I Օժանդակ լեգեոն

**I Օժանդակ լեգեոն** (), հռոմեական լեգեոն կայսրության դարաշրջանում։

Կազմավորվել է 68 թվականին։ Լեգեոնը մասնակցել է 69 թվականի քաղաքացիական պատերազմին, ավելի ուշ վերատեղակայվել է Հռենոսի սահմանին, որտեղ մասնակցել է սահմանային արշավանքներին։

I դարի վերջում ստորաբաժանումը տեղափոխվել է Դանուբի սահման, որտեղ ճամբարել է մինչև իր գոյության վերջը։ Սակայն տարբեր ժամանակներում լեգեոնը մասնակցել է արևելյան սահմանի արշավներին։ Վերջին հիշատակումները նրա մասին վերաբերում են V դարի կեսերին։

I Օժանդակ լեգեոնի խորհրդանիշը այծեղջյուրն էր, բայց օգտագործվում էր նաև թևավոր Պեգաս ձին։

## Լեգեոնի պատմություն
մինի|Ռայնցաբերն աղյուսի դրոշմ Legio I adiutrix

### 69 թվականի քաղաքացիական պատերազմի դարաշրջան և Ֆլավիոսների դինաստիա
I Օժանդակ լեգեոնը ձևավորվել է 68 թվականին (կա այդ տարվա ռազմական դիպլոմ, որը հիշատակում է այն), սակայն մնում է անհասկանալի, թե ով է եղել լեգեոնը կազմավորողը ։ Հնագույն աղբյուրները պնդում են, որ դա Ներոն կայսրն էր, որը հիմնադրել է այն իր ինքնասպանությունից անմիջապես առաջ։ Սակայն 3-րդ դարի պատմաբան Դիոն Կասիոսը, որը, որպես կանոն, լավ տեղեկացված է և անձամբ ծանոթ էր լեգեոնին, կարծում է, որ ստորաբաժանումը կազմակերպվել է Գալբայի հրամանով։ Սակայն 3-րդ դարի պատմաբան Դիոն Կասիոսը, որը, որպես կանոն, լավ տեղեկացված է և անձամբ ծանոթ էր լեգեոնին, կարծում է, որ ստորաբաժանումը կազմակերպվել է Գալբայի հրամանով։ Հավանաբար, լեգեոնի առաջին նորակոչիկների թվում եղել են նաև երեխաներ։ Ամենայն հավանականությամբ, լեգեոնը երբեք չի կռվել Ներոնի համար, որն ինքնասպան եղավ դրա ձևավորման ժամանակ։ Ներոնի մահվան պահին նա գտնվում էր Հռոմում՝ գերմանական նահանգներից առանձին ստորաբաժանումների հետ միասին։ Լեգեոնի «Օժանդակ» մականունը մատնանշում է, որ այն ստեղծվել է դժվարին պահին՝ առկա զորքերին աջակցելու համար։

69 թվականի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ I Օժանդակ լեգեոնը կանգնեց Օտոնի կողքին։ Մարտական մկրտությունը այս ստորաբաժանումը ստացել է Բեդրիակի մոտ առաջին մարտում՝ 69 թվականի ապրիլին։ Նրա զինվորները, ինչպես հաղորդում է Տակիտոսը, «կատաղի կերպով ձգտում էին մարտի, որպեսզի իրենց առաջին դափնիները ձեռք բերեն», բայց ջախջախվեցին, թեև կարողացան գրավել XXI Արագընթաց լեգեոնի արծիվը։ Նոր կայսր Վիտելիուսը լեգեոնը տեղափոխեց Իսպանիա, «որպեսզի այն հանգստանա՝ ապրելով հանգստի մեջ, ռազմական բախումներից հեռու»։ Սակայն, հենց որ հնարավորություն ընձեռվեց, լեգեոնն անցավ Վեսպասիանոսի կողմը և իր հետ տարավ երկու այլ իսպանական լեգեոններ՝ VI Հաղթականը և X Երկվորյակը։ 70 թվականին ստորաբաժանումը մասնակցել է Քվինտ Պետիլիուս Ցերիալիսի գլխավորությամբ Բատավիական ապստամբության ճնշմանը։ Դրանից հետո լեգեոնը բանակ դրեց Մայնցում։ Բազմաթիվ սալիկներ և աղյուսներ վկայում են տվյալ լեգեոնների զինվորների կողմից ծավալված եռանդուն շինարարական գործունեության մասին։ Նրանք կառուցել են ջրանցույց, ինչպես նաև բնակավայր և բաղնիքներ՝ օրական 6500 մ³ ջրի հզորությամբ։ Անհրաժեշտ շինանյութը պատրաստվում էր լեգեոնականների կողմից Տաբերնե քաղաքում։ Ակվա Մատտիակում I Օժանդակ, XIV Զույգ, XXI Արագ և XXII Առաջնածին զորագնդերի զինվորները մասնակցել են բաղնիքների կառուցմանը։ Ըստ այլ վարկածի, մինչև 88 թվականը I Օժանդակ լեգեոնը չէր լքել Իսպանիայի սահմանները։
մինի|Ռյոմերմուզեում Օստերբուրկեն (DerHexer) 2012-09-30 032
83 թվականին ստորաբաժանումը մասնակցել է կայսր Դոմիցիանոսի արշավանքին ընդդեմ խատտերի ցեղի, որն ապրում էր Մոգոնցիակի դիմաց՝ Հռենոս գետի արևելյան ափին։ Բրիտանական և Վերին Գերմանական ութ լեգեոնների վեքսիլյացիայի արշավի ավարտից հետո, որը ղեկավարվում էր XII Կայծակնային լեգեոնի պրիմիպիլ Գայուս Վելիուս Ռուֆուսի կողմից, լինգոնների տարածքում (Հյուսիսային Ֆրանսիա) ընթանում էին լայնածավալ շինարարական աշխատանքներ։ Մի քանի տարի անց, մոտավորապես 86 թվականին, I Օժանդակ լեգեոնը վերաբաշխվեց Պանոնիա՝ XXI Արագ լեգեոնի կործանման պատճառով, որը ջախջախվել էր հռոմեական նահանգներ ներխուժած դակերի կողմից։ Ստորաբաժանման ճամբարը տեղակայվել է Բրիգեցիոնում։ 88 թվականին Լուցիուս Տետիուս Հուլիանոսի գլխավորությամբ հսկայական հռոմեական բանակը ներխուժեց Դակիա և Տապեի մոտ ջախջախեց դակերին։ I Օժանդակ լեգեոնը այն ինը լեգեոններից մեկն էր, որոնք ներգրավված էին արշավանքում։ Ցավոք, Վերին Գերմանիայի կառավարիչ Լուցիուս Անտոնիուս Սատուրնինուսի ապստամբությունը 89 թվականին խանգարեց ամրապնդել ձեռք բերված հաջողությունը։ I Օժանդակ լեգեոնը մասնակցել է այդ ապստամբության ճնշմանը։

### Անտոնինների դինաստիայի դարաշրջան
Դոմիցիանոսի սպանությունից հետո, 96 թվականին, Դանուբի սահմանին որոշակի անհանգստություն կար այն պատճառով, որ տեղական բանակը հրաժարվեց ենթարկվել նոր կայսր Ներվային: Այնուամենայնիվ, շուտով նա ճանաչեց նրան իր ժառանգորդ Տրայանոսի հետ միասին, որին Ներվան որդեգրել էր 97 թվականին։ Թվում է, թե I Օժանդակ լեգեոնն իրեն առավել հավատարիմ է պահել Տրայանոսին, որը լեգեոնին շնորհել է «Նվիրված և հավատարիմ» պատվավոր մականունը (): 96 թվականին ստորաբաժանման զինվորները մասնակցել են սվևների դեմ արշավանքին:

Ամենայն հավանականությամբ, կայսր Տրայանոսն այն օգտագործել է Դակիայի նվաճման ժամանակ (101–106 թվականներ): Ինչպես կարծում է Մ. Յունեմանը, լեգեոնը լքել է Գերմանիան արշավանքի հենց սկզբում: Ապուլ դակիական քաղաքում հայտնաբերված սալիկը, որի վրա գրված է «XIII Զույգ» և «I Օժանդակ», ենթադրում է, որ լեգեոնը կարճ ժամանակով (հնարավոր է, դակիական առաջին և երկրորդ արշավների միջև ընկած ժամանակահատվածում) բաժանեց բերդը մեկ այլ ստորաբաժանման հետ, բայց պետք է նշել, որ արձանագրության ընթերցումը հստակ չէ:Դակիան նվաճելուց և այն նահանգ դարձնելուց հետո I Օժանդակ լեգեոնը վերադարձավ իր մշտական տեղակայման վայրը: 115-117 թվականներին, լեգատ Ավլ Պլատորիուս Նեպոտոս Ապոնիուս Իտալիկուս Մանիլիանոսի գլխավորությամբ, լեգեոնը մասնակցել է Պարթևստանի դեմ արշավանքին:Տրայանոսի իրավահաջորդ Ադրիանոսն ուղարկեց նրան հետ Բրիգեցիոն, որտեղ նա փոխարինեց XXX Հաղթական Ուլպիև լեգեոնին:

Դրան հաջորդող տասնամյակները համեմատաբար հանգիստ էին Դանուբի սահմանին։ Այդ կապակցությամբ I Օժանդակ լեգեոնի ստորաբաժանումները ներգրավվում էին Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում հակամարտությունների լուծմանը: Կարելի է ենթադրել, որ առանձին մասեր ուղարկվել են Արևելք՝ Լուցիուս Վերոսի պարթևական արշավանքին մասնակցելու համար: 171–175 թվականներին լեգեոնը գլխավորում էր Պուբլիուս Հելվիուս Պերտինաքսը: Այդ տարիներին ստորաբաժանումը մասնակցում էր Մարկոմանյան պատերազմին: Ամենայն հավանականությամբ, հենց այս լեգեոնի հետ է տեղի ունեցել այսպես կոչված «անձրևի հրաշքը». երբ հռոմեացիները շրջապատված էին կվադների կողմից և կտրված ջրի աղբյուրներից, անսպասելիորեն ուժեղ անձրև տեղաց, որը փրկեց նրանց մահից:

### Սևերոսների դինաստիայի և զինվորական կայսրերի դարաշրջան
193 թվականին Պերտինաքսի սպանությունից հետո I Օժանդակ լեգեոնն աջակցեց Վերին Պանոնիայի կառավարիչ Սեպտիմիուս Սևերուսին և Դիդիուս Յուլիանոսի դեմ պայքարում  մասնակցեց Հռոմի արշավանքին։ Ավրելիուս Սուրի գրությունը, որը ենթադրաբար զոհվել է Բյուզանդիայի պաշարման ժամանակ, ցույց է տալիս, որ լեգեոնը կռվել է Պեսցենիուս Նիգերի դեմ։ 195 և 197–198 թվականներին ստորաբաժանումը մասնակցել է պարթևների դեմ երկու արշավանքների, որից հետո վերադարձել է Պանոնիա։ 208 թվականին լեգատ Կոռնելիոս Վալենտի գլխավորությամբ լեգեոնը կռվել է Բրիտանիայում։ Նրա մասին հիշատակումներ գտնում ենք Սեպտիմիոս Սևերոսի կառավարման ժամանակ հատված մետաղադրամների վրա։ Լեգեոնը կամ, առնվազն, նրա մի մասը, մասնակցել է Կարակալլայի պարթևական արշավանքին 216-217 թվականներին։ Սևերոսների դինաստիայի կառավարման ժամանակ նա ստացել է «Սևերոս» պատվավոր մականունը։

Մաքսիմինոս I Թրակիացու կայսերության օրոք լեգեոնը մասնակցել է դակերի դեմ արշավանքին 237 թվականին, իսկ 244 թվականին Գորդիանոս III-ի օրոք կռվել է պարսիկների դեմ։ III դարի ընթացքում I Օժանդակ լեգեոնն արժանացել է «Երկու անգամ նվիրված և հավատարիմ» (լատին․՝ Pia Fidelis bis) և «Մշտական» (լատին․՝ Constans) պատվավոր մականուններին, սակայն ինչ արժանիքների համար, հայտնի չէ։ Գալիենոսի կառավարման ժամանակաշրջանին վերաբերող մետաղադրամները պարունակում են գրություններ՝ ստորաբաժանման հիշատակմամբ։

### Ուշ անտիկ շրջան
Համաձայն *Notitia Dignitatum-*ի, V դարի սկզբին I Օժանդակ լեգեոնը, որն այդ ժամանակ դարձել էր լիմիտան, գտնվում էր Ծովափնյա Վալերիա նահանգի դուքսի (Արևմտյան Հունգարիա) ղեկավարության ներքո և դեռևս տեղակայված էր Բրիգեցիոնում և, հնարավոր է, Տրանսակվինկում։ Նրա մասին վերջին հիշատակումը վերաբերում է 444 թվականին։ Հնարավոր է, որ լեգեոնը ցրվել է հունների կողմից նրա ջախջախման արդյունքում, թեև որոշ ենթադրությունների համաձայն, այն գոյություն է ունեցել մինչև Հուստինիանոս I-ի կառավարումը։

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
# 
# 
# 
# 

## Արտաքին հղումներ
# 
# 
# 

## Տես նաև
* Հռոմեական լեգեոնների ցանկ

Կատեգորիա:68 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Հին Հռոմի լեգեոններ
Կատեգորիա:Հռոմեա-պարթևական պատերազմներ