open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Զեռնակ (Խոշաբի գավառ)

**Զեռնակ**, գյուղ և բերդ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։ Գտնվում էր Խոշաբ գյուղի ձախափնյա գետահովտում։

## Պատմություն
Գրեթե բոլոր հայերը զոհ գնացին 1915 թվականի Մեծ եղեռնին։

## Բնակչություն
Սկզբում եղել է զուտ հայաբնակ։ Այնուհետև հայերի հետ սկսել են բնակվել քրդեր։ XX դարի վերջին ուներ 40 տուն հայ բնակիչ։ Մեծ եղեռնից հետո գյուղը դարձավ քրդաբնակ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Զեռնակն ուներ հայկական եկեղեցի։ Գյուղում պահպանվում էին բերդի ավերակներ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կենգեվեր

**Կենգեվեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կենգեվերում էր գտնվում միջին դարերում հիշատակվող Կանգուվար ամրոցը։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կասրիկ (Խոշաբի գավառ)

**Կասրիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։ Գտնվում էր Աստվածաշեն գյուղից 2-3 կմ հյուսիս, երկու բլուրների միջև։

## Պատմություն
Հնում եղել է հայաշատ գյուղ։ XX դարի սկզբին ուներ 12-15 տուն բնակիչ։ Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի մոտ, լեռան գագաթին գտնվում էր Աղջաղալա ավերակ բերդը։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հուրթուկ

**Հուրթուկ** (Որտոք), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները մասնակցել են Վանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Գյուղը թուրքերի ձեռքով ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մի մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին, փրկվածները բնակություն են հաստատել Հայաստանում և այլ երկրներում։

Գյուղն ունեցել է 1 եկեղեցի՝ Սուրբ Գևորգ անունով, 1 դպրոց։ Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր Զեռնակ (Ձեռնակ) ամրոցը։ Հարևան երբեմնի հայաբնակ Խաչ գյուղում պահպանվել էր Սբ Խաչ ավերակ եկեղեցին։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 40 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, այգեգործությունն ու արհեստներն էր։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սալախանա (Խոշաբի գավառ)

**Սալախանա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։ Գտնվում էր Խոշաբ գետի հովտում, փոքրիկ լճակի ափին։

## Պատմություն
XIX դարի կեսերին Խրիմյան Հայրիկի ջանքերով այստեղ բնակեցվել է 35-40 հայ ընտանիք։

Գյուղի տղամարդիկ քաջ էին ու խիզախ և գործուն մասնակցություն են ունեցել ինքնապաշտպանական կռիվներին։ Բնակչության մեծ մասը 1915-1916 թվականներին դժվարություններով գաղթել է Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
Սալախանան ուներ հայկական եկեղեցի։ Այստեղ հայտնաբերել են ուրարտական սեպագիր արձանագրություններ։ Գյուղի մոտ են գտնվում Աշոտի բերդի ավերակները։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պահանց

**Պահանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։ Գտնվում էր Խոշաբ քաղաքից 20 կմ հարավ-արևմուտք, Բաշեդ լեռան արևելյան կողմում։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 45 տուն հայ, իսկ նույն դարի վերջին՝ 14 տուն քուրդ և 2 տուն հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Փակակատուկ (Խոշաբի գավառ)

**Փակակատուկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 36-37 կմ հարավ-արևելք, Խոշաբ գետի վերին հոսանքի տարածքում։

## Բնակչություն
1885 թվականին ուներ 15 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Փակակատուկն ուներ 1670-ական թվականներին կառուցված մեկ ամրակառույց ու գեղեցկաշեն և մեկ այլ կիսավեր եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղջուր

**Աղջուր**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Շատախի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճից հարավ, Շատախ գյուղաքաղաքից 15 կմ արևելք, սարահարթի վրա։

## Անվան ստուգաբանություն
Անունը հավանաբար կազմված է աղ և ջուր բառերից։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 12 քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հառնանց

**Հառնանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դիգորի շրջան

**Դիգորի շրջան** (, ), վարչական շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն - Ալանիայի կազմում։ Վարչական կենտրոնն է Դիգորա քաղաքը։

## Աշխարհագրություն
Շրջանը տեղակայված է հանրապետության արևմուտքում, Օսական հարթավայրում։ Իր տարածքով հոսում են երեք փոքր գետեր՝ Ուրսդոն (Թերեկի վտակ), Ցրաու և Սիրաուդոն։ Շրջանի տարածքը՝ 640 կմ²։

Դիգորի շրջանի կազմում են գտնվում՝
* քաղաք Դիգորա, շրջկենտրոն
* գյուղ Դուր-Դուր
* գյուղ Քարման-Սինձակաու
* գյուղ Կորա
* գյուղ Ուրսդոն
* գյուղ Մոսթիզդախ
* գյուղ Նիկոլաևսկայա

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը՝ 19 000 մարդ։ Ազգային կազմը՝ օսեր (դիգորցիներ), ռուսներ, մեսխեթական թուրքեր, լեզգիններ։

## Արդյունաբերություն
Շրջանի տարածքում տեղակայված են 8 արդյունաբերական ձեռնարկություններ, այդ թվում՝ 4 սպիրտի արտադրամաս, 1 ավտոձեռնարկություն, 2 շինարարական կազմակերպություներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիգորի շրջան
Իրաֆի շրջան

**Իրաֆի շրջան**, վարչական շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն - Ալանիայում։ Վարչական կենտրոնն է Չիկոլա գյուղը։

## Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքը՝ 1376 կմ²։ Իրաֆի շրջանը գտնվում է հանրապետության հարավարևմտյան մասում, հարավից սահմանակից է Վրաստանին, հյուսիս-արևելքից՝ Կաբարդինո-Բալկարիայի հանրապետության հետ, արևելելքից՝ Հյուսիսային Օսիայի Դիգորի և Ալագիրի շրջանների հետ։ Շրջանի մեծ մասը լեռնային է։ Իր տարածքով հոսում են Ուրուխ, Խազնիդոն և Լեսկեն գետերը։ Իրաֆի շրջանում կա 14 գյուղական համայնք՝ 31 գյուղերով։

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը կազմում է 15 529 մարդ (2013)։ Մեծ մասամբ օսեր, որոնք խոսում են օսերեն լեզվի դիգորական բարբառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրաֆի շրջան
Մոզդոկի շրջան

**Մոզդոկի շրջան** (, ), վարչական շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն - Ալանիայում։ Վարչական կենտրոնն է Մոզդոկ քաղաքը։

## Աշխարհագրություն
Մոզդոկի շրջանը տեղակայված է Հյուսիսային Օսիայի հյուսիսային մասում։ Տարածքը՝ 1080 կմ²։

## Բնակչություն
Ըստ 2010 թ. մարդահամարի արդյունքների, շրջանում բնակվում է 84 682 մարդ։ Մոզդոկի շրջանը Հյուսիսային Կովկասի ամենաբազմազգ շրջաններից է։
;Ազգային կազմը՝
* ռուսներ - 42 296 մարդ (49,9 %) 
* կումիկներ - 15 732 մարդ (18,6 %) 
* օսեր - 8 430 մարդ (10,0 %)
* հայեր - 2 807 մարդ (3,3 %) 
* թուրքեր - 2 638 մարդ (3,1 %) 
* կաբարդացիներ - 2 091 մարդ (2,5 %) 
* չեչեններ - 2 008 մարդ (2,4 %) 
* գնչուներ - 1 492 մարդ (1,7 %) 
* ինգուշներ - 1 324 մարդ (1,6 %) 
* կորեացիներ - 1 066 մարդ (1,3 %) 
* ուկրաինացիներ - 900 մարդ (1,1 %) 
* այլ - 3 904 մարդ (4,5 %)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոզդոկի շրջան
Ալաշկերտ (Արմավիրի մարզ)

**Ալաշկերտ** (մինչև 2006 թ.՝ *Սովետական*, մինչև 1935 թ.՝ *Քյարիմարխ*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Արմավիրի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Արմավիրից մոտ 3 կմ հարավ։ Վերանվանվել է *Սովետական* 1935 թ. հունվարի 3-ին, **Ալաշկերտ**՝ 2006 թ. ապրիլի 7-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ալաշկերտի մշտական բնակչությունը կազմել է 1569, առկա բնակչությունը՝ 1531 մարդ։ Բնակիչերը հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները 1915-1918 թվականներին գաղթել են Բայազետ քաղաքից և շրջակա գյուղերից։ Մինչ այդ գյուղի հայաբնակ հատվածների մոտակայքում նպատակային բնակեցվել են հիմնականում քոչվոր կովկասյան թաթարներին (ներկայիս ադրբեջանցիներին)՝ հետագայում այդ տարածքները որպես ադրբեջանական ներկայացնելու համար, սակայն 1991-1994թթ Արցախյան պատերազմում հայ ազգի կրած հաղթանակը առոչինչ դարձրեց այդ նենգ ծրագրերը։ Ալաշկերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Տես նաև
* Ալաշկերտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Ակնալիճ

**Ակնալիճ**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատից մոտ 9 կմ հարավ-արևմուտք, Արմավիրից մոտ 8 կմ արևելք, Վաղարշապատ-Արմավիր խճուղու վրա։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 870 մ բարձրության վրա։ Որպես ավան հիմնադրվել է 1954 թվականին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ակնալիճ գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 2566, առկա բնակչությունը՝ 2521 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնաբուծությամբ, ձկնաբուծությամբ և այգեգործությամբ։

## Պատմական կառույցներ
Ակնալճի տարածքում են գտնվում նախնադարյան բերդաշենի մնացորդներ։

## Տես նաև
* Ակնալիճի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Ակնաշեն

**Ակնաշեն** (նախկին անվանումը՝ *Վերին Խաթունարխ*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 6 կմ հարավ։ Տեղակայված է մարզկենտրոն Արմավիրից 34 կմ հարավ-արևելք, ծովի մակարդակից 835 մ բարձրության վրա։

## Հնագիտություն
Փայտածուխի մնացորդների և մշակված բույսերի վերամշակման հետքերի ապացույցներ են հայտնաբերվել Առատաշենում և Ակնաշենում հայտնաբերված նեոլիթյան բնակավայրերում: Այս բնակավայրերը միմյանց մոտ են գտնվում։ Վերջերս Ակնաշենում հնագետները բացահայտել են շուրջ 8000 տարվա հնության բնակավայր։

Ակնաշենը գտնվում է Սև Ջուր (Մեծամոր) գետի ավազանում՝ ծովի մակարդակից մոտ 900 մետր բարձրության վրա։ 1969–1982 թթ. այն պեղվել է Ռ. Մ. Թորոսյանի կողմից։ Նեոլիթյան ուշ շրջանի «Առատաշեն–Շուլավերի–Շոմութեփե» մշակութային շերտը ներկայացված է II–V հորիզոններով։ Այն գտնվում է կավապատ (չալկոլիթյան) շերտի տակ և թվագրվում է մ.թ.ա. VI հազարամյակի առաջին կեսով։

Ակնաշենում հայտնաբերվել են օբսիդիանից պատրաստված երկրաչափական մանրաշերտեր, որոնք մի փոքր անսովոր են Շուլավերի–Շոմու մշակույթի հուշարձանների համար։

Ըստ հնագետների՝

«Ակնաշենում բացահայտված VII հորիզոնը, որը բաժանված է վերին՝ “Առատաշեն–Շուլավերի–Շոմութեփե” մշակույթի շերտերից ընդհատմամբ և շերտագրորեն ու ժամանակագրորեն նախորդում է ուշ նեոլիթյան շրջանին, մասնակիորեն լրացնում է բացը վաղ հոլոցենյան վայրերի և “Առատաշեն–Շուլավերի–Շոմութեփե” մշակույթի բնակավայրերի միջև»։

Վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել Ակնաշենի կապերը Միջին Կուր գետի ավազանի հետ, ինչպես նաև կապերը Շուլավերի–Շոմու մշակույթի հետ։ Ամենավաղ՝ VII հորիզոնը, սկսվել է մ.թ.ա. 5950 թ.։ Այդ շերտում հայտնաբերվել է ներմուծված կավե անոթներ, իսկ տեղական կերամիկան հայտնվում է V հորիզոնում՝ մ.թ.ա. մոտ 5800 թ.

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ակնաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 1569, առկա բնակչությունը՝ 1388 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները 1828-1829 թվականներին գաղթել են Խոյից, որոշ թվով բնակիչներ այստեղ են գաղթել նաև Սուրմալուից Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Տնտեսություն
Ակնաշենը գյուղատնտեսական բնույթի բնակավայր է։ Հիմնական զբաղմունքը՝

* բանջարաբուծություն (լոլիկ, վարունգ, պղպեղ),
* պտղաբուծություն,
* խաղողագործություն,
* ինչպես նաև անասնապահություն։

Գյուղը օգտվում է Արարատյան դաշտի բերրի հողերից և ոռոգման համակարգերից։

## Պատմական կառույցներ
Գյուղի տարածքում են գտնվում Սուրբ Բարդուղիմեոս եկեղեցին և մ. թ. ա. 6-րդ -5-րդ հազարամյակի «Հին Ակնաշեն» բնակատեղին, մ. թ. ա. 4-րդ-3-րդ հազարամյակի դամբարանադաշտը։

## Տես նաև
* Ակնաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Աղավնատուն (Արմավիրի մարզ)

**Աղավնատուն**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Տեղակայված է մարզկենտրոնից 22 կմ հյուսիս-արևելք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 920 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Աղավնատուն գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 2840, առկա բնակչությունը՝ 2667 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները 1828-1829 թվականներին գաղթել են Խոյից։
Աղավնատան բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի մշակությամբ և թռչնաբուծությամբ։ Աղավնատուն գյուղից հյուսիս-արևմուտք կան տուֆի և բազալտի հանքավայրեր։

## Պատմական կառույցներ
[մինի|ձախից|[Սուրբ Աննա եկեղեցի (Աղավնատուն, Արմավիր)]]
Գյուղում և նրա շրջակայքում կան զանազան հնություններ։ Դեպի արևմուտք կան բերդ-ամրոցի ավերակներ։ Կան նաև Սուրբ Գևորգ, Մարիամ Աստվածածին (X դար) և «Ծիրանավոր» (XIV դար) եկեղեցիների ավերակները, հարավ-արևմուտք` XIII դարի բավական պահպանված իշխանական մատուռ-դամբարան։ Աղավնատանի շրջակայքում են գտնվում նաև Սուրբ Կարապետ, «Կարմրավոր» եկեղեցիների և կիկլոպյան ամրոցի ավերակները։

## Տես նաև
* Աղավնատունի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)
* Սուրբ Աննա եկեղեցի (Աղավնատուն, Արմավիր)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Ամասիա (Արմավիրի մարզ)

**Ամասիա** (Նախկինում նաև՝ *Նոր Ամասիա*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Արմավիրի տարածաշրջանում՝ մարզկենտրոն Արմավիրից մոտ 8 կմ հարավ-արևմուտք։ Տեղակայված է ծովի մակերևույթից 890 մ բարձրության վրա։ Հիմնադրվել է 1930 թվականին

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բամբակաշատի մշտական բնակչությունը կազմել է 850, առկա բնակչությունը՝ 830 մարդ
Բնակիչների մի մասը մի մասը գաղթել է Սառնաղբյուր գյուղից, մյուս մասը՝ Կոստանդնուպոլսից։
Ամասիայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Առատաշեն

**Առատաշեն** (նախկին անվանումները՝ *Մեծ Զեյվա*, *Ներքին Զեյվա*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 5 կմ հարավ-արևելք, Քասաղ գետի աջ ափին։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 845 մ։ Վերանվանվել է **Առատաշեն** 1978 թ. հունվարի 25-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Առատաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 2505, առկա բնակչությունը՝ 2474 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները 1828-1829 թթ. գաղթել են Սալմաստից, Խոյից և 1915-1916 թվականներին Ալաշկերտից։

Առատաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, խաղողագործությամբ և խորդենու մշակությամբ։

## Պատմական կառույցներ
Գյուղում կա 19–րդ դարի 70-ական թվականների կիսավեր եկեղեցի։

## Տես նաև
* Առատաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Ամբերդ (Արմավիրի մարզ)

**Ամբերդ** (նախկին անվանումը՝ *Ֆրանգանոց*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի շրջանում։ Տեղակայված է Արագածի հարավային փեշերին՝ մարզկենտրոնից 26 կմ հյուսիս-արևելք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 947 մ բարձրության վրա։ Ամբերդ է վերանվանվել 1978 թվականի հունվարի 25-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ամբերդի մշտական բնակչությունը կազմել է 1412, առկա բնակչությունը՝ 1278 մարդ բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, բանջարաբուծությամբ, անասնապահությամբ և թռչնաբուծությամբ։

## Պատմական կառույցներ
Գյուղի արևելյան կողմում են գտնվում Սուրբ Թովմաս եկեղեցու ավերակները։ Ունի հին գերեզմանոց, 17 զարդաքանդակ գերեզմանաքարերով։

## Տես նաև
* Ամբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Այգեկ (Արմավիրի մարզ)

**Այգեկ**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Փարաքար համայնքում։

Հիմնադրվել է 1946 թվականին։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է ծովի մակերևույթից 943 մ բարձրության վրա։ Տեղակայված է մարզկենտրոնից 39 կմ հյուսիս-արևելք։

## Բնակչություն
Հիմնադրվել է 1946 թվականին՝ Իրանից ներգաղթած վերաբնակիչների համար։

Այգեկի ազգաբնակչության փոփոխությունը։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ և անասնաբուծությամբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փարաքար համայնքի բնակավայրեր
Այգեշատ (Արմավիրի շրջան)

**Այգեշատ** (նախկին անվանումը՝ *Ղուզիգիդան*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Արմավիրի տարածաշրջանում՝ մարզկենտրոն Արմավիրից մոտ 7 կմ հարավ, ծովի մակերևույթից 855 մ բարձրության վրա։ Վերանվանվել է **Այգեշատ** 1950 թ. ապրիլի 19-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Այգեշատի մշտական բնակչությունը կազմել է 1547, առկա բնակչությունը՝ 1498 մարդ։
1831 թվականից մինչ օրս բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները տարբեր ժամանակներում այստեղ են եկել Մուշից, Սուրմալուից, Ալաշկերտից, Պարսկաստանից, Սիրիայից և Լիբանանից։

Այգեշատի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնաբուծությամբ։

## Ավանդազրույց
Այգեշատ գյուղը տարածաշրջանում հայտնի է նաև Ղուզիգիդան անունով։ Ըստ ավանդության այս գյուղի նախահայրերը` Ալաշկերտցիներ և մշեցիներ, գալիս են Սարդար խանի մոտ և բնակության համար տարածք են խնդրում։ Սարդար խանը իր ցանկությամբ տարածք է հատկացնում Եղվարդում։ Գյուղի նախահայրերը հրաժարվում են նշված տարածքից, պնդելով իրենց տարածք հատկացնել Ղուզիգիդանում, չնայած որ այն արոտավայր էր և ամայի տարածք։ Խանը զարմանում է նրանց ընտրության վրա և անվանում է նրանց «քոռեր»։

Այդ ժամանակից ի վեր գյուղի բնակիչներին անվանում են «քոռ» Ղուզիգիդանցիներ, այն առումով, որ իրենց լավն ու վատը չեն հասկանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Այգեշատ (Էջմիածնի շրջան)

**Այգեշատ (Վաղարշապատի տարածաշրջան)**

**Այգեշատ**,
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Գտնվում է Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս, ծովի մակերևույթից 950 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Բնակիչների նախնիները և այժմյան բնակչության մի մասը այստեղ են ներգաղթել 1829 թվականին Խոյից։

Այգեշատի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գյուղի շրջակայքում պահպանվել են նախաքրիստոնեական շրջանի դամբարանադաշտը (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ.) և “Արդար Դավիթ” աշտարակը (մ.թ. ա. 2-րդ-1-ին հզմ.) համանուն լեռան գագաթին։ Գյուղում են VII դ. սբ. Աստվածածին (“Թարգմանչաց վանք”) և XIX դ. սբ. Աստվածածին եկեղեցիները։

## Տես նաև
* Այգեշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* http://aygeshat.am/Pages/Home/Default.aspx  ԱՅԳԵՇԱՏ (ԷՋՄԻԱԾԻՆ) ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԿԱՅՔԵՋ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Ապագա (Արմավիրի մարզ)

**Ապագա** (նախկին անվանումը՝ *Վերին Թուրքմենլու*),
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 4 կմ հարավ-արևմուտք, Մեծամոր գետի աջ ափին։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 837 մ բարձրության վրա և տեղակայված է մարզկենտրոն Արմավիրից 15 կմ հարավ-արևելք։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ապագայի մշտական բնակչությունը կազմել է 1853, առկա բնակչությունը՝ 1769 մարդ։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` հայերով, որոնց մի մասի նախնիները 1915 թվականին այստեղ են գաղթել Սասունի Մոտկան գավառից։

Ապագայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմական կառույցներ
Գյուղի արևմտյան մասում կա մ.թ.ա. երրորդից առաջին հազարամյակի բնակատեղիներ և մ.թ.ա. երրորդից առաջին հազարամյակի ամրոցներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Այգեվան

**Այգեվան**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում՝ մարզկենտրոնից 5 կմ հարավ-արևմուտք։ Տեղակայված է ծովի մակերևույթից 875 մ բարձրության վրա հարթավայրային տեղանքում։ Շրջապատված է մրգատու և խաղողի այգիներով։

## Բնակչություն
Այգեվանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Արագած (Արմավիրի մարզ)

**Արագած**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Գտնվում է ծովի մակերևույթից 915 մ բարձրության վրա, Արմավիրից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Վաղարշապատից` 8 կմ հյուսիս-արևմուտք, հարթավայրում։ Հարևան բնակավայրերն են նույն մարզի Աղավնատուն և Ծաղկալանջ գյուղերը։

Գյուղը հիմնադրվել է 1828-1829 թվականներին Պարսկահայաստանի Խոյի շրջանից տեղափոխված հայերի կողմից։ Ի սկզբանե կոչվել է Խզնավուզ, վերանվանվել է Արագած 1946 թ. ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանագրով։ Բնակիչները հիմնականում խոսում են Խոյի բարբառով։

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց (Արցախյան առաջին պատերազմում զոհված ազատամարտիկ Մեխակ Մեխակյանի անվան), մշակույթի տուն։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի, Արագածի մշտական բնակչությունը կազմել է 2924, իսկ առկա բնակչությունը՝ 2814 հոգի։ Բնակվում են հիմնականում հայեր, նաև՝ եզդիներ։

Արագած գյուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, բանջարաբուծությամբ և խոզաբուծությամբ։

## Պատմական կառույցներ
Գյուղում կա 19-րդ դարի 70-ական թվականների եկեղեցի (Սուրբ Ստեփանոս), իսկ շրջակայքում պահպանվել են նախնադարյան ժամանակներից մնացած բնակավայրերի, դամբարանների և ամրությունների մնացորդներ։ Գյուղի հարավ-արևմտյան եզրին պահպանվել են խոշոր ամրոցի մնացորդներ

## Հայտնի մարդիկ
Գյուղում է ծնվել լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Մանվել Ասատրյանը։

## Տես նաև
* Արագածի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Արմավիրի մարզի ցուցանիշները ըստ ՀՀ 2011 թվականի մարդահամարի

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Խոջ-Օղլի

**Խոջ-Օղլի**, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Օրդուի գավառակում, Օրդուից 32 կմ հարավ։ Գյուղը հիմնադրել են համշենահայերը։ XX դարի սկզբին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում գործում էին եկեղեցի և դպրոց։

Բնակչության մասին ստույգ տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց զգալի մասը փրկվել և բնակություն է հաստատել Սովետական Միությունում։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Գրիգոր Խոջաջանյան

**Գրիգոր Միքայելի Խոջաջանյան, Չաքիկենց, Չաքիկյան** (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XVIII դարի երկրորդ կեսի հայ ազատագրական շարժման և մշակութային գործիչ, Մադրասի խմբակի ղեկավարներից, հայ տպագրության երախտավոր։

Ծնվել է Նոր Ջուղայում (Իրան), սովորել տեղի հայկակական առևտրական դպրոցում։ Հետագայում ընտանիքով տեղափոխվել է Բասրա (այժմ՝ Իրաքում)։ Վաճառական հոր գործերով անցել է Հնդկաստան, առևտրական խոշոր գործառնություններ կատարել Իրանի, Թուրքիայի և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ՝ դառնալով հնդկահայ խոշորագույն խոջաներից։ Ժամանակակիցներից ստացել է «Խոջաջանյան» պատվանունը, որ հետո փոխարինել է ազգանվանը։

Մասնակցել է հայ հասարակական կյանքի իրադարձություններին, մտերմական կապեր ունեցել ժամանակի ակնառու գործիչներ Սիմեոն և Երեանցու, Շ. Շահամիրյանի, Էմին Հովսեփի, Մ. Բաղրամյանի և այլոց հետ։ Հայաստանի ազատագրման էմինյան ծրագրի (զորախմբեր ստեղծել, զինամթերք հայթայթել և այլն) իրագործմանը խոստացել է հատկացնել հարստության կեսը՝ պայմանով, որ ծրագրին հավանություն տա կաթողիկոսը։ Մասնակցել է Էմինին՝ հնդկահայերի տրամադրած 12000 ռուփիի հանգանակությանը, Մադրասի տպարանի հիմնադրմանը (1772), «Նոր տետրակ որ կոչի Յորդորակ», «Տետրակ ոչ կոչի նշաւակ», «Որոգայթ փառաց» քաղաքական-հրապարակախոսական երկերի նախնական մշակմանը։

1773 թ.-ին Շ. Շահամիրյանի հետ նամակ է գրել Սիմեոն Երևանցուն և հորդորել նրան՝ միանալու Հայաստանի ազատագրության իրենց ծրագրին։ Այն գործադրելու համար կաթողիկոսը պետք է միաբանեցներ վրաց թագավոր Հերակլ II-ին Խամսայի մելիքների հետ, դիմեր ռուսական կայսրուհի Եկատերինա II-ի օգնությանը, տեղեկություններ հավաքեր հայերի թվի մասին, հայ երիտասարդության մեջ տարածեր զինավարժություն։ իր հերթին կաթողիկոսը զգուշացրել է նրանց՝ հեռու մնալ այնպիսի գաղափարներից, որոնք կարող են գրգռել Հայաստանում օտար իշխողների վրեժխնդրությունը։ Այնուհետև Խոջաջանյանը միջոցներ է տրամադրել 1771 թ.-ին կառուցելու Էջմիածնի տպարանը (միայն շենքի կառուցմանը հատկացվել է 3106 ոսկի դրամ) և 1776 թ.-ին՝ թղթի գործարանը (7800 պարսկ. թուման)։ Խոջաջանյանը վարձել և Էջմիածին է ուղարկել ֆրանսիացի թղթագործ վարպետներ Բեյսոնին ու Դեսիորին՝ հոգալով նրանց եռամյա ծախսերը։

Խոջաջանյանի մասին հայտնի տեղեկությունները վերաբերում են մինչև 1789 - 1790 թթ.-ին։ Մահացել և թաղվել է Մադրասում։

## Գրականություն
* Դիվան Հայոց պատմության, գիրք 8, Թ., 1908
* Լեո, Երկ. ժող., հ. 3, գիււք 2, Ե.. 1973

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Ֆարս

[300px|մինի|Ֆարսի թատրոն, հեղինակ՝ [Կուզմա Պետրով-Վոդկին]]
**Ֆարս** (,  - սկսել, կապված նրա հետ, որ միջնադարյան միստերիաներն «սկսվել են» զավեշտախաղերով), ժողովրդական թատրոնի և գրականության տեսակ XIV-XVI դդ․ արևմտաեվրոպական երկրներում։ Ֆարսն առանձնացել է կոմիկական, հաճախ երգիծական ուղղվածությամբ, ռեալիստական կոնկրետությամբ, կենսուրախ ազատախոհությամբ։ Ֆարսի հերոսները քաղաքաբնակներ են։ Գյուղացիները, ինչպես և մանր ազնվականության ներկայացուցիչները, ծաղրվել են։ Անհատականությունից զուրկ դիմակ-կերպարները (հիմար ամուսին, կռվազան կին, բութ դատավոր, խաբեբա և այլն) եղել են սոցիալական տիպեր ստեղծելու նախափորձեր։ Ֆարսերը հագեցված են եղել բուֆոնադով։

## Ֆարսը տարբեր երկրներում
Հանրահայտ են ֆրանսիական ֆարսերը, օրինակ XV դարի «Փաստաբան Պատլենը»։ Ժողովրդական ֆարսի ավանդույթները մեծապես ազդել են ֆրանսիական դերասանական արվեստի դեմոկրատական ուղղության զարգացման, Մոլիերի ստեղծագործության վրա։ Իտալական ֆարսի ավանդույթները դարձել են կոմեդիա դելլ'արտեի հիմքը, անգլիական ֆարսը կիրառվել է Շեքսպիրի կատակերգություններում, իսպանական ֆարսերը՝ Լոպե դե Ռուեդայի մի գործողությամբ պիեսներում, Միգել դե Սերվանտեսի ինտերմեդիաներում, գերմանական ֆարսին (ֆաստնախտշպիլ) գրական մարմնավորում է տվել Հանս Սաքսը։

## Ֆարսը նոր ժամանակներում
Ֆարսը մասամբ վերածնվել է XIX դ․ վերջին և XX դարում Ալֆրեդ Ժարրիի, Բերտոլդ Բրեխտի երգիծական պիեսներում։ Ֆարսային բուֆոնադի հնարքները պահպանվել են կրկեսում՝ ծաղրածուների ելույթներում։

XIX-XX դարերում արդեն ֆարսը դարձել է ժողովրդական ավանդույթների հետ կապ չունեցող բուրժուական շահութաբեր թատրոնի ժանր, անբովանդակ, հաճախ անվայելուչ կատակերգություններ՝ կառուցված արտաքին կոմիկական հնարքների վրա։

Կատեգորիա:Թատերական ժանրեր
Կատեգորիա:Կինոյի ժանրեր
Ֆարս (այլ կիրառումներ)

**Ֆարս** եզրը կարող է վերաբերել

* Ֆարս, թատերական ժանրի տեսակ
* Ֆարս (երկրամաս), պատմական երկրամասի ներկայիս Իրանի տարածքում
* Ֆարս (գետ), գետ ՌԴ-ում
Ակռբի

**Ակռբի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից հարավ-արևելք, Այգեստանի հյուսիսային կողմում, տարածված Ակռբի լեռնազանգվածի շուրջը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ակռբին ունի Ս. Աստվածածին անունով կիսավեր տաճար։ Գյուղում է գտնվում նշանավոր Մհերի դուռը։ Այգեստանի և Շահբաղի գյուղերի միջև, քարաժայռի ստորոտում մնում էր Ակռբա Ս. Աստվածածին մատուռը, որը դարձել էր ուխտատեղի։ Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր նաև Շամիրամի անվան հետ կապված Ակռբու Հարս Փեսան հնավայրը։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անձավ (Վանի գավառ)

**Անձավ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից հյուսիս-արևելք, հարթավայրում։

## Պատմություն
Բնակիչները գործուն մասնակցություն են ունեցել 1915 թվականի Վանի ինքնապաշտպանական մարտերին։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 8 տուն՝ 60 հայ բնակչով։ XX դարի սկզբին հայերի հետ նաև ապրում էին մի քանի տուն եզդի քրդեր։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Անձավում գտել են ուրարտական թագավոր Մենուա Ա-ի սեպագիր մի քանի արձանագրություններ։ Գյուղի մոտակայքում նշմարվում են նաև հին բերդի ավերակներ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Իփեքյոլուի շրջանի համայնքներ
Ավերակ (Վանի գավառ)

**Ավերակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 7 կմ հյուսիս, լեռան ստորոտին, սակավաջուր վայրում։

## Պատմություն
Գյուղի հայերը մասնակցել են Վանի 1915 թվականի հերոսական ինքնապաշտպանությանը։ Գյուղն ավերվել ու ամայացել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի։ Բնակիչների մի մասը փրկվել է կոտորածներից և գաղթել ու բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 83 տուն հայ, XIX դարի վերջին ուներ մոտ 140 տուն հայ, իսկ XX դարի սկզբին՝ 60 տուն հայ և 31 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Ավերակիի հողերը մեծ մասամբ անջրդի էին, բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղացիները մշտապես (70—80 հոգի) պանդխտության էին դիմում դեպի Կ. Պոլիս։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ավերակն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի և հին, ընդարձակ ու քանդակազարդ տապանաքարերով հարուստ գերեզմանոց, ուր թաղումներ են կատարվել X–XI դարերում։ Ավերակիի հյուսիս-արևելյան կողմում կա մի մատուռ՝ Սարի Ս. Գևորգ անունով։ Մինչև Մեծ եղեռնը Ս. Ստեփանոս եկեղեցում պահվում էր «Ծաղիկ» անունով մի ձեռագիր ավետարան։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան

## Գրչություն
Միջին դարերում եղել է գրչության կենտրոն։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գիբսոն Լես Պոլ

մինի|1959 թվականի «Գիբսոն Լես Պոլ» մոդել
**«Գիբսոն Լես Պոլ»** (), էլեկտրական կիթառի ապրանքանիշ։ Առաջին անգամ թողարկվել է «Gibson Guitar Corporation» ընկերության կողմից, 1952 թվականին։ Համարվում է աշխարհում ամենահայտնի էլեկտրական կիթառներից մեկը, դասվում է Ֆենդեռ Ստրատոկաստեռի և Տելետաստեռր շարքին։

Ստեղծվել է Լես Պոլի և Թեդ Մակքարթիի կողմից 1950 թվականին։ Գրիֆը մարմնին ոչ թե ձգած է պտուտակներով այլ սոսնձած է։ Այն աշխարհում առաջին ամբողջական կիթառն է։ Ունի 2 համբակեր, 3 ռեժիմ։

Նպատակահարմար է նվագել բոլոր երաժշտական ժանրերում, բայց ավելի հաճախ՝ ռոք, ծանր ռոք և մետալ, ինչպես նաև բլյուզի համար։ Համեմատած այլ էլեկտրական կիթառների, Գիբսոն Լես Պոլի մարմինը բավականին հաստ է, ինչի շնորհիվ ունի նաև ակուստիկ հատկություններ և ծանր է։ Ներկվում է հիմնականում դասական «արևայրուք» գույնով։ Այժմ կան նաև բազմապիսի գունավորումներ։ Մարմինը պատրաստվում է կարմիր և թխկիի փայտերից՝ 2 շերտով, գրիֆը հիմնականում թխկիի, վրադիրը սև փայտից։

Ունի բազմաթիվ մոդիֆիկացիաներ, որոնցից 1961 թվականին առանձնացավ «Էս-Ջի» (SG) մոդելը, այն ունի նույն էլեկտրոնիկ հատկությունները, տարբերվում է գույնով, գրիֆի երկարությամբ (2 լադ ավելի) և ունի 2 ճյուղ (Լես Պոլի մոտ այն մեկն է)։

Օգտագործվում է այնպիսի կիթառահարների կողմից ինչպիսիք են Ջիմմի Փեյջը («Լեդ Զեպպելին»), Ջեյմս Հեյթֆիլդը և Քըրք Համեթը («Մետալիկա»), Սլեշը և Զաք Ուայլդը, իսկ «Էս-Ջին»՝ Թոնի Այոմիի («Բլեք Սաբաթ») և Անգուս Յանգի («AC/DC») կողմից։

Կատեգորիա:Էլեկտրակիթառներ
Եկմալ (Վանի գավառ)

**Եկմալ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 13 կմ հյուսիս-արևմուտք, Մարմետ գետի ստորին հոսանքի աջ կողմում, հարթավայրում։

## Պատմություն
Եղել է զուտ հայաբնակ գյուղ։ Պատկանում էր Կտուց անապատի թեմին։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջերին ուներ 6 տուն՝ 64 հայ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Եկմալն ուներ Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զեյվա (Կարճկանի գավառակ)

**Զեյվա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Կարճկանի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճի ափի մոտ։

## Պատմություն
Գյուղից դեպի լիճը բացվում է գեղեցիկ տեսարան։ Ըստ ավանդության գյուղում կար մի հսկա գհիհ ծառ, որը տնկել էր Գրիգոր Նարեկացին։

## Բնակչություն
Նախկինում եղել է զուտ հայաբանակ։ XIX դարի վերջերից արդեն քրդաբնակ էր։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զերվանդանց

**Զերվանդանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվել է Վան քաղաքից 4 կմ արևելք՝ սարավանդի վրա։

## Պատմություն
Բնակչությունը մասնակցել է Վանի ինքնապաշտպանական կռիվներին։ Գյուղն ավերվել, իսկ բնակչության մի մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները նահանջող ռուսական զորքի և հայ կամավորական ջոկատների ուղեկցությամբ գաղթել են Արևելյան Հայաստան։ Հետագայում այստեղ բնակություն են հաստատել թուրքերը։

## Բնակչություն
20-րդ դարի սկզբին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, արհեստներն ու այգեգործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Զերվանդանցն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Առակ (Աղբակի գավառ)

**Առակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում։ Գտնվում էր Ադամակերտից 10-12 կմ հարավ-արևելք։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել և կողոպտվել է 1896 թվականի ջարդերի ժամանակ։ Դրանից հետո գյուղում մնացել է միայն 8 տուն։

## Բնակչություն
XIX դարի կեսերին ունեցել է 80 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Գյուղը շեն ժամանակներում ուներ 2 ջրաղաց և 2 ձիթհանք։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Առակի հյուսիսային կողմում գտնվում էր գյուղի եկեղեցին, որը կանգուն էր մինչև XX դարի սկիզբը։ Եկեղեցին չափերով ոչ մեծ հոյակերպ կառույց էր, որի պատերը շարված էին կարմիր սրբատաշ քարերով։ XX դարի կեսերին այն արդեն կիսավեր էր։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հասփստան

**Հասփստան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։ Գտնվում էր Աղբակ գետի միջին հոսանքի աջ ափին։

## Պատմություն
Բնակիչները եռանդուն մասնակցություն են ունեցել 1915 թվականի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Հիմնականում հայաբնակ էր։ XIX դարի սկզբին ուներ 100 տուն, իսկ մեծ եղեռնի նախօրեին՝ 40-45 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հասփստանն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր «Ծաղկոց-դպրոցը»։

## Գրչություն
Հանդիսացել է գրչության կենտրոն։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ավզան

**Ավզան**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում։ Գտնվում էր Ադամակերտ քաղաքից 6 կմ հարավ, լեռնային վայրում։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 13 տուն նեստորական ասորի ու քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ավզանն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալալան

**Ալալան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում։

Գյուղն ունեցել է այգիներ և պարտեզներ։ Հաճելի օդի պատճառով հանդիսացել է ամառանոցավայր։

1915 թվականի նախօրյակին ուներ 40 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։ Գյուղացիների հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, պտղաբուծություն և երկրագործությունն էր։

Գյուղն ուներ եկեղեցի և Ս Հակոբ անունով պուրակ, որտեղից է առաջացել է գյուղի երկրորդ անվանումը։ Ալալանում և նրա շրջակայքում 1986 թվականի դրությամբ պահպանվել են հին հայկական գերեզմանոցներ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մժնկերտ (Աղբակի գավառ)

**Մժնկերտ** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։ Գտնվում է Ադամակերտից 30 կմ և Վանից 142 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Հայտնի է, որ Աբդուլ Համիդ II կազմակերպած ջարդերի վերջին տարիներին՝ 1890-1895-ականներին, գյուղի քահանան եղել է Ստեփան Տեր-Ստեփանյանը, ով 1800-ական թվականներին զոհվել է տեղի ինքնապաշտպանական հերոսամարտերում, իսկ ընտանիքը գաղթել է Արևելյան Հայաստան։ Մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը գյուղի բնակչությունը բաղկացած էր հայերից, որոնց զոհվել են բռնությամբ տեղահանման ժամանակ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջերին ուներ 55-60 տուն հայ և 10 տուն քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մժնկերտն ուներ երկու հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական նկարչական դպրոց։

## Անվանի մարդիկ
Մժնկերտից է եղել Վերժինե Սվազլյանը, ում հուշերը՝ Հայոց Ցեղասպանության մասին նշվում է՝ «Հայոց Ցեղասպանություն. Ականատես-վերապրողների վկայություններ» գրքում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
* http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=263879  Yerelnet]

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էրնկան

**Էրնկանի** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։ Գտնվում էր Աղբակ գետի վերին հոսանքի աջակողմյան վտակներից մեկի ափին, Ս. Բարդուղեմեոս վանքից մի քանի կմ արևմուտք, լեռնային վայրում։

## Պատմություն
Գյուղը քարուքանդ է արվել 1915-1918 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրա բնակիչների մեծ մասը կոտորվել է գաղթի ու տեղահանության ճանապարհին։

## Բնակչություն
1905 թվականին ուներ 85 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Էրնկանին ուներ 1660 թվականին կառուցված Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի և Ս. Ծիրանավոր ու Ս. Սարգիս ավերակ եկեղեցիները։ Գյուղում կան ընդարձակ գերեզմաններ, որոնք վկայում են, որ հնում այն ավելի բազմամարդ է եղել (ըստ ավանդության մոտ 500 տուն)։ Գյուղի արևմտյան կողմում գտնվում է Էրնկանի Ս. Աստվածածին վանքը, որը միջին դարերում եղել է հայ գրչության կենտրոններից մեկը։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թաղիկ (Աղբակի գավառ)

**Թաղիկ** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։ Գտնվում էր Աղբակ գետի վերին հոսանքի տարածքում, գետի ձախ ափին։

## Աշխարհագրություն
Գյուղն ունի հիասքանչ բնություն, առողջարար օդ և ջուր։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 10 տուն քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Թաղիկից հյուսիս կան մարդկային և կենդանական պատկերներ հիշեցնող բնական քարակոթողներ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բազ (Աղբակի գավառ)

**Բազ** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։ Գտնվում էր Հերսան գյուղից հարավ-արևելք։

Բազից ոչ հեռու գտնվում էին հայկական Լալկան, Շամանիս և Քելակո (քեռի Հակոբ) գյուղերի ավերակները։

## Պատմություն
Հայ բնակիչները կոտորվել ու տեղահանվել են մեծ եղեռնի տարիներին։

## Բնակչություն
1850 թվականին ուներ 23 տուն հայ, 1909 թվականին՝ 10 տուն հայ և 20 տուն քուրդ, իսկ 1915 թվականին՝ 20 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կար բերդ, որը տեղացիները անվանում էին **Պարոնաց բերդ**, և երկու ավերակ եկեղեցիներ՝ Կաթնով Ս. Խաչ և Շուշաշարբաթ անուններով

## Կրթություն
Մինչև Մեծ եղեռնը հայերն ունեին նախակրթական ուսումնարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խառատուն

**Խառատուն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։

## Անվան ստուգաբանություն
Ստուգաբանում են որպես խառա, որը տեղական բարբառով նշանակում է հարուստ, և տուն։

## Պատմություն
1895-1896 թվականների հայկական կոտարածների ժամանակ գյուղի հայ բնակչության մեծ մասը կողոպտվել և բնաջնջվել է։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 25 տուն հայ և 20 տուն քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խառատունն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում կար մի այլ ավերակ եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Բաշքալեի շրջանի համայնքներ
Մալգավա

**Մալգավա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։

## Պատմություն
1895-1896 թվականների կոտարածի և թալանի ժամանակ բնակչության երեք քառորդը բնաջնջվել է։

## Տնտեսություն
1890-ական թվականներին ուներ 30 տուն հայ և 2 տուն քուրդ բնակիչ։ Ըստ տեղացիների XIX դարի կեսերին ունեցել է 120 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մալգավան ուներ փայտաշեն եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չուխ

**Չուխ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։ Գտնվում էր Ադամակերտ քաղաքից 15 կմ հյուսիս, Չուխ լեռից 6 կմ արևելք։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության գավառի բեկերից մեկն իր չուպան թողել է գյուղի մոտ գտնվող մի ժայռի վրա՝ փորձելու համար, թե գյուղացիք այն կգողանան, թե ոչ։ Դրանից հետո գյուղի անունը նախ կոչվել է Չուխա, իսկ ապա Չուխ։

## Բնակչություն
1896 թվականի կոտորածներից առաջ ուներ 24 տուն հայ, իսկ XX դարի սկզբներին 9 տուն հայ և 17 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վանքի գյուղ (Աղբակի գավառ)

**Վանքի գյուղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում։ Գտնվում էր Ադամակերտ քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Մեծ Զավ աջակողմյան Վանքի գետ վտակի ափին։

## Անվան ստուգաբանություն
Եղել է Ս. Բարդուղիմեոս վանքի սեփականությունը, որի համար էլ կոչվել է Վանքի գյուղ։

## Պատմություն
1914-ին ուներ 244 (40 տուն) հայ բնակիչ: Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ Գյուղի բնակչությունը 1914 թ դեկտեմբերին հայ բնակիչների մեծ մասը (204 մարդ) խուսափել է կոտորածից և ապաստանել Արևելյան Հայաստանում։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի մոտ էր գտնվում էր Վիշապու հեր կոչվող բնական քարանձավը։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր