Խութեցի Ափրեն

«**Խութեցի Ափրեն**», Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Մարութա սարի ամպերը» պատմվածաշարի մեջ։

## Գնահատական
Ժողովածուի խոսուն վենագիրն արդեն հուշում է այն տրամադրության մասին, որով պարուրված է ամբողջ շարքը: Հիշողությունները ամպի պես ծանրացել են հերոսների հոգու վրա… Չվայելած կյանքի կարոտն ու անմոռաց հույզերի հիշողությունները խեղդում, ատելության ու չլուծված վրեժի զգացումը տանջալիորեն հետապնդում են նրանց… Բայց նրանց ապրեցնում է կյանքի հրամայականը…

## Սյուժե

Պատմվածքը սկսում է Արփեի տան նկարագրությամբ։ Գյուղում մնացել էր մի քանի տուն, որոնց հատակը տախտակապատված չէր․ դրանց շարքում նաև Արփեի տունն էր։ Հեղինակը Արփեի բնավորության գծերը ընթերցողի առաջ բացում է անմիջապես պատմությունը սկսելուց․ Արփեն պարտք անել չէր սիրում դա ևս մեկ պատճառ էր տան հատակը չտախտակապատեկլու։ «Երբ տախտակ էր պատահում՝ ձեռքին դրամ չկար, իսկ խութեցի Արփեն պարտք անել չէր սիրում, երբ դրամ ուներ՝ տախտակ չկար»։ Գործողությունների զարգացման հետ մեկտեղ պարզ է դառնում, որ Արփեին այդքան էլ չէր մտահոգում այն միտքը, որ իր տան հատակը տախտակապատ չէ, նրան նույնիսկ այդ ամենը դուր էր գալիս, քանի որ մտքով տեղափոխվում էր իր մանկություն և հիշում իր ընտանիքի հետ անցկացրած քաղցր դրվագները։ «Դա նրան հիշեցնում էր էրգրում կիսատ մնացած իր մանկությունից հուզիչ մի պատկեր՝ կավածեփ պատերով մեծ հացատուն, երդիկից իջած արև, գրգռիչ բույրով ավել, արծաթագույն այդ ավելով ու գրգռիչ բույրով հատակը մաքրող մի կին և լուսե սյան մեջ խտվտացող փոշու խատուտիկ հատիկներ… այնտեղ, երգրում, փլատակ դարձած իրենց տունը և մորը՝ Արփեն, ահա այս պատկերով էր հիշում․ երդիկից խուժած արևի խուրձը սյան պես կանգնել էր հացատան մեջ, մայրը– ծաղկավոր ու գետնաքարշ փեշով– ջրցանած հատակն էր ավելում փոշու պես-պես հատիկները լուսե սյան մեջ թրվռում էին, ինքը՝ պնչներում խոնավ փոշու ու ավելի գրգռիչ բույրը, ցատկոտում էր շողքի մեջ, մոր փաղաքուշ ուխրախուսող խոսք ու ձայնի տակ  ցատկոտում էր․ փորձում բռնելլույսի մեջ թռվռացող այդ լուսատտիկները։ Բայց նրանք չարաճճի ծիծաղում էին և լուսե սյունն ի վեր փախչում դեպի երդիկը»։
Ափրեի կինը չէր դադարում նրան հիշեցնել հատակի մասին և իրենց համեմատում էր ուրիշ ընտանիքների հետ, սրտնեղելով ասում, որ իրենք դասվում են գյուղի հատ ու կենտ այն տներին, որոնց հատակը առանց տախտակ է։ Սակայն Ափրեն ուշադրություն չէր դարձնում  կնոջ խոսքերին և նույնիսկ չէր պատասխանում։ Առհասարակ Ափրեն սակավախոս մարդ էր, ինչպես նշում է հեղինակը։
Արփեի տան հողե հատակի մասին հիշում էրն բոլորը։ Մի օր էլ, զրուցատեղիում երբ համագյուղացի  Ահարոնը դարձյալ հարցնում է, թե ինչու չի տախտակապատում իր տան հատակը Ափրեի պատասխանը շշմեցնում է բոլորին․ «…քու տունը պոլած է, ու դու՝ ուրախ։ Բա էգուց թե մեռնելու էղար, շունչ փչելուց քու թիկունքն ո՞ւր կզարկիս․ թիզ մի գետին, բուռ մի հող ման կգաս ու չես գտնի»։
Վերջապես գալիս է այն օրը, երբ Արփեն տախտակ է գնում հատակի համար։ Սակայն այս անգամ էլ նրան խանգարում էր այն հանգամանքը, որ վարպետի աշխատանքի համար վճարելու գումար չուներ։ Սակայն, միևնույնն է որոշում է գնալ վարպետի մոտ՝ պայմանավորվելու նպատակով։ Հետագա գործողությունները զարգացման բավականին հետաքրքիր ընթացք են ունենում։ Արփեն, երբ գնում է վարպետին տեսության, այդ ժամանակ նա իր տան հատակը տախտակապատում էր և Արփեի մետ հարց է առաջանում թե ինչու է այդ գործի վարպետի տան հատակը մինչը այդ օրը եղել առանց տախտակապատելու և հետաքրքիր էր նաև այն, թե ինչու բոլորը հիշում էին միայն իրեն և իր տունը։ Արփեն վարպետի հետ խոսելու ընթացքում ուշադրություն է դարձնում, թե նա ինչպես է աշխատում և ինչ հերթականությամբ է տախտակները ամրացնում հատակին։ Այդ ամենից հետո հասկանում է, ու ամենևին դժվար բան չէ, և ինքն էլ կարող է իր տան հատակը տախտակապատել։
Չորս օր շարունակ Արփեն աշխատում էր իր տանը։ Կինը սկզբում թերհավատորեն էր մոտենում ամուսնու կատարած աշխատանքին և կարծում էր, որ նա ամբողջ տախտակը փչացնելու է և իրենք կրկին կմնան առանց գեղեցիկ հատակի։ Սակայն, երբ արդեն աշխատանքի կեսն արված էր, կինը տեսնում է, որ ամուսինը վարպետի պես է կատարում աշխատանքը և սկսում է նրան ոգևորել։ «Դու կարգին վարպետ ես եղել ու մինչև հիմա չեմ իմացել, Արփե։ Տո դու, որ էսպես վարպետ ես, ինչու՞ ես բահի պոչը բռնել, այ Արփե, այ մարդ։ Բայց փոխարեն կնոջ լավ խոսքերի՝ Արփեն անդադար հայհոյում էր նրան․ քու պապու պառեկ…»։
Աշխատանքն ավարտելուց հետո Ափրեն կնոջը կարգադրում է պատրաստություն տեսնի, իսկ ինքը ուղղվում է դեպի գրասենյակ։ 
Գրասենյակում զրուցելու ժամանակ Ափրեի մոտ ցանկություն է առաջանում տուն գնալու և տախտակապատ հատակի վրայով քայլելու, կնոջ հիացմունքը տեսնելու։ Երբ տուն է հասնում, ցեխոտ ոտնամանները հագին առաջանում է և ամբողջ հատակը կեղտոտացնում։ Կինը հանդիմանում է ամուսնուն․ վայրենին էլ էս տեսակ բան չի անի։ Կարծում է գետինն է։ «Սա պոլ է, պոլ, հասկացիր»։
Պատմվածքն ավարտվում է այն դրվագով, որտեղ Արփեն որոշում է հատակի տախտակներից մեկը հանել, որպեսզի տան գեթ մի հատվածում հատակը լինի բաց և հողը երևա, քանի որ այդ կերպ նա իր մանկական հիշողությունների քաղցրությունն էր զգում։ Կինը սիրտը դեղ ընկած վազում է օգնություն խնդրելու, սակայն մինչև հավաքվեցին, եկան, Ափրեն ամբողջ հատակը քանդել, վերջացրել էր։ Պատմվածքը ավարտվում է Ափրեի հետևյալ խոսքով ․«Դուք ոչ պոլը շինելուց օգնեցիք, ոչ քանդելուց օգնեք։ Մենակ թողեք զիս»։

## Կերպարներ
Ափրե
նրա կինը
Ահարոն
վարպետ

## Տես նաև
* Գինարբ ծաղիկ
* Փողփուչ Մելոն
* Ծովասարի Օհանը
* Թաթոն
* Ներսեն
* Դավոն (պատմվածք)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1981 գրքեր