open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յանիս Պլուտարխոս

**Յաննիս Պլուտարխոս** (, ), հույն երգիչ, կոմպոզիտոր։ Համարվում է իր ժամանակի լաիկո (՝ ժողովրդական) երգիչներից ամենահայտնին և բնութագրվում է որպես իսկական լաիկո ձայն ունեցող երգիչ։ Թողարկել է 11 ստուդիական ալբոմ և մեկ հիթերի ալբոմ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բիոթիայի Մավրոգիա անվամբ փոքրիկ գյուղում՝ աղքատ ընտանիքում, որտեղ դժվարությամբ էին ծայրը ծայրին հասցնում։ Առաջին անգամ երգել սկսել է 6 տարեկան հասակում, իսկ լրջորեն երաժշտությամբ սկսել է զբաղվել պատանի ժամանակ։ Նրա վրա մեծապես ազդել են բյուզանդական և ժողովրդական երաժշտական ավանդույթները։ 16 տարեկան հասակում Յանիսը տեղափոխվում է Աթենք՝ երգիչ դառնալու իր երազանքն իրականացնելու համար։ Ընտանիքին ասում է, որ գնում է վարսահարդարում սովորելու։

Սակայն, Աթենքում աշխատելով որպես վարսահարդար, չի դադարում զբաղվել երաժշտությամբ, ելույթ է ունենում տարբեր ակումբներում։ Նրա առաջին «համերգը» տեղի է ունենում Կորիդալոս ակումբում։ Հիասթափվելով շոու բիզնեսում տիրող իրավիճակից՝ երկու անգամ լքում է բեմը և այլ միջոցներ գտնում՝ գոյատևելու համար։ Սակայն երաժշտության հանդեպ սերը նրան կրկին վերադարձնում է շոու բիզնես, և նրա առաջին կատարումից ուղիղ 2 տարի հետո սկսում է ելույթ ունենալ Ռոդոլֆո ակումբում, այնուհետև ավելի լայն ճանաչում ունեցող ակումբներում՝ Ներաիդա, Ֆանտասիա և Թոնել, որտեղ նա սկսում է համագործակցել հայտնի ժողովրդական երգիչներ Յանիս Պուլոպուլոսի, Ռիտա Սակելարիուի, Թեմիս Ադամանտիդիսի, ինչպես նաև այլ երիտասարդ կատարողների՝ Ստելիոս Ռոկոսի և Յորղո Մազոնակիսի հետ։ Այդ ժամանակ Պլուտարխոսը ծանոթանում է Դիմիտրիս Կարդաձիսի և Իլիաս Ֆիլիպուի հետ, ովքեր հավատում են նրա տաղանդին և ծանոթացնում Յանիսի առաջին պրոդյուսերի՝ Յորղո Մակրակիսի հետ, ով էլ ընտրում է նրա համար «Պլուտարխոս» բեմական անունը։

Առաջին ալբոմը թողարկել է 1998 թ.։ 2 տարի անց դուրս է գալիս նոր ալբոմ, որը Յանիսին հայտնի է դարձնում։ 2005 թվականին Պլուտարխոսը համաշխարհային շրջագայությամբ հանդես է գալիս Տորոնտոյում, Ատլանտիկ Սիթիում, Բոստոնում, Նյու Յորքում, Չիկագոյում, Մելբուրնում, Սիդնեյում, Յոհանեսբուրգում և Նիկոսիայում։

2012 թվականի ապրիլի 27-մայիսի 11 Պլուտարխոսը 6 համերգ է ունեցել ԱՄՆ-ի և Կանադայի քաղաքներում։

Կնոջ անունը Մարիա է, ում հետ մեծացնում է իրենց 5 երեխաներին։

## Սկավառակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Heaven Music-ի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հույն երգիչներ
Կատեգորիա:Հույն կոմպոզիտորներ
Մամեդ-աղա Շահթախտինսկի

**Մամեդ-աղա Մամեդ-Թաղի-Սուլթան օղլու Շահթախտինսկի (Շահթախտլի)** (), անդրկովկասյան թաթար (հետագայում՝ ադրբեջանցի) հրապարակախոս, լուսավորիչ, արևելագետ, լեզվաբան, ուսուցիչ և հասարակական գործիչ։ Հնչյունաբանական միջազգային հասարակության իսկական անդամ (1899), Ասիական միջազգային հասարակության անդամ (1900), Ռուսական աշխարհագրական կայսերական հասարակության կովկասյան բաժնի անդամ (1903)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1846 թվականին Երևանում։ Արմատները Նախիջևանի Շահթախտ գյուղից են։ Սովորել է Նախիջևանի քաղաքային դպրոցում։ 1863 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի (Տփղիսի) դասական արական վարժարանը։ Նույն թվականին Պետերբուրգում ինքնուրույն գերմաներեն է սովորել։ 1869 թվականին ավարտել է Լայպցիգի համալսարանի իմաստասիրության, պատմության և իրավունքի ֆակուլտետը։ 1873-1875 թվականներին լեքցիաներ է լսել Փարիզի Արևելյան լեզուների դպրոցում, որտեղ էլ ֆրանսերեն է սովորել։ Գիտական և գեղարվեստական աշխատություններ է գրել թաթարերենով (հետագայում՝ ադրբեջաներենով), ռուսերենով, գերմաներենով, ֆրանսերենով, անգլերենով, արաբերենով, թուրքերենով և պարսկերենով։

## Գրականություն
* История Азербайджанской Литературы, 3 том, т. 2, Баку, 1960 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մամեդ-աղա Շահթախտինսկի 
* Մամեդ-աղա Շահթախտինսկի 

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության Պետական դումայի 3-րդ գումարի անդամներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ուսուցիչներ
Դայիրման

**Դայիրման** (), ադրբեջանական հիփ-հոփ խումբ։ Առավելապես հայտնի է իր «Ya Qarabağ, ya ölüm!» («Կամ Ղարաբաղը կամ մահ») երգով։

## Պատմություն
1995 թվականին ստեղծվել է «G.G.G.Аіlesi» խումբը, որը 1999 թվականին վերանվանվել է «Dəyirman»-ի («Դեյիրման»)։

2006 թվականի նոյեմբերի 29-ին Լոնդոնում «Լոնդոն-Ադրբեջան» հասարակություն համերգ է անցկացրել «Դեյիրման» խմբի մասնակցությամբ։

Նախատեսված էր 2010 թվականին նոր ձայնաերիզ թողարկել, սակայն այն տապալվեց և խումբը քայքայվել է։

## Սկավառակագրություն
* 2000 – «AzeriMake»
Առաջին հիթը՝ «Սարի գելին» (կատարողը՝ Լեյլա Ալիևա), 20000 թվականի ապրիլի 20-ին արժանացել է Humay մրցանակի «Տարվա լավագույն տեսագրույուն» նոմինացիայով։
* 2002 – «Gurd»
Խմբի ամենահայտնի հիթը՝ «Ya Qarabağ, ya ölüm!» («Կամ Ղարաբաղը կամ մահ»)։
* 2003 – «Gozumuzun Sozdur»
* 2004 – «George Bush Haralidir»
* 2006 – «Atmosfer»
* 2008 – «Berksuren»

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված «Azerbaijan International» պարբերականում

Կատեգորիա:1996 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանական հիփ-հոփ խմբեր
Սամվել Բաղդասարյան (քանդակագործ)

**Սամվել Սարգսի Բաղդասարյան** (), հայ արվեստագետ, քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Սամվել Բաղդասարյանը ծնվել է 1956 թվականին, Երևանում։ 1975 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1980 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։
1983 թվականից Գեղագիտության ազգային կենտրոնի խեցեգործության արվեստանոցի դեկավարն է, 1997 թվականից՝ Կերպարվեստի և դեկորատիվ կիրառական արվեստի ստուդիա-քոլեջի տնօրեն, 1999 թվականից դասավանդում է Հայկական բաց համալսարանում (կերպարվեստի ֆակուլտետի հիմնադիրներից, 2004 թվականից՝ դեկան)։

Աշխատանքները գտնվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Մոսկվայի Արևելքի թանգարանում, Սարդարապատի ազգային թանգարանում, Մոսկվայի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Չիկագոյի «Վիկի Հովհաննիսյան» ժամանակակից արվեստի պատկերասրահում, Երևանի «Ակադեմիա» պատկերասրահում և այլ անձնական հավաքածուներում։

## Ստեղծագործությունները
Ստեղծագործել է հիմնականում խեցեգործության բնագավառում։ Ստեղծել է գեղանկարներ, ձևավորել հեռուստատեսային և օպերային ներկայացումներ։ Գործերից են՝
* «Սասնա ծռեր», 1984 թվական, քանդակախումբ, Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ
* «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», 1985 թվական, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարան
* «Ասպետը», 1986 թվական, Սանկտ Պետերբուրգի «Արիադնա» պատկերասրահ
* «Հեթանոս խաղեր», 1986 թվական, ԺԱԹ

## Ցուցահանդեսները
* «Հայաստան. հին մշակույթի երկրի վերահայտնագործումը», Բոխում, Գերմանիա (1995)
* Վենետիկի XLVI բիենալեում Առաջին հայկական տաղավարը ՝ Վենետիկ, Իտալիա (1995)
* «Մոսկվա-Երևան. Տապանի հարցը» համադրողներից մեկը՝ Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Երևան, (1995)
* «Geo-Kunst expedition» ակցիա, «Documenta X», Կասել, Գերմանիա (1997)
* «Great Atrophy». «Հայարտ» մշակութային կենտրոն, Երևան (1999 )
* «Հատման գիծ», «Հայարտ» մշակութային կենտրոն, Երևան (2003)
* «Adieu Parajanov». Kunsthalle, Վիեննա, Ավստրիա (2003)
* «Սովետական ԱգիտԱրտ։ Վերականգնում» (Soviet AgitArt. Restoration) Arsenal ժամանակակից արվեստի կենտրոն, Բիալիստոկ, Լեհաստան (2011)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Բլագովեշչենսկ

**Բլագովեշչենսկ** (), քաղաք Ռուսաստանում։ Ամուրի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Հանդիսանում է ՌԴ-ի միակ վարչական կենտրոնը, որը գտնվում է անմիջապես նրա սահմանագծին։

Բնակչությամբ հինգերորդն է Ռուսաստանի Հեռավոր արևելքում ()։

## Հայերը Բլագովեշչենսկում
1944-1947 թվականներին Հովհաննես Ակունյանը դասավանդել է Բլագովեշչենսկի Կալինինի անվան մանկավարժական ինստիտուտում և ղեկավարել ընդհանուր քիմիայի ամբիոնը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1856 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Տոմսկ

**Տոմսկ** (), քաղաք Ռուսաստանում։ Տոմսկի մարզի վարչական կենտրոնն է։ 
Բնակչությունը՝ 547 989&nbsp;մարդ (2013)։ Տեղակայված է Արևմտյան Սիբիրում՝ Տոմ գետի ափին։ Սիբիրի հնագույն և խոշոր կրթական, գիտական և ինովացիոն կենտրոնն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1604 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Ասիլվա

**Ասիլվա (Սիլվա Մկրտչի Առաքելյան)** (), հայ գեղանկարչուհի, քանդակագործ, փորագրող։ Բնակվում է Փարիզում։

## Կենսագրություն
Ասիլվան ծնվել է 1937 թվականին Ստամբուլում։ 1948 թվականին ավարտել է Ստամբուլի Հինդլյան, 1953 թվականին՝ Ֆրանսիայի Նոտր Դամ դը Սիոն դպրոցները, 1958 թվականին՝ Էյուբլիցեյ գեղարվեստի ակադեմիաները, Սորբոնի համալսարանը։ 
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Պլաստիկ արվեստի միջազգային ընկերակցության հիմնադիր (1993)։ Առաջին քրիստոնյա կինն է, որ 1973 թվականին արժանացել է Թուրքիայի՝ Արվեստի նվաճումների համար պետական մրցանակի։ Ասիլվան «ԱՐԻԱՆ-ԵՍՍՕՐ» ասոցիացիայի հիմնադիր նախագահն է, Փարիզի Մեծ պալատի Համեմատության սրահի խմբի ղեկավարը, Ֆրանսիական կերպարվեստի ազգային խորհրդի Կերպարվեստի միջազգային ասոցիացիայի անդամ, ոչ պետական կազմակերպության Միացյալ Ազգերի Գիտության և մշակույթի կազմակերպության պաշտոնական գործընկեր։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծագործում է հիմնականում աբստրակտ գեղանկարչության բնագավառում։ Գործերին բնորոշ են արդիական ազատ ձևերի ճարտարապետական դինամիկ կառույցն ու գունային ներդաշնակությունը։ Իր աշխատանքներով նա տարբերվում է Ոսկյա Քանակի ասպարեզում։ Նրա Ռեմբրանտի և Սորայի ստեղծագործությունների վերաբերյալ ուսումնասիրությունները գտնվում են Փարիզի Լուվրի թանգարանում։
* «Անցք»
* «Հույս»
* «Արարատ»
* «Լույս լռության»
* «Խավարում» (բոլորը՝ կոմպոզիցիա)
* «Ցեղասպանություն» (Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ)

Գործերից պահվում են Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Հայաստանի, Թուրքիայի տարբեր թանգարաններում և պատկերասրահներում։

**Ֆրանսիա**
* Մշակույթի նախարարություն (ժամանակակից արվեստի տարածքային հիմնադրամ)
* Ավինյոնի քաղաքապետարան
* Դը՛վիլի քաղաքապետարան
* Էստամպ դը Շամալիերի թանգարան
**Գերմանիա**
* Շտուտգարտի քաղաքապետարանի թանգարան
**Հայաստան**
* Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
* Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Սերգեյ Փարաջանովի թանգարան
* Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ
**[[Բոսնիա և Հերցեգովինա]]**
* Տուզլայի դիմանկարի թանգարան
**Թուրքիա**
* Թուրքիայի կառավարություն
* Լուլբուրգասի քաղաքապետարան

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ՝

**[[Իտալիա]]**
* «Պիացցա Սինյորինա», Ասիլվայի քանդակների անհատական ցուցահանդես Միքելանջելոյի գործերի կողքին, Ֆլորենցիա, 1993
**[[Ֆրանսիա]]**
* Օրանժերի դե Սենատ, Ֆրանսիական կերպարվեստի ազգային խորհրդի անդամների ցուցահանդես, Փարիզ, 2013
* Պապերի պալատ, Ավինյոն, 1995
* Բրյուսել, 1999
* Ժնև, 2001
**[[Հայաստան]]**
* Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան, 2016
* Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, 2007
* Հայաստանի նկարիչների միություն, 2004
**[[Յոկոհամա]]**, 2005
**[[Թուրքիա]]**, 2012
**[[ԱՄՆ]]**
**[[Չինաստան]]**
* Կերպարվեստի միջազգային ասոցիացիայի և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հրավիրվել է ցուցադրվելու Շանհայի Ժամանակակից արվեստի թանգարանի բացմանը, 1995
**[[Ճապոնիա]]**
* Փարիզի պատկերասրահ, Յոկոհամա, 2005

## Պատկերասրահ

Asilva, exhbition, ArmAg (6).jpg
Asilva, exhbition, ArmAg (9).jpg
Asilva, exhbition, ArmAg (3).jpg
Asilva, exhbition, ArmAg (10).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ասիլվա (հայերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն), կատալոգ, 2016, Երևան, Փարիզ։

## Արտաքին հղումներ
* Նկարչուհի Ասիլվա (Սիլվա Առաքելյան) 

*

Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Արև (այլ կիրառումներ)

**Արև** կարող է վերաբերվել.
* Արև, հայկական իգական անձնանուն
* Արև (Արեգակ), Արեգակնային համակարգի կենտրոնում գտնվող աստղ։
* «Արև», Պարիս Հերունու կողմից մշակված ջերմաէլեկտրակայանի նախագիծ։
* Արև, 1915 թվականից Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում տպագրվող պարբերական։
* Արև - օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1908 թվականին, Ալեքսանդրիայում
## Տես նաև
* Արեգակ (այլ կիրառումներ)
Վախթանգ Հարությունյան

**Վախթանգ Լյուդվիգի Հարությունյան** , ծնվել է 29 Փետրվար 1972 թվականին , հայ երգահան, բանաստեղծ, սցենարիստ, ռեժիսոր և նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1972 թվականի փետրվարի 29-ին Քաջարան քաղաքում։

1989-1993 թվականներին դասական կիթառի պրոֆեսիոնալ կրթություն է ստացել կիթառահար Համլետ Հարությունյանից։

1995-1997 թվականներին ուսանել է օպերային երգիչ Ռոբերտ Բաբուրյանի մոտ։

Առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1992 թվականին Երևանի Ճարտարապետների տանը՝ «Համերգ մոմի լույսով» խորագրով հեղինակային երգի համերգին (կազմակերպիչ՝ երգիչ-երգահան, ճարտարապետ Արարատ Բոբիկյան)։ Հետագայում ունեցել է համերգներ Երևանի պետական համալսարանում, Երևանի օտար լեզուների պետական ինստիտուտում և Երևանի պետական պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։

1994 թվականին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի տեխնիկական ստեղծագործության ֆակուլտետը։

1994-1995 թվականներին ծառայության է անցել Հայաստանի զինված ուժերում ՆԳՆ Հատուկ նշանակության գումարտակում։

2008 թվականին հիմնադրել է Բարդերի ակումբը, որը մինչ հիմա շարունակում է գործունեությունը։

Թողարկել է 10 ձայնասկավառակ (7-ը՝ հայերեն, 3-ը՝ ռուսերեն), 1 համատեղ ձայնասկավառակ՝ «Զրույց», Արմինե Հայրապետյանի, Արեգ Նազարյանի, Տաթևիկ Աղամիրյանի հետ և 3 հեղինակային երգի հավաքածուներ։

Սիվիլ Արտ մշակութային հասարակական կազմակերպության հիմնադիր տնօրենն է, որն իր հերթին 2015 թվականից իրականացնում է Հայաստանում «Հուսո առագաստ» հեղինակային երգի ամենամյա միջազգային փառատոնը։

## Սկավառակագրություն
*«Ցնորք» - 1998 թ.
*«Վերադարձ» - 2000 թ.
*«Զրույց» - 2001 թ. (Արեգ Նազարյանի, Տաթևիկ Աղամիրյանի, Արմինե Հայրապետյանի հետ համատեղ)
*«Ես ու ես» - 2005 թ.
*«Հեղինակային երգի հավաքածու N1» - 2009 թ.
*"Я живу как живу" - 2011 թ.
*«Հեղինակային երգի հավաքածու N2» - 2012 թ.
*«Գիշեր է, գիշեր» - 2012 թ.
*"Прости меня" - 2013 թ.
*«Հեղինակային երգի հավաքածու N3» - 2016 թ.
*«Հարազատ ստվերներ» - 2018 թ.
*«Էն հեռու երկրում...» - 2024 թ
*."Странник" - 2025թ.
*«Ասա,՝ ո՞վ ես դու» - 2026 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ կիթառահարներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Արև (անձնանուն)

**Արև**, հայկական իգական անուն է։ Առաջացել է հայերեն «արև» բառից։ Հաճախ օգտագործվում է «իկ» փաղաքշական ածանցով։ Ստեղծվել է 13-րդ դարում և այժմ էլ գործածական անուն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական անձնանուններ
Սասուն Ղալայան

**Սասուն Լավրենտի Ղալայան** (հունվարի 3, 1975, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ), հայ նկարիչ։

Նկարիչ, քանդակագործ Լավրենտ Ղալայանի որդին է։

## Կենսագրություն
1993 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1999 թվականին՝ Արցախի պետական համալսարանը։

## Ստեղծագործությունները
* «Գեհեն», 1993 
* «Միլենիում», 2003 
* «Մայրություն», 2004 
* «Դժոխք», 2005

Միջազգային մրցույթների (1986, Մոսկվա, 1984, Բեռլին), ԼՂՀ Եղիշեի անվան (1999) մրցանակների դափնեկիր է։

## Ցուցահանդեսները
* Ստեփանակերտ 1985, 1989, 1993, 1997, 2002

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Լավրենտ Ղալայան

**Լավրենտ Բահաթուրի Ղալայան** (հունվարի 10, 1938, Դրմբոն (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանում)), հայ նկարիչ, քանդակագործ։

Նկարիչ Սասուն Ղալայանի հայրն է։

## Կենսագրություն
1967 թվականին ավարտել է Հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտը։ 1969 թվականից դասավանդում է Արցախի պետական համալսարանում (գծագրության և կերպարվեստի բաժնի հիմնադիր-ղեկավար՝ 1994 թվականից)։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության զինանշանի հեղինակն է։

## Ստեղծագործություններ
[մինի|150px|[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության զինանշանը]]
Ստեղծագործում է գրաֆիկայի («Կամրջի կառույց», 1983, «Կատարելություն», 1984), գեղանկարի («Խոր վիրապ», 1993, «Արարատ», 1997, եռանկար), «Ղարաբաղի հորովել», 2001-05, շարք, և այլն), քանդակագործության («Վարպետ Հակոբը», 1985, դիմաքանդակ, «Սայաթ-Նովա», 2005, կոմպոզիցիա, «Վասն Հայրենյաց», 2001, համալիր-հուշարձան, Ստեփանակերտ, և այլն) բնագավառներում։

## Մրցանակներ
* Միջազգային մրցույթների մրցանակ (1986, Մոսկվա, 1984, Բեռլին)։
* ԼՂՀ Եղիշեի անվան մրցանակ (1999):

## Ցուցահանդեսներ
* Ստեփանակերտ, 1969, 1976, 1981, 2015
* Բաքու, 1982, 1984
* Երևան, 1998

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՆԵՐԿԱՊՆԱԿ /Լավրենտ Ղալայան/ 12.08.2016

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
A Day at the Races

**A Day at the Races**-ն անգլիական լեգենդար Քուին խմբի 5-րդ ստուդիական ալբոմն է, որը թողարկվել է 1976 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Այն ամբողջ աշխարհում վաճառվել է շուրջ 10 միլիոն օրինակով, որից 2 միլիոնը՝ Ամերիակայի Միացյալ Նահանգներում։ Ալբոմն զբաղեցրել է 1-ին հորիզոնականը Մեծ Բրիտանիայում և 5-րդ հորիզոնականը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Այն նաև խմբի երկրորդ պլատինե ալբոմն է ԱՄՆ-ում։

## Երգացանկ
# "Tie Your Mother Down" - 4։47
# "You Take My Breath Away" - 5։09
# "Long Away" (May) - 4։34
# "The Millionaire Waltz" - 4։54
# "You And I" (Deacon) - 3։25
# Somebody to Love - 4։56
# "White Man" - 4։59
# "Good Old-Fashioned Lover Boy" - 2։54
# "Drowse" - 3։45
# "Teo Torriatte (Let Us Cling Together)" - 5։50

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթկաան հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1976 ալբոմներ
Կատեգորիա:Քուին խմբի ալբոմներ
Վեյկ ան Զեյի շախմատային մրցաշար 2014

[thumb|right|200px|Մրցաշարի հաղթող [Լևոն Արոնյանը]]
**Վեյկ ան Զեյ 2014 («Tata Steel—2014»)**, 76-րդ միջազգային շախմատային ավանդական մրցաշար, որը կայացել է 2014 թվականի հունվարի 10 — 26-ին Նիդերլանդների Վեյկ ան Զեյ քաղաքում (բացառությամբ երկու խաղափուլերի. առաջին անգամ մրցաշարի պատմության մեջ դրանք կայացան այլ քաղաքներում՝ մեկը՝ Ամստերդամում, մյուսը՝ Էյնդհովենում)։ A մրցաշարի հաղթող դարձավ Հայաստանի շախմատային առաջատար Լևոն Արոնյանը։ Նախավերջին տուրում, նախքան մրցաշարի ավարտը, նա ապահովեց միանձնյա հաղթողի կոչումը՝ դառնալով մրցաշարի քառակի հաղթող։ Մինչև վերջին տուրը Արոնյանը տարել էր 6 հաղթանակ, 4 պարտիա ավարտել էր ոչ-ոքի, չէր կրել ոչ մի պարտություն՝ ցուցադրելով գեղեցիկ ու ստեղծագործական խաղ։ Մրցաշարում նա առավելության հասավ հիմնական բոլոր մրցակիցների՝ Սերգեյ Կարյակինի, Ֆաբիանո Կարուանայի և Հիկարու Նակամուրայի նկատմամբ։ Եվս երեք հաղթանակ նա տարավ Արկադի Նայդիչի, Լենիեր Դոմինգեսի և Ուեսլի Սոյի նկատմամբ։ Ֆիլիպինցու նկատմամբ Արոնյանի հաղթանակը մեկնաբաններն անվանեցին «հանճարեղ» և հիացմունք արտահայտեցին «խաղի մոցարտյան փայլով»։ Միայն վերջին տուրում Արոնյանը խստագույն ցայտնոտում վրիպեց և պարտություն կրեց հոլանդացի Լյուկ վան Վելիից։ Սակայն այս պարտությամբ մրցաշարում տարած հաղթանակը չխամրեց։ Արոնյանն իր անհատական վարկանիշն ավելացրեց 14 կետով՝ այն հասցնելով 2826-ի և 1 կետով գերացանցելով 2012 թվականի մայիսին արձանագրած սեփական ռեկորդը։

* *Մրցաշարի կարգը*` 20-րդ (միջին վարկանիշը` 2743)։

Վիճակահանությամբ Արոնյանին բաժին էր հասել 10-րդ համարը։

## Մասնակիցները

¹) վարկանիշերը տրված են 2014-ի հունվարի 1-ի դրությամբ

## Արդյունքներն ըստ խաղափուլերի

## Մրցաշարային աղյուսակ

## Տես նաև
* Վեյկ ան Զեյի շախմատային մրցաշար 2007
* Վեյկ ան Զեյի շախմատային մրցաշար 2008
* Վեյկ ան Զեյի շախմատային մրցաշար 2012

## Հղումներ

## Աղբյուրներ
* Մրցաշարի պաշտոնական էջը

Կատեգորիա:Լևոն Արոնյանի մասնակցությամբ մրցաշարեր
Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Վեյկ ան Զեյի մրցաշարեր
Վարազդատ Աբրահամյան

**Վարազդատ Կարապետի Աբրահամյան** (), Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ (25.1.1944, 14.9.1944, 15.5.1946), պահեստի գվարդիայի կրտսեր լեյտենանտ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հուլիսի 9-ին, Երևանում։ Փառքի շքանշանների արժանացել է Հայրենական մեծ պատերազմի գործողությունների ժամանակ Արևմտյան Ուկրաինայի ազատագրման մարտերում, Վիսլայի գետանցման ժամանակ և Պրահայի օպերացիայում (1945) ցուցաբերած արիության համար։

Ետպատերազմյան տարիներին աշխատել է ՀԽՍՀ սպորտային հիմնարկներում։ 1972 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստրության ֆիզիկական դաստիարակության բաժնի պետ։ Եղցել է վաստակավոր մարզիչ, պատերազմի վետերանների սովետական կոմիտեի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ կրտսեր լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Այվազ Աբրահամով

**Այվազ Աբրահամով** (ռուս. աղբյուրներում՝ *Էյվաս* կամ *Իվազ Ավրամով* ) (), XVIII դարի առաջին քառորդի հայ ազատագրական շարժումների գործիչ։

## Կենսագրություն
Եղել է Իսրայել Օրու և Մինաս Վարդապետի հանձնակատար-սուրհանդակների թվում, որոնք մեծ դժվարությամբ թափանցում էին Երևանի խանությունը, ինչպես նաև Հյուսիսային Կովկասի և Անդրկովկասի հայաբնակ վայրերը և հայերին հուսադրում Ռուսաստանից ակնկալվող օգնությամբ, նախապատրաստում զինված ելույթի։

1707 թվականին Աբրահամովը ցարական արքունիքի հատուկ հանձնարարությամբ ուղարկվել է Կովկաս, Իսրայել Օրու դեսպանության՝ Պարսկաստան կատարելիք ուղևորությունը կազմակերպելու և նրա կարիքները տեղում հոգալու համար։

1718 թվականին Ռուսաստան է տարել Եսայի Հասան-Ջալալյանի երկու նամակները, հասցեագրված Մինաս Վարդապետին և Պետրոս I, որտեղ խնդրվում էր արագացնել ռազմական օգնությունը հայերին։ Պետրոս I պարսկական արշավանքի ժամանակ (1722—1725) Աբրահամովը շամախեցի հայերից կազմած իր ջոկատով միացել է գնդապետ Ն. Մ. Շիպովի զորքերին, նրանց հետ մասնակցել Ռեշտի գրավմանը։ Այստեղ նրա ջոկատը միավորվել է Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցի և Ադազար դի Խաչիկ Ախիջանենցի ջոկատների հետ։ Զոհվել է 1725 թվականի վերջերին, Գիլանում։

## Տես նաև
* Հայկական էսկադրոն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Ժամանակագրութիւն Պետրոս դի Սարգիս Գիլանէնցի», «Կռունկ Հայոց աշխարհին», Թիֆլիս, 1863, № 2-3
* Эзов Г. А., Сношения Петра Великого с армянским народом, СПБ, 1898
* Хачатрян А. Н, Армянские войско в XVIII в.. Из истории армяно-русского военного содружество. Е., 1968

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ
Ադոլֆ Աբրահամովիչ

**Ադոլֆ Աբրահամովիչ** (), լեհ դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լվովում, լեհ հարուստ հողատիրոջ ընտանիքում։ Մայրը հայուհի էր՝ Լվովի Անտոնևիչների հայտնի ընտանիքից։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Գրական գործունեությունը սկսել է 1880 թ., «Երկու զոքանչ» պիեսով։ Այնուհետև գրել է «Լրագրային հայտարարություն», «Օգնություն, նա գժվել է» (բեմ. 1881) գործերը, որոնք տպագրվել են նույն թվականին՝ «Դրամատիկական երկեր» խորագրով։

1882 թ. լույս է տեսել ևս երեք պիես՝ «Vis a vis» («Դեմ հանդիման»), «Նրա սկզբունքները», «Փոթորկից հետո»։ Ուշ շրջանի գործերից են «Նախընտրական հասարակություն», «Բաշիբոզուկ», «Բանկը սնանկացավ», «Հին նորաձևամոլները», «Չուրկևիչ կամ Ջուրկևիչ» պիեսները։ Աբրահամովիչի երկերն աչքի են ընկնում նուրբ հումորով և սուր իրավիճակներով։ Մահացել է Ստանիսլավյան վոյեվոդության Տարգովիցե Պոլնեյ կալվածքում (1986 թվականի դրությամբ՝ Ուկրաինա ԽՍՀ Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Пепловский Ср., Польский театр во Львове, Львов, 1891, с. 61, 110, 145

## Արտաքին հղումներ
* Сочинения Адольфа Абрагамовича 
* Сочинения Адольфа Абрагамович 

Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լեհահայ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհահայ արձակագիրներ
Աբրսկիլ

**Աբրսկիլ**, աբխազական ժողովրդական վեպ՝ դյուցազն Աբրսկիլի մասին։ Ըստ ավանդության, աստծուն չենթարկվելու համար Աբրսկիլը նետվել է վիհ և գամվել երկաթե սյունին։ Հետազոտողները նրան նմանեցնում են Արտավազդին և Պրոմեթևսին։

Կատեգորիա:Աբխազիայի գրականություն
Կատեգորիա:Աբխազական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Էպոս
Աբրեկ

մինի|Չեչեն նշանավոր աբրեկ Զելիմխանը
**Աբրեկ**, վրեժխնդիր լեռնականի անվանում, որն անցյալում տարածված էր Հյուսիսային Կովկասի լեռնաբնակ ժողովուրդների մեջ։

Աբրեկությունը ցարիզմի նվաճողական գործողությունների, գաղութային շահագործման և ագրարային քաղաքականության հետևանք Էր, որը նպատակ ուներ, հենվելով լեռնցիների շահագործող դասի վրա, ճնշել բնիկ ժողովուրդների ազգային-ազատագրական պայքարը և նվաճած հողերը տրամադրել Ռուսաստանից գաղթած կազակներին։ Տեղի գյուղացիության և նորաբնակների միջև թշնամությունը տևել է մինչև ցարիզմի անկումը։

Աբրեկի ձգտումն էր՝ չենթարկվել ցարիզմին և ետ վերցնել զավթած հողերը։ Հռչակված աբրեկներ էին լեռնականների մասսայական շարժման ղեկավարներ Շամիլը և Զելիմխանը։ Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների տնտեսական և կուլտուրական կյանքի սոցիալիստական վերափոխության շնորհիվ աբրեկությունը իսպառ վերացավ։

Կատեգորիա:Կովկասի պատմություն
Կատեգորիա:Կազմակերպված հանցագործություն
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կովկասի պատմություն
Կատեգորիա:Չեչնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ավազակներ
Աբրոգացիա

thumb|150px|'''Աբրոգացիայի տեսակներ.'''<br /> 1. Սեփական աբրոգացիա,<br />2. Դերոգացիա,<br />3. Օբրոգացիա,<br />4. Սուբրոգացիա
**Աբրոգացիա** (լատ. abrogatio - վերացում, ոչնչացում), օրենքը չեղյալ հայտարարելու գործողություն։ Աբրոգացիան կատարվում է գոյություն ունեցող օրենքը վերացնելով կամ նրան հակասող օրենք ընդունելով։

## Աբրոգացիայի տեսակներ
* **Սեփական աբրոգացիա** — հին օրենքի ամբողջության վերացում,
* **Դերոգացիա** () — հին օրենքի մասնակի վերացում
* **Օբրոգացիա** () — մասնակի փոփոխությունների մտցնելը հին օրենքի մեջ
* **Սուբրոգացիա** () — հին օրենքի թարմացում

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Կատեգորիա:Հռոմեական իրավունք
Դակտիլ

**Ստեղն, Դակտիլ** ( - բառացի՝ «մատ»), եռավանկ բանաստեղծական ոտքի տեսակ։

Անտիկ տաղաչափության մեջ դակտիլ էին կոչում սկզբում մեկ երկար և ապա երկու կարճ վանկից բաղկացած ոտքը, իսկ վանկաշեշտային ոտանավորում նրանց տեղը համապատասխանաբար գրավում են մեկ շեշտված և երկու անշեշտ վանկեր ( ـʼ‿ ‿)։ Դակտիլներով գրված բանատողը շեշտեր է կրում 1, 4, 7, 10-րդ վանկերի վրա և ունի հետևյալ սխեման.
:ـʼ‿ ‿ / ـʼ‿ ‿ / ـʼ‿ ‿ / ـʼ‿ ‿ /...

Այն լեզուներում, որոնք բառաշեշտի կայուն տեղ չունեն (ինչպես՝ ռուսերենում) դակտիլով գրված շատ բանաստեղծություններ կան. առավել կիրառելի են երկոտք (18-րդ դար), եռոտնյա և քառոտնյա (19-րդ դար) չափերը։

: ***Ту́՛ч'''ки не'''бе́՛с'''ные, '''ве́՛ч'''ные '''стра́՛н'''ники''
:: [[Միխայիլ Լերմոնտով|Մ. Լերմոնտով]]

: ***Вы́՛**рыта** да՛ќ**тилем **я́՛**ма глу**бо́՛*'кая*
:: Մնեմոնիկական արտահայտություն չափերը հիշելու համար։

Հայ պոեզիային այդ չափն ընդհանրապես բնորոշ չէ՝ հայերենի վերջահար շեշտերի պատճառով։ Առանձին փորձեր է արել Վահան Տերյանը.

Սի՛րտըս ջահե՛լ է նորի՛ց,
Սի՛րտըս սիրո՛ւմ է կրկի՛ն,
Ե՛րգըս՝ մի վա՛րդ քո կրծքի՛ն,
Սի՛րտըս ջահե՛լ է նորի՛ց։
Սե՛րըս, թաքո՛ւն բոլորի՛ց,
Սո՛ւր է մեխվա՛ծ իմ կրծքի՛ն,
Սի՛րտըս ջահե՛լ է նորի՛ց,
Սի՛րտըս սիրո՛ւմ է կրկի՛ն...
(*Վ. Տերյան*)

## Անվան ծագում
«Դակտիլ» տերմինը ծագում է հունարեն δάκτυλος՝ «մատ» բառից։ Մատը կազմված է 3 ֆալանգներից, որից առաջինը մյուսներից երկար է։ Դրա նմանությամբ դակտիլային ոտքը բաղկացած է 3 վանկերից, որոնցից առաջինը շեշտված է, իսկ մնացածը՝ ոչ։

## Այլ եռավանկ ոտքեր
* Ամֆիբրաքոս
* Անապեստ

## Ծանոթագրություններ
Կրծողներ

thumb|Կրծողների գանգը
**Կրծողներ** (), կաթնասունների դասի ամենամեծ կարգը։ Ընդգրկում է կաթնասունների 1/3-ը։ Մանր և միջին չափերի (մարմնի երկարությունը՝ 3 սմ - 135 սմ, քաշը՝ 7 գրամից մինչև 90 կգ) կենդանիներ են։ Գլխուղեղի մեծ կիսագնդերը փոքր են կամ թերզարգացած, հարթ մակերևույթով։ Ատամները հարմարված են բուսական կոշտ կերեր կրծելուն։ Խիստ զարգացած են կտրիչները, որոնք աճում են կենդանու ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Ժանիքներ չունեն։ Տարածված են բոլոր աշխարհամասերում։ Հայտնի է ժամանակակից 33 ընտանիք, 481 ցեղ, մոտ 2300 տեսակ, Հայաստանում՝ 26 տեսակ։ Կրծողների մեծ մասը կիսաստորգետնյա կյանք է վարում, փորում են խոր և բարդ բներ։ Մկները, առնետներն ապրում են գետնի վրա, կուրամկներն ունեն լրիվ ստորգետնյա, ճահճակուղբը, մշկամուկը, կուղբը՝ կիսաջրային, սկյուռները, քնամոլները՝ ծառաբնակ ապրելակերպ։ Մորֆոֆիզիոլոգիական և կենսաբանական առանձնահատկությունների շնորհիվ կրծողները հեշտությամբ հարմարվում են արտաքին միջավայրի անբարենպաստ պայմաններին։ Շատ արագ բազմանում են, տարեկան տալիս են 2—9 սերունդ, յուրաքանչյուր անգամ՝ 2—15 ձագ։ Բարենպաստ տարիներին նրանց քանակը կարող է աճել 100—200 անգամ։ Առանձին տեսակներ (սկյուռ, մշկամուկ, ճահճակուղբ) ունեն արժեքավոր մորթի։ Մեծ մասը վնասատու է, փչացնում է գյուղատնտեսական կուլտուրաները (հատկապես հատիկային), պահեստված մթերքները, ապրանքները և այլն։ Որոշ տեսակներ (արջամուկ, գետնասկյուռ, ավազամուկ, դաշտամուկ և այլն) մարդու և ընտանի կենդանիների սուր վարակիչ, ինչպես նաև հատուկ վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների՝ ժանտախտի, էնցեֆալիտների, կատաղության հարուցիչների հիմնական կրողներ և տարածողներ են (լվերի, տզերի միջոցով, անմիջական շփմամբ)։

Կատեգորիա:Կրծողներ
Ռապսոդիա

**Ռապսոդիա** (՝ դյուցազնական երգ), գործիքային կամ վոկալային ստեղծագործություն գրված ազատ, ինպրովիզացված, դյուցազնական ոճում։

19-րդ դարում ռապսոդիան դառնում է գործիքային երաժշտության հայտնի ժանրերից մեկը․ազատ կառուցվածք ունեցող ստեղծագործություն է, վառ կոնտրաստային էպիզոդների հերթափոխով՝ լիրիկական, էպիկական, հերոսային-դրամատիկական կամ ուրախ-տոնական։ 
 
Ռապսոդիան գործիքային ֆանտազիայի ձև է ժողովրդական հյուսվածքի թեմաներով։ Այդ տերմինը հին հունական ծագում ունի։ Հնում «ռապսոդներ» անվանվել են ժողովրդական երգիչները, հերոսա-էպիկական ասույթների կատարողները ( նրանց կերպարները նկարագրված են Լիստի էպիզոդական ռապսոդիաներում)։ Թեև «ռապսոդիա» տերմինը օգտագործվել է արդեն հարյուրամյակի սկզբում որոշ չեխ հեղինակների կողմից, այդ ժանրի հիրավի ստեղծողը համարվում է Ֆ. Լիստը։ Նրա հունգարական ռապսոդիաների մեծամասնությունը հիմնված է դանդաղ երգեցիկ մեղեդիների վրա, որոնց հաջորդում են ռեչիտատիվային հատվածները և ավարտվում են շատ արագ պարերով (սովորաբար ժողովրդական պարային թեմաների վարիացիաների տեսքով) ։

Ռապսոդիաները իրենց մասշտաբովբազմատեսակ են։ Դրանց մեջ կան համեմատաբար ոչ այնքան մեծ պիեսներ, ինչպիսին է Լիստի հայտնի Վեցերորդ հունգարական ռապսոդիան։ Սակայն նույն անվանումն է տրվում նաև բավականին լայնածավալ պիեսներին, ինչպիսին են Ռախմանինովի նվագախմբային «Պագանինիի թեմայով ռապսոդիան» դաշնամուրի համար կամ Կարա Կարաևի սիմֆոնիկ «Ալբանական ռապսոդիան»։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Արսեն Կրիտյան

**Արսեն Վարոսի Կրիտյան** (), հայ ազատագրական շարժման գործիչ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է արհեստավորի ընտանիքում, սովորել տեղի հոգևոր և գավառական դպրոցներում։ Մասնավոր դպրոցում աշխատել է որպես ուսուցիչ, դասավանդել հայերեն, ռուսերեն, պատմություն և այլն։ Գրել է արձակ և չափածո գործեր։ 1869 թվականի ապրիլին Կրիտյանի ղեկավարությամբ Ալեքսանդրապոլում հիմնադրվել է առաջին ազգային-ազատագրական գաղտնի խմբակը՝ Բարենպատակ ընկերությունը՝ . 1875 թվականի ապրիլին ոստիկանությունը Կրիտյանի բնակարանում հայտնաբերել է արգելված մի շարք գրքեր, կոչեր և այլն։ Կրիտյան դատապարտվել է մեկ և կես տարվա բանտարկության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կրիտիկական վիճակ

**Կրիտիկական վիճակ**

# Երկֆազ համակարգերի հավասարակշռության սահմանային վիճակ, երբ երկու ֆազերի հատկությունները նույնանում են։ 
# Նյութի վիճակը երկրորդ կարգի ֆազային անցումների կետերում։ Մաքուր նյութերում Կրիտիկական վիճակ դիտվում է հեղուկ-գազ հավասարակշռության դեպքում, իսկ լուծույթներում՝ գազ-գազ, հեղուկ-հեղուկ, հեղուկ-գազ։ Վիճակի դիագրամներում Կրիտիկական վիճակին համապատասխանում են ֆազերի հավասարակշռության կորերի սահմանային կետեր՝ այսպես կոչված կրիտիկական կետեր։ Կրիտիկական վիճակին համապատասխանող պարամետրերի արժեքները կոչվում են կրիտիկական՝ կրիտիկական ճնշում, կրիտիկական ջերմաստիճան, կրիտիկական ծավալ, կրիտիկական բաղադրություն և այլն։ Երկբաղադրիչ համակարգերում Կրիտիկական վիճակին բնորոշ երևույթներ դիտվում են ոչ միայն հեղուկ-գազ հավասարակշռության կրիտիկական կետում, այլև այսպես կոչված լուծելիության կրիտիկական կետերում, ուր բաղադրիչների փոխադարձ լուծելիությունն անսահմանափակ է դառնում։ Կրիտիկական վիճակին մոտենալիս նյութի ֆիզիկական հատկությունները կտրուկ փոփոխվում են։ Կրիտիկական վիճակում նյութերի հատկությունների և վարքի իմացությունը անհրաժեշտ է գիտության և տեխնիկայի շատ բնագավառներում։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Սաննա Նիլսեն

**Սաննա Վիկտորիա Նիլսեն** (շվեդ.՝ Sanna Victoria Nielsen, ), շվեդ փոփ երգչուհի։

## Կենսագրություն
Սաննան ծնվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 27-ին Շվեդիայի հարավում գտնվող Բրումյոլա քաղաքում։ Նա երգել սկսել է շատ վաղ տարիքում և թողարկել է 6 սոլո ալբոմ և մեկ համատեղ ալբոմ Շերլիի և Սոնիայի հետ։ Նրա ամենահաջող ալբոմը համարվում է 2008 թողարկված «Stronger» սկավառակը, իսկ ամենահաջող երգը՝ «Empty Room»: Սաննան բազմիցս մասնակցել է Մելոդիֆեստիվալեն (Melodifestivalen) մրցույթին՝ ներկայացնելու Շվեդիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում, սակայն նրան չէր հաջողվել։ 2014 թվականի մարտի 8-ին Սաննային հաջողվում է հաղթել Մելոդիֆեստիվալեն մրցույթը իր «Undo» երգով, և ստանում է հնարավորություն ներկայացնելու Շվեդիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։ Սաննա Եվրատեսիլի կիսաեզրափակիչ փուլից անցելով եզրափակիչ փուլ, քվեարկության արդյունքում զբաղեցնում է 3-րդ հորիզոնականը 218 միավորով։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 1996 – Silvertoner
* 1997 – Min önskejul
* 2006 – Nära mej, nära dej
* 2007 – Sanna 11-22
* 2008 – Stronger
* 2008 – Our Christmas (Շերլիի և Սոնիայի հետ)
* 2011 – I'm In Love
* 2012 – Vinternatten
* 2013 – Min jul
* 2014 – 16 bästa
* 2014 – 7

### Սինգլներ

* 1996 - «Till en fågel»
* 1998 - «I Love the Summertime»
* 1999 - «Time to Say Goodbye»
* 1999 - «Fest i vår by»
* 2001 - «I går, i dag»
* 2003 - «Prinsessans stjärnor»
* 2003 - «Hela världen för mig»
* 2005 - «Du och jag mot världen»
* 2005 - «Vägen hem»
* 2006 - «Rör vid min själ» / «Koppången»
* 2007 - «Vågar du, vågar jag»
* 2008 - «Empty Room»
* 2008 - «Nobody Without You»
* 2009 - «I Can Catch the Moon»
* 2010 - «Devotion»
* 2010 - «Part of Me»
* 2011 - «I'm in Love»
* 2011 - «Can't Stop Love Tonight»
* 2014 - «Undo»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ
Վարդանանք (հեռուստահաղորդում)

**Վարդանանք** (), տեղեկատվական հայագիտական հեռուստածրագիր, որը լույս էր տեսնում 1997-2008 թվականներին շաբաթը մեկ անգամ հաճախականությամբ։

## Պատմություն
Ինչպես պատմում եմ է Վարդան Հովհաննիսյանը, դեռ դպրոցական տարիներից իր մոտ հայոց պատմության վերաբերյալ բազմաթիվ հարցեր էին ծագել, սակայն դրանցով զբաղվելու հնարավորություն եղավ միայն 1985 թվականից։ Ըստ նրա, հայոց պատմության շատ մասեր (այդ թվում՝ (համեմատական լեզվաբանություն (հնդևրոպական տեսություն), հայոց պատմության ռևիզիոնիզմ) ճշմարիտ չեն ներկայացվում և այդ գործընթացը սկսել է մոտ 150 տարի առաջ։

Ըստ Հովհաննիսյանի, հայերը ունեն թերարժեքության բարդույթ, որը երկար տարիներ պետականության բացակայության արդյունք է, ինչն էլ առաջացրել է հայերի ժամանակակից բոլոր խնդիրները։ Նա պնդում է, որ *«հայ ազգը պետք է հասկանա թե նա ով է, Հայկական լեռնախաշրհի բնիկն է, աստվածային երկրի ժողովուրդ է»*։

Ծրագիրը առաջին անգամ լույս է տեսել 1997 թվականին Լոս Անջելեսից։ Վարողը՝ Վարդան Հովհաննիսյանն էր։ 1999 թվականին Հովհաննիսյանը Հայաստան է վերադարձել և շարունակել հեռուստահաղորդման նկարահանումները Երևանում (Հայաստանից առաջին հաղորդումը Պարիս Հերունու հետ էր)։ Ծրագրի թողարկումը ավարտվել է 2008 թվականին Հովհաննիսյանի առողջական խնդիրների պատճառներով։

Ծրագիրը ավարտելուց հետո Հովհաննիսյանը սկսում է հետ հավաքել հայագիտությամբ զբաղվող մարդկանց անկախ իրենց մասնագիտությունից։ 2003 թվականին Աշոտ Մելքոնյանի հետ կազմակերպում են եռօրյա գիտաժողով «Հայկական լեռնաշխարհը հայոց և համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրան» խորագրով։ Երկրորդ գիտաժողովը եղավ 2006 թվականին։ Այդ տարիներին նույն թեմաներով սեմինարներ էր կազմակերպում։

Այդ ամենի նպատակն էր, ինչպես վկայում Վարդան Հովհաննիսյանը, «ժողովրդի հոգեբանության մեջ փոխել դեռ խորհրդային տարիներին դպրոցներում ձևավորված տեսությունը» և «հայկականացնել հայագիտությունը»։ Ստեղծեց նաև հայոց արժեքները պահպանող և պաշտպանող կազմակերպություն։

## Բովանդակություն
Կազմված էր թեմաների հետևյալ բլոկերից.
# Հայոց պատմություն
# Մշակույթ
# Համազգային հարցեր
# Դպրոցները Կալիֆորնիայում և հայոց լեզուն
# Արցախ
# Թուրքիա-Ադրբեջան
# Ընտանիք
# Հայ բանտարկյալները Կալիֆորնիայում
# Աղանդներ

## Տես նաև
* Հայագիտություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հեռուստահաղորդումներ
Կատեգորիա:Հայագիտական հաղորդումներ
Կատեգորիա:Հայկական հեռուստահաղորդումներ
Կառլոս Բիանկի

**Կառլոս Արսեսիո Բիանկի** (, ), Արգենտինացի նախկին ֆուտբոլիստ, 2012 թվականի դեկտեմբերի 17-ին նշանակվել է արգենտինական Բոկա Խունիորսի գլխավոր մարզիչ։ Իր ֆուտբոլային կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել բացառապես ֆրանսիական և արգենտինական ակումբներում։ Մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է այնպիսի ակումբներ, ինչպիսիք են՝ Ռոման և Ատլետիկո Մադրիդը, սակայն նշանակալի հաջողությունների հասել է Բոկա Խունիորսի հետ, արգենտինացի մասնագետի գլխավորությամբ Բոկա Խունիորսը 4 անգամ նվաճել է Լիբերտադորեսի և 3 անգամ Միջմայրցամաքային գավաթները։

## Արտաքին հղումներ
* Արգենտինայի փոխարքան. Մաս 1
* Արգենտինայի փոխարքան. Մաս 2
* Վիճակագրությունը footballplayers-ում 
* Պրոֆիլը fannet
* Կառլոս Բիանկիի կենսագրությունը footballbiograph.ru 
* «Ոսկե խաղակոշիկի» դափնեկիրները fannet-ում 
* Պրոֆիլը Futbol Factory-ում
* Ֆուտբոլիստների ցանկ, ովքեր խփել են 100-ից ավելի գնդակ Ֆրանսիայի առաջնությունում
* IFFHS-ի տվյալներով ֆուտբոլի պատմության մեջ ազգային առաջնությունների լավագույն 315 ռմբարկուների ցանկը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարի Սեն-Ժերմենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վելես Սարսֆիլդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեյմսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ստրասբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Էցիո Սելլա

**Էցիո Սելլա** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ։ Կարճ ժամանակ որպես գլխավոր մարզիչ աշխատել է Ռոմայում և Պալերմոյում։ Մարզչական կարիերայի մեծ մասը անցկացրել է որպես գլխավոր մարզչի օգնական, այդ պաշտոնում Սելլան մարզել է այնպիսի ակումբներ ինչպիսիք են Ջենոան, Ուդինեզեն և Բոլոնիան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պրոֆիլը FootballPlus.com-ում 

Կատեգորիա:Անկոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոլոնիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրեշիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Վարդանանք (այլ կիրառումներ)

**Վարդանանք** եզրը կարող է վերաբերվել.
* Վարդանանք, Սասանյան Պարսկաստանի դեմ հայ ժողովրդի բարձրացրած ապստամբություն
* Վարդանանք, տեղեկատվական հայագիտական հեռուստածրագիր, որը լույս էր տեսնում 1997-2008 թվականներին։
* Վարդանանք, հայ անվանի գրող Դերենիկ Դեմիրճյանի պատմավեպ։
* Վարդանանք, Արցախյան պատերազմին մասնակցած կամավորական ջոկատ։
* Վարդանանք, Ավարայրի ճակատամարտին նվիրված հուշահամալիր Գյումրիի Վարդանանց հրապարակում։
* Վարդանանք, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի` Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանք» պատմավեպի հիման վրա ստեղծած նկարազարդումները։
* Վարդանանք, 1996 թ. Երևանի պետական համալսարանում հիմնադրված ռազմահայրենասիրական դաստիարակության ակումբ
Բարթլիի ջրամբար

**Բարթլիի ջրամբար** (անգլ.՝ *Bartley Reservoir*), խմելու ջրի համար նախատեսված ջրամբար Անգլիայի Ուեսթ Միդլենս կոմսության Բիրմինգհեմ քաղաքի մոտ։ Ավազանի մակերեսը կազմում է 460 000 մ2։ Ջրամբարը ձգվում է 0, 65 մղոն երկարությամբ, լայնությունը կազմում է 450 մետր, իսկ խորությունը պատվարային մասում՝ 18 մետր։ Ջրային մակերեսը 0, 45 կմ2 է։

Ջրամբարի տարածքում բրիտանացի բնագետ Բիլ Օդին կատարել է թռչնաշխարհի ուսումնասիրությունները և դրանց հիման վրա աշխատություններ հեղինակել։

## Արտաքին հղումներ
* Բարթլիի նավարկողների ակումբ 

Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ջրամբարներ
Կարիա

**Կարիա** (հունարեն Kapta), պատմական մարզ Փոքր Ասիայի հարավ-արեմուտքում։ Կարիա է կոչվել մ.թ.ա. II հազարամյակում այստեղ բնակվող կարիացիների անունով։ Մ.թ.ա. II հազարամյակի վերջից Կարիայում հաստատվել են հույն գաղութաբնակներ (հոնիացիներ, դորիացիներ), որոնք հիմնել են Հալիկառնաս, Միլեթ, Մագնեսիա և այլ քաղաքներ։ Մ.թ.ա. VI—IV դդ. Կարիան կառավարել են Աքեմենյանների գերիշխանության տակ գտնվող կառավարիչները։ Մ.թ.ա. 129-ին մտել է հռոմեական Ասիա պրովինցիայի մեջ։

Կատեգորիա:Հին աշխարհ
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի պատմական շրջաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Արևելքի պրետորիական պրեֆեկտուրա
Կատեգորիա:Հռոմեական Ասիա
Կարիատիդ

[thumb|175px|[Էրեքթեոն|Էրեքթեոնի տաճար]]

**Կարիատիդ** (հունարեն καρυάτις կամ καρυάτιδα; բառացի՝ Հին Հունաստանի Կարիա երկրում Արտեմիսի տաճարի քրմուհիները), սյունարձան՝ կանգնած կնոջ կերպարանքով։ Սյունարձան են նաև առաջավորը (հռոմ. անվանումը՝ տելամոն), կանեֆորը (գլխին զամբյուղ կրող կին), հերման։ Կարիատիդը, որպես ճարտարապետական պլաստիկ արտահայտչամիջոց, կիրառվել է անտիկ և XVII—XIX դդ. ճարտարապետության մեջ։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Քանդակագործություն
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Կանանց քանդակներ
Օգյուստ Կարիեր

**Կարիեր Օգյուստ** (, ), ֆրանսիացի հայագետ-արևելագետ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ժնևի, Ստրասբուրգի և Գյոթինգենի համալսարաններում։ 1871 թվականից եբրայերեն, քաղդեերեն և ասորերեն է դասավանդել Փարիզի բարձրագույն դպրության ուսումնարանում։ 1873 թվականից վարել է Արևելյան կենդանի լեզուների դպրոցի գրադարանապետի և քարտուղարի պաշտոնը, 1881 թվականից ղեկավարել հայոց լեզվի ամբիոնը։ Հայերենի ուսուցումը դյուրացնելու նպատակով ֆրանսերենի է փոխադրել գերմանացի հայագետ Մ. Լաուերի գրաբարի քերականությունը (1883)։ Հրատարակել է (1886) լատին-հայերեն մի բառացանկ։ Խորացել է հայոց պատմության մեջ, ուսումնասիրել Մովսես Խորենացուն, նրան համարել 8-9-րդ դդ. հեղինակ։ Առավել աչքի ընկնող հետազոտություններից են՝ «Մովսես Խորենացին և նահապետների ազգաբանությունը» (1891), «Նորագույն աղբերք Մովսիսի Խորենացվո» (1893-1894, հայերեն հրատարակություն նույն թվականին), «Աբգարու զրույցը Մովսես Խորենացվո պատմության մեջ» (1895, հայերեն հրատարակություն 1897), «Հեթանոս Հայաստանի ութ մեհյաններն Ագաթանգեղոսի և Մովսես Խորենացվո համեմատ» (1899, հայերեն հրատարակություն նույն թվականին), «Լեոն Ե-ի ընծայյալ վարդն ոսկեղեն» (1899), «Որմզդի և Արհմնի ծնունդը ըստ Թեոդորի Բար-Խունի, Եզնկա և Եղիշեի» (1900)։

## Աշխատություններ
**Grammaire arménienne* (1883), édition corrigée et augmentée de celle de Max Lauer 
**Un ancien glossaire latin-arménien* (1886)
**Une version arménienne de l'histoire d'Asséneth* (1886) 
**La correspondance apocryphe de saint Paul et des Corinthiens, ancienne version latine et traduction du texte arménien* (1891)
**[[Մովսես Խորենացի|Moïse de Khoren]] et les généalogies patriarcales* (1891) 
**Nouvelles sources de Moïse de Khoren : Études critiques* (1893) 
**La légende d'Abgar dans l*' Histoire d'Arménie *de Moïse de Khoren* (1895) 
**Les huit sanctuaires de l'Arménie païenne d'après Agathange et Moïse de Khoren, étude critique* (1899).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կարիճաճանճեր

մինի
**Կարիճաճանճեր** (Mecoptera), միջատների կարգ լրիվ կերպարանափոխությամբ։ Մարմնի երկարությունը՝ մինչև 3 սմ։ Թևերը ցանցաձև են, թափանցիկ, երբեմն մուգ բծերով։ Գլխի առջևի մասը կտուցանման երկարացած է, բեղիկները թելանման են, երկար, բերանային ապարատը՝ կրծող։ Փորիկի վերջին հատվածը վեր է բարձրացած և հիշեցնում է կարիճների փորիկը (այստեղից՝ կարիճանման անվանումը)։ Հայտնի է 300 տեսակ, տարածված է ամենուրեք։ Մեծ մասը սնվում է բուսական և կենդանական մնացորդներով, ծաղկափոշիով։ Որոշ կարիճաճանճեր գիշատիչ են։ Հայաստանում ուսումնասիրված չեն։

Կատեգորիա:Միջատներ
Գլոբալ ջրային համագործակցություն

**«Գլոբալ ջրային համագործակցություն»** (անգլ.` *The Global Water Partnership*, *GWP*), միջպետական կազմակերպություն, որը կոչված է խթանելու «Ջրային ռեուրսների համապարփակ կառավարման» (*Integrated Water Resource Management*, *IWRM*) ծրագիրը։

Ընկերության նպատակն է երկրագունդն անվտանգ ջրով ապահովելը։ Ընկերությունն առաջարկում է գործնական խորհրդատվություն ջրային ռեսուրսների որակյալ կառավարում իրականացնելու համար։ Այն հանդես է գալիս որպես բաց ցանց, որի հետ ազատորեն կարող են համագործակցել կառավարական հաստատությունները, ՄԱԿ-ի գործակալությունները, զարգացման բանկերը, գիտահետազոտական հաստատությունները, հասարակական կազմակերպությունները, մասնավոր հատվածը և այլն։

Հիմնադրվել է 1996 թվականին՝ Համաշխարհային բանկի, Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագրի և Շվեդիայի միջազգային զարգացման գործակալության աջակցմամբ (*Սիդա*)։ Սկզբնապես գործելով «Սիդայի» ենթակայության տակ, միջազգային կանոնադրությամբ «Գլոբալ ջրային համագործակցությունը» 2002 թվականին փոխում է կարգավիճակը և վերածվում միջպետական կազմակերպության։

Կազմակերպության գրասենյակը գտնվում է Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի կողմից հիմնված կազմակերպություններ
Կոլեկտիվ մեթոդներ

**Կոլեկտիվ մեթոդներ**, հիմնված են կոլեկտիվ դաշտերի օգտագործման սկզբունքի վրա, ըստ որի՝ լիցքավորված մասնիկն իր արագացման համար անհրաժեշտ էներգիան ստանում է այլ մասնիկների էլեկտրամագնիսական դաշտի, պլազմայի կամ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հետ փոխազդելիս։ Դրանց զարգացման գործում էական դեր խաղացին սովետական ֆիզիկոսներ Վ. Ի. Վեքսլերի, Գ. Ի. Բուդկերի և Ցա. Վ. Ֆայնբերգի առաջարկությունները։ Ի տարբերություն արագացման «դասական» մեթոդների, երբ արագացնող դաշտերն ստեղծվում են արտաքին տեղակայանքներով, կոլեկտիվ մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ ավելի ուժեղ դաշտեր և բարձրացնել արագացման արդյունավետությունը՝ այն միջին էներգիան, որ էլեկտրական դաշտը հաղորդում է մասնիկին՝ արագացման սարքի միավոր երկարության վրա։ Առավել մշակված մեթոդներն արագացման համար օգտագործում են լիցքի խտությունը։ Այսպես, էլեկտրոնային փնջերով իոնների արագացման պարզեցված սխեման հետևյալն է. մեծ խտության էլեկտրոնային փունջը, ընկնելով գազով լցված մետաղե խողովակի մեջ, ստեղծում է ուժեղ էլեկտրական դաշտ, արգելակվում այդ դաշտում և կորցնում արագությունը։ Առաջանում է էլեկտրոնների առավելագույն խտության տիրույթ։ Այդ տիրույթն ընկած դրական իոնները պահվում են էլեկտրոններով և դրանց հետ շարժվում խողովակի երկայնքով։ Ընդ որում, իրենց զանգվածի շնորհիվ իոնները ձեռք են բերում ավելի մեծ էներգիա, քան էլեկտրոնները։ Այս մեթոդի դեպքում արագացման արդյունավետությունը հասնում է 100 Մէվ/մ-ի։ Մյուս եղանակը իոնների արագացումն է էլեկտրոնային օղակներով, որի դեպքում ստեղծվում է էլեկտրոնային կայուն թանձրուկ, և վերջինիս մեջ ներմուծվում են դրական իոններ։ Երբ արտաքին դաշտն արագացնում է թանձրուկը, արագացում են ստանում նաև իոնները։ Այս մեթոդի ֆիզիկական սկզբունքները մշակվել են Դուբնայի միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտում։ Աշխարհի շատ երկրներում աշխատանքներ են տարվում կոլեկտիվ մեթոդներով մի քանի հարյուր Մէվ/մ արդյունավետության հասնելու հնարավորությունների ուսումնասիրման ուղղությամբ։ Կան բազմաթիվ առաջարկություններ և տեսական մշակումներ էլեկտրամագնիսական դաշտերը և տարբեր անկայունությունների դեպքում առաջացող դաշտերը փնջերով գրգռվող պլազմայում կամ տարբեր գոյացումներում օգտագործելու վերաբերյալ։ Դրանցից են էլեկտրոնային ավտոարագացումը, չերենկովյան ճառագայթման ինվերսիան, արագացումը էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ճնշմամբ և այլն։

Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում առաջարկվել և մշակվում է միջավայրում էլեկտրոնների լազերային արագացման մեթոդը։ Տեսական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այդ մեթոդով հնարավոր է արագացման արդյունավետությունը հասցնել մինչև 1000 Մէվ/սմ-ի։ 

Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Վահագն Վիշապաքաղի հուշարձան (Երևան, Էջմիածնի խճուղի)

**Վահագն Վիշապաքաղի հուշարձան**, գտնվում է Երևանում` Ծովակալ Իսակովի պողոտայի և Սեբաստիայի փողոցի խաչմերուկի հատվածում, տեղադրվել է 1969 թվականին, ներկայիս վայր տեղափոխվել է 2004 թ.։ Ընդգրկված է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Կառլեն Նուրիջանյան
* Դրվագող՝  Ներսես Չարխչյան

## Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է դրվագված  պղնձից, բարձրությունը 3,5 մետր է, քաշը` մոտ 400 կգ։

## Պատմություն
Հին հայկական դիցաբանության պատերազմի, քաջության և հաղթանակի գերագույն աստված Վահագնի հուշարձանը 1969 թվականին տեղադրվել է Լենինի (այժմ՝ Մաշտոցի) պողոտայում։ 1970-ականների կեսերին որոշ ժամանակ արձանը գտնվել է «Մոսկվա» կինոթատրոնի մոտ, Հայաստանի նկարիչների միության շենքի հարևանությամբ, իսկ 1980-ականների սկզբներին՝ Էջմիածնի խճուղու մոտ։ Վերականգնված և ներսից ամրացված արձանը 2004 թվականի դեկտեմբերի 19-ին տեղադրվեց Երևան-Էջմիածին մայրուղու կամրջի մոտ։

Սա Երևանում Վահագնի երեք արձաններից մեկն է։ Եվս մեկը գտնվում է Արաբկիր համայնքի Վաղարշյան փողոցում (քանդակագործ՝ Վահե Հարությունյան), մյուսը՝ Մալաթիա-Սեբաստիայի թաղապետարանի կողքի այգում (քանդակագործ՝ Սուրեն Նազարյան)։

## Տես նաև
* Վահագն Վիշապաքաղի հուշարձան (Երևան, Վաղարշյան փողոց)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Vahagn.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀՈՒՇԱՐՁԱՆ «ՎԱՀԱԳՆ ՎԻՇԱՊԱՔԱՂ» 

Կատեգորիա:1969 քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կառլեն Նուրիջանյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջան
Սանտյագո Կարիլիո

**Սանտյագո Կարիլիո Սոլարես** (, ), իսպանական և միջազգային բանվորական շարժման գործիչ։

## Գործունեություն
1918 թվականից եղել է Երիտասարդության սոցիալիստական ֆեդերացիայի (ԵՍՖ) անդամ։ Աշխատել է «Սոցիալիստա» («El Socialista») թերթում։ 1934-1936 թվականներին ԵՍՖ-ի գլխավոր քարտուղարն էր։ 1934 թվականի հոկտեմբերի զինված ապստամբության ժամանակ մտել է հեղափոխական կոմիտեի մեջ։ Իսպանիայի սոցիալիստական երիտասարդության միացյալ միության (1936 թվականի ապրիլ) հիմնադիրներից է, ընտրվել է նրա գլխավոր քարտուղար։ 1936 թվականից Իսպանիայի կոմունիստական կուսակցության (ԻԿԿ) անդամ է։ 1936-1939 թվականներին մտել է Մադրիդի պաշտպանության խունտայի մեջ։ Իսպանական հանրապետության պարտությունից հետո տարագրվել է։ 1937 թվականի մարտից ԻԿԿ ԿԿ-ի անդամ էր, 1937-1945 թվականներին՝ ԻԿԿ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1945 թվականից՝ անդամ (1960 թվականից՝ ԳԿ-ի անդամ)։ 1940 թվականին եղել է Երիտասարդության կոմունիստական ինտերնացիոնալի քարտուղար, 1945 թվականից՝ ԻԿԿ ԿԿ-ի քարտուղարության անդամ։ 1960 թվականից Կարիլիոն ԻԿԿ գլխավոր քարտուղարն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ