Բախումներ Սիրիայի հարավում (2025)

**Բախումներ Սիրիայի հարավում**, մարտեր դրուզների և բեդվինների զինված խմբավորումների միջև 2025 թվականի հուլիսի 13-ից Սիրիայի հարավում գտնվող Ալ-Սուեյդա քաղաքում և շրջակա գյուղերում։ Սիրիայի անցումային կառավարությունը տարածք է մտցրել կառավարական զինված ուժերը՝ կարգուկանոնը վերականգնելու համար։ Հուլիսի 15-ին դրուզների առաջնորդների և կառավարության միջև համաձայնություն է ձեռք բերվել, սակայն դրուզների առաջնորդներից մեկը՝ Հիքմաթ ալ-Հիջրին կոչ է արել զինված դիմադրության կառավարության դեմ։ Իսրայելը ավիահարվածներ է հասցրել սիրիական բանակին՝ պնդելով, որ պաշտպանում է դրուզներին։ Իսրայելը վերջերս ներխուժել էր Սիրիայի հարավային հատվածներ և պահանջում էր, որ սիրիական բանակը դուրս մնա տարածաշրջանից։ Բախումները համարվում են Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի հետևանքներից մեկը, որն ավարտվեց է Ասադի ռեժիմի անկմամբ յոթ ամիս առաջ։

## Նախապատմություն
Դրուզական խմբավորումները 2025 թվականի սկզբին մի քանի անգամ բախվել ենսիրիական կառավարական ուժերի հետ, այդ թվում՝ փետրվարին Դամասկոսի արվարձան Ջարամանայում, ինչպես նաև Հարավային Սիրիայում բեդվին ցեղերի հետ, որոնք սկսվել են ապրիլին և տևել մինչև մայիս։

## Ժամանակացույց
### Հուլիսի 11
Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ բռնությունը սկսվել է 2025 թվականի հուլիսի 11-ին Դամասկոս-Ալ-Սուեյդա մայրուղում տեղի ունեցած կողոպուտից, որի ժամանակ բեդվին ցեղերի անդամները իմպրովիզացված ճանապարհային արգելապատնեշ են տեղադրել և հարձակվել  դրուզ բանջարեղենի վաճառականի վրա։ Հարձակվողները գողացել են նրա մեքենան և իրերը, նրան բռնի կերպով տեղափոխել հեռավոր և ժայռոտ տարածք։ Այնտեղ խումբը նրան ենթարկել է կրոնական վիրավորանքների և բազմիցս սպառնացել մահվան սպառնալիքներով։ Ավելի ուշ նա ազատ է արձակվել աչքերը կապած և ծանր վիճակում՝ հեռավոր քաղաքում։ Ի պատասխան՝ տեղական դրուզ զինված խմբերը հաջորդ օրը առևանգել են են բեդվին ցեղերի մի քանի անձանց՝ հույս ունենալով վերադարձնել վաճառականի գողացված ունեցվածքը։ Սա սկիզբ է դրել երկու կողմերի միջև փոխադարձ առևանգումների շարքի, որը արագորեն վերածվել է բաց զինված բախումների։

### Հուլիսի 13
Դրուզ զինված խմբավորումների մի քանի բեդվին անձանց ձերբակալելուն, բեդվին զինյալները արձագանքեկ են՝ հուլիսի 13-ին արևելյան Ալ-Սուեյդա քաղաքի ալ-Մակվաս թաղամասում անցակետ հիմնելով, որտեղ նրանք գերի են վերցրել տեղական դրուզ զինված խմբավորումների մի քանի անդամների: Շուտով երկու կողմերի միջև զինված բախումներ սկսվել են շրջակայքում:

Բռնությունը շուտով տարածվել է ալ-Մակվասից այն կողմ՝ գյուղական վայրերում, այդ թվում՝ Ալ-Թիրեհում, Ալ-Մազրայում և Ալ-Սուրայում: Հաղորդագրությունները հաստատել են ականանետերի և այլ ծանր զենքերի օգտագործումը: Զինված խմբավորումները փակել են Դամասկոսից Ալ-Սուեյդայի մայրուղին: Բեդվին զինյալները հարձակվել են Սիրիայի կառավարության անցակետերի վրա, ինչը հանգեցրել է հարձակվողների և կառավարության անվտանգության ուժերի միջև բախումների տարածաշրջանի տարբեր մասերում:

Դառաայի մարզից ուժեր են ժամանել տարածք՝ բեդվին զինյալներին օգնելու համար։

Բեդվին ցեղային զինյալները, ըստ հաղորդումների, առաջ են շարժվել դեպի Ալ-Թիրեհ գյուղի ծայրամասերը։ Գյուղի բնակիչների մեծ մասը տեղահանվել է դեպի Ալ-Մազրաա և Ալ-Սուեյդա՝ բռնի բախումների պատճառով, որոնց ընթացքում մի քանի տներ հրկիզվել են։

Միևնույն ժամանակ, Սիրիայի ներքին գործերի նախարարությունը կառավարական ուժերը է ուղարկել մարտերը զսպելու համար։

Հուլիսի 13-ի երեկոյան Կրթության նախարարությունը լարվածության սրման պատճառով, տարածաշրջանում անվտանգության հետ կապված  հետաձգել է հուլիսի 14-ին նախատեսված ավագ դպրոցի ավարտական քննությունները։

### Հուլիսի 14
Հուլիսի 14-ին Սիրիայի դրուզ համայնքի հոգևոր ղեկավարությունը՝ Հիքմաթ ալ-Հիջրիի գլխավորությամբ հայտարարություն է տարածել, որում նշվել է, որ վերահաստատում է իր նախկին պահանջները, որոնցից գլխավորը միջազգային պաշտպանության անհապաղ կոչն է՝ նշելով Ալ-Սուեյդայում աճող վտանգավոր իրավիճակը:

Սիրիայի Ներքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ իր ուժերը, Պաշտպանության նախարարության հետ համակարգված, կսկսեն անմիջական միջամտություն տարածաշրջանում: Նպատակն է դադարեցնել շարունակվող բախումները, վերականգնել անվտանգությունը, հետապնդել բռնության համար պատասխանատուներին և նրանց ներկայացնել համապատասխան դատական մարմիններին: Նախարարությունը շեշտեց, որ այս միջամտությունը նպատակ ունի կանխել հետագա անկարգությունները և վերականգնել օրենքի գերակայությունը Ալ-Սուեյդայում: Ներքին գործերի նախարարությունը հետագայում հայտնել է, որ իր անվտանգության աշխատակիցներից մի քանիսը «առևանգվել» են Ալ-Մակվաս թաղամասում կարգուկանոն վերականգնելու և բախումները զսպելու գործողություն իրականացնելիս:

Հարևան Դարաա նահանգում հրետակոծության մասին հաղորդագրություններ են ստացվել, որի հետևանքով վիրավորվել է 4 քաղաքացիական անձ։

Մարդու իրավունքների սիրիական դիտարանը հայտարարել է, որ ձեռք է բերել բախումների բազմաթիվ տեսա և ձայնային ձայնագրություններ, որոնք չի հրապարակի դրանց խիստ զգայուն բնույթի պատճառով: Ըստ տեղեկությունների, ձայնագրությունները պարունակում են տարրեր, որոնք կարող են խաթարել Սիրիայի ազգային համախմբվածությունը, սրել կրոնական լարվածությունը և հետագայում հրահրել քաղաքացիների միջև անհամաձայնություններ:

Հաղորդվում է, որ Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի կործանիչները ցածր բարձրության վրա թռիչքներ են իրականացրել Ալ-Սուեյդայի արևմտյան գյուղական շրջանների վրայով։ Իսրայելական բանակը հետագայում հայտարարել է, որ Ալ-Սուեյդա  նահանգում հարվածել է սիրիական բանակին պատկանող մի քանի տանկերի։

### Հուլիսի 15
Դրուզների հոգևոր ղեկավարությունը հավանություն է տվել շարունակվող բռնությունը դադարեցնելու նպատակով կառավարական ուժերի Ալ-Սուեյդա մտնելուն: Նրանք կոչ են արեցին տարածքի բոլոր զինված խմբավորումներին համագործակցել և հանձնել իրենց զենքերը: Սակայն, նույն օրը ավելի ուշ, շեյխ Հիքմաթ ալ-Հիջրին տեսանյութ է հրապարակել՝ կոչ անելով դրուզ զինյալներին «դիմադրել այս դաժան արշավին բոլոր հասանելի միջոցներով»՝ մեղադրելով կառավարական ուժերին հրադադարը խախտելու մեջ՝ Ալ-Սուեյդա քաղաքը հրետակոծելով:

Հյուսիսային Իսրայելի մի քանի գլխավոր ճանապարհներին բողոքի ցույցեր են բռնկվել՝ դրուզ համայնքի անդամները ցույց են անցկացրել՝ ի նշան Սիրիայի դրուզների հետ համերաշխության: Ցուցարարները կոչ են արել միջազգային միջամտության՝ Սիրիայի դրուզ փոքրամասնությունը «ռեժիմի հետ կապված իսլամական խմբավորումներից» պաշտպանելու համար:

Իսրայելը հարվածներ է հասցրել Ալ-Մազրայում, այն բանից հետո, երբ Սիրիայի զինված ուժերը վերահսկողություն են հաստատել քաղաքի նկատմամբ: Հարվածներ են եղել նաև Ալ-Սուեյդայի ծայրամասերում: Զինադադարի հայտարարությունից հետո Ալ-Սուեյդայում շարունակվել են ինտենսիվ ավիահարվածները: Օդային հարվածները թիրախավորել են Սիրիայի զինված ուժերի ռազմական տեխնիկան և ավտոշարասյուները: Օդային հարվածները թիրախավորել են ռազմական ավտոշարասյուները։ Ալ-Սուեյդայում հարված է հասցվել սիրիական բանակի մեկ ավտոշարասյան, որի հետևանքով զոհվել է առնվազն մեկ մարդ:

Հաղորդվել է, որ Իսրայելի կողմից առնվազն երկու հարված է հասցվել Դառաա մարզի Իզրաա գյուղական վայրի հյուսիսարևելյան մասում գտնվող 12-րդ բրիգադի մոտակայքում գտնվող վայրերին։

Աս-Սավրա ալ-Կաբիրա քաղաքի Մար Միխաել եկեղեցին են թալանել, այն վանդալիզմի է ենթարկվել և հրդեհվել։

Հաղորդվում է, որ տասնյակ իսրայելցի քաղաքացիական դրուզներ անցել են ցանկապատը Իսրայելի կողմից օկուպացված Գոլանի բարձունքներից դեպի սիրիական կողմ։ Իսրայելի պաշտպանության բանակը հայտարարել է, որ իր զորքերը «աշխատում են սահմանը հատած քաղաքացիական անձանց անվտանգ վերադարձնելու ուղղությամբ»։

«Արժանապատիվ մարդիկ» հաստատել են իրենց խմբակցության ավելի քան 50 զինյալների զոհերի և վիրավորների մասին Սիրիայի զինված ուժերի հետ բախումների ժամանակ։

### Հուլիսի 16
Մարդու իրավունքների սիրիական դիտարանը հայտնել է, որ մարտերի ընթացքում զոհվել է առնվազն 7 դրուզ և 45 սիրիական բանակի մարտիկ։

Հուլիսի 16-ի վաղ առավոտյան Իսրայելի ռազմաօդային ուժերը առնվազն 7 ավիահարված են հասցրել Ալ-Սուեյդայի հարակից վայրերում գտնվող բազմաթիվ թիրախների, այդ թվում՝ Ալ-Թալահ ռազմական ավիաբազայի վրա։

Շեյխ Հիքմաթ ալ-Հիջրին հայտարարություն է տարածել, որում կոչ է արել ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին, Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուին, Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մուհամմեդ բին Սալմանին և Հորդանանի թագավոր Աբդուլլահ II-ին՝ փրկել Ալ-Սուեյդան՝ նշելով, որ «դիմակը ընկել է իշխող խմբավորման դեմքից» և հայտարարելով. «Մենք այլևս չենք կարող ապրել մի ռեժիմի հետ, որը կառավարումից ոչինչ չգիտի, բացի երկաթից ու կրակից»։ Նա միջազգային հանրությանը բարոյական և էթիկական առումով պատասխանատու է համարել և կոչ արեց սուննի սիրիացիներին հստակ դիրքորոշում ընդունել իրենց սիրիացի եղբայրների հետ կատարվողի վերաբերյալ։

Սիրիայի նախագահությունը հայտարարություն է տարածել, որում դատապարտել է Ալ-Սուեյդա նահանգում վերջերս տեղի ունեցած խախտումները՝ դրանք որակելով որպես հանցավոր և անընդունելի ցանկացած հանգամանքներում։ Հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ նման գործողությունները հակասում են սիրիական պետության կառուցած հիմնական սկզբունքներին և խոստանում է լիակատար հանձնառություն՝ հետաքննելու բոլոր առնչվող միջադեպերը և պատասխանատուներին պատասխանատվության ենթարկելու հարցում։ Նախագահությունը շեշտել է, որ ներգրավված անհատները կամ խմբերը՝ անկախ պատկանելությունից, կենթարկվեն իրավական պատասխանատվության՝ պնդելով, որ ոչ մի խախտում անպատիժ չի մնա։ Վերահաստատելով պետության համար ազգային անվտանգության և կայունության ապահովման առաջնահերթությունը՝ հայտարարությունն ավարտվել է Ալ-Սուեյդայի ժողովրդին ուղղված հավաստիացմամբ, որ նրանց իրավունքները կպաշտպանվեն, և որ ոչ մի կողմի թույլ չի տրվի խաթարել նրանց անվտանգությունը կամ կայունությունը։

Իսրայելը ավելի ուշ երրորդ անգամ վերսկսել է Դամասկոսում գտնվող Սիրիայի Գլխավոր շտաբի համալիրի մուտքի ռմբակոծությունը։ Դրան հաջորդել է մեկ այլ հարված՝ անմիջապես շտաբի գլխավոր շենքին։ Իսրայելի պաշտպանության նախարար Իսրայել Կացը հայտարարել է, որ Դամասկոսում պարզապես նախազգուշացումների դարաշրջանն ավարտվել է՝ նշելով, որ այժմ «ցավոտ հարվածներ» կհասցվեն Սիրիայի կառավարությանը։ Կացը շեշտել է, որ Իսրայելի պաշտպանության բանակը համառորեն և ուժային կերպով կգործի Ալ-Սուեյդայում՝ դրուզ համայնքի վրա հարձակվելու համար պատասխանատու ուժերին վերացնելու համար, մինչև նրանց լիակատար նահանջը։ Դիմելով Իսրայելի դրուզ համայնքին, նա վստահեցրել է նրանց, որ նրանք կարող են ապավինել Իսրայելի պաշտպանության ուժերին Սիրիայում իրենց եղբայրների պաշտպանության համար՝ հաստատելով, որ թե՛ ինքը, թե՛ վարչապետ Նեթանյահուն վճռականորեն հանձնառություն են ստանձնել պահպանելու այս խոստումը։  Իսրայելի զինված ուժերը հայտարարել են Դամասկոսում գտնվող Սիրիայի գլխավոր շտաբի համալիրի վրա ավիահարվածի մասին՝ նշելով, որ «շարունակում է հետևել Սիրիայի հարավում դրուզ քաղաքացիական բնակչության դեմ զարգացումներին և հարձակումներ է իրականացնում քաղաքական հրահանգների հիման վրա»: Ավելի ուժեղ հարվածներ են հասցվել համալիրին՝ պատճառելով մեծ վնաս և ավերածություններ գլխավոր շենքին, իսկ ավելի ուշ հարվածներ են հասցվել Դամասկոսի նախագահական պալատի շրջակայքին։ Սիրիայի առողջապահության նախարարությունը հայտնել է հարձակումների հետևանքով երեք զոհի և 34 վիրավորի մասին։  Դառաա և Ալ-Սուեյդա նահանգներում հաղորդվել է Իսրայելի կողմից հասցված մի քանի լրացուցիչ հարվածների մասին։ Ավելի ուշ՝ նույն օրը, Սուվեյդայի մոտակայքում Իսրայելի կողմից իրականացված երկու ավիահարվածների հետևանքով սպանվել են սիրիական բանակի յոթ զինվոր: Ռիֆ Դիմաշկ նահանգի Քաթանայի մոտակայքում Իսրայելի կողմից նոր ավիահարվածների մասին հաղորդագրություններ են ստացվել։

Սիրիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ Իսրայելի «բացահայտ հարձակումը, որը կազմում է Իսրայելի կողմից Սիրիայում լարվածություն սրելու, քաոս տարածելու և անվտանգությունն ու կայունությունը խաթարելու միտումնավոր քաղաքականության մի մասը, ՄԱԿ-ի կանոնադրության և միջազգային մարդասիրական իրավունքի ակնհայտ խախտում է»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 Սիրիայում
Կատեգորիա:Ալ-Սուեյդայի մարզ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմ