Մարկո վան Բաստեն

**Մարսել «Մարկո» վան Բաստեն** (), հոլանդացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, հանդես է եկել հարձակվողի դիրքում Այաքսում, Միլանում և Նիդերլանդների ազգային հավաքականում։ Համարվում է բոլոր ժամանակների մեծագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։ Իր բարձրակարգ կարիերայի ընթացքում նա խփել է 300 գոլ, սակայն 1993 թվականին, 28 տարեկանում, անցկացրել է իր վերջին հանդիպումը՝ կոճի վնասվածքի պատճառով, ինչը երկու տարի անց ստիպել է նրան ավարտել կարիերան։ Հետագայում եղել է Այաքսի և Նիդերլանդների ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչը։

Վան Բաստենը հայտնի էր գնդակի գերազանց վերահսկմամբ, հարձակողական խելամտությամբ, անթերի գլխի խաղով և տպավորիչ հարվածներով ու գոլեներով։ 1992 թվականին նա ճանաչվել է ՖԻՖԱ-ի տարվա լավագույն խաղացող և երեք անգամ նվաճել է Ոսկե Գնդակ-ը՝ 1988, 1989 և 1992 թվականներին։ Ակումբային մակարդակում նա Այաքսի հետ հաղթել է երեք Էրեդիվիզիայի տիտղոս և գավաթակիրների գավաթը, իսկ Միլանի կազմում՝ չորս Սերիա Ա-ի տիտղոս և երկու Եվրոպական գավաթ։ Նիդերլանդների հավաքականի հետ Վան Բաստենը նվաճել է ԵՎՐՈ-1988-ի տիտղոսը, որտեղ դարձել է լավագույն ռմբարկու՝ հինգ գոլով, այդ թվում՝ խփելով խորհրդանշական գոլը եզրափակչում Խորհրդային Միության դեմ, որը համարվում է բոլոր ժամանակների լավագույն գոլերից մեկը։

1998 թվականին Վան Բաստենը զբաղեցրել է վեցերորդ տեղը ՖԻՖԱ-ի դարի լավագույն ֆուտբոլիստի հարցման մեջ, տասներորդ տեղը՝ IFFHS-ի կողմից անցկացված Եվրոպայի դարի լավագույն ֆուտբոլիստի ընտրության մեջ և 12-րդ տեղը՝ աշխարհի դարի լավագույն ֆուտբոլիստի ընտրության մեջ։ Նա ութերորդն էր France Football ամսագրի կողմից կազմակերպված հարցման արդյունքներով, որտեղ նախկին Ոսկե գնդակի դափնեկիրներից ընտրվել էր դարի լավագույն ֆուտբոլիստը։ 2004 թվականին Պելեն նրան ընդգրկել է ՖԻՖԱ 100-ի՝ աշխարհի կենդանի ֆուտբոլային լեգենդների ցանկում։Նույն թվականին Նիդերլանդներում անցկացված «100 մեծագույն հոլանդացիներ» հարցման արդյունքում Վան Բաստենը զբաղեցրել է 25-րդ տեղը, դառնալով երկրորդ լավագույն ֆուտբոլիստը՝ Յոհան Կրոյֆից հետո։ 2007 թվականին Sky Sports-ը նրան առաջինն է դասել այն մարզիկների ցուցակում, որոնց կարիերան վնասվածքների պատճառով վաղաժամ ավարտվել է։

## Կարիերա

### Վաղ տարիներ
Մարկո վան Բաստենը ծնվել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Ուտրեխտում և մեծացել է *Oog In Al* թաղամասում։ Վեց տարեկանում նա սկսել է խաղալ տեղական *EDO* թիմում։ Մի տարի անց տեղափոխվել է *UVV Utrecht*, որտեղ անցկացրել է ինը տարի, ապա կարճ ժամանակ հանդես է եկել Ուտրեխտի մեկ այլ ակումբում՝ *Elinkwijk-ում*։

### Այաքս

Այաքսը 1981-82 մրցաշրջանին պայմանագիր է կնքել 16-ամյա Մարկո վան Բաստենի հետ, այն բանից հետո, երբ նրա 19-ամյա եղբայրը՝ *Ստենլին,* մերժվել է ակումբի կողմից։ Նրանց հայրը՝ *Յոոպը*, Մարկոյին թողել էր այլ ակումբում՝ հույս ունենալով, որ Այաքսը կվերցնի *Ստենլիին* որպես պրոֆեսիոնալ խաղացող։

Վան Բաստենը իր առաջին հանդիպումը Այաքսի կազմում անց է կացրել 1982 թվականի ապրիլի 3-ին՝ դուրս գալով փոխարինման Յոհան Կրոյֆի փոխարեն և դեբյուտային խաղում գոլ խփելով թիմի 5-0 հաղթանակի ժամանակ *NEC-ի* դեմ խաղում։

1982-83 մրցաշրջանում Վան Բաստենը մրցել է Եվրոպայի լավագույն ռմբարկուի և Հոլանդիայի ազգային հավաքականի առաջին հարձակվող Վիմ Քիֆտի հետ կենտրոնական հարձակվողի դիրքի համար՝ 20 առաջնության խաղերում խփելով 9 գոլ։

Այաքսը հաջորդ մրցաշրջանում Քիֆտին վաճառել է իտալական *Պիզա* ակումբին, իսկ 18-ամյա Վան Բաստենը ամրապնդել է իր տեղը որպես թիմի հիմնական հարձակվող՝ դառնալով նաև ազգային հավաքականի առանցքային խաղացող։

Վան Բաստենը չորս մրցաշրջան անընդմեջ (1983-84-ից 1986-87) դարձել է Հոլանդիայի առաջնության լավագույն ռմբարկուն՝ 112 հանդիպումներում խփելով 118 գոլ։ 1985-86 մրցաշրջանում նա 26 հանդիպման ընթացքում խփել է 37 գոլ, այդ թվում՝ 6 գոլ *Սպարտա Ռոտերդամի* և 5 գոլ *Հերակլես Ալմելոյի* դեմ, ինչը նրան բերել է Եվրոպայի Ոսկե խաղակոշիկը։ 1987 թվականին ՈւԵՖԱ-ի Գավաթակիրների գավաթի եզրափակչում Վան Բաստենը դարձել է հաղթական գոլի հեղինակը *Լոկոմոտիվ Լայպցիգի* դեմ խաղում։ Ընդհանուր առմամբ, Այաքսի կազմում նա խփել է 128 գոլ 133 առաջնության խաղում։1986 թվականի նոյեմբերին նա խփել է իր ամենահայտնի գոլը Այաքսի մարզաշապիկով՝ տպավորիչ շրջադարձ հարվածով (բայսիկլ կիկ) *Դեն Բոսի* դեմ խաղում։

### Միլան

1987 թվականին Միլանի նախագահ Սիլվիո Բերլուսկոնին պայմանագիր է կնքել Վան Բաստենի հետ՝ թիմ հրավիրելով նաև իր հայրենակցին՝ Ռուուդ Գուլիտին։ 1988-ին հոլանդական եռյակը ամբողջացել է, երբ ակումբին միացել է Ֆրանկ Ռայկարդը (այն ժամանակ թույլատրվում էր միայն երեք արտասահմանցի ֆուտբոլիստ ունենալ թիմում)։ Վան Բաստենի առաջին մրցաշրջանում Միլանը հաղթել է իր առաջին Սկուդետտոն ութ տարվա դադարից հետո, սակայն նա մասնակցել է միայն 11 հանդիպման՝ շարունակաբար տառապելով կոճի վնասվածքից։

1988-89 մրցաշրջանում Վան Բաստենը նվաճել է Ոսկե Գնդակը՝ ճանաչվելով Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստ։ Այդ տարի նա Սերիա Ա-ում խփել է 19, իսկ բոլոր մրցաշարերում՝ 32 գոլ, այդ թվում՝ Եվրոպական Գավաթի եզրափակչում երկու անգամ գրավել է Ստյաուա Բուխարեստի դարպասը՝ օգնելով Միլանին նվաճել տիտղոսը։

1989-90 մրցաշրջանում նա կրկին դարձել է Սերիա Ա-ի լավագույն ռմբարկու (Capocannoniere)։ Միլանը նաև հաջողությամբ պաշտպանել է Եվրոպական Գավաթը՝ եզրափակչում 1-0 հաշվով հաղթելով Բենֆիկային, որտեղ Վան Բաստենը գոլային փոխանցում է կատարել Ռայկարդին՝ ապահովելով հաղթանակը։

1990-91 մրցաշրջանում Միլանը դժվարություններ է ունեցել, և Սկուդետոն նվաճել է Սամպդորիան։ Վան Բաստենի և Արիգո Սակիի միջև առաջացած տարաձայնություններից հետո Բերլուսկոնին հեռացրել է մարզչին։

Հաջորդ մրցաշրջանում թիմի ղեկը ստանձնել է Ֆաբիո Կապելոն, և Միլանը Սերիա Ա-ում այդ տարի մնացել է անպարտելի՝ կրկին նվաճելով Սկուդետոն։ Վան Բաստենը դարձել է առաջնության լավագույն ռմբարկու՝ խփելով 25 գոլ։ Նրա այս արդյունքը դարձել է Սերիա Ա-ում մեկ մրցաշրջանում գրանցված ամենաբարձր ցուցանիշը 1965-66 թվականներից ի վեր, երբ նույնքան գոլ էր խփել Լուիշ Վինիսիոն։
1992 թվականի նոյեմբերին Վան Բաստենը դարձել է Չեմպիոնների լիգայի պատմության առաջին ֆուտբոլիստը, որը մեկ խաղում խփել է չորս գոլ՝ այդ թվում կատարյալ շրջադարձ հարվածով՝ Գյոթեբորգի դարպասը։

1992 թվականի դեկտեմբերին նա ճանաչվել է ՖԻՖԱ-ի տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ։ Միլանը շարունակել է իր անպարտելիությունը 1992-93 մրցաշրջանում՝ երկու մրցաշրջանի ընթացքում անպարտ մնալով 58 խաղ։ Վան Բաստենը փայլել է այդ մրցաշրջանի սկզբում և կրկին ճանաչվել Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստ՝ դառնալով երրորդ խաղացողը Յոհան Կրոյֆից և Միշել Պլատինիից հետո, որը մրցանակը նվաճել է երեք անգամ։

Նրա անհանգստացնող կոճի վնասվածքը կրկնվել է *Անկոնայի* դեմ խաղում, ստիպելով նրան անցնել ևս վեց ամիս դադարի ու ենթարկվել մի շարք վիրահատությունների։ Նա վերադարձել է մրցաշրջանի վերջին մի քանի խաղերին, մինչ Միլանը 1-0 հաշվով պարտվել է Մարսելին Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչում։ Այդ հանդիպումը դարձել է Վան Բաստենի վերջին խաղը իտալական ակումբի կազմում։ Նա դուրս է եկել խաղադաշտից 86-րդ րոպեին՝ այն բանից հետո, երբ Բազիլ Բոլիի կոպիտ խախտումը ստիպել է նրան ենթարկվել կարիերայի երրորդ կոճի վիրահատությանը։

Վան Բաստենը հույս ուներ խաղալ իր երկրի համար 1994 թվականի Աշխարհի առաջնությունում, ինչպես նաև վերադառնալ Միլանի կազմ 1994–95 մրցաշրջանում՝ ամբողջ 1993–94 մրցաշրջանը բաց թողնելուց հետո, սակայն ակումբը նրան արգելել է մասնակցել Աշխարհի առաջնությանը՝ վախենալով, որ դա կարող է վտանգել նրա վերականգնումը։ Վերջապես, 1995 թվականի օգոստոսի 17-ին, Վան Բաստենը ստիպված է եղել ընդունել պարտությունը՝ հայտարարելով իր ֆուտբոլային կարիերայի ավարտի մասին՝ երկու տարի շարքից դուրս մնալուց հետո։ Նա հրաժեշտի ելույթ է ունեցել Սան Սիրո մարզադաշտում Միլանի երկրպագուներին շնորհակալություն հայտնելու համար, իսկ այդ պահին թիմի գլխավոր մարզիչ Ֆաբիո Կապելոն հուզմունքից արտասվել է։

## Միջազգային կարիերա

1984 թվականին Վան Բաստենը իր նորամուտը նշել է Նիդերլանդների ազգային հավաքականի կազմում՝ մասնակցելով Եվրո-1984-ի ընտրական փուլում Իսլանդիայի դեմ խաղին։

Եվրո-1988-ում Վան Բաստենը կարևոր դեր է խաղացել Նիդերլանդների հաղթական արշավում։ Նա խփել է հինգ գոլ, այդ թվում՝ հեթ-տրիկ Անգլիայի դեմ խմբային փուլում, հաղթական գոլը կիսաեզրափակչում՝ Արևմտյան Գերմանիայի դեմ, և իր հայտնի գոլլը եզրափակչում՝ Խորհրդային Միության դեմ խաղում, որը ավարտվել է 2–0 հաշվով։ Նա նաև գոլային փոխանցում է կատարել Գուլլիտին առաջին գոլի ժամանակ։

Վան Բաստենը մրցաշարի լավագույն ռմբարկուն էր, ինչպես նաև ճանաչվել է լավագույն խաղացող։ Նա ընդգրկվել է նաև մրցաշարի խորհրդանշական հավաքականում։ 2002 թվականին Մեծ Բրիտանիայում անցկացված հարցման արդյունքում նրա խփած գոլը ԽՍՀՄ-ի դեմ ճանաչվել է սպորտի պատմության 100 ամենահիշարժան պահերից մեկը՝ զբաղեցնելով 21-րդ տեղը։

Նիդերլանդների ազգային հավաքականը 1990 թվականի աշխարհի առաջնությունից դուրս է մնացել վաղ փուլում՝ 1–2 հաշվով պարտվելով ապագա չեմպիոն Արևմտյան Գերմանիային 1/8 եզրափակչում։ Վան Բաստենը երբեք գոլ չի խփել աշխարհի առաջնությունների եզրափակիչ փուլերում։

Եվրո-1992-ին Նիդերլանդները խմբային փուլում 3–1 հաշվով հաղթել է աշխարհի գործող չեմպիոն Գերմանիային և դուրս եկել կիսաեզրափակիչ, որտեղ անսպասելիորեն պարտվել է ապագա չեմպիոն Դանիային՝ 11 մետրանոց հարվածներով։ Վան Բաստենի հարվածը հետ է մղել Պետեր Շմեյխելը։ Չնայած նա մրցաշարի ընթացքում գոլ չի խփել, ընդգրկվել է մրցաշարի խորհրդանշական հավաքականում՝ երկրորդ անգամ իր կարիերայում։

## Մրցանակներ

**Այաքս**
*Էրեդիվիզիա: 1981–82, 1982–83, 1984–85
*Նիդեռլանդների Ֆուտբոլի գավաթ (KNVB գավաթ): 1982–83, 1985–86, 1986–87
*Եվրոպայի Գավաթակիրների գավաթ: 1986–87

**Միլան**
*Սերիա Ա: 1987–88, 1991–92, 1992–93
*Իտալիայի սուպերգավաթ: 1988, 1992
*Եվրոպական գավաթ: 1988–89, 1989–90
*ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ: 1989
*Ֆուտբոլի միջմայրցամաքային գավաթ: 1989, 1990

**Նիդերլանդներ**
*ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի առաջնություն: 1988

**Անհատական**
* Ոսկե Գնդակ: 1988, 1989, 1992
* ՖԻՖԱ աշխարհի լավագույն խաղացող: 1992
* ՈՒԵՖԱ աշխարհի լավագույն խաղացող: 1989, 1990, 1992
* Եվրոպական գավաթի լավագույն ռմբարկու: 1988–89
* Սերիա Ա-ի ոսկե խաղակոշիկ: 1989–90, 1991–92
* Էրեդիվիզիայի լավագույն ռմբարկու: 1983–84, 1984–85, 1985–86, 1986–87
* Եվրոպական արծաթե կոշիկ։ 1983–84
* Նիդերլանդների տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ։ 1985
* Եվրոպական ոսկե խաղակոշիկ։ 1985–86
* Աշխարհի ոսկե խաղակոշիկ։ 1985–86
* *Bravo* մրցանակ։ 1987
* *Onze d'Argent։* 1987, 1992
* *Onze d'Or։* 1988, 1989
* *Onze de Onze։* 1987, 1988, 1989, 1991, 1992
* IFFHS աշխարհի լավագույն խաղացող՝ 1988, 1989
* *World Soccer* տարվա լավագույն խաղացող։ 1992 (1987-ին՝ 3-րդ, 1988-ին և 1989-ին՝ 2-րդ տեղ)
* *RSSSF* տարվա լավագույն խաղացող։ 1992
* *El País* եվրոպական ֆուտբոլի արքա։ 1992
* ՈՒԵՖԱ Եվրո 1988․ մրցաշարի լավագույն խաղացող և լավագույն ռմբարկու՝ 5 գոլով
* UEFA Եվրոպայի առաջնության խորհրդանշական հավաքական։ 1988, 1992
* *Planète Foot* աշխարհի բոլոր ժամանակների հավաքական։ 1996
* *Planète Foot*-ի աշխարհի լավագույն 50 խաղացողներից մեկը։ 1996
* *Venerdì*-ի 100 մեծագույն խաղացողներից մեկը։ 1997
* IFFHS դարի լավագույն ֆուտբոլիստ՝ 12-րդ տեղ։ 1999
* IFFHS Եվրոպայի դարի լավագույն ֆուտբոլիստ՝ 10-րդ տեղ։ 1999
* *Placar*-ի դարի 100 լավագույն խաղացողներից մեկը՝ 26-րդ տեղ։ 1999
* France Football-ի դարի լավագույն ֆուտբոլիստ՝ 8-րդ տեղ։ 1999
* *World Soccer-ի* 20-րդ դարի 100 մեծագույն խաղացողներից մեկը՝ 9-րդ տեղ։ 1999
**Guerin Sportivo-ի* դարի 50 մեծագույն խաղացողներից մեկը՝ 11-րդ տեղ։ 1999
*ՖԻՖԱ 100 (Պելեի ընտրած կենդանի լավագույն ֆուտբոլիստների ցուցակ)։ 2004
**AFS* բոլոր ժամանակների 100 լավագույն խաղացողներից մեկը՝ 12-րդ տեղ։ 2007
*UEFA-ի Ոսկե հոբելյանիական հարցում՝ 4-րդ տեղ։
*Իտալական ֆուտբոլի փառքի սրահ։ 2012
*Աշխարհի ֆուտբոլի փառքի սրահ։ 2012
*UEFA Եվրո բոլոր ժամանակների խորհրդանշական հավաքական (հրապարակվել է 2016)
*Միլան-ի փառքի սրահ
*IFFHS լեգենդներ
*Voetbal International-ի «Աշխարհի աստղեր»
*Ոսկե Գնդակի երազանքի թիմ (բրոնզ)։ 2020

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Profile at the AC Milan website
* Profile at the Royal Dutch Football Association website (in Dutch)
* 
* 
 
Կատեգորիա:Այաքս ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ոսկե գնդակի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ