Դուլա

alt=|մինի|300x300փքս|Դուլա (ձախ), որն ուղղորդում է հղի կնոջը ծննդաբերությանը նախապատրաստվելիս: Մխիթարական հպումը կարող է օգնել թեթևացնել ծննդաբերության ընթացքում կծկումները: Կարևոր է նաև գնդակը և ծննդաբերության դիրքը
**Դուլա** (hին հունարեն՝ դուլա «ստրուկ»), ոչ բժշկական մասնագետ, որն ուղեկցում է ուրիշների ծառայությանը և աջակցում է մեկ այլ անձի առողջության հետ կապված նշանակալի փորձով, ինչպիսիք են ծննդաբերությունը, վիժումը, հղիության արհեստական ընդհատումը կամ մահացած ծնունդը, ինչպես նաև ոչ վերարտադրողական փորձառությունները, օրինակ, մահանալը։ Դուլան կարող է նաև աջակցություն տրամադրել հաճախորդի գործընկերոջը, ընտանիքին և ընկերներին։

Դուլայի նպատակն ու դերն է օգնել հաճախորդին իրեն ապահով և հարմարավետ զգալ՝ լրացնելով այն բուժաշխատողների դերը, որոնք ապահովում են հաճախորդի բժշկական օգնությունը։ Ի տարբերություն բժշկի, մանկաբարձուհու կամ բուժքրոջ՝ դուլան չի կարող դեղորայք կամ այլ բժշկական բուժում իրականացնել կամ բժշկական խորհրդատվություն տալ։ Անհատը կարող է ուսուցում անցնել՝ որպես դուլա աշխատելու համար, չնայած ուսուցման և հավաստագրման գործընթացները տարբեր են ամբողջ աշխարհում։

Որոշ դուլաներ աշխատում են որպես կամավորներ, մյուսներին իրենց ծառայությունների համար վճարում են հաճախորդը, բժշկական հաստատությունները կամ այլ մասնավոր և հասարակական կազմակերպությունները։ Դուլաները տարբեր քանակությամբ ուսուցում են ստանում, և նրանց պրոֆեսիոնալիզմը նույնպես տարբեր է։

Դուլաների ներդրումը վերարտադրողական փորձառությունների և կյանքի վերջում խնամքի ժամանակ ուսումնասիրվել է և ցույց է տրվել, որ օգուտ է բերում նրանց հաճախորդներին։ Օրինակ՝ ծննդաբերության ընթացքում աջակցող դուլան կարող է մեծացնել հեշտոցային ծննդաբերության հավանականությունը (ոչ թե կեսարյան հատում), նվազեցնել ցավազրկման անհրաժեշտությունը ծննդաբերության ընթացքում և բարելավել ծննդաբերության փորձի ընկալումը։

Այլ տեսակի աջակցության տրամադրող դուլայի օգուտները քիչ են ուսումնասիրված, բայց կարող են բարելավել հաճախորդի փորձառությունը բժշկական խնամքի հարցում կամ օգնել անհատին հաղթահարել առողջական անցումները։

## Պատմություն և ստուգաբանություն
Ծննդաբերող կնոջն աջակցող ուղեկից ունենալու հայեցակարգը ծագել է դեռևս նախապատմական ժամանակներից, ինչը վկայում են քարե փորագրությունների և արձանների հնագիտական գտածոները և մարդաբանական ուսումնասիրությունները։ Այնուամենայնիվ, «դուլայի» ժամանակակից դերն առաջին անգամ ի հայտ եկավ Միացյալ Նահանգներում 1960-ականներին բնական ծննդաբերության հիմնական շարժումից, երբ կանայք սկսեցին ցանկանալ առանց դեղորայքի, ցածր միջամտության ծնունդներ և սկսեցին ունենալ ընկերներ և ուրիշներ, որոնք նրանց տրամադրում էին ծննդաբերության վերաբերյալ պաշտոնական կամ գործնական գիտելիքներ։

*Դուլա* տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 1969 թվականին մարդաբանական ուսումնասիրության մեջ, որն անցկացրել է Դանա Ռաֆայելը՝ Մարգարետ Միդի հովանավորյալը, ում հետ նա 1970-ականներին հիմնադրել է Մարդու լակտացիայի կենտրոնը Ուեսթպորտում, Կոնեկտիկուտում։ Ռաֆայելը ենթադրում էր, որ տարածված պրակտիկա է, որ նույն տեսակի էգը լինի ծննդաբերության մաս, և մարդկային հասարակություններում դա ավանդաբար զբաղեցնում է ընտանիքի անդամը կամ ընկերը, ում ներկայությունը նպաստում է կրծքով երկարատև հաջողակ կերակրմանը։ Ռաֆայելը տերմինն առաջացրել է ժամանակակից հունարենից, , «ստրուկ», ինչպես նրան պատմել է մի տարեց հույն կին՝ Էլենի Ռասիասը, և նկարագրել է այն որպես «Արիստոտելի ժամանակից», հին հունարեն բառից, որը նշանակում է «կին ստրուկ»։

Երկու բժիշկ-հետազոտողներ՝ Մարշալ Կլաուսը և Ջոն Քենելը, որոնք անց են կացրել կլինիկական փորձարկումներ դուլայով ծննդաբերությունների բժշկական արդյունքների վերաբերյալ, ընդունել են տերմինը, որը վերաբերում է աշխատուժի աջակցություն տրամադրող անձին։ 1992 թվականին Հյուսիսային Ամերիկայի Doulas-ը (հետագայում՝ DONA International) հիմնադրվել է Կլաուսի, Քենելի, Ֆիլիս Կլաուսի, Փենի Սիմկինի և Էննի Քենեդիի կողմից՝ դառնալով առաջին կազմակերպությունը, որը պատրաստել և հավաստագրել է դուլաներին։ Կլաուսի և Քենելի հետազոտությունների աջակցությամբ կազմակերպությունը օգնել է վստահություն ձեռք բերել և մասնագիտացնել դուլաներին։ DONA International-ի լոբբիստական ջանքերի շնորհիվ 2003 թվականին *doula* տերմինն ընդունվել է Ամերիկյան ժառանգության բառարան և Օքսֆորդի անգլերեն բառարան, որին հաջորդել է Merriam Webster Dictionary 2004 թվականին։ Այս դերի այլընտրանքային անունները ներառում են «ծննդաբերության օգնական» և «մոնիտրիս», բայց դրանք չեն մտել գործածության մեջ, ինչպես «doula»-ն։

2008 թվականին Նյու Յորքի ակտիվիստները սկսել են Doula Project-ը, որպեսզի ընդլայնեն դուլայի դերը ծնունդից դուրս այլ վերարտադրողական փորձառությունների վրա՝ հիմնված վերարտադրողական արդարադատության շրջանակներում։ Մասնակիցները սկսել են աշխատել որպես աբորտների դուլաներ և հորինել են «ամբողջական սպեկտրի դուլա» տերմինը, որն աջակցում է հղիության բոլոր փորձառություններին և արդյունքներին, ինչպիսիք են հղիության ընդհատումը, վիժումը և պտղի կորուստը։ Ամբողջական սպեկտրի դուլա խմբեր կարելի է գտնել Միացյալ Նահանգների խոշոր քաղաքներում։

2019 թվականին սևամորթ մայրական առողջության պաշտպան և *ծնողների* գրող Քրիստին Միշել Քարթերը հարցազրույց է վերցրել փոխնախագահ Կամալա Հարիսից՝ սևամորթ համայնքում դուլաների ժողովրդականության մասին։ Որպես սենատոր՝ 2019-ին Հարրիսը նորից ներմուծել է Մայրական խնամքի հասանելիության և շտապ օգնության նվազեցման ակտը (CARE), որի նպատակն էր լուծել մայրական մահացության անհավասարությունը, որին բախվում են գունավոր կանայք՝ վերապատրաստելով մատակարարներին՝ ճանաչելու անուղղակի ռասայական կողմնակալությունը և դրա ազդեցությունը խնամքի վրա։ Հարրիսը հայտարարել է.«Մենք պետք է խոսենք այն անհարմար ճշմարտության մասին, որ կանանց, և հատկապես սևամորթ կանանց, առողջապահական համակարգը շատ հաճախ չի լսում կամ լուրջ չի ընդունում, և, հետևաբար, նրանք զրկված են իրենց արժանի արժանապատվությունից։ Եվ մենք պետք է բարձրաձայնենք այս ճշմարտությունը, քանի որ այսօր ԱՄՆ-ն աշխարհի 13 երկրներից մեկն է, որտեղ մայրական մահացության մակարդակն ավելի վատ է, քան 25 տարի առաջ մահանալ հղիության հետ կապված պատճառներից։ Այս թվերը պարզապես սարսափելի են»։

## Աջակցության տեսակները
### Ծնունդ

#### Դեր
Ծննդաբերության վրա կենտրոնացած դուլան նաև հայտնի է որպես ծննդյան ուղեկից, ոչ կլինիկական ծննդյան աշխատող, ծննդյան մարզիչ կամ հետծննդյան աջակցող՝ տրամադրելով շարունակական խնամք՝ առաջ, ընթացքում կամ հետո տեղեկատվության, շահերի պաշտպանության, ֆիզիկական աջակցության և հուզական աջակցության տեսքով։ Ծննդյան դուլան կոչվում է նաև աշխատանքային դուլա։ Ծննդաբերության դուլան կարող է ուղեկցել հղի կնոջը ծննդաբերության և ծննդաբերության ընթացքում զուգընկերոջ, ընտանիքի անդամի կամ ընկերոջ փոխարեն կամ ի լրումն նրա։ Ի տարբերություն այս մյուս ծննդյան ուղեկիցների, դուլան ունի աշխատանքի աջակցության պաշտոնական ուսուցումը։ Ծննդաբերության ժամանակ տրամադրվող աջակցության տեսակները կարող են ներառել ֆիզիկական օգնություն և հարմարավետություն (մերսում, աջակցող կեցվածքի պահպանում կամ ջուր տրամադրելը), հուզական աջակցությունը (ընկերություն տրամադրելը, խրախուսելը կամ պարզապես հանգստացնող ձայնով խոսելը), ծննդաբերության ժամանակ հանդես գալ որպես պաշտպան,(աջակցում է ծննդաբերող կնոջ իրավունքին որոշումներ կայացնել իր մարմնի և երեխայի վերաբերյալ բժշկական թիմին) և տեղեկատվական աջակցություն (տեղեկատվություն տրամադրել ծննդաբերության գործընթացի և ցավազրկման ոչ դեղորայքային ձևերի մասին, ինչպես նաև հեշտացնել շփումը նրանց հաճախորդի և բուժաշխատողների միջև)։

Դուլա-հաճախորդ հարաբերությունների մեծ մասը սկսվում է երեխայի ծնվելուց մի քանի ամիս առաջ։ Մինչ ծննդաբերությունը, դուլան և ընտանիքը կարող են հարաբերություններ զարգացնել, որտեղ հղի կինը և նրանց աջակցող անձը (օրինակ՝ մյուս ծնողը) հարմարավետ են զգում հարցեր տալու, իրենց վախերն ու մտահոգությունները արտահայտելու և ծննդյան նախասիրությունները քննարկելու համար։

#### Առավելությունները և սահմանափակումները
Դուլասի կողմից ծննդաբերության ընթացքում շարունակական աջակցությունը կապված է բարելավված արդյունքների հետ ինչպես ծննդաբերող կանանց, այնպես էլ երեխաների համար, ներառյալ ավելի կարճ ծննդաբերություն, ավելի քիչ կեսարյան հատումներ և բարդություններ, ավելի քիչ դեղամիջոցների և պտղի հեռացման գործիքների օգտագործում, նորածնային վերակենդանացման բաժանմունքներում ավելի քիչ ժամանակ, դրական հոգեբանական օգուտներ, ծննդաբերության ավելի գոհացուցիչ փորձառություններ և կրծքով կերակրման ավելացում։ Երեխայի ծննդաբերության և հետծննդյան խնամքի վրա դուլաների ազդեցության վերաբերյալ միջերկրային հետազոտությունը բարդանում է առանձին երկրների տարբեր միջավայրերի, մշակույթների և բժշկական համակարգերի և հիվանդների բնութագրերի պատճառով։ Այս արտոնությունները, ըստ երևույթին, պայմանավորված են նրանով, որ դուլան տրամադրում է շարունակական, այլ ոչ թե ընդհատվող օգնություն և գիտի կոնկրետ սոցիալական և մշակութային միջավայրը, որտեղ մատուցվում են իրենց ծառայությունները։ Դուլայի խնամքը կարող է օգնել նվազեցնել առողջական անհավասարությունը նրանց համար, ովքեր ունեն ամենամեծ կարիքը, այդ թվում՝ ավելի քիչ կրթություն ունեցող, ցածր եկամուտ ունեցող, ծննդաբերությանը քիչ պատրաստված և սոցիալական աջակցություն չունեցողների։ Հետազոտությունը նաև աջակցում է իգական սեռի ընկերների կամ հարազատների արդյունավետությանը, նվազագույն մարզումներից հետո, որպես պրոֆեսիոնալ դուլաների էժան այլընտրանք։

2014 թվականի մարտին Մանկաբարձների և գինեկոլոգների ամերիկյան քոլեջը (ACOG) հրապարակեց «Կեսարյան առաջնային ծննդաբերության անվտանգ կանխարգելում» վերնագրով կոնսենսուսային հայտարարություն, որում ասվում էր. Ցույց է տրվել, որ աշխատանքի շարունակական աջակցությունը նույնպես նվազեցնում է կեսարյան հատումներով ծնելիության մակարդակը»։:Քանի որ ավելի շատ հետազոտություններ են ձեռք բերվել հիվանդանոցում չաշխատող մեկի կողմից տրվող վերապատրաստված աշխատանքի աջակցության դրական օգուտների վերաբերյալ, 2017-ին ACOG-ը պաշտոնապես հայտարարեց, որ բոլոր ծնունդներին անհրաժեշտ է օգտվել հիվանդանոցի անձնակազմից դուրս աշխատանքի շարունակական աջակցությունից, և ասաց., «Ապացույցները ցույց են տալիս, որ, ի լրումն կանոնավոր բուժքույրական խնամքի, աջակցող անձնակազմի կողմից տրամադրվող շարունակական մեկ առ մեկ հուզական աջակցությունը, ինչպիսին է դուլան, կապված է բարելավված արդյունքների հետ»։  ACOG-ի կողմից հրապարակված պաշտոնական կոմիտեի կարծիքը նաև առաջարկում է այլ առաջարկություններ, որոնք թույլ են տալիս ծննդաբերող կանանց ավելի մեծ ընտրություն և ավելի շատ աջակցող խնամքի հասանելիություն։ Doulas-ը կարող է օգտագործվել այս առաջարկություններից շատերին հասնելու համար, քանի որ դրանք շարժվում են դեպի ավելի լավ համագործակցություն։

2017 թվականին Միացյալ Թագավորության Մանկաբարձների Թագավորական քոլեջը հրապարակեց դուլայի վերաբերյալ դիրքորոշման հայտարարություն, որն աջակցում է անհատի ընտրությանը իրենց ծննդյան համար դուլա վարձելու, քանի դեռ դուլան բժշկական օգնություն չի ցուցաբերում։

2018-ի ուսումնասիրությունը ուսումնասիրել է կանանց ընկալումները մի քանի տարբեր երկրներում, այդ թվում՝ Եգիպտոսում, Լիբանանում, Սիրիայում, Մալավիում, Շվեդիայում, Նեպալում, Ռուսաստանում, Կանադայում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և պարզել է, որ շարունակական աջակցություն ունենալը այնպիսի ընկերոջից, ինչպիսին դուլանն է բարձր է գնահատվում կանանց մեծ մասի կողմից։  Այնուամենայնիվ, ընկալումները կարող են տարբեր լինել երկրից երկիր՝ պայմանավորված մշակութային գործոններով, ինչպիսիք են համեստության և գաղտնիության վրա շեշտադրումը, ինչը կարող է ազդել, թե ինչպիսի աջակցություն է նախընտրում կինը։

2018-ի ուսումնասիրությունը, որն ուսումնասիրում է լրատվական լրատվամիջոցների դիսկուրսը Չինաստանում, նշում է, որ չինական դուլաները պետք է գրանցվեն պաշտոնական գերատեսչություններում կամ կազմակերպություններում և սերտորեն կապված են մանկաբարձության հետ։ Դուլայի մասնագիտությունը ներդրվել է 1996 թվականին մայրցամաքային Չինաստանում, և այդ ժամանակից ի վեր նրանց ծառայությունների պահանջարկը մեծացել է, և կանայք նշում են, որ դժգոհ են բժշկական օգնությունից։ Չինաստանի կողմից Երկրորդ երեխայի քաղաքականության իրականացումից հետո դուլայի խնամքը սերտորեն կապված էր ընտանիքի պլանավորման հարցում դուլայի աջակցության հետ։

Բժիշկների, բուժքույրերի և դուլաների միջև լարվածությունը երբեմն նկարագրվել է որպես «խոտածածկ ճակատամարտ», չնայած նաև ընդունված է, որ դուլան և բուժքույրը կարող են զբաղեցնել լրացուցիչ դերեր, որոնք հնարավորություն են տալիս փոխադարձ ուսուցման և օգնության համար։ Որոշ հիվանդանոցներ ստեղծել են ներքին doula վերապատրաստման ծրագրեր՝ նվազեցնելու հակամարտությունը doulas-ի և բժշկական անձնակազմի միջև։

#### Ուսուցում և սերտիֆիկացում
Չկա օրենք, որը պահանջում է, որ դուլաները դառնան հավաստագրված, այնուամենայնիվ, հավաստագրումը կարող է օգուտ տալ պրոֆեսիոնալ դուլաներին՝ տրամադրելով կառուցվածքային կրթություն մինչև դաշտ մտնելը, մենթորի հասանելիություն, ցանցային հնարավորություններ և հաճախորդների վստահություն։  Հյուսիսային Ամերիկայում ուսուցումը սովորաբար տեղի է ունենում երկու-երեք օր տևողությամբ սեմինարի և ծննդաբերության հետ կապված որոշակի փորձի ձևով։ Վերապատրաստվողները կարող են գործնական պրակտիկա ունենալ ծննդաբերության ժամանակ օգտագործվող տարբեր տեխնիկայի հետ, ներառյալ մայրական դիրքերն ու շարժումները, հանգստի և շնչառական վարժությունները և այլ միջոցներ, որոնք կարող են օգտագործվել հարմարավետության համար։ Հավաստագրումը կարող է իրականացվել տարբեր մակարդակների (տեղական, ազգային կամ միջազգային) կազմակերպությունների միջոցով, իսկ որոշները պահանջում են դրական գնահատականներ բժշկական մասնագետներից։ Հավաստագրումը կարող է նաև պահանջել, բացի վերապատրաստման դասընթացին մասնակցելուց, աշխատելուց կամ մայրության խնամքի և ծննդաբերության դասընթացների մասին սովորելուց, հնարավոր է նաև գրավոր քննություն։ Որոշ դուլաներ մարզվում են հեռավար կրթության միջոցով։

Շարժում կա՝ սերտիֆիկացումը խրախուսելու և դրա մասին փաստաթղթեր տրամադրելու սպառողական կայքերում, ինչպիսին է DoulaMatch-ը, որտեղ անհատը կարող է գտնել հավաստագրված դուլաներ, ծննդաբերության մանկավարժներ, յոգայի հրահանգիչներ և ծննդյան հետ կապված այլ մասնագետներ։  Պաշտոնական կազմակերպության կողմից չվերապատրաստված Դուլաները կարող են հակասական լինել բժշկական հաստատություններում՝ պաշտոնական բժշկական կրթության բացակայության պատճառով, երբ քննարկվում է ծննդաբերության մեջ բժշկական միջամտությունների և առանց էպիդուրալ կամ կեսարյան հատման բնական ծննդաբերության վերաբերյալ քննարկում։

Խոշոր դուլա կազմակերպությունները, որոնք առաջարկում են հավաստագրման ծրագրեր, ներառում են Birth Arts International, Birth Works, Birthing from In, Childbirth and Postpartum Professional Association (CAPPA), DONA International, Hypnobirthing, International Childbirth Education Association (ICEA) և ProDoula։  Ստանդարտացման բացակայության պատճառով դուլա կազմակերպությունները տրամադրում են տարբեր դասընթացներ՝ տարբեր պահանջներով, և յուրաքանչյուրը կարող է իրեն անվանել դուլա։ Doulamatch.net–ը՝ դուլաների առցանց ուղղորդման էջը, առաջարկել է այն կետերի ցանկը, որոնք ուսանողները պետք է փնտրեն, երբ սկսում են ուսուցում փնտրել։ Դուլայի խնամքի և մշակույթի հետազոտող Էմի Գիլիլենդը նույնպես թվարկում է որոշ որակներ, որոնք պետք է ունենան վերապատրաստման ծրագիրը։  Որոշ տեսաբաններ հայտարարել են, որ կարող է պահանջվել քոլեջի մակարդակի աշխատանք կամ ավելի խորը առցանց կրթություն՝ հաղորդակցման որոշ հմտություններ ապահովելու համար, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել։

#### Մոտիվացիաներ և մարտահրավերներ
2010 թվականին պրոֆեսիոնալ կանադացի դուլաների հարցումը ցույց տվեց, որ դուլայի աշխատանքի ընդհանուր դրդապատճառները ներառում են «ծննդաբերության մեջ կանանց աջակցելու ցանկությունը, անձնական հետաքրքրությունը և սեփական դրական ծննդյան փորձը ուրիշների հետ կիսելու ցանկությունը», բայց աշխատանքը չի ընկալում որպես նշանակում է ստեղծել կայուն եկամուտ։ Գունավոր Դուլաները նաև մոտիվացիա գտան իրենց ռասայական, էթնիկ և մշակութային համայնքների համար հոգատարություն ապահովելու համար, որպեսզի տրամադրեն մշակութային իրավասու խնամք։ Կամավոր դուլաները հաճախ տեսնում էին դուլայի աշխատանքը որպես «մյուսներին օգնելու, որպես աշխատող դուլայի պրակտիկա հաստատելու և բուժքույրական կամ մանկաբարձության ուղի ունենալու միջոց»։ 2021 թվականից մինչ օրս Կանադան հատուկ կենտրոնացրել է հետազոտությունը դուլայի աշխատանքում բնիկ պրակտիկաների մշակութային նշանակության վրա։

2004 թվականին հյուսիսամերիկյան դուլաների ուսումնասիրությունը բացահայտեց դուլայի աշխատանքին առնչվող այնպիսի մարտահրավերներ, ինչպիսիք են բժիշկների կողմից աջակցության բացակայությունը, ընտանիքի և այլ աշխատանքային պարտավորությունների միջև հավասարակշռությունը, ինչպես նաև հերթապահ լինելը։ Կամավոր դուլաները նաև դժվարություններ են հայտնաբերել անհատների՝ դուլայի դերի վատ ըմբռնման, հստակ սահմանների բացակայության և բարդ սոցիալ-տնտեսական խնդիրների մեջ։ Բացի այդ, դուլաներին հաճախ խնդիր է դրվում նավարկելու իրենց դերը բժշկական (հիվանդանոցային) ծնունդների մեջ։ Սոցիալական հիերարխիայի և արտոնության պատճառով, որ բժշկական մասնագետներն ունեն բժշկական հաստատություններում, դուլաները հաճախ ենթարկվում են բժիշկներին և բժիշկներին։ Դուլասը պետք է բանակցի հիվանդի և բուժաշխատողի միջև ուժային դինամիկան՝ միաժամանակ հաստատելով նրանց օրինականությունն ու դերը ծննդաբերության գործընթացում։ Հետևաբար, նրանք պետք է տեղյակ լինեն այն բժշկական միջավայրին, որտեղ իրենց հաճախորդը ընտրում է ծննդաբերել, որպեսզի արդյունավետորեն պաշտպանեն իրենց հաճախորդի կարիքները։

### Նախածննդյան
Նախածննդյան դուլան օգնություն և աջակցություն է ցուցաբերում մեկին, ով անկողնային ռեժիմի է ենթարկվել կամ բարձր ռիսկային հղիություն է ապրում։ Զգացմունքային, ֆիզիկական և գործնական աջակցությունը կարող է տրամադրվել նախածննդյան դուլայի կողմից այս պարագայում։

### Հետծննդյան
Հետծննդյան դուլաները դաստիարակչական և գործնական աջակցություն են ցուցաբերում տանը ծննդաբերությունից հետո առաջին շաբաթներին և ամիսներին կամ ընտանիքում նորածնին ավելացնելուց հետո։ Նույն դուլան հաճախ մատուցում է ինչպես ծննդյան, այնպես էլ հետծննդյան ծառայություններ։ Նրանց ծառայությունները ներառում են էմոցիոնալ աջակցության և գործնական օգնության խառնուրդ, ինչպես օրինակ՝ մանկական խնամք, կրծքով կերակրման աջակցություն, տեղեկատվություն, շահերի պաշտպանություն և ուղղորդում, գործընկերների աջակցություն, եղբայրների և քույրերի խնամք և տնային կազմակերպություն/աշխատանք, երբ ընտանիքը հարմարվում է նոր երեխայի ավելացմանը։ Որոշ ապացույցներ կան, որ հետծննդյան դուլայի աջակցությունը կարող է մեծացնել կրծքով կերակրումը և նվազեցնել հետծննդյան դեպրեսիան։

Այլ աշխատողներ համընկնում են այս ծառայությունների մի մասում, ինչպիսիք են ծննդատան բուժքույրերը, առողջապահական այցելուները, նորածինների խնամքի մասնագետները, լակտացիայի խորհրդատուները և, պատմականորեն, ամսական բուժքույրերը։

### Ամբողջական սպեկտր
Ամբողջական սպեկտրի դուլաները ընդլայնում են ծննդօգնության դերը և ապահովում են բոլոր վերարտադրողական փորձառություններին աջակցություն, որոնք կապում են դերը վերարտադրողական արդարադատության ավելի մեծ շարժման հետ։ Սա կարող է ներառել աջակցություն աբորտների, վիժումների, մահացած ծննդաբերության, տարօրինակ ընտանիքի պլանավորման, որդեգրման և պտղաբերության, ինչպես նաև կանանց, տղամարդկանց, տրանսգենդերների և գենդերային անհամապատասխան անձանց ծառայությունների մատուցման համար։  Abortion doulas- ը կենտրոնանում է աբորտ ունեցող հաճախորդներին աջակցություն ցուցաբերելու վրա։ Նրանք տրամադրում են զգացմունքային, ֆիզիկական և տեղեկատվական աջակցություն վիրտուալ կամ անձամբ։ Լրիվ սպեկտրի դուուլները հաճախ նույնանում են որպես ակտիվիստներ, ինչպես նաև ծառայություններ մատուցողներ և շեշտում են իրենց հաճախորդների մարդու իրավունքները․՝սոցիալական կարծրատիպերին վերջ դնելու հույսով։

#### Աբորտ
Հղիության արհեստական ընդհատման դուլաները տրամադրում են խնամք աբորտից առաջ, ընթացքում և հետո՝ աջակցությամբ, որը տարբերվում է ըստ անձի և նրանց տեղեկատվական, հուզական, ֆիզիկական և գործնական կարիքների։ Դուլան աշխատում է տարբեր իրավիճակներում, ներառյալ համայնքային կոլեկտիվները և որպես մենակատարներ, և ապահովում է աբորտների աջակցությունը որպես ծառայություն իրենց լիարժեք պրակտիկայում։ Չկան հատուկ հավաստագրեր աբորտների համար, որոնք իրականացվում են ազգային կամ առանձին նահանգների միջոցով։

Միացյալ Նահանգներում կարևոր որոշումից հետո՝ Դոբսն ընդդեմ Ջեքսոնի Կանանց Առողջապահության Կազմակերպության դուլաներն ակնկալում են, որ ավելի հաճախ կապ կհաստատեն աբորտների աջակցության վերաբերյալ, քանի որ հասանելիությունը դառնում է ավելի սահմանափակ։ Նրանք նախազգուշական միջոցներ են ձեռնարկում առցանց անանունությունը պահպանելու համար՝ ավելի լավ պաշտպանելու հիվանդներին և՛ իրենց, և՛ նավարկելու իրավական գործողությունների սպառնալիքը։

#### Գենդերային անցում
Գենդերային դուլան ապահովում է խնամք տրանսգենդեր և ոչ երկուական անհատների համար գենդերային անցման գործընթացից առաջ, ընթացքում և հետո։ Գենդերային կաղապարները կարող են նաև ծառայել որպես հիվանդների պաշտպաններ իրենց հաճախորդների համար՝ ընդդեմ բուժաշխատողների, ովքեր կարող են սխալ սեռի ենթարկել կամ խաթարել հաճախորդի գենդերային ինքնությունը։

### Կյանքի ավարտ և կրիտիկական խնամք
Կյանքի ավարտի կամ մահվան վերջում գտնվող դուլաները հոգ են տանում ծանր հիվանդ մեծահասակների համար տարեցների խնամքի ժամանակ, և մահվան ժամանակ։ Մինչ որոշ դուլաներ աշխատում են ինքնուրույն կամ կամավոր հիմունքներով, մյուսները կարող են համագործակցել առողջապահական ծառայության հետ, ինչպիսին է պալիատիվ խնամքի ծառայությունը։ Կյանքի ավարտին հասած դուլայի դերերը ներառում են ոչ միայն ֆիզիկական առաջադրանքներ, ինչպիսիք են կեցվածքի հարցում օգնությունը կամ մահճակալը հարմարավետ դարձնելը, այլ նաև հուզական և հոգեբանական առաջադրանքները, ինչպիսիք են ուղղորդումը և աջակցությունը։

## Դուլաների ինտեգրումը պաշտոնական բժշկական օգնությանը
### Դուլաների ծագումը
Միացյալ Նահանգներում դուլաներ կարելի էր գտնել հիվանդանոցներում, համայնքային ծրագրերում, ինչպես նաև մասնավոր պրակտիկաներում կամ դուլա գործակալություններում։ Դրանք կարող են նաև փոխհատուցվել ապահովագրական ընկերությունների կողմից կամ հաճախորդների կողմից իրենց գրպանից։ Քանի որ ապահովագրական ընկերությունները սովորաբար չեն ծածկում դուլա վարձելու ծախսերը, դրանք ավելի տարածված են միջին և բարձր դասի ծնողների շրջանում, քան ցածր եկամուտ ունեցող ծնողների շրջանում։ Քանի որ դուլայի խնամքը կարող է նվազեցնել մայրության ծախսերը և նվազեցնել առողջական անհավասարությունները, Medicaid-ի փոխհատուցման ծրագրերի միջոցով ապահովագրություն կա։ 2022 թվականի դրությամբ չորս նահանգ՝ Օրեգոն, Մինեսոտա, Վիրջինիա և Վիսկոնսին, իրականացրել են փոխհատուցման ծրագրեր։ 2019 թվականին Նյու Յորք նահանգը գործարկել է Doula փորձնական ծրագիր՝ Medicaid-ի փոխհատուցման համար Էրի և Քինգս շրջաններում։ Այդ նույն տարում Նյու Յորք նահանգն ընդունել է մի օրինագիծ, որը հաստատում է դուլաների մասնագիտությանը լեգիտիմություն տալու և դաշնային կառավարությունից Medicaid-ի փոխհատուցման համար ճանապարհ հարթելու համար՝ դառնալով դա արած առաջին նահանգը։ Դուլասը Նյու Յորքում, սակայն, մտահոգություն է հայտնել օրինագծի վերաբերյալ, քանի որ ներգրավված չէր օրինագծի գրման մեջ, նշելով, որ պետական հավաստագրումը կդարձնի դուլաներն ավելի հավատարիմ ֆորմալ բժշկական համակարգին և հարված կհասցնեն բիզնեսին, եթե հավաստագրման ծրագրերը չհաստատվեն կազմակերպության կողմից, և կարող է խանգարել համայնքային և պետական դուլաներին աշխատել ցածր եկամուտ ունեցող անձանց հետ։

Մեծ Բրիտանիայում Առողջապահության ազգային ծառայությունը և մանկաբարձության խթանումը ցածր ռիսկային հղիությունների համար ապահովում են խնամքի շարունակականություն, որն անհասանելի է հյուսիսամերիկյան հղի կանանց համար, բայց դեռևս նկատվում է դուլայի աճ։ Առաջարկվում է, որ այս օրինաչափությունը պայմանավորված է մանկաբարձների բացակայության և վատ արդյունքների համար ավելի մեծ ռիսկի ենթարկված անհատներին դոուլներ տրամադրելու քայլով։

2019 թվականի ուսումնասիրությունը վերանայել է աշխատանքային ընկերակցության ընկալումները հիմնականում բարձր եկամուտ ունեցող երկրներում և հայտնաբերել խոչընդոտներ, որոնք խոչընդոտում են դուլաների խնամքի համընդհանուր իրականացումը։ Այս մարտահրավերները պայմանավորված են բազմաթիվ գործոններով, որոնք առնչվում են ընկալմանը (օրինակ՝ մատակարարները չեն հասկանում առավելությունները կամ դերերը և այլ բժշկական ասպեկտները համարվում են ավելի կարևոր) և լոգիստիկայի (հիմնականում՝ քաղաքականության մեջ բացերը, ինտեգրման դժվարությունը և ուսուցման բացակայությունը)։

### Համայնքի վրա հիմնված դուլաներ
Համայնքի վրա հիմնված դուլաներն աշխատում են անապահով համայնքների հետ, որոնց հաճախ անդամներն են՝ մշակութային խոնարհության զգացում ապահովելու համար, որը խթանում է վստահությունը և ամրացնում հարաբերությունները դուլայի և իրենց հաճախորդի միջև։ Մատուցվող ծառայությունները հաճախ ցածր գնով են և ընդլայնվում են առաջարկվող աջակցության չափով՝ համեմատած ավանդական դուլաների հետ, և հաշվի են առնում ֆիզիկական, սոցիալական հոգևոր և էմոցիոնալ կարիքները։ Ծառայությունները ներառում են տնային այցելությունների ավելացում, ծննդաբերության փորձի նախապատրաստում, կրթություն, ուղղորդում առողջապահական համակարգերում, լեզվական աջակցություն, հոգեկան առողջության զննում և սննդի անվտանգության կարիքներ։

Բացի այդ՝ համայնքի վրա հիմնված դուլայի մոդելները պատկերացում են տալիս այն քաղաքականությունների ստեղծման հարցում, որոնք կաջակցեն այդ ընտանիքներին և անապահով համայնքներին։ Այս դուլաները նաև ակտիվորեն ներգրավում են քաղաքականություն մշակողներին՝ հավաստագրման և Medicaid-ի ծածկույթի, բժշկական օգնության մեջ ինտեգրվելու և խորհրդատվական խորհուրդներին մասնակցելու վերաբերյալ առաջարկություններով։

### Բանտի դուլաներ
1980-ականներից ի վեր ԱՄՆ-ում բանտարկված կանանց թիվը աճել է գրեթե 800 տոկոսով, որից տարեկան մոտ 12000 հղի կին բանտարկվում է։ Հղի բանտարկյալներին թույլատրվում է կապանքներով կապել ավելի քան 20 նահանգներում և ստիպված են լինում 24 ժամվա ընթացքում վերադառնալ բանտ՝ առանց իրենց երեխաների։ Ապացուցված է, որ քրեական համակարգի շրջակա միջավայրի գործոնները մեծացնում են պերինատալ վատ արդյունքների հետ կապված ռիսկերը և երկարաժամկետ վտանգներ են ներկայացնում կանանց և նրանց երեխաների առողջության համար։ Բանտային դուլաների իրականացումը վեր է ածվել շարժումից՝ վերջ դնելու հղի և աշխատող կանանց կապանքներին 2000-ականների սկզբին բանտի վերացումից, մարդու իրավունքներից, վերարտադրողական արդարադատությունից և ծննդաբերության արդարադատության շարժումներից։ Բանտային դուլա կազմակերպությունները աշխատում են ազատազրկվածների հետ՝ տրամադրելու նախածննդյան խնամք, ծննդաբերության կրթություն, ծննդաբերության հաճախում և կրծքով կերակրման աջակցություն։ Բանտերին, բանտերին, վերականգնման կենտրոններին և շրջանային հիվանդանոցներին տրամադրելով դուլա ծառայություններ՝ դուլաներն աշխատում են բարելավելու ծննդաբերության փորձը և կապը, ինչպես նաև մարտահրավեր նետելու ապամարդկայնացնող քրեական միջավայրին։ Կանանց ուսումնասիրությունների ժամանակ, ովքեր ստացել են դուլայի ծառայություններ բանտարկված ժամանակ, կանայք հայտնել են, որ իրենց հղիության ընթացքում մեծացել է երջանկությունը, հզորացման ավելի մեծ զգացում, ծննդյան շուրջ նորմալության զգացում, և աջակցություն իրենց երեխայից բաժանվելու ժամանակ։

Թեև լավ ընդունված է, բայց բանտային doula-ի աջակցությունը տարածված չէ Միացյալ Նահանգներում, և ծրագրերի մեծ մասը տեղական են՝ հղի ազատազրկված անձանց բժշկական օգնության սահմանված դաշնային ստանդարտի բացակայության պատճառով։ 2018-ին Վաշինգտոնն առաջին նահանգն էր, որը տրամադրեց մանկաբարձության և դուլայի ծառայություններ բանտարկված կանանց նախածննդյան խնամքի, ծննդաբերության և հետծննդյան խնամքի համար։ Այնուամենայնիվ, օրինագիծը չի սահմանում ծառայությունների ֆինանսավորման միջոցներ և չի սահմանում խնամքի ուղեցույցներ։

## Հղումներ

Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն