Կետոպրոֆեն

**Կետոպրոֆեն,** պրոպիոնաթթվի դասի ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային դեղամիջոցներից, որն ունի ցավազրկող և ջերմիջեցնող ազդեցություն: Այն գործում է՝ արգելակելով պրոստագլանդինիների արտադրությունը:

Արտոնագրվել է 1967 թվականին և հաստատվել բժշկական օգտագործման համար 1980 թվականի։

## Բժշկական օգտագործում
Կետոպրոֆենը սովորաբար նշանակվում է արթրիտի հետ կապված բորբոքային ցավերի կամ ուժեղ ատամի ցավերի դեպքում, որոնք հանգեցնում են լնդերի բորբոքմանը:

Կետոպրոֆենի տեղային ձևերը օգտագործվում են մկանային-կմախքային ցավերի բուժման համար:   

Կետոպրոֆենը կարող է օգտագործվել նաև որոշ ցավերի, հատկապես նյարդային ցավերի բուժման համար, ինչպիսիք են իշիասը, հետհերպետիկ նևրալգիան և ռադիկուլոպաթիայի ցավը, կրեմի, քսուքի, հեղուկի, սփրեյի կամ գելի տեսքով, որը կարող է նաև պարունակել կետամին և լիդոկաին, այլ դեղամիջոցների հետ միասին, որոնք կարող են օգտակար լինել, ինչպիսիք են ցիկլոբենզապրինը, ամիտրիպտիլինը, ացիկլովիրը, գաբապենտինը, օրֆենադրինը և այլ դեղամիջոցներ, որոնք օգտագործվում են որպես ՈՍՀԲԴ-ներ ցավի բուժման համար:

Կատարվում են փորձարկումներ այս դեղը իբուպրոֆենի հետ միասին օգտագործելու համար լիմֆեդեմայի բուժման նպատակով: Դոկտոր Սթենլի Ջի Ռոքսոնը, Սթենֆորդի համալսարանից, ղեկավարում է այս հետազոտությունները:

### Արդյունավետություն
2013 թվականի սիստեմատիկ վերանայումը ցույց տվեց, որ Կետոպրոֆենի օրալ դեղահաբերի արդյունավետությունը չափավոր-ծանր ցավը թեթևացնելու և ֆունկցիոնալ վիճակի և ընդհանուր վիճակի բարելավման գործում զգալիորեն ավելի լավն էր, քան իբուպրոֆենինը և/կամ դիկլոֆենակինը:  2017 թվականի Կոքրեյնի համակարգված վերանայումը, որն ուսումնասիրում էր կետոպրոֆենը որպես սուր, միջինից մինչև ծանր հետվիրահատական ցավի դեպքում, եզրակացրեց, որ դրա արդյունավետությունը համարժեք է այնպիսի դեղամիջոցների, ինչպիսիք են իբուպրոֆենը և դիկլոֆենակը:

Կան ապացույցներ, որոնք հաստատում են տեղային ազդող կետոպրոֆենի արդյունավետությունը օստեոարթրիտի համար, բայց ոչ մկանային-կմախքային համակարգային  քրոնիկական ցավի համար:

## Անբարենպաստ ազդեցություններ
2020 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) պահանջեց, որ դեղամիջոցի պիտակը թարմացվի բոլոր ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների համար՝ նկարագրելու համար պտղի երիկամների հետ կապված խնդիրների ռիսկը, որը հանգեցնում է ամնիոտիկ հեղուկի նվազմանը: Նրանք խորհուրդ են տալիս խուսափել ՈՍՀԲԴ-ներից հղի կանանց մոտ 20 շաբաթական կամ ավելի ուշ հղիության ընթացքում:

## Մեխանիզմ
Կետոպրոֆենը նյութափոխանակության է ենթարկվում լյարդում՝ գլյուկուրոնոզիլտրանսֆերազ ֆերմենտների միջոցով գլյուկուրոնաթթվի հետ կոնյուգացիայի միջոցով ( գլյուկուրոնիդացում), տեղի է ունենում բենզոյլային օղակի հիդրօքսիլացում  CYP3A4 և CYP2C9 ֆերմենտներով և նրա կետոնային մասի ռեդոքս ռեակցիա  կարբոնիլ վերականգնող ֆերմենտներով (CREs): Կետոպրոֆենն օգտագործվում է իր հակաջերմային, ցավազրկող և հակաբորբոքային հատկությունների համար՝ դարձելիորեն արգելելով ցիկլօքսիգենազա-1 և ցիկլօքսիգենազա-2 (COX-1 և COX-2) ֆերմենտները, ինչը նվազեցնում է պրոբորբոքային պրոստագլանդինների արտադրությունը: 

Ցույց է տրվել, որ դեղի տեղային ձևերը ապահովում են արագ և կայուն առաքում անհրաժեշտ հյուսվածքներին՝ առանց արյան մեջ դեղամիջոցի կոնցենտրացիայի մակարդակի էական բարձրացման՝ համեմատած օրալ ընդունման հետ: 

### Կիրալիզմ և կենսաբանական ակտիվություն
Կետոպրոֆենն ունի մեկ ստերեոգեն կենտրոն կողային շղթայում և, հետևաբար, գոյություն ունի որպես հայելային մոլեկուլներ: Պրոֆենների մեծամասնությունը վաճառվում է որպես ռացեմիկ խառնուրդներ: ՈՍՀԲԴ-ների մեծ մասի համար դեղաբանական ակտիվությունը գտնվում է (S)-էնանտիոմերներում, որոնց (R)-էնանտիոմերը գործնականում ոչ ակտիվ է: Հետաքրքիր դիտարկումը պրոֆենների մեծ մասի վերաբերյալ, ներառյալ կետոպրոֆենը, այն է, որ նրանք ենթարկվում են միակողմանի մետաբոլիկ ինվերսիայի, քիրալային ինվերսիայի (R)- թթվի դեպի իր (S)-հայելային պատկերի տարբերակին, առանց մոլեկուլի այլ փոփոխության: Մտահոգություններ են բարձրացվել, որ կետոպրոֆենը կարող է քայքայվել բենզոֆենոնի հիմնական մոլեկուլի մեջ, որը ենթարկվում է ուժեղ արևադարձային ուլտրամանուշակագույն լույսի ազդեցությանը, և դա կարող է քաղցկեղի տեսական վտանգ ներկայացնել: Հաշվի առնելով նման վտանգը, ավելի լավ է նման իրավիճակներում օգտագործել այլ ցավազրկողներ:

## Պատմություն
Մարդկանց թերապևտիկ օգտագործման ամենավաղ զեկույցը 1972 թվականին է եղել:

## Անասնաբուժություն
Կետոպրոֆենը տարածված ՈՍՀԲԴ ջերմիջեցնող և ցավազրկող միջոց է, որն օգտագործվում է ձիերի և այլ կաթնասունների համար: Այն առավել հաճախ օգտագործվում է մկանային-կմախքային ցավերի, հոդերի խնդիրների և փափուկ հյուսվածքների վնասվածքների դեպքում: Այն նաև օգտագործվում է տենդերը վերահսկելու և էնդոտոքսեմիայի կանխարգելման համար: Այն նաև օգտագործվում է որպես թեթև ցավազրկող փոքր կենդանիների մոտ՝ հիմնականում վիրաբուժական միջամտություններից հետո:

Ձիերի մոտ այն տրվում է 2,2մգ/կգ/օր չափաբաժինով: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այն չի արգելակում 5-լիպоքսիգենազը և լեյկոտրիեն B4-ը, ինչպես ի սկզբանե պնդում էին: Հետևաբար, այն չի համարվում ֆենիլբուտազոնից ավելի արդյունավետ, ինչպես նախկինում ենթադրվում էր, թեև կաղության կլինիկական նշանները նվազում են դրա օգտագործման հետ: Իրականում, ֆենիլբուտազոնը գերազանցում է կետոպրոֆենին փորձնականորեն առաջացած սինովիտի դեպքերում, երբ երկու դեղամիջոցներն էլ օգտագործվում էին սահմանված դեղաչափերով: 

### Էկոլոգիական խնդիրներ
Փորձերը պարզել են, որ կետոպրոֆենը, ինչպես դիկլոֆենակը, անասնաբուժական դեղամիջոց է, որը մահացու ազդեցություն է ունենում կարմրագլուխ անգղերի մոտ: Վերջերս բուժված անասունների դիակներով սնվող անգղերի մոտ վարակվելուց հետո մի քանի օրվա ընթացքում զարգացել է երիկամների սուր անբավարարություն:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արոմատիկ միացություններ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Հեպատոտոքսիններ
Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ