Կոմիտասի անվան պանթեոն

**Կոմիտասի անվան պանթեոն**, զբոսայգի-գերեզմանատուն Երևանում, որտեղ ամփոփված են մշակույթի գործիչներ և անվանի հասարակական-քաղաքական գործիչներ։ Պանթեոնում են թաղված նաև Մարտիրոս Սարյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Ստեփան Զորյանի կանայք։

## Պատմություն
Զբոսայգու տարածքը մինչև 1930-ական թվականների կեսերը եղել է «Մլեր» գերեզմանատունն ու նրա մատուռը։ Այսօր, դրանից պահպանվել է միայն գերեզմանատան կրաշաղախ պարսպից մի հատվածը։ 1930-ական թվականներին Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմտեի որոշմամբ գերեզմանատունը փակվում է, իսկ տեղում՝ ամայի տարածքում, հիմնադրվում է զբոսայգի, որի մի անկյունը Աղասի Խանջյանի նախաձեռնությամբ վերածվում է արվեստի գործիչների գերեզմանատան։ 1936 թվականին՝ մահից մեկ տարի անց, այստեղ է տեղափոխվում Կոմիտասի աճյունը։
 
1969 թվականին Ստեփան և Ռուզան Քյուրքչյանների հովանավորությամբ, կառուցվում են տուֆակերտ, քանդակազարդ հյուսիսային պատն ու միջնապատը։ Պանթեոնը հիմնապես նորոգվել է 2005 թվականին։

## Պանթեոնում թաղվածներ
### Կինոյի և թատրոնի գործիչներ

* Հովհաննես Աբելյան (1865-1936), թատրոնի դերասան։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1932)։ Ադրբեջանական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1932), Հայկական ԽՍՀ Աշխատանքի հերոս (1932)։
* Խորեն Աբրահամյան (1930-2004), թատրոնի և կինոյի դերասան, ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1980)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1981)։
* Վարդան Աճեմյան (1905-1977), դերասան, թատրոնի ռեժիսոր, մանկավարժ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1975)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1965)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1951)։
* Արուս Ասրյան (1904-1987), թատրոնի և կինոյի դերասանուհի։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1972)։
* Վարդուհի Վարդերեսյան (1928-2015), թատրոնի և կինոյի դերասանուհի. ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1988)։
* Հրաչյա Ղափլանյան (1923-1988), դերասան, թատերական ռեժիսոր, մանկավարժ. ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1971)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1978)։
* Ստեփան Մանուկյան (1901-1930), ռեժիսոր, սցենարիստ։
* Մհեր Մկրտչյան (1930-1993), թատրոնի և կինոյի դերասան, թատերական ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1984)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1978)։
* Հրաչյա Ներսիսյան (1895-1961), թատրոնի և կինոյի դերասան. ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1956)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1941)։
* Սոս Սարգսյան (1929-2013), թատրոնի և կինոյի դերասան, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1985)։
* Վահրամ Փափազյան (1888-1968), թատրոնի և կինոյի դերասան, թատերական ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1956)։
* Սերգեյ Փարաջանով (1924-1990), կինոռեժիսոր և սցենարիստ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1990)։ Ուկրաինական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1990)։

### Երաժիշտներ

* Ալեքսանդր Հարությունյան (1920-2012), կոմպոզիտոր, դաշնակահար, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1970)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1949)։
* Գոհար Գասպարյան (1924-2007), օպերային երգչուհի (լիրիկա-կոլորատուրային սոպրանո), մանկավարժ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1984)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1956)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1951)։
* Գեղամ Գրիգորյան (1951-2016), օպերային երգիչ (տենոր)։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1985)։
* Ստեփան Դեմուրյան (1872-1934), դիրիժոր, կոմպոզիտոր։
* Օհան Դուրյան (1922-2011), դիրիժոր և կոմպոզիտոր։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1967)։
* Արամ Խաչատրյան (1903-1978), կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, հասարակական-երաժշտական գործիչ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1973)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1954)։ Ստալինյան չորս (1941, 1943, 1946, 1950), Լենինյան (1959) և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակների դափնեկիր (1971)։ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1963)։
* Կոմիտաս (Սողոմոն Սողոմոնյան) (1869-1935), կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, բանահավաք, երգիչ և երգչախմբային դիրիժոր։
* Օֆելյա Համբարձումյան (1925-2016), երգչուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1959)։
* Վասիլ Ղորղանյան (1865-1934), երաժշտագետ։ Հայկական ԽՍՀ Արվեստի վաստակավոր գործիչ (1934)։
* Ռոմանոս Մելիքյան (1883-1935), կոմպոզիտոր, հասարակական-երաժշտական գործիչ, խմբավար և երաժշտական մանկավարժ։
* Սպիրիդոն Մելիքյան (1880-1933), կոմպոզիտոր, հասարակական-երաժշտական գործիչ, խմբավար։ Հայկական ԽՍՀ Արվեստի վաստակավոր գործիչ (1933)։
* Էդուարդ Միրզոյան (1921-2012), կոմպոզիտոր, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1981)։
* Կոնստանտին Օրբելյան (1928-2014), կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դաշնակահար։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1979)։
* Ջիվան Գասպարյան (1928-2021), դուդուկահար և կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978): Հայաստանի և Կանադայի երաժշտական ակադեմիաների անդամ։

### Գրողներ և բանաստեղծներ

* Պետրոս Դուրյան (1851-1872), բանաստեղծ։
* Վահագն Դավթյան (1922-1996), բանաստեղծ։ Հայկական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ
* Ստեփան Զորյան (1889-1967), գրող։ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1965)։
** Սաթենիկ Զորյան (1901-1975), Ստեփան Զորյանի կինը։
* Ավետիք Իսահակյան (1875-1959), բանաստեղծ, արձակագիր, հրապարակախոս։ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1943)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1946)։
** Սոֆյա Իսահակյան (1882-1966), Ավետիք Իսահակյանի կինը։
* Սերո Խանզադյան (1915-1998), գրող։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1984)։ Հայկական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ
* Աթաբեկ Խնկոյան (1870-1935), գրող, թարգմանիչ։
* Սիլվա Կապուտիկյան (1919-2006), բանաստեղծուհի, գրող և հրապարակախոս։ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։ Հայկական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1970)։ Վրացական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր աշխատավոր (1980)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1952)։
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (1864-1929), բանաստեղծ և թարգմանիչ։
* Հովհաննես Շիրազ (1914-1984), բանաստեղծ, հասարակական գործիչ։
* Ալեքսանդր Շիրվանզադե (1858-1935), գրող և դրամատուրգ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական գրող (1930)։
* Համո Սահյան (1915-1993), բանաստեղծ։
* Վիլյամ Սարոյան (1908-1981), ծագումով հայ ամերիկացի գրող։
* Հրանտ Մաթևոսյան (1935-2002), գրող, վիպակների, պատմվածքների և կինոսցենարների հեղինակ։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1984)։
* Վահան Տերյան (1885-1920), բանաստեղծ և հասարակական գործիչ։
* Վրթանես Փափազյան (1866-1920), գրող, դրամատուրգ։
* Շուշանիկ Կուրղինյան (1876-1927), բանաստեղծուհի։

### Նկարիչներ և ճարտարապետներ

* Վրթանես Ախիկյան (1873-1936), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1935)։
* Մարիամ Ասլամազյան (1907-2006), նկարչուհի։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական նկարիչ (1990)։
* Հակոբ Հակոբյան (1923-2013), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական նկարիչ (1977)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1987)։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ (1988)։
* Եղիշե Թադևոսյան (1870-1936), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1936)։
* Ալեքսանդր Թամանյան (1878-1936), ճարտարապետ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական ճարտարապետ (1926)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1942)։
* Թորոս Թորամանյան (1864-1934), ճարտարապետ և հնէաբան։ Հայկական ԽՍՀ Գիտության վաստակավոր գործիչ (1933)։
* Էդուարդ Իսաբեկյան (1914-2007), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական նկարիչ։
* Սարգիս Մուրադյան (1927-2007), գեղանկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական նկարիչ (1977)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1976)։
* Մարտիրոս Սարյան (1880-1972), գեղանկարիչ-բնանկարիչ, գրաֆիկ և թատերական նկարիչ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1965)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական նկարիչ (1960)։ ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամ (1947)։ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1956)։ Լենինյան (1965) և Ստալինյան մրցանակների (1941) դափնեկիր։
** Լուսիկ Սարյան (1893-1974), Մարտիրոս Սարյանի կինը։
* Ջիմ Թորոսյան (1926-2014), ճարտարապետ, Երևանի գլխավոր ճարտարապետ (1972-1982)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական ճարտարապետ (1988)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1977)։

### Գիտնականներ

* Երվանդ Լալայան (1864-1931), հնագետ, ազգագրագետ։
* Լեո (Առաքել Բաբախանյան) (1860-1932), պատմաբան, գրող, հրապարակախոս։ Երևանի համալսարանի պրոֆեսոր։
* Ցոլակ Խանզադյան (1886-1935), գրականագետ։ Երևանի համալսարանի պրոֆեսոր։
* Հակոբ Մանանդյան (1873-1952), պատմաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1939)։ Հայկական ԽՍՀ Գիտության վաստակավոր գործիչ (1935)։
* Տիգրան Մուշեղյան (1886-1935), ֆիզիոլոգ։
* Սահակ Լիսիցյան (1864-1934), ինժեներ, Երևանի համալսարանի պրոֆեսոր

### Քաղաքական գործիչներ

* Գրիգոր Արզումանյան (1919-1976), պետական և կուսակցական գործիչ։ Հայկական ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ (1972-1976)։
* Կարեն Դեմիրճյան (1932-1999), պետական և կուսակցական գործիչ։ Հայկական ԽՍՀ Կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղար (1974-1988)։ Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ (1999)։
* Անդրանիկ Մարգարյան (1951-2007), քաղաքական և պետական գործիչ։ Հայաստանի վարչապետ (2000-2007)։

### Մարզիկներ
* Յուրի Վարդանյան (1956-2018), աշխարհահռչակ ծանրորդ, Օլիմպիական խաղերի, Աշխարհի և Եվրոպայի չեմպիոն։
* Ալբերտ Ազարյան (1929-2023), աշխարհահռչակ մարմնամարզիկ, Օլիմպիական խաղերի եռակի, աշխարհի, Ասիական խաղերի, Եվրոպայի չեմպիոն։

## Պատկերասրահ

Petros Duryan's grave at Pantheon.jpg|Պետրոս Դուրյան
Էդուարդ Իսաբեկյան.JPG|Էդուարդ Իսաբեկյան
Eghishe Tadevosyan Grave in komitas panteon 01.jpg|Եղիշե Թադևոսյան
Gohar Gasparyan Grave 02.jpg|Գոհար Գասպարյան
Grigor Arzumanyan grave 01.jpg|Գրիգոր Արզումանյան
Hakob Manandyan Grave 01.jpg|Հակոբ Մանանդյան
Գերեզման` Համո Սահյանի.JPG|Համո Սահյան
Hovhannes Shiraz Grave 01.jpg|Հովհաննես Շիրազ
Գերեզման՝ Հրաչյա Ղափլանյանի.jpg|Հրաչյա Ղափլանյան
Hrachya Nersisyan Grave 02.jpg|Հրաչյա Ներսիսյան
Hrant Matevosyan Grave 01.jpg|Հրանտ Մաթևոսյան
Karen Demirjyan Grave 01.jpg|Կարեն Դեմիրճյան
Komitas Grave, Komitas Pantheon, Yerevan 01.jpg|Կոմիտաս
Mariam Aslamazyan grave 02.jpg|Մարիամ Ասլամազյան
Mher Mkrtchyan Grave 01.jpg|Մհեր Մկրտչյան
Pantheon cemetery in Yerevan 02.JPG|Վահրամ Փափազյան
Գերեզման՝ Ավետիք Իսահակյանի.jpg|Ավետիք Իսահակյան
Vahan Teryan Grave 01.jpg|Վահան Տերյան
Pantheon cemetery in Yerevan 11.JPG|Վարդան Աճեմյան և Արուս Ասրյան
Pantheon cemetery in Yerevan 12.JPG|Վիլյամ Սարոյան
Pantheon cemetery in Yerevan 13.JPG|Սիլվա Կապուտիկյան
Օհան Դուրյան.JPG|Օհան Դուրյան
Sergey Parajanyan Grave 01.jpg|Սերգեյ Փարաջանով
Սերո Խանզադյան.JPG|Սերո Խանզադյան
Pantheon cemetery in Yerevan 23.JPG|Վահագն Դավթյան
Pantheon cemetery in Yerevan 26.JPG|Խորեն Աբրահամյան
Գերեզման՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի.jpg|Ալեքսանդր Շիրվանզադե
Komitas Pantheon, Yerevan, Sos Sargsyan Grave.jpg|Սոս Սարգսյան
Մարտիրոս Սարյան..JPG|Մարտիրոս Սարյան
Ofelya Hambardzumyan's Memorial.jpg|Օֆելյա Համբարձումյան
Konstantín Orbelián's Monument in Pantheon.jpg|Կոնստանտին Օրբելյան
Gegham Grigoryan's Monument (1).jpg|Գեղամ Գրիգորյան


## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1936 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Գերեզմանատներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևանի գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Երևանի տեսարժան վայրեր