Վիլյամ Ֆարգո

**Վիլյամ Ֆարգո** () ամերիկացի գործարար և քաղաքական գործիչ, որ հիմնադրել է Wells Fargo and Company ընկերությունը։ Սկզբում ընկերությունը զբաղվում էր բեռների փոխադրումով, փոստի առաքմամբ, կառքուղիներով և բանկային ծառայություններով։ Այսօր այն հայտնի է որպես Wells Fargo բանկային կորպորացիա։ Նա նաև American Express ընկերության համահիմնադիրներից է։

## Վաղ կյանք
Վիլյամ Ֆարգոն ծնվել է Նյու Յորքի Օնոնդագա շրջանի Փոմփի բնակավայրում՝ 1818 թվականի մայիսի 20-ին։ Նա ընտանիքի 12 երեխաներից ավագն էր՝ Վիլյամ Սի. Ֆարգոյի (1791–1878) և Սթեյսի Չապել Սթրոնգի (1799–1869) որդին։ Նրա կրտսեր եղբայրը Ջեյմս Քոնգդել Սթրոնգ Ֆարգոն էր (1829–1915), որը 30 տարի եղել է American Express ընկերության նախագահ։

Վիլյամի կրթությունը սահմանափակվել է գյուղական դպրոցում ստացած տարրական գիտելիքներով, քանի որ նա դպրոցից դուրս է եկել 13 տարեկանում՝ Փոմփիում փոստի առաքմամբ զվաղվելու և ընտանիքին օգնելու համար։

Նրա հայրը՝ ծնվել է Կոնեկտիկուտ նահանգի Նյու Լոնդոն քաղաքում, մասնակցել է 1812 թվականի պատերազմին։ Նա Ֆորտ Նիագարայում էր և մասնակցել է Քվինսթոն Հայթսի ճակատամարտին՝ գեներալ Վան Ռենսելերի հրամանատարության ներքո, որի արդյունքում զոհվել է բրիտանական գեներալ Այզեք Բրոքը։ Ֆարգոն աջ ազդրի վիրավորում է ստացել՝ հենց այն ժամանակ, երբ ամերիկացիները գրավում էին տարածքը։

Նրա պապը՝ Վիլյամ Բիբ Ֆարգոն (1757–1801), պատվով կռվել է Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմում։ Նա Վիլյամ Ֆարգոյի (1726–1813) որդին էր։ Նրա նախապապը՝ Մոզես Ֆարգոն (1691–1798)  ծնվել էր Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում։ Վերջինիս հայրը՝ Ժասան (Ջեյսոն) Ֆարջո անունով, կնոջ և երեխաների հետ տեղափոխվել էր Ուելս, իսկ այնտեղից Մոզեսը և նրա ավագ եղբայր Ահարոնը 1670 թվականին գաղթել էին Կոնեկտիկուտի Նորֆոլկ քաղաք։

## Աշխատանքային գործունեություն
13 տարեկան հասակում Ֆարգոն թողել է դպրոցը և սկսել է զբաղվել փոստի առաքմամբ իր ծննդավայրում՝ Նյու Յորք նահանգի Փոմփի գյուղում։ 1838 թվականի ձմռանը նա սկսել է համագործակցել Սիրաքյուս քաղաքում գործող Hough & Gilchrist մթերային խանութների հետ։ Մեկ տարի անց նա աշխատանքի է անցել Roswell և Willett Hinman մթերային ընկերությունում։ Երեք տարի անց Ֆարգոն ստացել է գրասենյակի աշխատակազմի պաշտոն Սիրաքյուսում գործող Dunford & Co. բեռնափոխադրող ընկերությունում։

1841 թվականին նա աշխատանքի է անցել որպես բեռնափոխադրման գործակալ՝ էքսպրես ծառայություն կատարելով Ալբանիի և Բուֆֆալոյի միջև Auburn–Syracuse երկաթուղում։ Մի տարի անց՝ 1843 թվականին, Ֆարգոն նշանակվել է ընկերության ներկայացուցիչ Բուֆֆալո։ Նա հեռացել է Auburn և Syracuse երկաթուղուց և աշխատանքի է անցել Livingston, Wells & Co. ընկերությունում՝ որպես ուղեկցող (հաղորդագրություն կամ բեռ փոխանցող անձ)։

### American Express ընկերություն

1845 թվականի ապրիլի 1-ին՝ Հենրի Ուելսի և Դանիել Դաննինգի հետ, Վիլյամ Ջորջ Ֆարգոն հիմնադրել է Western Express ընկերությունը, որը գործում էր Բաֆալոյից դեպի Սինսինատի, Սենթ Լուիս, Չիկագո և դրանց միջև ընկած քաղաքներում՝ Wells & Co. անվան տակ։ Այն ժամանակ Բուֆֆալոյից արևմուտք երկաթուղային կապեր չկային, և Ֆարգոն, ով ղեկավարում էր բիզնեսը, օգտագործում էր շոգենավեր և սայլեր՝  առաքումներն իրականացնելու համար։

1845 թվականին Դանիել Դաննինգը դուրս է եկել ընկերությունից, իսկ 1846-ին Հենրի Ուելսը վաճառել է իր բաժնետոմսերը Վիլյամ Ա. Լիվինգստոնին, որը դարձել է Ֆարգոյի գործընկերը նոր ձևավորված Livingston, Fargo & Company ընկերությունում։

1850 թվականին երեք մրցակից էքսպրես ընկերություններ՝
* Wells & Company (Հենրի Ուելս),
* Livingston, Fargo & Company (Ֆարգո և Ուիլյամ Լիվինգստոն),
* և Wells, Butterfield & Company (որը առաջացել էր Butterfield, Wasson & Company-ի հիման վրա՝ Ջոն Ուորեն Բատերֆիլդի կողմից), միավորվել են և կազմել American Express  ընկերությունը։ Նորաստեղծ ընկերության նախագահ է դարձել Հենրի Ուելսը, իսկ քարտուղարը՝ Ֆարգոն։

1866 թվականին, Հենրի Ուելսի հրաժարականից հետո և American Express-ի միավորումից հետո Merchants Union Express ընկերության հետ, Ֆարգոն ընտրվել է American Express ընկերության նախագահ։ Նա մնացել է այդ պաշտոնում մինչև իր մահը՝ 1881 թվականը, որից հետո ընկերության ղեկավարումը ստանձնել է նրա եղբայրը՝ Ջեյմս Քոնգդել Ֆարգոն (J. C. Fargo), որը ղեկավարել է մինչև 1914 թվականը։

### Wells Fargo and Company ընկերությունը
1852 թվականին Հենրի Ուելսը և Վիլյամ Ֆարգոն հիմնել են Wells Fargo & Co. ընկերությունը այն բանից հետո, երբ Ջոն Բատերֆիլդը (և American Express-ի մյուս տնօրենները) դեմ են արտահայտվել ընկերության գործունեությունը Կալիֆոռնիայում ընդլայնելու գաղափարին։ Սկզբնապես Wells Fargo & Co.-ն ստեղծվել էր էքսպրես ծառայություններ իրականացնելու համար Նյու Յորքի և Սան Ֆրանցիսկոյի միջև՝ Պանամայի ջրանցքով և Խաղաղ օվկիանոսի ափով։

Նորաստեղծ ընկերությունը մատուցում էր թե՛ բանկային ծառայություններ՝ ոսկու գնում, թղթադրամների վաճառք, թե՛ արագ էքսպրես ծառայություններ՝ ոսկու և այլ արժեքավոր առարկաների առաքում։ Ընկերությունն առաջինն է բացել իր գրասենյակը Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում, իսկ շուտով նրա գործակալները գրասենյակներ են բացել Արևմտյան նորակառույց քաղաքներում ու հանքային ճամբարներում։

1861 թվականին Wells Fargo & Company-ն ձեռք է բերել և վերակազմավորել Overland Mail Co. ընկերությունը, որը հիմնվել էր 1857 թվականին՝ ԱՄՆ փոստի փոխադրման համար։ Այդ ընկերության ստեղծման առաջին նախաձեռնողներից էր հենց Վիլյամ Ֆարգոն։

### Այլ
Բացի այդ, Ֆարգոն ակտիվ դեր էր խաղում երկաթուղային և արդյունաբերական ոլորտներում․
* Նա եղել է New York Central Railroad Company ընկերության տնօրեն և փոխնախագահ։
* Տնօրեն և բաժնետեր՝ Northern Pacific Railway ընկերությունում։
* Տնօրեն՝ Buffalo, New York and Philadelphia Railroad Company-ում։
* Բաժնետեր՝ Buffalo Coal Company-ում և McKean and Buffalo Railroad Company-ում։
* Նա նաև բաժնետոմսեր ուներ Բուֆֆալոյում գործող մի շարք խոշոր արտադրական ձեռնարկություններում։

## Քաղաքական գործունեություն
1861 թվականին Ֆարգոն ընտրվել է Բուֆֆալոյի քաղաքապետ՝ ծառայելով 1862-ից մինչև 1866 թվականը, քանի որ 1863 թվականին վերընտրվել է երկրորդ անգամ։ Երբ նա քաղաքապետ էր, 1862 թվականին տեղի էունեցել Բուֆֆալոյի ապստամբությունը։ Ֆարգոն դաշնակցական կուսակցության անդամ էր ողջ կյանքի ընթացքում և դեմ էր ԱՄՆ-ի տարածքի բաժանմանը։ Նահանգային քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում նա աջակցել է Միության ուժերին՝ վճարելով իր աշխատանքի գնացած ծառայողների մասնակի աշխատավարձը։

## Անձնական կյանք
1840 թվականի հունվարին Ֆարգոն ամուսնացել է Աննա Հ. Ուիլյամսի (1820–1890) հետ, որը Նեթան Ուիլյամսի՝ Փոմփիի համագյուղացու դուստրը էր։ Նրանք ունեցել են ութ երեխա՝
* Ջորջիա Ֆարգո (1841–1892),
* Ալմա Կոռնելիա Ֆարգո (1842–1842),  մահացել է փոքր տարիքում
* Սարա Այրին Ֆարգո (1843–1854)
* Վիլյամ Ջորջ Ֆարգո Մեծարեւ (1845–1872), ամուսնացել է Միներվա Էլիզաբեթ Պրենդերգասթի հետ (1848–1873)
* Հաննա Սոֆիա Ֆարգո (1847–1851), մահացել է փոքր տարիքում
* Մերի Լուիզ Ֆարգո (1851–1852), մահացել է փոքր տարիքում
* Հելեն Լեյսի Ֆարգո (1857–1886), ամուսնացել է Հերբերտ Գ. Սքուիերսի հետ (1859–1911), դիվանագետ, որը ծառայել է որպես Կուբայի նախարար (1902–1905) և Պանամայի նախարար (1906–1909)
* Էդվին Մորգան Ֆարգո (1861–1865), մահացել է փոքր տարիքում։

1868 թվականին, երբ Ֆարգոն արդեն 50 տարեկան էր, նա գնել է 5.5 ակր (2.2 հա) տարածք Բուֆֆալոյի արևմտյան հատվածում։ 1868-1872 թվականները նա կառուցել է Ֆարգոյի պալատը Ջերսի և Ֆարգո փողոցների խաչմերուկում, որը եղել է Բուֆֆալոյի ամենամեծ առանձնատունը։

Առանձնատան կառուցումը ավարտվել է 1872 թվականին, և դրա կառուցման արժեքը կազմել է $600,000: Բացի այդ, մոտ $100,000 ծախսվել է առանձնատան կահավորման և ձևավորման վրա՝ որը տարածվել է 2,060 քմ-ի վրա։

Բուֆֆալոյի պատմաբան Մայքլ Ռիցոն գրել է.

Նա մահացել է 1881 թվականի օգոստոսի 3-ին՝ մի քանի ամիս հիվանդության դեմ պայքարելուց հետո։ Նրա հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 1881 թվականի օգոստոսի 7-ին։ Նա թաղված է Ֆորեսթ Լոն գերեզմանատանը։ Մահվան պահին նրա միայն երկու երեխաները՝ Ջորջիան և Հելեն Ֆարգոնն էին, որ ողջ էին։ Վիլյամի եղբայրը՝ Ջ. Ս. Ֆարգոն, մահից հետո հաջորդել է նրան որպես American Express-ի նախագահ։

## Ժառանգություն
Ֆարգոյի կինը՝ Աննան, մահացել է 1890 թվականին։ Քանի որ նրանց երկու ողջ մնացած երեխաները ապրում էին այլուր, Ֆարգոյի առանձնատունը 10 տարի դատարկ  է մնացել։ Այն պահպանելը չափազանց թանկ էր, և գնորդ չլինելու պատճառով առանձնատունը քանդվել է, իսկ թաղամասը 1901 թվականին բաժանվել է բնակելի հողամասերի։ Առանձնատունը  30 տարի էր, ինչ կառուցվել էր։

Բուֆֆալոյի Ֆարգո պողոտան, Բուֆֆալոյի համալսարանի Ֆարգո քառանկյունը, և Հյուսիսային Դակոտայի Ֆարգոն անվանակոչվել են նրա անունով։

Ֆարգոյի կալվածքի պատմական թաղամասը 2016 թվականին ընդգրկվել է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում։

## Տես նաև
* American Express

## Ծանոթագրություններ
### Նշումներ

### Աղբյուրներ
* 
*

Կատեգորիա:1818 ծնունդներ
Կատեգորիա:1881 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ