Նաուտիլուս (խումբ)

**Նաուտիլուս,** խորհրդային ռոք խումբ։ Հիմնադրել են «Մաշինա Վրեմենի» և «Վոսկրեսենիե» խմբերի նախկին անդամներ Սերգեյ Կավագոեն և Եվգենի Մարգուլիսը` 1983 թվականին։ Խումբը գոյատևել է մեկ տարուց պակաս։ 1986 թվականին երաժիշտները վերսկսել են նախագիծը, բայց այն նույնպես երկար չի տևել։ «Մեր ճանապարհները բաժանվել են», «Ցտեսություն, ընկեր», «Օրերի ճանապարհին» խմբի լավագույն երգերը գրել են Եվգենի Մարգուլիսը, Ալեքսեյ Ռոմանովը, Սերգեյ Կավագոեն և Կիրիլ Պոկրովսկին։

## Պատմություն
1982 թվականի սեպտեմբերին, ներքին անհամաձայնությունների պատճառով, «Վոսկրեսենիե» խումբը դադարել է գոյություն ունենալ, և մեկ տարի անց այս խմբի երկու անդամները որոշել են ստեղծել նոր խումբ, որը կոչվել է «Նաուտիլուս»։ Եվգենի Մարգուլիսը հիշում է դա այսպես`

Գրեթե միաժամանակ Սվերդլովսկում ստեղծվել է Վյաչեսլավ Բուտուսովի և Դմիտրի Ումեցկու համանուն խումբը, որը մի քանի տարվա ընթացքում ժողովրդականությամբ գերազանցել է մոսկովյան խմբին։ Սակայն 1980-ականների առաջին կեսին Ուրալի երիտասարդ բնակիչների համար անհիմն էր թվում մրցակցել հայտնի «մեքենավարների» հետ։ «Մոսկվայի խումբը գլխավորում էր «Մաշինա վրեմենի» խմբի նախկին բասիստ Ժենյա Մարգուլիսը, և մենք, բնականաբար, իրավունք չունեինք մրցակցելու նման մեծ մարդու հետ», - այդ ժամանակ ասել էր Վյաչեսլավ Բուտուսովը։

Շփոթությունից խուսափելու համար, Իլյա Կորմիլցևի նախաձեռնությամբ, 1985 թվականին Ուրալ խմբին տրվել է լատինացված «Nautilus Pompilius» անվանումը։ Այսպիսով, Սվերդլովսկի երաժիշտների խումբը ի անվանումը ստացել է փափկամարմինների անունից։ Իսկ մայրաքաղաքային խումբը առօրյայում սկսել են կոչել «Մոսկովյան Նաուտիլուս»։

Բացի Ս. Կավագոեից և Է. Մարգուլիսից, խմբում ընդգրկվել են Յուրի Շախնազարովը, որը նախկինում հանդես էր գալիս Լենինյան կոմսոմոլի թատրոնի «Արաքս» խմբում, իսկ «Նաուտիլուս»-ին միանալուց առաջ ղեկավարել էր Ալլա Պուգաչովայի համերգային խումբը: Կիթառահար և վոկալիստ Դմիտրի Ռիբակովը որոշ ժամանակ աշխատել է «Մաշինա Վրեմենի»-ում որպես ուղղակի բանվոր, բայց միևնույն ժամանակ գրել է լավ երգեր։ Խմբում` Կիրիլ Պոկրովսկին, եղել է ստեղնաշարային գործիքներ նվագողիը և սաքսոֆոնահարը։ Կիթառահար և վոկալիստ Օլեգ Կացուրան («Զդրավստվույ, պեսնյա») որոշ ժամանակ ելույթ է ունեցել խմբում։ Երաժիշտներին հաջողվել է մի քանի համերգներ տալ և կեսժամյա ժապավենային ալբոմ ձայնագրել 1984 թվականի փետրվարին, որը կոչվում էր առանց ավելորդ երևակայության «Նաուտիլուս»։ Այս ալբոմը հետագայում հայտնի է դարձել «Ընկղմում» անվամբ։ Ալբոմի ամենահաջողված երգերից են «Ցտեսություն, ընկեր», «Կյանքի գնացք», «Մեր ճանապարհները շեղվել են», որոնք գրել է խմբի ոչ ֆորմալ ղեկավար Եվգենի Մարգուլիսը։ Երգերը գրել են ոչ միայն խմբի բոլոր անդամները, այլև նրանց ընկերները։ Այսպես, «Կյանքի գնացք» երգի (տարբեր տարբերակներով՝ «Կյանքը կայարան է») խոսքերը գրել է բանաստեղծ և երաժիշտ Սերգեյ Միրովը։

Սակայն հետագայում խմբի համերգային գործունեությունը հանդիպել է անհաղթահարելի խոչընդոտների: ԽՄԿԿ Կենտկոմի գարնանային պլենումում Կ. Չեռնենկոյի ելույթից հետո, որում դատապարտվել է «կասկածելի բնույթի ծրագրերով երաժշտական ​​​​անսամբլների»-ի ի հայտ գալը և դրա հետևանքով մշակույթի նախարարությունը ռոք երաժշտության նկատմամբ սկսված հետապնդումները, երկրի ոչ մի ֆիլհարմոնիկ ընկերություն չի ցանակցել ընդունել խումբը։ Ստեղծվել է տարօրինակ իրավիճակ. խումբը պաշտոնապես գոյություն ուներ, բայց չէր հավաքվում, փորձեր չէր անում, համերգներ չէր տալիս և նոր ալբոմներ չէր ձայնագրում: Եվ ասյպես, այն լուծարվեց 1984 թվականի օգոստոսին։ Հազվագյուտ ելույթներ տեղի են ունեցել միայն 1986 թվականի ամռանը և աշնանը՝ երկրի հարավում շրջագայությունների ժամանակ։ Եվգենի Մարգուլիսը գնացել է Յուրի Անտոնովի «Աէրոբուս» խումբ, որտեղ հավաքվել են նախկին «Արաքս» խմբի անդամները, Սերգեյ Կավագոեն ելույթ է ունեցել «Ջանգ» գնչուական նվագախմբում։

1986 թվականի նոյեմբերին՝ վերակառուցման սկսվելուն պես, Ս. Կավագոեն և Ե. Մարգուլիսը որոշել են կրկին միավորվել «Նաուտիլուս» անվան տակ, սակայն նախորդ կազմից, նախաձեռնողներից բացի, մնաց միայն Դմիտրի Ռիբակովը։ Յուրի Շախնազարովն այդ ժամանակ արդեն լիովին հեռացել էր ռոք երաժշտի գործունեությունից։ Կիրիլ Պոկրովսկին միացել է «Արիա» և «Վարպետ» խմբերի երաժիշտներին։ Սերգեյ Գուսևը դարձավ «Նաուտիլուս»-ի նոր անդամ՝ կիթառ և կիթառի սինթեզատոր։1987 թվականի հունվարին խումբը ձայնագրեց նոր ձայներիզային ալբոմ՝ հումորային վերնագրով «Վսպլիտյե»։ Հնչյունային ռեժիսորը Իգոր Նովիկովն էր, ով աշխատել էր «Վոսկրեսենիե» և «Արաքս» խմբերի ձայնագրությունների վրա։ Այդ տարվա ապրիլին վերջապես ստորագրվել է երկար սպասված պայմանագիրը ֆիլհարմոնիկ ընկերություններից մեկի հետ, և «Նաուտիլուսը», ստեղծումից հինգ տարի անց, վերջապես ձեռք է բերել մասնագիտական ​​կարգավիճակ։

### Անվան հետ կապված խնդիրներ
Խումբը սկսել է ինտենսիվորեն փոխհատուցել կորցրած ժամանակը, ծավալվել են լայնածավալ շրջագայություններ, երաժիշտները հաջողությամբ ելույթ են ունեցել Կեմերովոյի «Շախտյորսկիե Զորի» փառատոնում, ՄԱԻ մշակույթի տանը, Մոսկվայի «Իզմայլովո» մարզական պալատում, Խիմկիում և Զելենոգրադում։ Գործիքային նվագողների կազմը կրկին փոխվել է. Սերգեյ Կավագոեի տեղը հարվածային գործիքների վրա զբաղեցրել է Ալեքսանդր Բելոուսովը «Ֆենիքս» խմբից՝ Եվգենի Բելոուսովի երկվորյակ եղբայրը, ավելի ուշ՝ «Կարմիր արշալույս» խմբի անդամ և Տատյանա Օվսիենկոյի հարվածային գործիքներ նվագող, իսկ վարպետն ինքը կանգնած էր ռիթմ համակարգչի մոտ, ավելի ուշ՝ կիթառի վրա։ Խմբում հայտնվել է նոր սաքսոֆոնահար Միխայիլ Ռիբնիկովը։ Կարճ ժամանակով հարվածային գործիքներ նվագողի գործառույթները կատարել է Միխայիլ Կապնիկը՝ ապագա ռուս պրոդյուսերը, որին հետագայում խմբի ձայնային ռեժիսորի պաշտոնում փոխարինել է Սերգեյ Կավագոեն։ Սակայն նախաձեռնությունը կորավ. երաժիշտները կատարեցին նույն ռոմանտիկ ռոքը «Վոսկրեսենիե» ոճով, չնայած 1987 թվականին Սվերդլովսկի երաժիշտները արդեն զգալիորեն գերազանցել էին իրենց մոսկովյան անվանակիցներին իրենց կատարողական ոճով և քաղաքականացված տեքստերով: Ուրալից եկած գավառականները լիովին ստվերում էին նախկին մոսկովյան աստղերին: Անունների հետ շփոթությունը նույնպես ձեռնտու չէր Եվգենի Մարգուլիսի խմբին. հանդիսատեսը հաճախ հիասթափված լքում էր համերգները` կոչելով դրանք  «սխալ» Նաուտիլուսի համերգներ։ Խմբի ղեկավարի հուշագրություններում դա նկարագրվում է այսպես:

1988 թվականի սկզբին առաջացած խնդիրների և հիասթափությունների հետևանքով խմբի հիմնադիրներից մեկը՝ Սերգեյ Կավագոեն, որոշել է լքել նախագիծը՝ ավելի ուշ տեղափոխվելով Ճապոնիա, և Մոսկվայի «Նաուտիլուսը» վերջնականապես լքել է ասպարեզը։ Եվգենի Մարգուլիսը անմիջապես որոշել է իր նոր խմբին տալ մի անուն, որը ոչ մի կապ չուներ «Շանհայ» խորտակվելու հետ, բայց այն նույնպես չի կարողացել ջրի վրա մնալ մեկ տարուց ավելի։

## Քննադատություն
«Մոսկովսկի կոմսոմոլեցի» երաժշտական քննադատ Ալեքսեյ Բոգոմոլովը, չկանխատեսելով խմբի մոտալուտ փլուզումը, 1987 թվականի վերջին երաժիշտների մասին գրել է, որ եթե «Մաշինա վրեմենի» անվանումը փոխառվել է Հերբերտ Ուելսից, ապա «նոր խումբն անվանվել է Ժյուլ Վեռնի հորինած կապիտան Նեմոյի սուզանավի անունով՝ «Նաուտիլուս»։ Այսպիսով, նա կանխատեսել է խմբի հետագա հաջող նավարկությունը ռոք երաժշտության մեջ։ Նա հիշել է խմբի առաջին կազմը. «Դա ուժեղ «թիմ» էր, որակյալ երաժիշտներով, փորձի և երիտասարդության միաձուլում՝ 35-ամյա Շախնազարովից մինչև 20-ամյա Պոկրովսկի, իրենց սեփական օրիգինալ կոմպոզիցիաները, ամբողջական գործիքավորումները՝ ահա թե ինչն էր տարբերակում խումբն այն ժամանակ»։ Այդ տարիների երաժշտական ​​կյանքին հետևողները, հավանաբար, հիշում են «Մեր ճանապարհները բաժանվել են», «Ցտեսություն, ընկեր», «Օրերի ճանապարհին» և այլ երգեր ձայնագրություններից և համերգներից (ցավոք, վերջիններս քիչ էին): Քննադատը ոչ պակաս հարգանքով խոսել է «Նաուտիլուսի» վերջին կազմի մասին. «Ինչպես գրեթե 20 տարի առաջ «Ժամանակի մեքենայում» Սերգեյ Կավագոեն սկսել է մենակատար կիթառ նվագել՝ անսպասելիորեն ցուցադրելով բարձր որակավորում և նվագելով կոշտ, ժամանակակից ռիթմով, խումբ հրավիրվել է փորձառու կիթառահար Սերգեյ Գուսևը, որի կիթառային պարտիաները լիովին հակասում են Կավագոեի ոճին՝ դրանք հնչում են մեղմ և նուրբ, ինչը ձեռք է բերվում տասնյակ էֆեկտների և ձայնային ոտնակի օգտագործմամբ: «Նաուտիլուսում» կրկին կա փորձի և երիտասարդության, պրոֆեսիոնալիզմի և թարմության համադրություն, ինչպես հին, այնպես էլ նոր ստեղծագործությունների օգտագործում։

Սակայն ոչ բոլոր երաժշտական ​​քննադատներն էին այդքան ջերմորեն ողջունում մոսկովյան «Նաուտիլուսի»-ի ի հայտ գալը։ Լենինգրադի «Ռոքսի» սամիզդատ ամսագրի խմբագիր Ա. Ստարցևը 1986 թվականին Ա. Ն. Ժիտինսկուն ուղղված նամակում, Մոսկվայի և Լենինգրադի ռոք երաժիշտների հարաբերությունները ուսումնասիրելիս, շատ արհամարհանքով էր խոսել մոսկովյան խմբի աշխատանքի մասին՝« Նաուտիլուսին» անվանելով «մեքենայի [ժամանակի] անտաղանդ էպիգոններ»։ «Նաուտիլուս»-ի նման կտրուկ գնահատականը, նմանվելով Սաշա Ստարցևին՝ ռոք լաբորատորիայի փառատոնի մասին իր զեկույցում, լուրջ դատապարտման չի արժանացրել Ալեքսանդր Ժիտինսկին, ինչպես և շատ այլ քննադատներ, ովքեր լուրջ նախապատվություն են տվել Սվերդլովսկի երաժիշտների «օդաչու նավակի» աշխատանքին։ Ժիտինսկին, որը մայրաքաղաքի երաժշտական ​​​​տեսարանի փորձառու վետերան է, նշում է, որ ինքն էլ էր ապշած «Բաժանում» ալբոմից, որը պարզապես ստորագրված էր «Նաուտիլուս»՝ առանց «Պոմպիլիուսի»։ Նա լսում էր այն լիակատար վստահությամբ, որ դա «Մոսկովյան Նաուտիլուս»-ի բեմադրությունն է։ Ժիտինսկին վկայում է, որ երկու «Նաուտիլուսների» աշխատանքները համեմատվել են նրանց անունների նմանության պատճառով, և համեմատությունը չի եղել Կավագոեի և Մարգուլիսի խմբի օգտին։

Պրոդյուսեր, գրող, բանաստեղծ և կատարող Սերգեյ Միրովը երեսուն տարի անց հիշել էր` «Թիմը հիանալի էր, ամբողջ հանդիսատեսը մեծ հույսեր ուներ դրա հետ կապված, և ոչ միայն մի քանի արդեն հայտնի առաջնորդների՝ Կավայի, Գուլիի և Շահի [Կավագոե, Մարգուլիս, Շախնազարով] ներկայության պատճառով, այլև այն պատճառով, որ երիտասարդ Դիմա Ռիբակովը բերել է շատ բարձր մակարդակի ինքնատիպ նյութ»: Միևնույն ժամանակ, նա այնտեղ միակ հեղինակը չէր, քանի որ բոլոր մասնակիցներն էլ գրում թին երգերը, և ես ինքս էլ ներդրում ունեի նրանց երգացանկում՝ գրելով Յուրա Շախնազարովի երգի «Կյանքի գնացք» տեքստը։ Եվ ամեն ինչ պետք է ստացվեր, նույնիսկ հետագայում հայտնի Սվերդլովսկի «Նաուտիլուսը» ստիպված էր երկարացնել իր անվանումը մինչև «Նաուտիլուս Պոմպիլիուս», բայց… վերջիվերջո դա չստացվեց։ «Նաուտիլուս ԿավաԳուլիուսը» փաստացի դադարել է գոյություն ունենալ մեկ տարի անց։ Տեսեք, այս բոլոր մարդիկ պարզապես չգիտեին, թե ինչպես և չէին ուզում հաշվարկել իրենց գործողությունները, նրանք նվագում և գրում էին՝ միաժամանակ խմելով, ուտելով, շնչելով..»։

Որպես «Նաուտիլուսի» ձախողման մեկ այլ պատճառ՝ Ս. Միրովը մեջբերում է պրոդյուսեր Մ. Կապնիկի կարծիքը. «Երգերը պարզապես չընդունվեցին, դրանք «չէին ընկալվել ժողովրդի կողմից»! Ի վերջո, դա պատահում է՝ հանրության կողմից արձագանք կա, թե ոչ, և դա անհնար է հաշվարկել 100%-ով!»: Գիտեք, ամեն ինչ հիանալի էր, զվարճալի, պրոֆեսիոնալ, պայծառ, բայց պարզապես լավ չէր ընթանում։ Չնայած այսօրվանից հետո ամեն ինչ մի փոքր «հում» էր հնչում, և ձայնագրությունն ինքնին հեռու էր կատարյալ լինելուց…Բայց եթե խումբը մի փոքր ավելի կարողանար դիմանալ, գուցե ամեն ինչ լավ լիներ, այնպես որ, գուցե պրոֆեսիոնալ մենեջերի բացակայություն է ազդեցություն ունեցել։ Այն ժամանակները, երբ «կիթառներով հերոսների» ցանկացած նոր խումբ անմիջապես գրավում էր հանրության ուշադրությունը, արդեն ավարտվում էր, և այս բոլոր գործոնների համադրության շնորհիվ «Նաուտիլուսը» խորտակվեց՝ առանց ջրի երես դուրս գալու…»։

## Խմբի կազմ
* Եվգենի Մարգուլիս` վոկալ, բաս կիթառ, երգերի հեղինակ
* Դմիտրի Ռիբակով` կիթառ, վոկալ
* Սերգեյ Կավագոե` հարվածային գործիքներ
* Յուրի Շախնազարով` կիթառ (1984)
* Կիրիլ Պոկրովսկի` ստեղնաշարային գործիքներ, սաքսոֆոն (1984)
* Օլեգ Կացուրա` կիթառ, վոկալ (1984)
* Սերգեյ Գուսև` կիթառ (1987)
* Ալեքսանդր Բելոուսով` հարվածային գործիքներ (1987)
* Միխայիլ Ռիբնիկով` սաքսոֆոն (1987)

## Սկավառակագրություն
;1984 ընկղմում

;1984 թվականի երգերը, որոնք չեն ներառվել ալբոմում:

* Ես ուզում եմ իմանալ։
* Ես լսում եմ ծիծաղ։
* Վատ բախտ։
* Նայիր առաջ։
* Թխկի.
* Դու իմ ուրախությունն ես։

;1987 թռուցիկ

* Ծիծաղ։
* Նայիր առաջ։
* Վատ հաջողություն։
* Ես ուզում եմ իմանալ։
* Դու իմ ուրախությունն ես։
* Կախարդ։
* Քամի։
* Որքան քիչ բան է պետք։
* Սպասեք, մի շտապեք։
* Մենք պետք է տեսնենք։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Շանհայ  // Եվգենի Մարգուլիսի Պաշտոնական կայք
* 

Կատեգորիա:1983 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռոք ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռոք երաժիշտներ ըստ գործիքի
Կատեգորիա:Ռոք խմբեր