Զեյթունցիներ (հարթաքանդակների համալիր)

**«Զեյթունցիներ» հարթաքանդակների համալիր**, հարթաքանդակների համալիր և տեղական նշանակության նորահայտ հուշարձան, որը գտնվում է Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի Դավիթ Անհաղթի անվան զբոսայգում, Դրոյի փողոցին հարող մասում, դեպի շատրվաններ իջնող աստիճանների աջ և ձախ կողմերում։ Կառուցվել է 1955-1986 թվականներին։ Հուշարձանի քանդակագործներն են՝ Արարատ Հովսեփյանը և Վլադիմիր Աթանյանը, իսկ ճարտարապետը՝ Էդուարդ Սաֆարյանն է։ 

## Ընդհանուր տեղեկություններ
thumb|left|300px|«Զեյթունցիներ» հարթաքանդակների համալիրի ձախ կողմի հարթաքանդակները:
Հարթաքանդակների համալիրը գտնվում է Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի Դավիթ Անհաղթի անվան զբոսայգում, Դրոյի փողոցին հարող մասում, դեպի շատրվաններ իջնող աստիճանների աջ և ձախ կողմերում, կրակագույն սրբատաշ տուֆից կառուցված, միահարկ, ուղղանկյուն հատակագծով երկու կառույցների, աստիճաններին և զբոսայգուն հարող ճակատներին։

thumb|left|300px|«Զեյթունցիներ» հարթաքանդակների համալիրի ձախ կողմի հարթաքանդակները:
Ձախ կողմի հարթաքանդակները նվիրված են Արևմտյան Հայաստանի Զեյթուն քաղաքի հերոսական պատմության դրվագներին։ Հարթաքանդակը պատկերում է խաղաղ աշխատավորների և ստիպված զենքի դիմած զինավառ մարտիկների տարբեր դրվագներ։ Թռչունների և խաղողի վազերով զարդարված եզրագոտին բնորոշում է հայրենի գեղեցիկ բնությունն ու երկրամասը։ 

Շենքի կից ճակատի կենտրոնում խոշոր պլանով, տարազին բնորոշ գլխի հարդարանքով, թավ բեղ-մորուքով, խոշոր, գեղեցիկ աչքերով պատկերված է զեյթունցի տղամարդ։ Աջ կողմում մանուկը գրկին, նռնենու, խաղողի վազի, նռան ու խաղողի պտուղներով շրջապատված, ազգային հանդերձանքով հայուհին է։ Ձախ կողմում դարձյալ պտղազարդերով շրջապատված զինավառ երիտասարդի պատկերն է։ Հարթաքանդակի վերնամասում երեք թմբկահարները մարտակոչ են հնչեցնում։ Հարթաքանդակի վերնամասերում, հավանաբար՝ ձնհալի և անձրևների ազդեցությամբ, տեղ-տեղ քարքայված է։

Հաջորդ պատկերում երկու գեղանի հայուհիներն ազգային տարազով բերքահավաք են կատարում։ Պատկերը լրացված է ճոխ բուսազարդերով, իսկ պատկերի վերնամասում մարտակոչ հնչեցնող երեք հեծյալների պատկերագոտին է։

Հարթաքանդակի մեջտեղում՝ ուղղանկյուն եզրագոտով շրջանակված, շագանակագույն գրանիտե սալին․ «*Օհ հանգչեցեք վեհ հոգիք, ձեզ չեն մոռնար հայորդիք*» տողերի տակ գրված են 18-20-րդ դարերի նշանավոր զեյթունցիների անունները։ 

* Աղասի
* Ապահ
* Արամ Չոլաքյան
* Ավետիս Պոյամյան
* Բարդուղիմեոս Թագաջյան
* Եղիա Նորաշխարյան
* Խաչատուր Քեհյան
* Կարապետ Ուլնեցի
* Հարություն Չաքրյան
* Հաջի Մարկենյան
* Հրաչյա
* Ջելլադ
* Մեսրոպ Չոլաքյան
* Պապիկ Փաշա
* Մլեհ
* Յաղուբյաններ
* Նորաշխարհյաններ
* Նազարեթ Չավուշ
* Նշան Եզեկիելյան
* Նազարեթ Կյուլվանեսյան
* Նիկողայոս Դավթյան
* Շիլ Փանոս
* Շովրոյաններ
* Սուրենյաններ
* Սմբատ Բյուրատ
* Սեդրակ Չոլաքյան
* Տեր Օհան Պեռյուկյան
* Փանոս Չաքրյան
* Փանոս Շամքեշիշյան
* Քացախ Փանոս
* Հովհաննես Շիրազյան
 

thumb|left|300px|«Զեյթունցիներ» հարթաքանդակների համալիրի աջ կողմի հարթաքանդակները:
thumb|300px|«Զեյթունցիներ» հարթաքանդակների համալիրի աջ կողմի հարթաքանդակները:
Աջ կողմի շինության ճակատի հարթաքանդակն սկսվում է ճոխ պտղազարդերի միջակայքում չորս հավքերի և երեք կենաց ծառերի պատկերներով։ Եզրային մասում՝ նռնենու աջ և ձախ կողմերում կանգնած, ազգային տարազով աղջկա և երիտասարդի պատկերներ են։ Երիտասարդի ձեռքին բահ է, իսկ ոտքերի մոտ՝ այծ։ Աղջկա գլխավերևում գեղեցիկ փետուրներով հավք է։ Պատկերները երեք կողմից շրջանակված են խաղողի ու նռնենու պտղազարդերով։

Հարթաքանդակի վերնամասում, դարձյալ բուսազարդերի միջավայրում, զույգ աղջիկների և տղայի պարի տեսարանն է։ Նույն շինության կից ճակատի կենտրոնում, պտղազարդերով հարդարված մազերով հայուհու խոշոր պլանով պատկերն է։ Նրա ձախ կողմում մայրն է՝ մուրճը ձեռքերին բռնած զույգ որդիների հետ, իսկ աջ կողմում՝ շինարար տղամարդն է՝ երկու ձեռքում՝ մուրճեր։ Վերևում երեք աղջիկների և երեք տղաների պարաշարքն է։ Բոլոր պատկերները եզրափակված են բուսազարդերով։ 

thumb|left|300px|«Մենք մի զարկն ենք քո Հայրենիք» հուշատախտակ։
Այս հարթաքանդակների կենտրոնում, դարչնագույն գրանիտե սալին, «*Մենք մի զարկն ենք քո Հայրենիք*» տողի տակ Արցախյան ազատամարտում զոհված Նոր-Զեյթուն թաղամասի 32 ազատամարտիկների անուններն են։

* Աբգարյան Գեղամ Հովհաննեսի 1960 - 1990
* Առաքելյան Արթուր Հայկի 1970 - 1992
* Առաքելյան Վարդան Շավարշի 1960 - 1994
* Առաքելյան Շահեն Էդվարդի 1965 - 1992
* Առաքելյան Մայիս Միշայի 1958 - 1994
* Ավալյան Գագիկ Արամայիսի 1970 - 1993
* Բոյաջյան Վահրամ Հարությունի 1975 - 1994
* Գալստյան Համլետ Ադիբեկի 1949 - 1992
* Գալստյան Սամվել Արմենի 1964 - 1992
* Գևորգյան Արարատ Վազգենի 1951 - 1990
* Գևորգյան Դավիթ Ռաֆիկի 1960 - 1992
* Դավթյան Ռուստամ Հմայակի 1958 - 1992
* Դավթյան Սպարտակ Փաշիկի 1964 - 1990
* Դարբինյան Համբարձում Ռոբերտի 1970 - 1992
* Զինագործյան Հարություն Գեղամի 1963 - 1994
* Զոհրաբյան Արման Վալիկոյի 1974 - 1994
* Թադևոսյան Ռազմիկ Ռուբենի 1954 - 1993
* Լազյան Պողոս Շահենի 1957 - 1992
* Խալաթյան Սարգիս Ասլանի 1973 - 1994
* Հակոբյան Միքայել Ալբերտի 1965 - 1994
* Հարությունյան Հարություն Ռուբիկի 1974 - 1994
* Ղարիբյան Սպարտակ Ռուբենի 1927 - 1993
* Մարտիրոսյան Հովհաննես Յուրայի 1964 - 1994
* Մեղրյան Հայկ Լյոնյայի 1977 - 1993
* Մկրտչյան Վահրամ Արամի 1953 - 1993
* Շաշիկյան Հարություն Գալուստի 1948 - 1992
* Ոսկանյան Վաչագան Ռաֆիկի 1957 - 1992
* Սահակյան Արմենակ Կիմի 1967 - 1992
* Սեպետչյան Հայկ Ռաֆիկի 1972 - 1994
* Փարսադանյան Արտաշես Լենդրուշի 1956 - 1989
* Քոչարյան Վազգեն Ռաֆիկի 1968 - 1989
* Մարաշլյան Րաֆֆի Լևոնի 1994 - 2013

Կառույցները, որոնց պատերին կերտվել է հարթաքանդակների համալիրը, տեղացիների վկայությամբ նախկինում սրճարաններ են եղել։

Հարթաքանդակների համալիրն ուսումնասիրել են հնագետ Աշխեն Ջուլֆալակյանը և ճարտարապետ Գևորգ Գյուլամիրյանը։

Տեղական նշանակության նորահայտ հուշարձանի կարգավիճակ է ստացել ԿԳՄՍ նախարարության փորձագիտական հանձնաժողովի 2025 թվականի երկրորդ նիստում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քանաքեռ-Զեյթունի հուշարձաններ