open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ատատ Խորխոռունի

**Ատատ Խորխոռունի** (), հայ նախարար Բյուզանդական Հայաստանում և զորավար, պատրիկ Բյուզանդական կայսրությունում, Տուրուբերան աշխարհի Խորխոռունիք գավառի տանուտերը, Խորխոռունիների նախարարական տոհմից։

## 595 թվականի ապստամբություն
595 թվականին, Ատատ Խորխոռունին, Սամուել Վահևունին, Մամակ Մամիկոնյանը, Ստեփանոս Սյունին, Կոտիտ Ամատունին, Թեոդորոս Տրպատունին ու այլ նախարարներ՝ 2000 հեծելազորով Թրակիա բանակաթեմում ապստամբություն են բարձրացնում Բյուզանդիայի Մորիկ կայսեր դեմ և իրենց ենթակա զորքով անցնում Հայկական մարզպանություն։ Ենթադրվում է, որ ապստամբության շարժառիթը Հուստինիանոս Ա կայսեր բարեփոխումներն էին, որոնք խիստ թուլացրել էին 591 թվականին կնքված նոր պայմանագրով Բյուզանդիային անցած Հայաստանի արևմտյան հատվածի դիմադրողականությունը։

Սասանյան արքա Խոսրով Բ Փարվեզը օգտվելով Բյուզանդիայի դեմ բռնկված ապստամբությունից, իր մոտ է ընդունում փախստական հայ նախարարներին, մեծարում և արժանացնում պարգևների։ Ապստամբ նախարարները մտադիր չէին ենթարկվել պարսիկներին, այլ նոր ուժեր հավաքելու համար էին ներթափանցել Մարզպանական Հայաստան։ Նրանք մտադրվել էին ազատվել պարսկական ու բյուզանդական տիրապետությունից հոների հետ դաշնակցելու միջոցով։ Խոսրով Բ-ն տեղեկանալով նրանց մտադրությունների մասին, փոխում է իր քաղաքականությունը, դուրս գալիս նախարարների դեմ և դիմում կայսեր օգնությունը։ Մորիկի հրամանով Բյուզանդական Հայաստանում գտնվող բյուզանդական զորքը՝ Հերակլիոսի գլխավորությամբ, Նախճավանի մոտ միանում է պարսիկներին և շարժվում ապստամբների դեմ։ Մորիկը և Խոսրովը միաժամանակ պատգամավորություն են ուղարկում ապստամբների մոտ՝ առաջարկելով առանց կռվի հնազանդվել, խոստանալով շնորհել ներում։ Տեղի ունեցած բանակցությունները քայքայում են ապստամբության հետագա ծրագրերը։ Մամակ Մամիկոնյանը, Կոտիտ Ամատունին, Ստեփանոս Սյունեցին և այլ նախարարների ենթարկվում են Պարսկաստանին։ Ատատ Խորխոռունին և Սամուել Վահևունին իրենց զորքերով շարժվում են Աղվանք՝ անցնում Կուր գետը և բանակ դնում նրա ձախ ափին, բայց հոներից սպասվող վարձկան զորք չստանալով, ստիպված են լինում ենթարկվել Բյուզանդիային։ Վերջինիս կողմն է անցնում նաև Թեոդորոս Տրպատունին։

## 601 թվականի ապստամբություն
Մորիկ կայսրը իր մոտ է կանչում Ատատին և ուղարկում Թրակիա, որտեղ, մղվող պատերազմներում աչքի է ընկնում նա իր գնդով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:Խորխոռունիքի իշխաններ
Արտավազդ Ապահունի

**Արտավազդ Ապահունի** (), հայ նախարար Մարզպանական Հայաստանում, Ապահունիների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
608 թվականին, Արտավազդը իր տոհմակից Վստամի, Հմայակի և Ապահունյաց տանուտեր Մանուելի և այլ նախարարների հետ մասնակցում է քուշանների դեմ Վրկանից մարզպան Սմբատ Բագրատունու ղեկավարած պատերազմին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:Տուրուբերանի իշխաններ
Արտավազդ Դիմաքսյան

**Արտավազդ Դիմաքսյան** (), հայ իշխան Արմինիա կուսակալությունում, Այրարատ աշխարհի Շիրակ գավառի մի մասի տանուտերը, Դիմաքսյանների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
Արտավազդ Դիմաքսյանը Թեոդորոս Ռշտունու ժամանակակիցն է։ 654 թվականին, եղբոր մատնության պատճառով ընկնում է արաբ զորավար Հաբիբի ձեռքը և մահապատժի ենթարկվում Արագածոտն գավառի Արուճ ավանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:Շիրակի իշխաններ
Գագիկ Մամիկոնյան

**Գագիկ Մամիկոնյան** (), հայ նախարար Մարզպանական Հայաստանում և Սասանյան Պարսկաստանում, Մանուել Մամիկոնյանի որդին, Կարմիր Վարդանի եղբորորդին, Մամիկոնյանների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
597 թվականին, մի շարք նախարարների հետ Խոսրով Բ Փարվեզի հրովարտակով գնում է Տիզբոն, արժանանում մեծարանքի ու որոշ ժամանակ անց այնտեղ էլ մահանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:Տարոնի իշխաններ
Գրիգոր Վահևունի

**Գրիգոր Վահևունի** (), հայ նախարար Արմինիա կուսակալությունում, Թեոդորոս Վահևունու որդին, Թեոդորոս Ռշտունու փեսան, Վահևունիների նախարարական տոհմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վահևունիներ
Կատեգորիա:Վահևունիքի իշխաններ
Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ նախարարներ
Լիբիական ազգայնականություն

[thumb|right|[Լիբիայի դրոշը]]
**Լիբիական ազգայնականությունը** վերաբերում է լիբիացիների և լիբիական մշակույթի ազգայնացմանը: Լիբիական ազգայնականությունը սկսել է առաջանալ 1830-ական թվականներին սենուսի կրոնական օրենքների ստեղծմամբ, որոնք հյուսիսաֆրիկյան Սուֆիզմը խառնել են ուղղափառ իսլամի հետ։ Իտալիայի կողմից Լիբիայի գաղութացումից հետո Տրիպոլիտանիայից և Կիրենաիկայից իտալական գաղութային կառավարման հակառակորդները իրենց ուժերը միավորել են 1922 թվականին, իսկ Սենուսի առաջնորդ Օմար Մուխտարը գլխավորել է իտալական զորքերի դեմ ապստամբությունը Լիբիայում: Լիբիան անկախ պետություն է դարձել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։

Լիբիան Մուամար Քադաֆիի օրոք սկզբում պանարաբիզմին էր հետևում, սակայն ավելի ուշ հրաժարվեց դրանից, և Քադաֆին Աուզուի հատվածի համար իրրեդենտիստական պատերազմ սկսեց Չադի դեմ։ Քադաֆին գահընկեց է արվել 2011-ին, ինչը հանգեցրել է պետական խորհրդանիշների փոփոխության ՝ ներառյալ Լիբիայի նախաքադաֆիական դրոշի ընդունումը։

## Տես նաև
* Աֆրիկյան ազգայնականություն
* Արաբական ազգայնականություն
* Եգիպտական ազգայնականություն
* Թունիսյան ազգայնականություն
* Լիբանանյան ազգայնականություն
* Սիրիական ազգայնականություն
* Հորդանանյան ազգայնականություն
* Սոմալիական ազգայնականություն

## Աղբյուրներ

## Մատենագրություն
*


Կատեգորիա:Լիբիայի մշակույթ
Դյաուս Պիտար

մինի|Օմ, խորհրդանշան հինդուիզմում

**Դյաուս Պիտա** (վեդայական սանսկրիտ։ , բառացի՝ Հայր Աստված), Ռիգվեդայական երկնային հոր աստվածություն։ Նրա կողակիցն է Պրիֆին ()՝ երկրի աստվածուհին, և նրանք միասին Ռիգվեդայում կազմում են ծնողների արխետիպը։

## Անուն
Դյաուս Պիտան սերում է հնդիրանական **dyā́wš* բառից, որն էլ՝ նախահնդեվրոպական ցերեկային երկնային աստված՝ *Dyēus* բառից, ցեղակից է և համընկնում է հունական Զևսին (''Zeus Patēr'' ), Իլիրյան *Dei-pátrous*, կամ հռոմեական Յուպիտերին։ Այն ավելի վաղ առաջացել է *Djous patēr-*ից, որն էլ իր հերթին սերում է հնդեվրոպական **Dyḗus ph₂tḗr* (ցերեկային երկնքի հայր)**։

*Dyauṣ* գոյականը (առանց *pitā́*՝ հայր բառի հետ գործածության) վերաբերում է ցերեկային երկնքին և շատ հաճախ է օգտագործվում Ռիգվեդայում որպես մի որոշակի էության նկարագրություն։ Վեդայական գրերում երկինքը նկարագրվում է եռաստիճան բարձրացման տեսքով. դրանք են՝ Ավամա, Մադհյամա և Ուտտամա կամ Տրտիյա։

## Դեր
Դյաուս Պիտան հանդիպում է հինդուիզմի Պրիֆի Մատային ( 'Mother Earth')  նվիրված հին վեդայական տեքստերում։

Ռիգվեդայում այն հանդիպում է 1.89.4, 1.90.7, 1.164.33, 1.191.6, 4.1.10. և 4.17.4 հիմներում։ Նրան նաև տարբեր աստվածային անուններով են դիմում․ օրինակ՝ *Dyavaprithvi* (բարդ բառ է, կազմված *երկինք* և *երկիր* արմատներից)։ Նրա դուստրը Ուշասն է, անձնավորում է արշալույսը։ Աստվածները, հատկապես Սուրյան, ներկայացվում է որպես Դյաուսի և Պրիֆիի զավակ։ Նրանց բաժանումը Ինդրայի կողմից նշվում է որպես աշխարհաստեղծման, արարման ամենակարևոր միֆերից մեկը։ Դյաուսը հայտնի է նաև իր սեփական դստերը բռնաբարեու համար, որը Ռիգվեդայում ակնհայտորեն նշվում է։ Դյաուսի հայրական կերպարը նկարագրվում է Ռիգվեդայի 1.164.33 հիմնում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Statue of Goddess or Queen at Monas.JPG|Պրիֆի` հին արքայական հանդերձով․ Իդոնեզիայի Ազգային հուշարձան
Պատկեր:Indra, Chief of the Gods LACMA M.69.13.4 (1 of 5).jpg|Ինդրա


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Հինդուիզմ
Մոնստերա ակումինատա

**Մոնստերա ակումինատա** (, ), Արակայա () ընտանիքին պատկանող ծաղկող բույսի տեսակ է, որը լայնորեն տարածված է Մեքսիկայից դեպի Կենտրոնական Ամերիկա։ Այն առատ է կենտրոնական Պետենում և ձգվում է Սան Լուիս Պոտոսիի հյուսիս։ Այսպիսով այն Մոնստերայի ամենահյուսիսային տեսակն է։

## Նկարագրություն
Մոնստերա ակումինատան ծլում է հողի մեջ և աճում է հորիզոնական որպես ցածր փռված խոտաբույս։ Երիտասարդ բույսը շատ ավելի փոքր է և սրտաձև, մսոտ, կլորավուն, կպչուն տերևներով, որ աճում են երկու տեղից և միախառնվում են իրար էլիպսաձև ցողունով և 1-5 սանտիմետր երկարությամբ և ասիմետրիկ տերևներով։

Երբ այն բախվում է ծառի բնին, օգտագործում է իր տարեց արմատները ուղղահայաց աճելու նպատակով։ Հասուն բույսը նման է Մոնստերա դելիկիոսային, և այս տերևները ձևավորվում են երբ բույսը հասնում է 15 ոտնաչափի։ Սա սեռական դիմորֆիզմի օրինակ է։ Տերևները փափուկ են, պապիլոսային ցողունը 2-3.5 սանտիմետր խտությամբ և ցողունի 6-11 սանտիմետր երկարությամբ։ Դեպի վեր աճելուց հետո, հեմիեպտիտի  արմատի ստորին մասը մահանում և փտում է, այդպիսով կորցնելով իր կապը հողի հետ։

## Ծանոթագրություններ
Թունիսյան ազգայնականություն

thumb|right|Թունիսի դրոշը
**Թունիսի ազգայնականությունը** վերաբերում է թունիսցիների ազգայնականությանը և թունիսյան մշակույթին։ Թունիսի ազգայնականության ակունքները վեր են ածվում 19-րդ դարից, սակայն Թունիսի ազգայնականությունը զգալի քաղաքական ուժ է դարձել 1908 թվականից հետո, երբ հիմնադրվեց «Երիտասարդ թունիսցիների» շարժումը և Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ստեղծված ավելի զգալի «Դեսթուր» կուսակցությունը (արաբերեն «Սահմանադրություն»)։ «Դեսթուր» կուսակցությունը կոչ է արել Ֆրանսիական կայսրությանը, որի կազմում է Թունիսի ինքնավարությունը, որ Ֆրանսիան դադարի գերիշխող համարվելուց Թունիսի քաղաքականության և հասարակության վրա։ 1933 թվականին Ֆրանսիան արձագանքել է «Դեսթուր» կուսակցությանը արգելքով, ինչը հանգեցրել է ավելի արմատական ազգայնական կուսակցության ՝ «Նեո-Դեսթուր» կուսակցության առաջացմանը, որը ձևավորվել է 1934 թվականին Հաբիբ Բուրգիբայի գլխավորությամբ։ «Նեո-Դեսթուր» կուսակցությունը պահանջում էր Թունիսի անկախությունը Ֆրանսիայից, թեև նա ընդունում էր ֆրանսիական և արևմտյան մշակույթը և ձգտում էր անկախությունից հետո սերտ կապերը պահպանել Ֆրանսիայի հետ։

## Տես նաև
* Ալժիրյան ազգայնականություն
* Արաբական ազգայնականություն
* Եգիպտական ազգայնականություն
* Լիբիական ազգայնականություն
* Լիբանանյան ազգայնականություն
* Սոմալիական ազգայնականություն
* Հորդանանյան ազգայնականություն
* Սիրիական ազգայնականություն
* Իրաքյան ազգայնականություն

## Ծանոթագրություններ
Մեծ Եմեն

thumb|Կարմիր գույնով Եմենն է, վարդագույնով ՝ տարածքային հավակնությունները
250px|thumb|17-րդ դարի այս քարտեզի վրա գրեթե ամբողջ Արաբական թերակղզին կոչվում է «Եմեն»
**Մեծ Եմեն** (արաբերեն․ اليمن الكبرى, լատիներեն․ Al-Yaman al-Kubrā), որը նաև հայտնի է որպես **Հարավային Արաբիա**։ Աշխարհագրական տերմին է, որը վերաբերում է պատմական Հարավային Արաբիայի տարածքներին, որոնք ներառում են Եմենի Հանրապետության ներկայիս տարածքը, ինչպես նաև Սաուդյան Արաբիայի շրջանները, Ասիրը, Նաջրան, Ջիզան, Կարմիր ծովի հարակից կղզիները, Խաղաղամայի հարակից մասերը և Օմանի Դհոֆար նահանգը։

Մեծ Եմենը նաև քաղաքական տերմին է, որը նշանակում է այդ տարածքները միասնական պետության ներքո միավորելու իրրեդենտիստական ձգտում։ Այդ պահանջները հիմնված են Բիլադ Ալ Յաման պատմական հասկացության վրա (Հարավային թերակղզու հողը), ինչպես նաև 13-15-րդ դարի Ռասուլիդների պետությունը և 17-րդ դարի վերջի ու 18-րդ դարի սկզբի Զաիդների պետությունը, որոնք ընդգրկում էին Մեծ Եմենի տարածքի մեծ մասը։

20-րդ դարում Իմամ Յահյա Մուհամմադ Համիդ ադ-Դինը ՝ Եմենի Մութավաքիլյան Թագավորության (Հյուսիսային Եմեն) թագավորը, փորձել է իրականացնել այդ ձգտումները, սակայն նրան հաջողվել է միայն ամրապնդել իր վերահսկողությունը Վերին Եմենում, Ստորին Եմենում, Մարիբայում և Ստորին Տիխամում։ Նա իր պահանջներն է հայտնել Ադենի պաշտպանությանը վերաբերող պայմանագրերում, ինչպիսին է 1926-ի իտալա-եմենական պայմանագիրը։ Նա ստիպված էր ճանաչել Սաուդյան Արաբիայի վերահսկողությունը Ասիրի նկատմամբ և չկարողացավ դուրս մղել անգլիացիներին Ադենի կամ Հադրամաուտի ներքին շրջաններից։ Ադենի նկատմամբ բրիտանական վերահսկողությունը վիճարկվել է նաև նրա իրավահաջորդ թագավոր Ահմադ բեն Յահեյի կողմից, որը չի ճանաչել Հարավային Արաբիայում Բրիտանական սյուզերենիտետը և ունեցել նաև միասնական Մեծ Եմենի ստեղծման հավակնություններ։ 1940-ականների վերջին և 1950-ականների սկզբին Եմենը ներգրավված էր 1913 թվականին մի շարք սահմանային բախումներին վիճելի Մանուշակագույն գծի երկայնքով անգլո-օսմանյան սահմանազատմանը, որը ծառայել է որպես Ադենի պաշտպանության գոտի։

Այն բանից հետո, երբ Ադենը Մեծ Բրիտանիայից անկախություն ստացավ 1960-ական թվականներին, 1990 թվականին նա միավորվեց Հյուսիսային Եմենին Եմենի Հանրապետություն ձևավորելու համար, որտեղ Մեծ Եմենի մեծ մասը գրեթե երկու հարյուրամյակի ընթացքում առաջին անգամ կառավարվում էր որպես միասնական պետություն, սակայն Հարավային շարժումը 1994 թվականից ի վեր ձգտում էր Հարավային Եմենի անջատմանը։

## Տես նաև
* Սաուդյան Արաբիա-Եմեն սահման
* Հարավային Արաբիա
* Մեծ Սոմալի
* Մեծ Մարոկկո
* Մեծ Մավրիտանիա

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Negotiating the Saudi-Yemeni international boundary
*History of Yemen
*Yemen: About The Yemen - Part 1
*Yemen's Historical Capital

Կատեգորիա:Արաբական թերակղզի
Կատեգորիա:Բաժանված շրջաններ
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Եմենի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Պատմական շրջաններ
Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի պատմական շրջաններ
Կարլ Բորաք

**Կարլ Բորաք** (, ), ամերիկացի սուսերամարտիկ։ Մասնակցել է 1972 թվականին Մյունխենում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերին՝ հանդես գալով թե՛ անհատական և թե՛ թիմային մրցումներում։ Նա նաև պրոդյուսեր է, լուսանկարիչ, որի ստեղծագործությունները ներկայացված են «Օլիմպիականների արվեստը» (*Art of the Olympians*) խորագիրը կրող, մշտապես գործող ցուցահանդեսում, որը բացվել է 2006 թվականին, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Ֆլորիդա նահանգի Ֆորտ Մայերս քաղաքում օլիմպիական չեմպիոն, ամերիկացի սկավառականետորդ, նաև՝ նկարիչ Էլ Օրթերի նախաձեռնությամբ և շրջիկ ցուցահանդեսներ է կազմակերպում, ուսումնական ծրագրեր իրականացնում։ 1990 թվականին Հարավային Կալիֆոռնիայի սպորտի հրեական փառքի սրահում հանդիսավորությամբ բացվել է Կարլ Բորաքին նվիրված անկյունը։

## Կարլ Բորաքի մարզական նվաճումները
Կարլ Բորաքի մարզական կարիերայում առանձնապես նշանակալից են համաամերիկյան խաղերում ձեռք բերած նվաճումները։

*Համաամերիկյան խաղեր։
:Վինիպեգ, 1967 թ. - ոսկե մեդալ թրասուսերակիրների թիմային մրցումներում
:Կալի, 1971 թ. - ոսկե մեդալ սուսերամարտի թիմային հաշվարկում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Scheda di *[https://web.archive.org/web/20121105053037/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/bo/carl-borack-1.html Carl Borack]* sul sito *SportsReference*.

Կատեգորիա:Ամերիկացի սուսերամարտիկներ
Ռոնալդ Բեյթս

**Ռոնալդ Բեյթս** (, ), բալետի ամերիկացի լուսային ձևավորող, աշխատել է հիմնականում Նյու Յորք Սիթի բալետի համար։

## Կյանք և կարիերա
Բեյթսը ծնվել է 1932 թվականին, Արկանզաս նահանգի Ֆորթ Սմիթ քաղաքում։ Նա բեմի ձևավորում է սովորել Լոս Անջելեսի ուսումնարանում, որից  հետո ծառայել է ռազմածովային նավատորմում։ Նա այդ ժամանակ աշխատել է որպես ուսումնարանի գեղարվեստկան ղեկավար, այնուհետև Կալիֆոռնիայում երկու տարի աշխատելուց հետո տեղափոխվել է Նյու Յորք և այդ պաշտոնում աշխատում է Սիթի Բալետի համահիմնադիր Լինկոլ Կիրսթեյնի համար ստեղծված օպերային ստեղծագործությունների վրա։

Բեյթսը սկսում է աշխատել Նյու Յորք Սիթի Բալետում 1957 թվականին, որպես ստեղծագործությունների բեմադրող։

Կոնեկտիկուտի Սթրաթֆորդի Մոցարտի և Շեքսպիրի փառատոնների ժամանակ և Նյու Յորք Սիթիի NBC օպերային ընկերության համար աշխատելուց հետո նա միացել է Նյու Յորք Սիթի բալետին Քիրսթեինի հրավերով և ավելի քան 20 տարի մնացել և աշխատել է այնտեղ որպես ստեղծագործությունների բեմադրող։

Նրա պարտականություններից էին Նյու Յորք Սիթի թատրոնի բալետների տեխնիկական հարցերի նախագծումն ու իրականացումը, որտեղ նա նաև տեխնիկական գծով տնօրեն էր։ Նա նաև զբաղվել է լույսերի և բալետի բեմադրության համար դեկորացիայի փոխադրմամբ դեպի ընկերության` Սարատոգա Սպրինգում գտնվող ամառանոց, ինչպես նաև` ճանապարհորդությունների ժամանակ, թե՛ նահանգում, թե՛ արտերկրում։

Բեյթսը եղել է լուսային ձևավորման ղեկավար Սիթի բալետի համար և սերտ համագործակցել է հիմնադիր բալետմաստեր (և համահիմնադիր) Ջորջ Բալանչինի և համահիմնադիր բալետմաստեր Ջերոմ Ռոբինսի հետ։ Նա ղեկավարել է պարահրապարակների և բեմահարթակի կառուցումը և վերանորոգել է Արմավենիների լողափ դահլիճը Արմավենիների լողափ փառատոնի համար։ Նա ճամփորդել է արտերկրում` Նյու Յորք Սիթի Բալետի ներկայացումների ժամանակ տեխնիկական խնդիրներ լուծելու և լուսավորություն ապահովելու համար, հիմնականում` Ցյուրիխի թատրոնում, որտեղ Նյու Յորք Սիթի Բալետի նախկին առաջատար պարուհի Պատրիսիա Նեարը գեղարվեստական ղեկավար էր։

Բալանչինի և Պերի Սիլվեյի հետ միասին Բեյթսը մշակել է «Բալանչինի` զամբյուղից հյուսված հատակը» ("Balanchine basket-weave floor"), որն օգնել է նվազեցնել պարողների վնասվածքները։

## Անձնական կյանք
Բեյթսն ամուսնացել է Դիանա Ադամսի հետ, որը ժամանակին Նյու Յորք Սիթի բալետի առաջատար պարողն էր։ Նրանք ամուսնալուծվել են։ Նրանք ունեցել են մեկ դուստր` Ջորջինան։

## Մահ
Բեյթսը մահացել է սրտի կաթվածից, 1986 թվականի օգոստոսի 25-ին, Մանհեթենում, 54 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ
Նախիջևանի դրոշի հրապարակ թանգարան

**Նախիջևանի դրոշի հրապարակ թանգարան** (), Ադրբեջանի Նախիջևան քաղաքում հիմնադրված թանգարան. Թանգարանը հիմնադրվել է 2014 թվականին։

## Պատմություն
Պետական դրոշի թանգարանը ստեղծվել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն ժողովի Նախագահի 2014 թվականի օգոստոսի 22-ի հրամանով։ Թանգարանը բացվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 17-ին։ Հրապարակում պետական դրոշը մարմնավորում է անկախությունը։ Թանգարանում ցուցադրված պետական խորհրդանիշները լայն հնարավորություններ են տալիս ուսումնասիրելու Ադրբեջանի պատմությունը, ներառյալ Նախիջևանի խանության և Ինքնավար Հանրապետության պատմությունը։ Պետական դրոշի թանգարանը գտնվում է Նախիջևանի ամենաբարձր մասում։

Դրոշակի շուրջ ստեղծված թանգարանը ութանկյուն է։ Հրապարակում ծածանվող ազգային դրոշի երկարությունը 20 մետր է, լայնությունը `10 մետր, իսկ դրոշաձողի բարձրությունը` 57 մետր։

## Տես նաև
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն
* Նախիջևան (քաղաք)
* Նախիջևանի պատմության պետական թանգարան

## Արտաքին հղումներ
* Նախիջևանի դրոշի հրապարակ թանգարան

## Ծանոթագրություններ
Ծռմռված տունը

«**Ծռմռված տունը**» (), Ագաթա Քրիստիի դետեկտիվ վեպը։ Գրվել է 1949 թվականին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է ԱՄՆ-ում  *Dodd, Mead and Company* հրատարակչության կողմից 1949 թվականին և Մեծ Բրիտանիայում *Collins Crime Club* հրատարակչության կողմից նույն թվականի մայիսի 23-ին։ 2017 թվականին թողարկվել վեպի բրիտանական էկրանավորումը։

## Սյուժե
Եգիպտոսում Չարլզ Հեյուորդը ծանոթանում է տարեց միլիոնատեր Արիստիդ Լեոնիդիսի թոռնուհու՝ Սոֆյա Լեոնիդիսի հետ։ Երկու տարի անց Չարլզը գնում է Սոֆյայի մոտ՝ խնդրելու նրա ձեռքը։ Բայց Սոֆյայի ընտանիքում ողբերգություն է տեղի ունեցել․ սպանվել է նրա պապը։ Մահվան հանգամանքները շուտով պարզվում են․ ինսուլինի փոխարեն պապին ներարկել են էզերինի՝ աչքի կաթիլների մահացու չափաբաժին։ Ընտանիքի ցանկացած անդամ կարող էր փոխել շշերը։ Չարլզը՝ լինելով ոստիկանության կոմիսարի օգնականի որդի, հանձն է առնում գործի քննությունը։

## Գործող անձինք
* Տեսուչ Թավեներ - հետաքննում է գործը
* Չարլզ Հեյուորդ - գործարար, օգնում է տեսուչ Թավեներին գործի հետաքննության ժամանակ
* Սոֆյա Լեոնիդիս - սպանվածի թոռնուհին, Ֆիլիպ Լեոնիդիսի դուստրը
* Էդիթ դե Հեվիլենդ - սպանված կինը 
* Բրենդա Լեոնիդիս - սպանվածի այրին, գլխավոր կասկածյալ
* Ֆիլիպ Լեոնիդիս - սպանվածի կրտսեր որդին
* Մագդա Լեոնիդիս (Ուեսթ) - դերասանուհի, Ֆիլիպի կինը
* Ռոջեր Լեոնիդիս - սպանվածի ավագ որդին 
* Կլեմենսի Լեոնիդիս - Ռոջերի կինը
* Ժոզեֆինա Լեոնիդիս - սպանվածի թոռնուհի, Ֆիլիպի դուստրը
* Յուստաս Լեոնիդիս - սպանվածի թոռը, Ֆիլիպի որդին
* Լորենս Բրաուն - Ջոզեֆինայի և Յուստասի ուսուցիչը, սիրահարված է Բրենդա Լեոնիդիսին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*''«Ծռմռված տունը»'' ստեղծագործությունն Ագաթա Քրիստիի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:1949 գրքեր
Կատեգորիա:Ագաթա Քրիստիի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Ագաթա Քրիստիի վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Ղասեն Աբաև

**Ղասեն Աբաև** (, ), ղազախ և խորհրդային նկարիչ, գեղանկարիչ, գծանկարիչ, քանդակագործ և արվեստագետ։ Ղազախստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր։ Ղազախստանի կերպարվեստի առաջատար վարպետներից մեկն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1942 թվականի մարտի 14-ին, Ղազախական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Պավլոդարի մարզի Բայանաուլ գյուղում։

Ավարտել է Ալմաթիի գեղարվեստական ուսումնարանը և Մոսկվայի պոլիգրաֆիայի ինստիտուտը։

Եղել է «Ժազուշ» պարբերականի գեղարվեստական խմբագիրը։

Աշխատել է գրքի հանրապետական հրատարակչության համակարգում, եղել է Ժազուշ հրատարակչության գեղարվեստական խմբագիրը։

Դարձել է Ղազախստանի նկարիչների միության (1989-1995 թվական) քարտուղար։

Եղել է Ղազախստանի նկարիչների միության վարչության նախագահ (1995-1998 թվական)։

Եղել է Միջազգային գեղարվեստական ֆոնդի նախագահ, իսկ 1998 թվականից եղել է «Ագիս» ընկերության գեղարվեստական ղեկավարը։

Եղել է Ղազախստանի Հանրապետությունում կանգնեցված հուշարձանների և կոթողների պետական հանձնաժողովի անդամ։ Ռուսերենով հայտնի է Կասեն անունով։

Եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության և Ղազախստանի նկարիչների միության անդամ։

## Մրցանակներ
* «Գյոթե և Աբայ» հրատարակչության համար եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության մրցանակի դափնեկիր։ 
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր։
* Ղազախստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ։ 
* 2013 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Ղազախստանի հանրապետության նախագահի հրամանով արժանացել է «Պարասատ» շքանշանին՝ կերպարվեստի ոլորտում նշանավոր վաստակի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Чистобаев, С.В. Художники детской книги СССР. 1945-1991. Том А. Абаев Х. — Ашкинази Т. СПб., Санкт-Петербург Оркестр, 2017, 800 с. // Стр. 14.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Ղազախ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Տոմաշ Լեխ Բուչեկ

**Տոմաշ Լեխ Բուչեկ**, (, ), լեհ քաղաքական գործիչ, փաստաբան, լրագրող, գրող։ Տոմաշ Լեխ Բուչեկը հանդիսանում է Կանաչների կուսակցության անդամ, Լյուբլին մարզի Կանաչների կուսակցության նախագահ, Եվրոպական Կանաչների արտաքին հարաբերությունների խմբի անդամ, Արցախ հիմնադրամի նախագահ, իրավապաշտպան։

## Քաղաքական գործունեություն
2020 թվականին Թոմաշ Լեխ Բուչեկը նախաձեռնություն է սկսել մարդկության դեմ գործած հանցագործությունների համար Ադրբեջանին միջազգային տրիբունալի առաջ կանգնեցնելու համար։ Նախաձեռնությունը հավաքել է մոտ 120 հազար ստորագրություն։

## Ստեղծագործություններ
* «Հայ մոր լացը. 1988թ. Սումգայիթի ցեղասպանությունը»
* «Ադրբեջանի պատերազմական հանցագործություններն ընդդեմ հայերի․ Արցախ–2020»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թոմաշ Լեխ Բուչեկը դիմել է Ջո Բայդենին՝ Ադրբեջանում գտնվող հայ ռազմագերիների ազատ արձակման խնդրանքով

Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Բարդ աշխատանք

**Բարդ աշխատանք**, աշխատանք, որ պահանջում է աշխատավորների հատուկ պատրաստություն, որակավորում։ Բարդ աշխատանքը պարզ աշխատանքների հանրագումար է, բազմապատկում։ Բարդ աշխատանքի մեկ ժամը հավասար է պարզ աշխատանքի մի քանի ժամի։ Պարզ և կապիտալիստական ապրանքային արտադրության ժամանակ բարդ աշխատանքի հանգեցումը պարզի տեղի է ունենում տարերայնորեն, ապրանքների փոխանակության պրոցեսում։

Կատեգորիա:Աշխատանք
Լեոնիդ Բալակլավ

**Լեոնիդ Բալակլավ** (, ), հրեա և խորհրդային նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել և մեծացել է Բելցիում՝ հյուսնի ընտանիքում, որտեղ 9-ամյա հասակում սովորել է Գեղարվեստի դպրոցում։ 1971-1973 թվականներին սովորել է Կիևի գեղարվեստի դպրոցում, այնուհետև սովորել է Օդեսայի գեղարվեստական ինստիտուտում (այն ավարտել է 1974 թվականին)։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո բնակվել է Քիշնևում, որպես դեկորատոր աշխատել է քաղաքային Տպագրության տանը և թատրոնում, իսկ 1987 թվականից աշխատել է Կիևի գիտական ֆիլմերի ստուդիայում։ 1987 թվականին մուլտիպլիկացիոն աշխատանքի համար պարգևատրվել է Տոկիոյի կինոփառատոնի ոսկե մեդալով (Ֆելինի մրցանակ)։ Եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։

1989 թվականից ապրել է Իսրայելում (Երուսաղեմ և Միցպե Ռամոն)։ Աշխատում է դիմանկարի և քնարական բնանկարի ժանրում, շատ աշխատել է կրոնի թեմատիկայով։

Դուստրը գերմանացի գծանկարիչ Ինգա Բալակլավն է (ծն. 1980 թվականի ապրիլի 26, Քիշնև), որն ապրում է Մյունխենում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Leonid Balaklav: Drawings. Герцлия: Herzliya Museum of Art, 1997.
* Leonid Balaklav: The Face of Light (альбом). Эйн Харод: Haim Attar Museum of Art, 2002.

## Պատկերասրահ
* Автопортрет
* Виртуальная галерея в Иерусалимской антологии
* Виртуальная галерея в Jerusalem Anthologia
* Галерея на ArtNet
* Ella Gallery
* ArtSpace Gallery (Иерусалим)
* Engel Gallery
* Леонид Балаклав — живопись и религия

Կատեգորիա:Հրեա նկարիչներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Եղեք երեխաների նման

«**Եղեք երեխաների նման**» (), ռուս գրող Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչ Շարովի վեպը, որը գրվել է 2001-2007 թվականներին։ Առաջին անգամ տպագրվել է «Զնամյա» ամսագրում 2008 թվականին (№ 1-2), առանձին հրատարակությամբ՝ «Вагриус» հրատարակչությունում նույն թվականին։

Վեպն արժանացել է մի շարք գրական մրցանակների, ինչպես նաև ընդգրկվել է «Ռուսական Բուքեր» և «Մեծ գիրք» մրցանակների կարճ ցուցակում։

## Բովանդակություն
Կյանքի վերջին տարիներին Վլադիմիր Լենինը որոշել է կազմակերպել մանկական խաչակրաց արշավանք դեպի Սուրբ հողը։ «Թող նրանցից տասնյակ հազարավորներին սպանեն, իսկ մնացած տասնյակ հազարներին ստրկության վաճառեն, նույնիսկ եթե միակը հասնի ու դիմի Տիրոջը, նա բոլորին կների, բոլորին կփրկի»։

## Քնադատություն
Գրաքննադատ Վիկտոր Տոպորովը կարծում է, որ Շարովի վեպը, որը «երևույթներին բարդությամբ է նայում»։ Նրա կարծիքով, վեպի բազմաթիվ հերոսներ գնում են իրենց խաչակրաց արշավանքներին, «քանի որ չկա ավելի հաճելի բան (կրոնական իմաստով), քան պարզ պատասխանները»։

## Ճանաչում
* 2008 - «Զնամյա» ամսագրի մրցանակ «Եղեք երեխաների նման» վեպի համար,
* 2008 - «Տարվա գիրք» մրցանակ «Տարվա արձակ» անվանակարգում «Եղեք երեխաների նման» վեպի համար,
* 2008 - «Եղեք երեխաների նման» վեպը ընդգրկվել է «Ռուսական Բուքեր» մրցանակի կարճ ցանկում։
* 2008 - «Եղեք երեխաների նման» վեպը ընդգրկվել է «Մեծ գիրք» մրցանակի կարճ ցուցակում։

## Հրապարակումներ
### Ռուսերեն
* 
* 
* 

### Թարգմանություններ
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 վեպեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն վեպեր
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Զառ)

**Սուրբ Կարապետ եկեղեցի**, գտնվում է Հայաստանի Կոտայքի մարզի Զառ գյուղի հյուսիսային եզրին։ Հաշվառված է ՀՀ պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (6.27/38)։

## Պատմություն
Համաձայն շինարարական արձանագրության եկեղեցին կառուցվել է 1271 թվականին։ Համաձայն բարավորի արձանագրության՝ եկեղեցու երբեմնի դուռը ունեցել է 105 սմ լայնություն։ Ծխական սուրբ Կարապետ եկեղեցին գործել է մինչև 1920 թվականը։

Համաձայն «Մշակ» հանդեցի՝ 19-րդ դարի վերջին եկեղեցին վերանարոգվում է և անկախ այն հանգամանքից, որ քահանան շատ խելացի էր, ժամերգությունները կատարվում էր ամիսը 3-4 անգամ։

Վերջին անգամ եկեղեցին վերանորոգվել է 1977-78 թվականներին։

## Ճարտարապետություն
XIII դարում եկեղեցին միջին չափերի միանավ բազիլիկ ոճի կառույց է։ Հետագայում հին քարերը օգտագործելով այն դարձել է եռանավ։

## Պատկերասրահ

Զառ Սուրբ Կարապետ եկեղեցի 02.jpg
Զառ Սուրբ Կարապետ եկեղեցի 30.jpg
Զառ Սուրբ Կարապետ եկեղեցի 21.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոտայքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Բուրթել իշխանի խաչքար (Նորավանք)

**Բուրթել իշխանի խաչքար**, գտնվում է Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզի Ամաղու գյուղից 3 կմ հարավարևելք՝ Նորավանք վանական համալիրի գավթի արևելյան պատի մոտ՝ ներքուստ։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (11.8.1/1.3.16)։

## Տեղադրություն

Նորավանք վանական համալիրի գավթի արևելյան պատի մոտ՝ ներքուստ, պատվանդանին։

## Վիմական արձանագրություն

Խաչքարի ստորին մասում առկա է 4 տող վիմական արձանագրություն.

#ԱՅՍ ԳԱԻՍՈՆ ՄԽԵԱԼ ԱՐԵԱՄԲ ԱՒ 
#ԾԵԼՈՅՆ Յ(ԻՍՈՒՍ)Ի, ՈՐՈՎ ՀԱՐԵԱԼ ԽՈՑԱՒ ԳՈ
#Ռ(Ո)ԶՆ ԻՄԱՆԱԼԻ և ԿԱՆԳՆԵՑԱՒ ՀՐԱՄԱՆԱՒ Ա(ՍՏՈՒԱ)ԾԱՊԱՀ
#ԻՇԽԱՆԱՑ ԻՇԽԱՆԻ ՍՄՊԱՏԱ Ի ՓՐԿՈՒԹԻՒՆ ՈՐԴՈ ԻՒՐՈ ԲՈՒՐԹԷԼԻՆ. Յ(Ի)ՇԵՑ(ԷՔ)։

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցրվել է ի հիշատակ Սմբատ իշխանի որդի Բուրթելին։

## Այլ տեղեկատվություն
*Օրբելյան տոհմում շատ Բուրթելներ կան, բայց ոչ մեկը Սմբատի որդին չէ։ Կարելի է ենթադրել, որ Սմբատը մեծ իշխանն է, Էլիկումի որդին, մահացած 1273 թվականին, իսկ Բուրթելը նրա եղբորորդին, որը զոհվեց ղփչաղների պատերազմում՝ 1261 թվականին։

## Տես նաև
* Նորավանք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի խաչքարեր
Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Ալիռեզա Ֆիրուզջա

**Ալիռեզա Ֆիրուզջա**   (, ), իրանցի շախմատիստ, 14 տարեկանում արժանացել է գրոսմայստերի կոչման։ 2021 թվականի հուլիսից ներկայացնում է Ֆրանսիան։ 2019 թվականի աշխարհի արագ շախմատի առաջնության արծաթե մեդալակիր, Իրանի կրկնակի չեմպիոն (2016, 2019)։

Իրանի ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է երկու օլիմպիադայի (2016, 20Շախմատային օլիմպիադա 201818), Շախմատի աշխարհի թիմային առաջնությանը (2019), Ասիայի թիմային առաջնությանը (2016, 2018)։ 2018  թվականին դարձել է Ասիայի արագ և  կայծակնային շախմատի թիմային առաջնության հաղթող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 2003 թվականին Իրանի Բաբոլ քաղաքում։ 2016 թվականին դարձել է Իրանի չեմպիոն, նույն թվականին ստացել է միջազգային վարպետի կոչում։

2018 թվականին մասնակցել է Աերոֆլոտ օփեն շախմատային փառատոնին և լրացրել գրոսմայստերի նորմը։ 2018 թվականին ստացել է ՖԻԴԵ-ի գրոսմայստերի կոչում։

2019 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ նա Իրանի ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող  շախմատիստն է։

2019 թվականի GRENKE Chess Classic մրցաշարի ժամանակ Ալիռեզան հաղթել է առաջին և երկրորդ տուրերում, երրորդ տուրում իրանցին հրաժարվել է խաղալ իսրայելցի ՖԻԴԵ-ի վարպետ Օրոն Բրոնշտեյնի հետ՝ այդպիսով զիջելով խաղը։ Դա համահունչ էր Իրանի կառավարության քաղաքականությանը, քանի որ Իրանը չի ճանաչում Իսրայել պետության գոյության իրավունքը և «պատժամիջոցներ» է ձեռնարկում իսրայելցիների դեմ մրցակցող խաղացողների համար։ Չորրորդ տուրում Ալիռեզան  կրկին տանուլ է տվել, սակայն մնացած հինգ պարտտիաներում հասել է առավելության։

2020 թվականի փետրվարին Ֆիրուզջան դարձել է «Airthings Masters» Պրահայի շախմատի միջազգային փառատոնի հաղթող։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
*Պարտիաները chessgames.com  կայքում
*Անձնական քարտը 365chess.com կայքում
*Պարտիաները chess.com կայքում

Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանցի շախմատիստներ
Քրիստին Օտտո

**Քրիստին Օտտո** (գերմաներեն՝ **Kristin Otto**, , , ), գերմանացի լողորդուհի, օլիմպիական խաղերի չեմպիոնուհի։ Հռչակվել է հատկապես այն բանի շնորհիվ, որ դարձել է մեկ օլիմպիադայի ընթացքում վեց ոսկե մեդալ նվաճած առաջին և առայժմ միակ մարզուհին։ Նա եղել է նաև առաջին լողորդուհին, որ այսպես կոչված՝ «կարճ» ջրում՝ 25 մետր երկարությամբ լողավազանում 100 մետր մրցատարածությունը թիկնալողով հաղթահարել է մեկ րոպեից կարճ ժամանակամիջոցում (դա տեղի է ունեցել 1983 թվականին Ինդիանայի համալսարանի մարզահամալիրի լողավազանում անցկացված լողի միջազգային մրցումների ժամանակ)։ Երկար տարիներ անգերազանցելի են մնացել Քրիստինի սահմանած համաշխարհային ռեկորդները «երկար» ջրում՝ 50 մետր երկարությամբ լողավազանում, ազատ լողաոճով, 100 և 200 մետր մրցատարածություններում։

Իսկ մարզական իր ամենամեծ նվաճումը նա ձեռք է բերել 1988 թվականին Սեուլում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերի ընթացքում, երբ հաղթանակներ է տարել հետևյալ վեց մրցաձևերում. ա. 50 մետրը ազատ ոճով, բ. 100 մետրը ազատ ոճով, գ. 100 մետրը թիկնալողով, դ. 100 մետրը բաթերֆլայ ոճով, ե. 4 x 100 մետր ազատ ոճով էստաֆետ, 4 x 100 մետր համալիր լողով էստաֆետ։ Միաժամանակ նա օլիմպիական ռեկորդներ է սահմանել 50 մետրը ազատ ոճով և 100 մետրը բաթերֆլայ ոճով մրցաձևերում։

Քրիստին Օտտոն մեծ սպորտին հրաժեշտ է տվել 1989 թվականին։ Այնուհետև երկար տարիներ աշխատել է գերմանական հեռուստատեսությունում՝ որպես մարզական լրագրող։
 
1984, 1986 և 1988 թվականներին հեղինակավոր *Swimming World magazine* ամսագիրը Քրիստին Օտտոյին հռչակել է «*Տարվա լողորդուհի*» (Եվրոպայի և ամբողջ աշխարհի մասշտաբով)։ 1986 թվականի հոկտեմբերին Գերմանական Դեմոկրատական Հանրապետության կառավարությունը նրան շնորհել է բարձրագույն պետական պարգև՝ Ժողովուրդների բարեկամության աստղի ոսկե շքանշան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Roland Jahn, Hajo Seppelt: ''Gedopte Rekorde – muss die deutsche Sportgeschichte umgeschrieben werden?''  Kontraste, 22. Dezember 2005
* Kristin Otto  — профіль на сайце www.sports-reference.com.

Կատեգորիա:Մարզուհիներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Վասիլի Բարանով

**Վասիլի Բարանով** (, ), խորհրդային գեղանկարիչ-ծովանկարիչ, ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր աշխատակից (1976 թվական)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1912 թվականի ապրիլի 10-ին, Սմոլենսկի նահանգի Սիչովսկի գավառի Պոտաշենո գյուղում։

1937 թվականին ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստա-մանկավարժական ուսումնարանը։ 1961 թվականից դարձել է Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ։ Մահացել է 1978 թվականի դեկտեմբերի 26-ին, Մուրմանսկում։

## Ցուցահանդեսներ
**Ցուցահանդեսների մասնակից**․

* Մարզային․
** 1940 թվականին՝ Մուրմանսկում.
* Տարածաշրջանային․
** «Խորհրդային Հյուսիս» (1964 թվական՝ Արխանգելսկ, 1967 թվական՝ Կիրով, 1969 թվական՝ Պետրոզավոդսկ, 1974 թվական՝ Վոլոգդա)։
* Հանրապետական․
# «Հաղթանակ» (1946 թվական՝ Մոսկվա),
# Ռազմական նկարիչներ (1952 թվական՝ Մոսկվա),
# «Նկարիչներ-ծովանկարիչները՝ Ձկնորսի օրվա առթիվ» (1968 թվական՝ Մուրմանսկ)։
* Արտասահմանյան․
# Մուրմանսկցի նկարիչների ստեղծագործությունները (1964 թվական, 1967 թվական, 1968 թվական, 1970 թվական, 1971 թվական, 1974 թվական, Նորվեգիա, Ֆինլանդիա, Շվեյցարիա)։
1970 թվականին Մուրմանսկ քաղաքում կազմակերպվել է նկարչի աշխատանքների անհատական ցուցահանդեսը։

## Աշխատանքներ
Նրա աշխատանքները պահվում են Մուրմանսկի մարզի գեղարվեստական թանգարանի, Մուրմանսկի մարզի գավառագիտական թանգարանի, Հյուսիսային ճակատի ռազմա-ծովային թանգարանի հավաքածուներում, Ռուսաստանի և այլ երկրների մասնավոր հավաքածուներում։

## Մրցանակներ
Պարգևատրվել է Կարմիր Դրոշի և Կարմիր Աստղի շքանշանով, «Մարտական վաստակի համար», «Խորհրդային Զապոլյարյայի պաշտպանության համար», «Գերմանիայի դեմ հաղթանակի և 1941-1945 թվականներին Հայրենական մեծ պատերազմի համար» մեդալներով և այլն։ Բարանովի անունը գրանցվել է «Մուրմանսկի մարզի պատվո» գրքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *[http://lexicon.dobrohot.org/index.php/БАРАНОВ_Василий_Григорьевич Баранов Василий Григорьевич]* — статья в энциклопедии «Кольский север»
* Practical Dictionary of Siberia and the North. V. D. Golubchikova and Z. I. Khvtisiashvili (Project heads). Compiled by Ye. R. Akbalyan. 2005. Moscow: European Publications and Severnye Prostory. 1101 p, illustrated, hard cover, accompanying CD. ISBN 5-98797-002-4
* Баранов Василий Григорьевич // Кольская энциклопедия / Науч.-изд. совет: Евдокимов Ю. А. (пред. НИС) [и др.]. — Т. 1: А — Д/ Сост. Т. В. Агаркова и др. — Санкт-Петербург: ИС; Апатиты; КНЦ РАН, 2008. — 593, [6] с. : ил., портр., фот.; 30 см. — ISBN 978-5-9637-0023-5 (в пер.). — ISBN 978-5-91137-042-8; в пер.: 1250 р.
* Северьянова Г. Мастер и море // Мурманский берег — АСТЭС. 2006 (№ 3);
* Брицкая Т. Так расписать, чтобы корабль «исчез» // Мурманский вестник. 2006. 6 мая.
* Кто есть кто в культуре Мурманской области. — Мурманск, 2001;

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Լևոն Ավետիսյան (մայոր)

**Լևոն Արմենակի Ավետիսյան** (), ռազմական գործիչ, Հայաստանի զինված ուժերի սպա, մայոր։ Զոհվել է 2020 թվականին տեղի ունեցած Հայ-ադրբեջանական պատերազմի մարտական գործողությունների ժամանակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1990 թվականի մարտի 18-ին Հայաստանի Արմավիրի մարզի Էջմիածին քաղաքում։ 1997 թվականին ընդունվել է Վաղարշապատի Մ. Մաշտոցի անվան թիվ 1 հիմնական դպրոցը։ 2005-2007 թվականներին սովորել է Արմավիրի մարզի «Տիգրան Մեծ» ռազմամարզական հատուկ վարժարանը։ 2008 թվականին ընդունվել է Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանը և 2012 թվականին գերազանցության դիպլոմով ավարտել այն։

Նույն թվականից ծառայության է անցել Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում որպես սպա։

2016 թվականին Լևոն Ավետիսյանը եղել է ավագ լետենանտ՝ Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի հատուկ նշանակության գնդի վաշտի ղեկավար։ Մասնակցել է Ապրիլյան պատերազմին, որի ժամանակ ստացել է մայորի կոչում ու 2016-2017 թվականներին նշանակվել Ջաբրայիլի զորամասի գնդի հետախուզության պետ։ Քառօրյա պատերազմից հետո Արցախի նախագահը պարգևատրել է «Արիության մեդալով»։

Զոհվել է հոկտեմբերի 12-ին՝ Հադրութի շրջանի Սարինշեն գյուղում, մարտական առաջադրանք կատարելիս 2020 թվականին տեղի ունեցած Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ռազմական գործողությունների ժամանակ։

Հուղարկավորվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Եռաբլուր պանթեոնում։

## Ընտանիք
Լևոն Ավետիսյանը 5 օրյա ամուսնացած էր, կինը՝ Մայրանուշ Երանյանն է, հայրը՝ Արմենակ Ավետիսյանը եղել է Արցախյան առաջին պատերազմի մասնակից, մայրը՝ Գայանե Ավետսիյանն է, եղբայրը՝ Դավիթ Ավետիսյանը։

## Պարգևներ
*«Ծառայության համար» ռազմական հետախուզության կրծքանշան
*«Արիության համար» մեդալ
*«Անբասիր ծառայության համար» 1֊ին աստիճանի գերատեսչական մեդալ
*«ՀՀ Զինված ուժերի 20 ամյակի հոբելյանական» մեդալ
*«Լեոնիդ Ազգալդյան» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ispiryan - Levon Avetisyan Աղասի Իսպիրյան - Լևոն Ավետիսյան Տեսանյութ Յութուբում
*Hayrapetyan / Makena Tamrazov - Levon Avetisyani hishatakin / 2020 Տեսանյութ Յութուբում

Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ սպաներ
Տատյանա Լեոնտևա

**Տատյանա Վասիլևնա Լեոնտևա** (, ),  ռուս ժամանակակից բանաստեղծուհի։

## Կենսագրություն
Տատյանա Լեոնտևան ծնվել է 1984 թվականին, Տյումենում։ Մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է Տոմսկում։ Հետո մեկնել է Սանկտ Պետերբուրգ։ 2012 թվականին ավարտել է Տեխնոլոգիական և դիզայնի համալսարանի Հյուսիսարևմտյան տպագրության ինստիտուտը։ Հրատարակչությունում աշխատել  է որպես խմբագիր։ Բնակվում է Մոսկվայում։ Տպագրվել է «*Медведь*», «*Октябрь*», «*Кольцо А*» և այլ ամսագրերում։

Ռուսաստանի, ԱՊՀ երկրների և արտերկրի երիտասարդ գրողների XIV և XV միջազգային ֆորումների, Գրողների միության երիտասարդ գրողների սեմինարի մասնակից։

2016 թվականին Լեոնտևան իր նորամուտը նշել է «Մեկ ու կես կիլոգրամ աղ» վեպով, որը  փորձագիտական խորհրդի կողմից արժանացել է  «Лицей» մրցանակի։

## Քննադատություն

## Մատենագիտություն
* Полтора килограмма соли. 2016.

### Ժողովածու
* Татьяна Леонтьева «По ту сторону экрана». Сборник рассказов. Издательство «Скифия», 2016

## Մրցանակներ և պարգևներ
*	2016 - «*Неизвестный Петербург*» գրական մրցույթի արծաթե մեդալակիր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Татьяна Леонтьева в «Журнальном зале».
* Проза Татьяны Леонтьевой в журнале «Медведь» 
* Интервью с писательницей на портале «Эксперимент»
* Интервью Татьяны Леонтьевой в Охтинском пресс-центре

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կրեգերի հայտնությունը

**«Կրեգերի հայտնությունը (փաստաթղթերի հավաքածու)»** (), ռուս ժամանակակից գրող Վիկտոր Պելևինի պատմվածքը, որը գրվել է 1991 թվականին։

## Բովանդակություն
«Կրեգերի հայտնությունը» «Վերակառուցողը (Պ. Ստեցյուկի հետազոտությունների մասին)», «Հատուցման զենքը» և «Երաժշտություն սյունից» պատմվածքների հետ կազմում է այլընտրանքային պատմության ժանրի ստեղծագործությունների միասնական փուլ։ Այս պատմվածքների սյուժեները զուգակցվում են։

«Կրեգերի հայտնությունը» պատմվածքը ներկայացվում է նացիստական Գերմանիայի բարձրաստիճան ղեկավարների՝ SS ռայխսֆյուրեր Հայնրիխ Հիմլերի, կրտսեր կայսերական մոգ Տ. Կրեգերի, գլխավոր վերակառուցող Ի. Վուլֆի և այլոց պաշտոնական նամակագրության ձևով։ Բերվում են զեկույցներ, ծառայողական գրառումներ, արձանագրություններ, ժապավենային ձայնագրությունների վերծանումներ։

Պատմվածքը բառացիորեն մեկնաբանում է Լենինի «Լև Տոլստոյը որպես ռուսական հեղափոխության հայելի» ստեղծագործության վերնագիրը։ Նախ Տ. Կրեգերին տեսիլքի մեջ բժշկական հայելին ճակատին հայտնվում է Լև Տոլստոյը, ապա պարզվում է, որ Յասնայա Պոլյանայի տարածքում կառուցվում էր հսկայական ռեֆլեկտոր, իսկ Տոլստոյի ստեղծագործությունների ժողովածուն տպագրվում էր յուրաքանչյուր հատորի փոփոխակված տպաքանակով՝ հոգևոր-առեղծվածային հայելին ուղղորդելու և կենտրոնացնելու համար։ «Անեներբայում» իրականացված Լև Տոլստոյի «հայելու» վերակառուցումից հետևում է Իտալիայի կողմից Հաբեշստանի վրա հարձակվելու անհրաժեշտությունը։

«Վերակառուցողը» պատմվածքին հղումը վերաբերում է ստալիններից մեկի անձի հստակեցմանը. *«Ներկայումս, ենթադրաբար, Սերոբ Նալբանդյան»*։ Հիմլերի *«Երբևէ պատահաբար երազում չե՞ք տեսել, որ ընթանում եք քրքրված բեռնատարի թափքում հայտնի չէ, թե ուր, և ձեր շուրջը նստած են ինչ-որ հրեշներ»* արտահայտությունը ակնարկություն է «Երաժշտություն սյունից» պատմվածքին, որտեղ բանվորներն ընթանում էին բեռնատար մեքենայի թափքում։ «Երաժշտություն սյունից» պատմվածքի հերոսն իր հերթին զառանցանքի մեջ իրեն տեսնում էր որպես Հիմլեր։ Պելևինը միարժեք պատասխան չի տալիս այն հարցին, թե երկու պատմվածքներից որն է իրականություն, որը` երազ։

## Հրապարակումներ
«Կրեգերի հայտնությունը» պատմվածքն առաջին անգամ տպագրվել է 1991 թվականին «Զնանիե - սիլա» ամսագրի 9-րդ համարում, ինչպես նաև ընդգրկվել է Պելևինի առաջին հեղինակային՝ «Կապույտ լապտեր» ժողովածուում (1991)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Կրեգերի հայտնությունը» պատմվածքը Վիկտոր Պելևինի ստեղծագործությունների կայքում

Կատեգորիա:Վիկտոր Պելևինի ստեղծագործություններ
Կանանց ժամանակը (վեպ)

«**Կանանց ժամանակը**», ժամանակակից ռուս գրող Ելենա Չիժովայի վեպը։ 2009 թվականի «Ռուսական Բուկեր» գրական մրցանակի հաղթող։

«Կանանց ժամանակը» վեպն առաջին անգամ հրատարակվել է 2009 թվականին Մոսկվայի «Աստրել» հրատարակչության կողմից։ Հետագայում գիրքը մշտապես լույս է տեսել առանձին տպաքանակով։ Վեպը նախատեսված է ընթերցողների լայն շրջանակի համար և մեծ մասսայականություն է վայելում։

Գրքի գործողությունը տեղի է ունենում 20-րդ դարի կեսերին, խորհրդային ժամանակներում։ Ելենա Չիժովան խոստովանել է, որ սիրավեպը կոչել է այնպիսի վերնագրով, որն ակամայից ասոցացվում է ֆեմինիզմի հետ։ Նա գիտակցել է, որ պրովոկացիոն քննադատությունները և քննարկումները մշտապես ուղեկցելու են իրեն։

## Սյուժե
«Կանանց ժամանակը» վեպը դատողությունն է կնոջ ճակատագրի, նրա տառապանքների և կյանքի դժվարին ուղու մասին։ Վեպում ներկայացված են կանանց երեք սերունդ և կանանց հինգ տարբեր ճակատագրեր։

Վեպում Չիժովան պատմում է գլխավոր հերոսուհու` Անտոնինայի կյանքի ու ճակատագրի մասին, որը ինչ-որ ձևով հիշեցնում է «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» սիրված ժողովրդական կինոֆիլմի սյուժեն։ Հեզաբարո լիմիտային բանվորուհին գալիս է Լենինգրադ, հանգրվանում կոմունալ բնակարանում, որտեղ ապրում են երեք տարեց կանայք և արժանանում է պետերբուրգյան «ստիլյագայի» հմայքին ու գայթակղությանը։ Անտոնինան դուստր է ունենում, որով նա չի հասցնում զբաղվել. երեխային հանձնում է պիտերյան տարեց կանաց, կոմունալ-բնակարանի իր «նախկին» հարևանուհիներին՝ Արիադնային, Գլիկերիային և Եվդոկիային։ Շուտով Անտոնինան մահանում է։ Հենց հին հարևանների «այդ տարօրինակ» նուրբ, անցած, բայց զարմանալիորեն իրական կյանքի մասին է պատմում հերոսուհու հասունացած դուստրը, որն ընտրել է նկարչուհու մասնագիտությունը։

Ստեղծագործությունը սկսվում է մահվան տեսարանով, որն անցնում է ամբողջ վեպով և ստեղծում օղակաձև կոմպոզիցիա։ Ստեղծագործությունը սկսվում է մոր հուղարկավորությամբ, որին մասնակցում են փոքրիկ աղջիկն ու հարևանուհի երեք տարեց կանայք։

Գրքի բոլոր կերպարները ճանաչելի են, նրանք իրար հետ հարևանություն են անում և հանդիպում ամեն օր։ Նրանց մտորումներն ու խոսակցությունները տարբեր են։ Յուրաքանչյուր ոք ունի իր խոսքը, իր բնավորությունը։ Հերոսները զարմանալիորեն տարբերվում են միմյանցից, տարբերությունները տեսանելի են թե' դիմախաղերում, թե' ժեստերում, թե' դատողություններում։ Եվդոկիան դաժան և բարձրաձայն խոսող, Արիադնան տարված է գրականության ընթերցանությամբ, Գլիկերիան միանգամայն ավելորդ և անպետք անձնավորություն է։ Նրանք բոլորն էլ գաղտնի ատում են խորհրդային իշխանություններին, բայց այդ մասին վախենում են բարձրաձայնել։ Նրանք զգուշանում են ամեն ինչից՝ բժիշկներից և ուսուցիչներից, մանկապարտեզից և դպրոցից, ցանկացած հաստատություններից և նրանց աշխատակիցներից։ Ցարի օրոք երջանիկ կյանքի մասին խոսակցություններն անընդհատ շարունակվում են, և նրանք դժգոհում են թե որքան դժվար և անտանելի է ներկայիս կյանքը։ Նրանք շատ են խոսում մահվան մասին, այնքան շատ, որ Անտոնինան իր ազատ ժամանակը միայն մտածում է դրա մասին՝ ընկնելով «հազվագյուտ» մարդկանց հոգեբանական ազդեցության տակ։

## Պարգևներ
* «Ռուսական Բուկերի» հաղթող, 2009։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Чижова о романе "Время женщин"

Կատեգորիա:2009 վեպեր
Կատեգորիա:Ելենա Չիժովայի ստեղծագործություններ
Նշխարք (Գեղարքունիքի մարզ)

**Նշխարք** (նախկինում՝ Յանըխ, Յանղ), նախկին Մարտունու շրջանի հարավային կողմում, Մարտունի-Եղեգնաձոր խճուղու վրա։

Հայաստանի վարչատարածքային բաժանման մասին օրենքի համաձայն՝ 2020 թ․ մայիսի 16-ի դրությամբ մտնում է Գեղհովիտ համայնքի կազմի մեջ որպես գյուղական բնակավայր։

Սովետական տարիներին պետական կաթնա-անասնապահական տնտեսություն էր, զբաղվում էին նաև դաշտավարությամբ։ Ուներ տարրական դպրոց, ակումբ-գրադարան, բուժկետ, օդերևութաբանական կայան, պանրի գործարան։

1926 թ․ ուներ 209 բնակիչ, իսկ 1931 թվականին՝ 218 բնակիչ։ 2011 թ․ մարդահամարի տվյալներով առկա և մշտական բնակչություն չուներ, բայց այսօրվա դրությամբ գյուղում ապրում են 8 մարդ։։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Մարտունի համայնքի բնակավայրեր
Վիտալի Շչերբո

**Վիտալի Շչերբո**, (, , ), խորհրդային և բելառուս մարմնամարզիկ, օլիմպիական խաղերի վեցակի չեմպիոն։ Համարվում է բոլոր ժամանակների լավագույն մարմնամարզիկներից մեկը. միակ տղամարդ մարմնամարզիկն է, որ աշխարհի չեմպիոն է դարձել բոլոր ութ մրցաձևերում՝ անհատական ու թիմային հաշվարկով, ինչպես նաև՝ բոլոր վեց գործիքների վրա։ Շչերբոն նաև միակ ոչ լողորդ մարզիկն է, որ կարողացել է  վեց ոսկե մեդալ նվաճել մեկ օլիմպիադայում, ընդ որում՝ դրանցից չորսը՝ միևնույն օրը (մարզական այդ սխրանքը նա գործել է 1992 թվականին Բարսելոնում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ)։ Իր մարզական այդ խոշոր ավարին հաջորդ՝ Ատլանտայի 1996 թվականի օլիմպիադայում նա ավելացրել է ևս չորս, բայց այս անգամ արդեն բրոնզե  մեդալ։

Մասնակցելով մարմնամարզության աշխարհի վեց առաջնությունների՝ Վիտալի Շչերբոն ընդհանուր առմամբ նվաճել է 23 մեդալ (դրանցից տասներկուսը՝ ոսկե)։ Եվս 18 մեդալ (դրանցից 10-ը՝ ոսկե) նա նվաճել է Եվրոպայի 1990, 1992, 1994, 1996 թվականների առաջնություններում։

Մարզական աննախադեպ ձեռքբերումների համար Վիտալի Շչերբոն 1991 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ, 1994 թվականին՝ Բելառուսի Հանրապետության սպորտի վաստակավոր վարպետի կոչումների։ 2009 թվականին էլ, ուկրաինացի նշանավոր մարմնամարզիկ Վիկտոր Չուկարինի և ռումին Օկտավիան Բելուի հետ, նա ներառվել է մարմնամարզության միջազգային փառքի սրահում։

Մեծահամբավ մարզիկը ներկայումս ապրում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Նրա անունով է կոչվել ամերիկյան Լաս Վեգաս քաղաքի մարզապալատներից մեկը։

## Նվաճումներ
### Օլիմպիական խաղեր

### Աշխարհի առաջնություններ

### Եվրոպայի առաջնություններ

## Բռնաբարության կասկած
2017 թվականի հոկտեմբերին նախկին խորհրդային մարմնամարզուհի Տատյանա Գուցուն Վիտալիին մեղադրել է, որ նա բռնաբարել է իրեն, երբ ինքը 15 տարեկան է եղել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Vitaly Scherbo School of Gymnastics
* List of competition results at Gymn Forum
* Profile (Belarus Olympic Committee)
* В. Шчэрба на сайце Беларускай асацыяцыі гімнастыкі
* Віталь Шчэрба на Алімпійскіх гульнях  
* Віталь Шчэрба на сайце МАК 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտային մարմնամարզության չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Մարմնամարզիկներ
Կատեգորիա:Սպորտային մարմնամարզության աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Սեր առ երեք ցուկերբրիններ

**«Սեր առ երեք ցուկերբրիններ»** (), ռուս ժամանակակից գրող Վիկտոր Պելևինի տասներկուերորդ վեպը, որը հրատարակել է «Էքսմո» հրատարակչությունը, վաճառքի է հանվել 2014 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Առաջին տպաքանակը՝ 70000 օրինակ։ Տպագիր տարբերակին զուգահեռ թողարկվել է նաև ձայնային տարբերակը (կարդում է Սերգեյ Չոնիշվիլին, թողարկող՝ «Սոյուզ» հրատարակչատուն)։

## Անվանում
Վեպի վերնագրում ակնհայտ ակնարկ կա Կառլո Գոցցիի 1760 թվականին գրած «Սեր առ երեք նարինջները» հեքիաթային պիեսին։ «Ցուկերբրին» տերմինը ձևավորվել է որպես ժամանակակից վեբ-արդյունաբերության երկու հսկաների՝ Սերգեյ Բրինի և Մարկ Ցուկերբերգի անունների սինթեզ։

## Սյուժե
Մամուլի հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ Պելևինի նոր գիրքը «մերօրյա դինամիկ էլեգիան է՝ հագեցած հիասթափության դառնությամբ և եզրակացությունների տարօրինակությամբ»։ Նրանում շոշափված «միտումների» շարքում են «Ֆեյսբուքը», «Գուգլը», Ուկրաինան, հանդուրժողականությունը, սպառման պաշտամունքը, կախվածությունը համացանցից, տեղեկատվական ստրկությունը և ահաբեկչությունը։ Վեպի գործողությունը տեղի է ունենում ներկայում և հեռավոր ապագայում։ Ապագան հակաուտոպիական է, և ժամանակի մեծ մասը նվիրված է գլխավոր հերոսի վիրտուալ իրականության մեջ մնալուն։

Վեպի գլխավոր հերոսը «աշխարհի տեխնիկական փրկիչն» է։ Վեպում նրան անվանում են Կիկլոպ։ Իհարկե, նա երկրի վրա ապրող առաջին և վերջին նման ներկայացուցիչը չէ։ Մեր գոյության պատմության ընթացքում նրանք քայլում էին մեր մեջ և հետևում, թե ինչ է կատարվում։ Եվ կիկլոպների նման մարդկանց համար կային խիստ կանոններ, որոնց շրջանակներում նրանք պետք է գործեին։ Կանոնները չէին կարող փոխվել, չնայած դրանց տարօրինակ մեկնաբանությանը։ Նույնիսկ եթե նրանց ինչ-որ բան դուր չէր գալիս (հիմնվելով բարու և չարի մասին իրենց անձնական ընկալման վրա), կիկլոպները չէին կարող ուժ գործադրել՝ ելնելով միայն իրենց սեփական դրդապատճառներից։

## Հետաքրքիր փաստեր
Հերոսների փիլիսոփայական մտորումները տեղի են ունենում Angry Birds բջջային հայտնի խաղի ֆոնին։

Գրքի սյուժեում նշում են Մայդանը Ուկրաինայի մայրաքաղաքում, Ղրիմի թերակղզին և Յանուկովիչի փախուստից հետո հայտնաբերված ոսկե բոքոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 թվականի ռուսական վեպեր
Կատեգորիա:2014 վեպեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական վեպեր
Կատեգորիա:Վիկտոր Պելևինի վեպեր