Ուեսլի Քլարկ

**Ուեսլի Քլարկ **(, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, առաջին  անհատական համակարգչի գյուտարար, համակարգչային դիզայներ, Չարլզ Մոլնարի հետ համատեղ ստեղծել է  *LINC*  տրանզիստորային համակարգիչը, որը համարվում է առաջին միկրոհամակարգիչը և դասվում է մի շարք այլ համակարգիչների թվին (ինչպես օրինակ, *PDP-1* ), որոնք համարվում են անհատական համակարգիչներ ստեղծելու գաղափարի ոգեշնչող։

## Կենսագրություն
### Ծագում
Ուեսլի Քլարկը  ծնվել է   Կոնեկտիկուտ նահանգի Նյու Հեյվեն քաղաքում, մեծացել է Քինդերհուկում, Նյու Յորքում և Կալիֆոռնիայի հյուսիսում։ 
### Կրթություն
Նրա ծնողները՝ Ուեսլի ավագը և Էլեոնորա Կիտելը, տեղափոխվել են Կալիֆոռնիա, և նա հաճախել է Կալիֆոռնիայի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1947 թվականին  համալսարանը  ավարտելուց հետո Քլարկն իր կարիերան սկսել է որպես ֆիզիկոս Հանֆորդում։

### Մրցանակներ և պարգևներ
* 1981 թվականին Քլարկը ստացել է Էքերտ-Մոկլի մրցանակ` համակարգչային ճարտարապետության ոլորտում ունեցած ներդրման համար։
* 1984 թվականին Վաշինգտոնի համալսարանի կողմից նրան շնորհվել է պատվավոր աստիճանի կոչում։ 
* 1999 թվականին   նա ընտրվել է Ճարտարագիտության ազգային ակադեմիայի անդամ։ 
* IEEE համակարգչային ընկերության մրցանակաբաշխության  «Առաջին անհատական համակարգիչ» անվանակարգի ռահվիրա։

### Մահ
2016 թվականի փետրվարի 22-ին Ուեսլի Քլարկը 88 տարեկան հասակում   մահացել  է  Բրուքլինում գտնվող իր տանը՝ ծանր աթերոսկլերոտիկ սրտանոթային հիվանդության պատճառով։

## Լինքոլնի լաբորատորիա
1952 թվականին Քլարկը տեղափոխվել է  MIT Լինքոլնի լաբորատորիա  և միացել   '' Whirlwind'' նախագծին։ Նա ներգրավված է եղել *Memory Test Computer (MTC)*    մշակման գործընթացում ՝  հիմնական մագնիսական միջուկի փորձարկմանը, որը պետք էր  օգտագործվել *Whirlwind*  նախագծում։ *MTC-ի* իր մասնակցությամբ ժողովները «տևում էին ժամեր, ոչ թե րոպեներ», նրա  շնորհիվ  ձևավորել է այն տեսակետը, որ համակարգիչները պետք է օգտագործվեն որպես գործիքներ` նրանց համար, ովքեր դրանց կարիքն ունեն։ Այդ տեսակետը տեղափոխվեց *TX-0 և TX-2 և LINC*  նախագծերի համար։ Նա այստեղ հստակորեն արտահայտում է այդ տեսակետը.

{{քաղվածք|... Քեմբրիջի [լաբորատորիայի ստեղծած] երկու՝ Whirlwind և MTC մեքենաներն ամբողջովին նախատեսված են եղել ԱՄՆ Հատուկ Ռազմածովային Հետազոտությունների Կենտրոնի համար և ամենևին հասանելի չէին ընդհանուր օգտագործման համար։ Հաշվողական համակարգի միակ պահպանված օրինակը, որը տեսել էին  Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկայի բաժնի ուսանողները և պրոֆեսորադասախոսական կազմը, հանդիսանում էր խիստ գաղտնի Հաշվողական կենտրոնի շատ մեծ միջազգային բիզնես մեքենան։ Համակարգիչը ոչ թե գործիք էր, այլ՝ «կիսաաստված»։ Թեև մենք դեմ չէինք հրաժարվել *TX-0* մեքենայից, բայց հասկանալի էր, որ  Լինքոլնի առաջադեմ տեխնոլոգիաների  այս փոքր ներդրման հասանելությունը Մասաչուսետսի նման խոշոր հանրության համար կարևոր ուղղիչ քայլ կլիներ։
{{oq|en|...both of the Cambridge machines, Whirlwind and MTC, had been completely committed to the air defense effort and were no longer available for general use. The only surviving computing system paradigm seen by M.I.T. students and faculty was that of a very large International Business Machine in a tightly sealed Computation Center: the computer not as tool, but as demigod. Although we were not happy about giving up the TX-0, it was clear that making this small part of Lincoln's advanced technology available to a larger M.I.T. community would be an important corrective step.

Քլարկը TX-2 նախագծի դիզայնում  «ներկայացրել  էր  մարդ-մեքենա կապը այնպես, որ ուղղակի հարկավոր էր մարդկային գործոնի  ազդեցությունը,  որպեսզի ստեղծել «ցանցային» համակարգիչ։ Դոկտորական թեզի թեման ընտրելիս Իվան Սաթերլանդի անունով Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի մի ուսանող, նայելով TX-2-ի վահանակին, կաթոդի ճառագայթների խողովակին և թեթև գրիչին, եկել է այն  գաղափարի, որ հանակարգչով կարելի է   նաև նկարել։  Այդտեղից էլ  ծնվել է *Sketchpad*    ծրագիրը և նրա  հետ միասին ՝ ինտերակտիվ համակարգչային գրաֆիկան»։

## Վաշինգտոնի համալսարան
1964 թվականին Ուեսլի Քլարկը տեղափոխվել է  Վաշինգտոնի Սենթ Լուի համալսարանը, որտեղ նա և Չարլզ Մոլնարը աշխատել են  մակրոմոդուլների վրա՝  ասինխրոն հաշվարկների աշխարհում «հիմնարար շինանյութեր» էին, որոնց միջոցով հնարավոր էր  համակարգիչ օգտագործողներին կառուցել և ընդլայնել իրենց համակարգիչները՝ առանց պահանջելու էլեկտրատեխնիկայի գիտելիքներ։ Անհատական համակարգչի պատմության վերաբերյալ Նյու Յորք Թայմս ամերիկյան օրաթերթը 2001 թվականի օգոստոսի 19-ին  հրապարակել է «Ինչպե՞ս է համակարգիչը դարձել անհատական» հոդվածը։

Անհատական համակարգիչների  դարաշրջանում, *LINC-ը*,   որոշակի իմաստով, ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջ եղել է առաջինը, նախքան Էդ Ռոբերթսի, անհատական համակարգիչների հասանելիությունը  սովորական մարդկանց։ *LINC-ի*   վրա աշխատանքները  Քլարկը  սկսել է  1961 թվականի  մայիսին և այն  առաջին անգամ օգտագործվել է Բեթհեզդա նահանգի Հոգեբուժական ազգային ինստիտուտում, իսկ հաջորդ տարի՝ կատվի նյարդային ազդակները վերլուծելու համար։

Յուրաքանչյուր *LINC*  ուներ փոքրիկ էկրան և ստեղնաշար, որը չորս մետաղական մոդուլից բաղկացած  ստեղնաշար էր, որոնք միասին երկու հեռուստացույցի չափ էին։ Մեքենան՝ 12 բիթանոց համակարգիչը, ներառում էր 1,5 մեգահերց պրոցեսոր։ Այդ ժամանակ  առաջին *Digital Equipment* միկրոհամակարգիչների ընկերությունը  վաճառել է 50 օրիգինալ *Linc*   համակարգիչեր, յուրաքանչյուը մոտ  43,000 դոլար արժողությամբ։

## Ներդրում ARPANET-ում
Ուեսլի Քլարկի ներդրումը  *ARPANET*-ում փոքր էր, սակայն  առանցքային դեր է  ունեցել  համացանցի  պլանավորման մեջ։  1967 թվականի  ապրիլին նա առաջարկել է Լարի Ռոբերթսին ստեղծել փոքր համակարգիչներ (հետագայում այն անվանվել է ինտերֆեյսի հաղորդագրության մշակողներ)՝  ցանցային կապի  և լոկալ  համակարգիչների  բեռի նվազեցման համար:  Նույն գաղափարն, ավելի վաղ, ինքնուրույն մշակվել էր Դոնալդ Դեյվիսը NPL ցանցի համար։ 1967 թվականի հոկտեմբերին «Փաթեթների փոխարկման հայեցակարգը» ներկայացվել է Օպերացիոն համակարգերի սկզբունքների գիտաժողովում։

## Նիքսոնի ուղևորությունը Չինաստան
1972 թվականին  ԱՄՆ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի Չինաստան կատարած ուղևորությունից անմիջապես հետո, Ուեսլի Քլարկը համակարգչային  հինգ  գիտնականների ուղեկցությամբ՝ երեք շաբաթ  շրջայց են կատարել  Չինաստանի  համակարգչային հաստատություններում և քննարկել  համակարգչային տեխնոլոգիաները չինացի փորձագետների հետ Շանհայում և Պեկինում։ Պաշտոնապես, ուղևորությունը երկու նպատակ էր հետապնդում՝ երկու ժողովուրդների միջև երկարատև բարեկամության վերականգնում և  տեխնիկական երկխոսության ուղիների բացում։ Ուղևորությունը կազմակերպել էր նրա գործընկեր Սեվերո Օրնշտեյնը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի Լինքոլնի լաբորատորիայի և Վաշինգտոնի համալսարանից։ Խմբի  անդամներն էին՝ Թոմաս Է. Չաթամ, Անատոլ Հոլթը, Ալան  Փերլիսը և Հերբերտ Սայմոնը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Wesley Clark article in *Smart Computing Encyclopedia*
*Oral history interview with Wesley Clark. 
*Functional Description of the L1 Computer, March 1960 at bitsavers.org
*The Logical Structure of Digital Computers, October 1955  at bitsavers.org
*Multi-Sequence Program Concept, November, 1954  at bitsavers.org

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Անհատական համակարգիչներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ