Տատյանա Ժդանոկ

**Տատյանա Ժդանոկ** (, ), լատիշ մաթեմատիկոս և քաղաքական գործիչ, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր։ Լատվիայի ռուսական խորհուրդ կուսակցության վարչախմբի համանախագահ։ 2004-2018 թվականներին և 2019 թվականից Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր (Կանաչների կուսակցախումբ և Եվրոպական ազատ դաշնակցություն)։

## Կենսագրություն
Տատյանան ծնվել է 1950 թվականի մայիսի 8-ին Ռիգայում։ Հայրը Արկադի Խեսինն է՝ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, ռադիոտեղորոշման մասնագետ, մայրը Թամարա Իվանովնան է՝ մաթեմատիկայոի ուսուցիչ։

1972 թվականին Տատյանան ավարտել է Լատվիայի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, շարունակել է կրթությունը Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանում և Մոնպելիեի համալսարանում։ 1980 թվականին ստացել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1972-1990 թվականներին դասավանդել է Լատվիայի պետական համալսարանում։

1975 թվականին ամուսնացել է Ալեքսանդր Ժդանոկի հետ, 1980-ական թվականների վերջին ամուսնալուծվել են։

Եղել է ԽՄԿԿ կազմում։ 1988 թվականին ընդգրկվել է Լատվիայի Ժողովրդական ճակատում։ Այն բանից հետո, երբ Լատվիայի Ժողովրդական ճակատում ուժգնացել են ազգայնական միտումները, և Ճակատը իր նպատակ սահմանել է Լատվիական Հանրապետության անկախության վերականգնումը, Տատյանա Ժդանոկը 1989 թվականին սկսել է գործել Լատվիայի Ժողովրդական ճակատին ընդդիմադիր Լատվիական ԽՍՀ աշխատավորների ինտերնացիոնալ ճակատում, որը պայքարում էր ԽՍՀՄ-ի կազմում Լատվիայի մնալու համար։ 1989 թվականին ընտրվել է Ռիգայի քաղխորհրդի պատգամավոր (մինչև 1994 թվականը)։ 1990 թվականին ընտրվել է Լատվիայի բարձրագույն խորհրդի պատգամավոր (մինչև 1993 թվականը)։

1992 թվականին ստացել է մաթեմատիկայի դոկտորի աստիճան, դարձել է Մարդու իրավունքների լատվիական կոմիտեի հիմնադիրներից մեկը։

1993 թվականին դարձել է «Իրավահավասարություն» շարժման առաջնորդներից մեկը և Լատվիայի խորհրդարանում այդ ֆրակցիայի խորհրդատուներից մեկը։

1995 դարձել է Մարդու իրավունքների լատվիական կոմիտեի համանախագահ (մինչև 2004 թվականը)։

1996 թվականին դատարանի միջոցով ճանաչվել է Լատվիայի քաղաքացի։ «Իրավահավասարություն» շարժման՝ կուսակցություն վերաձևակերպվելուց հետո դարձել է դրա նախագահը։

1997 թվականին ընտրվել է Ռիգայի խորհրդի պատգամավոր, 1999 թվականին դատարանի կողմից զրկվել է մանդատից 1991 թվականին Լատվիայի կոմկուսում գործունեության համար (Ժդանոկի գործի դատավարության հետ կապված հատուկ հայտարարություն է ընդունել ՌԳ պետդուման)։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում վիճարկել է որոշումը, ինչպես նաև Լատվիայի խորհրդարանում ընտրվելու արգելքը։

2001 թվականին դարձել է «Իրավահավասարություն» կուսակցության առաջնորդը։ ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների կոմիտեում հաղթել է Իգնատանեն ընդդեմ Լատվիայի դատը։

2004 թվականի հունիսի 12-ին ընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր։

2004 թվականի հունիսի 17-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը որոշում է ընդունել հօգուտ Ժդանոկի։ Այն Բարձրագույն դատարանում վիճարկել է Լատվիայի կառավարությունը, իսկ 2006 թվականի մարտի 16-ին որոշում է ընդունվել Լատվիայի կառավարության օգտին։

2009 թվականին վերընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանում։

2010 թվականին Լատվիայի ռուսական խորհուրդ կուսակցության կողմից առաջադրվել է որպես թեկնածու։

2014 թվականին կրկին ընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր Լատվիայի ռուսական խորհրդի կողմից։

2006-2014 թվականին եղել է արտասահմանում ապրող Ռուս հայրենակիցների կոորդինացիոն համաշխարհային խորհրդի անդամ։

2019 թվականին կրկին վերընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանում։

## Մասնակի մատենագրություն
* 1979՝ «*Вероятностный аналог теоремы Хана-Банаха и его применение к исследованию случайных операторных уравнений*» Ուկրաինական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի զեկույցներ, Կիև
* 1980՝ «*Случайные линейные операторы в Банаховых пространствах*», Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուական հայցորդման դիսերտացիայի ավտոռեֆերատ, Դոնեցկ
* 1982՝ «*Задачи-тесты по высшей математике*» (Մ. Խազանովի համահեղինակությամբ), Լատվիայի պետական համալսարան, Ռիգա
* 1983՝ «*Opérateurs et fonctionnelles aleatoires dans les champs mesurables*». Seminaire d’analyse convexe, Montpellier
* 1985՝ «*Matemātikas rakstiskā iestājeksāmena uzdevumi 1983—1984*» (Ս. Կրոնկալնեի համահեղինակությամբ)
* 1986՝ «*Случайные линейные функционалы на измеримых полях нормированных пространств*», Մաթեմատիկական գիտությունների հաջողությունները, Մոսկվա
* 1988՝ «*Matemātikas rakstiskā iestājeksāmena uzdevumi 1987*» (Պ. Զելչեմի համահեղինակությամբ)
* 2004՝ «*25 вопросов Татьяне Жданок*» հոդվածների և հարցազրույցների ժողովածու
* 2006՝ «*The Last Prisoners of the Cold War. The Stateless People of Latvia in their own Words*» (համահեղինակությամբ), Riga: Averti-R
* 2008՝ «*Citizens of a Non-Existent State*» (համահեղինակությամբ, 2012 թվականին վերանայված տարբերակը թարգմանվել է ֆրանսերեն որպես «*Citoyens d’un etat non-existant*»)
* 2009՝ «*Европейский дневник*» հոդվածների ժողովածու, Ռիգա, Averti-R
* 2017՝ *Жданок Т. А., Митрофанов М. Б.*,Ռիգա,  Averti-R, 2017. ISBN 978-9934-8672-0-0

## Մրցանակ
Բարեկամության շքանշան (2009 թվականի հոկտեմբերի 28, Ռուսաստան), *Ռուսաստանի Դաշնության հետ մշակութային կապերի զարգացման մեջ մեծ ներդրման համար՝ պահպանելով և տարածելով ռուսաց լեզուն և ռուսական մշակույթը*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Татьяна Жданок на сайте Русского союза Латвии 
* Страница Жданок на портале Европарламента http://www.europarl.europa.eu/meps/lv/28619/TATJANA_ZDANOKA_home.html http://www.europarl.europa.eu/meps/en/28619/TATJANA_ZDANOKA_home.html
* Интернет-справочник «Русские Латвии»
* Интервью:
** Двадцать пять вопросов Татьяне Жданок (2004);
** Интервью на портале providus.lv (2004)
** Ответы читателям ''bbcrussian.com'' (2005);
** Татьяна Жданок в Европарламенте (Интервью газете «Русская мысль», 2009)
* «Теорема Жданок», 2009
* Дискуссия на радиостанции «Эхо Москвы» (2004)
* Выступление представителя Жданок в ЕСПЧ, 2003 // Обращение в Европейский Суд по правам человека. Учебное пособие М.: Мемориал, 2006 ISBN 5-902962-02-1 стр. 463—475 (стр. 513—525 файла)
* Первое постановление ЕСПЧ по делу Жданок (2004): полный текст https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-61827 https://www.vestnesis.lv/ta/id/91146 и справка на русском;
* Второе постановление ЕСПЧ по делу Жданок (2006): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-72794 http://docs.pravo.ru/document/view/19382231/17527248/ 
** отклик  бюро Жданок на него
** Статьи *Dr. iur.* Г. Фелдхуне о деле Жданок: 2004 и 2006 гг.
** *Бауринг Б.* Позиция Европейского суда по правам человека в вопросе об избирательных правах граждан в контексте латвийской практики: критический взгляд // Права человека. Практика Европейского суда по правам человека № 6/2008
* Речи на конференции ЗаПЧЕЛ  (2002), I  (2004), II  (2005), III  (2006), IV  (2007), V  (2007), VIII  (2008) IX  (2011) съездах ЗаПЧЕЛ

Կատեգորիա:20-րդ դարի կանայք
Կատեգորիա:Լատվիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լատվիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Կին մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փոքրամասնության իրավունքների ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ