Շյոնբրուն

thumb|Մեծ պատկերասրահ, Շյոնբրունի պալատ, Վիեննա
**Շյոնբրունի պալատ** (), Ավստրիական կայսրության Հաբսբուրգների արքայատոհմի կայսրերի ամառային նստավայրը։ Գտնվում է Վիեննայում, Ավստրիա։ 1441 սենյակ ունեցող, բարոկկո ոճով պալատը համարվում է Ավստրիայի ամենակարևոր ճարտարապետական, մշակութային և պատմական հուշարձաններից մեկը։

1996 թվականի դեկտեմբերին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Ցանկում ընդգրկվել են պալատը և այգին իրենց բազմաթիվ շատրվաններով և արձաններով, ինչպես նաև 1752 թվականին կառուցված Շյոնբրունի կենդանաբանական այգին, որը համարվում է ամենահինը աշխարհում։

## Պատմություն
thumb|Շյոնբրունի պալատը գլխավոր մուտքից
thumb|Շյոնբրունի պալատի այգու հաղթակամարը
1569 թվականին Սուրբ Հռոմի կայսր Մաքսիմիլիան II-ը Վենա գետի գետահովիտում, բլրի ստորոտին ձեռք է բերում ընդարձակ տարածք, որտեղ նախկին սեփականատերը 1548 թվականին կառուցել էր *Կատերբուրգ* () անվանումով առանձնատուն։ Տարածքի մեջ էր մտնում ջրաղացը, ախոռը և այգին։

Լեգենդի համաձայն Սրբազան Հռոմի կայսր Մատիասը 1612 թվականին, որսորդության ժամանակ, դեմ է առնում «հրաշալի աղբյուրներին» (գերմաներեն «schonnen Brunnen»), որից էլ առաջացել է պալատի այժմյան անվանումը։ Ջրհորը պահպանվել է մինչև այսօր և գտնվում է նույնանուն այգում՝ հավերժահարսի արձանի մոտ։

1683 թվականին ամրոցը մեծ վնասեր է կրել թուրքերի հարձակումներից։ Լեոպոլդ I կայսրը որոշում է վերակառուցել ավերված դղյակը և 1696 թվականին Ֆիշեր Ֆոն Էռլախը սկսել է շինարարությունը՝ ներշնչվելով Վերսալի պալատի ճարտարապետությունից։
Աշխատանքների մեծ մասը ավարտվել է 1713 թվականին սակայն չի հասցվել ավարտի։
### Շյոնբրունը Մարիա Թերեզայի ժամանակ
thumb|left|Շյոնբրունը Մարիա Թերեզայի ժամանակ
1728 թվականին Կառլ VI կայսրը ձեռք է բերում Շյոնբրունը, որն էլ հետագայում նվիրում է իր դուստր Մարիա Թերեզային, ապագա կայսրուհուն։ Դղյակի պատմության մեջ Մարիա Թերեզայի կառավարման տարիները վճռական են եղել։ Հայտնի է, որ Շյոնբրունը դարձնելով քաղաքական և պալատական կյանքի կենտրոն, նա հիանցել է դղյակով և այգիներով։

1742-ից 1743 թվականներին շինարարական աշխատանքները վերսկսվում են և շենքը վերակառուցվում է, արդյունքում պալատը ստանում է այժմյան տեսքը։ Կայսրուհու ցանկությամբ հյուսիսային մասում կառուցվում է թատրոնը, որի տոնական բացումը տեղի է ունենում 1747 թվականին։ Թատրոնում ելույթ ունեցած երգիչների և դերասանների թվում եղել են կայսրուհու երեխաները։ Ինքը՝ Մարիա Թերեզան, նույնպես ցույց է տվել երգչի իր տաղանդը։
       
1752 թվականին Մարիա Թերեզայի ամուսինը՝ Ֆրանց I կայսրը, պալատի հարակից տարածքում հիմնադրում է կենդանաբանական այգի, որը աշխարհում համարվում է ամենահինը։

Այգուց դեպի արևմուտք կայսրը գնում է հողատարածք, որտեղ տեղադրվում են ջերմոցներ, անընդհատ թարմացվելով Հնդկաստանից և Կաբո գաղութից բերված էկզոտիկ բույսերով։

Մարիա Թերեզայի մահից հետո պալատը օգտագործվել է միայն որպես կայսրերի ամառային նստավայր։

### XIX—XX դարեր
1805 և 1809 թվականներին պալատը զբաղեցնում է Նապոլեոնը։ Ֆրանսիացի կայսր‌ը տեղավորվում է Ֆրանց I-ի սենյակներում՝ պալատի արևելյան թևում։ Պալատի այդ նույն մասում էլ 1830 թվականին ծնվում է Ֆրանց Յոզեֆ I-ը։

Ամրոցի պատմության մեջ Ֆրանց Յոզեֆ I -ի 1848 թվականին գահ բարձրանալը նշանավորվում է նոր, ուշագրավ դարաշրջանով։ Կայսրը Շյոնբրունը
ընտրում է որպես իր հիմնական նստավայր և այնտեղ է անցկացնում իր կյանքի մեծ մասը։

Պալատում էական փոփոխություններ են կատարվում Ֆրանց Յոզեֆ I կասրի և Բավարիայի արքայադուստր Ելիզավետայի ամուսնության նախապատրաստական աշխատանքների ժամանակ։

1945 թվականին պալատի մի մասը ռմբակոծությունից վնասվում է։ Պատերազմից հետո բրիտանական հրամանատարությունը պալատը ընտրում է որպես իրենց շտաբ։

1992 թվականից Շյոնբրունը (բացառությամբ պալատական այգիների) հանձնվում է Schloß Schönbrunn Kultur- und BetriebsGmbH ընկերությանը։

## Զբոսաշրջիկություն
Հանրապետության հռչակումից հետո 1918 թվականին այգին ու պալատը բացվում են այցելուների առջև։

Ամեն տարի Շյոնբրունի պալատ և այգի են այցելում մինչև վեց միլիոն զբոսաշրջիկ։ Համարվում է Վիեննայի և Ավստրիայի տուրիստական կարևորագույն վայրերից մեկը։

thumb|center|900px|Շյոնբրունի պալատի համայնապատկերը
thumb|800px|center|Շյոնբրունի պալատ
thumb|800px|center|Շյոնբրունի պալատի համայնապատկերը, ետնամասում Վիեննան է

## Պատկերասրահ


File:Kammergarten pavilion - Schönbrunn.jpg| A garden pavilion, Kammergarten pavilion
File:Cafe Gloriette Schönbrunn 1.JPG|Cafe Gloriette Schönbrunn

File:Roman Ruin - Schönbrunn.jpg|The *Roman Ruin*.
File:Schonbrunn gardens.JPG|View from *Great Parterre* towards *Gloriette*(app. towards South).

File:Austria august2010 0033.jpg|View of the gardens
File:Autumn in Schoenbrunn - Schöbrunn'da Sonbahar 04.JPG|View of the gardens in autumn

File:Orangerie 07932.JPG|Orangery, in NE part of the gardens.
File:Columbary (Schönbrunn) (2).jpg|Columbary
File:Vena_04.jpg|Palm pavilion in W part of the gardens.

File:Palmenhaus.Schönbrunn August 2006.jpg|The Palm house, Schönbrunn Palace.
File:Sundial House (Schönbrunn) original main entrance 0080216 244.jpg|Sundial House
File:Privy garden Schönbrunn winter.jpg|Privy garden in Schönbrunn, winter picture



## Գրականություն
* Schloß Schönbrunn. Wien, 2014. E. Ibi. Kultur und Betriebsges m.b.H.

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Official Schönbrunn (English) website
* Useful information about Schönbrunn
* Everycastle.com: Schönbrunn History and Pictures
* Schönbrunn Gigapixel Panorama (12,000 Megapixel)
* Surfvienna.net: 360° Panoramas 
* Wien.info: Schönbrunn Palace—"Empress Sisi’s former summer residence"
* ''Schönbrunn Palace: My Way of Telling History''  (.pdf format)
* View on Google Maps —includes a short video
* Official Vienna city map: Schönbrunn—a far better aerial view, zoomable up to *Click "Orthophoto" and "Draw new map", then zoom in [there seems to be no direct link]
* Дворец Шёнбрунн в Советской исторической энциклопедии

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիայի պալատներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պաշտոնական նստավայրեր
Կատեգորիա:Վիեննայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Վիեննայի տեսարժան վայրեր