Մուշ քաղաքի վերին թաղի տղան

«**Մուշ քաղաքի վերին թաղի տղան**», հայ գրող Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքը։ Զետեղված է հեղինակի «Մարութա սարի ամպերը» ժողովածուում, որը լույս է տեսել 1981 թվականին։

## Գնահատական
Պատմությանից ու իր ապրած միջավայրից ստացած տեղեկություններն ու տպավորությունները մեկ վիպակում անհնար էր տեղավորել: Եվ ծնվում են պատմվածքները, նրանցից ՝ հրաշալի մի ժողովածու՝  «Մարութա սարի ամպերը»:«Մարութա սարի ամպերը» 1981 աչքի է ընկնում ոչ միայն անցյալի վառ ու անմոռաց մանրամասների դրվագումով, այլև բովանդակալից ու ընդհանրացված վրձնահարվածներով: Նոր ժամանակներ են, սակայն գրքի հերոս դարձած սերնդի ներկայացուցիչներից ամեն մեկի ուշքն ու միտքը անցյալի հետ է, ուր նրանց մանկության, պատանեկության և հերոսական ընդդիմության տարիներն էին: Այսպես ժամանակները տարրալուծվում են նաև հեղինակի էության մեջ, և նա էլ, միանալով իր հերոսների կյանքին, գնում է նրանց անցյալ ու ներկա օրերին ընդառաջ: Մեծ լարվածությամբ Գալշոյանը բացահայտում է հայրենասիրության էությունը: Նրա «անցվորների» գիտակցության ամեն մի պահը լցված է այդ էության անթիվ մարմնացումներով, որ այցի են գալիս մերթ որպես երազ, մերթ որպես շոշափելի իրականություն: Գրքի գեղեցիկ պատմվածքներից է նաև «Մուշ քաղաքի վերին թաղի տղան», որտեղ նույնպես տիրաբար իշխում են էրգրի հիշողությունները։ Մլեհը, տեսնելով արծվին, բերկրանք է ապրում՝ երևակայելով, թե նա թռել եկել է իր հայրենի եզերքից:

## Սյուժե
Տարիներ առաջ, երբ Մլեհը՝ Մուշ քաղաքի Վերին թաղի տղան (այդպես աշխատանքային ընկերներն էին կատակով դիմում և ինքն էր իրեն կոչում՝ խմած ժամանակ), երբ երիտասարդ էր, մի գարնան առավոտ արծիվ է մտնում քաղաք և նստում որմնադիր Մլեհի դիմաց։ Արծիվը իջնում է և նստում է որձաքարին, որքան սիրտն ուզում էր։ Սկզբում Մլեհը իմիջիայլոց ընդունեց և անմիջապես չանրադարձավ, որ դա հավքերի արքան է, իսկ հավքերի արքան հազարից մեկ մարդկանց մոտ չի գալիս։ Արծիվը երկար նստեց, և Մլեհը հազար ու մի բան մտածեց։ Զարմանալին այն էր, որ արծիվը քարափները թողած, քաղաք էր մտել։ Մլեհը մտածում էր, որ արծիվը իր երկրի թշնամուց է հալածվել։ Մտածում էր, որ արևի տակ կենդանի շունչ չկա, որ հալածող չունենա։ Մլեհին անհանգստացնում էր այն, թե ո՞վ է հալածել արծվին։ Արծիվը փախել է ոչ թե թշնամու ուժից, այլ նենգությունից, ոչ թե ուժեղ թշնամուց, այլ թույլ թշնամու մեծ նենգությունից։ Արծիվը հինգ հարյուր տարի իզուր փորձել է հասկանալ երկրային իր թշնամիների դավերը և հիմա, մեռնելուց առաջ, եկել է մարդկանց մոտ, որպեսզի հասկանա։ Արծիվները տեսնում, հասկանում և հիշում են ամեն ինչը, և այդ իսկ պատճառով նրանց ամենամծ թշնամին երկրի վրա իրենց հիշողությունն է։ Մլեհը մտածում էր, որ արծիվը իր էրգրացի է, և ինքը արծվին տեսել է Մշո գետի քարափներին։ Մլեհը շշնջում է արծվին, որ ինքը Մուշ քաղաքի Վերին թաղի տղան է, հաջի Պետրոսի որդին։ Արծիվը երկար նստելուց հետո թռչում է, և նրա հետ թռչում է նաև Մլեհի սիրտը։ Արծիվը թռչում էր դեպի Հայոց լեռնապար։ Մլեհը ամեն օր սպասում էր արծվին, բայց նա այլևս չէր երևում։ Այնքան էր նայել այդ քարին, որին նստել էր արծիվը, որ քարը արծիվ էր դարձել։ Մլեհը որոշում է, որ պետք է արծիվ քանդակի։ Իր քանդակած արծիվը կամաց արթնանում էր, բացում թևերը։ Եվ մի օր թռիչքի պատրաստ արծիվը բաբախեց շենքի քիվին։ Վարպետ Մլեհը նայեց և սիրտը թպրտաց, ինչպես այն օրը, երբ արծիվը թռցրեց իր սիրտը և թռավ դեպի լեռնապարը։ Մլեհը գլխի ընկավ, թե այն օրը ինչու հայտնվեց արծիվը, ինչու քաղաք մտավ և նստեց հենց իր հայացքի տակ։ Եկավ, որ ինքը հեքիաթներ հորինի արծվի մասին։ Գործի հետ վարպետ Մլեհը հեքիաթներ էր հորինում՝ բոլորը նույն թափառիկ տղայի և նույն արծվի մասին։ Մի հեքիաթում առաջին մասը հանգիստ էր հյուսվում․ տղան առանց Մլեհին չարչարելու ինքն իրեն  մոլորվում էր ու մնում մթան մեջ, դառնում չարքերի բաժին։ Մյուս հեքիաթում ձայնեղ տղան երգում է ու խնդրում, բայց արծիվը չի լսում նրա երգը։ Մլեհի տունը Զանգվի ափին էր, անկոփ քարերով։ Նա որբուհիներից մեկին ընկեր էր ընտրել, որ մենակ չգիշերի խրճիթում։ Մլեհը գինովցած բախում էր Աստոյի  դուռը, որ հայտնի, թե ինքը հեքիաթ է բերել Աստղոյի համար։ Եվ այդպես տարիներ շարունակ մինչև Հայրենական պատերազմը։ Կռվի դաշտում Մլեհը հեքիաթներ հորինելու ժամանակ չուներ։ Եթե հիշում էր քիվին քարացած արծվին, հիշում էր ավտոմատը կրծքին սեղմած և ժպիտով։ Այդպես շարունակվում է մինչև Բեռլին։ Մլեհը պատերազմի ժամանակ կորցնում է աջ ձեռքի մատները, և ընկերները կարծում են, որ նա այլևս չի կարող մուրճ բռնել։ Հեքիաթների տարբերակնեևը իրար ետևից գալիս էին։ Այնպես արագ էին հայտնվում տարբերակները, որ Մլեհը չէր հասցնում հեքիաթը մինչև վերջ հյուսել։ Առաջին հեքիաթից հետո  պետք է հյուսվեն բոլոր հեքիաթները։ Հրաշքով այդ խեղճ տղային փրկելուց հետո մնացած բոլոր հեքիաթներից քարե արծիվը պետք էր դուրս շպրտել։ Քարը մեկ անգամ կարող էր դառնալ արծիվ․ այդպիսի հրաշք մեկ անգամ կարող էր լինել, իսկ նշտարն ինքն է հրաշք։ Եվ թալիսման-նշտարով տղան ինքը կփրկեր իրեն։ Հենց այս բաների մասին Մլեհը պետք է հյուսեր հեքիաթ և պատմեր Աստղոյին, պատմեր որդուն, զավակներին և թոռներին։ Որդին կանչում է հորը, սակայն ոչ մի պատասխան չի ստանում։ Ներս մտնելուն պես տղան ժպիտը դեմքին սառած կանգնում է․ հայրը՝զգեստները հագին և գլխի տակ դանակ, թիկունքն ի վար մեկնվել էր հատակին։ Որդին ծնկում է հոր մոտ, ուր շուրջբոլորը, կարմրաներկ հատակին, ծուռտիկ-մուռտիկ շրջագծած, և գլխի տակ բաց դանակ, խաղաղ քնել էր Մուշ քաղաքի Վերին թաղի տղան։

## Կերպարներ
* Մլեհ
* Հաջի Պետրոս
* Աստղո

## Տես նաև
* Թաթոն
* Ներսեն
* Պատրանք
* Դավոն
* Մամփրե արքան
* Մեղապարտը
* Դաշտապահը

## Արտաքին հղումներ
https://www.youtube.com/watch?v=nscNtDF1qRc&t=1s

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ