Ջոն Ռոսելի

**Ջոն Ռոսելի** (, , ի ծնե՝ Ֆիլիպո Սակո), իտալական ծագում ունեցող ամերիկացի գանգստեր, իտալա-ամերիկյան «Չիկագոյի սինդիկատ» հանցավոր խմբավորման անդամ։ Խումբը վերահսկել է Հոլիվուդը և Լաս Վեգաս Սթրիփը։ 1960-ական թվականների սկզբին Ռոսելին Ֆիդել Կաստրոյի սպանության կասկածանքով ԿՀՎ-ի կողմից ձերբակալվել է։ Նա կասկածվում է նաև ԱՄՆ 35-րդ նախագահ Ջոն Քենեդու սպանության մեջ։

## Կենսագրություն
Ֆիլիպո Սակոն ծնվել է 1905 թվականի հուլիսի 4-ին Էսպերիայուի (Լացիո, Իտալիա) կոմունայում՝ Վինչենցո Սակոյի և Մարիանտոնիա Պասկալե Սակոյի ընտանիքում։ 6 տարեկանում ծնողների հետ գաղթել է Բոստոն՝ Մասաչուսեթս։ Ֆիլիպոյի հայրը մահացել է 1918 թվականին։

1922 թվականին Մասաչուսեթսում ձերբակալվել է թմրանյութերի վաճառքի մեղադրանքով։ Սկզբում Նյու Յորք է փախել երեք ամիս ժամանակով, ապա տեղափոխվել Չիկագո, որտեղ Ֆիլիպո Սակո անունը փոխել է Ջոն Ռոսելի։ Նոր անվան հիմքը Վերածննդի իտալացի քանդակագործ Կոզիմո Ռոսելիի անունն է եղել։ Ավելի ուշ դարձել է «Չիկագոյի սինդիկատ» խմբավորման անդամ և հայտնի է եղել «գեղեցիկ Ջոնի» մականունով։

Ռոսելիի՝ Լոս Անջելես տեղափոխվելու ճշգրիտ ամսաթիվը և պատճառը հայտնի չեն։ Որոշ աղբյուրներ ասում են, որ Ալ Կապոնեն կամ Ֆրենկ Նիթին նրան ուղարկել են արևմուտք, որպեսզի վերահսկեն խմբավորման գործարար շահերը։ Սակայն, Ռոսելին տեղափոխվել է Լոս Անջելես 1924 թվականին, նույնիսկ նախքան Կապոնեի կամ Նիթիի ղեկավարած ժամանակները։ Նա իրեն մեղավոր է ճանաչել 1924 թվականին գարեջրի մաքսանենգության մեջ։ Ավելի ուշ Ռոսելին սկսել է աշխատել գանգստեր Ջեք Դրագնայի հետ։

Ռոսելին դարձել է կինոպրոդյուսեր Բրայան Ֆոյի մտերիմ ընկերը, որը նրան կինոբիզնես է բերել որպես պրոդյուսեր։ 1940-ական թվականներին Ռոսելին մասնակցել է կինոարդյունաբերությունից գումարներ շորթելու բազմամիլիոնանոց արշավին։

1942 թվականին Ռոսելին մեղադրվել է դաշնային խոշոր դրամաշորթության մեջ Ջորջ Բրաունի՝ «բեմի թատերական աշխատողների միջազգային միության» նախկին նախագահի, և Վիլի Բիոֆի հետ միասին։ Նույն թվականին՝ ավելի ուշ, Ռոսելին ծառայության է անցել ԱՄՆ-ի բանակում, որտեղ անցկացրել է երեք տարի։ Հենց կալանավայրում Ռոսելին դատապարտվել է 1943 թվականին հոլիվուդյան գործիչներից գումար շորթելու համար՝ բանտային պատիժ կրելով մինչև 1947 թվականը։

1950-ական թվականների կեսերին Ռոսելին ուշադրությունը կենտրոնացրել է Նևադա նահանգի վրա՝ Հոլիվուդից մինչև Լաս Վեգաս։ 1956 թվականին Ռոսելին դարձել է Չիկագոյի և Լոս Անջելեսի մաֆիայի գլխավոր ներկայացուցիչը Լաս Վեգասում։ Նրա խնդիրն է եղել Չիկագոյի մաֆիոզ ղեկավարներին ապահովել խաղատների աճող եկամուտներից մասնաբաժին ստանալու համար։ Սակայն, ըստ ՀԴԲ Լոս Անջելեսի բաժանմունքի տվյալների, Ռոսելին աշխատել է որպես կինոպրոդյուսեր «Մոնոգրամ» ստուդիայում։

Կուբայական հեղափոխությունից հետո՝ 1959 թվականի հունվարին, Ֆիդել Կաստրոն փակել է խաղատները, որոնք գործել են Կուբայում և փորձել է ավազակներին վտարել երկրից։

2007 թվականին հրապարակված ընտանեկան թանկարժեք իրերի մասին փաստաթղթերի համաձայն՝ ամերիկյան մաֆիայի անդամները մասնակից են եղել Կուբայի առաջնորդ Ֆիդել Կաստրոյին սպանելու ԿՀՎ-ի փորձերին։ Փաստաթղթերը ցույց են տվել, որ 1960 թվականի սեպտեմբերին Լաս Վեգասում ԿՀՎ-ն ձերբակալել է Ռոբերտ Մայուին՝ ՀԴԲ-ի նախկին գործակալ և Հովարդ Հյուզի օգնականին։ Նա դիմել էր Ռոսելիին՝ միջազգային կորպորացիաների շահերը ներկայացնելու պատրվակով։ Նրանք ցանկացել են Կաստրոյի մահը՝ պարտված մոլախաղերի պատճառով։ Ռոսելին, Մայամիին մաֆիայի պարագլուխներ Սեմ Ջանկանային և Սանտո Տրաֆիկանտե կրտսերին է ներկայացրել։ ԿՀՎ-ից մատակարարելով 6 թունավոր հաբեր՝ Ջանականը և Թրաֆիկանտեն անհաջող կերպով փորձել են ստիպել մարդկանց թունավորել Կաստրոյի սնունդը։ 1961 թվականի ապրիլին Կոչինոս ծովախորշում իրականացված գործողության պատճառով հետագա փորձերը շուտով չեղարկվել են։

1963 թվականին երգիչը՝ Ֆրենկ Սինատրան, հովանավորել է Ռոսելիին Լոս Անջելեսի «Friars Club» բացառիկ ակումբին անդամակցելու համար։ Այն բանից հետո, երբ նրան ընդունել են, Ռոսելին հայտնաբերել է քարտի խարդախություն, որը ղեկավարել է Լաս Վեգասի իր ընկերներից մեկը՝ Մորիս Ֆրիդմանը և խնդրել իր բաժինը։ Քարտային խաբեությունը վերջապես հայտնաբերվել է 1967 թվականի հուլիսին ՀԴԲ գործակալների կողմից, որոնք հետևում էին Ռոսելիին։ Տասնյակ հարուստ մարդիկ, այդ թվում միլիոնատեր՝ Հարրի Կարլը, դերասանուհի Դեբի Ռեյնոլդսի և դերասան Զեպո Մարքսի ամուսինը, կորցրել են միլիոնավոր դոլարներ։ Հրանտ Քուփերն այդ գործով ներկայացրել է որոշ մեղադրյալների, այդ թվում՝ Ռոսելին։ Ի վերջո, Ռոսելին դատապարտվել է և տուգանվել 55 հազար դոլարով։ Դատավարության ընթացքում փաստաբանի սեղանին հայտնաբերվել են մեծ ժյուրիի նիստերի գաղտնի արձանագրությունները։ Ի վերջո, Կուպերն իրեն մեղավոր է ճանաչել փաստաթղթերը պահելու մեջ։

1960-ական թվականներին ԱՄՆ ներգաղթի և հպատակագրման ծառայությունը նույնպես փորձել է արտաքսել Ռոսելին, բայց դա չի հաջողվել։

1975 թվականի հունիսի 24-ին և սեպտեմբերի 22-ին Ռոսելին ցուցմունք է տվել ԱՄՆ Սենատի հետախուզության կոմիտեի առջև՝ Այդահո նահանգից սենատոր Ֆրենկ Չերչի գլխավորությամբ, Կաստրոյին սպանելու ԿՀՎ-ի ծրագրի՝ «Մանգուստ» գործողության մասին։ Ռոսելիի ցուցմունք տալուց քիչ առաջ անհայտ անձը գնդակահարել է Ջանկանին Իլինոյսին իր տան նկուղում։ Դա տեղի է ունեցել Ջանկանայի՝ կոմիտեի առաջ ցուցմունք տալու օրվանից մի քանի օր առաջ։ Ջանկանայի սպանությունը, ենթադրաբար, դրդել է Ռոսելին ընդմիշտ հեռանալ Լոս Անջելեսից և Լաս Վեգասից՝ բնակություն հաստատելով Մայամիում, Ֆլորիդա նահանգում։

1976 թվականի ապրիլի 23-ին Ռոսելիին կանչել են կոմիտե՝ նախագահ Քենեդու սպանության մասին ցուցմունք տալու համար։ Քենեդու սպանության գործով առաջին ցուցմունքը տալուց երեք ամիս անց կոմիտեն Ռոսելիին հետ կանչելու հրաման է տվել։ Սակայն հուլիսի 28-ին Ռոսելին անհետ կորել էր։ Օգոստոսի 3-ին սենատոր Հովարդ Բեյքերը ՀԴԲ-ին խնդրել է հետաքննել Ռոսելիի անհետացման գործը։

## Մահ
1976 թվականի օգոստոսի 9-ին Ռոզելիի քայքայվող մարմինը գտել են 55-գալոնանոց պողպատյա վառելիքի բաքում, որը լողալիս է եղել Ֆլորիդա նահանգի Մայամիի մոտ գտնվող Դամֆաունդլինգ ծոցում։ Նա մահացել է շնչահեղձությունից։ Դաշնային քննիչները ենթադրել են, որ նրան, հավանաբար, սպանել են Չիկագոյի գանգստերները՝ Լաս Վեգասի խաղային մաֆիայում անարդար մասնաբաժին ունենալու համար։

## Դավադրություն Քենեդու դեմ
Ռոսելիի մահից հետո լրագրողներ Ջեք Անդերսոնը և Լես Ուիթենը հրապարակել են առաջնորդող հոդված, որում ասվել է, որ Ռոսելին իր գործընկերներին հայտնել է, որ այն անձինք, որոնց նա հավաքագրել է Կաստրոյի սպանության համար, մասնակցել են նաև նախագահ Ջոն Քենեդու սպանությանը։

Բիլ Բոնանոն՝ Կոզա Նոստրայի խմբավորման ղեկավար Ջոզեֆ Բոնանոյի որդին, 1999 թվականի իր *«Bound by Honor: A Mafioso's Story»* հուշերում պնդել է, որ իր հայրը քննարկել է Քենեդու սպանությունը Ռոսելիի հետ և նրան ներգրավել այդ գործի մեջ՝ որպես գլխավոր մարդասպան։ Բոնանոյի խոսքով՝ Ռոսելին Քենեդու վրա կրակել է Վյազով փողոցի կոյուղուց։ 2006 թվականին «Discovery Channel» հեռուստաալիքը եթեր է հեռարձակել «Conspiracy Files:JFK» անվանմամբ ժամային հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմը։ Հիմնվելով Լամար Ուոլդրոնի «Վերջնական զոհաբերություն» գրքում պարունակվող տեղեկատվության վրա՝ ծրագիրը պնդել է, որ Ռոսելին պատասխանատու է եղել Աբրահամ Բոլդենի հարձակման համար, որը ձերբակալվել է Ուորեն հանձնաժողովի առջև ներկայանալուց մեկ օր առաջ։ 2010 թվականին «Playboy» ամսագիրը հրապարակել է Հիլ Լևինի հոդվածը, որում ասվել է, որ Ռոսելին նույնպես ներգրավված է եղել Ռոբերտ Ֆլամլիի և Ջեյմս Ֆայլսի սպանության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The CIA Family Jewels – includes several memos on Roselli's involvement in attempts to assassinate Fidel Castro

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հանցագործներ