Մայրանալու մեծ տարիք

**Մայրանալու մեծ տարիք**, լայն իմաստով, այն դեպքն է, երբ կինն ավելի մեծ տարիքի է վերարտադրման փուլում, թեև կան որոշակի տարիքի և վերարտադրության փուլի տարբեր սահմանումներ։ Սահմանումների փոփոխականությունը մասամբ բացատրվում է տարիքի աճի հետևանքներով, որոնք առաջանում են որպես շարունակական, այլ ոչ թե որպես շեմային էֆեկտ։

**Առաջին ծննդաբերության միջին տարիքը** աճում է, հատկապես ՏՀԶԿ երկրներում, որոնց թվում ամենաբարձր միջին տարիքը 32,6 տարեկանն է (Հարավային Կորեա), որին հաջորդում է 32,1 տարին (Իռլանդիա և Իսպանիա)։ Եվրոպական մի շարք երկրներում (Իսպանիա) առաջին ծննդաբերության ժամանակ կանանց միջին տարիքը հատել է 30 ամյա շեմը։ Այս գործընթացը սահմանափակված չէ Եվրոպայով։ Ասիայում, Ճապոնիայում և Միացյալ Նահանգներում առաջին ծնունդների միջին տարիքը աճում է, և այդ գործընթացը գնալով տարածվում է զարգացող աշխարհի երկրներում, ինչպիսիք են Չինաստանը, Թուրքիան և Իրանը։ ԱՄՆ-ում առաջին ծննդաբերության միջին տարիքը 2018 թվականին եղել է 26,9։

Մոր մեծ տարիքը կապված է անբարենպաստ վերարտադրողական ազդեցությունների հետ, ներառյալ անպտղության ռիսկի բարձրացումը և երեխաների քրոմոսոմային աննորմալությունները։ Համապատասխան հայրական տարիքային ազդեցությունն ավելի քիչ է արտահայտված։

## Պատմություն
Ավելի ուշ երեխաներ ունենալը նախկինում բացառիկ չէր, երբ ընտանիքներն ավելի մեծ էին, և կանայք հաճախ շարունակում էին երեխա ունենալ մինչև իրենց վերարտադրողական տարիքի ավարտը։ Այս վերջին վերափոխման մեջ այնքան արմատականն այն է, որ դա այն տարիքն է, երբ կանայք ծնում են իրենց առաջին երեխան, որը համեմատաբար բարձր է դառնում՝ թողնելով կենսաբանական հնարավորությունների ավելի նեղ պատուհան երկրորդ և հաջորդ երեխաների համար, եթե նրանք ցանկանան։ Զարմանալի չէ, որ առաջին ծննդաբերության բարձր տարիքը և ծննդաբերության հետաձգման բարձր ցուցանիշները կապված են ցածր ծնելիության հետ։

Այս ասոցիացիան այժմ հատկապես պարզ է դարձել, քանի որ մի շարք երկրներում առաջին ծնունդների հետաձգումն այժմ անդադար շարունակվել է ավելի քան երեք տասնամյակ և դարձել է զարգացած հասարակություններում պտղաբերության օրինաչափությունների ամենահայտնի բնութագրիչներից մեկը։ Մի շարք հեղինակներ (մասնավորապես, Լեսթաեղեն) պնդում են, որ պտղաբերության հետաձգումը հանդիսանում է «ժողովրդագրական երկրորդ անցում» կոչվողի «առանձնահատկանիշը»։

Մյուսներն առաջարկել են, որ հետաձգման գործընթացն ինքնին առանձին «երրորդ անցում» է։ Այս վերջին տեսակետի համաձայն՝ ժամանակակից զարգացած հասարակությունները դրսևորում են մի տեսակ երկակի պտղաբերության օրինաչափություն, որտեղ ծնունդների մեծ մասը կենտրոնացած է կա՛մ շատ երիտասարդ, կա՛մ ավելի մեծահասակ մայրերի շրջանում։ Սա երբեմն հայտնի է որպես պտղաբերության օրինաչափությունների «ուղղանկյունացում»։

## Օրինակներ
ԱՄՆ-ում միջին տարիքը, երբ կանայք ծնում էին իրենց առաջնեկին, 1970 թվականին 21,4 տարեկանից հասել է 26,9-ի՝ 2018 թվականին։

Բնակչության հետազոտությունների գերմանական դաշնային ինստիտուտը 2015 թվականին պնդեց, որ առնվազն 35 տարեկան կանանց համար երեխա լույս աշխարհ բերելու տոկոսը կազմում է 25,9%։ Այս ցուցանիշն աճել է 1981 թվականի 7,6%-ից։

## Հնարավոր գործոններ, որոնք ազդում են հղիանալու տարիքի վրա
Կան բազմաթիվ գործոններ, որոնք կարող են ազդել կանանց վերարտադրողական տարիքի վրա, թեև դրանք հիմնականում փոխկապակցված են առանց որոշակի կորրելատիվ պատճառների։ Օրինակ, առաջին ծննդաբերության ժամանակ մայրական տարիքը կապված է բարձրագույն կրթական մակարդակի և եկամուտների հետ։

Երկու ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ Մեծ Բրիտանիայում մեծահոգի ծնողական արձակուրդի նպաստները խրախուսում են երիտասարդ մայրությունը, և որ ծնողական արձակուրդի նպաստը նվազեցնում է երեխաներ ունենալու հետաձգումը Շվեդիայում։

## Ազդեցություններ
### Բեղունության նվազում
Կնոջ պտղաբերության գագաթնակետը տևում է քսանականներում, երեսունականների առաջին կեսերին, որից հետո այն սկսում է նվազել, ընդ որում մայրական տարիքը մեծացնում է կանանց անպտղության ռիսկը։

Համաձայն ֆրանսիական Առողջապահության և բժշկական հետազոտությունների ինստիտուտի համաճարակաբան, բ.գ.թ. Անրի Լերիդոնի, այն կանանց, ովքեր փորձում են հղիանալ՝ առանց պտղաբերության դեղեր օգտագործելու կամ արտամարմնային բեղմնավորման.

### Ծննդաբերական արատների վտանգ
Քրոմոսոմային անոմալիաներով երեխա ունենալու ռիսկը կնոջ մոտ մեծանում է տարիքի հետ։ Դաունի համախտանիշը ամենատարածված քրոմոսոմային բնածին արատն է, և կանանց մոտ Դաունի համախտանիշով երեխա ունենալու վտանգը հետևյալն է.

:;Դաունի համախտանիշով երեխա ծնվելու հավանականություն

:
### Այլ ազդեցություններ
Մոր մեծ տարիքը կապված է հետծննդաբերական շրջանում անբարենպաստ ելքերի հետ, որոնք կարող են պայմանավորված լինել դեզիդուալ և ընկերքիային զարգացման վրա վնասակար ազդեցություններով։

Մինչև երեխայի չափահաս դառնալը մոր մահվան վտանգը մեծանում է ավելի բարձր մայրական տարիքի հետ, ինչպիսին կարելի է ցույց տալ 2007 թվականին Ֆրանսիայից ստացված հետևյալ տվյալներով.

Վերոնշյալ աղյուսակը չպետք է շփոթել մայրական մահացության հետ (ծննդաբերության ժամանակ մահացություն)։

Մոր մեծ տարիքը շարունակում է կապված լինել հղիության մի շարք անբարենպաստ ելքերի հետ, ներառյալ ցածր քաշը, վաղաժամ ծնունդը, մահացած ծնունդը, պտղի անբացատրելի մահը և կեսարյան հատման հաճախականությունը։ Այնուամենայնիվ, ժամանակի ընթացքում բժշկական ծառայությունների և սոցիալական ռեսուրսների բարելավումները (և հասանելիության բարելավումները) նվազեցրել են բացասական կապը մայրական տարիքի և ցածր քաշի միջև։

Մյուս կողմից, մեծ մայրական տարիքը կապված է ավելի կայուն ընտանեկան միջավայրի, ավելի բարձր սոցիալ-տնտեսական դիրքի, ավելի բարձր եկամուտների և ավելի լավ կենսապայմանների, ինչպես նաև ավելի լավ ծնողական գործելակերպի հետ (ներառյալ ավելի լավ կարգապահական մեթոդներ): Միացյալ Նահանգներում կատարվող որակական հետազոտությունը այն զույգերի վրա, ովքեր օգտագործել են արտամարմնային բեղմնավորում՝ իրենց առաջնեկին բեղմնավորելու համար, երբ կինը ծննդաբերության պահին 40 տարեկան էր կամ ավելի բարձր, ցույց է տվել, որ կանանց 72%-ը և տղամարդկանց 57%-ը կարծում էին, որ իրենք ունեցել են ուժեղացված էմոցիոնալ պատրաստվածությունը դաստիարակության համար, որն օգուտ է բերում ինչպես իրենց երեխաներին, այնպես էլ իրենց։ Քանակական ուսումնասիրություններում մոր ավելի մեծ տարիքը առաջին ծննդյան ժամանակ կապված է երեխաների հոգեկան առողջության, լեզվական հմտությունների, ճանաչողական կարողությունների և սոցիալական և հուզական ավելի քիչ դժվարությունների հետ։ Ավելին, Միացյալ Թագավորությունում անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ առաջին ծննդաբերության ժամանակ մայրական ավելի մեծ տարիքը կապված է ավելի քիչ հոսպիտալացումների և մինչև 5 տարեկան երեխաների համար ավելի քիչ պատահական վնասվածքների հետ, ինչպես նաև 9 ամսականում նրանց բոլոր պատվաստումները կատարելու ավելի մեծ հավանականության հետ. արդյունքները, որոնք օգտագործվում են որպես երեխաների բարեկեցության ցուցանիշներ Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության զեկույցներում։

## Փոփոխություններ միջհղիության միջակայքում
Kalberer *et al.* ցույց են տվել, որ չնայած առաջին երեխայի ծննդյան ժամանակ մայրական ավելի մեծ տարիքին, առաջին և երկրորդ երեխայի ծննդյան միջև ընկած ժամանակահատվածը (միջհղիության միջակայքը) նվազել է վերջին տասնամյակների ընթացքում։ Եթե ​​գործում էին զուտ կենսաբանական գործոններ, ապա կարելի էր պնդել, որ հղիության միջակայքը պետք է մեծանար, քանի որ տարիքի հետ պտղաբերությունը նվազում է, ինչը կնոջ համար կդժվարացներ երկրորդ երեխա ունենալը առաջինի հետաձգումից հետո։ Այդպես չլինելը ցույց է տալիս, որ սոցիոլոգիական գործոնները (տե՛ս վերևում) առաջնային են կենսաբանական գործոններից՝ որոշելով հղիության միջակայքը։

Տեխնոլոգիական զարգացումների հետ մեկտեղ տեղի են ունեցել հետդաշտանադադարային հղիությունների դեպքեր, և հայտնի են մի քանի դեպքեր, երբ տարեց կանայք հղիություն են կրում մինչև վերջ, սովորաբար դոնորական ձվի արտամարմնային բեղմնավորումամբ։ 61 ամյա բրազիլուհին, որի օգնությամբ դոնորական ձվաբջիջ տեղադրվել է, երկվորյակներ է լույս աշխարհ բերել 2012 թվականի հոկտեմբերին։

## Ձվարանների ծերացում
Տարիքի հետ կանայք ունենում են վերարտադրողական աշխատանքի անկում, ինչը հանգեցնում է դաշտանադադարի։ Այս նվազումը կապված է ձվարանների ֆոլիկուլների քանակի նվազման հետ։ Չնայած մարդու ձվարաններում ծննդյան ժամանակ մոտ 1 միլիոն ձվաբջիջ կա, դրանցից միայն մոտ 500-ն (մոտ 0,05%) է ձվազատվում, իսկ մնացածը՝ ոչ (ձվարանների ֆոլիկուլային ատրեզիա)։ Ձվարանների պաշարների նվազումը, ըստ երևույթին, տեղի է ունենում տարիքի հետ անընդհատ աճող տեմպերով և հանգեցնում է ռեզերվի գրեթե ամբողջական սպառմանը մոտ 51 տարեկանում։ Քանի որ ձվարանների պաշարը և պտղաբերությունը նվազում են տարիքի հետ, կա նաև հղիության ձախողման և մեյոտիկ զուգահեռ աճի սխալներ, որոնք հանգեցնում են քրոմոսոմային անոմալիաների։

Տիտուսը և այլք, առաջարկել են բացատրություն տարիքի հետ ձվարանների պաշարների նվազման համար։ Նրանք ցույց են տվել, որ կանանց տարիքի հետ երկշղթայի ճեղքեր են առաջանում նրանց սկզբնական ֆոլիկուլների ԴՆԹ-ում։ Նախնական ֆոլիկուլները անհաս առաջնային ձվաբջիջներ են, որոնք շրջապատված են հատիկավոր բջիջների մեկ շերտով։ Ձվաբջիջներում առկա է ֆերմենտային համակարգ, որը սովորաբար ճշգրիտ կերպով վերականգնում է ԴՆԹ-ի երկշղթայի ճեղքերը։ Այս վերանորոգման համակարգը կոչվում է հոմոլոգ ռեկոմբինացիոն վերականգնում և այն հատկապես ակտիվ է մեյոզի ժամանակ։ Մեյոզը ընդհանուր գործընթացն է, որով սեռական բջիջները ձևավորվում են էուկարիոտներում, և թվում է, որ դա հարմարեցված է ցողունային  ԴՆԹ-ի վնասները հոմոլոգ ռեկոմբինացիոն վերանորոգման միջոցով արդյունավետորեն վերացնելու համար (տես Մեյոզի ծագումը և գործառույթը)։ Մարդու առաջնային ձվաբջիջները առկա են մեյոզի միջանկյալ փուլում, այսինքն՝ I պրոֆազում (տես Օօգենեզ)։ Տիտուսը *և այլք* նաև ցույց են տվել, որ ԴՆԹ-ի վերանորոգման չորս հիմնական գեների արտահայտությունը, որոնք անհրաժեշտ են հոմոլոգ ռեկոմբինացիոն վերականգնման համար (BRCA1, MRE11, Rad51 և ATM), տարիքի հետ նվազում է ձվաբջիջներում։ Կրկնակի շղթայական վնասները վերականգնելու ունակության տարիքի հետ կապված այս անկումը կարող է պատճառ հանդիսանալ այդ վնասների կուտակման համար, ինչը հետագայում, հավանաբար, նպաստում է ձվարանների պաշարների նվազմանը։

ԴՆԹ-ի վերականգնող BRCA1 գենի ժառանգական մուտացիա ունեցող կանայք վաղաժամ դաշտանադադար են ունենում, ինչը ենթադրում է, որ ձվաբջիջներում բնականոն կերպով առաջացող ԴՆԹ-ի վնասները այս կանանց մոտ ավելի քիչ արդյունավետ են վերականգնվում, և այս անարդյունավետությունը հանգեցնում է վաղ վերարտադրողական անբավարարության։ Մոտ 70,000 կանանց գենոմային տվյալները վերլուծվել են՝ պարզելու բնական դաշտանադադարում տարիքի հետ կապված սպիտակուցային կոդավորման փոփոխությունը։ Ճանապարհային անալիզները բացահայտեցին հիմնական կապը ԴՆԹ-ի վնասման արձագանքման գեների հետ, հատկապես նրանց, որոնք արտահայտվում են մեյոզի ժամանակ և ներառում են BRCA1 գենի ընդհանուր կոդավորման տարբերակը։

## Տես նաև
* Դեռահասային հղիություն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 

## Ավելին իմանալու համար
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Հղիություն