Ումմա

**Ումմա** (), մուսուլմանական ինքնություն, կրոնական համայնք կամ մուսուլման հավատացյալների համագործակցության հայեցակարգ (): Եզրույթը սովորաբար օգտագործվում է իսլամադավան ժողովրդի հավաքական համայնք նշանակելու համար: Այս եզրույթի իմաստը զարգացավ Իսլամի հիմնադիր մարգարեի՝ Մուհամմադի (570-632) քարոզչական գործունեության ընթացքում և վերջնականապես ձևավորվեց Մեքքա քաղաքում նրա գտնվելու վերջում (620-622):

Մուհամմադի խոսքի ու վարվելակերպի մասին պատմող ավանդությունները հայտնի են «հադիս» անվամբ, որը բառացի նշանակում է «լուր», «տեղեկություն», «պատմություն»: Հադիսները վերաբերում են մուսուլմանական համայնքի կազմակերպման տարբեր կրոնաիրավական կողմերին և բաղկացած են երկու մասերից: Մի մասը բուն ինֆորմացիոն հատվածն է, որը կոչվում է մաթն (տեքստ), իսկ մյուս մասը՝ իսնադը (շղթա), որն այդ պատմությունը սերնդից սերունդ հաղորդողների շղթան է: Հադիսները Ղուրանից հետո համարվում են շարիաթի (իսլամական իրավունք) երկրորդ աղբյուրը, որոնց վրա է հիմնված սուննան: Ղուրանում և հադիսներում, որոնք հայտնի են ժողովածուներով, նշվում են առաջին տեղեկությունները ումմայի մասին։ Եթե առաջին դեպքում այաթները հաղորդվել են մարդկանց նրա միջոցով՝ հայտնության ճանապարհով, այսինքն, Մուհամմադը հանդես է եկել որպես միջնորդ, ապա հադիսներում հիմնականում զետեղված է իր խոսքը: Երկու աղբյուրներում կարելի է գտնել կիրառության նմանություններ և միաժամանակ տարբերություններ: Ղուրանում ումմա եզրույթը հանդիպում է ավելի քան 60 անգամ և սովորաբար վերաբերում է մեկ խմբի, որը կիսում է ընդհանուր կրոնական համոզմունքները, մասնավորապես նրանց, որոնք աստվածային փրկության ենթակա են: Ումմա բառն արաբերեն նշանակում է «պետություն»։ Օրինակ, Միավորված ազգերի կազմակերպության (, և ոչ՝ ethnicity` ազգ) եզրույթն ալ-Ումամ ալ-մութթահիդա () է, իսկ «ալ-Ումմա ալ-Արաբիյա» եզրույթը () տերմինը օգտագործվում է «արաբական պետությունները» կամ «արաբական աշխարհը» նշելու համար։

Ումման տարբերվում է շաաբից (, «ժողովուրդ»), որը նշանակում է մարդկանց խումբ, որն ունի ընդհանուր ծագում կամ աշխարհագրություն։ Ումմա բառը տարբերվում է «պետություն» կամ «ազգ» հասկացությունից։ Իր մեծ համատեքստում այն ​​օգտագործվում է մարդկանց ավելի մեծ խմբի նկարագրելու համար: Այնուամենայնիվ, ումմա եզրույթը օգտագործվում է նկարագրելու արաբ ժողովրդին որպես ամբողջություն՝ արաբական աշխարհի մարդկանց: Ումման կարող է լինել վերազգային քաղաքականություն՝ կրոնի վրա հիմնված ընդհանուր պատմությամբ և ինքնությամբ: Պանիսլամիզմը սատարում է մուսուլմանների միասնությունը մեկ հանրության մեջ՝ որպես իսլամական աշխարհ կամ իսլամական պետություն:

## Իսլամական օգտագործում և ծագում
«Ու՛մմա ուա՛հիդա» արտահայտությունը Ղուրանում (, «Մեկ ազգ») վերաբերում է ողջ իսլամական աշխարհին, ինչպես այն գոյություն ուներ այդ ժամանակ: Ղուրանն ասում է. «Դուք [մուսուլմանները] մարդկության համար դուրս բերված լավագույն ազգն եք, որը պատվիրում է այն, ինչ արդար է ( մա'րուֆ, բառացի՝ «ճանաչված [որպես լավ]») և արգելում է սխալը ( մունքար, բառացի՝ «ճանաչվեց [որպես չար]»)»:

Օգտագործումը հետագայում պարզաբանվում է Մադինայի կանոններով, վաղ փաստաթուղթ, որում ասվում է, որ Մուհամմադը բանակցել է 622 թվականին Մադինայի առաջատար տոհմերի հետ, որը բացահայտորեն նշում է հրեաներին, քրիստոնյաներին և Մադինայի հեթանոս քաղաքացիներին՝ որպես ումմայի անդամներ՝ Մադինայում հաստատվելուց հետո:

## Առաջացում
Մուհամմադի ժամանակ, մինչև ումմայի գաղափարը, արաբական համայնքները սովորաբար կառավարվում էին ազգակցական կապերով: Այլ կերպ ասած, արաբների քաղաքական գաղափարախոսությունը կենտրոնացած էր ցեղային պատկանելության և արյունակցական կապերի վրա: Ցեղային հասարակության մեջ առաջացավ իսլամի կրոնը և դրա հետ մեկտեղ ումմա հասկացությունը: Ումման առաջացել է այն գաղափարի համաձայն, որ առաքյալ կամ մարգարե է ուղարկվել ազգի մոտ: Ի տարբերություն նախկինների, որոնք ուղարկվել էին տարբեր ազգեր (ինչպես կարելի է գտնել Հին Կտակարանի մարգարեների մեջ), Մուհամմադը ձգտում էր ստեղծել մի ումմա, որը համընդհանուր էր և ոչ միայն արաբների համար: Մուհամմադն իր նպատակը տեսնում էր որպես աստվածային ուղերձի փոխանցում և իսլամական ազգի առաջնորդություն: Իսլամը Մուհամմադին տեսնում է որպես ումմայի մարգարե՝ փոխանցելով աստվածային ուղերձ և ակնարկելով, որ Աստված ղեկավարում է ումմայի կյանքի գործերը: Համապատասխանաբար, ումմայի նպատակն էր հիմնվել կրոնի վրա՝ հետևելով Աստծո պատվիրաններին, այլ ոչ թե ազգակցական կապին:

632 թվականին Մուհամմադի մահից անմիջապես հետո ստեղծվեց խալիֆայությունը, և առանձնացան շիաները: Խալիֆայությունները (բարեպաշտ խալիֆներ, Օմայյան, Աբբասյան և այլն) իսլամական պետություններ էին իսլամական մարգարե Մուհամմադի քաղաքական իրավահաջորդի ղեկավարությամբ: Այս քաղաքականությունները վերածվեցին բազմազգ վերազգային կայսրությունների:

## Ղուրան
Ղուրանում «ումմա» եզրույթը գրեթե միշտ վերաբերում է մարդկանց բարոյական, լեզվական կամ կրոնական հարցերին: Եզրույթի իմաստը կարծես փոխակերպվում է Ղուրանի ժամանակագրության մեջ: Երբ այն առաջին անգամ օգտագործվում է Ղուրանում, այն հազիվ թե տարբերվում է «կաում» տերմինից, որը կարող է թարգմանվել որպես «մարդիկ»:
[մինի|ժամանակակից [իսլամական աշխարհը]]
Ղուրանն ընդունում է, որ յուրաքանչյուր ումմա ունի իր մարգարեն, որն ուղարկվել է աստվածային ուղերձ փոխանցելու ազգին, և որ բոլոր ումմաները սպասում են Աստծո վերջնական դատաստանին: Թեև ումմայի իմաստը սկսվում է պարզապես բառի ընդհանուր կիրառմամբ, այն աստիճանաբար զարգանում է՝ հղում անելով ընդհանուր կրոնական համայնքին և այնուհետև զարգանում է՝ հատուկ մատնանշելով մուսուլման ժողովրդին: Մինչ այն վերաբերում էր բացառապես մուսուլմաններին, ումման ներառում էր հրեական և քրիստոնյա համայնքները որպես մեկ մուսուլմանների հետ և նրանց անվանում էր «Գրքի մարդիկ»: Դա լրացվում է Մադինայի սահմանադրությամբ, որը հռչակում է ումմայի բոլոր անդամներին, անկախ կրոնից, «մեկ ումմա»: Ղուրանի այդ հատվածներում ումման կարող է ակնարկել մարդկության միասնությանը միաստվածական կրոնների ընդհանուր համոզմունքների միջոցով: Այնուամենայնիվ, Դենին նշում է, որ ամենավերջին ումման, որը մարգարե է ստանում Աստծուց, արաբական ումման է: Քանի որ մուսուլմաններն ավելի ուժեղացան Մադինայում իրենց բնակության ժամանակ, արաբական ումման նեղ իմաստ ստացավ և վերածվեց ումմայի՝ բացառապես մուսուլմանների համար: Դա վկայում է Քաաբայի վերասակրալիզացումը և Մեքքա ուխտագնացության Մուհամմադի հրամանը, ինչպես նաև աղոթքի վերահղումը Երուսաղեմից Մեքքա: Այն ժամանակաշրջանը, որում տերմինն առավել հաճախ օգտագործվում է Երրորդ Մեքքայի ժամանակաշրջանում է, որին հաջորդում է Մադինի շրջանը: Երկու ժամանակաշրջաններում տերմինի լայնածավալ օգտագործումը ցույց է տալիս, որ Մուհամմադը սկսել էր հասնել ումմայի հայեցակարգին, որպեսզի հստակեցնի իսկական մուսուլմանական համայնքը: Ավելին, Ղուրանի՝ վաղ մեքքայական հատվածներն ընդհանուր առմամբ նույնացնում են ումման որպես կրոն, սակայն մադինայական հատվածներում ավելի կոնկրետ վերաբերում են ումմայի և կրոնի հարաբերություններին: Վերջնական հատվածը, որը վերաբերում է ումմային Ղուրանում, վերաբերում է մուսուլմաններին որպես «լավագույն ազգ» և, հետևաբար, հանգեցրել է նրան, որ այն բացառիկ հղում է իսլամին։

Ղուրանի մի այաթ նաև նշում է ումման բոլոր առաքյալների համատեքստում և որ նրանց ումման (ազգը) մեկն է, և Աստված նրանց Տերն է ամբողջությամբ։

## Մուհամմադը Մեքքայում և Մադինայում

Ի սկզբանե այնպես չէր թվում, որ նոր մուսուլմանական համայնքը կհակազդի Մեքքայում արդեն գոյություն ունեցող ցեղերին: Առաջին մուսուլմանները կարիք չունեին խզելու ավանդական կուրեյշական սովորույթները, քանի որ նոր ազգի տեսլականը ներառում էր բարոյական նորմեր, որոնք անծանոթ չէին Մեքքայի ցեղային հասարակությանը: Այնուամենայնիվ, այն, ինչ առանձնացնում էր այս համայնքը ցեղերից, այդ բարքերի տեղը մարդու կյանքում նրա ուշադրության կենտրոնում էր:
[մինի|[Քաաբա]]
Այն բանից հետո, երբ Մուհամմադը և առաջին իսլամ ընդունողները ստիպված եղան լքել Մեքքան, համայնքը Մադինայում ողջունվեցին «անսարների» կողմից՝ մի խումբ հեթանոսներ, որոնք իսլամ էին ընդունել: Չնայած Մադինան արդեն բնակեցված էր բազմաթիվ հրեաների և հեթանոսական ​​ցեղերի կողմից, Մուհամմադի և նրա հետևորդների գալուստը Մադինայի բնակիչների ոչ մի հակազդեցություն չառաջացրեց: Մադինա ժամանելուն պես Մուհամմադը տարբեր ցեղերի առաջնորդների հետ հաստատեց Մադինայի սահմանադրությունը, որպեսզի մեքքացի ներգաղթյալներին և մադինացիներին ձևավորի մեկ ազգ՝ ումմա: Ումմայի անդամներին մեկ ցեղով կամ կրոնական պատկանելությամբ սահմանափակելու փոխարեն, ինչպես եղել է այն ժամանակ, երբ ումման առաջին անգամ ձևավորվեց Մեքքայում, Մադինայի սահմանադրությունը երաշխավորում էր, որ ումման կազմված է տարբեր մարդկանցից և համոզմունքներից, ըստ էության, այն դարձնելով վերցեղային։ Իսլամ պատմաբան Տաբարին առաջարկել է, որ Մուհամմադի սկզբնական մտադրությունը Մադինա ժամանելուն պես մզկիթ հիմնելն էր, սակայն դա քիչ հավանական է: Տաբարին նաև պնդում էր, որ Մուհամմադը Մադինայում կատարեց առաջին ուրբաթօրյա աղոթքը: Դա տեղի ունեցավ ուրբաթ օրը, քանի որ ուրբաթ օրը Մադինայում ծառայում էր որպես շուկայական օր, որպեսզի հրեաներին հնարավորություն ընձեռեր պահպանել շաբաթ օրը: Ումմայի անդամակցությունը չի սահմանափակվում մուսուլմանական հավատքին հավատարիմ մնալով, այլ ավելի շուտ ընդգրկում էր բոլոր ցեղերը, քանի դեռ նրանք խոստացել էին ճանաչել Մուհամմադին որպես ազգ և իշխանության քաղաքական գործիչ: Մադինայի սահմանադրությունը հայտարարեց, որ հրեական ցեղերը և Մադինայի մուսուլմանները կազմեցին «մեկ ումմա», երբ նրա անդամների համոզմունքներն ու գործելակերպը ընդունվեցին հրեաների կողմից։ Մադինայի Սահմանադրության նպատակն էր պահպանել քաղաքական պարտավորությունները և սոցիալական հարաբերությունները տարբեր ցեղերի միջև: Մադինայի համայնքի անդամները, թեև միևնույն հավատքից չէին բխում, բայց հավատարիմ էին միմյանց՝ ազգի ընդհանուր բարիքը պաշտպանելու ցանկությամբ: Այսինքն՝ ազգը համախմբված էր՝ իր ընդհանուր շահերը պահպանելու համար։ Այլ կրոնական համոզմունքների մարդիկ, հատկապես նրանք, ովքեր համարվում են «Գրքի մարդիկ», ստացել են Աստծո հատուկ պաշտպանությունը զիմմայի պայմանագրի միջոցով: Այս այլ կրոնական խմբերի անվտանգությունը երաշխավորված էր Աստծո և Մուհամմադի կողմից՝ որպես «Գրքի մարդիկ» իրենց ընդհանուր կրոնական պատմության պատճառով: Դիման ծառայում էր որպես մի տեսակ դաշինք մուսուլմանների և ոչ մուսուլմանների միջև: Զիմմայի ավելի վաղ պայմանագրերում երկու խմբերը համարվում էին հավասար կարգավիճակով, և երկուսն էլ պարտավոր էին օգնել մյուսին: Այնուամենայնիվ, ավելի ուշ պայմանագրերում, այն բանից հետո, երբ իսլամն ավելի մեծ ուժ ստացավ ամբողջ Արաբիայում, դիման ընկալվեց որպես մուսուլմանների կրոնական պարտականությունների կատարում զաքաթի վճարման հետ մեկտեղ: Զիմմայի նոր պայմանագրով ոչ մուսուլմանների պաշտպանությունն աստծո և Մուհամմադի կողմից կախված դարձավ նրանց վճարումից:

## Մադինայի սահմանադրություն
Մադինայի սահմանադրությունը փաստաթուղթ է, որը ստեղծվել է Մուհամմադի կողմից Մադինայում հասարակական և քաղաքական կյանքը կարգավորելու համար: Այն վերաբերում է տարբեր ցեղային խնդիրներին, ինչպիսիք են մասնակից ցեղային խմբերի կազմակերպումն ու ղեկավարումը, պատերազմը, գերիների փրկագինը և պատերազմի ծախսերը: Փաստաթղթի սկզբում է, որ մուսուլմանները Կուրեյշից (մեքքայից) և Յասրիբից (Մադինայից) մուսուլմանները հայտարարվում են որպես ումմա կամ մեկ ազգ: Ումմա բառը կրկին հայտնվում է, երբ փաստաթուղթը վերաբերում է հրեաների պայմանագրին և նշում է, որ Յահուդ Բանի Աուֆը կամ հրեաները մի ումմա են, որը գոյություն ունի մուսուլմանների ումմայի կողքին կամ կարող է ներառվել նույն ումմայի մեջ, ինչ մուսուլմանները: Փաստաթղթում նշվում է, որ հրեաները, ովքեր միանում են մուսուլմաններին, կստանան օգնություն և հավասար իրավունքներ: Բացի այդ, հրեաները երաշխավորված կլինեն մուսուլմանների կողմից և նրանց տրված է պահպանել իրենց կրոնը ճիշտ այնպես, ինչպես մուսուլմանները կպահպանեն իրենցը: Սա ենթադրում է, որ ումման Մադինայում խիստ կրոնական ազգ չէ: Մադինայի սահմանադրությունը թվարկում է տարբեր մադինական ցեղերը, որոնք առաջացել են Աուսից և Խազրաջից, ինչպես նաև հրեական մի քանի ցեղերին, որոնց տրված է պահպանել իրենց ցեղային կազմակերպությունն ու ղեկավարությունը: Փաստաթուղթը նաև բացահայտում է, որ յուրաքանչյուր խումբ՝ մուսուլմաններն ու հրեաները, պատասխանատու են իրենց ֆինանսների համար, բացառությամբ պատերազմի ժամանակ, երբ երկուսն էլ պետք է կիսեն ծախսերը:

Մուսուլմանների կողմից Մեքքայի գրավումից հետո ումմային անդամակցությունը պահանջում էր հավատարմություն իսլամին: Դա տեղի ունեցավ այն պատճառով, որ իսլամը սկսեց տարբերվել ոչ միայն հեթանոսությունից, այլև աբրահամյան մյուս կրոններից՝ հուդայականությունից և քրիստոնեությունից: Ումմայի անդամակցությունն այժմ հիմնված էր երկու հիմնական սկզբունքների վրա. առաջինը միայն Աստծուն երկրպագելն է, և երկրորդ՝ Աստծուն պատշաճ կերպով երկրպագելու համար պետք է լինել առաջնորդվող ազգի մեջ:

Նոր հասարակության էական նշանակությունը մարդկանց և Աստծո և մարդկանց և միմյանց միջև նոր հարաբերություններն էին: Հասարակությունը միասին պահում էր մարգարեն: Իսլամադավան տոհմերի միջև վեճն արգելված էր:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Արաբական բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Իսլամական տերմիններ
Կատեգորիա:Շարիաթ
Կատեգորիա:Պանիսլամիզմ