Ջոն Ֆրում

**Ջոն Ֆրում** (, նաև կոչվում է **Ջոն Բրում** (), և **Ջոն Պրում** (), Վանուատուի Տաննա կղզում (նախկինում՝ Նոր Հեբրիդյան կղզիներ) գտնվող բեռի պաշտամունքի հետ կապված դեմք։ Նա հաճախ պատկերվում է որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամերիկացի զինծառայող, որը հարստություն և բարգավաճում կբերի ժողովրդին, եթե նրանք հետևեն իրեն։ 1960 թվականի BBC-ի վավերագրական ֆիլմում բրիտանացի հաղորդավար Դեյվիդ Աթենբորոն տեղացիներին հարցրել է, թե ինչ տեսք ունի Ֆրումը, և նրան պատասխանել են. «Ձեզ նման է։ Նա սպիտակ դեմք ունի։ Նա բարձրահասակ մարդ է։ Նա «*երկար ապրի*» Հարավային Ամերիկայում»։

1990-ական թվականներին, ըստ որոշ տեղեկությունների, Ջոն Ֆրում շարժման անդամներ են եղել ավելի քան 5000 հոգի։ Այնուամենայնիվ, Ջոն Ֆրումի հանդեպ հավատը նվազել է. 2022 թվականի դրությամբ եղել են 500-ից պակաս հետևորդներ։ Ներկայումս միայն Լամաքարա գյուղն է հավատարիմ Ջոն Ֆրումի հավատքին Տաննա կղզում։ Կղզու մնացած մասին հիմնականում դարձի են բերել Սալֆուր Բեյում բնակվող քրիստոնյա միսիոներները։

## Պատմություն
Ջոն Ֆրումի շուրջ կենտրոնացած կրոնը ծագել է ոչ ուշ, քան 1930-ականների վերջը, երբ Վանուատուն հայտնի էր որպես Նոր Հեբրիդյան կղզիներ: 1949 թվականի մի պնդման համաձայն՝ կրոնը կարող է ծագել դեռևս 1910-ական թվականներին:  Շարժման վրա ազդել են Տաննայի Սուլֆուր Բեյ տարածքում գոյություն ունեցող կրոնական ծեսերը, մասնավորապես՝ Կերապերամունի՝ Տուկոսմերա լեռան հետ կապված աստծո պաշտամունքը: 

Պաշտամունքի մի վերլուծության մեջ այս կերպարը սկզբում հայտնի էր որպես Ջոն Բրում, որը, ըստ հետևորդների, մի օր վերադառնալու է հեռավոր երկրից՝ սպիտակ գաղութարարներին հեռացնելու և կղզիներ հարստություն վերադարձնելու համար։ Պատմության որոշ տարբերակներում Մանեհիվի անունով մի բնիկ, օգտագործելով «Ջոն Ֆրում» կեղծանունը, սկսում է հայտնվել Տաննայի բնիկների շրջանում՝ հագած արևմտյան ոճի վերարկու, վստահեցնելով մարդկանց, որ նրանց համար տներ, հագուստ, սնունդ և տրանսպորտ կբերի։ Մյուսները պնդում են, որ Ջոն Ֆրումը հոգևոր տեսիլք էր, որը առաջացել էր կավայից՝ մեղմ հոգեակտիվ հատկություններով բույսից։
աջից|մինի|250x250փքս|Ջոն Ֆրումի բեռի պաշտամունքի արարողակարգային դրոշի բարձրացում
Ըստ մի վարկածի Ջոն Ֆրումը խոստացել է նոր դարաշրջանի սկիզբը, որի ընթացքում բոլոր սպիտակամորթները, այդ թվում՝ միսիոներները, կհեռանան Նոր Հեբրիդներից՝ թողնելով իրենց ապրանքներն ու ունեցվածքը բնիկ մելանեզիացիների համար։ Սակայն, որպեսզի դա տեղի ունենա, Տաննայի բնակիչները պետք է մերժեին եվրոպական հասարակության բոլոր բարիքները, այդ թվում՝ փողը, արևմտյան կրթությունը, քրիստոնեությունը և կոպրայի պլանտացիաներում աշխատանքը, և նրանք պետք է վերադառնան ավանդական *կաստոմին* (բիսլամական լեզվով ''սովորույթներ'' նշանակող բառ): 1941 թվականին Ջոն Ֆրումի հետևորդները ազատվել են իրենց փողերից, լքեցին միսիոներական եկեղեցիները, դպրոցները, գյուղերն ու տնկարկները և տեղափոխվեցին երկրի ցամաք՝ մասնակցելու ավանդական տոներին, պարերին և ծեսերին: Հետևորդների մեծ մասը եկել էր Պրեսբիտերական եկեղեցուց: Եվրոպական գաղութային իշխանությունները փորձել են ճնշել շարժումը՝ ձերբակալելով իրեն Ջոն Ֆրում անվանող մի տանեզացի տղամարդու, հրապարակավ նվաստացնելով նրան, բանտարկելով և, ի վերջո, աքսորել են նրան՝ պաշտամունքի մյուս առաջնորդների հետ միասին, կղզեխմբի մեկ այլ կղզի:  

Չնայած այս ջանքերին, շարժումը ժողովրդականություն է ձեռք բերել 1940-ականների սկզբին, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վանուատուում տեղակայվեց 50,000 ամերիկացի զինվոր, որոնք իրենց հետ բերել են հսկայական քանակությամբ պաշարներ (կամ «բեռներ»): Պատերազմի ընթացքում մոտավորապես 10,000 նի-վանուատու տղամարդիկ ծառայել են Վանուատուի աշխատանքային կորպուսում, որը Միացյալ Նահանգների զինված ուժերի աշխատանքային գումարտակ էր: Նրանք լոգիստիկ աջակցություն են ցուցաբերել դաշնակիցների ռազմական ջանքերին Գվադալկանալի արշավանքի ժամանակ: Նի-վանուատու տղամարդկանց զանգվածային մասնակցությունը Աշխատանքային կորպուսին զգալի ազդեցություն է ունեցել Ջոն Ֆրումի շարժման վրա՝ դրան տալով բեռների պաշտամունքի բնութագրեր:
մինի|Ջոն Ֆրումի հավաքատեղի
Պատերազմից և ամերիկացիների հեռանալուց հետո Ջոն Ֆրումի հետևորդները կառուցեցին խորհրդանշական վայրէջքի գոտիներ՝ խրախուսելու ամերիկյան ինքնաթիռների վայրէջքը և նրանց «բեռներ» բերելը: Ամերիկյան կապը շեշտող պաշտամունքի տարբերակները «Ջոն Ֆրում»-ը մեկնաբանում են որպես «Ջոնը (Ամերիկայից)» () անվան աղավաղված տարբերակ (չնայած դա կարող է նշանակել «Ջոնը» Վանուատական ծագում չունեցող ցանկացած վայրից):

1957 թվականին Ջոն Ֆրումի շարժման առաջնորդներից մեկը՝ Նակոման, ստեղծել է «Տաննա բանակը»՝ ոչ բռնի ծիսական միություն, որը կազմակերպել է ռազմական ոճի շքերթներ, որոնցում տղամարդկանց դեմքերը ներկված են եղել ծիսական գույներով և կել են սպիտակ շապիկներ՝ «TA USA» (Tanna Army USA) տառերով։ Այս շքերթը տեղի է ունենում ամեն տարի փետրվարի 15-ին՝ այն օրը, երբ հետևորդները կարծել են, որ Ջոն Ֆրումը կվերադառնա, և որը Վանուատուում նշվում է որպես «Ջոն Ֆրումի օր»։

1970-ականների վերջին Ջոն Ֆրումի հետևորդները դեմ են եղել Վանուատուի անկախ միավորված ազգի անհապաղ ստեղծմանը: Նրանք դեմ են եղել կենտրոնացված կառավարությանը, քանի որ վախեցել են, որ կնպաստի արևմտյան արդիականությանը և քրիստոնեությանը, ինչը կվնասեր տեղական սովորույթներին: Ջոն Ֆրում շարժումն ունի իր սեփական քաղաքական կուսակցությունը՝ «Նագրիամել», որը գլխավորում է Սոնգ Քեասպայը: Կուսակցությունը նշել է իր 50-ամյակը 2007 թվականի փետրվարի 15-ին: BBC-ն անցյալ տարի մեջբերել է դրա առաջնորդ Իսահակ Վան Նիկիաուին, որն ասել է, որ Ջոն Ֆրումը «մեր Աստվածն է, մեր Հիսուսը» և ի վերջո կվերադառնա: 

Շարժման հետևորդները շարունակում են նշել Ջոն Ֆրումի օրը ամեն տարի փետրվարին։ 2021 թվականի հուլիսին ոմն Կլոդ-Ֆիլիպ Բերգեր պնդել է, որ ինքն է մարգարեության մեջ հիշատակված առաջնորդը, ևով իրեն անվանում էր «Տաննայի ավանդական թագավոր», Վանուատուի համայնքներում կարգավիճակ է ձեռք բերել՝ խոստանալով զարգացում և ներդրումներ բերել համայնքներին։

## Ֆիլմագրություն
* *[[God Is American|«Աստված ամերիկացի է»]]*, լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմ (2007, 52 րոպե), հեղինակ՝ Ռիչարդ Մարտին-Ջորդանի, Ֆրումի պաշտամունքի մասին Տաննայում
* *«Ֆանտաստիկ ներխուժումը»*, վավերագրական ֆիլմ (1991, 59 րոպե) հեղինակել է Նայջել Ռանդել Էվանսը BBC-ի համար
* *[[Into the Inferno (film)|«Դժոխքի մեջ»]]*, լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմ (2016, 107 րոպե), հեղինակ՝ Վերներ Հերցոգի, Տաննայի գործող հրաբխի մասին

## Գրականություն
*  
* Joël Bonnemaison, « Tanna : les hommes lieux (livre 2) » dans Les fondements d'une identité : territoire, histoire et société dans l'archipel de Vanuatu (Mélanésie) : essai de géographie culturelle, ORSTOM Paris, 1988, [lire en ligne [archive]]
* Tabani, Marc. 2008. Une pirogue pour le Paradis : le culte de John Frum à Tanna (Vanuatu) [archive], Paris : Éditions de la Maison des Sciences de l'Homme, 2008.
* Tabani, Marc. 2010. Le culte de John Frum et la tragédie du nouveau millénaire à Tanna (Vanuatu) [archive]. In Douaire-Marsaudon F. et Weichart G. (eds.), Pacific Religiosities. Marseille : Pacific-Credo Publications, 145–172.
* Tabani Marc, Marcellin Abong. 2013. Kago, Kastom, Kalja: the study of indigenous movements in Melanesia today [archive], Marseille, Pacific Credo Publications.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Jon Frum Movement
* "In John They Trust" հոդված *[[:en:Smithsonian_Magazine|Smithsonian Magazine]]-ում*
* Evening spent with the John Frum movement on Tanna Island in Vanuatu, April 2013 (տեսագրություն)

Կատեգորիա:Բեռի պաշտամունքներ
Կատեգորիա:Կրոնական նոր շարժումներ
Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Մեսիականություն
Կատեգորիա:Վանուատու