open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
PEARL (ծրագրավորման լեզու)

**PEARL** (, *Գործընթացների և փորձերի իրական ժամանակում ավտոմատացման լեզու*), համակարգչային ծրագրավորման լեզու է, որն ստեղծվել է բազմախնդիր և իրական ժամանակով ծրագրավորելու համար։ Լինելով բարձր մակարդակի ծրագրավորման լեզու, այն միանգամայն բազմահարթակ է։ Սկսած 1977 թ․, լեզուն Deutsches Institut für Normung–ի կողմից անցել է մի քանի ստանդարտավորման փուլեր։ Ընթացիկ տարբերակը *PEARL-90*–ն է, որը ստանդարտավորվել է 1998–ին որպես DIN 66253-2։

PEARL–ը չպետք է խառնել նման անվանում ունեցող Perl ծրագրավորման լեզվի հետ, որը ստեղծվել է Լարրի Ուոլի կողմից 1987 թ․–ին և ոչ մի կապ չունի PEARL–ի հետ։

## Առանձնահատկությունները

PEARL–ը աջակցում է ֆիքսված կետիկով և լողացող կետիկով թվային արժեքներ, տառային և տառատողային տվյալներ, ինչպես նաև բիթային արժեքներ։ Այն նաև ունի հնարավորություններ կառուցվածքների և բազմաչափ զանգվածների հետ աշխատանքների համար։ Տիպավորված և չտիպավորված ցուցիչներից երկուսն էլ աջակցվում են։

PEARL–ը բարձր մակարդակի ծրագրավորման լեզու է, որն թույլ է տալիս հարմար, անվտանգ և պրոցեսորից անկախ ծրագրավորել մազնախնդիր և իրական ժամանակով խնդիրներ և ստանդարտավորված է սկսած 1977 թ․–ից՝ իր մշակման վաղ տարիներից, մինչև 1998 թ․–ը՝ վերջին տարբերակը՝ *PEARL-90*–ը (DIN 66253-2 1998, Berlin, Beuth-Verlag, 1998)։

Բոլոր պարզ տվյալների տիպերն ու լեզվային կառուցվածքները, որոնք գոյություն ունեն այլ գործընթացային ծրագրավորման լեզուներում, առկա են նաև PEARL–ում։

Շատ այլ բարձր մակարդակի ծրագրավորման լեզուների նման, PEARL–ը աջակցում է գործընթացներ և ֆունկցիաներ, և դրանց պարամետրերը կարող են տրվել արժեքներով կամ դրանց նկարագրություններով (ցուցիչների օգնությամբ)։

## Արտաքին հղումներ
* Process and Experiment Automation Realtime Language 	 
* PEARL 90 - Language Report  (PDF)

Կատեգորիա:Գործընթացային ծրագրավորման լեզուներ
Կատեգորիա:Ստատիկ տիպավորմամբ ծրագրավորման լեզուներ
CPAN

**CPAN** (հապավում,  — «Perl–ի պահոցների համապարփակ ցանց»), փաստաթղթերի և Perl ծրագրավորման լեզվով գրված ծրագրային ապահովման պահոց։

## Perl-ի մոդուլները
Ինչպես շատ ծրագրավորման լեզուները, Perl–ը նույնպես ունի արտաքին գրադարանների, այսինքն՝ Perl լեզվով գրված գործընթացներ պարունակող ֆայլերի, որոնք օգտագործվում են մի քանի ծրագրերում, օգտագործման մեխանիզմ։ Perl լեզվում այդպիսի գրադարաններն ընդունված է անվանել *մոդուլներ* ()։ Սովորաբար, Perl մոդուլներն տեղադրվում են մեկ (կամ մի քանի) պատակում, որի ուղին դրվում է Perl լեզվի ինտերպրետատորի մեջ՝ ինտերպրետատորի կոմպիլյացիայի ժամանակ։ Unix-անման օպերացիոն համակարգերում մոդուլների որոնումն իրականացվում է */usr/lib/perl5*, */usr/local/lib/perl5* պանակներում և դրանց որոշ ենթապանակներում։

Perl–ը պարունակում է **հիմնական մոդուլների** () հավաքածու։ Դրանցից որոշները նախատեսված են երկրորդական խնդիրների լուծման համար, օրինակ **ExtUtils։։MakeMaker**–ը օգտագործվում է այլ մոդուլների հավաքման և տեղադրման համար։ Այլ մոդուլները, ինչպիսին է, օրինակ, **CGI.pm**–ը, ունեն առավել լայն կիրառումներ։ Եվ, չնայած հիմնական մոդուլների հավաքածույի ահռելի հնարավորություններին, Perl լեզվի հեղինակները չեն կարծում, որ այս հավաքածուն կարող է բավարարել բոլորին։

## Տես նաև
* RubyGems

## Արտաքին հղումներ
* cpan.org

Կատեգորիա:Perl
Կատեգորիա:Perl-ի մոդուլներ
Gedit

**gedit**, Յունիկոդի աջակցմամբ GNOME, Mac OS X և Microsoft Windows աշխատանքային միջավայրում աշխատող ազատ տեքստային խմբագրիչ։ Տարածվում է GNU General Public License արտոնագրի ներքո։

## Ծրագրի հնարավորությունները
* Ներդիրների օգտագործում
* Տարբեր կոդավորումների աջակցում
* Մի շարք ծրագրավորման և նշագրման լեզուների շարահյուսության ընդգծում
* Ուղղագրության ստուգում
* Տողերի համարակալում
* Ընթացիկ տողի ընդգծում
* Տեքստի որոնման և փոխարինման հնարավորություններ
* Անցում օգտագործողի կողմից նշված տողին
* Խմբագրիչում օգտագործվող գույների և տառատեսակների կարգավորում
* Տպում՝ նախադիտման հնարավորությամբ
* Նշված դիրքում ավտոման տողանցում
* Համապատասխան բացվող և փակվող փակագծերի ընդգծում
* Փոփոխելուց առաջ ֆայլերի կրկնօրինակների ավտոմատ պահպանում
* Հավելումների աջակցություն

## Հնարավորություններ, որոնք ավելացվում են ստանդարտ հավելումների միջոցով
* Որպես IDE խմբագրիչի օգտագործում մի շարք լեզուների համար՝ C/C++/Python/…
* Փաստաթղթերի բազմախմբագրում
* Բազմաթիվ հնարավորություններ ծրագրավորողների համար

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1999 մշակված ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Լինուքս
Գետավան (Լոռու մարզ)

**Գետավան**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիր համայնքում։

Տաշիր քաղաքից մոտ 3 կմ հարավ-արևելք` Տաշիր գետի աջ ափին։ Գյուղը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 1470 մ բարձրության վրա։ Վերանվանվել է **Գետավան** 1978 թվականի հունվարի 25-ին։ 2017 թվականից մտնում է Տաշիր համայնքի կազմի մեջ։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ և պտղաբուծությամբ։ Գյուղից 3 կմ հարավ-արևելք կան 10-11 դդ. ամրոց և մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ. բնակատեղի։

## Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թվական մարդահամարի արդյունքների՝ Գետավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 80, առկա բնակչությունը՝ 75 մարդ։ Նախկինում եղել է ռուսաբնակ, 1930-ականներից բնակեցված է հայերով։

Գետավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.
}
 | 84
 | 80
 |-
 |}

## Տես նաև
* Լոռու մարզ
* Գետավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տաշիր համայնքի բնակավայրեր
Դաշտադեմ (Լոռու մարզ)

**Դաշտադեմ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիր համայնքում։

## Անուն
Ռուսական կայսրության և Խորհրդային Միության ժամանակաշրջաններում գյուղն ունեցել է Իլմազլու անունը։ 1991 թվականին բնակավայրը վերանվանվել է Դաշտադեմ։

## Աշխարհագրություն
Տեղակայված է մարզկենտրոն Վանաձորից 53 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Տաշիր քաղաքից՝ 8 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Ծովի մակերևույթից բարձր է մոտ 1660 մ։

### Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, ձմեռը երկարատև է ու ցրտաշունչ, ամառը՝ զով։

## Պատմություն
2017 թվականին գյուղն ընդգրկվել է Տաշիր համայնքի կազմի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Դաշտադեմի մշտական բնակչությունը կազմել է 127, առկա բնակչությունը՝ 120 մարդ։ Մինչև 1989 թվականը գյուղը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։
Գյուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
}
 | 216
 | 218
 | 127
 |-
 |}

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են 1539,7 հա, որից 269,9 հա-ն օգտագործվում է որպես վարելահող, 888,5 հա՝ խոտհարքերի համար և 344,9 հա-ը որպես արոտավայր։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ, պտղաբուծությամբ, մասամբ նաև մեղվաբուծությամբ։

## Կրթություն
2013 թվականի դրությամբ Դաշտադեմն ունի հիմնական դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տաշիր համայնքի բնակավայրեր
Whitespace

[right|thumb|Whitespace–ը շարահյուսության ընդգծումով [Vim խմբագրիչում]]
**Whitespace** (), էզոտերիկ ծրագրավորման լեզու, որն ստեղծվել է Էդվին Բրեդի և Քրիս Մորիսի կողմից։ Այն թողարկվել է 2003 թ. ապրիլի 1–ին։ Նրա հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ կառուցվածքների կառավարման համար օգտագործվում են միայն հետևյալ նշանները՝ բացակ, տողանցում և տաբուլյացիա։ Այս փաստի հետաքրքիր հետևանքն այն է, որ Whitespace լեզվով գրված ծրագրի կոդը կարելի է «թաքցնել» այլ ծրագրի կոդերի մեջ։

## Շարահյուսությունը
Ծրագիրը կազմված է հաջորդական բացակներից (երկուական 0) և տաբուլյացիաներից (երկուական 1)։ Հրամանները բաժանվում են տողանցման նշաններով։ Մնացած նշանները անտեսվում են և կարող են օգտագործվել որպես մեկնաբանություններ։

## Կոդի օրինակ
Հետևյալ կոդը մեկնաբանություններով Whitespace ծրագիր է, որն ուղղակի արտարծում է «Hello, world!»։ Կոդում Բացակը, Տաբուլյացիան և Տողանցումը նշված են համապատասխանաբար "S", "T" և "L" տառերով՝ 
 S&#32;S&#32;S&#32;T	S&#32;S&#32;T	S&#32;S&#32;S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	S&#32;S&#32;T	S&#32;T	L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	S&#32;T	T	S&#32;S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	S&#32;T	T	S&#32;S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	S&#32;T	T	T	T	L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	S&#32;T	T	S&#32;S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	T	S&#32;T	T	T	L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	S&#32;T	T	T	T	L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	T	S&#32;S&#32;T	S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	S&#32;T	T	S&#32;S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	T	S&#32;S&#32;T	S&#32;S&#32;L
T	L
S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	S&#32;S&#32;S&#32;S&#32;T	L
T	L
S&#32;S&#32;L
L
L

## Տես նաև
* INTERCAL
* LOLCODE
* Polyglot
* Steganography
* Brainfuck
* Malbolge

## Արտաքին հղումներ
* Լեզվի վեբ էջը 
* esco — էզոտերիկ լեզուների ունիվերսալ ինտերպրետատոր
 

Կատեգորիա:Էզոտերիկ ծրագրավորման լեզուներ
Ռոբերտ Մակ

**Ռոբերտ Մակ** (, ), սլովակ ֆուտբոլիստ, գերմանական «Նյուրնբերգ» ակումբի և Սլովակիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Մակը սկսել է իր կարիերան Բրատիսլավայի «Սլովան» մանկական ակումբում։ 13 տարեկան հասակում նրան նկատում է անգլիական «Մանչեսթր Սիթի» ակումբը։ Շուտով նրան հրավիրում են Մանչեսթր Սիթիի երիտասարդական ակումբ, որտեղ նրա խաղընկերներն էին իր հայրենակիցներ Վլադիմիր Վայսը և Ֆիլիպ Մենտելը։ 17 տարեկանում Մակն արդեն ակումբի պահեստայինների թվում էր, բայց չկարողացավ իր տեղը գտնել հիմնական կազմում, որովհետև մրցակցությունը շատ մեծ էր։

2010 թ. հունիսի 11-ին Մակը ստորագրեց 3 տարվա պայմանագիր գերմանական «Նյուրնբերգ» ակումբի հետ։ Օգոստոսի 28-ին Մակն անկացրեց իր մեկնարկային հանդիպումը Նյուրնբերգի կազմում, երբ թիմը մրցում էր «Ֆրայբուրգ» ակումբի հետ Գերմանիայի առաջնության ժամանակ։ Այդ խաղում Մակը դուրս եկավ փոխարինման՝ փոխարինելով Մայկ Ֆրանցին։ Նոյեմբերի 11-ին Մակը կարողացավ խփել իր առաջին գոլը Նյուրնբերգի կազմում, երբ թիմը մրցում էր «Կայզերսլաուտերն» ակումբի հետ։

## Ազգային հավաքականի կազմում
Մակը հանդես է եկել Սլովակիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում։ Նրա մեկնարկային հանդիպումը Սլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում եղել է 2013 թ. փետրվարի 6-ին, երբ թիմն ընկերական հանդիպում էր անցկացնում Բելգիայի ազգային հավաքականի հետ։ Այդ խաղում Մակը դուրս եկավ փոխարինման՝ փոխարինելով Միրոսլավ Ստոխին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ռոբերտ Մակը int.soccerway.com կայքում
*Ռոբերտ Մակը footballprospects.wordpress.com կայքում
*Ռոբերտ Մակը www.transfermarkt.co.uk կայքում

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրատիսլավա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆերենցվարոշի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նյուրնբերգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ
Spoon

**Spoon**, էզոտերիկ ծրագրավորման լեզու, որն համարժեք է Brainfuck–ին, բացառությամբ այն բանի, որ հրամանները կազմված են միայն զրոներից և մեկերից (`0` և `1`)։ Հրամանները կոդերը այնպես են ընտրված, որ թույլ են տալիս ճանաչել հրամաններն առանց լրացուցիչ բաժանիչի։ Գործնականում իրենից որևէ արժեք չի ներկայացնում։ Այն միայն կարող է օգտակար լինել Brainfuck–ով գրված ծրագիրը երկուական տեսքով ներկայացնելու համար։

## Spoon–ի և Brainfuck–ի հրամանների համեմատումը

## Օրինակ
;«Hello, world!» ծրագիրը Spoon-ով

Այս օրինակում պարզության համար հրամանները բաժանված են բացակներով։
 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 00100 010 1 1 1 1 1 1 1 010 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 010 1 1 1 010 1 011 011 011
 011 000 0011 010 1 1 001010 010 1 001010 1 1 1 1 1 1 1 001010 001010 1 1 1 001010 010 1 1 001010
 011 011 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 001010 010 001010 1 1 1 001010 000 000 000 000 000 000
 001010 000 000 000 000 000 000 000 000 001010 010 1 001010 010 001010

## Տես նաև
* Brainfuck

## Արտաքին հղումներ
* esco - էզոտերիկ լեզուների ունիվերսալ ինտերպրետատոր

Կատեգորիա:Էզոտերիկ ծրագրավորման լեզուներ
MTV եվրոպական երաժշտական մրցանակ լավագույն միջազգային արտիստի համար

**[[MTV Europe Music Award]] լավագույն միջազգային արտիստի համար** (*Best Worldwide Act*), մրցանակը տրվում է սկսած 2011 թվականից։ Հաղթող արտիստը ընտրվում է mtvema.com կայքում անցկացվող քվեարկության արդյունքում։

## 2010-ականներ

## Տես նաև
* MTV Europe Music Award

## Արտաքին հղումներ
* Մրցանակաբաշխության պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:MTV եվրոպական երաժշտական մրցանակաբաշխություն
Ընթերցողը (քանդակ, Երևան)

**«Ընթերցողը» հուշարձան**, գտնվում է Խնկո-Ապոր անվան ազգային մանկական գրադարանի շրջակայքում, տեղադրվել է 2013 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Արման Դավթյան

## Տվյալներ
Քանդակը 18 գրքի և լուսամփոփի համադրությամբ հուշարձան է, որն ամբողջացնում է այն ընթերցողը, ով նստում է քանդակի վրա։

## Պատմություն
«Ընթերցողը» հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2013 թվականի ապրիլի 20-ին, Խնկո-Ապոր անվան ազգային մանկական գրադարանի հարևանությամբ։

Հուշարձանը նվիրված է Երևանի՝ 2012 թվականին Գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակվելուն։

Քանդակի բացման արարողությանը ներկա են եղել Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, Հայաստանի գրողների միության նախագահ Լևոն Անանյանը, սիրիացի գրող Ադոնիսը և այլ արվեստասերներ։

## Պատկերասրահ

«Հուշարձան ընթերցողին» քանդակ 3.JPG
Monument to the Reader - 2018-05-09 - Andy Mabbett - 09.jpg
Monument to the Reader - 2018-05-09 - Andy Mabbett - 10.jpg
Պատկեր:«Հուշարձան ընթերցողին» քանդակ 6.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Արման Նուռ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Ալեքսեյ Ֆեոդորով (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսեյ Ֆեոդորով** անուն ազգանունը կարող է վերաբերվել հետևյալ անձանց

* Ալեքսեյ Դմիտրիի Ֆեոդորով (ծն. 1972 թ.) - բելառուս շախմատիստ
* Ալեքսեյ Ինոկենտիի Ֆեոդորով - ՌԴ «Միավորված ավիաշինարարական կորպորացիա» ԲԲԸ նախագահ
* Ալեքսեյ Լեոնիդի Ֆեոդորով (ծն. 1991) - ռուս մարզիկ, թեթևատլետ
* Ալեքսեյ Ֆեոդորի Ֆեոդորով (1901-1989) - ԽՍՀՄ պետական և քաղաքական գործիչ
* Ալեքսեյ Էմիրի Ֆեոդորով (ծն 1966) - ռուս կինոօպերատոր
Ալեքսեյ Ֆեոդորով (ԽՍՀՄ հերոս)

**Ալեքսեյ Ֆեոդորովիչ Ֆեոդորով** (, մարտի 30, 1901, Լոցմանսկայա Կամենկա, Եկատերինոսլավի մարզ, Ռուսական կայսրություն (ներկայումս Դնեպրոպետրովսկ) - սեպտեմբերի 9, 1989, Կիև, ԽՍՀՄ), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պարտիզանական շարժման կազմակերպիչներից, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1942, 1944), գեներալ-մայոր (1943), ԽՄԿԿ անդամ (1927)։

1920 թվականից ծառայել է Կարմիր բանակում։ 1938-ից՝ ՈՒԿ(բ)կ Չեռնիգովի մարզկոմի առաջին քարտուղար։ 1941-ի սեպտեմբերից՝ ՈՒԿ(բ)կ Չեռնիգովի, 1943-ի մարտից՝ նաև Վոլինի ընդհատակյա մարզկոմների առաջին քարտուղար, միաժամանակ՝ Չեռնիգով-Վոլինյան պարտիզանական միավորման հրամանատար, որը գործել է Ուկրաինայում, Բելառուսիայում, ՌՍՖՍՀ Բրյանսկի և Օրյոլի (մարզերում (ջոկատներում կռվել են շատ հայ մարտիկներ)։

1944-49 թվականներին եղել է ՈՒԿ(բ)կ Խերսոնի, 1950-ից՝ Իզմայիլի, 1952-ից Ժիտոմիրի մարզկոմների առաջին քարտուղարն Էր։ 1957-79-ին՝ ՈՒԽՍՀ սոցիալական ապահովության մինիստր։ Ուկրաինայի Կոմկուսի ԿԿ անդամ 1938-ից։ ԽՍՀՄ I—X գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Պարգևատրվել է Լենինի 6, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Սուվորովի, Բոգդան Խմելնիցկու, «Հայրենական պատերազմի» I աստիճանի շքանշաններով։

Գրել է «Ընդհատակյա մարզկոմը գործում Է» (գիրք 1—2, 1949), «Վերջին ձմեռը» (1965) գրքերը։

## Արտաքին հղումներ
«Герои Страны» կայքում
( «О присвоении звания Героя Советского Союза т. т. Ковпаку С. А., Копенкину И. И., Сабурову А. Н., Фёдорову А. Ф., особо отличившимся в партизанской борьбе в тылу против немецких захватчиков» от 18 мая 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 5 июня (№ 20 (179)). — С. 1.

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կիևի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախարարներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կառլոս Պետրոսյան

**Կառլոս Խաչիկի Պետրոսյան** (), ՀՀ պետական և հատուկ ծառայությունների գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ։

## Կրթություն
* 1970-1975 թթ. սովորել և ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1975-1977 թթ. աշխատել է կինոմեխանիկի օգնական, մոնտյոր, բանվոր։ 
* 1977-1984 թթ.&nbsp;-&nbsp;ՀԽՍՀ ՆԳՄ Սևանի ՆԳԲ ավագ քննիչ։ 
* 1984-1988 թթ.&nbsp;-&nbsp;ՀԽՍՀ ՆԳՄ Հրազդանի ՆԳԲ քննչական բաժնի պետ։ 
* 1989-1992 թթ.&nbsp;-&nbsp;ՀԽՍՀ, ապա ՀՀ ՆԳՄ քննչական գլխավոր վարչության պետի տեղակալ։ 
* 1992-1993 թթ.&nbsp;-&nbsp;ՀՀ ՆԳՆ քննչական գլխավոր վարչության պետ։ 
* 1996 թ.&nbsp;-&nbsp;ՀՀ Ազգային անվտանգության նախարարության 6-րդ, ապա 4-րդ վարչությունների պետ։ 
* 1997-1999 թթ.&nbsp;-&nbsp;ՀՀ ՆԳ և ԱԱՆ քննչական գլխավոր վարչության պետ։ 
* 1999 թ. նոյեմբերի 13-ից 2002 թ. դեկտեմբերի 31-ը&nbsp;-&nbsp;ՀՀ Ազգային անվտանգության նախարար։ 
* 2003 թ. հունվարի 1-ից 2004 թ. նոյեմբերի 5-ը&nbsp;-&nbsp;ՀՀ ԿԱ Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն։ 
* Ներկայումս հանդիսանում է «Տրանսնեֆտ» ռուսական ընկերության տնօրենի խորհրդական։

## Քննադատություն
2003 թվականի ապրիլի 29-ին «Չորրորդ իշխանություն» ընդդիմադիր թերթի խմբագրությունում դաժան ծեծի է ենթարկվել լրագրող Մհեր Ղալեչյանը։ Իսկ ծեծի պատճառը թերթի ապրիլի 25-ի համարում տպագրված  լուրն է եղել՝ «Կառլոս Պետրոսյանն «աշխատավարձով» կառուցում է հերթական առանձնատունը» վերնագրով։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Գեներալ-լեյտենանտ։ 
* Պետական պարգևներ։ 
* ՌԴ բնական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (2001)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի անվտանգության մարմինների ղեկավարներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կանանց բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա

**Կանանց բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա** (անգլ.՝ *Women's National Basketball Association*, կրճատ՝ ***WNBA***), կանանց բասկետբոլի պրոֆեսիոնալ առաջնություն։

Հիմնադրվել է 1996 թվականի ապրիլի 24-ին, որպես Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) կանանց դիվիզիոն։ Առաջին խաղաշրջանի մեկնարկն սկսվում է 1997 թվականին։ Կանոնավոր առաջնությունն անցկացվում է ամենա տարվա հուլիս ամսից մինչև սեպտեմբեր ամիսը, իսկ փլեյ-օֆֆները խաղարկվում են հոկտեմբերին։ Անցկացվող հանդիպումների քառորդները բաղկացած են 10 րոպեից (ի տարբերություն NBA-ի 12-րոպեանոց քառորդների)։

WNBA-ը ներկա պահին բաղկացած է 12 ակումբներից։ Ամենատիտղոսավոր ակումբը «Հյուսթոն Քոմեթսն» է, որը 4 անգամ անընդմեջ հաղթել է առաջնությունը 1997-2000 թվականների ընթացքում։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենս կայքում 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի առաջնություններ
Կատեգորիա:1997 հիմնադրված կազմակերպություններ
Աբդուռահման (Ալաշկերտի գավառ)

**Աբդուռահման**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում, արգավանդ հարթավայրում՝ Ալաշկերտ քաղաքից 40 կմ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբդուռահման (Ալեքսանդրապոլի գավառ)

**Աբդուռահման**, գյուղ Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառում, այնուհետև Հայաստանի Անիի շրջանում։ Գտնվում էր Անի քաղաքի ավերակների դիմաց, Ախրուրյան գետի ձախ ափին։

XX դարի սկզբին ուներ 10 տուն քուրդ բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։ 1986 թ.-ի դրությամբ գյուղը գոյություն չունի։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Բառափոխություն

**Բառափոխություն**, բառի քերականական ձևերի համակարգը կամ նրանց հարացուցային ամբողջությունը։ Հատուկ է բացառապես փոփոխություններ կրող բառերին և ընդգրկում է սովորաբար հոլովման, խոնարհման համակարգերը, ածականների, որոշ մակբայների համեմատության աստիճանները և այլն։ Ժամանակակից հայերենում, օրինակ, բառափոխության են ենթարկվում գոյականները [*սիրտ(ը), սրտի(ն), սրտից, սրտով, սրտում, սրտեր(ը), սրտերի(ն), սրտերից, սրտերով, սրտերում*], դերանունների մի մասը (*դու, քո, քեզ․․․, սա, սրա, սրան* և այլն), բայերը (*խոսում եմ, խոսեցի, խոսեմ, խոսիր, խոսում ենք, խոսեցինք, խոսենք, խոսեցեք* և այլն), որակական ածականներն ըստ համեմատության աստիճանների (*մեծ, ավելի մեծ, մեծագույն || ամենամեծ*)։ Գրաբարում փոփոխվել են նաև ածականները, թվականները, որոնք (ինչպես և ուրիշ բառեր) ժամանակակից հայերենում բառափոխության են ենթարկվում միայն փոխանվանաբար գործածվելիս։ Ռուսերենում նույնպես բառափոխությունը բնորոշ է գոյականներին, ածականներին, թվականներին, դերանուններին, բայերին, որոշ մակբայների։ Լեզուներում բառափոխությունը կարող է իրագործվել բառափոխական երկրորդական ձևույթների ավելացումով (*գործ-գործի, մարդ-մարդու*), արմատահնչյունների փոփոխությամբ (*տուն-տան*) ու մասնիկների ավելացումով, կրկնությամբ, սպասարկու բառերի հարադրումով և այլն։ Բառափոխության ենթարկված բառերն ունենում են համադրական և վերլուծական կազմություն։ Բառափոխությունը որպես քերականական ձևակազմություն տարբերվում է բառակազմությունից և ուսումնասիրվում է քերականության ձևաբանության բաժնում։

Կատեգորիա:Քերականություն
Եվգրաֆ Ֆեոդորով

**Եվգրաֆ Ստեպանի Ֆեոդորով** (, ), ռուս պետրոգրաֆ, հանքաբան և երկրաբան, ժամանակակից կառուցվածքային բյուրեղագիտության հիմնադիրներից, Ռուսաստանի ԳԱ ակադեմիկոս (1919)։

Եվգրաֆ Ֆեոդորովը 1885 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ Երկրաբանական կոմիտեում։ 1885-1890 թվականներին ավարտել է մի շարք հետազոտություններ բյուրեղների համաչափության և կառուցվածքի վերաբերյալ, որոնք ամփոփվել են «Ֆիգուրների (ձևերի) կանոնավոր համակարգերի համաչափությունը» դասական աշխատության (1890) մեջ։ Ֆեոդորովը 1891 թվականին հայտնագործեց ունիվերսալ օպտիկական սեղան (ֆեոդորովյան սեղան), որը հնարավորություն ընձեռեց մանրադիտակի տակ դիտել բյուրեղը տարբեր ուղղություններով և չափել նրա օպտիկական հաստատունները։ Հետազոտման Ֆեդորովի մշակած այդ մեթոդը հայտնի է որպես Ֆեոդորովյան մեթոդ։

1944 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ սահմանել է Ե․ Ս․ Ֆեոդորովի անվան մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Шафрановский И. И. Евграф Степанович Фёдоров. — М.; Л.։ Изд-во АН СССР, [Ленингр. отд-ние], 1963. — 284, [6] с

## Արտաքին հղումներ
* պրոֆիլը ՌԴ գիտությունների ակադեմիայի կայքում
* Ե. Ս. Ֆեոդորովի աշխատանքները «Научное наследие» էլեկտրոնային գրադարանում 

Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հանքաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Ռուբիկ Հակոբյան

**Ռուբիկ Կարապետի Հակոբյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ Ազգային ժողովի 1-ին, 2-րդ և 5-րդ գումարումների պատգամավոր։

## Կրթություն
* 1974-1976 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 
* 1976-1980 թթ. սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ 
* 1980-1983 թթ. ուսումը շարունակել և ավարտել է Լենինգրադի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։ Լրագրող։ Քաղաքական գիտությունների թեկնածու։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1972-1974 թթ. - Կամոյի «Դիպոլ» ԱՄ բանվոր։ 
* 1984-1990 թթ. - Հայաստանի հեռուստառադիոպետկոմում՝ խմբագիր, քաղաքական մեկնաբան, բաժնի վարիչ։ 
* 2008-2012 թթ. - քաղաքական վերլուծությունների «Ակունք» կենտրոնի տնօրեն։

## Դիվանագիտական ծառայությունը
* 2000-2008 թթ. - ՀՀ գլխավոր հյուպատոս Սանկտ Պետերբուրգում (ՌԴ)։

## Քաղաքական գործունեությունը
* 1990-1995 թթ. - ՀՀ ԳԽ պատգամավոր թիվ 131 ընտրատարածքից։ ԳԽ լրատվության հարցերի մշտական հանձնաժողովի քարտուղար։ 
* 1994-1995 թթ. - ԳԽ սահմանադրական հանձնաժողովի անդամ։ 
* 1990-1995 թթ. - ՀՅԴ պատգամավորական խմբի նախագահ։ 
* 1990-2008 թթ. - ՀՅԴ անդամ։ 
* 1995-1999 թթ. - ՀՀ Ազգային ժողովի 1-ին գումարման պատգամավոր թիվ 8 ընտրատարածքից։ ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 
* 1999-2000 թթ. - ՀՀ Ազգային ժողովի 2-րդ գումարման պատգամավոր ՀՅԴ համամասնական ընտրացուցակով։ ԱԺ պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՅԴ խմբակցության քարտուղար։ 
* 2012 թ. մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Ժառանգություն» կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ 
* 2012 թ. մայիսի 31-ին ընտրվել է «Ժառանգություն» խմբակցության ղեկավար։ 2013 թ. հոկտեմբերի 22-ին ներկայացրել է հրաժարական։
* 2015 թ. սեպտեմբերի 17-ին հանդես է եկել հայտարարությամբ «Ժառանգություն» կուսակցությանն իր անդամակցությունը դադարեցնելու և խմբակցության ղեկավարի պաշտոնից հրաժարվելու մասին։

2014 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Հակոբյանն այն յոթ պատգամավորներից մեկն էր, ովքեր դեմ քվեարկեցին Հայաստանի ԵՏՄ անդամակցության պայմանագրին։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գավառ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:«Ժառանգություն» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ հյուպատոսներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձան (Երևան)

**Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանում, կրկեսի շենքի մոտ, Լեոնիդ Ենգիբարյանի անվան պուրակում։ Տեղադրվել է 1998-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ասլան Մխիթարյան 
* Քանդակագործ՝ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Լևոն Թոքմաջյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու վարդագույն բազալտից, բարձրությունը 3,6 մետր է։

## Պատմություն
Կրկեսի, էստրադայի և կինոյի արտիստ, ծաղրածու, մնջակատակ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձանը բացվեց նրա ծննդյան տարեդարձի առթիվ՝ 1998 թվականի մարտի 26-ին, Երևանի կրկեսի շենքի մոտ։

Կրկեսի վերակառուցման աշխատանքների հետ կապված, արձանը մի քանի տարի ժամանակավորապես ապամոնտաժված էր։

Վերաբացվել է Ենգիբարյանի ծննդյան օրը` 2021 թվականի մարտի 15-ին։

## Պատկերասրահ

Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձան, Երևանի կրկեսի շենքի դիմաց 01.jpg
Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձան, Երևանի կրկեսի շենքի դիմաց 05.jpg
Լեոնիդ_Ենգիբարյանի_հուշարձան,_Երևանի_կրկեսի_շենքի_դիմաց_03.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1998 քանդակներ
Կատեգորիա:Ասլան Մխիթարյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Սերգեյ Ֆեոդորով (այլ կիրառումներ)

**Սերգեյ Ֆեոդորով** անուն ազգանունը կարող է վերաբերվել հետևյալ անձանց

* Սերգեյ Վասիլի Ֆեոդորով (1924-1969) - Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, սոցիալաստական աշխատանքի հերոս
* Սերգեյ Վիկտորի Ֆեոդորով (ծն. 1969) - ռուս հոկեյիստ
* Սերգեյ Վլադիսլավի Ֆեոդորով (ծն. 1975) - ուկրաինացի ֆուտբոլիստ
* Սերգեյ Կոնստանտինի Ֆեոդորով (ծն. 1959) - ռուս նկարիչ
* Սերգեյ Պյոտրի Ֆեոդորով (1869-1936) - ռուս խորհրդային վիրաբույժ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1966

**1966 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 11-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 2-1 հաշվով՝ «Պարտիզանին»։ Խաղը կայացել է Հեյսել Մարզադաշտում, Բրյուսել, Բելգիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1966 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Մելամաղձություն (արձան, Երևան)

**«Մելամաղձություն» արձան**, գտնվում է Երևանում, Փավստոս Բուզանդի փողոցում` ՆՓԱԿ-ի դիմաց, տեղադրվել է 2003-ին։

## Պատմություն
Հայ մեծանուն քանդակագործ Երվանդ Քոչարն այս արձանարձանի գիպսե տարբերակը կերտել էր 1957 թվականին։ Բնօրինակը պահվում է Երևանի Երվանդ Քոչարի թանգարանում։ 6,24 մետր բարձրությամբ (պատվանդանով) բրոնզե այս քանդակը գիպսե այդ քանդակի քառապատիկ ձուլածոն է։Նախագիծը հովանավորել է ճարտարապետ, գրող Ռուբեն Հովհաննիսյանը (գրչանունը՝ Ռ. Բէն)։

«Մելամաղձություն» արձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2003 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ Փավստոս Բուզանդի փողոցում գտնվող Նորարար փորձառական արվեստի կենտրոնի (ՆՓԱԿ) առջև։ Արձանի բացումը կատարել են Երևանի քաղաքապետ Երվանդ Զախարյանը, բարերար Ռուբեն Հովհաննիսյանը և Երևանի գլխավոր Ճարտարապետ Նարեկ Սարգսյանը միասնաբար քողազերծեցին արձանը։ Նախագիծը նախաձեռնել է ՆՓԱԿ-ը։

## Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է բրոնզից ու գրանիտից, բարձրությունը 4,6 մետր է։
մինի|ձախից|Երվանդ Քոչարի «Մելամաղձություն» քանդակի ձուլածո նվեր Երևան մայրաքաղաքին Ռուբեն Բենից, ՆՓԱԿ-ից և Քոչարի ժառանգներից, 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձաններ Երևան քաղաքում

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երվանդ Քոչարի քանդակներ
Կատեգորիա:1957 քանդակներ
Pour It Up

«**Pour It Up**», բարբադոսցի երգչուհի Ռիհաննայի երգն է։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի հունվարի 8-ին, որպես նրա «Unapologetic» կոչվող յոթերորդ ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Ռիհաննայի, Mike Will Made It-ի, Rock City-ին և Ջասթին Գարների կողմից։ Երգը էլեկտրոնային դանս ժանրի մեջ է, սակայն ներառում է նաև շատ ցածր հիփ հոփ բիթ։

Երգն արժանացել է միքսված արձագանքների երաժշտական քննադատների կողմից, որոնցից մի քանիսը համարել են այն որպես «Unapologetic» ալբոմի ընդգծում։ Միացյալ Նահանգներում որպես սինգլ թողարկվելուց հետո, երգը Billboard Hot 100 հիթ շքերթ է մտել 90-րդ հորիզոնականով, սակայն այնուհետև բարձրացել է 19-րդ հորիզոնական։

Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Վինսենթ Հեյքոքը, նկարահանվել է 2013 թվականի մայիսին։ Պրեմիերան կայացել է նույն տարվա հոկտեմբերի 2-ին։

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական չարթեր

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Ռեմիքս տարբերակ

**«Pour It Up»** երգի պաշտոնական ռեմիքս տարբերակը թողարկվել է 2013 թվականի մարտի 20-ին iTunes-ում։ Ռեմիքս տարբերակում բացի Ռիհաննայից, իրենց ռեփ հատվածներով հանդես են եկել նաև ամերիկացի ռեփերներ Յանգ Ջիզին, Ռիք Ռոսը, Ջուսի Ջեյը և T.I.-ը։

### Նախապատմություն
2013 թվականի մարտի 4-ին հայտնի է դառնում, որ երգի պաշտոնական ռեմիքս տարբերակում իրենց մասնակցությունն են ունենալու ամերիկացի ռեփերներ Յանգ Ջիզին, Ռիք Ռոսը, Ջուսի Ջեյը և T.I.-ը։ Երկու շաբաթ անց՝ մարտի 20-ին, iTunes-ում կայանում է ռեմիքսի համաշխարհային թողարկումը։ Ավելի ուշ նաև թողարկվում է ռեփեր Թու Չեյնսի մասնակցությամբ ռեմիքս տարբերակը։

### Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Ռիհաննայի երգեր
Կատեգորիա:2012 երգեր
Աբեղաձոր

**Աբեղաձոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։

## Պատմություն
Գյուղն ամայացել է Մեծ եղեռնի տարիներին։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 10 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն է։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աբեղաձորն ուներ Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբզամեր

**Աբզամեր**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշիի գավառում, Շուշի քաղաքի 21&nbsp;կմ հարավ-արևմուտք։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Յուրայ Կուցկա

## Կարիերա
### Ակումբային
Կուցկան պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստի կարիերան սկսել է Պոդբրեզովա քաղաքի «Շպորտ» ակումբում։ 2007 թ. Կուցկան տեղափոխվեց «Ռուժոմբերոկ» ակումբ։ 2009 թ. հունվարին երիտասարդ կիսապաշտպանը տեղափոխվեց Պրահայի «Սպարտա»։ Չեխիայի բազմակի չեմպիոն Սպարտայի հետ Կուցկան կնքեց 3 տարվա պայմանագիր։

2011 թ. հունվարի 2-ին Կուցկան տեղափոխվեց իտալական «Ջենովա»։ Տրանսֆերի արժեքը կազմեց մոտավորապես 3 միլիոն եվրո։ 2011 թ. օգոստոսին Ջենովան 8 միլիոնի դիմաց Ինտերին վաճառեց Կուցկայի իրավունքների կեսը։ 2011 թ. օգոստոսի 31-ին Ջենովայի և Ինտերի միջև կնքված ֆուտբոլիստների փոխադարձ փոխանակման հետ կապված պայմանագրի շրջանակներում Կուցկան ստորագրեց պայմանագիր Ինտերի հետ մինչև 2016 թ. հունիսի 30-ը։ Կուցկան և Էմիլիանո Վիվիանոն, ով ևս կազմում էր այդ պայմանագրի մի մասը, 2011/12 մրցաշրջանում վարձավճարով պետք է հանդես գային իրենց նախկին ակումբներում։

2013 թ. մարտի 21-ին Միլանը համաձայնեց Կուցկայի տեղափոխման պայմաններին։ Տրանսֆերի արժեքը գնահատվեց 5 միլիոն եվրո։ 26 ամյա կիսապաշտպանը Միլանի հետ կնքեց 5 տարվա պայմանագիր մոտավորապես 1.2 միլիոն եվրո աշխատավարձով։

## Ազգային հավաքականի կազմում
2008 թ. Կուցկան, ով արդեն հանդես էր եկել Սլովակիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում, առաջին անգամ հրավիրվեց Սլովակիայի ազգային հավաքական։ 2008 թ. նոյեմբերի 19-ին Կուցկան անցկացրեց իր մեկնարկային հանդիպումը Սլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում, երբ թիմը մրցում էր Լիխտենշտեյնի ազգային հավաքականի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Յուրայ Կուցկայի մասին www.national-football-teams.com կայքում
*Յուրայ Կուցկայի մասին aic.football.it կայքում
*Յուրայ Կուցկայի մասին www.transfermarkt.co.uk կայքում

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բոյնիցե քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տրաբզոնսպորի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Սոճի

**Սոճի, շամի ** (), սոճազգիների ընտանիքին պատկանող մշտադալար ասեղնատերև ծառ, հազվադեպ՝ թուփ։

## Նկարագրություն
1,5-5 մ, երբեմն՝ մինչև 75 մ բարձրությամբ ուղղաձիգ խորը գնացող հզոր առանցքային արմատային համակարգով, կողմնային ճյուղավորումներով, լուսասեր բույս է։ Մատղաշ սոճու սաղարթը կոնաձև է, հասունինը՝ կլորավուն կամ հովանոցաձև։ Բարակ շերտով անջատվող կեղևը գորշ է կամ կարմրաթուխ։ 2-5-ական փնջերով, եռանիստ, կլորավուն, կանաչ կամ կապտագորշ, 2 և ավելի տարի պահպանվող տերևները ասեղնաձև են։ Կոների երկարությունը 3-10 սմ է, տրամագիծը՝ 2,5-8 սմ, հյուսիսամերիկյան մի տեսակինը՝ մինչև 50 սմ։ Անտառներ և անտառակներ է առաջացնում լավ ցամաքեցված հողերում, զառիթափ լանջերին, բայց կարող է աճել նաև ճահճուտներում։

## Տարածվածություն
Հայտնի է սոճու մոտ 100 տեսակ՝ տարածված Եվրասիայի, Հյուսիսային Ամերիկայի անտառային գոտում, հազվադեպ՝ Հյուսիսային կիսագնդի արևադարձային գոտու լեռներում։ Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում (1000-1850 մ բարձրություններում) աճում է 1 վայրի տեսակ՝ Կոխի սոճին։ Անտառամշակույթներում, դենդրոպարկերում և բուսաբանական այգիներում տարածված է շուրջ 13 տեսակ՝ Ղրիմի, սովորական, Բանքսի և այլն։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են երիտասարդ ասեղնատերևները, բողբոջները, խեժն ու երիտասարդ կոները։ Խեժից ստանում են կուպր, սկիպիդար, որոնք տարբեր քսուքների կազմում կիրառում են ռևմատիզմի, հոդատապի, բրոնխների, թոքերի բորբոքումների, որոշ վերքերի և մաշկային հիվանդությունների բուժման համար։

## Պատկերասրահ

Pinus koraiensis 01.jpg|*[[Pinus koraiensis]]*

Junge Zapfen.jpg|երիտասարդ կոներ

Pinus flexilis cones.jpg|Կոներ

Pinus sylvestris branch.jpg|Սոճու ճյուղերը



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Сосна'' на сайте USDA NRCS

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Սոճազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Աբզերիկ

**Աբզերիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում, Բերկրի քաղաքից մոտ 50 կմ հարավ-արևելք։

Գտնվում էր գեղատեսիլ սարահարթի վրա։ Գյուղի դաշտերը ոռոգվում են Սև ջուր գետի վտակներից մեկով։ Բնակիչները զբաղվում էին այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

Թուրքերի կողմից գյուղն ավերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նորաշեն (Լոռու մարզ)

**Նորաշեն**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիր համայնքում։

Գտնվում է Տաշիր քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևելք։ Գյուղը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 1575 մ բարձրության վրա։ 2017 թվականից մտնում է Սարչապետ համայնքի կազմի մեջ։

Գյուղից 5 կմ հարավ գտնվում է մ.թ.ա. V-VI դարերի ամրոց, որն ունեցել է աշտարակներ։ 2014 թվականին գյուղի կենտրոնում կառուցվել է կաթողիկե եկեղեցի։

## Պատմություն
Գյուղի բնակիչների նախնիներն այստեղ են եկել 1830-ական թվականներին Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի գավառից և սկզբում բնակություն են հաստատել Միխայլովկա գյուղի մոտ։ Սակայն արոտվայրերի և խոտհարքների համար ռուս մոլոկանների հետ ունեցած մշտական խնդիրների պատճառով փոխարքա Վորոնցով-Դաշկովի նախաձեռնությամբ 1905 թվականին վերաբանկվում են և Կարսից 6 կմ հեռավորությամբ հիմնում են Դաշկով նոր գյուղը։ 1918 թվականին սկսված թուրքական ինտերվենցիայի հետևանքով կրկին գաղթում են և հիմնավորվում այսօրվա գյուղի եզրին գտնվող հին գյուղատեղում։ Կարսը Հայաստանի Առաջին Հանրապետությանը վերադարձվելուց հետո կրկին վերադառնում են Դաշկով գյուղ։ 1920 թվականի նոր թուրքական ինտերվենցիայի հետևանքով կրկին գաղթում են և 1924 թվականին հիմնում են ներկայիս գյուղը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նորաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 1201, առկա բնակչությունը՝ 948 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների, կարտոֆիլի մշակությամբ։

## Տես նաև
* Նորաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տաշիր համայնքի բնակավայրեր
Վիկտոր Համբարձումյանի հուշարձան (Երևան)

**Վիկտոր Համբարձումյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Աբովյան և Տերյան փողոցների միջև գտնվող Ուսանողական պուրակում, Երևանի աստղադիտարանի հարևանությամբ, տեղադրվել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Հայկ Ասատրյան
* Քանդակագործ՝ Տարիել Հակոբյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից։

## Պատմություն
Արձանի տեղադրման ձեռնարկն իրականացվել է Վիկտոր Համբարձումյանի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական հանձնաժողովի կողմից։

Գիտնականի բրոնզաձույլ արձանը կանգնած է պատվանդանին, կարծեք, գալակտիկայի կենտրոնում՝ խորհրդանշելով հավերժություն և անսահմանություն։ Արձանի հեղինակները կոմպոզիցիայի հիմքում դրել են Գրիգոր Նարեկացու խոսքը՝ «անմատչելի հեռավոր և անընդմիջելի մերձավոր», այսինքն՝ դեռևս չբացահայտված շատ բաներ կան տիեզերքում։ Գիտնականը պատկերված է շարժման մեջ, ինչպիսին էր իր ապրած և կերտած ժամանակաշրջանը՝ զարգացում, շարժում և առաջընթաց։

Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2009 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Աբովյան և Տերյան փողոցների միջև գտնվող Ուսանողական պուրակում, Երևանի աստղադիտարանի հարևանությամբ։ Արարողությանը մասնակցել են Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանը և այլք։

Վիկտոր Համբարձումյանին նվիրված կիսանդրի կա նաև Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս քաղաքում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Համբարձումյան.JPG
Պատկեր:Աստղադիտարանի շենք , Վիկտոր Համբարձումյան(3).JPG
Պատկեր:Վիկտոր Համբարձումյան (1).JPG
Պատկեր:Վիկտոր Համբարձումյան.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Տարիել Հակոբյանի քանդակներ
Կատեգորիա:2009 քանդակներ
Դյորդ Շարոշի

**Դյորդ Շարոշի** (), ), հունգարացի նախկին ֆուտբոլիստ (հարձակվող) և մարզիչ։ Ըստ Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի՝ 20-րդ դարի Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստների շարքում 60-րդ տեղն է զբաղեցնում։ Ազգությամբ սերբ է։ Բանասիրության դոկտոր։ Մեկ այլ հայտնի ֆուտբոլիստի՝ Բելա Շարոշիի եղբայրն է։ Համարվում է 30-ականների լավագույն հարձակվողներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆերենցվարոշի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կոնստանտին Ֆեոկտիստով

**Կոնստանտին Պետրովի Ֆեոկտիստով** (, ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս (1964), 
տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1969), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Ն․ է․ Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1949)։ Տիեզերագնացների ջոկատում է եղել սկսած 1964 թվականից։ 1964-ի հոկտեմբերի 12-ից 13-ին, Վլադիմիր Կոմարովի և Բորիս Եգորովի հետ, որպես գիտաշխատող, տիեզերք է թռել «Վոսխոդ» բազմատեղանոց տիեզերանավով։ Տիեզերքում մնացել է մեկ օր, որի ընթացքում Երկրի շուրջը կատարել է 16 պտույտ։ Աստղագնացության միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ է։ Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության աշխատանքի հերոս։ Լենինյան և ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Ֆեոկտիստովը եղել է աշխարհում առաջին առանց զինվորական կոչումի տիեզերագնացը և միակը տիեզերք թռած ԽՍՀ տիեզերագնացների մեջ, ով չի եղել կուսակցական։ Նրա անունով է կոչվում լուսնի չերևացող կողմի խառնարաններից մեկը։

Կոնստանտին Ֆեոկտիստովի է հետ է կապված ուշագրավ է մի փաստ, 1964 թվականին նա տիեզերք է թռել Նիկիտա Խրուշչովի օրոք, և երկիր վերադառնալուց թռիչքի արդյունքները զեկուցել է Լեոնիդ Բրեժնևին, քանի որ այդ նույն օրը Խրուշչովը ԽՄԿԿ առաջին քարտուղարի պաշտոնը զիջել էր Բրեժնևին։

## Ծանոթագրություններ

## Աշխատություններ
* Константин Феоктистов, Игорь Бубнов. О космолётах. Подзаголовок на тит. листе։ Книга о жизни и работе космонавта-инженера, диалоги о появлении первых космических кораблей, о путях и проблемах развития пилотируемых космических полётов, о космическом будущем человечества. (Серия «Люди и космос»). М.։ Молодая гвардия, 1982.
* Феоктистов К. П. Траектория жизни. Между вчера и завтра. М.։ Вагриус, 2000.

## Արտաքին հղումներ
* «Герои Страны» կայքում
* peoples.ru կայքում

Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ
Տարանտելա

**Տարանտելա** (), իտալական ազգային պար, որ կատարվում է կիթառի, տամբուրինի ու կաստանետի (Սիցիլիա) ուղեկցությամբ, երաժշտական չափը՝ 6/8, երբեմն՝ 18/8 կամ 4/4։ Տարանտելայի առաջացման վերաբերյալ կան բազմաթիվ լեգենդներ։ 15-րդ դարից ի վեր շուրջ երկու հարյուրամյակի ընթացքում այս պարը համարվել է «տարանտիզմի» բուժման միակ միջոց։ «Տարանտիզմ» կոչվել է խելագարությունը, որը, ինչպես ենթադրվում էր, առաջանում էր տարանտուլ սարդի խայթոցից (և՛ սարդի, և՛ պարի անունները ծագել են Իտալիայի հարավում գտնվող Տարանտո քաղաքի անունից)։ Երկրում տեղծվում էին նվագախմբեր, որ նվագում էին տարանտիզմով հիվանդների համար։ Մեղեդին սովորաբար իմպրովիզացիոն էր, որին հատուկ էին կրկնությունները։ Պարը կարող էր տևել մի քանի ժամ։

Տեմպն արագ է, սրընթաց։ Կատարվում է մեկ կամ մի քանի զույգերով (նաև մենապարով)։
Տարանտելայի ձևն օգտագործել են շատ կոմպոզիտորներ (Զ. Ռոսսինի, Ֆ. Լիստ, Ֆ. Շոպեն, Մ․ Ի․ Գլինկա, Պ. Ի. Չայկովսկի, Ա. Ա. Պրոկոֆև, Ի. Ֆ. Ստրավինսկի և ուրիշներ), գրել վոկալ և գործիքային պիեսներ, դրանցից շատերը՝ վիրտուոզ բնույթի։

## Հետաքրքիր փաստեր
Ակսել Բակունցի «Խաղլացավ» ստեղծագործության մեջ պատկերված է *խաղլացավ* կոչված հիվանդության բուժումը։ Այն նույնպես կատարվում էր պարի միջոցով, որ կարող էր տևել մի քանի օր։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Սալտարելո

## Արտաքին հղումներ
* Սիցիլիական մշակույթ։ տարանտելա  (անգլ.)
* Pizzica — Raccolta di canti popolari (իտալ.) 
* Pagina dedicata alla Tarantella del Gargano (իտալ.)

Կատեգորիա:Իտալիայի պարեր
Գայի (Հայկ Բժշկյանց) հուշարձան (Երևան)

**Գայի ([[Գայ|Հայկ Բժշկյանց]]) հուշարձան**, գտնվում է Նոր Նորքի Նանսենի անվան այգու դիմաց, տեղադրվել է 1977 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Նոր Նորք վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Սուրեն Նազարյան
* Ճարտարապետ՝ Սարգիս Գուրզադյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, բարձրությունը պատվանդի հետ 12,5 մետր է։ Աշխարհում ամենամեծ ու ամենաբարձր ձիարձանն է՝ հենված 2 ոտքի վրա, կշռում է 30 տոննա։ Արձանը ձուլվել է ուկրաինական տեխնոլոգիայով։ Հայ քանդակագործի հետ աշխատել են վարպետ ձուլողներ Կիևից, այդ թվում նաև Վիտալի Լիխովիդսկին։

Գայի հուշարձանին կից պատի վրա կան «Երկաթյա դիվիզիայի» հերոսապատումները պատկերող հարթաքանդակները։

## Պատկերասրահ

945px|frameless|կենտրոն
«Երկաթյա դիվիզիայի» հերոսապատումները պատկերող հարթաքանդակ

Hayk Bzhishkyan statue, Yerevan, VM 02.jpg
Հուշարձան Գայի.jpg
Գայ (Հայկ Բժշկյանց).JPG
Gay 2.JPG
Gay 3.JPG
Gay 1.JPG


Գայի արձանը.JPG
Գայի արձան.JPG
Gay 5.JPG
Հայկ Բժշկյանց (Գայ).JPG
Հուշարձան Գայի.jpg
Գայի (Հայկ Բժշկյանց) հուշարձան (Երևան).jpg



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սուրեն Նազարյանի քանդակներ
Ստեփան Կանայան

**Ստեփան Մկրտչի Կանայան** (), հայ բանասեր-պատմաբան, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ գիտության և արվեստի ինստիտուտի (1930 թվականից՝ ՀԽՍՀ գիտությունների ինստիտուտ) իսկական անդամ (1925)։

Խաչատուր և Հայկ Կանայանների եղբայրը։

## Կենսագրություն
Սովորել է Իգդիրի Վարդանյան-Շուշանյան դպրոցում, 1874-1883 թվականներին՝ էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, Դորպատի, Ցյուբինգենի, Մյունխենի, Ստրասբուրգի համալսարաններում։ 1888-1889 թվականներին Հունաստանում ուսումնասիրել է դասական լեզուներ։ 1891-1893 թվականներին և 1896-1914 թվականներին Գևորգյան ճեմարանում ավանդել է հայոց ընդհանուր պատմություն և գերմաներեն։ 1893-1896 թվականներին դասավանդել է Թիֆլիսի Ներսիսյան և Շուշիի թեմական դպրոցներում, 1920-1922 թվականներին եղել է Հայաստանի Ազգային գրադարանի վարիչ, 1927 թվականից՝ ՀԽՍՀ գիտության և արվեստի ինստիտուտի գիտական քարտուղար։

Ստեփան Կանայանը նախքան Երևանում հանրային գրադարանի վարիչի պաշտոնին անցնելը եղել է Թիֆլիսի «Մշակ» լրագրի խմբագրատան և Պուշկինի անվան քաղաքային գրադարանների պետն ու գրադարանապետի օգնականը

## Ստեղծագործություն
Աշխատակցել է հայ և օտար պարբերականներին, գրել հայ ժողովրդի պատմության, ազգագրության, Հայաստանի պատմական աշխարհագրության վերաբերյալ, ինչպես և պատմա-բանասիրական ու բանագիտական աշխատություններ [«Ցուցակ հայերեն ձեռագրերի Թիֆլիսի Ներսիսյան հոգևոր դպրանոցի», 1893, «Lehrbuch der Neuesarmenischen Literatursprachen», 1902 («Հայ գրական նոր լեզվի ձեռնարկ», հայագետ Ֆ. Ն. Ֆինկի հետ), «Մամիկոնյանց պատմություն»-ը («Արարատ», 1906-1907))։

Հատկապես արժեքավոր են «Ջոջանց տան Սասմա ծռեր. Գավիթ և Մհեր ազգային ժողովրդական վեպի պատմականը» (1907) և «Ջոջանց տուն կամ Սասմա ծռեր Ստեփան Մկրտչի Կանայան վեպի երեք փոփոխակ» (1910), «Իրանական առասպելները հայոց մեջ» (որում լուսաբանել է հայ-իրանական առասպելների ու դյուցազնավեպերի ընդհանրությունները) գործերը։ «Անհայտ գավառներ հին Հայաստանի» (մաս 1, 1914) երկում Կանայանը հայ սկզբնաղբյուրների տեղեկությունների հիման վրա լրացրել, ճշտել է Հայաստանի մի շարք նահանգների ու գավառների տեղադրությունը։

Ստ. Կանայանը երեք տասնամյակ գիտական և հասարակական հնչեղության հոդվածներով թղթակցել է հայկական և օտարերկրյա մամուլին։ Տպագրվել է «Արմեն», «Հայ», «Հայ ճամբորդ» ծածկանուններով։

Հայագիտության համար արժեքավոր է Գ. Տեր-Մկրտչյանի հետ կատարած Ագաթանգեղոսի «Պատմութիւն Հայոց»-ի (1909) քննություն-բաղդատությունը։

Ստեփան Կանայանի արխիվը պահվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային գրադարանի տնօրեններ
Աբըլքենդ

**Աբըլքենդ**, ավերակ գյուղ, Երևանի նահանգի Երևանի գավառում։ Գյուղն այժմ գոյություն չունի։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աբիգե

**Աբիգե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում, Երզնկա քաղաքի հարավ-արևմուտք՝ Եփրատ գետի աջ կողմում։

XX դարի սկզբին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։ Գյուղը թուրքերի կողմից ամայացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբիլեթի

**Աբիլեթի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Այժմ ավերակ է։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արևմտահայաստանի և Արևմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր