open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարինե Ասլամազյան

**Կարինե Սերգեյի Ասլամազյան** (), հայ նկարչուհի, Հայաստանի նկարիչների միության պատվավոր անդամ (2014)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1956 թվականի ապրիլի 8-ին Երևանում։ Մինչև 7 տարեկանն ապրել է Թբիլիսիում։ Հայրիկի մահից հետո՝ մոր և ավագ քրոջ հետ 1963 թվականին տեղափոխվել է Երևան, ուր ապրում է մինչ օրս։

1973 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 132 միջնակարգ դպրոցը։ Կարինե Ասլամազյանն իր առաջին նկարը նկարել է 15 տարեկանում, իսկ այսօր նրա նկարներին կարելի է հանդիպել տարբեր երկրների ցուցասրահներում։ 1973-1979 թվականներին սովորել է Երևանի երաժշտական մանկավարժական ուսումնարանի դաշնամուրի բաժինը։ Երկար տարիներ աշխատել է տարբեր երաժշտական դպրոցներում՝ որպես դաշնամուրի ուսուցչուհի։ 1988-1994 թվականներին սովորել է Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի գեղանկարի բաժնում։ 2004 թվականին Նկարիչների տանը տեղի է ունեցել Կարինե Ասլամազյանի առաջին անհատական ցուցահանդեսը «Հայաստանը բարձր մշակույթի երկիր» խորագրով՝ նվիրված Սվյատոսլավ Ռերիխի ծննդյան 100-ամյակին։ Նա նաև ցուցահանդես է ունեցել Ս. Ռերիխի անվան թանգարանում։

2006 թվականին նկարչուհին ներկայացրել է իր աշխատանքները Լոս Անջելեսում և Նյու Յորքում։ 2011 թվականին Կարինե Ասլամազյանը ցուցահանդես է ունեցել նաև Մոսկվայում։ Մշակույթի բնագավառում և կերպարվեստի զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար 2009 թվականին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ խրախուսվել է շնորհակալագրով։ 2013 թվականին Հայաստանի նկարիչների միության ցուցասրահում տեղի է ունեցել նկարչուհու հաջորդ անհատական ցուցահանդեսը, որտեղ նա ներկայացրել է ավելի քան 60 նկար։ Նկարչուհու նկարները զարդարել են ինչպես տարբեր երկրների թանգարանների ու ցուցասրահների պատերը, այնպես էլ մանկական մի շարք գրքերի շապիկները։ Կարինե Ասլամազյանի նկարազարդած «Իմաստուն Խաչո» գրքի առաջին և երկրորդ հատորները Մոսկվայի գրքի միջազգային փառատոնում 2010 թվականին ճանաչվել են տարվա լավագույն մանկական գիրք։ Նրան են պատկանում նաև «Պատգամ Առաջնորդին» և «Տիեզերական իրականության փիլիսոփայություն» գրքերի շապիկների նկարազարդումները, իսկ «Արևելյան կրիպտոգրամներ» գիրքն ընթերցողին ճանաչելի է դարձել նկարչուհու «Մայտրի և Սիթհարթհա» նկարով։

2014 թվականից Կարինե Ասլամազյանը Հայաստանի նկարիչների միության պատվավոր անդամ է։

## Պատկերասրահ

Karine Aslamazyan's exhibition at Artists Union of Armenia.jpg|Կարինե Ասլամազյանի աշխատանքների ցուցահանդեսը Հայաստանի նկարիչների միությունում
Karine Aslamazyan's exhibition at Artists Union of Armenia (1).jpg|Կարինե Ասլամազյանի աշխատանքների ցուցահանդեսը Հայաստանի նկարիչների միությունում


Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Արևելյան մամուլ

**«Արևելյան մամուլ»**, գրական-քաղաքական պարբերական։ Հրատարակվել է Զմյուռնիայում, 1871-1909 թթ. և 1919-1922 թթ.։ 1871-1893 թթ.-ին՝ ամսագիր. 1894-1902 թթ.-ին՝ կիսամսյա հանդես, 1903-1909 թթ-ին՝ շաբաթաթերթ, 1919-1922 թթ.-ին օրաթերթ։

Խմբագիրներ՝ Մատթեոս Մամուրյան (1871-1901 թթ.), Հրանտ Մամուրյան (1901-1909 թթ., 1919-1922 թթ.)։

Թերթը ունեցել է ժողովրդավարական ուղղություն, պաշտպանել է Օսմանյան կայսրության կազմում արևմտահայերի ինքնավարության գաղափարը։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ և հետո «Արևելյան մամուլ»-ը կողմնորոշվել է դեպի Անգլիան՝ նրանից ակնկալելով բարենորոգումների անցկացում արևմտյան Հայաստանում։ 1878 թվականի Բեռլինի կոնգրեսից հետո քննադատել է Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսես Վարժապետյանին՝ նրա գործունեության մեջ չտեսնելով ազգային քաղաքականության սկզբունքները։

1870-1880-ական թթ. վաղաժամ է համարել ազատագրական պայքարը՝ գտնելով, որ դրան պետք է նախորդի տնտեսական, ազգային, մշակութային զարգացման մի տևական ժամանակաշրջան։ 1880 թվականից հրաժարվել է արտաքին քաղաքական որևէ կողմնորոշումից և հիմնականում ապավինել հայության ազգային միասնության շնորհիվ ինքնորոշման հասնելու գաղափարին։ «Արևելյան մամուլ»-ի հրապարակախոսության մեջ իրական կողմերով ներկայացված է Հայաստանի բնակչության կեղեքումը թուրք և քուրդ հարստահարիչների կողմից։ 1908 թ.-ի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո հանդես է եկել երիտթուրքերի ջարդարար քաղաքականության դեմ և հայ ժողովրդի փրկությունը տեսել զինված ինքնապաշտպանության մեջ։ 1919-1922 թվականներին լայնորեն անդրադարձել է հույն-թուրքական պատերազմին, Կիլիկյան Հայաստանի իրադարձություններին, հայկական հարցի վիճակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Գևորգ Բարդակչյան

**Գևորգ Պարգևի Բարդակչյան** (), հայ բանասեր, պատմաբան, գրականագետ։ Օքսֆորդի համալսարանի դոկտոր (1979), պրոֆեսոր (1982)։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (28.12.2011)։

## Կենսագրություն
Դպրոցն ավարտել է Դամասկոսում, այնուհետև՝ ընդունվել և ավարտել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը և Օքսֆորդի համալսարանը։ 1974-1987 թվականներին դասախոսել է Հարվարդի համալսարանում, 1987 թվականից Միչիգանի համալսարանի հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնի վարիչն է, 1995 թվականից, միաժամանակ՝ հայագիտական ծրագրերի տնօրեն։

Աշխատությունները վերաբերում են ուշ միջնադարի և նոր շրջանի պատմությանը, գրականությանը և մշակույթին («Յակոբ Պարոնեանի այլաբանական կարգ մը երկերու պատմական դեմքերն ու դէպքերը», 1980, «Հիտլերը և հայերի ցեղասպանությունը», 1991)։

1985 թվականին անգլերեն լեզվով «Հիտլերը և Հայոց ցեղասպանությունը» գրքում, հիմնվելով մինչ այժմ անհայտ արխիվային փաստաթղթերի վրա, Բարդակչյանը տվել է անառարկելի ապացույցներն այն բանի, որ Հիտլերը, ծրագրելով հրեաների զանգվածային ոչնչացումը, որպես նախադեպ նկատի է ունեցել Օսմանյան կայսրությունում կատարված Հայոց ցեղասպանությունը, ինչպես նաև թուրքերի անպատժելիությունը մարդկության դեմ գործած հանցագործության համար։ Մասնակցել է ցեղասպանության հարցերին նվիրված միջազգային գիտական կոնֆերանսներին։

## Երկեր
* A Textbook of Modern Western Armenian, by Բարդակչյան Գևորգ Պարգևի, Thomson, Robert W., Edition: 1st ed.Type: book Book; Literary form: not fiction Publisher: New York, Caravan Books, 1977.
* Hitler and the Armenian genocide / Kevork Bardakjian., by Բարդակչյան Գևորգ Պարգևի, Material type: book Book; Literary form: not fiction Publisher: Cambridge, Mass. Zoryan Institute, 1985.
* Հիտլերը և հայերի ցեղասպանությունը։ [Հիտլերի ճառը 1939 թվականի օգոստոսի 22-ին], Բարդակչյան Գևորգ Պարգևի, Ալթունյան Շ. Ս, Արզաքանյան, Ն. Մ., Երևան,  «Հայաստան», 1991։
* A Reference guide to modern Armenian literature, 1500-1920: With an introductory history / Bardakjian, K. B., by Բարդակչյան Գևորգ Պարգևի, Material type: book Book; Literary form: not fiction Publisher: Detroit, Mich. : Wayne State University Press, 2000.
* Հիտլերը և հայոց ցեղասպանությունը։ [Հիտլերի ճառը 1939 թվականի օգոստոսի 22-ին], Բարդակչյան Գևորգ Պարգևի, Ալթունյան Շ. Ս., Երևան, «Նշանակ», 2005։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Սկզբունք

thumb|Օրենքի առաջ բոլորի հավասարության սկզբունքը ներկայացնող արձան

**Սկզբունք** (;  - բառացի` «առաջնագույն»), որևէ տեսության, ուսմունքի, գիտության, աշխարհայացքի, առհասարակ ամեն մի գործունեության, վարքի, քաղաքականության, կուսակցական ղեկավարման և ելակետային դրույթը, որևէ սարքի, մեխանիզմի կառուցվածքի հիմնական առանձնահատկությունը։

Փիլիսոփայության մեջ սկզբունքը կեցության ելակետը, սկիզբը, առաջնահիմքն է, որի գոյությունը ենթադրվել է մտահայեցողաբար՝ աշխարհի երևույթների բազմազանությունը միասնության (միևնույն հիմքին) հանգեցնելու համար։

Հին հույները սկզբունքն անվանում են **[[արխե]]** (— սկիզբ), լատիներեն՝ հոմանիշն է **պրինցիպ** (principium—սկիզբ, առաջին)։

Մետաֆիզիկայում սկզբունքը համընկնում է, այսպես կոչված, «վերջնական պատճառի» հետ։ Նոր ժամանակի դիալեկտիկական, հակամետաֆիզիկական փիլիսոփայության մեջ սկզբունքն ըմբռնվում է որպես հիմունք, որից, եթե առկա են անհրաժեշտ և բավարար պայմանները, գոյանում է երևույթը։

Բոլոր դեպքերում, այս կամ այն կերպ առանձնացված և ըմբռնված սկզբունքները դառնում են, միաժամանակ, նաև առարկաների ճանաչողության և բացատրության ելակետ։ Տեսական գիտելիքն ամբողջական, համակարգված տեսք է ստանում, երբ հաջողվում է ձևակերպել այն սկզբունքները, որոնք ի մի են բերում փորձից հայտնի երևույթների բազմազանությունը և էմպիրիկական օրինաչափությունները։

Գիտության մեթոդաբանության մեջ բանավեճի առարկա է սկզբունքների վրա հիմնված տեսությունների հարաբերությունը աքսիոմատիկ-դեդուկտիվ համակարգերի նկատմամբ։ Մեթոդաբանության ձևապաշտական ուղղությունը հանիրավի փորձում է «սկզբունքների մեթոդով» կառուցված գիտական տեսություններն առավելագույն չափով մոտեցնել ձևական տրամաբանական ճշգրտության իդեալին, այնինչ իրականում սկզբունքները, աքսիոմների նման, դեդուկցիայի նախադրյալներ չեն, որոնցից անմիջականորեն տրամաբանական ձևափոխությունների միջոցով արտածելի լինեին փորձնական ընդհանրացումները (բնության օրենքները)։

Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Դեղին գիրք

**Դեղին գիրք**. *Դիվանագիտական փաստաթղթեր։ Հայկական գործեր։ Օսմանյան կայսրությունում բարենորոգումների նախագծեր։ 1894- 1897*, (), «Դեղին գիրք», Հայկական հարցին նվիրված դիվանագիտական և այլ փաստաթղթերի երկհատորյա ժողովածու։ Լույս է տեսել Փարիզում 1897 թվականին։ Ընդգրկում է Թուրքիայի և Արևմտյան Հայաստանի տարբեր վայրերում գտնվող ֆրանսիացի դիվանագետների զեկուցագրերը՝ ուղղված Ֆրանսիայի արտգործնախարարին, և այլ նյութեր, որոնցում տրված են Արևմտյան Հայաստանում և Թուրքիայում 1894-96 թվականներին հայկական կոտորածների մանրամասն նկարագրություն, տվյալներ զոհերի, տուժած ընտանիքների վերաբերյալ, մեծ տերությունների՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի դեսպանների մշակած բարենորոգումների ծրագրերը, որոնք ներկայացվել էին Բարձր դռանը՝ արևմտյան Հայաստանում իրականացնելու համար։ «Դեղին գրքի» առանձին հատվածներ թարգմանվել են ռուսերեն և հրապարակվել «Եղբայրական օգնություն Թուրքիայում տուժած հայերին» (1897) ժողովածուում։ «Դեղին գրքի» նյութերը Օսմանյան կայսրությունում և Արևմտյան Հայաստանում իրագործված հայերի ցեղասպանության անհերքելի ապացույցներ են։

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր
Կարապետ Գուլակսզյան

**Կարապետ Գուլակսզյան** (, մահվան թիվն անհայտ է)՝ հայ ազգային-ազատագրական պայքարի մարտիկ, առաջին ֆիդայիներից։

1881-1986 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանում։ Ուսուցչություն է արել Սալմաստի Հավթվան գյուղում, որտեղ ծանոթացել է Հովհաննես Ագրիպոսյանի և Վարդան Գոլոշյանի հետ։ Նրանց հետ 1889 թվականի մայիսին կազմել է ֆիդայական խումբ, անցել Վասպուրական և թուրք ու քուրդ հարստահարողներից պաշտպանել ժողովրդին։

Խումբն իր հետ վերցրել է գրականություն, զենք։ Ճանապարհին՝ Չուխ Գեդուկի լեռնանցքում, խումբը շրջապատել են թուրք ոստիկաններն ու զինված քրդերը. անհավասար մարտում զոհվել են Հովհաննես Ագրիպոսյանը և Վարդան Գոլոշյանը, իսկ Կարապետ Գուլակսզյանի հետագա ճակատագիրն անհայտ է։

Կատեգորիա:1867 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Հովհաննես Ագրիպասյան

**Ագրիպասյան Հովհաննես** (մոտ 1866, Վան-1889, Չուխ Գեդուկի լեռնանցք (Աղբակից Վան տանող ճանապարհին), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, առաջին ֆիդայիներից։

## Կենսագրություն
Մանուկ հասակում կորցրել է հորը (սպանել են քրդերը). նրան հովանավորել է Խրիմյան Հայրիկը (Մկրտիչ Ա Վանեցի)։ Սովորել է Վանի և Մուշի Առաքելոց վանքի դպրոցներում, Վանի Կեդրոնական վարժարանում, որտեղ և տարվել է հեղափոխական գաղափարներով։ Խուսափելով թուրք, իշխանությունների հետապնդումներից՝ մի որոշ ժամանակ եղել է Կովկասում, ապա վերստին վերադարձել արևմտյան Հայաստան, շրջագայել գավառներում (Վասպուրական, Բաղեշ, Սասուն, Ալաշկերտ), ուսումնասիրել ժողովրդի վիճակը։ 1888 թվականին Սալմաստում (Իրան) Վարդան Գոլոշյանի և Կարապետ Գուլակսզյանի հետ կազմակերպել է զինված խումբ և 1889 թվականի մայիսին դուրս գալով Հավթվան գյուղից՝ անցել պարսկա-թուրքական սահմանը, շարժվել դեպի Տարոն։ Մայիսի 24-ին Չուխ Գեդուկի լեռնանցքում կռվի են բռնվել թուրք, ոստիկանների հետ և զոհվել անհավասար մարտում։

## Գրականություն
* Նիրվանյան Ա., հեղ. Վարդան Գոլոշյան, Հ. Ագրիպասյան, Ժնև, 1905։

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական պայքարի գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Գալշո Մանուկ

**Գալշո Մանուկ** (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։

## Կենսագրություն
Գալշո Մանուկը վաղ հասակից մասնակցել է քուրդ հարստահարիչների դեմ պայքարին, ընդգրկվել է Արաբոյի հայդուկային խմբի կազմում։ Գևորգ Չավուշի հետ մասնակցել է Ալիզըռնան գյուղի դավաճան ռես (գյուղապետ) Կրպոյի ահաբեկմանը։ 1894 թվականին հանդիսացել է Սասունի ապստամբության ղեկավարներից։ 1916 թվականին անցել է Հարավային Կովկաս, պայքարել թուրք զավթիչների և Արևելյան Հայաստանում ապօրինի հաստատված կովկասյան թաթարների դեմ։

## Գրականություն
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 93։

Կատեգորիա:Անձինք առանց ծննդյան տարեթվի
Կատեգորիա:Անձինք առանց ծննդյան օրվա
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Վարդան Գոլոշյան

**Վարդան Գոլոշյան** (), հայ ազգային ազատագրական շարժման գործիչ։

## Կենսագրություն
1877-1979 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, 1882-1983 թվականներին Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում։ 1883 թվականից ազատագրական, հեղափոխական գործունեություն է ծավալել Արևմտյան Հայաստանում (Վան, Սասուն, Մուշ)։ Ապա անցել է Սալմաստ (Իրան), հաստատվել Հավթվան գյուղում։ 1887 թվականին Թիֆլիսում մասնակցել է ազատագրական խմբակների աշխատանքներին։

1889 թվականի մայիսին իր համախոհների՝ Հովհաննես Ագրիպոսյանի և Կարապետ Գուլակսզյանի հետ ճանապարհվել է Տարոն։ Չուխ Գեդուկի լեռնանցքում՝ Սպիտակ աղբյուրի մոտ, խումբը կռվի է բռնվել թուրքական ոստիկանների հետ (Չուխ գեդուկի կռիվ (1889)), որտեղ Վարդան Գոլոշյանը զոհվել է։

## Գրականություն
* Պողոսյան Տ. Մ., Ալեքսանդր Գոլոշյան, ԼՀԳ, 1989, № 5։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Հովհաննես Քարմատանենց

**Հովհաննես Քարաստանենց**, (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են) XVII դարի հայ տպագրիչ, քահանա։

Բնակվել է Բաղեշում, ընտանիքով փոխադրվել է Լվով։ 1615 թվականին քաղաքի հայկական թաղամասում՝ հայոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մոտ, սարքավորել է տպարան և 1616 թվականին տպագրել Սաղմոսարան, պահպանված միակ օրինակը գտնվում է Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարանում։ 1618 թվականին տպագրել է հայատառ ղփչաղերեն (կոմաներեն) «Աղօթք հասարակաց» աղոթագիրքը, որից նույնպես պահպանվել է մեկ օրինակ, որն այժմ գտնվում է Հոլանդիայի Լայդեն քաղաքի համալսարանական գրադարանում, ինչպես նաև մի տպագրել է բժշկարան-աղթարք, որից ոչ մի օրինակ չի պահպանվել։ Ենթադրվում է, որ 1630 թվականին Լվովում հրատարակված լեհերեն մի գիրք՝ ուղղված հայերի կաթոլիկացման դեմ, նույնպես տպագրվել է Հովհաննես Քարմատանենցու տպարանում։ Հովհաննես Քարմատանենցու տպագրական գործունեությունը կարևոր նշանակություն է ունեցել Հարավ-Արևելյան Եվրոպայի հայ բնակչության մշակութային կյանքում։ «Աղօթք հասարակաց»-ը մեսրոպատառ առաջին տպագիր գիրքն է Լվով-Ստանիսլավի շրջանի հայության մեծ մասի համար խոսակցական լեզվով՝ ղփչաղերենով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե քահանաներ
Կատեգորիա:Հայերը Լվովում
Սերտիֆիկատ

**Սերտիֆիկատ** (ֆրանսերեն՝ certificat, լատիներեն՝ certificare — հավաստիացնել), տարբեր տեսակի հավաստագրերի անվանում։ Հավաստում է փաստը (օրինակ, նավի լողունակության, բժշկի՝ արտասահման մեկնելիս պատվաստումների մասին)։

ֆինանսներում այն ձևակերպվում է որպես ապրանքի բեռնաթափման վերաբերող վերադիրին կից փաստաթուղթ՝ ապրանքի քանակի, ասորտիմենտի, սորտայնության և գների նշումով։

Ապահովագրական սերտիֆիկատներն արտահայտում են ապահովագրական պայմանագրի պայմանները և փոխարինում ապահովագրական պոլիսին (վկայականին)։ Արտաքին առևտրային պրակտիկայում սերտիֆիկատներն իրավասու մարմինների տված փաստաթղթեր են, որոնք հավաստում են ապրանքների որակը։

Կատեգորիա:Փաստաթղթեր
Կատեգորիա:Իրավաբանական փաստաթղթեր
Հողի գին

**Հողի գին**, հողային վճար։ Հողային ռենտայի գոյության փոխակերպված ձևն է։ Որևէ հողամասի գինը որոշվում է դրամական միավորի այն մեծությամբ, որը բանկ ներդնելու կամ փոխատվության տալու դեպքում (տոկոսի տվյալ մակարդակի պայմաններում) հողասեփականատիրոջ կողմից յուրացվող ռենտային հավասար եկամուտ կբերի։ Հողի գինը կարող է փոփոխվել՝ կախված բանկային տոկոսի և հողային ռենտայի մակարդակից։ Շուկայական պայմաններում հողի գինը բարձրանում է, որովհետև փոխատվական տոկոսի նորման ունի իջնելու միտում։ Դրան նպաստում են նաև գյուղատնտեսական արդյունքների նկատմամբ պահանջարկի մեծացման և մշակվող հողատարածությունների ընդլայնման հետևանքով հողային ռենտայի չափերի աճը։ Հողի գնի բարձրացման հետևանքով հողասեփականատերերը յուրացնում են հավելյալ արժեքի մեծ մասը, գյուղատնտեսական մթերքները թանկանում են։

Կատեգորիա:Հարկեր
Հովհաննես Ուստա

**Հովհաննես Ուստա**, (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), XVII դարի հայ ճարտարապետ։ 1644-1666 թթ-ին ճարտարապետ Դավիթ Ուստայի հետ հիմնովին վերանորոգել է Սյունիքի Երնջակ գավառի Ապրակունիս գյուղի մոտ գտնվող Երնջակի Սուրբ Կարապետ վանքի եկեղեցին, գավիթն ու սրահը։ Եկեղեցին շինված է քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկի հորինվածքով, սրբատաշ քարից (գմբեթը՝ աղյուսից)։ Այն ուշ միջնադարի հայ ճարտարապետության լավագույն հուշարձաններից է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Միհրան Գայան

**Միհրան Գայան** (), հայ ազգային–ագատագրական շարժման գործիչ։
Հնչակյան կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Եղել է ուսուցիչ։ Երիտասարդ տարիքում ներգրավվել է ագատագրական և հեղափոխական շարժման մեջ։ Զեյթունի 1894-1895 թվականների ապստամբության կազմակերպիչներից և նրա զինվորական խորհրդի անդամ։ 1909 թվականի Ադանայի կոտորածի օրերին կազմակերպել է Հաճընի ինքնապաշտպանությունը։ 1915 թվականին Մեծ Եղեռնի ժամանակ աքսորվել է։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Հաճըն, վերստին զբաղվել ուսուցչությամբ։

1920 թվականին նշանակվել է Հաճընի ինքնապաշտպանության Բարձրագույն խորհրդի անդամ։ Նահատակվել է Սիս նահանջելու ճանապարհին։

Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1920 մահեր
Կատեգորիա:Հաճըն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հովասափ Սեբաստացի

**Հովասափ Սեբաստացի** (), XVI դարի հայ տաղասաց, գրիչ, վկայագիր։ Կրթությունն ստացել է հոր՝ Թադեոս քահանայի մոտ։ Հովասափ Սեբաստացիից մեզ են հասել սիրո երգեր, պատմական պոեմներ, բանաստեղծություններ, բարոյախրատական, ինչպես նաե հոգևոր թեմաներով գրված և տոմարագիտական գործեր, որոնք արտացոլում են հայ ժողովրդի, մասնավորապես Արևմտյան Հայաստանի բնակչության կյանքը, միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական անցուդարձերը։ 1535 թ-ին Հովասափ Սեբաստացին ընդօրինակել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու պատմությունը։ Երկի վերջում եղած հիշատակարանը վկայում է, որ նա իր սիրերգերը, օժտված կյանքի ու բնության նկատմամբ լավատեսությամբ, ստեղծել է 1535 թ-ին։ Հովասափ Սեբաստացին գրել է նաև 17 տնից բաղկացած մի տաղ, որը նվիրված է Կոճա Սեբաստացուն (տաղի 7 տների ծայրակապն է «Ցովասաբ» բառը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Հովիտ (հանդես)

**«Հովիտ»**, գրական, հասարակական և քաղաքական շաբաթական հանդես։ Լույս է տեսել 1906-17 թթ-ին (1906-10 թթ-ին՝ «Հովիվ» անվամբ), Թիֆլիսում։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ե. Երզնկյան, Հ. Հովսեփյան (1910 թթ-ին)։ Մեծ տեղ է հատկացրել հայերենին, հայ եկեղեցուն, կրթությանն ու մանկավարժությանը։ Ձգտել է ընտանիք-դպրոց կապի ամրապնդմանը։ Անդրադարձել է արևմտահայության վիճակին, բողոքել հայկական կոտորածների դեմ Թուրքիայում։ Քննադատել է դաշնակցությանը, մեղադրել նրան երիտթուրքերի հետ գործակցելու համար։ Ունեցել է հարուստ գրական-բանասիրական բաժին։ Տպագրել է Ե. Գեղամյանի՝ «Մշակ» թերթի 40-ամյա ուղու և Գ. Արծրունու գործունեության մասին, «Իսրայել Օրին և իր քաղաքական ծրագիրը», «Հայերի ազատագրական շարժումները ԺԸ դարում» ուսումնասիրությունները, Պեսսիմիստ-ի (Գ. Տեր-Ղազարյան) «Նախնական կուլտուրայի պատմություն», Հ. Հովհաննիսյանի պոեզիային նվիրված գործերը, Ա. Ալպոյաճյանի հոդվածաշարը հայ ՜ տպագրության 400-ամյա պատմության վերաբերյալ, պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, դրամատիկական գործեր և այլն։ Անդրադարձել է Թիֆլիսի ժողովրդական տան գործունեությանը, Հավլաբարի թատրոնի ներկայացումներին։

Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գալուստ Ալոյան

**Գալուստ Հակոբի Ալոյան** (*Թորոս Դարվիշ*, ), հայ ազգային-ազատագական շարժման գործիչ, ֆիդայի։

## Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի գիմնազիայում։ Ազգային-ազատագրական գաղափարները ձևավորվել են Րաֆֆու ազդեցությամբ։ Զինագործություն սովորելով Տուլայի, Իժևսկի զինագործարաններում. զինագործական արհեստանոցներ է հիմնել Թիֆլիսում, Երևանում։ Զենքեր է պատրաստել Սարգիս Կուկունյանի խմբի համար։

1895 թվականին մի խումբ զինագործների հետ անցել Է Թավրիզ և աշխատել «Խարիսխ» զինագործարանում։ Մասնակցել է 1897 թվականի Խանասորի արշավանքի նախապատրաստմանը։ Հեղափոխական գործունեության համար բանտարկվել է և պահվել Երևանում։ Ազատվելուց հետո կազմակերպել է ահաբեկչական գործողություններ ցարական գործիչների դեմ (1903)։

Խուսափելով հետապնդումներից՝ անցել է Վասպուրական, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ Բայազետ։ Փորձել է անցնել Կովկաս, սակայն ճանապարհին կռվի է բռնվել թուրքական ոստիկանների ու զինվորների հետ և սպանվել քրդերի կողմից։

Կատեգորիա:Հայ զինագործներ
Ավրորա Մարտիկանյան

**Ավրորա (Արշալույս) Մարտիկանյան** (, ), Հայոց ցեղասպանության վերապրած-ականատես, «Հոշոտված Հայաստան. Ավրորա Մարտիկանյանի պատմությունը» () գրքի հեղինակ։ Նկարահանվել է գրքի հիման վրա նկարահանված «Հոգիների աճուրդ» կինոնկարում։

## Կենսագրություն
Արշալույսը ծնվել է Չմշկածագի Վարի թաղամասում բնակվող վաճառականի ընտանիքում։ Նա Մարտիկանյանների բազմանդամ ընտանիքի երրորդ զավակն էր։ Արշալույսի հայրը զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ, ուներ տանը կից ու քաղաքից դուրս գտնվող մեծ բերքատու այգիներ ու ցորենի արտ։ Նա զբաղվում էր նաև մետաքսագործությամբ՝ գունավոր մետաքս Ամերիկա արտահանելու նպատակով։
մինի|ձախից|Ավրորա (Արշալույս) Մարտիկանյանի պատկերը «Հոշատված Հայաստան» գրքի շապիկի վրա
Արշալույսն ուներ չորս եղբայր և երեք քույր։ Երեխաներից ավագը Վահանն էր, որը դեռևս 1905 թվականին տեղափոխվել էր ԱՄՆ՝ Լորենս։ Ավագ քույրը 17 տարեկան նշանված Լուսինեն էր։ Արշալույսը 14 տարեկան էր և հաճախում էր Չմշկածագի Մեսրոպյան վարժարան։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Արշալույսը պատրաստվում էր հաճախել նաև ջութակի դասերի։

Պահպանվել են Մարտիկանյանների ընտանիքի երկու հազվագյուտ լուսանկարներ, որոնք ներկայացնում են բազմանդամ ընտանիքի անդամներին, այդ թվում մանկահասակ Արշալույսին։ Հրաշքով պահպանված լուսանկարները, ուղարկվել էին ԱՄՆ-ում բնակվող բարեկամներին մինչև ցեղասպանությունը։
մինի|Ավրորա Մարդիգանյանի հուշակոթող-քանդակը Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավրորա Մարդիգանյանի հետքերով
* Քննարկում Ավրորա Մարտիկանյանի մասին՝ ՀՑԹԻ տնօրեն Հայկ Դեմոյանի և կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Էգոյանի մասնակցությամբ
* «Հանրալսարան» Ավրորա Մարտիկանյանի մասին ՀՑԹԻ տնօրեն Հայկ Դեմոյանի դասախոսությունը
* Հոշոտված Հայաստան ֆիլմը youtube.com կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Սարգիս Ճեպեպյան

**Սարգիս Ճեպեպյան**, (1864 թ․, գ. Ուգունլու Յոզղատի գավառ – 1920, Հաճըն), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ Կրթությունն ստացել է հայրենի գյուղում։ 1914 թվականի վերջին զորակոչվել է թուրքական բանակ և ուղարկվել Կովկասյան ռազմաճակատ։ Երբ սկսվել են հայ զինվորների նկատմամբ թուրքական հալածանքներն ու նրանց զանգվածային բնաջնջումը, Ճեպեպյան փախել է բանակից, անցել ռազմաճակատի գիծը։ 1918 թվականին մտել է Զորավար Անդրանիկի կամավորական ուժերի կազմում, մասնակցել բազմաթիվ մարտերի։ 1919 թվականի սկզբին մեկնել է Կոստանդնուպոլիս, այնտեղից՝ Կիլիկիա։ 1920 թվականին նշանակվել է Հաճընի ինքնապաշտպանության ուժերի հրամանատար։
Սարգիս Ճեպեպյանը հերոսական մահով է զոհվել։ Անհավասար մարտում ծանր վիրավորվել է և, խուսափելով գերի ընկնելուց, ինքնասպան է եղել։

## Գրականություն
* Թորոսյան Շ., Կիլիկիայի հայերի ինքնապաշտպանությունը (1919-1921), Երևան, 1980։

Կատեգորիա:1864 ծնունդներ
Կատեգորիա:1920 մահեր
Կատեգորիա:Հաճըն քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական պայքարի գործիչներ
Հողի թթվայնություն

thumb|343px|right|Հողի թթվայնության (pH) համաշխարհային տատանումները<br>'''<span style="color:red;">կարմիր</span>''' = թթվային<br>'''<span style="color:yellow;">դեղին</span>''' = չեզոք<br>'''<span style="color:blue;">կապույտ</span>''' = հիմնային<br>'''սև''' = տվյալներ չկան

**Հողի թթվայնություն**, հողի հիմնական հատկություն, որը պայմանավորված է հողի լուծույթում ջրածնի, ինչպես նաև հողի կլանող կոմպլեքսում ջրածնի և ալյումինի փոխանակային իոնների առկայությամբ։ Բարձր թթվայնությունը բացասաբար է ազդում բույսերի զարգացման և հողի օգտակար բազմաթիվ մանրէների կենսագործունեության վրա։ Տարբերում են ակտիվ և պոտենցիալ թթվայնություն։ Ակտիվը ջրային սուսպենզիայում (հող, ջուր՝ 1։ 2, 5) ջրածնի իոնների ակտիվությունն է և արտահայտվում է pH-ով (ջրածնային ցուցիչ)։ Եթե հողի pH-ը 7 է, ապա ռեակցիան չեզոք է, 7-ից ցածր՝ թթվային է։ Պոտենցիալ հողի թթվայնությունը լինում է փոխանակային և հիդրոլիտիկ։ Փոխանակայինը նկատվում է, երբ հող են մտցնում ֆիզիոլոգիապես թթու պարարտանյութեր։ Որոշ գիտնականների կարծիքով փոխանակային թթվայնությունը պայմանավորված է հողի կլանող կոմպլեքսում ջրածնի և ալյումինի իոնների առկայությամբ։ Հիդրոլիտիկ թթվայնությունը պայմանավորված է հողում ջրածնի իոնների առկայությամբ, որոնք դուրս չեն մղվում կլանող կոմպլեքսից չեզոք աղերով, բայց ընդունակ են փոխանակման ուրիշ կատիոններով՝ հողը հիմքերով կամ հիմնային աղերով մշակելիս (օրինակ, նատրիումի ացետատի լուծույթով)։ Հողի հանքային պարարտացման ժամանակ պետք է հաշվի առնել հողի թթվայնության աստիճանը։ Հողի թթվայնությունը նորմալացվում է հողերի կրացմամբ։

Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Բուսաբուծություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Բուլղարացի Գրիգոր

**Բուլղարացի Գրիգոր** (Գրիգոր Կյոզեյան), (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), ազգային-ազատագրական շարժման մարտիկ։ Ծնվել է Կարինում։ Ծնողների հետ գաղթել է Բուլղարիա։

Երիտասարդ հասակում անցել է Արևելյան Հայաստան, Ալեքսանդրապոլում, Հառիճում և Գանձակում զբաղվել զինագործությամբ ազատագրական պայքարի համար զենք պատրաստելու նպատակով։ Ցարական իշխանությունների հետապնդումից խուսափելով՝ անցել է Ղարաբաղ, ապա՝ Վան։ 1915 թվականի Վանի ինքնապաշտպանության ժամանակ որպես զինվորական մարմնի անդամ մասնակցել է թուրքական հրոսակախմբերի դեմ մարտական գործողություններին, ձուլել 3 թնդանոթ։ 1918 թվականին, Վանից հայերի վերջին գաղթից հետո, անցել է Պարսկաստան, ապա՝ Իրաք։

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Կարին քաղաքում ծնվածներ
Գեքիգա

**Գեքիգան** (劇画) ճապոնական տերմին է, որը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «դրամատիկ նկարներ»։ Տերմինը ներմուծել է Յոշիրո Տացումին։ Այն շատ արագ իրացվեց այն ճապոնացի մասնագետների կողմից, ովքեր չէին ցանկանում, որ իրենց աշխատանքները խուճուճ նկարներ (հենց այդպես է թարգամնվում «մանգա» բառը) կամ մանգա համարվեն։ Մոտավորապես նույն կերպ ամերիկացի նկարիչները հնարեցին «գրաֆիկական նովել»-ը «կոմիքս»-ի փոխարեն։

Գեքիգան սովորական մանգայից տարբերվում է ոչ միայն սյուժեով, այլև նկարելու ոճով՝ այն ավելի ռեալիստականէ։ Գեքիգան կարելի է անցած էտապ համարել՝ իր սկզբով, զարգացմամբ ու ավարտով։

Ուշ 1960-ականներին ու վաղ 1970-ականներին մեծացել էին մանգա կարդացող երեխաները, ու հիմա ավելի լուրջ մեդիա էին պահանջում։ Այստեղ է, որ գեքիգան կառուցեց իր լսարանը։

Յոշիրո Տացումին սկսեց գեքիգայի հրատարակությունը 1957 թվականին։ Այն տարբերվում էր այդ ժամանակվա մանգայից, որը, որպես կանոն, հիմնականում գրվում էր երեխաների համար։ Առաջին սերնդի ճապոնական այլընտրանքային անիմատորներն իրենց աշխատանքերի համար չէին օգտվում ժամանակի հայտնի վարպետ Օսամա Տեձուկայի հովանավորությունից, այլ օգտվում էին Օսակայից հեռու տեղակայված վարձակալված գրադարաններից։

Մանգա կարդալը շատ տարածված զբաղմունք էր հակակառավարական երիտասարդական խմբավորումներում։ Այս երիտասարդները դարձան Ճապոնիայի «մանգա-սերունդը». այն սերունդը, որն իր ըմբոստությունը արտահայատում էր մանգա կարդալով։ Սա նման է նրան, ինչ արեցին հիպպիները Միացյալ Նահանգներում rock and roll-ի համար։

Այս «ընդհատակյա կոմիքսների» մշակույթը այնպիսի թափ հավաքեց, որ շուտով նոր ոճի մասին լուրը հասավ նաև Տեցուկային. գեքիգայի ազդեցությունը լավ նկատելի է վաղ 1970-ականների արտադրության «Հի նո տորի»`«Կրակի թռչունը» անիմացիայում ու վաղ 1980-ականների «Ադոլֆ»-ում։ Հատկապես «Ադոլֆ»-ը. այն շատ ավելի մռայլ երանգներում է, քան Տեցուկայի մնացած բոլոր գործերը, իսկ նկարելու ոճն ավելի ռեալիստական է։ Սա վերագրվում է Յոշիրո Տացումիի ու նրա գաղափարակից ընկերների ազդեցությանը, ովքեր, իրենց հերթին, փոխառեցին Տեձուկայի կինեմատոգրաֆիկ եղանակը։

Տեձուկան սկսեց ադապտացնել գեքիգան ավանդական մանգային, ինչը վերաճեց մի նոր ժամանակաշրջանի (1970-ականներից մինչև 1980-ականներ), որն իր բուռն փորձարկումներով պատմության մեջ մտավ որպես «մանգայի ոսկե դար»։ 1977 թվականին գրող Քազուո Կոյքեն հիմնեց կրթական ծրագիր՝ Գեքիգա Սոնջուքուն, որում ընդգծվում էին մանգայի հասուն ու ուժեղ կերպարները։

Շոնեն մանգայի ու համապատասխան ամսագրերի ասպարեզ գալով՝ գեքիգայի ազդեցությունը թուլանում է։ Ի լրումն՝ այլընտրանքային մանգաները կամաց-կամաց դուրս մղեցին գեքիգան ճապոնական կոմիքսների շուկայից։ Բայց վերջին տարիներին գեքիգան կրկին նկատվում է ընդհատակային գրականությունում, մասնավորապես՝ սեյնեն-ամսագրերում։

## Արտաքին հղումներ
* arumenianmanga.do.am

Կատեգորիա:Մանգա
Մեհմեդ Քյամիլ փաշա

**Մեհմեդ Քյամիլ փաշա** (, ), թուրք պետական և քաղաքական գործիչ։ 1884-1912 թվականների ընթացքում 4 անգամ եղել է մեծ վեզիր։ Գրել է «Օսմանյան պետության քաղաքական պատմությունը» (հ. 1-3, 1909-10, արաբատառ թուրքերեն), որտեղ շարադրել է Օսմանյան կայսրության պատմությունը հիմնադրումից մինչև 1861 թ., հրատարակել է իր քաղաքական հուշերի առաջին հատորը (1911, արաբատառ թուրքերեն)։ Քյամիլի հուշերում նյութեր կան 1884 թ. Սասունի հայկական կոտորածների, 1895 թ. Արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումներ անցկացնելու համար Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի՝ Բարձր դռանը ներկայացրած հուշագրերի վերաբերյալ։ Դեռևս 1880-ական թվականներին Քյամիլի հայացքներում ձևավորվել են ծայրահեղ ազգայնամոլ, գաղափարներ, որոնք հետագայում հանգել են ցեղասպանության գաղափարախոսությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Փաշաներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Առյուծ Ավագ

**Առյուծ Ավագ**, (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։

## Կենսագրություն
ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ 1895-1898 թվականին գործել է Աղբյուր Սերոբի խմբում։ 1897-1898 թվականներին Ճարտարի խմբում զբաղվել է Կովկասից Խլաթ զենք փոխադրելու գործով։ 1901 թվականին անցել է Վան, ապա՝ Պարսկաստան, Կովկաս։ 1905-1906 թվականներին Դարալագյազի շրջանում մասնակցել է հայ-թաթարական կռիվներին։ Այնուհետև անցել է Կարս, ուր մի շարք բռնություններ է իրագործել տեղի բնակչության նկատմամբ, որի համար բազմիցս նախազգուշացվել է ՀՅԴ Կարսի,,Ջրաբերդ կենտրոնական կոմիտեի կողմից։ 1908 թվականի մայիսի 17-ին կուսակցական կարգապահությունը խախտելու և բնակչության հանդեպ բռնություններ գործադրելու համար ՀՅԴ Արևելյան բյուրոյի որոշումով ենթարկվում է ահաբեկման։

## Գրականություն
* Նիւթեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութեան համար, Ե. հատ., Պէյրութ, 2007, էջ 366։
* Արամայիս Ազնաւուրեանի յուշերը, գրի առաւ՝ Ե. Հայրապետեան,,,Հայրենիք ամսագիր, Բոստոն, 1938, թիւ 7, էջ 137-140, թիւ 11, էջ 149-155։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Ավետիս Վեմյան

**Ավետիս Սարգսի Վեմյան** (ձեռնադրված անուն՝ **Տեր Գարեգին** ()), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ Եղել է զինագործ, գործել է Մշո դաշտում, Սասունում։ Մասնակցել է «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպության ստեղծմանը։ Ազատության համար ամենակարևորը համարել է զենքը և մի առիթով նշել. «տվեք մեր ժողովրդին զենք, վարժեցրեք նրան արյուն թափել և նա կգտնի յուր ճանապարհը»։ Զինագործությամբ զբաղվելու համար բազմիցս բանտարկվել է (1890 թվականին և դրանից հետո), աքսորվել։ Գործունեությունը դյուրացնելու նպատակով ձեռնադրվել է քահանա և վերցրել **Տեր Գարեգին** անունը, որից հետո շարունակել զենք պատրաստելը։ Կռվել է 1895 թվականի Կարինի ինքնապաշտպանության ժամանակ և պաշտպանել համաքաղաքացիներին։ Զոհվել է մարտում։

## Գրականություն
* Կարա-Մելիք, «Զինազործ քահանա, կենսագրություն հայ հեղափոխական կյանքից, Կարնո հիշատակին», Վնն., 1896, էջ 61-96։

Կատեգորիա:1847 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Վիգգո Մորտենսեն

**Վիգգո Մորտենսեն** ( (), դանիա-ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, գրող, երաժիշտ, լուսանկարիչ և նկարիչ։ Օսկարի և «BAFTA»-յի եռակի թեկնածու է և «Ոսկե գլոբուս»-ի՝ քառակի թեկնածու։

Մորտենսենի նորամուտը կինոարվեստում սկսվել է «Վկա» ֆիլմով (1985), որից հետո հայտնվել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Փախչող հնդկացին» (1991), «Կառլիտոյի ուղին» (1993), «Բոսորագույն հոսանք» (1995), «Ցերեկային լույս» (1996), «Տիկնոջ դիմանկարը» (1996), «Զինվոր Ջեյնը» (1997), «Կատարյալ սպանություն» (1998), «Զբոսանք լուսնի վրա» (1999) և «28 օր» (2000).

«Մատանիների տիրակալը» ֆիլմում Արագոնի դերը համաշխարհային ճանաչում բերեց Մորտենսենին։ 2005 թվականին քննադատները նրան գովաբանեցին Դևիդ Քրոնենբերգի «Արդարացված դաժանություն» ֆիլմում դերակատարման համար։ Քրոնենբերգի մեկ այլ ֆիլմում՝ «Eastern Promises», առաջադրվել է Օսկարի՝ «Լավագույն դերասան» անվանակարգում։ 2016 թվականին «Կապիտան Ֆանտաստիկ» ֆիլմում գլխավոր դերակատարման համար ևս առաջադրվել է Օսկարի։ 2019 թվականի հունվարին կրկին առաջադրվել է Օսկարի՝ «Լավագույն դերասան» անվանակարգում («Կանաչ գիրք» ֆիլմ)։

Մորտենսենը հայտնի է նաև որպես նկարիչ, լուսանկարիչ, բանաստեղծ և երաժիշտ։ 2002 թվականին հիմնել է «Perceval Press» հրատարակչական ընկերությունը, որը հրատարակում է սկսնակ նկարիչների և հեղինակների աշխատանքները։

## Կենսագրություն
Մորտենսենը ծնվել է դանիացու և ամերիկացու ընտանիքում։ Մեծացել է Արգենտինայում և Վենեսուելայում ու այդ պատճառով էլ նա տիրապետում է իսպաներենին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դանիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Դանիացի գրողներ
Կատեգորիա:Դանիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Դանիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Դանիացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Դանիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Դանիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Դանիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Ռուբեն Ադալյան (պատմաբան)

**Ռուբեն Պողոսի Ադալյան** (), հայ պատմաբան (ԱՄՆ), պատմական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1993)։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Ադալյանը ծնվել է Բեյրութում։ 1966 թվականից բնակվում է ԱՄՆ-ում։ 1978 թվականին ավարտել է Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Լոս Անջելես) պատմության ֆակուլտետը։ 1993 թվականից դասավանդում է Վաշինգտոնի Ջորջթաուն և Ջորջ Վաշինգտոն համալսարաններում (կարդում է Կովկասի, մասնավորապես, Անդրկովկասյան հանրապետությունների 19-րդ-20-րդ դդ. քաղաքական պատմությունը), 1996 թվականին՝ Միչիգանի (Էն Էրբոր) համալսարանում։ Ամերիկայի Հայկական համագումարի հետազոտության և վերլուծության բաժնի տնօրենն է, "Monthly Digest of News from Armenia («Հայաստանի լուրերի ամենամսյա ամփոփագիր») պաշտոնաթերթի խմբագիրը։ 1995 թվականին եղել է Քեմբրիջի ժամանակակից հայագիտական ուսումնասիրությունների և փաստագրման Զորյան ինստիտուտի տնօրենների խորհրդի նախագահ, 1997 թվականից՝ Հայկական ազգային ինստիտուտի (Վաշինգտոն) տնօրեն, միաժամանակ՝ դասախոսել է Ջոն Հոպկինս համալսարանում։

Ուսումնասիրությունների առարկան է հայերի ցեղասպանությունը, Հայ դատը, հայ սփյուռքի պատմությունը, հայ պատմագրության հարցերը (Նիկողայոս Ադոնց, Մխիթարյան միաբաններ և այլն)։ Հավաքել, ֆիլմագրել և հրատարակել է ԱՄՆ-ի արխիվներում պահպանված հայերի ցեղասպանության վերաբերյալ 37.000 էջ փաստաթուղթ ("Guide to the Armenian Genocide in the USA Archives, 1915-1918”, 1994)։

## Երկեր
* The Historical Evolution of the Armenian Diaspora, ‘Journal of Modem Hellenism", 1989, N6։ 
* The Armenian Genocide։ Context and Legacy, ‘Social Education", 1991, N2։ 
* Remembering and Understanding the Armenian Genocide, Y, 1995

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Ռաֆֆի Ադալյան

**Ռաֆֆի Մարտիրոսի Ադալյան** (), հայ նկարիչ, ջութակահար։

ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Ռուբեն Ադալյանի և գրող Նորայր Ադալյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
1966 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։

Գեղանկարչություն և նկարչություն սովորել է եղբորից՝ նկարիչ Ռուբեն Ադալյանից, և ազատ ունկնդրի կարգավիճակով հաճախել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ։

Աշխատել է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբում։

1992 թվականից ապրում և ստեղծագործում է ԱՄՆ-ում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ադալյանի գործերը հայկական ավանգարդիստական ուղղության աչքի ընկնող երևույթներից են («Չգրված երգ», 1969, «Թափառող ոգիներ», 1980-ական թթ., «Հայաստան», 1987, վերջին երկուսը՝ նկարաշարեր)։ Ձևավորել է «Մեծ աշխարհի մեր անկյունը» (1982, ԵԴԹ) ներկայացումը։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել՝ 
* Երևան (1991, 2000, 2010)
* Լոս Անջելես (1997)

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանի կայքը 
* Ռաֆֆի Ադալյան

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Ռուսական վարգուն

**Ռուսական վարգուն**, ռուսական վարգաձի, թեթև լծկան ձիերի ցեղ։ Ստացվել է նախկին ԽՍՀՄ-ում օրլովյան և ամերիկյան վարգաձիերի վերարտադրական տրամախաչումից։ Հաստատվել է 1949 թվականին։ Ունի ամուր կոնստիտուցիա և լավ զարգացած մկանունք։ Գլուխը՝ չոր, պարանոցը՝ մկանուտ, կրծքավանդակը՝ խոր, իրանը՝ ուղիղ, վերջավորությունները՝ չոր և ամուր։ Թույրը՝ առավելապես աշխետ, սև, շիկավուն և մոխրագույն։ Հովատակների մարմնի միջին չափերն են մնդավի բարձրությունը՝ 161, 6, իրանի թեք երկարությունը՝ 162,5, կրծքավանդակի փաթը՝ 184, դաստակինը՝ 20։

Ռուսական վարգաձիերն արժեքավոր տոհմային և սպորտային ձիեր են։ օգտագործվում է լծկան ձիերի ցեղերի բարելավման գործում, ինչպես նաև ձիասպորտում։ Բուծվում է Կուրսկում, Պոլտավայում, Սարատովում, Սմոլենսկում։
Բիթլիսցի Մուշեղ

**Բիթլիսցի Մուշեղ**, բնօրինակ անուն՝ **Մուշեղ Մուշեղյան** (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։

## Կենսագրություն
ՀՀԴ կուսակցության անդամ։ Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Գործել է Բիթլիսում, Սասունում (մինչև 1893 թվականը՝ հնչակյան գործիչ Ս. Տամատյանի հետ), ապա՝ Աղբյուր Սերոբի խմբում։ Ահաբեկել է հայ բնակչության օտարազգի հարստահարիչների և մատնիչների։

Մասնակցել է Կովկասից Խլաթ զենք և զինամթերք տեղափոխելու գործին, ճանապարհին մղել Ղլիճ-Գեդուկի, Քյոշկ գյուղի. Խաթավինի, Ավերակ ջաղացի (որտեղ հատկապես աչքի է ընկել, և ժողովուրդը երգեր է ձոնել մարտի հերոսներին) կռիվները։ Եղել է բացառիկ նշանառու։

Մասնակցել է 1898 թվականի՝ Աղբյուր Սերոբի ղեկավարած Բաբշենի կռվին։ Զոհ է դարձել դավադրության։

## Գրականություն
* Բիթլիսցի Մուշեղ (նիւթեր զինւորի յուշատետրէն), ,,Դրօշակ, Փարիզ, 1930, թիւ 2, էջ 53-58։
* Գևորգյան Համլետ, Դրվագներ մարտական ու զինատար խմբերի պատմությունից, ,,Բանբեր Հայաստանի արխիվների, Երևան, ՀԱԱ, 2004, թիվ 2, էջ 67-78։
* Արշակ, Հայ յեղափոխութեան արշալոյսի հսկաներէն Պիթլիսցի Մուշեղ (1869-1899), (Կաթավին սարի եւ Աւերակ ջաղացի հերոսամարտերը), Կ. պօլիս, 1919, 64 էջ։
* Գևորգյան Համլետ, Ազատագրական պայքարի հերոսապատումից, Երևան, 2006, 574 էջ։
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 85։
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Գ., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990։

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Ռուբեն Ադալյան (նկարիչ)

**Ռուբեն Մարտիրոսի Ադալյան** (), հայ նկարիչ, Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (1990)։

Նկարիչ, ջութակահար Ռաֆֆի Ադալյանի և գրող Նորայր Ադալյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1929 թվականին Սիմֆերոպոլում։ 1938 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Երևան։ 1944-1950 թվականներին սովորել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1960 թվականից ԽՍՀՄ Նկարիչների միության անդամ։ 1967 թվականին «Հիրոսիմա» նկարի համար արժանացել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության մրցանակին, 1971 թվականին «Գնդակահարություն» նկարի համար արժանացել է «Տարվա լավագույն նկար» մրցանակին։

1972 թվականին Հայաստանի Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանով նրան շնորհվել է Հայաստանի վաստակավոր նկարչի պատվավոր կոչում։ 2001 թվականին արժանացել է ՀՀ պետական մրցանակի։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ադալյանի արվեստին բնորոշ են իրականի և երևակայականի համարձակ կերպափոխումը («Ձիերի ճակատամարտ», նկարաշար, 1972-1976), դրամատիզմն ու դինամիկ լարվածությունը («Հիրոսիմա», 1968, «Գնդակահարություն», 1970, երկուսն էլ՝ Ժամանակակից արվեստի թանգարան), բնության և մարդու ներքին հատկանիշների այլակերպումները («Մետամորֆոզներ», 1965-1970, «Հին Երևան», 1978-1988, նկարաշարեր)։

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի այլ թանգարաններում, ինչպես նաև Հայաստանի և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*Երևան (1997, 2000, 2004, 2009)

## Գրականություն
* Ռուբեն Ադալյան. Ստեղծագործկան ճանապարհի արձագանքներ (հոդվածների ժողովածու, կազմ.՝ Պ. Հայթայան), Երևան, 2002։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանի կայքը

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Վառլամ Ավանեսով

**Վառլամ Ալեքսանդրի Ավանեսով** (*Սուրեն Կարապետի Մարտիրոսյան*, ), պետական և կուսակցական գործիչ, ՌՍԴԲԿ անդամ (1903)։

## Կենսագրություն
1896 թվականին, Կաղզվանի քաղաքային դպրոցն ավարտելուց հետո, ընդունել է Ստավրոպոլի արական գիմնազիան։ Ուսմանը զուգահեռ մասնավոր դասեր է տվել, կատարել թարգմանություններ ռուսերենից հայերեն, հայերենից՝ ռուսերեն։ 1905-1907 թվականների ռուսական առաջին հեղափոխության օրերին Հյուսիսային Կովկասի զորամասերում էր։ Մի քանի անգամ ձերբակալում է։ Հիվանդության պատճառով երաշխավորությամբ ազատվելով բանտից՝ նա ոմն պարսկահպատակ Արմենակ Ալեքսանդրի Ավանեսյանցի անձնագրով 1907 թվականի նոյեմբերին տեղափոխվում է Շվեյցարիա, ուր մնում է մինչև 1913 թվականը։ Արտասահմանում նա մտերմական կապեր է հաստատում Լենինի հետ։ Այդ տարիներին սովորում է Ցյուրիխի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, ապա՝ Բեռլինի համալսարանում։ Բազմիցս հանդիպումներ է ունենում Լենինի հետ։ Շվեյցարիայում նա գլխավորում է Դավոս քաղաքի էմիգրանտ սոցիալ-դեմոկրատների միացյալ խմբի աշխատանքները։ 1913 թվականի վերջերին, Լենինի ցուցումով, Մոիսեյ Ուրիցկու հետ վերադառնում է Ռուսաստան։ 1914-1917 թվականներին Մոսկվայի բոլշևիկների ճանաչված ղեկավարներից էր։ Մոսկվայի բոլշևիկյան կոմիտեի հանձնարարությամբ պայքար է կազմակերպում Մոսկվայի առևտրաարդյունաբերական ծառայողների արհմիությունում և ցենտրոսոյուզում։ Նրա ղեկավարությամբ այդ արհմիությունները դարձան մարտական միավորներ և խոշոր դեր կատարեցին Փետրվարյան և Հոկտեմբերյան զինված հեղաշրջումների օրերին։

1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո ընտրվել Է Համառուսաստանյան ԿԳԿ նախագահության անդամ և քարտուղար, 1918 թվականի հունվարից, միաժամանակ՝ ՌԽՖՍՀ Ազգությունների ժողկոմատում հայկական գործերի կոմիսար։ Նրա ղեկավարությամբ հայկական գործերի կոմիսարիատը զգալի աշխատանք է կատարել Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում ապաստանած հայ գաղթականներին օգնելու, ժողովրդական կրթության ու քաղաքական լուսավորության գործը կազմակերպելու համար։ Մասնակցել է Արևմտյան Հայաստանի մասին (1917) դեկրետի նախագծի մշակմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բոլշևիկներ
Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Գրիգոր Ավշարյան

**Գրիգոր Ավշարյան** (, Վերին Բասեն), ռազմական գործիչ։

Եղել է Հնչակյան կուսակցության անդամ։ Ավարտել է Կազանի ռազմական ուսումնարանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին մասնակցել է արևելյան ռազմաճակատի մարտերին և վիրավորվել։ Ապաքինվելուց հետո վերադարձել Է ռազմաճակատ (Կովկասյան ճակատ)։ Նշանակվել է հայկական կամավորական 6-րդ գնդի հրամանատար, աչքի ընկել ռազմավարական հմտությամբ։ Զոհվել է ռազմաճակատում։ Պարգևատրվել Է Գեորգիևյան ոսկե սրով։

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Ռուսահայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Հովհան Անգլիացի

**Հովհան Անգլիացի**, Ջուան ի կամ Ջոն Անգլուս դե Սուինֆորդ (), XIV դարի 1-ին կեսին Արևելյան Հայաստանում ծավալված ունիթոռական շարժման գործիչ, դոմինիկյան քարոզիչ, աստվածաբան և փիլիսոփա։

1318 թ.-ին Բարդուղիմեոս Բոլոնիացու և Պետրոս Արագոնացու հետ հաստատվել է Մարաղայում՝ Հայաստանում կաթոլիկություն տարածելու նպատակով։ 1330 թ.-ին կաթոլիկ այլ միսիոներների հետ միասին տեղափոխվել է Քռնայի վանքը և Հովհաննես Քռնեցու աջակցությամբ զբաղվել գիտական ու դասախոսական աշխատանքով։ Փիլիսոփայության և աստվածաբանության հարցերում հետևում էր Թովմա Աքվինացուն։ Հովհան Անգլիացու «Համառօտ հաւաքումն յաղագս հոգւոյ և զօրութեանց նորին», «Յաղագս առաքինութեանց հոգւոյն» և «Ցաղագս բնութեան հրեշտակաց» աշխատությունները պահպանվել են հայերեն։ Այս երկերը, որոնք Թովմա Աքվինացու «Աստվածաբանության հանրագումար»-ի տարբեր հատվածների համառոտ վերաշարադրություններ են, 1337 թ.-ին Հակոբ Բռնեցին լատիներենից թարգմանել է հայերեն։ Ձեռագրերը պահպանվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարանում և արտասահմանյան ձեռագրատներում (Վենետիկ, Երուսաղեմ, Փարիզ, Բեռլին)։ «Ցաղագս առաքինութեանց հոգւոյ ն»-ը 1942 թ.-ին գերմաներեն հրատարակել է շվեյցարացի հայագետ Ուդենրիյնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:14-րդ դարի անձինք
Հովհաննես Երուսաղեմցի

**Հովհաննես** (*Հաննա էլ Արմանի, Հովհաննես Երուսաղեմցի*, ծնննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XVIII դարի հայազգի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ստեղծագործել է Եգիպտոսում, հատկապես՝ Կահիրեում, ուր ղպտական եկեղեցիներում և արվեստի թանգարաններում պահպանվել են Հովհաննեսի մոտ 320 աշխատանքներ, թվագրված են 1721-1784 թթ.։ Նկարիչն ստորագրել է՝ «Յուհաննա», «Հաննա», «Հաննա Էլ-Արմանի էլ-քուտսի» (Հաննա հայազգի Երուսաղեմցի), «Հաննա Էլ-Արմանի» (Հաննա հայազգի), նկարներից մեկի տակ՝ «Հաննա Կարապետ» (ենթադրվում է, թե Կարապետը հայրն է), Հին Կահիրեի Սուրբ Կույսի եկեղեցում՝ «գործ նվաստ հայ Հովհաննեսի»։ Նշանակալից են Սուրբ Հովհաննեսի, Սուրբ Գևորգի, Հիսուսի կյանքի դրվագները պատկերող նկարները, որոնք Հովհաննես (Հաննա էլ Արմանի), «Մկրտություն» (XVIII դար, ղպլռական եկեղեցի, Կահիրե) կրում են բյուգանդական արվեստի ազդեցությունը, իսկ թեմաների մեկնաբանումով մոտ են հայկական միջնադարյան մանրանկարչությանը։ Հովհաննեսի սրբապատկերներում առկա է գեղանկարչական որոշակի կուլտուրա, կառուցվածքային պարզություն։ 1740-ական թթ. որոշ աշխատանքներ կատարել է արաբ նկարիչ Իբրահիմ էլ Նասիխի հետ միասին («Միքայել հրեշտակապետը», «Քրիստոսը գահի վրա», «Աստվածամայրը»), որոնցում առկա են արևելյան արվեստին բնորոշ հարթապատկերային լուծումներ, ֆիգուրների փոքրաչափ, գրաֆիկական կերպավորումներ։ Վերջին շրջանի աշխատանքներին («Սուրբ Գևորգ», «Սուրբ Մինաս» և այլն) բնորոշ է գեղարվեստական անհատականացումը։ Նկարչությամբ է զբաղվել նաև նրա որդին՝ Հովսեփը (Կերգեսը), որի ստորագրված մի քանի աշխատանքները պահպանվում են Կահիրեի ղպտական արվեստի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի անձինք
Լուսաբեր (թերթ)

**«Լուսաբեր»**, ազգային, քաղաքական և գրական երկօրյա թերթ։ Լույս է տեսել Կահիրեում, 1904-1908 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Աբգար Արփիարյան, ապա՝ Վահան Թեքեյան և Երուխան Սրմաքեշխանլյան։

«Լուսաբեր»-ը հիմնական ուշադրությունը դարձրել է Օսմանյան կայսրության ներքին և արտաքին քաղաքական կացությանը, Արևմտյան Հայաստանի կյանքի և, մասնավորապես, հայկական հարցի լուսաբանմանը։ Կարևորություն է տվել համաշխարհային առաջավոր հասարակական կարծիքը հայանպաստ հունով ուղղելու խնդրին, քննադատել հետադիմական ռուսական հայատյաց մամուլը, որը հայերին ներկայացնում էր Թուրքիայում քրդերին կեղեքելու, Ռուսաստանում՝ մյուս ժողովուրդներին շահագործելու սադրիչ մեղադրանքներ։ Միաժամանակ քննադատել է միջազգային դիվանագիտությունը և մեծ տերություններին, որոնք հանուն իրենց շահերի հայկական հարցը շահարկում են Թուրքիայի վրա ճնշում գործադրելու համար։ «Լուսաբեր»-ի կարծիքով, Եվրոպայի օգնությամբ ազատագրվելու սին հույսերից ձերբազատվելը հայ ժողովրդին կմղեր ապավինելու սեփական ուժերին։ Բազմաթիվ հրապարակումներում ցույց է տվել արևմտյան Հայաստանի հիմնական բնակչության՝ հայերի տնտեսական և քաղաքական ծանր դրությունը, հորդորել հայրենակիցներին՝ չլքել երկիրը։ Հայկական հարցի համար կործանարար է համարել Արևելյան Հայաստանի հայության մասնակցությունը ռուսական հեղափոխական շարժումներին, որոնք ոչ մի կապ չունեին հայերի կենսական խնդիրների հետ։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Հայաստան (թերթ, Թիֆլիս)

**«Հայաստան»**, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։ Կրում էր «Անդրանիկի օրգան» տիտղոսագիրը։ Լույս է տեսել 1917-1918 թթ․-ին, Թիֆլիսում։

Խմբագիր՝ Վահան Թոթովենց։

Հրատարակությունը նախաձեռնել էր Անդրանիկը՝ Հովհաննես Թումանյանի աջակցությամբ։ Արևմտահայերի ազգային խորհրդի ստեղծումից հետո դարձել է նրա խոսնակը։ Արտահայտել է արևմտահայերի, մասնավորապես՝ Կովկասում ապաստանած արևմտահայ փախստականների շահերը։ Թերթի շուրջ ձևավորվել է հայ քաղաքական նոր հոսանք, որը գտնվել է Անդրանիկի քաղաքական հայացքների ազդեցության տակ, ինչը առաջացրել է հայ քաղաքական որոշ կուսակցությունների դժգոհությունը։

Թերթը մեծ ուշադրություն է դարձրել հայկական հարցին, լուսաբանել է հայերի ցեղասպանության պատճառներն ու հետևանքներ, հայ ժողովրդի առջև ծառացած խնդիրները, հանդես եկել Հայաստանի երկու հատվածների միասնության ամրապնդման օգտին։ «Հայաստան»-ը պաշտպանել է հայկական հարցի լուծման երեք տարբերակ.

# Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին և ռուսական հովանավորության հաստատում, 
# Հայաստանի ինքնավարություն՝ հայերի կառավարմամբ, 
# Հայաստանի ինքնավարություն՝ դաշնակից պետությունների խորհրդի կառավարմամբ։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով