Բասել Խարթաբիլ

**Բասել Խարթաբիլ** (), հայտնի է նաև որպես` **Բասել Սաֆադի** (), ), պաղեստինա-սիրիացի բաց կոդով ծրագրավորող։ 2012 թվականի մարտի 15-ին Սիրիայում քաղաքացիական ապստամբության մեկամյա տարելիցին սիրիական կառավարությունը ձերբակալել է Բասելին Դամասկոսի Ադրա բանտում։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 3-ին նրան տեղափոխել են անհայտ վայր, հավանաբար ռազմական դատարանում դատելու նպատակով։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Human Rights Watch-ը և մարդու իրավունքների պաշտպանության 30 այլ կազմակերպություններ նամակ են գրել` պահանջելով բացահայտել Խարթաբիլի գտնվելու վայրը։ Ըստ 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին շրջանառված լուրերի` Խարթաբիլին գաղտնի դատապարտել են մահվան։ 2017 թվականի օգոստոսին պարզվել է, որ Խարթաբիլը մահապատժի է ենթարկվել սիրիական վարչակարգի կողմից 2015 թվականին նրա անհետացումից որոշ ժամանակ անց։

Խարթաբիլը ծնվել է Դամասկոսում, մեծացել Սիրիայում, որտեղ էլ մասնագիտացել է օփեն սորս ծրագրավորման մեջ։ Եղել է ավագ ծրագրավորող (CTO) և Aiki Lab համատեղ հետազոտական ընկերության համահիմնադիր, Սիրիայում հնագիտությանն ու արվեստին նվիրված հրատարակչական և հետազոտական Al-Aous ինստիտուտի ավագ ծրագրավորող։ Սիրիայում Creative Commons նախագծի ղեկավար, մեծ ներդրում ունի Mozilla, Firefox, Վիքիպեդիա, Openclipart, Fabricatorz, և Sharism ծրագրաշարերում ու նախագծերում։ Սիրիայում ապահովել է ինտերնետ, նպաստել առցանց հասանելիության և գիտելիքի տարածմանը սիրիացիների շրջանակում։

Սիրիայի անտիկ Պալմիրա քաղաքի 3D վիզուալ վերակառուցումը Բասելի կատարած վերջին աշխատանքն է։

## Կալանավորում
2012 թվականի մարտի 15-ին Սիրիայի ռազմական հետախուզությունը Դամասկոսի Մազե շրջանում ձերբակալեց Խարթաբիլին։
Այդ օրը նշվում էր Սիրիայի ապստամբության մեկամյակը. Դամասկոսում և երկրի այլ վայրերում կառավարական և հակակառավարական բողոքի ցույցեր էին կազմակերպվել։

Սիրիայի ռազմական հետախուզություն 2015-ը 5 օր շարունակ Խարթաբիլին հարցաքննել և ենթադրաբար խոշտանգել է։ Նրա ձերբակալությունից մեկ շաբաթ անց անվտանգության աշխատակիցները նրան տեղափոխել են տուն, որտեղ նրանք բռնագրավել են Խարթաբիլի համակարգիչները և ֆայլերը։ Այնուհետև նրան տեղափոխվել են հարցաքննության բաժին- 248 9 ամիս։ 2012 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Խարթաբիլը կանգնեց զինվորական դատախազի առջև, որը նրան մեղադրեց Սիրիայի քրեական օրենսգրքի 272-րդ և 274-րդ հոդվածների համաձայն` «թշնամի պետության համար լրտեսության մեջ» մեղադրանքով։ Դրանից հետո Խարթաբիլն ուղարկվեց Դամասկոսի Ադրա բանտ։

2013 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Խարթաբիլի բանտարկության հարցի վերաբերյալ գրավոր պատասխան ստանալու խնդրանքը բարձրացվել է Եվրախորհրդարանի Հանձնաժողովի առջև` նշելով, որ «նրա կամավոր գործը, որն իր բնույթով բռնություն չէր պարունակում, բարձր է գնահատվել սիրիացիների կողմից, և խիստ կասկածելի է, որ նրա ձերբակալությունը մաս է կազմում առցանց համայնքների և բանավեճերի մատչելիության սահմանափակման, Սիրիայում ազատ արտահայտվելու համար»։ 2014 թվականի մարտի 18-ին տպագրվել է Գերագույն հանձնակատար Քեթրին Էշթոնի գրավոր պատասխանը` նշելով, որ «Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության միության բարձրագույն ներկայացուցիչը դատապարտում է Բասսել Սաֆադի Խարթաբիլի շարունակվող ձերբակալությունը, կիսում է մտահոգությունները և սերտորեն աջակցում գործին»։

2015 թվականի ապրիլի 21-ին ՄԱԿ-ի Կամայական կալանավորման աշխատանքային խումբը (WGAD) ընդունեց Խարթաբիլի գործի վերաբերյալ կարծիք` կալանավորումը համարելով «կամայական» և խնդրելով նրան անհապաղ ազատ արձակել։ Խմբի եզրակացության մեջ ասվում էր, որ Խարթաբիլի կալանավորումը խախտել է Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի (ICCPR) 9, 14 և 19 հոդվածները, որոնք Սիրիան վավերացրել էր 1969 թվականին։

## Անձնական կյանք
Խարթաբիլը ձերբակալվել է իրավաբան, իրավապաշտպան Նուրա Ղազիի հետ ամուսանական պայմանագիր ստորագրելուց մի քանի օր առաջ։ Պայմանագիրը ստորագրվել է նույն տարում, երբ Խարթաբիլն արդեն բանտում էր։ Զույգն առաջին անգամ հանդիպել է 2011 թվականի ապրիլին Դոմանում ցույցից վերադառնալուց հետո։

2015 թվականին՝ Վալենտինի օրը, Նուրան հրապարակեց սիրո նամակ, որը նա գրել է Բասելին, որտեղ նկարագրում էր, թե ինչ է տեղի ունեցել Սիրիայում, երբ նա բանտարկվել էր։

## Պարգևներ
2012 թվականին Foreign Policy-ի ամսագիրը իր Լավագույն գլոբալ մտածողները ցուցակում ներառեց Խարթաբիլին Ռիմա Դալիի հետ միասին # 19:

2013 թվականի մարտի 21-ին Խարթաբիլն արժանացել է Index on Censorship-ի թվային ազատության մրցանակին։

Չնայած որ Բասելը գտնվում էր Ադրա բանտում, նա կարողացավ իր երախտագիտությունը հաղորդել Դանա Տրոմեթերի և Ջոն Ֆիլիպսի միջոցով, որոնք ստացան մրցանակը նրա անունից, որտեղ նա ասում է, որ «հարգում է ազատության համար պայքարող բոլոր զոհերին և հատկապես այն երիտասարդներին, որոնք հրաժարվում են զենք կրել և արժանի են այս մրցանակին»։

## Ստեղծագործություններ
### Հնագույն Պալմիրայի մոդելներ
[մինի|Նոր Պալմիրայի նախագծով (#NEWPALMYRA) [Բելի տաճար (Պալմիրա)|Բելի տաճարի թվայնացված վերակառուցում]]
2005 թվականից սկսած Խարթաբիլը սկսեց հավաքել Պալմիրայի հնագույն ճարտարապետական և հնագիտական վայրերի լուսանկարները` քաղաքի վերակառուցման հույսով, օգտագործելով 3D մոդելներ և վիրտուալ տարածություններ։

Նրա ջանքերը դադարեցվեցին, երբ բանտարկվեց, և նրա վաղ աշխատանքներն անհետացան։ 2015 թվականին նրա ընկերներն ու գործընկերները սկսեցին «Նոր Պալմիրա» նախագիծը` այդ երազանքը կյանքի կոչելու համար։ Այդ ժամանակից ի վեր Պալմիրայի ամենահայտնի կառույցներից շատերը մոդելավորվել են, և որոշ կենսաչափական մոդելներ կառուցվել են Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմում ավերված կառույցներից։

2017 թվականի դրությամբ «Նոր Պալմիրա» նախագծի ընթացում լուսանկարած շենքերի ու արձանների մեծ մասը լիովին ոչնչացվել են Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության կողմից։

### Գրականություն և արվեստ
Խարթաբիլը բանտից հարյուրավոր նամակներ է գրել։ Գրել է նույնիսկ այն դեպքում, երբ գտնվում էր Բարձր անվտանգությամբ զինվորական բանտում, որտեղ արգելված էր գրելը։ Բասելը նաև նկարել է ու գրել բանաստեղծություններ։ Մի կարճ ժամանակ իր գրածը տպագրել է մի անանուն բանտային բլոգում և Twitter-ում ընկերոջ միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* #FREEBASSEL 
* Interview with Bassel about the role of Creative Commons in the Arab world (in Arabic)
* Podcast Interview with Bassel and Jon Phillips on hackerspaces and making culture in the Arab world 
* Statement by US Secretary of State, John Kerry

Կատեգորիա:Սիրիացի ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Քոփիրայթի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Սիրիացի բլոգերներ
Կատեգորիա:Սիրիացի բանտարկյալներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիստներ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Սիրիացի հասարակական գործիչներ