Թոքաբանություն

**Թոքաբանություն** (, , , ), բժշկական մասնագիտություն, որը զբաղվում է շնչառական համակարգի հիվանդություններով։ Որոշ երկրներում հայտնի է նաև *respirology, respiratory medicine,* կամ *chest medicine* անուններով։

Թոքաբանությունը համարվում է ներքին հիվանդությունների ճյուղ և կապված է ինտենսիվ թերապիայի բժշկության հետ։ Թոքաբանները հատուկ պատրաստված են կրծքավանդակի հիվանդությունների, մասնավորապես թոքաբորբի, ասթմայի, տուբերկուլյոզի, էմֆիզեմայի և կրծքավանդակի այլ վարակների համար։

Թոքաբանության բաժանմունքը սերտորեն համագործակցում է այլ մասնագիտությունների հետ, ինչպիսիք են՝ սրտանոթային վիրաբուժությունը և սրտաբանական բաժանմունքները։

## Թոքաբանության ամսագրեր
* Շնչառական խնամքի ամերիկյան ասոցիացիա
* Կրծքավանդակի բժիշկների ամերիկյան քոլեջ
* Թոքերի ամերիկյան ասոցիացիա
* Կրծքավանդակի ամերիկյան ասոցիացիա
* Կրծքավանդակի բրիտանական ասոցիացա
* Շնչառության եվրոպական ասոցիացիա

## Թոքաբանության պատմություն
Թոքաբանության ոլորտին առնչվող առաջին խոշոր հայտնագործություններից մեկը թոքային շրջանառության հայտնաբերումն էր։ Ինչպես պնդում էր Գալենը, թթվածնով հարուստ արյունը հասնում է սրտի աջ կողմ, ապա միջնապատի փոքր «ծակոտիներով» անցնում է դեպի ձախ կողմ։ Սակայն, թոքային շրջանառության հայտնաբերումը հերքում է այս տեսությունը։ Տասներեքերորդ դարի անատոմիստ և ֆիզիոլոգ Իբն Ալ-Նաֆիսը ճշգրիտ տեսություն է ներկայացրել, որ սրտի երկու կողմերի (փորոքների) միջև «ուղիղ» կապ չկա։ Նա կարծում էր, որ արյունը պետք է անցած լինի թոքային զարկերակի, թոքերի միջով և հետ վերադառնա դեպի սիրտ, որպեսզի թթվածնով հարուստ արյուն արտամղվի դեպի օրգանիզմ։ Շատերի կարծիքով սա թոքային շրջանառության առաջին գիտական նկարագրությունն էր։

Թոքային բժշկությունը որպես բժշկական մասնագիտության ճյուղ սկսել է զարգանալ միայն 1950-ականներին։ Ուիլյամ Ուելչը և Ուիլյամ Օսլերը հիմնել են կրծքավանդակի ամերիկյան ընկերություն կազմակերպությունը տուբերկուլյոզի ուսումնասիրման և կանխարգելման համար։ Թոքերի տուբերկուլյոզի վարումը, բուժումը և ուսումնասիրությունը ճանաչվում է որպես առանձին առարկա՝ ֆթիզիատրիա։

## Թոքաբանություն և դրա արդիականություն բժշկական այլ ոլորտներում
Շնչառական համակարգի վիրահատությունը սովորաբար կատարվում է սրտանոթային վիրաբուժության(կամ կրծքային վիրաբուժության) մասնագետների կողմից, թեև փոքր պրոցեդուրաները կարող են իրականացվել թոքաբանների կողմից։ Թոքաբանությունը սերտորեն կապված է ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքի հետ, երբ գործ ունենք արհեստական շնչառության կարիք ունեցող հիվանդների հետ։ Կան վերապատրաստման ծրագրեր, որոնք թույլ են տալիս բժիշկներին միաժամանակ ստանալ թոքային և ինտենսիվ թերապիայի բժշկության գծով վկայական։ Ինտերվենցիոն թոքաբանությունը համեմատաբար նոր ոլորտ է թոքային բժշկության մեջ, որը վերաբերում է այնպիսի պրոցեդուրաների կիրառմանը, ինչպիսիք են բրոնխոսկոպիան և պլևրոսկոպիան՝ մի շարք թոքային հիվանդությունների բուժման համար։ Ինտերվենցիոն թոքաբանությունն ավելի ու ավելի է ճանաչվում որպես հատուկ բժշկական մասնագիտություն։

## Ախտորոշում
Թոքաբանը սկսում է ախտորոշման գործընթացը, երբ առկա են՝

*թոքերի վրա ազդող ժառանգական հիվանդություններ (մուկովիսցիդոզ, ալֆա 1-անտիտրիպսինի անբավարարություն)
* թունավոր նյութերի ազդեցություն (ծխախոտի ծուխ, ասբեստ, արտանետվող գազեր, ածխի արդյունահանման գոլորշիներ, էլեկտրոնային ծխախոտի աերոզոլներ)
* վարակիչ նյութերի ազդեցություն (թռչունների որոշ տեսակներ, ածիկի մշակում)
* աուտոիմուն հիվանդությունների հետևանքներ (թոքային ֆիբրոզ, թոքային հիպերտենզիա)

Ֆիզիկալ ախտորոշումը նույնքան կարևոր է

*Պարանոցի շրջանում առկա ավշային հանգույցների, շնչափողի և կրծքավանդակի պալպացիա։
*Թոքերի պերկուսիա 
*Թոքերի աուսկուլտացիա (ստետոսկոպի միջոցով)՝ շնչառության թուլացած կամ ախտաբանական հնչյունների համար։

Քանի որ սրտի բազմաթիվ հիվանդությունների ժամանակ կարող են լինել թոքային նշաններ, սովորաբար պահանջում է սրտի մանրակրկիտ հետազոտություններ։

## Պրոցեդուրաներ
### Կլինիկական պրոցեդուրաներ
Թոքերի կլինիկական միջամտությունները ներառում են հետևյալ թեստերը և հետազոտությունները։

*Արյան բժշկական լաբորատոր հետազոտություն (արյան անալիզ)։ Երբեմն պահանջվում է նաև զարկերակային արյան գազային կազմի ստուգում։
*Սպիրոմետրիա՝ թոքերի կենսական տարողությունը չափելու մեթոդ է, որը չափվում է հատուկ սարքի մեջ փչելով։ 
*Թոքերի ֆունկցիայի թեստավորում
*Բրոնխոսկոպիա բրոնխոալվեոլյար լավաժով (BAL), էնդոբրոնխիալ և տրանսբրոնխիալ բիոպսիա 
*Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտություն
*Համակարգչային շերտագրություն
*Սցինտիգրաֆիա 
*Պոզիտրոնային էմիսիոն տոմոգրաֆիա (հատկապես թոքերի քաղցկեղի դեպքում) 
*Պոլիսոմնոգրաֆիա՝ սովորաբար օգտագործվում է քնի ապնոէի ախտորոշման համար

### Վիրահատական պրոցեդուրաներ
Սրտի և թոքերի հիմնական վիրահատությունները կատարում են կրծքային վիրաբույժները։ Թոքաբանները հաճախ կատարում են մասնագիտացված պրոցեդուրաներ՝ կրծքավանդակի կամ թոքերի ներսից նմուշներ ստանալու համար։ Նրանք օգտագործում են ռադիոգրաֆիկ մեթոդներ թոքերի և սրտի անոթները դիտելու համար։

## Բուժում և թերապևտիկ միջոցներ
Թոքային հիվանդությունների մեծ մասը ենթարկվում են դեղորայքային բուժման ինհալացիայի (բրոնխոդիլատորներ և ստերոիդներ), հակաբիոտիկների, և լեյկոտրիենային անտագոնիստների միջոցով։ Ինհալատորները կիրառվում են թոքերի բորբոքային հիվանդությունների բուժման համար, ինչպիսիք են ասթման կամ թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունը։ Թթվածնային թերապիան հաճախ անհրաժեշտ է լինում ծանր շնչառական հիվանդությունների դեպքում (էմֆիզեմա և թոքային ֆիբրոզ)։

Թոքային վերականգնումը հատուկ մասնագետների կողմից թոքային հիվանդություն ունեցող անձանց և նրանց ընտանիքներին ուղղված ծառայություն է, որի նպատակն է պահպանել անհատի անկախության և համայնքում գործունեության առավելագույն մակարդակը։ Թոքերի ռեաբիլիտացիան նպատակ ունի կրթել հիվանդին, ընտանիքին և բարելավել հիվանդի կյանքի ընդհանուր որակը և հիվանդության ելքը։ Միջամտությունները կարող են ներառել շնչառական վարժություններ, էմոցիոնալ աջակցություն, թթվածնային թերապիա և ոչ ինվազիվ մեխանիկական օդափոխություն։ Այս նպատակները տեղին են շնչառական ռեզերվների նվազմամբ ցանկացած հիվանդի համար, օրինակ՝ թոքերի օբստրուկտիվ հիվանդության կամ նյարդամկանային թուլության դեպքում։ Թոքերի ռեաբիլիտացիոն թիմը կարող է ներառել ռեաբիլիտացիոն բժիշկ, թոքային բժշկության մասնագետ, բժշկի օգնական և հարակից առողջապահական մասնագետներ, ներառյալ՝ ռեաբիլիտացիոն բուժքույր, լոգոպեդ, հոգեբան, սոցիոլոգ և այլոց։ Բացի այդ, շնչառական խաղերը օգտագործվում են երեխաների թոքերի ռեաբիլիտացիան իրականացնելու համար։

## Կրթություն և վերապատրաստում
մինի|ձախից|Թոքաբան
### Թոքաբան
Միացյալ Նահանգներում թոքաբանները այն բժիշկներն են, ովքեր բժշկական աստիճան (MD կամ DO) ստանալուց հետո ավարտում են օրդինատուրա ներքին բժշկության, որին հաջորդում է առնվազն երկու լրացուցիչ տարի թոքաբանության ենթամասնագիտությամբ վերապատրասման համար։ Թոքային բժշկության ոլորտում վերապատրաստումը բավարար կերպով ավարտելուց հետո բժշկին թույլատրվում է անցնել թոքային բժշկության խորհրդի հավաստագրման քննությունը։ Այս քննությունն անցնելուց հետո բժիշկն ստանում է վկայական՝ որպես թոքաբան։ Թոքաբանների մեծամասնությունն ավարտում է թոքային բժշկության և ինտենսիվ թերապիայի համակցված վերապատրաստումը երեք տարի տևողությամբ։

### Մանկական թոքաբան
Միացյալ Նահանգներում մանկական թոքաբանները բժշկական աստիճան ստանալուց հետո (MD, DO, MBBS, MBBCh և այլն) ավարտում են մանկաբուժության օրդինատուրա, որին հաջորդում է առնվազն երեք տարի թոքաբանության ենթամասնագիտական վերապատրաստումը։ Մանկական թոքաբանները բուժում են շնչուղիների և թոքերի հիվանդությունները։

### Թոքաբանության բժշկի օգնական
Բժիշկների օգնականները սովորաբար համագործակցում են թոքաբանության ոլորտում բժիշկների հետ։ Նրանք իրավասու են բժշկի թույլտվությամբ ախտորոշել և բուժել թոքային հիվանդությունները։

## Գիտական հետազոտություններ
Թոքաբանները ներգրավված են շնչառական համակարգի ինչպես կլինիկական, այնպես էլ գիտական հետազոտություններում՝ սկսած շնչառական էպիթելի անատոմիայից մինչև թոքային հիպերտենզիայի բուժումը։ Գործում են գիտական հետազոտություններ թոքերի տուբերկուլյոզի և թոքերի քաղցկեղի պատճառներն ու հնարավոր բուժումը գտնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Բժշկական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Ներքին հիվանդություններ
Կատեգորիա:Շնչառական համակարգ