Մայքլ Սմիթ

**Մայքլ Սմիթ** () բրիտանա-կանադացի կենսաքիմիկոս և գործարար էր։ Նա 1993 թվականին Քերի Մալիսի հետ կիսեց քիմիայի Նոբելյան մրցանակը՝ տեղային ուղղորդված մուտագենեզի զարգացման ոլորտում իր աշխատանքի համար։ 1956 թվականին Մանչեսթերի համալսարանում դոկտորական աստիճան ստանալուց հետո, նա Հար Գոբինդ Խորանայի (ինքն էլ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր) հետ դոկտորական հետազոտություններ իրականացրեց Բրիտանական Կոլումբիայի Վանկուվերի հետազոտական ​​խորհրդում, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա։ Հետագայում Սմիթը աշխատել է Վանկուվերի Կանադայի ձկնորսության հետազոտությունների խորհրդի լաբորատորիայում, նախքան 1966 թվականին UBC բժշկական ֆակուլտետում կենսաքիմիայի պրոֆեսոր նշանակվելը։ Սմիթի կարիերան ներառում էր UBC կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայի հիմնադիր տնօրենի (1987-1995) և գերազանցության կենտրոնների սպիտակուցային ճարտարագիտության ցանցի (PENCE) հիմնադիր գիտական ​​ղեկավարի պաշտոններ։ 1996 թվականին նա անվանակոչվեց Պիտեր Ուոլի անվան կենսատեխնոլոգիայի վաստակավոր պրոֆեսոր։ Հետագայում նա դարձավ Բրիտանական Կոլումբիայի քաղցկեղի հետազոտական ​​կենտրոնում գտնվող Գենոմի հաջորդականության կենտրոնի (այժմ կոչվում է Մայքլ Սմիթի գենոմի գիտությունների կենտրոն) հիմնադիր տնօրենը։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Սմիթը ծնվել է 1932 թվականի ապրիլի 26-ին, Բլեքփուլում, Լանկաշիր, Անգլիա։ Նա ներգաղթել է Կանադա 1956 թվականին և դարձել Կանադայի քաղաքացի 1963 թվականին։ Սմիթն ամուսնացել է Հելեն Վուդ Քրիստիի հետ 1960 թվականի օգոստոսի 6-ին, Վանկուվեր կղզում, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա։ Զույգն ունեցել է երեք երեխա (Թոմ, Իան և Վենդի) և երեք թոռ, բայց բաժանվել են 1983 թվականին։ Կյանքի վերջին տարիներին Սմիթը ապրել է իր զուգընկերուհի Էլիզաբեթ Ռեյնսի հետ Վանկուվերում մինչև իր մահը՝ 2000 թվականի հոկտեմբերի 4-ը։

Սմիթը սկզբում հաճախել է Սուրբ Նիկոլաս Անգլիայի եկեղեցու դպրոց, որը պետական ​​տարրական դպրոց էր։ Այդ ժամանակ Անգլիայի պետական ​​դպրոցներում սովորող երեխաներից քչերն էին շարունակում ակադեմիական կրթությունը, սակայն Սմիթը լավ հանձնեց տասնմեկ + (eleven plus exam) քննությունը և բացառություն եղավ։ Կրթաթոշակը նրան հնարավորություն տվեց հաճախել Արնոլդի տղաների դպրոց։ Հետագա կրթաթոշակը նրան թույլ տվեց քիմիա սովորել Մանչեսթերի համալսարանում, որտեղ նա շարունակեց իր հետաքրքրությունը արդյունաբերական քիմիայի նկատմամբ և 1956 թվականին ստացավ բակալավրի, ապա դոկտորի աստիճան՝ դիոլների ստերեոքիմիայի ուսումնասիրությունների համար։

## Կարիերա
### Հետազոտող
Սմիթի հետազոտական ​​կարիերան սկսվել է Բրիտանական Կոլումբիայի հետազոտական ​​խորհրդում հետդոկտորական կրթաթոշակով՝ Խորանայի ղեկավարությամբ, ով մշակում էր նուկլեոտիդների սինթեզի նոր մեթոդներ: Ֆիզիկայի և քիմիայի սկզբունքների կիրառումը կենդանի օրգանիզմների վրա այդ ժամանակ նոր էր. ԴՆԹ-ն նույնականացվել էր որպես բջջի գենետիկական նյութ, և Խորանան և ուրիշները ուսումնասիրում էին, թե ինչպես է ԴՆԹ-ն կոդավորում օրգանիզմը կազմող սպիտակուցները: 1960 թվականին, երբ Խորանային Վիսկոնսին-Մեդիսոնի համալսարանի Ֆերմենտային հետազոտությունների ինստիտուտում առաջարկվեց գերազանց լաբորատոր հարմարություններով 
համալսարանական պաշտոն Սմիթը նրա հետ տեղափոխվեց:

Վիսկոնսինում մի քանի ամիս անցկացնելուց հետո Սմիթը աշխատանքի անցավ Կանադայի Ձկնորսության Հետազոտական ​​Խորհրդի (FRB) Վանկուվերի տեխնոլոգիական կայանի քիմիայի բաժնի ղեկավար և ավագ գիտնական։  Այս պաշտոնում նա ուսումնասիրություններ է անցկացրել ձվադրող սաղմոնի սննդային սովորությունների և գոյատևման, ինչպես նաև սաղմոնին դեպի ծննդաբերության հոսք տանող հոտառական խթանների բացահայտման վերաբերյալ։ Սակայն նրա հիմնական հետազոտական ​​հետաքրքրությունը շարունակել է մնալ նուկլեինաթթուների սինթեզը, որի համար նա ստացել է ԱՄՆ Հանրային Առողջապահության Ծառայության հետազոտական ​​դրամաշնորհ։

FRB-ի համար հետազոտություններ անցկացնելուն զուգահեռ, Սմիթը զբաղեցրել է Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի (UBC) կենսաքիմիայի ամբիոնի դոցենտի և Կենդանաբանության ամբիոնի պատվավոր պրոֆեսորի պաշտոնները: 1966 թվականին Սմիթը նշանակվել է Կանադայի բժշկական հետազոտությունների խորհրդի գիտաշխատող՝ աշխատելով UBC-ի կենսաքիմիայի ամբիոնում։

Սմիթի հետաքրքրության հատուկ ոլորտը մնաց օլիգոնուկլեոտիդների սինթեզը և դրանց հատկությունների բնութագրումը: 1975–1976 թվականներին Անգլիայի MRC մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայում Ֆրեդ Սանգերի հետ անցկացրած արձակուրդը Սմիթին դրեց գեների և գենոմների կազմակերպման և մեծ ԴՆԹ մոլեկուլների սեքվենավորման մեթոդների հետազոտությունների առաջատար դիրքում: Նա Անգլիայից վերադարձավ որպես աշխարհի առաջատար մոլեկուլային կենսաբաններից մեկը։

Սմիթը և նրա թիմը սկսեցին ուսումնասիրել վիրուսային գենոմի ցանկացած հատվածում մուտացիաների ստեղծման հնարավորությունը: Հնարավորության դեպքում այս գործընթացը կարող է լինել գեների ժառանգական փոփոխություններ առաջացնելու արդյունավետ մեթոդ: Վերջապես, 1977 թվականին նրանք հաստատեցին Սմիթի տեսությունը։
### Ադմինիստրատոր
Սմիթը 1981 թվականին Բժշկական ֆակուլտետի ադմինիստրատոր էր և ընտրվեց UBC Սենատի ներկայացուցիչ։ Նա ծառայել է Կանադայի առաջադեմ հետազոտությունների ինստիտուտի էվոլյուցիոն կենսաբանության ծրագրի խորհրդատվական կոմիտեի և Բրիտանական Կոլումբիայի կենսատեխնոլոգիայի ոլորտային կոմիտեի անդամ էր։ 1982 թվականին Սմիթը Բժշկական ֆակուլտետում հիմնադրեց Մոլեկուլային գենետիկայի կենտրոնը և 1986 թվականին դարձավ դրա տնօրենը։ 1991 թվականին նա UBC կենսաբժշկական հետազոտությունների կենտրոնի ժամանակավոր գիտական ​​​​տնօրենն էր։

## Ծանոթագրություններ