Առլեկին

thumb|Առլեկին: Մարիվոյի պիեսի նկարազարդում (1878)

**Առլեկին**, **Առլեկինո** (, ), իտալական կոմեդիա դել'արտեի կերպար, երկրորդ ձաննի, իտալական հրապարակային թատրոնի ամենահռչակավոր դիմակը։ Բրիգելլայի (առաջին ձաննի), Պանտալոնեի և Բժշկի հետ ներկայացնում է դիմակների հյուսիսային (կամ վենետիկյան) քառյակը։

## Նկարագրություն
* *Ծագումը*՝ ծնվել է Բերգամոյում (Լոմբարդիա), լավագույն բախտի որոնումների նպատակով տեղափոխվել է հարուստ քաղաք Վենետիկ։
* *Զբաղմունքը*՝ ծառա (ձաննի)։
* *Զգեստը*՝ գյուղացու վերնաշապիկ և տաբատ՝ կարված գույնզգույն կարկատաններով՝ շեղանկյան ձևի կտորներով։ Հագուստը շատ գունեղ է, մեծ մասամբ՝ դեղին, բայց կան տարբեր գույնի կտորներ՝ կանաչ, կապույտ և կարմիր։ Առլեկինը գլխին ունի գլխարկ, որը զարդարված է նապաստակի պոչով կամ, ավելի ուշ, զանգուլակիկներով։ Գոտուց ամրացված է դրամապանակ կամ փայտե սուր։ Հագին ունի շատ թեթև կոշիկներ, որոնք նրան թույլ են տալիս ազատ տեղաշարժվել և կատարել ակրոբատիկական գործողություններ։
* *Դիմակը*՝ երկար քթով սև կիսադիմակ։ Ճակատն ու հոնքերը միտումնավոր ընդգծված են սև խճճված մազերով։ Թմբլիկ այտերը և կլոր աչքերը ցույց են տալիս նրա շատակեր լինելը։
* *Վարքը*՝ Առլեկինը կենսուրախ է ու միամիտ, ոչ այնքան խելացի, ճարպիկ ու հնարամիտ, որքան Բրիգելլան, այդ պատճառով էլ հեշտությամբ հիմարություններ է անում, բայց դրանց հաջորդող պատիժներն ընդունում է ժպիտով։ Նա ծույլ է և փնտրում է ցանկացած հնարավորություն աշխատանքից հեռանալու ու ննջելու համար, որկրամոլ է ու կնամոլ, բայց միևնույն ժամանակ քաղաքավարի է ու համեստ։ Եվ եթե Բրիգելլան հիացմունք է առաջացնում իր ճարպկությամբ, ապա Առլեկինը պետք է կարեկցություն առաջացնի իր ծիծաղելի անհաջողություններով ու երեխակայական դառնություններով։

## Նախապատմություն
Առլեկինի անունը սկիզբ է առել Հելլեքենից (*Hellequin*), որը գերմանական դիցաբանության մեջ երևակայական հեծելախմբի առաջնորդն է։ Այս կերպարն առաջին անգամ հիշատակել է Օրդերիկ Վիտալին իր «Եկեղեցական պատմության» մեջ (*Historia Ecclesiastica*, 12-րդ դար)։ Մեկի կարծիքով Հելլեքենն Օդինի անուններից մեկն է, ըստ երկրորդի՝ Հեռլոմը եղել է բրիտների թագավորը (), ըստ երրորդի՝ Առլեկինը կապված է Անտառային կամ Լաստենու թագավորի մասին գերմանական բալլադի հետ (*Erlkönig*, որտեղ լաստենին *Erle*-ն է), իսկ ըստ չորրորդի՝ Առլեկինը Հերակլեսի աղավաղված կերպարն է։

13-րդ դարում հիշատակվել է Ադամ դը լա Հալլի «Խաղ տաղավարի մասին» ստեղծագործության մեջ, իսկ 14-րդ դարում՝ Դանթեի «Աստվածային կատակերգություն» ստեղծագործության մեջ (XXI դժոխքի երգ), որտեղ Ալիկինոն () սատանաներից մեկն է։

## Պատմություն
[thumb|200px|left|[Ալեքսանդր Շիրյաևը Առլեկինի զգեստով (1900)]]
Իր համար Առլեկինո (Arlecchino) կեղծանունն է ընտրել դերասան Տրիստանո Մարտինելլին, որը 17-րդ դարի սկզբին խաղացել է Հենրի IV-ի երկրորդ կնոջ՝ Մարիա Մեդիչիի արքունիքում։ Նրան անվանում էին նաև Տրուֆալդինո, Պասկվինո, Մեցետինո, Տաբարինո (դերասանների անուններով)։ 1720 թվականին Ֆրանսիայում բեմադրվել է Մարիվոյի «Առլեկին՝ դաստիարակված սիրով» (*Arlequin poli par l’amour*) պիեսը։ Ֆրանսիայում 18-19-րդ դարերի սահմանագծին ծագել են առլեկինադաներ։ Առլեկինը ծառայից վերածվել է կենտրոնական գործող անձի։ Առլեկինի կերպարը պատկերված է Պոլ Սեզանի «Պիեռոն և Առլեկինը» նկարում (1888-1890), որտեղ Առլեկինը (*Arlequin*) նկարված է կարմիր ու սև շեղանկյուններով տրիկոյով։ 1900 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում բեմադրվել է «Առլեկինադա» բալետը (պարուսույց՝ Մարիուս Պետիպա)։ Առլեկինի դերն այդ ժամանակ կատարել է Ալեքսանդր Շիրյաևը։ Նրա ատրիբուտները (բացի շեղանկյուններով տրիկոն) եղել են ժաբո օձիքն ու կիթառը։

20-րդ դարում Առլեկինի ամենահայտնի դերակատարն է դարձել Ֆերրուչո Սոլերին։

Առլեկինի կերպարն օգտագործվել է Ալեքսանդր Բլոկի «Պատուհանում լույսը տատանվում էր» (1902) բանաստեղծության մեջ և «Балаганчик» (1906) պիեսում։ Ալլա Պուգաչովայի կարիերայի վերելքն սկսվել է Առլեկինոյի երգի կատարմամբ (1975), որի համար նա «Ոսկե Օրփեոս» փառատոնում արժանացել է գրան պրիի։ «Պարահանդես» խորհրդային ֆիլմում (1986) ուրախ Առլեկինը Կոլոմբինայի սրտի համար պայքարում է մելանխոլիկ Պիեռոյի դեմ։ Կին Առլեկինայի կերպարը (Հարլի Քուին) ի հայտ է եկել «Բեթմեն» մուլտսերիալում (1992), որն իր զարգացումն է գտել դրա շարունակությունը հանդիսացող բազմաթիվ ֆիլմերում, այդ թվում «Ինքնասպանների ջոկատ» ֆիլմում (2016)։

Առլեկինը Ալեքսեյ Տոլստոյի «Ոսկե բանալին կամ Բուրատինոյի արկածները» գրքի և դրա էկրանավորումների հերոսներից մեկն է։ Այդ էկրանավորումներից ամենահայտնին 1975 թվականի հեռուստաֆիլմն է։

## Պատկերասրահ

Image:ArlequinMercureGalant.jpg|«Առլեկինը՝ նրբակիրթ պատգամաբերը» պիեսի նկար (1685)
Image:Arlequin_-_commedia_dell'arte.JPG|Առլեկին, 18-րդ դարի արձանիկ:
Image:Mardi gras, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*[[Պիեռոն և Առլեկինը]]*, նկարիչ՝ Պոլ Սեզան (1888)
Image:Cómicos ambulantes.jpg|*Թափառաշրջիկ կատակերգուներ*, նկարիչ՝ Ֆրանցիսկո Գոյա (1793)
Image:Arlecchino und Colombina - Giovanni Domenico Ferretti.jpg|*Առլեկինն ու Կոլոմբինան*, նկարիչ՝ Դ. Դ. Ֆերրետի (18-րդ դար)
Image:GD Ferretti Arlequín campesino.jpg|*Առլեկինը գյուղացի*, նկարիչ՝ Դ. Դ. Ֆերրետի (18-րդ դար)


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Andrews, Richard (2008). *The Commedia dell'arte of Flamino Scala: A Translation and Analysis of 30 Scenarios*. Lanham, Maryland: The Scarecrow Press. .
* Banham, Martin, editor (1995). *The Cambridge Guide to the Theatre* (new edition). Cambridge: Cambridge University Press. .
* Beijer, Agne; Duchartre, Pierre-Louis (1928). *Recueil de plusieurs fragments des premières comédies italiennes qui on été représentées en France sous le règne de Henri III. Recueil, dit de Fossard, conservé au musée national de Stockholm*. Paris: Duchartre & Van Buggenhoudt. .
* Duchartre, Pierre-Louis (1929; Dover reprint 1966). *The Italian Comedy*. London: George G. Harrap and Co., Ltd. .
* Ferrone, Siro (2006). *Arlecchino. Vita e avventure di Tristano Martinelli attore*. Bari: Lateraz. .
* Gambelli, Delia (1993). *Arlecchino a Parigi*. Rome: Bulzoni. .
* Henke, Robert (2002). *Performance and Literature in the Commedia dell'arte*. Cambridge, UK: Cambridge University Press. .
* Katritzky, M. A. (2006). *The Art of Commedia: A Study in the Commedia dell'arte, 1560-1620, with Special Reference to the Visual Records*. Amsterdam & New York: Rodopi B. V. .
* Lea, K.M.  (1934).  *Italian popular comedy: a study in the Commedia dell'arte, 1560-1620, with special reference to the English stage*.  2 vols.  Oxford: Oxford University Press.
* McConnell Stott, Andrew (2009). *The Pantomime Life of Joseph Grimaldi*. Edinburgh:Canongate Books Ltd. .
* Neville, Giles (1980). *Incidents In the Life of Joseph Grimaldi*. London: Jonathan Cape Ltd. .
* Oreglia, Giacomo (1968). *The Commedia dell'arte*. New York: Hill and Wang. pp.&nbsp;55–70. .
* Rudlin, John (1994). *Commedia dell’Arte, An actor’s handbook*. London: Routledge. .
* Rudlin, John; Crick, Olly (2001). *Commedia dell'arte: A Handbook for Troupes*. London: Routledge. .
* Sand, Maurice (1860). *Masques et Bouffons. Comédie italienne*, vol. 1. Paris: Michel Levy Frères. Copy at Google Books.
* Scuderi, Antonio. "Arlecchino Revisited: Tracing the Demon from the Carnival to Kramer and Mr. Bean." *Theatre History Studies*, vol. 20, 2000., pp.&nbsp;143–155.
* Sterling, Charles (1943). "Early Paintings of the Commedia dell'arte in France." *Metropolitan Museum of Art Bulletin*, New ser., v. 2, no. 1 (Summer, 1943). JSTOR 3257039.
* *Бачелис Т.* Гамлет и Арлекин. М.: Аграф, 2007. — 576 с. — ISBN 978-5-7784-0344-4
* А. К. Дживелегов, «Итальянская народная комедия», Москва, 1954.
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Թատրոնի պատմություն
Կատեգորիա:Իտալիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Ծաղրածուներ
Կատեգորիա:Կերպարներ
Կատեգորիա:Կոմեդիա դել արտե
Կատեգորիա:Տիկնիկային թատրոն