Պիեռ Ժիլիար

**Պիեռ Ժիլիար** (**', ), [[Շվեյցարացիներ|շվեյցարացի]] գիտնական և գրող, առավել հայտնի որպես [[Ռուսաստանի կայսրերի ցանկ|Ռուսաստանի կայսր]] [[Նիկոլայ II|Նիկոլայ II-ի]] հինգ երեխաների [[Ֆրանսերեն|ֆրանսերենի]] դասատու 1905-1918 թվականներին։ 1921 թվականին՝ [[Ռուսական հեղափոխություն|1917 թվականի Ռուսական հեղափոխությունից]] հետո, նա հրատարակել է հուշագրություն՝ «''Տասներեք տարի ռուսական արքունիքում»'', որը պատմում է կայսերական ընտանիքի հետ անցկացրած ժամանակի մասին։ Իր հուշագրություններում Ժիլիարը նկարագրել է [[Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնա (Ալիքս)|թագուհի Ալեքսանդրայի]] տանջանքները [[Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ Ռոմանով|որդու]] [[Հեմոֆիլիա|հեմոֆիլիայի]] պատճառով և նրա հավատը ''ծերուկ'' [[Գրիգորի Ռասպուտին|Գրիգորի Ռասպուտինի]]՝ տղային բուժելու ունակության նկատմամբ։

== Կենսագրություն ==
Պիեռ Ժիլիարը ծնվել է 1879 թվականի մայիսի 16-ին [[Շվեյցարիա|Շվեյցարիայի]] Ֆիեզ քաղաքում։  Իր հուշագրություններում Ժիլիարը գրել է, որ ինքը սկզբում Ռուսաստան է եկել 1904 թվականին որպես ֆրանսերենի դասատու Ռոմանովների ընտանիքի զարմի, Լոյխտենբերգի դուքս Գեորգիի ընտանիքում։ Նրան խորհուրդ են տվել որպես ֆրանսերենի դասատու ցարի երեխաներին և 1905 թվականին սկսել է դասավանդել ավագ երեխաներին՝ Ռուսաստանի [[Օլգա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)|մեծ]] [[Օլգա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)|իշխանուհի Օլգային]] և [[Տատյանա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)|Տատյանա Նիկոլաևնային]]։

Նա սիրել է ցարական ընտանիքը և [[Ռուսական հեղափոխություն|1917 թվականի Ռուսական հեղափոխությունից]] հետո հետևել է նրանց՝ մեկնելով ներքին աքսոր, Տոբոլսկ ([[Սիբիր|Սիբիր)]]։ Բոլշևիկները թույլ չեն տվել Ժիլիարին միանալ իր աշակերտներին, երբ նրանք 1918 թվականի մայիսին տեղափոխվել են [[Եկատերինբուրգ|Եկատերինբուրգի]] Իպատիևների տուն։  Նա իր հուշագրություններում նկարագրել է երեխաների մասին վերջին անգամ իր տեսած վիճակը.



[[Պատկեր:Nicholas_II_saws_wood_during_the_captivity_at_Tobolsk.jpg|աջից|մինի|Պիեռ Ժիլիարը (ձախից) և [[Նիկոլայ II|Նիկոլայ II-ը]] փայտ են սղոցում [[Տոբոլսկ|Տոբոլսկում]] աքսորի ժամանակ, 1917-1918 թվականների ձմեռ]]

Ընտանիքի սպանություններից հետո Ժիլիարը մնացել է Սիբիրում՝ որոշ ժամանակ օգնելով [[Սպիտակ շարժում|Սպիտակ շարժման]] հետաքննիչ Նիկոլայ Սոկոլովին։ Նա 1919 թվականին ամուսնացել է Ալեքսանդրա «Շուրա» Տեգլևայի հետ, որը [[Անաստասիա Նիկոլաևնա Ռոմանովա|Ռուսաստանի մեծ]] [[Անաստասիա Նիկոլաևնա Ռոմանովա|իշխանուհի Անաստասիա Նիկոլաևնայի]] բուժքույրն էր։ Սիբիրում նա կարևոր դեր է ունեցել մի խաբեբայի բացահայտման գործում, որը պնդում էր, որ ինքը [[Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ Ռոմանով|Ցարևիչ Ալեքսեյն]] է։ 

Մեկ տարուց ավելի Ժիլիարը ծառայել է գեներալ Մորիս Ժանինի մոտ, որը [[Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմ|Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի]] ժամանակ ֆրանսիական ռազմական առաքելության հրամանատարն էր, մինչև 1919 թվականի նոյեմբերի սկիզբը, երբ հազարավոր այլ մարդկանց հետ, այդ թվում՝ հին ռեժիմի նախարարների և կառավարության պաշտոնյաների, նա փախել է [[Օմսկ|Օմսկից]] և Տրանսսիբիրյան երկաթուղով ուղևորվել դեպի արևելք։ Վեց ամիս տևած ճանապարհորդությունից հետո նա 1920 թվականի ապրիլի սկզբին հասել է [[Վլադիվոստոկ]]։ Այնուհետև նա ամերիկյան նավով մեկնել է [[Սան Ֆրանցիսկո]], իսկ այնտեղից նավով ճանապարհորդել է [[Խաղաղ օվկիանոս|Խաղաղ օվկիանոսի]] ափով, [[Պանամայի ջրանցք|Պանամայի ջրանցքով]], [[Ատլանտյան օվկիանոս|Ատլանտյան օվկիանոսով]] և [[Միջերկրական ծով|Միջերկրական ծովով]] դեպի [[Տրիեստ]]։ Նա [[Իտալիա|Իտալիայի]] միջով ճանապարհորդել է դեպի [[Շվեյցարիա]], իսկ 1920 թվականի օգոստոսին հասել է իր ծնողների տուն՝ Ֆիեզում, որից դուրս էր եկել 16 տարի առաջ։ 

Նա աշխատել է ֆրանսերենի պրոֆեսոր [[Լոզանի համալսարան|Լոզանի համալսարանում]] և պարգևատրվել [[Պատվո լեգեոնի շքանշան|Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի շքանշանով]]։  1921 թվականին նա հրատարակել է ''«Նիկոլաս II-ի և ընտանիքի ճակատագրի ողբերգությունը»'' վերնագրով գիրքը, որտեղ նկարագրվում է ցարի և նրա ընտանիքի վերջին օրերը, ինչպես նաև նրանց մահվան հետագա հետաքննությունը։

== Աննա Անդերսոն ==
[[Պատկեր:Pierre_Gilliard_and_Alexei.jpg|մինի|Ժիլիարը և [[Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ Ռոմանով|Ցարևիչ Ալեքսեյը]] ''«Ստանդարտ»'' կայսերական զբոսանավի վրա]]

1925 թվականին ցարի քույրը՝ [[Օլգա Ալեքսանդրովնա|Ռուսաստանի մեծ իշխանուհի Օլգա Ալեքսանդրովնան]], խնդրել է Ժիլիարին և նրա կնոջը հետաքննել [[Աննա Անդերսոն|Աննա Անդերսոնի]] գործը, որը պնդում էր, որ Մեծ իշխանուհի Անաստասիան է։  1925 թվականի հուլիսի 27-ին Ժիլիարները հանդիպել են Անդերսոնին [[Բեռլին|Բեռլինի]] Սուրբ Մարիամ հիվանդանոցում, որտեղ Անդերսոնը բուժվում էր ձեռքի տուբերկուլյոզային վարակից։ Անդերսոնը ծանր հիվանդ էր և կիսաանգիտակից վիճակում։ Մադամ Ժիլիարը խնդրել է զննել Անդերսոնի ոտքերը և նշել, որ Անդերսոնի ոտքերը նման էին Անաստասիայի ոտքերին. երկուսն էլ ունեին [[Ոտքի առաջին մատի վալգուսային դեֆորմացիա|վալգուզային դեֆորմացիա]]։ Ժիլիարը պնդել է, որ Անդերսոնը տեղափոխվի ավելի լավ հիվանդանոց՝ նրա գոյատևումն ապահովելու համար, մինչ նրա ինքնությունը կպարզվի։

Անդերսոնի ձեռքի վիրահատությունից հետո նա ապաքինվել է Բեռլինի Մոմզենի խնամքի տանը։ Այնտեղ, 1925 թվականի հոկտեմբերին, Ժիլիարները կրկին հանդիպել են Անդերսոնին։ Անդերսոնը չի ճանաչել Ժիլիարին, ինչը, ըստ նրա, հետագայում պայմանավորված էր նրանով, որ նա սափրել էր իր այծամորուքը։  Երբ Ժիլիարին խնդրել են «պատմել անցյալի մասին ամեն ինչ», նա հրաժարվել է։  Իսկ Անդերսոնը Շուրային շփոթել է Մեծ իշխանուհի Օլգայի հետ ամուսինների այցելության երկրորդ օրը։  Հաջորդ հանդիպման ժամանակ Անդերսոնն ընդօրինակել է Անաստասիայի գործողությունները՝ Շուրային խնդրելով թրջել իր ճակատը [[Օդեկոլոն|օդեկոլոնով]], ինչից Շուրան ցնցվել էր։ 

Անդերսոնի կողմնակիցների պնդմամբ՝ Ժիլիարդները Անդերսոնին ճանաչել են որպես Անաստասիա, սակայն Ժիլիարները հերքել են դա և ասել, որ նրա կողմնակիցներն իրենց կարեկցանքը շփոթել են ճանաչման հետ։  Անդերսոնի ընկերուհին և ողջ կյանքի կողմնակից Հարիետ ֆոն Ռատլեֆը գրել է, որ միջանցքում նկատել է Ժիլիարին, որն անհանգիստ էր և ֆրանսերեն մրմնջում էր. «Աստված իմ, ինչ սարսափելի է։ Ի՞նչ է պատահել Մեծ իշխանուհի Անաստասիային։ Նա կործանված է, լրիվ կործանված։ Ես ուզում եմ անել ամեն ինչ, որ կարող եմ, որպեսզի օգնեմ Մեծ իշխանուհուն»։  Ժիլիարը հերքել է, թե  ինքը նման բաներ է ասել, և իր ''«Անաստասիա»'' գրքում նշել է, որ Ռատլեֆը նրան գրել էր «Մեծ իշխանուհու» ենթադրյալ «հիշողություններով», սակայն դրանք բոլորը կամ ընդհանուր գիտելիքներ էին, կամ, եթե ավելի անձնական էին, պարունակում էին սխալներ, որոնք իրական Անաստասիան երբեք չէր թույլ տա։ Ժիլիարը սարսափել է, երբ իմանացել է, որ տիկին Ռատլեֆը պատրաստվում է ընդունել այդ «հիշողությունների» իր ուղղումները և այնուհետև հրապարակել ուղղված տարբերակը։ Ասում են, որ Շուրան լաց է եղել, երբ լքել է Անդերսոնին՝ մտածելով, թե ինչու է ամուսինը սիրում իր կնոջն այնքան, որքան սիրում է մեծ իշխանուհուն,  սակայն «Անաստասիան» կարծում էր, թե Շուրան իր մորաքույր Օլգան է, և  չի էլ կարողացել պատասխանել իրեն տված նրանց «փոքրիկ մտերմիկ հարցերին»։ Ժիլիարի հետագա հետաքննությունը ցույց է տվել, որ կինը կայսերական ընտանիքի մասին իր լայնածավալ գիտելիքները ձեռք է բերել Բեռլինի ռուսական ազնվականական հասարակությունում երկու տարի ապրելու միջոցով։

Հիվանդանոցից դուրս գրվելիս Ժիլիարը Բեռլինում Դանիայի դեսպան Հերլուֆ Զալեին ասել է. «Մենք հեռանում ենք՝ չկարողանալով ասել, որ նա Մեծ իշխանուհի Անաստասիան ''չէ''»։  Ավելի ուշ Ժիլիարը գրել է ֆոն Ռատլեֆին՝ լրացուցիչ հարցումներ անելով Անդերսոնի առողջության մասին, բայց նա նրան անվանել է «հիվանդ», այլ ոչ թե «Անաստասիա»։  Սակայն 1926 թվականի սկզբին Ժիլիարը հստակորեն հայտնել է իր կարծիքը, որ Անդերսոնը խաբեբա էր։ 

Թեև Անդերսոնի կողմնակիցները պնդում էին, որ Ժիլիարները նրան ճանաչել են որպես Անաստասիա, բայց հրաժարվել են իրենց կարծիքից, ասելով, որ հնարավոր է, որ զույգը սկզբում տատանվել է, քանի որ նրա նիհար վիճակը նրան շատ էր տարբերում այն գեր դեռահաս Անաստասիայից, որին նրանք վերջին անգամ տեսել էին։  Չնայած սա բավարար էր նրանց սկզբնական կասկածները վերացնելու համար, սակայն նրանք վերջնականապես համոզվել են,  որ նա խաբեբա է, նրա առողջանալուց հետո, երբ կարողացել են ավելի մանրամասն հարցաքննել նրան։ Անդերսոնի կողմնակիցները մեղադրել են Ժիլիարին նրանից մեջքը շրջելու մեջ, քանի որ նրան կաշառել էր կայսրուհի [[Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնա (Ալիքս)|Ալիքսի]] եղբայրը՝ Հեսսենի մեծ իշխան Էռնեստ Լուիսը։ 

Ինչպես Էռնեստ Լուին, Ժիլիարը դարձել է Անդերսոնի և նրա շրջապատի աղմկոտ հակառակորդը։  Ժիլիարը գրել է հոդվածներ և մի գիրք՝ ''«Կեղծ Անաստասիա''» վերնագրով, որտեղ պնդում էր, որ նա «վուլգար արկածախնդիր» է և «առաջնակարգ դերասանուհի»։ Գրքում ասվում է, որ Ժիլիարն անմիջապես հասկացել է, որ նա Անաստասիան չէր․ դեմքի նմանություն չկար, ռուսական կայսերական կյանքի մասին նրա ողջ գիտելիքները հավաքվել էին ամսագրերից, գրքերից և նրա ընկերներից,  և նա չէր կարողանում խոսել ռուսերեն, անգլերեն կամ ֆրանսերեն։  Նա ցուցմունք է տվել Անդերսենի  դեմ Համբուրգում 1958 թվականին։  Դատական գործընթացները, որոնք նախատեսված էին պարզելու համար, թե արդյոք նա իսկապես Մեծ իշխանուհին է, ի վերջո անորոշ են ավարտվել՝ 1970 թվականին, Ժիլիարի մահից հետո։ 

1995 թվականին անցկացվել են ԴՆԹ թեստեր, որոնք ապացուցել են, որ Անդերսոնը Անաստասիան չէր, այլ լեհ կին էր՝ Ֆրանցիսկա Շանցկովսկա անունով։

== Մահ ==
1958 թվականին Ժիլիարը ծանր վիրավորվել է [[Լոզան|Լոզանում]] տեղի ունեցած ավտովթարի ժամանակ։ Նա լիովին չի ապաքինվել և մահացել է չորս տարի անց՝ 1962 թվականի մայիսի 30-ին։

== Ժառանգություն ==
[[Պատկեր:Otmaa1917_1-1-.jpg|մինի|Պիեռ Ժիլիարի լուսանկարած ցարի չորս դստրերը և ցարևիչը  [[Կարմրուկ|կարմրուկի]] պատճառով վարակվելուց հետո սափրած գլուխներով․ ձախից աջ՝ [[Անաստասիա Նիկոլաևնա Ռոմանովա|Անաստասիա]], [[Օլգա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)|Օլգա]], [[Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ Ռոմանով|Ալեքսեյ]], [[Մարիա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)|Մարիա]], [[Տատյանա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)|Տատյանա]],  1917 թվականի հունիսին Ցարսկոյե Սելոյում]]

Ժիլիարը լուսանկարելու մեծ սիրահար էր և Ռուսաստանում գտնվելու ընթացքում հարյուրավոր լուսանկարներ է արել, այդ թվում՝ Ռոմանովների ընտանիքի բազմաթիվ ոչ պաշտոնական լուսանկարներ։ Դրանք այժմ պահվում են Լոզանի լուսանկարչական թանգարանում՝ Ելիսեյան թանգարանում։  2005 թվականին արվեստի պատմաբան Դանիել Ժիրարը, որը մինչև 2017 թվականը Ելիսեյան թանգարանի վարիչն է եղել, հրատարակել է Ժիլիարի Ռուսաստանում անցկացրած ժամանակի պատկերազարդ կենսագրությունը՝ հիմնվելով թանգարանի հավաքածուում գտնվող նրա աշխատանքների վրա։ Այն կոչվում է ''«Ռոմանովների դաստիարակը.'' Պիեռ Ժիլիարի ռուսական ճակատագիրը»:

== Ֆիլմագրություն ==
* 1971 թվականի բրիտանական ''[[Նիկոլայ և Ալեքսանդրա|«Նիկոլայ և Ալեքսանդրա»]]'' ֆիլմում Ժիլիարի դերը մարմնավորել է բելգիացի դերասան Ժան-Կլոդ Դրուոն։
* Ժիլիարի դերը մարմնավորել է դերասան Պիեռ Կարբոնյեն 2017 թվականին ''«Ռոմանովների ողբերգական ճակատագիրը. Տասներեք տարի ռուսական արքունիքում''» (**') վավերագրական ֆիլմում, որը նկարահանվել է Arte France-ի և Bel Air Media-ի կողմից և հիմնված է Ժիլիարի 1921 թվականի Ռոմանովների հետ անցկացրած ժամանակի մասին պատմվածքի վրա:
* Բրիտանացի դերասան Օլիվեր Դիմսդեյլը մարմնավորել է Ժիլիարին 2019 թվականի Netflix-ի *«Վերջին ցարերը»* սերիալում։

## Տես նաև
* Մարգարիտա Իգեր
* Պիեռ Ժիլիար (1923): Տասներեք տարի ռուսական արքունիքում (Ցար Նիկոլայ II-ի և նրա ընտանիքի վերջին տարիների և մահվան անձնական գրառում):
* Աննա Անդերսոն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Gilliard, Pierre, ''Thirteen Years at the Russian Court''
* 
* Klier, John; Mingay, Helen (1995). *The Quest for Anastasia*. London: Smith Gryphon. 
* Kurth, Peter (1983). *Anastasia: The Life of Anna Anderson*. London: Jonathan Cape. 
* Massie, Robert K. (1967). *Nicholas and Alexandra*. 
* Massie, Robert K. (1995). *The Romanovs: The Final Chapter*. Random House. 
* Phenix, Patricia (1999). *Olga Romanov: Russia's Last Grand Duchess*. Viking/Penguin. 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Շվեյցարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի լուսանկարիչներ