open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թթվասեր

մինի|Թթվասեր և այլ կաթնամթերք
**Թթվասեր** (հին սլավոներեն՝sъmętana < sъmětati), կաթնաթթվային արտադրանք, որը ստանում են սերուցքից և մակարդից։ Յուղայնության աստիճանը տատանվում է 10-ից մինչև 58 %։
Թթվասերը իրենից ներկայացնում է սերուցք՝ ենթարկվելով կաթնաթթվային խմորեցման։ Ֆրանսիական և սլավոնական խոհանոցների ավանդական արտադրանք։ Թթվասերը օգտագործում են ոչ միայն ուտեստների մեջ, նաև դիմահարդարման համար։

## Տարածում և անվանակարգում
մինի|ձախից|Կրեմ-ֆրեշ ելակի վրա
Թթվասերը համարվում է ռուսների, ուկրաինացիների, բելառուսների ազգային ուտեստը։ Այն նաև տարածված է Արևելյան Եվրոպայում՝ բալթյան երկրներում (Լիտվա, Լատվիա, Էստոնիա), նախկին Արևելյան Գերմանիայում, Հունգարիայում, Ռումինիայում և Մոլդովայում, նախկին Հարավսլավիայի երկրներում, նաև Ֆինլանդիայում։

Ֆրանսիական սերուցքը կամ կրեմ-ֆրեշը նույնպես ստացվում է պաստերիզացված սերուցքից։ Նորմանդիայում հաճախ ավելացնում են թթվասերին կալվադոս և պատրաստում են ձկան սոուս։

Թթվասեր անվանումը օգտագործվում է միայն Հայաստանում։ Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսիայում օգտագործվում է *сметана* անվանումը, Ֆինլանդիայում *smetana* և *crème fraîche*, Գերմանիայում՝ *schmand*, սլավոներեն՝ *kisla smetana*, Լեհաստանում՝ *śmietana*, Չեխիայում՝ *zakysaná smetana*, Ռումինիայում՝ *smântână*: Բացի վերոնշյալ երկրներից թթվասերը օգտագործում են նաև եվրոպական այլ երկրներում՝ Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Դանիայում։ Հունգարիայում թթվասերին անվանում են *tejföl* կամ *tejfel*, Էստոնիայում՝ *hapukoor*, Լիտվայում՝ *grietinė*, Լատվիայում՝ *skābs krējums*, Սերբիայում՝ *pavlaka* կամ *mileram*, Բոսնիայում՝ *povlaka*, Խորվաթիայում՝ *kiselo vrhnje*:

## Թթվասերը խոհարարության մեջ
Թթվասեր արևելաեվրոպական (Ռուսաստան, Ուկրաինա, Բելառուսիա) խոհանոցում ավելի տարածված է օգտագործել որպես առաջին ուտեստ (Շի, բորշ, մածնաբրդոշ և այլն)։ Թթվասերը մեծ մասամբ օգտագործվում է Հայաստանում, Ռուսաստանում և ԽՍՀՄ-ի ուրիշ երկրներում։ Էստոնական խոհանոցում ավելի ճանաչված է Սելդի ձկան հետ ավելացվող կերակուր, թթվասերը օգտագործում են նաև ավանդական «չորբա» ապուրի մեջ, և նույնպես մսային ճաշատեսակ «մուսակայի» պատրաստման մեջ։

## Նմանատիպ ապրանքներ
* Կրեմ-ֆրեշ
* Կրեմ-դուբլ
* Կատիկ
* Կայմակ

## Ծանոթագրություններ
Նուկլեազներ

**Նուկլեազներ**, նուկլեինաթթուները մինչև միա- և սակավանուկլեոտիդների (օլիգոնուկլեոտիդներ) ճեղքող ֆերմենտներ։ Ըստ ազդեցության բնույթի ֆոսֆոդիէսթերազներ են։ Լայնորեն տարածված են միկրոօրգանիզմների, բույսերի և կենդանիների բջիջներում։ Սովորաբար հիմնային բնույթի, համեմատաբար փոքր մոլեկուլային զանգվածով սպիտակուցներ են։ Պոլիպեպտիդային շղթայի եզրային մոնոնուկլեոտիդներն անջատող նուկլեազներ կոչվում են *էքզոնուկլեազներ*, իսկ միջին մասը ճեղքողները՝ *էնդոնուկլեազներ*։

Տարբերում են համապատասխանաբար ռիբոնուկլեինաթթուները և դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթուները ճեղքող ռիբոնուկլեազներ և դեզօքսիռիբոնուկլեազներ։ Նուկլեազները մարսում և քայքայում են օտարածին նուկլեինաթթուները (այս հատկությունն օգտագործվում է բժշկության մեջ՝ վիրուսային հիվանդությունների բուժման համար), մասնակցում նուկլեինաթթուների սինթեզի և քայքայման կարգավորմանը, ԴՆԹ-ի ռեպարացիային («նորոգմանը»)։

## Դերը օրգանիզմում
* Յուրացնում է նուկլեինաթթուների սնունդը (մարսողական ֆերմենտների)
* Հեռացնում է օտարածին մասնիկները (պաշտպանիչ դեր)
* Կարգավորում է սինթեզը և դեգեներացիան նուկլեինաթթուների բջիջներում

## Տես նաև
* Ռեստրիկտազներ
* Էնդոնուկլեազ
* Էկզոնուկլեազ

## Արտաքին հղումներ
* Մասնագիտական տերմինաբանական բառարան 
* Սահմանափակող ֆերմենտների աղյուսակներ 
* Ecoli-ազդեցությունը

Կատեգորիա:ՖՀ 3.1
Ալոզավր

thumb|Ալոզավրի եռաչափ պատկերը
**Ալոզավրը** (), հսկա գիշատիչ դինոզավր է, որ ապրել է Յուրայի դարաշրջանի վերջում, շուրջ 140 միլիոն տարի առաջ։ Այն ունեցել էն 12 մետր հասակ, 2-5 տոննա կշիռ, կարճ ձեռքեր եւ ուժեղ, մկանոտ ոտքեր։ Բերանի խոռոչում ունեցել է բազմաթիվ՝ դեպի ներս ցցված ատամներ։ Նրա ողնաշարը բավականին տարբերվել է մյուս դինոզավրների ողնաշարի կառուցվածքից, որտեղից էլ գալիս է տեսակի անվանումը, հունարեն *allos/αλλος* նշանակում է *տարբեր* իսկ *saurus/σαυρος* *մողես*։

Ալլոզավրի մնացորդներ հայտնաբերվել է հիմնականում Հյուսիսային Ամերիկայի տարածքից։
## Գրականություն
* Malam J & Parker S, Stora boken om dinosaurier, 2002

Կատեգորիա:Դինոզավրեր
Կատեգորիա:Սողուններ
Կատեգորիա:Անհետացած կենդանիներ
Պետական նպաստ

**Պետական նպաստ**, դրամական վճարում անաշխատունակների համար առանձնացված ֆոնդերից, որպես նյութական ապահովության տեսակ վճարվում է ծերության, հիվանդության, աշխատունակության կորստի և այլ դեպքերում։ Նպաստի պետական որոշ դեպքերում լրիվ կամ մասնակիորեն փոխարինում է աշխատանքի վարձատրությանը (ժամանակավոր անաշխատունակության, հղիության ու ծննդաբերության նպաստ) կամ լրացնում հիմնական աղբյուրը (բազմազավակ և միայնակ մայրերին վճարվող ամենամսյա և միանվագ նպաստ, սակավ ապահովված ընտանիքների երեխաների, ժամկետային ծառայության զինծառայողների երեխաների համար վճարվող ամենամսյա նպաստ, ինչպես նաե երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստ, թաղման նպաստ), կամ համարվում օգնություն՝ գոյության հիմնական միջոցներից զրկվածների համար (պետական կենսաթոշակ չստացող և գոյության միջոցների այլ աղբյուր չունեցող զառամյալներին և հաշմանդամներին, մանկությունից հաշմանդամ քաղաքացիներին վճարվող նպաստներ)։

Հիվանդության հետևանքով ժամանակավոր անաշխատունակ քաղաքացիներին նպաստ տրվում է աշխատունակությունը կորցնելու օրվանից մինչև առողջանալը կամ մինչև հաշմանդամությունը հաստատող բժշկաաշխատանքային փորձագիտական անձնաժողովի եզրակացությունը։ 

Կատեգորիա:Սոցիալական քաղաքականություն
Արման (Արմենակ) Կնյազյան

**Արման (Արմենակ) Կնյազի Կնյազյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Հաճախել է Պլովդիվի նկարչական ակադեմիան։ 1931 թվականին հաստատվել է Փարիզում։

Գործերից պահվում են ճապոնիայի, Ֆրանսիայի, Հայաստանի ժողովրդական արվեստի և այլ թանգարաններում, ՀԱՊ-ում։

## Ստեղծագործություններ
Հիմնականում ստեղծել է բնանկարներ`
* «Փոթորկից առաջ», 1970
* «Առաջին ձյունը», 1975
* «Հետապնդում», 1975
* «Դեպի յայլա» 1970
* «Հունձք», 1978
* «Վարդի հովիտը», 1982

## Ցուցահանդեսներ
1960 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Անգլիայում, արժանացել Փեյար առաջին մրցանակի (1964), Փարիզ, ֆրանսիայի նկարիչների սալոնի արծաթե մեդալի (1980)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ նկարիչներ
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի** եզրը կարող է վերաբերել.

* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի - Արուճ
* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի - Դիտավան
* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի - Կուքի
* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի - Պարտավ
* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի - Սիսիան
* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի - Քյոլք
* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի - Ծար
Թոմաս Թրանսթրյոմեր

**Թոմաս Թրանսթրյոմեր** (, ), շվեդ բանաստեղծ, թարգմանիչ, հոգեբան, դաշնակահար, 2011 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակակիր։ Նրա բանաստեղծությունները և 12 արձակ գործերը թարգմանվել են շուրջ 60 տարբեր լեզուներով։

## Կենսագրություն
Թոմաս Թրանսթրյոմերը ծնվել է 1931 թվականի ապրիլի 15-ին Գուստա և Հելմի Թրանսթրյոմերների ընտանքում։ Առաջին ստեղծագործությունները գրել է դեռևս 23 տարեկան հասակում, և այդ ժամանակվանից ի վեր աչքի ընկել իբրև ուրույն խոսք ունեցող բանաստեղծ։

1958 թվականին Թոմասն ամուսնանում է Մոնիկա Բլադի հետ և ամուսինները ցայսօր ապրում են Ստոքհոլմի Սյոդերմալմ շրջանում, Ստիգբերգաթան փողոցի վրա։ 1961 թվականին ծնվում է նրանց ավագ դուստրը՝ Էմման, իսկ 1964 թվականին՝ կրտսերը՝ Պաուլան։
1990 թվականի նոյեմբերին Թրանսթրյոմերը կաթվածահար է լինում, նրա մարմնի աջ կողմը անշարժանում է, որի արդյունքում բանաստեղծը կորցնում է խոսելու ունակութունը։ Նա սկսում է սովորել գրել ձախ ձեռքով և նույնիսկ դաշնամուր նվագել ձախ ձեռքի համար գրված հատուկ ստեղծագործություններով։

2011 թվականին նա արժանանում է տարվա Նոբելյան մրցանակին գրականության ասպարեզում։ Վատառողջության պատճառով մրցանակը ընդունում է կինը։ Դրանով Թրանսթրյոմերը դառնում է այն եզակի հեղինակներից մեկը, ով արժանացել է թե՛ Նոբելյան և թե՛ Նեուստադ գրականության մրցանակին (1990 թ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
* – Թոմաս Թրանսթրյոմեր պաշտոնական կայքէջ

Կատեգորիա:Շվեդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Շվեդ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Շվեդ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նեոպլատոնականություն

[265px|մինի|Հատված Ռաֆայելի «[Աթենական դպրոց (Ռաֆայել)|Աթենական դպրոց» կտավից]]

**Նեոպլատոնականություն** կամ **նորպլատոնականություն**, սինկրետիկ կրոնա-փիլիսոփայական ուսմունք, որն առաջացել է Պլոտինոսի գործունեության արդյունքում։ Հանդիսանում է անտիկ փիլիսոփայության վերջին խոշոր ուղղություն, ստրկատիրության քայքայման և ֆեոդալիզմի սկզբնավորման դարաշրջանի (III—VI դարերի) իդեալիստական հոսանք։ Նեոպլատոնականություն *[[Պլատոնականություն|պլատոնականությանը]]* հաղորդել է միստիկական բնույթ՝ միախառնելով դրան Արիստոտելի, ստոիցիզմի, պյութագորասականության և Արևելքի խորհրդապաշտական ուսմունքների մի շարք գաղափարներ։ Նեոպլատոնականության հիմնադիրը Պլոտինն է, այն զարգացրել են Պորփյուրը, Ցամբլիքոսը, Պրոկլեսը, Բոեցիուսը։ Բաժանվել է հռոմեական-աթենական, սիրիական, պերգամական և ալեքսանդրյան դպրոցների։ Պարտություն է կրել միաստվածության դեմ պայքարում։ Նեոպլատոնականության մեջ հիմնականը Պլոտինի եռյակի՝ «միասնականի», «մտքի» և «հոգու» մասին ուսմունքի մշակումն է։ Կեցության աղբյուրը «միասնականն» է («առաջնամիակը»)՝ աստվածը։ Նրանից ներքև գտնվող «մտքի», «հոգու», «կոսմոսի» և «մատերիայի» կեցությունները «միասնականի» էմանացիայի տարբեր աստիճաններն են, նրա լույսի հետզհետե նվազող դրսևորումները։ Այդ արտազեղման ընթացքում տեղի է ունենում կեցության բազմապատկում, որը վերջին աստիճանում հանդես է գալիս որպես նյութական աշխարհ, բացարձակ հոգևոր կեցության այլակեցություն՝ «խավար»։ Մարդկային հոգիները, որոնք համաշխարհային անմահ հոգու մասնիկներն են, սկիզբ են տալիս մարդկանց մարմիններին։ Մահվանից հետո հոգիները վերաբնակվում են այլ մարմինների մեջ։ Նեոպլատոնականության իմացաբանությունը պարունակում է Պլատոնի և Արիստոտելի դիալեկտիկայի տարրեր և ունի ռացիոնալիստական բնույթ, թեև ընդունվում են էքստազը, «միասնականի» հետ վերամիավորելու հոգու գերբնական խոյանքը։ Իմաստությունը համարվել է ընդհանրացման արվեստ, էմանացիային հակադիր՝ բազմությունից դեպի միասնություն ընթացող պրոցես։ Նեոպլատոնականները զբաղվել են Պլատոնի և Արիստոտելի երկերի մեկնաբանություններով, բնափիլիսոփայության, մաթեմատիկայի, տրամաբանության հարցերով։ Նեոպլատոնականությունը նպաստել է քրիստոնեական, ինչպես նաև Միջնադարի առաջավոր փիլիսոփայության ձևավորմանը։ Նեոպլատոնականության դիալեկտիկան և մարդաբանությունը, որպես սխոլաստիկայի դեմ պայքարի զենք, օգտագործել են Վերածննդի մի շարք մտածողներ։ Հայ փիլիսոփայության մեջ նեոպլատոնականությունը խաղացել է կարևոր դեր, եղել անտիկ գիտության ավանդների կրողը։ Նեոպլատոնականության խոշոր ներկայացուցիչ է Դավիթ Անհաղթը։ Նեոպլատոնականության գաղափարների տարածմանը նպաստել են Նեմեսիոս Եմեսացու, Գրիգոր Նյուսացու և Դիոնիսիոս Արեոպագացուն վերագրված երկերի՝ Ստեփանոս Սյունեցու թարգմանությունները։ Նեոպլատոնականության գաղափարները արտահայտվել են նաև Գրիգոր Նարեկացու աշխարհայացքում։

## Արտաքին հղումներ
*Neoplatonism - Stanford Encyclopedia of Philosophy
*International Society for Neoplatonic Studies

Կատեգորիա:Փիլիսոփայության ուղղություններ և դպրոցներ ըստ դարաշրջանի
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայության պատմություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Խորհրդապաշտություն
Կատեգորիա:Հոգևորություն
Կատեգորիա:Մոնիզմ
Կատեգորիա:3-րդ դարի հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Մտքերի պատմություն
Կատեգորիա:Ալեքսանդրիական դպրոց
Նետաձգություն (այլ կիրառումներ)

250px|մինի|աջից|Նետաձգությունը Արևելյան Թիմորում
**Նետաձգություն**,
# մինչև հրազենի երևան գալը որսի և պատերազմի ժամանակ նշանակետը խոցելու հեռահար միջոց։
# Հնագույն մարզաձևերից մեկը։ Ժամանակակից մարզական նետաձգության աղեղը 1580—1770 մմ երկարությամբ և 1,5— 1,6 կգ քաշով փայտե գործիք է՝ ծայրերից ձգված 3 մմ տրամագծով գերամուր սինթետիկ թելով։ Նետի երկարությունը 600-800 մմ, տրամագիծը՝ 6,4-8,0 մմ, քաշը՝ 15-32,5 գ։ 1900 թվականից (ոչ պարբերաբար) ընդգրկված է օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ Նետաձգության միջազգային ֆեդերացիան (ՖԻՏԱ) հիմնադրվել է 1931 թվականին և միավորում է ավելի քան 50 ազգային ֆեդերացիա։ Ժամանակակից նետաձգության աշխարհի առաջնությունում տղամարդիկ մրցում են 90, 70, 50 և 30 մ, իսկ կանայք՝ 70, 60, 50 և 30 մ մրցատարածություններում (4 օր, յուրաքանչյուր վարժության համար՝ 72 նետ)։ Եվրոպայի առաջնությունը տևում է 2 օր (36 նետարձակում)։ Աշխարհիի, Եվրոպայի և այլ առաջնություններում որոշվում են բացարձակ չեմպիոնները (բոլոր օրերի նետարձակումների միավորների գումարով) և առանձին մրցաձևերի հաղթողները։ Օլիմպիական խաղերում 4 մրցատարածությունների (288 նետ) միավորների գումարով որոշվում են բացարձակ չեմպիոններ (կանանց և տղամարդկանց)։ Կանանց և տղամարդկանց թիմային առաջնությունները անցկացվում են առանձին-առանձին։ Հայաստանի նետաձգության ֆեդերացիան ստեղծվել է 1969 թվականին։ Նետաձգությամբ զբաղվում են ավելի քան 400 մարդ (1982 թվական)։

## Տես նաև
* Նետ ու աղեղ
Նեոռեալիզմ (փիլիսոփայություն)

250px|մինի|Ջորջ Մուր՝ Նորռեալիզմի հիմնադիրներից
**Նեոռեալիզմ**, **նորռեալիզմ** (նեո և ռեալիզմ), փիլիսոփայության ուղղություն։ Նեոռեալիզմի իմացաբանական սկզբունքները արտահայտել են Ջ․ Մուրը և այլք։ 1930-ական թվականներին նեոռեալիզմի ազդեցությունը նվազել է, և նրան փոխարինելու է եկել քննադատական ոեալիզմը։ Նեոռեալիզմը քննադատել է սուբյեկտիվ իդեալիզմը (իրականությունը սուբյեկտի գիտակցությանը հանգեցնելու համար) և հանդես եկել սուբյեկտից անկախ օբյեկտի գոյության մասին թեզիսով։ Միաժամանակ նեոռեալիզմը մերժել է մատերիալիզմը որպես «դուալիստական» տեսություն, որն իբր բացարձակորեն հակադրում է սուբյեկտն օբյեկտին, և զարգացրել է «էպիստեմոլոգիական մոնիզմի» ուսմունքը։ Նեոռեալիզմը համարում է, որ կեցությունը չունի ոչ մատերիական, ոչ իդեալական բնույթ, այն «չեզոք տարրերի» ամբողջություն է, տարրեր, որոնք, կախված իրավիճակից, ձեռք են բերում ֆիզիկական կամ հոգեկան նշանակություն։ Ճանաչողական առումով «չեզոք» օբյեկտը անմիջականորեն մտնում է սուբյեկտի գիտակցության մեջ, դառնում «հոգեկան», իսկ գիտակցության ոլորտից դուրս այն հանդես է գալիս որպես «ֆիզիկական»։ Գիտակցության մեջ օբյեկտի անմիջական ընդգրկման մասին դրույթը չի լուծում կեղծ գիտակցության գենեզիսի պրոբլեմը և հակասության մեջ է մտնում գիտակցությունից անկախ օբյեկտի վերաբերյալ դրույթի հետ։ Այսպիսով նեոռեալիզմը ըստ էության իդեալիզմի տարատեսակ է։
## Գրականություն
* Նոր բուրժուական փիլիսոփայություն 1972 թվական, գլուխ 8․

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից փիլիսոփայության ուղղություններ
Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Մոնիզմ
Նորմալ արագացում

250px|մինի|Նորմալ արագացման գրաֆիկ
**Նորմալ արագացում**, *կենտրոնաձիգ արագացում*, կորագիծ շարժման դեպքում նյութական կետի արագացման բաղադրիչ, որն ուղղված է կետի հետագծի գլխավոր նորմալի ուղղությամբ դեպի կորության կենտրոնը։ Առաջանում է կենտրոնաձիգ ուժի ազդեցությամբ և բնութագրում է կետի արագության ուղղության փոփոխությունը։ Նորմալ արագացում թվապես հավասար է v^2/\rho  (v-ն կետի գծային արագությունն է, \rho-ն՝ հետագծի կորության շառավիղը)։ Շրջանագծով շարժման դեպքում նորմալ արագացում կարելի է հաշվել r \omega ^2 բանաձևով (r-ը շրջանագծի շառավիղն է, \omega -ն այդ շառավղի պտտման անկյունային արագությունը)։ Ուղղագիծ շարժման դեպքում նորմալ արագացում հավասար է զրոյի։

Կատեգորիա:Արագացում
Նորմալ ձև

**Նորմալ ձև** (մաթեմատիկական տրամաբանության մեջ), տրամաբանական օբյեկտների (ասույթներ, բանաձևեր, սահմանման սխեմաներ և այլն) ներկայացման, որևէ առումով պարզագույն, ստանդարտ ձև։ Յուրաքանչյուր կոնկրետ համակարգում նորմալ ձև սահմանվում է յուրովի։ Օրինակ. ասույթների հաշվում սահմանվում են կոնյունկտիվ ու դիզյունկտիվ, պրեդիկատների հաշվում՝ սկոլեմյան նորմալ ձևեր են։ Հաճախ օգտագործվում են կատարյալ նորմալ ձև և նախնական նորմալ ձև գաղափարները։ Տրամաբանական օբյեկտները իրենց նորմալ ձևերի միջոցով ներկայացնելն անհամեմատ պարզեցնում է նրանց հետազոտման խնդիրը։ Տվյալ համակարգում նորմալ ձևի գոյության ապացուցումն արմատական նշանակություն ունի նրանում լուծելիությամբ պրոբլեմի լուծման համար։

Կատեգորիա:Ստանդարտ ձևեր
Նորմալ տատանումներ

thumb|275px|Միաչափ նորմալ տատանումներ
**Նորմալ տատանումներ**, ներդաշնակ սեփական տատանումներ, որոնք կարող էին գոյություն ունենալ գծային տատանողական համակարգերում, եթե դրանցում տեղի չունենար էներգիայի ցրում։

Յուրաքանչյուր նորմալ տատանման դեպքում համակարգի բոլոր կետերը տատանվում են միևնույն հաճախականությամբ (նորմալ կամ սեփական հաճախականություն), որը պայմանավորված է համակարգի պարամետրերով։ Տվյալ տատանողական համակարգին հատուկ նորմալ տատանումների թիվը հավասար է այդ համակարգում ազատության տատանողական աստիճանների թվին։ Մասնավորապես, n= \infty ազատության աստիճաններով տատանողական համակարգին հատուկ են անվերջ մեծ թվով նորմալ տատանումներ։

Բոլոր նորմալ տատանումներ անկախ են այն իմաստով, որ սկզբնական պայմանների հատուկ ընտրությամբ կարելի է գրգռել տվյալ համակարգին բնորոշ նորմալ տատանումներից միայն մեկը (ցանկացածը)։ Գծային համակարգում ցանկացած սկզբնական պայմանների դեպքում առաջացող ոչ ներդաշնակ սեփական տատանումը կարելի է ներկայացնել որպես այդ համակարգին հատուկ նորմալ տատանումների վերադրում։ Այսուհանդերձ, տատանողական համակարգում ռեզոնանս կարող է առաջանալ միայն այն դեպքում, երբ արտաքին ներդաշնակ ուժի հաճախականությունը համընկնում է այդ համակարգի նորմալ տատանումների հաճախականություններից որևէ մեկին։

Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն
Նորմալ պոտենցիալ

250px|մինի|նորմալ պոտենցիալի ֆունկցիա
**Նորմալ պոտենցիալ**, **ստանդարտ պոտենցիալ**, ֆիզիկա-քիմիական մեծություն։ Բնորոշում է լուծույթի և նրա մեջ մտցված էլեկտրոդի միջև պոտենցիալների հավասարակշռային տարբերությունը, երբ էլեկտրոդային ռեակցիային մասնակցող նյութերի ակտիվությունները հավասար են 1-ի։ Էլեկտրոդի և լուծույթի պոտենցիալների իրական տարբերությունները գործնականորեն հնարավոր չէ չափել։ Այդ պատճառով օգտվում են տվյալ և որևէ համեմատական էլեկտրոդի պոտենցիալների տարբերությունը բնորոշող մեծությունից։ Որպես համեմատական էլեկտրոդ սովորաբար օգտագործում են ջրածնային նորմալ էլեկտրոդը, որի պոտենցիալն ընդունվում է զրոյի հավասար։ Այդ էլեկտրոդի նկատմամբ բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոդների նորմալ պոտենցիալները բացասական են, դրական լիցք ունեցողներինը՝ դրական։ Մետաղների շարքը, որտեղ նրանք դասավորված են ըստ նորմալ պոտենցիալի արժեքի աճման, կոչվում է լարման շարք։ Նորմալ պոտենցիալները հաշվում են գալվանական էլեմենտների էլեկտրաշարժ ուժը չափելու կամ ռեակցիայի ընթացքում Գիբսի էներգիայի (\Delta G^0) ստանդարտ արժեքների փոփոխության միջոցով։ Նորմալ պոտենցիալների օգնությամբ կարելի է հաշվել քիմիական ռեակցիաների հավասարակշռության հաստատունները, \Delta G^0-ն, կատարել թերմոդինամիկական այլ հաշվումներ։

## Տես նաև
* Քիմիական թերմոդինամիկա

Կատեգորիա:Պոտենցիալներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Նորմալացում

**Նորմալացում**, *1․* մեքենաշինության մեջ ստանդարտացման աշխատանքների որոշ տեսակներ։ *2․* Պողպատի ջերմամշակում, որի ժամանակ այն տաքացվում է մինչև կրիտիկական կետից բարձր ջերմաստիճանը (մոտավորապես 750—950&nbsp;°C), պահվում այդ ջերմաստիճանում, ապա՝ հովացվում օդում։ Նորմալացում բարձրացնում է պողպատի մեխանիկական հատկությունները, ինչպես նաև լավացնում կտրումով պողպատի մշակվելիությունը։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Նորմանական տեսություն

**Նորմանական տեսություն**, **նորմանիզմ** (), ուղղություն պատմագրության մեջ, ըստ որի նորմանները (վարյագներ) համարվում են պետության հիմնադիրներ Հին Ռուսիայում։ Նորմանական տեսությունը ձևակերպվել է XVIII դարի 2-րդ քառորդում, Պետերբուրգի ԳԱ-ում աշխատող գերմանացի պատմաբաններ Գ․ Զ․ Բայերի, Հ․ Ֆ․ Միլլերի և այլոց կողմից (նորմանական տեսության կողմնակից էր հետագայում Ռուսաստան եկած Ա․ Լ․ Շլյոցերը)։ Հին ռուսական պետության նորմանական ծագման մասին եզրակացության հիմք է ծառայել «Անցած տարիների պատմության» հաղորդած տեղեկությունը, համաձայն որի, 862 թվականին վարյագների իշխաններ Ռյուրիկը, Սինեուսը և Տրուվորը հրավիրվել են Ռուսիա։ Նորմանական տեսության քաղաքական իմաստն էր՝ ներկայացնել Հին Ռուսիան հետամնաց, անընդունակ ինքնուրույն պետականություն ստեղծելու, իսկ նորմաններին՝ այն ուժը, որը ռուսական պատմության հենց սկզբից ազդել է Ռուսաստանի, նրա տնտեսության և մշակույթի զարգացման վրա։

XVIII դարի կեսին նորմանական տեսության քննադատությամբ հանդես է եկել Միխայիլ Լոմոնոսովը՝ նշելով նորմանական տեսության գիտական սնանկությունը։ XVIII—XIX դարերին ազնվական-միապետական պատմագրության մեջ նորմանական տեսություն դարձել է ռուսական պետության ծագման պաշտոնական տեսակետ (Ն․ Կարամզին և ուրիշներ)։ Այս կամ այն չափով «նորմանիստներ» է եղել բուրժական պատմաբանների մեծ մասը (Ս․ Մ․ Սոլովյով և ուրիշներ)։ Նորմանական տեսության դեմ հանդես են եկել որոշ ազնվականական և բուրժական պատմաբաններ (Դ․ Ի․ Իլովայսկի, Ս․ Ա․ Գեդեոնով, Վ․ Գ․ Վասիլեսկի և ուրիշներ), որոնք, քննադատելով նորմանական տեսության որոշ կոնկրետ դրույթներ, չեն կարողացել բացահայտել նրա հակագիտականությունը։

Նորմանական տեսությամբ, որոշ հին ռուսական իշխանների (Օլեգ, Իգոր) և իշխանական դրուժինաներում նորման-վարյագների առկայությունը չի հակասում այն բանին, որ Հին ռուսական պետությունը կազմավորվել է ներքին հասարակական-տնտեսական հիմքի վրա։ Վարյագները համարյա հետք չեն թողել հին ռուսական նյութական և հոգևոր մշակույթի մեջ։ Ռուսիայում գտնվող նորման-վարյագները ձուլվել են բնիկների հետ և սլավոնացել։ XX դարի 20-ական թվականներից սկսած նորմանական տեսության դրույթները դարձել են ռուսական պատմության բուրժական աշխարհայեցողության բաղկացուցիչ մասը։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմագրություն
Կատեգորիա:Կիևյան Ռուսիա
Նորմատիվներ

250px|մինի|Նորմատիվի գրաֆիկ
**Նորմատիվներ**, ( — կարգավորում), աշխատաժամանակի, նյութական և դրամական ռեսուրսների ծախսի հաշվարկային մեծություններ, որոնք կիրառվում են ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների արտադրատնտեսական գործունեության պլանավորման, կառավարման և նորմավորման նպատակով։ Որոշվում են բնաիրային և արժեքային ձևերով, արտահայտվում բացարձակ և հարաբերական թվերով։ Ըստ կիրառման շրջանակների լինում են միջճյուղային (տնտեսական), ճյուղային (գերատեսչական) և գործարանային։ Դասակարգվում են նաև ըստ գործողության ժամկետների (երկարաժամկետ, ընթացիկ) և օգտագործման պարտադիրության (տիպային, տեղեկատու)։

Կատեգորիա:Հաշվարկային մեծություններ
Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ
Նեյտրոնային ֆիզիկա

**Նեյտրոնային ֆիզիկա**, միջուկային ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է տարբեր էներգիայի նեյտրոնների հատկությունները, ստացման եղանակները, միջավայրի միջուկների հետ դրանց առաձգական և ոչ առաձգական փոխազդեցությունները, վերջիններիս լրիվ էֆեկտիվ կտրվածքի կախումը նեյտրոնների էներգիայից, նեյտրոնների գրանցման մեթոդներն ու սարքերը։ Նեյտրոնային ֆիզիկայում ուսումնասիրվում են, մասնավորապես, նեյտրոնների ալիքային հատկությունները, դիֆրակցիան (կառուցվածքային նեյտրոնոգրաֆիա), ցրումը նյութի ատոմների մագնիսական մոմենտներից (մագնիսական նեյտրոնոգրաֆիա), ինչպես նաև նեյտրոնների ազդեցությամբ ծանր միջուկների, տրոհման պրոցեսները, միջուկային էներգետիկայի խնդիրները։

## Տես նաև
# Նեյտրոնային սպեկրոսկոպիա
# Նեյտրոնային դետեկտորներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Նվիրատվություն

**Նվիրատվություն՝** քաղաքացիական իրավունքում, պայմանագիր, որի մեկ կողմը՝ նվիրատուն, գույքն անհատույց մյուս կողմին՝ նվիրառուին է տալիս ի սեփականություն։ Նվիրատվությունը ռեալ պայմանագիր է, իրավունքներ ու պարտականություններ առաջանում են գույքը հանձնելու պահին։ Նվիրատվության պայմանագրի առարկա կարող է լինել քաղաքացիական շրջանառությունից չհանված ամեն մի գույք։ Որոշակի գումարից ավելի նվիրատվության պայմանագիրը կարող է վավերացվել նոտարական կարգով։ Բնակարանի նվիրատվտության համար պահանջվում է հատուկ սահմանված կարգ։

Նվիրատվության պայմանագիրը միակողմ է։ Քաղաքացին կարող է նաև գույք նվիրել կազմակերպությանը՝ որոշակի հանրօգուտ նպատակի համար օգտագործելու պայմանով։

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Նուբար-Շահնազարյան վարժարան

**Նուբար-Շահնազարյան վարժարան**, հիմնադրվել է 1866 թվականին, Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում և սկզբնապես կոչվել Նուբար-Շահնազարյան ժառանգավորաց գիշերօթիկ վարժարան։ Գործել է միջնակարգ (երկրորդական) դպրոցի ծրագրով։ Դասավանդվել են հայերեն, ֆրանսերեն, տաճկերեն, անգլերեն, թվաբանություն, հանրահաշիվ, երկրաչափություն, տիեզերագիտություն, հաշվապահություն, ընդհանուր և ազգային պատմություն, աշխարհագրություն են։ Դասավանդել են Նուբար Վարժապետյանը, Գրիգորյանը, Խորասանճին։ Սովորել են Զոհրապը, Եղիա Տեմիրճիպաշյանը, Չերազը, Նիկողոսյանը և ուրիշներ։ Սովորելու են եկել գավառներից և Կիլիկիայից։ Դպրոցը հրատարակել է «Երկրագունտ» (1870-1971) շաբաթաթերթը։ 1876 թվականին վարժարանի փակման կապակցությամբ սովորողները և ուսուցիչները տեղափոխվել են Ներսեսյան վարժարան։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Նորվեգական ծով

**Նորվեգական ծով**, ծայրամասային ծով Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում, Սկանդինավյան թերակղզու, Շետլանդական, Ֆարերյան, Իսլանդիա, Ցան Մայեն և Արշի կղզիների միջև։ Մակերեսը 1383 հազար կմ² է, խորությունը՝ մինչև 3734 մ։ Նորվեգական ծովով է անցնում Նորվեգական տաք հոսանքը, որի հետևանքով այն չի սառչում։ Նորվեգական ծովի աղիությունը 34—35,2 ‰ է, մակընթացությունը՝ կեսօրյա (ալիքի բարձրությունը՝ մինչև 3,3 մ է)։ Հարուստ է ձկներով։

Հիմնական նավահանգիստներն են Տրոնհեյմը, Նարվիկը։

Կատեգորիա:Նորվեգիայի ծովեր
Գուրգեն Գեն

**Գուրգեն Շահնազարի Գեն (Շահնազարով)** (), խորհրդային շրջանի հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1954)։

## Կենսագրություն
Բեմական գործունեությունն սկսել է 1927 թվականին, Բաքվում։ Խաղացել է նաև Սվերդլովսկի, Կրասնոդարի, Թիֆլիսի և այլ քաղաքների ռուսական թատրոններում։ 1937-ից աշխատել է Երևանի Կ․ Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնում։

Նկարահանվել է նաև կինոյում։

## Լավագույն դերերը թատրոնում
* Տրուֆալդինո (Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան»)
* Շվանդիա, Պիկալով (Տրենյովի «Լյուբով Յարովայա»)
* Պրոխոր, Ծերուկ (Գորկու «Վասսա Ժելեզնովա», «Ծերուկ»)
* Վուրմ (Շիլլերի «Սեր և խարդավանք»)
* Սաղաթել, Մինթոև, Ոսկան (Շիրվանզադեի «Պատվի համար», «Մորգանի խնամին», «Չար ոգի»)
* Սերդյուկ (Արբուզովի «Իրկուտսկյան պատմություն»)

## Դերերը կինոյում
* Արարատյան դաշտի աղջիկը (Մաթոս), 1949
* Հասցեատիրոջ որոնումները (Գյուտարար), 1955
* Անձամբ ճանաչում եմ (Կամո) (Շրջիկ գործակատար), 1957
* Առաջին սիրո երգը (Առևտրական), 1958
* Նրա երևակայությունը (Սթափ գինի) (Գուրգեն Շահնազարյան), 1959
* Մեր թաղի ձայները (Գուրգեն Գրիգորևիչ), 1960
* Ճանապարհ դեպի կրկես (Թարյան), 1963
* Կարինե (Հացթուխ-վանական), 1967
* Պայթյուն կեսգիշերից հետո (Չինովնիկ), 1969
* Քաոս (դրվագային դեր), 1973
* Երկունք (դրվագային դեր), 1976
* Զինվորն ու փիղը (դրվագային դեր), 1977

## Մրցանակներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (1975)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Նոքսիրոն

**Նոքսիրոն** (, հանգստացնող և քնաբեր դեղամիջոց։ Քունն առաջանում է ընդունումից 20-30 րոպե անց և տևում 5-6 ժամ։ Ակտիվությամբ զիջում է բարբիտուրատներին, քիչ թունավոր է։ Նշանակում են ներքին ընդունման համար, որպես քնաբեր՝ 0,25-0,5 գրամ, որպես հանգստացնող՝ 0,1-0,25 գրամ։ Օգտագործման ընթացքում հնարավոր են ալերգիական երևույթներ (եղնջացան, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում)։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քնաբեր դեղամիջոցներ
Նեյտրոնոգրաֆիա

մինի|Նեյտրոնային նկար
**Նեյտրոնոգրաֆիա** (< նեյտրոն և ․․․ գրաֆիա), նեյտրոնների փնջի ցրման միջոցով մոլեկուլների, բյուրեղների և հեղուկների կառուցվածքի ուսումնասիրման մեթոդ։ Այս բնագավառում առաջին աշխատանքները կատարել է Էնրիկո Ֆերմին (1946-1948)։ Նեյտրոնոգրաֆիայի փորձերն իրականացվում են միջուկային ռեակտորներում ստացված ջերմային նեյտրոնների փնջերով, որոնց Դը Բրոյլի ալիքի երկարությունը համեմատական է մոլեկուլներում միջատոմային հեռավորություններին։ Դա հնարավոր է դարձնում նեյտրոնների դիֆրակցիան բյուրեղներում՝ երևույթ, որն ընկած է կառուցվածքային նեյտրոնոգրաֆիայի հիմքում։ Ի տարբերություն ռենտգենյան ճառագայթների և էլեկտրոնների, նեյտրոնները ցրվում են ատոմների միջուկներից, հետևաբար նեյտրոնների դիֆրակցիան տեղեկություններ է տալիս հետազոտվող նմուշի ոչ թե էլեկտրոնային, այլ միջուկային, այսինքն՝ ատոմամոլեկուլային կառուցվածքի մասին։ Միևնույն էներգիայի նեյտրոնների ցրման անկյունային բաշխվածության պատկերը կոչվում է նմուշի նեյտրոնոգրամ։ Նեյտրոնի մագնիսական մոմենտի առկայությունը, որը կարող է փոխազդել բյուրեղի ատոմների մագնիսական մոմենտների հետ, թույլ է տալիս իրականացնել նեյտրոնների մագնիսական դիֆրակցիան մագնիսակարգավորված բյուրեղներում․ այդ երևույթն ընկած է մագնիսական նեյտրոնոգրաֆիայի հիմքում։ Նեյտրոնոգրաֆիայի մեթոդը թույլ է տալիս ուսումնասիրել նյութի կառուցվածքին վերաբերող բազմազան հարցեր (օրինակ, կենսապոլիմերների, ամորֆ նյութերի կազմությունը, հատուկ համաձուլվածքների միկրոկառուցվածքը, նյութի ֆազային անցումները և այլն)։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Դիֆրակցիոն մեթոդներ
Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Բարսեղ Ներսիսյան

**Բարսեղ Վասիլի Ներսիսյան** (), Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1920)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Կարմիր պրոֆեսուրան (1933)։ Քարոզչական գործունեությունն սկսել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել 1920 թվականի Ալեքսանդրապոլի մայիսմեկյան ցույցի, ապա՝ խռովության կազմակերպմանը։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո աշխատել է Էջմիածնի գավհեղկոմում, ապա եղել գավառի ֆինբաժնի վարիչ։ 1921 թվականին՝ Հայաստանի ինքնիշխանության վերականգման համար մղված Փետրվարյան ապստամբության օրերին ձերբակալվել և բանտարկվել է։ Ապստամության ճնշումից հետո աշխատել է Էջմիածնի գավկոմում և հայկական հրաձգային դիվիզիայի քաղսեկտորում, Դարալագյազի (ներկայիս Եղեգնաձորի և Ազիզբեկովի շրջաններ) գավկոմում և Զանգեզուրի օկրուգկոմում։ Եղել է «Կարմիր ռանչպար» թերթի խմբագիրը։ 1929-1930 թվականներին եղել է Ներսիսյան ՀԿԿ Կենտկոմի հրահանգիչ, ապա սեկտորի վարիչ։ 1930 թվականի սեպտեմբերից՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի մշակույթի (կուլտուրայի), ավելի ուշ՝ արդյունաբերության բաժնի վարիչ, 1933 թվականից՝ Նիժնիվոլգյան երկրամասի մեքենատրակտորային կայանների քաղսեկտորի պատասխանատու հրահանգիչ, ապա՝ պետի տեղակալ։ 1935 թվականից Ստալինգրադի երկրամասի Նիժնի Չերկասյան շրջկոմի առաջին քարտուղար։ Նույն թվականին տեղափոխվել է Ստալինգրադի երկրկոմ՝ մշակութալուսավորման բաժնի վարիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Սարյան ակադեմիա

**Սարյան ակադեմիա**, գեղանկարչական կրթական կենտրոն Հալեպում։ Հիմնադրվել է 1955 թվականին, Զարեհ Գաբլանի (ճարտարապետ, պրոֆեսոր) և Ռ․ Ճեպեճյանի ջանքերով։ Սարյան ակադեմիա կոչվել է երգիծանկարիչ Ալեքսանդր Սարուխանի առաջարկությամբ, ի պատիվ Մարտիրոս Սարյանի։ Սարյան ակադեմիան գլխավորում է Սարյան ակադեմիայի խորհրդանիշը Ռ․ Ճեպեճյանը, գեղարվեստական ղեկավարներն են եղել՝ Զ․ Գաբլանը (1955—1967), այնուհետև Ա․ Զորյանը և Ու․ Դ․ Եազճին։ Ընդունելությունը ազատ է, անկախ տարիքից և ազգային պատկանելությունից։ Սովորողների թիվը՝ 25-30 (մեծամասնությունը՝ հայեր, կան նաև արաբներ և այլ օտարազգիներ)։ Ակադեմիան կազմակերպում է հայ արվեստին նվիրված դասախոսություններ (նաև Դամասկոսում և Սիրիայի հայաշատ կենտրոններում), իր սաների ցուցահանդեսներ, հրատարակում գրքեր և ալբոմներ։ Հյուրընկալել է հայ նշանավոր նկարիչների (Ա․ Սարուխան, Ա․ Զորյան, Արմիս, Օ․ Ավետիսյան, Պ․ Կիրակոսյան, Գառզու, Ք․ Թոփալյան, Ա․ Կալենց և ուրիշներ)։ 1981 թվականին Հալեպում միատեղ նշվել են Սարյան ակադեմիայի 25-ամյակը և Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան 100-ամյակը (այս առիթով լույս է տեսել Սարյան ակադեմիայի հուշամատյան)։

Կատեգորիա:Հալեպի արվեստի կրթօջախներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Նեյրոլեպտիկ դեղամիջոցներ

**Նեյրոլեպտիկ դեղամիջոցներ** (նեյրո․․․ և հուն․ληπίικός — ընկալունակ), նեյրոպլեգիկ դեղամիջոցներ, մեծ տրանկվիլիզատորներ, նյարդային համակարգի գործունեությունն ընկճող դեղանյութերի խումբ։ Օժտված են ընդհանուր հանգստացնող ազդեցությամբ․ հիվանդը շրջապատի նկատմամբ դառնում է անտարբեր, ընկնում է շարժողական ակտիվությունը, կմախքային մկանների տոնուսը, թուլանում վեգետատիվ նյարդային համակարգի ռեակտիվությունը։ Նեյրոլեպտիկ դեղամիջոցները ուժեղացնում են նարկոտիկ, քնաբեր, ցավը հանգստացնողն անզգայացնող դեղամիջոցների ազդեցությունը, թուլացնում նյարդային համակարգի խթանիչների (կոֆեին, ֆենամին և այլն) ներգործությունը։ Նեյրոլեպտիկ դեղամիջոցները հիմնականում օգտագործում են մի շարք հոգեկան հիվանդությունների (շիզոֆրենիա, պսիխոզներ, զառանցանք, հալյուցինացիա, վախ և այլն) դեպքում։ Նեյրոլեպտիկ դեղամիջոցների ազդեցության մեխանիզմը դեռես լրիվ ուսումնասիրված չէ, սակայն հայտնի է, որ դրանք ազդում են սինապսներում նյարդային ազդակների հաղորդման վրա, ընկճում են գլխուղեղի ցանցանման գոյացության ակտիվացնող ազդեցությունը կեղևի վրա, իջեցնում մեդիատորների ակտիվությունը և այլն։ Առավել կիրառական նեյրոլեպտիկ դեղամիջոցներն են ֆենոթիազինի (ամինազին, մեպազին, պրոպազին, տրիֆթազին, էտապերազին), բուտիրոֆենոնի (հալոպերիդոլ, դրոպերիդոլ), թիոքսանտենի, ինդոլի ածանցյալները և այլն։ Նեյրոլեպտիկ դեղամիջոցները լայնորեն կիրառվում են նաե անեսթեզիոլոգիայում, ներքին հիվանդությունների (հիպերտոնիկ, խոցային, հղիության թունավորումներ և այլն) բուժման նպատակով։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Նռնակ

250px|մինի|Նռնակ
**Նռնակ**, պայթյունի դեպքում առաջացող բեկորներով և հարվածային ալիքով հակառակորդի կենդանի ուժի ու մարտական տեխնիկայի ոչնչացման համար նախատեսված զենքի տեսակ։ Նռնակները արձակում են հրանոթից, նռնականետից կամ նետում են ձեռքով։ Նռնակը բաղկացած է մետաղական իրանից, պայթուցիկ նյութի լիցքից ն պայթուցիչից։ Տարբերում են հարվածային գործողության (խոչընդոտի հանդիպելիս պայթող) և դիստանցիոն (հետագծի որոշակի կետում պայթող) նռնակներ։ Ձեռքի նռնակները ունեն ձեռքի հակահետևակային նռնակներ
* 1․ ապահովիչ պահանակի օղակ,
* 2․ բռնկիչի ձգանի լծակ,
* 3․ իրան,
* 4․ պայթուցիկ լիցք․
* 5․ բռնկիչ տարբեր ձևեր,
0,3—1,2 կգ զանգված պայթելիս գոյացնում են մինչև 3 հազար բեկոր։ Դրանց ոչնչացնող ազդեցության շառավիղը 5—200 մ է։ Ըստ նշանակման լինում են հակահետևակային, հակատանկային և հատուկ (քիմիական, ծխասփյուռ, հրկիզող) ձեռքի նռնակներ։ Հրետանային նռնակներին հաճախ անվանում են արկեր։ Հրացանային նռնականետերից արձակվող նռնակները (տրամաչափը՝ 60—80 մմ, զանգվածը՝ մինչև 1 կգ) բաժանվում են բեկորայինի և զրահահարի։ Ձեռքի նռնականետներից արձակվող նռնակները (տրամաչափը՝ 40—90 մմ, զանգվածը՝ 0,2— 5 կգ) բաժանվում են զրահահարի և բեկորաֆուգասայինի։ Կան ուսումնական նռնակներ։

Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նռնակներ
Նեյտրոնային կլանիչներ

**Նեյտրոնային կլանիչներ**, նեյտրոնների կլանման մեծ ունակություն ունեցող նյութեր։ Միջուկային ռեակտորում Նեյտրոնային կլանիչները մեծացնում են նեյտրոնների կլանումը և տրոհվող նյութի անհրաժեշտ բեռնավորումը։ Այդ պատճառով, որպես կոնստրուկտիվ նյութեր, դանդաղեցուցիչ և ջերմակիր օգտագործում են կլանման փոքր կտրվածք ունեցող նյութեր։ Այրման ընթացքում որպես տրոհման արգասիքներ առաջանում են նեյտրոնային կլանիչները, որոնցից առավել վնասակար են Xe{}^{135}_{54} և Sm{}^{62}_{149}։ Այս բեկորների կուտակումը խիստ իջեցնում է ռեակտորի ռեակտիվությունը, և տեղի է ունենում ռեակտորի թունավորում։ Մյուս կողմից նեյտրոնային կլանիչները օգտագործում են ռեակտորի կառավարման (շղթայական ռեակցիան հաստատուն մակարդակի վրա պահելու, ավելցուկային նեյտրոնները կլանելու, ռեակցիան արագորեն դանդաղեցնելու) համար, որպես այդպիսիք կիրառվում են բոր, կադմիում, հաֆնիում և այլն, երբեմն՝ նաև ջերմակրում լուծված բորաթթու։

Կատեգորիա:Միջուկային տեխնոլոգիա
Հեքիաթների հեքիաթ (մուլտֆիլմ)

**«Հեքիաթների հեքիաթ»,** Յուրի Նորշտեյնի մուլտիկպլիկացիոն ֆիլմն է։ Անվանումը Նազիմա Խիտմետի "Հեքիաթների հեքիաթ" ստեղծագործությունից։ Ֆիլմում օգտագործված են Բախի և Մոցարտի աշխատանքները, ինչպես նաև երեսունականների հանրաճանաչ երաժշտություններ։

## Ստեղծողները

## Մրցանակներ
* Առաջին մրցանակ Դուշամբեի 18–րդ Համախորհրդային կինոֆեստիվալում՝ 1980 թվ․ 
* 1980 թվականին Գրան–Պրի ՄԿՖ (МКФ) մրցանակ Լիլլեում՝ Ֆրանսիա
* Միջազգային հավելավճար՝ 1980
* Նորդի դեպարտամենտի հավելավճար՝ 1980
* Օբերխաուզենի միջազգային կինոակումբի կողմից մրցանակ՝ 1980
* «Գրան–Պրի» Զագրեբի V МКФ–ում՝ 1980
* Օտտավայում հավելավճար՝ 1980
* 1984 թվականին Լոս–Անջելեսում անցկացված միջազգային հարցումների արդյունքում ճանաչվել է «Բոլոր ժամանակների լավագույն անիմացիոն ֆիլմ» 
*2003 թվականին Տոկիոյում անցկացված 150 լավագույն անիմացիոն ֆիլմերը բոլոր ժամանակների՝ աշխարհում և Տոկիոյում, ստացել է «Անիմացիոն ֆիլմ համար երկու» մրցանակը(առաջին տեղում Նորշտեյնի «Ոզնին մշուշում» ֆիլմը)

## Երաժշտություն
* Բախի 1, № 8 es-moll (BWV 853) կլավիրը, Ռիխտերի կատարմամբ
* Մոցարտի № 4 in G major, II Andante (К.41)–ը Ալեքսեյ Լյուբիմովայի կատարմամբ
* «Հոգնած արև» – Յեժի Պետերսբուրգսովի «Վերջին կիրակին» տանգոյից

## Վերաթողարկում DVD տարբերակով
* Մուլտֆիլմը DVD տարբերակի վրա լույս է տեսել «Masters of Russian Animation Volume 3»–ի կողմից։

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1979 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր գայլերի մասին
Կատեգորիա:Ռուսերեն մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Կատեգորիա:1979 մուլտֆիլմեր
Բրոդվեյ (փողոց)

**Բրոդվեյ** (), Նյու Յորքի ամենաերկար փողոցի անվանումը (ավելի քան 25 կմ), ձգվում է Մանհեթենով, Բրոնքսով և շարունակվում է հյուսիսային փոքրիկ քաղաքներով մինչև Նյու-Յորքի Օլբանի քաղաքը։ Նյու-Յորքի խոշոր փողոցներից հնագույնը, սկիզբ է առնում Նոր Ամստերդամ կոչվող բնակավայրից։ Անվանումը՝ «լայն փողոց» () տրվել է Նոր Նիդերլանդների նահանգապետ Պյոտր Մինեյտայի կողմից։ Նոր Նիդերլանդների՝ Անգլիային անցնելուց հետո 1667 թվականին այն բառացի թարգմանվել է անգլերեն և վերածվել Broadway–ի։

Իրականում Նյու–Յորքում Բրոդվեյ անունով չորս փողոց կա։ Այս անունով փողոցներ կան նաև Բրուկլինում, Կվինսեում, Ստատեն–Այլենդում։ Սակայն լայն ճանաչում ունեցավ հատկապես մանհեթենյան Բրոդվեյը։

Բրոդվեյ փողոցը խախտում է Մանհեթենի հատակագիծը։ Ինչպես Նյու–Յորքի շատ այլ փողոցներ, այն միակողմանի է։ Բրոդվեյն անվանում են բիզնեսի փողոց, քանի որ այնտեղ են գտնվում մեծ քանակությամբ գրասենյակներ և ձեռնարկություններ։

Բրոդվեյը գտնվում է հայտնի Թատերական թաղամասում, այդ պատճառով փողոցը դարձել է ամերիկյան թատերական արվեստի հոմանիշը։ Բրոդվեյը նաև ամենահեղինակավոր տոնավաճառների փողոցն է։ Այն ցուցահանդեսները, որոնց չի հաջողվում գտնվել Բրոդվեյում, կոչվում են «Օֆֆ–Բրոդվեյ»։ Բրոդվեյում է գտնվում հայտնի Մետրոպոլիտեն օպերա թատրոնը։

## Պատմություն
Սկզբում Բրոդվեյը արահետ էր, որը գալարվում էի ճահիճների և Մանհեթենի լեռների արանքով։ Հոլանդական եկվորների շնորհիվ արահետը շուտով դարձավ կղզու գլխավոր ճանապարհը՝ ձգվելով Նոր Ամստերդամից մինչև հարավային ափ։ Այս փողոցի մասին 1642 թվականին հոլանդացի հետազոտող և բիզնեսմեն Դեյվիդ դե Վրիզը հիշատակել է իր ուղեգրություններում։ Հոլանդացիները անվանում էին այն «Heerestraat», որը թարգմանաբար նշանակում է «լորդերի փողոց»։ 18–րդ դարի կեսերին փողոցի մի մասը, այն, որ այսօր հայտնի է Ներքին Մանհեթեն անունով, կոչվում էր Գրեյթ Ջորջ–Սթրիթ։ Հետագայում փողոցի մյուս հատվածները կրեցին տարբեր անվանումներ, բայց 1899 թվականի փետրվարի 14–ից ամբողջ փողոցը կրում է Բրոդվեյ անունը։

## Ուղղությունը
250px|մինի
Բրոդվեյը ձգվում է ամբողջ Մանհեթենով, Բոուլինգ–Գրին պուրակից մինչև կղզու հյուսիսային ծայրը։

## Մեջբերումներ Բրոդվեյի վերաբերյալ

## Տես նաև
* Բրոդվեյի թատրոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մանհեթենի փողոցներ
Արա Արուշ

**Արա Արուշ** (ծնվ․՝ հունվարի 7, 1974 թ․, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ), հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր։ 1999 թվականից նկարահանել է տեսահոլովակներ։ Հիմնադրել է «Digidez Studio» և «KenigArts Pictures» ընկերությունները։ Ռուսաստանի և Հայաստանի քաղաքացի է։

## Կենսագրություն
Կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր Արա Արուշը ծնվել է 1974 թվականին՝Ստեփանակերտում։ 1999-ից նկարահանել է տեսահոլովակներ։ Հիմնադրել է «Digidez Studio» և «KenigArts Pictures» ընկերությունները։ Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի քաղաքացի է։
«Որսորդը» նրա ռեժիսորական դեբյուտն է, որը ցուցադրվել է մի շարք հայտնի կինոփառատոներում, այդ թվում՝ 66-րդ Կաննի միջազգային կինոփառատոնի «Կարճամետրաժ ֆիլմերի անկյուն» ծրագրում (2013 թ.), Մումբայի «Ջագրան» (Հնդկաստան, 2013 թ.), Մերիլենդի «Ֆրեդերիկ» (ԱՄՆ, 2013 թ.), երևանյան «Ոսկե ծիրան» (Հայաստան, 2013 թ.), իսպանական «Բադալոնա» («Լավագույն դերասան» մրցանակ, 2013 թ.), Հնդկաստանի «Լեյքսիթի կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոն» («Լավագույն արտասահմանյան կարճամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգ, 2013 թ.), Մանհեթենի միջազգային (2014 թ.) և Ֆլորիդայի Tally Shorts (ֆավորիտ ֆիլմերի 2-րդ մրցանակ, 2014 թ.) կինոփառատոներում և Փարիզում «European Independent Film Festival»-ում։

## Ֆիլմագրություն
#### Սցենարական աշխատանք`
 
* «Որսորդ», կարճամետրաժ ֆիլմ, դրամա
* «Русский лось», կարճամետրաժ ֆիլմ, պատերազմական դրամա, տրագիկոմեդիա
* «Հատուցում», լիամետրաժ ֆիլմ, էքշն, սև կատակերգություն .
* «Վերադարձ», լիամետրաժ ֆիլմ, ֆենտեզի, դրամա
* «ЗГД-9», լիամետրաժ ֆիլմ, թրիլեր, սարսափ (2006 թ.-ին «Սինոփսիս» ամսագրի կողմից արժանացել է «Լավագույն սցենար» մրցանակին),
* «Братство пятиконечной звезды», հեռուստաֆիլմ.
* «Բումերանգ», լիամետրաժ ֆիլմ, կոմիքս, էքշն, մարտարվեստ
* «Բաշիբոզուկ», լիամետրաժ ֆիլմ, պատմական դրամա, էքշն
* «Փոքրիկ վիշապ», լիամետրաժ ֆիլմ, էքշն, մարտարվեստ, սպորտային, մանկական
* «Նշանադրություն» - լիամետրաժ ֆիլմ, կատակերգություն

#### Ռեժիսորական աշխատանք`
* «Որսրոդ», կարճամետրաժ ֆիլմ
* «Փոքրիկ վիշապ», ընթացիկ նախագիծ
* «Վերադարձ», անավարտ աշխատանք
* «Հատուցում», անավարտ աշխատանք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ara Arush IMDb http://www.imdb.com/name/nm5608260/,
* «Որսորդը» ֆիլմը նվիրված է մայրերին https://www.aravot.am/tag/%D5%A1%D6%80%D5%A1-%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B7/ 
* Hayojax- Ara Arush http://hayojax.am/hy/shows/h1-tv/meronq/8202/ara-arush.html
* Ara Arush- panorama http://www.panorama.am/am/culture/2014/01/25/a-arush/
* Ara Arush- gaiff http://www.gaiff.am/en/1372686470/mode/director 
* armradio-Ara Arush http://www.armradio.am/hy/2013/07/27/%D5%B8%D6%80%D5%BD%D5%B8%D6%80%D5%A4-%D6%86%D5%AB%D5%AC%D5%B4%D5%A8-%D5%B7%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A7-%D5%AB%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%B7%D5%A1%D5%BE/
* Արա Առուշի «Փոքրիկ վիշապ» ֆիլմը կնկահարահանվի Հոլիվուդում
* Արա Առուշի «Որսորդը» հաղթող է ճանաչվել Ֆլորիդայում անցկացված Tally Shorts կինոփառատոնում http://www.slaq.am/arm/news/181784/
* «Փոքրիկ վիշապը» սաղմնավորվում է http://imyerevan.com/hy/culture/view/5961 
* Ֆեյսբուքյան պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Նուբիացիներ

**Նուբիացիներ**, ժողովուրդ։ Բնակվում են Նեղոսի ափերին, հյուսիսային Սուդանում, ինչպես նաև հարավային Եգիպտոսում (ընդհանուր թիվը՝ մոտ 5 մլն), մասամբ՝ Կորդոֆանի լեռներում։ Խոսում են նուբիերեն։

Հին Նուբիայի բնակիչների հետնորդներն են։ 6—14-րդ դարերում եղել են քրիստոնյաներ, այնուհետև ընդունել են իսլամ։ Զբաղվում են հողագործությամբ (ցորեն, գարի, բամբակ և այլն), անասնապահությամբ (ուղտ, ձի, էշ և այլն), արհեստներով ու առևտրով, մշակում փյունիկյան արմավենի, աշխատում ձեռնարկություններում ու բամբակի պետական ցանքատարածություններում։

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Սիրո կամուրջ

**«Սիրո կամուրջ»,** հայկական մյուզիքլ երիտասարդների մասին։ Պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 4-ին և 5-ին Հակոբ Պարոնյանի անվան պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։

## Բովանդակությունը
Մյուզիքլի գլխավոր հերոսը երաժիշտ է. նա ցանկանում է հաղթել երաժշտական մրցույթում և ըմբոշխնել իր սիրո բերկրանքը։ Սակայն երազանքների իրագործման ճանապարհին բախվում է կյանքի անարդարություներին և թևաթափ լինում… Մտորումների խաչմերուկում նա ծանոթանում է թափառական մի աշուղի հետ, ում բոլորը վարպետ են կոչում։ Նա նկատում է, որ թեև հերոսը երաժիշտ է, սակայն չի ընմբռնում երաժշտության ոգին… Հենց նա էլ հերոսին քաջալերում է շարունակել պայքարել՝ իր սիրո ու հաղթանակի համար։ Վարպետը նրան աշուղական երաժշտության հետ է ծանոթացնում, ինչի շնորհիվ հերոսը նորովի է նայում իր արվեստին, և մրցույթին մասնակցում է ոչ թե կիթառով, այլ քյամանչայով։

## Այլ տեղեկություններ
«Սիրո կամուրջ» մյուզիքլը նվիրվում է աշուղ Սայաթ-Նովայի ծննդյան 300- ամյակին։ Մյուզիքլում հնչում է Սայաթ-Նովայի ժամանակակից գործիքավորմամբ ստեղծագործություններից մեկը։

## Գործող անձնինք

## Երաժիշտներ
* The Beautified Project խումբ
* «Նռան գույնը» երաժշտական խումբ
* Կիթառ՝ Արսեն Օհանջանյան
* Բաս կիթառ՝ Գուրգեն Ղազարյան
* Ստեղնաշարային գործիքներ՝ Արման Փեշտմալջյան
* Հարվածային գործիքներ՝ Մովսես Ղազարյան

## Պարողներ
* Անահիտ Գինոսյան
* Անի Նիկոյան
* Արկադի Աթասունցով
* Արմեն Ալեքսանյան
* Գայանե Խաչատրյան
* Գարիկ Ալեքսանյան
* Գևորգ Վերդյան
* Դիանա Հայրապետյան
* Էլեն Ղուկասյան
* Կարեն Խաչատրյան
* Կարեն Օհանյան
* Հովհաննես Սարգսյան
* Մարիա Չանդիրյան
* Միլենա Ոսկանյան
* Մոնիկա Գաբրիելյան
* Նարեկ Մարտիրոսյան
* Ռոբերտ Խաչատրյան
* Սաթենիկ Խաչատրյան
* Քրիստինե Վիրաբյան

## Հեղինակներ
* Նախաձեռնող և իրականացնող՝ Արտ Թիմ և Շարմ Հոլդինգ
* Նախագծի տնօրեն՝ Վահան Թովմասյան
* Նախագծի համակարգող՝ Իզաբելլա Մանասարյան
* Երաժշտական ղեկավար՝ Արա Թորոսյան (Մուրզո)
* Երաժշտական պրոդյուսեր՝ Արթուր Ասատրյան
* Գործադիր պրոդյուսեր՝ Արմեն Համբարձումյան
* Պրոդյուսեր՝ Կարեն Ղազարյան
* Գլխավոր պրոդյուսեր՝ Ռուբեն Ջաղինյան
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Վահան Բադալյան
* Սցենարի հեղինակներ՝ Հակոբ Ռուբինյան, Վահրամ Սահակյան
* Խոսքերի հեղինակներ՝ Անիտա Հախվերդյան, Էմմա Ասատրյան, Գրիգոր Կյոկչյան, Քրիստ Մանարյան
* Բեմադրող պարուսույց՝ Վալերի Արխիպով

## Մրցանակներ
2014 թվականին «Սիրո Կամուրջ» մյուզիքլը հաղթող է ճանաչվել և մրցանակի արժանացել Luxury ամսագրի «Տարվա մարդիկ» մրցանակաբաշխության «Լավագույն մյուզիքլ» անվանակարգում։

## Արտաքին հղումներ
* Մյուզիքլ՝ նվիրված Սայաթ-Նովայի ծննդյան 300- ամյակին
* «Սիրո կամուրջ» մյուզիքլի պրեմիերան 
* «Սիրո կամուրջ» մյուզիքլի պրեմիերան. տեսանյութ
* Վլադիմիր Բարխոյանը, Անի Լուպեն ու Մարթա Կիրակոսյանը՝ «Սիրո կամուրջ» մյուզիքլի և իրենց կերպարների մասին

Կատեգորիա:Հայկական թատրոն
Նուկլեոզիդներ

**Նուկլեոզիդներ** ազոտային հիմքի մնացորդից և ածխաջրից՝ ռիբոզից (ռիբոնոլկլեոզիդներ) կամ դեզօքսիռիբոզից (դեզօքսիռիբոնուկլեոզիդներ) կազմված միացություններ։ Նուկլեոզիդը կարելի է դիտել որպես նուկլեոտիդներից ֆոսֆորական թթվի մնացորդի անջատման արդյունք։ Նուկլեոզիդների մոլեկուլներում ածխաջրի առաջին ածխածնային ատոմը P-գլիկոզիդային կապով միացած է պուրինային կամ պիրիմիդային հիմքի ազոտին։ Նուկլեոզիդները ազատ վիճակում փոքր քանակությամբ պարունակվում են տարբեր կենսաբանական օբյեկտներում։ Բնական նուկլեոզիդի հիմնական զանգվածը մտնում է նուկլեոտիդների և նուկլեինաթթուների կազմության մեջ։

Կատեգորիա:Նուկլեոզիդներ
Լեոնիդ Ներսիսյան

**Լեոնիդ Ներսեսի Ներսիսյան** (), խորհրդային կուսակցական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1945)։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1951)։ 1951-1962 թվականներին աշխատել է Երևանի էլեկտրատեխնիկական գործարանում (արտադրամասի պետի տեղակալ, պետ, գլխավոր ինժեներ)։ 1961-1965 թվականներին Ներսիսյանը եղել է Երևանի էլեկտրաշարժիչների գործարանի տնօրենը, 1965-1974 թվականներին՝ Երևանի Լենինյան շրջխորհրդի գործկոմի նախագահը, 1974-1975 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի Լենինյան շրջկոմի առաջին քարտուղարը։ 1975-1985 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի առաջին քարտուղարը, ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամ։

Եղել է նաև ԽՍՀՄ 10 և ՀԽՍՀ 7-9 գումարումների Գերագույն խորհրդի պագամավոր, ԽՄԿԿ 25-26 համագումարների պատգամավոր։ Պարգևատրվել է «Հոկտեմբերյան հեղափոխության», Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի շքանշաններով և մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Վարագ Առաքելյան

**Վարագ Դավթի Առաքելյան** (), խորհրդահայ լեզվաբան, հայերենագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1960), պրոֆեսոր (1973)։

## Կենսագրություն
Վարագ Առաքելյանը ծնվել է 1910 թվական հոկտեմբերի 1-ին Ելկավան (այժմ՝ Կոտայք) գյուղում։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Երևանի պետական համալսարանում, 1944 թվականին ստացել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի, 1960 թվականին՝ դոկտորի գիտական աստիճան, իսկ 1973 թվականին դարձել է պրոֆեսորի։ 1958-1984 թվականներին եղել է ՀՍՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտի հայոց լեզվի պատմության բաժնի վարիչ։

Վարագ Առաքելյանն զբաղվել է ժամանակակից գրական արևելահայերենի կառուցվածքի ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև բառարանագրության, ոճաբանության, հայոց լեզվի պատմության հարցերով։

Վարագ Առաքելյանը կազմել է «Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարանի» երկրորդ հատորը, գրաբարից աշխարհաբարի է վերածել Մովսես Կաղանկատվացու «Պատմություն Աղվանից աշխարհի» գիրքը։

Վարագ Առաքելյանը մահացել է 2000 թվականի օգոստոսի 7-ին։

## Երկեր
* Գրաբարի հոլովումը և խոնարհումը, Երևան, 1945։
* Գրաբարի հատընտիր, Երևան, 1946։
* Ավ. Իսահակյանի պոեզիայի բառապաշարի ոճաբանական առանձնահատկությունները, Երևան, 1954։
* Ժամանակակից հայերենի հնչյունաբանություն, Երևան, 1955։
* Ժամանակակից հայերենի հոլովների և հոլովական կապակցությունների իմաստային առումները, Երևան, 1957։
* Հայերենի շարահյուսություն, հ. 1-2, Երևան, 1958-1964։
* Հայոց լեզվի շարահյուսության ներածություն, Երևան, 1959։
* Հայերենի պարբերույթը, Երևան, 1968։
* Գր. Նարեկացու լեզուն և ոճը, Երևան, 1975։
* Հայոց լեզու, մաս 1, պրակ Ա (հեղինակակից), Երևան, 1980։
* Ակնարկներ հայոց գրական լեզվի պատմության, Երևան, 1981։
* V դարի հայ թարգմանական գրականության լեզուն և ոճը, Երևան, 1984։

## Գրականություն
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Ե., 1987, էջ 49-50։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայերենագետներ
Մարցելի Նենցկի

**Մարցելի Վիլհելմովիչ Նենցկի** (, ), կենսաքիմիկոս և մանրէաբան։ Ազգությամբ լեհ։

## Կենսագրություն
1870 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանը։ 1877-1891 թվականներին՝ Բեռնի համալսարանի պրոֆեսոր, 1891 թվականից՝ Պետերբուրգի փորձառական բժշկագիտության ինստիտուտի քիմիայի բաժնի վարիչ։ Ուսումնասիրել է միզանյութի սինթեզն օրգանիզմում, ցույց տվել լյարդի դերն այդ պրոցեսում և առաջարկել (Ի․ Պավլովի հետ համատեղ) կաթնասունների օրգանիզմում սինթետիկ միզանյութի առաջացման տեսություններից մեկը։ Պարզել է հեմի քիմիական կառուցվածքը, տվել (լեհ քիմիկոս Լ․ Մարխլևսկու (Լ․ Marchlewski, 1869-1946 թթ.) հետ միասին) հեմոգլոբինի և քլորոֆիլի քիմիական ազգակցությունը։ Մշակել է եղջերավոր անասունների ժանտախտի դեմ պայքարի մեթոդներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Լեհ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լեհ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ գիտնականներ
Կատեգորիա:Լեհ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա