Նեպալի Ռաստրա բանկ

**Նեպալ Ռաստրա Բանկ** ( **NRB** ; Nepali   ), հիմնադրվել է 1956 թվականի ապրիլի 26-ին ( Նեպալի օրացույցով՝ Բայսախ 14, 2013, Վիրկամ սամվատ)՝ ստեղծվել է 1956 թվականի ապրիլի 26-ին մ.թ. (նեպալական ամսաթիվ՝ 14 բայսախ 2013 թ. ըստ հին ոճի) Նեպալի Ռաստրա բանկի մասին 1955 թվականի օրենքի համաձայն՝ կենտրոնական բանկի պարտականությունները կատարելու համար, ներառյալ ներքին ֆինանսական հատվածի զարգացման առաջնորդումը: ՆՌԲ-ն գործում է Նեպալի Ռաստրա բանկի մասին 2002 թվականի նոր օրենքի համաձայն։ Բանկի գործառույթներն են՝ շուկայական գների կայունությունը պահպանելու համար անհրաժեշտ դրամավարկային և արտարժույթի քաղաքականության մշակումը, թղթադրամների թողարկումը, բանկային և ֆինանսական ոլորտի կարգավորումն ու վերահսկողությունը, արդյունավետ վճարային և բանկային համակարգերի զարգացումը և այլն։ Բանկը նաև Նեպալի կառավարության տնտեսական խորհրդատուն է։ Որպես Նեպալի կենտրոնական բանկ, այն բոլոր առևտրային բանկերի դրամավարկային, վերահսկողական և կարգավորող մարմինն է։ զարգացման բանկեր, ֆինանսական ընկերություններ և միկրոֆինանսական հաստատություններ։

Կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Բալուվաթարում՝ Կատմանդուում, և ունի ութ նահանգային գրասենյակներ, որոնք տեղակայված են Բիրաթնագարում, Ջանակպուրում, Բիրգունջում, Պոկհարայում, Սիդհարթանագարում, Նեպալգունջում, Սուրխեթում և Դհանգադիում:

Նեպալի Ռաստրա բանկը մշակում և իրականացնում է դրամավարկային քաղաքականություն։  Նեպալի Ռաստրա բանկը նաև վերահսկում է արտարժույթի փոխարժեքները և երկրի արտարժույթի պահուստները։ Նեպալի Ռաստրա բանկը Նեպալի ֆոնդային բորսայի հիմնական սեփականատերերից մեկն է։

Այն Ասիական կլիրինգային միության անդամ է։ Նահանգապետի պաշտոնակատարի պաշտոնը ներկայումս զբաղեցնում է դոկտոր Նիլամ Դհունգանա Տիմիշինան, քանի որ նախկին նահանգապետ Մահապրասադ Ադհիկարին թոշակի է անցել 2025 թվականի ապրիլի 7-ից։

## Նեպալի Ռաստրա բանկի պատմություն

Նեպալի կենտրոնական բանկը՝ Նեպալի Ռաստրա Բանկը, իրականում հիմնադրվել է միայն Նեպալի առաջին բանկի՝ «Նեպալ Բանկ Լիմիթեդ»-ի հիմնադրումից 19 տարի անց՝ 1937 թվականին։  Մինչև 1956 թվականը Նեպալը չի ունեցել սեփական արտարժույթի պահուստ, սակայն այն պահում էր Հնդկաստանի կենտրոնական բանկում։ Լոնդոնում Նեպալի դեսպանատան և թագավոր Տրիբհուվանի բուժման ծախսերը հոգալու համար անհրաժեշտ արտարժույթի գումարը ստանալու համար անհրաժեշտ է եղել դիմում ներկայացնել Հնդկաստանի պահուստային բանկ։ Նեպալի տնտեսությանը տագնապ պատճառող խնդիրներից մեկը եղել է երկու տեսակի արժույթի՝ նեպալականի և հնդկականի միաժամանակյա շրջանառությունը։ Նեպալում գերիշխող է եղել հնդկական ռուփիի օգտագործումը։ Հնդկական և նեպալական արժույթների միջև փոխարժեքները սահմանվում էին տեղացի առևտրականների կողմից։  Դիտարկելով սա որպես Հնդկաստանից կախվածություն, արքա Մահենդրան՝ Տրիբհուվանի որդին, 1956 թվականի ապրիլի 26-ին հիմնադրել է կենտրոնական բանկը՝ Հնդկաստանից կախվածությունը նվազեցնելու համար՝ շուկայում շրջանառվող հնդկական արժույթը փոխարինելու և երկրի ինքնիշխանությունը ամրապնդելու համար՝ դարձնելով Նեպալը անկախ արտարժույթի փոխանակման հարցում:

Հիմնադրվելուց հետո, նախքան Նեպալի որևէ այլ բանկի հաշիվներ գործարկելը, Նեպալ Ռաստրա բանկը բացել է իր առաջին բանկային հաշիվը Հնդկաստանի պահուստային բանկում։ Հնդկաստանի պահուստային բանկում իր բանկային հաշիվը բացելու համար այն ժամանակվա նահանգապետ Հիմալայա Շումշեր Ռանան նամակ է ուղարկել Հնդկաստանի այն ժամանակվա տնտեսական հարցերով քարտուղար Բրաջ Կումար Ներուին, և Ներուի ուղղությամբ այնտեղ բացվել է Նեպալի Ռաստրա բանկի առաջին հաշիվը։ Հետագայում բանկը հաշիվ է բացել Հնդկաստանի մեկ այլ բանկում, ապա՝ Լոնդոնի մեկ այլ բանկում:

Տրիբհուվան թագավորի կառավարման օրոք թողարկված վաղ շրջանի թղթադրամները շրջանառվում էին ոչ թե կենտրոնական բանկի կողմից, այլ սկզբնապես պահվում էին Նորին Մեծության կառավարության կողմից, որն այն ժամանակ կոչվում էր Նեպալի կառավարություն, «Սադար Մուլուկի Խանայի» (Կենտրոնական գանձապետարան) միջոցով 1945 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1960 թվականի փետրվար և ստորագրված էին կաջանչիի (գանձապետարանի ղեկավարի) կողմից: Դրանից հետո պատասխանատվությունը փոխանցվել է Նեպալի Ռաստրա բանկին։ Այս նպատակով բանկի կողմից 1956 թվականի սեպտեմբերին ստեղծվել է թղթադրամների բաժին, որը 2002 թվականի նոյեմբերին վերանվանվել է Արժույթի կառավարման դեպարտամենտ։ 1960 թվականի փետրվարի 19-ին բանկը թողարկել է իր առաջին թղթադրամները՝ Մոհրու 1 անվանական արժեքով։ Այս ամսաթվից հետո երկրում թողարկված բոլոր թղթադրամների վրա ստորագրությունները փոխարինվել են կենտրոնական բանկի կառավարիչների ստորագրությամբ, այլ ոչ թե գանձապետարանի ղեկավարի ստորագրությամբ։

Սկզբնապես Նեպալի Կենտրոնական բանկը հիմնադրվել է 1955 թվականի Նեպալի Ռաստրա բանկի մասին օրենքի համաձայն, որը նշում էր, որ բանկի հիմնական պարտականությունն է ապահովել «նեպալական արժույթի թղթադրամների թողարկման պատշաճ կառավարումը»։ Ավելի ուշ, 1963 թվականին ընդունվել է «Արտարժույթի կարգավորման մասին» օրենքը, որի համաձայն Ազգային արժույթի պահուստների պահապանը դարձել է Նեպալի Ռաստրա բանկը: Նեպալի կողմից հնդկական արժույթի հետ ֆիքսված փոխարժեքի ընտրությունը, ինչպես նաև կառավարության կողմից աջակցվող քաղաքականությունը, զգալիորեն նպաստել են տեղական առևտրականների շրջանում ինչպես տեղական արժույթի, այնպես էլ փոխարժեքի նկատմամբ վստահության կայունացմանը։  Բացի այդ, այս տասնամյակի ընթացքում իրականացվել է արտասահմանյան հաստատությունների հետ հարաբերությունների ազգային քաղաքականություն, որը հիմք է հանդիսացել 1961 թվականին անդամակցելու միջազգային կազմակերպություններին, ինչպիսիք են Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) և Համաշխարհային բանկը (ՀԲ): Այս քաղաքականության շնորհիվ Նեպալի Ռաստրա բանկը հաջողությամբ շրջանառել է նոր նեպալական ռուփին որպես օրինական վճարամիջոց Նեպալի Թերաի շրջանում, որտեղ գերակշռում էին հնդկական արժույթները, և նպաստել է 1964 թվականին երկրում կրկնակի արժույթի շրջանառությունից հրաժարվելուն և արտարժույթի փոխանակման հարցում Նեպալին անկախ դարձնելուն։ Մինչև 1956 թվականը Նեպալի արտարժույթի պահուստները պահվում էին հնդկական բանկերում։ Այս պահի դրությամբ Նեպալի արժութային պահուստները պահվում են Նեպալի Ռաստրա բանկի կողմից։ Արտարժույթի պահուստների միայն որոշակի տոկոսն է պահվում այլ բանկերի կողմից։

1974 թվականին բանկը դարձել է Ասիական կլիրինգային միության(**ACU**) հիմնադիր անդամ, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում։ Այնուամենայնիվ, այս վճարային համակարգը կատարում է հաշվարկներ Նեպալի և Հնդկաստանի միջև վճարումների համար։

Նեպալի կառավարության 2000 թվականի նոյեմբերի 22-ին հրապարակայնորեն հայտարարված Ֆինանսական ոլորտի բարեփոխումները, որոնք հիմնված էին Ֆինանսական ոլորտի ռազմավարական փաստաթղթի վրա, ընդունել են Նեպալի Ռաստրա բանկի մասին 2002 թվականի օրենքը, որի համաձայն բանկը գործում է մինչ օրս։ Օրենքը սահմանում է իր հիմնական պարտականությունը՝ «ընդունել անհրաժեշտ որոշումներ թղթադրամների և մետաղադրամների անվանական արժեքների, թվերի, չափերի, մետաղի, թղթադրամների տպագրության նյութերի և այլ նյութերի վերաբերյալ, ինչպես նաև մշակել համապատասխան քաղաքականություն դրանց թողարկման վերաբերյալ։  Այս օրենքի համաձայն, Նեպալ Ռաստրա բանկն իր առաջին դրամավարկային քաղաքականությունը մշակել է 2002/03 ֆինանսական տարում՝ իր հիմնադրումից 46 տարի անց։  Այդ ժամանակվանից ի վեր կենտրոնական բանկը ամեն տարի մշակում է դրամավարկային քաղաքականություն՝ կառավարության տարեկան քաղաքականության և բյուջեի ծրագրի իրականացմանը նպաստելու և ֆինանսական կայունությունը պահպանելու համար։

### Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի (ՄՖԿ) և Նեպալի Ռաստրա բանկի համագործակցություն
Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան ( ՄՖԿ ) Համաշխարհային բանկի խմբի ստորաբաժանում է, իսկ Նեպալի կենտրոնական բանկը կոչվում է Նեպալի Ռաստրա Բանկ։ Նրանք համագործակցում են՝ մշակելու և աշխատելու կոնկրետ նախագծերի վրա։ Այդ նախագծերը հիմնականում օգնում են մշակել շրջակա միջավայրի և սոցիալական ռիսկերի կառավարման արձանագրություններ։ Դրանք նպատակ ունեն ավելացնել պորտֆելային ներդրումները, բարձրացնել մրցունակությունը տարբեր ոլորտներում, խրախուսել բիզնես ներդրումներն ու հնարավորությունները, ինչպես նաև բարելավել ռիսկերի կառավարման գործելակերպը՝ նվազեցնելով ֆինանսական իրավիճակների ռիսկը և նպաստելով սոցիալական և բնապահպանական բիզնեսների ֆինանսավորման ավելի շատ մոտեցումների կիրառմանը։ ՄՖԿ-ի հսկողության ներքո Նեպալի Ռաստրա Բանկն աջակցություն է ցուցաբերում Նեպալի տարբեր շրջանների ֆինանսական հաստատություններին՝ կիրառելով տարբեր սոցիալական և բնապահպանական կանոններ, կարգավորումներ և ուղեցույցներ։ Հետագայում սեմինարն անցկացվել է Կատմանդուում՝ կառավարության պաշտոնյաների, տարբեր բնորոշ ֆինանսական հաստատությունների և համաշխարհային կազմակերպությունների միջև քննարկումները խթանելու համար։ Այս ժամանակահատվածում ռիսկերի կառավարման կարողությունները բարձրացել են տարբեր ֆինանսական կազմակերպություններում։

Նեպալի Ռաստրա բանկի փոխկառավարիչը ընդգծել է ֆինանսական հաստատությունների մասնակցության կարևորությունը՝ ռիսկերը կառավարելու և էկոլոգիապես մաքուր բիզնեսներին աջակցելու համար ամուր բնապահպանական և սոցիալական կառավարման շրջանակներ ստեղծելու գործում։ ՄՖԿ-ի Կայուն բանկային ցանցին (ԿԲՑ) անդամակցության առավելությունները մեծացնելու նպատակով՝ Նեպալի Ռաստրա բանկը փորձում է գտնել կանաչ ներդրումներ և ստանդարտացնել կայուն ֆինանսական քաղաքականությունը։ ՄՖԿ-ի ներկայացուցիչը նշում է, որ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հաստատությունների կողմից իրենց պորտֆելները համալրելու հնարավորությանը՝ մանրակրկիտ ռիսկերի գնահատումներ անցկացնելով, շեշտը դնելով շրջակա միջավայրի և սոցիալական գործոնների վրա։ Նեպալը, որը ՄՖԿ-ի համար ամենակարևոր երկիրն է, շարունակում է մնալ կայուն էներգիայի հասանելիության, ֆինանսական ներառման, զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացման և աշխատատեղերի ստեղծման կիզակետում։ 2016 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ ՄՖԿ-ի ներդրումային պորտֆելը Նեպալում գերազանցում էր 50 միլիոն դոլարը, ինչը վկայում է երկրի տարբեր մասերում մասնավոր հատվածի ներառական զարգացմանը նպաստելու նվիրվածության մասին։

## Նախկին կառավարիչներ

### Տնօրենների խորհուրդ
Նեպալի Ռաստրա Բանկի 2002 թվականի օրենքի համաձայն, Նեպալի Ռաստրա Բանկի տնօրենների խորհուրդը բաղկացած է յոթ անդամներից։ Տնօրենների խորհրդի նախագահը բանկի կառավարիչն է։ Կառավարիչը, կառավարչի տեղակալները և մյուս տնօրենները նշանակվում են Նեպալի կառավարության (Նախարարների խորհրդի) կողմից՝ հինգ տարի ժամկետով։

## Հրապարակումներ
«*Ընթացիկ մակրոտնտեսական և ֆինանսական իրավիճակ*» վերնագրով զեկույցը հրապարակվում է ամեն ամիս՝ համաձայն *2002 թվականի Նեպալի Ռաստրա բանկի մասին օրենքի* պահանջների։  Հաշվետվությունը ամփոփում է ֆինանսական ոլորտի միտումներն ու զարգացումները։ 2004 թվականից սկսած՝ Նեպալի կենտրոնական բանկը յուրաքանչյուր երեք ամիսը մեկ հրապարակում է տնտեսական տեղեկագիր։ Այն նաև հրապարակում է տարեկան հաշվետվություն 2003 թվականից ի վեր՝ համաձայն Նեպալի Ռաստրա բանկի մասին 2002 թվականի օրենքի։ 1987 թվականից ի վեր կենտրոնական բանկը հրատարակում է «Տնտեսական ակնարկ» ամսագիրը, որը ներառում է երկրի տարբեր տնտեսական և ֆինանսական ոլորտների վերաբերյալ կատարված հետազոտությունները։ Այն նաև հրատարակում էր ամսական, եռամսյակային և տարեկան լրատուներ։ Հատուկ առիթներով, ինչպիսիք են տարեդարձերը, Նեպալի Ռաստրա բանկը նաև հրապարակում է հատուկ տվյալներ՝ նշելով պատմությունը, միտումները, ապագան և այլն: Բանկը նաև կատարում է տարբեր հետազոտություններ, որոնք պարբերաբար հրապարակում է:

## Տես նաև
* Կենտրոնական բանկերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1955 հիմնադրումներ Ասիայում
Կատեգորիա:1956 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1956 հիմնադրումներ Նեպալում
Կատեգորիա:1956 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Նեպալ