IQ դասակարգում

**IQ դասակարգում**, մարդկային ինտելեկտի դասակարգումն է, որը չափվում է ինտելեկտի գործակցի (IQ) թեստերով, այնպիսի կատեգորիաների մեջ, ինչպիսիք են «գերադաս» կամ «միջին»։

Ընթացիկ IQ գնահատման մեթոդով IQ 100 միավորը նշանակում է, որ թեստը հանձնողի կատարողականը թեստում միջին է` մոտավորապես նույն տարիքի թեստ հանձնողների ընտրանքում, որն օգտագործվել է թեստը նորմավորելու համար։ 115 IQ գնահատականը նշանակում է միջինից մեկ ստանդարտ շեղում դեպի վեր, մինչդեռ 85 միավորը նշանակում է միջինից մեկ ստանդարտ շեղում դեպի ներքև և այլն։  Այս «շեղման IQ» մեթոդն այժմ օգտագործվում է բոլոր IQ թեստերի ստանդարտ գնահատման համար, քանի որ դրանք թույլ են տալիս IQ-ի հետևողական սահմանում ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների համար։ IQ թեստի ստանդարտ միավորների ներկայիս «շեղման IQ» սահմանմամբ՝ բոլոր թեստ հանձնողների մոտ երկու երրորդը ստանում է 85-ից մինչև 115 միավորներ, իսկ բնակչության մոտ 5 տոկոսը 125-ից բարձր միավորներ ունի ( *այսինքն՝* նորմալ բաշխում )։

Երբ առաջին անգամ ստեղծվեց IQ թեստը, Լյուիս Տերմանը և IQ թեստերի այլ վաղ մշակողները նկատեցին, որ երեխաների IQ-ի գնահատականների մեծ մասը մոտավորապես նույն թիվն է, անկախ թեստավորման ընթացակարգից։ Միավորների փոփոխականությունը կարող է առաջանալ, երբ նույն անհատը մեկից ավելի անգամ է հանձնում նույն թեստը։   Ավելին, միավորների աննշան տարբերություն կարող է նկատվել, երբ անհատը նույն տարիքում անցնում է տարբեր հրատարակիչների կողմից տրամադրված թեստեր։  Չկա անվանման կամ սահմանման ստանդարտ սխեմա, որը համընդհանուր օգտագործված է բոլոր թեստային հրատարակիչների կողմից IQ գնահատականների դասակարգման համար։

Նույնիսկ նախքան IQ թեստերի հայտնագործումը, փորձեր կային մարդկանց դասակարգել ինտելեկտի կատեգորիաների՝ դիտարկելով նրանց վարքագիծը առօրյա կյանքում։   Վարքագծային դիտարկման այդ այլ ձևերը պատմականորեն կարևոր էին դասակարգումների վավերացման համար, որոնք հիմնված են հիմնականում IQ թեստի միավորների վրա։ Որոշ վաղ ինտելեկտի դասակարգումներ IQ թեստավորման միջոցով կախված էին կոնկրետ դեպքում օգտագործվող «ինտելեկտի» սահմանումից։ Ընթացիկ IQ թեստի հրատարակիչները դասակարգման ընթացակարգում հաշվի են առնում հավաստիությունը և գնահատման սխալը։

**Տարբերություններ անհատական IQ դասակարգման մեջ**

IQ-ի միավորները կարող են որոշ չափով տարբերվել նույն անձի համար IQ-ի տարբեր թեստերում, այնպես որ անձը միշտ չէ, որ պատկանում է IQ-ի նույն տիրույթին ամեն անգամ, երբ անձը թեստավորվում է (IQ գնահատականների աղյուսակի տվյալները և աշակերտի կեղծանունները՝ հարմարեցված KABC-II-ի նկարագրությանը։ Նորմատիվային ուսումնասիրություն, մեջբերված Կաուֆմանում 2009 թ.):

IQ թեստերը, ընդհանուր առմամբ, բավականաչափ հուսալի են այնպես, որ 10 տարեկանում և ավելի բարձր տարիքում մարդկանց մեծամասնությունը ողջ կյանքի ընթացքում ունեն IQ-ի նույնական միավորներ։  Ե՛վ WAIS-IV-ը, և՛ Սթենֆորդ-Բինեթի ինտելեկտի սանդղակը, օրինակ, ունեն հուսալիության՝ 0.97 - 0,98 IQ-ի գործակից բոլոր տարիքային խմբերում։

IQ թեստի հրատարակիչներն օգտագործում են մեծ և «ներկայացուցիչ նմուշներ, օգտագործում են տարրեր, որոնք լավ չափում են իրենց նախատեսված կառուցվածքները և տալիս են անկողմնակալ միավորներ։ Այսպիսով, այս գործիքները հակված են տրամադրել միավորներ, որոնք հուսալի և վավերականորեն չափում են այն կառուցվածքները, որոնք նրանք մտադիր են չափել»։ Այդուհանդերձ, որոշ անհատներ շատ տարբեր են միավորները տարբեր ժամանակներում նույն թեստն անցնելիս կամ նույն տարիքում մեկից ավելի IQ թեստ հանձնելիս։  Երեխաների մոտ 42%-ը վերստուգման ժամանակ փոխում է իր միավորը 5 կամ ավելի միավորով։

Օրինակ, Լյուիս Թերմանի կողմից 1921-ին սկսված « Հանճարի գենետիկական հետազոտությունների հայտնի երկայնական ուսումնասիրություններում» շատ երեխաներ մեծանալու ընթացքում ցույց տվեցին IQ-ի անկում։ Տերմանը հավաքագրում էր դպրոցի աշակերտներին՝ ուսուցիչների ուղեգրերի հիման վրա և նրանց տվեց իր Stanford–Binet IQ թեստը։ Այդ թեստի միջոցով 140-ից բարձր IQ ունեցող երեխաներն ընդգրկվել են հետազոտության մեջ։ Հիմնական ուսումնական խմբում կար 643 երեխա։ Երբ այն աշակերտները, որոնց հետ հնարավոր էր կրկին կապ հաստատել (503 ուսանող), վերստուգվեցին ավագ դպրոցական տարիքում, պարզվեց, որ նրանց միավորը միջինում իջել էր 9 IQ-ով Ստենֆորդ-Բինեթի IQ թեստով։ Որոշ երեխաների միավորը իջել էր 15 միավորով կամ նույնիսկ 25 միավորով և ավելի։ Այնուամենայնիվ, այդ երեխաների ծնողները կարծում էին, որ երեխաները նախկինի պես խելացի են, կամ նույնիսկ ավելի խելացի։

Ժամանակակից թեստերը, սակայն, հետագայում բարելավվել են հուսալիության առումով։ WAIS-IV թեստ-վերաթեստ հարաբերակցությունը .96 է։

Քանի որ IQ-ի բոլոր թեստերն ունեն թեստ հանձնողի IQ միավորի չափման սխալ, թեստ տվողը պետք է միշտ տեղեկացնի թեստ հանձնողին վստահության միջակայքի մասին, որը ստացվել է յուրաքանչյուր թեստ հանձնելու ժամանակ։  IQ-ի միավորները սովորական միավորներ են և չեն արտահայտվում միջակայքի չափման միավորով։ Բացի IQ թեստի միավորների շուրջ հաղորդված սխալի միջակայքից, IQ միավորը կարող է ապակողմնորոշիչ լինել, եթե թեստ տվողը չի հետևել ստանդարտացված, գնահատման ընթացակարգերին։ Թեստը տրամադրողի սխալների դեպքում սովորական արդյունքն այն է, որ թեստերը գնահատվում են չափազանց մեղմ, ինչը թեստ հանձնողին տալիս է IQ ավելի բարձր միավոր, քան թեստն անցնողի կատարումն արդարացնում է։ Մյուս կողմից, որոշ թեստ տվողներ սխալվում են՝ ցույց տալով « հալո էֆեկտ »՝ ցածր IQ-ով անհատները ստանում են IQ-ի ավելի ցածր միավորներ, քան ստանդարտացված ընթացակարգերի դեպքում, մինչդեռ բարձր IQ-ով մարդիկ ստանում են ուռճացված IQ միավորներ։

IQ-ի կատեգորիաները տարբերվում են IQ թեստի հրատարակիչների միջև, քանի որ IQ գնահատականների միջակայքերի կատեգորիաների պիտակները հատուկ են յուրաքանչյուր ապրանքանիշի թեստի համար։ Թեստային հրատարակիչները չունեն IQ գնահատականների միջակայքերը պիտակավորելու միասնական պրակտիկա, և չունեն IQ միավորների միջակայքերը նույն չափի կամ նույն սահմանային միավորների կատեգորիաների բաժանելու հետևողական պրակտիկա։  Այսպիսով, հոգեբանները պետք է նշեն, թե որ թեստն է տրվել թեստ հանձնողի IQ կատեգորիան հայտնելիս, եթե չներկայացնեն IQ միավորը հենց ոչ վերջնական տեսքով։  Հոգեբանները և IQ թեստերի հեղինակները խորհուրդ են տալիս հոգեբաններին ընդունել յուրաքանչյուր թեստի հրապարակողի տերմինաբանությունը՝ IQ գնահատականների միջակայքերը հայտնելիս։

Չնայած ինտելեկտը կարևոր է ժամանակակից կյանքում, քանի որ այն կանխատեսում է հաջողություն շատ ոլորտներում, IQ թեստավորման դասակարգումները վերջին վկայությունը չեն այն մասին, թե ինչպես կանցնի թեստ հանձնող կյանքը, և ոչ էլ միակ տեղեկատվությունը, որը պետք է հաշվի առնել տեղաբաշխման համար՝ դպրոցում կամ աշխատանքի վերապատրաստման ծրագրերում։ Դեռևս տեղեկատվության պակաս կա այն մասին, թե ինչպես է վարքագիծը տարբերվում տարբեր IQ միավորներ ունեցող մարդկանց միջև։  Դպրոցական ծրագրերում տեղաբաշխման, բժշկական ախտորոշման և կարիերայի խորհրդատվության համար IQ-ից բացի այլ գործոններ կարող են լինել նաև անհատական գնահատման համար։

*Այստեղ դասն այն է, որ դասակարգման համակարգերն անպայմանորեն կամայական են և փոխվում են թեստի հեղինակների, պետական մարմինների կամ մասնագիտական կազմակերպությունների քմահաճույքով։ Դրանք վիճակագրական հասկացություններ են և իրական իմաստով չեն համապատասխանում տվյալ IQ-ով որևէ կոնկրետ անձի հատուկ ունակություններին։ Դասակարգման համակարգերը տրամադրում են նկարագրական պիտակներ, որոնք կարող են օգտակար լինել շփման նպատակով դեպքի զեկույցում կամ կոնֆերանսում, և ոչ ավելին:*

## <big>IQ դասակարգման աղյուսակներ ընթացիկ թեստերի համար</big>
Ներկայումս օգտագործվում են մի շարք անհատական օգտագործման թեստեր։   Ոչ բոլորն են նշում թեստի արդյունքները որպես «IQ», բայց շատերն այժմ ներկայացնում են ստանդարտ միավոր՝ 100 միջին միավորով։ Երբ թեստ հանձնողը միջին միավորից բարձր կամ ցածր միավորներ է հավաքում, միավորը նշվում է որպես 15 ստանդարտ միավոր ավելի բարձր կամ ցածր յուրաքանչյուր ստանդարտ շեղման տարբերության համար թեստ հանձնողի կատարողականում թեստային նյութի բովանդակության նկատմամբ։

**<big>Wechsler-ի ինտելեկտի սանդղակ</big>**

Վեքսլերի ինտելեկտի սանդղակները սկզբնապես մշակվել են Դեյվիդ Վեքսլերի կողմից ավելի վաղ ինտելեկտի սանդղակների հիման վրա։ Դեյվիդ Վեքսլերը, օգտագործելով Չարլզ Սփիրմանի օրոք ձեռք բերած կլինիկական և վիճակագրական հմտությունները և որպես առաջին համաշխարհային պատերազմի հոգեբանության քննիչ, ստեղծեց մի շարք ինտելեկտի թեստեր։ Սրանք, ի վերջո, գերազանցեցին նման այլ չափորոշիչները՝ դառնալով ինտելեկտի գնահատման ամենաօգտագործվող և տարածված գործիքները երկար տարիներ։ Առաջին Wechsler թեստը հրապարակվել է Wechsler–Bellevue Scale-ը 1939 թվականին  Երեխաների և մեծահասակների համար Wechsler IQ թեստերը ամենահաճախ օգտագործվող IQ թեստերն են անգլիախոս աշխարհում  և դրանց թարգմանված տարբերակներում, թերևս, աշխարհում ամենաշատ օգտագործվող IQ թեստերն են։  Wechsler թեստերը վաղուց համարվում էին «ոսկե ստանդարտ» IQ թեստերում։  Wechsler Adult Intelligence Scale — Fourth Edition (WAIS–IV) հրատարակվել է 2008 թվականին ըստ՝ The Psychological Corporation-ի։ The Wechsler Intelligence Scale for Children — Fifth Edition (WISC–V) հրատարակվել է 2014 թվականին The Psychological Corporation-ը, իսկ Wechsler Preschool and Primary Scale of Children — Fourth Edition (WPPSI–IV) հրատարակվել է 2012 թվականին The Psychological Corporation-ը։ Ինչպես բոլոր ընթացիկ IQ թեստերը, Wechsler թեստերը հայտնում են «շեղման IQ» որպես ստանդարտ միավոր ամբողջ մասշտաբի IQ-ի համար, ընդ որում նորմային նմուշի միջին ոչ վերջնական միավորը սահմանվում է որպես IQ 100, իսկ մեկ ստանդարտ շեղումով ավելի բարձր՝ IQ 115 (և մեկ շեղում ցածր, որը սահմանվում է որպես IQ 85):

1917 թվականի Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մեծահասակների ինտելեկտի թեստը մեծ նշանակություն է ձեռք բերել որպես Միացյալ Նահանգներում զորակոչված զինվորների գնահատման գործիք։ Ամերիկացի հոգեբան Ռոբերտ Յերկեսին հանձնարարվել է մշակել հոգեմետրիկ գործիքներ՝ նորակոչիկներին զինվորական ծառայության տարբեր մակարդակներում տեղաբաշխելու համար, ինչը կհանգեցնի բանակի Ալֆա և բանակի բետա խմբի վրա հիմնված թեստերի մշակմանը։ Binet-ի, Simon-ի, Terman-ի և Yerkes-ի հավաքական ջանքերը հիմք դրեցին ժամանակակից ինտելեկտի թեստային շարքերը։

Հոգեբաններն առաջարկել են այլընտրանքային լեզու Wechsler IQ դասակարգման համար։   «Սահմանային» տերմինը, որը ենթադրում է մտավոր հետամնացին շատ մոտ լինելը (սահմանվում է որպես IQ մինչև 70), այլընտրանքային համակարգում փոխարինվում է տերմինով, որը չի ենթադրում բժշկական ախտորոշում։

**<big>Մատենագիտություն՝</big>**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  This practitioner's handbook includes chapters by L.G. Weiss, J.G. Harris, A. Prifitera, T. Courville, E. Rolfhus, D.H. Saklofske, J.A. Holdnack, D. Coalson, S.E. Raiford, D.M. Schwartz, P. Entwistle, V. L. Schwean, and T. Oakland.
**<big>Արտաքին հղումներ՝</big>**

* FAQ/Finding Information About Psychological Tests (American Psychological Association)
* IQ to Percentile Conversion
* Classics in the History of Psychology
* Beyond the Flynn Effect

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինտելեկտ