Լյուբերոնի վալդեսացիներ

**Լյուբերոնի վալդեսացիներ** (), Ֆրանսիայի թագավորության հարավում, մասնավորապես Վոքլյուզի տարածաշրջանում Լյուբերոն վայրի բնակիչներ։ Վալդեսացիները պատկանում էին վալդեսական շարժմանը, և հետևում էին Վոդեսի ուսմունքներին։ Վոդեսը ավելի հայտնի էր որպես Պիեր Վալդո։ Նա 1170 թվականին ստեղծել էր շարժում՝ Լիոնի չքավորները անվամբ։

Լյուբերոնի վալդեսացիների պատմությունը կրոնական հողի վրա լարվածություն էր, որը ցնցել է քրիստոնյա աշխարհը միջնադարում և Վերածննդի ժամանակ։ Հիմնականում դա արտահայտվել է 1545 թվականի Մերինդոլի ջարդերի ժամանակ, որը 5 օրում խլել է 3000 կյանք, ավերել 24 գյուղ։ Բացի այդ 670 անձ բռնի տեղափոխվել է Մարսել թիապարտության համար։

## Մեկ դարում վերաբնակեցված 6000 մարդիկ
Վալդեսացիների վերաբնակեցումը Լյուբերոնի տարածքում սկսվել է 1399 թվականին։ Դրա պատճառը դարձել է մի շարունակական ռազմական գործողություն Իտալիայում, որի ժամանակ Պրովանսի դուքս Լուի II-ին անհրաժեշտ էին միջոցներ։ Նա կես գնով վաճառել է հողերը, որոնք գնել էր Բուիյեր-Սենտրալի և Ռոքասպարվերայի կալվածատերերից։ Հողերը գտնվում էին Պիեմոնտի տիրապետության տակ։ Դրանց նոր տերերը այնտեղ բնակեցրել են վալդեսական կրոնը դավանող մոտ հարյուր պիեմոնտցի գեղջուկների ընտանիք։ Այդ հողերն էին Մերինդոլը, Վոգինեսը, Կաբրիեր-Դ'Էգյուն։

Ըստ այդ ժամանակվա վկայությունների, վալդեսացիները նկարագրվում էին որպես ժրաջան, ազնիվ, պարտաճանաչ և բարձր բարոյականության տեր մարդիկ։ Ի շնորհիվ իրենց չարքաշ աշխատանքի՝ հողը դառնում էր ավելի ու ավելի պտղաբեր, և իրենց կալվածատերերը նկատում էին, որ իրենց շահաբաժինը քառապատկվում էր։ Բնականոն զարգացման և նոր պիեմոնտցիների ներգաղթի շնորհիվ վերաբնակեցվեցին Լյուբերոնի հյուսիսում գտնվող բնակավայրերը՝ Գորդ, Գուլտ, Լե Կոստ, ինչպես նաև Ռոք-դ՛Անտերոնում՝ Դյուրանս գետի ափին։ Լյուբերոնի երկու կողմերում, իրենց նախընտրելի վայրերում, նրանք հիմնել են մոտ 40 բնակատեղի։ Պատմաբան Գաբրիել Աուդիսիոն նշել է, որ բնակավայրերը, որոնք հայտնի էին մինչև 14-րդ դարի կեսը, մեկը մյուսին ասես թելով կապված լինելով՝ թույլ են տվել գտնել պիեմոնտցի և դոֆինցի վալդեսացիներին։

Պատմաբանի կողմից նշվել է նաև, որ Թուրինի և դ'Էմբրունի ալպիական թեմերից 1400-ից քիչ ընտանիք՝ մոտ 6000 մարդ, ժամանել էին բնակվելու Լյուբերոնում 1460-1560 թվականների միջև։ Նրանց երկու երրորդը ժամանել է 1490-1520 թվականների միջև։ Վերաբնակեցումը թույլ է տվել կոմպենսացնել բնակչության այն 60%-ի կորուստը, որ զոհվել էր հարյուրամյա պատերազմի ժամանակ, և մնացած բնակչությանը հնարավորություն է տվել հարմարվել նոր տեղանքում։ Այդ ժամանակ կնքվեց մոտավոր 11 բնակության պայմանագիր, որոնք վերաբերում էին Լյուբերոնի 13 գյուղերին։ Դրանք ստորագրվել էին Ժուկասում, Լուռմենում, Կաբրիեր-դ'Էգյույում, Գիգնակում, Մերինդոլում, Լամոտ-դ'Էգյույում, Սենտ-Մարտան-դը-լա-Բրասքում և այլ բնակավայրերում։

Կաբրիեր-դ'Էգյույում, որտեղ 1495 թվականին ամբողջ Ֆրեիսինյեռի հովտի բնակելի տարածքներում բնակվում էր 80 ընտանիք, դրանից 7 տարի առաջ՝ 1488-ին տեղի էր ունեցել խաչակրած արշավանք վալդեսացիների դեմ, որոնց հետապնդում էին հերետիկոսության մեղադրանքով։ Մեղադրյալների երկու երրորդը գաղթել էին Կաբրիեր-դ'Էգյույից։ Այս մարդկանց մասին տեղեկատվությունը պահպանվում է Գրենոբլի Խորհրդարանի արխիվներում։

## Առաջին հետապնդումներ
1528 թվականին Ապտ-ան-պրովանսի եպիսկոպոս Ժան Նիկոլայը և Կավայոնը (Կոմտատ-Վանեսսին) սկսեցին հարցախուզություն պարզելու հերետիկոսության տարածման աստիճանը պարզելու համար։ «Ամենուր՝ մի շարք քաղաքների կալվածատերերի և մատուռների միջև տեղի են ունենում բացահայտ տեղային պայքարներ և վրեժներ։ Այդ ամենը նրան է հասել, որ կարելի է խոսել տեղական հաշիվների կանոնակարգման մասին որը կսահմանակարգի կրոնը որպես հարմար միջող կատարած հանցագործությունները քողարկելու համար։»։

Մոտավորապես 1530 թվականին դոմինիկացի Ժան դե Ռոմանը զորք հավաքեց, այնուհետև սկսեց ջարդեր, բռնաբարություններ, խոշտանգումներ, կողոպուտներ։ Դա շարունակվեց մինչև որ նա ստիպված եղավ փախչել Կոմտատ Վենեյսին։ Ֆրանսիայի թագավորը, անհանգստանալով այս ավելորդություններից, Էքսի խորհրդարանին հանձնարարեց հետաքննություն սկսել նրա դեմ, սակայն մի քանի տարի անց նա մահացավ ժանտախտից Ավինյոնում։ Դրա մասին մես հայտնի է ըստ Ժան Մահուեի և ըստ Ժան Կրեսպենի՝ բողոքական նահատակների պատմությունից հեղինակի։

Սա այն ժամանակաշրջանն էր, երբ կալվինականության տարածվում էր Ժնևում։ 1530 թվականին Պիեմոնտի վալդեսացիները այդտեղ ուղարկեցին մի քանի էմիսարների։ Երկու տարի անց՝ Շանֆորանի սինոդի ժամանակ, վալդեսական շարժումը պաշտոնապես անջատվեց բողոքականությունից։ 1932-1539թթ․ ավելի քան 400 մարդ հետապնդվում էին Պրովանսում հերետիկոսության մեղադրանքով որոնցից 93%-ը վալդեսացիներ էին։

Կոմտատ Վենեյսինի ժամանակ, որը Հռոմի Պապի տիրապետության ներքո էր, փոխլեգատը առգրավեց վալդեսացիների հողերը և այն հանձնեց կաթոլիկներին։ Հռոմի Պապ Կղեմես VII-ը խնդրեց Ֆրանսիայի արքա Ֆրանցիսկոս I-ին նույն կերպ գործել Լյուբերոնի ֆրանսիական հատվածում։

1519 թվականին Գերմանիայի կայսր ընտրվեց Կառլոս V։ Մինչդեռ տիրապետելով Իսպանիային, Նիդեռլանդներին և Իտալիայի մի մասին՝ Ֆրանցիսկոս I-ը 1536 թվականի փետրվարի 4-ին դաշինքի պայմանագիր դաշինք կնքեց Օսմանյան կայսրության սուլթան Սուլեյման Հիասքանչի հետ։ Այդ դաշինքը հայտնի է «կապիտուլացիաներ» անվամբ: Այն դաշինքը աղմուկ բարձրացրեց կաթոլիկների շրջանում։ Արդյունքում արքան այլևս չէր կարող իրեն թույլ տալ հանդուրժողական վերաբերմունք հերետիկոսների նկատմամբ։

1532 թվականին Էքս-ան-Պրովանսի խորհրդարանը դատապարտեց յոթ վալդեսացի հեղինակությունների և խնդրեց տեղական կալվածատերերին բռնագրավել Վոդուայի հողերը։ Նրանք զենք վերցրին և գրավեցին Մերինդոլը, Լե Կոստը և Կաբրիեր-դ'Ավինյոնը։ 1534 թվականին նոր դատավճիռներ սահմանվեցին վալդեսականների նկատմամբ, որոնք իրենց զինված համակրոնականների կողմից ազատ են արձակվել Ապտի, Կավեյլոնի, Ռուսիյոնի բանտերից։

1535 թվականի նոյեմբերին Ֆրանցիսկոս I-ը կրկին հավակնեց Միլանի դքսությանը, ներխուժեց Սավոյ 1536 թվականի սկզբին: Այնուհետև Կառլոս V-ն անձամբ առաջնորդեց իր բանակը ներխուժելու Պրովանս՝ անցնելով Վարը 25-ին և գրավեց Թուլոնը, բայց հրաժարվեց պաշարել Մարսելը և հետ նահանջեց սեպտեմբերին։ Այնուհետև Ֆրանցիսկոս I-ը փորձեց հանդարտեցնել իրավիճակը Լյուբերոնում, և 15-ին ներում է շնորհում վալդեսացիներին, ովքեր վեց ամսվա ընթացքում հրաժարվեցին իրենց կրոնից: 1544 թվականին Վալդեսացիներին մեղադրվեցին Գորդեսի մոտ գտնվող Սենանկ աբբայությունը այրելու մեջ։

## 1545 թվականի հետապնդումները
1540 թվականին Պրովանսի խորհրդարանը դատապարտեց վալդեսականներին, այդ որոշումը հայտնի է որպես Մերինդոլի հրաման։ Ֆրանսիայի արքա Ֆրանցիսկոս I-ը կարիք ունենալով դատապարտված վալդեսականների աջակցությունը կայսր Կառլոս V-ի դեմ պայքարում՝ ներման նամակներ ուղարկեց նրանց։

1545 թվականին Կառլոս V-ի պաշտոնանկումը փոխեց իրադրությունը։ 1545 թվականի ապրիլին Ժան Մայնյեն՝ Օպեդետի բարոնի և Էքսի խորհրդարանի առաջին նախագահի հրամանով բարոն Պաուլին դե Լա Գարդի(Անտուան ​​Էսկալին դե Էմարս) և Ժոզեֆ դ'Ագուլի գլխավորությամբ սկսվեցին հալածանքները։

Վալդեսականների առաջնորդ Էուստաչ Մարոնը իր հենակետն ուներ Կաբրիեսում (ներկայիս Կաբրիեր-դ'Ավինյոն), որը ավերվեց 1545 թվականի ապրիլի 19-ին։ Բարոնի բանակը ավերեց 22 գյուղ և 900 արոտավայր։ Հինգ օրվա ընթացքում սպանվեց 3000 մարդ, 670 տղամարդ ձերբակալվեց և ուղարկվեց Լյուբերոն լեռան երկու կողմերում գտնվող գալերներ։ Ոմանք վաճառվեցին ստրկության: Հողատարածքը բռնագրավվեց, թալանված ապրանքները վաճառվեցին իրենց գնի տասներորդով։ Հալածանքների տարածման արդյունքում, դրանից տուժեցին նաև շրջակա գյուղերը։ Քաղաքացիական պատերազմին վերջ տալու եկած զինվորների անցումը ոչնչացրեց բերքը, նախիրները սպանվեցին, իսկ գյուղացիների մի մաս մատնվեց սովի։

Շրջանի ամենահայտնի ընտանիքներից մեկը բողոքի նոտա հղեց Պրովանսի խորհրդարանին կողոպուտների և բռնության մեղադրանքներով։ Բողոքը 1547 թվականին ուղղել էր Մերիտ Տրիվուսը, որը հայտնի էր որպես Մարթա Տրիվուս, կամ «Սենտրալի Տիկին»։ Նա մարշալ Ժակ Տրիվուսի՝ Մարինյանի հերոսի դստրերից էր, Լուի Բուլյեյի՝ Իտալիայում՝ Պիեմոնտի կունեո շրջանի Սենտրալի, Դեմոնտի և Ռոքասպարվերայի քաղաքների իշխանի և Վոքլյուզում՝ Լա Տուր դ'Էգյու ամրոցի իշխանի կինն էր։

Դատավարությունը բացվեց միայն 1547 թվականին Ֆրանսիայի արքա Ֆրանսուա I-ի մահից հետո, որին նրա հայրը արժեքավոր ծառայություններ էր մատուցել Մարինյանում։ Բայց հարստացած խորհրդարանականների նման հրոսակները բոլորն էլ արդարացվեցին։

## 1545 թվականից հետո
Պոլոն դը Մովանը ջանքեր գործադրեց միավորել Պրովանսի վեց բողոքական եկեղեցիները, որպեսզի նրանք միասին համախմբվեն ամբուազյան դավադրության մեջ։

Արդյունքում 2000 մարդ միացան հուգենոտյան կուսակցությանը։ Երբ 1685 թվականին Նանտի հրովարտակը չեղարկվեց, 400-ից ավել հուգենոտներ Լյուբերոնից արտաքսվեցին դեպի հարավային Աֆրիկա և արդյունքում այնտեղ հայտնվեց 200000 հուգենոտ։

Արտաքսվածներից շատերը հաստատվեցին Դարյենում։

## Ծանոթագրություն