Հովսեփ Թութունջյան

**Հովսեփ Մովսեսի Թութունջյան** (), հայ հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1971), հոգեբանների ֆրանսիական միության, Սան-Պաուլու քաղաքի Հոգեսոմատիկայի ինստիտուտի գիտական խորհրդի պատվավոր անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ 1929-1937 թվականներին նախնական կրթությունն ստացել է Կահիրեի Գալուստյան ազգային վարժարանում, այնուհետև (1937-1940)՝ ֆրանսիական լիցեյում։ 1940-1947 թվականներին սովորել է Կահիրեի ամերիկյան համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետում, իսկ 1942-1947 թվականներին՝ ուսմանը զուգընթաց, ուսուցչություն է արել Գալուստյան վարժարանում։

Գրական և հրապարակախոսական գործունեությունը սկսել է 1938 թվականից՝ թղթակցելով հայերեն թերթերի («Արև», «Շարժում» և այլն) և հանդեսների։ 1947 թվականին Կահիրեում հրատարակվել է նրա բանաստեղծությունների «Սիրացոլքեր» ժողովածուն։

1947 թվականին ծնողների և կնոջ հետ հայրենադարձել է։ Դասավանդել է մի շարք բուհերում, 1971 թվականից՝ Երևանի պետական համալսարանում։ 1948 թվականին հոգեբանություն մասնագիտացմամբ ընդունվել է ասպիրանտուրա։ 1956 թվականին Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ ստանալով հոգեբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, իսկ 1960 թվականին արժանացել է ավագ գիտաշխատողի կոչման։ 1967 թվականին Մոսկվայի համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն (Ալեքսեյ Լեոնտևի ղեկավարությամբ)։
մինի|ձախից|Հովսեփ Թութունջյան

1971 թվականից սկսած՝ Թութունջյանը որպես պրոֆեսոր աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում, որտեղ նրա գործադրած ջանքերի շնորհիվ 1976 թվականին հիմնադրվել է հոգեբանության ամբիոնը (ղեկավարել է մինչև 1989 թվականը), իսկ 1978 թվականին՝ ամբիոնին կից ինժեներական հոգեբանության լաբորատորիան։ Կազմակերպել է նաև կոնֆերանսներ՝ նվիրված հոգեբանության պատմության և տեսության հարցերին (1976 և 1982)։

Պրոֆեսոր Թութունջյանը մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային կոնգրեսների, նախագահել է սիմպոզիումներ։ Դասախոսություններով հանդես է եկել Սորբոնի, Ստրասբուրգի համալսարանում, Փարիզի Հոգեբանության պատմության կենտրոնում և հոգեբանության այլ կենտրոններում։

Հովսեփ Թութունջյանի հոգեբանական ժառանգության մաս են կազմում շուրջ 200 տպագրված հոդվածներ, մենագրություններ, ժողովածուներ հայերենով, ռուսերենով, անգլերենով և ֆրանսերենով։ Դրանք լույս են տեսել Հայաստանում, Ռուսաստանում, Հունգարիայում, Գերմանիայում, Շվեդիայում, Ֆրանսիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում։

Թութունջյանի գիտական ուսումնասիրությունները նվիրված են հոգեբանության տարբեր բնագավառներին՝ հոգեբանության պատմություն և տեսություն, սպորտի, մանկական, մանկավարժական, փորձարարական, ստեղծագործական, կոգնիտիվ հոգեբանություն։ Պրոֆեսորի գիտական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ տեղ են գրավում տարիքային ու մանկավարժական հոգեբանության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները, որոնք ամփոփված են չորս մենագրությունում։

Երևանի ԳՍՀ «Ուրարտու» համալսարանում գործում է Հովսեփ Թութունջյանի անվան գիտական գրադարան։

Թութունջյանի գիտական-ստեղծագործական աշխատանքը նշվել է կենսագրական հակիրճ հոդվածում (Encyclopedia of Psychology vol. 3, p.&nbsp;448, NY, 1984,  Raymond J. Corsini editor) և Արաքսյա Կաթունյանի թեկնածուական ատենախոսությունում («Հ․ Թութունջյանի հոգեբանական հայացքները», Երևան, 2013)։

## Պարգևներ և շքանշաններ
Իր գիտական-մանկավարժական գործունեության համար պրոֆեսոր Թութունջյանն արժանացել է մի շարք շքանշանների, այդ թվում՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա կաթողիկոսի կողմից «Սուրբ Մեսրոպ և Սուրբ Սահակ» շքանշանի (1992)։ Արժանացել է նաև «Աշխատանքային արիության», Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալներով։

## Աշխատություններ
* Կրտսեր դպրոցականի ուշադրության դաստիարակումը ուսուցման պրոցեսում, Թութունջյան Հովսեփ Մովսեսի, Դպրոցների գիտա-հետազոտական ինստիտուտ, Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1959։
* Կրտսեր դպրոցականի հոգեբանական հիմնական առանձնահատկությունները, Երևան, 1962։
* Մանկավարժական հոգեբանության հարցեր։ Մազմանյան Մկրտիչ Արամի, Թութունջյան Հովսեփ Մովսես, Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտ, Երևան, «Միտք», 1965։
* Психологическая концепция Анри Валлона = La Psychologie de Henri Wallon / О. М. Тутунджян, Министерство высшего и среднего специального образования АрмССР, Ереванский государственный педагогический институт им. Х. Абовяна. Ереван, Айастан, 1966:
* Դպրոցականի մտավոր գործունեության մոդելավորումը և միջառարկայական կապերը։ Ոսկանյան Կառլեն Վաղարշակի, Թութունջյան Հովսեփ Մովսեսի, Մաթևոսյան Լ. Ա., ՀՍՍՀ Մանկավարժական ընկերություն, Երևան, «Լույս», 1975։
* Պլանավորման կարողության փոխանցումն ուսումնական գործունեության մեջ։ Հովհաննիսյան Դորա Հովհաննեսի, Թութունջյան Հովսեփ Մովսեսի, Մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտ, ՀԽՍՀ Մանկավարժական ընկերություն, Երևան, «Լույս», 1978։
* Психологические идеи Давида Анахта (Непобедимого), О. М. Тутунджян, Академия наук Армянской ССР | Научная конференция, посвященная 1500-летию со дня рождения Давида Анахта ( 1980, Ереван ). Ереван, Изд-во АН АрмССР , 1980. 
* Երեխայի հոգեբանության հարցեր, Երևան, 1980։
* Всесоюзная конференция "Актуальные проблемы истории психологии": Текcты докладов: Тутунджян. Министерство высшего и среднего cпециального образования АрмССР Ереванский государственный университет. Ереван, Изд-во Ерев. ун-та, 1982.
* Ընդհանրացված մտավոր կարողությունների փոխադարձ կապը և ուսումնական գործունեության կարգավորումը։ Հովհաննիսյան Դորա Հովհաննեսի, Թութունջյան Հովսեփ Մովսեսի, Մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, «Լույս», 1983։
* Կարեկցանքի հոգեբանական ակունքները։ (Ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ բուհերի ուսանողների համար), Ջռնազյան Լևոն Նուբարի, Թութունջյան Հովսեփ Մովսեսի,    Երևան, Ա. հ., 1987:
* Պրոֆեսիայի ընտրության դրդապատճառները։ Հովհաննիսյան Դորա Հովհաննեսի, Թութունջյան Հովսեփ Մովսեսի, Մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, «Լույս» , 1987։
* Սովետահայ հոգեբանություն։ Ընտիր էջեր, Թութունջյան Հովսեփ Մովսեսի, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1988։
* Հոգեբանական էտյուդներ, Երևան, 1991։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հոգեբանություն (դեմքեր, փաստեր)։ Ուսումնամեթոդական ձեռնարկ - Եր. ԵՊՀ հրատ. 2010

Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ