open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քայնի թիվ

**Քայնի թիվ**, 4^n + 2^{n + 1} - 1 տեսքի ամբողջ թիվ։ Որոշվում է նաև համարժեք բանաձևով՝ (2^n + 1)^2 - 2։

Քայնի թիվը 4-ի *n*-րդ աստիճանի և (*n* + 1)-րդ Մերսենի թվի գումարն է։ Քայնի թվերն ուսումնասիրել է Քլեթուս Էմանուելը։ Նա այս թվերն անվանել է իր աղջկա անունով։

Առաջին մի քանի Քայնի թվերն են՝ 7, 23, 79, 287, 1087, 4223, 16639, 66047, 263167, 1050623, 4198399, 16785407, ... ()։

*n*-րդ Քայնի թվի երկուական ներկայացումը բաղկացած է մեկ մեկից, *n* &minus; 1 իրար հաջորդող զրոներից և ևս *n* + 1 իրար հաջորդող մեկերից, կամ, հանրահաշվորեն ներկայացված,

:4^n + \sum_{i = 0}^n 2^i

Այսպես, օրինակ, 23-ի երկուական ներկայացումը 10111 է, 79-ինը՝ 1001111 և այլն։ *n*-րդ Քայնի թվի և *n*-րդ Քերոլի թվի միջև տարբերությունը հավասար է երկուսի (*n* + 2)-րդ աստիճանին՝ 2^{n + 2}։

Սկսած 7-ից, յուրաքանչյուր երրորդ Քայնի թիվը բաժանվում է 7-ի։ Այդ իսկ պատճառով, որպեսզի Քայնի թիվը լինի պարզ թիվ, նրա *n* ինդեքսը չպետք է լինի 3*x* + 2 տեսքի, որտեղ *x* > 0։ Առաջին մի քանի Քայնի պարզ թվերն են՝ 7, 23, 79, 1087, 66047, 263167, 16785407 ()։

2006 թվականի դրությամբ, ամենամեծ հայտնի Քայնի պարզ թիվը *n* = 281621 ինդեքսի դեպքում ստացվող Քայնի թիվն է, որը մոտավորապես հավասար է 5.5×10169552-ի։ Այն հայտնաբերել է Քլեթուս Էմանուելը 2005 թ․ նոյեմբերին՝ օգտագործելով Ֆիլ Քարմոդիի *k*-մաղը և OpenPFGW-ն։ Այդ թիվը 46-րդ Քայնի պարզ թիվն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Prime Database entry for Kynea(281621) 

Կատեգորիա:Ամբողջ թվերի հաջորդականություններ
Քերոլի թիվ

**Քերոլի թիվ**, 4^n - 2^{n + 1} - 1 տեսքի ամբողջ թիվ։ Որոշվում է նաև համարժեք բանաձևով՝ (2^n - 1)^2 - 2։ Առաջին մի քանի Քերոլի թվերն են՝ &minus;1, 7, 47, 223, 959, 3967, 16127, 65023, 261119, 1046527 ()։

Քերոլի թվերն առաջին անգամ ուսումնասիրել է Քլեթուս Էմանուելը։ Նա այս թվերն անվանել է իր ընկերոջ՝ Քերոլ Գ․ Կիրնոնի անունով։

Ցանկացած *n* > 2 թվի համար, *n*-րդ Քերոլի թվի երկուական տեսքը բաղկացած է *n* &minus; 2 հատ իրար հաջորդող մեկերից, մեկ զրոյից և ևս *n* + 1 հատ իրար հաջորդող մեկերից, կամ, հանրահաշվորեն ներկայացնելու դեպքում՝

:\sum_{i \ne n + 2}^{2n} 2^{i - 1}

Այսպես, օրինակ, 47-ի երկուական տեսքը 101111 է, 223-ինը՝ 11011111 և այլն։ Մերսենի 2''n''-րդ պարզ թվի և Քերոլի *n*-րդ թվի միջև եղած տարբերությունը հավասար է 2^{n + 1}-ի։ Սա հնարավորություն է տալիս Քերոլի թվերն արտահայտել ևս մեկ համարժեք բանաձևով՝ (2^{2n} - 1) - 2^{n + 1}։ Քայնի ''n''-րդ թվի և Քերոլի *n*-րդ թվի միջև եղած տարբերությունը հավասար է երկուսի (*n* + 2)-րդ աստիճանին՝ 2^{n + 2}։

Սկսած 7-ից, յուրաքանչյուր երրորդ Քերոլի թիվը բաժանվում է 7-ի։ Այդիսկ պատճառով, որպեսզի Քերոլի թիվը լինի պարզ թիվ, նրա *n* ինդեքսը չպետք է լինի 3*x* + 2 տեսքի, որտեղ *x* > 0։ Առաջին մի քանի Քերոլի պարզ թվերն են՝ 7, 47, 223, 3967, 16127 ()։

2007 թվականի հուլիսի դրությամբ, ամենամեծ հայտնի Քերոլի պարզ թիվը *n* = 253987-ի դեպքում ստացվող Քերոլի թիվն է, որն բաղկացած է 152916 թվանշաններից։ Այն հայտնաբերվել է Քլեթուս Էմանուելը 2007 թ․ մայիս ամսին՝ օգտագործելով MultiSieve և PrimeFormGW ծրագրերը։ Այդ թիվը 40-րդ Քերոլի պարզ թիվն է։

Քերոլի 7-րդ թվի և Քերոլի 5-րդ պարզ թվի՝ 16127-ի, թվանշանները հակառակ դասավորելու դեպքում ստացվողը նույնպես պարզ թիվ։ Քերոլի 12-րդ թիվը և Քերոլի 7-րդ պարզ թիվը՝ 16769023-ը, նույնպես ունի այդ հատկությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Prime Database entry for Carol(226749)
* Prime Database entry for Carol(248949)

Կատեգորիա:Թվերի տեսություն
Կատեգորիա:Պարզ թվերի տեսություն
Ժերվինյո

**Ժերվե Լոմբե Յաո Կուասի** (), առավել հայտնի է **Ժերվինյո** ( անունով, ), իվուարցի ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի և Կոտ դ'Իվուարի ազգային հավաքականի հարձակվող։

## Կարիերա
### Ակումբային
### Ազգային
## Նվաճումներ
 **Լիլլ**
* Ֆրանսիայի չեմպիոն՝ 2010/11
* Ֆրանսիայի գավաթակիր՝ 2011

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на официальном сайте «Лилля» 
* Ժերվինյոյի պրոֆիլը 

Կատեգորիա:ԱՍԵԿ Միմոզասի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լե Մանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոտ դ'Իվուարի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոտ դ'Իվուարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Տրաբզոնսպորի ֆուտբոլիստներ
Սայլ

մինի
**Սայլ**, անվավոր փոխադրամիջոց։ Լինում է երկանիվ և քառանիվ։ Տարածված է եղել գրեթե բոլոր ժողովուրդների մոտ։

Հայաստանի բրոնզեդարյան հնավայրերից (Լճաշեն, Ներքին Գետաշեն և այլն) հայտնաբերվել են ինչպես երկանիվ, այնպես էլ քառանիվ սայլեր ու դրանց առանձին մասեր։ Նախնական սայլերի անիվները պատրաստել են հոծ տախտակից (սկավառակաձև) և ամրացրել սռնուն (պտտվել է շարժական սռնու հետ միասին)։ Թեթև և դյուրաշարժ դարձնելու համար հետագայում պատրաստել են ճաղավոր անիվներ, որոնք պտտվել են անշարժ սռնու շուրջ։ Փայտյա անիվը ամրացնելու համար եզրերը պատել են կաշվով, հետագայում՝ մետաղյա օղերով։

Ըստ բեռան ծանրության և ճանապարհի դժվարության՝ սայլը քաշել են մեկից մի քանի զույգ լծկաններ (եզ, գոմեշ, ձի, էշ և այլն)։ Շարժիչավոր փոխադրամիջոցների համընդհանուր տարածումից հետո սայլը գրեթե դուրս է մղվել գործածությունից։

Կատեգորիա:Սայլերի տեսակներ
Արթուր Ռուբինշտեյն

**Արթուր Գրիգորևիչ Ռուբինշտեյն** (), լեհ դաշնակահար։

Ծնվել է 1886 թվականի (կամ 1887 թվականի) հունվարի 28-ին Լոձում։ Աշակերտել է Ա. Ռուժիցկուն (Վարշավա), Հ. Բարչին (Բեռլին), Ի. Պադերևսկուն (Մորժ, Շվեյցարիա)։ Դեբյուտը տեղի է ունեցել 1898 թվականին, Բեռլինում։ 1910 թվականին մասնակցել է Անտոն Ռուբինշտեյնի անվան դաշնակահարների և կոմպոզիտորների միջազգային մրցույթին (Պետերբուրգ)։ Հյուրախաղերով համերգներ է տվել աշխարհի տարբեր երկրներում (Ռուսաստանում՝ 1910, 1911, 1912, ՍՍՀՄ-ում՝ 1932, 1935, 1964)։ 1939 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում, 1954 թվականից՝ Ֆրանսիայում։ Ռուբինշտեյնի նվագը աչքի է ընկնում ռոմանտիկական գծերով՝ բանաստեղծականությամբ, մեծ զգացմունքայնությամբ, վիրտուոզությամբ, նրբագեղությամբ։ Նվագացանկում՝ Ֆ. Շոպենի (ձայնագրել է նրա բոլոր երկերը), Ռ. Շումանի, Ֆ. Լիստի, Բրամսի, Կ. Շիմանովսկու, XX դ. կոմպոզիտորների ստեղծագործություններն են։ Գրել է «Իմ պատանեկության օրերը» հուշերը (1973)։ Նկարահանվել է կինոյում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Хентова С., Артур Рубинштейн, М., 1971
* Исполнительское искусство за рубежных стран, в. 9, М., 1981, с. 111 – 166

Կատեգորիա:Լեհ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Լեհ երաժիշտներ
Նիկոլայ Ռուբինշտեյն

**Նիկոլայ Գրիգորևիչ Ռուբինշտեյն** (, ), ռուս դաշնակահար, դիրիժոր, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործիչ։

Անտոն Ռուբինշտեյնի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Դաշնամուր նվագել սովորել է մոր, այնուհետև Թ․ Կուլլակի և Ա․ Վիլլուանի մոտ։ Երաժշտական տեսական առարկաներն անցել է Զ․ Դենի մոտ՝ Բեռլինում, եղբոր՝ Ա․ Ռուբինշտեյնի հետ։

Ռուբինշտեյնի նախաձեռնությամբ և ղեկավարությամբ Մոսկվայում սկսել են գործել՝ ռուսական երաժշտական ընկերության բաժանմունքը (1860) և կոնսերվատորիան (1866, մինչև կյանքի վերջը եղել է տնօրենը և պրոֆեսոր)։

Աշակերտներից են Սերգեյ Տանեևը, Ալեքսանդր Զիլոտին, Է․ Զաուերը։ Ռուբինշտեյնն իր ժամանակի խոշոր դաշնակահարներից և դիրիժորներից էր։ Նրա ղեկավարությամբ Մոսկվայում հնչել են արևմտաեվրոպական և ռուսական կոմպոզիտորների, հատկապես Չայկովսկու երկերը (Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ուսանողների ուժերով ներկայացվել է «Եվգենի Օնեգին» օպերայի առաջին բեմադրությունը, 1879)։

Ռուբինշտեյնին են նվիրել իրենց երկերից Ֆերենց Լիստը՝ «Ֆանտազիա», «Աթենքի փլատակների» թեմաներով, Մ․ Բալակիրևը՝ «Իսլամեյ» ֆանտազիան, Պ․ Չայկովսկին՝ դաշնամուրի 2-րդ կոնցերտը, «Ռուսական սկերցոն», «Մեծ արվեստագետի հիշատակին» դաշնամուրային տրիոն (մահվան առիթով)։ Ռուբինշտեյնի ստեղծագործական փորձերից են՝ նվագախմբային նախերգանքներ, դաշնամուրային պիեսներ, ռոմանսներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության դաշնակահարներ
Սերգեյ Ռուբինշտեյն

**Սերգեյ Լեոնիդովիչ Ռուբինշտեյն** (, ), խորհրդային հոգեբան։

Ծնվել է 1889 թվականի հունիսի 6 (18)-ին Օդեսայում։ Եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1943 թ.), Պետերբուրգի Ա․ Ի․ Գերցենի անվ․ մանկավարժական ինստիտուտի (1930 - 1942 թթ.) և Մոսկվայի պետական համալսարանի (1942 - 1950 թթ.) հոգեբանության ամբիոնների վարիչ, ՌԽՍՖՀ ՄԳԱ հոգեբանության ինստիտուտի տնօրեն (1942-1945 թթ.), ԽՍՀՄ ԳԱ փիլիսոփայության ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ (1945 - 1948 թթ.), նույն ինստիտուտի հոգեբանության սեկտորի վարիչ (1945 - 1949, 1956 - 1960 թթ.)։

Զբաղվել է հոգեբանության, փիլիսոփայության և մեթոդոլոգիական պրոբլեմներով, արտասահմանյան հոգեբանության գլխավոր ուղղությունների քննադատական վերլուծությամբ, ըմբռնման, հիշողության, խոսքի, մտածողության ուսումնասիրությամբ։ Դիալեկտիկական մատերիալիզմի դիրքերից հոգեբանության մեջ մշակել է դետերմինիզմի պրոբլեմը և այլ կարևոր տեսական խնդիրներ։ «Ընդհանուր հոգեբանության հիմունքներ» (1940 թ.) աշխատության համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1942 թ.)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Մահացել է 1960 թվականի հունվարի 11-ին Մոսկվայում

## Երկեր
* Бытие и сознание, 1957
* О мышлении и путях его исследования, 1958
* Принципы и пути развития психологии, 1959
* Проблемы общей психологии, 1973

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հոգեբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հոգեբաններ
Ալ-Ֆարաբի

**Ալ-Ֆարաբի** (ամբողջական անունը՝  / ; *ալ-Ֆարաբի Աբու Նասր իբն Մուհամմադ*, ), փիլիսոփա, հանրագիտակ մտածող, արևելյան արիստոտելականության խոշորագույն ներկայացուցիչներից։

Մեկնել է Արիստոտելի և Պլատոնի երկերը։ Ստացել է «Երկրորդ ուսուցիչ» (այսինքն՝ Արիստոտելից հետո երկրորդ) պատվանունը։ Ծնվել է Ֆարաբ քաղաքում (Էյիրդարյայի ափին)։ Միահյուսելով արիստոտելականությունն ու Էմանացիայի (արտազեղման) մասին նեոպլատոնական ուսմունքը և հիմնվելով իսլամի դոգմաների վրա՝ Ֆարաբին ստեղծել է փիլիսոփայական կուռ և ինքնուրույն համակարգ։

Ֆարաբիի բարոյագիտական իդեալը իմացություն ձեռք բերելը և բարոյական կատարելության հասնելն Է։ Անձնավորության ներդաշնակ զարգացման հիմքը ինտելեկտուալ և բարոյական արժեքների միասնությունն Է։ Մարդուն տիեզերքի հետ հարաբերակցելու իր ձգտումը Ֆարաբին հիմնավորել է միկրոկոսմոսի (մարդ) և մակրոկոսմոսի (տիեզերք) կառուցվածքային նույնացման միջոցով։ Առաջինը մուսուլմանական աշխարհում Ֆարաբին փորձել է փիլիոսոփայության օգնությամբ իմաստավորել ֆեոդ, հասարակության քաղ․ և բարոյական վիճակը։

Ֆարաբիի հայացքները մեծապես ազդել են Աբու Ալի իբն Սինայի, Իբն Բաջայի, Իբն Ռուշդի, ինչպես նաև միջնադարյան Արևմտյան Եվրոպայի գիտության և փիլիսոփայության վրա։

## Երկեր
* Философские трактаты, Алма-Ата, 1970;
* Математические трактаты, Алма-Ата, 1972;
* Социально-этические трактаты, Алма-Ата, 1973;
* Логические трактаты, Алма-Ата, 1975;
* О разуме и науке, Алма-Ата, 1975․

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Гафуров Б․ Г․, Касымжанов А․ X․, Аль-Фараби в истории культуры, М․, 1975;
* Аль-Фараби․ Научное творчество, Сб․ ст․, М․, 1975; Rescher N․,
* Al-Farabi․ An Annotated Bibliography, Pittsburg, 1962

Կատեգորիա:Արաբ գիտնականներ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ագարակ (Խոզաթի գավառակ)

**Ագարակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խոզաթի գավառակում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղզունիկ

**Աղզունիկ** (, ' Զազայերեն Ağzunige), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խոզաթի գավառակում։

Հայ բնակչության մի մասը կոտորվել է թուրքերի կողմից 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածները տարագրվել են տարբեր երկրներ։ Ներկայումս գյուղում բնակվում է 89 մարդ, հիմնականում  Զազաներ։

1872-1873 թվականներին ուներ 18 տուն հայ և 10 տուն քուրդ բնակիչ։

Աղզունիկն ուներ XIII_XIV դարերում կառուցված Ս. Սարգիս անունով գեղակերտ եկեղեցի, որը պահպանվել էր մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աքիլլեսի թիվ

**Աքիլլեսի թիվ**, որևէ ամբողջ թվի ամբողջ աստիճան չհանդիսացող բնական թիվ, որը նաև բաժանվում է իր պարզ բաժանարարներից յուրաքանչյուրի քառակուսու վրա։

Այլ կերպ ասած, *n* բնական թիվը հանդիսանում է Աքիլլեսի թիվ, եթե տեղի են ունենում հետևյալ երկու պայմանները՝
# *n*-ը պետք է բաժանվի իր բոլոր պարզ բաժանարարների քառակուսիների վրա, այսինքն, եթե *n*-ը բաժանվում է *p* պարզ թվի վրա, ապա այն պետք է բաժանվի նաև *p<sup>2</sup>* թվի վրա,
# *n*-ը չպետք է լինի որևէ ամբողջ թվի ամբողջ աստիճան, այսինքն, գոյություն չունեն այնպիսի *m* > 1 և *k* > 1 ամբողջ թվեր, որոնց դեպքում *m<sup>k</sup>* = *n*։

Աքիլլեսի թվերն իրենց անունը ստացել են ի պատիվ Տրոյական պատերազմի հերոս Աքիլլեսի, ով հզոր էր, բայց կատարյալ չէր։

## Աքիլլեսի թվերի հաջորդականությունը
*n* = *p*1*a*1*p*2*a*2…*p**k**a**k* թիվը Աքիլլեսի թիվ է, եթե min(*a*1, *a*2, …, *a**k*) ≥&nbsp;2 և gcd(*a*1, *a*2, …, *a**k*) = 1։

Մինչև 5000 Աքիլլեսի թվերի հաջորդականությունը՝
:72, 108, 200, 288, 392, 432, 500, 648, 675, 800, 864, 968, 972, 1125, 1152, 1323, 1352, 1372, 1568, 1800, 1944, 2000, 2312, 2592, 2700, 2888, 3087, 3200, 3267, 3456, 3528, 3872, 3888, 4000, 4232, 4500, 4563, 4608, 5000 ()։

Աքիլլեսի թվերի հաջորդականության ամենափոքր իրար հաջորդող անդամներն են՝

: 5425069447 = 73 &times; 412 &times; 972
: 5425069448 = 23 &times; 260412

## Օրինակներ
108-ը պարզ արտադրիչների վերլուծելու արդյունքում ստացվում է, որ 108 = 22&nbsp;·&nbsp;33։ 2 և 3 պարզ թվերի քառակուսիները՝ 22 = 4-ը և 32 = 9-ը, 108 թվի բաժանելիներ են։ Քանի որ 108-ը հնարավոր չէ ներկայացնել *m<sup>k</sup>* տեսքով, որտեղ *m*-ը և *k*-ն 1-ից մեծ ամբողջ թվեր են, ուրեմն 108-ը Աքիլլեսի թիվ է։

Մեկ այլ օրինակ։ 784-ը Աքիլլեսի թիվ չէ։ Ճիշտ է, նրա երկու պարզ բաժանարարների՝ 2-ի և 7-ի քառակուսիները՝ 22 = 4-ը և 72 = 49-ը, 784-ի բաժանարարներ են, բայց 784-ը ամբողջ թվի աստիճան է։ Դրանում կարելի է համոզվել որոշակի մաթեմատիկական գործություններով՝

:784=2^4 \cdot 7^2 = (2^2)^2 \cdot 7^2 = (2^2 \cdot 7)^2 = 28^2 \, 

Այսպիսով, 784-ը Աքիլլեսի թիվ չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամբողջ թվերի հաջորդականություններ
Կատեգորիա:Աքիլլես
Երկան (Խոզաթի գավառակ)

**Երկան** (, ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խոզաթի գավառակում։ Գտնվում էր Խոզաթ գյուղաքաղաքից փոքր-ինչ հարավ, Խոզաթ գետի ձախ ափին։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է, իսկ հայերը արտաքսվել են 1915-1918 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջերին ուներ 35 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։ Ներկայում գյուղում բնակվում է 109 մարդ (2008), հիմնականում զազաներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Երկանում էր գտնվում Երկան կամ Երկան Ընկույզի Ս. Կարապետի վանքը։ Վանական համալիրի մեջ էին մտնում Ս. Աստվածածին և Ս. Կարապետ հոյակապ եկեղեցիները։ XX դարի կեսերին վանքից պահպանվել էր միայն ավերակներ։

Գյուղում և նրա մոտակայքում գտնվում են Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Թորոս և Սուրբ Հարություն եկեղեցիները։ Ս. Հարություն եկեղեցու պատի վրա մինչև 1915 թվականը կար երկաթագիր արձանագրություն՝ 975 թիվ։ Այն վերականգվել է 1430-ական թվականներին Առաքել Բաղիշեցու ջանքերով։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
* Սուրբ Հարություն եկեղեցի (Էրգան)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հաղթուկ

**Հաղթուկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խոզաթի գավառակում։ Գտնվում էր Չմշկածագ գյուղաքաղաքից 8-9 կմ հյուսիս, Եփրատ գետի ձախ կողմում, այգեվետ վայրում։

## Պատմություն
Գյուղն իսպառ ավերվել է ու ամայացել է թուրքերի ձեռքով 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության մեծամասությունը հայեր էին։ XIX դարի վերջին ուներ 25-30 տուն՝ 224 բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հաղթուկն ուներ Երեք Մանմունք և Ս. Աստվածածին (կամ Ս. Մինաս) անուններով եկեղեցիներ։ Գյուղի մոտ էր գտնվում «Քարնուց քար» քարայրը։

## Կրթություն
1879 թվականին գյուղում գործում էր հայկական վարժարան, որն ուներ 25 սան։

Գյուղում գտնվում է Ակնիկաձոր ձորը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տաեն

մինի|աջից|200px|Տաեն կղզին

Տաենը (անգլերեն՝ Taën) Սիլլի կղզիների անմարդաբնակ կղզիներից է։ Այն գտնվում է Սուրբ Մարտինի կղզուց 300 մետր դեպի արևմուտք։ Կղզին ունի 16 հեկտար տարածք։ Կղզում կան մեծաքանակ գրանիտային պաշարներ։

## Պատմություն
Բնակության հետքեր կղզում գրանցվել են բրոնզե դարից։ Կղզու տարբեր հատվածներում կարելի է գտնել հռոմեա-բրիտանական ժամանակաշրջանի ագարակների և դաշտերի պարսպեր։ 
Կղզում կա նաև հին քրիստոնեական մատուռ, որը կառուցվել է ի պատիվ Սուրբ Թեոնի։ Վարկածներ կան, որ մինչև մատուռի կառուցվելը նույն տեղում եղել է փայտե մատուռ։ 
Կղզում կան մի քանի վաղ քրիստոնեական գերեզմաններ։

1652 թվականի տվյալների համաձայն կղզում միայնակ կյանք էր վարում մի անձնավորություն։ Այնուհետև երկու դարերի ընթացքում կղզում ապրել են ընտանիքներ։

Տաենում կան հազվագյուտ բույսեր և թռչնատեսակներ։
Կղզին հանդիսանում է գիտահետազոտական վայր։

## Արտաքին հղումներ
* Lowland heathland - a cultural and endangered landscape 
* The Isles of Scilly Area of Outstanding Beauty 
* The Isles of Scilly Wildlife Trust
* Geological Conservation Review 

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կղզիներ
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Հագս (ավերակ գյուղ)

**Հագս**, ավերակ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կըզըլքիլիսեի գավառակում։ Գտնվում էր Սիմ լեռան արևմտյան ստորոտին գտնվող համանուն Հագս գյուղի մոտ, Խութաձորի աջ ափին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հագսն ուներ եկեղեցու փլատակներ, 3 կիսակործան ամրոցներ և ընդարձակ գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մեծ Գանիլլի

մինի|աջից|200px|Մեծ Գանիլլի կղզին

**Մեծ Գանիլլի** (անգլերեն՝ **Great Ganilly**, կելտերեն՝ **Guen Hily**), Սիլլի կղզիների անմարդաբնակ կղզիներից է։ Ունի 0,13 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Կղզում կան երկու քարե սյուներ։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կղզիներ
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Ճոճկան

**Ճոճկան,** գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

Ալավերդի քաղաքից հեռու է մոտ 16 կմ հյուսիս-արևելք, Դեբեդ գետի ձախ կողմում՝ Վիրահայոց լեռների հարավահայաց բարձրադիր լանջին։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 740 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
Ըստ Ղազար Փարպեցու՝ Ճոճկան գյուղը հիմնվել է IV դարում Ջոջիկ իշխանի կողմից։

Գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1886 թվականին հայտնի գեներալ Միքայել Թարիելովիչ Լոռիս-Մելիքովի մայրը Կատարինա Հովհաննիսյան Լորիս-Մելիքյանի բարեգործական նկատառումներով։ Շրջակայքում պահպանվել են Նահատակի վանք կոչված մատուռը (1612 թվական), ուր իբր ամփոփված է Վարդան նահատակի նշխարը, Շփրթնավանքը (17-րդ դար), որմնափակ հուշարձան (13-րդ դար), գերեզմանոց՝ (13-17-րդ դարեր) խաչարձաններով, գյուղատեղիներ։ Մատուռի վրա գտնվում է փոքրիկ լճակ, քարաժայռերից այդտեղ թափվող ջուրը առաջացնում է փոքրիկ ջրվեժ։ Գյուղից մի քանի կիլոմետր դեպի Հաղպատ կա մի ժայռ, որը կոչվում է Լենկթեմուրի քար։ Ճոճկանը 19-րդ դարի վերջերին եղել է գեներալ Լոռիս Մելիքովի և իշխան Լևոն Մելիքովի կալվածքը։

## Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ճոճկանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1559, առկա բնակչությունը՝ 1480 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Հասարակական կյանք
Համայնքում կա 408 առանձնատուն՝ 36180 քմ տարածքով։ Գյուղն ունի մեկ միջնակարգ դպրոց։ Դպրոցում սովորում են 380 աշակերտներ։ Համայնքն ունի մեկ մշակույթի տուն։ Գործող գրադարանն ունի 7512 անուն գիրք և տեղավորված է մշակույթի պալատում։ Գյուղում գործում է մեկ բուժամբուլատորիա, որը կառուցվել է 2000 թ., ապահովված է բուժսարքավորումներով։ 1960-1990 թթ գյուղում արտադրվել և մթերվել է տարեկան մինչև 3000 տոննա պտուղ, 300 տոննա խաղող և 1000 տոննա բանջարեղեն։

## Կլիմա
Կլիման ձմռանը մեղմ է, ամռանը` շոգ, չորային։ Հաճախակի է դարձել կարկտահարությունը, երաշտը, որից խիստ տուժում են գյուղատնտեսությամբ զբաղվող գյուղացիները։

## Տես նաև
* Լոռու մարզ
* Ճոճկանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ալավերդի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Ալիբունար

**Ալիբունար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։ Գտնվում էր Տիգրիսի աջ ափին։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղն իր անունը ստացել է ի պատիվ գյուղում եղած սառնորակ և հորդաբուղ աղբյուրի։ Թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է «ջրի 50 ակ»։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 15 տուն հայ, ինչպես նաև ասորի և քուրդ բնակիչներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ալիբունարում կար **Ս. Աստվածածին** անունով հայկական եկեղեցի, որը կառուցվել էր 1256 թվականին։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հյու Թաուն

մինի|աջից|200px|Հյուջ Թաունը

**Հյու Թաուն** ( անգլերեն՝ Hugh Town, կելտերնեն՝ Tre Huw), (թարգմանաբար նշանակում է *մեծ քաղաք*), Սիլլի կղզիների կենտրոնն է։ Այն գտնվում է Սուրբ Մարիամի կղզում։

Հյու Թաունի կենտրոնական փողոցում գտնվում են կարևոր խանութները։ Քաղաքում կան նաև հյուրանոցներ, բանկեր, գինետներ և փոքր հիվանդանոց։

Հյու Թաունում կան մի քանի լողափեր և նավամատույց։ Սուրբ Մարիամի օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից ոչ շատ հեռու։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Կարաբաղ (Դիարբեքիրի գավառ)

**Կարաբաղ** (Խարաբաղ, Ղարաբաղ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում, Երասխի վտակ Ախուրյան գետի աջ ափին, լեռան ստորոտին։

## Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Խորհրդային Հայաստանում։

## Բնակչություն
1913 թվականին ուներ 1036 (114 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ (բամբակի, կարտոֆիլի, հացահատիկների, բանջարեղենի մշակությամբ), անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում գործում էր եկեղեցի (Ս. Հակոբ) և վարժարան։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 291, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հայեղիկ

**Հայեղիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։ Գտնվում էր Տիգրիս գետի աջ կողմում, Դիարբեքիր քաղաքից 10-12 կմ հեռու, այգեվետ հարթավայրում։

Գյուղում կար 2 սառնորակ աղբյուր, որի ջրերն օգտագործում էին խմելու և ոռոգման համար։

## Բնակչություն
XIX դարի երկրորդ կեսին ուներ 38 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, երկրագործություն, բամբակագործություն և մանր առևտուրն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հայեղիկն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր դպրոց։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջըղսոր

**Ջըղսոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։

## Անվան ստուգաբանություն
Բնակավայրի անվանումն առաջացել է թուքերի կողմից Ջղձոր անվանվան աղավաղումից։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 8 տուն հայ բնակիչ։ Բնակվում էին նաև քրդեր և ասորիներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ջըղսորն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սադու գեղ

**Սադու գեղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։ Գտնվում էր Տիգրիս գետի ձախ կողմում, Դիարբեքիր քաղաքից 10 կմ հարավ-արևելք։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Բնակչությունը կոտորվել կամ տարագրվել է։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ մոտ 1000 հայ բնակիչ։ Բնակիչները եղել են քաջ և խիզախ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, հացահատիկների մշակություն, անասնապահություն, արհեստներն ու առևտուրն էր։

Ավանդույթի համաձայն գյուղում շատ աղավնիներ էին պահում։

Գյուղում կար հորդաբուխ աղբյուրներ, որոնցով բնակիչները ջրաղացներ էին աշխատեցնում։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բնակավայրն ուներ **Թուխ Մանուկ Խաչ** վանքը, որին կից գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քյաբի

**Քյաբի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։ Գտնվում էր Դիարբեքիր քաղաքից 12 կմ հարավ։

Քյաբին ուներ մեծ աղավնանոց և ասում էին, որ երբ բոլոր աղավնիներին բաց էին թողնում, նրանք օդ բարձրանալիս ծածկում էին արևի ճառագայթները և գյուղը մնում էր մթության մեջ։

## Բնակչություն
XIX դարի կեսին ուներ 450 տուն ասորի և 150 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Գյուղն հայտնի էր իր մածունով և դեղին ու հոտավետ վարդով։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դիալնօղլի

**Դիալնօղլի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մեծկերտի գավառակում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
Լազվան (Մեծկերտի գավառ)

**Լազվան** (, , ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մեծկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Մեծկերտ գյուղաքաղաքից հարավ-արևմուտք, Մնձուր գետի ձախ կողմում, երկու ձորակների ձախ կողմում։

## Աշխարհագրություն
Ուներ բերրի և ջրառատ հողեր։ Գյուղի հյուսիս-արևելքում Տզրուկ անունով բավականին մեծ լիճ կա։

## Բնակչություն
1915 թվականի սկզբերին ուներ 25-30 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։ Հայերը նաև զբաղվում էին ատաղձագործությամբ, դերձակությամբ, որմնադրությամբ և այլ արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լազվանն ուներ Ս. Աստվածածին (կամ Ս. Աստվածամայր) եկեղեցի։ Գյուղի մոտ՝ լեռան լանջի վրա գտնվում էր Խաստիլվա Ս. Սարգիս վանքը։

## Կրթություն
1878 թվականից սկսած Ս. Աստվածածին եկեղեցուն կից գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մաստան

**Մաստան** (, ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մեծկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Փերի գետի ձախ կողմում։

## Պատմություն
Հան բնակչություն կոտորվել և բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872 թվականին ուներ 22 տուն հայ և 15 տուն թուրք, իսկ XX դարի սկզբներին՝ 45 տուն՝ 320 հայ և 40 տուն՝ 200 քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մաստանն ուներ Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտ գտնվում էր Ս. Կիրակոս վանքի և Ս. Հունդիդա եկեղեցու ավերակները։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր  հայկական դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շոռտուն

**Շոռտուն** (, ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մեծկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Փերի գետի միջին հոսանքի ձախ կողմում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղը հավանաբար Շոռտուն է կոչվել աղահանքերի պատճառով։

## Բնակչություն
1893 թվականին ուներ 25 տուն, իսկ XX դարի սկզբին՝ 45 տուն, որից 30-ը՝ 240 բնակչով հայկական, իսկ մնացած 15-ը՝ քրդական։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուցից հյուսիս՝ լեռներում կային հարոսւտ աղահանքեր, որոնք օգտագործվում էին տեղացիների կողմից։ Երկրաշարժի հետևանքով մոտակա լեռը փլվել է և ծածկել է աղահանքը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Շոռտունն ուներ Ս. Թագվոր (կամ Ս. Թագավոր) անունով եկեղեցի։ Գյուղից արևմուտք կային 2 եկեղեցու ավերակներ, որոնցից մեկը կոչվում էր Ս. Փրկիչ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
Աբդլիմեզրե

**Աբդլիմեզրե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։

XX դարի սկզբին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։ Գյուղն հիմանհատակ ավերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակիչների մի մասը ոչնչացվել է թուրք հերոսկաների կողմից, մի մասն էլ ապաստան են գտել Արևելյան Հայաստանում։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օլդ Թաուն

մինի|Օլդ Թաունը
**Օլդ Թաունը** (անգլերեն՝ ) Սուրբ Մարիամի կղզու գյուղերից մեկն է։ Այն Հյուջ Թաունից գտնվում է դեպի հարավ։ Այն կղզու ամենահին գյուղն է։ Գյուղում կա եկեղեցի, պանդոկ, խանութ և երկու սրճարան։ Օլդ Թաունը հանդիսանում է տուրիստական վայր և այնտեղ կան նաև հանգստյան վայրեր։ Գյուղի կենտրոնում գտնվում է Սուրբ Մարիամի հին եկեղեցին։ Գյուղից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի օվկիանոս։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Փախ

**Փախ**, գյուղ (ավան, գյուղաքաղաք) Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Փախի գավառակում։ Գտնվում էր Մեծկերտ գյուղաքաղաքից 10 կմ հյուսիս-արևելք։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 90 տուն՝ 900 հայ և 230 տուն՝ 1380 քուրդ բնակչով։

## Պատմամշայութային կառույցներ
Փախի մոտ գտնվում էր Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ և ևս մեկ այլ եկեղեցու ավերակներ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բերդակ (Չարսանջակի գավառ)

**Բերդակ**, գյուղ (գյուղաքաղաք, ավան) Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։ Գտնվում է Խարբերդ քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Արևելյան Եփրատի աջակողմյան վտակի ծառազարդ հովտում։ Հանդիսանում էր Բերդակ գյուղախմբի կենտրոնը։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղն իր անվանումը ստացել է պատմական Չորրորդ Հայքի Անձիտ գավառի Բերդակ ավանից, որի ավերակները գտնվում են գյուղից 6 կմ հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Նախկին համանուն ավանն իր բերդով հանդիսացել է Դերսիմի հարավային սահմանի ինքնապաշտպանության գլխավոր հենակետ։ 1895 թվականի կոտորածի ժամանակ գյուղն ավերվել է, բնակչության մի մասը կոտորվել, իսկ մնացածը բռնի մուսուլմանացվել են։

## Բնակչություն
Գյուղը XX դարի սկզբին ուներ 500 տուն, որից 100-ը՝ հայկական։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, այգեգործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բերդակն ուներ 4 հին եկեղեցիներ, որից կանգուն էին Ս. Աստվածածին և Ս. Շամունե (կամ Ս. Շմավոն) եկեղեցիները։ Գյուղի վերին մասում գտնվում էր Ս. Թորոս (կամ Ս. Տիկին) հին հոյակապ վանքը, որը XX դարի սկզբին արդեն կիսակործան էր։ Վանքի մեծ դռան տակից բխում էր հորդառատ սառնորակ աղբյուր։ Գյուղից հարավ-արևմուտք գտնվում էր Բերդակա Բերդի ավերակները։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Զերե

**Զերե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի աջակողմյան վտակ Քղի գետի ստորին հոսանքի տարածքում, Քղի գետի աջ ափին, Բերրի քաղաքից 6-7 կմ արևմուտք։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 25 տուն՝ 160 հայ և քուրդ բնակչով։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թանց

**Թանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանի գետի աջ կողմում, Խոզաթ և Մնձուր գետերի միջև։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ հայ բնակիչները կոտորվել կամ տարագրվել են  են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872 թվականին ուներ 25 տուն հայ և 10 տուն քուրդ, իսկ XX դարի սկզբին՝ 30 տուն հայ և 20 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Թանցն ուներ Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թորդան

**Թորդան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։ Գտնվում էր Բալու քաղաքից 22 կմ հյուսիս-արևմուտք, Արածանիի աջ վտակ Փերի գետի աջ կողմում, լեռնալանջի վրա։

## Բնակչություն
1871-1872 թվականներին ուներ 9 տուն հայ և 12 տուն թուրք, իսկ XIX դարի վերջերին՝ 44 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Թորդանն ուներ Ս. Կիրակոս անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լուսաթառիճ

**Լուսաթառիճ**, քաղաք Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայք աշխարհի Գորեք գավառում, իսկ հետագայում գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։ Գտնվում էր Եփրատի ձախ կողմում, Արածանիի միախառնման վայրում։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակիչները բռնությամբ տեղահանվեցին, նրանցից շատերը զոհվեցին։ Փրկվածները տարագրվել են օտար երկրներ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 20 տուն հայ և 2 տուն քուրդ, իսկ 1915 թվականին՝ 30 տուն հայ և 10 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լուսաթառիճն ուներ Ս. Հակոբ անունով եկեղեցի։ Մոտակայքում գտնվում էր Քառասուն Մանկունք ավերված վանքը։

## Կրթություն
Ս. Հակոբ եկեղեցուն կից գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խռնեկ

**Խռնեկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։ Գտնվում էր Բերրի գյուղաքաղաքից արևմուտք, Մնձուր գետի աջ կողմում, գետափից 2 կմ հեռու։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 12 տուն հայ, 5 տուն թուրք, 1893 թվականին՝ 20 տուն հայ և 5 տուն քուրդ, իսկ 1915 թվականին՝ 73 տուն՝ 375 քուրդ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային աղբյուրներ
Խռնեկն ուներ Ս. Հակոբ անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սղճով

**Սղճով**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են օտար երկրներում։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 35 տուն հայ և 25 տուն թուրք բնակիչ։ XX դարի սկզբին ուներ 350 հայ բնակիչ (50 տուն)։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով, առևտրով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սղճովն ուներ Ս․ Հակոբ անուոնվ եկեղեցի։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր վարժարան, որտեղ 1915 թվականին սովորում էին 25 հայ մանուկներ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վասկերտ

**Վասկերտ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում։ Գտնվում էր Մնձուր գետի ձախ կողմում, Բերրի գյուղաքաղաքից 13 կմ արևմուտք։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի տեղանքը այգեվետ էր և գեղադիր։ Շրջակա լեռներն անտառապատ են։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, հայ բնակիչները թուրքերի կողմից գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվել են  1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 40 տուն հայ և 10 տուն թուրք, XIX դարի վերջին՝ 110 տուն, որից 100-ը՝ հայկական, իսկ 1914-1915 թվականներն՝ 60 տուն հայ և 25 տուն թուրք և քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Հայերը զբաղվում էին երկրագործությամբ, պտղաբուծությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով (դերձակություն, երկաթագործություն, հյուսնություն, ջուլհակություն)։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Վասկերտն ուներ Ս Թորոս անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում կան հին բերդի ավերակներ, ժայռապատկերներ։ Գյուղից 2 կմ հարավ գտնվում է ավերված բնակավայր, որը նույնացվում է պատմական Անձիտ գավառում հիշատակվող հին Վասակավան գյուղին: Վասկերտի արևմտյան կողմում՝ Ձորակ գյուղի մոտ, գտնվում էին Ս. Վառվառա վանքը և Ս. Մարիամ և Քառասուն մանկունք ավերակ եկեղեցիները։

## Կրթություն
Ս Թորոս եկեղեցուն կից գործում էր վարժարան, որտեղ 1870-1880-ական թվականներին սովորում էին 30 տղա և աղջիկ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուռեկ (Չարսանջակի գավառ)

**Ուռեկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում` Փերիի (Բերիի) գյուղախմբում։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Մնձուր գետի գետաբերանից արևելք։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 10 տուն հայ և 10 տուն թուրք բնակիչ, XIX դարի վերջին` 16 տուն հայ, 2 տուն քուրդ, իսկ XX դարի սկզբին` 25 տուն` 200 հայ, և 5 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ուռեկն ուներ Ս. Հովհաննես անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գանձ (Սպերի գավառ)

**Գանձ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից 18 կմ արևմուտք, Ճորոխի ձախ կողմում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անունն առաջացել է հայերեն «գանձ» բառից։ Ըստ բնակիչների, գյուղի մոտակայքում կան ոսկու հանքավայրեր։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 20 տուն հայ և լազ բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպերի շրջանի համայնքներ
Էգեձոր

**Էգեձոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակչությունը կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 38 տուն, իսկ 1909 թվականին՝ 15 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Էգեձորն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծաղկոց

**Ծաղկոց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Գտնվում էր Խոտորջրի գյուղախմբում։

## Պատմություն
1875 թվականին թուրքերը կոտորեցին գյուղի հայ բնակչությանը և վերաբնակվեցին այստեղ։

Գյուղում 1985 թվականի դրությամբ պահպանվել են հայկական հնություններ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարմրիք

**Կարմրիք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի աջ կողմում, Կարմրիք գետի ափին, լայնատարած լեռնադաշտի արևմտյան եզերքին։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումն առաջացել է շրջակայքում եղած կարմրավուն հողի պատճառով։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է Անիից եկած գաղթականներով, որոնք սկզբում հաստատվել էին Կարմրիքի մոտ գտնվող Գեղ բնակավայրում, սակայն վերջինիս հողը բերրի չի եղել և նրանք տեղափոխվել և հիմնել են Կարմրիքը։

1897 թվականին գյուղն ամբողջովին այրվել, իսկ հետո վերաշինվել է։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակիչները սրի քաշվեցին, իսկ գյուղն ավերվեց։ Փրկվել են ընդամենը 20 կին և երեխա, որոնք 1919 թվականին «Տայք» միության շանքերով փոխադրվել են Կովկաս և Ուկրաինա։ Գյուղն այժմ ավերակ է։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 1190 բնակիչ՝ մեծ մասը հայեր։ 1914 թվականին ուներ 1140 (170 տուն) բնակիչ։Այստեղ ապրում էին նաև մի քանի տուն լազեր և թուրքեր։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին հողագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ։ Գյուղն հայտնի էր իր ընտիր խաղողով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարմրիքն ուներ Ս. Հայր Հովսեփ անունով եկեղեցի։ Գյուղից հարավ-արևելք՝ Ծերկանց գյուղի մոտակայքում կա Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ անունով մատուռ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական երկսեռ ուսումնարան՝ երկհարկանի քարակերտ շենքով։

## Անվանի մարդիկ
Կարմրիքում է ծնվել քիմիկոս դոկտոր Ս. Եղիկյանը։

Կարմրիք գյուղ մոտ կա մեծ վայր Ամպարեք անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոշմաշատ

**Կոշմաշատ** (նաև՝ Կոշմուշադ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառի Սպերի գավառակում, Սպեր քաղաքից մոտ 14 կմ հարավ, Ճորոխ գետի ակունքներից մեկի ափին, հարթավայրում։

20-րդ դարի սկզբին ունեցել է 30 տուն բնակիչ: Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպերի շրջանի համայնքներ
Մեզերեկ

**Մեզերեկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից հարավ, Ճորոխի աջ ափին։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը հայերենով նշանակում է Մեծ ագրակ։ Գյուղի անվանումը առաջացել է «Մեծ ագրակ» անվանման աղավաղումներից։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 13 տուն հայ և 13 տուն թուրք բնակիչ, իսկ 1890-ական թվականներին՝ 15 տուն հայ և 16 տուն թուրք բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մեզերեկն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ տղաների հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջուրակենց

**Ջուրակենց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից 2-3 կմ հարավ-արևմուտք, Ջուրըկից գետի ափին։

## Պատմություն
Հայերը կոտորվել են, իսկ ողջ մնացածները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 35 տուն հայ և թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հացահատիկի մշակություն, անասնապահություն, այգեգործություն, մեվաբուծություն և արհեստներն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վարդենիկ (Սպերի գավառ)

**Վարդենիկ** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից 35 կմ հարավ-արևմուտք, Չերմելի գետի աջակողմյան վտակներից մեկի միախառնման վայրում։

## Պատմություն
Հնագույն ժամանակներում եղել է Անահիտ աստվածուհու պաշտամունքի վայրը։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 10 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Վարդենիկի մոտակայքում կան բերդի և եկեղեցական շինությունների ավերակներ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպերի շրջանի համայնքներ
Օձուտ

**Օձուտ**, գյուղ (ագարակ) Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Մտնում էր Խոտորջուրի գյուղախմբի մեջ։

Օձուտն ուներ իր անվանմամբ ամառանոց։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ հայերին կոտորել են, իսկ ողջ մնացածներին տարագրել։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 15 տուն հայ և 4 տուն այլազգի բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր