open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անհեթեթություն

**Անհեթեթություն**, չմտածված, ակնհայտ փուչ, անիմաստ հայտարա­րություններ, գործողություններ։ Քաղա­քականության մեջ՝ առանձին քաղաքական գոր­ծիչների, իշխանության ներկայացուցիչների, քաղաքական խմբերի, կուսակցություննե­րի խորապես չմտածված, անլուրջ, ոչ ճռճռան հայտարարություններ՝ երբեմն կոնկրետ գործողություններ, որոնք հաճախ նպաստում են ելմտում առկա սոցիալական, քաղաքական լարվածության խո­րացմանը, քաղաքական կայունության խաթար­մանը, արտաքին հարաբերությունների բարդացմանը՝ ընդսմին չունենալով ոչ մի դրական հետևանք։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Բանասիրություն
Տակուան

**Տակուան** (), Ճապոնիայում հայտնի ավանդական աղանդեր։ Պատրաստվում է ճապոնական բազուկի դայկոն։ Դայկոնը մի քանի շաբաթ արևի տակ չորացնում են մինչև փափկի։ Հետո մի քանի ամիսների ընթացքում պարբերաբար ավելացնում են համեմունքներ։ Այն իր ուրույն տեղն ունի ճապոնական խոհանոցում։ Տակուան կարելի է ճաշակել ինչպես ճաշելու ընթացքում այնպես էլ վերջում, քանի որ այն լավացնում է մարսողությունը։

Տակուան պատրաստելու համար ճապոնական բողկը մի քանի շաբաթ չորացնում են արևի տակ մինչև դառնա լավ ճկուն, որից հետո համեմվում է աղով և դրվում ծանրության տակ, մի քանի ամիս։ Այս ամենը ավարտելուց հետո ավելացվում է բրնձի թեփ, շաքար, դայկոնի կանաչ տերևներ, կարմիր աղացած պղպեղ և խուրմայի չորացած տերևներ։ Պատրաստի Տակուանը դեղին գույնի է։

Տակուանը հայտնի է նաև Հարավային Կորեայում, այնտեղ այն անվանում են տանմուդժի։ Օգտագործում են տարբեր կերակրատեսակների հետ, ինչպես նաև օգտագործվում է որպես համեմունք։

Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Ցուկեմոնո
Դանակագլխիկ

**Դանակագլխիկ** (փայտամշակման մեջ), հավաքովի կարող գործիք, կազմովի ֆրեզ (ֆրեզիչ գլխիկ)։ Օգտագործվում է ֆրեզիչ, բութակամշակման և ագրեգատային հաստոցներում։ Հիմնականում բաղկացած է մասնատվող իրանից և ներդրովի կտրիչներից։ Կան երկ-, եռան բազմակտրիչային ֆանակագլխիկներ՝ ուղիղ կամ ձևավոր դանակներով։

Դանակագլխիկ են անվանում նաև ռեյսմուսային, ռանդիչ և ֆուգանիչ հաստոցների դանակալիսեռները, որոնք ունեն համանման կառուցվածք։

Կատեգորիա:Գործիքներ
Թեհրանի հայ կանանց բարեգործական ընկերություն (Իրան)

մինի|Թեհրան
**Թեհրանի հայ կանանց բարեգործական ընկերություն**, հիմնվել է 1905 թվականին։ Սկզբում կոչվել է «Կարմիր խաչ» և գործել մինչև 1921 թվականը։ 1930 թվականին վերստեղծվել է ներկայիս անունով։ Ընկերությունը ստեղծել է բարեգործական հատուկ հիմնադրամ։ Նրա ջանքերով է հիմնվել մայրաքաղաքի առաջին մանկապարտեզը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մեծ օգնություն է ցույց ավել հայ գաղթականներին ու որբերին։ 1936 թվականին, հայկական դպրոցների փակումից հետո,հայերեն մասնավոր դասընթացներ է բացել Թեհրանում և այլ քաղաքներում։ Ցայսօր շարունակում է իր գործունեությունը։

Կատեգորիա:Բարեգործական ընկերություննր
Անհաշտ ընդդիմություն

**Անհաշտ ընդդիմություն**, քաղաքական ուժեր, որոնք ոչ միայն դեմ են տվյալ ժամանակահատվածում կառավարության իրականացրած քաղաքականությանը, այլև սկզբունքորեն մերժում են գոյություն ունեցող կամ գործող քաղաքական վարչակարգը։ Սովորաբար, ի տարբերություն խորհրդարանական ընդդիմության անհաշտ ընդդիմությունը չի հասնում կոնսենսասի կամ հաշտության երկրի ղեկավարության հետ։ Անհաշտ ընդդիմությունը բնորոշ է հատկապես հեսասոցիալիստկան երկրներին։
## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Դմիտրի Գուլիա

մինի
**Գուլիա Դմիտրի Իոսիֆի** փետրվարի (9(21) 1874 թ., գյուղ Ուարչա (այժմ՝ Աբխազական ԻՍՍՀ Սուխումի շրջանում) — ապրիլի 7 1960 թ., Աբխազական ԻՍՍՀ, գյուղ Ագուձերա), աբխազ սովետական գրող։ Աբխազական գրականության և գրական լեզվի սկզբնավորողը։ Աբխազակաև ԻՍՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ (1937)։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1955 թվականից։

1892 թվականին կազմել է (Կ․ Մաճավարիանիի հետ) աբխազական այբուբենը։ 1912 թվականին լույս են ընծայել բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն։ 1921 թվականին կազմակերպել ու գլխավորել է աբխազական առաջին թատերախումբը, խմբագրել «Ապսնի» («Աբխազիա») թերթը։ 1934 թվականին լույս է տեսել Գուլիասի «Ընտիր երկեր»-ը, այնուհետև՝ «Երգ Աբխազիայի  մասին» (1940), «Աշունը գյուղում» (1946) պոեմները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազ գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Տրինատրիումի անտիմոնիդ

**Տրիատրիումի ծարիրիդ**, նատրիումի և ծարիրի երկտար անօրգանական միացություն, քիմիական բանաձևն է՝ NaSb, մուգ կապույտ բյուրեղներ, փոխազդում է ջրի հետ։

## Ստացում
* Ստանում են ճնշման միջավայրում, ստեխիոմետրիկ քանակներով պարզ նյութերի միահալումից.

:: \mathsf{ 3Na + Sb \ \xrightarrow{500^oC}\ NaSb }

## Ֆիզիկական հատկություններ
Տրինատրիումի ծարիրիդը իրենից ներկայացնում է մուգ կապույտ, հեքսագոնալ բյուրեղներ։ Բյուրեղավանդակի տվյալներն են՝ a = 0,5355 նմ, c = 0,9496 նմ, Z = 2։

## Կիրառություն
Օգտագործվում է, որպես լուսաէմիսիոնային բաղադրամաս՝ լուսակաթոդների մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.։ Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.։ Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Руководство по неорганическому синтезу։ В 6-ти т. / Ред. Брауэр Г.. — М.։ Мир, 1985. — Т. 3. — 392 с.
* Диаграммы состояния двойных металлических систем / Под ред. Н. П. Лякишева. — М.։ Машиностроение, 2001. — Т. 3 Книга 1. — 972 с. — ISBN 5-217-02843-2

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Հայերը Ղարադաղում

**Հայերը Ղարադաղում** բնակություն են հաստատել առնվազն զարգացած միջնադարում։ Սելջուկ-թյուրքերի արշավանքների հետևանքով տեղի է ունեցել հայերի բռնագաղթ Ատրպատականի տարածք, որի հետևանքով ստվարացել են տեղի հայկական բնակավայրերը կամ հիմնվել են նորերը։ Հայերը կենտրոնանում են Պարսկահայք աշխարհում, Վասպուրականի արևելքում և Փայտակարանի արևմուտքում, որոնք Արաքսից հարավ էին և դարեր շարունակ չէին գտնվում հայկական իշխանությունների ենթակայության տակ (Մակու, Խոյ, Սալմաստ, Ուրմիա, Ղարադաղի լեռնային շրջան), ինչպես նաև՝ ոչ հայաբնակ քաղաքաներում ստեղծվում են հայկական համայնքներ (Թավրիզ, Մարաղա, Մարանդ, Սոլթանիե, Սպահան)։
[մինի|[Ղարադաղի լեռներ]]
Հին հայկական աղբյուրներում Ղարադաղը հայտնի է որպես Արտավանյան կամ Մարաց ամուր աշխարհ, և նշվում էր որպես Իրանի տարածքում ստեղծված առաջին հոգևոր թեմի՝ Ատրպատականի առավել հայաշատ գավառ։ Ուշ միջնադարում գրեթե զուտ հայաբնակ Ղարադաղում կային 4 տասնյակից ավելի գյուղեր, որոնք հարկ էին վճարում Տաթևի վանքին։ 18-րդ դարում միջավատատիրական ընդհարումների, ազգային և կրոնական հալածանքների հետևանքով հայ բնակչությունը խիստ նվազել է, երբ հիմնվել է Ղարադաղի խանությունը։ Ռուս-պարսկական պատերազմից հետո՝ Թուրքմենչայի պայմանագրի կնքման արդյունքում, Ղարադաղից զգալի թվով հայեր անցել են Արաքսը, հաստատվել են Զանգեզուրում և Ղարաբաղում։

20-րդ դարի սկզբին հայեր են ապրել Ղարադաղի Դըզմար, Հասանով, Մեշափարա, Մնջվան և Քեյվան գավառակների ավելի քան 3 տասնյակ գյուղերում (շուրջ 7 հազար մարդ)։ Տեղի եկեղեցիներին կից բացվում են ծխական դպրոցներ։ Ղարադաղի հայության համար աղետալի է եղել առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, մասնավորապես՝ 1918 թվականի նոյեմբերին թուրքական բանակի ներխուժումը։ Տեղի խաների հետ միասին թուրքերը կոտորածներ են կազմակերպել Աղարան և Ղուլիղի գյուղերում։ Նույն ճակատագրին են արժանացել նաև Ամրադուլ, Նորաշեն, Վինտն, Քյալալա գյուղերը։ Դրա հետևանքով մեծ չափերի է հասել հայերի արտահոսքը՝ շարունակվելով նաև 1921-1922 թվականներին։ Ամբողջովին հայաթափվհլ Են Ասրան, Գյարմնավ, Զիաքյու, Մզկիթ, Քյալալա (Քըլալա), Օդա բնակավայրերը։ Հետագա տասնամյակներին Ղարաղանի հայ բնակչության թիվը նկատելիորեն աճել է, և 1927 թվականին նրանք բնակվում էին գավառակի 10 -12 գյուղերում։

1940 թվականին Ղարաղանում ապրում էին 2057 հայ, որոնք կենտրոնացած էին Ենգիղալա, Ներքին և Վերին Չանախչի, Լառ, Չարհադ, Աղբուլաղ, Ցարաբադ, Սարիգյուղ, Քարավազ, Չամբար, Քուշքավար են բնակավայրերում։ 1946 թվականին (նաև՝ 1960-ական թվականներին) զգափ թվով ղարաղանցի հայեր ներգաղթել են Հայաստան, իսկ մի մասը տեղափոխվել Թեհրան կամ Իրանի այլ քաղաքներ։ Արտագաղթը մեծ չափեր է ընդունել 1962 թվականի Ղազվինի ավերիչ երկրաշարժից հետո։ Վերջին հայ ընտանիքները (Լառ գյուղում) Ղարաղանից հեռացել են 1980-ական թվականների սկզբին։ Ներքին Չանախչի գյուղում պահպանված Ս. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին ներկայումս էլ ուխտատեղի է նախկին ղարաղանցիների համար։

Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
Դալթոն-Պլան

**Դալթոն-Պլան** (Dalto՝n-plan), դպրոցական ուսումնադաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման համակարգ, որի հիմքում դրված է անհատական ուսուցման սկզբունքը։ Անունն ստացել է ԱՄՆ-ի Դալթոն քաղաքից, որտեղ առաջին անգամ 1904 թվականին կիրառել է կրթական գործիչ Ե․ Փարկհերսթը։ Դալթոն-Պլանը սովորողին տրամադրում է զբաղմունքի ընտրության և ուսումնական ժամանակի օգտագործման ազատություն։ Սովորողը ուսուցիչ խորհրդատուից ստանում է ցուցումներ, պլանավորում իր աշխատանքը տվյալ օրվա համար, որից հետո՝ պարապում ինքնուրույն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողի հաշվետվությանը, որը կատարվում է փաստերի հաշվառման բարդ համակարգով։ Ուսուցիչը դառնում է խորհրդատու, վերացվում է պարապմունքի դասարան-դաս համակարգը։

Կատեգորիա:Կրթական համակարգեր
Բովեդա (քաղաք)

**Բովեդա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լուգոյի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Տերրա-դե-Լեմոս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 91 կմ2։ Բնակչությունը՝ 1650 (2010 թվականին)։

Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ Խիլը։

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

A Ribeira de Tuimil.jpg|
A Ribeira de Tuimil 10.JPG|
A Ribeira de Tuimil 6.jpg|
A Ribeira de Tuimil 7.jpg|
Casa Concello Bóveda.jpg|Կոնսելո Բովեդայի առանձնատունը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լուգոյի քաղաքներ
Հայ ուսանողական միություն

**Հայ ուսանողական միություն**, հիմնադրվել է 1921 թվականին՝ Մխիթարյան միաբան Ներսես Ակինյանի ջանքերով։ Միավորել է Ավստրիայի տարբեր համալսարաններում և Գեղարվեստի ակադեմիայում սովորող հայ երիտասարդներին։ Միության անդամներից էին ծաղրանկարիչ և հրապարակախոս Ալեքսանդր Սարա խանք, նկարիչ Օննիկ Ավետիսյանը։ Գործել է մինչև 1927 թվականը։

Կատեգորիա:Ավստրիահայ կրթություն
Կատեգորիա:Ավստրիահայ մշակութային կազմակերպություններ
Էմե Ժյուլ Դալու

**Էմե Ժյուլ Դալու** (, ), ֆրանսիացի քանդակագործ։

Եղել է 1871 թվականի Փարիզի կոմունայի ակտիվ մասնակից, ընտրվել է Լուվրի թանգարանապահ։ Կոմունայի պարտությունից հետո, դատապարտվելով ցմահ աքսորի, փախել է Անգլիա, աշխատել մինչև 1879 թվականի ներումը։ Այդ տարիների գործերից է «Բրետոնուհին» (գիպս, Էրմիտաժ, Պետերբուրգ)։ Դալուի դեմոկրատական համոզմունքներն ու ռեալիստական քանդակի պարզ ոճի մշակման ձգտումը արտահայտվել են թեմատիկ բարձրաքանդակներում («Մարկիզ Դրյո-Բրեզեին պատասխանող Միրաբոն», բրոնզ, 1884, Դեպուտատների պալատ, Փարիզ) և «Աշխատանքի հուշարձանի» նախագծի բանվորների ու գյուղացիների 54 ֆիգուրներում (բրոնզ, թրծակավ, մոտ 1889—1898)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոնպառնասի գերեզմանատանը թաղվածներ
Անձի անձեռնմխելիություն

**Անձի անձեռնմխելիություն**, մարդու հիմնական և անօտարելի անձնական իրավունքներից։ Ենթադրում է կամայականության անթույլատրելիութ­յուն ճնշամիջոցների կիրառման ժամա­նակ։ Անձի անձեռնմխելիությունը երաշխավորված է հետևյալ դեպ­քերում՝
* հանցակազմը պետք է հաս­տատվի օրենքով
* կալանքի որոշումը կարոդ է գանգատարկվել դատարան, և կալանքի առավելագույն ժամկետը սահմանվում է օրենքով (առանց դատա­րանի որոշման)
* կալանավորումը կա­րող է տրվել միայն դատարանի որոշմամբ
* մարդն ազատազրկման պետք է դատապարտվի միայն այն դեպքում, երբ նրա մեդավոլաւթյունը հաստատվում է օրենքով սահմանված կարգով իրակա­նացված քննությամբ եւ դատավարութ­յամբ։

Անձի անձեռնմխելիությունը, ինչպես և մասնավոր Լքան­քի անձեռնմխելիությունը, ամ­րագրված է ժողովրդավարական պետությունների սահմանադրություններում և միջազգային իրավական փաստաթղ­թերում, մասնավորապես, մարդու իրա­վունքների համընդհանուր հռչակագրում։ Քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների միջազգային դաշնագրում (հ. 9). Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների պաշտ­պանության մասին կոնվենցիայում (հ. 5)։

Հայաստանի Հանրապետությունում անձի ան­ձեռնմխելիությանը երաշխավորվում է ՀՀ Սահմանադրությամբ, ըստ որի մար­դուն չի կարելի ձերբակալել, խուզարկել այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված կարգով։ Նա կարող է կալանավորվել միայն դատարանի որոշմամբ՝ օրենքով սահմանված կարգով (հ. 18)։ Անձի անձեռնմխելիության իրա­վունքի պաշտպանության կարևորագույն սահմանադրական երաշխիք է նաև անմեղության կանխավարկածը, ինչպես և քրեական պատասխանատ­վության նախատեսումը ակնհայտ ապօ­րինի կալանավորման կամ ձերբակալ­ման համար։

## Աղբյուրներ
* Է․ Աղայան, «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ., Երևան
* А․ Б. Барихин, "Большой юридический словарь", 2002, Москва

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Քրեական դատավարական իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Գենրիխ Նեյգաուզ

**Գենրիխ Գուստավովիչ Նեյգաուզ ** (), խորհրդային դաշնակահար, մանկավարժ։ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1956)։

## Կրթություն
200px|մինի|ձախից|Տունը որտեղ բնակվել է Գենրիխ Նեյգաուզը
Պարապել սկսել է հոր՝ դաշնակահար Գուստավ Նեյգաուզի (1847-1938) մոտ։ Աշակերտել է Լ․ Գոդովսկուն (1906 թվականին՝ Բեռլինում և 1912-1914 թվականներին Վիեննայում՝ Երաժշտության և բեմական արվեստների ակադեմիայի բարձրագույն վարպետության դպրոցում)։ 1915 թվականին էքստեռն ավարտել է Պետրոգրադի կոնսերվատորիան։ 1916-1918 թվականներին դասավանդել է Թբիլիսիի երաժշտական ուսումնարանում, 1918-1922 թվականներին՝ Կիևի կոնսերվատորիայում (1919 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

## Աշխատանքներ
1922-1964 թվականներին Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (1935-1937 թվականներին՝ տնօրեն)։ Նեյգաուզը ռոմանտիկական ուղղության վառ ներկայացուցիչ է՝ օժտված հարուստ բանաստեղծական մտածելակերպով, բուռն տեմպերամենտով, կատարողական բարձր կուլտուրայով։ Ստեղծել է խոշորագույն դաշնամուրային դպրոց, որի ներկայացուցիչներն են Ս․ Ռիխտերը, Է․ Գիլելսը, Յա․ Զակը, Ե․ Մալինինը, Մ․ Նեյգաուզը (Նեյգաուզի որդին)։ Աշակերտներից են նաև Տ․ Գուտմանը, Վ․ Գորնոստաևան, Լ․ Նաումովը, Ա․ Բայբուրթյանը։ Երաժշտական կատարողական արվեստի մասին աշխատությունների հեղինակ է, Ֆ․ Շոպենի երկերի խմբագիր։
## Պարգևներ
200px|մինի|ձախից|Գենրիխ Նեյգաուզ Գուսաավովիչի գերեզմանը

Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության դաշնակահարներ
Դաս (բազմությունների տեսություն)

**Դաս**, որոշակի պայմանի բավարարող կոնկրետ կամ վերացական առարկաների համախումբ։ Օգտագործվում է նույն իմաստով, ինչ բազմությունը մաթեմատիկայում (տարբերությունը հիմնականում տերմինաբանական է)։ Դաս կազմելու հիմնական սկզբունքը առարկաների խումբը տվյալ հատկանիշի տեսանկյունից դիտելու հնարավորությունն Է օրինակ, «կաթնասունների» Դաս «կաթնասուն լինելու» հատկությամբ օժտված առարկաների համախումբն է։ Ամեն մի հասկացության համար կարելի է նշել որոշակի Գ․՝ առարկաների համախումբ, որն օժտված է այդ հասկացությամբ արտահայտված հատկությամբ։ Դասի մեջ մտնող առարկաները նրա տարրերն են։ «a-ն А Դասի տարրն Է», գրվում է аЕА։ Դասերը լինում են վերջավոր («շախմատիստների դաս») և անվերջ («պարզ թվերի դաս»)։ Դաս կարող է լինել նաև դատարկ, այսինքն՝ որևէ տարր չպարուևակել։ Դա այն դեպքն է, երբ Դաս նևրկայացնող հասկացությունը կամ իր ձևական կառուցվածքի, կամ բովանդակային մեկնաբանման առումով հանգում է հակասության։ Օրինակ, «քառակողմ եռանկյունի», երկրաչափական սահմանումներից ելնելով սա նշանակում է «եռանկյունի և ոչ եռանկյունի»։ Դաս կոչվում է եզակի, երբ այն ներկայացնող հասկացությունը նկատի ունի մեկ առարկա, և կամ ընդհանուր, եթե այն ընդգրկում է ուսումնասիրման տվյալ բնագավառի բոլոր տարրերը։

Կատեգորիա:Բազմությունների տեսություն
Հայնց Գուդերյան

**Հայնց Վիլհելմ Գուդերյան** (, ), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նացիստական Գերմանիայի բանակի գեներալ-գնդապետ (1940 թվական), ռազմական տեսաբան։

1914-1918 թվականների Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վարել է շտաբային պաշտոններ։ 1939-1940 թվականներին եղել է տանկային կորպուսի, 1940 թվականի՝ 2-րդ տանկային խմբի (1941 թվականի հոկտեմբերից՝ 2-րդ տանկային բանակի) հրամանատար։ 1941 թվականի դեկտեմբերին Մոսկվայի մոտ կրած պարտությունից հետո հեռացվել է պաշտոնից։

1943 թվականի մարտին նշանակվել է տանկային զորքերի գլխավոր տեսուչ, 1944 թվականի հուլիսից 1945 թվականի մարտը՝ ցամաքային զորքերի Գլխավոր շտաբի պետ։ Գրել է տեսական աշխատություններ և հուշեր․ «Ուշադրություն, տանկեր են», 1937, «Զինվորի հիշողություններ», 1951՝ «Տանկեր՝ առաջ», 1957։

Պատերազմից հետո զբաղվել է հուշագրագետի աշխատանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի գեներալներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հուշագիրներ
Բիլբաո 2009 (շախմատային մրցաշար)

**Բիլբաո 2009**՝ «Մեծ սաղավարտի» եզրափակիչ մրցաշար, որն անցկացվել է Բիլբաո քաղաքում 2009 թ. սեպտեմբերի 6-ից 12-ը։

## Մրցաշարի կանոնները

* Ժամանակը. տրվում է 90 րոպե 40 քայլի համար և ևս 60 րոպե մինչև պարտիայի ավարտը ավելացվելով 10 վ յուրաքանչյուր քայլի համար սկսած 41-րդ քայլից։
* Միավորները.

Հաղթանակի համար - 3

Ոչ ոքի արդյունքի համար - 1

Պարտության համար - 0

## Մասնակիցներ

## Մրցափուլեր

## Մրցաշարային աղյուսակ

## Հղումներ

• Բիլբաո 2009 մրցաշարը ChessPro.ru կայքում

Կատեգորիա:Շախմատային մրցաշարեր
Կատեգորիա:Լևոն Արոնյանի մասնակցությամբ մրցաշարեր
Ողնաշարաբորբ

**Ողնաշարաբորբ**, սպոնդիլիա, մարդու ողնաշարի քրոնիկական բորբոքային հիվանդություն։ Պատճառը առավել հաճախ տուբերկուլոզն է, հազվադեպ՝ այլ վարակիչ հիվանդությունները։

## Տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբ
Տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբով հիվանդանում են հիմնականում մինչև 10 տարեկան երեխաները։ Հաճախ ախտահարվում են կրծքային ողները․ հարուցիչներն ընկնելով ողնի մարմնի սպունգանման նյութի մեջ՝ զարգացնում են տոբերկուլոզային պրոցես։ Ողնաշարաբորբն արտահայտվում է ողնի մարմնում տուբերկուլոզային գրանուլոմայի առաջացմամբ, որի հետևանքով աստիճանաբար ողնի ոսկրանյութը սկսում է քայքայվել։

#### Զարգացում
Տուբերկոլոզային ողնաշարաբորբը զարգանում է դանդաղ։ Սկզբնական շրջանում ոսկրի փոփոխությունները հայտնաբերվում են միայն ռենտգենյան ախտորոշմամբ։ Պրոցեսը ողնի հարևան հյուսվածքներին անցնելիս առաջանում են ցավեր, որոնք ուժեղանում են շարժվելիս։ Ողնաշարաբորբի դեպքում ողնաշարի ձևախախտումը կուզի առաջացման հիմնական պատճառն է։ Զևափոխված ողների մարմինները կարող են ճնշել ողնուղեղը կամ դրանից սկսվող նյարդարմատները և առաջացնել լուծանքներ, նյարդային ցավեր և զգացողության խանգարումներ։

## Թարախածին վարակից առաջացած ողնաշարաբորբ
Թարախածին վարակից առաջացած ողնաշարաբորբը ընթանում է բուռն, ջերմության բարձրացմամբ և թունավորման երևույթներով։ Մակայն ողների մարմինների քայքայումը, ի տարբերություն տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբի, սահմանափակ է։

## Բուժում
տուբերկուլոզային ողնաշարաբորբի դեպքում՝ հակատուբերկուլոզային միջոցներ, ողնաշարի անշարժացում գիպսային մահճակալում, որն արդյունավետ է հիվանդության վաղ շրջանում և վիրաբուժական միջամտություն՝ թարախամեռուկային զանգվածի հեռացում։ Ողնաշարաբորբի մյուս ձևերի դեպքում՝ անշարժացում, անտիբիոտիկներ, վիրաբուժական միջամտություն։

Կատեգորիա:Բակտերիալ հիվանդություններ
Փոխադրողը

**Փոխադրողը** (The Transporter Le Transporteur), քրեական մարտաֆիլմ է, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել ԱՄՆ-ում 2002 թ. հոկտեմբերի 11-ին։ Ֆիլմում Ֆրենկ Մարտինի դերը աղացել է Ջեյսոն Սթեթհեմը, ով նաև իրականացրել է հնարքները։ Լայ Կվաի դերը խաղացել է դերասանուհի Շու Ցին։

2005 թ. էկրան է բարձրացել Փոխադրողը 2, իսկ 2008 թ. Փոխադրողը 3 ֆիլմերը, որոնցում գլխավոր դերը նույնպես կատարում է Սթեթհեմը։

## Սցենար
Ֆրենկ Մարտինը նախկին հատուկ ջոկատային է, ով զբաղվում է փոխադրումով։ Նա բնակվում է Ֆրանսիայի հարավում և իր BMW 735i ավտոմեքենայով A կետից B կետ է փոխադրում կարևոր բեռներ և մարդկանց։ Մարտինն աշխատում է ավելորդ հարցեր չտալ բեռների վերաբերյալ։ Նա հետևում է 3 կանոնների, որոնք երբեք չի խախտում՝
# Երբեք մի փոխիր գործարքի պայմանները
# Ոչ մի անուն 
# Երբեք մի բացիր բեռը

Մի անգամ, սակայն, ամեն ինչ այլ կերպ է ընթանում։ Մարտինի ծառայություններին է դիմում «Ուոլ սթրիթ» մականունով մի ամերիկացի և խնդրում բեռ տեղափոխել։ Ճանապարհին վարորդը կանգ է առնում փոխելու վնասված ակը և նկատում է, որ բեռը շարժվում է։ Խախտելով 3-րդ կանոնը՝ Ֆրենկը բացում է պայուսակը և հայտնաբերում կապկպված կնոջ։ Նրա անունն է Լայ։ Պայուսակը բացելուց համար Ֆրենկին փորձում են սպանել։

Ֆրենկը խախտում է նաև մյուս կանոնները և տեղեկանում մարդկանց առևտրով զբաղվող խմբի մասին, որը ղեկավարում է Լայի հայրը։ Ֆիլմի հերոսը հանուն Լայի միջամտում է նրա հոր և հանցակիցների գործերին։ Նա բանտ է ընկնում, որտեղ ընկերոջը՝ ոստիկանության տեսուչ Տարկոնիին պատմում է եղելությունը։ Տարկոնին օգնում է նրան փախչել բանտից։ Ֆիլմի վերջում Ֆրենկին հաջողվում է գտնել մարդկանց տեղափոխող կոնտեյները և ազատել ներգաղթյալներին, իսկ Լայը Ֆրենկին փրկելու համար սպանում է հորը։

## Դերասաններ

## Ավտոմեքենա
Ֆիլմում Ֆրենկ Մարտինը վարում է 1999 թ. արտադրության BMW 735Li ավտոմեքենան։ Այն մեխանիկական փոխանցումատուփով է, V12 շարժիչով, 350 ձիաուժ հզորությամբ։

## Երաժշտություն
# Tweet – "Boogie 2Nite"
# Nate Dogg – "I Got Love" 
# Fat Joe featuring Angie Martinez and Sacario – "Live Big (Remix)"  
# Benzino – "Rock The Party"
# Knoc-Turn'al – "Muzik"
# Angie Martinez featuring Lil' Mo and Sacario – "If I Could Go!"
# Tamia – "Be Alright"
# Missy Elliott – "Scream AKA Itchin'
# Gerald Levert – "Funny"
# Hustlechild – "I'm Cool"
# Keith Sweat – "One on One"
# Nadia – "Life of a Stranger"

## Տես նաև
* Փոխադրողը 2
* Փոխադրողը 3

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Original Transporter Movie Site 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:EuropaCorp ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լյուկ Բեսոնի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կորի Յուենի ֆիլմեր
ՀՀ ԳԱԱ հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտ

**ՀՀ ԳԱԱ հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտ**, ինստիտուտ Հայաստանում։

Կազմակերպվել է 1991 թվականին՝ Սևանի ջրակենսաբանական կայանի (1936) հիման վրա (1923-1936 թվականներին՝ Սևանի ձկնաբուծական կայան)։

Հիմնական խնդիրներն են Սևանա լճի ջրաէկոլոգիական հետազոտությունները՝ ջրաֆիզիկական, ջրաքիմիական, ջրակենսաբանական՝ ներառյալ միկրոօրգանիզմների, ջրային բույսերի, նախակենդանիների, անողնաշարավորների, ձկների զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունները, լճի բնական պաշարների պահպանումը և օգտագործումը, լճի վրա ջրհավաք ավազանի ազդեցության գնահատումը և լճային համակարգի մեջ բաղադրիչների մաթեմատիկական մոդելավորումը։

Ունի ջրակենսաբանության, ձկնաբանության և ջրաէկոլոգիայի բաժիններ։
Ինստիտուտում մշակվել և հիմնավորվել են Սևանա լճի էվտրոֆացումը (ջրային ավազանում օրգանական նյութի ավելացումը և ջրի «ծաղկումը») կանխող միջոցառումներ։ ՀՀ բարձրադիր ջրամբարներում (Արփի լճի, Ապարանի, Մանթաշի) գիտականորեն հիմնավորվել է ձկների կլիմայավարժեցման հարցը։

Ստեղծվել է Սևանա լճի և նրա մեջ թափվող գետերի 1900-2005 թվականների ժամանակահատվածի ջրաբանական, ջրաֆիզիկական, ջրաքիմիական, ջրակենսաբանական տվյալների բանկ։ Աշխատանքներ են կատարվում ՀՀ խոշոր ջրային էկոհամակարգերի համանման բանկերի ստեղծման ուղղությամբ։

Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
ՀՀ ԳԱԱ հիդրոպոնիկայի հիմնախնդիրների ինստիտուտ

**ՀՀ ԳԱԱ հիդրոպոնիկայի հիմնախնդիրների ինստիտուտ**, (մինչև 1995 թվականը՝ Ագրոքիմիական հիմնախնդիրների և հիդրոպոնիկայի ինստիտուտ), կազմակերպություն Հայաստանում։ Կազմակերպվել է 1966 թվականին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ ագրոքիմիայի լաբորատորիայի (1947) հիման վրա։

Ունի արդյունաբերական հիդրոպոնիկայի բաժին, բույսերի սննդառության և արդյունավետության, ֆիտոտրոնային հիդրոպոնիկայի, հյուսվածքային կուլտուրայի, ճառագայթային ագրոքիմիայի լաբորատորիաներ։	Ներառում է Երևանի հիդրոպոնիկական փորձարար, և Դիլիջանի անտառային հիդրոպոնիկական կայանները, Վաղարշապատի ԳԱ հիդրոպոնիկական հենակետը։

Հիդրոպոնիկայի հիմնախնդիրների ինստիտուտում հետազոտվում են անհող մշակման պայմաններում թանկարժեք, անհետացող և հազվագյուտ բույսերի արդյունավետության բարձրացման ֆիզիոլոգիական, կենսաքիմիական և ագրոքիմիական հիմունքները։ Մշակվել են շուրջ 50 բարձրարժեք դեղատու, եթերայուղատու, ներկատու և համեմունքային բույսերի արդյունաբերական եղանակով արտադրության կենսատեխնոլոգիաները, աշխարհում առաջին անգամ բացօթյա հիդրոպոնիկայի պայմաններում (աղուտների, քարքարոտ հողերի, ավազուտների վրա) վարդաբույր խորդենու անհող արտադրության նոր տեխնոլոգիա և ավանդական երկրագործության համար ոչ պիտանի տարածքների արդյունավետ յուրացման նոր համակարգ՝ «ջրաշիթային հիդրոպոնիկա»՝ 4 (համատարած, գլանային, ակոսային և բազմամյա տնկարկային) տարատեսակներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀՀ ԳԱԱ հիդրոպոնիկայի հիմնախնդիրների ինստիտուտ 

Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Հայպետհիդրոմետ

**Հայպետհիդրոմետ** (Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիտորինգի պետական ծառայություն), կազմակերպություն Հայաստանում։ Կազմակերպվել է 2002 թվականին՝ ՀՀ հիդրոօդերևութաբանության վարչության (1992) և Հիդրոօդերևութաբանության և էկոլոգիայի գիտակիրառական կենտրոնի (1992) միավորմամբ։

## Կազմակերպության խնդիրները
Հայաստանում ջրաօդերևութաբանական աշխատանքներն իրականացվում են 1930 թվականից։ Հիմնական խնդիրներն են վտանգավոր հիդրոօդերևութաբանական երևույթներից բնակչության ու տնտեսության պաշտպանությունը, մթնոլորտում և ջրոլորտում կատարվող երևույթներին ու շարժընթացներին հասարակությանը, կառավարման մարմիններին, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց տեղեկատվության ապահովումը, Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության համաձայնագրից (ՀՀ անդամակցում է 1992 թվականից) բխող պարտավորությունների կատարումը։

Ծառայությունն իրականացնում է մթնոլորտի, ջրային օբյեկտների, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի կանոնավոր դիտարկումներ, համապատասխան կազմակերպությունների հետ՝ ջրերի քանակական ցուցանիշների պետական հաշվարկ, կազմում է ջրաբանական տվյալների ամփոփագիր, հրատարակում կլիմայական, ագրոօդերևութաբանական, ջրաբանական, գիտակիրառական տեղեկագրքեր ու տարեգրքեր, կազմակերպում բնական միջավայրի ուսումնասիրման, գնահատման և կանխատեսման աշխատանքներ։

Ծառայության համակարգում գործում են ջրաօդերևութաբանական ռեժիմի ուսումնասիրման, օպերատիվ ջրաօդերևութաբանության, ջրաօդերևութաբանության և էկոլոգիայի գիտակիրառական կենտրոններ, 42 օդերևութաբանական կայաններ, այդ թվում՝ Սևանի ջրաօդերևութաբանական դիտարանը, 7 ջրաբանական (92 ջրաչափ, դիտակետերով) ու 3 մասնագիտացված՝ օդաբանական, ագրոօդերևութաբանական և Ապարանի ջրամբարի ջրաօդերևութաբանական կայանները։

Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Կարապետ Գալստյան

**Կարապետ Գևորգի Գալստյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Կարապետ Գալստյանը ծնվել է 1924 թվականին Լենինականում։ Մասնակցել է  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողություններին։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Գործերից են՝ «Հովհաննես Այվազովսկի», «Անուրջներ», «Աղջկա դիմաքանդակ» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ալեքսեյ Դանդուրյան

**Ալեքսեյ Սերգեյի Դանդուրյան** (), հայ խորհրդային բեմանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թբիլիսիում, այլ տվյալներով՝ Թելավիում՝ 1903 թվականին։ 1925 թվականից Լենինգրադում զբաղվել է գործվածքեղենի և հախճապակու նկարազարդումով։ 1932 թվականին հրավիրվել է Երևան որպես թատերական նկարիչ։ 1965-1968 թվականին եղել է Մոսկվայի «Բալետ սառույցի վրա» պետական անսամբլի գլխավոր նկարիչը։

Գլխավոր գործերից են՝ Չայկովսկու «Կարապի լիճը» (1935), Վերդիի «Տրավիատա» (1936), Պուչչինիի «Բոհեմա» (1936, բոլորն էլ՝ Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում), Ալեքսանդր Այվազյանի «Քաջ Նազար» (1948, ըստ Դերենիկ Դեմիրճյանի, Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոն) ներկայացումների, «Անահիտ» (1947, Ա․ Սաֆարյանին, Յու․ Շվեցի հետ) կինոնկարի ձևավորումները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսեյ Դանդուրյանի ձևավորումները ՀԱՊ կայքում
* А. Дандурян, Фонд Зарк 
* [О. Азизян, Мастер сценического костюма Алексей Дандурян](https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Gexarvest2013/2019(7).pdf)
* Седа Ханджян. Известные и неизвестные Дандуряны 

Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Արցախ հայրենակցական միություն

**Արցախ հայրենակցական միություն**։ Հիմնվել է 1988 թվականի նոյեմբերի 4-ին Երևանում՝ Ա. Մանասյանի, Լ. Ալավերդյանի, Ի. Մուրադյանի, Ս. Շահմուրադյանի, Ա. Հովհաննիսյանի նախաձեռնությամբ։ Միության գործադիր մարմնում ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանից ընդգրկվել են Բ. Կարապետյանը, Ս. Նարիմանյանը, Ղ. Բեգլարյանը, Ա. Ապրեսյանը, Ասկերանի շրջանից՝ Ա. Գաբիելյանը, Ա. Ասմվելյանը, Ն. Հարությունյանը, Մարտունիի շրջանից՝ Ռ. Դանիելյանը, Գ. Սաֆարյանը, Վ. Սարուխանյանը, Հադրութի շրջանից՝ Շ. Մկրտչանը, Հ. Մուրադյանը, Ս. Մաթևոսյանը, Շուշիի շրջանից՝ Մ. Թավարյանը, Վ. Աթայանը, Ստեփանակերտից՝ Կ. Ադամյանը, Ի. Ադամյանը։ Միության նպատակն էր Հայաստանում և այլ երկրներում ապրող արցախցիներին միավորելը, ԼՂՀ-ի Շահումյանի շրջանի և նրան հարակից հայկական գյուղերի բնակչությանը սոցիալտնտեսական, ֆինանսական օգնություն կազմակերպելը, բռնագաղթածներին ՀՀ-ում և ԼՂՀ-ում բնակեցնելը և նոր գյուղեր հիմնելը։ 1989 թվականի ապրիլին միության 2-րդ համագումարում ընտրվել է նոր գործադիր մարմին (նախագահ՝ Ա. Մանասյան, քարտուղար՝ Ի. Միքայելյան)։ 1990 թվականից միությունը ձեռնամուխ է եղել կամավորական ջոկատների կազմակերպմանը, զենք ու զինամթերք է առաքել Արցախ։ 1991 թվականին կայացած չորրորդ համագումարում միության նախագահ է ընտրվել Յու. Հովհաննիսյանը։ Միությունը (գործել է մինչև 1997 թվականը, ապա աստիճանաբար ինքնալուծարվել, իսկ 2001-ին Հ. Հարությունյանի նախաձեռնությամբ վերականգնվել է։

Կատեգորիա:Արցախի կազմակերպություններ
Դանիելյան նշանագրեր

**Դանիելյան նշանագրեր**, IV դարի վերջին կամ V դարի սկզբին Հայաստանում օգտագործված գրերը՝ բերված Դանիել եպիսկոպոսի մոտից։ Ոմանց կարծիքով Դանիելյան նշանագրերը եղել են նախամաշտոցյան շրջանում գործածական հայկական գրերը։ Ուրիշների կարծիքով Դանիելյան նշանագրերը որևէ օտար լեզվի նշանագրեր են, որոնք հարմարեցվելով օգտագործվել են հայերենի համար։ Հետագայում պարզվել է, որ դրանք թերի են և չեն համապատասխանում հայերենի հնչյունական համակարգին։

4-րդ դարի վերջին կամ 5-րդ դարի սկզբներին ոմն Դանիել եպիսկոպոսի կողմից հայտնաբերված հին հայկական գրեր (ըստ առանձին գիտական մեկնաբանությունների` դրանք չեն եղել հայկական, այլ փոխառված որևէ այլ լեզվից). 404 թվականին Կոնստանդնուպոլսից աքսորված Հովհան Ոսկեբերան արքեպիսկոպոսի շուրջ ստեղծված անհանգստությունների պատճառով պարսից արքայի հրամանով Միջագետք մեկնած հայոց Վռամշապուհ արքան առաջին անգամ տեղեկանում է այդ գրերի առկայության մասին։ Վերջինիս Հայաստան վերադառնալուց հետո Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի հորդորով այդ գրերը բերվում են Հայաստան՝ հավանաբար նույն 404 թվականին ընթացքում։ Կարճ ժամանակ անց դուրս են գալիս գործածությունից` հնչյունական տեսակետից անկատար լինելու պատճառով։
Long. Live. ASAP

«**Long. Live. ASAP**» (ոճավորված՝ «**Long. Live. A$AP**»), ամերիկացի ռեփեր ASAP Rocky-ի դեբյուտային ստուդիական ալբոմը։ Թողարկվել է 2013 թվականի հունվարի 15-ին ASAP Worldwide, Polo Grounds Music և RCA Records լեյբլների կողմից, սակայն ի սկզբանե նախատեսված է եղել թողարկել 2012 թվականին։ Թողարկման առաջին շաբաթում ալբոմն ունեցել է 139,000 օրինակի վաճառք ամբողջ Միացյալ Նահանգներում և գլխավորել է Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթը։

Ալբոմը ներառում է 12 երգ, որոնցից 6-ը զուգերգեր են տարբեր ռեփերների հետ։ Ալբոմի 4 սինգլներն են՝ «Goldie», «Fuckin' Problems», «Wild for the Night» և «Fashion Killa»։ Առաջին 2-ը որպես սինգլ թողարկվել են մինչև ալբոմի թողարկումը, իսկ վերջին երկուսը՝ թողարկումից հետո։

## Հիթ-շքերթներ
### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ASAP Rocky-ի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2013 ալբոմներ
Կատեգորիա:ASAP Rocky ալբոմներ
Կատեգորիա:RCA Records ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Գույնի ցուցիչ

**Գույնի ցուցիչ**, միևնույն լուսատուի աստղային մեծության՝ ճառագայթման տարբեր ընդունիչներով գնահատումների տարբերությունը։ Սովորաբար ընդունվում է որպես լուսանկարչական և վիզուալ մեծությունների տարբերություն։ Գույնի ցուցիչով կարելի է որոշել Էներգիայի բաշխվածությունը (գույնը, սպեկտրային դասը, ջերմաստիճանը և այլն) լուսատուի սպեկտրում։

Կատեգորիա:Գույներ
Թամո Դավթյան

**Թամո (Թովմաս) Հարությունի Դավթյան** (մոտ 1847 թվական, գյուղ Ճախրական, Արևմտյան Հայաստան — 1940, գյուղ Վերին Ղարաղոյմազ (այժմ՝ Հայաստանի Թալինի շրջանի Վերին Սասնաշեն գյուղ)), «Սասնա ծռեր»-ի վիպասաց։ Գրաճանաչ չի եղել։ 1915 թվականին գաղթել է Արևելյան Հայաստան։ Դավթյանից 1932 թվականին գրառվել են վեպի մի պատում և «Մուշեղի պատմություն» վիպական զրույցը (գրառող՝ Կ. Մելիք-Օհանջանյան)։ Դավթյանի պատումը բաղկացած է 4 ճյուղից։ Իբրև Սասնո դասական պատումի հազվադեպ նմուշ ունի ավանդական նկարագիր և բանագիտական արժեք։

## Գրականություն
* Սասնա ծռեր, հ․ 2, մաս 1, Ե․, 1944։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիպասացներ
Լեոնարդո Բրունի

**Լեոնարդո Բրունի** *Արետինո*, (), Ֆլորենցիայի հանրապետության քաղաքական գործիչ և մտածող, քաղաքացիական հումանիզմի գաղափարախոս։

## Գործունեություն
Արետինոն զարգացրեց Կ. Սալյուտատիի քաղաքացիական ակտիվ գործունեության կարևորության մասին։ Քանի որ «մարդը թույլ էակ է և բարեկեցությունն ու կատարելությունը ստանում է... քաղաքացիական հասարակությունից», ապա մարդու համար չափազանց կարևոր նշանակություն ունի հասարակության և պետության էության ըմբռնումը։ Միայն քաղաքացիական հասարակությունն է անհատին տրամադրում ինքնուրույնություն, ինքնավարություն։ Իրական ազատության հաստատման համար անհրաժեշտ է նաև, որ

* ա) պետությունն ինքն լինի ինքնիշխան, 
* բ) պետական իշխանությունը իրականացվի պետության բոլոր քաղաքացիների շահերն արտահայտող օրենքների համաձայն։

Ըստ Արետինոյի՝ ազատությանը (այդ թվում քաղաքական) նախապատրաստվում է պատմական ամբողջ գործընթացով, իսկ պատմությունը, ըստ էության, ազատության պատմություն է։

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի բանասերներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Նատրիումի անտիմոնիտ

**Նատրիումի ծարիրիտ**, նատրիումի և մետածարիրաթթվի առաջացրած աղը, քիմիական բանաձևն է՝ NaSbO2,անգույն բյուրեղներ։ Չի լուծվում ջրում, առաջացնում է բյուրեղահիդրատ։

## Ստացում
* Ստանում են նատրիումի հիդրոքսիդի և ծարիրի հիդրոքսիդի փոխազդեցությունից.

::\mathsf{ NaOH + Sb(OH)_3 + H_2O \ \xrightarrow{}\ NaSbO_2\cdot 3H_2O\downarrow }

## Ֆիզիկական հատկություններ
Նատրիումի ծարիրիտը իրենից ներկայացնում է անգույն բյուրեղներ։ Առաջացնում է բյուրեղահիդրատ՝ NaSbO•3HO։ Ջրի հետ չի փոխազդում

## Գրականություն
* Химическая энциклопедия / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — 639 с. — ISBN 5-82270-092-4
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.։ Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.

Կատեգորիա:Ծարիրի միացություններ
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Դատական փորձաքննություն

**Դատական փորձաքննություն**, դատարանի (դատախազի, քննիչի) հանձնարարությամբ քրեական կամ քաղաքացիական գործի որոշակի հանգամանքների հետազոտում, որը պահանջում է գիտության, տեխնիկայի, արվեստի ու արհեստի հատուկ իմացություն։ Դատական փորձաքննությունը լինում է՝ բժշկական, հոգեբուժական, քրեագիտական, ապրանքագիտական, հաշվապահական, քիմիական և այլն։ Փորձաքննության օբյեկտներ կարող են լինել՝ մարդիկ, կենդանիները, դիակները, իրեղեն ապացույցները (առարկաներ, նյութեր), տեխնիկական հարմարանքները, փաստաթղթերը և այլն։ Դատական փորձաքննության հիմնական խնդիրը ուսումնասիրվող օբյեկտի փաստացի վիճակի (մարմնական վնասվածք, հոգեկան հիվանդություն և այլն) հաստատումն է, անհատականացումը (հանցագործի, հանցագործության առարկաների նույնացում և այլն), երևույթների պատճառական կապի բացահայտումը, արարքի տևողության պարզաբանումը։ Դատական փորձաքննությունը կատարում են փորձագետները։ Նրանց եզրակացությունը համարվում է ապացուցման աղբյուր։

Կատեգորիա:Դատական համակարգ
Դալթոնիդներ

**Դալթոնիդներ**, հաստատուն բաղադրությամբ քիմիական միացություններ։ Տերմինն առաջարկել է ռուս քիմիկոս Ն․ Ս․ Կուռնակովը ի պատիվ Ջ․ Դալթոնի։ Դալթոնիդները ենթարկվում են հաստատուն բաղադրության և բազմապատիկ հարաբերությունների օրենքներին (տես Հաստատուն բաղադրության օրենք, Բազմապատիկ հարաբերությունների օրենք)։ Դալթոնիդներ են քիմիական սովորական միացությունների մեծ մասը։

## Տես նաև
* Բերթոլիդներ

Կատեգորիա:Երկուական միացություններ
Կատեգորիա:Ընդհանուր քիմիա
Արցախական միություն

**Արցախական միություն**, ընդհատակյա ազգայնական կազմակերպություն։

Հիմնադրվել է 1986 թվականի ապրիլին, Ստեփանակերտում։ Ունեցել է կանոնադրություն և ծրագիր, քաղաքական, տնտեսական, մարտական, գաղափարախոսական և հատուկ բաժիններ, շրջաններում՝ խմբեր։ Նպատակն է եղել Արցախում գործող ազգայնական խմբակներին և առանձին անհատներին համախմբելը, ազգային-ազատագրական պայքարին նախապատրաստելը և Արցախը Հայաստանին վերամիավորելը։ Կազմակերպությունը 1987 թվականի ստորագրահավաքների հիմնական պատասխանատուն է եղել։ Միության անդամները՝ Ա. Կարապետյան (նախագահ). Հ. Խաչատրյան (քարտուղար), Գ. Ներսիսյան, Ս. Առուշանյան, Ս. Պետրոսյան, Կ. Մարտիրոսյան, Ա. Սարգսյան, Ա. Ղուլյան, Ղ. Հայրապետյան. Ս. Շահվերդյան։

Կատեգորիա:Արցախի կազմակերպություններ
Հարություն Աճեմյան

**Հարություն (Արիել) Ստեփանի Աճեմյան** (), հայ նկարիչ։

Ճարտարապետ, քանդակագործ Ստեփան Գալֆայանի որդին է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է դեկտեմբերի 18-ին, Բրուսայում (Թուրքիա)։ Չորս տարեկանին կորցրել է հայրը եւ նախնական կրթութիւնն ստացել է ծննդավայրում։ 1919-1923 թվականներին սովորել է Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում։

1923-1926 թվականներին սովորել է Վենետիկի Գեղարվեստի ակադեմիայում և ավարտել 1926 թվականին՝ ոսկե մեդալով։ Մինչև 1931 թվականը ստեղծագործել և դասավանդել է Իտալիայում (Վենետիկ, Միլան), 1931-1938 թվականներին՝ Փարիզում, ցուցադրվել Անկախների սալոնում (1934) և այլ ցուցահանդեսներում։

Ապրել է Վենետիկում, Միլանում, 1931-1938 թվականներին՝ Փարիզում (ցուցադրվել է Անկախների սալոնում), 1938 թվականից՝ ԱՄՆ-ում։ Ակադեմիական ռեալիզմի ներկայացուցիչ է։

## Ստեղծագործական գործունեություն
thumb|Արիել Աճեմյանի «Քրիստոսը տաճարում» նկարը, 1958<br>2011 թվականին այն նվիրաբերվել է Աննա Մարիա քոլեջին
Աճեմյանն ակադեմիական ռեալիզմի ներկայացուցիչ է, կոմպոզիցիայի հմուտ վարպետ։ Պատկերել է ազգային թեմաներ, հայ ժողովրդի պատմության մոտիկ և հեռավոր անցյալը՝ հաճախ դիմելով իտալական վերածննդին հատուկ դեկորատիվ շնչով երփնագրված այլաբանությունների կամ թեմատիկ ընդհանրացումների («Շարական», «Ջարդը», «հայկական պանթեոն», «Ազգային դաստիարակություն», «Հայաստանի փառքը»)։

Աճեմյանն ստեղծել է ազգային թեմաներով պատկերներ, բնանկարներ, դիմանկարներ, հոգևոր ու աշխարհիկ թեմաներով որմնանկարներ՝ Ֆրանսիայի, ԱԱՆ-ի հայկական և օտար եկեղեցիների ու վարժարանների համար։ Պատկերազարդել է գրքեր։
*«Շարական»
*«Ջարդը»
*«Հայկական պանթեոն» 
*«Ազգային դաստիարակություն» 
*«Հայաստանի փառքը»

Ունի դիմանկարներ՝ «Կանացի դիմանկարը» և «Հայ մամիկը» (երկուսն էլ՝ 1938) պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Պատկերազարդել է գրքեր։ Մահացել է նոյեմբերի 28-ին, Նյու Յորքում։

## Գրականություն
* Agemian, Ariel (1958). My Mass Explained and Illustrated. New York: Confraternity of the Precious Blood. ASIN B001BSH4RM.
* "Ariel Agemian Exhibits". Arts Magazine. Vol. 13. 1938. pp.&nbsp;15–16.
* Արիել-Յարութիւն Աճեմեան, «Հայրենիք» օրաթերթ, 6 դեկտեմբերի 1973։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ariel Agemian (Knight of St. Gregory) 1904-1963
* Ariel Agemian
* Agemian Paintings կայքում
* Հայ մամիկը (1938) Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Դաշինք հանուն առաջադիմության (ծրագիր)

[մինի|[ԱՄՆ նախագահների ցանկ|ԱՄՆ նախագահ Ջոն Քենեդիի ելույթը (1961)]]

**«Դաշինք հանուն առաջադիմության»** (, ), Լատինական Ամերիկայի երկրների տնտեսական և սոցիալակաև զարգացման ծրագիր՝ հիմնված ԱՄՆ-ի օգնության վրա։ Առաջ է քաշել ԱՄՆ-ի նախագահ Ջոն Քենեդին՝ 1961 թվականին․ պաշտոնական ձնակերպում է ստացել ՊունտադելԷստայի (Ուրուգվայ) Միջամերիկյան տնտեսական և սոցիալական խորհրդի կոնֆերաևսում։ Ծրագիրը նախատեսված էր 10 տարվա համար։ ԱՄՆ-ն պարտավորվում էր նոգալ ֆինանսական ծախսերի 20 %, օգնել լատինաամերիկյան երկրննրին շուկաներ ձեռք բերելու և մասնագետներ պատրաստելու հարցերում։ 

Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ
Պադերնե (քաղաք)

**Պադերնե** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լա-Կորունյայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Բետանսոս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 38,3 կմ2։ Բնակչությունը՝ 2653 (2010 թվականին)։ Վարչական կենտրոնից հեռավորությունը՝ 26 կմ։

## Պատկերասրահ

Camiño inglés ao seu paso pola ponte do Lambre.JPG|
Casa do concello de Paderne.JPG|
Cruceiro de Souto Paderne.JPG|
Obre Paderne.JPG|
Pazo de Montecelo.JPG|
Ponte medieval sobre o Lambre.JPG|
Puente del Pedrido.JPG|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Արսեն Շապանյան

**Արսեն Շապանյան** **(Շաբանյան**) (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
ձախից|մինի|Արսեն Շապանյանը պատանի
Արսեն Շապանյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարին գավառի Սունինց գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի Արծնյան վարժարանում, որտեղ էլ ստացել է նկարչության առաջին դասերը։ 1874 թվականին մեկնում է Վենետիկ և ուսանում Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում։ 1883 թվականին վերադարձել է Կարին։ 1891 թվականին տեղափոխվել է Բաթում, ծառայել առևտրական բանկի մի մասնաճյուղում։ Շարունակում է զբաղվել նկարչությամբ։ 1891 թվականի օգոստոսին մեկնել է Թեոդոսիա` հյուրընկալվելով ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկուն։
      
### Կրթություն
Սովորել է Վենետիկում, ապա մեկնել Թեոդոսիա, Հովհաննես Այվազովսկու խորհրդով մեկնել Փարիզ, հաճախել Ժյուլիանի ակադեմիա՝ աշակերտելով Գ. Մորոյին, Ժ. Պ. Լորանսին և Բ. Կոնստանին։ Ստեղծել է հիմնականում ծովանկարներ։

## Աշխատանքներ
Առաջին անգամ աշխատանքները ցուցադրել է Փարիզում, 1894 թվականին՝ ներկայացնելով Բրետանի ծովափնյա տեսարաններ պատկերող նկարներ։ Շապանյանի ծովանկարներին բնորոշ է բանաստեղծականությունը, խոհականությունը։ Նշանավոր գործերից են՝ «Վերջալույս Բրետանում», «Լուսնի լույսով», «Պայծառ գիշեր», «Ցայգախոհք», «Լուսնյակ գիշեր», «Լուսնկայն»։ Ստեղծել է նաև կենցաղային նկարներ («Խաչափառ որսացող կանայք»), նատյուրմորտներ։ Շապանյանի ստեղծագործությունները ցուցադրվել են նաև Լոնդոնում։ Փարիզի Ժորժ Պտի Ա. Շտպանյան նկարասրահում 1926 թվականին ցուցադրած գործերի համար պարգևատրվել է «Պատվո լեգեոն» շքանշանով։ Շապանյանն եղել է Ֆրանսիայի ծովանկարիչների և գունավոր փորագրության նկարիչների ընկերությունների հիմնադիրներից, հայ արվեստագետների «Անի» ընկերության անդամ։ Շապանյանի «Նորմանդացի ձկնորսներ» աշխատանքը (1898) գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Պարգևներ
* Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի շքանշան (1926)

## Գրականություն
* Շիշմանյան Ռ., Բնանկարն ու հայ նկարիչները, Երևան, 1958։
* Խաչատրյան Շ., Ֆրանսահայ կերպարվեստը, Երևան, 1991։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ ծովանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Արժանապատվություն (քաղաքագիտություն)

մինի|Արժանապատվության պատը Կանադայում
**Արժանապատվություն** (լատիներեն՝ *dignitas*), մարդու իրավունքների աղբյուրը և նպատակը։ Արժանապատվություն հատուկ է մարդուն ի ծնե և ոչ ոք չի կարող զրկվել արժանապատվությունից։ Ըստ էության մարդու իրավունքների ամբողջությունն ապահո­վում է մարդկային արժանապատվություն։ Մարդու իրավունք­ների համընդհանուր հռչակագրում նշվում է. որ «մարդիկ ծնվում են ազատ ու հավասար իրենց արժանապատվութ­յամբ և իրավունքներով»։

Քաղա­քական և Քաղաքացիական Իրավունք­ների պաշտպանության մասին միջազ­գային դաշնագրի և Տնտեսական, Սոցխսլական և Մշակութային Իրավունքների պաշտպանության մասին միջազգային դաշնագրի նախաբաններում ուղղակիորեն նշվում է, որ Միավորված ազ­գերի կազմակերպության կանոնադրությամբ հռչակված սկզբունքներին համա­պատասխան մարդկային ընտանիքի բոլոր անդամներին ներհատուկ արժա­նապատվության և նրանց հավասար ու անքաքտելի իրավունքների ճանաչումն ազատության, արդարության և համընդհանուր խաղաղության հիմքն է և այդ իրավունքները բխում են մարդկա­յին անհատին ներհատուկ արժանա­պատվությունից։

մինի|Ամենա հայտնի արժանապատվության նկարը
Մարդկային արժանապատվությունը կարևորում է նաև ժողովրդավարական պե­տությունների այդ թվում՝ Հայաստանի, սահմանադրություններում. որոնցում ամրագրված է, որ արժանապատվությունն անձեռնմխելի է և դա պաշտպանելը պետական իշխանության պարտա­կանությունն է (Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն Սահմանադրութ­յուն. հ. 1, Իսպանիայի Սահմանադրութ­յուն. հ. 10 ևն)։

Մարդու Ա. հասարակությունը դիտում է որպես սոցիալական բարձրագույն ար­ժեք և ճանաչվում է յուրաքանչյուր կոնկ­րետ անձնավորության անհատակա­նությունը և եզակիությունը։ Մարդու արժանապատվությունը հարգել նշանակում է նաև. որ չի թույ­լատրվում որևէ ճնշում գործադրել մարդկանց վրա, չի թույլատրվում խոշտանգել նրանց և առհասարակ գործադրել արժանապատվություն նվաստացնող միջոցներ։ Մարդու արժանապատվությունը բա­ցարձակ է և պետությունը պարտավոր է այն պաշտպանել ամեն տեսակի ոտնձգություններից, որտեղից էլ որ դրանք բխեն։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Մարդ
Կատեգորիա:Հասարակություն
Դատավճիռ

մինի|Դատավորի մուրճը
**Դատավճիռ**, դատական նիստում կայացված առաջին ատյանի դատարանի և վերաքննիչ դատարանի որոշումները ամբաստանյալի մեղավորության կամ անմեղության, նրա նկատմամբ պատիժ կիրառելու կամ չկիրառելու և այլ հարցերով.Դատարանները դատավճիռները կայացնում են հանուն Հայաստանի Հանրապետության։ Դատարանի դատավճիռը կարող է լինել մեղադրական կամ արդարացման։

Մեղադրական դատավճիռը բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ քրեական պատիժ կիրառելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում՝ քրեական պատիժ չկիրառելու կամ պատժից ազատելու մասին դատարանի որոշումը։

Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը՝ այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ։

Դատավճիռy բաղկացած է ներածական, նկարագրական-պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից։ Դատավճիռn օրինական ուժի մեջ է մտնում վճռաբեկության գանգատի (դատապարտյալի իրավունք) կամ բողոքարկման (դատախազի իրավունք) ժամկետն անցնելուց կամ բողոքարկման հիման վրա վճռաբեկ ատյանի դատարանում դատավճիռն օրինական համարվելուց հետո։ Այն դատավճիռը, որը վճռաբեկության կարգով գանգատարկման կամ բողոքարկման ենթակա չէ, ուժի մեջ է մտնում դրա հրատարակման պահից։ Մեղադրական դատավճիռը ի կատար է ածվում օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Արդարացման և ամբաստանյալին պատժից ազատելու վերաբերյալ դատավճիռ ի կատար է ածվում նրա հրապարակումից հետո՝ անհապաղ։ Դատավճիռը ի կատար ածող մարմինները՝ ուղղիչ հիմնարկներ, բանտերը, ոստիկանության կարգապահական գումարտակներ, ֆինանսական մարմինները և այլն, դատավճռի կատարման մասին անմիջականորեն հաղորդում են դատավճիռ կայացնող դատարանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դատական համակարգ
Դասական կրթություն

**Դասական կրթություն**, ընդհանուր միջնակարգ կրթության տեսակ, որը հիմքում ուներ լատիներեն ու հունարեն լեզուների, ինչպես նաև անտիկ գրականության ուսուցումը։ Դասական կրթությունը ձևավորվել է Եվրոպայում, Վերածնության դարաշրջանում։ Առաջին dասական կրթության ուսումնական հաստատություններից են՝ իտալացի հումանիստներ Գուարինո Վերոնեզեի և Վիտտորինո դա Ֆելտրեի դպրոցները։ XV դարի վերջում Դասական կրթության բովանդակությունը վւոփոխվեց։ Դպրոցների գերակշռող մասում լատիներենի յուրացումը ձևակաև բնույթ էր կրում։

Դասական կրթության զարգացման նոր շրջանն սկսվեց XVIII դարի կեսերին, Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում, հատկապես Գերմանիայում։ Լատիներենը և հունարենը նորից դարձան հին աշխարհի կուլտուրայի ժառանգության յուրացման հիմնական միջոց։ Դասական կրթությունն առանց էական փոփոխության պահպանվեց մինչև XIX դարի վերջը։ Ռուսաստանում XVII դարում ստեղծվեցին հունա-լատինական դպրոցներ, բացվեցին Կիև-Մոգիլյովյան և Սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիաները։ XVIII դարում կազմակերպվեցին առաջին գիմնազիաները՝ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիային կից (1726), Մոսկվայի համալսարանին կից (1756) և Կազանում (1758)։

XIX դարի 2-րդ կեսից դասական գիմնազիաներին զուգահեռ գործում էիև նաև ռեալական գիմնազիաները։ XX դարի սկզբին գիմնազիաներում որոշ չափով կրճատվեցին լատիներենի ժամերը, դրանց մեծ մասից հանվեց հունարենի ուսուցումը։

Կատեգորիա:Կրթություն
Հայերը Բրուսայում

**Հայերը Բրուսայում,** Բրուսան (Պրուսա, այժմ՝ Բուրսա) Փոքր Ասիայի արևմուտքում ընկած Բյութանիա (Նիկոմեդիա) երկրամասի հնագույն քաղաքներից է։ 1326-1361 թվականներին եղել է օսմանյան պետության մայրաքաղաքը։ 20-րդ դարի սկզբին համանուն վիլայեթի (նաև՝ Խուդավենդիգյար) կենտրոնն էր։ Հայերն այստեղ հաստատվել են 17-րդ դարում (հիմնականում Պարսկաստանից, նաև Խարբերդից, Արաբկիրից և այլն։ 1914 թվականին քաղաքն ուներ 11,5 հազար հայ բնակիչ։ Գործել են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, վարժարան, նախակրթարաններ։ 1922 թվականին քեմալականները, գրավելով Բրուսան, կազմակերպել են հայերի և հույների կոտորած։ Փրկվածները հիմնականում գաղթել են Հունաստան։

բ
Կատեգորիա:Բուրսա քաղաքում ծնվածներ