Զոյա Կոսմոդեմյանսկայայի հուշարձան

**Զոյա Կոսմոդեմյանսկայայի հուշարձան** (), բրոնզե քանդակ Սանկտ Պետերբուրգի Մոսկվայի Հաղթանակի զբոսայգում,  Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման արժանացած առաջին կնոջ արձանը: Մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ է:

## Պատմություն
Առաջին անգամ Լենինգրադի մշակույթի և հանգստի այգին կազմակերպվել է 1939-1941 թվականներին, բայց Հայրենական մեծ պատերազմի ավերածություններից հետո այն կրկին հիմնադրվել է 1945 թվականի հոկտեմբերի 7-ին՝ արդեն որպես Հաղթանակի զբոսայգի Սիզրանսկի դաշտում, նախկին մերձռազմաճակատային գոտում։ Ճարտարապետներ Եվգենի Կատոնինի և Վալերիան Կիրխոգլանիի նախագծի համաձայն՝ այգում հիմնվել է Հերոսների ծառուղի և կառուցվել է «Փառքի ծաղկեպսակ» () շատրվանը, որից երկու սկիզբ առնող ճանապարհներ են կառուցվել, որոնք ավարտվում են Խորհրդային Միության հերոսներ Զոյա Կոսմոդեմյանսկայայի և Ալեքսանդր Մատրոսովի բրոնզե հուշարձաններով։ 

Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքում 18-ամյա հետախույզ Զոյա Կոսմոդեմյանսկայան գերեվարվել է նացիստների կողմից, ենթարկվել դաժան խոշտանգումների, բայց չի մատնել արժեքավոր տեղեկություններ և մահապատժի է ենթարկվել 1941 թվականի նոյեմբերի 29-ին Պետրիշչևո գյուղում՝ մինչև վերջ դրսևորելով անկոտրում կամք։  «Գերմանական զավթիչների թիկունքում պարտիզանական պայքարում ցուցաբերած խիզախության և հերոսության համար» ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության 1942 թվականի փետրվարի 16-ի հրամանագրով Զ. Ա. Կոսմոդեմյանսկայան հետմահու արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման՝ դառնալով խորհրդային ժողովրդի հերոսության ամենավառ խորհրդանիշներից մեկը։

Խիզախ հետախույզի կերպարը, որն իր օրինակով ոգեշնչել է ժողովրդին դիմակայել թշնամուն, դեռևս պատերազմի տարիներին արտացոլվել է գեղարվեստական գրականության, հրապարակախոսության, կինեմատոգրաֆիայի, գեղանկարչության, մոնումենտալ արվեստի մեջ: Պարտիզանի մահից անմիջապես հետո՝ 1942 թվականին, քանդակագործ Մ. Գ. Մանիզերը Մոսկվայի արվեստի ցուցահանդեսում ներկայացրել է Զոյա Կոսմոդեմյանսկայայի արձանը, որը նվիրված էր Հոկտեմբերյան հեղափոխության քսանհինգամյակին։  Այս աշխատանքը 1943 թվականին արժանացել է Ստալինյան առաջին աստիճանի մրցանակի, որը հեղինակի կողմից փոխանցվել է Պաշտպանության հիմնադրամին։  Ըստ այս մոդելի, որը դարձել է Տրետյակովյան պատկերասրահի ցուցանմուշ, Մ․ Գ․ Մանիզերը բրոնզե արձաններ է ստեղծել Տամբովում և Լենինգրադում տեղադրված հուշարձանների համար։

1951 թվականին Լենինգրադի բրոնզե և չուգունի ձուլման «Մոնումենտսկուլտուրա» գործարանում պատրաստված հուշարձանի կառուցումը  Մոսկվայի Հաղթանակի զբոսայգում նվիրվել է երիտասարդ պարտիզանի սխրանքի 10-ամյակին։  Քանդակը, որը տեղադրվել է ճարտարապետ Վ. Դ. Կիրխոգլանիի նախագծի համաձայն, պատվանդանի վրա կանգնած բրոնզե աղջկա կերպար է (3,5 մետր բարձրություն)՝ արձակված կոճակներով բամբակաբաճկոնով, հրացանը ուսին: Թվում է, թե Զոյան մի վայրկյան քարացել է, և նույնիսկ երևում է, թե ինչպես են նրա զգեստի փեշերը թրթռում քամուց: Նրա ամբողջ տեսքը արտահայտում է վճռականություն և քաջություն: Արձանը տեղադրված է աստիճանավոր քառակուսի վարդագույն գրանիտե պատվանդանի վրա, որի վրա ամրացված է բրոնզե սալ՝ ռելիեֆային դափնու ճյուղով և «Զոյա Կոսմոդեմյանսկայա» մակագրությամբ։  Հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը 6,5 մետր է։  Հետազոտողների գնահատմամբ՝ Զոյայի կերպարում հստակ երևում են անտիկ շրջանի հերոսության նոտաները, այն ստեղծվել է դասական քանդակին խորապես տիրապետող վարպետի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի արձաններ