Էդվարդ Ստախուրա

**Էդվարդ Ստախուրա** (, ), Լեհ բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ։

## Կենսագրություն և ստեղծագործականություն
Էդվարդ Ստաչուրան ծնվել է լեհ ներգաղթյալների ընտանիքում Շարվիեում (բանաստեղծը որպես իր ծննդավայր նշել է նաև Պոնտ դե Շերուի և Ռևելի մասին), Իզեր դեպարտամենտում, Ռոն-Ալպեր շրջանում (արևելյան Ֆրանսիա): Ստանիսլավ և Յադվիգա Ստաչուրաների երկրորդ երեխան։ Նա մկրտվել է Եժի Էդվարդ անունով (Էդվարդ Եժի է դարձել միայն Լեհաստանում)։ Ստախուրայի ծնողները մեկնել են Ֆրանսիա՝ աշխատանք փնտրելու։ Նրանք այնտեղ ապրել են 26 տարի, ներառյալ առաջին 6 տարիները՝ թափառելով երկրով մեկ՝ աշխատանք փնտրելով։ Ստախուրան վաղ տարիքից ցույց է տվել նկարելու տաղանդ։ Մայրիկը հիշում է, որ դեռ Ֆրանսիայում Էդվարդն ու իր ընկերը նկարել էին մոտակա սրճարանի պատերը՝ ուրախացնելով մշտական ​​հաճախորդներին։ Ստաչուրան լեհերեն սովորել է Ֆրանսիայում՝ լեհական դպրոցում, որտեղ հաճախել է հինգշաբթի օրերին (հանգստյան օր)։ Ընտանիքը Լեհաստան է վերադարձել 1948 թվականի նոյեմբերին։ Նրանք բնակություն են հաստատել Լազիենցում, որտեղ մայրը ծնողներից ժառանգել է տուն և հողատարածք։ Ֆրանսիայում անցկացրած մանկությունը և ֆրանսերենի ուսումնասիրությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել ապագա բանաստեղծի լեզվի և ոճի վրա։

11-ամյա Ստախուրան ուսումը սկսել է Ալեքսանդրով Կույավսկու թիվ 2 հիմնական դպրոցում։ Նա միջին աշակերտ էր։ Սկզբում նա խնդիրներ ուներ լեհերենի հետ, բայց նա լրացրեց կորցրած ժամանակը։ 1952 թվականին ավարտել է տարրական դպրոցը և ընդունվել ճեմարան, որը հաճախել է մինչև 1955 թվականը։ Նրա սիրելի զբաղմունքը գնացքի վագոնի մեջ նետվելն էր՝ ավելի արագ տուն հասնելու համար: Ստախուրան սկսել է գրել 17 տարեկանում։ Սրա պատճառը դպրոցում տիրող իրավիճակն էր (ըստ նրա). սովորել է մի երիտասարդի մոտ, ով բանաստեղծություն էր գրում, բայց դասընկերները ծիծաղում էին նրա վրա։ Ստախուրան, ցանկանալով աջակցել նրան և իր վրա վերցնել չարաշահումների մի մասը, սկսեց նաև բանաստեղծություններ գրել: Արդեն սովորելով ճեմարանում՝ նա նախատեսում էր սովորել էլեկտրոնիկա, բայց նրա արթնացած գրական և գեղարվեստական ​​կարողությունները հանգեցրին նրա կյանքի ծրագրերի փոփոխությանը։ Ստախուրան կոնֆլիկտներ է ունեցել հոր հետ և հաճախ փախել տնից։ Նա գիշերներ է անցկացրել մոտակայքում ապրող մորաքրոջ հետ։ Նրա ընտանիքը արագ ճանաչեց նրան որպես անհաջողակ, հատկապես այն բանից հետո, երբ նա փոխեց իր պլանները դպրոցի և կարիերայի հետ կապված: Հոր հետ հակամարտությունն ազդել է բանաստեղծի անձի ձևավորման վրա։ Նա տեղափոխվել է Գդինիայի գիշերօթիկ դպրոց, որտեղ ավարտել է լեհերենի ցածր գնահատականները, ինչի պատճառով էլ չի ընդունվել Գդանսկ-Սոպոտի Գեղարվեստի բարձրագույն դպրոց։ Չկարողանալով իրագործել իր ծրագրերը, նա վերադարձել է Ալեքսանդրով, որտեղ ստիպված է եղել հաց վաստակել։ Աշխատում էր այգեգործական կոոպերատիվում, արկղեր էր փաթեթավորում, տնային գործեր էր անում՝ ջուր և վառելափայտ էր բերում: Նրա հակամարտությունը հոր հետ շարունակվել է։ Ստաչուրան ուսումը սկսել է 1957/58 ուսումնական տարում Լյուբլինի կաթոլիկ համալսարանում՝ հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետում։ Նրա մոտ գործերը վատ էին ընթանում՝ նա տեղ չգտավ հանրակացարանում և չստացավ կրթաթոշակ։ Նա ստիպված էր գիշերել երկաթուղային կայարանում ու մուրացկանություն անել։ Եվ միայն երկամսյա ջանքերից հետո կարողացավ օրինական կերպով տեղափոխվել ուսանողական հանրակացարան։ 1965 թվականի հունիսի 26-ին ստացել է ռոմանական բանասիրության մագիստրոսի կոչում։ Լավ արդյունքով հանձնել է մագիստրատուրայի քննությունը։ Ստաչուրայի տպագիր դեբյուտը համարվում է երկու բանաստեղծությունների (Metamorfoza and Odnalazły się marzenia) (Մետամորֆոզ և Երազներ Գտնված...) հրապարակումը Գդանսկի «Ուվագա» երկու շաբաթաթերթում 1956 թվականին։ Ստաչուրայի գրքի դեբյուտը պատմվածքների ժողովածու էր՝ Jeden dzień (Մի օր): Հրապարակումից հետո հեղինակը դիմել է Լեհ գրողների միություն ընդունվելու համար։ «Լավ վայրենին» այսպես է վերնագրել Յացեկ Լուկասևիչը «Մեկ օր Օդրա» ամսագրի իր ակնարկը: Նրա արձակի գլխավոր հերոսը ներկայացվում է որպես օտարացած մարդ, ով հակամարտություն է զգում անձնական ազատության և մշակույթի կողմից կիրառվող սահմանափակումների միջև։ Սա ցույց տվեց հեղինակի փիլիսոփայական հակումները։ Ստախուրայի գրական կենսագրության մեջ կարևոր փուլ էր նրա գտնվելը Գլոգովի մոտ։ 1967 թվականի հունվարին գրողը ժամանում է Կոտլա կոմունա։ Նրան հրավիրել է ընկեր Յան Չոպիկ-Լեժաչովսկին։ Նա բազմիցս այցելել է Կոտլա, առավել հաճախ՝ կնոջ՝ Զիտայի հետ։ Բանաստեղծի՝ հաջորդ տարի Գլոգովի մոտ գտնվելու մասին է վկայում 1968 թվականի մարտի 25-ին նրա ուղարկած բացիկը։ Նա ապրում էր Գրոխովիցեում գտնվող տանը, որտեղ գրում էր շրջակա անտառների մասին։ Գրողի մնալը Կոտլայում և նրա շրջակայքում բազմաթիվ դիտարկումներ է տվել նրան, որոնք հետագայում օգտագործվել են Siekierezada կամ Անտառի մարդկանց ձմեռը (Siekierezada albo Zima leśnych ludzi) վեպում։ Նա պատրաստեց էսքիզներ ապագա վեպի համար. գրեց գաղափարներ և հատվածներ փայտագործների միջև զրույցներից, ուրվագծեց նկարագրությունների և մտորումների առաջին տարբերակները և ծրագրեց հետագա նախապատրաստական ​​գործողություններ: 1969 թվականին դարձել է մրցանակի դափնեկիր։ Ստանիսլավա Պենտակա Po ogrodzie niech hula szarańcza (Թող մորեխները թռչեն պարտեզով) բանաստեղծությունների ժողովածուի համար: 1972 թվականին նա խաղացել է երկիր վերադարձող զբոսաշրջիկի դերը «Ռևիզյա Օսոբիստա» («Անձնական որոնում») գեղարվեստական ​​ֆիլմում։

1962 թվականի ապրիլի 5-ին Ստաչուրան ամուսնացավ Զիտա Աննա Բարտկովսկայի՝ Վարշավայի համալսարանի ուսանողուհու հետ, ով գրում էր Զիտա Օրիշին կեղծանունով։ Կյանքի այդ շրջանում Ստախուրան դեռ ֆինանսական դժվարություններ էր ապրում։

## Մահ
Էդվարդ Ստախուրան ինքնասպան է եղել փողոցի բազմաբնակարան շենքի իր բնակարանում. Rembkowska 1 Վարշավայի Պրագա-Պոլուդնե շրջանում: Սրանից չորս ամիս առաջ՝ 1979 թվականի ապրիլի 3-ին, Ստախուրան, հավանաբար, արդեն ինքնասպանության փորձ էր արել (ինքն իրեն նետել էր հանդիպակաց գնացքի տակ, ինչի արդյունքում կորցրել էր աջ ձեռքի չորս մատը)։ Այս դժբախտ պատահարից հետո նա բուժվել է Վարշավայի մերձակայքում գտնվող Զաբկիի Դրևնիցա հոգեբուժարանում՝ «զառանցանք-հալյուցինատոր համախտանիշ» կամ «դեպրեսիվ-ցնորական փսիխոզ» ախտորոշմամբ։ Հավանական է, որ նա տառապում էր երկբևեռ խանգարմամբ։ Մահվանից մի քանի ամիս առաջ նա օրագիր է պահել՝ «Pogodzić się ze światem»: 1979 թվականի հուլիսի 20-ին բուժման նպատակով վերադարձել է Դրևնիցայի հիվանդանոց։ Բայց հաջորդ օրը նա հեռացել է առանց անձնակազմի իմացության։ 1979 թվականի հուլիսի 24-ին հոգեմետ դեղեր չարաշահելուց հետո նա դանակով անհաջող փորձել է կտրել դաստակները, ապա կախվել է առաստաղի կեռիկին ամրացված պարանով։

Ստախուրան իր ստեղծագործության մեջ օգտագործել է գրական տարբեր ձևեր՝ պոեզիա, բանաստեղծական, արտացոլող և պատմողական արձակի համադրություն։ Նրան գրավում էին բալլադների և հեքիաթների ժանրերը, ինչպես նաև հեղինակային երեկոների կատարումները, որտեղ նա կիթառ էր նվագում և երգում իր խոսքերը։ Նրա ստեղծագործության մեջ կա կյանքի, բնության, մարդու և տարրական էթիկական արժեքների հաստատման բնական անհրաժեշտության և ժամանակակից քաղաքակրթության հանդեպ օտարության, էկզիստենցիալ վախի և զզվանքի զգացողության, որը մարդու համար սահմանում է միասնական չափանիշներ, որոնք սահմանափակում են անձնական ազատությունը։

## Աշխատանքներ

### Կյանքի հրատարակություններ
* Jeden dzień (1962, պատմվածքներ)
* Dużo ognia (1963, բանաստեղծություններ)
* Սիրահարվելը (1966, պատմվածքներ)
* Հասնելով իրերի ներքևին (1968, բանաստեղծություն)
* Եդեմի պարտեզում ոչինչ չի պատահում (1968, բանաստեղծություն)
* Վշտալի Կալան (1969, վեպ)
* Անտառի մարդկանց ձմեռը (1971, վեպ, նկարահանվել է 1985 թ.)
* Պիոսենկի (1973, երգեր)
* Աշխարհի վերջը (1974, բանաստեղծություններ)
* Պիոսենկի (1974, երգեր)
* Kropka nad ypsilonem (1975, բանաստեղծություններ)
* Թափոնները ճանապարհորդություն են: Opowieść — rzeka. (1975, ակնարկներ, հոդվածներ, ծանոթագրություններ)
* Się (1977, պատմվածքներ)
* Opowiadania (1977, ընտրված պատմվածքներ
* Missa pagana (1978, բանաստեղծություններ)
* Հոգու կրակ և այնքան հեռու (1978, բանաստեղծություններ)
* Fabula rasa (1979, արձակ)
* Օտո (1979, արձակ)
* Owoc (1979, բանաստեղծություններ)

### Հետմահու հրատարակություններ
* Պոեզիայի թափառում (1980)
* Պոեզիա և արձակ (1982)
* The Wanderers (1982)
* Ընտրելով Wierszy (1982)
* Այսպիսով, եղանակը շատ վաղ է (1988)
* Հետգրություն (1990)
* Listy do pisarzy (2006, նամակներ գրողներին)
* Իմ ցանկությունը (2007, արձակ)

## Ծանոթագրություններ