Սաիդ բեն Թայմուր

**Սաիդ բեն Թայմուր**  Սաիդ բեն Թայմուր ալ-Սաիդ ( արաբ. ՝ سعيد بن تيمور آل سعيد‎; օգոստոսի 13, 1910, Մուսկատ - 19 հոկտեմբերի 1972, Լոնդոն), Օմանի և Մուսկատի սուլթանն էր 1932-ից 1970 թվականներին, որն այդ ժամանակ բաղկացած էր երկրի տարածքից: Օմանի ներկայիս սուլթանությունը և ԱՄԷ տարածքի մի մասը։ Ծագում է Սաիդիդների տոհմից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Օմանի մայրաքաղաք Մասկատում, որպես Օմանի և Մասկատի այն ժամանակ իշխող սուլթան Ֆայսալ բին Թուրքիի թոռը։ 1922 թվականի փետրվարից մինչև 1927 թվականի կեսերը սովորել է Հնդկաստանի Աջմեր քաղաքի Մայո քոլեջում, որտեղ տիրապետել է անգլերենին և ուրդուին։ Քոլեջ հաճախում էին ազնվական հնդկական ընտանիքների սերունդներ, այդ թվում՝ Բրիտանական Հնդկաստանի ապանաժային նահանգների կառավարիչները («Արքայազնների քոլեջ»)։ Քանի որ Սաիդը չէր կարող բավականաչափ արաբերեն սովորել այս քոլեջում, սուլթան Թայմուրի պնդմամբ նա 1927 թվականի սեպտեմբերից մեկ տարի շարունակեց սովորել Բաղդադում, որից հետո որոշ ժամանակ ապրել է Կարաչիում։ 1931 թվականին Սաիդը, առողջական վատթարացման պատճառով, վերադարձել է հայրենիք։ 1932 թվականին նրա հայրը՝ իշխող սուլթան Թայմուր բեն Ֆեյսալը, բախվելով Օմանում անընդհատ խորացող ֆինանսական ճգնաժամին, որը սրվել էր Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի հետևանքով, ստիպված եղավ հրաժարվել գահից՝ հօգուտ իր որդու՝ Սաիդ բեն Թայմուրի (սուլթան է հռչակվել 1932 թվականի փետրվար 10–ին):

Սաիդ բին Թայմուրի կողմից իրականացվող խիստ տնտեսական քաղաքականության և ապրանքների ներմուծման սահմանափակումների արդյունքում Օմանի ֆինանսական վիճակի որոշակի բարելավում է նկատվել, կրճատվել է նաև երկրի արտաքին պարտքը, բայց միևնույն ժամանակ այնպիսի կարևոր ոլորտներ, ինչպիսիք են կրթությունը և առողջապահությունը զգալի չափով տուժել է։ 1954 թվականին Օմանը հարձակման ենթարկվեց Սաուդյան Արաբիայի վահաբիական զորքերի կողմից, որոնք գրավեցին Բուրայմի օազիսը, սակայն բրիտանացիների ճնշման ներքո սաուդյան զորքերը ստիպված եղան լքել Օմանի տարածքը 1955 թվականին։

1920 թվականից ի վեր, երբ Օմանի սուլթանները Սեբի պայմանագիրը կնքեցին երկրի ներքին շրջանների կրոնական առաջնորդների հետ, գոյություն ուներ ինքնավար իմամատ՝ հիմնված տարբեր ցեղերի և տոհմերի վրա: Պարսից ծոցի ափին նավթի հարուստ պաշարների հայտնաբերումից հետո Օմանի սուլթանը նույնպես ցանկանում էր ուսումնասիրել իր երկրի ներքին անապատային մասերը, բայց դա անելով նա ստիպված էր հաշվի նստել իմամատի տեղական իշխանությունների հետ: Նրանց ազդեցությունը հաղթահարելու համար Սաիդ բեն Թայմուրը մի շարք դաշինքների մեջ է մտնում Օմանի ներքին շրջանի արաբական ցեղերի հետ:

Սուլթանի և Իմամաթի միջև հարաբերությունները վատթարացան հատկապես 1954 թվականին, երբ նոր իմամը՝ Ղալիբ իբն Ալի ալ-Հինային (կառավարել է 1954–55), սկսեց անկախանալ Օմանի կենտրոնական իշխանություններից։ Այս պայքարում պարտություն կրելուց հետո իմամը Եգիպտոսի աջակցությամբ վերադարձավ 1957 թվականին և շարունակեց դիմադրությունը։ Միայն 1959 թվականին՝ այս հակամարտությանը բրիտանական զորքերի միջամտությունից հետո, Ղալիբ իբն Ալին վերջնականապես պարտություն կրեց։

Այնուամենայնիվ, այս քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում Օմանի արտաքին պարտքն այնքան աճեց, որ սուլթանը ստիպված եղավ վաճառել Պակիստանին իր անկլավը՝ Բելուջիստանում գտնվող Գվադարը, որի համար Այուբ Խանը վճարեց Օմանին 3 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ։

Սաիդը կամակոր և համառ կառավարիչ էր։ Նրա որակները, ինչպիսիք են չափից ավելի խնայողությունները և անվստահությունը սեփական խորհրդատուների և մասնագետների նկատմամբ, հատկապես բացասաբար են ազդել երկրի զարգացման վրա։ Օման մուտքի և ելքի ընթացակարգերը չափազանց բարդ էին։ 1960-ականներին նա երկիրը կառավարելու համար օգտագործում էր հիմնականում բրիտանացի խորհրդականների, այդ թվում՝ «գլխավոր վեզիրին» և Օմանի պաշտպանության նախարարին, որոնք բրիտանացի էին։ Օմանի ծագումով կաբինետի միակ անդամը ներքին գործերի նախարար Ահմեդ բեն Իբրահիմն էր։ 1958 թվականին Սուլթան Սաիդը վերջնականապես լքեց մայրաքաղաքը և այդ ժամանակվանից ապրում էր Սալալահում (Դհոֆար նահանգ), մինչդեռ երկիրը փաստացի ղեկավարում է Ահմեդ բեն Իբրահիմը: Այն բանից հետո, երբ 1966 թվականին Օմանում հայտնաբերվեցին նավթի զգալի հանքավայրեր, Սուլթան Սաիդը սկսեց արդիականացնել երկիրը՝ կառուցելով ժամանակակից նավահանգիստ Մութտրայում, ասֆալտապատ մայրուղի դնելով Մասկատից Սոհար, բացելով պետական ​​ռադիոկայան և այլն: 1970 թվականի մայիսին նա Օմանում ներմուծեց ժամանակակից ազգային արժույթ, որը փոխարինեց ռուփիին, Մարիա Թերեզայի թալերին և փոքր տեղական մետաղադրամներին, որոնք նախկինում շրջանառվում էին երկրում: 1965 թվականին Օմանի ամենահետամնաց սահմանամերձ Դհոֆար նահանգում ժողովրդական ապստամբություն բռնկվեց, որին հետագայում աջակցեց Հարավային Եմենի սոցիալիստական ​​կառավարությունը։

1970 թվականի հուլիսի 23-ին Սուլթան Սաիդը, երկրում խորացող տնտեսական ճգնաժամի և Դհոֆարում կրած պարտությունների ֆոնին, գահընկեց արվեց իր որդու՝ Քաբուսի և շեյխ Բարաք բեն Համուդի գլխավորած ռազմական հեղաշրջման արդյունքում: Ընդհանուր առմամբ, իշխանափոխությունը տեղի ունեցավ գրեթե անարյուն, քանի որ սուլթանի շքախմբի բարձրաստիճան պաշտոնյաների մեծ մասը հրաժարվեց աջակցել նրան։

Դրանով նա վիրավորել է Շեյխ Բարաքին, իսկ զենքը լիցքավորելիս՝ ինքն իրեն, ինչից հետո միջադեպն ավարտվել է։ Սուլթան Սաիդը ստիպված է եղել ստորագրել սեփական գահից հրաժարվելու ակտը և բուժօգնություն ստանալուց հետո աքսորվել է Լոնդոն։ Այստեղ նախկին միապետն ապրում էր մեկուսացման մեջ՝ Դորչեսթեր հյուրանոցի իր սեփական բնակարաններում։ Նա թաղվել է Վոկինգի (Սարրի) գերեզմանատանը, ապա վերաթաղվել հայրենիքում՝ Մասկատի «արքայական գերեզմանատանը»։

## Ընտանիք
Սուլթան Սաիդ բեն Թայմուրը սուլթան Թայմուր բեն Ֆեյսալի (1886–1965) և արքայադուստր Ֆաթիմա բեն Ալի ալ-Սայիդի (4 մայիսի 1891 - ապրիլ 1967) որդին էր։ Նա ամուսնացած էր երեք կանանց հետ.

* 1. Սուլթան Սաիդ բեն Թայմուրը սուլթան Թայմուր բեն Ֆեյսալի (1886–1965) և արքայադուստր Ֆաթիմա բեն Ալի ալ-Սայիդի (4 մայիսի 1891 - ապրիլ 1967) որդին էր։ Նա ամուսնացած էր երեք կանանց հետ.(1934—2002).
* 2. Մազուն ալ-Մաշանի (առաջին կնոջ զարմիկը). Հարսանիք 1936 թվականին Դհոֆարում։ Որդին՝ սուլթան Քաբուս բեն Սաիդ (18 նոյեմբերի 1940 – 10 հունվարի 2020).
* 3.անհայտ. Դուստր՝ Հադիյա բեն Սաիդ ալ-Սաիդ (?—1968)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլամական ղեկավարներ
Կատեգորիա:Իսլամական միապետներ
Կատեգորիա:Օման
Կատեգորիա:Օմանի պատմություն