Սթիգ Լարսոն

**Սթիգ Լարսոն** (; ), շվեդ  ձախակողմյան հասարակական գործիչ, գրող և լրագրող, դետեկտիվ լրագրող Միքայել Բլումքվիստեի և հաքեր Լիսբեթ Սալանդերի մասին «Միլենիում» եռագրության հեղինակ։ Հայտնի է նաև աջակողմյան ծայրահեղականության և ռասիզմի մասին իր հետազոտական աշխատանքներով։

## Կենսագրություն
Սթիգ Լարսոնի հայրը տեղական «Վեստերբոտենս-Կուրիրեն» օրաթերթի նկարիչն է եղել։ Սթիգի ծնվելու ժամանակ նրա ծնողները 19 տարեկան են եղել։ Իր կյանքի առաջին ինը տարիները տղան ապրել է հորական կողմի տատիկի հետ։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է ծնողների մոտ, որոնք այդ ժամանակ ևս մեկ որդի են ունեցել։ Սթիգ Լարսոնի պապիկը՝ մոր հայրը, հակաֆաշիստ է եղել։ 1940 թվականին նրան ուղարկել են «Ստուրշյոն» գիշերօթիկ ճամբար, որը Շվեդիայի հյուսիսում (Լեն Նորբոթեն) է եղել։ Պատերազմից հետո այդ ճամբարը վերանվանվել է «աշխատանքային ճամբար»։

16 տարեկանում Սթիգ Լարսոնը հեռացել է տնից։ 18 տարեկանում՝ Հարավային Վիետնամի ազատագրման ժամանակ ազգային ճակատին օգնելու առաքելությամբ ստեղծված շվեդական կազմակերպության կողմից կազմակերպված հանդիպման ժամանակ, նա ծանոթացել է ճարտարապետ Եվա Գաբրիելսոնի հետ, որը այնուհետև դարձել է նրա կյանքի ընկերը։

Սթիգ Լարսոնը Շվեդիայի Սոցիալիստական կուսակցության քաղաքական ակտիվիստն է եղել (որը մինչև 1982 թվականը կրել է կոմունիստական աշխատավորական լիգա անունը)։ Աշխատել է խմբագիր՝ շվեդական «Չորրորդ ինտերնացիոնալ» ամսագրում, որը Շվեդիայում ներկայացնում էր Չորրորդ Ինտերնացիոնալի բաժինը։ Նա նաև պարբերաբար գրել է «Ինտերնացիոնալ» օրաթերթի համար։ 1987 թվականին դուրս է եկել կուսակցությունից, քանզի չի ցանկացել պաշտպանել կասկածելի Ժողովրդավարական բովանդակության սոցիալիստական ռեժիմները։

Եղել է գիտական ֆանտաստիկայի սիրահարների շվեդական ակումբի () նախագահ։

1977 թվականին մասնակցել է Էրիթրեայի ազատագրման ժողովրդական ճակատի կանանց պարտիզանական ջոկատների պատրաստմանը. նրանց սովորեցրել է նռնականետի կիրառման գաղտնիքները։ Բայց շուտով ստիպված է եղել թողնել այս գործունեությունը՝ երիկամների հիվանդության պատճառով։ Շվեդիա վերադառնալուց հետո շվեդական *«Tidningarnas Telegrambyrå»* խոշորագույն լրատվական գործակալությունում աշխատել է գրաֆիկական դիզայներ (1977-1999 թվականներ)։

1981 թվականին Եվա Գաբրիելսոնի հետ ժամանել է ազատագրված Գրենադա, որտեղ նրանք ուսումնասիրել են հեղափոխության զարգացումը, գյուղատնտեսական կոոպերատիվների, կանանց կազմակերպությունների փորձը և հանդիպել հեղափոխական կառավարության տարբեր գործիչների, այդ թվում՝ Մորիս Բիշոփի հետ։ Հայրենիք վերադառնալիս մասնակցել են շվեդա-գրենադական համերաշխության կազմակերպության ստեղծմանը։

1982 թվականից Սթիգ Լարսոնը եղել է բրիտանական հակաֆաշիստական *«[[:en:Searchlight (magazine)|Searchlight]]»* թերթի սկանդինավյան ներկայացուցիչը, հիմնել է շվեդական «Էքսպո» *(Expo)* կազմակերպությունը, որը ստեղծվել է երիտասարդության շրջանում ծայրահեղ աջակողմյան, ռասիստական և նացիստական հայացքների տարածմանը հակազդելու համար. հրատարակել է համանուն ամսագիրը։

Նա գրել է «Աջակողմյան ծայրահեղականությունը» գիրքը, ինչպես նաև կարդացել է դասախոսություններ և մասնակցել հրապարակային բանավեճերի՝ Շվեդիայում աջակողմյան ծայրահեղական կազմակերպությունների մասին։ Միքայել Էքմանի հետ համահեղինակել է «Շվեդական դեմոկրատներ. ազգային շարժում» *(Sverigedemokraterna: den nationella rörelsen)* և «Շվեդական դեմոկրատներ. հայացք ներսից» *(Sverigedemokraterna från insidan)* հետազոտությունները։

Սթիգ Լարսոնը պայմանագիր է կնքել՝ Միքայել Բլումկվիստի մասին իր երեք վեպերի հրատարակման համար, սակայն չի հասցրել դրանք տպագրել իր կյանքի օրոք։ 2004 թվականի նոյեմբերի 9-ին հիսունամյա Լարսոնը ինֆարկտից մահացել է՝ չաշխատող վերելակի պատճառով ոտքով իր գրասենյակի 7-րդ հարկ բարձրանալիս։ Նրա մահից հետո մամուլում լուրեր են տարածվել, որ գրողի մահը կարող է պատահական եղած չլինել, քանի որ կենդանության օրոք նա բազմաթիվ սպառնալիքներ է ստացել նեոնացիստներից։ Նրա հրատարակիչ Եվա Գեդինը հերքել է այդ սին լուրերը։ Հրատարակիչները և ընկերները խոստովանել են, որ Լարսոնը ծայրահեղ և անկուշտ ծխող է եղել (օրական ավելի քան 60 ծխախոտ է օգտագործել)։

Ներկայումս նրա վեպերը բացառիկ  ժողովրդականություն են վայելում։ Դրանք թարգմանվել են տասնյակ լեզուներով և հրատարակվել ավելի քան 65 միլիոն տպաքանակով։

2008 թվականի մայիսին հրապարակվել է 1977 թվականի Լարսոնի կտակի բովանդակությունը, որում նա իր խնայողությունները կտակել է Կոմունիստական աշխատավորական լիգայի (Շվեդիայի ներկայիս Սոցիալիստական կուսակցության) բաժանմունքին։ Սակայն, քանի որ կտակը չի վավերացվել վկաների կողմից, շվեդական օրենքներով այն անվավեր է, և Լարսոնի ամբողջ ունեցվածքը, ներառյալ՝ գրքերի վաճառքից հետմահու ստացած գումարները, անցել են նրա հորն ու եղբորը։

2011 թվականի հունվարի 16-ին՝ գրողի կինը՝ Եվա Գաբրիելսոնը հայտնել է ամուսնու վերջին՝ չգրված վեպը գրելու իր մտադրության մասին, սակայն 2015 թվականի մարտին հայտարարվել է, որ Դավիդ Լագերկրանցն ավարտել է «Աղջիկը, որը խրվել է սարդոստայնում» վեպը, որն ամփոփել է հայտնի եռագրությունը։ Այն լույս է տեսել 2015 թվականի օգոստոսի 27-ին (ԱՄՆ-ում և Ռուսաստանում՝ 2015 թվականի սեպտեմբերին)

## Անձնական կյանք
1974 թվականից մինչև իր կյանքի վերջին օրերը Լարսոնն ապրել է գրող և հասարակական ակտիվիստ Եվա Գաբրիելսոնի հետ։ Վերջինիս խոսքերով՝ իրենց ամուսնությունը երբեք պաշտոնապես գրանցված չի եղել, քանի որ Լարսոնը մտավախություն է ունեցել, որ իր գործունեությունը կարող է վտանգի ենթարկվել օրինական հարաբերությունների ու ընդհանուր սեփականության պատճառով։

## Մատենագիտություն
### Հետազոտություն

* Ստիգ Լարսոն, Աննա-Լենա  Լոդենիուս «Աջակողմյան ծայրահեղությունը». — Ստոկհոլմ, 1991. — 343 էջ
* Ստիգ Լարսոն, Միքայել Էկման, «Շվեդ դեմոկրատներ. ազգային շարժում». —     Ստոկհոլմ, 2001. — 364 էջ
* Իդրիս Ահմեդի,  Ստիգ Լարսոն, Սեսիլիա Էնգլունդ,  «Վեճ պատվի մասին. ֆեմինիզմ կամ     ռասիզմ». — Ստոկհոլմ, 2004. — 136 էջ
* Ռիխարդ Սլատտ,  Մարիա Բլումկվիստ, Ստիգ  Լարսոն, Դեյվիդ  Լագերլեֆ, «Շվեդ դեմոկրատներ. հայացք ներսից». — Ստոկհոլմ,  2004. — 144 էջ


### Գեղարվեստական գրքեր
* 2005 — «*Män som hatar kvinnor*» (),
:2008 — «*The Girl with the Dragon Tattoo*» ()

* 2006 — «*Flickan som lekte med elden*» (),
: 2009 — «*The Girl Who Played with Fire*» (),

* 2007 — «*Luftslottet som sprängdes*» (),
:2009 — «*The Girl Who Kicked the Hornets' Nest*» (),

* «*Det som inte dödar oss*» () — հեղինակ՝ Դավիդ Լագերկրանց
:

### Էկրանավորում
* 2009 — «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը» / *Män som hatar kvinnor* — շվեդական էկրանավորում
* 2009 — «Աղջիկը, որը խաղացել է կրակի հետ» / *Flickan som lekte med elden* — շվեդական էկրանավորում
* 2009 — «Աղջիկը, որը պայթեցրել է օդային ամրոցները» / *Luftslottet som sprängdes* — շվեդական էկրանավորում
* 2010 — «Միլենիում» / *Millenium* — շվեդական էկրանավորում
* 2011 — «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը» / *The Girl with the Dragon Tattoo* — հոլիվուդյան էկրանավորում
* 2018 — «Աղջիկը, որը խրվել է սարդոստայնում» / *The Girl in the Spider’s Web* — հոլիվուդյան էկրանավորում

### Կենսագրություններ
**Պետթերսոն Յան-Էրիկ*, Ստիգ Լարսոն, «Այն մարդը, որը գնացել է շատ վաղ», Մ. Էքսմո, Դոմինո, 2011
**Եվա Գաբրիելսոն, Մարի Ֆրանսուազ Կոլոմբանի*։ Միլենիում, Ստիգ և ես։ Մ. Էքսմո, Դոմինո, 2011

## Մրցանակներ
* Արժանացել է *«Platinum Bestseller Nielsen Bestseller Awards»* մրցանակին՝ «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը» վեպի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* David Walsh, "The Stieg Larsson phenomenon", World Socialist Web Site, 8 September 2010. 
* Barry Forshaw, *The Man Who Left Too Soon: the Biography of Stieg Larsson*, John Blake Publishing, 2010.
* 
* Expo's memorial page for Stieg Larsson
* "In praise of... Stieg Larsson", *The Guardian*, Culture Editorial, 3 October 2009.
* Tristan Brosnan, "Thriller with a radical message", *Socialist Worker*, 15 April 2010.
* Dan Burstein, Arne De Keijzer, and John-Henri Holmberg, *The Tattooed Girl: The Enigma of Stieg Larsson and the Secrets Behind the Most Compelling Thrillers of Our Time*, St. Martin's Griffin, 2011.

## Արտաքին հղումներ
* www.larssontrilogy.com from Quercus, publishers of Stieg Larsson
* The official ''Millennium'' site of Nordstedt Publishing
* A look at the life and work of author Stieg Larsson 
* The ''Millennium'' Tour – Stockholm City Museum

Կատեգորիա:Գիտական ֆանտաստիկայի թեմաներ
Կատեգորիա:Հակառասիզմ
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ լրագրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Շվեդ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ