Սոմատոստատին

**Սոմատոստատին,** հայտնի է նաև աճի հորմոնը արգելակող հորմոն։ Այն պեպտիդային հորմոն է, որը կարգավորում է էնդոկրին համակարգի աշխատանքը և ազդում է նյարդափոխանցման և բջիջների պրոլիֆերացիայի վրա։ Այն կապվում է G սպիտակուցների հետ կապված սոմատոստատինի ընկալիչների հետ և արգելակում է տարբեր հորմոնների քանակի աճը օրգանիզմում։ Սոմատոստատինը արգելակում է ինսուլինի և գլյուկագոնի արտազատումը։

Սոմատոստատինը ունի 2 ակտիվ ձև, որոնք արտադրվում են միևնույն նախապրոտեինից, դրանցից մեկը կազմված է 14 ամինաթթվից, իսկ մյուսը կազված է՝ 28 ամինաթթվից։

Ողնաշարավորների մոտ գոյություն ունեն սոմատոստատինի 6 տարբեր գեներ, որոնք անվանվել են տարբեր կերպ՝ *SS1*, *SS2*, *SS3*, *SS4*, *SS5* և *SS6*։ Դանիո-Ռերիո կոչվող ձկնատեսակի մոտ գոյություն ունեն այս 6 բոլոր գեները, որոնց շնորհիվ այն կատարում է բազմաթիվ ֆունկցիաներ։ Մարդիկ ունեն սոմատոստատինի միայն 1 գեն։

## Անվանակարգ
Սոմատոստատինի հոմանիշներն են՝

* աճի հորմոնը արգելակող հորմոն ((GHIH))
* աճի հորմոնի շատացումը արգելակող հորմոն (GHRIH)
* սոմատոտրոպինի արտազատմանը արգելակող գործոն (SRIF)
* սոմատոտրոպինի արտազատմանը արգելակող հորմոն (SRIH)

## Արտադրություն
### Մարսողական համակարգ
Սոմատոստատինը արտազատվում է մարսողական համակարգի դելտա բջիների կողմից, դրանք տեղակայված են ստամոքսի պիլորիկ հատվածում, 12-մատնյա աղիքում և ենթաստամոքսային գեղձի կղզյակներում։

Սոմատոստատինը արտադրվելով անցնում է դռներակով և հասնում է սիրտ ու գնում համակարգային արյան շրջանառություն, որից հետո կապվում է իր ընկալիչների հետ և թողնում է արգելակող ազդեցություն։ Սոմատոստատինը կարող է գործել նաև պարակրին մեխանիզմով։

Ստամոքսում սոմատոստատինը կապվում է պարիետալ բջիջների G- սպիտակուցների հետ, որոնք էլ արգելակում են ադենիլատցիկլազը և նվազեցնում են աղաթթվի սեկրեցիան պարիետալ բջիջների կողմից։ Սոմատոստատինը կարող է  նվազեցնել թթվի արտադրությունը՝ արգելակելով մի շարք հորմոնների արտազատումը, օրինակ՝ գաստրինի կամ հիստամինի։

### Ուղեղ

Սոմատոստատինը արտադրվում է հիպոթալամուսի առաջամիջային կորիզներում: Սոմատոստատինը նեյրոսեկրետոր նյարդերի վերջավորություններից ազատվում է հիպոթալամոհիպոֆիզար համակարգ՝ նեյրոնների աքսոնների միջոցով։ Այնուհետև սոմատոստատինը տեղափոխվում է հիպոֆիզի առաջային բիլթ, որտեղ այն արգելակում է աճի հորմոնի արտազատումը սոմատոտրոպ բջիջներից: Պերիվենտրիկուլյար նեյրոններում այն աշխատում է հետադարձ բացասական կապի միջոցով։ Օրգանիզմում աճի հորմոնի ավելցուկի դեպքում հետադարձ կապով ուժեղանում է սոմատոստատինի արտադրությունը, որն էլ ընկճում է աճի հորմոնի արտադրությունը։

Սոմատոստատինը արտադրվում է նաև ուղեղի որոշ հատվածներում, և դրանց ընկալիչները գտնվում են տարբեր տեղամասերում։ Դրանք հատկապես առաջանում են հիպոկամպում։

## Ֆունկցիաներ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Control-of-stomach-acid-sec.png|մինի|423x423փքս|D բջիջը տեսանելի է վերևի աջ կողմում, իսկ սոմատոստատինը ներկայացված է ձախ մատնանշված միջին սլաքով
Սոմատոստատինը դասակարգվում է որպես արգելակող հորմոն և ակտիվանում է ցածր PH-ի պայմաններում։ Այս հորմոնը տարածվում է մարմնի տարբեր հատվածներում։ Սոմատոստատինի աճը սահմանափակվում է թափառող նյարդի օգնությամբ։

### Առաջնային հիպոֆիզ
Առաջնային հիպոֆիզի սոմատոստատինի էֆեկտներն են ՝

* արգելակում է աճի հորմոնի ավելացումը
* արգելակում է թիրեոտրոպ հորմոնի արտադրությունը
* արգելակում է ադենիլատցիկլազին պարիետալ բջիջներում
* արգելակում է պրոլակտինի արտադրությունը

### Ստամոքս-աղիքային համակարգ
* Սոմատոստաինը համարվում է կորտիստատինի անալոգը, որի հետ միասին այն արգելակում է ստամոքսաղիքային համակարգի հորմոնների արտադրությունը։
* Նվազեցնում է ստամոքսի դատարկման արագությունը և նվազեցնում է հարթ մկանների կծման ուժը և արյան հոսքը աղիներում։
* Արգելակում է պանկրեատիկ հորմոնների արտադրությունը
** Սոմատոստատինի արտազատումը հրահրվում է բետա բջջային պեպտիդ ուրոկորտինի (Ucn3) կողմից՝ ինսուլինի արտազատումը արգելակելու համար։
** Արգելակում է գլյուկագոնի արտադրությունը
* Նվազեցնում է պանկրեասի սեկրետոր ակտիվությունը

## Արհեստական փոխարինողներ
Օկտեոտիդը (բրենդային անվանումը Սանդոստատին ) օկտապեպտիդ է,որը նմանակում է բնական սոմատոստատինին, չնայած ավելի ուժեղ է արգելակում աճի հորմոնի, գլյուկագոնի, ինսուլինի արտադրությունը, քան հենց սոմատոստատինը։ Այն ունի ավելի երկար կիսակյանքի տևողություն՝ 90 րոպե, ի համեմատ սոմատոստատինի, որի կիսակյանքի տևողությունը ընդամենը 2-3 րոպե է։ Այն շատ վատ է ներծծվում աղիներից, դրա համար հաճախ օգտագործվում է պարէնտերալ (ենթամաշկային,միջմկանային,ներերակային)։ Այն համարվում է ակրոմեգալիայի սիմպտոմատիկ բուժման միջոց։ Այն նաև հաճախ օգտագործվում է լյարդի և երիկամների պոլիկիստոզ հիվանդության դեպքում։

Լանրեոտիդը (Սոմատուլին) դեղորայք է, որը օգտագործվում է ակրոմեգալիայի բուժման ժամանակ, և նաև բոլոր այն ախտանիշների ժամանակ, որոնք առաջանում են նեյրոէնդոկրին ուռուցքների ժամանակ։ Այն նույպես համարվում է սոմատոստատինի նմանակը, ինչպես օրինակ Օկտրեոտիդը։ Այն հասանելի է մի շարք երկրներում՝ Մեծ Բրիտանիայում,Ավտրալիայում,Կանադայում։

Պասիրեոտիդը (Սիգնոֆոր), դեղամիջոց է, որը հաստատվել է Միացյալ Նահանգներում և Եվրամիությունում՝ Քուշինգի հիվանդության բուժման համար։ Օգտագործվում է այն ժամանակ, երբ դեղորայքը կամ վիրահատական միջամտությունը նպատակահարմար չէ կիրառել։ Այն մշակվել է Novartis-ի կողմից։

## Էվոլյուցիոն պատմություն
Ողնաշարավորների մոտ հայտնաբերվել է սոմատոստատինի վեց գեն: Ուսումնասիրությունները այն մասին, թե ինչպես են առաջացել այս վեց գեները, հիմնված է ողնաշարավորների էվոլյուցիայում տեղի ունեցած երեք գեների կրկնօրինակման պրոցեսի վրա։ Պրոցեսի վերջնարդյունքը SS1, SS2, SS3, SS4, SS5, SS6 գեների առաջացումն է։

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Մարդու սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Նեյրոտրանսմիտեր
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Պեպտիդներ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա