1935 թվականի Չինաստանի արժութային բարեփոխում

**1935 թվականի արժութային բարեփոխում,** դրամավարկային քաղաքականություն, որը հայտարարվեց Չինաստանի Հանրապետության Ազգայնական կառավարության կողմից 1935 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Այս բարեփոխումը նշանավորեց արծաթի ստանդարտից հրաժարումը և ոսկու ստանդարտի ընդունումը՝ ներմուծելով Չինական ազգային արժույթը () որպես միասնական ազգային արժույթ։ Բարեփոխման նպատակն էր կայունացնել տնտեսությունը՝ արժութային համակարգը կենտրոնական կառավարության վերահսկողության ներքո ստանդարտացնելու միջոցով։

## Նախապատմություն
### Արծաթի պահանջարկի կտրուկ աճ
1929 թվականի Մեծ ճգնաժամի պատճառով համաշխարհային գյուղատնտեսական գները կտրուկ ընկան՝ սրելով արդյունաբերական և գյուղատնտեսական ապրանքների գների միջև անհամամասնությունը Չինաստանի գյուղական շրջաններում։ Այս անհավասարակշռությունը հանգեցրեց արծաթի հոսքին գյուղական վայրերից դեպի փոքր քաղաքներ և, ի վերջո, դեպի խոշոր քաղաքային կենտրոններ, որոնք այնուհետև բախվեցին կապիտալի ավելցուկի խնդրին։ Երբ Մեծ Բրիտանիայի և Ճապոնիայի նման երկրները հրաժարվեցին ոսկու ստանդարտից և իրականացրին մրցակցային արժեզրկումներ՝ առևտրային խոչընդոտներ ստեղծելու համար, համաշխարհային արծաթի գները սկսեցին աճել։ Այս աճը հանգեցրեց արծաթի զգալի արտահոսքի Չինաստանի արծաթի ստանդարտի վրա հիմնված տնտեսությունից։ 1934 թվականի հունիսին ԱՄՆ-ը ընդունեց արծաթի գնման ակտ, որը լայնածավալ արծաթի գնումների միջոցով կտրուկ բարձրացրեց համաշխարհային արծաթի գները՝ սրելով Չինաստանից արծաթի արտահոսքը։ Արծաթի այս կորուստը հանգեցրեց դեֆլյացիայի, տոկոսադրույքների կտրուկ աճի, գների անկման և վարկի կտրուկ կրճատման։ Տնտեսական լարվածությունը հասավ իր գագաթնակետին 1935 թվականի սկզբին Շանհայում բիզնեսի ձախողումների աննախադեպ ալիքով։ Ազգայնական կառավարությունը սկսեց սահմանափակել արտարժույթի սպեկուլյացիան միայն 1934 թվականի սեպտեմբերին, իսկ հոկտեմբերին սահմանեց արտահանման տուրքեր արծաթի և առևտրային հաշվեկշռի հարկերի վրա։ Սակայն այս միջոցները չկարողացան զսպել արծաթի արտահոսքը՝ արժութային բարեփոխումը և արծաթի ստանդարտից հեռանալը դարձնելով հրատապ առաջնահերթություն։

### Դիվանագիտական ջանքեր
Մինչև 1935 թվականը Չինաստանում գործող օտարերկրյա բանկերն իրավունք ունեին արժույթ թողարկելու։ Քանի որ Չինաստանի ֆինանսական ճգնաժամը հասավ իր գագաթնակետին, Միացյալ Թագավորությունը, Միացյալ Նահանգները և Ճապոնիան ներգրավվեցին դիվանագիտական ջանքերի մեջ՝ Չինաստանի արժութային իրավիճակի նկատմամբ ազդեցություն ձեռք բերելու համար։ Ճապոնիան հետևողականորեն դիմադրում էր Չինաստանին օգնություն տրամադրելուն և դեմ էր Արևմուտքի օգնությանը, քանի որ նպատակ ուներ պաշտպանել իր շահերը Մանջուրիայում, պահպանել հարաբերական խաղաղություն Ազգայնական կառավարության հետ և կանխել Արևմուտքի միջամտությունը չինական գործերին։ Բացի այդ, Ճապոնիան դեռևս վերականգնվում էր Մեծ ճգնաժամից և չուներ միջազգային վարկեր տրամադրելու միջոցներ։ Մեծ Բրիտանիան ուղարկեց տնտեսագետ Ֆրեդերիկ Լեյթ-Ռոսին, ով Շանհայ ժամանեց սեպտեմբերի 21-ին։ Այս առաքելությունը Մեծ Բրիտանիայի ավելի լայն ծրագրի մաս էր՝ պահպանել բարեկամական կապեր ինչպես ԱՄՆ-ի, այնպես էլ Ճապոնիայի հետ։ Բրիտանիան ձգտում էր օգտագործել տնտեսական աջակցությունը՝ Չինաստանին ճնշելու՝ Մանջոուգոյին ճանաչելու համար, միաժամանակ հորդորելով Չինաստանին արծաթ վաճառել ԱՄՆ-ին՝ անգլո-ամերիկյան հարաբերությունները ամրապնդելու համար։ Սակայն ԱՄՆ-ը դեմ էր Բրիտանիայի ծրագրին՝ նոր արժույթը բրիտանական ֆունտին կապելու վերաբերյալ, և Լեյթ-Ռոսի հետագա այցը Ճապոնիա սառը ընդունելության արժանացավ։ Արդյունքում, Բրիտանիայի օգնության ջանքերը ձախողվեցին։ ԱՄՆ-ում ներքին ճնշումները դժվարացնում էին արծաթի քաղաքականության ուղղակի ճշգրտումը, իսկ ներքին տարաձայնությունները բարդացնում էին օգնությանն ուղղված ջանքերը։ Գանձապետարանը կողմ էր Չինաստանին միակողմանի օգնությանը, մինչդեռ Պետքարտուղարությունը կողմ էր Բրիտանիայի հետ համատեղ օգնությանը։ Այս անորոշությունը պահպանվեց մինչև Չինաստանի արժութային բարեփոխումների սկիզբը։

## Չինական արձագանքներ
### Բանկերի վերահսկողություն
Չիանգ Կայ-շեկի համար ֆինանսական ճգնաժամի հիմնական պատճառը արժույթի և ֆինանսական թողարկման մեջ առկա անմիասնությունն էր։ Առանցքային ֆինանսական հաստատությունները, հիմնականում Չինաստանի բանկը և Հաղորդակցությունների բանկը, որոնք վերահսկվում էին հզոր Ցզյանսու-Չժեցզյան ֆինանսական խմբավորման կողմից, դիմադրում էին կառավարության ցուցումներին և հրաժարվում էին լիարժեք համագործակցությունից։ Չիանգը, Սունգ Ցզե-վենի և Հ.Հ. Կունգի հետ, հանդիպեց Հանկոուում 1935 թվականի փետրվարին՝ քննարկելու ֆինանսական հաստատությունների վերահսկողությունը ստանձնելու հարցը։ Մարտին Կունգը հանկարծակի միջամտություն սկսեց Շանհայի բանկային հատվածում, մինչդեռ Սունգը փոխարինեց Չժան Ցզյա'աոյին՝ բանկային անկախության ջատագովին, որպես Չինաստանի բանկի ղեկավար։ Ապրիլին կառավարությունը մեծացրեց իր բաժնետոմսերը՝ Կենտրոնական բանկի, Չինաստանի բանկի և Հաղորդակցությունների բանկի նկատմամբ ավելի մեծ վերահսկողություն սահմանելու համար։ Ազգայնական կառավարությունն այնուհետև ձեռնարկեց քայլեր՝ ավելի փոքր ֆինանսական հաստատությունները վերահսկելու համար, որոնք հայտնի էին որպես «Չորս փոքր բանկեր», ներառյալ Չինաստանի առևտրային բանկը, Սիմինգ բանկը և Չինաստանի արդյունաբերական բանկը։ Նրանք փոխարինեցին բանկերի կառավարիչներին և այս բանկերի թողարկման իրավունքները դրեցին կառավարության վերահսկողության ներքո։ Նույն տարում Սունգը, Դու Յուեսհենգը և Թանգ Շոումինը միացան Շանհայի բանկիրների ասոցիացիայի խորհրդին՝ ստանձնելով ղեկավարությունը Ցզյանսու-Չժեցզյան խմբավորումից։ Մինչև 1936 թվականը նրանք ապահովեցին վերահսկողություն ասոցիացիայի առաջատար բանկերի նկատմամբ, որոնք պահում էին իր անդամների ակտիվների մեծ մասը, ինչը նշանավորեց Շանհայի ֆինանսական անկախության ավարտը կառավարությունից։

### Արծաթի առևտրի սահմանափակում
Արծաթի արտահոսքը զսպելու նպատակով Չինաստանը հարկեր սահմանեց արծաթի արտահանման վրա, ինչը, անկախ մտադրությունից, խրախուսեց մաքսանենգությունը և վատթարացրեց ներքին տնտեսական իրավիճակը։ Հ.Հ. Կունգի հիշողությունների համաձայն՝ նա արժութային բարեփոխումը պլանավորել էր դեռևս ԱՄՆ-ի արծաթի քաղաքականության հայտարարումից ի վեր։ Մինչև հունիս Ազգայնական կառավարությունը հասկացավ, որ Արևմուտքի օգնությունը գուցե չլուծի երկրի խնդիրները, հատկապես, երբ և՛ Մեծ Բրիտանիան, և՛ ԱՄՆ-ը պահանջում էին բարեփոխումների պլանների մանրամասն բացահայտում, իսկ Մեծ Բրիտանիան նույնիսկ նշաններ էր ցույց տալիս Չինաստանի պլանները Ճապոնիային բացահայտելու։ Մինչև հոկտեմբերի վերջը Ֆինանսների նախարարությունը հրաժարվել էր բրիտանական օգնության հույսերից և պատրաստ էր շարունակել բարեփոխումները առանց արտաքին աջակցության։ Ներքին տնտեսական ճգնաժամի հրատապությունը, զուգորդված ճապոնական ագրեսիայի և կառավարումը պահպանելու անհրաժեշտության հետ, արժութային բարեփոխումը դարձրեց պարտադիր։

### Չինական արժույթի միավորում
1935 թվականի նոյեմբերի 3-ին Ազգայնական կառավարությունը որոշեց պարտադրել CNC-ի (Չինական ազգային արժույթի) օգտագործումը՝ սկսած նոյեմբերի 4-ից։ Միայն երեք բանկ՝ Կենտրոնական բանկը, Չինաստանի բանկը և Հաղորդակցությունների բանկը, լիազորվեցին թողարկել այս արժույթը։ Բոլոր պետական և մասնավոր վճարումները, ներառյալ հարկերը, պետք է կատարվեին բացառապես Չինական ազգային արժույթով, իսկ բանկերի կողմից թողարկված մյուս արժույթներն աստիճանաբար շրջանառությունից հանվեցին։ Հրամանագիրը արծաթը հայտարարեց պետական սեփականություն՝ արգելելով արծաթի մասնավոր գործարքները, իսկ խախտողներին սպառնում էր արծաթի պահուստների բռնագրավում։ Անհատները պարտավոր էին սահմանված ժամկետում փոխանակել իրենց արծաթի պահուստները Fabi-ի հետ, իսկ նախկին բոլոր արծաթով կնքված պայմանագրերը պետք է մարվեին Չինական ազգային արժույթով։ Արժույթի կայունությունն ապահովելու համար ստեղծվեց Պահուստային կոմիտե՝ CNC-ի ֆինանսական հուսալիությունը կառավարելու և պահպանելու նպատակով։ Սա թույլ կտար թողարկող բանկերին ազատորեն գնել և վաճառել արտարժույթ՝ արժույթի արժեքը կայունացնելու համար։ Իր աջակցող հայտարարության մեջ ֆինանսների նախարար Հ.Հ. Կունգը հաստատեց, որ Կենտրոնական բանկը կկենտրոնանա բացառապես իր կենտրոնական բանկային գործառույթների վրա՝ հանդես գալով որպես «Կենտրոնական պահուստային բանկ»՝ պահելով մյուս բանկերի պահուստային միջոցները և կառավարելով ազգային գանձապետարանը՝ դադարեցնելով կանոնավոր բանկային գործունեությունը։ Կառավարությունը խոստացավ խուսափել գնաճից և պահպանել հարկաբյուջետային հաշվեկշիռը։ Հանրային մտահոգությունները փարատելու համար Ֆինանսների նախարարությունը հայտարարեց, որ կենտրոնացված պահուստները կկանխեն բանկային վազքերը, կամրապնդեն արժույթի թողարկումը, կբարձրացնեն ֆինանսական հատվածի կայունությունը և կապահովեն, որ Fabi-ն մնա ապահովված արծաթով՝ այդպիսով պաշտպանելով գնաճից։

## Հետևանքներ
1935 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ արժութային բարեփոխումից մեկ օր առաջ, Ազգայնական կառավարությունն անսպասելիորեն տեղեկացրեց օտարերկրյա դիվանագետներին իր սպասվող բարեփոխման մասին։ Բրիտանացի ներկայացուցիչ պարոն Ֆրեդերիկ Լեյթ-Ռոսը ամերիկացի պաշտոնյաներին հայտնեց, որ ինքը չի ղեկավարում Չինաստանի բարեփոխումները, սակայն ընդունեց, որ չինական պլանն ընդհանուր առմամբ հուսալի է։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Հենրի Մորգենթաու Կրտսերը հասկացավ, որ Չինաստանը նախաձեռնությունն իր ձեռքն է վերցրել, ինչը անխուսափելի է դարձնում Չինաստանի և ԱՄՆ-ի միջև արտարժույթի վերաբերյալ համաձայնության հասնելը։ Թեև նա ցանկանում էր աջակցել Չինաստանին, Մորգենթաուն նաև ցանկանում էր, որ նոր արժույթը կապվեր ԱՄՆ դոլարին։

CNC բարեփոխումների հանկարծակի հայտարարությունը նոյեմբերի 3-ին դուր չեկավ ճապոնացի վաճառականներին, կառավարությանը և զինվորականներին։ Նոյեմբերի 3-ի գիշերը Շանհայում ճապոնական բանկերի հանդիպման ժամանակ որոշվեց չաջակցել բարեփոխումներին։ Նրանք համաձայնեցին գործարքներ իրականացնել CNC-ով, սակայն հրաժարվեցին հանձնել իրենց արծաթի պահուստները։ Նրանց դիրքորոշումը հետագայում մեղմվեց՝ հանգեցնելով Շանհայում արծաթի պահուստների հանձնմանը, սակայն նրանք հրաժարվեցին արծաթը Հյուսիսային Չինաստանից ուղարկել և պահանջեցին, որ Չինաստանի կառավարությունը բռնագրավված արծաթը չտեղափոխի հարավ։ Նոյեմբերի 6-ին Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարությունը բողոք ներկայացրեց չինացի դիվանագետներին՝ պնդելով, որ Չինաստանը բարեփոխումների համար ապահովել է բրիտանական աջակցությունը՝ դաշնակցելով Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի հետ՝ ի հաշիվ ճապոնական շահերի և չին-ճապոնական հարաբերությունների։ Ճապոնիան սպառնաց ավելի կոշտ գործողություններով Հյուսիսային Չինաստանում, սակայն Չինաստանի կառավարությունը վճռականորեն մերժեց այս բողոքները։ Նոյեմբերի 9-ին Ճապոնիայի զինված ուժերը հրապարակեցին կտրուկ հայտարարություն՝ դատապարտելով Չինաստանի կողմից արծաթի ազգայնացումը։ Այն պնդում էր, որ Ազգայնական կառավարությունը չի վայելում իր ժողովրդի վստահությունը՝ կանխատեսելով, որ CNC-ն շուտով անարժեք կդառնա, և պնդում էր, որ բարեփոխումը խաթարում է խաղաղությունը Արևելյան Ասիայում և ինքնակործան քայլ է։ Հետագա չին-ճապոնական պատերազմի ընթացքում Ճապոնիան զբաղվեց CNC-ի լայնածավալ կեղծմամբ՝ մատակարարումներ գնելով, արտարժույթի շուկայում արժույթի վրա ճնշում գործադրելով՝ այն արժեզրկելու համար, և արգելելով CNC-ի օգտագործումը գրավյալ տարածքներում։ Ճապոնիայի հետ թշնամության պատճառով ԱՄՆ-ն ի վերջո համաձայնեց Չինաստանի օգնության խնդրանքին, որը ներառում էր ամերիկյան արծաթի զգալի քանակի վաճառք՝ արտարժույթի դիմաց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1935 Չինաստանում
Կատեգորիա:Դրամական բարեփոխումներ
Կատեգորիա:Չինաստանի տնտեսական պատմություն