Գորոդեայի գետտո

**Գորոդեայի գետտո** (1941 թվականի ամառ – 1942 թվականի հուլիսի 17), հրեական գետտո, Մինսկի մարզի Նեսվիժսկի շրջանի Գորոդեա գյուղի և հարակից բնակավայրերի հրեաների հարկադիր վերաբնակեցման վայր՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի զորքերի կողմից Բելառուսի տարածքի գրավման ժամանակ հրեաների հետապնդման և ոչնչացման գործընթացում։

## Գորոդեայի օկուպացիա և գետտոյի ստեղծում
Նախապատերազմական տարիներին Գորոդեա բնակավայրում ապրել է 796 հրեա։ 

1941 թվականի հունիսի 26-ին բնակավայրը գրավվել է Վերմախտի զորքերի կողմից, և օկուպացիան տևել է մինչև 1944 թվականի հուլիսի 2-ը (4-ը)։  Գրավելով Գորոդեան՝ գերմանացիները, իրականացնելով հրեաների ոչնչացման նացիստական ծրագիրը, քաղաքում կազմակերպել են գետտո։

## Գետտոյի վերացում
220 px|thumb
220 px|thumb|Հուշահամալիրի մաս
1942 թվականի հուլիսի 17-ի (18-ի) վաղ առավոտյան քաղաքային գետտոյի տարածքը շրջափակվել է ոստիկանների կողմից։  Բանտարկյալներին հրամայել են շտապ հավաքվել կայարանամերձ հրապարակում։  Ոստիկանները մանրակրկիտ խուզարկել են գետտոները, շրջել տներում և հրեաներին հավաքել նշված վայրում։ 1137 մարդ քշվել է հրապարակ, նրանց հրամայվել են պառկել գետնին՝ դեմքով դեպի ներքև: Նրանց, ովքեր փորձել են գլուխները բարձրացնել կամ բողոքել, ծեծել են մինչև մահ կամ տեղում գնդակահարել, իսկ լացող երեխաներին սպանել են փայտերով։ Բեռնատարներով եկել են 50 պատժիչներ և մեքենաները քշել են ուղիղ մարդկանց վրայով։ Ողջ մնացած հրեաներին տարել են Գորոդեայի ծայրամասում գտնվող ավազի քարհանք և գնդակահարել։ Շատերին թաղել են դեռ ողջ։ Հրեաների մի մասին սպանել են՝ բահերով կտրելով նրանց գլուխները։ 

Այդ օրը սպանվել են Գորոդեայի գետտոյում մնացած 1137 հրեաները։

## Սպանությունների կազմակերպիչներ և իրականացնողներ
Պահպանվել են «ակցիայի» (գերմանացիները նման էվֆեմիզմով են անվանել զանգվածային սպանությունները) որոշ կազմակերպիչների և կատարողների անունները․ նրանց թվում են եղել Մոցկալո ավանի ոստիկանության պարետ Բոլեսլավը, Նեսվիժի քաղաքային բանտի պետի տեղակալ Ալեքսանդր Սեմենովիչ Կուդլաչը, պոլիցայ Կուլակովսկին։

## Հիշատակ
Գորոդեայում նացիզմի զոհերի գերեզմանին հրեաների մասին հիշատակում չկա։  2004 թվականին գյուղում կառուցվել է Գորոդեայի գետտոյի զոհված հրեաների հուշահամալիր (հեղինակ՝ Լեոնիդ Լևին)։  Հուշահամալիրը հրեական խորհրդանշական տան ավերված անկյուն է, որտեղ կացարանի մասին հիշեցնում են միայն երեք պատուհանները: Դեպի սպանության վայր է տանում արոսենիների ծառուղու երկայնքով ձգվող նեղ արահետը, որի կարմիր հատապտուղները նման են արյան կաթիլների։  Մոտակայքում ձգվում է 1137 քարից բաղկացած թմբաշարքը, որոնք հավաքել են շրջակա գյուղերի բնակիչները՝ ի հիշատակ աղետի զոհերի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
;Գրքեր և հոդվածներ
* 
* *Л. Смиловицкий.* По следам еврейских кладбищ Беларуси. Городея.
* Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Мн.: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.
* *Л. Смиловицкий.* Гетто Белоруссии — примеры геноцида (из книги «Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944 гг.»)
* Городея  // Российская еврейская энциклопедия / Главный редактор Г. Г. Брановер. — Москва: Российская академия естественных наук, Российско-израильский знциклопедический центр «ЭПОС».;
* Беларусь сегодня: Их убили полицаи: мемориал жертвам Городейского гетто
* Т. Г. Вершицкая. Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — С. 230-231. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.

;Լրացուցիչ գրականություն
* Черноглазова Р. А., Хеер Х. Трагедия евреев Белоруссии в 1941—1944 гг.: сборник материалов и документов. — Изд. 2-е, испр. и доп.. — Мн.: Э. С. Гальперин, 1997. — 398 с. — 1000 экз. — ISBN 978-985-6279-02-0.
* Смиловицкий Л. Л. Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944. — Тель-Авив: Библиотека Матвея Черного, 2000. — 432 с. — ISBN 9789657094242.
* Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.

Կատեգորիա:Բելառուսի գետտոներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստը Բելառուսում