Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիա

**Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա** (), ուկրաինական  պետական կինոստուդիա:

1922 թվականին հիմնադրվել է որպես Կիևի կինոֆաբրիկա ՀՈՒՖԿՎ (համաուկրաինական ֆոտոկինովարչություն), 1930 թվականից կոչվել է «Ուկրաինֆիլմ», 1939 թվականից՝ Կիևի կինոստուդիա (1957 թվականից՝ Ա. Դովժենկոյի անվան), 1993 թվականից՝ Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա:

Գտնվում է Բերեստեյսկի պողոտա, 44 հասցեում (Ալեքսանդր Դովժենկո փողոցի և Իվան Բագրյանիի անվան այգու միջև)։  Տարածքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է ավելի քան 13,5 հա:

80 տարվա ընթացքում կինոստուդիայում ստեղծվել է մոտ հազար ֆիլմ։ 

Ձեռքբերումների թվում են 75 միջազգային և 65 համամիութենական կինոփառատոների մրցանակներ, 19 պետական և 9 հանրապետական մրցանակներ, հանրապետական և երիտասարդական կինոֆորումների մրցանակներ։

Կինոստուդիային կից գործում է Ա. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիայի թանգարանը:

## Կինոստուդիայի պատմություն
### Ստեղծում
ԽՍՀՄ-ում առաջին «լրիվ արտադրական ցիկլի առաջադեմ կինոֆաբրիկայի» նախագիծը մշակվել և հաստատվել է 1925 թվականին։  Մրցույթի 20 մասնակիցների թվում հաղթել է ճարտարապետ Վալերիան Ռիկովի նախագիծը, որով նախատեսվում էր ստեղծել 40 հեկտար մակերեսով հզոր համալիր, որը պետք է թողարկեր տարեկան 60-100 ֆիլմ, ունենար Կենտրոնական լաբորատորիա և կինոապարատների պատրաստման գործարան։ 

Ճարտարապետական նախագծի մշակմանը մասնակցել է ճարտարապետ Պավել Սավիչը։  Աշխատանքային գծագրերը կատարել են Իվան Մալոզյոմովը և Սեմյոն Բարզիլովիչը։ 

Նոր կինոստուդիայի ամենայուրահատուկ կառույցը դարձել է նկարահանման տաղավարը՝ ավելի քան երկուսուկես հազար քառակուսի մետր մակերեսով, մոտ 100 մետր երկարությամբ, 40 մետր լայնությամբ և 16 մետր բարձրությամբ: Ըստ նախագծի, որն արվել է դեռևս համր կինոյի դարաշրջանում, տաղավարում կարող էին միաժամանակ աշխատել 15 ռեժիսորական խմբեր և նկարահանել տարբեր բարդության ու չափերի դեկորացիաներով ֆիլմեր։ 

Տաղավարի մուտքը եղել է լայն ավտոմատ դարպաս, որտեղով նկարահանման հրապարակ կարելի էր տեղափոխել ոչ միայն մեքենաներ, այլև ինքնաթիռ, տանկ կամ շոգեքարշ։  Տաղավարի շուրջ կառուցվել է պատշգամբների օղակ, որպեսզի հնարավոր լինի տեսարաններ նկարահանել տարբեր բարձունքներից։  Առաստաղի վրա տեղադրվել է յոթ կախովի մայթ։  Եզակի է եղել նաև տաղավարի հատակը. այն բարձրանում և բացում էր երկու մետր խորության երկու լողավազան՝ 20x12 և 20x20 մետր չափսերով:

Կինոֆաբրիկան կառուցվել է մեծ տեմպերով, և 1927 թվականի հոկտեմբերի 12-ին այնտեղ սկսել է նկարահանվել առաջին ֆիլմը՝ «Վանկան և «Վրիժառուն», որի ռեժիսորն է եղել Ակսել Լունդինը։

### Կայացում
1928 թվականներին էկրան են բարձրացելլ երկու կարճամետրաժ գեղարվեստական վավերագրական ժապավեններ՝ Միխայիլ Կաուֆմանի «Մանկամսուր» և նրա եղբոր՝ Դեյվիդ Կաուֆմանի (ավելի հայտնի է *[[Ձիգա Վերտով]]* կեղծանունով) «Տասնմեկերորդը»:

Կիևի կինոֆաբրիկան սկսել է լիարժեք աշխատել 1928 թվականի դեկտեմբերի 1-ից։  1929 թվականին այստեղ թողարկվել է տասը ֆիլմ, այդ թվում՝ Ձիգա Վերտովի «Կինոխցիկով մարդը» նորարարական վավերագրական ֆիլմը։ Վերջինս Ալեքսանդր Դովժենկոյի «Երկիր» ֆիլմի հետ միասին, որը ստեղծվել է Կիևի կինոֆաբրիկայում 1930 թվականին, ընդգրկվել է համաշխարհային կինեմատոգրաֆի գլուխգործոցների ցանկում։ 

Նույն 1930 թվականին կինոֆաբրիկայում թողարկվել է ուկրաինական և սովետական առաջին հնչուն ֆիլմը՝ Ձիգա Վերտովի «Էնտուզիազմ։ Դոնբասի սիմֆոնիան» վավերագրական ժապավենը:

1930-ական թվականները եղել են կինոստուդիայի կայացման տարիներ։  Վարպետները կարողացել են տիիրապետել ձայնին և գույնին, որոնք զգալիորեն ընդլայնում էին կինոյի հնարավորությունները։  Նկարահանվել են այնպիսի ֆիլմեր, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Դովժենկոյի «Իվան» ֆիլմը, ռեժիսոր Էդուարդ Պենցլինի «Կործանիչներ» դրաման սկսնակ դերասան Մարկ Բեռնեսի մասնակցությամբ, առաջին խորհրդային ֆիլմ-օպերան՝ «Նատալկա-Պոլտավկա» և կինոստուդիայի առաջին գունավոր ֆիլմը՝ «Սորոչինյան տոնավաճառը» ռեժիսոր Նիկոլայ Էկկի կողմից, որը նկարահանվել է 1939 թվականին։  Աշխատանքների տեմպին խանգարել է պատերազմը։
235px|մինի|ձախից|
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կիևի կինոստուդիան տարհանվել է Տաշքենդ, որտեղ էլ շարունակել է  աշխատանքները։  Այդ ժամանակահատվածում այստեղ նկարահանվել է Մարկ Դոնսկոյի «Ծիածան» ռազմական դրաման, որն արժանացել է Ամերիկյան կինոքննադատների ասոցիացիայի բարձրագույն մրցանակի և *Daily News* թերթի մրցանակի լավագույն արտասահմանյան ֆիլմի համար, որը ցուցադրվել է ԱՄՆ-ում 1944 թվականին։ 

Կիև վերադառնալուց հետո` 1940-ականների կեսերից մինչև 1950-ականների սկիզբը, ստուդիան թողարկել է միայն մի քանի ֆիլմ, այդ թվում` լավագույն հետպատերազմյան արկածային ֆիլմը՝ «Հետախույզի սխրանքը» ռեժիսոր Բորիս Բարնետի կողմից, որը դիտել է 22,7 մլն հանդիսատես միայն ցուցադրության առաջին տարում  (1947)։ 

1953 թվականին, երբ ավարտվել է կարճամետրաժ կինոյի ժամանակը, ռեժիսոր Վլադիմիր Բրաունը նկարահանել է «Մաքսիմկա» արկածային ֆիլմը (32,9 միլիոն հանդիսատես) Նիկոլայ Կրյուչկովի, Մարկ Բեռնեսի և Վյաչեսլավ Տիխոնովի մասնակցությամբ, որը կրկին կինոստուդիային բերել է համամիութենական համբավ։ 

1954 թվականին թողարկվել է «Անհանգիստ երիտասարդություն» ֆիլմը (24,4 միլիոն հանդիսատես), որը եղել է Ալեքսանդր Ալովի և Վլադիմիր Նաումովի առաջին համատեղ աշխատանքը։

### 1960-1980-ական թվականներ
1960-1970-ական թվականները համարվում են Դովժենկոյի անվան ստուդիայում աշխատող ռեժիսորների և ընդհանրապես ուկրաինական կինոյի մեծագույն հաջողությունների շրջանը։  Ընդլայնված արտադրությունը նույնիսկ թույլ է տվել բացել իր Կինոդերասանի թատրոնը և արտասահմանյան ֆիլմերի կրկնօրինակման բաժինը։ 

Հենց այդ ժամանակ են նկարահանվել հետևյալ ֆիլմերը.
* «Գնչուն» մելոդրաման (55,6 մլն հանդիսատես), ռեժիսոր` Եվգենի Մատվեև,
* «Բենզակայանի թագուհին» կատակերգությունը (34,3 մլն հանդիսական), ռեժիսորներ` Նիկոլայ Լիտուս և Ալեքսեյ Միշուրին,
* «Երկու նապաստակի հետևից» կատակերգությունը (24,7 միլիոն հանդիսական), ռեժիսոր` Վիկտոր Իվանով,
* «Հեքիաթ Մատնաչափիկի մասին» մանկական ֆիլմ (14,5 մլն հանդիսատես), ռեժիսոր` Եվգենի Շերստոբիտով,
* «Մոռացված նախնիների ստվերները» պատմական դրաման (6,5 միլիոն հանդիսատես), ռեժիսոր` Սերգեյ Փարաջանով,
* «Սպիտակ ամպեր» պատմական դրաման (ֆիլմի վարձույթը սահմանափակվել է գրաքննության նկատառումներով ― 1,9 մլն հանդիսատես), ռեժիսոր` Ռոլան Սերգիենկո,
* «Քարե խաչ» պատմական դրաման (1,4 միլիոն հանդիսատես), ռեժիսոր` Լեոնիդ Օսիկի,
* «Դպրոցական փոքր նվագախումբ» երաժշտական ֆիլմը, ռեժիսորներ` Ալեքսանդր Մուրատով և Նիկոլայ Ռաշեև (ֆիլմը հայտնվել է արգելվածների կատեգորիայում և ռեկորդային 42 տարի չի ցուցադրվել)։

1970-ական թվականներին ռեժիսոր Յուրի Իլյենկոն նկարահանել է ուկրաինական պոետական կինոյի ամենանշանակալի ֆիլմերից մեկը՝ «Սև նշանով սպիտակ թռչունը» () ֆիլմը (10,5 միլիոն հանդիսատես)։ 

Ուկրաինացի ռեժիսոր Նիկոլայ Մասչենկոն հանդիսատեսի համար բացահայտել է Վլադիմիր Կոնկինին՝ նրան նկարահանելով «Ինչպես է կարծրացել պողպատը» () դրամայում:

Լեոնիդ Բիկովը և Անտոն Տիմոնիշինն այստեղ ստեղծել են պատերազմի մասին իրենց հայտնի ֆիլմերը՝ «Մարտի են գնում միայն ծերունիները» () և «Նրանց ճանաչում էին դեմքով»։ 

Գրիգորի Կոխանը նկարահանել է  միլիցիայի ստեղծման և պատմության մասին բազմասերիանոց ֆիլմ՝ «Հեղափոխությունից ծնվածը» ()։

Սուլամիֆ Ցիբուլնիկը թողարկել է «Քրեական հետախուզության տեսուչը» դետեկտիվը, որը դերասան Յուրի Սոլոմինի համար դարձել է ամենանշանավորներից մեկը, իսկ Վալերի Զոլոտուխինը մարմնավորել է հայտնի Բումբարաշին համանուն երաժշտական կատակերգությունում։ Տագանկայի երկու դերասան՝ Լեոնիդ Ֆիլատովը և Վիտալի Շապովալովը նկարահանվել են Կոնստանտին Երշովի «Սերմնագռավներ» քրեական դրամայում (21,3 միլիոն հանդիսական)։ 

Այստեղ աշխատել են ոչ միայն խորհրդային այլ կինոստուդիաների դերասաններ, այլև արտասահմանյան կինոգործիչներ։ Օրինակ` Կիևի Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի և «Фильмски Студио Титоград» ստուդիայի համատեղ ջանքերով ստեղծվել է «Հարսանիք» ռազմական դրաման՝ հարավսլավացի ռեժիսոր Ռադոմիր Շարանովիչի կարիերայի ամենահայտնի և հաջողակ ֆիլմը։ 

Գերմանացի ռեժիսոր Պետեր Ֆլայշմանը` 1960-1970-ական թվականների գերմանական նոր կինոյի անվիճելի և ճանաչված առաջնորդներից մեկը, այստեղ նկարահանել է «Դժվար է աստված լինել» ֆանտաստիկ սագան։

### 1990-2000-ական թվականներ
1990 թվականին Լեոնիդ Գորովեցը նկարահանել է Բաբի Յառի ողբերգության մասին լավագույն գեղարվեստական ֆիլմերից մեկը՝ «Дамский портной» կինոնկարն Ինոկենտի Սմոկտունովսկու գլխավոր դերակատարմամբ։ 

1992 թվականին ռեժիսոր Վլադիմիր Պոպկովը նկարահանել է «Երեքի սրտերը» () արկածային ֆիլմը, որը դարձել է Կիևի կինոստուդիայի վերջին հայտնի ֆիլմը։ 1990-ականների կեսերից ստուդիան գրեթե դադարեցրել է նկարահանումները։  Տաղավարներն սկսել են վարձակալվել հեռուստաշոուների և արտասահմանյան (ռուսական) հեռուստասերիալների նկարահանումների համար։ 

2000-ականներին ստուդիայում իրականացվել են բարդ բեմադրությամբ ֆիլմերի խոշոր նախագծեր.
* «Բոգդան-Զինովի Խմելնիցկի», ռեժիսոր` Նիկոլայ Մաշչենկո,
* «Աղոթք հետման Մազեպայի համար», ռեժիսոր՝ Յուրի Իլյենկո։

## Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի 100 լավագույն ֆիլմերը (ցուցադրվել են վարձույթում 1950-1990 թվականներին)
(ըստ կինոգետ Ալեքսանդր Ֆեոդորովի տվյալների)

## Կինոստուդիայի ղեկավարներ
* Պավել Նեչեսա (1928-1929) - Կիևի կինոֆաբրիկա
* Գրիգորի Ռադչենկո (1929-1930) - Կիևի կինոֆաբրիկա
* Պյոտր Կոսյաչնի (1930-1931) - Ուկրաինֆիլմ
* Սոլոմոն Օրելովիչ (1931-1933) - Ուկրաինֆիլմ
* Պավել Նեչեսա (1933-1936) - Ուկրաինֆիլմ
* Սոլոմոն Օրելովիչ (1936-1937) - Ուկրաինֆիլմ
* Ալեքսանդր Գորսկի (1943-1951) - Կիևի կինոստուդիա
* Միխայիլ Ռոտլեյդեր (1952) - Կիևի կինոստուդիա
* Վասիլի Ցվիրկունով (1962-1973) - Կիևի Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի կինոստուդիա
* Ալբերտ Պուտինցև (1973-1985) - Կիևի Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի կինոստուդիա
* Նիկոլայ Մասչենկո (1987-2004) - Կիևի / Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա
* Վիկտոր Պրիխոդկո (2004-2005) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա
* Իգոր Ստավչանսկի (2005-2014) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա
* Ալեքսանդր Յանչուկ (2014-2024) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա
* Անդրեյ Դոնչիկ (05.2024 թվականից) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա

### Ֆիլմերի տնօրեններ
* Բորիս Ժոլկով (1953-1973)
* Լեոնիդ Կորեցկի (1945-1980)
* Միխայիլ Ռոտլեյդեր (1952-1978)
* Դավիդ Յանովեր (1952-1972)
* Ալեքսեյ Յարմոլսկի (1957-1973)

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան (16 մարտի 1978 թվական) – *խորհրդային կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Фёдоров А. В. Статистические данные посещаемости советских фильмов: 1950—1990. М: ОД «Информация для всех», 2023 66 с.

Կատեգորիա:1925 հիմնադրումներ ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:1927 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կինոստուդիաներ
Կատեգորիա:Կիևի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Կիևի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կինեմատոգրաֆիա