Աբելիզավրայիններ

**Աբելիզավրայիններ** (), տերապոդների ենթակարգի, ցերատոզավրերի ինֆրակարգի դինոզավրերի կլադ (ընտանիք)։ Աբելիզավրայինները ծաղկման են հասել կավճի ժամանակաշրջանում՝ հնագույն հարավային Գոնդվանա սուպերմայրցամաքում։ Ներկա ժամանակներում նրանց բրածո մնացորդները հայտնաբերվել են ներկայիս Աֆրիկայի և Հարավային Ամերիկայի տարածքներում, ինչպես նաև Հնդկաստանում և Մադագասկարում։ Հաղորդվում է նաև քարացած առանձնացված ատամների մասին, որոնք հայտնաբերվել են Պորտուգալիայի ուշ յուրայի նստվածքաշերտերում և Ֆրանսիայի ուշ կավճային նստվածքաշերտերում, որտեղ նրանք գոյություն են ունեցել Արկովենատորների () հետ։ Աբելիզավրայինները առաջին անգամ հայտնվել են միջին յուրայի երկրաբանական տարեգրություններում, և առնվազն երկու ցեղ (մարրոկոյական *[[Chenanisaurus]]* և մադագասկարյան *[[Majungasaurus]]*) պահպանվել են մինչև մեզոզոյան դարաշրջանի վերջը՝ անհետանալով 66 միլիոն տարի առաջ։

Ինչպես տերոպոդների մեծամանասնությունը, աբելիզավրայինները գիչատիչ երկոտանի դինոզավրեր էին։ Նրանց բնորոշ էին ետևի ամրակազմ վերջավորությունները և ակոսներով ու փոսերով խոշոր զարդարանքները՝ գանգերի վրա։ Բազմաթիվ աբելիզավրայինների մոտ, ինչպիսին է կարնոտավրը, առջևի վերջույթները թերաճ են, գանգը կարճ է, իսկ աչքերի վերևում աճում են ոսկրային կատարներ։ Հայտնի աբելիզավրայինների մեծ մասի երկարությունը դունչից մինչև պոչի ծայր՝ 5-ից մինչև 9 մետր է, իսկ Աֆրիկայում՝ Քենիայի Տուրկանայի շրջանի հյուսիս-արևմուտքում գտնված նոր և դեռ անանուն նմուշը հասնում է 11-12 մետր երկարության։ Մինչ աբելիզավրայինների բավականին լավ ուսումնասիրվելը, նրանց հատվածական մնացորդները երբեմն նույնականացվում էին որպես հնարավոր հարավամերիկյան տիրանոզավրեր։

## Նկարագրություն
Առաջին աբելիզավրայինների բրածոները թվագրվում են վաղ կավճի դարաշրջանին (թեև յուրայի դարաշրջանի կեսերով թվագրվող ոսկորները նույնպես կարող են պատկանել աբելիզավրայիններին), և առնվազն մեկ ցեղ (*[[Majungasaurus]]*) ապրել է ուշ կավճի դարաշրջանի վերջում (66 մլն․ տարի առաջ)։

Ինչպես տերոպոդների մեծամանասնությունը, աբելիզավրերը գիչատիչ երկոտանի դինոզավրեր էին։ Աբելիզավրայիններին բնորոշ առանձնահատկություններին կարելի է վերագրել ետևի վերջույթների հաստությունը, գանգի ոսկորների վրա զանազան գոյացությունները՝ ակոսներով և անցքերով։ Բազմաթիվ աբելիզավրայինների մոտ, ինչպես օրինակ կարնոտավրն է, առջևի վերջույթները թերաճ են, գանգը կարճ է, իսկ աչքերի վերևում աճում են ոսկրային կատարներ։ Հայտնի աբելիզավրերի մեծ մասի երկարությունը դունչից մինչև պոչի ծայր՝ 5-ից մինչև 9 մետր է։

## Դասակարգում
[ձախից|մինի|173x173px|''[Quilmesaurus*]]
[[Հնէաբանություն|Հնէաբաններ]] [[Խոսե Բոնապարտ]]ը և [[Ֆերնանդո Նովաս]]ը 1985 թվականին հորինում են Abelisauridae անունը, երբ նրանք նկարագրում էին համանուն *Abelisaurus*-ին։ Անվանումը ծագում է հնէաբան [[Ռոբերտո Աբել]]ի ազգանունից, ով գտել է [[Աբելիզավր]]ի բրածո մնացորդներ, և [[հունարեն]] σαυρος (sauros) բառից, որը նշանակում է «հսկա մողես, [[մողես]]»։ Շատ տարածված -idae վերջածանցը սովորաբար կիրառվում է կենդանաբանական [[Ընտանիք (կենսաբանություն)|ընտանիքների]] համար և ծագում է հունարեն -ιδαι (-idai) վերջածանցից, որը նշանակում է հոգնակի գոյական։

Abelisauridae-ն [[Կառլ Լիննեյ]]ի կողմից դասակարգված ընտանիք է, հիմնված աստիճանակարգով, ներառված [[Abelisauroidea]] վերնաընտանիքի մեջ, որը պատկանում է [[ցերատոզավրեր]]ի ինֆրակարգին, և իր մեջ ներառում է նաև [[Noasauridae]] ընտանիքը։ [[Կլադա]]ն մի քանի սահմանումներ է ունեցել [[Ֆիլոգենետիկա|ֆիլոգենետիկ]] [[տաքսոնոմիա]]յի մեջ։ Ի սկզբանե այն սահմանվել է որպես հանգույցների վրա հիմնված տաքսոն, ներառյալ [[Աբելիզավր]]ը, [[Կարնոտավր]]ը, նրանց ընդհանուր նախահայրը և բոլոր հետնորդները։
[[Պատկեր:Aucasaurus garridoi Scale Diagram.jpg|մինի|*Աուկազավրի* համեմատությունը մարդու հետ]]
[[Պատկեր:Carnotaurus reconstruction Headden.jpg|մինի|*Կարնոտվարի* կմախքի վերակազմություն]]
Հետագայում այն վերասահմանվում է որպես ցողունային տաքսոն՝ ներառելով բոլոր կենդանիներին, որոնք ավելի սերտ են կապված *աբելիզավր*ի հետ (կամ ավելի ամբողջական կարնոտավրի հետ) հետ, քան *Նոազավրի*։ Հանգույցի վրա հիմնված սահմանումը չի ներառում այնպիսի կենդանիներ, ինչպիսիք են *Ռուգոպսը* կամ *Իլոկելեզիան*, որոնք համարվում են ավելի բազալ, քան *աբելիզավրը*, և սահմանման մեջ ներառված են ցողունի հիման վրա։ Աբելիազավրայինների մեջ առանձնանում է [[Carnotaurinae]] խումբը, իսկ Carnotaurinae-ը ներառում է [[Carnotaurini]] կլադան, որին է պատկանում են *աուկազավրը* և կարնոտավրը։

== Ընդհանուր բնութագրեր ==
Ամբողջական [[Բրածո կենդանիներ|բրածո]] կմախքներ նկարագրվել են միայն ավելի բարձր տիպի աբելիզավրայինների մոտ (ինչպիսիք են՝ *կարնոտավրը* և *աուկազավրը''), ինչը դժվարացնում է կմախքի որոշիչ հատկանիշների որոշելը ամբողջ ընտանիքի համար։ Սակայն, նրանց մեծ մասը հայտնի են գանգի առնվազն մի քանի բրածո մնացորդներից, այդ իսկ պատճառով ընդհանուր հատկանիշները հիմնականում վերաբերում են նրան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբելիզավրայիններ