Չակրա

**Չակրա**, մեդիտացիայի բազմազան պրակտիկաներում օգտագործվող տարբեր հանգույցներից մեկը, որոնք միասին անվանում են Տանտրա։ Չակրաները միասին կազմում են հինդուիզմի և բուդդիզմի ներքին ավանդույթների մաս։

Չակրա հասկացությունը ծագել է հինդուիզմում: Հնդկական կրոնների միջև հավատալիքները տարբերվում են։ Բուդդայական տեքստերում հիշատակվում են չորս կամ հինգ չակրա, մինչդեռ հինդուիստական աղբյուրներում հաճախ նշվում է վեց կամ յոթը:

Ժամանակակից «արևմտյան չակրաների համակարգը» ծագել է բազմաթիվ աղբյուրներից՝ սկսած 1880-ական թվականներից Ելենա Բլավատսկայայից, որին հաջորդել են սըր Ջոն Վուդրոֆի 1919 թվականի «Օձի ուժը» գիրքը և Չարլզ Վ. Լեդբիթերի 1927 թվականի «Չակրաները» գիրքը։ Հետագայում ավելացվել են հոգեբանական և այլ հատկանիշներ, ծիածանի գույներ և այլ համակարգեր, ինչպիսիք են ալքիմիան, աստղագուշակությունը, թանկարժեք քարերը, հոմեոպաթիան, Կաբալան և Տարոն։

## Ստուգաբանություն
Բառապաշարային առումով, չակրան հնդկական արտացոլումն է նախնական հնդեվրոպական «*kʷékʷlos» ձևի, որից նույնպես ծագում են «անիվ» և «ցիկլ» բառերը (հին հունարեն՝ «κύκλος», լատիներեն տառադարձությամբ՝ «kýklos*»*)։ Այն ունի բառացի և փոխաբերական կիրառություն, ինչպես «ժամանակի անիվի» կամ «դհարմայի անիվի» մեջ՝ Ռիգվեդայի հիմնի 1.164.11 համարում, որը տարածված է ամենավաղ վեդայական տեքստերում։Բուդդիզմում, մասնավորապես Թերավադայում, Փալի լեզվով «չակկա» գոյականը նշանակում է անիվ։ Բուդդայական սուրբ գրություններում, որոնք կոչվում են Տրիպիտակա, Շակյամունի Բուդդան տարբեր կերպ է անվանում «դհամմակակկա» կամ «դհարմայի անիվ», նշելով, որ այս դհարման, իր պաշտպանությամբ համընդհանուր պետք է կրի ցանկացած ժամանակային կարգադրության բնորոշ նշանները։ Շակյամունի Բուդդան խոսել է ցիկլերից ազատության մասին՝ անկախ նրանց բնույթից, լինեն դրանք կարմիկ, վերածննդական, ազատարարական, ճանաչողական թե զգացական։

Ջայնիզմում չակրա տերմինը նշանակում է նաև «անիվ» և տարբեր համատեքստերում հանդիպում է հին գրականության մեջ։ Ինչպես այլ հնդկական կրոններում, չակրան Ջայնիզմի էզոթերիկ տեսություններում, ինչպիսիք են Բուդդհիսագարսուրիի տեսությունները, նշանակում է յոգայի էներգետիկ կենտրոն։

## Հին պատմություն

Չակրա բառն առաջին անգամ հայտնվել է Վեդաներում, թեև ոչ հոգեկան էներգիայի կենտրոնների իմաստով, այլ որպես չակրավարտին կամ թագավոր, որը «իր կայսրության անիվը պտտեցնում է» բոլոր ուղղություններով՝ կենտրոնից խորհրդանշելով իր ազդեցությունն ու զորությունը: Գիտնական Դեյվիդ Գորդոն Ուայթը նշում է, որ չակրաները ներկայացնելու տարածված պատկերագրությունը սկիզբ է առնում յաջնայի՝ վեդայական կրակի խորանի հինգ խորհրդանիշներից՝ «քառակուսի, շրջան, եռանկյունի, կիսալուսին և կիսակլոր»:

Ռիգվեդայի 10.136 հիմնում հիշատակվում է մի ուրացած յոգի մասին, որը Կունաննամա անունով կնոջ հետ էր։ Բառացիորեն դա նշանակում է «կռացած, գալարված», որը ներկայացնում է և՛ փոքր աստվածուհու, և՛ Ռիգվեդայի մեջ ներկառուցված բազմաթիվ հանելուկներից ու էզոթերիկ հանելուկներից մեկը։ Որոշ գիտնականներ, ինչպիսիք են Դ.Գ. Ուայթը և Գեորգ Ֆոյերշտեյնը, ենթադրել են, որ նա կարող է հղում լինել կունդալինի շակտիին և նախորդել է ուշ տանտրիկ ավանդույթներում չակրաների հետ կապված տերմինաբանությանը։

Շնչառական ուղիները հիշատակվում են հինդուիզմի դասական Ուպանիշադներում ՝ մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում, բայց ոչ հոգեկան էներգիայի չակրաների տեսություններում: Երեք դասական նադիներն են՝ Իդան, Պինգալան և Սուշումնան, որոնցում կենտրոնական ալիք Սուշումնան համարվում է առաջատարը՝ ըստ Կշուրիկա-Ուպանիշադների: Վերջիններս, ըստ Դեյվիդ Գորդոն Ուայթի, ներկայացվել են մոտավորապես 8-րդ դարում բուդդայական տեքստերում որպես ներքին էներգետիկ կենտրոնների հիերարխիաներ, ինչպիսիք են Հևաջրա Տանտրան և Քարյագիտին: Դրանք կոչվում են տարբեր անվանումներով, ինչպիսիք են՝ կակկա, պադմա (լոտոս) կամ պիտհա (բլուր): Այս միջնադարյան բուդդայական տեքստերը հիշատակում են միայն չորս չակրա, մինչդեռ ավելի ուշ շրջանի հինդուիստական տեքստերը, ինչպիսիք են Կուբջիկամատան և Կաուլաջնյանանիրնայը, ընդլայնել են ցանկը՝ ներառելով շատ ավելին:

Ի տարբերություն Ուայթի, ըստ Ֆոյերշտեյնի, հինդուիզմի վաղ Ուպանիշադներում չակրաները հիշատակվում են «հոգևոր մրրիկներ» իմաստով, ինչպես նաև տանտրայում հանդիպող այլ տերմիններով՝ պրանա կամ վայու (կենսական էներգիա) և նադի (էներգիա կրող զարկերակներ): Ըստ Գևին Ֆլադի, հին տեքստերը չեն ներկայացնում չակրայի և կունդալինիի ոճի յոգայի տեսություններ, չնայած այս բառերը հանդիպում են վաղ վեդայական գրականության մեջ բազմաթիվ համատեքստերում: Չակրան՝ չորս կամ ավելի կենսական էներգիայի կենտրոնների իմաստով, հանդիպում է միջնադարյան դարաշրջանի հինդուիստական և բուդդայական տեքստերում:

10-րդ դարի Կուբջիկամատատանտրան նկարագրում է հինգ չակրաների համակարգ, որոնք ծառայում են որպես աստվածային կին էակների հինգ խմբերի՝ Դևիների, Դուտիների, Մատրների, Յոգինիների և Խեչարիների նստատեղեր:

## Ընդհանուր տեսք

Չակրաները ֆիզիոլոգիայի և հոգեկան կենտրոնների մասին էզոթերիկ գաղափարների և հասկացությունների մաս են կազմում, որոնք ի հայտ են եկել հնդկական ավանդույթներում: Հավատքը պնդում էր, որ մարդկային կյանքը միաժամանակ գոյություն ունի երկու զուգահեռ չափումներում՝ մեկ «ֆիզիկական մարմին» (ստհուլա սարիրա) և մեկ այլ «հոգեբանական, հուզական, մտավոր, ոչ ֆիզիկական», որը կոչվում է «նուրբ մարմին» (սուկշմա սարիրա): Նուրբ մարմինը էներգիա է, մինչդեռ ֆիզիկական մարմինը զանգված է: Հոգեկան կամ մտավոր հարթությունը համապատասխանում և փոխազդում է մարմնի հարթության հետ, և համոզմունքը պնդում է, որ մարմինն ու միտքը փոխադարձաբար ազդում են միմյանց վրա: Նուրբ մարմինը բաղկացած է նադիներից (էներգետիկ ալիքներից), որոնք միացված են չակրա կոչվող հոգեկան էներգիայի հանգույցներով: Այս համոզմունքը վերածվեց լայնածավալ մշակման, որոշները ենթադրում էին 88,000 չակրաների գոյությունը նուրբ մարմնում: Հիմնական չակրաների քանակը տարբեր ավանդույթներում տարբեր էր, բայց դրանք սովորաբար տատանվում էին չորսից յոթի միջև: 

Հինդուիստական և բուդդայական տեքստերում նշվում է, որ կարևոր չակրաները դասավորված են սյունակով ողնուղեղի երկայնքով՝ հիմքից մինչև գլխի գագաթը, միացված ուղղահայաց ալիքներով։ Տանտրիկ ավանդույթները ձգտում էին տիրապետել դրանց, արթնացնել և էներգիա հաղորդել տարբեր շնչառական վարժությունների կամ ուսուցչի օգնությամբ։ Այս չակրաները նաև խորհրդանշական կերպով կապված էին մարդու ֆիզիոլոգիական որոշակի կարողությունների, սկզբնական վանկերի (բիջա), ձայների, նուրբ տարրերի (տանմատրա), որոշ դեպքերում՝ աստվածությունների, գույների և այլ մոտիվների հետ։ 

Հինդուիզմի և բուդդիզմի չակրա համակարգի հանդեպ հավատը տարբերվում է ասեղնաբուժության մեջ մերիդիանների պատմական չինական համակարգից: Վերջինիս տարբերությունով՝ չակրան վերաբերում է նուրբ մարմնին, որտեղ այն ունի դիրք, բայց չունի որոշակի նյարդային հանգույց կամ ճշգրիտ ֆիզիկական կապ: Տանտրիկ համակարգերը այն պատկերացնում են որպես անընդհատ ներկա, խիստ համապատասխան հոգեկան և հուզական էներգիայի միջոց: Այն օգտակար է յոգայական ծեսերի և պայծառ ներքին էներգիայի (պրանա հոսքեր) և միտք-մարմին կապերի մեդիտատիվ հայտնաբերման մի տեսակում: Մեդիտացիային օգնում են ընդարձակ խորհրդանիշները, մանտրաները, դիագրամները, մոդելները (աստվածություն և մանդալա): Գործնականում մասնագետը քայլ առ քայլ անցնում է ընկալելի մոդելներից դեպի ավելի ու ավելի վերացական մոդելներ, որտեղ աստվածությունն ու արտաքին մանդալան լքված են, ներքին եսը և ներքին մանդալաները արթնանում են: 

Այս գաղափարները բնորոշ չեն միայն հինդուիստական և բուդդայական ավանդույթներին։ Նմանատիպ և համընկնող հասկացություններ ի հայտ են եկել Արևելքի և Արևմուտքի այլ մշակույթներում։ Դրանք անվանվում են այլ տարբեր կերպ՝ նուրբ մարմին, հոգևոր մարմին, էզոթերիկ անատոմիա, աստղային մարմին և եթերային մարմին։ Ըստ կրոնական ուսումնասիրությունների պրոֆեսորներ Ջեֆրի Սամուելի և Ջեյ Ջոնսթոնի, որոնք հայտնի են յոգայի և էզոթերիկ ավանդույթների վերաբերյալ իրենց ուսումնասիրություններով՝

### Հակադրություն դասական յոգայի հետ
Չակրան և դրան առնչվող համոզմունքները կարևոր են եղել էզոթերիկ ավանդույթների համար, սակայն դրանք ուղղակիորեն կապված չեն հիմնական յոգայի հետ։ Հնդաբան Էդվին Բրայանտի և այլ գիտնականների կարծիքով, դասական յոգայի նպատակները, ինչպիսիք են հոգևոր ազատագրումը (ազատություն, ինքնաճանաչում, մոկշա), դասական յոգայում ձեռք են բերվում բոլորովին այլ կերպ, և «չակրա/նադի/կունդալինի» ֆիզիոլոգիան լիովին երկրորդական է դրա համար։

## Դասական ավանդույթներ

Դասական արևելյան ավանդույթները, մասնավորապես մ.թ. 1-ին հազարամյակի ընթացքում Հնդկաստանում զարգացածները, հիմնականում նկարագրում են նադին և չակրան «նուրբ մարմնի» համատեքստում: Նրանց համար դրանք գտնվում են նույն չափման մեջ, ինչ հոգի-մտքի իրականությունը, որն անտեսանելի է, բայց իրական: Նադիում և չակրայում հոսում է պրանան (շնչառություն, կենսական էներգիա): «Կյանքի էներգիայի» հասկացությունը տարբեր է տեքստերում՝ սկսած պարզ ներշնչում-արտաշնչումից մինչև շատ ավելի բարդ կապ շնչառություն-միտք-զգացմունքներ-սեռական էներգիայի հետ: Պրանան կամ էությունը այն է, ինչ անհետանում է, երբ մարդը մահանում է՝ թողնելով կոպիտ մարմին: Այս հասկացության մի մասը պնդում է, որ այս նուրբ մարմինն է, որ նահանջում է ներս, երբ մարդը քնում է: Համարվում է, որ այս ամենը հասանելի է արթնանալու համար և կարևոր անհատի մարմնական-հոգևոր առողջության, ինչպես նաև իր կյանքում այլ մարդկանց հետ հարաբերությունների համար։ Նադիի և չակրայի այս նուրբ մարմնի ցանցը, ըստ որոշ ուշ շրջանի հնդկական տեսությունների և բազմաթիվ նոր դարաշրջանի ենթադրությունների, սերտորեն կապված է զգացմունքների հետ: 

### Հինդու տանտրա
Հինդուիզմի էզոթերիկ ավանդույթները հիշատակում են չակրաների բազմաթիվ թվեր և դասավորություններ, որոնցից ամենատարածվածը վեց գումարած մեկ դասական համակարգն է, վերջինը՝ Սահասրարան։ Այս յոթ մասից բաղկացած համակարգը, որը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում հաթհա յոգայի հիմնական տեքստերում, հինդուիստական տանտրիկ գրականության մեջ հանդիպող բազմաթիվ համակարգերից մեկն է։ Հինդու տանտրան վեց յոգինիները կապում են նուրբ մարմնի վեց տեղերի հետ, որոնք համապատասխանում են վեց գումարած մեկ համակարգի վեց չակրաներին։

Չակրայի մեթոդաբանությունը լայնորեն զարգացած է հինդուիզմի աստվածուհիների ավանդույթում՝ շակտիզմում: Այն կարևոր հասկացություն է յանտրաների, մանդալաների և կունդալինի յոգայի հետ միասին իր պրակտիկայում: Շակտա տանտրիզմում չակրան նշանակում է շրջան, «էներգետիկ կենտրոն» ներսում, ինչպես նաև խմբային ծեսերի համար տերմին է՝ «չակրա-պուջա» (շրջանի ներսում երկրպագություն), որը կարող է ներառել կամ չներառել տանտրայի պրակտիկա: Չակրայի վրա հիմնված համակարգը մեդիտատիվ վարժությունների մի մասն է, որոնք հայտնի դարձան որպես յոգա:

Կունդալինի յոգայի շրջանակում շնչառական վարժությունների, վիզուալիզացիաների, մուդրաների, բանդհաների, կրիյաների և մանտրաների տեխնիկաները կենտրոնացած են չակրաների միջոցով նուրբ էներգիայի հոսքի մանիպուլյացիայի վրա:

### Բուդդայական տանտրա
Բուդդիզմի էզոթերիկ ավանդույթները սովորաբար սովորեցնում են չորս չակրա։ Որոշ վաղ բուդդայական աղբյուրներում այս չակրաները նույնականացվում են որպես՝ մանիպուրա (պորտ), անահատա (սիրտ), վիշուդդհա (կոկորդ) և ուշնիշա կամալա (գլուխ)։ Տիբեթյան բուդդիզմի Մանտրայանայի Նյինգմա տոհմի մեկ զարգացման մեջ չակրաների աճող նրբությամբ և աճող կարգով տարածված հայեցակարգը հետևյալն է՝ Նիրմանակայա (կոպիտ ես), Սամբհոգակայա (նուրբ ես), Դհարմակայա (պատճառական ես) և Մահասուխակայա (ոչ կրկնակի ես), որոնցից յուրաքանչյուրն անորոշ և անուղղակիորեն համապատասխանում է Շաիվա Մանտրամարգա տիեզերքի կատեգորիաներին, այսինքն՝ Սվադհիստհանա, Անահատա, Վիշուդհա, Սահասրարա և այլն։ Այնուամենայնիվ, կախված մեդիտացիոն ավանդույթից, դրանք տատանվում են երեքից մինչև վեց։ Չակրաները համարվում են հոգևոր բաղադրիչներ, որոնցից յուրաքանչյուրը կրում է իմաստալից համապատասխանություններ տիեզերական գործընթացների և իրենց ենթադրյալ համապատասխան Բուդդայի հետ։

Տանտրաների Մայր դասի շրջանում տարածված է հինգ չակրաների համակարգը, և այս հինգ չակրաները իրենց համապատասխանություններով, հետևյալն են՝

* Հիմնային չակրա ( տարր ՝ Երկիր, Բուդդա ՝ Ամոգասիդհի, Բիջա մանտրա ՝ LAM)
* Որովայնի չակրա (տարր՝ ջուր, Բուդդա՝ Ռատնասամբհավա, Բիջա մանտրա՝ VAM)
* Սրտի չակրա (տարր՝ Կրակ, Բուդդա՝ Akshobhya, Բիջա մանտրա՝ RAM)
* Կոկորդի չակրա (տարր՝ քամի, Բուդդա՝ Amitābha, Բիջա մանտրա՝ ՅԱՄ)
* Պսակի չակրա (տարր՝ Տիեզերք, Բուդդա՝ Vairochana, Բիջա մանտրա՝ HAM)

Չակրաները կարևոր դեր են խաղում տիբեթական բուդդիզմում և համարվում են տանտրիկ մտածողության կարևորագույն նախախնամություն։ Տիբեթյան բուդդիզմի բարձրագույն պրակտիկաները մատնանշում են էության նուրբ պրանաները կենտրոնական ալիքի հետ համապատասխանեցնելու և այդպիսով վերջնական միասնության իրականացմանը ներթափանցելու ունակությանը, անհատական իմաստության գիտակցության «օրգանական ներդաշնակությունը»՝ համընդհանուր Սիրո համատեղ նվաճման հետ, այդպիսով սինթեզելով բացարձակ Բուդդայականության անմիջական ճանաչողությունը։ 

Սամուելի խոսքերով՝ բուդդայական էզոթերիկ համակարգերը մշակել են չակրան և նադին որպես «իրենց սոտերիոլոգիական գործընթացի կենտրոնական մասեր»։ Տեսությունները երբեմն, բայց ոչ միշտ, զուգորդվում էին ֆիզիկական վարժությունների եզակի համակարգի հետ, որը կոչվում է «յանտրա յոգա» կամ «փրուլ խոր»։ Բոն ավանդույթի համաձայն՝ չակրաները հնարավորություն են տալիս իրականացնել փորձառության գեշտալտը, որտեղ հինգ հիմնական չակրաներից յուրաքանչյուրը հոգեբանորեն կապված է չլուսավորված գիտակցության հինգ փորձառական որակների՝ վշտի վեց ոլորտների հետ։ 

Թրուլ խոր տոհմածառում մարմնավորված «Ցա Լունգ» պրակտիկան բացահայտում է առաջնային ալիքները, այդպիսով ակտիվացնելով և շրջանառելով ազատագրող պրանան: Յոգան արթնացնում է խորը միտքը՝ այդպիսով ի հայտ բերելով դրական հատկանիշներ, բնածին գեշտալտներ և առաքինի հատկանիշներ: Համակարգչային անալոգիայի մեջ մարդու գիտակցության էկրանը գծագրվում է և կանչվում հատկանիշներ պարունակող ֆայլ, որը պարունակում է անհրաժեշտ դրական կամ բացասական, աջակցող հատկանիշներ: Ասում են, որ տանտրիկ պրակտիկան ի վերջո բոլոր փորձառությունները վերածում է պարզ լույսի: Պրակտիկան նպատակ ունի ազատագրվել բոլոր բացասական պայմանականություններից և խորը ճանաչողական փրկություն ապահովել վերահսկողությունից ազատության, ընկալման և ճանաչողության միասնության միջոցով:


File:Chakras and energy channels 2 (3749594497).jpg|Նուրբ մարմնի տիբեթական նկարազարդում, որը ցույց է տալիս կենտրոնական ալիքը, երկու կողմնակի ալիքները և հինգ չակրաները
File:Cosmic Man with Diagrams of Newar Yogic Six Chakra Transformation LACMA M.91.118.jpg|Տիբեթյան թանգկա, որը ցույց է տալիս վեց չակրաները


## Յոթ չակրաների համակարգ

Ամենաշատ ուսումնասիրված չակրաների համակարգը ներառում է վեց հիմնական չակրաներ՝ յոթերորդ կենտրոնով, որը սովորաբար չի համարվում չակրա: Այս կետերը դասավորված են ուղղահայաց՝ առանցքային անցուղու երկայնքով (սուշումնա նադի՝ հինդուիստական տեքստերում, Ավադհուտի՝ որոշ բուդդայական տեքստերում): Գևին Ֆլադի խոսքերով՝ վեց չակրաներից և գագաթին գտնվող Սահասրարա «կենտրոնից» բաղկացած այս համակարգը առաջին անգամ հայտնվել է 11-րդ դարի Կաուլայի աշխատություն՝ *«*Կուբջիկամատա-տանտրա*»*-ում: 

Հենց այս չակրաների համակարգն է թարգմանվել 20-րդ դարի սկզբին սըր Ջոն Վուդրոֆի (նաև Արթուր Ավալոն) կողմից իր «Օձի ուժը» գրքում: Ավալոնը թարգմանել է հինդուիստական տեքստը՝ «Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa», որը նշանակում է վեց (ṣaṭ) չակրաների (cakra) ուսումնասիրություն (nirūpaṇa): 

Չակրաները ավանդաբար համարվում են մեդիտացիայի օժանդակ միջոցներ: Յոգին ստորին չակրաներից անցնում է գլխի գագաթին գտնվող ամենաբարձր չակրային՝ ներդաշնակ դարձնելով հոգևոր վերելքի ճանապարհը: Հինդուիստական կունդալինի և բուդդայական կանդալի ավանդույթներում ամենացածր չակրայի մոտ կամ դրա մեջ գտնվող քնած էներգիան ներթափանցում է չակրաներ: Հինդուիստական տեքստերում նա հայտնի է որպես Կունդալինի, մինչդեռ բուդդայական տեքստերում նրան անվանում են Կանդալի կամ Թումմո (տիբեթերեն՝ *gtum mo*, «կատաղի մեկը»): 

Ստորև ներկայացված են այս վեց չակրաների և յոթերորդ կետի՝ Սահասրարայի, նոր դարաշրջանի ընդհանուր նկարագրությունը: Այս նոր դարաշրջանի տարբերակը ներառում է ծիածանի Նյուտոնյան գույները, որոնք չկան որևէ հին հնդկական համակարգում: 

## Արևմտյան չակրաների համակարգ
### Պատմություն

Ամերիկայի Թեոսոֆիկական Ընկերության ներկայացուցիչ Կուրտ Լելանդը եզրակացրեց, որ արևմտյան չակրաների համակարգը ստեղծվել է մարդկանց բազմաթիվ խմբերի «անկանոն համագործակցության» արդյունքում՝ էզոթերիկների և պայծառատեսների, հաճախ՝ թեոսոֆիկների, հնդաբանների, առասպելաբանների, առասպելաբան Ջոզեֆ Քեմփբելի, Էսալեն ինստիտուտի և Կարլ Յունգի հոգեբանական ավանդույթի հիմնադիրների, Չարլզ Վ. Լեդբիթերի 1927 թվականի *«*Չակրաներ» գրքի գունային համակարգի, որը որոշ ժամանակակից հնդիկ յոգերի կողմից համարվում է ավանդույթ, և էներգետիկ բուժողների, ինչպիսին է Բարբարա Բրենանը, գունային համակարգի միջոցով։ Լելանդը նշում է, որ ավանդական լինելուց հեռու ժամանակակից համակարգի երկու հիմնական տարրերը՝ ծիածանի գույները և որակների ցանկը, առաջին անգամ միասին հայտնվել են միայն 1977 թվականին։ 

Յոթ չակրաների հավաքածուի գաղափարը Արևմուտք է հասել 1880-ական թվականներին։ Այդ ժամանակ յուրաքանչյուր չակրա կապված էր նյարդային հյուսակի հետ։ 1918 թվականին սըր Ջոն Վուդրոֆը, որը հայտնի է նաև որպես Արթուր Ավալոն, թարգմանել է երկու հնդկական տեքստ՝ «Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa» և «Pādukā-Pañcaka», հրապարակելով և մեկնաբանելով դրանք իր «Օձի ուժը» գրքում, որը Արևմուտքի ուշադրությունը հրավիրել է յոթ չակրաների տեսության վրա։ 

1920-ական թվականներին յոթ չակրաներից յուրաքանչյուրը կապված էր էնդոկրին գեղձի հետ, ավանդույթ, որը պահպանվել է մինչ օրս։ Վերջերս ստորին վեց չակրաները կապված են եղել ինչպես նյարդային հյուսակների, այնպես էլ գեղձերի հետ։ Յոթ ծիածանի գույները ավելացրել է Լիդբիթերը 1927 թվականին։ 1930-ական թվականներին տարբերակային համակարգում առաջարկվել է վեց գույն՝ գումարած սպիտակը։ Լիդբիթերի տեսության վրա ազդեցություն է ունեցել Յոհան Գեորգ Գիխտելիի 1696 թվականի «Թեոսոֆիա Պրակտիկա» գիրքը, որտեղ հիշատակվում էին ներքին «ուժի կենտրոնները»։

Հոգեբանական և այլ հատկանիշներ, ինչպիսիք են աուրայի շերտերը, զարգացման փուլերը, ուղեկցող հիվանդությունները, արիստոտելյան տարրերը, հույզերը և գիտակցության վիճակները, ավելացվել են ավելի ուշ։ Առաջարկվել են նաև ենթադրյալ համապատասխանությունների լայն շրջանակ՝ ալքիմիական մետաղների, աստղագուշակական նշանների և մոլորակների, սննդի, խոտաբույսերի, թանկարժեք քարերի, հոմեոպատիկ դեղամիջոցների, կաբալիստական ոլորտների, երաժշտական նոտաների, տոտեմ կենդանիների և տարո քարտերի հետ։ 

### Նոր դարաշրջան
«Հոգու անատոմիա» (1996) գրքում Քերոլայն Միսը չակրաների գործառույթը նկարագրել է հետևյալ կերպ՝ «Ձեր կյանքում ունեցած յուրաքանչյուր միտք և փորձառություն զտվում է այս չակրաների տվյալների բազաների միջոցով: Յուրաքանչյուր իրադարձություն գրանցվում է ձեր բջիջներում...»: Չակրաները նկարագրվում են որպես ողնաշարի հիմքից մինչև գլխի գագաթը վերև բարձրացող դասավորված սյունակ: Նոր դարաշրջանի պրակտիկաները հաճախ յուրաքանչյուր չակրան կապում են որոշակի գույնի հետ: Տարբեր ավանդույթներում յուրաքանչյուր չակրա կապված է ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի, գիտակցության մի կողմի և դասական տարրի հետ, դրանք չեն համապատասխանում հին հնդկական համակարգերում օգտագործվողներին: Չակրաները պատկերվում են որպես լոտոսներ կամ ծաղիկներ՝ յուրաքանչյուր չակրայում տարբեր քանակությամբ թերթիկներով:

Ենթադրվում է, որ չակրաները կենդանացնում են ֆիզիկական մարմինը և կապված են ֆիզիկական, հուզական և մտավոր բնույթի փոխազդեցությունների հետ։ Դրանք համարվում են կյանքի հոգևոր էներգիայի կամ պրանայի կենտրոններ, որոնք ենթադրվում է, որ հոսում են դրանց միջև՝ նադի կոչվող ուղիներով։ Չակրաների գործառույթն է պտտել և ներծծել էներգիան՝ մարմնի հոգևոր, մտավոր, հուզական և ֆիզիկական առողջությունը հավասարակշռության մեջ պահելու համար։ 

Ռուդոլֆ Շտայները չակրաների համակարգը համարում էր դինամիկ և զարգացող։ Նա ենթադրում էր, որ այս համակարգը ժամանակակից մարդկանց համար տարբերվում է հին ժամանակներից, և որ այն, իր հերթին, արմատապես տարբեր կլինի ապագայում։

## Սկեպտիցիստական պատասխան
Չակրաների գոյությունն ապացուցող գիտական ապացույցներ չկան, ինչպես նաև չկա որևէ իմաստալից միջոց դրանք գիտականորեն չափելու փորձ կատարելու համար: Էդինբուրգի սկեպտիկների ընկերությունը պնդում էր, որ չակրաների գոյության վերաբերյալ երբեք որևէ ապացույց չի եղել:

## Տես նաև
* Մարդու աուրա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Anodea Judith|Judith, Anodea (1996). *Eastern Body Western Mind: Psychology and the Chakra System As A Path to the Self*. Berkeley, California, USA: Celestial Arts Publishing. 
* 
* Banerji, S. C. *Tantra in Bengal*. Second Revised and Enlarged Edition. (Manohar: Delhi, 1992) 
* 
*  (Two volumes)
* 
* 
*
* Goswami, Shyam Sundar. *Layayoga: The Definitive Guide to the Chakras and Kundalini*, Routledge & Kegan Paul, 1980.
* Khalsa, Guru Dharam Singh; O'Keeffe, Darryl. *The Kundalini Yoga Experience* Simon & Schuster, 2002.
* Lowndes, Florin. *Enlivening the Chakra of the Heart: The Fundamental Spiritual Exercises of Rudolf Steiner* , first English edition 1998 from the original German edition of 1996. comparing 'traditional' chakra teaching, and that of C.W. Leadbeater, with that of Rudolf Steiner.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Անձի զարգացում
Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Արևելյան փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Բուդդայականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Բուդդայականություն
Կատեգորիա:Գերբնական
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Կատեգորիա:Թեոսոֆիա
Կատեգորիա:Խորհրդապաշտություն
Կատեգորիա:Կեղծ գիտություն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Կրոնը Հնդկաստանում
Կատեգորիա:Հինդուիզմ
Կատեգորիա:Հինդուիզմի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հնդկական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Հոգևորություն
Կատեգորիա:Մարդ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկա
Կատեգորիա:Մշակույթ
Կատեգորիա:Յոգա
Կատեգորիա:Նյու Էյջ
Կատեգորիա:Նյու Էյջի պրակտիկաներ
Կատեգորիա:Պարապսիխոլոգիա
Կատեգորիա:Սանսկրիտ
Կատեգորիա:Սանսկրիտ եզրույթներ
Կատեգորիա:Տիբեթական բուդդայականություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն