open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վիկտոր Դավթյան

**Վիկտոր Ռաֆիկի Դավթյան ** (փետրվարի 14, 1960, Կալինինո, Նինոծմինդայի շրջան, Վրաստան), հայ ազատամարտիկ, ՀՀ բանակի փոխգնդապետ (2004)։

## Կենսագրություն
1978-1979 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում, մասնակցել Աֆղանստանում մղված մարտերին, վիրավորվելուց հետո զորացրվել։ 1991-1994 թվականներին Շուշիի առանձնակի գումարտակի կազմում (վաշտի հրամանատար) մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի, Մարտակերտի (Կիչան, Չլդրան, Սրխավենդ), Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք), Ֆիզուլիի, Կուբաթլուի, շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատազրական մարտերին։ 1999-2003 թվականներին՝ Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտի գումարտակի հրամանատար, 2003 թվականից ծառայում է № զորամասում։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
2013 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
The 20/20 Experience World Tour

**The 20/20 Experience World Tour**, ամերիկացի երգիչ Ջասթին Թիմբերլեյքի 5-րդ համերգային շրջագայությունն է եղել։ Շրջագայության նպատակն է եղել աջակցելու երգչի «The 20/20 Experience» և «The 20/20 Experience – 2 of 2» ալբոմներին։ Շրջագայության մեկնարկը տրվել է Բարքլեյս սենթրում 2013 թվականի նոյեմբերի 6-ին։

## Բեմական հագուստներ
Շրջագայությունների իր բեմական հագուստների ստեղծման համար Ջասթին Թիմբերլեյքը սկզբում աշխատել է դիզայներ Թոմ Ֆորդի հետ։ Իրենց համագործակցության ընթացքում Թոմ Ֆորդը ստեղծել է ավելի քան 600 հագուստ Ջասթինի և բեմում իրեն աջակցող թիմի համար, որոնք հիմնականում կոստյումներ են։ Թոմ Ֆորդի ստեղծած բեմական հագուստներով նա և իր թիմը հանդես են եկել մինչև 2014 թվականի մայիսի վերջ, իսկ մինչև շրջագայության ավարտը նա հանդես է եկել անգլիացի դիզայներ Նիլ Բերեթի ստեղծած հագուստի տեսականիով։

## Երգացանկ

# «Pusher Love Girl»
# «Gimme What I Don't Know (I Want)»
# «Rock Your Body»
# «Don't Hold the Wall»
# «FutureSex/LoveSound»
# «Like I Love You»
# «My Love»
# «TKO»
# «Strawberry Bubblegum»
# «Summer Love»
# «LoveStoned»
# «Until the End of Time»
# «Holy Grail»
# «Cry Me a River»
# «Only When I Walk Away»
# «True Blood»
# «Drink You Away»
# «Tunnel Vision»
# «Señorita»
# «Let the Groove Get In»
# «That Girl»
# «Heartbreak Hotel»
# «Not a Bad Thing»
# «Human Nature»
# «What Goes Around... Comes Around»
# «Cabaret»
# «Take Back the Night»
# «Murder»
# «Poison»
# «Suit & Tie»
# «SexyBack»
# «Mirrors»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջասթին Թիմբերլեյքի համերգային շրջագայություններ
Հովվի եկեղեցի (Հրազդան)

**Հովվի** կամ **Կապույտ խաչ** եկեղեցին Հրազդանի Վանատուր թաղամասում։

## Պատմություն

Եկեղեցին հիմնովին վերակառուցվել է 1993 թվականին վանատուրցի Ռուբեն Գալստյանի միջոցներով և նախաձեռնությամբ՝ ըստ Թորոս Թորամանյանի՝ Անիի Հովվի եկեղեցու վերակազմության նախագծերի։ Վերակառուցումն ավարտվել է 1996 թ.։

Եկեղեցին կապույտ ածականը ստացել է տարածքում գտնվող մի խաչքարից, որը, ըստ ավանդության, բուժել է մարդանց կապույտ հազ հիվանդությունից։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Կապույտ Խաչ եկեղեցին Անիի Հովվի եկեղեցու կրկնօրինակն է։

## Տես նաև
* Անի
* Հովվի եկեղեցի

Կատեգորիա:Հրազդանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոտայքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Շառլ IX

**Կառլոս IX** (), **Շառլ-Մաքսիմիլիեն** (, ), Ֆրանսիայի թագավոր 1560 թվականից։ Վալուաների դինաստիայից։ Մինչև 1570 թվականը փաստորեն իշխում էր մայրը՝ Եկատերինա Մեդիչին։ 1570 թվականից հետո ցուցաբերել է որոշ ինքնուրույնություն։ Սակայն զիջել է մոր ճնշմանը և համաձայնել 1572 թվականի Բարդուղիմեոսյան գիշերվա ծրագրին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Շառլ Պարզամիտ

**Կարլոս III**, Հասարակ (, , , ), Ֆրանսիայի թագավոր (898—923) Կարոլինգների դինաստիայից։

911 թվականին հարկադրված է եղել նորմաններին զիջել Նորմանդիայի տարածքը, սակայն, օգտվելով Գերմանիայում ֆեոդալական երկպառակություններից, տիրել է Լոթարինգիային։ 922—923 թվականներին ազնվականների խռովության հետևանքով գահընկեց է արվել և ցմահ բանտարկվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հետմահու երեխաներ
Ալթունդաղ Վերին

**Ալթունդաղ Վերին**, ավերակ գյուղ, Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Գտնվում էր Գեղամա լեռնահամակարգին պատկանող Ալթունդաղ լեռնալանջին։ Գյուղից ոչ հեռու գտնվում էր Ալթունդաղ Ներքին գյուղը։

Վարկածներից մեկի համաձայն Ալթունդաղ գյուղերից մեկը համապատասխանում է Թառյաց տափ կամ Ուռյաց տափ գյուղին, որը Աշոտ Ա-ն նվիրել էր Սևանի վանքին։ Սակայն Ղևոնդ Ալիշանը հերքում է այդ վարկածը։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալթունդաշ

**Ալթունդաշ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 55-60 կմ հեռավորության վրա։ Կոչվում էր ոչ հեռու գտնվող անտառ-պուրակի անունով։

## Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 96 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչություն հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալթուն Էրլսեին

**Ալթուն Էրլսեին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում։ Գտնվում էր գավառի արևելյան կողմում՝ Արածանիի վտակ Ք
ղիի վերին հոսանքի շրջանում՝ Քղի քաղաքից հյուսիս-արևելք։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալթունճի

**Ալթունճի**, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ 1986 թ.-ի դրությամբ **Ալթընչը** անվան տակ գտնվում է Ադրբեջանի Զանգելանի շրջանում։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալի (Արդահանի գավառ)

**Ալի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Փոսխովի շրջանում։

Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Սուրեն Պետրոսյան

**Սուրեն Բոնդոյի Պետրոսյան** (), հայ ժայռագրագետ-ճարտարապետ, Հայաստանի ժայռապատկերների ուսումնասիրող, «Էություն» ոգեգաղափարական համակարգի համահիմնադիրներից մեկ։ Եղել է «Հիդրոնախագիծ» համամիութենական ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղի ճարտարապետը, Տաթևի և Շամբի հիդրոէլեկտրակայանների նախագծերի հեղինակն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1921 թվականին։ Ավելի քան 20 տարի (1963-1985 թթ.) զբաղվել է ներկա Հայաստանի տարածքի ժայռապատկերների հայտնաբերմամբ ու դրանք թղթին հանձնելով։ Այս աշխատանքի արդյունքում նրա պահուստում կուտակվել են հազարավոր պատկերներ, որոնց մի փոքր մասն է ներկայացվել հանրությանը։

Սուրեն Պետրոսյանը հղացել է քարարվեստի թանգարան՝ *Քարադարան* հիմնելու գաղափարը։ Սուրեն Պետրոսյանի ժայռապատկերների հավաքածուն պարունակում է ավելի քան 15 հազար արտանկար, որոնց մի մասը 1986 և 1992 թթ. ներկայացրել է ցուցահանդեսներով։ Այդ ժայռապատկերների հենքով նա կազմել է աղյուսակներ, որոնցում համադրված են հայոց և հունական այբուբենների տառանշաններն ու դրանց ժայռափորագիր նմանակները։ Ըստ նրա, հնագույն այս այբուբենները ծագել են Հայկական լեռնաշխարհում և Էգեյան ծովի ափին՝ 5-7 հազար տարվա հնություն ունեցող գաղափարագրերի հիման վրա։

Վախճանվել է 2000 թվականին։

Սուրեն Պետրոսյանի գործը 1987 թվականից շարունակեց աստղաֆիզիկոս, պատմաբան, պ.գ.թ. Կարեն Թոխաթյանը։ Նա 2000 թ. հիմնեց «АRАRА-Т»՝ «Ժայռապատկերների ուսումնասիրության հայկական ակադեմիա» ՀԿ։

## Աշխատություններ
* Սուրեն Պետրոսյան // «Հայկական ժայռապատկերներ» // Երևան, «Եգեա», 2005

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:2000 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայկական ժայռապատկերների ուսումնասիրողներ
Շառլ Բուրբոն

**Շառլ X** (, ), թագավոր 1824-1830 թվականներին։ Բուրբոնների դինաստիայից։

Լյուդովիկոս XVI-ի եղբայրը։

Հեղափոխության ժամանակ, 1789 թվականի հուլիսին, փախել է արտասահման և դարձել հեղափոխական Ֆրանսիայի դեմ ինտերվենցիայի կազմակերպիչներից։ Գահ բարձրանալուց հետո վարել է ներքին և արտաքին ծայրահեղ հետադիմական քաղաքականություն։ 1830 թվականի Հուլիսյան հեղափոխության ժամանակ Կարլոս X գահընկեց է արվել և վտարվել երկրից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Խոլերայից մահացածներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Շառլ Իմաստուն

**Կարլոս V Իմաստուն** (, ), թագավոր 1364-ից։ Վալուաների դինաստիայից։ 1356-1360 և 1364 թվականների սկզբին (թագավոր հոր գերության շրջանում) Ֆրանսիայի ժամանակավոր կառավարիչն էր։ 1357-1358 թվականների Փարիզի ապստամբության օրերին փախել է մայրաքաղաքից։ Ժակերիայի ջախջախման և քաղաքային վերնախավի դավաճանության շնորհիվ 1358 թվականի ամռանը տիրել է Փարիզին։ Կարլոս V-ը ամրապնդել է թագավորական իշխանությունը, կարգավորել հարկային սիստեմը, վերակազմել բանակը։ 1369 թվականին վերսկսել է Հարյուրամա պատերազմը և 1370-ական թթ. դուրս քշել անգլիացիներին համարյա ամբողջ Ֆրանսիայից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Վալուաներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կառլիստական պատերազմներ

**Կառլիստյան պատերազմներ** (), դինաստիական պատերազմներ իսպանական Բուրբոնների երկու ճյուղերի միջև 1833-1840 թվականներին և 1872-1876 թվականներին։

Առաջին Կառլիստյան պատերազմը սկսվել է 1833 թվականի հոկտեմբերի 4-ին, Ֆերդինանդ VII թագավորի մահից հետո, երբ կառլիստները՝ բացարձակապետության կողմնակից ազնվականները, Կառլոս IV-ի որդի Դոն Կառլոս Ավագի (հանդես է եկել *Կառլոս V* անվամբ) գլխավորությամբ ապստամբեցին Իզաբել II-ի օրոք գահի խնամակալուհի Մարիա Կրիստինայի դեմ։ Հիմնականում պարտիզանական պատերազմ մղող կառլիստները, 1837 թվականին 14 հազար զորքով Մադրիդը գրավելու անհաջող փորձից հետո, 1839-1840 թվականներին դադարեցրին դիմադրությունը։

1872 թվականին կառլիստները սկսեցին երկրորդ Կառլիստյան պատերազմը՝ փորձելով գահ բարձրացնել *Կառլոս V*-ի թոռանը՝ Կառլոս Կրտսերին (*Կառլոս VII* անվամբ)։ Վատիկանի և եվրոպական մի քանի երկրների հետադիմական շրջանների աջակցությամբ նրանք սկզբում գրավեցին Կատալոնիայի և Վալենսիայի զգալի մասը, սակայն մի շարք պարտություններից հետո, 1876 թվականին զենքը վայր դրեցին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Carr, Raymond. *Spain, 1808-1975* (1982), pp 184–95
* Clarke, Henry Butler. *Modern Spain, 1815-98* (1906) old but  full of factual detail online
* Holt, Edgar. *The Carlist Wars in Spain* (1967).
* Payne,  Stanley G. *History of Spain and Portugal: v. 2* (1973) ch 19-21

Կատեգորիա:19-րդ դարը Իսպանիայում
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական պատմություն
Մխիթար Հերացու կիսանդրի (Երևան)

**Մխիթար Հերացու կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մխիթար Հերացու հրապարակում։ Տեղադրվել է 2010 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Յուրի Պետրոսյան
* Ճարտարապետ՝ Ասլան Մխիթարյան

## Տվյալներ
Կիսանդրին բրոնզից է։

## Պատմություն
12-րդ դարի հայ մեծանուն գիտնական, բժիշկ, բնագետ և փիլիսոփա, հայկական դասական բժշկության հիմնադիր Մխիթար Հերացու կիսանդրու բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականի հունիսի 25-ին՝ Մխիթար Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի 90-ամյակին նվիրված հոբելյանական միջացառումների շրջանակում։ Բացմանը ներկա է եղել Հայաստանի փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար, համալսարանի 90-ամյակի հոբելյանական հանձնաժողովի նախագահ Արմեն Գևորգյանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Մխիթար Հերացու կիսանդրի5.jpg
Պատկեր:Մխիթար Հերացու կիսանդրի3.jpg
Պատկեր:Մխիթար Հերացու կիսանդրի2.jpg
Պատկեր:Մխիթար Հերացու կիսանդրի1.jpg
Պատկեր:Մխիթար Հերացու կիսանդրի.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010 քանդակներ
Կատեգորիա:Ասլան Մխիթարյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Յուրի Պետրոսյանի քանդակներ
Աբու ալ-Ֆիդա

**Աբու-լ-Ֆիդա** Իսմայիլ իբն Ալի (Ismāʿīl b. ʿAlī b. Maḥmūd b. Muḥammad b. ʿUmar b. Shāhanshāh b. Ayyūb b. Shādī b. Marwān (), առավել հայտնի որպես **Աբու ալ-Ֆիդաʾ** (, լատինացված՝ **Abulfeda** (**Աբուլֆեդա**), ), մամլուքների դարաշրջանի արաբ պատմիչ և աշխարհագրագետ՝ ծագումով քրդական Այուբյան տոհմից, 1310-1331 թվականներին՝ սիրիական Համայի կառավարիչը, սկզբում՝ իշխանի, այնուհետև՝ սուլթանի կոչումով ու կարգավիճակով։

Կազմել է «Համառոտ պատմություն մարդկային ցեղի» ժողովածուն, որտեղ նկարագրված դեպքերը ավարտվում են 1329 թվականով։ Որպես մասնակից՝ տեղեկություններ է հաղորդում Կիլիկիայի Հայկական թագավորության դեմ մամլուքյան արշավանքների մասին։ Անձամբ մասնակցել է խաչակիրների դեմ մի շարք մարտերի։

Ի պատիվ նրա՝ Աբուլֆեդա է անվանվել Լուսնի խառնարաններից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Արաբական աղբյուրները Հայաստանի և հարևան երկրների մասին, կազմ. Հ. Նալբանդյան, Ե., 1965
* Abulfedae Annales Moslemici Latinos ex arabicis fecit J. J. Reiske, Lipsiae, 1754;
* Géographie d’Aboulféde. Trad. de l’arabe en français… par M. Reinaud, t. 1—2, P., 1837—83;
* Китаб аль-Мухтасар фи ахбар аль-башар, 1—4, Каир, 1325 г. х. (1907).
* *Крачковский И. Ю.*, Избранные сочинения, т. 4, М. — Л., 1957, с. 386—94.
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Արաբ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արաբ պատմիչներ
Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ
Մխիթար Հերացու հրապարակ (Երևան)

**Մխիթար Հերացու հրապարակ**, հրապարակ Երևանում, գտնվում է Շարիմանյան և Հերացու փողոցների հատման մասում։

## Պատմություն
Բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականի հունիսի 25-ին՝ Մխիթար Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի 90-ամյակին նվիրված հոբելյանական միջոցառումների շրջանակում։ Նույն օրը հրապարակում տեղի է ունեցել Մխիթար Հերացու կիսանդրու բացման հանդիսավոր արարողությունը։

Երևանի ավագանու հունիսի 23-ի որոշմամբ՝ Շարիմանյան և Հերացու փողոցների հատման մասում գտնվող հրապարակը կրում է 12-րդ դարի հայ խոշորագույն բժշկապետ Մխիթար Հերացու անունը։

Բացմանը ներկա է եղել Հայաստանի փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար, համալսարանի 90-ամյակի հոբելյանական հանձնաժողովի նախագահ Արմեն Գևորգյանը։

## Պատկերասրահ

Մխիթար Հերացու կիսանդրի5.jpg
Մխիթար Հերացու կիսանդրի2.jpg


## Ծանոթագրություններ
Ալիան (Դերսիմի գավառ)

**Ալիան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում։ Գտնվում էր Դիարբեքիր քաղաքից 65 կմ հյուսիս-արևելք։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լեոնարդո դա Վինչիի կիսանդրի (Երևան)

**Լեոնարդո դա Վինչիի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Երևանի ճարտարապետության և շինարարարության պետական համալսարանի բակում։ Տեղադրվել է 2011 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Դինո Դե Ռանիերի

## Տվյալներ
Կիսանդրու կոմպոզիցիան խորհրդանշական է՝ քանդակագործ Դինո Դե Ռանիերիի՝ իտալական մարմարից պատրաստած կիսանդրու պատվանդանը հայկական բազալտից է, ինչը վկայում է հայ-իտալական ճարտարապետական համագործակցության մասին։

## Պատմություն
Լեոնարդո դա Վինչիի կիսանդրին տեղադրվել է Երևանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարանի 90-ամյա հոբելյանի կապակցությամբ։ Կիսանդրին համալսարանին է նվիրաբերել Իտալիայի «Ռոմուալդո Դել Բիանկո» հիմնադրամը։

Բացման խոսք են ասել Երևանի ճարտարապետության և շինարարարության պետական համալսարանի ռեկտոր Հովհաննես Թոքմաջյանը, կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Լեոնարդո դա Վինչիի կիսանդրին1.jpg
Պատկեր:Լեոնարդո դա Վինչիի կիսանդրին2.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Գրիգորի Աղաջանյան

**Գրիգորի Աղաջանյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գրիգորի Աղաջանյանը ծնվել է 1966 թ. մայիսի 19-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ստացել է միջնակարգ կրթություն, ծառայել Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո ընդգրկվել է Արցախի «Երազանք» ֆուտբոլային թիմի կազմում։ Արցախյան շարժման առաջին կամավորականներից էր։ Զոհվել է 1991 թ. դեկտեմբերի 28-ին՝ Կրկժանի ազատագրման ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատան Արմենավանի տեղամասում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ժորա Աղաջանյան

**Ժորա Արսենի Աղաջանյան** (10 մարտի, 1961, Վաղուհաս, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;16 հունիսի, 1993, Մաղավուզ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ժորա Աղաջանյանը ծնվել է 1961 թ. մարտի 10-ին Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղում։ Ավարտել է տեղի դպրոցը։ 1969-71 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո ավարտել է Դիլիջանի էլեկտրասարքավորումների ուսումնարանը։ Աշխատել է Ստեփանակերտի էլեկտրացանցում որպես էլեկտրիկ։ 1988 թ-ից գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատի կազմում էր։ Զոհվել է 1993 թ. հունիսի 16-ին Մաղավուզում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի չորս երեխա։ Հանգչում է Վաղուհասի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կարտոֆիլահան

240px|մինի|«Tolmac MT 12» կարտոֆիլահանն աշխատանքի ժամանակ
**Կարտոֆիլահավաքիչ-լասաշար մեքենա, կարտոֆիլահան**, կարտոֆիլի պալարները քանդող և լասաշարող մեքենա: 

## Նկարագրություն
Հիմնական բանող մարմիններն են՝ կարտոֆիլի երկու շարքերը քանդող սեղանաձև խոփերը, քանդված զանգվածը թափահարող ձողավոր էլևատորը, հողակոշտերի ջարդման օդաճնշիչ բալոնները, փրանջատիչ փոխադրիչները, պալարները լասաշարող լայնակի փոխադրիչները: 

Կարտոֆիլահավաքիչ-լասաշար մեքենան գործողության մեջ է դրվում տրակտորի հզորության արտարկման լիսեռով: 

## Աշխատանքի սկզբունք
Երկփուլ բերքահավաքի ժամանակ կարտոֆիլահավաքիչ-լասաշար մեքենան քանդում է կարտոֆիլի երկու շարք, հողակոշտերն ու փրերը, զատում է պալարներից և դրանք լասավորում: 2-րդ և 3-րդ անցման ժամանակ կարտոֆիլահավաքիչ-լասաշար մեքենան պալարները շարում է 1-ին անցման ժամանակ գոյացած լասերի միջև: Ընդհանուր լասի մեջ կարող են շարվել նաև 4-րդ և 5-րդ շարքից հանված պալարները: Այնուհետև լասերը հավաքում են կարտոֆիլահավաք կոմբայնով:

Կոմբինացված եղանակով բերքահավաքի դեպքում 1-ին անցման ժամանակ կարտոֆիլահավաքիչ-լասաշար մեքենան պալարները լասաշարում է երկու չքանդված շարքերի միջև: Վերջիննները քանդելիս կարտոոֆիլահավաք կոմբայնը միաժամանակ հավաքում է ավելի վաղ շարված լասերը: 

Կարտոֆիլահավաքիչ-լասաշար մեքենայի արտադրողականությունը 0,3-0,5 հա/ժ է:

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Աբու-Մուսլիմ

**Աբու-Մուսլիմ Աբդ ալ-Ռահման իբն Մուսլիմ Խորասանի** (, կամ **Բեհզադան Փուր Վանդադ Հորմոզդ** (بهزادان پور ونداد هرمزد), ), Օմայանների դեմ ուղղված ապստամբության (747–750) առաջնորդ, ծագումով պարսիկ։ Ապստամբության հետևանքով իշխանությունն անցավ Աբբասյաններին, իսկ Աբու-Մուսլիմը դարձավ Խորասանի կառավարիչ։ Խալիֆ Մանսուրը, վախենալով Աբու-Մուսլիմի աճող ազդեցությունից, սպանել տվեց նրան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ
Կառլ VI կայսր

**Կառլ VI** (), 1711 թվականից կայսր։ Իսպանական գահը ձեռք բերելու անհաջող փորձ է կատարել, պատերազմ է մղել Օսմանյան կայսրության դեմ և Լեհական ժառանգության համար։ Նրա օրոք Հաբսբուրգների միապետության տերիտորիան զգալիորեն ընդարձակվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրեր
Կատեգորիա:Չեխիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Երեսնամյա պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կառլ Ալբրեխտ

մինի
**Կառլ VII Ալբրեխտ** (), 1742 թվականից կայսր։ 1726-1745 թվականներին Բավարիայի կուրֆյուրստ։ Կայսերական գահ են բարձրացրել Հաբսբուրգների հակառակորդներն Ավստրիայի գահի ժառանգության համար պատերազմի ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրեր
Կատեգորիա:Ավստրիայի կայսրեր
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Բարխուդար Մինասի Գալստյան

**Բարխուդար Մինասի Գալստյան** (օգոստոսի 4, 1958, Ղարաչինար&nbsp;-&nbsp;նոյեմբերի 4, 1991, Ղարաչինար), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան առաջին պատերազմի մասնակից։

Ծնվել է 1958 թ. օգոստոսի 4-ին, Ղարաչինար գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, ոստիկանական դպրոցը, այնուհետև՝ աշխատանքի անցել շրջանի ներքին գործերի բաժնում՝ որպես թաղային տեսուչ։

Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակիցներից էր, 1991 թ. գյուղի ինքնապաշտպանության ջոկատի հրամանատարն էր։ Զոհվել է 1991 թ. նոյեմբերի 4-ին, Ղարաչինարի համար մղված մարտում։

Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1991 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 4 մահեր
Կառլ IX Վասա

**Կառլ Վասա** (), Շվեդիայում գահակալել է 1604 թվականից որպես **Կառլ IX**, իրականում՝ **Կառլ III**-ն էր։ Շվեդա-լեհական ունիայի հաստատումից (1592) հետո ղեկավարել է ժողովրդական լայն զանգվածների շարժումը շվեդա-լեհական թագավոր Սիգիզմունդի դեմ, որը ձգտում էր Շվեդիայում վերականգնել կաթոլիկությունը։ 1595 թ. ընտրվել է պետության տիրակալ։ 1598 թվականին ջախջախել է Շվեդիա ափ դուրս ելած Սիգիզմունդի զորքերը։ 1604 թվականին պաշտոնապես ընտրվել է շվեդական թագավոր։ Ռազմական օգնության պատրվակով ինտերվենցիա է սկսել (1611) Ռուսաստանի դեմ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Կառլ III (այլ կիրառումներ)
* Կառլ IX (այլ կիրառումներ)

Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Երեսնամյա պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Վասա հարստություն
Պավել Սարգսյան

**Պավել Արշակի Սարգսյան** (, Շիրախանա, Արցախ), մականունը՝ **Ազո**, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1958 թ. դեկտեմբերի 24-ին Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղում։ Ավարտել է տեղի դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո բնակություն է հաստատել Հայաստանում, աշխատել է որպես հասարակական տրանսպորտի վարորդ։

Արցախյան ազգային ազատագրական շարժման առաջամարտիկներից էր։ Ձեռնամուխ է եղել թալիշցիների կամավորական ջոկատի ստեղծմանը։ Մասնակցել է Մանաշիդի, Բուզլուխի, Շահումյանի ճակատային գծի, Շիրախանայի բարձունքի, Թարթառի հովտի, Այգեստանի ազատագրական և պաշտպանական մարտերին։

Զոհվել է 1992 թ. մայիսի 4-ին Շիրախանայի բարձունքում՝ գնդացրի կրակը իր վրա վերցնելով և ապահովելով ընկերների առաջխաղացումը։ Հանգչում է գյուղի Հուշահամալիրում։
Ամուսնացած էր։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կառլ X Գուստավ

**Կարլ X Գուստավ** (), 1654 թվականից թագավոր։ Հենվել է մանր ազնվականության և հարուստ գյուղացիության վրա։ Լեհաստանի, Դանիայի, Ռուսաստանի դեմ պատերազմների շնորհիվ ընդարձակել է շվեդական տիրույթներն ու ամրապնդել շվեդների տիրապետությունը Բալթիկ ծովի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կառլ XI (Շվեդիայի թագավոր)

**Կառլ XI** (), 1660 թվականից մինչև իր մահը Շվեդիայի թագավոր։

Կառլը Շվեդիայի թագավոր Կառլ X Գուստավի և Հյուդվիգ Էլեոնորայի միակ որդին էր։

Նրա հայրը մահացել է, երբ նա հինգ տարեկան էր, այսպիսով Կառլին կրթել են իր խնամակալները մինչև իր թագադրությունը, երբ նա տասնյոթ տարեկան էր։ Շատ շուտով նա ստիպված էր ռազմական գործողությունները հետ վերադարձնել Շվեդական տարածքները Դանիայից Սկանդինավյան պատերազմում։ Հաջողությամբ հաղթելով Դանիային, նա վերադարձավ Ստոկհոլմ և սկսեց բարելավել երկրի տնտեսական քաղաքական և ֆինանսական վիճակը, պահպանելով խաղաղ իրավիճակը իր կառավարման մնացած 20 տարիների ընթացքում։ Այս ժամանակաշրջանում նա բարեփոխումներ իրականացրեց առևտրային, ֆինանսական, ռազմական, նավատորմի, դատական համակարգի, եկեղեցիական կառավարման և կրթական ոլորտներում։ Կառլ XI-ին փոխարինեց նրա միակ որդին՝ Կառլ XII, ով կարողացավ լավ վարժեցված զորքով հաղթական պատերազմներ մղել ամբողջ Եվրոպայով։

Այն փաստը, որ Կառլը թագադրվել էր որպես Կառլ XI, չի նշանակում որ նա Շվեդիայի 11-րդ թագավորն էր, ով ունել Կառլ անունը։ Նրա հայրը (որպես 10-րդ) և նրա մեծ պապը, Շվեդիայի թագավոր Կառլ IX-ը (1604–1611) իրենց համարը վերցրել էին Շվեդիայի առասպելական պատմությունից։ Համարակալումը ճիշտ է եղել մինչը Կառլ 5-րդը Համարակալման ավանդույթը շարունակվում է մինչև հիմա, ներկայիս Շվեդիայի թագավորն է Կառլ XVI-ը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կարեն Աղաջանյան

**Կարեն Աղաջանյան** (24 օգոստոսի, 1973, Ղուզե Ճարտար, Մարտունու շրջան&nbsp;-&nbsp;13 հունվարի, 1994, Կարմիր Շուկա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Կարեն Աղաջանյանը ծնվել է 1973 թ. օգոստոսի 24-ին Մարտունու շրջանի Ղուզե Ճարտար գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոնոմիական բաժնում։ Ուսումը կիսատ թողնելով՝ վերադարձել և ակտիվորեն ներգրավվել է Արցախյան ազգային ազատագրական պայքարում։ Կիսատ թողած ուսումը շարունակել է Արցախի պետական համալսարանում։ 1992 թ. ծառայում էր ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի երկրորդ պաշտպանական շրջանի թիվ 23 հրաձգային գումարտակում որպես հրաձիգ։ Իսկ 1993-ից ծառայության մեջ էր հակաօդային պաշտպանությունում։ 1993 թ. հունվարին ստրատեգիական մեծ կարևորություն ունեցող Ուրյանա բարձունքում երեք ազատամարտիկներով կարողացել են կասեցնել թշնամու գրոհը։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 13-ին Կարմիր Շուկայի մոտ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ղուզե Ճարտարի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունվարի 13 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 24 ծնունդներ
Աբու-Սաիդ Բահատուր Խան

**Աբու-Սաիդ Բահատուր Խան** (), Հուլավյան մոնղոլական պետության իշխան (1316–1335)։ Հարկերի վերաբերյալ նրա մի հրովարտակից, որը փորագրված է Անի քաղաքի մզկիթի վրա, պարզվում է, որ այդ շրջանում բնակչությունը (գլխավորապես Անի քաղաքի և շրջակայքի) տնտեսապես քայքայված էր տուրքերի, հարկերի ծանրության և կառավարիչների ու ավագների բռնությունների պատճառով։ Հրովարտակով կարգադրվում է «բացի տամղայից (առևտրի և արդյունագործական տուրք) և արդարացի հարկերից, ոչինչ չվերցնել բնակչությունից», որի նպատակն էր կանխել կառավարիչների և ավագների կամայականությունները, երկիրն ամայացնող արտագաղթը։ Հրովարտակում հասարակ ժողովուրդն անվանված է ռայա, ժողովրդի գլխավորները՝ ռայս, ավագները՝ քեդխուդա։

Աբու-Սայիդ իլխանի իշխանության ժամանակ 1319 թ-ին տեղի ունեցավ Հայոց մայրաքաղաք Անիի մեծ երկրաշարժը, որը գրեթե հիմնահատակ ավերեց այն։ Շահնշահ Բ-ն քաղաքի վիճակը թեթևացնելու նպատակով դիմեց իլխան Աբու-Սայիդին և վերջինս դադարեցրեց քաղաքից գանձվող հարկերը՝ այն դարձնելով : Սակայն այդ էլ չօգնեց և ավերված Հայոց երբեմնի շքեղ մայրաքաղաքը սկսեց ամայանալ։

Կատեգորիա:Մոնղոլ խաներ
Կատեգորիա:14-րդ դարի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Եղեգնաթռչնակներ

**Եղեգնաթռչնակներ**, եղեգնաբնակներ, շահրիկների ընտանիքի թռչուններ։ Հայաստանում հայտնի է 7 տեսակ՝ եղեգնուտի եղեգնաթռչնակ, լայնապոչ եղեգնաթռչնակ, ճահճային եղեգնաթռչնակ, շերտագլուխ եղեգնաթռչնակ, նրբակտուց եղեգնաթռչնակ, հնդկական եղեգնաթռչնակ (վերջին երկուսը ուսումնասիրված են մասնակի)։

## Ընդհանուր նկարագիրը
Կենդանի զանգվածը 10-30 գ է։ Բնադրման և այլ հատկանիշներով խիստ կապված են եղեգնուտների մացառների հետ։ Փետրագունավորումը միատարր գորշաշիկավուն է, որոշ դեպքերում մեջքին լինում են սև բծեր, կուրծքը խամրած բծերով է, հոնքը՝ սպիտակ (կամ բացակայում է), գլուխը՝ մուգ շերտերով։ Էգը և արուն միագույն են։ Բարձր սուլոցանման երգով աչքի է ընկնում լայնապոչ եղեգնաթռչնակը, խռպոտ կոկորդային ձայնով՝ կեռնեխանման եղեգնաթռչնակը։

Տարածված են Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում։ Եղեգնաբնակները ապրում են թավուտներում, ջրամբարների ափերին, եղեգնուտներում, նաև՝ անտառներում ու այգիներում։ Չվող թռչուններ են։ Դնում են 4–6 ձու։ Սնվում են միջատներով, մանր փափկամորթներով։

Կատեգորիա:Շահրիկներ
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Տրուբադուրների պոեզիա

**Պրովանսի տրուբադուրների քնարերգություն**ը պատկանում է միջնադարի համաշխարհային գրականության առավել հետաքրքիր երևույթների թվին։ Այն առաջացել ու ծաղկել է Ֆրանսիայի հարավում՝ Պրովանսում։ Որոշակի են ոչ միայն նրա տարածքային, այլև ժամանակագրական սահմանները, չնայած տրուբադուրներից ոչ մեկը, բացի Գիրաուտ Ռիկիերից (13-րդ դարի երկրորդ կես), չի թվագրել իր բանաստեղծությունները։

## Պատմություն
Առաջին տրուբադուրները ստեղծագործել են 11-րդ դարի վերջերին, վերջինները՝ 13-րդ դարի 2-րդ կեսին։ 13-րդ դարը տրուբադուրների քնարերգության վերջալույսը դարձավ։ Պրովանսի պոեզիան ստեղծվել է երկու հարյուրամյակի ընթացքում։ Նրա լեզուն այժմ գրեթե մահացած պրովանսալերենն է։ Տրուբադուրներն ունեցել են իրենց ձիավոր շքախմբերը, որոնք նրանց ուղեկցել են Արևմտյան Եվրոպայի (Իտալիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իսպանիա, Անգլիա) արքայական պալատներում ու իշխանական դղյակներում։ Այդ երգն ունեցել է նաև իր հատուկ կատարողները, դրանք, սերկամոնները և ժոնգլյորներն էին, միջնադարյան Եվրոպայում թափառող նվագածու երգիչները։ Լոմբարդիայից մինչև Իռլանդիա և Կաստիլիայից մինչև Բրաբանտ էին տարածվում այս երգի սահմանները։ Տրուբադուր երգիչները տարբեր խավերի ու դասերի ներկայացուցիչներ են եղել՝ արքաներ, բարձրաստիճան և ստորին հոգևորականներ ու վանականներ, սենյորներ ու իշխաններ, ֆեոդալներ, հերցոգներ ու ասպետներ, նաև ոչ տոհմիկ մարդիկ՝ թափառական երաժիշտներ (ժոնգլյորներ), ծառաներ, ճորտական կախում ունեցող հպատակներ, տղամարդկանց հետ՝ նաև կանայք։ 
Հաշվել են, որ ըստ պահպանված անունների տրուբադուր քնարերգուների թիվը հասնում է շուրջ 500-ի, որոնցից մանավանդ 40-ը նշանավոր քնարերգուներ են։ Նրանց թվում էին՝ Գիյոմը, Ակվիտանցին, Ջաուֆրե Ռյուդելը, Մարկաբրյունը, Բեռնարտ դը Վենտադոռնը, Պեյրե Օվեռնացին, Մարիա դը Վենտադոռնը, Իշխանուհի դը Դիան, Գիյոմ դը Կաբեստանը, Սորդելը, Պեյրե Կարդենալը և ուրիշներ։ Տրուբադուրների երգերից պահպանված թվով 2500-ը հրատարակված են, որը նշանակում է նաև պահպանված։

## Ժանրեր
Կինը, կամ ինչպես տրուբադուրներն են անվանում դոննան, երգչի համար սիրո աստվածուհի է, որին նա պաշտում է՝ կատարելով, նրա սիրուց թելադրված տասնաբանյա պատվիրաններ։ Պրովանսի բանաստեղծները ստեղծագործել են տարբեր ժանրերով ու քնարական երգի տեսակներով՝ կանսոն կամ կանցոն, ալբա, պաստուրել, բալլադ, տենսոն, պարտիմեն, ողբ, սիրվենտ։

*[[Կանսոն]]ը* տրուբադուրների սիրավառ սրտի երգն է, դոննայի գեղեցկության ներբողումը, նրա նկատմամբ երգչի նվիրումի ու խենթ սիրո արտահայտությունը։

*Ալբան* արշալույսի տաղ է, նկարագրությունն այն պահի, երբ սիրո վայելքից ինքնամոռացության մեջ ընկած երգչին տագնապալից ձայն է տալիս պահակը և նախազգուշացնում, որ շտապի բաժանվել իր դոննայից։

*Պաստուրելը* իդիլլիկ բնության մեջ հովվուհուն ներկայացնող բանաստեղություն է՝ հովվուհու և ասպետի երկխոսությունը։ *Տենսոնն* ու *պարտիմենը* վեճ, տրամախոսություն են, որ վարում են երկու տրուբադուրները։

*Բալլադը* քնարական պարերգ է։

*Սիրվենտը* քաղաքական, բարոյախոսական և կամ կրոնական քերթված է, իսկ *ողբը*՝ վախճանվածի հիշատակին նվիրված եղերերգ։

Տրուբադուրների երգը համաշխարհային պոեզիայի պատմության հետաքրքիր օղակներից մեկն է։

## Գրականություն

«Բանբեր Երևանի համալսարանի», թիվ 1 (76), Երևան, 1992 թվական, էջ 196-200

Կատեգորիա:Տրուբադուրներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան գրականություն
Աբուսահլ (արաբ մատենագիր)

**Աբուսահլ** (Աբուսահլ Հայ, արաբ, հնչմամբ՝ Աբու Սալիհ ալ–Արմանի) (), արաբ մատենագիր, ծագումով հայ։ Ապրել է XII–XIII դդ.։ Գրել է Եգիպտոսի եկեղեցիների ու վանքերի 1170–1208 թթ.-ի պատմությունը՝ տեղեկություններ հաղորդելով եգիպտահայերի, ղպտիների, լիբիացիների, արաբների, նուբիացիների մասին։ Գրքի բուն վերնադիրը հայտնի չէ։ Փարիզի ազգային մատենադարանում կա նրա ձեռագիր ընդօրինակությունը (1338)։ Գրիչը նշում է, որ ինքն այն արտագրել է բարեխղճորեն՝ կատարելով որոշ կրճատումներ։ Աբուսահլի պատմության բնօրինակը և անգլերեն թարգմանությունը հրատարակել է Բ. Էվետսը (1895), որից Ղևոնդ Ալիշանը քաղել, թարգմանել և ծանոթագրել է հայերին վերաբերող հատվածները։

## Երկեր
* Պատմութիւն եկեղեցեաց և վանորեից Եգիպտոսի, 2 հրտ., Վնտ., 1933
* The Chuches and Monastaries of Wgypt and some neighbouring contries, attributed to Abu Salih, the Armenian, Translated from arabic by B. T. A. Evetts, Oxford, 1895.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ալիշան Ղ., Հայապատում, Վնտ., 1901 (մաս 1)
* Մըսրլյան Գ., Ականավոր հայեր Եգիպտոսի մեջ, Գահիրե, 1947

Կատեգորիա:Արաբ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Միջնադարի եգիպտահայեր
Շահրաման Աղաջանյան

**Շահրաման Արամայիսի Աղաջանյան** (17 մայիսի, 1961, Քարագլուխ, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;12 հունիսի, 1992, Ասկերանի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Շահրաման Աղաջանյանը ծնվել է 1961 թ. մայիսի 17-ին Ասկերանի շրջանի Քարագլուխ գյուղում։ Տեղում ութամյա կրթություն ստանալուց հետո ընտանիքով տեղափոխվել է Ասկերան ավան, որտեղ էլ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո վերադարձել է Ասկերան և աշխատել որպես ավտովարորդ։ 1990 թ. կամավորագրվել է ինքնապաշտպանական ջոկատներից մեկին և մասնակցել մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1992 թ. հունիսի 12-ին Ասկերան-Սառնաղբյուր ճակատային գծում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ասկերանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Սառնաղբյուր (այլ կիրառումներ)

**Սառնաղբյուր**, կարող է վերաբերել՝
* Սառնաղբյուր - գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում
* Սառնաղբյուր - գյուղ Արցախի Ասկերանի շրջանում
* Սառնաղբյուր - գետ Լոռու մարզում
* Սառնաղբյուր - գետակ Տավուշի մարզում, Խաչաղբյուր գետի աջ օժանդակը
Մամեդ Աղաջանյան

**Մամեդ Աղաջանյան** (հուլիսի 3, 1974, Խրամորթ, Ասկերանի շրջան - հոկտեմբերի 2, 1992, Խրամորթ, Ասկերանի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Մամեդ Աղաջանյանը ծնվել է 1974 թ. հուլիսի 3-ին Ասկերանի շրջանի Խրամորթ գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ֆիդայական ջոկատների կազմում մասնակցել է ազատագրական պայքարի սկզբնական փուլին։ 1992 թ. ծառայել է Արցախի Ինքնապաշտպանության ուժերում։ Զոհվել է 1992 թ-ից հոկտեմբերի 2-ին հայրենի գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Նորագյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Վագիֆ Աղաջանյան

**Վագիֆ Աղաջանյան** (20 նոյեմբերի, 1960, Հարավ, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;22 մարտի, 1994, Հորադիզ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վագիֆ Աղաջանյանը ծնվել է 1960 թ. նոյեմբերի 20-ին Ասկերանի շրջանի Հարավ գյուղում։ Մինչև վեցերորդ դասարանը սովորել է հայրենի գյուղի դպրոցում, այնուհետև ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ստեփանակերտ և ուսումը շարունակել է թիվ 2 դպրոցում, որտեղ ստացել է ութամյա կրթություն, իսկ Ստեփանակերտի պրոֆտեխուսումնարանում՝ ծեփագործի մասնագիտություն ու միջնակարգ կրթություն։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի՝ Ուկրաինայում տեղակայված զորամասերից մեկում։ Զորացրվելուց հետո Ստեփանակերտի էլեկտրատեխնիկական գործարանում աշխատել է իր մասնագիտությամբ։ Արցախյան գոյապայքարի ակտիվ մասնակից էր։ Ծառայել է ԿՊՇ-ում՝ որպես կապավոր։ Մասնակցել է Աղդամի, Հադրութի և Մարտակերտի շրջանների գյուղերի, Ջաբրայիլի, Ֆիզուլիի, Հորադիզի, Օմարի լեռնանցքի ազատագրական մարտերին։ Զոհվել է 1994 թ. մարտի 22-ին Հորադիզում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու դուստր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի Հուշահամալիրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 22 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 20 ծնունդներ
Նարդի խաղացողը (քանդակ, Երևան)

**«Նարդի խաղացողը» քանդակ**, գտնվում է Երևանում` Դրամատիկական թատրոնի շենքի մոտ, Մոսկովյան պուրակում, տեղադրվել է 2007 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Էդուարդ Շախիկյան

## Պատմություն
Մտահղացումը Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի «Կուրաժ» պրոդյուսերական կուրսինն էր։ Կուրսի ղեկավար Ռուբեն Ջաղինյանը հանձնարարել է մտածել հետաքրքիր արձաններ ու կյանքի կոչել։ Ուսանողներից մեկն առաջարկել է ստեղծել նարդի խաղացողներին նվիրված քանդակ։ Գաղափարը կյանքի է կոչել քանդակագործ Էդուարդ Շախիկյանը։

«Նարդի խաղացողը» արձանը բացվել է 2007 թվականի նոյեմբերի 4-ին Երևանի Գևորգ Քոչարի փողոցում, Դրամատիկական թատրոնի շենքի մոտ։ Մինչև բացվելը քանդակը ծածկված էր նարդու զառ հիշեցնող տուփով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Նարդի խաղացողը.JPG


## Տես նաև
* Նարդի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Էդուարդ Շախիկյանի քանդակներ
Ղարիբ Աղասարյան

**Ղարիբ Վոլոդյայի Աղասարյան** (13 հունվարի, 1965, Խնձրիստան, Ասկերանի շրջան - 19 սեպտեմբերի, 1992, Քարագլուխ, Ասկերանի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ղարիբ Աղասարյանը ծնվել է 1965 թ. հունվարի 13-ին Ասկերանի շրջանի Խնձրիստան գյուղում։ Տեղի դպրոցում ութամյա կրթություն ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումի մեքենայացման բաժնում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղի կոլտնտեսությունում։ Առաջինների թվում զինվորագրվել է գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատին։ Մասնակցել է Քարագլխի համար մղված մարտերին, հերթապահել է գիշերները։ Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 19-ին Ասկերանի շրջանի Քարագլուխ գյուղի պաշտպանության համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Խնձրիստանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Արայիկ Աղասյան

**Արայիկ Աղասյան** (15 հունիսի, 1974, Ստեփանակերտ - 30 օգոստոսի, 1992, Արանզամին), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արայիկ Աղասյանը ծնվել է 1974 թ. հունիսի 15-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Ասկերանի շրջանի Քռասնի գյուղի ջոկատում։ Մասնակցել է Մալիբեկլուի, Խոջալուի, Շուշիի ազատագրական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. օգոստոսի 30-ին Արանզամին գյուղի մերձակայքում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 30 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Արճեշ (գետ)

**Արճեշ** (), գետ Ռումինիայում, Դանուբի ձախ վտակը։ Երկարությունը 335 կմ է, ավազանը՝ 12,4 հզ․ կմ²։ Սկիզբ է առնում Ֆեգերաշ լեռնազանգվածից (Հարավային Կարպատներ)։ Ստորին հոսանքում անցնում է Ստորին Դանուբյան դաշտավայրով։ Հորդանում է գարնանը, վարարում՝ ամռանը։ Արճեշը Ռումինիայի լաստառաք գլխավոր գետերից է։ Արճեշի ափին է գտնվում Օլտենիցա քաղաքը։ Գետն Արճեշ է կոչվել հայկական Արճեշ քաղաքի անունով, որը գետափին հիմնադրել են միջին դարերում Տուրուբերանի Արճեշ քաղաքից գաղթած հայերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի գետեր
Կատեգորիա:Դանուբ գետի վտակներ
Իսահակ Արմալե

**Իսահակ Արմալե** (), ասորի գրող, պատմաբան, բանասեր, եկեղեցական գործիչ։

Գրել է ասորերեն և արաբերեն։ «Մոնսինյոր Ֆրանսիս Բիկիդի ճանապարհորդությունը դեպի Հայաստան երկիր և Պարսկաստան» (արաբերեն) ուղեգրության մեջ շոշափել է հայագիտական, իրանագիտական, ազգագրական և այլ հարցեր։ «Ականատես» ծածկանվամբ 1919 թվականին հրատարակել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնին նվիրված «Քրիստոնյաների տառապանքը» արձակ եղերերգությունը։ Այդ գործից որոշ հատվածներ տպագրվել են հայերեն թարգմանությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասորիներ
Արմազի

մինի|300px|Վեցսյունանոց սրահ Արմազի պալատում, մ.թ. 1-ին դար
**Արմազցիխե** () կամ **Արմազ**, **Արմազի** (), հին վրացական պետության առաջին մայրաքաղաք, հնադարյան բերդաքաղաք (մ. թ. ա. 3-րդ - մ. թ. 6-րդ դարեր)։ Գտնվում էր ժամանակակից Մցխեթից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք և Թբիլիսիից 22 կմ հյուսիս, Կուր գետի ափին, Հայաստանից, Աղվանքից, Կողքիսից և Հյուսիսային Կովկասից եկող ճանապարհների խաչմերուկում, պատմական Մեծ Մցխեթի մասն է։ Արմազիի հնագույն անունն է Քարթլի։ Քարթլի բնակավայրը, որպես լուսնի պաշտամունքի հիմնական սրբավայր, կոչվել է Արմազի և նրա դիմաց՝ Կուր գետի հյուսիսային ափին տարածված Մցխեթի հետ դարձել (մինչև մ. թ. VI դ.) Վիրքի մայրաքաղաքը։ Քաղաքն ուներ միջնաբերդ (Արմազցիխե, Բագինեթ)՝ հայտնի պաշտպանական, հասարակական, պաշտամունքային ու բնակելի կառույցներով։ Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են պալատական շենք, բաղնիք, վրաց բդեշխների (պիտիաշխների) դամբարաններ։ Գտնվել են 1-ից - 3-րդ դարերի նյութական մշակույթի մնացորդներ, հունարեն ու արամեերեն արձանագրություններ։ Ծաղկման ժամանակաշրջանն էր մ.թ. առաջին դարերը, սակայն 730 թվականին այն արաբական արշավանանքների հետևանքով ոչնչացվել է։

## Տես նաև
* Դզալիս
* Ծիծամուր

## Արտաքին հղումներ
* Մցխեթի պատմական հուշարձանեներ  

Կատեգորիա:Ասիայի անհետացած քաղաքներ
Կատեգորիա:Վրացական մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Վրաստանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Մցխեթ-Մթիանեթի մարզի շենքեր և կառույցներ
Իգի Ազալիայի մրցանակներ

Ավստրալիացի ռեփեր Ամետիստ Ամելիա Քելլին, ով հայտնի է որպես **[[Իգի Ազալիա]]**, բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր է։ Նրա առաջին աչքի ընկած առաջադրումը եղել է 2013 թվականի MTV Video Music Awards մրցանակաբաշխությունում, որտեղ նա իր «Work» երգով ներկայացված է եղել «Դիտելու արտիստ» անվանակարգում, սակայն չի հաղթել։ 2014 թվականի մարտին թողարված նրա «Fancy» հիթը նրան բերել է համաշխարհային ճանաչման, որից հետո Իգին և իր երգերը ներկայացված են եղել գրեթե բոլոր լայնամասշտաբ երաժշտական մրցանակաբաշխությունների անվանակարգերում։ Նա 2014-ին ամենամեծ թվով առաջադրումներն է ստացել MTV Video Music Awards և American Music Awards մրցանակաբաշխություններում։

2015 թվականին Իգին առաջադրվել է Գրեմմի մրցանակաբաշխության 4 անվանակարգում, այդ թվում «Տարվա ձայնագրություն» և «Լավագույն նոր արտիստ» անվանակարգերում։

## Glamour Women of the Year Awards

## International Dance Music Awards

## Radio Disney Music Awards

## Billboard
### Billboard Music Awards

### Billboard Women in Music Awards

## Nickelodeon Kids' Choice Awards

## iHeartRadio Music Awards

## 4Music Video Honours

## Capital Loves Awards

## NME Awards

## J-14 Teen Icon Awards

## Apple

## Grammy Awards

## Cosmopolitan Fun Fearless Female Awards

## NRJ Music Awards

## People's Choice Awards

## NewNowNext Awards

## Soul Train Awards

## American Music Awards

## ARIA Awards

## Carpicho Awards

## BET
### BET Awards

### BET Hip Hop Awards

## Teen Choice Awards

## We Love Pop Awards

## MTV
### MTV Video Music Awards

### MTV Europe Music Awards

### mtvU Woodie Awards

### MTV Millennial Awards

### MTV Italia Awards

### MTV Video Music Awards Japan

## O Music Awards

## BBC Radio 1Xtra Hot Summer Awards

## MOBO Awards

## UK Music Video Awards

## The Boombox Fan Choice Awards

## Channel V Australia

## Much Music Video Awards

## Attitude ամսագիր

## Young Hollywood Awards

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Երաժշտական մրցանակների ցուցակներ ըստ կատարողների
Կատեգորիա:Իգի Ազալիա
Ֆերդինանտ Առաքելյան

**Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1970 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի քանդակի բաժինը։ 
Ստեղծագործում է մոնումենտալ-հաստոցային քանդակի բնագավառում։ 
Գործերին բնորոշ են ընդգծված գաղափարայնությունը, պաթոսը, մոնումենտալ ընդհանրացումները։ 
Գործերից պահվում են Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների թանգարանում, ՌԴ մշակույթի նախարարության, Կրեմլի թանգարանային ֆոնդերում և այլուր։

## Ստեղծագործություններ
* «Վերածնունդ» (1984, բարձրաքանդակ, տուֆ, Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիր)
* «Ամբոխները խելագարված» (1981, բարձրաքանդակ, բազալտ, Ստեփանավանի Ստեփան Շահումյանի տուն-թանգարան)
* «Հյուրընկալություն» (1977, հարթաքանդակ, տուֆ, Գյումրիի «Շիրակ» հյուրանոց, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1978)
* Վարդան Աճեմյանի շիրմաքար (1978, գրանիտ, Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն)
* Կարեն Դեմիրճյանի մահարձան և տապանաքար (2000, բրոնզ, գրանիտ, Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն)
* Մեծ եղեռնի զոհերին նվիրված խաչքար (1996, բազալտ, Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ)
* «Հայ բարերարների ճեմուղի» հուշակոթող և հուշահամալիր, Երևան

## Պատկերասրահ

«Վերածնունդ» բարձրաքանդակ.jpg|«Վերածնունդ» (1984, բարձրաքանդակ, տուֆ, Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիր)
Աշոտ Ողորմած.jpg|«Աշոտ Ողորմած», Գյումրի
«Հայ բարերաների ճեմուղի»1.jpg|«Հայ բարերարների ճեմուղի», Երևան
Միքայել Արամյանց.jpg|Միքայել Արամյանցի կիսանդրի
Գալուստ Կյուլպենկյան.jpg|Գալուստ Գյուլբենկյանի կիսանդրի
Հովհաննես Լազարյան.jpg|Հովհաննես Լազարյանի կիսանդրի
Միքայել Արամյանց1.jpg|Միքայել Արամյանցի կիսանդրի
«Հայ բարերաների ճեմուղի».jpg
Demirchyan kev.jpg|Կարեն Դեմիրճյանի մահարձան և տապանաքար (Կոմիտասի անվան պանթեոն)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆերդինանտ Առաքելյան, «Գյումրիում այսօր վերքը շատ է»

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Արմինե Հայրապետյան

**Արմինե Ալեքսանի Հայրապետյան** (), հայ երգահան, երգչուհի, հնագետ, պահեստազորի գնդապետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1976 թվականի օգոստոսի 31-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Ավարտել է Գրիգոր Նարեկացու անվան թիվ 137 միջնակարգ դպրոցը։

1993-1998 թվականներին սովորել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետում։

Հեռուստատեսային առաջին բեմելն ունեցել է տակավին 5 տարեկանում, հանրային հեռուստատեսության եթերում մեներգելով մանկական «Ոսկե ձկնիկը» օպերետի գլխավոր դերում։ Դպրոցական տարիներից սկսած մասնակցել է բազմաթիվ հանրապետական և համամիութենական փառատոների և համերգների, արժանացել գլխավոր մրցանակների։

Հեղինակային ստեղծագործություններով սկսել է հանդես գալ 1992 թվականից։ 1994 թվականից ի վեր մասնակցել է հանրապետական հեղինակային երգի մի շարք փառատոների, համերգների և մրցույթների։

1999 թվականին ճանաչվել է «Լավագույն երիտասարդ ստեղծագործող կատարող»։

2006 թվականին՝ «Նարեկացի» երիտասարդ ստեղծագործողների մրցույթում հաղթող «հեղինակային երգ» անվանակարգում։

2009 թվականից ծառայության է անցել ՀՀ զինված ուժերում։

2018-ից 2025 թվականը ծառայել է ՀՀ ՆԳՆ Փրկարար ծառայությունում, ունի գնդապետի կոչում։

Արմինե Հայրապետյանի որոշ երգեր ընդգրկվել են վավերագրական այնպիսի ֆիլմերում, ինչպես Մաիտե Ժարդենի «Հիշողության խոռոչները» (Ֆրանսիա) և Վրույր Թադևոսյանի «Պատերազմից հետո» կինոնկարները։

Արմինե Հայրապետյանի ձայներիզներում տեղ է գտել հեղինակի երգերի միայն փոքր մասը, քանի որ նա նախընտրում է հանդես գալ առավելապես կենդանի կատարումներով՝ ինչպես փոքրածավալ փակ, այնպես էլ բացօթյա համերգներում։

Ստեղծագործական գործունեությանը զուգընթաց զբաղվում է նաև մասնագիտությամբ՝ հետազոտություններ իրականացնելով Հայաստանի հնագիտական մի շարք վաղագույն հուշարձաններում, դասավանդում է ԵՊՀ-ում։

## Ընտանիք
Ունի երկու զավակ։

## Սկավառակագրություն
* «Ես ետ կգամ» (2005)
* «Բարև» (2011)
* «Վայրի ծառ» (2014)
* «Հեղինակային երգի հավաքածու» N1
* «Հեղինակային երգի հավաքածու» N2

## Պարգևներ և մրցանակներ
* «Խաղաղության փառատոն», Արտեկ, 1991, գլխավոր և «Հանդիսատեսի համակրանք» 1-ին մրցանակ
* «Նոր Անուններ», Երևան -1991, 1-ին մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 31 ծնունդներ
Գրիգորի Դավիդով

**Գրիգորի Դավիդով** (մարտի 26, 1971, Հադրութ, Արցախ - փետրվարի 26, 1994, Կարախանբեյլի, Ֆիզուլիի շրջան), հայ ազատամարտիկ-հետախույզ, ՊԲ լեյտենանտ (1993)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի էլեկտրատեխնիկական տեխնիկումը (1992 թ.)։ 1989-1991 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1992-1994 թվականներին Հադրութի կամավորական ջոկատի, ապա ՊՇ ստորաբաժանումների (վաշտի հրամանատար) կազմերում մասնակցել է Խծաբերդի ինքնապաշտպանությանը, Ղաջարի, Գյումշաթլուի կրակակետերի ճնշման գործողություններին, Ֆիզուլիի, Ջաբրայիլի, Զանգելանի, Հորադիզի ազատագրական մարտերին։

Հետմահու պարգևատրվել Է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված Է Հադրութում։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ հետախույզներ
Կատեգորիա:Մայիսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հադրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 26 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Կարախանբեկլու գյուղում մահացածներ
Կարոլինգներ

250px|մինի|Կարոլինգների տոհմածառը
**Կարոլինգներ** *(, , )*, թագավորական և կայսերական դինաստիա Ֆրանկական պետությունում։ Անվանումը Կառլոս Մեծի անունից է։ Կարոլինգների դինաստիան հաջորդել է Մերովինգներին (751 թվականից) և թագավորել մինչև X դար։ Կարոլինգներն հզորության գագաթնակետին հասան Կարլոս Մեծի օրոք, որն իրեն ենթարկեց գրեթե ամբողջ Արևմտյան Եվրոպան։ Նրան հաջորդեց որդին՝ Լյուդովիկոս Բարեպաշտը (թագավորել է 814-840 թվականներին)։ 843 թվականի Վերդենի պայմանագրով կայսրությունը բաժանվեց Լյուդովիկոս Բարեպաշտի որդիների՝ Լոթարի, Լյուդովիկոս Գերմանացու և Կարլոս ճաղատի միջև։ Կարլոս III Հաստամարմինը (կայսր 881 թվականից 887 թվականներին) կարճ ժամանակով վերամիավորեց կայսրությունը։ Նրանից հետո Կարոլինգները թագավորեցին Իտալիայում մինչև 905 թվականը, Արևելաֆրանկական թագավորությունում (Ֆրանսիայում՝ մինչև 987 թվականը)։

Կատեգորիա:Արքայական ընտանիքներ
Կատեգորիա:Եվրոպական թագավորական ընտանիքներ
Կատեգորիա:Կարոլինգներ
Լևոն (թագավոր) (այլ կիրառումներ)

**Լևոն թագավոր** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

*Լևոն Ա, Կիլիկիայի Հայոց գահակալ իշխան 1129–1137–ին
*Լևոն Բ, Կիլիկիայի Հայոց գահակալ իշխան 1187-1198-ին եւ թագավոր (Լևոն Ա) 1198-1219-ին
*Լևոն Գ, Հայոց թագավոր Կիլիկիայում 1269–ից։ 
*Լևոն Դ, Հայոց թագավոր Կիլիկիայում 1305–ից 1307
*Լևոն Ե, Հայոց թագավոր Կիլիկիայում 1320–ից
*Լևոն Զ, Հայոց թագավոր Կիլիկիայում 1374-1375–ին
Լևոն (այլ կիրառումներ)

**Լևոն** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

*Լևոն Էքմէքճեան (1958–1983), Կարին-Էրզրում ռազմագործողության մասնակից Անկարայի Էսենպողա միջազգային օդանավակայան։ Մահապատժի ենթարկված Թուրքիայում
*Լևոն Սայան (ծն. 1934), ֆրանսահայ իմպրեսարիո և արտադրիչ, օպերային երգիչ։
*Լևոն Շանթ (1869–1951), հայ գրող, անվանի դրամատուրգ, մանկավարժ, հասարակական գործիչ
*Լևոն Տեր-Պետրոսյան (ծն. 1945), Հայաստանի Հանրապետության առաջին նախագահը 1991-1998 թթ.։ 
*Լևոն Քալանթար, (1891–1959), թատերական ռեժիսոր և թատերագետ։
*Լևոն Օրբելի (1882-1958), հայ ֆիզիոլոգ, էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի ուսմունքի ստեղծողներից