Ֆրիդյեշ Կարինտի

**Ֆրիդյեշ Կարինտի** (հունգարերեն՝ *Frigyes Karinthy*, ), հունգարացի բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, ժուռնալիստ, թարգմանիչ։ Այսօր էլ համարվում է Հունգարիայի ամենից ավելի ժողովրդականություն վայելող գրողներից մեկը։ Բանաստեղծ Գաբոր Կարինտիի և արձակագիր Ֆերենց Կարինտիի հայրն է։

Ֆրիդյեշ Կարինտիի հիշարժան ստեղծագործություններից են Ջոնաթան Սվիֆթի «Գուլիվերի արկածներ»-ի յուրօրինակն շարունակություն հանդիսացող գիտաֆանտաստիկ «Ճանապարհորդություն դեպի Ֆարեմիդո» վեպը, որտեղ հեղինակը, առաջիններից մեկը լինելով, խոսք է բացում արհեստական ինտելեկտի մասին՝ պացիֆիստական (խաղաղասիրական) թեմայի համատեքստում, ինչպես նաև «Կապիլարիա»-ն, որ լավ մշակված, մռայլ երգիծանք է «սեռերի պատերազմի» մասին։ Հունգար գրողի ուշագրավ ևս մեկ ստեղծագործություն է 1929 թվականին լույս տեսած «Շղթայի օղակները» պատմվածքը, որտեղ նա, դարձյալ առաջիններից մեկը լինելով, ձևակերպել է այսպես կոչված՝ «վեց ձեռքսեղմումների» կամ «բաժանման վեց մակարդակների» տեսությունը (http://www.compulenta.ru/2003/8/13/41244 ):

## Կենսագրություն
Ֆրիդյեշը ծնվել է հրեական շագում ունեցող, բուրժուական լավ կրթված ընտանիքում։ Նրա ծնվելուց կարճ ժամանակ անց ծնողները դավանափոխվել են՝ անցնելով լյութերականության։ Տղան վեց տարեկան էր, երբ մայրը մահացավ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Ֆրիդյեշը ընդունվել է համալսարան, որտեղ սկզբում ուսումնասիրել է բնական գիտություններ ու մաթեմատիկա, այնուհետև ընդունվել է բժշկական ինստիտուտ...  Ի վերջո ընտրել է ժուռնալիստի մասնագիտությունը։ Գեղարվեստական առաջին ստեղծագործությունը 1902 թվականին լույս տեսած «Հարսանեկան ճամփորդություն դեպի երկրի կենտրոն» վեպն էր, որը Ժյուլ Վեռնի հանրահայտ գիտաֆանտաստիկ վեպի կատակային-երգիծական նմանակումն էր։ Կարինտիի առավել նախընտրելի գրական ժանրը հումորով տոգորված կարճ պատմվածքն էր, և նրա առաջին խոշոր հաջողությունն ու գրական համբավի մեկնարկը հենց այդ ժանրի հետ են առնչվում. 1912 թվականին լույս ընծայեց «Ահա թե ինչպես եք դուք գրում» (*Így írtok ti*) գիրքը, որը իր ժամանակակից գրողների գրելաձևերի պարոդիաների ժողովածու է (հետագա տարիներին նա շարունակաբար ընարձակել է այդ ժողովածուն)։ Գրողի ստեղծագործական վաղ շրջանի ուշագրավ գրքերից է նաև «Խնդրե՛մ, պարո՛ն» (*Tanár úr, kérem*, 1916) խորագիրը կրող, երգիծական կարճ պատմվածքների ժողովածուն դպրոցական կյանքի մասին։

Կարինտին անգլիացի հանրահայտ ֆանտաստ գող Հերբերթ Ուելսի երկրպագուն էր և ոչ միայն հունգարերեն է թարգմանել նրա վեպերից երկուսը՝ «Կույրերի երկիրը» ("The Country of the Blind") և «Ծովի տիրուհին» (The Sea Lady), այլև իր հեղինակած գիտաֆանտաստիկ երկերը գրել է՝ ներշնչվելով, ազդվելով Ուելսի ստեղծագործություններից։ Նրա թարգմանական հիշարժան աշխատանքներից է նաև Ա. Միլնի «Վինի թուխը», որը հունգարացի մանուկների ու մեծերի սիրած գրքերից մեկն է դարձել։

Կարինտին տառապում էր ուղեղի ուռուցքից և այդ պատճառով 1936 թվականին վիրահատության է ենթարկվել Շվեդիայում, դրա հետ կապված փորձությունները հետագայում նկարագրել «Ճամփորդություն գանգիս շուրջ» (*Utazás a koponyám körül*, 1939 թ.) ինքնակենսագրական վեպում։ Վիրահատությունից երկու տարի անց գրողը մահացել է Բալատոն լճի ափին իր հանգիստն անցկացնելու ժամանակ։

## Երկերի ընտրանի
* Esik a hó/ Ձյուն է գալիս (1912, բանաստեղծությունների ժողովածու)
* Görbe tükör/ Ծուռ հայելի (1912, երգիծական պատմվածքների ժողովածու)
* Így írtok ti/ Դուք այսպես եք գրում (1912, գրական պարոդիաների ժողովածու իր ժամանակակից գրողների գրելաձևերի մասին)
* Találkozás egy fiatalemberrel/ Հանդիպում երիտասարդի հետ (1913, պատմվածքների ժողովածու)
* Utazás Faremidóba/ Ճանապարհորդություն դեպի Ֆա-րե-մի-դո. Առաջին համաշխարհային պատերազմից փախչող Գուլիվերի նոր ճամփորդությունը (1915
* Tanár úr, kérem/ Խնդրե՛մ, պարո՛ն (1916, երգիծավեպ՝ պատմվածքներով)
* A bűvös szék/ Կախարդական բազկաթոռը (1918, թատերգություն)
* Krisztus és Barabás/ Христос и Варавва (1918, сб. фельетонов)
* Capillária/ Կապիլարիա (1921, «Ճանապարհորդություն դեպի Ֆա-րե-մի-դո»-ի շարունակությունը)
* Kötéltánc/ Պար՝ մետաղալարի վրա (1923, վեպ)
* Nem mondhatom el senkinek/ Դա ես ոչ մեկին չեմ կարող ասել (1930, բանաստեղծությունների ժողովածու)
* Mennyei riport/ Հաղորդագրություն դրախտից (1937, երգիծա-ֆանտաստիկ վեպ)
* Utazás a koponyám körül/ Ճամփորդություն սեփական գանգի շուրջ (1937, գրոտեսկային վեպ)
* Üzenet a palackban/ Նամակ՝ շշի մեջ (1938, բանաստեղծությունների անավարտ գիրքнезаконченная книга стихов)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* (англ.)
* (англ.) 
* (англ.)
* (англ.)

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Եվրոպացի պացիֆիստներ
Կատեգորիա:Հունգարացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հունգարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հունգարացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հունգարացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ