Դարչնագույն խոլահավ

**Դարչնագույն խոլահավ** (), խոշոր ծովային թռչուն խոլահավերի ընտանիքից, որից այն, թերևս, ամենատարածված տեսակն է։ Այն ունի համաարևադարձային տարածագոտի, որը համընկնում է այլ խոլահավերի տեսակների հետ։ Երամային դարչնագույն խոլահավը շրջում և կեր է հայթայթում ափամերձ ջրերի ցածր բարձրության վրա։ Երամները սուզվում են՝ փոքր ձկներ բռնելու համար, հատկապես, երբ գիշատիչները քշում են դրանց դեպի մակերևույթ։ Նրանք բնադրում են միայն գետնին և թառում են պինդ առարկաների, այլ ոչ թե ջրի երեսին։

## Տաքսոնոմիա
Դարչնագույն խոլահավը նկարագրվել է ֆրանսիացի բազմագիտակ Ժորժ-Լուի Լեկլերկի՝ կոմս դը Բուֆոնի կողմից իր *Histoire Naturelle des Oiseaux-* ում 1781 թվականին։Թռչունը պատկերվել էր նաև ձեռքով գունազարդված պնակի վրա, որը փորագրվել էր Ֆրանսուա-Նիկոլյա Մարտինեի կողմից *Planches Enluminées D'Histoire Naturelle-*ում, որն արտադրվել էր Էդմե-Լուի Դոբենտոնի ղեկավարությամբ՝ ուղեկցելու Բուֆոնի տեքստին։ Բուֆոնն իր նկարագրության մեջ չի ներառել գիտական անվանում, սակայն 1783 թվականին հոլանդացի բնագետ Պիտեր Բոդդերտը մտցրեց *Pelecanus leucogaster* երկանդամ անվանումն իր *Planches Enluminées* գրացուցակում։ Տիպային տեղանքը  Ֆրանսիական Գվիանայի Կայեննան է։ Ներկայիս *[[Խոլահավեր|Sula]]* ցեղը մտցվել է ֆրանսիացի կենդանաբան Մատյուրեն Ժակ Բրիսոնի կողմից 1760 թվականին։ *Sula* բառը նորվեգերեն նշանակում է խևահավ, իսկ *leucogaster-*ը հին հունարեն *leuko-*ից է, որը նշանակում է «սպիտակ», և *gastēr-*ից, որը նշանակում է «փոր»։

Կա ճանաչված չորս ենթատեսակ.

* *Sula leucogaster leucogaster* (Boddaert, 1783) - Կարիբյան և Ատլանտյան կղզիներ
* *Sula leucogaster* *brewsteri* Նաթանիել Սթիքնի Գոս, 1888 - ԱՄՆ-ի և Մեքսիկայի խաղաղօվկիանոսյան ափեր
* *Sula leucogaster* *etesiaca* Ջոն Թայեր և Օթրամ Բենգս, 1905 - Կենտրոնական Ամերիկայի և Կոլումբիայի խաղաղօվկիանոսյան ափեր
* *Sula leucogaster* *plotus* (Ֆորսթեր, 1844) – Կարմիր ծովը Հնդկական օվկիանոսի միջով դեպի արևմուտք և կենտրոնական Խաղաղ օվկիանոս

## Նկարագրություն
Խոլահավի գլուխը և մարմնի վերնամասը (մեջքը) ծածկված են շագանակագույնից մինչև սևի հասնող փետուրներով, իսկ մնացած մասը (որովայնը) հակադրական սպիտակ է։ Մերկ մասերի գույները տարբերվում են աշխարհագրորեն, բայց ոչ սեզոնային։ Տեսակը նաև ցուցադրում է մերկ մասերի գույների սեռական երկձևություն. արուները ունեն կապույտ ակնամերձ օղակ, ի տարբերություն էգերի դեղին ակնօղակի։ Բացի այդ, *S. l. brewsteri* ենթատեսակի արուն լավ արտահայտված փետրածածկ ունի. սպիտակ ճակատը, ճակատի առջևը և կզակը միաձուլվում են դարչնագորշավուն պարանոցի և կրծքի հետ։

Էգը հասնում է մոտ 80 սմ, իսկ նրա թևերի բացվածքը՝ 150 սմ-ի, և նա կարող է կշռել մինչև 1,3 կգ։ Արու հասնում է մոտ 75 սանտիմետրի, նրա թևերի բացվածքը՝ 140 սմ-ի, իսկ կշիռը 1000 գրամի։

Ի տարբերություն խոլահավերի այլ տեսակների, ոչ սեռահասունների փետրածածկն արդեն նման է մեծերի փետրավորությանը։ Դրանք գորշադարչնագույն են՝ գլխի, թևերի և պոչի վերնամասի մգացումով, իսկ կրծքի և փետրածածկի ներքևի մասը սպիտակի վրա խիստ դարչնագույն երանգավորում ունեն։ *S. l. brewsteri* ենթատեսակի ոչ սեռահասուն թռչունները նույնպես տարբերվում են նրանով, որ ստորին փետրածածկը մկան երանգի դարչնագույն գույն ունի։

Նրանց կտուցները բավականին սուր են և բազմաթիվ ատամնավոր եզրեր ունեն։ Նրանց թևերը բավականին կարճ են, ինչը հանգեցնում է թափահարման բարձ արագության, իսկ պոչը բարակ է ու երկար։ Թեև այս թռչունները սովորաբար լուռ են, թռչունների դիտորդները հաղորդել ում երբեմն-երբեմն արձակած հնչյունների մասին, որոնք նման են խռնչյունի կամ կռնչոցի։

## Էկոլոգիա
[ձախից|մինի| Արու թռչունը ճտի հետ Սան Պեդրո և Սան Պաուլո կղզեխմբում, [Պերնամբուկու|Պերնամբուկո, Բրազիլիա]]
Այս տեսակը բնադրում է Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսների համաարևադարձային կղզիներում և ափերում։ Հաճախ են այցելում Մեքսիկական ծոցի և Կարիբյան ծովի կղզիներում գտնվող բազմացման վայրերը։ Աշխարհում աղտոտվածության աճի հետ մեկտեղ դարչնագույն խոլահավերը սկսել են օգտագործել ծովաղբը՝ իրենց բները դնելու համար։ Այդ բների 90,1 տոկոսը բաղկացած է պլաստիկից, մինչդեռ նավաբեկության վայրերի մոտ գտնվող բները նավաբեկորների մեծ տոկոս են պարունակում։ Այս թռչունը բնադրում է մեծ գաղութներով՝ գետնին՝ կոտրված խեցիների և բուսականության կույտի մեջ երկու կավճակապույտ  ձու դնելով, բայց սովորաբար մեծացնում է միայն մեկ ճուտ, քանի որ երկրորդ ձագը չի կարող մրցակցել իր ավագ եղբոր կամ քրոջ հետ սննդի համար, կամ նույնիսկ բնից դուրս է նետվում նրա կողմից։ Ձմեռում է ծովում ավելի լայն տարածության վրա։

Զույգերը կարող են միասին մնալ մի քանի սեզոնի ընթացքում։ Նրանք կատարում են ողջույնի ճարտար ծեսեր, ինչպես նաև տպավորիչ սուզորդներ են, որոնք մեծ արագությամբ սուզվում են օվկիանոս։ Հիմնականում ուտում են մանր ձկներով կամ կաղամարներով, որոնք խմբերով հավաքվում են մակերևույթի մոտ, նաև թռչող ձուկ են որսում՝ մակերևույթի վրայով սահելիս։ Չնայած նրանք հզոր և արագաշարժ թռչուններ են, բայց հատկապես անշնորհք են վերելքի և վայրէջքի ժամանակ. վերելքը հեշտացնելու համար նրանք ուժեղ քամիներ և բարձր թառեր են օգտագործում։

## Լուսանկարներ

Brown booby (Sula leucogaster leucogaster) juvenile Principe.jpg|Երիտասարդ թռչուն, Սան Տոմե և Պրինսիպի
Weißbauchtoelpel.jpg|Էգ, Գրին կղզում, Քվինսլենդ
Brown boobytern.JPG|Արու, Ֆրենչ Ֆրիգատ Շոլս, Հավայան կղզիներ
Brown Booby (Sula leucogaster) (30475761043).jpg|Էգն ու արուն փայտերից սարքած իրենց բնում, Ավստրալիա
Brown booby couple.JPG|*S. l. brewsteri-ի* զույգ, Մարիետայի կղզիներ, Մեքսիկա
Brown-Booby-cr.jpg|Ոչ սեռահասուն թռչուն, Կոստա Ռիկայի խաղաղօվկիանոսյան ափ
Brown-Booby-flight.jpg|Մեծացած ճուտը թռչելիս, Գոլֆո Դուլսե, Կոստա Ռիկա
Brown booby (Sula leucogaster leucogaster) juvenile Principe.jpg|Էլ ավելի մեծացած ճուտ, Սան Տոմե և Պրինսիպի
Sula leucogaster MHNT.ZOO.2010.11.45.7.jpg|Դարչնագույն խոլահավի ձուն, Թուլուզի թանգարան


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Դարչնագույն խոլահավիերի տեսանյութեր, լուսանկարներ և ձայներ Թռչունների համացանցային հավաքածուում