Էդվարդ Վեստերմարկ

մինի|Վեստերմարկի դիմանկարը
**Էդվարդ Ալեքսանդր Վեստերմարկ** (**, ), ֆինն փիլիսոփա և սոցիոլոգ։ Այլ առարկաների շարքում ուսումնասիրել է արտամուսնություն և արյունապղծության տաբուն։

## Կենսագրություն
Էդվարդ Վեստերմարկը ծնվել է 1862 թվականին՝ Ֆինլանդիայի շվեդախոս բնակչությանը պատկանող հարուստ լյութերական ընտանիքում։ Հայրը գանձապահ է Հելսինկիի համալսարանում, իսկ մայրական կողմի պապը՝ նույն համալսարանի պրոֆեսոր։ Էդվարդի համար բնական էր այնտեղ սովորելը և 1886 թվականին ստացել է փիլիսոփայության իր առաջին աստիճանը, ինչպես նաև ձևավորել է հետաքրքրություն մարդաբանության և Չարլզ Դարվինի աշխատությունների նկատմամբ։ Նրա թեզը՝ «Մարդկային ամուսնության պատմությունը», հրատարակվել է որպես գիրք 1891 թվականին, իսկ1921 թվականին կրկին հրատարակվել է էապես վերանայված հրատարակությամբ։

1892 թվականին Վեստերմարկը դարձել է Հելսինկիի համալսարանի սոցիոլոգիայի դասախոս։ Համալսարանում սովորելու ընթացքում դարձել է «Պրոմեթևս» ընկերության նախագահ, որը կրոնական ազատությունը խթանող ուսանողական ընկերություն է։ 1906 թվականին նշանակվել է բարոյական փիլիսոփայության պրոֆեսոր և զբաղեցրել է այդ ամբիոնը մինչև 1918 թվականը, երբ տեղափոխվել է Տուրկուի Օբո Ակադեմի համալսարան։ Նրա ուսանողների թվում է եղել Ռագնար Նումելինը։

Տուրկուում փիլիսոփայություն դասավանդելու ընթացքում նպաստել է Միացյալ Թագավորությունում ակադեմիական սոցիոլոգիայի հիմնադրմանը՝ 1907 թվականին Լոնդոնի համալսարանում դառնալով Մարտին Ուայթի առաջին սոցիոլոգիայի պրոֆեսորը (Լեոնարդ Թրելոնի Հոբհաուսի հետ միասին): Լոնդոնում նրա անցկացրած ժամանակի պատճառներից մեկն այն է, որ Վեստերմարկը իրեն անվտանգ չի զգացել Հելսինկիում կամ Տուրկուում՝ Ֆինլանդիայի անկախության պաշտպանության պատճառով, բայց նույնիսկ երբ քաղաքական իրավիճակը հանդարտվել է, շարունակել է դասավանդել և՛ Լոնդոնում, և՛ Տուրկուում մինչև 1930–1932 թվականները: 1918-1921 թվականներին, եղել է Օբո Ակադեմի համալսարանի ռեկտոր: 1932 թվականին անցել է թոշակի և իր կյանքի մնացած մասն անցկացրել է իր հիմնական աշխատությունները՝ «Էթիկական հարաբերականություն» (1932), «Երեք ակնարկ սեռի և բարոյականության մասին» (1934), «Ամուսնության ապագան արևմտյան քաղաքակրթությունում» (1936) և «Քրիստոնեություն և բարոյականություն» (1939) հրատարակելով․ վերջինս հրատարակվել է նրա մահվան տարում: 1929 թվականին հրատարակել էր իր ինքնակենսագրության անգլերեն տարբերակը՝ «Հիշողություններ իմ կյանքից», որը 1927 թվականին ի սկզբանե հրատարակվել է շվեդերենով։

## Դիտարկումներ
Վեստերմարկին նկարագրել են որպես «առաջին դարվինյան սոցիոլոգ» կամ «առաջին սոցիոկենսաբան», ինչպես նաև «բարոյականության և ամուսնական սովորույթների պատմության գիտնական»։ Հերքել է այն ժամանակ տարածված այն տեսակետը, որ վաղ մարդիկ ապրել են սեռական անառակության մեջ՝ պնդելով, որ իրականում պատմականորեն մոնոգամիան նախորդել է պոլիգամիային։ Վեստերմարկը նշել է, որ «ամուսնությունը արմատավորված է ընտանիքում, այլ ոչ թե ընտանիքը ամուսնության մեջ»։

Հակադարձ սեռական իմպրինտինգի երևույթը, որը նշանակում է սեռական ցանկության նվազում այն անձանց միջև, ովքեր ապրել են սերտ ընտանեկան հարաբերությունների մեջ նրանցից որևէ մեկի կյանքի առաջին մի քանի տարիների ընթացքում, որն այժմ հայտնի է որպես *Վեստերմարկի էֆեկտ*, առաջին անգամ պաշտոնապես նկարագրվել է նրա «Մարդկային ամուսնության պատմությունը» (1891) թեզում։

Վեստերմարկը նաև Մարոկկոյի գիտնական է և իր երկհատոր «Ծեսեր և հավատալիքներ Մարոկկոյում» (1926) աշխատության մեջ պոզիտիվիստական տեսակետ է ներկայացրել ժողովրդական կրոնի ձևավորման վերաբերյալ։ 1898 թվականին արդեն սկսել է իր դաշտային աշխատանքները Մարոկկոյում և հաջորդ երեսուն տարիների ընթացքում 21 անգամ այցելել է Մարոկկո՝ ընդհանուր առմամբ յոթ տարի անցկացնելով այնտեղ։ Ուսումնասիրել է նաև իր սիրելի առարկան՝ ամուսնությունը և 1914 թվականին Մարոկկոյում հրատարակել է «Մարոկկոյի ամուսնական արարողությունները» աշխատությունը։

Վեստերմարկը քննադատել է քրիստոնեական ինստիտուտներն ու քրիստոնեական գաղափարները՝ հիմք չունենալու համար։ Եղել է բարոյական հարաբերականության կողմնակից և իր երկհատոր «Բարոյական գաղափարների ծագումն ու զարգացումը» (1906–1908) աշխատության մեջ պնդել է, որ բարոյական դատողությունները ռացիոնալ չեն, այլ հիմնված են զգացմունքների և հասարակության հավանության կամ մերժման վրա։ Արդյունքում, հերքել է նաև ընդհանուր կամ համընդհանուր բարոյական ճշմարտության գոյությունը։

Մեծ Բրիտանիայում նրա անունը հաճախ գրվում է «Edward»։ Նրա քույրը՝ Հելենա Վեստերմարկը, գրող և նկարիչ է։

## Գրքեր
մինի|Էդվարդ Վեստերմարկի և նրա 1927-39 թվականների աշխատանքների մասին

* 1891: *The History of Human Marriage.* 3 Vol, Macmillan, London.
* 1906: *The Origin and Development of the Moral Ideas.* 2 Vol, MacMillan, London
* 1907: *Siveys ja kristinusko: Esitelmä*. Ylioppilasyhdistys Prometheus, Helsinki.
* 1914: *Marriage Ceremonies in Morocco.* Macmillan, London.
* 1919: *Tapojen historiaa: Kuusi akadeemista esitelmää: Pitänyt Turussa syksyllä 1911 Edward Westermarck*. 2nd edition. Suomalaisen kirjallisuuden seura, Helsinki.
* 1920: *Religion och magi* (Religion and magick), Studentföreningen Verdandis Småskrifter 149, Albert Bonniers Förlag, Stockholm
* 1926: *Ritual and Belief in Morocco*. 2 Vol.
* 1926: *A short History of Human Marriage*. Macmillan, London.
* 1930: *Wit and Wisdom in Morocco*. Routledge, London.
* 1932: *Ethical Relativity*.
* 1932: *Avioliiton historia*. WSOY, Helsinki.
* 1932: *Early Beliefs and Their Social Influence*. London: Macmillan.
* 1933: *Pagan Survivals in Mohammedan Civilisation*. London: Macmillan.
* 1933: *Moraalin synty ja kehitys*. WSOY, Helsinki.
* 1934: *Three Essays on Sex and Marriage.* Macmillan, London.
* 1934: *Freuds teori on Oedipuskomplexen i sociologisk belysning.* Vetenskap och bildning, 45. Bonnier, Stockholm.
* 1936: *The future of Marriage in Western Civilisation.* Macmillan, London.
* 1937: "Forward" in *The Wandering Spirit: A Study of Human Migration*. Macmillan, London
* 1939: *Kristinusko ja moraali* (Christianity and Morals). Otava, Helsinki.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Juhani Ihanus: Multiple origins: Edward Westermarck in search of mankind. Frankfurt am Main [u.a.]: Lang, 1999 (Europäische Studien zur Ideen- und Wissenschaftsgeschichte; 6); 
* 
* Pipatti, Otto (2019). *Morality Made Visible: Edward Westermarck's Moral and Social Theory*. London: Routledge ()
* Kirsti Suolinna, Catherine af Hällström & Tommy Lahtinen: Portraying Morocco: Edward Westermarck's fieldwork and photographs 1898–1913. Åbo: Akademis Förl, 2000; 

## External links
* 
* 
* Westermarck, Edward (1862-1939), BEROSE International Encyclopaedia of the Histories of Anthropology
* The Westermarck Society
* Edvard Westermarck in 375 humanists 21.03.2015, Faculty of Arts, University of Helsinki
* http://375humanistia.helsinki.fi/en/edvard-westermarck/critic-of-religion-and-believer-in-radical-tolerance

 

Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆինն ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Ֆինն մարդաբաններ
Կատեգորիա:Մշակութային մարդաբանություն
Կատեգորիա:Ֆինն սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆինն գիտնականներ