open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արտյոմի հուշարձան (Շախտի)

**Արտյոմի հուշարձան** (), ռուս հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ ընկեր Արտյոմի (Ֆեոդոր Անդրեևիչ Սերգեևի կեղծանունը) հուշարձանը ՌԴ Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։

## Պատմություն
Ընկեր Արտյոմը (իսկական անունը` Ֆեոդոր Սերգեև) եղել է պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, Սերգեյ Կիրովի և Իոսիֆ Ստալինի մտերիմ ընկերը, Կոմունիստական կուսակցության գործիչ, Դոնեցկ–Կրիվոյռոգյան խորհրդային հանրապետության հիմնադիրը և այդ հանրապետության ժողկոմխորհրդի առաջին նախագահը։ XX դարի սկզբում այդ հանրապետության կազմում էր Ալեքսանդրովսկ-Գրուշևսկի քաղաքը (այժմ` ք. Շախտի)։

Ընկեր Արտյոմն ուշադրություն էր դարձնում Դոնբասի ածուխի արդյունաբերության հետպատերազմյան վերականգնմանը։ 1921 թվականի ապրիլի 18-ին Ֆեոդոր Անդրեևիչը ժամանել է Շախտի։ Այնտեղ նա մասնակցել է Խորհուրդների Շախտիի գավառային կոմիտեի նստաշրջանի աշխատանքներին, հանդես է եկել 1-ին պետական հանքահորի բանվորների ժողովներին (այժմ դա Արտյոմի անվան հանքահորն է)։
222px|մինի|ձախից|Ընկեր Արտյոմը
Ընկեր Արտյոմի հիշատակը հավերժացվել է Ուկրաինական ԽՍՀ-ում, Ռոստովի մարզում։ Նրա անունն է կրել Շախտի քաղաքի ավաններից մեկը, էլեկտրակայանը, Արտյոմի անվան հանքահորը, «Գլուբոկայա» հանքահորը (Արտյոմի անվան № 2), քաղաքի փողոցներից մեկը։

Ընկեր Արտյոմի հուշարձաններ տեղադրվել են ԽՍՀՄ Դոնեցկ, Սվյատոգորսկ քաղաքներում, Պրիմորիեի երկրամասի Արտյոմ քաղաքում, Կրիվոյ Ռոգում և այլն։ Խոշորագույններն էին երկաթբետոնե հուշարձանները Արտյոմովսկ (այժմ` Բախմուտ) քաղաքում (քանդակագործ` Իվան Կավալերիձե, 1927), որի պատվանդանի բարձրությունը 15 մետր էր, քանդակինը` նույնպես 15 մետր, ինչպես նաև Սվյատոգորսկում, որի բարձրությունը 22 մետր է, պատվանդանինը` 6 մետր։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Արտյոմովսկի հուշարձանն ավերվել է գերմանացիների կողմից։

1968 թվականի օգոստոսի 13-ին ընկեր Արտյոմի հուշարձանը տեղադրվել է Արտյոմ ավանի կենտրոնում։

## Նկարագրություն
Հուշարձանի քանդակի բարձրությունը 9,7 մետր է, պատվանդանինը` 5,2 մետր։ Հուշարձանը պատրաստել է շախտիեցի քանդակագործների խումբը` Բ. Վ. Ակոլզինը, Լ. Ի. Գանշինը, Ն. Ա. Կարագոդինը, Ա. Դեմիդովիչը։ Ընկեր Արտյոմը պատկերված է շարժման մեջ, քանդակը գունավորված է արծաթագույն ներկով։

Ժամանակի ընթացքում հուշարձանը սկսել է քայքայվել և փլուզվել։ 2012 թվականին Վլադիմիր Լավրենևը վերականգնել է հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Памятники истории и культуры. Официальный сайт Департамента культуры г. Шахты.
* Памятник Артему в Шахтах снова в строю .
* Памятник Артему (Ф.А.Сергееву)
* СТАТУЯ ТОВАРИЩА АРТЕМА
* Памятник Артёму

## Գրականություն
* Болдырев А. Кто Вы, товарищ Артём?: [история Донбасса]/ А.Болдырев // Российский Донбасс. - 2002. – 16 авг. – С. 4.
* Телегин В. Город Шахты в исторических памятниках / В. Телегин // Ленинское знамя. – 1975. – 11 янв. – С. 2.

Կատեգորիա:Շախտիի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Մուստանգներ (քանդակ)

**Մուստանգներ Լաս Քոլինասում** (), բրոնզե քանդակ, որը գտնվում է ԱՄՆ-ի Տեխաս նահանգում, Ըրվինգ քաղաքի Լաս Քոլինաս շրջանում գտնվող Ուիլյամս հրապարակի վրա ()։  Քանդակի հեղինակն է Ռոբերտ Գլենը։ Այն համարվում է աշխարհում ամենամեծ ձիասպորտի քանդակը։

## Նկարագրություն
Քանդակը հիշեցնում է վայրի մուստանգների, որոնք պատմականորեն կարևոր նշանակություն ունեն Տեխասի համար։ Այն պատկերում է ինը վայրի ձիեր, որոնց չափերը իրական չափերից 1․5 անգամ ավելի մեծ են; Նրանք վազում են մի գետակի միջով և սմբակներով շաղ տալիս շատրվանների ջրերը։ Ձիերը նախատեսված են զբոսանք ներկայացնելու համար, իսկ նախաձեռնությունը չկապված լինելու,  համապատասխանում է նոր օրերի հիմնական կյանքի ոճին։

## Պատմություն
Աշխատանքը առաջադրվել է 1976 թվականին և տեղադրվել 1984 թվականին։ SWA խմբի նախագիծը ստեղծեց ծանծաղ գետը 400 ոտնաչափ (130 մետր) երկարությամբ, Ուիլյամս հրապարակի երկայնքով՝ հյուսիս-արևելքից դեպի հարավ-արևմուտք, նուրբ գրանիտե բաց տարածությամբ հարթակով ՝ 300 ոտնաչափ (110 մ ) թեթև թեքությամբ։ Քանդակն արժանացել է Լանդշաֆտային ճարտարապետների Ամերիկյան հասարակության ազգային պատվո մրցանակի։
1024px|center

Հրապարակի շուրջ գտնվում են կառույցներ, որոնք վեր են խոյանում հյուսիսային կողմի վրա 358 ոտնաչափ բարձրությամբ (26 հարկ) և 217 ոտնաչափ բարձրությամբ (14 հարկ) արևելյան և արևմտյան կողմերի վրա, իսկ հարավային կողմում գտնվում է Օ'Քոննոր զբոսայգին։ Քանդակը նկատելի է, բայց շրջակա կառույցների մասշտաբները զբաղեցնում են գերիշխող տարածքը։

**Լաս Քոլինասի մուստանգների թանգարանը**  գտնվում է քանդակին կից՝ Ուիլյամս հրապարակի պլազայի արևելյան աշտարակում։ Թանգարանում ցուցադրվում են նմուշներ և մեկ ֆիլմ աշխատանքի ստեղծման մասին, ինչպես նաև Ռոբերտ Գլենի այլ քանդակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ
Բուֆերը ինֆորմատիկայում

** Բուֆերը** ինֆորմատիկայում () հիշողության տարածք է, որն, օգտագործվում է մուտքային և ելքային տվյալների ժամանակավոր պահպանման համար։ Տվյալների փոխանակում (մուտք ու ելք) կարող է կատարվել ինչպես ներքին սարքի, այնպես էլ համակարգչի ներսում կատարվող գործընթացների հետ։ Բուֆերները կարող են իրականացվել ապարատային և ծրագրային ապահովման մեջ, բայց բուֆերների ճնշող մեծամասնությունը իրականացվում է ծրագրային ապահովման մեջ։ Բուֆերներն օգտագործվում են այն ժամանակ, երբ գոյություն ունի տարբերություն տվյալների մուտքի և մշակման արագության մեջ այն դեպքում, երբ այդ արագությունները փոփոխական են, օրինակ տպիչի բուֆերացիայի դեպքում։

## Բուֆեր և քեշ
Այս տերմինները չեն հակասում իրար, և նրանց գործառույթները հաճախ խառնվում են, բայց նրանց նպատակաուղղվածությունը տարբեր է։
Բուֆերը ժամանակավոր պահեստ է, որտեղ տվյալների մեծ բլոկները միաձուլվում կամ մասերի են բաժանվում։ Դա անհրաժեշտ է հիշվող սարքի հետ փոխգործակցության համար, որն աշխատում է տվյալների մեծ բլոկների հետ, կամ երբ տվյալները փոխանցվում են ուրիշ հերթականությամբ քան այն, ինչպես ձևավորվում են, և ցանկալի է այն ժամանակ, երբ երբ փոքր բլոկների օգտագործումը էֆֆեկտիվ չէ։ Բուֆերի օգտագործումը օգուտ է բերում, նույնիսկ եթե բուֆերացվող տվյալները գրվում են բուֆերում և կարդացվում են նրանից մեկ անգամ։
Իր հերթին, քեշի օգտագործումը ենթադրում է, որ քեշից տվյալները կկարդացվի ավելի շատ քան մուտք կգործի։ Նրա նպատակն է փոքրացնել դիմումների քանակը հիշվող սարք, և ոչ թե դրանք դարձնել ավելի էֆֆեկտիվ։

## Բուֆերների օգտագործումը
Տվյալների փոխանակման կազմակերպման մեթոդը սարքերի կամ գործառույթների միջև բուֆերի օգտագործմամբ կոչվում է բուֆերացում։ Համակարգիչ օգտագործողների համար բուֆերի նման օգտագործման ամենաճանաչված օրինակներից մեկն է բուֆերի փոխանակումը ОS Microsoft Windows- ում։
Ինչպես նաև բուֆերները օգտագործվում են ծրագրավորման մեջ ֆունկցիաներից տվյալների ստացման համար։

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Հիշող սարքեր
Պոլյակովի տուն (Տագանրոգ)

**Պոլյակովի տուն** (), XIX դարի առաջին քառորդի առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի պատմական կենտրոնում, որը գտնվում է Պետրովսկայա, 74 հասցեում։ Այդ փողոցի համակառույցը Պոլյակովի տան հետ մտնում է մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտների ցանկի մեջ։

## Պատմություն
մինի|220x220փքս|Յակով Պոլյակովը
1812 թվականի Հայրենական պատերազմի մասնակից Գեորգի Բենարդակին 1810-ական թվականների վերջում - 1820-ական թվականների սկզբում իր համար կառուցել է միհարկանի անկյունային առանձնատուն Վարացիևի նրբանցքի (այժմ` Լերմոնտովի) կողմից։ Առանձնատանը նրա ընտանիքը բնակվել է արդեն ծնողների մահից հետո, Սանկտ Պետերբուրգ տեղափոխվելուց առաջ։ Բենարդակիին պատկանող Պետրովսկայա փողոցի տունը և Ազովի ծովի ափին 5,5 հազար ռուբլի արժողությամբ կալվածքը 1874 թվականին գնեց խոշոր արդյունաբերող և հողատեր Յակով Սոլոմոնովիչ Պոլյակովը։ Տագանրոգում նա զբաղվում էր Դոնի Ռոստով-Տագանրոգ երկաթուղու կառուցմամբ, ֆինանսավորում էր երկաթուղային կայարանի շենքի շինարարությունը, Դոնի հողային բանկի հիմնադիրն էր և Սանկտ Պետերբուրգի-Ազովի ու Ազովի-Դոնի առևտրային բանկերի համահիմնադիրը։ Հրավիրելով պետերբուրգցի ճարտարապետների` նա մեծացրեց ձեռք բերած շենքը և այնտեղ հիմնեց Դոնի հողային բանկը։ Տան վերակառուցմանը մասնակցել է և Տագանրոգի շինարարական կոմիտեի անդամ  Ե. Ալեյնիկովը։ Ավելի ուշ ավելացվել է կցակառույց, որն այս տունը կապել է հարևան տան հետ։

1918 թվականին բանկն ազգայնացվել է, որից հետո Պոլյակովի տունը զբաղեցրել են վարչական տարբեր հիմնարկներ` գավառային գործադիր կոմիտեն, քաղգործկոմը, Լենինյան շրջգործկոմը, գերմանական օկուպացիայի տարիներին` քաղաքապետությունը։ 1989 թվականից շենքը որպես երկրորդ մասնաշենք ձևականորեն փոխանցվել է պատկերասրահին, բայց փաստացի այնտեղ տեղակայված է քաղաքի մանկական ստեղծագործության տունը։

## Ճարտարապետություն
Երկհարկանի առանձնատան ճարտարապետությունն ընդհանուր առմամբ էկլեկտիզմի ոճով է, բայց համատեղում է նաև կլասիցիզմի և բարոկկոյի հատկանիշներ։ Ճակատը համաչափ է, շենքի թևերի երկրորդ հարկի մեծ կամարաձև պատուհաններն առատորեն զարդարված են կրկնակի աղեղնաձև զարդաքիվերով, կորնթական օրդերի կիսասյուներով, ծեփվածքներով։ Հարկերը բաժանված են ցցուն գոտիով։ Երկրորդ հարկի ամբողջ երկայնքով անցնում է ուղղանկյուն օրդերային ատամնաշարով հոծ քիվ։ Առաջին հարկը երեսպատված է կոպտատաշ քարով։ Ճակատի կենտրոնական մասը զարդարված է որմնասյուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տագանրոգի շենքեր և կառույցներ
Airco DH.9

**Airco DH.9** (1920 թվականից հետո հայտնի է որպես **de Havilland DH.9**), բրիտանական ռմբակոծիչ ինքնաթիռ, որը նախագծվել է Ջեֆերի դը Հեվլենդի կողմից 1917 թվականին բազմաֆունկցիոնալ Airco DH.4 բիպլանի հիման վրա և կիրառվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Ինչպես DH.4-ը, այնպես էլ DH.9-ի նախնական տարբերակները հավաքվել են 230 ձիաուժ և 240 ձիաուժհզորությամբ ջրային հովացման համակարգ ունեցող Siddeley Puma շարժիչներով։ Ավելի ուշ ստեղծված մոդելներում տեղադրվել են առավել հզոր՝ 400 ձիաուժ հզորությամբ Liberty L-12 և 450 ձիաուժ հզորությամբ Napier Lion շարժիչներ։ DH.9 ինքնաթիռները սովորաբար զինված են եղել երկու 230 կամ չորս 112 ֆունտ կշիռ ունեցող ռումբերով, որոնք տեղադրված են եղել թևերի արտաքին կախիչներում, ինչպես նա երկու կամ երեք գնդացիրներով («Վիկերս»,  «Լուիս»։ 1918 թվականի հունիսին բրիտանական զորքերը համալրվում են արդիականացված DH.9A ինքնաթիռներով, որոնց թևերի մակերեսը ավելի լայն էր, իսկ շարժիչը փոխարինված 375 ձիաուժ հզորությամբ Rolls-Royce և 400 ձիաուժ հզորությամբ Liberty շարժիչներով։

DH.9, հմեմատած DH.4-ի հետ, պահանել է թևը։ Հիմնական փոփոխությունները առնչվել են ֆյուզելյաժ դասավորությանը։ Օդաչուի խցիկը տեղափոխվել է թևի կենտրոնից հետ՝ թևի եզր, ինչը նվազեցրել է տեսադաշտը։ Թևի կենտրոնում ստեղծվել է ռազմամթերքի սրահը և հովացման համակարգի ջրի տարան։ Քաշը հնարավոր է եղել նվազեցնել 45 գ-ով, ինչի հետևանքով վայրէջքի արագությունը 80-ից դարձել էր 91 կմ/ժ։ Նոր մեքենան համարվում էր անհաջող, քանի որ բոլոր թռիչքային ցուցանիշներով զիջում էր DH.4-ին։ Միակ ցուցանիշով, որով այն առավելություն ուներ իր նախօրդից այն էր, որ օդաչուն կարողանում էր ավելի արագ և օպերատիվ կապ հաստատել գնդացրորդի հետ։

Չնայած հայտնաբերված թերությունների ու խնդիրների՝ DH.9-ից 1917 և 1918 թվականներին արտադրվել է 3,204 հատ։ Այդ ինքնաթիռների մեծ մասը օգտագործվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի արևմտյան ռազմաճակատում, մնացածը՝ րևելյան ռազմաճակատում, Միջերկրական ծովում, Մերձավոր Արևելքում։ Պատերազմից։ Պատերազմից հետո ինքնաթիռները սպիտակգվարդիականների կողմից մասնակցել են Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։

## Տակտիկական և տեղնիկական բնութագիր
### Տեղնիկական բնութագիր
* Անձնակազմը՝ 2 հոգի
* Բեռնատարողությունը՝ 508 գ (1121 ֆունտ)
* Երկարությունը՝ 9,4 մ 
* Թևի բացվածքը՝ 12,93 մ
* Բարձրությունը՝ 3,4 մ
* Թևի մակերեսը՝ 40,4 մ²
* Զանգվածը՝ 999 կգ
* Մաքսիմալ զանգվածը թռիչք կատարելու համար՝ 1766 կգ կգ

### Թռիչքի բնութագիր
* Առավելագույն առագությունը՝ 177 կմ/ժ 3000մ-ին
* Ճնշումը թևի վրա՝ 43,7 կգ/մ²

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*British Aircraft Directory Entry for Airco DH.9. 
*DH9 at Imperial War Museum, Duxford. 

Կատեգորիա:Ավիացիա
*
Կատեգորիա:Կործանիչներ
Կատեգորիա:Փոխադրամիջոցներ
Կատեգորիա:Օդագնացություն
Չեպուրկա (գետ)

**Չեպուրկա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Սարատովի մարզով։ Գետի ակունքը գտնվում է Տալովկա գետի աջ ափից 20 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 29 կմ է։

## Ջրային ռեեստրի տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի ջրային պետական ռեեստրի տվյալների պատկանում է Դոնի ավազանին, գետի ջրային տնտեսության տեղամասը Տերսան է, գետային ենթաավազանը Դոնի վտակների ավազանն է՝ Խոպր և Հյուսիսային Դոնց վտակների թափվելու միջնամասում։ Գետի գետային ավազանը Դոնն է (ավազանի ռուսական մասը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Յանոշ Գալիչ

**Յանոշ Գալիչ** (, , ), հունգարական ծագմամբ խորհրդային զինվորական, Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, որտեղ ուներ «Գեներալ Գալ» (General Gal) մականունը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1890 թվականին Ավստրո-Հունգարիայի Տոտկոմլոշ քաղաքում (ներկայումս Բեկեշ, Հունգարիա)։

Ավստրո-հունգարական բանակի կազմում գտնվելով՝ մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Արևելյան ճակատում գերի է դարձել։ Դարձել է կումունիստ, մտել է Կարմիր բանակ, մասնակցություն է ունեցել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։

Սովորել է Մոսկվայի Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում, ստացել է գնդապետի զինվորական կոչում։ 1936 թվականին Իսպանիա է ուղարկվել, որտեղ մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին Իոսիֆ Իվանովիչ Գալա անվան տակ (): 1937 թվականի սկզբին որոշ ժամանակ հրամանատարություն է արել Աբրահամ Լինքոլնի անվան ինտերբրիգադում, սակայն նրան փոխարինել է Վլադիմիր Չոպիչեմը։ Հետո հրամայել է ուրիշ իսպանական ստորաբաժանումներում։

Իսպանացի ազգայնականների հաղթանակից հետո վերադառնում է ԽՍՀՄ, որտեղ նրան ճնշում էին, դատապարտվել է զինվորական դատարանում, իսկ 1939 թվականին, ինչպես և Վլադիմիր Չոպիչը, մահապատժի է ենթարկվել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Платошкин Николай Николаевич*. «Гражданская война в Испании. 1936-1939 гг.», Москва, 2005. «ОЛМА-ПРЕСС», ISBN 5-224-04456-1.

## Արտաքին հղումներ
* GALICZ, Janos 
* Spanje 36 - 39

Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Գոգոևյան օրիորդաց վարժարան

**Գոգոևյան օրիորդաց վարժարան** (), վարժարան աղջիկների համար Դոնի Ռոստովում (1882), 1917 թվականից` առաջին աստիճանի խորհրդային աշխատանքային դպրոց №45, երկրորդ աստիճանի` №6, 1959 թվականից` անգլերենի խորացված ուսուցմամբ №14 դպրոց։ Դպրոցի շենքը պատմության և մշակույթի հուշարձանների տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է։

Հասցեն` Դոնի Ռոստով, 30-րդ գիծ փողոց, 8, լիտեր Ա։

## Պատմություն
XIX դարի վերջում երկրորդ գիլդիայի նախիջևանցի վաճառական Նիկիտա Գոգոևը (Մկրտիչ Քրիստափորի Գոգոյան), գրող Ն. Կուկոլնիկի խորհրդով, իր մահացած չորս դուստրերի հիշատակին, երեք խանութներից և կաշվի գործարանից ստացված եկամուտը` 103237 ռուբլի, կտակեց Ռոստովում աղջիկների դպրոց ստեղծելու համար։ Նոր դպրոցի համար Գոգոևը դնում էր հետևյալ նպատակը. *«...Որ դաստիարակվող օրիորդները, չստանալով փայլուն աշխարհիկ կրթություն, որը սազական չէ մեր հասարակության կենցաղին, դառնան բարի տիկնայք, որոնք ունակ լինեն իրենց երեխաներին ներշնչելու լուսավորության օգուտը»։*

Նրա այրին` Սրբուհի Բաբասինյանը, 1877 թվականին մեկնել էր Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ թույլտվություն էր ստացել հիմնելու Գոգոևյան ուսումնարանը, որից հետո սկսվել էր գիմնազիայի երկհարկանի շենքի շինարարությունը։

1882 թվականի սեպտեմբերին դպրոցը բացվեց։ Այնտեղ մինչև 1906 թվականը սովորել է 7 տարեկանից մեծ 12 աղջիկ, այնուհետև նրանց թիվը հասել է 20-ի։ Աշակերտուհիների հսկողությունն իրականացրել էր վերակացուհին, որն ապրել է նույն տեղում։ Նրա խնդիրն է եղել նաև աղջիկներին տնավարություն սովորեցնելը։

Ուսումնարանում կային արհեստանոցներ, որոնցում իրականացվում էին բնակչության պատվերները։ Աղջիկների ուսուցման ծրագիրը ներառում էր. կրոնի ուսուցում, ռուսերեն, հայերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն, հանրահաշիվ, երկրաչափություն, աշխարհագրություն, պատմություն, ֆիզիկա, տիեզերագրություն, մանկավարժություն, մարմնամարզություն, նկարչություն, երգ, պար և այլն։

Գոգոևյան վարժարանի աշակերտուհիների համազգեստն ուներ հետևյալ առանձնահատկությունը. դարչնագույն զգեստի քղանցքին կարված էր կարմիր եզրաշերտ։ 1912-1913 թվականներին վարժարանում բացվեցին ավագ դասարաններ, իսկ նրա շրջանավարտներին տրվում էր տնային ուսուցչուհու կոչում։

1913 թվականից Գոգոևյան ուսումնարանը վերափոխվեց կայսրուհի Մարիայի գերատեսչության հաստատությունների կանանց վարժարանի։

1917 թվականին վարժարանը փակվեց, նրա տեղում բացվեց խորհրդային առաջին աստիճանի №45 աշխատանքային դպրոցը և երկրորդ աստիճանի №6 դպրոցը։

1959 թվականին այստեղ բացվեց անգլերենի խորացված ուսուցմամբ №14 դպրոցը, որը 1992 թվականին ստացավ հումանիտար վարժարանի կարգավիճակ։

Համաձայն Ռոստովի մարզի վարչակազմի ղեկավարի 09.10.1998-ի թիվ 411 որոշման` նախկին գիմնազիայի շենքն ընդգրկվել է պատմության և մշակույթի տարածաշրջանային նշանակության հուշարձանների ցանկում։

## Աղբյուրներ
* Гогоевская женская гимназия
* Гимназия №14
* Никита Христофорович Гогоев и его гимназия

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի շենքեր և կառույցներ
Ջուզեպպե Մաձինիի կամուրջ

**Ջուզեպպե Մաձինիի կամուրջ**, հայտնի է նաև որպես **Մաձինիի կամուրջ** (), կամուրջ Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում։ Հատում է Տիբեր գետը։ Կապում է դեի Սանգալլո բուլվարը դելլա Ֆարնեզիա բուլվարին, Ռեգոլա և Տրաստևերե շրջաններում։

## Նկարագրություն
մինի|ձախից|Լուսավորութան սյուն կամրջի վրա
Կամուրջը նախագծել են ինժեներներ Վիանին և Մորետտին։ Այն կառուցվել է 1904-1908 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Նվիրված է Ռիսորզիմենտոյի առաջնորդներից Ջուզեպպե Մացցինիին։ Կամուրջը միացնում է Վիա դելլա Լունգարա և Վիա Գիուլիա  փողոցները։ Նախկինում անվանվել է Պոնտե Ջիանիկոլենզե՝ ի հիշատակ նույնանուն անտիկ կամրջի։

Կամուրջն ունի երեք քարտաշային կամարներ։ Երկարությունը կազմում է 106 մետր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ravaglioli, Armando (1997). Roma anno 2750 ab Urbe condita. Storia, monumenti, personaggi, prospettive. Rome: Tascabili Economici Newton. ISBN 88-8183-670-X.
* Rendina, Claudio (2005). Enciclopedia di Roma. Rome: Newton Compton Editori. ISBN 88-541-0304-7.
Աբրամ Ագրանովսկի

**Աբրամ Դավիթովիչ Ագրանովսկի** (, ), խորհրդային լրագրող և գրող։

## Կենսագրություն
[200px|thumb|left|Ագրանովսկու գերեզմանը Վվեդենսկյան գերեզմանատանը, [Մոսկվա:]]
Մասնագիտությամբ բժիշկ է։ Առաջին համաշխարհային և Քաղաքացիական պատերազմների մասնակից։ Աշխատել է «Կոմունիստ», «Պրավդա» և «Իզվեստիա» թերթերում։

1937 թվականից 1941 թվականը կալանք տակ էր, Նորիլլագեում աշխատել է բժիշկ։ (1939 թվականի նրանց հանդիպման մասին հիշողություններ ունի Իոսիդ Բերգերը)։ Ռեաբիլիտացվել է։ 1937 թվականից ճամբարներում էր նաև իր կինը՝ Ֆենյա Աբրամովնա Ագրանովսկայան։

Ազատ արձակվելուց հետո աշխատել է «Красноярский рабочий» թերթում, ապա Մոսկվայում՝ «Огонёк» թերթում։

Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության (ԽՄԿԿ) և ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ էր։

## Ընտանիք
* Որդիներն են՝ լրագրող և հրապարակող Անատոլի Ագրանովսկին, գրող և լրագրող Վալերի Ագրանովսկին։
* Քրոջ որդիներն են (քույրը՝ Գիսի Դավիթովա Էտերման, 1887-1961)՝ գրող Իսրայել Եֆիմովիչ (Խաիմովիչ) Էտերմանը (1921-2006), իրավաբան, դատախազ, կոլեկցիոներ և գողերի երգեր կատարող։

## Ստեղծագործություններ
* Дымовщина. Записки журналиста. - Харьков, 1925.
* В фургоне по местечкам. Рассказы. М.: Гудок, 1927.
* Через брюкву… к социализму. Очерки. - М.: Московский рабочий, 1929.
* Коммуна, совхоз, комбинат. Сборник фельетонов о социалистической реконструкции деревни. - М.: Сельхозгиз, 1930.
* О шоколаде. Бытовые очерки. - М., 1930.
* От Столбцов до Бухары. Фельетоны. - М.-Л.: Госиздат, 1930.
* Люди побед. Очерки. - М.-Л., 1932.
* Вчерашний бедняк Амелькин. Рассказы и стихи. Хабаровск, 1933.
* Говорят колхозники опытники. Очерки. - Новосибирск, 1934.
* За победу! Красноярск, 1945.
* Простые рассказы о колхозе Красный пахарь. - Красноярск, 1945.
* Посторонись, засуха! Очерк. - Воронеж, 1949.
* По старым русским слободам. - М.: Сельхозгиз, 1950.
* Очерки разных лет. - М.: Советский писатель, 1960

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Абрам Аграновский
* Аграновский, Абрам Давидович
* ФИЛОЗОФИЯ ШАИ ДЫНЬКИНА

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ (կարմիրներ)
Օկինի-սանի երեք տարիքները

**Օկինի-սանի երեք տարիները,** Վալենտին Պիկուլի վեպը՝ գրված 1980 թվականին։ Վեպի կենտրոնական թեման Վլադիմիր Կոկովցևի ճակատագիրն է, միչմանից մինչև ռուսական նավատորմի ծովակալ նրա անցած ուղին։ Հեղինակն իր հերոսին մի շարք պատմական իրադարձությունների բովի միջով է անցկացնում՝  Ռուս-ճապոնական պատերազմ, Առաջին համաշխարհային պատերազմ, Փետրվարյան եւ Հոկտեմբերյան հեղափոխություններ, ի ցույց է դնում տվյալ ժամանակաշրջանի բարդ քաղաքական իրադրությունը Հեռավոր Արևելքում, ուր բախվել էին Ռուսաստանի, Անգլիայի, Ճապոնիայի շահերը։ 

## Բովանդակություն
 
# Տարիք առաջին՝ «Ինոսայի հեռավոր լույսերը»
#  Տարիք երկրորդ՝ «Արգոնավորդների գնդակահարությունը»
#  Տարիք երրորդ՝ «Vae victis»

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ըստ Պիկուլի՝ վեպի գլխավոր հերոսը՝ Վլադիմիր Կոկվցևը «առաջին ռուս աֆրիկագետ» Մատվեյ Գրիգորիի Կոկովցևի, ով Եկատերինա երկրորդի օրոք ռազմածովային ոլորտում էր ծառայում, «ծոռն» է։

*«Կոկովցևները դեռ Եկատերինա Մեծի ժամանակներից ծառայում էին նավատորմում. իմ նախապապ Մատվեյը Չեսմենի ճակատամարտի մասնակից էր, հետո սկսեց հետաքրքվել Աֆրիկայի ուսումնասիրությամբ՝ իրենից հետո թողնելով հետազոտական աշխատություններ։ Գիտական աշխարհում նրան համարում են առաջին ռուս աֆրիկագետը։»*
***
«Օկինի-սանի երեք տարիները»

***

* Օկինի-սանի նախատիպը իրական գեյշա էր, ում լուսանկարը Պիկուլը տեսել էր մի ֆոտոալբոմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրականություն
Կատեգորիա:Պատմական վեպեր
Հանս Կրեբս

**Հանս Կրեբս** (, ), գերմանացի գեներալ, գերմանական վերմախտի բարձրագույն հրամանատարության ցամաքային ուժերի վերջին հրամանատարը։

Գերմանական կողմում մասնակցել է առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմներին։

## Կենսագրություն
Հանս Կրեբսը ծնվել է 1898 թվականի մարտի 4-ին Գերմանիայի Սաքսոնիա երկրամասում գտնվող Հելմշթեդտ փոքրիկ քաղաքում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին տասնվեցամյա Հանսը կռվել է արևմտյան ճակատում, որպես կամավոր։ Պատերազմից հետո նա շարունակել է իր զինվորական կարիերան Ռեխսվերում՝ Գերմանական կայսրության ռազմաօդային ուժերում։

1930 թվականին, որպես կապիտան տեղափոխվել է Բեռլինում գտնվող Գերմանիայի ռազմական նախարարություն։ 1930 թվականին Կրեբսը որոշ ժամանակով աշխատել է գերմանական զինվորական կցորդ Խորհրդային Միությունում։ Այդ շրջանում վերջինս բնակվել է Մոսկվայում։

Կրեբսը հիանալի տիրապետում էր ռուսերեն լեզվին և ճանաչում էր  խորհրդային մի շարք բարձրաստիճան այրերի, այդ թվում և  Խորհրդային Միության քառակի հերոս Գեորոգի Ժուկովին։

1939 թվականին դարձել է փոխգնդապետ և շուտով նշանակվել 7-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար։ 1940 թվականին դարձել է գնդապետ, 1942 թվականին՝ գեներալ մայոր, իսկ մեկ տարի անց՝ գեներալ-լեյտենանտ։

Ռուսաց լեզվի բնագավառում ունեցած իր գիտելիքները օգնեցին Կրեբսին, որպեսզի նա բանակցություններ անցկացնի խորհրդային կարմիր բանակի հետ։ Նա փորձում էր զինադադար կնքել ԽՍՀՄ-ի հետ, սակայն խորհրդային զորքերը շարունակում էին գրոհել Բեռլինը։

Տեսնելով Գերմանիայում ստեղծված խառնակ իրավիճակն ու Երրորդ Ռայխի փլուզումը՝ Հանս Կրեբսն իր աշխատասենյակում ինքնասպան է լինում՝ ատրճանակով կրակելով իր սրտին։ Միաժամանակ նրա հետ ինքնսպան է լինում նաև գեներալ Վիլհելմ Բուրգդորֆը։

## Տես նաև
* Վիլհելմ Բուրգդորֆ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականությու
* Hans Krebs — Hitlers treuester General // Braunschweiger Zeitung Spezial (04/2005)

Կատեգորիա:Գերմանացի գեներալներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Վերմախտի գեներալներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Վիլհելմ Բուրգդորֆ

**Վիլհելմ Բուրգդորֆ** (, ), գերմանացի սպա, հետևազորի գեներալ։ Մասնակցել է առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմերին։

## Կենսագրություն
Վիլհելմ Բուրգդորֆը ծնվել է 1895 թվականի փետրվարի 14-ին Ֆյուրստենվալդեում։

Կադետական կորպուսն ավարտելուց հետո 1915 թվականին միացել է 12-րդ նռնակաձգային գնդին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկվելուց հետո ծառայել է Ռայխսվերում՝ Գերմանական կայսրության ռազմաօդային ուժերում։

Պատերազմի ավարտից հետո ևս շարունակել է իր ռազմական գործունեությունը։ 1930 թվականին ստացել է գերմանական վերմախտի կապիտանի կոչում։ 1935 թվականին դարձել է Դրեզդենի ռազմական ակադեմիայի հրահագիչը՝ մայորի կոչումով։ 1938 թվականին հասել է մինչև Նացիստական Գերմանիայի բանակի փոխգնդապետի կոչման։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1940 թվականի մայիսից մինչև 1942 թվականի ապրիլը ծառայել է, որպես 529-րդ հեևակային գնդի հրամանատար։ Ռուդոլֆ Շմունդտի մահից հետո դարձել է Երրորդ Ռայխի վարչության պետը։ 1944 թվականի հոկտեմբերից եղել է Նացիստական Գերմանիայի ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերի գլխավոր օգնականը։ Առանցքային դեր է խաղացել մարշալ Էրվին Ռոմելի սպանության կազմակերպման գործում։ Հիտլերի դեմ կազմակերպված մահափորձից հետո նա դրդել է մարշալին, որպեսզի նա թույն խմի։

Խորհրդային ուժերի կողմից Բեռլինի գրավման ժամանակ 1945 թվականի մայիսի 1-ին ինքնասպան է եղել։ Նրա հետ միաժամանակ ինքնասպան է եղել նաև գեներալ Հանս Կրեբսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Նիգերիայի պրոտեկտորատ

**Նիգերիայի պրոտեկտորատ** (), բրիտանական թագի գաղութային տարածք Արևմտյան Աֆրիկայում, որը գոյություն է ունեցել 1914-1954 թվականներին։

Նիգերիայում բրիտանական պրոտեկտորատը հաստատվել է 1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբնական շրջանում։

## Պատմություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմը միավորման խթան հանդիսացավ Բրիտանական թագի գաղութ հանդիսացող Հարավային և Հյուսիսային նիգերական պրոտեկտորատների համար։ Նույն թվականին առանց որևէ ռազմական միջամտության նրանք միավորվեցին՝ ձևավորելով Նիգերիայի բրիտանական գաղութը։

Ատաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Նիգերիայի պրոտեկտորատը ունեցել է ռազմավարական կարևոր նշանակություն և Անտանտի դաշնակցային զորքերի համար ծառայել է, որպես Կամերունը ռմբակոծող կայանք։ Կամերունական արշավանքի ընթացքում անգլիական և ֆրանսիական, հետագայում նաև բելգիական զորքերը գերմանական Կամերունի վրա նախահարձակ եղան Նիգերիայից։

Բրիտանական Նիգերիայի ընդերքը հարուստ էր օգտակար հանածոներով։ Գաղութն ուներ բնակչության բարձր խտություն, ինչը վերջինիս դարձնում էր Բրիտանական թագի մարգարիտներից մեկը։ Նիգերիան կարևոր նշանակություն է ունեցել Բրիտանական կայսրության տնտեսության զարգացման գործում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ևս Նիգերիայի տնտեսությունը շարունակել է զարգանալ արագ տեմպերով։ Դա պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ Նիգերիայի պրոտեկտորատը անմիջականորեն չէր հանդիսանում պատերազմական գործողությունների թատերաբեմ և այստեղ ռազմական բախումներ գրեթե չէին լինում։ Նիգերիայի համար իրական վտանգ կարող էր հանդիսանալ միայն գերմանական ծովային հարձակումները։

Պատերազմից հետո թուլացած Բրիտանական կայսրությունը ստիպված է լինում 1954 թվականին Նիգերիան ճանաչել որպես դաշնային հանրապետություն։ 1960 թվականին երկիրը ձեռք է բերում իր բացարձակ անկախությունը։

## Տես նաև
* Առաջին համաշխարհային պատերազմ
* Գերմանական Կամերուն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի գաղութացում
Կատեգորիա:Բրիտանական գաղութներ
Կատեգորիա:Նիգերիայի պատմություն
Էմանուիլ Զիմվրակակիս

**Էմանուիլ Զիմվրակակիս** (, ), հույն պետական և ռազմական գործիչ, գեներալ։

Հունական բանակի հրամանատար Առաջին համաշխարհային պատերազմում։ Վերջինիս գլխավորած բանակը 1918 թվականի մայիսին Սկրա դի Լեգենի ճակատամարտում ջախջախում է բուլղարական կայազորայիններին։

## Կենսագրություն
Էմանուիլը սերում էր Հունաստանի Կրետե կղզուց։ Նրա հայրը՝ Խարալամբոս Զիմվրակակիսը, եղել է հայտնի զինվորական և քաղաքական գործիչ։

Էմանուիլ Զիմվրակակիսը ծնվել է 1861 թվականին Նաֆպլիոնում։ Սովորել է տեղի սպայական դպրոցում, որն էլ ավարտել է հրետանու լեյտենանտի կոչումով։ Շուտով Էմանուիլը մեկնում է Ֆրանսիայի Օռլեան քաղաք՝ իր ռազմական կրթությունը շարունակելու նպատակով։

1897 թվականին մասնակցել է Կրետեի ապստամբությանը և եղել է ուսանողական փաղանգի շարքերում։ 1909 թվականին մասնակցել է հերթական ռազմական շարժմանը։ Եղել է Էլեֆթերիոս Վենիզելոսի կողմնակիցը։

Շուտով Էմանուիլ Զիմվրակակիսը դառնում է Հունաստանի թագավոր Գեորգիոս I-ի համհարզը և Սալոնիկ քաղաքի դիվիզիայի հրամանատարը։

Լինելով Էլեֆթերիոս Վենիզելոսի մեծ բարեկամը՝ 1917-1920 թվականներին նա մասնակցել է վերջինիս նախաձեռնած բոլոր վայրիվերումներին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նշանակվել է հունական հետևակային դիվիզիայի հրամանատար։

Կռվել է Սալոնիկի ռազմաճակատում։ Առավել աչքի է ընել, որպես 1916 թվականի մայիսին բուլղարական ուժերին ջախջախած հունական բանակի հրամանատարը Սկրա դի Լեգենի դաշտում։

Մահացել է 1928 թվականին Աթենքում։

## Տես նաև
* Հունաստանն Առաջին համաշխարհային պատերազմում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հույն ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Նաֆպլիոն քաղաքում ծնվածներ
Պյոտր Գրիվին

**Պյոտր Պետրովիչ Գրիվին (Պետերիս Գրիվինշ)** (, ,  (28) ապրիլի, 1875, Բուշգոֆի վոլոստ, Կուրլյանդիա նահանգ – 20 նոյեմբերի, 1919, Ուստ Տարկա, Կաինսկի գավառ, Տոմսկի նահանգ), լատվիական ծագմամբ ռուսական ռազմական գործիչ, սպիտակ շարժման գեներալ-մայոր (31 հունվարի, 1919)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1875 թվականի ապրիլի 16-ին (ապրիլի 28) Կուրլյանդիա նահանգում, լատիշ գյուղացու ընտանիքում։ Ավարտել է Վիլնայի հետևակային յունկերական ուսումնարանը (1899 թվականին՝ Վենդենի 178-րդ հետևակային գնդի 2-րդ կարգի փոխ-վառատար)։ 1899 թվականին վերջին դարձել է փոխ-վառատար նույն գնդում։ 1909 թվականի հունվարի 1-ին՝ 28-րդ արևելասիբիրյան հրաձգային գնդի շտաբս-կապիտան Իրկուտսկում։

Պյոտր Գրիվինը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին. նա եղել է հրետանու սպա կազակների զորքում։ Ունեցել է փոխգնդապետի կոչում։

Մասնակցել է սպիտակ շարժմանը։ 1918 թվականի հունիսին հակաբոլշևիկյան ուժերի կողմից Իրկուտսկի գրավումից հետո ընդգրկվել է Իրկուտսկի դրուժինայի կազմում, որի հետ մեկնել է ռազմաճակատ և ակտիվ մասնակցություն ունեցել Շուրջբայկալյան երկաթուղու համար մղված պայքարին, կարմիրների ջախջախմանը Տանխոյի ու Պոսոլսկոեի մոտ և նրանց հետապնդմանը մինչև ատաման Գրիգորի Սեմյոնովի ջոկատին միանալը։ 1918 թվականի ամռանը եղել է 1-ին Սիբիրյան դիվիզիայի պետ, 1918 թվականի հուլիսի 1-ին մասնակցել է Իրկուտսկ քաղաքի գրավմանը։ 1918 թվականի հուլիսի 27-ից եղել է Սիբիրի ժամանակավոր կառավարության զորքերի Իրկուտսկի 3-րդ հրաձգային դիվիզիայի պետ։ 1918 թվականի օգոստոսին ստացել է գնդապետի կոչում։

1918 թվականի հոկտեմբերի 3-ից եղել է Կրասնոուֆիմսկի խմբի հրամանատար։ 1919 թվականի հունվարի 31-ին ստացել է գեներալ-մայորի կոչում։ 1919 թվականի ապրիլի 3-ից մինչև հուլիսի 20-ը եղել է Սիբիրի 4-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար, իսկ հուլիսի 20-ից մինչև նոյեմբերի 22-ը՝ 1-ին բանակի զորքերի Հյուսիսային խմբի հրամանատար։ Սիբիրի բանակի 1919 թվականի ապրիլի 28-ի № 249 հրամանով (և Սիբիրում Ֆրանսիայի ռազմական առաքելության հրամանի երկրորդ կետով) պարգևատրվել է ֆրանսիական Ռազմական խաչով (Croix de Guerre) ոսկե աստղով։

Օմսկ քաղաքը թողնելուց հետո Պյոտր Գրիվինը, ում հրամայված էր առանց պատշաճ դիմադրություն ցույց տալու չհեռանալ դեպի արևելք, հրաման է տվել քաշվել դեպի Կաինսկ քաղաքը։ Արդյունքում Հյուսիսային խմբի զորախմբերը հեռացել են ռազմաճակատից։ 3-րդ բանակի հրամանատար գեներալ Սերգեյ Նիկոլաևիչ Վոյցեխովսկուն Գրիվին ասել է, թե Հյուսիսային խումբն այնքան թույլ է, որ ինքը որոշել է հեռացնել այն դեպի Սիբիրի խորքը և իր որոշումը չի փոխի։ Հրամանատարությունը հանձնելու պահանջը Գրիվինը կտրականապես մերժել է։ Գեներալ Սերգեյ Վոյցեխովսկին անձամբ գնդակահարել է գեներալ Պյոտր Գրվինին՝ «որպես ռազմական հրամանը չկատարողի ու զինվորական կարգապահության հիմունքները խախտողի»։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* ''В. О. Вырыпаев: «Генерал Войцеховский застрелил Генерала Гривина»''
* Книга И. В. Ладыгина и А. Ю. Замира. Глава 5. Великий отход 
* Д. И. Решетников о гибели генерала П. П. Гривина

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Շառլ Լասկա

**Կարլոս Իպոլիտո Սարալեգի Լեսկա**, **Շառլ Լասկա** (; ), ֆրանկո- արգենտինացի աջ արմատական լրագրող և հրատարակիչ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին սովորել է Ֆրանսիայում։ Ֆրանսիայի կապիտուլյացիայից հետո, սկսել է համագործակցել Վիշի վարչակարգի հետ։ Գրել է հոդվածներ կոլլաբորացիոնիստական *[[Je suis partout]]* թերթում, որի գլխավոր խմբագիրը այդ ժամանակ եղել է Ռոբեր Բրազիյակը։

## Կենսագրություն
Կարլոս Իպոլիտո Սարալեգի Լեսկան ծնվել է Բուենոս Այրեսում՝ բասկերի ընտանիքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին՝ որպես կամավոր, ծառայության է անցել Ֆրանսիայի զինված ուժերում։ Այնտեղ Լեսկան ծանոթացել է միապետական «Ֆրանսիական գործողություն» շարժման առաջնորդ Շարլ Մորրասի հետ։ Անդամակցելով շարժմանը՝ որոշ ժամանակ եղել է «Je suis partout» թերթի խմբագիր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աջակցել է գեներալ Անրի Ֆիլիպ Պետենին, ակտիվորեն համագործակցել է նացիստների հետ, եղել է «Ընդդեմ բոլշևիզմի ֆրանսիացի կամավորների լեգիոնի» անդամ։ Չնայած Մորրասի ընդդիմությանը, Լեսկան հրատարակել է «Je suis partout» թերթը՝ օկուպացիայի նացիստական զոնայում։ 1941 թվականին հրատարակել է հակասեմական «Quand Israël se venge» գիրքը։

Փարիզի ազատագրումից հետո փախել է Գերմանիա, ավելի ուշ տեղափոխվել է Ֆրանկիստական Իսպանիա։ 1946 թվականին Ուրուգվայով անցել է Արգենտինա։ Եղել է ֆաշիստ առաջին հանցագործներից մեկը, ով փախել է Հարավային Ամերիկա՝ ֆրանսիացի կարդինալ Էժեն Տիսսերանի և արգենտինացի կարդինալ Անտոնիո Կաջիանոյի օգնությամբ։ Արգենտինայում Լեսկան կազմակերպել է նացիստական խմբակներ, օգնել է նացիստ հանցագործներին խուսափել արդարադատությունից։ Այսպես, հենց Շառլ Լասկան օգնել է Պիեր Դայեյին՝ գտնելու ապաստան Արգենտինայում։

Լեսկան 1947 թվականի մայիսին Ֆրանսիայի բարձրագույն դատարանի կողմից դատապարտվել է մահապատժի, սակայն այդպես էլ չի հանձնվել ֆրանսիական իշխանություններին։ Մահացել է Արգենտինայում 1948 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Phayer, Michael. 2008. *Pius XII, The Holocaust, and the Cold War*. Indianapolis: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34930-9.

## Արտաքին հղումներ
* Charles Lescat — extradiciones  

Կատեգորիա:Բասկեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Լուիջի Կադորնա

**Լուիջի Կադորնա** (, ), իտալացի մարշալ (1924), գրաֆ։

## Կենսագրություն
Լուիջի Կադորնան ծնվել է 1850 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Իտալիայի Պալանցա քաղաքում։

Զինվորական ծառայության է անցել 1866 թվականին։

Ղեկավարել է տարբեր աշխատանքներ, ղեկավարել է գունդը, դիվիզիան, կորպուսը։ 1914 թվականին նշանակվել է Գլխավոր շտաբի պետ։ Իտալիայի` Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ մտնելուց հետո ղեկավարել է իտալական Թագավորական զորքերը։

1917 թվականի փետրվարի 7-ին ռուս արքա Նիկոլայ երկրորդի կողմից արժանացել է *«սուրբ Գեորգի IV աստիճանի»* շքանշանի։

Կադորնան նաև գլխավորել է իտալական զորքերը Իզոնցոյի հարձակումների ժամանակ (1915-1917 թվականներ)։ Իտալական բանակների ջախջախումից հետո, Կապորետտոյի կռվի ժամանակ հեռացվել է պաշտոնից (1917 թվական)։

Կադորնան գրել է մի քանի ստեղծագործություն` Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցելու և Իտալիայի Թագավորության մասին։

Մահացել է 1928 թվականի դեկտեմբերի 21-ին` 78 տարեկան հասակում։

## Պատկերասրահ

Luigi Cadorna.jpg|Լուիջի Կադորնան Առաջին համաշխարհային պատերազմում
WWI - Second Battle of the Isonzo - General Cadorna at the front.jpg|Լուիջի Կադորնան կարգավորում է բանակը Իզոնցոյի հարձակումներից հետո


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Կ. Զալեսսկի «Ով ով է եղել Առաջին համաշխարհային պատերազմում»
* Է. Հեմինգուեյ «Հաջողություն զենք»

## Արտաքին հղումներ
* Լուիջի Կադորնայի կենսագրությունը
*Առաջին համաշխարհային պատերազմում

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Իտալիայի մարշալներ
Սան Պաոլոյի կամուրջ

**Սան Պաոլոյի կամուրջ** (), հայտնի է նաև որպես **Սան Պաոլոյի երկաթուղային կամուրջ**, կամուրջ Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում։ Հատում է Տիբեր գետը։ Հանդիսանում է Հռոմի, Տեստաչչո, հարակից Օստիենսե և Պորտուենսե շրջանների ռեգիոնալ FR1, FR3, FR5 և Տիռենյան երկաթգծերի անցակետը։

## Նկարագրություն
Սան Պաոլոյի կամուրջ կառուցվել է 1907-1910 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Այն իր անվանումը ստացել է մոտակա Սան Պաոլո ֆուորի լե Մուրա բազիլիկի անվանումից։ Կամուրջը պատկանում է պետական երկաթգծին։ Կառուցվել է «Ալլեգրի» ընկերության կողմից, և կառուցման նպատակն է եղել փոխարինել մոտակա դել Ինդուստրիա կամուրջը (ժամանակին վերջինս եղել է երկաթգծային կամուրջ, իսկ ներկայումս օգտագործվում է հետիոտն և երթևեկության նպատակով)։

Կամուրջն ունի երեք քարտաշային կամարներ։ Երկարությունը կազմում է 101 մետր։

## Երթուղի
Սան Պաոլոյի կամուրջ կարելի է հասնել Հռոմի մետրոպոլիտենի B գծի «Պիրամիդ» կայարանից։
Իսկ երկաթուղային FR1 ճանապարհով կամուրջ կարելի է հասնել Հռոմի «Տրաստևերե» և «Օստիենսե» կայարաններից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Claudio Rendina, Encyclopedia of Rome, Rome, Newton Compton Editori, 2005, ISBN 88-541-0304-7 .
Գաբուրի Սիդիբե

**Գաբուրի «Գեբբի» Սիդիբե** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։ Իր դեբյուտը կինոյում դարձել է Կլարիսա Ջոնսի դերը «Գանձ» () ֆիլմում, որը իրեն բերեց «Independent Spirit» և «Satellite» մրցանակներ։ Այդ դերի համար նա նաև առաջադրվել է «Օսկար», «Ոսկե գլոբուս», «BAFTA» և «Գիլդիա» մրցանակների 2010 թվականին։

## Կենսագրություն
Սիդիբեն ծնվել է Բրուքլինում՝ Նյու Յորքում։ Մանկությունն անց է կացրել Կոնեկտիկուտի Նյու Հեյվեն քաղաքում, ուր տեղափոխվել է ծնողների ամուսնալուծությունից հետո։ Մայրը՝ Էլիս Թան Ռիդլին ամերիկացի R&B երգիչ է, իսկ հայրը՝ Իբնոու Սիդիբեն, ով Սենեգալից է, տաքսու վարորդ է։ Սիդիբեն հաճախել է BMCC, CCNY և Mercy NY քոլեջներ։ Նախքան դերասանական կարիերան սկսելը աշխատել է «The Fresh Air Fund»-ի գրասենյակում որպես ընդունարանի աշխատող։

## Կարիերա
2009 թվականին, երբ դեռ քոլեջի ուսանող էր, Սիդիբեն հաջողությամբ անցավ լսումները և ստացավ դեր Լի Դենիելսի «Գանձ» ֆիլմում։ Ֆիլմում նա խաղում է 16 տարեկան աղջկա դեր, ով հղիացել է այն բանից հետո, երբ իրեն բռնաբարել է հայրը։ Ֆիլմը հիացմունքով է ընդունվել քննադատների կողմից՝ առաջադրվելով տարբեր մրցանակների։ Ինքը՝ Սիդիբեն, այդ դերի համար առաջադրվել է «BAFTA», «Ոսկե գլոբուս» և «Օսկար» մրցանակների։

2010 թվականի հոկտեմբերին Սիդիբեն միանում է Բրետ Ռեթների «Ինչպես գողանալ երկնաքեր» ֆիլմի դերասանական կազմին։ Այդ ֆիլմում նա աղախին էր երկնաքերում, որը ցանկանում էին կողոպտել։ 2010 թվականին նա նաև սկսեց խաղալ «The Big C» սերիալում, որն ունեցավ 4 եթերաշրջան և ավարտվեց 2013 թվականին։

2013-ի ապրիլին Սիդիբեն հրավիրվեց խաղալու «Ամերիկյան սարսափ պատմություն» սերիալի երրորդ եթերաշրջանում գլխավոր դերերից մեկը՝ Քուինիի դերը։ Այնուհետև նա վերադարձավ չորրորդ եթերաշրջան՝ «Ամերիկյան սարսափ պատմություն։ Հրեշների կրկեսը» Ռեգինա Ռոզի դերով։

2015 թվականին նա երկրորդական դեր ստացավ «Կայսրություն» սերիալում։ Երկրորդ եթերաշրջանից Սիդիբեն մտավ դերասանական հիմնական կազմի մեջ։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և առաջդրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Լենինի հուշարձան (1935, Տագանրոգ)

**Լենինի հուշարձան** (), քանդակագործական խմբային կոմպոզիցիա Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում, որը 1935 թվականին տեղադրվել է Ապստամբության հրապարակում` երկաթուղային կայարանի շենքի առջև։ Քանդակագործն է Դավիդ Յակերսոնը։ Ոչնչացվել է 1941 թվականին։

## Հուշարձանը
Քանդակագործ Դավիդ Յակերսոնի ստեղծած հուշարձանն ուներ հետևյալ տեսքը. բարձր բետոնե պատվանդանին, որն ուներ զրահամեքենայի դրվագի տեսք, կանգնած էր քանդակագործական խումբը։ Կենտրոնում Վլադիմիր Լենինն էր, որի շուրջը զինվորի, բանվորի ու բանվորուհու քանդակներ էին (կնոջ քանդակը պատկերում էր հեղափոխական Մ. Պիտերինային)։ Հողի վրա, հուշարձանի առջևում, նրա երկու կողմից եղել է ևս երկու քանդակ` օդաչուի և տանկիստի։

## Պատմություն
Սա քաղաքում Լենինի երկրորդ արձանն էր։ Առաջինը (որը նաև առաջինն էր ամբողջ Ռոստովի մարզում) 1925 թվականին տեղադրվել էր Պետրոս I-ի հուշարձանի փոխարեն։ Հեղինակը լենինգրադցի քանդակագործ Վ. Վ. Կոզլովն էր։

Տագանրոգում Լենինի երկրորդ արձանը տեղադրվել և բացվել է 1935 թվականին Ապստամբության հրապարակում` երկաթուղային կայարանի շենքի առջև։ 1941 թվականի աշնանը, Տագանրոգի օկուպացիայի ժամանակ, հուշարձանը ոչնչացվել է գերմանացիների կողմից։

Հետպատերազմյան տարիներին ոչնչացված հուշարձանի տեղում կառուցվել է ամառային սրճարան, իսկ մեր օրերում այնտեղ գտնվում է «Բատերֆիշ» ձկնային ռեստորանը։

## Տես նաև
* Լենինի հուշարձան (1970, Տագանրոգ)
* Լենինի կիսանդրի (Տագանրոգ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տագանրոգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քանդված հուշարձաններ
Քավարան (հեռուստասերիալ)

«**Քավարան**», 2017 թվականին PanArmenian մեդիա գրուպի և «Film Factory»-ի կողմից նկարահանված նոր թրիլլեր ժանրի հեռուստասերիալ, որը 2017 թվականի մարտի 6-ից ցուցադրվել է Յուքոմ ցանցում հեռարձակվող «Արմենիա Պրեմիում» հեռուստաալիքով։

## Սյուժե
Ֆիլմի Գլխավոր հերոսը՝ հարուստ ու կայացած, 33-ամյա գործարար Քրիստը, հոգնել է ամեն տարի Ամանորը նույն կերպ նշելուց։ Որոշում է, որ այս տարին պետք է տարբերվի նախորդներից։ Քրիստը տուրիստական կազմակերպությունից Դադիձորում «հենդ-մեյդ» Նոր տարի անցկացնելու առաջարկ է ստանում և մտածում՝ դա հենց այն է, ինչ ինքն է ցանկանում։ Սակայն, ոչ Քրիստը, ոչ էլ Դադիձոր մեկնած մյուս 12 հանգստացողները, չէին էլ կարող պատկերացնել, թե ինչ է նրանց սպասվում Դադիձորում։ Ինչպես մեկ օրում ուրախ նոր տարին պետք է վերածվեր դաժան փորձությունների և անելանելի ծուղակի, որից դուրս գալը գրեթե անհնար է թվում։ Նրանք իբրև զբոսանք գնում են անտառ և ընկնում թակարդը, որտեղ սկսվելու էր կյանք հանուն գոյատևման։

## Դերասանական կազմ
### Լաբիրինթի հերոսներ

### Մյուս Կերպարներ

## Նկարահանող խումբ
**Նախագծի հեղինակ** - Դավիթ Բաբախանյան **Պրոդյուսեր ** - Արա Բաղդասարյան**Ռեժիսոր ** - Հարութ Շատյան**Սցենարիստ ** - Անահիտ Շահսուվարյան **Գլխավոր օպերատոր** - Հրաչ Մանուչարյան**Օպերատոր ** - Արման Պետրոսյան**Երկրորդ ռեժիսոր** - Տաթև Կետիկյան**Ռեժիսորի օգնական ** - Էրիկ Ղուկասյան**Տնօրեն ** - Հարութ Մեհրաբյան**Զգեստների նկարիչ** - Լիլիթ Ղազարյան**Նկարիչ ** - Արթուր Բարսեղյան**Պլանավորող** - Զեփյուռ Սարդարյան**Հնչյունային ռեժիսոր ** - Հրայր Հովհաննիսյան**Մոնտաժ** - Էդգար Մանուկյան**Դիմահարդար ** - Լուսինե Բեյբության**Օպերատորի օգնական ** - Համիկ Հովհաննիսյան**Օպերատորի օգնական ** - Ռաֆիկ Քարամյան**Օպերատորի օգնական ** - Հովհաննես Ռաֆաելյան**Օպերատորի օգնական ** - Ավո Գրիգորյան

## Սերիաներ
Սերիաների ցանկ (ըստ ամսաթվերի և ըստ սերիաների)





## Ցուցադրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քավարան հեռուստասերիալի թրեյլեր
* Քավարան հեռուստասերիալի բոլոր սերիաները
* Քավարան հեռուստասերիալի մասին նյութ
* Քավարան հեռուստասերիալի մասին նյութ

Կատեգորիա:Հայկական հեռուստասերիալներ
Լենինի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Լենինի հուշարձանների** մասին կան հետևյալ հոդվածները.

* Լենինի հուշարձան (Երևան)
* Լենինի հուշարձան (Իրկուստկ)
* Լենինի կիսանդրի (Իրկուտսկ)
* Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Լուժնիկի)
* Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Կազանի կայարան)
* Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Կալուժսկայա հրապարակ)
* Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Կրեմլ)
* Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Պավելի փողոց)
* Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Տվերսկայա հրապարակ)
* Լենինն անիվների վրա
* Լենինի հուշարձան (Յալթա)
* Լենինի հուշարձան (1935, Տագանրոգ)
* Լենինի հուշարձան (1970, Տագանրոգ)
Նիկոլայ Բելյակով

**Նիկոլայ Կուզմիչ Բեյլակով** (, ), Բոլշևիկների կուսակցություն անդամ 1907 թվականից 7. երկաթգծերի պահպանման պետ (1918-1920) թվականներին:, հաղորդակցման ուղիների ժովրդական կոմիսարիատի անդամ, Նիկոլավյան երկաթգծերի կոմիսար։

## Կենսագրություն
Ճակատային ու թիկունքային ռազմական կազմավորումների համակարգում ընտրվել է Համառուսաստանյան կենտրոնական կազմակերպությունում որպես պետ.

1917 թվականի հոկտեմբերին դարձավ Վարշավայան կայարանի պետը Պետրոգրադում և Վարշավյան երկաթգծերում.

1917 թվականի նոյեմբերին ՀԿԿԿ-ի տնօրենների խորհուրդում, Պետրոգրադյան խորհուդում և զինվորական նախարարների խորգուրդում ընդունվեց որպես պատվիրակության անդամ, որը Ուղևորվում է Բրեստ, Գերմանիայի հետ բանակցությունների։

1918 թվականի հունվարի 30-ից դարձավ Համառուսական կոմիսիայի անդամ, որը պահպանում էր երկաթգծերը, որը 1918 թվականի մարտի 23-ից անցավ ՌՍԳՍՀ-ի կազմը։

1918 թվականի հունիսի 18-ից մինչև 1920 թվականը հաղորդակցման ուղիների ժողովրդական կոմիսարիատի անդամ է եղել, Ադմինիստրատովյան կառավարման և կառավարման պետ է դարձել։ 1919 թվականին, մնալով ընկերության անդամ, գործուղու է ուղղվել դեպի Համառուսաստանյան արտակարգ հանձնաժողով, որպեսզի անընհատ կապի մեջ լինի, ընդ որում նրա վրա բողոք է եկել ՉԿ-ի կողմից։

1920 թվականի հունիսից դարձավ Նիկոլավյան երկաթգծերի կոմիսար։

Աշխատել է որպես 15-րդ կետի պետ Հոկտեմբերյան երկաթգծերում։

1937 թվականին, մինելով Լենիգրադի Գիտահետազոտական համալսարանի տնօրենի տեղակալ, ձերբակալվել է, և հինգ տարվա ազտազրկման է ենթարկվել. Արդարացվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Լենինի հուշարձան (1970, Տագանրոգ)

**Լենինի հուշարձան** (), Վլադիմիր Լենինի հուշարձան, որը 1970 թվականին տեղադրվել է ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Հոկտեմբերյան հրապարակում։ Քանդակագործն է Նիկոլայ Տոմսկին, ճարտարապետը` Ալեքսանդր Զավարզինը, ճարտարագետը` Սերգեյ Խաջիբարոնովը։ ՌԴ մշակութային ժառանգության օբյեկտ է, մոնումենտալ արվեստի հուշարձան։

## Հուշարձան
Բրոնզե քանդակի բարձրությունը 4,62 մետր է, պատվանդանինը` 2,74 մ։ Պատվանդանը երեսպատված է ողորկված մարմարե սալիկներով։

## Պատմություն
Սա քաղաքում Լենինի երրորդ արձանն է։ Առաջինը (որը նաև առաջինն էր ամբողջ Ռոստովի մարզում) 1925 թվականին տեղադրվել էր Պետրոս I-ի հուշարձանի փոխարեն։ Հեղինակը լենինգրադցի քանդակագործ Վ. Վ. Կոզլովն էր։ Իսկ երկրորդ արձանը տեղադրվել և բացվել է 1935 թվականին Ապստամբության հրապարակում` երկաթուղային կայարանի շենքի առջև։ Քանդակագործը Դավիդ Յակերսոնն էր։ 1941 թվականի աշնանը, Տագանրոգի օկուպացիայի ժամանակ, հուշարձանը ոչնչացվել է գերմանացիների կողմից։

Լենինի արձանի հիմնադրումը Հոկտեմբերյան հրապարակում տեղի է ունեցել առաջնորդի 100-ամյակի օրը` 1970 թվականի ապրիլի 22-ին։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1970 թվականի նոյեմբերի 6-ին։

ՌԽՖՍՀ Նախարարների խորհրդի 1974 թվականի դեկտեմբերի 4-ի № 624 որոշմամբ հուշարձանը դասվել է ՌԴ մշակութային ժառանգության օբյեկտների շարքին որպես մոնումենտալ արվեստի հուշարձան։

Ամեն տարի Լենինի ծննդյան օրը` ապրիլի 22-ին, ՌԴ կոմկուսի Տագանրոգի բաժանմունքի անդամները ծաղիկներ են տեղադրում հուշարձանի մոտ։

## Տես նաև
* Լենինի հուշարձան (1935, Տագանրոգ)
* Լենինի կիսանդրի (Տագանրոգ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Տագանրոգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր
Հայդարաբադի հայկական գերեզմանատուն

**Հայդարաբադի հայկական գերեզմանոց** (Ուպպուգուդայի գերեզմանոց)։ Պատմական գերեզմանատուն Հնդկաստանի Անդհրա-Պրադեշ նահանգի Հայդարաբադ քաղաքում։ Գտնվում է Հայդարաբադի Ուպպուգուդա շրջանում, որից էլ ստացել է իր անվանումը։

## Պատմություն
Գերեզմանատունն իրենից ներկայացնում է պատմական վկայություն այն մասին, որ ժամանակին Հայդարաբադում գոյություն է ունեցել հայկական համայնք։ Հայերը Հայդարաբադում երևացել են 16-րդ դարից սկսած, հիմնականում եկել են Պարսկաստանից։ Արդեն 18-րդ դարում այնտեղ գոյություն ուներ կազմակերպված հայկական գաղթավայր։

Գերեզմանոցը հիմնադրվել է 17-րդ դարում` բազմաքանակ հայ համայնքի կողմից։ Այնտեղ, բացի հայերից, հուղարկավորվել են նաև եվրոպական այլ ազգերի ներկայացուցիչներ ևս (հոլանդացիներ, անգլիացիներ և այլն), քանի որ իրենք չունեին իրենց (քրիստոնեական) գերեզմանոցները։ Ներկայումս գերեզմանատանը պահպանվել է 19 մարդու գերեզման և տապանաքար, որոնց թվում երկու հայ վանականի` հայր Հովհաննես (թաղված 1680 թվականին) և հայր Սիմոն (թաղված 1724 թվականին)։

19-րդ դարում Հայդարաբադում այլևս չի հիշատակվում հայ համայնք, իսկ նշված դարի կեսերին, այնտեղ ապրել է ընդամենը մի քանի հայ, որոնցից Մովսես Մանուկը (Մովսես Մանուկյան) 1837-1851 թվականներին պաշտոնավարել է Հայդարաբադի զորքում` գնդապետի աստիճանով։

Գերեզմանատունն ունի պատմական հուշարձանի պետական կարգավիճակ և պահպանվում է հնագիտության դեպարտամենտի կողմից, որը ամրապնդված է 1960 թվականի օրենքով։ Երկար ժամանակ գերեզմանոցը լքված վիճակում էր և վերածվել էր աղբանոցի։ 2015 թվականին քաղաքի իշխանություններն իրականացրել են վերականգնողական աշխատանքներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերեզմանատներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Հայդարաբադի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Հնդկահայ ճարտարապետություն
Լենինի կիսանդրի (Տագանրոգ)

**Լենինի կիսանդրի** (), Վլադիմիր Լենինի քանդակագործական պատկերը, որը 1978 թվականին տեղադրվել է ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի վարչակազմի շենքի առջև։

## Հուշարձան
Լենինի կիսանդրին տեղադրված է Տագանրոգ քաղաքի վարչակազմի շենքի առջև (Պետրովսկայա փողոց, 73)։ Կառուցվել է 1978 թվականին։ Քանդակագործն է Բորիս Պլյոնկինը, ճարտարապետը` Ս. Ցերկովնիկովը։

## Պատմություն
2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Տագանրոգի ճարտարապետության և քաղաքաշինության կոմիտեն Տագանրոգի Քաղաքային դումայի բյուջեի, հարկերի և տնտեսական քաղաքականության մշտական հանձնաժողովի նիստում պատգամավորներին ներկայացրեց Տագանրոգի գլխավոր ճարտարապետ Օլգա Շչերբակովայի նախաձեռնությունը Տագանրոգի վարչակազմի շենքի առջև «Զինվորական փառքի քաղաք» հուշակոթող տեղադրելու հարցը։

2014 թվականի փետրվարին հայտարարվեց, որ քաղաքաշինական քաղաքային խորհուրդը և գլխավոր ճարտարապետ Օլգա Շչերբակովան նախնական որոշում են ընդունել հուշակոթողը քաղաքապետարանի շենքի մոտ տեղադրելու մասին։ Այս կապակցությամբ Վլադիմիր Լենինի կիսանդրու ճակատագիրը մնացել է առկախ։

2014 թվականի օգոստոսին քաղաքի բնակիչներին ապշեցրել էր այն եղանակը, որով քաղաքի ղեկավարությունը վերանորոգել է կիսանդրու պատվանդանի երեսպատման սալիկները։ Գրանիտե սալիկները պատվանդանին ամրացվել էին գրասենյակային կպչուն ժապավենով։

## Տես նաև
* Լենինի հուշարձան (1935, Տագանրոգ)
* Լենինի հուշարձան (1970, Տագանրոգ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տագանրոգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1978 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր