Բնակելի կոմբինատի համալիր

**Բնակելի կոմբինատի համալիր** («**Բնակկոմբինատի համալիր**», հայտնի է նաև որպես **Քաղխորհրդի բնակելի շենքեր**), բնակելի շենքերի համալիր Երևանում, որը կառուցվել է 1936-1938 թվականներին՝ Նիկողայոս Բունիաթյանի նախագծով։ Համալիրը բաղկացած է երեք շենքից, որոնք նախագծված են պոստկոնստրուկտիվիզմի ոճով։ Այժմ գրանցված են որպես Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի թիվ 16, 18 և 20 շենքեր:

## Պատմություն
ձախից|մինի|«Բնակկոմբինատի» համալիրի առաջին մասնաշենքը
Ստալինի պողոտայում (այժմ՝ Մաշտոցի պողոտա) գտնվող «Բնակկոմբինատի» համալիրը կառուցվել է քաղաքի կենտրոնում բազմաբնակարան շենքերի պլանային զարգացման շրջանակներում: «Բնակկոմբինատի» առաջին շենքի կառուցումն ավարտվել է 1936 թվականին, վերջինը՝ 1938 թվականին:

Երեք նույնական բնակելի շենքերում ճարտարապետն իր առջև խնդիր էր դրել ստեղծել մեծաքանակ բնակարաններ, իսկ առաջին հարկերում պետք է տեղակայված լինեին մշակութային և սպասարկման կազմակերպություններ, այդ թվում՝ խանութներ։ Միևնույն ժամանակ, շենքերն ունեին կարևոր քաղաքաշինական նշանակություն. ըստ էության, դրանք ձևավորում էին Երևանի ամենակարևոր փողոցի ամբողջ երկու թաղամաս:

## Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
Համալիրի բոլոր երեք շենքերը ենթարկվում են մեկ անսամբլային լուծման: Պահպանված են բարձրության գիծը (4 հարկ), նյութը (ցեմենտե սվաղ) և ճարտարապետական ընդհանուր բնութագիրը:
[ձախից|մինի|Թիվ 1 մասնաշենքի [Ամիրյան փողոց (Երևան)|Ամիրյան փողոցին նայող կողաճակատը]]
աջից|մինի|«Բնակկոմբինատի» երկրորդ մասնաշենքի կամարը
Ամբողջ թաղամասի երկայնքով ձգվող երեք միանման մասնաշենքերը կազմում են պողոտայի ճակատային կառուցապատումը, իսկ դրանց կողաճակատները նայում են կարևոր տրանսպորտային փողոցների՝ Մովսես Խորենացու, Ամիրյան և Փավստոս Բյուզանդի փողոցներին։ 1930-ական թվականներին նախատեսված էր, որ ներկայիս Փավստոս Բյուզանդի և Արամի փողոցների միջև ընկած տարածքը կոչվելու է Կենտրոնական պողոտա, և այն պետք է դառնար քաղաքի գլխավոր զարկերակը, սակայն այդ ծրագիրը չիրականացավ։ Մասնավորապես, «Խորհրդային Հայաստանի ճարտարապետությունը» (1955) գրքում «Բնակկոմբինատը» նկարագրելիս օգտագործվում են «Կենտրոնական, դեռևս չբացված պողոտա» և «ապագա պողոտա» ձևակերպումները։

Երեք մասնաշենքերից երկուսն ամբողջովին միավորված են իրենց կողաճակատների համաչափությամբ, թեև միմյանցից տարբերվում են անկյունային հատվածներում։ Մասնավորապես, Ամիրյան փողոցի անկյունում գտնվող թիվ 2 մասնաշենքն առանձնանում է բարձր, եռահարկ կամարով. այն նախատեսել է Բունիաթյանը՝ Մաշտոցի պողոտայի կողմից բակի խորքում գտնվող Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին դիտելու նպատակով։ Եկեղեցին քանդվել է 1939 թվականին, և կամարը կորցրել է իր նախնական նշանակությունը։

Շենքերի առաջին հարկերը նախատեսված են խանութների համար: Հատվածները հիմնականում բաղկացած են երկկողմանի կողմնորոշմամբ երկու և երեք սենյականոց բնակարաններից: Բակի կողմում կան տնտեսական պատշգամբներ: Կողաճակատների ելուստավորումներն ապահովում են խաչմերուկների ազատ տեսանելիությունը: Կոմպոզիցիայի մեջ ներմուծված բակերի կամարակապ անցումները կենդանացնում են ճակատային մասերի պատկերը:

## «Արգիշտի» սրճարան
ձախից|մինի|«Արգիշտի» սրճարանի պահպանված ցուցանակը
«Բնակկոմբինատի» 3-րդ մասնաշենքում տեղակայված էր Երևանի միակ գրավատունը, իսկ ավելի ուշ՝ 1970-ական թվականներից սկսած՝ «Արգիշտի» սրճարանը: Սրճարանում տիրում էր ստեղծագործական մթնոլորտ, և այնտեղ էին գալիս քաղաքի հայտնի մարդիկ, այդ թվում՝ թատրոնի և կինոյի անվանի դերասաններ Մհեր Մկրտչյանը և Ազատ Շերենցը, դերասան և ռեժիսոր Վահագն Բագրատունին, բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազը, քաղաքական գործիչ և գրող Վանո Սիրադեղյանը: Քաղաքում հատկապես հայտնի էր «Արգիշտիի» պաղպաղակը:

Սրճարանն ուներ երկու հարկ. երկրորդում տեղակայված էր փակ ռեստորանային հատվածը, իսկ առաջին հարկը բաց պատշգամբի տեսքով էր։ «Արգիշտին» ձևավորված էր հմտորեն. մասնավորապես, պատին արված պարող աղջկա և երաժիշտների խմբի կերամիկական չպահպանված կոմպոզիցիայի հեղինակը հայտնի քանդակագործ Հմայակ Բդեյանն էր։ Սրճարանի երկրորդ հարկը հենվում էր հայ կնոջ պատկերող կարիատիդ քանդակի վրա. դրա հեղինակներն էին Բդեյանը և քանդակագործ Դավիթ Երևանցին: Քանդակը պահպանվել է, չնայած երկրորդ հարկը սրճարանի փակվելուց հետո ապամոնտաժվել է։

Սրճարանը փակվել է 1990-ական թվականների կեսերին։ Նրա տեղում տարբեր տարիների գործել են տեսասրահ, գարեջրատուն, խաղային ավտոմատների սրահ, համակարգչային խանութ։ Այժմ սրճարանի տեղում խանութ է։ Սրճարանի նախկին ձևավորումից, կարիատիդ քանդակից բացի, շենքի անկյունում մասամբ պահպանվել է խորհրդային մոդեռնիզմի ոճով արված ցուցանակը։

## Անվանի բնակիչներ
աջից|մինի|3-րդ մասնաշենքի մուտքերից մեկը, որը շրջապատված է հուշատախտակներով
«Բնակկոմբինատի» 1-ին և 3-րդ մասնաշենքերի ճակատային մասերում (Մաշտոցի պողոտա 20 և 16) կան մի շարք հուշատախտակներ, որոնք նվիրված են համալիրում ապրած անվանի մարդկանց: Մասնավորապես, 16-րդ շենքում (3-րդ մասնաշենք) ապրել են.

* գրող Խաչիկ Դաշտենցը (շենքում ապրել է 1943-1971 թվականներին)
* նկարիչ Վասիլ Վարդանյանը (շենքում ապրել է 1948-1993 թվականներին)
* հնագետ Բաբկեն Առաքելյանը (շենքում ապրել է 1949-2004 թվականներին)
* նկարիչ Սարգիս Արուտչյանը (շենքում բնակվելու տարեթվերը նշված չեն)
* Արցախյան ազատամարտի հերոս Լեոնիդ Ազգալդյանը (շենքի մոտ կանգնեցվել է նրա կիսանդրին, շենքում բնակվելու տարեթվերն անհայտ են)

20-րդ շենքում (1-ին մասնաշենք) ապրել են.

* երգիչ Վաղարշակ Սահակյանը (շենքում ապրել է 1939-1958 թվականներին)
* ռեժիսոր Լևոն Քալանթարը (շենքում ապրել է 1939-1959 թվականներին)
* դրամատուրգ Լևոն Սաղաթելյանը (շենքում ապրել է 1939-1968 թվականներին)
* բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազը (շենքում ապրել է 1939-1984 թվականներին)
* բանաստեղծ Ազատ Վշտունին (շենքում բնակվելու տարեթվերը նշված չեն)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Zhilkombinat_Yerevan_korpus3_main.jpg|link=Файл:Zhilkombinat_Yerevan_korpus3_main.jpg|alt=3-й корпус с надстроенными этажами| 3-րդ մասնաշենքը՝ ավելացված հարկերով
Պատկեր:Zhilkombinat_Yerevan_korpus3_side_2.jpg|link=Файл:Zhilkombinat_Yerevan_korpus3_side_2.jpg|alt=Угол 3-го корпуса на пересечении проспекта Маштоца и улицы Хоренаци| Մաշտոցի պողոտայի և Մովսես Խորենացու փողոցի խաչմերուկում գտնվող 3-րդ մասնաշենքի անկյունը
Պատկեր:Zhilkombinat_Yerevan_Entrance2.jpg|link=Файл:Zhilkombinat_Yerevan_Entrance2.jpg|alt=Подъезд 1-го корпуса| 1-ին մասնաշենքի մուտքը
Պատկեր:Zhilkombinat_Yerevan_Entrance4.jpg|link=Файл:Zhilkombinat_Yerevan_Entrance4.jpg|alt=Подъезд 2-го корпуса| 2-րդ մասնաշենքի մուտքը
Պատկեր:Zhilkombinat_Yerevan_windows_2.jpg|link=Файл:Zhilkombinat_Yerevan_windows_2.jpg|alt=Декор окон 1-го корпуса| 1-ին մասնաշենքի պատուհանների ձևավորում
Պատկեր:Zhilkombinat_Yerevan_inside.jpg|link=Файл:Zhilkombinat_Yerevan_inside.jpg|alt=Сохранившиеся внутри оригинальные перила| Ներսում պահպանված բնօրինակ բազրիքներ 
Պատկեր:Zhilkombinat_Yerevan_korpus2_perehod.jpg|link=Файл:Zhilkombinat_Yerevan_korpus2_perehod.jpg|alt=Выступающая часть фасада 2-го корпуса| 2-րդ մասնաշենքի ճակատային մասի դուրս ցցված մասը
Պատկեր:Leonid_Azgaldian_monument.jpg|link=Файл:Leonid_Azgaldian_monument.jpg|alt=Памятник Леониду Азгалдяну, жившему в 3-м корпусе| 3-րդ մասնաշենքում բնակված Լեոնիդ Ազգալդյանի կիսանդրին
Պատկեր:Armenian_WomanKafeArgishti.jpg|link=Файл:Armenian_WomanKafeArgishti.jpg|alt=Сохранившаяся от кафе «Аргишти» скульптура армянской женщины| «Արգիշտի» սրճարանից պահպանված հայ կնոջ քանդակը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1936 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ