Խտրականություն

[thumb|300px|[Խմելու ջուր|Ջրի տարաներ ‹գունավորների› և սևամորթների համար (ձախից) և սպիտակամորթների համար (աջից) (նույնպես էլ կանանց ձախից և տղամարդկանց աջից) Օկլահոմայում (1939 թվական)]]
**Խտրականություն**  տերմինն առաջացել է լատիներեն «discrimire» բառից, որը նշանակում է «առանձնացնել, տարբերել, տարբերակել»։

Խտրականություն է համարվում  որոշակի խմբերի մարդկանց իրավունքների սահմանափակումը կամ ընդհանրապես իրավունքներից զրկումը՝ ըստ նրանց ազգային, ռասայական պատկանելության, սեռի կամ այլ հատկանիշների։ Արևմտյան երկրներում առավել տարածված էր ռասայական խտրականությունը (ԱՄՆ-ում՝ սևամորթների, հնդկացիների, Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետությունում՝ ոչ բուրական և ոչ եվրոպական ժողովուրդների նկատմամբ)[en]։ Տարբեր երկրներում առկա են նաև խտրականությունյան այլ ձևեր, կանանց և երիտասարդների աշխատանքի ցածր վարձատրություն, կրոնական, քաղաքացիական կամ քաղաքական հայացքների համար մարդկանց իրավունքների սահմանափակում և այլն։

Իսկ միջազգային հարաբերություններում խտրականությունը՝ որևէ պետության ներկայացուցիչների, կազմակերպությունների կամ քաղաքացիների համար պակաս իրավունքների սահմանումն է այլ պետության ներկայացուցիչների, կազմակերպությունների կամ քաղաքացիների համեմատ։ Օրինակ՝ առավել զարգացած եվրոպական պետությունները երրորդ աշխարհի, հատկապես ավտորիտար երկրների նկատմամբ։

Միջազգային և ներպետական օրենսդրություններում առկա են խտրականությունը արգելող հոդվածներ։ Օրինակ՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 14-րդ հոդվածը և տարբեր երկրների սահմանադրությունների հոդվածներում։

## Տեսակներ
*Խտրականության տեսակներն են՝*

# ուղղակի խտրականություն,
# անուղղակի խտրականություն, 
# խտրականության հրահրում, 
# հետապնդում,
# սեռական ոտնձգություն, 
# սեգրեգացիա։

* Ուղղակի խտրականություն –  Այն ընդգրկում է որոշում, գործողություն կամ անգործություն, որն ուղղված է կոնկրետ անձի/անձանց դեմ, որոնց արդյունքում անձը/անձինք հայտնվում են ոչ բարենպաստ իրավիճակում այլ անձի/անձանց կողմից։
* Անուղղակի խտրականություն – Այն ներառում է օրենքը, քաղաքականությունը, պայմանը, գործողությունը, անգործությունը, պրակտիկան, որոնց օգտագործման դեպքում անձը/անձինք զրկվում են որոշակի իրավունքներից։
* Խտրականության հրահրում – Խտրականության հրահրումը կամ դրդումն անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ խտրականության կամ նախապատվության դրսևորման հրահանգ է, ցուցում կամ կոչ։
* Հետապնդում –  «Հետապնդումը» անձի նկատմամբ ցանկացած անցանկալի վերաբերմունք է, որի արդյունքում նրա շուրջ ստեղծվում է կամ որի նպատակն է նրա շուրջ ստեղծել ոչ բարյացակամ, մերժողական, թշնամական, նվաստացուցիչ, վիրավորական միջավայր, որի արդյունքում նվաստացվում է անձի արժանապատվությունը պաշտպանված հատկանիշերից որևէ մեկով։
* Սեռական ոտնձգություն – Սեռական ոտնձգությունը ուղղված Է լինում կոնկրետ անձի դեմ՝ գենդերային հատկանիշով պաշտպանված հատկանիշի հիման վրա։ Սեռական ոտնձգությունը կարող է դրսևորվել խոսքով, ֆիզիկական եղանակով կամ գրավոր, որն ուղղված է կամ որի արդյունքում անձը կարող է վիրավորվել, նվաստացված զգալ, ստորացվել կամ վախենալ։
* Սեգրեգացիա  – Սեգրեգացիան ցանկացած գործողություն է կամ անգործություն, որով ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձինք առանձնացվում, տարբերակվում ու արդյունքում մեկուսացվում են այլ անձանցից։

### Խտրականության այլ տեսակներ
* Ռասայական 
* Լեզվական
* Կրոնական
* Տարիքային
* Ընտանեկան կամ ամուսնական կարգավիճակով պայմանավորված
* Քաղաքական հայացքներով պայմանավորված
* Գենդերային
* Առողջական կարգավիճակով պայմանավորված
* Սեռական կողմնորոշմամբ պայմանավորված
* Մարդկանց արտաքինով
* Կենսակերպով
* Սոցիալական ծագմամբ
* Գենետիկական

Մեր հասարակությունում խտրականության դրսևորումների օրինակներից են`
* զանգվածային լրատվության միջոցներում կրոնական կազմակերպությունների վերաբերյալ ատելության և բռնության կոչերը,
* ազգային փոքրամասնությունների հանդեպ խտրականությունը գործատուների և հասարակության կողմից,
* աշխատանքի ընդունման չափանիշներում տարիքային ահնարկի սահմանափակումները,
* հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար տեղաշարժման անհրաժեշտ հնարավորությունների բացակայությունը,
* օտարազգի ուսանողների կրկնակի ուսման վարձ վճարելը,
* բժշկի կողմից ՄԻԱՎ-ով ապրող անձի հարազատին ուսումնական հաստատությունից հեռացնելը,
* ծեծված նույնասեռական անձին բժշկական օգնության տրամադրման մերժումը,
* բազմաթիվ ընտանիքներում ամուսնու կողմից ծեծի և բռնության ենթարկված կնոջ հանդեպ իրավապահ համակարգի կողմից,
* սոցիալական կարգավիճակով պայմանավորված երեխայի հանդեպ վերաբերմունքը՝ կրթական հաստատություններում։

Գործողությունը խտրական չէ, եթե այն չի սահմանափակում այլ անձանց իրավունքներն ու ազատությունները և չի ստեղծում արգելքներ դրանց իրականացման համար։ Ինչպես նաև, տրամադրում է որոշակի հատկանիշներով անձին և/կամ մի խումբ անձանց արտոնություններ` ժամանակավոր կառուցողական գործողությունների շրջանակում, ինչպիսին են` պետության կողմից հատուկ պաշտպանություն առանձին խմբի անձանց նկատմամբ, եթե նրանք ունեն այդպիսի պաշտպանության կարիք։

## Պաշտպանության մեխանիզմներ
ՀՀ-ում գործող խտրականության դեմ պաշտպանության մարմիններն են՝
* Մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող ՀԿ-ներ
* Մարդու իրավունքների պաշտպան
* ՀՀ դատական մարմիններ
* ՀՀ վարչական մարմիններ
* Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան

## Խտրականության կանխարգելմամբ զբաղվող միջազգային կազմակերպություններ
* ՄԱԿ-ի ռասայական խտրականության վերացման հանձնաժողով
* ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների հարցերով գերագույն հանձնակատար
*ՄԱԿ-ի կանաց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման հանձնաժողով
* Հաշմանդամություն ունեցող անձանց հարցերով իրավունքների կոմիտե
* Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների հարցերով հատուկ զեկուցող
* Հատուկ զեկուցող փոքրամասնությունների հարցերով
* Հատուկ զեկուցող ռասիզմի ժամանակակից ձևերի, ռասայական խտրականության, քսենոֆոբիայի և հարակից անհանդուրժողականության հարցերով։

**Եվրոպական խորհուրդ**
* Ռասսիզմի և անհանդուրժողականության դեմ եվրոպական հանձնաժողով,
* Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն( ԵԱՀԿ),
* Ժողովրդավարական հաստատություների և մարդու իրավունքների գրասենյակը,
* Ազգային փոքրամասնությունների հարցերով ԵԱՀԿ գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://hanun.am/wp-content/uploads/2013/07/Anti-Discrimination-Law.25.03.2013.pdf  



Կատեգորիա:Էթիկա
Կատեգորիա:Խտրականություն