել Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ) սահմանումից՝ բարելավելով ՏՀԶԿ համագործակցությունը (այնպես որ երկրորդ և երրորդ չափանիշները չեն կիրառվում):

2000 թվականի ապրիլին Ֆինանսական կայունության ֆորումը (կամ FSF) սահմանել է օֆշորային ֆինանսական կենտրոնի (կամ OFC) հետ կապված հասկացությունը, որը ԱՄՀ-ն ընդունել է 2000 թվականի հունիսին՝ կազմելով 46 OFC-ների ցանկ: FSF-IMF սահմանումը կենտրոնացած է եղել BEPS գործիքների վրա, որոնք առաջարկում են ապաստարանները և Հայնսի այն դիտարկման վրա, որ BEPS գործիքներից հաշվապահական հոսքերը «անհամաչափ են» և հետևաբար, աղավաղում են ապաստարանի տնտեսական վիճակագրությունը։ FSF-IMF ցանկը ներառել է նոր կորպորատիվ հարկային դրախտներ, ինչպիսին է Նիդեռլանդները, որը Հայնսը 1994 թվականին համարում էր չափազանց փոքր՝ 2007 թվականի ապրիլին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը օգտագործել է ավելի քանակական մոտեցում՝ կազմելու 22 հիմնական OFC-ների ցանկ, իսկ 2018 թվականին թվարկել է այն ութ հիմնական OFC-ները, որոնք կարգավորում են բոլոր հոսքերի 85%-ը: Մոտավորապես 2010 թվականից սկսած, հարկային մասնագետները OFC-ները և հարկային ապաստարանները համարում էին հոմանիշ տերմիններ։

### Ակադեմիական քանակական (2010–2018)
2010 թվականի հոկտեմբերին Հայնսը հրապարակել է 52 հարկային դրախտների ցանկ, որոնք նա քանակապես մասշտաբավորել էր՝ վերլուծելով կորպորատիվ ներդրումային հոսքերը։ Հայնսի ամենամեծ ապաստարաններում գերակշռում են կորպորատիվ հարկային ապաստարանները, որոնք, ինչպես նշել է Դհարմապալան 2014 թվականին՝ կազմում են BEPS գործիքներից ստացված գլոբալ հարկային ապաստարանների գործունեության մեծ մասը։ Հայնսի 2010 թվականի ցուցակը առաջինն էր, որը գնահատել է տասը խոշորագույն համաշխարհային հարկային դրախտները, որոնցից միայն երկուսը՝ Ջերսին և Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները, էին ընդգրկվել Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության 2000 թվականի ցուցակում։

2017 թվականի հուլիսին Ամստերդամի համալսարանի CORPNET խումբը անտեսել է հարկային դրախտի ցանկացած սահմանում և կենտրոնացավ զուտ քանակական մոտեցման վրա՝ վերլուծելով Orbis տվյալների բազայում առկա 98 միլիոն համաշխարհային կորպորատիվ կապերը։ CORPNET-ի լավագույն հինգ Conduit OFC-ների և լավագույն հինգ Sink OFC-ների ցուցակները համընկնում էին Հայնսի 2010 թվականի ցուցակի լավագույն 10 ապաստարաններից 9-ի հետ՝ տարբերվելով միայն Միացյալ Թագավորությունում, որը վերափոխել է իր հարկային օրենսգիրքը միայն 2009-12 թվականներին։ CORPNET-ի Conduit and Sink OFC-ների ուսումնասիրությունը հարկային ապաստարանի ըմբռնումը բաժանել է երկու դասակարգման՝

* 24 կլանող OFC-ներ՝ իրավասություններ, որտեղ անհամաչափ մեծ քանակությամբ արժեք անհետանում է տնտեսական համակարգից (այսինքն՝ ավանդական հարկային դրախտներ):
* 5 հոսքային OFC-ներ՝ իրավասություններ, որոնց միջոցով անհամաչափ մեծ քանակությամբ արժեք է տեղափոխվում դեպի «խորտակիչ OFC»-ներ (այսինքն՝ ժամանակակից կորպորատիվ հարկային դրախտներ):

2018 թվականի հունիսին հարկային ակադեմիկոս Գաբրիել Զուկմանը (*և այլք*) հրապարակեցին հետազոտություն, որը նույնպես անտեսում էր հարկային ապաստարանի ցանկացած սահմանում, բայց գնահատում էր կորպորատիվ «շահույթի տեղափոխումը» (այսինքն՝ BEPS) և «կորպորատիվ շահութաբերության բարձրացումը», որը նշել էին Հայնսը և Դհարմապալան։ Զուկմանը նշել է, որ CORPNET-ի հետազոտությունը թերներկայացրել է ԱՄՆ տեխնոլոգիական ընկերությունների հետ կապված ապաստարանները, ինչպիսիք են Իռլանդիան և Կայմանյան կղզիները, քանի որ Google-ը, Facebook-ը և Apple-ը չեն հայտնվում Orbis-ում։ Այնուամենայնիվ, Զուկմանի 2018 թվականի լավագույն 10 ապաստարանների ցանկը նույնպես համընկնում էր Հայնսի 2010 թվականի ցանկի լավագույն 10 ապաստարաններից 9-ի հետ, սակայն Իռլանդիան որպես ամենամեծ համաշխարհային ապաստարան էր։ Այս ցուցակները (Hines 2010, CORPNET 2017 և Zucman 2018) և այլ ցուցակներ, որոնք հետևել են զուտ քանակական մոտեցմանը, ցույց են տվել ամուր կոնսենսուս խոշորագույն կորպորատիվ հարկային դրախտների շուրջ։

### Առնչվող սահմանումներ
2009 թվականի հոկտեմբերին Հարկային արդարադատության ցանցը ներկայացրել է Ֆինանսական գաղտնիության ինդեքսը («FSI») և «գաղտնիության իրավասություն» տերմինը՝ ընդգծելու այն խնդիրները, որոնք վերաբերում են Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությանը (OECD) համապատասխանող այն երկրներին, որոնք ունեն բարձր հարկային դրույքաչափեր և չեն հայտնվում հարկային դրախտների ակադեմիական ցուցակներում, բայց ունեն թափանցիկության խնդիրներ։ FSI-ը իր հաշվարկներում չի գնահատում հարկային դրույքաչափերը կամ BEPS հոսքերը, սակայն ֆինանսական լրատվամիջոցներում այն հաճախ սխալմամբ մեկնաբանվում է որպես հարկային ապաստարանի սահմանում, հատկապես, երբ այն ԱՄՆ-ն և Գերմանիան թվարկում է որպես հիմնական «գաղտնիության իրավասություններ»։ Այնուամենայնիվ, հարկային դրախտների բազմաթիվ տեսակներ նույնպես համարվում են գաղտնիության իրավասություններ։

## Խմբավորումներ
Թեև հարկային դրախտները բազմազան և բազմազան են, հարկային գիտնականները երբեմն ճանաչում են հարկային դրախտների երեք հիմնական «խմբավորումներ», երբ քննարկում են դրանց զարգացման պատմությունը։

### Եվրոպական հարկային դրախտներ
Առաջին ճանաչված հարկային ապաստարանի կենտրոնը Ցյուրիխ-Ցուգ-Լիխտենշտեյն եռանկյունին էր, որը ստեղծվել էր 1920-ականների կեսերին, որին ավելի ուշ՝ 1929 թվականին, միացավ Լյուքսեմբուրգը։ Գաղտնիությունն ու անձնական կյանքը հաստատվեցին որպես եվրոպական հարկային դրախտների կարևոր ասպեկտներ։ Սակայն ժամանակակից եվրոպական հարկային դրախտները ներառում են նաև կորպորատիվ կենտրոնացած հարկային դրախտներ, որոնք պահպանում են OECD թափանցիկության ավելի բարձր մակարդակներ, ինչպիսիք են Նիդեռլանդները և Իռլանդիան։ Եվրոպական հարկային դրախտները կարևոր դեր են խաղում դեպի հարկային դրախտներ գլոբալ հոսքերի մեջ, ընդ որում՝ հինգ խոշոր գլոբալ Conduit OFC-ներից երեքը եվրոպական են (այսինքն՝ Նիդեռլանդները, Շվեյցարիան և Իռլանդիան)։ Եվրոպայի հետ կապված չորս հարկային դրախտներ են հայտնվում տարբեր նշանակալի 10 օֆշորային գոտիների ցանկերը, մասնավորապես՝ Նիդեռլանդներ, Իռլանդիա, Շվեյցարիա և Լյուքսեմբուրգ։

### Բրիտանական կայսրության հետ կապված հարկային դրախտներ
մինի|Բրիտանական արտասահմանյան տարածքները (նույն աշխարհագրական մասշտաբը) ներառում են առաջատար ավանդական և կորպորատիվ հարկային գլոբալ հարկային դրախտները, այդ թվում՝ Մեծ Բրիտանիան։
Հարկային շատ դրախտներ Միացյալ Թագավորության նախկին կամ ներկայիս կախված տարածքներ են և դեռևս օգտագործում են նույն հիմնական իրավական կառուցվածքները։ Բրիտանական կայսրության հետ կապված 6 հարկային դրախտներ կան մասնավորապես՝ Կարիբյան ավազանի հարկային դրախտներ (օրինակ՝ Բերմուդյան կղզիներ, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ և Կայմանյան կղզիներ), Նորմանդյան կղզիների հարկային դրախտներ (օրինակ՝ Ջերսի) և Ասիայի հարկային դրախտներ (օրինակ՝ Սինգապուր և Հոնկոնգ): Միացյալ Թագավորությունը ստեղծել է իր առաջին «ոչ ռեզիդենտ ընկերությունը» 1929 թվականին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գլխավորել է Եվրոդոլարի օֆշորային ֆինանսական կենտրոնի շուկան։ 2009-2012 թվականներին կորպորատիվ հարկային օրենսգրքի բարեփոխումից ի վեր, Մեծ Բրիտանիան կրկին դարձել է խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտ։ Հինգ խոշոր համաշխարհային Conduit OFC-ներից երկուսը այս խմբից են (այսինքն՝ Մեծ Բրիտանիան և Սինգապուրը)։

2009 թվականի նոյեմբերին Անգլիայի բանկի նախկին պաշտոնյա և Բահամյան կղզիների բանկային տեսուչ Մայքլ Ֆութը Մեծ Բրիտանիայի գանձապետարանի համար ներկայացրել է ինտեգրված զեկույց՝ նվիրված Բրիտանական թագի երեք կախյալ տարածքներին (Գերնսի, Մեն կղզի և Ջերսի) և 6 անդրծովյան տարածքներին (Անգուիլա, Բերմուդյան կղզիներ, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ, Կայմանյան կղզիներ, Ջիբրալթար, Թըրքս և Կայքոս կղզիներ), «որպեսզի բացահայտի օֆշորային ֆինանսական կենտրոնների հնարավորություններն ու մարտահրավերները»։

### Զարգացող շուկաների հետ կապված հարկային դրախտներ
Այս հարկային դրախտների մեծ մասը թվագրվում է 1960-ականների վերջերին և արդյունավետորեն պատճենել է վերը նշված խմբերի կառուցվածքներն ու ծառայությունները։ Այս հարկային դրախտների մեծ մասը Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) անդամ չէ, կամ, Բրիտանական կայսրության հետ կապված հարկային դրախտների դեպքում, իրենց կենտրոնում չունեն OECD-ի ավագ անդամ։ Որոշները անհաջողություններ են կրել հարկային դրախտները զսպելու տարբեր նախաձեռնությունների ընթացքում (օրինակ՝ Վանուատուն և Սամոան)։ Սակայն, մյուս երկրները, ինչպիսիք են Թայվանը (AsiaPAC-ի համար) և Մավրիկիոսը (Աֆրիկայի համար), վերջին տասնամյակների ընթացքում զգալիորեն աճել են։ Թայվանը նկարագրվել է որպես «Ասիայի Շվեյցարիա»՝ կենտրոնանալով գաղտնիության վրա։ Չնայած զարգացող շուկաների հետ կապված ոչ մի հարկային ապաստարան չի դասվում հինգ խոշոր համաշխարհային Conduit OFC-ների կամ որևէ օֆշորային գոտիների շարքում՝ ինչպես Թայվանը, այնպես էլ Մավրիկիոսը, ընդգրկվում են աշխարհի լավագույն տասը լուծարող OFC-ների մեջ։

## Ցանկեր
### Ցանկերի տեսակներ
Մինչ օրս կազմվել են հարկային ապաստարանների երեք հիմնական ցանկեր՝Հետազոտությունները նաև ընդգծում են միջնորդ ցուցանիշները, որոնցից երկուսը՝ առավել ակնառու են

### Թոփ 10 հարկային դրախտներ
2010 թվականից հետո հարկային ապաստարանների նույնականացման քանակական մեթոդների աճը հանգեցրել է խոշորագույն հարկային ապաստարանների ավելի կայուն ցանկի կազմմանը։ Դհարմապալան նշում է, որ քանի որ կորպորատիվ BEPS հոսքերը գերիշխում են հարկային ապաստարանների գործունեության մեջ, դրանք հիմնականում կորպորատիվ հարկային ապաստարաններ են։ Գաբրիել Զուկմանի 2018 թվականի հունիսյան ուսումնասիրության մեջ ընդգրկված տասը խոշորագույն հարկային դրախտներից ինը հայտնվել են նաև 2010 թվականից ի վեր անցկացված երկու մյուս քանակական ուսումնասիրությունների լավագույն տասնյակի ցանկերում։ Ներկայացված են հինգ առաջատար Conduit OFC-ներից չորսը, սակայն Մեծ Բրիտանիան իր հարկային օրենսգիրքը վերափոխել է միայն 2009-2012 թվականներին։ Ներկայացված են լավագույն 5 Sink OFC-ներից բոլոր հինգը, չնայած Ջերսին հայտնվում է միայն Հայնսի 2010 թվականի ցուցակում։

Ուսումնասիրությունները արտացոլում են Իռլանդիայի և Սինգապուրի աճը, որոնք երկուսն էլ BEPS գործիքների խոշորագույն օգտագործողներից մի քանիսի՝ Apple-ի, Google-ի և Facebook-ի տարածաշրջանային գլխավոր գրասենյակներն են։ 2015 թվականի առաջին եռամսյակում Apple-ը իրականացրել է պատմության մեջ ամենամեծ BEPS գործողությունը՝ Իռլանդիային փոխանցելով 300 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի մտավոր սեփականության իրավունք, որը Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագետ Փոլ Քրուգմանն անվանել է «լեպրիկոնի տնտեսագիտություն»։ 2018 թվականի սեպտեմբերին, օգտագործելով TCJA-ի հայրենադարձության հարկերի տվյալները, NBER-ը *հիմնական հարկային դրախտները* թվարկել է հետևյալ կերպ՝ «Իռլանդիա, Լյուքսեմբուրգ, Նիդեռլանդներ, Շվեյցարիա, Սինգապուր, Բերմուդյան կղզիներ և Կարիբյան ավազանի դրախտներ»։ 

(*) Բոլոր երեք ցուցակներում էլ հանդես է գալիս որպես հարկային ապաստարանների առաջին տասնյակի մեջ՝ այս չափանիշին համապատասխանում են 9 խոշոր հարկային ապաստարաններ՝ Իռլանդիան, Սինգապուրը, Շվեյցարիան և Նիդեռլանդները (Conduit OFC-ները), ինչպես նաև Կայմանյան կղզիները, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները, Լյուքսեմբուրգը, Հոնկոնգը և Բերմուդյան կղզիները (Sink OFC-ները):

(†) CORPNET-ի 2017 թվականի հետազոտության մեջ նաև նշված է որպես 5 Conduit OFC-ներից մեկը (Իռլանդիա, Սինգապուր, Շվեյցարիա, Նիդեռլանդներ և Միացյալ Թագավորություն), կամ

(‡) CORPNET-ի 2017 թվականի հետազոտության մեջ նաև ընդգրկված է որպես լավագույն 5 OFC-ների ցանկում (Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ, Լյուքսեմբուրգ, Հոնկոնգ, Ջերսի, Բերմուդյան կղզիներ):

(Δ) Նշված է 2000 թվականի առաջին և ամենամեծ՝ 35 հարկային դրախտների ցանկում (2017 թվականի դրությամբ ԱՀԿ ցանկում ընդգրկված էր միայն Տրինիդադը և Տոբագոն):

Հետևաբար, ակադեմիկոսների շրջանում աշխարհի ամենամեծ հարկային դրախտների վերաբերյալ ամենաուժեղ կոնսենսուսն է՝ Իռլանդիա, Սինգապուր, Շվեյցարիա և Նիդեռլանդներ (խոշոր «խողովակային» OFC-ներ), ինչպես նաև Կայմանյան կղզիներ, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ, Լյուքսեմբուրգ, Հոնկոնգ և Բերմուդյան կղզիներ (խոշոր «խորը» «խողովակային» OFC-ներ), իսկ Միացյալ Թագավորությունը (խոշոր «խողովակային» OFC-ներից մեկը) դեռևս վերափոխման փուլում է։

Այս տասը խոշոր ապաստարաններից բոլորը, բացի Միացյալ Թագավորությունից և Նիդեռլանդներից, ընդգրկվել են Հայնս-Ռայսի 1994 թվականի սկզբնական ցուցակում։ Միացյալ Թագավորությունը 1994 թվականին հարկային դրախտ չի եղել և Հայնսը Նիդեռլանդների արդյունավետ հարկային դրույքաչափը 1994 թվականին գնահատել է ավելի քան 20%։ (Հայնսը Իռլանդիան նշել է որպես ամենացածր արդյունավետ հարկային դրույքաչափ ունեցող՝ 4%:) Դրանցից չորսը՝ Իռլանդիան, Սինգապուրը, Շվեյցարիան (5 առաջատար «խողովակային օֆշորային ընկերություններից» 3-ը) և Հոնկոնգը (5 լավագույն «խողովակային օֆշորային ընկերություններից» մեկը), ներառվել են Հայնս-Ռայսի 1994 թվականի ցանկի 7 հիմնական հարկային դրախտների ենթակատեգորիայում՝ ընդգծելով հարկային դրախտների կրճատման գործում առաջընթացի բացակայությունը:

Փոխարինող ցուցանիշների առումով այս ցանկը, բացառությամբ Կանադայի, ներառում է բոլոր յոթ երկրները, որոնք 1982 թվականից ի վեր ԱՄՆ-ում ստացել են մեկից ավելի հարկային ինվերսիա: Բացի այդ, այս խոշոր հարկային դրախտներից վեցը գտնվում են մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի առաջատար 15-ի մեջ, իսկ մյուս չորսից երեքը՝ Կարիբյան ավազանի երկրները, չեն ներառվել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և Համաշխարհային բանկի մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի աղյուսակներում։

2018 թվականի հունիսին BEPS հոսքերի համաշխարհային տնտեսական տվյալների վրա ազդեցության վերաբերյալ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի համատեղ զեկույցում վերը նշվածներից ութը (բացառությամբ Շվեյցարիայի և Միացյալ Թագավորության) նշվել են որպես աշխարհի առաջատար հարկային դրախտներ։

### Հարկային դրախտների թոփ 20
Հարկային ապաստարանների վերաբերյալ ոչ կառավարական, քանակական հետազոտությունների ամենաերկար ցանկը Ամստերդամի համալսարանի CORPNET-ի 2017 թվականի հուլիսի «Conduit and Sink OFC»-ների ուսումնասիրությունն է՝ 29 համարով (5 Conduit OFC և 25 Sink OFC): Ստորև ներկայացված են 20 ամենամեծերը (5 Conduit OFC և 15 Sink OFC), որոնք համընկնում են այլ հիմնական ցուցակների հետ հետևյալ կերպ՝

(*) Հայտնվում է որպես Օֆշորային գոտի բոլոր երեք քանակական ցուցակներում՝ Հայն 2010, ITEP 2017 և Զուկման 2018 (վերևում)

(♣) Հայտնվում է Ջեյմս Հայնսի 2010 թվականի 52 հարկային դրախտների ցանկում՝ ստորև նշված 20 վայրերից 17-ը ներառված են Ջեյմս Հայնսի 2010 թվականի ցանկում։

(Δ) Նշված է 2000 թվականի 35 հարկային դրախտների ամենամեծ ցանկում (2017 թվականի դրությամբ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության ցանկում ներառված էին միայն Տրինիդադ և Տոբագոն)՝ ստորև նշված վայրերից միայն չորսն են երբևէ եղել Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության ցանկում։

(↕) Նշված է Եվրամիության 2017 թվականի առաջին՝ 17 հարկային դրախտների ցանկում։ ստորև նշված վայրերից միայն մեկն է ներառված ԵՄ 2017 թվականի ցանկում։

Ինքնիշխան պետությունները, որոնք հիմնականում հանդես են գալիս որպես խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտներ, հետևյալն են՝

* *♣ Իռլանդիա՝ խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտ, որը որոշ հարկային գիտնականների կողմից գնահատվում է որպես ամենամեծը, այն առաջատար է մտավոր սեփականության վրա հիմնված BEPS գործիքների (օրինակ՝ կրկնակի իռլանդական), բայց նաև պարտքի վրա հիմնված BEPS գործիքների առումով։
* *♣ Սինգապուր՝ Ասիայի խոշորագույն կորպորատիվ հարկային դրախտը (ԱՄՆ տեխնոլոգիական ընկերությունների մեծ մասի գլխավոր գրասենյակը՝ Ասիայի և Ասիայի տարածաշրջանում) և հիմնական ուղի դեպի ասիական հիմնական «խորտակվող» OFC-ներ, Հոնկոնգ և Թայվան։
* *♣ Նիդեռլանդներ՝ խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտ և ամենամեծ Conduit OFC-ն՝ իր IP-ի վրա հիմնված BEPS գործիքների միջոցով (օրինակ՝ Dutch Sandwich)։
* Միացյալ Թագավորություն՝ 2009–12 թվականներին հարկային օրենսգրքի վերակառուցումից հետո կորպորատիվ հարկային դրախտի աճող միտում է նկատվել։ 24 գոտիներից 17-րդը Մեծ Բրիտանիայի ներկայիս կամ նախկին կախվածության մեջ գտնվող տարածքներում։ 

Ինքնիշխան պետություններ կամ ինքնավար շրջաններ, որոնք հանդես են գալիս որպես խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտներ և խոշոր ավանդական հարկային դրախտներ՝

* *♣ Շվեյցարիա՝ խոշոր ավանդական հարկային դրախտ և խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտ, այն ամուր կապված է դեպի Ջերսի նահանգի խոշորագույն օֆշորային գոտու հետ։
* *♣ Լյուքսեմբուրգ՝ աշխարհի ամենամեծ գոտիներից մեկը (վերջնակետ է հանդիսանում շատ կորպորատիվ հարկային դրախտների, մասնավորապես՝ Իռլանդիայի և Նիդեռլանդների համար)։
* *♣ Հոնկոնգը՝ «Ասիայի Լյուքսեմբուրգը» և գրեթե նույնքան մեծ «խորտակվող» OFC, որքան Լյուքսեմբուրգը, կապված է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի ամենամեծ կորպորատիվ հարկային դրախտի՝ Սինգապուրի հետ։

մինի|«Օֆշորային ֆինանսական կենտրոնների բացահայտում»։ Խորտակվող OFC-ների ցանկը՝ դասավորված ըստ արժեքի
Ինքնիշխան (ներառյալ փաստացի) պետություններ, որոնք հիմնականում հանդես են գալիս որպես ավանդական հարկային դրախտներ (բայց ունեն ոչ զրոյական հարկային դրույքաչափեր).

* Թայվան՝ Ասիայի և Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի խոշոր ավանդական հարկային դրախտը, որը Հարկային արդարադատության ցանցի կողմից նկարագրվում է որպես «Ասիական Շվեյցարիա»։
* ♣ Մալթա՝ ԵՄ-ի ներսում ի հայտ եկող հարկային դրախտ, որը դարձել է լրատվամիջոցների ավելի լայն ուշադրության թիրախ։

Ինքնիշխան կամ ենթաազգային պետությունները, որոնք շատ ավանդական հարկային դրախտներ են (այսինքն՝ հստակ 0% հարկի դրույքաչափով), ներառում են (ավելի ամբողջական ցանկը հակառակ աղյուսակում)՝

* ♣Δ Ջերսին (կախվածություն Միացյալ Թագավորությունից), դեռևս խոշոր ավանդական հարկային դրախտ է՝ CORPNET հետազոտությունը բացահայտում է շատ ուժեղ կապ Conduit OFC Switzerland-ի հետ (այսինքն՝ Շվեյցարիան ավելի ու ավելի է ապավինում Ջերսիին որպես ավանդական հարկային դրախտ) ունեցած ֆինանսական կայունության հարցեր։
* (♣Δ *[[Մեն կղզի]]* (Միացյալ Թագավորությունից կախված)), «ձախողված հարկային դրախտը», CORPNET-ի ուսումնասիրության մեջ չէ, բայց ներառված է ամբողջականության համար։)
* *Ներկայիս [[Բրիտանական անդրծովյան տարածքներ|Բրիտանական Անդրծովյան Տարածքները]]*, որտեղ 24 «Սինկ» OFC-ներից 17-ը Մեծ Բրիտանիայից ներկայիս կամ նախկին կախվածության մեջ են։
** *♣Δ Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ՝ աշխարհի ամենամեծ խորտակվող OFC-ն և պարբերաբար հանդես է գալիս որպես խումբ՝ Կայմանյան կղզիների և Բերմուդյան կղզիների (Կարիբյան «եռյակ») հետ միասին։
** *♣ Բերմուդյան կղզիները՝ ԱՄՆ-ում կորպորատիվ հարկային դրախտ են համարվում՝ ԱՄՆ-ում հարկային ինվերսիաների համար երկրորդ տեղն է զբաղեցնում միայն Իռլանդիայից հետո։
** *♣ Կայմանյան կղզիները, նաև ԱՄՆ-ի խոշոր կորպորատիվ հարկային դրախտն են՝ ԱՄՆ-ում կորպորատիվ հարկային ինվերսիաների 6-րդ ամենատարածված վայրը։
** ♣Δ Ջիբրալթարը, ինչպես Մեն կղզին, անկում է ապրել՝ նույնիսկ Մեծ Բրիտանիայի կողմից իր գործելակերպի վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով։
* ♣ Մավրիկիոս՝ դարձել է խոշոր հարկային ապաստան թե՛ ասիական (հատկապես Հնդկաստանի), թե՛ աֆրիկյան տնտեսությունների համար և այժմ ընդհանուր առմամբ զբաղեցնում է 8-րդ տեղը։
* Կյուրասաո՝ հոլանդական կախվածությունը 8-րդ տեղում էր Oxfam-ի հարկային ապաստարանների ցանկում և 12-րդ խոշորագույն OFC-ն, իսկ վերջերս ընդգրկվել է նաև ԵՄ-ի մոխրագույն ցանկում։
* ♣Δ Լիխտենշտեյն՝ վաղուց հաստատված շատ ավանդական եվրոպական հարկային դրախտ և աշխարհի լավագույն 10 «սեղմող» OFC-ների ցանկից դուրս։
* ♣Δ Բահամյան կղզիներ՝ հանդես է գալիս որպես ավանդական հարկային դրախտ (զբաղեցնում է 12-րդ տեղը OFC-ի խնայողական ցուցակում) և զբաղեցնում է 8-րդ տեղը ITEP-ի շահույթի ցանկում (նկար 4, էջ 16) կորպորատիվ դրախտների շարքում։ FSI-ում *գաղտնիության 3-րդ ամենաբարձր միավորն ունի*։
* ♣Δ↕ Սամոա՝ ավանդական հարկային դրախտ (14-րդ տեղը գրավել է OFC-ի ցանկում), նախկինում ունեցել է *գաղտնիության ամենաբարձր ցուցանիշներից* մեկը FSI-ում, որից հետո այն չափավոր նվազել է։

### Հարկային դրախտների պատմականորեն լայն ցանկեր
2010 թվականից հետո հարկային ապաստարանների վերաբերյալ հետազոտությունները կենտրոնացած են քանակական վերլուծության վրա (որը կարող է դասակարգվել) և հակված են անտեսել շատ փոքր հարկային ապաստարանները, որտեղ տվյալները սահմանափակ են, քանի որ այդ ապաստարաններն օգտագործվում են անհատական հարկերից խուսափելու, այլ ոչ թե կորպորատիվ հարկերից խուսափելու համար։ Համաշխարհային հարկային դրախտների վերջին հավաստի, լայն, չդասակարգված ցանկը Ջեյմս Հայնսի 2010 թվականի 52 հարկային դրախտների ցանկն է։ Այն ներկայացված է ստորև, սակայն ընդլայնված է մինչև 55՝ ներառելով 2017 թվականի հուլիսին Conduit and Sink OFC-ների ուսումնասիրության մեջ նշված այն ապաստարանները, որոնք 2010 թվականին ապաստարաններ չէին համարվում, մասնավորապես՝ Միացյալ Թագավորությունը, Թայվանը և Կյուրասաոն։ Ջեյմս Հայնսի 2010 թվականի ցանկը պարունակում է 35 սկզբնական Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության հարկային դրախտներից 34-ը։(†) 2017 թվականին CORPNET-ի կողմից նույնականացվել է որպես 5 խողովակներից մեկը։ Վերոնշյալ ցանկում ներառված են 5-ից 5-ը։

(‡) 2017 թվականին CORPNET-ի կողմից ճանաչվել է որպես 24 ամենամեծ ջրհորներից մեկը՝ վերը նշված ցանկում ներառված են 24-ից 23-ը (Գայանան բացակայում է):

(↕) Նշված է Եվրոպական Միության 2017 թվականի առաջին՝ 17 հարկային դրախտների ցանկում՝ վերը նշված ցանկը պարունակում է 17-ից 8-ը։

(Δ) Նշված է OECD 2000 թվականի առաջին և ամենամեծ ցանկում, որը ներառում է 35 հարկային դրախտներ (2017 թվականի դրությամբ OECD ցանկում ներառված էին միայն Տրինիդադը և Տոբագոն)՝ վերը նշված ցանկը պարունակում է 35-ից 34-ը (ԱՄՆ Վիրջինյան կղզիները բացակայում են)։

### Անսովոր դեպքեր
Ամերիկյան կազմակերպություններ.

* Դելավեր (ԱՄՆ), եզակի «ցամաքային» մասնագիտացված ապաստարան՝ ուժեղ գաղտնիության օրենքներով և լիբերալ ինկորպորացիոն ռեժիմով, սակայն կիրառվում են դաշնային և նահանգային հարկեր։
* Պուերտո Ռիկոն (ԱՄՆ), որը գրեթե կորպորատիվ հարկային դրախտի «զիջում» էր ԱՄՆ-ի կողմից, բայց որը մեծ մասամբ վերացվել է 2017 թվականի «Հարկերի կրճատման և աշխատատեղերի ստեղծման մասին» օրենքով։

Ֆինանսական գաղտնիքի ցուցակներում (օրինակ՝ Ֆինանսական գաղտնիքի ինդեքսում) ընդգրկված հիմնական ինքնիշխան պետություններն են, որոնք չեն ներառվել կորպորատիվ հարկային ապաստարանների կամ ավանդական հարկային ապաստարանների ցուցակներում

* Միացյալ Նահանգներ – հայտնի է գաղտնիությամբ՝ ըստ «Ֆինանսական գաղտնիության ինդեքսի» որոշ ցուցակներում «վիճահարույց» տեղ է գրավում։
* Գերմանիա – ԱՄՆ-ի նման, Գերմանիան կարող է ընդգրկվել ցուցակներում իր հարկային գաղտնիքի համար՝ ըստ «Ֆինանսական գաղտնիության ինդեքսի»:

Ո՛չ ԱՄՆ-ն, ո՛չ էլ Գերմանիան չեն հայտնվել հարկային ապաստարանների հետազոտությունների ոլորտի առաջատար ակադեմիական առաջնորդների, մասնավորապես՝ Ջեյմս Հայնս կրտսերի, Դհամմիկա Դհարմապալայի կամ Գաբրիել Զուկմանի կողմից կազմված որևէ հարկային ապաստարանների ցանկում։ Հայտնի չեն օտարերկրյա ընկերությունների կողմից ԱՄՆ-ում կամ Գերմանիայում հարկային ինվերսիաներ իրականացնելու դեպքեր, ինչը կորպորատիվ հարկային դրախտի հիմնական բնութագիրն է։

### Նախկին հարկային դրախտներ
* Բեյրութը, Լիբանան, նախկինում համբավ ուներ որպես Մերձավոր Արևելքի միակ հարկային դրախտը։ Սակայն սա փոխվել է 1966 թվականի «Ինտրա Բանկ»-ի փլուզումից հետո և Լիբանանի հետագա քաղաքական ու ռազմական վատթարացումը հետ պահեցին երկրի արտաքին օգտագործումը որպես հարկային ապաստարան։
* Լիբերիան ուներ բարգավաճ նավերի գրանցման արդյունաբերություն։ 1990-ականներին և 2000-ականների սկզբի արյունալի քաղաքացիական պատերազմների շարքը լրջորեն վնասել է երկրի նկատմամբ վստահությանը։ Այն փաստը, որ նավերի գրանցման բիզնեսը դեռևս շարունակվում է, մասամբ վկայում է դրա վաղ հաջողության մասին, մասամբ էլ՝ ազգային նավագնացության գրանցամատյանը Նյու Յորք, ԱՄՆ տեղափոխելու մասին։
* Տանժերի միջազգային գոտին կարճատև գոյություն է ունեցել որպես հարկային ապաստարան՝ 1945 թվականին իսպանացիների կողմից արդյունավետ վերահսկողության ավարտից մինչև 1956 թվականին Մարոկկոյի հետ պաշտոնապես վերամիավորումն ընկած ժամանակահատվածում։
* Խաղաղօվկիանոսյան որոշ կղզիներ հարկային դրախտներ էին, բայց սահմանափակվեցին 1990-ականների վերջին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) կարգավորման և թափանցիկության պահանջներով՝ սև ցուցակում ընդգրկվելու սպառնալիքի պատճառով։ Վանուատուի ֆինանսական ծառայությունների հանձնակատարը 2008 թվականի մայիսին հայտարարել է, որ իր երկիրը կբարեփոխի օրենքները և կդադարի լինել հարկային դրախտ։ «Մենք երկար ժամանակ կապված ենք եղել այս խարանի հետ և հիմա մենք ձգտում ենք խուսափել հարկային դրախտ լինելուց»։

## Մասշտաբ
### Ընդհանուր տեսք
[մինի|Բրիտանական HMRC-ը պաստառ է թողարկել՝ օֆշորային [Հարկերից խուսափում|հարկերից խուսափելու դեմ պայքարելու համար]]
Հարկային դրախտների ֆինանսական մասշտաբի գնահատումը բարդանում է դրանց բնորոշ թափանցիկության պակասի պատճառով։ Նույնիսկ այնպիսի իրավասություններ, որոնք համապատասխանում են Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության թափանցիկության պահանջներին, ինչպիսիք են Իռլանդիան, Լյուքսեմբուրգը և Նիդեռլանդները, տրամադրում են գաղտնիության այլընտրանքային գործիքներ (օրինակ՝ տրաստներ, QIAIF-ներ և ULL-ներ), որոնք կարող են օգտագործվել UBO-ների գաղտնիության համար։ Օրինակ, երբ ԵՄ հանձնաժողովը պարզել է, որ Apple-ի հարկային դրույքաչափը Իռլանդիայում կազմում է 0.005%, նրանք պարզեցին, որ Apple-ը 1990-ականների սկզբից ի վեր օգտագործել է իռլանդական ULL-ներ՝ իռլանդական հանրային հաշիվների ներկայացումից խուսափելու համար։

Բացի այդ, երբեմն շփոթություն է առաջանում հարկային ապաստարանների պատճառով *տարեկան կորցրած հարկերի գումարի* վրա կենտրոնացած թվերի (գնահատվում է հարյուրավոր միլիարդավոր ԱՄՆ դոլար) և հարկային ապաստարաններում գտնվող *կապիտալի գումարի* վրա կենտրոնացած թվերի (գնահատվում է տրիլիոնավոր ԱՄՆ դոլար) միջև:

2019 թվականի մարտի դրությամբ ֆինանսական մասշտաբի գնահատման համար օգտագործվող ամենաարժանահավատ մեթոդներն են եղել՝ՀԿ-ների կողմից կազմվել են բազմաթիվ այլ «ենթադրական գնահատականներ», որոնք կամ առաջին մեթոդի («Բանկային տվյալներ») կոպիտ ածանցյալներ են և հաճախ քննադատվում են գլոբալ բանկային և ֆինանսական համախառն տվյալներից սխալ մեկնաբանություններ և եզրակացություններ վերցնելու համար՝ ոչ հիմնավոր գնահատականներ ստանալու համար։

### Օֆշորային գների վերանայում (2012–2014)
Ֆինանսական ազդեցության վերաբերյալ ուշագրավ ուսումնասիրություններից մեկը *«Գինը օֆշորային տնտեսություններում՝ Վերանայված* 2012–2014 թվականներին» գիրքն էր, որը գրել է McKinsey & Company-ի նախկին գլխավոր տնտեսագետ Ջեյմս Ս՝ Հենրին։ Հենրին ուսումնասիրությունը կատարել է Հարկային արդարադատության ցանցի (TJN) համար և իր վերլուծության շրջանակներում ներկայացրել է տարբեր կազմակերպությունների կողմից անցյալում կատարված ֆինանսական գնահատականների պատմությունը։

Հենրին հիմնականում օգտագործել է տարբեր կարգավորող աղբյուրներից ստացված գլոբալ բանկային տվյալները՝ գնահատելու համար, որՀենրիի հեղինակությունը և այս վերլուծության խորությունը նշանակում էին, որ զեկույցը գրավել է միջազգային ուշադրությունը։ TJN-ը լրացրել է իր զեկույցը մեկ այլ զեկույցով, որը վերաբերում էր վերլուծության հետևանքներին՝ համաշխարհային անհավասարության և զարգացող տնտեսությունների համար կորցրած եկամուտների առումով: Հաշվետվությունը քննադատության է ենթարկվել 2013 թվականին *«Ջերսի Ֆայնենս»-ի* (Ջերսիի ֆինանսական ծառայությունների ոլորտի լոբբիստական խումբ) կողմից ֆինանսավորված և երկու ամերիկացի գիտնականների՝ Ռիչարդ Մորիսի և Էնդրյու Գորդոնի կողմից գրված զեկույցում: 2014 թվականին TJN-ը զեկույց հրապարակեց՝ արձագանքելով այս քննադատություններին։

### Ազգերի թաքնված հարստությունը (2015)
2015 թվականին ֆրանսիացի հարկային տնտեսագետ Գաբրիել Զուկմանը հրապարակել է *«Ազգերի թաքնված հարստությունը» աշխատությունը*, որն օգտագործում էր համաշխարհային ազգային հաշիվների տվյալները՝ հաշվարկելու հարուստ երկրների զուտ արտաքին ակտիվների այն քանակը, որոնք չեն հայտարարագրվում, քանի որ գտնվում են հարկային դրախտներում։ Զուկմանը գնահատել է, որ տնային տնտեսությունների համաշխարհային ֆինանսական հարստության մոտ 8-10%-ը, կամ ավելի քան 7.6 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար, պահվում է հարկային դրախտներում։

Զուկմանը իր 2015 թվականի գրքին հաջորդեցին մի քանի համահեղինակությամբ հոդվածներ, որոնք կենտրոնացած էին կորպորատիվ կողմից հարկային ապաստարանների օգտագործման վրա՝ «Ազգերի կորցրած շահույթը» (2016–2018) և «Չափազանց հարկային արտոնությունը» (2018), որոնք ցույց տվեցին, որ կորպորացիաները տարեկան ավելի քան 250 միլիարդ ԱՄՆ դոլար են պաշտպանում հարկերից։ Զուկմանը ցույց տվել է, որ դրանց գրեթե կեսը ամերիկյան կորպորացիաներ են և որ դա է եղել այն շարժիչ ուժը, թե ինչպես են ամերիկյան կորպորացիաները 2004 թվականից ի վեր կուտակել 1-ից 2 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի արտասահմանյան կանխիկ ավանդներ։ Զուկմանի (և այլոց) վերլուծությունը ցույց տվել է, որ համաշխարհային ՀՆԱ-ի ցուցանիշները էապես աղավաղվել են բազմազգ BEPS հոսքերի պատճառով։

Զուկմանի և համահեղինակների կողմից 2022 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը գնահատել է, որ միջազգային ընկերությունների շահույթի 36%-ը տեղափոխվում է հարկային դրախտներ։ Եթե շահույթը վերաբաշխվեր իր ներքին աղբյուրին, «ներքին շահույթը կաճեր մոտ 20%-ով Եվրամիության բարձր հարկեր ունեցող երկրներում, 10%-ով՝ Միացյալ Նահանգներում և 5%-ով՝ զարգացող երկրներում, մինչդեռ հարկային դրախտներում կնվազեր 55%-ով»:

### Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության/ԱՄՀ-ի զեկույցներ (2007 թվականից)
2007 թվականին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) գնահատել է, որ արտասահմանում պահվող կապիտալը կազմել է 5-ից 7 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար, կազմելով կառավարման տակ գտնվող համաշխարհային ներդրումների մոտավորապես 6-8%-ը։ 2017 թվականին որպես OECD BEPS նախագծի մաս, այն գնահատել է, որ հարկային ապաստարանների տիպի իրավասությունների միջոցով BEPS գործունեության միջոցով 100-ից 240 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի կորպորատիվ շահույթը պաշտպանվում էր հարկումից։

2018 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) եռամսյակային *«Ֆինանսներ և զարգացում»* ամսագիրը հրապարակել է ԱՄՀ-ի և հարկային ոլորտի մասնագետների համատեղ հետազոտություն՝ «Ծակելով վարագույրը» վերնագրով, որի համաձայն՝ համաշխարհային կորպորատիվ ներդրումների մոտ 12 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարը «պարզապես ֆանտոմ կորպորատիվ ներդրումներ» էին, որոնք կառուցված էին կորպորատիվ հարկումից խուսափելու համար և կենտրոնացած էին ութ հիմնական վայրերում։ 2019 թվականին նույն թիմը հրապարակել է «Ֆանտոմային ներդրումների աճը» վերնագրով լրացուցիչ հետազոտություն, որը գնահատում էր, որ համաշխարհային արտասահմանյան ուղղակի ներդրումների (FDI) բարձր տոկոսը «ֆանտոմային» էր և որ «հարկային դրախտներում դատարկ կորպորատիվ պատյանները խաթարում են հարկերի հավաքագրումը զարգացած, զարգացող շուկաներում և զարգացող տնտեսություններում»: Հետազոտությունը առանձնացրել է Իռլանդիան և գնահատել, որ Իռլանդիայի արտասահմանյան ուղղակի ներդրումների երկու երրորդից ավելի «ուրվական» են եղել։

## Խթաններ
### Բարգավաճում
Ջեյմս Հայնս կրտսերը մի քանի հետազոտական աշխատանքներում ցույց է տվել, որ հարկային դրախտները սովորաբար փոքր, բայց լավ կառավարվող երկրներ են և որ հարկային դրախտ լինելը զգալի բարգավաճում է բերել։ 2009 թվականին Հայնսը և Դհարմապալան ենթադրեցին, որ երկրների մոտավորապես 15%-ը հարկային դրախտներ են, բայց նրանք զարմացան, թե ինչու ավելի շատ երկրներ չեն դարձել հարկային դրախտներ՝ հաշվի առնելով այն տեսանելի տնտեսական բարգավաճումը, որը դա կարող է բերել։Հայնսն ու Դհարմապալան եզրակացրեցին, որ կառավարումը լուրջ խնդիր էր փոքր երկրների համար՝ փորձելով դառնալ հարկային դրախտներ։ Միայն այն երկրները, որոնք ունեն ուժեղ կառավարում և օրենսդրություն, որին վստահում են օտարերկրյա կորպորացիաները և ներդրողները, կդառնան հարկային դրախտներ։ Հայնսի և Դհարմապալայի դրական տեսակետը հարկային ապաստարան դառնալու ֆինանսական օգուտների վերաբերյալ, ինչպես նաև հարկային ապաստարանների հետազոտությունների ոլորտում երկու խոշոր ակադեմիական առաջնորդներից լինելը նրանց սուր հակամարտության մեջ դրել է *հարկային արդարադատությունը* պաշտպանող ոչ կառավարական կազմակերպությունների հետ, ինչպիսին է «Հարկային արդարադատության ցանցը», որը նրանց մեղադրում էր հարկերից խուսափելը խթանելու մեջ։

### Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ
[մինի|Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագետ [Փոլ Քրուգման|Փոլ Քրուգմանը Apple-ի BEPS գործիքների 2015 թվականի առաջին եռամսյակի վերակառուցման արդյունքում Իռլանդիայի ազգային հաշիվների 2015 թվականի վերահաշվարկն անվանել է «լեպրիկոնի տնտեսագիտություն»։]]
Հարկային դրախտները բարձր վարկանիշ ունեն մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի առումով, քանի որ դրանց «վերնագրային» տնտեսական վիճակագրությունը արհեստականորեն ուռճացված է BEPS հոսքերի միջոցով, որոնք ավելացնում են դրախտի ՀՆԱ-ն, բայց չեն հարկվում դրախտում։ Որպես BEPS հոսքերի ամենամեծ խթանողներ, մասնավորապես՝ կորպորատիվ կենտրոնացած հարկային դրախտները կազմում են մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ցուցանիշով 10-15 առաջատար աղյուսակների մեծ մասը, բացառությամբ նավթագազային երկրների: Հարկային ապաստարանների վերաբերյալ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի բարձր ցուցանիշը, նյութական բնական ռեսուրսների բացակայության դեպքում, հարկային ապաստարանի կարևոր մոտավոր ցուցանիշ է։ FSF-IMF-ի կողմից օֆշորային ֆինանսական կենտրոնի սահմանման հիմքում ընկած է այն երկիրը, որտեղ ֆինանսական BEPS հոսքերը անհամաչափ են տեղական տնտեսության չափին։ Apple-ի 2015 թվականի առաջին եռամսյակի «leprecon economics» BEPS գործարքը Իռլանդիայում դրամատիկ օրինակ էր, որը ստիպել է Իռլանդիային հրաժարվել իր ՀՆԱ-ի և ՀՆԱ-ի չափանիշներից 2017 թվականի փետրվարին՝ հօգուտ նոր չափանիշի՝ փոփոխված համախառն ազգային եկամտի կամ ՀՆԱ*-ի։

ՀՆԱ-ի արհեստական գնաճը կարող է գրավել թերագնահատված օտարերկրյա կապիտալ (ովքեր օգտագործում են «վերնագրային» պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը ապաստարանի համար), այդպիսով առաջացնելով ավելի ուժեղ տնտեսական աճի փուլեր։ Սակայն, լծակի աճը հանգեցնում է ավելի խիստ վարկային ցիկլերի, մասնավորապես այն դեպքերում, երբ ՀՆԱ-ի արհեստական բնույթը ենթարկվում է օտարերկրյա ներդրողներին։

*Նշումներ՝*

### Ընդունում
2018 թվականին հարկային դրախտների հայտնի տնտեսագետ Գաբրիել Զուկմանը ցույց է տվել, որ կորպորատիվ հարկային վեճերի մեծ մասը բարձր հարկեր ունեցող իրավասությունների միջև է, այլ ոչ թե բարձր և ցածր հարկեր ունեցող իրավասությունների միջև։ Զուկմանի (և այլոց) հետազոտությունը ցույց տվել է, որ Իռլանդիայի, Լյուքսեմբուրգի և Նիդեռլանդների նման խոշոր ապաստարանների հետ վեճերը իրականում բավականին հազվադեպ են։

## Առավելություններ
### Աճի խթանիչներ
Հարկային ապաստարանների վերաբերյալ հետազոտության վիճահարույց ոլորտներից մեկն այն ենթադրությունն է, որ հարկային ապաստարանները իրականում խթանում են համաշխարհային տնտեսական աճը՝ լուծելով բարձր հարկեր ունեցող երկրների հարկային ռեժիմներում առկա ենթադրյալ խնդիրները (օրինակ՝ վերը նշված քննարկումը ԱՄՆ «համաշխարհային» հարկային համակարգի վերաբերյալ): Հարկային ապաստարանների հետազոտությունների ոլորտի կարևոր ակադեմիական առաջնորդները, ինչպիսիք են Հայնսը Դհարմապալան և ուրիշներ վկայակոչել են այն մասին, որ որոշ դեպքերում հարկային ապաստարանները, կարծես, խթանում են տնտեսական աճը բարձր հարկեր ունեցող երկրներում և կարող են աջակցել շահավետ հիբրիդային հարկային ռեժիմների՝ ներքին գործունեության վրա բարձր հարկերի, բայց միջազգային աղբյուրներից ստացված կապիտալի կամ եկամտի վրա ցածր հարկերի դեպքում։Օֆշորային ֆինանսական կենտրոնների («ՕՖԿ») վերաբերյալ ամենաշատ մեջբերվող հոդվածը, որը սերտորեն կապված է հարկային ապաստարանների հետ, նշել է ՕՖԿ-ների դրական և բացասական կողմերը հարևան բարձր հարկերով կամ աղբյուրային տնտեսություններում և մի փոքր արտահայտվել է ՕՖԿ-ների օգտին:Սակայն այլ նշանավոր հարկային գիտնականներ կտրականապես վիճարկում են այս տեսակետները, ինչպիսիք են Սլեմրոդի և Ուիլսոնի աշխատանքը, որոնք իրենց փաստաթղթերում հարկային դրախտները բնութագրվում են որպես նորմալ հարկային ռեժիմներ ունեցող իրավասությունների համար *վնասակար գործոններ*, որոնք կարող են վնասել նրանց տնտեսություններին։ Բացի այդ, *հարկային արդարադատության* քարոզարշավի խմբերը նույնքան քննադատաբար են մոտեցել Հայնսին և ուրիշներին այս տեսակետներով։ 2018 թվականի հունիսին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից անցկացված հետազոտությունը ցույց տվել է, որ հարկային դրախտներից բարձր հարկեր ունեցող երկրներ եկած արտասահմանյան ուղղակի ներդրումների («FDI») մեծ մասը իրականում ծագել է բարձր հարկեր ունեցող երկրից և օրինակ՝ Միացյալ Թագավորություն մուտք գործող FDI-ի ամենամեծ աղբյուրը իրականում Միացյալ Թագավորությունից էր, բայց ներդրվել է հարկային դրախտների միջոցով:

Կորպորատիվ հարկման տնտեսական աճի վրա ազդեցության և կորպորատիվ հարկերի անհրաժեշտության վերաբերյալ ավելի լայն վիճարկվող տնտեսական տեսությունների միջև սահմանները հեշտ է մշուշոտել։ Հարկային դրախտները ուսումնասիրած այլ հետազոտողներ, ինչպիսին է Զուկմանը, ընդգծում են հարկային դրախտների անարդարությունը և դրա հետևանքները տեսնում են որպես հասարակության զարգացման համար կորցրած եկամուտ: Այն մնում է վիճելի տարածք՝ երկու կողմերն էլ կողմնակիցներ ունենալով։

### ԱՄՆ հարկային մուտքեր
1994 թվականի Հայնս-Ռայսի հոդվածի եզրակացություններից մեկը, որը վերահաստատվել է նաև ուրիշների կողմից, հետևյալն է՝ *[հարկային դրույքներից] ստացված ցածր արտասահմանյան հարկային դրույքաչափերը, վերջին հաշվով, մեծացնում են ԱՄՆ հարկային հավաքագրումները*։ Հայնսը ցույց է տվել, որ հարկային դրախտներից օգտվելով՝ օտարերկրյա հարկեր չվճարելու արդյունքում ԱՄՆ միջազգային ընկերությունները խուսափում էին օտարերկրյա հարկային վարկեր կուտակելուց, որոնք կնվազեցնեին նրանց ԱՄՆ հարկային պարտավորությունը։ Հայնսը մի քանի անգամ անդրադարձել է այս եզրակացությանը և իր 2010 թվականի «Գանձերի կղզիներ» հոդվածում, որտեղ նա ցույց է տվել, թե ինչպես են ԱՄՆ միջազգային ընկերությունները օգտագործել հարկային դրախտները և BEPS գործիքները՝ ճապոնական ներդրումների վրա իրենց հարկերից խուսափելու համար, նշել է, որ սա հաստատվում է ընկերությունների մակարդակով անցկացված այլ փորձարարական հետազոտություններով։ Հայնսի դիտարկումները կազդեին ԱՄՆ քաղաքականության վրա հարկային դրախտների նկատմամբ, ներառյալ 1996 թվականի «ստուգման վանդակի» կանոնները կանոնները և ԱՄՆ-ի թշնամական վերաբերմունքի վրա Իռլանդիայի BEPS գործիքները զսպելու OECD-ի փորձերի նկատմամբ և թե ինչու, չնայած Google-ի, Facebook-ի և Apple-ի նման ընկերությունների կողմից իռլանդական BEPS գործիքներով հարկերից խուսափելու մասին հրապարակային բացահայտմանը՝ ԱՄՆ-ն քիչ բան է արել դրանք կանգնեցնելու համար։
մինի|Ամերիկյան միջազգային ընկերությունները ամրագրում են իրենց ոչ ամերիկյան ապրանքների կեսից ավելին։ Հարկային դրախտներում շահույթի ստացում BEPS գործիքների միջոցով (2016 BEA)։
2018 թվականի հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին անցկացված հետազոտությունը հաստատել է, որ ԱՄՆ միջազգային ընկերությունները հարկային ապաստարանների և BEPS գործիքների ամենամեծ համաշխարհային օգտագործողներն են։
մինի|ԱՄՆ կորպորատիվ շահույթի բաշխումը (որպես ԱՄՆ ՀՆԱ-ի տոկոսը) ամրագրված է արտասահմանյան վայրերում (BEA տվյալներ)
2019 թվականին ոչ ակադեմիական խմբերը, ինչպիսին է Արտաքին հարաբերությունների խորհուրդը, գիտակցեցին ԱՄՆ կորպորատիվի կողմից հարկային ապաստարանների օգտագործման մասշտաբները`*Հարկային արդարադատության* խմբերը Հայնսի հետազոտությունը մեկնաբանեցին որպես ԱՄՆ-ի հարկային մրցակցության մեջ մտնելը բարձր հարկեր ունեցող երկրների հետ (այսինքն՝ ԱՄՆ գանձարանը ավելորդ հարկեր է վաստակում ուրիշների հաշվին): 2017 թվականի TCJA-ն, կարծես, հաստատում է այս տեսակետը, քանի որ ԱՄՆ գանձարանը կարող է 15.5% հայրենադարձության հարկ գանձել ավելի քան 1 տրիլիոն դոլարի չհարկված օֆշորային շահույթից, որը կուտակվել է ամերիկյան միջազգային ընկերությունների կողմից ոչ ամերիկյան ընկերությունների BEPS գործիքների միջոցով։ Ս՝ եկամուտներ։ Արդյո՞ք այս ամերիկյան միջազգային ընկերությունները հարկեր էին վճարում այս ոչ ամերիկյան ընկերություններից։ Ս՝ շահույթը այն երկրներում, որտեղ դրանք ստացվել են, ԱՄՆ-ում հետագա հարկման պարտավորությունը քիչ կլիներ։ Զուկմանի և Ռայթի (2018) հետազոտությունը գնահատել է, որ TCJA-ի հայրենադարձության նպաստի մեծ մասը բաժին է հասել ԱՄՆ միջազգային ընկերությունների բաժնետերերին, այլ ոչ թե ԱՄՆ գանձարանին:

Հարկային ապաստարաններն ուսումնասիրող գիտնականները Վաշինգտոնի կողմից ԱՄՆ կորպորատիվ հարկային ապաստարանների օգտագործմանը աջակցությունը վերագրում են Վաշինգտոնի և այլ բարձր հարկեր ունեցող Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) երկրների միջև քաղաքական փոխզիջմանը՝ ԱՄՆ «համաշխարհային» հարկային համակարգի թերությունները փոխհատուցելու համար: Հայնսը պաշտպանում էր «տարածքային» հարկային համակարգին անցնելը, ինչպես օգտագործում են մյուս երկրների մեծ մասը, ինչը կվերացներ ԱՄՆ-ի բազմազգ ընկերությունների կարիքը հարկային դրախտների նկատմամբ։ 2016 թվականին Հայնսը գերմանացի հարկային ակադեմիկոսների հետ միասին ցույց տվել է, որ գերմանական միջազգային ընկերությունները քիչ են օգտվում հարկային ապաստարաններից, քանի որ նրանց հարկային ռեժիմը՝ «տարածքային» համակարգը վերացնում է դրա անհրաժեշտությունը:

Հայնսի հետազոտությունը մեջբերվել է Տնտեսական խորհրդատուների խորհրդի («CEA») կողմից 2017 թվականին TCJA օրենսդրության մշակման ժամանակ և հիբրիդային «տարածքային» հարկային համակարգի շրջանակին անցնելու օգտին:

## Հասկացություններ
Կան մի շարք նշանակալի հասկացություններ այն մասին, թե ինչպես են անհատները և կորպորացիաները շփվում հարկային դրախտների հետ:

### Գրավված նահանգ
Հարկային դրախտների վերաբերյալ որոշ հեղինակներ դրանք նկարագրում են որպես «գրավված պետություններ» իրենց օֆշորային ֆինանսական արդյունաբերության կողմից՝ ենթադրելով, որ հարկային դրախտից գործող մասնագիտական ծառայություններ մատուցող ընկերությունների իրավական, հարկային և այլ պահանջները ավելի բարձր առաջնահերթություն են ստանում, քան ցանկացած հակասական պետական կարիք: Այս տերմինը հատկապես օգտագործվել է փոքր հարկային դրախտների համար, օրինակներ են Դելավերը, Սեյշելյան կղզիները և Ջերսին: Սակայն «գրավված պետություն» տերմինը օգտագործվել է նաև ավելի մեծ և ավելի հաստատված Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) և ԵՄ օֆշորային ֆինանսական կենտրոնների կամ հարկային դրախտների համար: Ռոնեն Պալանը նշել է, որ նույնիսկ այն դեպքերում, երբ հարկային դրախտները սկզբնապես եղել են «առևտրի կենտրոններ», դրանք ի վերջո կարող են «գրավվել» «հզոր արտասահմանյան ֆինանսական և իրավաբանական ընկերությունների կողմից, որոնք գրում են այդ երկրների օրենքները, որոնք հետո շահագործում են»: Շոշափելի օրինակներից են Amazon-ի «Project Goldcrest» հարկային կառուցվածքի 2016 թվականի հրապարակային բացահայտումը, որը ցույց տվել է, թե որքան սերտորեն է Լյուքսեմբուրգի պետությունը երկու տարուց ավելի համագործակցել Amazon-ի հետ՝ համաշխարհային հարկերից խուսափելու համար: Այլ օրինակներից են այն, թե ինչպես Նիդեռլանդների կառավարությունը վերացրել է կորպորատիվ հարկերից խուսափելը կանխելու դրույթները՝ ստեղծելով հոլանդական Sandwich BEPS գործիքը, որը հոլանդական իրավաբանական ընկերությունները այնուհետև շուկայահանեցին ԱՄՆ կորպորացիաներին։

### Արտոնյալ հարկային որոշում
Արտոնյալ հարկային որոշումները (PTR) կարող են օգտագործվել իրավասության կողմից բարորակ պատճառներով, օրինակ՝ հարկային խթանների համար՝ քաղաքային վերականգնումը խրախուսելու համար։ Այնուամենայնիվ, PTR-ները կարող են օգտագործվել նաև ավանդական հարկային դրախտներում սովորաբար հանդիպող հարկային ռեժիմների ասպեկտները ներկայացնելու համար: Օրինակ` մինչդեռ Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացիները վճարում են լիարժեք հարկեր իրենց ակտիվների համար, Մեծ Բրիտանիայում օրինական բնակվող օտարերկրյա քաղաքացիները չեն վճարում հարկեր իրենց համաշխարհային ակտիվների համար, քանի դեռ նրանք մնում են Մեծ Բրիտանիայից դուրս՝ այսպիսով, օտարերկրյա բնակչի համար Մեծ Բրիտանիան իրեն պահում է ավանդական հարկային դրախտի նման: Որոշ հարկային ակադեմիկոսներ ասում են, որ PTR-ները տարբերակում են ավանդական հարկային ապաստարանները «ավելի շատ աստիճանի հարց է, քան որևէ այլ բանի»: Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) հետաքննությունը դարձրել է վնասակար հարկային գործելակերպի դեմ պայքարի իր երկարաժամկետ նախագծի կարևոր մասը, որը սկսվել է 1998 թվականին։ 2019 թվականի դրությամբ OECD-ն հետաքննել էր ավելի քան 255 հետաքննություն: 2014 թվականի Lux Leaks-ը բացահայտել է Լյուքսեմբուրգի իշխանությունների կողմից PriceWaterhouseCoopers-ի կորպորատիվ հաճախորդներին տրամադրված 548 PTR-ների մասին։ Երբ ԵՄ հանձնաժողովը 2016 թվականին Apple-ին տուգանել է 13 միլիարդ ԱՄՆ դոլարով, որը պատմության մեջ ամենամեծ հարկային տուգանքն էր՝ նրանք պնդել են, որ Apple-ը 1991 և 2007 թվականներին ստացել է «արտոնյալ հարկային որոշումներ»։

### Հարկային ինվերսիա
Կորպորացիաները կարող են իրենց իրավաբանական գլխավոր գրասենյակը տեղափոխել ավելի բարձր հարկային ռեգիստրիայից հարկային դրախտ՝ իրականացնելով հարկային ինվերսիա։ «Մերկ հարկային ինվերսիան» այն է, երբ կորպորացիան նոր վայրում նախկինում քիչ գործարար գործունեություն է ծավալել։ Առաջին հարկային ինվերսիան 1983 թվականին «ՄաքԴերմոտ Ինթերնեշնլի» «մերկ ինվերսիան» է եղել Պանամայում։ ԱՄՆ Կոնգրեսը փաստացի արգելել է «մերկ ինվերսիաները» ամերիկյան կորպորացիաների համար՝ 2004 թվականի Ամերիկյան աշխատատեղերի ստեղծման մասին օրենքում ներմուծելով IRS 7874 կանոնակարգը։ «Միաձուլման հարկային ինվերսիան» այն դեպքն է, երբ կորպորացիան հաղթահարում է IRS 7874-ը՝ միաձուլվելով այն կորպորացիայի հետ, որն ունի «էական գործարար ներկայություն» նոր վայրում։ Առանցքային գործարար ներկայության պահանջը նշանակում էր, որ ԱՄՆ կորպորացիաները կարող էին տեղափոխվել միայն ավելի մեծ հարկային դրախտներ, մասնավորապես՝ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) հարկային դրախտներ և ԵՄ հարկային դրախտներ։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության կողմից 2016 թվականին կարգավորումների հետագա խստացումը, ինչպես նաև 2017 թվականի ԱՄՆ հարկային բարեփոխումների մասին TCJA-ն, նվազեցրին ԱՄՆ կորպորացիայի հարկային արտոնությունները, որոնք վերածվում էին հարկային դրախտի։

### Բազայի էրոզիա և շահույթի տեղափոխում
Նույնիսկ երբ կորպորացիան հարկային ինվերսիա է իրականացնում դեպի հարկային ապաստարան, այն նաև պետք է տեղափոխի (կամ եկամտից զրկի) իր չհարկված շահույթը դեպի նոր հարկային ապաստարան։ Սրանք կոչվում են բազայի էրոզիայի և շահույթի տեղափոխման (BEPS) մեթոդներ։ ԱՄՆ կորպորացիաները 2004-ից 2017 թվականներին օգտագործել են BEPS-ի նշանակալի գործիքներ, ինչպիսին է «Կրկնակի իռլանդականը հոլանդական սենդվիչով», Բերմուդյան կղզիների նման հարկային դրախտներում (օրինակ՝ Apple-ի Բերմուդյան սև խոռոչը) 1-2 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի չհարկված արտասահմանյան կանխիկ պահուստներ կուտակելու համար։ 2017 թվականին OECD-ն գնահատել է, որ BEPS գործիքները տարեկան 100-200 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի կորպորատիվ շահույթ են պաշտպանել հարկերից, մինչդեռ 2018 թվականին Զուկմանը գնահատել է, որ այդ թիվը տարեկան մոտ 250 միլիարդ ԱՄՆ դոլար է։ Սա տեղի ունեցավ չնայած 2012–2016 թվականների OECD BEPS նախագծին։ 2015 թվականին Apple-ը կատարել է պատմության մեջ գրանցված ամենամեծ BEPS գործարքը՝ իր մտավոր սեփականության 300 միլիարդ ԱՄՆ դոլարը տեղափոխելով Իռլանդիա, այսպես կոչված՝ հիբրիդային հարկային ինվերսիայի միջոցով։

Ամենամեծ BEPS գործիքները նրանք են, որոնք օգտագործում են մտավոր սեփականության (IP) հաշվառումը՝ շահույթը իրավասությունների միջև *տեղափոխելու* համար։ Այն գաղափարը, որ կորպորացիան իր ծախսերը մեկ իրավասության մեջ գտնվող իր շահույթից գանձում է մեկ այլ իրավասության մեջ գտնվող իր ծախսերը (այսինքն՝ տրանսֆերային գնագոյացում), լավ հասկացված և ընդունված է։ Այնուամենայնիվ, մտավոր սեփականությունը թույլ է տալիս կորպորացիային զգալիորեն «վերագնահատել» իր ծախսերը։ Օրինակ, ծրագրային ապահովման խոշոր մասի մշակման համար աշխատավարձերի և վերադիր ծախսերի գումարը կարող է կազմել 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Մտավոր սեփականության հաշվառումը հնարավորություն է տալիս ծրագրային ապահովման օրինական սեփականության իրավունքը տեղափոխել հարկային դրախտ, որտեղ այն կարող է վերագնահատվել մինչև 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի արժեք, որը դառնում է այն նոր գինը, որով այն դուրս է գրվում համաշխարհային շահույթից։ Սա ստեղծում է ամբողջ համաշխարհային շահույթի *տեղափոխում* հարկային դրախտ։ Ինտելեկտուալ սեփականությունը նկարագրվել է որպես «կորպորատիվ հարկերից խուսափելու առաջատար միջոց»։

### Կորպորատիվ հարկային դրախտ
մինի|2018 թվականի Գլոբալ նորարարական սեփականության կենտրոնի (GIPC) իրավական համակարգերի լիգայի աղյուսակ՝ ''Արտոնագրերի'' ենթակատեգորիա
Ավանդական OFC-ները, ինչպիսիք են Կայմանյան կղզիները, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները, Գերնսին կամ Ջերսին, հստակ են իրենց կորպորատիվ հարկային չեզոքության հարցում: Այս պատճառով նրանք հակված չեն կնքել լիարժեք երկկողմ հարկային պայմանագրեր այլ ավելի բարձր հարկեր ունեցող իրավասությունների հետ։ Փոխարենը, այդ իրավասություններում ներդրումային կառույցներից ստացված եկամուտները ենթակա են համապատասխան ցամաքային իրավասության կողմից սահմանված լրիվ պահվող հարկի։ Բրիտանական արտասահմանյան տարածքները և թագի կախվածությունները բոլորն էլ ապահովում են լիակատար հարկային թափանցիկություն և ավտոմատ հարկային հաշվետվություններ ցամաքային հարկային մարմիններին՝ CRS-ի և FACTA-ի միջոցով։

Այլ հարկային դրախտներ, օրինակ՝ Եվրոպայում կամ Ասիայում, պահպանում են կորպորատիվ հարկման ավելի բարձր, ոչ զրոյական «գլխավոր» դրույքաչափեր, բայց փոխարենը տրամադրում են բարդ և գաղտնի BEPS գործիքներ և PTR-ներ, որոնք «արդյունավետ» կորպորատիվ հարկի դրույքաչափը մոտեցնում են զրոյի։ Դրանք բոլորն էլ աչքի են ընկնում մտավոր սեփականության իրավունքի առաջատար իրավասություններում։ Այս «կորպորատիվ հարկային դրախտները» (կամ Conduit OFC-ները) էլ ավելի են բարձրացնում հեղինակությունը՝ պահանջելով, որ կորպորացիան օգտագործի իր BEPS գործիքները/PTR-ները՝ դրախտում «էական ներկայություն» պահպանելու համար։ Սա կոչվում է զբաղվածության հարկ և կարող է կորպորացիային արժենալ եկամուտների մոտ 2-3%-ը։ Այնուամենայնիվ, այս նախաձեռնությունները թույլ են տալիս կորպորատիվ հարկային ապաստարանին պահպանել լիարժեք երկկողմ հարկային պայմանագրերի մեծ ցանցեր, որոնք թույլ են տալիս ապաստարանում գտնվող կորպորացիաներին համաշխարհային չհարկված շահույթը *տեղափոխել* ապաստարան (և դեպի խնայողական OFC-ներ, ինչպես ցույց է տրված վերևում): Այս «կորպորատիվ հարկային դրախտները» կտրականապես հերքում են հարկային դրախտ լինելու հետ որևէ կապ և պահպանում են համապատասխանության և թափանցիկության բարձր մակարդակ, որոնցից շատերը գտնվում են Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ) սպիտակ ցուցակում (և ՏՀԶԿ կամ ԵՄ անդամներ են):

### Խողովակներ և լվացարաններ
2017 թվականին Ամստերդամի համալսարանի CORPNET հետազոտական խումբը հրապարակել է ավելի քան 98 միլիոն համաշխարհային կորպորատիվ կապերի վերաբերյալ իրենց բազմամյա մեծ տվյալների վերլուծության արդյունքները։ CORPNET-ը անտեսել է հարկային ապաստարանի նախկին ցանկացած սահմանում կամ որևէ իրավական կամ հարկային կառուցվածքային հայեցակարգ՝ փոխարենը հետևելով զուտ քանակական մոտեցման։ CORPNET-ի արդյունքները հարկային դրախտների ըմբռնումը բաժանել են երկու խմբի՝ «սինխ» OFC-ների, որոնք ավանդական հարկային դրախտներ են, որտեղ կորպորացիաները ուղղորդում են չհարկված միջոցները և «խողովակային OFC-ների, որոնք այն իրավասություններն են, որոնք ստեղծում են OECD-ին համապատասխանող հարկային կառուցվածքներ, որոնք թույլ են տալիս չհարկված միջոցները ուղղորդել ավելի բարձր հարկեր ունեցող իրավասություններից դեպի «սինխ» OFC-ներ։ CORPNET-ի Conduit OFC-ները ներառում էին մի քանի խոշոր իրավասություններ, որոնք համարվում էին OECD և/կամ ԵՄ հարկային դրախտներ, այդ թվում՝ Նիդեռլանդները, Միացյալ Թագավորությունը, Շվեյցարիան և Իռլանդիան: Խողովակային OFC-ները ուժեղ փոխկապակցված են ժամանակակից «կորպորատիվ հարկային դրախտների» հետ, իսկ ներծծող OFC-ները՝ «ավանդական հարկային դրախտների» հետ։

### Հարկային արտոնություններով փաթեթավորում
Բացի կորպորատիվ կառուցվածքներից, հարկային դրախտները նաև ապահովում են հարկերից ազատ (կամ «հարկային չեզոք») իրավական փաթեթավորում ակտիվներ պահելու համար: Այս հատուկ ծառայությունների և հատուկ ծառայությունների ընկերությունները (SPV) ոչ միայն ազատված են բոլոր հարկերից, տուրքերից և ԱԱՀ-ից, այլև հարմարեցված են կարգավորող պահանջներին և որոշակի հատվածների բանկային պահանջներին: Օրինակ` զրոյական հարկերով 110-րդ բաժնի հատուկ ապահովագրական պայմանագիրը (SPV) համաշխարհային արժեթղթավորման շուկայի հիմնական փաթեթավորումն է: Այս հատուկ մասնագիտացված վարկային կազմակերպությունն առաջարկում է առանձնահատկություններ, այդ թվում՝ որբ կառուցվածքներ, որոնք հեշտացված են սնանկությունից խուսափելու պահանջները բավարարելու համար, ինչը տեղին չէր լինի ավելի մեծ ֆինանսական կենտրոններում, քանի որ դա կարող է վնասել տեղական հարկային բազային, բայց անհրաժեշտ է բանկերի կողմից արժեթղթերի ստեղծման դեպքում։ Կայմանյան կղզիների SPC-ն ակտիվների կառավարիչների կողմից օգտագործվող կառուցվածք է, քանի որ այն կարող է ներառել ակտիվների դասեր, ինչպիսիք են մտավոր սեփականության («IP») ակտիվները, կրիպտոարժույթային ակտիվները և ածխածնային վարկային ակտիվները՝ մրցակից ապրանքների թվում են իռլանդական QIAIF-ը և Լյուքսեմբուրգի SICAV-ը:

## Տվյալների արտահոսք
Հարկային դրախտներում գտնվող որոշ բիզնեսներ ենթարկվել են հաճախորդների հաշիվների տվյալների անօրինական ձեռքբերման և հրապարակային կամ ոչ հրապարակային բացահայտման, որոնցից ամենանշանակալին են՝

### Լիխտենշտեյնի հարկային գործը (2008)
2008 թվականին Գերմանիայի Դաշնային հետախուզական ծառայությունը 4.2 միլիոն եվրո վճարել է Լիխտենշտեյնի LGT Treuhand բանկի նախկին տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արխիվագետ Հայնրիխ Կիբերին՝ բանկի 1250 հաճախորդների հաշիվների մանրամասների ցանկը տրամադրելու համար: Հետևեցին հետաքննություններ և ձերբակալություններ՝ կապված անօրինական հարկերից խուսափելու մեղադրանքների հետ: Գերմանական իշխանությունները տվյալները կիսեցին ԱՄՆ Հարկային ծառայության հետ, իսկ բրիտանական Հարկային և ներքին գործերի ծառայությունը (HMRC) նույն տվյալների համար վճարել է 100,000 ֆունտ ստեռլինգ: Տվյալները ստացել են նաև մի շարք այլ եվրոպական երկրների, Ավստրալիայի և Կանադայի իշխանությունները։ Լիխտենշտեյնի իշխանությունները խստորեն բողոքեցին դեպքի դեմ և ձերբակալման որոշում կայացրին տվյալների արտահոսքի մեջ կասկածվող տղամարդու նկատմամբ:

### Բրիտանական Վիրջինյան կղզիների ծովային արտահոսքեր (2013)
2013 թվականի ապրիլին Հետաքննող լրագրողների միջազգային կոնսորցիումը (ICIJ) հրապարակել է որոնելի 260 գիգաբայթ ծավալով տվյալների բազա, որը պարունակում էր 2.5 միլիոն հարկային ապաստարանների հաճախորդների ֆայլեր, որոնք անանուն կերպով արտահոսել էին ICIJ-ին և վերլուծվել 58 երկրների 112 լրագրողների կողմից։ Հաճախորդների մեծ մասը եկել էր մայրցամաքային Չինաստանից, Հոնկոնգից, Թայվանից, Ռուսաստանի Դաշնությունից և նախկին Խորհրդային հանրապետություններից, ընդ որում՝ Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները համարվում են չինացի հաճախորդների համար ամենակարևոր հարկային ապաստարանը, իսկ Կիպրոսը կարևոր հարկային ապաստարան է ռուս հաճախորդների համար : Արտահոսած տեղեկատվության մեջ ներառված էին մի շարք հայտնի անուններ, այդ թվում՝ Ֆրանսուա Օլանդի քարոզարշավի ղեկավար Ժան-Ժակ Օժիեն, Մոնղոլիայի ֆինանսների նախարար Բայարցոգտ Սանգաջավը, Ադրբեջանի նախագահը, Ռուսաստանի փոխվարչապետի կինը և կանադացի քաղաքական գործիչ Էնթոնի Մերչանթը։

### Լյուքսեմբուրգի արտահոսքերը (2014)
2014 թվականի նոյեմբերին Հետաքննող լրագրողների միջազգային կոնսորցիումը (ICIJ) հրապարակել է 28,000 փաստաթուղթ՝ ընդհանուր 4.4 գիգաբայթ ծավալով, որոնք վերաբերում էին Լյուքսեմբուրգի գաղտնի մասնավոր հարկային որոշումներին, որոնք 2002-ից 2010 թվականներին տրամադրվել էին PricewaterhouseCoopers-ին՝ Լյուքսեմբուրգում իր հաճախորդների օգտին։ ICIJ-ի այս հետաքննությունը բացահայտել է 548 հարկային որոշումներ Լյուքսեմբուրգում գործող 340-ից ավելի միջազգային ընկերությունների համար։ LuxLeaks-ի բացահայտումները միջազգային ուշադրություն գրավեցին և մեկնաբանություններ առաջացրին Լյուքսեմբուրգում և այլուր կորպորատիվ հարկերից խուսափելու սխեմաների վերաբերյալ։ Այս սկանդալը նպաստել է հարկային դեմպինգի նվազեցմանն ու հարկերից խուսափելու սխեմաների կարգավորմանն ուղղված միջոցառումների իրականացմանը, որոնք օգտակար էին միջազգային ընկերությունների համար։

### Շվեյցարական արտահոսքեր (2015)
2015 թվականի փետրվարին ֆրանսիական  թերթը ստացել է ավելի քան 3.3 գիգաբայթ գաղտնի հաճախորդների տվյալներ, որոնք վերաբերում են հարկերից խուսափելու սխեմային, որը ենթադրաբար գործել է բրիտանական HSBC միջազգային բանկի իմացությամբ և խրախուսմամբ՝ իր շվեյցարական դուստր ձեռնարկության՝ HSBC Private Bank (Suisse)-ի միջոցով։ Աղբյուրը ֆրանսիացի համակարգչային վերլուծաբան Էրվե Ֆալչիանին էր, որը տվյալներ էր տրամադրել Ժնևում գտնվող HSBC-ում ավելի քան 100,000 հաճախորդների և 20,000 օֆշորային ընկերությունների կողմից պահվող հաշիվների վերաբերյալ։ Այս բացահայտումը որակվել է որպես «շվեյցարական բանկային պատմության մեջ ամենամեծ արտահոսքը»։ «Le Monde»-ը կոչ արել է 47 տարբեր լրատվամիջոցների հետ կապված 154 լրագրողների մշակել տվյալները, այդ թվում՝ *[[The Guardian|«The Guardian»-ին]]*, *«Süddeutsche Zeitung»-ին* և «ICIJ»-ին։

### «Պանամայի փաստաթղթեր» (2015)
մինի|260x260փքս|Երկրներ, որոնց քաղաքական գործիչները, պետական պաշտոնյաները կամ մտերիմները նշված են 2016 թվականի ապրիլին արտահոսքի մեջ
2015 թվականին գերմանացի լրագրող Բաստիան Օբերմայերին Süddeutsche Zeitung (SZ) թերթին անսովոր կերպով փոխանցվել են 11.5 միլիոն փաստաթուղթ՝ ընդհանուր 2.6 տերաբայթ ծավալով, որոնք մանրամասն նկարագրում են ավելի քան 214,488 *օֆշորային* կազմակերպությունների ֆինանսական և փաստաբան-հաճախորդ տեղեկատվություն, որոնցից մի քանիսը թվագրվում են 1970-ական թվականներին և որոնք վերցվել էին պանամական Mossack Fonseca իրավաբանական ընկերությունից։ Հաշվի առնելով տվյալների աննախադեպ մասշտաբը՝ SZ-ն համագործակցել է ICIJ-ի, ինչպես նաև 80 երկրների 107 լրատվամիջոցների լրագրողների հետ, ովքեր վերլուծել են փաստաթղթերը։ Մեկ տարուց ավելի վերլուծությունից հետո առաջին նորությունները հրապարակվեցին 2016 թվականի ապրիլի 3-ին։ Փաստաթղթերում նշված էին աշխարհի տարբեր ծայրերից եկած ականավոր հասարակական գործիչների անուններ, այդ թվում՝ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Դեյվիդ Քեմերոնի և Իսլանդիայի վարչապետ Սիգմունդուր Դավիդ Գունլաուգսոնի։

### «Դրախտի փաստաթղթեր» (2017)
2017 թվականին գերմանացի լրագրողներ Ֆրեդերիկ Օբերմայերին և Բաստիան Օբերմայերին Süddeutsche Zeitung (SZ)-ում արտահոսել են 13.4 միլիոն փաստաթուղթ՝ ընդհանուր 1.4 տերաբայթ ծավալով, որոնք մանրամասն նկարագրում էին Appleby օֆշորային «կախարդական շրջանակ» իրավաբանական ընկերության անձնական և խոշոր կորպորատիվ հաճախորդների գործունեությունը, որը վերաբերում էր 19 հարկային դրախտների։ Ինչպես 2015 թվականի «Պանամայի փաստաթղթերի» դեպքում, SZ-ն համագործակցել է ICIJ-ի և ավելի քան 100 լրատվամիջոցների հետ՝ փաստաթղթերը մշակելու համար։ Դրանք պարունակում են ավելի քան 120,000 մարդկանց և ընկերությունների անուններ, այդ թվում՝ Apple-ի, AIG-ի, արքայազն Չարլզի, Եղիսաբեթ II թագուհու, Կոլումբիայի նախագահ Խուան Մանուել Սանտոսի և այն ժամանակ՝ ԱՄՆ-ի։ ԱՄՆ առևտրի նախարար Ուիլբուր Ռոս 1.4 տերաբայթ ծավալով սա պատմության մեջ տվյալների ամենամեծ արտահոսքն է, որը գրանցվել է միայն 2016 թվականի «Պանամայի փաստաթղթերից» հետո։

### Պանդորայի փաստաթղթերը (2021)
2021 թվականի հոկտեմբերին Հետաքննող լրագրողների միջազգային կոնսորցիումից (ICIJ) արտահոսել է 11.9 միլիոն փաստաթուղթ՝ 2.9 տերաբայթ տվյալներով։ Արտահոսքը բացահայտել է 35 համաշխարհային առաջնորդների, այդ թվում՝ գործող և նախկին նախագահների, վարչապետների և պետությունների ղեկավարների, ինչպես նաև ավելի քան 100 միլիարդատերերի, հայտնիների և բիզնես առաջնորդների գաղտնի օֆշորային հաշիվները։

2023 թվականի հունիսի 15-ի զեկույցում Եվրոպական Միության խորհրդարանը որոշակի սարսափելի խոստովանություններ է արել տվյալների արտահոսքի հետ կապված վարքագծի և հրապարակայնության վերաբերյալ՝[Խորհրդարանը] ընդգծում է լրագրողների ազատությունը պաշտպանելու՝ հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի մասին լուսաբանելու ազատությունը՝ առանց թանկարժեք դատական հայցերի սպառնալիքի առջև կանգնելու, այդ թվում՝ երբ նրանք ստանում են գաղտնի, գաղտնի կամ սահմանափակ փաստաթղթեր, տվյալների հավաքածուներ կամ այլ նյութեր՝ անկախ դրանց ծագումից։[Խորհրդարանը] ափսոսում է «Հարկային նպատակներով չհամագործակցող իրավասությունների ԵՄ ցանկի» կազմման գործընթացում ժողովրդավարական հաշվետվողականության բացակայության համար։ Հիշեցնում է, որ Խորհուրդը, կարծես թե, երբեմն առաջնորդվում է դիվանագիտական կամ քաղաքական դրդապատճառներով, այլ ոչ թե օբյեկտիվ գնահատականներով՝ երկրները «մոխրագույն ցանկից» «սև ցանկ» և հակառակը տեղափոխելու որոշում կայացնելիս։ Ընդգծում է, որ սա խաթարում է ցանկերի հավաստիությունը, կանխատեսելիությունը և օգտակարությունը։ Կոչ է անում խորհրդակցել խորհրդարանի հետ ցանկի կազմման և ստուգման չափանիշների լայնածավալ վերանայման հարցում:[Խորհրդարանը] նշում է, որ չնայած ոչ կառավարական կազմակերպությունների կողմից հաղորդված իրական սեփականատիրոջ թափանցիկության վերաբերյալ եվրոպական և ազգային օրենսդրության ներդրմանը, ԵՄ որոշ հանրային գրանցամատյաններում տվյալների որակը կարիք ունի բարելավման:

## Հակազդեցություններ
Հարկային ապաստարանների դեմ բարձր հարկային իրավասություններով մարմինների կողմից ձեռնարկված տարբեր հակազդեցությունները կարելի է խմբավորել հետևյալ տեսակների՝

* Թափանցիկություն՝ գործողություններ, որոնք նպաստում են հարկային ապաստարանում գործող կազմակերպությունների տեսանելիությանը, ներառյալ տվյալների և տեղեկատվության փոխանակումը։
* Սև ցուցակներ՝ հարկադրական գործիք, որն օգտագործվում է և՛ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) և՛ ԵՄ-ի կողմից՝ հարկային ապաստարանների կողմից իրենց թափանցիկության նախաձեռնություններով համագործակցությունը խրախուսելու համար։
* Կոնկրետ՝ օրենսդրական և/կամ կարգավորող միջոցառումների ամբողջություն, որոնք ուղղված են հարկային ապաստարաններին վերաբերող հատուկ նշված խնդիրներին։
* Հիմնարար՝ երբ ավելի բարձր հարկային մակարդակ ունեցող իրավասություններն իրականացնում են իրենց հարկային համակարգերի բարեփոխումներ՝ վերացնելու հարկային դրախտներից օգտվելու խթանները։
* Միջազգային՝ երբ մի քանի երկրներ որոշում են փոխել արդար հարկման հիմքը։

### Թափանցիկություն
#### ԱՄՆ
2010 թվականին Կոնգրեսն ընդունել է «Օտարերկրյա հաշիվների հարկային համապատասխանության մասին» օրենքը (FATCA), որը պահանջում է լայն շրջանակի օտարերկրյա ֆինանսական հաստատություններից (FFI)՝ բանկերից, ֆոնդային բրոքերներից, ներդրումային ֆոնդերից, կենսաթոշակային ֆոնդերից, ապահովագրական ընկերություններից, տրաստներից, անմիջապես ԱՄՆ ներքին եկամուտների ծառայությանը (IRS) զեկուցել ԱՄՆ քաղաքացի հանդիսացող բոլոր հաճախորդների մասին։ 2014 թվականի հունվարից սկսած՝ FATCA-ն պահանջում է, որ օտարերկրյա ֆինանսական հաստատությունները տարեկան հաշվետվություններ ներկայացնեն ԱՄՆ ներքին եկամուտների ծառայությանը (IRS)՝ յուրաքանչյուր ԱՄՆ հաճախորդի անվան և հասցեի, ինչպես նաև տարվա ընթացքում հաշվի ամենամեծ մնացորդի և ԱՄՆ անձի կողմից պատկանող ցանկացած հաշվի դեբետային և կրեդիտային գումարների ընդհանուր գումարի վերաբերյալ: Բացի այդ, FATCA-ն պահանջում է, որ ֆոնդային բորսայում չցուցակագրված ցանկացած օտարերկրյա ընկերություն կամ ցանկացած օտարերկրյա գործընկերություն, որն ունի 10% ամերիկյան սեփականություն, ԱՄՆ ներքին եկամուտների ծառայությանը (IRS) հայտնեն ցանկացած ամերիկյան սեփականատիրոջ անունները և հարկային նույնականացման համարը (TIN): FATCA-ն նաև պահանջում է, որ ԱՄՆ քաղաքացիները և կանաչ քարտի տերերը, ովքեր ունեն 50,000 դոլարից ավելի արտասահմանյան ֆինանսական ակտիվներ, լրացնեն 8938 նոր ձևը, որը պետք է ներկայացվի 1040 հարկային հայտարարագրի հետ միասին՝ սկսած 2010 թվականի ֆինանսական տարվանից:

#### Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) կողմից սահմանված չափանիշներին համապատասխանող ծառայությունների ցանկ
2014 թվականին OECD-ն FATCA-ին հաջորդել է Համընդհանուր Հաշվետվական Ստանդարտը, որը տեղեկատվական ստանդարտ է հարկային և ֆինանսական տեղեկատվության ավտոմատ փոխանակման համար համաշխարհային մակարդակով (որն արդեն իսկ անհրաժեշտ կլիներ FATCA-ի կողմից տվյալների մշակման համար): 2017 թվականից սկսած CRS-ին մասնակցում են Ավստրալիան, Բահամյան կղզիները, Բահրեյնը, Բերմուդյան կղզիները, Բրազիլիան, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները, Բրունեյ-Դարուսսալամը, Կանադան, Կայմանյան կղզիները, Չիլին, Չինաստանը, Կուկի կղզիները, Գերնսին, Հոնկոնգը, Ինդոնեզիան, Իսրայելը, Ճապոնիան, Ջերսին, Քուվեյթը, Լիբանանը, Մակաոն, Մալայզիան, Մավրիկիոսը, Մոնակոն, Նոր Զելանդիան, Պանաման, Կատարը, Ռուսաստանը, Սաուդյան Արաբիան, Սինգապուրը, Շվեյցարիան, Թուրքիան, Միացյալ Արաբական Էմիրությունները և Ուրուգվայը:

### Սև ցուցակներ
#### Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն
2009 թվականի ապրիլի 2-ին Լոնդոնում կայացած G20 գագաթնաժողովում G20 երկրները համաձայնեցին սահմանել հարկային ապաստարանների սև ցուցակ, որը պետք է բաժանվի չորս մակարդակի համակարգի՝ հիմնվելով «միջազգայնորեն համաձայնեցված հարկային չափանիշի» պահպանման վրա: 2009 թվականի ապրիլի 2-ի դրությամբ ցուցակը կարելի է դիտել OECD կայքում: Չորս աստիճաններն են՝

# Նրանք, որոնք էապես ներդրել են ստանդարտը (ներառում է երկրների մեծ մասը, բայց Չինաստանը դեռևս չի ներառում Հոնկոնգը և Մակաոն):
# Հարկային դրախտներ, որոնք պարտավորվել են, բայց դեռևս լիովին չեն ներդրել ստանդարտը (ներառյալ Մոնսերատը, Նաուրուն, Նյուեն, Պանաման և Վանուատուն):
# Ֆինանսական կենտրոններ, որոնք պարտավորվել են կիրառել ստանդարտը, բայց դեռևս լիովին չեն ներդրել այն (ներառյալ Գվատեմալան, Կոստա Ռիկան և Ուրուգվայը):
# Նրանք, ովքեր հավատարիմ չեն մնացել ստանդարտին (դատարկ կատեգորիա)

Ամենացածր մակարդակի երկրները սկզբնապես դասակարգվել են որպես «ոչ համագործակցող հարկային դրախտներ»։ Ուրուգվայը սկզբում դասակարգվել էր որպես անհամագործակից երկիր։ Սակայն, բողոքարկման արդյունքում Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) հայտարարել է, որ այն համապատասխանում է հարկային թափանցիկության կանոններին և այդպիսով այն բարձրացրել է։ Ֆիլիպինները քայլեր ձեռնարկեցին սև ցուցակից իրեն հանելու համար և Մալայզիայի վարչապետ Նաջիբ Ռազակն ավելի վաղ առաջարկել են, որ Մալայզիան չպետք է լինի ստորին շարքում։

2009 թվականի ապրիլին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) իր ղեկավար Անխել Գուրիայի միջոցով հայտարարել է, որ Կոստա Ռիկան, Մալայզիան, Ֆիլիպինները և Ուրուգվայը հանվել են սև ցուցակից, այն բանից հետո, երբ նրանք «լիակատար պարտավորություն են ստանձնել տեղեկատվություն փոխանակել OECD չափանիշներին համապատասխան»։ Չնայած Ֆրանսիայի նախկին նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի կոչերին՝ Հոնկոնգն ու Մակաոն ցուցակում Չինաստանից առանձին ներառելու վերաբերյալ, դրանք դեռևս առանձին չեն ներառվել, չնայած ենթադրվում է, որ դրանք կավելացվեն ավելի ուշ։

Կառավարության արձագանքը բռնաճնշումներին լայնորեն աջակից է եղել, թեև ոչ համընդհանուր։ Լյուքսեմբուրգի վարչապետ Ժան-Կլոդ Յունկերը քննադատել է ցուցակը՝ նշելով, որ այն «հավաստիություն չունի», քանի որ չի ներառել ԱՄՆ-ի տարբեր նահանգներ, որոնք ապահովում են ինկորպորացիոն ենթակառուցվածքներ, որոնք անբաժանելի են մաքուր հարկային դրախտների ասպեկտներից, որոնց դեմ առարկում է G20-ը։ 2012 թվականի դրությամբ 89 երկիր իրականացրել է բավարար բարեփոխումներ՝ ընդգրկվելու համար Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) սպիտակ ցուցակում։

#### Եվրոպական Միություն
2017 թվականի դեկտեմբերին ԵՄ հանձնաժողովը ընդունել է տարածքների «սև ցուցակ»՝ համապատասխանությունն ու համագործակցությունը խրախուսելու համար՝ Ամերիկյան Սամոա, Բահրեյն, Բարբադոս, Գրենադա, Գուամ, Հարավային Կորեա, Մակաո, Մարշալյան կղզիներ, Մոնղոլիա, Նամիբիա, Պալաու, Պանամա, Սենթ Լյուսիա, Սամոա, Տրինիդադ և Տոբագո, Թունիս, Միացյալ Արաբական Էմիրություններ։ Բացի այդ, Հանձնաժողովը կազմել է 47 իրավասություններից բաղկացած «մոխրագույն ցուցակ», որոնք արդեն պարտավորվել էին համագործակցել ԵՄ-ի հետ՝ հարկային թափանցիկության և համագործակցության վերաբերյալ իրենց կանոնները փոխելու համար։ ԵՄ 17 «սև ցուցակում» ընդգրկված հարկային դրախտներից միայն մեկը՝ Սամոան է եղել։ ԵՄ ցուցակներում չեն ներառվել Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) կամ ԵՄ որևէ իրավասություն ունեցող երկրներից որևէ մեկըԼ Մի քանի շաբաթ անց՝ 2018 թվականի հունվարին, ԵՄ հարկային հանձնակատար Պիեռ Մոսկովիչը Իռլանդիան և Նիդեռլանդները անվանել է «հարկային սև անցքեր» Ընդամենը մի քանի ամիս անց ԵՄ-ն էլ ավելի կրճատել է սև ցուցակը և 2018 թվականի նոյեմբերին այն ներառում էր միայն հինգ իրավասություն՝ Ամերիկյան Սամոա, Գուամ, Սամոա, Տրինիդադ և Տոբագո և ԱՄՆ Վիրջինյան կղզիներ: Սակայն, մինչև 2019 թվականի մարտը, ԵՄ սև ցուցակը ընդլայնվեց՝ ներառելով 15 իրավասություն, այդ թվում՝ Բերմուդյան կղզիները, որը հարկային ապաստարանների թոփ 10-ի և 5-րդ խոշորագույն սննդային խնայող OFC-ն է։

2019 թվականի մարտի 27-ին Եվրոպական խորհրդարանը 505 կողմ և 63 դեմ ձայներով ընդունել է նոր զեկույցը, որը Լյուքսեմբուրգը, Մալթան, Իռլանդիան և Նիդեռլանդները, ինչպես նաև Կիպրոսը համեմատում էր «հարկային դրախտի հատկանիշներ ցուցաբերող և ագրեսիվ հարկային պլանավորմանը նպաստող» երկրների հետ։ Սակայն չնայած այս քվեարկությանը ԵՄ հանձնաժողովը պարտավոր չէ այս ԵՄ իրավասությունները ներառել սև ցուցակում։

#### Պորտուգալիա
2000-ականների սկզբից ի վեր Պորտուգալիան ընդունել է կառավարության կողմից հարկային դրախտ համարվող իրավասությունների հատուկ ցանկ, որին կից է Պորտուգալիայի բնակիչ հարկ վճարողների նկատմամբ սահմանված հարկային պատժամիջոցների մի շարք։ Այնուամենայնիվ, ցանկը քննադատության է ենթարկվել՝ տնտեսական տեսանկյունից օբյեկտիվ կամ ռացիոնալ չլինելու համար։

### Հակազդեցություն
#### Հակաինվերսիա
ԱՄՆ կորպորացիաների կողմից հիմնականում Կարիբյան տիպի հարկային դրախտներում (օրինակ՝ Բերմուդյան կղզիներ և Կայմանյան կղզիներ) հարկային անհիմն ինվերսիաները կանխելու համար ԱՄՆ Կոնգրեսը 2004 թվականի «Ամերիկյան աշխատատեղերի ստեղծման մասին» օրենքի ընդունմամբ IRS օրենսգրքում ավելացրել է 7874 կանոնակարգը։ Չնայած օրենսդրությունն ուժի մեջ էր, 2014–2016 թվականներին ԱՄՆ գանձապետարանի լրացուցիչ կանոնակարգեր անհրաժեշտ եղան՝ կանխելու համար շատ ավելի մեծ միաձուլման հարկային ինվերսիաները, որոնք գագաթնակետին հասան Իռլանդիայում Pfizer-Allergan-ի 2016 թվականի առաջարկվող 160 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի արդյունավետ բլոկավորմամբ։ Այս փոփոխություններից ի վեր ԱՄՆ-ում հետագա էական հարկային ինվերսիաներ չեն եղել։

#### BEPS-ի հակազդեցություն
2012 թվականի G20 Լոս Կաբոսի գագաթնաժողովում համաձայնություն է ձեռք բերվել, որ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) ձեռնարկի նախագիծ՝ կորպորացիաների կողմից բազայի քայքայման և շահույթի փոխանցման (BEPS) գործունեության դեմ պայքարելու համար։ 2015 թվականի G20-ի Անթալիայի գագաթնաժողովում համաձայնեցվել է «15 գործողություններից» բաղկացած OECD BEPS բազմակողմ գործիքը, որը նախատեսված է իրականացնելու ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ երկկողմ հարկային պայմանագրերի դրույթների միջոցով։ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) BEPS բազմակողմ գործիքը («MLI») ընդունվել է 2016 թվականի նոյեմբերի 24-ին և այդ ժամանակվանից ի վեր ստորագրվել է ավելի քան 78 իրավասությունների կողմից։ Այն ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի հուլիսին։ MLI-ն քննադատության է ենթարկվել իր առաջարկած մի քանի նախաձեռնությունների, այդ թվում՝ երկիր առ երկիր հաշվետվությունների («CbCr») «նվազեցման» և մի քանի հրաժարման հնարավորություններ տրամադրելու համար, որոնցից օգտվել են Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) և ԵՄ մի շարք հարկային դրախտներ։ ԱՄՆ-ն չի ստորագրել այն։

#### Double Irish-ի հակազդեցություն
Double Irish-ը պատմության մեջ ամենամեծ BEPS գործիքն էր, որը 2015 թվականի դրությամբ ԱՄՆ հարկումից պաշտպանում էր հիմնականում ամերիկյան կորպորատիվ շահույթի ավելի քան 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Երբ ԵՄ հանձնաժողովը Apple-ին տուգանել է 13 միլիարդ եվրոյով՝ անօրինական հիբրիդ-կրկնակի իռլանդական կառուցվածք օգտագործելու համար, նրանց զեկույցում նշվում էր, որ Apple-ը այդ կառուցվածքն օգտագործել է առնվազն 1991 թվականից։ Վաշինգտոնում Սենատի և Կոնգրեսի մի շարք հարցումներ հղում են կատարել «Կրկնակի Իռլանդիայի» մասին հանրությանը 2000 թվականից սկսած տեղեկացված լինելուն։ Սակայն, ոչ թե ԱՄՆ-ն էր, որ վերջնականապես ստիպել է Իռլանդիային փակել կառույցը 2015 թվականին, ԵՄ հանձնաժողովը գործող օգտատերերին մինչև 2020 թվականը ժամանակ է տվել այլընտրանքային կարգավորումներ գտնելու համար, որոնցից երկուսը (օրինակ՝ Single Malt կարգավորումը) արդեն գործում էին։

### Հիմնարար
#### Միացյալ Թագավորություն
2007-ից 2010 թվականներին 22 հարկային ինվերսիա պարտվելուց հետո, որոնց մեծ մասը Իռլանդիային էր հօգուտ, Մեծ Բրիտանիան որոշել է ամբողջությամբ բարեփոխել իր կորպորատիվ հարկային օրենսգիրքը։ 2009-ից 2012 թվականներին Մեծ Բրիտանիան նվազեցրել է իր կորպորատիվ հարկի դրույքաչափը 28%-ից մինչև 20% (և ի վերջո մինչև 19%), բրիտանական կորպորատիվ հարկային օրենսգիրքը «համաշխարհային հարկային համակարգից» փոխել է «տարածքային հարկային համակարգի» և ստեղծել է մտավոր սեփականության վրա հիմնված BEPS նոր գործիքներ, այդ թվում՝ ցածր հարկերի արտոնագրային դաշտ։ 2014 թվականին *The Wall Street Journal-ը* հաղորդել է, որ «ԱՄՆ-ի հարկային ինվերսիայի գործարքներում Մեծ Բրիտանիան այժմ հաղթող է»: 2015 թվականի շնորհանդեսում HMRC-ն ցույց է տվել, որ 2007-2010 թվականների բրիտանական ինվերսիաների մեծ մասը վերադարձել է Մեծ Բրիտանիա հարկային բարեփոխումների արդյունքում (մնացածի մեծ մասը կնքել էր հետագա գործարքներ և չէր կարող վերադառնալ, այդ թվում՝ Shire-ը)։

#### Միացյալ Նահանգներ
ԱՄՆ-ն Մեծ Բրիտանիայի նման բարեփոխում է իրականացրել՝ 2017 թվականի «Հարկերի կրճատման և աշխատատեղերի ստեղծման մասին» օրենքի (TCJA) ընդունմամբ, որը ԱՄՆ-ում կորպորատիվ հարկի դրույքաչափը 35%-ից նվազեցրել է մինչև 21%, ԱՄՆ կորպորատիվ հարկային օրենսգիրքը «համաշխարհային հարկային համակարգից» փոխել է հիբրիդային՝ «տարածքային հարկային համակարգի» և ստեղծել է մտավոր սեփականության վրա հիմնված BEPS նոր գործիքներ, ինչպիսիք են FDII հարկը, ինչպես նաև BEPS-ի դեմ պայքարի այլ գործիքներ, ինչպիսիք են BEAT հարկը։ TCJA-ի օգտին հանդես գալով՝ Նախագահի տնտեսական խորհրդատուների խորհուրդը (CEA) մեծապես հիմնվել է ակադեմիկոս Ջեյմս Հայնս կրտսերի աշխատանքի վրա, որը վերաբերում էր ԱՄՆ կորպորատիվ կորպորացիաների կողմից հարկային ապաստարանների օգտագործմանը և ԱՄՆ կորպորացիաների TCJA-ին հնարավոր արձագանքին: TCJA-ից ի վեր՝ Pfizer-ը սահմանել է գլոբալ համախառն հարկային դրույքաչափեր, որոնք շատ նման են այն դրույքաչափերին, որոնք նրանք ակնկալել էին Իռլանդիայում Allergan plc-ի հետ 2016 թվականին չեղարկված հարկային հակադարձման ժամանակ։

### Միջազգային
2019 թվականի հունվարին OECD-ն հրապարակել է քաղաքականության նշում՝ վերաբերելով միջազգային ընկերությունների BEPS գործունեության դեմ պայքարի նոր առաջարկներին, որոնք մեկնաբանները անվանեցին «BEPS 2.0»։ Իր մամուլի հաղորդագրության մեջ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) հայտարարել է, որ իր առաջարկները ստացել են ԱՄՆ-ի, ինչպես նաև Չինաստանի, Բրազիլիայի և Հնդկաստանի աջակցությունը։ Նոր առաջարկները պարունակում են կորպորատիվ հարկման ավելի հիմնարար բարեփոխումներ՝ շահույթի հարկման շուրջ, որտեղ ապրանքը սպառվում է, այլ ոչ թե որտեղ է ստեղծվում ապրանքի արժեքը (ինչպես դա արվում է ներկայումս): Չնայած ԵՄ-ն երկար ժամանակ եղել է այս հայեցակարգի կողմնակից, ԱՄՆ-ն ավանդաբար արգելափակել է այն։ Այնուամենայնիվ, կարծում են, որ 2017 թվականի TCJA-ի ընդունումը փոխել է Վաշինգտոնի տեսակետը ԱՄՆ կորպորացիաների կողմից հարկային ապաստարանների օգտագործման վերաբերյալ, որոնք դեռևս մնում են աշխարհում հարկային ապաստարանների ամենամեծ օգտագործողները։ Այս նոր OECD նախաձեռնությանը ի պատասխան՝ ԵՄ-ն և մասնավորապես Ֆրանսիան, հրաժարվեցին իրենց «Թվային հարկի» առաջարկից՝ հօգուտ OECD BEPS 2.0 նախաձեռնությանը թույլ տալու հասնել եզրակացության, ինչը նախատեսված է մինչև 2020 թվականը։

2021 թվականին G20-ը և OECD-ն զեկույց են հրապարակել, որում առաջարկվում է փոփոխություն կատարել բազմազգ ձեռնարկությունների (MNE) հարկման եղանակում։ MNE-ն սահմանվում է որպես 20 միլիարդ եվրոյից ավելի համաշխարհային շրջանառություն և 10%-ից ավելի հարկումից առաջ շահութաբերություն ունեցող բիզնես։ Նպատակն է թույլատրելի 10%-ից գերազանցող շահույթը բաշխել բոլոր այն երկրների միջև, որտեղ բազմազգ ընկերությունը ստացել է շրջանառություն։ Հաշվետվությունը 2023 թվականի հունիսի 9-ի դրությամբ համաձայնեցված էր 139 OECD անդամ իրավասությունների կողմից։

## Ակադեմիական փաստաթղթեր
Ստորև ներկայացված են «հարկային դրախտների» վերաբերյալ ամենաշատ մեջբերվող հոդվածները, ըստ Սենթ Լուիսի Դաշնային պահուստային բանկի IDEAS/RePEc տնտեսական հոդվածների տվյալների բազայի դասակարգման՝

(‡) նշանով հոդվածները ԵՄ հանձնաժողովի 2017 թվականի ամփոփագրում մեջբերվել են որպես հարկային ապաստարանների վերաբերյալ ամենակարևոր հետազոտությունները"

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Համաշխարհային հոդվածներ
* Foremny, D., & Von Hagen, J՝ (2012)՝ "Fiscal federalism in times of crisis", CEPR Discussion Papers 9154, C.E.P.R՝ Discussion Papers.
* 

* "New Bank Leak Shows How Rich Exploit Tax Haven Loopholes" (2014-07-08)
* "Hidden in Plain Sight: New York Just Another Island Haven" (2014-07-03)
* "Sun and Shadows: How an Island Paradise Became a Haven for Money" (2014-06-09)
* "Leaked Records Reveal Offshore Holdings of China's Elite" (2014-01-21)
* Secret "Files Expose Offshore's Global Impact" (2013-04-03)

* 
* 
* Alan Rusbridger (27 October 2016)՝ "Panama: The Hidden Trillions" (part 1 of 2), *The New York Review of Books*.

## Արտաքին հղումներ
* Միջազգային ֆինանսական կենտրոնների ֆորում (IFC ֆորում)
* Արժույթի միջազգային հիմնադրամ` Օֆշորային բանկային և ֆինանսական կենտրոններ
* Օֆշորային ֆինանսական կենտրոններ` Արժույթի միջազգային հիմնադրամի նախապատմություն
* Հարկային նպատակներով թափանցիկության և տեղեկատվության փոխանակման գլոբալ ֆորում, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն
* Գլոբալ ֆինանսական ամբողջականություն
* Ֆինանսական ամբողջականության և տնտեսական զարգացման հարցերով աշխատանքային խումբ
* Հարկային դրախտների տնտեսական հիմնավորումը
* «Ինչու են հարկային դրախտները օրհնություն»` Cato Institute
* «Կոռուպցիայից շահույթ ստանալը. ֆինանսական հաստատությունների դերը և պատասխանատվությունը»` U4 հակակոռուպցիոն ռեսուրսների կենտրոն
* Հարկային դրախտները «Explained with Maps» կայքում (փաստավավերագրական ֆիլմ) ( կայքում)
* Կորպորացիաները ձգտում են ընդլայնել հարկային դրախտի բացը` Քաղաքականության ուսումնասիրությունների ինստիտուտ (IPS, 2013 թվականի հունիսի 12])
* Հարկային դրախտի բացթողումները ընդլայնելու ձգտող գործադիր տնօրեններ` Սառա Անդերսոն, Սքոթ Քլինգեր, Խավիեր Ռոխո (2013 թվականի հունիսի 12)

Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսներ
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն