Ուոլեսիա

**Ուոլեսիա,** կենսաաշխարհագրական նշանակում ինդոնեզիական կղզիների մի խմբի համար, որոնք խոր ջրային նեղուցներով բաժանվել են ասիական և ավստրալիական մայրցամաքային շելֆերից: Ուոլեսիան ներառում է Սուլավեսին՝ խմբի ամենամեծ կղզին, ինչպես նաև Լոմբոկ, Սումբավա, Ֆլորես, Սումբա, Թիմոր, Հալմահերա, Բուրու, Սերամ և շատ ավելի փոքր կղզիներ: Ուոլեսիայի կղզիները գտնվում են Սունդայի շելֆի (Մալայան թերակղզի, Սումատրա, Բորնեո, Ճավա և Բալի) և արևմուտքում, և Սահուլի շելֆի՝ ներառյալ Ավստրալիան և Նոր Գվինեան՝ հարավում և արևելքում: Ուոլեսիայի ընդհանուր ցամաքային տարածքը 347,000 կմ² է (134,000 քառ. մղոն):
[մինի|Վալլասեան կարմիր գոտու ներսում գտնվող կղզիների խումբն է: Կապույտ գույնով նշված Վեբերի գիծը օգտագործվել է Վալլասեան բաժանելու արևմտյան մասի՝ պատկանող [Ասիա|Ասիային, և արևելյան մասի՝ պատկանող Օվկիանիային:]]
մինի|Սունդայի և Սահուլի շելֆերը: Վալլասեան դրանց միջև ընկած տարածքն է:

## Աշխարհագրություն
Ուոլեսիան սահմանվել է որպես կղզիների շարք, որը ձգվել է Սունդայի և Սահուլի երկու մայրցամաքային շելֆերի միջև չներառելով Ֆիլիպինները: Նրա արևելյան սահմանը (որը բաժանում է Ուոլեսիան Սահուլից) ներկայացվել է կենդանաաշխարհագրական սահմանագծով, որը հայտնի է որպես Լիդեկկերի գիծ, մինչդեռ Ուոլեսի գիծը (որը բաժանում է Ուոլեսիան Սունդայից) սահմանել է նրա արևմտյան սահմանը:

Վեբերի գիծը միջնակետն է, որտեղ ասիական և ավստրալիական կենդանական և բուսական աշխարհը մոտավորապես հավասարապես են ներկայացվել: Այն անցնում է Ինդոնեզիական Արշիպելագը հատող ամենախորը նեղուցներով:

Ուոլեսի գիծն անվանվել է ուելսցի բնագետ Ալֆրեդ Ռասել Ուոլեսի անունով, ով գրանցել է կաթնասունների և թռչունների կենդանական աշխարհի տարբերությունները գծի երկու կողմերում գտնվող կղզիների միջև: Սունդալանդի կղզիները՝ գծից արևմուտք, ներառյալ Սումատրան, Ճավան, Բալին և Բորնեոն, ունեն Արևելյան Ասիայի նմանատիպ կաթնասունների ֆաունա, որը ներառում է վագրեր, ռնգեղջյուրներ և կապիկներ. մինչդեռ Լոմբոկի և դեպի արևելք ընկած տարածքների կաթնասունների ֆաունան հիմնականում բնակեցվել է պարկավորներով և թռչուններով, որոնք նման են Ավստրալասիայում գտնվողներին: Սուլավեսին ցուցաբերել է երկուսի նշաններն էլ։

Սառցադաշտային դարաշրջանների ընթացքում ծովի մակարդակը ցածր էր, ինչը բացահայտում էր Սունդայի շելֆը, որը կապում էր Սունդալանդի կղզիները միմյանց և Ասիային, և թույլ էր տալիս ասիական ցամաքային կենդանիներին բնակվել այս կղզիներում:

Ուոլեսիայի կղզիներն ունեն քիչ թվով մայրցամաքային ծագում ունեցող ցամաքային կաթնասուններ, ցամաքային թռչուններ կամ քաղցրահամ ջրերի ձկներ, որոնց համար դժվար է հատել բաց օվկիանոսը: Թռչունների, սողունների և միջատների շատ տեսակներ ավելի լավ կարողացել են հատել նեղուցները, և այստեղ հանդիպում են ավստրալիական և ասիական ծագում ունեցող նման շատ տեսակներ: Ուոլեսիայի բույսերը գերազանցապես ասիական ծագում ունեն, և բուսաբանները Սունդալանդը, Ուոլեսիան և Նոր Գվինեան ներառում են Մալեզիայի ֆլորիստիկ մարզի մեջ:

Նմանապես, Ավստրալիան և Նոր Գվինեան արևելքում կապվել են ծանծաղ մայրցամաքային շելֆով և սառցադաշտային դարաշրջաններում կապվել էին ցամաքային կամրջով՝ ձևավորելով մեկ մայրցամաք, որը գիտնականները տարբեր կերպ անվանում են Ավստրալիա-Նոր Գվինեա, Մեգանեզիա, Պապուալանդ կամ Սահուլ: Հետևաբար, Ավստրալիան, Նոր Գվինեան և Արու կղզիները կիսում են բազմաթիվ պարկավոր կաթնասուններ, ցամաքային թռչուններ և քաղցրահամ ջրերի ձկներ, որոնք չեն հանդիպում Ուոլեսիայում:

## Կենսաբանական և պահպանման խնդիրներ
մինի|Վալլասեայի քարտեզ՝ սահմանազատվել է Վալլասի և Լիդեկկերի գծերով:
Չնայած Ուոլեսիայի ֆլորայի և ֆաունայի հեռավոր նախնիները կարող էին լինել Ասիայից կամ Ավստրալիա-Նոր Գվինեայից, Ուոլեսիան հայրենիք է բազմաթիվ էնդեմիկ տեսակների համար: Այստեղ տեղի է ունենում ինքնաբուխ տեսակառաջացման լայնածավալ գործընթաց և համեմատաբար մեծ թվով էնդեմիկների առկայություն. այս տարածքը կարևոր ներդրում է ունենում Ինդոնեզիական արշիպելագի ընդհանուր մեգա-կենսաբազմազանության մեջ:

Ֆաունան ներառում է ցածրադիր և լեռնային անոան կամ գաճաճ գոմեշը ( *Bubalus* տեսակ) և բաբիրուսան կամ «եղջերու-խոզը» (*Babyrousa* տեսակ), որոնք երկուսն էլ հանդիպել են Սուլավեսիում և այլ կղզիներում: Մալուկուն կիսել է մի շարք նման տեսակներ Սուլավեսիի հետ, թեև ավելի քիչ ընդհանուր քանակով՝ հաշվի առնելով երկու կղզիների չափերի տարբերությունը. Սուլավեսիում գրանցվել է առնվազն 4,000 ցամաքային բույսերի և կենդանիների տեսակ, մինչդեռ Մալուկուում՝ համեմատաբար ավելի քիչ՝ ընդամենը 1,000-ից ավելի: Սուլավեսին հայրենիք է ավելի քան 2,000 անողնաշար տեսակների (ներառյալ հոդվածոտանիների ավելի քան 1,000 հայտնի տեսակ, չհաշված գրեթե 900 թեփուկաթևավորներ), 100 տեսակի սողունների և երկկենցաղների, և 288 տեսակի թռչունների: Մալուկուն ունի մոտ 70 տեսակի սողուններ և երկկենցաղներ, 250 տեսակի թռչուններ և ավելի քան 550 տեսակի անողնաշարներ: Սերամ կղզին հատկապես հայտնի է իր թիթեռներով և թռչուններով, ներառյալ Մոլուկկյան արքայական թութակը: Ավելի փոքր կաթնասունները, ներառյալ որոշ գիշատիչներ (ինչպես օրինակ՝ ցիվետները), պարկավորները (ինչպես օրինակ՝ կուսկուսը), պրիմատները և կրծողները տարածվել են ամբողջ տարածաշրջանում:

Ուոլեսիան շրջապատող ջրերի մեծ մասը պատկանել է Մարջանային եռանկյունուն, որը համարվում է երկրի վրա ամենահարուստ մարջանային խութերի և ծովային էկոհամակարգերի տարածք՝ տեսակների ամենամեծ քանակով, ինչը նպաստել է տարածաշրջանի ընդհանուր կենսաբազմազանությանը:

Ուոլեսիան սկզբնապես գրեթե ամբողջությամբ անտառապատ էր՝ հիմնականում արևադարձային խոնավ լայնատերև անտառներով։ Ավելի բարձր լեռները հայրենիք են լեռնային և մերձալպյան անտառների համար, իսկ մանգրային անտառները տարածված են ափամերձ շրջաններում: Ըստ Conservation International-ի՝ Ուոլեսիան հայրենիք է ավելի քան 10,000 բուսատեսակների համար, որոնցից մոտավորապես 1,500-ը (15%) էնդեմիկ են:

Էնդեմիզմն ավելի բարձր է ցամաքային ողնաշարավորների տեսակների շրջանում. այստեղ 1,142 տեսակներից գրեթե կեսը (529) էնդեմիկ են: Տարածաշրջանի 45%-ը պահպանել է որոշակի անտառածածկույթ, թեև միայն 52,017 կմ2 -ը (15%) գտնվել է անխաթար վիճակում: Ուոլեսիայի ընդհանուր 347,000 կմ2  տարածքից մոտ 20,000 կմ2 -ը պաշտպանվել է:

## Էկոշրջաններ
Արևադարձային և մերձարևադարձային խոնավ լայնատերև անտառներ:

* Բանդա ծովի կղզիների խոնավ թափվող անտառներ (Կաի կղզիներ, Տանիմբար կղզիներ, Բաբար կղզիներ, Լետի կղզիներ, արևելյան Բարատ Դայա կղզիներ)
* Բուրու անձրևային անտառներ (Բուրու)
* Հալմահերայի անձրևային անտառներ (Հալմահերա, Մորոտայ, Օբի կղզիներ, Բական կղզի)
* Սերամի անձրևային անտառներ (Սերամ, Բանդա կղզիներ, Ամբոն կղզի, Սապարուա, Գորոնգ արշիպելագ)
* Սուլավեսիի հարթավայրային անձրևային անտառներ (Սուլավեսի, Բանգայ կղզիներ, Սուլա կղզիներ, Սանգիհե կղզիներ, Թալաուդ կղզիներ)
* Սուլավեսի լեռնային անձրևային անտառներ (Սուլավեսի)

Արևադարձային և մերձարևադարձային չոր լայնատերև անտառներ.

* Փոքր Սունդասի սաղարթավոր անտառներ (Լոմբոկ, Սումբավա, Կոմոդո, Ֆլորես, Ալոր)
* Սումբա սաղարթավոր անտառներ (Սումբա)
* Թիմոր և Վետար սաղարթավոր անտառներ (Թիմոր, Վետար)

## Տարածումը Ասիայի և Ավստրալիայի միջև
Ավստրալիան թեև ծովով մեկուսացված է, սակայն տեխնիկապես, Ուոլեսիայի միջոցով, այն կարող է կենդանաբանորեն ընդլայնվել: Ավստրալիական վաղ-միջին պլիոցենի կրծողների բրածոներ են հայտնաբերվել Քվինսլենդի Չինչիլա Սենդս և Բլաֆս Դաուն վայրերում, սակայն նախնական և ժառանգված հատկանիշների խառնուրդը հուշում է, որ մուրիդ կրծողները Ավստրալիա են հասել ավելի վաղ, հավանաբար Միոցենում, անտառապատ արշիպելագի՝ այսինքն Ուոլեսիայի միջով, և էվոլյուցիայի են ենթարկվել Ավստրալիայում մեկուսացման պայմաններում:

Ավստրալիայի կրծողները կազմել են մայրցամաքի պլացենտար կաթնասունների ֆաունայի մեծ մասը և ներառել են տարբեր տեսակներ՝ ճյուղ-բույն առնետներից մինչև թռչկոտող մկներ: Այլ կաթնասուններ ներխուժել են արևելքից: Կուսկուսի երկու տեսակ՝ սուլավեսյան արջի կուսկուսը և սուլավեսյան թզուկ կուսկուսը, ավստրալասիական պարկավորների ամենաարևմտյան ներկայացուցիչներն են եղել:

Վալլասեայի տեկտոնական բարձրացումը եղել է Ավստրալիայի և Ասիայի բախման ժամանակ, մոտավորապես 23 միլիոն տարի առաջ, հնարավորություն է տվել ճնճղուկանման թռչունների գլոբալ տարածմանը Ավստրալիայից դեպի Ինդոնեզիայի կղզիներ: Ուվալիկները և մեգապոդները պետք է որ ինչ-որ կերպ գաղութացնեին Ավստրալիան: Ավստրալիայի նիմֆաներին նման թութակներ բնակվել են Կոմոդո կղզում՝ Վալլասեայում:

*Eucalyptus-*ի մի քանի տեսակներ, որոնք Ավստրալիայում ծառերի գերակշռող ցեղ են, հանդիպել են Վալլասեայում: *Eucalyptus deglupta*-ն՝ Սուլավեսիում, իսկ *E. urophylla*-ն և *E. alba*-ն՝ Արևելյան Նուսա Տենգգարայում: Ցամաքային խխունջների համար Վալլասեան և Վալլասի գիծը տարածման խոչընդոտ չեն հանդիսացել:

## Ծանոթագրություններ


## External links

* Conservation International: Wallacea
* George Gaylord Simpson (Apr. 29, 1977), "Too Many Lines; The Limits of the Oriental and Australian Zoogeographic Regions", *Proceedings of the American Philosophical Society*, Vol. 121, No. 2, pp.&nbsp;107–120. 
* Wallacea Research Group

Կատեգորիա:Ասիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Արևելյան Թիմորի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ինդոնեզիա
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կենսաաշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կենսաբազմազանություն
Կատեգորիա:Մալայզիայի աշխարհագրություն