Էռնստ Օտտո Ֆիշեր

**Էռնստ Օտտո Ֆիշեր**  (, ), գերմանացի քիմիկոս, որը Նոբելյան մրցանակ է ստացել մետաղաօրգանական քիմիայի բնագավառում նորարարական աշխատանքների համար։

## Վաղ կյանք
Ֆիշերը ծնվել է Մյունխենի արվարձան Սոլնում։ Նրա ծնողները եղել են Մյունխենի տեխնիկական համալսարանի ֆիզիկայի պրոֆեսոր Կառլ Թ. Ֆիշերը և Վալենտին նի Դանցերը։ 1937 թվականին համալսարանն ավարտել է գերազանցությամբ։ Մինչ երկամյա պարտադիր զինվորական ծառայության ավարտը սկսվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, և նա ծառայել է Լեհաստանում, Ֆրանսիայում և Ռուսաստանում։ Ուսումնական արձակուրդի ընթացքում՝ 1941 թվականի վերջին, նա սկսել է քիմիա սովորել Մյունխենի տեխնիկական համալսարանում  Պատերազմի ավարտից հետո նա ազատ է արձակվել ամերիկացիների կողմից 1945 թվականի աշնանը և վերսկսել ուսումը։

## Ուսուցում
Ֆիշերը տեխնիկական համալսարանն ավարտել է 1949 թվականին։ Այնուհետև նա սկսել է պաշտպանել իր դոկտորական ատենախոսությունը՝ որպես պրոֆեսոր Վալտեր Հեբերի օգնական Անօրգանական քիմիայի ինստիտուտում։ Նրա ատենախոսությունը վերնագրված է եղել որպես «Դիթիոնիտների և սուլֆօքսիլատների առկայության դեպքում նիկելի (II) աղերի՝ ածխածնի օքսիդի հետ ռեակցիաների մեխանիզմները»։

## Գիտնականի կարիերա
1952 թվականին դոկտորի կոչում ստանալուց հետո Ֆիշերը մնացել է Մյունխենի տեխնիկական ինստիտուտում։ Նա շարունակել է իր ուսումնասիրությունները անցումային մետաղների օրգանոմետաղական քիմիայի վերաբերյալ։ Էրնստ Ֆիշերը գրեթե անմիջապես կասկածի տակ է դրել Պաուսոնի և Կիլիի կողմից ենթադրվող ֆերոցենի կառուցվածքը։ Դրանից անմիջապես հետո նա հրապարակել է ֆերոցենի և նիկելոցենի ու կոբալտոցենի նոր համալիրների կառուցվածքային տվյալները։ Մոտավորապես նույն ժամանակ նա կենտրոնացել է նաև տվյալ ժամանակում անհասկանալի քիմիական վերջնանյութի վրա, որն առաջացել է Հայնի քրոմի(III) քլորիդի և ֆենիլմագնեզիումբրոմիդի ռեակցիաների արդյունքում։ Այս ջանքերի արդյունքը բիս (բենզոլ) քրոմի արտազատումն է եղել, ինչը նախանշել է բազմաշերտ համալիրների բոլորովին նոր դասի առաջացման մասին։

## Մասնագիտական նվաճումներ և ճանաչում
1955 թվականին Էրնստ Ֆիշերը նշանակվել է տեխնիկական համալսարանում որպես դասախոս, 1957 թվականին՝ պրոֆեսոր, իսկ հետո՝ 1959 թվականին, որպես C4 պրոֆեսոր։ 1964 թվականին նա զբաղեցրել Է տեխնիկական համալսարանի անօրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։

1964 թվականին Ֆիշերն ընտրվել է Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի մաթեմատիկայի և բնական գիտությունների սեկցիայի անդամ։ 1969 թվականին նշանակվել է Գերմանիայի Լեոպոլդինայի բնագետների ակադեմիայի անդամ, իսկ 1972 թվականին ստացել է Մյունխենի համալսարանի քիմիայի և դեղագործության ֆակուլտետի պատվավոր դոկտորի կոչում։

Էրնստ Օտտո Ֆիշերը ամբողջ աշխարհում դասախոսություններ է կարդացել ցիկլոպենտադիենիլի, ինդենիլի, արենների, օլեֆինների և մետաղական կարբոնիլների մետաղական համալիրների մասին։ 1960-ականներին նրա գիտական խումբը հայտնաբերել է մետաղական ալկիլիդենային և ալկիլիդինային կոմպլեքսներ, որոնք այդ ժամանակվանից կոչվում են Ֆիշերի կարբեններ և Ֆիշերի կարբիններ։ Ընդհանուր առմամբ, նա հրատարակել է շուրջ 450 ամսագրային հոդվածներ և վերապատրաստել է բազմաթիվ դոկտորանտների, որոնցից շատերը ունեցել են արժանապատիվ կարիերա։ Իր բազմաթիվ արտասահմանյան դասախոսությունների շարքում նա եղել է Վիսկոնսին–Մեդիսոնի համալսարանի ֆայրսթոունիի դասախոս (1969), Ֆլորիդայի համալսարանի այցելու պրոֆեսոր (1971) և Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի այցելու պրոֆեսոր (1973)։

Էրնստ Ֆիշերն արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների, այդ թվում՝ 1973 թվականին Ջեֆրի Ուիլկինսոնի հետ քիմիայի Նոբելյան մրցանակի՝ օրգանամետաղական միացությունների վրա կատարած աշխատանքի համար։

## Մահ
thumb|right|Էռնստ Օտտո Ֆիշերի Գերեզմանը
Էրնստ Ֆիշերը մահացել է 2007 թվականի հուլիսի 23-ին Մյունխենում։ Իր մահվան պահին Ֆիշերը ամենատարեց ողջ գերմանացի Նոբելյան մրցանակակիրն է եղել։ Նրան հաջորդել է Մանֆրեդ Էյգենը, որը 1967 թվականին կիսել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակը և ինը տարով փոքր է եղել Ֆիշերից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*C. Elschenbroich, A. Salzer ”Organometallics: A Concise Introduction” (2nd Ed)  (1992) from Wiley-VCH: Weinheim. 
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
*  including the Nobel Lecture, December 11, 1973 *On the Road to Carbene and Carbyne Complexes*

Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ