Շղթայաշարում

**Շղթայաշարում** () կոչվող մեթոդը դարական գործառույթ ունեցող արագաձև մահապատժի և խոշտանգման ձև է, որի ժամանակ զոհի կրծքի և ձեռքերի շուրջը տեղադրվում է վառելիքով թրջված ռետինե անվադող, այնուհետև այն հրկիզվում է։ Շղթայաշարում տերմինը առաջացել է 1980-ականներին՝ ապարտեիդային ռեժիմի ընթացքում Հարավային Աֆրիկայի սև համայնքներում, որտեղ ենթադրյալ համագործակիցներին հանրային կարգով մահապատժի էին ենթարկում այս եղանակով:

## [[Հարավային Աֆրիկա]]
Շղթայաշարում մեթոդով պատժվում էին այն սև համայնքի անդամները, ովքեր ճանաչվում էին որպես Ապարտեիդ ռեժիմի համագործակցողներ: Պատիժը հիմնականում կիրառվում էր սևամորթ ոստիկանների և տեղեկատուների նկատմամբ, չնայած այն հաճախ արդարացվում էր պայքարի անունով, Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսի (ANC) ղեկավարությունը՝ Ապարտեիդի դեմ ամենալայն աջակցություն ստացած շարժումը, դատապարտում էր այն: 1986-ին՝ երբ Նելսոն Մանդելայի կինը՝ Ուինի Մանդելան, ինքն արդեն անցել էր խոշտանգումների և 2 տարվա չորս կալանքների միջով, ասաց.

*«Մեր լուցկու տուփերով ու* *վզնոցներով մենք կազատագրենք այս երկիրը»*,

— ինչը ընկալվեց որպես պարանոցի անվանկարկման բացահայտ աջակցություն.։ Այս հայտարարությունից հետո Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսը որոշ չափով հեռավորություն պահեց նրանից, թեև հետագայում նա զբաղեցրեց պաշտոններ կուսակցության կազմում։

Հարավաֆրիկյան Ճշմարտության և Հաշտեցման Հանձնաժողովի տվյալներով՝ առաջին զոհը եղել է Մակի Սքոսանան՝ Դուդուզայից, ով սպանվել է 1985 թվականի հուլիսի 20-ին:Ֆոտոլրագրող Քեվին Քարթերն առաջինն էր, ով 1980-ականներին նկարահանել է նման հրապարակային մահապատիժ Հարավային Աֆրիկայում: Նա հետագայում խոստովանել է.Հեղինակ Լինդա Շուստերը գրում է.Որոշ մեկնաբաններ նշել են, որ վզնոցներ կրելու սովորույթը նպաստել է բռնության մակարդակի աճին 1980-ականների և 1990-ականների սկզբի քաղաքային պատերազմների ժամանակ, քանի որ անվտանգության ուժերի անդամները դաժանորեն են վարվել և վախեցել են, որ կարող են դառնալ այդ սովորույթի զոհը:

## Ուրիշ երկրներ
### [[Հայիթի]]
Այս տանջանքի ձևը օգտագործվել է Հայիթիում, որտեղ այն հայտնի է եղել Հայր Լեբրուն Հայր Լեբրուն (), անվադողերի գովազդից հետո, որում տղամարդը անվադող էր կախել պարանոցին: Այն ակնառու կերպով օգտագործվել է Ժան-Բերտրան Արիստիդի ()հետ դաշնակից ամբոխի կողմից՝ քաղաքական թշնամիներին սպանելու համար։ Արիստիդն ինքը, իբր, մեծ աջակցություն է ցուցաբերել այս պրակտիկային՝ այն անվանելով «գեղեցիկ գործիք», որը «լավ հոտ ունի», խրախուսելով իր Լավալասի կողմնակիցներին այն օգտագործել հարուստ մարդկանց, ինչպես նաև Լավալասի կուսակցության այն անդամների դեմ, ովքեր այդքան էլ ուժեղ չէին իրենց եռանդով: Մյուսները պնդում են, որ նա իրականում խոսում էր այն մասին, որ մարդիկ օգտագործում են սահմանադրությունը՝ իրենց հզորացնելու և իրենց երկիրը աջակողմյան մահվան ջոկատներից պաշտպանելու համար։ Ելույթի սկզբում նա ասել է. «Ձեր գործիքը ձեռքին,  ձեր սահմանադրությունը ձեր ձեռքին։ Մի՛ վարանեք տալ նրան այն, ինչին նա արժանի է։ Ձեր սարքավորումները ձեռքին, ձեր մալան ձեռքին, ձեր մատիտը ձեռքին, ձեր Սահմանադրությունը ձեռքին, մի՛ վարանեք տալ նրան այն, ինչին նա արժանի է»:

### [[Շրի Լանկա]] և [[Հնդկաստան]]
1983 թվականի Սև հուլիսի ապստամբության ժամանակ Շրի Լանկացի թամիլների դեմ սինհալացի ապստամբները օտագործել են շղթայաշարում: Վզնոցները լայնորեն կիրառվել են նաև սինհալացի երիտասարդների դեմ կառավարության կողմից աջակցվող ռազմականացված ուժերի կողմից Ջանաթհա Վիմուկթի Պերամունայի գլխավորած երկրորդ զինված ապստամբության ժամանակ։ Նման վզնոցներից մեկի գրաֆիկական նկարագրությունը ներկայացված է լրագրող Անիտա Պրատապի () *The Island of Blood* գրքում:

Այս տեխնիկան լայնորեն կիրառվել է սիկհերի դեմ 1984 թվականի հակասիկհական ապստամբությունների ժամանակ, որոնք տեղի են ունեցել ամբողջ հյուսիսային Հնդկաստանում, այն բանից հետո, երբ Հնդկաստանի նախկին վարչապետ Ինդիրա Գանդին, որը այդ տարի ավելի վաղ ներկայացրել էր «Կապույտ աստղ» գործողությունը, սպանվել է իր սիկհ թիկնապահների կողմից:

### [[Կոտ դ’Իվուար|Կոտ դ'Իվուար]] և [[Նիգերիա]]
1990-ականների սկզբին Կոտ դ'Իվուարում, Աբիջանում, համալսարանական ուսանողները տանջվում էին իրենց հանրակացարաններից գողացող ավազակներից։ Ուսանողները գործը վերցրին իրենց ձեռքը՝ բռնելով ենթադրյալ գողերին, ապա մահապատժի ենթարկելով նրանց՝ անվադողեր դնելով նրանց պարանոցին և այրելով դրանք։ Կոտ դ'Իվուարի ոստիկանությունը, անզոր լինելով կանգնեցնել այս դաժանությունները, ոչինչ չկարողացան անեն:

2006 թվականին Նիգերիայում առնվազն մեկ մարդ մահացավ վզնոցից՝ Մուհամմադի երգիծական ծաղրանկարների նկարելու պատճառով, մուսուլմանական բողոքի ցույցերի ժամանակ:

### [[Բրազիլիա]]
A form of necklacing where victims are forced inside a stack of tyres doused with petrol and set on fire is widely used by drug dealers in Brazil, notably in Rio de Janeiro, where it is called *micro-ondas,* or *[[Microwave oven|microwave]]* in Portuguese. One notable victim was journalist Tim Lopes, who, while trying to do a journalistic investigation, was kidnapped, tortured, and eventually placed within several tires, covered in diesel fuel, and set on fire.

Շղթայաշարման մի ձև, որի դեպքում զոհերին ստիպողաբար տեղադրում են բենզինով լցված անվադողերի կույտի մեջ և այրում, լայնորեն կիրառվում է թմրավաճառների կողմից Բրազիլիայում, մասնավորապես Ռիո դե Ժանեյրոյում, որտեղ այն կոչվում է միկրո-ոնդաս () կամ միկրոալիքային վառարան պորտուգալերենով: Նշանավոր զոհերից մեկը լրագրող Թիմ Լոպեսն էր, որը լրագրողական հետաքննություն անցկացնելու փորձի ժամանակ առևանգվել, խոշտանգվել և, ի վերջո, տեղադրվել է մի քանի անվադողերի մեջ, ծածկվել դիզելային վառելիքով և այրվել:

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Բռնություն
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության պատմություն
Կատեգորիա:Մահապատժի միջոցներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Վիգիլանտիզմ