Հարվահանագեղձերի ադենոմա

**Հարվահանագեղձերի ադենոմա** (), հարվահանագեղձերի բարորակ ուռուցք։ Հիմնականում հանգեցնում է հիպերպարաթիրեոիդիզմի։ Հազվադեպ հարվահանագեղձերի ադենոման կապված չէ հիպերպարաթիրեոիդիզմի հետ։

Մարդն ունի 4 հարվահանագեղձեր, որոնք տեղակայված են վահանագեղձի հետին մակերեսին։ Կալցիումի նյութափոխանակությունը կարգավորելու համար հարվահանագեղձերն արտադրում են պարաթիրեոիդ հորմոն, որը խթանում է ոսկրերից կալցիումի դուրսբերումը՝ այսպիսով բարձրացնելով արյան մեջ կալցիումի մակարդակը։ Կալցիտոնինն ունի պարաթիրեոիդ հորմոնին հակառակ ազդեցություն։ Հարվահանագեղձի ադենոման հանգեցնում է հիպերպարաթիրեոիդիզմի՝ պարաթիրեոիդ հորմոնի ավելցուկային արտադրության, որն էլ իր հերթին բերում է արյան պլազմայում կալցիումի մակարդակի բարձրացմանը՝ հիպերկալցեմիայի։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Հարվահանգեղձերի ադենոման և նրա հետևանքով առաջացած առաջնային հիպերպարաթիրեոիդիզմի առաջնային նշանները կարող են ներառել ոսկրերի հեշտ առաջացող կոտրվածքները և միզաքարային հիվանդությունը (օրինակ՝ քարեր երիկամներում)։

Հարվահանագեղձերի ադենոման հաճախ ախտորոշվում է պատահական, երբ արյան քննությամբ հայտնաբերվում է կալցիումի բարձր մակարդակ։ Հիվանդները երկար ժամանակ կարող են լինել անախտանիշ, սակայն կալցիումի ավելցուկային քանակը արյան մեջ շարունակվում է և չբուժելու պարագայում կարող է հանգեցնել լուրջ խնդիրների։ Ախտանշանային լինելու պարագայում, դրսևորվում է հետևյալ կերպ՝ ցավ կամ անհարմարության զգացում հոդերում, մկաններում և որովայնում, դեպրեսիա և տրամադրության փոփոխություններ՝ պայմանավորված հորմոնալ անհավասարակշռությամբ, փորկապություն, հյուծում, երիկամների վնասում։

## Գենետիկա
Հարվահանագեղձերի ադենոման պայմանավորված է ցիկլին D1 գենի գերէքսպրեսիայով։ Այն կապված է նաև բազմակի էնդոկրին նեոպլազիայի (MEN) հետ։

## Ախտորոշում

Հիպերպարաթիրեոիդիզմը ախտորոշվում է՝ հիմնվելով արյան մեջ կալցիումի և պարաթիրեոիդ հորոնի մակարդակի վրա։ Հարվահանագեղձերի ադենոմայի ախտորոշման սպեցիֆիկ թեստ է հարվահանագեղձերի սեստամիբի սցինտիգրաֆիան, որը հաճախ կոչվում է սեստամիբի սքանավորում կամ առավել տարածված անվանումը՝ մետօքսի-իզոբութիլ-իզոմետրիլ (MIBI) սքանավորում։ Կորիզային վիզուալիզացիայի այս տեխնիկան հնարավորություն է տալիս հայտնաբերելու հարվահանագեղձերի ախտաբանական հյուսվածքի առկայությունը և տեղակայումը։ Այն դեպքերում, երբ 99mTc-սեստամիբի սցինտիգրաֆիան կամ SPECT հետազոտությունը տալիս են ոչ հավաստի արդյունքներ, կարող են կիրառվել նաև վիզուալիզացիայի այլ մեթոդներ և ռադիոֆարմակոլոգիական պրեպարատներ։  68Ga-Տրիվեհեքսին իզոտոպով պոզիտրոն էմիսիոն շերտագրությունը (ՊԷՇ) ավելի արդյունավետ է (94.1%) հարվահանագեղձերի բազմակի ադենոմաների հայտնաբերման համար, քան 99mTc-սեստամիբի վիզուալիզացիան (58.8%)։

4D-ՀՇ-ն (համակարգչային շերտագրություն) հարվահանագեղձերի ադենոմայի երկրորդ գծի ախտորոշման մեթոդ է։ Ի հավելում սովորական ՀՇ-ի, 4D-ՀՇ-ն հնարավորություն է տալիս վիզուալիզացնելու յոդ պարունակող կոնտրաստի կլանման փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում և ներկայացնել տեսանյութի ձևով (զարկերակայինից երակայինի անցման և հետաձգված փուլերի սովորական վիզուալիզացիա)։ Առանց կոնտրաստի նկարի վրա հարվահանագեղձերի ադենոման ունի ցածր խտություն՝ զարկերակային փուլում պիկային բարձրացումով, որը մինչև հետաձգված փուլ անհետանում է։

## Բուժում
Հարվահանագեղձերի ադենոմայի բուժման միակ եղանակը վիրահատական միջամտությունն է։ 95% դեպքերում այն արդյունավետ է։ Պարաթիրեոիդէկտոմիան ախտահարված գեղձերի հեռացումն է։ Նախկինում առաջնային հիպերպարաթիրեոիդիզմի ստանդարտ բուժում էր համարվում վիրահատական միջամտությունը, որը կոչվում էր պարանոցի երկկողմանի էքսպլորացիա, որի ժամանակ պարանոցը բացվում էր երկու կողմից այն հատվածներում, որտեղ հարվահանագեղձերն էին և ապտահարված հյուսվածքը հեռացվում էր։ 1980-ականներին առավել տարածվել է միակողմանի էքսպլորացիան։ Ներկայումս պարաթիրեոիդէկտոմիան իրականացվում է քիչ ինվազիվ մեթոդներով, քանի որ վիզուալիզացիայի մեթոդները հնարավորություն են տալիս ճշգրիտ հայտնաբերելու հյուսվածքի տեղակայումը։ Քիչ ինվազիվ մեթոդներին են պատկանում փոքր բացվածքով միջամտությունները, ռադիոուղղորդված և տեսանյութերի հետ ասոցացված միջամտությունները և էնդոսկոպիկ վիրահատությունները։

Վիրահատությունից առաջ անհրաժեշտ է հայտնաբերել ախտահարված գեղձային հյուսվածքի տեղակայումը։ Չնայած հարվահանագեղձերը հիմնականում տեղակայված են վահանագեղձի հետին մակերեսին, այնուամենայնիվ նրանց դիրքը կարող է փոփոխվել։ Որոշ մարդկանց մոտ մեկ կամ մի քանի հարվահանգեղձերը տեղակայվում են պարանոցի այլ հատվածում կամ կրծքավանդակում։ Հարվահանագեղձերի ադենոմաների 10%-ը էկտոպիկ են, այսինքն տեղակայված են ոչ թե վահանագեղձի հետին մակերեսին, այլ մարմնի այլ հատվածներում՝ երբեմն միջնորմում։ Սա կարող է բարդացնել նրանց հայտնաբերումը այդ պատճառով կիրառվում են վիզուալիզացիայի տարբեր մեթոդներ, ինչպիսիք են սեստամիբի սքանավորում, եզակի-ֆոտոն էմիսիոն համակարգչային շերտագրություն (SPECT), ուլտրաձայնային հետազոտություն, ՄՌՇ և ՀՇ։ Երբեմն հարվահանագեղձերի ադենոմաները հեռացնում են՝ ներարկելով էթանոլ, իրականացնելով լազերային կամ ռադիոհաճախական աբլյացիա ուլտրաձայնային հետազոտության հսկողության տակ։

## Մանրադիտակային պատկեր

Image:Parathyroid adenoma intermed mag.jpg
Image:Parathyroid adenoma high mag.jpg
Image:Parathyroid adenoma histopathology (1).jpg
Image:Parathyroid adenoma histopathology (2).jpg
Image:Parathyroid adenoma histopathology (3).jpg


## Տես նաև
* Ներզատական համակարգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ