Յոհան Թեցել

**Յոհան Թեցել** (, ), Դոմինիկյան գերմանացի վանական և քարոզիչ։ Նա նշանակվել է Լեհաստանի և Սաքսոնիայի ինկվիզիտոր, այնուհետև դարձել Գերմանիայում ինդուլգենցիաների մեծ կոմիսար։ Թեցելը հայտնի է նրանով, որ գումարի դիմաց կաթոլիկ եկեղեցու անունից ինդուլգենցիաներ (ապաշխարության թղթեր) է տվել։  Ինդուլգենցիաներն ազատում էին պատժից այն մեղքի, որը նախապես  ներվել էր։ Սա մեծապես նպաստել է Մարտին Լյութերին` գրել իր իննսունհինգ թեզիսները։ Թեցելի կողմից վաճառված ինդուլգենցիաները հիմնականում օգտագործվել են Հռոմում Սուրբ Պետրոսի տաճարի ֆինանսավորման ու կառուցման համար։

## Կենսագրություն
Թեցելը ծնվել է Սաքսոնիայի Պիրն քաղաքում և աստվածաբանություն և փիլիսոփայություն է սովորել Լայպցիգի համալսարանում։ Նա միացել է Դոմինիկյան միաբանությանը 1489 թվականին, որոշ հաջողություններ է գրանցել որպես քարոզիչ և 1502 թվականին կարդինալ Ջիովաննի դե Մեդիչիի (հետագայում Հռոմի Պապ Լևոն X) կողմից լիազորվել` կատարելու հոբելյանական ինդուլգենցիա, ինչը նա արել է իր ողջ կյանքի ընթացքում։ 1509 թվականին նշանակվել է Լեհաստանի ինկվիզիտոր, իսկ 1517 թվականի հունվարին՝ Մագդեբուրգի և Հալբերշտադտի թեմերում արքեպիսկոպոս Ալբրեխտ ֆոն Բրանդենբուրգի ինդուլգենցիաների հանձնակատար։

Նա 1517 թվականին Ֆրանկֆուրտում ստացել է աստվածաբանության արտոնագիր, իսկ 1518 թվականին՝ աստվածաբանության դոկտորի կոչում՝ երկու դեպքում էլ պաշտպանելով Մարտին Լյութերի դեմ ինդուլգենցիաների վարդապետությունը։  Մեղադրանքը, որ նա վաճառել է ինդուլգենցիան դեռևս չկատարված մեղքերի համար, մեծ սկանդալ է առաջացրել։  Ենթադրվում էր, որ Թեցելի հավաքած ամբողջ գումարն ուղղվել է Սբ. Պետրոսի տաճարին։ Չնայած գումարի կեսն անցնում է Մայնցի արքեպիսկոպոս կարդինալ Ալբերտ Բրանդենբուրգին (որի ղեկավարությամբ գործում էր Թեցելը)՝ Ալբերտին արքեպիսկոպոս նշանակելիս առաջացած պարտքերը մարելու համար։ Լյութերը սկսեց բացահայտորեն բողոքել նրա դեմ և ոգեշնչվեց՝ գրելու իր հայտնի իննսունհինգ թեզիսները մասամբ Թեցելի գործողությունների շնորհիվ, որոնցում նա հայտարարում է․

Թեցելը նույնպես դատապարտվեց (չնայած հետագայում ներում շնորհվեց) անբարոյականության համար։ Իմանալով, որ Կառլ ֆոն Միլտիցը նրան մեղադրել է բազմաթիվ խարդախությունների և վատնումների մեջ, նա, կոտրված ոգով և խաթարելով առողջությունը, թոշակի անցավ Լայպցիգի Դոմինիկյան վանքում։ Հետագայում Միլտիցը վարկաբեկվեց այն աստիճանի, որ նրա պնդումները պատմական կշիռ չունեն։ 

Թեցելը մահացել է Լայպցիգում 1519 թվականին։ Իր մահվան ժամանակ նա վատ համբավ ձեռք բերեց, և հասարակությունը խուսափողական վարք էր դրսևորում։ 

Երբ Լյութերը լսեց, որ Թեցելը մահացու հիվանդ է և գտնվում է մահվան մահճում, նա գրեց նրան՝ մխիթարելու համար և խնդրեց նրան *Չանհանգստանալ, քանի որ գործը նրա պատճառով չէր սկսվել, բայց երեխան բոլորովին այլ հայր ուներ**։*  Մահից հետո նա պատվով թաղվեց Լայպցիգի Դոմինիկյան եկեղեցու գլխավոր խորանի առջև։

## Վարդապետական հայացքներ
Թեցելը չափազանցնում էր կաթոլիկ վարդապետությունը մահացածներին ինդուլգենցիաների տրման վերաբերյալ։ Նա հայտնի դարձավ իրեն վերագրվող երկտողով։ 

Այս հաճախ մեջբերված ասացվածքը ոչ մի կերպ չէր արտացոլում ինդուլգենցիաների պաշտոնական կաթոլիկ ուսմունքը, այլ ավելի շուտ արտացոլում էր Թեցելի չափազանցնելու ունակությունը։ Բայց եթե Թեցելը չափազանցնում էր մահացածների համար ինդուլգենցիաների կարևորությունը, ապա կենդանի մարդկանց համար ինդուլգենցիաների մասին Նրա ուսմունքը զուտ կաթոլիկ ուսմունք էր։ Գերմանացի կաթոլիկ պատմաբան Լյուդվիգ ֆոն Պաստորը բացատրում է․

## Լյութերի տպավորություն
Լյութերը պնդում էր, որ Թեցելը Լայպցիգում զգալի գումար է ստացել մի ազնվականից, ով նրանից ինդուլգենցիայի նամակ է խնդրել ապագա մեղքի համար։  Ենթադրվում է, որ Թեցելը դրական պատասխան է տվել՝ պնդելով, որ վճարումը պետք է կատարվի անմիջապես։  Ազնվականն այդպես էլ արել է և Թեցելից նամակ ու կնիք ստացել։

Այնուամենայնիվ, երբ Թեցելը հեռանում էր Լայպցիգից, ազնվականը ճանապարհին հարձակվել է նրա վրա և լավ ծեծել նրան՝ դատարկաձեռն հետ ուղարկելով Լայպցիգ՝ ասելով, որ դա ապագա մեղքն է, որը նա նկատի ուներ։ Դուքս Գեորգը սկզբում շատ զայրացել է այս միջադեպից, բայց երբ լսել է ամբողջ պատմությունը, այն թողել է առանց ազնվականի պատժի։

## Մշակույթում
Թեցելը բեմում և էկրաններին ներկայացվել է հետևյալ կերպ․

* Յակոբ Տիդտկեն 1928 թվականի գերմանական *Լյութեր* ֆիլմում։

* Ալեքսանդր Գեյջը 1953 թվականին *Մարտին Լյութեր* ֆիլմում։

* Ջոն Օսբորնի 1961 թվականի *Լյութեր* պիեսում Թեցելը մարմնավորվել է Փիթեր Բուլը Լոնդոնի և Բրոդվեյի օրիգինալ արտադրություններում, Հյու Գրիֆիթը՝ 1973 թվականի պիեսի հիման վրա նկարահանված ֆիլմում և Ռիչարդ Գրիֆիթսը ՝ 2001 թվականի Ազգային թատրոնի վերածննդի ժամանակ։
* Քլայվ Սվիֆթը 1983 թվականին *Մարտին Լյութեր, հերետիկոս* ֆիլմում։
* Ալֆրեդ Մոլինան 2003 թվականին *Լյութեր* ֆիլմում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

 
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցի
Կատեգորիա:Կրոնական վեճեր
Կատեգորիա:Հռոմի կաթոլիկ հոգևորականներ