Մալկոլմ Դենզիլ Մարշալ

**Մալկոլմ Դենզիլ Մարշալ** (, ), բարբադացի կրիկետ խաղացող։ Սկզբնական շրջանում արագ գնդակ նետող լինելով Մարշալը մեծապես հայտնի է որպես մեր ժամանակների կրիկետի մրցաշարի ամենալավ և փորձառու գնդակն արագ նետողներից մեկը։ Նա հաճախ ճանաչված է որպես բոլոր ժամանակների և իրապես ամենակատարյալ արագ նետողներից մեկը, որ կրկետի աշխարհը երբևէ տեսել է։ Նրա գնդակ նետելու միջին 20.94 միավորը լավագույնն է ցանկացածի համար, ով 200 կամ ավելի վիկետ է տարել։ Նա բոուլիգում հաջողության է հասել չնայած նրան, որ իր ժամանակների այլ արագ նետողների չափանիշների համեմատ նա կարճահասակ էր 180 սմ (5 ֆտ 11 դյույմ) հասակով, մինչդեռ լավագույն արագ նետողների մեծ մասը 183 սմ-ից (6 ֆտ 0 դյույմ) ավելի հասակ ունեին և Արևմտյան Հնդկաստանի շատ մեծ գնդակ նետողներ, ինչպիսիք են Ջոել Գարներ, Քորթլի Ամբրոսը և Քորթնի Վոլշը 197 սմ֊ից (6 ֆտ 6 դյույմ) ավելի հասակ ունեին։ Նրա սարսափազդու տեմպը ստեղծվում էր իր բոուլինգի գործողության ժամանակ վտանգավոր գնդակ նետողի հետ։ Ըստ վիճակագրության նա նաև շարունակեց մնալ 1980֊ականների խաղի ամենահաջողակ գնդակ նետողը միայն 5 տարվա ընթացքում ունենալով 235 վիկետ և միջինը 18.47 միավոր։ Մարշալը Արևմտյան Հնդկաստանի թիմի մի մասն էր, որը հաղթել էր 1979 թ. Կրիկետի աշխարհի գավաթը, ինչպես նաև այն թիմի, որը հասավ 1983 թ. Կրիկետի աշխարհի գավաթի եզրափակիչ, բայց 43 վազքով պարտվեց Հնդկաստանին։

Մարշալը նաև շատ վտանգավոր, ավելի ցածր կարգի, մեջտեղում խաղացող կրիկետ խաղացող էր, որը 10 խաղում 50 միավոր էր վաստակել ու 7 ում առաջին տեղը զբաղեցնելով՝ 100 միավոր։ Նա ավարտեց իր կարիերան որպես Արևմտյան Հնդկաստանի 376 վիկետներով կրիկետի բոլոր ժամանակների լավագույն վիկետ վերցնող, ռեկորդ, որը նա պահեց մինչև 1998 թ. նոյեմբերը, երբ Քորթնի Վոլշը գերազանցեց նրա նշաձողը։

2009 թ. ին Մարշալը նաև պաշտոն էր ստացել Կրիկետի միջազգային գավաթի փառքի դահլիճում։ Կրիկետ խաղացողների Ալմանախի 150 տարին նշանավորելու համար Վիսդենը նրան կոչեց բոլոր ժամանակների Աշխարհի խաղեր 11։

## Վաղ տարիներ
Մարշալը ծնվել է Բարբադոսում, Բրիջթաունում։ Նրա հայրը Դենզիլ Դեկոստեր Էդգհիլը նաև կրիկետ խաղացող, ով խաղացել է Սուրբ Ֆիլիպի կրիկետի ակումբում և Քլոդին Էդգհիլի ու Գիրդվուդ Իլֆիլի որդին, ոստիկան էր, մահացավ ավտովթարից, երբ Մարշաը մեկ տարեկան էր։ Նրա մայրը Էլեանոր Վելշն էր։ Մալկոլմն ուներ երեք խորթ եղբայր ու երեք խորթ քույր։ Նա մեծացել է Բարբադոսում Սուրբ Միքայել համայնքում և 1963֊1969 թ.թ. կրթություն է ստացել St Giles Boys դպրոցում, իսկ հետո 1969֊1973 թ.թ.-ին Parkinson Comprehensive-ում։

Նրան քիչ թե շատ կրիկետ խաղալ է սովորեցրել իր պապիկը, ով հոր մահից հետո զբաղվել է նրա դաստիարակությամբ։ Նա 1976թ. ից կրիկետ է խաղացեկ Banks Brewery թիմի համար։ Նրա առաջին ներկայացուցչական խաղը 1976թ.-ին էր 40 միավորով գերազանցող Արևմտյան Հնդկաստանի երիտասարդ կրիկետ խաղացողների համար իրենց հասակակիցների դեմ Պոինտ ա Պիերում, Տրինիդադում, Տոբագոյում։ Նա ոչինչ չարեց և 8 միավորի առավելությունը վերացավ 53 վազքից հետո։ Նա երիտասարդ տարիքում կուռք էր դարձրել Արևմտյան Հնդկաստանի լեգենդար բազմակողմանի զարգացած Գարֆիլդ Սոբերսին և սկսել էր երկրպագել Սոբերսին 1972թ.-ի Նոր Զելանդիայի դեմ նրա հիասքանչ խաղը դիտելուց հետո։

Մարշալի առաջին խաղի մուտքը 1978 թ. փետրվարի 13 ին Բարբադոսի Գեդդես Գևանդ Գարիսոն խաղի ժամանակ էր, նա կրկին դուրս եկավ առանց միավորի ու վիկետի։ Չորս օր անց նա կատարեց իր առաջին դասի դեբյուտը Ջամայկայի դեմ և չնայած նա չկարողացավ միավորներ վաստակել վազքով, նա Ջամայկայի առաջին իննինգներում 6֊77 միավոր վաստակեց։ Այս առաջին դասի մուտքից հետո նրան ընտրել էին Հնդկաստանում շրջագայելու 1978֊1979 թ.թ. ին, շատ հայտնի Արևմտյան Հնդկաստանի աստղեր հասանելի չէին՝ նվիրված լինելով Աշխարհի կրիկետի առաջնությանը։ Մարշալը ռադիոյով լսեց իր ընտրության մասին, մինչ աշխատում էր Banks Breweryի խանութ սրահում և հետո հայտարարեց, որ նա չգիտեր, թե որտեղ է Հնդկաստանը։

## Միջազգային դեբյուտ
Մարշալը երկրորդ անգամ դեբյուտ արեց Հնդկաստանում՝ Բանգալորում 1978 թ. դեկտեմբերի 15֊ին։ Նա անմիջապես երկարատև հակակրանք ցուցաբերեց Դիլիփ Վենգսարկարի նկատմամբ իր ագրեսիվ դիմելաձևի պատճառով։ Չնայած քիչ նշելով այդ մասին այդ երեք մրցաշարերում նա 37 վիկետ տարավ առաջին կարգի բոլոր խաղերում և Համփշարյրը տեսնում էր, որ նա Էնդի Ռոբերթսի հաջորդն էր 1979 թ., երկրի հետ մնալով մինչև 1993 թ.։ Նա Արևմտյան Հնդկաստանի աշխարհի գավաթի կազմում էր, սակայն մրցաշարում չխաղաց։ Համփշայրի թիմը այդ ժամանակ լավ չէր խաղում, այնուամենայնիվ նա 47 առաջին կարգի վիկետներ տարավ, նաև 5֊13 միավոր հավաքեց John Player լիգայում՝ Գլամորգանի դեմ։

Մարշալը հայտնի դարձավ 1980 թ.-ին, երբ Օլդ Թրաֆորդի երրորդ մրցաշարում նա մի թիմում էր Մայք Գաթթինգի, Բրայն Ռոուզի և Փիթեր Վիլիիի հետ, որպեսզի Անգլիայի փլուզման պատճառ դառնա, չնայած խաղը ի վերջո ձախողեց չնայած  Մարշալի 3֊36 միավոր ձեռք բերելուն(և երկրորդ իննինգում 2֊116 միավոր)։ 1980֊1981 թ.թ.֊ից հետո նա երկու տարով մրցաշարում չէր, սակայն 1982 թ. Համփշայրի հետ մրցաշրջանի ընթացքում, երբ նա 134 վիկետ տարավ ներառյալ իր կարիերայի լավագույն 8֊71 միավորը Վորսեսթրշայրում, նրան հիշեցին և դրանից հետո նա իր միջազգային կարիերայի ավարտին պահպանեց իր դիրքը։ 2022 թ.-ին Մարշալի 1982 թ.-ի կատարումը մնում է Անգլիայի մրցաշրջանում հինգ տարվա ընթացքում ցանկացած գնդակ նետողի առաջին կարգի վիկետների ամենաբարձր ցուցանիշը, քանի որ երկրի չեմպիոնատի ամենամյա կրճատումը տեղի ունեցավ 1969 թ.-ին։

1982֊1983թ.թ.֊ից 1985֊1986 թ.թ. ամեն անգամ նա 21 և ավելի վիկետ է տարել, որոնցից վերջին 5 ը միջինում 20։ Այս շրջանի նրա ամենաարդյունավետ մրցաշարը 1983֊1984թ.թ.-ի խաղն էր Հնդկաստանի դեմ, երբ նա վերցրեց 33 վիկետ, ինչպես նաև միջինը 34 վիկետ մահակով և Կանպուրում ձեռք բերեց իր ամենաբարձր 92 միավորը։ Մի քանի ամիս անց նա 5 ը վերցրեց իննինգում երկու անգամ Ավստրալիայի դեմ տնային խաղում։ 1982թ.-ին նա մեկ տարով պայմանագիր կնքեց Մելբուրնի Սաբ Դիսթրիքթի Մուրաբինի հետ և ի վերջո դարձավ առաջին միջազգային ակտիվ կրիկետ խաղացողը Սաբ Դիսթրիքթ լիգայում։ Ավստրալիայի և Արևմտյան Հնդկաստանի միջև առաջին մրցաշարի խաղի ժամանակ Մարշալին ըստ տեղեկությունների մոտեցել են Մուրաբինի պաշտոնյաները Մելբուրնում իմանալով, որ Մարշալը հետաքրքրված էր Ավստրալիայում տնային կրիկետ խաղալով։ Իր կարիերայի բարձրակետին նա մերժեց 1 մլն դոլարի դիմաց Արևմտյան Հնդկաստանի դեմ ապստամբելու առաջարկը` Հարավային Աֆրիկայի մրցաշարի ժամանակ ապարտեիդի կողմից սպորտային մեկուսացման մեջ գտնվելով։

## Գագաթնակետին
Մարշալը Անգլիայի 1984 թ.-ի մրցաշրջանի ընթացքում կատարեց իր վարչական պարտավորությունները։ "Blackwash" անունով հայտնի մրցաշրջանի խաղերում Արևմտյան Հնդկաստանը 5֊0 հաշվով հաղթանակ տարավ դառնալով Անգլիա այցելած միակ թիմը, որն այդպիսի հաջողության էր հասել։ Մարշալը գլխավոր դերում էր տանելով երկրորդ ամենաշատ վիկետները' 24, միայն Ջոել Գարներից հետո, ով տարավ 29 վիկետ և հեղինակություն դարձավ որպես աշխարհի ամենալավ գնդակ նետող։ Խաղերի ընթացքում նա երեք անգամ 5 և ավելի վիկետ  տարավ իննինգում, միջինում բոուլինգի ամենալ
ավ միավորն ուներ` յուրաքանչյուր վիկետի համար 18.20 վազքով զիջելով և խփելու ամենալավ վարկանիշը միջինում 1 վիկետ ամեն 42 փոխանցման ժամանակ։

Էդգբաստոնի առաջին խաղի ժամանակ, որը հաղթեց Արևմտյան Հնդկաստանը իննիգում և 180 վազքով, նա ավարտեց Վորվիքշայրի բացող Էնդի Լլոյդի իր կարիերան, 1 ժամ անց նա արդեն մի քանի ցածր փոխանցումներ էր ստացել և՛ Մարշալից, և՛ Գարներից, սակայն հետո անսպասելի բռնել էր Մարշալի փոխանցումը, որը կտրուկ բարձրացել էր ու և հարվածել նրա աջ աչքին։ Լլոյդը շուտով ստիպված էր թողնել կրիկետը վնասվածք ստանալով, երբ հասկացավ, որ լավ չէր տեսնում և մի քանի օրով հոսպիտալացվեց։ Լոյդը մնացել է 10 վազքի վրա ՝ առանց հեռացվելու, եւ նա այլեւս երբեք չի խաղացել միջազգային կրիկետ, թողնելով նրան եզակի ռեկորդ ՝ լինելով միակ բացող բեթսմենը թեստային կրիկետում, որը երբեք չի հեռացվել որևէ գնդակահարողի կողմից։

Հեդինգլիում կայացած երրորդ թեստում Մարշալը երկրորդ խաղակեսում անցավ Անգլիայի հարվածային կարգը եւ ավարտեց 7/53-ով, չնայած որ երկու տարբեր տեղում կոտրել էր մատը, երբ փորձել էր առաջին առավոտյան առաջին խաղակեսում խաղացնել Քրիս Բրոդի հարվածը:Նա նաեւ դուրս եկավ 11-րդ համարով Վեսթ Ինդիզի առաջին տուրում ՝ չնայած վնասվածքին, թույլ տալով իր թիմին հետագա հոգեբանական առավելություն ձեռք բերել, քանի որ Լարրի Գոմեսը ավարտեց անպարտելի հարյուրամյակը (Մարշալը այդ օրը հարվածեց մեկ ձեռքով, մեկ ձեռքը սալիկով):Մարշալն ինքն էլ նպաստեց թիմին, որով բատը սահման է սահմանել ներսից դուրս գալով։ Մարշալը հեռացվել է, երբ Լարրի Գոմեսը ավարտել է հարյուրամյակը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ այդ համագործակցությունը տևել է ընդամենը 16 րոպե եւ ընդամենը 12 ռուն է արտադրվել, այն դարձել է տասներորդ վիկետի համար ամենահիշարժան փորձարկման խաղի համագործակցություններից մեկը։ Նրա հերոսականությունը կոտրված մատով հարվածելով եւ գնդակահարելով նաեւ տպավորություն է թողել իր կապիտան Քլայվ Լլոյդի վրա, ով հիշում է միջադեպը որպես իր խաղային կարիերայի ընթացքում երբեւէ տեսած ամենամեծ եւ ամենահամարձակ ջանքերից մեկը։

1984/85 թվականներին Մարշալը եւս մեկ հաջող մրցաշար անցկացրեց Նոր Զելանդիայի դեմ, չնայած որ կան կոչեր, որ նրա վահանակները դատապարտվեն որպես ընդունելիից դուրս վախեցնող, եւ որ Մարշալը պետք է զգուշացվեր դատավորների կողմից։ 1986 թվականի փետրվարին մեկօրյա խաղում Անգլիայի հարձակվող Մայք Գատտինգի քիթը կոտրվեց բարձրացող առաքմամբ։ Մարշալն ավելի ուշ գտավ ոսկորների բեկորներ, որոնք տեղադրված էին գնդակի կաշվի մեջ: Այնուամենայնիվ, ինչպես նաև վահանակի պահողը, Մարշալին հաջողվեց գնդակը երկու ուղղություններով շարժել։ Նա նաեւ օգտագործեց իտալական հարվածը, ինչպես նաեւ զարգացրեց արդյունավետ ոտքի կտրիչը, եւ բացառությամբ 1986/87 թթ.-ին Նոր Զելանդիայի հավաքականի, որի դեմ նա կարող էր ընդամենը ինը վիկետ ստանալ 32.11-ով, ոչ մի կողմ, կարծես, պատասխան չուներ նրան։

1988 թ.-ին նա իր կարիերայի լավագույն թեստային կատարումը գրանցեց 7- 22-ով Օլդ Թրաֆորդում և ավարտեց շարքը հինգ թեստերում 35 վիկետով ՝ 12.65:Մարշալը մոտենում էր իր միջազգային կարիերայի ավարտին, եւ չնայած նրան, որ հաջորդ ձմռանը 11 վիկետ է վերցրել Հնդկաստանի դեմ խաղում Պորտ-Օֆ-Սպանիայում, նա իր վերջին թեստը խաղացել է Օվալում 1991 թվականին։ Նրա վերջին թեստային վիկետը, իր 376-րդը, Գրեհեմ Գուչն էր։ Այս ջանքերը նրան հանգեցրին 1990 թվականի ICC- ի թեստային բոուլինգի վարկանիշում 1-ին տեղը պահպանելուն (որը նա ձեռք բերեց 1989 թվականին)։

## Հետագա գործունեությունը
Մարշալի վերջին ելույթը Վեսթ-Ինդիզի կազմում տեղի ունեցավ 1992 թ. աշխարհի առաջնությունում։ Այնուամենայնիվ, մրցաշարում իր հինգ խաղերում նա ընդամենը երկու վիկետ է խփել, երկուսն էլ Հարավային Աֆրիկայի դեմ Քրայսթչերչում՝ նախավերջին խաղում։ Սա միակ անգամն էր, երբ Մարշալը իր կարիերայում խաղացել է Հարավային Աֆրիկայի դեմ Վեսթ-Ինդիզի համար, չնայած նա նատալի համար խաղացել է նահանգային կրիկետ 1992/93 եւ 1993/94 թվականներին։ Նատալում խաղալու ընթացքում նրա փորձը անգնահատելի էր, եւ նրա առաջնորդությունը ազդեցիկ ճառագայթ էր Շոն Պոլոկի կարիերայի սկզբում։ Այսօր Շոն Պոլլոկը իր հաջողության մեծ մասը վերագրում է իր ուսուցչին՝ Մարշալին։

Բաց թողնելով Հեմփշիրի ավելի վաղ մեկօրյա հաղթանակները Բենսոնի և Հեջսի գավաթում 1988 թվականին և Նաթ Ուեսթի գավաթը 1991 թվականին՝ Արևմտյան Հնդկաստանի հետ շրջագայության պարտավորությունների պատճառով, Մարշալը եղել է Հեմփշիրի թիմում, որը նվաճել է 1992 թվականին Բենսոնի և Հեջեսի գավաթը։ 1993 թվականին նա կրկին խաղացել է Հեմփշիրի կազմում՝ 28 վիկետ վերցնելով 30 վարկից ավելի վարկով, բայց դա պետք է լիներ նրա ժամանակի վերջը կոմսության կրիկետում։ 1993 թվականի սեպտեմբերին նա հրաժեշտ տվեց Հեմփշիրի երկրպագուներին ՝ Սաութհեմփթոնի Քաունտի Գրաունդում անցկացված բարեգործական խաղում ՝ ներկայացնելով Վեսթ Ինդիզի XI-ը շրջանի դեմ:Մարդկությունը, մեկ մարդու պես, ոտքի կանգնեց եւ ողջունեց Մարշալին ամեն քայլում։ Սա նաև ապացուցեց, որ Սաութհեմփթոնում տեղի ունեցած խաղը վերջին խաղերից մեկն է Դեյվիդ Գոուերի համար (որը Մարշալը հեռացրել է այն օրը, երբ գնդակահարում էր off-spin): 1994 թվականին Անգլիայում նրա միակ խաղը Հարավաֆրիկացիների դեմ էր Սքարբորոու նախագահի XI-ի կազմում՝ Ֆեստիվալի ժամանակ։ 1995 թվականի Բենսոնի եւ Հեդջեսի գավաթում նա հինգ խաղ է անցկացրել Շոտլանդիայի հավաքականի կազմում, սակայն մեծ հաջողություն չի ունեցել։ Նրա վերջին խաղերը եղել են 1995/96 թվականներին Նատալի հավաքականի կազմում։ Իր վերջին ավագ խաղում, Արեւմտյան նահանգի դեմ, Քեյփթաունում, նրա երկու զոհերից առաջինը եղել է իր նախկին միջազգային թիմակից Դեսմոնդ Հեյնսը։ Նա ավելի քան 1000 վիկետ է խփել Հեմփշիրի համար և ստացել է ավելի քան 60,000 ֆունտ ստեռլինգ (հարկերից ազատ) իր օգուտի տարում՝ 1987 թվականին։

## Հիվանդություն, մահ և ժառանգություն
1996 թվականին Մարշալը դարձել է Հեմփշիրի եւ Արևմտյան Հնդկաստանի մարզիչը, չնայած վերջինիս կայուն անկման չափանիշները այս ժամանակահատվածում զգալի քանակությամբ քննադատություն են առաջացրել։ 1999 թ.-ին, Աշխարհի գավաթի ժամանակ, պարզվեց, որ Մարշալը աղիքային քաղցկեղ ունի։  Նա անմիջապես թողեց իր մարզչական աշխատանքը ՝ բուժում սկսելու համար, բայց դա, ի վերջո, անհաջող էր։ 1999 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Ռոմսիում ամուսնացել է իր երկարաժամկետ զուգընկերուհի Կոնի Ռոբերտա Էրլի հետ եւ վերադարձել իր հայրենի քաղաք, որտեղ նա մահացել է նոյեմբերի 4-ին՝ 41 տարեկանում, քաշով 25 կգ-ից քիչ ավելի։

«Աշխարհի ողջ տարածքում տխրության թափը, - գրում է լրագրող ընկեր Փեթ Սայմսը, - վկայում էր նրա հանդեպ սերն ու հիացմունքը»։ Բարբադոսի Վիլդեյ քաղաքի Գարֆիլդ Սոբերսի մարզադահլիճում տեղի ունեցած հուղարկավորության արարողության ժամանակ նախկին արևմտյան հնդկական թիմի արագ գնդակահար Ուես Հոլը շշնջաց վերջին ծիսական արարողությունը հավատալով, որ Մարշալը, իր կյանքի վերջին մի քանի շաբաթվա ընթացքում կրկին գտնելով Աստծուն, գնում էր երկինք։ Նրա դագաղը ծառայության ժամանակ տեղափոխվել է հինգ արևմտահնդկական կապիտանների կողմից։ Նա թաղվել է Սուրբ Բարթոլոմեոյի եկեղեցում, Բարբադոս։

Մալկոլմ Մարշալի Հիշատակի գավաթը բացվել է նրա հիշատակին, որը շնորհվելու է Անգլիայի և Վեսթ-Ինդիզի թեստային խաղերի յուրաքանչյուր շարքի առաջատար վիկետակիրին։ Բարբադոսի եւ Տրինիդադ եւ Տոբագոյի միջեւ ամեն տարի անցկացվող խաղում նույն անունով մրցանակ է սահմանվել։

Մալկոլմ Մարշալի հիշատակին նվիրված կրիկետի խաղերը խաղացվում են նաեւ Անգլիայի Բիրմինգհեմ քաղաքի Հենդսվորթ պարկում։ Մեծ Բրիտանիայի օգոստոսի բանկային արձակուրդի կիրակի օրը, հրավիրված XI- ները խաղում են անհատական "ընտրված տասնմեկի" դեմ։

Հեմփշիրի խաղադաշտի մուտքի ճանապարհը կոչվում է Մարշալ Դրայվ Մարշալի և Հեմփշիրի մեկ այլ մեծ հնդկացի Ռոյ Մարշալի հիշատակին։

Նրա նախկին Հեմփշիրի ավագը՝ Մարկ Նիկոլասը, հուզիչ հարգանք հիշատակող գործ է նվիրել նրան։

## Տես նաև
* Մալկոլմ Մարշալի կողմից կրիկետի հինգ վիկետով վազքերի միջազգային ցուցակ

## Մատենագրություն
* Symes, Pat. "Memories of Maco." *[[The Wisden Cricketer]]*, May 2008.
* 

## Հղումներ

## Աղբյուրներ
* https://en.wikipedia.org/wiki/

Կատեգորիա:Կրիկետիստներ