open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանտենե Մոնլեն

**Մանտենե Մոնլեն** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Վիրյո լե Գրան կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բելլեն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01230։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 340 կմ հարավ-արևելք, դեպի արևելք՝ Լիոն քաղաք, 80 կմ է և 27 կմ հարավ-արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի հարավից ձգվում է Ռեսուզ գետը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 288 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 169 մարդկանցից 118-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 51-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 69,8 է, 1999 թվականին՝ 72,3%)։ 118 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 114-ը (58 տղամարդ, 56 կին), գործազուրկ է եղել 4 մարդ (2 տղամարդ և 2 կին)։ 51 պասիվներից 14 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 24-ը՝ թոշակառու, 13 մարդ պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մառլյո

**Մառլյո** (), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն-Ալպեր երկրամասի Վիրյո լե Գրան կանտոնում։ Կոմունայի օկրուգը Բուրակ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01230։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, դեպի արևելք՝ Լիոն քաղաք, 39 կմ է և 20 կմ հարավ-արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 887 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 549 մարդկանցից 433-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 116-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 78,9 % է, 1999 թվականին՝ 76,6 %)։ 433 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 403-ը (220 տղամարդ, 183 կին), գործազուրկ է եղել 30 մարդ (12 տղամարդ և 18 կին)։ 116 պասիվներից 44 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 38-ը՝ թոշակառու, 34 մարդ պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Église Saint-Pierre-aux-Liens de Marlieux.JPG|Սուրբ Պետրոս եկեղեցին
Mairie de Marlieux.JPG|Քաղաքապետարանը
L'école de Marlieux.JPG|Դպրոցը
Monument aux morts de Marlieux.JPG|Ռազմական արձան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կոկորդիլոս (ֆիլմ, 2007)

**«Կոկորդիլոս»** (), ավստրալիական սարսափ ֆիլմ։ Ֆիլմի ռեժիսորը եղել է Գրեգ Մակ-Լինան Ավստրիալական տուրիստների խմբից։ Ֆիլմը պատմում է հսկա կոկորդիլոսի զոհերի մասին։ Պրեմիերան եղել է Ավստրալիայում 2007 թվականի նոյեմբերի 8-ին, նաև Հյուսիսային Ամերիկայում  - 2008 թվականի ապրիլի 25-ին։

Ֆիլմի կարգախոսը՝ «Դու արա՞գ ես լողում»

## Սյուժե
Ամերիկացի լրագրող Պիտ Մակկելլը, ով միանում է տուրիստների խմբին, պարտավորված լինելով գնում է Կակադու, որն էլ իր հերթին գտնվում է Ավստրալիայի Հյուսիսային տարածքում։ Վայրի բնության հետազոտողների գլխավորը Կեեյտ Ռայանն է, նրանք հետևում են իրական կոկորդիլոսներին։ Ճանապարհին նրանց հետ մի դեպք է տեղի ունենում, մասնավորապես Նիլոմի և Կոլլինոմի հետ։ Տուրիստներից մեկը ՝ Էվերետտը սկսում է բարեխոսել Կեյտի մասին։

Մի անգամ Էվերետտը նկատում է, որ շատ հեռվում՝ ամպերի մեջ ինչ-որ բան է կատարվել։ Կեյտը մեկնում է դեպի ժայռի բարձունքը, որ ստուգի, տեսնի թե ինչ է կատարվում։ Եվ իրականում պարզվում է, որ հեռվում գտնվում է մի կիսասուզված նավակ։ Հանկարծակի լսվում է մի խուլ հարված։ Այնուհետև ծովում հայտնաբերեցին խորը փոս։ Միակ ելքը այն էր, որ Կեյտը պետք էր լքեր նավը և այն դուրս հանել ծանծաղուտներից և այն հասցներ դեպի մի կղզու գետին։ Խումբին մի մեծ վտանգ էր սպառնում։ Անսպասելիորեն Էվերետտը ընկնում է հսկա և անահյտ մի գիշատիչ կենդանու ժանիքների մեջ և միանգամայն անհետանում է դեպի ծովի խորքերը։

Նիլը և Կոլլինը գալիս են կղզի մեխանիզացված նավակով, նրանք վաղ թե ուշ հայտնվելու էին գիշատիչի երախի մեջ։ Նիլը բարեբախտաբար լողալով հասնում է կղզի, իսկ Կոլլինի բախտը շատ քիչ է բերում։

Մինչև գիշերվա մթի ընկնելը Նիլին հաջողվում է լողալով հասնել կղզի, անտեսելով իր անպաշտպանությունը թշնամական ջրում, նա ստեղծում է մի պարան, որը կազմված էր երկու ծառերից, այդպիսի պայմաններում նա բացի օդային անցամիջոցից ուրիշ ոչ մի բան չստեղծեց։ Կոկորդիլոսը չպետք է լսեր ջրի ճղփումը։ Ալլենը բարկանում է, բայց նրա աղջկա՝ Շերրի օգնությամբ փորձում է փրկվել։ Նիլը ենթարկվել էր կոկորդիլոսի հարձակմանը։ Պարանը կտրվել էր և տուրիստները հայտնվել էին ջրում, նրանք փորձում էին ամբողջ ուժով լողալ դեպի կղզին։ Ալլենը իր անփորձության պատճառով հայտնվում է ջրի խորքը։

Խախտված ծովում Պիտը ծուղակն է ընկնում։ Նա հասկանում է, որ ինքը շատ քիչ է այդ «ձկան» համար և պետք է որսալ ավելի մեծը, երևի դա կլիներ նավի հսկայական խարիսխը։ Նա խորհուրդ է տալիս գիշատիչին որսալ այդ խարիսխով, Պիտը շատ ժամանակ կշահեր դրանից և նրանք բոլորով կարող էին ավելի արագ հասնել կղզի։ Սայմոնը միանագամայն դեմ էր այդ մտքին, սակայն իր աջակցությունը Պիտին տալիս է Ռոսսելը։ Այդ հրեշին Կեյտը պետք էր հրապուրել մի շան օգնությամբ։

Այնուհետև Պիտը բերեց իր պարանը և ամենաերկար ու ամենահաստ կողմը գցեց գետը։ Մի քանի րոպե սպասելուց հետո ծայրը փոխում է և գցում է մի փոքր ավելի բարակ ծայրը։ Ռասելլը օգնում է Շերրի և Էլիզաբեթա մայրերին։ Սակայն հետո սկսում է պարանը կտրվել։ գետի վերջերում Պիտը նկատում է մի անմարդկային և կատաղի պայթյուն։ Այդ ցնցումներից մի քանի րոպե հետո կոկորդիլոսը որսում է Կեյտին և տանում նրան ծովի հատակը։

## Դերասաններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2007 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր կենդանիների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր կոկորդիլոսների մասին
Ամրիթսարի կոտորած

մինի
**Ամրիթսարի կոտորած** (, , , , *Jallianwala Bāġa Hatyākāṇḍ*), անգլիական գաղութային իշխանությունների քաղաքականության դեմ ուղղված ցույցի գնդակոծումը Ամրիթսարում, 1919 թվականի ապրիլի 13-ին։ Հնդկաստանի ազգային ազատագրական շարժման նշանակալի անցքերից է։

1919 թվականի մարտին անգլիացիները գործողության մեջ դրին պատերազմից հետո ռազմա–ոստիկանական ապարատի արտակարգ լիազորությունները պահպանելու մասին օրենքը։

## Գործողություններ
Երկրով մեկ բարձրացավ պետական հակա-իմպերիալիստական պայքարի ալիք։ Ապրիլի 13-ին Ամրիթսարում տեղի ունեցավ բողոքի բազմահազարանոց ցույց։ Նախօրյակին քաղաք բերված զինվորները, գեներալ Օ. Դաերի գլխավորությամբ, կրակ բացեցին անզեն ամբոխի վրա։ Սպանվեց և վիրավորվեց ավելի քան 1000 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* An National Public Radio interview with Bapu Shingara Singh – the last known surviving witness.
* Churchill's speech  after the incident.
* Amritsar Massacre at Jallianwala Bagh  Listen to the Shaheed song of the Amritsar Massacre at Jallian Wala Bagh.
* Amritsar Massacre as a turning point in the British Raj  – Description and analysis of the Jallianwala Bagh Massacre.

Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն
Կատեգորիա:Հնդկական անկախության շարժում
Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն
Կատեգորիա:1919 Ասիայում
Ամրության պաշար

**Ամրության պաշար**, կառուցվածքի կամ նրա մասերի ամրության բնութագիրը։ Ամրության պաշարի թվային արժեքը որոշվում է ամրության պաշարի գործակցով (կամ անվտանգության գործակցով), որը ցույց է տալիս, թե տրվող լարումը քանի անգամ պետք է փոքր լինի անթույլատրելի առաձգական դեֆորմացիաներ կամ քայքայում առաջացնող լարումից։

Կառուցվածքի աշխատանքի անվտանգությունն ապահովվում է ամրության պաշարի գործակցի համապատասխան մեծության ընտրությամբ՝ հաշվի առնելով կառուցվածքի և նյութի տեսակը, որակը, աշխատանքային պայմանները, բեռնավորման եղանակը։

Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Կատեգորիա:Կայուն զարգացում
Օպտիկական զգայունացուցիչներ

մինի|«ВБО-У18» օպտիկական ցուցիչ
**Օպտիկական զգայունացուցիչներ,** լուսազգայունացնող ներկանյութեր, օրգանական ներկանյութեր, որոնք ադսորբվելով լուսանկարչական Էմուլսիաների արծաթ-հալոգենիդային շերտի բյուրեղիկների մակերևույթին, նրանց դարձնում են լուսազգայուն սպեկտրի կանաչադեղնավուն, նարնջակարմրավուն կամ ինֆրակարմիր տիրույթներում։

Օպտիկական զգայունացուցից շատերը պատկանում են պոլիմեթիլենային ներկանյութերի շարքին, դրանց մոլեկուլին բնորոշ է հետերոցիկլային օղակների և զուգորդված պոլիմեթինային շղթաների պարունակությունը։

Կատեգորիա:Օրգանական ներկանյութեր
Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Մարինյո

**Մարինյո** () կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Վիրյո լե Գրան կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բելլեն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01230։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 430 կմ հարավ-արևելք, դեպի արևելք՝ Լիոն քաղաք, 70 կմ է և 60 կմ հարավ-արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

300px|մինի|ձախից|Կոմունայում բնակչության աճի սանդղակ

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 148 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 89 մարդկանցից 60-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 29-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 67,4 է, 1999 թվականին՝ 75,5%)։ 60 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 59-ը (58 տղամարդ, 56 կին), գործազուրկ է եղել 1 մարդ (29 տղամարդ և 30 կին)։ 29 պասիվներից 10 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 14-ը՝ թոշակառու, 5 մարդ պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ռոբ Հելֆորդ

**Ռոբ Հելֆորդ** (, ), անգլիացի երգիչ և երգերի հեղինակ, ով առավել հայտնի է որպես Judas Priest հևի մեթալ խմբի վոկալիստ։ Նա համարվում է ռոք երաժշտության լավագույն վոկալիստներից մեկը, իր հզոր վոկալային դիապազոնով, «Planet Rock» ամսագիրը Հելֆորդին հատկացրել է 33-րդ հորիզոնակնը իր ռոքի լավագույն վոկալիստները ցանկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ-ն երաժշտության մեջ
Սթելենբոս

**Սթելենբոս** (, (, , *նաև  — կաղնիների քաղաք*)), քաղաք Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում՝ Արևմտյան Կապ նահանգում։ Գտնվում է Քեյփթաունից 50 կիլոմետր դեպի արևելք։ Սթելենբոսը հիմնադրվել է 1679 թվականին։

Քաղաքը գտնվում է Էրստե գետի ափին ( — *առաջնային գետ*), հովտային շրջաններում այն շրջապատված է լեռներով։

Քաղաքում է գտնվում Սթելենբոսի համալսարանը (հիմնադրվել է 1863 թվականին), աֆրիկյան մշակույթի և գիտության կենտրոնն է։ Համալսարանում հիմնականում ուսուցանում են աֆրիկանս և անգլերեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1679 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության քաղաքներ
Անալոգ օրգաններ

[thumb|250px|[Թռչող թեփամորթեր|Պտերոզավրերի թևերը, չղջիկներ, թռչուններ հոմոլոգ են առջևի ոտքերը, անալոգ՝ թևերը, նրանք իրականացնում են նույն ֆունկցիան և նման են կառուցվածքով, բայց այս կենդանիների նախնիները չեն ունեցել թևեր]]
**Անալոգիա** (), կենսաբանության մեջ, ոչ միանման կազմություն ունեցող և տարբեր սաղմերից առաջացող օրգանիզմների, օրգանների կամ նրանց մասերի արտաքին նմանության, որը պայմանավորված է կյանքի պայմանների կամ ֆունկցիաների միանմանությամբ։

Անալոգիաի օրինակ են՝ ջրային կաթնասունների (կետեր, դելֆիններ) և ձկների մարմնի շրջահոս ձևը, խաղողի բեղիկները (առաջանում են ընձյուղներից) և ոլոռի բեղիկները (ձևափոխված տերևներ և այլն)։

## Պատմություն
«Անալոգիա» հասկացությունը տվել է Արիստոտելը տարբեր օրգանիզմների օրգանների ֆունկցիոնալ և մորֆոլոգիական նմանությունը նշելու համար։ Ռիչարդսոն Օուենը (1915) այդ հասկացությունը ճշտեց որպես ֆունկցիոնալ նմանակություն և հակադրեց հոմոլոգիային։

Չարլզ Դարվինր գտնում Էր, որ անալոգիան առաջանում է էվոլյուցիայի ընթացքում, երբ կարգաբանական տարբեր խմբերի կենդանիները հարմարվում են շրջապատող միջավայրի միանման պայմաններում ապրելուն։

Անալոգիաով են պայմանավորված բույսերի, կենդանիների անալոգ օրգանները կամ նրանց մասերը, որոնք ունեն տարբեր ծագում ու կազմություն, բայց արտաքնապես նման են և կատարում են միևնույն ֆունկցիան։

## Տես նաև
* Հոմոլոգիական շարքեր
* Հոմոլոգիա
* Կոնվերգենցիա

## Գրականություն
* Бляхер Л. Я., Аналогия и гомология, в сб.: Идея развития в биологии, М., 1965.
* Дарвин Ч., Происхождение видов. Соч., т. 3, М., 1939, с. 608
* Шимкевич В. М., Биологическое основание зоологии, 5 изд., т. 1-2, М.- П., 1923-25

Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Ինդվե

thumb|right|250px|Կաթոլիկ եկեղեցի Ինդվեում
**Ինդվե** (), քաղաք Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Արևելյան Կապ նահանգում, 40 կմ դեպի հարավ արևելք Դորդեխտ քաղաքից և 34 կմ դեպի հյուսիս արևմուտք Կալա քաղաքից։

Քաղաքը հիմնադրվել է 1896 թվականին, իբրև ցածր որակի քարի արտադրոււթյան կենտրոն, որը այստեղ հիմնադրվել է 1867 թվականին և գործում է մինչև հիմա։ 1898 թվականին քաղաքը ստացավ մունիցիպալիտետի կարգավիճակ։ Ասում են նաև, որ նա համարվում է Ինդվեի մասնիկ։ Անունը սերում է կոսա լեզվից։

Մեր ժամանակներում Ւնդվեում գերազանցապես մասնագիտացված է կաթի և այլ գյուղատնտեսական մթերքների արտադրությունը։

## Գրականություն

* Olivier, ds. P.L. (samesteller), *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
* Rosenthal, Eric, *Encyclopaedia of Southern Africa*, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
* Raper, P.E., *Dictionary of South African Place Names*, Lowry Publishers, Johannesburg, 1987.
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995 ISBN 1-86842-026-4

Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության քաղաքներ
Իգնոստիցիզմ

**Իգնոստիցիզմ** () կամ **իգթեիզմ**, աստվածաբանության վերաբերյալ տեսակետ, ըստ որի աստվածաբանության վերաբերյալ յուրաքանչյուր այլ տեսակետը (ընդգրկելով ագնոստիցիզմը) Աստծո/աստվածների և այլ աստվածաբանական կոնցեպցիաների վերաբերյալ չափից շատ անհիմն ենթադրությունների է անում։ «Իգնոստիցիզմ» եզրը գործածության մեջ է մտցրել հումանիստական հուդայականություն հիմնադիր Շերվին Վայնը։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի նորաբանություններ
Կատեգորիա:Ագնոստիցիզմ
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Հակակրոնություն
Կատեգորիա:Փաստարկներ Աստծո գոյության դեմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Յան Ռուստեմ

**Հովհաննես Ֆրանցիսկի Ռուստեմ** (), հայազգի գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Յան Ռուստեմը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Հայրը եղել է պոլսահայ, մայրը՝ ֆրանսուհի։ Վաղ հասակում զրկվել է ծնողներից։ 1774 թվականին իշխան Ադամ Կազիմեժ Չարտորիյսկին Ռուստեմին բերել է Լեհաստան, և նրա հովանավորչությամբ Ռուստեմն ստացել է սկզբնական գեղարվեստական կրթությունը։ Այնուհետև սովորել է Վարշավայում՝ Ժան-Պյեր Նորբլինի և Մարչելլո Բաչչարելլիի մոտ։ 1788-1790 թվականներին ուսումը շարունակել է Գերմանիայում։ 1798-1832 թվականներին դասավանդել է Վիլնյուսի համալսարանում, 1811 թվականից՝ պրոֆեսոր։

Հիմնականում ստեղծել է վաղ ռոմանտիզմի ոգով դիմանկարներ՝
* «Ինքնանկար»
* «Տատը թոռնիկի հետ»
Գծանկարներ՝ գյուղացիների և քաղաքացիների կյանքից (բոլորը՝ Վիլնյուսի գեղարվեստի թանգարան)
* Անհայտ կնոջ և Վիլնյուսի փոստի վարիչի դիմանկարները (երկուսն էլ՝ Կանունասի Մ. Կ. Չյուռլյոնիսի թանգարան)

## Պատկերասրահ

Mykolas Riomeris.jpg
Jan Śniadecki cr.jpg
Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (J. Rustem, 1822).jpg
Rustem-Portret Krystyny Frankowej.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Od starożytności do współczesności - Malarstwo i rzeźba, Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2006
*  *Malarstwo Polskie w zbiorach za granicą*, Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska, Wydawnictwo Kluszczyński, 2003, ISBN 83-88080-85-7
*  ''Rustem, Jan'' , webart: malarstwo polskie

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Հայերը Լիտվայում
Կատեգորիա:Լիտվացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Նոնա Պետրոսյան

**Նոնա Իվանի Պետրոսյան** (), հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1984)։

## Կենսագրություն
Նոնա Պետրոսյանը ծնվել է Բաքվում։ Սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում։ Եղել է Լենինականի Մռավյանի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի, այնուհետև՝ խաղացել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում։ Աշխատել է նաև Վարդան Աճեմյանի հետ, եղել է ռեժիսորի օգնական։

## Մահը
Մահացել է Երևանում` կրծքագեղձի քաղցկեղից։

## Ընտանիք
* Ամուսին` Հենրիխ Սիմոնյան, երաժիշտ
* Դուստրը՝ Աննա Հենրիխ, երգչուհի
* Դուստրը՝ Ռոզա Պետրոսյան, երաժիշտ, դերասանուհի

## Ֆիլմեր
* «Երկունք», 1976
* «Աշնան արև», 1977
* «Օգոստոս», 1978
* «Արևիկ», 1978
* «Թթենի», 1979
* «Մոր տունը», 1980
* «Խոշոր շահում», 1980
* «Մեր մանկության տանգոն», 1984
* «Վերջին կիրակին», 1985
* «Օտար խաղեր», 1986
* «Հայրիկ», 1990
* «Այնտեղ, ուր երկինքը պառկած է գետնին», 1990

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Հովհաննես Ազոյան

**Հովհաննես Արամի Ազոյան**, () հայ դերասան և հաղորդավար։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Ազոյանը ուսումը ավարտելուց հետո՝ 2003 թվականից աշխատում է «Արմենիա» հեռուստաընկերությունում, որտեղ էլ հասել է մեծ նվաճումների։ Այս հեռուստաընկերությունում նա հետագայում նկարահանվել է «Խաղից դուրս», «Առողջ ապրելակերպի ակումբ», «Բարի լույս, հայեր», «Աստղային պատերազմներ», «Yere1», «Կարգին սերիալ», «Լոս Արմենիոս», «Բարի գիշեր, հայեր», «Տնփեսա», «Չեյնջ» «Դոմինո» հաղորդումների և նախագծերի հաղորդավար, դերասան, մասնակից ֆիլմերում և հաղորդումներում։ Խաղացել է «Պահանջվում է միլիոնատեր», «Փեսացուն կրկեսից», «Դուռը բաց», «Poker.am», «Քայլ ձիով», «Ուրիշի փոխարեն» ֆիլմերում, «7.5», 7.5-2», «No comment» հումորային ներկայացումներում։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Մուլտֆիլմեր

## Հեռուստանախագծեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Բավարական ազգային թանգարան

thumb|180px|Թանգարանի հիմնադիր Մաքսիմիլանո II-ը
**Բավարական ազգային թանգարան**, (), թանգարան Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Բավարիայի երկրամասի Մյունխեն քաղաքում։

Թանգարանը հիմնադրվել է XIX դարում` 1855 թ., Բավարիայի թագավոր Մաքսիմիլանո II-ի կողմից։ Թանգարանը գտնվում է Մյունխենի արվարձաններից մեկում` Պրինցրեգենտեշտրասսեի փողոցում ()։ Շենքի ճարտարապետական ոճը ընտրվել է 1894-1899 թվականներին՝ Գաբրիել ֆոն Զաիդլի նախագծով։ Թանգարանի մուտքի հատվածը զարդարված է ձիասպորտի արձանիկով, որը համարվում է Բավարիայի արքայաժառանգ Լուիտպոլդի հաջողության խորհրդանիշը։

Թանգարանի ցուցահանդեսի առաջին հարկում ներկայացվա են Բավարիայի պատմությանը, մշակույթինին և արվեստին վերաբերվող տարբեր թանգարանային նմուշներ, որոնք հայտնաբերվել են Գերմանիայի տարածքից և թվագրվում Միջնադարի ժամանակներ։ Թանգարանում է պահվում նաև հայտնի Զեենյան Մադոննան։ Երկրորդ հարկում ներկայացված են ճենապակե մասնագիտացված հավաքածուներ։ Կան նաև աստվածաբանական արձաններ փղոսկրից, ոսկուց և արծաթից։

Վերջին՝ երրորդ հարկի ցուցադրությունը պատմում է Բավարիայի միջնադարյան գյուղական կյանքի մասին։ Այստեղ է պահվում նաև աշխարհի ամենամեծ քանդակների հավաքածուն, որոնք նվիրված են Հիսուս Քրիստոսի ծնունդին (Սուրբ Ծնունդ) և մասուրի մեջ գտնվող Հիսուսին։ 2005 թ. Բավարական ազգային թանգարանը պարգևատրվել է իր զանազան հավաքածուի և 150-ամյակի համար։

## Ցուցանմուշներ

BNM Artelshof'Altar 1514 (1).jpg
Augsburger Tafelservice der Fürstbischöfe von Hildesheim BNM 01.jpg
Bayerisches Nationalmusem - Tod, einen Löwen reitend.JPG
Becken aus Elfenbein.jpg
GER — BY — Oberbayern — LH München — Prinzregentenstraße 3 (Bayerisches Nationalmuseum · Zischägge, 16. Jhd.) Mattes 2023-04-15.jpg
BNM CoronelliGlobus 1688.jpg
BNM Stubentür GZ.jpg
Die vier Elemente, Bronzefiguren.jpg
Drechselbank Max Emanuels BNM.jpg
Figurenuhr in Form eines Elefanten BNM.jpg
Christoph Jamnitzer – Mohrenkopfpokal.jpg
Zeigerroulette BNM I 14 104.jpg
Kartenspielbrett BNM I 14.105.jpg
Kretkowski-Guldenstern carpet.JPG
Läufer-Figur BNM MA179.jpg
Pallone BNM.jpg
BNM KfJohWilh-v-Pf Waffengarnitur 1691.jpg
Pochspiel BNM I 14 854.jpg
Ring mit Silhouette eines Herrn BNM.jpg
Steckkamm mit Insekt und Algen BNM.jpg
Stengelglas in Tulpenform BNM.jpg
Tabatiere - Schloss Fockenfeld - um 1750.jpg
Tabatiere Max I Joseph BNM.jpg
Thierhaupten Inschriftentafel 1309.jpg
Tischlampe Schleiertänzerin BNM.jpg
Fayence Künersberg Fassreiter BNM.jpg
BNM Majoliken Urbino 1535-40 (1).jpg
Reisemantel Ludwig I BNM.jpg
Kabinettschrank 17 Jh BNM.jpg
0 Saint Sébastien - Georg Petel 2.JPG
Hl Stephan frz-burg um 1500 BNM.jpg
Theresa von Avila und Hl. Joseph mit dem Jesuskind.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մյունխենի թանգարաններ
Կատեգորիա:1855 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատկերասրահներ
Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:1855 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Գառնիկ Բադալյան

**Գառնիկ Ժորայի Բադալյան** (), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության էկոնոմիկայի նախարարի նախկին տեղակալ։

## Կրթություն
* 1957-1967 թթ. - սովորել և ավարտել է Իջևանի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։
* 1967-1972 թթ. - սովորել և ավարտել է Երևանի Կ.Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տեխնիկական կիբերնետիկայի ֆակուլտետը՝ «էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաներ» մասնագիտությամբ։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1972-1980 թթ. - աշխատել է «Ագաթ» համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի մասնաճյուղում որպես ինժեներ, ավագ ինժեներ, ապա՝ առաջատար ինժեներ։
* 1980-1982 թթ. - Ատոմային էլեկտրակայանների համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի խմբի ղեկավար։
* 1982-1998 թթ. - ՀԽՍՀ առևտրի մինիստրության ինֆորմացիոն հաշվիչ կենտրոնի բաժնի վարիչ, փոխտնօրեն, ապա՝ տնօրեն։
* 1998-1999 թթ. - եղել է «Ինֆոֆայլ» ԲԲԸ գործադիր տնօրեն։

## Պետական և քաղաքական գործունեություն
* ՀՀԿ անդամ։
* 1999 թվականից ՀՀԿ խորհրդի անդամ է։
* 1999-2000 թթ. - ՀՀ կառավարությանն առընթեր ստանդարտացման, չափագիտության և սերտիֆիկացման վարչության պետի տեղակալ։
* 2000 թ. նոյեմբերի 16-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 2-րդ գումարման պատգամավոր «Միասնություն» դաշինքի համամասնական ընտրացուցակով։ «Միասնություն» խմբակցության անդամ։ Ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀԿ խորհրդի անդամ։
* 2003 թ. օգոստոսի 5-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ Առևտրի և տնտեսական զարգացման նախարարի տեղակալ։
* 2008 թ. հունիսի 20-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ՝ ազատվելով Հայաստանի Հանրապետության առևտրի և տնտեսական զարգացման նախարարի տեղակալի պաշտոնից։ 2016 թ․-ին ազատվել է պաշտոնից։

Ունի ավագ լեյտենանտի զինվորական կոչում։ Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հաղարծին գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Անտուան Բելո

**Անտուան Բելո** (, ), ֆրանս-ամերիկացի գրող, ում ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Վեպերի թեմաները բազմազան են՝ իրականության և հնարանքի կապը, մարդկային ճանաչողությունը և լրագրությունը։ Ներկայումս (2015) ապրում է Նյու Յորքում։

## Կենսագրություն
Անտուան Բելոն ծնվել է 1970 թվականի մարտի 25-ին Բոստոնում։ Սերում է ֆրանսիացի գրող Մարսել Էմեի ընտանիքից։

Նախքան ամբողջությամբ գրելուն տրվելը Բելոն համահիմնադրել է ֆրանսիական Ուբիկուս (Ubiqus) կազմակերպությունը, որը վաճառել է 2007 թվականին։

2002 թվականից ապրում է Նյու Յորք քաղաքում։

2007 թվականին ստեղծում է *Rankopedia* վարկանիշային կայքը, որտեղ ցանկացած այցելու իր նախընտրած թեմայով կարող է ստեղծել վարկանիշային աղյուսակներ։ Նույն թվականին Ֆրանսիայի նախագահական ընտրությունների ժամանակ սատարում էր Նիկոլա Սարկոզիին։

## Գրական գործունեություն
Բելոյի առաջին գիրքը՝ «Les Funambules»-ը, պատմվածքների ժողովածու էր, որը տպագրվել է Ֆրանսիայում 1996 թվականին։ Գիրքը Մարսել Բլանշետի Fondation de la Vocation հիմնադրամի կողմից արժանացել է գրական մրցանակի։

Այնուհետև Բելոն հրատարակել է ևս 7 վեպ, որոնք թարգմանվել են մի շարք լեզուներով՝ գերմաներեն, ռուսերեն, հունարեն և ճապոներեն։ Միայն մեկն է հասանելի անգլերեն՝ «The Missing Piece»-ը։

Բելոյի հայտնի գործը՝ «Les Falsificateurs» տրիլոգիան, պատմում է միջազգային գաղտնի կազմակերպության մասին, որը կեղծում է իրականությունը և վերաշարադրում պատմությունը։ Վեպի առաջին մասը հրատարակվել է 2007 թվականին։

«Les Éclaireurs»-ը 2009 թվականին արժանացել է Télérama մրցանակին, որը համարվում է ֆրանսիական մշակութային հեղինակավոր մրցանակներից մեկը։

«Les Producteurs»-ը լույս է տեսել 2015 թվականին։

2012 թվականին հրատարակում է «L'Actualité et Légendes» գրքի էլեկտրոնային տարբերակը (eBook)։

Բելոյի գրական կյանքի վրա մեծապես ազդել է Ռուսաստանում ծնված ամերիկացի փիլիսոփա և վիպասան Այն Ռանդի «Ատլանտը թոթվեց ուսերը» ստեղծագործությունը։

## Մատենագրություն
* *Les Funambules*, recueil de nouvelles (*Manikin 100*, *Soltino*, *Go Ganymède !*, *Le dossier Krybolski* et *L'année Zu*), éditions Gallimard, 1996. *ISBN 978-2070745029*
* *Éloge de la pièce manquante*, éditions Gallimard, 1998. *ISBN 978-2070358533*
* *Les Falsificateurs*, éditions Gallimard, 2007. *ISBN 978-2070355273*
* *Les Éclaireurs*, éditions Gallimard, 2009. *ISBN 978-2070124268*
* *Enquête sur la disparition d'Émilie Brunet*, éditions Gallimard, 2010. *ISBN 978-2070130405*
* *Mateo*, éditions Gallimard, 2013. *ISBN 978-2070140114*
* *Roman américain*, éditions Gallimard, 2014. *ISBN 978-2070144297*
* *Les Producteurs*, éditions Gallimard, 2015. *ISBN 978-2070147854*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բոստոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Բալըխլը (լեռնաշղթա)

**Բալըխլը **, լեռնաշղթա Պոնտական լեռնահամակարգի արևելյան հատվածում, Սև ծովի հարավարևելյան ափից ոչ հեռու, Պատաջուր լեռնաշղթայից հյուսիս-արևելք, ձգվում է արևելքից արևմուտք ուղղությամբ, անտառապատ է, փարթամ խոտածածկույթով։ Սրա հյուսիսային և հյուսիսարևելյան լանջերից սկիզբ է առնում Ճորոխի Իչկալա վտակի աջակողմյան օժանդակ Բալըխլը գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Սեն Նիզիե լը Դեզեր

**Սեն Նիզիե լը Դեզեր** (), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն-Ալպեր երկրամասի Էնի դեպարտամենտում։ Համայնքի շրջանը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01381։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաք, 45 կմ է և 18 կմ հարավ Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 880 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 560 մարդկանցից 445-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 115-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 79,5 % է, 1999 թվականին՝ 74.1 %)։ 445 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 445-ը (223 տղամարդ, 192 կին), գործազուրկ է եղել 30 մարդ (12 տղամարդ և 10 կին)։ 115 պասիվներից 46 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 39-ը՝ թոշակառու, 30 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Սուրիբ Նիկիտայի եկեղեցի

## Պատկերասրահ

%C3%89glise_Saint-Nizier_de_Saint-Nizier-le-D%C3%A9sert.JPG|
Mairie_de_Saint-Nizier-le-D%C3%A9sert.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 7 июня 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սեն Պոլ դը Վարա

**Սեն Պոլ դը Վարա** (), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն-Ալպեր երկրամասի Էնի դեպարտամենտում։ Համայնքի շրջանը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01383։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաք, 45 կմ է և 15 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 1551 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 994 մարդկանցից 715-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 279-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 71,9 % է, 1999 թվականին՝ 70.7%)։ 715 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 669-ը (346 տղամարդ, 323 կին), գործազուրկ է եղել 46 մարդ (16 տղամարդ և 30 կին)։ 279 պասիվներից 78 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 90-ը՝ թոշակառու, 111 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Սուրբ Պաելի եկեղեցի
* Բարի պալատ

## Պատկերասրահ

Eglise_de_Saint-Paul-de-Varax.jpg|
Ch%C3%A2teau_de_Saint-Paul_de_Varax_(Dombes).JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 24 марта 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լուծույթների կոլլեգատիվ հատկություններ

**Լուծույթների կոլլեգատիվ հատկություններ**, այն հատկություններն են, որոնք որոշվում են միայն լուծված նյութի քանակով և կախված չեն լուծված նյութի բնույթից։
Դրանք են՝
* Լուծույթի հագեցած գոլորշիների ազդեցությունը լուծույթի վրա (Ռաուլի օրենք)։
* Լուծույթի եռման աստիճանի բարձրացում։ 
* Լուծույթի սառեցման ջերմաստիճանի ցածրացում։
* Օսմոտիկ ճնշում
## Լուծույթի հագեցած գոլորշիների ազդեցությունը լուծույթի վրա (Ռաուլի օրենք)
:: \frac{P_{o}-P}{P_{o}} = X_{a}
:: P_{o}  -P = X_{a}P_{o}
:: P_{o}(1-X_{a})=P
:: 1-X_{a}=X_{b}
:: X_{b}P_{o}=P
::X_{a}-լուծված նյութի մոլային բաժին
::X_{b}-լուծիչի մոլային բաժին

## Լուծույթի եռման  աստիճանի  բարձրացում
::\Delta T_{Er}=K_{Eb}m

::K_{Eb}=\frac{RT_{Er}^2 M}{\Delta H_{Er}}

::\Delta H_{Er}- եռման էնթալպիա
::K_{Eb}-էբուլյոսկոպիկական հաստատուն
::m-1 կգ նյութում մոլերի քանակը (մոլալնություն)
::\Delta T_{Er}- եռման ջերմաստիճանի փոփոխություն
## Լուծույթի  սառեցման ջերմաստիճանի  ցածրացում
::\Delta T_{Sar}=K_{Kr}m

::K_{Kr}=\frac{RT_{Kr}^2 M}{\Delta H_{Sar}}

::K_{Kr}-կրիոսկոպիկական հաստատուն
::m-1 կգ նյութում մոլերի քանակը (մոլալնություն)
::\Delta T_{Sar}- սառեցման  ջերմաստիճանի փոփոխություն
::\Delta H_{Sar}- սառեցման էնթալպիա

## Տես նաև
* Օսմոտիկ ճնշում

Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Լուծույթների հատկություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Սեն Ռամբեր ան Բյուժե

**Սեն Ռամբեր ան Բյուժե** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Էնի դեպարտամենտում։ Սեն Ռանբեր ան Բյուժե շրջանի Բուրկ ան Բրես նահանգում։

Կոմունայի կոդը՝ 01384։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 400 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաք, 55 կմ է և 33 կմ հարավ-արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 2164 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 1272 մարդկանցից 930-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 342-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 73,1 % է, 1999 թվականին՝ 66.8%)։ 930 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 810-ը (444 տղամարդ, 366 կին), գործազուրկ է եղել 2120 4 մարդ (56 տղամարդ և 64 կին)։ 342 պասիվներից 86 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 105-ը՝ թոշակառու, 1151 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Սան Ռամեր ան Բյուժեի աբբայություն

## Պատկերասրահ

St_Rambert_01.jpg|
Abbaye55.JPG|
Crypte.png|
L%27%C3%A9glise_Saint-Antoine_de_Saint-Rambert-en-Bugey.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 22 мая 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հայերենի այբուբենի ռոմանականացում

**Հայերենի այբուբենի ռոմանականացում**, հայկական գրի ռոմանականացման համակարգ։

## Արտաքին հղումներ
* Armenian Transliteration Converter Supports both Eastern and Western pronunciations of Armenian, includes a spell checker.
* Transliteration of Armenian by Thomas T. Pedersen, in KNAB (*Kohanimeandmebaas*, Place Names Database) of *Eesti Keele Instituut* (Institute of the Estonian Language).**broken link**

Կատեգորիա:Ռոմանիզացիա
Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Գուեյք

**Գուեյք**, գետ Եփրատի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Այնթափ և Քիլիս քաղաքների միջև ընկած բլուրների լանջերից երկու ճյուղերով՝ Սաաբլը և Բալխլը, որոնց միախառնվելուց հետո թեքվում է արևելք։ Հյուսիսից ընդունելով մեկ այլ գետակ, շրջվում է դեպի հարավ և մտնելով Հալեպի դաշտը անհետանում է ճահճուտներում։ Գրականության մեջ նույնացնում են Քսենոֆոնի հիշատակած *Խալուս* գետի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Եգիպտոզավր

**Եգիպտոզավր** (), զաուրոպոդների ինֆրադասին պատկանող դինոզավր։

Համարվում է միևնույն սերնդի երկու խոտակեր առանձնյակների սերունդը։ Եգիպտոզավրերը երկիր մոլորակի վրա ապրել են 95 միլիոն տարի առաջ և բնակվել են հիմնականում Աֆրիկա աշխարհամասում։ Չորքոտանի այս կենդանիներն ապրել են ներկայիս Եգիպտոս և Նիգեր պետությունների տարածքում, ինչպես նաև Սահարայի անապատում։

Առանձնյակների այս տեսակը հետազոտվել են 1932 թվականին և հենց Սահարա անապատում գտնվել են այս տեսակի կենդանիների կմախքից յոթ մասունքներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զաուրոպոդներ
Մաշադի Ազիզբայով

**Մաշադի Ազիմ բեյ օղլու Ազիզբայով ** (, , ), Անդրկովկասում բոլշևիկյան հեղափոխական շարժման գործիչ, ադրբեջանցի առաջին մարքսիստներից։ ԽՄԿԿ անդամ 1898 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հունվարի 6-ին, Բաքվում, որմնադիր բանվորի ընտանիքում։ 1908 թվականին ավարտել է Բաքվի ռեալական ուսումնարանը և Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը։ Իբրև հեղափոխական, Ազիզբեկովը առաջին մարտական մկրտությունն ստացել է 1897 թվականին, Պետերբուրգում՝ գլխավորելով «տեխնոլոգիականների» ելույթը բողոքի ցույցի ժամանակ, որը ծագել էր ձերբակալված ուսանողուհու ինքնասպանության պատճառով։ Ցույցի մի խումբ կազմակերպիչների հետ Ազիզբեկովը ձերբակալվել և նետվել է «Կրեստի» բանտը։ Հետագայում, լինելով IV կուրսի ուսանող, Ազիզբեկովը կրկին բանտ է նետվել հեղափոխական գործունեության համար։ Ակտիվորեն մասնակցել է 1905–1907 թվականների հեղափոխությանը։ «*Հումմեթ*» ս–դ. խմբի ղեկավարներից մեկն էր։ 1906 թվականին Բաքվում կազմակերպել է «Ազատության դրոշ» բանվորական մարտական ջոկատը և պայքարել ազգամիջյան կոտորածներ հրահրելու ցարական կառավարության քաղաքականության դեմ։ Ռեակցիայի տարիներին Ազիզբեկովը մեծ դեր է խաղացել Ադրբեջանի բանվորների և մտավորականության առաջադեմ մասի մարքսիստական պրոպագանդայի գործում։ 1910 թվականին ընտրվել է Բաքվի քաղաքային դումայի անդամ, պաշտպանել աշխատավորների շահերը։ Լինելով «Նիջաթ» («Ազատագրում») մշակութային-լուսավորական ընկերության նախագահի տեղակալ՝ Ազիզբեկովը հեղափոխական անլեգալ աշխատանքը հմտորեն զուգակցել է լեգալ գործունեության հետ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ակտիվորեն պայքարել է պատերազմը քաղաքացիականի վերածելու լենինյան լոզունգի իրականացման համար։

1915 թվականին ընտրվելով «Գաղթականների օգնության կոմիտեի» նախագահի տեղակալ՝ զբաղվել է թուրքական բարբարոսներից հալածված և տարբեր վայրերից Բաքու գաղթած հայ բնակչությանը օգնելու հարցով։ 1917–1918 թվականին Ստեփան Շահումյանի, Ալյոշա Ջափարիձեի, Իվան Ֆիոլետովի և հայտնի մյուս բոլշևիկների հետ միասին գլխավորել է Ադրբեջանում և ամբողջ Անդրկովկասում խորհրդային վարչակարգ հաստատելու համար մղված պայքարը։ 1917 թվականին ընտրվել է Բաքվի բանվորների դեպուտատների խորհրդի անդամ։ 1918 թվականի մարտին մասնակցել է խորհրդային իշխանության դեմ ուղղված մուսաֆաթական ապստամբության ջախջախմանը և Բաքվի կոմունայի հաստատմանը։ Բաքվի ժողկոմխորհում Ազիզբեկովը նահանգական կոմիսար էր և ներքին գործերի ժողկոմի տեղակալ։ 1918 թվականի մայիսից Ազիզբեկովը միաժամանակ վարել է Բաքվի գավառի գյուղացիների դեպուտատների խորհրդի գործկոմի նախագահի պաշտոնը։ Մասնակցել է թուրք–գերմանական ուժերի դեմ Բաքվի պաշտպանության կազմակերպմանը։

## Մահը
Բաքվում խորհրդային իշխանության ժամանակավոր անկումից հետո (1918-թվականի հուլիսի 31) Բաքվի 26 կոմիսարների թվում Ազիզբեկովը ձերբակալվել և անգլիական ուժերի կողմից 1918 թվականի սեպտեմբերի 20-ին գնդակահարվել է Ախչա–Կումայի ավազուտներում։

## Հիշատակ
Ազիզբեկովի անունով էին կոչվում քաղաքային շրջան՝ Բաքվում, գյուղական շրջան, շրջկենտրոն (այժմ՝ քաղաք Վայք) և գյուղ՝ Խորհրդային Հայաստանում։ Երևանում Ազիզբեկովի անունը կրող հրապարակում տեղադրվել է նրա կիսանդրին։ Անկախությունից հետո Ազիզբեկովի կիսանդրին փոխարինվեց Անդրեյ Սախարովի արձանով, որի անունով էլ վերանվանվեց հրապարակը։

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի աթեիստներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Բերդ (բլրակ)

**Բերդ**, բլրակ Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի միջին հոսանքի շրջանում։ Այսպես են անվանել այն բլուրը, որի վրա գտնվել է Մուշ քաղաքի բերդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի բլրակներ
Քեսաբի բարբառ

200px|մինի|աջից|Քեսաբ քաղաքը
**Քեսաբի բարբառ**, Հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «հայերեն» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ արևմտահայերեն խմբակցության Անտիոքի կամ ծայր հարավ–արևմուտքում բարբառախմբին (Քեսաբ Սվեդիայի բարբառ)։ Խոսվում է Անտիոքի (այժմ՝ Սիրիայի տարածքում) Քեսաբ ավանում ու շրջակա 11 հայաբնակ գյուղերում։ Բաղաձայնական համակարգը եռանդամ է հին հայերենի ձայնեղներին համապատասխանում են խուլեր (պուն-բուն), խուլերին՝ ձայնեղներ (բուօ-պատ)։ Կան ետնալեզվային քմայիններ՝ կէ, գյ, քփ։ Ունի կոկորդային խուլ պայմանական կ։ Ձայնավոր և երկբարբառային հնչյուններն են՝ ա, ա, է(է, է),ը(ը՝), ի(Դ),ու, ու, օ (օ՝ ու), էօ(օու), երկբարբառներն են՝ իէ (իյէ), ուօ՝ (ուօ), եռաբարբառն է՝ ուօյ։ Շեշտը վերջնավանկային է։ Ձայնավորների և երկբարբառների պատմական հնչյունափոխությունը բազմաբնույթ է ա-ա, ու-ու ուօ-ուօ, Ի-է և ե-ի իէ-(իյէ), ա-ա, ո․ ա․/ու․ ի-է, (է-է), ա, ա․ու-օ (օու), օ(օու)․ ո-ու, ու, վը, ի, ա, ա, ու այ-ա, ի, ու ալուօ-ուօ, ու-ու․ եա-ի․ իլ-է, ի, ուօյ ոյ-ուօյ, է։ Գոյականն ունի 29 հոգնակերտ, որոնցից համակարգային են՝ իր, օունք-օունք, նա-նա նի, դուն, ընա (<ենի), սաուն, ք։ Ունի 7 հոլով։ Որոշյալ հայցականը կազմվում է զ(ըզ) նախդրով, ներգոյականը՝ յ(ի)։ Սեռականի ընդհանրական հոլովիչն է անորոշ առմամբ ը-ի, որոշյալ՝ էն-էնին։ Անորոշ տրականը այս դեպքում ունի ա-ա, մյուս դեպքերում ձևով նույնանում է սեռականին՝ ուն-ուն, վին, ուճ-ուճ, ու, օ՝ուն-օուն, ուօց, ք-ուօց, ք-ց, ու, ուօ։ Բացառականը կազմվում էյ(ի) նախդրով, ունի համադրական և վերլուծական ձևեր։ Գործիականի հոլովակերտն է ուօն։ Ստացական հոդերն ունեն նախադաս ի հենարանը։ Անձնական դերանունների հայցականը կազմվում է գըզ նախդրով։ Զ(զը) և ի (իը, յը) նախդիրները գործածվում են նաե իբրև ցուցական դերանուններ։ Անորոշ դերբայն ունի ընդհանուր իլ վերջավորություն, այդ դերբայով միավանկ բայեր չկան։ Բայն ունի ի-ե, էէ ի, ու-ու  ա խոնարհումները։ Օժանդակ բայի և առհասարակ բոլոր ժամանակների անցյալն։

Կատեգորիա:Հայերենի բարբառներ
Բերդ (բլուր)

**Բերդ**, բլուր Վայոց ձորի լեռների հարավային լանջերին, Խաչիկ գյուղից մոտ 20 կիլոմետր հարավ-արևմուտք։ Այս բլրի վրա են գտնվում Բերդ ամրոցի ավերակները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի բլուրներ
ՀԽՍՀ ԳԽ նախագահության նախագահներ

**Շմավոն Մինասի Առուշանյան**, (հունվարի 2 (15), 1903, գյուղ Մինքենդ (այժմ Հակ՝ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանում) - հունվարի 25, 1982, Երևան), ՀԽՍՀ ԳԽ
Նախագահության նախագահ՝ 1954-1963 թվականներին, ՀամԿ(բ)Կ անդամ՝ 1926 թվականից։ Ավարտել է Մոսկվայի Սվերդլովի անվան բարձրագույն գյուղատնտեսական
կոմունիստական համալսարանը (1935)։ 1937-1938 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հողժողկոմ, 1938-1946 թվականներին՝ ՀԿԿ Լենինականի քաղկոմի առաջին քարտուղար, 1948-1953 թվականներին՝
ՀԽՍՀ ավտոտրանսպորտի նախարար, 1953-1954 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի առաջին քարտուղար։
ԽՍՀՄ (1937-1950, 1954-1966) և ՀԽՍՀ (1947-1967) ԳԽ-ների պատգամավոր։

**Նագուշ Խաչատուրի Հարությունյան**, (նոյեմբերի 10 (23), 1912, Երևան - հունվարի 18, 1993, Մոսկվա), ՀԽՍՀ ԳԽ Նախագահության նախագահ՝
1963-1975 թվականներին։ Տեխնիկական գիտական դոկտոր (1950), պրոֆեսոր (1950), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիայի (1950)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։ Ավարտել է Մոսկվայի ռազմաինժեներական ակադեմիան (1936)։ 1960-1961 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ փոխնախագահ, 1961-1963 թվականներին՝ ԵՊՀ ռեկտոր։ 1975-1993 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մեխանիկայի ինստիտուտի
առաձգամածուցիկության տեսության բաժնի գիտական ղեկավար, 1977-1988 թվականներին, միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Մեխանիկայի հիմնախնդիրների
ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ։ ժամանակակից մեխանիկայի հայկական գիտական դպրոցի հիմնադիրներից է։ Մշակել է ծերացող նյութերի մաթեմատիկական տեսությունը, որը հայտնի է Մասլով-Հարությունյանի տեսություն անվամբ։ «ՀԽՍՀ ԳԱ տեղեկագիտական Մեխանիկա» ամսագրի պատասխանատու
խմբագիր (1952-1986)։ ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր (1962-1979)։

**Բաբկեն Եսայու Սարկիսով**, (դեկտեմբերի 8, 1913, Շուշի - փետրվարի 2, 1999, Երևան), ՀԽՍՀ ԳԽ Նախագահության նախագահ՝ 1975-1985 թվականներին։ Ավարտել է
Բաքվի ինդուստրիալ ինստիտուտը (1938), ԽՄԿԿ ԿԿ-ին առընթեր կուսակցական բարձրագույն դպրոցը (Մոսկվա, 1944)։ 1955 թվականին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար,
1966-1970 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի նախարար, 1970-1975 թվականին՝ Նախարարների խորհրդի Գների պետական կոմիտեի Նախագահ,
1977-1985 թվականներին՝ նաև ԽՍՀՄ ԳԽ Նախագահության նախագահի տեղակալ։ ԽՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու (1981-1985), ՀԿԿ կենտկոմի բյուրոյի անդամ (1955-1961 և 1975-1985)։ ՀԽՍՀ (1959-1985) և ԽՍՀՄ ԿԿ (1974-1989) ԳԽ-ների պատգամավոր։

**Հրանտ Մուշեղի Ոսկանյան**, (մայիսի 15, 1924, գյուղ Առաջաձոր (այժմ՝ ՀՀ Սյունիքի մարզում) - հոկտեմբերի 20, 2005, Երևան), ՀԽՍՀ ԳԽ Նախագահության նախագահ՝ 1985-1990 թվականներին։ Ավարտել է ԵՊՄԻ-ն (1953, հեռակա), ԽՍՀՄ Պետպլանին առընթեր բարձրագույն տնտեսագիտական դասընթացները (1968)։ 1967-1973 թվականներին աշխատել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ում, 1975-1985 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար։ ԽՍՀՄ (1966-1970, 1984-1991) և ՀԽՍՀ (1971-1990) ԳԽ-ների, ՀՀ Աժ-ի (1999-2003) պատգամավոր։ Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային 1049
կարմիր դրոշի 4 և ՀՀ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշաններով։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ կառավարում
Բարաքեթ

**Բարաքեթ**, լեռ Թուրքիայի Արդվինի մարզում, Պոնտական լեռնահամակարգի արևելյան հատվածում, Արդվին քաղաքից հարավ, Ճորոխի ստորին հոսանքի աջ կողմում, Արկնիս գյուղի մոտ։ Լանջերն ամբողջապես անտառապատ են։ Նշանակված են Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Գիզիլբունդա

**Գիզիլբունդա**, հնագույն երկիր Հայկական լեռնաշխարհում, Ուրարտուի արևելյան մասում, Մանա և Մեդիա (Մարաստան)՛ երկրների միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրամասեր
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Բալուա

**Բալուա լեռ**, *Բալուի քար, Սուրբ Մեսրոպի լեռ*, քարաժայռ Թուրքիայում, Բալու քաղաքում։ Բալուա լեռան վրա կառուցված է եղել բերդ։ Տեղացիները անվանում էին Սուրբ Մեսրոպի լեռ, իբր Մեսրոպ Մաշտոցը յոթ շաբաթ այստեղ մնացել ու վերջնականապես վերամշակել է հայկական այբուբենը։ 995 թվականին սաստիկ երկրաշարժից փլվել է, և նրա վրայի շինություններն ավերվել են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլյազըղի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Բերդա (գետակ)

**Բերդա**, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, նրա ստորին հոսանքի շրջանում։ Սկիզբ է առնում Արդվինից մոտ 23 կիլոմետր հյուսիս-արևելք ընկած Սավացիա լեռան Ակփունղար կոչված ակունքից և ոռոգում է մի շարք գետեր ու արոտավայրեր։ Բերդաի ափին է գտնվում համանուն բերդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Արդվինի մարզ
Տոնգայի պատմություն

200px|մինի|աջից|Տոնգայի դրոշը
**Տոնգայի պատմություն**։ 5-րդ դարի վերջին 6-րդ դարի սկզբին Տոնգայի կղզիներում բնակություն են հաստատել պոլինեզիացիները։ Մոտ 10-րդ դարում Տոնգայում առաջացել են առաջին պետական կազմավորումները՝ առաջնորդների ժառանգական իշխանությամբ։ 18-րդ դարում Տոնգայի հասարակությունը բաղկացած էր խոշոր հողատեր դասից և կախյալ գյուղացիներից։ 1643 թվականին Տոնգատապու կղզին հայտնագործել է Ա․ Տասմանը։ 1797 թվականին Տոնգա մուտք են գործել քրիստոնյա քարոզիչներ։ 1845 թվականին ստեղծվել է կենտրոնացված պետություն։ 19-րդ դարի 70-80-ական թվականներին Ֆրանսիան, Գերմանիան, Մեծ Բրիտանիան և ԱՄՆ պայմանագիր են կնքել Տոնգայի հետ՝ ձևականորեն ճանաչելով նրա անկախությունը։ 1900 թվականին Տոնգայում հաստատվել է Մեծ Բրիտանիայի պրոտեկտորատ։ 1968 թվականին Մեծ Բրիտանիայի ու Տոնգայի միջև կնքվել է նոր համաձայնագիր բրիտանական հսկողությունն աստիճանաբար կրճատելու վերաբերյալ։ 1970 թվականին դարձել է անկախ պետություն։ Քաղաքական կուսակցություններ և արհմիություններ Տոնգայում չկան։ Հրատարակվում է կառավարական «Քրոնիքլ» («The Cronicle», 1964 թվականից) շաբաթաթերթը։ Ռադիոհաղորդումներն իրականացնում է Տոնգայի ռադիոհաղորդումների կառավարական հանձնաժողովը (1961 թվականից)։

Կատեգորիա:Տոնգայի պատմություն
Բալիկան

**Բալիկան**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգում, Արևմտյան Եփրատի ձախակողմյան վտակ Մերջանի ավազանում, Երզնկա քաղաքից մոտ 57 կմ հարավ-հարավ-արևմուտք, լանջերը անտառապատ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուրակն լեռնավահան
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի լեռներ
Բոգլեսի

**Բոգլեսի**, լեռ Պոնտական լեռների արևելյան հատվածում։ Տեղակայված է Մարսիլ լեռնագագաթից 2 կիլոմետր հարավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոնտոսի լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գյոլլիխ

**Գյոլլիխ**, լեռնագագաթ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Ղարաբաղի բարձրավանդակում, Մեծ Ալագյոլից 45-46 կմ արևելք, Շալվա գետի միջին օժանդակի ակունքների շուրջ։ Շրջապատված է անտառներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գուլեյման (հանքավայր)

**Գուլեյման**, հանքավայր Արևմտյան Հայաստանում, Խամբերդի նահանգում, Խարբերդի դաշտում, Գուլեյման գյուղի մոտ։ Պարունակում է քրոմի պաշարներ, որոնք 4-5մ խորության վրա են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հանքավայրեր
Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խարբերդի նահանգ
Բարաձոր (գետակ)

**Բարաձոր**, գետակ, Արևմտյան Եփրատի ձախակողմյան վտակը։ Մայր գետին է միանում Ակն քաղաքից 20-22 կիլոմետր հարավ-արևելք։ Վերին հոսանքը հաճախ ցամաքոմ է։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Բերդի գլուխ (հնավայր)

**Բերդի գլուխ**, հնավայր Հայաստանի Շամշադինի շրջանում, Նավուր գյուղի հարավում, բլրի վրա։ Այստեղ նշմարվում են 1,5 հա տարածությամբ մի հին ամրոցի ավերակներ։ Ամրոցն ունեցել է երկշար պարիսպներ, որոնց մնացորդները նշմարվում են առ այսօր։ Հնավայրը պեղվել է 1960-ական թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնավայրեր
Բուռնազ (գետակ)

**Բուռնազ**, գետակ Կիլիկիայում, նրա արևելյան կողմում։ Պատկանում է Միջերկրական ծովի ավազանին, ծովն է թափվում Հայոց ծոցի հյուսիսային անկյան մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի ավազանի գետեր
Բոթլը Դաղ

**Բոթլը Դաղ**, լեռ Թուրքիայի  Գիրեսունի մարզում, Պոնտական լեռների համակարգում, Շապին Գարահիսար քաղաքից 5-6 կմ արևելք։ Բարձրությունը 500 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոնտոսի լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Գիրեսունի մարզի լեռներ
Գերդի Երանան

**Գերդի Երանան**, լեռ Վասպուրականի լեռների հարավային հատվածում։ Սկսվում է ջրբաժան գծից և աղեղնաձև ձգվում դեպի արևելք՝ 10-12 կիլոմետր երկարությամբ, կազմելով ջրբաժան գիծ Կարմիր գետի ավազանին պատկանող երկու գետակների միջև։ Շրջակայքի նկատմամբ բարձրությունն զգալի է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Գյոզալդարա (գետ)

**Գյոզալդարա**, գետ Տիգրիսի ավազանում, Հայկական լեռնաշխարհում, Բիթլիսի ձախակողմյան ամենամեծ օժանդակը։ Հոսում է Բիթլիսի գավառի Գյոզալդարայի գավառակով՝ հյուսիսից հարավ ուղղությամբ։ Ղ. Ալիշանը նույնացնում է պատմական Թուխ գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Բիթլիս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի նահանգ
Գյուրմուստի (կիրճ)

**Գյուրմուստի**, կիրճ Արցախի Հադրութի շրջանում, Ղարաբաղի լեռներում, նախկին Կարյագինի գավառում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի կիրճեր
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության լեռնագրություն
Կատեգորիա:Հադրութի շրջան
Ցիկլոն

**Ցիկլոն** (՝ «պտտվող»), մթնոլորտային խոտորում օդի պտտահողմային շարժումը և կենտրոնում մթնոլորտային ճնշման ցածր արժեքը։ Տարածման տրամագիծը հասնում է մինչև 2-3 հզ կիլոմետրի։ Փակ իզոբարները սովորաբար ունենում են անկանոն, բայց օվալին մոտ ձև և սահմանափակում են ցածր ճնշման շրջանները բարիկական դեպրեսիաները։ Մթնոլորտային ճնշման նվազագույն արժեք դիտվում է ցիկլոնի կենտրոնական մասում և տատանվում 960-ից մինչև 1000-1010 մբ, առանձին դեպքերում՝ նվազում մինչև 930-920։ Երկրագնդի թեքող (Կորիոլիսի) ուժի և շփման ուժի ազդեցության շնորհիվ Հարավային կիսագնդում քամին մթնոլորտի երկրամերձ շերտում շրջանցում է ցիկլոնի կենտրոնը ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ և իզոբարների հետ կազմում է մոտավորապես 30°-ի անկյուն։ Օդի այդպիսի շրջանառությունը ցիկլոնի կենտրոնական մասում առաջացնում է վերընթաց հոսանք, որը նպաստում է ամպամածության ավելացմանը և տեղումների առաջացմանը։ Արտաարևադարձային լայնություններում մթնոլորտային տեղումների հիմնական մասը կապված է ցիկլոնային գործունեության հետ։ Պտտահողմային շարժման հետևանքով  տարբեր աշխարհագրական լայնություններից ցիկլոնի շրջան են թափանցում տարբեր ջերմաստիճաններով օդային զանգվածներ և պայմանավորում օդի ջերմաստիճանի անհավասարաչափ բաշխումը նոր առաջացած, երիտասարդ ցիկլոնում։ Ըստ շարժման ուղղության ցուրտ օդը գտնվում է ցիկլոնի   թիկունքում տաք օդը՝ առջևի մասում։ Քամու արագությունը ցիկլոնում նույնպես անհավասարաչափ է, առավելագույն արագությունը դիտվում է ծայրամասերում (ավելի քան 30 մետր/վայրկյան), նվազագույնը՝ կենտրոնական մասում (երբեմն մոտենում է 0-ի, կամ անդորրության)։ Բարեխառն լայնություններում, հատկապես օվկիանոսների վրա, գոյություն ունեն որոշակի մարզեր, որտեղ գլխավոր մթնոլորտային ճակատների և ճակատային խոտորումների առաջացումը տեղի է ունենում համեմատաբար կանոնավոր ձևով։ Դրա հետևանքով այդ մարզերում դիտվում է ցիկլոնի առաջացման հաճախականության և տեղաշարժման որոշակի օրինաչափություն։ Սակայն ջրային ու ցամաքային տարածությունների տեղադիրքի, լեռնագրության և այլ աշխարհագրական գործոնների փոխազդեցությունը բարդացնում է ցիկլոնային գործունեությունը և այն դարձնում արագ փոփոխվող։ Տարրերում են սովորական կամ արտարևադարձային ցիկլոն և արևադարձային ցիկլոն։ Արևադարձային ցիկլոնի մեծ հաճախականությամբ Հյուսիսային կիսագնդում աչքի է ընկնում Ֆիլիպիններից արևելք գտնվող շրջանը, որտեղ դրանց անվանում են թայֆուն, Կալիֆոռնիայից և Մեքսիկայից արևմուտք գտնվող շրջանում՝ տորնադո, Կարիբյան ծովի և Անտլանտյան կղզիների շրջանում՝ արևադարձային փոթորիկ։ Հարավային կիսագնդում աչքի են ընկնում Նոր Գվինեայից և Մադագասկարից արևելք ու Ավստրալիայից hյուսիս-արևմուտք գտնվող շրջանները։

Կատեգորիա:Ցիկլոններ
Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Գերեզմանոց (գետակ)

**Գերեզմանոց**, գետակ Ճորոխի ավազանում, Ճորոխի վտակ Օլթի գետի համակարգում։ Անցնելով համանուն հնավայրի ավերակների մոտով, ձախ կողմով միանում է Օլթի գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Օլթի գետի վտակներ
Բերդակ (լեռ, Տավուշ)

**Բերդակ**, լեռնագագաթ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Ոսկեպարի լեռնաշխարհում, Նոյեմբերյանի շրջանից հյուսիս-արևելք։ Բարձր 981 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գարապայի աղբյուր

**Գարապայի Աղբյուր**, աղբյուր Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանի Գարապաղլար գյուղի մոտ։ Ըստ հայկական ավանդության աղբյուրը, որ բխում է քարաժայռի միջից, դուրս է ժայթեցրել Նոյ նահապետի Սեմ որդին։ Ջուրը սառնորակ է և քաղցրահամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Շարուրի շրջան