Սուրբ ծնունդն Ուկրաինայում

**Սուրբ ծննդյան տոներն Ուկրաինայում,** Սուրբ Ծնունդն է, որը, ըստ Գրիգորյան և Նորհուլյանյան օրացույցների, հույն կաթոլիկները, բողոքական եկեղեցիներն ու Մոսկվայի պատրիարքարանի ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցու ռումինական ծխերը նշում էն դեկտեմբերի 24-ից (Սուրբ Ծննդյան ճրագալույց) մինչև հունվարի 6-ը (Հիսուս Քրիստոսի մկրտություն)։ Ուկրաինայում հայկական կաթողիկե եկեղեցին ավանդաբար հայերի համար Սուրբ Ծնունդը նշում է հունվարի 6-ին՝ ըստ Գրիգորյան օրացույցի՝ Մկրտության հետ։ Սուրբ Ծնունդը՝ դեկտեմբերի 25-ը, Ուկրաինայում հանդիսանում է պետական արձակուրդի օր։

Մոսկվայի պատրիարքության Ուկրաինայի ուղղափառ եկեղեցին, բողոքական եկեղեցիների մի մասը և Ուկրաինայի ուղղափառ եկեղեցու որոշ եկեղեցիներ Սուրբ Ծնունդը նշում են հուլյան օրացույցով, հետևաբար, գրիգորյան օրացույցով տոները տևում են հունվարի 6-ից 19-ը: Հայոց թեմը և Լվովի հայ-կաթոլիկ արքեպիսկոպոսությունը Սուրբ Ծնունդը տոնում են հունվարի 5-6-ը Մկրտության տոնին՝ ըստ Գրիգորյան օրացույցի:

Սուրբ Ծննդյան տոների շրջանն իր ավանդական ծեսերով ներգրավել է ուկրաինացիների ժողովրդական դրամատիկ ստեղծագործության առավել բնորոշ տեսակները: Սուրբ Ծնունդը 20-րդ դարի մեծ մասի ընթացքում հիմնականում ջնջվել էր ուկրաինական օրացույցից՝ Խորհրդային Միության հակակրոնական քաղաքականության պատճառով, սակայն դրա ավանդույթներից շատերը պահպանվել են և նորից վերածնվում են:

## Ամսաթիվ
2017 թվականից դեկտեմբերի 25-ը՝ Գրիգորյան օրացույցով Սուրբ Ծնունդը, դարձել է պաշտոնական պետական ​​տոն։ 2020 թվականի դեկտեմբերին ՈւՈւԵ-ի ղեկավար միտրոպոլիտ Էպիֆանին հայտարարել է, որ Ուկրաինայում Սուրբ Ծննդյան ամսաթիվը փոխելը դեկտեմբերի 25-ին հնարավոր է այն բանից հետո, երբ և՛ եկեղեցին, և՛ հավատացյալները պատրաստ լինեն նման որոշմանը, լուսավորական աշխատանքների անցկացումից հետո: Հայտարարվել է, որ Սուրբ Ծննդյան տոնի հետաձգումը կհանգեցնի բոլոր տոների ամսաթվերի՝ 13 օր առաջ տեղափոխմանը: 

Ուկրաինայում մոտ հարյուր ռումինական ծխեր, որոնք մտնում են Մոսկվայի պատրիարքության ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցու մեջ, ինչպես Ռումինիայի ուղղափառ եկեղեցին միշտ նշել են Քրիստոսի Սուրբ Ծնունդը դեկտեմբերի 25-ին՝ ըստ Նոր Հուլյան օրացույցի։

Օրացույցի բարեփոխման հարցն էլ ավելի սրվեց 2022 թվականին Ռուսաստանի՝ Ուկրաինա ներխուժման մեկնարկից հետո, քանի որ, ինչպես պնդում են որոշ հրապարակախոսներ և եկեղեցականներ, հին ոճի կիրառման պատճառով Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հետ Ուկրաինան գտնվում է «ռուսական աշխարհի» ոլորտում։ 2022 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ուկրաինայի Ուղղափառ եկեղեցին թույլատրել է թեմերին Ծննդյան արարողություններ կատարել Նոր Հուլյան օրացույցի համաձայն՝ եկեղեցիների ցանկությամբ, այսինքն՝ դեկտեմբերի 25-ին։ 2023 թվականի փետրվարի 1-2-ը ՈւՀԿԵ-ի Եպիսկոպոսների Սինոդը որոշել է, որ Ուկրաինայում 2023 թվականի սեպտեմբերի 1-ից Ուկրաինայի հունական կաթոլիկ եկեղեցին կանցնի նոր ոճի։

2023 թվականի մայիսի 24-ին Կիև-Պեչերսյան մայրավանքի Տրապեզոնի տաճարում անցկացված եպիսկոպոսների խորհուրդը համաձայնություն է տվել 2023 թվականի սեպտեմբերի 1-ից Ուկրաինայի Ուղղափառ Եկեղեցոու Նոր Հուլյան օրացույցին անցնելուն։ 2023 թվականի հուլիսի 27-ին Տեղական խորհուրդը հաստատել է անցումը։

2023 թվականի հունիսի 28-ին Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին Գերագույն ռադա է ներկայացրել օրինագիծ՝ Քրիստոսի Սուրբ Ծննդյան տոնը չեղյալ հայտարարելու մասին՝ համաձայն Հուլյան օրացույցի հունվարի 7-ի և հաստատել դեկտեմբերի 25-ը որպես տոնակատարության միակ օր՝ արտացոլելով փոփոխություններ ՈւՈւԵ-ի և ՈւՀԿԵ-ի օրացույցներում։ Խորհրդարանը հավանություն է տվել այդ օրենքին 2023 թվականի հուլիսի 14-ին, ընդ որում 241 պատգամավոր աջակցել է օրենքին։ Վոլոդիմիր Զելենսկին օրենքը ստորագրել է 2023 թվականի հուլիսի 28-ին։

2023 թվականի նոյեմբերին Deloitte միջազգային ընկերության կողմից անցկացված ուսումնասիրության համաձայն՝ ուկրաինացիների մեծամասնությունը (մոտ 45%) Սուրբ Ծնունդը նշելու է դեկտեմբերի 25-ին և միայն 17%-ը՝ հունվարի 7-ին, իսկ 32%-ը նախատեսում է երկու անգամ նշել։

Միջազգային հանրապետական ​​ինստիտուտի հարցման համաձայն՝ 2024 թվականի փետրվարին ուկրաինացիների 53%-ը Սուրբ Ծնունդը նշել է դեկտեմբերի 25-ին։ 2024 թվականին 11%-ը Սուրբ Ծնունդը նշել է հունվարի 7-ին, իսկ 17%-ը՝ երկու անգամ։ Դեկտեմբերի 25-ին Սուրբ Ծնունդը տոնողների թվում գերակշռել են հույն կաթոլիկները (93%), իսկ երկրորդ տեղում Ուկրաինայի ուղղափառ եկեղեցու հավատացյալներն են (58%)։ Դեկտեմբերի 25-ին Սուրբ Ծնունդը նշել են նաև աթեիստները (33%) և նրանք, ովքեր չեն պատկանում ոչ մի կրոնի (38%)։ Ամենաքիչ տարածված ամսաթիվը եղել է ՈւՈւԵ-ի (ՄՊ) հավատացյալների շրջանում (24%)։

## Սկիզբ
thumb|left|195x195px|Դիդուխը Լվովում 
Տոնական ժամանակի սկիզբը նոր կրակի ստանալն է, որը վառվում է 12 գերաններով  խարույկում, որոնք պատրաստվել են 12 օր շարունակ 12 տարբեր ճաշատեսակների համար, որոնք պատրաստելու են Սուրբ ընթրիքի համար։ Իսկ Սուրբ Ծննդյան տոները սկսում է դիդուխը՝ խորհրդանիշ-նշան, որը տուն են բերում Սուրբ ընթրիքին և համարվում է ազդանշան Սուրբ Ծննդյան ճրագալույցի ծեսերի սկզբի համար։ Հենց դիդուխի տուն բերելը մի ամբողջ ծիսական իրադարձություն է՝ ուղեկցվող մի շարք թատերական տարրերով։

Ավանդաբար, Ուկրաինայում Սուրբ Նիկոլայի օրը բացվում է Ուկրաինայի գլխավոր տոնածառը և այլ տոնածառեր։

## Սուրբ ընթրիք
Սուրբ ընթրիքը Սուրբ Ծննդյան ճրագալույցի գլխավոր ավանդույթն է: Այս օրը տնային տնտեսուհիները սովորաբար պատրաստում են տասներկու տարբեր ուտեստներ, որոնցից գլխավորը կուտիան է։

Ավանդույթի համաձայն՝ Սուրբ Ընթրիքի ժամանակ կարմիր անկյունում (պոկուտում) դրված է դիդուխ՝ վերջին բերքահավաքի խուրձը, որը ներառում է վարսակ, աշորա, ցորեն, կտավատ։ Դիդուխը տանը մնում է մեկ շաբաթ. նրա ներկայությունը ընտանիքին բերում է լավ տրամադրություն, հարմարավետություն և տոնակատարություն:

Սուրբ ընթրիքը սկսվում է աղոթքով: Սեղանի վրա վառում է Սուրբ Ծննդյան մոմ՝ ի հիշատակ նախնիների հոգիների: Ամբողջ ընտանիքը, այդ թվում՝ նորածինները, նստում են տոնական սեղանի շուրջ։ Տերը օրհնում է ընթրիքը. «», համտեսում է կուտիան, խաչակնքվում և նետում դեպի առաստաղը։ Եթե դրանից մի փոքր կպչում է, ապա նշանակում է, որ բերքահավաքի տարի է լինելու: Եթե տանը ինչ-որ մեկը մահացել է, ապա նրա համար էլ են գդալ դնում:thumb|240px|Ուկրաինական կուտյաՍկզբում ուտում են կուտյա, իսկ հետո մյուս ուտեստները: Ճաշելուց հետո նրանք կոլյադկաներ են երգում:

## Սուրբ Ծնունդ
Սուրբ Ծննդյան տոնին մարդիկ գնում են եկեղեցի՝ տոնական պաշտամունքի: Սովորաբար պատարագը սկսվում է գիշերը։

## Կոլյադկաների երգում
Սուրբ Ծննդյան տոնական խմբերիը հիմնականում զարդարում էին տղաները: Նրանք նախօրոք ընտրում էին առաջնորդին, «міхоношу», «այծին», «մտրակով հովվին» և այլն։ «Այծին» հագցնում էին ոչխարի մորթի՝ բուրդը դեպի դուրս շրջված, իսկ պարանոցին ամրացնում ծղոտե եղջյուրներ, պոչ և զանգակ պարանոցի վրա։ Մյուս շրջաններն ունեին իրենց տարբերությունները, մասնավորապես, խմբերին ուղեկցում էին «գնչու», «բժիշկ», «կիկե», «մահակով մահ» և այլն։ Այնուամենայնիվ, պարտադիր հատկանիշը պետք է լինի շարժվող աստղը, որն անընդհատ կրում էր առաջնորդը («Կեչի»):

Մտնելով բակ՝ կոլյադկաներ երգողները թույլտվություն էին խնդրում, և երբ տերը հայտնվում էր, ներկայացումը սկսում էին շնորհավորական երգ-կոլյադկաներով և կատակերգական տեսարաններով։ Բանաստեղծական տեքստերում գովերգում էին տիրոջը, տանտիրուհուն և նրանց երեխաներին, մաղթում էին երջանկություն և առողջություն, իսկ տնտեսությունում՝ առատություն և առատ սերունդ: Եթե ​​ընտանիքում կային երեխաներ, որոնք երկար ժամանակ չէին խոսում, ապա նրանց ծիսական զանգից ջուր էին տալիս խմելու։ Դա պետք է օգներ *«կենդանացնել հնչեղ ձայնը»*։ Կանայք, որպեսզի իրենց կանեփը լավ աճի, պատահաբար ջուր էին լցնում «միխոնոշի» վրա։ Եթե ​​տանը աղջիկ էր լինում, նա ամեն կոլյադկա երգողին խնձոր ու ընկույզ էր տալիս։

## Սուրբ Ծննդյան այլ առեղծվածներ
### Այծի վարում
thumb|240px|Ուկրաինական Սուրբ Ծննդյան նամականիշ, 1999 թվական «Այծին վարելը» տեղի է ունենում Առատ երեկոյի ժամանակ։ Այս ծիսական գործողության կենտրոնական պահը «Այծի»՝ նրա «մահը» և «հարությունը» պարն է, որը խորհրդանշում է բնության մահվան և վերածննդի ցիկլը:

### Տոնական խաղեր
#### Տոնական խաղ «Մալանկա»
Այս խաղում ավելի շատ կերպարներ կան, քան «Այծ»-ում, թեև կերպարները գրեթե նույնն են՝ դիմակով պապիկ, հրեա, այծ, գնչուհի, ֆերշալ, ինքը՝ Մալանկան։

## Մարիամ
Սուրբ Ծննդյան երկրորդ օրը՝ դեկտեմբերի 26-ին, նշվում է Մարիամի տոնը, Սուրբ Ընտանիքի (Հիսուս, Մարիամ և Հովսեփ) տոնը, եկեղեցական առումով՝ Սուրբ Աստվածածնի համագումար։  

Այս օրերին արարողություններ չեն իրականացվում, միայն երգվում են կոլյադկաներ և վերտեպներ, հազվադեպ այցելում են շնորհավորելու անվանակոչներին՝ Մարիամներին։

## Առատ երեկո
Շռայլ երեկոն Սուրբ Ծննդյան ցիկլի երկրորդ տոնն է՝ Կոլյադայից մեկ շաբաթ (դեկտեմբերի 31) հետո։ Առատ երեկոն քրիստոնյա արդար Սուրբ Մելանիայի օրն է։ Այս օրը կոչվում էր նաև Մելանկա։ Ավանդույթի համաձայն՝ տոնակատարությունն ուղեկցվում էր տներով շրջելով՝ մարդկանց Ամանորին երջանկություն, առողջություն և բարեկեցություն մաղթելով։ Առատաձեռնություն են անում նաև թատերացված խմբերով՝ «Մելանկա»-ն` «Վասիլ»-ի և «Ռյաժենյեներ»-ի հետ:

## Նոր տարի` Վասիլյա

### Մալանկայի տոն
Մալանկայի տոնը եղել է Մոնաստիրիսկայում, այն պահպանվել է Տերնոպոլի մերձդնեպրյան հատվածում: «Մալանկայի» արարողությունը սկիզբ է առնում նախաքրիստոնեական ժամանակներից: Ծիսական ուտեստներ չեն պատրաստվում։

## Մկրտություն. Հորդանան
Մկրտությունը (ջրօրհնեքը) Սուրբ Ծննդյան ցիկլի երրորդ տոնն է։ Տոնը կոչվել է Հորդանան՝ նվիրված Հորդանան գետում Հիսուս Քրիստոսի մկրտությանը։

## Նշանակություն և աշխարհագրական փոփոխություններ
2021 թվականի վերջին սոցհարցումների տվյալների համաձայն՝ Ուկրաինայի քաղաքացիների 49%-ը Սուրբ Ծնունդը համարում է կարևոր տոն: Այնուամենայնիվ, Սուրբ Ծննդյան տոնակատարության ավանդույթների նշանակությունը ունի յուրահատուկ էթնո-լեզվական երանգավորում և կապված է երկրի հիմնական էթնոմշակութային համայնքների աշխարհագրական կենտրոնացման հետ: Այսպես, երկրի գերակշռող ուկրաինալեզու մարզերում Սուրբ Ծնունդը համարվում է երկրի ամենակարևոր տոնը՝ արևմուտքում՝ 73%, իսկ կենտրոնում՝ 47%։ Միևնույն ժամանակ, երկրի ռուսալեզու մարզերում և նույնիսկ Կիևում հարցվածների մեծամասնությունը նախապատվությունը տալիս է Ամանորին։

2024 թվականի փետրվարին Կիևի սոցիոլոգիայի միջազգային ինստիտուտի (ԿԲՏՀ) կողմից անցկացված հետազոտության տվյալների համաձայն ուկրաինացիների 70%-ը Սուրբ Ծնունդը նշում է որպես ամենահայտնի տոն, մինչդեռ Նոր տարին նշում է 47%-ը:

## Տես նաև
* Սուրբ ծնունդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինական մշակույթ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի տոներ
Կատեգորիա:Սուրբ ծնունդ
Կատեգորիա:Սուրբծննդյան ավանդույթներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեությունն Ուկրաինայում