Ռուսական անօդաչու թռչող սարքերի ներխուժումը Լեհաստան

**Ռուսական անօդաչու թռչող սարքերի ներխուժումը Լեհաստան**, 2025 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Ռուսաստանի Դաշնության կողմից արձակված անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք հայտնվել են Լեհաստանի տարածքում։ Ըստ Լեհաստանի վարչապետ Դոնալդ Տուսկի՝ երկրի տարածք է ներթափանցել 19 անօդաչու, որի մի մասը խոցվել է։ Դա առաջին դեպքն է Ռուս-ուկրաինական պատերազմի ընթացքում և առաջին դեպքը, որին ներգրավվել են ՆԱՏՕ-ի ինքնաթիռները։

Լուսանկարներում և տեսագրություններում հայտնված անօդաչուները նույնացվել են ռուսական «Գերբերա» անօդաչու թռչող սարքի հետ, որը ռուսական բանակը սովորաբար օգտագործել է որպես կեղծ թիրախ՝ Ուկրաինայի հակաօդային պաշտպանությունը «գերբեռնելու» համար։ Մեկ անօդաչուի բեկորներ ընկել են Վիրիկի (Լյուբլինի վոյևոդություն) բնակելի տան վրա։ Տուժածներ չեն եղել։ Մի քանի ժամով փակվել են չորս օդանավակայաններ՝ Շոպենի և Մոդլինի օդանավակայանները Վարշավայում, Ժեշուվ-Յասենկան (այն օգտագործվում է Ուկրաինա ռազմական և մարդասիրական օգնություն հասցնելու համար) և Լյուբլինի օդանավակայանը։

Վարչապետ Դոնալդ Տուսկը հրավիրել է կառավարության արտահերթ խորհրդակցություն։ Նույն օրը Լեհաստանը պաշտոնապես դիմել է ՆԱՏՕ-ին՝ կիրառել Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի 4-րդ հոդվածը, որը թույլ է տալիս դաշինքի անդամներին հարցեր բարձրացնել Հյուսիսատլանտյան խորհրդին։ Այդ հոդվածը վերջին անգամ կիրառվել էր 2022 թվականին՝ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա լայնածավալ ներխուժման ժամանակ։

## Նախապատմություն
Հուլիսի 10-ին լեհ լրագրող Մարեկ Բուդժիշը տեղեկացրել է, որ ըստ հուլիսի 2-ին հրապարակված անանուն աղբյուրի հայտարարության՝ ուկրաինացի զինվորականները ռուսական անօդաչուներում հայտնաբերել են լեհական և լիտվական սիմ քարտեր, ինչը կարող է վկայել Ռուսաստանի պատրաստակամության մասին՝ հարվածներ հասցնելու Լեհաստանի և Լիտվայի տարածքներին։ Ռուսաստանի անօդաչուներում լեհական սիմ քարտերի հայտնաբերման մասին՝ մինչև Լեհաստանի վրա հարձակումը, հայտնել է նաև ուկրաինացի ռադիոէլեկտրոնային պայքարի մասնագետ Սերգեյ «Ֆլեշ» Բեսկրեստնովը։

## Պատճառներ
Հիմնական վարկածն այն է, որ անօդաչուները դիտավորյալ են արձակվել Լեհաստանի տարածքի վրա։ Պատահական մուտքը կամ տեխնիկական կամ մարդկային սխալի առկայությունը քիչ հավանական է՝ հաշվի առնելով ներխուժած անօդաչուների մեծ թիվը։ Վարշավայի Արևելյան հետազոտությունների կենտրոնի փոխտնօրեն Յուստինա Գոտկովսկան կարծիք է հայտնել, որ սա սադրանք է՝ Լեհաստանի արձագանքը ուսումնասիրելու նպատակով «շատ բևեռացված քաղաքական իրավիճակում»։ Reuters գործակալության աղբյուրը հայտնել էր, որ ՆԱՏՕ-ում ռուսական անօդաչուների ներթափանցումը Լեհաստանի օդային տարածք չեն դիտարկում որպես հարձակում։

BBC-ի ռուսական ծառայությունը նշել է, որ ռուսական անօդաչուն սահմանից ռադիոէլեկտրոնային պայքարի միջոցով խոցելը հեշտ չէ, քանի որ ռուսական անօդաչուներում սովորաբար առկա է GPS համակարգ, որը կարելի է խափանել արբանյակային ազդանշանի փոխարինմամբ, սակայն այն կրկնօրինակված է իներցիալ համակարգով, իսկ որոշ դեպքերում անօդաչուները լրացուցիչ հագեցած են նաև բջջային կապի աշտարակներով կողմնորոշման սարքավորումներով։ Բացի այդ, Ռուսաստանը չի հայտարարել, թե անօդաչուները Լեհաստանի վրա արձակվել են մարդկային սխալի հետևանքով։

## Հետևանքներ
Սեպտեմբերի 12-ին ՆԱՏՕ-ն սկսել է «Արևելյան պահակ» գործողությունը՝ Արևելյան Եվրոպայի պաշտպանությունը ամրապնդելու համար՝ ի պատասխան Ռուսաստանի անօդաչու թռչող սարքերի Լեհաստան ներխուժման։ Առաքելությանը ներգրավվել են ՆԱՏՕ-ի անդամ մի շարք ուժեր և միջոցներ: Դանիան, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Գերմանիան միացաել են գործողությանը առաջին օրերին։

## Արձագանք
* - Վարչապետ Դոնալդ Տուսկը պահանջել է կիրառել Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի 4-րդ հոդվածը։
* - Լեհաստանում Ռուսաստանի դեսպանի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Անդրեյ Օրդաշը հայտարարել է, թե ներթափանցման մեղադրանքները անհիմն են։
* - Բելառուսի Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ Պավել Մուրավեյկոն նշել է, որ Բելառուսը նախօրոք տեղեկացրել է Լեհաստանին և Լիտվային, որ անօդաչուները դուրս են եկել վերահսկողությունից էլեկտրոնային խափանումների հետևանքով։ Նա հավելել է․ «Բելառուսի Հանրապետությունը շարունակելու է իր պարտավորությունները՝ Լեհաստանի Հանրապետության և Բալթյան երկրների հետ օդային իրավիճակի վերաբերյալ տեղեկատվության փոխանակման շրջանակներում»։
* - Պաշտպանության նախարար Թեո Ֆրանկենն ասել է․ «Ռուսաստանի կողմից ՆԱՏՕ-ի օդային տարածքի խախտումները անընդունելի են»։ Նա նաև հայտնել է Լեհաստանի հետ համերաշխության և աջակցության մասին։
* - Նախագահ Ռումեն Ռադևը Թվիթթեր հարթակում գրել է․ «Լեհաստանի ինքնիշխան տարածքի խախտումը վտանգավոր էսկալացիա է առաջացնում Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ-ի միջև»։ Վարչապետ Ռոսեն Ժելյազկովն ասել է․ «Մեր դիրքորոշումն հստակ է և համապատասխանում է մեր դաշնակիցներին։ Մենք հաստատում ենք դաշինքի վճռականությունը ձեռնարկել պայմանագրով նախատեսված բոլոր անհրաժեշտ քայլերը»։
* - Նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենն ասել է, որ ԵՄ-ն կանգնած է «լիակատար համերաշխության մեջ Լեհաստանի հետ»։ Բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալասը նույնպես հանդես է եկել Լեհաստանին աջակցող և Ռուսաստանին դատապարտող հայտարարությամբ։
* - Վարչապետ Պետերի Օրպոն դատապարտել է Ռուսաստանի գործողությունները և հայտնել «ամբողջական աջակցություն Լեհաստանին»։
* - Նախագահ Էմանուել Մակրոնը ներթափանցումը անվանել է «անընդունելի»։
* - Պաշտպանության նախարար Բորիս Պիստորիուսը հայտարարել է․ «Այս անօդաչուները միանգամայն դիտավորյալ էին ուղղվել այս երթուղով՝ մտնելու համար Ուկրաինա»։ Նա նաև հայտնել է աջակցություն Լեհաստանի՝ 4-րդ հոդվածով խորհրդակցությունների պահանջին։
* - Վարչապետ Վիկտոր Օրբանը հայտնել է Լեհաստանի հետ լիակատար համերաշխություն, Լեհաստանի տարածքային ամբողջականության խախտումը կոչելով «անընդունելի»։ Օրբանի հայտարարությանը հակադարձել է Լեհաստանի Արտաքին գործերի նախարար Ռադոսլավ Սիկորսկին՝ պահանջելով, որ Հունգարիան դատապարտի Ռուսաստանի ագրեսիան, հաստատի Ռուսաստանի դեմ խիստ պատժամիջոցներ և բացի ԵՄ պաշտպանական միջոցների ու Ուկրաինայի անդամակցության բանակցությունների ֆինանսավորման ճանապարհը։ Օրբանի ուղերձը գնահատվել է որպես բացառիկ՝ Հունգարիայի և Լեհաստանի միջև դիվանագիտական ճգնաժամի պայմաններում։
* - Վարչապետ Ջորջա Մելոնին հայտնել է լիակատար համերաշխություն Լեհաստանի հետ՝ նրա օդային տարածքի «լուրջ և անընդունելի խախտման» համար։
* - Նախագահ Մայա Սանդուն դատապարտել է Ուկրաինայի վրա հարձակումը և Լեհաստանի օդային տարածքի խախտումը՝ նշելով, որ Մոլդովան նույնպես ունեցել է նման միջադեպեր։ Նա կոչ է արել ավելի մեծ աջակցություն ցուցաբերել Ուկրաինային և ներդրումներ անել Եվրոպայում ավելի հզոր օդային պաշտպանություն ստեղծելու համար։
* - Նախագահ Նիկուշոր Դանը և պաշտպանության նախարար Իոնուց Մոշտեանուն հայտարարել են, որ Ռումինիան լիակատար համերաշխ է Լեհաստանի հետ։ Նախագահ Դանը հավելել է․ «Ռուսաստանը պետք է կանգնեցվի և ճնշվի՝ նստելու բանակցությունների սեղանի շուրջ»։ Ռումինիան նաև բարձրացրել է կործանիչներ՝ իր սահմանին մոտ գտնվող ռուսական անօդաչուներին հետևելու համար, սակայն անօդաչուները Ռումինիայի տարածք չեն մտել։
* -Վարչապետ Պեդրո Սանչեսը Թվիթթեր հարթակում գրել է․ «Ռուսաստանի կողմից եվրոպական օդային տարածքի խախտումը անընդունելի է։ Մենք լիակատար համերաշխություն ենք հայտնում Լեհաստանին, որը միշտ կարող է ապավինել Իսպանիային մեր ընդհանուր խաղաղության և անվտանգության պաշտպանության գործում»։ Արտաքին գործերի նախարար Խոսե Մանուել Ալբարեսը գրել է․ «Ես հենց նոր խոսեցի իմ լեհ գործընկերոջ հետ։ Նրան փոխանցեցի Իսպանիայի համերաշխությունը Ռուսաստանի կողմից Լեհաստանի օդային տարածքի կոպիտ խախտման դեմ։ Եվրոպացիներն ու դաշնակիցները միասին են։ Մենք պաշտպանում ենք Եվրոպայի խաղաղությունն ու անվտանգությունը և Եվրոպայի ժողովուրդներին»։
* - Նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հայտարարել է, որ ներթափանցումը չի կարելի «պատահականություն» անվանել։
* - Վարչապետ Քիր Սթարմերը անօդաչուի ներթափանցումը բնորոշել է որպես «խորը մտահոգիչ» և «Ռուսաստանի չափազանց անպատասխանատու քայլ»։ Պաշտպանության նախարար Ջոն Հիլին դա անվանել է «Եվրոպայի դեմ թշնամանքի նոր մակարդակ»։ Նա նաև ասել է, որ հանձնարարել է բրիտանական զինված ուժերին ուսումնասիրել տարբերակներ ՆԱՏՕ-ի օդային պաշտպանությունը Լեհաստանի վրա ուժեղացնելու համար՝ հավելելով․ «Մենք տեսնում ենք, թե ինչ է անում Պուտինը։ Կրկին մեզ է փորձարկում։ Կրկին մենք ամուր կանգնելու ենք»։
* - ՆԱՏՕ-ում դեսպան Մեթյու Ուիթաքերն ասել է․ «Մենք կանգնած ենք մեր դաշնակիցների կողքին այս օդային տարածքի խախտումների դեմ և պաշտպանելու ենք ՆԱՏՕ-ի յուրաքանչյուր տարածք»։ Նախագահ Դոնալդ Թրամփը Truth Social-ում գրել է․ «Ի՞նչ է կատարվում Ռուսաստանի կողմից Լեհաստանի օդային տարածքի խախտման հետ։ Ահա նորից սկսվեց»։
* - Արտաքին գործերի նախարար Էսպեն Բարտ Էյդեն հայտարարել է, որ միջադեպը, իր համոզմամբ, Ռուսաստանի փորձ էր՝ փորձարկել ՆԱՏՕ-ն լարվածության բարձրացման շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ռուսական անօդաչու թռչող սարքերի ներխուժումը Լեհաստան կարող էր սխալմունք լինել. Թրամփ
*Լեհաստանում անօդաչու թռչող սարքերի ներխուժման վերաբերյալ Թրամփի արձագանքը տագնապ է առաջացրել Եվրոպայում․ Reuters

Կատեգորիա:2025 Եվրոպայում
Կատեգորիա:2025 Լեհաստանում
Կատեգորիա:2025 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Անօդաչու օդանավեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Ռուս-ուկրաինական պատերազմ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022)