Հիդեկի Շիրակավա

ճապոնացի քիմիկոս, ինժեներ և Ցուկուբայի և Չժեցզյան համալսարանների պատվավոր պրոֆեսոր։ Նա առավել հայտնի է իր հաղորդիչ պոլիմերների հայտնաբերմամբ։ Ալան ՄաքԴիարմիդի և Ալան Հիգերի հետ համատեղ 2000 թվականին, նա արժանացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի։

## Վաղ կյանք և կրթություն
[thumb|left|200px|Շիրակավան [Յոշիրո Մորի|Յոշիրո Մորիի հետ (Վարչապետի պաշտոնական նստավայրում, 2000 թվականի հոկտեմբերի 18-ին)]]
Հիդեկի Շիրակավան ծնվել է Տոկիոյում՝ ռազմական բժշկի երկրորդ որդին։ Նա ուներ մեկ ավագ և մեկ կրտսեր եղբայր և քույր։ Մանկության տարիներին ապրել է Մանչուկուոյում և Թայվանում։ Մոտավորապես երրորդ դասարանում նա տեղափոխվեց Տակայամա, Գիֆու, որը նրա մոր հայրենի քաղաքն է։ 

Շիրակավան ավարտել է Տոկիոյի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (Tokyo Tech)՝ ստանալով քիմիական ճարտարագիտության բակալավրի կոչում 1961 թվականին, իսկ դոկտորի կոչումը՝ 1966 թվականին։ Այնուհետև նա Tokyo Tech-ի Քիմիական ռեսուրսների լաբորատորիայում ստանձնել է ասիստենտի պաշտոնը։

## Կարիերա
[thumb|200px|[Ակիհիտո|Կայսր Ակիհիտոն Շիրակավային շնորհել է Մշակույթի շքանշան (2000 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Կայսերական պալատում)]]
Տոկիոյի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (Tokyo Tech) որպես ասիստենտ աշխատելու ընթացքում Շիրակավան մշակել է պոլիացետիլեն, որն ունի մետաղական տեսք։ Այս արդյունքը հետաքրքրեց Ալան ՄաքԴիարմիդին, երբ 1975 թվականին ՄաքԴիարմիդը այցելեց Tokyo Tech:

1976 թվականին Շիրակավան հրավիրվեց Ալան ՄաքԴիարմիդի լաբորատորիայում աշխատելու՝ որպես Փենսիլվանիայի համալսարանի ասպիրանտ։ Նրանք ամերիկացի ֆիզիկոս Ալան Հիգերի հետ միասին զարգացրեցին պոլիացետիլենի էլեկտրական հաղորդունակությունը։

1977 թվականին նրանք հայտնաբերեցին, որ յոդի գոլորշիով դոպինգը կարող է ուժեղացնել պոլիացետիլենի հաղորդունակությունը։ Երեք գիտնականները 2000 թվականին Նոբելյան մրցանակի են արժանացել քիմիայի ոլորտում՝ ի նշան այդ հայտնագործության։ Ինչ վերաբերում է էլեկտրական հաղորդման մեխանիզմին, ապա խիստ համոզմունք կա, որ  սոլիտոնների տեսքով ոչ գծային գրգռումներն են դեր խաղում։

1979 թվականին Շիրակավան դարձել է Ցուկուբայի համալսարանի դոցենտ, երեք տարի անց՝ լրիվ պրոֆեսոր։ 1991 թվականին նա նշանակվել է Ցուկուբայի Բարձրագույն դպրոցի գիտության և ճարտարագիտության բաժնի ղեկավար (մինչև 1993 թվականի մարտ) և Ցուկուբայի թիվ 3 կատեգորիայի խմբի ղեկավար (մինչև 1997 թվականի մարտ)։

## Հետազոտություն
Source:

Հաղորդող պոլիմերների վերաբերյալ Շիրակավայի հետազոտությունները կարելի է բաժանել չորս հիմնական կատեգորիաների՝ պոլիացետիլենի բարակ թաղանթի սինթեզ, քիմիական դոպինգի հետևանքով մետաղական հաղորդունակության առաջացման պատճառահետևանքային կապը, զուգորդված (կրկնակի կամ եռակի կապեր մոլեկուլում, որոնք առանձնացված են մեկ կապով) հեղուկ բյուրեղային պոլիմերների ստեղծումը և ացետիլենի պոլիմերացման զարգացում, որում որպես  լուծիչներ օգտագործում էին հեղուկ բյուրեղները։

# **Պոլիացետիլենի սինթեզ**. Ակնկալվում էր, որ պոլիացետիլենն ուներ որոշակի հատկություններ, քանի որ անլուծելիությունը դժվարացնում է նյութի հետ աշխատելը։ Շիրակավան պարզել է, որ պոլիացետիլենային բարակ թաղանթները կարող են սինթեզվել, իսկ բարակ թաղանթներով միջոցով նա պարզեց պոլիացետիլենի մոլեկուլային և պնդացած կառուցվածքները։
# **Մետաղական հաղորդունակության ստեղծում**․ Շիրակավան բացահայտեց, որ երբ բարակ թաղանթով պոլիացետիլենին ավելացվում է հալոգենի հետք, ինչպիսին բրոմն է կամ յոդը, դրա էլեկտրական հաղորդունակությունը մեծանում է, և այն ցուցադրում է մետաղական հաղորդունակություն։ Շիրակավան պարզել է, որ էլեկտրոնի մասնակի փոխանցումը դոպանների և պոլիացետիլենի p-էլեկտրոնների միջև կարող է առաջացնել մետաղական հաղորդունակություն։
# **Ացետիլենի պոլիմերացումը մշակելու համար օգտագործել հեղուկ բյուրեղներ**․ Շիրակավան մշակել է բարձր հաղորդունակ պոլիացետիլենային բարակ թաղանթներ արտադրելու մեթոդ, որը զուգահեռ է ացետիլենի պոլիմերացմանը։ Ավելին, նրան հաջողվել է պարուրաձև պոլիացետիլենի բարակ թաղանթների սինթեզում, որոնց քիրալությունը վերահսկելի է։
##«Քիրալություն. ասիմետրիայի հատկություն, այսինքն՝ մոլեկուլը տարբերվում է իր հայելային պատկերից. այն է, որ այն չի կարող դրվել դրա վրա։
# **Զուգորդված հեղուկ բյուրեղային պոլիմերների ստեղծում**։ Շիրակավան ստեղծեց ինքնակողմնորոշված, զուգորդված հեղուկ բյուրեղային պոլիմերներ՝ հեղուկ բյուրեղային խմբեր ներմուծելով p-կոնյուգացված պոլիմերների կողային շղթաներում, ինչպիսին է պոլիացետիլենը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի գիտնականներ