Սենեգալի տնտեսություն

**Սենեգալի տնտեսության** հիմքը հանքարդյունաբերությունն է, շինարարությունը, զբոսաշրջությունը, ձկնորսությունը և գյուղատնտեսությունը, որոնք գյուղական վայրերում զբաղվածության հիմնական աղբյուրներն են, չնայած բնական ռեսուրսների առատությանը, ինչպիսիք են երկաթը, ցիրկոնը, գազը, ոսկին, ֆոսֆատները, իսկ վերջին ժամանակներում՝ նաև նավթի բազմաթիվ հայտնագործությունները։ Սենեգալի տնտեսությունն իր արտարժույթի մեծ մասը ստանում է ձկների, ֆոսֆատների, գետնանուշի արտադրությունից, զբոսաշրջությունից և ծառայություններից։ Լինելով տնտեսության գերիշխող ճյուղերից մեկը՝ գյուղատնտեսական հատվածը չափազանց խոցելի է բնապահպանական պայմանների՝ տեղումների և կլիմայի փոփոխության նկատմամբ, պակաս ազդեցություն չունեն նաև ապրանքների համաշխարհային գները։

Ֆրանսիական Արևմտյան Աֆրիկայի նախկին մայրաքաղաք Դակարը նաև բանկերի և այլ հաստատությունների տուն է, որոնք սպասարկում են ամբողջ ֆրանկոֆոն Արևմտյան Աֆրիկան, այն տարածաշրջանում բեռնափոխադրման և տրանսպորտի կենտրոնն է։

Սենեգալի զբոսաշրջային արդյունաբերությունը նույնպես Աֆրիկայի ամենազարգացածներից մեկն է։ Սենեգալի տնտեսությունը կախված է արտաքին աջակցությունից։ Երկիրը Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության անդամ է։

Երկրի տնտեսական զարգացման հիմնական խոչընդոտներն են բարձր կոռուպցիան, անարդյունավետ արդարադատությունը, շատ դանդաղ վարչարարական ընթացակարգերը և թերզարգացած կրթության ոլորտը։

## Պատմություն
Սենեգալում մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն 1960-ական թվականներին կրճատվել էր 1.30%-ով։ Այնուամենայնիվ, 1970-ականներին գրանցվել է աճի գագաթնակետ՝158%, իսկ անհանգիստ 1980-ականներին աճը շարունակվել է 43% ցուցանիշով։ Այնուամենայնիվ, այստեղից ակնհայտ է, որ գործընթացը անկայուն է, և արդյունքում 1990-ականներին տնտեսությունը կրճատվել է 40%- վ։

### ԱՄՀ և 1990-ականների տնտեսական բարեփոխումներ
1994 թվականի հունվարին CFA ֆրանկի արժեզրկումից հետո Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ), Համաշխարհային բանկը և այլ բազմակողմ կազմակերպություններ և վարկատուներ աջակցեցին Սենեգալի կառավարության կառուցվածքային և արդյունաբերության վերակառուցման ծրագրերին։ Ծրագրի ընդհանուր նպատակներն էին խթանել տնտեսական աճը և զարգացումը՝ նվազեցնելով կառավարության դերը տնտեսության մեջ, բարելավել պետական հատվածի կառավարումը՝ ուժեղացնելով մասնավոր հատվածը և նվազեցնելով աղքատությունը։

1994 թվականի հունվարին Սենեգալը դոնորների միջազգային հանրության հրահանգներով ձեռնամուխ եղավ արմատական տնտեսական բարեփոխումների ծրագրի իրականացմանը։ Այս բարեփոխումը սկսվեց Սենեգալի արժույթի՝ CFA ֆրանկի 50 տոկոս արժեզրկմամբ, որը ֆիքսված փոխարժեքով կապված էր ֆրանսիական ֆրանկի հետ։ Գների պետական վերահսկողությունն ու սուբսիդիաները աստիճանաբար վերացվեցին՝ որպես մեկ այլ տնտեսական բարեփոխում։

Ազգային արժույթի արժեզրկումը լուրջ սոցիալական հետևանքներ ունեցավ, քանի որ առաջին անհրաժեշտության ապրանքների մեծ մասը ներմուծվում էին։ Մեկ գիշերվա ընթացքում ապրանքների գները (կաթ, բրինձ, պարարտանյութեր և սարքավորումներ) կրկնապատկվեցին։ Արդյունքում, Սենեգալը բնակչության զանգվածային արտագաղթ ունեցավ. առավել կրթված շատ մարդիկ և նրանք, ովքեր կարող էին դա իրենց թույլ տալ, նախընտրեցին լքել երկիրը։

1993 թվականին 2,1% տնտեսական անկումից հետո Սենեգալը բարեփոխումների ծրագրի շնորհիվ կարևոր դրական շրջադարձ արձանագրեց՝ 1995-2004 թվականների ընթացքում ապահովելով ՀՆԱ-ի միջին աճ տարեկան ավելի քան 5%-ով։ Տարեկան գնաճը նվազեց մինչև ցածր միանիշ թվեր։

Որպես Արևմտյան Աֆրիկայի տնտեսական և դրամավարկային միության (WAEMU) անդամ՝ Սենեգալը ձգտում է ավելի մեծ տարածաշրջանային ինտեգրման՝ միասնական արտաքին սակագնի և ավելի կայուն դրամավարկային քաղաքականության միջոցով։ Այնուամենայնիվ, երկիրը դեռ մեծապես կախված է արտաքին դոնորների օգնությունից։ Որպես ԱՄՀ-ի խոշոր պարտքեր ունեցող աղքատ երկրների պարտքի բեռը մեղմելու ծրագրի մաս, Սենեգալը կօգտվի իր երկկողմ, բազմակողմ և մասնավոր հատվածի պարտքի երկու երրորդի մարումից, պայմանով, որ կառավարության կողմից առաջարկված և ԱՄՀ-ի կողմից հաստատված մասնավորեցման ծրագիրն ավարտվի։ Սենեգալը նաև ակնկալում է, որ կարող է ավելի շատ ներդրումներ կատարել մասնավոր հատվածի համար։

## Տնտեսության ներկա վիճակ
Սենեգալցիների երկու երրորդը առաջիկա տասնամյակների ընթացքում կյանքի պայմանների բարելավում է ակնկալում։

### Արտաքին առևտուր և ներդրումներ
Ձկնորսության ոլորտը փոխարինել է գետնանուշի արտադրության ոլորտին՝ դառնալով Սենեգալի արտահանման առաջատարը։ 2000 թվականին Սենեգալի արտահանման եկամուտները հասել են 239 միլիոն ԱՄՆ դոլարի։ Արդյունաբերական ձկնորսությունը մեծ ծախսեր է պարունակում, և սենեգալյան թունան ֆրանսիական շուկայում արագորեն զիջում է իր դիրքերը ավելի արդյունավետ ասիական մրցակիցներին։

Ֆոսֆատի արտադրությունը, որը արտարժույթի ստացման երկրորդ ամենամեծ աղբյուրն է, կայունորեն կազմում է մոտ 95 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ 2000 թվականին գետնանուշի արտադրանքի արտահանումը հասել է 79 միլիոն ԱՄՆ դոլարի և կազմել արտահանման ընդհանուր եկամուտների 11%-ը։ Զբոսաշրջության եկամուտները արտարժույթի չորրորդ ամենամեծ աղբյուրն են, ցուցանիշն աճել է 1994 թվականի հունվարի արժեզրկումից հետո։ 2000 թվականին Սենեգալ է այցելել մոտ 500,000 զբոսաշրջիկ, ինչը երկրին բերել է 120 միլիոն դոլար եկամուտ։

Սենեգալի նոր՝ *Agency for the Promotion of Investment-ը* (APIX) (Ներդրումների խրախուսման գործակալությունը) առանցքային դեր է խաղում կառավարության օտարերկրյա ներդրումների ծրագրում։ Դրա նպատակն է ներդրումների մակարդակը ներկայիս 20,6 տոկոսից հասցնել 30 տոկոսի։ Ներկայումս կապիտալի և ստացված եկամուտների փոխանցման կամ հայրենադարձման, ինչպես նաև փոխարկելի արտարժույթով ֆինանսավորվող ներդրումների սահմանափակումներ չկան։ Սենեգալում ԱՄՆ-ի ուղղակի ներդրումները դեռ կազմում են մոտ 38 միլիոն ԱՄՆ դոլար, հիմնականում նավթի շուկայավարման, դեղագործության, քիմիական նյութերի արտադրության և բանկային գործունեության մեջ։ Տարեկան շուրջ 350 միլիոն ԱՄՆ դոլարի տնտեսական օգնությունը հիմնականում գալիս է Ֆրանսիայից, ԱՄՀ-ից, Համաշխարհային բանկից և Միացյալ Նահանգներից։ Օգնություն են ցուցաբերում նաև Կանադան, Իտալիան, Ճապոնիան և Գերմանիան։

Սենեգալն ունի լավ զարգացած, թեև թանկ նավահանգստային կառույցներ, խոշոր միջազգային օդանավակայան, որը սպասարկում է 23 միջազգային ավիաընկերություններ, ինչպես նաև ուղիղ և ընդլայնվող հեռահաղորդակցային կապեր աշխարհի խոշորագույն կենտրոնների հետ։

### Պարտք
2,495 միլիոն ԱՄՆ դոլարի արտաքին պարտքով և տնտեսական բարեփոխումների ծրագրի իրականացման շնորհիվ Սենեգալը իրավունք ստացավ մասնակցելու աղքատ, ծանր պարտքեր ունեցող երկրների պարտքի բեռը թեթևացնելու բազմակողմ նախաձեռնությանը (HIPC): Կառուցվածքային բարեփոխումների իրականացման առաջընթացն ընթանում է իր հունով, սակայն բարեփոխումների տեմպերը մնում են դանդաղ, քանի որ ուշացումներ են առաջանում մասնավորեցման ծրագրի, պատշաճ կառավարման հարցերի և մասնավոր հատվածի գործունեության խթանման մի շարք միջոցառումների իրականացման հետ կապված։

Մակրոտնտեսական ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ 2000 թվականին Սենեգալը արժանի արդյունքների է հասել ԱՄՀ-ի նպատակներին հասնելու հարցում. ՀՆԱ-ի տարեկան աճը հասել է 5,7 տոկոսի՝ 1999 թվականի 5,1 տոկոսի դիմաց։ Հաղորդվել է, որ գնաճը կազմել է 0,7%՝ 1999 թվականի 0,8%-ի համեմատ, իսկ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը (բացառությամբ տրանսֆերտների) պահպանվել է ՀՆԱ-ի 6%-ից պակաս մակարդակում։

### Արհմիություններ
Սենեգալի արհմիությունները ներառում են Սենեգալի աշխատավորների ազգային համադաշնությունը (CNTS) և նրա մասնաճյուղը՝ ակարի հասարակական տրանսպորտի աշխատողների Ժողովրդավարական միությունը (Dakar Dem Dikk), Սենեգալի աշխատավորների Ժողովրդավարական միությունը (UTDS), Սենեգալի Դեմոկրատական աշխատավորների ընդհանուր համադաշնությունը (CGTDS) և Սենեգալի ինքնավար արհմիությունների ազգային միությունը (UNSAS): 2009 թվականին միջին աշխատավարձը կազմում էր 0,99 դոլար (մեկ մարդ/ժամ)։

### Ֆոնդային բորսա
Սենեգալի կորպորացիաները Valeurs Mobilières SA (BRVM) տարածաշրջանային ֆոնդային բորսայի մի մասն են, որը սպասարկում է Արևմտյան Աֆրիկայի ութ երկրները և գտնվում է Աբիջանում, Կոտ դ'Իվուարում։

## Տարածաշրջանային և միջազգային տնտեսական խմբավորումներ
*Աֆրիկայի միասնության կազմակերպություն (OAU)/Աֆրիկյան միություն
*Ֆրանսիական գոտի
*Լոմեյի կոնվենցիաներ
*Արևմտյան Աֆրիկայի երկրների տնտեսական համայնք (ECOWAS)

## Վիճակագրություն

;;ՀՆԱ՝ ըստ գնողունակության 
U.S.$43.24 միլիարդ (2017 թվականի դրությամբ)

;;ՀՆԱ (պաշտոնական փոխարժեքով)
U.S.$16.46 միլիարդ (2017 թվականի դրությամբ)

;;ՀՆԱ՝ ըստ իրական աճի տեմպի
7.2% (2017 թվականի դրությամբ)

;;ՀՆԱ՝ մեկ շնչի հաշվով (PPP)
$2,700 (2017 թվականի դրությամբ)

;;ՀՆԱ՝ կառուցվածքն ըստ ոլորտների
գյուղատնտեսություն՝ 16.9%, արդյունաբերություն՝ 24.3%, ծառայություններ՝ 58.8% (2017 թվականի դրությամբ)

;;Աղքատության շեմից ցածր բնակչություն
46.7% (2011 թվականի դրությամբ)

;;Տնային տնտեսությունների եկամուտը կամ ծախսը՝ ըստ տոկոսների
ստորին շեմը՝ 10% և 2.5%, վերին շեմը՝ 10% և 31.1% (2011)

;;Գնաճի մակարդակ (սպառողական գներ)
1.4% (2017 թվականի դրությամբ)

;;Ներդրումներ (համախառն ներդրումներ հիմնական կապիտալում)
ՀՆԱ-ի 41% (2006 թվականի դրությամբ)

;;Աշխատուժ
6.966 միլիոն (2017 թվականի դրությամբ)

;;Աշխատուժը՝ ըստ զբաղմունքի
գյուղատնտեսություն՝ 77.5%, արդյունաբերություն և ծառայություններ՝ 22.5% (2007 թվականի դրությամբ)

;;Գործազրկության մակարդակ
48%, քաղաքային երիտասարդության 40%-ը (2001 թվականի դրությամբ)

;;Ընտանիքի եկամտի բաշխում - Ջինիի Ինդեքս
40.3 (2011 թվականի տվյալներով)

;;Բյուջե
;;;եկամուտներ։ U.S.$3.863 միլիարդ
;;;ծախսեր։ U.S.$4.474 միլիարդ (2017 թվականի դրությամբ)

;;Պետական պարտք
ՀՆԱ-ի 61.2%-ը (2017 թվականի դրությաբ)

;;Արդյունաբերություն
գյուղատնտեսություն և ձկների վերամշակման արդյունաբերություն, ֆոսֆատի արդյունահանում, պարարտանյութերի արտադրություն, նավթավերամշակման աշխատանքներ, շինանյութեր, նավերի կառուցում և վերանորոգում

;;Արդյունաբերական արտադրության աճի տեմպ
8.4% (2017 թվականի դրությամբ)

;;Էլեկտրաէներգիայի արտադրություն
3.673 միլիարդ ԿՎտ (2015 թվականի դրությամբ)

;;Էլեկտրաէներգիայի սպառում
3.014 միլիարդ ԿՎտ (2015 թվականի դրությամբ)

;;Էլեկտրաէներգիայի արտահանում
0 ԿՎտ (2016 թվականի տվյալ)

;;Էլեկտրաէներգիայի ներմուծում
0 ԿՎտ (2016 թվականի տվյալ)

;;Նավթի արդյունահանում
Օրական 0 բարել (օրական 0 մ3) (2004 թվականի դրությամբ)

;;Նավթի սպառում
Օրական 35,000 բարել (օրական 5600 մ3) (2007 թվականի դրությամբ)

;;Բնական գազի արդյունահանում
62 միլիոն խմ (2015 թվականի դրությամբ)

;;Բնական գազի սպառում
60 միլիոն խմ (2015 թվականի դրությամբ)

;;Բնական գազի արտահանում
0 խմ (2013 թվականի դրությամբ)

;;Բնական գազի ներմուծում
0 խմ (2013 թվականի դրությամբ)

;;Ընթացիկ հաշվի մնացորդ
-1.547 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2017 թվականի դրությամբ)

;;Գյուղատնտեսական արտադրանք
գետնանուշ, կորեկ, եգիպտացորեն, բրինձ, բամբակ, լոլիկ, կանաչ բանջարեղեն, խոշոր եղջերավոր անասուններ, թռչնամիս, խոզ, ձուկ

;;Արտահանում
2.546 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2017 թվականի դրությամբ)

;;Արտահանվող ապրանքներ
ձուկ, ստորգենտյա ընկույզ (գետնանուշ), նավթամթերք, ֆոսֆատներ, բամբակ

;;Արտահանման գործընկերներ
Մալի՝ 14.8%, Շվեյցարիա՝ 11.4%, Հնդկաստան՝ 6%, Փղոսկրի Ափ՝ 5.3%, ԱՄԷ՝ 5.1%, Գամբիա՝ 4.2%, Իսպանիա՝ 4.1% (2017 թվականի տվյալներ)

;;Ներմու
5.227 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2017թվականի դրությամբ)

;;Ներմուծվող ապրանքներ
սննդամթերք և ըմպելիքներ, արտադրության միջոցներ, վառելիք

;;Ներմուծողներ-գործընկերներ
Ֆրանսիա՝ 16.3%, Չինաստան՝ 10.4%, Նիգերիա՝ 8%, Հնդկաստան՝ 7.2%, Նիդերլանդներ՝ 4.8%, Իսպանիա՝ 4.2% (2017 թվականի տվյալներ)

;;Արտարժույթի և ոսկու պահուստներ
151.8 միլիոն ԱՄՆ դոլար (2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ)

;;Արտաքին պարտք
6.745 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ)

;;Տնտեսական օգնություն
449.6 միլիոն ԱՄՆ դոլար (2003 թվականի դրությամբ)

;;Արժույթ (ծածկագիր)
Արևմտաաֆրիկյան CFA ֆրանկ (XOF). պատասխանատու մարմինը Արևմտյան Աֆրիկայի պետությունների Կենտրոնական բանկն է։

;;Փոխարժեքներ
Արևմտաաֆրիկյան CFA ֆրանկը (XOF) ԱՄՆ դոլարի դիմաց՝ 617.4 (2017), 593.01 (2016), 593.01 (2015), 591.45 (2014), 494.42 (2013) 522.89 (2006), 527.47 (2005), 528.29 (2004), 581.2 (2003), 696.99 (2002). 2006 թվականին՝ 1 € = 655.82 XOF (Արևմտյան Աֆրիկայի CFA) կամ 1 XOF = 0.001525 € / € to XOF / XOF to €

;;Ֆինանսական տարի
օրացուցային տարի

### Մակրոտնտեսական միտումներ
Ստորև՝ Սենեգալի համախառն ներքին արդյունքի դինամիկայի գծապատկերը՝ շուկայական գներով, որը հաշվարկվում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից՝ միլիոն CFA ֆրանկով։

Միջին աշխատավարձը 2007 թվականին տատանվում էր օրական 4-5 դոլարի սահմաններում։

Ստորև աղյուսակում՝ տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը 1980-2021 թվականների ընթացքում. 5%-ից ցածր գնաճը նշված է կանաչ գույնով

## Տես նաև
* Senegal
* Tourism in Senegal
* Agriculture in Senegal
* Communications in Senegal
* Transport in Senegal
* Economy of Africa
* CFA franc
* United Nations Economic Commission for Africa

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*  Official Website: Republique du Senegal: MINISTÈRE DE L'ECONOMIE ET DES FINANCES .
*  Annuaire des services administratifs, Republique du Senegal: MINISTÈRE DE L'ECONOMIE ET DES FINANCES.
* SENEGAL: CHINESE GOODS STIMULATE INFORMAL TRADING ECONOMY. Interpress Service, Publication Date: 28-AUG-07.
* Senegal. *[[The World Factbook]]*. Central Intelligence Agency.
* François Boye. A Retrospective Analysis of the Senegalese Economy, December 1990: Conference paper from School of Business, Montclair State University.
* Senegal latest trade data on ITC Trade Map
* The Senegalese Country Commercial Guide, published by the United States government to aid the export of US products to foreign markets, can be found at: Senegalese Country Commercial Guides.
* Wages of Senegalese workers
* Institute for Security Studies Senegal Economic Summary, 2001.
* Senegal Commerce Business and Trading: Republic of Senegal. (/)
* Senegal: Economy.  Aggregated press articles at OneWorldAfrica
* African Studies, Columbia University: Senegal, Banking and investment information.
* West African Agricultural Market Observer/Observatoire du Marché Agricole (RESIMAO), a project of the West-African Market Information Network (WAMIS-NET), provides live market and commodity prices from fifty seven regional and local public agricultural markets across Benin, Burkina Faso, Côte d'Ivoire, Guinea, Niger, Mali, Senegal, Togo, and Nigeria. Sixty commodities are tracked weekly. The project is run by the Benin Ministry of Agriculture, and a number of European, African, and United Nations agencies.
* World Bank Summary Trade Statistics Senegal

### Հրատարակված աշխատանքներ
* Amadou Sakho. Senegal's slide from "model economy" to "least developed country". Misanet.com / IPS (2001).
* Birahim Bouna Niang. A diagnosis of Senegal's public external debt, Provisional report. Republic of Senegal Ministry of Economy and Finance, Political Economy Unit (UPE). January 2003.
* Pamela Cox. The Political Economy of Underdevelopment: Dependence in Senegal. African Affairs, Volume 79, Number 317. pp.&nbsp;603–605
* Maghan Keita. The Political Economy of Health Care in Senegal, Journal of Asian and African Studies, Vol. 31, No. 3-4, 145-161 (1996)
* John Waterbury and Mark Gersovitz, eds., The political economy of risk and choice in Senegal. Frank Cass & Co. Ltd, London, (1987) 
* Christopher L. Delgado, Sidi Jammeh. The Political Economy of Senegal Under Structural Adjustment. School of Advanced International Studies, Johns Hopkins University (1991). 
* Cathy L. Jabara, Robert L. Thompson. Agricultural Comparative Advantage under International Price Uncertainty: The Case of Senegal. American Journal of Agricultural Economics, Vol. 62, No. 2 (May, 1980), pp.&nbsp;188–198
* Peter Mark. Urban Migration, Cash Cropping, and Calamity: The Spread of Islam among the Diola of Boulouf (Senegal), 1900–1940. African Studies Review, Vol. 21, No. 2 (Sep., 1978), pp.&nbsp;1–14
* Monique Lakroum. Le Travail Inegal: Paysans et Salaries Senegalais Face à la Crise des Annees Trente. Paris (1982).
* Ibrahima Thioub, Momar-Coumba Diop, Catherine Boone. Economic Liberalization in Senegal: Shifting Politics of Indigenous Business Interests. African Studies Review, Vol. 41, No. 2 (Sep., 1998), pp.&nbsp;63–89
* Catherine Boone. Merchant Capital and the Roots of State Power in Senegal, 1930–1985, McGill, (1995).
*  Jean Copans, Philippe Couty, Jean Roch, G. Rocheteau. Maintenance sociale et changement economique au Senegal I: Doctrine economique et pratique du travail chez les Mourides. Paris (1974).