Երիտասարդական մասնակցություն

**Երիտասարդական մասնակցություն**, երիտասարդների ակտիվ ներգրավվածությունն իրենց համայնքների կյանքին։ Երիտասարդական մասնակցությունը ներառում է ներգրավվածության տարբեր ձևեր, ինչպիսիք են որոշումների կայացման գործընթացներում ներգրավվածությունը, սպորտը, դպրոցները և այլ գործունեություններ, որտեղ երիտասարդներն ավանդաբար ավելի քիչ են ներգրավված եղել։

## Սահմանումներ
Երիտասարդական մասնակցություն տերմինը, որը հաճախ նաև կոչվում է երիտասարդության ներգրավում, օգտագործվում է պետական ​​կառույցների, հետազոտողների, մանկավարժների և այլոց կողմից՝ սահմանելու և ուսումնասիրելու երիտասարդների ակտիվ ներգրավվածությունը դպրոցներում, սպորտում, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման համակարգերում, համայնքի զարգացման և տնտեսական գործունեության մեջ։

1975 թվականին ԱՄՆ երիտասարդական ռեսուրսների ազգային հանձնաժողովը երիտասարդական մասնակցությունը սահմանեց հետևյալ կերպ.

1995 թվականին Կանադայի հոգեկան առողջության ասոցիացիան (CMHA)  երիտասարդական բովանդակալից մասնակցությունը սահմանեց հետևյալ կերպ.

2006 թվականին Ազգերի համագործակցության երիտասարդական ծրագիրը և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը նշել են. 

Երիտասարդների ներգրավման հնարավորությունները շարունակում են տարածվել ժամանակակից հասարակություններում, սակայն այս հնարավորությունները չեն կարող ընկալվել որպես հասարակության մեջ երիտասարդության ձայնի ուժեղացում կամ նրանց դերի բարձրացում։

## Միջազգային իրավունք
Միավորված ազգերի կազմակերպության Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիան, որն ընդունվել է 1989 թվականի նոյեմբերի 20-ին, պաշտոնապես ամրագրում է երեխաների և երիտասարդների մասնակցության իրավունքները։ Կոնվենցիայի 12-րդ հոդվածի 1-ին կետը սահմանում է. 

## Մոդելներ
Կան երիտասարդական մասնակցության տարբեր մոդելներ, որոնք կարելի է կիրառել՝ երիտասարդներին որոշումների կայացման գործընթացում կամ փոփոխություններին միտված գործունեության մեջ ներգրավելու համար։ 

Մարկ Յանսը և Քուրթ Դը Բեքերն առաջ են քաշել երիտասարդական մասնակցության եռանկյունու մոդելը։ Սրա հիմնական էությունը կայանում է նրանում, որ երիտասարդներն ակտիվորեն կներգրավվեն հասարակության մեջ, երբ նրանց ներկայացվեն երեք հիմնական ասպեկտներ. առաջին հերթին նրանք պետք է ունենան կոնկրետ նպատակ կամ մարտահրավեր։ Այնուհետև նրանք պետք է զգան, որ փոփոխություն անելու կարողություն ու հնարավորություն ունեն և վերջապես պետք է կարողանան կապեր հաստատել ուրիշների հետ, որպեսզի արդյունավետորեն լուծեն խնդիրը։

Ռոջեր Հարթի «Մասնակցության սանդուղք»-ը մոդել է, որը կարող է օգտագործվել երիտասարդական մասնակցության ծրագրեր մշակելիս և դրանց վրա աշխատելու ժամանակ։ Այն նպատակ ունի խթանել երիտասարդներին ակտիվորեն մասնակցել որոշումների կայացման գործընթացին, ինչպես նաև հնարավորություն տալ նրանց իրենց ձայնը լսելի դարձնել հասարակության մեջ։ 

Հարթը նշում է, որ «Մասնակցության սանդուղքի» վրա կա 8 քայլ։ Առաջին երեք քայլերը՝ մանիպուլյացիան, ձևավորումը և փոքրամասնությունների խորհրդանշական մասնակցությունը (տոկենիզմ) համարվում են այնպիսի իրավիճակներ, երբ երիտասարդներն իսկապես ներգրավված չեն որոշումների կայացման գործընթացում կամ նրանց ներգրավվածությունը մակերեսային է կամ խորհրդանշական՝ չունենալով իրական ազդեցություն։ Այդուհանդերձ, այս քայլերը որպես մեկնարկային կետ են ծառայում՝ երիտասարդներին հնարավորություն տալով աստիճանաբար առաջադիմել դեպի բովանդակալից մասնակցության ավելի բարձր մակարդակներ, որտեղ նրանց ձայնը լսելի է։ 

Դրանց հաջորդող հինգ քայլերը նվիրված են որոշումների կայացման գործընթացում երիտասարդների լիովին ներգրավվածության խթանմանը ու նրանց ակտիվ մասնակցությանը նպաստելուն։ Այս քայլերն ընթանում են հետևյալ կերպ. նախ՝ մեծահասակները կազմակերպում են միջոցառում, որպեսզի երիտասարդները կամավորությամբ զբաղվեն (երիտասարդներին առաջադրանքներ են տրվում՝ առանց նախնական ծանուցման)։ Այնուհետև երիտասարդների կարծիքը սկսում է ազդել որոշումների վրա, և նրանք ստանում են արձագանք իրենց ներդրման վերաբերյալ (երիտասարդների հետ խորհրդակցում և տեղեկացնում են)։ Հաջորդ քայլով մեծահասակները հանդես են գալիս առաջնային գաղափարով, իսկ երիտասարդները ձեռնարկում են անհրաժեշտ քայլերը դրա իրագործման համար՝ կիրառելով սեփական գաղափարներն ու մոտեցումները (Մեծահասակների կողմից նախաձեռնված, սակայն իրագործված երիտասարդների կողմից (կողմերը կիսում են պատասխանատվությունը)։ Նախավերջին քայլով առանձնացվում են այն երիտասարդները, որոնք ունեն իրենց գաղափարների և ծրագրերի իրագործման լիակատար ուժ և ստեղծագործական ազատություն (երիտասարդները ղեկավարում և նախաձեռնում են գործողություններ)։ Վերջին քայլը նախորդ բոլոր կետերի միաձուլումն է, որովհետև երիտասարդները նախաձեռնում են գաղափարը և հրավիրում մեծահասակներին միանալ դրան՝ այդպիսով ձևավորելով հավասար գործընկերություն (երիտասարդներն ու մեծահասակները կիսում են կայացումը)։

## Ձևեր
Երիտասարդական մասնակցության ձևերից են.

* Երիտասարդական խորհուրդները,
* Մասնակցային գործողությունների հետազոտությունը,
* Երիտասարդների կողմից ղեկավարվող լրատվամիջոցները,
* Երիտասարդական կազմակերպությունները։

Երիտասարդների մասնակցությունը հաճախ պահանջում է ուսանողների կամ երիտասարդների որոշակի մասնակցություն, ինչպես նաև երիտասարդների և մեծահասակների միջև համագործակցություն։ Արդյունքները հաճախ չափվում են երիտասարդների զարգացման նպատակներով, ակադեմիական արդյունքներով կամ սոցիալական կապիտալի վերադարձով։ Դրանք կարող են ունենալ քաղաքացիական ներգրավվածության, երիտասարդների իրավունքների կամ միջսերնդային հավասարության ձև։

## Գործունեության սպեկտր
1992 թվականին սոցիոլոգ Ռոջեր Հարթը, «UNICEF»-ի հետ աշխատելիս, մշակեց մի մոդել, որը թույլ է տալիս երիտասարդական մասնակցությունը դիտարկել որպես շարունակական գործունեություն։ Այս մոդելը, որը կոչվում է «մասնակցության սանդուղք», առանձնացնում է երիտասարդական մասնակցության ութ տեսակ՝ սկսած տոկենիզմից և մանիպուլյացիայից մինչև երիտասարդներին որպես գործընկերներ ներգրավելը։ «The Freechild Project»-ից Ադամ Ֆլեթչերն իր «Ներգրավվածության ցիկլ» մոդելի միջոցով ուրվագծել է երիտասարդների ներգրավվածության տարբեր մակարդակներ՝ սոցիալական փոփոխություններ իրականացնելու գործում ՄԱԿ-ի մեկ այլ հետազոտող՝ Դևիդ Դրիսքելը մշակեց երիտասարդական մասնակցության մի քանի «քայլեր», մինչդեռ Դանիել Հո-Սանգը վերլուծեց մոդելներն ըստ հորիզոնական շարունակականության։

## Բնիկ ամերիկյան համայնքների ուսուցման ձևը
Բնիկ ամերիկյան որոշ համայնքներում երեխաներին ընդունում են որպես համայնքի հավասար անդամներ, և նրանք հնարավորություն ունեն սովորելու՝ իրենց համայնքային կյանքում կարևոր ազդեցություն ունենալու համար։ Ընտանեկան հարցերում ակտիվ մասնակցությունը թույլ է տալիս նրանց ձեռք բերել ու ունենալ այնպիսի հմտություններ, որոնք նրանց անհրաժեշտ կլինեն համայնքի անդամի կարգավիճակում։ Երեխաները կարողանում են սովորել, քանի որ նրանք հնարավորություն ունեն համագործակցելու համայնքի բոլոր անդամների հետ։ Նրանք նաև ձգտում են մասնակցել և նախաձեռնել ընտանեկան և համայնքային միջոցառումներ։

Տարբեր տարիքում երեխաները տարբեր խնդիրներ են լուծում իրենց համայնքում։ Մեքսիկայում յուկատեկան լեզվով խոսացող մայաների համայնքում, անկախ տարիքից, յուրաքանչյուր ոք այս կամ այն կերպ կարող է մասնակցել իր ընտանիքի ամենօրյա գործունեությանը։ 

Սան Պեդրոյի բնիկ երեխաները մասնակցում են այնպիսի գործողությունների, ինչպիսիք են խաղալը, դասերը, աշխատանքն ու ազատ զրույցը։ Ընդ որում, դա արվում է ընտանիքի և համայնքի տարբեր տարիքի անդամների հետ։ Երկուսից երեք տարեկան երեխաները ներգրավված են իրենց ընտանիքի մեծահասակների հետ տարբեր գործունեությունների մեջ։ Օրինակ՝ երկու-երեք տարեկան շատ երեխաներ տարբեր գործեր են անում համայնքում, վաճառում են միրգ կամ այլ ապրանքներ։ Սա երեխաներին հնարավորություն է տալիս սովորել մեծահասակների փորձառությունից և զարգացնել գործնական հմտություններ, որոնք արժեքավոր են նրանց անձնական աճի և զարգացման համար։

Գվատեմալայի Սան Պեդրո քաղաքում ապրող մայաների մոտ երեք տարեկան երեխաները զբաղվում են հասուն աշխատանքով, ինչպիսիք են գյուղատնտեսությամբ զբաղվելը, խոհարարությունը և խնամակալությունը։ Այս տարիքում նրանք դիտում և սովորում են իրենց շրջապատի մարդկանց գործողություններից, բայց մոտ հինգ տարեկանում նրանք սկսում են ավելի ակտիվ ներգրավվել և օգնել, օրինակ՝ ինքնուրույն գործեր են անում։ Մայաների երեխաները կարողանում են սովորել՝ ակտիվորեն մասնակցելով մեծահասակների կողմից իրականացվող առաջադրանքներին և գործողություններին։

Պերուի Անդերում գտնվող Չիլիհուանի համայնքում մոտ չորս տարեկան երեխաներն օգնում են իրենց ընտանիքին՝ մանր գործեր անելով և օգնելով խնամել կրտսեր եղբայրներին ու քույրերին։ Սա թույլ է տալիս երեխաներին դիտել, լսել և սովորել, որպեսզի մեծանալուց հետո կարողանան բովանդակալից ներդրում ունենալ նման գործերում։ 

Երբ երեխաները մեծանում են, նրանք կարողանում են ավելի շատ պարտականություններ ստանձնել։ Բացի այդ, երեխաների հմտությունների բարելավմանը զուգահեռ նրանք դառնում են ավելի նախաձեռնող՝ ինքնուրույն կատարելով տարբեր առաջադրանքներ կամ պարտականություններ։ Մեքսիկայի Գվադալախարա քաղաքում 9-10 տարեկան երեխաները հաճախ օգնում են իրենց ընտանիքներին՝ տնային գործերի հարցում։ Այդ նախաձեռնողականությունը թույլ է տալիս երեխաներին ավելի շատ ներգրավվել իրենց համայնքային կյանքում։ Օրինակ՝ Մեքսիկայի Յուկատան նահանգում 15 տարեկան երեխաները օգնում են իրենց ընտանիքներին և զբաղվում արտի մշակմամբ, ինչը մեծապես օգնում է նրանց ընտանիքներին։ Երեխաները հետաքրքրությունից դրդված նախաձեռնողականություն են ցուցաբերում և մասնակցում այնքան, որքան կարող են։

Գիտափորձերից մեկի ժամանակ մեքսիկական ծագում ունեցող քույր-եղբայրներին խնդրել են միասին խաղալիք պատրաստել։ Համատեղ ջանքերի շնորհիվ, հաշվի առնելով միմյանց գաղափարները և համադրելով իրենց մոտեցումները, նրանք սովորեցին, թե ինչպես պետք է պատրաստել խաղալիք։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ վաղ տարիքից համայնքի մաս լինելը թույլ է տալիս նրանց սովորել կարևոր արժեքներ, ինչպիսիք են ներգրավվածությունը և ներդրումը, որոնք նրանք հետագայում կիրառում են իրենց կյանքում։

Բնիկ ամերիկացիների շատ համայնքներում երեխաները դիտվում են որպես արժեքավոր անդամներ, որոնք ակտիվորեն իրենց ներդրումն են ունենում։ Երեխաները ներգրավված են ընտանիքի և համայնքի առօրյա գործունեության մեջ։ Նրանք ավելի լայն հասանելիություն ունեն դիտարկման և ուսուցման տարբեր հնարավորություններին, որպեսզի կարողանան բովանդակալից ազդեցություն ունենալ իրենց ընտանիքի և համայնքի վրա։

## Խնամակալությունից դուրս եկած անձանց մասնակցություն
Շատ երիտասարդներ, որոնք լքում են խնամքի կենտրոնները, մեկուսանում են հասարակությունից։ Հավանականությունը քիչ է, որ նրանք աշխատեն կամ բարձրագույն կրթություն ստանան և հավանականությունը մեծ է, որ կբախվեն այնպիսի լուրջ խնդիրների, ինչպիսիք են թրաֆիքինգը, շահագործումը կամ ինքնասպանության մտքերը։ Վերջին տարիներին ամբողջ աշխարհում ստեղծվել են խնամքի հաստատություններից դուրս եկող երիտասարդների խնդիրներով զբաղվող բազմաթիվ կազմակերպություններ։ Դրանցից շատերը նպատակ ունեն աջակցել նրանց, իսկ մյուսները՝ ապահովելու, որ նրանք ավելի շատ կարողանան մասնակցել իրենց վերաբերյալ որոշումների կայացմանը։ Նրանք հատկապես ակտիվորեն մասնակցում են խնամքի հաստատությունների գործունեությունը վերափոխելու կամ դրանց ապաինստիտուցիոնալացման գլոբալ ջանքերին։

## Տես նաև
* Երեխայի իրավունքների կոնվենցիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Podium: A Collegiate Journal, where tomorrow's leaders speak today
* The Wellspring, a web log about youth leadership opportunities in Australia and at the United Nations (UN).
* SpunOut.ie Irish National Youth Website
* toolkits (series of four, 2006)
* International Youth Leadership Network
* Principles of youth participation

Կատեգորիա:Երիտասարդություն