Կենսաթոշակի անցում

**Կենսաթոշակի անցում** (), անձի՝ պաշտոնից կամ ակտիվ աշխատանքային կյանքից հեռացումը: Մարդը կարող է նաև կենսաթոշակի անցնել՝ կրճատելով աշխատանքային ժամերը կամ աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունը: 

Շատ մարդիկ որոշում են թոշակի անցնել, երբ տարեց են կամ առողջական պատճառներով անկարող են կատարել իրենց աշխատանքը: Մարդիկ կարող են նաև թոշակի անցնել, երբ իրավասու են մասնավոր կամ պետական կենսաթոշակային նպաստների համար, չնայած որոշները ստիպված են թոշակի անցնել, երբ ֆիզիկական պայմանները այլևս թույլ չեն տալիս աշխատել (հիվանդության կամ վթարի պատճառով) կամ իրենց պաշտոններին վերաբերող օրենսդրության արդյունքում: Երկրների մեծ մասում թոշակի անցնելու գաղափարը ներդրվել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին: Նախկինում Կյանքի միջին տևողությունը, սոցիալական ապահովագրության բացակայությունը և կենսաթոշակային կարգավորումների բացակայությունը նշանակում էին, որ աշխատողների մեծ մասը շարունակում էր աշխատել մինչև մահ: Գերմանիան առաջին երկիրն էր, որը ներդրել է կենսաթոշակային նպաստներ 1889 թվականին:

Զարգացած երկրների մեծ մասն ունի համակարգեր՝ ծերության շրջանում թոշակի անցնելու դեպքում կենսաթոշակներ տրամադրելու համար, որոնք ֆինանսավորում են գործատուները կամ պետությունը: Սակայն, ԱՄՆ-ում մասնավոր ոլորտի աշխատողների միայն մոտ 15%-ն էր հասանելիություն ունենում ավանդական սահմանված նպաստի կենսաթոշակային ծրագրին 2023 թվականի մարտի դրությամբ: Այս ծրագրերը, որոնք հաճախ անվանում են կենսաթոշակներ, գնալով ավելի հազվադեպ են հանդիպում, հատկապես մասնավոր հատվածում, քանի որ ընկերությունների մեծ մասն այժմ առաջարկում է սահմանված վճարների ծրագրեր, ինչպիսին է 401(k)-ը: Պետական հատվածի աշխատողներն ունեն շատ ավելի բարձր կենսաթոշակային ծածկույթ, մոտ 75%-ը մասնակցում է կենսաթոշակային ծրագրերին։

Շատ ավելի աղքատ երկրներում տարեցների համար աջակցություն չկա՝ ընտանիքի միջոցով տրամադրվող աջակցությունից բացի: Այսօր կենսաթոշակով թոշակի անցնելը շատ հասարակություններում համարվում է աշխատողի իրավունք. գաղափարական, սոցիալական, մշակութային և քաղաքական պայքարներ են մղվել այն հարցի շուրջ, թե արդյոք սա իրավունք է: Շատ արևմտյան երկրներում սա ազգային սահմանադրություններում ամրագրված իրավունք է:

Աճող թվով անհատներ են ընտրում հետաձգել ամբողջական թոշակի անցնելու այս կետը՝ ընտրելով գոյություն ունենալ նախա-թոշակի ի հայտ եկող վիճակում:

## Պատմություն
Կենսաթոշակը, կամ որոշակի տարիքի հասնելուց հետո աշխատանքը թողնելու կամ աշխատանքը դադարեցնելու պրակտիկան, գոյություն ունի մոտավորապես 18-րդ դարից: Մինչև 18-րդ դարը մարդկանց կյանքի միջին տևողությունը 26-ից 40 տարի էր: Արդյունքում, բնակչության միայն փոքր տոկոսն էր հասնում այնպիսի տարիքի, երբ այլևս չեն կարողացել աշխատել: Երկրները սկսել են որդեգրել կենսաթոշակի վերաբերյալ պետական քաղաքականություն 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարում, սկսած Գերմանիայում՝ Օտտո ֆոն Բիսմարկի օրոք:

## Հատուկ երկրների օրինակներ
Անձը կարող է թոշակի անցնել ցանկացած տարիքում։ Սակայն, երկրի հարկային օրենքները կամ պետական կենսաթոշակային կանոնները սովորաբար նշանակում են, որ տվյալ երկրում որոշակի տարիք է համարվում ստանդարտ կենսաթոշակային տարիք։ Քանի որ կյանքի տևողությունը մեծանում է, և ավելի ու ավելի շատ մարդիկ ապրում են մինչև մեծ տարիք, շատ երկրներում կենսաթոշակ նշանակելու տարիքը 21-րդ դարում բարձրացել է, հաճախ աստիճանաբար։

Ստանդարտ կենսաթոշակային տարիքը տարբերվում է երկրից երկիր, բայց այն սովորաբար ընկած է 50-ից 70 տարեկանի միջակայքուն (ըստ վերջին վիճակագրության՝ 2011 թվական)։ Որոշ երկրներում այս տարիքը տարբեր է տղամարդկանց և կանանց համար, չնայած որոշ երկրներում (օրինակ՝ Ավստրիայում) դա վիճարկվել է, իսկ որոշ երկրներում տարիքը համապատասխանեցվում է։ Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս պետական ծերության նպաստների համար իրավասության տարիքների տարբերությունը Միացյալ Նահանգներում և շատ եվրոպական երկրներում՝ ըստ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության։

*Կենսաթոշակային տարիքը շատ երկրներում բարձրանում է՝ հաճախ սկսած 2010-ական թվականներից և շարունակվելով մինչև 2020-ականների վերջը։*

Նշումներ՝ Փակագծերը ցույց են տալիս կանանց համար նախատեսված տարիքը, երբ այն տարբեր է: 

Աղբյուրներ՝ Սյուներ 1–2. Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության կենսաթոշակների համառոտ ակնարկ (2005), Սյուներ 3–6. Աղյուսակներ առողջության և կենսաթոշակի ուսումնասիրությունից, Անգլիական ծերացման երկայնական ուսումնասիրությունից և Եվրոպայում առողջության, ծերացման և կենսաթոշակի հարցման արդյունքներից: Քառակուսի փակագծերը ցույց են տալիս որոշ պետական ծառայողների վաղաժամ կենսաթոշակը:

1 Դանիայում վաղաժամ կենսաթոշակի անցնելը կոչվում է efterløn, և կան որոշակի պահանջներ, որոնք պետք է բավարարվեն, օրինակ՝ աշխատաշուկայում առնվազն 20 տարի ներդրում ունենալը։ Վաղաժամ և սովորական կենսաթոշակի անցնելու տարիքը տարբերվում է՝ կախված կենսաթոշակի համար դիմող անձի ծննդյան ամսաթվից։

2 Ֆրանսիայում կենսաթոշակի անցնելու տարիքը 60 տարեկան էր, իսկ լիարժեք կենսաթոշակի իրավունքը՝ 65 տարեկանը։ 2010 թվականին այն երկարաձգվել է մինչև համապատասխանաբար 62 և 67 տարեկան, աստիճանաբար աճելով հաջորդ ութ տարիների ընթացքում։

3 Լատվիայում կենսաթոշակի անցնելու տարիքը կախված է կենսաթոշակի համար դիմող անձի ծննդյան ամսաթվից։

4 Իսպանիայում որոշվել է, որ կենսաթոշակի անցնելու տարիքը 2013-ից մինչև 2027 թվականը աստիճանաբար պետք է բարձրացվի 65-ից մինչև 67 տարեկան։

5 Միացյալ Նահանգներում, մինչդեռ սոցիալական ապահովության կամ ծերության զոհերի ապահովագրության համար կենսաթոշակի անցնելու սովորական տարիքը 65 տարեկանն էր՝ չկրճատված նպաստներ ստանալու համար, այն աստիճանաբար բարձրանում է մինչև 67 տարեկան մինչև 2027 թվականը։ Պետական ծառայողները հաճախ չեն ընդգրկված սոցիալական ապահովության մեջ, բայց ունեն իրենց սեփական կենսաթոշակային ծրագրերը։ Միացյալ Նահանգներում ոստիկանները սովորաբար կարող են թոշակի անցնել կես աշխատավարձով 20 տարվա ծառայությունից հետո կամ երեք քառորդ աշխատավարձով 30 տարվա ծառայությունից հետո, ինչը թույլ է տալիս թոշակի անցնել քառասունականների սկզբից։ ԱՄՆ զինված ուժերի զինծառայողները կարող են որոշել թոշակի անցնել 20 տարվա ակտիվ ծառայությունից հետո։

Իրանում կենսաթոշակի անցնելու տարիքը զգալիորեն բարձրացվել է 2022 և 2023 թվականներին՝ մինչև 42 տարվա աշխատանքային ապահովագրական վճար՝ կառավարության սոցիալական ապահովագրության սնանկացումից խուսափելու համար:

### Կենսաթոշակային տարիքը Հայաստանում
Հայաստանի Հանրապետությունում, ըստ «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքի, գործում են կենսաթոշակի հետևյալ տեսակները․

# աշխատանքային
#* տարիքային,
#* արտոնյալ պայմաններով,
#* երկարամյա ծառայության,
#* հաշմանդամության,
#* կերակրողին կորցնելու դեպքում,
#* մասնակի.
# զինվորական
#* երկարամյա ծառայության,
#* հաշմանդամության,
#* կերակրողին կորցնելու դեպքում.
# սոցիալական
#* ծերության,
#* հաշմանդամության,
#* կերակրողին կորցնելու դեպքում:

**Տարիքային աշխատանքային կենսաթոշակային** տարիքը տարիքը 63 տարեկանն է, եթե անձն ունի 25 տարվա աշխատանքային ստաժ։ 63 տարեկանից մեկ տարի շուտ տարիքային կենսաթոշակ է նշանակվում այն դեպքում, եթե անձն ունի առնվազն 35 տարվա աշխատանքային ստաժ և չի աշխատում։ Արտոնյալ պայմաններով աշխատանքային կենսաթոշակ է նշականվում 55 տարին լրացած անձին, եթե նա ունի առնվազն 25 օրացուցային տարվա աշխատանքային ստաժ, որից առնվազն 15 օրացուցային տարին աշխատել է առանձնապես վնասակար, առանձնապես ծանր պայմաններում և այդ ժամանակահատվածում լրիվ աշխատանքային օրը կատարել արտոնյալ կենսաթոշակի իրավունք տվող աշխատանք: Իսկ այն աշխատողների համար, որոնք ունեն առնվազն 25 օրացուցային տարվա աշխատանքային ստաժ, որից առնվազն 20 օրացուցային տարին աշխատել են վնասակար, ծանր պայմաններում և այդ ժամանակահատվածում լրիվ աշխատանքային օրը կատարել արտոնյալ կենսաթոշակի իրավունք տվող աշխատանք, կենսաթոշակային տարիք է սահմանվում 59 տարեկանը։

**Երկարամյա ծառայության աշխատանքային կենսաթոշակ** նշանակվում է քաղաքացիական ավիացիայի`

# թռիչքահրամանատարական, թռիչքահրահանգչական և թռիչքային անձնակազմերի անդամներին, բորտօպերատորներին և բորտուղեկցորդներին, եթե լրացել է նրանց 45 տարին, և նրանք ծառայել են առնվազն 25 օրացուցային տարի, իսկ առողջական վիճակի պատճառով թռիչքային աշխատանքներից ազատված անձին` եթե նա ծառայել է առնվազն 20 օրացուցային տարի,
# օդային երթևեկության կառավարման ծառայության կարգավարի (դիսպետչերի) վկայական ունեցող աշխատողին, եթե լրացել է նրա 50 տարին, և նա ծառայել է առնվազն 25 օրացուցային տարի, որից առնվազն 15 օրացուցային տարին անմիջականորեն կատարել է օդային երթևեկության կառավարման աշխատանք, իսկ առողջական վիճակի պատճառով օդային երթևեկության անմիջական կառավարման աշխատանքից ազատված անձին` եթե լրացել է նրա 50 տարին, և նա ծառայել է առնվազն 25 օրացուցային տարի, որից առնվազն 10 օրացուցային տարին անմիջականորեն կատարել է օդային երթևեկության կառավարման աշխատանք,
# ինժեներատեխնիկական ծառայության աշխատողին, եթե լրացել է նրա 55 տարին, և նա ունի առնվազն 25 տարվա աշխատանքային ստաժ, որից առնվազն 20 օրացուցային տարին կատարել է երկարամյա ծառայության կենսաթոշակի իրավունք տվող աշխատանք:

**Զինվորական կենսաթոշակի իրավունք** ունի`

# Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության, ոստիկանության, ազգային անվտանգության հանրապետական գործադիր մարմինների և Հայաստանի փրկարար ծառայության (այսուհետ նաև` համապատասխան մարմիններ) համակարգի հրամանատարական և ոչ հրամանատարական (սպայական, ենթասպայական, շարքային) կազմի ծառայողը,
# վարժական հավաքների կանչված զինապարտը և Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության մարտական գործողությունների մասնակիցը,
# Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայողը և դատական ակտերի հարկադիր կատարողը:

Երկարամյա ծառայության զինվորական կենսաթոշակ է նշանակվում համապատասխան մարմիններում, ինչպես նաև քրեակատարողական և դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայություններում ծառայությունը կարգավորող օրենքներով սահմանված կարգով և ժամկետներով ծառայած այն անձին), որը`

# զինվորական ծառայությունից սահմանված կարգով արձակվելու օրվա դրությամբ ունի առնվազն 20 օրացուցային տարվա զինվորական ծառայության ստաժ,
# սահմանային տարիքը լրանալու կապակցությամբ կամ պայմանագրի գործողության ժամկետը լրանալու կապակցությամբ զինվորական ծառայությունից արձակվելու օրվա դրությամբ ունի առնվազն 25 օրացուցային տարվա աշխատանքային ստաժ, որում զինվորական ծառայության ստաժը կազմում է առնվազն 12 օրացուցային տարի, 6 օրացուցային ամիս,
# հաստիքների կրճատման կամ առողջական վիճակի պատճառով զինվորական ծառայությունից արձակվելու օրվա դրությամբ առնվազն 45 տարեկան է և ունի առնվազն 25 օրացուցային տարվա աշխատանքային ստաժ, որում զինվորական ծառայության ստաժը կազմում է առնվազն 12 օրացուցային տարի, 6 օրացուցային ամիս:

**Ծերության սոցիալական կենսաթոշակ** նշանակվում է 65 տարին լրացած և աշխատանքային կամ զինվորական կենսաթոշակ ստանալու իրավունք չունեցող անձին:

## Տվյալների ներկայացում
Տվյալների հավաքագրման վերջին աշխատանքները զգալիորեն բարելավել են կենսաթոշակի անցնելու և այնպիսի գործոնների միջև կարևոր կապերը հասկանալու ունակությունը, ինչպիսիք են առողջությունը, հարստությունը, զբաղվածության բնութագրերը և ընտանեկան դինամիկան, ի թիվս այլոց: Միացյալ Նահանգներում կենսաթոշակային վարքագիծն ուսումնասիրող ամենաակնառու ուսումնասիրությունը շարունակվող «Առողջության և կենսաթոշակի ուսումնասիրությունն» է, որն առաջին անգամ անցկացվել է 1992 թվականին: «Առողջության և կենսաթոշակի ուսումնասիրությունը» ԱՄՆ-ում 51 տարեկանից բարձր մեծահասակների ազգային ներկայացուցչական երկայնական հարցում է, որն անցկացվում է երկու տարին մեկ և պարունակում է տեղեկատվության հարուստ պաշար այնպիսի թեմաների վերաբերյալ, ինչպիսիք են աշխատուժի մասնակցությունը (օրինակ՝ ներկայիս զբաղվածությունը, աշխատանքային պատմությունը, կենսաթոշակային ծրագրերը, արդյունաբերությունը/մասնագիտությունը, կենսաթոշակները, հաշմանդամությունը), առողջությունը (օրինակ՝ առողջական վիճակը և պատմությունը, առողջության և կյանքի ապահովագրությունը, ճանաչողական գործունեությունը), ֆինանսական փոփոխականները (օրինակ՝ ակտիվները և եկամուտը, բնակարանը, զուտ արժեքը, կտակները, սպառումը և խնայողությունները), ընտանեկան բնութագրերը (օրինակ՝ ընտանիքի կառուցվածքը, փոխանցումները, ծնողի/երեխայի/թոռան/եղբոր/եղբոր մասին տեղեկատվությունը) և մի շարք այլ թեմաներ (օրինակ՝ սպասումներ, ծախսեր, ինտերնետի օգտագործումը, ռիսկերի ստանձնումը, հոգեսոցիալական, ժամանակի օգտագործումը):

2002 և 2004 թվականներին ներդրվել են Անգլիական ծերացման երկայնական ուսումնասիրությունը և Եվրոպայում առողջության, ծերացման և կենսաթոշակի հարցման արդյունքները, որոնք ներառում են 14 մայրցամաքային Եվրոպայի երկրներից և Իսրայելից հարցվածներ: Այս հարցումները մոդելավորված են «Առողջության և կենսաթոշակի ուսումնասիրության» նմանությամբ՝ ընտրանքի շրջանակով, դիզայնով և բովանդակությամբ: Մի շարք այլ երկրներ (օրինակ՝ Ճապոնիա, Հարավային Կորեա) նույնպես այժմ անցկացնում են «Առողջության և կենսաթոշակի ուսումնասիրության» նման հարցումներ, իսկ մյուսները (օրինակ՝ Չինաստան, Հնդկաստան) անցկացրել են փորձնական ուսումնասիրություններ: Այս տվյալների հավաքածուները ընդլայնել են հետազոտողների կարողությունը՝ ուսումնասիրելու կենսաթոշակային վարքագծի վերաբերյալ հարցեր՝ ավելացնելով միջազգային հեռանկար:

Նշումներ՝ Մեքսիկայի առողջության և ծերացման ուսումնասիրությունը դադարեցվել է 2003 թվականին; Անգլիական ծերացման թվերի երկայնական ուսումնասիրությունը չի ներառում պետական խնամքի տները: 

Աղբյուր՝ Բորշ-Սուպան և այլք, խմբ. (նոյեմբեր 2008);  Առողջությունը, ծերացումը և կենսաթոշակը Եվրոպայում (2004–2007); Երկայնական չափման սկիզբը:

## Կենսաթոշակի անցնելու որոշումների վրա ազդող գործոններ

Մարդկանց կենսաթոշակային որոշումների վրա ազդում են բազմաթիվ գործոններ: Կենսաթոշակային ֆինանսավորման վերաբերյալ կրթությունը մեծ գործոն է, որը ազդում է անհատի կենսաթոշակային փորձի հաջողության վրա: Սոցիալական ապահովագրությունը կարևոր դեր է խաղում, քանի որ անհատների մեծ մասը միայն սոցիալական ապահովագրությունն է որպես իրենց կենսաթոշակային միակ տարբերակ, երբ սոցիալական ապահովագրության վստահության ֆոնդերը, կանխատեսումների համաձայն, կսպառվեն մինչև 2034 թվականը: Գիտելիքները ազդում են անհատի կենսաթոշակային որոշումների վրա՝ պարզապես գտնելով ավելի հուսալի կենսաթոշակային տարբերակներ, ինչպիսիք են անհատական կենսաթոշակային հաշիվները կամ գործատուի կողմից հովանավորվող ծրագրերը: Աշխարհի տարբեր երկրներում մարդիկ շատ ավելի հավանական է, որ թոշակի անցնեն պետական կենսաթոշակային համակարգի վաղ և նորմալ կենսաթոշակային տարիքում (օրինակ՝ ԱՄՆ-ում 62 և 65 տարեկանում): Այս միտումը չի կարող բացատրվել այս տարիքում թոշակի անցնելու տարբեր ֆինանսական խթաններով, քանի որ սովորաբար այս տարիքում կենսաթոշակային նպաստները մոտավորապես ակտուարապես արդար են. այսինքն՝ a տարիքում թոշակի անցնելու դեպքում ցմահ կենսաթոշակային նպաստների (կենսաթոշակային հարստություն) ներկա արժեքը մոտավորապես նույնն է, ինչ a տարիքում մեկ տարի անց թոշակի անցնելու դեպքում կենսաթոշակային հարստությունը։ Այնուամենայնիվ, մեծ գրականություն է բացահայտել, որ անհատները զգալիորեն արձագանքում են թոշակի անցնելու հետ կապված ֆինանսական խթաններին (օրինակ՝ սոցիալական ապահովագրության եկամտի թեստից կամ հարկային համակարգից բխող ընդհատումներին):

Ավելի մեծ հարստությունը հակված է հանգեցնել ավելի վաղ թոշակի անցնելու, քանի որ ավելի հարուստ անհատները կարող են էապես «գնել» լրացուցիչ հանգիստ: Ընդհանուր առմամբ, հարստության ազդեցությունը թոշակի անցնելու վրա դժվար է գնահատել փորձարարական եղանակով, քանի որ ավելի մեծ տարիքում ավելի մեծ հարստություն դիտարկելը կարող է լինել աշխատանքային կյանքի ընթացքում խնայողությունների աճի արդյունք՝ ավելի վաղ թոշակի անցնելու ակնկալիքով: Այնուամենայնիվ, շատ տնտեսագետներ գտել են ստեղծագործական եղանակներ՝ թոշակի անցնելու վրա հարստության ազդեցությունը գնահատելու համար և սովորաբար պարզում են, որ դրանք փոքր են: Օրինակ, մեկ հոդվածում ժառանգություն ստանալը օգտագործում է հարստության ցնցումների ազդեցությունը թոշակի անցնելու վրա չափելու համար՝ օգտագործելով «Առողջություն և թոշակ» ուսումնասիրության տվյալները։ Հեղինակները պարզել են, որ ժառանգություն ստանալը ութ տարվա ընթացքում 4.4 տոկոսային կետով կամ 12 տոկոսով մեծացնում է սպասվածից շուտ թոշակի անցնելու հավանականությունը՝ համեմատած բազային թոշակի մակարդակի հետ:

Մեծ ուշադրություն է դարձվել այն հարցին, թե ինչպես են 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամը և դրան հաջորդած Մեծ անկումը ազդում կենսաթոշակային որոշումների վրա, քանի որ ընդունված է ասել, որ ավելի քիչ մարդիկ կթոշակի անցնեն, քանի որ իրենց խնայողությունները սպառվել են. սակայն վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կարող է տեղի ունենալ հակառակը: Օգտագործելով «Առողջապահության և կենսաթոշակի ուսումնասիրության» տվյալները, հետազոտողները ուսումնասիրել են սահմանված նպաստների և սահմանված վճարների կենսաթոշակային ծրագրերի միտումները և պարզել, որ թոշակի անցնելուն մոտեցողները սահմանափակ ազդեցություն են ունեցել ֆոնդային շուկայի վերջին անկման վրա և, հետևաբար, հավանաբար, էապես չեն հետաձգի իրենց թոշակի անցնելը: Միևնույն ժամանակ, օգտագործելով «Ընթացիկ բնակչության հարցման» տվյալները, մեկ այլ ուսումնասիրություն գնահատում է, որ զանգվածային կրճատումները, հավանաբար, կհանգեցնեն կենսաթոշակի աճի, որը գրեթե 50%-ով ավելի կլինի, քան ֆոնդային շուկայի փլուզման հետևանքով առաջացած նվազումը, այնպես որ, ճգնաժամին ի պատասխան, զուտ կենսաթոշակները, հավանաբար, կավելանան:

Ավելի շատ տեղեկություններ ցույց են տալիս, թե թոշակի անցնողներից քանիսն են շարունակելու աշխատել, բայց ոչ այն կարիերայում, որն ունեցել են իրենց կյանքի մեծ մասի ընթացքում: Աշխատատեղերի բացերը կավելանան հաջորդ 5 տարիների ընթացքում՝ բեյբի բումերների սերնդի թոշակի անցնելու շնորհիվ: 50 տարեկանից բարձր բնակչությունը իրականում ԱՄՆ-ում ամենաարագ աճող աշխատանքային խմբերն են:

Բազմաթիվ հետազոտություններ ուսումնասիրել են առողջական վիճակի և առողջական ցնցումների ազդեցությունը թոշակի անցնելու վրա: Լայնորեն պարզվել է, որ վատ առողջություն ունեցող անձինք, որպես կանոն, ավելի վաղ են թոշակի անցնում, քան ավելի լավ առողջություն ունեցողները: Սա պարտադիր չէ, որ նշանակի, որ վատ առողջական վիճակը մարդկանց դրդում է ավելի վաղ թոշակի անցնել, քանի որ հարցումների համաձայն՝ թոշակառուները կարող են ավելի հակված լինել չափազանցնելու իրենց վատ առողջական վիճակը՝ թոշակի անցնելու իրենց նախկին որոշումը արդարացնելու համար: Սակայն այս արդարացման կողմնակալությունը, հավանաբար, փոքր է: Ընդհանուր առմամբ, ժամանակի ընթացքում առողջության վատթարացումը, ինչպես նաև նոր առողջական խնդիրների առաջացումը, դրականորեն կապված են եղել ավելի վաղ թոշակի անցնելու հետ: Առողջական խնդիրները, որոնք կարող են մարդուն թոշակի անցնելու պատճառ դարձնել, ներառում են հիպերտոնիան, շաքարային դիաբետը, քնի ապնոէն, արթրոպաթիան և հիպերլիպիդեմիան:

Մարդկանց մեծ մասը ամուսնացած է թոշակի անցնելու տարիքին հասնելուց հետո. հետևաբար, ամուսնու զբաղվածության կարգավիճակը կարող է ազդել թոշակի անցնելու որոշման վրա: Միջին հաշվով, ԱՄՆ-ում ամուսինները երեք տարով մեծ են իրենց կանանցից, և ամուսինները հաճախ համակարգում են իրենց թոշակի անցնելու որոշումները: Այսպիսով, տղամարդիկ ավելի հակված են թոշակի անցնելու, եթե իրենց կանայք նույնպես թոշակի են անցնում, քան եթե նրանք դեռ աշխատուժում են, և հակառակը:

### ԵՄ անդամ պետություններ
Հետազոտողները վերլուծել են ԵՄ անդամ պետություններում կենսաթոշակի անցնելու որոշումների վրա ազդող գործոնները.
* Ալբա-Ռամիրեսը (1997) օգտագործում է Իսպանիայի ակտիվ բնակչության հարցման միկրո տվյալները և լոգիտ մոդելը՝ կենսաթոշակի անցնելու որոշման որոշիչները վերլուծելու համար և պարզում է, որ տնային տնտեսությունում ավելի շատ անդամների, ինչպես նաև երեխաների առկայությունը բացասաբար է անդրադառնում տարեց տղամարդկանց շրջանում կենսաթոշակի անցնելու հավանականության վրա: Սա ինտուիտիվ արդյունք է, քանի որ երեխաներ ունեցող ավելի մեծ տնային տնտեսություններում տղամարդիկ պետք է ավելի շատ վաստակեն, և կենսաթոշակային նպաստները կլինեն տնային տնտեսության համար անհրաժեշտից պակաս։
* Անտոլինը և Սկարպետտան (1998), օգտագործելով Գերմանական սոցիալ-տնտեսական վահանակը և վտանգի մոդելը, պարզել են, որ սոցիալ-դեմոգրաֆիկ գործոնները, ինչպիսիք են առողջությունը և սեռը, ուժեղ ազդեցություն ունեն թոշակի անցնելու որոշման վրա. կանայք հակված են թոշակի անցնել տղամարդկանցից շուտ, իսկ վատ առողջությունը ստիպում է մարդկանց թոշակի անցնել, մասնավորապես՝ հաշմանդամության թոշակի դեպքում: Առողջական վիճակի և թոշակի անցնելու միջև կապը նշանակալի է ինչպես ինքնագնահատվող, այնպես էլ առողջական վիճակի օբյեկտիվ ցուցանիշների համար: Սա նման է Բլաուի և Ռիֆանի (1997) նախորդ հետազոտությանը. օգտագործելով նաև Գերմանական սոցիալ-տնտեսական վահանակի անհատական տվյալները, բայց տարբեր փոփոխականների վրա կենտրոնանալով՝ նրանք պարզել են, որ եթե անհատը ունի քրոնիկ առողջական խնդիր, ապա նա հակված է թոշակի անցնել: Անտոլինը և Սկարպետտան (1998) առողջական վիճակի համար օգտագործում են ավելի լավ չափանիշ, քան Բլաուն և Ռիֆանը (1997), քանի որ առողջական վիճակի ինքնագնահատվող և օբյեկտիվ ցուցանիշները ավելի լավ չափանիշներ են, քան քրոնիկ առողջական վիճակը:
* Բլյոնդալը և Սկարպետտան (1999) հայտնաբերել են սոցիալ-ժողովրդագրական գործոնների զգալի ազդեցությունը կենսաթոշակի անցնելու որոշման վրա: Տղամարդիկ հակված են ավելի ուշ թոշակի անցնել, քան կանայք, քանի որ կանայք փորձում են օգտվել վաղաժամկետ կենսաթոշակի հատուկ ծրագրերից Գերմանիայում և Նիդեռլանդներում: Մեկ այլ պատճառ է այն, որ նրանք կենսաթոշակի են հասնում ավելի վաղ, քան տղամարդիկ, քանի որ կենսաթոշակի իրավունքի ստանդարտ տարիքը կանանց համար ավելի ցածր է, քան տղամարդկանց Իտալիայում և Միացյալ Թագավորությունում: Մեկ այլ հետաքրքիր եզրակացություն այն է, որ կենսաթոշակի անցնելը կախված է տնային տնտեսության չափից. մեծ տնային տնտեսությունների ղեկավարները նախընտրում են չանցնել կենսաթոշակ: Նրանք կարծում են, որ դա կարող է պայմանավորված լինել մեծ տնային տնտեսություններում աշխատավարձի նշանակությամբ՝ համեմատած փոքր տնային տնտեսությունների հետ, և կենսաթոշակային նպաստների անբավարարությամբ: Մեկ այլ եզրակացություն այն է, որ առողջական վիճակը նշանակալի գործոն է բոլոր վաղաժամկետ կենսաթոշակների դեպքում. վատ առողջական վիճակը հատկապես նշանակալի է, եթե հարցվածները միանում են հաշմանդամության նպաստի ծրագրին: Այս արդյունքը ճիշտ է առողջական վիճակը արտահայտելու համար օգտագործվող երկու ցուցանիշների համար (ինքնագնահատական և օբյեկտիվ ցուցանիշներ): Այս հետազոտությունը նման է Անտոլինի և Սկարպետտայի (1998) հետազոտությանը և ցույց է տալիս նմանատիպ արդյունքներ՝ ընդլայնելով նմուշը և հետևանքները Գերմանիայից մինչև Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն:
* Մյուրեյը և այլք (2016, 2019) ցույց են տվել, որ Միացյալ Թագավորությունում աշխատողների բնակության վայրի տեղական աշխատաշուկաները ազդում են ավելի ուշ կյանքի ընթացքում աշխատանքից դուրս գալու վրա: Առաջին ուսումնասիրության մեջ 50-ից 75 տարեկան ավելի տարեց աշխատողներն ավելի հակված էին դուրս գալ աշխատուժից 10 տարվա ընթացքում (2011–2011 թվականներ), եթե նրանք 2001 թվականին ապրել էին ավելի աղքատ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում: 2011 թվականին որպես հիվանդ/հաշմանդամություն ունեցող հարցվածների համար 2001 թվականին տեղական գործազրկության ազդեցությունն ավելի ուժեղ էր այն հարցվածների համար, ովքեր 2001 թվականին ավելի լավ ինքնագնահատական ունեին առողջության համար: Երկրորդ ուսումնասիրությունը օգտագործել է 1946 թվականի ծննդյան կոհորտը՝ ցույց տալու համար, որ ոչ միայն թոշակի տարիքի մոտ գտնվող տարածքային գործազրկությունն է կարևոր աշխատողների թոշակի անցնելու տարիքի համար. 26 տարեկանում ավելի բարձր տարածքային գործազրկությունը կապված էր ավելի վատ առողջության և 53 տարեկանում զբաղվածության ավելի ցածր հավանականության հետ. և այս երկու առանձին ուղիները նույնացվել են որպես տարածքային գործազրկության և թոշակի անցնելու տարիքի միջև հիմնական միջնորդներ:
* Ռաշադ Մեհբալիևը (2011) վերլուծել է, թե ինչպես կարող են առողջությանը, ժողովրդագրությանը, վարքագծին, ֆինանսական վիճակին և մակրոտնտեսագիտությանը վերաբերող տարբեր գործոններ ազդել Եվրոպական Միության անդամ պետություններում կենսաթոշակային կարգավիճակի վրա՝ օգտագործելով Եվրոպայում առողջության, ծերացման և կենսաթոշակի հարցման 2-րդ ալիքի տվյալների հավաքածուից և ՄԱԿ-ի աղբյուրներից հավաքված տվյալները: Նա պարզել է, որ նոր անդամ պետություններում տղամարդիկ ավելի քիչ հավանականություն ունեն թոշակի անցնելու, քան կանայք, ինչը հակառակ արդյունքն է, քան նա գտել է հին անդամ պետություններում: Նա բացատրել է, որ. «Այս արդյունքների պատճառները կարող են լինել այն փաստը, որ նոր անդամ պետություններում գոյություն ունի սեռերի միջև աշխատավարձերի զգալի տարբերություն, այդ երկրներում տնային տնտեսությունների չափերն ավելի մեծ են, քան հին անդամ պետություններում, և տղամարդիկ կարևոր դեր են խաղում տնային տնտեսությունների եկամտի մեջ, ինչը նրանց ստիպում է ավելի քիչ թոշակի անցնել, քան կանայք»:

### Միացյալ Նահանգներ
* Քուինը և այլք (1998) առողջական վիճակի և կենսաթոշակային կարգավիճակի միջև զգալի կապ են հայտնաբերել: Նրանք առողջական վիճակի վերաբերյալ հարցի պատասխանները հինգ մակարդակներից («գերազանց», «շատ լավ», «լավ», «բավարար» և «վատ») վերածում են երեք մակարդակի և ներկայացնում են արդյունքները մարդկանց երեք խմբերի համար: 1992 թվականին իրենց առողջության մասին հարցին «գերազանց» կամ «շատ լավ» պատասխանած հարցվածների 85%-ը դեռևս աշխատում էր այս հարցազրույցից երկու տարի անց՝ համեմատած «լավ» պատասխանածների 82%-ի և «բավարար» կամ «վատ» պատասխանածների 70%-ի հետ: Այս փաստը ճիշտ է նաև 1996 թվականի համար. առաջին խմբի մարդկանց 73%-ը դեռևս աշխատանքի շուկայում էր, մինչդեռ մյուս խմբերի համար այդ ցուցանիշը կազմում է 66% և 55%: Սակայն Դհավալը, Ռաշադը և Սպասոյևիչը (2006), օգտագործելով «Առողջության և կենսաթոշակի հարցման» (Առողջության և կենսաթոշակի ուսումնասիրություն) վեց փուլերի տվյալները, ցույց են տալիս, որ կենսաթոշակի և առողջական վիճակի միջև կապը իրականում կարող է հակառակ ազդեցություն ունենալ. ֆիզիկական և հոգեկան առողջության վատթարացում կենսաթոշակի անցնելուց հետո:
* Բենիտես-Սիլվան (2000) վերլուծում է ԱՄՆ տարեց քաղաքացիների շրջանում աշխատուժի կարգավիճակի և թոշակի անցնելու գործընթացի որոշիչ գործոնները, ինչպես նաև աշխատանքի վերադառնալու որոշման հնարավորությունը՝ օգտագործելով լոգիտ և պրոբիթ մոդելները: Նա այս նպատակով օգտագործում է «Առողջության և թոշակի անցնելու հարցումը» և պարզում է, որ ֆիզիկական և հոգեկան առողջությունը զգալի ազդեցություն ունի աշխատանքի ընդունվելու վրա: Տղամարդ հարցվածները ավելի հակված են փոխել իրենց կարգավիճակը՝ չաշխատողից դառնալով աշխատող, սակայն ապահովագրված լինելը բացասական ազդեցություն ունի աշխատանքային կարգավիճակը «չաշխատողից» «աշխատող» դարձնելու վրա 60-62 տարեկան անձանց համար և աննշան ազդեցություն ունի 55-59 և 63 տարեկանից բարձր անձանց համար:

## Կենսաթոշակի համար նախատեսված եկամուտ

Կենսաթոշակից հետո եկամուտը կարող է ստացվել պետական կենսաթոշակներից, աշխատանքային կենսաթոշակներից, մասնավոր խնայողություններից և ներդրումներից (մասնավոր կենսաթոշակային ֆոնդեր, սեփական բնակարաններ), նվիրատվություններից (օրինակ՝ երեխաների կողմից) և սոցիալական նպաստներից: 

Պետական վճարովի կենսաթոշակների տրամադրումը կարող է զգալի ծանրաբեռնել կառավարության բյուջեն, ինչը կարող է հանգեցնել կենսաթոշակային թերֆինանսավորման:

Տարեց մարդիկ ավելի հակված են հիվանդության, և կենսաթոշակի անցնելու ընթացքում առողջապահության արժեքը մեծ է: Երկրների մեծ մասը ապահովում է համընդհանուր առողջապահական ապահովագրություն տարեցների համար, չնայած Միացյալ Նահանգներում շատ մարդիկ թոշակի են անցնում նախքան 65 տարեկանում Medicare առողջապահական ապահովագրության իրավունք ստանալը:

### Պահանջվող միանվագ գումարի չափը
Կուտակային կենսաթոշակների դեպքում, կենսաթոշակի վճարման համար, որը պարզության համար ենթադրվում է, որ ստացվում է յուրաքանչյուր տարվա վերջում, և հաշվի առնելով զեղչված արժեքները զուտ ներկա արժեքի հաշվարկի եղանակով, թոշակի անցնելու պահին հասանելի իդեալական միանվագ գումարը պետք է լինի՝

:(1 – zprop ) R repl  S {(1+ ireal ) −1+(1+ ireal ) −2   +...  ....+ (1+ ireal ) −p} = (1-zprop )  R repl   S  {(1 – (1+ireal)−p   )/ireal}

Վերևում ներկայացված է երկրաչափական շարքի գումարի ստանդարտ մաթեմատիկական բանաձևը (կամ, եթե ireal =0, ապա փակագծերում գտնվող շարքի գումարը կազմում է p, քանի որ այն ունի p հավասար անդամներ): Որպես օրինակ, ենթադրենք, որ S=60,000 տարեկան և ցանկալի է փոխարինել Rrepl=0.80-ը, կամ նախաթոշակային կենսամակարդակի 80%-ը p=30 տարի: Ենթադրենք, որ ներկայիս նպատակների համար խնայվում է աշխատավարձի z prop=0.25 (25%) համամասնությունը: Օգտագործելով ireal=0.02 կամ ներդրումների տարեկան 2% իրական եկամտաբերություն, անհրաժեշտ միանվագ գումարը տրվում է բանաձևով՝ (1–0.25)*0.80*60,000*անուիտետային շարքի գումար(30)=36,000*22.396=806,272 ազգային արժույթով՝ 2008–2010 թվականների կտրվածքով: Ինֆլյացիան պարզ ձևով հաշվի առնելու համար լավագույնն է 806,272-ը համարել «13.43 տարվա կենսաթոշակային տարիքի աշխատավարձ»։ Կարող է տեղին լինել սա համարել անհրաժեշտ միանվագ գումար՝ գործատուի կամ կառավարության կողմից հասանելի կենսաթոշակներին տարեկան 36,000 հավելավճար վճարելու համար։ Այս անհրաժեշտ միանվագ գումարի հաշվարկում ընդունված է չներառել տան որևէ արժեք, ուստի տանտիրոջ համար միանվագ գումարը հիմնականում վճարում է ոչ բնակարանային կենսապահովման ծախսերը։

### Միանվագ խնայված գումարի չափը
Կենսաթոշակի անցնելու պահին կուտակվելու է հետևյալ գումարը.

:zprop S {(1+ i rel to pay )w-1+(1+ i rel to pay )w-2   +...  ....+ (1+ i rel to pay )+ 1 }

:&nbsp;= zprop  S  ((1+i rel to pay)w- 1)/i rel to pay

### Անհրաժեշտ խնայողության համամասնության հավասարեցում և ստացում
Կուտակված գումարը կենսաթոշակի վճարման համար անհրաժեշտ միանվագ գումարին համապատասխանեցնելու համար՝

:zprop  S  (((1+i rel to pay )) w  – 1)/i rel to pay   = (1-zprop )  R repl   S  (1 – ((1+i real)) −p )/i real 

### Մոնտե Կառլո. Ավելի լավ հնարավորություն պատահականության համար
Վերջապես, կենսաթոշակային ծրագրի համարժեքությունը որոշելու ավելի նոր մեթոդ է Մոնտե-Կարլոյի մեթոդը: Այս մեթոդը ձեռք է բերել ժողովրդականություն և կիրառվում է բազմաթիվ ֆինանսական պլանավորողների կողմից: Մոնտե Կառլոյի կենսաթոշակային հաշվիչները թույլ են տալիս օգտատերերին մուտքագրել խնայողությունների, եկամտի և ծախսերի մասին տեղեկատվություն և իրականացնել կենսաթոշակային սցենարների սիմուլյացիաներ: Սիմուլյացիայի արդյունքները ցույց են տալիս կենսաթոշակային ծրագրի հաջողության հավանականությունը:

## Վաղաժամ թոշակի անցնելը
Կենսաթոշակը, որպես կանոն, համարվում է «վաղաժամ», եթե այն տեղի է ունենում կառավարության կամ գործատուի կողմից տրամադրվող աղբյուրներից աջակցություն և միջոցներ ստանալու համար անհրաժեշտ տարիքից (կամ պաշտոնավարման ժամկետից) առաջ: Վաղաժամ կենսաթոշակի անցնողները սովորաբար ապավինում են իրենց սեփական խնայողություններին և ներդրումներին՝ ինքնաապահովման համար, կամ անորոշ ժամանակով, կամ մինչև արտաքին աջակցություն ստանալը: Վաղաժամ կենսաթոշակը կարող է նաև օգտագործվել որպես էվֆեմիստական տերմին՝ կենսաթոշակային տարիքից առաջ աշխատանքից ազատվելու համար:

### Անհրաժեշտ խնայողություն
Մինչդեռ ընդունված է, որ կարելի է թոշակի անցնել և տարեցտարի պորտֆելից վերցնել 7% կամ ավելի, այս ռազմավարությունը անցյալում հաճախ չէր աշխատի:

Վաղ թոշակի անցնելու մտադրություն ունեցողները կցանկանան իմանալ, թե արդյոք ունեն բավարար միջոցներ հնարավոր արջային շուկաներում գոյատևելու համար: ԱՄՆ ֆոնդային շուկայի պատմությունը ցույց է տալիս, որ անհրաժեշտ է տարեկան ապրել սկզբնական պորտֆելի մոտ 4%-ով՝ ապահովելու համար, որ պորտֆելը չսպառվի թոշակի անցնելուց առաջ․ այս կանոնը Trinity ուսումնասիրության մեկ եզրակացության ամփոփումն է, չնայած զեկույցն ավելի նրբերանգային է, և եզրակացություններն ու հենց մոտեցումը խիստ քննադատության են ենթարկվել: Սա թույլ է տալիս ավելացնել դուրսբերումները գնաճի հետ մեկտեղ՝ թոշակի անցնելու ողջ ընթացքում կայուն ծախսունակություն պահպանելու և շարունակել դուրսբերումները նույնիսկ դրամատիկ և երկարատև արջային շուկաներում:[4] (4% ցուցանիշը չի ենթադրում կենսաթոշակի կամ ծախսերի մակարդակի որևէ փոփոխություն կենսաթոշակի ողջ ընթացքում):

59 տարեկանից առաջ կենսաթոշակի անցնելիս կենսաթոշակի անցնելիս կենսաթոշակային ծրագրից, ինչպիսիք են 401(k) ծրագիրը կամ ավանդական անհատական կենսաթոշակային հաշիվը, դուրսբերումների համար գանձվում է 10% ներքին եկամուտների ծառայության տուգանք: Բացառություններ կան որոշակի հանգամանքներում: 59 տարեկանում և վեց ամսում ձեռք է բերվում տուգանքից ազատ կարգավիճակ, և ներքին եկամուտների ծառայության 10% տուգանքն այլևս չի կիրառվում:

59 տարեկանից առաջ 10% տուգանքից խուսափելու համար անձը պետք է խորհրդակցի փաստաբանի հետ ներքին եկամուտների ծառայության կանոն 72 T-ի կիրառման վերաբերյալ: Այն թույլ է տալիս անհատական կենսաթոշակային հաշվի հաշիվը բաշխել մինչև 59 տարեկանը հավասար չափերով՝ 5 տարի կամ մինչև 59 տարեկանը լրանալը, որն ամենաերկար ժամանակահատվածն է, առանց 10% տուգանքի: Բաշխումներից դեռևս պետք է վճարվեն հարկեր:

## Կյանքը թոշակի անցնելուց հետո
Կենսաթոշակը կարող է համընկնել կյանքի կարևոր փոփոխությունների հետ. թոշակառու աշխատողը կարող է տեղափոխվել նոր վայր, օրինակ՝ թոշակառուների համայնք (Քամալ և այլք, 2024), այդպիսով ավելի քիչ հաճախակի շփում ունենալով իրենց նախկին սոցիալական միջավայրի հետ և ընդունելով նոր կենսակերպ: Հաճախ թոշակառուները կամավորական աշխատանք են կատարում բարեգործական կազմակերպություններում և այլ համայնքային կազմակերպություններում: Զբոսաշրջությունը թոշակի անցնելու տարածված նշան է և որոշների համար դառնում է կենսակերպ, օրինակ՝ այսպես կոչված մոխրագույն քոչվորների համար: Որոշ թոշակառուներ նույնիսկ ընտրում են գնալ և ապրել ավելի տաք կլիմայական պայմաններում՝ այսպես կոչված թոշակառուների միգրացիայի շրջանակներում:

Պարզվել է, որ ամերիկացիները տարիքի հետ ունեն վեց կենսակերպի ընտրություն՝ շարունակել աշխատել լրիվ դրույքով, շարունակել աշխատել կես դրույքով, թոշակի անցնել և զբաղվել տարբեր ժամանցային գործունեությամբ, թոշակի անցնել և զբաղվել տարբեր հանգստի և հանգստի գործունեությամբ, թոշակի անցնել և հետագայում վերադառնալ աշխատանքի կես դրույքով, և թոշակի անցնել և հետագայում վերադառնալ աշխատանքի լրիվ դրույքով: Այս կենսակերպի սահմանումներից կարևոր նշում է, որ վեցից չորսը կապված են աշխատանքի հետ: Ամերիկան բախվում է կարևոր ժողովրդագրական փոփոխության, քանի որ բեյբի բումերների սերունդն այժմ հասնում է կենսաթոշակային տարիքի: Սա երկու մարտահրավեր է առաջացնում՝ արդյոք աշխատուժում բավարար թվով որակավորված աշխատողներ կլինեն, և արդյոք ներկայիս կենսաթոշակային ծրագրերը բավարար կլինեն թոշակառուների աճող թվին աջակցելու համար: Որոշ մարդկանց երբեք թոշակի չանցնելու կամ թոշակի անցնելուց հետո աշխատանքի վերադառնալու պատճառները ներառում են ոչ միայն թոշակի պլանավորման դժվարությունը, այլև աշխատավարձերը և լրացուցիչ նպաստները, ֆիզիկական և մտավոր էներգիայի ծախսը, ապրանքների և ծառայությունների արտադրությունը, սոցիալական փոխազդեցությունը և սոցիալական կարգավիճակը, որոնք կարող են փոխազդել՝ ազդելով անհատի աշխատանքային ուժի մասնակցության որոշման վրա:

Հաճախ թոշակառուները կոչված են հոգ տանելու թոռների և երբեմն տարեց ծնողների մասին: Շատերի համար դա նրանց ավելի շատ ժամանակ է տալիս նվիրվելու հոբբիին կամ սպորտին, ինչպիսիք են գոլֆը կամ առագաստային սպորտը:

Մյուս կողմից, շատ թոշակառուներ իրենց նոր իրավիճակի հետևանքով անհանգիստ են զգում և տառապում են դեպրեսիայից: Նոր թոշակառուները ամենախոցելի սոցիալական խմբերից մեկն են, որոնք դեպրեսիայի մեջ են ընկնում, ամենայն հավանականությամբ՝ թոշակի անցնելու և առողջական վիճակի վատթարացման և խնամքի պարտականությունների ավելացման պատճառով: Թոշակի անցնելը համընկնում է մարդու առողջության վատթարացման հետ, որը կապված է տարիքի աճի հետ, և սա, հավանաբար, մեծ դեր է խաղում թոշակառուների մոտ դեպրեսիայի մակարդակի աճի մեջ: Երկայնական և լայնական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ առողջ տարեց և թոշակառու մարդիկ տարիքի հետ նույնքան երջանիկ կամ ավելի երջանիկ են և ունեն կյանքի նույն որակը՝ համեմատած երիտասարդ աշխատող մեծահասակների հետ, հետևաբար, թոշակի անցնելն ինքնին, հավանաբար, չի նպաստի դեպրեսիայի զարգացմանը: Թոշակի անցնելուց հետո լիարժեք կյանքով ապրելու համար իդեալական ցանկություն ունեցող թոշակառուների համար հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ամենակարևոր գործոններն են՝ «ֆիզիկական հարմարավետությունը, սոցիալական ինտեգրացիան, ներդրումը, անվտանգությունը, ինքնավարությունը և հաճույքը»:

Կյանքի ուշ տարիներին առողջության վատթարացման պատճառով շատ մարդիկ օգնության կարիք ունեն, երբեմն՝ չափազանց թանկ բուժումների, որոնք որոշ երկրներում տրամադրվում են խնամքի տանը: Նրանք, ովքեր խնամքի կարիք ունեն, բայց մշտական օգնության կարիք չունեն, կարող են ընտրել ապրել խնամքի տանը:

## Հետազոտական մոդելներ
Կան մի շարք հետազոտական մոդելներ, որոնց միջոցով հոգեբաններն ու այլ հետազոտողներ փորձում են հասկանալ կենսաթոշակի անցնելը։ Դրանք ներառում են.
***Կենսաթոշակի բազմամակարդակ մոդել.** կենսաթոշակի բազմամակարդակ մոդելը կազմակերպչական հոգեբանության մոտեցում է, որը կենսաթոշակները դիտարկում է երեք մակարդակով՝ հասարակական, կազմակերպչական և անհատական մակարդակներով։
***Կենսաթոշակի ժամանակային գործընթացի մոդել.** Կենսաթոշակի ժամանակային գործընթացի մոդելը կազմակերպչական հոգեբանության մոտեցում է, որը կենսաթոշակը դիտարկում է երեք առաջադեմ փուլերով՝ կենսաթոշակային պլանավորում, կենսաթոշակային որոշումների կայացում և կենսաթոշակային անցում և հարմարեցում:

## Տես նաև
* Հասարակ ապրելակերպ
* Կենսաթոշակ
* Ծերացման գործընթաց

## Ծանոթագրություններ

## Ընթերցանության նյութեր
* Schultz, Ellen E., ''RETIREMENT HEIST: How Companies Plunder and Profit from the Nest Eggs of American Workers", Penguin Publishing, 2011
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* "Historical Development", Social Security Administration
* Short, Joanna, "Economic History of Retirement in the U.S.", 2010-02-01, Augustana College, Rock Island, Illinois

Կատեգորիա:Աշխատանքային իրավունք
Կատեգորիա:Ապահովագրություն
Կատեգորիա:Գործազրկություն
Կատեգորիա:Ժողովրդագրություն
Կատեգորիա:Ծերություն
Կատեգորիա:Կյանքի որակ
Կատեգորիա:Մարդու զարգացում
Կատեգորիա:Սոցիալական արդարություն
Կատեգորիա:Տնային տնտեսությունների ֆինանսներ