Սերբաբյուզանդական վերածննդի ճարտարապետություն

աջից|մինի|250x250փքս|Հին հեռախոսակայան
**Սերբաբյուզանդական վերածննդի ճարտարապետություն,** **ժամանակակից սերբաբյուզանդական ճարտարապետություն**, **նեոբյուզանդական ճարտարապետություն** կամ **սերբական ազգային ճարտարապետություն,** սերբական ճարտարապետության ոճ, որը տևել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 20-րդ դարի առաջին կեսը։ Այս ոճը ծագել է միջնադարյան սերբ-բյուզանդական դպրոցի ավանդույթից և եղել է միջազգային նեոբյուզանդական ոճի մի մասը։

## Պատմություն և առանձնահատկություններ
Սերբական արվեստում ժամանակակից սերբ-բյուզանդական ոճի սկիզբը դրվել է ռոմանտիզմի ոգով, որը տարածված էր Եվրոպայում 19-րդ դարի առաջին կեսին, իսկ սերբական հողերում հայտնվել է դարի կեսերին և արդիական է եղել մինչև վերջին տասնամյակները։ Այս ոճի առաջացումը կարելի է համարել որպես «դիմադրություն» նորեկների «արևմտյան ոճի» (կլասիցիզմ, նեոբարոկկո) ազդեցություններին Սերբիայի Իշխանությունում։ Ոճը բնութագրվում է սերբ-բյուզանդական ճարտարապետական ժառանգության ձևերով և դեկորացիաներով։ Այս ճարտարապետական մոտեցումը միայն եկեղեցական ճարտարապետություն չէ. ըստ էության, ոճը ծաղկում է ապրել աշխարհիկ ճարտարապետության մեջ։ Այն նաև սերտորեն կապված է Մոդեռն ոճի ազդեցության հետ։
աջից|մինի|Սուրբ Գեորգի տաճար, Սմեդերևոյում
[աջից|մինի|Սուրբ Սպիրիդոն եկեղեցի Իալիյում, [Տրիեստ]]
Ժամանակակից սերբաբյուզանդական ճարտարապետական ոճը բաղկացած է երեք ժամանակաշրջանից։

*Առաջին կամ վաղ շրջան*, որն իրենից ներկայացնում է «արևմտյան ոճի» համադրություն բյուզանդական ճարտարապետության տարրերի հետ։ Տիպիկ օրինակ է Սմեդերևոյի Սբ. Գևորգ եկեղեցին, որտեղ երկայնության հիմքի վրա (արևմուտքին բնորոշ) խոյանում են հինգ գմբեթ՝ այսպես կոչված «հունական խաչի» (frameless|22x22փքս) տեսքով։

*Երկրորդ շրջան*, որը կապված է Սերբիայի՝ հայտնի որպես թագավորություն (1882–1914), ընդարձակման և հզորացման հետ։ Այս շրջանում է ոճը «հաստատվել». կառուցվել են բազմաթիվ եկեղեցիներ, հազվադեպ՝ շինարարության այլ ձևեր։ Սերբիայի Թագավորության տարածքից դուրս օրինակները հազվադեպ են։

*Երրորդ և վերջին շրջանը* կապված է երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածի հետ, երբ ոճն արագորեն տարածվել է ամբողջ *Սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորությունում*` հետագայում` Հարավսլավիայում, թեև այն շատ ավելի գերիշխող էր արևելքում` «սերբական» (հիմնականում Կենտրոնական Սերբիա) թագավորության աշխատանքներում։ Հարավսլավիայի Թագավորության արևմտյան մասի օրինակները հազվադեպ են և հիմնականում կապված են Սերբական ուղղափառ եկեղեցու եկեղեցական ճարտարապետության կոնկրետ օրինակների հետ։ Բացի այդ, կան օրինակներ՝ կապված սփյուռքի սերբերի հետ, օրինակ՝ Տրիեստի Սուրբ Սպիրիդոն եկեղեցին, որը նախագծել է Կառլո Մաչիաչինին։ Այս ժամանակաշրջանի շենքերը հավասարապես կրոնական և աշխարհիկ են։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և դրանից հետո շրջադարձային էր. Կոմունիզմի գալուստով պատերազմից հետո սերբական ճարտարապետության պատմականության (**) բոլոր ձևերը, ներառյալ սերբաբյուզանդական ոճը, անտեսվել են։

## Ճարտարապետներ
Այս ոճի նշանավոր ճարտարապետներն են (հերթականությունն ըստ իրենց գործունեության ժամանակի).

* Յան Նևոլե
* Անդրեյ Դամյանով
* Ալեքսանդր Դերոկո
* Մոմիր Կորունովիչ
* Սվետոզար Իվաչկովիչ
* Վլադիմիր Նիկոլիչ
* Յովան Իլկիչ
* Դուշան Զիվանովիչ
* Անդրա Ստևանովիչ
* Բրանկո Տանազևիչ
* Պետար Պոպովիչ
* Յովան Նովակովիչ
* Դրագուտին Մասլակ
* Դրագուտին Ինկիոստրի Մեդենջակ
* Վասիլիե Անդրոսով
* Գրիգորիե Սամոիլով
* Կրստիչ եղբայրներ

## Օրինակներ
աջից|մինի|Սուրբ Գեորգի եկեղեցի, Օպլենակ
[աջից|մինի|[Հին փոստ, Բելգրադ]]
[մինի|Քրիստոսի Փրկչի տաճար, [Բանյա Լուկա]]
[աջից|մինի|Սերբական ուղղափառ տաճար, [Նիշ]]
[մինի|[Վուկ Կարաջիչ|Վուկի հիմնադրամի շենք]]

### Վաղ շրջան (մոտ 1850-1880)
* Անդրեյ Դամյանովի Սուրբ Գեորգի տաճար Սմեդերևոյում
* Սերբական ուղղափառ տաճար Նիշում, ճարտարապետ` Անդրեյ Դամյանով
* Սերբական ուղղափառ տաճար Վրանեում, ճարտարապետ` Անդրեյ Դամյանով
* Աստվածածնի ծննդյան տաճար (Սերբական ուղղափառ եկեղեցի) Սարաևոյում, ճարտարապետ` Անդրեյ Դամյանով
* Սուրբ Երրորդություն տաճար Մոստարում, ճարտարապետ` Անդրեյ Դամյանով
* Համբարձման եկեղեցին Բելգրադում, ճարտարապետներ` Պավլե Ստանիշիչ և Յովան Ռիստիչ։

## Միջին շրջան (1880-1914)
* Սուրբ Սպիրիդոն եկեղեցի Տրիեստում (Իտալիա), ճարտարապետ` Կառլո Մաչիաչինի
* Հին եկեղեցի Պանչևոյում, ճարտարապետ` Սվետոզար Իվաչկովիչ
* Սբ. Էլիաս եկեղեցի Լեսկովացում, ճարտարապետ` Սվետոզար Իվաչկովիչ
* Եկեղեցի Բելգրադի Նոր գերեզմանատանը, ճարտարապետ` Սվետոզար Իվաչկովիչ
* Սուրբ Պետրոս եկեղեցի Յագոդինայում, ճարտարապետ` Սվետոզար Իվաչկովիչ
* Սրեմսկի Կարլովցիի գերեզմանատան մատուռ, ճարտարապետ` Վլադիմիր Նիկոլիչ
* Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի Պարաչինում, ճարտարապետ` Յովան Իլկիչ
* Սուրբ Գեորգի եկեղեցին Կրուշևացում, ճարտարապետ` Դուշան Զիվանովիչ
* Սբ. Հրեշտակապետ Միքայել եկեղեցի Հերցեգ Նովիում
* Սբ. Սավայի եկեղեցի Կոսովսկա Միտրովիցայում, ճարտարապետ` Անդրա Ստևանովիչ
* Սուրբ Գեորգի եկեղեցի Օպլենացում, ճարտարապետ` Անդրա Ստևանովիչ
* Բելգրադի հին հեռախոսակայանի շենք, ճարտարապետ` Բրանկո Տանազևիչ
* Վուկի հիմնադրամի տունը Բելգրադում, ճարտարապետ` Բրանկո Տանազևիչ
* Թաղային գրասենյակներ Վրանեում, ճարտարապետ` Պետար Պոպովիչ։

## Ուշ շրջան (1914-1941)
* Գիմնազիա Չաչակում, ճարտարապետ` Դրագուտին Մասլաչ
* Գիմնազիա Սրեմսկա Միտրովիցայում, ճարտարապետ` Մոմիր Կորունովիչ
* Քրիստոսի Համբարձման եկեղեցի Կրուպանջում, ճարտարապետ` Մոմիր Կորունովիչ
* Փոստի նախարարություն Բելգրադում, ճարտարապետ` Մոմիր Կորունովիչ
* Սոկոլի տուն Բիելինայում, ճարտարապետ` Մոմիր Կորունովիչ
* Հին փոստային բաժանմունք Բելգրադում, ճարտարապետ` Մոմիր Կորունովիչ
* Քրիստոսի Փրկչի տաճար Բանյա Լուկայում, ճարտարապետ` Դուշան Ժիվանովիչ
* Սուրբ Սավվայի տաճար, ճարտարապետներ` Բոգդան Նեստերովիչ և Ալեքսանդր Դերոկո 
* Սպիտակ պալատ Դեդինյեում (Բելգրադ), ճարտարապետներ` Ժիվոյին Նիկոլիչ, Վիկտոր Լուկոմսկի և Նիկոլայ Կրասնով
* Էլեզովիչի տունը Բելգրադում, ճարտարապետ` Ալեքսանդր Դերոկո
* Պատրիարքարանի շենք Բելգրադում, ճարտարապետ` Վիկտոր Լուկոմսկի
* Սբ. Մարկոսի եկեղեցին Բելգրադում, ճարտարապետներ` Բրանկո և Պետար Կրստիչներ
* Սբ. Կոնստանտին և Հելեն եկեղեցի Պոժեգայում, ճարտարապետ` Վասիլի Ադրոսով
* Սոկոլի տուն Սոմբորում, ճարտարապետներ` Ջ. Բազլեր և Վ. Սաբո
* Բանսկի Դվոր Բանյա Լուկայում
* Նիկոլայ Կրասնովի դամբարան Կորֆուում
* Ջորջևիչի տուն Տոպչիդերում (Բելգրադ), ճարտարապետ` Բրանիսլավ Կոջիչ
* Հյուրանոց Սոպոչանիում, Նովի Պազարի (Բելգրադ) մոտակայքում, ճարտարապետ` Դրագիշա Բրաշովան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Սերբիայի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Սերբիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Սերբիայի շենքեր և կառույցներ