Դորսա Դերախշանի

**Դորսա Դերախշանի** (, , ), իրանական ծագմամբ ամերիկացի շախմատիստուհի։ 2011-2015 թվականներին նա մրցումներին հանդես է եկել Իրանի հավաքականի կազմում, 2017 թվականի սեպտեմբերից հանդես է գալիս ԱՄՆ-ում։ 2016 թվականին նրան շնորհվել են կանանց գրոսմայստերի և միջազգային վարպետի կոչումներ։

## Կենսագրություն
Դորսա Դերախշանին ծնվել Է Թեհրանում 1998 թվականի ապրիլի 15-ին։ Մեկ ու կես տարեկանում աղջիկը սկսել է կարդալ, երկու տարեկանից շախմատ է խաղում, 6 տարեկանից սկսել է սովորել շախմատի դպրոցում։

2017 թվականից Դերախշանին սովորում է ԱՄՆ-ի Սենթ Լուիսի համալսարանում։

2019 թվականի հուլիսին Դերախշանին ելույթ է ունեցել TedxTalk-ում Մյունխենում (Գերմանիա)։ Նա խորհուրդ տվեց հանդիսատեսին «լրջորեն վերաբերվել իրենց ընտրության ազատությանը» TEDxYouth@München-ում։

## Շախմատային կարիերա
7 տարեկանում Դորսան հաղթեց Իրանի ազգային երիտասարդական մրցաշարում։

2011-2015 թվականներին Դերախշանին հանդես է եկել Իրանի շախմատի հավաքականում։

Դորսա Դերախշանին երեք ոսկե մեդալ է նվաճել շախմատի Ասիայի երիտասարդական առաջնություններում։, среди девочек до 16 лет, в 2013 и 2014 годах։ Նա խաղացել է Իրանի թիմի համար ասիական ազգերի գավաթի կանանց բաժնում 2012-ում և 2014։

2016 թվականին Դերախշանին Իրանի շախմատիստուհիների վարկանիշում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը (առաջին տեղը զբաղեցրել է Սարասադաթ Խադեմալշարյեհը)։

2016 թվականին Դերախշանին դարձել Է ՖԻԴԵ-ի մարզիչ, նա նաև ՖԻԴԵ-ի հավատարմագրված լրագրող է։

### Հակամարտություն Իրանի շախմատի ֆեդերացիայի հետ

Իրանի հավաքականի ղեկավարներն ապացուցում էին, որ իրենց ավելի շատ մտահոգում է մազերս ծածկող շարֆը, քան տակի ուղեղը։

2014 թվականին Հնդկաստանում կայացած մրցումների ժամանակ Իրանի հավաքականի ներկայացուցիչները քննադատել էին Դերախշանիին նրա հագնվելու ձևի, մասնավորապես՝ քիպ ջինսերի համար։ Այդ մրցաշարում շախմատիստուհին հաղթել է երեք խաղ և դուրս եկել եզրափակիչ։

Գենդերային ճնշման պատճառով շախմատի աստղերից մեկը ՖԻԴԵ-ին կոչ է արել աշխարհի առաջնությունն Իրանից տեղափոխել մի երկիր, որտեղ կանանցից հիջաբ չեն պահանջում։

2017 թվականի փետրվարին Դերախշանին, լինելով Իսպանիայի բնակիչ (այդ ժամանակ նա կեցության իրավունք ուներ), խաղացել է Ջիբրալթարի շախմատի փառատոնում () 2017 թվականի Իրանի շախմատի ֆեդերացիա () Դերախշանին արգելել է խաղալ Իրանի ազգային հավաքականում և մասնակցել Իրանում անցկացվող շախմատի մրցաշարերին՝ «ազգային շահերի» նկատառումներից ելնելով՝ ի պատասխան այն բանի, որ նա եղել է առանց հիջաբի մրցաշարում։ Դորսայի 15-ամյա եղբայրը՝ Բոռնան, լինելով ՖԻԴԵ-ի վարպետ, միևնույն ժամանակ Նույն արգելքը ստացավ նույն մրցաշարի առաջին փուլում իսրայելցի գրոսմայստեր Ալեքսանդր Հուսմանի հետ խաղալու համար։ Մինչ այս պահը Դորսա Դերախշանին մի քանի մրցաշարերում արդեն խաղացել է առանց հիջաբի։ Իրանական ԶԼՄ-ները դորսայի՝ առանց գլխաշորի հայտնվելը «քաղաքական հայտարարություն» են անվանել։ Իրանցի շախմատային պաշտոնյաների որոշումը հարուցել է հանրության և համաշխարհային լրատվամիջոցների արձագանքը։ ԶԼՄ-ների ուշադրությանը Դերախշանին միակ հարցազրույցն է տվել Chess.com-ին, իսկ 2017-ի վերջին նա հոդված է գրել «Նյու Յորք Թայմսի» համար։

Դերախշանին նշել է, որ թաշկինակի բացակայությունը միայն առիթ էր, իսկ իրանցի շախմատային պաշտոնյաների որոշումը պայմանավորված էր քաղաքական դրդապատճառներով, թեև ինքը երբեք քաղաքական հայտարարություններ չի արել և Ջիբրալթարի մրցաշարին մասնակցել է իր փողերով, իսկ Իրանի շախմատի ֆեդերացիան նրա այդ խաղի հետ որևէ առնչություն չունի։

### Կարիերա ԱՄՆ-ում
Իրանի անունից հանդես գալու արգելքից հետո Դերախշանին ընդունվել է Սենթ Լուիսի համալսարան՝ կենսաբանություն սովորելու նախաբժշկական ծրագրում և խաղալու համալսարանի շախմատի թիմում։ Այս համալսարանը նա ընտրել է շնորհիվ ուժեղ համալսարանական թիմի շախմատիստների, որտեղ խաղում են հայտնի շախմատիստները, իսկ թիմի մարզիչն է Ալեխանդրո Ռամիրեսը։ Դերախշանին 2017 թվականից խաղում է ԱՄՆ-ի հավաքականում։ Սենթ Լուիսի շախմատի թիմը Արծաթե մեդալ է նվաճել 2017 թվականի Համաամերիկյան շախմատի միջբուհական առաջնությունում։ Նա խաղացել է ԱՄՆ շախմատի կանանց 2018 թվականի առաջնությունում։ 2019 թվականին Դերախշանին թիմային հաշվարկով ԲՐՈՆԶԵ մեդալ է նվաճել Չինաստանի Տյանցզին քաղաքում անցկացվող World Prestigious University Chess Invitational մրցաշարում, իսկ անհատական հաշվարկով մրցաշարի երրորդ խաղատախտակի վրա գրավել է առաջին տեղը։ 2020 թվականին նա զբաղեցրեց երրորդ տեղը ԱՄՆ կանանց առաջնությունում։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Մշակույթում
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Դորսա Դերախշանին Բեթ Հարմոնի նախատիպն է Netflix-ի «Թագուհու գամբիտը» սերիալում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*