open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aespa

**Aespa** (, կնռ՝ Eseupa, ոճավորվում է՝ **aespa** կամ **æspa**), հարավկորեական գըրլ բենդ, որը ձևավորվել է SM Entertainment լեյբլի կողմից և կազմված է Կարինայից, Ժիզելից, Ուինթերից և Նինինից։ Խումբը դեբյուտ է կատարել 2020 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ «Black Mamba» սինգլով։

## Անվանում
Խմբի անունը՝ «Aespa»-ն իրենից ներկայացնում է «ae» կոմբինացիան, որը բաղկացած է «Avatar and Experience»-ի (Avatar X Experience, ) անգլերեն սկբնատառերից, գումարած անգլերեն «aspect» () բառը, որը նշանակում է «երկու կողմեր», ինչը խորհրդանշում է «հանդիպումը այլ ես-ի հետ և նոր աշխարհի փորձը»։

## Պատմություն
### 2016-2019։ Նախադեբյուտ
upright|thumb|right|Aespa-ի պաշտոնական լոգո
Նիննինը որպես SM Rookies-ի անդամ ներկայացվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։ Նույն թվականին, որպես դրա մի մաս, նա մասնակցել է «Սկսնակների Արքայադուստր։ Ո՞վ է լավագույնը» ծրագրին։

Կարինան նկարահանվել է Թեմինի «Want» տեսահոլովակում 2019 թվականին և նրա հետ ելույթ է ունեցել մի քանի երաժշտական ծրագրերում։

### 2020-ներկա։ Նախաբան, դեբյուտ և «Savage»
Հոկտեմբերի 26-ին SM Entertainment-ը հայտարարել է նոր գըրլ բենդի դեբյուտի մասին՝ առաջինը Red Velvet-ից (2014) և NCT-ից (2016) հետո։ Անդամների մասին հայտարարել են հերթականությամբ՝ հոկտեմբերի 27-ից 30-ը:։ Վիդեո թրեյլերը 4 անդամներով ներկայացվել է նոյեմբերի 2-ին։ Նույն օրը ընկերությունը հայտնել է, որ Aespa-ն իր դեբյուտը կկատարի նոյեմբերի 17-ին՝ «Black Mamba» երգով և տեսահոլովակով։

2021 թվականի հունվարի 29-ին SM Entertainment-ը հայտարարել է, որ Aespa-ն թողարկելու է նոր սինգլ՝ «Forever» անվամբ, որը Յուն Յոն Ջինի սինգլի ռիմեյքն է։ Սինգլը թողարկվել է փետրվարի 5-ին:։ Այն հանգիստ բալլադ է, որն ուղեցկվում է ակուստիկ կիթառի ձայնով և գեղեցիկ խոսքերով նրա մասին, թե ինչպես են սիրելիին խոստանում անվերջություն։

2021 թվականի մայիսի 4-ին SM Entertainment-ը հայտարարել է, որ Aespa-ն նոր սինգլ է թողարկելու «Next Level» անվամբ, նկարագրելով այն պարային և հիփ հոփ երգ՝ «ռիթմիկ» ռեփով, «էներգետիկ» բասով և «հզոր» վոկալով։

2021 թվականի հուլիսի 22-ին խումբը հայտարարել է, որ պայմանագիր է կնքել Creative Artists Agency-ի հետ՝ ԱՄՆ-ում նրանց հետագա գործունեության համար։

2021 թվականի սեպտեմբերի 14-ի SM Entertainment-ը հայտարարել է, որ Aespa-ն թողարկելու է իր առաջին մինի ալբոմը՝ «Savage» անվամբ։ Ալբոմում ընդգրկված է վեց երգ, ներառյալ նույնանուն գլխավոր սինգլը։ Այն թողարկվել է հոկտեմբերի 5-ին։

## Գովազդային բրենդներ
2021 թվականի փետրվարի 10-ին Aespa-ն դարձել է Givenchy-ի դեսպանը։

## Անդամներ

## Սկավառակագրություն
### Մինի ալբոմներ

### Սինգլներ

### Չարթերում ընդգրկված այլ երգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Հարավկորեական երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Հարավկորեական պարային երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Քեյ փոփ երաժշտական խմբեր
Շիրակ Պապանյան

**Շիրակ Ծառուկի Պապանյան** (), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965): ԽՄԿԿ անդամ (1944): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Շիրակ Պապանյանը ծնվել է 1916 թվականին, Ախուրյանի շրջանի Ախուրիկ գյուղում։ 1939 թվականին ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարությունը Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի 4-րդ կուրսի ուսանող Շիրակին գործուղել է գյուղական շրջանները՝ փոխարինելու բանակ զորակոչված ուսուցիչներին։ Շիրակն Ախուրյանի շրջանի Ոսկեհատ գյուղի դպրոցում նշանակվել է ուսմասվար, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Եղել է նաև նույն դպրոցի տնօրեն։

1942 թվականի հունվարին զորակոչվել է բանակ և ուղարկվել ռազմաճակատ։ Նա 35-րդ բանակի 20-րդ դիվիզիայի 20-րդ գնդում իր առաջին մկրտությունը ստացել է Կալինին քաղաքի մատույցներում։ Դիվիզիան ազատագրել է Պսկով, Նեվել քաղաքները և մի շարք բնակավայրեր։ Այնուհետև տեղափոխվել է 1-ին Բելոռուսական ռազմաճակատ, Բերեզինան դարձել է գերմանացի զավթիչների գերեզմանոց։ Այնուհետև ազատագրել են Օրշա քաղաքը։ Այդ մարտերում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ Մերձբալթյան ռազմաճակատում մասնակցել է  լիտվական անտառներում պաշարված գերմանական զորքերի ջախջախմանը։ Պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով։ 1944 թվականին ռազմաճակատում Պապանյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

1945 թվականին Պապանյանը զորացրվել է բանակից, վերադարձել հայրենի Ախուրյանի շրջանի Ախուրիկ գյուղ և աշխատել որպես դպրոցի տնօրեն, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Աշխատել է նաև շրջանի Ոսկեհատ գյուղում, իսկ 1954 թվականից եղել է Ախուրիկի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1965 թվականին Պապանյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչում։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965)
* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ախուրիկ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Սիրուշ Մաճկալյան

**Սիրուշ Շամիրի Մաճկալյան** (), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սիրուշ Մաճկալյանը ծնվել է 1917 թվականին, Շամշադինի շրջանի Թովուզ գյուղում։ Վաղ հասակից զրկվել է մորից և տեղափոխվել Երևան։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1941 թվականին։ Աշխատել է որպես ֆաբգործուսի տնօրենի տեղակալ, ընտրվել է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի անդամ։

1941 թվականին Մաճկալյանը կամավոր մեկնել է բանակ։ Կռվել է Հարավային ռազմաճակատում, մասնակցել Վորոնեժի, Խարկովի, Դոնի Ռոստովի ազատագրման մարտերին։ 1943 թվականի հունվարի 18-ին հարազատներին ու բարեկամներին ուղղված նամակներում հուսադրել է, որ շուտով ժամանակավոր դժվարությունները կանցնեն և հուշ կդառնան, հայրենիքը կազատագրվի ոսոխ թշնամուց։ 1943 թվականի մարտի վերջին Ուկրաինայի գյուղերից մեկում Սիրուշ Մաճկալյանը և Արփիկ Հարությունյանը ստանում են թշնամու թիկունքում գործելու հատուկ առաջադրանք։ Մարտական առաջադրանքը կատարելիս Սիրուշը գլխից ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել Սումիի մարզի Մոգրեբեց գյուղ, որտեղ և մահացել է։

## Մահ
Սիրուշ Մաճկալյանը մահացել է 1943 թվականին, Մոգրեբեց գյուղում։

## Հիշատակ
Մոգրեբեց գյուղի եղբայրական գերեզմանատան հուշարձան-կոթողի վրա գրված զոհվածների ցուցակում կա նաև Սիրուշ Շամիրի Մաճկալյանի անունը։

## Պարգևներ
Սիրուշի ծառայությունները բարձր են գնահատվել կառավարության կողմից։ Նա պարգևատրվել է «Խիզախության համար» և մի շարք այլ մեդալներով ու շնորհակալագրերով։
* «Խիզախության համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Պինո-նուար

**Պինո-նուար** (, ), գինու արտադրության համար օգտագործվող խաղողի տեխնիկական (գինու) տեսակ է։ Ֆրանսիական անվանումից թարգմանաբար հնչում է «սև կոն», քանի որ այդ խաղողի փոքր խիտ ողկույզները արտաքինով մի փոքր հիշեցնում են կոների։ «Պինո-նուար» տերմինը օգտագործվում է նաև խաղողի մեկ սորտից արտադրվող գինիների տեսակ նշելու համար։

## Պատմություն
Պինո-նուարի հայրենիքը համարվում էֆրանսիական Բուրգունդիա շրջանը, որտեղ տեղական գինիներում, ինչպես համարվում է, այն լիովին բացահայտում է իր բնավորությունը։ Բուրգունդիայում է գտնվում այսպես կոչված «ոսկե լանջը», որտեղ արտադրվում են այսպես կոչված «Բուրգունդիայի մեծ գինիները»։ Գոյություն ունեն փաստագրական հիշատակումներ, որ IV դարում Բուրգունդիայի տարածքում մշակվել է պինո-նուարի նախնի մորիյոն-նուարն։ Իսկ XIV դարի վանքային փաստաթղթերում պինո-նուարն արդեն հիշատակվում է որպես գինիների արտադրության հիմնական տեսակ։

## Դերը գինեգործության մեջ
Պինո-նուարը շամպայնի արտադրության համար թույլատրված խաղողի երեք հիմնական սորտերից մեկն է (ընդհանուր առմամբ թույլատրված է յոթը)։ Պինո-նուարն աճեցվում է ամբողջ աշխարհում, առավելապես չափավոր սառը կլիմայով շրջաններում՝ Գերմանիայում, Ավստրիայում, Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում և Նոր աշխարհի երկրներում։

Պինո-նուարից պատրաստված գինիներն ունեն շատ նուրբ և բարդ բուրմունք։ Սակայն այս խաղողից գինու արտադրությունը հանգում է դժվարությունների։ Ի թիվս այլ բաների, Պինո-նուարը գրեթե չի տրվում կուպաժավորման, մեծ կախվածություն ունի եղանակային պայմաններից և տեղանքի առանձնահատկություններից, ենթակա է մուտացիաների։ Որպես օրինակ մուտացիաների կարող է հանգեցնել պինո-նուարի ֆրանսիական պինո-բլան, պինո-գրի և պինո-մենյե կլոնները։ Պինո-նուարի եկամտաբերությունը բարձր չէ, և լավ աճի համար նա նախընտրում է չափավոր չոր կրաքարային հողերի լանջերը։ Դիմացկուն է միջին աստիճանի հիվանդությունների նկատմամբ, ինչպիսիք են կեղծ ալրացողը և օիդիումը, թույլ դիմացկուն է գորշ փտախտի դեմ։ Այն բավականին ձմեռադիմացկուն է։

Բուրգունդական գինեգործական *Domaine de la Romanée-Conti* տնտեսությունը, արտադրում է աշխարհի ամենաթանկ գինիների որոշ տեսակներ, ինչպիսիք են` *Romanée-Conti Grand Cru*, *La Tâche Grand Cru* և այլն։

Պինո-նուար տեսակի խաղողի զգալի քանակությունը աճեցվում է Շամպայնի գինեգործական շրջանում՝ սպիտակ փրփրուն գինիների արտադրության համար։

## Հոմանիշներ
Blauburgunder, Blauer Arbst, Blauer Spätburgunder, Burgunder, Cortaillod, Morillon, Morillon Noir, Mourillon, Spätburgunder, Rulandské modré, Pinot Franc, Pinot Nero, Savagnin Noir, Salvagnin Noir, Պինո Ֆրան, Սև պինո։

## Աղբյուրներ
* Jackson, David & Schuster, Danny, 2001, «The Production of Grapes & Wine in Cool Climates», Daphne Brasel Associates Ltd and Gypsum Press, ISBN 0-909049-17-3
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեգործություն
Կատեգորիա:Գինեգործություն ըստ երկրի
Թրամփ Թաուեր

**Թրամփ Թաուեր** (*Թրամփի աշտարակ*, ), 58 հարկանի երկնաքեր Նյու Յորքում (բարձրությունը՝ 202 մետր)։ Գտնվում է Հինգերորդ պողոտայում՝ 56-րդ փողոցի խաչմերուկում։ Օգտագործվում է խառը ձևաչափով (գրասենյակներ, հյուրանոց, շքասենյակներ)։ Երկնաքերը նախագծել են Դոնալդ Թրամփը և «Equitable Life Assurance Company» ընկերությունը։ Կառույցի շինարարությունն ավարտվել է 1983 թվականի նոյեմբերի 30-ին։

2006 թվականին «Ֆորբս» ամսագիրը Թրամփ Թաուերը գնահատել է 318 միլիոն ԱՄՆ դոլար։

2015 թվականի հունիսի 16-ին իր աշտարակում Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է նախագահական մրցավազքի մեջ մտնելու մասին։ 2016 թվականի նոյեմբերի 9-ին Թրամփն աշտարակում հայտարարել է ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում իր հաղթանակի մասին։

2017 թվականի հունվարի 11-ին Թրամփն իր առաջին մամուլի ասուլիսն է տվել որպես ԱՄՆ-ի ընտրված նախագահ։

## Պատմություն
[thumb|left|upright=1.3|Տեսքը ներքևից վերև՝ [Հինգերորդ պողոտայի մուտքի դիմաց]]

Դեր Սքութի նախագծած Թրամփի աշտարակը կառուցվել է այն հատվածում, որտեղ նախկինում գտնվել է 1929 թվականին ճարտարապետական վերակառուցման անցած «Bonwit Teller» խանութը։ Շենքը Թրամփը ձեռք է բերել 1979 թվականին՝ քաղաքում նրա տեղում առաջին «գերշքեղ երկնաքերի» կառուցման նպատակով։ «Trump Organization»-ն ապամոնտաժել է Հինգերորդ պողոտայի և 56-րդ փողոցի վրա գտնվող խանութը և դրա տեղում կանգնեցվել է Թրամփի աշտարակը։ Շինարարական աշխատանքներն իրականացրել է «HRH Construction» ընկերությունը։ Շինարարությունը ղեկավարել է Բարբարա Ռեսը, որը նույնպես աշխատել է Թրամփի որոշ այլ նախագծերի վրա, իսկ հետո խորհրդակցել է Թրամփին մինչև 1996 թվականը։ Այդ ժամանակ Ռեսն առաջին կինն էր, որը նշանակված էր ղեկավարելու Նյու Յորքի կարևորագույն շինություններից մեկը։

## Համաշխարհային մշակույթում
Թրամփի աշտարակում են տեղի ունեցել «Խավարի ասպետը։ Լեգենդի վերածնունդը» (2012) ֆիլմի նկարահանումները։

Թրամփի աշտարակի տեսարանն օգտագործվել է «Grand Theft Auto» (1997) խաղի դիմերեսի վրա։

## Տես նաև
* Նյու Յորքի երկնաքերներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1983 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գրասենյակային շենքեր
Կատեգորիա:Դոնալդ Թրամփ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի շենքեր և կառույցներ
Blackpink խմբի մրցանակների և անվանակարգերի ցանկ

Հարավկորեական Blackpink գըրլ-բենդի պարգևների և անվանակարգերի ցանկը իր մեջ ներառում է 300 անվանակարգ, ավելի քան 400 հաղթանակ և նաև 387 պարգև տարբեր երաժշտական շոուներից (*M!Countdown*, *[[Երաժշտական բանկ (հեռուստաշոու)|Երաժշտական բանկ]]*, *Inkigayo* և այլն)։ Երաժշտական շոուում իր առաջին հաղթանակը խումբն ապահովել է 2016 թվականի օգոստոսին «Whistle» սինգլով։ Ամենաշատ հաղթանակները պատկանում են «How You Like That» երգին (2020 թվական)։

## Երաժշտական մրցանակներ
### Կորեական
#### Asia Artist Awards

#### Gaon Chart Music Awards

#### Golden Disk Awards

#### Melon Music Awards

#### Mnet Asian Music Awards

#### Seoul Music Awards

#### Soribada Best K-Music Awards

### Համաշխարհային

#### Japan Gold Disk Awards

#### Teen Choice Awards

## Այլ մրցանակներ

### Melon Popularity Award[править | править код]

## Երաժշտական շոուներ

### ''Inkigayo''

### ''M!Countdown''

**Music Core**

### ''Music Bank''

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Blackpink
Ոսկե շաբաթ

**Ոսկե շաբաթ**, Արևելյան Ասիայի երկրներում այդպես են կոչում հանգստյան օրերին միացված մի քանի տոնական օրերը ։

## Ճապոնիա
Ճապոնիայում «Ոսկե շաբաթ»ը  (ճապ. 大型連休,*գատա ռեքյու.* մասին), որն ունի նաև Golden Week (ճապ. ゴールデンウィーク *го:ռուբեն վու կու*) անվանումը, ներառում է Սյովայի օրը (Հիիրոհիտո կայսեր ծննդյան օրը. 1988-2006 թվականներին կոչվում էր Կանաչապատման օր),  Սահմանադրության օրը (մայիսի 3), Կանաչապատման օրը (Պետության հիմնադրման օրը, 1985-2006 թվականներին այն ուղղակի կոչվում էր Պետական Տոն, մայիսի 4) և Երեխաների տոնը (մայիսի 5)։ Սովորաբար, Ճապոնիայում գործատուներից շատերն այս շաբաթում իրենց աշխատողներին լրացուցիչ արձակուրդ են տալիս, ուստի այս արձակուրդների ընթացքում կյանքը գործնականում սառչում է։'''

## Չինաստան
Չինաստանում տոնում են երկու «Ոսկե շաբաթ».

* Գարնան Տոնը (Երեք շաբաթ լուսնային օրացույցի 12-րդ ամսվա 23-ից մինչև 1-ին ամսվա 15-ը ),
* ՉԺՀ-ի հիմնադրման օրվա տարելիցը (Հոկտեմբերի 1)

2008 թվականից Աշխատանքի օրվան նվիրված երրորդ «Ոսկե շաբաթ»-ը, որը սկսվում էր մայիսի 1-ին և շարունակվում յոթ օր, կրճատվեց և դարձավ մեկ օր։

## Հարավային Կորեա
Հարավային Կորեայում կազմակերպվում է «Հարավկորեական շքեղ վաճառք» օտարերկրացիների համար։

## Տես նաև
* Ճապոնիայի տոները
* Ճինաստանի տոները
* Հարավային Կորեայի տոները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տոներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ճապոնիայի տոներ
Կատեգորիա:Չինաստանի տոներ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի մշակույթ
I Feel It Coming

**«I Feel It Coming»** (), կանադացի կատարող The Weeknd-ի երգը, որը ձայնագրվել է ֆրանսիացի էլեկտրոնային  Daft Punk զուգերգի մասնակցությամբ  *[[Starboy]]* (2016) երրորդ ստուդիական ալբոմի համար։ Երգը թվային ներբեռնման համար հասանելի է դարձել 2016 թվականի նոյեմբերի 18-ին որպես պրոմոսինգլ «Party Monster» երգի հետ միասին։ Ժողովրդականության շնորհիվ դարձել է ալբոմի երկրորդ սինգլ և ուղարկվել ռադիոկայաններ նոյեմբերի 24-ին։

Սինգլը հասել է չորրորդ հորիզոնականին  ''Billboard'' Hot 100 հիթ-շքերթում, ինչպես նաև ստացել է եռակի պլատինե հավաստագիր  Ձայնագրող ընկերությունների ամերիկյան ասոցիացիայից երեք միլիոն վաճառված օրինակների համար։

Երգը ճանաչվել է տարվա երգ  BMI R&B/Hip Hop Awards մրցանակաբաշխության ժամանակ 2018 թվականին։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
Գայա Արզումանյան

**Գայա Արզումանյան**, հայ երգչուհի։ Ծնվել է 1983 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, Ստեփանակերտ քաղաքում։

## Ընտանիք
Երգչուհի Գայա Արզումանյանը ծնվել է ավանդապաշտ ընտանիքում։ Ծնողներն են Շմավոն և Արմինե (Արմենուհի) Արզումանյանները։ Երգչուհին ունի երեք քույր՝ Լիլիան, Ջուլիետտան, Աշխենը, և մեկ եղբայր՝ Աշոտը։

## Կրթություն և կարիերա
Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցում։ 2001-2003 թվականներին եղել է Արցախի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական ուսումնարանի սան։ 2004-2009 թվականներին եղել է «Արցախի Ձայն» նախագծի մեներգչուհի։ Այս նախագծով, համերգային ծրագրերով ելույթ է ունեցել Թեհրանի, Լոս Անջելեսի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Ռուսաստանի տարբեր քաղաքների մեծ բեմերում։ 2005 թվականին մասնակցել է «Ընծա» երգի համահայկական միջազգային փառատոնին։ 2008 թվականին իր մասնակցությունն է ունեցել Առնո Բաբաջանյանի 100-ամյակին նվիրված համերգ-փառատոնին։ 2009 թվականին մասնակցել է Եվրատեսիլ մրցույթի Հայաստանյան նախընտրական փուլին և զբաղեցրել առաջին հորիզանականը։ 2012 թվականին մասնակցել է «Հայաստանի Ձայնը» նախագծին և հասել է եզրափակիչ փուլ։ 2005-2009 թվականներին եղել է Երգի պետական թատրոնի մեներգչուհի։ 2006-2013 թվականներին դասավանդել է Արցախի Սայաթ–Նովայի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ Համերգային ծրագրերով հանդես է եկել Արտո Թունջբոյաջյանի և *[[Armenian Navy Band]]*–ի, Մարիամ Մերաբովայի, Էռնա Յուզբաշյանի, Արթուր Գրիգորյանի և այլոց հետ։

## Գործունեություն
Նկարահանել է շուրջ 13 տեսահոլովակ։

## Պարգևներ
* «Տարվա երգ 2018»
* «Տարվա երգ 2019»
* «Տարվա էպոտաժային երգչուհի»
* «Երգ Արցախից»
*«Տարվա լավագույն արցախցի երգչուհի»

## Երգացանկ
                

## Հաղորդումներ և հարցազրույցներ
* Ես կամ
* Փոփ արտ
* Morning Jan
* CV
* Alco Battle
* Muz Public
* Լավ երեկո
* Women's club 25
* Alco Battle
* Day off
* Գուշակիր մեղեդին
* Գուշակիր մեղեդին
* Ողջույն Արցախ
* Mix Show 8
*Երկու գնդակի արանքում
*CV
*Նոր խաղ
*Ներս արի
*Մամայի եփածն ուրիշ է

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:«The Voice» հեռուստաշոուի մասնակիցներ
Կենտավրոսի գամմա

**Կենտավրոսի գամմա** (, կրճատ՝ γ Կեն, γ Կենտավրոսի), աստղ հարավային Կենտավրոս համաստեղությունում։ Կրում է նաև **Մուլիֆան** անվանումը, որը չպետք է շփոթել Մեծ Շուն համաստեղության Մուլիֆեն աստղի հետ․ երկու աստղանունն էլ ծագել են արաբերեն ընդհանուր արմատից։

Կրկնակի աստղ է, որը գտնվում է Երկրից մոտավորապես 130 լուսային տարի կամ 40 պարսեկ հեռավորության վրա։ Աստղազույգի միացյալ տեսանելի աստղային մեծությունը +2.17 է, իսկ առանձին-առանձին նրանք երրորդ ուժգնության աստղեր են։ Պատկանում է A1IV+ սպեկտրային դասակարգմանը, որտեղ A-տիպի ենթահսկա աստղերը գտնվում են հսկա աստղ դառնալու գործընթացում։ Առանձին-առանձին նրանք ունեն A0III սպեկտրային դասակարգում, որը նշանակում է, որ նրանք արդեն դարձել են հսկա աստղեր։

2000 թվականին աստղազույգն ունեցել է 1.217  անկյունային բաժանում, որի դիրքային անկյունը կազմել է 351.9°։ Աստղերի դիրքն ուսումնասիրվել է 1897 թվականից ի վեր, որի ընթացքում հաշվարկվել է 84.5 տարվա սիդերիկ պարբերությունն ու 0.93 արքվայրկյանի կիսահիմնական առանցքը։ Այս համակարգի հեռավորությունը հաշվի առնելով՝ դա համարժեք է 93 աստղագիտական միավոր գծային հեռավորության։ Կենտավրոսի գամմային հարաբերականորեն մոտ գտնվում է Կենտավրոսի թաու աստղը, որը գտնվում է 1․72 լուսային տարի կամ 0․53 պարսեկ հաշվարկված հեռավորության վրա։

## Ստուգաբանություն
Չինական աստղագիտության մեջ  (Կու Լոու, որը նշանակում է «Եղջյուր») անվանումը վերաբերում է Կենտավրոսի գամմայից, Կենտավրոսի զետայից, Կենտավրոսի էտայից, Կենտավրոսի թետայից, Կենտավրոսի 2-ից, HD 117440-ից, Կենտավրոսի ξ1-ից, Կենտավրոսի թաուից, Կենտավրոսի D-ից ու Կենտավրոսի սիգմայից բաղկացած ։ Հետևաբար Կենտավրոսի գամմայի չինարեն անունը  (Կու Լոու քի, «Եղջյուրի յոթերորդ աստղ», ) է։

Կենտրոնական Ավստրալիայում բանկվող արանդա և լուրիջա աբորիգենների ցեղերն այս աստղից, Կենտավրոսի դելտայից (Մա Ուեյից), Իմայից ու Գակրուքսից բաղկացած քառանկյուն դասավորությունն անվանել են **Iritjinga**, «Արծիվ-բազե»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղեր
Կատեգորիա:Աստղային համակարգեր
Ահմադ II

**Ահմադ II**, մականունը ալ-Մանսուր («հաղթող») և ազ-Զախաբի («ոսկե») () (1549, Ֆես (քաղաք)), Մարոկկոյի շերիֆ, Սաադի դինաստիայի ներկայացուցիչ, որը ղեկավարել է 1578-1603 թվականներին։

Երեք թագավորների ճակատամարտում իր եղբայր Աբու Մարվան Աբդ ալ-Մալիկիի մահից հետո գահ բարձրացավ Ահմադ II-ը․ պսակվեց հենց մարտի ընթացքում։ Իր թագավորության հենց սկզբում Ահմադ II-ը հսկայական փրկագին ստացավ պորտուգալացի գերիների և պատիվների համար օտարերկրյա (հատկապես Օսմանյան կայսրության և անգլիացի) դեսպաններից, որոնք նրան տեսնում էին որպես հաջողակ հրամանատար և պորտուգալացիների դեմ հավանական դաշնակից։ Ապացուցեց, որ ինքը ունակ և բազմակողմանի միապետ է․ նրա թագավորությունը նշանավորեցե Մարոկկոյի տնտեսության և մշակույթի ծաղկմամբ, պատմության մեջ պետության ամենամեծ տարածքային ընդլայնմամբ և միջազագային հեղինակության աճով։ Ալ-Մանսուրիին հաճախ անվանում են Սաադի դինաստիայի ամենափայլուն։

Նրա ամնենամեծ արատքին քաղաքական նվաճումը Սոնգհայի կայսրության նվաճումն է։ 1590 թվականին, օգտվելով այն մասնատող քաղաքացիական բախումներից, ալ-Մանսուրը ուղարկեց 4000 հոգանոց ջոկատ Մորիսկա Ջուդար փաշայի հրամանատարությամբ, որը զինված էր արկեբուսով և հրետանով, արշավանքի մեկնեց Սահարա անապատի տարածքով։ Թոնդիպիի ճակատամարտում Ջուդար փաշան ջախջախեց սոնգայական բանակին, որը տասնապատիկ գերազանցում էր իր ջոկատին՝ օգտվելով զենքի առավելությունից։ Այնուհետև մարոկկացիները գրավեցին և թալանեցին Սոնգհայի ամենահարուստ քաղաքները՝ Ջեննեն, Տիմբուկտու և Գաո՝ պետական գանձարանը ոսկով լցնելով և վերահսկելով Սահարայի առևտրային ուղիները։ Մարոկկոն առասպելական շահույթ ստացավ նոր գրավված հողերից, բայց երկար ժամանակ չկարողացավ դրանք պահել. Ալ-Մանսուրիի մահից անմիջապես հետո նրա պետությունը կորցրեց նախկին կայսրության հողերը՝ թույլ տալով նրանց քայքայվել տասնյակ կիսանկախ և պատերազմող թագավորությունների։

Ալ-Մանսուրը պատմության մեջ մտավ նաև որպես արվեստի հովանավոր։ Նրա օրոք Մարոկկոյի մայրաքաղաք Մարաքեշում կանգնեցվել են Հյուսիսային Աֆրիկայի ճարտարապետության ճանաչված գլուխգործոցները, այդ թվում՝ Էլ-Բադի պալատը և Սաադիների դամբարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարոկկացի զորավարներ
Սպենսեր Քոմփթոն, Ուիլմինգթոնի կոմս

**Սպենսեր Քոմփթոն, Ուիլմինգթոնի կոմս** (;) բրիտանացի պետական գործիչ, «Վիգեր» կուսակցության անդամ, իսկ կառավարության անդամ հանդիսացել է՝ 1715 թվականից մինչ մահ։ Ի դեպ, 1742-1743 թվականներին նա Միացյալ Թագավորության վարչապետն էր, մինչդեռ երկիրն իրականում ղեկավարում էր Պրիվն Քարտերեթը՝ Գաղտնի խորհրդի ղեկավարը։

## Մանկություն
Սպանսեր Կոմպտոնը երրորդ որդին էր Ջեյմս Քոմփթոնի երկրորդ ամուսնությունից։ Կրթություն է ստացել Լոնդոնի Սուրբ Պողոսի դպրոցում և Օքսֆորդի Երրորդության քոլեջում։ Նա առաջին անգամ մուտք է գործել Միացյալ Թագավորության համայնքների պալատ 1698 թվականին։

## Քաղաքական կարիերա
Չնայած այն փաստին, որ նրա ընտանիքը պատկանում էր «Թորի» կուսակցության վերին օղակին, նա եղբոր հետ վիճաբանությունից հետո դարձավ «Ուիգ» կուսակցության անդամ։ Միացյալ Թագավորության խորհրդարանում նա արագորեն իրեն ապացուցեց որպես ականավոր պետական գործիչ Վիգերի միջից և դարձավ Ռոբերտ Ուոլպոլի ընկերակիցը, որի հետ նրա ընկերությունը տևեց ավելի քան քառասուն տարի։

### Վարչապետ
1742 թվականի հունվարին նա փոխարինեց Ռոբերտ Ուոլփոլին որպես Գանձապետարանի առաջին լորդ և Վարչապետ, չնայած Ջոն Քարրեթը իրականում ղեկավարում էր կառավարությունը։ Սփենսեր Քոմփթոնի առողջությունն այդ ժամանակ ցնցվեց, և որոշումներ կայացվեցին առանց նրա իմացության։ Նա մնաց պաշտոնում մինչև իր մահը և մահացավ չամուսնացած և կամք չթողեց. արդյունքում ոչ ոք երբևէ չի ժառանգել նրա բոլոր կոչումները։

Թաղված է Ուորվիքշիրում՝ Կոմպտոն Ուայնյատսի ընտանեկան կալվածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի ասպետներ
Չարլզ Ֆոքս

**Չարլզ ֆոքս** (;), անգլիացի քաղաքական գործիչ և խորհրդարանական, «Ուիգ» կուսակցության ձախ թևի առաջնորդ, բրիտանական ազատականության գաղափարախոս, **թագավոր որջ III-ի կտրուկ հակառակորդ**։

## Կենսագրություն
Չարլզ Ջեյմս Ֆոքսը ծնվել է 1749 թվականի հունվարի 24-ին Վեստմինստերե։

Գրեթե իր ամբողջ քաղաքական կարիերայի ընթացքում նա ընդդիմության ներկայացուցիչ էր, ի սկզբանե գործում էր Էդմոնդ Բյորկի հետ դաշինքում և պաշտպանում անհատի անվերապահ ազատությունը պետական իշխանությունից։ Չարլզ Ֆոքսը երեք անգամ եղել է կառավարության անդամ (1782, 1783, 1806 թվականներ) որպես արտաքին գործերի նախարար (առաջինը Անգլիայի պատմության մեջ)։ Ֆոքսը բացասական էր վերաբերվում Անկախության պատերազմ Հյուսիսային Ամերիկայում գաղութների պայքարին և ֆրանսիական հեղափոխությանը։ Հասավ ստրկավաճառության վերացմանը։ Ֆոքսի «հավերժական» ընդդիմությունը նրան դարձրեց ծաղրանկարիչ Ջեյմս Գիլլեյի թիրախը։

Թաղված է Վեստմինստերյան աբբայությունում՝ նույն տարում մահացած Ուիլյամ Փիտ Կրտսերի կողքին։

## Պատկեր կինոթատրոնում
* «Աուստերլիցի ճակատամարտ» (1960) - դերասան Անրի Վիդոն
* «Թագավոր Ջորջի խենթությունը» (1994) - դերասան Jimիմ Քարտեր
* «Արիստոկրատներ» (1999)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Fox, Charles James, Բրիտանիկա հանրագիտարանում հոդված։

## Արտաքին հղումենր
* 

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Վիլհելմ II Օրանցի

**Վիլհելմ II Օրանսկի** (; Հաագա ), Օրանի իշխան, միացյալ նահանգների հանրապետությանի (բացի Ֆրիզլանդից) ստադհոլդեր (ստադոդորդ)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1626 թվականին արքայազն Ֆրիդրիխ-Հայնրիխի ընտանիքում։ 1641 թվականին նա ամուսնացավ անգլիական թագավոր Չարլզ I Ստյուարտի դստեր՝ Մերի Հենրիետայի հետ. այս ամուսնության մեջ ծնվել է նրանց միակ երեխան՝ Վիլհելմ III Օրանացի։ 1647 թվականին, հոր մահից հետո, նա ընտրվեց Երեսնամյա պատերազմին մասնակցած Նիդեռլանդական զորքերի գլխավոր հրամանատար և գլխավոր հրամանատար։

Վեստֆալյան հաշտության ավարտին Վիլհելմը չի ցրում զորքերը և սկսում է սահմանափակել հզոր Պատրիկների կուսակցությունը՝ ապավինելով Միացյալ Նահանգների գեներալ պետությունների օգնությանը։ Պատրիկները, Յան դե Վիթի գլխավորությամբ, պաշտպանում էին Ամստերդամը, բայց Վիլհելմը ստանում էր զորքերը զենքի տակ պահելու պաշտոնական իրավունք ֆրանսիացիների հետ դաշինքում և նա մտադիր էր գրավել Անտվերպենը, բայց մահացավ 1650 թվականին ջրծաղիկից։

## Նախնիներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հոլանդիայի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Մեջ Սայերս

**Ֆլորենս Մադլեն Սայերս**, ավելի հայտնի՝ որպես **Մեջ Սայերս** ( կամ , աղջկական անունը՝ *Քեյվ*, ), անգլիացի գեղասահորդուհի։ Նա առաջին կինն է եղել, որը մասնակցել է աշխարհի գեղասահքի առաջնությանը և դարձել է նաև Օլիմպիական խաղերի Չեմպիոն։ 1908 թվականին Մեջը 27 տարեկանում նվաճել է օլիմպիական խաղերի մեդալ, և մինչև այժմ նա պահպանում է իր ամենատարեց մարզիկի և կանանց գեղասահքի օլիմպիական խաղերի չեմպիոնի դիրքը։ Նույն օլիմպիական խաղերում Մեջը նվաճել է բրոնզե մեդալ զուգասահքում իր ամուսնու և մարզչի Էդգար Սայերսի հետ։

## Կենսագրություն
Մեջ Քեյվին չմուշկների վրա կանգնեցրել է մարզիչ Էդգար Սայերսը։ Մեջն ու Էդգարն ամուսնացել են 1899 թվականին։ 1902 թվականին Մեջ Սայերսը կարողացել է փորձել իր ուժերը 1902 թվականի գեղասահքի աշխարհի առաջնությունում, քանի որ պարզվել է, որ *Չմշկորդների միջազգային միության* կանոնակարգը մասնակիցների սեռի մասին տարբերակում չի ունեցել, քանի որ այդ ժամանակ չլսված բան էր, որ որևէ կին կորոշեր մտնել սպորտային մրցակցության մեջ։ Սայերսը դուրս է եկել սառույցի վրա երկար կիսաշրջազգեստով և երկրորդ տեղն է զբաղեցրել շրջանցելով ծագմամբ գերմանացի Մարտին Գորդոնին և արգենտինացի Գորացիո Տորոմեին, որը մշտապես բնակվում էր Անգլիայում։ Այդ մրցաշարի հաղթող հայտնի Ուլրիխ Սալչոուն այնքան տպավորված է եղել Մեջի սահքով, որ նրան է նվիրել իր ոսկե մեդալը։

Նրա հաղթանակից հետո աշխարհի գավաթի կազմակերպիչները լրացրել են կանոնների բացը՝ արգելելով կանանց մրցել տղամարդկանց հետ։ Պաշտոնական վարկածն այն էր, որ երկար կիսաշրջազգեստը դատավորներին խանգարում է տեսնել դահուկորդի ոտքերը և որոշել չմշկելու որակը։ Այնուհետև Սայերսը սկսել է սահել սրունքին չհասնող կիսաշրջազգեստով, ինչն էլ դարձել է նորաձևության նոր միտում։

1903 թվականին տեղի է ունեցել Մեծ Բրիտանիայի գեղասահքի առաջին առաջնությունը։ Այս մրցույթին կարող էին մասնակցել ինչպես տղամարդիկ, այնպես էլ կանայք։ Մեջը և Էդգարը մասնակցել են նոր մրցաշարին։ Մեջը գրավել է առաջին տեղը։ 1904 թվականին Մեջ Սայերսը ևս մեկ անգամ դարձել է Մեծ Բրիտանիայի չեմպիոն։

1906 թվականին *Չմշկասահքի միջազգային միությունը* հաստատել է կանանց մենախաղերն Աշխարհի գեղասահքի 1906 թվականի առաջնությունում։ Սայերսը դարձել է գեղասահքի աշխարհի առաջնության առաջին կին չեմպիոնուհին և կրկնկել է հաղթանակը 1907 թվականի Աշխարհի Գեղասահքի Առաջնությունում։ Զուգագեղասահքը ծրագրում ներկայացվել է 1908 թվականի Աշխարհի Գեղասահքի առաջնությունում։

1908 թվականին գեղասահքն առաջին անգամ ներառվել է 1908 թվականի Օլիմպիական խաղերի ծրագրի մեջ։ Մեջ Սայերսը դարձել է Օլիմպիական խաղերում մենասահքի առաջին չեմպիոնուհին։ Նա նաև մասնակցել է այս Օիմպիական խաղերի զուգագեղասահքում և իր ամուսնու՝ Էդգար Սայերսի հետ զբաղեցրել է երրորդ տեղը։

1908 թվականին Օլիմպիական խաղերից հետո Սայերսը թողել է գեղասահքն առողջական խնդիրների պատճառով։ Նա մահացել է 1917 թվականին գրիպից 35 տարեկան հասակում։

## Սպորտային ձեռքբերումներ
thumb|Էդգար և Մեջ Սայերսներ, 1908 2вакан
### Կանանց մենասահք

### Զուգընկեր
(Էդգար Սայերսի հետ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 1908 թվականի օլիմպիական խաղերի արդյունքները 
* Մեջ Սեյերս Բրիտանական հանրագիտարան.

Կատեգորիա:Չմշկորդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական գեղասահորդներ
Վոլքան Բոզքըր

**Վոլքան Բոզքըր** (, ), թուրք դիվանագետ և քաղաքական գործիչ։ Եվրոպական միության հարցերով նախարար 2015 թվականի նոյեմբերից մինչև 2016 թվականի մայիս և 2014 թվականի օգոստոսից մինչև 2015 թվականի օգոստոս։ Նաև զբաղեցրել է ԵՄ-ին Թուրքիայի անդամակցության գլխավոր բանակցողի պաշտոնը։

## Կենսագրություն
Վոլքան Բոզքըրը ծնվել է Անկարայում, Թուրքիա։ Ավարտել է Անկարայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Ազատ խոսում է անգլերեն և ֆրանսերեն։

Բոզքըրը Թուրքիայի խորհրդարանի անդամ էր Ստամբուլի երկրորդ ընտրատարածքում 2011 թվականի ընտրություններում հաղթելուց հետո։ Վոլքան Բոզքըրը Հայոց ցեղասպանության, ինչպես նաև ահաբեկչության դեմ պայքարի մասին օրենքների վերաբերյալ թուրքական դիրքորոշման պրոֆեսիոնալ դիվանագետ և առաջնորդող է։ Լինելով Եվրոպական Միության հարցերով թուրք նախարար, ինչպես նաև ԵՄ-ին Թուրքիայի անդամակցության շուրջ երկխոսության գլխավոր բանակցող՝ Բոզքըրը ժխտել է Հայոց ցեղասպանությունը։ Այն բանից հետո, երբ ԵՄ-ն հրապարակեց 2015-ին ԵՄ ճանապարհին Թուրքիայի առաջընթացի մասին զեկույցի նախագիծը, որում ներառված էր պահանջ, որ Թուրքիան ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը, նա հայտարարեց, որ Թուրքիան չի պատասխանի ԵՄ զեկույցին, որը պարունակում է «ցեղասպանություն» եզրույթը։ 2015 թվականին նա նաև քննադատել է Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսին՝ Հռոմի Սուրբ Պետրոսի տաճարում պատարագի ժամանակ «ցեղասպանություն» բառի օգտագործումը ներառելու համար։ Երբ ԵՄ-ն պահանջել է, որ Թուրքիան հարմարեցնի իր հակաահաբեկչական օրենքները ԵՄ նորմատիվներին համապատասխան, Բոզքըրը պատասխանել է, որ իրենց օրենքներն արդեն համապատասխանում են բոլոր պահանջներին։ Քանի որ ԵՄ-ի խորհրդարանը կողմ է քվեարկել, որպեսզի անդամակցության բանակցությունները դադարեցվեն 2019 թվականի մարտին, Բոզքըրը, որպես Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի արտաքին գործերի կոմիտեի ղեկավար, դատապարտել է այդ քվեարկությունը։

2020 թվականի հունիսի 17-ին նա ընտրվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության 75-րդ Գլխավոր ասամբլեայի նախագահ, որը պետք է տեղի ունենա 2020 թվականի սեպտեմբերին, որպես միակ թեկնածու՝ ՄԱԿ-ի 178 անդամ պետությունների միաձայն աջակցությամբ, որոնք ներկա են եղել գաղտնի քվեարկությամբ անցկացված քվեարկությանը։ Հայաստանը, Հունաստանը և Կիպրոսը, թեև սկզբնապես աջակցել են Բոզկիրին, սակայն ավելի ուշ որոշել են դեմ հանդես գալ նրա թեկնածությանը, ենթադրաբար, դիվանագիտական հակամարտությունների պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 24-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 25-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 26-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Արդարություն և զարգացում կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Հարություն Չերքեզյան

**Հարություն Մուկուչի Չերքեզյան** (), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Հարություն Չերքեզյանը ծնվել է 1912 թվականին, Թումանյանի շրջանի Օձուն գյուղում։ 1933 թվականին ավարտել է Լենինականի Ասքանազ Մռավյանի անվան մանկավարժական տեխնիկումը, իսկ 1941 թվականին՝ Թբիլիսիի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը և ստացել պատմության ուսուցչի որակավորում։ 1933-1942 թվականներին մանկավարժական աշխատանք է կատարել Թումանյանի շրջանի Լորուտի, Օձունի, Շնողի, Սանահինի դպրոցներում։

1942 թվականի մարտին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1942 թվականի մարտից մինչև հուլիս ամիսը սովորել է Ստալինգրադի ռազմաքաղաքական ուսումնարանում և ստացել լեյտենանտի կոչում։ Ծառայել է Վորոնեժի ռազմաճակատի 173-րդ հրաձգային գնդի վաշտերից մեկում, եղել է վաշտի հրամանատարի քաղգծով տեղակալը։ 1943 թվականի սկզբից եղել է Վոլխովի ռազմաճակատի 65-րդ դիվիզիայի 311-րդ գնդում՝ վաշտի հրամանատարի քաղգծով տեղակալ։ 1944 թվականի հունիսին ավարտել է Ռիբինսկի Պուշկինյան տանկային ուսումնարանը։ 338-րդ ինքնագնաց հրանոթային գնդի կազմում Մանջուրիայում մասնակցել է ճապոնական Կվանտունյան բանակի դեմ մղված մարտերին։

1946 թվականին զորացրվել է խորհրդային բանակից։ Այդ թվականին էլ նշանակվել է Օձունի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1948 թվականի օգոստոսին տեղափոխվել է Ալավերդի քաղաք և աշխատել Ս. Սպանդարյանի անվան միջնակարգ դպրոցում որպես ուսուցիչ, ապա՝ ուսմասվար։ 1952 թվականին աշխատել է ՀԿԿ Ալավերդու շրջանային կոմիտեում որպես պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, միաժամանակ համատեղելով մանկավարժական աշխատանքը քաղաքի Միքայել Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1955 թվականին նշանակվել է Ալավերդու շրջանի ժողովրդական կրթության բաժնի վարիչ։ 1959 թվականից մինչև 1975 թվականը աշխատել է Մ. Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ Ս. Սպանդարյանի դպրոցում եղել է պատմության և հասարակագիտության ուսուցիչ։ Չերքեզյանը պարգևատրվել է Գերմանիայի և Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի մեդալներով։ Հետպատերազմյան տարիներին պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, «Աշխատանքային արիության համար» և «Աշխատանքի վետերան» մեդալներով։ 1965 թվականին նրան շնորհվել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչում։ 1967 թվականին պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ 1965)
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի մեդալ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Սարգիս Շահնազարյան

**Սարգիս Գրիգորի Շահնազարյան** (), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1967): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սարգիս Շահնազարյանը ծնվել է 1911 թվականին, Ստեփանավանում։ Վաղ հասակից զրկվել է ծնողներից։ Ծննդավայրում ստացել է միջնակարգ կրթություն, այնուհետև ուսումը շարունակել է Երևանի բանֆակում։ 1933-1935 թվականներին Շահնազարյանը ծառայել է կարմիր բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է իր նախասիրած մասնագիտությամբ։ Մանկավարժական առաջին քայլերն արել է Վրացական ԽՍՀ Թելավիի և Լագոդեխի շրջանների հայկական դպրոցներում սկզբում՝ որպես ուսուցիչ, ապա՝ ուսմասվար և տնօրեն։ Այդ տարիներին էլ գրել է բանաստեղծություններ և պատմվածքներ։ 1935-1940 թվականներին, աշխատանքին զուգընթաց, սովորել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի պատմալեզվագրական ֆակուլտետի հեռակա բաժնում, որն ավարտել է 1940 թվականին։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից Շահնազարյանը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ 1941-1942 թվականներին Սարգիսը ծառայել է 89-րդ հայկական դիվիզիայի 400-րդ հրաձգային գնդում, ապա, 408-րդ հրաձգային դիվիզիայի 963-րդ հրետանային գնդում։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Թամանի, Կերչի ազատագրմանը։ Պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։ 1944 թվականի հոկտեմբերին Շահնազարյանը ծանր վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո զորացրվել է։

1944-1951 թվականներին Շահնազարյանը ղեկավարել է Սպիտակի շրջանի Համամլուի № 1 միջնակարգ դպրոցի աշխատանքները։ 1951-1971 թվականներին դպրոցի տնօրեն է աշխատել Սևանի շրջանի Ծովագյուղի, Լճաշենի, ապա՝ շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցներում։ Նրա աշխատանքը բարձր է գնահատվել, պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար», «Վ. Ի. Լենինի ծննդյան 100-ամյակի» մեդալներով, բազմաթիվ պատվոգրերով։ 1967 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչման։

## Մահ
Սարգիս Շահնազարյանը մահացել է 1974 թվականին։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1967)
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Վ. Ի. Լենինի ծննդյան 100-ամյակի» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Իռլանդիայի աշխարհագրություն

**Իռլանդիա** ( , , ), կղզային երկիր Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսում, գտնվում է Եվրոպայի երրորդ ամենամեծ կղզում, այն Բրիտանիական երկու ամենամեծ կղզիներից ամենաարևմտյանն է։

## Ֆիզիկա–աշխարհագրական բնութագիր
Իռլանդիան գտնվում է 6° 20'-10° 20' արմ․ երկ և 51° 25'-55° 23' հս․ լ (հյուսիսային ծայրակետը Մալինի հրվանդան)։ Արևելքից ափերը ողողում են Իռլանդական ծովը, ինչպես նաև Սուրբ Գեորգիի և Հյուսիսային նեղուցները, արևմուտքից, հյուսիսից և հարավից ՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը։ Ձգվածությունն արևմուտքից արևելք՝ մոտ 300 կմ է, հյուսիսից հարավ՝ մոտ 450 կմ։

Ընդհանուր մակերեսը՝ 70.279 կմ²։ Ափագծի երկարությունը՝ 1.488 կմ է։ Ամենաբարձր կետը Կարրանտուիլ (Carrauntoohil) լեռն է՝ 1,041 մ։

Մեծ Բրիտանիայի հետ սահմանի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 360 կմ։

## Ռելիեֆ
Իռլանդիայի ափերը (հատկապես հյուսիսում, հարավում և արևմուտքում) ժայռոտ են, խիստ մասնատված են ծովախորշերով, որոնցից ամենամեծը՝ Գելվեյը, Շաննոնը, Դինգլը և Դոնեգալը արևմուտքում, Լոֆ Ֆոյլը՝ հյուսիսում։ Իռլանդիայի ափերին կան բազմաթիվ ժայռոտ կղզիներ։

Մակերեսը հիմնականում հարթավայրային է, ներքին տարածքները զբաղեցնում է Կենտրոնական ցածրադիր շրջանը, որը տարածվում է դեպի կղզու ափեր՝ դեպի արևմուտք և արևելք։ Կղզու մատույցներում կան ցածր լեռներ (ամենաբարձր կետը ՝ Կարանտուիլ լեռը, 1041 մ) և սարահարթ (ամենամեծը՝ Անտրիմ, հյուսիս-արևելքում)։

## Ներքին ջրեր
Կան շատ գետեր և լճեր։ Գետերից ամենակարևորը՝ Շաննոն գետն է։ Մյուս խոշորներից են՝ Լի, Բլեքվոթեր, Շուր, Նոր, Էռն, Բանն գետերը։ Բազմաթիվ լճերից են՝ Լոխ Նեյ, Լոխ Դերգ, Լոխ Մասկ, Կիլլարնի և այլ լճերը։ Կենտրոնական շրջաններում տարածվում են ճահիճներ։ Իռլանդիայի տարածքով՝  արևմուտքից արևելք ուղղությամբ անցնում են մի շարք ջրանցքներ՝ Մեծ, Արքայական, Ուլտենսկ, Լոգանյան և այլ ջրանցքները։

## Կլիմա
Գերակշռում են տաք արևմտյան քամիները։ Կլիման չափավոր ծովային է՝ խոնավ, ձմեռը մեղմ է, ամառը`զով։ Իր մեղմ կլիմայի պատճառով Իռլանդիան ամբողջ տարվա ընթացքում ծածկված է կանաչով, ինչի համար այն հայտնի է դարձել որպես *Զմրուխտյա կղզի*։

## Բուսականություն
Մարգագետիններ և հավամրգու մացառուտները (верещатники) հիմնական բուսականությունն է, որտեղ աճում են ինչպես հյուսիսային ալպյան բույսեր, այնպես էլ հարավային Եվրոպային բնորոշ տեսակներ (որպես կանոն՝ կղզու արևմուտքում)։

## Պատկերասրահ

File:Ireland.A2003004.jpg|Իռլանդիայի արբանյակային պատկերը ՆԱՍԱ-ի կողմից արված 2003 թվականի հունվարի 4-ին
File:Ei-map rus.svg|Իռլանդիայի քարտեզ
File:SlieveLeague1.jpg|Լագա Սլիվը արևմտյան Բանահեում
File:Killary Harbour.jpg|Քիլարիի նավահանգիստը 16 կմ հեռավորության վրա կազմում է Գալուեյի և Մայոյի բնական սահմանը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանական կղզիներ
Կատեգորիա:Իռլանդիա
Կատեգորիա:Իռլանդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հյուսիսային Իռլանդիայի աշխարհագրություն
Գերտրուդա Կեզեբիր

**Գերտրուդա Կեզեբիր** (, ծննդյամբ՝ Ստենտոն, ), ամերիկացի լուսանկարիչ, պատկերազարդման մեծագույն վարպետներից մեկը։

## Կենսագրություն
Տասներկու տարեկան հասակում Գերտրուդա Կեզեբիրը կորցրել է հորը։ Նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է տատիկը։ Բնակվել են Փենսիլվանիա նահանգի Վիֆլեմ քաղաքում։ 1874 թվականին ամուսնացել է նյույորքցի գործարարի հետ,  ունեցել երեք երեխա,  բայց ամուսնության հարցում դժբախտ  է եղել։ 1880 թվականից հետո ամուսիններն ապրել են առանձին։ Գերտրուդը ընդունվել  է Պրատիի ինստիտուտի արվեստի մասնավոր քոլեջ, սովորել նկարչություն և գեղանկարչություն, բայց հմայված էր լուսանկարչությամբ։ 1894 թվականին լուսանկարչություն է սովորել Գերմանիայում և Ֆրանսիայում։ Նա պրոֆեսիոնալ լուսանկարչությամբ  սկսել է զբաղվել  1895 թվականից։ 1896 թվականին անցկացվել է նրա աշխատանքների առաջին ցուցահանդեսը, հաջորդ տարի ՝ երկրորդը, երկուսն էլ հաջողություն են ունեցել։ 1897 թվականին Նյու Յորքում բացել է լուսանկարչական դիմանկարների ստուդիա։ 1899 թվականին Ալֆրեդ Ստիգլից ը հրապարակել իր հինգ լուսանկարները *Camera Notes* ամսագրում՝ Կեզեբիրին անվանելով «գեղարվեստական լուսանկարչության ժամանակակից առաջատար վարպետ»։ 1902 թվականին ընդունվել է *Photo-Secession* լուսանկարիչների ընկերություն։

1912 թվականից սկսվել են տարաձայնություններ Կեզեբիրի և Ստիգլիցի միջև, որոնք այդ ժամանակ արդեն սկսել էին շեղվել պատկերազարդման ոճից։ 1916 թվականին Կեզեբիրի ակտիվ մասնակցությամբ ի հայտ են եկել մի խումբ ամերիկացի արվեստի լուսանկարիչներ, որոնց Ստիգլիցը համարվել է ուղղակի մարտահրավեր իրեն։ Կեզեբիրի շուրջը համախմբվել են երիտասարդ լուսանկարիչներ։ 1929 թվականին Բրուքլինի թանգարանը  կազմակերպել է նրա աշխատանքների հետահայաց ցուցահանդեսը։ Այդ պահից Կեզեբիրը այլևս չի զբաղվել լուսանկարչությամբ։

## Ստեղծագործություն
Կեզեբիրին են պատկանում Մարկ Տվենի, Օգյուստ Ռոդենի, Զիտկալա-Շայի, Ալֆրեդ Ստիգլիցի և այլ բազմաթիվ ժամանակակիցների լուսանկարներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Работы в музеях мира
* Фото on line
* Гертруда Кезебир на сайте PhotoIsland 

Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատկերազարդողներ
Պոմարե II

**Պոմարե II** (), Տահիտիի արքան Պոմարե տոհմից։ Թագավորել է 1803-1821 թվականներին։ Նա իր իշխանության ներքո միավորեց Ընկերության կղզիները, գրավեց նաև Տուամոտու կղզիների արևմտյան մասը և Տուբուայ կղզիները։

## կենսագրություն
Պոմարե II-ը ծնվել է 1782 թվականին, Պոմարե I-ի որդին։ Դարձավ Պոմարե տոհմի առաջին անդամը, որը լիակատար վերահսկողություն հաստատեց Թաիթի կղզու վրա, հիմնականում այն շնորհիվ Լոնդոնի միսիոներների ընկերության քրիստոնյա միսիոների, ովքեր կղզի էին իջել 1797 թվականի։ Չնայած առաջին տարիներին միսիոներների կրոնական գործունեությունը շատ հաջող չէր (կղզու բնակիչները նրանց մեղադրում էին օտարերկրացիների բերած հիվանդությունների մեծ քանակի մահվան մեջ), այնուամենայնիվ, դա արգելված չէր։ Հետևաբար, միսիոներները, ինչպես եվրոպացի առևտրականները, օգնեցին Պոմար II-ին իր իշխանությունը պահպանելու հարցում։ Երբ 1808 թվականին թագավորի իշխանությանը սպառնաց, և նա ստիպված փախավ Մուրեա կղզի, նրան ուղեկցում էր միսիոներ Հենրի Քնոտը։ Միայն 1811 թվականին եվրոպացի վաճառականների օգնությամբ Պոմարեին հաջողվեց առանց որևէ դիմադրության վերականգնել վերահսկողությունը Թահիթիի ամբողջ կղզում։ 1812 թվականին նա ընդունեց քրիստոնեություն (պաշտոնապես մկրտվեց 1819 թվականին), իսկ 1815 թվականին եվրոպական հրազենի շնորհիվ նա հաղթեց Ֆեի-Պին։ Քրիստոնյա դառնալուց հետո Պոմարեն արգելեց կղզում հեթանոսական աստվածների պաշտամունքը և հրամայեց ոչնչացնել տեղի մարային։ Բացի այդ, նա հրապարակեց մի շարք օրենքներ, որոնք արգելում են բազմակնությունը, մարդկային զոհաբերությունները և մանկասպանությունը։

1821 թվականին մահացավ ալկոհոլիզմից՝ գահը փոխանցելով Պոմարե III-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
Վալդեմար Ասպելին

**Վալդեմար Յուհաննես Ասպելին** (, ), շվեդական ծագմամբ ֆինն ճարտարապետ, էկլեկտիկական ուղղության ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Վալդեմար Ասպելինը ծնվել է արդյունաբերող Վիլհելմ Ասպելինի ընտանիքում։ Սովորել է Շվեդիայում, իսկ 1883-1886 թվականներին՝ Հելսինգֆորսի պոլիտեխնիկական ուսումնարանի   ճարտարապետական բաժնում։ Աշխատել է Ֆրանս Շյոստրյոմի, Գուստավ Նյուստրյոմի և Թեոդոր Հոյերի ճարտարապետական բյուրոյում, նախագծել է տներ Հելսինգֆորսում։ 1887 թվականին բացել է իր սեփական ճարտարապետական բյուրոն Ֆրիդրիխսհամում, իսկ 1889 թվականին այն տեղափոխել է Հելսինգֆորս։ 1894 թվականից աշխատել է ճարտարապետ Կ. Ռ. Բյորնբերգի հետ միասին։ Ճարտարապետական պրակտիկան զուգորդել է մանկավարժական գործունեության հետ։ Շինարարական բումի ընթացքում, երբ 1880-1910 թվականներին Հելսինգֆորսի քարե շենքերի թիվը եռապատկվել է, նա ակտիվորեն նպաստել է Ֆինլանդիայի մայրաքաղաքի նոր տեսքի ձևավորմանը, բազմաբնակարան շենքերի, ձեռնարկությունների և հասարակական շենքերի, ինչպես նաև արվարձանների մասնավոր տների նախագծերի մշակմանը։ Ասպելինի շենքերը Վիբորգում, մասնավորապես ՝ Հյուսիսային երկրների բանկի հոյակապ շենքը Թատերական և Շուկայի հրապարակների անկյունում, քաղաքաշինական մեծ նշանակություն ունեն։ Ճարտարապետը անհաջող փորձեր է կատարել «Կլոր աշտարակի» շենքի քանդման ուղղությամբ, քանի որ այն փակում էր նեոռենեսանսի ոճով կառուցված բանկի հյուսիսային ճակատը։

Ասպելինի հետագա աշխատանքներում (օրինակ՝ Ֆինլանդիայի Գերագույն վարչական դատարան, Տավաստեգուսի դիտակետ  ի հայտ են գալիս մոդեռնի առանձնահատկությունները։

## Պատկերասրահ

Vallin koulu.JPG|Դպրոց (Համինա, 1888)
Tram museum in Helsinki-7152.jpg|Տրամվայի դեպո (Հելսինկի, 1900)
Выборг. Дом Дагермана..JPG|Մանկավարժական ինստիտուտ (Վիբորգ, 1900)
Здание объединенного банка северных стран ( Выборг, Пионерская улица, 4).JPG|Բանկ (Վիբորգ, 1900)
Högsta förvaltningsdomstolen Finland.jpg|Ֆինլանդիայի Գերագույն վարչական դատարան (Հելսինկի, 1901)
Hameenlinna Aulanko Nature Reserve tower.jpg|Դիտաշտարակ (Հյամեէնլիննա, 1907)


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Վիբորգի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ֆինն ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության ճարտարապետներ
Bye Bye (երգ, Մրայա Քերի)

«**Bye Bye**», երգ, որը գրել են ամերիկացի երգչուհի Մրայա Քերին, Ջոնտա Օսթինը, Միքել Էրիքսենը և Էրիկ Հերմանսենը Մրայայի *[[E=MC² (ալբոմ Մրայա Քերի)|E=MC²]]* տասնմեկերորդ ստուդիական ալբոմի համար։ Երգը, որի պրոդյուսերներն են եղել Մրայան և Սթարգեյթը, թողարկվել է որպես նոր ալբոմի երկրորդ սինգլ։

## Երգացանկ
**UK & European CD single**
# "Bye Bye" (Album Version) – 4:26
# "Bye Bye" (So So Def Remix feat. Jay-Z) – 3:57

**US CD maxi-single**
# "Bye Bye" (Album Version feat. Akon & Lil Wayne) – 4:35
# "Bye Bye" (R&B Remix) – 4:26
# "Bye Bye" (Video)

## Հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մրայա Քերիի երգեր
Սպիտակապոչ նապաստակ

**Սպիտակապոչ** կամ **պրերիային նապաստակ** () նապաստակների տեսակ, ապրում են Հյուսիսային Ամերիկայում։ Տեսակի լատիներեն անվանումը տրվել է ի պատիվ ամերիկացի բնաբան Ջոն Քըրք Թաունսենդի (1809-1851)։

## Բնութագիր
Սպիտակապոչ նապաստակը նապաստակների խոշոր տեսակ է։ Մարմնի երկարությունը 56,5 - 65,5 սմ է, քաշը 2,75-3,6 կգ է։ Արուն սովորաբար էգից ավելի խոշոր է։ Սասկաչևանում գրանցվել են եզակի նմուշներ` ավելի քան 9 կգ քաշով (20 ֆունտ)։

Բրդի գունավորումը վերևից դեղնաշագանակագույնից մինչև մոխրաշագանակագույն է։ Բնորոշ են մեծ մոխրագույն ականջները սև ծայրերով, ներսում` շագանակագույն-դարչնագույն և սպիտակ։ Ականջի չափը փոսիկից սկսած 10-ից մինչև 11,3 սմ է (3,9-ից մինչև 4,4 դյույմ), իսկ ոտնաթաթի հետին հատվածի երկարությունը` 14,5-ից մինչև 16,5 սմ (5,7-ից մինչև 6,5 դյույմ)։ Այլ տեսակների համեմատ այս տեսակների պոչը սպիտակ է` դեղնաշագանակագույն կամ մոխրագույն գծերով։ Հյուսիսային պոպուլյացիաներում այս նապաստակն աշնանը բուրդը թողնում է և սպիտակում է ամբողջ ընթացքում, բացի ականջներից։

Սովորաբար նրանք ձայն չեն արձակում, բայց ականջ ծակող ճիչ են արձակում, եթե վիրավորեն կամ բռնեն։

## Տարածվածություն
Այս տեսակը տարածված է Կանադայում (Ալբերտա, Բրիտանական Կոլումբիա, Մանիտոբա, Սասկաչևան), ԱՄՆ-ում (Կալիֆոռնիա, Կոլորադո, Այդահո, Իլինոյս, Այովա, Կանզաս, Մինեսոտա, Միսսուրի, Մոնտանա, Նեբրասկա, Նևադա, Նյու Մեքսիկո, Հյուսիսային Դակոտա, Օրեգոն, Հարավային Դակոտա, Վաշինգտոն, Վիսկոնսին)։ Բնակվում են նաև Ժայռոտ լեռների տարածքում։ Այս տեսակը հանդիպում է կոլումբիական հարթավայրում` 30 մ բարձրության վրա  և ծովի մակարդակից 4319 մ բարձրության վրա` Բրոս լեռան վրա (Կոլորադոյի նահանգ)։ Հիմնական բնակավայրը պրերիաներն են (բաց տափաստաններ ու հարթավայրեր)։

## Կենսակերպ
Վարում է գիշերային միայնակ կյանք։ Սնվում է հիմնականում խոտաբույսերով, ձմեռային թփերով։ Ակտիվությունը սովորաբար սկսվում է երեկոյան` ժամը 22:00-ից մինչև 01:00-ն և ավարտվում վաղ առավոտյան` ժամը 3:00-ից մինչև 4:00-ը: Օրվա ընթացքում թաքնվում է հողային անցքերի կամ խիտ բուսականության մեջ։ Գիշատիչներից արագ թաքնվելու համար ձյան մեջ արահետներ է ստեղծում, ձյան տակ՝ թունելներ։ Արագությունը հասնում է մինչև 55 կմ/ժ։ Հղիության շրջանը միջինը 42 օր է, սերնդի չափը 1-ից 11 ձագ է, միջինը՝ չորսից հինգ, և կախված է շրջակա միջավայրից։ Կաթով կերակրումը շարունակվում է մեկ ամիս։ Բնական թշնամիներն են աղվեսը, կոյոտը և գիշատիչ թռչունները։ Մարդիկ որսում են այս նապաստակները մորթու և մսի համար։

Բնության պահպանության միջազգային միությունը (ԲՊՄՄ) այս տեսակը գնահատում է որպես «նվազագույն անհանգստություն պատճառող»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Smith, A.T. & Johnston, C.H. 2008. Lepus townsendii. In: IUCN 2012

Կատեգորիա:Կաթնասուններ ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Կաթնասուններ ըստ տարածաշրջանի