Կանադական գրականություն

**Կանադական գրականություն**, կանադացի հեղինակների ստեղծած գրականություն։ Քանի որ Կանադան ունի երկու պաշտոնական լեզու, կանադական գրականությունը սովորաբար բաժանվում է երկու մեծ ճյուղի՝ անգլո-կանադական գրականություն և ֆրանս-կանադական գրականություն։ 1959 թվականից կանադական գրականությունը ներկայացվում է համանուն ամսագրում, որը հրատարակվում է եռամսյակը մեկ՝ Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի աջակցությամբ։

## Անգլերեն գրականություն
right|150px|thumb|Թոմաս-Չենդլեր Հելիբյորթոն
Կանադայում ստեղծված առաջին անգլալեզու գրավոր աղբյուրները գրվել են հետախույզների, պետական ​​պաշտոնյաների, զինվորական անձնակազմի և առևտրական խոշոր ընկերությունների աշխատակիցների կողմից։ Դրանք հիմնականում վավերագրական աղբյուրներ են (ներառյալ արշավախմբերի նկարագրությունները և բնիկ ժողովուրդների հետ շփումները): Բրիտանիկա հանրագիտարանը նման զեկույցների շարքում առանձնացնում է, մասնավորապես, Սամուել Հերնի (1795), Ալեքսանդր Մաքենզիի (1801), Սայմոն Ֆրեյզերի և Ջոն Ֆրանկլինի (1823) ճամփորդական գրառումները:

Առաջին անգլերեն վեպը, որը նկարագրում է Կանադայի կյանքը՝ «Էմիլի Մոնթեգյուի պատմությունը», հրատարակվել է 1769 թվականին, գրվել է Ֆրենսիս Բրուքի կողմից, որը գրավված Քվեբեկում ապրող բրիտանացի զինվորական քահանայի կին էր։

1789 թվականին Հալիֆաքսում սկսեց հրատարակվել *Nova-Scotia Magazine* ամսագիրը։ Հենց Նոր Շոտլանդիան դարձավ կանադական զարգացող գրականության առաջին կենտրոնը։ 1828 թվականիցր Ջոզեֆ Հաուն (բանաստեղծ, լրագրող և Նոր Շոտլանդիայի առաջին վարչապետ) հրատարակում էր «*Nova Scotian*» թերթը, որը տպագրում էր տեղական հեղինակների գործերը։ Մասնավորապես, այնտեղ լույս է տեսել Թոմաս Հալիբերթոնի «Ժամագործը, կամ Սեմ Սլիկի դատողությունը և գործերը Սլիկվիլից» գիրքը։ 1825 թվականին լույս է տեսել կանադացի գրող Օլիվեր Սմիթի (իռլանդացի Օլիվեր Սմիթ բանաստեղծի ազգականը) պոեմը՝ «Ելնող գյուղը»։ Վալտեր Սքոթի և Ֆենիմոր Կուպերի ազդեցությունը զգացվում է Քվեբեկի առաջին անգլալեզու գրող Ջոն Ռիչարդսոնի ստեղծագործություններում, ով հրատարակել է *Tecumseh* պատմական պոեմը և *Wakusta* պատմական վեպը անգլիացի գաղութարարների և հնդկացիների կյանքի մասին 1820-ականների վերջին և 1830-ականների սկզբին։

Պատմավեպի ժանրն այս շրջանում շատ տարածված էր. արդեն 1824 թվականին լույս տեսավ Ջուլիա Բեքվիթ-Հարթի «Սուրբ Ուրսուլայի մենաստանը կամ Կանադայի միանձնուհին» մելոդրամատիկ գիրքը, իսկ ավելի ուշ այնպիսի գործեր, ինչպիսիք են «Անտուանետա դե Միրեկուրը» (1864) և «Ոսկե շունը» (1877)։ Երեք գրքերի գործողություններն էլ տեղի են ունենում Նոր Ֆրանսիայում՝ բրիտանական վերահսկողության հաստատումից առաջ կամ հետո։
[right|thumb|175px|[Աննան կանաչ կտուրներից գրքի առաջին հրատարակության շապիկը (1908)]]
19-րդ դարի առաջին երկու երրորդի գրականությունը տարածաշրջանային էր, և որոշ շրջանների գրողներն ու ընթերցողները հաճախ ոչինչ չգիտեին մյուսների գրական կյանքի մասին: Փոփոխությունները սկսվեցին 1867 թվականին Կանադայի Համադաշնության ստեղծումից հետո։ Նոր տիրապետությունում սկսվեց համականադական գրական ամսագրերի հրատարակումը, և ստեղծվեց «Կոնֆեդերացիայի բանաստեղծների» ստեղծագործական խումբ, որի անդամների ընդհանուր տարբերակիչ գծերն էին կանադական բնության հանդեպ սերը և նվիրվածությունը ազգային միասնության գաղափարներին:
Ըստ Համառոտ գրական հանրագիտարանի՝ նոր դարաշրջանի պոեզիայի առաջին ժողովածուն Չարլզ Ջ. Դ. Ռոբերթսի «Օրիոն» գիրքն է, որը հրատարակվել է 1880 թվականին։ Դ․Ք․ Սքոթի ստեղծագործությունները զարգացրեցին մարդու և բնության միջև անհավասար դիմակայության թեմաները և Ամերիկայի բնիկների ողբերգական ճակատագիրը: Նրա պոեզիան զերծ է եվրոպացի հեղինակների ազդեցությունից, որ ունեցել են իր ժամանակակիցները։ Ըստ Բրիտանիկա հանրագիտարանի՝ Կանադայի այս ժամանակաշրջանի յուրօրինակ բանաստեղծուհին էր Իզաբելլա Վալենսի Քրոուֆորդը, որի ժողովածուն լույս է տեսել 1884 թվականին, և որի պոեզիան բխում է բնիկ ֆոլկլորից և եվրոպական դիցաբանությունից, ինչպես նաև Ամերիկայում եվրոպացի առաջին եկվորների կյանքից:

Համադաշնության սկզբնական տարիների ոգևորությունը խարխլվեց հետագա տնտեսական ճգնաժամի և սոցիալական տարբեր խմբերի միջև բաժանումների պատճառով: Անգլալեզու կանադական պոեզիան դարասկզբին առանձնանում էր անկումային տրամադրությամբ և իրական կյանքից անջատվածությամբ: Գերիշխող ժանրը «տեղական իդիլիա» էր (անգլերեն՝ *local idyll*), որը բնութագրվում է մելոդրամատիկությամբ և պարտադիր երջանիկ ավարտով՝ հեփի էնդ։ Այս ֆոնի վրա առանձնացան մանկական գրականության ստեղծագործությունները՝ Լյուսի Մոդ Մոնտգոմերիի «Աննան կանաչ կտուրներից» (1908) և Ն. Դունկանի «Ծովի ճանապարհը» (1903), որը նկարագրում է ձկնորսական կյանքը։

1915 թվականին գրվել է կանադական պոեզիայի պատմության մեջ ամենահայտնի բանաստեղծությունը՝ Ջոն Մաքքրեյի «Ֆլանդրիայի դաշտերում»:

1921 թվականին հիմնադրվեց Կանադայի գրողների ասոցիացիան և սահմանեց գրականության զարգացման ուղղություն՝ անկախ բրիտանական և ամերիկյան ազդեցություններից։ Մոդեռնիստական ​​«նոր պոեզիայի» ստեղծագործությունները տպագրվել են *Canadian Forum* (Տորոնտո, 1920 թվականից) և *McGill Fortnightly Review* (Մոնրեալ, 1935-1937) գրական ամսագրերում։ 1936 թվականին լույս է տեսել այս պոեզիայի անթոլոգիան՝ «Նոր գավառներ»։

Կանադայի հարթավայրային նահանգներում զարգացավ սոցիալ-ռեալիստական ​​վեպի ժանրը, որը կենտրոնացած էր փոքր գյուղատնտեսական համայնքների ծանր կյանքի վրա։ Այս ժանրի օրինակներն էին Մարթա Օստենսոյի «Վայրի սագերը» (1925), «Տեղափոխվածները ճահիճների վրա» (1925) և Ֆ. Ֆ. Գրոուվի «Երկրի պտուղները» (1933):

1930-1940-ական թվականներին կանադական գրականության թեմաների վրա ազդել են Մեծ ճգնաժամը, ֆաշիզմի վերելքը, իսկ հետո Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Մի խումբ պոետներ ազդեցիկ դարձան՝ տպագրվելով *Preview* գրական ամսագրում և ներկայացնելով մետաֆիզիկական և կոսմոպոլիտ ստեղծագործություններ; դրա գաղափարախոսն էր Ա․Ջ․Մ․Սմիթը: Այս խմբի գաղափարական հակառակորդները ռեալիստներն էին, որոնք խմբավորված էին «Կոնտակտ» ամսագրի և «Կոնտակտ պրես» հրատարակչության շուրջ։ Նրանց ստեղծագործությունն ընդգծում էր տեղական թեմաները:

1950-ական թվականների արձակում զարգացան փորձարարական ձևերը, վեպի ժանրը սոցռեալիզմից վերածվեց քնարականության, և հեղինակներն ավելի շատ մտահոգվեցին անհատի բարոյական կոնֆլիկտներով, ձգտումներով և երազանքներով։ Հաջորդ տասնամյակում կանադական արձակում ակտիվացել են սյուրռեալիստական ​​և պարոդիկ մոտիվները։ Այս դարաշրջանի ստեղծագործություններից առանձնանում է 1960-1970-ական թվականների վերջին հրատարակված Ռոբերտ Կրյոտչի պոստմոդեռն եռագրությունը։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրի գրական բազմազանությունը զգալիորեն ընդլայնվել է միջազգային ներգաղթի ազդեցության, ինչպես նաև Կանադայի բնիկ ժողովուրդների գրական ավանդույթների ճանաչման շնորհիվ:

1990-ական թվականներին կանադացի գրողների հաջողությունները միջազգային լայն ճանաչում ստացան։ Մայքլ Օնդաժեն և Մարգարեթ Աթվուդը արժանացել են Բուքերյան մրցանակի համապատասխանաբար 1992 և 2000 թվականներին, իսկ Քերոլ Շիլդսը արժանացել է Պուլիցերյան մրցանակի 1998 թվականին։

## Ֆրանս-կանադական գրականություն
left|thumb|175px|«Նոր ֆրանսիայի պատմություն» գրքի տիտղոսաթերթը (1609)
Հյուսիսամերիկյան հողերի ֆրանսիական գաղութացման առաջին երկու դարերի ընթացքում այս տարածքներում գրական ստեղծագործություններ չեն տպագրվել։ ֆրանսիական գաղութներում այն ​​ժամանակ նույնիսկ տպարան չկար։ Նոր Ֆրանսիայի մասին գրականությունը, ներառյալ այս տարածաշրջանում ստեղծված գրականությունը, տպագրվել է Եվրոպայում և եվրոպացի ընթերցողի համար և ունեցել է գաղութային բնույթ։ Հիմնականում դա ոչ գեղարվեստական ​​գրականություն էր՝ ճամփորդական գրառումներ, արշավախմբերի մասին զեկույցներ, պաշտոնական փաստաթղթեր, կրոնական առաքելությունների տարեգրություններ: Ամերիկյան գաղութներում ստեղծված առաջին թատերական պիեսը՝ «Նեպտունի թատրոնը Նոր Ֆրանսիայում» ներկայացվել է Պորտ Ռոյալ գաղութում 1606 թվականին։ Դրա հեղինակը ճանապարհորդ Մարկ Լեկարբոն էր, ով վերադառնալով Ֆրանսիա, 1609 թվականին հրատարակեց «Նոր Ֆրանսիայի պատմություն» և «Նոր Ֆրանսիայի մուսաները» գրքերը, որոնք պարունակում էին նրա բանաստեղծական և դրամատիկ ստեղծագործությունները։ Ֆրանսիական գաղութների վրա անգլիական վերահսկողության հաստատումից հետո այս տարածաշրջանում ֆրանսախոս մշակույթի զարգացումը արգելակվեց  տասնամյակներով։ Աշխարհիկ գրականության զարգացմանը խոչընդոտում էր նաև կաթոլիկ եկեղեցու շատ ուժեղ ազդեցությունը։

1830-ական թվականներին Քվեբեկում հայտնվեցին ֆրանսերեն առաջին հրատարակությունները։ 1830 թվականին լույս է տեսել Միշել Բիբոտի «Ուղերձներ, երգիծանքներ, երգեր, էպիգրամներ և այլ բանաստեղծություններ» բանաստեղծական առաջին ժողովածուն, իսկ 1837 թվականին՝ Ֆիլիպ Օբեր դե Գասպե-որդու «Գանձ որոնողը» առաջին վեպը։ Այս շրջանի ամենանշանակալի դրամատիկ գործերը 1837 թվականին Պիեռ Պտիկլերի «Գրիֆին կամ ծառայի վրեժը» կատակերգությունն էր և 1844 թվականին Անտուան ​​Ժերին-Լաժոյի «Երիտասարդ Լատուր» դրաման։
right|thumb|130px|Էմիլ Նելլիգան

1845 թվականին «Կանադայի պատմության» առաջին մասերի հրապարակումով Ֆրանսուա-Քսավյե Գարնոն նպաստեց ֆրանսախոս բնակչության շրջանում ազգային գիտակցության բարձրացմանը և խթան հանդիսացավ կանադական ֆրանսիական գրականության վերածննդի համար։ Գարնոն և այլ պատմաբաններ Ստորին Կանադայի գրական շարժման առաջատար դեմքերից էին, որը հայտնի է որպես «Հայրենասիրական դպրոց» (, հայտնի է նաև որպես Քվեբեկի գրական շարժում (): Այս շարժման մեջ կարևոր դեր են խաղացել նաև ռոմանտիկ բանաստեղծները, այդ թվում՝ նրա առաջնորդ Օկտավ Քրեմեզին։ Հայրենասիրական դպրոցի պոեզիան առանձնանում էր ընդգծված հայրենասիրական և պահպանողական կաթոլիկ մոտիվներով։ Նմանատիպ տրամադրություններ բնորոշ էին այդ ժամանակաշրջանի սակավաթիվ արձակ ստեղծագործություններին. Ժերեն-Լաժոայի վեպերը, պատմվածքները և նրա հոր՝ Օբեր դե Գասպեի «Հին ժամանակների կանադացիները» վեպը, որն իդեալականացնում էր հին կարգը [3]։

19-րդ դարի վերջում Մոնրեալը դարձավ Քվեբեկի հասարակական կյանքի կենտրոնը։ Մոնրեալի գրական դպրոցը () հիմնադրվել է 1895 թվականին Ժան Շարբոնոյի և Լուվինի դը Մոնտինիի կողմից և ընդհատումներով գոյություն է ունեցել մոտ 40 տարի՝ հրատարակելով երկու ժողովածու 1900 և 1925 թվականներին։ Շարժումը հիմնականում բանաստեղծական էր և կրում էր պարնասյանների ստեղծագործության, ֆրանսիական և բելգիական սիմվոլիզմի ազդեցությունը։ Ըստ Բրիտանիկա հանրագիտարանի, կանադացի ֆրանսալեզու առաջին բանաստեղծը, որին համեմատում էին Ֆրանսիայի իր ժամանակակիցների հետ, Էմիլ Նելլիգանն էր։ Նրա սոնետներն ու ռոնդելները հրատարակվել են 1903 թվականին քննադատ Լուի Դանտինի կողմից:

20-րդ դարի սկզբին Մոնրեալի դպրոցում ձևավորվեցին երկու ճյուղեր՝ գեղագետներ, որոնք կենտրոնացած էին ֆրանսիական ժամանակակից մշակույթի վրա և ռեգիոնալիստներ։ Հետագայում ռեգիոնալիստական ​​շարժումը, որն ավելի մոտ էր Քվեբեկում գերիշխող ազգայնական տրամադրություններին, դարձավ գերիշխող ֆրանս-կանադական գրականության մեջ՝ պահպանելով այս դիրքը հաջորդ 30 տարիների ընթացքում։ Նրա օրգանը եղել է 1909 թվականին հիմնադրված *Le Terroir* ամսագիրը։ Թեև Քվեբեկն այդ ժամանակ ուրբանիզացիայի և արդյունաբերականացման շրջան էր ապրում, ռեգիոնալիստները հիմնականում մնացին գյուղական կյանքի երգիչներ։ Նրանց համար օրինակ էր Լուի Էմոնի «*Մարիա Շապդելեն*» (1914) վեպն էր, որի գործողությունները տեղի են ունենում Քվեբեկի Լակ-Սեն-Ժան գյուղական շրջանում։ Ռեալիստ գրողների ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են Ռոդոլֆ Ժիրարը և Ալբեր Լաբերժը, անտեսվեցին ֆրանս-կանադական հանրության կողմից, իսկ քննադատների ակնարկները բացասական էին։ Հատկանշական է, որ ի տարբերություն իրենց անգլիախոս ժամանակակիցների, ֆրանս-կանադացի գրողները բնությանը վերաբերվում էին ոչ թե որպես ինքնուրույն թեմայի, այլ միայն որպես աշխատանքի առարկա և գոյության աղբյուր, ինչպես նաև խորհրդանշական իմաստով՝ որպես քաղաքային չարին հակադրվող բարի սկզբունք։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ռեալիստական ​​վեպը մտավ ֆրանս-կանադական գրականություն։ Այս ժանրի ներկայացուցիչներն էին Ռոբերտ Շարբոնոն («Նրանք կգրավեն երկիրը», 1941; «Ֆոնտիլ», 1945; «Ցանկություններ և օրեր», 1948), Գաբրիել Ռուան, որի վեպերից ամենահայտնին էին «Պատահական երջանկություն» (1945) և «Ալեքսանդր Չենևեր» (1954), Ռոջեր Լեմելին (հակակղերական վեպեր «Լանջի ստորոտում», «Փլուֆ ընտանիքը», «Պիեր Հիասքանչ»): 1940-ական թվականների վերջը և 1950-ական թվականների սկիզբը Համառոտ գրական հանրագիտարանը թվագրում է որպես ֆրանսիական Կանադայի ազգային թատրոնի առաջացման շրջան՝ կապված Գրատյե Ժելինի, Պոլ Տուպենի և Մարսել Դյուբեի պիեսների հայտնվելու հետ։
left|thumb|130px|Միշել Թրամբլե

1960-ական թվականներին, որպես «Խաղաղ հեղափոխության» մաս, Քվեբեկի գրականության մեջ աճեցին աշխարհիկ, սոցիալիստական ​​տրամադրությունները՝ զուգորդված ազգայնականության ամրապնդման և անկախության գաղափարների հետ։ Այս գաղափարներին համահունչ եղան *Parti pris* (1963-1968) գրական ամսագրի և համանուն հրատարակչության հրատարակությունները։ *Parti pris*-ի հեղինակներն իրենց ստեղծագործություններում ակտիվորեն ներմուծել են ժուալ ()՝ Քվեբեկի բանվոր դասակարգի բարբառը։ 1960-ական թվականների վերջին «Քվեբեկի նոր թատրոնի» հայրը Միշել Թրամբլեն էր՝ «Հարսները» (1968) պիեսով։

1970-ական թվականներից ֆեմինիզմի դիրքերը ամրապնդվում են ֆրանս-կանադական պոեզիայում։ Այդ ուղղությամբ կարևոր իրադարձություն էր տասնամյակի վերջում կանանց թատրոնի ի հայտ գալը, որի ներկայացուցիչներն էին Դենիզ Բուշերը, Ժովետ Մարչեսոն և Մարի Լաբերժը։

1970-ական թվականներին Քվեբեկի «խաղաղ հեղափոխության» ազդեցության տակ այս նահանգից դուրս գտնվող ֆրանսալեզու փոքրամասնության գրականությունը սկսեց արագ զարգանալ։ Դրան նպաստեց 1969 թվականին Կանադայի ողջ տարածքում անգլերենին և ֆրանսերենին հավասար պաշտոնական կարգավիճակ շնորհելը: Նյու Բրանսուիկի դրամատուրգ Անտոնին Մայեն, 1979 թվականին Գոնկուրյան մրցանակի դափնեկիր է դարձել իր «*Pélagie-la-Charrette*» էպիկական վեպի համար, որը պատմում է 1755 թվականին տեղահանված ակադացիների ճակատագրի մասին։ 1970-ական թվականների վերջերին Օնտարիոյի հյուսիսում սկսեց ծաղկել ֆրանկոֆոն գրականությունը։

## Սահմանման բանավեճ

Կանադական հասարակության մեջ պարբերաբար վերսկսվում է քննարկումը, թե ինչպես կարելի է սահմանել «կանադական գրականություն» հասկացությունը և, մասնավորապես, թե ինչով է այն տարբերվում ամերիկյան գրականությունից։ Տորոնտոյի համալսարանի գրականագիտության պրոֆեսոր Նիք Մաունթն այս հարցի հետ կապված մեջբերում է Մարգարեթ Աթվուդի աֆորիզմը, ըստ որի, եթե ամերիկյան գրականությունը «հերոսների գրականություն» է, ապա կանադական գրականությունը «զոհերի գրականություն է»։ Նմանապես, Նոյ Ռիկլերը գրում է, որ կանադական գրականությունը կառուցված է «հիասթափության առասպելների» վրա՝ ընդգծելով կանադացի գրողների հետաքրքրությունը այն մարդկանց նկատմամբ, ովքեր կորցրել են ինչ-որ բան (օրինակ՝ բևեռախույզ Ջոն Ֆրանկլինը, Լուի Ռիլը և ակադացիների արտաքսման զոհերը)։

Երկար ժամանակ կար նաև կարծիք, որ կանադական (գոնե անգլալեզու) գրականություն որպես այդպիսին չկա, և սա ընդամենը Կանադայում ստեղծված անգլիական գրականության մի մասն է։ Այս կարծիքին էր, մասնավորապես, բանաստեղծ Չարլզ Ջ. Դ. Ռոբերթսը, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես կանադական գրականության հիմնադիրներից մեկը։

1950-ական թվականների կեսերին Կանադայի Առաջադիմական բանվորական կուսակցության մշակութային համաժողովը բարձրացրեց Կանադական մշակույթի ամերիկանացման դեմ հանդես գալու հարցը: Տեսություններ կան, որ կանադական գրականության առանձնահատկությունները որոշվում են աշխարհագրությամբ, մասնավորապես՝ երկրի հյուսիսային դիրքով։ Կանադացի պատմաբան Քեն Մաքքուգանն առաջարկում է կանադական գրականությունը սահմանել ստեղծագործության թեմատիկայով, այլ կերպ ասած՝ ամերիկացու գիրքը  Կանադայի մասին (օրինակ՝ Ռիչարդ Ֆորդի «Կանադա» վեպը) ընկնում է այս սահմանման տակ, բայց կանադացու գիրքը Հնդկաստանի մասին (մասնավորապես՝ Ռոհինթոն Միստրիի «Նուրբ հավասարակշռություն» վեպը, որն արժանացել է կանադական բոլոր հիմնական գրական մրցանակներին) չի մտնում այս տիրույթ:

*Governor General's Awards*-ը՝ Կանադայի ամենակարևոր գրական մրցանակներից մեկը, բաց է այն հեղինակի համար, որոնք Կանադայի քաղաքացի են կամ Կանադայի մշտական ​​բնակիչ: Հիմք ընդունելով սահմանման առաջին մասը՝ 2013 թվականին մրցանակը շնորհվել է նորզելանդացի գրող Էլեանոր Քաթթոնին, որը ծնվել է Կանադայում, սակայն վաղ մանկության տարիներից ապրել է արտերկրում։

## Տես նաև
* Նոբելյան մրցանակակիրների ցանկ
* Բուքերյան միջազգային մրցանակ
* Գեղարվեստական գրականության կանանց մրցանակ
* Ֆրանկոֆոն գրականություն
* Անգլիական գրականություն

## Գրականություն
* K. Balachandran, K. (2007) *[https://books.google.com/books?id=DdZCmNWk9pkC&pg=PP1 Canadian Literature: An Overview]. Sarup & Sons
* Eugene Benson and William Toye, eds. (1997) *The Oxford companion to Canadian literature*;  online. 1226 pp of short articles by experts.
* [[Faye Hammill]] (2007). *Canadian literature*. Edinburgh Univ. Press. 
* Jeffrey M. Heath (1991). *Profiles in Canadian Literature*, Volume 7. Dundurn Press. 
* William H. New (1990). *Native writers and Canadian writing*. UBC Press. 
* William H. New (2002). *Encyclopedia of literature in Canada*. Univ. Toronto Press. 
* William H. New (2003). *A history of Canadian literature*. McGill-Queen's Univ. Press. 
* [[Michael Newton (Gaelic scholar)|Michael Newton]] (2015) *Seanchaidh na Coille / The Memory-Keeper of the Forest: Anthology of Scottish-Gaelic Literature of Canada*.
* Reingard M. Nischik (2008). *History of literature in Canada: English-Canadian and French-Canadian.* Camden House. 
* Pivato, Joseph (1994 and 2003). *Echo: Essays on Other Literatures.* Guernica Editions. 
* David Stouck (1988). *Major Canadian authors: a critical introduction to Canadian literature in English.* Univ. Nebraska Press. 
* Cynthia Sugars and Eleanor Ty, eds. (2015). *Canadian Literature and Cultural Memory.* Oxford Univ. Press, 493pp. Scholarly essays on how cultural memory is reflected in Canadian fiction, poetry, drama, films, etc.
* Elizabeth Waterston (1973). *Survey; a short history of Canadian literature*. Methuen. 

*
*
*
*
*
*
*
*[https://www.britannica.com/art/Canadian-literature, Canadian literature] 
*[http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke3/ke3-3534.htm?cmd=2&istext=1, Канадская литература, Л. С. Орел, том 3, страницы 353-361]

* 

== Ծանոթագրություններ ==

== Արտաքին հղումներ ==
*[https://web.archive.org/web/20110103231604/http://www.collectionscanada.gc.ca/writers/index-e.html Introduction – Canadian Writers], Կանադայի գրադարան և արխիվներ
*[http://www.canlit.ca/ *Canadian Literature*] – *CanLit*
*[https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-literature *Canadian Literature*] – *Historica – The Canadian Encyclopedia Library*
*[http://canadian-writers.athabascau.ca Canadian Writers] –Անգլերեն կամ ֆրանսերեն հրատարակվող կանադացի հեղինակների հարթակ, Աթաբասկայի համալսարան, Ալբերտա
*[http://journals.hil.unb.ca/index.php/SCL *Studies in Canadian Literature''] – Նյու Բրանսուիկի համալսարան
*Dominion of the North: Literary & Print Culture in Canada –Առցանց ցուցահանդես ՝ նվիրված ականավոր բանաստեղծներին, գրողներին և պատմաբաններին: Ներառում է հարյուր մենագրություն, որոնք թեմատիկայով միավորված են ութ ժողովածուների մեջ։

Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կատեգորիա:Կանադական գրականություն
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի գրականություն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիա