Գլիկացված հեմոգլոբին

**Գլիկացված հեմոգլոբին**, կամ **գլիկոհեմոգլոբին**, հեմոգլոբինի (Hb) ձև, որ քիմիական կապով միացած է ածխաջրի: Մոնոսախարիդների մեծ մասը, այդ թվում՝ գլյուկոզը, գալակտոզը և ֆրուկտոզը, արյան հոսքում սպոնտան (ոչ ֆերմենտատիվ) կապվում են հեմոգլոբինի հետ: Այնուամենայնիվ, գլյուկոզի համեմատ, նման կապ առաջացնելու հավանականությունը ընդամենը 21% է կազմում գալակտոզի և մոտ 13%՝ ֆրուկտոզի դեպքում, ինչով կարող է բացատրվել գլյուկոզի՝ մարդու օրգանիզմում որպես հիմնական նյութափոխանակային ելանյութի օգտագործումը:

Ածխաջուր-հեմոգլոբին կապերի ավելցուկային առաջացումը վկայում է արյան մեջ ածխաջրերի բարձր քանակի մասին և հանդիսանում շաքարային դիաբետի կամ այլ էնդոկրին հիվանդությունների ախտորոշման մարկեր (HbA1c > 6.4%)։ A1c ցուցանիշը կլինիկական առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում, քանի որ հեշտ է հայտնաբերվում։ Այն գործընթացը, որի ընթացքում ածխաջրերը միանում են հեմոգլոբինին, կոչվում է *գլիկացում*, իսկ HbA1c-ն բետա-N-1-դեօքսիֆրուկտոզիլ հեմոգլոբինի բաղադրիչն է։

Գլիկացված հեմոգլոբինի չափման մի քանի եղանակներ կան, որոնցից միակ ստանդարտ և լայնորեն կիրառվողը **HbA1c**-ն է (կամ պարզապես **A1c**)։ HbA1c-ն հիմնականում չափվում է՝ որոշելու համար արյան շաքարի միջին մակարդակը վերջին երեք ամիսների ընթացքում, և օգտագործվում է որպես ստանդարտ ախտորոշիչ թեստ՝ շաքարային դիաբետի բարդությունների զարգացման ռիսկը և գլիկեմիկ ինքնավերահսկումը գնահատելու համար։ Թեստը համարվում է երեք ամսվա միջին ցուցանիշ, քանի որ էրիթրոցիտների կյանքի միջին տևողությունը երեքից չորս ամիս է։ Արյան մեջ գլյուկոզի նորմալ մակարդակը հանգեցնում է գլիկացված հեմոգլոբինի նորմալ քանակի առաջացմանը։ Պլազմայում գլյուկոզի միջին կոնցենտրացիայի բարձրացմանը զուգահեռ գլիկացված հեմոգլոբինի ֆրակցիան կանխատեսելիորեն աճում է։ Շաքարային դիաբետի դեպքում գլիկացված հեմոգլոբինի բարձր մակարդակը արտացոլում է արյան գլյուկոզի բարձր մակարդակը և կորելացվում սիրտ-անոթային հիվանդությունների, դիաբետիկ նեֆրոպաթիայի, նեյրոպաթիայի և ռետինոպաթիայի զարգացման հետ։

## Տերմինաբանություն
«Գլիկացված հեմոգլոբին» տերմինը նախընտրելի է «գլիկոզիլացված հեմոգլոբին» տերմինի փոխարեն, քանի որ ճշգրիտ է արտացոլում տեղի ունեցող ոչ ֆերմենտային գործընթացը։ Վաղ գիտական գրականության մեջ հաճախ օգտագործվել է *«գլիկոզիլացված»* եզրույթը, քանի որ այդ ժամանակ դեռ պարզ չի եղել, թե որ գործընթացն է ներգրավված, մինչև հետագա հետազոտությունները հստակեցրին դա։ Այնուամենայնիվ, անգլալեզու գրականության մեջ այս երկու տերմինները երբեմն մինչ օրս օգտագործվում են որպես փոխարինելի:

HbA1c անվանման ծագումը կապված է կատիոնափոխանակային քրոմատոգրաֆիայի միջոցով հեմոգլոբինի A տեսակի տարանջատման հետ։ Առաջին առանձնացված ֆրակցիան, որը համարվել է մաքուր հեմոգլոբին A, անվանվել է HbA0, իսկ դրան հաջորդող ֆրակցիաները, ըստ էլյուցիայի հերթականության, անվանվել են HbA1a, HbA1b և HbA1c։ Հետագայում տարանջատման տեխնիկաների կատարելագործումը հանգեցրել է ավելի շատ ենթաֆրակցիաների մեկուսացմանը։

## Պատմություն
Հեմոգլոբին A1c-ն առաջին անգամ առանձնացրել են հեմոգլոբինի այլ ձևերից 1958 թվականին Հյուիսմանը և Մեյերինգը՝ քրոմատոգրաֆիայի կիրառմամբ։ 1968 թվականին Բուքչինը և Գալոպը առաջին անգամ բնութագրել են հեմոգլոբին A1c-ն որպես գլիկոպրոտեին։ Դրա մակարդակի բարձրացումը շաքարային դիաբետի դեպքում առաջին անգամ նկարագրել են 1969 թվականին Սամուել Ռահբարը և նրա աշխատակիցները։ Այն ռեակցիաները, որոնք հանգեցնում են հեմոգլոբին A1c-ի ձևավորմանը, բնութագրել են 1975 թվականին Բանը և նրա գործընկերները։

Հեմոգլոբին A1c-ի նշանակությունը շաքարային դիաբետ ունեցող հիվանդների մոտ գլյուկոզի նյութափոխանակության վերահսկման աստիճանը գնահատելու նպատակով առաջարկեցին Էնթոնի Չերամին, Ռոնալդ Քյոնիգը և նրանց աշխատակիցները 1976 թվականին։

## Վնասման մեխանիզմ
Գլիկացված հեմոգլոբինը հանգեցնում է էրիթրոցիտներում բարձր ռեակտիվությամբ ազատ ռադիկալների քանակի ավելացմանը, ինչի հետևանքով փոխվում են բջջաթաղանթի հատկությունները։ Սա բերում է էրիթրոցիտների ագրեգացիայի, սլաջավորման և արյան մածուցիկության բարձրացման, ինչի հետևանքով խանգարվում է արյան հոսքը։

Գլիկացված հեմոգլոբինի վնասման ազդեցության մեկ այլ մեխանիզմ կապված է բորբոքման հետ, ինչը իր հերթին հանգեցնում է աթերոսկլերոտիկ վահանիկների (աթերոմաների) ձևավորմանը։ Ազատ ռադիկալների կուտակումը նպաստում է Fe2+ հեմոգլոբինի օքսիդացմանը Fe3+ ձևի և ապա՝ աննորմալ ֆերիլ հեմոգլոբինի (Fe4+-Hb) առաջացմանը։ Fe4+ ձևը անկայուն է և հեմոգլոբինի կազմի սպեցիֆիկ ամինաթթուների հետ ռեակցիայի մեջ մտնելով՝ կրկին վերափոխվում է Fe3+ օքսիդացման աստիճանին։ Այդ ընթացքում հեմոգլոբինի մոլեկուլները խաչաձև կապերով *(cross-linking)* կարվում են՝ առաջացնելով հեմոգլոբինային կուտակումներ (մուլտիմերներ), որոնք նպաստում են բջջի վնասմանը և Fe4+ հեմոգլոբինի արտազատմանը զարկերակների և երակների ներքին շերտի՝ ենթաէնդոթելային մատրիքսի մեջ։ Արդյունքում բարձրանում է անոթների էնդոթելի թափանցելիությունը և ակտիվանում պրոբորբոքային մոնոցիտների ադհեզիոն սպիտակուցների կենսասինթեզը, ինչը նպաստում է մակրոֆագերի կուտակմանը անոթների պատերին և ի վերջո հանգեցնում վնասակար աթերոսկլերոտիկ վահանիկների ձևավորմանը։

Խիստ գլիկացված հեմոգլոբինային AGE-ը *(Advanced glycation end products, *'AGEs*')* անցնում են անոթների հարթ մկանային շերտի միջով և ինակտիվացնում ացետիլխոլին-միջնորդված, էնդոթել-կախյալ թուլացումը, հավանաբար, ազոտի օքսիդի (NO) հետ կապվելու և դրա նորմալ կենսաբանական ազդեցությունը խոչընդոտելու միջոցով։ Ազոտի օքսիդը ուժեղ անոթալայնիչ է և միաժամանակ արգելակում է ՑԽԼ-ի օքսիդացած ձևի առաջացումը, որը նպաստում է աթերոսկլերոտիկ վահանիկների ձևավորմանը։

Էրիթրոցիտների ընդհանուր քայքայման ընթացքում դրանցից ազատվում է նաև հեմը։ Ազատ հեմն ունակ է առաջացնել էնդոթելի և ՑԽԼ-ի կազմի սպիտակուցների օքսիդացում, ինչը ևս նպաստում է աթերոսկլերոտիկ վահանիկների ձևավորմանը։

## Դերը բժշկական ախտորոշման մեջ
Սպիտակուցների գլիկացումը հաճախակի հանդիպող երևույթ է, սակայն հեմոգլոբինի դեպքում տեղի է ունենում ոչ ֆերմենտային կոնդենսացման ռեակցիա գլյուկոզի և բետա-շղթայի N-ծայրի միջև։ Այս ռեակցիայի արդյունքում առաջանում է Շիֆի հիմք (R−N=CHR', R = բետա-շղթա, CHR' = գլյուկոզից ստացված), որն էլ վերածվում է 1-դեզօքսիֆրուկտոզի։ Երկրորդ փոխարկումը Ամադորիի վերախմբավորման օրինակ է։

Երբ արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը բարձր է, գլյուկոզի մոլեկուլները միանում են էրիթրոցիտներում առկա հեմոգլոբինին։ Որքան երկար է տևում հիպերգլիկեմիան, այնքան ավելի շատ գլյուկոզ է կապվում էրիթրոցիտների հեմոգլոբինի հետ, և այնքան բարձր է լինում գլիկացված հեմոգլոբինի մակարդակը։

Հեմոգլոբինի մոլեկուլը գլիկացվելուց հետո մնում է այդ վիճակում։ Հետևաբար, էրիթրոցիտում գլիկացված հեմոգլոբինի կուտակումն արտացոլում է գլյուկոզի այն միջին մակարդակը, որի ազդեցությանը բջիջը ենթարկվել է իր կյանքի ցիկլի ընթացքում։ Գլիկացված հեմոգլոբինի որոշումը թույլ է տալիս գնահատել բուժման արդյունավետությունը՝ վերահսկելով շիճուկում գլյուկոզի կարգավորման երկարաժամկետ ընթացքը։

A1c-ն արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի միջին ցուցանիշն է էրիթրոցիտների կյանքի տևողության ընթացքում (117 օր տղամարդկանց դեպքում և 106 օր՝ կանանց): Հետևաբար, արյան քննությանը նախորդող մոտ օրերի գլյուկոզի մակարդակները զգալիորեն ավելի մեծ ավանդ ունեն A1c-ի մակարդակի ձևավորման մեջ, քան նախկին օրերի մակարդակները

Սա հաստատվում է նաև կլինիկական պրակտիկայի տվյալներով, որոնք ցույց են տալիս, որ HbA1c-ի մակարդակը զգալիորեն նորմալիզացվում է գլյուկոզի մակարդակն իջեցնող բուժման մեկնարկից կամ ուժեղացումից 20 օր անց։

## Չափում
Հեմոգլոբին A1c-ն չափելու համար օգտագործվում են մի քանի մեթոդներ: Լաբորատորիաները կարող են կիրառել բարձր արդյունավետության հեղուկային քրոմատոգրաֆիան, իմունոլոգիական անալիզը, ֆերմենտային անալիզը, մազանոթային էլեկտրոֆորեզը կամ բորոնատային խնսմսկցային քրոմատոգրաֆիան: Խնամքի կետերում (օրինակ՝ բժշկի կաբինետում) հաճակ կիրառում են իմունոլոգիական անալիզը կամ բորոնատային աֆինային քրոմատոգրաֆիան:

Միացյալ Նահանգներում HbA1c թեստավորման լաբորատորիաները սերտիֆիկացված են ըստ գլիկոհեմոգլոբինի ստանդարտացման ազգային ծրագրի՝ 1993 թվականի «Շաքարային դիաբետի հսկողության և բարդությունների հետազոտության» *(Diabetes Control and Complications Trial, DCCT)* արդյունքներին համապատասխանեցնելու համար: Լրացուցիչ տոկոսային սանդղակներից Mono S-ը նախկինում օգտագործվում էր Շվեդիայում, իսկ KO500-ը՝ Ճապոնիայում:

### Անցում IFCC միավորներին
Դիաբետի ամերիկյան ասոցիացիան, Դիաբետի ուսումնասիրության եվրոպական ասոցիացիան և Դիաբետի միջազգային ֆեդերացիան եկել են համաձայնության, որ HbA1c-ն պետք է ներկայացվի Կլինիկական քիմիայի և լաբորատոր բժշկության միջազգային ֆեդերացիայի (*International Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine*) միավորներով: IFCC սկսեց կիրառվել Եվրոպայում (բացի Միացյալ Թագավորությունից) 2003 թվականին. Միացյալ Թագավորությունը կիրառում էր կրկնակի հետազոտություն 2009 թվականի հունիսի 1-ից մինչև 2011 թվականի հոկտեմբերի 1-ը։

DCCT-ից IFCC-ի փոխակերպումն իրականացվում է հետևյալ բանաձևով.

: \mathrm{IFCC\ HBA1c}\, \Big(\frac{\text{մմոլ}}{\text{մոլ}}\Big)=[\mathrm{DCCT\ HBA1c}\,(\%) - 2.14] \times 10.929 

## Արդյունքների մեկնաբանում
Լաբորատոր արդյունքները կարող են տարբերվել՝ կախված անալիտիկ մեթոդից, հիվանդի տարիքից և անհատների միջև առկա կենսաբանական տարբերություններից: HbA1c-ի ավելի բարձր մակարդակներ հանդիպում են արյան մեջ կայուն հիպերգլիկեմիայով մարդկանց մոտ, ինչպես օրինակ՝ շաքարային դիաբետի դեպքում: Թեև դիաբետով հիվանդների բուժման նպատակները տարբեր են, շատերը ներառում են HbA1c արժեքների թիրախային միջակայք: Գլյուկոզի ճիշտ վերահսկողություն ունեցող շաքարային դիաբետով անհատի արյան մեջ HbA1c-ի մակարդակը մոտ է հղումային ռեֆերենսային միջակայքին կամ գտնվում է դրա սահմաններում:

Դիաբետի միջազգային ֆեդերացիան և Էնդոկրինոլոգիայի ամերիկյան քոլեջը պացիենտների մեծամասնության համար խորհուրդ են տալիս HbA1c-ի արժեքները պահել 48 մմոլ/մոլ-ից ցածր (6,5 DCCT %), մինչդեռ Դիաբետի ամերիկյան ասոցիացիանև խորհուրդ է տալիս, որ HbA1c-ն պահվի 53 մմոլ/մոլ-ից ցածր տիրույթում (7,0 DCCT%): 2008-2009 թվականների խոշոր հետազոտությունների արդյունքները ենթադրեցին, որ տիպ 2 շաքարային դիաբետ ունեցող տարեցների համար 53 մմոլ/մոլ-ից (7,0 DCCT%) ցածր տիրույթը կարող է չափազանցված լինել. 53 մմոլ/մոլ-ից ցածր մակարդակի դեպքում A1c-ի նվազեցման հետևանքները դառնում են ավելի քիչ արտահայտված, իսկ այդ մակարդակին հասնելու համար պահանջվող գլիկեմիկ ինտենսիվ հսկողությունը հանգեցնում է վտանգավոր հիպոգլիկեմիկ վիճակների հաճախականության մեծացմանը։

50 տարեկան և տիպ 2 շաքարային դիաբետ ունեցող 47970 պացիենտների հետահայաց հետազոտությունը ցույց տվեց, որ այն պացիենտները, որոնց մոտ HbA1c-ն 48 մմոլ/մոլ էր և ավելի (6,5 DCCT%), ունեին մահացության բարձր մակարդակ, սակայն ավելի ուշ կատարված միջազգային հետազոտությունը հերքեց այս տվյալները։

Շաքարային դիաբետի դեպքում սիրտ-անոթային ռիսկի հետազոտությունների վերանայումը գնահատեց, որ դիաբետի հիմնական բարդությունների (դիաբետիկ ռետինոպաթիա, դիաբետիկ նեֆրոպաթիա, դիաբետիկ նեյրոպաթիա և մակրոանգիոպաթիաներ) ռիսկերը նվազում են մոտ 3%-ով՝ HbA1c-ի յուրաքանչյուր 1 մմոլ/մոլ նվազման դեպքում:

Այնուամենայնիվ, *ACCORD*-ի իրականացված հետազոտությունը, որը նախագծված էր հատկապես պարզելու համար, թե արդյոք դեղորայքի չափաբաժնի ավելացման միջոցով HbA1c-ի նվազեցումը 42 մմոլ/մոլ-ից ցածր (6,0 DCCT %) կնվազեցնի սիրտ-անոթային հիվանդությունների հաճախականությունը, հայտնաբերեց ավելի բարձր մահացություն այս ինտենսիվ բուժման դեպքում. այնքան բարձր, որ հետազոտությունը դադարեցվեց նախատեսվածից 17 ամիս շուտ։

Բժիշկները պետք է հաշվի առնեն պացիենտների առողջական վիճակը, հիպոգլիկեմիայի ռիսկը և նրանց առողջական յուրահատուկ ռիսկերը՝ HbA1c-ի թիրախային մակարդակ սահմանելիս: Քանի որ պացիենտներն են պատասխանատու սեփական հիպոգլիկեմիկ վիճակները կանխելու համար, նրանց ներդրումը և բժիշկների՝ պացիենտների ինքնախնամքի հմտությունների գնահատումը նույնպես կարևոր են:

Արյան մեջ գլյուկոզի (և, հետևաբար, HbA1c-ի) մշտական բարձրացումը մեծացնում է դիաբետի ուշ բարդություններից անգիոպաթիաների ռիսկը, ինչպիսիք են՝ պսակային զարկերակային հիվանդությունը, սրտամկանի ինֆարկտը, կաթվածը, սրտային անբավարարությունը, երիկամի քրոնիկ հիվանդությունը, կուրությունը, էրեկտիլ դիսֆունկցիան, բազմանյարդաբորբերը (նեյրոպաթիա՝ զգայունության կորուստ, հատկապես ոտնաթաթերում), փտախտը և գաստրոպարեզը (ստամոքսի դատարկման դանդաղում): Արյան մեջ գլյուկոզի սխալ վերահսկողությունը մեծացնում է նաև վիրահատական կարճաժամկետ բարդությունների ռիսկը, ինչպիսին է վերքերի լավացման:

Շաքարային դիաբետով հիվանդների մոտ ընդհանուր մահացությունն ավելի բարձր է թե 64 մմոլ/մոլ-ից (8,0 DCCT%) բարձր, և թե 42 մմոլ/մոլ-ից (6,0 DCCT%) ցածր HbA1c մակարդակների դեպքում, ինչպես նաև 42 մմոլ/մոլ-ից (6,0 DCCT%) բարձր և 31 մմոլ/մոլ-ից (5,0 DCCT%) ցածր ցուցանիշներով շաքարային դիաբետ չունեցող անձանց դեպքում, ինչը ցույց է տալիս համապատասխանաբար հիպերգլիկեմիայի և հիպոգլիկեմիայի ռիսկերը: Նմանատիպ ռիսկային արդյունքներ դիտվում են նաև սիրտ-անոթային հիվանդությունների դեպքում:

2022 թվականի ուղեցույցները վերահաստատել են այն հանձնարարականը, որ պացիենտների մեծամասնության համար HbA1c-ն պետք է պահպանվի 7,0%-ից ցածր: Ավելի բարձր թիրախային արժեքները ընդունելի են երեխաների և դեռահասների, ուղեկցող հիվանդություններ և/կամ ծանր հիպոգլիկեմիայի անամնեզ ունեցող հիվանդների համար: Ավելի ցածր թիրախային արժեքները (1c-ի սպասվածից ցածր մակարդակներ կարող են դիտվել էրիթրոցիտների կյանքի կարճ տևողություն ունեցող մարդկանց մոտ, օրինակ՝  գլյուկոզ-6-ֆոսֆատ դեհիդրոգենազայի պակասուրդի, մանգաղաբջջային սակավարյունության կամ ցանկացած այլ վիճակի դեպքում, որն առաջացնում է էրիթրոցիտների վաղաժամ մահ: Այս պացիենտների համար առաջարկվում է այլընտրանքային գնահատում՝ ֆրուկտոզամինի կամ գլիկացված ալբումինի միջոցով. այս մեթոդներն արտացոլում են գլիկեմիկ վերահսկողությունը նախորդող 2-3 շաբաթների ընթացքում։ Արյան դոնորությունը հանգեցնում է կորցրած էրիթրոցիտների արագ փոխարինմանը նոր ձևավորվածներով: Քանի որ նոր էրիթրոցիտները գոյություն են ունեցել միայն կարճ ժամանակահատվածում, դրանց առկայությունը կհանգեցնի նրան, որ HbA1c-ն չարտահայտի իրական միջին մակարդակները: Կարող են լինել նաև շեղումներ՝ պայմանավորված նախորդող երկու ամիսների ընթացքում կատարված արյան դոնորությամբ՝ էրիթրոցիտների տարիքի աննորմալ համաժամանակեցման պատճառով, ինչը հանգեցնում է արյան բջիջների կյանքի միջին տևողության երկարեցման (ինչն էլ բերում է արյան գլյուկոզի իրական միջին մակարդակների գերագնահատմանը): Սպասվածից բարձր մակարդակներ կարող են դիտվել նաև էրիթրոցիտների կյանքի ավելի երկար տևողություն ունեցող մարդկանց մոտ, օրինակ՝ երկաթի անբավարարության դեպքում։

2014 թվականին Շվեդիայում տիպ 1 շաքարային դիաբետով հիվանդների HbA1c-ի միջին ցուցանիշը կազմում էր 63 մմոլ/մոլ (7,9 DCCT %), իսկ տիպ 2-ի դեպքում՝ 61 մմոլ/մոլ (7,7 DCCT %): HbA1c-ի մակարդակները տարիքի հետ ցույց են տալիս փոքր, բայց վիճակագրորեն նշանակալի առաջընթաց աճ. այս աճի կլինիկական նշանակությունը դեռևս անհայտ է:

Արդյունքները կարող են ոչ հավաստի լինել բազմաթիվ դեպքերում, օրինակ՝ արյան կորստից, վիրահատությունից, արյան փոխներարկումից հետո, սակավարյունության կամ էրիթրոցիտների արագ շրջանառության դեպքում, երիկամների կամ լյարդի քրոնիկական հիվանդությունների առկայության դեպքում. վիտամին C-ի գերդոզավորման կամ էրիթրոպոետինով բուժումից հետո։ Հիպոթիրեոզը կարող է արհեստականորեն բարձրացնել A1c-ի ցուցանիշը։ Ընդհանուր առմամբ, ռեֆերենսային միջակայքը (հայտնաբերվում է առողջ երիտասարդների մոտ) կազմում է 30-33 մմոլ/մոլ (4,9-5,2 DCCT %)։ 2014 թվականին Շվեդիայում տիպ 1 շաքարային դիաբետով հիվանդների HbA1c-ի միջին ցուցանիշը կազմում էր 63 մմոլ/մոլ (7,9 DCCT %), իսկ տիպ 2-ի դեպքում՝ 61 մմոլ/մոլ (7,7 DCCT %) HbA1c-ի մակարդակները տարիքի հետ ցույց են տալիս փոքր, բայց վիճակագրորեն նշանակալի առաջընթաց աճ, ինչի կլինիկական նշանակությունը դեռևս անհայտ է։

### Կապը A1c-ի և մոտարկված միջին գլյուկոզի միջև
DCCT տոկոսով (%) արտահայտված HbA1c արժեքների և eAG (մոտարկված միջին գլյուկոզ) չափումների միջև մոտավոր կապը տրվում է հետևյալ բանաձևով․
:eAG(մգ/դլ) = 28.7 × A1c − 46.7eAG(մմոլ/լ) = 1.59 × A1c − 2.59(Փակագծերում բերված տվյալները 95% վստահության միջակայքերն են):

### Նորմալ, նախաշաքարախտային և շաքարախտային միջակայքեր
Ամերիկյան դիաբետի ասոցիացիայի 2010 թվականի «Շաքարային դիաբետի բժշկական օգնության ստանդարտները» ավելացրել են HbA1c ≥ 48 մմոլ/մոլ (≥6,5 DCCT%) ցուցանիշը՝ որպես շաքարային դիաբետի ախտորոշման ևս մեկ չափանիշ:

## Ցուցումներ և կիրառություն
Գլիկացված հեմոգլոբինի թեստավորումը խորհուրդ է տրվում ինչպես նախադիաբետիկ, այնպես էլ շաքարային դիաբետով անձանց արյան մեջ գլյուկոզի հսկողությունը ստուգելու համար: Արյան մեկ նմուշի դեպքում այն գլիկեմիկ վարքագծի վերաբերյալ շատ ավելի բացահայտ տեղեկատվություն է տալիս, քան քաղցած վիճակում արյան գլյուկոզի ցուցանիշը: Այնուամենայնիվ, քաղցած վիճակում արյան գլյուկոզի թեստերը վճռորոշ են բուժման վերաբերյալ որոշումներ կայացնելիս: Դիաբետի ամերիկյան ասոցիացիայի ուղեցույցները նման են մյուսներին՝ նշելով, որ գլիկացված հեմոգլոբինի թեստը պետք է կատարվի տարեկան առնվազն երկու անգամ շաքարային դիաբետով այն պացիենտների մոտ, որոնք ստանում են արդյունավետ բուժում (և ունեն կայուն գլիկեմիկ հսկողություն), և եռամսյակը մեկ անգամ այն դեպքում, երբ բուժման սխեման անարդյունավետ է կամ փոփոխվել է։

Գլիկացված հեմոգլոբինի չափումը նպատակահարմար չէ այն դեպքում, երբ վերջին վեց շաբաթվա ընթացքում դիետայի կամ բուժման փոփոխություն է կատարվել: Նմանապես, թեստը ենթադրում է էրիթրոցիտների ծերացման բնականոն գործընթաց և հեմոգլոբինի ենթատիպերի խառնուրդ (մեծահասակների մոտ գերակշռում է HbA-ն): Հետևաբար, արյան կորուստ ունեցած, հեմոլիտիկ անեմիայով կամ հեմոգլոբինի մոլեկուլի գենետիկական տարբերություններով (հեմոգլոբինոպաթիա), ինչպիսիք են մանգաղաբջջային սակավարյունությունը և այլ վիճակներ, ինչպես նաև վերջերս արյուն հանձնած անձինք հարմար չեն այս թեստի համար:

Գլիկացված հեմոգլոբինի փոփոխականության պատճառով՝ խորհուրդ տրվող թիրախային ցուցանիշներին հասած կամ դրանց մոտ գտնվող պացիենտների դեպքում պետք է ստուգվեն լրացուցիչ ցուցանիշներ: 64 մմոլ/մոլ կամ պակաս HbA1c արժեքներ ունեցող անձանց պետք է անցկացվի լրացուցիչ թեստավորում՝ պարզելու համար, թե արդյոք HbA1c-ի արժեքները տատանվող հիպերգլիկեմիայի և հիպոգլիկեմիայի միջինացման արդյունք են, թե HbA1c-ն ավելի շատ արտացոլում է հիպերգլիկեմիան, որն օրվա ընթացքում շատ չի տատանվում: Արյան գլյուկոզի շարունակական հսկողությունը թույլ է տալիս դիաբետ ունեցող անձանց անընդհատ որոշել իրենց գլյուկոզի մակարդակը՝ թեստավորելով այն մի քանի րոպեն մեկ: Արյան գլյուկոզի շարունակական հսկողության օգտագործումը տարածված է, քանի որ այդ սարքերը ներառված են բազմաթիվ առողջապահական ապահովագրական ծրագրերում: Պարագաները հակված են թանկ լինելու, քանի որ սենսորները պետք է փոխվեն առնվազն յուրաքանչյուր 2 շաբաթը մեկ: Մեկ այլ օգտակար թեստ՝ պարզելու համար, թե արդյոք HbA1c-ի արժեքները պայմանավորված են օրվա ընթացքում արյան մեջ գլյուկոզի քանակության մեծ տատանումներով, 1,5-անհիդրոգլյուցիտոլն է, որը հայտնի է նաև որպես *GlycoMark*, և արտացոլում է միայն այն ժամանակահատվածները, երբ հիպերգլիկեմիան 2 շաբաթվա ընթացքում  պահպանվում է 180 մգ/դլ կամ ավելի։

Հեմոգլոբին A1-ի (HbA1) խտությունը չափվում է իոնափոխանակային քրոմատոգրաֆիայի մեթոդով և բարձր է թե դիաբետով հիվանդների, և թե երիկամային անբավարարություն ունեցող հիվանդների մոտ: Թիոբարբիտուրաթթվի մեթոդը (քիմիական մեթոդ, որ հատուկ է գլիկացման հայտնաբերման համար) ցույց է տալիս, որ երիկամային անբավարարություն ունեցող պացիենտների մոտ գլիկացված հեմոգլոբինի արժեքները նման են առողջ անձանց մոտ դիտվող արժեքներին: Սա ենթադրում է, որ այս պացիենտների մոտ բարձր արժեքները հեմոգլոբինին գլյուկոզից բացի այլ նյութի միացման արդյունք են:

Աուտոիմուն հեմոլիտիկ անեմիայի դեպքում HbA1-ի խտությունը չի հայտնաբերվում: Պրեդնիզոլոնի կիրառումը թույլ է տալիս հայտնաբերել HbA1-ը: Այս հանգամանքներում կարող է օգտագործվել ֆրուկտոզամինի այլընտրանքային թեստը, որը նույնպես արտացոլում է արյան գլյուկոզի մակարդակների միջինը նախորդող 2-3 շաբաթների ընթացքում։

Բոլոր խոշոր հաստատությունները, ինչպիսիք են Միջազգային փորձագիտական ​​կոմիտեի զեկույցը (կազմված Դիաբետի միջազգային ֆեդերացիայի, Դիաբետի ուսումնասիրության եվրոպական ասոցիացիայի և Ամերիկյան դիաբետի ասոցիացիայի ներկայացուցիչներից), առաջարկում են HbA1c-ի 48 մմոլ/մոլ (6,5 DCCT %) մակարդակը՝ որպես ախտորոշիչ մակարդակ։ Կոմիտեի զեկույցն այնուհետև նշում է, որ երբ HbA1c թեստավորում հնարավոր չէ իրականացնել, պետք է կատարվեն քաղցած վիճակում գլյուկոզի և գլյուկոզի տոլերանտության թեստերը: Հղիության ընթացքում դիաբետի սքրինինգը շարունակում է պահանջել քաղցած վիճակում և գլյուկոզի տոլերանտության չափումներ հղիության դիաբետի համար՝ հղիության 24-28-րդ շաբաթներում, թեև գլիկացված հեմոգլոբինը կարող է օգտագործվել սկրինինգի համար առաջին պրենատալ այցի ժամանակ։

## Սննդակարգով պայմանավորված փոփոխություններ
Մետաանալիզը ցույց տվեց, որ պրոբիոտիկների կիրառումը տիպ 2 շաքարային դիաբետ ունեցող հիվանդների մոտ հանգեցնում է գլիկացված հեմոգլոբինի քանակության վիճակագրորեն նշանակալի նվազման։ Պրոբիոտիկների տարբեր շտամներ ներառող կլինիկական փորձարկումներում արձանագրվեց գլիկացված հեմոգլոբինի էական նվազում, մինչդեռ մեկ շտամ պարունակող պրոբիոտիկներով իրականացված փորձարկումները վիճակագրորեն նշանակալի ազդեցություն չեն ցուցաբերել:

## Ստանդարտացում և համապատասխանեցում
Կլինիկական հետազոտությունների մեծ մասը խորհուրդ է տալիս օգտագործել HbA1c-ի այն չափման մեթոդները, որոնք համեմատելի են DCCT (*Diabetes Control and Complications Trial*) հետազոտության մեթոդաբանությանը։ Թեստերի ստանդարտացման բարելավման գործում կարևոր դեր են ունեցել National Glycohemoglobin Standardization Program-ը և International Federation of Clinical Chemistry-ը։ Շաքարային դիաբետի սկզբնական ախտորոշման համար պետք է օգտագործվեն միայն HbA1c-ի այն մեթոդները, որոնք NGSP-սերտիֆիկացված են, այլ ոչ արագ թեստավորման սարքերը։ HbA1c արագ թեստավորման սարքերը վերլուծապես ճշգրիտ չեն, մասնավորապես՝ չափումների մեծ ստանդարտ շեղումների պատճառով։

## Անասնաբուժություն
HbA1c թեստավորումը արդյունավետ չէ շաքարային դիաբետով կատուների և շների բուժման ընթացքում մոնիթորինգ իրականացնելու համար և ընդհանուր առմամբ չի կիրառվում անասնաբուժական պրակտիկայում։ Փոխարենը նախընտրելի է ֆրուկտոզամինի մակարդակի վերահսկումը:

## Տես նաև
* Շաքարային դիաբետ

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Health Information: Diabetes — National Institutes of Health (NIH): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK)
** National Diabetes Information Clearinghouse — NIDDK (հին կայք, արխիվացված 2010-02-21)
* Standards of Care in Diabetes, American Diabetes Association Professional Practice Committee
** Standards of Care in Diabetes — 2024 (pdf), American Diabetes Association Professional Practice Committee

Կատեգորիա:Ախտաբանություն
Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Արյան սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Արյուն
Կատեգորիա:Արյունաբանություն
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Դիաբետաբանություն
Կատեգորիա:Կենսամոլեկուլներ
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Շաքարախտ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ