open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միրոսլավ Ժբիրկա

**Միրոսլավ "Միրո" Ժբիրկա** (*Miroslav "Miro" Žbirka*. ), սլովակ փոփ ու ռոք երգիչ և երգերի հեղինակ, ով 1980-ական թվականներին լայն ժողովրդականություն էր վայելում Չեխոսլովակիայում։ Ծնված լինելով Բրատիսլավայում սլովակ հորից ու անգլուհի մորից՝ նա երգել է սլովակերեն, անգլերեն, չեխերեն։ Երբեմն ձայնագրվել է Լոնդոնում, բայց ապրել է Սլովակիայում, իսկ 1990-ական թվականների սկզբից՝ Չեխիայի մայրաքաղաք Պրահայում, որտեղ էլ կնքել է իր մահկանացուն։

1970-ական թվականների վերջերին Ժբիրկան հիմնել է չեխոսլովակյան երկու փոփ երաժշտախումբ՝ Modus-ը և Limit-ը։ 1982 թվականին, հասնելով փառքի գագաթնակետին, նվաճել է Չեխոսլովակիայի լավագույն տղամարդ երգչի ամենամյա մրցանակը՝ Zlatý slavík-ը։ Չեխիայի և Սլովակիայի՝ 1992 թվականին տեղի ունեցած անջատումից հետո նա այդ նվաճումը երեք անգամ կրկնել է Սլովակիայի ամենամյա Slávik Awards մրցանակաբաշխությունում՝ առաջին տեղը գրավելով 2002, 2004 և 2005 թվականների տարեվերջյան չարթերում։

2012 թվականին Ժբիրկան մի քանի անգամ ելույթ է ունեցել Ջոն Անդերսոնի հետ։

5895 համարանիշը կրող աստերոիդը, որը 1982 թվականին հայտնաբերել է չեխ աստղագետ Զդենկա Վավրովան, սիրված երգչի պատվին կոչվել է Žbirka (Փոքր մոլորակների կենտրոնն այդ մասին պաշտոնապես հրապարակել է 2019 թվականի օգոստոսի 27-ին ()):

Միրոսլավ Ժբիրկան մահացել է Պրահայում, թոքախտից, 2021 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ անավարտ թողնելով իր 15-րդ ստուդիական ալբոմի ձայնագրումն ու թողարկումը։ Հոր թերի թողածը լրացրել է նրա որդին՝ Դավիդ Ժբիրկան, և Konk Studios ձայնագրման ստուդիայում 2022 թվականի մայիսին թողարկել է ալբոմը  *Posledné veci* (*Հուսկ բանք*) խորագրով։

## Սկավառակագրություն

;Ստուդիական ալբոմներ
* 1980: *Doktor Sen*
* 1982: *Sezónne lásky*
* 1983: *Roky a dni*
* 1984: *Nemoderný chalan*
* 1986: *Chlapec z ulice*
* 1988: *Zlomky poznania*
* 1990: *K.O.*
* 1993: *Songs for Children* (designed for children)
* 1994: *Samozrejmý svet*
* 1997: *Meky*
* 1999: *Songs for Boys & Girls* (designed for children)
* 2001: *Modrý album*
* 2005: *Dúhy*
* 2009: *Empatia*
* 2015: *Miro*
* 2018: *Double Album*
* 2022: *Posledné veci*

;**Export ալբոմներ**
* 1981: *Doctor Dream* (aka *Miro* և/կամ *Like a Hero*)
* 1982: *Light of My Life*
* 1983: *A Giant Step* (aka *Dear Boy*)
* 1990: *Step by Step*

## Մրցանակներ
### Խոշոր մրցանակներ

### Երաժշտական քվեարկություններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*  
*  

## Արտաքին հղումներ
* 
* Miroslav Žbirka at *[[Billboard (magazine)|Billboard]]*
* 

Կատեգորիա:Սլովակ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ երգիչներ
Կատեգորիա:Սլովակ երաժիշտներ
Յան Ուլսոն (1942)

**Յան Ուլսոն**  (, ), շվեդ ֆուտբոլիստ|, «Հալմստադ», «Օտվիդաբերգ» ակումբների և Շվեդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտպան։

## Կենսագրություն
Մեծահասակների ֆուտբոլում Յան Ուլսոնն իր դեբյուտը նշել է 1961 թվականին՝ հանդես գալով «Հալմստադ» ակումբում, որտեղ անցկացրել է չորս մրցաշրջան։ 1960-ական և 1970-ական թվականներին նա  խաղացել է Օտվիդաբերգ քաղաքի «Օտվիդաբերգ» ակումբում, որի կազմում 1972 և 1973 թվականներին դարձել է Շվեդիայի չեմպիոն։

## Ազգային հավաքականում
Շվեդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում նա իր նորամուտը նշել է 1967 թվականին։ Հավաքականի կազմում նա մասնակցել է 1974 թվականի աշխարհի առաջնութանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Jan OLSSON
*Jan Olof Olsson
*OLSSON
*Статистика выступлений на сайте ''national-football-teams.com'' 

 
Կատեգորիա:Շվեդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ֆինանսական գաղտնագրություն

**Ֆինանսական գաղտնագրություն** այն ծրագրերում, որտեղ ֆինանսական կորուստները կարող են առաջանալ հաղորդագրությունների փոխանակման համակարգի խաթարման հետևանքով։ Ֆինանսական գաղտնագրությունը տարբերվում է ավանդական գաղտնագրությունից նրանով, որ գրանցված պատմության մեծ մասի ընթացքում գաղտնագրությունը գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում է ռազմական և դիվանագիտական նպատակներով։

Ֆինանսական գաղտնագրությունը ներառում է մեխանիզմներ և ալգորիթմներ, որոնք անհրաժեշտ են ֆինանսական փոխանցումները պաշտպանելու համար, բացի փողի նոր ձևեր ստեղծելուց։

Ֆինանսական գաղտնագրությունն ունի կիրառման շատ լայն շրջանակ։ Յան Գրիգը ֆինանսական գաղտնագրությունը դիտում է յոթ մակարդակներում՝ լինելով յոթ տարբեր առարկաների համադրություն՝ գաղտնագրություն, ծրագրային ապահովման մշակում, իրավունքներ, հաշվապահություն, կառավարում, արժեք և ֆինանսական ծրագրեր։ Բիզնեսի ձախողումը հաճախ կարող է վերագրվել այս առարկաներից մեկի կամ մի քանիսի բացակայությանը կամ դրանց վատ կիրառմանը։ Սա ֆինանսական գաղտնագրությունը համարում է համապատասխան միջառարկայական առարկա։ Իրոք, դա անխուսափելի է, հաշվի առնելով, որ ֆինանսները և գաղտնագրությունը հիմնված են մի քանի առարկաների վրա։

## Պատմություն
Գաղտնագրողները կարծում են, որ այս ոլորտը առաջացել է դոկտոր Դեյվիդ Չաումի աշխատանքի շնորհիվ, որը հորինել է կույր ստորագրությունը։ Այս ձևը երբեմն հայտնի է որպես թվային արժույթ։ Նմանատիպ հասկացությունները այժմ կիրառվում են ժամանակակից blokcheyn տեխնոլոգիաներում։

Համակարգը, որը լայնորեն կիրառվել է 1970-1990-ական թվականներին, և նախկինում մշակված գաղտնագրման մեխանիզմը տվյալների գաղտնագրման ստանդարտ էր, օգտագործվում էր հիմնականում էլեկտրոնային դրամական փոխանցումների պաշտպանության համար։ Այնուամենայնիվ, դա Դեյվիդ Չաումի աշխատանքն էր, որը ոգևորեց համայնքին՝ կիրառել գաղտնագրված հաղորդագրություններ՝ որպես իրական ֆինանսական գործիքների ներուժ։

Որպես բիզնես մոդելի մաս, ֆինանսական գաղտնագրությունը հետևել է գաղտնագրության ուղեցույցին, և ընդունվել են միայն ամենապարզ գաղափարները։ Secure Sockets Layer-ով պաշտպանված հաշիվների վճարման համակարգերը, ինչպիսիք են PayPal-ը և Է-Գոլդ-ը, համեմատաբար հաջող էին։ 2001 թվականին PayPal-ը մշակել է 3,1 միլիարդ դոլարի վճարումներ՝ օրական միջինը 189,000 գործարք կատարելով՝ ընդհանուր առմամբ 9,6 միլիոն դոլար։

Ավելի նորարարական մեխանիզմ է  Դեյվիդ Չաումի DigiCash ընկերությունը, որը բացվել է 1989 թվականին, սնանկության պաշտպանության դիմում է ներկայացրել 1998 թվականի նոյեմբերին։ Երկու մրցակցային մրցակիցներ նույնպես չկարողացան պահպանել կենսունակությունը։ First Virtual Holdings-ը դադարեցրել է իր բիզնեսը 1998 թվականի օգոստոսին։ CyberCash-ը 1999 թվականի սկզբին դադարեցրել է իր CyberCoin-ի թողարկումը։

## Ասոցիացիաներ
Ֆինանսական գաղտնագրությունը որոշ չափով կազմակերպվում է Ֆինանսական գաղտնագրության միջազգային ասոցիացիայի տարեկան ժողովի շուրջ, որն անցկացվում է ամեն տարի։

## Տես նաև
* PayPall
* Հունդի
* Ecocash
* Վիդեոբանկ
* Դրամայնացում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* International Financial Cryptography Association

Կատեգորիա:Գաղտնագրություն
Կատեգորիա:Կրիպտոարժույթներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Զայնաբ բինթ Խուզայմա

**Զայնաբ բինթ Խուզայմա** (, ), Մուհամմադ մարգարեի հինգերորդ կինը, կրել է «հավատացյալների մայր» (արաբ. أمّ المؤمنين) պատվանունը։

## Կենսագրություն
Զայնաբ բինթ Խուզայման Ամիր իբն Սասայի ցեղից էր։ Կարիքավորների նկատմամբ իր բարեգթության և ուշադրության համար ստացել է «աղքատների մայր» (արաբ․ أم المساكين) կեղծանունը։ Նրա առաջին ամուսինը Տուֆայլ իբն Հարիսն է եղել․ նրա հետ ամուսնալուծությունից հետո Զայնաբն ամուսնացել է Ուբայդա իբն Հարիսի հետ, որը զոհվել է Բադրի ճակատամարտում։

624 թվականին Ամիր իբն Սասան ջարդել է Մուհամմադ մարգարեի ներկայացուցիչներին, ինչի հետևանքով այս ցեղի հարաբերությունները մուսուլմանների հետ կտրուկ վատթարացել են։ Արյունահեղությունը բացառելու համար 625 թ․-ին Մուհամմադը ամուսնացել է Զայնաբի հետ, որը նույնպես այդ ցեղից էր։ Հարսանիքից մի քանի ամիս անց Զայնաբը մահացել է։ Հատնի է, որ նա առաքինի և աստվածավախ կին է եղել, շատ ժամանակ է հատկացրել աղոթքին և առատորեն ողորմություն է բաժանել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Zaynab bint Khouzayma», dans E. J. Brill, *First Encyclopaedia*, t. VIII, 1913-1936 

Կատեգորիա:Մուհամմադ մարգարե
Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Արաբ կանայք
Ժիլբեր Պոռետացի

**Ժիլբեր Պոռետացի**, **Ջիլբերտուս** (, , ), ֆրանսիացի փիլիսոփա-աստվածաբան։

## Կենսագրություն
Ժիլբեր Պոռետացին սովորել է Պուատիեում, Փարիզում՝ Գիլիոմ դը Շամպոյի մոտ, Լաոնում՝ Անսելմի և նրա եղբոր՝ Ռաուլի մոտ։ Դասավանդել է Շարտրում և Փարիզում։ Լինելով չափավոր ռեալիզմի կողմնակից՝ Սանսի ժողովում (1140 թվական) նա որպես պաշտոնական մեղադրող քննադատել է Աբելյարի կոնցեպտուալիզմը։ Ավելի ուշ, արդեն որպես Պուատիեի եպիսկոպոս, նա հանդես է եկել Երրորդության դավանանքի մասին մեկնաբանությամբ, որով իր նկատմամբ հարուցել է հերետիկոսության մեղադրանքը։ Նրա հակառակորդները, որոնց թվում էր ազդեցիկ Սբ. Բեռնար Կլերվոյցին, նրան վերագրել են Երրորդության չորրորդ անձի (Քառորդության պնդում) ներդրումը։ Ժիլբերը, սակայն, կարողացել է ապացուցել մեղադրանքների սխալ լինելը, չի դատապարտվել և մինչև իր մահը պահպանել է եպիսկոպոսի կոչումը։

Ժիլբերի հետևորդներն էին պոռետացիները (պոռետանցիները, )՝ սխոլաստիկ ռեալիստների խումբը։

## Աշխատություններ
Ժիլբեր Պոռետացին «Գիրք վեց սկզբունքների մասին» երկը հայտնի է եղել նաև միջնադարյան Հայաստանում և համարվել է Արիստոտելի տրամաբանական ուսմունքը պարզաբանող աշխատություն։

1334 թվականին Հակոբ Քռնեցին և Պետրոս Արագոնացին այն թարգմանել են հայերեն։

Վերջինս գրել է նաև այդ երկի մեկնությունը՝ «Համառօտ հաւաքումն վերլուծութեան վեցից սկզբնաց գրոց», որը հայերեն է թարգմանել Հակոբ Քռնեցին։

Գիրքը 1643 թվականին թարգմանել է նաև Ոսկան Երևանցին։

Այդ թարգմանությունների և Պետրոս Արագոնացու մեկնության ձեռագրերը պահվում են Մատենադարանում (ձեռագիր № 1646) և հայերեն ձեռագրերի այլ հավաքածուներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:12-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Բրազիլիայի հայկական տպագրություն

**Բրազիլիայի հայկական տպագրություն**, Սան Պաուլոյում տարբեր տարիների տպագրվել են շուրջ 15 անուն հայկական պարբերակններ, որոնք, սակայն, կարճատև կյանք են ունեցել։

## Պատմություն
Առաջինը Հնչակյան ուսանողական միության պաշտոնաթերթ «Կայծ» ազգայնական, գրական, գեղարվեստական ամսագիրն է։ Լույս է տեսել 1933-1937 թվականներին, որի խմբագիրն էր Երվանդ Կարմրակը (Երվանդ Մխիթարյան)։

Հետագա տարիներին հրատարակվել են «Վերելք» (1946-1947), «Հայաստանի ձայն» (1947-1950), «Հայաստան» (1965-1967), «Սիփան» (1983-1987), «Նոր Անի», «Տրիբունա Արմենիա» (պորտուգալերեն) պարբերականները։

Ներկայում լույս են տեսնում «Իրիս» («Ծիածան», Սան Պաուլո, 2-3 ամիսը մեկ լույս է ընծայում Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Սան Պաուլոյի մասնաճյուղը, որի վարչության նախագահը Գրիգոր Մանուկյանն է), «Մասիս» (Ռիո դե Ժանեյրո, հրատարակիչ՝ Արա Նևրուզ), «Լրատու» (հայերեն, պորտուգալերեն) պարբերականները։ 1995 թվականից վերահրատարակվում է բրազիլահայ թեմի «Սիփան» (Սան Պաուլո) երկամսյա պաշտոնաթերթը
(հայերեն, պորտուգալերեն, խմբագիր՝ Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյան)։

Բրազիլական պարբերականներում հաճախ տպագրվում են լրագրող Մաքս Պարոնյանի նյութերը, իսկ քաղաքական բնույթի հրապարակումներով հայտնի է Ֆեռնանդո Գասպարյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլահայ մամուլ
Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Սլովակյան ժողովրդական թանգարան

**Սլովակյան ժողովրդական թանգարան** (слов. *Slovenské národné múzeum, SNM*), 18 թանգարաններից բաղկացած ցանց Սլովակիայում։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է երկրի մայրաքաղաք Բրատիսլավայում, իսկ թանգարանների մեծ մասը տեղակայված է այդ քաղաքի սահմաններից դուրս։

Հիմնադրվել է 1925 թվականին։ Գլխադասային շենքում ներկայացված է բնագիտական թանգարանի (*Prírodovedné múzeum*) հարուստ էքսպոզիցիան, որն այցելուներին պատկերացում է տալիս Սլովակիայի երկրաբանական կառուցվածքի, կենդանական ու բուսական աշխարհների մասին։ Այստեղ հաճախ են կազմակերպվում տարբեր թեմաներով ժամանակավոր ցուցադրություններ, նաև՝ արվեստի գործերի ցուցահանդեսներ։

Սլովակյան ազգային թանգարանը հանդիսանում է Սլովակիայում թանգարանագիտության ասպարեզում գիտահետազոտական, մշակութային, կրթական գործունեություն ծավալող ամենակարևոր հիմնարկությունը։ Նրա հիմնադրումը սերտորեն կապված է եղել սլովակ ժողովրդի ազգային ազատագրության և ինքնորոշման ձգտումների հետ։

## Պատմություն
Սլովակյան ազգային թանգարանի ակունքներում գտնվում են Մատիցայի սլովենական թանգարանն ու Մարտին քաղաքի ազգային տան թանգարանը, որոնց հիմնադրումը նախաձեռնել է Սլովակյան թանգարանային ընկերությունը։ Առաջին մշտական ցուցադրությունը բացվել է 1908 թվականին Մարտինում։

Ժամանակի ընթացքում թանգարանում ձևավորվել են հնագիտական, ազգագրական, պատմական, դրամագիտական, արվեստագիտական, գեղարվեստական ու բնագիտական հավաքածուներ։ 1924 թվականին Բրատիսլավայում հիմնադրվել է ազգային աշխարհագրական-պատմական թանգարան, նույն տարում այդ քաղաքում բացվել է նաև Պրահայի գյուղատնտեսական թանգարանի մասնաճյուղը։ 1940 թվականին դրանք միավորվել են, վերանվանվել Սլովակյան թանգարան։ 1961 թվականին էլ վերջինս միավորվել է Մարտինի Սլովակյան ազգային թանգարանի հետ։

Սլովակյան ժողովրդական թանգարանի կազմի մեջ մտնող Կրասնա Գուրկա ամրոցում 2012 թվականի մարտի 11-ին հրդեհ է բռնկվել երկու երեխայի՝ գլանակ ծխելու փորձ կատարելու պատճառով։ Կրակի բաժին է դարձել շինության տանիքը, բայց ցուցանմուշների մեծ մասը չի վնասվել։ 2018 թվականին ամրոցի թանգարանային ցուցադրությունը վերաբացվել է։

## Մասնագիտացված թանգարաններ և բաժանմունքներ

## Պատկերասրահ

Świąteczny strój kobiecy z miejscowości Starý Tekov, powiat Levica. Słowacja.jpg|Մարտինում գտնվող ազգագրական թանգարանի ցուցանմուշներից
Interior of the church from Rudno in open air museum - Martin, Slovakia.jpg|Մարտինի եկեղեցու ներսը
Museum of the Slovak Village.jpg|Սլովակյան գյուղի թանգարանը
Jan Geryk popiersie hol Muzeum Etnograficznego w Martinie, na Słowacji.jpg|Ազգագրագետ Յան Գերիկի կիսանդրին 
Burgo Modry Kamen2.jpg|Մոդրի Կամենի թանգարանը
Svidník muzeum kultury ukraińskiej 15.08.08 p.jpg|Ուկրաինական մշակույթի թանգարանը Սվիդնիկում
Betliar Front.jpg|Բետլյարի պալատ-թանգարանը
Presov13Slovakia637.JPG|Ռուսինների մշակույթի թանգարանի ցուցատախտակը
Červený kameň - nádvorie 10.JPG|Թանգարանի շենքը Չերվոնի Կամեն ամրոցում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт

Կատեգորիա:1961 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Սլովակիայի թանգարաններ
Massive Development

**Massive Development GmbH**, համակարգչային խաղերի մշակմամբ զբաղվող նախկին ընկերություն, որն իր գործունեությունը ծավալալ է 1994-ից մինչև 2005 թվականները, տեղակայված է եղել Մանհայմ քաղաքում։ Ընկերությանը հայտնիություն է բերել Archimedean Dynasty և AquaNox գիտաֆանտաստիկ խաղերը։

## Պատմություն
Massive Development-ը հիմնադրվել է 1994 թվականին Ալեքսանդր Յորիասի, Ինգո Ֆրիկի և Օլիվեր Վայրիխ կողմից, Մանհայմ քաղաքում և սկզբնական շրջանում կրել է Massive Development GbR անվանումը։ Ընկերության առաջին աշխատանքն է եղել The Settlers խաղի MS-DOS օպերացիոն համակարգի համար նախատեսված տարբերակի թողարկումը 1994 թվականին։ 1996 թվականին ընկերությունը թողարկեց գիտաֆանտաստիկ դերային խաղը, որը պատմում էր սուզանավերի մասին՝ Archimedean Dynasty, խաղը հրապարակվեց Blue Byte-ի կողմից։

2000 թվականի դեկտեմբերին Massive Development-ը գնվեց JoWooD Entertainment հրատարակչության կողմից։ Մինչև 2000 թվականը Massive Development-ը մշակել և օգտագործել է իր սեփական խաղային շարժիչը՝ krass Engine։

2005 թվականի մայիսի 30-ին ստուդիան փակվեց, իսկ AquaNox: The Angel's Tears խաղի մշակումը PlayStation 2-ի համար դադարեցվեց։

## Խաղերի ցանկ
* *[[The Settlers]]* (MS-DOS; 1994)
* **' (1996)
* ''[[AquaNox]]'' (2001)
* ''[[AquaNox 2: Revelation]]'' (2003)
* **' (չեղարկված)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Սկաֆանդրը և թիթեռը (գիրք)

**«Սկաֆանդրը և թիթեռը»** (), Ժան-Դոմինիկ Բոբիի ինքնակենսագրական գիրքը, որը հրատարակվել է 1997 թվականին։ Գիրքն էկրանավորվել է 2007 թվականին։

## Դիպաշար
«Elle France» ամսագրի 44-ամյա հաջողակ խմբագիր Ժան-Դոմինիկ Բոբին ստանում է գլխուղեղի կաթված, որից հետո գրեթե ամբողջությամբ անդամալույծ է դառնում։ *«Կողպված մարդու» համախտանիշ (արթուն կոմա)* անունով հայտնի հիվանդության պատճառով նա չի կարողանում շարժվել, ուտել, խոսել և նույնիսկ շնչել առանց կողմնակի օգնության։ Անշարժացած մարմնում ապրում է միայն ձախ աչքը։

Գրքում նա պատմում է իր կյանքի, աշխատանքի, ընտանիքի, կաթվածի, հիվանդանոցի, բժիշկների և շրջապատում կատարվողի հանդեպ իր վերաբերմունքի մասին։

## Գրքի մասին
Երկու ամիս, օրական երեք ժամ, Բոբիի օգնականն արտասանել է այբուբենը, իսկ նա աչքով է արել ճիշտ տառը հնչելու պահին։ Այս գրքի ծնվելու համար պահանջվել է 200000 թարթում։ Այսպիսով, առանց որևէ բառ ասելու, Ժան-Դոմինիկ Բոբին աշխարհին պատմել է, թե ինչպես է մահվան օվկիանոսի հատակն ընկղմվող շարքից դուրս եկած մարմնի *ՍԿԱՖԱՆԴՐԻ* ներսում փորձում ապրել անհնազանդ թիթեռը՝ *ՀՈԳԻՆ*։

«Սկաֆանդրը և թիթեռը» գիրք է այն մասին, թե ինչպիսին է կյանքը սեփական մարմնում փակված վիճակում։ Աշխարհի 30 երկրներում հրատարակված 130-էջանոց այս գիրքը վաճառվել է հսկայական տպաքանակներով և երկար ժամանակ տեղ է զբաղեցրել համաշխարհային բեսթսելլերների ցանկերի վերին հորիզոնականներում, արժանացել քննադատների հիացական գնահատականներին և հուզել միլիոնավոր ընթերցողների սրտերը։

Ժան-Դոմինիկ Բոբին մահացել է իր գրքի լույսընծայումից երկու օր անց։

## Ֆիլմ
Այս գրքի հիման վրա ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և նկարիչ Ջուլիան Շնաբելը նկարահանել է ֆիլմ, որտեղ գլխավոր դերը կատարել է Մաթյո Ամալրիկը։ Ֆիլմը  ռեժիսուրայի համար արժանացել է 2007 թվականի Կաննի կինոփառատոնի մրցանակի, 2008 թվականին՝ «Ոսկե գլոբուսի» և «Սեզար» մրցանակի՝ «Լավագույն տղամարդ դերասան» անվանակարգում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  

Կատեգորիա:1997 գրքեր
Կատեգորիա:1997 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Էկրանավորված վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ֆրանսիական վեպեր
Կատեգորիա:Ինքնակենսագրական վեպեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Աշխարհացույց հայաստանյայց

**«Աշխարհացոյց Հայաստանեայց»**, 1778 թվականին Վենետիկում տպագրված քարտեզ։

## Պատմություն
1778 թվականին Սուրբ Ղազար կղզում հնդկահայ հասարակական-քաղաքական գործիչ Շահամիր Շահամիրյանի պատվերով ու ծախսերով տպագրվել է «Աշխարհացույց Հայաստանեաց» անունով քարտեզ, որն էլ կցվել է 1773 թվականին հրատարակած հայ իրավունքի կարևորագույն փաստաթղթերից մեկին՝ «Որոգայթ փառացին»։ Շահամիրյանն այն նվիրել է իր վաղամեռիկ որդու՝ Հակոբի հիշատակին։

Քարտեզի չափսերն են՝ 82 x 82 սմ։ Քարտեզի ներքևում՝ անվանացույցի կենտրոնում՝ շքեղ զարդաշրջանակի մեջ, Հայկի, Արամի, Տիգրան Մեծի և Տրդատ Մեծի պատկերներն են, ներքևի ձախ անկյունում՝ հողմացույց։ Ըստ հայ բանասեր, հայագետ, ձեռագրագետ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ Բարսեղ Սարգիսյանի՝ այն տպագրվել է հայ բառարանագիր Իգնատիոս Խաչատուրյանի խմբագրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարտեզների տեսակներ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական քարտեզներ
Գայանե Գինոյան

**Գայանե Վազգենի Գինոյան** (), հայ թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

## Կենսագրություն
Գայանե Գինոյան, ծնվել է 1969 թվականի հունվարի 2-ին, Գեղարքունիքի մարզի Երանոս գյուղում։

1986 թվականին ավարտել է Երանոսի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։
1989-1994 թվակններին ուսանել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտում, գերմաներեն/անգլերեն բաժնում, ուսման վերջին տարում ստացել է Հայաստան համահայկական հիմնադրամի անվանական կրթաթոշակ։ Ուսումը ավարտել է 1994 թվականին և ստացել գերմաներեն և անգլերեն լեզուների ուսուցչի որակավորում։ 
1994 թվականից մինչ այսօր աշխատում է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան պետական համալսարանում, դասավանդում է գերմաներեն։ 
2000-2001 թվակններին՝ երկու կիսամյակ գերմանական գրականության գծով գիտահետազոտական վերապատրաստում է անցել Գերմանիայի Մայնի Ֆրանկֆուրտի համալսարանում, 2003-2004 թվականներին՝ երկու կիսամյակ ավստրիական գրականության գծով՝ Ավստրիայի Վիեննայի համալսարանում։

2005 թվականին պաշտպանել է գիտական ատենախոսություն գերմանալեզու գրականությունից։

2010 թվականից զբաղվում է գեղարվեստական թարգմանությամբ, թարգմանում է գերմանալեզու՝ գերմանական, ավստրիական և շվեյցարական գրականություն։

2014, 2018, 2021 թվականներին ղեկավարել է գերմաներեն-հայերեն գեղարվեստական թարգմանիչների սեմինարներ։

## Թարգմանություններ

* Դանիել Քելմանն։ Աշխարհի չափագրումը․- Երևան։ ԻԿԿ հրատ., 2010․- 207 էջ։
* Քրիստոֆ Հայն։ Օտար ընկերը․- Երևան։ Արևիք հրատ., 2011․- 136 էջ։
* Բերնհարդ Շլինկ։ Ընթերցողը․- Երևան։ Զանգակ-97 հրատ., 2012․- 192 էջ։
* Առնո Գայգեր։ Ծեր թագավորը իր աքսորավայրում․- Երևան։ Զանգակ, 2013․- 174 էջ։
* Յուլյա Ֆրանկ։ Միջօրեի տիկինը․- Երևան։ Անտարես, 2014․- 456 էջ։
* Դիանա Համբարձումյան։ Հեռագիր Ֆաթիմային.- Մայնի Ֆրանկֆուրտ։ Հայ Մեդիա հրատ., 2014.- 133 էջ։
* Ինգեբորգ Բախման։ Զիմուլտան․- Երևան։ Զանգակ, 2015․- 280 էջ։
* Մելինդա Նադյ Աբոնի։ Աղավնիները թռչում են․- Երևան։ Զանգակ, 2016․- 330 էջ։
* Պետեր Շտամ։ Ագնես․- Երևան։ Զանգակ, 2017․- 144 էջ։
* Ռոբերտ Զեեթալեր։ Մի ամբողջ կյանք․- Երևան։ Զանգակ, 2019․- 136 էջ։
* Լուկաս Բերֆուս։ Կոալա․- Երևան։ Զանգակ, 2019․- 152 էջ։
* Յոզեֆ Ռոթ։ Հոբ․- Երևան։ Զանգակ, 2020․- 216 էջ։
* Բերնհարդ Շլինկ։ Փախուստ սիրուց․- Երևան։ Զանգակ, 2020․- 320 էջ։
* Հայնրիխ Բյոլ։ Մարդկայինի էսթետիկա․- Երևան։ Հայնրիխ Բյոլ հիմն., 2020․- 136 էջ։
* Կատերինա Փոլադյան։ Այստեղ առյուծներ կան․- Երևան։ Ակտուալ արվեստ, 2021․- 226 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գայանե Գինոյանի հրատարակությունները Զանգակում
*«ՀԵՏՈ ԿԵՐԵՎԱ՝ ՍԱ ԲԱՐՁՐ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Է, ԹԵ ՈՉ». ԳԱՅԱՆԵ ԳԻՆՈՅԱՆ
*ՖՐԱՆՑ ԿԱՐԼ ՎԱՅԶՔՈՊՖ - Քույրը և եղբայրը Ռավենսբրուքից, Գայանե Գինոյանի թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կարինե Մեսրոպյան

**Կարինե Հուսիկի Մեսրոպյան** (), հայ թարգմանչուհի, Հայաստանի գրողների միության անդամ 2013 թվականից։

## Կենսագրություն
Կարինե Մեսրոպյանը ծնվել է Սիսիանի շրջանի Բազարչայ (այժմ՝ Գորայք) գյուղում։ 1983 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական  ֆակուլտետը։ 1984-1985 թթ. աշխատել է  հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ Աբովյանի շրջանի Նուռնուս գյուղում։ 1986-1991 թթ. աշխատել է  մեթոդիստ ԽՍՀՄ գրական ֆոնդի Հայաստանի գրողների տանը։ 1991-1998 թթ. աշխատել է մեթոդիստ Հայաստանի գրողների միության մշակույթի բաժնում, 1998 թվականից Հայաստանի գրողների միության մշակույթի բաժնի պատասխանատուն է։ Կատարել է թարգմանություններ ռուս գրականությունից, հեղինակ է ակնարկների, խոհագրությունների («Լոր գյուղի հեքիաթը», «Ճանապարհին» /Գարուն ամսագիր, 1998), հարցազրույցների, որ տպագրվել են հայաստանյան գրական և էլեկտրոնային մամուլում։

## Թարգմանություններ

* Սիմոն Ծատուրյան։ «Վերադարձ. Լէմս»։ Վեպ․- Երևան։ «Ապոլոն», 2012.- 271 էջ։
* Բորիս Պաստեռնակ, Ռայներ Մարիա Ռիլկե, Մարինա Ցվետաևա։ «Ձայներ մենությունից»։ Նամականի․- Երևան, «Նաիրի», 2014․- 310 էջ։
* Յուրի Կարաբչիևսկի։ «Կարոտ առ Հայաստան»։ Վիպակ․- Երևան։ «Հրանտ Մաթևոսյան հիմնադրամ», 2018․- 142 էջ։
* Սիմոն Ծատուրյան։ «Ամեն ինչ սկսվում է մանկությունից»․- Երևան։ Էդիթ Պրինտ, 2017․- 798 էջ։ Բովանդ-ից՝ «Լէմս. վերադարձ», «Աղավնիները», «Գրամեքենան»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Վելիմիր Նայդհարդտ

**Վելիմիր Նայդհարդտ** (. ʋêlimiːr nǎjtxart, ), խորվաթ ճարտարապետ, 2019 թվականից Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի նախագահ։

Զագրեբի համալսարանի ճարտարապետության ֆակուլտետի պրոֆեսոր է, 1995–1999 թվականներին եղել է Խորվաթիայի ճարտարապետների միության նախագահը, 1991 թվականից Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի ակադեմիկոս է, 2015 թվականի հունիսից՝ Սլովակիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի թղթակից-անդամ։

Նայդհարդտի առավել կարևոր աշխատանքը ներկա դրությամբ համարվում է Զագրեբի ազգային և համալսարանական գրադարանի շենքի ճարտարապետությունը։

## Խոշոր նախագծերը
* Լապադ հյուրանոց (Ի. Կոլբախի և Բ. Շավորայի հետ. Դուբրովնիկ, 1969)
* Բեգովա Լեդինա հյուրանոց (Մակարսկա, 1969)
* Bit Pazar առևտրի կենտրոն (Ի. Ֆրանիչի հետ. Սկոպիե, 1970)
* Առևտրի կենտրոն (Մրկոնիչ Գրադ, 1972)
* Քաղաքային կենտրոն (Լ. Լուլիչի և Յ. Նոսոյի հետ. Բանյա Լուկա, 1973–79)
* Նոր Զագրեբի քաղաքային կենտրոն (Լ. Շվերերի և Բ. Վելնիչի հետ. 1971)
* Ֆրանսիայի Հանրապետության հրապարակ (Ի. Ֆրենիչի հետ. Զագրեբ, 1977)
* Համմա կենտրոն (Զ. Կրնարիչի հետ. Ալգիերս, 1984)
* Հեռահաղորդակցության կառույց (Շիբենիկ, 1980)
* Ազգային և համալսարանական գրադարանի շենք (Մ. Հրժիչի, Զ. Կրնարիչի և Դ. Մանցեի հետ. Զագրեբ, 1978–95)
* Զագրեբի քաղաքային բևեռ (1981–85)
* Ina Trgovina ընկերության շենքը  (Զագրեբ, 1985–89)
* Exportdrvo ընկերության գրասենյակային շենքը (Զագրեբ, 1985)
* Ադրիատիկ խողովակաշարի շահագործման գրասենյակ (Զագրեբ, 1989–91)
* Համաշխարհային առևտրի կենտրոն (Զ. Կրնարիչի և Դ. Մանցեի հետ. Զագրեբ, 1991)
* Մետրոպոլիտենային բևեռ (Զ. Կրնարիչի և Դ. Մանցեի հետ. Զագրեբ, 1992)
* Սբ. Հովհաննես Ավետարանիչ եկեղեցի (Զագրեբ, 1991)
* Ծխական եկեղեցի (Զագրեբ, 1994)
* Բադել քաղաքի թաղամաս (Մ. Բեգովիչի և Դ. Մանցեի հետ. Զագրեբ, 1992–96)
* Խորվաթական կառավարական կենտրոն (Զագրեբ, 1996)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ
Կատեգորիա:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Աղեղնավորը և նիզակակիրը

***Աղեղնավորը*** և ***Նիզակակիրը*** և  (,  հայտնի են նաև ***Հեծյալ հնդկացիներ***/ ***Equestrian Indians*** կամ պարզապես ***Հնդկացիներ***/ ***Indians*** անվանումներով), երկու բրոնզե քանդակ, որ դարպասը պահողների պես կանգնած են ԱՄՆ-ի Իլինոյս նահանգի Չիկագո քաղաքի Կոնգրես Պլազայի մուտքի առջև՝ Իդա Ուելս դրայվ փողոցի և Միչիգան ավենյուի խաչմերուկի մոտ։ Ձիավոր այդ քանդակներն ստեղծվել են Զագրեբում խորվաթ քանդակագործ Իվան Մեշտրովիչի կողմից և 1928 թվականին տեղադրվել են Մեծ զբոսայգու մուտքի մոտ։ Ֆինանսավորումն իրականացրել է Բենջամին Ֆերգյուսոնի հիմնադրամը։

Այս քանդակները Իվան Մեշտրովիչի լավագույն աշխատանքներից են համարվում։ Հատուկ ուշադրության է արժանացել այն հանգամանքը, որ աղեղնավորը քանդակված է առանց նետ ու աղեղի, նիզակակիրը՝ առանց նիզակի։

## Կառուցվածքը
Քանդակներից յուրաքանչյուրի բարձրությունը տասնյոթ ոտնաչափ է, դրված են տասնութ ոտնաչափ բարձրություն ունեցող գրանիտե պատվանդաններին։ Ըստ նախնական մտահղացման՝ քանդակները պետք է «հսկեին» զբոսայգի տանող մեծ աստիճանաշարը, բայց այդ աստիճանաշարը 1940-ական թվականներին Կոնգրեսի զբոսայգու ճեմուղին ընդարձակելու ժամանակ քանդել են։ Հետազոտությունների արդյունքում  2006 թվականին պարզվել է, որ պատվանդանները նախագծել են Holabird & Roche ընկերության ճարտարապետները, նախագծերն իրականացրել է քանդակագործ Ռենե Փոլ Չեմբերլենը։

## Կոորդինատներ
**The Bowman*: 
**The Spearman*: 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Kečkemet, Duško,* Ivan Meštrović*, Publishing House, Beograd, Jugoslavija  1964
*Kečkemet, Duško, *Ivan Meštrović* – Split, Meštrović Gallery Split and Spektar Zagreb, Yugoslavia  1969
*Kečkemet, Duško, *Ivan Meštrović*, McGraw-Hill Book Company, NY, NY  1970
*Kvaran, Einar Einarsson *Architectural Sculpture in America*, unpublished manuscript
*Schmeckebier, Laurence, *Ivan Meštrović – Sculptor and Patriot*, Syracuse University Press, Syracuse, NY  1959

## Արտաքին հղումներ

* Save Our Sculptures/Smithsonian Entry

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Արձաններ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ
Կատեգորիա:Չիկագո
Կատեգորիա:Քանդակագործություն
Սինան Օղան

**Սինան Օղան** (թուրք․ *Sinan Oğan,* 1967 թ․ սեպտեմբերի 1, Իգդիր), ադրբեջանական ծագումով թուրք քաղաքական գործիչ։ 2011-2017 թթ․-ին Ազգայնական շարժում կուսակցությունից (ԱՇԿ) եղել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր։ Թուրքիայի 2023 թ․ նախագահական ընտրություններում մասնակցել է որպես ATA դաշինքի թեկնածու։

## Կենսագրությունը
Սինան Օղանը ծնվել է 1967 թ․ սեպտեմբերի 1-ին Իգդիրում։ 1989 թ․-ին ավարտել է Մարմարայի համալսարանը։ 1993-2000 թթ․-ին եղել է Ադրբեջանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի դեկանի տեղակալ։ 1994-1998 թթ․-ին եղել է Համագործակցության և համակարգման հարցերով թուրքական գործակալության ներկայացուցիչը։

2000 թ․-ին վերադարձել է Թուրքիա, աշխատել Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնում և մասնագիտացել է Կովկասի հարցերով։ 2004 թ․-ին ստեղծել և ղեկավարել է Միջազգային հարաբերությունների և ռազմավարական վերլուծության TÜRKSAM կենտրոնը։

2015 թ․-ին հեռացվել է Ազգայնական շարժում կուսակցությունից։ Դատարանում բողոքարկել է այդ որոշումը և նույն տարվա նոյեմբերին վերականգնել անդամությունը, սակայն 2017 թ․-ին նորից հեռացվել է կուսակցության շարքերից։ Օղանը, ինչպես նախորդ անգամ, փորձել է դատարանում բողոքարկել այդ որոշումը, սակայն այս անգամ հայցը մերժվել է։ Նրա հեռացման պատճառը կուսակցության քաղաքականության վերաբերյալ քննադատական հայտարարություններն են եղել։ Այնուամենայնիվ, իրական պատճառ կարող էր լինել նաև կուսակցությունում առաջատարի դերը ստանձնելու նրա հավակնությունը, որը երկար տարիներ գլխավորում է Դևլեթ Բահչելին։

2009 թ.-ին Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտում քաղաքական գիտությունների թեկնածուի աստիճան է ստացել։

Մի քանի գրքի և մոտ 500 հոդվածի հեղինակ է։

## Մասնակցությունը 2023 թ․ նախագահական ընտրություններին

## Անձնական կյանքը
Սինան Օղանը ամուսնացած է, 2 զավակ ունի։ Խոսում է անգլերեն և ռուսերեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգայնական շարժում կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Վահագն Խաչատրյան (շախմատիստ)

**Վահագն Ալբերտի Խաչատրյան** (), հայ շախմատիստ, ՖԻԴԵ-ի մարզիչ, միջազգային կարգի մրցավար, շախմատի միջազգային վարպետ։

## Կենսագրություն
Վահագն Խաչատրյանը ծնվել է 1977 թվականի մայիսի 2-ին, Գյումրի քաղաքում։ Գերազանցությամբ ավարտել է Հայաստանի Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը և ստացել մանկավարժության բակալավրի աստիճան։

1998-2002 թվականներին Վահագն Խաչատրյանը որպես ավագ մարզիչ աշխատել է Գյումրու շախմատի մարզադպրոցում։ 2002 թվականից որպես շախմատի մարզիչ աշխատանքի է անցել Հայաստանի շախմատի ակադեմիայում։ 2003 թվականից դասախոսություններ է կարդացել Հայաստանի շախմատի ակադեմիայի և Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի կողմից կազմակերպված մարզիչների և մրցավարների որակավորման բարձրացման սեմինարներում։ 2011 թվականին Շախմատի միջազգային ֆեդերացիան Խաչատրյանին շնորհել է  ՖԻԴԵ-ի մարզչի բարձր կոչում 2013 թվականից զուգահեռաբար վերսկսել է Գյումրու շախմատի  մարզադպրոցի մարզչկան աշխատանքները։

2017 թվականին նշանակվել է Հայաստանի շախմատի ակադեմիայի ուսումնական գծով փոխտնօրեն։

## Կոչումներ
2011 թվականին Շախմատի միջազգային ֆեդերացիան Վահագն Խաչատրյանին շնորհել է ՖԻԴԵ-ի մարզչի կոչում, նույն թվականին Շախմատի միջազգային ֆեդերացիան նրան շնորհել է միջազգային կարգի մրցավարի կոչում։

## Մարզչական արդյունքներ
Վահագն Խաչատրյանը մարզել է Ռոբերտ Աղասարյանին, 2006 թվականին դարձել է աշխարհի մինչև 12  տարեկանների չեմպիոն,                                                                                             
Մարիա Գևորգյանին, որը 2011 թվականին դարձել Եվրոպայի մինչև 18 տարեկան  աղջիկների առաջնության բրոնզե մեդալակիր, Մանուել Պետրոսյանին, որը 2012 թվականին դարձել է մինչև 14 տարեկանների Եվրոպայի առաջնության փոխչեմպիոն, Արմեն Բարսեղյանին, որը 2019 թվականին դարձել է Եվրոպայի մինչև 16 տարեկան պատանիների չեմպիոն։ Վահագն Խաչատրյանը հանդիսացել է նաև Հայաստանի կանանց ազգային հավաքականի անդամ Աննա Սարգսյանի  անհատական մարզիչը։

## Պարգևներ
Միջազգային ասպարեզում իր սաների բարձր հաջողությունների համար Վահագն Խաչատրյանը  պարգևատրվել է ՀՀ Նախագահի անվանական թոշակով, ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության ու Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի կողմից արժանացել է պարգևատրումների։

Միջազգային մրցաշարերում գրանցած բարձր արդյունքների համար ՖԻԴԵ-ն 2001 թվականին Վահագն Խաչատրյանին շնորհել է շախմատի միջազգային վարպետի կոչում։

Վահագն Խաչատրյանը 2012 թվականից հանդիսանում է Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի մարզչական (մանկապատանեկան) խորհրդի, մրցավարական և որակավորման հանձնաժողովների անդամ։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վահագն Խարատրյանի պարտիաները 365chess.com կայքում
*Վահագն Խարատրյանի քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
*Վահագն Խարատրյանի պարտիաները chessgames.com
*IM Vahagn Khachatryan

Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ուավոնա (ծառ)

**Ուավոնա ծառ** (), հսկայական սեքվոյադենդրոն, որը կանգնած էր Մարիպոսա պուրակում (Յոսեմիթե ազգային պարկ, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ)։ Այդ ծառի տարիքը գնահատվել է մոտ 2100 տարի։ Չդիմանալով սաղարթի վրայի ձյան ծանրությանը՝ սեքվոյան տապալվել է 1969 թվականին։ Ծառի բարձրությունը 71,3 մետր էր, բնի տրամագիծը հիմքում՝ 7,9 մետր։ Հայտնի էր նրանով, որ ծառաբնի մեջ բացված խոռոչով անցնում էր ավտոճանապարհ։

## Անվան ստուգաբանություն
«Ուավոնա» () բառի ծագումը հայտնի չէ։ Ավանդությունը պնդում է, որ Wawō'na-ն միվոկներ հնդկացիական ցեղի լեզվով է, որը նշանակում է «մեծ ծառ» կամ «բվի ճիչ»։ Թռչունները համարվում են սեքվոյա ծառերի հոգևոր պահապանները։

## Պատմություն
Սեքվոյայի բնի միջով ավտոճանապարհը բացվել է 1881 թվականին․ այդ նպատակով լայնացվել է կայծակի հարվածից մնացած հին այրվածքը։ Խոռոչը լայնացնելու որոշումը կայացրել է պուրակի ղեկավարությունը՝ զբոսաշրջիկներին գրավելու նպատակով։ Աշխատանքն իրականացրել են ոմն Սկրիբներ եղբայրները, որոնք աշխատանքի դիմաց ստացել են 75 դոլար (մոտ 2334 դոլար՝ 2022 թվականի գներով՝ հաշվի առնելով արժեզրկումը)։ Թունելը շատ արագ դարձել է զբոսաշրջային տեսարժանություն, իսկ ավտոմոբիլային տրանսպորտի զարգացման հետ մեկտեղ հատկապես հայտնի են դարձել այն լուսանկարները, որոնցում պատկերված են մեքենայով ծառի միջով անցնող մարդիկ։ Թունելի լայնությունը 2,1 մետր էր, բարձրությունը՝ 2,7 մետր, երկարությունը՝ 7,9 մետր։

1969 թվականի սկզբին Ուավոնա ծառը, չդիմանալով սաղարթի վրայի ձյան ծանրությանը, տապալվել է։ Անմիջապես վեճեր են սկսվել, թե ինչ անել ընկած հսկայի հետ։ Արդյունքում, բնապահպանական նկատառումներից ելնելով, որոշվել է այդ սեքվոյան թողնել իր տեղում. նման զանգվածեղ ծառաբունը միանգամայն ունակ է ստեղծելու սեփական մինի-էկոհամակարգը միջատների, մանր կենդանիների և բազմաթիվ բույսերի համար։ Միևնույն ժամանակ, Ուավոնան չի դադարել հրապուրել զբոսաշրջիկներին. ընկած ծառի մոտ այժմ տեղադրված է «Տապալված ծառ-թունել» ցուցանակը ()։ Որոշ զբոսաշրջիկներ այս տեսարժանությունը շփոթում են մեկ այլ պառկած սեքվոյայի հետ, որում ավտոմոբիլային թունել է եղել, սակայն այն գտնվում է այստեղից 160 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Սեքվոյա ազգային պուրակում։

## Այլ կիրառումներ
Ամերիկյան *Pacific Life* ապահովագրական ընկերությունը 1900-ական թվականների սկզբին Ուավոնա ծառն ընտրել է որպես իր խորհրդանիշ և ապրանքանիշ, քանի որ այն խորհրդանշում էր տոկունություն, ուժ և պաշտպանություն։ Ընկերությունը քանդակագործ Սպերո Անարգիրոսին պատվիրել է քանդակել Ուավոնա ծառը Սան Ֆրանցիսկոյում գտնվող Հյուսիսային Կալիֆոռնիայի կենտրոնակայանի ճեմասրահում։ 1968 թվականին *Pacific Life*-ի հարյուրամյակի առթիվ թողարկված հուշամեդալի մի երեսին պատկերվել է Անարգիրոսի ստեղծած Ուավոնա ծառի փորագրության կրկնօրինակը։

## Ժամանակագրություն՝ լուսանկարներով

The Wawona Tree, 1887 painting.jpg|1887 թվական
Wawona1928.jpg|1928 թվական
Wawona tree 1946.jpg|1946 թվական
Wawona Tree 1955.ogv|Ուավոնա ծառը 1955 թվականի տեսանյութում
6209-YosemiteTunnelTree.jpg|1962 թվական
Fallen Tunnel Tree.jpg|2012 թվական


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Drive-Thru Redwood Trees, California  *alamedainfo.com* կայքում

Կատեգորիա:Հայտնի ծառեր
Nadeo

**Nadeo**, ֆրանսիական ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ։

## Պատմություն
Ընկերությունը հիմնադրվել է 2000 թվականին։ Գլխավոր գրասենյակը տեղակայված է Իսի լե Մուլինո քաղաքում։ 2009 թվականի հոկտեմբերից ընկերությունը համարվում է Ubisoft-ի դուստր ընկերություն։ Ընկերությունը հայտնիություն է ձեռք բերել TrackMania ավտոմեքենաների մասին պատմող շարքով և Virtual Skipper խաղաշարքով։

## Խաղերի ցանկ
**Virtual Skipper շարք** 
* 2000 — |Virtual Skipper
* 2002 — Virtual Skipper 2
* 2003 — Virtual Skipper 3
* 2007 — Virtual Skipper 5: 32nd America's Cup: The Game
* 2008 — Virtual Skipper Online

**TrackMania շարք** 
* 2003 — TrackMania
** 2004 — TrackMania: Power Up!
** 2005 — TrackMania Original 
* 2005 — TrackMania Sunrise
** 2005 — TrackMania Sunrise: eXtreme 
* 2006 — TrackMania Nations
** 2008 — TrackMania Nations Forever
* 2006 — TrackMania United
** 2008 — TrackMania United Forever
* 2011 — TrackMania 2
* 2013 — TrackMania 2: Stadium
* 2013 — TrackMania 2: Valley
* 2016 — TrackMania Turbo
*2020 — TrackMania Nations

**Այլ խաղեր**
* 2013 — ShootMania: Storm
* 2013 — QuestMania

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Սոնետների պսակ (ֆիլմ)

**«Սոնետների պսակ»** (), 1976 թվականի խորհրդային դրամատիկական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վալերի Ռուբինչիկը Վիկտոր Մուրատովի «Մենք փախչում էինք ռազմաճակատ» () վիպակի հիման վրա։

## Սյուժե
Պատերազմի ավարտը սարերի հետևում չէ, և երկու տղաներ փախչում են ուսումնարանից և ճանապարհ են ընկնում դեպի ռազմաճակատ։ Կայարանի իրարանցման մեջ փախստականները կորցնում են միմյանց, և շուտով նրանցից մեկն ընդունում է իր առաջին մարտը։ Բայց նույնիսկ Գերմանիայի կապիտուլյացիայից հետո դեռ մնում են ոչնչացումից փախած ֆաշիստները։

## Դերերում

## Բանաստեղծություններ
Բելլա Ախմադուլինա

## Մրցանակներ
* «Սոնետների պսակ» — մանկական և պատանեկան լավագույն ֆիլմի համար մրցանակ X համամիութենական կինոփառատոնում (1977, Ռիգա)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* «Венок сонетов»

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Բելառուսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Ամեն ինչ կամ ոչինչ (ֆիլմ, 2018)

**«Ամեն ինչ կամ ոչինչ»** (), ռուսական կատակերգական արկածային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Դմիտրի Սուվորովը։ Թրեյլերը թողարկվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։ Ֆիլմի պրեմիերան Ռուսաստանում կայացել է 2018 թվականի նոյեմբերի 29-ին։

## Սյուժե
Երեք մենեջերներ (Ալեքսեյ, Նիկիտա, Արտյոմ) միավորվում են՝ փորձելով տապալել լկտիացած ղեկավարին (Դմիտրի), որը թալանում է ընկերությունը՝ միաժամանակ կրճատելով իր աշխատակիցների աշխատավարձերը և սահմանափակելով սոցիալական փաթեթը։ Ընկերները ծրագիր են մշակում, թե ինչպես կարելի է շեֆից գողանալ 50 միլիոն և ձայնագրիչը՝ արդարությունը վերականգնելու համար։ Նրանցից ոչ ոք գործ չի ունեցել իրական քրեական աշխարհի հետ։ Ճակատագիրը հերոսներին բերում է փորձառու գողի (Դենիս) մոտ, ով օգնում է գրասենյակի աշխատողներին։ Փողի պարկի իրական տերը ամենևին էլ նա չէ, ում հետևում էին հերոսները․ նրանք իրական խնդիրներ են ունենում քրեական աշխարհի հետ։ Հիմնադիրը (Բոլեսլավ Վիկտորովիչ) սպանում է գործարարին, ում համար նախատեսված էր գումարը։ Բերման ենթարկելիս ոստիկանները վիրավորում են Նիկիտայի ոտքը։

## Դերերում
* Կիրիլ Կագանովիչ – *Ալեքսեյ
* Ռոման Կուրցին – *Նիկիտա
* Դանիլա Յակուշև – *Արտյոմ
* [[Արթուր Սմոլյանինով]] – *Դենիս
* Սերգեյ Բուրունով – *Նիկոլայ
* Յուրի Ստոյանով – *Բոլեսլավ Վիկտորովիչ
* Անդրեյ Ստոյանով – *Դմիտրի
* Վլադիմիր Եպիֆանցև – *Վլադ
* Ռոման Մադյանով – *Վալերի
* Աննա Բաչալովա – *Նատաշա
* Վասիլի Կորտուկով – *Կոնստանտին
* Եվգենիա Ախրեմենկո – *Լյուբա
* Եկատերինա Սոլոմատինա – *Վալյա
* Ելենա Բերկովա – *Անժելա

## Արձագանքներ
Ֆիլմն ստացել Է կինոքննադատների խառը գնահատականներ։ InterMedia-ի սյունակագիր Դենիս Ստուպնիկովը գրել է. «Ուրախալի է, որ ռեժիսորը փորձում է խուսափել շտամպներից հերոսների կերպարները նկարելիս։ Քաղցր-մեղցր ավարտը, իհարկե, նման ֆիլմի համար նախատեսված էր ժանրի օրենքի համաձայն։ Այն առկա է այստեղ, բայց նկատելիորեն կրճատված տեսքով։ Ի վերջո, արդեն լուսագրերի ժամանակ ուշադիր հեռուստադիտողը ուշադրություն կդարձնի մեկ ակնարկի, որը թույլ է տալիս «Ամեն ինչ կամ ոչինչ»-ը համարել Անդրեյ Զվյագինցևի «Լևիաթանի» յուրօրինակ նախաբան։ Քանի որ այդ հերոսները կվերածվեն նման հրեշների, ոչ մի հեփի-էնդի մասին խոսք լինել չի կարող»։ Кино Mail.ru կայքից Բորիս Գրիշինը նշել է, որ «Ժապավենը նկարահանվել է Դմիտրի Սուվորովի նախորդ աշխատանքների ոգով՝ շատ դինամիկ տեսախցիկ, արագ մոնտաժ, կոպիտ ուղղակի հումոր, որը նախատեսված է բոլոր տեսակի ստենդ-ափ շոուների և ՈՒՀԱ-ի սիրահարների համար։ Իսկ այս կատակերգության գլխավոր խնդիրն այն է, որ այն այնքան էլ ծիծաղելի չէ. և հերոսները, և նրանց հանգամանքներն այնքան արհեստական և անկենդան են, որ նույնիսկ ժպիտ չեն առաջացնում»։ *КиноАфиша*-ի մեկնաբան Դմիտրի Բորտնիկովը գրել է. «Երբեմն բոլորը կարող են ցանկություն ունենալ պարզապես ֆիլմ նկարահանել։ Հիշել ձեր ամենասիրելի պահերը, կպցնել դրանք միմյանց ժապավենով և ցույց տալ բոլորին, բոլորին, բոլորին։ Մոտավորապես դրանով էլ զբաղվել են «Ամեն ինչ կամ ոչինչ» կինոնախագծի ստեղծողները, որը ժողովրդի մեջ կարելի է համարձակորեն անվանել «Ոչինչ, տղաներ, մենք վերապրել ենք քոփիրայթի էլ ավելի վատագույն օրինակներ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2018 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Էջահամար

**Էջահամար**, էջաթիվ, հրատարակչության էջի կամ սյան հերթական համարը։

## Պատմություն
Դրվում է էջի վերևի կամ ներքևի դրսի ան­կյունում, մեջտեղում։ Չեն համարակալվում հատուկ էջերը (տիտղոսաթերթ, տիտղոսատ), ներդիրները և ողջ երեսով պատկերազարդված էջերը։

Համարակալվում է հիմականում արաբական թվերով, երբեմն(նախաբան, ներածություն, վերջաբան)՝ տառերով կամ հռոմեական թվերով։

Տպագիր գիրքն առաջին անգամ համարակալվել է 1470 թվականին, բայց վերջնականապես արմատավորվել է 16-րդ դարի կեսերին, փոխարինել է էջանցին։

18-րդ դարի վերջում Է, հաստատվել է էջի ներքևի լուսանցքի մեջտեղում։ Մերկ թվի տպավորություն չթողնելու համար թվի աջ ու ձախ
կողմերից ավելացրել են գծիկներ կամ զարդարուն «բեղիկներ»։

Հայերեն առաջին տպագիր գրքերում համարակալվել են միայն տետրերն ու դրանց առաջին մի քանի էջերը՝ հայերենի այբուբենի տառերով, նշանակվել են նախ մամուլի, ապա՝ էջերի համարները։

Կատեգորիա:Տիպոգրաֆիկա
Պերճ Թերզյան

**Պերճ Տիգրանի Թերզյան** (), հրապարակախոս, ազգային և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Կահիրեի Մխիթարյան նախակրթարանը, 1956 թվականին՝ Մարոնիթ հայրերի վարժարանը, 1963 թվականին՝ Էյն Շամս համալսարանի համագործակցական և վարչական գիտությունների ինստիտուտը, 1964–1965 թվականներին հաճախել Կահիրեի ամերիկյան համալսարան։

1969 թվականին հիմնադրել է «African Press» (1996 թվականից՝ African Press S. A. E. բաժնետիրական ընկերություն) տպարանը։ 2002 թվականից՝ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունի եռամսյա «Տեղեկատու» հանդեսի, 1998-2009 թվականին՝ «Արեւ» օրաթերթի արաբական ամսօրյա հավելվածի, 2010 թվականից՝ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունի «Արեգ» արաբական ամսօրյայի խմբագրական խորհրդատու։

Լույս են տեսել Թերզյանի «Եգիպտահայ հայացքներ. պատմության, քաղաքականության և մշակութային ժառանգության մասին» (արաբական, 2008 թվական), «Յետադարձ անդրադարձ» (2010 թվական) հրապարակախոսական նյութերի ժողովածուները, «ՀՀ Եգիպտոսի դեսպանատան ծննդոցը» (2012 թվական) աշխատությունը։ Մատենադարանի «Մեսրոպ Մաշտոց» հուշամեդալ (1999 թվական), Հայ եկեղեցու «Սբ Սահակ-Սբ Մեսրոպ» շքանշան (2010 թվական), Հայկական բարեգործական ընդհանուր միություն «Պատվո անդամ» տիտղոս
(2011 թվական), ՀՀ «Մխիթար Գոշ» (2011 թվական), Հայաստանի սփյուռքի նախարարության «Մայրենիի
դեսպան» (2013 թվական) մեդալներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Ջավադ Թորոսյան

**Ջավադ Լևոնի Թորոսյան** (), հայ պատմաբան-միջազգայնագետ, խմբագիր, լրագրող։

## Կենսագրություն
Ջավադ Թորոսյանը ծնվել է 1930 թվականին, Երևանում։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1970 թվականից աշխատել է Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրությունում, 1979–1994 թվականներին՝ գլխավոր խմբագրի տեղակալ։

Մահացել է 1994 թվականին, Երևանում։

## Աշխատություններ
Անգլերենից թարգմանել է Դեյվիդ Լենգի և Ուոքըր Քրիսթոֆըրի «Հայերը» (1992 թվական) աշխատությունը։

Աշխատությունները նվիրված են հայոց պատմության Հայկական հարցին վերաբերող շրջանին։

## Պարգևներ
1981 թվականին նրան շնորհվել է Հայաստանի վաստակավոր լրագրողի կոչում։

1988 թվականին «Հայկական սովետական հանրագիտարանի» համար արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ միջազգայնագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Սուրբ Բոնավենտուրայի տաճար

**Սուրբ Բոնավենտուրայի տաճար** (en bosnio y croata: : *Katedrala svetog Bonaventure*), քրիստոնեական տաճար Բոսնիա և Հերցեգովինայի Բանյա Լուկա քաղաքում։ Այդ եվրոպական երկրի հռոմեական կաթոլիկ չորս տաճարներից մեկն է։ Բանյա Լուկայի թեմի առաջնորդ եպիսկոպոսի նստավայրն է։

Տաճարը եպիսկոպոս Ալֆրեդ Պիխլերի նախաձեռնությամբ կառուցվել է 1970-ական թվականներին ի պատիվ միջնադարյան ֆրանցիսկյան աստվածաբան սուրբ Բոնավենտուրայի։ Կանգնեցվել է այն նույն վայրում, որտեղ եղել է սկզբնական սրբավայր կառույցը, որն ավերվել էր երկրաշարժից։

Այդ նոր տաճարը նույնպես վնասվել է, այս անգամ՝ բոսնիական պատերազմի ընթացքում։ Այն վերակառուցվել է և 2001 թվականին վերաօծվել է ու վերաբացվել։

Տաճարում հուղարկավորվել են եպիսկոպոսներ Մարյան Մարկովիչի և Ալֆրեդ Պիխլերի աճյունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պաշտամունքային օբյեկտներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տաճարներ
Արթուր Կարագյան

**Կարագյան Արթուր Կարապետի** (ծնվել է 1949 թվականի օգոստոսի 4–ին, Երևանում), գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի Հակոբ Կոջոյանի անվան նկարչական դպրոցը, 1971 թվականին՝  Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը։ 1973-1992 թվականներին աշխատել է որպես դիզայներ։ 1976 թվականից  համագործակցում է «Սովետական գրող», «Լույս», «Արևիկ» հրատարակչությունների հետ, 1975–1985 թվականներին աշխատակցել է Մայր աթոռի «Էջմիածին» ամսագրին։ Նկարազարդել ու ձևավորել է Ալբերտ Մորավիայի «Արհամարհանք» (1977 թվական ), Րաֆֆու «Խենթը» (ռուսական 1978 թվական), Ալվարդ Պետրոսյանի «Թռչնականչ» (1981 թվական),  Ալեքսանդր Արաքսմանյանի «Ոստայն» (1982 թվական), Սիլվա Կապուտիկյանի «Ծաղկանոց» (1984 թվական), Ե. Պետրոսյանի «Հեքիաթի խնձորը» (1985 թվական), Ն. Ենգիբարյանի «Տառադարան» (1990 թվական), Շառլ Պեռոյի «Հեքիաթներ» (2008 թվական), Հովհաննես Թումանյանի «Քաջ Նազար» (2008 թվական), «Հեքիաթներ» (2009 թվական), «Մի կաթիլ մեղրը» (2010 թվական), Ս. Սարգսյանի «Զվարճալի մաթեմատիկա» (2010 թվական) և այլ գրքեր։

Կատեգորիա:Գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կարապետ (գրիչ, Ղրիմ)

**Կարապետ,** XIV դարի գրիչ, մանրանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ապրել և ստեղծագործել է Ղրիմում։ Մեզ հայտնի առաջին ձեռագիրը՝ Ավետարանը, ընդօրինակել է Սահակ Պարթևին պատկանող օրինակից. բոլորգիր է՝ զարդարված ավետարանիչների պատկերներով, խորաններով, լուսանցազարդերով։ Կարապետն ընդօրինակել է նաև մեկ այլ Ավետարան (1352թվական) և 4 Ճաշոց (1356 թվական, 1360 թվական, 1361 թվական և 1365 թվական)։ Կարապետից պահպանված վերջին ձեռագիրը նույնպես Ճաշոց է («Տարոյգիրք»). ընդօրինակել է 1381 թվականին (ձեռ. № 7447)։ Բոլոր ձեռագրերը պահվում են Մատենադարանում։

## Գրականություն
* 14–րդ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (1301–1400 թվականներ, կազմակերպիչ՝ Լ. Խաչիկան), Երևան, 1950 թվական։ 

Կատեգորիա:Մանրանկարիչներ
Կարապետ (գրիչ, Գողթն)

**Կարապետ**, XIV դարի գրիչ, մանրանկարիչ

## Կենսագրություն
Գործել է Գողթնի Երնջակ գավառի Ապրակունիսի Սուրբ Կարապետ վանքում։ 1360 թվականին ծաղկել է «Ժողովածու բանից Գրիգոր Նարեկացւոյ, Գրիգոր Տղայի և այլոց»-ը, 1379 թվականին ընդօրինակել «Մասունք Աստուածաշնչոյ» մատյանը (երկուսն էլ՝ պահվում են Մատենադարան, ձեռագիր № 5705, 159 թվական)։

Կատեգորիա:Մանրանկարիչներ
Ավետիս (գրիչ)

**Ավետիս, Ավետիք** (ծննդյան թիվն  անհայտ – մոտ 1381 թվական), XIV դարի 2-րդ կեսի մանրանկարիչ, գրիչ և կազմող։

## Կենսագրություն
Ստեղծագործել է Սուրխաթում (Ղրիմ)։ Գրչության արվեստը սովորել է հորից՝ Նատերից։ Մատենադարանում պահվում են Ավետիսի 1344-1948 թվականների ընդօրինակած ու պատկերազարդած Ավետարանները (ձեռ. № 7636, 7637, 7742, 7857), 1364 թվականին և 1371 թվականին Ճաշոցները (ձեռ. № 4656, 7449), 1355 թվականին ընդօրինակած Ժողովածուն (ձեռ. № 6938)։ Ավետիսի ձեռագրերից պահվում են նաև Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում, Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարանում և Թբիլիսիի հին ձեռագրերի ինստ­իտում։ Ավետիսը զուգորդել է Հայաստանի և Կիլիկյան գեղանկարչության ավանդույթները՝ գերադասելով կապույտ խորքով նկարների մոնումենտալ լուծումը։

## Գրականություն
* Կորխմազյան Է., XIV–XV դարեր, Ղրիմի հայ մանրանկարչության առանձնահատկությունները, «Բանբեր Մատենադարանի», 1969 թվական, № 9։ 
* Նույնի, Армянская миниатюра Крыма (XIV–XVII века), Ереван, 1978 год․
Մկրտիչ Կարապետյան

**Մկրտիչ Շավարշի Կարապետյան** (ծնվել է 1958 թվականի մայիսի 9–ին Հոկտեմբերյան (այժմ՝ քաղաք Արմավիր՝ ՀՀ Արմավիրի մարզում), ֆիզիկոս-աստղագետ, հրատարակիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Պետական համալսարանը (1980 թվականին), Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտը (1984 թվականին)։ 1991-1992 թվականներին եղել է «Շաղիկ» հրատարակչության տնօրենը, 1993 թվականին հիմադրել է «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչությունը, 2000 թվականին՝ «Էդիթ Պրինտի» գրատների ցանց (Երևան, Գյումրի, Վանաձոր, Ստեփանակերտ)։ 2010 թվականից, միաժամանակ՝ Հրատարակիչների ազգային ասոցիացիայի նախագահ։ Կարապետյանի ջանքերով հրատարակվել է հայական  առաջին տպագիր գրքի՝ Ուրբաթագրքի լուսապատճենային (ֆաքսիմիլե) տարբերակը (2012 թվական), հեքիաթների մատենաշար, որոշ մասը՝ ձայնասկավառակներով։

Պարգևատրվել է ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալով (2012 թվական)։ 

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ