Աննա Մարսեթ Հալդեման

**Մարսեթ Հալդեման-Ջուլիուս** (), ամերիկացի ֆեմինիստ, դերասանուհի, դրամատուրգ, քաղաքացիական իրավունքների պաշտպան, խմբագիր, հեղինակ և բանկի նախագահ։

Նա ծնվել է Կանզաս նահանգի Ժիրարդ քաղաքում, բժիշկ Հենրի Ուինֆիլդ Հալդեմանի և նրա կնոջ՝ Ալիսի ընտանիքում։ Ալիսը սոցիալական ակտիվիստ Ջեյն Ադդամսի քույրն էր, ում հետ Մարսեթը մտերիմ հարաբերություններ պահպանեց մինչև Ադամների կյանքի վերջ։

Մարսեթը սովորել է երիտասարդ տիկնանց Ռոքֆորդի ճեմարանում՝ Մայր բուհ, այնուհետև մինչև 1905 թվականը՝ հոր մահը, սովորել է Չիկագոյի Դիրբորն ճեմարանում, իսկ ավելի ուշ՝ Փենսիլվանիայի Բրին֊Մար քոլեջում սովորելու ընթացքում նա դարձավ բանաստեղծուհի Մարիաննա Մուրի ամենամոտ ընկերներից և վստահված անձանցից մեկը։ Երեք տարի անց նա հեռացավ քոլեջից՝ դերասանուհու կարիերան բեմում շարունակելու համար, իսկ 1910 թվականին ավարտեց դրամատիկական արվեստի ամերիկյան ակադեմիան։ 1910-1915 թվականներին նա ելույթ է ունեցել Orpheum Players նվագախմբի և այլ բաժնետիրական ընկերությունների հետ Նյուարքում, Նյու Յորքում, Մոնրեալում, Սենթ Լուիսում և այլ քաղաքներում՝ Ժան Մարկե անունով։

Մարսեթի հայրն ու մայրը ղեկավարում էին Ժիրարդի բանկը։  Երբ նրա մայրը՝ Ալիսը, մահացավ 1915 թվականին, Մարսեթը կրկին վերադարձավ իր հայրենի քաղաք, որտեղ ստանձնեց բանկի կառավարումը։ Նույն թվականին նա հիմնադրեց «Ուրախ ակումբ» մոտակա Ռեդլիում շատ երիտասարդ ներգաղթյալների համար (բազմաթիվ երկրներից, բայց հատկապես Իտալիայից), ովքեր եկել էին աշխատելու տեղական հանքերում։ Ուրախ ակումբում անցկացվեցին անգլերենի դասեր, գործնական պարապմունքներ և անվտանգ ժամանց։ Հաջորդ տարի նա սկսեց հիմնել այլ ակումբներ, այդ թվում՝ երիտասարդ տղաների և իտալերեն լեզվի ուսուցման ակումբ։ 1921 թվականին նա դրանցից մեկը վերածեց դպրոցի, որտեղ դասավանդում էր։ Իր երիտասարդության տարիներին Մարսեթը  ամառը հաճախ էր անցկացնում իր մորաքույր Ջեյն Ադամսի հետ Hull House-ում․  նա Ադամսին էր վերագրում իր ոգեշնչման մեծ մասը և տարիների ընթացքում նրանք երկուսով քննարկում էին Մարսետի ակումբները ինչպես անձամբ, այնպես էլ նամակագրության միջոցով։

1916 թվականին նա ամուսնացավ ակտիվիստ և հրատարակիչ Էմանուել Ջուլիուսի հետ։ Մորաքույր Ջեյնի առաջարկով նա վերցրել է Հալդեման-Ջուլիուս ազգանունը։ Նրանք գրում էին ինչպես առանձին, այնպես էլ միասին, նրանց ամենահայտնի համատեղ աշխատանքը (1921) «Փոշին» վեպն էր։ 1931-1932 թվականներին նա մեկնել է Խորհրդային Միություն՝ ամերիկյան «Ֆրիմեն» ամսագրի համար ռեպորտաժ պատրաստելու ռուսական հեղափոխության ընթացքի մասին։ 1930-ականներին նա գրել է բազմաթիվ հոդվածներ և պատմվածքներ «Holdeman-Julius Press»-ի գրող Ջոն Վ.Գանի հետ միասին։ 1932 թվականին Նա Ամերիկայի Սոցիալիստական կուսակցության ազգային համագումարի պատվիրակ էր, իսկ նույն թվականին Էմանուելը Սոցիալիստական կուսակցությունից առաջադրվեց Սենատ։

Մարսեթն և Էմանուելը ունեին երկու երեխա՝ Ալիսը (1917-1991) և Հենրին (1919-1990), և նրանք որդեգրեցին իրենց երրորդ դստերը՝ Ժոզեֆինային (ծն. 1910)։ «1933 թվականին զույգը օրինականորեն բաժանվել է, բայց շարունակել է ապրել նույն տանը», չնայած նա «շատ ժամանակ է անցկացրել Սեդարվիլի Ադդամս ընտանեկան ֆերմայում»։

Մարսեթը մահացավ քաղցկեղից Ժիրարդում 1941 թվականին և թաղված է Իլինոյս նահանգի Սեդարվիլ քաղաքում։ Նրա էպիտաֆը մի բառի պարաֆրազ է, որը Վ. Կ. Քլիֆորդը գրել է իր համար. «Ես սիրում էի և մի քիչ աշխատեցի։ Ես այդպիսին չեմ և գոհ եմ»։ Փաստաթղթերը պահվում են Կանզասի պետական համալսարանի, Բրին Մաուրի, Պիտսբուրգի պետական համալսարանի, Չիկագոյի Իլինոյսի համալսարանի և Ինդիանայի համալսարանի գրադարաններում։

## Ընտրված աշխատություններ

* *The People's Bank and the Bank's People*, 1916.
* *Sketches* (with Emanuel Haldeman-Julius), 1917.
* "Dreams and Compound Interest" (with Emanuel Haldeman-Julius), 1919.
* "Caught" (with Emanuel Haldeman-Julius), 1919.
* "The Unworthy Coopers" (with Emanuel Haldeman-Julius), 1921.
* *[https://books.google.com/books?id=H-80AAAAMAAJ Dust]* (with Emanuel Haldeman-Julius), 1921.
* *What Great Men Have Said About Women*, 1922.
* *Embers: A Play in One Act* (with Emanuel Haldeman-Julius), ca. 1923.
* "Impressions of the Scopes Trial," 1925.
* "An Interview with Harry Houdini," 1925.
* *Clarence Darrow's Defense of a Negro*, 1926.
* *Clarence Darrow's Two Great Trials: Reports of the Scopes Anti-Evolution Case and the Dr. Sweet Negro Trial*, 1927.
* *The Story of a Lynching: An Exploration of Southern Psychology*, 1927.
* *Why I Believe in Companionate Marriage*, ca. 1927.
* "What the Negro Students Endure in Kansas", 1928.
* *Violence* (with Emanuel Haldeman-Julius), 1929.
* *Great Court Trials of History*, ca. 1930s.
* *Spurts from an Interrupted Pen*, ca. 1931.
* *Talks with Joseph McCabe, and Other Confidential Sketches*, ca. 1931.
* *Jane Addams As I Knew Her*, 1936.
* *Famous and Interesting Guests at a Kansas Farm: Impressions of Upton Sinclair, Lawrence Tibbett, Mrs. Martin Johnson, Clarence Darrow, Will Durant, E.W. Howe, Alfred Kreymborg and Anna Louise Strong*, 1936.
* *Three Generations of Changing Morals*, ca. 1936.
* *A Popular History of the United States*, ca. 1937.
* *The King and Mrs. Simpson*, ca. 1937.
* *Assassinations of American Presidents, With Two Attempted Assassinations*, 1938.
* *Five Short Stories*, (repub. 1982).
* *[http://www.washburn.edu/reference/cks/ebooks/shortworksHaldemanJulius.htm Short Works]* (with Emanuel Haldeman-Julius), (repub. 1992).

## Մատենագրություն

* Addams, Jane. *The Selected Papers of Jane Addams* (edd. Mary Lynn Bryan and Barbara Bair). Urbana: Univ. Illinois Press, 2002 (vol. 1) and 2009 (vol. 2).
* Addams, Jane. *Peace and Bread in Time of War* (ed. Katherine Joslin). Urbana: Univ. Illinois Press, 2002 [1922], pp. xvi-xvii, xxv-xxvi.
* Barrett-Fox, Jason. *Feminism, Socialism, and Pragmatism in the Life of Marcet Haldeman-Julius, 1887-1941* (thesis, University of Kansas, 2008; online at KU here).
* Barrett-Fox, Jason. “A Rhetorical Recovery: Self-Avowal and Self-Displacement in the Life, Fiction, and Nonfiction of Marcet Haldeman-Julius, 1921-1936.” *Rhetoric Review*, vol. 21.1 (2010), pp.&nbsp;14–30 (abstract).
* Barrett-Fox, Jason. *Feminisms, Publics, and Rhetorical Indirections: Figuring Marcet Haldeman-Julius, Anita Loos, and Mae West, 1905-1930* (diss., Univ. Kansas, 2013).
* Breaux, Richard M. "Using the Press to Fight Jim Crow at Two White Midwestern Universities, 1900-1940" in *The History of Discrimination in U.S. Education* (ed. E.H. Tamura). New York: Palgrave Macmillan, 2008, pp.&nbsp;141–164.
* Brown, Melanie Ann. *Five-Cent Culture at the "University in Print": Radical Ideology and the Marketplace in E. Haldeman-Julius's Little Blue Books, 1919-1929* (diss., Univ. Minnesota, 2006; see here).
* Burnett, Betty. "Haldeman-Julius, Emanuel." *American National Biography* (edd. John A. Garraty and Mark C. Carnes). 24 vols. New York: OUP, 1999. Vol. 9.
* Davis, Rebecca L. "'Not Marriage at All, but Simple Harlotry: The Companionate Marriage Controversy." *Journal of American History*, vol. 94, no. 4 (March, 2008), pp.&nbsp;1137–1163.
* DeGruson, Eugene. "Afterword." Washburn Univ. Center for Kansas Studies, 1992.
* Gunn, John W. "Marcet." Girard: Haldeman-Julius, 1941.
* Leavell, Linda. *Holding On Upside Down: The Life and Work of Marianne Moore.* New York: Farrar, Straus and Giroux, 2013.
* Moore, Marianne. *Selected Letters* (ed. Bonnie Costello). New York: Penguin, 1997.
* Wright, Holly. *The Anna Marcet Haldeman-Julius Story* (thesis, Wichita State University, 2001).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
 

Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կանայք