Էլեն ԷփՍայմոն

Բրիտանական կայսրության շքանշանակիր **Էլեն Մարի ԷփՍայմոն** (, ), անգլիացի գիտնական և ակադեմիկոս։ Լոնդոնի կայսերական քոլեջի օդի աղտոտման ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր է, որի հետազոտությունները վերաբերում են թթվային անձրևի, միջուկային վթարների և մանր մասնիկների ազդեցությանը մարդու առողջության և էկոհամակարգերի վրա։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Էլեն Մարի Հոլինգսվորթը ծնվել է 1942 թվականի ապրիլի 28-ին Անգլիայի Էշբի-դը-լը-Զուշ քաղաքում։ Հաճախել է Նորթհեմփթոնշիր նահանգի Նորթհեմփթոն քաղաքի  ավագ դպրոցը, որից հետո մաթեմատիկա է ուսումնասիրել Օքսֆորդի Սոմերվիլ քոլեջում ու այն ավարտել 1963 թվականին մագստրոսի կոչումով։ Աաստղաֆիզիկայից դոկտորական աստիճան է ստացել Սուրբ Էնդրյուսի համալսարանում Դիք Քարսոնի ղեկավարությամբ 1966 թվականին։ 1967 թվականին ամուսնացել է Հաֆ ԷփՍայմոնի հետ, որը մահացել է 1998 թվականին։

## Հետազոտություն
Օդի աղտոտվածության գիտության եվրոպական ասոցիացիայի հիմնադիր անդամ է և դրա նախագահը։ Լավ հայտնի է Չեռնոբիլի աղետից ռադիոակտիվության տեղափոխման ոլորտում իր ուսումնասիրություններով։ Դրանից անմիջապես հետո Ռուսաստանը հայտարարել է տեղեկատվության գաղտնիացման մասին, իսկ ԷփՍայմոնը  փոքրաթիվ եվրոպացի գիտնականներից մեկն էր, որը հայտնաբերել է ճառագայթման մակարդակի բարձրացումը։ Նա մոդելավորել է միջուկային հետևանքները, հաշվարկելով, որ Չեռնոբիլն արտանետել է 15 - 20 մեգակյուրի յոդ -131 և 1 - 2 մեգակյուրի ցեզիում -137։ Աղետին հաջորդած առաջին մի քանի շաբաթների ընթացքում հաշվարկել  է Սկանդինավիան և Եվրոպայի հյուսիսային ափերը ծածկած ռադիոակտիվ սյունի բարձրությունը։ 1988 թվականին ճանապարհորդել  է դեպի Հունգարիա, Լեհաստան, Չեխոսլովակիա ու Բուլղարիա։

Նաև երկար աշխատել է ՄԱԿ-ի ԵԽ Հեռահար անդրսահմանային օդի աղտոտման վերաբերյալ կոնվենցիայի ներքո գործող աշխատանքային խմբերում, ձեռնարկել ծախսարդյունավետ ռազմավարության մոդելավորում և գնահատում՝ թթվայնացումը, էվտրոֆիկացումը, տրոպոսֆերային օզոնի ավելցուկը և մանր մասնիկների կոնցենտրացիան նվազեցնելու համար։

Հետաքրքրված է մարդու առողջության և էկոհամակարգերի վրա քաղաքային օդի աղտոտվածության ազդեցությամբ։ 1995 թվականին հաշվարկել է եվրոպական թթվային մթնոլորտների պատճառով շենքի վնասների արժեքը։ 1998 թվականին Միացյալ Թագավորության շրջակա միջավայրի, տրանսպորտի և տարածաշրջանների հարցերով Պետքարտուղարն ԷփՍայմոնին հանձնարարել  է ուսումնասիրել Հյուսիսային ծովում բեռնափոխադրումների արտանետումները վերահսկելու ծախսարդյունավետությունը։

## Հրատարակություններ
* O'Driscoll R, Stettler MEJ, Molden N., et al., 2017, Real world CO2 and NOx emissions from 149 Euro 5 and 6 diesel, gasoline and hybrid passenger cars., *Science of the Total Environment*, Vol:621, , Pages:282–290
* Aristodemou E., Boganegra L. M., Mottet L., et al., 2017, How tall buildings affect turbulent air flows and dispersion of pollution within a neighbourhood, *Environmental Pollution*, Vol:233, , Pages:782–796
* O'Driscoll R., ApSimon H., Oxley T., et al., 2016, A portable emissions measurement system (PEMS) study of NOx and primary NO2 emissions from Euro 6 diesel passenger cars and comparison with COPERT emission factors, *Atmospheric Environment*, Vol:145, , Pages:81–91
* Dore A., Reis S., Oxley T., et al., 2016, *Calculation of Source-Receptor Matrices for Use in an Integrated Assessment Model and Assessment of Impacts on Natural Ecosystems*, 34th International Technical Meeting on Air Pollution Modelling and its Application (ITM), SPRINGER-VERLAG BERLIN, Pages:107–112
* Dore A., Reis S., Oxley T., et al., 2016, *Calculation of Source-Receptor Matrices for Use in an Integrated Assessment Model and Assessment of Impacts on Natural Ecosystems*, 34th International Technical Meeting on Air Pollution Modelling and its Application (ITM), SPRINGER INT PUBLISHING AG, Pages:107–112

## Անդամություն
Մի շարք փորձագիտական խմբերի անդամ է եղել, այդ թվում՝ Անդրսահմանային օդի աղտոտման ազգային փորձագիտական խումբն ու Միացյալ Թագավորության Բնապահպանության, սննդի և գյուղական համայնքների վարչության Օդի որակի փորձագիտական խումբը։ 1999 թվականին հանդիսացել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության Գլոբալ բնապահպանական հետազոտությունների կոմիտեի անդամ։ 2004 թվականին իր ներդրումն է ունեցել Եվրոպական հանձնաժողովի արտանետումների ազգային ծավալների հրահանգների վերանայման հարցում։  2017 թվականին հրավիրվել է նախագահելու Հիթրոու օդանավակայանի օդի որակի փորձագիտական նոր խումբը։

## Կոչումներ
2013 թվականին թագուհու ծննդյան օրվա պատվին Էլեն ԷփՍայմոնն օդի աղտոտվածության գիտությանը մատուցված ծառայությունների համար արժանացել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի (CBE)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կին ակադեմիկոսներ