Իրինա Շչերբակովա

**Իրինա Լազարևնա Շչերբակովան** (ծննդյան անունը՝ Լազարևա, ), խորհրդային, ռուս և գերմանացի իրավապաշտպան, պատմաբան և հրապարակախոս, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, Ենայի համալսարանի հրավիրյալ պրոֆեսոր։ «Մեմորիալ» ընկերության  հիմնադիրներից և խորհրդի համանախագահներից մեկը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1949 թվականին Մոսկվայում։ Ծնողները հրեաներ են եղել։ Հայրը եղել է բանասեր։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը՝ ստանալով «գերմանական բանասիրություն» մասնագիտություն։ Աշխատել է որպես գերմանագետ և գերմանական գրականության թարգմանչուհի։ 1978 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ գերմանագիտության ոլորտում։

1970-ականների վերջից հավաքել է բանավոր հիշողություններ Գուլագ-ի նախկին բանտարկյալների մասին՝ ձայնագրելով դրանք մագնիտոֆոնի վրա։ 1973-1983 թվականներին աշխատել է որպես խմբագիր «Խորհրդային գրականություն» ամսագրում և «Լիտերատուրնայա գազետա»-ում։

1988 թվականին դարձել է «Մեմորիալ» ընկերության հիմնադիրներից մեկը, ղեկավարել է «Մեմորիալ»-ի երիտասարդական և կրթական ծրագրերը, համակարգել բանավոր պատմության նախագծերը, իսկ 1999 թվականից ղեկավարել է «Մարդը պատմության մեջ»։ Ռուսաստան - XX դար» ամենամյա դպրոցական մրցույթը։

1991 թվականից աշխատել է ՊԱԿ-ի արխիվում, 1991-1992 թվականներին՝ «Նեզավիսիմայա գազետա»-ում որպես խմբագիր։ 1992-2006 թվականներին Ռուսական պետական հումանիտար համալսարանում դասավանդել է բանավոր պատմություն և տեսողական մարդաբանություն և ունեցել դոցենտի գիտական կոչում։ 1994-1995 թվականներին Բեռլինի գիտական կոլեգիայում դասավանդել է բանավոր պատմություն, 1998 թվականին դասավանդել է Վիեննայի Մարդկային գիտությունների ինստիտուտում։ Հրավիրյալ պրոֆեսոր է եղել Զալցբուրգի (1998-1999), Բրեմենի (2008) և Ենայի (2008-2009) համալսարաններում։

2022 թվականին, Ռուսաստանի  Ուկրաինա ներխուժելուց հետո, ամուսնու հետ լքել է Ռուսաստանը, մի քանի ամիս անցկացրել է Թել Ավիվում, որից հետո տեղափոխվել է Վայմար՝ դառնալով Ենայի համալսարանի Իմրե Կերտես քոլեջի հրավիրյալ պրոֆեսոր։

## Գիտական գործունեություն
Շչերբակովայի գիտական գործունեության ոլորտներն են՝ բանավոր պատմությունը, տոտալիտարիզմը, ստալինիզմը, Գուլագ-ը և խորհրդային հատուկ նշանակության ճամբարները Գերմանիայի տարածքում 1945 թվականից հետո, մշակութային հիշողությունը Ռուսաստանում և հիշողության քաղաքականությունը։

## Հասարակական գործունեություն
* Բուխենվալդ և Միտելբաու-Դորա հիշատակի հիմնադրամի ակադեմիական գիտական խորհրդի անդամ (1999),
* Բեռլինի Գրական և մշակութային հետազոտությունների կենտրոնի պատվավոր անդամ (2010),
* «Քավության  ակցիա» կազմակերպության խորհրդի անդամ, Գերմանիա,
* Մարիոն Դյոնհոֆ հիմնադրամի խորհրդի անդամ,
* Վերածնված «Մեմորիալ» ընկերության (2023) խորհրդի համանախագահ Անդրեա Գուլլոտայի և Եվգենի Զախարովի հետ։

## Ընտանիք
* Մայր՝ Նադեժդա Յակովլևնա Միրովա (1927-2009), Մոսկվայի թիվ 57 դպրոցի գրականության ուսուցչուհի։
* Հայր՝ Լազար Իլյիչ Լազարև (1924-2010), գրաքննադատ և գրականագետ։
* Քույր՝ Եկատերինա Լազարևնա Շկլովսկայա-Կորդի (ծնվ.՝ 1953), նկարչուհի։
* Ամուսին՝ Ալեքսանդր Շչերբակով (ծնվ․՝ 1946)։
* Դուստր՝ Ելիզավետա Շչերբակովա, բանասեր։

## Մատենագիտություն
* «Рефлекс России. Понимание кризиса отношений» (2015, совместно с Карлом Шлёгелем).
* «Разговоры на московских кухнях» (1997, совместно с Сусанной Шолль, издательство «Styria», Грац)
* «Нас могло спасти лишь чудо. Жить и выжить во времена сталинского террора» (2000, издательство «Campus», Франкфурт-на-Майне)
* «Память России — молодые люди возвращают забытые судьбы» (2003, редактор, издательство «Edition Körber-Stiftung», Гамбург)
* «Неспокойные времена. Истории жизни людей из России и Германии» (2006, редактор, издательство «Edition Körber-Stiftung», Гамбург)
* «Разорванная память. Отношение к сталинизму и Второй мировой войне в сегодняшней России» (2010, издательство «Wallstein», Геттинген, серия «Йенский центр. История XX века. Доклады и совещания»)
* «ГУЛАГ. Следы и свидетельства. 1929—1956» (2012, редактор, совместно с Юлией Ландау, издательство «Wallstein», Геттинген, Веймар)
* «ГУЛАГ. Тексты и документы. 1929—1956» (2015, редактор, совместно с Юлией Ландау, издательство «Wallstein», Геттинген, Веймар)
* «Рефлекс России. Понимание кризиса отношений» (2015, совместно с Карлом Шлёгелем), издательство «Edition Körber-Stiftung», Гамбург)

## Պարգևներ
* Գերմանացի կաթոլիկների լրագրողական մրցանակ (1994) «Ալեքսանդր Մեն։ Շուրջկալ արևի լույսով» ֆիլմի համար («WDR», 1993),
* «Գերմանիայի Դաշնային հանրապետության հանդեպ վաստակի համար» շքանշան (2005),
* Ռուսաստանում մարդու իրավունքների հանձնակատարի մեդալ (2013),
* Կարլ Օսեցկու մրցանակ (2014) 20-րդ դարի պատմության ուսումնասիրության և Ռուսաստանի ու Գերմանիայի միջև փոխըմբռնման գործում  ներդրման համար,
* Մոսկվայի Հելսինկյան խմբի մրցանակ (2015) երիտասարդների շրջանում մարդու իրավունքների պաշտպանության ավանդույթների զարգացման համար,
* Գյոթեի մեդալ (2017) միջազգային մշակութային փոխանակման գործում ներդրման համար,
* «Լուսավորիչ» մրցանակ (2017) «Հումանիտար գիտություններ» անվանակարգում՝ «Նշանը չի ջնջվի։ Օստարբայտերների ճակատագրերը նամակներում, հուշերում և բանավոր պատմություններում» գրքի համար, գրված Ալենա Կոզլովայի, Նիկոլայ Միխայլովի և Իրինա Օստրովսկայայի հետ միասին,
* «Գիտության և արվեստի համար» ավստրիական պատվավոր կրծքանշան (2019),
* Մարիոն Դյոնհոֆի մրցանակ (2022) ռուսների կրթության և Ռուսաստանում մարդու իրավունքների համար պայքարելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ирина Щербакова  // Уроки истории

 
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ