Հովհաննես Մասեհյան

**Հովհաննես Մասեհյան** (Հովհաննես Խան-Մասեհյան, ), իրանահայ թարգմանիչ, պետական հասարակական գործիչ, դիվանագետ, հրապարակախոս, մանկավարժ և խմբագիր։ Առավել հայտնի է որպես Շեքսպիրի և Ջորջ Բայրոնի ստեղծագործությունները հայերեն առաջին լուրջ և մինչ օրս ամենահաջողը համարվող թարգմանող։ Տիրապետել է հայերեն, պարսկերեն, թուրքերեն, հունարեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն և ռուսերեն լեզուներին։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Մասեհյանը ծնվել է Թեհրանում, արքունական ոսկերչապետի ընտանիքում։ Հայրը՝ Ծերունի աղա Մասեհյանը, պարսից Նասրեդդին շահի արքունի ոսկերչապետն էր։

Հովհաննեսը հինգ տարեկանից հաճախել է դպրոց։ Նրա առաջին կրթարանը եղել է Մկրտիչ վարդապետի սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոսի եկեղեցուն կից վարժարանը։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Թեհրանի Հայկազյան դպրոցում (1870-1878 թվական) և Թավրիզում (1879-1881 թվականներ): Բարձրագույն կրթություն ստանալու նպատակով մեկնել է Փարիզ և 1884 թվականին ավարտել Փարիզի ֆրանսիական քոլեջը։ Նույն թվականին վերադառնալով Թեհրան՝ նշանակվել է շահի պալատական թարգմանիչ, միաժամանակ ուսուցչություն արել տեղի Հայկազյան դպրոցում։ 1887 թվականին, որպես շահի պատվիրակության ավագ թարգմանիչ, մեկնել է Լոնդոն։ 1888-1896 թվականներին եղել է Հայկազյան դպրոցի տնօրենը, 1892 թվականին ընտրվել «Ուսումնասիրաց ընկերության» նախագահ։ 1894 թվականին հիմնել և խմբագրել է պարսկահայ առաջին տպագիր օրգանը՝ «Շավիղ» շաբաթաթերթը։ 1894 թվականին մեկնել է Պետերբուրգ՝ որպես շահի պատվիրակության թարգմանիչ, 1897 թվականին՝ Լոնդոն՝ որպես պատվիրակության առաջին քարտուղար։ 1895-1901 թվականներին Պարսկաստանի արտաքին գործերի նախարարությունում վարել է մամուլի բաժնի վարիչի, արևելյան երկրների բաժնի պետի, օպերատիվ տեսչի պաշտոնները՝ շարունակելով մնալ շահի թարգմանիչը։ Մեծ է նրա երախտիքը պարսկական դպրոցների հիմնադրման և ընդարձակման գործում։ 1899 թվականին նրա նախաձեռնությամբ Թեհրանում բացվել է քաղաքական գիտությունների դպրոցը, որտեղ նա եղել է միջազգային իրավունքի և ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչը ու դասախոս։

1901 թվականից սկսվել է նրա կյանքի եվրոպական փուլը, որը նշանակալից էր ոչ միայն դիվանագիտական աշխատանքի, այլև գրական-ստեղծագործական և ազգային-հասարակական գործունեության տեսակետից։ 1901 թվականին նշանակվել է Բեռլինում Պարսկաստանի դեսպանի խորհրդական, 1905 թվականին՝ գործերի հավատարմատար։ Պարսկաստանը ներկայացրել է միջազգային մի շարք խորհրդաժողովներում՝ Բեռլինում, Փարիզում, Լոնդոնում և այլուր։

1911 թվականին վերադարձել է Թեհրան՝ շահի խնամակալի խորհրդականի պաշտոնով։

## Գործունեություն
1912 թվականից սկսած նա եղել է Պարսկաստանի դեսպանը Գերմանիայում, իսկ 1927-1929 թվականներին՝ Մեծ Բրիտանիայում։ Եղել է նաև Պարսկաստանի առաջին դեսպանը Ճապոնիայում։

1894 թվականի աշնանը Հայոց հրատարակչական ընկերությունը լույս ընծայեց «Համլետը»՝ Մասեհյանի թարգմանությամբ։ Հովհաննես Հովհաննիսյանը և Հովհաննես Թումանյանը բարձր են գնահատել այս թարգմանությունը։ Անդրադառնալով Մասեհյանին, Հ. Թումանյանը մի գրախոսականում գրել է.

Ըստ Գևորգ Էմինի՝ Մասեհյանի թարգմանությունները «գերազանց են» և «հրաշալի են հնչում հայերենով»։ Մասեհյանի թարգմանությունները միշտ եղել են հայկական թարգմանչական գործունեության երկար պատմության մեծագույն գանձերի թվում։

Մասեհյանը հիմնել և խմբագրել է «Շավիղ» շաբաթաթերթը (Թեհրան, 1894)։
Որպես դիվանագետ՝ նա պատասխանատվություն էր կրում Իրանում ներկայացնել Արևմտյան երկրների քաղաքական մտքերը և տեխնոլոգիական նորարարությունները։

Մահացել է 1931 թվականիի դեկտեմբերի 19-ին Խարբինում՝ Տոկիոյից Թեհրան վերադառնալու ճանապարհին։

## Թարգմանություններ

* Բայրոն Ջորջ Գորդոն։ Երկերի ժողովածու.- Երևան։ Հայաստան, 1965.- 562 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Բայրոն։ Մանֆրէդ։ Դրամա երեք արարւածով.- Վիեննա։ Մխիթարեան տպարան, 1922.- 72 էջ։
* Գարագաշ Հայկ։ Պարսկահայ տարեցոյց։ Առաջին տարի.- Թէհրան։ Փարոս, 1927.- 278 էջ։
* Իմաստախոս Շեքսպիրը /Խաչիկ Դաշտենց, Հովհաննես Մասեհյան, Վ. Սուրենյանց, Հենրիկ Սևան.- Երևան։ ԵՊՀ հրատ., 1986.- 339 էջ.- (Ուսանողի գրադարան)։ 
Վերատպությունը տե՛ս Իմաստախոս Շեքսպիրը։ Երկրորդ լրամշակված հրատ.- Երևան։ ԵՊՀ հրատ., 2010.- 376 էջ։
* Մոլիէռ։ Երեւակայական հիւանդ։ Ծիծաղաշարժ կատակերգութիւն երեք արարով.- Կ. Պոլիս։ Տպագրութիւն Ճիվէլէկեան, 1891.- 62 էջ։
* Շեքսպիր։ Անտոնիոս և Կլեոպատրա։ Բազում աղմուկ վասն ոչնչի։ Փոթորիկը.- Պէյրութ։ Տպարան Ա. Համազգային, 1967.- 144, 104, 86 էջ։
* Շեքսպիր։ Արքայ Լիր։ Ողբերգութիւն հինգ արարուածով.- Թիֆլիս։ Տպարան Մ.Դ. Ռօտինեանցի, 1898.- 180 էջ։ Վերատպությունը տե՛ս Արքա Լիր.- Երևան։ Պետհրատ, 1938.- 220 էջ; Արքա Լիր.- Երևան։ ՀԳՄ հրատ., 2007.- 137 էջ.- (Շենյան մատենաշար); Արքա Լիր.- Երևան։ Էդիթ Պրինտ, 2017.- 176 էջ.- (Համաշխարհային գրականության մատենաշար)։
* Շեքսպիր։ Երկեր /Թարգմ.՝ Խաչիկ Դաշտենց, Հովհաննես Մասեհյան.- Երևան։ ԵՊՀ հրատ., 1991.- 767 էջ.- (Ուսանողի գրադարան)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մասեհյանի կողմից «Համլետի» թարգմանության վերաբերյալ Թումանյանի գրախոսականը

Կատեգորիա:1864 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ