Արտարժույթի սկանդալ

**Արտարժույթի սկանդալ** հայտնի է նաև որպես **արժութային հետաքննություն** (), 2013 թվականի ֆինանսական սկանդալ, որը ներառում է բացահայտումը և հետագա հետաքննությունը այն մասին, որ բանկերը առնվազն մեկ տասնամյակ գաղտնի համաձայնության են եկել՝ արժութային շուկայում փոխարժեքները մանիպուլյացիայի ենթարկելու համար՝ սեփական ֆինանսական շահույթի համար։ Ասիայի, Շվեյցարիայի, Միացյալ Թագավորության և ԱՄՆ-ի շուկայական կարգավորող մարմինները սկսել են հետաքննել օրական 4.7 տրիլիոն դոլարի գործը արտարժույթի շուկայում (ֆորեքս), այն բանից հետո, երբ Bloomberg News-ը 2013 թվականի հունիսին հաղորդել է, որ արժույթի դիլերները հայտարարել են, որ իրենք առաջատար դիրք են գրավել հաճախորդների պատվերներում և կեղծել են WM/Reuters արտարժույթի բազային փոխարժեքները՝ համաձայնության գալով գործընկերների հետ և իրականացնելով գործարքներ 60 վայրկյանանոց պատուհաններից առաջ և ընթացքում, երբ սահմանվում են բազային փոխարժեքները։ Այս գործընթացը տեղի է ունեցել ամեն օր արտարժույթի շուկայում և տևել է առնվազն մեկ տասնամյակ՝ ըստ արժույթի առևտրականների։ Լ

## Նախապատմություն
Արտարժույթի շուկան (ֆորեքս) մեծ մասամբ չէր կարգավորվում, քանի որ կարգավորող մարմինները այն համարում էին «չափազանց մեծ՝ մանիպուլյացիայի ենթարկվելու համար»։

## Հետաքննություն
Հետաքննության կենտրոնում էին էլեկտրոնային չաթերի ձայնագրությունները, որոնցում ավագ արժույթի առևտրականները այլ բանկերի իրենց մրցակիցների հետ քննարկել են իրենց նախատեսած գործարքների տեսակները և ծավալը։ Զրուցարաններն ունեին այնպիսի անուններ, ինչպիսիք են՝ «Կարտել», «Ավազակների ակումբ», «Մեկ թիմ, մեկ երազանք» և «Մաֆիա»։ Զրուցարաններում քննարկումները լրացվել են արտարժույթի շուկայի մանիպուլյացիայի մասին կատակներով և ալկոհոլի, թմրանյութերի և կանանց մասին բազմիցս հղումներով։ Կարգավորող մարմինները հատկապես կենտրոնացել են մեկ փոքրիկ բացառիկ չաթ սենյակի վրա, որը տարբեր կերպ էին անվանում «Կարտել» կամ «Մաֆիա»։ Զրուցասենյակն օգտագործվել է Լոնդոնի ամենաազդեցիկ առևտրականներից մի քանիսի կողմից և զրուցարանին անդամակցությունը մեծ պահանջարկ է ունեցել։ «Կարտելի» անդամների թվում էին Ռիչարդ Աշերը՝ Շոտլանդիայի Թագավորական Բանկի (RBS) նախկին ավագ առևտրական, որը 2010 թվականին տեղափոխվել է JPMorgan որպես արտարժույթի սփոթ առևտրի ղեկավար, Ռոհան Ռամչանդանին՝ Citigroup-ի եվրոպական սփոթ առևտրի ղեկավարը, Մեթ Գարդիները, որը միացել է Standard Chartered-ին UBS-ում և Barclays-ում աշխատելուց հետո և Քրիս Էշթոնը՝ Barclays-ի ձայնային սփոթ առևտրի ղեկավարը։ Այս ավագ առևտրականներից երկուսը՝ Ռիչարդ Աշերը և Ռոհան Ռամչանդանին, Անգլիայի բանկի 13 անդամից բաղկացած համատեղ մշտական կոմիտեի գլխավոր դիլերների խմբի անդամներ էին։

Առնվազն 15 բանկ, այդ թվում՝ Barclays-ը, HSBC-ն և Goldman Sachs-ը բացահայտել են կարգավորող մարմինների կողմից իրականացված հետաքննությունների մասին։ Barclays-ը, Citigroup-ը և JPMorgan Chase-ը կասեցրել կամ արձակուրդի են ուղարկել ավագ արժույթի առևտրականներին։ «Դոյչե Բանկ»-ը՝ մայրցամաքային Եվրոպայի ամենամեծ վարկատուն, նույնպես համագործակցում էր կարգավորող մարմինների տեղեկատվության հարցումների հետ։ Barclays-ը, Citigroup-ը, Deutsche Bank-ը, HSBC-ն, JPMorgan Chase-ը, Lloyds- ը, RBS-ը, Standard Chartered-ը, UBS-ը և Անգլիայի Բանկը 2014 թվականի հունիսի դրությամբ կասեցրել, արձակուրդի են ուղարկել կամ ազատել են մոտ 40 արտարժութային աշխատակցի։ Citigroup-ը նաև աշխատանքից ազատել է իր եվրոպական արտարժույթի առևտրի ղեկավար Ռոհան Ռամչանդանիին։ *[[Ռոյթերս]]ը* հաղորդել է, որ աշխարհի տարբեր ծայրերից հարյուրավոր առևտրականներ կարող են ներգրավված լինել սկանդալում։

## Էֆեկտներ
Մանիպուլյացիաները ազդել են ամբողջ աշխարհի հաճախորդների վրա՝ ավելի քան մեկ տասնամյակ։ Մանիպուլյացիաների ընդհանուր գնահատված արժեքը դեռևս լիովին հայտնի չէ։

## Տուգանքներ

2014 թվականի նոյեմբերի 12-ին Միացյալ Թագավորության Ֆինանսական վարքագծի վարչությունը (FCA) հինգ բանկերի նկատմամբ ընդհանուր առմամբ 1.7 միլիարդ դոլարի տուգանք է նշանակել՝ G10-ի իրենց արտարժույթի փոխանակման կետերի առևտրային գործողությունների ընթացքում գործարար պրակտիկան չվերահսկելու համար, մասնավորապես՝ Citibank-ին՝ 358 միլիոն դոլար, HSBC-ին՝ 343 միլիոն դոլար, JPMorgan-ին՝ 352 միլիոն դոլար, RBS-ին՝ 344 միլիոն դոլար և UBS-ին՝ 371 միլիոն դոլար: FCA-ն որոշել է, որ 2008 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2013 թվականի հոկտեմբերի 15-ը հինգ բանկերը չեն կարողացել կառավարել հաճախորդների գաղտնիության, շահերի բախման և առևտրային վարքագծի հետ կապված ռիսկերը: Բանկերը օգտագործել են հաճախորդների պատվերների գաղտնի տեղեկատվությունը՝ այլ բանկերի հետ համաձայնության գալու համար՝ G10-ի արտարժույթի փոխարժեքները մանիպուլյացիայի ենթարկելու և իրենց հաճախորդների ու շուկայի հաշվին անօրինական շահույթ ստանալու համար։ Նույն օրը Միացյալ Նահանգների Ապրանքային Ֆյուչերսների Առևտրի Հանձնաժողովը (CFTC)՝ FCA-ի հետ համատեղ, նույն հինգ բանկերի նկատմամբ կիրառել է 1.4 միլիարդ դոլարի կոլեկտիվ տուգանքներ՝ որոշակի առևտրականների դիրքերից օգտվելու համար համաշխարհային արտարժույթի բազային փոխարժեքների մանիպուլյացիայի փորձերի և այլ բանկերի կողմից մանիպուլյացիայի ենթարկելու փորձերի համար: CFTC-ն մասնավորապես տուգանեց՝ Citibank-ին և JPMorgan-ին 310 միլիոն դոլար, RBS-ին և UBS-ին 290 միլիոն դոլար և HSBC-ին 275 միլիոն դոլար։

CFTC-ն պարզել է, որ հինգ բանկերի արժույթի առևտրականները համակարգել են իրենց առևտուրը այլ բանկերի առևտրականների հետ՝ արտարժույթի բազային փոխարժեքները, այդ թվում՝ ժամը 16:00-ի WM/Reuters-ի փոխարժեքները մանիպուլյացիայի ենթարկելու համար։ Բանկերում արժույթի առևտրականներն օգտագործում էին մասնավոր չաթ սենյակներ՝ արտարժույթի բազային փոխարժեքները մանիպուլյացիայի ենթարկելու իրենց փորձերը պլանավորելու և դրանք հաղորդակցելու համար։ Այս չաթ սենյակներում բանկերի առևտրականները բացահայտում էին հաճախորդների պատվերների և առևտրային դիրքերի գաղտնի տեղեկատվություն, փոխում էին առևտրային դիրքերը՝ կոլեկտիվ խմբի շահերը հաշվի առնելու համար և համաձայնության են եկել առևտրային ռազմավարությունների շուրջ՝ որպես խմբի կողմից տարբեր արտարժույթի բազային փոխարժեքները մանիպուլյացիայի ենթարկելու ջանքերի մաս։ Այս չաթ սենյակները հաճախ բացառիկ էին և միայն հրավերով։

2015 թվականի մայիսի 20-ին հինգ բանկերը մեղավոր են ճանաչվել Միացյալ Նահանգների Արդարադատության նախարարության կողմից առաջադրված ծանր հանցագործության մեղադրանքներով և համաձայնել են վճարել ավելի քան 5.7 միլիարդ դոլարի տուգանքներ։ Չորս բանկեր, այդ թվում՝ Barclays-ը, Citigroup-ը, JP Morgan-ը և Royal Bank of Scotland-ը, մեղավոր ճանաչվեցին արտաքին շուկաների մանիպուլյացիայի մեջ. մինչդեռ մյուսները արդեն տուգանվել էին 2014 թվականի նոյեմբերի հետաքննության արդյունքում կնքված համաձայնագրերով, Barclays-ը ներգրավված չէր և տուգանվել է 2.4 միլիարդ դոլարով։ UBS-ը նույնպես մեղավոր ճանաչվել է էլեկտրոնային խարդախության մեջ և համաձայնվել է 203 միլիոն դոլարի տուգանքի։ Վեցերորդ բանկը՝ Bank of America-ն, չնայած մեղավոր չճանաչվել է, համաձայնվել է 204 միլիոն դոլարի տուգանքի՝ արտաքին շուկաներում անվտանգ չգործելու համար։

2015 թվականի նոյեմբերի 18-ին Barclays-ը տուգանվել է լրացուցիչ 150 միլիոն դոլարով՝ ավտոմատացված էլեկտրոնային արտարժույթի փոխանակման չարաշահման համար։

## Քրեական վարույթ
2014 թվականի դեկտեմբերի 19-ին տեղի է ունեցել սկանդալի հետ կապված առաջին և միակ հայտնի ձերբակալությունը։ RBS-ի նախկին առևտրականի ձերբակալությունը տեղի է ունեցել Բիլլերիկեյում, Էսեքս և իրականացվել է Լոնդոն քաղաքի ոստիկանության և լուրջ խարդախությունների դեմ պայքարի գրասենյակի կողմից։

Վերջին տարիներին մի քանի առևտրականներ բանտարկվել են շուկայի մանիպուլյացիաների համար։ Ամենաերկար դատապարտումը Թոմ Հեյսինն է եղել։ Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացի և UBS-ի նախկին առևտրական Հեյսը 2015 թվականին դատապարտվել է 14 տարվա ազատազրկման։

## Բարեփոխումներ
2014 թվականի նոյեմբերի դրությամբ համապատասխան իշխանությունները հայտարարել են վերականգնողական ծրագրերի մասին, որոնք ուղղված են իրենց բանկային համակարգերի և ավելի լայն արտարժույթի շուկայի նկատմամբ վստահության վերականգնմանը։ Միացյալ Թագավորությունում FCA-ն հայտարարել է, որ յուրաքանչյուր ընկերությունում կատարվելիք փոփոխությունները կախված կլինեն մի շարք գործոններից, այդ թվում՝ ընկերության չափից, նրա շուկայական մասնաբաժնից, ազդեցությունից, արդեն իսկ ձեռնարկված շտկողական աշխատանքներից և ընկերության դերից շուկայում։ Վերականգնման ծրագիրը նախատեսում էր, որ ընկերությունները պետք է վերանայեին իրենց տեղեկատվական համակարգերը՝ կապված իրենց սպոտ արժութային բիզնեսի հետ, քանի որ բանկերը հիմնվում էին ժառանգական տեխնոլոգիաների վրա, որոնք թույլ են տալիս գոյություն ունենալ մութ տվյալների մեկուսարաններ, որոնց շրջանակներում մանիպուլյացիան կարող է տեղի ունենալ համապատասխանության համակարգերի կողմից աննկատ կերպով։

Շվեյցարիայում Շվեյցարիայի ֆինանսական շուկայի վերահսկողության մարմինը 2014 թվականի դեկտեմբերին հայտարարել է, որ երկու տարվա ընթացքում UBS-ը կսահմանափակվի ամբողջ աշխարհում արտարժույթի և թանկարժեք մետաղների ոլորտում աշխատողների համար տարեկան առավելագույն փոփոխական փոխհատուցմամբ՝ հիմնական աշխատավարձի 200%-ի չափով։ UBS-ին հանձնարարվել էր ավտոմատացնել իր համաշխարհային արտարժույթի առևտրի առնվազն 95%-ը, միաժամանակ արդյունավետ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն շահերի բախումը կառավարելու համար՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հաճախորդների և սեփական առևտրի կազմակերպչական տարանջատմանը։

2015 թվականի մայիսից սկսած, օրական 16:00-ի հաշվարկման պատուհանը երկարաձգվել է մինչև հինգ րոպե՝ Ֆինանսական կայունության խորհրդի առաջարկության համաձայն, G20-ի ֆինանսների նախարարներին խորհրդատվական վերահսկողություն իրականացնող մարմինը և Միջազգային հաշվարկների բանկը փորձեցին համոզել բանկերին համաձայնության գալ վարքագծի միասնական կանոնակարգի շուրջ։

## Տես նաև
* Սպիտակ օձիքի հանցագործություն

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
; Bank of America

* 
* 

; Barclays

* 
* 
* 
* 
* 

; Citigroup

* 
* 
* 
* 
* 

; HSBC

* 
* 

; JPMorgan

* 
* 
* 
* 
* .

; RBS

* 
* 
* 
* 

; UBS

* .
* 
* 
* 
* 

; Կառավարություն

* .

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Սկանդալներ