Ջոն Մասկելին

**Ջոն Նևիլ Մասկելին** (  (1839–1917) բրիտանացի իլյուզիոնիստ և գյուտարար, որի գյուտերի թվում էր վճարովի զուգարանը։ Նա աշխատել է այնպիսի իլյուզիոնիստների հետ, ինչպիսիք են Ջորջ Ալֆրեդ Քուքը և Դեյվիդ Դևանտը, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ՝ Ալբերտ Մարչինսկու հետ։ Իր բազմաթիվ հնարքներում (մարմինը սեղանի վերևում պահելը, իրանի և կտրված գլխի միջև զրույցը, պարոն Քոլիի միստիֆիկացիայի տեսարանը) Մասկելայնը ծաղրել և բացահայտել է կեղծ- հիպնոսը և Սպիրիտիզմը։ Նրա հնարքներից շատերն օգտագործվում են ժամանակակից իլյուզիոնիստների կողմից։ 1914 թվականին նա հիմնադրել է «Օկուլտ կոմիտեն», մի կազմակերպություն, որի իրավասությունը ներառում էր «գերբնական ուժերի մասին պնդումների հետաքննությունը և այս ոլորտում խարդախության բացահայտումը»։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Չելտենհեմում, Գլոստերշիր։ Նա ժամագործի մասնագիտություն է ստացել, բայց հայտնի Դավենպորտ եղբայրների ներկայացմանը մասնակցելուց հետո լրջորեն հետաքրքրվել է իլյուզիոնիզմով։ Մասկելինը կասկածանքով էր վերաբերվում Դավենպորտ եղբայրների հնարքներին՝ նրանց համարելով շառլատաններ, միևնույն ժամանակ ճանաչելով նրանց բարձր պրոֆեսիոնալիզմը. «Իհարկե, այս ծաղրածուների կողմից ցուցաբերված հրաշքները Անգլիան կանգնեցնում են ուսերի վրա»: Որոշելով, որ կարող է կրկնել Դավենպորտ եղբայրների հնարքները առանց գերբնական ուժեր օգտագործելու, Մասկելինը դիմեց իր ընկերոջը՝ կահույքագործ Ջորջ Ալֆրեդ Քուքին, որի հետ նա կառուցեց մի կահույք, որի միջոցով նրանք ցուցադրեցին Դավենպորտ եղբայրների հնարքներին նման հնարքներ՝ 1865 թվականի հունիսին Չելտենհեմում կայացած շոուի ժամանակ: Մասկելինի և Քուքի ելույթը մեծ հաջողություն ունեցավ, որից հետո նրանք որոշեցին դառնալ պրոֆեսիոնալ իլյուզիոնիստներ։ Սկզբում ամեն ինչ դժվար էր, բայց Լիվերպուլում շրջագայության ժամանակ նրանց ելույթը նկատեց թատերական գործակալ Ուիլյամ Մորտոնը, ով առաջարկեց ֆինանսավորել շրջագայությունը և 20 տարի մնաց Մասկելինի և Քուքի գործակալը։ Մորտոնի միջոցով Մասկելինը և Քուքը հաստատվեցին որպես ազգային իլյուզիոնիստներ և 1873-ից 1904 թվականներին ելույթ ունեցան Փիքադիլիի հայտնի Եգիպտական դահլիճում։

1894 թվականին Դ. Մասկելայնը գրեց «Խաբեբաները. Խաղամոլության մեջ խարդախության գաղտնիքների ամբողջական ուսումնասիրություն» գիրքը ()։ Այս գիրքը դարձավ հիթ և մինչ օրս համարվում է խաղամոլության տեխնիկայի դասական նկարագրություն: Մասկելայնից առաջ ոչ ոք այդքան մանրամասն չէր նկարագրել խաբեբաների հմտության գաղտնիքները, և *«Շարփս և Ֆլեթս»-ը* մնում է նրա հրատարակված գրքերից ամենահայտնին: Գրքի առաջին հրատարակությունը հրատարակվել է Լոնդոնում և Նյու Յորքում: Այդ ժամանակվանից ի վեր գիրքը դարձել է հանրային սեփականություն և այժմ հասանելի է առցանց:

Իրենց կարիերայի ընթացքում Մասկելայնը և Քուքը հորինել են բազմաթիվ պատրանքներ, որոնք մինչ օրս օգտագործվում են, այդ թվում՝ լևիտացիայի պատրանքը, որը հաճախ սխալմամբ վերագրվում է ֆրանսիացի իլյուզիոնիստ Ժան Ռոբեր-Ուդենին: Այս շփոթմունքն առաջանում է, քանի որ Ռոբեր-Ուդենը հորինել է «Եթերային կախույթ» պատրանքը (հայտնի է նաև որպես «Կախովի ավել»): Որոշ աղբյուրներ լևիտացիայի գյուտը վերագրում են ամերիկացի իլյուզիոնիստ Հարրի Քելլարին, ով իրականում գողացել է հնարքի տեխնիկական գաղտնիքը՝ կաշառելով Մասկելայնի տեխնիկին:

Քուքի մահից հետո՝ 1905 թվականի փետրվարին, Մասկելայնը սկսեց համագործակցել Դեյվիդ Դևանտի հետ։  Դևանտը Մասկելայնի թիմին առաջին անգամ միացել էր 1893 թվականին, երբ լսումների էր մասնակցել՝ որպես Չարլզ Մորիթի փոխարինող, ով Մասկելայնի հետ աշխատել էր Եգիպտական դահլիճում, բայց լքել էր Մասկելայնի թիմը՝ սեփական շոուն ստեղծելու համար։

Մասկելինը 1905 թվականին Լոնդոնում հիմնադրված «The Magic Circle»–ի անդամ էր  և, ինչպես Հարրի Հուդինին, ձգտում էր հերքել գերբնական ուժերի մասին առասպելները: 1914 թվականին Մասկելինը հիմնադրեց «Օկուլիստական կոմիտեն», որի առաքելությունն էր «հետաքննել գերբնական ուժերի մասին պնդումները և բացահայտել այս ոլորտում խարդախությունները»: Մասնավորապես, Գաղտնիության կոմիտեն ձգտում էր ապացուցել, որ «հնդկական պարան» անունով հայտնի հնարքը երբեք իրականում չի կատարվել։

Մասկելայնի սպիրիտիզմի և թեոսոֆիայի վերաբերյալ հրապարակումների թվում էր հոգեբույժ Լայոնել Ուեզերլիի (1852–1940) հետ համատեղ հրատարակությունը՝ «Գերբնականը՞» (The Supernatural,1891): Սա պարանորմալ երևույթների հոգեբանությանը նվիրված առաջին գրքերից մեկն է, որը ռացիոնալ բացատրություններ է առաջարկում օկուլտիստական և սպիրիտուալիստական գործելակերպերի, պարանորմալ երևույթների և կրոնական փորձառությունների համար:

Մասկելայնը նաև հորինել է Լոնդոնի հասարակական զուգարանների դռան կողպեք, որը բացվում էր միայն այն ժամանակ, երբ դրա մեջ մեկ կոպեկ էր մտցվում, ինչը հիմք է տվել «մեկ կոպեկ ծախսել» էվֆեմիզմին:

## Ընտանիք
Դ. Մասկելայնն ուներ մեկ դուստր և երկու որդի, որոնցից ամենահայտնին իլյուզիոնիստ Նևիլ Մասկելայնն էր։ Դ. Մասկելայնի թոռը՝ Ջասպեր Մասկելայնը, նույնպես դարձավ հայտնի իլյուզիոնիստ։ Ջոն Մասկելայնը պնդում էր, որ աստղագետ Նևիլ Մասկելայնի (1732-1811) ժառանգորդն է, սակայն այս պնդումը մնում է կասկածի տակ։

## Հրապարակումներ
* ''Maskelyne and Cooke: An Exposé of the Falseness of Their Pretensions'' (1873)
* ''Modern Spiritualism: A Short Account of its Rise and Progress, with Some Exposures of So-Called Spirit Media* (1876) Reprinted in *The Mediums and the Conjurors*, 1976.
* (with) Lionel Weatherly [https://archive.org/stream/b24884583#page/n5/mode/2up *The Supernatural?*] (1891, reprinted 2011)
* [https://archive.org/details/sharpsflatscompl00maskuoft *Sharps and Flats: A Complete Revelation of the Secrets of Cheating at Games of Chance and Skill]* (1894)
**Maxim Versus Maskelyne: A Complete Explanation of the Tricks of the Davenport Brothers and Their Imitators: The Cleverest Performance Ever Attributed to Supernatural Power*. Maskelyne & Devant's Entertainment Bureau. Contains the following articles from *The Strand Magazine*:

:[https://archive.org/stream/TheStrandMagazineAnIllustratedMonthly/TheStrandMagazine1910aVol.XxxixJan-jun#page/n707/mode/2up *Mr Fay's Cabinet Trick: A £20 Challenge to Mr Maskelyne*].
:[https://archive.org/stream/TheStrandMagazineAnIllustratedMonthly/TheStrandMagazine1910bVol.XlJul-dec#page/n237/mode/2up *Mr Maskelyne's Reply to Sir Hiram Maxim's Challenge*]. 
:[https://archive.org/stream/TheStrandMagazineAnIllustratedMonthly/TheStrandMagazine1910bVol.XlJul-dec#page/n805/mode/2up *Mr Maskelyne's Reply to Sir Hiram Maxim*]. Part I.
:[https://archive.org/stream/TheStrandMagazineAnIllustratedMonthly/TheStrandMagazine1911aVol.XliJan-jun#page/n67/mode/2up *Mr Maskelyne's Reply to Sir Hiram Maxim*]. Part II.
:[https://archive.org/stream/TheStrandMagazineAnIllustratedMonthly/TheStrandMagazine1911aVol.XliJan-jun#page/n241/mode/2up *Maxim Versus Maskelyne: The End of the Discussion*]
*[https://archive.org/stream/TheStrandMagazineAnIllustratedMonthly/TheStrandMagazine1910aVol.XxxixJan-jun#page/n27/mode/2up *My Reminiscences*] (1910)
* [https://archive.org/details/1912MaskelyneFraudOfModernTheosophy *The Fraud of Modern "Theosophy" Exposed*] (1912)

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [http://sharpsandflats.com SHARPS and FLATS: Secrets of the Cardsharps]  — онлайновая публикация самой знаменитой книги Н.Маскелайна *Sharps and Flats''
* 
  
Կատեգորիա:Անգլիացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի իլյուզիոնիստներ