Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամ

**Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը** ոչ առևտրային կազմակերպություն է, որի անդամ են ավելի քան 90 ընկերություններ, որոնք ձգտում են կակաոյի մատակարարման շղթան ավելի կայուն դարձնել: ԿՀՀ-ն և նրա անդամները քննադատվում են այն բանի համար, որ նրանք քիչ են պայքարում երեխաների աշխատանքին վերջ տալու համար, անտառահատումներին և ծայրահեղ աղքատությանը, քանի որ նրանց ջանքերը համարվում են կանաչապատում և «ուշագրավ ձախողում»: ԿՀՀ-ի անդամները ներառում են շոկոլադ արտադրողներ, ինչպիսիք են Mondelez International-ը, Nestlé-ն, The Hershey Company-ն և Mars, Inc.-ը կակաո արտադրողներ և մատակարարներ, ինչպիսիք են Barry Callebaut-ը և Cargill-ը, բեռնափոխադրող ընկերությունները և նավահանգիստները և մանրածախ առևտուրը, ինչպիսիք են Starbucks-ը: ԿՀՀ-ն նպաստում է Կակաոյի ֆերմերների և նրանց ընտանիքների աջակցմանը ամբողջ աշխարհում: Նպատակն է բարձրացնել գյուղացիների եկամուտը։ Կազմակերպությունը նպաստում է պատասխանատու և կայուն կակաոյի մշակմանը, ինչպես նաև ֆերմերային համայնքների և Կոոպերատիվների ամրապնդմանը: Դրա համար իրականացվում են հետևյալ միջոցառումները.
* տղամարդկանց և կանանց վերապատրաստում՝ ավելի արդյունավետ և եկամտաբեր կակաո մշակելու համար՝ հաշվի առնելով կայունությունը և պատասխանատու գյուղատնտեսական տեխնիկան,
* ֆերմերների աջակցում՝ արտադրության և շուկայահանման հարցերում ուժեղ և արդյունավետ Կոոպերատիվների ու Գյուղատնտեսական կոոպերատիվների միջոցով,
* բերքի կորուստների նվազեցում և արտադրողականության բարձրացում՝ Գործնական հետազոտությունների միջոցով,
* պատասխանատու և անվտանգ գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների խթանում,
* երիտասարդների համար որակյալ Կրթությունի և Մասնագիտական ուսուցումի հասանելիության ընդլայնում։

## Պատմություն
Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) իր արմատներն ունի 1995 թվականին՝ որպես Շոկոլադ Արտադրողների Ասոցիացիայի (CMA) նախաձեռնություն, որը կոչվում էր Միջազգային Կակաոյի Հետազոտության և Կրթության Հիմնադրամ։ Այնուհետև, 2000 թվականի օգոստոսի 14-ին, այն վերանվանվեց  Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամ։ CMA-ն հետագայում լուծարվեց 2008 թվականին և միացավ Ազգային Կոնֆեկցիոն Ասոցիացիային։ 2022 թվականի Կակաոյի Բարոմետրը[6] նշել է ԿՀՀ-ի կառավարման խորհրդի բազմազանության պակասը։ «Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամի տասնվեց խորհրդի անդամներից ոչ մեկը Արևմտյան Աֆրիկայից չէ։ Ոչ ոք սևամորթ չէ»։

## Նախաձեռնություններ
Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամի (ԿՀՀ) տեսլականը՝ «լինել կատալիզատոր, որը նպաստում է կայուն, առողջ և արդար կակաոյի արդյունաբերությանը՝ համագործակցելով ֆերմերների եկամուտների բարելավման, անտառահատման կրճատման և մանկական աշխատուժի դեմ պայքարի համար»։ Շոկոլադի և կակաոյի արդյունաբերության ներդրումները այս կայունության նախաձեռնությունների մեջ գնահատվում են կակաոյի և շոկոլադ արտադրող ընկերությունների ընդհանուր շրջանառության ընդամենը 0.5%-ը։ Մի վերլուծության մեջ սա նկարագրվում է որպես «ոչ մեծ գումար», և նշվում է, որ «խոշոր կակաոյի արտադրող ընկերությունների գլխավոր տնօրենների և ղեկավար թիմերի վարձատրությունը հավասար է (կամ նույնիսկ գերազանցում է) այն ընդհանուր ներդրումներին, որոնք կատարվում են կակաո արտադրող ֆերմերների աջակցության համար»։ Մանկական աշխատուժի դեմ պայքարում շոկոլադի և կակաոյի ընկերությունները ներդնում են մեկ տարվա վաճառքի ընդամենը 0.1%-ը։

### Մանկական աշխատուժի դեմ պայքար
Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) 2019 թվականին Գերմանիայի Բեռլին քաղաքում անցկացված գործընկերության հանդիպման ժամանակ հայտարարեց «Children First» նախաձեռնության մասին, որը նպատակ ուներ «մինչև 2025 թվականը վերացնել մանկական աշխատուժի բոլոր ձևերը»։ Սակայն այս նախաձեռնությունը դեռևս չի մեկնարկվել։

Մանկական աշխատուժը կակաոյի արտադրության ոլորտում համարվում է լայնորեն տարածված խնդիր, որը տասնամյակների ընթացքում էականորեն չի նվազել։ Մի ակտիվիստ այս իրավիճակը նկարագրել է որպես «հանցավոր ողբերգություն»։

2019 թվականի Washington Post-ի հետաքննությունը նշել է, որ «Mars, Nestlé և Hershey-ն գրեթե երկու տասնամյակ առաջ խոստացել էին դադարեցնել երեխաների կողմից հավաքված կակաոյի օգտագործումը։ Սակայն այն շոկոլադը, որ դուք գնում եք, դեռևս մեծապես սկսվում է մանկական աշխատուժով»։

Հոդվածում ներկայացվել են փաստեր այն մասին, թե ինչպես Բուրկինա Ֆասոյի երեխաները սարսափելի պայմաններում աշխատում են Փղոսկրի Ափում կակաո հավաքելու համար։

2020 թվականին Չիկագոյի համալսարանի NORC-ի կողմից իրականացված հետազոտությունը ցույց տվեց, որ Գանայում և Փղոսկրի Ափում մանկական աշխատուժի տարածվածությունն աճել է։

Washington Post-ը այս եզրակացությունը բնութագրեց որպես «շոկոլադի խոշորագույն ընկերությունների կողմից մանկական աշխատուժի վերացման երկարաժամկետ խոստման ակնհայտ ձախողում»։

ԿՀՀ-ի նախագահ Ռիչարդ Սքոբեյը (Richard Scobey) չի ընդունել արդյունաբերության թերացումները՝ փոխարենը հայտարարելով, որ «մանկական աշխատուժի կրճատման նպատակները կարող էին չափազանց բարձր սահմանված լինել»։

Չնայած ԿՀՀ-ի խորհրդի անդամ ընկերությունները հայտարարել են, որ իրենց արտադրանքը զերծ է մանկական աշխատուժից, մի շարք մեդիա հետաքննություններ կրկին ու կրկին հայտնաբերել են մանկական աշխատուժ իրենց մատակարարման ցանցերում։
2022 թվականին Մեծ Բրիտանիայի Channel 4 Dispatches-ի հետաքննությունը բացահայտեց, որ Գանայում 10 տարեկան և ավելի փոքր երեխաներ աշխատում են այն ֆերմաներում, որոնք մատակարարում են Cadbury-ի ապրանքանիշը, որը պատկանում է Mondelēz International-ին։ Հետաքննության ընթացքում այցելություն է կատարվել Mondelēz-ի Cocoa Life կայքում նշված հասցեներից մեկին, որտեղ հայտնաբերվել են անչափահաս աշխատողներ, ովքեր առանց որևէ պաշտպանիչ հագուստի զբաղվում էին կակաոյի հավաքմամբ։ Հանրաճանաչ հաղորդավար Ջոն Օլիվերը (John Oliver) այս մասին կատակել է՝ նշելով. «Չգիտեմ, թե Mondelēz-ը այս ամենից հետո ինչ հայտարարություն կարող էր տարածել, բացի՝ ‘Անկեղծ ասած, չէինք մտածի, որ ինչ-որ մեկը իրականում կստուգի’»։

2023 թվականին CBS-ի հեռուստատեսային հետաքննությունը բացահայտեց, որ Գանայում Mars-ի մատակարարման շղթայում երեխաներ, որոնցից ոմանք ընդամենը 5 տարեկան էին, աշխատում էին կակաո հավաքելու վրա։ Mars-ի կակաոն օգտագործվում է հայտնի ապրանքանիշերի, ինչպիսիք են Snickers-ը և M&Ms-ը, արտադրության համար։ Արդյունաբերությունը բազմիցս սահմանել և բաց թողել վերջնաժամկետներ՝ 2005, 2008, 2010 և 2020 թվականներին, խոստանալով վերացնել մանկական աշխատուժը կակաոյի արտադրության մեջ։ Այս հերթական ձախողումները լուրջ քննադատության են արժանացել, քանի որ ոլորտի ներսում և դրսում շատերը հարցականի տակ են դնում շոկոլադ արտադրող ընկերությունների իրական պարտավորությունը խնդրի լուծման հարցում։

«Last Week Tonight» հաղորդման ժամանակ հաղորդավար Ջոն Օլիվերը (John Oliver) ծաղրական ձևով անդրադարձավ շոկոլադի արդյունաբերության կողմից վերջնաժամկետների շարունակական խախտմանը՝ նշելով. «Այդ դեպքում ինչու՞ ընդհանրապես վերջնաժամկետ սահմանել։ Եթե ընկերոջդ հետ պայմանավորվես ընթրիքի գնալ երեկոյան 7-ին, բայց նա այն տեղափոխի 7:30, հետո 8:00, և վերջապես ասի՝ ‘հասնում եմ 20-ում... տարիներ, ոչ թե րոպեներ’, թվում է, թե սկզբից էլ երբեք չի պատրաստվել ընթրիքի գալ»։ Օլիվերի մեկնաբանությունը արտացոլում է զայրույթն ու հիասթափությունը այն փաստի հանդեպ, որ շոկոլադի արդյունաբերության խոշոր ընկերությունները տասնամյակներ շարունակ հետաձգել են իրենց խոստումները՝ վերացնելու մանկական աշխատուժը իրենց մատակարարման շղթաներում։

### Ֆերմերների եկամուտների բարելավում
2001-2012 թվականներին Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) իրականացրել է ծրագրեր՝ ուղղված ֆերմերների եկամուտների բարելավմանը։ Այս ծրագրերը մասամբ ֆինանսավորվել են ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) կողմից։ 2009 թվականին Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) ընտրվեց որպես 23 միլիոն դոլար արժողությամբ դրամաշնորհի կառավարող։ Դրամաշնորհը տրամադրվել էր Բիլ և Մելինդա Գեյթս հիմնադրամի (Bill & Melinda Gates Foundation) կողմից՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ֆերմերային տնտեսությունների եկամուտները՝ բերքատվության աճի, կակաոյի որակի բարելավման և մշակաբույսերի դիվերսիֆիկացիայի միջոցով։ 2014 թվականին Գեյթս հիմնադրամը տրամադրեց ևս 8.9 միլիոն դոլար՝ Արևմտյան Աֆրիկայի ֆերմերների կենսամակարդակի բարելավման համար։

CocoaAction-ը մեկնարկել է 2014 թվականի հունիսին և ավարտվել 2019 թվականին։ Սա կամավոր նախաձեռնություն էր, որը նպատակ ուներ բարելավել ֆերմերների եկամուտները, և այն իրականացվել է աշխարհի առաջատար կակաոյի և շոկոլադի ընկերությունների առաջնորդությամբ։

Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) համակարգել է այս ընկերությունների կայունությանն ուղղված անհատական ջանքերը։ 2019 թվականին CocoaAction-ում ներգրավված էին 9 խոշոր ընկերություններ՝

* Barry Callebaut
* Blommer Chocolate Company
* Cargill
* Ferrero
* The Hershey Company
* Mars, Inc.
* Mondelez International
* Nestlé
* Olam International

Սրանք համարվում են «աշխարհի ամենախոշոր կակաոյի և շոկոլադի ընկերությունները», որոնք CocoaAction-ի շրջանակում գործակցել են՝ համակարգելու իրենց կայունության ջանքերը։ Նախաձեռնությունը առաջին հերթին կենտրոնացած էր Փղոսկրի Ափի և Գանայի վրա։

2020 թվականին KPMG-ի գնահատման համաձայն՝ CocoaAction-ը «չկարողացավ լիովին հասնել իր նպատակներին և իրագործել իր տեսլականը»։ Այն նպատակ ուներ մինչև 2020 թվականը 300,000 ֆերմերի ներգրավել և ապահովել, որ նրանք ամբողջությամբ կիրառեն Արտադրողականության Փաթեթի բոլոր բաղադրիչները, սակայն դա հաջողվեց իրականացնել միայն 1,165 ֆերմերի դեպքում, ինչը կազմում է նպատակային ցուցանիշի մեկ տոկոսից էլ քիչ։

Համայնքների Զարգացման Փաթեթով նախատեսված 1,200 համայնքների ներգրավման նպատակը գերազանցվել էր, սակայն այս թիվը վերաբերում էր միայն կարիքների գնահատման իրականացմանը և ոչ թե փաթեթի լիարժեք կիրառմանը։ KPMG-ն նշել է, որ CocoaAction-ի ընդհանուր ռազմավարությունը և նպատակները ձևավորվել են արտաքին շահագրգիռ կողմերի նվազագույն ներգրավմամբ, իսկ «ծագման երկրներում կառավարությունները բավարար չափով ընդգրկված չէին, ինչի հետևանքով տեղական սեփականություն չէր ձևավորվել»։ Նաև նշվել է, որ CocoaAction-ը տուժել է այն պատճառով, որ «ԿՀՀ-ի (World Cocoa Foundation) կողմից համակարգման ուժգնությունը և ընկերությունների ներգրավվածության մակարդակը ժամանակի ընթացքում նվազել են»։
2018 թվականին ԿՀՀ-ը (World Cocoa Foundation) մեկնարկեց CocoaAction Brasil նախաձեռնությունը՝ այն նույն դերով, ինչ Արևմտյան Աֆրիկայում կայունության ապահովման իր ջանքերում։ Կոտ դ'Իվուարը և Գանան, դժգոհելով շուկայի գների անկումից և դրա ազդեցությունից ֆերմերների եկամուտների վրա, բոյկոտեցին 2022 ԿՀՀ Partnership Meeting-ը։ 2022 թվականի Cocoa Barometer զեկույցում նշվում էր, որ կակաոյի արտադրության բնապահպանական և սոցիալական խնդիրները կշարունակեն գոյություն ունենալ, քանի դեռ ընկերությունները ֆերմերներին էականորեն ավելի բարձր գին չեն վճարում կակաոյի հատիկների համար։ VOICE Network-ի տնօրեն Antonie Fountain-ը Reuters-ին ասել էր. «Մենք ունենք նոր տվյալներ, որոնք ցույց են տալիս, որ կայուն կակաո չես կարող ունենալ առանց ֆերմերների համար ավելի բարձր գների։ Դա պարզապես չի աշխատի»։ Իսկ ԿՀՀ-ի նախագահ Chris Vincent-ը նշել էր, որ կակաոյի գները ԿՀՀ-ի մանդատի շրջանակում չեն. «Մրցակցային իրավունքի (Antitrust) օրենքները թույլ չեն տալիս ընկերություններին միասին քննարկել գները։ Այսպիսով, մենք հստակ ընդգծում ենք, որ այդ գնային բանավեճի մասը չենք կազմում»։

### Անտառահատման դեմ պայքար
2018 թվականին World Cocoa Foundation-ը (ԿՀՀ) Ուելսի արքայազնի աջակցությամբ մեկնարկեց Cocoa & Forests Initiative (Կակաոն և Անտառները) ծրագիրը։ Այս նախաձեռնությանը միացել են Գանայի, Կոտ դ'Իվուարի և Կոլումբիայի կառավարությունները, ինչպես նաև 35 շոկոլադի և կակաոյի արտադրողներ, այդ թվում՝ հիմնադիր անդամներ The Hershey Company, Nestlé և Mondelez International։ Ծրագրի երկու հիմնասյուներն են՝ ֆերմաների քարտեզագրումը և ծառերի բաշխումը, որը նպատակ ունի մեծացնել ծառածածկույթը։

Թեև World Cocoa Foundation-ը նշել է, որ այս նախաձեռնության առաջին չորս տարիների ընթացքում որոշակի առաջընթաց է գրանցվել, բնապահպանական Mighty Earth կազմակերպությունը շեշտել է, որ դեռևս բարելավման կարիք կա։ Mighty Earth-ի գլխավոր տնօրեն Glenn Hurowitz-ը նշել է՝«Նման շոկոլադի արտադրող ընկերությունները, ինչպիսիք են Nestlé, Hershey’s, Mondelez-ը և Mars-ը, պետք է դադարեցնեն դատարկ խոստումները և սկսեն համագործակցել կառավարությունների հետ Cocoa & Forests Initiative-ում՝ այս տարի միասին ստեղծելով բաց և արդյունավետ անտառահատման մոնիթորինգի մեխանիզմ»։Reuters-ը, ուսումնասիրելով Cocoa & Forests Initiative-ի գործունեության առաջին հինգ տարիները, եզրակացրել է, որ նախաձեռնությունն անարդյունավետ է եղել անտառահատման կանխարգելման հարցում։ Reuters-ը որպես հիմնական խնդիրներ նշել է՝

* բավարար ֆինանսավորման բացակայությունը,
* հետևման սահմանափակ համակարգը,
* ընկերությունների միջև համագործակցության ձախողումը լանդշաֆտային մակարդակում։

## Գործունեության ոլորտներ
### Աֆրիկա
Կակաոն գյուղատնտեսական մշակաբույսերից մեկն է Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում, որտեղ այն զբաղեցնում է մոտ 6 միլիոն Հեկտար գյուղատնտեսական տարածք խոնավ ափամերձ գոտում։ Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկան ապահովում են համաշխարհային կակաոյի պահանջարկի մոտ 70%-ը, որից 90%-ը աճեցվում է մոտ 2 միլիոն փոքր ընտանեկան ֆերմաներում, որոնցից յուրաքանչյուրը մշակվում է 2 հեկտար կամ ավելի փոքր տարածքում։

Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) գործունեություն է ծավալում հետևյալ երկրներում՝ Կամերուն, Փղոսկրե Ափ, Գանա, Լիբերիա և Նիգերիա, և այս տարածաշրջանում իր աշխատանքն ուղղում է հետևյալ ուղղություններին:
* Ֆերմերների վերապատրաստում՝ բույսերի հիվանդությունների ավելի լավ վերահսկման համար
* Շրջակա միջավայրի պատասխանատու պահպանման ուսուցում
* Ֆերմերների կազմակերպվածության և համագործակցության զարգացում
* Ագրոֆորշտային տնտեսությունի և Խառը մշակաբույսերի գործնական կիրառություն
* Կակաո աճեցնող համայնքներում կրթության որակի բարելավում
* Երիտասարդների և մեծահասակների գրագիտության, ընթերցանության և մաթեմատիկական հմտությունների զարգացման աջակցություն
* Երեխաների և մեծահասակների իրազեկման բարձրացում՝ կապված ՄԻԱՎ, Մալարիա, Աշխատանքային անվտանգություն և Մանկական աշխատանքի հետ։
### Հարավարևելյան Ասիա
Հարավարևելյան Ասիան ապահովում է համաշխարհային կակաոյի պահանջարկի մոտ 19%-ը։ Տարածաշրջանում գործում են արդեն կայացած կակաո արտադրող երկրներ, ինչպիսին է Ինդոնեզիան՝ որպես աշխարհի երրորդ խոշոր արտադրողը, ինչպես նաև զարգացող արտադրական կենտրոններ, ինչպիսիք են Վիետնամը և Ֆիլիպինները։

Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) ակտիվ գործունեություն է ծավալում այս երեք երկրներում և կենտրոնացնում իր ջանքերը հետևյալ ուղղություններով:
* Ֆերմերների վերապատրաստում՝ բույսերի հիվանդությունների ավելի լավ վերահսկման համար
* Շրջակա միջավայրի պատասխանատու պահպանման ուսուցում
* «Cocoa pod borer» վնասատուի դեմ պայքարի մեթոդների մշակումը, որը տարածված է տարածաշրջանում
* Ֆերմերների կազմակերպվածության և համագործակցության զարգացում
* Ագրոֆորշտային տնտեսությունի և Խառը մշակաբույսերի գործնական կիրառություն
* Կակաոյի որակի բարելավում՝ ֆերմերների ուսուցման միջոցով, ինչպես նաև բերքահավաքից հետո բույսերի մշակման վերաբերյալ գիտելիքների փոխանցում և կոոպերատիվների կողմից որակի վերահսկման մեխանիզմների ներդրում
* Բարձրորակ Սերմացուի հասանելիության բարելավում՝ Ծառատունկային տնտեսությունների (պատրաստի տնկիներ տրամադրող կենտրոնների) ստեղծման միջոցով։
### Ամերիկա
Կակաոյի բույսն իր ծագումն ունի Ամազոնի ավազանում և այնտեղ գոյություն է ունեցել հազարավոր տարիներ առաջ։ Մինչ օրս այն կարևոր դեր է խաղում Բրազիլիայում և Անդերում, ինչպես նաև որոշ երկրներում Կենտրոնական Ամերիկայում և Կարիբյան ավազանում։ Չնայած տարածաշրջանը բավարարում է համաշխարհային կակաոյի պահանջարկի ընդամենը 11%-ը, այն հայտնի է իր բարձրորակ Էդելկակաոյի հատիկներով, որոնք ունեն նուրբ բույր և հիմնականում օգտագործվում են շոկոլադի արդյունաբերության պրեմիում արտադրանքներում։

Լատինական Ամերիկայում  Կակաոյի համաշխարհային հիմնադրամը (ԿՀՀ) աջակցում է տեղական, տարածաշրջանային և միջազգային ցանցերի ստեղծմանը։ Կազմակերպությունը գործունեություն է ծավալում Բոլիվիայում, Կոլումբիայում, Էկվադորում և Պերուում՝ կենտրոնանալով հետևյալ ուղղությունների վրա:
* Ֆերմերների վերապատրաստում՝ բույսերի հիվանդությունների ավելի լավ վերահսկման համար
* Շրջակա միջավայրի պատասխանատու պահպանման ուսուցում
* Սառնամանիքի վնասների կանխարգելման և տարածաշրջանում տարածված Կախարդական ավել հիվանդության դեմ պայքարի մեթոդների մշակում
* Ֆերմերների կազմակերպվածության և համագործակցության զարգացում
* Ագրոֆորշտային տնտեսությունի և Խառը մշակաբույսերի գործնական կիրառություն
* Կակաոյի որակի բարելավում՝ ֆերմերների ուսուցման միջոցով, ինչպես նաև բերքահավաքից հետո բույսերի մշակման վերաբերյալ գիտելիքների փոխանցում և կոոպերատիվների կողմից որակի վերահսկման մեխանիզմների ներդրում։

## Անդամներ

## Տնօրենների խորհուրդ
*Վերջին թարմացումը՝ 2019 թվականի մայիսի 30:*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1995 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հիմնադրամներ
Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սննդի արդյունաբերություն