Ցանցաթաղանթի սուր նեկրոզ

**Ցանցաթաղանթի սուր նեկրոզ (ՑՍՆ)**, աչքի բորբոքային վիճակ: Այն ինքնին դրսևորվում է որպես նեկրոզացնող ռետինիտ: Բորբոքումն առաջանում է ի պատասխան որոշ հերպես վիրուսների, ջրծաղկի վիրուսի, հասարակ հերպես վիրուսի (HSV-1 և HSV-2) և Էպշտեյն-Բարի վիրուսի:

Այս հիվանդությամբ մարդկանց շրջանում սովորաբար դիտվում են աչքերի կարմրություն, սպիտակ բծեր, որոնք ցանցենու նեկրոզի բծերն են: ՑՍՆ-ն կարող է հանգեցնել այլ վիճակների, օրինակ՝ ուվեիտ, ցանցաթաղանթի շերտազատման և ի վերջո կարող է հանգեցնել կուրության:

Հիվանդությունն առաջին անգամ նկարագրվել է 1971 թվականին Ճապոնիայում: Ակիրա Ուրայամային և նրա գործընկերներին դիմել էին 6 հիվանդներ, որոնք ունեին սուր նեկրոզացնող ռետինիտի, ցանցաթաղանթի արտերիտ, քորիոիդիտ և ուշ զարգացող ցանցենու շերտազատման ախտանիշներ: Այս վիճակների զուգակցումը անվանվեց ցանցաթաղանթի սուր նեկրոզ: ՑՍՆ-ի առաջին դեպքերը գրանցվել են 1971 թվականին: Ուրայաման և իր գործընկերները հրապարակեցին հիվանդությունը, որը տեսել էին 6 ճապոնացի բուժառուների մոտ: Դրանից հետո հիվանդությունը նկատվել է ՁԻԱՀ-ով հիվանդների, երեխաների և իմունադեֆիցիտային վիճակով մարդկանց շրջանում: 1978 թվականին Յունգը և Բիրդը անվանեց հիվանդությունը, երբ այն երկու աչքերում էլ դրսևորվեց՝ անվանելով երկկողմանի ցանցաթաղանթի սուր վնասում (ԵՑՍՎ):

## Նշաններ և ախտանիշներ
ՑՍՆ-ով հիվանդները սովորաբար ունենում են վիտրիտ, օկլյուզիվ ռետինալ արտերիոլիտ և ծայրամասային ռետինիտ: Թեև բնորոշ չէ, սակայն որոշ հիվանդներ հնարավոր է ունենան ցավեր: Շատ հիվանդների մոտ այն միայն մեկ աչքում է (միակողմանի), թեև երբեմն հնարավոր է երկու աչքում էլ դիտվի (երկկողմանի, ԵՑՍՆ): Եթե առաջին աչքը մնա առանց բուժվելու, որոշ դեպքերում հնարավոր է հիվանդությունը զարգանա նաև մյուս աչքում մեկ ամսվա ընթացքում: Հիվանդության ուշ պրոգրեսիված փուլերում հնարավոր է զարգանա կուրություն ՑՍՆ-ով ախտահարված աչքում: Թեև հիվանդությունը կարող է լինել առաջնային, սակայն կարող է ցանցաթաղանթի բորբոքումը չդիտվի սկզբնական ախտանիշներից տասնակ տարի հետո: Ախտանշաններն են՝

* տեսադաշտում լողացող պատկերներ
* աչքի կարմրություն
* տեսողության սրության նվազում
* ֆոտոֆոբիա

## Պատճառներ
ՑՍՆ-ն ասոցացված է այն մարդկանց հետ, ովքեր ունեն լատենտ հերպես վիրուսներ, որոնք ռեակտիվացել են: Որպես ամենատարածված պատճառներ առանձացվում են ջրծաղկի վիրուսը, HSV-1-ը, HSV-2-ը և ցիտոմեգալովիրուսը:

ՑՍՆ դեպքերը գրանցվել են ՁԻԱՀ-ով հիվանդների, իմունապակասուրդով հիվանդների և երեխաների շրջանում: Դեպքերի մեծամասնությունը գրանցվում են երիտասարդների շրջանում, թեև երեխաները և տարեցները նույնպես կարող են հիվանդանալ:

ԱՄՆ-ում սպիտակոմորթների մոտ կատարված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ HLA-DQw7 և Bw62, DR4 ալելները կրող մարդիկ ունեցել են հիվանդության հանդիպման ավելի բարձր հաճախականություն, ինչպես նաև HLA-Aw33-ը, B44-ը, և DRw6-ը՝ ճապոնացի ազգաբնակչության շրջանում:

## Ախտաֆիզիոլոգիա
ՑՍՆ-ն դրսևորվում է անհատների մոտ երկու առանձին փուլերով:

### Սուր հերպետիկ փուլ
Սուր հերպետիկ փուլը բնութագրվում է նրանով, որ վիրուսային մասնիկները ներթափանցում են ցանցաթաղանթ և ապակենման մարմին` առաջացնելով բորբոքային ռեակցիա: Վիրուսային մասնիկները և ապակենման մարմնում գտնվող մոնոնուկլեար բջիջները միասին հանգեցնում են նրան, որ ցանցաթաղանթը դառնում է անթափանց: Այս ամենին ի պատասխան լիմֆոցիտները և պլազմատիկ բջիջները անցնում են ապակենման մարմին նույնպես:

### Ուշ սպիացման փուլ
ՑՍՆ-ի ուշ սպիացման փուլը ներառում է ապակենման մարմնի փոփոխություններ նախորդ փուլում տեղի ունեցած բջջային ինֆիլտրացիայի հետևանքով: Ապակենման մարմնում և բարակած նեկրոզված ցանցաթաղանթի վրա հնարավոր է կծկողական թաղանթներ առաջանան: Եթե չբուժվի, ապա ՑՍՆ-ով հիվանդների 50-75% մոտ կզարգանա ցանցաթաղանթի շերտազատում ախտահարված աչքում:

## Ախտորոշում
ՑՍՆ-ի ախտորոշումը սահմանված է Ամերիկյան ուվեիտի ասոցացիայի կողմից: Թեև ՑՍՆ-ի դեպքերի մեծ մասը ախտորոշվում է կլինիկական դրսևորումների հիման վրա, բժիշկը կարող է վերցնել ապակենման մարմնի նմուշ և թեստավորի հերպես մարկերների դեմ: Կատարվող հիմնական լաբորատոր հետազոտություններն են վիրուսային կուլտուրայի անջատում, վիրուսային ՊՇՌ, ուղղակի/անուղղակի իմունոֆլյուորեսենցիա, վիրուսային հակամարմինների հայտնաբերում:

Ամերիկյան ուվեիտի ասոցացիան առաձնացրել է ՑՍՆ-ի ախտորոշման հետևյալ չափորոշիչները.

# Ցանցաթաղանթի նեկրոզ սահմանային ցանցաթաղանթում
# Հակավիրուսային բուժման բացակայության պայմաններում վիճակը պրոգրեսիվում է արագորեն
# Տարածում դեպի շրջակա հյուսվածքներ
# Արյունատար անոթների վերակառուցում
# Ապակենման մարմնի բորբոքում

## Կանխարգելում
Թեև ՑՍՆ-ի կանխարգիչ միջոց չկա, հիվանդության վաղ փուլերում հիվանդի կողմից հակավիրուսային բուժում ընդունելը նվազեցնում է հիվանդության ակտիվ փուլի տևողությունը: Հակավիրուսային դեղորայքի ընդունումը առաջին ախտանիշների դրսևորումից հետո` նվազեցնում է հավանականությունը մյուս աչքում տարածվելու:

## Բուժում
### Դեղորայք
Ներկայումս ՑՍՆ-ի բուժումը բաղկացած է ներքին ընդունմամբ նշանակվող հակավիրուսային թերապիայից: Սովորաբար օգտագործվող հակավիրուսային դեղերն են ֆամցիկլովիրը, վալգանցիկլովիրը և վալացիկլովիրը: Այս դեղորայքի ընդեւնման ընթացքում անհրաժեշտ է հետևել հիվանդի երիկամների ֆունկցիաներին: Որոշ բժիշկներ կարող են նշանակել հակավիրուսային դեղեր ինտրավիտրեալ ճանապարհով:

Ամենահաճախ նշանկվող հակավիրուսային դեղերն են.

* Ացիկլովիր
* Ֆամցիկլովիր
* Վալացիկլովիր
* Գանցիկլովիր
* Վալգանցիկլովիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ