open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անժելա Ասատրյան

**Անժելա Բորիսի Ասատրյան** (), հայ կենսաքիմիկոս։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր։

## Կենսագրություն
Անժելա Ասատրյանը ծնվել է 1924 թվականին, Երևանում։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1949-1969 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտի կենսաքիմիայի լաբորատորիայի և իզոտոպային կաբինետի վարիչ, 1969-1995 թվականներին՝ կլինիկական կենսաքիմիայի բաժանմունքի գիտական ղեկավար։

Աշխատանքները վերաբերում են տարբեր հիվանդությունների դեպքում կենսաքիմիայի և ախտաբանագենետիկական գործոնների վրա «Արզնի» և «Ջերմուկ» հանքային ջրերի և բարձրլեռնային կլիմայի ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։

Մահացել է 1995 թվականին, Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер., 1998 - 276 с.

Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Ագաթա Քրիստիի հուշահամալիր

**Ագաթա Քրիստիի հուշահամալիր** (), գրող, դրամատուրգ Ագաթա Քրիստիին նվիրված հուշահամալիր Լոնդոնում, Մեծ Բրիտանիա՝ Քրենբուրն և Գրեյթ Նյուփորթ փողոցների խաչմերուկում, Քովենթ Գարդենի հարևանությամբ։ Տեղակայված է Լոնդոնի թատերական թաղամասի սրտում։ Այս վայրն ընտրվել է թատրոնում Ագաթա Քրիստիի արած ներդրումների համար. նրա «Թակարդ» քրեական-դետեկտիվ պիեսն աշխարհի ամենաշատ ներկայացված պիեսն է, և Քրիստին առաջին կին դրամատուրգն էր, որի երեք պիեսները միաժամանակ ցուցադրվել են Լոնդոնի Վեստ Էնդում։

Հուշարձանն ունի գրքի տեսք, որի կենտրոնում պատկերված է Ագաթա Քրիստիի դիմաքանդակը։ 2,4 մետր բարձրությամբ հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից։ Այն լուսավորվում է ինչպես ներքևի, այնպես էլ ներսի հատվածներից։ Հուշարձանի դիմացի մասում փորագրված է։ Հուշարձանի հեղինակը քանդակագործ Բեն Թվիսթոն-Դեյվիսն է։

1994 թվականից ի վեր հուշարձանի ստեղծման գաղափարը մշակել և իրականացրել է Ագաթա Քրիստիի թոռը՝ Մեթյու Պրիչարդը, «Թակարդ» պիեսի բեմադրիչ Սթիվեն Վելի-Քոենի հետ։ Վեսթմինսթերի քաղաքային խորհուրդը պաշտոնական համաձայնություն է տվել և առաջարկություններ արել հուշահամալիրի շինարարության վերաբերյալ։ Ըստ քանդակագործ Թվիսթոն-Դեյվիսի՝ սա Քրիստիին նվիրված առաջին հուշարձանն է Լոնդոնում, թեև Քրիստիի կիսանդրին արդեն տեղադրվել էր Անգլիայի Դևոն թագավորության Տորկի քաղաքում։ Հուշարձանը բացվել է 2012 թվականի նոյեմբերի 25-ին՝ «Թակարդ» պիեսի 60-ամյակի կապակցությամբ։

Հուշահամալիրի վրա անգլերենով զետեղվել են Քրիստիի ամենահայտնի գրքերի և պիեսների վերնագրերը, ինչպես նաև այն լեզուներով, որոնցով թարգմանվել են նրա ստեղծագործությունները։ Վերնագրերը մրցույթի միջոցով ընտրել են Քրիստիի երկրպագուները։ Գրառումների մանրամասները կարելի է տեսնել պաշտոնական կայքում։

## Պատկերասրահ

Agatha Christie at Great Newport Street.jpg
Agatha Christie Memorial 1 (42828690911).jpg
Agatha Christie memorial, central London.jpg
Agatha Christie on Great Newport Street With the Statue (14451989306).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* West End to get Agatha Christie memorial (8 August 2012), BBC
* Agatha Christie memorial to be erected by Alison Flood (10 August 2012), *The Guardian*

Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Միացյալ Թագավորությունում
Կատեգորիա:2012 քանդակներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Մոստագանեմ

**Մոստագանեմ** (), քաղաք Ալժիրում, համանուն վիլայեթի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Միջերկրական ծովի ափին՝ Օրան քաղաքից մոտավորապես 89 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, Մասկարա քաղաքից 81 կմ դեպի հյուսիս և Ալժիր քաղաքից 363 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, ծովի մակերևույթից մոտավորապես 97 մետր բարձրության վրա։ Մոստագանեմ քաղաքի միջով է հոսում Այն-Սեֆրա գետը։

## Ժողովրդագրություն
Քաղաքի բնակչությունը՝ ըստ տարիների։

## Կլիմա
Մոստագանեմ քաղաքում ձմռանը տեղումներն ավելի շատ են, քան ամռանը։ Մոստագանեմ քաղաքի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 17,9&nbsp;°C (64,2&nbsp;°F): Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է գրեթե 347 մմ (13,66 դյույմ)։

## Եղբայր քաղաքներ
*  Պերպինիան, Ֆրանսիա (2010 թվականից)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Mostaganem dz by Mohammed Abbassa 
* History and old postcards of Algeria
* Annals of Heritage (Journal of the University) 
* Mostaganem pictures and many things by S. Benhenda
* Mostaganem Its History, Photograph, Current events, Culture, Geography

Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ
Плакала (երգ, KAZKA)

**Плакала** (), ուկրաինական «KAZKA» երաժշտական խմբի *«KARMA»* դեբյուտային ալբոմի երգերից։ Առաջին անգամ հնչել է 2018 թվականի մայիսի 17-ին։ Ստեղծագործության խոսքերի հեղինակը Սերգեյ Լոկշինն է, իսկ երաժշտության հեղինակը՝ Սերգեյ Երմոլաևը և Անդրեյ Իգնատչենկոն։

## Տեքստ
Երգի խոսքերի հեղինակ Սերգեյ Լոկշինը նշել է, որ ինքը հաջողություն չի կանխատեսել հենց *«Плакала»* երգի համար՝ ավելի շատ հենվելով *«Танцы»* երգի վրա։ Ըստ նրա խոսքերի՝ երգի սյուժեն տեսել է իրական կյանքում․ հանդիպել է իր ծանոթին, որն ընկերոջ հետ վիճելուց հետո դառնորեն արտասվում էր։ Սակայն 15 րոպե հետո աղջիկը դադարել է արտասվել՝ ասելով․ «Լավ, ես կմտածեմ այդ մասին վաղը»։ Այդ հանդիպումից անմիջապես հետո գրվել է երգի առաջին տողը՝ «Ես արտասվել եմ, և բավական է» ()․ 

## Ռեկորդներ
Ուկրաինայի երաժշտության ոլորտում երգը գրանցել է բազմաթիվ ռեկորդներ։ Այն առաջին անգամ գլխավորել է ուկրաինական YouTube-յան շքերթը և 12 շաբաթվա ընթացքում վստահորեն պահպանել առաջատարի դիրքը։ 2018 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ *«Плакала»* երգը YouTube-ի ուկրաինալեզու բաժնի հեղինակազորված տեսահոլովակների շարքում ունի դիտումների ամենամեծ թիվը՝ ավելի քան 90 միլիոն դիտում։

2018 թվականի սեպտեմբերի 26-ի դրությամբ երգը գլխավորել է նաև Ուկրաինայի և Ռուսաստանի *iTunes* շքերթները, ինչպես նաև հասել է Մոլդովայում #2, Ղազախստանում #3 և Բուլղարիայում #18 հորիզոնականներին։

*«Shazam Music Awards»*-ում երգը զբաղեցրել է աշխարհում 12-րդ տեղը, և բազմաթիվ մրցանակային տեղեր այլ երկրներում։

2018 օգոստոսին երգը գլխավորել է այն թրեքների վարկանիշային աղյուսակը, որոնք Ուկրաինայի օգտատերերը հաճախ լսում են *«Deezer»* երաժշտական օնլայն ծառայությամբ։ Նույն տարվա նոյեմբերին երգն առաջին տեղն է զբաղեցրել «Муз-ТВ» ռուսական երաժշտական հեռուստաալիքի հիթ շքերթում։

## Շքերթներ
### Շաբաթական շքերթներ

## Տես նաև
* KAZKA (խումբ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 երգեր
Կատեգորիա:Փոփ երգեր
Անահիտ Տոնոյան

**Անահիտ Հովհաննեսի Տոնոյան** (), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1997), պրոֆեսոր (2009), «Պոլիմերային պրոցեսների մակրոկինետիկա» բազային գիտահետազոտական լաբորատորիայի ղեկավար։

## Կենսագրություն
Անահիտ Տոնոյանը ծնվել է 1942 թվականի հուլիսի 16-ին Երևանում։ Սովորել է թիվ 72 ռուսական միջնակարգ դպրոցում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը, իսկ 1970 թվականին՝ Մոսկվայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1970 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ «Քիմիական ֆիզիկայի» ինստիտուտի Չեռնոգոլովկայի մասնաճյուղում որպես կրտսեր գիտաշխատող սկսել է իր աշխատանքային գործունեությունը։ 1982-1990 թվականներին եղել է նույն ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ Որպես գլխավոր գիտաշխատող՝ 1990-1996 թվականներին աշխատել է Երևանի Կառլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1996-2005 թվականներին եղել է ՀՊՃՀ «Ֆրոնտալ պոլիմերացման գործընթացների ուսումնասիրություն» գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ։ 2005 թվականից եղել է «Պոլիմերացման պրոցեսների մակրոկինետիկա» բազային գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ։

Անահիտ Տոնոյանը «Պոլիմերացում ադիաբատ և ֆրոնտալ պայմաններում» գիտական նոր ուղղության հեղինակն է։ Նա 1999-2008 թվականներին եղել է ամենամյա «Ենիկոլոպյանական ընթերցումներ» միջազգային գիտաժողովի կազմակերպիչը։

## Անդամակցություն
ՀԱՊՀ-ում գործող Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի 057 «Քիմիական տեխնոլոգիաներ» մասնագիտական խորհրդի անդամ
«Պոլիմերներ» բաժնի պատասխանատու խմբագիր
Պոլիմերների համընդհանուր կովկասյան միջազգային գիտաժողովի անդամ
«Բանբեր» ամսագրի «Քիմիական և բնապահպանական տեխնոլոգիաներ» սերիայի խմբագրական խորհրդի անդամ

## Գիտական կոչումներ
1970 թվականին ստացել է քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, 1997 թվականին՝ դոկտորի գիտական աստիճան, 2009 թվականին՝ պրոֆեսորի գիտական կոչում։

## Պարգևներ
2015 թվականին արժանացել է ՀՀ Նախագահի մրցանակի։ Իսկ 2016 թվականին՝ ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարության Գիտության պետական կոմիտեի կողմից արժանացել է «Արդյունավետ գիտաշխատող» պարգևի։

## Աշխատություներ
Հեղինակ է ավելի քան 320 գիտական աշխատանքների, որոնց մեծ մասը տպագրված է արտասահմանյան բարձր վարկանիշ ունեցող ամսագրերում, 13 գլխի միջազգային կորպորատիվ գրքերում, հրատարակված` Springer, Woodhead Publishing, APPLE ACADEMIC PRESS and CRC Press, Taylor & Francis Croup, Nova Science Publishers, 3 մենագրության, և 20-ից ավելի արտոնագրերի։

* "*Theory and practice of adiabatic and frontal polymerization*", Monograph, Palmarium Academic Publishing, Germany, 2014, pages - 680 S.P. Davtyan, A.O. Tonoyan
* *Fundamentals of Nanotechnology. Nanoparticles and Polymeric nanocomposite*s, Yerevan Publishers “Nauka” NAS RA 2011, pages 420, S.P. Davtyan, A.O. Tonoyan
* *Intercalated Nanocomposites Based on High-Temperature Superconducting Ceramics and Their Properties, Ceramic Nanocomposites*, Woodhead Publishing Limited, 2013, Chapter. 9., PP. 212–254, S.P. Davtyan, A.O. Tonoyan

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Անահիտ Հովհաննեսի Տոնոյան
*Anahit Oganes Tonoyan 

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Դելմիրա Ագուստինի

**Դելմիրա Ագուստինի** (, ), ուրուգվայցի բանաստեղծուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1886 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Ուրուգվայի մայրաքաղաք Մոնտեվիդեոյում, մեծահարուստի ընտանիքում։ Հայրը՝ ուրուգվայցի Սանտյագո Ագուստինին, մահացել է 1925 թվականի հուլիսի 8-ին, մայրը՝ Մարիա Մուրտֆելդ Տրիական (1859-1934), արգենտինուհի է։ Դելմիրա Ագուստինին ստացել է տնային կրթություն, եղել է բավականին օժտված. տասը տարեկանում արդեն գրել է բանաստեղծություններ, պարապել է ֆրանսերեն, զբաղվել երաժշտությամբ և գեղանկարով։

1913 թվականի օգոստոսի 14-ին ամուսնանում է Էնրիկե Ռեյեսի () հետ, սակայն մեկ ամիս անց թողնում է նրան։ 1914 թվականի հունիսի 15-ին տեղի է ունենում պաշտոնական ամուսնալուծությունը, որից մեկ ամիս անց Էնրիկոն Դելմիրային սպանում է՝ երկու կրակոց արձակելով նրա գլխին, որից հետք ինքն էլ ինքնասպանություն է գործում։ Դելմիրա Ագուստինին թաղված է Մոնտեվիդեոյի կենտրոնական գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործությունը
Ագուստինին գրել է «La Alborada» («Լուսաբաց») ամսագրի համար։ Նա պատկանում է այսպես կոչված «1900-ի սերնդին», որոնցից էին նաև լատինամերիկյան բանաստեղծ-մոդեռնիստներ Խուլիո Էրերրա ի Ռեյսսիգը, Լեոպոլդո Լուգոնեսը, Ռուբեն Դարիոն, որոնց համարում էր իր ուսուցիչները։ Ռուբեն Դարիոն նրան համեմատում էր Թերեզա Ավիլացու հետ, նշելով, որ նրանից հետո Ագուստինին առաջին իսպանալեզու կին բանաստեղծն է։

Բանաստեղծուհին կենտրոնացած էր կանացի սեռականության թեմայի վրա, թեպետ այդ ժամանակ գրական աշխարհում տիրապետում էին տղամարդիկ։

Էրոսը՝ սիրո աստվածը, որը խորհրդանշում է էրոտիզմը, ոգեշնչման աղբյուր է նրա մարմնական հաճույքի զգացողությամբ պոեզիայի համար։ Էրոսը Ագուստինիի բազմաթիվ գրական ստեղծագործությունների գլխավոր հերոսն է։ Նա Էրոսին նվիրեց նաև իր երրորդ գիրքը՝ «Դատարկ գավաթներ» (1913), որն ապահովեց նրա մուտքը գրական նոր շարժման՝ La Vanguardia-ի (*Ավանգարդ*) մեջ։

### Բանաստեղծական ժողովածուներ
Կենդանության օրոք Դելմիրա Ագուստինին հրատարակել է երեք բանաստեղծական ժողովածու՝

*«**Սպիտակ գիրք**» (, 1907),
*«**Առավոտյան երգեր**» (, 1910),
*«**Դատարկ գավաթներ**» (, 1913):

Կյանքի ընթացքում չհրատարակված ժողովածուները հրատարակվել են 1924 թվականին՝

*«**Էրոսի ծաղկանոցը**» ()
*«**Առկայծող խորխորատներ**» ()

## Արվեստի մեջ
* Դելմիրա Ագուստինի անունը մեծ ճանաչում ունի լատինամերիկյան երկրներում։ «Մենք բոլորս՝ Ամերիկայի բանաստեղծուհիներս, գալիս ենք նրանից»,- ասել է չիլիացի բանաստեղծուհի Գաբրիելա Միստրալը։
* Ամերիկացի գրող Ջուդի Վերամենդին գրել է վեպ և պիես «Դատարկ գավաթներ» (անգլերեն և իսպաներեն) վերնագրով՝ Ագուստինիի կյանքի և ստեղծագործության մոտիվներով։ Ներկայացման առաջնաելույթը տեղի է ունեցել Չիկագոյում 2003 թվականի ապրիլ-մայիսին։
* 2012 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Կրիստին Լորանի ֆրանս-պորտուգալական «*Վա՞ղը*» () ֆիլմը Ագուստինիի կենսագրության մոտիվներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Վարվառա Ավետիսյան

**Վարվառա Ալեքսանդրի Ավետիսյան** (), հայ վիրուսաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1974):

## Կենսագրություն
Վարվառա Ավետիսյանը ծնվել է 1913 թվականի ապրիլի 24-ին, Կրասնոդար քաղաքում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1942-1947 թվականներին աշխատել է Երևանի Համաճարակաբանության, վիրուսաբանության և բժշկական մակաբուծաբանության ինստիտուտում, 1947-1953 թվականներին՝ ԲՑԺ-վակցինայի, 1953-1979 թվականներին՝ իր նախաձեռնությամբ կազմակերպված վիրուսային վարակների լաբորատորիաների վարիչ։ 1974-1979 թվականներին, միաժամանակ՝ նույն ինստիտուտի փոխտնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են վարակիչ լյարդաբորբի, կատաղության, գրիպի և գրիպանման հիվանդությունների, ծաղկապատվաստման, իմունիտետի հարցերին։

Մահացել է 1994 թվականի մարտի 6-ին, Երևանում։

## Երկեր
* Ինֆեկցիոն հեպատիտ։ Բոտկինի հիվանդություն։ Երևան։ Հայպետհրատ, 1961։
* Կատաղությունը կարելի է կանխել (համահեղինակ)։ Երևան։ Հայաստան, 1972։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ վիրուսաբաններ
Տոկայ

, քաղաք Ճապոնիայում՝ Այչի պրեֆեկտուրայում։

2015 թվականի մայիս ամսի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում 111 950, իսկ բնակչության խտությունը՝ 2580 մարդ/կմ2։ Քաղաքը զբաղեցնում է 43,43 կմ2 տարածք։

## Աշխարհագրություն
Տոկայը գտնվում է Չիտա Պենիասուլա ենթապրեֆեկտուրայի հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Արևելքում սահմանակցում է Իսե ծովածոցին, իսկ հույիսում՝ Նագոյա մետրոպոլիտենին։

### Հարևան բնակավայրեր
;Այչի պրեֆեկտուրա
*Նագոյա  
*Օբու
*Չիտա
*Հիհասիուրա

## Պատմություն
Տոկայ քաղաքը հիմնադրվել է 1969 թվականի ապրիլի 1-ին՝ Յոկոսուկա և Ուենո ավանների մերձացման հետևանքով։

## Կրթություն
thumb|200px|Նիհոն Ֆուկուսի համալսարան (մասնաճյուղ)
### Համալսարաններ
*Սեյձյո համալսարան
*Նիհոն Ֆուկուսի համալսարան (Տոկայի մասնաճյուղ)
### Դպրոցներ
*Տոկայիում առկա է 12 տարրական, 6 միջնակարգ և 3 ավագ դպրոց

## Քույր քաղաքներ
* – Յոնեձավա, Ճապոնիա, 1999 թվականի հոկտեմբերի 20-ից 
* – Կամաիսի, Ճապոնիա, 2007 թվականի մարտի 24-ից
* – Օկինավա, Ճապոնիա, 2009 թվականի նոյեմբերի 20-ից
* – Նիլյուֆեր, Թուրքիա, 2007 թվականի մայիսի 10-ից

## Տեսարժան վայրեր
thumb|200px|Տոկայի քաղաքապետարան
### Զբոսաշրջային կենտրոններ
;Պատմական կառույցներ
*Գյոկուրինձի տաճար
*Կանպուկուձի տաճար
*Միրոկուձի տաճար

Պատկեր:Gyokurinji.jpg|Գյոկուրինձի տաճար
Պատկեր:Kanpukuji1.jpg|Կանպուկուձի տաճար
Պատկեր:Mirokuji, Tōkai. Sanmon（Main Gate） and Nio (new) (2016.10.02).jpg|Միրոկուձի տաճար

;Այգիներ
*Սուրակուեն այգի
*Օյկե այգի
;Թանգարաններ
*Հեիսյու հուշահամալիր
*Կագոմե հուշահամալիր
*Տոմատո հուշահամալիր

Պատկեր:Heishukinenkan.JPG|Հեիսյու հուշահամալիր
Պատկեր:KAGOME Memorial Hall in Aichi 01.jpg|Կագոմե հուշահամալիր
Պատկեր:TOMATO Memorial Hall in Aichi 01.jpg|Տոմատո հուշահամալիր

### Փառատոններ
*Օտա փառատոն
*Օվարի Յոկոսուկա Մացուրի

Պատկեր:Ootamatsuri.JPG|Օտա փառատոն
Պատկեր:Yokosukamatsuri.jpg|Օվարի Յոկոսուկա Մացուրի


## Հայտնի անձինք
*Կամակիտի Կիսինոույե – կենսաբան
*Տոմոհիրո Կոնդո – պրոֆեսիոնալ գոլֆիստ
*Դրագըն Քիդ – պրոֆեսիոանալ ըմբշամարտիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:Ճապոնիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Լարիսա Ավետիսյան

**Լարիսա Ռաֆիկի Ավետիսյան** (), հայ հիգիենիստ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր (2005): Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր (2016)։ Կանխարգելիչ բժիշկների հայկական ասոցիացիա» ՀԿ նախագահ։

## Կենսագրություն
Լարիսա Ավետիսյանը ծնվել է 1958 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Երևանում։ 1965-1975 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 90 միջնակարգ դպրոցում, 1975-1981 թվականներին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի սան-հիգիենիկ ֆակուլտետում։ Աշխատում է նույն ինստիտուտի երեխաների և դեռահասների հիգիենայի (2001 թվականից՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի հիգիենայի և էկոլոգիայի ամբիոնում), 1998-2005 թվականներին եղել է ԵՊԲՀ պրոֆիլային հիգիենաների ամբիոնի դոցենտ, 2005 թվականից՝ ԵՊԲՀ հիգիենայի և էկոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 2010 թվականից ԵՊԲՀ կրթության որակի գնահատման և ապահովման մշտական հանձնաժողովի նախագահն է, 2011 թվականից՝ «Կրթություն և գիտություն» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։

## Գիտական գործունեություն
1991 թվականին Մոսկվայի Երեխաների և դեռահասների հիգիենայի գիտահետազոտական ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ` ստանալով բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, 2003 թվականին ՀՀ ԱՆ Առողջապահության ազգային ինստիտուտում պաշտպանել է դոկտորական թեզ` ստանալով բժշկական գիտությունների դոկտորի կոչում։ 2005 թվականին ԲՈՀ-ի կողմից ստացել է պրոֆեսորի կոչում։

Աշխատանքները վերաբերում են երեխաների և դեռահասների ֆիզիկական զարգացման, առողջական վիճակի և հիվանդացության վրա արտաքին միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությանը։

## Անդամակցություն
* Մոսկվայի Երեխաների առողջության ԳՀԻ հիմնահարցերի հանձնաժողովի անդամ, 2001
* ՌԴ ԲԳԱԱ Երեխաների և դեռահասների հիգիենայի գիտահետազոտական ինստիտուտի պրոբլեմային հանձնաժողովի անդամ, 2003
* ՀՀ ԱՆ Առողջապահության ազգային ինստիտուտի Առողջապահության կազմակերպման և կանխարգելիչ բժշկության 045 մասնագիտական խորհրդի անդամ, 2003

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ, 2011
* ԵՊԲՀ ոսկե մեդալ, 2011
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ, 2015

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ հիգիենիստներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Lambada (երգ)

«**Lambada**», ֆրանսիական Կաոմա  երաժշտական խմբի երգերից է, որը դարձել է 1989 թվականի հիթը և խմբի թողարկած ալբոմի առաջին երգը։  Երգը շատ երկրների լավագույնների ցուցակում գրավում էր առաջին տեղը, ներառյալ Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Իտալիայում։ Կաոմա խումբը այս երգով հանդես է եկել նույնիսկ Մոսկվայում, Մաքսիմ Գորկու անվան զբոսայգում անցկացված մեծ տոնախմբությանը։ Սկավառակները թողարկվել և վաճառվել են մինչև  15 միլիոն թվաքանակով։ Ֆրանսիայում երգը 2017 թվականի հունվարից, առաջին անգամ ներկայացնելուց հետո դարձավ երկրի լավագույնը և ամենապահանջվածը։

## Ստեղծման պատմություն
«Lambada» երգը բոլիվիական Los Kjarkas խմբի «Llorando se fue» երգն էր, որը «գողացվել» և ներկայացվել էր «Կաոմա» խմբի կողմից (թողարկված  1981 թվականին)։
### Առաջընթացի գծապատկեր

### Հավաստագրեր

|-
|Canada (MC)
|align="center"|Gold
|align="center"|50,000
|-
|France (SNEP)
|align="center"|Platinum
|align="center"|1,735,000
|-
|Germany (BVMI)
|align="center"|2× Platinum
|align="center"|2,000,000
|-
|Japan (RIAJ)
|align="center"|Platinum
|align="center"|266,000
|-
|Netherlands (NVPI)
|align="center"|Platinum
|align="center"|60,000
|-
|Sweden (IFPI Sweden)
|align="center"|Platinum
|align="center"|50,000
|-
|Switzerland (IFPI Switzerland)
|align="center"|Gold
|align="center"|25,000
|-
|United Kingdom (BPI)
|align="center"|Gold
|align="center"|400,000
|-

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Loalwa Braz e Kaoma conquistaram o mundo com plágio de canção boliviana — 20/01/2017 — UOL Entretenimento
* Tanz-Hype Lambada — SPIEGEL ONLINE

Կատեգորիա:1989 երգեր
Անիծվածների անկումը

***Անիծվածների անկումը***, հայտնի նաև՝ ***Ապստամբ հրեշտակների անկումը*** (), Ռուբենսի՝ կրոնական նկարչության հրաշակերտ գեղանկարներից։

## Նկարագրություն
Նկարում պատկերված են անիծվածների միախառնված մարմինները, որոնց՝ մեղք գործելու և Աստծուն չենթարկվելու պատճառով Միքայել Հրեշտակապետն՝ իրեն ուղեկցող հրեշտակներով, նետում է անդունդը։ Ռուբենսի մյուս կտավների նման այստեղ ևս կերպարները պատկերված են խոշոր մարմնով ու գրեթե մերկ։ Նկարի վերևի մասն ավելի լուսավոր է՝ խորհրդանշելով դրախտը, մինչդեռ նկարի ներքևի մասում գույներն ավելի մուգ են։ Դեյվիդ Ֆիդբերգը նկարչության այս ձևը գնահատել է որպես «արևմտյան արվեստում հյութալի մերկ մարմինների ամենափայլուն հավաքույթը»։

Հրեշտակները, որոնք այս տանջանքի ու դատաստանի պատճառով ավելի չար ու դաժան են դարձել, փորձում են կառչել իրենց հետ միասին ընկնող ցանկացած մեկից։ Միքայելը, որին վահանը ձեռքին կարելի է տեսնել կտավի ամենավերևում, չի խնայում ոչ մի մեղավոր հրեշտակի՝ զրկելով նրանց թևերից ու նետելով նրանց տարատեսակ սարսափ առաջացնող ու աներևակայելի արարածներով լի դժոխք։ Ռուբենսի հանճարեղությունը երևում է կտավի ցանկացած մասում՝ թե երբևէ չտեսնված արարածների, թե հրեշտակների՝ կարեկցանք առաջացնող դեմքերի վրա։

Նկարն ունի 286 սանտիմետր բարձրություն և 224 սանտիմետր լայնություն։

1959 թվականին արվեստի վանդալը նկարի վրա քիմիական թթու է լցնում։ Նրա խոսքերով՝ նա աշխատանքը ուղղակիորեն չի ոչնչացրել, բայց թթուն «ազատում է մարդուն ոչնչացնող աշխատանքից»։ Որոշակի աշխատանքի արդյունքում հաջողվում է «փրկել» արվեստի այս յուրահատուկ նմուշը։ Այնուամենայնիվ, եթե պատկերն ուշադիր զննել մոտիկից, ապա որոշ մասերում երևում են գույների աղավաղումներ։

## Էսքիզներ
thumb|left|«''Ապստամբ հրեշտակների անկում''» նկարի ուրվանկար, 1614-1618 թվականներ
«*Ապստամբ հրեշտակների անկումը*» նկարի ուրվանկարը պատկերված է մոխրագույն ներկափոշիով և սև ու կարմիր կավիճով և պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում։ Ենթադրվում է, որ այն արհեստանոցի օգնականի աշխատանքն է, իսկ Ռուբենսն, այնուհետև, խոզանակով և յուղաներկով ամբողջացրել է այն։ Մարդկային ձևերի և ամպերի դրամատիկական լուսաստվերը ընդգծում է խավարը, որի մեջ ընկնում են այդ կերպարները՝ հեռու վերևի դրախտի լույսից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Artikel mit Bild des beschädigten Gemäldes: 

Կատեգորիա:1620 նկարներ
Կատեգորիա:Հին պինակոտեկ թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Հրեշտակներն արվեստում
Կատեգորիա:Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի նկարներ
Գալինա Արզումանյան

**Գալինա Անդրեասի Արզումանյան** (), հայ կլինիկական բջջաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1971):

## Կենսագրություն
Գալինա Արզումանյանը ծնվել է 1925 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Դնեպրոպետրովսկ (Ուկրաինա) քաղաքում։ 1946 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1948-1960 թվականներին եղել է Հանրապետական հիվանդանոցի կլինիկաախտորոշիչ լաբորատորիայի վարիչ, 1960-1965 թվականներին՝ Ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության ԳՀԻ կլինիկաախտորոշիչ, 1965-1976 թվականներին՝ իր նախաձեռնությամբ հիմնած կլինիկաբջջաբանության բաժինների, 1976-1997 թվականներին՝ Հանրապետական կլինիկաբջջաբանության ախտորոշիչ կենտրոնի վարիչ։ 1976 թվականին եղել է ՀԽՍՀ բժիշկ-լաբորանտների ընկերության նախագահը։

Աշխատանքները վերաբերում են նախաքաղցկեղային վիճակների, քաղցկեղի բջջաբանության ախտորոշման հարցերին։ Շուրջ 150 գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

Մահացել է 1997 թվականի հունվարի 6-ին, Երևանում։

## Երկեր
* *Цитологическая диагностика фоновых, предраковых состояний, рака шейки матки и эндометрия*, 1983.
* *Цитологическая диагностика предраковых состояний и рака молочной железы*, 1975.

## Գրականություն
* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер., 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բջջաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սեդա Գրիգորյան

**Սեդա Սմբատի Գրիգորյան** (), հայ վավերագրող ռեժիսոր։ Հայաստանի անկախ կինոգործիչների համայնքի անդամ (2018)։

## Գործունեություն
Սեդա Գրիգորյանը վավերագրող ռեժիսոր և մեդիա մասնագետ է։ Կինոյի և մեդիա ոլորտում մասնագիտական կրթություն է ստացել Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում, Ֆլորիդայի Նահանգային համալսարանում (ԱՄՆ) և Արևմտյան Լոնդոնի համալսարանում (Մեծ Բրիտանիա)։

2011-2016 թվականներին Սեդա Գրիգորյանը հանդիսացել է ՍիվիլՆեթ ինտերնետային հեռուստաընկերության գլխավոր ռեժիսորը, նկարահանել հեռուստատեսային և վավերագրական ֆիլմեր, ռեպորտաժներ Հայաստանում, Թուրքիայում, Սիրիայում, Լիբանանում, ԱՄՆ-ում։

Սեդա Գրիգորյանը տևական ժամանակ ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հայաստանում քաղաքացիական նախաձեռնություններում, որոնց բարձրացրած խնդիրների մասին պատմող մի շարք վավերագրական աշխատանքներ ունի։

2017 թվականին նկարահանված «Ճանապարհ դեպի տուն» վավերագրական ֆիլմը, որը պատմում է սփյուռքահայ անվանի արվեստագետներ Արսինե Խանջյանի, Ատոմ Էգոյանի, Սերժ Թանկյանի, Էրիկ Նազարյանի և Վահե Բերբերյանի «Արդարություն  Հայաստանում» քաղաքացիական նախաձեռնության ստեղծման և 2017 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին դիտորդական առաքելությամբ մասնակցության մասին, Կանադայում՝ Տորոնտոյի ՆՈՒՌ միջազգային կինոփառատոնում, արժանացել է լավագույն կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմ մրցանակին, մասնակցել Ոսկե ծիրան կինոփառատոնին՝ Հայկական համայանապատկեր ծրագրում (2018), ԱՐՓԱ կինոփառատոնին (2018), Բրյուսելում կայացած «Bridges. East of West» տարածաշրջանային կինոփառատոնին (2019) և այլն։

Սեդա Գրիգորյանը մասնակցել է մի շարք մասնագիտական վերապատրաստման դասընթացների և ֆորումների՝ Ինտերնյուս (Մեդիանախաձեռնությունների Կենտրոն) ՀԿ-ի, Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի, Canal France International-ի, EAVE On-Demand-ի իրակայնացրած ծրագրերի շրջանակներում և այլն։ 
 
2018 թվականից Սեդա Գրիգորյանը «Ստեղծագործ Եվրոպա» ծրագրի հայաստանյան գրասենյակի ղեկավարն է։ 2018 թվականին ղեկավարել է GAIFF Pro կինոյի զարգացման հարթակի C2C տարածաշրջանային համատեղ կինոարտադրության շուկան։ 2018 թվականից Հայաստանի անկախ կինոգործիչների համայնքի անդամ է։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Seda Grigoryan at imdb.com

Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Գաբրիելե Զեյֆերտ

**Գաբրիելե Զեյֆերտ** (, ), արևելագերմանացի գեղասահորդուհի, հանդես է եկել կանանց մենասահքում։ 1968 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, Եվրոպայի եռակի չեմպիոն, ԳԴՀ-ի տասնակի չեմպիոն։

## Կենսագրություն
Գաբիի մարզիչը եղել է նրա մայրը՝ Յուտտա Մյուլլերը։ Զեյֆերտը ԳԴՀ-ի սպորտային աստղերից մեկն է, ով համաշխարհային համբավ է ձեռք բերել։ 1968 թվականին նա դարձավ առաջին կինը, ով մաքուր կատարել է եռակի ռիտտբերգերը։

[մինի|ձախից|Գաբրիելե Զեյֆերտը [1970 թվական]]

Իր ողջ կարիերայի ընթացքում Զեյֆերտը ամերիկացի գեղասահորդուհի Պեգգի Ֆլեմինգի գլխավոր մրցակիցն էր, բայց երբեք չկարողացավ հաղթել նրան։ 1968 թվականին Գաբրիելեն Գրենոբլում կայացած օլիմպիական խաղերում դառնում է արծաթե մեդալակիր։ Բացի այդ, նա աշխարհի կրկնակի չեմպիոն է (1969 և 1970), Եվրոպայի եռակի չեմպիոն (1967, 1969 և 1970) և ԳԴՀ-ի տասնակի չեմպիոն (1961-1970 թվականներին անընդմեջ)։

1970 թվականին Գաբին ավարտեց իր սիրողական կարիերան։ Նա առաջարկ ստացավ սահել *«[[Holiday on Ice]]»* շոուում, սակայն ԳԴՀ-ի իշխանությունները այդ աշխատանքի համար թույլտվություն չտվեցին։

1974 թվականին ծնվել է նրա դուստրը՝ Շեյլան։

Սպորտից դուրս գալուց հետո՝ սկզբում Զեյֆերտը աշխատել է որպես գեղասահքի մարզիչ։ Մասնավորապես, նա համագործակցում էր տաղանդավոր գեղասահորդուհի Անետ Պյոտչի հետ։ Սակայն այն ժամանակվա մարզչական հիերարխիայի պատճառով Պյոտչը տեղափոխվեց Զեյֆերտի մոր՝ Յուտտա Մյուլլերի խումբ։ Վիրավորվելով այս իրավիճակից՝ Գաբրիելե Զեյֆերտը հեռանում է սպորտից, ընդունվում Լայպցիգի համալսարանի օտար լեզուների ֆակուլտետ և դառնում է պրոֆեսիոնալ թարգմանիչ։

1984-1991 թվականներին նա Արևելյան Բեռլինում *Friedrichstadtpalast* սառույցի վրա շոու է վարել, որտեղ նա եղել է առաջատար մենակատար և խորեոգրաֆ։ Այդ պրոյեկտի ավարտից հետո սկսեց աշխատել լվացքի, մաքրման, տների պահպանմամբ զբաղվող ֆիրմայում։ Ապրում է Բեռլինում։ 2011 թվականին ամուսնացել է երրորդ անգամ, հարսանեկան արարողությունը տեղի է ունեցել Հավայան կղզիներում։

Սպորտային կարիերայի ընթացքում նա սիրավեպ է ունեցել խորհրդային գեղասահորդ Ալեքսեյ Ուլանովի հետ։

## Սպորտային ձեռքբերումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ
Սարինա Ավթանդիլյան

**Սարինա Բենիկի Ավթանդիլյան** (), հայ խմբավար, երաժշտագետ։ «Սպեղանի» կամերային երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր, խմբավար։

## Կենսագրություն
Սարինա Ավթանդիլյանը ծնվել է 1967 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, Մարտակերտ քաղաքում։ 1993 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, 1999 թվականին՝ նույն կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան։ 1994-2002 թվականներին եղել է Հայաստանի երաժշտական ընկերության Արամ Տեր-Հովհաննիսյանի անվան երգչախմբի խմբավար, 1993 թվականից, միաժամանակ դասավանդում է Երևանի Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի անվան երաժշտական դպրոցում, 2001 թվականից՝ Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 1996 թվականին հիմնադրել ու ղեկավարում է զոհված և անհայտ կորած ազատամարտիկների զավակներից կազմված «Սպեղանի» երգչախումբը։ Դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։

## Ընտանիք
Սարինա Ավթանդիլյանի ամուսինը՝ Գագիկ Օսիպյանը, զոհվել է 1992 թվականին՝ Շուշիի ազատագրման ժամանակ։ Նույն թվականի հուլիսի 4-ին Մարտակերտի տեղահանության ժամանակ նրա մայրը, տատը և պապն անհայտ կորել են, իսկ տունն ամբողջովին այրվել է ռումբի պայթյունից։

## «Սպեղանի» կամերային երգչախումբ
1996 թվականին Սարինա Ավթանդիլյանը որբացած երեխաներից ստեղծել է երգչախումբ և այն անվանել «Սպեղանի»՝ դեղամիջոց հոգու վերքերից։

2005 թվականի ապրիլի 24-ին Հայոց եղեռնի նահատակների հիշատակին Շուշիի Սուրբ Ղազանչեցոց վանքում երգչախումբը կատարել է Կոմիտասի «Պատարագը»։ «Սպեղանու» կատարմամբ Հայաստանում առաջին անգամ հնչել են Բերտրանի, Անիմուչյանի, Մարենցիոնի, Կոստելեյի, Սուինի, Ռաուտավարանի ստեղծագործությունները, ինչպես նաև հայ ժամանակակից կոմպոզիտոր Երվանդ Երկանյանի «Սիրիուս» ստեղծագործությունը։

2004 թվականին Արեցո քաղաքում անցկացվող *Concorso Polifonico Internationale* փառատոնում «Սպեղանին» ստացել է երկրորդ մրցանակը։

## Պարգևներ
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2011
* Արցախի մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարության Երախտագիտություն մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Նիկշիչ

**Նիկշիչ** (), քաղաք Չեռնոգորիայում։ Տեղակայված է Նիկշիչյան հարթավայրի վրա, Տրեբիեսա լեռան ստորոտին։

## Պատմություն
thumb|left|240px|Նիկիշիչի ռմբակոծությունները անգլիացիների կողմից: 1944 թվականի ապրիլի 8
Քաղաքի տեղում 4-րդ դարում տեղակայված է եղել *Անդերբա* () ռազմական ճամբարը, որը համարվել է ռազմա-ստրատեգիական նշանակություն ունեցող ճանապարհ։ Նույն դարի 459 թվականին օստրոգոտները սկսեցին կառուցել ամրոց, որն էլ ստացավ *Անագոստում* անվանումը։

Հետագայում այս շրջան եկան սլավոններն, ովքեր քաղաքն անվանեցին *Օնոգոշտ*։ Օսմանյան կայսրության նվաճումից հետո՝ Նիկշիչը դարձավ թուրքական կարևորագույն ամրոց։

1877 թվականին՝ Նիկոլա I Պետրովիչ-Նեգոշի իշխանության օրոք, թուրքերը վտարվեցին և Նիկշիչն ազատագրվեց նրանց լծից։ Սա մեծ ազդակ եղավ քաղաքի հետագա զարգացման և վերաբնակեցման համար։

1883  թվականին մշակվեց քաղաքի ճարտարապետական հատակագիծը, որը սկսեց իրականացնել այն ժամանակների հայտնի ճարտարապետ Իոսիպ Սլադը Տրոգիրից։ Քաղաքը ծաղկում ապրեց, մեծ թափ առան արդյունաբերությունն ու առևտուրը, քաղաքում հիմնվեցին կրթական և մշակութային օջախներ։ 1900 թվականին քաղաքում կառուցվեցին կարևորագույն շինություններ` Սուրբ Վասիլի Օստրոժսկու եկեղեցին, Թագավորական կամուրջը, թագավորական պալատը, քաղաքի գլխավոր հրապարակը, որը միավորում էր վեց գլխավոր ճանապարհները, ինչպես նաև մի քանի զբոսայգիներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն իր տխուր հետևանքները թողեց քաղաքի վրա. ավերվեց և ռմբակոծությունների ենթարկվեց քաղաքը, կաթվածահար եղավ արդյունաբերությունը։ Սակայն պատերազմից հետո ավելի մեծ թափով սկսվեցին վերանորոգման աշխատանքները, որոնց արդյունքում քաղաքը շատ ավելի գեղեցկացավ ու հզորացավ՝ դառնալով Չեռնոգորիայի կարևորագույն արդյունաբերական կենտրոններից մեկը։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի քաղաքներ
Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի անվան երաժշտական դպրոց

**Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի անվան երաժշտական դպրոց**, կրթադաստիարակչական ուսումնական հաստատություն Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանում։

## Պատմություն
Դպրոցը հիմնադրվել է 1958 թվականին Ամալյա Ազնավուրովա-Հունանյանի և Թորոս Լավչյանի նախաձեռնությամբ։ Դպրոցը գործել է որպես թիվ 6 երաժշտական դպրոց, այնուհետև անվանակոչվել է կոմպոզիտոր, խմբավար և մանկավարժ Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի անվամբ։ Դպրոցի հիմնադիր տնօրեն Լավչյանն իր շուրջն է համախմբել պրոֆեսիոնալների (Ամալյա Ազնաուրովա-Հունանյան, Հակոբ Սանդալջյան, Հակոբ Հակոբյան, Արքուհի Հարությունյան, Լևոն Աբրահամյան, Էմին Արիստակեսյան, Հրանտ Գևորգյան, Վիլեն Չարչօղլյան, Վիլլի Սարգսյան, Ջուլիետա Աղաբեկովա, Ջիվան Միքայելյան, Ինգա Մելիք-Մինասովա, Լիլիա Պետրոսյան և այլք)` դպրոցում ստեղծելով աշակերտական փողային նվագախումբ, երգչախումբ, ուսուցիչներից կազմված կամերային նվագախումբ, լարային քառյակ։

Դպրոցում իրականացվում է հնգամյա (7-12 տարեկանից), յոթամյա (7-9 տարեկանից), գեղզարգացման (առանց տարիքային սահմանափակման) և նախապատրաստական դասարանների ուսուցում։

2015 թվականին երաժշտական դպրոցի երեխաների երգչախումբը մասնակցել է Վիեննայի «Հայաստան» կենտրոնում տեղի ունեցած համերգին, որի ընթացքում երգչախումբն ու դպրոցի մենակատար-սաները կատարել են Կոմիտասի, Սայաթ-Նովայի, Արամ Խաչատրյանի, Առնո Բաբաջանյանի, Հարությունյանի, Ստեփան Շաքարյանի և Շուբերտի ստեղծագործությունները։

## Բաժիններ
Երաժշտական դպրոցում գործում են հետևյալ բաժինները՝

* Դաշնամուրային 
* Լարային նվագարաններ (ջութակ, ալտ, թավջութակ) 
* Փողային նվագարաններ (ֆլեյտա, հոբոյ, կլարնետ, ֆագոտ, շեփոր, գալարափող, տրոմբոն, տուբա) 
* Հարվածային գործիքներ 
* Ազգային նվագարաններ (քանոն, շվի, դուդուկ, սանթուր, ակորդեոն, քամանչա, դհոլ, ռուռնա, քամանի, պարկապզուկ) 
* Կիթառ 
* Երգչախմբային երգեցողության փորձարարական բաժին  
* Նկարչություն, դեկորատիվ կիրառական արվեստ 
* Պարային բաժին  
* Շախմատ 
* Ակադեմիական երգեցողություն, վոկալ 

## Տնօրեններ
* Թորոս Լավչյան (պաշտոնավարել է 1958-1981)
* Հենզել Հարությունյան (պաշտոնավարել է 1981-1991)
* Ռոլաննա Օրբելյան (պաշտոնավարել է 1991-2012)   
* Նորա Սարգսյան (պաշտոնավարել է 2012 -2018)
* Հրաչյա Բադալյան (պաշտոնավարել է 2018-2023)
* Սուրեն Գևորգյան (2023-ից մինչ օրս)

## Շրջանավարտներ

* Հրաչյա Մելիքյան 
* Երգեհոնահար Աշոտ Անդրիկյան 
* Կոմպոզիտոր-դաշնակահարներ Ջենի Ասատրյան (Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր), Արսեն Անդրիկյան 
* Գոհար Սարգսյան («Արծաթե բանալի» մանկապատանեկան մրցույթի հիմնադիր) 
* Սոնա Գալաջյան (Ս. Բարխուդարյանի անվան արվեստի դպրոցի տնօրեն) 
* Սերգեյ Մարգարյան 
* Նորա Սարգսյան (դպրոցի փոխտնօրեն) 
* Արմեն Մեսրոպյան 
* Աշոտ Գալստյան 
* Կարինե և Մարգարիտա Սարգսյաններ (դպրոցի դաշնամուրային բաժնի դասատուներ) 
* Հասմիկ Հովհաննիսյան 
* Նարինե Սարգսյան  
* Գարեգին Պողոսյան 
* Անժելա Հունանյան (Բեյրութ) 
* Վալերի Փիրումով 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի անվան երաժշտական դպրոց

Կատեգորիա:Երաժշտական դպրոցներ
Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Մեծ Ունկը (մուլտֆիլմ)

**Մեծ Ունկը** (), Յուրի Բուտիրինի նկարած մուլտֆիլմը։ Թողարկվել է 1989 թվականին «Էկրան» ստեղծագործական միության կողմից։

## Սյուժե
Մեծ Ունկ անունով մի տարօրինակ արարած վայրէջք է կատարում ամենասովորական անտառում։ Այլմոլորակայինը սիրում է լսել, թե ինչ է կատարվում տիեզերքում, հատկապես սիրում է լսել աստղերի երաժշտությունը։ Եվ այստեղ նա նոր ընկերներ կգտնի, կտեսնի, թե ինչպես է լուսնի լույսի ներքո բացվում ջրաշուշանը, կսովորի օգտակար լինել ուրիշներին։

## Հեղինակներ
* Ռեժիսոր` Յուրի Բուտիրին
* Սցենարի հեղինակ` Միխայիլ Շելեխով
* Բեմադրող ռեժիսորներ` Յուրի Իսայկին, Տ. Արեշկովա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ` Վլադիմիր Սպորիխին, Անդրեյ Կոլկով, Ա. Ելիզարով, Միխայիլ Զայցև, Սվետլանա Սիչկար
* Նկարիչներ` Ի. Չերենկովա, Իգոր Մեդնիկ, Գ. Չերնիկովա, Լ. Ստրոգանովա, Նինա Իվանչևա, Ժաննա Կորյակինա
* Կոմպոզիտոր` Իրակլի Գաբելի
* Հնչյունային ռեժիսոր` Նելլի Կուդրինա
* Օպերատոր`  Էռստ Գաման
* Մոնտաժող` Ս. Սիմուխինա
* Խմբագիր` Ալիսա Ֆեոդորիդա
* Տնօրեն` Լ. Ավդեևա
* Դերերը կրկնօրինակել են
** Ալեքսանդր Իլյին` *Ունկ*
** Զոյա Պիլնովա` *Գայլուկ*
** Ալեքսանդր Պաժարով` *Բու*
** Լյուդմիլյա Գնիլովա` *Կոնդրատ, [[չղջիկ]]*

## Հեռարձակում հեռուստատեսությամբ
Մուլտֆիլմը 1991-2000-ական թվականներին հեռարձակվել է Առաջին ալիք, Ռոսիա 1, ՆՏՎ, Հինգերորդ ալիք, ՏՆՏ (հեռուստաընկերություն), Դոմաշնի, ՌԵՆ, Կուլտուրա, ՏՎ3, ՏՎ Ցենտր հեռուստաալիքներով։ Ինչպես նաև 2000-2010 թվականներին հեռարձակվել է Պերեց, Զվեզդա, Սպորտ, ՄՏՎ-Ռոսիա, Муз-ТВ (հեռուստաալիք), Դետսկի միր և Կառուսել հեռուստաալիքներով։

## Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
Մուլտֆիլմը բազմիցս վերաթողարկվել է մուլտֆիլմերի հավաքածուներում։

* **«Լինում է, չի լինում»**, Թողարկում 5 
* **«Հեքիաթին հյուր»**, Թողարկում 4

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* «Большой Ух» на YouTube

Կատեգորիա:1989 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Աղստևի գոգահովիտ

**Աղստևի գոգահովիտ**, ինչպես նաև **Աղստևի հարթավայր**, Հայաստանի գոգահովիտներից մեկը, որը գտնվում է Լոռու մարզի հարավ-արևելքում, Աղստև գետի գետահովտում, հյուսիսից շրջապատված է Հալաբի, հարավից՝ Փամբակի լեռնաշղթաներով, տեղակայված է ծովի մակարդակից 1800 մետր բարձրության վրա։ Հարթավայրին բնորոշ են մեծ քանակությամբ մթնոլորտային տեղումները (տարում ավելի քան 700 մմ)։ Գոգահովտում կան գյուղեր․ Ֆիոլետովո, Լերմոնտովո, Մարգահովիտ, Անտառշեն։ Հարթավայրի մակերեսը կազմում է 10 կմ²։

Հարթավայրի տարածքում տեղակայված են ավելի քան 300 թանկարժեք պատմական հուշարձան։


Lermontovo village.JPG|Ռուս-մոլոկանը Լերմոնտովո գյուղի մերձակայքում
Fioletovo2 (6 sept 2008).jpg|Գյուղ Ֆիոլետովո
Fioletovo1 (6 sept 2008).jpg|Գյուղ Ֆիոլետովո


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի աշխարհագրություն
Կոմարով (մուլտֆիլմ)

**Կոմարով** (), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1975 թվականին։ Ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Նոսիրև։

Մուլտֆիլմը պատմում է հետաքրքրասեր տղայի մասին, որն ամռանը մանկապարտեզից փախել է` զբոսնելու համար։ Նկարահանվել է ըստ Յուրի Նագիբինի նույնանուն պատմվածքի։ Պատմվածքի երկրորդ էկրանավորումն է, առաջինը` «Կոմարով եղբայրներ» անվանումով գեղարվեստական ֆիլմը, նկարահանվել է 1961 թվականին, «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում։ Ֆիլմն ի տարբերություն մուլտֆիլմի համալրվել է նույն հեղինակի երկու այլ` «Ծեր կրիան» ու «Խենթ ցուլը» պատմվածներով` ստեղծելով մեկ միասնական սյուժետային գիծ։

## Սյուժե
Ամառ է։ Լողափին մեջքն արևին տալով` պառկած են մանկապարտեզի երեխաները։ Դաստիարակչուհին վերահաշվում է երեխաներին և հարցնում. «Երեխաներ, ո՞ւր է նորից կորել Կոմարովը»։ Հյուսիկներով աղջիկները պատասխանում են. «Նինա Պալնա։ Նա ավազի մեջ է մտել»։ Դաստիրակչուհին հարցնում է. «Կոմարով, ինչո՞ւ ես դու այդպես արել»։ Երեխան պատասխանում է, որ այդպես ավելի հետաքրքիր է։ Նա բարձրացնում է շորտը, որի գրպանի վրա ասեղնագործած էր` Կոմարով։ Դաստրակչուհին երեխաներին տանում հրապարակ, և նրանք սկսում են վարժություններ անել։ Մինչ բոլորը ցատկում էին, Կոմարովը ցատկոտելով մտնում է թփերի մեջ, հասնում ցանկապատին ու դուրս գալիս։

Տղան արահետով բացատ է հասնում, որտեղ կոն և գորտ է գտնում, որոնք դնում է գրպանները։ Բացատում նա ցցին կապված հորթուկի է հանդիպում և  փորձում էր նրա հետ խաղալ։ Հետո հասնում է խատուտիկներ դաշտ ու տեսնում է, որ արևը իջնում է դեպի գետակը։ Այդտեղ նրան գտնում է դաստիրակչուհին և ուրախությունից լաց է լինում։ Իսկ Կոմարովը ասում է. «Նինա Պալնա, ինչո՞ւ եք լալիս։ Վերցրեք բոլորը, միայն թե մի լացեք»։ Եվ նրան է տալիս կոնն ու գորտը։

## Նկարահանվող խումբ

## Թողարկում DVD ձևաչափով
Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Բարև, ամառ» մուլտֆիլմերի հավաքածուում (Սոյուզմուլտֆիլմ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

Կատեգորիա:1975 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Ջրոսպ փոքր

**Ջրոսպ փոքր** (), ջրոսպազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Ջրի մակերեսին լողացող, փոքր բազմամյա շատ պարզ կառուցվածքով խոտաբույս է։ Կազմված է բաց կանաչ, տերևանման, տափակ, ձվաձև կամ էլիպսաձև թիթեղից՝ 1-2 սմ տրամագծով ֆրոնդից, որից դուրս է գալիս միայնակ բարակ թելանման արմատը։ Ծաղկաբույլը կազմված է 1 վարսանդային և 1-2 առէջային ծաղիկներից։ Միասեռ ծաղիկները չունեն ծաղկապատ։ Վարսանդային ծաղիկն ունի կարճ սռնակ և սպի։ Առէջային ծաղիկների երկբույն փոշանոթը ամրացած է բարակ առէջաթելին։ Բույսը հազվադեպ է ծաղկում։

## Տարածվածություն
Ապրում է կանգնած և դանդաղահոս ջրերում։ Բազմանում է ձմեռող բողբոջների միջոցով՝ առավելապես վեգետատիվ ճանապարհով։ Հանդիպում է Լոռու, Արագածոտնի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի, Արարատի, Արմավիրի, Կոտայքի մարզերում, Երևանում և Արցախում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործվում է ամբողջ բույսը, որը պարունակում է անտոցիաններ, ֆլավոնոիդներ, միկրոտարրեր, մեծ քանակությամբ սպիտակուցներ, C վիտամին և այլն։ Բույսի պատրաստուկներն ունեն միզամուղ, կապող, ճիճվամուղ,ցավազրկող, հակաբորբոքային, լեղամուղ ազդեցություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Ջրոսպազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Աֆաղ Բաշիրղիզի

**Աֆաղ Բաշիր ղիզի Սաֆարովա** (, ), ադրբեջանցի թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստուհի (1993), «Փառքի» շքանշանի դափնեկիր (2013)‚ Նախագահի պատվավոր թոշակառուն (2015), Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանի պրոֆեսոր, Ադրբեջանի պետական երաժշտական թատրոնի դերասանուհի;

## Կենսագրություն
Աֆաղ Բաշիրղիզին ծնվել է 1955 թվականին Բաքվում, ադրբեջանցի դերասան Բաշիր Սաֆարօղլիու ընտանիքում։ 1972 թվականին ավարտել է թիվ 20 միջնակարգ դպրոցը։ 1974-1979 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական արվեստի ինստիտուտում (ներկայումս՝ Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան)։

Որպես դերասանուհի նրա կարիերան սկսվել է 1973 թվականին Լենքորանի պետական դրամատիկական թատրոնում։ 1975 թվականին նա հրավիրվել է Սումգայիթի պետական դրամատիկական թատրոն։ Դերասանուհին այստեղ աշխատել է մինչև 1989 թվականը։ Աֆաղ Բաշիրղիզին ներկայումս աշխատում է Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում (ներկա Ադրբեջանի պետական երաժշտական թատրոն)։

Աֆաղ Բաշիրղիզին նաև խաղացել է մի շարք ֆիլմերում։ Որպես կինոյի դերասանուհի նրա կարիերան սկսվել է «Բեշիր Սաֆարօղլու» ֆիլմով՝ խաղալով Աֆաղի դերը։

1989 թվականի մայիսի 17-ին Ադրբեջանի թատերական արվեստի և կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստի կոչման։ 1993 թվականին արժանացել է Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստի կոչման։

## Տես նաև
* Ադրբեջանական կինո
* Նաջիբա Մելիքովա
* Նասիբա Զեյնալովա

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի թատերական ռեժիսորներ
Կյանքի ժամացույց (Կրասնի Սուլին)

**«Կյանքի ժամացույց» ստելա** (), քանդակագործական հորինվածք Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Տեղադրվել է 1997 թվականին քաղաքի 200-ամյակի առթիվ՝ Վորոշիլովի և Կուլտուրայի փողոցների խաչմերուկում։ Նախագծի հեղինակն է Վ. Գորելկինը։

## Նկարագրություն
«Կյանքի ժամացույց» ստելան Կրասնի Սուլինի 200-ամյակի առթիվ կանգնեցված հուշարձաններից մեկն է։ Քանդակագործական հորինվածքը կառուցվել է 1997 թվականին Վորոշիլովի և Կուլտուրայի փողոցների խաչմերուկում՝ արեգակնային ժամացույցի սկզբունքով։ Պատվանդանի աստիճանանշման վրա սյունից ընկնող ստվերով հնարավոր է որոշել ժամը 15-ից 30 րոպե ճշտությամբ, իսկ ամենաճշգրիտը՝ սեպտեմբերին, քանի որ հենց այդ ամսին է կառուցվել հուշարձանը։ Սյունը խորհրդանշում է ժողովրդի աներերությունը, քաղաքի զարգացումը և ձգտումը դեպի երջանիկ ապագան, ինչի վկայությունն է արևի խորհրդանիշը սյան գագաթին։ Արևի ներսում թռչուն է, որը հույսի, հաջողության, երազների և խաղաղության խորհրդանիշ է։

«Կյանքի ժամացույց» նախագծի հեղինակն է քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Վ. Գորելկինը, որը որպես ստեղծման գաղափար վերցրել է պատմական ժամանակի իմաստային հաշվումը։

«Կյանքի ժամացույց» ստելայի հեռավորությունը Կրասնի Սուլին քաղաքի կենտրոնից 291 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի տեսարժանություններ
Բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություն 2012

**Բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություն 2012**, անցկացվել է 2012 թվականի նոյեմբերի 12-ից 20-ը Սիկտիվկար քաղաքում։

## Մեդալակիրներ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2012 բռնցքամարտում
Կատեգորիա:Բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություններ
Թերի Թայլեր

**Թերի Քրիստափոր Թայլեր** (, ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։

## Վաղ տարիներ
Թերի Թայլերը ծնվել է 1956 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաքում։ Սովորել է տեղի դպրոցում, որտեղ հանդես է եկել տեղի բասկետբոլային ակումբի կազմում։

## Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է թեթև հարձակվողի դիրքում։ Սովորել է Դետրոյթի Ողորմության համալսարանում։ 1978 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Դետրոյթ Փիստոնս» ակումբի կողմից՝ 23-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Սակրամենտո Քինգս», «Դալաս Մավերիքս», «Սթենանել Թրիեսթ», «Կորոնա Կրեմոնա» և «Ռեքս Ուդինե» ակումբների կազմերում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 11 մրցաշրջան։ Ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի կազմում (1979)։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, պաղացել է 871 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 8868 միավոր (10,2 մ/խ), կատարել 4675 անդրադարձ, 1039 փոխանցում, 801 խլում և 1342 բլոկշոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Դիանա Ուկլեբա

**Դիանա Նեստորի Ուկլեբա** (), վրացի բանաստեղծուհի, նկարչուհի։ Վրաստանի պատվո շքանշանի ասպետ։

## Կենսագրություն
Դիանա Ուկլեբան ծնվել է Քութաիսում, 1910 թվականին։ 1936 թվականից եղել է Գևորգ Գրիգորյան (Ջիոտտո) կյանքի ընկերը, նրա ամենամեծ մուսան ու աջակիցը։ Բանաստեղծությունները վրացերեն, հայերեն, ռուսերեն լույս են տեսել Երևանում, Թբիլիսիում հրատարակվող տարբեր պարբերականներում և առանձին ժողովածուներում։ Ավարտել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ Ցուցադրվել է Երևանում, Թբիլիսիում, Մոսկվայում, Նովոսիբիրսկում և այլ քաղաքներում։ Ստեղծել է Աննա Ախմատովայի, Նիկոլոզ Բարաթաշվիլու, Գևորգ Գրիգորյանի, Դավիթ Հովհաննեսի դիմանկարները։ Նկարները պահպանվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ցուցադրվում են Գևորգ Գրիգորյանի (Ջիոտտո) թանգարանում։ Խորհրդային Հայաստանի կառավարության որոշմամբ Երևանում բացված Գևորգ Գրիգորյանի արվեստանոց-թանգարանի առաջին տնօրենն է եղել։

Մահացել է 2001 թվականին Երևանում։ Թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում՝ ամուսնու կողքին։

## Պարգևներ
* Վրաստանի պատվո շքանշանի ասպետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սէրը հրաշք արարեց

Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարչուհիներ
Նեխուր բուրավետ

**Նեխուր բուրավետ** (), նեխուրազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Եռակի փետրաձև մասնատված տերևներով և հաստ իլիկաձև արմատով երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույս է։ Նիստավոր ցողունը սնամեջ է և 1 մ բարձրությամբ։ Երկար կոթուններով տերևները աճում են ցողունի ստորին մասում։ Բարդ, հովանոցաձև ծաղկաբույլերում հավաքված են մանր, սպիտակ, հնգանդամ ծաղիկները։ Կողավոր պտուղները մանր են։ Նոխուրը հայտնի բանջարանոցային բույս է։

## Տարածվածություն
Աճեցվում է ամենուրեք, սովորաբար խոնավ վայրերում։ Վայրի պայմաններում աճում է ստորին լեռնային գոտու մարգագետիններում, թույլ աղակալած, խոնավ հողերում, աղբավայրերում։ Տարածված է Տավուշի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Արագածոտնի մարզերում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակով օգտագործում են նեխուրի պտուղներն ու արմատը։ Լայնորեն կիրառում են նաև սննդարդյունաբերության և օծանելիքի արտադրության մեջ։ Արմատները և տերևներն ունեն յուրահատուկ հոտ և օգտագործում են որպես համեմունք աղցաններում, ապուրներում, թթու, մարինադ և տարբեր կերակրատեսակներ պատրաստելիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Քարխոտ կոշտ

**Քարխոտ կոշտ** (), գաղտրիկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Մինչև 2 մ բարձրությամբ ճյուղավոր ցողունով, երկար խոզանման մազիկներով պատված, մսոտ, հաստ կոճղարմատով, խոշոր, մեղրատու բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունային տերևները նեղ-ձվաձև են, նստադիր, արմատամերձ սրածայր տերևները՝լայն-ձվաձև։ Միակողմանի, հուրանաձև, կախվող ծաղկաբույլերում՝ ոլորակներում կամ ցողունների գագաթներին, հավաքված են հնգանդամ ծաղիկները։ 3-4 անգամ բաժակից երկար մանուշակագույն, դեղնավուն կամ երկնագույն պսակը կարմիր է։ Փոշեպարկերը պսակից դուրս չեն գալիս։ Թեքված պտուղները փոքրիկ, մաշիկանման ընկուզիկներ են։

## Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների խոնավ մարգագետիններում, լճերի և գետերի ափերին։ Հանդիպում է Շիրակի, Տավուշի, Արմավիրի, Արագածոտնի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում և Երևանում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են արտաքնուստ սև, իսկ ներքուստ՝ սպիտակ արմատներն ու կոճղարմատը։ Պարունակում են դաբաղանյութեր, խոլին, օսլա, սպիտակուցներ, օրգանական թթուներ, գլիկոզիդներ, ինուլին։ Որպես ներկանույթ կիրառում են մետաքսյա և բրդյա գործվածքները կարմիր ներկելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Գաղտրիկազգիներ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Մոշենի քարոտ

**Մոշենի քարոտ** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Մինչև 50 մ բարձրությամբ սողացող կոճղարմատներով բազմամյա խոտաբույս է։ Ասեղնաձև փշերն ու գեղձիկները գտնվում են երկար, փռված, արմատակալող, գլանաձև մազախատ ցողունների վրա։ Երկար կոթուններով եռամասնյա կանաչ տերևները ատամնաեզր են։ Վահանիկաձև, գագաթնային ծաղկաբույլերում հավաքված են սպիտակ պսակաթերթիկներով հնգանդամ ծաղիկները։ Հեշտությամբ իրարից առանձնացվող վառ կարմիր կորիզապտուղները խոշոր են։

## Տարածվածություն
Աճում է վերին լեռնային և մերձալպյան գոտիների թփուտներում, անտառաեզրերին, քարքարոտ լանջերին և մարգագետիններում։ Հանդիպում է Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում և Արցախում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են պտուղները, տերևներն ու ցողունները։ Տերևները հարուստ են C վիտամին, շաքարներ, օրգանական թթուներ, միկրոտարրեր։ Պտուղներից օգտագործում են մուրաբա, հյութ, կիսել, մորս, սառնադոնդող, ինչպես նաև համեմունք տարբեր կերակրատեսակների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ