Ֆոսֆոլիպիդ

**Ֆոսֆոլիպիդ**, բարդ լիպիդներ, բազմատոմ սպիրտների և բարձրակարգ ճարպաթթուների բարդ եթերներ։ Պարունակում են ֆոսֆորական թթվի մնացորդ և դրան միացած քիմիական տարբեր ծագում ունեցող ատոմների խմբեր։ 
thumb|Ֆոսֆոլիպիդ և ֆոսֆոլիպիդային երկշերտ

## Ֆոսֆոլիպիդների դասակարգումը
Իրենց բաղադրության մեջ եղած բազմատոմ սպիրտից կախված` ընդունված է առանձնացնել ֆոսֆոլիպիդների երեք խումբ.
*գլիցերոֆոսֆոլիպիդներ(գլիցերոֆոսֆատիդներ)-պարունակում են գլիցերինի մնացորդ
**ֆոսֆատիդիլխոլին(լեցիտին)
**ֆոսֆատիդիլէթանոլամին(կեֆալին)
**ֆոսֆատիդիլսերին
**կարդիոլիպին
**պլազմալոգեն(էթանոլամինային պլազմալոգեն)
*ֆոսֆոսֆինգոլիպիդներ-պարունակում են սֆինգոզինի մնացորդ
**սֆինգոմիելիններ
*ֆոսֆոինոզիտիդներ-պարունակում են ինոզիտոլի մնացորդ
**ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ

## Ֆոսֆոլիպիդների հատկությունները
Ֆոսֆոլիպիդները բարդ լիպիդներ են, որոնք պարունակում են ճարպաթթուներ, ֆոսֆորական թթվի մնացորդ և լրացուցիչ` մեծամասամբ ազոտ պարունակող ատոմների խումբ։ Դրանք կան բոլոր կենդանի բջիջներում։ Պարունակվում են նյարդային հյուսվածքում, մասնակցում են ճարպերի, ճարպաթթուների և խոլեստերինի նյութափոխանակությանը։

Ֆոսֆոլիպիդները մտնում են բոլոր բջջաթաղանթների բաղադրության մեջ։ Պլազմայի և էրիթրոցիտների միջև տեղի է ունենում ֆոսֆոլիպիդների փոխանակում, որոնք կարևոր դեր ունեն ոչ բևեռային լիպիդները լուծված վիճակում պահելու մեջ։ Ֆոսֆոլիպիդների առավել տարածված տեսակը ֆոսֆոգլիցերիդներն են։

Ֆոսֆոլիպիդները ամֆիֆիլ նյութեր են։ Նրանք կազմված են *բևեռային գլխիկից*, որի բաղադրության մեջ մտնում են գլիցերին կամ այլ բազմատոմ սպիրտ, ֆոսֆորական թթվի բացասական լիցք ունեցող մնացորդ, մեծամասամբ դրական լիցք ունեցող ատոմների խումբ, և երկու *ոչ բևեռային պոչիկներից*, որոնք ճարպաթթվային մնացորդներ են։ Ֆոսֆոլիպիդների յուրահատկությունն այն է, որ դրանց գլխիկը հիդրոֆիլ է, իսկ պոչիկը` հիդրոֆոբ։ Դա թույլ է տալիս ջրային միջավայրում գտնվելիս ձևավորել երկշերտ` ֆոսֆոլիպիդային մոլեկուլների կրկնակի շերտ, որտեղ հիդրոֆիլ գլխիկները երկու կողմերից շփվում են ջրի մոլեկուլների հետ, իսկ հիդրոֆոբ պոչիկները դասավորվում են երկշերտի մեջ և խուսափում ջրի հետ շփումից։ 
thumb|Ֆոսֆոլիպիդի կառուցվածքը

Այս ամենով է պայմանավորված ֆոսֆոլիպիդների ֆիզիկական և քիմիական հատկությունների մեծամասնությունը, օրինակ` լիպոսոմներ և կենսաբանական թաղանթներ (լիպիդային երկշերտ) ձևավորելու ունակությունը։ Բևեռային գլխիկի քիմիական կազմությունը պայմանավորում է ֆոսֆոլիպիդի գումարային էլեկտրական լիցքը և իոնային վիճակը։

## Ֆոսֆոլիպիդների շուկան
Ֆոսֆոլիպիդների միջազգային առևտրով և շրջանառությամբ զբաղվող հիմնական կազմակերպություններն են  Avanti Polar Lipids, Lipoid GmbH, VAV Life Sciences Pvt. Ltd. :

## Ֆոսֆոլիպիդների կենսաբանական դերը
Կենսաբանական թաղանթների գլխավոր լիպիդային բաղադրիչն են։ Մարդու կենսագործունեության համար անհրաժեշտ ֆոսֆորական թթվի աղբյուր են։

Ֆոսֆոլիպիդները բջջաթաղանթների կարևորագույն բաղադրիչն են։ Դրանք ապահովում են բջիջների և բջջի օրգանոիդների թաղանթների հոսունությունը, մինչդեռ խոլեստերինը ապահովում է մեմբրանի կոշտությունն ու հաստատունությունը։ Ինչպես խոլեստերինը, այնպես էլ ֆոսֆոլիպիդները, հաճախ մտնում են բջջաթաղանթի լիպոպրոտեիդների կազմի մեջ, սակայն նաև գտնվում են ազատ, սպիտակուցների հետ չկապված վիճակում։

Ֆոսֆոլիպիդները մասնակցում են ճարպերի, ճարպաթթուների և խոլեստերինի տեղափոխման գործընթացին։ Լինելով ավելի հիդրոֆիլ, քան խոլեստերինն է` ֆոսֆոլիպիդները կատարում են յուրօրինակ լուծիչի դեր խոլեստերինի և այլ խիստ հիդրոֆոբ միացությունների համար։

Ֆոսֆոլիպիդները դանդաղեցնում են կոլագենի սինթեզը և բարձրացնում են կոլագենազի ակտիվությունը։

## Տես նաև
*Դիացիլգլիցերին
*Բջջաթաղանթ
*Լիպիդներ
*Ֆոսֆոլիպազ
*Ֆոսֆատիդիլխոլին
*Ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ
*Ֆլիպազներ

## Գրականություն
*Т. Т. Берёзов, Б. Ф. Коровкин. Биологическая химия. — М.: Медицина, 1998. — 704 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-225-02709-1.
*Devaux P. F. Protein involvement in transmembrane lipid asymmetry // Ann. Rev. Biophys. Biomol. Struct. — 1992. — Vol. 21. — p.&nbsp;417—439.
*McNeil H. P., Chesterman C. N., Krilis S. A. Immunology and clinical importance of antiphospholipid antibodies // Adv. Immunol. — 1991. — Vol. 49. — p.&nbsp;193—280.
*Schroit A. J., Zwaal R. F. A. Transbilayer movement of phospholipids in red cell and platelet membrane // Biochem. Biophys. Acta. — 1991. — Vol. 1071. — p.&nbsp;313—329.

Կատեգորիա:Լիպիդներ
Կատեգորիա:Ֆոսֆորի միացություններ
Կատեգորիա:Ֆոսֆորօրգանական միացություններ