open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աշուր ուբալիտ II

**Աշուր ուբալիտ II** ( «փահիր նրան կենդանի»,  ), Ասորեստանի թագավոր։

## Կենսագրություն
thumb|right|450px|Ասորական տերություն Մ. թ. ա. 627-609 թվականների ասորա-Բաբելոնյան պատերազմների ժամանակ

Հավանաբար, Աշուր ուբալիտը Աշուրբանապալի եղբայրն էր և Ասարհադդոնի հինգերորդ որդին, որի լրիվ անունն էր Աշուր-Էթել-շամե-իրսիտի ուբալիտ — Սու, որը թարգմանաբար նշանակում է «Աշուր-երկնքի և երկրի հերոս, փահիր նրան կենդանի»։ Եթե այս ենթադրությունը ճիշտ է, ապա Աշուր-ուբալիտը, որը ծնվել է մ.թ. ա. 674 թվականին, ապա, մ. թ. ա. 612 թվականին արդեն ծեր էր։ Ի սկզբանե Աշուր-ուբալիտը Խառանի լուսնի աստված Սինայի տաճարի Էխուլհուլի քահանայապետն էր. պահպանվել է Աշուրբանապալի լուրը, որ նա իր եղբորը նշանակել է Խառանի քահանայապետ։

Կամ  նույնիսկ 612 թվականի աշնանը կամ մ.թ. ա. 611 թվականի սկզբին Աշուր ուբալիտ-ը թագավոր ընտրվեց ասորական բանակի և ազնվականության այն մասի կողմից, որը Նինվեի անկումից հետո կարողացավ ներխուժել Խառան։ Ասորիները, իրենց նոր թագավորի գլխավորությամբ, ապավինում էին Եգիպտոսի օգնությանը, որն իր բոլոր ուժերը գործադրում էր Սկյութներին, մարերին և բաբելոնացիներին իրենց սահմանները թույլ չտալու համար։ Մ.թ. ա. 611 թվականին բաբելոնացիները գործողություններ սկսեցին Խառանի շրջանում և գրավեցին ու ջախջախեցին Շուպա շրջանը։ Իսկ 28 արախսամնու (հոկտեմբեր/ նոյեմբեր) Նաբոպալասարը ասորիների թիկունքում գրավեց Ռուգուլիտի քաղաքը Սագուր գետի Եփրատ թափվելիս և կոտորեց նրա ողջ բնակչությանը։

Խառանի համար վճռական մարտերը տեղի ունեցան հաջորդ տարի։ Նաբոպալասարը արշավել է Մ.թ.ա.610 թվականի մայիսին և մինչև նոյեմբեր ավերել Խառանի գավառը։ Նոյեմբերին նրան միացան մարերը, և նրանց հետ նա շարժվեց դեպի Խառան։ Ասորիները և եգիպտացիների ավանգարդը սարսափով լքեցին քաղաքը և փախան Եփրատի կողմ։ Խառանը թալանվել է, իսկ մարերը ոչնչացրել են նրա հայտնի Էխուլհուլ տաճարը։ Մ․թ.ա. 609 թվականի մարտին հաղթողները ցրվեցին տներով՝ Խառանում թողնելով Բաբելոնի կայազորը։ Մ.թ.ա. 609 թվականի հունիսին եգիպտացիների նոր ուժեղացումները շարժվեցին ասորիներին՝ Կարքեմիշ, հենց փարավոն Նեխո II-ի հրամանատարությամբ։ Միանալով Աշուր-ուբալիտին՝ Եփրատը անցավ նրան և հարձակվեց Խառանի վրա։ Ծանր մարտեր են մղվել ամբողջ ամառ։ Բաբելոնի կայազորը խիզախորեն հետ մղեց եգիպտացիների և ասորիների բոլոր հարձակումները՝ պահելով քաղաքը։

Մ.թ. ա. 609 թվականի սեպտեմբերին Նաբոպալասարը շարժվեց դեպի Խառանի փրկությունը։ Պարտվելով Իցալլա երկրում (Խառանի հյուսիս) տեղի ունեցած ճակատամարտում ՝ Նեխո փարավոնը վերացրեց Խառանի պաշարումը և նահանջեց Եփրատի կողմ։ Խառանը մնաց բաբելոնացիների ձեռքում։ Մ.թ. ա. 605 թվականին Եգիպտոսի գլխավոր բանակը և Աշուր-ուբալիտի ջոկատների մնացողները պարտություն կրեցին Կարքեմիշի մոտ։ Այսպիսով, Ասորեստանը և նրա թագավոր Աշուր-ուբալիտը ընդմիշտ անհետացել են պատմության էջերից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт.
* В. А. Белявский. Вавилон легендарный и Вавилон исторический
* Вавилонская хроника

Կատեգորիա:Ասորեստանի թագավորներ
Շատախոս (հեռուստասերիալ)

**«Շատախոսը»** ( ), հարավկորեական հեռուստասերիալ Լի Ջոնգ Սոկի հետ, գլխավոր դերերում Իմ Յուն Նա և Կիմ Ջու Հան։ Թողարկվել է 2022 թվականի հուլիսի 29-ին MBC հեռուստաընկերության եթերում նոր սերիալների հեռարձակմամբ ամեն ուրբաթ և շաբաթ օրերին՝ ժամը՝ 21։ 50 (կորեական ժամանակով)։ Դորաման հասանելի է նաև որոշ շրջանների Disney+ առցանց կինոթատրոնում։

## Սյուժե
Սերիալը պատմում է երրորդ կարգի իրավաբան Պակ Չան Հոի (Լի Ջոնգ Սոկ) պատմությունը, որին շրջապատը անվանում էր շատախոս հսկայական, բայց անբովանդակ խոսքի համար։ Սակայն շուտով նա ներքաշվում է սպանության գործի մեջ։ Որպիսի գոյատևի և պաշտպանի իր ընտանիքը, նա խառնվում է մեծ դավադրության մեջ արտոնյալ վերին խավերի միջև։

## Դերերում
### Գլխավոր դերերում

* Լի Ջոնգ Սոկ, Պակ Չան Հոի դերում, դատական գործում տաս տոկոս հաջողության հասած երրորդ կարգի իրավաբան, որին ծանոթ իրավաբաններն անվանում են «շատախոս» գործելուց առաջ խոսելու հակվածության պատճառով։ Իր կյանքը հանկարծակի վտանգի մեջ էր, երբ նրան ընդունում են որպես հանճարեղ խաբեբայի, հայտնի ինչպես «Մեծ մուկ»։
* Իմ Յուն Նա, Գո Մի Հոի դերում, Չան Հոի աջակցող կին։ Նա աշխատում է բուժքույր, խիզախ և սիրուն աղջիկ է։
* Կիմ Ջու Հոն, Չխվե Դո հայի դերում, Գուչեոնի հավակնոտ քաղաքապետ, որի կյանքի նպատակն է, լինել ամենաարժանի նախագահը։

### Երկրորդական դերերում
#### NR Forum

* Յան Կյոն Վոնը, Գոն Ջի Հուանի դերում, Gukdong Daily медиаконгломерата* նախագահ և  NR Forum-ի նախագահ։
* Կիմ Ջոն Հյոնը, Չոն Չե Բոնի դերում. Չիլբոն ակադեմիայի տնօրեն։
* Լի Յու Ջունը, Խան Ջե հոի դերում, վիրաբույժ։
* Օ Րյունը, Լի Դու Գընաի դերում, NR Forum-ում իրավաբանական խորհրդատու։
* Յուն Սոկ Հյոնը, Չա Սըն Տեի դերում, OC Group-ի կառավարող տնօրեն։
* Պակ Հունը, Սո Ջե Յոնայի դերում, Քուչհոնի համալսարանական հիվանդանոցի ներքին հիվանդությունների, արյունաբանության և ուռուցքաբանության բաժանմունքի ղեկավար։
* Կիմ Կյու Սոնը, Էշլի Կիմի դերում, Ջի Հուանի կին, կուրատորի։
* Չան Հյոն Ջինը, Չխվե Չոն Ռակի դերում, Կուչհոանի դատախազության դատախազ։

#### Կուչհոնայի հիվանդանոց
* Օկ Ջա Յոնը, Հյոն Ջու Հիի դերում, Դո Հայի կին, Կուչհոնայի հիվանդանոցի տնօրեն։
* Կիմ Սոն Հվաը, Պակ Մի Յոնի դերում, Կուչհոնայի հիվանդանոցի ավագ բուժքույր։
* Պակ Սե Հյոնը, Չան Հի Ջուի դերում, Կուչհոնայի հիվանդանոցի բուժքույր։
* **Կուչհոնի բանտ**
* Չոն Չժե Սոնը, Պակ Յուն Գապի դերում, Կուչհոնի բանտի տնօրեն։
* Կիմ Դոն Վոնը, Գան Սու Չհոլի դերում, Կուչհոնի բանտի բանտապահը։
* Կվակ Դոնգ Յոնը, Ջերիի դերում, երեք անգամ դատապարտված խաբեբան, ով հարգում է "Մեծ մկանը"։
* Յան Հյոն Ուկը, Նո Պակի, բանտարկյալի դերում։

**Չան Հոյի շրջապատի մարդիկ**

* Լի Քի Յոնը՝ Գո Գի Քվան, Մի Հոյի հայր։
* Օ Ըյ Սիկը որպես Քիմ Սուն Թե, իրավաբան, Չան Հոյի լավագույն ընկեր և օգնական։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կորեերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական դրամա հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական հեռուստասերիալներ
Իսմայիլ Գյունեշ

**Իսմայիլ Գյունեշ** (, ), թուրք ռեժիսոր և սցենարիստ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1961 թվականին Սամսունում։ Ավարտել է Ստամբուլի համալսարանի արվեստաբանության ֆակուլտետը։ Այնուհետև աշխատել է որպես լուսանկարիչ և լրագրող։

1976 թվականից եղել է ռեժիսոր Նատուկ Բայթանի օգնականը։ 1977 թվականին նկարահանել է իր առաջին կարճ ֆիլմը, դրա համար 1982 թվականին իր առաջին մրցանակը։ 1986 թվականին նկարահանել է իր առաջին խոշոր ֆիլմը՝ ճանապարհային պատմությունը, որը ստացել է «Արևածագից առաջ» անվանումը ()։

1991 թվականին նկարահանել է «Երկարաճիտ կոշիկներ» քաղաքական ֆիլմը ()։ Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Ռիզե նահանգի քաղաքներից մեկում։ Այս քաղաքը ղեկավարում է քեմալիստ նահանգապետը, ով շատ է սիրում իր բարձր Սև կոշիկները։ Նահանգապետի և քաղաքների կրոնական բնակիչների միջև կոնֆլիկտ է տեղի ունենում։

2005 թվականին Գյունեշի նկարահանած «Իմամ» ֆիլմը (), նվիրված է ժամանակակից աշխարհի և ավանդական ինստիտուտների հակամարտության թեմային։

2012 թվականին նկարահանել է «Որտեղ այրվում է կրակը» ֆիլմը։ Այն պատմում է մի հոր մասին, որը պետք է սպանի սեփական դստերը, ով արատավորել է ընտանիքի պատիվը։ Այս ֆիլմը արժանացել է մի շարք մրցանակների և Թուրքիայի կողմից առաջադրվել է «Օսկարի»։

Բացի այդ, նկարահանել է մի շարք ֆիլմեր հեռուստատեսության համար։ Մի շարք մրցանակների դափնեկիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Մուհամմադ Ֆարիս

**Մուհամմադ Սալիմ Ֆարիս** ( . ), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Խաղում է որպես ձախ եզրային պաշտպան կամ ձախ եզրային հարձակվող Իտալիայի ֆուտբոլի Բ Սերիայի առաջնությանը մասնակցող Բրեշիա ակումբում, որտեղ հանդես է գալիս վարձավճարով Լացիոյից։ Խաղում է նաև Ալժիրի ազգային հավաքականում։

## Ակումբային կարիերա
### Հելլաս Վերոնա
Ֆարիսը 2013 թվականի հունվարին Ժիրոնդինս դը Բորդոյից  տեղափոխվել է Վերոնայի Հելլաս, որի կազմում իր նորամուտը նշել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Ա Սերիայի առաջնության «Ուդինեզեի» դեմ խաղում՝ փոխարինելով Ալեսանդրո Ագոստինիին ավելացված ժամանակում։ Արտագնա այդ խաղում Հելլասը հաղթանակ է կորզել 2:1 հաշվով։

### ՍՊԱԼ
2018 թվականի հունիսի 18-ին Ֆարիսը վարձավճարով հանդես գալու պայմանագիր է կնքել SPAL-ի հետ մինչև 2019 թվականի հունիսի 30-ը։

2019 թվականի հուլիսի 1-ին նա մշտական պայմանագիր է կնքել ՍՊԱԼ-ի հետ։

#### Ջենովա (վարձավճարով)
2021 թվականի օգոստոսի 31-ին Ֆարիսը միացել է «Ջենոային»՝ մինչև 2022 թվականի հունիսի 30-ը վարձավճարով հանդես գալու պայմանով։

#### Տորինո (վարձավճարով)
2022 թվականի հունվարի 14-ին Ֆարիսը, դարձյալ վարձավճարով հանդես գալու պայմանով, տեղափոխվել է Տորինո՝ տրանսֆերի գնվելու հնարավորությամբ։ Նրա մրցաշրջանն ավարտել է պայմանագիրն ստորագրելուց չորս օր անց՝ մարզումների ժամանակ ստացած վնասվածքի պատճառով։

#### Բրեշիա (վարձավճարով)
2023 թվականի սեպտեմբերի 6-ին «Լացիոն» Ֆարիսին մեկ մրցաշրջանով վարձավճարով ուղարկել է Բ Սերիայում հանդես եկող «Բրեշիա» ակումբ։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային

### Միջազգային

## Մարզական նվաճումներ
### Միջազգային
**Ալժիրի հավաքականի կազմում**

* Աֆրիկայի ազգերի գավաթի խաղարկության հաղթող, 2019 թվական։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lazio official profile 

Կատեգորիա:1996 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ալժիրի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալժիրցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Բորդոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրեշիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լացիոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՍՊԱԼ-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տորինոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Տալեջո (պանիր)

**Տալեջո** (), իտալական կիսափափուկ պանիր, որն իր անվանումը ստացել է Տալեջո բնակավայրից։ Կովի կաթից պատրաստած պանիրն ունի բարակ կեղև և սուր բուրմունք՝ անսովոր մրգային համով։

## Պատմություն
Տալեջոն և նմանատիպ պանիրները հայտնի էին դեռևս Հին Հռոմում․ Կիկերոնը, Մարկոս Պորկիոս Ավագը և Պլինիոս Ավագը հիշատակել են պանիրն իրենց աշխատություններում։ Պանիրը բացառապես արտադրվում էր Տալեջոյի հովտում մինչև 1800-ականների վերջը, որից հետո նաև սկսեցին արտադրել Լոմբարդիայի հարավում։

## Արտադրություն
Պանիրն արտադրվում է ամեն աշնանը և ձմռանը։ Պանրագլուխները տեղադրվում են փայտե տախտակներին, երբեմն նաև ավանդական եղանակով քարանձավներում, որպեսզի հասունանա 6-10 շաբաթ։ Շաբաթը մեկ պանիրը լվանում են ծովային սպունգով, որ կանխեն բորբոսի առաջացումը․ արդյունքում պանրի կեղևը ստանում է նարնջագույն կամ վարդագույն երանգ։

Այսօր պանիրը պատրաստում են գործարաններում պաստերացված և հում կաթից։

## Մատուցում
Տալեջոն ավելացնում են աղցաններին, օրինակ ճարճրուկով կամ ռադիկկիոյով պատրաստած։ Այն նաև բրուսկետային են ավելացնում համեմունքների հետ։ Պանիրը լավ հալվում է, այդ պատճառով նաև ռիզոտոյի և պոլենտային են ավելացնում։

## Նկարագիր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Merlo B., *Storia, attività e prospettive future*. Il Latte. 2000. 25:9, 28-32
* Emaldi G.C., *Caratteristiche organolettiche dei formaggi Doc/Dop in funzione della evoluzione tecnologica*. Il Latte. 1998. 23:6, 122-127
* Dragoni I., Papa A., Vallone L., *Standards di qualità micologica del formaggio "Taleggio"*. Microbiologie, Aliments, Nutrition. 1997. 15:2, 185-190
* Gobbetti M., Lowney S., Smacchi E., Battistotti B., Damiani P., Fox P.F., *Microbiology and biochemistry of Taleggio cheese during ripening*. International Dairy Journal. 1997. 7:8/9, 509-517
* Ottogalli G., Carminati D., Pranzetti L., Galli A., Giraffa G., Neviani E., *Surface bacterial microflora of Taleggio cheese*. Microbiologie, Aliments, Nutrition. 1996. 14:1, 39-42
* Giraffa G., *Starter per formaggi freschi e molli: i batteri lattici termofili*. Il Latte. 1993. 18:4, 436-444

## Արտաքին հղումներ
* Տալեջո պանիրը
* Պանրի գներ

Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Կատեգորիա:Իտալական պանիրներ
Կատեգորիա:Լոմբարդիա
Կատեգորիա:Կովի կաթից պանիրներ
Հո Ջոնգ-Սուկ

**Հո Ջոնգ-Սուկ** ( 허정숙, ), Կորեայի կոմունիստական կուսակցության և Կորեայի սեռային ազատագրման շարժման նշանավոր կին գործիչ ճապոնական իշխանության տարիներին։ 1948 թվականից նա Հյուսիսային Կորեայում 
զբաղեցրել է բազմաթիվ պետական պաշտոններ, այդ թվում աշխատել է առողջապահության նախարությունում  և եղել է Հյուսիսային Կորեայի Գերագույն դատարանի գլխավոր դատավոր։

## Կենսագրություն
Նա ծնվել է որպես Հո Ջոնջա (허정자; 許貞子), Հո Հոնի դուստրը։ Իր վաղ տարիներին Հոն գնացել է Ճապոնիա՝ սովորելու Տոկիոյի Կվանսեի դպրոցում։ Հետագայում նա մեկնել է Շանհայ, որտեղ ուսումը շարունակել է տեղի օտարերկրյա ավագ դպրոցում։ Ավելի ուշ նա վերադարձել է իր երկիր։ 1921 թվականին Հոն մասնակցել է կանանց շարժմանը և միացել Կորեայի կոմունիստական կուսակցությանը։

Այդ ժամանակ Կորեայի Ճապոնական կառավարությունը անօրինական էր ճանաչել Կոմունիստական կուսակցության գործունեությունը։ Հո Ջոնջան հաջողությամբ  խուսափել է քաղաքական հետապնդումներից։ Ավելի ուշ՝ 1925 թվականի մարտին  նա մասնակցել է Սեուլում Կանանց միջազգային օրվա միջոցառումներին։

Հոն  կողմ էր սիրո և սեռական հարաբերությունների տարանջատմանը։ Նրա այս տեսակետը դատապարտվել է կորեական հասարակության կողմից, քանի որ այդ ժամանակ կոնֆուցիական գաղափարները դեռ արդիական էին Կորեայում։

1936 թվականին նա մեկնել է Չինաստան, որտեղ անդամագրվել է Կորեայի ազգային հեղափոխական կուսակցությանը։ 1938 թվականին Հոն գնացել է Հեբեյ ՝ մասնակցելու  հակաճապոնական դիմադրության խմբի գործողություններին։ 1945 թվականին նա հեռացել է Սեուլ, բայց մեկնել է Հյուսիսային Կորեա՝ աջակողմյան ահաբեկչությունից խուսափելու համար։ 1948 թվականին պաշտոնավարել է Հյուսիսային Կորեայի կառավարությունում։ 1948–1957 թվականներին աշխատել է որպես մշակույթի նախարար, իսկ 1957 թվականին՝ արդարադատության նախարար։

Հոն աշխատել է որպես Հյուսիսային Կորեայի Գերագույն դատարանի գլխավոր դատավոր 1959 թվականի հոկտեմբերի 28-ից մինչև 1960 թվականը։

## Գրականության ցանկ
* In Grace Lover (은혜로운 사랑 속에서)
* Democraticism founder days (민주건국의 나날에)
* Historical rememories of great loves (위대한 사랑의 력사를 되새기며)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ho Jong-suk:britannica 
* Ho Jong-suk 
* Ho Jong-suk 
* Ho Jong-suk 
* Ho Jong-suk 
* 조선의 첫 녀성상  

Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կորեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացիներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կորեա
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Կորեացի կանայք
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Ասիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կորեացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Ավազային բուսաճեցում

**Ավազային բուսաճեցում**, հատուկ անոթների մեջ բույսերի աճեցման եղանակ, որի դեպքում, որպես ենթաշերտ, օգտագործում են լվացված և մշակված կվարցային ավազ և սնուցող լուծույթ։

## Նկարագրություն
Ավազի խոնավությունը պահպանվում է որոշակի մակարդակի (սովորաբար լրիվ խոնավ ունակության 60–70%-ի) վրա անոթի մեջ ներդրված խողովակով։ Սերմերը ցանում են ավազի մեջ։ Ավազային բուսաճեցումն հաճախ օգտագործում են բույսերի հանքային սնուցումն ուսումնասիրելու համար։ Մեթոդը հնարավորություն է տալիս ճշգրիտ կարգավորել սնուցող լուծույթի բաղադրությունը, խտությունը, թթվայնությունը, ռեակցիան և այլ հատկություններ։

 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Անի (տաքդեղի սորտ)

**«Անի»**, քաղցր տաքդեղի սորտ։

## Հիմնադիրներ
Ստեղծել են Ն. Ավետիկյանը, Զ. Խաչատուրովան և Բ. Ֆարսյանը Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում։

## Տաքդեղի մասին
«Անի» տաքդեղի արմատն առանցքային է։ Թուփը որոշիչ է, հավաք, միջին հզորության։ Տերևները սրածայր են։ Ծաղիկները՝ 1-ական, երկսեռ։ Ծաղկում է ծլելուց 60–100 օր հետո։ Պտուղը պրիզմայաձև է, կենսաբանական հասունացման փուլում՝ կարմիր, 80–100 գ միջին զանգվածով։ Ուշահաս սորտ է, ծլումից մինչև պտուղների տեխնիկական հասունացումը տևում է 15–25 օր։ Մշակվում է բաց դաշտում։ Բերքատվությունը՝ 400–450 ց/հա։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կենդանիների ածխաջրային սննդառություն

**Կենդանիների ածխաջրային սննդառություն**, կենդանիների օրգանիզմում կերի ածխաջրերի ընդունման և օգտագործման շարժընթաց՝ էներգիայի պահանջն ապահովելու և ֆիզիոլոգիական կենսընթացները կարգավորելու համար։

## Սննդառություն
Կենդանիների համար ածխաջրերի հիմնաղբյուրը բուսակերերն են, որոնք չոր նյութի մեջ կազմում են 40–80%։ Կերային ածխաջրերի խմբում առանձնացնում են  հումթաղանթանյութը և ոչ ազոտային մզվածքային նյութերը։ Ածխաջրերը կենդանիների համար էներգիայի գլխավոր աղբյուրն են։ Դրանց օգտագործման աստիճանը կախված  է ճեղքման հետևանքով մարսող ուղիներում  առաջացած վերջնանյութերից և մարսելիությունից։ Շաքարներն ու օսլանհիդրոլիզվում են միաշաքարների, որոնք ներծծվում են արյան մեջ ու, որպես գլիկոգեն, կուտակվում  լյարդում, մասամբ՝ մկաններում, և օգտագործվում օրգանիզմում։ Ֆերմենտների ազդեցությամբ թաղանթանյութը վերածվում է մարսող ուղիների թաղանթանյութա լուծիչ մանրէների։ Որոճողների նախաստամոքսում և կույրաղիում մարսվում է բջջանյութի 50–70%-ը, ձիերի  և  խոզերի կույրաղիում՝ համապատասխանաբար՝ 40 և 25%-ը։ Բջջանյութի մարսողության  վերջն արգասիքները օրգանական  թթուներն են (քացախաթթու, պրոպիոնաթթու, կարագաթթու  են), որոնք մասնակցում են նյութափոխանակությանը, էներգիայով ապահովում օրգանիզմը, ծառայում որպես կաթնայուղի նախանյութ։

 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Կենդանիների անատոմիա

**Կենդանիների անատոմիա**, կենդանիների կազմախոսության, կենդանաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է օրգանիզմի և նրա առանձին օրգանների ձևը, դիրքը, չափերը, ներքին կազմությունը՝ կապված նրանց դերի հետ։

## Նկարագրություն
Կենդանիների անատոմիայի ձևաբանության (մորֆոլոգիայի) մասնավոր բաժինն է (ուսումնասիրում է կենդանիների ձևը և կազմությունն անհատական և պատմական կամ էվոլյուցիոն զարգացման ընթացքում), անխզելիորեն կապված է կենդանիների ֆիզիոլոգիայի հետ։ Տարբեր հիվանդությունների ժամանակ օրգանների և հյուսվածքների բնականոն կառուցվածքի խանգարումներն ուսումնասիրում է ախտաբանական անատոմիան։ Ժամանակակից կենդանիների անատոմիական խնդիրներից ելնելով՝ այն բաժանվում է համակարգերի, տեղագրության համեմատ ցեղերի, տարիքային, անասնաբուժական  և այլ անատոմիաների։ Կենդանիների անատոմիայի հիմնական և հնագույն մեթոդը դիահերձումն ու պատրաստուկներ պատրաստելն էր (դիակից մկանների, անոթների, նյարդի և այլնի առանձնացումը)։ Ժամանակակից կենդանիների անատոմիան կիրառում է նաև ռենտգենադիտումը, ռենտգենաբանությունը¸ ձևաչափությունը և այլն։ Հայաստանում  կենդանիների անատոմիայի ուսումնասիրության հարցերով զբաղվել են 1928 թվականից, երբ Երևանում կազմակերպվել է Անդրկովկասի անասնաբուժական (1931–1994 թվականին՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտ, 2005 թվականից՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի կազմում) ինստիտուտը։ Անասնաբույժ գիտնականներն ուսումնասիրել են Հայաստանում բուծվող ցեղատեսակի՝ տավարի, խառնածինների և գոմեշների համեմատությամբ անատոմիայի հարցերը (Ս. Սմիրենսկի, Պ. Հարությունյան, Է. Խոյեցյան, Ս. Չիտչյան)։ Ախտաբաական ֆիզիոլոգիայի հարցերով զբաղվել են Մ. Գրիգորյանը, Ա. Բրուտյանը, ախտաբանական անատոմիայի խնդիրներով՝ Տ. Մովսիսյանը, Է. Թուխիկյանը և այլոք։

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
Արվիլմեկ

**«Արվիլմեկ»**, քիմիական պատրաստուկ, միջատասպան-տզասպան։ Ազդող նյութը՝ աբամեկտին։

## Թողարկում
Թողարկվում է 18 գ/լ խտությմբ էմուլսիայիի ձևով։ Կիրառվում է ոստայնատզի դեմ` սրսկումների ձևով։ Ծախսի չափաքանակը (լ/հա)՝ վարդի վնասատուների (ծածկած գրունտում) համար՝ 1,0, ծաղկամանային մշակաբույսերի (ծածկած գրունտում)՝ 0,5: Մշակումներն իրականացվում են վեգետացիայի ընթացքում, վերջինը՝ ծաղկաքաղից 3 օր առաջ։ Մշակումների առավելագույն քանակ՝ 3 անգամ։

Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ
Կատեգորիա:Թույներ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Առը շրջող գութան

**Առը շրջող գութան**, չտարանջատվող (չփլուզվող) ակոսներով և չկտրատված գագաթներով, հարթ վարի գյուղատնտեսական գործիք։

## Կիրառություն
Օգտագործվում է, հիմնականում, բարդ եզրագծերով հողամասերում, նաև՝ լանջերի հողը մշակելու համար, որտեղ հարկավոր է առը մի կողմ շրջել։ Առը շրջող գութանը հանդերձված է ընդհանուր շրջանակի վրա ամրացված աջակողմյան և ձախակողմյան խոփ-թևերով, որոնք յուրաքանչյուր աշխատափուլից հետո շրջման մեխանիզմով պտտվում են 1800°-ով։ Արտադրվում են 1–4 խոփ-թևերով կախովի և 5 կամ ավելի խոփ-թևերով կիսակախովի առը շրջող գութաններ։ Միացքավորվում է 1,4 դասի տրակտորի հետ։ Վարի խորությունը մինչև 25 սմ է, արտադրողականությունը՝ մինչև 0,3 հա/ժ։
Կենդանիների պատմություն

«**Կենդանիների պատմություն**» (), Արիստոտելի հիմնարար աշխատությունն է՝ նվիրված կենդանական աշխարհին։ Տրակտատը բաղկացած է 10 գրքից։

## Բովանդակություն
1-3 գրքերում, կենդանական մասերի դասակարգումը կազմելիս, Արիստոտելը նշում է, որ որոշ մասեր միատարր են (միսը կարելի է բաժանել մսի), իսկ մյուսները տարասեռ են (ձեռքը չի կարելի բաժանել ձեռքերի)։ Կան նաև չոր մասեր (եղջյուր, եղունգներ, աճառ, մաշկ, ոսկորներ, մազեր) և թաց մասեր (արյուն, ավիշ, ուղեղ, մաղձ, ճարպ, միս)։ Նա իրենց կենդանիներին առանձնացնում է ջրային և ցամաքային կենդանիների.

* ջրայինները բաժանվում են ծովի, գետի, լճի և ճահիճի;
* Ցամաքային կենդանիները բաժանվում են թռչող և ցամաքայինների։

Կենդանիները նույնպես բաժանվում են միայնակ և սոցիալական։ Կան ընտանի և վայրի կենդանիներ։ Ելնելով իրենց կերակրման եղանակից՝ դրանք կարելի է բաժանել ամենակերների (արջ), մսակերների (առյուծ) և բուսակերների (*καρποφάγοι*՝ ցուլեր)։ Որոշ կենդանիներ ձվաբջիջ են, մյուսները՝ կենդանի, իսկ մյուսները՝ «որդաններ» (թրթուրներից)։ Արիստոտելը նաև տարբերակում է «արյունոտ» (մարդ, ձի) և «անարյուն» կենդանիներին ( մեղու, կրետ)։

Չորրորդ գրքում Արիստոտելը նկարագրում է «անարյուն կենդանիների» 4 տեսակ.

* փափկամարմիններ (*μαλακίων* : ութոտնուկ, կաղամար),
* փափկակեղև (*μαλακοστράκων* : խեցգետիններ),
* գանգամաշկ (*ὀστρακόδερμα* ոստրե),
* միջատներ (*ἐντόμων* : bee, beetle, կրետներ).

Հեղինակը գրանցում է հինգ տեսակի զգայարաններ՝ տեսողություն, լսողություն, շոշափելիք, հոտառությունտ և համ։

Հինգերորդ գրքում Արիստոտելը նկարագրում է տարբեր կենդանիների սեռական հարաբերություն (փղերից մինչև ճանճեր), ինչպես նաև նրանց սեռական հասունությունը։

Վեցերորդ գրքում նա բացատրում է ինքնաբուխ առաջացման տեսությունը՝ կիրառելով այն օձաձկների վրա։

Յոթերորդ և տասերորդ գրքերը նվիրված են մարդու հղիությանը.

Ութերորդ գրքում Արիստոտելը նկարագրում է կենդանիների հիվանդությունները, իսկ 9-րդ գրքում. — նրանց սովորույթները (միջտեսակային թշնամություն և տներ)։

## Արտաքին հղումներ
* Կենդանիների պատմություն. (Կենդանաբանություն)

Կատեգորիա:Արիստոտելի աշխատություններ
Կատեգորիա:Կենսաբանության պատմություն
Թոնգզիդան

**Թոնգզիդան** (, փինյին *Tóngzǐ dàn*, բառացի՝ «տղայի ձու»), ավանդական ուտեստ, որը տարածված է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Չժեցյան նահանգում։ Պատրաստվում է հավի ձվերից, որը եփվում է մինչև տասը տարեկան տղաների մեզի մեջ։ Օգտագործվում է գարնանը։

## Պատմություն
Ճաշատեսակը վաղեմի ավանդույթ է Չինաստանի Դոնգյան քաղաքում։ Ընդհանուր առմամբ, Չինաստանը սննդամթերքի պահպանման մեթոդների երկար պատմություն ունի։ Թոնգզիդանը կարող է նմանատիպ մշակութային հիմք ունենալ։ Չկա լավ բացատրություն, թե ինչու դա պետք է լինի տղաների մեզ, մասնավորապես. դա պարզապես այդպես է եղել դարեր շարունակ։ Այնուամենայնիվ, տարածաշրջանում պատմականորեն ենթադրվել է, որ մեզը տարբեր առողջապահական օգուտներ ունի։ Տղայի օրվա առաջին մեզը շատ օգտակար է համարվել։ Հավկիթը միակ սննդարար հասանելի սննդամթերքն է եղել, որը հասանելի էր գյուղացիներին և ֆերմերներին։ Սա հանգեցրել է այն բանին, որ հավկիթը մեզի ընկալվող օգուտի հետ միասին թոնգզիդանին մեծ ժողովրդականություն են բերել։ Ընդունված է, որ բյուրեղացված մեզի նստվածքն օգնում է մեղմացնել բորբոքումները և բորբոքային հիվանդությունները, ինչպես նաև մաշկի և բերանի խոռոչի սնկային վարակները։ Նաև պնդում են, որ մեզի մեջ եփած ձվերը կարող են բուժել ինի անբավարարությունը, նվազեցնում է մարմնի ներքին ջերմությունը և նպաստում արյան շրջանառությանը։  Տեղացիները պնդում են, որ թոնգզիդանը նաև կանխում է արևահարությունը։

## Պատրաստում
Գարնանային դելիկատես համարվող ուտեստը պատրաստելու համար հավի ձվերը եփում են բացառապես մինչև 10 տարեկան, սեռական հասունության չհասած տղաների մեզի մեջ։ Հեղուկը եռալուց հետո ձվերը ճաքում են, եթե ոչ, ապա հանում են  և հարվածում, որ  կեղևը ճաքի, և մեզը թափանցի ձվի մեջ։ Եփելու գործընթացը տևում է մի ամբողջ օր, երբ մեզը եռում և պակասում է, այն նորից  ավելացնում են։ Եփելուց հետո ձվի սպիտակուցը բաց ոսկեգույն երանգ է ստանում, իսկ դեղնուցները դառնում են կանաչ։

## Ժամանակակից մշակույթ
Մինչև 10 տարեկան տղաների մեզը հավաքելու համար մարզի դպրոցները հատուկ դույլեր են տեղադրում։ Սակայն միայն առողջ երեխաներին է թույլատրվում միզել նման դույլերում։ Թոնգզիդանի որոշ վաճառականներ այնքան հեռու են գնում, որ զբոսայգիներում կամ հանրային զուգարաններում արկղերով սպասում են ծնողի, ով պատրաստ է թույլ տալ, որ իրենց երեխան մեզ տրամադրի։ Դոնյանգի բնակիչները ձվերը եփում են նաև տանը և պատրաստում՝ օգտագործելով տան փոքրահասակ տղաների մեզը։  Թեև ժամանակակից բժշկական հետազոտությունները վկայում են այն մասին, որ մեզի ընդունումը ոչ մի օգուտ չի բերում առողջությանը, բայց թոնգզիդան ուտելը խորապես արմատավորված է։ 2012 թվականի դրությամբ ձվերը վաճառվում են մեկ ձուն մոտ 1,50 յուանով (մոտ 0,24 դոլար), ինչը մոտավորապես երկու անգամ գերազանցում են սովորական ձվի գինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Մշակութային մարդաբանություն
Կատեգորիա:Ուտեստներ հավի ձվից
Կատեգորիա:Չինական խոհանոց
Տոհմածառ (պատմական հիշողություն)

450px|մինի|աջից|Սարիբեկյանների տոհմածառը
**Տոհմածառ** (ազգացուցակ, ազգահամար, տոհմացուցակ, տոհմային ցանկեր) պատմական հիշողություն՝ կապված ազգի պատմության, տոհմի ծագման, երևույթների, դեպքերի, գործընթացների վերաբերյալ։ Հայկական տոհմածառն ընդգրկվել է Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության արժեքների ցանկում։

## Պատմություն
Հայերը տոհմածառային ավանդույթը առավել լայն օգտագործել են 19-րդ դարից։ Տոհմածառերն ավելի տարածված են ծառի տեսքով, լինում են նաև աղյուսակաձև և շրջանաձև։ Մինչև 19-րդ դարի առաջին կեսը տոհմածառերը հանդիպել են հիմ­նականում ազգացուցակների ձևով, որոնք գրվել են ձեռագրերում և պատմական գրքերում, 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկիզբին տոհմածառերը հանդիպել են հիմ­նականում Մխիթարյանների հրատարակություններում, որոնք արքունական, իշխանական ընտանիքների պատմություններին կից սկսել են տոհմածառեր պատկերել։

Խորհրդային շրջանում՝ 1920-1950-ական թվականներին տոհմածառեր շատ քիչ են կազմվել։ Այդ տարիներին մարդիկ հաճախ ստիպված թաքցնել են իրենց ծագումը, ընտանիքի պատմությունը, փոխել ազգանունները։ 1960-ական թվականներից սկսած տոհմածառերի հանդեպ հետաքրքրությունը սկսել է աճել։

Տոհմածառերի տարատեսակներն այսօր կիրառվում են նաև ժամանակակից տեխնոլոգիական հնարավորություններով։ Ներկայումս տոհմածառեր են կազմվում զանազան գեղարվեստական և գեղագիտական լուծումներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արամ Խաչատրյանի տոհմածառը

Կատեգորիա:Ազգակցություն և սերում
Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Ծագումնաբանություն
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Նույնականացման փաստաթղթեր
Կատեգորիա:Պատմություն
Վիրավորական տերմին

***Վիրավորական տերմինը*** *([[Անգլերեն|անգլ․]]՝ pejorative)* բառ կամ բառակապակցություն է, որն արտահայտում է անհարգալից վերաբերմունք կամ բացասական կարծիք։ Այն նաև օգտագործվում է քննադատություն կամ թշնամություն արտահայտելու համար։ Երբեմն, տերմինը կարող է վիրավորական համարվի միայն որոշ սոցիալական կամ էթնիկ խմբերում, նաև կարող է վիրավորական ծագում ընդգրկի, բայց հետագայում բուն իմաստը կորցնի (կամ հակառակը)։

## Ստուգաբանություն
«*Pejorative»* բառը առաջացել է լատիներեն «**» բառի անցյալ կատարյալ հոլովումից, որը նշանակում է «վատթարանալ»։ «*»* արմատը նշանակում է «ավելի վատ»։

## Վիրավորական տերմինաբանության մելիորացիան
Ըստ պատմական լեզվաբանության, ցանկացած հասարակ բառը կարող է իմաստափոխվել և ստանալ վիրավորական իմաստ։ Օրինակ՝ անգլերեն *«»* բառը նախկինում նշանակում էր «երջանիկ» և «բախտավոր», իսկ ներկա ժամանակներում նշանակում է «հիմար» և «անմիտ»։ Այս գործընթացը կարող է անդադար կրկնվել մեղմասության շղթայով, օրինակ ամերիկյան անգլերենի՝ «*bog-house»*, «*privy-house»*, «*latrine»*, «*water closet»*, «*toilet»*, «*bathroom*», և «*restroom»* տերմինների նման։

Երբ տերմինը ունի վիրավորական ծագում և հետագայում իմաստափոխվում է և ստանում դրական (ոչ-վիրավորական) իմաստ, դա կոչվում է *մելիորացիա*։ Օրինակ՝ անգլերեն *«»* բառը նախկինում նշանակում էր «անմիտ», բայց ներկա ժամանակներում նշանակում է «հաճելի»։ Երբ մելիորացիան միտումնավոր է կատարվում, այն կոչվում է վերայուրացում։ Օրինակ՝ *[[քվիր]]* բառը, որը նախկինում ուներ բացասական (վիրավորական) իմաստ ԼԳԲՏ համայնքի դեմ, սկսեց իմաստափոխվել 1990-ականների սկզբին ակտիվիստական խմբերի կողմից։ Սակայն, «քվիր» բառը դեռևս ունի բացասական իմաստ որոշ սոցիալական խմբերում (որոնք ԼԳԲՏ համայնքին դեմ են)։ Անգլերեն *«nigga»* բատը ևս համարվում է վերայուրացում որը կատարվել է աֆրոամերիկացիների կողմից։

## Տես նաև

* Հաստատող տերմին
* Դիֆամացիա
* Կոպտասացություն
* Մարտական խոսքեր
* Վիրավորանքներ չինարեն գրում
* Վիրավորանք
* Քննադատական լեզու
* Էթնիկ վիրավորանքների ցանկ
* Կրոնական վիրավորանքների ցանկ
* Հայհոյանք

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Իմաստաբանություն
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Տերմիններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քննադատություն
Երկրաշարժ Մարոկկոյում (2023)

**Երկրաշարժ Մարոկկոյում,** 6,8 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել 2023 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Մարոկկոյի Մարաքեշ-Սաֆի շրջանում։  էպիկենտրոնը եղել է Մարաքեշ քաղաքից 71,8 կմ հարավ-արևմուտք, Ատլասի լեռներում գտնվող Ուկայմեդեն լեռնադահուկային հանգստավայրի մոտ։ Հաղորդվել է առնվազն 2012 մահվան և առնվազն 2059 վիրավորի մասին, առնվազն 1404 մարդ ծանր վնասվածքներ է ստացել։ Երկրաշարժը մեծ ավերածություններ է առաջացրել. նաև Մարաքեշի պատմական տեսարժան վայրերում։ Երկրաշարժը զգացվել է նաև Իսպանիայում, Պորտուգալիայում, Ալժիրում և այլ երկրներում։

## Տեկտոնիկ տեղակայում
### Աշխարհագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2023 աղետներ
Կատեգորիա:2023 իրադարձություններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երկրաշարժեր
Կատեգորիա:Երկրաշարժեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարոկկոյի պատմություն
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 8
Մատյուրեն Ժակ Բրիսոն

**Մատյուրեն Ժակ Բրիսոն** (, ), ֆրանսիացի կենդանաբան և բնափիլիսոփա։

## Կենսագրություն
Բրիսոնը ծնվել է Ֆոնտենե-լե-Կոնտում։ Նրա կյանքի ավելի վաղ շրջանն անցել է բնական պատմության փնտրտուքներով. այս ոլորտում նրա հրատարակած աշխատություններն էին  *Le Règne animal*-ը (1756) և բարձր գնահատված *Ornithologie*-ը (1760)։

Երիտասարդ տարիքում նա եղել է Ռենե Անտուան Ֆերշո դը Ռոմուրի աշակերտն ու օգնականը։ Որոշ ժամանակ նա եղել է միապետի ընտանիքի ֆիզիկական գիտությունների և բնական պատմության հրահանգիչ։ Նա վարել է Նավարայի քոլեջի ֆիզիկայի ամբիոնը, իսկ 1759 թվականից եղել է Գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

«Մարմինների տեսակարար կշռի» հետ կապված նշանակալի աշխատանք էր նրա *Pesanteur Spécifique des Corps* (1787 թ.)-ը։ Էլեկտրականության վերաբերյալ իր հետազոտություններում Բրիսոնը դեմ էր Պրիստլիի և Ֆրանկլինի տեսություններին։

Նա մահացել է Փարիզի մոտ գտնվող Կրուասի-սյուր-Սենում։

## Հրատարակություններ
* 
* *Ornithologia, sive Synopsis methodica sistens avium divisionem in ordines, sectiones, genera, species, ipsarumque varietates.* Bauche, Paris, Leiden 1760–63, with engraved illustrations by François-Nicolas Martinet.
* *Supplementum Ornithologiæ sive Citationes, descriptionesque antea omissæ & species de novo adjectæ, ad suaquaque genera redactæ.* Paris 1760.
* *Lettres de deux Espagnols sur les manufactures.* Vergera 1769.
* *Dictionnaire raisonné de physique.* Thou, Paris 1781–1800.
* *Observations sur les nouvelles découvertes aërostatiques.* Lamy, Paris 1784.
* *Pesanteur spécifique des corps.* Paris 1787.
* *Traité élémentaire ou Principes de physique.* Moutard & Bossange, Paris 1789–1803.
* *Trattato elementare ovvero Principi di fisica.* Grazioli, Florenz 1791.
* *Die spezifischen Gewichte der Körper.* Leipzig 1795.
* *Suplemento al Diccionario universal de física.* Cano, Madrid 1796–1802.
* *Principes élémentaires de l'histoire naturelle et chymique des substances minérales.* Paris 1797.
* *Anfangsgründe der Naturgeschichte und Chemie der Mineralien.* Mainz 1799.
* *Instruction sur les nouveaux poids et mesures.* Paris 1799.
* *Elémens ou Principes physico-chymiques.* Bossange, Paris 1800.
* *Elements of the natural history and chymical analysis of mineral substances.* Ritchie, Walker, Vernor & Hood, London 1800.
* *Tratado elemental ó principios de física.* Madrid 1803/04.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Gallica has a free digital download of  Brisson, Mathurin-Jacques *Ornithologia sive Synopsis methodica sistens avium divisionem in ordines, sectiones, genera, species, ipsarumque varietates* Leiden (1760–1763) in Microforme The French word for Search is Recherche.
*''Dictionnaire raisonné de physique, 2nd éd, Planches''  – Linda Hall Library

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ատտիկ

**«Ատտիկ»**, քիմիական պատրաստուկ, սնկասպան։ Ազդող նյութը՝ դիֆենոկոնազոլ+ցիպրոկոնազոլ։

## Թողարկում
Ատտիկ քիմիական պատրաստուկը թողարկվում է 30+6,3 գ/լ խտությամբ նյութի ձևով։

## Կիրառություն
Ատտիկ քիմիական պատրաստուկը կիրառվում է ցորենի փոշեմրիկի, քարամրիկի, սեպտորիոզի, հելմինթոսպորիոզի և այլնի դեմ՝ ախտահանումների ձևով։ Պատրաստուկի ծախսի չափաքանակը (լ/տ)՝ աշնանացան ցորենի հիվանդությունների (փոշեմրիկ, քարամրիկ, սեպտորիոզ, հելմինթոսպորիոզ, ֆուզարիոզ, սերմերի բորբոսնում) համար՝ 1,0, գարնանացան ցորենի (փոշեմրիկ)՝ 1,0, (քարամրիկ, սեպտորիոզ, հելմինթոսպորիոզ, ֆուզարիոզ, սերմերի բորբոսնում)՝ 0,75–1,0, գարնանացան գարու (փոշեմրիկ, կեղծ փոշեմրիկ)՝ 1,5, (քարամրիկ, ցանցանման բծավորություն, սերմերի բորբոսնում)՝ 1,0, (հելմինթոսպորիոզ, ֆուզարիոզ)՝ 0,75–1,0, աշնանացան գարու (փոշեմրիկ, քարամրիկ, կեղծ փոշեմրիկ, ցանցանման բծավորություն, հելմինթոսպորիոզ, ֆուզարիոզ, սերմերի բորբոսնում)՝ 1,0:

## Ախտահանում
Ատտիկ քիմիական պատրաստուկի ախտահանումը կատարում են ցանքից առաջ, առավելագույնը 1 անգամ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Անասնաբուժասանիտարիայի, սննդամթերքի անվտանգության և բուսասանիտարիայի ոլորտի ծառայությունների կենտրոն

**Անասնաբուժասանիտարիայի, սննդամթերքի անվտանգության և բուսասանիտարիայի ոլորտի** **ծառայությունների** **կենտրոն**։

## Հիմնադրում
Կենտրոնը հիմնադրվել է 2011 թվականին «Բույսերի կարանտինի և բույսերի պաշտպանության ծառայություն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության հիմքի վրա։ Իրականացնում է բույսերի պաշտպանության և կարանտինի, անասնաբուժական և անասնաբուծական բնագավառների պետական ծրագրեր, բույսերի վնասակար օրգանիզմների մոնիթորինգ, անասնահամաճարակային, կենդանիների կարանտինային հիվանդությունների կարանտինային միջոցառումներ, սննդամթերքի, կենդանական ծագման հումքի, կերերի, լրակերերի, կերային խառնուրդների և հավելումների, անասնաբուժական դեղամիջոցների, բույսերի, բուսասանիտարական արտադրանքի, այլ առարկաների ոչնչացում կամ տեխնիկական օգտահանում, մարդու և կենդանիների համար ընդհանուր վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելում ու վերացում, օտարերկրյա պետություններից կենդանիների կարանտինային, հատուկ վտանգավոր ու պարտադիր ծանուցման վարակիչ հիվանդությունների ներթափանցման կանխարգելում, գյուղատնտեսական կենդանիներ հաշվառում, համարակալում և այլն։ Կենտրոնին վերապահված է նաև ձեռնարկատիրական գործունեության որոշ տեսակների իրավունք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Անշարժ գույքի պետական միասնական կադաստր

**Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե,** Հայաստանի կառավարությանն առընթեր կոմիտե։

## Պատմություն
Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեն ստեղծվել է 1997 թվականին, մշակում և իրականացնում է անշարժ գույքի պետական միասնական կադաստրի վարման բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քաղաքականությունը։

## Գործառույթներ
Հիմնական գործառույթներն են՝ գույքի (անկախ սեփականության ձևից) նկատմամբ իրավունքների, սահմանափակումների և օգտագործման նկատմամբ սահմանափակումների պետական գրանցման իրականացումը, Հայաստանի Հանրապետության հողային ֆոնդի հաշվեկշռի կազմումը, անշարժ գույքի կադաստրային և տեղագրական քարտեզների ստեղծումը, անշարժ գույքի կադաստրային գնահատումը, հողի հարկի, գույքահարկի հենքի ստեղծումը,անշարժ գույքի ծածկագրման (կոդավորման) համակարգի, պետական գրանցման ծածկագրերի մշակումն ու ներդրումը, անշարժ գույքի պետական համակարգված դիտարկումների (մոնիթորինգ) կազմակերպումն ու իրականացումը, Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների և պետական սահմանի սահմանագծման (դելիմիտացիա) ու սահմանազատման (դեմարկացիա) աշխատանքներին մասնակցությունը, աշխարհագրական անվանումների ազգային տեղեկատվական բանկի և Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական անվանումների պետական քարտադարանի ստեղծման ու վարման աշխատանքների ղեկավարումը այլն։
Բագարանի Շուշանավանքը

**«Բագարանի Շուշանավանքը»** (, ), եռալեզու՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն գիրք, որը նվիրված է հայկական վաղմիջնադարյան ճարտարապետական յուրօրինակ հուշարձաններից մեկի՝ Բագարանի Սուրբ Շուշանավանք վանական համալիրին և այն ընդգրկող հուշարձանախմբի պատմաճարտարապետական ու աղբյուրագիտական քննությանը։ Ծրագրի նախաձեռնող և ղեկավար՝ Վահրամ Կարապետյան («Դոմ Մոսկվի» Երևանում Մոսկովյան մշակութագործարարական կենտրոնի գլխավոր տնօրեն)։ Նախագիծը իրականացվել է  Հայաստանի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության Անվտանգության դաշնային ծառայության սահմանապահների վարչության աջակցությամբ։ Գիրքը հրատարակվել է 2021 թվականին  Երևանում, «Տիգրան Մեծ» հրատարակչությունում։ Գրքի համահեղինակներն են՝ վիմագրագետ, հնագետ, ձեռագրագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու (2013) Արսեն Հարությունյանը ու ճարտարապետներ՝ Գրիգոր Նալբանդյանը և Աշոտ Հակոբյանը։  Գրքի խմբագիրն է՝ վիմագրագետ, հնագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու (1986) Գագիկ Սարգսյանը։ Գիրքը նախատեսված է Հայոց պատմության և մշակույթի հարցերով զբաղվող մասնագետների և ընթերցող լայն հասարակության համար։

Գրքի շնորհանդեսը Վահրամ Կարապետյանի նախաձեռնությամբ տեղի է ունեցել 2021 թվականի մարտի 20-ին «Հայ եկեղեցու համաշխարհային երիտասարդական միավորում» կենտրոնում։

## Բովանդակություն
Գրքում փորձ է արվել պարզելու Սուրբ Շուշան անվան ծագումը, հստակեցվել են հուշարձանախմբի շինարարական փուլերն ու թվագրումը, ճարտարապետակա-հորինվածքային լուծումները, ներկայացվել են վիմագրերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2021 գրքեր
Կատեգորիա:Բագարան
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի պատմության մասին
Յուն Չան-Յոնգ

**Յուն Չան-Յոնգ** (), հարակորեացի դերասան։ Իր կարիերան սկսել է որպես մանկական դերասան և ավելի լայն ճանաչում ձեռք բերել 2022 թվականի Netflix-ի «Մենք բոլորս մահացած ենք» սերիալում իր կատարած դերի շնորհիվ։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստասերիալներ

### Վեբ սերիալներ

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասաններ
Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի նկարների ցանկ

Ստորև ներկայացված է բրիտանացի պրեռաֆայելիտ նկարիչ **[[Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուս]]ի նկարների ցանկը**։

## 1870-ական թվականներ

## 1880-ական թվականներ

## 1890-ական թվականներ

## 1900-ական թվականներ

## 1910-ական թվականներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նկարների ցանկեր
Կատեգորիա:Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի նկարներ
Օհան Դուրյանի արձան-հուշակոթող

**Օհան Դուրյանի արձան-հուշակոթող**, արձան Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Գտնվում է Ազատության հրապարակում՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի հարևանությամբ։ Նվիրված է աշխարհահռչակ դիրիժոր Օհան Դուրյանին։ Բացվել է 2022 թվականի նոյեմբերի 4-ին։

## Պատմություն
Արձանը պատրաստելու և տեղադրելու որոշումը կայացվել է 2022 թվականի օգոստոսին․ Հայաստանի Կառավարությունը պետական բյուջեի պահուստային ֆոնդից 20 միլիոն դրամ է հատկացրել ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությանը։ Արձանը տեղադրվել է Օհան Դուրյանի 100-ամյակի միջոցառումների շրջանակներում։

Արձանի հեղինակի՝ քանդակագործ Գետիկ Բաղդասարյանի ընտրության հարցում հաշվի է առնվել Օհան Դուրյանի այրու գրավոր ցանկությունը։

## Նկարագրություն
Արձան-հուշակոթողը կազմված է վեր խոյացող մուգ ապակե երեք սյուներից։ Մեջտեղի սյան վրա Օհան Դուրյանի բրոնզաձույլ կիսանդրին է, իսկ հարևան սյուներին՝ նրա բրոնզաձույլ ձեռքերը՝ նվագախումբը ղեկավարելու պահին։ Արձանը լուսավորված է, իսկ պատվանդանի հատվածում տեղադրված բարձրախոսներից հնչում է երաժշտություն։

Արձանի տեղադրման վայրն այնպես է ընտրվել, որ այն մոտ լինի Դուրյանի պաշտելի կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Սպենդիարյանի շիրմին։ Դիրիժորի անունը գրված է Հովհաննես Թումանյանի ձեռագիր տառատեսակներով։

## Հեղինակներ
* Մտահղացում՝ Վահան Վարդապետյան
* Քանդակագործ՝ Գետիկ Բաղդասարյան
* Ճարտարապետ՝ Սահակ Սաֆարյան
* Պատվանդանը` Արսեն Պետրոսյանի 
* Համակարգման աշխատանքներ՝ Սամվել Ղումաշյան

## Բացման արարողություն
Օհան Դուրյանի արձան-հուշակոթողի բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2022 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Ներկա են եղել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը, այլ պաշտոնյաներ, Օհան Դուրյանի այրին՝ Ալիս Դուրյանը, և որդին՝ Նարեկ Դուրյանը, արվեստագետներ և ուրիշներ։

Խոսք են ասել ՀՀ վարչապետը, հոբելյանական հանձնաժողովի անդամ, Օհան Դուրյանի ամենամտերիմ բարեկամ, անվանի բժիշկ Վահան Վարդապետյանը։

Արձանը բացելու պատիվը տրվել է Վահան Վարդապետյանին և դիրիժորի այրուն՝ Ալիս Դուրյանին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ազատության հրապարակում տեղի է ունեցել Օհան Դուրյանի արձան-հուշակոթողի բացման արարողությունը (տեսանյութ)

Կատեգորիա:2022 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Գետիկ Բաղդասարյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Հիդալգո

thumb|250px|Իսպանացի հիդալգո (XVI դար)
**Իդալգո**, (իսպ. hidalgo), մանր և միջին ազնվականության ներկայացուցիչ միջնադարյան Իսպանիայում։ «Հիդալգո» տերմինն առաջացել է XII դ., իսկ XIII–XIV դարերից ցույց է տվել պատկանելությունը ասպետների դասին։ Ռեկոնկիստայի ժամանակաշրջանում հիդալգոները եղել են ռազմական կարևոր ուժ։ XV– XVI դդ. սնանկացել և աղքատացել են։ Հարստություն ձեռք բերելու նպատակով մասնակցել են նոր հայտնաբերված ամերիկյան հողերի նվաճմանը։ Աղքատացած, սակայն ասպետներին հատուկ դասային նախապաշարումները պահպանած հիդալգոների առկայությունը ֆեոդալական Իսպանիայի անկման ժամանակաշրջանի (XVI դ. վերջ – XVII դ.) հասարակական կյանքի բնորոշ առանձնահատկությունն էր։

Այդ ժամանակաշրջանի հիդալգոի հավաքական կերպար է նշանավոր Դոն Քիշոտը։ Սերվանտեսի «Դոն Քիշոտ» վեպում գլխավոր հերոսն իրեն երգիծական կերպով պատկերացնում է որպես հիդալգո դե սանգրե և ձգտում է ապրել ասպետի մոլորված կյանքով, չնայած այն հանգամանքին, որ ֆինանսական վիճակը նրան խանգարում է իրականում դա անել։

Հիդալգո էր նաև Դոն Խոսեն՝ Պրոսպեր Մերիմեի «Կարմեն»-ի գլխավոր հերոսը։

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Իսպանական ազնվականություն
Կատեգորիա:Ռեկոնկիստա
Ցատկախաղ (վեպ)

**«Ցատկախաղ»** (), արգենտինացի գրող Խուլիո Կորտասարի փորձնական վեպը, որը գրվել է 1963 թվականին։ Այն համարվում է գրողի ամենահայտնի ստեղծագործությունը և պոստմոդեռնիստական գրականության նշանավոր օրինակը։

## Վեպի կառուցվածք
Վեպն ունի անսովոր կառուցվածք։ Ըստ գրողի նախաբանի՝ գիրքը միանգամից պարունակում է «շատ գրքեր», սակայն Կորտասարն առաջարկում է ընթերցման երկու տեխնիկա՝ սովորական, որը ներառում է վեպի առաջին երկու մասերը՝ «Մյուս կողմից» և «Այս կողմից», և որոնցում ավարտվում է հիմնական սյուժեն, ինչպես նաև կարդալ ըստ հատուկ սխեմայի, ըստ որի՝ պետք է կարդալ նաև «Այլ կողմերից» մասի գլուխները։ Այն կարգը, որով պետք է կարդալ գիրքը, սահմանվում է հեղինակի կողմից, դրան կարելի է հետևել յուրաքանչյուր գլխի վերջում սխեմայի կամ ցուցիչների միջոցով։ Սխեմայում կան վեպի բոլոր գլուխները, բացի նախավերջինից՝ 55-րդից։

## Վեպի հերոս
Վեպի գլխավոր հերոսը՝ Օրասիո Օլիվեյրան, անձնատուր է լինում իր գոյության խնդիրների և շրջապատող աշխարհի հետ բարդ հարաբերությունների մասին մտորումներին։ Նրա մտորումների կատալիզատորը ծանոթների՝ Փարիզից Մագ անունով սիրեցյալի, ինտելեկտուալների փարիզյան «Ակումբի» և արգենտինացի ընկերներ Տրևելերի և Տալիտայի հետ շփումն է։

## Հայերեն թարգմանություն
Ալիս Տեր-Ղևոնդյանի թարգմանությամբ գիրքը հայերեն լույս է տեսել 2018 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վեպը «Лаборатория Фантастики» կայքում
* «Ցատկախաղ» («Էպիգոն թատրոնի» ներկայացում, ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Ագեև, դերերում՝ Մագա-Լուսիա՝ Իրինա Գրինևա, Օրասիո՝ Վլադիմիր Ագեև, Օսիպ՝ Սերգեյ Գերասին, հեղինակ՝ Անդրեյ Զվյագինցև)

Կատեգորիա:1963 գրքեր
Կատեգորիա:1963 վեպեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իսպաներեն գրականություն
Կատեգորիա:Իսպաներեն վեպեր
Չարլզ Գեյլ

**Չարլզ Գեյլ** (, ),  ամերիկացի երաժիշտ, ջազ սաքսոֆոնահար, դաշնակաար, բաս-կլառնետահար։

## Կենսագրություն
Չարլզ Գեյլը ծնվել է 1939 թվականի փետրվարի 28-ին, Նյու Յորք նահանգի Բուֆֆալո քաղաքում։ Նրա կենսագրական տվյալներից շատ քիչ տեղեկություններ են հայտնի, քանի որ նա չի ցանկացել խոսել իր մասին և տալ արցազրույցներ։ Նախքան Նյու Յորք տեղափոխվելը նա երաժշտություն է դասավանդել Բուֆալոյի համալսարանում։

Գեյլը մոտ քսան տարի տուն չի ունեցել, նա սաքսոֆոն է նվագել Նյու Յորքի փողոցներում և մետրոյի հարթակներում։

1988 թվականին նա համբավ է ձեռք բերել՝ ձայնագրվրվելով շվեդական «Silkheart Records» լեյբլի կողմից թողարկված ալբոմներում։ Նրա երաժշտությունը ոճը հոգևոր է՝ ոգեշնչված Հին և Նոր Կտակարաններից։ Նա ելույթ է ունեցել և ձայնագրվել Սեսիլ Թեյլորի, Ուիլյամ Փարքերի և Ռաշիդ Ալիի հետ։

2001 թվականին Գեյլը ձայնագրեց «Jazz Solo Piano» ալբոմը։ 1985 թվականին նա նկարահանվել է 1985 թվականին նկարահանվել է «Rising Tones Cross» ջազ վավերագրական ֆիլմում, որի ռեժիսորն է Էբբա Յանը։

Չարլզ Գեյլը մահացել է 2023 թվականի սեպտեմբերի 7-ին 84 տարեկան հասակում։

## Սկավառակագրություն
*1988-Always Born (Silkheart)
*1988-Homeless (Silkheart)
*1988-Spirits Before (Silkheart)
*1991-Touchin' on Trane (FMP)
*1992-Repent (Knitting Factory)
*1993-Translations (Silkheart)
*1993-Raining Fire (Silkheart)
*1993-More Live at the Knitting Factory (Knitting Factory)
*1993-Consecration (Black Saint)
*1993-Berlin Movement from Future Years (FMP)
*1993-Abiding Variations (FMP)
*1994-Live at Disobey (Blast First)
*1994-Kingdom Come (Knitting Factory)
*1994-Unto I Am (Victo)
*1995-Testaments (Knitting Factory)
*1995-Daily Bread (Black Saint)
*1997-Delivered (Thirsty Ear)
*1997-Solo in Japan (PSF)
*1997-Precious Soul (FMP)
*1999-Ancient of Days (Knitting Factory)
*2000-Jazz Solo Piano (Knitting Factory)
*2003-Shout! (Cleanfeed)
*2006-Time Zones (Tompkins Square)
*2008-Forgiveness (NotTwo Records)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The FMP releases
*
*Charles Gayle interview by Howard Mandel for *The Wire*

Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կլառնետահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սաքսաֆոնահարներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Աշնանացան մշակաբույսեր

**Աշնանացան մշակաբույսեր**, միամյա մշակաբույսեր, որոնք աշնանը ցանելուց հետո բնականոն զարգանում են, իսկ բերք տալիս են հաջորդ տարում։

## Վեգետացիա
Աշնանացան մշակաբույսերն ունեն 2 ակտիվ վեգետացիայի շրջան. աշնանային (40–45 օր), որի ընթացքում ձևավորվում են արմատային համակարգն ու վեգետացիայի վերգետնյա օրգանները և, ենթարկվելով ցածր ջերմաստիճանների ազդեցությանը, կոփվում են, և գարուն-ամառային (75–100 օր), երբ զարգանում են բազմացման օրգանները։

## Տեսակներ
Աշնանացան մշակաբույսեր են հացաբույսերը (աշնանացան ցորեն, աշորա, գարի), ձիթատու բույսերը (աշնանացան կոլզա, հլածուկ, սորուկ), բակլազգիները (աշնանացան վիկ)։ Սովորաբար աշնանացան մշակաբույսեր աճեցնում են համեմատաբար մեղմ ձմեռ և կայուն ձնածածկույթ ունեցող շրջաններում, առավել մեծ տարածում ունի աշնանացան ցորենը, որը Եվրոպայի ու ԱՄՆ-ի հիմնական հացաբույսն է։

Սովորաբար աշնանացան մշակաբույսերն ավելի բարձր բերք են տալիս, քան գարնանացան բույսերը, քանի որ ավելի լավ են օգտագործում հողում գարնանային խոնավության պաշարները, լավ նախորդներ են գարնանացան բույսերի համար, նվազեցնում են գարնանային գյուղատնտեսական աշխատանքների լարվածությունը։ Աշնանացան մշակաբույսերը հաճախ օգտագործում են միջանկյալ ցանքերում, հատկապես ոռոգովի երկրագործության շրջաններում։ Դա թույլ է տալիս անասնապահության համար ստանալ զգալի քանակությամբ կերեր։

Հայաստանում 2013 թվականին ցանվել է 73,45 հազար հա, 2012 թվականին՝ 91 հազար հա աշնանացան ցորեն, միջին բերքը կազմել է 28,9 ց/հա։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսությունը Հայաստանում