Էլ Ֆաշիրի կոտորած

**Էլ-Ֆաշիրի կոտորած**, տեղի է ունենում 2025 թվականի հոկտեմբերի 26-ից Հյուսիսային Դարֆուր նահանգի մայրաքաղաք Սուդանի Էլ Ֆաշիր քաղաքում։ Շարունակվում է Երրորդ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ արագ արձագանքման ուժերի (RRF) կողմից իրականացված կոտորածը։ Որոշ գնահատականներով՝ սպանվել է մոտ 2500 մարդ:

## Նախապատմություն
Արագ միջամտության ուժերը ստեղծվել են 2013 թվականին Դարֆուրում Սուդանի այն ժամանակվա նախագահ Օմար ալ-Բաշիրի կողմից՝ Ջանջավիդ աշխարհազորից, որը հայտնի է Դարֆուրի հակամարտության ընթացքում Ֆոր, Մասալիտ և Զագավա ժողովուրդների անդամներին կոտորելով:

## Իրադարձությունների ընթացք
2023 թվականի ապրիլի 13-ից մինչև 2025 թվականի հոկտեմբերի 26-ը տևել է Էլ Ֆաշիրի պաշարումը։ Հոկտեմբերի 26-ին Արագ արձագանքման ուժերին հաջողվել է գրավել քաղաքը, և կառավարական ուժերը նահանջել են։ Արագ արձագանքման ուժերի կողմից Էլ Ֆաշիրի պաշարումը ամբողջությամբ կտրել է մատակարարման ուղիները։ Բժշկական հաստատությունները և շարժական սննդի օգնության խմբերը ստիպված են եղել դադարեցնել գործողությունները, քանի որ քաղաքում պաշարները սպառվել են, և նոր մատակարարումները անհնար են դարձել։ ՄԱԿ-ի գնահատականներով՝ քաղաքում մնացել է մոտ 260,000 քաղաքացիական անձ, այդ թվում՝ 130,000 երեխա՝ հուսահատ պայմաններում։ Մինչ Սուդանի բանակը և կիսառազմական ուժերը պայքարեկ են քաղաքի վերահսկողության համար, մնացած բնակիչները ենթարկվել են անընդհատ հրետակոծությունների և օդային հարվածների, իսկ Արագ արձագանքման ուժերի կողմից պաշարների և մարդասիրական օգնության շրջափակումը հանգեցրեց սովի։

Հոկտեմբերի 26-ին արագ միջամտության ուժերը հայտարարել են, որ իրենց վերահսկողության տակ են վերցրել Էլ Ֆաշիրի գլխավոր ռազմական բազան և «ազատագրել են քաղաքը վարձկաններից»։ Հաջորդ օրը Սուդանի բանակի գլխավոր գեներալ Աբդել Ֆաթթահ ալ-Բուրհանը ընդունել է քաղաքի կորուստը՝ ասելով, որ իր զորքերը «տարհանվել են ավելի անվտանգ վայր»։

Քաղաքի գրավումից հետո սկսվել է քաղաքացիական բնակչության կոտորած: Քաղաքում գրանցվել են զանգվածային մահապատիժներ, նպատակային սպանություններ և համակարգված բռնության ալիք: Օրինակ՝ զինյալները կոտորած են իրականացրել բժիշկների և հիվանդների նկատմամբ Էլ Ֆաշիրի սաուդյան ծննդատանը, որտեղ սպանվել է ավելի քան 460 մարդ:

Հոկտեմբերի 31-ին տարածաշրջանային կառավարության խոսնակ Ագադ բին Կոնին հայտարարել է, որ Էլ Ֆաշիրում զոհերի թիվը հասել է 2227-ի և մեղադրել է ԻՊՖ-ին Սաուդյան Արաբիայի հիվանդանոցում, ժամանակավոր փախստականների կենտրոններում և մզկիթներում մարդկանց սպանելու մեջ, որտեղ գտնվում էին վիրավորները, հիվանդները և հրետակոծությունից ապաստան փնտրողները: Իշխանությունների տվյալներով՝ քաղաքից փախել է ավելի քան 390,000 բնակիչ, և որոշները կարող են մահացել կամ գերի վերցվել: Սուդանի սոցիալական ապահովության նախարար Սելիմա Իշակն ասել է. «Քաղաքում կանայք ենթարկվում են սեռական բռնության, ֆիզիկական բռնության և խոշտանգումների: Էլ Ֆաշիրի բնակչությունը շարունակում է ապրել մշտական ահաբեկչության մթնոլորտում. մարդիկ խոշտանգվում են, նվաստացվում, ենթարկվում են բռնության և վիրավորանքների: Այստեղ տեղի ունեցողը ոչ այլ ինչ է, քան համակարգված էթնիկ զտում, որի նկատմամբ միջազգային հանրությունը աչք է փակում»:

Ըստ *[[The Guardian|The Guardian-ի]]*՝ Էլ Ֆաշիրի անկումից անմիջապես հետո տեղի ունեցած սպանությունների արագությունն ու ինտենսիվությունը համեմատվել են Ռուանդայի ցեղասպանության առաջին 24 ժամերի հետ։ Ականատեսները հայտնել են, որ RSF-ի զինյալները դռնեդուռ են շրջել՝ զանգվածաբար սպանելով խաղաղ բնակիչների, բռնաբարելով և սպանելով երեխաներին նրանց ծնողների աչքի առաջ։ Եյլի համալսարանի հետազոտողները կարողացել են արբանյակային պատկերներում նույնականացնել քաղաքի շրջակա անապատում առաջացող արյան լճակները։ *Guardian-ի* սյունակագիր Նեսրին Մալիկը գրում է, որ այսօրվա RSF-ն «անցյալի Ջանջավիդն է, բայց այժմ մինչև ատամները զինված, հզոր արտաքին դաշնակիցների աջակցությամբ, և կրկին ձգտում է մաքրագործել ոչ արաբ բնակչությանը, որին տասնամյակներ շարունակ թշնամաբար են վերաբերվել»:
## Արձագանք
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը «խորապես անհանգստացած է» Սուդան զենքի և զինյալների շարունակական հոսքից, հայտարարել է նրա խոսնակ Ստեֆան Դյուժարիկը: «Բժիշկներ առանց սահմանների» կազմակերպության նախագահ Ջավիդ Աբդելմոնեյմը իրավիճակը անվանել է «սարսափելի», իսկ Աֆրիկյան միությունը զգուշացրել է «մարդկության դեմ հանցագործությունների» մասին: Միացյալ Նահանգները, Եվրամիությունը, Թուրքիան և Եգիպտոսը կոչ են արել անհապաղ հրադադարի։

Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը դատապարտել է կոտորածը: ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Վոլկեր Թյուրքը հայտարարել է, որ «Էլ Ֆաշիրում էթնիկ հողի վրա կատարված հետագա լայնածավալ խախտումների և վայրագությունների ռիսկը մեծանում է ամեն օր»: Նա կոչ է արել «անհապաղ և կոնկրետ միջոցներ» ձեռնարկել քաղաքացիական բնակչությանը պաշտպանելու և մարտական գործողություններից փախչել փորձող անձանց անվտանգ անցումն ապահովելու համար:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը վերահաստատել է իր կոչը՝ անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները և վերադառնալ բանակցություններին։ «Ժամանակն է առաջին քայլը կատարել դեպի Սուդանի ժողովրդի համար երկարատև խաղաղություն», - ասել է Պոբին։

ՄԱԿ-ի մարդասիրական հարցերով գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Թոմ Ֆլետչերի խոսքով՝ Սուդանում մարդասիրական աղետը վատթարանում է։ Նա նշել է, որ Էլ Ֆաշիրը, որն արդեն տառապանքի խորհրդանիշ էր, «իջել է ավելի մութ դժոխք» այն բանից հետո, երբ արագ արձագանքման ուժերը մտել են քաղաք և սկսել են զանգվածային մահապատիժներ իրականացնել։ Ֆլետչերը ընդգծել է, որ տեղի ունեցողը անսպասելի չէր. միջազգային հանրությունը տեղյակ էր սպասվող աղետի մասին։

ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Վոլկեր Թյուրքը Էլ Ֆաշիրում ստեղծված իրավիճակը որակել է «բացարձակապես կործանարար»։ «Մենք ստանում ենք մտահոգիչ հաղորդագրություններ այն մասին, որ արագ միջամտության ուժերը կատարում են վայրագություններ, այդ թվում՝ զանգվածային մահապատիժներ, սեռական բռնություն և այլ չարաշահումներ», - ասաց նա։

Իսլամական համագործակցության կազմակերպության մշտական կոմիտեի 41-րդ նիստի ժամանակ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը ուշադրություն է հրավիրել Սուդանում վերջին օրերին տեղի ունեցած Էլ Ֆաշիրում խաղաղ բնակիչների կոտորածի վրա. «Ոչ ոք, ով սրտով է և կրծքին քար չունի, չի կարող ընդունել Էլ Ֆաշիրում վերջին օրերին խաղաղ բնակիչների կոտորածը։ Մենք չենք կարող լռել այս մասին։ Մենք պետք է պաշտպանենք Սուդանի տարածքային ամբողջականությունը, ինքնիշխանությունը և անկախությունը։ Կարևոր է կանգնել սուդանցի ժողովրդի կողքին», - մեկնաբանեց Թուրքիայի նախագահը։

ԱՄՆ նախկին նախագահ Բիլ Քլինթոնը իր X էջում (նախկինում՝ Twitter) մեկնաբանել է Էլ Ֆաշիրում ստեղծված իրավիճակը. «Սուդանի Էլ Ֆաշիրում տեղի ունեցողը մաքուր սարսափ է։ Սա պատերազմ չէ, սա ահաբեկչություն է։ Անմեղ մարդիկ են սպանվում, հիվանդանոցները ենթարկվում են հարձակման, երեխաները սովամահ են լինում։ Աշխարհը չպետք է մեջքով շրջվի։ Մենք պետք է պահանջենք հրադադար, մարդասիրական օգնության հասանելիություն և արդարադատություն՝ հիմա»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 Սուդանում
Կատեգորիա:2025 զանգվածային սպանություններ
Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations