Տողադարձ

**Տողադարձ**, գրության մեջ կիրառվող այն միջոցը (եղանակը), երբ նախորդ տողում տեղ չլինելու պատճառով բառի մի մասը տեղափոխվում է հաջորդ տողի սկիզբ, և նախորդ տողում մնացած (թողնված) մասի վերջում դրվում է կետադրական հատուկ նշան՝ ենթամնա, որ կոչվում է նաև տողադարձի նշան։

Տողադարձի հիմքում ընկած է վանկատման սկզբունքը։ Երբեմն տողադարձ կատարվում է նաև բառակազմական սկզբունքով։

Լեզուների մեծ մասում տողադարձը կատարվում է պարզապես բառը երկու մասի բաժանելով ու կետադրական հատուկ նշան դնելով։ Սակայն որոշ լեզուների մի շարք բառերում տողադարձի ժամանակ որոշակի փոփոխությունների են ենթարկվում որոշ տառեր կամ դիակրիտիկ նշաններ, օրինակ՝
* անգլերեն - eigh**t**een → eigh**t**-//**t**een;
* հունգարերեն - a**ssz**o**nny**al → a**sz**-//**sz**o**ny**-//**ny**al;
* հոլանդերեն - re**ë**el → re-//**e**el, om**aa**tje → om**a**-//tje;
* հունարեն - Μα**ϊ̓**ου → Μα-//**ἰ**ου;
* կատալոներեն - para**l·l**el → para**l**-//**l**el;
* գերմաներեն - Zu**ck**er → Zu**k**-//**k**er, Schi**ff**ahrt → Schi**ff**-//**f**ahrt (ավանդական գրությամբ, նոր գրությամբ՝ Zu-//cker и Schifffahrt);
* շվեդերեն - gla**ss**ko → gla**s**-//**s**ko, gla**ss**-//ko, gla**ss**-//**s**ko (կախված բառի իմաստից)։

## Տողադարձի կանոնները հայերենում
Ժամանակակից հայերենում կիրառվող տողադարձի հիմնական կանոններն ամփոփված են Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատուում (լույս է տեսել 2006 թվականին)։

Հայերենում տողադարձն ավելի հաճախ կատարվում է վանկատման սկզբունքով, ըստ որի՝
*Երկու ձայնավորների միջև գտնվող մեկ բաղաձայնն անցնում է հաջորդ տող, օրինակ՝ *ա-շակերտ, նկա-րել, հա-սարակ* և այլն։ 
*Երկու ձայնավորների միջև գտնվող երկու և ավելի բաղաձայններից հաջորդ տող է անցնում միայն մեկը՝ վերջինը, օրինակ՝ *կար-դալ, հաղ-թել կանգ-նել, հարց-նել* և այլն։
*Երկու և ավելի բաղաձայնների միջև եղած գաղտնավանկը, այսինքն՝ լսվող, բայց չգրվող ը հնչյունը գրվում է միայն տողավերջի ու հաջորդ տողի սկզբի վանկերում, օրինակ՝ *հետաքըր-քըրվել, կըն-քահայր, բայց հե-տաքրքրվել, կնքա-հայր*։
**Զբ, զգ, շտ, սպ, սկ, ստ* և նման հնչյունակապակցություններով սկսվող բառերի տողադարձի ժամանակ *ը*-ն գրվում է բառի առաջին բաղաձայնից առաջ, օրինակ՝ *ըզ-բոսանք, ըշ-տապել, ըս-կիզբ, ըս-տանալ,* Հատուկ անունների ժամանակ նման տողադարձ չի կատարվում, որպեսզի հատուկ անունը *Ը*-ով չսկսվի, այսինքն՝ պիտի տողադարձել *Ստե-փան*։ 
*Տողադարձի ժամանակ պիտի խուսափել ավելորդ *Ը* ներմուծելուց, օրինակ՝ ճիշտ են *հարց-նել, մարմ-նամարզություն, կարմ-րել* ձևերը, իսկ *հարցը-նել, մարմը-նամարզություն, կարմը-րել* ձևերը սխալ են։
*Բարդ և նախածանցավոր բառերը կարելի է տողադարձել և՛ վանկատման, և՛ բառակազմական սկզբունքներով, այսինքն՝ կարելի է հաջորդ տող տանել արմատը կամ ամբողջական բառը, օրինակ՝ *ան-ուրանալի* կամ *անու-րանալի*, *կաթն-ատամ* կամ *կաթնա-տամ*, *քսան-երեք* կամ *քսանե-րեք*, *ինքն-իշխան* կամ *ինքնիշ-խան*։

Բառակազմական սկզբունքով տողադարձելիս գաղտնավանկի *ը*-ն չի գրվում ոչ նախորդ տողի վերջում, ոչ էլ հաջորդ տողի սկզբում, օրինակ՝ *ան-կշռություն, արև-մտյան, դարա-գլուխ, ան-վնաս*։ Բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նախորդ տողում մնացած բառամասը գաղտնավանկի *ը*-ից բացի այլ ձայնավոր չունի. տվյալ դեպքում *ը*-ն գրվում է, օրինակ՝ թըր-թիռ, ձկըն-կուլ։

*Տառային և վանկատառային հապավումները չեն տողադարձվում, օրինակ՝ *ԽՍՀՄ, ԱՊՀ*,

## Աղբյուրներ
* Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատուն ամբողջությամբ ՊԴՖ ձևաչափով
*Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 84-85։
*Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 583-584։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Տիպոգրաֆիկա