Ֆրանսուա Քենե

**Ֆրանսուա Քենե** (), ֆրանսիական տնտեսագետ, ֆիզիոկրատների դպրոցի հիմնադիրը։ 1744 թվականին ստացել է բժշկագիտության դոկտորի աստիճան և դարձել Լյուդովիկոս 15-ի արքունական բժիշկը։ Տնտեսագիտական պրոբլեմներով զբաղվել է 60 տարեկանից։

## Կյանք
Քեսնեյը ծնվել է Վերսալի մոտակայքում գտնվող Մերե համայնքում՝ փաստաբանի և փոքր հողատարածքի սեփականատիրոջ ընտանիքում։ Տասնվեց տարեկան հասակում աշակերտվելով վիրաբույժի մոտ՝ նա շուտով մեկնում է Փարիզ, այնտեղ սովորում է բժշկություն և վիրաբուժություն, և որակավորվելով որպես վարպետ-վիրաբույժ՝ հաստատվում է Մանտեսում։ 1737 թվականին նա նշանակվում է Ֆրանսուա Գիգոտ դե լա Պեյրոնիեի հիմնադրած վիրաբուժական ակադեմիայի մշտական քարտուղար և դարռնում Լուի XV արքայի սովորական վիրաբույժ։ 1744-ին ստանում է բժշկության դոկտորի կոչում։ Նա սովորական բժիշկ էր թագավորի համար, սակայն շուտով նրա առաջին խորհրդատու բժիշկն է դառնում և տեղափոխվում Վերսալի պալատ։ Նրա բնակարանները գտնվում էին էնտրեսոլի վրա, որտեղից էլ Réunions de l'entresol-ը ստացել է իր անունը։ Լյուդովիկոս XV- ը շատ էր գնահատում Քեսնեյին և նրան անվանում էր իր մտածողը։ Երբ նա սրբացնում է բժշկին, զենքի համար նրան նվիրում պանսի երեք ծաղիկ (ածանցյալ pensée-ից, ֆրանսերենում նշանակում է միտք), լատինական նշանաբանով՝ Propter cogitationem mentis:

Նա այժմ հիմնականում նվիրվում էր տնտեսական ուսումնասիրություններին՝ չմասնակցելով իր շուրջ հավերժ ընթացող դատական ինտրիգներին։ 1750-ականներին նա ծանոթանում է Jacques C. M. V. de Gournay- ի (1712–1759) հետ, որը նաև առանձնահատուկ դեր ուներ տնտեսագիտության ոլորտում և նշանակալից հարցադրող էր։ Այս երկու նշանավոր մարդկանց շուրջը աստիճանաբար ձևավորվում է «Էկոնոմիստների» փիլիսոփայական աղանդը, կամ, ինչպես նրանց այլկերպ անվանում էին, «Ֆիզիոկրատները»։ Աշակերտների՝ այս խմբի ամենաուշագրավ տղամարդիկ էին ավագ Միրաբոն, Նիկոլաս Բորդոն, Գույլոմ-Ֆրանսուա լե Տրոսնը, Անդրե Մորելլեն, Լեմերսիե դե լա Ռիվիերը և դու Պոն դե Նեմորսը։ Մայրցամաքում գտնվելու ժամանակ Ադամ Սմիըթ Բուկլեուխի երիտասարդ դուքսի հետ 1764–1766 թվականներին որոշ ժամանակ անցկացնում է Փարիզում, որտեղ ծանոթանում է Քեսնեյի և նրա որոշ հետևորդների հետ։ Նա հարգանքի տուրք է մատուցում իր Ազգերի հարստությունում նրանց գիտական ծառայությունների համար։

Քեսնեյն ամուսնանում է 1718 թվականին Մարիան Վուդսեն անունով մի կնոջ հետ և ունենում որդի և դուստր։ նրա թոռն առաջին Օրենսդիր ժողովի անդամ էր։ Նա մահանում է 1774 թվականի դեկտեմբերի 16-ին՝ բավական երկար ապրելով, որպեսզի տեսնի իր մեծ աշակերտին՝ Անն Ռոբերտ Jակ Տուրգոտին, Բարոն դե Լոնին՝ որպես ֆինանսների նախարար։

## Աշխատանքներ
Տնտեսագիտության վերաբերյալ նրա գրությունները՝ Եվգեն Դեյրի առաջաբանով և գրառումների հետ, զետեղված են «Տնտեսագետների սկզբունքները» աշխատության 2-րդ հատորում, որը հրատարակվել է Գիյոմինի կողմից Փարիզում։ Իսկ նրա տնտեսագիտական աշխատանքներն ու փիլիսոփայությունները հավաքվել են նախաբանով և գրառումներով Օգուստ Օնկենի կողմից (Frankfort, 1888)։ Նրա մյուս գրվածքներից է «Ապացույց» հոդվածը, որը տեղ է գտել Հանրագիտարանում, և Երկրաչափական ճշմարտությունների ապացույցների հետազոտությունը՝ երկրաչափության նոր տարրերի նախագծի հետ (1773)։

## Տնտեսագիտություն
1758-ին նա հրատարակում է Տնտեսական աղյուսակը, որը հանդիսանում էր ֆիզիոկրատների գաղափարների հիմքերը։ Սա, թերեւս, առաջին աշխատանքն էր, որը փորձում էր վերլուծել տնտեսության աշխատանքը անալիտիկ կերպով և որպես այդպիսին կարող է դիտվել որպես տնտեսական մտքի ձևավորման առաջին կարևոր քայլերից մեկը։

Հրապարակումները, որոնցում Քեսնեյը բացատրում էր իր համակարգը հետևյալն էին. երկու հոդված «Ֆերմեր» («Ֆերմերներ») և «Հացահատիկ» թեմայով, «Դիդերոյի և Ժեան լե Ռոն դ'Ալամբերի հանրագիտարանում» (1756, 1757),  Դյուպոն դե Նեմուրսի ֆիզիոկրատիայի բնության օրենքի վերաբերյալ դիսկուրս (1768), Գյուղատնտեսական թագավորության տնտեսական կառավարման ընդհանուր առավելությունները (1758) և միաժամանակ հրատարակված տնտեսական աղյուսակը՝ դրա բացատրությամբ, կամ քաղվածք Սուլիի արքայական խնայողություններից (նշանավոր նշանաբանով, այն է՝ «Աղքատ գյուղացիներ, աղքատ թագավորություն. Աղքատ թագավորություն, աղքատ թագավոր»), Երկխոսություն առևտրի և արհեստավորների աշխատանքի վերաբերյալ և այլ փոքր գործեր։

Տնտեսական աղյուսակը, չնայած իր չորության և վերացական ձևի, նաև քիչ դրական արձագանքի, կարող է համարվել դպրոցի հիմնական մանիֆեստը։ Քեսնեյի հետևորդները դա համարում էին մարդկային իմաստության առաջնահերթ արտադրանքի մեջ տեղ ունենալու իրավունք և համարում էին ավագ Միրաբոն, Ադամ Սմիթի կողմից մեջբերված մի հատվածում որպես երեք մեծ գյուտերից մեկը, որոնք նպաստել են առավելագույնը՝ քաղաքական հասարակությունների կայունության համար, մյուս երկուսը՝ գիրը և փողը։ Դրա նպատակը որոշ բանաձևերի միջոցով ցուցադրելն էր, թե ինչպես է գյուղատնտեսական արտադրանքը, որը հարստության միակ աղբյուրն է, կատարյալ ազատության պայմաններում բաշխվում համայնքի մի քանի խավերի միջև (մասնավորապես՝ արտադրական դասերի հողի սեփականատերերը և մշակողները և արտադրողներից և վաճառականներից բաղկացած անարդյունավետ դասը) և այլ բանաձևերով ներկայացնելու բաշխման եղանակները, որոնք տեղի են ունենում Կառավարության զսպման և կարգավորման համակարգերի ներքո, ամբողջ հասարակության համար տարատեսակ բնական կարգի նման խախտումների աստիճաններ։ Քեսնեյի տեսական տեսակետերից հետևում է, որ գործնական տնտեսագետի և պետական գործչի մենակությանն արժանի մի բան զուտ արտադրանքի ավելացումն է, և նա եզրակացնում է նաև այն, ինչ հետո Սմիթը հաստատելու էր [ոչ նույն հիմքերով իհարկե], որ հողատիրոջ շահը խստորեն և անխափանորեն կապված է հասարակության ընդհանուր շահի հետ։ Այս ստեղծագործության մի փոքրիկ շքեղ հրատարակություն, այլ հատվածներով, տպագրվել է 1758 թվականին Վերսալի պալատում թագավորի անմիջական հսկողության ներքո։ Արդեն 1767 թվականին գիրքն անհետացել էր շրջանառությունից, և դրա ոչ մի օրինակ այժմ հասանելի չէ։ Բայց գրքի նյութը պահպանվել է Միրաբոյի Ami des hommes-ում և Dupont de Nemours-ի ֆիզիոկրատիայում։

Քենեի տնտեսագիտական տեսությունների շարքում կենտրոնական տեղ է գրավում « զուտ արդյունքի» մասին ուսմունքը։ Վերջինս նրան հնարավորություն է տվել իրականավնելու կապիտալի, արտադրողական և անարտադրողական աշխատանքների վերլուծությունը, որոշելու բնակչության յուրաքանչյուր խմբի տեղն ու դերը հասարակության մեջ։ Քենեն նշում էր, որ «զուտ արդյունքը» ստեղծվում է գյուղատնտեսության բնագավառում և հանդիսանում է հասարակության զուտ եկամուտը։

Նա արտադրողական աշխատանք է համարում միայն գյուղատնտեսության մեջ կիրառվող աշխատանքը, որը մեծացնում է հասարակության հարստությունը։ Հողագործի եկամուտը բաժանվում է երկու մասի՝ մի մասը ծախսվում է սեփական պահանջմունքների բավարարման համար, իսկ մյուս մասը իրենից ներկայացնում է ավելցուկը՝ զուտ արդյունքը, որը նրա սեփականությունն է։ Սկզբնական շրջանում «զուտ արդյունքը» հողագործինն է, որից հետո անցնում է բաշխման ոլորտ, որտեղ էլ կարող է դառնալ առևտրականի, արդյունաբերողի շահույթը։

Քենեի տեսությունների շարքում իր ուրույն տեղն ունի կապիտալի մասին ուսմունքը։ Նա առաջիններից էր, որ իրարից տարբերեց փող և կապիտալ հասկացությունները, հիմք դրեց կապիտալի հիմնական և շրջանառու մասերի բաժանմանը։

## Արևելագիտություն և Չինաստան
Քեսնեյը հայտնի է չինական քաղաքականության և հասարակության մասին իր գրվածքներով։ Նրա Le Despotisme de la Chine գիրքը, որը գրվել է 1767 թվականին, նկարագրում է նրա տեսակետները Չինաստանի կայսերական համակարգի վերաբերյալ։ Նա սատարում էր գիտնականներին քաղաքական իշխանություն տալու վաստակավոր հայեցակարգը՝ առանց ֆրանսիական քաղաքականությունը բնութագրող ծանր արիստոկրատիայի, և գյուղատնտեսության կարևորությունը ազգի բարեկեցության համար։ Գրեգորի Բլուն գրում է, որ Քեսնեյը «բարձր է գնահատել Չինաստանը որպես սահմանադրական բռնապետություն և բացահայտորեն հանդես է եկել չինական հաստատությունների ընդունմամբ, ներառյալ հարկման և համընդհանուր կրթության ստանդարտացված համակարգը»։ Բլուն նաև ենթադրում է, որ դա կարող է ազդած լինել 1793 թվականին Բրիտանական կայսրության կողմից Բենգալում Մշտական բնակավայր հաստատելու որոշման վրա։ Քեսնեյի հետաքրքրություններն արևելագիտության մեջ նույնպես քննադատության առիթ են դարձել։ Քերոլ Բլումը «18-րդ դարի Ֆրանսիայի ուժը թվերի մեջ» գրքում Քեսնեյին պիտակավորում է որպես «արևելյան բռնակալության հանդեպ ներողամիտ մարդ»։

Քեսնեյի հետևորդները կոնֆուցիականության հանդեպ նրա հիացմունքի պատճառով նրան շնորհում են «Եվրոպայի Կոնֆուցիոս» տիտղոսը։ Քեսնեյի՝ չինական մշակույթի հանդեպ սերը, ինչպես նկարագրվում է հաճախ, նրան համոզում է Լուի XV-ի որդուն՝ արտացոլել «սուրբ հողի հերկումը» Չինաստանի կայսեր կողմից՝ խորհրդանշելով կառավարության և գյուղատնտեսության կապը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ