Գլյուկագոն (դեղամիջոց)

**Գլյուկագոն** (), Baqsimi ապրանքանիշի ներքո վաճառվող դեղամիջոց և հորմոն։ Որպես դեղամիջոց այն օգտագործվում է թերշաքարարյունության` արյան մեջ գլյուկոզի ցածր մակարդակի, բետա պաշարիչների գերդոզավորման, կալցիումական անցուղիների պաշարիչների գերդոզավորման և անաֆիլաքսիա ունեցողների բուժման համար, որոնք չեն բարելավվում էպինեֆրինով։  

Այն հասանելի է ներերակային, միջմկանային և ենթամաշկային ներարկման, ինչպես նաև քթի կաթիլների միջոցով։ 

Գլյուկագոնի ամենատարածված կողմնակի ազդեցությունը փսխումն է։ Այլ կողմնակի ազդեցությունների շարքին են դասվում արյան մեջ կալիումի ցածր մակարդակը և զարկերակային ցածր ճնշումը։ Այն խորհուրդ չի տրվում օգտագործել այն մարդկանց, որոնք ունեն ֆեոքրոմոցիտոմա կամ ինսուլինոմա։ Հղիության ընթացքում գլյուկագոնի օգտագործումը վնասակար չէ երեխայի համար։ Գլյուկագոնը պատկանում է գլիկոգենոլիտիկ դեղամիջոցների ընտանիքին։ Այն ստիպում է լյարդին քայքայել պահեստավորված գլիկոգենը և վերածել գլյուկոզյի։ 

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում գլյուկագոնի օգտագործումը հաստատվել է 1960 թվականին։ Այն ընդգրկված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղամիջոցների ցանկում։ Այս դեղամիջոցը հանդիսանում է բնական գլյուկագոն հորմոնի սինթետիկ ձևը։ Դրա վերարտադրված տարբերակը ԱՄՆ-ում հասանելի է դարձել 2020 թվականի դեկտեմբերից։

## Բժշկական օգտագործումներ
### Արյան մեջ շաքարի ցածր մակարդակ

Ներարկվող գլյուկագոնը կարող է լինել առաջին օգնության կարևոր մաս այն դեպքերում, երբ արյան գլյուկոզի մակարդակը խիստ ցածր է, և պացիենտը անգիտակից է կամ այլ պատճառներով չի կարողանում գլյուկոզ ընդունել բերանացի կամ երակային ճանապարհով: Գլյուկագոնն օգտագործվում է միջմկանային, ներերակային կամ ենթամաշկային ներարկման միջոցով և արագորեն բարձրացնում է արյան մեջ շաքարի մակարդակը։ Ներարկվող գլյուկագոնն օգտագործելու համար անհրաժեշտ է այն լուծել անմիջապես կիրառումից առաջ: Այս գործընթացը պահանջում է ստերիլ լուծիչի ներարկում փոշիացված գլյուկագոն պարունակող սրվակի մեջ, քանի որ այս հորմոնը ծայրահեղ անկայուն է, երբ լուծված է հեղուկի մեջ: Գլյուկագոնի մոլեկուլային այս առանձնահատկությունը բացատրում է, թե ինչու է դրա ավանդական ձևը պահվում փոշու տեսքով: Երբ գլյուկագոնը լուծվում է հեղուկում, գլյուկագոնը կարող է առաջացնել ամիլոիդային թելիկներ կամ խիտ հյուսված, գլյուկագնի պեպտիդներ պարունակող շղթաներ: Երբ տեղի է ունենում գլյուկագոնի նման թելիկացման գործընթացը, այն դառնում է անպետք, քանզի ներարկումից հետո գլյուկագոնն այլևս չի կարող ներծծվել օրգանիզմի կողմից: Վերակազմավորման գործընթացը դարձնում է գլյուկագոնի օգտագործումը բավականին բարդ և անհարմար, սակայն մի շարք ընկերություններ աշխատում են նոր արտադրանքների վրա, որոնց նպատակը դեղի կիրառումը հեշտացնեն է։

### [[Բետա ադրենապաշարիչներ|Բետա պաշարիչի]] գերդոզավորում
Փաստացի տվյալները վկայում են, որ գլյուկագոնի բարձր դեղաչափերն օգտակար են բետա-պաշարիչների գերդոզավորման բուժման հարցում: Ազդեցության հավանական մեխանիզմը սրտամկանում ցԱՄՖ-ի մակարդակի բարձրացումն է, ինչը փաստացի շրջանցում է բետա-ադրենոլոգիական երկրորդային միջնորդանյութերի համակարգը։

### Անաֆիլաքսիա
Անաֆիլաքսիա ունեցող որոշ մարդիկ, որոնք ընդունում են բետա-պաշարիչներ, կարող են դիմակայել էպինեֆրինի ազդեցությանը։ Այս իրավիճակում երակային ընդունման գլյուկագոնը կարող է օգտակար լինել նրանց ցածր զարկերակային ճնշումը բուժելու համար։

### Ազդեցիկ սննդի բոլուս
Գլյուկագոնը թուլացնում է կերակրափողի ստորին սֆինկտերը (սեզմամկան) և կարող է օգտագործվել այն անձանց բուժման համար, որոնք ունեն կերակրափողում խցանված սննդի գունդ, որը հայտնի է նաև որպես սթեյքհաուսի համախտանիշ։ Թեև գլյուկագոնն օգտագործվում է կերակրափողում սննդի խցանման ժամանակ, կարևոր է նշել, որ դրա արդյունավետության վերաբերյալ ապացույցները սակավ են։ Նաև գլյուկագոնը կարող է առաջացնել սրտխառնոց և փսխում, ինչը սննդի գնդի առկայության դեպքում կարող է առաջացնել լրացուցիչ բարդություններ։

### Էնդոսկոպիկ ռետրոգրադ խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիա
Գլյուկագոնի ազդեցությունը ցԱՄՖ-ի մակարդակի բարձրացման վրա առաջացնում է ընդերային հարթ մկանների թուլացում, ինչը հեշտացնում է տասներկումատնյա աղիքի կանյուլյացիան էնդոսկոպիկ ռետրոգրադ խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիայի միջամտության ժամանակ:

## Դեղի կողմնակի ազդեցություններ
Գլյուկագոնը գործում է շատ արագ, իսկ հաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններն են գլխացավը և սրտխառնոցը։

Գլյուկագոնը փոխազդում է միայն բերանացի հակամակարդիչների հետ՝ մեծացնելով արյունահոսության հակվածությունը։

### Հակացուցում
Թեև գլյուկագոնը կլինիկորեն կիրառվում է հիպոգլիկեմիայի տարբեր ձևերի բուժման համար, այն **հ**ակացուցված է ֆեոքրոմոցիտոմա ունեցող պացիենտներին։ Գլյուկագոնը կարող է գրգռել ուռուցքը՝ արտազատելու մեծ քանակությամբ կատեխոլամիններ (ադրենալին և նորադրենալին), ինչը հանգեցնում է զարկերակային ճնշման կտրուկ և վտանգավոր բարձրացման:

Բացի այդ, լյարդում գլիկոլիզի և գլյուկոնեոգենեզի համակարգված վերահսկողությունը կարգավորվում է այն ֆերմենտների ֆոսֆորիլացման վիճակով, որոնք կատալիզում են գլիկոլիզի հզոր ակտիվատորի՝ ֆրուկտոզ-2,6-բիսֆոսֆատի առաջացումը։ Պրոտեին կինազ A ֆերմենտը, որը խթանվել էր գլյուկագոնով սկսված կասկադի միջոցով, նույնպես ֆոսֆորիլացնում է երկգործառութային պոլիպեպտիդային շղթայի մեկ սերինային մնացորդ, որը պարունակում է և՛ ֆրուկտոզ-2,6-բիսֆոսֆատազ, և՛ ֆոսֆոֆրուկտոկինազ-2 ֆերմենտները։ Գլյուկագոնով ակտիվացվող այս կովալենտային ֆոսֆորիլացումը ակտիվացնում է առաջինը (ֆրուկտոզ-2,6-բիսֆոսֆատազը) և արգելակում վերջինը (ֆոսֆոֆրուկտոկինազ-2-ը) ֆերմենտը։ Սա կարգավորում է այն ռեակցիան, որը կատալիզում է ֆրուկտոզ-2,6-բիսֆոսֆատի առաջացումը (որը հանբիսանում է գլիկոլիզի հիմնական կարգավորիչ օղակ հանբիսացող ֆոսֆոֆրուկտոկինազ-1 ֆերմենտի հզոր ակտիվատոր)՝ դանդաղեցնելով դրա սինթեզի արագությունը: Արդյունքում արգելակվում է գլիկոլիզի ուղին, ինչը թույլ է տալիս, որ գերակշռի գլյուկոնեոգենեզը: Այս գործընթացը դարձելի է գլյուկագոնի բացակայության (և հետևաբար՝ ինսուլինի առկայության) պայմաններում: Գլյուկագոնի կողմից Պրոտեին կինազ A-ի խթանումը նաև հանգեցնում է գլիկոլիտիկ ֆերմենտ պիրուվատ կինազի ապաակտիվացմանը:

## Պատմություն
1920-ական թվականներին Քիմբալը և Մուրլինը, ուսումնասիրելով ենթաստամոքսային գեղձի մզվածքը, հայտնաբերել են հիպերգլիկեմիկ (արյան շաքարը բարձրացնող) հատկություններով օժտված լրացուցիչ նյութ։ Նրանք նկարագրել են գլյուկագոնը 1923 թվականին։ Գլյուկագոնի ամինաթթվային հաջորդականությունը նկարագրվել է 1950-ականների վերջին։ Սակայն ֆիզիոլոգիայում դրա դերի մասին ավելի ամբողջական պատկերացում ձևավորվել է միայն 1970-ականներին, երբ մշակվել է հատուկ ռադիոիմունոլոգիական հետազոտության մեթոդը։

Դրա քթի կաթիլների տարբերակը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում օգտագործման համար հաստատվել է 2019 թվականին։

2020 թվականի դեկտեմբերին Եվրոպական դեղամիջոցների գործակալության Մարդու օգտագործման համար նախատեսված դեղամիջոցների կոմիտեն որդեգրել է դրական կարծիք՝ խորհուրդ տալով տրամադրել առևտրային թույլտվություն Ogluo դեղամիջոցի համար, որը նախատեսված է շաքարային դիաբետի ժամանակ զարգացող ծանր հիպոգլիկեմիայի բուժման համար: Այս դեղամիջոցի հայտատուն Xeris Pharmaceuticals Ireland Limited ընկերությունն է: Դեղամիջոցը Եվրոպական միությունում բժշկական օգտագործման համար հաստատվել է 2021 թվականի փետրվարին:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Հորմոններ