Թյուրբան

thumb|230px|''թյուրբանի'' պատմություն.
**Թյուրբան** (), չալմա, արական և իգական գլխարկ գործվածքի կտորի տեսքով, փաթաթած գլխի շուրջը, տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայի, Արաբական թերակղզու, Հնդկաստանի և Ասիայի մի շարք ազգերի մոտ։ Թյուրբանը սովորաբար փաթաթվում է տյուբետեյկայի, ֆեսի կամ գլխարկի վրա, շիական նվիրապետությունում փաթաթում են բաց գլխի վրա։ Դրա պատրաստման համար սովորաբար պահանջվում է 6-8 մետր գործվածք, սակայն թյուրբանի մի քանի տեսակների համար օգտագործվում է մինչև 20 մետր գործվածք։

Հնդկական ռազմիկներ նիհանգները (սիկհի-ռազմիկներ) կրում են 30 կգ-անոց և պարունակության պատճառով մեծ չափեր ունեցող թյուրբաններ։ Նրանք ավանդաբար փաթաթվում են մուգ կապույտ գործվածքից և զարդարված են սիկհերի արծաթագույն նշաններով։ Սկզբից նիհանգները թյուրբանի մեջ պահում էին իրենց արշավի համար պետքական զենքն ու իրերը։ Հիմա նիհանգների թյուրբանները ունեն առավելապես դեկորատիվ կամ ծիսական նշանակություն։

Արևելագետները հաստատում են, որ աշխարհում գոյություն է ունեցել չալմայի կապման ոչ պակաս հազար տեսակ։ Ժամանակակից արաբական երկրներում չալմայի տեսքը, գույնը, կրման ձևերը շատ տարբեր են։ Նա ունի ծալքերի տարբեր քանակ, հանգույց առջևում կամ ետևում, ծայրը կախվում է կողքին կամ մեջքին և այլն։

Հենց այս նյուանսները այսպես թե այնպես վկայում են չալմայի տիրոջ մասնագիտության, տարիքի և բնակության վայրի մասին։ Մուսուլմանների շրջանում չալման ունի հատուկ նշանակություն։ Դա բացատրվում է նրանով, որ այն կրել է հենց ինքը Մուհամմադ Մարգարեն, խորհուրդ տալով իր գործակիցներին անել նույնը։ Հադիսներներից մեկում ասվում է, որ նա մզկիթում քարոզ կարդալիս կրում էր սև չալմա, և դրա ծայրը իջնում էր ուսերին։

Հադիսները այդ չալմայի ճշգրիտ երկարության և գույնի մասին վկայություններում հակասում են իրար։ Որոշ հադիսներում հիշատակվում է, որ Մարգարեի չալմայի երկարությունը կազմել է 7 արմունկ, այսինքն մոտ 2,5-3 մետր։ Պատմում են, որ Մարգարեն իր սիրելի չալման նվիրել է իր գործակցին՝ փեսա և ազգակից Ալիին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:GleyreFellahs.jpg|Մարկ Գաբրիել Շառլ Գրեյլ. *Ֆելլահներ.*
Պատկեր:Tuareg2.JPG|Տուարեգական թյուրբան
Պատկեր:Portrait of a Man in a Turban (Jan van Eyck).jpg|Իտալական թյուրբան 15-րդ դարի նորաձևությամբ
Պատկեր:Sikh wearing turban.jpg|Սիկհական թյուրբան (դաստար)
Պատկեր:Uzbek man from central Uzbekistan.jpg|Ուզբեկական չալմա
Պատկեր:Aurangzeb in old age 2.jpg|Մոգոլական կայսր Աուրանգզեբ զարդարված թյուրբանով
Պատկեր:Sarayi Album 10a.jpg|Մեհմեդ 2-րդ սուլթան թյուրբանով
Պատկեր:Humayun (left) with his father Babur (right), painted circa 1640 (Late Shah Jahan Album).jpg|Մողոլական կայսր Բաբուր և նրա ժառանգ Հումայուն թյուրբաններով
Պատկեր:EmperorSuleiman.jpg|Սուլեյման 1-ին մեծ թյուրբանով
Պատկեր:II Selim.jpg|Սելիմ 2-րդ օսմանյան կայսերական տյուրանով
Պատկեր:Statue of Averroes (Córdoba) - BAE09705.jpg|Իբն Ռուշդ` մուսուլման պոլիմատ Իսպանիայից
Պատկեր:Muslim sheikh, Tbilisi (de Baye).JPG|Վրացական իմամ Թբիլիսիից թյուրբանով
Պատկեր:Lanisha Cole As The “Fortune Teller”.jpg|Թյուրբան կրող կին


## Նես նաև
*Ֆես։ 1826 թ.-ից ֆեսը թյուրբանի փոխարեն մտցվեց որպես ձևավոր գլխարկ օսմանյան պաշտոնյաների և զինվորների համար։
*Թյուրբանային սաղավարտ։ Սաղավարտը կարող էր համատողվել թյուրբանի հետ, որը նշանակալի բարելավվեց պաշտպանությունը`թյուրբանը դարձավ արտաքին մեղմիչ։ Արաբների մոտ նա ուներ ոչ մեծ չափ, սակայն թուրքական զինվորների մոտ հաճախ հսկայական թյուրբանը ամբողջությամբ փակում էր սաղավարտը և կախվում էր ուսերի վրա։ Այսպիսի սաղավարտը կտրատել բացարձակապես անհնար էր։ Սակայն նրա կրելու համար պահանջվում էր ուժեղ, մարզված վիզ։

## Ծանոթագրություներ

## Գրականություն
* Ն. Գուսևա. Բազմադեմ Հնդկաստան. Մ. 1983

## Արտաքին հղումներ
* Արաբական չալման երեկ և այսօր
* Չալմա ուղղակի և միջինասիական
* Տեսանյութեր թյուրբանի կապելու ձևերի մասին

Կատեգորիա:Գործվածքներ
Կատեգորիա:Հագուստ