open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պերճ Ժամկոչյան

**Պերճ Ժամկոչյան** (), ամերիկահայ երաժիշտ, երգեհոնահար։ Բազմիցս մասնակցել է միջազգային մրցույթների և գրավել պատվավոր տեղեր։ Մի շարք մրցանակների հեղինակ է։

## Կրթություն
1951 թ. ավարտել է Բոստոնի Նոր Անգլիայի կոնսերվատորիան։

## Գործունեություն
Եղել է Բոստոնի երաժշտական քոլեջի երգեհոնային բաժնի ղեկավար, Չիկագոյի կոնսերվատորիայի պատվավոր դոկտոր, 1957 թ.-ից Բոստոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի առաջին երգեհոնահար, նվագախմբի մենակատար և անդամ, ապա Սուրբ Թերեզա եկեղեցու երգեհոնահար։

Առաջին ելույթն ունեցել է 1951 թ.-ին։

Ժամկոչյանը եղել է ամերիկացի առաջին երգեհոնահարը, ով 1965 թվականին համերգային շրջագայությամբ այցելել է Խորհրդային Միություն։ Ունեցել է մի շարք համերգներ համաշխարհային սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ։

Կատարել է Բախի, Ֆրեսկոբալդիի, Հենդելի, Վիվալդիի, Ֆրանսկի, ինչպես նաև Կոմիտասի, Եկմալյանի, ժամանակակից հայ կոմպոզիտորների երգերից, հայկական միջնադարյան երաժշտություն, երգեհոնային փոխադրումներ։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Կանադայում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Իտալիայում, Հայաստանում և այլուր։ Համերգային վերջին շրջագայությունը կատարել է 2003 թվականի դեկտեմբերին՝ այցելելով Իտալիա։

1970 թվականին ստեղծել է «Կոմիտաս» երգեհոնային հիմնադրամը։

## Ձեռքբերումներ
Բազմիցս մասնակցել է միջազգային մրցույթների և գրավել պատվավոր տեղեր։

Նրա «Սրբերից սուրբը» և «Փուլենք» երգեհոնի համերգները «Նյու Յորք Թայմս» – թերթի կողմից ճանաչվել են բոլոր ժամանակների 50 լավագույն ձայնագրություններից մեկը։

Պարգևատրվել է շքանշաններով կարդինալ Աղաջանյանի, Վազգեն Ա. կաթողիկոսի, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության և Հայաստանի նախագահի կողմից։

1957 թ. Փարիզում արժանացել է Հոգևոր երաժշտության 1-ին կոնգրեսի 1-ին մրցանակին։

1983 թ. արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության Պ. Ադամյանի անվան մրցանակին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պերճ Ժամկոչյան
* ՄԱՀԱՑԵԼ Է ՊԵՐՃ ԺԱՄԿՈՉՅԱՆԸ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Շեելիտ

250px|մինի|Շեելիտ
**Շեելիտ**, միներալ վոլֆրամատների դասից։ Կարլ Վիլհելմ Շեելեի անունով։ MoO_3 խառնուրդ պարունակող (մինչև 24%) շեելիտ կոչվում է մոլիբդաշեելիտ։ Քիմիական կազմը՝ CaWO_4։ Բյուրեղագիտական համակարգը տետրագոնային է։ Բյուրեղները բրգաձև են, համարյա հավասարաչափ, հազվադեպ թերթավոր։ Տալիս է մի շարք կրկնաբյուրեղներ։ Հատիկավոր է, անգույն, սպիտակ, բաց դեղինից մինչև դարչնագույն, կանաչավուն, մոխրագույն։ Փայլը՝ ապակյա մինչև ալմաստայինը։ Կարծրությունը՝ 3—5, խտությունը՝ 5500—6170 կգ/մ³։ Հանդիպում է սկառնային, բարձր-միջին-ցածր-ջերմաստիճանային հիդրոթերմալ հանքավայրերում և պեգմատիտներում։ Վոլֆրամի կարևոր հանքանյութ է։

Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Շինարարական նյութեր

մինի|Ցեմենտի բեռնատարները Թեղուտի հանքավայրում
**Շինարարական նյութեր**, **շինանյութեր**, շենքերի, կառույցների, ճանապարհների կառուցման և հարդարման համար օգտագործվող նյութեր։ Շինանյութերի արտադրությանը բնորոշ է մետալուրգիայի, քիմիայի, էներգետիկայի հետ համակցման միտումը։ Ըստ ծագման՝ շինանյութերը լինում են բնական (օրինակ, քարային շինանյութեր, փայտանյութեր) և արհեստական (օրինակ, ցեմենտ, բետոն, աղյուս)։ Ըստ կիրառման բնագավառի՝ շինանյութերը բաժանվում են որմնանյութերի, տանիքանյութերի, կապակցանյութերի, մեկուսանյութերի, երեսապատման, դրվագման, սանիտարատեխնիկական, ճանապարհաշինական և այլ նյութերի։ Ըստ քիմիական բաղադրության շինանյութերը ստորաբաժանվում են երկու հիմնական դասի՝ անօրգանական (քար, ավազ, կիր, ցեմենտ, գաջ, մետաղ, ապակի և այլն) և օրգանական (փայտ, պլաստմասսա, բիտում, օլիֆ և այլն)։ Ըստ ֆիզիկական վիճակի՝ շինանյութերը լինում են պինդ (հիմնականում) և հեղուկ։ Պինդ շինանյութեր կարող են լինել խիտ կամ ծակոտկեն (օրինակ, փքած պեռլիտ, գազասիլիկատ)։

Որպես շինանյութ հնում օգտագործել են թրծած աղյուս, կղմինդր, բրուտագործական խողովակներ, հետագայում՝ կապակցանյութեր, որոնք պահպանում են իրենց ամրությունը նաև ջրում։ XIX դարի 1-ին քառորդում ցեմենտի հայտնագործումը պայմանավորեց շինարարության մեջ բետոնի և երկաթբետոնի կիրառումը։ Շինանյութերի արտադրության հումքային բազան գործնականում անսպառ է․ Բարձր տեմպերով են աճել հանքային հումքի արդյունահանումն ու սև մետաղների գլանվածքի արտադրությունը, ոչ հանքային հումքի բազմաթիվ տեսակներից տարբեր շինանյութերի ստացումը, ոչ հանքային հումքի և արդյունաբերական թափոնների համալիր օգտագործումը։

Շինանյութերի որակը բնորոշվում է ծավալային կշռով (բնութագրում է ծակոտկենությունը, հետևաբար և ջերմահաղորդականությունը), գազանցիկությամբ (էական նշանակություն ունի շենքի օդափոխության համար), անջրանցիկությամբ (կարևոր է, հատկապես, հիդրոտեխնիկական կառույցների համար), սառնակայունությամբ (արտահայտվում է ջրահագեցած շինանյութերի բազմակի սառեցմանն ու սառնահալմանը դիմադրելու ունակությամբ), հրակայունությամբ և այլն։ Երեսապատման նյութերի համար կարևոր է նաև արտաքին տեսքը։

Շինանյութերի արդյունաբերությունը բնակարանային, արդյունաբերական, գյուղատնտեսական և շինարարության այլ տեսակների համար շինանյութեր արտադրող արդյունաբերության ճյուղերի համախումբն է։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Շինշիլա

**Շինշիլա** (), կրծողների կարգի շինշիլանմանների ընտանիքի կենդանիների սեռ։

Ընդգրկում է արտաքնակազմով իրար նման երկու տեսակ՝ կարճապոչ կամ խոշոր շինշիլաներ և երկարապոչ կամ փոքր շինշիլաներ։ Պարանոցը կարճ է, գլուխը՝ խոշոր, աչքերը՝ սև և մեծ, բեղիկները՝ երկար։ Ունի առանց արմատի 20 ատամ (4 կտրիչ և 16 սեղանատամ)։ Բութ եղունգներով և կոշտ բարձիկներով հնգամատ առջևի վերջավորությունները կարճ են, իսկ չորս մատով ետինը՝ ավելի հզոր։ Խոշոր շինշիլաների մարմնի երկարությունը՝ 35- 40, իսկ փոքրինը 24-30 սմ է, կենդանի միջին զանգվածը՝ համապատասխանաբար 700 և 500 գ։ Մեջքի և կողմնային հատվածների մազածածկի թույրը կապտամոխրագույն է, իսկ որովայնինը և ոտքերինը՝ սպիտակ։ Պոչի մազերը երկար են և կոպիտ։ Շինշիլաները ապրում են գաղութներով Անդերում (2-4 հազար մետր բարձրության վրա)՝ Պերուի, Չիլիի, Բոլիվիայի և Արգենտինայի տարածքում։ Ակտիվ է երեկոյան և գիշերը։ Սնվում են բարձրլեռնային խոտաբույսերով և թփերով։ Ծնում են տարեկան 2-3 անգամ (յուրաքանչյուր ծնին՝ 1-5 ձագ)։ Խոշոր շինշիլայի հղիության տևողությունը՝ 120, իսկ փոքրինը 111 օր է։ Սեռահասուն են դառնում 6-7 ամսականում և կարող են բազմանալ մինչև 10-12 տարեկանը։ Ապրում են մոտ 20 տարի։ Շինշիլաները արդյունագործության օբյեկտ են (օգտագործվում է շատ արժեքավոր մորթին)։ XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին ինտենսիվ որսի հետևանքով շինշիլան գրեթե ոչնչացված էր։ Փոքր շինշիլների ոչ մեծ գլխաքանակ կա Հյուսիսային Չիլիի առափնյա թեքություններում (այն վերցված է պահպանության տակ)։ 1923 թվականից շինշիլան (հիմնականում կարճապոչը) բուծվում է վանդակներում (սկզբում՝ ԱՄՆ-ում և Կանադայում, ավելի ուշ՝ Եվրոպայի գրեթե բոլոր երկրներում, ինչպես նաև Հարավային Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Ավստրալիայում)։ Հայաստանում շինշիլաբուծությունը տարածվել է 1998 թվականից։ Ներկայումս Հայաստանում գործում են ավելի քան 35 շինշիլաբուծական տնտեսություններ։
մինի|Շինշիլան ունի շատ արժեքավոր մորթի|աջից
Շինշիլաների խնամքով և բուծմամբ զբաղվում են նաև սիրող-կենդանաբույծները։ Շինշիլաները որպես ընտանի կենդանիներ շատ տարածված են Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Ռուսաստանում։ Շինշիլաների մաքրակենցաղության, տհաճ հոտի իսպառ բացակայության և դիմացկունության պատճառուվ նրանց տնային խնամքը տարածվում է նաև Հայաստանում։ Շինշիլաբուծությունը որպես եկամտաբեր բիզնես իր ուրույն տեղն ունի կենդանաբուծության և մորթեգործության բնագավառներում։
Շնորհիվ կլիմայական պայմանների և բարձրորակ ալպիական կերերի շինշիլաբուծությունը Հայաստանում ունի զարգացման մեծ հեռանկար։

## Արտաքին հղումներ
* Շինշիլաբույծների հայկական ընկերակցություն 

Կատեգորիա:Կրծողներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ընտանի կենդանիներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
ՀԽՍՀ շինանյութերի արդյունաբերության նախարարություն

**ՀԽՍՀ շինանյութերի արդյունաբաներության նախարարություն**, շինանյութերի և ապակու արտադրության կազմակերպումն ու ղեկավարումն իրականացնող պետական մարմին Խորհրդային Հայաստանում։

Կազմավորվել է 1920-ական թթ․, երբ հանրապետության ԺՏԲԽ-ին առընթեր ստեղծվեց լեռնային բաժին, որը զբաղվում էր նաև շինանյութերի արդյունաբերական ձեռնարկությունների կազմակերպմամբ։ Հետագայում շինանյութերի արդյունաբերությունն անցել է տեղական արդյունաբերության ժողկոմատի տնօրինությանը, որի կազմում 1937 թվականին կազմակերպվել է շինանյութերի վարչություն։

1939 թվականին վերջինս վերածվել է ՀԽՍՀ ժողկոմխորհին առընթեր շինանյութերի գլխավոր վարչության (ժողկոմատի իրավունքներով), որի բազայի վրա 1946 թվականին կազմակերպվել է շինանյութերի արդյունաբաներության նախարարությունը։ 1957 թվականին մինիստրությունը վերակազմվել է վարչության, 1965 թվականին՝ նորից նախարարության։

Նախարարությունն Ունեցել է (1981) 7 վարչություն և 7 բաժին, ղեկավարում և կազմակերպել է 38 ձեռնարկության և կազմակերպության, այդ թվում՝ 33 արդյունաբերական ձեռնարկության, Քարի և սիլիկատների ԳՀԻ-ի, երկրաբանական-հետազոտական խմբի» շինարարական-նորոգման, «Հայշիննորոգում» և հատուկ աշխատանքների վարչությունների գործունեությունը։

## Շինանյութերի արդյունաբերության վարչության պետեր
* Ռ․ Բ․ Ազիզբեկյան (1937-1942)
* Ա․ Ն․ Դովլաթյան (1942-1945)
* Ա․ Ա․ Չախկալյան (1945)
* Ա․ Ա․ Ատեփանյան (1945-1946)
* Մ․ Լ․ Հովհաննիսյան (1957-1960)
* Գ․ Հ․ Ջանգիրյան (1960)
* Տ․ Հ․ Շահբազյան (1960-1965)
Նախարարներներ՝
* Ա․ Ա․ Ստեփանյան (1946-1947)
* Ս․ Հ․ Մովսիսյան (1947-1949)
* Լ․ Կ․ Մրքայելյան (1949- 1952)
* Ե․ Գ․ Վարդանյան (1952-1955)
* Մ․ Լ․ Հովհաննիսյան (1955-1957)
* Վ․ Ս․ Սեկոյան (1965-1973)
* Դ․ Հ․ Վարդանյան (1973-1979)

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արդյունաբերություն
Ալեքսեյ Շչուսև

**Ալեքսեյ Վիկտորովիչ Շչուսև** (, ), ռուս խորհրդային ճարտարապետ։ ԽՍՀՄ վաստակավոր ճարտարապետ (1930 թվական)։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1943 թվական)։

## Կենսագրություն
1897 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիան (1910 թվականիցից՝ ակադեմիկոս)։ Վաղ շրջանի գործերում դիմել է հին ռուսական ճարտարապետական ավանդույթների մշակմանը (Մոսկվայի Կազանյան կայարանի համալիրը, սկսվել է 1914 թվականին, և այլն)։ Խորհրդային տարիներին Շչուսևը մասնակցել է Մոսկվայի վերակառուցման հատակագծի մշակմանը (1918-1925 թվականներ), 1920-ական թվականներին հարել է կոնստրուկտիվիզմին (Կուրորտոլոգիայի և ֆիզիոթերապիայի ԳՀԻ Սոչիում, 1927-1931 թվականներ, Հողժողկոմատի շենքը Մոսկվայում, 1928-1933 թվականներ)։ Ճարտարապետի ստեղծագործական նվաճումն է Լենինի դամբարանը Մոսկվայում։ 1930-1940-ական թվականներին ձգտել է զարգացնել անցյալի ճարտարապետական առաջավոր ավանդույթները («Մոսկվա» հյուրանոցի շենքը, 1932-1938 թվականներ, համահեղինակների հետ, Մոսկվորեցկի կամուրջը, 1936-1938 թվականներ, Ձերժինսկու հրապարակի վարչական շենքը, 1946 թվական, բոլորը՝ Մոսկվայում)։ Վրացական ճարտարապետական մոտիվները կիրառել է Թբիլիսիում ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից Մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի մասնաճյուղի շենքը կառուցելիս (1938 թվական), ուզբեկական՝ Տաշքենդի Օպերայի և բալետի թատրոնում (1947 թվական), 17-րդ դարի ռուսական՝ Մոսկվայի մետրոյի «Կոմսոմոլսկայա-կոլցևայա» կայարանը (բացվել է 1952 թվականին) ձևավորելիս։ Շչուսևի նշանակալից քաղաքաշինական գործերից են ավերված քաղաքների վերականգնման նախագծերը (Իստրա, 1942-1943 թվականներ, Նովգորոդ, 1943-1945 թվականներ, Քիշնև, 1947 թվական)։ Շչուսևն ավելի քան 200 գիտական աշխատությունների և հոդվածների հեղինակ է։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1941 թվական, 1946 թվական, 1948 թվական, 1952 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Հակոբ Սարկիսով

**Հակոբ Աբրահամի Սարկիսով** (), կուսակցական, պետաշխատող, ջրատնտեսական շինարարության կազմակերպիչ, Ուզբեկստանի ԽՍՀ վաստակավոր շինարար, Տաջիկական ԽՍՀ վաստակավոր իռիգատոր, ԽՄԿԿ անդամ (1926)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1907 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ գյուղում (այժմ՝ Սյունիքի մարզ)։ Ավարտել է Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը։ 1925-1931 թվականներին եղել է կոմերիտական ղեկավար (Չիմքենդ, Թուրքեստան, Միրդարյա, Ակտյուբինսկ, 1930-1931 թվականներին՝ ՄԺՀ), 1934-1935 թվականներին՝ Փայ Արիկի ՄՏԿ քաղբաժնի պետ, 1931-1937 թվականներին Ուզբեկստանի կոմունիստական կուսակցության Փայ Արիկի շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1937 թվականին՝ Ուզբեկստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտկոմի բաժնի վարիչի տեղակալ, 1937-1940 թվականներին՝ բամբակի գործարանի տնօրեն՝ Անդիջանում, 1941-1942 թվականներին՝ Ուզբեկստանի ԽՍՀ հողժողկոմի առաջին տեղակալ։ 1942-1948 թվականներին Սարկիսովը ղեկավարել է Ֆարհադի ՀԷԿ-ի, 1957 թվականից Սովյալ, ապա Քարշի տափաստանների իրացման, ոռոգման համակարգերի շինարարության աշխատանքները։ Սարկիսովի ղեկավարությամբ մշակվել են ջրատնտեսական, գյուղական շինարարության կազմակերպչական, տնտեսական և խոպան հողերի խոշոր զանգվածների իրացման նոր համալիր մեթոդներ։

Եղել է նաև ԽՄԿԿ XXIV համագումարի պատգամավոր, Ուզբեկստանի ԽՍՀ 4-րդից 8-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է 2 Լենինի շքանշանով, «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Հիշատակ
Սարկիսովի անվամբ են կոչվում փողոց Տաշքենդում, ջրանցք Սովյալ տափաստանում։

## Գրականություն
* Григорянц А․, Акоп Саркисов, Ташкент, 1974.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Ֆլեկերլ

**Ֆլեկերլ**, ավստրիական խոհանոցին պատկանող ուտեստ, որը պատրաստվում է մակարոնեղենից, ըստ ցանկության նաև խոզապուխտով կամ կաղամբով։ Ֆլեկերլի պատրաստելու համար անհրաժեշտ է խմորը գրտնակել մինչև բարակ շերտ ստանալը, այնուհետև այն կտրատել քառակուսաձև կամ շեղանկյան տեսքով։ Այստեղից էլ այն ստացել է իր անվանումը։ Բավարիայում այն օգտագործվում է ապուրի մեջ։

Կատեգորիա:Ավստրիական խոհանոց
Կատեգորիա:Չեխական խոհանոց
Կատեգորիա:Խավարտներ
Կատեգորիա:Մակարոնեղեն
Բագրատ Շինկուբա

[thumb|Բագրատ Շինկուբային նվիրված [Աբխազիայի հուշադրամներ|հուշադրամը]]
**Բագրատ Վասիլ-իպա Շինկուբա** (, ), աբխազ խորհրդային գրող, պետական հասարակական գործիչ։ Աբխազիայի ժողովրդական բանաստեղծ (1967)։ ԽՄԿԿ անդամ 1946 թվականից։

«Առաջին երգեր» բանաստեղծությունների ժողովածուն լույս է տեսել 1938 թվականին։ Հեղինակ է «Իմ հայրենակիցները» (1950) և «Երգ ժայռի մասին» (1965) աբխազական գրականության մեջ առաջին չափածո վեպերի։ 1960-ական թվականներից գրում է նաև արձակ («Չանթան եկավ», վիպակ, «Հեռացածներից վերջինը», 1974)։ Շինկուբան աբխազերեն է թարգմանել Ալեքսանդր Պուշկինի, Մ․ Լերմոնտովի, Ա․ Միցկևիչի, Վ․ Գյոթեի, Ջորջ Բայրոնի և այլ գրողների ստեղծագործություններից։ Աբխազական ԻԽՍՀ ԳՄ վարչության նախագահ (1953—1958)։ 1958—1978 թվականներին Աբխազական ԻԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահ։ ԽՍՀՄ գումարման Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի և 3 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Աբխազ գրողներ
Կատեգորիա:Աբխազ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Աբխազ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Աբխազ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աբխազ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Բորիս Շչուկին

**Բորիս Վասիլևիչ Շչուկին** (), ռուս խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1936 թ.)։

## Կենսագրություն
1920 թ. ընդունվել է Ե․ Վախթանգովի ղեկավարած դրամատիկական ստուդիան, ապա՝ Վախթանգովի անվան թատրոն, ուր ստեղծագործել է մինչև կյանքի վերջը։ Խորհրդային դերասանական արվեստի ռեալիստական խաղաոճի խոշոր ներկայացուցիչներից է։ Առաջին դերերը ստեղծել է Ե․ Վախթանգովի անմիջական ղեկավարությամբ, որի գեղագիտական հայացքները զգալի ազդեցություն են թողել Շչուկինի ստեղծագործության վրա։ Լավագույն մարմնավորումներից են՝ Տարտալյա (Գոցցիի «Արքայադուստր Տուրանդուո»), Պոլոնիուս (Շեքսպիրի «Համլետ»), Պավել Սուսլով (Սեյֆուլինայի և Պրավդուխինի «Վիրինեյա»), Բերսենև (Լավրենյովի «Բեկում»)։ Շչուկինի Եգոր Բուլըչովի (Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները») դերակատարումը խորհրդային թատերարվեստի փայլուն երևույթներից էր։ Նա առաջինն էր, որ մարմնավորել է Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի կերպարը Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը» (1937 թ.) ներկայացման մեջ և «Լենինը հոկտեմբերին» (1937 թ.), «Լենինը 18 թվականին» (1939 թ., երկուսն էլ՝ ռեժիսոր Մ․ Ռոմ) ֆիլմերում։ Ետմահու արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի 1941 թ.:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Բորիս Շչուկինի անվան թատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոնի անձինք
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Նե Էր

**Նե Էր** (), չին կոմպոզիտոր։ Չինաստանի կոմկուսի անդամ 1931 թ.-ից։ 1929 թ-ից ուսումնասիրել է եվրոպական երաժշտության տեսություն։ 1931 թ.-ից ապրել է Շանհայում, մասնակցել հեղափոխական շարժմանը։ Եղել է Սովետական Միության բարեկամների ընկերության անդամ։ Նե Էրը «Փոթորիկը Յանցզիի վրա» մեկ գործողությամբ օպերայի, հեղափոխական, հայրենասիրական, քնարական երգերի (գրված կինոնկարների համար) հեղինակ է։ Նրա «Կամավորների քայլերգ»ը դարձել է ՉԺՀ պետական հիմնը։
մինի|ձախից|Նե Էր
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չինացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Չինացի արվեստագետներ
Ալեքսանդր Շչուկին

**Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Շչուկին** (, ), ռադիոտեխնիկայի և ռադիոֆիզիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953 թվական), ինժեներական ծառայության գեներալ-լեյտենանտ, սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1956 թվական, 1975 թվական)։

1927 թվականին ավարտել է Լենինգրադի էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտը։ Աշխատանքները վերաբերում են տարբեր միջավայրերում էլեկտրամագնիսական տատանումների տարածմանը, երկրային մթնոլորտի իոնացման պրոցեսներին և ռադիոալիքների տարածման վրա դրանց ազդեցությանը, ռադիոկապի, ավտոմատ կառավարման հարցերին և այդ բնագավառներում հավանականության տեսության կիրառմանը։ Լենինյան և պետական մրցանակներ։

Պարգևատրվել է Լենինի 5 և Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Նիկոլայ Շչորս

**Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Շչորս** (, ), 1918-1920 թվականների Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ (1918)։

1914 թվականին Կիևում ավարտել է ռազմական բուժակների դպրոցը, 1916 թվականին՝ ռազմական ուսումնարանի դասընթացներ անցել Պոլտավայում։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին (1914-1918)։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո, 1918 թվականին իր ծննդավայրում՝ Սնովսկում (Չեռնիգովի մարզ) կազմակերպել է պարտիզանական ջոկատ, 1918 թվականի սեպտեմբերին՝ առանձին պարտիզանական ջոկատներից՝ Բոգունի անվան 1-ին Ուկրաինական խորհրդային գունդը, որը նրա հրամանատարությամբ կռվել է Նացիստական Գերմանիայի զինված ուժերի և հետմանականների դեմ։ 1918 թվականի նոյեմբերի 1-ին եղել է Ուկրաինական խորհրդային դիվիզիայի 2-րդ բրիգադի (որը Ուկրաինական դիրեկտորիայի զորքերից ազատագրեց Կիևը, Չեռնիգովը, Ֆաստովը) հրամանատարը։ 1919 թվականի փետրվարին նշանակվել է Կիևի պարետ։ 1919 թվականի օգոստոսի 1-ին Ուկրաինական խորհրդային դիվիզիան, այնուհետև 44-րդ՝ հրաձգային դիվիզիան՝ Շչորսի հրամանատարությամբ կռվել են պետլյուրականների և լեհական զորքերի դեմ։

Սպանվել է մարտում, օգոստոսի 30-ին։ Շչորսը տաղանդավոր զորավար էր, աչքի էր ընկնում անձնական խիզախությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի զինվորականներ
Ստեփան Շչիպաչով

**Ստեփան Պետրովիչ Շչիպաչով** (, ), ռուս խորհրդային բանաստեղծ։ 
## Գործունեություն
«Տիեզերական» պաթոսով ու դեկլարատիվությամբ հատկանշվող առաջին ժողովածուներին հաջորդել են քնարական երանգ ունեցող գրքերը («Իմ հայրենիքի երկնքի տակ», 1937 թվական, «Քնարերգություն», 1939 թվական)։ Հայրենական մեծ պատերազմի շրջանի պոեմներում ու բանաստեղծություններում Շչիպաչովը քնարականը միահյուսել է հերոսականի հետ («Ճակատային բանաստեղծություններ», 1942 թվական), վերստեղծել է Հայրենիքի ու Լենինի կերպարները («Տնակը Շուշենսկոյում», 1944 թվական, հայ․ հրատարակություն 1953 թվական)։ Ետպատերազմյան շրջանում հրատարակել է «Բանաստեղծություններ» (1948 թվական, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949 թվական) ժողովածուն, «Պավլիկ Մորոզով» (1950 թվական, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951 թվական, հայ․ հրտ․ 1953) պոեմը։ Հեղինակ է «Ժառանգորդը» (1965 թվական), «Երգ Մոսկվայի մասին» (1968), «12 ամիս Արևի շուրջը» (1969 թվական) պոեմների։ Շչիպաչովի 1970-1980-ական թվականների բանաստեղծությունները նույնպես հագեցած են քաղաքացիական մոտիվներով, մարդու ներաշխարհի նկատմամբ սուր հետաքրքրությամբ («Կյանքի ընկերներին», 1972 թվական, «Հայրենիքի մասին եմ մտածում», 1974 թվական)։ Պարգևատրվել է Լենինի և ժողովուրդների բարեկամության շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Միխայիլ Շչերբատով

**Միխայիլ Միխայլովիչ Շչերբատով** (), ռուս իշխան, պատմաբան, պետական գործիչ, հրապարակախոս։

## Գործունեություն
1778 թվականին եղել է Կամեր-կոլեգիայի նախագահ, 1779 թվականին՝ սենատոր։ 1788 թվականից՝ պաշտոնաթող։ 1759-1760 թվականներին գրած հոդվածներում արտահայտել է սոցիալ-քաղաքական հայացքներ, որոնցում ժխտել է մարդկանց հավասարությունը։ 1760-ական թվականներին հանդես է եկել կառավարությանն ընդդիմադիր մեծատոհմիկ ազնվականության դիրքերից։ 1780-ական թվականներին գրել է «Բարքերի խեղումը Ռուսաստանում» աշխատությունը, որտեղ սուր քննադատության է ենթարկել կառավարության քաղաքականությունն ու պալատական բարքերը։ «Ճանապարհորդություն դեպի Օֆիրյան երկիր» (1783 թվական) ուտոպիստական երկում շարադրել է պետության իր իդեալը, որն ըստ էության ոստիկանական է և հենվում է հպատակների աշխատանքի հաշվին բարգավաճող ազնվականության վրա։ «Ռուսական պատմությունը հնագույն ժամանակներից» (հասցված է մինչև 1610 թվականը) աշխատության մեջ, որը հարուստ է փաստագրական, ժամանակագրական, դիվանագիտական և այլ կարգի նյութերով, ընդգծել է ֆեոդալական ազնվականության դերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Ֆեոդոսի Շչեդրին

**Ֆեոդոսի Ֆեոդորովիչ Շչեդրին** (, ), ռուս քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1764-1773 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1794 թվականից՝ ակադեմիկոս, դասախոս, 1818 թվականից՝ ռեկտոր)։

1770-ական թվականների վերջին Շչեդրինը ռուսական կլասիցիզմի քանդակագործության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից էր։ Նրա հաստոցային ստեղծագործություններին բնորոշ է կերպարների դասական պարզությունը, կերպավորման նրբագեղությունը («Վեներա», մարմար, 1792 թ., Ռուսական թանգարան, Լենինգրադ)։ Մոնումենտալ-դեկորատիվ քանդակագործության մեջ ձգտել է դեկորատիվ և կերպարային պատկերման սկզբունքների օրգանական միասնության, որի ամենավառ օրինակը քաղաքացիական պաթոսով առլեցուն Պետերբուրգի Ծովակալության շենքի քանդակային հարդարանքն է (կրաքար, 1812-1813 թթ.)։

Ստեղծել է նաև մի շարք դիմաքանդակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քանդակագործներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Դալեկ

**Դալեկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի նահանգի Էրզրումի գավառում, Ալաշկերտի արևմտյան մասում, Շառիան գետի վերին հոսանքի տարածքում։

## Բնակչություն
XX դարասկզբին ուներ 18 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դալդամլը

**Դալդամլը**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գավառում, Քեբանի գավառակում, Արաբկիր գյուղաքաղաքից մոտ 27 կմ հարավ։

20-րդ դարասկզբին ուներ 40 տուն բնակչություն։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծոփքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խարբերդի գավառ
Սիլվեստր Շչեդրին

**Սիլվեստր Ֆեոդոսիևիչ Շչեդրին** (), ռուս նկարիչ։ Ռուսական ռեալիստական բնանկարչության հիմնադիրներից։

Քանդակագործ Ֆ․ Ֆ․ Շչեդրինի որդին։

## Կենսագրություն
1800-1812 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում (1818 թվականից՝ ակադեմիայի թոշակառու Իտալիայում)։ Ի տարբերություն նախորդների, իր բնանկարային էտյուդներում («Կոլիզեում», 1819, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա) հետևել է լույսի և գույնի հարաբերակցությանը։ Ձգտելով արտահայտել բնապատկերի վավերականությունն ու ամբողջականությունը՝ Սիլվեստր Շչեդրինը դիմել է Էցչեներին, որոնել տոնային միասնականության արտահայտչամիջոցներ («Կապրի կղզում», 1826, Տրետյակովյան պատկերասրահ)։ 1828-1830-ական թվականներին բնանկարներում («Նեապոլի լուսնկա գիշերը», 1828-1829, Ռուս, թանգարան, Լենինգրադ) առկա են ռոմանտիկական ոգեշնչվածությունը, լուսագունային էֆեկտները։ Սիլվեստր Շչեդրինի «Նեապոլի շրջակայքում» (1825), «Ծածկապատշգամբ Սորենտոյում» (1827)։
[մինի|ձախից|Պատշգամբ Սորենտոյում, [Հայաստանի ազգային պատկերասրահ]]

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Վաղարշակ Մելիք-Հակոբյան

**Վաղարշակ Մելիք-Հակոբյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1898 թվականին մեկնել է Սանկտ-Պետերբուրգ, սովորել Շտիգլիցի տեխնիկական գծագրության կենտրոնական ուսումնարանի քանդակի բաժանմունքում։ 1902 թվականին վերադարձել է ծննդավայր, աշխատել որպես նկարչության ուսուցիչ։ 1909 թվականին նորից մեկնել է Ռուսաստան, սովորել է Մոսկվայի Յուոնի և Դուդինի նկարչական դպրոցում։ 1914 թվականին ավարտել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը՝ աշակերտելով քանդակագործ ակադեմիկոս Սերգեյ Վոլուխինին։ Ուսման տարիներին մասնակցել է Մոսկվայի ցուցահանդեսներին։ Քանդակել է Ալեքսանդր Ծատուրյանին։ 1915 թվականից Երևանում շարունակել է մանկավարժական և ստեղծագործական աշխատանքը։ Պատրաստել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի նորակառույց շենքի ներսի հայկական ոճի քանդակազարդերը, Գևորգ կաթողիկոսի կիսանդրին (1914) և այլն։ Խորհրդային տարիներին պատրաստել է Կառլ Մարքսի, Լենինի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի, Հովհաննես Աբելյանի և այլ գործիչների կիսանդրիները։ Մասնակցել է ցուցահանդեսների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Միխայիլ Շչեպկին

**Միխայիլ Սեմյոնովիչ Շչեպկին** (), ռուս դերասան։ Ռուսական բեմարվեստում ռեալիզմի հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ճորտ գյուղացու ընտանիքում։ Դեռևս ուսումնառության տարիներին հրապուրվել է թատրոնով, հանդես եկել ներկայացումներում։ Պրոֆեսիոնալ բեմական գործունեությունն սկսել է 1805 թ., Բարսով եղբայրների թատերախմբում (Կուրսկ), 1816 թ.՝ տեղափոխվել Ի․ Շտեյնի և Օ․ Կալինովսկու թատերախումբը (խարկով), ուր եղել է կատակերգակ առաջին դերասանը։ 1822 թ. ազատագրվել է ճորտությունից։ Գավառական բեմում Շ․ խաղացել է բազմազան դերեր։ Նրա խաղը տարբերվել է վառ տեմպերամենտով, հումորով, կենսական ճշմարտությամբ։ 1823 թվականին Շ․ ընդունվել է Մոսկվայի թատրոն (1824 թվականից՝ Փոքր թատրոն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ
Գեորգի Շոնին

**Գեորգի Ստեպանովիչ Շոնին** (, ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, ավիացիայի գեներալ-մայոր (1977), Խորհրդային Միության հերոս (1969)։

1957 թվականին ավարտել է Եյսկի ռազմաավիացիոն ուսումնարանը, 1968 թվականին՝ Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիան։ ԽՍՀՄ տիեզերագնացների ջոկատում է ընդգրկվել 1960 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային գեներալ-մայորներ
Դմիտրի Շչերբակով

**Դմիտրի Իվանովիչ Շչերբակով** (, ), խորհրդային երկրաբան և երկրաքիմիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953 թվական)։

Վ․ Ի․ Վերնադսկու և Ա․ Ե․ Ֆերսմանի աշակերտը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Տավրիկյան (այժմ՝ Սիմֆերոպոլի) համալսարանը (1922 թվական)։ 1939 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտումում։ Միաժամանակ դասավանդել է Լենինգրադի համալսարանում (1922 թվականից) և Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1953-1963 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ երկրաբանաաշխարհագրական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են հազվագյուտ մետաղների և ռադիոակտիվ տարրերի հանքավայրերի երկրաբանությանը և երկրաքիմիային։ Լենինյան մրցանակ (1965 թվական)։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի 2 և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Իզաբել Գուլար

**Մարիա Իզաբել Գուլար Դուրադո** (, ), բրազիլացի սուպերմոդել, առավել հայտնի որպես «Victoria’s Secret Angels»-ից մեկը։

Ծնվել է 1984 թ. հոկտեմբերի 23-ին Բրազիլիայի Սան Պաուլո քաղաքում։ Ունի իտալական և բրազիլական արմատներ, ընտանիքը բազմանդամ է, ունի 4 եղբայր և մեկ քույր։

14 տարեկանում տեղափոխվել է Սան Պաուլո նահանգի կենտրոն, որտեղ սկսել է աշխատել մոդել։ Մասնակցել է «Oscar de la Renta», «Valentino», «Dolce and Gabbana», «Chanel», «Michael Kors», «Ralph Lauren» և «Stella McCartney» նորաձևության տների ցուցադրություններին։

Իզաբելը հայտնվել է *[[GQ]]*, *[[Vogue]]*, *[[L’Officiel]]*, *[[Marie Claire]]* և *[[Esquire]]* ամսագրերի շապիկին։ Դեբյուտը հանրահայտ *[[Victoria's Secret]] Fashion Show*-ում կայացել է 2005 թ., իսկ 2006-ին նա արդեն «Victoria's Secret»-ի «հրեշտակներից» էր։

## Անձնական կյանք
Գուլարը սահուն տիրապետում է պորտուգալերենին, անգլերենին և ֆրանսերենին։ Նա 2006 թվականին սկսել է հանդիպել գործարար Մարսելո Կոշտայի հետ։ Նրանց հարաբերություններն ավարտվել են 6 տարի անց և այժմ Իզաբելը հանդիպում է գերմանացի դարպասապահ Քևին Տրապպի հետ։

Գուլարը, որի եղբայրն ունի առաջին աստիճանի դիաբետ, բարեգործական աշխատանքներ է կատարում, օգնում է իր հայրենի Բրազիլիայի հիվանդանոցներին գումարով, որպեսզի դիաբետով հիվանդ երեխաներին ըստ անհրաժեշտության անվճար ինսուլին տրամադրեն։ Նա նաև ակտիվ դեր ունի Մայամիի համալսարանի Դիաբետի հետազոտական ինստիտուտում (ԴՀԻ)։ 2009 թվականին Գուլարը դարձավ ԴՀԻ-ի միջազգային դեսպան և նրա դերն էր տարածելու ԴՀԻ-ի աշխատանքը իր ճամփորդությունների ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IZABEL GOULART 

Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆոտոմոդելներ
Կարլ Շորլեմմեր

**Կարլ Շորլեմմեր** (), ), գերմանացի քիմիկոս-օրգանիկ, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1871 թվականից)։ Եղել է Գերմանիայի ս-դ կուսակցության անդամ, Կարլ Մարքսի և Ֆ․ էնգելսի բարեկամը։ Կրթությունն ստացել է Գիսենի համալսարանում, աշխատել է Մանչեստրի Օուենյան կոլեջում (1859 թվականից, 1874 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են սահմանային ածխաջրածիններին և օրգանական քիմիայի պատմությանը։ Առաջարկել է օրգանական միացությունների դասակարգումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Լև Շչերբա

**Լև Վլադիմիրովիչ Շչերբա** (, ), խորհրդային լեզվաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ (1943) ն ՌՍՖԽՀ ՄԳԱ (1944) ակադեմիկոս։ Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր (1916 թվականից)։

Աշակերտել է Բոդուեն դը Կուրտենեին։ Լենինգրադի հնչույթաբանական դպրոցի հիմնադիրը։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են ընդհանուր լեզվաբանությանը, ռուսերենի ուղղագրությանը, ուղղախոսությանը, դասավանդման մեթոդիկայի մշակմանը, փորձառական հնչյունաբանության դրվածքի բարելավմանը։ Հանդես է եկել հնչույթի ինքնատիպ բնութագրությամբ, ընդգծել նրա իմաստատարբերիչ դերը լեզվի կառուցվածքում։ Ուշագրավ են շարույթին, հնչերանգին ու լեզվական մի քանի այլ միավորների տված նրա մեկնաբանությունները։ Լեզվական որոշ երևույթների գնահատման մեջ տուրք է տվել պսիխոլոգիզմին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս բանասերներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ռուբեն Ֆիլյան

**Ռուբեն Ֆիլյան** (դեկտեմբերի 10, 1952, Երևան - հունվարի 7, 1983, Գոա, Հնդկաստան), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, յոգայի և կարատե մարտարվեստի ուսուցիչ։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Ֆիլյանը ծնվել է 1952 թվականին Երևանում, ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժին։ Պատմվածքներն առաջին անգամ հրապարակվել են «Գարուն» ամսագրում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Անծանոթ ինքնակենսագրություն» պատմվածքների ժողովածուն լույս է տեսել 1980 թվականին։ 1981 թվականին Ռուբեն Ֆիլյանը հեռանում է Խորհրդային Հայաստանից։ Նա մեկնում է Ֆրանսիա, ապա ճամփորդում է Եգիպտոս, Հորդանան, և վերջնականորեն հաստատվում է Հնդկաստանի Գոա նահանգում՝ Արամբոլ հայտնի լողափում, ուր դասավանդում է յոգա, կարատե, երաժշտություն, արևելյան փիլիսոփայություն։ Ռուբեն Ֆիլյանի կյանքն ընդհատվում է 1983 թվականի հունվարի 7-ին Արամբոլում։ Աճյունն ամփոփված է Երևանի Զեյթուն թաղամասի գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություն
1992 թվականին նրա հոր՝ Պարգև Ֆիլյանի հովանավորությամբ լույս է տեսնում Ռուբեն Ֆիլյանի «Քո երկրի դեսպանը» գիրքը, որտեղ ընդգրկված են համանուն վեպը, պատմվածքներ, մանրապատումներ։ Խորհրդային Հայաստանից մեկնելուց առաջ՝ Ռուբեն Ֆիլյանը թարգմանաբար մշակել է հնդիկ հոգևոր փիլիսոփա՝ Շրի Շանկարաչարյայի «Վիվեկա Չուդամանի» կոթողային տրակտատը։ Ինչպես վեպը, այնպես էլ կարճ արձակը, հեքիաթ-պատմվածքները, ոչ միայն ապրում են Ֆիլյանի կողմից ուղղակի դիտավորությամբ ստեղծված հեքիաթային աշխարհի մեջ, այլև ցույց են տալիս մարդկային կեցության ու փորձառության աբսուրդային երևույթները։ Ռուբեն Ֆիլյանի արձակը երկխոսություն է հայ միջնադարյան բնագրերի, Սեմյուել Բեքեթի, Իտալո Կալվինոյի, Ռոբերտ Վալզերի ստեղծագործությունների հետ։

## Գրքեր
* «Անծանոթ ինքնակենսագրություն», Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 120 էջ։
* «Քո երկրի դեսպանը», Երևան, «Նաիրի», 1992, 256 էջ։
* «Անծանոթ ինքնակենսագրություն», 2-րդ հրատարակություն Երևան, «Դարակ», 2021, 144 էջ։
* «Քո երկրի դեսպանը», 2-րդ հրատարակություն, Երևան, «ԱՐԻ գրականության հիմնադրամ», 2022, 135 էջ։։
* Շրի Շանկարաչարյա «Վիվեկա Չուդամանի», Երևան «Newmag», 2022, էջ 132 (թարգմանաբար մշակել է Ռուբեն Ֆիլյանը)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քո երկրի դեսպանը. Ռուբեն Ֆիլյան (հատված)
* Հովհաննես Գրիգորյան. Զուգահեռ աշխարհ
* Ռուբեն Ֆիլյան. Ծնունդ
* Արմեն Շեկոյան. Ուխտագնացություն դեպի երկինք
* Արտաշես Արամ. Ռուբեն Ֆիլյանի Սանսարայականը
* Ա.Պաչյան. Ամենայն բանը գոյության (Ֆիլյանի Վիվեկան)
* Արամ Պաչյան. «Լույսը շարունակվում է»
* Ֆիլյանի ոչ դասական պատմավեպը, մերերկրացիներն ու հրաժեշտի նամակը
* Էդուարդ Միլիտոնյանը Ֆիլյանի մասին

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:1983 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 6 մահեր
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Ֆրի (ուտեստ)

**Ֆրի ուտեստ** կամ **կարտոֆիլ ֆրի** (-«կարտոֆիլ» և -«տապակած»), կարտոֆիլի խորանարդիկներ, որոնք տապակվում են մեծ քանակությամբ բուսական կամ կենդանական յուղի մեջ։ Ըստ օրենքի՝ կարտոֆիլները պատրաստվում են ֆրիի համար նախատեսված սարքերի մեջ, կարող են պատրաստել նաև գազօջախի վրա։
 
Կարտոֆիլ ֆրին համարվում է հայտնի ուտեստ, անվանում են նաև արագ սնունդ, օրինակ՝ *McDonald’s*, *Burger King*, *KFC* - ում։ Միացյալ Նահանգներում կարտոֆիլ ֆրին հայտնի է որպես «կարտոֆիլը ֆրանսիական ձևով» կամ որպես ֆրի, Ֆինլանդիայում՝ (*Ranskalaiset perunat, ranskanperunat* կամ *ranskalaiset*),  իսկ Մեծ Բրիտանիայում, Իռլանդիայում և Իսրայելում ուղղակի չիպս։ **Ֆրի**ն լինում է տաք, փափուկ կամ խռթխռթան։ Այն համարվում է նաև նախաճաշ։ Թխած կարտոֆիլ պատրաստելու համար ավելի քիչ յուղ է պահանջվում կամ ընդհանրապես չի պահանջվում։

## Պատրաստում
Կարտոֆիլը կեղևազրկում են, բաժանում հավասար մասերի, լվանում սառը ջրով, որպեսզի վերացնեն մակերեսային օսլան և մանրակրկիտ չորացնում։ Այնուհետև կարող են տապակել մեկ կամ երկու փուլով։ Խոհարարները ընդհանուր առմամբ, համաձայն են, որ երկաստիճան մեթոդը ավելի լավ արդյունքներ է տալիս։ Գետնի տակ թարմ կարտոֆիլը կարող է ջրի չափազանց մեծ քանակություն ունենալ, ինչը հանգեցնում է կարտոֆիլի մասերի կպչելուն։

Առաջին փուլով կարտոֆիլի կտորները ընկղմում են 160&nbsp;°C եռացող ջրի մեջ։ Այնուհետև այն տապակում են 190&nbsp;°C ջերմաստիճանի տակ, որպեսզի այն արտաքինից դառնա խռթխռթան։ Դրանից հետո այն տեղափոխում են քամոցի մեջ և համեմում աղով։

Այս երկու փուլերի ճշգրիտ ժամանակը կախված է կարտոֆիլի չափերից։ Օրինակ՝ 2-3 մմ հաստությամբ կարտոֆիլի համար առաջին փուլը տևում է 3 րոպե, իսկ երկրորդը՝ մի քանի վայրկյան։

Գոյություն ունի կարտոֆիլ ֆրիի պատրաստման մի քանի եղանակ։ Ֆրիտյուր՝ մեթոդ, որի ժամանակ մթերքը ընկղմվում է տաք ձեթի մեջ։ Վակուումային ֆրիտյուր, որի ընթացքում պատրաստվում է ցածրորակ ֆրի ուտեստ, որի մեջ կա շաքարի մեծ քանակություն։

## Ուտեստի հավելյար բաղադրիչներ
Ֆրի ուտեստը, որպես կանոն մանտուցվում է տարբեր խավարտներով, ինչպիսիք են աղը և քացախը (ածիկային, բալզամային կամ սպիտակ), պղպեղը, քերած պանիրը, հալեցված պանիրը, ոլոռը, կծու սոուսը, կարրին, կարրիով կետչուպը, մանանեխը, մայոնեզը, տարտառ սոուսը, ձաձիկին, ֆետան, սխտորը, յուղը, թթվասերը, մեղրը, այոլի սոուսը, կետչուպը, կիտրոնի հյութը, թթու դրած վարունգը, թթու դրած սոխը կամ թթու դրած ձուն։

## Պատկերասրահ

French fries of McDonald's ltd Japan.jpg|McDonald’s-ի ֆրի ուտեստ
Hard Rock Cafe French Fries 01.jpg|Hard Rock Cafe-ի ֆրի ուտեստ՝ կետչուպով և մանանեխով
Kfc chicken potato.jpg|KFC-ի ֆրի ուտեստ հավով

Յունիկոդի նշան՝ 🍟

## Տես նաև
Պուտին (ճաշատեսակ)

Կարմրատապակ կարտոֆիլի թանգարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Կատեգորիա:Բելգիական խոհանոց
Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Կատեգորիա:Խավարտներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց
Ներդաշնակ դասավորություն

**Ներդաշնակ դասավորություն**, չորս՝ M_1, M_2, M_3, M_4 կետերի այնպիսի դասավորություն որևէ ուղղի վրա, երբ M_3-ը ընկած է M_1, M_2 հատվածի ներսում, իսկ M_4-ը՝ դրսում. ընդ որում \Bigg|\frac{M_1 M_3}{M_3 M_2} \Bigg|  և \Bigg|\frac{M_1 M_4}{M_4 M_2} \Bigg|  հարաբերությունները իրար հավասար են։ Եթե երկու հատվածների (երկարությունների) հարաբերությունը համարենք դրական, երբ նրանք ունեն նույն ուղղությունը, և բացասական՝ հակառակ դեպքում, ապա M_1, M_2, M_3, M_4 կետերի ներդաշնակ դասավորությունը բնութագրվում է նրանով, որ այդ կետերի, այսպես կոչված, կրկնակի հարաբերություն՝ (M_1, M_2, M_3, M_4) =\frac{M_1 M_3}{M_3 M_2} : \frac{M_1 M_4}{M_4 M_2} հավասար է -1-ի։ Ներդաշնակ դասավորությունը պրոյեկտիվ երկրաչափության կարևոր գաղափարներից է, քանի որ որևէ ուղղի վրա պրոյեկտման դեպքում ներդաշնակ դասավորված կետերը փոխանցվում են ներդաշնակ դասավորված կետերի։

Կատեգորիա:Պրոյեկտիվ երկրաչափություն
Նորաշխարհյաններ

**Նորաշխարհյաններ**, Ենի-Դունյաններ, հայ իշխանական տոհմ Զեյթունում։

Ըստ ավանդության, X—XI դդ․ Կիլիկիա են գաղթել Անիից։ Մինչև XVIII դ․ կեսը կոչվել են Վասիլյաններ։ Տարբեր ժամանակներ եղել են Քեսունի, Բարձրաբերդի, Կապանի, Կանչիի իշխաններ։ XVI դ․ հաստատվել են Զեյթունում։ 1702 թվականին, Նորաշխարհյաններին թշնամի Ափարտյանների դրդմամբ օսմանյան կառավարությունը նրանց աքսորել է Եգիպտոս։ 1744 թվականին վերադառնալով աքսորից, Նորաշխարհյանները հալածել են Ափարտյաններին, տիրել նրանց թաղը և այն անվանել «Ենի-Դունյա» («Նոր աշխարհ»)։ Նորաշխարհյանները նշանակալից դեր են խաղացել Զեյթունի ազատագրական պայքարում։ Նորաշխարհյաններից հայտնի են 1862 թվականի Զեյթունի հերոսամարտի առաջնորդ Աստվածատուրը, 1877-1878 թվականների շարժման առաջնորդ, ապա՝ Զեյթունի քաղաքապետ Պապիկ Իշխանը, 1895 թվականի ապստամբության ղեկավար Նազարեթը։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ և մինչև Զեյթունից հայերի բռնի տեղահանումը (1921) պահպանել են իրենց ղեկավար դերը տեղի հայոց մեջ։

Կատեգորիա:Նորաշխարհյաններ
Շինարար (ամսագիր)

**«Շինարար»**, հասարակական, քաղաքական պարբերաթերթ։ Հանդիսացել է ՀՕԿ-ի Ամերիկայի շրջանի կենտրոնի վարչության հրատարակությունը։ Լույս է տեսել 1927—1931-ին, Նյու Յորքում։ Ծանոթացրել է ՀՕԿ-երի ստեղծման շարժառիթներին, լուսաբանել դրանց գործունեությունը և դերը Խորհրդային Հայաստանում և սփյուռքում, զետեղել Հայաստանի վերակառուցմանը նվիրված հոդվածներ, անդրադարձել հայրենակցական միությունների ձեռնարկումներին։

Տպագրել է հայ խորհրդային և ամերիկահայ գրողների գեղարվեստական գործեր, հրապարակախոսական հոդվածներ։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Շինարարական շաղախ

մինի|Պատրաստի խառնուրդ
**Շինարարական շաղախ**, կապակցանյութերի, մանրացված լցանյութերի (շաղախախառնուրդների) և ջրի նպատակահարմար ընտրված խառնուրդ։ Ըստ նշանակման, շինարարական շաղախները կարող են լինել շարվածքային (կիրառվում են քարային կոն ստրուկցիաներ կառուցելիս), վերջնամշակման (օգտագործվում են սվաղման աշխատանքներում և պատի պանելներն ու բլոկները դեկորատիվ շերտերով ծածկելու համար) և հատուկ (հիդրոմեկուսիչ, թթվակայուն, ձայնամեկուսիչ )։ Ըստ կապակցանյութերի տեսակների՝ տարբերում են անօրգանական (ցեմենտային, ջրային, գիպսային և խառը շաղախներ) և օրգանական (պոլիմերային, ասֆալտային շաղախներ) կապակցանյութերով շինարարական շաղախներ։ Ըստ ծավալային զանգվածի շինարարական շաղախները լինում են ծանր՝ 1500—2500 կգ/մ3 ծավալային զանգվածով, և թեթև՝ 1500 կգ/մ3-ից փոքր ծավալային զանգվածով (վերջիններս ստացվում են մանր ծակոտկեն լցանյութերի օգտագործմամբ, ինչպես նաև կապակցախմորի ծակոտկենացմամբ)։ Անհրաժեշտ ամրության շինարարական շաղախները ստանալու համար շաղախախառնուրդները պետք է ունենան որոշակի շարժունակություն և ջրապարունակություն։ Շաղախախառնուրդները պատրաստվում են, որպես կանոն, մասնագիտացված գործարաններում կամ շաղախախառնիչ հանգույցներում, որտեղից ուղարկվում են շինարարական օբյեկտներ։ Թողարկվում են նաև չոր շաղախախառնուրդներ, որոնց օգտագործելուց առաջ ջուր են խառնում։ Շինարարական շաղախները պատրաստում են շաղախախառնիչներով, որոնք լինում են գրավիտացիոն և հարկադրական խառնումով։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Ագոստինյո Նետո

**Աբտոնիո Ագոստինյո Նետո** (, ), անգոլացի քաղաքական գործիչ, բանաստեղծ, Անգոլայի նախագահը 1975-1979 թվականներին։

1962 թվականից եղել է Անգոլայի ազատագրության ժողովրդական շարժում կուսակցության (ՄՊԼԱ, հիմնվել է 1956 թվականին, 1977 թվականից՝ ՄՊԼԱ՝ Աշխատանքի կուսակցություն) նախագահ։ 1975 թվականի նոյեմբերից մինչև 1979 թվականի սեպտեմբերը զբաղեցրել է Անգոլայի Ժողովրդական Հանրապետության նախագահի պաշոնը։

Նետոյի «Բանաստեղծություններ» (1961), «Չոր աչքերով» (1963) բանաստեղծական ժողովածուները հագեցած են հեղափոխական պաթետիկայով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգոլայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1922 ծնունդներ
Կատեգորիա:1979 մահեր
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 10 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Աֆրիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի Խաղաղության ոսկե մեդալի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Շքանշան

[300px|մինի|[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան]]
**Շքանշան**, պետական պատվավոր պարգև ծառայությունների համար։ Պատրաստվում է տարբեր նյութերից (հիմնականում՝ մետաղներից կամ համաձուլվածքներից), խաչի, հնգաթև կամ բազմաթև աստղի, շրջանակի և այլնի ձևերով։ Շքանշանները կրում են ժապավենով կամ շղթայով, բարձրագույն շքանշանները՝ որոշակի գույնի լայն ուսաժապավենով։ շքանշանը կարող է ունենալ մեկ կամ մի քանի աստիճան։ Որոշակի ավագություն է սահմանված պետության բոլոր շքանշանների միջև։ Շքանշանների մասին ստատուտով սահմանվում է շքանշանի հանձնման ծիսակատարություն կամ հանդիսություն։ Արևմտյան Եվրոպայում շքանշանի ծագումը կապվում է կաթոլիկական միջնադարյան օրդենների հետ (այստեղից էլ՝ օրդեն [լատինատառ ordo — շարք, կարգ] տերմինը եվրոպական լեզուներում)։

18-19-րդ դարերում շքանշանը կիրառվում էր գրեթե բոլոր երկրներում։ Առանձին դեպքերում շքանշան ստացողը ձեռք էր բերում ազնվականի տիտղոս կամ այլ արտոնություն։

Պատմական Հայաստանում, ինչպես ամենուրեք, ընդունված է եղել պարգևատրումը կալվածքներով, թանկարժեք իրերով ու մետաղադրամներով։

Կատեգորիա:Շքանշաններ
Կատեգորիա:Ֆալերիստիկա
Sympho-Nick (խումբ)

** Sympho-Nick**-ը մանկական փոփ խումբ է, որը հիմնադրվել է 2014 թվականին, Ուկրաինան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում ներկայացնելու համար։ 
## Մանկական Եվրատեսիլ 2014
2014 թվականի օգոստոսի 9-ին պարզ դարձավ, որ Ուկրաինան Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում կներկայացնի Sympho-Nick խումբը իր "Priyde vesna" երգով։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Արտաքին հղումներ
* Մանկական Եվրատեսիլի պաշտոնական կայքի էջը
Արմավիրի էլամերեն արձանագրություն

**Արմավիրի էլամերեն արձանագրություն**, անտիկ շրջանի սեպագիր արձանագրություններ։ Հայտնաբերվել են Երվանդունիների թագավորության մայրաքաղաք Արմավիրի միջնաբերդի 1988 թվականի պեղումների ժամանակ։ Հնագիտական արշավախումբը գլխավորել է Գ. Տիրացյանը։ Հայկական լեռնաշխարհում գտնված էլամերեն միակ արձանագրությունն է։

## Կառուցվածք
Բաղկացած են երեք կավե սալիկների մեկ անվնաս և երկու վնասված բեկորներից։ Անվնաս սալիկը վերծանել են էլամերենի մասնագետներ Ի. Դյակոնովը և Ն. Յաիկովսկայան։
 
## Բովանդակություն
* Սեպագիրը հայտնաբերող հնագետ Գ. Տիրացյանը նշել է. սեպագրերի լեզուն՝ էլամերեն է, այն պատմում է Ջրհեղեղի և Գիլգամեշի էպոսի մասին։
* Լեզվաբան-հայագետ Ա. Մուշեղյանը մեջբերում է Գ. Տիրացյանի Արմավիրում գտած էլամերեն արձանագրության սալիկների բովանդակությունը կապված Գիլգամեշի և Ջրհեղեղի պատմության հետ՝ Ջրհեղեղի շումերա-աքքադական և քաղդեական ավանդությամբ։
* Ի. Դյակոնովը և Յաիկովսկայան գրում են, որ արձանագրություներից **մեծն** անմիջականորեն առնչվում է հին արևելյան հանրածանոթ առասպելական հերոսի՝ Գիլգամեշի անվան հետ։ Կազմված է *սցենարի ձևով*, որի մեջ հանդես են գայիս մենակատարները՝ Գիլգամեշը, Սիդուրին և խումբը, և որ իբրև թե էլամցիները Արմավիրում մասնակցել են Ուրարտուի թագավոր Սարդուրի Բ-ի (մոտ մ. թ. ա. 760 թ.) ամուսնությանը՝ **էլամուհու հետ**։ Այլ խոսքով Գիլգամեշի էպոսը ներկայացված է թատերականացված ձևով։

Վերծանողները փաստագրել են, որ մինչև այժմ Գիլգամեշի մասին էպոսը հայտնի էր չորս լեզուներով՝ շումերերեն, աքքադերեն, խեթերեն և խուռիերեն։ Այլ լեզուներում՝ Սերդուրին հանդես է գալիս որպես արքայի մատռվակը, իսկ ըստ Արմավիրի արձանագրության՝ Սարդուրի արքան է։

## Աղբյուրներ
* И. М. Дьяконов и Н. Б. Яиковская. Эламский диалог Гильгамеша и Сидури и другие эламские тексты из Аргиштихинеле (Армавир).
* Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2 . pp. 55-62. ISSN 0135-0536

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի հուշարձաններ
Եվգենի Նեստերենկո

**Եվգենի Եվգենևիչ Նեստերենկո** (), խորհրդային երգիչ (բաս)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976 թ.)։

## Կյանքը և գործունեությունը
ԽՄԿԿ անդամ 1974 թվականից։ 1965 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիան (Վ․ Մ․ Լուկանինի դասարան)։ 1963-1967 թվականներին՝ Լենինգրադի օպերայի և բալետի փոքր թատրոնի, 1967-1971 թվականներին՝ Կիրովի անվան թատրոնի, 1971 թվականից՝ Մոսկվայի Մեծ թատրոնի մեներգիչ։ Համերգային ծրագրերն ընդգրկում են ռուսական խորհրդային, արևմտաեվրոպական կոմպոզիտորների երկեր։ 1967 թվականից հյուրախաղերով հանդես է գալիս արտասահմանում։ Համամիութենական և միջազգային (Չայկովսկու անվան, Մոսկվա, 1970 թ., 1-ին մրցանակ) են մրցույթների դափնեկիր է։ 1967-1971 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում, 1972-1974 թվականներին՝ Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական-մանկավարժական ինստիտուտում։ 1975 թվականից՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիայի մեներգեցողության ամբիոնի վարիչ։ Լենինյան մրցանակ (1982 թ.)։

## Դերերգերը
Դերերգերից են՝ Ռուսլան (Դլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա»), Բորիս Գողունով (Մուսորգսկու «Բորիս Գողունով»), Իշխան Իգոր, Կոնչակ (Բորոդինի «Իշխան Իգոր»), Դրեմին (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Մեֆիստոֆել (Դունոյի «Ֆաուստ»), Դոն Բազիլիո (Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ»), Կուտուզով (Պրոկոֆևի «Պատերազմ և խաղաղություն») և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բասեր
Կատեգորիա:Ռուս օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ