open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դարիուս Վիտեկ

**Դարիուս Վիտեկ** (, ), հունգարացի հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, 2025 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր, Եվրոպայի առաջնության երկակի բրոնզե մեդալակիր (2022, 2025):

## Կարիերա
Դարիուսը 2022 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ 130 կգ քաշային կարգում՝ երրորդ հորիզոնականի համար գոտեմարտում 4-1 հաշվով հաղթելով Ադրբեջանը ներկայացնող վրացի Բեկա Կանդելակիին: Բուլղարիայում 2022 թվականի Եվրոպայի մինչև 23 տարեկանների առաջնության եզրափակիչ գոտեմարտում հունգարացին եզրափակչում հաղթել է Ֆաթիհ Բոզկուրտիին և նվաճել ոսկե մեդալը:

Վիտեկը բրոնզե մեդալ է նվաճել Իսպանիայում կայացած ըմբշամարտի 2022 թվականի աշխարհի պատանեկան առաջնությունում։

2024 թվականին մասնակցել է Բաքվում կայացած ըմբշամարտի Եվրոպայի որակավորման մրցաշարին։ Պարտվել է առաջին իսկ գոտեմարտում և չի կարողացել որակավորվել Օլիմպիական խաղերի համար։ Մասնակցել է Ստամբուլում կայացած ըմբշամարտի աշխարհի որակավորման մրցաշարին, սակայն նույնպես չի կարողացել որակավորվել Փարիզի Օլիմպիական խաղերի համար։

2025 թվականի ապրիլին Բրատիսլավայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ 130 կգ քաշային կարգում։ Երրորդ տեղի համար պայքարում հաղթել է բելուս՝ Դմիտրի Զարուբսկուն։ 2025 թվականի սեպտեմբերին Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ 130 կգ քաշային կարգում։

## Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Հունգարացի ըմբշամարտիկներ
Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ

thumb|right|Աֆրիկյան միության անդամ երկրները պատկերված են մուգ կանաչ գույնով, անդամակցությունը դադարեցրած երկրները՝ բաց կանաչով։
**Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ**, 55 ինքնիշխան երկրներ, որոնք վավերացրել կամ միացել են Աֆրիկյան միության հիմնադիր ակտին՝ Աֆրիկյան միությանն անդամակցելու համար։ Աֆրիկյան միությունը հաջորդել է Աֆրիկայի միասնության կազմակերպությանը (ԱՄԿ)։ Աֆրիկյան միությանն անդամակցությունը բաց է եղել ԱՄԿ անդամ բոլոր երկրների համար։

1963 թվականի մայիսի 25-ին, երբ ստեղծվեց Աֆրիկայի միասնության կազմակերպությունը, 36 պետություն դարձավ հիմնադիր անդամ։ Դրանից հետո կազմակերպությունն ընդլայնվեց 19 անգամ, որից ամենամեծը տեղի ունեցավ 1975 թվականի հուլիսի 18-ին, երբ միանգամից չորս երկիր դարձավ կազմակերպության անդամ։ Ամենավերջին երկիրը, որը միացել է Աֆրիկյան միությանը, Մարոկկոն է։ Վերջինս կազմակերպության անդամ է դարձել 2017 թվականի հունվարի 31-ին։ Այս երկիրը նաև Աֆրիկյան միասնության կազմակերպության հիմնադիր անդամ էր, սակայն դրա կազմից դուրս եկավ 1984 թվականին, երբ կազմակերպության անդամ դարձավ Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետությունը, որը Մարոկկոյի հետ վիճարկում էր Արևմտյան Սահարայի վիճելի տարածքի ինքնիշխանությունը։ 

Աֆրիկյան միությունը գրեթե ամբողջությամբ զբաղեցնում է Աֆրիկա մայրցամաքի տարածքը, բացառությամբ մայրցամաքի հյուսիսում գտնվող իսպանական Սեուտա, Մելիլյա և Պենիոն դե Վելես դե լա Գոմերա անկլավները։ Մայրցամաքի կղզային պետությունները ևս անդամակցում են Աֆրիկյան միությանը։ Դրա կազմում չեն մայրցամաքին մոտ գտնվող այն կղզիները, որոնք պատկանում են Ֆրանսիային, Իտալիային, Պորտուգալիային, Իսպանիային, Մեծ Բրիտանիային և Եմենին։ Կազմակերպությանն անդամ 55 երկրները խմբավորված են 5 տարածաշրջանների մեջ։ 

Աֆրիկյան միությանն անդամակցող երկրներից 52-ը հանրապետություններ են, իսկ 3-ը՝ միապետություններ։ Միության ընդհանուր բնակչությունը գերազանցում է 1,5 միլիարդը։

## Անդամ երկրներ

## Նախկին անդամներ

## Անդամակցություն
Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունը կազմակերպությանը միացել է 1994 թվականի հունիսի 6-ին ապարտեիդի ավարտից և 1994 թվականի ապրիլի ընտրություններից հետո։

Հարավային Սուդանը, որը Սուդանի կազմից դուրս է եկել 2011 թվականի հուլիսի 9-ին, Աֆրիկյան միությանը միացել է 2011 թվականի հուլիսի 27-ին։

Վերջին երկիրը, որը միացել է Աֆրիկյան միությանը, Մարոկկոն է։ Այս երկիրը կազմակերպությանն անդամակցել է 2017 թվականի հունվարի 31-ին։ Մարոկկոն Աֆրիկայի միասնության կազմակերպության կազմից դուրս էր եկել 1984 թվականին կազմակերպությանը Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետության անդամակցությունից հետո։ Մարոկկոն վերահսկողություն ունի վերջինիս տարածքի մեծ մասի վրա, սակայն այդ ինքնիշխանությունը վիճարկվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Երկրներ ըստ միջազգային կազմակերպության
Ծանրամարտի աշխարհի առաջնություն 2025

**[[Ծանրամարտի աշխարհի առաջնություն|Ծանրամարտի աշխարհի առաջնություն 2025]]**, տեղի է ունեցել Նորվեգիայի Ֆյորդե քաղաքում 2025 թվականի հոկտեմբերի 2-ից 11-ը****։ Սա քաշային կարգերի փոփոխությունից հետո առաջին առաջնությունն էր։ Մեդալները խաղարկվել են 16 քաշային կարգերում՝ ութական տղամարդկանց և կանանց համար։

## Անցկացման վայր
Մրցաշարի անցկացման վայրի ընտրությունը տեղի է ունեցել 2021 թվականի դեկտեմբերի 19-ին: Սա առաջին աշխարհի առաջնությունն է, որը անց է կացելու Նորվեգիայի Ֆյորդե քաղաքում: 

Առաջնության կազմակերպչական տնօրենի պաշտոնը զբաղեցնում է ֆուտբոլի և հոկեյի նախկին մրցավար Սվեյն-Էրիկ Էդվարցենը, որին Նորվեգիայի ֆեդերացիան նշանակել է 2023 թվականի մայիսին: Ծանրամարտի աշխարհի առաջնության պատմության մեջ առաջին անգամ մրցանակաբաշխության արարողությունները անց են կացվելու մրցումների անցկացման վայրից դուրս՝ քաղաքի հրապարակում:

## Մասնակիցներ
Մասնակցել են մարզիկներ 87 երկրից:

Հաստատվել է IWF փախստականների թիմի ներկայությունը։ Ինչպես նախորդ մրցաշարերում, այն կազմված էր առնվազն չորս մարզիկից (երկու տղամարդ և երկու կին)։ Այս մարզիկներին պարգևատրելիս, Միջազգային ֆեդերացիայի դրոշի ցուցադրումից բացի, պետք է հնչեր նաև ֆեդերացիայի հիմնը։

Ռուսաստանի և Բելառուսի մարզիկները մրցել են որպես չեզոք մարզիկներ։

## Մեդալակիրներ
### Տղամարդիկ

### Կանայք

## Մեդալային հաշվարկ
Հաշվարկված են **Մեծ** (երկամարտի արդյունք) մեդալները

Հաշվարկված են **Մեծ** (երկամարտի արդյունք) և **Փոքր** (Պոկում և հրում) մեդալները

## Ամփոփիչ թիմային հաշվարկ

### Տղամարդիկ

### Կանայք

## Մասնակից երկրներ
Մասնակցել է 477 մարզիկ 87 երկրներից

* (3)
* (2)
* (7)
* (5)
* (2)
* (4)
* (2)
* (4)
* (1)
* (1)
* (6)
* (6)
* (4)
* (13)
* (5)
* (11)
* (16)
* (9)
* (2)
* (2)
* (2)
* (6)
* (7)
* (3)
* (4)
* (5)
* (7)
* (5)
* (2)
* (8)
* (1)
* (8)
* (1)
* (2)
* (5)
* (11)
* (10)
* (8)
* (5)
* (3)
* (6)
* (13)
* (1)
* (4)
* (8)
* (1)
* (11)
* (3)
* (6)
* (1)
* (4)
* (3)
* (16)
* (1)
* (5)
* (1)
* (7)
* (1)
* (10)
* (1)
* (13)
* (1)
* (5)
* (5)
* (1)
* (5)
* (1)
* (1)
* (3)
* (1)
* (14)
* (10)
* (1)
* (1)
* (6)
*(2)
* (2)
* (11)
* (1)
* (9)
* (5)
* (16)
* (2)
* (1)
* Ծանրամարտի Համագործակցության Ֆեդերացիա (36)
*Չեզոք մասնակիցներ (10)
* Ծանրամարտի փախստականների թիմ (3)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծանրամարտի աշխարհի առաջնություններ
Իմ ձախ կողմը (հեռուստասերիալ)

**Իմ ձախ կողմը** (), դրամա ժանրի թուրքական հեռուստասերիալ, որն արտադրվել է Beşiktaş Kültür Merkezi (BKM) ընկերության կողմից։ Առաջին սերիան հեռարձակվել է 2020 թվականի նոյեմբերի 26-ին: Հեռուստասերիալի գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Թոլգա Մենդին և Օզգե Յաղըզը։ 

Հեռարձակվել է Star TV-ով։ Ռեժիսորը Սերդար Գյոզելեքլին է, սցենարիստը՝ Մելիս Ջիվելեքը։ Ընդհանուր առմամբ բաղկացած է 12 սերիայից։ Վերջին սերիան հեռարձակվել է 2021 թվականի փետրվարի 17-ին։

## Սյուժե
Պատանի տարիներին Սերան հասկացել է, թե ինչ է նշանակում անկախ կյանք ու վաղ տարիքից որոշումների կայացում։ Դեռ վաղ մանկությունից հերոսուհին հոգում է հիվանդ մոր կարիքները։ Սելիմն էլ հարուստ ընտանիքի զավակ է, որը չգիտի, թե ինչ է հոգսն ու կարիքը։ Ճակատագիրը այս երիտասարդներին կապում է իրար։ Նրանց ուղիները հատվում են էլիտար համալսարանում, որը պատկանում է Սելիմի ընտանիքին։ Սելիմի համար կրթությունը, ավելի շուտ, պարտականություն է, այլ ոչ թե անձնական ձգտում, իսկ Սերայի համար՝ պրոֆեսիոնալ դառնալու և աղքատությունից դուրս գալու հնարավորություն։ Առաջին հանդիպման ժամանակ նրանք վիճում են, որն արդյունքում վեր է ածվում հակասությունների շարքի։

Ժամանակի ընթացքում նրանք հասկանում են, թե ինչքան տարբեր են ու որքան մեծ է նրանց միջև առկա անդունդը։ Արդյունքում, սակայն, նրանք սիրահարվում են։ Զույգի հարաբերությունները բացում է նաև երկու ընտանիքների մութ անցյալը, որոնք, ինչպես պարզվում է, նախկինում մտերիմ են եղել։

## Դերասանական կազմ
* Օզգե Յաղըզ - Սերա Յըլդըրըմ
* Թոլգա Մենդի - Սելիմ Քութլուսայ
* Ջեմրե Բայսել - Բիրիջիք Էրգյուն
* Էմրե Բեյ - Բուրաք Էգեմեն
* Ջանսել Էլչին - Իհսան Քութլուսայ
* Էսրա Բեզեն Բիլգին - Նիլգյուն
* Դեֆնե Սամյելի - Ասենա Քութլուսայ
* Բենիան Դյոնմեզ - Բինազ
* Յավուզ Փեքդիքեր - Հաքքը
* Անըլ Թեթիք - Մերթ Թեքին
* Դենիզ Բարութ - Նիլ
* Թաներ Ռումելի - Օնուր
* Ֆեյզա Ջիվելեք - Նազլըմ
* Էմրե Դինլեր - Բարբար
* Օքթայ Չուբուք - Ալի
* Էջեմ Աթալայ - Էդա
* Սեդա Աքման - Իդիլ
* Հայդար Քյոյել - Հայդար
* Թուղչե Աչըքգյոզ - Զեյնեփ
* Զեքի Էքեր - Ահմեթ

## Հեռարձակում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Star TV'nin resmî sitesinde Sol Yanım
* 

Կատեգորիա:2020 հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ստամբուլում
Հայաստանի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանների ցանկ

**Հայաստանի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպան**, անձ, որը ներկայացնում է Ռուսաստանի Դաշնության շահերը և քաղաքականությունը Հայաստանի տարածքում։ 

Դեսպանը և դեսպանության հիմնական աշխատակազմն աշխատում է Երևանում գործող ռուսական դեսպանությունում։ Գյումրիում էլ գործում է գլխավոր հյուպատոսությունում։ Ներկայումս ՀՀ-ում ՌԴ արտակարգ և լիազոր դեսպանը Սերգեյ Կոպիրկինն է, որն այդ պաշտոնն զբաղեցնում է 2018 թվականի ապրիլի 6-ից։

## Դիվանագիտական հարաբերությունների պատմություն
Հայաստանի առաջին հանրապետության և Ռուսաստանի խորհրդային ֆեդերատիվ սոցիալիստական հանրապետության միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1920 թվականին։ Հայաստանում ռուսական առաջին դեսպանը եղել է Բորիս Լեգրանը, որը պաշտոնավարել է 1920 թվականի հուլիսի 28-ից նոյեմբերի 29-ը, երբ խորհրդային զորքերը մտան Հայաստանի տարածք ու հաստատվեց խորհրդային իշխանություն, ինչի արդյունքում արդեն 1922 թվականին Հայաստանը դարձավ Անդրկովկասի խորհրդային ֆեդերատիվ սոցիալիստական հանրապետության մաս։

1991 թվականին ԽՍՀՄ փլուզուման արդյունքում Հայաստանը հռչակվեց անկախ հանրապետություն, իսկ 1992 թվականի ապրիլի 3-ին դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց Ռուսաստանի Դաշնության հետ։

## Դեսպանների ցանկ
[աջից|մինի|Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանությունը [Երևան|Երևանում։]]

### Հայաստանի առաջին հանրապետությունում Ռուսաստանի խորհրդային ֆեդերատիվ սոցիալիստական հանրապետության դեսպաններ (1920)

### Հայաստանի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպաններ (1992-մինչ օրս)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության պաշտոնական կայք էջ

Կատեգորիա:Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպաններ
Ֆուտբոլի Ուկրաինայի գավաթ 2004/2005

**Ֆուտբոլի Ուկրաինայի գավաթ 2004/2005** (), Ուկրաինայի գավաթի 14-րդ խաղարկումն է, որին մասնակցում էին 64 թիմեր, անցկացվել է 2004 թվականի օգոստոսի 6-ից 2005 թվականի մայիսի 29-ը: Գավաթը 7-րդ անգամ կարողանում է նվաճել Կիևի Դինամոն եզրափակիչ խաղում 1:0 հաշվով հաղթելով Դոնեցկի Շախտյորին:

## Թիմեր

## 1/32 Եզրափակիչ
1/32 եզրափակիչ հանդիպումները կայացել են 2004 թվականի օգոստոսի 6-ին, 7-ին, 8-ին, 14-ին և 15-ին

## 1/16 Եզրափակիչ
1/16 եզրափակիչ հանդիպումները կայացել են 2004 թվականի օգոստոսի 19-ին, 20-ին, 21-ին և 22-ին

## 1/8 Եզրափակիչ
1/8 եզրափակիչ հանդիպումները կայացել են 2004 թվականի սեպտեմբերի 11-ին և 12-ին

## 1/4 Եզրափակիչ
1/4 եզրափակիչ հանդիպումները կայացել են 2 խաղով՝ առաջին հանդիպումները կայացել են 2004 թվականի հոկտեմբերի 16-ին և 17-ին, իսկ պատասխան հանդիպումները՝ նոյեմբերի 19-ին և 20-ին

|}

### Առաջին հանդիպումներ

----

----

----

### Պատասխան հանդիպումներ

----

----

----

## Կիսաեզրափակիչ
Կիսաեզրափակիչ հանդիպումները կայացել են 2 խաղով՝ առաջին հանդիպումները կայացել են 2005 թվականի ապրիլի 21-ին, իսկ պատասխան հանդիպումները՝ մայիսի 4-ին

|}

### Առաջին հանդիպումներ

----

### Պատասխան հանդիպումներ

----

## Եզրափակիչ



## Լավագույն ռմբարկուներ

## Արտաքին հղումներ
* Кубок Украины 2004/05 — Украинский футбол от Алексея Кобызева
* Кубок Украины 2004—2005 — Украинский футбол от Дмитрия Трощия
* Футбол. Кубок Украины 2004/05, все матчи — WildStat

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Ուկրաինայի գավաթ
Եվրոպական միության բնակչությամբ ամենախոշոր քաղաքների ցանկ

[thumb|[Եվրոպական միություն|Եվրոպական միության բնակչությամբ ամենախոշոր քաղաքը՝ Բեռլինը։]]Ստորև ներկայացված է Եվրոպական միության բնակչությամբ ամենախոշոր քաղաքների ցանկը։ Այդ ցանկում ընդգրկված քաղաքներն ունեն ավելի քան 300,000 բնակչություն։ Ընդ որում, ցուցակը կազմվել է՝ հաշվի առնելով կոնկրետ քաղաքի սահմաններում բնակվող բնակչությունը։ Ավելին, այնտեղ ընդգրկված չեն ագլոմերացիաները, որոնք իրենց տարածքով մեծ են ու դուրս են գալիս կոնկրետ քաղաքի վարչական սահմաններից։

Քանի որ որոշ քաղաքներ ունեն բավականին նեղ, իսկ մյուսները՝ շատ լայն սահմաններ, ցուցակը կարող է ճշգրիտ պատկերացում չտալ  քաղաքային ողջ տարածքների համեմատական մասշտաբների մասին, ու, հետևաբար, ցուցակում ներկայացված թվերին պետք է զգուշությամբ վերաբերվել: Շփոթություն առաջացնող օրինակներից մեկը Փարիզն է, որտեղ Փարիզի մայրաքաղաքային տարածքն ունի այլ սահմաններ, քան բուն քաղաքը։ Բրյուսելն էլ հաճախ շփոթում են Բրյուսելի մայրաքաղաքային շրջանի հետ կամ էլ Պորտուգալիայի մունիցիպալիտետները, որտեղ բուն մունիցիպալիտետի բնակչությունը կարող է էականորեն փոքր լինել դրա սահմաններում բնակվող մարդկանց թվաքանակից։

## ԵՄ քաղաքներն ըստ քաղաքային սահմաններում բնակվող բնակչության
**Թավատառ** քաղաքները տվյալ երկրի մայրաքաղաքն են։

## Տես նաև
* Եվրոպայի բնակչությամբ մեծ քաղաքների ցանկ
* Երկնագույն բանան
* Ոսկե բանան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրոպական միության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ
Ֆուտբոլի Ուկրաինայի գավաթի եզրափակիչ 2005

**Ֆուտբոլի Ուկրաինայի գավաթի եզրափակիչ 2005**, ֆուտբոլի Ուկրաինայի գավաթի 14-րդ խաղարկումն է, որն անցկացվել է 2005 թվականի մայիսի 29-ին։ Գավաթը 7-րդ անգամ կարողանում է նվաճել Կիևի Դինամոն 1:0 հաշվով հաղթելով Դոնեցկի Շախտյորին:

## Ճանապարհ դեպի եզրափակիչ

Ակումբները պայքարը սկսել են 1/32 եզրափակչից

## Խաղ

## Վիճակագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Кубок Украины 2004/05 — Украинский футбол от Алексея Кобызева
* Кубок Украины 2004—2005 — Украинский футбол от Дмитрия Трощия
* Футбол. Кубок Украины 2004/05, все матчи — WildStat

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային հանդիպումներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Ուկրաինայի գավաթ
Հղման հարթություն

**Հղման հարթությունը** (կամ **ուղեծրի հղման հարթությունը**) աստղադինամիկայում  այն հարթությունն է, որը կիրառվում է ուղեծրի տարրերը սահմանելու համար։ Հղման հարթության նկատմամբ չափվող հիմնական երկու ուղեծրի տարրերն են՝ թեքումը և ծագման հանգույցի երկայնությունը։  

Կախված նկարագրվող մարմնի տեսակից՝ սովորաբար օգտագործվում են հղման հարթության չորս տեսակներ․  
* Խավարածիրը կամ անփոփոխ հարթությունը՝ մոլորակների, աստերոիդների, գիսաստղեր և Արեգակնային համակարգի այլ մարմինների համար, քանի որ այդ մարմինների ուղեծրերը հիմնականում մոտ են խավարածրին։  
* Հասարակածային հարթությունը՝ փոքր մեծ կիսաառանցքով ուղեծիր ունեցող արբանյակների համար։  
* Տեղական Լապլասի հարթությունը՝ միջինից մեծ մեծ կիսաառանցք ունեցող արբանյակների համար։  
* Երկնոլորտին շփվող հարթությունը՝ արտաարեգակնային օբյեկտների համար։  

Հղման հարթության վրա պետք է սահմանվի զրոյական կետ, որից սկսած չափվում են երկայնության անկյունները։ Սովորաբար այն սահմանվում է որպես երկնոլորտի այն կետը, որտեղ հարթությունը հատում է հիմնական ժամային շրջանագիծը, որը հայտնի է նաև որպես գիշերահավասար։

## Տես նաև
* Հիմնական հարթություն  
* Հարթություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկնային կոորդինատային համակարգեր
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր
Հիմնական հարթություն

**Հիմնական հարթությունը** գնդային կոորդինատային համակարգում հանդիսանում է հղման հարթություն, որը բաժանում է գունդը երկու կիսագնդի։ Երկրակենտրոն լայնությունը որևէ կետի դեպքում սահմանվում է որպես անկյուն՝ հիմնական հարթության և այդ կետը գնդի կենտրոնին միացնող ուղիղի միջև:

Երկրի աշխարհագրական կոորդինատային համակարգում հիմնական հարթությունն է հասարակածը։  

Երկնային կոորդինատների համակարգերն ունեն տարբեր հիմնական հարթություններ՝
* Հորիզոնական կոորդինատային համակարգը օգտագործում է դիտորդի հորիզոնը։  
* Բեսելյան կոորդինատային համակարգը օգտագործում է Երկրի տերմինատորը (ցերեկ/գիշեր սահմանագիծը): Սա Դեկարտյան կոորդինատային համակարգն է (*x*, *y*, *z*)։  
* Հասարակածային կոորդինատային համակարգը օգտագործում է երկնային հասարակածը։  
* Խավարածրային կոորդինատային համակարգը օգտագործում է խավարածիրը։  
* Գալակտիկական կոորդինատային համակարգը օգտագործում է Ծիր Կաթինի գալակտիկական հասարակածը։

## Տես նաև
* Հղման հարթություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ոլորտային երկրաչափություն
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Միլադ Ալիրզաև

**Միլադ (Մուհամմադ) Վալերիկովիչ Ալիրզաև** (, ), ռուս հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, 2025 թվականի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, Ռուսաստանի առաջնության կրկնակի չեմպիոն և կրկնակի մեդալակիր, Աշխարհի գավաթի հաղթող և Եվրոպայի առաջնության մեդալակիր։

## Կարերիա
Միլադը ծնունդով Ռուտուլսիի շրջանի Ամսար գյուղից է: Ալիրզաևը մարզվում է Մախաչկալայի հունահռոմեական ըմբշամարտի մարզադպրոցում, որը ենթարկվում է Դաղստանի Հանրապետության սպորտի նախարարությանը՝ Արթուր Կուրամագոմեդովի և Մագոմեդալի Մագոմեդալիևի ղեկավարությամբ: 2019 թվականի հունվարին բրոնզե մեդալ է նվաճել Կալինինգրադում կայացած Ռուսաստանի առաջնությունում: 2019 թվականի նոյեմբերին Հունգարիայում հաղթել է մինչև 23 տարեկանների աշխարհի առաջնությունում: 2020 թվականի դեկտեմբերին միացել է Ռուսաստանի հավաքականին՝ մասնակցելու Բելգրադում կայանալիք անհատական աշխարհի գավաթին, որտեղ դարձել է հաղթող: 2022 թվականի փետրվարի սկզբին Սուզդալում, եզրափակչում հաղթելով Ալեքսանդր Կոմարովին, դարձել է Ռուսաստանի չեմպիոն:

2024 թվականի ապրիլին Բաքվում կայացած Եվրոպայի որակավորման մրցաշարում կարողացել է Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր նվաճել։

2025 թվականի սեպտեմբերին Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությունում 87 կգ քաշային կարգում նվաճել է աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալ։

## Նվաճումներ
* Ըմբշամարտի մինչև 23 տարեկանների աշխարհի առաջնություն 2019՝  
* Ռուսաստանի հունահռոմեական ըմբշամարտի առաջնություն 2019՝ 
* Անհատական ըմբշամարտի աշխարհի գավաթ 2020՝  
* Ռուսաստանի հունահռոմեական ըմբշամարտի առաջնություն 2021՝  
* Եվրոպայի ըմբշամարտի առաջնություն 2021՝ 
* Ռուսաստանի հունահռոմեական ըմբշամարտի առաջնություն 2022՝  
* Ռուսաստանի հունահռոմեական ըմբշամարտի առաջնություն 2023՝  
* Ռուսաստանի հունահռոմեական ըմբշամարտի առաջնություն 2025՝  
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն՝ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս ըմբշամարտիկներ
Վանդալիզմի պետական քաղաքականությունն Ադրբեջանում (գրքույկ)

**«Վանդալիզմի պետական քաղաքականությունն Ադրբեջանում»** (), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2024 թվականին հրատարակված գրքույկը հեղինակել է Րաֆֆի Քորթոշյանը։

Տպագրվել է անգլերեն: Գրքույկը նպատակ ունի մերկացնել Ադրբեջանի մշակութային ցեղասպանության քաղաքականությունը և հակամշակութային բազմամյա գործունեությունը: 

Հրատարակվել է Արցախի թեմի առաջնորդ Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի նախաձեռնությամբ և Կրասնոդարի երկրամասի հայկական ազգային մշակութային ինքնավարության «ԱՐՑԱԽ» էթնոմշակութային կենտրոնի մեկենասությամբ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Շողակաթ tv» հարցազրույց հեղինակի հետ

Կատեգորիա:2024 գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր Ադրբեջանի մասին
Կատեգորիա:ՀՃՈՒՀ հրատարակություններ
Ֆրեդ Բոր

**Ֆրեդերիկ Ջոն Բոր կրտսեր,** (, ) ամերիկացի օրգանական քիմիկոս և սննդի պահպանման գիտնական, որը հայտնի է Pringles-ի փաթեթավորման նախագծմամբ։ Բորը 1966 թվականին դիմել է Pringles-ի խողովակաձև տարայի և տարայի մեջ կոր, դարսված կարտոֆիլի չիպսը փաթեթավորելու մեթոդի արտոնագրի համար, և այն ստացել է 1971 թվականին։ Նրա այլ նվաճումների թվում են տապակման յուղերի և սառեցված-չորացրած պաղպաղակի մշակումը։  Բորը ավարտել է Տոլեդոյի համալսարանը Օհայո նահանգի Տոլեդոյում և ստացել է մագիստրոսի և դոկտորական աստիճաններ Օհայոյի պետական համալսարանում։ Բորը նաև ծառայել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում որպես ավիացիոն ֆիզիոլոգ։ Նա բնակվել է Ցինցինատիում, Օհայո նահանգում։

Բորը մահացել է 2008 թվականի մայիսի 4-ին՝ 89 տարեկան հասակում՝ Ալցհայմերի հիվանդությունից։ Բորի մոխրի մի մասը նրա կտակի համաձայն թաղվել է Pringles-ի տարայի մեջ։ Բորի երեխաները նշել են, որ նրանք հարգել են նրա խնդրանքը՝ նրա դիակիզված մնացորդների մի մասը տեղադրելով Original Flavour Pringles տարայի մեջ՝ նրա գերեզմանում՝ Սփրինգֆիլդ Թաունշիփի արվարձանում։ Նրա մնացորդները տեղադրվել են սափորի մեջ, որը թաղվել է տարայի հետ միասին, իսկ մի մասը՝ մեկ այլ սափորի մեջ և տրվել Բորի թոռներից մեկին։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Ունիվերսալ գործիք

[thumb|right|thumbtime=19|Վիեննայի [Ստարկ և Կամերեր ընկերության երկու ունիվերսալ գործիք գտնվում են Ինսբրուկի աստղադիտարանի թանգարանում։ Դրանք ներկայացվում են տեսանյութում Ինսբրուկի համալսարանի աստղագետ Կոնստանցե Ցվինցի կողմից։]]
**Ունիվերսալ գործիք** կամ  **Կոսմոլաբ** (կամ ունիվերսալ թեոդոլիտ), աստղակիտական անկյուն չափող գործիք, որի միջոցով հնարավոր է կատարել ճշգրիտ անկյան չափումներ երկու ուղղություններով՝ ազիմուտի և բարձրության։

Դրանք տարբերվում են հորիզոնական ուղղությամբ հաստատուն տեղակայմամբ (չշրջվող) գործիքներից, օրինակ՝ միջօրեական շրջան, տարանցիկ աստղադիտակ և այլ աստղաչափական գործիքներ, որոնց միջոցով հիմնականում կատարվում են ժամանակի որոշումներ և աստղերի դիրքերի չափումներ։

Ունիվերսալ գործիքները հագեցած են բարձր ճշգրտության հարթաչափերով, որոնք ունեն ընդամենը մի քանի անկյունային վայրկյանների ճշտություն։ Երկու պտտական առանցքների կարգաբերող շրջանները ապահովում են 1″-ից փոքր նպատակային ճշտություն, իսկ երկու շրջանակների համադրությունը թույլ է տալիս չափումների ճշտությունը դարձնել առնվազն 0,5″։

Հայտնի ունիվերսալ գործիքների արտադրողներից են շվեյցարական Վայլդ Հիրբուրգ և Կերն & Կո ԱԳ ընկերությունները։ Նախորդ մոդելները արտադրվել են 19-20-րդ դարերի սահմանագծին՝ Ստարկ և Կամերեր (Վիեննա) ընկերության կողմից։ Գործիքների մեծամասնությունն ունի ռեֆրակտոր աստղադիտակ, ինչը դարձնում է դրանք ավելի կոմպակտ և հարմար գործածության մեջ։

Գեոդեզիայում կիրառվող թեոդոլիտները նման են աստղագիտական ունիվերսալ գործիքներին։ Սակայն դրանք ունեն ավելի փոքր ու կոմպակտ կառուցվածք, որպեսզի հարմար լինեն օգտագործման համար։ Բացի այդ, ժամանակակից թվային տախիոմետրները նույնպես պատկանում են նույն գործիքային խմբին, բայց համալրված են էլեկտրոնային հեռաչափն սարքերով։

## Տես նաև
* Աստղաչափություն
* Ալտազիմուտային հենք
* Գեոդեզիական աստղագիտություն
* Տեղորոշում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Karl Ramsayer: *Geodätische Astronomie*, Metzler, Stuttgart 1970  
* Albert Schödlbauer: *Geodätische Astronomie: Grundlagen und Konzepte.* de Gruyter Berlin-New York 2000, ISBN 3-11-015148-0.
* Универсальный инструмент // Большая российская энциклопедия. — Статья «Универсальный инструмент». Проверено 23 мая 2024. :contentReference[oaicite:3]
* Универсальный инструмент — экспонат в Московском планетарии. :contentReference[oaicite:4]
* Угломерные приборы: универсальные инструменты // ГСИ. :contentReference[oaicite:5]

Կատեգորիա:Աստղաչափություն
Կատեգորիա:Գեոդեզիական սարքեր
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Քոջայելիի համալսարան

**Քոջայելիի համալսարան** (, KOÜ), պետական համալսարան Թուրքիայի Իզմիթ քաղաքում։ Այն հիմնադրվել է 1976 թվականին որպես Քոջայելիի ճարտարագիտության և ճարտարապետության ակադեմիա։ Ակադեմիայի սկզբնական ամբիոններն էին Էլեկտրատեխնիկայի և մեխանիկական ճարտարագիտության, հիմնարար գիտությունների և ժամանակակից լեզուների ամբիոնները։ 1982 թվականին համալսարանը դարձել է Յըլդըզի համալսարանի մաս, իսկ հետագայում՝ 1992 թվականին առանձնացել է դրանից։

## Ընդհանուր նկարագիր
1992 թվականի հուլիսին Թուրքիայի կառավարությունը որոշել է կառուցել 22 համալսարան ամբողջ երկրում, այդ թվում՝ Քոջայելիի համալսարանը։ 1999 թվականի Իզմիթի երկրաշարժից առաջ, որը կարելի է համարել համալսարանի վերածննդի շրջադարձային պահ, Քոջայելիի համալսարանն ուներ մոտ 20,000 ուսանող, 1,150 կրթական աշխատակից և 650,000 քառակուսի մետր տարածք զբաղեցնող կամպուս։ Քոջայելիի համալսարանը երկրաշարժի ժամանակ կորցրել է իր ֆիզիկական կառուցվածքի գրեթե 75 %-ը, սակայն նախկին ընդլայնման վայր՝ Արսլանբեյի կամպուսը, արագորեն փոխհատուցել է համալսարանի կորուստները։ Համալսարանը 2004 թվականին տեղափոխվել է Ումութթեփեի կամպուս։

Քոջայելի համալսարանի կենտրոնական Ումութթեփե կոմպուսը գտնվում է Իզմիթից մի փոքր դուրս՝ Քոջայելիի շրջանում, որը Թուրքիայի ամենաշատ արդյունաբերականացված շրջանն է։ Ֆակուլտետների մեծ մասը գտնվում է կենտրոնական կորպուսում, բացառությամբ Գեղարվեստի ֆակուլտետի, Ճարտարապետության և դիզայնի ֆակուլտետի, Ստոմատոլոգիայի ֆակուլտետի և Անասնաբուծության ֆակուլտետի։
մինի|Քոջայելիի համալսարանի Ումութթեփեի կամպուսը ձմռանը
Ստամբուլը գտնվում է ընդամենը 90 կիլոմետր (56 մղոն) հեռավորության վրա, իսկ Ստամբուլի երկրորդ միջազգային օդանավակայանը կառուցվել է Իզմիթից 50 կիլոմետր (31 մղոն) հեռավորության վրա գտնվող տարածքում, ինչը վերջին տարիներին համալսարանը դարձրել է շատ ավելի մատչելի։ Քանի որ Քոջայելին գտնվում է Ստամբուլի հարևանությամբ, համալսարանի ուսանողներից շատերը Ստամբուլից են։

Համալսարանը ստեղծել է միջազգային հարաբերությունների բաժին, որը ուշադիր հետևում է Բոլոնիայի գործընթացի զարգացումներին և վերահսկում է KOÜ-ի մասնակցությունը «Erasmus» և «Leonardo da Vinci» ուսանողական շարժունակության ծրագրերին:

Համալսարանը մեծապես կենտրոնացած է տեխնիկական և ճարտարագիտական առարկաների վրա։

2015 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ համալսարանն ուներ 2061 ակադեմիական անձնակազմ (244 պրոֆեսոր, 201 դոցենտ, 487 օգնական պրոֆեսոր, 268 դասախոս, 166 դասախոս, 22 մասնագետ, 673 հետազոտական օգնական) և 1765 վարչական անձնակազմ։ 2015-2016 ուսումնական տարում ուսանողների թիվը կազմում էր 81,877։ Քոջայելիի համալսարանը Թուրքիայի բարձրագույն կրթության ոլորտում վերջերս ստեղծված համալսարանների շարքում առաջատար պետական համալսարան է՝ 16 ֆակուլտետով, 4 քոլեջով, 21 մասնագիտական ուսումնարանով, 3 ինստիտուտով, 13 հետազոտական կենտրոնով և 28 հետազոտական միավորով։ Քոջայելիի համալսարանում գործում են նաև TECHNOPARK-ը, տեխնոլոգիաների փոխանցման գրասենյակները և տեխնոլոգիական կենտրոնները, ինչպիսին է KOSGEB-TEKMER-ը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քոջայելիի համալսարանի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:1992 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուսումնական հաստատություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քոջայելիի մարզ
Միջաստղային թափառականը

«**Միջաստղային թափառողը»**  (հայտնի է նաև որպես **«Աստղային թափառաշրջիկ»**, և **«Զսպաշապիկ»**՝ բրիտանական *«The Jacket»* հրատարակությունում), ամերիկացի գրող Ջեք Լոնդոնի վեպը, որը հրատարակվել է 1915 թվականին։

## Սյուժե
Պատմությունը պատմվում է առաջին դեմքով Սան Քվենտինի բանտի կալանավորի կողմից ( ագրոնոմիայի պրոֆեսոր Դարել Սթենդինգ), որը դատապարտվել է մահվան:Դարելը երկար ժամանակ անցկացրել է մենախցում, որտեղ նրան բազմիցս տանջել են այսպես կոչված «զսպաշապիկով»՝ կտավի մի կտորով, որը ամուր կապվում է ամբողջ մարմնով, առաջացնելով Ստենոկարդիա:

Փորձելով մեղմել իր կրած տանջանքը՝ Ստենդինգը փորձեց «փոքրիկ մահվան» մեթոդը (մի տեսակ տրանսի վիճակ), որը նրան առաջարկել էր մեկ այլ բանտարկյալ՝ թակոցների միջոցով։ Արդյունքում, նա ճանապարհորդեց աստղերի մեջ, ապա ապրեց իր անցյալի բազմաթիվ մարմնավորումներ։ Այս ճանապարհորդությունների նկարագրությունը նրա անցյալ կյանքերով կազմում է գրքի հիմնական մասը։

## Նախապայմաններ
«Զսպաշապիկ» բառն այդ ժամանակ իսկապես օգտագործվել է Սան Քվենտինում. Ջեք Լոնդոնի նկարագրությունները դրա մասին հիմնված էին նախկին դատապարտյալ Էդ Մորելի հետ հարցազրույցների վրա, որի անունը նույնպես հիշատակվում է վեպի երկրորդական կերպարում: 1890-ականներին Հարավային Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղիները թալանող ավազակախմբերին իր մասնակցության համար Մորելը 14 տարի անցկացրել է Կալիֆոռնիայի բանտերում (1894–1908), որոնցից հինգը՝ մենախցում: Լոնդոնը խնդրել է նրա ներումը: Ազատ արձակվելուց հետո Մորելը հաճախակի հյուր էր գրողի ագարակում:
Վեպը հրատարակվել է տարբեր երկրներում և տարբեր տարիներին, և առաջին հրատարակությունները այսօր գնահատվում են որպես կոլեկցիոն արժեք:

## Էկրանիզացիա
* 1920 — The Star Rover «Միջաստղային թափառականը» ֆիլմի հիման վրա նկարահանված համր ֆիլմը թողարկվել է 1920 թվականին, որի գլխավոր դերում բժիշկ Հյու Ստենդինգի դերում խաղացել է ժամանակի հայտնի թատրոնի և էկրանի դերասանուհի Քորթնի Ֆուտը։
* 2005 — Բաճկոն (  ) 2005 թվականի «Բաճկոն» ֆիլմի պատմությունը վերագրվում է Մարկ Ռոկոյին և Թոմ Բլիքերին։ Ջեք Լոնդոնը չի հիշատակվում։ Այնուամենայնիվ, ռեժիսորն ասել է, որ ֆիլմը «մասամբ հիմնված է իրական պատմության վրա, որը դարձել է Ջեք Լոնդոնի պատմություն»։

## Նշումներ

Կատեգորիա:1915 վեպեր
Կատեգորիա:Ջեկ Լոնդոնի վեպեր
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Հայ արվեստի նմուշներ Սիրիայում

**«Հայ արվեստի նմուշներ Սիրիայում»** (), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2020 թվականին հրատարակված պատկերագիրքը հեղինակել է Րաֆֆի Քորթոշյանը։ 
Տպագրվել է հայերեն և անգլերեն, ունի նաև ռուսերեն և արաբերեն նախաբան: 
Գիրքը ներկայացնում է ԺԷ-Ի դդ. պատկանող 77 առավել ակնառու նմուշ, որոնց շնորհիվ կարելի է պատկերացում կազմել Սիրիայում գտնվող հայ արվեստի գանձերի մասին:

Աշխատությունը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երաշխավորությամբ։ Գրքի նախահրատարակչական աշխատանքները հովանավորել է Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը, իսկ տպագրությունը՝ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութիւնը
:

## Նկարագրություն
Պատմական Հայաստանի և Կիլիկիայի սահմաններին հարավից հարևանակից Սիրիայում հայերը, բնակվել են դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակներից, սակայն գրավոր աղբյուրներում նրանց մասին վկայություններ ենք գտնում՝ սկսած միջնադարից:
Հայերի հոսքը Սիրիա ավելացել, իսկ համայնքն առավել ստվերացել է հայրենիքում տեղի ունեցած ցավալի անցքերի պատճառով, ինչպես՝ 1375 թ. Կիլիկյան թագավորության անկումը, 1604 թ. ողջ Արևելյան Հայաստանի բնակավայրերի և մասնավորապես Ջուղայի ավերումը, ԺԹ դարի երկրորդ կեսին Սասունում օսմանյան պետության հրահրմամբ և հովանավորությամբ քրդերի գործած հարստահարությունները, 1895-1896 թթ. Հայկական նահանգներում ծավալած Համիդյան կոտորածները և, ի վերջո, 1915 թ. Մեծ եղեռնը:
Գաղթականության իրարահաջորդ հոսանքները ժամանակի ընթացքում Սիրիայի տարբեր բնակավայրերում ևս զարգացրել են հայոց հոգևոր և մշակութային կյանքը՝ հիմնելով զանազան շինություններ, ի մասնավորի՝ եկեղեցիներ և վերջիններիս նվիրել արվեստի՝ տեղում արարված յուրօրինակ գործեր (գլխավորապես սրբապատկերներ և եկեղեցական իրեր):
Ինչպես վերոնշյալները, այնպես էլ իրենց ստեղծման վայրով Սիրիայի հետ առնչություն չունեցող, սակայն Մեծ եղեռնից հետո այստեղ փոխադրված եկեղեցական տարաբնույթ բազմաթիվ իրեր մինչև 2011 թ. քաղաքացիական պատերազմի սկիզբը գտնվում էին Սիրիայի հայկական եկեղեցիներում:

Սույն գրքույկում ներկայացնում ենք ԺԷ-Ի դդ. պատկանող 77 առավել ակնառու նմուշ, որոնց շնորհիվ կարելի է պատկերացում կազմել Սիրիայում գտնվող հայ արվեստի գանձերի մասին:

## Նվիրվում է
Նվիրվում է արցախահայության սպառնացող ահաբեկչական և ցեղասպանական վտանգը կասեցնելու նպատակով Արցախյան պատերազմի առաջին օրերին Հալեպից անհապաղ մարտադաշտ նետված և Շուշիի պաշտպանական մարտերի ընթացքում՝ 2020 թ. նոյեմբերի 5-ին անմահացած Հալեպի հայաշատ թաղամասերի ինքնապաշտպանության ջոկատի հրամանատար Հարութ Բանոյանի և նույն ջոկատի մարտիկներ Հակոբ Ասթարճյանի և Մոսիկ Սեքլեմյանի մշտակենդան հիշատակին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հարցազրույց հեղինակի հետ
* «Հայկական մշակութային գանձերը Սիրիայում» հարցազրույց հեղինակի հետ

Կատեգորիա:2020 գրքեր
Կատեգորիա:ՀՃՈՒՀ հրատարակություններ
Մեգի Նելսոն

**Մեգի Նելսոն** (, ),  ամերիկացի գրող, բանաստեղծուհի, Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի անգլերենի պրոֆեսոր, գրել է նաև էսսեներ։

## Կյանք և ստեղծագործություն
Մեգի Նելսոնը ծնվել է 1973 թվականին Կալիֆոռնիայի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում՝ իրավաբան Բրյուս Նելսոնի և Բարբարա Նելսոնի ընտանիքում։ Երբ Մեգին ութ տարեկան էր, ծնողները բաժանվել են, որից հետո նա և ավագ քույրը՝ Էմիլին, երկու տանն էլ ապրում էին մեկ հոր, մեկ մոր տանը, Մեգին ապրում էր նաև ամուսնու տանը։ Երկու տարի անց նրանց հայրը մահացել է սրտի կաթվածից։

1990 թվականին Նելսոնը տեղափոխվել է Կոնեկտիկուտ և ընդունվել է Ուեսլեյան համալսարան, որտեղ սովորել է անգլերեն, այդ թվում՝ գրչություն Պուլիտցերյան մրցանակակիր Էննի Դիլարդի ղեկավարության ներքո։ Այնտեղ Նելսոնը ծանոթացել է իր ստեղծագործության համար մեկ այլ կարևոր գործչի՝ քվիր բանաստեղծ Այլին Մայլսի հետ, որի վորքշոփերին հաճախել է հետագայում։ 1994 թվակնին Նելսոնը ստացել է բակալավրի աստիճան, իսկ 1998-2004 թվականներին սովորել է Նյու Յորքի քաղաքային համալսարանի ասպիրանտուրայում՝ ավաարտելով այն անգլիական գրականության դոկտորի աստիճանով։ 2005 թվականին վերադարձել է Կալիֆոռնիա՝  դասավանդելու Կալիֆոռնիայի արվեստի ինստիտուտում։ 2017 թվականից Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի անգլերենի ամբիոնի պրոֆեսոր։ Բացի այդ, գրականություն և գրություն է դասավանդել Ուեսլեյան համալսարանում, Պրատի ինստիտուտում և Նյու Յորքի նոր դպրոցում։

Նելսոնը սկզբում տպագրվել է փոքր հրատարակչություններում որպես բանաստեղծուհի, այնուհետև  սկսել է արձակ գրել ոչ ֆիքշն ժանրում և հրատարակել «Ջեյն։ Սպանություն» (2005) գիրքը, որը ինչպես և «Կարմիր մասեր» (2007) հուշերը, նվիրված է մորաքրոջ վաղեմի սպանությանը։ Մեգի Նելսոնի տեքստերը ոչ միայն ինքնակենսագրական են, այլև անդրադառնում են փիլիսոփայությանը, գեղարվեստական և գրական քննադատությանը, ֆեմինիզմին, քվիր թեորիային, սեռական և գենդերային ինքնությանը, սեռականացված բռնությանը։ Նման էկլեկտիզմի պատճառով նրա ստեղծագործություններից շատերը ենթակա չեն ժանրային դասակարգման։ Իր ստեղծագործական մեթոդը նա անվանում է ավտոտեորիա՝ տերմինը փոխառելով Փոլ Բ. Պրեսյադոյից։ Մասնավորապես, ավտոտեորետիկ ձևով գրված են նրա «Սինետներ» ժողովածուն (2009) և «Արգոնավորդներ» գիրքը (2015), որն արժանացել է գրքի քննադատների ազգային շրջանակի մրցանակին:

2008 թվականին ամուսնացել է նկարիչ Հարի Դոջի հետ, որի հետ ծանոթացել է «Կարմիր մասերի» շնորահանդեսի ժամանակ: Ունեցել են 2 որդի, որոնցից մեկը Դոջի երեխան էր նախորդ հարաբերություններից:

2019 թվականին Նելսոնն ընտրվել է ամերիկյան արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ:

## Հրապարակումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 2010՝ Գուգենհայմի կրթաթոշակ նոն-ֆիքշն ոլորտում:
* 2011՝ Արվեստի ազգային հիմնադրամի կրթաթոշակ գեղագրության ոլորտում  (պոեզիա):
* 2013՝ Գրական դրամաշնորհ Creative Capital հիմնադրամից:
* 2015՝ Գրքի քննադատների ազգային շրջանակի մրցանակ «Արգոնավորդներ» գրքի համար քննադատություն անվանակարգում:
* 2016՝ Մակարթուրի կրթաթոշակ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կիմ Սին

**Կիմ Սին** (, ), հարավկորեացի դերասանուհի: Հայտնի է «Հաջորդ զոհը» ֆիլմում (2022) Սոհի դերերով և Netflix-ի «Կաղամարի խաղ» 2-րդ եթերաշրջանի Կիմ Յոնմի՝ № 095 խաղացողի դերով:

## Կարիերա
Նա առաջնաելույթ է ունեցել 2016 թվականին  *Live Talk! Talk! Boni Hani* շոուում: 2022 թվականին Սոհի դերն է խաղացել «Հաջորդ զոհը» ֆիլմում, որի համար «Պեքսան» 59-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ հաղթել է «Լավագույն նորեկ դերասանուհի-կինոմատոգրաֆ» անվանակարգում: 2024 թվականի դեկտեմբերին հայտնվել է Netflix-ի «Կաղամարի խաղը» սերիալի երկրորդ եթերաշրջանում՝ Կիմ Յոնմիի / № 095 խաղացողի դերում։

## Ֆիլմագրություն
### Կինո

### Հեռուստատեսություն

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Տրիկվետրում

[thumb|[Նիկոլայ Կոպեռնիկոս|Կոպեռնիկոսի տրիկվետրումը]]
**Տրիկվետրում** (ծագում է՝ լատիներեն *tri-* ["երեք"] և *quetrum* ["անկյունավոր"]), միջնադարյան անվանումն է հին աստղագիտական գործիքի, որը առաջին անգամ նկարագրվել է Պտղոմեոսի կողմից *[[Ալմագեստ]]ում*: Այն նաև հայտնի էր որպես *պարալակտիկ քանոն* և օգտագործվում էր երկնային մարմինների բարձրությունները որոշելու համար։ Պտղոմեոսը այն անվանում է «*պարալակտիկ գործիք*» և, կարծես, կիրառել է Լուսնի զենիթային հեռավորությունը և պարալաքսը որոշելու նպատակով:

## Կառուցվածք
Տրիկվետրումը կատարում էր նույն գործառույթը, ինչ քվադրանտը և ստեղծվել էր աղեղներն ու շրջանագծերը ճշգրիտ աստիճանավորման համար։ Այն բաղկացած էր ուղղահայաց սյունից՝ սանդղակով, և երկու պտտվող թևերից, որոնք ամրացված էին վերևում և ներքևում։ Վերին թևը ուներ նշանառման սարքեր։ Երկու թևերը միացված էին այնպես, որ ծայրերը կարող էին սահել։ Երբ դիտողը նշանառում էր վերին թևի երկայնքով, ստորին թևի անկյունը փոխվում էր։ Ստորին ձողի դիրքը կարդալով՝ համադրելով այն ուղղահայացի երկարության հետ, հնարավոր էր հաշվարկել Աստղագիտական մարմնի զենիթային հեռավորությունը (կամ բարձրությունը):

## Օգտագործում
Տրիկվետրումը եղել է ամենատարածված աստղագիտական գործիքներից մեկը մինչև աստղադիտակի հայտնագործումը․ այն կարող էր անկյունները չափել ավելի մեծ ճշգրտությամբ, քան աստրոլաբը: Կոպեռնիկոսը նկարագրում է դրա կիրառությունը *De revolutionibus orbium coelestium*-ի (1543) չորրորդ գրքում՝ «*Instrumenti parallactici constructio*» վերնագրի ներքո: Գործիքն օգտագործել է նաև Տիխո Բրահեն նույն դարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտության պատմություն
Կատեգորիա:Աստղագիտական գործիքներ
Կատեգորիա:Աստղաչափություն
Էսքիշեհիրի տրամվայ

**Էսքիշեհիրի տրամվայ** (, EsTram), Թուրքիայի Էսքիշեհիր քաղաքի տրամվայի ցանց, որը պատկանում է Էսքիշեհիրի Մետրոպոլիտեն քաղաքապետարանին: Համակարգը շահագործում է Bombardier Flexity Outlook և Škoda ForCity ցածր հատակով հոդակապավոր թեթև երկաթուղային տրամվայները:

Շինարարությունը սկսվել է 2002 թվականի օգոստոսին, իսկ առաջին փուլի շահագործումը սկսվել է 2004 թվականի դեկտեմբերի 24-ին՝ 15 կիլոմետր (9.3 մղոն) ընդհանուր երկարությամբ և երկու հիմնական գծերով՝ Օթոգար-SSK և Օպերա-Օսմանգազի համալսարան։ EsTram ցանցը նախատեսված է խառը երթևեկության պայմաններում ուղևորներ տեղափոխելու 50 կմ/ժ (31 մղոն/ժ) առավելագույն արագությամբ։

2014 թվականին ավարտվել է շինարարության երկրորդ փուլը՝ ցանցի չորս ընդլայնումներով։ 

Երրորդ փուլն ավարտվել է 2021 թվականին, երբ համապատասխանաբար մարտի 12-ին և հունիսի 14-ին բացվել են 75-րդ տարի-Սուլթանդերե և Քաղաքային հիվանդանոց-75-րդ տարի ընդլայնումները: 36-րդ գծի (Օթոգար-Օսմանգազի համալսարան) (Օպերա կայարանով) սպասարկումը սկսվել է 2025 թվականի հունվարի 6-ին: 2025 թվականի դրությամբ համակարգն ունի ինը գիծ:

## Տրամվայի գծեր

## Պատկերասրահ
մինի|upright=0.6|Ցանցային քարտեզ

Պատկեր:Estram Otogar.jpg|Օթոգարի կայարան
Պատկեր:Estram durak1.JPG|Օդունփազարի քաղաքապետարանի կայարան
Պատկեր:EskişehirTramvay.jpg|Ռեշադիյե փողոց
Պատկեր:Estram Lines.jpg|Տրամվայի գծերի սխեման կայարաններում
Պատկեր:Eskişehir 8.7.2007 (62).jpg|EsTram-ի գիծը
Պատկեր:Estram.JPG|EsTram
Պատկեր:Esbilet.jpg|Տրամվայի տոմս (շրջանառությունից դուրս)
Պատկեր:Estram 2.jpg|PAKS կայարաններում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էսքիշեհիրի տրամվայի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:Էսքիշեհիրի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մետրոպոլիտեններ
Կատեգորիա:Տրամվայի համակարգեր այբբենական կարգով
Մերաբ Ամզոև

**Մերաբ Ամզոև** (, ), վրացական ծագում ունեցող, ռուս երգիչ, երաժիշտ և երգահան։

## Կենսագրություն
Ամզոևը ծնվել է 1992 թվականի հունվարի 19-ին Թբիլիսիում, ունի նաև քույր:

Որոշ ժամանակ անց ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ռուսաստանի Նովոռոսիյսկ քաղաք, որտեղ անցկացրել է մանկության մի մասը, որից հետո վերադարձել է հայրենիք: Երաժշտության տաղանդը ժառանգել է հորից, 15 տարեկանում սկսել է սովորել կիթառ նվագել և երգել: Մոտ տասը տարի զբաղվել է ֆուտբոլով:

2017 թվականին մասնակցել է «X-Factor» և «Georgian Idol» երաժշտական հեռուստաշոուներին, որտեղ ընդգրկվել է շոուի լավագույն 10 կատարողների, ինչպես նաև շոուի լավագույն 5 ելույթների շարքում: 2020 թվականին մասնակցել է Վրաստանի ազգային ընտրության Եվրատեսիլի երգի մրցույթի համար՝ բայց զբաղեցնելով 10-րդ հորիզոնականը՝ չի անցել հաջորդ փուլ:

Սկզբում ձայնագրել է հայտնի երգերի քավըր տարբերակներ, որոնք կատարել և շարունակում է կատարել վրացերեն, ռուսերեն, անգլերեն, իտալերեն, իսպաներեն և ֆրանսերեն լեզուներով: Այս երգերը հավաքել և շարունակում են հավաքել միլիոնավոր դիտումներ առցանց՝ ավելացնելով նրա աճող լսարանն ու հետևորդների թիվը։ 2024 թվականին թողարկել է իր առաջին մինի ալբոմը՝ «Ժամանակավորապես» վերնագրով:

## Ծանոթագրություններ
Ադրբեջանի ամենաբարձր շենքերի ցանկ

thumb|Բաքվի մերձափնյա հատվածը
**Ադրբեջանի ամենաբարձր շենքերի ցանկ**, Ադրբեջանի տարածքում կառուցված կամ կառուցվող ամենաբարձր շենքերի ցանկը։ Դրանց մեծ մասը գտնվում է մայրաքաղաք Բաքվում։ Ցանկում ներառված շենքերն ունեն առնվազն 84 մետր բարձրություն։

## Բարձր շենքեր

## Կառուցվող երկնաքերեր

## Կառուցվելիք երկնաքերեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Ադրբեջանի երկնաքերներ
Կատեգորիա:Բաքվի շենքեր և կառույցներ
Միջազգային ժամանակի բյուրո

**Միջազգային ժամանակի բյուրոն** (, կրճատ՝ **BIH**), որի նստավայրը գտնվում էր Փարիզի աստղադիտարանում, միջազգային կազմակերպություն էր, որը պատասխանատու էր Համաշխարհային ժամանակի տարբեր չափումների համադրման համար:
Բյուրոն նաև կարևոր դեր ուներ ժամանակի հաշվարկի և հարակից ոլորտների հետազոտություններում՝ Երկրի պտույտ, հղման համակարգեր, և ատոմային ժամանակ։ 1987 թվականին բյուրոյի պարտականությունները հանձնվեցին Չափ ու կշռի միջազգային բյուրոին (BIPM) և Երկրի պտույտի և հղման համակարգերի միջազգային ծառայությանը (IERS)։

## Պատմություն
BIH-ի ստեղծման որոշումը կայացվեց 1912 թվականի *Conférence internationale de l'heure radiotélégraphique* կոնֆերանսի ընթացքում։ Հաջորդ տարի փորձ կատարվեց բյուրոյի միջազգային կարգավիճակը կարգավորելու միջազգային կոնվենցիա ստեղծելով։ Սակայն կոնվենցիան չվավերացվեց անդամ պետությունների կողմից՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկման պատճառով։ 1919-ին, պատերազմի ավարտից հետո, որոշվեց բյուրոն դարձնել *Միջազգային ժամանակի հանձնաժողովի* գործադիր մարմինը, որը նորաստեղծ ՄԱՄ-ի (IAU) հանձնաժողովներից մեկն էր և որի գրասենյակը գտնվում էր Փարիզում։

Թեև BIH-ի առաքելությունները միջազգային էին, այն իր ողջ պատմության ընթացքում հիմնականում ֆրանսիական էր ֆինանսավորման առումով։ Մինչև 1966 թվականը Փարիզի աստղադիտարանի տնօրենը միաժամանակ նաև BIH-ի տնօրենն էր։ Իրականում, BIH-ի ղեկավարումը հանձնված էր *directeur-adjoint*-ին (փոխտնօրեն) կամ *chef des services du B.I.H.*-ին (BIH-ի ծառայությունների ղեկավար), այսինքն՝ այն անձին, ով փաստացի ղեկավարում էր BIH-ը՝ տարբեր ժամանակներում տարբեր կոչումներով։ 1920 թվականի հունվարին Փարիզի աստղադիտարանի տնօրեն Բենժամեն Բայոն BIH-ի փաստացի կառավարումը հանձնեց Գիյոմ Բիգուրդանին, ով ղեկավարեց այն մինչև 1928 թվականը։ Արմանդ Լամբերը ղեկավարեց BIH-ը 1928-ից մինչև 1942 թվականը։ Նիկոլա Ստոյկոն BIH-ի ղեկավարն էր 1942-ից մինչև իր թոշակի անցնելը՝ 1964 թվականին։ Բեռնար Գինոն, BIH-ի վերջին տնօրենը, պաշտոնավարեց 1964 թվականի հոկտեմբերի 1-ից մինչև բյուրոյի գործունեության դադարեցումը՝ 1988 թվականին:

1956-ից մինչև 1987 թվականը BIH-ը եղել է «Աստղագիտական և գեոֆիզիկական տվյալների վերլուծության ծառայությունների ֆեդերացիայի» (FAGS) մաս։ 1987 թվականին բյուրոյի Համաշխարհային ժամանակի չափումների համադրման գործառույթները փոխանցվեցին Չափ ու կշռի միջազգային բյուրոին։ Նրա գործառույթները՝ կապված ժամանակի շտկման հետ՝ աստղագիտական մարմինների հղման համակարգ և Երկրի պտույտ, փոխանցվեցին [Երկրի պտույտի և հղման համակարգերի միջազգային ծառայությանը]։

== Տես նաև ==
* [Համաշխարհային ժամանակ
* Ատոմային ժամացույց
* Չափ ու կշռի միջազգային բյուրո
* Երկրի պտույտի և հղման համակարգերի միջազգային ծառայություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամանակ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ստանդարտացման կազմակերպություններ
Մոլորակների դասավորվածություն

thumb|350px|right|Մոլորակների դասավորվածության դիրքերը
**Մոլորակների դասավորվածություն** Արեգակի, մոլորակների և Արեգակնային համակարգի այլ երկնային մարմինների բնութագրական հարաբերական դիրքն է երկնոլորտում և Արեգակնային համակարգի տարածությունում Երկրի նկատմամբ:

## Մոլորակների դասավորվածություն
### Ստորին մոլորակների դասավորվածություն
Ստորին մոլորակները և այլ երկնային մարմինները, որոնց ուղեծրերը գտնվում են Երկրի ուղեծրի ներսում, և ունենում են՝
*Արեգակի հետ միաձուլում, որոնց դեպքում մոլորակը և Արեգակը ունեն նույն խավարածրային երկայնությունը (կամ նույն ուղիղ ծագումը):
**գերազանց միացում (Արեգակը գտնվում է մոլորակի և Երկրի միջև):
**ստորին միացում (մոլորակը գտնվում է Արեգակի և Երկրի միջև):
*մեծ էլոնգացիա, որոնք համապատասխանում են մոլորակի ամենամեծ տեսանելի անկյունային հեռավորությանը Արեգակից:
**ամենամեծ արևելյան էլոնգացիա:
**ամենամեծ արևմտյան էլոնգացիա։

Գերազանց միացմանը մոտ գտնվող ստորին մոլորակները անհասանելի են դիտարկման համար, քանի որ գտնվում են Արեգակի հետևում։ Ստորին միացումից անմիջապես առաջ և հետո ստորին մոլորակները երևում են որպես նեղ կիսալուսին։ Ստորին միացման ժամանակ հնարավոր են Մերկուրիի կամ Վեներայի անցումները Արեգակի սկավառակի վրայով. սակայն, մոլորակների ուղեծրերի հարաբերական թեքման պատճառով, իրական անցումները բավականին հազվադեպ են։ Սովորաբար, ստորին միացման ժամանակ ստորին մոլորակը գտնվում է Արեգակից վերև կամ ներքև՝ խավարածրային լայնության մեջ։ Էլոնգացիաների ժամանակ ստորին մոլորակները երևում են որպես թեթև կիսասկավառակ։

### Վերինի մոլորակների և Լուսնի դասավորվածություն
Լուսնի, վերին մոլորակների և Արեգակնային համակարգի այլ մարմինների համար, որոնց ուղեծրերը գտնվում են ամբողջությամբ Երկրի ուղեծրից դուրս՝
*Արեգակի հետ միաձուլումների, որոնց դեպքում մոլորակը և Արեգակը ունեն նույն խավարածրային երկայնությունը (կամ նույն ուղիղ ծագումը):
*Առճակատում, որոնց դեպքում մոլորակի և Արեգակի խավարածրային երկայնությունները (ուղիղ ծագումները) տարբերվում են 180°-ով:
*Արևելյան և արևմտյան քառանկյուններ:

Միաձուլումների մոտ վերին մոլորակները գտնվում են Արեգակի հետևում և տեսանելի չեն։

Երբեմն տարբերակվում են նաև կիսաքառանկյուններ, երբ մոլորակի (Լուսնի) և Արեգակի միջև անկյունը 45° է, (և 135°)։ Ստորին մոլորակների համար հնարավոր են միայն կիսաքառանկյուններ, բայց իրականում նման կոնֆիգուրացիա տեղի է ունենում միայն Վեներայի համար (նրա ամենամեծ արևելյան կամ ամենամեծ արևմտյան էլոնգացիայի դիրքում, որը կարող է հասնել 48°-ի): Նույնը վերաբերվում է նաև Երկրի և Վեներայի ուղեծրերի միջև շարժվող աստերոիդներին։

## Տես նաև
* Արեգակի և մոլորակների շարժումը երկնոլորտում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երկրի և մոլորակների հարաբերական դիրքեր

Կատեգորիա:Դիտողական աստղագիտություն
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Ռեջի Ֆիլս-Էյմ

**Ռեջինալդ «Ռեջի» Ֆիլս-Էմե** (, (մարտի 25, 1961, Բրոնքս, Նյու Յորք, ԱՄՆ) Ամերիկայի Նինթենդոի նախկին նախագահ և գլխավոր գործառնական տնօրեն:

= Կենսագրություն =
Ֆիլս-Էմեն ծնվել է 1961 թվականի մարտի 25-ին, հայիթցի ներգաղթյալների ընտանիքում։ 1979 թվականին նա ընդունվել է Կոռնելի համալսարան, իսկ չորս տարի անց ստացել է կիրառական տնտեսագիտության բակալավրի աստիճան։

### Վաղ կարիերա
Ավարտելուց հետո Ֆիլս-Էմեն աշխատել է այնպիսի ընկերություններում, ինչպիսիք են Procter & Gamble-ը և Pizza Hut-ը, ինչպես նաև եղել է Guinness-ի մարքեթինգի ղեկավարը։ Ավելի ուշ նա միացել է Panda Express սննդի սպասարկման ընկերությանը, որտեղ զբաղեցրել է ավագ փոխնախագահի պաշտոնը։ VH1-ում աշխատելու ընթացքում նա կարողացել է 30%-ով բարձրացնել հեռուստաալիքի վարկանիշը՝ գրավելով երիտասարդ լսարան։

### Nintendo
Ֆիլս-Էյմեն միացել է Նինթենդո-ին 2003 թվականի դեկտեմբերին՝ պատասխանատու լինելով վաճառքի և մարքեթինգի գործունեության համար Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում և Լատինական Ամերիկայում: 2006 թվականի մայիսին նա դարձել է Ամերիկայի Նինթենդո-ի նախագահ և գլխավոր գործառնական տնօրեն՝ հաջորդելով Տացումի Կիմիշիմային:

Ռեջին հռչակություն է ձեռք բերել E3 2007-ում, երբ բեմ բարձրանալով՝ Wii Balance Board-ը ցուցադրելու համար, նա արտաբերել է մի արտահայտություն, որը անմիջապես դարձել է հիշված պահ: «Իմ մարմինը պատրաստ է»:

Նա հրաժարական տվեց 2019 թվականի փետրվարին և թողեց գործադիր տնօրենի պաշտոնը 2019 թվականի ապրիլի 15-ին։ Նրան փոխարինեց Դուգ Բոուզերը, ով նախկինում Nintendo of America-ի վաճառքի և մարքեթինգի ղեկավարն էր։

Nintendo-ից հեռանալուց հետո Ֆիլս-Էյմեն ստեղծեց իր սեփական էջը @Reggie անվամբ և կատարեց իր առաջին թվիթը՝ գրելով. «Բարև Twitter համայնք»։

= Nintendo-ից հետո =
Nintendo-ից հեռանալուց հետո Ֆիլս-Էմեն սկսեց աշխատել Կոռնելի համալսարանի Չարլզ Դայսոնի կիրառական տնտեսագիտության և կառավարման դպրոցում և նաև GameStop մանրածախ առևտրի ցանցի և Spin Master ընկերության տնօրենների խորհրդի անդամ է։
## Ծանոթագրություններ
Քրոնոգրաֆ

thumb|Գրանցող քրոնոգրաֆ (Ռուդոլֆ Ֆյուեսս)
**Քրոնոգրաֆ** կամ **Գրանցող քրոնոգրաֆ** կամ **սալաքար քրոնոգրաֆ**, տվյալների գրանցով սարք, որը օգտագործվել է 1870–1940 թվականներին աստղադիտարաններում ժամանակի նշման և ճշգրիտ երկայնության որոշման համար։ Գրանցումը կատարվում է մի քանի սանտիմետր լայնությամբ ժապավենի վրա, որը պտտվում է ժամացույցի մղիչի միջոցով մի քանի սմ/վ արագությամբ։ Գրանցումը կատարվում է երկու մատիտների միջոցով, որոնք շարժվում են Էլեկտրական շարժակով․ մեկը նշում է վայրկյանները՝ ըստ աստղագիտական ժամացույցի, նավային ժամացույցի կամ ռադիոազդանշանի, մյուսը գործարկվում է օգտագործողի կամ կիսավտոմատ գրանցող միկրոմետրի կողմից։ Սարքով չափումների կատարումը թույլ է տալիս որոշել ժամանակը մինչև 0,01 վայրյան ճշգրտությամբ:

Այս գործիքի հեղինակը ժամագործ Մաթեուս Հիպպն (1813–1893) է, ով այն ստեղծել է 1866 թվականին Ֆրեդերիկ Դյուբուաի (1811–1869) հետ համագործակցությամբ Նյուշատելի աստղադիտարանի համար: "Հիպպի քրոնոգրաֆը" ժամագործական մեխանիզմ էր, որը արտաբերու էր «բիփ» ձայներ, և տպագրում էր իմուլսները մածուցիկ թանաքի միջոցով (ժամում սպառում էր մի քանի թղթի փաթույթներ)։ Այն օգտագործվել է ամբողջ աշխարհում։ Լե Վերյեն օգտագործել է այն Վիեննայի աստղադիտարանի երկայնականությունը որոշելու համար: Սարքի մի փոքր փոփոխված տարբերակը օգտագործել է Բրեգեն (1874)՝ Եվրոպական երկրաչափական ցանցին միանալու համար: Եվ վերջապես Մարսելի և Ալժիրի երկայնականությունները նույնպես որոշվել են այս սարքով:

Քանի որ թանաքը արագ էր չորանում ինտենսիվ օգտագործման դեպքում, այս սարքը փոխարինվեց ծակոտաժապավենային գրանցիչով, ապա մոտ 20-րդ դարի կեսերին՝ Ռոտատորով։ Այս սարքերը վաճառվել են մինչև 1970 թվականը FAVAG և Wetzer ընկերությունների կողմից, ապա փոխարինվել են տպիչով քրոնոգրաֆներով։ 1980-ականներից ի վեր օգտագործվում են միայն տվյալների գրանցման համակարգեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* Helmut Müller, *Astronomical Position, Time and Azimuth Determinations with the Kern DKM3-A*. Kern & Co AG, Aarau (1973)

Կատեգորիա:Աստղագիտական գործիքներ
Կատեգորիա:Աստղաչափություն
Կատեգորիա:Չափումներ