Ուդոն (լապշա)

**Ուդոն** ( կամ ), ցորենի ալյուրից պատրաստված հաստ լապշա, որ բնորոշ է Ճապոնական խոհանոցին։ Գոյություն ունեն ուդոնի պատրաստման և մատուցման բազմաթիվ տարբերակներ։ Ուդոնից պատրաստված պարզագույն ուտեստը ապուրն է՝ կակե ուդոնը՝ մեղմահամ արգանակով, որ պատրաստվում է դասիով, սոյայի սոուսով և միրինով։ Այն մատուցվում է վրան կտրտած կանաչ սոխով։ Տարածված են նաև ծովամթերքով ու տոֆույով ուդոնները։ Համեմունքներն ավելացնում են ըստ ճաշակի։ Ուդոնի համար օգտագործվող արգանակները տարբերվում են տարածաշրջանից տարածաշրջան։ Արևելյան Ճապոնիայում ավելացնում են մուգ, իսկ արևմուտքում բաց գույնի սոյայի սոուս։ Բնականաբար, արագ պատրաստվող լապշաները վաճառվում են երկու (կամ ավելի) տարբերակներով։ այլ անսովոր տարբերակներ են խառը տապակած յակի ուդոնը և  կարի ուդոնը։ Այն հաճախ օգտագործվում է սաբու-սաբուի կամ ճապոնական այլ տաք ուտեստների մեջ։

## Ուտեստներ
Ուդոն լապշան պատրաստվում է տաք ջրով լի կաթսայով։ Կախված տեսակից այն մատուցվում է տարբեր կերպ։ Ուդոնը մատուցվում է ամռանը սառը, իսկ ձմռանը տաք վիճակում։ Էդո դարաշրջանում ուդոնը մատուցվում էր նուրումուգի () տաք արգանակով։ Սառը արգանակով տարբերակը կոչվում էր հիյամուգի ()։ Սառը ուդոնին կամ ուդոնով աղցանին սվորաբար խառնում են ձվածեղի շերտիկներ, մանրացված հավի միս կամ թարմ բանջարեղեն, օրինակ, վարունգ և բազուկ։ Ուդոնով ապուրի հետ, ըստ սեզոնի ընտրվում է համապատասխան թանձրուկը։ Որոշ թանձրուկներ շատ քիչ են եփվում, թեև տեպուրայով (ծովամթերքի տեսակ) թանձրուկները լավ տապակվում են։ Այս ուտեստներից շատերը կարող են մատուցվել սոբայով։ 
### Տաք
thumb|Տեմպուրայով ուդոն
thumb|Կիցուն ուդոն
thumb|Կարի ուդոն

* Սիկարա, բոված մոչիով լապշա
* Գոբոթեն, լավ տապակած մանրացված կռատուկի արմատով
* Հաիկարա ("ժամանակակից ուդոն") 
* Կակե (Կանտոյում) կամ սու (Կինկիում), մանր կտրտած կանաչ սոխով արգանակով տաք լապշա։
* Կամաաճե, տաք, դասիի կամ սուկիյակիի հավելումով
* Կառե նանբան, ճապոնական կծու կարիի արգանակով լապշա, որ կարող է պարունակել միս կամ բաննջարեղեն։
Նանբան եզրույթը կապվում է Նանբան առևտրի հետ, որը մեկ դար շարունակ մեծ ազդեցություն է ունեցել Ճապոնիայի մշակույթի վրա, մինչև որ 1639 թվականին արգելվեց Էդո Տոկուգավա Սյոգունատի կողմից։ Հոկայդո շրջանի Բիեի քաղաքը հայտնի է յուրահատուկ կարիի  ուդոնով։
*Կիցուն, քաղցր, շատ տապակած տոֆու գնդիկներով։ Ծագել է Օսակայում։ 
* Մարուտեն, լցոնված տապակած մեծ ձկան շերտերով
* Նաբեյակի, ծովամթերքով և բանջարեղենով՝ եփված մետաղե կաթսայում։ Առավել տարածված բաղադրամասերն են ծովախեցգետինը սնկով և հարած ձվով 
* Օբորո, դասիի արգանակով և կոմբուի փաթիլներով.
* Օյակո, թռչնամսով և ձվով, քաղցր դասիի արգանակով։ Այն ունի քաղցր-մեղցր համ.
* Սանսայի, լեռնային վայրի, ուտելի խոտաբույսերով 
* Սու ուդոն կամ կակե ուդոն
* Սուտամինա, տարբեր առատ բաղադրիչներով, որոնք սովորաբար ներառում են միս, հում ձու և բանջարեղեն։
* Տանուկի (Կանտոյում) կամ հաիկարա (Կանսաիում), ծովամթերքով լապշա 
* Տեմպուրա, ծովախեցգետնով ուդոն
* Ծուկիմի, լապշայով ապուր հում ձվով, որը եփում է տաք ապուրի երեսին
* Վակամե, մուգ կանաչ ջրիմուռով թանձրուկով
* Յակի ուդոն, սոյայի սոուսի մեջ տապակած ուդոն։ Ծագել է Ֆուկուոկա պրեֆեկտուրայի Կիտակյուսյու քաղաքում։

### Սառը
thumb|Մորի ուդոն
* Բուկակե, սառը ուդոն, որ մատուցվում է թանձր դասի սոուսով
* Հադակա 
* Կիջոյու, մատուցվում է հում սոյայի սառը սոուսով և ցիտրուսային հավելումով և դաիկոն բազուկով
* Զարու, նորի ջրիմուռներով։ Մատուցվում է դասիի, միրինի ու սոյայի սոուսի սառև խառնուրդով։ Ուտում են կանաչ ջրիմուռով և կոճապղպեղով։

## Տարածաշրջանային տարբերակներ
thumb|Ուդոնգ, կորեական լապշայով ապուր՝ երիցուկի գլխիկներով և յոմուկ ձկնատեսակով
Ուդոն լապշայի տարատեսակներ պատրաստում են Ճապոնիայում, Կորեայում, որտեղ ուտեստը մատուցվում է հատկապես ճապոնական ռեստորաններում, Պալաույում, որտեղ ուտեստը կոչվում է ուդոնգ և այն պատրաստելու ավանդույթը մնացել է ճապոնացի նախկին վարչակազմից։ Ուդոնգի արգանակը սոյայի սոուս է։ Քանի որ Պալաույում Օկինավայից շատ ներգաղթյալներ կային, արգանակը պատրաստում էին ինչպես իրենց հայրենիքում։ Հատկանշական է, որ ուդոնգը պատրաստում են սպագետիից, քանի որ այնտեղ այն ավելի հեշտ է ձեռք բերել։ Ֆիլիպիններում ուդոն լապշան կոչվում է օդոնգ։ «Օդոնգ»-ը ցորենի հիմքով դեղին խիտ չինական լապշա է և շատ նման է Օկինավայի սոբային։ Ավանդական օդոնգը պատրաստում են պահածոյացված սարդինայով և լոլիկի սոուսով։ Հայտնի են նաև օդոնգով պատրաստվող այլ ուտեստներ, ինչպիսիք են կանաչիով շերտերը։ 1900-ական թվականներին Դավաոյում ճապոնացի շատ ներգաղթյալներ կային, որոնց կեսը՝ Օկինավայից։ Այս ժամանակաշրջանում ճապոնացիները դրեցին օդոնգի արտադրության սկիզբը։

## Զբոսաշրջություն
thumb|Ուդոնի ափսեի ու ճաշացանկի մոդել Տակամացու օդանավակայանի ուղեբեռի բաժանմունքում
Ճապոնիայի Կագավա պրեֆեկտուրան ողջ երկրում հայտնի է իր սանուկի ուդոնով։ Այն գովազդվում է Ճապոնիայի այլ շրջաններում թեմատիկ թալիսմանների, հուշանվերների և ֆիլմերի միջոցով։

## Պատկերասրահ

## Տես նաև
*Բիգոլի
*Լապշա
*Արիշտա

## Ծանոթագրություններ

* Tsuji, Shizuo (1980). *Japanese Cooking: A Simple Art*. Kodansha International/USA, New York. 

Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Կորեական խոհանոց
Կատեգորիա:Ճապոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Մակարոնեղեն