Հավերժության հայկական նշան

thumb|300px|Աջ և ձախ ոլորվող հավերժության նշաններ
[300px|thumb|[:File:Revived Armenia Monument Face Cascade Yerevan Armenia 2013 09 01 VM.jpg|Վերածնված Հայաստան հուշակոթող Կասկադ համալիրում, հավերժության նշանները ներքևում (աջ կողմինը ռեկուրսիվ է)։ Այս 50 մ բարձրության կոթողի վրա կա 9 հավերժության նշան՝ 5-ը ներքևում  և 4-ը վերևում.]]
**Հավերժության հայկական նշան**, հնագույն ազգային խորհրդանիշ և հայ ժողովրդի ազգային ինքնության խորհրդանշան։

Հավերժության նշանը հնագույն ազգային խորհդանիշ է և հանդիպում է հայ իրականությունում բազմապիսի դրսևորումներով։ Այն ծագում է սվաստիկայից և ունի հստակ հայկական մեկնաբանություն։ Այն ներկայացվում է որպես մի կետից ծագող աջ կամ ձախ պտույտ ունեցող կոր թևերով պատկեր (ոլորք)։ Ամենահին ներկայացումները հայտնաբերվել են հայկական բարձրավանդակի ժայռապատկերներում որպես Արեգակի պատկեր՝ անիվի կամ սվաստիկայի (միա կամ բազմաթև ոլորքի) տեսքով։

Նշանը խորհրդանշում է լավի ու բարու մաղթանք, արև, կյանք, կրակ, կայծակ, պտղաբերություն և ծննդաբերություն, առաջընթաց և զարգացում։ Աջ և ձախ պտույտներին վերագրվում են ակտիվ և պասսիվ իմաստներ ու կարող են օգտագործվել այդ իմաստները նշելու համար։ Օրինակ, աջ պտույտի հավերժության նշանով զարդարված մանկական օրորոցը նախատեսվում է տղաների, իսկ ձախ պտույտի դեպքում՝ աղջիկների համար։ Հնարավոր են ինչպես երկչափ, այնպես էլ տարածական իրականացումներ։

Հավերժության նշանը որպես գրանշան ներառված է ArmSCII հիմնօրինակում և գրանշանների ցանկը սկսվում է հենց նրանով։ Հայկական տառատեսակների համակարգչային հավաքածուներում հավերժության հայկական գրանշանն օգտագործվում է 1987 թվականից՝ ArmSCII-ի գործարկման պահից ի վեր։

Հայաստանում և նրա պատմական տարածքներում հավերժության նշանը հայտնաբերվում է ամենուր՝ ճարտարապետական կոթողների և տարրերի վրա, եկեղեցիների պատերին, խորաններին և որմնանկարներում, մանրանկարներում, խաչքարերի, գորգերի, զարդերի, հագուստի, կենցաղային իրերի և առարկաների վրա, պետական, հասարակական, մասնավոր և կրոնական կառույցների խորհրդանշաններում։

Այսօր հայ ժողովուրդն աշխարհում միակն է, ում արվեստի և հոգևոր խորհրդանշանային մշակույթում հավերժության նշանն անբաժան մաս է կազմում և համընդհանուր տարածում ունի որպես հայկական ինքնության խորհրդանշան։

## Ծագումը և իմաստը
Նշանը ծագում և դասակարգվում է որպես սվաստիկա և ներկայացվում է մի կետից ծագող, կենտրոնի շուրջ աջ կամ ձախ ոլորվող կոր (կեռ) թևերով պատկեր։ 



Հայկական լեռնաշխարհում նշանը հանդիպում է դեռևս հնագույն ժայռապատկերներում, այնուհետև, լինելով բրոնզե դարի հիմնական զարդանախշերից, պատկերվել է զանազան առարկաների (կավամաններ, բրոնզե գոտիներ, գնդասեղներ և այլ) վրա, հաճախ պատրաստվել կախազարդի ձևով (բրոնզից, ծարիրից)՝ որպես առանձին զարդ (Լոռի)։ 
 
File:The petroglyph with swastikas, in Geghama mountains, Armenia.jpg|Սվաստիկաներ Գեղամա լեռնաշղթայի ժայռապատկերներում
File:Stonegrave_Petroglyph_Swastikas_from_Ancient_Armenia_VM.png|Սվաստիկաներ Գեղամա լեռնաշղթայի ժայռապատկերներում
File: The_Archaeological_Monuments_and_Spaciments_of_Armenia_Volume_6_Armenia_Yerevan_1971_p_198.jpg|Սվաստիկաներ Գեղամա լեռնաշղթայի ժայռապատկերներում
File: The_Archaeological_Monuments_and_Spaciments_of_Armenia_Volume_20_Armenia_Yerevan_2008_p_370.jpg|Կնիք, Դվին
File:Thomas_Wilson_Swastikas_from_Ancient_Armenia_Comp_VM.png|Սվաստիկաներ պատմական Հայաստանում
File:Stonegrave_Petroglyph_Swastikas_from_Ancient_Armenia_Kakhik_Shamkhor_Armenia.jpg|Կախազարդ, Շամխոր
File:Сосуд из глины.jpg| Սվաստիկայի նշանով կարաս, Շամխոր, մ.թ.ա.16-15-րդ դդ.

Հետագայում ենթարկվելով ձևափոխությունների այն ստացել է բարդ ձևեր։ Որոշ նշանների ծայրերը ծռված են մի քանի անգամ, երբեմն հանդիպում են եռաթև ու բազմաթև նշաններ։ Առանձին նշանների խաչաձևման մասում պատկերված է սկավառակ կամ շրջանակ (Անիի պարիսպների վրա)։
 
File:Armenian soldier from Letchashen, 15-14th centuries BC. Reconstructed by Prof. A. D. Tchagharian, Sardarapat museum, Armenia.jpg|Լճաշենում պեղված մ․թ․ա․ 15-14-րդ դարի հայ զինվորի քանդակ, Սարդարապատի թանգարան, վերկանգնել է պրոֆեսոր Ա․ Դ․ Ճաղարյանը (տես եռաչափ - 3D Anagliph)
File:Recursive_Swastikas_on_the_Potter_Yerevan_History_Museum_Armenia.jpg|Ռեկուրսիվ Սվաստիկայի նշաններ կարասի վրա, Հայաստանի պատմության թանգարան
File:Azg_Handes_1908_17_1_Stamp.png|Սվաստիկան Հայ ազգագրական հանդեսի կնիքի վրա, 1908
File:Swastika_mark_on_tower_of_Ancient_Armenian_cpital_Ani_Turkey_VM.jpg|Սվաստիկայի նշան Անիի աշտարակի վերևում, Թուրքիա
File:Spitakavor Crook Cross, Reconstructed.jpg|Սպիտակավոր վանքի կեռխաչը ("վերականգնված"), 13-րդ դար
File:Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին48.JPG|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Բջնի

Նշանը խորհրդանշել է լավի ու բարու մաղթանք, արև, կյանք, կրակ, կայծակ, պտղաբերություն և ծննդաբերություն։ Աջ և ձախ պտույտներին, ինչպես Հինդուիզմում Սվաստի (Su asti) (࿕ ࿖) և Բուդդիզմում Սվաստիկա - 卍 卐 նշանների դեպքում, վերագրվում են ակտիվ և պասսիվ իմաստներ ու կարող են օգտագործվել այդ իմաստները նշելու համար։ Օրինակ, աջ պտույտի հավերժության նշանով զարդարված մանկական օրորոցը նախատեսվում է տղաների, իսկ ձախ պտույտի դեպքում՝ աղջիկների համար։ Հնարավոր են ինչպես երկչափ, այնպես էլ տարածական իրականացումներ։

Սովորաբար նշանն ունի 8 թև և խորհրդանշում է վերածնունդ ու առաջընթաց, սակայն դրա (կրկնակի սվաստիկայի) տարածված լինելը և քառաթև հավերժության նշանի (սվաստիկայի) իսպառ բացակայությունը 1922 թ.-ից ԽՍՀՄ-ում սվաստիկայի նշանն օգտագործելու արգելքի հետևանք է։ *Սվաստիկա*-ն հայերենում օտար, ներմուծված բառ է և, սովորաբար, ընկալվում է որպես 4 ուղղանկյուն թևերով, հաճախ էլ ֆաշիստական, նշանի անուն։

Հայաստանում նշանը կոչում են **Արևախաչ** կամ **Վահագնախաչ** (Արեգակային Աստված Վահագնի խաչ), **Խաչ պատերազմի** և **Կեռխաչ**։ Հնագույն հայկական **Էության նշանը** (Էության, այն է Աստծո հավերժական լույսի, Նրա ճառագայթները) ներկայացվում է երկու աջ և ձախ ոլորված հավերժության նշանների վերադրությամբ՝



ամենայն էության, որպես հակասությունների միասնություն, դրսևորում։

## Զարգացումներն ու կիրառությունները
[300px|մինի|ձախից|<center>Հավերժության նշան<br>[Մաշտոց Հայրապետ եկեղեցի|Մաշտոց Հայրապետ եկեղեցու գմբեթին]]
Միջնադարյան հայ մշակույթում նշանը խորհրդանշում էր հավերժության գաղափարը, հավերժականը երկնային կյանքում։ Իսկ 5-րդ դարից նա հայտնաբերվում է հայկական հուշաքարերին, ապա դառնում խաչքարային տարածված խորհրդանիշ։ Մոտավորապես 8-րդ դարում հավերժության խորհրդանիշը գործածվել է ազգային պատկերագրությունում, և պահպանել է իր կիրառական նշանակությունն առ այօր։

Լինելով խաչքարերի հիմնական բաղադրիչներից մեկը, նշանը պատկերվել է նաև եկեղեցու պատերին, շիրիմաքարերին և այլ ճարտարապետական կոթողների ու տարրերի վրա։ Հավերժության նշանով են զարդարված հայտնի եկեղեցիներ Մաշտոց Հայրապետ եկեղեցին Գառնիում, Հոռոմայրի վանքը, Նոր Վարագավանքը, Ծիծեռնավանքը, և շատ այլ եկեղեցիներ։ 
 
File:Jerevan - Armenië (2892533612).jpg|Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի (Էջմիածին), 7-րդ դար
File:AH - Harichvank, 21, Armenia.jpg|5-աթև Հավերժության նշան Հառիճի վանքի գմբեթին, 7-րդ դար
File:Arevakhach Makaravank.JPG|Մակարավանք, 10-րդ դար
File:Borjgali and Star of David in Oshki.jpg|Օշկվանք, 10-րդ դար Թուրքիա
File:WhiteMonasteryEastDome.jpg|18 Հավերժության նշաններ Ղպտիների Սպիտակ եկեղեցու գմբեթի հայկական որմնանկարում, Եգիպտոս, 12-րդ դար
File:Gandzasar_Monastery_Nagorno_Karabakh_12_c_decoration.jpg|Գանձասարի վանք, 13-րդ դար
File:Գեղարդ վանական համալիր174.JPG|Գեղարդի վանք, 13-րդ դար
File:Fresco of Eternity sign, Saghmosavanq, 13th century, Armenia, MK.jpg|Սաղմոսավանքի գունազարդ խորաքանդակ, 13-րդ դար
File:Teghenyats vanq, St Katoghike church, cathedral, 13th century, 100 0876, Cropped.JPG|Թեղենյաց վանքի Սուրբ Կաթողիկե եկեղեցու խորանի զարդաքանդակներ, 11-րդ դար
File:Saint Mesrop Mashtots Cathedral in Oshakan, part 30, VM.jpg|Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու խորանի որմնանկարներ, Օշական

[300px|մինի|ձախից|<center>3-աթև Հավերժության նշանով [խաչքար, Ջուղա (Ադրբեջան)]]
Քրիստոսի հետ կապված երեք լուսատուների՝ Արեգակի, Լուսնի, Աստղի (Սուրբ ծննդյան, Բեթղեհեմյան աստղի) խորհրդանիշերը պատկերելու համար օգտագործվել է Հավերժության նշանն իր ամբողջ բազմաձևությամբ՝ աջ և ձախ ոլորված տարբեր քանակի թևերով։ Սովորաբար աջ ոլորված Հավերժության նշանը ներկայացվում է որպես Արեգակի, իսկ ձախ ոլորվածը՝ Լուսնի խորհրդանշան։ Հաճախ էլ Լուսինը ներկայացվում է ավելի պասսիվ նշանի՝ Վարդյակի տեսքով։ 
 
File:Stonework_at_the_Cathedral_of_Saint_James_in_the_Armenian_Quarter_of_Jerusalem_5.jpg|Խաչքար Սուրբ Հակոբյանց եկեղեցում, Երուսաղեմ, 1440 թ․
File:Khachqar in Angeghakot, Sisian, Armenia, 15th-16th century.jpg|Խաչքար Անգեղակոթում, 15-16-րդ դար, Սիսիան
File:Khatchar (croce di pietra), basalto, da djrvej vicino yerevan, 1599.JPG|Խաչքար հին Ջուղայից, 1599 թ․
File:Khachkar from Old Djugha 1602 img 6950.jpg|Խաչքար հին Ջուղայից եռաթև հավերժության նշանի զարդերիզով, 1602 թ․
File:Բարձրավան, սբ Հռիփսիմե եկեղեցի.JPG|Խաչքար Բարձրավանի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցում
File:Khatchkar Vatican Gardens 2011-07-05 cropped.jpg|Ժամանակակից խաչքար Վատիկանի այգում
File:Խաչքար_Երեւանի_Բժշկական_Համալսարանի_մօտ.JPG|Ժամանակակից խաչքար Երևանում

Աջ կամ ձախ ոլորված քառաթևը (սվաստիկան) հիմնականում ներկայացվում է որպես Աստղի կամ Քրիստոսի խորհրդանշան։ Այս բնույթի ներկայացումները հատկապես ընդգծված տարածում ունեն խաչքարային մշակույթում և հայկական մանրանկարչության Քրիստոսին պատկերող գործերում։


File:Illuminated_Armenian_Gospel_of_Tatev_monastery, _1297._Miniature_by_Grigor_Tatevatsi, _1376._Yerevan, _Matenadaran, _Ms._no._7482.jpg|Գրիգոր Տաթևացու մանրանկար, 1376 թ․
File:Illuminated_Armenian_Gospel_with_Eusebian_canons, _1497, _MS._Arm._e.1, _fol._16r.jpg| Հայկական մանրանկար, 1497 թ․
File:Illuminated Armenian Gospel with Eusebian canons, 1609, MS. Arm. d.13, fol. 14r.jpg| Հայկական մանրանկար, 1609 թ․
File:Illuminated_Armenian_Gospel_with_Eusebian_canons, _1609, _miniature_by_Mesrop_Khzanetsi, _Oxford, _Bodleian_Library, _Arm._d.13, _v.22.jpg|Մեսրոպ Խզանեցու մանրանկար, 1609 թ․
File:Illuminated_Armenian_Gospel, _4-Gospel_by_Spahan, _1655, _Chester_Beatty_Library, _Dublin, _Nr._578, _15v.jpg| Սպահանի Ավետարանի Մանրանկար, 1655 թ․
File:Armenian miniature, Psalms book of Levon G, 1283. The British Library, Inv. Nr. Or. 13804.jpg|Մանրանկար Լևոն Գ-ի աղոթագրքից, 1283 թ․
File:Illuminated_Armenian_Gospel, _Evangelist_portrait_of_St._Luke_by_Aristakes, _1475, _Walters_Manuscript_W.540, _fol._125v.jpg|Արիստակեսի մանրանկար, 1475 թ․
File:Armenian_Gospel_of_Moghni, _Miniature_St._Mateos, _11th_century, _Yerevan, _Matenadaran, _Ms._7736, _no._22v.jpg|Մողնու Ավետարանի մանրանկար՝ Սուրբ Մաթեոս, 11-րդ դար
File:Illuminated Armenian Gospel with Eusebian canons, 1497, MS. Arm. e.1, fol. 147v.jpg|Հայկական մանրանկար, 1497 թ․
File:Ewangeliarz ze Skewry.jpg|Սկևրայի մանրանկար, Գրիգոր ծաղկող, 1198 թ․
File:Malnazar - Decorated Incipit Page - Google Art Project (4485064).jpg|Մալնազարի մանրանկար, 1637-1638 թթ․
File:Armenian manuscript cover, Mashtots, 9th century. Italy, St. Ghazar, Mekhitarians old manuscripts library, Ms. 457.jpg|Սուրբ Մաշտոց Ավետարանի կազմ


Հայկական մշակույթում քառաթև Հավերժության նշանը (Սվաստիկան) լայն կիրառում է ունեցել, մանավանդ անիական շրջանում։ Հաճախ է հանդիպում զարդանախշերում և առանձին զարդերում։ Հանրահայտ վիշապագորգերի պարտադիր զարդն ու նախշը քառաթև հավերժության նշանն է՝ առանձին նշանի և աջ ու ձախ ոլորվող վիշապների տեսքով։
 
File:AH_-_Khachkar_with_Swastikas, _11th_century, _Sanahin, _Armenia.jpg|Սվաստիկայի զարդանախշով խաչքար Սանահինի վանքում, 11-րդ դար
File:Teghenyats vanq, St Katoghike church, East windows border decoration, 11-13th century, 100 0913.JPG|Սվաստիկաներով և Հավեժության նշանով զարդանախշ Թեղենյաց վանքի պատին, 11-13-րդ դար
File:Arates_MonasteryIMG_4526.jpg|Արատես վանքի ճակատային զարդանախշ Սվաստիկաներով
File:Manuscripts - Magaravank.jpg|Սվաստիկաներով զարդանախշ և նշաններ Մակարավանքի Ավետարանի մանրանկարներում, Կիպրոս
File:Decoration on the wall of churche Ancient Armenian Capital Ani Turkey.jpg|Անիի մոտ գտնվող եկեղեցու արտաքին պատի սվաստիկաներով զարդանախշ
File:Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին47.JPG|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու խորանի սվաստիկաներով զարդանախշ, Բջնի
File:Swastika of St. Sargis monastery, Ushi, Armenia, "reconstructed".JPG|Սուրբ Սարգիս վանքի խորանի սվաստիկան, Ուշի
File:Armenian dragon rug, end of 19th century, Cropped.jpg|Հայկական վիշապագորգ, 19-րդ դարի վերջ
File:Armenian_Dragon_Rug_Vishapagorg_150x115_1869_vill_Parni_Spitak_Armenia_V7.jpg|Վիշապագորգ Պառնի գյուղից, 1869 թ․, Սպիտակ
File:Armenian_Dragon_Rug_Vishapagorg_Kazak_246x122_1890_Chondoresk_Karabagh_Kar990.jpg|Վիշապագորգ Խնձորեսկից, 1890 թ․, Լեռնային Ղարաբաղ
File:Armenian rug , No. 2747-5.jpg|Վիշապագորգ Ջրաբերդ, 1899 թիվ, գյուղ Բռնակոթ, Սիսիան
File:Armenian rug , No. 2747-5, cropped.jpg|Ջրաբերդ վիշապագորգի զարդանախշ, 1899 թիվ, գյուղ Բռնակոթ, Սիսիան

Հավերժության նշանն օգտագործվում է պետական մարմինների խորհրդանշաններում 


Պատկեր:Coat of arms of Yerevan.svg|Երևանի զինանշան
Պատկեր:Flag of Yerevan.svg|Երևանի դրոշ
Պատկեր:Air Armenia logo.svg|Հայկական ավիաուղիներ
Պատկեր:Armenia Fund Logo.jpg|Հայաստան համահայկական հիմնադրամ
Պատկեր:All Armenian Fund 20th anniversary logo postage stamp. 380 AMD. December 12, 2012. Designer Vahan Stepanyan.jpg|Հայաստան համահայկական հիմնադրամի 20-ամյակին նվիրված նամականիշ
Պատկեր:All Armenian Fund. Water is life telethon logo. November 25, 2010. Desiner Edik Balayan.jpg|Ջուրը կյանք է հեռուստամարաթոնի խորհրդանիշ, 2010 թ․
Պատկեր:Central Bank of Armenia logo.jpg|Հայաստանի Կենտրոնական բանկի խորհրդանիշ
Պատկեր:Symbol of National Library of Armenia, Yerevan, Armenia, VM.jpg|Հայաստանի Ազգային գրադարանի խորհրդանիշ, 2013 թ․
Պատկեր:Symbol of Armenian Border Guard.jpg|Հայաստանի սահմանապահ զորքեր
Պատկեր:Hayastan-spyurq.jpg|Հայաստան Սփյուռք գործակցություն
Պատկեր:Armenian custom servise symbol.gif|Հայաստանի մաքսային ծառայություն
Պատկեր:Yerevan State University of Architecture and Construction logo.jpg|Երևանի Ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարան


և ի դրոշմներում։ 
 
File:AM 25 dram Ag 1994 Artsakh b.png|Արցախի անկախության 10-ամյակ, 1994 թ․
File:AM 500 dram Ag 1995 Cilicia b.png|Կիլիկիայի թագավորություն, 1995 թ․
File:AM 5 dram Ag 1998 Valuta b.png|Ազգային տարադրամի 5-ամյակ, 1998 թ․
File:AM 100 dram Ag 2001 Council b.png|Հայաստանը դարձել է Եվրախորհրդի անդամ, հունվարի 25, 2001 թ․
File:ՀՀ հուշադրամ, «Պետբանկի 110-ամյակ», 100 դրամ, 2003, դարձերես.png|Հայաստանի պետական բանկի 100-ամյակ, 2003 թ․
File:AM 10000 dram Au 2007 Shushi a.png|Շուշիի ազատագրման 15-ամյակ, 2007 թ․

Ինչպես նաև Հայաստանի և հայկական սփյուռքի ոչ կառավարական կազմակերպությունների և հիմնարկների կողմից։ Հավերժության նշանն օգտագործում են նաև հայկական հեթանոսական կազմակերպություններն ու նրանց հետևորդները։ Նրանք նշանն անվանում են *Արևախաչ*։


|Կիպրոսահայերի խորհրդանիշերը
File:Flag of Western Armenia.svg|Արևմտյան Հայաստանի դրոշ, 2010 թ․
File:Symbol_of_Armenian_Diaspora_in_South_Korea.png|Հարավային Կորեայի հայկական համայնքի խորհրդանիշ
|Ջավախքի զինանշանի նախագիծ
|Հայաստանի հանրապետական կուսակցության խորհրդանշանը, 1990 թ․
File:Armenian Eternity Sign ACC Stamp.jpg|«ՀայՀամակարգիչ կենտրոն» ՍՊԸ կնիքը, 1998 թ․
File:The emblem of the Hovhannes Sharambeyan Peoples Art Centre in Yerevan.jpg|Հովհաննես Շարամբեյանի անվան Երևանի Ժողովրդական արվեստի կենտրոնի խորհրդանշան
File:Armenian Eternity Sign YPC, SVG.svg|Երևանի մամուլի ակումբի խորհրդանիշ
File:Hetan priest preaching.png|Հեթանոսական տոն Գառնիում



## [[ArmSCII]] և [[Յունիկոդ]]
[մինի|default|<center>'''[ArmSCII*'</center>]]
Հավերժության հայկական նշանը ներառված է համակարգչային գրանշանների հավաքածուներում սկսած 1987 թ․-ից, [[ArmSCII]] հիմնօրինակի<sup>֍</sup> գործարկման պահից ի վեր։ Գրանշանն ունի նաև կետադրությանը հատուկ գործառույթ՝ օգտագործվում է տեքստը հատվածների (գլուխների) բաժանելու համար։ Այն օգտագործվում է * (աստեղիկ) գրանշանի (asterisk sign) նման՝ տեքստը կամ բանաստեղծությունը տրոհելու և ձևավորելու, հղումները նշելու համար։ Օրինակ, ինչպես որ այն օգտագործվել է սույն բաժինը կամ ստորև բերված բանաստեղծությունը մասերի բաժանելու և հղումները նշելու համար.

::::My Heart's In The Highlands<sup>֍֍</sup>
:
::::::֍
:My heart's in the Highlands, my heart is not here, 
:My heart's in the Highlands a-chasing the deer -
:A-chasing the wild deer, and following the roe;
:My heart's in the Highlands, wherever I go.
::::::֍
:Farewell to the Highlands, farewell to the North
:The birth place of Valour, the country of Worth; 
:Wherever I wander, wherever I rove, 
:The hills of the Highlands for ever I love.
::::::֍
:Farewell to the mountains high cover'd with snow; 
:Farewell to the Straths and green valleys below; 
:Farewell to the forests and wild-hanging woods; 
:Farwell to the torrents and loud-pouring floods. 
::::::֍
:My heart's in the Highlands, my heart is not here, 
:My heart's in the Highlands a-chasing the deer 
:Chasing the wild deer, and following the roe; 
:My heart's in the Highlands, wherever I go.

<sup>֍ </sup>[[ArmSCII|ArmSCII — Armenian Standard Code for Information Interchange]]

<sup>֍֍ </sup>[[w:Robert Burns|Robert Burns]], 1790 (in old English), Իմ սիրտը լեռներում է, [[Ռոբերտ Բըրնս]], 1790 (հին անգլերենով)

[[ArmSCII#ArmSCII-8|ArmSCII-8]] կոդավորման հայկական տառատեսակներում աջ և ձախ պտույտի հավերժության գրանշաններն իրականացվում են ուղիղ և շեղ տառաձևերում՝



2010 թ․ ՀՀ Ստանդարտների ազգային ինստիտուտը դիմեց Յունիկոդ կոնսորցիումին առջարկելով գրանցել Հավերժության հայկական նշանը և ներկայացրեց գրանշանի համապատասխան նկարագրությունն ու հիմնավորումը։ Հիմնավորումն առանց առարկությունների ընդունվեց, իսկ այդ ոլորտում հայտնի մասնագետ, հայերեն համակարգերի գիտակ և Յունիկոդ կոնսորցիումի փորձագետ [[w:Michael Everson|Մայքլ Էվերսոնը]] կազմեց առաջարկի շրջանառու փաստաթղթերը, որում առաջարկվում էր գրանցել երկու՝ աջ և ձախ պտույտի Հավերժության հայկական նշաններ։ 2012 թ․ Յունիկոդ կոնսորցիումը գրանցեց և գրանշանները պաշտոնապես դարձան միջազգային ISO/IEC 1046 ստանդարտի մաս
:058D ֍ RIGHT-FACING ARMENIAN ETERNITY SIGN
:058E ֎ LEFT-FACING ARMENIAN ETERNITY SIGN
:• maps to AST 34.005:1997

== Պատկերասրահ ==
<center><gallery widths="125px" heights="125px"> 
File:Anania Shirakatsi, 7th century, Phases of the Moon, Bolorakner.png|Բոլորակներ (Լուսնի փուլեր), [[Անանիա Շիրակացի]], 7-րդ դար
File:Gospel by Stepanos, 1201, Ms. 10359,  mtd-gr-03-l.jpg|Մանրանկար Ստեփանոսի ավետարանից, 1201 թ․
File:Hovsian1316.jpg|Հովսիյանի մանրանկար, 1316 թ․
File:Arevakhach in Holy Sepulchre-2.jpg|Երուսաղեմի Սուրբ Հարություն եկեղեցու ներքին սենյակներից մեկի դուռը
File:Vartanantz.jpg|[[Վարդանանք]], Շարակնոց, Կարապետ Բերկրեցու մանրանկար, 1482 թ․
File:Yeghishe, Vasn Vardanay ew Hayoc paterazmin, 1569 (Matenadaran, Ms. 1920, no. 250v.).jpg|[[Վարդանանք]] ըստ Եղիշեի, Բաղեշի մանրանկար, 1569 թ․
File:Manuscript of Gladzor University, 13-14th century, village Vernashen, Vayots Dzor, Armenia, 14.jpg|Մանրանկար [[Գլաձորի համալսարան]]ից, 13-14-րդ դար
File:Armenian rug Mayr Hayastan, 20th century, No. 2358.jpg|Գորգ Մայր Հայաստան
File:The Armenian merchant-khoja's costume, 17th century, Сollection of Arpi Hovhannessian, USA.jpg|Հայ առևտրական-խոջայի տարազ, 17-րդ դար
File:The_marble_tombstone_of_grand_prince_Hasan_Jalal_Vahtangian_part.jpg|[[Հասան-Ջալալյաններ|Հասան Ջալալ Վախթանգյանի]] շիրիմը, 1214-1261 թթ․
File:Հրեաների գերեզման 13-րդ դար, Եղեգիս10.JPG|[[Հրեաները Հայաստանում|Հրեական]] գերեզմանոց [[Եղեգիս]]ում, 13-րդ դար
File:Armenian_Tombstone_Aghout_Sisian_Armenia.jpg|Աղուտի գերեզմանոց, [[Սիսիան]]
File:1921 Soviet Armenia 5000 Rubles.jpg|5000 ռուբլի, [[ՀԽՍՀ]], 1921 թ․
File:1922 Soviet Armenia 100000 Rubles.jpg|100000 ռուբլի, [[ՀԽՍՀ]], 1922 թ․
File:Erkrasharji_hushardzan_01.jpg|1988 թ․ [[Սպիտակի երկրաշարժ]]ի զոհերին նվիրված հուշակոթող [[Գյումրի]]ում
File:DziDzernagapert - eternal flame.jpg|[[Մեծ Եղեռն]]ի հուշակոթող [[Երևան]]ում, 1965 թ․
File:War cemetery in Sisian, Armenia, VM.jpg|[[Արցախյան պատերազմ]]ում զոհված ազատամարտիկների գերեզմանոց [[Սիսիան]]ում
File:Cascade_of_Yerevan, _Armenia_First_Christian_Country_Monument, _Head, _Armenia, _2013-09-01, _VM.jpg|«Հայաստանը առաջին քրիստոնեկան պետությունն է» հուշակոթողը [[Երևան]]ի [[Կասկադ համալիր]]ում, 1992 թ․
File:Oshakan tower, Armenian Alphabet and Eternity sign, VM.jpg|Հուշակոթող [[Հայոց այբուբեն]] և Հավերժության նշան, [[Օշական]]
File:Ambartzumyan doska.jpg|Ակադեմիկոս [[Վիկտոր Համբարձումյան]]ի [[Ռեկուրսիա|ռեկուրսիվ]] հավերժության նշան-հուշաքարը [[Բյուրական]]ում։
</gallery></center>

== Այլոց հավերժության նշաններ և համընկումներ ==
Առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում [[Բասկեր]]ի մշակույթում, հաշվի առնելով նրանց հնարավոր հայկական ծագումը, հավերժության նշանի լայն տարածվածությունը, մասնավորապես, գերեզմանաքարերի պատկերազարդերում՝
<center><gallery widths="125px" heights="125px"> 
Orhoitzapena.jpg
Ainhoa Croix4.JPG
Ainhoa Stèle21.JPG
Ainhoa Stèle32.JPG
Ainhoa Stèle22.JPG
BumbamsMuehle.jpg
</gallery></center>
<center>
Այլոց հավերժության նշաններ
<gallery widths="125px" heights="125px"> 
Borjgali.svg|[[Բորջղալի]], Արևի Վրացական խորհրդանիշ (միայն 7 թևանի ձևը)
Helme valla vapp.gif|[[Հելմե (Էստոնիայի շրջան)|Էստոնիայի Հելմե շրջանի զինանշան]]
URPALMA.gif|[[:es:Universidad Ricardo Palma|Իսպանիայի Ռիկարդո Պալմայի անվան համալսարանի խորհրդանիշ]]
Martin of Braga Basilica (5) Cropped.jpg|[[:en:Castro culture|Կաստրո մշակույթի խորաքանդակի զարդանախշ]], [[Պորտուգալիա]]
Selection of carvings from the Castro de Santa Trega.jpg|[[:en:Castro culture|Կաստրո մշակույթի զարդաքարեր]], [[Պորտուգալիա]]
Torque de Santa Tegra 1.JPG|[[:en:Castro culture|Կաստրո մշակույթի բրոնզե գավաթ]], [[Պորտուգալիա]]
HiltonofCadboll01.JPG|[[պիքտական քարեր|Քադբոլի Հիլտոն պիքտական քար (պատճեն), 2-րդ դաս]], [[Շոտլանդիա]]
Bildstein-Fornsalen 04.jpg|[[Գոթեր]]ի երկրի պատկերազարդ քար
</gallery></center>

== Տես նաև ==
 
* [[Սվաստիկա]]
* [[Բորջղալի]]
* [[Կոլովրատ]]
* [[Հելմե (Էստոնիայի շրջան)|Էստոնիայի Հելմե շրջանի զինանշան]] 
* [[Պիքտական քարեր]]
* [[:en:Castro culture|Castro culture]] - Կաստրո մշակույթ, անգլերեն Վիքիպեդիայից
* [[:en:Hilarri|Hilarri]] ― [[Բասկեր]]ի գերեզմանաքարեր, անգլերեն Վիքիպեդիայից
*  - [[Գոթեր]]ի երկրի պատկերազարդ քարեր
* [[Հայկական խաչ]]
* [[Խաչքար|Հայկական խաչքար]]
* [[Հայկական գորգ]]
* [[Հայկական դիցաբանություն]]

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* 
* 
* 
* 
* [http://yerevan.academia.edu/HamletPetrosyan Համլետ Պետրոսյան], Հայ ինքնության խորհրդանիշեր։ Խաչքարային մշակույթ։ Հնագիտական ուսումնասիրություններ և մեկնություններ։
* [https://digilib.aua.am Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան]

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.himnadram.org/index.php?id=23543 Հայաստան համահայկական հիմնադրամ, Ջուրը կյանք է հեռուստամարաթոն, 2010 թ․։]
:"Water is Life indeed and as you can see in the design, the water turns into the Armenian eternity symbol as it flows out of the helping hands."
:Պատկեր՝ [[:File:All Armenian Fund. Water is life telethon logo. November 25, 2010. Desiner Edik Balayan.jpg|Ջուրը կյանք է հեռուստամարաթոնի խորհրդանիշ։]]
* [http://www.haypost.am/view-lang-arm-announcement-217.html Հայաստան համահայկական հիմնադրամի ստեղծման 20-ամյակին նվիրված նամականիշ, Դեկտեմբերի 12, 2012 թ․, ՀայՓոստ]։
:«Նամականիշի վրա պատկերված է Հայաստան համահայկական հիմնադրամի 20-ամյակի լոգոն, իսկ հավերժության նշան կազմող օղակի մեջ նշված են այն պետությունները, որտեղ գտնվում են Հայաստան համահայկական հիմնադրամի ներկայացուցչությունները։»
:Պատկեր՝ [[:File:All Armenian Fund 20th anniversary logo postage stamp. 380 AMD. December 12, 2012. Designer Vahan Stepanyan.jpg|Հայաստան համահայկական հիմնադրամի ստեղծման 20-ամյակին նվիրված նամականիշ]]։
* [http://www.gyumri.am/armenias/symbols Հայկական խորհրդանիշեր Գյումրի քաղաքի պաշտոնական էջում] ։
:«Հին հայկական ավանդական խորհրդանիշերից մեկը սվաստիկայի առանձնահատուկ տեսակ հանդիսացող արևախաչն է, որը կոչվում է նաև կեռախաչ (կեռ խաչ), ճանկախաչ, խաչաթև, վահագնախաչ, պարույրախաչ, տիեզերախաչ, պատերազմախաչ (պատերազմի խաչ), հայկական սվաստիկա, հավերժության հայկական նշան։»
:Պատկեր՝ [[:File:Right-Facing Armenian Eternity Sign UC 058D.png|Հավերժության հայկական նշան]]։
* [http://www.armtimes.com/26688 Ոստիկանությունը կհագնվի աշնանը։ Ոստիկանապետ Ալիկ Սարգսյանը 1994 թվականից մտածում էր այս մասին։ Հայկական ժամանակ, Հուլիսի 20, 2011 թ․։]
:«— Նախկինում Սովետական Միության կատարի աստղն էր գլխարկի մեջտեղում տեղադրված, իսկ հիմա վեց աստղանի մեր գեղեցիկ հայկական հավերժության նշանն է լինելու։»
* [http://www.boston.com/yourtown/news/downtown/2013/04/armenian_heritage_park_to_part.html Downtown, North End. "Armenian Heritage Park to participate Saturday in World Labyrinth Day", Posted by Jeremy C. Fox April 29, 2013.]
:"A single jet of water and the symbol of eternity mark its center, representing hope and rebirth."
* [http://www.aesa.org/index.php?x=1&y=75 Ամերիկայի հայ ինժեներներ և գիտնականներ (ԱՀԻԳ)].
:"The Armenian Engineers and Scientists of America (AESA) logo is an ancient symbol used in Armenian architecture and carvings. The symbol signifies Eternal Life - in Armenian *Haverjoutian Nshan'' or Sign of Eternity."
:Պատկեր՝ ԱՀԻԳ խորհրդանիշ։
* Հայկական հուշարձաններ։ Հայկական ժառանգություն նախագիծ։ 
* Armenian Wheel of Eternity, a brief video history of the from pre-history to present by People of Ar, The Six Pointed Star of Armenia
* Symbolism and iconography in armenian woven art, Հրաչ Կոզիբեյոկյան , Հայ գորգագործների միության անդամ, Լոս Անջելես, Նոյեմբերի 25, 2013 թ․։
* Aram Mp3-ը Եվրատեսիլ-2014 երգի փառատոնում ներկայանում է աշխարհին Հավերժության հայկական նշանով։ 
: Տեսագրությունը YouTube-ում։

Կատեգորիա:Կրոնական խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Սվաստիկա