Արտահայտման ազատություն Ալժիրում

**Արտահայտման ազատություն Ալժիրում,** կարգավորվում է սահմանադրությամբ: Կիրառում է օրենքներ, որոնք արգելում են ինքնիշխանությունը, ազգային անվտանգությունը կամ կեղծ տեղեկատվություն տարածող գործողությունները: Լրատվամիջոցները նույնպես կարգավորվում են Ալժիրի օրենսդրությամբ՝ ազգային շահերը պաշտպանելու համար: Այնուամենայնիվ, արտահայտման ազատությունը շարունակում է զարգանալ՝ ազդվելով երկրի քաղաքական, իրավական և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությունից: Չնայած Ալժիրի օրենսդրությունն արգելում է ինքնիշխանության և ազգային անվտանգության սկզբունքների խախտումները, կառավարությունը հաճախ սահմանափակումներ կիրառելու պատճառ է նշում ազգային ինքնիշխանությունը, հասարակական կարգը և ազգային անվտանգությունը պաշտպանելու անհրաժեշտությունը:

Մինչդեռ Ալժիրի սահմանադրությունը պաշտոնապես ճանաչում է արտահայտման ազատությունը, Ալժիրի մարդու իրավունքների վիճակը ենթարկվել է մանրակրկիտ ուսումնասիրության: Այս իրավունքի գործնական իրականացումը հաճախ խոչընդոտվում է պետական քաղաքականության, իրավական շրջանակների և սոցիալ-քաղաքական ճնշումների պատճառով: Ալժիրի կառավարությունը զգալի վերահսկողություն է պահպանում լրատվամիջոցների նկատմամբ, կիրառում է խիստ իրավական սահմանափակումներ և կիրառում է տարբեր մարտավարություններ՝ այլախոհությունը ճնշելու համար: Հետևաբար, ազատ խոսքի միջավայրը հաճախ սահմանափակված է, լրագրողները, ակտիվիստները և սովորական քաղաքացիները բախվում են հնարավոր հետևանքների իրենց կարծիքը արտահայտելու համար: Այս բարդ իրավիճակը ընդգծում է Ալժիրում արտահայտման ազատության շուրջ առկա շարունակական մարտահրավերներն ու բանավեճերը:

## Սահմանադրական շրջանակ
Ալժիրի սահմանադրությունը ճանաչում է արտահայտման ազատությունը: 2016 թվականի սահմանադրության 41-րդ հոդվածը նշում է. «Խոսքի, միավորումների և հավաքների ազատությունը երաշխավորված է քաղաքացու համար»: Այնուամենայնիվ, այս սահմանադրական երաշխիքը հաճախ խաթարվում է այլ իրավական շրջանակների և գործելակերպերի կողմից, որոնք սահմանափակում են այդ ազատությունները:

Քրեական օրենսգիրքը պարունակում է դրույթներ, որոնք քրեականացնում են զրպարտությունը, պետական հաստատությունների նկատմամբ վիրավորանքը և կեղծ տեղեկատվության տարածումը: Այս օրենքները հաճախ օգտագործվում են այլախոհությունը ճնշելու և լրատվամիջոցները վերահսկելու համար: 1990 թվականի տեղեկատվության մասին օրենքը, չնայած 2012 թվականին լրատվամիջոցների ոլորտի ազատականացմանն ուղղված նոր օրենքով փոխարինվելուն, դեռևս պահպանում է մի շարք միջոցառումներ, որոնք սահմանափակում են լրագրողական ազատությունը:

## Մարդու իրավունքների խախտումներ
Ալժիրի մարդու իրավունքների պատմությունը, մասնավորապես 1990-ականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, նշանավորվում է համակարգային խախտումներով, այդ թվում՝ կամայական կալանավորումներով, խոշտանգումներով, հարկադիր անհետացումներով և դատական ​​ոչ դատական ​​սպանություններով: Այս ժամանակահատվածում, որը հաճախ անվանում են «Սև տասնամյակ», և՛ կառավարական ուժերը, և՛ զինված խմբավորումները կատարել են լայնածավալ դաժան հանցագործություններ: Ալժիրի անվտանգության ուժերը, մասնավորապես՝ զինվորական և հետախուզական ծառայությունները, ներգրավված են եղել մարդու իրավունքների լուրջ խախտումների մեջ, ինչպիսիք են՝ խոստովանություններ կորզելու համար խոշտանգումները և կասկածյալ ապստամբների կամայական կալանավորումը՝ առանց դատավարության:

Կամայական կալանավորումները տարածված էին, հաճախ թիրախավորելով ահաբեկչական կազմակերպությունների կամ ընդդիմադիր խմբերի հետ կապերի մեջ կասկածվող անձանց: Այս մարդիկ հաճախ կալանավորվում էին առանց մեղադրանքի, դատավարության կամ իրավաբանական ներկայացուցչի հասանելիության: Գաղտնի կալանավայրերը տարածված էին, որտեղ կալանավորները ենթարկվում էին բռնության: Նախկին կալանավորների վկայությունները նկարագրում են խոշտանգումների մեթոդներ, որոնք ներառում էին ծեծ, էլեկտրական ցնցումներ և մենախցում: Մարդու իրավունքների այս խախտումները, որոնք փաստաթղթավորվել են Amnesty International-ի նման կազմակերպությունների կողմից, երկարաժամկետ հետևանքներ են ունեցել ալժիրյան հասարակության համար: Շատ զոհեր դեռևս արդարադատություն չեն ստացել, և պետությունը քիչ բան է արել մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու համար:

Հարկադիր անհետացումների խնդիրը լուրջ մտահոգության առարկա դարձավ 1990-ականներին: Անվտանգության ուժերի կողմից ձերբակալվելուց հետո հազարավոր մարդիկ անհետ կորել են: Այս մարդիկ այլևս երբեք չեն հայտնվել, և նրանց ճակատագիրը մնացել է անհայտ մինչև հիմա: Ալժիրի կառավարությունը մեծ մասամբ խուսափել է այս խնդրին անդրադառնալուց: Չնայած նախագահ Աբդելազիզ Բուտեֆլիկայի վարչակազմը 2005 թվականին ներկայացրեց «Խաղաղության և ազգային հաշտեցման խարտիան», որն ազատ արձակեց 2200 մեղադրյալ բանտարկյալների: Այնուամենայնիվ, այս նախաձեռնությունը չհանգեցրեց անհետ կորածների ընտանիքների համար արդարադատության: Դրա փոխարեն, խարտիան համաներում շնորհեց մարդու իրավունքների խախտումների մեջ մեղադրվող պետական ​​գործակալներին, ինչը գրեթե անհնար դարձրեց ընտանիքների համար արդարադատություն փնտրելը:

Քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում ​​ոչ դատական ​​սպանությունները մեկ այլ լայնածավալ խախտում էին: Ե՛վ կառավարական ուժերը, և՛ ապստամբները ներգրավված էին զանգվածային սպանություններում, այդ թվում՝ քաղաքացիական բնակչության վրա հարձակումներում: Զինված իսլամական խմբի (GIA) նման ապստամբական խմբավորումները բռնություն են գործադրել քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ՝ հաճախ թիրախավորելով ամբողջ գյուղեր: Ի պատասխան՝ Ալժիրի ռազմական և անվտանգության ուժերը հակաապստամբական գործողություններ են սկսել, որոնք հաճախ հանգեցնում են քաղաքացիական անձանց մահվան: Այս գործողությունները իրականացվել են առանց դատական ​​վերահսկողության, ինչն էլ ավելի է բարդացնում արդարադատության համակարգը:

Ալժիրում պատասխանատվության ենթարկելու հիմնական խոչընդոտը այս խախտումների շուրջ անպատժելիության մշակույթն է: 2005 թվականի Խաղաղության և ազգային հաշտեցման խարտիան, չնայած ակնհայտորեն նպատակ ունենալով խթանել ազգային ապաքինումը, արդյունավետորեն պաշտպանել է պետական ​​գործիչներին հետապնդումից: Խարտիան արգելում էր մարդու իրավունքների խախտումների համար պատասխանատու անձանց դեմ դատական ​​գործողությունները՝ զոհերին և նրանց ընտանիքներին թողնելով առանց արդարադատություն հետապնդելու իրավական ճանապարհի: Այս պատասխանատվության բացակայությունը լայնորեն քննադատվել է մարդու իրավունքների կազմակերպությունների կողմից՝ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ միջազգային մակարդակով:

Նույնիսկ քաղաքացիական պատերազմի պաշտոնական ավարտից հետո Ալժիրում մարդու իրավունքների խախտումները շարունակվել են: Կառավարությունը, ազգային անվտանգության քողի տակ, թիրախավորել է քաղաքական հակառակորդներին, լրագրողներին և քաղաքացիական հասարակության ակտիվիստներին: Կամայական ձերբակալությունները, արտահայտման ազատության ճնշումը և լրատվամիջոցների նկատմամբ խիստ վերահսկողությունը մնացել են մշտական ​​խնդիրներ: Հետախուզական ծառայությունները, մասնավորապես՝ Անվտանգության և հետախուզության դեպարտամենտը (DRS), մեղադրվել են լայն լիազորություններ պահպանելու մեջ, որոնք հնարավորություն են տալիս շարունակել ճնշումները:

Կալանավորման կենտրոններում խոշտանգումների և վատ վերաբերմունքի մասին հաղորդագրությունները շարունակում են հայտնվել: Կալանավորվածները հաճախ պահվում են առանց պաշտոնական մեղադրանքների կամ դատավարությունների և ենթարկվում են տարբեր տեսակի բռնությունների: Այս իրավիճակը արտացոլում է Ալժիրի քաղաքական և անվտանգության ապարատի ավելի լայն համակարգային խնդիրները, որոնք գործում են սահմանափակ վերահսկողության կամ թափանցիկության պայմաններում: Ավելին, չնայած այս խնդիրներից մի քանիսը լուծելու ջանքեր են գործադրվել, այդ թվում՝ սահմանադրական բարեփոխումները, ռազմական և հետախուզական ոլորտների արմատացած իշխանությունը խոչընդոտել է նշանակալի առաջընթացը:

Ալժիրում մարդու իրավունքների ընդհանուր միջավայրը շարունակում է մեծապես ազդվել քաղաքացիական պատերազմի ժառանգությունից և այդ ընթացքում ամրապնդված իշխանության կառույցներից: Չարաշահումների զոհերը, մասնավորապես 1990-ականների զոհերը, շարունակում են արդարադատություն պահանջել, սակայն նրանց ջանքերը հանդիպում են պետական ապարատի զգալի դիմադրության, որը կայունությունը պատասխանատվությունից վեր է դասում: Մարդու իրավունքների կազմակերպությունները, այդ թվում՝ Amnesty International-ը, շարունակում են պաշտպանել քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում պետական և ոչ պետական գործիչների կողմից կատարված չարաշահումների հետաքննությունները, ինչպես նաև ժամանակակից Ալժիրում քաղաքացիական ազատությունների պաշտպանությունը:

Այս փորձերից անկախ, պատասխանատվության և բարեփոխումների ճանապարհը շարունակում է լի լինել մարտահրավերներով, քանի որ Ալժիրի քաղաքական միջավայրը շարունակում է դիմադրել վերահսկողությանը և արտաքին ճնշմանը: Այնուամենայնիվ, այս խնդիրների լուծումը կարևոր է ինչպես երկրի երկարաժամկետ կայունության, այնպես էլ օրենքի գերակայության համար:

## Գրաքննություն
### ԶԼՄ-ների գրաքննություն
Ալժիրի լրատվամիջոցների գրաքննությունը ներառում է ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր լրատվամիջոցներ: Չնայած մասնավոր թերթերի և հեռարձակողների թիվը 2015-2023 թվականների միջև աճել է, դրանք գործում են խիստ կարգավորվող միջավայրում: Կառավարությունը զգալի ազդեցություն է ունենում լրատվամիջոցների վրա տարբեր միջոցներով, ներառյալ սեփականության, տպագրական միջոցների վերահսկողության և բաշխման ցանցերի միջոցով:

Պետությունը գերիշխող դիրք է գրավում հեռարձակման ոլորտում, որտեղ բոլոր հեռուստաընկերությունները և ռադիոկայանները կամ պետական սեփականություն են, կամ ենթարկվում են խիստ կարգավորումների: Արդյունքում, մասնավոր լրատվամիջոցները հաճախ դիմում են ինքնագրաքննության՝ հնարավոր հետևանքներից խուսափելու համար: Ալժիրի լրագրողները բախվում են բազմաթիվ մարտահրավերների, այդ թվում՝ ոտնձգությունների, դատական ​​հայցերի և բանտարկության, ինչը ավելի է սահմանափակում ազատ արտահայտման շրջանակը լրատվամիջոցների ոլորտում:

### Ինտերնետային գրաքննություն
Ինտերնետը Ալժիրում զգալիորեն աճել է՝ առաջարկելով արտահայտման և հաղորդակցության նոր հարթակ: Մասնավորապես, սոցիալական լրատվամիջոցները դարձել են քաղաքական քննարկման և ակտիվիզմի կենսական տարածք: Այնուամենայնիվ, կառավարությունը ուշադիր հետևում է առցանց գործունեությանը և ձեռնարկել է տարբեր միջոցներ՝ ինտերնետային ազատությունը սահմանափակելու համար: Իշխանություններն ունեն կայքերը արգելափակելու հնարավորություն, և բլոգերների և առցանց ակտիվիստների ձերբակալման և իրենց առցանց բովանդակության համար հետապնդման դեպքերը հազվադեպ չեն: Այս գործողությունները վկայում են պետության կողմից թվային արտահայտումը վերահսկելու և առցանց ոլորտում այլախոհ ձայները սահմանափակելու շարունակական փորձերի մասին:

## Միջազգային արձագանք
Միջազգային կազմակերպություններն ու վերահսկող մարմինները հաճախակի ուսումնասիրում են Ալժիրի արտահայտման ազատության վիճակը: «Լրագրողներ առանց սահմանների» (RSF) և «Human Rights Watch» (HRW) կազմակերպությունները այն ականավոր կազմակերպություններից են, որոնք մշտապես մտահոգություններ են հայտնել երկրում արտահայտման ազատության սահմանափակող միջավայրի վերաբերյալ: Ալժիրը 2024 թվականին մամուլի ազատության համաշխարհային ինդեքսում հաճախ ցածր դիրք է գրավում՝ 139-րդ տեղով, ինչը արտացոլում է նրա խիստ օրենքներն ու գործելակերպը, որոնք խոչընդոտում են լրագրողական ազատությունը և սահմանափակում ակտիվիստների գործունեությունը:[2]

RSF-ն նշել է, որ Ալժիրի իրավական և կարգավորող շրջանակները հաճախ ծառայում են լրատվամիջոցների անկախության և արտահայտման ազատության սահմանափակմանը: Կազմակերպությունը փաստաթղթավորել է կառավարությանը քննադատող կամ զգայուն հարցերին անդրադարձող լրագրողների նկատմամբ ոտնձգությունների, դատական ​​հայցերի և բանտարկության դեպքեր: Նմանապես, HRW-ն ընդգծել է այս սահմանափակումների ավելի լայն հետևանքները քաղաքացիական հասարակության վրա՝ նշելով, որ ակտիվիստներն ու սովորական քաղաքացիները նույնպես բախվում են զգալի մարտահրավերների՝ փորձելով արտահայտել այլախոհ կարծիքներ:

Միջազգային հանրությունը, ներառյալ այնպիսի մարմիններ, ինչպիսիք են Միավորված ազգերի կազմակերպությունը և Եվրամիությունը, պարբերաբար մտահոգություն է հայտնել Ալժիրում արտահայտման ազատության վիճակի վերաբերյալ: Այս մտահոգությունները հաճախ բարձրացվում են մարդու իրավունքների ավելի լայն գնահատումների և Ալժիրի կառավարության հետ դիվանագիտական ​​գործակցությունների համատեքստում: Այս միջազգային ճնշումներին չնայած, արտահայտման ազատության բարելավմանն ուղղված էական բարեփոխումները մնում են սահմանափակ, և լրատվամիջոցների և հանրային քննարկման ընդհանուր միջավայրը շարունակում է սահմանափակված լինել:

Միջազգային քննադատությանը ի պատասխան՝ Ալժիրի կառավարությունը երբեմն պաշտպանել է իր գործողությունները՝ դրանք համարելով հասարակական կարգի և ազգային անվտանգության պահպանման անհրաժեշտություն: Այս դիրքորոշումը, սակայն, միջազգային դիտորդների կողմից հաճախ դիտվում է որպես հիմնարար ազատությունների սահմանափակման արդարացում: Ալժիրի իշխանությունների և միջազգային մարդու իրավունքների կազմակերպությունների միջև շարունակական երկխոսությունը ընդգծում է երկրում արտահայտման ազատության համար պայքարի շարունակական և բարդ բնույթը:

## Վերջին զարգացումները
Վերջին տարիներին 2019 թվականի փետրվարին սկսված «Հիրակ» բողոքի շարժումը զգալի ուշադրություն է հրավիրել Ալժիրում արտահայտման ազատության համար պայքարի վրա: Շարժումը ծագել է քաղաքական ստատուս քվոյի նկատմամբ լայնածավալ դժգոհության ֆոնին՝ կոչ անելով համապարփակ քաղաքական բարեփոխումների, ավելի մեծ թափանցիկության և քաղաքացիական ազատությունների ընդլայնման: Սկզբում Ալժիրի իշխանությունները թույլ տվեցին շարունակել բողոքի ցույցերը, որոնք աչքի էին ընկնում իրենց խաղաղ բնույթով և լայն հանրային մասնակցությամբ:

Այնուամենայնիվ, կառավարության կողմից «Հիրակ» շարժման նկատմամբ հանդուրժողականությունը ժամանակի ընթացքում նվազեց: Բողոքի ցույցերի շարունակմանը զուգընթաց իշխանությունները ավելի ու ավելի հաճախ էին դիմում ձերբակալությունների և սպառնալիքների՝ այլախոհությունը ճնշելու համար: Ակտիվիստները, լրագրողները և սոցիալական ցանցերի օգտատերերը, որոնք կապված էին շարժման հետ կամ աջակցում էին դրա նպատակներին, հայտնվեցին թիրախում: Այս անձինք ենթարկվեցին ոտնձգությունների, դատական ​​մեղադրանքների և որոշ դեպքերում՝ ազատազրկման:

Պետության կողմից «Հիրակ» շարժմանը արձագանքը ընդգծեց արտահայտման ազատության անկայուն վիճակը Ալժիրում: Բողոքի ցույցերի և քննադատների դեմ ձեռնարկված միջոցառումները ներառում էին քրեական օրենսգրքի կիրառումը՝ անձանց մեղադրելու այնպիսի հանցագործությունների համար, ինչպիսիք են հրահրումը և ազգային միասնության խաթարումը: Կառավարության գործողությունները քննադատության արժանացան ներքին և միջազգային մարդու իրավունքների կազմակերպությունների կողմից, որոնք դատապարտեցին խաղաղ բողոքի ցույցերի ճնշումը և անհատների թիրախավորումը՝ ազատ արտահայտվելու իրենց իրավունքն իրականացնելու համար:

«Հիրակ» շարժման ազդեցությունը Ալժիրի քաղաքական դաշտի վրա շարունակում է զգալի մնալ: Այն կարողացել է պահպանել իր թափը՝ չնայած կառավարության կողմից այն ճնշելու փորձերին՝ ընդգծելով քաղաքացիական հասարակության դիմադրողականությունը և բարեփոխումների շարունակական պահանջը: Շարժումը նաև ազդեցություն է ունեցել Ալժիրում մարդու իրավունքների վերաբերյալ ավելի լայն քննարկման վրա՝ ընդգծելով իրական արտահայտման և միավորման ազատության անհրաժեշտությունը՝ որպես ժողովրդավարական կառավարման հիմնարար բաղադրիչներ:

Միջազգային հանրությունը ուշադիր հետևել է իրավիճակին, տարբեր մարդու իրավունքների խմբեր և օտարերկրյա կառավարություններ կոչ են արել պաշտպանել ցուցարարների իրավունքները և ազատ արձակել իրենց կարծիքը արտահայտելու համար ձերբակալվածներին: Ալժիրի կառավարության կողմից «Հիրակ» բողոքի ցույցերի կարգավորումը և արտահայտման ազատության ավելի լայն հարցը շարունակում են մնալ ինչպես ներքին պաշտպանության, այնպես էլ միջազգային դիվանագիտության կիզակետ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոսքի ազատություն