Արվեստներ

մինի|Հանս Ռոտենհամեր, Allegory of the Arts (XVI դարի կեսերին). Gemäldegalerie, Բեռլին
Արվեստը հասարակության և մշակույթների մեջ ստեղծագործական տեսության և ֆիզիկական արտահայտման ձև է։ Արվեստի հիմնական բաղադրիչները ներառում են գրականություն, այդ թվում պոեզիա, արձակ և դրամա, կատարողական արվեստ, որոնց թվում երաժշտություն, պար և թատրոն․ ինչպես նաև նկարչություն, լուսանկարչություն, կերամիկա, քանդակագործություն և ճարտարապետություն ` շենքերի նախագծման և կառուցման արվեստը։

Արվեստի ձևերը միավորում են մի տեսողական տարր, ներկայացում (օրինակ, կինեմատոգրաֆիա) կամ արվեստի ստեղծագործություն՝ գրավոր տեսքով (օրինակ, կոմիքս)։ Նախապատմական, քարանձավային պատկերներից մինչև ժամանակակից ֆիլմեր, արվեստը ծառայել է որպես ակունք պատմության և մարդկային հարաբերությունների՝ շրջակա միջավայրի փոխանցման գործում։

## Սահմանումներ
Ըստ արվեստի ամենակարևոր  տարբերակված սահմանման ՝արվեստը վավերացված արտահայտություն է ընդունվում է մարդու միջոցով ՝հասանելի միջավայրում, որպեսզի յուրաքանչյուրը կարողանա դիտել, լսել կամ փորձել այն։ Գործառույթը ստեղծելու  ձևը կարող է նաև կոչվել որպես որոշակի արվեստ, կամ ընդհանրապես արվեստ։ Թե այս  քարացած արտահայտությունը կամ այն արտադրելու ձևը «լավ» է կամ արժեք ունի, կախված է այն մարդկանցից, ովքեր հասականում  գնահատում են այն, և այդ հրապարակային վարկանիշը կախված է տարբեր սուբյեկտիվ գործոններից։ Մարիամ Վեբստերը «արվեստը» սահմանում է որպես «նկարչություն, քանդակ, երաժշտություն, թատրոն, գրականություն և այլն», որոնք համարվում են հմտություն և երևակայություն ունեցող մարդկանց կողմից իրականացվող գործողությունների խումբ։ Նմանապես, ԱՄՆ Կոնգրեսը Արվեստի և  հումանիտար օրենքների ազգային հիմնադրամում սահմանել է «արվեստը» հետևյալ կերպ.

«Արվեստ» տերմինը ներառում է, բայց չի սահմանափակվում, երաժշտություն (գործիքային և վոկալ), պար, դրամա, ժողովրդական արվեստ, ստեղծագործական գրականություն, ճարտարապետություն և հարակից ոլորտներ, գեղանկարչություն, քանդակագործություն, լուսանկարչություն, գեղարվեստական արվեստ, արդյունաբերական նմուշ, կինոնկարներ, հեռուստատեսային, ռադիո կինոնկար, վիդեո ժապավեն և  ձայնային ձայնագրություն, արվեստի ներկայացում, կատարում, արվեստի  նման ցուցահանդեսային ձևեր և  արվեստի բոլոր այն ավանդական տեսակները, որոնք կիրառվում են մարդկանց կողմից։

## Պատմություն
Հին Հունաստանում և արվեստը և արհեստը վերաբերում էին նույն տեխնե բառին։ Այնուամենայնիվ արվեստների միջև տարբերություն չկար։ Հին հունական արվեստը բերեց կենդանական տեսակների ու հավասարազոր հմտությունների զարգացման, ցույց տալու համար մկանների, մաշկի գեղեցկությունը և  կենսաբանական ճշգրիտ համամասնությունները։ Հին Հռոմեական արվեստը նկարագրեց աստվածներին, որպես իդեալական մարդկանց, տարբերվող առանձնահատկություններով (օրինակ, Զևին «բոցավառված»)։ Միջնադարում Բյուզանդիայի և Գոթական արվեստում եկեղեցու գերիշխանությունը պնդեց բիբլիական և ոչ նյութական ճշմարտությունների արտահայտության մասին։ Արևելյան արվեստը հիմնականում աշխատում էր արևմտյան միջնադարյան արվեստի ոճով, այսինքն մակերեսի ձևավորման և հիմնական գույնի (այսինքն, օբյեկտի պարզ գույնը, օրինակ կարմիր հագուստի համար  մուգ կարմիր գույնի փոխարեն), այլ ոչ թե այդ գույնի  երանգները լույսով, ստվերով և արտացոլմամբ)։ Այս ոճի առանձնահատկությունն այն է, որ հիմնական գույնը հաճախ սահմանվում է ուրվագծով(ժամանակակից համարժեքը մուլտֆիլմ է)։ Սա ակնհայտ է, օրինակ, Հնդկաստանի, Տիբեթի և Ճապոնիայի արվեստում․ իսլամական  կրոնական արվեստն արգելում է պատկերագրությունը և փոխարենը երկրաչափական կրոնական գաղափարներ է արտահայտում։

### Դասակարգումները
մինի|Lawrence Alma-Tadema's Catullus-at-Lesbia's (1865)	
Միջնադարում, հումանիտար արվեստը ուսուցանվել է բուհերում որպես ներածական ուսումնական ծրագիր, որը ներառում էր քերականությունը, հռետորաբանությունը և տրամաբանությունը և բնագիտությունը, որը ներառում է «մաթեմատիկական արվեստ» թվաբանություն, երկրաչափություն, երաժշտություն և  աստղագիտություն։ Արվեստի մեխանիկա (բաղկացած է վեստիարայից, կարից և ասեղնագործությունից, ագրոարդյունաբերությունից, գյուղատնտեսությունից, ճարտարապետական ճարտարապետությունից և  քանդակագործությունից, որսորդությունից, ռազմական կրթությունից և մարտարվեստից, առևտրից, խոհարարությունից, և մետալուրգիա) կիրառվել և զարգացել են գիլդիայի միջավայրում։ Ժամանակակից տարբերությունը «գեղարվեստական» և «ոչ գեղարվեստական» հմտությունների միջև զարգանում  չի ապրել մինչ Վերածննդի ժամանակաշրջանը։ Ժամանակակից գիտության մեջ արվեստը սովորաբար խմբավորված է  որպես հումանիտարության ենթաբազմություն։ Հումանիտար գիտությունների որոշ ենթաճյուղեր են պատմություն, լեզվաբանություն, գրականություն, աստվածաբանություն, փիլիսոփայություն և տրամաբանությունը։

Արվեստն ունի  յոթ ճյուղ։ Գրականությունը, նկարչությունը, քանդակագործությունը և երաժշտությունը հիմնական չորս արվեստներն են որոնցից երեքը ածանցյալ են․ դրաման՝ գրականություն է ներկայացման միջոցով, պարը՝ շարժման միջոցով արտահայտված երաժշտություն ,իսկ երգը `գրականություն և  ձայն։

## Տեսողական արվեստը
### Պլաստիկ արվեստներ և արվեստի գործեր
#### Նկարչություն
Նկարչությունը պատկերներ ստեղծելու միջոց է,  որի ընթացքումօգտագործվում են տարբեր գործիքներ և տեխնիկա։ Այն, ընդհանուր առմամբ, ներառում է մակերեսի վրա նշաններ կատարել, գործիք  բռնելն ու գործիքը մակերևույթի վրա շարժելը։ Ընդհանուր գործիքներն են գրաֆիտե մատիտները, գրիչը և թանաքը , ներկոտ վրձինները, մոմի գույն ունեցող մատիտները, նկարչական ածուխը, փայտածուխը, գունամատիտներն ու մարկերները։ Օգտագործվում են նաև թվային գործիքներ, որոնք կարող են նմանեցնել դրանց  էֆեկտները։Նկարչության ժամանակ  օգտագործվող հիմնական տեխնիկան գծային նկարչությունն է , նախագծում ուրվագծում, պատահական  ստվերագծագրում և  գունավորում. Այն նկարիչը , ով գերազանց  է նկարում, կոչվում է գեղարվեստական ճարտարագետ կամ գեղանկարիչ։ Նկարչությունը կարող է օգտագործվել մշակույթի մեջ օգտագործվող արվեստի ստեղծման համար, օրինակ ` նկարազարդումներ, և անիմացիա։

### Գունազարդում
[մինի|[Լեոնարդո դա Վինչիի «Մոնա Լիզա» նկարը ամենաճանաչված նկարն է Արևմտյան աշխարհում։ ]]	
Գույնը նկարչության էությունն է, ինչպես հնչյունը երաժշտության մեջ։ Գույնը բարձր սուբյեկտ է, սակայն ունի դիտելի հոգեբանական ազդեցություն, թեև դրանք կարող են տարբեր լինել կախված մշակույթից ։ Սևը արևմուտքում սգո գույն է, մինչդեռ այլ տեղերում սպիտակները կարող են լինել։ Որոշ նկարիչներ, տեսաբաններ, գրողներ և գիտնականներ, ինչպիսիք են Գյոթեն, Կանդինսկին և  Նյուտոնը ստեղծել  են իրենց գունային տեսությունը։ Ավելին, լեզվի օգտագործումը միայն գունային համարժեքի համար էքստրակտ է։ Օրինակ, «կարմիր» բառը կարող է ընդգրկել սպեկտրի վառ կարմիրի  տարբեր  երանգների լայն շրջանակ։

Ժամանակակից արվեստագետները զգալիորեն ընդլայնել են նկարչության պրակտիկան, ընդգրկելով, կոլաժը։ Սա սկսվեց կուբիզմով և չի նկարագրվում խիստ իմաստով։

Ժամանակակից  նկարիչները օգտագործում են տարբեր նյութեր, ինչպիսիք են ավազը, ցեմենտը, ծղոտը, փայտը կամ նույնիսկ մազերը, իրենց  աշխատանքների համար։ Դրանց օրինակներն են Էլիտո Սիրկայի, Ջին Դուբուֆետի կամ Անսելմ  Կիֆերի ստեղծագործությունները։Ժամանակակից արվեստը հեռացել է գեղարվեստի պատմական արժեքից, հօգուտ հայեցակարգի. Սա հանգեցրել է, (ինչպես ոմանք ասում են) որ գեղանկարչությունը, որպես լուրջ արվեստի ձև, մեռած է, թեև դա չի խոչընդոտում արվեստագետների մեծամասնությանը`շարունակել այն գործել որպես ամբողջություն կամ ամբողջական աշխատանք։ Ինդիգենուիզմը XX դարի սկզբին  համարվել է որպես  ժամանակակից արվեստ։

### Կերամիկա
Կերամիկական արվեստը արվեստի գործ է  կերամիկական նյութերից (ներառյալ կավ) որը կարող է ընդունել խեցեղենի, կղմինդրո, պատկերազարդ քանդակի, և սպասքի ձևեր։ Թեև որոշ կերամիկական ապրանքատեսակներ համարվում են գեղանկարչություն, կան տեսակներ որոնք  դեկորատիվ, արդյունաբերական կամ կիրառական արվեստի օբյեկտներ են ։ Կերամիկայի միջոցով կարելի  է նաև հնագիտական ուսումնասիրություն կատարել։ Այն կարող է կատարվել մեկ անձի կամ մի խումբ մարդկանց կողմից։ Կավագործության կամ կերամիկական գործարանում մի խումբ մարդիկ նախագծում, արտադրություն և զարդարում են խեցեղենը։ Կերամիկական նյութերը  երբեմն կոչվում են «արվեստի կավագործություն»։ Մեկ անձի կավագործական ստուդիայում, կերամիսները կամ գորգագործները զբաղվում  են ստուդիայի կավագործությամբ։ Ժամանակակից կերամիկական տեխնիկայի օգտագործման ժամանակ «կերամիկան», ոչ մետաղական նյութերից օբյեկտների պատրաստման արվեստն ու գիտությունն են ՝ ջերմության գործողությամբ։ Այն ընդգրկում է ապակին և մոզաիկը, որոնք պատրաստված են ապակե տեսերայից։

### Լուսանկարչություն
Ֆոտոարվեստը որպես արվեստի ձև, վերաբերում է լուսանկարչի ստեղծագործական ոճին համապատասխան ստեղծված լուսանկարներին։ Արվեստի լուսանկարչությունը տարբերվում է ֆոտոլրագրության տարբերակներից, որոնք արտացոլում են նորությունների միջոցառումների և առևտրային լուսանկարներ, որոնց հիմնական խնդիրն է գովազդել ապրանքները կամ ծառայությունները:]]

**Երաժշտությունը** արվեստի ձև է, որի միջավայրը ձայնն  ու լռությունն են, որը ձևավորվել է  ժամանակի ընթացքում։ Երաժշտության ընդհանուր տարրերն են հնչյունը (որը կարգավորում է մեղեդու ներդաշնակություն), ռիթմը (և դրա հետ կապված հասկացությունների տեմպը, չափը և դիալեկտիկան), դինամիկան և  տեմբրի հնչյունային հատկությունները։ Երաժշտության ստեղծումը, կատարումը, նշանակությունը և նույնիսկ երաժշտության սահմանումը տարբերվում են մշակույթի և սոցիալական համատեքստից։ Երաժշտությունը տարբերվում  է խիստ կազմակերպված ստեղծագործություններից (և դրանց վերարտադրումը  ներկայացման մեջ), իմպրովիզացիոն երաժշտությամբ, ալեատորիաներով։ Երաժշտությունը կարելի է բաժանել ժանրերի և ենթաճյուղերի, չնայած երաժշտության ժանրերի բաժանման գծերը և հարաբերությունները հաճախ աննկատ են, երբեմն բաց են անհատական մեկնաբանության համար  երբեմն  էլ հակասական են։ «Արվեստի» մեջ երաժշտությունը կարող է դասակարգվել որպես կատարողական արվեստ,  կատարողական և լսողական արվեստ։

### Թատրոն
Թատրոն կամ թատրոն (հունական theatron- ից (θέατρον), theasthai- ից, «ահա») կատարողական արվեստի ենթաճյուղ է, որը ներառում է խոսքը, ժեստը, երաժշտությունը, տեսարանը  և այլ կատարողական արվեստի մեկ կամ մի քանի տարրեր։ Բացի ստանդարտ պատմողական երկխոսության ոճից, թատրոնը  ներկայացնում է այնպիսի ձևեր, ինչպիսիք են օպերա, բալետ, մնջախաղ, կաբուկի, դասական հնդկական պար, չինական օպերա և երաժշտական համարների ներկայացում։

### Պար
մինի|բալետ պարի ցուցահանդեսում
Պարը (հին ֆրանսերեն  պարող, անհայտ ծագումից), ընդհանուր առմամբ, վերաբերում է մարդկային շարժմանը, որը օգտագործվում է որպես արտահայտման ձև ներկայացված սոցիալական, հոգևոր կամ կատարողական միջավայրում։ Պարը նաև օգտագործվում է մարդկանց կամ կենդանիների միջև ոչ բանավոր հաղորդակցման մեթոդների (մարմնի լեզուն) նկարագրության համար (անիվի պար, ցնցող պար), անթույլատրելի օբյեկտների շարժում (քամու պարը պարող տերևներ) և որոշ երաժշտական ձևեր կամ ժանրեր ներկայացնելիս։ Խորեոգրաֆիան պարերի կատարման արվեստ է, և այն մարդը, ով դա անում է, կոչվում է բալետմեյստեր։ Մարդիկ պարում են սթրեսը թեթևացնելու համար։ Պարերի սահմանումները կախված են սոցիալական, մշակութային, գեղագիտական, արվեստից և բարոյական սահմանափակումներից և տարբեր ֆունկցիոնալ շարժումներից (օրինակ, ժողովրդական պարերից) ինչպես համակցված , վիրտուոզ տարրը՝  բալետը։ Սպորտում, մարմնամարզության, գեղասահքի և սինխրոն լողի պարերը պարային տեսակներ են, մարտական արվեստը «կատա» -ն  նույնպես հաճախ համեմատվում է պարերի հետ։

## Բազմատեսակ գեղարվեստական ստեղծագործություններ
մինի|Ernestine Schumann-Heink ֊ Waltraute	
Գոյություն ունեն այն տեսակներ, որտեղ գեղարվեստական ստեղծագործությունները ներառում են բազմաթիվ գեղարվեստական ոլորտներ, ինչպիսիք են ֆիլմը, օպերան և կատարողական արվեստը։ Թեև օպերան հաճախ դասակարգվում է երաժշտության կատարողական արվեստում, բառը ինքնին իտալերեն է «ստեղծագործությունների համար», քանի որ օպերան միավորում է արվեստի մի քանի տեսակ մեկ տեսակի տակ։ Հատուկ ավանդական օպերայում ամբողջ աշխատանքն օգտագործվում է հետևյալ կերպ. Հավաքածուներ (տեսողական արվեստներ), բեմական հագուստ (նորաձևություն), գործող (դրամատիկական կատարողական արվեստ), լիբրետտոյի կամ բառերի պատմության (գրականության), երգիչների և նվագախմբի երաժշտություն)։ Կոմպոզիտոր Ռիչարդ Վագները ճանաչել է այդքան շատ   տեսակների միաձուլումը մի օպերայի մի ստեղծագործության մեջ, որը ներկայացված է իր «Նիբելունգի մատանին» («Ring of the Nibelung») օպերայի  մեջ։ Նա  իր գործերում չօգտագործեց օպերա տերմինը, այլ փոխարենը Gesamtkunstwerk («արվեստի սինթեզ»), երբեմն կոչվում է «երաժշտական դրամա»`անգլերենով, ընդգծելով գրական և թատերական բաղադրիչները, որոնք կարևոր էին երաժշտության համար։ Դասական բալետը մեկ այլ ձև է, որը ստեղծվել է XIX դարում, երբ նվագախմբային երաժշտությունը համադրվել է պարայինին։

XIX, XXև XXI դարերի այլ աշխատանքները միաձուլվեցին այլ  յուրօրինակ և ստեղծագործական ձևերին, ինչպիսիք են կատարողական արվեստը։ Կատարողական արվեստը ժամանակին համընթաց կատարումն է, որը միավորում է ցանկացած գործիքների, առարկաների և արվեստի նախադրյալ , որոնցից մի քանիսը կարող են իմպրովիզացվել։ Կատարողական արվեստը կարող է լինել գրված ,չգրված, անկանոն կամ  մեծ  հետաքրքրությամբ կազմակերպված․ նույնիսկ կարող է մասնակցել նաև հանդիսատեսը։ Ջոն Քեյջը շատերի կողմից համարվում է որպես արտիստ, այլ ոչ թե կոմպոզիտոր, թեև նա նախընտրում էր  վերջին տարբերակը։ Նա ավանդական համույթների համար  երգեր չէր գրում։ Cage-ի կազմը Living Room Music-ը 1940 թվականին կազմված երաժշտական «քառյակը» չճանաչված գործիքների, իսկապես ոչ մելոդիկ օբյեկտների համար է, որը  լսելի  է միայն տիպիկ տան հյուրասենյակում,  որտեղից էլ գալիս է անվանումը։

## Այլ արվեստներ
Արվեստի և մշակույթի միջև հստակ սահմանագիծ չկա։ Գաստրոնոմիայի նման մշակութային ոլորտները երբեմն համարվում են արվեստ։

## Կիրառական արվեստներ
Կիրառական արվեստը դիզայնի և ձև ավորման կիրառությունն է ամենօրյա, ֆունկցիոնալ, առարկաների վրա, դրանք գեղագիտորեն հաճելի դարձնելու համար։ Կիրառական արվեստը ներառում է այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսիք են արդյունաբերական նմուշը, պատկերազարդումը և առևտրային արվեստը։ «Կիրառական արվեստ» տերմինը կիրառվում է կերպարվեստի տարբերակում, որտեղ վերջինը սահմանվում է որպես արվեստ, որը նպատակ ունի արտադրել գեղեցիկ կամ ինտելեկտուալ խթանման օբյեկտներ, առանց առաջնային առօրյա գործառույթների։ Գործնականում, դրանք հաճախ համընկնում են։

## Վիդեո Խաղեր
### Տեսանյութերը, որպես արվեստի ձև
Կերպարվեստի և վիդեո խաղերի շուրջ շատ բանավեճեր են եղել, թե արդյոք  վիդեո խաղերը կարելի է համարել որպես արվեստի ձև։ Խաղի դիզայներ Հեյդե Կոժիման պնդում է, որ տեսախաղերը ծառայողական տեսակներ են, այլ ոչ թե արվեստի ձև, քանի որ դրանք նախատեսված են հնարավորինս շատ մարդկանց ներգրավելու և շահարկելու, այլ ոչ թե մեկ գեղարվեստական անձի համար (չնայած Կոժիման ինքն իրեն համարում էր խաղային  հեղինակ և իր խաղերը սովորաբար ստանում են խառը կարծիքներ)։ Այնուամենայնիվ, նա խոստովանեց, որ քանի որ վիդեո խաղերը կազմված են գեղարվեստական տարրերից (օրինակ, տեսողական), խաղային դիզայներներին կարելի է համարել թանգարանային անդամներ`ոչ գեղարվեստական ստեղծագործություններ ստեղծման, այլ դրանք այնպես կազմակերպել, որ ցուցադրեն իրենց արվեստը և վաճառեն տոմսերը։

Հասարակական գիտությունների շրջանում մշակութային  գործիչները ցույց են տալիս, թե ինչպես են վիդեո խաղերը նպաստում ավանդական արվեստի ձևերի և մշակութային պրակտիկայի ներգրավմանը, ինչը վկայում է խաղերի և արվեստի միջև փոխլրացման մասին։

2011 թվականի մայիսին Արվեստի ազգային հիմնադրամը  դրամաշնորհի կիրառման ժամանակ ներառեց տեսաֆիլմեր, ինչի համար էլ  համարվեց «արվեստի գործ»։ 2012 թվականին Սմիթսոնյան ամերիկյան արվեստի թանգարանը ցուցադրեց «Վիդեո խաղերի արվեստը» ցուցահանդեսը։ Ցուցահանդեսի դիտորդները խառնվեցին, հարցականի տակ դնելով, թե արդյոք  խաղերը պատկանում են արվեստի թանգարանին։

## Արվեստի քննադատություն
* Ճարտարապետական քննադատություն
* Տեսողական արվեստի քննադատություն
* Պարային քննադատություն
* Ֆիլմերի քննադատություն
* Երաժշտության քննադատություն
* Հեռուստատեսության քննադատություն
* Թատրոնի քննադատությունը

## Տես նաև
* Կերպարվեստ
* Մարտարվեստ
* Արվեստագիտություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստ