Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների աշխարհագրություն

մինի|450px|Հյուսիսային Ամերիկան տիեզերքից
մինի|450px|ԱՄՆ-ի հիմնատարածքի կամ բուն մայրցամաքային ԱՄՆ-ի արբանյակային համադրական լուսանկարը:

**[[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ]]** տերմինը՝ եզրույթը կամ գիտաբառը, երբ օգտագործվում է աշխարհագրական իմաստով, իրենից ներկայացնում է`
* բուն կամ մայրցամաքային ԱՄՆ-ն,
* Ալյասկա նահանգը, որը այսպես կոչված բուն մայրցամաքային ԱՄՆ-ի (կամ ԱՄՆ-ի հիմնատարածքի) մեջ չի մտնում,
* Հավայան կղզիները,
* ԱՄՆ-ին պատկանող հինգ կղզային տարածքները՝ այսպես կոչված ԱՄՆ-ին ենթակա տարածքները, մասնավորապես՝ Պուերտո Ռիկոն, Հյուսիսային Մարիանյան կղզիները, ԱՄՆ-ի Վիրջինյան կղզիները, Գուամ կղզին և Ամերիկյան Սամոան, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի կղզային մանր արտաքին տիրույթները։

ԱՄՆ-ն ցամաքում սահմանակից է Կանադային և Մեքսիկային, իսկ ծովում՝ Ռուսաստանին, Կուբային և Բահամյան կղզիներին, ինչպես նաև դարձյալ նույն Կանադային ու Մեքսիկային։

## Ընդհանուր աշխարհագրական տեղեկություններ
ԱՄՆ-ը ցամաքում սահմանակից է
* Կանադային (հյուսիսում),
* Մեքսիկային (հարավում)։

Բացի այդ տարածքային ջրերով սահմանակից է
* Ռուսաստանին՝ հյուսիս-արևմուտքում,
* հարավ-արևելքում, երկու տարածքային ջրային սահմաններով՝ Ֆլորիդա նահանգի կողմից՝
** Կուբային,
** Բահամյան կղզիներին։

Բուն մայրցամաքային ԱՄՆ-ի կամ ԱՄՆ-ի հիմնատարածքի 48 նահանգները արևմուտքում սահմանակից են Խաղաղ օվկիանոսին, արևելքում՝ Ատլանտյան օվկիանոսին, հարավ-արևելքից՝ Մեքսիկական ծոցին։

50 նահանգներից 2-ը ունեն առանձնացված դիրք։ Դրանցից Ալյասկան հարավում և հարավ-արևելքում սահմանակցում է Խաղաղ օվկիանոսին, արևմուտքում Բերինգի նեղուցին, հյուսիսում՝ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսին, այնինչ Հավայան կղզիները գտնվում են մայրցամաքից հեռու՝ Խաղաղ օվկիանոսի խորքում։

48 նահանգները միասին կազմում են միաձույլ մի տարածաշրջան, պարփակված հյուսիսից՝ Կանադայի և հարավից՝ Մեքսիկայի, ինչպես նաև արևմուտքից՝ Խաղաղ ու արևելքից՝ Ատլանտյան օվկիանոսների միջև։ Այս 48 նահանգները կոչվում են *մայրցամաքային* կամ հիմնատարածքային ԱՄՆ, կամ այլ կերպ ասած՝ *ստորին 48* կամ *ցածր 48*։ Վերջին անվանումը պարզապես նշանակում է **ցածր լայնությունների վրա գտնվող նահանգներ**։ Ալյասկան, որը *մայրցամաքային* կամ հիմնատարածքային ԱՄՆ տերմինի մեջ չի մտնում, գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևմտյան ծայրում, Կանադայով բաժանված լինելով *ստորին 48*-ից։

ԱՄՆ-ի մայրաքաղաքը՝ Վաշինգտոնը իր շրջակա տարածքով կազմում է հատուկ դաշնային տարածք, որը կոչվում է «Կոլումբիա դաշնային շրջան»։ Այդ հատուկ վարչական տարածքը կազմվել է Մերիլենդ նահանգի նվիրաբերած հողի վրա (Վիրջինիա նահանգը նույնպես հող էր նվիրաբերել, սակայն 1849 թվականին այդ հողը ետ էր վերադարձվել)։

ԱՄՆ-ը ունի նաև կղզային տարածքներ, որոնք ունեն անկախության և կազմակերպվածության տարբեր մակարդակներ. դրանց թվում են՝
* Կարիբյան ծովում գտնվող
** Պուերտո Ռիկոն
** և Վիրջինյան կղզիները,
* և Խաղաղ օվկիանոսում գտնվող բնակեցված տարածքներ
** Գուամը,
** Ամերիկյան Սամոան,
** և Հյուսիսային Մարիանյան կղզիները,
* մի շարք անբնակ կղզային տարածքների հետ միասին։

### ԱՄՆ-ի աշխարհագրական ընդհանուր դիրքը
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները (ԱՄՆ) գտնվում է Արևմտյան կիսագնդում, Ամերիկա աշխարհամասում, Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքում։ ԱՄՆ-ի որոշ տարածքներ գտնվում են Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքից և նույնիսկ Ամերիկա աշխարհամասից դուրս, օրինակ՝ Օվկիանիայում և կոչվում են կղզային տարածքներ։
մինի|450px|ԱՄՆ-ի տեղագրական քարտեզ

ԱՄՆ-ի կոորդինատներն են՝ հյուսիսային լայնության 38°, արևմտյան երկայնության 97°:

### Տարածքի մեծությունը
1989 թվականից մինչև 1996 թվականը ԱՄՆ-ի ամբողջ տարածքը հաշվվում էր 9 միլիոն 372 հազար 610 քառ. կմ (ցամաքային տարածք + ներցամաքային ջրային տարածքներ)։ Սակայն հետագայում այդ տվյալները փոխվեցին՝ ավելանալով և վերածվելով 9 միլիոն 629 հազար 91 քառ. կմ՝ 1997 թվականին (լրացուցիչ կերպով ներառելով Մեծ Լճերի շրջանը՝ և ավելացնելով որոշ առափնյա ջրատարածքներ)։ Այնուհետև ԱՄՆ-ի տարածքը դարձյալ ավելացավ՝ վերածվելով 9 միլիոն 631 հազար 418 քառ. կմ՝ 2004 թվականին, ապա՝ 9 միլիոն 631 հազար 420 հազար քառ. կմ՝ 2006 թվականին, և վերջապես՝ 9 միլիոն 826 հազար 630 քառ. կմ՝ 2007 թվականին (ավելացվեցին որոշ տարածքային ջրեր)։ Ներկայումս, ըստ ԿՀՎ-ի «Համաշխարհային փաստագրքի», ԱՄՆ-ի տարածքը կազմում է 9 միլիոն 826 հազար 675 քառ. կմ։ Իր հերթին, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության վիճակագրական բաժինը տալիս է հետևյալ թիվը՝ 9 միլիոն 629 հազար 91 քառ. կմ։ Այնինչ «Բրիտանական հանրագիտարանը» () ԱՄՆ-ի տարածքը հաշվում է 9 միլիոն 522 հազար 55 քառ. կմ (պատճառն այն է, որ բրիտանացիները ԱՄՆ-ի տարածքի մեջ ներառում են Մեծ Լճերի շրջանը, սակայն չեն ընդգրկում առափնյա ջրատարածքները)։ Այս աղբյուրները՝ ԱՄՆ-ի տարածք ասելով, նկատի ունեն սոսկ 50 նահանգները և Կոլումբիա Դաշնային շրջանը՝ Վաշինգտոն մայրաքաղաքով, այնինչ ԱՄՆ-ի անդրծովյան տիրույթները ԱՄՆ-ի տարածքի մեջ չեն մտցնում։
Առավել ընդունելի է ԱՄՆ-ի ԿՀՎ-ի կողմից ամեն տարի հրապարարակվող «Համաշխարհային փաստագրքի» տվյալը, ըստ որի ԱՄՆ-ի տարածքը կազմում է 9 միլիոն 826 հազար 675 քառ. կմ։ Դրանից ցամաքային տարածքը կազմում է 93, 24 %, իսկ ջրային տարածքը՝ 6, 76 %:

Իր զբաղեցրած տարածքի մեծությամբ ԱՄՆ-ն հանդիսանում է աշխարհի 3-րդ երկիրը, իրենից առաջ թողնելով միայն Ռուսաստանին և Կանադային։ ԱՄՆ-ին անմիջապես հաջորդում է Չինաստանը, իսկ նրանից հետո 5-րդ տեղում է Բրազիլիան։

Տարբեր տեսակետների համաձայն, ըստ իր ամբողջ տարածքի մեծության (ըստ այնմ, ներառյալ են միա՛յն ցամաքային տարածքները և ներքին ջրատարածքները, թե՝ նաև տարածքային ջրերը), ԱՄՆ-ն կա՛մ մի փոքր մեծ է, կա՛մ էլ փոքր-ինչ փոքր Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունից, դրանով իսկ համարվելով կա՛մ աշխարհի 3-րդ, կա՛մ էլ՝ 4-րդ երկիրն ըստ իր տարածքի։ Չինաստանը և ԱՄՆ-ն յուրաքանչյուրն առանձին վերցած իրենց տարածքով զիջում են Ռուսաստանին և Կանադային, սակայն գերազանցում են Բրազիլիային։ Իր ցամաքային տարածքի տեսակետից (եթե ջրերը չհաշվվեն), ԱՄՆ-ն աշխարհի պետությունների մեջ 3-րդն է, Ռուսաստանից ու Չինաստանից հետո, և այս դեպքում 4-րդը Կանադան է։

ԱՄՆ-ի կամ Չինաստանի՝ տարածքով աշխարհի 3-րդ պետությունը լինելու հարցը պայմանավորված է հետևյալ երկու գործոններով.
# Որքանով է ընդունելի Չինաստանի հավակնությունը Ակսայ Չինի և Անդր-Կարակորումյան Տրակտի նկատմամբ։ Բանն այն է, որ այդ երկու տարածքներին հավակնում է նաև Հնդկաստանը։
# Ինչպես է ԱՄՆ-ն հաշվարկում իր սեփական տարածքի մակերեսը։ Պետք է նկատի ունենալ, որ ըստ Կենտրոնական հետախուզական վարչության (ԿՀՎ) կողմից հրապարակվող ամենամյա «Համաշխարհային փաստագրքի» ( ) տարիների ընթացքում մի քանի անգամ փոխվել է ԱՄՆ-ի տարածքի մակերեսի մասին տեղեկությունը։

## Սահմաններ
ԱՄՆ-ի ցամաքային սահմանների ընդհանուր երկարությունը 12 հազար 217 կմ է։
ԱՄՆ-ի առափի երկարությունը՝ 19 հազար 920 կմ է։
 
### Սահմանակից երկրներ
Ցամաքային սահմաններ.
# Կանադա՝ 8 հազար 893 կմ,
# Մեքսիկա՝ 3 հազար 326 կմ։

## Ռելիեֆ
ԱՄՆ-ի ռելիեֆը բավական բազմազան է։ ԱՄՆ-ում հսկայական տարածք է զբաղեցնում ընդարձակ կենտրոնական հարթավայրը, որից դեպի արևմուտք լեռներն են, իսկ արևելքում՝ բլուրներ և ցածր սարեր։ Ալյասկայում ռելիեֆը աչքի է ընկնում ժայռոտ սարերով և լայն գետահովիտներով, իսկ Հավայան կղզիներում և այլ կղզային տարածքներում՝ ժայռոտ, հրաբխային մակերևույթով։

ԱՍՆ գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի բարեխառն ու մերձարևադարձային, իսկ հյուսիս–արևմուտքը՝ արկտիկական, մերձարկտիկական գոտիներում։ Նրա ափերը ողողում են Ատլանտյան, Խաղաղ և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսների, Բերինգի ծովի ու Մեքսիկական ծոցի ջրերը։ Արևմտյան ափերի երկարությամբ անցնում է Կալիֆոռնիական սառը հոսանքը, հարավ-արևելքի ափերով՝ Գոլֆստրիմ տաք հոսանքը, հյուսիս-արևելքում՝ Լաբրադորյան սառը հոսանքը։ Սառչում են (ոչ ամեն տարի) միայն հյուսիսարևելյան ծոցերը։ Ատլանտյան և Մեքսիկական ափերը ցածրադիր են՝ շրջապատված մայրցամաքային ծանծաղուտի լայն շերտով։ Ատլանտյան ափի հյուսիս-արևելքում շատ են մանր ծոցերը (Մասսաչուսեթս) ու մերձափնյա կղզիները (Լոնգ Այլենդ, Մարթաս Վինյարդ, Նանթաքիթ և այլն)։ Գետաբերանները ձագարաձև են (Հուդսոն)։ Հյուսիսային լայնության 35°–ից հարավ Խաղաղօվկիանոսյան ափերը լեռնոտ են, ուղղագիծ, կղզիներից զուրկ։ Մայրցամաքային ծանծաղուտի շերտը նեղ է։ Տարածքի արևելյան և ներքին շրջանների ռելիեֆի մոտ կեսը հարթավայրային է, արևմտյան մասը և Ալյասկան՝ լեռնային։ Արևելքում Ապալաչյան լեռներն են (մինչև 2036 մ), իսկ նրանցից արևմուտք՝ Լավրենտինյան սարահարթը։ Լավրենտինյան սարահարթն ունի 300-400 մ բարձրությամբ ալիքաձև մակերևույթ և չորրորդական ժամանակաշրջանի սառցադաշտերի հետքեր։ Ներքին մասերը ընդգրկում են Կենտրոնական և Մեծ հարթավայրերն ու Մերձմեքսիկական դաշտավայրը։ Կենտրոնական հարթավայրերը 200-500 մ բարձրությամբ սառցադաշտային կուտակումներով բլրապատ հարթություններ են, հարավում կտրտված ձորակներով և հովիտներով։ Մեծ հարթավայրերը գտնվում են արևմտյան երկայնության 98°–ից արևմուտք, Կորդիլիերաների նախալեռնային սարահարթում, 500-1600 մ բարձրության վրա։ Մակերևույթն այնքան խիստ է կտրտված գետահովիտներով ու ձորակներով, որ առանձին շրջաններ պիտանի չեն գյուղատնտեսության համար։ Մերձմեքսիկական տափարակ դաշտավայրն ունի մինչև 150 մ բարձրություն, ափամերձ մասերում ճահճակալված է, եզրավորված մակընթացությունների եզրաբազկի գոտիով։ Մերձմեքսիկական դաշտավայրի և Կենտրոնական հարթավայրերի սահմանագլխին բարձրանում են Օզարկի սարավանդը (մինչև 600 մ) և Օուչիթա մանրաբլուրները (մինչև 800 մ)։ Ապալաչյան լեռների և Ատլանտյան օվկիանոսի միջև տարածված է Մերձատլանտյան նեղ ու տափարակ դաշտավայրը։ Երկրաբանական կառուցվածքի տեսակետից երկրի ներքին և հյուսիսային շրջանները (ամբողջ տարածքի կեսից ավելին) կազմված են Հյուսիսմերիկյան պլատֆորմից, արևելյան և հարավարևելյան շրջանները՝ պալեոզոյան ապարներից, Մեքսիկական ծոցի ափերը պալեոզոյ-չորրորդական հասակի և նստվածքային հզոր շերտերից, արևմտյան շրջանները՝ Կորդիլիերյան գեոսինկլինալի տարբեր հասակի ապարներից։

## Բնական պաշարներ
ԱՄՆ-ը հարուստ է բնական պաշարներով՝ քարածուխ, պղինձ, արույր, մոլիբդեն, ֆոսֆատներ, հազվադեպ հանածոներ, ուրան, բոքսիտներ, ոսկի, երկաթ, մերկուրի, նիկել, պոտաշ, արծաթ,, վոլֆրամ, ցինկ, նավթ, բնական գազ, անտառանյութ։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բաժանումը

[մինի|450px|[Դենալի կամ Մաք-Քինլիլեռը Ալյասկա նահանգում՝ Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքի բարձրագույն կետը, 6194 մետր կամ 20 հազար 310 ոտնաչափ բարձրությամբ:]]

[մինի|450px|[Գրանդ կանյոնը Մորան կետից:]]

### Ֆիզիկաաշխարհագրական տարածաշրջաններ
[մինի|450px|ԱՄՆ-ի բուն մայրցամաքային կամ հիմնատարածքի 48 նահանգների [ֆիզիկաաշխարհագրական տարածաշրջանների քարտեզը: Քարտեզը պատկերում է երևացող մակերևույթի տարիքը, ինչպես նաև ռելիեֆի տիպը:]]

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների աշխարհագրությունը զգալիորեն տարբերվում է նրա հսկայական տարածքով մեկ։ Մայրցամաքային ԱՄՆ-ում առկա է ութ առանձնահատուկ ֆիզիկաաշխարհագրական տարածաշրջան՝ ՖԱՏՇ։ Ընդ որում այդ ութ ՖԱՏՇ-երը իրենց հերթին բաժանվում են մի քանի՝ ավելի փոքր ֆիզիկաաշխարհագրական ենթատարածաշրջանի՝ ՖԱԵՏՇ։

ԱՄՆ-ի հիմնական ՖԱՏՇ-երն են.

# Սուրբ Լավրենտիոսի սարավանդ, որը կազմում է Կանադական վահանի մի մասը, ձգվում է ԱՄՆ-ի հյուսիսային մասով՝ Մեծ լճերի շրջան։
# Ատլանտյան հարթավայր, որը կազմում է ԱՄՆ-ի արևելյան և հարավային մասերը՝ ներառելով մայրցամաքային շելֆը և ԱՄՆ-ի՝ Մեքսիկական ծոցի մերձակա առափնյա տարածքները։
# Ապալաչյան բարձրավանդակ, որը գտնվում է ԱՄՆ-ի արևելյան մասում, ներառելով Ապալաչյան լեռները, Հսկող լեռները, Ադիրոնդաքները և Նոր Անգլիա աշխարհագրական մարզը, ընդգրկելով նաև Մեծ Արևելյան Անտառը։
# Ներքին Հարթավայրեր, որը կազմում է ԱՄՆ-ի ներքին մայրցամաքային տարածքի մասը, ներառելով այսպես կոչված Մեծ հարթավայրերի մեծ մասը։
# Ներքին լեռնաշխարհներ, որոնք նույնպես կազմում են ԱՄՆ-ի ներքին մայրցամաքային տարածքի մեկ այլ մասը, իրենց մեջ ներառելով Օզարկ բարձրավանդակը։
# Ժայռոտ լեռների համակարգ, որը Կորդիլերան լեռների համակարգի մի մասը, տարածվելով դեպի ԱՄՆ-ի արևմտյան նահանգների խորքը։
# ԱՄՆ-ի միջլեռնային բարձրավանդակներ, դրանք պարունակում են Կոլումբիա բարձրավանդակը, Կոլորադո բարձրավանդակը և Ավազանի և Լեռնաշղթային մարզը, այն բարձրավանդակների, ավազանների, լեռնաշթաաների և կիրճերի համակարգ է, որոնք գտնվում են Ժայռուտ և Խաղաղօվկիանոսյան լեռնային համակարգերի միջև։ Այստեղ են գտնվում է Գրանդ կանյոնը, Մեծ ավազանը և Մահվան հովիտը։
# Խաղաօվկիանոսյան լեռնային համակարգ, ընդգրկում է առափնյա լեռնաշղթաները և հարակից կիրճեր ու հովիտները ԱՄՆ-ի արևմտյան առափին։

[մինի|450px|ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասի տարածքների մեծ մասը ծածակված է հարաբերականորեն հարթ, մշակելի հողերով։ Այս օդանավային լուսանկարը նկարահանված է [Օհայո նահանգի հյուսիսում:]]

### Բնական արհավիրքներ
ԱՄՆ-ում առկա են բազում բնական արհավիրքներ՝ ցունամի, հրաբուխներ, երկրաշարժային ակտիվություն Խաղաղօվկիանոսյան ավազանի երկայնքով, փոթորիկներ Ատլանտյան օվկիանոսի Մեքսիկական ծոցի առափնյա մասերում, թորնադոներ՝ պտուտահողմեր ԱՄՆ-ի Միջին Արևելքում և Հարավ-Արևելքում, ցեխային հոսքեր Կալիֆորնիայում, անտառային հրդեհներ Արևմուտքում, հեղեղներ և հավերժական սառածություն Հյուսիսային Ալյասկայում։

[մինի|450px|Հզոր թորնադո [Թեքսաս նահանգի Դիմիթթ վայրում, 1995 թվականի հունիսի 2-ին:]]

### Ապալաչների համակարգ
### Ստորին շրջաններ

մինի|450px|Մեծ հարթավայրերը տափաստանների շերտ են Կենտրոնական հարթավայրերի և ԱՄՆ-ի Արևմուտքի լեռնային շրջանների միջև:

### Մեծ հարթավայրեր
Մեծ հարթավայրերը սկսվում են արևմտյան երկայնության 97—98 ° միջօրեականից և ըստ էության հանդիսանում են Կորդիլյերաների նախալեռնային սարահարթը։ Հարթավայրերի բարձրությունը մեծանում է դեպի արևմուտք շարժվելիս 500 մետրից հասնելով մինչև 1600 մետրի։

Սարահարթը խիստ կտրտված է, տեղ-տեղ հովիտների ցանցը չափազնց խիտ է, դրանով իսկ խանգարելով դրանց տնտեսական օգտագործմանը։ Հյուսիսում գտնվում են այսպես կոչված «վատ հողերը»՝ Բեդլենդսը, գրեթե զուրկ հողածածկույթից։

Ավելի հարավում՝ Նեբրասկայում գտնվում են Սանդ-Հիլզ լեռները։

Կանզաս նահանգի տարածքում գտնվու են Սմոքի-Հիլզ և Ֆլինթ-Հիլզ լեռները, ինչպես նաև Ռեդ-Հիլզ բարջժձրավայրը։

Հարթավայրերի գհարավային մասը զբաղեցնում են Լյանո-Էստակասոն և Էդուարդսի բարձրավանդակը։

### Կորդիլյերաներ
մինի|540px|Ալյասկայի ռելիեֆը:

### Ալյասկա
Ալյասկա նահանգի տարածքի մեծագույն մասը գրավում են լեռնաշղթաները, որոնք ձգվում են արևմուտքից դեպի արևելք ուղղությամբ։

Ալյասկայի հյուսիսային մասը զբաղեցնում են Արկտիկական ցածրավայրը, որը հարավային կողմից շրջանակված է Բրուքսի լեռնաշղթայով։

Ալյասկա նահանգի կենտրոնական մասում գտնվում է Յուքոն սարահարթը, որտեղով հոսում է նույնանուն գետը. Ալեության լեռնաշղթան աղեղնաձև կորանում է Սուսիտնա գետի հովտի շուրջ և շարունակվում Ալյասկայի լեռնաշղթայի տեսքով՝ կազմելով Ալյասկա թերակղզին և Ալեության կղզիներ։ Ալյասկայի լեռնաշղթայի վրա գտնվում է ԱՄՆ-ի բարձրագույն լեռը՝ Մաք-Քինլին (6 հազար 193 մետր)։ Ալյասկայի ծովածոցի առափի երկայնքով ձգվում են Չուգաչի լեռները, Սուրբ Եղիայի լեռնաշղթան և Վրանգելի լեռները։

## Ջրագրություն
450px|մինի|ԱՄՆ-ի գետերի և լճերի քարտեզ
450px|մինի|ԱՄՆ-ի մայրցամաքային մասում միջին տարեկան տեղումների քարտեզ:

ԱՄՆ-ի տարածքից գետերի հոսքը կատարվում է դեպի երեք օվկիանոսների ավազաններ՝ Խաղաղ օվկիանոսի, Ատլանտյան օվկիանոսի և Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի։

Գլխավոր ջրբաժանը (Խաղաղ և Ատլանտյան օվկիանոսների միջև) անցնում է Կորդիլերաների արևելյան մասով, իսկ Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանին պատկանում է հյուսիսային նահանգների սոսկ մի փոքր մասի տարածքը և Ալյասկան։ Երեք օվկիանոսների ավազանների ջրբաժանների հանդիպման կետը գտնվում է Թրիփլ-Դիվայդ-Փիք լեռնագագաթի վրա։

Ըստ «Խորհրդային մեծ հանրագիտարանի» (БСЭ) տվյալների՝ ԱՄՆ-ի հիմնական մասի տարածքի մակերևույթից միջին տարեկան հոսքի շերտը կազմում է 27 սմ, ընդհանուր ծավալը՝ 1600 կմ³, ընդ որում՝ գետերի մեծ մասի ռեժիմը անկանոն է, հատկապես՝ մայրցամաքային շրջաններում։

ԱՄՆ-ի տարբեր մասերի ապահովվածությունը ջրային պաշարներով անհավասար է. միջին տարեկան հոսքի շերտի բարձրությունը Վաշինգտոն և Օրեգոն նահանգներում կազմում է 60—120 սմ, արևելքում (Ապալաչյան լեռների շրջանում)՝ 40—100 սմ, Կենտրոնական հարթավայրերում՝ 20—40 սմ, Մեծ հարթավայրերում՝ 10—20 սմ, իսկ ներքին սարավանդներում և բարձրավանդակներում՝ մինչև 10 սմ։

Խոշոր լճերը գտնվում են ԱՄՆ-ի հյուսիսում. դրանք Մեծ լճերն են։ Չափերով փոքր անհոսք աղի լճերը գտնվում են Մեծ ավազանի ցածրավայրերում։

Ներքին ջրային պաշարները լայնորեն օգտագործվում են արդյունաբերությունում և կոմունալ ջրամատակարարման մեջ, ինչպես նաև ոռոգման, ջրաէնեգրետիկայի ու նավագնացության համար։

ԱՄՆ-ի ամենաերկար գետը Միսսուրին է, , 3 հազար 767 կմ։

Ամենամեծ լիճը Սուպերիորն է, , 58 հազար քառ. կմ։

### Ատլանտյան օվկիանոսի ավազան
#### Մեծ լճեր

#### Արևելյան ափի ջրային պաշարները
#### Մեքսիկական ծոցի ավազան

### Փակ ջրահոսքով ավազաններ
[մինի|450px|Կոլորադո գետը [Արիզոնա նահանգում:]]

### Խաղաղ օվկիանոսի ավազան
### Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազան

### Կլիմա

[մինի|450px|ԱՄՆ-ի կլիմայական շրջանները՝ ըստ [Կյոպպենի կլիմայական տիպերի դասակարգում|Կյոպպենի կլիմայական տիպերի դասակարգման:]]
մինի|աջից|450px|ԱՄՆ կլիմայական քարտեզ

ԱՄՆ-ի կլիմայի մասին պարզապես ասել, թե այն բազմազան է, նշանակում է շատ քիչ քիչ բան ասել։ Շնորհիվ իր լայնարձակ տարածքի աշխարհագրական բազմազան պայմանների, ԱՄՆ-ն իր տարածքի ներսում պարունակում է համաշխարհային կլիմայական տիպերի գրեթե բոլոր տեսակները։ Տարածքների մեծ մասում այն բավական բարեխառն է։ ԱՄՆ-ի Արևմուտքում՝ արևմտյան երկայնության 100-րդ միջօրեականից դեպի արևմուտք կլիման առավելապես կիսաանապատայինից մինչև անապատային է։ Լեռնային շրջաններում կլիման ալպիական է։ Հյուսիս-արևելքում կլիման խոնավ մայրցամաքային է։ Հարավ-արևելքում այն խոնավ մերձարևադարձային է։ Կալիֆորնիական ծովափին կլիման Միջերկրածովյան է։ Խաղաղօվկիանոսի հյուսիսարևմտյան ափին այն սառը բարեխառն օվկիանոսային է։ Ալյասկայում կլիման առավելապես ենթաարկտիկական է։ Հավայան կղզիներում, Հարավային Ֆլորիդայում և ԱՄՆ-ի կղզային մի շարք տարածքներում այն արևադարձային է։

Կլիմայի վրա մեծ ազդեցություն ունեն օվկիանոսները։ Ալյասկայում կլիման արկտիկական և մերձարկտիկական է, հյուսիսային լայնության 40°–ից հյուսիս՝ բարեխառն, մերձարևադարձային, Ֆլորիդայի հարավում՝ արևադարձային։ Ձմռանը Ալյասկայի մեծ մասի վրա տարածվում է արկտիկական օդը և առաջացնում պարզ ու սառնամանիքային եղանակ, Ալյասկայի հարավային ափերին և արևմտյան խաղաղօվկիանոսյան ափին օդն առաջացնում է տաք և խոնավ կլիմա։ Պարբերաբար թափանցող արկտիկական սառը և Մեքսիկական ծոցի տաք օդային հոսանքները կենտրոնական և արևելյան շրջաններում եղանակը դարձնում են անկայուն։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը տատանվում է-18&nbsp;°C–ից (Կենտրոնական հարթավայրերի հյուսիսում) մինչև 12&nbsp;°C (երկրի հարավում), Ֆլորիդայի հարավային մասում՝ 20&nbsp;°C: Առավել ցածր ջերմաստիճաններ լինում են Մոնտանա նահանգի արևելքում (-50&nbsp;°C) և Ցուկոնի սարահարթում (-64&nbsp;°C)։ Ամռանը Ալյասկայի վրա գերիշխում է խաղաղօվկիանոսյան օդը՝ ափերին առաջացնելով զով ու մառախլապատ, կենտրոնական մասում՝ պարզ ու չոր եղանակ։ ԱՄՆ-ի արևմտյան մերձափնյա մասում, հատկապես հարավ-արևմուտքում, եղանակը զով է ու չորային։ Տեղումները համեմատաբար շատ են լեռների ծովահայաց լանջերին։ Կենտրոնական և արևելյան շրջանները գտնվում են Մեքսիկական ծոցի տաք ու խոնավ օդի, Կորդիլերաների ներքին սարավանդները՝ ցամաքային օդի ազդեցության տակ։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը տատանվում է արևմտուտքից–արևելք 14&nbsp;°C–ից մինչև 26&nbsp;°C: Մեծ հարթավայրերի և ներքին սարավանդների հարավում միջին ջերմաստիճանը 32&nbsp;°C է, Մահվան հովտում՝ 56, 7&nbsp;°C: Տարեկան տեղումներն արևելյան և հյուսիսարևմտյան ծովափնյա շերտում 1000-2000 մմ է, Կենտրոնական հարթավայրերում՝ 600-900 մմ, Մեծ հարթավայրում՝ 400-600 մմ, ներքին սարահարթերում ու սարավանդներում՝ 400 մմ և պակաս, Մոխավե անապատում՝ 100 մմ-ից պակաս։

ԱՄՆ-ի կլիմայի՝ գյուղատնտեսության համար համեմատաբար բարենպաստ լինելը մասնակիորեն նպաստել է այս երկրի՝ համաշխարհային տերություն դառնալու գործընթացին։ մինի|450px|Տեղումների միջին մակարդակը ԱՄՆ-ի մայրցամաքային մասում:

### Ամենացուրտ և ամենաշոգ վայրերը
Հյուսիսային Ալյասկայում գերիշխող են տունդրայի և բևեռային կլիմայի պայմանները, և ջերմաստիճանը իջնում է մինչև -80° ըստ Ֆարենհայթի։

Մյուս կողմից Կալիֆորնիա նահանգի Մահվան հովիտ ազգային արգելավայրում ջերմաստիճանը բարձրանում է +134° ըստ Ֆարենհայթի, որը ամենաբարձրն է Երկիր մոլորակի վրա։

## Հանրային օգտագործման հողեր
* ԱՄՆ-ի ազգային զբոսայգիների ցանկ
* ԱՄՆ-ի ազգային անտառների ցանկ

## Տես նաև

* Կոմսություն (ԱՄՆ)
* ԱՄՆ-ի աշխարհագրական կենտրոններ
* Պուերտո Ռիկոյի աշխարհագրություն
* ԱՄՆ-ի ներքին տարածքների աշխարհագրություն
* Աշխարհագրության ազդեցությունը Հյուսիսային Ամերիկայի գաղութների վրա
* ԱՄՆ-ի ծայրակետերի ցանկ
* ԱՄՆ-ի ֆյորդների ցանկ
* ԱՄՆ-ի կղզիների ցանկ
* Հյուսիսային Ամերիկայի անապատների ցանկ
* ԱՄՆ-ի տարածքների գնահատում
* **Տարածաշրջաններ.**
** ԱՄՆ-ի Արևելյան ափ
** ԱՄՆ-ի պատմական մարզեր
** ԱՄՆ-ի տարածաշրջանների ցանկ
** ԱՄՆ-ի Արևմտյան ափ
* **Լեռներ.**
** ԱՄՆ-ի լեռնագագաթների ցանկ
** ԱՄՆ-ի լեռների ցուցակ

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ գրականություն
* Brown, Ralph Hall, *Historical Geography of the United States*, New York : Harcourt, Brace, 1948
* Stein, Mark, *How the States Got Their Shapes*, New York : Smithsonian Books/Collins, 2008. ISBN 978-0-06-143138-8

## Արտաքին հղումներ
* USGS: Tapestry of Time and Terrain 
* United States Geological Survey - Maintains free aerial maps
* National Atlas of the United States of America

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն