Լարիսա Ստեփանյան

**Լարիսա Ալեքսանդրի Ստեփանյան** (դեկտեմբերի 20, 1914, Լուգանսկ, Ուկրաինական ԽՍՀ-1993), խորհրդային բարձրաստիճան պետական գործիչ, ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ, ՀԽՍՀ ֆինանսների նախարար, ՀԽՍՀ ֆինանսական բնագավառի առաջին կին պետական գործիչը, Հայաստանի առաջին հանրապետության ստեղծումից ի վեր Հայաստանի միակ կին ֆինանսների նախարարը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1914 թվականին։ Հայրը ուսուցիչ էր, ավելի քան 35 տարի դասավանդել էր իր հայրենի Նախիջևանի շրջանի գյուղական դպրոցում։ Հոր վաղաժամ մահվանից հետո Լարիսա Ստեփանյանին և ընտանիքի մյուս չորս զավակներին մեծացրել է մայրը։ Ընտանիքի հինգ զավակներից չորսը ստացել են բարձրագույն կրթություն։

### Կրթություն
1936 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի ֆինանսատնտեսագիտական ինստիտուտը (այժմ՝ Ռոստովի պետական տնտեսագիտական համալսարան)։

### Պետական գործունեություն
1941-1948 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ֆինանսների ժողկոմի տեղակալ, 1948-1950 թվականներին՝ աշխատավորների պատգամավորների Երևանի քաղխորհրդի գործկոմի նախագահի տեղակալ։ 1951 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ՝ այս պաշտոնում պաշտոնավարելով մինչև 1954 թվականը։ 1953 թվականից՝ համատեղությամբ, 1954 թվականից մինչև 1959 թվականը՝ ՀԽՍՀ ֆինանսների նախարար։ 1959-1975 թվականներին՝ Ստեփանյանը կրկին նշանակվել է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 

Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության (ՀԿԿ) XIV-XXV համագումարների պատգամավոր։ Ընտրվել է ՀԿԿ վերստուգիչ հանձաժողովի (1948-1951), ՀԿԿ Կենտրոնական Կոմիտեի անդամության թեկնածու (1951-1956) և անդամ (1956-1976)։

Ստեփանյանը ՀԽՍՀ III-IX գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր էր (1951-1979)։ ՀԽՍՀ V-IX գումարումների Գերագույն խորհրդի ընտրություններին առաջադրվել է հետևյալ օկրուգներից՝
* 1959 թվականի մարտի 15-ի ընտրություններ՝ Վեդու շրջանի Կիրովյանի ընտրական օկրուգ
* 1963 թվականի մարտի 17-ի ընտրություններ՝ Արտաշատի շրջանի Վեդու օկրուգ
* 1967 թվականի մարտի 19-ի ընտրություններ՝ Դիլիջան քաղաքի Կույբիշևի օկրուգ 
* 1971 թվականի հունիսի 13-ի ընտրություններ՝ Երևան քաղաքի Հարավային օկրուգ
* 1975 թվականի հունիսի 17-ի ընտրություններ՝ Երևան քաղաքի Օրջոնիկիձեի շրջանի Գլինկայի օկրուգ։
մինի|ՀԽՍՀ պետական իշխանության բարձրագույն մարմինները|300x300փքս|ձախից
Լարիսա Ստեփանյանը պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի երկու շքանշաններով։ Լենինի շքանշանը հանդիսանում էր ԽՍՀՄ բարձրագույն պետական պարգև, իսկ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրվում էին պետական, հասարակական, աշխատանքային բացառիկ գործունեություն ցուցաբերած գործիչներն։ Ստեփանյանը Լենինի շքանշանով պարգևատրվել է 1959 թվականի փետրվարի 27-ին՝ «ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության ֆինանսավորման և ֆինանսական ռեսուրսների մոբիլիզացման գործում կատարած հաջող աշխատանքի համար»։

### 1951 թվականի ՀԽՍՀ կառավարությունը
1951 թվականին հաստատված ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահն էր Սահակ Կարապետյանը։ Կառավարության ղեկավարը ուներ հինգ տեղակալ։ 1951 թվականին Խորհրդային Հայաստանում գործում էր 19 նախարարություն։ Կառավարության 23 անդամներից երկուսը կին էին՝ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ Լարիսա Ստեփանյանը և Կոմունալ տնտեսության նախարար Նունիկ Թուխիկյանը։

### 1959 թվականի ՀԽՍՀ կառավարությունը
1959 թվականին հաստատված ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահն էր Անտոն Քոչինյանը։ Կառավարության ղեկավարը ուներ երկու տեղակալ։ 1959 թվականին Խորհրդային Հայաստանում գործում էր 14 նախարարություն։ Կառավարության անդամներից երկուսը կին էին՝ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ Լարիսա Ստեփանյանը և Տեղական տնտեսության նախարար Նունիկ Թուխիկյանը։

## ՀԽՍՀ պետական ֆինանսները 1953-1959 թվականներին
1953 թվականին Լարիսա Ստեփանյանը ՀԽՍՀ ֆինանսների նախարարի պաշտոնում փոխարինել է Արտավազդ Բունիաթյանին։ Պաշտոնավարել է վեց տարի։ 1959 թվականին նրան փոխարինել է Արմենակ Շեկոյանը։ Ստեփանյանի պաշտոնավարման տարիների ընթացքում ՀԽՍՀ հանրապետական բյուջեի եկամուտները աճել են երեք անգամ, իսկ եկամուտների տարեկան ծրագիրը՝ միշտ գերակատարվել։

մինի|299x299փքս|Ստեփանյանը 1959 թվականին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով՝ «ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության ֆինանսավորման և ֆինանսական ռեսուրսների մոբիլիզացման գործում կատարած հաջող աշխատանքի համար»։
1955-ին ընդլայնվեցին ԽՍՀՄ միութենական հանրապետությունների բյուջետային իրավունքները։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդը 1955 թվականից սկսած ԽՍՀՄ պետական բյուջեն հաստատելիս, միութենական հանրապետությունների պետական բյուջեում այլևս չէր նախատեսում եկամուտների բաշխումը ըստ հանրապետականի և տեղականի, դա կատարում են իրենք՝ միութենական հանրապետությունները։ Ինչպես նաև, միութենական հանրապետությունների բյուջեի եկամտի մասի գերակատարման հետևանքով ստացված միջոցները մնում են միութենական հանրապետությունների տնօրինության տակ և նրանց կողմից ծախսվում են ինքնուրույնաբար։ Միութենական հանրապետությունների բյուջետային իրավունքների ընդլայնման հետևանքով հաջորդող տարիներին զգալի չափով աճեցին նրանց բյուջեները։ Սակայն այս փոփոխությունները ՀԽՍՀ-ի հանրապետական բյուջեի եկամուտների աճի վրա փոքր ազդեցություն են ունեցել։

1950-ականներին Սովետական Հայաստանում մեծ թափով զարգանում էր արդյունաբերությունը, հատկապես պղնձի, ալյումինի, մոլիբդենի և գունավոր այլ մետաղների արտադրությունը։ 1956-1958 թվականներին ՀԽՍՀ-ում շահագործման է հանձնվել 87 խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկություն։ Եթե 1928 թվականին ծանր արդյունաբերության համախառն արտադրանքը կազմում էր ամբողջ արդյունաբերության արտադրանքի 24 տոկոսը, 1940 թվականին՝ 41 տոկոսը, ապա 1958 թվականին այն հասավ 60 տոկոսի։ Աճում էր քաղաքային բնակչության թիվը։ 1959 թվականին ՀԽՍՀ քաղաքային բնակչությունը կազմում էր հանրապետության ողջ բնակչության 50 տոկոսը, այն ժամանակ, երբ 1913 թվականին այն հասնում էր 10 տոկոսի: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Սովետական Հայաստանում լայն ծավալ ստացավ պետական բնակարանային շինարարությունը։ Եթե 1946-1950 թվականներին բնակարանային շինարարությանը հատկացվել է 40 միլիոն ռուբլի, 1951-1955 թվականներին՝ 60 միլիոն, ապա 1956-1958 թվականներին՝ մոտ 75 միլիոն ռուբլի։ Արդյունաբերության, շինարարության ոլորտներում աճը նպաստել է նաև հանրապետական բյուջեի մուտքերի ավելացմանը։ Այնուամենայնիվ, միութենական բյուջետային ծրագրի գերակատարումը և եկամուտների աճը մեծապես պայմանավորված էր նաև ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ մոբիլիզացմամբ, ինչի մասին է վկայում 1959 թվականին «ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության ֆինանսավորման և ֆինանսական ռեսուրսների մոբիլիզացման գործում կատարած հաջող աշխատանքի համար» Լենինի շքանշանով Լարիսա Ստեփանյանի պարգևատրումը։

## Պատկերասրահ

File:Larisa Stepanyan Yerevan 59.png|Լարիսա Ստեփանյանը ՀԿՊ XX արտահերթ համագումարի մի խումբ պատգամավորների հետ (1959)
File:Ministrneri khorhurd 1959.jpg|մինի|1959 թվականին հաստատված ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի կազմը
File:Larisa Stepanyan 1959.png|մինի|Լարիսա Ստեփանյան (1959)
 

Պատկեր:Larisa Stepanyan Hramanagir 1953.jpg|ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագիրը Լարիսա Ստեփանյանին ՀԽՍՀ ֆինանսների նախարար նշանակելու վերաբերյալ
Պատկեր:Larisa Stepanyan uxerc.png|Ամանորի կապակցությամբ Ստեփանյանի ուղերձը կանանց (1968) 
Պատկեր:Larisa Stepanyan in 1962.png|Լարիսա Ստեփանյանը Կուբա այցի ժամանակ (1962)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ֆինանսների նախարարներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ