Մոսկվայի մարզի ռազմահայրենասիրական թանգարան

**Մոսկվայի մարզի ռազմահայրենասիրական թանգարան** (նախկինում*՝ «T-34 տանկի պատմության» թանգարանային հուշահամալիր*), աշխարհի միակ ռազմապատմական թանգարանը, որն ամբողջությամբ նվիրված է սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի կոնկրետ մոդելին՝ 20-րդ դարի լեգենդար «T-34» տանկին։

Թանգարանը հիմնադրել է Լարիսա Վասիլևան (Կուչերենկո)՝ Խորհրդային միության կոնստրուկտոր-ինժեներ և տանկաշինարար Նիկոլայ Կուչերենկոյի դուստրը։ Թանգարանը բացվել է 2001 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։ 1941 թվականին այդ օրը Լոբնենսկի գծից սկսվել է խորհրդային զորքերի հակահարձակումը Մոսկվայի ճակատամարտում։

## Ստեղծման պատմություն
մինի|250x250փքս|Պատվանդանին T-34 տանկն՝ արտադրված 1942 թվականին
Պաշտոնական թանգարանի կայքի տվյալներով` 1976 թվականին գրող և բանաստեղծուհի Լարիսա Վասիլևան (Կուչերենկո)՝ Խորհրդային Միության ինժեներ-կոնստրուկտոր, տանկաշինության մասնագետ Նիկոլայ Կուչերենկոյի դուստրը, որը մասնակցել է T-34 տանկի ստեղծմանը՝ հոր մահից առաջ խոստացել է նրան գիրք գրել մարտական մեքենայի ստեղծման մասին։ 7 տարի անց՝ 1983 թվականին վետերան-տանկաշինարարների և տանկիստների երկար որոնումների և բազմաթիվ հանդիպումների արդյունքում լույս է տեսել նրա «Գիրք Հոր մասին» վերնագրով վեպ-հուշագրությունը։ Գիրքը մեծ արձագանք է առաջացրել այն մարդկանց շրջանում, որոնք ինչ-որ կերպ կապված են եղել T-34 տանկի հետ։ Լարիսա Նիկոլաևնան ստացել է բազմաթիվ արձագանքներ և նամակներ՝ հուշերով, լուսանկարներով և փաստաթղթերով։

Տեսնելով հավաքած նյութերը՝ գրող և Պուշկինի «Միխայլովսկոե» պետական թանգարան-պահպանորդի տնօրեն Սեմյոն Գեյչենկոն Լարիսային խորհուրդ է տվել թանգարան հիմնել։

1985 թվականի մայիսի 2-ին թանգարանը ընդունել է իր առաջին այցելուներին։ Թանգարանը շուտով մեծ ճանաչում է ձեռք բերել, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս։ Լարիսա Նիկոլաևնան սկսել է ավելի ու ավելի շատ նոր նամակներ ստանալ, զգալիորեն ընդլայնվել է սիրողական թանգարանի հավաքածուն։

Սովետական միության կրկնակի հերոս, զրահատանկային զորքերի մարշալ Միխայիլ Կատուկովի այրու՝ Եկատերինա Կատուկովայի հետ հանդիպումներից մեկում է առաջացել գաղափար՝ T-34 տանկի պատմության պաշտոնական թանգարան հիմնելու մասին։ 2000 թվականին Լարիսա Վասիլևան դիմել է Մոսկվայի քաղաքապետ Յուրի Լուժկովին և Մոսկվայի մարզի նահանգապետ Բորիս Գրոմովին՝ նման թանգարան ստեղծելու խնդրանքով։ Նրանց աջակցության շնորհիվ շուտով հիմնադրվել է թանգարանը, իսկ բացումը տեղի է ունեցել 2001 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։ 1941 թվականի այդ օրը Մոսկվայի ճակատամարտի շրջանակներում սկսվել է Լոբնենսկի գծի խորհրդային հակահարձակումը։ Լարիսա Վասիլևան դարձել է թանգարանի տնօրեն, որը ստեղծվել է որպես Լոբնյա քաղաքում գործող քաղաքային մշակութային հաստատություն։

Թանգարանի նախնական ցուցադրության մեջ իրենց ներդրումն են ունեցել  նաև Մոսկվայի, Լոբնիայի, Դոլգոպրուդնիի, Միտիշչիի, Նիժնի Տագիլի, Խարկովի պետական և քաղաքային մարմինները, ձեռնարկությունները և հասարակական կազմակերպությունները, ինչպես նաև Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության զրահատանկային վարչության ղեկավարները։

Մի քանի տարիների ընթացքում թանգարանը մեծ հանրաճանաչություն է ձեռք բերել և դարձել է Մոսկվայի կառավարության և Մոսկվայի մարզի կառավարության տարբեր պաշտոնական ռազմա-պատմական և հիշատակի հարգման միջոցառումների վայր։ Թանգարան այցելել են դիվանագետներ, օտարերկրյա պատվիրակություններ, ինչպես նաև ուսանողներ և դպրոցականներ Ռուսաստանի տարբեր շրջաններից և ԱՊՀ երկրներից։

2005 թվականին փոխվել է հիմնադիրների կազմն ու թանգարանի կարգավիճակը։ Լոբնյա քաղաքի վարչակազմից բացի, նրա համահիմնադիրներ են դարձել Մոսկվայի մշակույթի վարչությունը (Մոսկվայի կառավարության անունից), Մոսկվայի մարզի մշակույթի նախարարությունը (Մոսկվայի շրջանի կառավարության անունից) և տարածաշրջանային մշակութային և «Ատլանտիս-XXI դար» կրթական հասարակական կազմակերպությունը։ 

Թանգարանի վերակառուցումը նախատեսված է եղել 2014-2015 թվականներին։ Նախագծի հեղինակների մտահղացմամբ՝ այն պետք է վերածվի ժամանակակից սարքավորումներով հագեցած թանգարան-հուշահամալիրի, նոր շենքով, ավտոմոբիլային կայանատեղիով և տրանսպորտային հանգույցով։ Նոր շենքի ճարտարապետական նախագծի մրցույթում հաղթող է ճանաչվել «Մոսպրոեկտ-2» պետական միավորումը։ Աշխատանքների ավարտը եղել է 2015 թվականին։

## Ցուցադրություն
մինի|T-34 տանկի դիզելային շարժիչ V-2
Թանգարանը պարունակում է նյութեր նախագծային խմբերի և անհատների գործունեության մասին, որոնք բացահայտում են խորհրդային T-34 միջին տանկի ստեղծման պատմությունը։ Ներկայացված են նաև մարտական մեքենան ստեղծած և երկար տարիներ գաղտնի մնացած դիզայներների տվյալներն ու անձնական իրերը (Միխայիլ Կոշկին, Ալեքսանդր Մորոզով, Նիկոլայ Կուչերենկո, Եվգենի Պատոն և այլն), «Երեսունչորսում» կռված տանկային հերոսները, ինչպես նաև ներկայացված են նրանց սխրագործություններըՀայրենական մեծ պատերազմի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Առաջին անգամ լուսաբանվել է Մոսկվայի ճակատամարտում Т-34-ի ռազմավարական դերի մասին, հավաքվել են բազմաթիվ հայտարարություններ մարտական մեքենայի և Հայրենական մեծ պատերազմում նրա դերի մասին։ Բացի այդ, թանգարանային տաղավարները ցույց են տվել այն ժամանակվա տարբեր երկրների միջին տանկերի համեմատական բնութագրերը, մանրամասն քննարկվել է T-34 տանկի ստեղծումը և դրա ձևափոխումները, ինչպես նաև T-34-ի «աշխարհագրությունը», որ ինչպես է այն օգտագործվել աշխարհի տարբեր երկրներում։ 

Թանգարանային համալիրի ցուցադրությունը ցուցադրված է շենքում և բաց տարածքում։ Առաջին հարկի ցուցահանդեսը նվիրված է T-34 տանկի ստեղծման և զարգացման պատմությանը։

Բաց տարածքում տեղադրված են ութ տանկ՝ T-34-ի «թոռներն» ու «ծոռները», ինչպես նաև «երեսունչորս»-ի հիման վրա ստեղծված ՍՈՒ-100 ինքնագնաց հրետանային հենակետը։ Նիկոլայ Լեբեդենկոյի անիվավոր տանկի մոդելը թույլ է տվել պատկերացում կազմել «Ցար տանկի» մասշտաբների մասին։

Թանգարանի տարածքում կա հուշահամալիրի հրապարակ, որտեղ տեղադրված է հիշատակի նշան՝ Պյոտր Գերասիմովի հեղինակած խաչը, ինչպես նաև տանկի և դրա սպառազինության առանձին տարրերը խորհրդանշող հատվածներից ստեղծված Զանգակատունը։ Բացի այդ, Մոսկվայի շրջանի Դմիտրովյան ուղղությունը պատմականորեն «տանկային» է։ Այդ տարածաշրջանում ապրել և աշխատել է տանկի առաջին ռուս գյուտարարներից մեկը՝ Վլադիմիր Մենդելեևը (Դմիտրի Մենդելեևի որդին)։ Դմիտրովի անտառապատ գոտում 1917 թվականին փորձարկվել է առաջին ռուսական ծանր տանկը։ Այդ տարածքի գյուղերում Մեծ Հայրենական պատերազմից հետո ապրել են հանրաճանաչ տանկիստներ և տանկաշինարարներ՝ Միխայիլ Կատուկով, Պավել Ռոտմիստրով, Վասիլի Բադանով, Ալեքսեյ Բուրդեյնյի, Նիկոլայ Կուչերենկո, Ալեքսեյ Պարչինսկի, Սերգեյ Անտոնով, Սերգեյ Իվանով և ուրիշներ։

Ընդհանուր առմամբ, 2020 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ թանգարանն ունեցել է 2147 պահեստ։ Ամենաթանկարժեք (եզակի) հավաքածուներում կան տրամապետկերներ, նուրբ նկարներ և տանկային մարտեր պատկերող գեղարվեստական մոդելներ, տարբեր տանկերի նմուշներ, ինչպես նաև որոնողներից և տեղական պատմաբաններից ձեռք բերված գտածոներ (T-34 տանկի բեկորներ)։ Թանգարանի ցուցադրական տարածքը 166,5 մ² է, այգու տարածքը՝ 1,4 հա։
Պատկեր:T-34_Tank_History_Museum.jpg|link=Файл:T-34_Tank_History_Museum.jpg|alt=Музейно-мемориальный комплекс «История танка Т-34», 2008|Թանգարան-հուշահամալիր «T-34 տանկի պատմություն», 2008 թվական
Պատկեր:T-34_Tank_History_Museum_(81-45).jpg|link=Файл:T-34_Tank_History_Museum_(81-45).jpg|alt=Фрагмент внутренней экспозиция музея|Հատված թանգարանի ներքին ցուցադրությունից
Պատկեր:T-34_Tank_History_Museum_(81-4).jpg|link=Файл:T-34_Tank_History_Museum_(81-4).jpg|alt=Фрагмент экспозиции на открытой площадке|Ցուցահանդեսի հատված բաց տարածքում
Պատկեր:T-34_Tank_History_Museum_(81-39).jpg|link=Файл:T-34_Tank_History_Museum_(81-39).jpg|alt=Памятный знак-крест|Հիշատակի նշան-խաչ


## Ծանոթագրություններ

## Թանգարանի կողմից հրապարակված հրատարակություններ
* Электронный документально-исторический сборник музейномемориального комплекса «История танка Т-34». Выпуски 1—10, 2012—2019.
* 
* 
* 
* 
* «Танки Второй мировой войны» (научно-популярный фильм (2 серии), авторы сценария А. Кулясов, И. Желтов) — студия «Крылья России» (правообладатель и производитель) — 2013
* Музейно-мемориальный комплекс «История танка Т-34». Буклет-путеводитель на русском и английском языках — 2012
* Последний рубеж. Полшага до Москвы (Хронология событий в документах) — 2011
* Александр Морозов: уникальные документы, фотографии, факты, воспоминания — 2009
* Михаил Кошкин: уникальные документы, фотографии, факты, воспоминания — 2008
Документально-исторический сборник музейного комплекса «История танка Т-34» — 2008

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:2001 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Թանգարաններ բաց երկնքի տակ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ