open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հիսուսի մանեկ

**Հիսուսի մանեկ (****),**  անգլերեն ժարգոնային տերմին, որը վերաբերում է ուղղաթիռի գլխավոր ռոտորը սևեռող մանեկին։ Հարակից ժարգոնային տերմինը՝ **Հիսուսի բույթը** () վերաբերում է ապահովիչ բույթին, որն օգտագործվում է սևեռող մանեկն ամրացնելու համար։ Ընդհանրապես, Հիսուսի մանեկը կամ Հիսուսի բույթը օգտագործում են ցանկացած բաղադրիչի համար, որը ձախողման մեկ կետն է, ինչը հանգեցնում է աղետալի հետևանքների, և միակ բանը, որ մնում է անել, փոխաբերաբար ասած՝ Հիսուսին աղոթելն է, այստեղից էլ ծագել է անվանումը։

## Անվան ծագումը
«Հիսուսի մանեկ» տերմինն ամենայն հավանականությամբ սկսել են օգտագործել ամերիկացի զինվորները Վիետնամում։ Վիետնամի պատերազմը առաջին պատերազմն էր, որտեղ մեծ թվով զինվորներ էին տեղափոխվում ուղղաթիռներով։ Տերմինը կարող է ծագել նաև PBY Catalina երկկենցաղ ինքնաթիռից, որն ուներ *Հիսուսի երկու պտուտակ,* որոնցով ինքնաթիռի թևերը ամրացված էին ֆյուզելաժին։

Եթե Հիսուսի մանեկը խափանվի թռիչքի ժամանակ, ռոտորը կկտրվի ուղղաթիռից, և անձնակազմին կմնա միայն «աղոթել Հիսուսին»։ Մանեկը պետք է ստուգվի թռիչքից առաջ, թեև Հիսուսի մանեկի խափանման իրական օրինակները հազվադեպ են։ Օրինակ, 2000 թվականին Bell 206 B ուղղաթիռիի ռոտորի մանեկը հանվել է վերաներկելու համար և չի վերականգնվել ու ստուգվել փորձնական թռիչքից առաջ։ Ուղղաթիռը վթարի է ենթարկվել թռիչքից տասը րոպե անց, երկու ուղեւորները մահացել են։

## Այլ համատեքստեր
Բոլորովին վերջերս տերմինն ավելի ընդհանուր կիրառություն է գտել ճարտարագիտության մեջ՝ ներառելու ցանկացած առանձին բաղադրիչ, որի ձախողումը կարող է հանգեցնել ամբողջ համակարգի աղետալի ձախողման։

Տերմինի մեկ այլ կիրառություն կարելի է գտնել ժայռամագլցման մեջ, որտեղ այն վերաբերում է ժայռի երթուղու ուղղահայաց հատվածի վրա ամրացված պաշտպանության առաջին «մանեկին»։ Այս կտորը պետք է տեղադրվի այնպես, որ դիմադրի դեպի արտաքին, ինչպես նաև դեպի ներքև ձգմանը։ Բացի այդ` Հիսուսի մանեկը կանխում է անկման գործոնի հավանականությունը ապահովության խարիսխի վրա։

Գրականության մեջ «Հիսուսի մանեկ» տերմինը տարածում է գտել Ռոբերտ Մեյսոնի «Վախկոտ և ռազմատենչ» () գրքի միջոցով, որը պատմում է Վիետնամի պատերազմում օդաչուի իր փորձառությունների մասին։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուղղաթիռներ
Կատեգորիա:Ռազմական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոսի անունով օբյեկտներ
Սուրբ Պետրոս եկեղեցի (Այնթապ)

**Սուրբ Պետրոս եկեղեցի,** 1723 թվականին կառուցված հայկական եկեղեցի Թուրքիայի Այնթապ քաղաքի կենտրոնում։ Երկար տարիներ այն օգտագործվել է որպես մանվածքի պահեստ, իսկ վերականգնումից հետո դարձել է Օմեր Էրսոյի մշակութային կենտրոնը, որտեղ ելույթ են ունեցել այնպիսի արտիստներ, ինչպիսիք են Mavi Black-y, GEMAJ խումբը, Ezgi Saydam-ը և այլոք։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1723 թվականին։

Թուրքիայի մշակութային և բնական ժառանգության պահպանման խորհուրդը 2005 թվականին որոշել է վերականգնել եկեղեցու շենքը, ինչի համար ծախսվել է 700 հազար լիրա։ Եկեղեցու շրջակայքում բարեկարգման աշխատանքներ է իրականացրել Այնթապի քաղաքապետարանը։

2008 թվականին աշխատանքներն ավարտվեցին, և եկեղեցին դարձավ Օմեր Էրսոյի մշակութային կենտրոնը՝ մասնավոր համերգների, հանդիպումների և հարսանիքների նախընտրելի վայր։

## Կառուցվածք
Եկեղեցու երկարությունը 21 մետր է, լայնությունը՝ 13 մետր։ Այն բազիլիկ կառույց է՝ բաղկացած նաոսից, նարտեքսից, գավիթից և կողային միջանցքներից։ Բաժանված է 2 սյուներով 3 նավերի։ Շենքը ձգվում է արևելքից արևմուտք և ունի երկու մուտք։ Եկեղեցին զարդարված է սրբատաշ քարով, վարդագույն մարմարով և բազալտով։ Եկեղեցու մուտքի խորշերում և պատուհաններում պատկերված են թռչունների, հրեշտակների և խաչերի պատկերներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Former_Church_of_Saint_Pedros_-_Now_a_Cultural_Center_-_Gaziantep_(Antep)_-_Turkey_(5768427079)_(2).jpg|link=Файл:Former_Church_of_Saint_Pedros_-_Now_a_Cultural_Center_-_Gaziantep_(Antep)_-_Turkey_(5768427079)_(2).jpg|alt=Вид снаружи|Արտաքին տեսք
Պատկեր:Traditional_Music_Recital_in_Former_Saint_Pedros_Church_-_Gaziantep_(Antep)_-_Turkey_(5768963816)_(2).jpg|link=Файл:Traditional_Music_Recital_in_Former_Saint_Pedros_Church_-_Gaziantep_(Antep)_-_Turkey_(5768963816)_(2).jpg|alt=Музыкальный оркестр в церкви|Երաժշտական ​​նվագախումբը եկեղեցում


## Նշումներ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գազիանթեփի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Սուրբ Հռիփսիմյանց եկեղեցի

**Սուրբ Հռիփսիմյանց եկեղեցի** (), հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Սարըյեր շրջանի Բյույուքդերե թաղամասում։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցել են Գևորգ և Կարապետ Կարաքեհյա եղբայրները։ Այն օծվել է 1848 թվականին։ 1886 թվականին եկեղեցու շենքը վերակառուցվել է, որի արժեքը կազմել է 15000 արծաթե քուրուշ (150 ոսկի լիրա)։

Եկեղեցին վնասվել է 1894 թվականի Ստամբուլի երկրաշարժի արդյունքում։ 1927 թվականին այն վերանորոգվել է Աբրահամ փաշա Երամյանի միջոցով, ավելացվել է զանգակատունը։ Եկեղեցին տարբեր ժամանակներում կրկին վերանորոգվել է։ Վերջին վերանորոգման աշխատանքներից հետո վերաբացումը տեղի ունեցավ 2022 թվականի փետրվարին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցի,** 1798 թվականին կառուցված հայկական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Բեշիքթաշ շրջանի Քուրուչեշմե թաղամասում։ Եկեղեցին 1834 թվականին վերանորոգել է ճարտարապետ Կարապետ Բալյանը։ Հարություն Երգանյանը 1835 թվականին եկեղեցուն կից կառուցել է Թարգմանչաց հայկական նախակրթարանը։ Եկեղեցին, որը վերանորոգվել է 1975 և 1988 թվականներին, պաշտամունքի համար բացվել է Պոլսո հայոց պատրիարք Շնորհք Գալուստյանի կողմից։ Վերջին անգամ վերանորոգվել է 2007 թվականին և երկրպագության համար բացվել պատրիարք Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Հովհաննես Ադամյան փողոց (Շուշի)

**Հովհաննես Ադամյան փողոց**, փողոց Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանի Շուշի քաղաքում։ Փողոցն անվանակոչվել է ի պատիվ գունավոր հեռուստատեսության հիմնադիր Հովհաննես Ադամյանի։

2004 թվականին «Շուշի» բարեգործական հիմնադրամը, ելնելով Շուշի քաղաքի զարգացման իր հայեցակարգից, ինչպես և եվրոպական նմանատիպ քաղաքների վերակառուցման փորձից, մշակել էր քաղաքային մի հատվածի` Հովհաննես Ադամյանի անվան փողոցի 19-րդ դարի ճարտարապետական միջավայրի վերականգնման ծրագիրը։ Քաղաքի իշխանություններից ստանալով քաղաքի այդ հատվածի վերակառուցման իրավունքը` «Շուշի» հիմնադրամը պայմանագիր է կնքում իրավաբանական այն սուբյեկտների հետ, որոնք պատրաստ են վերականգնել տվյալ շենքը, նրա շինարարության ավարտից հետո ներդնել շահավետ բիզնես` ելնելով քաղաքի զբոսաշրջության զարգացման պահանջներից։

Փողոցի ամբողջական վերակառուցումը պետք է ավարտվեր 2008 թվականի աշնանը։

## Շենքեր և կառույցներ
* Ադամյան փողոցի կառուցապատման հատված (19-րդ դար)
* №1 Բնակելի տուն (19-րդ դար)
* №3 Բնակելի տուն (19-րդ դար)
* №5 Բնակելի տուն (19-րդ դար) - եղել է ՀՅԴ բյուրոյի շենքը
* №5 Բնակելի տան դիմաց - Բնակելի տուն (19-րդ դար)
* №7 Թաղային աղոթարան («Մարդինլի» մզկիթ, 19-րդ դար)
* №9 Հասարակական շենք (19-րդ դար)
* №9 Բնակելի տան դիմաց - Իվան Թևոսյանի բնակելի տուն (19-րդ դար)
* Ադամյան և Տմբլաչի Խաչանի փողոցների խաչմերուկի արևելյան կողմում- Բնակելի տուն (19-րդ դար)
* Ադամյան և Թևանի փողոցների խաչմերուկ - Միրզաջան Մահտեսի Հակոբյանի բնակելի տուն (Մահտեսի Հակոբյանի տպարանի շենք)
* Տմբլաչի Խաչան և Ադամյան փողոցների խաչմերուկի արևմտյան կողմ - Քաղաքային բաղնիքի շենք

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Mardinli Mosque, Shusha.jpg|«Մարդինլի» մզկիթը
Պատկեր:Ilham Aliyev and First Lady Mehriban Aliyeva viewed restoration work carried out in administrative building and Shirin Su Bath in Shusha 05.jpg|Քաղաքային բաղնիքի շենքը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 62. ԵՐԵՎԱՆՅԱՆ ՄԻՋՕՐԵ
* ԱՎԵԼԻ ԲԱՐԵԿԱՐԳ ՇՈՒՇԻ 

Կատեգորիա:Շուշիի փողոցներ
Գեղամ Վանիկյան

**Գեղամ Վանիկյան** (), հայ քաղաքական գործիչ և թերթի խմբագիր, եղել Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության «Կայծ» երիտասարդական ամսագրի խմբագիրներից մեկը։ Իր քաղաքական գործողությունների պատճառով Վանիկյանը սպանվել է թուրքական կառավարության կողմից՝ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։

## Կենսագրություն
Գեղամ Վանիկյանը ծնվել է Վանում, 1889 թվականին։ 1907 թվականին ավարտել է Վանի հայկական ուսումնարանը, որտեղ նրա ուսուցիչներից մեկը եղել է հորեղբայր Յակով Արծրունի։ 1904 թվականին նա ծանոթացել է Հնչակյան ֆիդայիների հետ և միացել կուսակցությանը։ 1909 թվականին Վանիկյանը դարձել է «Կայծ» ուսանողական միության համահիմնադիրներից մեկը։

1911 թվականին գիտական սոցիալական գաղափարախոսության հիման վրա հիմնադրված «Կայծ» երիտասարդական ամսագրի խմբագիրներից մեկն է եղել, մասնակցել է Հնչակյան կուսակցության 6-րդ համաժողովին։ 1914 թվականին ավարտել համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, որոշ ժամանակ ապրել է Կովկասում։

Անդամագրվել է բանակային դպրոցին։ Եղել է Հնչակյան կուսակցության այն 20 ակտիվիստների մեջ, որոնք 1915 թվականի հունիսի 15-ին կախաղան են բարձրացվել Կոստանդնուպոլսի Բեյազիտ հրապարակում։

## Գրականություն
* Yeghia Jerejian, Martyrs on Bloody Path. Beirut, 1989, pp.&nbsp;31–33.
* K. Khudaverdyan (ed.), The Armenian Question. Yerevan, 1996.
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "Kegham Vanigian," Gaidz Youth Organization, www.gaidz.org կայքէջին վրայ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Վան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Անիի կաթողիկոսարան

**Անիի կաթողիկոսարան**, Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության հինգերորդ աթոռանիստը 992-1046 թվականներին։

## Կաթողիկոսարանի հաստատումը Անիում
961 թվականին Աշոտ Ողորմած թագավորը Անին հռչակեց մայրաքաղաք։ Քաղաքական ու հոգևոր մեկ կենտրոն ունենալու նպատակով հայոց արքան Աղթամարից Անի է հրավիրում Անանիա Ա Մոկացի կաթողիկոսին, որը հաստատվում է Անիի մոտակայքում գտնվող Արգինայում։ Անիում աթոռակալում է Ստեփանոս Գ Սևանացին, իսկ Խաչիկ Ա Արշարունու օրոք կրկին աթոռանիստ է դառնում Արգինան։ Սմբատ Բ Տիեզերակալի ժամանակ կրկին առաջանում է կաթողիկոսական աթոռը Անի տեղափոխելու հարցը։ Սկսվում է Կաթողիկեի՝ Մայր տաճարի շինարարությունը։ Սմբատ Բ-ին հաջորդած Գագիկ Ա Բագրատունին և նրա կինը՝ Կատրանիդեն, շարունակում են տաճարի շինարարությունը, և 992 թվականին կաթողիկոս ձեռնադրված Սարգիս Ա Սևանցին վերջնականապես հաստատվում է Անիում։

## Կաթողիկոսարանի անկումը
Կաթողիկոս Պետրոս Գետադարձի օրոք սկսվեց Բագրատունիների թագավորության քաղաքական ճգնաժամը, ինչը բացասաբար ազդեց կաթողիկոսական աթոռի վրա։ Կաթողիկոսը, միջամտելով քաղաքական խնդիրներին, ավելի բարդացրեց իրավիճակը։ Դրությունը ավելի բարդացավ թագավորության ակումից հետո, երբ բյուզանդացիները պայքար սկսեցին նաև եկեղեցու դեմ։ Իրենց տիրապետության օրոք նրանք Անիից հեռացրին հայոց հայրապետերին ու թույլ չտվեցին վերադառնալ նախկին աթոռանիստ։ Անիի կաթողիկոսարանը դադարեց գործել բյուզանդացիների անհանդուրժողականության հետևանքով։ Կաթողիկոսական աթոռը վերականգնելու փորձ արվեց 1081 թվականին Բարսեղ Ա Անեցու կողմից, սակայն 1105 թվականին նա տեղափոխվեց Կիլիկիա։ 1195 թվականին անեցիները կաթողիկոս ձեռնադրեցին Բարսեղ Բ-ին, ում իշխանությունը տարածվում էր միայն Հյուսիսային Հայաստանի մի քանի շրջանների վրա։ Նրա մահից հետո Անիում նոր կաթողիկոս չձեռնադրվեց։

## Կաթողիկոսարանի դերը
Անիի կաթողիկոսարանը երկրի հոգևոր ու աշխարհիկ կյանքի կարևոր կենտրոն դարձավ։ Այստեղ հաստատվեցին կաթողիկոսարանի վարդապետարանը, դիվանն ու մատենադարանը։ Անիի կաթողիկոսարանում են գործել ժամանակի նշանավոր վարդապետներից շատերը։ Կաթողիկոսարանը անհրաժեշտ պայքար է մղել աղանդավորական շարժումների դեմ։ Այն նկատելի հետք է թողել Հայ եկեղեցու պատմության մեջ։ Մատթեոս Ուռհայեցու վկայությամբ՝ Անիի կաթողիկոսարանը ոչնչով չի զիջել հայոց թագավորական գահին։ Մեծ է եղել կաթողիկոսարանի դերը երկրի հոգևոր-մշակութային կյանքում։ Այն ուներ վարդապետարան, գրատուն։ Մատենադարանապետերից նշանավոր էր հատկապես Սարգիս վարդապետ Անեցին, իսկ Բարսեղ Ա Անեցու ժամանակ կաթողիկոսարանի վարդապետարանի ուսուցչապետն էր հռչակավոր վարդապետ Հովհաննես Սարկավագը։ Կաթողիկոսական աթոռի հեռացումից հետո Անին դարձյալ մեծ դեր է խաղացել Հայաստանի եկեղեցական կյանքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու կաթողիկոսական աթոռներ
Ուիլյամ Հեբինգթոն

**Ուիլյամ Հեբինգթոն** (), 17-րդ դարի անգլիացի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ուիլյամ Հեբինգթոնը ծնվել է 1605 թվականի նոյեմբերի 4-ին Հինդլիպ Հոլում () Անգլիայի արևմուտքում գտնվող Worcestershire կոմսությունում՝ կաթոլիկ ընտանիքում։ Կրթություն է ստացել Փարիզ քաղաքում և St Omer Colleges-ում։

«Կաստարա» քնարական բանաստեղծությունների ժողովածուում նա գովերգում է իր սիրելիին այն ժամանակվա համար հազվագյուտ մաքրության Նազելի, մեղեդային բանաստեղծություններում։ «Castara»-ն, որը տպագրվել է 1634 թվականին, բաղկացած է երեք մասից. Առաջինում Castara-ն երգվում է որպես բանաստեղծի հարսնացու, երկրորդում՝ որպես կին; երրորդ մասը բաղկացած է բացառապես կրոնական թեմաների շուրջ մտորումներից։ Առաջին մասը տեղ-տեղ հիշեցնում է Ֆրանչեսկո Պետրարկայի սոնետները։

1640 թվականին գրել է «Արագոնի թագուհին» («The Queen of Arragon») տրագիկոմեդիան, որը, առանց հեղինակի համաձայնության, հրատարակել է նրա հարազատներից մեկը։

Ուիլյամ Բաբինգթոնը մահացավ 1654 թվականի նոյեմբերի 30-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* William Habington // Catholic Encyclopedia

Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անգլալեզու բանաստեղծներ
Գրիգոր Եսայան

**Գրիգոր Եսայան** (, ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ուսուցիչ, հայոց ցեղասպանության նահատակ։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Եսայանը ծնվել է Վանում, 1883 թվականին, մեծացել է որբանոցում, որտեղ էլ ստացել է կրթություն։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Գալաթասարայի լիցեյում։ Ֆրանսերեն և մաթեմատիկա է դասավանդել ազգային դպրոցներում։ «Գրիգոր Նոր» ծածկանունով բանաստեղծություններ է հրատարակել Պոլսի հայերեն հանդեսներում։

Ֆրանսերեն է թարգմանել Ռուբեն Զարդարյանի «Ցայգալոյս» և Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ» աշխատությունները։ Հիշատակելի է հատկապես նրա «Ջրոգիները»-ը բանաստեղծությունը։ Հայտնի է նրա Ջրոգիները» բանաստեղծությունը։

Գրիգոր Եսայանը ձերբակալվել է 1915-ի ապրիլի 24-ին, տեղափոխվել է Չանքըրը քաղաք, այտեղից էլ՝ Անկարայի բանտ։ 1915 թվականի օգոստոսի 20-24-ն ընկած հատվածում սպանվել է Յոզգատի ճանապարհին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Յուշարձան Ապրիլ տասնըմէկի

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կոռնելիա Էնդեր

**Կոռնելիա Գրումտ-Էնդեր** (. ), արևելագերմանացի լողորդուհի, որ տարբեր մրցատարածություններում դարձել է օլիմպիական խաղերի քառակի, աշխարհի առաջնությունների ութակի չեմպիոնուհի և բազմակի ռեկորդակրուհի։

Մասնակցել է 1972 և 1976 թվականների ամառային օլիմպիական խաղերին։ Ընդ որում՝ 1972 թվականին եղել է ընդամենը 13 տարեկան և մինչև օրս մնում է օլիմպիադաներին երբևէ մասնակցած գերմանացի ամենաերիտասարդ մարզիկը։ 1972 թվականի մյունխենյան օլիմպիադայում երեք մրցաձևում դարձել է փոխչեմպիոն, իսկ հաջորդ՝ մոնրեալյան օլիմպիադայում հինգ մրցաձևում նվաճել է չորս ոսկե և մեկ արծաթե մեդալ։ Ընդսմին՝ չեմպիոնական չորս տիտղոսներն էլ նվաճել է՝ սահմանելով օլիմպիական և աշխարհի ռեկորդներ։

1978-1984 թվականներին ամուսնացած է եղել արևելագերմանացի լողորդ, օլիմպիական քառակի չեմպիոն Ռոլանդ Մաթեսի հետ, ու թեև երազանքի զույգի համարում են ունեցել, նրանից բաժանվել է և ամուսնացել գերմանացի մեկ այլ մարզիկի՝ աշխարհի չեմպիոն բոբսլեյիստ և տասնամարտիկ Շտեֆեն Գրումտի հետ (ամեն մեկից մեկ դուստր է ունեցել)։

## Ուշագրավ փաստեր
* 1976 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Մոնղոլիայի փոստ թողարկել է դրոշմանիշների շարք (№1018-1024 + փոստային բլոկ №С1025): 30 մոնգե արժողություն ունեցող №1020 դրոշմանիշին պատկերված է Կոռնելիա Էնդերը։
* Գերմանիայի վերամիավորումից հետո հայտնի դարձավ, որ ԳԴՀ-ի լավագույն մարզիկներին հավաքական թիմերի բժիշկներն ու մարզիչները համակարգված կերպով տվել են արդյունավետությունը բարձրացնող անօրինական նյութեր՝ անաբոլիկ ստերոիդներ՝ առանց այդ մասին նրանց տեղյակ պահելու։

## Պարգևներ
* 1972: Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար բրոնզե շքանշան
* 1974: Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար արծաթե շքանշան
* 1976: Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար ոսկե շքանշան
* 1973–1976 թթ. ԳԴՀ-ի *Տարվա մարզուհի*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Kurzbiografie zu: Ender, Kornelia. In: Wer war wer in der DDR? 5. Ausgabe. Band 1. Ch. Links, Berlin 2010, ISBN 978-3-86153-561-4.

## Արտաքին հղումներ
* 
* *Lord, Craig* (Mar 26, 2004) Olympic heroes . *Times Online*.

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լողորդներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օլիմպիական մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Բյոյուքաղա Միրզազադե

**Բյոյուքաղա Մեշեդի օկլի Միրզազադե** (,), թատերական նկարիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)։

## Կենսագրություն
Բույուկաղա Մաշադի օկլի Միրզազադեն ծնվել է 1921 թվականի փետրվարի 21-ին Բաքվում՝ Աբշերոնի Ֆաթմայի գյուղում։ Սովորել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան նկարչության պետական ​​դպրոցում, ապա՝ Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական ​​համալսարանում։ Նկարիչը 1940 թվականից ակտիվորեն մասնակցել է տեղական և միջազգային ցուցահանդեսներին։ 1950-1960-ականները կարելի է համարել Բոյուկաղա Միրզազադեի ստեղծագործության ձևավորման շրջանը։ Արդեն 1950-ականներին որոշվել է նրա ստեղծագործության առաջատար ժանրը։ Բույուկագա Միրզազադեն հիմնականում դիմանկարներ է նկարել։

1960 թվականին Բույուկաղա Միրզազադեն արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի, 1966 թվականին՝ Ուզեյիր Հաջիբեյլիի անվան պետական ​​մրցանակի, իսկ 1967 թվականին՝ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչման։ Բ.Միրզազադեի բազմաթիվ անհատական ​​ցուցահանդեսներ են կազմակերպվել նախկին Չեխոսլովակիայում, ինչպես նաև Ֆրանսիայում, Իտալիայում և արտասահմանյան այլ երկրներում։ Նրա աշխատանքները պահվում են բազմաթիվ արտասահմանյան երկրների, ինչպես նաև Ադրբեջանի թանգարաններում, պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում։

Մինչև կյանքի վերջին օրերը մանկավարժական գործունեությամբ զբաղված արվեստագետը աշխատել է Մշակույթի և արվեստի համալսարանի ամբիոնի վարիչ, Գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր, ստեղծագործական արհեստանոցի վարիչ։

Մահացել է 2007 թվականի նոյեմբերի 3-ին Բաքվում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı,2008. səh.197
Զենկոր

«**Զենկոր»**, հերբիցիդ։

## Կիրառություն
Ազդող նյութը՝ մետրիբուզին։ Թողարկվում է 700 գ/կգ թրջելի փոշու ձևով։ Կիրառվում է միամյա միաշաքիլ և երկշաքիլ մոլախոտերի ոչնչացման համար՝ սրսկումների ձևով։ Ծախսի չափաքանակը (կգ /հա)՝ կարտոֆիլի դաշտի համար (տնկումից հետո՝ ծլումից առաջ)՝ 1,4–2,1, լոլիկի (հողի մակերեսի սրսկում, մինչև սածիլումը)՝ 1,1–1,4: Մշակումների առավելագույն քանակը՝ 1 անգամ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Հուշարձան ապրիլ տասնմեկի (գիրք)

**«Հուշարձան ապրիլ տասնմեկի»** հայ բանասեր, հրատարակիչ ու գրող Թեոդիկի 1919 թվականին Պոլսում հրատարակծ հուշամատյանը՝ նվիրված է Մեծ եղեռն ի զոհերին։ Հուշամատյանում կենսագրական տեղեկություններով և լուսանկարներով ներկայացված են մոտ հազար հայ մտավորական, որոնք ձերբակալվել են և զոհվել Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Հուշամատյանի նախաձեռնողը եղել է Պոլիսում ստեղծված «Ապրիլի 11-ի սգո հանդես» հանձնախումբը։ 

Լույս է տեսել «Արզուման» տպարանում։ Վերնագրում հիշատակվում է ապրիլի 11, քանի որ այն հին տոմարով համապատասխանում է ապրիլի 24-ին։

## Հրատարակության նախապայմաններ
«Ապրիլի 11-ի սգո հանդես» հանձնախումբը իր գործունեությունը սկսել է Մուդրոսի զինադադարից հետո, այն կարճ ժամանակահատվածում, երբ շարունակվում էր պատերազմական հանցագործությունների հետաքննությունը։ Այդ օրերին կոմիտեի նախաձեռնությամբ Սուրբ Հակոբի հայկական գերեզմանատանը կանգնեցվել է Մեծ Եղեռնի զոհերին նվիրված առաջին հուշարձանը, որը հետագայում ավերվել է, իսկ հետքերը վերացվել են։

## Վերահրատարակում
2010 թվականի ապրիլի 24-ի նախօրեին Ստամբուլում թուրք մտավորական, ակտիվիստ, մարդու իրավունքների պաշտպան և «Բելգե» հրատարակչության հիմնադիր-տնօրեն Ռագըփ Զարաքօլուն վերահրատարակել է Թեոդիկի հուշամատյանը։ Գիրքը հրատարակվել է երեք լեզվով՝ հայերեն, թուրքերեն և անգլերեն։ Գրքում կա ներածական բաժին, որտեղ ներկայացված է Հրանտ Դինքի և Թեոդիկ կենսագրությունը, ինչպես նաև Դինքի «Հոգեվիճակս վախվորած աղավնու է նման» հոդվածը։

## Բովանդակություն
Աշխատությունը բաղկացած է երկու մասից՝ կենսագրական և գրական բաժիններից։

Առաջին բաժնում ներկայացված են Կ. Պոլսից աքսորված Կ. Պոլսում կախաղան հանված հայ ազգային և լուսավորչական գործիչներ։ Առանձին բաժիններում խմբագիրն անդրադաարձել է աքսորի վայրերում հիվանդություններից մահացածներին և գավառական մտավորականության զոհերին՝ ըստ բնակության վայրի։ Գրքում ընդգրկված զոհերն ունեն Թեոդիկի կողմից տրված հաջորդական համարակալում՝ մոտ 760 զոհ։

Երկրորդ բաժինը նվիրված է Արևմտյան Հայաստանի գրեթե բոլոր քաղաքներին։ Նույն բաժնում տեղ են գտել Այաշ աքսորված պոլսահայ մտավորական Բյուզանդ Պոզաճյանի և Չանղրի աքսորված Միքայել Շամտանճյանի հուշերը՝ 1915 թվականի ապրիլի 11-ի (24) հայ մտավորականության աքսորումը և մի քանի ամիսների ընթացքում նրանց կրած տառապանքները։

Գրական բաժնում ընդգրկված են Բյուզանդ Պոզաճյանի «Այաշին ընդառաջ», Միքայել Շամտանճյանի «Հուշեր Ճանկռից» գրքերը, ինչպես նաև նահատակված եկեղեցականների հուշեր։

Վերջաբանի փոխարեն  «Ապրիլի 11-ի սգո հանդես» կոմիտեի կոչն է հայերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1919 գրքեր
Կատեգորիա:Հայկական գրքեր
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության մասին գրքեր
Բորազջան

**Բորազջան** (), քաղաք Իրանի հարավում, Բուշեհր օսթանում։ Հանդիսանում է Դաշտեստան շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

Քաղաքը գտնվում է Բուշեհր օսթանի կենտրոնական մասում` վարչական կենտրոն Բուշեհրից մոտ 50 կմ հյուսիս-արևելք` հարևան Ֆարս օսթանի մայրաքաղաք Շիրազ տանող ճանապարհի վրա։ Ներկայիս քաղաքը հիմնադրվել է XVIII դարի վերջում։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 110 567 մարդ, որոնք կազմում էին 31 261 տնտեսություն։
Բորազջանը Բուշեհր օսթանի բնակչությամբ երկրորդ ամենախոշոր քաղաքն է Բուշեհրից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Բնակիչները հիմնականում շիա իսլամ դավանող պարսիկներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուշեհրի նահանգ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Գյուղատնտեսական բեռնիչ

**Գյուղատնտեսական բեռնիչ**, պարբերական կամ անընդհատ գործողության ամբարձիչ-փոխադրիչ մեքենա, որը գյուղատնտեսական արտադրության մեջկատարում է բեռների բարձման-բեռնաթափման աշխատանքներ։

## Նկարագրություն
Պարբերական գործողության բեռնիչ բեռները բռնում, տեղափոխում և հանձնում է բաժիններով, անընդհատ գործողության բեռնիչը գործում է անընդհատ։ Ըստ բազային մեքենայի տեսակի՝ բեռնիչները լինում են տրակտորային (կախվում են տրակտորներից և ինքնագնաց շասսիներից) և ինքնավար (ունեն սեփական շարժաբեր և ընթացամաս)։ Կան թրթուրավոր և անվավոր բեռնիչներ։ Վերջիններն ավելի շարժունակ են, սակայն նրանց տեսակարար ճնշումը գետնին ավելի մեծ է, և չեն կարող բավականաչափ հաջողությամբ աշխատել գերխոնավ հողերում (գոմաղբապահեստարանների հարևանությամբ, տորֆակույտերում)։ Պարբերական գործողության բեռնիչներից առավել տարածված են անվավոր տրակտորների կամ ինքնագնաց շասսիների վրա մոնտաժվող, դարձկեն սլաքով ճանկաշերեփավոր բեռնիչները և թրթուրավոր տրակտորներից կախվող ճնշումը գործողության միաշերեփ բեռնիչները։ Գյուղատնտեսության մեջ կիրառում են կախովի բեռնիչ-բուլ դոզերը, որն ունի օգտագործման լայն ընդգրկույթ։ Շերեփով հանդերձելիս այս բեռնիչ լայնակույտերից ու կույտերից պարարտանյութեր (գոմաղբ, կոմպոստ և այլն), սորուն կամ սակավասորուն նյութեր է բեռնում փոխադրամիջոցներին։ Բուլդոզերի հետ համակցված այն կատարում է բուլդոզերական աշխատանքներ։

## Կիրառություն
Կախովի էքսկավատորը նախատեսված է բեռնման-բեռնաթափման և հողային աշխատանքները մեքենայացնելու համար։ Ճանկաշերեփավոր բեռնիչները նախատեսված է հակերով բամբակահումքը և տարբեր նյութեր փոխադրամիջոցներին բեռնելու, համապիտանի բեռնիչները՝ գոմաղբը, տորֆը, սիլոսը, ավազը, հանքային պարարտանյութերը և այլն բեռնելու համար։ Վերջինը կարող է բեռներ դուրս հանել մինչև 2մ խորության փոսերից։ Ճանկաշերեփավոր փոքրաչափ բեռնիչներ կիրառվում է պահեստարանների, շինությունների և՛ դրսից, և՛ ներսից բեռներ բարձելու համար։ Բարդոցիչ-բեռնիչներ կիրառվում է խոտի և ծղոտի կույտերից ու խրձերից դեզեր և բարդոցներ պատրաստելու, փոխադրամիջոցներին բարձելու համար, ինքնագնաց ճակատային բեռնիչ (բարդոցիչ)՝ խոտը և ծղոտը բարդոցելու, փոխադրամիջոցները բեռնելու, գոմաղբը և սիլոսը, սորուն և հատավոր բեռները բարձելու համար այն կարող է նաև հանդերձվել ինքնաթիռները հանքանյութերով բեռնող սարքավորումով։ Դ-451 մակնիշի բեռնիչը նախատեսված է փոխադրամիջոցներին սորուն (մանրակտոր) նյութեր և հատավոր բեռներ բեռնելու-բեռնաթափելու, նաև՝ բեռները փոքր հեռավորություններ տեղափոխելու համար։ Բազմաշերեփ բեռնիչները կիրառում են սորուն և մանրակտոր նյութերը փոխադրամիջոցներին բեռնելու համար։ Կերերի մանրիչ բեռնիչ ինքնագնաց (կիսակախովի կամ կախովի) մեքենա է, որը նախատեսված է ցողունավոր կերերը (խոտ, ծղոտ, սիլոս, սենաժ) պահեստավորման վայրում մանրելու և փոխադրամիջոցներին բարձելու համար։ Նշված բեռնիչների բեռնամ բարձությունը 500–1500 կգ է, արտադրողականությունը՝ 10-86 տ/ժ, բեռ նման բարձր-ը՝ 2,3–7 մ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Աստվածային կոմեդիա (Վահան Թոթովենց)

մինի|Վահան Թոթովենց 1894-1938)
**«Աստվածային կոմեդիա»**, Վահան Թոթովենցի պատմվածքներից, որը գրվել է  1929 թվականին։ Այն ներառված է «Ամերիկա» պատմվածաշարի մեջ։

## Հեղինակի մասին
Վահան Թոթովենցը, ծնված լինելով Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդ քաղաքում, սովորել է ԱՄՆ-ում, ապա հաստատվել խորհրդայնացված Հայաստանում։ Թոթովենցն այն հազվագյուտ հայ գրողներից է, ում ստեղծագործությունների մեջ համադրված են արևմտահայ, սփյուռքահայ և խորհրդահայ գրականության տարրերը։ Բազմաթիվ այլ մտավորականներին բախտակից Թոթովենցը 1938 թվականին ստալինյան մաքրագործումների զոհերից է։ Գնդակահարվել է հենց իր ծննդյան օրը։

1929-1936 թվականները Թոթովենցի ստեղծագործական կյանքի առավել արգասավոր շրջանն են. լույս տեսան «Ամերիկա» (1929) պատմվածաշարը, «Աղավնիներ» (1934), «Բաց կապույտ ծաղիկներ»    (1935) պատմվածքները և շատ այլ գործեր։

## Սյուժե
Պատմվածքի գլխավոր հերոսը հեղինակն է։ Նա պատմում է իր՝ վաճառատանն աշխատելու տարիներից մի պատմություն։ Նրան տնօրենն ուղարկում է մի մեծահարուստի բնակարան, որպեսզի տեսնի, թե որ գորգերն են անհրաժեշտ մաքրելու ու նորոգելու։ Հերոսը արևելյան գորգերի մասնագետ էր և շատ էր եղել անվանի մարդկանց տներում, բայց միստր Ֆինկլշտայնի տանը չէր եղել, որը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միլիարդատերերից մեկն էր։

Միստր Ֆինկլշտայնի բնակարանը գտնվում էր արիստոկրատների թաղամասում և տղան մնում է զարմացած՝  տեսնելով տան արտաքին գեղեցկությունը՝ ծառուղին, որին արվեստակն ձև էին տվել։ Տունը հսկում էին երկու սևամորթ երիտասարդներ։

Նրան դիմավորում է սպասուհին և ուղեկցում հյուրասենակ։ Նրան հմայել էին էլեկտրական կարմիր լամպը, որը դրված էր սոսկ պատրանք տալու համար, պատից կախված նկարը, որը նրան իրական էր թվացել։

Այս՝ կարծես կախարդական երազից ուշքի է բերում ծեր տանտիկինը (Տանն ապրում էին երկու հոգի՝ միստր և միսիս Ֆինկլշտայնները)։ Առաջնորդելով մատենադարան, խնդրում է  գորգերը լվանալ և արդուկել, բայց երիտասարդի զարմանքից անշարժացել էր՝ հափշտակվելով մատենադարանի գրքերով․ կարծես ողջ համաշխարհային գրականությունն այդտեղ լիներ։ Նա մի պահ նախանձեց հարուստ մարդկանց, որովհետև հենց դա էր իր երազածը՝ գրքերը։

Նա որոշել էր խնդրել, որ թույլ տան աչքի անցկացնել գրքերը՝ հատկապես Դանթե Ալիգերիի «Աստվածային կատակերգություն»-ը, որի վրա շլացուցիչ տառերով գրված էր «Արքայական հրատարակություն»։

Վերջապես  համարձակություն  է հավաքում և, երբ տեսնում է սպասուհուն, խնդրում է  նրանից թույլ տալ գրքերն ուսումնասիրել՝ հակապես «Աստվածային կոմեդիան»։ Սպասուհին ապշած նայում է երիտասարդին և  քահ- քահ ծիծաղելով ասում է, որ կարող է վերցնել։

Արհամարհելով սպասուհու  անգութ ծիծաղը, մոտենում է գրքին ու չի կարողանում բացել այն։ Զայրացած ցած է նետում։ Սպասուհին հազիվ զսպելով ծիծաղն ասում է, որ բոլոր գրքերը ստվարաթղթից են պատրաստված։ Տղան հիասթափված շնորհակալություն է հայտնում ու հեռանում այդտեղից։

## Ամփոփում
Պատվածքի հերոսը մեզ հորդորում է, որ ամեն գրավիչ ու գեղեցիկ բան չէ, որ ունի խելամիտ պարունակոթյուն և, որ արտաքին տեսքից չդատենք՝ լինի իր, թե՝ անձ։ Գրքի օրինակով ցույց է տալիս, որ ինչքան գեղեցիկ էր ու զարդարված, բայց ներսում ոչինչ չկար, երբ փորձում էր բացել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վահան Թոթովենցի պատմվածքներ
Կատեգորիա:Վահան Թոթովենցի ստեղծագործություններ
Սուրբ Անտոն եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Սուրբ Անտոն եկեղեցի,** հայ կաթողիկե եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Սարըյեր շրջանի Թարաբյա թաղամասում։ Այն 1871 թվականին իր գնած հողատարածքում կառուցել է հայազգի Անտոն Յավեր Թնկըրյան փաշան և նվիրվել Սուրբ Անտոնիոսին։ Նա եղել է Օսմանյան կայսրության փոստի ու հեռագրության նախարարը։

25 տարվա դադարից հետո եկեղեցում առաջին անգամ պատարակ է մատուցվել 2021 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թուրքիայի կաթոլիկ հայերի հոգևոր առաջնորդ Գերապայծառ Լևոն Զեքիյանի ձեռամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ կաթողիկե եկեղեցիներ
Սուրբ Լևոն եկեղեցի

**Սուրբ Լևոն եկեղեցի**, հայ կաթողիկե եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի պատմական Քադըքյոյ ծրջանում։ 1890 թվականին եկեղեցին կառուցվել է որպես փայտաշեն մատուռ։ Այն ժամանակի ընթացքում դարձել է անկենսունակ և 1905 թվականի մայիսի 14-ի հրամանագրով քանդվել է։ Նրա տեղում կառուցվել է որմնաշեն եկեղեցի, որը պաշտանմունքի համար բացվել է 1911 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ կաթողիկե եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Սուրբ Վարդանանց եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Շիշլի շրջանի Ֆերիքոյ թաղամասում։ Եկեղեցու շինարարությունը սկսվել է 1859 թվականին և ավարտվել է 1861 թվականին։ Նույն տարի այն բացվել է պաշտամունքի համար։ Եկեղեցին առաջին անգամ վերանորոգվել է 1903 թվականին, իսկ 1929 թվականին վերակառուցվել է և վերաբացվել 1931 թվականին Պոլսի հայոց պատրիարք Մեսրոպ Ա Նարոյանի կողմից։ Եկեղեցին վերանորոգվել է 2006 և 2011 թվականներին։

## Ծանոթագրություներ

## Արտաքին հղումներ
* Եկեղեցին ներսից 3D 

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի** են կոչվում այն եկեղեցիները, որոնք անվանվել են Ավարայրի ճակատամարտում մարտնչած Վարդան Մամիկոնյանի և իր զինակիցների (Վարդանանք) պատվին։ Այդ անվանումով կան հետևյալ եկեղեցիները՝

*  Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի - հայ առաքելական եկեղեցի Վրաստանի Ախալցխա քաղաքում, ենթարկվում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Վիրահայոց թեմին
*  Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի - հայ առաքելական եկեղեցի Լիբանանի Բուրջ Համուդ քաղաքում, ենթարկվում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Լիբանանի թեմին
*  Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի - հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում, ենթարկվում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Թեհրանի թեմին
*  Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի - հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում, ենթարկվում է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքությանը
*  Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի - հայ առաքելական եկեղեցի Քուվեյթի մայրաքաղաք էլ-Քուվեյթում, ենթարկվում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Քուվեյթի և Արաբական ծոցի երկրների թեմին

## Տես նաև
*  Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցի - հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում, ենթարկվում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Արարատյան Հայրապետական թեմին
Սուրբ Եղիա եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Սուրբ Եղիա եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի եվրոպական Էյուփ շրջանում։ 18-րդ դարում կառուցված հայկական եկեղեցին ըստ Ղուկաս Ինճիճյանի արձանագրության՝ քանդվել է 1766 թվականին։ Այն վերակառուցվել է 1800 թվականին և վերաբացվել է 1832 թվականին Պոլսո պատրիարք Ստեփանոս Բ Աղավնի Զաքարյանի շրջանում։ Սուրբ Եղիան վերանորոգվել է նաև 1851 թվականին։

Եկեղեցու վերջին վերանորոգումը եղել է 2000 թվականին և պաշտանմունքի համար վերաբացվել ձեռամբ Պոլսո հայոց պատրիարք Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Սուրբ Հարություն եկեղեցի (Գում Գափու)

**Սուրբ Հարություն եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Ֆաթիհ շրջանի հայաբնակ Գում Գափու թաղամասում։

1832 թվականին սուլթանի հրամանագրով և բարերար Հարություն Ամիրա Բեզջիյանի միջոցներով կառուցվեց աղոթատեղի։ Հետագայում դրամահատարանի վարպետների հավաքած գումարով 1855 թվականին կառուցվեց Սուրբ Հարությունը և պաշտանմունքի համար բացվեց ձեռամբ Պոլսո հայոց պատրիարք Հակոբոս Գ Սերոբյանի։ Եկեղեցու կողքը կառուցվեց Պողոսյան-Բարբարյան վարժարանը, որն այժմ օգտագործվում է միայն հայ համայնքի միջոցառումների համար։

Եկեղեցին ներկայումս բաց է պաշտամունքի համար։ 1915 թվականի հայոց ցեղասպանությունից հետո եկեղեցու միաբանությունը կրճատվել է, քրիստոնյա այցելուների թիվը՝ նվազել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Ֆյուգեն

**Ֆյուգեն** (), քաղաք և համայնք Ավստրիայում՝ Տիրոլ դաշնային երկրամասի Շվաց շրջանում։ Հյուսիսից սահմանակցում է Գերմանիայի Բավարիա երկրամասին, հարավից՝ Իտալիային։

Զբաղեցնում է 6,64 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2019 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 4.225: Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 633 մարդ/կմ²։

Պաշտոնական կոդը՝ *7 09 09*:

## Ժողովրդագրություն


Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey  value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)

ImageSize  = width:600 height:300
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:4300
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey  increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  color:skyblue width:28 shift:(-14,-14) fontsize:M anchor:till
 bar:1869 from:0 till:1088 text:1088
 bar:1880 from:0 till:1094 text:1094
 bar:1890 from:0 till: 991 text:_991
 bar:1900 from:0 till: 942 text:_942
 bar:1910 from:0 till:1057 text:1057
 bar:1923 from:0 till:1117 text:1117
 bar:1934 from:0 till:1346 text:1346
 bar:1939 from:0 till:1404 text:1404
 bar:1951 from:0 till:1826 text:1826
 bar:1961 from:0 till:1919 text:1919
 bar:1971 from:0 till:2345 text:2345
 bar:1981 from:0 till:2668 text:2668
 bar:1991 from:0 till:2918 text:2918
 bar:2001 from:0 till:3410 text:3410
 bar:2011 from:0 till:3801 text:3801
 bar:2021 from:0 till:4227 text:4227

TextData=
 pos:(20,20) fontsize:M
 text:"Quelle: Statistik Austria"


## Պատկերասրահ

File:Fuegen 06.JPG|Բնակավայրի համայնապատկերը
File:Fuegen 10.JPG|Քաղաքի կենտրոնը
Bubenburg I.jpg|Բուբենբուրգ դղյակը
Fügen Pfarrkirche I.jpg|Ծխական եկեղեցին


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Geschichte-Tirol: Fügen/Fügenberg
* Համայնքի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:Ավստրիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Տիրոլի քաղաքներ
Սնոփի

**Սնոփի** (, ), առաջին կլոնավորված շունը։ Ստեղծվել է Հարավային Կորեայի մայրաքաղաք Սեուլի ազգային համալսարանի պրոֆեսոր Լի Բյոն Չոնի և նրա թիմի կողմից։ Սնոփի (անգլերենից՝ Snuppy) անունը SNU-ի՝ Սեուլի ազգային համալսարանի անգլերեն սկզբնատառերի և puppy-ի՝ անգլերեն շուն բառի համակցությունն է։

## Պատմություն
Հավաքվել է «Թայ»-ի՝ արու աֆղանական շների ցեղատեսակի սոմատիկ բջջային միջուկը, հեռացվել է մեկ այլ շան ձվի միջուկը, իսկ «Թայ»-ի հավաքված սոմատիկ բջջային միջուկը փոխպատվաստվել է (տեղադրվել)՝ ստեղծելով կլոնավորված բեղմնավորված ձու, որն էլ տեղադրվել է ռետրիվեր ցեղատեսակի արգանդի մեջ և ծնվել է կեսարյան հատման միջոցով։

Սնոփին մեծ ուշադրության արժանացավ ոչ միայն գիտական շրջանակի, այլ նաև լայն հանրության կողմից, ընդհուպ՝ տեղ գտավ Time ամսագրի կողմից հրապարակված «2005 թվականի ամենազարմանալի գյուտեր (The most amazing inventions of 2005)» հոդվածում։

2008 թվականի մայիսին 2006 թվականի հունիսին և հուլիսին ծնված Բոնա և Հոուփ կլոնավորված էգ շների ձվերն ու Սնոփիի սերմը արհեստականորեն բեղմնավորվեցին՝ հաստատելու կլոնավորված շների վերարտադրողական կարողությունը, այնուհետև տեղադրվեցին էգերի արգանդում՝ ձագեր ծնելու համար։

Նշվում է, որ այս եղանակով ծնված ինը շները 2009 թվականի սեպտեմբերին պետք է անվճար բաժանվեին լայն հասարակությանը։

Միևնույն ժամանակ, Սնոփի ծննդյան առաջին օրերին շատ հակասություններ կային, թե արդյոք այն իսպակես կլոնավորված շուն էր, բայց պրոֆեսիոնալ գնահատման գործակալությանը՝ Human Pass-ին դիմելով, պարզվեց, որ այն իսկապես կլոնավորված շուն է։

## Հաջողություններ
Սնոփիի կլոնավորման հաջողության գործակիցը 2004 թվականին կազմել է 0,02%, սակայն բարելավվել է մինչև 50% 2011 թվականի կոյոտի կլոնավորման հետազոտության արդյունքում։

2013 թվականին ԱՄՆ-ում մարդու սաղմնային ցողունային բջիջների կլոնավորման համատեքստում հաջողության 50% ցուցանիշ է գրանցվել։

## Մարդկային կլոնավորում
Շների կլոնավորմանը հաջորդում է կապիկների կլոնավորումը, որին հաջորդում է մարդու կլոնավորումը։ Կապիկների կլոնավորումը բիոէթիկական տեսանկյունից զգայուն հարց է համարվում։

## Տես նաև

* Դոլլի (ոչխար)

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Հայտնի շներ
Քարե թաս

**Քարե թաս**, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարանի թանգարանի հավաքածուում գտնված եզակի քարե տարա։ Քարե թասի վրա փորագրված են հունարեն-հայերեն ոչ ամբողջովին հասկանալի արձանագրություններ։ Արձանագրության ուսումնասիրությունները թասի ծագման հետ կապված հստակ տեղեկություն չեն տալիս։

## Նկարագրություն
Մեծ թասը (առավելագույն խորությունը՝ 31 սմ, բարձրությունը՝ 20 սմ) պատրաստված է տեղական փափուկ կրաքարից։ Թասի հիմքը հարթ է, եզրերին փորագրված են բարձրացող կետանախշեր, նմանատիպ կետեր փորագրված են չորս բռնակներից յուրաքանչյուրի վրա։ Թասի արտաքին մակերեսը զարդարված է վեր բարձրացող շեղանկյուն և եռանկյուն նախշերով։ Այն եզակի է հնագիտական պեղումների մեջ։ Հայերեն չորս արձանագրությունները գրված են բռնակների միջև գտնվող հատվածում։ Բոլոր չորսն էլ անհասկանալի են, բացառությամբ սուրբ անունները՝ «*Հիսուս, Քրիստոս, Տեր, Աստված*»։ Թասի եզրերին փորագրված հունարեն տառերը ևս անհասկանալի են։ Հայտնի չէ՝ երբ է թասը հանձնվել Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքարանի թանգարանին. գրառումներ չեն պահպանվել։

## Թասի առաջին լուսանկար
20-րդ դարում ռուսական հնագիտական ուսումնասիրությունները ընդհատվեցին. Առաջին համաշխարհային պատերազմ, ռուսական հեղափոխություն, ռուսական Օրթոդոքս եկեղեցում պառակտում։ 1928-1929 թվականներին ռուս երկու գիտնականներ՝ Գրիգոր և Ելիզավետա Լուկիանովները, նոր ուսումնասիրություն կատարեցին Ձիթենյաց լեռան վրա տեղակայված ռուսական հողակտորների վրա և փորձեցին տեսակավորել Կապուստինի հնագիտական հավաքածուն։ Ձիթենյաց լեռան վրա Ե. Լուկիանովի կողմից կատարված բյուզանդական պեղումների լուսանկարներից մեկը (1939) ցույց է տալիս «Շուշանիկ՝ Արտաբանի մայր» շքեղ խճանկարը, այն գտնվում է լեռան գագաթին կառուցված հատուկ տանը, որը ծառայում է որպես «Հնությունների տուն» ռուսական ուղղափառ միաբանության տարածքում։

Լուսանկարի կենտրոնում պատկերված է ութ թասերից կազմված շարք, որոնք պատրաստված են քարից և կավից։ Թեբոտոմի երրորդ անոթը ներկա քննարկման առարկան է։ Լուսանկարն արվել է Լուկիանովի կողմից Երուսաղեմում 1928-1929 թվականներին։ Ակնհայտ է, որ այդ ժամանակ թասը ռուսական եկեղեցու սեփականությունն էր։ Լուսանկարի մասշտաբից կախված ոչ մի մակագրություն չի երևում։

## Թասի վերաուսումնասիրություն
Թասի շուրջ երկար ժամանակ պահպանած լռությունը, նրա առանձնահատկությունները և անսպասելի տեսքը շատերին է ստիպել անձամբ ծանոթանալ դրա հետ։ Հետազոտությունները ավելի ուժեղացրին դրա ծագման հետ կապված կասկածները։

**Ձև և զարդանախշ**։ Անոթի ընդհանուր կառուցվածքը վերագրվում է ուշ ռոմանական բյուզանդական ժամանակաշրջաններին, մինչդեռ հարթ հիմքը նման է Հրեաստանի որոշ քարե անոթների հիմքերին։ Զարդանախշային շարժապատկերը լցված է խաչաձև դիզայնով, որը արտաքին մակերևույթի վրա է և հիշեցնում է վաղ իսլամական «օճառաքարային» մոտեցումը, մինչդեռ եզրագծի բռնակները և փորագրված կետերը 19-րդ դարի քարե աշխատանքների առանձնահատկություններից են։

**Պատինա**։ Բացի ներքևի մասից թասը չունի պատինայի հետք։ Հնարավոր է, որ այն օգտագործվել է որպես ջրի աման։

**Արձանագրություններ**։ Հայկական տառերը շատ խորը փորագրված են՝ օգտագործելով մի փոքր կլոր եզրով գործիք, որը բնորոշ չէ հին լապիդարային արհեստին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երուսաղեմի հայոց պատրիարքություն
Կատեգորիա:Երուսաղեմի մշակույթ
Կատեգորիա:Հայերը Երուսաղեմում
Գարեջրի դիրտ

աջից|315x315փքս
**Գարեջրի դիրտ**, գարեջրի արտադրության մնացորդը՝ տկուցք։ Օգտագործվում է որպես կեր։ Թարմ դիրտը պարունակում է 76,8 % ջուր, 5,8% պրոտեին, 1,7% ճարպ, 3,9% թաղանթանյութ, 10,7% անազոտ մզվածքանյութեր և 1,1% մոխիր։ 100 կգ դիրտը համարժեք է 21,2 կերային միավորի, պարունակում է 4,2 կգ մարսելի  պրոտեին։ Դիրտ տալիս են հիմնականում բտվող տավարին, օրական մինչև 2,5 կգ, խոզերին՝ 5,5–6 կգ, կթվող կովերին՝ 15-20 կգ։ Երկարատև պահելու համար չորացնում և օգտագործում են խտացրած կերերի հետ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսությունը Հայաստանում
Մալայեր

**Մալայեր** (), քաղաք Իրանի արևմուտքում, Համադան օսթանում։ Հանդիսանում է համանուն շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է ։

Քաղաքը գտնվում է Համադան օսթանի հարավ-արևելյան մասում` վարչական կենտրոն Համադանից մոտ 37 կմ հարավ-արևելք։ Տեղադրված է Համադանը հարևան Բորուջերդի հետ կապող ճանապարհի վրա։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 170 237 մարդ, որոնք կազմում էին 52 697 տնտեսություն։ Մալայերը Համադան օսթանի բնակչությամբ երկրորդ ամենախոշոր քաղաքն է Համադանից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Բնակչության մեջ մեծամասնություն են կազմում լուռերը, բնակվում են նաև պարսիկներ և քրդեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Բուգի-վուգին Բրոդվեյում

**«Բուգի-վուգին Բրոդվեյում»** (), հոլանդացի նկարիչ, աբստրակցիոնիզմի հիմնադիրներից Պիտ Մոնդրիանի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1942-1943 թվականներին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 127 × 127 սմ։

Այսօր «Բուգի-վուգին Բրոդվեյում» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Նյու Յորք, ԱՄՆ)։

## Պատմություն
«Բուգի-վուգին Բրոդվեյում» ստեղծագործությունը նկարիչն ավարտել է 1943 թվականին, երբ տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Նկարը 800 դոլարով գնել է բրազիլացի քանդակագործ Մարիա Մարտինեսը նյույորքյան Valentine Gallery պատկերասրահի համար։ Ավելի ուշ նա կտավը նվիրել է Նյու Յորքի  Ժամանակակից արվեստի թանգարանին։

## Նկարագիր
Ի տարբերություն հեղինակի նախորդ նկարների, այս մեկն աչքի է ընկնում ավելի շատ քառակուսիներով։ Չնայած նրան, որ Պիտ Մոնդրիանը աբստրակցիոնիստ է, այս նկար մասամբ արտացոլում է իրական աշխարհը։ «Բուգի-վուգին Բրոդվեյում» ստեղծագործությունում պատկերված է Մանհեթենի փողոցների սխեման և Բրոդվեյի բուգի-վուգիի երաժշտության ռիթմը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Broadway Boogie-Woogie'' in the MoMA Online Collection
* Explanation of ''Broadway Boogie Woogie'' by Michael Sciam 

Կատեգորիա:1942 նկարներ
Կատեգորիա:1943 նկարներ
Կատեգորիա:Աբստրակցիոնիզմ
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
Կատեգորիա:Պիտ Մոնդրիանի նկարներ
Նիզամու փողոց (Երևան)

**Նիզամու փողոց**, փողոց Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի Վերին Շենգավիթ թաղամասում։ Անվանվել է ի պատիվ պարսիկ միջնադարյան բանաստեղծ Նիզամու։

## Տվյալներ
Սկսվում է հանրապետական նշանակություն ունեցող Գարեգին Նժդեհի փողոցից և շարունակվում մինչև Չեխովի փողոց։ Հատվում է Մանանդյան և Եղբայրության փողոցների հետ։

## Պատկերասրահ

Nizami street, Yerevan 02.jpg
Nizami street, Yerevan 05.jpg
Nizami street, Yerevan 06.jpg
Nizami street, Yerevan 04.jpg
Nizami street, Yerevan 01.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 

## Տես նաև

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Եղիշե Թադևոսյան փողոց (Երևան)

**Եղիշե Թադևոսյան փողոց**, փողոց Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի Վերին և Ներքին Շենգավիթ թաղամասերում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ գեղանկարիչ, Վրաստանի գեղարվեստական ակադեմիայի հիմնադիրներից (1923) և առաջին պրոֆեսորներից Եղիշե Թադևոսյանի։

## Տվյալներ
Սկսվում է Մանթաշյան փողոցից և ձգվում մինչև Շահամիրյան փողոց։ Հատվում է Տարոնցու փողոցի և Բագրատունյաց պողոտայի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 

## Տես նաև

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Ջահրոմ

**Ջահրոմ** (), քաղաք Իրանի հարավում, Ֆարս օսթանում։ Հանդիսանում է համանուն շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

Քաղաքը գտնվում է Ֆարս օսթանի հարավային մասում` վարչական կենտրոն Շիրազից մոտ 150 կմ հարավ-արևելք։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 141 634 մարդ, որոնք կազմում էին 43 349 տնտեսություն։ Ջահրոմը Ֆարս օսթանի բնակչությամբ երրորդ ամենախոշոր քաղաքն է Շիրազից և Մարվդաշտից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆարսի նահանգ
Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը

**«Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը»** (), ֆրանսիացի նկարիչ, ակադեմիզմի ներկայացուցիչ Պոլ Ժամենի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1893 թվականին։  Յուղաներկով կտավի չափերն են 162 × 118 սմ։

Այսօր «Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը» ստեղծագործությունը գտնվում է մասնավոր հավաքածուի կազմում։

## Նկարագիր
«Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը» ստեղծագործությունում հեղինակը պատկերել է Հին Հռոմի պատմության մի դրվագ։ Կտավում տեսարան է, երբ գալերը թալանել են Հռոմը մ․թ․ա․ 390 թվականին։ Սենոնների առաջնորդ Բրենոսը կանգնած է սենյակի մուտքի մոտ, որտեղ իր ռազմավարի մի մասն է՝ ոսկի, գործվածքներ, անոթներ և հռոմեացի հինգ կանայք։ Վերջիններս գրեթե ամբողջությամբ մերկ են․ նրանցից երկուսի ձեռքերը կապված են մեջքի հետևում։ Մեկը երեսն է փակել ձեռքով, մյուսն անօգուտ աղաչանքով ձգվել է դեպի Զևսի ոսկեձույլ արձանը։ Բրենոսն այդ ամենին նայում է քմծիծաղով․ նրա ձախ ձեռքին նիզակ է։

## Պատմություն
Պոլ Ժամենի այս նկարը համարվում է նրա լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Արվեստաբան Լուի Կապիտենը 1903 թվականին գրել է, որ Ժամենի «Բրենոսը» մանրակրկտորեմ ներկայացնում է պատմական ռեալիզմը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը» ստեղծագործությունը

Կատեգորիա:1893 նկարներ
Կատեգորիա:Մասնավոր հավաքածուներում գտնվող նկարներ
Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ
Կատեգորիա:Պոլ Ժամենի նկարներ
Բոված շագանակ

**Բոված շագանակ**, ձմեռային խորտիկ, որն ուտում են շատ երկրներում, այդ թվում՝ Ասիայում։ Կախված տարածաշրջանից, բովում և ուտում են տարբեր շագանակներ, ինչպիսիք են կորեական շագանակը, չինական շագանակը և եվրոպական շագանակը։

## Տապակած շագանակներ ըստ տարածաշրջանների

### Կորեա
Բոված շագանակը սովորական փողոցային ուտելիք է Հարավային Կորեայում և Կորեայի Ժողովրդադեմոկրատական ​​Հանրապետությունում։ Աշունից մինչև ձմեռ, բոված շագանակ վաճառողը, որը կրում է «Գուիդարի» գլխարկը (), վաճառում է բոված շագանակ կամ չինական շագանակ, այդ իսկ պատճառով «Գուիդարի» գլխարկը կոչվում է նաև «Բոված շագանակ վաճառողի գլխարկ» կամ «Բոված շագանակի գլխարկ»։ Բոված շագանակները հայտնվում են նաև հանրաճանաչ ժողովրդական երգում՝  «Բոված շագանակ բալլադ»-ում։

### Չինաստան
Չինաստանում բոված շագանակը կոչվում է **«Չաո լի ճը»** (), որը նշանակում է «բոված շագանակ»։  Այն ունի քաղցր համ, քանի որ շագանակները պատրաստվում են մանր խիճերով, կոպիտ ավազով և շաքարի մեջ բովելով։ Այն նաև կոչվում է **«Թանգ չաո լի ճը»** ()՝ ավելացնելով «թանգ» բառը (, ), որը նշանակում է «շաքար»։

### Եվրոպա
Պորտուգալիայում բոված շագանակը, որը սովորական փողոցային սնունդ է, կոչվում է **«Կաստանյա ասադա»** (, ), որը նշանակում է «բոված շագանակ»։ Բոված եվրոպական շագանակը սիրված խորտիկ է, հատկապես Սուրբ Մարտինի տոնին (նոյեմբերի 11-ին), որը կոչվում է «Սուրբ Մարտինի օր» (): Սուրբ Մարտինի տոնի ժամանակ կա սովորույթ, որի ժամանակ խարույկի վրա շագանակ են բովում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Castañas_magosto.jpg|Գալիսիայի բոված շագանակ
Պատկեր:La_castagnata.jpg|Իտալիայի բոված շագանակ
Պատկեր:Marrons_chauds_quentes_e_boas_(392858906).jpg|Պորտուգալիայի բոված շագանակ
Պատկեր:Roastedchestnut.jpg|Հոնկոնգի բոված շագանակ
Պատկեր:Jiayuguan-044.JPG|Չինաստանի փողոցային բոված շագանակ վաճառող
Պատկեր:Kestaneci_chestnut_vendor.jpg|Թուրքիայի փողոցային բոված շագանակ վաճառող
Պատկեր:Chestnuts_vendor_(8046826359).jpg|Պորտուգալիայի փողոցային բոված շագանակ վաճառող


## Տես նաև

* Քաղցր կարտոֆիլ

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Պորտուգալական խոհանոց
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Բազբի Զեյն

**Բազբի Զեյն** (), ամերիկացի ռեժիսոր, դերասանուհի, սցենարիստ, պրոդյուսեր և Մաեկենաս։

## Կենսագրությունը և կարիերան
Զեյն Բազբին մեծացել է Նյու-Յորքում և գերազանց ավարտել է Hofstra University-ն՝ ստանալով դերասանական և դրամատիկական գրականության մասնագիտության որակավորում։ Նա սկսել է իր կարիերան շոու-բիզնեսում կինոմոնտաժողի դերով՝ աշխատելով The Beatles-ի ֆիլմերի վրա։ Իր առաջին դերը կինոյում եղել է աշխատանքը Կառլ Ռայների «Օ, Աստված!» ֆիլմում (1977 թվական)։ Ավելի ուշ նա հայտնվել է՝ «Քարարկված» (1978 թվական, «Չիչ և Չոնգ» կատակերգական դուետի հետ միասին), «Ամերիկաֆոն» (1979 թվական) (Ջոն Ռիտտերի հետ), «Լամպունի դասարանի վերամիավորումը» (1982 թվական), որի սցենարը գրել էր Ջոն Հյուզը, Ջերի Լուիսի «Ճաքեցնելով վերև» ֆիլմերում և Ռոբ Ռայների «Սա ողնաշարի թակ է» ծաղրանկարը (1984 թվական)։ Նա նաև նկարահանվել է և հանդես է եկել որպես ռեժիսոր կատակերգական «Վերջին հանգստավայր» (1986 թվական) ֆիլմում, որտեղ գլխավոր դերում նկարահանվել է Չարլզ Գրոդինը։ Ապա նա դարձել է հեռուստատեսության ռեժիսոր, Ջեյմս Բերոուզը դարձավ նրա ղեկավարը, իսկ Էդգար Ջեյ Շեկրիկը զբաղվում էր նրա ֆիլմերի պրոդյուսերությամբ։ Նա նկարահանել է ավելի քան 200 սերիաներ՝ տարբեր հեռուստասերիալներից։

Հետագայում Բուզբին իրեն նվիրել է բարեգործությանը՝ օգնելով Արևելյան Եվրոպայում Հոլոքոստը վերապրածներին։ Նա համարվում է «Տարեց զոհ» ծրագրի հիմնադիրը, հրատապ մարդասիրական աշխատանք, որը շտապ օգնություն է ցուցաբերում Արևելյան Եվրոպայում Հոլոքոստի վերջին զոհերին։ Նա նաև SMP Հոլոքոստի կրթական արխիվի հիմնադիրն է, վերապրածների հազարավոր նամակների և Արևելյան Եվրոպայի հինգ երկրների հարյուրավոր ժամանոց տեսագրությունների աճող պահոց՝ «Հոլոքոստը Արևելքում» թեմայով։ Նա բազմաթիվ մրցանակների է արժանացել իր մարդասիրական աշխատանքի և այն քրտնաջան աշխատանքի համար, որին նա ծառայում է։

Նա և իր զույգ Քոնան Բերքլին միասին աշխատում են վավերագրական ֆիլմերի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք