Նախադիաբետ

**Նախադիաբետ**, նյութափոխանակային համախտանիշի բաղկացուցիչ մաս, որը բնութագրվում է արյան մեջ շաքարի բարձր մակարդակով, որը ցածր է շաքարային դիաբետի ախտորոշման շեմից: Այն սովորաբար ախտանիշներ չի առաջացնում, բայց նախադիաբետով մարդիկ հաճախ ունենում են ճարպակալում (հատկապես որովայնային կամ ընդերային), դիսլիպիդեմիա՝ բարձր եռգլիցերիդներով և/կամ ցածր ԲԽԼ խոլեստերինով, և զարկերակային գերճնշում: Այն նաև կապված է սիրտ-անոթային հիվանդությունների (CVD) մեծացած ռիսկի հետ: Նախադիաբետն ավելի ճիշտ է համարել դիաբետի վաղ փուլ, քանի որ տիպ 2 դիաբետի հետ կապված առողջական բարդությունները հաճախ ի հայտ են գալիս նախքան դիաբետի ախտորոշումը:

Նախադիաբետը կարող է ախտորոշվել հեմոգլոբին A1c-ի, քաղցած վիճակում գլյուկոզի կամ գլյուկոզի տոլերանտության թեստի չափման միջոցով: Շատ մարդիկ կարող են ախտորոշվել սովորական սքրինինգային հետազոտությունների միջոցով: Բուժման առաջնային մոտեցումը ներառում է կենսակերպի փոփոխություններ, ինչպիսիք են ֆիզիկական վարժությունները և սննդակարգի կարգավորումները: Որոշ դեղամիջոցներ կարող են օգտագործվել նախադիաբետի հետ կապված ռիսկերը նվազեցնելու համար: Առկա է տիպ 2 դիաբետի վերածվելու բարձր հավանականություն, սակայն այն չի զարգանում նախադիաբետ ունեցող բոլոր մարդկանց մոտ: Նախադիաբետը կարող է դարձելի վիճակ լինել կենսակերպի փոփոխությունների դեպքում:

Շատ մարդկանց համար նախադիաբետը և դիաբետն ախտորոշվում են բուժզննման ժամանակ՝ սովորական սքրինինգի միջոցով: Որքան վաղ է ախտորոշվում նախադիաբետը, այնքան ավելի հավանական է, որ միջամտությունը հաջող կլինի:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Նախադիաբետը սովորաբար չունի հստակ արտահայտված նշաններ կամ ախտանիշներ, բացի արյան մեջ շաքարի բարձր մակարդակի միակ նշանից: Բուժառուները պետք է ուշադիր լինեն տիպ 2 շաքարային դիաբետին բնորոշ այնպիսի նշանների և ախտանիշների նկատմամբ, ինչպիսիք են ուժեղացած ծարավի զգացումը, հաճախակի միզարձակումը և հոգնածության զգացողությունը:

## Պատճառներ
Նախադիաբետի պատճառը բազմագործոնային է և հայտնի է, որ իրենց ներդրումն ունեն կենսակերպը և գենետիկ գործոնները: Ի վերջո, նախադիաբետն առաջանում է, երբ օրգանիզմում ինսուլինի և արյան գլյուկոզի վերահսկողությունը դառնում է աննորմալ, ինչը հայտնի է նաև որպես ինսուլինառեզիստենտականություն: Նախադիաբետի զարգացման ռիսկի գործոնները ներառում են ավելորդ քաշը կամ ճարպակալման, ֆիզիկական անգործությունը, անառողջ սննդակարգը, դիաբետի ընտանեկան պատմությունը, նախադիաբետի կամ դիաբետի նկատմամբ գենետիկ նախատրամադրվածությունը, տարեց տարիքը և այն կանանց, որոնք ունեցել են հղիության դիաբետ կամ մեծ քաշով երեխաներ (ավելի քան 4 կգ):

Նախադիաբետի և դիաբետի աճող տեմպերը մատնանշում են կենսակերպի և/կամ շրջակա միջավայրի գործոնները, որոնք նպաստում են նախադիաբետին: Դեռևս անհայտ է մնում, թե սննդակարգի որ բաղադրիչներն են հանդիսանում պատճառ և գենետիկան հավանաբար ազդում է ռիսկի վրա: Ֆիզիկական ակտիվության բարձրացումը և առողջ սննդակարգին հետևելը կարող են նվազեցնել բուժառուների մոտ տիպ 2 դիաբետի վերածվելու ռիսկը:

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Գլյուկոզի նորմալ հոմեոստազը վերահսկվում է երեք փոխկապակցված գործընթացներով: Այս գործընթացները ներառում են գլյուկոնեոգենեզը (գլյուկոզի արտադրություն, որը տեղի է ունենում լյարդու), մարմնի ծայրամասային հյուսվածքների կողմից գլյուկոզի յուրացումն ու օգտագործումը և ենթաստամոքսային գեղձի բետա-կղզյակային բջիջների կողմից ինսուլինի սեկրեցիան (արտազատումը): Արյան հոսքում գլյուկոզի առկայությունը խթանում է ենթաստամոքսային գեղձի բետա-բջիջներից ինսուլինի արտադրությունն ու արձակումը: Ինսուլինի հիմնական գործառույթն է մեծացնել գլյուկոզի տեղափոխման արագությունը արյան հոսքից դեպի մարմնի որոշակի բջիջներ, ինչպիսիք են միջաձիգ զոլավոր մկանները, ֆիբրոբլաստները և ճարպային բջիջները: Այն նաև անհրաժեշտ է ամինաթթուների տեղափոխման, լյարդում և կմախքային մկաններում գլիկոգենի ձևավորման, գլյուկոզից եռգլիցերիդների ստեղծման, նուկլեինաթթուների և սպիտակուցների սինթեզի համար: Նախադիաբետ ունեցող անձանց մոտ ենթաստամոքսային գեղձի հորմոնի արձակման խափանումը, թիրախային հյուսվածքների՝ առկա ինսուլինին արձագանքելու անկարողությունը կամ երկուսը միասին հանգեցնում են արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի բարձրացմանը մինչև աննորմալ բարձր ցուցանիշների:

## Ախտորոշում
Նախադիաբետը կարող է ախտորոշվել արյան երեք տարբեր տեսակի թեստերի միջոցով.

* Քաղցած վիճակում արյան շաքարի (գլյուկոզի) մակարդակը՝
** 110-ից 125 մգ/դլ (6,1 մմոլ/լ-ից 6,9 մմոլ/լ)՝ ըստ ԱՀԿ (WHO) չափանիշների
** 100-ից 125 մգ/դլ (5,6 մմոլ/լ-ից 6,9 մմոլ/լ)՝ ըստ ԱԴԱ (ADA) չափանիշների
* Գլյուկոզի տոլերանտության թեստ՝ արյան շաքարի մակարդակը 140-ից 199 մգ/դլ (7,8-ից 11,0 մմոլ/լ)՝ 75 գրամ ստանդարտացված գլյուկոզի լուծույթի ընդունումից 2 ժամ անց (ըստ ԱՀԿ և ԱԴԱ չափանիշների):
* Գլիկացված հեմոգլոբին (HbA1c)՝ 5,7-ից 6,4 տոկոսի միջակայքում (այսինքն՝ 38,9-ից 46,4 մմոլ/մոլ):

Այս սահմաններից բարձր մակարդակները հիմք են հանդիսանում շաքարային դիաբետի ախտորոշման համար:

### Քաղցած վիճակում արյան մեջ գլյուկոզի խանգարում (IFG)
Քաղցած վիճակում արյան մեջ գլյուկոզի խանգարումը (IFG) վիճակ է, երբ քաղցած վիճակում գլյուկոզի մակարդակը բարձր է նորմայից, բայց ոչ բավարար բարձր՝ շաքարային դիաբետ ախտորոշելու համար: Այն համարվում է նախադիաբետիկ վիճակ, որը կապված է ինսուլինառեզիստենտականության և սիրտ-անոթային հիվանդությունների զարգացման մեծացած ռիսկի հետ, թեև այդ ռիսկն ավելի փոքր է, քան գլյուկոզի նկատմամբ տոլերանտության խանգարման (IGT) դեպքում: IFG-ն երբեմն վերածվում է տիպ 2 շաքարային դիաբետի:

Քաղցած վիճակում գլյուկոզի մակարդակը տվյալ բնակչության շրջանում գտնվում է անընդհատության մեջ. որքան բարձր է գլյուկոզի մակարդակը, այնքան բարձր է դրանով պայմանավորված բարդությունների ռիսկը: Որոշ բուժառուների մոտ IFG-ի հետ մեկտեղ կարող է ախտորոշվել նաև գլյուկոզի նկատմամբ տոլերանտության խանգարում, սակայն շատերն ունենում են նորմալ արձագանք գլյուկոզի տոլերանտության թեստին: Քաղցած վիճակում գլյուկոզի ստուգումը օգտակար է նախադիաբետը հայտնաբերելու համար, երբ այն դրական է, սակայն առկա է կեղծ բացասական արդյունքների ռիսկ:

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) չափանիշները IFG-ի համար տարբերվում են Ամերիկյան դիաբետոլոգիական ասոցիացիայի (ԱԴԱ) չափանիշներից, քանի որ գլյուկոզի նորմալ միջակայքը յուրաքանչյուրն այլ կերպ է սահմանում: Ապացուցված է, որ քաղցած վիճակում պլազմայի գլյուկոզի 100 մգ/դլ (5,5 մմոլ/լ) և բարձր մակարդակները զգալիորեն մեծացնում են բարդությունների հաճախականությունը, սակայն ԱՀԿ-ն նախընտրեց նորմայի վերին սահմանը թողնել 110 մգ/դլ-ից ցածր՝ վախենալով, որ չափազանց շատ մարդկանց մոտ կախտորոշվի IFG, մինչդեռ ԱԴԱ-ն իջեցրեց նորմայի վերին սահմանը մինչև 100 մգ/դլ:

* ԱՀԿ չափանիշներ՝ քաղցած վիճակում պլազմայի գլյուկոզի մակարդակը 6,1 մմոլ/լ-ից (110 մգ/դլ) մինչև 6,9 մմոլ/լ (125 մգ/դլ):
* ԱԴԱ չափանիշներ՝ քաղցած վիճակում պլազմայի գլյուկոզի մակարդակը 5,6 մմոլ/լ-ից (100 մգ/դլ) մինչև 6,9 մմոլ/լ (125 մգ/դլ):

### Գլյուկոզի նկատմամբ տոլերանտության խանգարում (IGT)
Գլյուկոզի նկատմամբ տոլերանտության խանգարումը (IGT) ախտորոշվում է գլյուկոզի տոլերանտության բերանացի (օրալ) թեստի միջոցով: Ըստ ԱՀԿ-ի և ԱԴԱ-ի չափանիշների՝ IGT-ն սահմանվում է որպես.

* 75 գ գլյուկոզի բերանացի ընդունումից երկու ժամ անց գլյուկոզի մակարդակը կազմում է 140-ից 199 մգ/դլ (7,8-ից 11,0 մմոլ/լ): Բուժառուն համարվում է IGT վիճակում, երբ 2 ժամ անց ունենում է միջանկյալ բարձրացած գլյուկոզի մակարդակ, բայց ավելի ցածր, քան անհրաժեշտ է տիպ 2 շաքարային դիաբետի ախտորոշման համար: Քաղցած վիճակում գլյուկոզը կարող է լինել կա՛մ նորմալ, կա՛մ թեթևակի բարձրացած:

ԱՄՆ-ում մեծահասակների 10-15 տոկոսն ունի գլյուկոզի նկատմամբ տոլերանտության կամ քաղցած վիճակում գլյուկոզի խանգարում:
### Գլիկացված հեմոգլոբին (HbA1c)
Գլիկացված հեմոգլոբինը արյան կարմիր բջիջների (էրիթրոցիտների) այն տոկոսի չափումն է, որոնք գլիկացված են, այսինքն՝ ունեն կպած գլյուկոզի մոլեկուլ: Սա կարող է օգտագործվել որպես արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի ցուցանիշ ավելի երկար ժամանակահատվածի համար և հաճախ կիրառվում է ինչպես նախադիաբետի, այնպես էլ դիաբետի ախտորոշման համար: HbA1c-ն կարող է ճշգրիտ չարտացոլել արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը և չպետք է օգտագործվի որոշակի բժշկական վիճակների դեպքում, ինչպիսիք են երկաթ պակասորդային սակավարյունություն, Վիտամին B12-ի և ֆոլատի պակասը, հղիությունը, հեմոլիտիկ անեմիան, փայծաղի մեծացումը և երիկամային անբավարարության վերջին փուլը:
### Քաղցած վիճակում ինսուլին
Ինսուլինառեզիստենտականություն և ինսուլինի նկատմամբ զգայունության (%S) գնահատումն իրականացվում է ըստ հոմեոստատիկ մոդելի գնահատման (HOMA): Ինսուլինառեզիստենտականության հետևանքով առաջացած հիպերինսուլինեմիան կարող է դիտվել նորմալ գլյուկոզի մակարդակ ունեցող անձանց մոտ, հետևաբար այն չի ախտորոշվում սովորական թեստերով: Հիպերինսուլինեմիան նախորդում է նախադիաբետին և դիաբետին, որոնք բնութագրվում են հիպերգլիկեմիայով: Ինսուլինառեզիստենտականություն կարող է ախտորոշվել պլազմայի ինսուլինի չափմամբ՝ ինչպես քաղցած վիճակում, այնպես էլ գլյուկոզի տոլերանտության թեստի ժամանակ: Ռիսկի խմբում գտնվող բուժառուներին հայտնաբերելու համար առաջարկվել է օգտագործել քաղցած վիճակում ինսուլինի չափումը, սակայն այն ներկայումս սովորաբար չի կիրառվում կլինիկական պրակտիկայում:

Հիպերինսուլինեմիայի հետևանքը դիաբետի հետ կապված ուղեկցող հիվանդությունների ռիսկն է, որոնք կարող են նախորդել արյան գլյուկոզի փոփոխություններին, ներառյալ սիրտ-անոթային հիվանդությունները:

## Սքրինինգ
Քաղցած վիճակում պլազմայի գլյուկոզի սքրինինգը պետք է սկսել 30-45 տարեկանից և կրկնել առնվազն երեք տարին մեկ անգամ: Ռիսկի խմբում գտնվող անձանց մոտ սքրինինգը պետք է իրականացվի ավելի վաղ և ավելի հաճախակի: Ռիսկի գործոնները թվարկված են ստորև.

* Ընտանեկան պատմություն (ծնող կամ քույր/եղբայր)
* Դիսլիպիդեմիա (եռգլիցերիդներ > 200 մգ/դլ կամ ԲԽԼ  25 կգ/մ²)
* Անամնեզում հղիության դիաբետ կամ 4 կգ-ից (9 ֆունտ) ավելի քաշով երեխայի ծնունդ
* Բարձր ռիսկի էթնիկ խմբեր (օրինակ՝ աֆրոամերիկացի, հիսպանիկ, բնիկ ամերիկացի, ասիական ծագում ունեցող ամերիկացի կամ Խաղաղօվկիանոսյան կղզիների ժառանգություն ունեցող)
* Զարկերակային գերճնշում (սիստոլիկ ճնշում > 140 մմ սնդ. սյուն կամ դիաստոլիկ ճնշում > 90 մմ սնդ. սյուն)
* Նախկինում գրանցված քաղցած գլյուկոզի մակարդակ > 99 մգ/դլ
* Հայտնի անոթային հիվանդություն
* Ինսուլինառեզիստենտականություն մարկերներ (ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ՝ PCOS, սև ականտոզ)

Միացյալ Նահանգների կանխարգելիչ ծառայությունների աշխատանքային խումբը (USPSTF) խորհուրդ է տալիս 40–70 տարեկան այն մեծահասակներին, որոնք ունեն ավելորդ քաշ կամ ճարպակալում, սքրինինգ անցնել իրենց բժշկի սովորական այցելությունների ժամանակ: Ամերիկյան դիաբետոլոգիական ասոցիացիան (ADA) խորհուրդ է տալիս կրկնել ստանդարտ հետազոտությունը երեք տարին մեկ և առաջարկում է ստուգել մարդկանց ավելի լայն շրջանակ․ 45 տարեկանից բարձր ցանկացած անձ՝ անկախ ռիսկից, ցանկացած տարիքի չափահաս անձ, որն ունի ավելորդ քաշ կամ ճարպակալում և ռիսկի մեկ կամ ավելի գործոն, ներառյալ՝ գերճնշում, առաջին կարգի ազգականի մոտ դիաբետի առկայությունը, ֆիզիկական անգործությունը, բարձր ռիսկի ռասան/էթնիկ պատկանելությունը, Ասիական ծագում ունեցող ամերիկացիներ՝ ՄԶԻ ≥ 23 կգ/մ² դեպքում, այն անձինք, ում ԲԽԼ  250 մգ/դլ են, HbA1c ≥ 5,7%, նախկինում հայտնաբերված IFG կամ IGT:

Միացյալ Թագավորությունում NICE ուղեցույցները առաջարկում են միջոցներ ձեռնարկել դիաբետի կանխարգելման համար՝ այն մարդկանց մոտ, որի ՄԶԻ-ն 30 է: Սևամորթ աֆրիկյան, աֆրո-կարիբյան, հարավասիական և չինական ծագում ունեցող մարդկանց համար կանխարգելման առաջարկը սկսվում է ՄԶԻ 27,5-ից: Անգլիայում իրականացված մեծածավալ հետազոտությունը ենթադրում է, որ որոշ էթնիկ խմբերի համար կանխարգելումը պետք է սկսել նույնիսկ ավելի ցածր ՄԶԻ-ի դեպքում, օրինակ՝ 24՝ հարավասիական և 21՝ բանգլադեշյան բնակչության համար:

### Վաղ հայտնաբերում և կառավարում
Նախադիաբետ ախտորոշված մարդկանց ավելի քան կեսը ի վերջո հիվանդանում է տիպ 2 դիաբետով: Ախտորոշումից հետո բուժառուները զգում են մի շարք հույզեր՝ տագնապ և վախ, ժխտում և ռիսկերի թերագնահատում, մեղքի զգացում ու ինքնաքննադատություն, ինչպես նաև ինքնակարեկցանք: Չնայած նախադիաբետը դարձելի վիճակ է, այն պահանջում է սննդակարգի փոփոխություն և մարզումներ, ինչն ավելի դժվար կարող է լինել այս բուժառուների համար. քրոնիկ հիվանդության ռիսկին առերեսվելը կապված է բացասական հույզերի հետ, որոնք էլ ավելի են խոչընդոտում ինքնակարգավորմանը, որն անհրաժեշտ է ախտորոշումը չեղարկելու համար: Այնուամենայնիվ, առանց որևէ գործողություն ձեռնարկելու, նախադիաբետ ունեցող անձանց 37%-ի մոտ ընդամենը 4 տարվա ընթացքում կզարգանա դիաբետ: Կենսակերպի միջամտությունը կարող է նվազեցնել այդ ցուցանիշը մինչև 20%: Դիաբետի կանխարգելման ազգային ծրագիրը (DPP) ունի Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի (CDC) կողմից ճանաչված կենսակերպի փոփոխության ծրագիր, որը ցույց է տվել, որ կառուցվածքային ծրագրին հետևող նախադիաբետիկ անձինք կարող են 58%-ով նվազեցնել տիպ 2 դիաբետի զարգացման ռիսկը (իսկ 60-ից բարձր տարիքի անձանց մոտ՝ 71%-ով): Հաշվի առնելով նախադիաբետիկ վիճակից ապաքինվելու հնարավորությունը, բայց նաև ախտորոշման ժամանակ առաջացող հուզական պայքարը՝ բարձր ռիսկային բուժառուներին խրախուսվում է հետազոտվել վաղ փուլում: Ստոմատոլոգիական հաստատություններում լրացուցիչ սքրինինգի տարբերակ ունենալը կարող է մեղմել հուզական լարվածությունը, քանի որ այդ մասնագետներին ավելի կանոնավոր են այցելում, ինչը հնարավորություն է տալիս ապահովել ավելի վաղ ճանաչում և միջամտություն:

## Վարում
Նախադիաբետը բուժելի հիվանդագին վիճակ է և մարդիկ կարող են կանոնավոր կերպով վերադառնալ նորմոգլիկեմիայի (գլյուկոզի նորմալ նյութափոխանակության) միջամտությունների շնորհիվ: Չնայած որոշ դեղամիջոցներ կարող են հետաձգել դիաբետի սկիզբը, կենսակերպի փոփոխությունները ավելի մեծ դեր են խաղում դիաբետի կանխարգելման գործում: Քաշի ինտենսիվ կորուստը և կենսակերպի միջամտությունը, եթե դրանք պահպանվեն, կարող են զգալիորեն բարելավել գլյուկոզի նկատմամբ տոլերանտությունը և կանխել IGT-ի անցումը տիպ 2 դիաբետի: Դիաբետի կանխարգելման ծրագիր (DPP) հետազոտությունը պարզել է դիաբետի ռիսկի 16% նվազում քաշի յուրաքանչյուր կորցրած կիլոգրամի դիմաց: Նպատակն է քաշը նվազեցնել 7%-ով՝ ցածր ճարպային սննդակարգի և շաբաթական 150 րոպե մարզումների միջոցով: ԱԴԱ-ի (ADA) ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս քաշի չափավոր կորուստ (մարմնի քաշի 5–10%-ը), չափավոր ինտենսիվության մարզումներ (օրական 30 րոպե) և ծխելը դադարեցնել:

Գոյություն ունեն բազմաթիվ սննդակարգային մոտեցումներ, որոնք կարող են նվազեցնել դիաբետի վերածվելու ռիսկը: Դրանց մեծ մասը ներառում է հավելյալ շաքարների և ճարպերի կրճատումը, սակայն լավագույն մոտեցումն ապացուցող վերջնական փաստերը դեռևս բացակայում են:

Ծանր ռիսկի գործոններ ունեցող բուժառուների համար դեղատոմսով տրվող դեղամիջոցները կարող են տեղին լինել: Ամերիկյան դիաբետոլոգիական ասոցիացիան խորհուրդ է տալիս, որ դեղատոմսով տրվող դեղամիջոցները կարող են դիտարկվել նախադիաբետ ունեցողների համար, ներառյալ նրանց, որոնք գտնվում են որոշակի ենթախմբում, որոնք ավելի հավանական է, որ մեծ օգուտ ստանան դեղամիջոցներից և ունեն դիաբետի անցման ավելի բարձր ռիսկ: Մարդկանց այս ենթախումբը ներառում է նրանց, որոնց ՄԶԻ-ն մեծ է 35-ից, տարիքը ցածր է 60-ից, հղության դիաբետի պատմություն ունեցող կանանց, քաղցած վիճակում պլազմայի գլյուկոզը 110-ից բարձր է կամ A1c-ն 6%-ից բարձր է:

Սա կարող է դիտարկվել նաև այն բուժառուների շրջանում, որոնք դեպքում կենսակերպի թերապիան ձախողվել է կամ կայուն չէ, ովքեր ունեն տիպ 2 դիաբետի զարգացման բարձր ռիսկ կամ նախընտրում են ընդունել դեղամիջոց: Մետֆորմինը և ակարբոզան օգնում են կանխել նախադիաբետի զարգացումը և ունեն անվտանգության լավ պրոֆիլ: Փաստերը պնդում են նաև թիազոլիդինդիոնների կիրառումը, սակայն առկա են անվտանգության հետ կապված մտահոգություններ, իսկ ավելի նոր միջոցների վերաբերյալ տվյալները, ինչպիսիք են Գլյուկագոնանման պեպտիդ-1 ընկալիչների ագոնիստները, DPP4 ինհիբիտորները կամ մեգլիտինիդները, բացակայում են [10]:

## Կանխատեսում
Տիպ 2 շաքարային դիաբետի զարգացումը անխուսափելի չէ նախադիաբետ ունեցողների համար: Նախադիաբետից դեպի շաքարային դիաբետ անցումը կազմում է մոտավորապես 25%՝ երեքից հինգ տարվա ընթացքում: Այս ցուցանիշը բարձրանում է մինչև 50% դիաբետի զարգացման ռիսկի՝ 10 տարվա կտրվածքով: Դիաբետը հիվանդացության և մահացության հիմնական պատճառներից մեկն է: Հիվանդության հետևանքները կարող են ազդել խոշոր արյունատար անոթների վրա (օրինակ՝ աթերոսկլերոզ սիրտ-անոթային համակարգի խոշոր զարկերակներում) կամ փոքր արյունատար անոթների վրա, ինչպես երևում է աչքի ցանցաթաղանթի վնասման, երիկամների վնասման և նյարդերի վնասման դեպքում:

Նախադիաբետը մահացության ռիսկի գործոն է, և կան ապացույցներ, որ սիրտ-անոթային հիվանդությունները զարգանում են դեռ նախքան դիաբետի ախտորոշումը:

## Համաճարակաբանություն
Ակնկալվում է, որ նախադիաբետի տարածվածությունն ամբողջ աշխարհում կաճի: 2021 թվականին աշխարհում 720 միլիոն մարդ ուներ նախադիաբետ և կանխատեսվում է, որ մինչև 2045 թվականը այս թիվը կհասնի 1 միլիարդի: Այլ աղբյուրներ գնահատում են, որ նախադիաբետի համաշխարհային տարածվածությունը մինչև 2045 թվականը կհասնի 11%-ի:

## Հետազոտական ուղղություններ
### Գլյուկոզի շարունակական մոնիթորինգ
Գլյուկոզի շարունակական մոնիթորինգի (CGM) կլինիկական դերը դեռևս պարզ չէ: CGM ուսումնասիրությունների արդյունքների համեմատությունը խնդրահարույց է, քանի որ հետազոտության պարամետրերը ստանդարտացված չեն: Կլինիկական քիմիայի և լաբորատոր բժշկության միջազգային ֆեդերացիան (IFCC) աջակցել է մի վերանայման՝ տրամադրելով հանձնարարականներ, որոնք խրախուսում են CGM-ի գործունեության վերաբերյալ ուսումնասիրությունների ստանդարտների մշակումը:

## Տես նաև
* Նյութափոխանակային համախտանիշ
* Շաքարային դիաբետ
* Ինսուլինառեզիստենտականություն
* Սիրտ-անոթային հիվանդություն

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն

*  – Editorial review
* 

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Շաքարախտ