Սենթ Լյուսիայի պատմություն

thumb|right|400px|18-րդ դարում Սենթ Լյուսիայի դեմ անընդհատ կռվել են բրիտանացիները և ֆրանսիացիները: Այս նկարը պատկերում է Սենթ Լյուսիայի ճակատամարտը, 1778 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, երբ 12 ֆրանսիական նավերը ծովակալ դ'Էստենի գլխավորությամբ (ձախից) հարձակվեցին բրիտանական յոթ նավերի վրա (աջից): Հրամանատարն էր ծովակալ Բարինգթոնը:
Մինչև 16-րդ դարի սկզբի եվրոպական շփումները Սենթ Լյուսիան բնակեցված էր Կարիբյան ավազանի արավակ և կալինագո ժողովուրդներով։ Այն գաղութացվել է բրիտանացիների և ֆրանսիացիների կողմից 17-րդ դարում և մինչև 1814 թվականը եղել է մի քանի սեփականության փոփոխությունների առարկա։ 1814 թվականին Ֆրանսիան այն վերջնականորեն զիջել է բրիտանացիներին։ 1958 թվականին Սենթ Լյուսիան միացել է կարճատև կիսաինքնավար Արևմտյան Հնդկաստանի ֆեդերացիային։ Սենթ Լյուսիան 1967-1979 թվականներին Միացյալ Թագավորության ասոցիացված նահանգն է եղել, այնուհետև 1979 թվականի փետրվարի 22-ին ձեռք է բերել լիարժեք անկախություն։

## Նախագաղութային շրջան
Սենթ Լյուսիայում առաջին անգամ բնակություն են հաստատել ցիբոնեյները, մ.թ.ա. 1000-ից մինչև 500 թվականներին, սակայն կղզում նրանց ներկայության մասին շատ ապացույցներ չկան։ Առաջին ապացուցված բնակիչները եղել են խաղաղ արավակները, որոնք ենթադրվում է, որ եկել են Հարավային Ամերիկայի հյուսիսից մոտ 200-400 թվականներին, քանի որ կղզում կան բազմաթիվ հնագիտական վայրեր, որտեղ հայտնաբերվել են արավակների լավ զարգացած խեցեղենի նմուշներ։ Կան ապացույցներ, որոնք ցույց են տալիս, որ այս առաջին բնակիչները կղզին անվանել են *Իուանալաո*, որը նշանակում է «Իգուանաների երկիր»՝ կղզում իգուանաների մեծ քանակի պատճառով։

Ավելի ագրեսիվ կարիբները ժամանել են մոտ 800 թվականին և իրենց տիրապետության տակ վերցրել արավակներին՝ սպանելով տղամարդկանց, իսկ կանաց ձուլելով իրենց հասարակությանը։ Նրանք կղզին անվանել են *Հևանարաու*, իսկ ավելի ուշ *՝ Հևանորրա* (Ioüanalao, կամ «այնտեղ, որտեղ իգուանաները հանդիպում են»)։ Այստեղից է առաջացել Վիե Ֆորտի Hewanorra միջազգային օդանավակայանի անվանումը։ Կարիբներն ունեին բազմազան հասարակություն՝ ժառանգական թագավորներով և շամաններով։ Նրանց պատերազմական նավակներում կարող էր տեղավորվել ավելի քան 100 մարդ և դրանք բավարար արագ էին առագաստանավ բռնելու համար։ Հետագայում դրանց վախեցրին ներխուժած եվրոպացիները՝ մարտերում իրենց դաժանության պատճառով։

## 16-րդ դար
Քրիստոֆեր Կոլումբոսը, հավանաբար, տեսել է կղզին 1502 թվականին՝ իր չորրորդ ճանապարհորդության ժամանակ, քանի որ նա իջել է Մարտինիկայում, սակայն Կոլումբոսը իր մատյանում կղզու մասին ոչինչ չի նշել։ Խուան դե լա Կոսան նշել է կղզին 1500 թվականի իր քարտեզի վրա՝ այն անվանելով *Էլ Ֆալկոն*, և մեկ այլ կղզի դեպի հարավ *՝ Լաս Ագուջաս*։ 1511 թվականի իսպանական Սեդուլայում կղզին նշվում է իսպանական տիրույթում, իսկ Վատիկանում 1502 թվականին ստեղծված գլոբուսը ցույց է տալիս կղզին որպես *Սանտա Լյուսիա*։ 1529 թվականի իսպանական քարտեզը ցույց է տալիս *Ս. Լուզիա* 

1550-ականների վերջերին ֆրանսիացի ծովահեն Ֆրանսուա լե Կլերը (հայտնի է որպես *Ջամբե դե Բուա* ՝ իր փայտե ոտքի պատճառով) ճամբար է հիմնել Pigeon Island-ում, որտեղից հարձակվել է անցնող իսպանական նավերի վրա։ 

## 17-րդ դար
thumbnail|Իսպանական նավեր և Կարիբյան նավակներ Սենթ Լյուսիայում, 17-րդ դարի սկիզբ:
1605 թվականին *Օլիֆ Բլոսոմ* անունով անգլիական նավը պայթեցվել է դեպի Գայանա գնալիս, և 67 գաղութարարները բնակություն են հաստատել Սենթ Լյուսիայում՝ կարիբների ղեկավար Էնթոնիի կողմից ընդունվելուց հետո։ 1605 թվականի սեպտեմբերի 26-ին կարիբի պետ Աուգրաումարտի շարունակական հարձակումներից հետո միայն 19-ը ողջ մնաց, այդ պատճառով էլ նրանք փախան կղզուց։ 1626 թվականին Compagnie de Saint-Christophe-ը կանոնադրվեց կարդինալ Ռիշելյոյի  Ֆրանսիայի Լյուդովիկոս XIII- ի գլխավոր նախարարի կողմից, որ Փոքր Անտիլյան կղզիները գաղութացվի տասնմեկերորդ և տասնութերորդ զուգահեռների միջև։  Հաջորդ տարի Անգլիայի Չարլզ I-ի կողմից թագավորական արտոնագիր տրվեց Ջեյմս Հեյին՝ Կարլայլի 1-ին կոմսին ՝ իրավունք տալով Կարիբյան կղզիներին, որոնք գտնվում են հյուսիսային լայնության 10° և 20° միջև, և ստեղծելով մրցակցային պահանջ։ 1635 թվականին Compagnie de Saint-Christophe-ը վերակազմավորվեց Compagnie des Îles de l'Amérique-ի նոր արտոնագրով, որը ընկերությանը տվեց նախկին ընկերության բոլոր գույքն ու վարչակազմը և իրավունք՝ շարունակելու գաղութացնել հարևան դատարկ կղզիները։

Անգլիական փաստաթղթերում ասվում է, որ Բերմուդյան գաղութարարները բնակություն են հաստատել կղզում 1635 թվականին, մինչդեռ Պիեռ Բելեն դ'Էսնամբուկի կողմից արտոնագրային հայցերի կարգավորման ֆրանսիական նամակում նշվում է 1635 թվականի մարտի 8-ը։ Պիեռ Բելեն դ'Էսնամբուկին հաջորդել է նրա եղբորորդին՝ Ժակ Դիել դյու Պարկետը։ Թոմաս Ուորները կապիտան Ջուդլիին ուղարկեց 300-400 անգլիացիների հետ՝ Պրասլին ծովածոցում բնակություն հաստատելու, սակայն կարճ ժամանակ անց նրանց վրա հարձակվել են կարիբները։ Մի քանի մնացած գաղութարարներ փախել են 1640 թվականի հոկտեմբերի 12-ին: 1642 թվականին Լյուդովիկոս XIII-ը քսան տարով երկարաձգել է Compagnie des Îles de l'Amérique-ի կանոնադրությունը։ Հաջորդ տարի, Դյու Պարկետը, ով դարձել էր Մարտինիկայի նահանգապետը, նշել է, որ բրիտանացիները լքել են Սենթ Լյուսիան, և նա սկսել է պլաններ մշակել բնակավայրի համար :

1650 թվականի հունիսին նա ուղարկել է Լուի դը Կերենգոանին, Սյոր դը Ռուսելանին և 40 ֆրանսիացիների՝ ամրոց հիմնելու Ռիվիեր դյու Կարենաժի գետաբերանում՝ ներկայիս Կաստրիսի մոտ։ Քանի որ ընկերությունը կանգնած է եղել սնանկացման առաջ, Դյու Պարկետը նավարկել է Ֆրանսիա 1650 թվականի սեպտեմբերին և գնել Գրենադայի, Գրենադինների, Մարտինիկայի և Սենթ Լյուսիանի անհատ ձեռնարկատիրությունը 41,500 ₣-ով։ Ֆրանսիացիները հետ են մղել անգլիական ներխուժման փորձը 1659 թվականին, բայց 1654 թվականին հոլանդացիներին թույլ են տվել կառուցել ռեդաբտ Վիե Ֆորտ Բեյի մոտ։ 1663 թվականի ապրիլի 6-ին կարիբները Սենթ Լյուսիան վաճառել են Ֆրենսիս Ուիլոբիին՝ Պարհամի 5-րդ բարոն Ուիլոբին, Կարիբյան ավազանի անգլիական նահանգապետը։ Նա կղզի է ներխուժել 1100 անգլիացիների և 600 ամերիկացիների հետ, 5 ռազմանավերով և 17 պիրոգաներով` ստիպելով 14 ֆրանսիացի պաշտպաններին փախչել։ Այդ ժամանակ անգլիական գաղութում հիվանդություն է տարածվել։ Ֆրանսիացիները կրկին տիրացել են, բայց անգլիացիները վերադարձել են 1664 թվականի հունիսին և պահպանել իրենց տիրապետությունը մինչև 1665 թվականի հոկտեմբերի 20-ը, երբ դիվանագիտությամբ կղզի են վերադարձել ֆրանսիացիները։ Անգլիացիները կրկին ներխուժել են 1665 թվականին, բայց հիվանդությունը, սովը և կարիբները ստիպել են նրանց փախչել 1666 թվականի հունվարին։ Բրեդայի պայմանագիրը (1667) կղզու վերահսկողությունը վերադարձրել է ֆրանսիացիներին։ Անգլիացիներն արշավել են կղզի 1686 թվականին, բայց 1687 թվականի պայմանագրով և 1697 թվականի Ռիսվիկի պայմանագրով հրաժարվել են բոլոր պահանջներից :

## 18-րդ դար
Ե՛վ բրիտանացիները՝ իրենց կենտրոնակայանը Բարբադոսում, և՛ ֆրանսիացիները, որոնք կենտրոնացել էին Մարտինիկայում, գրավիչ համարել են Սենթ Լյուսիան այն բանից հետո, երբ 1763 թվականին զարգացել է ստրուկների վրա հիմնված շաքարի արդյունաբերությունը, և 18-րդ դարում կղզին փոխել է կարգավիճակը և տասնյակ անգամ հայտարարվել չեզոք տարածք։ Չնայած դրան ֆրանսիական բնակավայրերը մնացել են, և կղզին դե ֆակտո ֆրանսիական գաղութ է եղել մինչև 18-րդ դարը։

1722 թվականին Մեծ Բրիտանիայի Ջորջ I-ը և՛ Սենթ Լյուսիան և՛ Սենթ Վինսենթը շնորհել է Մոնտագուի 2-րդ դուքս Ջոն Մոնտագուին։ Նա իր հերթին փոխնահանգապետ է նշանակել Նաթանիել Ուրինգին, ով առևտրական ծովային կապիտան և արկածախնդիր մարդ է եղել։ Ուրինգը յոթ նավերից բաղկացած խմբով գնացել է կղզիներ և բնակություն հաստատել Փիթ Քարենաժում։ Չկարողանալով բավարար աջակցություն ստանալ բրիտանական ռազմանավերից՝ նա և նոր գաղութարարներն արագ փախել են ֆրանսիացիներից։

1730 թվականի մարդահամարը ցույց է տվել կղզու 463 բնակիչների, որոնց թվում ընդամենը 125 սպիտակամորթներ, 37 կարիբներ, 175 ստրուկներ և 126 ազատ սևամորթներ կամ խառը ռասայից։ Ֆրանսիացիները տիրել են կղզուն 1744 թվականին, իսկ 1745 թվականին կղզին ուներ 3455 բնակչություն, այդ թվում՝ 2573 ստրուկ :

Յոթնամյա պատերազմի ժամանակ Բրիտանիան 1762 թվականին գրավել է Սենթ Լյուսիան, սակայն 1763 թվականի փետրվարի 10-ին Փարիզի պայմանագրով կղզին վերադարձվել է։ Բրիտանիան կրկին օկուպացրել է կղզին 1778 թվականին՝ Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի ժամանակ, Կուլ դե Սակի Մեծ ճակատամարտից հետո։ Բրիտանացի ծովակալ Ջորջ Ռոդնին 1779-1782 թվականներին կառուցել է Ռոդնի ֆորտը :

Մինչև 1779 թվականը կղզու բնակչությունն ավելացել է մինչև 19230 մարդ, որոնց թվում 16003 ստրուկներն էին, որոնք աշխատում էին շաքարի 44 պլանտացիաներում։ Այնուամենայնիվ, 1780 թվականի Մեծ փոթորիկից սպանվել է մոտ 800 մարդ։ Այդ ընթացքում կղզին վերադարձվել է Ֆրանսիայի տիրապետության տակ 1784 թվականին՝ Փարիզի խաղաղության (1783) պայմանագրով, 300 պլանտացիա այդ ժամանակ լքվել էր, կղզու վրա մնացել էր մի քանի հազար մարոններ :thumb|left|1758 թվականի Սենթ Լյուսիայի քարտեզը

1791 թվականի հունվարին՝ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, Ազգային ժողովը չորս *կոմիսարներ* է ուղարկել Սենթ Լյուսիա՝ հեղափոխության փիլիսոփայությունը տարածելու համար։ Օգոստոսին ստրուկները սկսել են լքել իրենց կալվածքները, իսկ նահանգապետ դե Գիմատը փախել։ 1792 թվականի դեկտեմբերին լեյտենանտ Ժան-Բատիստ Ռայմոնդ դե Լակրոսը ժամանել է հեղափոխական բրոշյուրներով, և աղքատ սպիտակամորթներն ու ազատ գունավոր մարդիկ սկսել են կոչել իրենց հայրենասերներ։ 1793 թվականի փետրվարի 1-ին Ֆրանսիան պատերազմ է հայտարարել Անգլիային և Հոլանդիային, և գեներալ Նիկոլա Քսավյե դե Ռիկարը ստանձնել է նահանգապետի պաշտոնը։ Ազգային կոնվենցիան վերացրել է ստրկությունը 1794 թվականի փետրվարի 4-ին, սակայն Սենթ Լյուսիան բրիտանական արշավանքի  է ենթարկվել, որը գլխավորել է փոխծովակալ Ջոն Ջերվիսը 1794 թվականի ապրիլի 1-ին։ Մորն Ֆորչունը դարձել է *Ֆորտ Շառլոտ*։ Շուտով դիմադրության հայրենասեր բանակը՝ *L'Armee Francaise dans les Bois-ը*, սկսել է հակահարված տալ։ Այսպիսով սկսվել է **Առաջին բրիգադական պատերազմը**:

Կարճ ժամանակ անց բրիտանացիները ներխուժել են՝ ի պատասխան պլանտացիաների հարուստ սեփականատերերի մտահոգությունների, որոնք ցանկանում էին շարունակել շաքարի արտադրությունը։ 1795 թվականի փետրվարի 21-ին մի խումբ ապստամբներ՝ Վիկտոր Հյուգի գլխավորությամբ, ջախջախել են բրիտանական զորքերի գումարտակը։ Հաջորդ չորս ամիսների ընթացքում նոր ազատված ստրուկների խումբը, որը հայտնի էր որպես բրիգանդներ, կղզուց դուրս է մղել ոչ միայն բրիտանական բանակին, այլև բոլոր սպիտակամորթ ստրկատերերին (գունավոր ստրկատերերը մնացել են մենակ, ինչպես Հաիթիում։ Անգլիացիներն ի վերջո պարտվել են հունիսի 19-ին և փախել կղզուց։ Պլանտատոր ռոյալիստները փախել են նրանց հետ՝ թողնելով մնացած Սենտ Լյուսիացիներին վայելելու «l'Année de la Liberté»-ն՝ «ստրկությունից ազատության մեկ տարին…»: Ֆրանսիացի Գասպար Գոյրանը, որը Սենթ Լյուսիայի կոմիսարն էր, հետագայում դարձել է Սենթ Լյուսիայի նահանգապետ և հռչակե ստրկության վերացումը։ Գոյրանդը դատի է ենթարկել ազնվական պլանտատորներին։ Մի քանիսը գլխատվել են գիլիոտինով, որը զորքերի հետ բերվել է Սենտ Լյուսիա։ Ապա նա անցել է կղզու վերակազմակերպմանը։

Բրիտանացիները շարունակել են կղզին վերագրավելու հույսեր փայփայել, և 1796 թվականի ապրիլին սըր Ռալֆ Աբերքրոմբին իր զորքով գրավելու փորձ է արել։ Կաստրիսն այրվել է որպես հակամարտության մի մաս, և մոտավորապես մեկամսյա դաժան մարտերից հետո ֆրանսիացիները հանձնվել են Մորն Ֆորչունում մայիսի 25-ին։ Աբերքրոմբին գեներալ Մուրին նշանակել է Սենթ Լյուսիայի նահանգապետ` 5000 զինվորներով որոնք ավարտելու էին ամբողջ կղզին հնազանդեցնելու խնդիրը։

Բրիտանական Գեներալ Ջոն Մուրը նշանակվել է զինվորական կառավարիչ 1796 թվականի մայիսի 25-ին և մասնակցել **Երկրորդ բրիգանդական պատերազմին**։ Որոշ *բրիգանդներ* սկսել են հանձնվել 1797 թվականին, երբ խոստացել են, որ իրենց ստրկության չեն վերադարձնի։ Վերջնականապես ազատություն են ստացել և ռազմական գործողություններն ավարտվել են 1838 թվականին:

## 19-րդ դար
1802 թվականի Ամիենի պայմանագիրը կղզին վերադարձրել է ֆրանսիական վերահսկողությանը, իսկ Նապոլեոն Բոնապարտը վերականգնել է ստրկությունը։ Բրիտանացիները վերադարձրել են կղզին 1803 թվականի հունիսին, երբ կոմոդոր Սամուել Հուդը հաղթել է ֆրանսիացի նահանգապետ գեներալ Անտուան Նոգեսին։ Կղզին պաշտոնապես անցել է Բրիտանիային 1814 թվականին:

Նաև 1838 թվականին Սենթ Լյուսիան ընդգրկվել է Բրիտանական Հողմակողմ կղզիների վարչակազմում, որի կենտրոնակայանը գտնվել է Բարբադոսում։ Դա տևել է մինչև 1885 թվականը, երբ մայրաքաղաքը տեղափոխվել է Գրենադա։

## 20-րդ դարից մինչև 21-րդ դար
[thumb|140px|1953 թվականի նամականիշ՝ [Եղիսաբեթ II|Եղիսաբեթ II թագուհու դիմանկարով]]
Կարիբյան ծովի ճակատամարտի ժամանակ գերմանական U-boat-ը հարձակվել և խորտակել է երկու բրիտանական նավ Կաստրիս նավահանգստում 1942 թվականի մարտի 9-ին:

Աճող ինքնակառավարումը նշանավորել է Սենթ Լյուսիայի 20-րդ դարի պատմությունը։ 1924 թվականի սահմանադրությունը կղզուն տվել է ներկայացուցչական կառավարման իր առաջին ձևը՝ նախկինում բոլոր առաջադրված օրենսդիր խորհրդում ընտրված անդամների փոքրամասնությամբ։ Չափահասների համընդհանուր ընտրական իրավունքը մտցվել է 1951 թվականին, և ընտրված անդամները դարձել են խորհրդի մեծամասնությունը։ Նախարարական կառավարությունը մտցվել է 1956 թվականին, իսկ 1958 թվականին Սենթ Լյուսիան միացել է Արևմտյան Հնդկաստանի կարճատև ֆեդերացիային, որը Միացյալ Թագավորության կիսաինքնավար կախվածությունն էր։

Երբ ֆեդերացիան փլուզվել է 1962 թվականին, Ճամայկայի դուրս գալուց հետո, կարճ ժամանակով փորձ է արվել ավելի փոքր ֆեդերացիա ստեղծել։  Միացյալ Թագավորության երկրորդ ձախողումից հետո հողմակողմ և հողմահակառակ կղզիները՝ Գրենադա, Սենթ Վինսենթ, Դոմինիկա, Անտիգուա, Սենթ Քիթս և Նևիս և Անգուիլա, և Սենթ Լյուսիան, մշակել են համագործակցության նոր ձև, որը կոչվել է ասոցացված պետականություն։

1957 թվականին բանանը գերազանցել է շաքարավազին՝ որպես արտահանման հիմնական բերք : Որպես Միացյալ Թագավորության ասոցիացված պետություն 1967-1979 թվականներին՝ Սենթ Լյուսիան ամբողջ պատասխանատվություն է ունեցել ներքին ինքնակառավարման հարցում, սակայն իր արտաքին գործերի և պաշտպանության պարտականությունները թողել է Միացյալ Թագավորությանը։ Այս միջանկյալ պայմանավորվածությունն ավարտվել է 1979 թվականի փետրվարի 22-ին, երբ Սենթ Լյուսիան ձեռք է բերել ամբողջական անկախություն։ Սենթ Լյուսիան սահմանադրական միապետություն է, որի թագավոր Չարլզ III-ը Ազգերի Համագործակցության ակտիվ անդամ է։ Կղզին շարունակում է համագործակցել իր հարևանների հետ Կարիբյան համայնքի և ընդհանուր շուկայի ( CARICOM ), Արևելյան Կարիբյան ընդհանուր շուկայի (ECCM) և Արևելյան Կարիբյան պետությունների կազմակերպության (OECS) միջոցով։

2016 թվականի հունիսին Միավորված աշխատավորական կուսակցությունը (UWP)՝ Ալեն Մայքլ Չաստանեթի գլխավորությամբ, ընդհանուր ընտրություններում շահել է 17 մանդատներից 11-ը՝ պաշտոնանկ անելով գործող վարչապետ Քենի Էնթոնիի Սենթ Լյուսիա Լեյբորիստական կուսակցությանը (SLP): Այնուամենայնիվ, Սենթ Լյուսիա Լեյբորիստական կուսակցությունը հաղթեց հաջորդ ընտրություններում 2021 թվականի հուլիսին, ինչը նշանակում է, որ նրա առաջնորդ Ֆիլիպ Ջ Պիեռը դարձավ Սենթ Լյուսիայի իններորդ վարչապետը անկախությունից ի վեր։

## Տես նաև
*Ամերիկայի բրիտանական գաղութացումը
*Ամերիկայի պատմություն
*Հյուսիսային Ամերիկայի պատմություն
*Կարիբյան ավազանի պատմություն
*Ամերիկայի իսպանական գաղութացումը

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
*
* 
*
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Website for the Permanent Mission of St. Lucia to the United Nations: ''History of Saint Lucia''

Կատեգորիա:Գաղութատիրություն
Կատեգորիա:Գաղութներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Ստրկություն