Պրոպիլթիոուրացիլ

**Պրոպիլթիոուրացիլ** (), հիպերթիրեոզի բուժման նպատակով կիրառվող դեղամիջոց։ 

Այն ներառում է Գրեյվսի հիվանդությամբ և վահանագեղձի տոքսիկ ադենոմայով պայմանավորված հիպերթիրեոզը։ Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի դեպքում այն, որպես կանոն, ավելի արդյունավետ է, քան մեթիմազոլը։ Այլ դեպքերում պրոպիլթիոուրացիլը սովորաբար կիրառվում է միայն այն ժամանակ, երբ մեթիմազոլի օգտագործումը, վիրաբուժական միջամտությունը կամ ռադիոակտիվ յոդով բուժումը հնարավոր չեն։ Դեղամիջոցն ընդունվում է բերանացի։

Ընդհանուր կողմնակի ազդեցությունները ներառում են քոր, մազաթափություն, հարականջային գեղձի այտուցվածություն, փսխում, մկանային ցավեր, թմրություն և գլխացավ: Այլ ծանր կողմնակի ազդեցությունները ներառում են լյարդի հիվանդություններ և արյան բջիջների ցածր քանակություն: Հղիության ընթացքում օգտագործումը կարող է վնասել երեխային։ Պրոպիլթիոուրացիլը պատկանում է հակաթիրեոիդային դեղամիջոցների ընտանիքին: Այն գործում է՝ նվազեցնելով վահանաձև գեղձի կողմից արտադրվող թիրոիդ հորմոնի քանակը և արգելափակելով թիրոքսինի (T4) փոխակերպումը տրիյոդոթիրոնինի (T3):

Պրոպիլթիոուրացիլը բժշկական կիրառության մեջ է մտել 1940-ական թվականներին: Այն գտնվում է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում:

## Կողմնակի ազդեցություններ
Պրոպիլթիոուրացիլը, ընդհանուր առմամբ, լավ տանելի է, և կողմնակի ազդեցությունները դիտվում են մոտավորապես յուրաքանչյուր 100 հիվանդից մեկի մոտ։ Ամենահաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցությունները վերաբերում են մաշկին և ներառում են մաշկային ցան, քոր, եղնջացան, մազաթափության խանգարումներ և մաշկի պիգմենտացիայի փոփոխություններ։ Այլ հաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններն են այտուցը, սրտխառնոցը, փսխումը, այրոցը, համի զգացողության կորուստը, հոդերի կամ մկանների ցավերը, թմրածության զգացումը և գլխացավը, ալերգիկ ռեակցիաները, ինչպես նաև մազերի սպիտակեցումը։

Առանձնահատուկ կարևորություն ունեցող կողմնակի ազդեցությունների թվում են ագրանուլոցիտոզի և ապլաստիկ անեմիայի առաջացման ռիսկը։ 2009 թվականի հունիսի 3-ին ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը () հրապարակել է զգուշացում՝ առողջապահության մասնագետներին տեղեկացնելով պրոպիլթիոուրացիլի կիրառման հետ կապված լուրջ լյարդային վնասման վտանգի մասին, ներառյալ լյարդային անբավարարությունը և մահվան դեպքերը։ Արդյունքում պրոպիլթիոուրացիլը այլևս չի խորհուրդ տրվում որպես առաջնային հակաթիրեոիդային դեղամիջոց ոչ հղի մեծահասակների և երեխաների շրջանում։ 

Հնարավոր կողմնակի ազդեցություններից մեկն ագրանուլոցիտոզն է, որը բնութագրվում է արյան մեջ սպիտակ արյան բջիջների քանակի կտրուկ նվազմամբ։ Ագրանուլոցիտոզի ախտանիշներն ու նշանները ներառում են կոկորդի, աղեստամոքսային տրակտի և մաշկի ինֆեկցիոն ախտահարումներ՝ ընդհանուր վատ ինքնազգացողության և տենդի ուղեկցմամբ։ Կարող է դիտվել նաև արյան թրոմբոցիտների քանակի նվազում (թրոմբոցիտոպենիա)։ Քանի որ թրոմբոցիտները կարևոր դեր ունեն արյան մակարդման գործընթացում, թրոմբոցիտոպենիան կարող է հանգեցնել արյունահոսության լուրջ խնդիրների։ Կողմնակի ազդեցությունների կասկածի դեպքում, մասնավորապես երբ հիվանդը գանգատվում է կոկորդացավի կրկնվող դրվագներից, դեղամիջոցի կիրառումը երբեմն դադարեցվում է։

Մեկ այլ կյանքին սպառնացող կողմնակի ազդեցություն է հանկարծակի, ծանր, սուր լյարդային անբավարարությունը, որը կարող է հանգեցնել մահվան կամ պահանջել լյարդի փոխպատվաստում։ Այն դիտվում է մինչև յուրաքանչյուր 10000 պրոպիլթիոուրացիլ ընդունող անձից մեկի մոտ։ Ի տարբերություն ագրանուլոցիտոզի, որն առավել հաճախ զարգանում է բուժման առաջին երեք ամիսների ընթացքում, այս կողմնակի ազդեցությունը կարող է ի հայտ գալ բուժման ցանկացած փուլում։

### Հղիություն
Պրոպիլթիոուրացիլը հղիության ընթացքում դասակարգվում է որպես D դասի դեղամիջոց։ D դասը նշանակում է, որ առկա են մարդու պտղի համար ռիսկի դրական ապացույցներ, սակայն կյանքին սպառնացող իրավիճակներում մոր համար նախատեսվող օգուտը կարող է գերազանցել պտղի հնարավոր վտանգը։ Պրոպիլթիոուրացիլը նախընտրելի է մեթիմազոլից (որը նույնպես պատկանում է D դասին) միայն հղիության առաջին եռամսյակում և այն կանանց մոտ, ովքեր կարող են հղիանալ, քանի որ մեթիմազոլը կրիտիկական օրգանոգենեզից ընթացքում ունի տերատոգեն ազդեցության բարձր ռիսկ։ Երկրորդ և երրորդ եռամսյակներում այդ ռիսկը նվազում է, և մոր մոտ պրոպիլթիոուրացիլի լյարդային բարդությունների վտանգից խուսափելու նպատակով նախընտրելի է մեթիմազոլի կիրառումը։ 

Պրոպիլթիոուրացիլի միջընկերքային անցման արդյունքում պտղի վրա հիմնական ազդեցությունը դրսևորվում է թեթև հիպոթիրեոզի զարգացմամբ, երբ դեղամիջոցը կիրառվում է հղիության ավարտին մոտ ժամանակահատվածում։ Այս վիճակը սովորաբար ինքնուրույն անցնում է մի քանի օրվա ընթացքում՝ առանց բուժման անհրաժեշտության։ Հիպոթիրեոիդ վիճակը նորածնի մոտ կարող է արտահայտվել խպիպի ձևավորմամբ և հանդիսանում է պտղի հիպոֆիզային թիրեոտրոպ հորմոնի (TSH) մակարդակների բարձրացման հետևանք։ Ներկայացված դեպքերի համաձայն՝ պրոպիլթիոուրացիլով բուժումից հետո պտղային խպիպի առաջացման հաճախականությունը կազմում է մոտավորապես 12%։

## Գործողության մեխանիզմ

### Վահանաձև գեղձ
Պրոպիլթիոուրացիլն արգելակում է թիրեոպերօքսիդազ ֆերմենտը, որը նորմալ պայմաններում մասնակցում է վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզին՝ յոդիդ անիոնը (I⁻) օքսիդացնելով մինչև յոդ (I⁰) և ապահովելով յոդի միացումը թիրոզինի մնացորդներին՝ հորմոնի նախորդ միացություն թիրոգլոբուլինի վրա։ Այս գործընթացը հանդիսանում է թիրոքսինի (T4) ձևավորման կարևորագույն փուլերից մեկը։

Պրոպիլթիոուրացիլը չի արգելակում նատրիում-կախյալ յոդիդային փոխադրիչի գործունեությունը, որը տեղակայված է ֆոլիկուլային բջիջների բազոլատերալ թաղանթում։ Այս փուլը արգելակելու համար անհրաժեշտ են մրցակցային արգելակիչներ, ինչպիսիք են պերքլորատը և թիոցիանատը։

### T3/T4 թիրախային հյուսվածքներ
Պրոպիլթիոուրացիլը նաև գործում է՝ արգելակելով 5′-դեյոդինազ ֆերմենտը (տետրայոդթիրոնին 5′-դեյոդինազ), որը թիրոքսինը (T4) փոխակերպում է ավելի ակտիվ ձևի՝ տրիյոդթիրոնինի (T3)։ Սա հակադրվում է մեթիմազոլին, որը կիսում է պրոպիլթիոուրացիլի կենտրոնական ազդեցության մեխանիզմը, սակայն չունի դրա պերիֆերիկ ազդեցությունը։

Կարևոր է գիտակցել, որ այս ֆերմենտները գործում են միայն T3 և T4 հորմոնների կազմում գտնվող կոնյուգացված թիրոզինային մոլեկուլների վրա։ Վահանաձև գեղձի ֆոլիկուլային բջիջներում գտնվող յոդացված առանձին թիրոզինային մոլեկուլների դեյոդացման համար պատասխանատու է լրիվ այլ ֆերմենտային ընտանիք։

## Ֆարմակոկինետիկա
Դեղամիջոցի ընդունումը կատարվում է բերանացի, իսկ շիճուկում առավելագույն խտությունը դիտվում է մոտ մեկ ժամ անց։ Այն ակտիվորեն կուտակվում է վահանաձև գեղձում։ Սակայն, կախված հիվանդին առնչվող մի շարք գործոններից, էութիրեոիդ վիճակը կարող է չհաստատվել  բուժման սկսումից մինչև 2–4 ամիս անց։ Հատկանշական է, որ դեղամիջոցը մոտավորապես 70%-ով կապված է պլազմայի սպիտակուցներին և նորմալ ֆիզիոլոգիական pH-ի պայմաններում զգալիորեն իոնացված է, մինչդեռ հակաթիրեոիդային մեթիմազոլը զգալիորեն ավելի քիչ է կապված սպիտակուցներին։ Այնուամենայնիվ, երկուսն էլ հավասարաչափ անցնում են ընկերքային պատնեշով։

Պլազմայի կյանքի կիսապարբերությունը կազմում է մոտ մեկ ժամ և էականորեն չի փոփոխվում՝ կախված հիվանդի վահանաձև գեղձի գործառութային վիճակից։ Սակայն վահանաձև գեղձում կուտակման հետևանքով դեղաչափերի միջև ընկած միջակայքը կարող է կազմել 8 ժամ կամ ավելի։ Դեղամիջոցի 10%-ից պակաս մասն է արտազատվում անփոփոխ վիճակում, իսկ մնացած մասը ենթարկվում է լյարդում լայնածավալ նյութափոխանակության՝ գլյուկուրոնիդացման միջոցով։

## Քիմիական սինթեզ
Պրոպիլթիոուրացիլը կարող է սինթեզվել էթիլ 3-օքսոհեքսանոատից և թիոմիզանյութից։
:
:

## Համային ընկալման դեր
Հայտնի է, որ պրոպիլթիոուրացիլը, ֆենիլթիոկարբամիդի (PTC) հետ միասին դառը համ ունեն: Այնուամենայնիվ, թվում է, որ այս միացությունների համը զգալու հակվածությունը պայմանավորված է գենետիկորեն, և դառը համը, հավանաբար առաջանում է թիոցիանատային մասի կողմից, որը նույնպես առկա է ֆենիլթիոկարբամիդիում:

## Պատմություն
Այն հաստատել է Միացյալ Նահանգների Սննդի և դեղերի վարչությունը 1947 թվականին։

## Ծանոթագրություեներ

## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:Ազոտային հիմքեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Պիրիմիդիններ