Անժուի կոմսություն

**Անժուի կոմսություն** (),  միջնադարյան պետություն միջնադարյան Ֆրանսիայում 861-1360 թվականներին։ Հիմնադրել է Ֆուլկ I Շիկահերը (իսպ.՝ Pelayo) 861 թվականին։ Երկիրը կառավարել են Ինգելգերների, Պլանտագենետների, Կապետինգների, Վալուաների, Բուրբոնների թագավորական տոհմերը։ Տարածքը կազմել է առավելագույնը 250 000 քառ. կմ՝ Անգլիայի թագավոր Հենրի II Պլանտագենետի օրոք (1151-1189)։

Ի սկզբանե մայրաքաղաքը եղել է Անժերյան դղյակը։ Հզորության շրջանում, որը համընկել էր Խաչակրաց արշավանքների դարաշրջանի հետ, ներառել է հարևան և հեռավոր կոմսություններ՝ ներառելով ամբողջ արևմտյան Ֆրանսիան։ Դրանից կարճ ժամանակ անց վերադարձավ Ֆրանսիայի թագավորության ենթակայությանը, իսկ Ֆիլիպ II Օգոստոս արքայի (1180-1223) օրոք՝ 1204 թվականից, մտնում էր դոմենի մեջ։ Հետագայում այն ​​մի քանի անգամ որպես գահակալական տարածք հատկացվել է ֆրանսիական արքայազններին, մինչև 1328 թվականին այն կրկին ներառվել է թագավորական տիրույթում։ 1360 թվականին Անժուն վերածվել է դքսության։

## Աշխարհագրություն
Կոմսությունը զբաղեցրել է պատմական Անժու շրջանի տարածքը։ Այն գտնվում էր Լուար գետի ստորին հոսանքում։ Արևմուտքում կոմսությունը սահմանակից էր Բրետոնի դքսությանը, հյուսիսում՝ Մեն կոմսությանը, արևելքում՝ Տուր կոմսությանը (Տուրեն), հարավում՝ Պուատիե կոմսությանը։ Շրջանի վարչական կենտրոնը Անժեր քաղաքն էր, որտեղ գտնվում էր նաև եպիսկոպոսի նստավայրը։

Ներկայումս շրջանի տարածքը մտնում է Ֆրանսիայի Մեն և Լուար դեպարտամենտի մեջ։

## Պատմություն
Անժուի մասին առաջին հիշատակումները թվագրվում են դեռևս 6-րդ դարով։ Կոմսեը նշանակվում էին Ֆրանկների Մերովինգ (457-751) թագավորի կողմից և կոմսությունում կատարում էին դատական, վարչական և ռազմական գործառույթներ։ Նրանց ունեցվածքը, ինչպես և Մենի կոմսերինը, գտնվում էին Ֆրանկական պետության և բրետոնների կալվածքների սահմանին, որոնց վրա ֆրանկ տիրակալները փորձում էին տարածել իրենց ազդեցությունը։
[մինի|ձախից|[Անժերյան դղյակ]]
9-րդ դարի կեսերին Անժերյան դղյակը դարձավ Արևմտյան Ֆրանկական թագավորության (Ֆրանսիայի ապագա թագավորություն) տիրակալների և բրետոնական կառավարիչների պայքարի թատերաբեմ։ 849 թվականին Անժերը թալանվեց բրետոնյան թագավոր Նոմինոեի և Նանտի կոմս Լամբերտ II-ի բանակի կողմից։ 850 թվականին Լամբերտ II-ը գրավեց կոմսության արևմտյան մասը՝ միացնելով այն իր ունեցվածքին։ Հետնորդներ Նոմինոեի, Էրիսպոյի և Սալոմոնի օրոք արշավանքները շարունակվեցին։ Հենց այս ժամանակ էլ սկսվեցին նորմանդական արշավանքները։ Դրան հակազդելու համար Շառլ II Ճաղատ թագավորը կազմակերպեց Նոյստրիական մարկը, որին ղեկավար կարգեց կոմս Ռոբերտ Ուժեղին։ Թագավորը նրան տվեց նշագծին սահմանակից շրջանները՝ Անժու, Բլուա և Տուր։ Ռոբերտի մահից հետո՝ 866 թվականից, քանի որ նրա որդիները փոքր էին, կալվածքները, ներառյալ Անժուն, փոխանցվեցին Հուգո Աբբային՝ Ռոբերտի խորթ որդուն։ Նա կարողացավ հաջողությամբ հետ մղել նորմանների հարձակումները։ Հյու վանահայրի մահից հետո՝ 886 թվականից, Ռոբերտի ավագ որդին՝ Էդը, ժառանգեց նրա տիրույթները, իսկ երկու տարի անց, երբ Էդը ընտրվեց Արևմտյան Ֆրանկների թագավորության թագավոր, տիրույթները փոխանցվեցին նրա կրտսեր եղբորը՝ Ռոբերտին։

### Ինգելգերներ
Իրենց ունեցվածքը տնօրինելու համար Նոյստրիայի մարկիզները վիկոնտներ էին նշանակում իրենց հսկողության տակ գտնվող քաղաքներում։ Հավանաբար 880-ականներին Ինգելգերը եղել է Օռլեանի, Տուրի և Անժերի վիկոնտ։ 898 թվականին նրա որդին՝ Ֆուլկ I Շիկահերը, հիշատակվում է որպես Անժերի վիկոնտ։ Նոյստրիայի մարկիզ Ռոբերտը, ով կառավարում էր հսկայական կալվածքները և նաև թագավորական արքունիքում կատարում էր մի շարք պալատական ​​գործառույթներ, կոմսության ղեկավարումը փաստացի իրականացնում էր Ֆուլկի կողմից։ Ֆուլկն իր ժամանակի նշանավոր դեմք էր, բայց երկար ժամանակ չէր կրում կոմսի կոչումը։ 905 թվականին նրան հաջողվում է դառնալ Տուրի վիկոնտ, սակայն արդեն 908 թվականին այդ տիտղոսը փոխանցվել է Բլուայի վիկոնտ Թիբոյին։ 907 թվականին Բրետանի թագավոր Ալեն I Մեծի մահից հետո Ֆուլկը գրավեց Նանտի շրջանը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ 914 թվականին Նանտը գրավվել է նորմանների կողմից, Ֆուլկը շարունակել է օգտագործել Նանտի կոմս տիտղոսը մինչև 919 թվականը, երբ նորմանները գրավել են ողջ Բրետանը։ Դրանից հետո Ֆուլկը շարունակեց օգտագործել կոմսի տիտղոսը, սակայն Հուգո Աբբան նրան ճանաչեց որպես Անժուի կոմս միայն 929 թվականին։
մինի|Անժուի կոմսությունը 1030 թվականին
Ֆուլկի հետնորդները փորձում էին ընդլայնել իրենց ունեցվածքն ու ազդեցությունը։ Ֆուլկ II Բարեպաշտը (942-958)՝ Ֆուլկ I-ի որդին, փորձեց նորից գրավել Նանտը, բայց չհաջողվեց։ Ֆուլկ II-ի որդին՝ Ժոֆրուա I Գրիսեգոնելը (958-987) շարունակեց իր իշխանությունը տարածաշրջանում ամրապնդելու, ինչպես նաև իր ունեցվածքը մեծացնելու փորձերը։ Նա ապավինում էր Հուգո Կապետի հետ դաշինքին։ Ժոֆրուայի օրոք ընտանեկան վեճը սկսվեց նախկին դաշնակիցների՝ Բլուայի կոմսերի հետ, ովքեր նույնպես փորձում էին հաստատել իրենց ազդեցությունը։ Ժոֆրուան նույնպես շարունակում էր փորձել իր ազդեցությունը տարածել Բրետանում։

Ժոֆրուա I-ի որդին՝ Ֆուլկ III Ներրան (987-1040) եղել է Կապետինգների վաղ շրջանի թագավորների դաշնակիցը։ Նա կարողացավ իր ազդեցությունը տարածել Մենի կոմսության վրա. կոմս Հյու III-ը, որը դաշինքով Բլուայի կոմս Էդ II-ի (Ֆուլկ III-ի հակառակորդ) հետ կռվում էր թագավորներ Հյու Կապետի և Ռոբերտ II-ի դեմ, ստիպված էր ճանաչել Ֆուլկի գերիշխանությունը։ 996 թ. Չնայած կոմս Հերբերտ I-ը փորձեց ազատվել Անժևինի ազդեցությունից, նա չհաջողվեց։ Ինչպես իր նախնիները, Ֆուլկ Ներրան միջամտեց Բրետանում քաղաքացիական բախումներին՝ իրեն հռչակելով Նանտի տան շահերի պաշտպան։ Բացի այդ, Ֆուլկ Ներրան ամուսնացրել է իր դստերը կոմս Վանդոմ Բոդոնի հետ, որի մահից հետո 1023 թվականին նա դարձել է իր որդու՝ Բուշար II Ճաղատի խնամակալը։ Ֆուլկ Ներրան նույնպես շարունակեց պայքարը Բլուայի կոմսերի դեմ։

Ֆուլկ Ներրայի որդին՝ Ժոֆրուա II Մարտելը (1040-1060) իր ժամանակի հզոր ավատատերերից էր։ Մինչ նրա հայրը դեռ կենդանի էր, 1032 թվականին, նա օգտվեց Վանդոմում քաղաքացիական կռիվներից և գրավեց իշխանությունը կոմսությունում։ Աքվիտանիայի դուքս Գիլյոմ V-ի այրու՝ Ագնես Բուրգունդացու հետ ամուսնության շնորհիվ Ժոֆրուան փորձեց իր ազդեցությունը տարածել Պուատիեի վրա՝ պաշտպանելով իր կնոջ իրավունքները։ Բախտը նրա հետ էր։ Թուարսի վիկոնտ Ժոֆրուա II-ի հետ դաշինքով նրան հաջողվել է գրավել դուքս Գիլյոմ VI-ին 1033 թվականին։ Ժոֆրուան պահեց նրան երեք տարի, մինչև նա հրաժարվեց Սենտոնժի իրավունքներից՝ հօգուտ իրեն։ Գիլյոմ VI-ի եղբայրը՝ Էդը, փորձեց վերադարձնել կորցրածը, բայց մահացավ 1039 թվականին։ Արդյունքում, մինչև 1052 թվականը Ժոֆրուան Պուատուի ինքնիշխան տերն էր։

Ժառանգելով իր հոր ունեցվածքը հոր մահից հետո՝ 1040 թվականին, Գիլյոմ Մարտելը շարունակեց իր հոր՝ Ֆրանսիայի թագավորների հետ դաշինքի քաղաքականությունը։ Նա դաշինք կնքեց Հենրի I թագավորի հետ։ Այս դաշինքի հիման վրա Ժոֆրուան փորձեց ընդլայնել իր ունեցվածքը Տուրենում։ Այդ ժամանակ արևելյան հատվածը պատկանում էր Անժուի կոմսերին։ Տուրի կոմսը միաժամանակ Բլուայի կոմս Թիբո III-ն էր, բայց նա դեմ էր թագավոր Հենրիին։ Արդյունքում թագավորը ճանաչեց Ժոֆրուայի իրավունքները Տուրենի նկատմամբ։ 1044 թվականին Ժոֆրուան հաղթեց Թիբո III-ին, որից հետո նա ստիպված եղավ հրաժարվել կոմսության նկատմամբ իր իրավունքներից։

Ժոֆրուան շարունակեց իր հոր քաղաքականությունը Մեն շրջանի նկատմամբ։ Այն բանից հետո, երբ Մենի կոմս Հուգո IV-ն ամուսնացավ կոմս Բլուայի քրոջ հետ, Ժոֆրուան պատերազմ սկսեց։ Այն ընթացավ տարբեր աստիճանի հաջողությամբ, քանի որ Հենրի թագավորը, մտահոգված լինելով Ժոֆրուայի աճող հզորությամբ, խզեց նրա հետ դաշինքը՝ անցնելով կոմս Հուգո IV-ի կողմը։ Բայց 1051 թվականին կոմս Հուգո IV-ը մահացավ՝ թույլ տալով Ժոֆրուային գրավել շրջանը։ Հուգոյի այրին և նրա որդին՝ Հերբերտ II-ը, փախան Նորմանդիա։

Մենի գրավումը հանգեցրեց պատերազմի Նորմանդիայի դուքս Գիլյոմի հետ։ Ժոֆրուայի առաջին հակամարտությունը Նորմանդիայի դքսի հետ սկսվում է 1049 թվականին։ Նոր կոնֆլիկտի պատճառն այն էր, որ Ժոֆրուան գրավեց իրեն պատկանող Դոմֆրոնտ և Ալանսոն սահմանային ամրոցները։ Այնուամենայնիվ, 1052 թվականին Հենրի թագավորը, վախենալով Գիլյոմի ուժեղացված իշխանությունից, կրկին դաշինք կնքեց Ժոֆրուա Մարտելի հետ։ Պատերազմը շարունակվեց մինչև Ժոֆրուայի մահը, որը տեղի ունեցավ 1060 թվականին։

### Գատինե-Անժու
Ժոֆրուա II Մարտելը ժառանգներ չի թողել։ Նրան հաջորդեց իր եղբորորդին՝ կոմս Գատինե Ժոֆրուա III մորուքավորը (1060-1068)։ Նա Ժոֆրուա II Ֆերրեոլի և Իրմերնգարդի՝ Ժոֆրուա Մարտելի քրոջ ավագ որդին էր։ Հորեղբորից նա ժառանգել է հսկայական ունեցվածք և «Անժուի և Տուրենի կոմս» տիտղոսները։ Նորմանդիայի դուքս Գիլյոմը, օգտվելով Ժոֆրուա Մարտելի մահից, կարողացավ վերականգնել Հերբերտ II-ին որպես Մենի կոմս։ Միևնույն ժամանակ Հերբերտը հարգանքի տուրք մատուցեց Գիլյոմին և նշանվեց նրա դստեր հետ։

1062 թվականին Սանտոնժը կրկին գրավեց Աքվիտանիայի դուքս Գիլյոմ VIII-ը։ Նույն թվականին անզավակ մահացավ Մենի կոմս Հերբերտ II-ը։ Մահից առաջ նա շրջանը կտակեց Նորմանդիայի դուքս Գիլյոմին, սակայն մանքս ազնվականները չհամաձայնվեցին դրա հետ՝ կառավարիչներ հռչակելով Բիոտային՝ կոմս Հյուգո IV-ի քրոջը և նրա ամուսնուն՝ Գոտիե III-ին՝ Ամիենի կոմս և Վեքսինին։ Ժոֆրուա III-ը փորձեց օգտվել դրանից՝ վերականգնելու ազդեցությունը Մենում, բայց չհաջողվեց. Մենը նվաճեց Նորմանդիայի Գիլյոմը, իսկ Բիոտան և Գոտիեն մահացան անհասկանալի հանգամանքներում։
[մինի|[Ժոֆրուա V-ի զինանշանը]]
1065 թվականին Ժոֆրուան կոնֆլիկտի մեջ է մտել հոգևորականների հետ, ինչը հանգեցրել է 1067 թվականին նրա հեռացմանը, ինչից օգտվել է նրա եղբայր Ֆուլկը՝ սկսելով իրավահաջորդության պատերազմ։ Արդյունքում Ժոֆրուան գերի է ընկել 1068 թվականին, որտեղ նա անցկացրել է իր կյանքի մնացած մասը, իսկ Ֆուլկը դարձել է նոր կոմս։ Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ I-ի կողմից Անժուի և Տուրի կոմս ճանաչվելու դիմաց Ֆուլկը ստիպված եղավ զիջել Գաթինի թագը և ճանաչել Բլուայի կոմսերի գերիշխանությունը Տուրենի համար։ Անժուում Ֆուլկի օրոք կենտրոնական իշխանությունը թուլացավ կոմսությունում, և ազնվականության ներկայացուցիչները մշտապես կռվեցին միմյանց հետ։ 1098 թվականին նրա ավագ որդին՝ Ժոֆրուա IV Մարտելը նույնպես ապստամբեց իր հոր դեմ՝ ապահովելով, որ Ֆուլկը ստիպված եղավ կոմսում իշխանությունը կիսել նրա հետ։ Սակայն 1106 թվականին Ջեֆրին սպանվեց, որից հետո Ֆուլկը կրկին դարձավ ինքնիշխան կառավարիչ։ Բացի այդ, 1092 թվականին Ֆիլիպ I թագավորը առևանգեց Բերտրադա դե Մոնֆորթին՝ Ֆուլկի կնոջը և ամուսնացավ նրա հետ։ Ֆուլկին ստիպեցին հաշտվել սրա հետ։ Այս ժամանակահատվածը համընկավ խաչակրաց առաջին արշավանքի հետ։

Ֆուլկ IV-ը մահացել է 1109 թվականին Նրան հաջորդեց կրտսեր որդին՝ Ֆուլկ V երիտասարդը (1092-1142)։ 1100 թվականին Ֆուլկը ամուսնությամբ ժառանգեց Մեյնի շրջանները՝ իր ձեռքում միավորելով Անժու, Մեն և Տուր երեք շրջանները։ Նրան հաջողվեց հաղթահարել անարխիան իր տիրույթներում՝ ենթարկելով ապստամբ ազնվականությանը։ Բացի այդ, Ֆուլկին հաջողվել է լավ հարաբերություններ պահպանել ինչպես Անգլիայի թագավոր Հենրի I-ի, այնպես էլ Ֆրանսիայի թագավոր Լուի VI-ի հետ։ 1128 թվականին Ֆուլկն ամուսնացավ իր ավագ որդի և ժառանգ Ժոֆրուա V Պլանտագենետի հետ Անգլիայի Հենրիխ I-ի դստեր և ժառանգորդի՝ Մաթիլդայի հետ։ 1129 թվականին Ֆուլկը, ով մինչ այդ այրիացած էր, իր տիրույթների կառավարումը փոխանցեց Ժոֆրուա V-ին, և ինքն էլ գնաց Երուսաղեմի թագավորություն, որտեղ հետագայում դարձավ թագավոր՝ Երուսաղեմի արքա Բալդուին II-ի և Մալաթիայի իշխանուհի հայազգի Մորֆիա Մալաթիացու ավագ դուստր Մելիսենդայի հետ։

Ժոֆրուա V-ը, ով ժառանգել էր Անժուն, Մենը և Տուրսը, ստիպված էր գրեթե անմիջապես հանդիպել ապստամբ ավատատերերի հետ, որոնց ի վերջո կարողացավ հաղթել։ 1135 թվականին մահացավ Անգլիայի թագավոր Հենրի I-ը, որից հետո Անգլիայում սկսվեց քաղաքացիական պատերազմ Ժոֆրուայի կնոջ՝ Մաթիլդայի և հանգուցյալ թագավորի եղբորորդու՝ Ստեֆան Բլուայի միջև։ Ջեֆրին պահանջել է Նորմանդիան 1136 թվականին՝ պատերազմ սկսելով Ստեփանոսի դեմ։ Պատերազմը շարունակվեց մինչև 1144 թվականին Ժոֆրուան նվաճեց Նորմանդիան և 1144 թվականին ճանաչվեց դուքս։ Ժոֆրուան կառավարեց Նորմանդիան մինչև 1150 թվականը, երբ այն հանձնեց իր ավագ որդուն և ժառանգորդ Հենրիին։

1145 թվականին Ժոֆրուան ստիպված էր պայքարել իր կրտսեր եղբոր՝ Էլի II-ի դեմ, ով հավակնում էր Մեն կոմսությանը, որը նրան կտակել էր իր հայրը։ Բայց ի վերջո, Էլին գերվեց, որտեղ նա մնաց մինչև եղբոր մահը։

## Գրականություն
* Թեյս Լ.[fr]. Наследие Каролингов. IX—X века / Пер. с фр. Т. А. Чесноковой. — М.: Скарабей, 1993. — Т. 2. — 272 с. — (Новая история средневековой Франции). — 50 000 экз. — ISBN 5-86507-043-6.
* Marchegay P., Salmon A. Chroniques d’Anjou. — Cambridge: Cambridge University Press, 2010. — P. LIII—LIX. — 168 p. — ISBN 978-1108018302.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
*  
* 

Կատեգորիա:Անժու
Կատեգորիա:Պետություններ պատմական Ֆրանսիայի տարածքում