Տեղական նախապատվության հանելուկ

**Տեղական նախապատվության հանելուկ** (), ֆինանսներում և ներդրումներում հայտնի եզրույթ, որը նկարագրում է այն երևույթը, որ շատ երկրներում անհատներն ու կազմակերպությունները իրենց պորտֆելներում չափազանց քիչ քանակությամբ արտասահմանյան բաժնետոմսեր են պահում՝ զգալիորեն նախապատվություն տալով սեփական երկրի ընկերությունների բաժնետոմսերին։ Այս երևույթը համարվում է հանելուկային, քանի որ բազմաթիվ ապացույցներ վկայում են, որ ներդրումային պորտֆելները զգալի օգուտներ են ստանում համաշխարհային բաժնետոմսերի դիվերսիֆիկացիայից։ Մորիս Օբսթֆելդը և Քենեթ Ռոգոֆը սա առանձնացրել են որպես միջազգային մակրոտնտեսագիտության վեց հիմնական հանելուկներից մեկը։

## Ընդհանուր ակնարկ
Բաժնետոմսերում տեղական նախապատվությունը վարքագծային տնտեսագիտության երևույթ է, որն առաջին անգամ ակադեմիական համատեքստում ուսումնասիրվել է 1991 թվականին Քենեթ Ֆրենչի և Ջեյմս Մ. Պոտերբայի կողմից, իսկ 1995 թվականին՝ Թեսարի  ու Վերների կողմից։

Կովալն ու Մոսկովիցը (1999) ցույց տվեցին, որ տեղական նախապատվությունը սահմանափակված չէ միայն միջազգային պորտֆելներով, այն տարածվում է նաև ներքին բաժնետոմսերի պորտֆելների վրա։ Մասնավորապես, նրանք ցույց տվեցին, որ ԱՄՆ-ի ներդրումային կառավարիչները հաճախ ուժեղ նախապատվություն են ցուցաբերում տեղական գլխամասային գրասենյակ ունեցող ընկերությունների նկատմամբ, հատկապես փոքր, ֆինանսական լծակ ունեցող ընկերությունների, որոնք արտադրում են ոչ առևտրային ապրանքներ։

Բացի ակնհայտ հետևանքներից, տեղական նախապատվությունը որոշ թաքնված դժվարություններ է առաջացնում ներդրողների համար։ Մասնավորապես, այն նվազեցնում է ընկերությունների կապիտալի արժեքը, ինչը սահմանափակում է բաժնետերերի ազդեցությունը կառավարման վրա՝ իրենց ներդրումները դուրս բերելու սպառնալիքի միջոցով։ Սա մասամբ հիմնավորում է, թե ինչու են արտասահմանյան ներդրողները հակված ավելի ուշադիր հետևելու իրենց ներդրումների օբյեկտ հանդիսացող ընկերություններին։

Տեղական նախապատվությունը, որը գերակշռում էր 1970-ական և 1980-ական թվականներին, դեռևս առկա է զարգացող շուկաներում, սակայն վերջին տվյալները որոշակի հիմք են տալիս ենթադրելու, որ զարգացած շուկաներում բաժնետոմսերի տեղական նախապատվությունը նվազում է։

Միջինում, ԱՄՆ ներդրողները իրենց ակտիվների միայն 8%-ն էին պահում արտասահմանյան ներդրումներում։ Ներքին և արտասահմանյան ակտիվների ավելի հավասարակշռված դիվերսիֆիկացիան ապահովում է պորտֆելի ցածր անկայունությունը։ Միջինում, ամերիկացի ներդրողների ակտիվների ընդամենը 8%-ն էր ներդրված արտասահմանյան ակտիվներում։ Պատմական տվյալները փաստում են, որ ամբողջությամբ ԱՄՆ-ում ձևավորված ներքին պորտֆելը կհանգեցնի եկամտաբերության ավելի ցածր անկայունության, քան ամբողջությամբ արտասահմանյան պորտֆելը։ Տնտեսագետ Կարեն Լյուիսի կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ներդրողների համար նվազագույն ռիսկայնությամբ պորտֆելը կազմված է եղել արտասահմանյան ակտիվների 39% և ԱՄՆ-ի ներքին ակտիվների 61% համամասնությամբ։ Վերջին մի քանի տարիներին արտասահմանյան ակտիվների ներգրավվածության աստիճանը աճել է. 2010 թվականին միջին ամերիկյան պորտֆելում արտասահմանյան ակտիվները կազմել են 28%, ի տարբերություն 2001 թվականի ընդամենը 12%-ի։

## Խնդրի լուծման ուղիներ
Վարկածներից մեկն այն է, որ կապիտալը միջազգայնորեն անշարժ է երկրների միջև, սակայն դժվար է հավատալ դրան՝ հաշվի առնելով երկրների միջև միջազգային կապիտալի հոսքերի ծավալը։

Մեկ այլ վարկած է, որ ներդրողներն ավելի լավ տեղեկատվություն ունեն տեղական ընկերությունների կամ տնտեսական պայմանների մասին։ Սակայն, ինչպես նշում են Ստեյն վան Նյուվերբուրգը և Լաուրա Վելդկամպը (2005), սա, ըստ երևույթին, կապիտալի անշարժության ենթադրությունը փոխարինում է տեղեկատվության անհասանելիության ենթադրությամբ։ Առևտրի ծավալի մեծացման և ինտերնետի զարգացման ազդեցությունը հաստատում է ինչպես տեղեկատվության անհասանելիության, այնպես էլ տեղեկատվական անհամաչափության վարկածը։

Որոշ երկրներում, ինչպես օրինակ՝ Բելգիայում, օտարերկրյա ընկերությունների բաժնետոմսեր ունենալը ենթադրում է դիվիդենդների կրկնակի հարկում՝ մեկ անգամն այն երկրում, որտեղ գտնվում է ընկերությունը, և մեկ անգամ էլ բաժնետիրոջ երկրում, մինչդեռ տեղական բաժնետոմսերի դիվիդենդները հարկվում են միայն մեկ անգամ։

Բացի այդ, տեղական նախապատվության առաջացման հավանական այլ գործոններից են պարտավորությունների հեջավորումը և արտարժութային ռիսկի ընկալումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Sanchirico, Chris William (2015), "As American as Apple Inc.: International Tax and Ownership Nationality". Tax Law Review. **68** (2): 207-274.

Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսներ
Կատեգորիա:Տնտեսական պարադոքսներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ