Ելքի խոչընդոտներ

**Ելքի խոչընդոտներ** (), տնտեսագիտությունում շուկան կամ արդյունաբերական ոլորտը լքել ցանկացող կազմակերպությանը խանգարող գործոններ։ Եթե դուրս գալու խոչընդոտները նշանակալի են, ընկերությունը կարող է ստիպված լինել շարունակել մրցակցել շուկայում:

Շուկայում հարկադիր մնալը տեղի է ունենում, երբ շուկայից դուրս գալու ծախսերն ավելի բարձր են, քան շուկայում մնալու հետ կապված ծախսերը։ Երբեմն, երբ ընկերությունները գործում են ցածր շահույթով կամ վնասով, նրանք դեռևս ընտրում են ուրիշների հետ մրցակցելը։ Այս որոշումների կայացման հիմնական գործոնները դուրս գալու բարձր խոչընդոտներն են։

## Սահմանումներ
«Ելքի խոչընդոտ» հասկացության տարբեր սահմանումներ կան, սա ցույց է տալիս ելքի խոչընդոտները սահմանելու մեկ ընդհանուր մոտեցման բացակայություն:

1976 թվականին Փորթերը «ելքի խոչընդոտները» սահմանում է որպես «անբարենպաստ կառուցվածքային, ռազմավարական և կառավարչական գործոններ, որոնք ընկերություններին պահում են բիզնեսում, նույնիսկ երբ նրանք ստանում են ցածր կամ բացասական եկամուտներ»:

1989 թվականին Գիլբերտը սահմանել է այս հասկացությունը որպես «ծախսեր կամ կորցրած շահույթ, որը ընկերությունը պետք է կրի, եթե դուրս գա ոլորտից... Ելքի խոչընդոտներ գոյություն ունեն, եթե ընկերությունը չի կարող իր կապիտալը տեղափոխել մեկ այլ գործունեության մեջ և ստանալ առնվազն նույնքան մեծ եկամուտ»: Այս սահմանման մեջ ներառված են ելքի ուղղակի ծախսերը և ելքի անուղղակի այլընտրանքային ծախսերը։

## Արգելքների տեսակները
Կան բազմաթիվ գործոններ, որոնք կարող են ազդել հեշտ դուրս գալու վրա: Դուրս գալու խոչընդոտների տեսակները հիմնականում կարելի է բաժանել ուղղակի ելքի ծախսերի և դուրս գալու անուղղակի այլընտրանքային ծախսերի:

Ուղղակի ելքի ծախսեր.

* Աշխատողների պայմանագրային իրավունքների պաշտպանության հետ կապված ծախսեր, օրինակ՝ աշխատակիցների կրճատման ծախսերը և ապահովագրական նպաստները:
* Որոշ ծախսեր, որոնք պահանջում են ընկերության համապատասխանությունը շուկայից դուրս գալու համար: Օրինակ՝ շրջակա միջավայրի կանոնակարգերի պատճառով վերականգնման ծախսերը:
* Բարձր ֆիքսված ելքի ծախսեր, որոնք ընկերությունը մարում է ժամանակի ընթացքում, օրինակ՝ գույքի ծախսերը, տրանսպորտային միջոցների ծախսերը կամ ներդրողների կամ աշխատակիցների համար նախատեսված ցանկացած հաշվարկային փաթեթներ»:

Դուրս գալու անուղղակի այլընտրանքային ծախսեր.

* Կորուսյալ ծախսեր: Գործող ընկերությունների համար ելքի խոչընդոտ, քանի որ պարտավորված ակտիվները ներկայացնում են չվերականգնվող ծախսեր: Կորուսյալ ծախսերի օրինակներ են ակտիվների առանձնահատկությունը, գովազդային արշավները և առաջխաղացումները, հետազոտությունների և զարգացման ծախսերը և նախավճարները:
* Երկարաժամկետ պայմանագրեր: Գնորդների կամ մատակարարների հետ որոշ երկարաժամկետ պայմանագրեր կարող են խոչընդոտ լինել դուրս գալու համար, քանի որ պայմանագրերը չկատարելու համար պատիժը կարող է թանկ լինել:

Այլ գործոններ, որոնք կարող են խոչընդոտ հանդիսանալ դուրս գալու համար, ներառում են.

* Հնարավոր աճ։ Ընկերությունները կարող են ազդվել իրենց շուկայում աճի հնարավորության պատճառով, որը կարող է փոխել նրանց ներկայիս ֆինանսական վիճակը,
* Կառավարության և սոցիալական սահմանափակումներ։ Հաճախ հիմնված են կառավարության կողմից աշխատատեղերի կորստի և տարածաշրջանային տնտեսական հետևանքների վերաբերյալ մտահոգությունների վրա,
* Հաճախորդների բարի համբավի կորուստ,
* Թանկարժեք սարքավորումներ, որոնք պահանջում են մեծ նախնական ներդրումներ և կարող են կատարել միայն շատ կոնկրետ առաջադրանքներ։

## Մուտքի և ելքի խոչընդոտների միջև փոխհարաբերությունը
Իթոնը և Լիպսին (1980 թվական) նշել են, որ ելքի խոչընդոտները կարող են լինել նաև մուտքի խոչընդոտներ են։

Ելքի խոչընդոտները տարածված երևույթներ են, որոնք սովորաբար միայն հետաձգում են ելքը, և դհաճախ ունեն պարզ լուծումներ։

Կան երկու պատճառ կարծելու, որ նման փոխկախվածություն գոյություն ունի։ Երկու պատճառներն էլ կապված են նոր մուտք գործողների և արդեն գործող ընկերությունների հետ։

* Առաջին քայլողի առավելություններ։ Գործող ընկերությունների կողմից կայուն և հատուկ ակտիվներում ներդրումները կարող են ստեղծել առաջին քայլողի առավելություններ, ինչը խոչընդոտ է ստեղծում նոր մուտք գործողների համար։ Այն նաև սահմանափակում է տեղահանման ներուժը։
* Կործանված ծախսեր։ Կործանված ծախսը մուտքի խոչընդոտ է և այն գործող ընկերությունների համար առավելություն է։ Կործանված ծախսը նույնպես ելքի խոչընդոտ է, քանի որ կորցրած ծախսը ներկայացնում է չվերականգնվող ծախսեր։

## Հետևանքներ
Քանի որ ավելի շատ ընկերություններ են ստիպված մնալ շուկայում, այդ շուկայում մրցակցությունը մեծանում է։ Սա բացասաբար է անդրադառնում շուկայի բոլոր ընկերությունների վրա, և շահույթը կարող է ավելի ցածր լինել, քան կատարյալ մրցակցային շուկայում։

«Դուրս գալու բարձր խոչընդոտները կարող են վնասել գործող ընկերություններին, բայց նաև կարող են հնարավորություններ ստեղծել ոլորտ մուտք գործել ցանկացող նոր ընկերությունների համար»։ Մրցակցային շուկաները ստեղծում են մուտքի և ելքի խոչընդոտներ, սակայն շուկայից դուրս գալու բարձր խոչընդոտը կարող է ստեղծել հանգամանքներ, որոնք բացում են շուկան նոր ընկերությունների համար, որոնք չէին կարող թույլ տալ մուտքի բարձր ծախսերը գործող ընկերության դուրս գալուց առաջ։

## Օրինակներ
Ելքի խոչընդոտները հատկապես բարձր են ավիաարդյունաբերության մեջ: Ուղևորատար ինքնաթիռները ավիաարդյունաբերության մասնագիտացված ակտիվներ են, քանի որ ուղևորատար ինքնաթիռները այլ շուկաներում օգտագործելի չեն: Կորոնավիրուսային համավարակի պատճառով ավիափոխադրումների պահանջարկի կտրուկ նվազման, ինչպես նաև շատ երկրներում սահմանված ճանապարհորդության արգելքների պատճառով, շատ ավիաընկերություններ գործում էին ցածր շահույթով կամ վնասով: Այնուամենայնիվ, բարձր ելքի խոչընդոտների պատճառով, շատ ավիաընկերություններ որոշել են շարունակել գործել և մրցել ավիաարդյունաբերության մեջ, չնայած համավարակի շարունակական բացասական ազդեցությանը ավիաարդյունաբերության վրա:

Որպես օրինակ, ենթադրենք, որ Delta Air Lines-ը ցանկանում է դուրս գալ շուկայից, բայց ունի ներդրողներին պարտքի զգալի քանակ: Նրանք ներդրողների միջոցներն օգտագործել են ինքնաթիռներ գնելու համար: Ինքնաթիռները կարող են օգտագործվել միայն ավիաարդյունաբերությունում, դասակարգելով դրանք որպես հատուկ ակտիվներ: Կախված ինքնաթիռների տարիքից, ակտիվները կարող են ունենալ ցածր ջարդոնի արժեք: Արդյունքում, Delta-ն կարող է դժվարություններ ունենալ ինքնաթիռների համար գնորդ գտնելու հարցում, ինչը նրանց կհանգեցնի պարտքը մարելու և ոլորտից դուրս գալու անկարողության: Առավել իրատեսական լուծումը կլինի ոլորտում մրցակից գտնելը, որն ունի կապիտալ՝ նավատորմը գնելու համար, կամ որոշում կայացնել կառավարությունից ֆինանսական օգնություն խնդրելու համար։

Տեխնոլոգիական ընկերությունները, ինչպիսին է Apple-ը, ունեն «մուտքի ցածր և ելքի բարձր խոչընդոտներ, պահանջելով բարձր անցման ծախսեր այն օգտատերերի համար, ովքեր համարձակվում են լքել շուկան»։ Apple տեխնոլոգիական հարթակից դուրս գալը կհանգեցնի հաճախորդի կողմից ներբեռնված ամբողջ բովանդակության կորստին, ներառյալ երաժշտությունը, ֆիլմերը, հավելվածները, խաղերը և այլ կարևոր տվյալները։ Սպառողների ժամանակի և էներգիայի ներդրումը կորչում է, եթե նրանք որոշեն Apple սարքերից անցնել Android սարքերի։

## Շուկայի որոշ կառուցվածքներ
* Կատարյալ մրցակցություն - ազատ մուտք և ելք
* Մոնոպոլիստական ​​մրցակցություն - ազատ մուտք և ելք

Այս երկու տեսակի շուկաները միակ շուկաներն են, որոնք բախվում են ցածր մուտքի/ելքի խոչընդոտների, քանի որ մյուս շուկաները թույլ չեն տալիս ընկերություններին մուտք գործել և դուրս գալ ըստ ցանկության։

## Տես նաև
*Մուտքի խոչընդոտներ

## Ծանոթագրություններ

*G, Scholes K and Whittington R, (2006), "Exploring Corporate Strategy", Prentice Hall International ()

Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Մարքեթինգ
Կատեգորիա:Միկրոէկոնոմիկա
Կատեգորիա:Մրցակցություն
Կատեգորիա:Ոչ կատարյալ մրցակցություն
Կատեգորիա:Ռազմավարական մենեջմենթ
Կատեգորիա:Վերլուծություն
Կատեգորիա:Տնտեսական վերլուծություն