Անտիգոնոս II Գոնատաս

**Անտիգոնոս II Գոնատաս** (;) Մակեդոնիայի թագավոր Անտիգոնիդների դինաստիայից։ Նա կառավարել է մ.թ.ա. 277-ից 239 թվականներին։ «Գոնատաս» մականունը նշանակում էր «Գոնա քաղաքից»՝ Թեսալիայի այն քաղաքից, որտեղ նա ծնվել է:

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Անտիգոնոսի հայրը Դեմետրիոս I Պոլիորցետեսն էր, մայրը՝ Ֆիլան՝ Անտիպատրոսի դուստրը, իսկ եղբայրը՝ պատմիչ Կրատերոսը։ Անտիգոնոսի մանկությանն ու պատանեկության տարիներին Դիադոքոսների պատերազմների առաջին տասնամյակներին էին։

### Գահին ստանձնում
Իսոսի ճակատամարտում կրած պարտությունից հետո Դեմետրիոս I-ը 15 տարի պահպանեց իր ազդեցությունը Բալկաններում։ Դեմետրիոսը, պատերազմելով Սելևկոս I-ի հետ, Անտիգոնոսին թողեց Հունաստանի գործերի կառավարումը։ Դեմետրիոսի մահից հետո մ.թ.ա. 286թ.  Անտիգոնոսը պահպանում էր իր կայազորների հրամանատարությունը Ակրոկորինթոսում, Խալկիդայում և Դեմետրիայում (այս քաղաքների կայազորները կոչվում էին «Հելլադայի կապանքներ»): Վերջին Դիադոչիի՝ Լիսիմաքոսի և Սելևկուսի մահից հետո մ.թ.ա. 281 թվականին՝ Անտիգոնոսը միջամտեց Մակեդոնիայի  իշխանության համար մղվող պայքարին, սակայն ծովային ճակատամարտում (մ.թ.ա. 281 թվական) հաղթանակը տարավ Պտղոմեոս Կերունոսը, որը կարճ ժամանակով դարձավ Մակեդոնիայի թագավոր։ Անտիգոնոսը ստիպված եղավ նահանջել Փոքր Ասիա, որտեղ նա կռվեց Անտիոքոս I-ի դեմ։

Կելտական ​​ներխուժումը Մակեդոնիա կրկին հանգեցրեց անիշխանության, որն ուղեկցվեց Մակեդոնիայի կառավարիչների արագ փոփոխությամբ։ Մ․թ․ա 277 թվականին Անտիգոնոսը հանկարծակի վայրէջք կատարեց Հելլեսպոնտում, Լիսիմաքիայի ճակատամարտում ջախջախեց կելտերին և մ.թ.ա. 276թ.  վերցրեց Մակեդոնիայի գահը: Դրա համար նա պետք է դաշինք կնքեր Էտալոնացիների հետ և իր բանակ համար վարձեր 9000 կելտերից բաղկացած ջոկատ։

### Թագավորության առաջին տարիներ
Անտիգոնոսի թագավորությունը սկսվեց հունական գործերը կարգի բերելու փորձերով։ Թագավորի առաջին քայլերը Պելոպոնեսում կազմավորված հակամակեդոնական Աքայական լիգայի դեմ,  ընդհատվեց մ.թ.ա. 274 թվականին՝ դեպի Մակեդոնիա Էպիրոսի թագավոր Պիրրոսի արշավանքով։  Անտիգոնոս Գոնատասը դիմավորեց նրան վարձկան բանակով, որի մեծ մասը կազմված էր կելտերից, բայց պարտվեց՝ թշնամուն զիջելով Թեսալիան, Վերին Մակեդոնիան և նույնիսկ Մակեդոնիայի հին մայրաքաղաք Էգեը և փախավ Թեսաղոնիկե։

Մ․թ․ա․ 273 թվականին, հավաքագրելով նոր վարձկան բանակ և ներխուժելով Էպիր, Անտիգոնոսը պարտություն կրեց Պիրրոսի որդի Պտղոմեոսից և ստիպված եղավ նորից փախչել ափ։

Մ․թ․ա․ 272 թվականին  Պիրրոսը Պելոպոնեսից արշավեց Սպարտայի դեմ։ Արգոսի գրոհի ժամանակ Պյուրոսը մահացավ, և ոչ ոք չմնաց, որ վիճարկի Անտիգոնոսի՝ Մակեդոնիայում իշխանության գալը։

Պիրրոսին հաղթելով՝ Անտիգոնոսը սկսեց ուժեղացնել իր ազդեցությունը Պելոպոնեսում՝ հաստատելով իրեն հավատարիմ բռնակալական ռեժիմներ։ Նա ձեռնպահ մնաց Պելոպոնեսի քաղաքներում իր կայազորների տեղակայումից, բացառությամբ Տրոզենի, Մանտինեի և Ակրոկորինթոսի, որոնցից վերջիններս ապահովում էին Մակեդոնիայի վերահսկողությունը ողջ Պելոպոնեսի վրա։ Բացի այդ, կայազորներ են մնացել Խալկիդայում և Դեմետրիայում։

Անտիգոնոսի այս միջոցները թույլ տվեցին Հունաստանում վերականգնել հարաբերական խաղաղությունը. կելտերը պահպանեցին հանգստություն, իսկ էտոլիացիները դադարեցրին իրենց ագրեսիվ քաղաքականությունը: Սկսվեց Մակեդոնիայի հզորացումը, որը կարողացավ շատ առումներով բարելավել իր ներքին դրությունը և ուժեղացնել արտաքին քաղաքականությունը։

### Քրեմոնիդյան պատերազմ մ.թ.ա․ 267-261  թվականներ
Խաղաղությունը խախտվեց մ.թ.ա. 266/265 թվականներին, երբ Աթենքը հռչակեց իր անկախությունը՝ հրահրված Քրեմոնիդեսի կողմից, որը Եգիպտոսի թագավոր Պտղոմեոս Ֆիլադելֆոսի խորհրդականն էր։ Եգիպտոսը մինչև այդ ժամանակ չէր միջամտել Բալկանյան թերակղզու գործերին, բայց նրան սկսեց անհանգստացնել մակեդոնական նավատորմի աճող հզորությունը, որն ուժեղացված ծովահեններով այժմ գերիշխում էր Էգեյան ծովում։ Անվանականորեն պատերազմը սկսել է Աթենքը։ Իրականում դա պատերազմ էր Եգիպտոսի և Մակեդոնիայի միջև։

Աթենքի ապստամբության մասին լուրը ստանալուց հետո Անտիգոնոսը անմիջապես ներխուժեց Ատտիկա և պաշարեց Աթենքը՝ ամուր օղակի մեջ գցելով այն։ Պաշարումն ավելի հեշտացավ նրանով, որ Պիրեյը մնաց Մակեդոնիայի ձեռքում։ Միևնույն ժամանակ եգիպտական ​​նավատորմը լքեց Ալեքսանդրիան, իսկ Սպարտան և Պելոպոնեսի որոշ քաղաքներ միացան ապստամբությանը։ Սպարտացիներն ու նրանց դաշնակիցները, սակայն Պելոպոնեսում՝ Կորնթոսի մակեդոնական կայազորի կողմից շրջապատված էին և չկարողացան օգնության հասնել աթենացիներին։ Մեգարայում ապստամբեցին կելտերի վարձկան զորքերը, որոնք նախկինում ծառայում էին Անտիգոնոսին, սակայն նա հաղթեց նրանց ճակատամարտում։

Հաջորդ տարի՝ Կորնթոսի մոտ, սպարտացիները փորձեցին հարձակվել Անտիգոնոսի վրա։ Տեղի ունեցած խոշոր ճակատամարտում սպարտացիները պարտություն կրեցին, Սպարտայի թագավոր Արես I-ը և Անտիգոնի որդիներից մեկը՝ Ալկիոնեոսը զոհվեցին։ Արեսի որդի Ակրոտատոս II-ը, չկարողանալով որևէ բան անել Կորնթոսի դեմ, արշավեց մակեդոնամետ Մեգապոլիսի դեմ։ Մեգապոլիսի բռնակալ Արիստոդեմոսը ծանր պարտություն է կրում սպարտացիներին, որոնք այս պատերազմում երկրորդ անգամ՝ ճակատամարտում կորցնում են իրենց թագավոր Ակրոտատոսին։ Օգտվելով Անտիգոնոսի բացակայությունից՝ Էպիրոսի թագավոր Ալեքսանդր II-ը ներխուժեց  երկարատև պատերազմից թուլացած Մակեդոնիա։ Այնտեղ նա պարտություն կրեց և կորցրեց իր բանակը, որն անցավ թշնամու կողմը։ Նրա եղբայր Դեմետրիոս Արդարը, դեռ պատանի ժամանակ, հաղթեց Ալեքսանդրին Դերդիայի ճակատամարտում և նրանից խլեց Վերին Մակեդոնիան և Թեսալիան։

Անտիգոնոսը հանկարծ վերադարձավ Աթենք։ Միևնույն ժամանակ, Անտիգոնոսի հետախուզությունը հայտնեց, որ Աթենքի ճանապարհին տեղակայված եգիպտական ​​նավատորմին  Ալեքսանդրիայից միացան օգնողներ։

Անտիգոնոսը թույլ չտվեց հակառակորդներին միավորվել. նա իր նավատորմի հետ ծով դուրս եկավ և Կոս կղզու մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում ջախջախեց եգիպտական ​​ջոկատին։

Եգիպտացիների նկատմամբ տարած հաղթանակը Անտիգոնուսին թույլ տվեց վերականգնել գերիշխանությունը Էգեյան ծովում, նա գրավեց Կիկլադները և Կարրի ափերը և վերականգնեց վերահսկողությունը Եվբեայի վրա։ Անտիգոնոսը գլխավորել է նաև կղզիների խումբը։

Մ․թ․ա․ 262 թվականի աշնանը, ապրելով պաշարման և սովի բոլոր սարսափները, Աթենքը հանձնվեց։ Մակեդոնիայի կայազորները տեղակայված էին Աթենքում, Մեգարայում, Էպիդաուրուսում և Տրոեզենում։ Պատերազմն ավարտվեց մ.թ.ա. 261 թվականին Մակեդոնիայի հաղթանակով։

### Մակեդոնիայի հզորացում
Անտիգոնոսն իր հետագա բոլոր ջանքերն ուղղեց Մակեդոնիայի հզորացմանը։ Նա Աթենքը շրջապատեց մակեդոնական կայազորներով, Արգոսը, Մեգալոպոլիսը և Պելոպոնեսի մի քանի այլ քաղաքներ կառավարվում էին իրեն բարեկամ բռնակալների կողմից։ Հունաստանը խաղաղվեց։ Էպիրոսը վերածվեց երկրորդական երկիր, որը շուտով կորցրեց թագավորական իշխանությունը։ Էտոլիայի լիգան հավատարիմ էր Մակեդոնիային: Բացի այդ, Անտիգոնոսը ամուսնացավ իր եղբոր՝ Դեմետրիոս Արդարի հետ Կիրենաիկայի տիրակալի դստեր հետ, ինչի արդյունքում Կիրենաիկան պոկվեց Եգիպտոսից։

Իր համար ապահովելով ամուր թիկունք Բալկաններում՝ Անտիգոնուսը սկսեց ամրապնդել պետության տնտեսությունը և համալրել գանձարանը: Անտիգոնոսի թագավորությունը նշանավորվեց Մակեդոնիայի հզորացմամբ և Արևելյան Միջերկրական ծովում նրա ազդեցության մեծացմամբ։ Մակեդոնիայի հյուսիսում Անտիգոնոս Գոնատասը հիմնադրել է Անտիգոնեա (այժմ՝ Նեգոտին) քաղաքը։ Անտիգոնոսը ստիպված էր դիմակայել եգիպտական ​​Պտղոմեոսների ինտրիգներին, որոնք փորձում էին թուլացնել մակեդոնացիների դիրքերը Պելոպոնեսում։ Մ.թ.ա. 252 թվականին Անտիգոնոսի ազգական Ալեքսանդրը գրավեց Ակրոկորինթոսը՝ իրեն հռչակելով անկախ տիրակալ։ Մ․թ․ա․ 246 (կամ 245) թվականին Անդրոսի ծովային ճակատամարտում մակեդոնական նավատորմը ջախջախեց եգիպտացիներին։ Մ․թ․ա․ 243 թվականին Ալեքսանդրի մահից հետո Անտիգոնոսը վերադարձրեց Կորնթոսը, համաձայնություն կնքեց էտալոնացիների հետ աքայացիների դեմ և վերադարձրեց Սպարտա աքսորված Լեոնիդաս թագավորին։ Այս միջոցով նա վերականգնեց իր ազդեցությունը Պելոպոնեսում, չնայած Կորնթոսի կորստին, որը միացավ Աքայական լիգային։ Շուտով Մակեդոնիայի և Աքայական լիգայի միջև կնքվեց հաշտության պայմանագիր (մ․թ․ա․ 241 թվականին), որով ամրագրվեց գործերի ներկա վիճակը։ Անտիգոն Գոնատասը մահացել է մ.թ.ա. 239 թվականին՝ Մակեդոնիայի գահը փոխանցելով իր որդուն՝ Դեմետրիոս II Էտոլացուն։

### Անտիգոնոս Գոնատասի անհատականությունը
Անտիգոնուս Գոնատասը վճռական և եռանդուն քաղաքական գործիչ էր, ով կարող էր իր նպատակներին հասնել շրջանաձև ճանապարհով:.. Միևնույն ժամանակ նա մեծահոգի և բարեսիրտ մարդ էր։ Սովորել է փիլիսոփա Եվֆանտոս Օլինթոսի մոտ։ Նա նաև ընկերություն էր անում ստոիկ փիլիսոփա Զենոն Կիտիումի հետ, և երբ նա մահացավ, նրա համար շքեղ թաղում կազմակերպեց։

## Գրականություն
* *Королёв К.* Войны античного мира. Македонский гамбит. М.: ООО «Издательство АСТ»; СПб.: Terra Fantastica, 2003. — 512 с.
* *Жигунин В. Д.* Международные отношения эллинистических государств в 280—220 гг. до н. э. Изд-во Казанского унив., Казань. — 1980. — 192 с.
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիադոքոսներ
Կատեգորիա:Թագավորներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստան
Կատեգորիա:Հին Մակեդոնիա
Կատեգորիա:Հին աշխարհ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիա
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 239 մահեր
Կատեգորիա:Մակեդոնացի թագավորներ