open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1951

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 12 – Ընդունվեց ՄԱԿ-ի Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին կոնվենցիան

## Ծնունդներ

* Հունվար 29 - Գեղամ Գրիգորյան, Օպերային երգիչ, Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար
* Մարտ 2 - Արա Երնջակյան, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, Երևանի Կամերային թատրոնի հիմնադիր, գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն, դրամատուրգ
* Մարտի 4 - Քրիս Ռի, երգիչ, երաժիշտ, դերասան
* Մարտի 24 - Արմեն Աթաբեկյան, վիրաբույժ, Հայաստանի ռազմաբժշկական ծառայության կազմակերպիչներից
* Ապրիլի 30 - Կարապետ Անդրանիկյան, հայ մանրէաբան
* Մայիսի 25 - Վաչագան Սարգսյան, գրող, թարգմանիչ, հրատարակիչ, խմբագիր, «9-րդ հրաշալիք» շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր
* Օգոստոսի 6 - Ռոբերտ Եսայան, հայ նկարիչ, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ներկայացուցիչ
* Օգոստոսի 21 - Գարեգին Բ Ոսկեհատցի, Հայ Առաքելական Եկեղեցու 132-րդ Կաթողիկոս 1999 թվականից։
* Հոկտեմբերի 15 - Ռաֆայել Վահանյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր, այդ կոչմանն արժանացած հայաստանցի առաջին շախմատիստը

## Մահեր

* Մարտի 2 - Լյուդմիլա Պոդյավորինսկա, չեխոսլովակյան գրող։
* Մարտի 5 - Բորիս Ապրելև, ռուս ծովային սպա, գրող
* Դովլաթ Ղարանֆելյան, հայ նկարիչ-գորգագործ
* Օգոստոսի 12 - Երվանդ Շահազիզ, հայ խորհրդային գրականագետ, պատմաբան, ազգագրագետ, մանկավարժ
* Արամ Անտոնյան, հայ պատմաբան, հրապարակագիր։
* Հուլիսի 11 - Առնոլդ Շյոնբերգ, ավստրիացի կոմպոզիտոր, երաժշտական տեսաբան, գրող, նկարիչ, գյուտարար
* Լյուդվիգ Վիգենշտայն, ավստրիացի տրամաբան և փիլիսոփա, վերլուծական փիլիսոփայության հիմնադիրներից
* Փետրվար 19 - Անդրե Ժիդ, ֆրանսիացի գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (ծ. 1869)
* Սեպտեմբեր 29 - Հայկ Գյուլիքևխյան, հայ գրականագետ, փիլիսոփա, հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր (ծ. 1886)
* Նոյեմբերի 5 - Ագրիպինա Վագանովա, խորհրդային բալետի արտիստուհի, բալետմայստեր և մանկավարժ
* Նոյեմբեր 29 - Լևոն Շանթ, գրող և մանկավարժ (ծ. 1869)

Կատեգորիա:1951
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1959

## Իրադարձություններ

* Հունվարի 6-ից 9-ը տեղի է ունեցել ՀԳՄ 4-րդ համագումարը։

## Ծնունդներ

* Հունվարի 1 - Սեյրան Բաղդասարյան, քաղաքական գործիչ
* Հունվարի 5 - Ահարոն Չիլինգարյան, հայ տնտեսագետ, ՀՀ պետական գործիչ
* Փետրվարի 16 - Արթուր Մկրտչյան, Արցախի քաղաքական և պետական գործիչ, ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի առաջին նախագահ, ազգագրագետ
* Մարտ 5 - Վազգեն Սարգսյան, Հայաստանի վարչապետ (վ. 1999)
* Մարտի 7 - Լուչանո Սպալետտի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան և գլխավոր մարզիչ
* Մարտի 24 - Սեպուհ Չուլջյան, Հայաստանյաց Առաքելական եկեղեցու Գուգարաց թեմի առաջնորդ։ 
* Ապրիլի 15 - Հովիկ Կռնչոյան, հայ բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
* Մայիսի 22 - Անդրես Լուրե, էստոնացի փիլիսոփա, թարգմանիչ, հետազոտող
* Հունիսի 2 - Ռինեկե Դեյքստրա, նիդերլանդացի լուսանկարիչ և վիդեոարտիստ
* Հունիսի 10 - Արիս Արսենի, հայ բանաստեղծ
* Հունիսի 10 - Կառլո Անչելոտտի, իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ
* Նոյեմբերի 7 - Ալեշանդրե Գիմարաես, բրազիլացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
* Նոյեմբերի 16 - Արթուր Անդրանիկյան, հայ բանաստեղծ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու

## Մահեր

* Մարտի 17 - Գալակտիոն Տաբիձե, վրացի խորհրդային գրող
* Վիլեն Գալստյան, բալետի հայ արտիստ, պարուսույց, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* Մարտի 15 - Շալվա Դադիանի, վրացի խորհրդային գրող, դրամատուրգ, թատերական գործիչ
* Հրաչյա Շիրինյան, Հարավային Կովկասում հեղափոխական շարժման մասնակից
* Փետրվարի 26 - Վերդի, հայ աշուղագետ
* Արամ Բակալյան, նկարիչ
* Ջորջ Մարշալ, ԱՄՆ պետական և զինվորական գործիչ
* Հունվար 5 - Կարո Հալաբյան, խորհրդային ճարտարապետության գործիչ, ակադեմիկոս, արվեստի վաստակավոր գործիչ (ծ.1897)
* Մարտ 13 - Աշոտ Տեր-Մկրտչյան, մաթեմատիկոս
* Ապրիլ 24 - Հակոբ Կոջոյան, հայ նկարիչ, գեղարվեստի և գրաֆիկայի վարպետ (ծ.1883)
* Մայիս 6 - Վաղարշ Վաղարշյան, հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ, թատերական գործիչ (ծ. 1894)
* Օգոստոսի 1 - Արտաշես Բաբալյան, բժիշկ, Առաջին Հանրապետության սոցիալական ապահովության նախարար (ծ. 1886)
* Նոյեմբերի 13 - Արիս Շաքլյան,  հայ բանաստեղծ, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1947 թվականից (ծ. 1900)

Կատեգորիա:1959
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1800

## Իրադարձություններ
* Աշխարհի բնակչությունը համարվում է, որ եղել է մոտ մեկ միլիարդ։ Բնակչությունը բաժանված էր ըստ տարածաշրջանների հետևյալ կերպ.
** Աֆրիկա. 107,000,000
** Ասիա. 635,000,000
*** Չինաստան. 300–400,000,000
** Եվրոպա. 203,000,000
** Լատինական Ամերիկա. 24,000,000
** Հյուսիսային Ամերիկա. 7,000,000
** Օկեանիա. 2,000,000

## Ծնունդներ
* Ֆրիդրիխ Վյոլեր, գերմանացի քիմիկոս, ժամանակակից օրգանական քիմիայի հիմնադիրներից
* Ապրիլ 13 - Կարապետ Փափազյան, կոմպոզիտոր և դիրիժոր

## Մահեր
* Սեպտեմբերի 26 - Սալավաթ Յուլաև, բաշկիրական ազգային հերոս, Ե․ Ի․ Պուգաչովի զինակիցը 1773-1775 թվականների գյուղացիական պատերազմի ժամանակ, բանաստեղծ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1800
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1866

## Իրադարձություններ
* Հյուսիսգերմանական միության ստեղծում
* Ավստրո-պրուսական պատերազմ
* Գայանյան օրիորդաց ուսումնարանի հիմնում (Երևան)

## Ծնունդներ
* Հունվարի 13 - Գասպար Մալլարյան, գրականագետ, թարգմանիչ, բանաստեղծ, մանկավարժ
* Հակոբ Տաշյան, անվանի հայագետ, Մխիթարյանների Վիեննայի դպրոցի ականավոր գործիչներից։
* Կարապետ Տեր-Մկրտչյան, հայ պատմաբան, բանասեր, եկեղեցական գործի
* Հուլիսի 5 - Գևորգ Դ Կոնստանդնուպոլսեցի (Քերեստեճյան), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1866 թ.-ից։ Հաջորդել է Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցուն։
* Սեպտեմբերի 23 - Ալեքսեյ Սևերցով, խորհրդային կենսաբան, կենդանիների էվոլյուցիոն մորֆոլոգիայի հիմնադիրը
* Էրիկ Սատի, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր
* Թոմաս Մորգան, ամերիկացի կենսաբան, գենետիկայի հիմնադիրներից, ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ պրեզիդենտ (1927-1931 թթ.)
* Վրթանես Փափազյան, հայ մտավորական, գրող, հասարակական-քաղաքական-մշակութային գործիչ, գրաքննադատ, խմբագիր, գրականության պատմաբան, ուսուցիչ և թարգմանիչ
* Հունվար 4 - Ավետիս Ահարոնյան, հայ գրող (վ. 1949)
* Ապրիլ 13 - Վրթանես Փափազյան, գրող և հրապարակախոս (վ. 1920)
* Հոկտեմբեր 1 - Արշակ Ֆեթվաճյան, հայ նկարիչ (վ. 1947)
* Մայիսի 29 - Հակոբ Հակոբյան, հայ բանաստեղծ (վ. 1937)

## Մահեր

* Մարտ 31 - Միքայել Նալբանդյան, հեղափոխական-դեմոկրատ (ծ. 1829 թ.)
* Արսեն Բագրատունի - գրող, Մխիթարյան միաբանությունից (ծ. 1790 թ.)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1866
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1889

## Իրադարձություններ

Ճապոնիան դարձավ սահմանադրական միապետություն։

## Ծնունդներ

* Արփիար Տեր-Մարգարյան, խմբագիր, մանկավարժ, արձակագիր։ 
* Մայիսի 13 - Հովհաննես Մելիք-Փաշաև, հայ խորհրդային ինժեներ-էներգետիկ։
* Նոյեմբերի 13 - Օստապ Վիշնյա, ուկրաինացի խորհրդային գրող-երգիծաբան
* Նոյեմբերի 14 - Ջավահարլալ Ներու, հնդկական ազգային ազատագրական պայքարի և Հնդկական ազգային կոնգրեսի առաջնորդը, Հնդկաստանի անկախումից առաջին վարչապետը
* Արամ Կոջոյան, հայ գեղանկարիչ
* Հունիսի 26 - Աղասի Շահինյան, Հարավային Կովկասում և Հյուսիսային Կովկասում հեղափոխական շարժումների մասնակից
* Հուլիսի 27 - Օտո Սկուլմե, լատվիացի խորհրդային նկարիչ
* Լյուդվիգ Վիգենշտայն, ավստրիացի տրամաբան և փիլիսոփա, վերլուծական փիլիսոփայության հիմնադիրներից
* Մարտի 1 - Հովհաննես Թադևոսյան, հայ նկարիչ, Ուզբեկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ
* Շուշանիկ Մանուչարյանց, խորհրդային կուսակցական աշխատող
* Մարտի 1 - Արշավիր Խոնդկարյան, հայ թարգմանիչ (մ. 1957)։ 
* Ապրիլ 20 - Ադոլֆ Հիտլեր, գերմանացի կանցլեր (վ.1945)
* Սեպտեմբեր 15 - Ստեփան Զորյան (Առաքելյան), հայ գրող, ակադեմիկոս (ծ. 1967)
* Ապրիլ 16 - Չարլի Չապլին, Անգլիացի նշանավոր կինոդերասան, սցենարիստ, երգահան և ռեժիսոր։

## Մահեր

* Միշել Էժեն Շևրո, ֆրանսիացի քիմիկոս-օրգանիկ
* Պետրոս Շանյան, հասարակական գործիչ, մանկավարժ
* Մկրտիչ Սանասարյան, հայ մեծահարուստ, բարերար
* Ապրիլ 13 - Գաբրիել Պատկանյան, պատմաբան և հրապարակախոս (ծ.1802)
* Մայիսի 12 - Զարմայր Մսերյան, հրապարակախոս, խմբագիր
* Հունիս 15 - Երվանդ Քոչար, նկարիչ և ճարտարապետ (վ. 1979)

Կատեգորիա:1889
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1802

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցի, ամենայն հայոց կաթողիկոս 1858-1865 թթ.։ Հաջորդել է Ներսես Ե Աշտարակեցուն
* Փետրվար 26 - Գաբրիել Պատկանյան, պատմաբան և հրապարակախոս (վ. 1889)
* Փետրվար 26 - Վիկտոր Հյուգո, ֆրանսիացի հռչակավոր գրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ, քաղաքական գործիչ (վ. 1885)
* Հուլիս 24 - Ալեքսանդր Դյումա, ֆրանսիացի գրող (վ. 1870)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1802
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Դեկտեմբերի 24

**Դեկտեմբերի 24**, տարվա 358-րդ (359-րդ նահանջ տարիներում) օրն է։

## Դեպքեր
* 1905` հիմնադրվել է Սան Պաուլու նահանգի պատկերասրահը

## Ծնունդներ
* 1822 - Մեթյու Առնոլդ, անգլիացի բանաստեղծ և արվեստի տեսաբան։
*1868 - Էմանուել Լասկեր, գերմանացի նշանավոր շախմատիստ, շախմատի աշխարհի 3-րդ չեմպիոն (մ. 1941)
* 1895 - Գուրգեն Յանիկյան, հայ գրող և ճարտարագետ, հայկական նորագույն զինյալ ազատագրական պայքարի հերոս։
* 1906 - Ջեյմս Հադլեյ Չեյզ, անգլիացի դետեկտիվ ժանրի գրող (վ. 1985)։
* 1919 - Մեհենդակ Մելիքյան, հայ սովետական փիլիսոփա
* 1961 - Իլհամ Ալիև, Ադրբեջանի նախագահ։
* 1968 - Պետրոս Պետրոսյան, գեղանկարիչ
*1981 - Դիմա Բիլան, ռուս ճանաչված երգիչ, Եվրատեսիլի հաղթող
*1991 - Լուի Թոմլինսոն, անգլիացի երգահան, դերասան և One Direction հայտնի խմբի անդամ

## Մահեր
* 1940 - Գասպար Ոսկանյան,խորհրդային ռազմական գործիչ, քաղաքացիական պատերազմի հերոս
* 1952 - Անտոն Գազել, հրապարակագիր
*1974 - Իդա Քար (Քարամյան), հայ լուսանկարիչ (ծ. 1908)
* 1982 - Լուի Արագոն, ֆրանսիացի գրող և քաղաքական գործիչ էր
* 1997 - Տոսիրո Միֆունե, ճապոնացի դերասան, հայտնի է առավելապես Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմերից*
*2013 - Ամեդեո Ամադեի, իտալացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
1865

## Իրադարձություններ

* Հունվար 13 - Սկսեց հրատարակվել Երուսաղեմի հայկական պատրիարքարանի պաշտոնական օրգան «Սիոն» պարբերականը
## Ծնունդներ

* Շխենանց Սիմոն, հայ քաղաքական, կուսակցական գործիչ, լրագրող,
* Սեպտեմբերի 23 - Ստեփան Լիսիցյան, ազգագրագետ, հասարակական գործիչ, պատմաբան, աշխարհագրագետ, բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ, հրատարակիչ, պրոֆեսոր (1941), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1945)
* Էդուարդ Վիլդե, էստոնացի գրող
* Փետրվար 4 - Վասիլի Ղորղանյան, երաժշտագետ (վ. 1934)
* Փետրվար 25 - Անդրանիկ Օզանյան, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ և զորավար (վ. 1927)
* Մարտ 3 - Փանոս Թերլեմեզյան, նկարիչ (վ. 1941)
* Մարտ 17 - Մանուկ Աբեղյան, լեզվաբան, գրականագետ (վ. 1944)
* Ապրիլ 28 - Ալեքսանդր Ծատուրյան, բանաստեղծ և թարգմանիչ (վ. 1917)
* Սեպտեմբերի 11 - Յան Ռայնիս, լատիշ բանաստեղծ, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ
* Նոյեմբերի 7 - Հովհաննես Աբելյան, դերասան (վ. 1936)
* Դեկտեմբերի 30 - Ռեդյարդ Կիպլինգ, անգլիացի հայտնի գրող, բանաստեղծ և արձակագիր (մահ․ 1936)

## Մահեր
* Օգոստոսի 22 - Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցի, ամենայն հայոց կաթողիկոս 1858-1865 թթ.։ Հաջորդել է Ներսես Ե Աշտարակեցուն
* Օգոստոսի 23 - Ֆերդինանդ Վալդմյուլլեր, ավստրիացի նկարիչ, Վիեննայի Գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1865
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Դեկտեմբերի 15

**Դեկտեմբերի 15**, տարվա 349-րդ (նահանջ տարիներին՝ 350-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 16 օր։

## Դեպքեր
* 1985 - Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի փոխնախագահ, Ժ. Դուկրոն 35 պատգամավորների անունից հանդես եկավ, պահանջելով հատուկ օրենք ընդունել և ճանաչել «1915 թ. ցեղասպանությունը, որին զոհ դարձավ հայ ժողովուրդը»։

## Ծնունդներ
* 37 - Ներոն, Հռոմի կայսր (մ. 68)
* 1610 - Դավիդ Կրտսեր Տենիրս, ֆլամանդացի նկարիչ
* 1852 - Անտուան Անրի Բեքերել, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակակիր (վ. 1908)
* 1858 - Յոհաննես Լեփսիուսը, գերմանացի հոգևորական և հասարակական գործիչ (վ. 1926)։
* 1859 - Լյուդվիգ Լազար Զամենհոֆ, լեհ ակնաբույժ, լեզվաբան։
* 1895 - Կարո Զաքարյան, հայ կոմպոզիտոր և խմբավար
* 1899 - Գաբրիել Էլ-Ռեգիստան, հայազգի խորհրդային լրագրող, գրող, ԽՍՀՄ օրհներգի խոսքերի համահեղինակ
* 1916 - Վիգեն Խեչումյան, հայ արձակագիր (վ. 1975)։
* 1923 - Ինգե Կելլեր, թատրոնի, կիոնոյի և հեռուստատեսության գերմանացի դերասանուհի
*1924 - Հովհաննես Բադալյան, հայ ճանաչված երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, հայ երգարվեստի երախտավոր (մ. 2001)
* 1924 - Աննա Կալանդաձե, վրաց բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի (վ. 2008):
*1929 - Արման Մանարյան, հայ կինոռեժիսոր («Տժվժիկ»)
* 1934 - Հենրիխ Վարդանյան, հայ երկրաբան
*1957 - Նիկոլայ Գրիգորյան, հայ լրագրող, Հայաստանի պետական գործիչ, Հայաստանի արտակարգ իրավիճակների նախարարության փրկարար ծառայության տնօրենի տեղակալ
*1986 - Կեյլոր Նավաս, կոստառիկացի ֆուտբոլիստ, որպես դարպասապահ հանդես է գալիս Կոստա-Ռիկայի ազգային հավաքականում

## Մահեր
* 1675 - Յան Վերմեեր, բարոկկո դարաշրջանի հոլանդացի հռչակավոր գեղանկարիչ, հոլանդական գեղանկարչության ոսկե դարաշրջանի ներկայացուցիչ
* 1915 - Տիգրան Արփիարյան, հրապարակախոս
* 1958 - Վոլֆգանգ Պաուլի, ֆիզիկոս, քվանտային մեխանիկայի հիմնադիրներից
* 1966 - Ուոլթ Դիսնեյ, ամերիկացի ֆիլմարտադրող, ռեժիսոր, կինոսցենարիստ
* 1969 - Կոստան Զարյան, բանաստեղծ, արձակագիր, գրականագետ (ծ. 1885)
* 2012 - Պետրոս Պետրոսյան, գեղանկարիչ
* 2023 - Արա Մարտիրոսյան, երգիչ

## Պետական տոներ
* ` Դատարանում աշխատողների օր
Նոյեմբերի 22

**Նոյեմբերի 22**, տարվա 326-րդ (նահանջ տարիներին՝ 327-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 39 օր։
## Դեպքեր
* 1928 - Փարիզում առաջին անգամ ներկայացվում է Մորիս Ռավելի "Բոլերո" բալետը
* 1942 - Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ՝
** Ստալինգրադի ճակատամարտ՝
* 1993 - Հայաստանում շրջանառության մեջ է դրվել ազգային դրամական միավորը՝ դրամը

## Ծնունդներ
* 1787 - Ռասմուս Ռասկ (մ. 1823) Rasmus Rask դանիացի լեզվաբան և բանասեր
* 1861 - Դանիել Բեկ-Փիրումյան (մ. 1921) հայ ռազմական գործիչ
* 1869 - Անդրե Ժիդ (մ. 1951) ֆրանսիացի գրող և դրամատուրգ
* 1873 - Հակոբ Մանանդյան (մ. 1952), հայ պատմաբան, բանասեր և աղբիւրագետ
* 1881 - Էնվեր փաշա (սպանվել է 1922), թուրք քաղաքական գործիչ
* 1897 - Աստղիկ Երամյան, հայ խորհրդային դերասանուհի
* 1902 - Հայկ Աբաղյանց (մ. 1964) հայազգի խորհրդային ջերմատեխնիկ
* 1903 - Հենրի Գաբրիելյան (մ. 1981), փիլիսոփա
* 1907 - Գուիդո Մազետտի (մ. 1993) Guido Masetti իտալացի ֆուտբոլիստ, դարբասապահ
* 1909 - Դավիթ Խզմալյան (մ. 2001) հայ խորհրդային էներգետիկ
* 1913 - Բենջամին Բրիթեն (մ. 1976) Benjamin Britten անգլիացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր և դաշնակահար
* 1927 - Նորայր Աղաջանյան, նկարիչ
* 1929 - Սևակ Արզումանյան (մ. 2004) հայ գրականագետ
* 1930 - Կիմ Երիցյան (մ. 2010) դերասան
* 1942 - Լեոնիդ Ազգալդյան (զ. 1992), հայ ֆիզիկոս և ռազմական գործիչ
* 1945 - Ռուբեն Սարգսյան (մ. 2013) կոմպոզիտոր
* 1948 - Վիկտոր Հովհաննիսյան, նկարիչ
** Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
*** 1956 - Ռոմա Սիմոնյան
*** 1972 - Յուրի Աղաջանյան
*** 1973 - Նունե Աթայան, բուժքույր
* 1962 - Վիկտոր Պելևին ռուս ֆանտաստ գրող
* 1982՝
** Չարլին Չոյ Charline Choi կանադայա-հոնգքոնգցի երգչուհի և դերասանուհի
** Հայկ Գյոլչանյան, Ռուսաստանում ապրող հայազգի հնչյունավորող ռեժիսոր
* 1984 - Սքարլեթ Յոհանսոն Scarlett Johansson ամերիկացի դերասանուհի, մոդել և երգչուհի
* 1987 - Մարուան Ֆելաինի Marouane Fellaini բելգիացի ֆուտբոլիստ
* 1989 - Քրիս Սմոլինգ Chris Smalling անգլիացի ֆուտբոլիստ

## Մահեր
* 1880՝ կանադաամերիկացի աստղագետ Ջեյմս Վոթսոն
* 1901՝ հայ բանասեր և պատմաբան Ղևոնդ Ալիշան
* 1924 - նիդերլանդացի գրող Հերման Հեյերմանս
* 1965՝ երգիծաբան գրող Լեռ Կամսար
* 1968՝ մշակույթի գործիչ Տիգրան Խրլոպյան
** Արցախի պատերազմում զոհվածներ՝
*** 1992՝
**** Ռոբերտ Անանյան
**** Վաչագան Ավագիմյան
**** Մհեր Ադամյան
* 1997 - Հրաչյա Հովհաննիսյան (բանաստեղծ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր
* 2001՝ ամերիկացի գործարար կին Մերի Քեյ Էշ
* 2003 - Մարիո Բեկարիա,իտալացի քաղաքական գործիչ
## Տոներ
* Անկախության օր՝
** Լիբանան (Ֆրանսիայից, 1943 թ.)
** Սուրինամ
* Ալբանական այբուբենի օր՝
** Ալբանիա և ալբանացիների սփյուռք
1843

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 20 - Առաջին անգլո-աֆղանական պատերազմ. Աֆղանստանի էմիր Դոստ Մուհամեդը, ում բրիտանացիները ազատել են Լուդհիանա աքսորից, հանդիսավոր կերպով ողջունել են Լահորում և մեկնել Քաբուլ:
* Մարտի 14 - Հայիթիի նախագահ Ժան Պիեռ Բուայեն գահընկեց արվեց։ Իշխանությունը չորս օրով անցավ ժամանակավոր պետքարտուղար Անդրե Պիլյեին, այնուհետև՝ Պորտ-օ-Պրենսի ժամանակավոր ժողովրդական կոմիտեին: Երկու շաբաթով երկրում հաստատվեց բազմակարծություն։
* Ապրիլի 4 - Հաիթիի Հանրապետությունում իշխանությունը մեկ տարով անցավ ժամանակավոր կառավարությանը՝ Ժան Քրիստոստոմ Իմբերտի գլխավորությամբ։
* Սեպտեմբեր - Հիմնադրվում է The Economist ամսագիրը։
* Հոկտեմբերի 13 - Նյու Յորքում հիմնադրվեց B'nai B'rith հրեական կազմակերպությունը:
* 1843 թվականից թղթադրամները (թղթային փողերը) փոխարինվեցին արծաթով ապահովված վարկային թղթադրամներով (ստեղծված դրամական համակարգը կայուն մնաց մինչև Ղրիմի պատերազմը)։ Սա նաև նշանավորեց ֆինանսների նախարար Է.Ֆ. Կանկրինի կողմից իրականացված դրամավարկային բարեփոխումների ավարտը, որը բարենպաստ ազդեցություն ունեցավ երկրի տնտեսության վրա։
* Նոյեմբերի 15 - Կովկասյան պատերազմի ժամանակ (1817-1864) Շամիլի բանակի կողմից Գերգեբիլ ամրոցի գրավումը։
* Դեկտեմբերի 30 - ընդունվեց Հաիթիի Հանրապետության նոր սահմանադրությունը
* Շոտլանդացի ֆիզիկոս Ալեքսանդր Բեյնը ցուցադրել է առաջին պարզունակ ֆաքսի սարքը, որը կարող էր պատկերներ փոխանցել լարերի միջոցով:

## Ծնունդներ
* Մայիսի 10 - Պերես Գալդոս, իսպանացի գրող
* Ներսես Ե Աշտարակեցի, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ Հաջորդել է Հովհաննես Ը Կարբեցուն։
* Ապրիլի 15 - Հենրի Ջեյմս, ամերիկացի գրող
* Հունիսի 15 - Էդվարդ Գրիգ, նշանավոր նորվեգացի երգահան, երաժշտական գործիչ և խմբավար
* Օգոստոս 6 - Հակոբ Պարոնյան, հայ գրող-երգիծաբան, լրագրող (վ. 1891)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1843
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Նահանջ տարի

**Նահանջ տարի**, այն տարին է, որը պարունակում է ավել օր, շաբաթ կամ ամիս, որ պահպանի օրացույցային տարին։ Փետրվար ամիսն ունի 29 օր նահանջ տարիներին, ոչ թե՝ 28: Նահանջ տարին կրկնվում է չորս տարին մեկ։

Ըստ Գրիգորյան օրացույցի՝ նահանջ տարիների թիվը կրճատվում էր այնպես, որ տարվա տևողությունը դառնա 365.2425 (հուլյան տարուց 10.8 րոպե պակաս) և դրանով մեծ ճշտությամբ համապատասխանում էր իրական տարվա տևողությանը, այնպես որ արդեն հազարամյակների ընթացքում որևէ փոփոխության կարիք չի լինի։ Այդ նպատակով Հռոմի պապ Գրիգորիոս XIII-ը 1582 թվականին իրականացրեց ռեֆորմ։ Ըստ այդ ռեֆորմի, ամեն 400 տարվա մեջ ոչ թե 100 նահանջ տարի է լինում, այլ 97։ Որոշվեց, որ յուրաքանչյուր 4-ի վրա չբաժանվող հարյուրամյակը այդուհետ չի համարվում նահանջ տարի։

Նախկինի նման, նահանջ տարին բաժանվում է 4-ի, բայց բացառություն է արվում այն տարիների համար, որոնք 100-ի բաժանվող են։ Այդ տարիները նահանջ տարի են միայն, եթե նաև բաժանվում են 400-ի։ Նահանջ տարում ավելանում է լրացուցիչ օր՝ փետրվարի 29-ը։

Այսպիսով, նահանջ տարիներ չեն եղել 1700, 1800 և 1900 թվականները, իսկ 1600 և 2000 թվականները նահանջ տարիներ են։ Նահանջ տարիներ չեն լինելու նաև 2100, 2200 և 2300 թվականները։

2024 թվականը նահանջ տարի է, նահանջ տարի է նաև 2012, 2016,2020,2028,2032 թվականները և այլն։

## Տես նաև
* Գրիգորյան օրացույց
* Հրեական օրացույց
* Հուլյան օրացույց
* Կոորդինացիոն վայրկյան
* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի առաջնություն, որն անցկացվում է նահանջ տարիներին

Կատեգորիա:Գրիգորյան օրացույց
Կատեգորիա:Հուլյան տոմար
Նահանջ տարի
1823

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
* Հունվարի 1 - Շանդոր Պետեֆի, հունգարացի բանաստեղծ, հեղափոխական դեմոկրատ
* Հունվարի 5 - Խոսե Մարիա Իգլեսիաս, մեքսիկացի փաստաբան, պրոֆեսոր, ժուրնալիստ և պետական գործիչ
* Մարտի 8 - Դյուլա Անդրաշի Ավագ, կոմս, հունգարական քաղաքական հասարակական գործիչ
* Օգոստոս 11 - Մանվել Քաջունի, պատմաբան, աշխարհագետ, և բանասեր (վ. 1904)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1823
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սեպտեմբերի 3

**Սեպտեմբերի 3**, տարվա 246-րդ (նահանջ տարիներին՝ 247-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 119 օր։

## Դեպքեր
* 301՝ ստեղծվեց մինչև հիմա գոյություն ունեցող՝ Եվրոպայի հնագույն Սան Մարինո պետությունը
* 863 - Լալակաոնի ճակատամարտում Բյուզանդիան հաղթանակ է տանում արաբների դեմ
* 1783 - Մեծ Բրիտանիան ճանաչում է Միացյալ Նահանգների անկախությունը
* 1804՝ Ռուսական զորքերը վերացնում են Երևանի բերդի պաշարումը և վերադառնում Վրաստան
* 1826՝ գեներալ Վալերիան Մադաթովի հրամանատարությամբ ռուսական բանակը պարսիկների դեմ հաղթանակ է տանում Շամխորի ճակատամարտում
* 1967՝ H օր. Շվեդիան անցնում է աջակողմյան երթևեկության
* 2008 - Նիկարագուան ճանաչում է Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի անկախությունը
* 2009 - Լոս Անջելեսում տեղի է ունենում Մայքլ Ջեքսոնի հուղարկավորությունը

## Ծնունդներ
* 1941 - Սերգեյ Դովլաթով հայկական և հրեական ծագումով ռուսաստանցի, 1979 թ.-ից՝ ամերիկացի գրող
* 1947 - Լևոն Իշտոյան նախկին սովետական ֆուտբոլիստ
* 1952 - Հակոբ Մովսես, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ
* 1961 - Գարեգին Գաբրիելյան, ռազմական գործիչ
* 1963 - Մալքոլմ Գլադուել Malcolm Gladwell կանադացի լրագրող, գրող, հրապարակախոս
* 1965 - Չառլի Շին Charlie Sheen ամերիկացի դերասան
* 1967 - Տարոն Աճեմօղլու, թուրքահայ նշանավոր տնտեսագետ
* 1969 - Ռուբեն Թումանյան, հայ պրոդյուսեր, սցենարիստ և ռեժիսոր
* 1983՝
** Գաբրիել Սարգսյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր
** Ռոման Ամոյան, եզդի ազգության հայաստանցի ըմբիշ
* 1988 - Ժերոմ Բոատենգ, գերմանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան
** Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
** 1953 - Սերգեյ Աբրահամյան
** 1970 - Ռաֆիկ Ավանեսյան

## Մահեր
* 1658՝ (Նոր տոմարով՝ սեպտեմբերի 13-ին անգլիացի պետական գործիչ և զորավար Օլիվեր Կրոմվել
* 1877՝ ֆրանսիացի պատմաբան և պետական գործիչ Լուի-Ադոլֆ Տիեր, 1871-73 թթ. եղել է Ֆրանսիայի նախագահ
* 1883՝ (Նոր տոմարով) ռուս գրող, հրապարակախոս, թատերագիր և թարգմանիչ Իվան Տուրգենև
* 1968՝ աղբյուրագետ, հնագետ, բանասեր և թարգմանիչ Լեոն Մելիքսեթ-Բեկ
* 1972՝ դերասանուհի Նինա Մանուչարյան
* 1975 - Էդուարդ Թոփչյան, հայ գրականագետ
* 1991՝ իտալական ծագումով ամերիկացի ռեժիսոր Ֆրենկ Կապրա
** Արցախի պատերազմում զոհված մարտիկներ՝
*** 1992 - Կարեն Առաքելյան
* 2004 - Անդրե Ստիլ, ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս
* 2012 - Մայքլ Կլարկ Դունկան, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր

## Տոներ
1947

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 1
** Բրիտանական ածուխի հանքերը ազգայնացվեցին.
** Նիգերիան ստացավ սահմանափակ ինքնավարություն 1960 թվականի անկախությունից առաջ։
* Հունիսի 24 - Ամերիկացի օդաչու Քենեթե Առնոլդը Վաշինգտոնի մերձակայքում տեսավ 9 թռչող օբյեկտ։ 
* Օգոստոսի 14 - Պակիստանը անկախացավ Միավորված Թագավորությունից։ 
* Օգոստոսի 15 - Բրիտանական գաղութ Հնդկաստանը բաժանվեց երկու դոմինիոնի։

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 24 - Սվետլանա Սարգսյան, նկարչուհի
* Փետրվարի 27 - Գիդոն Կրեմեր, լատվիացի ջութակահար
* Մարտի 8 - Ֆլորենտինո Պերես, իսպանացի բիզնեսմեն և Ռեալ Մադրիդի ներկայիս նախագահը
* Մարտի 10 - Հեղինե Հովհաննիսյան, ազատամարտիկ
* Ապրիլի 16 - Քարիմ Աբդուլ-Ջաբար, նշանավոր ամերիկացի բասկետբոլիստ, բասկետբոլի պատմության 50 լավագույն բասկետբոլիստներից մեկը
* Հունիսի 2 - Զավեն Սարգսյան, հայ լուսանկարիչ, Սերգեյ Փարաջանովի թանգարանի տնօրեն
* Հունիսի 10 - Ռուբեն Անգալադյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, մշակութաբան, փիլիսոփա։ 
* Հունիսի 15 - Գրիգոր Ազիզյան, հայ ճարտարագետ-շինարար
* Հուլիսի 30 - Առնոլդ Շվարցենեգեր, ծագումով ավստրիացի ամերիկյան դերասան, բոդիբիլդինգի մարզիկ, քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամ։
* Օգոստոսի 11 - Արկադի Անդրեասյան, հայ կիսապաշտպան
* Հոկտեմբերի 24 - Արմեն Տեր-Կյուրեղյան, Միացյալ Նահանգների Կալիֆոռնիական համալսարանի քաղաքացիական ճարտարագիտության պրոֆեսոր, Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ, պրոֆեսոր
* Նոյեմբերի 27 - Ալբերտ Սոխիկյան, հայ ճարտարապետ, քանդակագործ, նկարիչ
* Նոյեմբերի 29 - Սերգեյ Սեինյան, օրթոպեդ, ուռուցքաբան
* Դեկտեմբերի 31 - Ռաֆիկ Հովհաննիսյան, հայ լրագրող

## Մահեր
* Հունվարի 4 - Ստեփան Լիսիցյան, ազգագրագետ, հասարակական գործիչ, պատմաբան, աշխարհագրագետ, բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ, հրատարակիչ, պրոֆեսոր (1941), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1945)
* Մարտի 18 - Էդգար Շահին, հայ նկարիչ, ֆրանսիական Պատվո լեգեոնի ասպետ և շքանշանակիր, Հայաստանի նկարիչների միության պատվավոր անդամ
* Հուլիսի 31 - Համո Օհանջանյան, դաշնակցական, հեղափոխ (ծ. 1873)։ 
* Օգոստոսի 15 - Նիկոլ Աղբալյան, հայ գրականագետ և բանասեր (ծ. 1873)։ 
* դեկտեմբերի 14 - Գուրգեն Միքայելի Ալեմշահ, հայ կոմպոզիտոր, խմբավար և դիրիժոր (ծնվ. 1907)։ 
* հոկտեմբերի 7 - Արշակ Ֆեթվաճյան, հայ նկարիչ (ծնվ. 1866)։

Կատեգորիա:1947
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1827

## Իրադարձություններ
* Օգոստոս 17 - Օշականի ճակատամարտը
* Օգոստոս 17 - Երևանի բերդի գրավում

## Ծնունդներ
* Դեկտեմբերի 4 - Գարեգին Զաբհանալյան, գրականության պատմաբան, մատենագետ, թարգմանիչ

## Մահեր
* Մարտի 5 - Պիեռ Սիմոն Լապլաս, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, աստղագետ Լապլասը ստեղծել է հավանականությունների տեսությունը։ (ծն. 1749)
* Մարտ 26 - Լուդվիգ վան Բեթհովեն, գերմանացի կոմպոզիտոր (ծ. 1770)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1827
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1856

## Իրադարձություններ
* Հաստատվում է Երևանի առաջին հատակագիծը

## Ծնունդներ

* Հունվարի 9 - Ստեվան Մոկրանյաց, սերբ կոմպոզիտոր, բանահավաք, դիրիժոր, մանկավարժ
* Մարտի 2 - Լուի Դարտիժ դի Ֆուրնե, ֆրանսիացի փոխծովակալ
* Հունիսի 22 - Հենրի Ռայդեր Հագարդ, անգլիացի գրող, բազմաթիվ արկածային և պատմական վեպերի հեղինակ
* Ադիբ Իսհակ, սիրիացի հայ լրագրող, հրապարակախոս, գրող
* Հունվարի 13 - Երվանդ Շահազիզ, հայ խորհրդային գրականագետ, պատմաբան, ազգագրագետ, մանկավարժ
* Հովհաննես Տեր-Միրաքյան, հայ մանկավարժ-մեթոդիստ
* Ապրիլի 26 - Հենրի Մորգենթաու, ամերիկյան դիվանագետ, ԱՄՆ դեսպանը Օսմանյան կայսրությունյում (1913 - 1916 թթ.)
* Անդրեյ Մարկով, ռուս մաթեմատիկոս
* Փետրվար 2 - Մակար Եկմալյան, հայ կոմպոզիտոր (վ. 1905)
* Օգոստոս 19 - Նիկողայոս Տիգրանյան, հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահար (վ. 1951)

## Մահեր
* Նոյեմբերի 9 - Էթիեն Կաբե, ֆրանսիացի հրապարակախոս, գրող

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1856
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սեպտեմբերի 4

**Սեպտեմբերի 4**, տարվա 247-րդ (նահանջ տարիներին՝ 248-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 118 օր։

## Դեպքեր
* 1781՝ իսպանացի 44 վերաբնակիչներ հիմնեցին Լոս Անջելես քաղաքը
* 1842՝ 284 տարվա ընդմիջումից հետո վերսկսվում է Քյոլնի տաճարի շինարարությունը
* 1870 - Ֆրանսիայում հաստատվում է երրորդ հանրապետությունը
* 1944 - Ֆինլանդիան դադարեցնում է Խորհրդային Միության հետ սկսված պատերազմը
* 1985 - Իսրայելում շրջանառության մեջ է մտցվում նոր շեքելը
* 1991՝ Կիևի Գերագույն ռադայի շենքի վրա առաջին անգամ բարձրացվում է կապույտ-դեղին դրոշը
* 1998 - Սթենֆորդի համալսարանի ուսանողներ Լարրի Փեյջն ու Սերգեյ Բրինը հիմնում են Գուգլը

## Ծնունդներ
* 1768 - Ֆրանսուա-Ռընե դը Շատոբրիան François-René de Chateaubriand ֆրանսիացի գրող, քաղաքական գործիչ, դիվանագետ և պատմաբան
* 1824 - Անտոն Բրուքներ Anton Bruckner ավստրիացի կոմպոզիտոր
* 1928 - Կարլեն Աբգարյան տեխնիկական կիբերնետիկայի գծով սովետական գիտնական (մ.1995)
* 1947 - Վիկտոր Հովսեփյան, բանաստեղծ և արձակագիր
* 1948 - Մայքլ Բերրիման Michael John Berryman ամերիկացի դերասան
* 1950 - Օֆելյա Պետրոսյան, կրթական համակարգի գործիչ
* 1955 - Աշոտ Բլեյան, մանկավարժ, հասարակական գործիչ
* 1969 - Գիորգի Մարգվելաշվիլի გიორგი მარგველაშვილი վրացի ակադեմիկոս և քաղաքական գործիչ, 2013 թ. նոյեմբերի 17-ից Վրաստանի նախագահն է
* 1980՝ Դավիթ Գարեթ, ջութակահար
* 1981՝
** Բիյոնսե Նոուլզ Beyoncé Giselle Knowles ամերիկացի երգչուհի, դերասանուհի և պարուհի
* 1983 - Մարգիտ Ռյուտել Margit Rüütel էստոնացի թենիսիստ
* 1984 - Վալերի Ալեքսանյան, ֆուտբոլիստ, Իրանի «Րահ Ահան» և Հայաստանի հավաքականի խաղացող
* 1985 - Ռաուլ Ալբիոլ Raúl Albiol Tortajad իսպանացի ֆուտբոլիստ, «Նապոլիի» և Իսպանիայի հավաքականի խաղացող

## Մահեր
[մինի|աջից|120px|Գրիգ<br />Մ. [1907 թ.]]
* 1829 - ռուսական բանակի հայազգի գեներալ. իշխան Վալերիան Մադաթով
* 1880 - պարագվայցի դիվանագետ, քաղաքական գործիչ Կանդիդո Բարեյրո, 1878-80 թթ. եղել է Պարագվայի նախագահ
* 1907 - նորվեգացի երգահան, դաշնակահար և խմբավար Էդվարդ Գրիգ
* 1946 - սովետահայ դերասան և ռեժիսոր Արշակ Բուրջալյան
* 1985 - ուկրաինացի այլախոհ, քաղբանտարկյալ Վասիլ Ստուս, Ուկրաինայի հերոս
* 1989 - Ժորժ Սիմենոն, բելգիացի գրող (ծ. 1903)
* 1997 - անգլիացի գիտնական-հոգեբան Հանս Յուրգեն Այզենկ (ծնվ․ 1916)
* 2006 - ավստրալիացի բնախույզ, հեռուստալրագրող Սթիվ Իրվին
* 2011 - ամերիկացի ռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր Սիդնի Լյումետ

## Տոներ
* Հայաստանում նշվում է Փրկարարի օրը։
Սեպտեմբերի 2

**Սեպտեմբերի 2**, տարվա 245-րդ (նահանջ տարիներին՝ 246-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 120 օր։

## Դեպքեր
* 1752 - Մեծ Բրիտանիան մնացած Արևմտյան Եվրոպայից մոտ երկու հարյուրամյակ հետո անցնում է Գրիգորյան օրացույցի
* 1806 - Շվեյցարիայում սողանքն ավերում է Գոլդաու գյուղը, մահանում է 457 մարդ
### Ետխորհրդային տարածք
* 1991 - Արցախը հայտարարեց իր անկախությունը Սովետական Միությունից
* 1996 - Ուկրաինայում մտցվում է գրիվնա անունով նոր դրամական միջոցը

## Ծնունդներ
* 1873 - Ավետիս Թերզիբաշյան, հասարակական-քաղաքական գործիչ
* 1904 - Աուգուստ Յակոբսոն, էստոնացի գրող և քաղաքական գործիչ
* 1916 - Տաթևիկ Սազանդարյան, օպերային մեցցո-սոպրանո երգչուհի
* 1926՝
** Եվգենի Լեոնով, ռուս սովետական կինո- և թատրոնի դերասան,
** Մարլեն Խաչատրյան, ֆիզիկոս
* 1940 - Վարոս Շահմուրադյան, նկարիչ (մ. 1977 թ.)
* 1961՝
**Կառլոս Վալդեռամա, կոլումբիացի ֆուտբոլիստ
** Հասմիկ Պապյան, օպերային սոպրանո երգչուհի
* 1964 - Կիանու Ռիվզ Բեյրութում ծնված, հավայան, չինական, իրլանդական և պորտուգալական ծագումով կանադացի կինոդերասան
* 1965 - Լեննոքս Լյուիս անգլա-կանադացի բռնցքամարտիկ
* 1966 - Սալմա Հայեկ, մեքսիկա-ամերիկացի դերասանուհի, ռեժիսոր և պրոդյուսեր
* 1980 - Արամ Անանյան, պատմաբան
* 1984 - Դոնաթան (Վիթոլդ Չամարա), լեհ երաժիշտ
* 1986 - Հրայր Մկոյան, ֆուտբոլիստ
*1989 - Ալեշանդրե Պատո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ
*Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
**1940 - Յուրիկ Աղաջանյան
**1957 - Յուրի Աղաբեկյան
**1964 - Ալեքսան Ասատրյան

## Մահեր
[մինի|աջից|100px|Հո Շի Մին<br />Մ. [1969 թ.]]
* 1965 - Յոհաննես Բոբրովսկի, գերմանացի բանաստեղծ
* 1969 - Հո Շի Մին, Վիետնամի նախագահ (1951-69 թթ.)
* 1973 - Ջոն Թոլքին, անգլիացի գրող
* 1997 - Արթուր Այդինյան, հայ օպերային երգիչ, տենոր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
*1997 - Վիկտոր Ֆրանկլ, ավստրիացի հոգեբույժ, հոգեբան, նևրոլոգ, լոգոթերիապիայի հիմնադիրը (ծ. 1905)
*2013 - Լևոն Անանյան, լրագրող և թարգմանիչ

## Տոներ
* Անկախության օր՝
** Արցախ
** Վիետնամ
* Ժողովրդավարության օր՝
** Տիբեթ
Սեպտեմբերի 1

'''Սեպտեմբերի 1 կարտոֆիլի մի օր որը
 տեղի է ունենում 4 տարին մեկ անգամ

## Դեպքեր
* 570` Կնքվում է հայ-բյուզանդական դաշինքը։
* 1387 - Լենկ-Թեմուրի զորքը պաշարում է և գրավում Վանի բերդը
* 1850 - Թիֆլիսում սկսում է հրատարակվել «Արարատ» շաբաթաթերթը՝ Գաբրիել Պատկանյանի խմբագրությամբ։
* 1860` Կ. Պոլսում հիմնվեց «Համազգային ընկերությունը»՝ Միքայել Նալբանդյանի ակտիվ մասնակցությամբ։
* 1861` Կ. Պոլսում Գ. Երանյանի, Ն. Թաշճյանի և Տ. Չուխաջյանի խմբագրությամբ սկսում է հրատարակվել «Քնար հայկական» երաժշտական կիսամսյա հանդեսը։
* 1868 - Երևանի գիմնազիայի բացումը։
* 1886` Կ. Պոլսի Ղալաթիա թաղամասում Մինաս Չերազի տեսչությամբ բացվեց Կենտրոնական վարժարանը։
* 1920` Բաքվում բացվում է Արևելքի ժողովուրդների առաջին համագումարը, որին մասնակցում են նաև հայ ներկայացուցիչները։
* 1939 - Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։
* 1958` ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարությանն առընթեր կազմակերպվում է հողագործության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտ։
* 1966` Խորհրդային Հայաստանը խնդրագրեր ուղարկեց Մոսկվայի կենտրոնական իշխանություններին՝ Արցախը Հայաստանին վերադարձնելու պահանջով։
* 1997 - Արցախի Հանրապետությունում կայացած նախագահական ընտրություններում հաղթեց Արցախի Հանրապետության արտգործնախարար Արկադի Ղուկասյանը։

## Ծնունդներ
* 1868 - Ելիզավետպոլի (Գանձակ) Բանանց գյուղում ծնվեց հեղափոխական Մելիք Մելիքյանը (Դեդուշկա), (սպանվեց 1918, Բաքվում)։
* 1894 - Վահան Հովհաննիսյան,հայ գրող
* 1905 - Թամար Աբակելիա, վրացի նկարչուհի, քանդակագործ (վ. 1953)։
* 1922 - Հակոբ Սալախյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (մ. 1969)
* 1929 - Սերգեյ Աղաջանյան, կոմպոզիտոր, դիրիժոր
* 1971 - Մարկ Սաղաթելյան, հայ դերասան, շոումեն և հաղորդավար
* 1981 - Տիգրան Քոթանջյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր
* 1989 - Դանիել Սթարիջ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* 1993 - Ֆեդերիկո Բարբա, իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1997 - Չոն Չոնգուկ, կորեացի երգիչ, վոկալիստ

## Մահեր
* 1557` Ժակ Քարտիե, ֆրանսիացի ծովագնաց, ճանապարհորդ (ծ. 1491)
* 1715` Լյուդովիկոս XIV, Ֆրանսիայի և Նավարայի թագավոր 1643 թ. մայիսի 14-ից (ծ. 1638)
* 1969 - Հակոբ Սալախյան,հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու
* 1970 - Ֆրանսուա Մորիակ,ֆրանսիացի արձակագիր, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1933), գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1952)
* 2001 - Թըրք Վեն Լեյք, հայազգի ամերիկացի կոմպոզիտոր, գործիքավորող և ջազային կիթառիստ
* 2003 - Էռնեստ Հարությունյան,կենդանաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր

## Տոներ
* , , , , , , ,  - Գիտելիքի օր։
Սեպտեմբերի 7

**Սեպտեմբերի 7**, տարվա 250-րդ (նահանջ տարիներին՝ 251-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 115 օր։

## Դեպքեր
* 1812՝ Մոսկվայի մոտ տեղի է ունենում մեկ օր տևած ճակատամարտերից ամենաարյունալի Բորոդինոյի ճակատամարտը, որն ավարտվում է ֆրանսիացիների հաղթանակով
* 1911՝ ֆրանսիացի բանաստեղծ Գիյոմ Ապոլիները ձերբակալվում է Լուվրից Մոնա Լիզայի նկարը գողանալու կասկածանքով
* 1940՝ Կրայովայի համաձայնագրով Ռումինիան Բուլղարիային է զիջում Հարավային Դոբրուջան
* 1953 - Նիկիտա Խրուշչովն ընտրվում է Սովետական Միության Կոմունիստական կուսակցության առաջին քարտուղար
* 1988՝ Սոյուզ-ՏՄ-5 տիեզերանավով երկիր վերադարձած Աբդուլ Ահադ Մոմանդը դառնում է առաջին աֆղանցի տիեզերագնացը

## Ծնունդներ
* 2011- Խոյեցյան Էլեոնորա մեծանուն պուպսիկ
* 1870 - Ալեքսանդր Կուպրին ռուս գրող, օդաչու և ճանապարհորդ
*1881-  Նիկոլ Գալանդերյան, հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործի (մահ․ 1944)  
* 1887 - Սարգիս Բարխուդարյան, հայ խորհրդային կոմպոզիտոր
*1890 - Ալեքսանդր Կուպրին, ռուս նշանավոր գրող (մ. 1938)
* 1902 - Մուրադ Կոստանյան, կինոդերասան
*1909 - Էլիա Կազան, ծագումով հույն, թատրոնի և կինոյի ամերիկացի նշանավոր ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր, Օսկարի եռակի և Ոսկե Գլոբուսի քառակի դափնեկիր (մ. 2003)
* 1925 - Աղասի Այվազյան, արձակագիր, կինոսցենարիստ, հրապարակախոս
* 1928 - Ժորա Հարությունյան, դրամատուրգ
* 1950 - Բորիս Դանիելյան, վիրաբույժ-ուրոլոզ
* 1955 - Լևոն Լաճիկյան, արվեստաբան և նկարիչ։
* 1957 - Լևան Ջաղարյան, ռուսաստանցի դիվանագետ
* 1968 - Մարսել Դեսայի գանայական ծագումով ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ,
** Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
*** 1971 - Կամո Աբրահամյան, զոհվել է 1992 թ. Նախիջևանիկում
* 1978 - Ֆելիքս Խաչատրյան, հայ հաղորդավար և ռեփեր

## Մահեր
* 439 - Սահակ Ա Պարթև, Հայոց կաթողիկոս (ծ. 348)
*1783 - Լեոնարդ Էյլեր, շվեյցարացի հայտնի մաթեմատիկոս (ծ. 1707)
* 1910 - Ալեքսանդր Նելիդով, ռուս դիվանագետ
* 1955 - Ֆեոդոր Ֆեդորովսկի, ռուս բեմանկարիչ
* 1956 - Օտտո Շմիդտ, խորհրդային մաթեմատիկոս, աշխարհագրագետ, աստղագետ և բնախույզ
* 1979 - Այվր Րիչրդս, անգլիացի գրականագետ, լեզվաբան և բանաստեղծ
* 1990 - Էրիխ Կոզիոլ, գերմանացի տնտեսագետ
* 1991 - Էդվին ՄաքՄիլան, ամերիկացի ֆիզիկոս և քիմիկոս
*2011՝
**Նադեժդա Տրոյան, խորհրդային հետախույզ
**Ալեքսանդր Բարսեղյան, հայազգի ուկրաինացի ռեժիսոր
*2018 - Մաք Միլլեր, ամերիկացի ռեփեր

## Տոներ
* Խաղալիք զենքերը ոչնչացնելու համաշխարհային օր
*Բրազիլիա` Անկախության օր (Պորտուգալիայից, 1822 թ.)
*Մոզամբիկ` Հաղթանակի օր
*Պակիստան` Օդուժի օր
301

Հանդիսանում է 4-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 300-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 300 և 302 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Հռիփսիմյանց կույսերի նահատակությունը Վաղարշապատում
* Հայոց Տրդատ Գ արքայի օրոք և Գրգոր Ա Պարթև Լուսավորչի ջանքերով քրիստոնեությունը Հայաստանում հռչակվեց պետական կրոն։ 
* Սեպտեմբեր 3՝ Ստեղծվեց Սան Մարինո պետությունը։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1781

Հանդիսանում է 18-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1780-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1780 և 1782 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Սեպտեմբեր 4 - Լոս Անջելես քաղաքի հիմնադրում

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Սեպտեմբերի 9

**Սեպտեմբերի 9**, տարվա 252-րդ (253-րդ նահանջ տարիներում) օրն է։

## Դեպքեր
* 9 - Տևտոբուրգյան անտառի ճակատամարտ 
* 1570 - թուրքերը գրավում են Նիկոսիան
* 1801 - Բաքուն մտցվում է ռուսական կայսրության կազմի մեջ
* 1850 - Կալիֆոռնիան դառնում է Միացյալ Նահանգների 31-րդ նահանգը
* 1922 - թուրքերի հաղթանակով ավարտվում է հույն-թուրքական պատերազմը
* 1923 - Միացյալ Նահանգներում ստեղծվում է NBC ազգային հեռուստընկերությունը
* 1932 - Իսպանիայի կառավարությունն ինքնավարություն է շնորհում Կատալոնիային
* 1948 - Կիմ Իր Սենը հայտարարում է Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության ստեղծման մասին
* 1969 - Կանադայում ուժի մեջ է մտնում անգլերենի հետ հավասար ֆրանսերենի գործածության մասին օրենքը
* 1991 - Տաջիկիստանը անկախանում է Խորհրդային Միությունից։
* 2009՝ ժամը 9։09։09-ին կատարվում է Դուբայի մետրոյի բացման արարողությունը

## Ծնունդներ
* 1585 - Կարդինալ Ռիշելիե, ֆրանսիացի նշանավոր պետական գործիչ, գրող (մ. 1642)
* 1828 - Լև Տոլստոյ Лев Николаевич Толстой ռուս գրող
* 1848 - Էլիա Միլոզևիչ Elia Millozevich իտալացի աստղագետ
* 1871 - Իվան Գուբկին, ռուս խորհրդային երկրաբան
* 1885 - (Հին տոմարով) Ֆոմա Հարտման Фома Гартман ռուս կոմպոզիտոր և դիրիժոր
* 1911 - Լի Ջեյ Կոբբ Lee J. Cobb հրեական ծագումով ամերիկացի դերասան
* 1912 - Աբրահամ Աբրահամյան ռադիոտեխնիկայի գիտնական (մ. 1988 թ.)
* 1927 - Մարգո Մուրադյան, դերասանուհի
* 1933 - Էրիկ Հարությունյան, կոմպոզիտոր
* 1942 - Ռաֆայել Քոթանջյան, թատրոնի և կինոյի հայ նշանավոր դերասան
* 1952 - Արեգ Գրիգորյան, պետական և քաղաքական գործիչ
* 1960 - Հյու Գրանտ Hugh Grant անգլիացի դերասան և փրոդյուսեր
* 1966 - Ադամ Սենդլեր Adam Sandler ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, փրոդյուսեր և երաժիշտ
* 1975 - Մայքլ Բուբլե Michael Steven Bublé իտալացի ծագումով կանադացի երգիչ, երգահան և դերասան
* 1985 - Լուկա Մոդրիչ Luka Modrić խորվաթ ֆուտբոլիստ, Ռեալ Մադրիդի խաղացող
* 1986 - Քեթի Տոպուրիա, երգչուհի
* 1987 - Ալեքսանդր Սոնգ Alex Song կամերունցի ֆուտբոլիիստ 
* 1931 - Մաքսիմ Մարտիրոսյան, բալետի հայ խորհրդային արտիստ և բալետմայստեր
*Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
**1937 - Շուրա Առստամյան
**1964 - Լիպարիտ Աղավելյան

## Մահեր
* 1087 - Վիլհելմ I Նվաճող, 1066 թվականից եղել է Անգլիայի թագավոր
* 1885՝ հայ կոմպոզիտոր, երաժշտագետ և մանկավարժ Նիկողոս Թաշչյան (ծն. 1841)
* 1898՝ ֆրանսիացի բանաստեղծ Սթեֆան Մալարմե
* 1901՝ ֆրանսիացի նկարիչ Տուլուզ-Լոտրեկ
* 1962՝ ավիաշարժիչների խորհրդային կոնստրուկտոր Վլադիմիր Կլիմով
* 1973՝ վրացի լեզվաբան Գեորգի Ծերեթելի
* 1976 - Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադիր Մաո Ցզե Դուն (ծն. 1893)
** Արցախի պատերազմում զոհված մարտիկներ՝
*** 1992 - Գարեգին Շառոյան (* 1953 թ. Ծալկայի շրջանում)
*** 1992 - Դավիթ Գևորգյան (* 1960 թ. Ջաջուռ գյուղում)
*** 1993 - Արտակ Օհանյան (Գուսան) (* 1962 թ.Վարդենիկ գյուղում )
* 2005՝ իտալացի լեզվաբան Ջուլիանո Բոնֆանտե
* 2011՝ քաղաքական և հասարակական գործիչ Գարեգին Ազարյան

## Տոներ
* Հյուսիսային Կորեա՝ Հանրապետության օր (1948)
*Տաջիկիստան՝ Անկախության օր (Սովետական Միությունից, 1991)
*Իզմիր, Թուրքիա՝ Անկախության օր (1922 թ. հույներից Աթաթուրքի բանակի կողմից գրավելու օրը)
* Քալիֆորնիա նահանգն ԱՄՆ կազմի մեջ մտնելու օր
Սեպտեմբերի 10

**Սեպտեմբերի 10**, տարվա 253-րդ (նահանջ տարիներին՝ 254-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 112 օր։

## Դեպքեր
* 1823 - Պերուում Սիմոն Բոլիվարը հայտարարվում է ազատարար
* 1839 - Մոսկվայում դրվում է Քրիստոս Փրկիչ տաճարի հիմնաքարը
* 1875՝ ռուսական զորքը գրավեց Կոկանդը
* 1974 - Գվինեա Բիսաուն անկախություն է ստանում Պորտուգալիայից
* 1977՝ թունիսցի ներգաղթյալ Համիդա Ջանդուբին Hamida Djandoubi դառնում է գիլյոտինով մահապատժի ենթարկված վերջին եվրոպացին
* 2002՝ ավանդաբար չեզոք Շվեյցարիան դառնում է ՄԱԿ անդամ
## Ծնունդներ
* 1883 - Ներսես Ակինյան բանասեր, ձեռագրագետ և պատմաբան
* 1871 - Արմեն Արմենյան դերասան, ռեժիսոր
* 1890 - Ֆրանց Վերֆել Franz Viktor Werfel հրեա ազգության ավստրիացի գրող
* 1894 - Ալեքսանդր Դովժենկո ուկրաինացի սովետական սցենարիստ, ռեժիսոր և ֆիլմ արտադրող
* 1899 - Ավետիք Ղուրբանյան, բանաստեղծ և թարգմանիչ
* 1907 - Ալեքսեյ Սուքիասյան,հայ խորհրդային իրավաբան
* 1908 - Կարապետ Ավագյան, ջութակահար
* 1912՝ Հեռլուֆ Բիդստրուպ Herluf Bidstrup, դանիացի նկարիչ, ծաղրանկարիչ
* 1921 - Իոան Լիսով Joann Lõssov էստոնացի բասկետբոլիստ
* 1922 - Գարեգին Հարությունյան, պատմաբան
* 1933՝
** Եվգենի Խրունով Евгений Ваильевич Хрунов սովետական տիեզերագնաց
** Կարլ Լագերֆելդ Karl Otto Lagerfeldt գերմանացի մոդելյոր, լրագրող և լուսանկարիչ
* 1935 - Ջակոմո Լոզի Giacomo Losi իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ
* 1956 - Արման Կիրակոսյան, դիվանագետ և պատմաբան

## Մահեր
* 1898՝ երկրաբան Անդրեաս Արծրունի
* 1956՝ ռուս արևելագետ, ակադեմիկոս Վլադիմիր Գորդլևսկի
* 2024 - Զառա Տոնիկյան,էստրադային երգչուհի

## Տոներ
* Ինքնասպանությունների կանխարգելման համաշխարհային օր
* Ազգային օր՝
** Ջիբրալթար (1967 թ. առաջին անգամ անցկացված ինքնիշխանության հանրաքվեի օրը)

### Կրոնական
* Սուրբ Շուշանիկի հիշատակի օր՝
** Վրաց ուղղափառ եկեղեցի
493

Հանդիսանում է 5-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 490-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 492 և 494 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Սեպտեմբերի 12

**Սեպտեմբերի 12**, տարվա 255-րդ (նահանջ տարիներին՝ 256-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 110 օր։

## Դեպքեր
* 1683՝ Վիեննայի ճակատամարտը
* 1722՝ ռուսական զորքերը գրավում են Դերբենդը և Բաքուն
* 1890՝ անգլիացիները հիմնում են Սոլսբերի քաղաքը 
* 1940 - Ֆրանսիայում գտնվող Լասկո քարանձավում հայտնաբերվում են նախամարդու արած նկարներ
* 1953 - Նիկիտա Խրուշչովն ընտրվում է Խորհրդային Միության Կոմունիստական կուսակցության առաջին քարտուղար
* 1980՝ Ահմեթ Քենան Էվրենն Ahmet Kenan Evren իրականացնում է ռազմական հեղաշրջում Թուրքիայում

## Ծնունդներ
* 1802 - Պողոս Հովնանյան, լեզվաբան, պատմաբան և մանկավարժ
* 1884 - Մարտին Կլեյն Martin Klein էստոնացի ըմբիշ
* 1892 - Վահրամ Փափազյան, թեթև աթլետ
* 1896 - Ասատուր Խուրշուդյան, իրավաբան, հեղափոխական շարժման մասնակից
* 1918 - Ղազարոս Ավագյան, լեյտենանտ
* 1921 - Ստանիսլավ Լեմ Stanisław Lem լեհ ֆանտաստ գրող, փիլիսոփա և երգիծաբան
* 1927 - Մաթե Ալտերի Mathé Altéry ֆրանսիացի սոպրանո օպերային երգիչուհի և դերասանուհի
* 1944 - Բարրի Ուայթ Barry White ամերիկացի կոմպոզիտոր և երգիչ-երգահան
* 1945 - Մաուրիսիո Ալոնսո Ռոդրիգես Mauricio Alonso "Pipo" Rodríguez սալվադորցի ֆուտբոլիստ և մարզիչ
* 1949՝
** Սամվել Սևադա (Գրիգորյան) նկարիչ, լուսանկարիչ և բանաստեղծ
** Արմեն Դարբինյան, ՀՀ բանակի գեներալ-մայոր
* 1957 - Հանս Ցիմեր Hans Zimmer գերմանացի կոմպոզիտոր
* 1959 - Սոս Հայրապետյան, մականախաղի խորհրդային մարզիկ
** Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
*** 1961 - Արտյոմ Բադալյան, օդաչու-բորտմեխանիկ
*** 1965 - Միքայել Այվազյան
* 1962 - Դինո Մերլին Dino Merlin բոսնիացի երգիչ-երգահան, երաժիշտ և պրոդյուսեր
* 1973 - Փոլ Ուոքեր Paul Walker ամերիկացի դերասան և մոդել
* 1975 - Ափարեսիդու Ֆերեյրա Էվանիլսոն Evanílson բրազիլացի ֆուտբոլիստ
* 1977 - Թու Չեյնս, ամերիկացի ռեփեր
* 1980 - Յաո Մինգ չինացի բասկետբոլիստ,
* 1982 - Զորան Պլանինիչ Zoran Planinić, խորվաթ բասկետբոլիստ
* 1994 - Էլինա Սվիտոլինա Елiна Михайлiвна Свiтолiна ուկրաինացի թենիսիստուհի
* 1994 - RM,հարավկորեացի երգիչ, Bangtan Boys բոյ բենդի անդամ
* 1997 - Սիդնի Սուինի, ամերիկացի դերասանուհի

## Մահեր
* 1764 - ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Ժան Ֆիլիպ Ռամո
* 1894 - հայ դերասան Գրիգոր Աբրահամյան
* 1907 - վրացի իշխան, բանաստեղծ և ազգային գործիչ Իլյա Ճավճավաձե
* 1929 - լատիշ բանաստեղծ, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ Յան Ռայնիս
* 1932 - հայազգի ռուսաստանցի խորհրդային ճարտարագետ և գյուտարար Հովհաննես Ադամյան
* 1948 - անգլիացի հասարակական և քաղաքական գործիչ Նոել Բաքսթոն
* 1980 - Էմիլ Միրզաբեկյան, գիտության գործիչ, ֆիզիկոս
* 1981 - իտալացի բանաստեղծ Էուջենիո Մոնտալե
* 1992 -ամերիկացի դերասան Էնթոնի Փերքինս
* 2003 -ամերիկացի քանթրի ոճի երգիչ Ջոնի Քեշ
* 2010 - ֆրանսիացի կինոռեժիսոր Կլոդ Շաբրոլ

## Տոներ
* Ազգային տոն՝
** Կանաչ Հրվանդան
* Ծրագրավորողի&nbsp;օր (նահանջ տարիներին)՝
** Ռուսաստան (Տարվա 256րդ օրն է, որ հավասար է 28)
413

Հանդիսանում է 5-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 410-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 412 և 414 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1925

## Իրադարձություններ
### Հունվար

* Հունվարի 1 &ndash; Նորվեգիայի մայրաքաղաք Քրիստիանան անվանափոխվեց Օսլո.
* Հունվարի 3 &ndash; Բենիտո Մուսոլինիին որոշիչ ելույթ ունեցավ Իտալիայի Պատգամավորների պալատում։ Պատմաբանները գտնում են, որ այս ելույթը նրա դիկտատուրայի սկիզբն է։
* Հունվարի 5 &ndash; Նելլի Թեյլո Ռոսսը դարձավ ԱՄՆ-ում առաջին նահանգապետը (Վայոմինգ)։
* Հունվարի 25 &ndash; Կարլ Բրանտինգը հրաժարվեց Շվեդիայի վարչապետի պաշտոնից վատ առողջության պատճառով և նրան փոխարինեց առևտրի նախարար Ռիկարդ Սանդլերը։

### Հունիս
* Հունիսի 4 - Տպագրվեց «Պիոներ ղեկ» մանկապատանեկան պարբերականի առաջին համարը։ Այնուհետև կոչվել է «Պիոներ կանչ», ապա՝ «Կանչ»։ 
* Հունիս 21 - Շիրակի ջրանցքի հանդիսավոր բացումը։
* Հայֆիլմը նկարահանեց առաջին գեղարվեստական կինոնակրը՝ Նամուսը։ 
* Հովհաննես Ադամյանը ստեղծեց գունավոր հեռուստացույցը

## Ծնունդներ
*Հունվարի 9- Օֆելիա Կարպի Համբարձումյան, հայ երգչուհի(հայ երգի թագուհի), ՀԽՍՀ ժող. արտիստուհի։
*Մայիսի 23 - Զախարի Նարիմանով, հայ բժիշկ, առողջապահության գործի կազմակերպիչ
* Մայիսի 24 - Ալգիմանտաս Ստոշկուս, լիտվացի նկարիչ, մոնումենտալ արվեստի, վիտրաժի վարպետ, մանկավարժ
* Հունիսի 13 - Լևոն Մանասերյան, հայ նկարիչ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ
* Հունիսի 30 - Ֆիլիպ Ժակոտե, շվեյցարացի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ
* Սեպտեմբերի 8 - Պիտեր Սելլերս, բրիտանացի դերասան, կատակերգու
* Վերա Սողոյան, հայ գեղանկարիչ։
* Հունվարի 5 - Մարիամ Մարտիրոսյան, գյուղատնտեսական արտադրության առաջավոր, գյուղատնտես
* Մարտ 7 - Յուրի Բարսեղով, հայ դիվանագետ, Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բազմաթիվ ուսումնասիրությունների հեղինակ (վ. 2008)
* Հուլիսի 13 - Սերո Աբրահամյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր
* Օգոստոսի 26 - Գուրգեն Առաքելյան, հայ արձակագիր, լրագրող, կինոսցենարիստ
* Սեպտեմբերի 7 - Աղասի Այվազյան, հայ արձակագիր, կինոսցենարիստ (վ. 2007)
* Սեպտեմբերի 17 - Հենրիկ Մարգարյան, հայ խորհրդային կինոռեժիսոր
* Սեպտեմբերի 25 - Խաչատուր Ավագյան, հայ թատերագետ, դրամատուրգ, երգիծաբան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* Հոկտեմբերի 13 - Մարգարետ Թետչեր Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ 1979 - 1990 թթ., պահպանողական կուսակցության առաջնորդ 1975-90 թթ., բարոնուհի (1992)։ 
* Նոյեմբերի 20 - Մանիլո Սկոպինյո, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան և գլխավոր մարզիչ
* Դեկտեմբերի 7 - Ռաֆայել Ավագյան, հայ թարգմանիչ
* Գառնիկ Ադդարյան - սփյուռքահայ բանաստեղծ, քաղաքական և հասարակական գործիչ (վ. 1987)
* Էռնեստ Բարսամյան - ամերիկահայ գիտնական, բժիշկ
* Հակոբ Կարապենց - հայ գրող, վիպասան (վ. 1994)

## Մահեր
* Փետրվարի 2 - Անտի Աարնե, ֆինն բանագետ (ծ. 1867):
* Մարտի 19 - Նարիման Նարիմանով, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, գրող, հրապարակախոս
* Մայիսի 14 - Հենրի Ռայդեր Հագարդ, անգլիացի գրող, բազմաթիվ արկածային և պատմական վեպերի հեղինակ
* Էրիկ Սատի, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր
* Դեկտեմբեր 28 - Սերգեյ Եսենին, ռուս բանաստեղծ (ծ. 1895)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1925
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սեպտեմբերի 13

**Սեպտեմբերի 13**, տարվա 256-րդ (նահանջ տարիներին՝ 257-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 109 օր։

## Դեպքեր
* 1736 - Ռուսաստանում հիմնվում է Չելյաբինսկ քաղաքը
* 1906՝ առաջին ինքնաթիռի թռիչքը Եվրոպայում
* 1922՝
** Զմյուռնիա (ներկայիս՝ Իզմիր) քաղաքի հույն և հայ բնակչության կոտորածը
** Լիբիայի Էլ-Ազիզիա բնակավայրում ստվերում գրանցվում է ամենաբարձր (ըստ Ցելսիուսի 57.7°) ջերմաստիճանը

## Ծնունդներ
* 1087 - Հովհաննես Բ Կոմնենոս Բյուզանդիայի կայսր 1118-1143 թթ.
* 1601 - Յան Բրեյգել Կրտսեր ֆլամանդցի նկարիչ
* 1819 - Կլարա Շուման գերմանացի երաժիշտ, կոմպոզիտոր և դաշնակահարուհի
* 1863 - Արթուր Հենդերսոն Arthur Henderson բրիտանացի պետական գործիչ
* 1874 - Առնոլդ Շյոնբերգ Arnold Schoenberg ամերիկացի կոմպոզիտոր և նկարիչ
* 1876 - Շերվուդ Անդերսոն, ամերիկացի արձակագիր
* 1894 - Յուլիան Տուվիմ Julian Tuwim հրեական ծագումով լեհ բանաստեղծ
* 1903 - Կլոդետ Կոլբեր Claudette Colbert ֆրանսիական ծագումով ամերիկացի դերասան
* 1909 - Ջուզեպպե Վիանի Giuseppe Viani իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1927 - Սմբատ Հովհաննիսյան, իրավաբան
* 1929 - Նիկոլայ Գյաուրով Николай Гяуров բուլղարացի օպերային բաս երգիչ
* 1954 - Ալեքսանդր Սադոյան, նկարիչ
** Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
*** 1956 - Խաչիկ Սումբատյան, օդաչու
*** 1960 - Արամ Ավետիսյան (զոհվել է 1994 թ. հունիսի 4-ին)
* 1962 - Արամ Թոփչյան, բանասեր և թարգմանիչ
* 1982 - Նենե Իլարիու Nenê Hilário բրազիլացի բասկետբոլիստ
* 1989 - Թոմաս Մյուլեր գերմանացի ֆուտբոլիստ
* 1990 - Ալբերտ Թադևոսյան, հայ ֆուտբոլիստ

## Մահեր
* 1506 - իտալացի նկարիչ Անդրեա Մանտենյա
* 1592 - Միշել դը Մոնտենը, ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա, էսսեիզմի հիմնադիր (ծ. 1533)
* 1872 - գերմանացի փիլիսոփա Լյուդվիգ Ֆոյերբախ
* 1877 - ֆրանսիացի պատմաբան և քաղաքական գործիչ Լուի-Ադոլֆ Տիեր
* 1913 - հայ երգիծաբան-նովելիստ Առանձար
* 1963 - վավերագրական ֆիլմերի հայ կինոռեժիսոր և սցենարիստ Վիլյամ Հայկազյան
* 1977՝
** իրլանդա-լեհական ծագումով բրիտանացի, ապա՝ ամերիկացի ռեժիսոր Լեոպոլդ Ստոկովսկի
** խորհրդային ֆիզիկա-աշխարհագրագետ Ստանիսլավ Կալեսնիկ
*** Արցախի պատերազմում զոհվածներ՝
**** 1993 - Մաքսիմ Այվազյան
* 1996 - ամերիկացի երաժիշտ, րեփեր և դերասան Թուփաք Շակուր
* 2006 - Յուրի Աղաբեկյան, զինվորական, մասնակցել է Արցախի պատերազմին

## Տոներ
* Ծրագրավորողի օր (ոչ նահանջ տարիներին)՝
** Ռուսաստան
1870

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
### Հունվար&ndash;Հունիս
* Հունվարի 2 &ndash; Էռնստ Բառլախ, գերմանացի քանդակագործ, արվեստագետ և բանաստեղծ (վ. 1938)
* Հունվարի 8 &ndash; Պրիմո դե Ռիվերա, իսպանացի պետական գործիչ, գեներալ (վ. 1930)
* Հունվարի 13 - Բոգուսլավ Ադամովիչ, «Երիտասարդ Լեհաստան» շարժման լեհ արձակագիր, բանաստեղծ, նկարիչ։ (մ. 1944)
* Հունվարի 23 &ndash; Վիլյամ Մորգան, ամերիկացի վոլեյբոլ խաղի ստեղծող (վ. 1942)
* Փետրվարի 7 &ndash; Ալֆրեդ Ադլեր, ավստրիացի բժիշկ (վ. 1937)
### Հունիս&ndash;Դեկտեմբեր
* Երվանդ Դեմիրճյան, հայ գեղանկարիչ,
* Մարտի 28 - Գուիդո Բացցանի, իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ
* Ապրիլի 2 - Նարիման Նարիմանով, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, գրող, հրապարակախոս
* Ալբեր Սեշե, շվեյցարացի լեզվաբան
* Սերգեյ Սպասոկուկոցկի, խորհրդային վիրաբույժ
* Հուլիսի 10 - Վարդան Հացունի, հայ բանասեր, ազգագրագետ
* Սեպտեմբեր 12 - Եղիշե Թադևոսյան, հայ տաղանդավոր նկարիչ (վ. 1936)
* Հոկտեմբեր 19 - Խնկո Ապեր (Աթաբեկ Խնկոյան ) հայ մանկագիր (վ. 1953)
* Հոկտեմբերի 22 - Իվան Բունին, ռուս արձակագիր, բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (վ. 1935)
* Վլադիմիր Իլյիչ Լենին -քաղաքական և պետական գործիչ, մարքսիզմի տեսաբան, աշխարհում առաջին սոցիալիստական հեղափոխության առաջնորդը և առաջին բանվորագյուղացիական պետության ղեկավարը (վ.1924 թ.)

## Մահեր

* Սեպտեմբեր 23 - Պրոսպեր Մերիմե, ֆրանսիացի գրող (ծ. 1803)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1870
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1890

## Իրադարձություններ
* Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության հիմնության թվականը։ 
* Տրապիզոնում ստեղծվեց հնչակյան առաջին մասնաճյուղը

## Ծնունդներ
* Ապրիլի 6 - Ստեփան Քեչեկյան, հայ խորհրդային իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
* Լևոն Էսաճանյան, ուսուցիչ, բանաստեղծ, մշակութային գործիչ
* Դեկտեմբերի 25 - Ալեքսանդր Հակոբյան (մեխանիկ), մեխանիկ։ ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիայի (1943), պրոֆեսոր (1937), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940)։ 
* Լևոն Մանուչարյան, գեոդեզիստ
* Ապրիլի 15 - Դավիթ Վարդանյան, խորտակված Տիտանիկ շոգենավի ուղևոր, 711 փրկված մարդկանցից մեկը
* Սեպտեմբեր 10 - Ֆրանց Վերֆել, ավստրիացի գրող և հումանիստ (վ. 1945)
* Սեպտեմբեր 15 - Ագաթա Քրիստի, անգլիացի գրող (վ. 1976)
* Նոյեմբեր 22 - Շառլ դե Գոլ, Ֆրանսիայի նախագահ (վ. 1970)
* Դեկտեմբերի 5 - Ֆրից Լանգ, գերմանացի ռեժիսոր, սցենարիստ, համր կինոյի մեծագույն վարպետ (վ. 1976)

## Մահեր
* Դեկտեմբերի 26 - Հենրիխ Շլիման, գերմանացի գործարար և հնագետ
* Հուլիսի 29 -  Վինսենթ վան Գոգ, հոլանդացի նկարիչ, Պոստիմպրեսիոնիզմի և Էքսպրեսիոնիզմի ներկայացուցիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1890
Կատեգորիա:Տարեթվեր