Ֆեոդոր Չեսնոկով

**Ֆեոդոր  Մարկելովիչ  Չեսնոկով** (, ), էրզյան խորհրդային գրող, նովելիստ, դրամատուրգ, գրականագետ։ Մորդովական գրականության հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է տեղական դպրոցը, այնուհետև 1912 թվականին Կուտինսկի երկամյա ուսումնարանը։ 16 տարեկանից դասավանդել է տարրական դպրոցում։   
Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային և քաղաքացիական պատերազմներին։ Կարմիր բանակի շարքերում մարտնչել է Արևելյան ռազմաճակատում։

Պատերազմից հետո նա իր ողջ ուժերը ներդրել է հայրենի ժողովրդի կրթության և մշակութային շինարարության գործում։ 1922 թվականից Չեսնոկովը բնակվել է Մոսկվայում, այստեղ ստացել է բարձրագույն կրթություն, 1924 թվականին ավարտել է Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի գրական բաժինը, Արևելքի աշխատավորության Կոմունիստական համալսարանի ասպիրանտուրան։ Մինչև 1932 թվականը աշխատել է ԽՍՀՄ ժողովուրդների Կենտրոնական հրատարակչության մորդովական բաժնի Ուսմանկհրատի խմբագրությունում։

Կյանքի մոսկովյան ժամանակահատվածում Չեսնոկովը հայտնի մորդովացի գիտնականներ Ա. Ռյաբովի, Տ. Դանիլովի համահեղինակությամբ ստեղծում են դասագրքեր մորդովական դպրոցի համար, զբաղվում է ստեղծագործական գործունեությամբ, ինչպես նաև ակտիվորեն համագործակցում է  «*Якстере теште*» («Կարմիր աստղ») թերթի հետ, որի հետ էլ կապվում են իր առաջին գրական քայլերը։ 1933 թվականից եղել է Սարանսկի մորդովական մշակույթի ԳՀԻ գրականության բաժնի ավագ գիտաշխատող։

1934 թվականին եղել է Խորհրդային գրողների Առաջին Համամիութենական համագումարի պատվիրակ, որտեղ հանդես է եկել մորդովական գրականության մասին զեկուցումով։

1938 թվականին ռեպրեսիայի է ենթարկվում և նույն տարում էլ  գնդակահարվում։ ԽՄԿԿ XX համագումարից հետո հետմահու ռեաբիլիտացիայի ենթարկվեց։

## Ստեղծագործություն
1922 թվականին Չեսնոկովը հրատարակում է իր առաջին պատմվածքը՝ «*Сыре учитель*» («Հին ուսուցիչ»), որտեղ պատմում է Խորհրդային իշխանության  առաջին տարիներին գյուղական ուսուցիչների հոգեվիճակի մասին։ Շուտով հրատարակվում են նրա պատմվածքների և ակնարկների ժողովածուները՝  «*Велесь явовсь*» («Գյուղը  պառակտվեց», 1926), «*Лия киява*» («Այլ ճանապարհով», 1927), «*Васень толт*» («Առաջին կրակները», 1932), «Ընտիր պատմվածքներ» (1959), «Նոր ժամանակների զբոսանքը» (1974) և այլն, որոնցում վառ ձևով դրսևորվում է գրողի ռեալիստական տաղանդը։ Պատմվածքների, ակնարկների, ճամփորդական նոթերի, պիեսների, գրականագիտական աշխատանքների հեղինակ է։

Չեսնոկովի ստեղծագործությունների հերոսները համարվում են աշխատավոր ժողովրդի ներկայացուցիչները, իսկ գերիշխող թեմաները` հեղափոխությունը, Քաղաքացիական պատերազմը, կոլեկտիվացումը, դասակարգային պայքարը նէպի տարիներին, Խորհրդային իշխանության հաստատումը, կրոնական մնացուկների դեմ պայքարը և մշակութային հեղափոխությունը։

Պատումների ճշմարտացիությունը ձեռք է բերվում օգտագործվող վավերագրական նյութերի և այն իրադարձությունների հիման վրա, որոնց ականատեսը եղել է ինքը՝ հեղինակը։ Գլխավոր ուշադրությունը նա կենտրոնացնում է իր հերոսների աշխարհայացքի ձևավորման խնդիրներին։ Մորդովական գրականության մեջ դրամատուրգիայի ժանրի ծագումը և ձևավորումը կապվում է Չեսնոկովի անվան հետ։ 1924 թվականին Ե. Оկինի և Տ. Վասիլևի համահեղինակությամբ Մոսկվայի Կենտրոնական հրատարակչությունում լույս է տեսնում «*Эрзянь пьесат*» («Էրզյան պիեսներ») ժողովածուն, որում ընդգրկված էին «*Кавто киява*» («Երկու ճանապարհ», թարգմանվել է ռուսերեն), «*А мон кедензэ палынь*» («Իսկ ես նրա ձեռքերն էի համբուրում»), «*Роки туво*» («Խռնչան խոզը»), «*Велув*» («Համատեղ»), «*Барщинань шкасто*» («Կոռի տարիները»), «*Калдоргауть ташто кайтнэ*» («Խախտված հին կենցաղը», թարգմանվել է ռուսերեն) պիեսները, որոնցում պատկերված է մինչհեղափոխական մորդովական գյուղի կենցաղը։

Գրողի դրամատիկական ժառանգությունը ընդգրկում է մի շարք հեղափոխական ագիտացիոն, պատմական, կենցաղային պիեսներ, երգիծական կատակերգություններ։

Նրա դրամատիկական ստեղծագործություններում մշակվում են տվյալ պատմական ժամանակաշրջանի հրատապ, սուր և արդիական խնդիրները և հակամարտությունները։ Չեսնոկովի դրամատիկական ստեղծագործություններին բնորոշ գծերն են, կարևոր սոցիալական խնդիրները, հակամարտությունների սրությունը և խորը փսիխոլոգիզմը։ Նա հայտնի է նաև որպես երեխաների համար ստեղծագործությունների հեղինակ։ Հեղինակի մանկական ստեղծագործություններին բնորոշ բարձր գեղարվեստական մակարդակը դրսևորվում է նրա «*Тетяка левкс*» («Ամբողջությամբ հայրիկին», 1929) և մյուս ժողովածուներում։

Չեսնոկովը բազմաթիվ գրականագիտական աշխատանքների հեղինակ է, զգալի ավանդ ունի նաև մորդովական գրական, գեղարվեստական  ստեղծագործությունների քննադատության զարգացման գործում։ Ստեղծագործական համարձակությամբ, օբյեկտիվությամբ և նշանակալիությամբ աչքի են ընկնում նրա «*Аволь ансяк кастано*» («Ոչմիայն աճում ենք», 1931), «*Мокшэрзянь драматургиядонть*» («Մորդովական դրամատուրգիայի մասին», 1934), «*Эрзянь фольклордонть*» («Էրզյան բանահյուսության մասին», 1934) հոդվածները։

Չեսնոկովը եղել է 1933 թվականին Սարանսկում անցկացված մորդովական լեզվի ուղղագրության, շարահյուսության և տերմինաբանության հարցերով համաժողովի կազմակերպիչներից մեկը։

Չեսնոկովի ստեղծագործությունները ընդգրկվել են հանրապետության ազգային դպրոցների դասագրքերում և քրեստոմատիայի գրքերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Всë о Мордовый: энциклопедический справочник

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ (կարմիրներ)
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ