Բարձրագույն տնտեսագիտական դպրոց

**Ազգային Հետազոտական Համալսարան «Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոց»** (''), ինքնավար հաստատություն, դաշնային պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։ Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցը հիմնադրվել է 1992 թվականին և իր ներկայիս կարգավիճակն ունի 2009 թվականից։ Հիմնական կամպուսը գտնվում է Մոսկվայում, ևս երեքը՝ Սանկտ Պետերբուրգում, Նիժնի Նովգորոդում և Պերմում։

## Պատմություն
### Նախադրյալներ
Շուկայական տնտեսության ձևավորումը ԽՍՀՄ-ում սկսվել է 1980-ականների վերջին։ Եվ երբ 1992-ին Եգոր Գայդարի կառավարությունը նախաձեռնեց մի շարք բարեփոխումներ, Ռուսաստանին շտապ պահանջվեցին մասնագետներ, ովքեր հասկանում էին ժամանակակից համաշխարհային տնտեսությունը և կարող էին վերլուծել և կանխատեսել արդյունքները։

Կրթությունն այն ժամանակ ամբողջովին պետական էր, իսկ 1992-ին սոցիոլոգիայի և տնտեսագիտության ոլորտում 33 համալսարան կար։ Սա նաև ամենացածր ՀՆԱ-ի և կրթության ամենացածր ծախսերի տարին էր՝ ընդամենը 3,57% (տվյալներ՝ 1980-1998 թթ.): Գոյություն ունեցող պահպանողական բուհերի բարեփոխումը, որոնց թվում էր նաև Մոսկվայի պետական համալսարանը, կառավարությանը թվաց անարդյունավետ լուծում, ուստի այն հավանություն տվեց սոցիալ-տնտեսական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի ստեղծման գաղափարին։ Բարեփոխիչները օրենք ընդունեցին, որը թույլ է տալիս բացել մասնավոր բուհեր։

### Բացումն ու կայացումը
Այն ժամանակվա գրեթե բոլոր հետազոտական աշխատանքները կենտրոնացած էին Գիտությունների ակադեմիայում։ Մոսկվայի պետական համալսարանում 1980-ականներին Յարոսլավ Կուզմինովը դասավանդում էր տնտեսագիտության պատմություն։ 1989 թվականին Յարոսլավ Կուզմինովը դարձել է ԽՍՀՄ ԳԱ Տնտեսագիտության ինստիտուտի սեկտորի ղեկավար, միաժամանակ Ջորջ Սորոսի հիմնադրամի աջակցությամբ ստեղծել է (այսինքն՝ ոչ մարքսիստական) Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի տնտեսագիտության «այլընտրանքային» ամբիոնը, հետագայում այս ամբիոնը կարճ ժամանակ աշխատեց Մոսկվայի պետական համալսարանում։ Մոսկվայի պետական համալսարանում Կուզմինովի հետ միաժամանակ վիճակագրություն էր դասավանդում Եվգենի Յասինը, ով նույն 1989 թվականից միացավ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհուրդի տնտեսական բարեփոխումների հանձնաժողովին։

Համալսարանական լեգենդ կա, որ Կուզմինովը և Յասինը քննարկել են «նոր տիպի քոլեջ» ստեղծելու գաղափարը դեռևս 1990 թվականին Բոլշայա Պիրոգովսկայա փողոցի հարևանությամբ գտնվող այգում։

1992 թվականի նոյեմբերի 27-ին Եգոր Գայդարը ստորագրել է «Տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոցի ստեղծման մասին» կառավարության որոշումը (որը նրա վերջին որոշումն էր որպես վարչապետի պաշտոնակատար)։

Դպրոցի ստեղծողները նշել են, որ միտումնավոր խուսափել են «համալսարան» բառից և ընտրել են «դպրոց» անվանումը (որը հիշեցնում էր  Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը)։ Տնօրեն է նշանակվել Կուզմինովը, իսկգիտական ղեկավար՝ Յասինը։ Գիտխորհրդի առաջին նիստը կայացել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։ Հրամանագրի համաձայն, Տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոցն ի սկզբանե վերահսկվում էր Գիտության, բարձրագույն կրթության և տեխնիկական քաղաքականության նախարարության կողմից, սակայն համալսարանն արագ տեղափոխվեց Էկոնոմիկայի նախարարության տնօրինության տակ, որը կողմնորոշված էր համաշխարհային փորձի վրա և չէր պահանջում հետևել խիստ կրթական չափորոշիչներին։

Տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոցն անմիջապես դրամաշնորհներ ստացավ Եվրոպական միությունից և Ֆրանսիայի կառավարությունից, ուսուցիչներ ուղարկեց սովորելու Հոլանդիա և հրավիրեց դասախոսներ Սորբոնի և Էրազմ Ռոտերդամցու համալսարանից։ Ստուգված կրթական ծրագրի բացակայությունը և օտարերկրյա ուսուցիչների փորձը դարձել են համալսարանի առավելությունը, քանի որ  կենտրոնացել է անգլերենի իմացության վրա և ռուսերեն թարգմանել բարձրորակ արտասահմանյան դասագրքեր։ Բացակայող գրադարանը լրացվել է արագ ստեղծված ուսումնական նյութերով առցանց ռեսուրսը։

Համալսարանն ի սկզբանե ֆինանսավորվում էր էկոնոմիկայի նախարարության կողմից, իսկ  փորձագետները նախարարությանը խորհրդատվություն էին տրամադրում սոցիալ-տնտեսական բարեփոխումների, իրավագիտության և քաղաքագիտության հարցերում։ Այսպես, օրինակ, Կուզմինովը և Յասինը 2000-ականների սկզբին մասնակցել են Գերման Գրեֆի «Ռազմավարություն-2010»-ի ստեղծմանը, որն իրականում հիմք է հանդիսացել այն ժամանակվա կառավարության քաղաքականության։  ուղեկցել է վարչական բարեփոխումներին Սերգեյ Սոբյանինի հետ միասին այն ժամանակներից, երբ նա եղել է փոխվարչապետ և կառավարության աշխատակազմի ղեկավար։

### Կրթական համակարգ
1992 թվականի ամռանը Բարձրագույն տնտեսագիտական դպրոցը ստեղծեց տնտեսագիտության մագիստրոսական վերապատրաստման ծրագիր՝ ներգրավելով այլ բուհերի ասպիրանտների, իսկ 1993 թվականի սեպտեմբերին նա առաջինն էր երկրում, որը ներդրեց Բոլոնիայի կրթության համակարգը։ 1998 թվականին, երբ Ռուսաստանը միացավ Բոլոնիայի գործընթացին, ВШЭ-ն արդեն ուներ հավաստագրված մագիստրոսական ծրագիր։ Բարձրագույն տնտեսագիտական դպրոցը մագիստրատուրայի առաջին շրջանավարտներ տվեց 1995 թվականին, հաջորդ տարի՝ բակալավրիատի։

Համալսարանի ռազմավարությունն ի սկզբանե եղել է պայքարը բարձրակարգ կադրերի և ուսանողների համար։ Առաջին ուսումնական տարում ВШЭ-ն ստիպված էր երկարաձգել ընդունելության ժամկետները՝ բակալավրի կրթական ծրագրերի համար բավարար դիմորդներ գրանցելու համար։ 90-ականների կեսերին դասավանդողները սկսեցին համալսարանը ներկայացնել Մոսկվայի դպրոցներում՝ ընդգծելով, որ «նոր տնտեսական կարգը պահանջում է նոր տեսակի ուսուցում»։

Բակալավրիատին զուգահեռ, բուհում բացվեց ասպիրանտուրա, բայց նույնիսկ անվճար լինելով՝ այլ բուհերի ուսանողների չգրավեց՝ մայր բուհում ատենախոսություն պաշտպանելու պայմանի պատճառով։

### Համալսարանի զարգացում և միասնական պետական քննություն
1995 թվականին նախկին փոխվարչապետ և էկոնոմիկայի նախարար Ալեքսանդր Շոխինը դարձավ Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի նախագահ։ 1996 թվականին ВШЭ-ին տրվեց պետական համալսարանի կարգավիճակ, իսկ հաջորդ տարի փոխվեց անունը։ Տնտեսական ուղղության հետ միաժամանակ համալսարանը կենտրոնացել է մաթեմատիկայի վրա։ Մինչև 1999 թվականը ստեղծվել են իրավագիտության, կառավարման, հոգեբանության և քաղաքագիտության ֆակուլտետները։ 2002 թվականին գործող վեց ֆակուլտետներին ավելացան բիզնես և քաղաքական լրագրություն, հոգեբանություն և բիզնես-ինֆորմատիկա։ Կրթության նախարարությունը բիզնես-ինֆորմատիկայի դասընթացը փորձարկվել է ВШЭ-ում, որից հետո մշակվել են ազգային չափորոշիչներ։

1993 թվականից ի վեր ВШЭ դասավանդողները պատրաստում էին դպրոցական դասագրքեր և աշխատանքային գրքույկներ տնտեսագիտության, քաղաքագիտության և իրավունքի վերաբերյալ։ Միևնույն ժամանակ, ВШЭ-ն առաջարկել է ներդնել Տնտեսագիտության համառուսաստանյան օլիմպիադա։

 հրաժարվեց հեռակա և երեկոյան բակալավրիատում սովորելու գաղափարից, որը կարող էր լրացուցիչ եկամուտ բերել, բայց կիրառեց այլ մոտեցում՝ գործընկեր բանկերի հետ ներդրեց տաղանդավոր ուսանողների համար կրթական վարկերի զեղչերի համակարգ։ Զուգահեռաբար համալսարանը փորձարկեց ուսումնական տարվա կառուցվածքը. 1999-ին երկու կիսամյակի փոխարեն գործարկվեց հինգ մոդուլային համակարգ, որի արդյունքում ամրագրվեց չորս մոդուլ։

1996-1998 թվականներին կառավարության անունից Ռուսաստանի մարզերում բացվել են ВШЭ-ի կամպուսներ։ Առաջինը Նիժնի Նովգորոդի համալսարանն էր, դրանից անմիջապես հետո՝ Պերմում և Սանկտ Պետերբուրգում։

1996 թվականից համալսարանի պաշտոնական խորհրդանիշը (թալիսմանը) դարձել է ագռավը, որը նկարել է նկարչուհի Աննա Արենշտեյնը։ 1997 թվականից ագռավը ցուցադրվում է ВШЭ-ի հուշանվերների վրա, իսկ 1998 թվականից՝ ВШЭ-ի բուկլետներում։ 2011 թվականին համալսարանը ագռավին վերցրեց իր խնամքի տակ Մոսկվայի կենդանաբանական այգում։

1997 թվականին ВШЭ-ի և Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցըի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր Տնտեսագիտության և ֆինանսների միջազգային քոլեջ ստեղծելու մասին, որը հետագայում վերանվանվեց Տնտեսագիտության և ֆինանսների միջազգային ինստիտուտ (МИЭФ): Դրանում 2-4 կուրսերում ուսանողները անգլերեն լեզվով են սովորում Լոնդոնի համալսարանի ծրագրով, իսկ դասընթացի շրջանավարտները ստանում են բակալավրի կոչումներ LSE-ից և  ВШЭ-ից։

2001 թվականին ԿԳՆ-ն սկսեց Տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոցի հետ համատեղ մշակված Պետական միասնական քննության (ЕГЭ) նախագիծը։ Քննությունը ոչ միայն պետք է միավորեր ընդունելությունը, այլև նվազեցներ կոռուպցիայի մակարդակը բուհերում և դպրոցներում։ ВШЭ-ն առաջինն էր, ով համաձայնեց հաշվի առնել Միասնական պետական քննության (ЕГЭ) արդյունքները՝ սահմանելով բարձր շեմ՝ այս կերպ հնարավոր եղավ հավաքել ամենատաղանդավոր ուսանողներին ամբողջ Ռուսաստանից։ 2003 թվականին միասնական պետական քննությունն արդեն անցկացվել է Ռուսաստանի 47 մարզերում, իսկ Մոսկվայում, դրա արդյունքներով, բացի ВШЭ-ից, ընդունվել են Ռուսաստանի ժողովուրդների բարեկամության համալսարան, ՄԳԻՄՕ և Ֆինանսական ակադեմիա։ 2005 թվականին դիմորդների 35%-ն ընդունվել է USE-ի լավ արդյունքներով, ևս 25%-ը՝ օլիմպիադաներում տարած հաղթանակների շնորհիվ, բացի այդ, դիմորդները գրել են շարադրություն՝ Էսսե։

2004 թվականին համալսարանը ստեղծեց Ռուսաստանի առաջին Համալսարանական գիտական հիմնադրամը՝ աջակցելու հետազոտությանը և խրախուսելու ակադեմիական գործունեությունը։ Մեկ տարի անց Դպրոցում բացվեց գիտակրթական լաբորատորիաների խումբ։ 2006 թվականին HSE-ն գործարկեց Հիմնարար հետազոտությունների կենտրոնը, որը ներկայումս համակարգում է համալսարանի գիտական հետազոտությունները, ներառյալ պետական պատվերների կատարումը։ Առաջին միջազգային լաբորատորիաները բացվել են 2010-2011 թվականներին։

2000-ականների սկզբին ВШЭ-ն դարձավ ազդեցիկ վերլուծական կենտրոն, և պատվիրված հետազոտությունները կազմում էին նրա շահույթի 20%-ը։ Դպրոցական կրթության բարեփոխումից բացի, ВШЭ-ի փորձագետներն աշխատել են վարչական բարեփոխումների, «Էլեկտրոնային Ռուսաստան» ծրագրի վրա։ 2008 թվականի օգոստոսին  ВШЭ-ն ուղղակիորեն ենթարկվեց կառավարությանը, որի հետ սերտորեն համագործակցում էր նախորդ հինգ տարիների ընթացքում։ Նախագահի անունից համալսարանը սկսել է մշակել «Ռազմավարություն-2020»-ը, այն պատրաստվել է Ժողովրդական տնտեսության ակադեմիայի հետ համատեղ և ներկայացվել 2011 թվականին։

ВШЭ-ն կառավարության անունից մշակում էր «հետազոտական և կրթական կենտրոնների մրցունակության զարգացման և բարձրացման» ծրագիր։ 2009 թվականի հոկտեմբերին կառավարությունն ընդունել է ներկայացված ծրագիրն ու դրա իրականացման համար հատկացրել դրամաշնորհ։ Նույն թվականին համալսարանը ստացավ ազգային հետազոտական համալսարանի կարգավիճակ, իսկ Պետական համալսարանից վերանվանումը՝ Ազգային Հետազոտական Համալսարան «Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոց», տեղի ունեցավ 2010 թվականին։

## Արդի շրջան
2011 թվականին Մոսկվայի էլեկտրոնիկայի և մաթեմատիկայի ինստիտուտը (МИЭМ) միացավ ВШЭ-ին։ Հաջորդ տարի համալսարանում բացվեց ճեմարան 10-11-րդ դասարանների աշակերտների համար։ 2010-ականների սկզբին Ռուսական տնտեսագիտության դպրոցի հետ համատեղ ստեղծվեց բակալավրիատի համար նախատեսված տնտեսագիտության ծրագիր։ Համալսարանը բացել է մի քանի ֆակուլտետներ, այդ թվում՝ մեդիա հաղորդակցության, բանասիրության, 2014 թվականին Յանդեքսի աջակցությամբ՝ Համակարգչային գիտությունների ֆակուլտետ:2017 թվականին տեղի ունեցավ ֆիզիկայի ֆակուլտետի առաջին ընդունելությունը, իսկ 2018 թվականին սկսեցին աշխատել քիմիայի, ինչպես նաև կենսաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ֆակուլտետները։ Աշխարհագրության և գեոտեղեկատվական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետը բացվել է 2019 թվականին։

Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցը հեռավար կրթության առցանց հարթակ ունի՝ online.hse.ru:

2012 թվականին մեկնարկեց Կրթության և գիտության նախարարության 5-100 նախագիծը, որի նպատակն է մինչև 2020 թվականը առնվազն հինգ ռուսական համալսարաններ ներառել աշխարհի լավագույն 100 կրթական կենտրոնների ցանկում։ 2013 թվականին  ВШЭ-ն ընդգրկվել է ծրագրի առաջին 15 մասնակիցների ցուցակում։ 2015 թվականից  ВШЭ-ն գտնվում է լավագույն արդյունքներով ծրագրի չորս լիդերների խմբում։

ВШЭ-ն Գիտության խմբագիրների և հրատարակիչների ասոցիացիայի անդամ է։ ВШЭ-ի հրատարակչությունը բացվել է 2000 թվականին և հրատարակում է գիտական և կրթական գրականություն, բացի ամսագրերից, գրքերի շարքեր և անհատական հրապարակումներ, ներառյալ թարգմանությունները։ ВШЭ-ի հրատարակչության կողմից հրատարակված բազմաթիվ գրքեր արժանացել են մրցանակների։

2010-ին ВШЭ-ն բացեց Եգոր Գայդարի բրոնզե կիսանդրին՝ Պոկրովսկի բուլվարի կամպուսի նախասրահում, որը պատրաստվել էր անձնակազմի նվիրատվություններով։

2020 թվականին ВШЭ-ի գիտական խորհուրդը ընդունել է Համալսարանի զարգացման ծրագիրը մինչև 2030 թվականը։ Փաստաթուղթը սահմանում է համալսարանի ռազմավարական նպատակը՝ «նրա զարգացումը որպես առաջատար գիտական, կրթական, վերլուծական, խորհրդատվական և դիզայներական համալսարան, որը հավասար պայմաններում մրցակցում է աշխարհի լավագույն համալսարանների հետ» (Աղբյուր՝ Տարեկան հաշվետվություն 2020/21, 32 էջ)։ 2021 թվականին ВШЭ-ի զարգացման ծրագիրը հաստատվել է Ռուսաստանի կառավարության կողմից։

## Գործունեություն
### Կրթություն
ВШЭ-ի հիմնական ուղղությունները, որոնք բացվել են իր գործունեության առաջին տարիներին՝ տնտեսագիտություն, կառավարում, հասարակական և հումանիտար գիտություններ։ Զարգացման գործընթացում ի հայտ եկան մաթեմատիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ծրագրերը։ 2017-ին համալսարանը սկսեց պատրաստվել մասնագետներ ֆիզիկայի և ճարտարագիտության ոլորտում, բարձրաձայնեց Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ինստիտուտների հիման վրա փորձարարական լաբորատորիաներ բացելու ծրագրերը։ Միևնույն ժամանակ, ВШЭ-ն մեկնարկեց  նախագիծը՝ թվային գրագիտության դասընթացների աստիճանական ներդրում բոլոր ֆակուլտետներում։

2022 թվականին ВШЭ համալսարանը ուսանողներ է ընդունում բակալավրիատի 93 ծրագրերի համար (ավելի քան 3800 պետական ֆինանսավորմամբ տեղ) և 185 մագիստրոսական ծրագրեր (ավելի քան 3200 բյուջետային տեղ)։ 2021 թվականին 14,511 մարդ ընդունվել է ВШЭ-ի բակալավրիատ և մագիստրատուրա, բյուջետային տեղերի համար դիմողների միասնական պետական քննության միջին միավորը եղել է 96,3։ ВШЭ-ն Ռուսաստանում առաջին տեղն է զբաղեցնում ընդունված դիմորդների թվով։

ВШЭ-ն սկսել է կիսամյակներից դեպի մոդուլներ անցնել դեռևս 1999 թվականին։ Սկզբում ուսուցումը բաժանված էր հինգ մասի, այս պահին ուսումնական տարին բաժանված է չորս մոդուլների՝ երկու ամիս՝ միջանկյալ քննություններով։ Համալսարանում ստուգարքային համակարգը գործում է միայն փոքր թվով առարկաների համար։ 1997 թվականից ի վեր քննությունների մեծ մասը գրավոր է։

Մոդուլային համակարգի հետ մեկտեղ համալսարանում գործում է ուսուցման «major-minor» համակարգը, որտեղ major-ը՝ հիմնական առարկաներն են, իսկ minor-ը լրացուցիչ ծրագրերի բլոկ է, որը ուսանողն ինքն է ընտրում։ Միասին այս մոտեցումը ավելի շատ ժամանակ է տալիս նախապատրաստվելու և սեփական նախագծերի համար։

ВШЭ-ի գնահատականները դրվում են էլեկտրոնային մատյանում՝ 10 բալանոց սանդղակով, որը համապատասխանում է միջազգային ECTS համակարգին (): Վերջնական միավորը կուտակային է և բաղկացած է ընթացիկ և քննական գնահատականներից։ Արդյունքում ձևավորվում է ուսանողների ակադեմիական վարկանիշը։ Վարկանիշը ցույց է տալիս ոչ միայն ակադեմիական կատարումը, այլև ազդում է կրթաթոշակի չափի վրա, զեղչ է տալիս վճարովի ուսման վրա և հնարավորություն է տալիս մասնակցել օտարերկրյա պրակտիկաներին, լրացուցիչ լեզուներ ուսումնասիրել համալսարանում և շատ ավելին։

Անգլերենը պարտադիր ընդունելության քննություններից մեկն է։ Բակալավրի երկրորդ կուրսի ուսանողները հանձնում են անկախ քննություն, ВШЭ-ի ծրագրերի քառորդ մասը դասավանդվում է անգլերենով։ Համալսարանի գործընկերի ցանցը ներառում է ավելի քան 400 արտասահմանյան բուհեր։ 2021 թվականի դրությամբ ВШЭ-ն ունի 61 կրկնակի դիպլոմների ծրագրեր։ Համալսարանն ունի 5238 օտարերկրացի ուսանող, որոնք ներկայացնում են 122 երկրներ։ Ի լրումն համալսարանի դիպլոմի, ВШЭ-ի շրջանավարտները ստանում են դիպլոմի եվրոպական հավելված անգլերեն լեզվով, որի առկայությունը հեշտացնում է հետագա ընդունելությունը օտարերկրյա համալսարան կամ աշխատանքի ընդունվելը օտարերկրյա ընկերությունում։

2010 թվականից Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցը կիրառում է իր կրթական չափորոշիչները, որոնք միատեսակ են բոլոր չորս կամպուսների համար։ 2019 թվականին ընդունվել է բակալավրիատի կրթական նոր չափորոշիչ, իսկ 2020 թվականին՝ մագիստրոսական ծրագրերի նոր չափորոշիչ։

2013 թվականին ВШЭ-ն բացել է ճեմարան 10-11-րդ դասարանների աշակերտների համար, որը 2018 թվականի դրությամբ զբաղեցնում է առաջին տեղը մայրաքաղաքի լավագույն դպրոցների վարկանիշում, ինչպես նաև առաջինն է սոցիալ-տնտեսական դպրոցների շարքում։

2015 թվականին համալսարանը մեկնարկել է «Բաշխված ճեմարան» () ծրագիրը՝ համալսարանական դասարաններ, որոնք բացվել են մայրաքաղաքի տարբեր դպրոցներում։ 2018 թվականից ճեմարանը սկսեց իններորդ դասարանցիների ուսուցումը՝ մինչ այդ նրանց համար նախատեսված էր նախապատրաստական դասընթացի ծրագիր։

ВШЭ-ն հրատարակում է դասընթացներ Coursera նախագծում 2014 թվականից և այս հարթակում տեղադրված դասընթացների քանակով աշխարհի լավագույն 10 համալսարանների թվում է (ընդհանուր առմամբ 125 դասընթացներ, որից 56-ը՝ անգլերեն)։ ВШЭ-ի դասընթացների լսարանը Coursera-ում կազմում է 3,3 միլիոն ունկնդիր 195 երկրներից։ ВШЭ-ն իրականացնում է 227 զանգվածային բաց առցանց դասընթացներ։

2020 թվականի սկզբին Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցը գործարկեց Ռուսաստանում անգլերենով ուսուցանվող առաջին մագիստրոսական ծրագիրը, որն իրականացվում է ամբողջությամբ առցանց («Տվյալների գիտության մագիստրոս», ): 2021/22 ուսումնական տարում ВШЭ-ն ուսանողներին դասավանդում է 11 առցանց ծրագրերով (9 մագիստրոսական և 2 բակալավրական)։

### Գիտություն և նորարարություն
ВШЭ-ի Գիտության հիմնադրամը ստեղծվել է 2004 թվականին, որի խնդիրն է խրախուսել հետազոտական գործունեությունը համալսարանում։ Համալսարանի անձնակազմից բացի, նրա խորհրդում ընդգրկված են ռուս և արտասահմանցի գիտնականներ։ Հիմնադրամի բյուջեն ձևավորվում է բուհի միջոցներից, ներդրումներից և նվիրատվություններից։ 2017 թվականին բյուջեն կազմել է 1 միլիարդ ռուբլի, մեկ տարի առաջ՝ 966,1 միլիոն, իսկ 2013 թվականին՝ 509,9 միլիոն։

2021 թվականի դրությամբ ВШЭ-ն ուներ 51 միջազգային լաբորատորիա, որոնցից յոթը տարածաշրջանային կամպուսներում։ Ակադեմիական խորհրդատուների թվում են տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակակիր Էրիք Մեսքինը (Որոշումների ընտրության վերլուծության լաբորատորիա), Ֆիլդսյան մրցանակի դափնեկիր Անդրեյ Օկունկովը (Ներկայացման տեսության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի լաբորատորիա) և արտասահմանյան բուհերի դասախոսներ։ 2021 թվականի դրությամբ համալսարանն ուներ 34 գիտական ինստիտուտ, 2 առաջադեմ գիտահետազոտական կենտրոն, 66 գիտահետազոտական և նախագծային-ուսումնական լաբորատորիաներ։

Համալսարանը մինչև 6 միլիոն ռուբլի է հատկացնում նորարար ձեռներեցությանը աջակցելու համար։ ВШЭ-ի  զբաղեցնում է աշխարհում առաջին տեղը համալսարանական բիզնես-ինկուբատորների թվում՝ ըստ UBI Global 2019–2020, իսկ բիզնես-ինկուբատորի տարբեր ծրագրերի շրջանավարտները 2020 թվականին ներգրավել են ավելի քան 10 միլիոն դոլարի ներդրումներ։ Համալսարանի կառուցվածքը ներառում է նաև ինովացիոն կենտրոն, որն օգնում է արտոնագրել և առևտրայնացնել մշակումները։ 2017 թվականին համալսարանը ստացել է ավելի քան 300 միլիոն եկամուտ ինտելեկտուալ գործունեությունից՝ 311 սթարթափ թիմերով և գրեթե 500 արտոնագրերով։

2017 թվականի փետրվարի 1-ից ВШЭ-ն ընդգրկվել է 23 բուհերի ցանկում, որոնք կարող են շնորհել իրենց սեփական գիտական աստիճանները։ Համալսարանն ունի 18 ասպիրանտական դպրոց՝ 37 կրթական ուղղություններով։ 2020 թվականից համալսարանը իրականացնում է շարունակական «մագիստրատուրա-ասպիրանտուրա»՝ նոր ձևաչափ ուսանողներին աջակցելու համար, ովքեր սովորում են պետական ֆինանսավորվող տեղերում և ընտրում են հետազոտական կարիերա։

2019 թվականին Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցը նախաձեռնել է «Համալսարանական համագործակցություն» ծրագիրը։ Ծրագիրը ներառում է 5 նախագիծ։
### Հրատարակչական գործունեություն
Համալսարանն ունի իր հրատարակչությունը՝ «Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի հրատարակչություն»։ Հրատարակչության գրքերի վաճառքի ծավալը 2020-21 թվականներին կազմել է 9,6 մլն ռուբլի։ 2021 թվականին ВШЭ-ն հրատարակել է 23 գիտական ամսագիր, որոնցից 15-ը ինդեքսավորված են Scopus-ում և WoS-ում։ 2020 թվականին ավելի քան 2500 ВШЭ-ի գիտական հրապարակումներ ինդեքսավորվել են միջազգային մատենագիտական տվյալների բազաներում։ Համալսարանի 264 աշխատակից 369 միջազգային ամսագրերի խմբագրական խորհուրդների անդամ է։

## Կառուցվածք
2014 թվականի սեպտեմբերին ВШЭ-ն վերակազմավորեց իր ֆակուլտետները՝ համաձայն համալսարանի զարգացման ճանապարհային քարտեզի, որը ներկայացված է 5-100 նախագծում։ Մինչև 2018 թվականը 28 ֆակուլտետ և 158 ամբիոն վերածվել է 14 ֆակուլտետի և 50 ամբիոնի ու դպրոցի։ Ընդլայնված և ավելի ինքնավար ֆակուլտետները ներառում էին նաև գիտական ինստիտուտներ և լաբորատորիաներ։

* Տնտեսագիտության ֆակուլտետ
* Հասարակական գիտությունների ֆակուլտետ
* Բիզնեսի բարձրագույն դպրոց
* Տնտեսագիտության և ֆինանսների միջազգային ինստիտուտ
* Համաշխարհային տնտեսության և համաշխարհային քաղաքագիտության ֆակուլտետ
* Աշխարհագրության և գեոտեղեկատվական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ
* Հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետ
* Մաթեմատիկայի ֆակուլտետ
* Համակարգչային գիտությունների ֆակուլտետ
* Տիխոնովի անվան Մոսկվայի էլեկտրոնիկայի և մաթեմատիկայի ինստիտուտ
* Իրավագիտության ֆակուլտետ
* Հաղորդակցության, մեդիա և դիզայնի ֆակուլտետ
* Ֆիզիկայի ֆակուլտետ
* Քաղաքաշինության և տարածքային զարգացման ֆակուլտետ
* Քիմիայի ֆակուլտետ
* Կենսաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ֆակուլտետ
* Նախահամալսարանական ուսուցման ֆակուլտետ
* Օտար լեզուների դպրոց
* Իրավագիտության և կառավարման բարձրագույն դպրոց
* Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի ճեմարան

## Կառավարում
thumb|280px|<center><small>Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի գիտական ղեկավար Յարոսլավ Կուզմինով</small></center>
ВШЭ-ի հիմնադրման պահից մինչև 2021 թվականի հուլիսի 1-ը համալսարանը ղեկավարում էր Յարոսլավ Կուզմինովը։ 2021 թվականի հուլիսի 3-ից ВШЭ-ի ռեկտոր նշանակվել է  Նիկիտա Անիսիմովը։ 2021 թվականի հուլիսի 1-ին ВШЭ-ի գիտական խորհուրդը Յարոսլավ Կուզմինովին ընտրեց համալսարանի գիտական ղեկավար։ Կառավարման մարմինները տարբեր խորհուրդներ են՝ գիտնական, վերահսկիչ, հոգաբարձու, միջազգային փորձագիտական։ Վերահսկիչ խորհուրդը գլխավորում է Սերգեյ Կիրիենկոն, Նրանից առաջ այս պաշտոնում էր Վյաչեսլավ Վոլոդինը։ Գերման Գրեֆի գլխավորած հոգաբարձուների խորհուրդը պատասխանատու է ֆինանսների հավաքագրման համար, հոգաբարձուների խորհուրդի անդամներ են նաև Վիկտոր Վեկսելբերգը, Արկադի Վոլոժը, Միխայիլ Զադորնովը, Լեոնիդ Միխելսոնը, Վադիմ Մոշկովիչը և Միխայիլ Պրոխորովը։

ВШЭ-ի համահիմնադիր, նախկին էկոնոմիկայի նախարար Եվգենի Յասինը զբաղեցնում է համալսարանի պատվավոր գիտական ղեկավարի պաշտոնը, ներկայացնում է համալսարանը այլ գիտական կազմակերպություններում։ Համալսարանի նախագահը նախկին փոխվարչապետ Ալեքսանդր Շոխինն է, ում պարտականությունների մեջ է մտնում պետական կառույցներում HSE ներկայացնելը։ 2016 թվականից փոխնախագահի պաշտոնում է Իգոր Աղամիրզյանը, ով նախկինում պաշտոն է զբաղեցրել РВК-ի տնօրենների խորհրդում։ 2019 թվականից Լև Յակոբսոնը նույնպես զբաղեցնում է փոխնախագահի պաշտոնը։  Ներկայումս ВШЭ-ի առաջին պրոռեկտորի պաշտոնները զբաղեցնում են տնտեսագետներ Վադիմ Ռադաևը, Ալեքսանդր Շամրինը, Լեոնիդ Գոխբերգը, Վալերի Կատկալոն։

## Վարկանիշներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Сайт НИУ ВШЭ
* Профиль ВШЭ на портале StudyInRussia
* Программы развития вуза в Проекте 5—100, НИУ и ИнИн
* Студенческая активность в Вышке
* Журналы НИУ ВШЭ // на dlib.eastview.com

Կատեգորիա:Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կրթական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի համալսարաններ