Այթ Բեն Հադդու

Այթ բեն Հադդու () պատմական ամրացված գյուղ, որը գտնվում է Սահարայի և Մարաքեշի միջև գտնվող նախկին քարավանային ճանապարհի երկայնքով՝ Մարոկկոյում: Այն համարվում է Մարոկկոյի կավե ճարտարապետության հիանալի օրինակ և 1987 թվականից ի վեր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում է:

## Պատմություն

Գյուղի տարածքը ամրացվել է 11-րդ դարից՝ Ալմորավիների ժամանակաշրջանում։ Ենթադրվում է, որ ներկայիս շենքերից ոչ մեկը չի թվագրվում 17-րդ դարից առաջ, բայց դրանք, հավանաբար, կառուցվել են նույն շինարարական մեթոդներով և նախագծերով, որոնք օգտագործվել են դարեր առաջ։ Հողամասի ռազմավարական նշանակությունը պայմանավորված էր Ունիլա հովտում գտնվելու վայրով՝ Սահարայից այն կողմ գտնվող հիմնական առևտրային ուղիներից մեկի երկայնքով։ Թիզի-ն-Տիչկա լեռնանցքը, որին կարելի էր հասնել այս ճանապարհով, Ատլաս լեռների վրայով անցնող քիչ ճանապարհներից մեկն էր, որը հատում էր Մարակեշը և Սահարայի եզրին գտնվող Դրաա հովտը։ Այս ճանապարհի երկայնքով տեղակայված էին այլ քասբաներ և կսուրներ, ինչպիսին է հյուսիսում գտնվող մոտակա Թամդախտը։

Այսօր գյուղն ինքնին նոսր բնակեցված է միայն մի քանի ընտանիքներով։ Ժամանակի ընթացքում բնակչության անկումը 20-րդ դարում հովտի ռազմավարական նշանակության կորստի արդյունք է։ Տեղի բնակիչների մեծ մասն այժմ ապրում է գետի մյուս կողմում գտնվող գյուղի ժամանակակից բնակարաններում և ապրուստը վաստակում է գյուղատնտեսությունից և հատկապես զբոսաշրջությունից։ 2011 թվականին ավարտվեց նոր հետիոտնային կամրջի կառուցումը, որը կապում էր հին Գյուղը ժամանակակից գյուղի հետ՝ Գյուղն ավելի մատչելի դարձնելու և բնակիչներին խրախուսելու վերադառնալ իր պատմական տները։

Տեղանքը վնասվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Մարոկկոյի հարավում տեղի ունեցած երկրաշարժից։ Վնասի վաղ գնահատումը ցույց է տվել ճաքերի և մասնակի փլուզումների առկայություն՝ հետագա փլուզումների վտանգով։

## Նկարագրություն

Գյուղը գտնվում է Ունիլա գետի (Ասիֆ Ունիլա) մոտ գտնվող բլրի լանջերին։ Գյուղի շենքերը խմբավորված են պաշտպանական պատի մեջ, որը ներառում է անկյունային աշտարակներ և դարպաս։ Դրանք ներառում են տարբեր չափերի բնակարաններ՝ սկսած համեստ տներից մինչև աշտարակներով բարձր կառույցներ։ Որոշ շենքերի վերին մասերը զարդարված են երկրաչափական մոտիվներով։ Գյուղն ունի նաև մի շարք հանրային կամ համայնքային շենքեր, ինչպիսիք են մզկիթը, քարավանատունը, բազմաթիվ քասբաները (ամրոցի նման ամրոցներ) և Սիդի Ալիի կամ Ամերի մարաբուն։ Բլրի գագաթին, որը նայում է գյուղին, գտնվում են մեծ ամրացված հացահատիկի (աղադիր) մնացորդները։ Կա նաև հանրային հրապարակ, մուսուլմանական գերեզմանատուն և հրեական գերեզմանատուն։ Գյուղի պարիսպներից դուրս կար մի տարածք, որտեղ հացահատիկ էին աճեցնում և կալսում։

Գյուղի կառույցները ամբողջությամբ կառուցված են խճված հողից, կավից, կավե աղյուսից և փայտից։ Խճված հողը (հայտնի է նաև որպես պիզե, թաբիա կամ ալ-լուհ) խիստ գործնական և մատչելի նյութ էր, բայց պահանջում էր մշտական ​​​​պահպանում։ Այն պատրաստված էր սեղմված հողից և ցեխից, որը սովորաբար խառնվում էր այլ նյութերի հետ՝ կպչունությունը բարելավելու համար։ Այթ բեն Հադդուի և Մարոկկոյի այս տարածաշրջանի այլ քասբաների և քսուրների կառույցներում սովորաբար օգտագործվում էր հողի և ծղոտի խառնուրդ, որը համեմատաբար թափանցելի էր և ժամանակի ընթացքում հեշտությամբ քայքայվում էր անձրևից։ Արդյունքում, այս տեսակի գյուղերը կարող են սկսել քանդվել լքվելուց ընդամենը մի քանի տասնամյակ անց։ Այթ բեն Հադդուում ավելի բարձր կառույցները կառուցվել են խճված հողից մինչև առաջին հարկ, մինչդեռ վերին հարկերը՝ ավելի թեթև կավից՝ պատերի ծանրաբեռնվածությունը նվազեցնելու համար։

## Պահպանություն
Գյուղը զգալիորեն վերականգնվել է ժամանակակից ժամանակներում, մասամբ շնորհիվ Հոլիվուդյան նկարահանումների վայրի և 1987 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն հաղորդում է, որ գյուղը «պահպանել է իր ճարտարապետական ​​իսկությունը՝ կառուցվածքի և նյութերի առումով»՝ շարունակելով օգտագործել ավանդական շինարարական նյութերն ու տեխնիկան և մեծ մասամբ խուսափելով նոր բետոնե կոնստրուկցիաներից։ Տեղական կոմիտեն պատասխանատու է տարածքի մոնիթորինգի և կառավարման համար։

## Այթ բեն Հադդուում նկարահանված ֆիլմեր
Մարոկկոյում նկարահանված բազմաթիվ ֆիլմերում Այթ բեն Հադդուն օգտագործվել է որպես նկարահանման վայր, այդ թվում-->՝

* Լոուրենս Արաբացի (1962)
* Սոդոմ և Գոմոր (1963)
* Էդիպ Արքա (1967)
* Մարդը, որը պետք է թագավոր լիներ (1975)
* Ուղերձ (1976)
* Հիսուսը Նազարեթից (1977)
* Ժամանակի ավազակներ (1981)
* Մարկո Պոլո (1982)
* Նեղոսի մարգարիտը (1985)
* Կայծեր աչքերից (1987)
* Քրիստոսի վերջին գայթակղությունը (1988)
* Ապաստող երկինքը (1990)
* Կունդուն (1997)
* Մումիա (1999)
* Գլադիատոր (2000) 
* Ալեքսանդր (2004)
* Երկնային արքայություն (2005)
* Բաբելոն (2006)
* Մեկ գիշեր թագավորի հետ (2006)
* Պարսից արքայազնը։ Ժամանակի ավազները (2010)
* Աստծո որդին (2014)
* Անապատի թագուհին (2015)
* Կյանք մեր մոլորակի վրա (2020)
* Ոդիսական (2026)

Այթ բեն Հադդու հնավայրում նկարահանումներ են իրականացվել նաև որոշ հեռուստասերիալներում՝ «Գահերի խաղը», բրազիլական «Կլոն», «Զարմանալի մրցավազք Ավստրալիա 6»-ի և «Աութեր Բենքս»-ի որոշ հատվածներում։

## Տես նաև
* Զբոսաշրջությունը Մարոկկոյում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Մարոկկոյում
Կատեգորիա:Մարոկկոյի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Մարոկկոյում