open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լինա Բրոքդորֆ

**Լինա Բրոքդորֆ** (, ), մալթացի հեղինակ, դրամատուրգ և ռադիոհաղորդավար։

## Վաղ կյանք
Բրոքդորֆը ծնվել է Սենգլեայում՝ Պատրիկ և Մերի Մահոնիների ընտանիքում, 1930 թվականին։ Մանկության տարիներին վերապրել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Նրա ընտանիքը մի քանի անգամ տեղափոխվել է պատերազմի ընթացքում՝ ապրելով տարբեր վայրերում, ինչպիսիք են Բիրգուն, Սլիման, Դինգլին և Ռաբաթը։

## Կրթություն
Բրոքդորֆի վաղ կրթությունն ընդհատվել է պատերազմի բռնկման պատճառով, բայց երբ պատերազմն ավարտվել է, նա վերադարձել է դպրոց՝ հոր պնդմամբ։ Ցանկացել է զբաղվել բժշկությամբ, սակայն ընտանիքը չէր կարող իրեն թույլ տալ համալսարան ուղարկել դստերը և առանց նրան տեղյակ պահելու գրանցել է աղջնակին ուսուցիչների վերապատրաստման դասընթացին։ Լինա Բրոքդորֆն իր կրթությունը վերսկսել է ավելի ուշ, երբ 1991 թվականին ընդունվել է աստվածաբանության մեկամյա ներածական դասընթաց, որին հաջորդել է բակալավրի հնգամյա կուրսը։ Ի վերջո, 2002 թվականին՝ 72 տարեկան հասակում, ստացել է աստվածաբանության և հումանիտար գիտությունների մագիստրոսի կոչում։

## Կարիերա
Բրոքդորֆի ուսուցչական կարիերան սկսվել է պետական տարրական դպրոցում, սակայն նա ստիպված էր ընդհատել այն՝ իր չորս երեխաներին մեծացնելու համար։ Այս ընթացքում նա կենտրոնացել է իր գրելու վրա։ Հետագայում շարունակել է կարիերան Սուրբ Ալոյսիուս քոլեջում՝ որպես անգլերեն լեզվի ուսուցչուհի։ 2004-2005 թվականներին եղել է *L-Akkademja tal-Malti*-ի խորհրդի անդամ և շարունակել է մնալ ակադեմիայի անդամ։ Ութ տարի եղել է *Għaqda Letterarja Maltija*-ի նախագահ և հանդիսացել *Għaqda Poeti Maltin*-ի անդամ։

## Ստեղծագործություններ
Բրոքդորֆը սկսել է գրել 17 տարեկանում, երբ հաճախել է ուսուցիչների վերապատրաստման քոլեջ, որտեղ գիտնական Ջոզեֆ Ակվիլինան խրախուսել է իր ուսանողներին գրել կարճ պատմություններ կամ էսսեներ՝ ռադիոյով հեռարձակելու համար։ Հետագա տասնամյակների ընթացքում՝ Բրոքդորֆը ծավալել է բեղմնավոր գործունեություն՝ գրել և թողարկել է մի քանի հաղորդումներ, որոնք հեռարձակվել են «*Rediffusion*»-ով 1950-ական և 1960-ական թվականներին, այդ թվում՝ *Ħlieqa Bejnietna*, *Quddiem il-Mera*, *Nofs Siegħa Flimkien*, and *Magic in the Kitchen*։

Բրոքդորֆը գրել է մի քանի ռադիոպիեսներ, այդ թվում՝ «Ասիսիի աղքատները» ()։ Նրա ստեղծագործություններից մի քանիսը հեռարձակվել են նաև Ավստրալիայի ռադիոյով։

Բրոքդորֆը գրել է վեց անթոլոգիա, տասներկու վեպ և ավելի քան 340 նովելներ։ Նա նաև ինքնակենսագրական է գրել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իր փորձի մասին, որը կոչվում է *Sireni u Serenati* (Սերենադներ Սիրենների միջով)։ 2004 թվականին Մալթայի գրքի ազգային խորհրդի կողմից այն արժանացել է մրցանակի՝ որպես լավագույն ոչ գեղարվեստական վեպ։ Հետագայում այն սերիականացվել և հեռարձակվել է տարբեր ռադիոկայաններով։ Բրոքդորֆն արժանացել է նաև *Ġieħ l-Akkademja tal-Malti*-ի ոսկե մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մալթացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Մալթայի համալսարանի շրջանավարտներ
Բրազիլական տնտեսական հրաշք

**Բրազիլական տնտեսական  հրաշք**ը (Port. milagre econômico brasileiro) Բրազիլիայում բացառիկ բարձր տնտեսական աճի շրջան էր ռազմական բռնապետության ժամանակ։ Այս ընթացքում ՀՆԱ-ի միջին տարեկան աճը մոտեցել է 10%-ին։ Ամենամեծ տնտեսական աճը գրանցվել է նախագահ Էմիլիո Գարրաստազո Մեդիսիի օրոք՝ 1969-1973 թվականներին։

Բրազիլիա՝ սիրիր կամ թողիր, դա ռազմական բռնապետության կարգախոսն էր։
Բրազիլիայի զարգացման, այսպես կոչված, ոսկե դարաշրջանի տպավորությունն ամրապնդվեց 1970 թվականին, երբ Բրազիլիան երրորդ անգամ հաղթեց աշխարհի առաջնությունում և պաշտոնապես ընդունվեց «Brasil, ame-o ou deixe-o» կարգախոս՝ («Բրազիլիա, սիրել, կամ թողնել այն» ) Բրազիլիայի ռազմական կառավարության կողմից։

## Նախնական դիտողություններ
Ժոաո Գուլարի նախագահության օրոք Բրազիլիայի տնտեսությունը մոտենում էր ճգնաժամի, և տարեկան գնաճը հասավ 100%-ի։ 1964 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո բրազիլացի զինվորականներն ավելի շատ հետաքրքրվեցին քաղաքական վերահսկողությամբ և տնտեսական քաղաքականությունը դրեց վստահելի տեխնոկրատների խմբի վրա՝ Անտոնիո Դելֆիմ Նետտոյի գլխավորությամբ։

Բրազիլիայի բնակչությունը դարձել էր հիմնականում քաղաքային, բնակչության 67%-ը բնակվում էր քաղաքներում։ Դա պայմանավորված էր ավելի աղքատ գյուղական շրջաններից բնակչության տեղաշարժով դեպի արագ զարգացող քաղաքներ, ինչպիսին էր Սան Պաուլո քաղաքը, որն ավելի արագ աճեց, քան Բրազիլիայի մյուս քաղաքները։

## Հաջողություններ
Ռազմական կառավարությունն ուղղակիորեն ներգրավվեց տնտեսության մեջ,  մեծ ներդրումներ կատարվեցին նոր ճանապարհների, երկաթուղիների և կամուրջների շինարարության մեջ։ Պողպատե և նավթաքիմիական գործարանները, հիդրոէլեկտրակայանները և ատոմային ռեակտորները կառուցվել են խոշոր պետական ընկերությունների կողմից, ինչպիսիք են Eletrobras-ը և Petrobras-ը։ Ներկրվող նավթից կախվածությունը նվազեցնելու համար էթանոլի արտադրությունը լայն տարածում գտավ։

Մինչև 1980 թվականը Բրազիլիայի արտահանման 57%-ը արտադրված ապրանքներ էին, մինչդեռ 1968թ.-ին այդ թիվը կազմում էր 20%։

Այս ժամանակահատվածում ՀՆԱ-ի տարեկան աճը 1968-ի 9,8%-ից հասել է 14%-ի 1973թ-ին, սակայն գնաճը 1968-ի 19,46%-ից հասել է 34,55%-ի 1974թ-ին։

## Խնդիրներ
Տնտեսական աճը խթանելու համար Բրազիլիան ավելի ու ավելի շատ ներկրվող նավթի կարիք ուներ։ Բրազիլական հրաշքի առաջին տարիներին գրանցվել է տնտեսության կայուն աճ և պետության կողմից վարկերի մշտական ստացում։ Այնուամենայնիվ, 1973 թվականի նավթային ճգնաժամը ստիպեց ռազմական կառավարությանը վերցնել ավելի ու ավելի շատ վարկեր միջազգային վարկատուներից, և պետական պարտքը դուրս եկավ վերահսկողությունից։ Յոթանասունականների վերջի դրությամբ Բրազիլիան ուներ աշխարհի ամենամեծ պետական պարտքը՝ մոտ 92 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

Տնտեսական աճը վերջապես ավարտվեց 1979 թվականին սկսված էներգետիկ ճգնաժամով, որը հանգեցրեց մի քանի տարվա ռեցեսիայի և հիպերինֆլյացիայի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի տնտեսություն
Վարարման էֆեկտ

**Վարարման էֆեկտը** տնտեսագիտության մեջ  () մի իրավիճակ է, երբ որոշ տնտեսապես նշանակալի իրադարձություններ հանգեցնում են մյուսների առաջացմանը, մինչդեռ քննարկվող երկու համատեքստերը կարող են թվալ կապ չունենալով։ Արտահոսքի օրինակ կարող է լինել արտաքին ազդեցությունը, երբ երրորդ կողմի գործակալները ենթարկվում են ոչ դրամային ազդեցությունների՝ ինչ-որ տնտեսական գործունեության պատճառով։ Թափոնների արտանետումները մթնոլորտ բացասական արտաքին ազդեցության օրինակ են, այգու ծաղիկների բուրմունքը՝ դրական։ Միջպետական տնտեսական բլոկների ձևավորմամբ ակնկալվում է վարարման էֆեկտ, որը բաղկացած է միջազգային առևտրի եկամուտների աճից։

Եթե տնտեսության մեջ որեւէ շուկա անհավասարակշռված է, դա կարող է հանգեցնել այլ շուկաներ արտահոսքի, այսինքն՝ կխեղաթյուրի թե՛ պահանջարկի, թե՛ առաջարկի ծավալները։ Արդյունքում արդյունավետ պահանջարկը և արդյունավետ առաջարկը շեղվում են տեսական մակարդակներից։ Տարածման ազդեցությունների մեկ այլ խումբ կապված է տեղեկատվության տարածման հետ։ Եթե ինչ-որ մեկի մասին ավելի շատ  տեղեկատվություն է ստեղծում, դա նվազեցնում է տեղեկատվական ասիմետրիկությունը, ինչը տեղեկատվության վարարման համար դրական էֆեկտ է առաջացնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*What is Spillover Effect?
*Does globalization affect growth? Evidence from a new index of globalization
*Spillover effects of economic globalization on CO2 emissions: A spatial panel approach

Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Միկրոէկոնոմիկա
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Տնտեսական աճ
Կատեգորիա:Տնտեսական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքատնտեսական ուղղություններ
Կենդանի հերթ

**Կենդանի հերթն** ինչ-որ բանի սպասող մարդկանց հաջորդականությունն է (օրինակ՝ խանութից գնումներ կատարելու հնարավորություն, բնակելի տարածքի տրամադրում և այլն)։ Կան հերթերի տարբեր տեսակներ՝ սկսած իրականում ոտքերի վրա կանգնած մարդկանց շարքից մինչև համակարգչի վրա գրանցված անունների հաջորդականություն։

Հերթի մեջ կանգնած մարդկանց առաջին գրավոր նկարագրությունը կարելի է գտնել 1837 թվականին՝ Թոմաս Կարլայլի «Ֆրանսիական հեղափոխություն. պատմություն» գրքում
Ռուսաստանում առաջին հերթերը ի հայտ եկան Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ տարբեր ապրանքների պակաս կար։ 1915-16թթ. հերթերը կոչվում էին պոչեր, նույնիսկ կար «պոչ» բայ, այսինքն՝ հերթ կանգնել։ Սակավ ապրանքների համար հերթերը բնորոշ էին խորհրդային կյանքին։
thumb|Լուվրի այցելուների հերթ
thumb|200px|right|Կատրինա փոթորկից հետո Նոր Օռլեանում ապաստանների հերթ

## Ծառայություններ հերթերում
Հերթում սպասելու ծառայությունը լայն տարածում է գտել։ Հերթում կանգնած մարդիկ, հաճախ փողի համար, ուրիշի փոխարեն էին հերթ կանգնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Юрий Дружников.* Я родился в очереди
* *Николаев, В. Г.* Советская очередь как среда обитания: социологический анализ. М.: ИНИОН РАН, 2000.
* *Николаев, В. Г.* Советская очередь: Прошлое как настоящее // Неприкосновенный запас (журнал)|Неприкосновенный запас. № 5. 2005.
* *Осокина Е.* Прощальная ода советской очереди // Неприкосновенный запас (журнал). № 5. 2005.

Կատեգորիա:Լոգիստիկա
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Մշակույթ
Կատեգորիա:Վարք
Ռայհանա բինթ Զայդ

**Ռայհանա բինթ Զայդ** (, ), Մուհամմադ մարգարեի կանանցից մեկը։ Տեղեկություններ կան, որ նա մարգարեի հարճն է եղել։

## Կենսագրություն
Ռայխանա բինթ Զայդը հրեական կուրայզա ցեղից էր։ Նրա առաջին ամուսինը ոմն Հաքիմն է եղել։ 626 թ․-ին կուրայզա ցեղի դեմ մուսուլմանների արշավանքից հետո նա գերեվարվում է և բաժին հասնում մարգարեին։ Մուհամմադը նրան առաջարկում է իսլամ ընդունել, սակյան մերժում է ստանում։ Որոշ ժամանակ անց նա հայտնում է իսլամ ընդունելու մասին, ինչից հետո մարգարեն ազատում է նրան։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ մինչև կյանքի վերջը Ռայխանան, իսլամ ընդունած լինելով հանդերձ, իր ցանկությամբ մնում է Մուհամմադի հարճը։

Ռայխանան առաքինի և աստվածավախ կին էր։ Նա Մուհամմադի կանանցից ամենավաղն է մահացել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլամ ընդունածներ
Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Մուհամմադ մարգարե
Էնե Էրգմա

**Էնե Էրգմա** (), էստոնացի քաղաքական գործիչ, Ռիյգիկոգուի անդամ, գիտնական։ Էստոնիայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։ 2003-2006 թվականներին և 2007-2014 թվականներին եղել է Ռիյգիկոգուի նախագահ։ Անդամակցել է «Pro Patria» և «Res Publica» քաղաքական կուսակցություններին, և մինչ երկու կուսակցությունների միավորումը, «Res Publica» կուսակցության անդամ։ 2016 թվականի հունիսի 1-ին Էրգման հայտարարել է կուսակցությունից հեռանալու մասին, քանի որ կուսակցությունը կորցրել է իր ինքնությունը և դարձել պոպուլիստ։

## Կրթություն
Էնե Էրգման ավարտել է Վիլյանդի քաղաքի Կ․ Ռ․ Յակոբսոնի անվան միջնակարգ դպրոցը 1962 թվականին։ 1962–1964 թվականներին սովորել է Տարտուի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում, 1969 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի աստղագիտության բաժինը՝ ստանալով ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի կոչում (1972), իսկ 1984 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն «Ջերմամիջուկային վառելիքի անկայուն այրումը աստղային էվոլյուցիայի վերջին փուլերում» թեմայով։

## Գիտական կարիերա
Էրգման եղել է Էստոնիայի ԽՍՀ ԳԱ Աստղագիտության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող (1972-1974), կրտսեր, ապա ավագ գիտաշխատող, գիտական քարտուղար, ԽՍՀՄ ԳԱ աստղագիտության ինստիտուտի գիտական ղեկավար (1974-1988)։ 1988-1992 թվականներին եղել է Տարտուի համալսարանի տեսական ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, 1992-1998 թվականներին՝ Տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտի ղեկավար։ Էնե Էրգմայի գիտական կարիերայի գագաթնակետն է եղել Էստոնիայի գիտությունների ակադեմիայի փոխնախագահի պաշտոնը (1999–2004):

Էնե Էրգման Էստոնական հանրագիտարանի (, 2008) խմբագրական խորհրդի անդամ է։

## Քաղաքական գործունեություն
2002 թվականին Էրգման միացել է Res Publica կուսակցությանը։ 2003 թվականին դարձել է Ռիյգիկոգուի անդամ, եղել է XI և XII Ռիյգիկոգուի անդամ։ Վերջին երկուսում եղել է խորհրդարանի խոսնակը, 2006 թվականին եղել է նախագահի թեկնածու, պարտվել է՝ չհավաքելով Էստոնիայի խորհրդարանի ձայների 2/3-ը։ 2007 թվականից «Հայրենիքի միություն և ռես հրապարակում» միացյալ կուսակցության փոխնախագահն է։ Ռիյգիկոգուի Տիեզերական հետազոտությունների կոմիտեի նախագահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Էստոնացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Էստոնացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Էստոնացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Կանայք քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Կին աստղագետներ
Կատեգորիա:Կին ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճարտարագիտական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Սաֆիա բինթ Հույայյի

**Սաֆիա բինթ Հույայյի** (, ), Մուհամմադ մարգարեի կանանցից մեկը։ Եղել է հրեական բանու նադիր ցեղի առաջնորդի դուստրը։

## Ծագում
Սաֆիա բինթ Հույայյին ծնվել է մոտավորապես 610 թ․-ին։ Նրա հայրը Հույայ իբն Ախտաբն էր (արաբ․ حيي بن أخطب; եբր․ ‏חי בן אחיטוב)՝ Մուհամմադի երդվյալ թշնամին։ Սաֆիայի հայրը արտաքսվել էր Մեդինայից, քանի որ խախտել էր պայմանագիրը։ Հեռացվելուց հետո նա տեղափոխվել էր Խայբար, սակայն այնտեղ էլ շարունակել դավեր նյութել մարգարեի դեմ, նաև ցուցադրաբար հրաժարվել հարկ վճարել։

Սաֆիայի մայրը Բառռա բինթ Սամաուլն էր (արաբ․ بَرَّة بِنْت سَمَوْأَل; եբր․ ברה בת שמואל)։ Նա բանու իզրաիլ ցեղից էր։

## Ամուսնությունները մինչև Մուհամմադը
Չափահաս դառնալուց հետո Սաֆիան ամուսնանում է մարտիկ և բանաստեղծ Սալյամ իբն Մաշկամ ալ Կուրայզայի հետ, որը նույնպես իր ցեղից էր։ Նրանց ամուսնությունը երկար չի տևում և որոշ ժամանակ անց նա ամուսնանում է Քինանա իբն ալ Ռաբիի (արաբ․ كِنَانَة ٱبْن ٱلرَّبِيع) հետ, որը հայտնի և հարուստ հրեա էր։

## Խայբարի ճակատամարտ
Երբ Մեդինայի հրեական ցեղերը (բանու կայնուկա, բանու նադիր և բանու կուրայզա) խախտեցին մուսուլմանների հետ պայմանագիրը, նրանք արտաքսվեցին․ բանու նադիր ցեղը հաստատվեց Խայբարում։ Արտաքսումից հետո Սաֆիայի հայրը չէր դադարեցնում թշնամությունը մարգարեի հետ։ 628 թ․-ին նա արաբական այլ ցեղերի հետ պայմանավորվեց Մեդինայի վրա հարձակվելու համար, սակայն մուսուլմաններն իմանալով այդ մասին՝ որոշեցին առաջ անցնել նրանցից և շարժվեցին դեպի Խայբար։ Խայբարի ճակատամարտում մահացան Սաֆիայի և՛ հայրը, և՛ ամուսինը, իսկ ինքը իր ցեղի շատերի հետ միասին գերի ընկավ։

Տեսնելով Սաֆիային՝ Մուհամմադը նրան որպես հարճ վերցրեց, իսկ հետո ազատեց ստրկությունից։ Ազատությունից հետո նրան ընտրության հնարավորություն տրվեց՝ կամ պահել իր կրոնը և հեռանալ, կամ մնալ Մուհամմադի հետ։ Սաֆիան ընտրեց մարգերի հետ մնալու տարբերակը։

Մուհամմադի հետ ամուսնության պահին Սաֆիան 18 տարեկան էր։

## Կյանքի վերջին տարիներ
Քաղաքացիական պատերազմի (ֆիթնա) ժամանակ, որը սկսվել էր երրորդ բարեպաշտ խալիֆ Ուսման իբն Աֆֆանի կառավարման ժամանակ, Սաֆֆիան պաշտպանում է խալիֆի դիրքորոշումը և փորձում պաշտպանել նրան։ Նա ուտելիք և ջուր էր բերում խալիֆ Ուսմանի տուն, երբ ապստամբները պաշարել էին այն։

Սաֆիան մահացել է հիջրայի 50-52 թթ-ին, հուղարկավորվել Մեդինայի ալ Բակի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մուհամմադ մարգարե
Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Արաբ կանայք
Անդրիչի ինստիտուտ

[մինի|350x350փքս|Անդրիչի ինստիտուտի շենքը, [Անդրիչգրադում]]
**Անդրիչի ինստիտուտ** (), հասարակական գիտությունների, արվեստի և գրականության էլիտար ինստիտուտ, որը բացվել է Անդրիչգրադ քաղաքում (Սերբական Հանրապետություն, Բոսնիա և Հերցեգովինա) 2013 թվականի հունիսի 28-ին։ Անունը ստացել է լեգենդար հարավսլավացի գրող Իվո Անդրիչի պատվին։ Ինստիտուտը գործում է որպես բյուջետային հաստատություն, որը ֆինանսավորվում է Սերբական Հանրապետության և Սերբիայի կողմից։

Ինստիտուտի տնօրենն է Էմիր Կուստուրիցան։ Կառավարման կոմիտեի կազմում են Օլեգ Այրապետովը, Սվետոզար Ռայակը, Միրոսլավ Պերիշիչը, Պերո Սիմիչը, Իվան Օբրադովիչը։ Ինստիտուտն ունի իր` Իվո Անդրիչի անվան գրադարանը։

## Կառուցվածք
Ինստիտուտը գրանցվել է Արևելյան Սարաևոյի շրջանային դատարանում 2013 թվականի հունիսի 20-ին։ Ինստիտուտը ներառում է.

* Պատմության բաժին
* Գրականության բաժին
* Արևելագիտության բաժին
* Կինեմատոգրաֆիայի բաժին
* Լրատվամիջոցների բաժին։

2014 թվականի դեկտեմբերի 1-ից գործում է Պատմության բաժնի միջազգային գիտական կոմիտեն։ Ինստիտուտի կողմից հատուկ ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին նվիրված միջոցառումների ծրագիր։ Գիտական կոմիտեն որոշում է  «Историјске свеске» ամսագրի համարների թեմաներն ու բովանդակությունը։ Էլեկտրոնային ձևով բոլոր համարները հասանելի են Անդրիչևի ինստիտուտի կայքում։ Զանգվածային լրատվության վարչությունը հրատարակում է «Իսկրա» ամսագիրը։

## Պագևներ
2016 թվականից ինստիտուտը ներկայացնում է Իվո Անդրիչի անվան մրցանակ լավագույն վեպԻ և ընդհանուր գրական գործունեության համար։

* 2016 թվականին մրցանակակիրներ են դարձել Վլադիմիր Կեցմանովիչը «Օսամա» վեպի համար և Մատիա Բեչկովիչը՝ համատեղ գրական գործունեության և «Երեք բանաստեղծություն» գրքի համար։
* 2017 թվականին մրցանակակիրներ են դարձել Դուշան Կովաչևիչը՝ համատեղ գրական գործունեության և «Մի սիրո հիպնոս» դրամայի համար, ինչպես նաև Զախար Պրիլեպինը «Բնակավայրը» վեպի և «Յոթ կյանք» ժողովածուի համար։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ivo_Andrić_Institute,_Višegrad_01.JPG
Պատկեր:Ivo_Andrić_Institute,_Višegrad_02.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի մշակույթ
Կատեգորիա:Գիտությունը Սերբական հանրապետությունում
Կատեգորիա:Կրթական հաստատություններ
Կարմիր խնձորը

**«Կարմիր խնձորը»** (), 1975 թվականի խորհրդային գունավոր գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է կինոռեժիսոր Տոլոմուշ Օկեևը «Ղրղզֆիլմ» ստուդիայում Չինգիզ Այթմատովի վեպի հիման վրա։

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1976 թվականի մարտի 8-ին։

## Սյուժե
Ֆիլմը նվիրված է ժամանակակից ղրղզական մտավորականության կյանքին, այն մի փոքրիկ ընտանիքի մի քանի օրերի տարեգրություն է, պատմություն մարդկային դժվար շփումների, դժվար սիրո մասին։

Երիտասարդ Թեմիրը հանդիպում է զարմանալի գեղեցկության տեր մի աղջկա, սիրում է նրան գաղտնի, նրանից հեռու մնալով։ Բայց զգացմունքը բախվում է առօրյա կյանքի խնդիրներին․ փորձելով անծանոթ աղջկան նվիրել երջանկության մասին իր երազանքի գեղեցիկ խորհրդանիշը՝ կարմիր խնձորը, Թեմիրը բախվում է նրա կողմից չհասկացվելուն և նույնիսկ թշնամանքի։

Տարիներ անց արդեն հայտնի նկարիչ դարձած Թեմիրին իր երազներում չի լքում հրեշտակային գեղեցկության տեր, անանուն այն աղջիկը, որն ափի մեջ պահել է կարմիր խնձոր։

## Դերերում
* Սույմենկուլ Չոկմորով – *Թեմիր, նկարիչ
* Գուլսարա Աժիբեկովա – *Սաբիրա, Թեմիրի կինը
* Թաթիբյուբյու Տուրսունբաևա – *Անծանոթուհի
* Անարա Մակեկադիրովա – *Անարա, Թեմիրի և Սաբիրայի դուստրը
* Սաբիրա Կումուշալիևա – *պահակ
* Ալիման Ջանգորոզովա – *պառավ
* Բաքի Օմուրալիև – *էպիզոդ
* Ասանբեկ Ումուրալիև – *էպիզոդ
* Չորոբեկ Դումանաև – ''էպիզոդ

## Նկարահանող խումբ
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Տոլոմուշ Օկեև
* Սցենարիստներ՝ Չինգիզ Այթմատով, Էլգա Լինդինա, Տոլոմուշ Օկեև
* Բեմադրող օպերատոր՝ Կոնստանտին Օրոզալիև
* Կոմպոզիտոր՝ Շանդոր Կալոշ
* Նկարիչ՝ Ջամբուլ Ջաբաև
* Հնչյունային օպերատոր՝ Յուրի Շեյն
* Ռեժիսոր՝ Կ. Օրոզալիև
* Օպերատոր՝ Շ. Ալիկուլով
* Մոնտաժող՝ Ռ. Շերշենովա
* Գրիմարար՝ Ն. Մասլեննիկովա, Դ. Կուդայբերգենովա
* Զգեստների նկարիչ՝ Մ. Աբդիև
* Համակցված նկարահանումները՝ Յու. Սոկոլի
* Ռեժիսորի ասիստենտներ՝ Ս. Կուրմանով, Տ. Ռազակով
* Օպերատորի օգնականներ՝ Ջ. Դյուշալիև, Մ. Սիգբատուլին
* Խմբագիր՝ Ռ. Չմոնին
* Տնօրեն՝ Ի. Աբդիկուլով

Ֆիլմը լայն վարձույթ Է ունեցել ԽՍՀՄ-ում, այն դիտել է 4 900 000 հանդիսատես։

Ֆիլմը մասնակցել է 1975 թվականի Մոսկվայի 9-րդ միջազգային կինոփառատոնին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Կարմիր խնձոր»
* «Կարմիր խնձոր»

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1970-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Մարդկային արյունը ջուր չէ

**«Մարդկային արյունը ջուր չէ»** (), 1960 թվականի խորհրդյաին գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Նիկոլայ Մակարենկոն Կիևի Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում գրող Միխայիլ Ստելմախի համանուն վեպ-էպոպեայի հիման վրա։

Ֆիլմ-եռերգության առաջին ֆիլմն է, որի մաս են կազմում «Մարդկային արյունը ջուր չէ», «Դմիտրո Գորիցվիտ», «Մարդիկ ամեն ինչ չգիտեն» ֆիլմերը։

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1960 թվականի սեպտեմբերին։

## Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո։ Նրանում արտացոլված են հեղափոխությունից հետո գյուղացու կյանքում իր տեղի ցավալի որոնումները, քաղաքացիական պատերազմի տարիներին նորի հանդեպ վախը։

1920 թվականի աշնանը Դանիլո Պիդոպրիգորան՝ ատաման Պետլյուրայի բանակի հարյուրապետը, վերադառնում է հայրենի գյուղ՝ ամեն ինչի համար զղջալու հաստատուն մտադրությամբ։ Բայց նա չգիտի, թե ինչպես կընդունեն համագյուղացիները, և արդյոք երիտասարդ կինը սպասում է նրա վերադարձին։

Ուկրաինական գյուղում, ի պատասխան կուլակային և կալվածատիրական հողերի բաժանման, կուլակներն ու խորհրդային իշխանության թշնամիները արյունոտ հաշվեհարդար են կազմակերպել գյուղացիների նկատմամբ։

## Դերերում
* Եվգենի Բոնդարենկո – *Միրոշնիչենկո
* Գենրիխ Օստաշևսկի – *Նեչուիտեր
* Անատոլի Սոլովյով – *Տիմոֆեյ Գորիցվիտ
* Կարինա Շմարինովա – *Գալինա
* Լեոնիդ Տարաբարինով – *Դանիլո Պիդոպրիգորա
* Նիկոլայ Տալյուրա – *Միրոն Պիդոպրիգորա
* Ֆեոդոր Իշչենկո – *Ալեքսանդր Պիդոպրիգորա
* Պյոտր Վեսկլյարով – *Ֆեսյուկ
* Ա. Կորոլ – *Պալիլուլկա
* Պոլինա Կումանչենկո – *Մաշա Բոնդար
* Ա. Սերեբրյանսկի – *Պոլիկարպ Սերգիենկո
* Արկադի Գաշինսկի – *Վարչուկ
* Դոմիան Կազաչկովսկի – *Սիչկար
* Ալեքսանդր Գայ – *Պոգիբա
* Վլադիմիր Դալսկի – *Բարաբոլյա
* Ս. Բրուսիլովսկի – *Դմիտրի Գորիցվիտ
* Ի. Սմիրենիե-Ստեփան Կուշնիր
* Մ. Խորոշ – *ծեր Գորիցվիտ
* Նիկոլայ Պիշվանով – *Իվանիշին
* Դմիտրի Գնատյուկ – ''կույր Անդրյուշա

## Էպիզոդներում
* Ալեքսանդր Անուրով - Սիմոն Պետլյուրա
* Կոնստանտին Արտեմենկո
* Բորիս Իվչենկո - Լիֆեր Սազոնենկո
* Իվան Կոնոնենկո-Կոզելսկի  -Սավչենկո
* Եկատերինա Լիտվինենկո
* Յուրի Մաքսիմով - քննիչ
* Ալեքսանդր Մովչան - կազակ
* Գրիգորի Տեսլա - հարմոնահար
* Լարիսա Խորոլեց - Նաստյա

## Նկարահանող խումբ
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Մակարենկո
* Սցենարիստներ՝ Միխայիլ Ստելմախ, Նիկոլայ Մակարենկո
* Բեմադրող օպերատոր՝ Վադիմ Վերեշչակ
* Բեմադրող նկարիչ՝ Օլեգ Ստեպանենկո
* Ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Սերգեև
* Կոմպոզիտոր՝ Անատոլի Սվեչնիկով
* Կոմպոզիտոր՝ Պլատոն Մայբորոդա
* Հնչյունային օպերատոր՝ Նինա Ավրամենկո
* Երգերի տեքստի հեղինակ՝ Ալեքսանդր Նիկոլենկո
* Ֆիլմի խմբագիր՝ Նադեժդա Օռլովա
* Կոստյումների հեղինակ՝ Յադվիգա Դոբրովոլսկայա
* Գրիմարար՝ Նինա Տիխոնովա
* Մոնտաժող՝ Օլգա Կիզիլովսկայա
* Համակցված նկարահանումների օպերատոր՝ Տատյանա Չեռնիշևա
* Համակցված նկարահանումների նկարիչ՝ Վլադիմիր Դուբրովսկի
* Ռազմական խորհրդատու՝ գվարդիայի գեներալ-լեյտենանտ Նիկոլայ Օսլիկովսկի
* Ուկրաինական ԽՍՀ պետական նվագախումբ, դիրիժոր՝ Պյոտր Պոլյակով
* Ֆիլմի տնօրեն՝ Նիկոլայ Շարով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մարդկային արյունը ջուր չէ»
* «Մարդկային արյունը ջուր չէ»

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Արյունոտ լուսաբաց

**«Արյունոտ լուսաբաց» ** (), 1956 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ալեքսեյ Շվաչկոն Միխայիլ Կոցյուբինսկու «Фата Моргана» վիպակի հիման վրա։

## Սյուժե
1905 թվական։ Հեղափոխական բանվոր Մարկո Գուշչան վերադառնում է հայրենի գյուղ։ Նրան ուրախությամբ դիմավորում են նրա հին ընկերները և նրա ընկերուհի Գաֆիյկան՝ աղքատ Անդրեյի և Մալանկայի դուստրը։ Մարկոն ղեկավարում է համագյուղացիների պայքարը հողատերերի դեմ։ Քարոզչական աշխատանքները վարում է Գաֆիյկան։ Մարկոյի ղեկավարությամբ գյուղացիների պայքարն ուժեղանում է, հողատերերը փախչում են իրենց կալվածքներից, բայց ցարական կառավարությունը ճնշում է ապստամբությունը, վերադարձած հողատերերն ու կուլակներն անմարդկային կերպով հաշվեհարդար են տեսնում ապստամբություն հրահրողների հետ։

## Դերերում
* Մարյան Կրուշելնիցկի – *Անդրեյ Վոլիկ
* Լիլիա Գրիցենկո – *Մալանկա
* Ադա Ռոգովցևա – *Գաֆի
* Յուլիան Պանիչ – *Մարկո Գուշչա
* Վալենտին Չեռնյակ – *Պրոկոպ Կանձյուբա
* Նիկոլայ Պիշվանով – *Խոմա Գուձ
* Ֆեոդոր Ռադչուկ – *Պանաս Կանձյուբա
* Վիկտոր Ցիմբալիստ – *Սեմյոն Վորոն
* Պյոտր Միխնևիչ – *Սեմյոն Մաժուգա
* Ալեքսանդր Վերտինսկի – *Պան Սավչենկո
* Վիկտոր Դոբրովոլսկի – *Լուկյան Պոդպարա
* [[Վասիլի Յարեմենկո]] – *գյուղական տանուտեր
* Վլադիմիր Վասիլև – *էպիզոդ
* Վալերիա Դրագա – *պանի
* Դոմիան Կոզաչկովսկի – *ոստիկան
* Գրիգորի Տեսլյա – *ոստիկան
* Դմիտրի Կապկա – *գյուղացի
* Պիտեր Մասոխա – *գյուղացի
* Վարվառա Չայկա – *պառավ

== Քննադատություն ==
Որպես վիպակի էկրանավորում՝ Ֆիլմը դրական է գնահատվել քննադատական գրականության մեջ։
Ֆիլմի հեղինակները պահպանել են ստեղծագործության հիմնական հումանիստական գաղափարը, նրա սյուժետային մոտիվները, փոխանցել են մի շարք հիմնական հերոսների կերպարների ինքնատիպությունը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* Фильм «Кровавый рассвет» // [[Սովետսկի էկրան (հանդես)|Советский экран]], № 2, 1957
* *Белявский М.* — «Кровавый рассвет» (Худож. фильм по мотивам романа М. Коцюбинского) // Труд, 1957 , 26 янв
* *Баскіна Т.'' — Зустріч у Вихвостові. На перегляді кінофільму «Кривавий світанок» // Деснянська правда, 30 травня 1956
* Кровавый рассвет // Советские художественные фильмы: Звуковые фильмы, 1930—1957. — М.: Искусство, 1961. — с. 637

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:1956 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Յան (Պլիվա գետի վտակ)

**Յան** (), գետ Բալկաններում, հոսում է Սերբական Հանրապետության (Բոսնիա և Հերցեգովինա) տարածքով։ Պլիվա գետի աջ վտակ։ Յանը նաև աշխարհագրական, պատմամշակութային տարածքի անուն է, Շիպովո համայնքում։

## Գետ
Յան գետը ձևավորվում է Շիպովո քաղաքից 13 կմ հարավ Բաբիչ և Ստրոիցա գյուղերի միջև՝ 612 մ բարձրության վրա մի քանի վտակների միախառնման միջոցով, հոսում է հյուսիս՝ դեպի Շիպով քաղաք։

Քաղաքից 9 կմ հեռավորության վրա գտնվում են Յանսկե Օտոկի բնական արգելավայրը` մոտ 1 կմ երկարությամբ հովիտ, որտեղ Յանը բաժանվում է բազմաթիվ վտակների, որոնք հետո դրանք նորից միանում են։ Յանսկի Օտոկը հայտնի զբոսաշրջային վայր են։ Յան գետի կիրճը Սերբական Հանրապետության պահպանվող բնական տարածքն է։ Յանը հոսում է Պլիվա՝ Շիպովից մոտ 1 կմ հարավ-արևելք՝ 440 մետր բարձրության վրա։ Յան գետի կիրճը պատրաստված է մեզոզոյան կրաքարից։ Յանի հովտում կա ժայռի մեջ փորագրված հռոմեական հուշարձան։

Յան գետը չափազանց հարուստ է սաղմոսաձկով և ձամբռիկով, ինչը այն հայտնի է դարձնում ձկնորսների շրջանում։ Գետը խմելու ջրի աղբյուր է նաև Շիպովո համայնքի համար։

## Պատմական շրջան
Յանը աշխարհագրական, պատմական և մշակութային շրջան է, որը տարածվում է հարավում՝ Շիպովից մինչև Կուպրես։ Այս տարածքը ներառում է շուրջ 18 գյուղ Յան գետի հովտի տարածքում։ Յանի շրջանը ներառում է Շիպովո համայնքի տարածքի մոտ 85%-ը և զբաղեցնում է 450 կմ²։ Յանի շրջանում կան Յանի սարահարթը, Գրբավիչի դաշտը, Վիտորոգ լեռը, Վագանսկայա քարանձավը, Գլոգովաց գյուղի վանքը և այլ տեսարժան վայրեր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rijeka_Janj_2.JPG
Պատկեր:Janjski_otoci.JPG
Պատկեր:Janj_mujdzici.jpg
Պատկեր:Vaterfal PZPP025.jpg
Պատկեր:Слап.jpg
Պատկեր:Janjske otoke.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի գետեր
Կատեգորիա:Գետեր այբբենական կարգով
Գաղափար (թերթ, Թիֆլիս)

**«Գաղափար»**, գրական, հասարակական, քաղաքական, տնտեսական երկօրյա թերթ։

Հրատարակվել է 1916-17 թվականներին, Թիֆլիսում։ Ունեցել է հնչակյան ուղղություն։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ա. Մահտեսի-Հակոբյան, Ս. Հովվյան։ Տպագրել է հրապարակախոսական հոդվածներ ժամանակի հրատապ խնդիրների շուրջ, լուսաբանել Կովկասի, Ռուսաստանի և այլ վայրերի հայության առօրյան։ Նկարագրել է առաջին համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները, Արևմտյան Հայաստանի վիճակը, անդրադարձել նրա ազատագրման ուղիներին։ Դատապարտել է պատերազմը և այն հրահրող պետությունների նվաճողական քաղաքականությունը։

Տպագրել է գրականությանը, թատրոնին և երաժշտությանը նվիրված հոդվածներ ու լուրեր։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Իմ կանաչ հողի վրա

**«Իմ կանաչ հողի վրա»** (), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ։ Ռեժիսոր Ռիչարդ Վիկտորովի դիպլոմային աշխատանքը։

## Սյուժե
Տոնական հագնված մարդիկ հավաքվել են անտառի բացատում։ Նրանք Կարպատների բնակիչներն են՝ անտառահատներ։ Անտառում հնչում է գուցուլյան ուրախ մեղեդի։ Այսօր փոքրիկ տոն է։ Լավ աշխատանքի համար անտառահատների բրիգադիր Անտոն Գուլիգային (Նիկոլայ Դովժենկո) պարգևատրել են ռադիոընդունիչով։ Բայց պարելիս նա սխալվում է․ նա չի հասցնում պարի հրավիրել անտառապահի դստերը՝ Վասիլինային, իսկ Իլյան հասցնում է։ Նա գեղեցիկ է ու վայելչակազմ և հիանալի պարում է։ Բայց Իլյան նախանձում է ազնվական վարպետ Անտոնի համբավին, փողի հարցում էլ ագահ է։

Անտառտնտեսության տնօրեն Կիրիլյուկը (Լավր Մասոխա) որոշում է կտրել Եղնիկի գագաթը՝ անտառի մեծ զանգված այն զառիթափ լանջին, որի տակ գտնվում է գյուղը։ Անտառի հատումը Կիրիլյուկին հնարավորություն կտա հեշտությամբ իրականացնել անտառտնտեսության ծրագիրը և կօգնի վերականգնել առաջատար ձեռնարկության ղեկավարի փառքը։ Բայց մերկ լանջը կարող է վնասվել անձրևներից, և այդ ժամանակ գյուղին կսպառնա սողանքը։ Ուստի ծեր անտառապահ Շորբանը՝ Վասիլինայի հայրը, չի ցանկանում անտառը կտրելու տոմս տալ։ Բայց Կիրիլյուկը կարողանում է համոզել Շորբանին։

Իմանալով այդ մասին՝ մարդիկ անհանգստանում են։ Անտոնը հրաժարվում է կտրել Եղնիկի գագաթը, բայց նրան հեռացնում են բրիգադիրի պաշտոնից։ Նրա փոխարեն նշանակում են Իլյային, որը երազում է փառքի և մեծ վաստակի մասին։ Անտոնը ձիով գնում է ծառահատման վայր՝ Իլյային խանգարելու համար։ Իսկ այդ ժամանակ Շորբանը դստեր հետ գնում է կուսակցության շրջկոմ։ Եղնիկների գագաթի հատումը դադարեցվում է։

## Դերերում
* Նիկոլայ Դովժենկո – *Անտոն Բուլիգա
* Ժաննա Դմիտրենկո – *Վասիլինա
* Պ. Կոլեսնիկ – *Պյոտր Նիկոլաևիչ Շորբան
* Նադեժդա Սեմենցովա – *Օքսանա
* Լավրենտի Մասոխա – *Կիրիլյուկ
* Նինա Կուկուշկինա – *Գաֆիա
* Վլադիմիր Սավելև – *Գորուլյա
* Միխայիլ Եգորով – *Իլյա
* Եվգենի Կոտով – *հաշվապահ
* Ի. Միլնի – *Կալինա

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսորներ՝ Իգոր Շիշով, Ռիչարդ Վիկտորով
* Սցենարի հեղինակ՝ Նիկոլայ Երշով
* Օպերատոր՝ Ֆեոդոր Սիլչենկո
* Կոմպոզիտոր՝ Բորիս Կարամիշև

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Օդեսայի կինոստուդիայի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:1950-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1958 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Գաղափարագիր

**Գաղափարագիր**, գրի տեսակ, որի գրաֆիկական նշանագրերը ամբողջական բառ կամ բառարմատ են։

## Պատմություն
Գրության հնագույն ձևերից է։ Հնագույն գաղափարագրերը հինեգիպտական, շումերական և չինական են։

Առաջին երկուսը ներկայում չեն կիրառվում, իսկ չինականը կոչվում է հիերոգլիֆ։

Հայաստանում գաղափարագրեր օգտագործվել են հնագույն ժամանակներից։ Դրանք պահպանվել են ժայռապատկերներում, կենցաղային որոշ իրերի վրա, նաև տոմարին, տիեզերքին, ալքիմիային, արհեստագործությանը վերաբերող ձեռագրերում։

Կատեգորիա:Գիր
Եղիցի լույս (թերթ)

«**Եղիցի լույս**», գրական-գեղարվեստական ամսաթերթ։

## Պատմություն

Արցախի գրողների միության պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսնում 1995 թվականից Ստեփանակերտում։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Վարդան Հակոբյան (1995–2000 թվականներին և 2010 թվականից), խմբագիրներ՝ Կիմ Գաբրիելան, Համլետ Մարտիրոսյան, Քանաքարա Քոչարյան։ Լուսաբանում է Արցախի գրական, մշակութային կյանքը, ներկայացնում է երիտասարդ ստեղծագործողներին, գրական կարևոր միջոցառումներ։

Անդրադառնում է նաև Հայաստանի և Սփյուռքի գրական-մշակութային առօրյային։

Կատեգորիա:Արցախի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Առողջապահիկ

«**Առողջապահիկ**», առողջապահական ամսագիր։ Երևանի բժշկական ընկերության հրատարակչություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1920 թվականին Երևանում։ Խմբագիր՝ Վահան Արծրունի։ Ծանոթացրել է առողջ ապրելակերպի կանոններին, վարակիչ հիվանդությունների ախտանշաններին ու բուժման միջոցներին։ Տպագրել է նյութեր հայ բժշկության պատմությունից, տվյալներ Երևանի նահանգում հիվանդությունների տարածման մասին։
Կարլոս Դիագո

**Կարլոս Անդրես Դիոգո Էնսենյատ** ( ), ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

## Կենսագրություն
Դիոգոն սկսել է ֆուտբոլով զբաղվել 16 տարեկանում տեղի «Ռիվեր Փլեյթա» դպրոցում։ 5 տարի անց Դիոգոն տեղափոխվել է Ուրուգվայի «Պենյարոլ» ակումբ։ Երկրորդ ակումբի կազմում իր կարիերայի ընթացքում Կարլոսը խաղացել է ընդամենը 16 հանդիպում, քանի որ շուտով նրա վրա ուշադրություն է դարձրել Արգենտինայի «Ռիվեր Փլեյթ»-ը, 2004 թվականին Դիեգոն տեղափոխվել է Բուենոս Այրես՝ պայմանագիր ստորագրելով արգենտինական գրանդի հետ։ Բայց այդտեղ էլ երկար չի մնացել, ֆուտբոլիստի վրա ուշադրություն է դարձրել Մադրիդի «Ռեալ»-ը, և մեկ տարի անց Դիոգոն Արգենտինայից տեղափոխվել է Մադրիդ։

2005 թվականի ամռանը Դիոգոն պայմանագիր է կնքել «Գալակտիկոս»-ի հետ իր հայրենակից Պաբլո Գարսիայի հետ, ով «Օսասունա»-ից, տեղափոխվել էր «Ռեալ», բայց Կառլոսի համար շատ դժվար էր մտնել մեկնարկային կազմ, ուստի 2006 թվականի օգոստոսին ակումբի ղեկավարությունը որոշել է Դիոգոյին մրցաշրջանի համար վարձավճարով ուղարկել «Ռեալ Սարագոսա»։

2007 թվականի հունվարի 6-ին Դիոգոն խաղի ժամանակ կռվել է «Սևիլյա»-ի հարձակվող բրազիլացի Լուիս Ֆաբիանոյի հետ։ Արդյունքում երկու ֆուտբոլիստներն էլ որակազրկվել  են 5 խաղով։

Ծնկի լուրջ վնասվածքի պատճառով Դիոգոն բաց է թողել 2008/09 մրցաշրջանը, որում իր ակումբը հանդես էր գալիս Սեգունդա Դիվիզիոնում։ 2009 թվականի ապրիլին ֆուտբոլիստը վիրահատվել է, որից հետո վերականգնվել է ևս 8 ամիս։

2009 թվականի դեկտեմբերի 12-ին «Ռեալ Սարագոսա»-ի բարձրագույն դիվիզիոն դուրս գալուց հետո Դիոգոն վերադարձել է թիմի շարք և աչքի ընկել Բիլբաոյի «Ատլետիկ»-ի դարպասը խփած գոլով, սակայն այդ խաղում նրա թիմը պարտվել է 2:1 հաշվով։

2012 թվականին պայմանագիր է կնքել Սոֆիայի ԲԿՄԱ-ի հետ, սակայն ակումբի կազմում 15 օր մնալուց հետո խզել է այն։

## Միջազգային կարիերա
Դիեգոյի նորամուտը Ուրուգվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում տեղի է ունեցել 2003 թվականի մարտի 28-ին՝ Տոկիոյում Ճապոնիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ ընկերական խաղում։ Կարլոսը հավաքականի կազմում Էր 2004 և 2007 թվականների Ամերիկայի Գավաթում։

## Անձնական կյանք
Կառլոսի հայրը՝ Վիկտոր Դիոգոն նույնպես ֆուտբոլիստ էր, հանդես է եկել «Պենյարոլ»-ում, Բրազիլիայի «Պալմեյրաս»-ում և Ուրուգվայի հավաքականում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Գենտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուեսկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պենյարոլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Սարագոսայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռիվեր Փլեյթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Մարդու միայնակ ձայնը

**«Մարդու միայնակ ձայնը»** (), գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Սոկուրովը Յուրի Արաբովի սցենարով 1978 թվականին (էկրան է բարձրացել 1987 թվականին)։ Ֆիլմը նկարահանվել է ՎԳԻԿ-ի ուսումնական ստուդիայում և ինստիտուտի ղեկավարության կողմից դատապարտվել ոչնչացման։ Սակայն օպերատոր Յուրիզդիցկին գաղտնի փոխել է ժապավենը և այն հանել ՎԳԻԿ-ի ֆիլմապահոցից, ինչի շնորհիվ այն փրկվել է և ի վերջո էկրան է բարձրացել նկարահանումներից տասը տարի անց։ Ալեքսանդր Սոկուրովի և Յուրի Արաբովի դեբյուտային կինոնկարն է։

Ֆիլմի սցենարը ստեղծվել է Անդրեյ Պլատոնովի «Պոտուդան գետը», «Սրբազան մարդը» (), «Վարպետի ծագումը» () ստեղծագործությունների հիման վրա։

## Սյուժե
Կարմիրբանակային Նիկիտա Ֆիրսովը Ռուսաստանի հեռավոր նահանգից քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո վերադառնում է տուն։ Պատերազմի սարսափներից հետո վերադառնալով կյանք՝ տղան սիրահարվում է բժշկական ինստիտուտի ուսանող Լյուբային։ Նիկիտան փորձում է ամեն ինչ անել Լյուբայի բարօրության համար։ Բարոյական, բայց շատ միայնակ մարդիկ դժվար ուղի են անցնում սիրո ճանապարհով։ Ֆիլմում տեսարան է հայտնվում Անդրեյ Պլատոնովի մեկ այլ ստեղծագործությունից՝ «Չևենգուր» վեպից․ դա ձկնորսի՝ Սաշա անունով տղայի հոր մահացու փորձի տեսարանն է, որի ընթացքում ձկնորսը կապում է իր ոտքերը և խեղդվում։ Ձկնորսի դերը խաղացել է ինքը՝ Սոկուրովը. կերպարը չի հայտնվում էկրանին, միայն լսվում է նրա ձայնը։

## Դերերում
* Անդրեյ Գրադով – *Նիկիտա, կարմիրբանակային
* Տատյանա Գորյաչևա – *Լյուբա
* Վլադիմիր Դեգտյարյով – *Նիկիտայի հայրը
* Նիկոլայ Կոչեգարով – *գրանցման գրասենյակում աշխատող (նորամուտը կինոյում)
* Սերգեյ Շուկայլո – *երիտասարդ վանական
* Վլադիմիր Գլադիշև – *ձկնորս
* Լյուդմիլա Յակովլևա – *Լյուբայի մայրը
* Իվան Նեգանով – *շուկայի պահակ
* Եվգենիա Վոլկովա – *պահակ
* Իրինա Ժուրավլյովա – *Ժենյա, Լյուբայի ընկերուհին
* Դմիտրի Իվանովիչ (Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Սոկուրովի ձայնը կադրից դուրս)

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Սոկուրով
* Սցենարիստ՝ Յուրի Արաբով
* Օպերատոր՝ Սերգեյ Յուրիզդիցկի
* Նկարիչներ՝ Վ. Լեբեդև, Լուցիա Լոչմելե
* Երաժշտություն Քշիշտոֆ Պենդերեցկու, Օտմար Նուսիոյի, Ա. Բուրդովի, Գ. Սոմերսի ստեղծագործություններից (դիրիժոր՝ Գենադի Նիկոլաևիչ Ռոժդեստվենսկի)
* Հնչյունային օպերատոր՝ Իրինա Ժուրավլյովա
* Մոնտաժող՝ Լիդիա Սեմյոնովա

## Մրցանակներ
* Լենինգրադի կինոակումբների մրցանակ «Լենինգրադի երիտասարդ կինո» կինոփառատոնում (1987)
* «Բրոնզե ընձառյուծ» գրան պրի Լոկառնոյի 40-րդ  միջազգային կինոփառատոնում, Շվեյցարիա (1987)
* Դիպլոմ Տորոնտոյի և Օնտարիոյի փառատոններում, Կանադա (1988)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմը YouTube-ում

Կատեգորիա:1978 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Սոկուրովի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1970-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Գաղութահայ տարեգիրք

**«Գաղութահայ տարեգիրք»**, Բուխարեստի «Գաղութահայ հրատարակչականի» հրատակչություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1939-1941 թվականներին Բուխարեստում (3 գիրք)։ Խմբագիր՝ Մկրտիչ Պոտուրյան։

Տպագրել է պատմաբանասիրական հոդվածներ, հայկական գաղթավայրերի, ինչպես նաև բժշկության, դրամագիտության, երաժշտության, պատմության վերաբերյալ նյութեր, ծանոթացրել հայկական և հունական դիցաբանություններին։

Տարեգրքում տեղ են գտել Կոմիտասի, Թեոդիկի նամակները, հայ նշանավոր գործիչների կենսագրություններ, հուշագրություններ, թարգմանություններ՝ եվրոպական գրականությունից։

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Մոլնիա (հրթիռ)

**Մոլնիա** (ԳՀՀՎ ինդեքս — **8Կ72**, ****, թարգմանաբար՝ Կայծակ), ), ԽՍՀՄ կրող հրթիռ, ստեղծվել է Ռ7 միջմայրցամաքային հրթիռի հիման վրա, ներառում էր 4 աստիճան։

Կրող հրթիռը ստեղծվել է դեպի միջմոլորակային կայանների արձակման համար ուղարկելու համար։ Հիմնական Ռ-7 հրթիռին ավելացվել էր ևս երկու աստիճան՝ երրորդը և արագացուցիչ աստիճանը (Բլոկ Լ)։ Արագացուցիչ աստիճանը նախատեսված էր գործարկել արդեն իսկ Երկրի ուղեծրում, հաղորդելով միջմոլորակային կայանին իմպուլս դեպի նպատակակետ։ Մոլնիա-Լ անվանումով օգտագործվել է Լունա ծրագրի շրջանակներում։

Արագացված նախագծման հետևանքով հրթիռի վրա գործարկման ընթացքում ի հայտ են եկել բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք ընթացքում լուծվել են *Մոլնիա-Մ* մոդելում, 1964-ին։ Հիմնական Ռ-7-ին փոփոխությունների և խնդիրների լուծման արդյունքում ավելացվել էին նաև ավելի հզոր շարժիչներ, ինչպես նաև հավելյալ ամրություն էր ավելացվել հրթիռի կառուցվածքային միավորներին։

Մոլնիա կրող հրթիռներով են սպասարկվել նաև Վեներա ծրագրի կայանները, ինչպես նաև «Մոլնիա» դասի կապի արբանյակների արձակման համար։ Այս կրող հրթիռն է օգտագործվել նաև «Օկո» միջուկային հրթիռների արձակման վաղ տեղեկացման համակարգի արբանյակների սինքրոն էլիպտիկ ուղեծրեր արձակման համար։

Հիմք է ծառայել Վոսխոդ և Սոյուզ կրող հրթիռների նախագծման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ռ7
* Լունա ծրագիր
* Սոյուզ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կրող հրթիռներ
Ընտանիք (հանդես)

**«Ընտանիք»**, բարոյագիտական կիսամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել Կոստանդնոպոլսում 1883–1884 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Արամ Աշճյան, Սիմոն Գաբամաճյան։ Անդրադարձել է կանանց կրթության, պարտականությունների, ազգային սովորույթների և ավանդույթների պահպանման հարցերին։ Կրոնաբարոյական, խրատական նյութերից զատ՝ տպագրել է նաև գեղարվեստական գործեր, գրական, գիտական, բժշկական, մանկավարժական հոդվածներ, զրույցներ։

Աշխատակցել են Ռեթեոս Պերպերյանը, Հովհաննես Հինդլյանը, Ե. Անդրեասյանը։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Բառագիրք հայոց

**«Բառագիրք հայոց»**, Ֆրանչիսկոս Ռիվոլայի հայերեն և լատիներեն բառարանը։

## Պատմություն
Հայերեն առաջին տպագիր բառարանն է։ Տպագրվել 1621 թվականին Միլանում՝ Ամբրոսյան վարժարանի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Բառագիրք հայոց. Dictionarivm armeno-latinvm...» (487 էջ, 40)։

«Բառագիրք հայոց»-ում ի մի են բերված հիմնականում խոսակցական բառերն ու դարձվածքները։ Բառացանկը կազմելիս հեղինակն օգտվել
է ջուղայեցի վաճառականների բառապաշարից և լրացրել գրական բառերով` ընդհանուր թիվը հասցնելով 11 000-ի, հանդիպում են նաև
գրաբար, թուրքերեն և խոսակցական բառեր ու դարձվածքներ։

Վերահրատարակվել է 1633 թվականին Փարիզում՝ Տպագրական միավորման եկեղեցական կոմիտեի տպարանում (414 էջ, 40, 18,5 x 12,4 սմ)։

Բառարանը 17-18-րդ դարերում եղել է չափազանց գործածական։ Կղեմես Գալանոսը, Յակոբ Վիլլոտը, Համբարձում Պերպերյանը օգտվել են «Բառագիրք հայոց»-ից։
Երևան (թերթ, Փարիզ)

«**Երևան**», քաղաքական և գրական եռօրյա, ապա՝ երկօրյա թերթ։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1925–1930 թվականներին Փարիզում։ Խմբագիրներ՝ Եղիա Չուբար, Գրիգոր Մեհրաբյան, Դրաստամատ Տեր-Սիմոնյան։

Նպաստել է Սփյուռքի և Խորհրդային Հայաստանի կապերի ընդլայնմանը, ծանոթացրել հայրենիքի նվաճումերին։ Գաղտնի տարաձայնություններ է ունեցել դաշնակցության հետ, անդրադարձել է սփյուռքահայ հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը։

Մեծ տեղ է հատկացրել խորհրդային շրջանի հայ գրականությայանն ու արվեստին։ Հրատարակել է Զապել Եսայանի «Օրեր Երեւանին մէջ» («Պրոմեթէոս ազատագրուած») հուշագրությունը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Գալուստ Ամասիացի

**Գալուստ Ամասիացի**, (), 17-րդ դարի բժիշկ։

## Կենսագրություն
1669 թվականից գործունեություն է ծավալել Սվասում, Սամսունում, Կոստանդնուպոլիսում, Հալեպում, Վանում,Ադանայում, Մարաշում, Ամիդում։

Զբաղվել է ակնաբուժությամբ, վիրաբուժությամբ, ներքին հիվանդությունների բուժմամբ։

Գալուստ Ամասիացու բժշկարանը մեզ է հասել 2 տարբերակով (առաջինը՝ 600 էջ, երկրորդը՝ նախորդի համառոտ տարբերակը՝ 428 էջ)։ Վերջինս սկսվում է բժշկական որոշ բացատրական տեղեկություններով, այնուհետև շարադրվում են անատոմիայի, ախտաբանության և հիգիենայի, ֆիզիոլոգիայի, բարդ դեղաձևերի պատրաստման մասին տեղեկություններ, ունի նաև բժշկական տերմինների բառարան։

Գրքում մեջբերում­ներ կան Ամիրդովլաթ Ամասիացուց և Ստեփանոսից, անատոմիայի բաժինը կազմված է Աբու Սաիդի «Յաղագս կազմութեան մարդոյ» (հրտակություն՝ 1974 թվականին) երկի հիման վրա։
Բյուզանդ Եղիայան

**Բյուզանդ Եղիյան** (), գրող, խմբագիր, հրապարակագիր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Տարոնի և Իզմիրի ամերիկյան քոլեջներում, Ժնևի համալսարանում։

1929 թվականից դասավանդել է Անթիլիասի դպրեվանքում, Բեյրութի Դարուհի Հակոբյան և Հովակիմյան-Մանուկան ու Կիպրոսի Մելգոնյան վարժարաններում։ 1939–1949 թվականներին՝ «Ծիածան» պարբերաթերթի խմբագիր, 1949–1950 թվականներին՝ «Հասկ» տարեգրքի խմբագրակազմի անդամ։

Լույս են տեսել Եղիյանի «Կրօնաբարոյական դասեր։ Միջին կարգ» (1929 թվական), «Աղօթքի հոգեբանութիւնը» (1954 թվական), «Մանկավարժական դասախօսութիւններ» (1965 թվական), «Ատանայի հայոց պատմութիւնը» (1970 թվական, 2012 թվական), «Հայ կաթոլիկ եւ աւետարանական յարանուանութեանց բաժանումը ԺԹ դարուն» (1971 թվական), «Քննական պատմութիւն սուրբգրական ժամանակներու» (1972 թվական), «Ժամանակակից պատմութիւն կաթողիկոսութեան հայոց Կիլիկիոյ, 1914–1972» (1975 թվական), «Սելճուկ-թաթար-օսմանեան թիւրքերու պատմութիւն։ ԺԱ–ԺԵ դարեր» (1989 թվական), «Կիլիկիոյ հայոց թագաւորութեան երեք դարերը» (1994 թվական), «Կրօնքների պատմութիւն» (2005 թվական) պատմագիտական և մակավարժական աշխատությունները, «Հայաստանի հերոսներ» (անգլերեն, 1993 թվական) պատմական դրամատիկական վեպը, «Կարաւանը» (1979 թվական) պատմվածքների ժողովածուները։

Եղիյանի երկերի մեծ մասը տպագրվել է Անթիլիասում։

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Վահագն Գարագաշյան

**Վահագն Վազգենի Գարագաշյան** (), խմբագիր, բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Սովորել է ծննդավայրի Հառաջ-Գալուստ Կյուլպենկյան, ապա՝ Բեյրութի Սուրեն Խանամիրյան ազգային վարժարաններում (1984-1986 թվականներին), Հայկազան համալսարանում (1986-1989 թվականներին), Մելբուռնի Մոնաշե համալսարանում (1992 թվական)։

1991 թվականին հաստատվել է Ավստրալիայում, 1 տարի եղել է Սիդնեյի «Հորիզոն» ռադիոժամի տնօրենը։

1995 թվականին փոխադրվել է ԱՄՆ։

1995-1996 թվականներին՝ «Հայրենիք» շաբաթաթերթի խմբագրի օգնական, 1996-1999 թվականներին՝ խմբագիր, 1999 թվականից՝ ՀՅԴ Կանադայի կենտկոմի «Հորիզոն» պաշտոնաթերթի խմբագրապետ։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Գաբրիել Շապինգարահիսարցի

**Գաբրիել Շապինգարահիսարցի**, **Գաբրիել Թոխատցի**, 17-րդ դարի ժամանակագիր։

## Կենսագրություն
Գաբրիել Շապինգարահիսարցու «Ժամանակագրությունը» («Մանր ժամանակագրություններ 17-18 դարերում», համար 2, 1956 թվական, կազմել է՝ Վլադիմիր Հակոբյան) գործն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում 1680-ական թվականներին Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա, Իրաք, Եգիպտոս, Ավստրիա, Լեհաստան, Իտալիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա կատարած ուղևորության մասին։
Գավառի ձայն

**«Գավառի ձայն»**, գրական, հասարակական, գյուղատնտեսական եռօրյա լրագիր։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1913-1916 թվականներին Ալեքսանդրապոլում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հովսեփ Միրզայան։

Հոդվածներ է տպագրել գավառի գյուղատնտեսության, կոոպերատիվ շարժման խնդիրների մասին, արծարծել է քաղաքի սանիտարական վիճակի, կրթական գործի և բնակարանային պայմանների բարելավման հարցեր։ Լուսաբանել է Ալեքսանդրապոլի մշակութայան, հատկապես՝ թատերական կյանքը։

Մեծ տեղ է հատկացրել պատերազմական իրադարձություններին և Հայկական հարցին։

Տպագրել է գրախոսականներ, չափածո և արձակ գործեր։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Ժերար Գարիտ

**Ժերար Գարիտ** (Garritte) (), բելգիացի արևելագետ, հայագետ։

## Կենսագրություն
1936 թվականին ավարտել է Լյուվենի կաթոլիկ համալսարանը, որտեղ էլ դասավանդել է։

Ուսում­նասիրել է Բյուզանդիայի և Արևելքի քրիստոնյա ժողովուրդների (հայեր, վրացիներ, ասորիներ, ղպտիներ, եթովպացիներ) միջնադարյան մատենագրությունները։

1952 թվականից Լուվենում խմբագրել է «Մուսեոն» (ֆրանսերեն) բանասիրական հանդեսը։ Գարիտի և նրա գործընկերների ջանքերով Բելգիայում ստեղծվել է հայագիտական կենտրոն։ «Բնագրեր Ագաթանգեղոսի գրքի ուսում­նասիրման համար» (1946 թվական, Վենետիկ) աշխատության մեջ Գարիտը հրատարակել է Ագաթանգեղոսի պատմության հունարեն նոր խմբագրությունը («Վարք»)։ Լույս է ընծայել նաև Ագաթանգեղոսի արաբերեն, վրացերեն համառոտ խմբագրությունները և պատառիկներ։

Ուսում­նասիրելով հայ քաղկեդոնականների գրեթե կորած մատենագրությունը՝ հրատարակել է 7-րդ դարի վերջին կամ 8-րդ դարի սկզբին հայ-քաղկեդոնական մատենագրի հայերեն գրած՝ Հայ եկեղեցու 4-7-րդ դարերի պատմության հունարեն թարգմանությունը։

Գարիտի ուսում­նասիրությունների զգալի մասը նվիրված է հունարենից հայերենի (Ֆրենքուի գիտական
մրցույթ՝ 1959 թվական, Բելգիա) թարգմանություններին։

Կատեգորիա:Հայագետներ
Կատեգորիա:Բելգիացի արևելագետներ
Երկիր (թերթ, Աթենք)

«**Երկիր**», քաղաքական և գրական շաբաթաթերթ։

## Պատմություն

Ռամկավար ազատական կուսակցության պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսել 1957–1968 թվականին (1966–1967 թվականին ընդհատվել է) Աթենքում։ Խմբագիրներ՝ Առաքել Պետրոսյան, Պետրոս Պետրոսյան։

Լուսաբանել է հունահայ համայնքի, սփյուռքահայ այլ գաղթավայրերի ազգային, հասարակական ու մշակութային կյանքը, հայրենադարձության հարցեր։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Էլզևիր

**«Էլզևիր»**, տառատեսակ։

## Պատմություն
16–18 դարերի հոլանդացի հրատարակիչ-տպարանատեր Էլզևիրների անունով. ստեղծել է նրանց տառափորագրիչ Քրիստոֆեր վան Դեյքը (1605–1669 թվականներ)։ Նեղ, կլորացված, պարզ և ցայտուն տառեր են, որի շնորհիվ էջի տարողությունը զգալիորեն մեծացել է։

Էլզևիր կոչվել են նաև համանուն հրատարակչության հրատարակչուրյունները, որոնք հիմականում էժան, փոքրաչափ (գրպանի) գրքեր էին։ 1658 թվականին Մատթեոս Ծարեցին Քրիստոֆեր վան Դեյքին պատվիրել է պատրաստել «Էլզևիր»-ի հայկական 3 տառատեսակ՝ Աստվածաշունչ տպագրելու համար։

Առաջին տեսակը պատրաստվել է 1660 թվականին, որոնցով Մատթեոս Ծարեցին սկսել է տպագրել Ներսես Շնորհալու «Յիսուս Որդի» պոեմը, որը, սակայն, անավարտ է մնացել։ Մյուս տառատեսակները Քրիստոֆեր վան Դեյքը պատրաստել է Ծարեցու մահվանից հետո՝ Ավետիս Ղլիճենցի հանձնարարությամբ, որոնք լայնորեն կիրառվել են հետագա տպագրություններում։
Լույս (հրատարակչություն)

**«Լույս»**, հրատարակչություն։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1955 թվականին Երևանում՝ Հայպետհրատի ուսումնամանկավարժական բաժնի հիման վրա՝ որպես ուսումնական գրականուրյուն հրատարակող մասնագիտացված հրատարակչություն։

Հրատարակել է հանրակրթական դպրոցների, բուհերի, տեխնիկումների և Սփյուռքի հայկական դպրոցների համար դասագրքեր, գիտահանրամատչելի, ուսումնաԼՈՒՅՍ «Լրոյ գիր», 1832–1850 թվականներին, Կոստանդնուպոլիս «Լումայ», 1896–1912 թվականներին, Թիֆլիս «Լույս» հրատարակչության տպագրած գրքերից 468 մեթոդական ու մանկական գրական, ինչպես նաև գեղարվեստական գրքեր ու բառարաններ։

Տարեկան միջին հաշվով լույս է ընծայել 200–250 անուն գիրք։

1994 թվականից վերակազմավորվել է փակ բաժնետիրական ընկերության։ «Լույս»-ի տնօրեններ են եղել Արմենակ Մալխասյանը, Երվանդ Մկրտչյանը, Վաչե Օհանյանը, Միքայել Մկրտչյանը, Մնացական Հայրապետյանը, Գրիգոր Բալասանյանը, Սոս Մովսիսյանը, Պերճ Ստեփանյանը, Հովհաննես Հարությունյանը (1995 թվականից)։

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Գարուն (ալմանախ)

**«Գարուն»**, գրական-գեղարվեստական, ապա՝ գրական-քննադատական ալմանախ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1910-1912 թվականներին Մոսկվայում (3 գիրք)։ Հրատարակել է «Մոսկվայի գրական խմբակը» (Վահան Տերյան, Ալեքսանդր Ծատուրյան, Ցոլակ Խանզադյան, Պողոս Մակինցյան, Կարեն Միքայելյան, Կարապետ Կուսիկյան, Ալեքսանդր Մյասնիկյան)։

Տպագրել է Ավետիք Իսահակյանի, Շիրվանզադեի, Լևոն Շանթի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Ռուբեն Սևակի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Հակոբ Հակոբյանի, Միքայել Մանվելյանի, Շուշանիկ Կուրղինյանի և ժամանակի հայ այլ հեղինակների ստեղծագործություններ, գրաքննադատական հոդվածներ։

«Գարուն» տիտղոսաթերթը ձևավորել է Մարտիրոս Սարյանը։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում