Պերիդոտ

**Պերիդոտ** կամ **խրիզոլիտ**, սիլիկատային միներալ։ **Օլիվին** կոչվող թանկարժեք սիլիկատային միներալի ((Mg Fe)2SiO4) տարատեսակ, որն ավելի հարուստ է մագնեզիումով, և բանաձևն ավելի մոտ է Mg2SiO4: Բյուրեղները նման են կարճ պրիզմայաձև սյուների, որոնք ավարտվում են բուրգաձև գլխիկով։

## Ծագումնաբանություն
*Պերիդոտ* անվան ծագումը պարզ չէ։ Օքսֆորդի անգլերեն լեզվի բառարանն առաջարկում է անգլոնորմանդական *pedoretés*  բառի ձևափոխված տարբերակը, որը նշանակում է օպալ, բայց ոչ արաբական *faridat*-ը, որը նշանակում է *թանկարժեք քար*։ Միջնադարի անգլերեն բառարաններում այս բառի մի քանի տարբերակ է հանդիպում, օրինակ՝ պերիդոտ, պերիտոտ, պելիդոդ, պիլիդոդ և այլն։

Պերիդոտի ամենավաղ օգտագործումը եղել է Սուրբ Օլբանս աբբայության լատինագիր մատյաններում, թարգմանվել է 1705 թվականին և, հնարավոր է, առաջին օգտագործման դեպքն է եղել անգլերեն լեզվում։ Այնտեղ գրված է, որ 1245 թվականին եպիսկոպոս Ջոնը իր մահից հետո աբբայությանն է կտակել տարբեր իրեր, որոնց մեջ կար նաև պերիդոտ։

*Խրիզոլիտը* հին հունարեն բառ է՝ χρυσός-ոսկի և λίθος-քար։

## Տեսք
Շատ քիչ միներալներ են, որ գոյություն ունեն միայն մեկ գույնի մեջ, պերիդոտը այդ քչերից մեկն է։ Հիմնական գույնը կանաչ ձիթապտղի գույնն է, կանաչի ինտենսիվությունը կախված է երկաթի քանակությունից։ Այդ պատճառով պերիդոտի առանձին միներալներ կարող են ունենալ դեղնականաչից մինչև կանաչադարչնագույն երանգներ։ Հազվագյուտ դեպքերում՝ պերիդոտը կարող է ունենալ մաքուր կանաչ գույն՝ առանց դեղին կամ դարչնագույն երանգների։

## Տարածվածություն
Քանի որ պերիդոտը հանդիսանում է սիլիկատային միներալ, այն բոլոր սիլիկատների նման ձևավորվում է լավայի մեջ։ Հանդիպում է նաև երկնաքարերում։

Պերիդոտները իրարից տարբերվում են չափերով և բաղադրությամբ։ Հրաբխային ակտիվության ժամանակ ձևավորված պերիդոտը լիթիումի, նիկելի և ցինկի ավելի բարձր բաղադրություն ունի, քան երկնաքարի մեջ ձևավորվածը։

Օլիվինը տարածված միներալ է, բայց ոսկերչական որակի պերիդոտ տարատեսակը բավականին հազվագյուտ է՝ քիմիապես անկայուն լինելու պատճառով։ Օլիվինը սովորաբար հանդիպում է մանր հատիկների ձևով և հողմահարված վիճակում՝ անպիտան դեկորատիվ նպատակների համար։

Ֆորստերիտի (անգույն օլիվին) խոշոր բյուրեղներն օգտագործում են պերիդոտի զարդաքարերը երեսակելու համար, հանդիպում են հազվադեպ, արդյունքում օլիվինը համարվում է արժեքավոր քար։

Հնագույն ժամանակներում՝ Ք.ա. 300-ական թվականներին, Կարմիր ծովի Սուրբ Հովհաննես կղզում արդյունահանում էին պերիդոտ, որն այն ժամանակ անվանում էին *տոպազիոս*։

Այսօր պերիդոտի հիմնական աղբյուրը հանդիսանում է Արիզոնայում Սան Կարլոս Ապաչ հնդկացիների տարածաշրջանը։ Արդյունահանվում է նաև Արիզոնայի այլ վայրերում, ԱՄՆ-ի Արկանզաս, Հավայան կղզիներ, Նևադա, Նյու Մեքսիկո նահանգներում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Չինաստանում, Եգիպտոսում, Քենիայում, Մեքսիկայում, Մյանմայում, Նորվեգիայում, Պակիստանում, Սաուդյան Արաբիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Շրի Լանկայում և Տանզանիայում։

Պերիդոտի բյուրեղներ ստացվել են նաև որոշ երկնաքարերից։

[thumb|Կանաչ պերիդոտներով երկնաքար, գտնվել է [Չինաստանում|alt=|274x274փքս]]

## Գեմոլոգիա
Երբեմն պերիդոտն ընկալում են որպես զմրուխտ կամ այլ կանաչ քար։ Հայտնի գեմոլոգ Ջորջ Ֆրեդերիկ Կունցը քննարկել է զմրուխտների և պերիդոտների խառնաշփոթները եկեղեցական գանձարաններում, մասնավորապես՝ Գերմանիայի Քյոլնի տաճարում գտնվող *Երեք մոգերի* գանձարանում։

Պերիդոտ օլիվինի ամենամեծ նմուշը գտնվում է Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան թանգարանում, քաշը՝ 62 կարատ։

Համարվում է, որ պերիդոտը օգոստոսին ծնված մարդկանց քարն է։

## Մշակույթ
* Պերիդոտ (հնչունացված՝ Շելբի Ռաբորա), Cartoon Network հեռուստաալիքի *Սթիվենի տիեզերքը* շոուի գլխավոր գործող անձը։
* Պերիդոտ (հնչունացված՝ Յուկի Կայդա), ճապոնական *Jewelpet* անիմե շոուի գործող անձ, որն իրենից ներկայացնում է փոքրիկ շուն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Peridot olivine on basalt.JPG|Պերիդոտ-օլիվինը ծակոտկեն բազալտի վրա (տեսանելի դաշտը 35մմ)
Պատկեր:Peridot-USGS.gif|Պերիդոտ Արիզոնայից
Պատկեր:Gemperidot.JPG|Ձիթապտղի կանաչ գույն պերիդոտ
Պատկեր:Peridotgem.JPG|Կաթնագույն ներառումներով պերիդոտ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*USGS peridot data 
*Emporia Edu 
*Florida State University – Peridot

Կատեգորիա:Թանկարժեք քարեր
Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Սիլիկատներ (միներալներ)