open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սաարպֆալց (շրջան)

**Սաարպֆալց ** (), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Հոմբուրգ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 418,41 կմ2։ Բնակչությունը 149 345 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 357 մարդ/կմ2։ Շրջանի պաշտոնական կոդը 10 0 45 է։ Շրջանում 7 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ

մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Կովկասյան ցլիկաձուկ

**Կովկասյան ցլիկաձուկ** (), ցլիկաձկների ընտանիքի ձուկ։ ՀՀ-ում առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1999 թ.-ին՝ Մեծամոր գետում։ Տարածված է Արարատյան դաշտի գետերում, ջրանցքներում, լճակներում։ Վարում է մերձհատակային կենսաձև։

## Կառուցվածք
Մարմինն իլիկաձև է, երկարկարությունը՝ 2-3 (երբեմն՝ 4) սմ։ Գլուխը խոշոր է (մարմնի բարձրությանը հավասար կամ ավելի մեծ), որի վրա կան լավ զարգացած սեյսմազգայարաններ։ Բերանի կտրվածքը լայն է ու թեք։ Ստորին ծնոտը մի փոքր երկար է վերինից։ Ծնոտները զինված են մանր ատամներով։ Պոչային լողակը կորաեզր է՝ երկկողմ համաչափ։ Թեփուկներն ատամևաեզր են՝ մարմնի վրա 29-34 երկայնական շարքով։ Գլխից մինչև 2-րդ մեջքային լողակի հիմքը, խռիկային կափարիչների վրա, կրծքային լողակների շուրջ և կողագծերում թեփուկները բացակայում են։ Մեջքային լողակները Երկուսն են, 1-ինը՝ 5-6 փշաձև, 2-րդը՝ 1 փշաձև և 7-9 ճյուղավորված ճառագայթներով։ Փորային լողակները սերտաճած են. նրանց հիմքը գտնվում է կրծքային լողակների հիմքից մի փոքր առաջ։ Հետնալողակում ճառագայթները 8-9 են։ Կրծքային լողակները համեմատաբար կարճ են, կլորավուն՝ հասնում են մինչև մեջքային 2-րդ լողակի սկիզբը։ Մարմինը դեղնամոխրագույն է, փորիկը՝ սպիտակավուն, կողքերը՝ գորշ բծերով։ Կրծքային և պոչային լողակների հիմքերի մոտ կան երկարավուն մուգ բծեր։ Կրծքային, փորային լողակները և հետնալողակն անգույն են։ Մեջքային և պոչային լողակները պատված են մանր գորշ պտերի կանոնավոր շարքերով։ Աչքի ծիածանաթաղանթը ոսկեգույն է՝ սև բծերով։ Բազմացման շրջանում լավ արտահայտվում է սեռական երկձևությունը, արուների մարմինը դառնում է բաց դարչնագույն, էգերինը՝ ավազագույն։ Արուների մարմնի երկու կողմից վերից վար ձգվում են 10-12 գորշ բծեր։ Մեջքային 1-ին լողակի հետին մասում լավ արտահայտվում է խոշոր, կլորավուն սև բիծ։ Էգերի կողքերին բծերը թույլ են արտահայտված։ Կզակը գորշ է կամ սև։ Մեջքային 1-ին լողակը մուգ գորշ է՝ պատված բազմաթիվ մանր պտերով։ Կենդանակեր տեսակ է. սնվում է ջրային մանր կենդանիներով, հիմնականում՝ մոծակների թրթուրներով։ Սեռահասուն է դառնում 1 տարեկանում (մարմնի 1,5-2 սմ երկարության դեպքում)։ Բազմացումն սկսվում է գարնան սկզբին և որոշակի ընդմիջումներով շարունակվում մինչև ամռան սկիզբը։ Այդ ընթացքում սեռահասուն արուներից յուրաքանչյուրը գրավում է առանձին տարածք։ Էգը ձվադրում է բաժիններով՝ 1 տարվա ընթացքում՝ մինչև 3 անգամ։ Ընդհանուր բեղունությունը հասնում է մինչև 1000 (սովորաբար՝ 300-700) ձկնկիթի։ Արդյունագործ, նշանակություն չունի։ Կարող է օգտագործվել որպես կենսաբանական պայքարի միջոց՝ մալարիայի մոծակների թրթուրների ոչնչացման գործում։

Կատեգորիա:Ձկներ
Սանտա Կրուսի պալատ

**Սանտա Կրուսի պալատ** ( — «Սուրբ խաչի պալատ»), պատմական շինություն Մադրիդի կենտրոնի համանուն հրապարակում՝ կառուցված բարոկկո ոճով 1620-1640 թվականներին ճարտարապետ Խուան Գոմես դե Մորայի նախագծով։ Սկզբում ծառայել է որպես դատարան և բանտ՝ ճանաչված հանցագործների համար, հետո 1767 թվականին այն վերակառուցվեց և դարձավ պալատ՝ ստանալով ներկայիս անունը՝ մոտակայքում գտնվող Սուրբ Խաչ եկեղեցու անունով։ Ներկայումս Սանտա Կրուս պալատում տեղակայված են Արտաքին գործերի նախարարությունը և Իսպանիայի միջազգային համագործակցությունը։

## Գրականություն
* Испания. Путеводитель. Издательство «Вокруг света». 2008

Կատեգորիա:Պալատներ
Ռագով Մերց

**Ռագով Մերց** (), քաղաք Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի տարածքում։

Մտնում է Օդեր Շպրե շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 478 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 43,54 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ *12 0 67 397*։
 
Կոմունան բայանված է 2 գյուղական համայնքների։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.ragow.de
* http://www.breskeby.com/ragow/ 
* Ragow-Merz sul sito della comunità amministrativa di Schlaubetal

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ռայհենվալդե

**Ռայհենվալդե** (), քաղաք Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի տարածքում։

Մտնում է Օդեր Շպրե շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 1122 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 26,03 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ *12 0 67 413*։

Կոմունան բաժանված է 3 գյուղական համայնքների։

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* Amt Scharmützelsee
* Gemeinde Reichenwalde
* Kirche Reichenwalde 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Դոսբառիոս

** Դոսբառիոս**() , քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում՝ Կաստիլիա և Կաստիլիա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Մեսա-դե-Օկանիա շրջանում։ Տարածքը զբաղեցնում է 112 կմ²։ Բնայչությունը 2404 մարդ (ըստ 2010 թվականի )։ Քաղաքը վարչական կենտրոնից հեռու է 53 կմ

Քաղաքի հովանավորը համարվում է Խուեստռօ Պադռե Խեսուս Հասառենո, Վիռխել դել Պոսառիո և Պենկրասիոն և սբ․Դոմիտիլան։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Ayuntamiento de Dosbarrios
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Հարավային սոխակ

**Հարավային սոխակ**, (Luscinia megarhynchos), կեռնեխների ընտանիքի երգեցիկ թռչուն։

## Ընդհանուր բնութագիր
Բնադրող-չվող է։ Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 20-22 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 15 գ։ Մարմինը վերևից դարչնագույն է, պոչը՝ կարմրադարչնագույն, ներքևից՝ մոխրագույն։ Երիտասարդը ներքևից դարչնագույն պտերով է։ Թաքնված թռչուն է և դժվար տեսանելի, հաճախ ճանաչվում է անզուգական գեղեցիկ երգով։ Երգում է գիշերը, լուսաբացին։ Գերադասում է խիտ թփուտները։ Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։

## Բնադրում
Բույնը գավաթաձև է՝ խոտաբույսերից։ Բնադրում է թփուտներում՝ գետնին։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, բաց կապույտ՝ պտավոր 4-5 ձու։ Կենսակերպն ուսումնասիրված է մասնակի։

## Պատկերասրահ

Luscinia megarhynchos MHNT 232 HdB Bouzareah Algérie.jpg
Luscinia megarhynchos Istria 01.jpg
Luscinia svecica volgae.jpg
Nachtigall (Luscinia megarhynchos)-2.jpg
Luscinia luscinia -Gugny, Biebrza National Park, Poland-8.jpg
Luscinia luscinia -adult and juvenile -2008.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Տաու (2π)

thumb|right|250px|Շրջանագծի պատկերը նրանում '''«տաու»''' թվի նշանակմամբ
**Տաու** (\tau), մաթեմատիկական հաստատուն, որը ցույց է տալիս շրջանագծի երկարության հարաբերությանը շառավղին։ Տաու թիվը հավասար է 2\pi-ի (մոտավորապես 6,283185...)։ Նշանակվում է հունական այբուբենի տասներկուերորդ տառով՝ «տաու»։

Թվի «ծննդյան օրը» համարվում է հունիսի 28-ը, երբ նա առաջին անգամ հայտնաբերվեց։

## Հատկություններ
* Էյլերի նույնությունը
: e^{i\tau}=1 \,
* Ֆուրիեյի ձևափոխությունը
: F(\xi) \int_{-\infty}^{\infty} f(t)e^{-i\tau\xi t} \,dt
* Ստիրլինգի բանաձևը
: n! \sim \sqrt{\tau n} \left(\frac{n}{e}\right)^n
* Ալիքային թիվ
: k = \frac\tau\lambda
* Անկյունային հաճախականություն
: \textstyle\omega = \tau f
* Ֆուրիեյի պատուհանային ձևափոխությունը
:  \mathbf{STFT} \left \{ x(t) \right \} \equiv X(\tau, \omega) = \int_{-\infty}^{\infty} x(t) w(t-\tau) e^{-j \omega t} \, dt 

Ինչպես երևում է վերևում բերված բանաձևերից, ***«տաուն»*** կարելի է համարել այլընտրանք ***[[Պի թիվ|«պի»]]*** թվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպլեքս անալիզ
Կատեգորիա:Եռանկյունաչափություն
Հովսեփ

**Հովսեփ**` աստվածաշնչային ծագումով հայկական անուն։ Հրեական **[[Յոսեֆ]]** անունն է (եբրայերեն` יוֹסֵף), բառացի թարգմանվում է՝ «կավելացվի»։ Տարածված է նաև իսլամ դավանող ժողովուրդերի մոտ՝ **[[Յուսուֆ]]** ձևով։ Անունով ստեղծված է **[[Հովսեփյան]]** ազգանունը։
## Անվան կրողներ
* **[[Հովսեփ Աթաբեկյանց]]** (1870-1916 թթ. Կարս)` հայ հրապարակախոս, թարգմանիչ
* **[[Հովսեփ Աղթամարցի]]** (? -1544)` վարդապետ, մշակույթի և կրթական գործիչ
* **[[Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղության]] (Երկայնաբազուկ)** (1743-1801 թթ), արքեպիսկոպոս, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ
* **[[Հովսեփ Արցախեցի]]** (*Շուշիում), վարդապետ, 19–րդ դարի եկեղեցական գործիչ և փիլիսոփա
* **[[Հովսեփ Ապօրինածին]] (Եպափրոդիտոս)** (մ. 778), Պավլիկյան շարժման առաջնորդ 748 թվականից
* **[[Հովսեփ Ավգուստովիչ]]** (1687 - ?) •Józef Augustynowicz• լեհահայ իրավաբան և իրավագետ
* **[[Հովսեփ Գաթրճյան]]** (1820-1882), հայ բանասեր
* **[[Հովսեփ Գենեսիոս]]** •Ιωσήφ Γενέσιος• 10րդ դարի բյուզանդացի մատենագիր
* **[[Հովսեփ Դինիբեկյան]],** 18–րդ դարի հայ դիվանագետ
* **[[Հովսեփ Եգոյան]]** (ծնվ.` 1933, Կահիրեում), հայ գեղանկարիչ
* **[[Հովսեփ Էմին]]** (Էմին Էմինյան)(1726-1809), հայ ազատագրական պայքարի գործիչ
* **[[Հովսեփ Թավուքճյան]]**` 18–րդ դարի մշակույթի գործիչ
* **[[Հովսեփ Թութունջյան]]** (1914-1994), հայ հոգեբան
* **[[Հովսեփ Կարալյան]]** (1897-1981), հայ խորհրդային նկարիչ
* **[[Հովսեփ Կուսիկյան]]** (1890-1969), հայ խորհրդային լեզվաբան և բանասեր
* **[[Հովսեփ Մալեզյան]]** (1801-1881), մանկավարժ և բանաստեղծ
* **[[Հովսեփ Միրզայան]]** (1868-1935, Պարսկաստանում), իրանահայ մշակութային գործիչ
* **[[Հովսեփ Շիշմանյան]]** (Ծերենց) (1822-1888), հայ գրող և հրապարակախոս
* **[[Հովսեփ Ոսկանյան]]** (1883-1939), հայ դերասան
* **[[Հովսեփ Պաղնացի]]**` 5–րդ դարի հայ թարգմանիչ
* **[[Հովսեփ Վարդանյան]]**` (1815-1879 Կ.Պոլսում), հայ գրող և պատմաբան
* **[[Հովսեփ Տեր-Դավթյան]]** (1862-1938), հայ դաշնակահար
* **[[Հովսեփ Տեր-Աստվածատրյան]]** (1862 Շուշի - 1938 Երևան թթ.), հայ խորհրդային հիդրոէներգետիկ
* **[[Հովսեփ Տիգրանով]],** Երևանի 8–րդ քաղաքագլուխը
* **[[Հովսեփ Փուշման]]** (1877-1966Նյու Յորքթթ.) •Hovsep Pushman• հայ գեղանկարիչ
* **[[Հովսեփ Քարշ]]**(1908-2002 թթ.) •Yusuf Karsh• կանադահայ լուսանկարիչ
* **[[Հովսեփ Օրբելի]]**(1881-1961 թթ.), գիտնական, արևելագետ և հասարակական գործիչ
* **[[Հովսեփոս Փլավիոս]]**(37-100 թթ.), անտիկ հրեա պատմիչ

### Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
* '''Հովսեփ Ա''' (440-452 թթ.)
* '''Հովսեփ Բ''' (795-806 թթ.)

## Այլ

* Բաբկեն (Հովսեփ) արքեպիսկոպոս Ապատյան (1918-1978), Հովսեփ, որը ծեռնադրությամբ անվանակոչվել է Բաբկեն:

## Ծանոթագրություններ
Արգանդային արյունահոսություն

**Արգանդային արյունահոսություն**, գինեկոլոգիական որոշ հիվանդությունների (արգանդի հավելումների քրոնիկ բորբոքում, արգանդի ուռուցքներ և այլն), հղիության ընդհատման (սկսված վիժում), ինչպես նաև արյան մակարդելիության խանգարումներով ուղեկցվող հիվանդությունների ախտանշան։

## Տեսակներ
thumb|Սոնոհիստերոգրաֆ, որն իրականացվել է հետդաշտանային արյունահոսության պատճառով։
Արգանդային արյունահոսությունը լինում է *սակավ* և *առատ*։ Վերջինս կարող է հանգեցնել կյանքին վտանգ սպառնացող վիճակի (արյան ճնշման անկում, հեմոգլոբինի կտրուկ նվազում), ուստի անհրաժեշտ է շտապ բժշկական օգնություն կանչել, իսկ մինչև բժշկի գալը հիվանդին պառկեցնել առանց բարձի, որովայնի ստորին մասին սառցապարկ դնել։

Արգանդային արյունահոսությունը կարող է համընկնել դաշտանի ժամկետի հետ։ Այդպիսի դեպքերում երբեմն դաշտանը սկսվում է ժամանակին, բայց լինում է ավելի առատ և ուղեկցվում արյան մակարդուկների արտադրությամբ, իսկ երբեմն կորցրած արյան քանակը լինում է նախկինի պես, բայց դաշտանի շրջանում արյունային արտադրության տևողությունը երկարում է (10-12 և ավելի օրեր), միջդաշտանային ժամանակամիջոցը կրճատվում է։ Արգանդային արյունահոսությունը կարող է առաջանալ նաև միջդաշտանային շրջանում։ Երբեմն արգանդային արյունահոսությանը նախորդում է ավելի կամ պակաս տևողությամբ դաշտանի կասեցումը, որը կապված չէ հղիության հետ։ Դրանք կոչվում Են դիսֆունկցիոնալ (ֆունկցիայի խանգարման) արյունահոսություններ և կարող են նկատվել բոլոր տարիքի կանանց մոտ։

Միջդաշտանային շրջանի տևողության կրճատումը կամ երկարատև դաշտանները, դրանց առատությունը կամ սակավ արյունային արտադրությունը, ինչպես նաև անկանոն արյունահոսությունները տարբեր հիվանդությունների ախտանշաններ են, որոնց ի հայտ գալու դեպքում անհրաժեշտ է դիմել գինեկոլոգի։ Արդյունավետ բուժումը հնարավոր է միայն հիվանդության իսկական պատճառների վաղ ախտորոշման դեպքում։ Դաշտանադադարից մի քանի տարի անց արյունային արտադրություն ի հայտ գալիս պետք է անհապաղ դիմել գինեկոլոգի։ Սեռական հասունացման շրջանում հարկավոր է ուշադիր հետևել աղջիկների առողջական վիճակին, ստեղծել մտերիմ և անկեղծ հարաբերություններ, որպեսզի նրանք, առանց ամաչելու, մայրերին հայտնեն արյունային արտադրության առկայության մասին։ Դա հնարավորություն կտա հետևել դաշտանի բնույթին, հայտնաբերել դաշտանային ցիկլի շեղումները և ժամանակին դիմել բժշկի։

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Ռայպուր

**Ռայպուր, **քաղաք Կենտրոնական Հնդկաստանում, Չատիսգարհ նահանգի մայրաքաղաք և Ռայպուր շրջանի ադմինիստրատիվ կենտրոն։

## Պատմություն
**Ռայպուր** քաղաքի առաջին բնակավայրերի մնացորդները գտնվում են քաղաքի հարավային մասում, որտեղ պահպանվել են ամրոցի և այլ շինությունների փլատակներ։ Որոշ պատմաբաններ ենթադրում են, որ Ռայպուր քաղաքը գոյություն է ունեցել դեռ IX հազարամյակի սկզբին։ Այնուամենայնիվ, գիտնականների մեծամասնությունը համակարծիք է այն բանին, որ Ռամա Չանդրա թագավորն է հիմնադրել քաղաքը XIV դարի վերջին քառորդում։

## Աշխարհագրական դիրք
Ռապուրը գտնվում է Չատիսգարհ նահանգի կենտրոնական հատվածում։ Քաղաքի արևելյան հատվածում Մահանադի գետահովիտն է, որը Հնդկաստանում բրնձի աճեցման կենտրոն է։ Քաղաքից դեպի հյուսիս-արևմուտք տեղակայված են Մայկալի լեռնազանգվածները։ Հյուսիսարևելքում սկսվում է Չոտա-Նագպուր սարահարթը, որը ձգվում է Ջարկհանդ նահանգի տարածքով։

## Միջին ջերմաստիճանը
*ամռանը՝ 29-47&nbsp;°C
*ձմռանը՝ 10-27&nbsp;°C

## Բնակչությունը
Ըստ 2011 թվականի անցկացրած Հնդկաստանի մարդահամարի Ռայպուրի բնակչությունը գյուղական համայնքում կազմում էր 785 829 մարդ, քաղաքային ալգոմորացիայում՝ 1 010 087 մարդ։ Սեռային հարաբերակցությունը՝ 946 կին, 1000 տղամարդ։ Գրագիտության մակարդակը՝ 86,90 %։

## Տնտեսական վիճակը
Իր աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ այն հանդիսանում է նաև նահանգի տնտեսական կենտրոնը։ Քաղաքում գործում է Չատիսգարխի գյուղատնտեսական մթերքի շուկան։ Բացի այդ, այս ժամանակներում քաղաքը դառնում է նաև արդյունաբերական կենտրոն. նրա տարածքում են տեղակայված ցեմենտի գործարաններ, մարմարի և գրանիտի արտադրման և մշակման գործարաններ։ Գոյություն ունեն նաև տեքստիլ, սննդի արդյունաբերություն, դոճխեժի արտադրություն։

## Տեսարժան վայրերը
*Բուրհա Թալաբ-բառացի թարգմանաբար նշանակում է «Հին լիճ» (Burha Talab), քաղաքի ամենամեծ լիճն է, որին հատուկ հմայք է տալիս սաղարթախիտ կղզին։
*Դուդհադարիի տաճարը (Dudhadari) 500-ամյա տաճար, որը նվիրված է հնդկական աստված Ռամին։ Գտնվում է Բուրհա Թալաբ լճից ոչ շատ հեռու։
*Մահանտ Ղասի Դաս (Mahant Ghasi Das)՝ թանգարան, որը պարունակում է ձեռագրերի, նկարների, մետաղադրամների և արձանագրությունների մեծ էկսպոզիցիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Վոլտերսդորֆ (Բրանդենբուրգ)

**Վոլտերսդորֆ** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարծքում։

Գտնվում է Օդեր Շպրե շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 7802 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 9,12 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 67 544։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Լիճք)

**Սուրբ Խաչ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Գեղարքունիքի մարզի Լիճք գյուղում։

## Պատմություն
Սուրբ Խաչ եկեղեցու օծման սրբազան արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Բացման արարողությանը ներկա են եղել Գեղարքունիքի թեմի առաջնորդ Մարկոս եպիսկոպոս Հովհաննիսյանը, Գեղարքունիքի մարզպետ Ռաֆիկ Գրիգորյանը, Գեղարքունիքի մարզպետի տեղակալ Անդրանիկ Հակոբյանը, ՀՀ Շախմատի ակադեմիայի նախագահ Սմբատ Լպուտյանը, Գեղարքունիքի մարզի համայնքների ղեկավարներ, Հայաստանում, արտերկրում բնակվող նախկին լիճքեցիներ, Լիճքի և հարակից բնակավայրերի բնակիչներ։

Եկեղեցին կառուցվել է 400 լիճքեցի գործարարների նվիրատվությամբ։ Եկեղեցու ճարտարապետն է Հակոբ Բաբախանյանը։ Սուրբ Խաչ եկեղեցին ունի 13, 80 մետր երկարություն, 13,80 մետր լայնություն, 20 մետր բարձրություն, կենտրոնագմբեթ է՝ ութանիստ գմբեթով, ունի մեկ խորան և երկու ավանդատուն։ Կառուցված է հիմնականում տեղական բազալտով՝ տեղ-տեղ ներդաշնակված վարդագույն տուֆով։ Հոգևոր երգչախմբի համար կառուցվել է պատշգամբ եկեղեցու հարավային կողմի երկրորդ հարկում։ Սուրբ Խաչն ունի նաև զանգակատուն։ Այն իր ճարտարապետական տեսքով ընդօրինակում է 7-9-րդ դարերի եկեղեցաշինական ավանդները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Անդերսենի մատ

**Անդերսենի մատ**, շախմատային խնդիր, որում մատ է հայտարարվում արքայի քայլով (բաց շախ)։ Նմանատիպ խնդիրներից ամենահայտնին է։ Կոչվում է հեղինակի՝ գերմանացի շախմատիստ, կոմբինացիայի վարպետ և կոմբինացիոն դպրոցի ղեկավար, մանկավարժ, մաթեմատիկայի պրոֆեսոր, դոկտոր Կառլ Էռնստ Ադոլֆ Անդերսենի (1818-1879) անունով։ 1842 թվականին նա հրատարակեց «Խնդիրներ շախմատիստների համար» («Aufgaben für Schachspieler») ժողովածուն, որը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց։ Այդ ժողովածուի խնդիրներից ամենաինքնատիպը սա է։

## Քայլերը
# Փh5 Ա։h5
# Աg7 h6
# Աf6 Աh4
# Աg6x

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շախմատային եզրույթներ
Կատեգորիա:Շախմատային մատեր
Սան Վիտորե դել Լացիո

**Սան Վիտորե դել Լացիո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ֆռոզինոնե պրովինցիայում։ Բնակությունը կազմում է 2672 մարդ (2008 թվականին), խտություննը կազմում է 99 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 27 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 03040։ Հեռախոսսյին կոդ՝ 0776։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* ProLoco San Vittore del Lazio  (italienisch)
* La Ciociaria  (italienisch)
* San Vittore del Lazio auf www.comuni-italiani.it (italienisch)

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Արգանդի արտանկում

**Արգանդի արտանկում**, սովորաբար առաջանում է կոնքի հատակի՝ կնոջ ներքին սեռական օրգանները բնականոն դիրքում պահող մկանների տոնուսի իջեցման կամ դրանց ամբողջականության խախտման (օրինակ՝ ծննդաբերության ժամանակ շեքի պատռվածքի) դեպքում։

## Պատճառներ
Արգանդի և դրա հետ մեկտեղ հեշտոցի արտանկմանը նպաստում է արգանդի կապանային ապարատի և որովայնի առաջային պատի մկանների թուլացումը։ Սկզբում կինը գանգատներ չի ունենում, այնուհետև, եթե հիվանդությունը չի բուժվում, այն աստիճանաբար խորանում է։ Առաջանում են որովայնի ստորին հատվածի, գոտկատեղի, պոչուկի ձգող ցավեր, հետագայում խանգարվում է միզարձակումը (հազի, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ նկատվում է լրիվ և մասնակի անմիզապահություն), առաջանում է փորկապություն։

## Հետևանքներ
Արգանդի լրիվ արտանկման ժամանակ միզարձակումը դժվարանում է։ Այդպիսի հիվանդների ընդհանուր վիճակը վատանում է, նրանք երկար ժամանակ դառնում են անաշխատունակ։

Մանկածնության տարիքի կանանց արգանդի և հեշտոցի արտանկման ժամանակ կարելի է կատարել վիրահատություն, որով պահպանվում է հղիության և ծննդաբերության հնարավորությունը։ Վիրահատության հակացուցումների դեպքում երբեմն խորհուրդ է տրվում կրել արգանդային օղեր, որոնք ընտրում է միայն բժիշկը կամ մանկաբարձը։ Արգանդային օղեր կրելիս անհրաժեշտ է կատարել (բժշկի նշանակմամբ) ամենօրյա ներլվացումներ վարակազերծող լուծույթներով և գինեկոլոգի կանոնավոր զննումներ (ամիսը 1 անգամ)։

## Կանխարգելում
Արգանդի արտանկման կանխարգելման համար հարկավոր է ժամանակին կարել ծննդաբերության ժամանակ առաջացած պատռվածքները, ինչպես նաև պահպանել հետծննդյան շրջանի ռեժիմը։ Հատկապես հակացուցված է լարված ֆիզիկական աշխատանքը։ Հղիության ժամանակ, բժշկի խորհրդով, անհրաժեշտ է ընդհանուր կազդուրող մարմնամարզության հետ մեկտեղ կատարել կոնքի հատակի և որովայնի առաջային պատի մկաններն ամրապնդող հատուկ վարժություններ։

Կատեգորիա:Արգանդ
Կաբանիաս դե լա Սագրա

**Կաբանիաս դե լա Սագրա**(), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Սորիյա նահանգում՝ Կաստիլիա և Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզերի կազմում։ համայնքնը գտնվում է Լա-Սառա շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 16 կմ²։ Բնայչությունը 1949 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Web oficial del Ayuntamiento de Cabañas de la Sagra
* Diputación de Toledo

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Չխրթմա

**Չխրթմա** (վրացերեն՝ ჩიხირთმა), վրացական թանձր ապուր, պատրաստման անսովոր եղանակով։ Ընդհանրապես չխրթման պատրաստում են թռչնի արգանակով, հազվադեպ՝ գառան։ Չխրթման բնութագրվում է բուսակական հիմքի ամբողջական բացակայությամբ։

Իրենից ներկայացնում է ալյուրով թանձրացված, (Վրաստանում օգտագործում են եգիպտացորենի) կոնցենտրացված արգանակ, ավելացրած հարած ձվեր (հաճախ միայն դեղնուցներ), և թթու (կիտրոնի հյութ, նուռ), այսպիսով ապուրի թթվությունը ոչ այնքան ինքնանպատակ է, որքան որ օգնում է նրան, որպեսզի ձվի սպիտակուցը չվերածվի տգեղ, գորշ փաթիլների, այլ կստեղծի արգանակի հետ համասեռ զանգված։ Ձվերի ներմուծման տեխնոլոգիան տաք ապուրի մեջ բավականին դժվար է։ Այն ծագել է արևելքում (Պարսկաստան) և մանրամասն նկարագրված է Վ. Վ. Պոխլեբկինի «լավ խոհանոցի գաղտնիքները» գրքում։ Պատրաստի չխրթման սովորական օգտագործվող համեմունքների շարքից համեմվում է համեմով, դարչինով և անանուխով։

## Արտաքին հղումներ
* Պատրաստենք միասին. Հավով կարկանդակ և չխրթմա 
* Չխրթմա - armmenu.com
* Չխրթմա - cooks.am 

Կատեգորիա:Ապուրներ
Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Կաբանիաս դե Եպես

**Կաբանիաս դե Եպես** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Տոլեդո նահանգում (Կաստիլիյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Մեսա-դե-Օկանիյա շրջանում։ Տարածքը 18 կմ² է։ Բնակչությունը 300 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 50 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք
*Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լեգալի մատ

**Լեգալի մատ**, մատ, որն առաջին անգամ հանդիպել է 1750 թվականին Փարիզում խաղացված Լեգալ դը Կերմյուր - Սեն Բրի պարտիայում։ Որոշ պատմաբաններ համարում են, որ այդ պարտիան կայացել է 1787 թվականին։

## Պարտիա
**Լեգալ դը Կերմյուր - Սեն Բրի**

**1. e4 e5 2. Փc4 d6 3. Ձf3 Ձc6 4. Ձc3 Փg4 5. Ձ։e5?** **Փ։d1??** Լավ կլիներ **5. … Ձ։e5!**, որից հետո սպիտակները կմնային առանց ձիու, կամ **5. … de** (սակայն **6. Թ։g4** քայլից հետո սպիտակները կունենային զինվորի առավելություն), սակայն Լեգալը, ամենայն հավանականությամբ, գիտեր իր մրցակցի թույլ կողմը. **6. Փ։f7+ Աe7 7. Ձd5×**. մատ, որը շախմատային գրականության մեջ մտել է հեղինակի անունով որպես «Լեգալի մատ»։ Սեն Բրին այնքան է վշտացել իր պարտությունից, որ, չսպասելով մրցակցի վերջին քայլին, լքել է դահլիճը։

## Տես նաև
* Մատ (շախմատ)

## Աղբյուրներ
* Շախմատի դպրոց. Լեգալի մատ
* Սխալներ սկզբնախաղում 

Կատեգորիա:Շախմատային եզրույթներ
Կատեգորիա:Շախմատային մատեր
Արգանդի մկանալորձենաբորբ

**Արգանդի մկանալորձենաբորբ** (մետրոէնդոմետրիտ), առաջանում է հիվանդածին մանրէները (ստրեպտոկոկ, ստաֆիլոկոկ, տուբերկուլոզի ցուպիկ, գոնոկոկեր և այլն) արգանդ ընկնելիս։ Առավել հաճախ դրան նպաստում են վիժումները (հատկապես՝ արտահիվանդանոցային), սեռական օրգանների բորբոքային հիվանդությունները, սեռական հարաբերության ժամանակ, ինչպես նաև հետծննդյան շրջանում հիգիենայի կանոնների խախտումները։

## Ախտանիշեր
Հիվանդությունը բնորոշվում է որովայնի ստորին հատվածի ձգող ցավերով, սպիտահոսությամբ, արյունաջրային, երբեմն՝ նույնիսկ արյունային արտադրությամբ։ Ջերմաստիճանը բարձրանում է, զգացվում է ընդհանուր թուլություն, կարող է լինել երկարատև արյունային արտադրություն արգանդից։ Հնարավոր են բարդություններ, բորբոքման տարածումը հարևան օրգանների վրա, անպտղություն և այլն։

Նշված ախտանշաններն ի հայտ գալիս հարկավոր է դիմել գինեկոլոգի և խստորեն կատարել նրա հանձնարարականները։ Կանխարգելման համար անհրաժեշտ է վիժումից հետո և հետծննդյան շրջանում խստորեն պահպանել բժշկի հանձնարարած հիգիենային ռեժիմը, ինչպես նաև անձնական հիգիենայի կանոնները։

Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Մերցիգ-Վադերն (շրջան)

**Մերցիգ-Վադերն ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Մերցիգ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 556,12 կմ2։ Բնակչությունը՝ 105 095 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 189 մարդ/կմ2։ Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 10 0 42։ Շրջանում 7 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Պալատ Սան-Տելմո

**Պալատ Սան-Տելմո** (), պատերը կառուցված են հին Սևիլիայի բարրոկո ոճով հին, զբաղեցնում է Անդալուզիա ինքնավար մարզի վարչական համայնքը։ 1682 թվականից սկսած կառուցվել է նավաստիների որբերի համար նախատեսված դպրոց։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին պալատում ապրում էր ինֆանտա Լուիզա Ֆերդինանտան իր ամուսնու՝ դուքս դե Մոնպանսեի հետ։

Կառույցը քառակուսի է, անկյուններում դրված են աշտարակներ։ Ներսում՝ այգով մեծ բակ է։ Ինտերիերներից ամենահարուստ զարդարվածը մատուռն է։ Փորագրված պորտալը չուրրիտերական ոճով ծառայում է որպես այս ուղղության չափանիշ։ Ճակատում տեղադրվել են 12 հռճակավոր սևիլցիների արձանները, որոնց թվում են Վելասկեսը, Լոպե դե Պուեդան, Մուրիլոն, Բարտալոմե դե լաս Կասան։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.visitasevilla.es/es/lugar-interes/palacio-de-san-telmo 

Կատեգորիա:Պալատներ
Արգելակում (նյարդաբանություն)

**Արգելակում**, դրդումը ճնշող կամ կասեցնող նյարդային գործընթաց։ Արգելակման երևույթը կենտրոնական նյարդային համակարգում հայտնաբերել է ռուս ֆիզիոլոգ Իլյա Սեչենովը, 1862 թվականին։

Տարբերում են նաև *ծայրամասային արգելակում*, որն առաջանում է անմիջապես մկաններում կամ գեղձային տարրերում։ Արգելակումն իրականանում է նյարդային վերջույթների կողմից արտադրվող հատուկ քիմիական նյութերի՝ միջնորդանյութերի օգնությամբ։ Վերջիններս, փոխազդելով նյարդային բջջաթաղանթի առանձնահատուկ մոլեկուլների հետ, բարձրացնում են դրա դրդելիության շեմքը կամ «մարում» այնտեղ ավելի վաղ ծագած դրդման գործընթացը։ Հայտնաբերվել են արգելակման մասնագիտացված նյարդային բջիջներ։

Արգելակման մեխանիզմները վատ են ուսումնասիրված, բայց այդ գործընթացի ֆունկցիոնալ նշանակությունը և կարևոր դերը օրգանիզմի տարբեր ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաների իրականացման գործում լրիվ բացահա|տված են։ Այսպես՝ ուղղակի (կենտրոնաձիգ) արգելակումը թուլացնում է հակադիր ֆիզիոլոգիական ֆունկցիա իրականացնող տարրերի դրդումը և նպաստում դրանց համաձայնեցված փոխներգործությանը։ Որոշ մկաններ նյարդավորող նյարդային տարրերում ծագած դրդումը նպաստում է հակազդիչ-մկանների (օրինակ՝ հոդի ծալիչ և տարածիչ մկաններ) արգելակմանը։ Կենտրոնախույս (արտատար) և միջադիր նեյրոնների հետադարձ նյարդային թելիկների համակարգի միջոցով իրականացող հետադարձ արգելակումը նպաստում է որևէ ֆունկցիոնալ խմբի նեյրոնների դրդման մակարդակի կայունացմանը։

Արգելակման, ինչպես նաև դրդման գործընթացները կարող են լինել պայմանառեֆլեքսային ծագման։ Ռուս ֆիզիոլոգ Ի. Պավլովն առանձնացրել է արտաքին (անպայման), ներքին (պայմանական) և հատուկ 1 տեսակ՝ պաշտպանական արգելակումներ։ Վերջինս նպաստում է արտակարգ գրգիռներից կամ գերհոգնածությունից նյարդային համակարգի նախապահպանությանը։ Արգելակման պաշտպանահարմարվողական ֆունկցիայի տեսությունը գործնական հետաքրքրություն է ներկայացրել բժշկագիտության համար։ Մասնավորապես, հիմնավորվել է քնաբեր և հանգստացնող դեղանյութերի կիրառումը վնասվածքային շոկի, որոշ տեսակի նևրոզների բուժման համար։

Կատեգորիա:Նյարդաբանություն
Ինոխոսա դե Սան Վիսենտե

** Ինոխոսա դե Սան Վիսենտե **(), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում՝ Կաստիլիա և Լա-Մանչա ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Սեռռա-դե-Սան-Վիսենտե Տարածքը զբաղեցնում է 31 կմ²։ Բնայչությունը 461 մարդ (ըստ 2010 թվականի )։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1522 թվականին։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:1522 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լոս Նավալուսիլյոս

**Լոս Նավալուսիլյոս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Համայնքը գտնվում է Լա-Խարա շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 356 կմ²։ Բնակչությունը 2641 մարդ (ըստ 2010 թվականի )։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 72 կմ։

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

Navalucillos.JPG
Bonfire 5.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Diputación de Toledo

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Արհեստական երիկամ

**Արհեստական երիկամ**, սարք՝ արյունը դիֆուզիայի և գերզտման (ուլտրաֆիլտրում) միջոցով նյութափոխանակության վերջնական արգասիքներից կամ օտարածին թունավոր նյութերից մաքրելու, ինչպես նաև ջրաէլեկտրոլիտային և թթվահիմնային հավասարակշռությունը շտկելու համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ժամանակավորապես փոխարինել երիկամների ֆունկցիան, պահպանել հոմեոստազը՝ ներքին միջավայրի (արյուն, ավիշ, հյուսվածքային հեղուկ) հարաբերական շարժուն կայունությունը և դրանով բավարար պայմաններ ապահովել մարդու օրգանիզմի հիմնական ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաների (արյան շրջանառություն, շնչառություն, ջերմակարգավորում, նյութափոխանակություն) համար։

Արհեստական երիկամը հաջողությամբ կիրառվում է սուր և քրոնիկական երիկամային անբավարարության, հատկապես միզարյունության, ինչպես նաև թունավորումների մեծամասնության ժամանակ։

## Տես նաև
* Նեֆրոլոգիա
* Ուրոլոգիա

## Արտաքին հղումներ
* Tissue engineering and kidneys - umich.edu.
* BioMEMS & Nanotechnology  -lerner.ccf.org/bme/mems/

Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ
Լիլյո (Տոլեդո)

**Լիլյո (Տոլեդո)** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ համայնքնը գտնվում է Մանչա Ալթա դե Տոլեդո շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 151 կմ²։ Բնակչությունը 3043 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Պրովիցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 73 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Մաթեմատիկական հաստատուն

## Մի քանի ընտրյալ հաստատուններ
Օգտագործված նշանակումներ՝ Ի – իռացիոնալ թիվ, Հ – հանրահաշվական թիվ, Տ – տրանսցենդենտ թիվ, ? – հայտնի չէ, մաթ – սովորական մաթեմատիկա, ԹՏ – թվերի տեսություն, ՔՏ – քաոսի տեսություն, կոմբ – կոմբինատորիկա, ԻԱՏ – ինֆորմացիայի ալգորիթմական տեսություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական հաստատուններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Մակեդոնիա
Սանկտ Վենդել (շրջան)

**Սանկտ Վենդել ** (), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Սանկտ Վենդել քաղաքը։ Զբաղեցնում է 476,19 կմ2։ Բնակչությունը 90 787 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 191 մարդ/կմ2։ Շրջանի պաշտոնական կոդը 10 0 46 է։ Շրջանում 8 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ

մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Տոռիխոս (Իսպանիա)

**Տոռիխոս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում՝ Կաստիլիա և Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Տոռռիխոս շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 17 կմ²։ Բնակչությունը 13374 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։

## Պատկերասրահ

Colegiata_Torrijos.jpg
Silos_Torrijos.jpg
Colegiata_Torrijos_2011.jpg
Torrijos_station_2011.JPG
Cipreses_Calle_Murillo.jpg


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Página web oficial del Ayuntamiento de Torrijos 
* Página web oficial del Ayuntamiento de Torrijos
* Según los padres son los hijos. Página web con noticias, fotos y curiosidades de Torrijos 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Շպրե-Նայսե (շրջան)

**Շպրե-Նայսե ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Ֆորստ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1647,89 կմ2։ Բնակչությունը՝ 126 966 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 72 մարդ/կմ2։ Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 12 0 71։ Շրջանում 30 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ

մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Լաս Վենտաս դե Սան Խուլիան

**Լաս Վենտաս դե Սան Խուլիան**() , քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ համայնքնը գտնվում է Լա Կամպանա դե Օլոպեսա շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 6 կմ²։ Բնակչությունը 233 մարդ (ըստ 2010 թվականի )։ Պրովիցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 121 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Օդեր-Շպրե (շրջան)

**Օդեր-Շպրե ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Բեսկով քաղաքը։ Զբաղեցնում է 2242,71 կմ2։ Բնակչությունը՝ 184 253 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 82 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 12 0 67։ Շրջանում 38 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Տելտով-Ֆլեմինգ (շրջան)

**Տելտով-Ֆլեմինգ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Լուկենվալդե քաղաքը։ Զբաղեցնում է 2092,08 կմ2։ Բնակչությունը՝ 161 547 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 77 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 12 0 72։ Շրջանում 16 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Պոտսդամ-Միտելմարկ (շրջան)

**Պոտսդամ-Միտելմարկ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Բադ Բելցիգ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 2575,05 կմ2։ Բնակչությունը՝ 205 119 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 80 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 12 0 69։ Շրջանում կա 38 համայնք։

## Ժողովրդագրություն

**Այժմյան ժողովրդագրությունը և կանխատեսումները**

 Bevölkerungsentwicklung Landkreis Potsdam-Mittelmark.pdf|Ժողովրդագրությունը՝ սկսած 1875 թվականից
 Bevölkerungsprognosen Landkreis Potsdam-Mittelmark.pdf|Ժողովրդագրության կանխատեսումները
 Altersstrukturentwicklung Landkreis Potsdam-Mittelmark.pdf|Սեռատարիքային կազմի վերաբերյալ կանխատեսումներ


## Քաղաքներ և համայնքներ
# Վերդեր (Հաֆել) (23 057)
# Տելթով (22 410)
# Կլայնմախնով (19 835)
# Շտանսդորֆ (14 190)
# Բելից (11 898)
# Միխենդորֆ (11 773)
# Բադ Բելցիգ (11 291)
# Կլոստեր Լեհնին (11 134)
# Շվիլովզե (10 177)
# Նուտետալ (8803)
# Գրոս Կրոյց (8191)
# Տրոյենբրիցեն (7814)
# Վիզենբուրգ (4712)
# Զեդիներ Զե (4215)
;Բեցզեի ենթակայություն
# Հաֆելզե (3497)
# Բեցզե (2519)
# Ռոսկով (1240)
# Բեցզեհայդե (662)
# Պևեզին (572)
;Բրյուկի ենթակայություն
# Բրյուկ (3628)
# Բորկհայդե (1858)
# Բորկվալդե (1576)
# Գոլցով (1335)
# Պլանեբրուխ (1124)
# Լինտե (Բրանդենբուրգ) (905)
;Վուստերվիցի ենթակայություն
# Վուստերվից (3132)
# Բենսդորֆ (1246)
# Ռոզենաու (955)
;Նիմեգկի ենթակայություն
# Նիմեգկ (2076)
# Պլանետալ (988)
# Մյուլենֆլիս (945)
# Ռաբենշտայն (873)
։ Ցիզարի ենթակայություն
# Ցիեզար (2567)
# Գյորցկե (1360)
# Վոլին (907)
# Գրեբեն (579)
# Վենցլով (565)
# Բուկաուտալ (510)
*(30 սեպտեմբերի 2010)*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Թարխան (այլ կիրառումներ)

**Թարխան** կարող է նշանակել.

## Աշխարհագրություն
* Թարխան - Ղրիմի Կրասնոպրեսնենսկի շրջանի Վիշնյովկա գյուղի նախկին անվանումը։
* Թարխան - Ղրիմի Սեմֆերոպոլսկի շրջանի Կոլոդեզնոյե գյուղի նախկին անվանումը։
* Թարխան - Ղրիմի Նիժնեգորսկի շրջանի Դվորովոյե գյուղի նախկին անվանումը։
* Թարխան - գյուղատեղի Ղրիմի Լենինսկի շրջանում։
* Թարխան - հրվանդան Ղրիմում։
* Թարխան - լեռ Արցախի Հանրապետությունում։
* Թարխան - հրվանդան Ղրիմում։
* Թարխան - գյուղ Կաղզվանի գավառ։
* Թարխան - գյուղ Կարսի գավառ։
* Թարխան - գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Ճարտարապետություն
* Թարխան - հին եգիպտական դամբարան

## Այլ
* Թարխան-Մոուրավի - վրացական ազնվական տոհմ։
* Թարխան - հին խազարական և թյուրքական կոչում, ինչպես նաև բաշկիրների և չուվաշների մոտ բարձրագույն ազնվական խավի ներկայացուցիչ մինչև 19-րդ դարը։
* Թարխան - թյուրքական ժողովրդների մոտ տարածված անուն։

## Տես նաև
* Թարխանյան (այլ կիրառումներ)
* Թարխանով (այլ կիրառումներ)
Ալամեդա դե լա Սեգրա

**Ալամեդա դե լա Սեգրա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա-Սագրա շրջանում։ Տարածքը զբաղեցնում է 33 կմ²։ Բնակչությունը 3405 մարդ (ըստ 2010 թվականի )։
Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 34 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Fotos de Alameda de la Sagra, descargas gratis: Álbumes Digitales.. 
* Diputación de Toledo .

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Նիմփաներ

**Նիմփաներ** (,  - հարսնացուներ), հին հունական դիցարանում հասկացվել են որպես բնության երևույթների, առանձնապես ծովի, ջրի, անտառի, աղբյուրի և այլ բնության ուժերի մարմնացում։

Սերվել են Գեայից։ Նրանց նվիրվել է օրփեոսյան հիմն։

Սարերի նիմփաները կոչվել են **օրեադներ**, անտառների և ծառերի նիմփաները՝ **դրաիդներ**, ջրերի ակունքների նիմփաները՝ **նայադներ**, իսկ ծովերի նիմփաները՝ **[[Ներեուհիներ|ներեիդներ]]**։

Նիմփաներին նվիրվում էին քարանձավներ, խորշեր, երբեմն կառուցվում էին տաճարներ, հատկապես փարթամ բուսականություն ունեցող և հուռթի տարածքներում, ավելի ուշ նաև քաղաքներում։ Նրանց զոհաբերում էին այծեր, հորթեր, կաթ, յուղ, գինի։ Որպես բնության չքնաղ երևույթները մարմնավորող ուժեր՝ նրանք արվեստի ստեղծագործություններում պատկերվել են երիտասարդ, գեղեցիկ աղջիկների տեսքով, որոնք ունեին երկար մազեր՝ զարդարված ծաղիկներով և պսակներով, երբեմն էլ պատկերվում էին բոբիկ և մերկ, արձակ մազերով պարելիս։ Նայադները պատկերվել են ժայռի վրա մտախոհ նստած։

Նիմփաները ոգեշնչման աղբյուր են հանդիսացել նաև պոետների համար։

Հույների կարծիքով դրաիդները մեռնում են, երբ մեռնում է այն ծառը, որի մեջ ապրում են նրանք։

## Այլ նիմփաներ
* Օկեանիդներ՝ օվկիանոսների
* Նապեյներ՝ դաշտավայրերի
* Լիմանդներ՝ մարգագետինների
* Նիմփաների անունով կա աստերոիդ Նիմֆեա (875)՝ բացահայտված 1917 թվականին։

## Գրականություն
* Обнорский Н. П., Нимфы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Արտաքին հղումներ
* Нимфы в Энциклопедии Античной мифологии 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Լայոս

**Լայոս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ համայնքնը գտնվում է Մոնտես դե Տոլեդո շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 19 կմ²։ Բնակչությունը 526 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 13 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լա Տոռե դե Էստեբան Ամբրան

**Լա Տոռե դե Էստեբան Ամբրան **(), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Տոռռիխոս շրջանի մեջ։ Տարածքը զբաղեցնում է 51 կմ²։ Բնակչությունը 1793 մարդ (ըստ 2010 թվականի )։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 44 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Պատահական զուգորդումներ

**Պատահական զուգորդումներ**, Ոչ ակորդային հնչյունները, հանդես գալով տակտի ուժեղ և թույլ մասերում, ստեղծում են տերցիային կառուցվածք չունեցող համահնչյուններ կամ այլ կերպ ասած պատահական զուգորդումներ։ Այդ համահնչյունները տակտի թույլ մասերում հանդես են գալիս իբրև անցողիկ և օժանդակ համահնչյուններ, իսկ երբեմն էլ՝իբրև կանխիկ։ Հապաղման հետևանքով տակտի ուժեղ մասում հանդես եկած տերցիային կառուցվածք չունեցող համահնչյունները ստեղծում են զգալիլարվածություն, որը պահանջում է մարում։ Վերջինս վրա է հասնում հապաղումը լուծելու պահին, այսինքն՝ երբ վերականգնվում է ակորդի տերցիային կառուցվածքը։
Երբեմն հապաղումից (կամ անցողիկ, կամ որևէ այլ ոչ ակորդային հնչյունից) ստացված համահնչյունը կարող է արտաքուստ դասավորված լինել տերցիաներով։

## Աղբյուրներ
* Ի.Դուբովսկի, Ս. Եվսեև, Ի. Սպոսոբին, Վ. Սոկոլով, Հարմոնիայի դասագիրք, Երևան, 1978, Էջ 15-16

Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Լա Պուեբլանուևա

**Լա Պուեբլանուևա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Համայնքնը գտնվում է Լա-Խառա շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 122 կմ²։ Բնակչությունը 2350 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Պրովիցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 68 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Udalaren webgunea. 
* պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լա Մատա (Տոլեդո)

**Լա Մատա (Տոլեդո)** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Համայնքը գտնվում է Տորրիխոս շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 19, 20 կմ²։ Բնակչությունը 1023 մարդ (ըստ 2010 թվականի )։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 44 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Diputación de Toledo
* Web no oficial 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կոռալ դե Ալմագեր

**Կոռալ դե Ալմագեր** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգում, Կաստիլիա-Լա Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Համայնքը գտնվում է Մանչա Ալտա դե Տոլեդո շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 326 կմ²։ Բնակչությունը 6300 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 90 կմ։

Քաղաքի հովանավոր սուրբն է սուրբ օրիորդ դե լա Մուելան։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Magued vino de Almaguer

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ակորդի փոխադրում

Ակորդի ձևափոխված կրկնությունը կոչվում է **ակորդի փոխադրում**։
## Փոխադրման դերը
Փոխադրման շնորհիվ ակորդը ստանում է նոր մելոդիկ դրություն կամ նոր դասավորություն (կամ երկուսը միաժամանակ)։
Ակորդի մելոդիկ դրությունը փոխվում է, երբ մեղեդին մեկ ակորդային հնչյունից անցնում է մյուսին։ Դրա համար մելոդիկ դրության փոփոխումը մեղեդիի զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունի։ Փոխադրումը ստեղծում է մեղեդիական և ռիթմական շարժում՝ առանց ակորդները փոփոխելու։ Ակորդների չափազանց հաճախակի փոփոխումը հեշտությամբ հանգեցնում է հարմոնիայի ծանրաբեռնվածության։
Շատ հաճախ մելոդիկ դրության փոփոխումից առաջ է գալիս դասավորության փոփոխում (լայնը՝ նեղով կամ հակառակը՝ նեղը՝ լայնով)։ Դասավորության փոփոխումը երբեմն ունի տեխնիկական նշանակություն (ձայնատարության հարմարություն, ճշտություն, սահունություն)։
## Փոխադրման տեխնիկան
Երբ մեղեդին շարժվում է տերցիա կամ կվարտա քայլով, հնարավոր է փոխադրման երկու դեպք.
* ալտը և տենորը նույն ուղղությամբ փոխադրվում են ակորդի մոտակա հնչյունները (ուղիղ փոխադրում է տեղի ունենում)
* ալտը մնում է իր տեղում, իսկ տենորը փոխադրվում է սոպրանոյին հակադիր ուղղությամբ (հակադիր փոխադրում)։
Երբ մեղեդին շարժվում է կվինտա կամ սեքստա քայլով՝ ալտը շարժվում է մեղեդիի ուղղությամբ, իսկ տենորը մնում է իր տեղում, այսինքն ակորդի դասավորությունը փոխվում է (շեղ փոխադրում)։

## Աղբյուրներ
* Ի.Դուբովսկի, Ս. Եվսեև, Ի. Սպոսոբին, Վ. Սոկոլով, Հարմոնիայի դասագիրք, Երևան, 1978, Էջ 41-43

Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Պրոտևս

**Պրոտևս** (), հին հունական դիցաբանության ծովային աստվածություն, Պոսեյդոնի որդին, Պսամաֆեյի ամուսինը և Էյդոթեյի հայրը։

Ուներ կանխատեսելու կարողություններ։

Ըստ Վերգիլիոսի՝ ապրում էր Կարպաֆայի մոտակայքում, կարող էր ընդունել տարբեր կերպարանքներ։ Որդիների մահից հետո Թրակիայից տեղափոխվեց Եգիպտոս։ Հեղինեի կերպարանքով այցելեց Պարիսին։ Ապրում էր Ֆարոսում։ Գուշակեց Մենելայոսի ապագան։ Երբ Մենելայոսը կապեց նրան, խորհուրդ տվեց զոհաբերություն անել, որպեսզի կարողանա վերադառնալ տուն։

## Պրոտևս արքան
Ըստ Էվգեմերիստական մեկնաբանության՝ Պրոտևսը եղել է Եգիպտոսի արքան, կառավարել է Ֆարոսը։ Հյուրընկալել է Դիոնիսոսին։ Նրա սրբազան տարածքը գտնվում էր Մեմֆիսում։ Հերմեսը Զևսի կամքով առևանգում է Հեղինեին և տալիս Պրոթևսին։ 
Նրա կինը Պսամֆան է, երեխաները Ֆեոկլիմեն և Ֆեոնոյան։ Եվրիպիդեսը հիշատակում է նրա դամբարանի մասին։

## Հաջորդ ավանդույթը

Նրան է նվիրված 25-րդ օրփեոսյան հիմնը։ Էսքիլեսի «Պրոթևս» պիեսի գործող անձն է։ Ըստ մեկնաբանության՝ ազնիվ մարդկանց երևում էր ջրի կերպարանքով, իսկ չար մարդկանց՝ վրիժառուի։ Նրա կերպարանափոխվելու հատկության պատճառով նրան համեմատել են պոլիպի հետ։ Պրոտևսի անունով ծովային ձիուկը դարձավ 2004 թ. Աթենքում կազմակերպված պարաօլիմպիական 12-րդ խաղերի խորհրդանիշը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կերո

**Կերո** (իսպ․՝ Quero) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Տոլեդո պրովինցիայի Կաստիլիա լա Մանչա կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Կամպո դե Սան Խուան* շրջանի կազմում։

## Բնակչություն

250px|մինի|ձախից|Ազգագրական թանգարանի ցուցանմուշներից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Շպրենհագեն

**Շպրենհագեն** (), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի տարածքում։

Մտնում է Օդեր Շպրե շրջանի կազմի մեջ։ Գտնովում է Շպրենհագենի ենթակայության տակ։ Բնակչությունը 3441 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 136,00 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ *12 0 67 469*։

Կոմունան ստորաբաժանվում է 5 գյուղական համայնքի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կոբեխա

**Կոբեխա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Տոլեդո նահանգում (Կաստիլիյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա-Սագրա շրջանում։ Տարածքը 18 կմ² է։ Բնակչությունը 2444 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 29 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կառիչես

**Կառիչես** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Տոլեդո նահանգում (Կաստիլիյա-Լա-Մանչա ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տոռիխոս շրջանում։ Տարածքը 19 կմ² է։ Բնակչությունը 313 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 45 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Նատրիումի հեքսահիդրօքսոթանիումատ(IV)

**Նատրիումի հեքսահիդրօքսոթանիումատ(IV)**, անօրգանական միացություն՝ Na2[Sn(OH)6] բանձևով։ Առաջացնում է անգույն բյուրեղներ։ Լավ լուծվում է ջրում։

## Ստացումը
* Ստացվում է ծարիրի և նատրիումի հիդրօքսիդի ջրային լուծույթը տաքացնելով.
::\mathsf{Sn + 2NaOH + 4H_2O \ \xrightarrow{100^oC}\ Na_2[Sn(OH)_6] + 2H_2 }
* Ստացվում է ծարիրի օքսիդի և նատրիումի հիդրօքսիդի ջրային լուծույթի փոխազդեցությունից.
::\mathsf{SnO_2 + 2NaOH + 2H_2O \ \xrightarrow{60-70^oC}\ Na_2[Sn(OH)_6] }

## Ֆիզիկական հատկությունները
Առաջացնում է անգույն բյուրեղներ։

Մոլեկուլի պարամետրերը՝ a=0,595 նմ, c=1,417 նմ, Z = 3։

## Քիմիական հատկությունները
* Տաքացման պայմաններում քայքայվում է.
::\mathsf{Na_2[Sn(OH)_6] \ \xrightarrow{140^oC}\ Na_2SnO_3 + 3H_2O }
::\mathsf{Na_2[Sn(OH)_6] \ \xrightarrow{900^oC}\ Na_2O + SnO_2 + 3H_2O }
* Փոխազդում է աղաթթվի հետ.
::\mathsf{Na_2[Sn(OH)_6] + 2HCl \ \xrightarrow{}\ SnO_2\downarrow + 2NaCl + 4H_2O }
* Փոխազդում է ածխաթթու գազի հետ.
::\mathsf{Na_2[Sn(OH)_6] + CO_2 \ \xrightarrow{}\ SnO_2\downarrow + Na_2CO_3 + 3H_2O }
* Փոխազդում է կալցիումի նիտրատի հետ.
::\mathsf{Na_2[Sn(OH)_6] + Ca(NO_3)_2 \ \xrightarrow{}\ Ca[Sn(OH)_6]\downarrow + 2NaNO_3 }

## Գրականություն
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ։ Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.։ Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0.
* Рипан Р., Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.։ Мир, 1971. — Т. 1. — 561 с.
* Химическая энциклопедия / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — 639 с. — ISBN 5-82270-039-8.
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.։ Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.։ Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* CRC Handbook of Chemistry and Physics. — 89th Edition. — Taylor and Francis Group, LLC, 2008-2009.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Հիդրօքսիդների կոմպլեքսային միացություններ
Կատեգորիա:Անագի կոմպլեքսային միացություններ
Վաչե Ա Մամիկոնյան

**Վաչե Մամիկոնյան** (), հայ նախարար, Մեծ Հայքի սպարապետ (310-338), Տուրուբերան աշխարհի Տարոն գավառի իշխանը, սպարապետ Արտավազդ Մամիկոնյանի որդին, սպարապետ Արտավազդ Մամիկոնյանի և Արտաշեն Մամիկոնյանի հայրը, Մամիկոնյանների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
Մեծ Հայքի արքա Խոսրով Բ Կոտակի հրամանով բնաջնջել է միմյանց դեմ կռվող և երկրի ուժերը ջլատող նախարարական տոհմերին՝ Մանավազյաններին ու Որդունիներին։ Համախմբելով արքունի և նախարար, զորագնդերը՝ Վաչե Մամիկոնյանը նախ Արագածոտն գավառի Ցլու գլուխ լեռան վրա, ապա Օշականի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտերում ջախջախել է Հայոց գահի հավակնորդ Մազգթաց թագավոր Սանեսան Արշակունուն և գլխատել նրան։ Խոսրով Բ Կոտակը այդ հաղթանակի համար Վաչե Մամիկոնյանին շնորհել է նոր կալվածներ (Զանջանակի ակունքները, Զրբաշխիքը և Ցլու գլուխը)։ 337 թվականին Վաչե Մամիկոնյանը Առեստ ավանի (Վանա լճի հյուսիսարևելյան ափին) մոտ պարտության է մատնել Հայաստան ներխուժած պարսկական զորքերին, ձերբակալել և մահապատժի ենթարկել թշնամուն միացած Բզնունյաց նախարար Դատաբեին։ Այնուհետև հայոց բանակը պահել է Պարսկաստանին սահմանամերձ շրջաններում և դիմակայել նրա նոր հարձակումները։ Զոհվել է Պարսից Շապուհ 2-րդ արքայի խոշոր բանակի դեմ մղած ճակատամարտերից մեկում։ Սպարապետությունը ժառանգել է մանկահասակ որդին՝ Արտավազդը, որին խնամակալներ են կարգվել Մամիկոնյան տան փեսաներ Արշավիր Կամսարականը և Անդովկ Սյունին։

## Ընտանիքը
Վաչե Մամիկոնյանի կնոջ անունն անհայտ է։ Ունեցել է 4 զավակ․
* Արտավազդ Մամիկոնյան, հայոց սպարապետ (338-350)
* Արտաշեն Մամիկոնյան, հայ նախարար
* անհայտ անունով աղջիկ, Անդովկ Սյունու կինը
* անհայտ անունով աղջիկ, Արշավիր Կամսարականի կինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության սպարապետներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ նախարարներ
Ալբերտ Պարսամյան

**Ալբերտ Սուրենի Պարսամյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)։

Աստղաֆիզիկոս Էլմա Պարսամյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
1959 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ԺԱԹ-ում, Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա)։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Պարսամյանի արվեստին բնորոշ են տաք, հստակ գունահարաբերումները, կերպարային հավաստիությունը։
* «Աիդայի դիմանկարը», 1968 
* «Դիմանկար արևածաղիկներով», 1970 
* «Նատյուրմորտ», 1982 
* «Ինքնանկար», 1982 
* «Ձմեռը Բյուրականում», 1982 
* «Ավետում», 1990 
* «Գյուղում»
* «Աղբյուրի մոտ»
* «Աշնանը»
1978 թվականին ճամփորդել Է Իսպանիայում, ստեղծել է «Իսպանական նկարաշարը»։
* «Երեկո», 1965 
* «Դժվար տարիներ»
* «1941 թիվ»

## Ցուցահանդեսներ
1960 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Գերմանիայում (1993), Երևանում (1997 թվական, հետմահու)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ալբերտ Պարսամյան

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Համաշեշտ ոտանավոր

**Համաշեշտ ոտանավոր** (տոնիկական) (` շեշտ, լարում), տաղաչափական համակարգ, որի ռիթմն առաջանում է տողերի մեջ հավասար թվով շեշտերի առկայությունից։ Չշեշտված վանկերի քանակը և հարևան տողերում շեշտերի դասավորությունը կարող են տարբեր լինել։

Համաշեշտ ոտանավորը բնորոշ է եղել ժողովրդական բանահյուսությանը։ 20-րդ դարում այն լայնորեն տարածվեց չափածո խոսքում։ Ռուսական պոեզիայում համաշեշտ ոտանավորը տարածվեց Մայակովսկու ստեղծագործության միջոցով։ Հայ պոեզիայում ևս համաշեշտ տաղաչափական համակարգն իր արտացոլումը գտավ 20-րդ դարում` Չարենցի, Վշտունու և այլոց ստեղծագործություններում։

Համաշեշտ տաղաչափության մեջ բառի արտասանական ինքնուրույնությունն ավելի է ընդգծվում, բանաստեղծությունն ստանում է հրապարակախոսական երանգ։ Տողերում վանկերի թիվը հավասար չէ, շեշտերի դասավորությունն էլ որևէ կանոնի չի ենթարկվում։ Բայց բոլոր տողերն ունեն հավասար թվով շեշտեր, որի շնորհիվ էլ առաջանում է ռիթմը։ Սակայն սա ևս պարտադիր պայման չէ. շեշտերի թիվը կարող է պարբերաբար փոխվել, որն առավել մեծ ազատություն է տալիս ոտանավորին։

## Տես նաև

* Ռիթմ
* Տաղաչափություն
* Տաղաչափական համակարգեր
* Վանկական ոտանավոր
* Վանկաշեշտական ոտանավոր
* Չափական ոտանավոր

## Աղբյուրներ

* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 168

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Կատեգորիա:Համաշեշտ տաղաչափություն