Մինա Ռիս

**Մինա Շպիգել Ռիս**,(ծնվել է 1902 թվականի – հոկտեմբերի 25 1997 թվական), ամերիկացի մաթեմատիկոս։  Մինա Շպիգել Ռիսը հայտնի է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարությանն օգնելու, ինչպես նաև կանանց համար գիտության մի քանի առաջընթացներով: Մինա Շպիգել Ռիսի առավել ուշագրավ նվաճումները ներառում են՝ նա դարձել է գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիայի առաջին կին նախագահը (1971թվականին) և ԱՄՆ ռազմածովային հետազոտությունների գրասենյակի մաթեմատիկական բաժնի ղեկավարը: Մինա Շպիգել Ռիսը առաջնորդ էր հաշվողական պատմության մեջ: Մինա Շպիգել Ռիսը օգնեց ստեղծել ֆինանսական հոսքեր,  ինստիտուցիոնալ կառույցներ և  հետազոտությունների իրականացման ենթակառուցվածքներ: Մինա Շպիգել Ռիսը, ի շնորհիվ կին մաթեմատիկոսների ասոցիացիայում իր մասնակցության, ինչպես նաև Հանթեր քոլեջում որպես պրոֆեսոր իր ողջ կյանքի ընթացքում, օգնեց  նաև այլ կանանց հաջողության հասնել մաթեմատիկայում:

## Անձնական կյանք
Մինա Ռիսը Մովսեսի և Ալիս Լուիզայի դուստրն էր (ծնված Ստակհաուս):  Մինա Ռիսի մայրը (Ալիս Լուիզա) արտագաղթել էր Գերմանիայից 1882 թվականին։  Մինա Ռիսը մեծացել է չորս եղբայրների և քույրերի՝ Էլսի Իզաբելլա Ռիսի, Ալբերտ Լ. Ռիսի, Քլայդ Հարվի Ռիսի և Քլարենս Յուջին Ռիսի հետ:  Մինա Շպիգել Ռիսի ընտանիքը  Օհայո նահանգի Քլիվլենդ բնակավայրից, տեղափոխվեց Նյու Յորք նահանգի Բրոնքս բնակավայր: Նյու Յորք նահանգի Բրոնքս բնակավայրում Մինա Ռիսը նախնական կրթություն է ստացել քաղաքի հանրակրթական դպրոցներում: 1955 թվականին Մինա Ռիսն ամուսնացել է բժիշկ Լեոպոլդ Բրեյդիի (1892-1977) հետ, ում հետ ծանոթացել է 1936 թվականին երեկույթի ժամանակ։  Ամուսնուն հանդիպելուց հետո, իրենց մշակույթի մասին ավելին իմանալու համար, նրանք միասին մեկնել են Նորվեգիա: Ուղևորության ընթացքում Մինա Ռիսը  կարողացել է մասնակցել Օսլոյի մաթեմատիկական կոնգրեսին:  Մինա Ռիսը  հաճախ ասում էր, որ գիտության նկատմամբ իր հետաքրքրության պատճառով նա և իր ամուսինը լավ գործընկերներ են դարձել:   Մինա Ռիսը մահացել է 1997 թվականին Մանհեթենի Մերի Մենինգ Ուոլշի տանը:

## Կրթություն
Կրտսեր ավագ դպրոցի ուսուցչի խորհրդով  Մինա Ռիսը հանձնեց ընդունելության քննությունը և ընդունվեց շնորհալի կանանց դպրոց՝ Նյու Յորքի Հանթեր քոլեջի ավագ դպրոց: 1919 թվականին Մինա Ռիսը  դպրոցն ավարտելուց հետո 4 տարի սովորել է  մաթեմատիկայի դասընթացներում: Ավարտելուց հետո Ռիսը ընդունվեց Հանթեր քոլեջ, որտեղ նա մասնագիտացավ մաթեմատիկայի ոլորտում: Երկրորդ կուրսում նրան հնարավորություն տրվեց վարել եռանկյունաչափության լաբորատոր դասընթացներ, որոնց նա պատրաստվում էր մասնակցել Կոլումբիայի համալսարանի մանկավարժական քոլեջի դասերին:  Որպես ուսանող Մինա Ռիսը դարձավ Հանթերի ավագ դպրոցի կես դրույքով ուսուցիչ: 1923 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Հանթեր քոլեջը՝  մաթեմատիկա մասնագիտությամբ։  1925 թվականին Մինա Ռիսը ստացել է մաթեմատիկայի մագիստրոսի կոչում՝ Կոլումբիայի համալսարանի մանկավարժական քոլեջում, հետո սովորել է նաև իրավագիտություն։  Այն ժամանակ նրան ոչ պաշտոնապես ասացին, որ Կոլումբիայի համալսարանի մաթեմատիկայի ֆակուլտետը իրականում շահագրգռված չէր, որ կանայք դառնան գիտությունների թեկնածուներ: Մինա Ռիսը սկսեց դասավանդել Հանթեր քոլեջում, այնուհետև 1929 թվականին արձակուրդ վերցրեց՝ Չիկագոյի համալսարանից դոկտորի կոչում ստանալու համար: Մինա Ռիսը դոկտորի կոչում է ստացել 1931 թվականին՝ պաշտպանելով վերացական հանրահաշվի թեզը: Մինա Ռիսի վերացական հանրահաշվի թեզը կոչվում էր բաժանման հանրահաշիվ և կապված է այնպիսի հավասարման հետ, որի խումբն ունի չորս կազմ: Մինա Ռիսի վերացական հանրահաշվի թեզը տպագրվել է մաթեմատիկայի ամերիկյան հանդեսում, հատոր 54 (Հունվար 1932), 51-65. Մինա Ռիսի խորհրդատուն Լեոնարդ Դիքսոնն էր, ով համաձայնեց օգնել Ռիսին հանրահաշվի հարցում, չնայած այն հանգամանքին, որ նա այլևս չէր աշխատում այդ ոլորտում: Հայտնի է, որ Դիքսոնը խորհուրդ է տվել կին գիտնականներին,  նա աշխատել է ԱՄՆ-ում մաթեմատիկայի դոկտորի կոչում ստացած բոլոր կանանց 8% - ի հետ:

## Կարիերա
Քոլեջն ավարտելուց հետո Մինա Ռիսին անմիջապես առաջարկեցին դասախոսական աշխատանք, որից նա հրաժարվեց։  Փոխարենը, Մինա Ռիսը որոշեց դառնալ Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի ավագ դպրոցի ուսուցիչ: Նրա որոշումը հիմնված էր այն փաստի վրա, որ նա իրեն այնքան կրթված չէր զգում, որ ավարտելուց հետո այդքան շուտ դասավանդեր քոլեջում:  Մինա Ռիսն ասաց, որ ինքը չի ցանկանում, որ աշխատի  դպրոցում:  Մինա Ռիսն աշխատել է Հանթերի ավագ դպրոցում որպես ուսուցչի օգնական՝ միաժամանակ սովորելով Կոլումբիայի համալսարանում՝ մագիստրոսի կոչում ստանալու համար:

Կոլումբիայի համալսարանից գիտական աստիճան ստանալուց հետո Մինա  Ռիսը 1925 թվականին դարձավ Հանթեր քոլեջի պրոֆեսորի օգնական, իսկ 1929-1932 թվականներին արձակուրդ վերցրեց՝ Չիկագոյի համալսարանից դոկտորի կոչում ստանալու համար։  1940 թվականին Մինա Ռիսը դարձավ Հանթեր քոլեջի դոցենտ:

1943 թվականին  Մինա Ռիսը հերթական արձակուրդն է վերցրել՝ ռազմական գործողություններին օգնելու համար։ Մինա Ռիսը դարձավ գիտական հետազոտությունների և զարգացման գրասենյակի կիրառական մաթեմատիկայի խմբի տեխնիկական օգնական: Այստեղ ժյուրին նրան հանձնարարեց առաջադրանքներ՝ նրան հանձնարարվեց գտնել դրանց հիմքում ընկած մաթեմատիկական հիմնավորումները:

Պաշտոններ, որոնք Մինա Ռիսը զբաղեցրել է՝

* 1947 թվականին դարձել է ԱՍՄ խորհրդի անդամ,
* 1945-51 թվականներին ղեկավարել է ռազմածովային հետազոտությունների վարչության մաթեմատիկական բաժինը,
* 1952 - 53 թվականներին.եղել է ռազմածովային հետազոտությունների վարչության գիտության գծով փոխտնօրեն,
* 1953-61 թվականներին Ռիը վերադարձավ Հանթեր քոլեջ, որտեղ նա դարձավ ֆակուլտետի դեկան,
* 1961-67 թվականներին Նյու Յորքի քաղաքային համալսարանի ասպիրանտուրայի պրոֆեսոր և առաջին դեկան,
* 1964 - 1970 թվականներին ԱՄՆ ազգային գիտական խորհրդի անդամ,
* 1967-1969 թվականներին Բարձրագույն դպրոցի և համալսարանական կենտրոնի ռեկտոր, 
* 1969-72 թվականներին բարձրագույն դպրոցի և համալսարանական կենտրոնի հիմնադիր նախագահ (իսկ 1972 թվականին՝ առաջին պատվավոր նախագահ),
* 1971 թվականին առաջին կին նախագահը և ԱՄՆ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների խորհրդի առաջին կին նախագահը:

## Հետազոտություն
Չիկագոյի համալսարանում իր դոկտորական ատենախոսության վրա աշխատելիս Ռիսը շատ հետաքրքրված էր  հանրահաշվի ոլորտում ասոցիատիվ հետազոտություններով: Մինա Ռիսն իր ուսումնասիրությունների մեծ մասն անցկացրել է ինքնուրույն, քանի որ նրա գիտական ղեկավարն իր ուշադրությունը ավելի շատ կենտրոնացրել է թվերի տեսության վրա:  Մինա Ռիսի դիսերտացիան տպագրվել է 1932 թվականին մաթեմատիկայի ամերիկյան հանդեսո ամսագրում։ Որպես պրոֆեսոր աշխատելու առաջին երեք տարիների ընթացքում Մինա Ռիսն ստեղծեց մի քանի գրքերի ակնարկներ, որոնք տպագրվել են  Մաթեմատիկայի ելևէջներ ամսագրում:

Ռազմածովային հետազոտությունների գրասենյակում իր աշխատանքի ընթացքում Ռիսը ղեկավարել է հետազոտությունները տարբեր ծրագրերում, ներառյալ հիդրոֆիլային նավերը, նյութատեխնիկական ապահովումը, համակարգիչները և թվային զարգացումները այնպիսի ծրագրերի համար, ինչպիսիք են հրթիռային գիտությունը և սուզանավերի պաշտպանությունը: Մինա Ռիսը առանձնահատուկ դեր է խաղացել  նախագծերի մշակման մեջ  մաթեմատիկական ալգորիթմներ հաշվելու համար, ինչպես նաև համալսարանական հետազոտական ծրագրերում ՝  համակարգիչներ ստեղծելու համար:  Մինա Ռիսը աշխատել է նաև որպես համակարգչային ինժեներ, որը մասնագիտանում է համակարգչային տեխնիկայի ոլորտում: Մինա Ռիսը մագնիսական միջուկի հիշողության և էլեկտրաստատիկ հիշողության օգտագործման, վակումային լամպերի փոխարեն տրանզիստորային բաղադրիչների օգտագործման և տեսողական էկրաններով և բազմաթիվ մուտքերով մեքենաների մշակման վաղ ջատագովներից մեկն էր:

## Կոչումներ
1953 թվականին ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերության խորհուրդը բանաձև ընդունեց, որում ասվում էր, որ դոկտոր Ռիսի ղեկավարությամբ հիմնարար հետազոտությունները, ընդհանուր առմամբ, և հատկապես մաթեմատիկայի ոլորտում, ստացել են ամենախելացի և անկեղծ աջակցությունը: Դա այն պատճառով է, որ այն, ինչ մենք տեսնում ենք, անհնար էր թվում: Մինա Ռիսը մեծ իմաստություն և հեռատեսություն ցուցաբերել, և Միացյալ Նահանգներում մաթեմատիկական հետազոտությունների հետպատերազմյան ողջ զարգացումը անչափելի պարտք է ռազմածովային հետազոտությունների գրասենյակի առաջնորդի աշխատանքին և տիկին Ռիսի կողմից իրականացվող զգոն, եռանդուն և հեռատես քաղաքականությանը:

1962 թվականին Մինա Ռիսը Ամերիկայի մաթեմատիկական ասոցիացիայի կողմից ստացավ մաթեմատիկայի գերազանցության առաջին մրցանակը: Այս մրցանակը շնորհվել է մաթեմատիկային մատուցած ակնառու ծառայությունների համար:  Բացի մաթեմատիկական հետազոտություններից և այն ներդրման համար, որը  էապես ազդում է մաթեմատիկայի կամ մաթեմատիկական կրթության ոլորտի վրա ազգային մասշտաբով:

1965 թվականին Մինա Ռիսը արժանացել է Համալսարանական կանանց ամերիկյան ասոցիացիայի նվաճումների մրցանակին: Մրցանակ, որն ամեն տարի շնորհվում է ի պատիվ իրենց ոլորտներում ակնառու ներդրում ունեցած կանանց:

1983 թվականին Մինա Ռիսը պարգևատրվել է հանրային բարեկեցության մեդալով՝ գիտությունների ազգային ակադեմիայի բարձրագույն պարգևով։  Այս մրցանակը շնորհվել է ի գիտություն՝ հանուն հասարակության բարօրության կիրառման գործում ունեցած ակնառու ներդրման, գիտական զարգացման գործում ունեցած ներդրման համար, հատկապես մաթեմատիկայի, աստղագիտության և համակարգչային գիտության ոլորտում՝ սկսած պատերազմական ժամանակներից մինչև պատերազմից խաղաղության անցում և շարունակվում է մինչ օրս:
Նրա մյուս նշանավոր կոչումներից մի քանիսը ներառում են՝

* Ազատության համար պայքարում ունեցած վաստակի թագավորական մեդալ (Մեծ Բրիտանիա) և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա կարևոր ներդրման համար  նախագահի պատվոգիր (ԱՄՆ),
* Առնվազն 18 պատվավոր դոկտորական աստիճան,
* Նյու Յորքի քաղաքային համալսարանի բարձրագույն ուսումնական հաստատության գրադարանը 1985 թվականին կոչվել է Մինա Ռիսի գրադարան,
* 1989 թվականին  համակարգչային համայնքի կողմից ստացել է համակարգչային պիոներ մրցանակ:

## Հայտնի հրապարակումներ
* 1932 թվական՝ «Բաժանումները հանրահաշվում կապված են հավասարման հետ, որն ունի չորս գեներատոր», Ամերիկյան մաթեմատիկական ամսագիր 54: 51–65,
* 1950 թվական՝ «Հաշվարկիչ մեքենաների դաշնային ծրագիր»,  գիտություն 112: 731–736,
* 1952 թվական՝ «Թվային համակարգիչներ. դրանց բնույթն ու օգտագործումը»,  Ամերիկացի գիտնական 40: 328-335,
* 1952 թվական՝ (Ռիչարդ Կուրանտի և Յուջին Իզեքսոնի հետ) «Ոչ գծային հիպերբոլիկ դիֆերենցիալ հավասարումների լուծման մասին վերջավոր տարբերություններով», Հաղորդակցություն մաքուր և կիրառական մաթեմատիկայի մասին 5: 243–255,
* 1953 թվական՝ «Ժամանակակից մաթեմատիկան և շնորհալի ուսանողը», մաթեմատիկայի ուսուցիչը 46: 401-406,
* 1954 թվական՝ «Համակարգիչներ.1954»,  գիտական ​​ամսաթերթ 79: 118-124,
* 1955 թվական՝ «Նոր սահմաններ մաթեմատիկոսների համար», 2.122-127,
* 1958 թվական՝ «Մաթեմատիկան շուկայում», Ամերիկյան մաթեմատիկական ամսագիր. 332-343,
* 1958 թվական՝ «Համակարգչի ազդեցությունը», աթեմատիկայի ուսուցիչ 51: 162-168,
* 1962 թվական՝ «Մաթեմատիկայի բնույթը» գիտություն, Նոր սերիա 138: 9-12,
* 1975 թվական՝«Գիտնականը հասարակության մեջ՝ ոգեշնչում և պարտավորություն», ամերիկացի գիտնական 63: 144-149:

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցման համար
* Kathleen Broome Williams (2001) *Improbable Warriors: Women Scientists and the U.S. Navy in World War II.*, Naval Institute Press, Annapolis, Maryland, .
** Williams' book focuses on the life of Mina Rees and three other notable women: Mary Sears (1905–1997); Florence van Straten (1913–1992); Grace Murray Hopper (1906–1992).
* Amy Shell-Gellasch (2001) *In Service to Mathematics: The Life and Work of Mina Rees.*, Docent Press, Boston, . 
** Shell-Gellasch's book covers Rees' entire life.  It includes an extensive chapter on her PhD dissertation under L. E. Dickson at the University of Chicago as well as photographs from the CUNY archive.

## Արտաքին հղումներ
* http://www.agnesscott.edu/Lriddle/women/rees.htm
* http://www.ams.org/notices/199807/memorial-rees.pdf 
* http://archives.aaas.org/people.php?p_id=175
* http://www.ams.org/notices/199807/memorial-rees.pdf 

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ