Կոռնելիս վան Արենդոնկ

**Կոռնելիս վան Արենդոնկ** (, ), հոլանդացի սեմիտագետ և Լեյդենի ակադեմիայի օրդինար պրոֆեսոր։ Նիդերլանդների գիտությունների թագավորական ակադեմիայի թղթակից անդամ և «Իսլամի հանրագիտարանի» առաջին հիմնարար հրատարակության հեղինակներից և համախմբագիրներից մեկը։ Հարավային Արաբիայի պատմության հայտնի մասնագետ։

## Կենսագրություն
Կոռնելիս վան Արենդոնկը ծնվել է 1881 թվականի մարտի 13-ին Հերվեյնեն քաղաքում, որը գտնվում է Նիդեռլանդների Խելդերլանդ նահանգում։ Նա եղել է հաստատված ֆերմերների ավագ որդին և վաղ տարիքում որոշել է ուսումնասիրել աստվածաբանություն, որպեսզի հետագայում դառնա բողոքական աստվածաբան և քահանա։ 3 տարեկան հասակում Կորնելիսի մոտ ի հայտ է եկել աջ աչքի հիվանդություն, ինչի պատճառով նա ամբողջ կյանքում ակտիվորեն օգտագործել է միայն ձախ աչքը։ Այս թերությունը կարող էր վան Արենդոնկի մոտ զարգացնել երկարատև ինքնավերլուծության և իր նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքի հակում։ Դպրոցական տարիքի հասնելուն պես՝ ապագա գիտնականը ընդունվել է Կամպենի գիմնազիա, որտեղ ավարտել է միջնակարգ կրթությունը։ Երիտասարդ տարիքում նա սովորել է դաշնամուր նվագել և նկարել՝ չնայած աչքի հետ կապված խնդիրներին, ինչպես նաև դարձել է «Բորգեր» աստվածաբանական խմբակի անդամ Ուտրեխտում։ 1899 թվականին Կոռնելիսը դարձել է Ուտրեխտի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետի ուսանող։ Այստեղ նա ուսումնասիրել է եբրայերեն և դրա միջոցով ծանոթացել մյուս սեմական լեզուներին։ Նրան առաջին հերթին հետաքրքրում էին արաբերենի դասերը, որոնք այդ պահին վարում էր Մարտին Հաուտսմանը։ Երկար մտորումներից հետո Կոռնելիսը հրաժեշտ է տվել աստվածաբան դառնալու սկզբնական ծրագրերին և, հանձնելով քննությունները, մեկնել է Լեյդենի ակադեմիա, որտեղ սկսել է ուսումնասիրել սեմական լեզուներ (առաջին հերթին՝ արաբերեն)՝ Միխայել դե Գուեի, Օորտի, Էրտմանսի և Մարկվարտի ղեկավարությամբ։ 1907 թվականին նրա արաբերենի ուսուցիչը, իսկ ավելի ուշ նաև դիսերտացիայի պաշտպանության ղեկավարը դարձավ Քրիստիան Սնուկ-Հյուրգրոնյեն է՝ նրան ժամանակակից ամենահարգված գիտնականներից մեկը արաբագետների շրջանում։ Վան Արենդոնկը երբեք չի աշխատել և չի սովորել արտասահմանյան համալսարաններում՝ ողջ կարիերան անցկացնելով իր հայրենի Նիդեռլանդներում։ Բնածին շփվող լինելը Կոռնելիսին օգնեց շատ ընկերներ ձեռք բերել Լեյդենում և դրանից դուրս։ Նրանցից մեկը դարձավ նրա ուսուցիչը, որի ընկերակցությամբ նա կարողացավ ուսումնասիրել շատ բան, ինչի հասել էին սեմիտագետներն իրենց աշխատանքի սկզբում։ Կոռնելիսը դարձավ Սնուկ-Հյուրգրոնյեի աշակերտը և նրա՝ աշակերտներին իրեն կապելու խոսելաձևի կրողը։ Սակայն, միևնույն ժամանակ, «հոլանդական գիտության պատրիարքը» նրան ուղղորդում էր «հոլանդական տիպիկ շփոթվածությամբ»։ 1914 թվականին լույս տեսան Վան Արենդոնկի նամակները՝ ուղղված արևելագետ Իգնաց Գոլդցիերին։ Նա նրա հետ նամակագրություն է վարել մեկ տասնամյակ։

Ամենից շատ Կոռնելիսին հետաքրքրում էր ոչ թե իսլամական երկրների քաղաքական պատմությունը, այլ իսլամի կրոնական պատմությունը, հատկապես նրա ավելի քիչ տարածված ուղղությունները, քան սուննիզմը։ Դա արտացոլվեց դիսերտացիայի թեմայի ընտրության վրա, որը դարձավ Զիյադիդների դինաստիայի պատմությունը, որը հիմք դրեց այն կրոնին, որն այժմ դավանում են Սանայում, և շիաների-զեյդիտների ուղղությանը Հարավային Արաբիայում ընդհանրապես։ Դիսերտացիան ստացավ «Զիյադիդական իմամաթի առաջացումը Եմենում» անվանումը (հոլ.՝ *De opkomst van het Zaidietische imamaat in Yemen*)։ Այս աշխատանքը, դառնալով Կոռնելիսի կյանքի ընթացքում հրապարակված միակ մենագրությունը, իսլամագետ Յոհաննես Կրամերսի գնահատմամբ, նրան հավերժ անուն դարձրեց հեղինակավոր և հարգարժան արևելագետ։ Այն հետաքրքրեց բազմաթիվ գիտնականների Նիդեռլանդներից դուրս, քանի որ Վան Արենդոնկին հաջողվել է նրա նախապատրաստման ընթացքում վերլուծել բազմաթիվ աղբյուրներ և մինչ այդ չհրապարակված ձեռագրեր, իսկ դրանց միջոցով՝ նաև զեյդիտների շարժման պատմությունն ու հիմքերը։ Հետագայում դիսերտացիան հրապարակվել է *E.J. Brill* հրատարակչության կողմից՝ որպես մենագրություն դե Գուեի հիմնադրամի շարքում՝ Սնուկ-Հյուրգրոնյեի առաջարկությամբ, որը բարձր է գնահատել այն՝ գնահատելով այդքան երիտասարդ մարդու համար անսովոր աշխատանքի հասունությունը։

Հետագա աշխատանքներում Կոռնելիսը հետևեց արևելագիտության վաղուց սահմանված ավանդույթներին, սակայն հատկապես չզարգացրեց դրանք, ի տարբերություն, մասնավորապես, իր կուրսընկեր Աարենտ Յան Վենսինկի: Սակայն դա չխանգարեց նրան դառնալ հայտնի հեղինակություն այդ նույն ավանդույթում, որը ներառում էր ոչ միայն քաղաքական և կրոնական պատմության, այլև աշխարհագրության ուսումնասիրությունները: Հետագայում Կոռնելիսը դարձավ Եմենի աշխարհագրության հայտնի մասնագետ։

Դիպլոմը պաշտպանելուց անմիջապես հետո Կոռնելիսը փոխարինեց Թեոդոր Յեյնբոլին *Interpretis Legati WameriaIlii* թեստային գրադարանի ադյուտանտի պաշտոնում, որը այդ պահին ներառում էր նաև Լեյդենի ակադեմիայի գրադարանի հոգաբարձությունը։ Կրամերսի խոսքերով՝ այս տեղը նրան շատ հարմար էր, քանի որ իր դիպլոմով ապացուցել էր ձեռագրերի հետ աշխատելու կարողությունը։ Այստեղ վան Արենդոնկը հրատարակեց և գիտնականներին հետազոտության համար տրամադրեց բազմաթիվ փոշոտված ձեռագրեր, ինչը դարձավ նրա գիտական ժառանգության կարևոր մասը։ Նա այստեղ սկսեց աշխատել նոր մենագրության վրա, որը նվիրված էր ձեռագրերին, սակայն նրան խանգարեց ավարտել այն, որ նույն թեմայով տեքստի հրատարակությունը արդեն պատրաստում էին այլ գիտնականներ, իսկ Կոռնելիսը չէր ցանկանում կրկնօրինակում։ Կրամերսի խոսքերով, թեև աշխատանքը գիտնականին հարմար էր, նրան դուր չէր գալիս, և նրան հաճախ համակում էր դրանով դժգոհության զգացումը, ինչը խանգարում էր ավարտել շատ կիսատ թողնված հրատարակությունները և ավարտին հասցնել իր հետազոտությունները։ Նա համեմատաբար հազվադեպ էր ձեռնամուխ լինում խոշոր նախագծերի և լուրջ հոդվածների, և նրանցից շատերը, որոնք նա թողարկել էր, ընդգրկվեցին «Իսլամի հանրագիտարանի» առաջին հրատարակության մեջ, որի համախմբագիրն էր նաև հանդես գալիս։ Վերջին պաշտոնում նա չափազանց մանրակրկիտ էր վերաբերվում աշխատանքների որակին և այնքան բարձր պահանջներ էր ներկայացնում հրապարակվող տեքստերին, որ դա հանգեցրեց հրատարակման գործընթացի դանդաղեցմանը։ Վան Արենդոնկը ստիպված եղավ հրաժարվել աշխատանքից, քանի որ կարծում էր, որ անբավարար է կատարում այն և միայն խանգարում է գործընկերներին։ Նույն մոտեցման մասին է վկայում նաև այն, որ նա ձեռագրերը թողարկում էր ոչ առաջին հրատարակությունից, որ նրա կողմից պատրաստված ոչ բոլոր աշխատանքներն են լույս տեսել և որ այլ աշխատանքներ խմբագրելիս նա հաճախ աննշան, բայց կարևոր և լուրջ ուղղումներ էր անում՝ դրանց նկատմամբ նույնքան մանրակրկիտ վերաբերվելով։

Թեև վան Արենդոնկի ձեռագրերը հազվադեպ էին հասնում տպագրության, նրա աշխատանքը, ըստ Կրամերսի, «օգտակար էր շատ մարդկանց համար, ովքեր կապ ունեին հեղինակի հետ ծառայողական պարտականությունների կամ ընկերական կապերի շրջանակում՝ տանը և արտասահմանում»: Նա չէր ծուլանում և փորձելում էր գտնել իր գործընկերներին հետաքրքրող ցանկացած տեղեկատվություն՝ այդ թվում *«Legati WameriaIlii»* հավաքածուի «գանձերում»: Միևնույն ժամանակ, 20 տարվա ընթացքում նա դասավանդել է արաբերեն լեզու Լեյդենի ակադեմիայում, և ըստ Կրամերսի, ըստ էության եղել է նրա օրդինար պրոֆեսորը: Գործընկերներին նրա լեզվական գիտելիքները երբեմն թվում էին անսահման։

1927-1928 թվականների ձմեռը Կոռնելիսն անցկացրեց Եգիպտոսում, որտեղ հավաքում էր գիտական նյութ, որն այնուհետև օգտագործեց և՛ ինքը, և՛ այլ հեղինակներ։ Երկու տարի անց «նա սրտի հիվանդություն ստացավ», որից այլևս չբուժվեց։ Դրա պատճառով աշխատելու ձգտումը մեծապես նվազեց, սակայն վան Արենդոնկը շարունակեց աշխատել որպես օրդինար պրոֆեսոր և Լեյդենի գրադարանի վարիչ՝ նախ հերթին զբաղվելով հենց երկրորդ աշխատանքով։Նրա մատենագիտական գիտելիքները օգնեցին պահպանել գրադարանը ամբողջական և անվնաս՝ չնայած գերմանական օկուպացիային։ Կրամերսի խոսքերով, իր գործընկերոջ՝ Գերլոֆ վան Վլոտենի հետ միասին, Կոռնելիս վան Արենդոնկը իր ժամանակի արևելագիտության ամենակարևոր ներկայացուցիչներից մեկն էր Նիդերլանդներում։ Նա մահացել է պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո՝ 1946 թվականի դեկտեմբերի 14-ին։ Նա գնահատվել է, և դարձել է Նիդերլանդների գիտությունների և արվեստների թագավորական ակադեմիայի թղթակից անդամ։

## Աշխատություններ
;Մենագրություններ
* 
** 
;Թարգմանություններ
* 
;Հոդվածներ Իսլամի հանրագիտարանի համար

* Ahl al-Bayt / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, T. W. Arnold, R. Basset. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 1. — ISBN 90-04-09796-1.
* Futūwa / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, T. W. Arnold, R. Basset. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 1. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn K̲h̲ordād̲h̲beh / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Ḥad̲j̲ar / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Ḥad̲j̲ar al-ʿAsḳalānī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn al-Daibaʿ / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Rosta / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ḥātim al-Ṭāʾī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ḥaiṣa Baiṣa / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ḥammād al-Rāwiya / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* al-Ḥādira / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* al-Hamdānī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Ḥawḳal / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Ḥazm / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Ḥazm / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibrāhīm B. Adham / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ḥātim al-Tāʾī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ḥilf / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* al-Ḥums / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* al-Ibs̲h̲īhī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Yaʿīs̲h̲ / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Kanīsa / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn K̲h̲aldūn / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn K̲h̲ālawaih / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Ibn Ḥad̲j̲ar al-Haitamī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* Kaisānīya / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* K̲h̲as̲h̲abīya / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 2. — ISBN 90-04-09796-1.
* al-Suʿūdī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, E. Levi-Provençal. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 3. — ISBN 90-04-09796-1.
* S̲h̲arīf / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, E. Levi-Provençal. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 3. — ISBN 90-04-09796-1.
* Salām / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, E. Levi-Provençal. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 3. — ISBN 90-04-09796-1.
* Suʿūdī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, E. Levi-Provençal. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 3. — ISBN 90-04-09796-1.
* Yaḥyā b. Zaid al-Ḥusainī / van Arendonk C. // Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913—1936) : [անգլ.] : in 9 vol. / ed. by Th. Houtsma, A. J. Wensinck, H. A. R. Gibb. — Leiden : E.J. Brill, 1993. — Vol. 4. — ISBN 90-04-09796-1. (платн.
)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
 
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի լեզվաբաններ