Բեկթաշիների միաբանության ինքնիշխան պետություն

**Բեկթաշիների միաբանության ինքնիշխան պետություն** (), Ալբանիայի կառավարության կողմից պլանավորված եվրոպական միկրոպետություն և քաղաք-պետություն է, որը ամբողջական անկլավ է դառնալու Ալբանիայի մայրաքաղաք Տիրանայում, Բեկթաշիների ներկայիս համաշխարհային կենտրոնակայանում: Եթե միաբանությունը ձեռք բերի անկախություն, ապա այն կհամարվի երկրագնդի ամենափոքր պետություն, ավելի փոքր քան նույնիսկ Վատիկանը՝ 0,11 կմ²: 

Պետության ստեղծման ծրագրերը առաջ է բերել Ալբանիայի վարչապետ Էդի Ռաման և աջակցել է Բեկթաշիների միաբանության առաջնորդ Բաբա Մոնդին, ընդ որում նա նշել է, որ նոր պետության վերաբերյալ մանրամասները կբացահայտվեն մոտ ապագայում։  Հետևելով Վատիկանի մոդելին՝ ապագա պետությունը քաղաքացիություն կշնորհի բացառապես բեքթաշի հոգևորականներին և պետական պաշտոնյաներին, որոնք բնակվելու են այդ տարածաշրջանում: Ալբանիայի կազմում նոր պետություն ստեղծելու մասին կանոնակարգի մշակումը սկսվել է 2024 թվականի սեպտեմբերին։ Օրենսդրությունը պետք է հաստատվի Ալբանիայի խորհրդարանի կողմից Ալբանիայի Սահմանադրության փոփոխության միջոցով:

## Պատմություն
Բեկթաշիների միաբանությունը սուֆիական իսլամի ուղություն է, որը ծագել է 13-րդ դարում Օսմանյան կայսրությունում: Ուղությունը ծագել է Ղզլբաշների և Ալևիզմի հիման վրա: Երբ ենիչերիները դարձան գերիշխող ուժ օսմանյան քաղաքականության մեջ, նրանք ընդունեցին բեքթաշիզմը որպես նրանց զինվորական կրոն, մինչդեռ սուննի իսլամը գերակշռող հավատքն էր օսմանյան բանակում: Բեկթաշները ենթարկվել են հալածանքների շիաների և սուննիների կողմից, ովքեր բեկթաշներին մինչ այսօր համարում են այլադավան, այլ ոչ իսլամադավան: 1826 թվականին Մահմուդ II-ը ենիչերիների կորպուսի լուծարումից հետո վերացվեց ենիչերիների կանոնակարգը և հետագայում ֆաթվա ընդունվեց՝ արգելելով Բեկթաշիների միաբանությունը: Թանզիմաթի բարեփոխիչները հրաժարվեցին ալևիներին կամ բեքթաշներին հավատքի ազատություն թույլատրեն: Ալևիներն ու բեքթաշները շարունակում էին դավանել իրենց կրոնը առանց պետական թույլտվության և իշխանությունների կողմից հետապնդումների: Շատերը մնացել են կառավարական նվազագույն վերահսկողությամբ գյուղական շրջաններում, ինչպիսիք են Արևելյան Անատոլիայի և Ալբանիայի լեռնաշխարհը: Օսմանյան կայսրության տրոհումից և Թուրքիայի աշխարհիկ հանրապետության ձևավորումից և նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի կառավարման շրջանի սկզբին՝ 1925 թվականին, բեքթաշիների ղեկավարությունը Թուրքիայից տեղափոխեց Տիրանա։ Բեկթաշիները և ալևիները ներկայումս Թուրքիայի սահմանադրությամբ և կրոնական հարցերով տնօրինության կողմից ճանաչված չեն որպես կրոնական փոքրամասնություններ: 

Բեկթաշիների միաբանության ժողովրդականությունը նվազեց Ալբանիայի նախկին կոմունիստ առաջնորդ Էնվեր Հոջայի օրոք, ով արգելեց կրոնի դավանումը Ալբանիայում 1967 թվականին։ Հոջայի օրոք կառավարությունը պահեստներ կառուցեց Բեկթաշիների համաշխարհային շտաբին պատկանող հողատարածքների վրա: Ալբանիայում կոմունիզմի անկումից հետո բեկթաշիները կորցրեցին իրենց պատկանող հողերը, երբ մասնավոր կառուցապատողները առանց թույլտվության տներ կառուցեցին Տիրանայում, իրենց պատկանող տարածքում: 2023 թվականին բեկթաշիները կազմում էին Ալբանիայի բնակչության մոտ 5%-ը։  Թուրքական բեքթաշիների բնակչությունն ավելի դժվար է հաշվարկել, քանի որ այն հաշվարկում են ալևիների համայնքի հետ համատեղ, որը 2006 թվականին կազմում էր Թուրքիայի բնակչության մոտ 15%-ը։

2024 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Ալբանիայի վարչապետ Էդի Ռաման հայտարարեց Բեքթաշիների միության ինքնիշխան պետություն ստեղծելու պլանների մասին՝ որպես կրոնական հանդուրժողականությանն ուղղված գործողություն և նպաստելու Ալբանիայում և աշխարհում իսլամի ավելի դրական դիտարկմանը:

## Կառավարություն և ճանաչում
մինի| Բեկթաշիների շտաբը, որտեղ նախատեսվում է ստեղծել նորանկախ երկիրը։
Պետության ստեղծման համար անհրաժեշտ կլինի Ալբանիայի խորհրդարանի հաստատումը: Այն նաև կպահանջի փոփոխություն Ալբանիայի սահմանադրության մեջ, քանի որ հոդված 1(2)-ում հայտարաված է, որ «Ալբանիայի Հանրապետությունը միատարր և անբաժանելի պետություն է»: Օրենսդիրների երկու երրորդը պետք է հաստատի փոփոխությունը: 

Բաբա Մոնդին՝ բեքթաշի Դեդեբաբան, հայտարարել է, որ ինքը ծառայելու է որպես երկրի ղեկավար և որպես հոգևոր առաջնորդ՝ միաժամանակ ընդգծելով, որ պետությունը, եթե ստեղծվի, չի ունենալու սեփական բանակ, սահմանապահներ կամ դատարաններ և նշել է, որ այդ ֆունկցիաները կատարելու է Ալբանիայի հանրապետությունը: Պետությունը ծրագրում է թույլատրել ալկոհոլը և կանանց թույլ տալ հագնվել այնպես, ինչպես նրանք ցանկանում են, ի տարբերություն ավելի պահպանողական իսլամական պետությունների:  

Հայտարարությունից հետո տված հարցազրույցում Բաբա Մոնդին հայտարարել է, որ նոր երկրում քաղաքացիություն ստանալու իրավունքը սահմանափակվելու է միայն հոգևորականներով և պետության կառավարական պաշտոններ զբաղեցնող անձանցով, ինչը նման է նրան, թե ինչպես է քաղաքացիություն ստանալու պրոցեսը կառուցված Վատիկանում: Նա նաև համոզմունք հայտնեց, որ ինքնիշխան կարգավիճակի ապահովումը կբարելավի բեքթաշիների համաշխարհային դիրքերը և նոր հնարավորություններ նրանց կստեղծի՝ պայքարելու արմատական գաղափարախոսությունների դեմ, որոնք ազդել են իսլամական աշխարհի և միջազգային հանրության վրա: Նախատեսվում է, որ երկրի անձնագիրը լինելու է կանաչ գույնի, որը խորապես խորհրդանշական գույն է իսլամում: 

Բաբա Մոնդին հարցազրույցում հայտարարել է, պետական հայտարարությունից շատ ժամանակ չանցած, որ շատ երկրներ, հատկապես նրանք, որոնք դիմակայում են կրոնական ծայրահեղականությանը կամ լարվածությանը, շահագրգռված են աջակցելու խաղաղ և չափավոր կրոնական շարժումներին, ինչպիսին է Բեկթաշիների միաբանությունը: Նա առաջարկեց, որ այնպիսի երկրները, ինչպիսիք են Սաուդյան Արաբիան, ԱՄԷ-ն և Քաթարը, կարող են արժեք տեսնել Օրդենի խաղաղ սուֆի շիա ավանդույթներին աջակցելու մեջ՝ ամրապնդելու իսլամի չափավոր մեկնաբանությունները: Բացի այդ, նա առաջարկել է, որ այն պետությունները, որոնք բախվում են ռազմատենչ իսլամական մտածելակերպի հետ կապված ներքին մարտահրավերների հետ, ինչպես տեղի է ունենում Չինաստանում, կարող են միավորվել Բեքթաշիների միաբանության հետ՝ որպես ծայրահեղականությանը հակազդելու միջոց՝ առանց ներքին պառակտումը խթանելու:  Միապանությունը կարծում է, որ ժամանակի ընթացքում միջազգային հանրությունը կճանաչի չափավոր մտքերի ուժեղացման առավելությունները և կդիտարկի Բեքթաշիների միության ինքնիշխան պետությունը որպես խաղաղության, հանդուրժողականության և երկխոսության խթանման գլոբալ ջանքերի արժեքավոր ներդրող: 

Ալբանացի լրագրող Արբեր Հիտաջը և անվտանգության փորձագետ Իլիր Կուլլան ասել են, որ ծրագրվող պետությունը, հավանաբար, նման կլինի Մալթյաի միաբանության: Մալթայի միաբանությունը՝ կաթոլիկական կրոնական միաբանություն է, որը միջազգային իրավունքի համաձայն ճանաչված է որպես ինքնիշխան սուբյեկտ և դիվանագիտական հարաբերությունների մեջ է մտնում ինքնիշխան պետությունների հետ, սակայն, ի տարբերություն Վատիկանի, այն չունի սեփական տարածք և ուն իայն ներկացուցչություններ, ինչպիսիք են կենտրոնակայանը Հռոմում և այլ շինություններից, որոնք համարվում են արտատարածքային:

## Ընդդիմություն
Առաջարկվող պետության ստեղծման դեմ գոյություն ունի որոշակի ընդդիմություն: Ալբանիայի մուսուլմանական համայնքը նախաձեռնությունն անվանել է «վտանգավոր նախադեպ Ալբանիայիապագայի համար» և քննադատել է այն փաստը, որ այսպիսի որոշումը չի քննարկվել կրոնական համայնքների հետ մինչ առաջարկվելը։ Ալևի-Բեքթաշիների ֆեդերացիայի ներկայացուցիչները հայտարարություն են տարածել ադրբեջանա-թուրքական ԶԼՄ-ների միջոցով՝ նշելով, որ «Բեկթաշիզմը և  կրոնական պետությունը միմյանց հետ անհամատեղելի հասկացություններ են»։ 

Ալբանացիները, որոնք հարցազրույց են ունեցել Եվրոնյուզի կողմից, քննադատել են ծրագրվող Բեկթաշի պետության ձրավորման միջոցերը, նշել են տնտեսական մտահոգությունները և Ալբանիան «իսլամական երկրի» վերածվելու մտավախությունը: Բացի այդ, Balkan Insight-ի հետ հարցազրույց անցկացրած ալբանացիները ծրագրված պետությունը բնութագրեցին որպես Էդի Ռամայի կողմից ստեղծված ենթադրյալ ներքին կառավարական սկանդալներից շեղող միջոց՝ փորձելով ստանալ բարենպաստ լուրերի լուսաբանում: 

Բեսնիկ Սինանին՝ Թյուբինգենի համալսարանի իսլամական աստվածաբանության կենտրոնի գիտաշխատող, ասում է, որ Վատիկանի հետ համեմատությունը «չի դիմանում պատմական համեմատմանը» և առաջարկն անվանել է «ժամանակակից կրոնական ճարտարագիտության աննախադեպ դեպք»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անջատողականությունը Եվրոպայում
Կատեգորիա:Աստվածապետություններ
Կատեգորիա:Բեքթաշյան միաբանություն
Կատեգորիա:Չկայացած պետություններ
Կատեգորիա:Քաղաք-պետություններ