Վաշինգտոն նահանգի պատմություն

**Վաշինգտոն նահանգի պատմություն**  սկսվում է մեզանից մոտ 13000 տարի առաջ, երբ առաջին մարդիկ (պալեո-հնդիկները) հաստատվեցին նահանգում։ Հետագայում այս շրջանը դարձավ ամենաբնակեցվածը  ամբողջ հյուսիսային մայրցամաքում։  1774 թվականին առաջին եվրոպացին՝ իսպանացի Խուան Պերեսը, այցելեց Վաշինգտոնի ափ։ 1790-ականներին  Նուտկայում ստորագրվեցին մի քանի կոնվենցիաներ, որոնք Իսպանիային զրկեցին այդ հողերը բնակեցնելու բացառիկ իրավունքից։  1805 թվականին Լյուիսի և Քլարկի արշավախումբը այցելեց Վաշինգտոն։ 1818 - 1846 թվականներին Միացյալ Նահանգները և Մեծ Բրիտանիան վիճարկում էին Օրեգոնի սահմանները։ 1846 թվականին Բրիտանիան հրաժարվեց Վաշինգտոնի նկատմամբ իր հավակնություններից և այն պաշտոնապես դարձավ Միացյալ Նահանգների մի մասը՝ որպես Օրեգոնի տարածք: 1853 թվականին առանձնացվեց Վաշինգտոնի տարածքը։ Շատ վերաբնակիչներ եկել էին աշխատելու նահանգի սղոցարաններում, 1851 թվականին հիմնադրվել է Սիեթլ քաղաքը։ 1855 թվականին տարածաշրջանում հայտնաբերվեց ոսկի, ինչը մեծացրեց գաղթականների հոսքը և երեք պատերազմի պատճառ դարձավ տեղի հնդկացիների հետ։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ տարածքը գտնվում էր Դեմոկրատական ​​կուսակցության ազդեցության տակ և համակրում էր Հարավին, բայց ոչ մի կերպ չէր մասնակցում պատերազմին։ Պատերազմից հետո շատ չինացի միգրանտներ տեղափոխվեցին տարածաշրջան, ինչը բողոքի տեղիք տվեց տեղի բնակչության շրջանում և հանգեցրեց մի քանի ռասայական անկարգությունների։ 1889 թվականի նոյեմբերի 11-ին Վաշինգտոնը դարձավ Միացյալ Նահանգների 42-րդ նահանգը։ Նրա առաջին կառավարիչն էր Էլիշա Ֆերին։

## Նախագաղութային շրջան
Հնագիտական տեղեկությունները ցույց են տալիս, որ Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիս-արևմուտքը եղել է Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին բնակեցված տարածքներից մեկը: Մանիսի վայրում «Mammut americanum mastodon»-ի կողոսկրում հայտնաբերված ոսկրային նետի ծայրը թվագրվել է 13900 տարեկանով: Այս մաստոդոնի հետ մարդու փոխազդեցության մասին են վկայում պարուրաձև կոտրվածքներով ոսկորները, երկար ոսկորից հանված փաթիլները և կտրված հետքերով ոսկորները։ Վաշինգտոնում հայտնաբերվել են մինչև 13000 տարեկան կենդանիների և մարդկանց ոսկորներ։ Օլիմպիական թերակղզու Մարմես քարանձավում գտածոները թվագրվում են մոտավորապես մ.թ.ա. 9000 թվականով։ 3000-ից 5000 տարի անց Կոլումբիա գետի զանգվածային վարարումից հետո ստեղծեց Կոլումբիա գետի կիրճը։

Մարդաբանների կարծիքով մինչև եվրաամերիկացիների ժամանումը՝ տարածաշրջանում կար 125 առանձին հյուսիսարևմտյան ցեղեր և 50 լեզու և բարբառ: Ամբողջ Պուգեթ Սաունդ տարածաշրջանում ափամերձ ցեղերը շահագործում էին տարածաշրջանի հարուստ բնական ռեսուրսները՝ հիմնականում գոյատևելով սաղմոնով, հալիբուտով, խեցեմորթներով և կետերով: Մայրին կարևոր շինանյութ էր, և ցեղերն այն օգտագործում էին ինչպես տներ, այնպես էլ մեծ նավակներ կառուցելու համար։ Հագուստը ևս պատրաստում էին  մայրու ծառերի կեղևից։ Կոլումբիա գետի ցեղերը դարձան Վաշինգտոնի ցեղերից ամենահարուստը Սելիլո ջրվեժի վերահսկողության շնորհիվ, որը հյուսիս-արևմուտքում պատմականորեն  սաղմոնի ձկնորսության ամենահարուստ տեղն է։ Այս ջրվեժները Կոլումբիա գետի վրա, ներկայիս Օրեգոն նահանգի Դալսից արևելք, միլիոնավոր սաղմոնների ձվադրման ճանապարհի մի մասն էին: Առավել ագրեսիվ ափամերձ ցեղերի մեջ մասնավոր հարստության առկայությունը նպաստեց գենդերային բաժանմանը, որտեղ կանայք կարևոր դեր էին խաղում որպես առևտրականներ, իսկ տղամարդիկ ներգրավված էին պատերազմում և գերեվարում էին այլ ցեղերի մարդկանց։ Արևելյան ցեղերը, որոնք կոչվում են սարահարթի ցեղեր, գոյատևել են սեզոնային որսով, ձկնորսությամբ և հավաքչությամբ։ Բարձրավանդակի հնդկացիների ցեղային աշխատանքը նույնպես բաժանված էր ըստ սեռի, և ՛տղամարդիկ, և՛ կանայք հավասարապես պատասխանատու էին սննդի մատակարարման համար:

Ափամերձ շրջանների հիմնական ցեղերն են՝ չինուկը, լումմին, քվինուլտը, մակահը, կիլեուտը և սնուխոմիշը։ Այսօր Վաշինգտոնում կա ավելի քան 20 հնդկական արգելոց, որոնցից ամենամեծը պատկանում է յակամա ցեղին։

Օզեթում՝ նահանգի հյուսիսարևմտյան անկյունում, հնագույն գյուղը սելավի հետևանքով թաղվել է ցեխի մեջ, որը հնարավոր է տեղի ունեցած լինի  մոտ 500 տարի առաջ եղած երկրաշարժի հետևանքով:

Հայտնաբերվել և ցուցակագրվել են ավելի քան 50000 լավ պահպանված արտեֆակտներ, որոնցից շատերն այժմ ցուցադրվում են Նեա Բեյի Մաքա մշակութային և հետազոտական ​​կենտրոնում: Մյուս կայքերը նույնպես ցույց տվեցին, թե որքան ժամանակ են մարդիկ այստեղ ապրել։ Ենթադրվում է, որ Քլալլամ ծովածոցի մոտ գտնվող Հոկո գետի տարածքում հայտնաբերված կվարցային դանակի մանրապատկերի չափի սայրերը 2500 տարեկան են:

## Եվրոպական գաղութացում
### Առաջին հետազոտություն
Վաշինգտոնի ափին  առաջին եվրոպական վայրէջքի մասին գրավոր առաջին վկայությունը կատարվել է 1774 թվականին՝ իսպանացի Խուան Պերեսի կողմից: Մեկ տարի անց իսպանացի նավապետ Դոն Բրունա դե Հեկետան Սանտյագո նավի վրա, որը Սոնորա նավի հետ միասին երկու նավերից բաղկացած նավատորմի մաս էր կազմում, վայրէջք կատարեց Քվինուլ գետի գետաբերանի մոտ և հավակնեց առափնյա հողերին ընդհուպ մինչև հյուսիսում ռուսական տարածքներ։

1778 թվականին բրիտանացի հետախույզ կապիտան Ջեյմս Կուկը Խուան դե Ֆուկայի նեղուցի մուտքի մոտ հայտնաբերեց Պլատերին հրվանդանը։ Սակայն նեղուցն  հայտնաբերվել է միայն 1787 թվականին «Իմպերիալ Արծիվ» նավի նավապետ Չարլզ Ուիլյամ Բարքլիի կողմից: Բարքլին նրան անվանել է Խուան դե Ֆուկայի պատվին։ 1790-ական թվականների իսպանա-բրիտանական Նոտկայի կոնվենցիաները վերջ դրեցին իսպանական բացառիկությանը և բացեցին հյուսիսարևմտյան ափը այլ երկրների հետախույզների և առևտրականների համար, որոնցից ամենակարևորներն էին Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը և Միացյալ Նահանգները: Նեղուցի հետագա ուսումնասիրությունները  իրականացվել են իսպանացի հետախույզներ Մանուել Քիմպերի  և Ֆրանցիսկո դե Էլիզայի՝  1790 և 1791 թվականներին, իսկ հետո բրիտանացի կապիտան Ջորջ Վանկուվեր կողմից՝ 1792 թվականին։ Կապիտան Վանկուվերն ապահովեց նեղուցը Բրիտանիայի համար և կոչեց  Տակոմայի նեղուցից հարավ գտնվող ջրերը՝ Պյուջետ Սաունդ՝ ի պատիվ Փիթեր Պյուջեի, որը նրան ուղեկցող լեյտենանտ էր Վանկուվերի արշավախմբի ժամանակ։ Ավելի ուշ այդ անվանումը սկսեց օգտագործվել նաև հյուսիսում գտնվող ջրերի համար։ Վանկուվերը և նրա արշավախումբը 1792-1794 թվականներին քարտեզագրեցին Վաշինգտոնի ափերը:

Կապիտան Ռոբերտ Գրեյը (որի անունով կոչվել է Գրեյս Հարբոր շրջանը) 1792 թվականին հայտնաբերեց Կոլումբիա գետի գետաբերանը ՝ գետն անվանելով իր նավի՝ «Կոլումբիայի» անունով, իսկ հետագայում հիմնեց ծովային ջրասամույրների կեղևների առևտուր: 1805 թվականի հոկտեմբերի 10-ին նախագահ Թոմաս Ջեֆերսոնի գլխավորած Լյուիսի և Քլարկի արշավախումբը արևելքից  մտավ նահանգ։ Մերիվեթեր Լյուիսը և Ուիլյամ Քլարկը զարմացած էին Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսարևմտյան հնդկացիների և այն ցեղերի, որոնց հանդիպել էին ավելի վաղ, միջև եղած տարբերություններից, հատկապես նշելով կանանց կարգավիճակի բարձրացումը ինչպես առափնյա, այնպես էլ բարձրավանդակի ցեղերի մեջ: Լյուիսն առաջարկում էր, որ տղամարդկանց և կանանց և տարեցների հավասարությունը կապված է տնտեսական դերերի ավելի հավասար բաշխման հետ:

Կանադացի հետախույզ Դեյվիդ Թոմփսոնը 1807 թվականից սկսած լայնորեն ուսումնասիրել է Կոլումբիա գետը։ 1811 թվականին նա դարձավ առաջին եվրոպացին, ով գետի ողջ երկարությամբ նավարկեց դեպի Խաղաղ օվկիանոս։ Ճանապարհին նա ծանուցում էր փակցնում Սնեյք գետի գետաբերանում, որում պնդում էր, որ այս պատկանում է Մեծ Բրիտանիային և հայտնում էր, որ Հյուսիսարևմտյան կազմակերպությունը մտադիր է այնտեղ նավահանգիստ կառուցել։ Այնուհետև Վաշինգտոնի ներկայիս Ուալա Ուոլա քաղաքի մոտակայքում ստեղծվեց Ֆորտ Նեզ Պերսես անունով առևտրային կետ: Թոմփսոնի ծանուցումը հայտնաբերվել է աստորացիների կողմից, ովքեր ձգտում էին ներքին մորթյա կետ հիմնել: Դա նպաստեց, որ Դեյվիդ Ստյուարտը ամերիկյան խաղաղօվկանիոսյան կազմակերպության անունից ընտրեց իր գործունեության համար ավելի հյուսիսային վայր՝ Ֆորտ Օկանոգան: 1830–ական թվականներին, երբ այստեղ ժամանեցին վերաբնակիչները և ամուսնացան բնիկ ամերիկացիների հետ, այստեղ շատացան խառը ռասաները։ Մինչ եվրոպացի կանայք 1830-ականներին կսկսեն գաղթել այդ տարածք, առևտրականների համար հազվադեպ չէր խառը ռասայի կանանցից  կին ընտրելը: 1775 թվականին իսպանացի հետախույզներ Հեկետան և Կուադրան վայրէջք կատարեցին այս կետում և պահանջեցին տարածքը: Նրանք առաջին եվրոպացիներն էին, ովքեր ոտք դրեցին Վաշինգտոն նահանգի հողի վրա:

### Ամերիկա-բրիտանական վեճեր
Ամերիկյան շահերը տարածաշրջանում ակնհայտորեն աճեցին։ Իսպանիան, 1819 թվականի Ադամս-Օնիսի պայմանագրով, Միացյալ Նահանգներին զիջեց իր իրավունքները 42-րդ զուգահեռից հյուսիս (բայց ոչ տիրապետում, որն արգելված էր Նոտկայի կոնվենցիաների պայմաններով)։ Բրիտանիան ուներ երկարաժամկետ առևտրային շահեր Hudson's Bay ընկերության և Կոլումբիա գետի երկայնքով մորթյա առևտրային ամրոցների լավ կայացած ցանցի միջոցով, որը հայտնի էր որպես Կոլումբիա շրջան: Նրանց շտաբը գտնվում էր Ֆորտ Վանկուվերում՝ այժմյան Վանկուվերում՝ Վաշինգտոն նահանգում:

1818 թվականի պայմանագրով, որը կնքվել է 1812 թվականի պատերազմից հետո, Մեծ Բրիտանիան և Միացյալ Նահանգները սահմանել են 49-րդ զուգահեռականը՝ որպես դեպի արևմուտք՝ Ռոքի լեռների մայրցամաքային բաժանման սահման, սակայն համաձայնվել են համատեղ վերահսկել և օկուպացնել Օրեգոն երկրամասը։ 1824 թվականին Ռուսաստանը համաձայնագիր ստորագրեց ԱՄՆ-ի հետ՝ ընդունելով, որ հավակնություններ չունի հյուսիսային լայնության 54-40 հարավային մասից, իսկ 1825 թվականին Ռուսաստանը նման պայմանագիր կնքեց Մեծ Բրիտանիայի հետ։

Համատեղ օկուպացիան վերսկսվեց 1827 թվականին։ Ի վերջո, Օրեգոնի արահետով ժամանած ամերիկացի վերաբնակիչների և մորթի առևտրականների միջև աճող լարվածությունը հանգեցրեց Օրեգոնի սահմանային վեճի: 1846 թվականի հունիսի 15-ին Մեծ Բրիտանիան Օրեգոնի պայմանագրով զիջեց իր պահանջները 49-րդ զուգահեռականից հարավ, իսկ Միացյալ Նահանգները՝ նույն գծից հյուսիս՝ ներկայիս Կանադա-ԱՄՆ սահմանին գտնվող հողերի նկատմամբ։ 1848 թվականին ստեղծվեց Օրեգոնի տարածքը, ներառյալ ներկայիս Վաշինգտոն, Օրեգոն և Այդահո նահանգները, ինչպես նաև Մոնտանայի և Վայոմինգի որոշ հատվածները։ Վաշինգտոնի տարածքը, որը ներառում էր Վաշինգտոնը և Այդահոյի և Մոնտանայի մասերը, ձևավորվել է 1853 թվականին Օրեգոնի տարածքից: 1872 թվականին արբիտրաժային գործընթացը լուծեց սահմանային վեճը և սահմանեց Միացյալ Նահանգների և Կանադայի միջև սահմանը Սան Խուան կղզիներով և Ծոցի կղզիներով:

## Ծանոթագրություն


## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն ըստ նահանգի
Կատեգորիա:Վաշինգտոն նահանգ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն նահանգի պատմություն