open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միայնակ ռեյնջերը

**«Միայնակ ռեյնջերը»** ()՝ արկածային, վեստեռն ֆիլմ է ամերիկացի կինոռեժիսոր Գոռ Վերբինսկու կողմից։ Նկարահանումներն սկսվել են 2012 թ․ փետրվարի 29-ից։ Համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թ․-ի հունիսի 3-ին։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչպես սովորական տեխասյան Ռենջեր Ջոն Ռիդը դարձավ լեգենդար մարտիկ։ Նա և նրա գործընկեր հնդկացի Տոնտոն պետք է կռվեն կոռուպցիայի և անօրինականության դեմ։ Բայց մինչ այդ նրանք պետք է լեզու գտնեն իրար հետ և կարողանան գործել ինչպես մի թիմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեստերն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բադի մուվի
Կատեգորիա:Գոռ Վերբինսկիի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դիսնեյյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր սուպերհերոսների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Յուտայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Տեխասում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1869 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1933 թվականին
Կատեգորիա:Տեխասում նկարահանված ֆիլմեր
Մթիուլներ

thumb|right|300px|Մթիուլեթի պատմական շրջանը
**Մթիուլներ** (), վրացիների ազգագրական խումբ, հարավարևելյան Կովկասի Մթիլուլեթի շրջանի բնիկ ժողովուրդը։ Մթիուլները պատմականորեն եղել են ամբողջությամբ ռազմականացված ցեղ։ Հիմնական զբաղմունքները՝ խոշոր եղջերավոր անասնաբուծություն, ոչխարաբուծություն և հողագործություն։ Վրացիներից գուդամակարցիները հանդիսանում են մթիուլներին ամենամոտիկ ազգությունը։
Ռաճացիներ

**Ռաճացիներ** (), վրացիների ազգագրական խումբ։ Խոսում են վրացերենի ռաճայան բարբառով։ Բնակվում են Ռիոնի գետի վերին հոսանքներում՝ Ռաճա պատմական շրջանում (ներկայիս Օնիի և Ամբրոլաուրիի շրջաններ)։ Հայտնի են եղել որպես հմուտ շինարարներ։
Իմերեթցիներ

250px|thumb|Իմերեթական իշխան
**Իմերեթցիներ**, **իմերեթներ** (), վրացիների ազգագրական խումբ։ Բնակվում են Վրաստանի արևմտյան մասում՝ Իմերեթի շրջանում։ Մարդաբանական տեսանկյունից իմերեթցիներին հատուկ են բաց մազերը, երկնագույն, երբեմն փիրուզագույն երանգով աչքերը. խոսքը արագ է և խանդավառ։

## Պատկերներ

Պատկեր:Scènes, paysages, moeurs et costumes du Caucase dessinés d'aprés nature par le prince G. Gagarine.5.jpg
Պատկեր:Imeretians (B).jpg
Պատկեր:Postcard. Imeretian Kintos. Tiflis .Schmerling. 1920s.jpg
Պատկեր:Imeretians (Élisée Reclus).JPG
Պատկեր:Imeretian with chokha.jpg
Պատկեր:Imereitia. Edmund Spencer (capt.). Travels in the western Causasus.1838. P.29.jpg
Պատկեր:Imeretian lady (Merzbacher, 1901).jpg
Պատկեր:Imeretian cavalry (B).jpg
Քարթլոսներ

**Քարթլոսներ**, վրացիների ազգագրական խումբ։ Խոսում են վրացերենի քարթվելյան բարբառով։ Քարթլոսները բնակվում են Շիդա Քարթլիում (Կուրի և նրա վտակների կիրճում), Քվեմո Քարթլիում, Թորիում։ Հարավային Օսիայի տարածքում բախումների պատճառով, ստիպված եղան լքել Ցխինվալ քաղաքը։ Ռուս-վրացական պատերազմից հետո ենթարկվեցին էթնիկական զտումների։ Նրանց թիվը կազմում է մոտ 500 հազ. մարդ։
Կախեթցիներ

**Կախեթցիներ** (), վրացիների ազգագրական խումբ։ Խոսում են վրացերենի կախյան բարբառով։ Ինքնանվանումը՝ «կախեր»։

## Բնակեցումը
Կախերը բնակվում են Կախեթիա պատմական շրջանում, որը ունի երկրամասի կարգավիճակ։ Ֆերեյդանցիները, որոնք հանդիսանում են կախերի ժառանգները, վերաբնակեցվել են Իրանում և համարվում են վրացիների առանձին ազգագրական խումբ։ Կիզիկցիները կախերի առանձին ճյուղն են։

## Կրոն
Կախերը ուղղափառ քրիստոնյաներ են և պատկանում են վրաց ուղղափառ եկեղեցուն։ Ֆերեյդանցիները իսլամադավան են։
Վո Նգուեն Զիապ

**Վո Նգուեն Զիապ** (, ), վիետնամցի գեներալ և քաղաքական գործիչ։ Մասնակցել է Հնդկա-չինաստանյան և Վիետնամական պատերազմներին։ Հո Շի Մինի կառավարությունում եղել է ներքին գործերի նախարար, Վիետնամի զորքերի գլխավոր հրամանատար, Վիետնամի ժողովրդական բանակի գլխավոր հրամանատար, Վիետնամի պաշտպանության նախարար և Վիետնամի Կոմունիստական կուսակցության քաղբյուրոյի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարճ կենսագրություն
* Կտակ

Կատեգորիա:Վիետնամցի զինվորականներ
Կատեգորիա:Վիետնամցի հեղափոխականներ
Ուրվականները հեռանում են լեռներից

**Ուրվականները հեռանում են լեռներից**, 1955 թ. «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Երիտասարդ գիտնական Արտաշես Մալյանը համոզված է, որ Կամիր-սարի գագաթին սնդիկի ու արծաթի հանք կա։ Չնայած պրոֆեսոր Դանիել-բեկը դեմ է այնտեղ փորձագետների խումբ ուղարկելուն, Մալյանը գլխավորությամբ խումբ է կազմվում։ Նրանց ծրագրերի մասին իմանում է Կորտեցը, ով Եվրոպայի ամենամեծ քիմգործարաններից մեկի ղեկավարն է։ Տարիներ առաջ նա եղել էր այդ վայրում, գտել հանքը ու այդ փաստը թաքցնելու համար ռուս գիտնական Շելագինին սպանել էր՝ գցելով անդունդը, իսկ Դանիել-բեկին ստիպել էր լռել։ Արտասահմանցի հետախույզները որոշում են խանգարել արշավախմբին։

## Դերերում
* *Մալյան* – Սոս Սոսյան
* *Գայանե* – Վիոլետա Յութուջյան
* *Դանիել-Բեկ* – Վահրամ Փափազյան
* *Հասմիկ* – Օլգա Գուլազյան
* *Վահան* – Հրաչյա Ներսիսյան
* *Բագրատ* – Արտյոմ Կարապետյան
* *Գրեբենշչիկով* – Լեոնիդ Կմիտ
* *Ռոստովցև* – Վլադիմիր Տյագուշև
* *Կորտեց* – Անդրեյ Ֆայտ
* *Սաթունց* – Դավիթ Մալյան
* *գործկոմի նախագահ* – Օրի Բունիաթյան
* *ալպինիստներ* – Վահան Բագրատունի, Վանցետի Դանիելյան
* *ասպիրանտ* - Արմեն Խոստիկյան

## Տես նաև
* Հայկական ֆիլմերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1955 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Էրազմ Քարամյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ստեփան Կևորկովի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ալեքսանդր Հարությունյանի
Ինչու է աղմկում գետը

**«Ինչու է աղմկում գետը»**, 1958 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական սև-սպիտակ ֆիլմ։

## Սյուժե
Սահմանեմերձ գյուղի բնակիչ Աթանես Ղամբարյանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գերի է ընկել ու հայտնվել սահմանի մյուս կողմում՝ Թուրքիայում։ Նա երազում է վերադառնալ հայրենիք, որ Արաքս գետի մյուս ափին է։ Սահմանապահ Արմենը, որ սիրահարված է Ղամբարյանի դստերը՝ Սեդային, տեսնում է գետի մյուս ափին գտնվող Ղամբարյանին ու ճանաչում։ Ղամբարյանը գետն է նետվում, որ փրկի խեղդվող Փիրուզային, ու հայտնվում է մյուս ափին՝ հայրենիքում։

մինի

## Դերերում
* Հրաչյա Ներսիսյան – *Աթանես Ղամբարյան*
* Ավետ Ավետիսյան – Վահան *Բուռնազյան*
* Ֆրունզե Դովլաթյան – *Արմեն Մանուկյան*
* Լիլյա Հովհաննիսյան – *Սեդա Ղամբարյան*
* Նիկոլայ Կազակով – *Իգոր Սամոխին*
* Լևոն Թուխիկյան – *Սուրեն Նազարյան*
* Վերջալույս Միրիջանյան – *Պայծառ*
* Ամալյա Արազյան – *Աշխեն*
* Դավիթ Մալյան – *Դարբինյան*
* Խորեն Աբրահամյան – *Սոկոլով*
* Լև Լոբով – *Արսեն*
* Սայֆուլո Ջուրաբաև – *Բիգիլդեև*
* Օլեգ Գերասիմով – *Անդրեև*
* Ազեր Կուրբանով – *օտարերկրյա սահմանապահային կոմիսար*
* Անաիդա Ադամյան – *Փիրուզա*
* Մհեր Մկրտչյան – *Խաչատուր* 
* Աշոտ Ներսիսյան – *ծերունի* 
* Լեոնիդ Չեմբարսկի – *ոռոգող*

## Սաունդթրեք
* **«Արաքս»** - տեքստի հեղինակ՝ Ա. Սաղաթելյան, երաժշտությունը՝ Արտեմի Այվազյանի, կատարում է Հասմիկ Գաբրիելյանը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1959 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրիգոր Մելիք-Ավագյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Արտեմի Այվազյանի
Կալիումական պարարտանյութեր

**Կալիումական պարարտանյութեր** բույսերի կալիումական սննդառության համար օգտագործվող հանքային նյութեր։ Սովորաբար աղաթթու, ծծմբական թթու և ածխաթթու՝ ջուր լուծելի աղերն են։

Կալիումական պարարտանյութերի հիմնական աղբյուրը կալիումի աղերի բնական հանքաշերտերն են (կույտերը)։ Արդյունաբերությունը թողարկում է կալիումի քլորիդ, կալիումի բորակ, կալիումի սուլֆատ և այլն։ Կալիումական պարարտանյութերը ստորաբաժանվում են 2 հիմնական խմբի՝ *հում* կամ *անմշակ* կալիումի աղեր, որոնք ստացվում են բնական կալիումի աղերի մեխանիկական վերամշակմամբ (տեսակավորում, մանրացում, աղում), դրանցից են՝ սիլվինիտ, կաինիտը, կառնալիտը։ Մյուսը *խտացրած* կամ *վերամշակված* կալիումական պարարտանյութեր են՝ կալիումի քլորիդը, կալիումի սուլֆատը, 30 և 40%-անոց կալիումի աղերը (մանր աղացած բնական կաինիտի կամ սիլվինիտի և կալիումի քլորիդի խառնուրդը), ինչպես նաև պոտաշը, մոխիր և այլն։ Կալիումական պարարտանյութերը կիրառվում են առանձին ֆոսֆորական կամ՝ ազոտական և ֆոսֆորական պարարտանյութերի հետ։ կալիում դրականորեն է ազդում բերքի որակի վրա. արմատապտուղներում ավելանում է շաքարի պարունակությունը, կարտոֆիլի պալարներում՝ օսլան, թելատու կուլտուրաների մոտ՝ թելի ելը և որակը, կերաբույսերում՝ պրոտեինի պարունակությունը և այլն։ Կալիումական պարարտանյութերը բարձրացնում են բույսերի դիմադրողականությունը որոշ սնկային հիվանդությունների նկատմամբ, աշնանացան հացահատիկների, ընդավոր խոտաբույսերի, բազմամյա տնկարկների ցրտադիմացկունությունը և երաշտադիմացկունությունը։ Կալիումական պարարտանյութերի չափաքանակը կախված է հողային պայմաններից, պարարտացվող մշակաբույսերի ֆիզիոլոգիական և այլ առանձնահատկություններից։

Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Ջրհորի մոտ (ֆիլմ)

**Ջրհորի մոտ**, Ստեփան Զորյանի համանուն պատմվածքի հիման վրա նկարահանված սև-սպիտակ հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմում պատկերված է մի դրվագ առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներից։ Հակառակորդ բանակների զինվորները դիրքավորված են միմյանց դիմաց, իսկ շրջակայքում եղած միակ ջրհորը գտնվում է նրանց միջև։

## Դերերում
*Էդգար Էլբակյան
*Իշխան Ղարիբյան
*Լորենց Առուշանյան
*Նիկոլայ Գևորգյան
*Ն. Չալիկյան
*Ռազմիկ Ամիրգուլյան
*Վ. Խաչիկյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ժիրայր Ավետիսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Էդուարդ Բաղդասարյանի
Չղջիկ (օպերետ)

[thumb|[Դրվագ (թատրոն)|Դրվագ «Չղջիկ» օպերետից, Դյուսելդորֆ, 1954]]
**Չղջիկ** (), Յոհան Շտրաուս-որդու կոմիկական օպերետը երեք գործողությամբ։ Գերմաներեն լիբրետտոն` Կառլ Հաֆների և Ռիխարդ Ժենեի ըստ գերմանացի թատերագիր Յուլիուս Բենեդիկսի «Բանտարկություն» ֆարսի և ֆրանսիացի թատերագիր Անրի Մելիակի և Լյուդովիկ Հալևիի «Նոր տարվա երեկո» () վոդևիլի սյուժեների։ Օպերետի առաջնախաղը կայացել է 1874 թ. ապրիլի 5-ին Վիեննայի «Ան դեր Վին» թատրոնում։

«Չղջիկը» համարվում է Յոհան Շտրաուսի՝ բեմի համար գրված լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և հաճախ կատարվում է նաև ներկայումս՝ հատկապես Նոր տարվա նախօրյակին։

Կատեգորիա:Օպերետներ
Կատեգորիա:Յոհան Շտրաուսի օպերաներ
Հենրի Ուոլթեր Բեյթս

**Հենրի Ուոլթեր Բեյթս** (, ), անգլիացի բնագետ և ճանապարհորդ։

## Կենսագրություն
Հենրի Ուոլթեր Բեյթսը իր ընկերոջ Ալֆրեդ Ուոլլեսի հետ ձեռնարկել է Ամազոն գետի ուսումնասիրությունը։ Բրիտանական թանգարանի աջակցության շնորհիվ 1848 թ. նա ուղևորվել է Ամերիկա և 11 տարի շարունակ ուսումնասիրել է Ամազոն գետը իր մեծ վտակների հետ միասին։ Ուոլլեսը նրա հետ մնաց միայն 4 տարի։ 1859 թ. վերադառնալով Բեյթսը Լոնդոն բերեց ամենահարուստ հավաքածուները, հիմնականում կենդանաբանական և հրատարակեց նկարագրություն իր ճանապարհորդության մասին «Բնագետը Ամազոն գետի վրա» (Լոնդոն, 1863)։ Հաջորդ՝ 1864 թ. նա նշանակվեց Լոնդոնի կենդանաբանական միության քարտուղար։ Բացի այդ, նա ունի նաև այլ աշխատություններ. «Կենտրոնական Ամերիկա. Արևմտյան Հնդկաստան և Հարավային Ամերիկա»(Լոնդոն, 1877)։ Բեյթսը հայտնաբերել է Միմիկրիայի երևույթը և տվել բացատրություն, որը հրապարակվել է 1862 թ.։ Բեյթսի կողմից հավաքված միջատների հավաքածուի մեծ մասը գտնվում է Բրիտանական թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի բնագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի բուսաբաններ
Կալիումի բրոմիդ

thumb|Կալիումի բրոմիդ (եռաչափ պատկեր)
**Կալիումի բրոմիդը** բրոմաջրածնական թթվի կալիումական աղ է։ Քիմիական բանաձևը՝ KBr։ Անգույն բյուրեղ է, խտությունը՝ 2750 կգ/մ³, հալման ջերմաստիճանը՝ 748&nbsp;°C։ 100 գ ջրում 20°С-ում լուծվում է 65, 6 գ կալիումի բրոմիդ, 100&nbsp;°C-ում՝ 105 գ։

## Ստացումը

### Արդյունաբերության մեջ
* Ստացվում է պոտաշի ու երկաթի բրոմիդի (II, III) լուծույթների փոխազդեցությամբ.

::4K2CO3+ Fe3Br8 &#8594; 8KBr+ Fe3O4+ 4COշ

### Լաբորատորիայում
* Ստացվում է կալիումի հիդրոքսիդի, բրոմի և ամմիակի փոխազդեցության հետևանքով.

::6KOH + 3Br2 &#8594; 6KBr + 6H2O + N2 &#8593;

* Սինթեզ սենյակային պայմաններում.

::2K + Br2 &#8594; 2KBr

* Բրոմով՝ ավելի քիչ ակտիվ հալոգենի (յոդ) փոխառինումը.

::2KI + Br2 &#8594; 2KBr + I2&#8595;

* Տեղի է ունենում ջերմային քայքայում 434&nbsp;°C բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում.

::2KBrO3 (>434°C) &#8594; 2KBr + 3O2

## Կիրառությունը
* Կիրառվում է՝ որպես արծաթի բրոմիդի աղբյուր, լուսանկարչական լուսազգայուն նյութեր պատրաստելու համար։ 
* Թեթևացնում է ալերգիաները։

Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Wrecking Ball (երգ)

**«Wrecking Ball»**, ամերիկացի երգչուհի Մայլի Սայրուսի երգն է իր «Bangerz» կոչվող չորրորդ ստուդիական ալբոմից։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի օգոստոսի 25-ին *RCA* լեյբլի կողմից։ Երգի հեղինակներն են Լուկաշ Գոթվալդը, ՄոԶելլան, Ստեֆան Մոկիոն, Սաչա Սկարբեկը և Հենրի Ռասել Ուոլթերը։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

### Տասնամյակի հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Մայլի Սայրուսի երգեր
I Knew You Were Trouble

«**I Knew You Were Trouble**», ամերիկացի երգչուհի Թեյլոր Սվիֆթի երգը։ Այն թողարկվել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 9-ին՝ որպես նրա «Red» կոչվող չորրորդ ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Թեյլոր Սվիֆթի, Մաքս Մարտինի և Shellback-ի կողմից։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի նկարահանումները սկսվել են 2012 թվականի նոյեմբերի 18-ին Լոս Անջելեսում, Կալիֆորնիա։ Նոյեմբերի 20-ին համացանցում հայտնվեցին նկարահանման ընթացքի լուսանկարները։ Տեսահոլովակի ռեժիսորը Էնթոնի Մենդլերն է։ Դեկտեմբերի 13-ին՝ երգչուհու տարեդարձի օրը, MTV հեռուստաընկերության եթերում կայացավ երգի տեսահոլովակի պրեմիերան։ Տեսահոլովակում նկարահանվել է ամերիկացի երգիչ և դերասան Ռիվ Քարնին, ով խաղում է որպես Թեյլոր Սվիֆթի ընկեր։ 2013 թվականի օգոստոսին տեսահոլովակը MTV Video Music Awards մրցանակաբաշխությունում ստացել է «Կնոջ լավագույն տեսահոլովակ» մրցանակը։

Բազմաթիվ երաժշտական քննադատներ տեսահոլովակը համեմատել են Լանա Դել Ռեյի «Ride» երգի տեսահոլովակի հետ, որի ռեժիսորը նույնպես Էնթոնի Մենդլերն է։ Rolling Stone ամսագիրը տեսահոլովակը համեմատել է Ռիհաննայի 2011 թվականին թողարկված «We Found Love» երգի տեսահոլովակի հետ։

### Սյուժե
Տեսահոլովակի սկզբում Թեյլոր Սվիֆթը արթնանում է ամայի դաշտում, որտեղ շրջապատված է թափոններով ու բեկորներով։ Նա սկսում է հիշել իր և ընկերոջ անցկացրած մտերմիկ պահերը։ Որոշ ժամանակ անց, երբ նրանց հարաբերությունները կարծես թե ընթանում են լավ, նա սկսում է գիտակցել, որ ինչ-որ բան այն չէ։ Հաջորդող տեսարաններից մեկում, երբ նրանք համբուրվում են մեքենայում, նրանց է մոտենում ոստիկանության մեքենան, իսկ մեկ այլ տեսարանում նրա ընկերը սկսում է կռիվ անել ակումբում, ինչի պատճառով նրանք ստանում են մարմնական վնասվածքներ։ Կան նաև տեսարաններ, որտեղ Թեյլորը փոքրիկ սենյակում իրեն է նայում հայելու մեջ։ Նրանք նաև մասնակցում են մի բացօթյա գիշերային դիսկոտեկի, որը ընթանում է այն դաշտում, որտեղ երգչուհին արթնացել էր տեսահոլովակի սկզբում։ Այդ դիկոտեկի ընթացքում նա նկատում է, որ իր ընկերը համբուրվում է տարբեր աղջիկների հետ։ Դիսկոտեկի ընթացքում Թեյլորը քնում է, իսկ հաջորդ առավոտ արթնանում է միայնակ՝ դաշտում։ Տեսահոլովակի վերջում նա իր ձեռքից գցում է ընկերոջ նվիրած վզնոցը։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2012 երգեր
Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:Դանս-փոփ երգեր
Կատեգորիա:Թեյլոր Սվիֆթի երգեր
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Հակոբի Շեն)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար էր ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Վարդաշենի շրջանի Հակոբի Շեն գյուղում։ Գտնվում էր բնակավայրի կենտրոնական մասում։ Այժմ եկեղեցին գոյություն չունի։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հակոբի Շեն
Կատեգորիա:Վարդաշենի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Վարդաշենի շրջան

**Վարդաշենի (Օղուզի) շրջան** (), շրջան է Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսային մասում։ Վարչկենտրոնը Վարդաշեն (1989-ից՝ Օղուզ) քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Շրջանը զբաղեցնում է 1077 կմ² մակերես։ Սահմանակից է Շաքիի, Կուտաշենի և Դաղստանի՝ Ախտիի շրջաններին։

## Պատմություն
Վարդաշենի շրջանը կազմավորվել է 1930 թվականի օգոստոսի 8-ին։

Մինչև 1918 թվականը շրջանի ներկայիս տարածքում հայաբնակ էին 13 գյուղեր (3-ը՝ խառը ազգային կազմով). Վարդեշեն, Ճալեթ, Նորաշեն Ջովլան, Օթմանլը, Թոփեր, Հակոբի Շեն, Խոշկաշեն, Մեծ Սոկութլու, Փոքր Սոկութլու, Վարդանլի, Փատառ։ Մնացած բնակավայրերի մեծ մասը 18-րդ դարի առաջին կեսին դավանափոխության գնով բնաջնջումից փրկված, մահմեդականացված հայերի գյուղերն են, որոնք հետագա տասնամյակներում կորցնելով մայրենի լեզուն, ազգային նկարագիրը՝ իսպառ թուրքացան (ներկայում համարվում են ադրբեջանցիներ)։

## Բնակչություն
Համաձայն 1976 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներին, Վարդաշենի շրջանում էր գյուղական բնակչությունը կազմում է 82%։ Ունի մեկ քաղաք (շրջկենտրոն՝ Վարդաշենը) և 36 գյուղ։

Մինչև 1988 թվականի բռնագաղթը հայ բնակչություն ունեին շրջկենտրոն Վարդեշենը, Ճալեթ և Մեծ Սոկութլու գյուղերը։ Հայկական դպրոց գործում էր միայն ճալեթ գյուղում (միջնակարգ)։

## Մշակույթ
Հայկական պատմական հուշարձաններով շրջանում հարուստ են ինչպես մինչև 1918 թվականը հայաբնակ, այնպես էլ այն ադրբեջանական գյուղերը, որոնց նախնիները մահմեդականացված հայեր էին։

Մի շարք հնավայրեր հարուստ են նաև հայերեն վիմագիր արձանագրություններով։ Դրանց ընդօրինակման ու հրատարակման գործով նախկինում զբաղվել են Հովհաննես Շահխաթունյանցն ու Մակար Բարխուտարյանցը, (միասին՝ 23 արձանգրություն)։ Տեղերում կատարած աշխատանքների ընթացքում ՀՃՈւԿ-ի կողմից վերագտնվեցին նախկինում հրատարակված արձանագրություններից միայն 4-ը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ադրբեջանում հնադարյան հայկական եկեղեցին ներկայացվել է որպես աղվանական

Կատեգորիա:Վարդաշենի շրջան
Նորայր Պողարյան

**Նորայր Գարեգինի Պողարյան** (), հայ ձեռագրագետ, բանասեր։ Գրչանունները՝ *Ծովական, Վանատուր*։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Վարդանյան վարժարանում, ապա Երուսաղեմի Սբ. Հակոբյանց վանքի դպրոցում (1922-1928)։ 1928 թվականից՝ Երուսաղեմի միաբանության անդամ։ Պողարյանը 1949 թվականից Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց ձեռագրերի մատենադարանի տնօրենն է։ 1973 թվականից՝ արքեպիսկոպոս։ Անգլիայում հետևել է աստվածաբանության դասընթացների (1928-1930)։ 1925 թվականից դասավանդում է վանքի դպրոցում։ Թղթակցել է «Սիոն», «Հայ խոսնակ», «Բանբեր Մատենադարանի», «Էջմիածին» և այլ պարբերականների։ 1951 թվականին այցելել է Սովետական Հայաստան։ Պողարյանի ուսումնասիրությունները մեծ մասամբ վերաբերում են հայ գրչությանը, գրչագրերին, անտիպ գործերին։ Պողարյանը կազմել է Երուսաղեմի վանքի հայերեն ձեռագրերի գիտական ցուցակը՝ «Մայր ցուցակ ձեռագրաց Սրբոց Հակոբյանց» (հ. 2-4, 1953-1960), որտեղ նկարագրել է 560 ձեռագիր՝ նկարագրված գրչագրերի թիվը հասցնելով 700-ի։ «Մայր ցուցակ...»-ի երկրորդ հրատարակությունը (հ. 1-9, 1966-1979) ամփոփում է 3000 ձեռագրերի նկարագրություն։ Այստեղ առաջին անգամ ներկայացվել են մի շարք նորահայտ ձեռագրեր, որոնք բնագրային մեծ արժեք ունեն։ Առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա կազմած Հովհաննես Թլկուրանցու «Տաղագիրք» (1958), «Հայ գրողներ, Ե-Ժէ դար» (1971), «Գրիգոր Ակներցու Թաթարաց պատմությունը» (1974) գործերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Մասիս Կարապետյան

**Մասիս Հովհաննեսի-Շիրազի Կարապետյան** (), հայ քանդակագործ, նկարիչ։

Հայ մեծանուն բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազի որդին է, քանդակագործ Արա Շիրազի և վաղամեռիկ տաղանդավոր բանաստեղծ Սիփան Շիրազի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թ. օգոստոսի 9-ին։ 1981 թվականին ավարտել է Հակոբ Կոջոյանի անվան արվեստի դպրոցը, 1984 թվականին՝ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան ուսումնարանը, 1990 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի քանդակագործության բաժինը։

1991 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Մասնակցել է մի քանի ցուցահանդեսների։ Քանդակներից մեկը՝ «Տիգրան Մեծը», տեղադրված է Երևանի Մանկական զբոսայգում, մի քանիսը՝ արտասահմանում։

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Էլաստիկություն

**Էլաստիկություն** (հուն. ελαστδς-ճկուն), փոքր ճիգերի դեպքում նյութի կամ առարկայի առաձգական դարձելի զգալի դեֆորմացիայի ենթարկվելու հատկությունն է (առանց քայքայվելու)։ Այս հատկությունը նման է առաձգականությանը, և շատ լեզուներում (անգլ., գերմ., ֆրանս.) *էլաստիկություն* հենց առաձգականություն էլ նշանակում է, սակայն ռուսերենում, ինչպես և հայերենում, այդ բառը փոքր-ինչ այլ նրբիմաստ է ստացել՝ արտահայտելով վերը նշված իմաստը։ Անհրաժեշտ էլաստիկություն ապահովվում է նյութի (օրինակ, ռետինները, որոնց էլաստիկությունը պայմանավորված է մոլեկուլային կառուցվածքով) կամ կոնստրուկցիայի (օրինակ՝ զսպանակ) համապատասխան ընտրությամբ։ Մեծ էլաստիկությունը նյութի՝ դարձելի մեծ դեֆորմացիայի ենթարկվելու հատկությունն է՝ առաձգականության մոդուլների փոքր արժեքների դեպքում, բնորոշ է բարձրամոլեկուլային նյութերին (բարձրապոլիմերներին) և որոշ կոլոիդ համակարգերի։ Սովորական ձգման դեպքում մեծ էլաստիկությամբ նյութերի դարձելի դեֆորմացիայի մեծությունը կարող է հասնել հարյուրավոր տոկոսների, իսկ այդ նյութերի առաձգականության մոդուլը մոտ 10000 անգամ ավելի փոքր է, քան մետաղներինը։

Կատեգորիա:Հոծ միջավայրերի մեխանիկա
Կառլոս Վալդեռամա

**Կառլոս Ալբերտո Վալդեռամա Պալասիո** (, ), նախկին կոլումբիացի ֆուտբոլիստ։ Խաղային և իր առաջնորդ լինելու որակներից բացի խաղադաշտում ընդգծվում էր նաև իր սանրվածքով։ Միակ կոլումբիացի ֆուտբոլիստն է, որը մտել է ՖԻՖԱ-ի 125 մեծագույն ֆուտբոլիստների ցանկը։

## Կենսագրություն
Վալդեմարան հայտնի էր խաղադաշտը հիանալի տեսնելու ընդունակությամբ։ 1990 թ. Աշխարհի առաջնության ժամանակ Գերմանիայի հավաքականի դեմ խաղում 93-րդ րոպեին Վալդեռաման կատարեց գոլային փոխանցում Ֆրեդի Ռինկոնին, որը գրավեց Բոդո Իլգների դարպասը. այդ գոլը բերեց ոչ ոքի արդյունք Կոլումբիայի հավաքականին և թույլ տվեց առաջին անգամ իրենց պատմության մեջ դուրս գալ «Մունդիալի» երկրորդ փուլ։ Կառլոս Վալդեռաման ծնվել է պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստի ընտանիքում, որը հանդես էր գալիս «Ունիոն Մագդալենա» ակումբում։ Նրա եղբայրը՝ Ալեքս Վալդեռաման, նույնպես խաղում էր ֆուտբոլ, 1 անգամ նա նույնիսկ դարձել է Կոլումբիայի առաջնության լավագույն ռմբարկու։ Ֆուտբոլից հեռացել է 2004 թ. փետրվարի մեկին. տեղի ունեցավ նրա հրաժեշտի հանդիպումը Դիեգո Մարադոնայի, Էնցո Ֆրանչեսկոլիի, Խոսե Լուիս Չիլավերտի մասնակցությամբ։ Ֆուտբոլիստի կարիերայի ավարտից հետո դարձավ մարզիչ։

## Մրցանակներ
# Կոլումբիայի չեմպիոն (2), 1993, 1995
# Ֆրանսիայի գավաթակիր (1), 1990
# Հարավային Ամերիկայի լավագույն ֆուտբոլիստ (2), 1987, 1993
# Աշխարհի առաջնությունների մասնակից (3), 1990, 1994, 1998

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1961 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոլումբիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռեալ Վալյադոլիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մոնպելիեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դեպորտիվո Կալիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Իվան Բոնդարև

**Իվան Իվանովիչ Բոնդարև** (), ավագ սերժանտ, Խորհրդային Միության հերոս (1945), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Իվան Բոնդարևը ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է գյուղի դպրոցում, աշխատել է կոլխոզում։ 1940 թ. զորակոչվել է Կարմիր Բանակի գյուղացիական- աշխատավորական ծառայության։ Պատերազմի սկզբից եղել է առաջնագծում։

1945 թվի հունվարին ավագ սերժանտ Բոնդարևը եղել է տանկի վարորդ Առաջին Բելառուսական ճակատի երկրորդ տանկային բանակի 12-րդ կորպուսի 49-րդ բրիգադում։ Աչքի է ընկել Վիսլա-Օդերսկի գործողություններում։

1945 թ հունվարի 15-25–ին ընկած ժամանակահատվածում տանկի անձնակազմը, որի կազմում է եղել նաև Բոնդարևը, վերացրել է հակառակորդի երկու հրետանային հակատանկային կայանք, երեք ականանետ, վեցը գնդացիր, չորս ավտոմեքենա։

1945 թ. փետրվարի 27-ի ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի նախագահի հրամանով ավագ սերժանտ Իվան Բոնդարևը արժանացել է Սովետական Միության հերոսի կոչման՝ ստանալով Լենինի շքանշան և «Ոսկե աստղ» կրծքանշան։

Զոհվել է 1945 թ մարտի 4-ին մարտի դաշտում։ Թաղված է Լեհաստանի Շեցինսկի նահանգի Գրիֆիցե քաղաքի խորհրդային գերեզմանատանը։ 
Պարգևատրվել է նաև «Կարմիր Աստղ» շքանշանով և մեդալով։

Իր հայրենի գյուղում 1978 թ կառուցված դպրոցն ի պատիվ Բոնդարևի կրում է հերոսի անունը, իսկ 1984 թ. նույն դպրոցի բակում բացվել է Ի. Ի. Բոնդարևի կիսանդրին։

Կատեգորիա:1917 ծնունդներ
Կատեգորիա:1945 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Վերջալույս Միրիջանյան

**Վերջալույս Կարպի Միրիջանյան** (), հայ անվանի դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

## Կենսագրություն
1933 թվականից աշխատել է Երևանի Առաջին պետթատրոնում (Սունդուկյանի անվան թատրոն) և, միաժամանակ, համատեղել ուսումը թատրոնին կից ստուդիայում, որն ավարտել է 1936 թվականին։ 1937-1947 թվականներին աշխատել է Ալավերդու թատրոնում, որից հետո կրկին վերադարձել է Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոն։ Կինոյում սկսել է նկարահանվել 1957 թվականից։ Արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման։ Մահացել է 1992 թվականի փետրվարի 3-ին Երևանում։

## Ֆիլմադարան
* 1957 – Մոր սիրտը
* 1958 – Առաջին սիրո երգը – Փառանձեմ
* 1958 – Ինչու է աղմկում գետը – Պայծառ
* 1961 – Ճանապարհ
* 1962 – Ջրերը բարձրանում են – Աշխեն
* 1964 – Մսյո Ժակը և ուրիշները- Սողոմե
* 1966 – Մեր քաղաքի մարդիկ. Գառնի
* 1968 – Ապրում էր մի մարդ
* 1970 – Մորգանի խնամին
* 1972 – Տղամարդիկ 
* 1972 – Վերադարձ
* 1973 – Ժայռը – Սաթենիկ
* 1974 – Համագյուղացիները – Նվարդ
* 1974 – Այստեղ, այս խաչմերուկում – Մուկուչի կինը 
* 1974 – Դեղին թոնիր
* 1975 – Հարսնացու հյուսիսից – Արուսյակ
* 1975 – Նորից ամառ եկավ... – տատ
* 1975 – Այս կանաչ, կարմիր աշխարհը
* 1977 – Հեղկոմի նախագահը
* 1978 – Աստղային ամառ
* 1980 – Թռիչքն սկսվում է երկրից
* 1980 – Ձախորդ Փանոսը
* 1982 – Երջանկության մեխանիկան 
* 1982 – Հին օրերի երգը – Հայաստան
* 1983 – Հրդեհ – Հրանուշ
* 1985 – Կապիտան Առաքել
* 1986 – Մենավոր ընկուզենի – Հայկանուշ
* 1987 – Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ – հորաքույր Գոհար, Իսմիլ-Խաթուն 
* 1980 – Մեզանից երեքը
* 1989 – Դեմքով դեպի պատը 
* 1990 – Արյուն – Վերջալույս
* 1992 – Ընկեր Փանջունի – Սառա խաթուն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վերջալույս Միրիջանյան  

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձան (Երևան)

**Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանում, տեղադրվել է 1980-ին, ի պատիվ հայ կուսակցական, քաղաքական, հասարակական գործիչ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ ակադեմիկոս Ջիմ Թորոսյան
* Քանդակագործ՝ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Արա Շիրազ

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է գրանիտից ու բազալտից, բարձրությունը 8,6 մետր է։

Արձանի հետնամասում գտնվող պատերից մեկի վրա փորագրված է Եղիշե Չարենցի Մյասնիկյանի հիշատակին 1936 թվականի ապրիլի 16-ին գրված քառատողի առաջին տողը. «Նայիրյան արևն էր քո մեջ՝ լենինյան հրով ճառագած»։

## Պատմություն
1976 թվականի փետրվարի 10-ին Երևանում տեղադրվել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանը կառուցելու մասին հուշաքար։

Հուշարձանի բացումը կայացել է 1980 թվականի նոյեմբերի 25-ին ՀԽՍՀ 60-ամյակի տոնակատարության օրերին, Կարմիր բանակի (այժմ՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի) փողոցում։

2020-2022 թվականներին, Միքայել և Կարեն Վարդանյանների նախաձեռնությամբ և ֆինանսավորմամբ, իրականացվել են վթարային կարգավիճակում գտնվող հուշարձանային համալիրի հիմնանորոգման աշխատանքները։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Statue of Alexander-Myasnikyan (10).jpg|Եղիշե Չարենցի խոսքերով պատը
Պատկեր:Monument of Alexander Myasnikyan Yerevan (34).JPG|Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանը և Երևանի քաղաքապետարանի շենքը մայրամուտին
Պատկեր:Monument of Alexander Myasnikyan Yerevan (35).JPG|Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանի առջև տեղադրված QR-կոդով տախտակ-ուղեցույցը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀՀ հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Կատեգորիա:1980 քանդակներ
Կատեգորիա:Արա Շիրազի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ջիմ Թորոսյանի հուշարձաններ
Կոչված են ապրելու

**Կոչված են ապրելու**, 1960 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված սև-սպիտակ ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը բաղկացած է 4 նովելից։ Դրանցից մեկը պատմում է երկու եղբայրների մասին, որոնք 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի տարիներին  կորցրել են միմյանց։ Եղբայրներից մեկը հայտնվել է Ամերիկայում, մյուսը զոհվել է Հայրենական Մեծ պատերազմում։ Ամերիկայում բնակվողը վերադառնում է Հայաստան՝ ցանկանալով գտնել եղբոր ընտանիքը։

## Դերերում
*Գուրգեն Արամյան – Գուրգեն Թոնունց
*Պետրոսյան – Դավիթ Մալյան
*Վովա – Ս. Մարգարյան
*Մաշա – Ա. Բադալյան
*Ստեփան – Վալենտին Բրիլեև
*Մարֆա – Մ. Բլինովա
*ծերունի – Ա. Բենիամինով
*Օստապ – Պ. Վեսկլյարով
*Սաշկո – Լ. Բարաշկով
*Առնոլդ – Ֆ. Յավորսկի
*Նատաշա – Դանուտա Ստոլյարսկայա
*մորաքույր Տանյա – Օ. Լեբզակ
*Լյուբա – Ե. Մուրատովա
*Կոստյա – Ե. Ագաֆոնով
*Մարչելլո – Ս. Դավիդյան
*Վազգեն Արամյան – Պ. Լուսպեկաև
*Դմիտրի Պետրովիչ – Ա. Սոլովյով
*Անյա – Ռ. Մակագոնովա
*Գրիշա – Գ. Յուխտին
*գնդապետ – Մ. Բելոուսով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վրացերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Էդգար Հովհաննիսյանի
Սեուտա

**Սեուտա** ( ), Իսպանիայի տիրապետության տակ գտնվող կղզի, 2006 թվականի տվյալներով կղզում բնակվում էր 78 320 մարդ (զբաղեցնելով 189-րդ տեղը բնակչությամբ)։ Տարածքը 18.5 քառակուսի կիլոմետր է։ Բնակչության խտությունը՝ 520 մարդ/քկմ։ Պետական լեզուն իսպաներենն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1995 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1995 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Եվրոպական միության հատուկ տարածքներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Հովհաննես Թումանյանի հուշարձան (Երևան)

**Հովհաննես Թումանյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Ազատության հրապարակում, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի շենքի առջև, տեղադրվել է 1957 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Գրիգոր Աղաբաբյան
* Քանդակագործ՝ Արա Սարգսյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, Բջնիի բաց վարդագույն գրանիտից, բարձրությունը պատվանդանով 8,5 մետր է։

## Պատմություն
1957 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի շենքի մոտ միաժամանակ տեղի ունեցավ Հովհաննես Թումանյանի և Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձանների բացման հանդիսավոր արարողությունը։

2009-2010 թվականներին, Ազատության հրապարակի վերակառուցման աշխատանքերի պատճառով, Թումանյանի և Սպենդիարյանի հուշարձանները ժամանակավորապես հեռացվեցին իրենց տեղերից։ 2010 թ. մայիսին թարմացված արձանները վերադարձան իրենց տեղերը։

## Պատկերասրահ

File:Հովհաննես Թումանյանի հուշարձան (Gor Navoyan).jpg|thumb|
Պատկեր:Հովհաննես Թումանյան 003.JPG|Հովհաննես Թումանյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Hovhannes Tumanyan statue 0723 04.jpg|Հովհաննես Թումանյանի հուշարձանը և Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի շենքը
Պատկեր:Monument-of-Hovhannes-Tumanyan (9).jpg|Հովհաննես Թումանյանի հուշարձան. տեսք կողքից


## Տես նաև
*Հովհաննես Թումանյանի հուշարձան (Դսեղ) 
*Հովհաննես Թումանյանի կիսանդրի (Դսեղ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ՀՀ հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան 

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ‎
Կատեգորիա:1957 քանդակներ
Մարսի դրոշ

thumb|250px|Մարսի դրոշը
**Մարսի դրոշ**, Մարս մոլորակի ոչ մի պաշտոնական կարգավիճակ չունեցող դրոշն է։ Կազմվել է Մարսի յուրացման ոչ առևտրային կազմակերպության (Mars Society) և Մոլորակային միության (The Planetary Society) կողմից։ 
Դրոշը իրավանաբական տեսանկյունից չի կարող ունենալ պաշտոնական կարգավիճակ, քանի որ ըստ տիեզերական տարածության մասին համաձայնագրի, երկնային օբյեկտներին որևէ տարր վերագրելը համարվում է անթույլատրելի։

Դրոշը պատկերում է Մարսի հնարավոր ապագան՝ կարմիր գույնը խորհրդանշում է հենց Մարս մոլորակը, իսկ կանաչ ու կապույտ գույները խորհրդանշում են մարդկության կողմից այդ մոլորակի հնարավոր յուրացումն ու օգտագործումը, եթե դրա համար իհարկե ապագայում կլինի համապատասխան հնարավորություն և ցանկություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* FOTW site on Mars flag

Կատեգորիա:Դրոշներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարս մոլորակ
Կատեգորիա:Տիեզերքի գաղութացում
Ադրիա

**Ադրիա** (), քաղաք Իտալիայում, Վենետո մարզում՝ Ռովիգո գավառում։

Գտնվում է Պո և Ադիջե գետերի գետաբերանների միջև, նախկին գոյություն ունեցած Ադրիա հունական գաղութի տարածքում։ 2004 թվականի դրությամբ քաղաքն ունեցել է 20 669 բնակիչ։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 113 կմ², բնակչության խտությունը՝ 183 մարդ/կմ²։ Յուրաքանչյուր տարի նոյեմբերի 26-ին նշվում է քաղաքի տոնը։ Ադրիատիկ ծովը իր անունը ստացել է Ադրիա քաղաքից, չնայած որ ներկայումս քաղաքն այդ ծովից գտնվում է մոտ 22 կմ հեռավորության վրա։

Քաղաքի պատվին է կոչվել (143) Ադրիա աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Խորաքանդակ

[մինի|Խորաքանդակ [Անգկոր Վատի պատին|391x391փքս]]
**Խորաքանդակ** ( — ցածր ռելիեֆ), քանդակագործության տեսակ։ Հարթությունից (կամ մակերեսից) խոր ընկած քանդակապատկեր։ Խորաքանդակը (այսպես կոչված՝ կոյլանոգլիֆ կամ «en creux» ռելիեֆը, այսինքն՝ հարթության վրա փորագրված ուրվապատկեր) կիրառվել է Հին Եգիպտոսի քանդակագործության մեջ, հին արևելյան և անտիկ գլիպտիկայում։

Խորաքանդակը ճարտարապետական կառույցների զարդարման տարածված ձև և բոլոր ժամանակների դեկորատիվ եղանակ, որն հայտնի է պալեոլիթի ժամանակներից. առաջին խորաքանդակները ժայռափոր պատկերներն էին։ Խորաքանդակները նաև հաճախ տեղ են գտնում հուշարձանների պատվանդաններին, կոթողների, հուշատախտակներին, մետաղադրամներին, շքանշաններին և գեմմաներին։

Որպես ճարտարապետական դեկորի մի մաս խորաքանդակը կարող է զարդարել հենասյունները, ճակտոնները, եզրազարդերը, կամարները, խոյակները։

## Տես նաև
* Հարթաքանդակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 

Կատեգորիա:Քանդակագործություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Խոշկաշեն (այլ կիրառումներ)

**Խոշկաշեն** տեղանունը կարող է վերաբերվել.
* Խոշկաշեն, գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ջուղայի շրջանում։
* Խոշկաշեն, գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Վարդաշենի շրջանում։
Խոշկաշեն (Վարդաշենի շրջան)

**Խոշկաշեն** (այժմ կոչվում է *Ղարաբուլաղ* ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Վարդաշենի շրջանում։ Գտնվում է շրջկենտրոն Վարդաշենից 34&nbsp;կմ հարավ, Դուրկան գետի աջափնյա բարձրադիր սարահարթում։

## Պատմություն
Գյուղը հայ մատենագրության մեջ առաջին անգամ հիշատակվում է 1434 թվականին *Խուշփայշեն* ձևով։

## Բնակչություն
Գյուղի ողջ բնակչությունը ոչնչացվել է 1918 թվականի ամռանը օսմանյան թուրքերի և մուսավաթականների համատեղ կազմակերպած կոտորածների ժամանակ։ Հայաթափ Խոշկաշենը վերստին բնակեցվել է միայն 1950-ականներին լեզգիներով։

## Ճարտարապետություն
Բուն գյուղամիջում պահանվում է արևելյան թաղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (արևմտյան թաղի Սուրբ Եղիշե եկեղեցին քանդված է)՝ կառուցված 1887 թվականին։ Պահպանվում են նաև երկու ընդարձակ գերեզմանոցները, ուր գտանք 21 արձանագիր տապանաքար (բոլորն էլ թվագրված 19-20-րդ դդ.)։

## Տես նաև
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Խոշկաշեն)
* Սուրբ Եղիշե եկեղեցի (Խոշկաշեն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոշկաշեն (Վարդաշենի շրջան)
Կատեգորիա:Վարդաշենի շրջանի բնակավայրեր
Սուրբ Եղիշե եկեղեցի (Խոշկաշեն)

**Սուրբ Եղիշե եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար էր ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Վարդաշենի շրջանի Խոշկաշեն գյուղում։ Գտնվում էր բնակավայրի արևմտյան թաղում։ Այժմ եկեղեցին գոյություն չունի։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խոշկաշեն (Վարդաշենի շրջան)
Կատեգորիա:Վարդաշենի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Վարդանլի (Վարդաշենի շրջան)

**Վարդանլի** (այժմ կոչվում է *Քերիմլի* ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Վարդաշենի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդանլի (Վարդաշենի շրջան)
Կատեգորիա:Վարդաշենի շրջանի բնակավայրեր
Խորեա

**Խորեա** (հուն, xopela — պար), նյարդային համակարգի հիվանդություն, բնորոշվում է ակամա, անկանոն, ջղաձիգ շարժումներով (հիպերկինեզ), որոնք պայմանավորված են՝ ըստ ֆունկցիայի և տեղադրության տարբեր մկանախմբերի ոչ ռիթմիկ կծկումներով։ Խորեաի դեպքում ախտահարման օջախներ են հայտնաբերվել ենթակեղևային գոյացություններում (զոլավոր մարմին), ուղեղիկի ատամնաձև, կարմիր կորիզներում, հիպոթալամուսային շրջանում և գլխուղեղի կեղևում։ Խորեան մի շարք հիվանդությունների (փոքր խորեա, հղիների խորեա, Հենտինգտոնի խորեա) հիմնական ախտանշանն է, առաջանում է նաև գլխուղեղի ուռուցքների, ուղեղաբորբերի դեպքում։ Առավել հաճախ հանդիպում է փոքր խորեան։

**Փոքր խորեա** (ռևմատիկ խորեա, վարակական խորեա, Սիդենհամի խորեակամ Սուրբ Վիտտի պար)։ Պատճառը ռևմատիզմն է։ Բնորոշվում է մեծ կիսագնդերի կեղևի, ուղեղաթաղանթների, ենթակեղևային հանգույցների տարածուն ախտահարումներով։ Հաճախ զուգակցվում է սրտի ախտահարման հետ։ Սովորաբար հիվանդանում են 5—14 տարեկան երեխաները, հաճախ՝ աղջիկները։ Զարգանում է դանդաղ։ Երեխան դառնում է քմահաճ, դյուրագրգիռ, հաճախակի լիզում է շրթունքները, հանում լեզուն, ծամածռություններ անում։ Ծնողներն այս երևույթը հաճախ դիտում են որպես չարաճճիություն։ Սակայն շուտով ի հայտ են գալիս խորեային հատուկ կլինիկական այլ ախտանշաններ, դեմքի մկանների, լեզվի, ձեռքերի, ոտքերի, իրանի ակամա շարժումներ (հիպերկինեզ), մկանային տոնուսի խիստ իջեցում (հիպոտոնիա), խանգարվում է քայլվածքը, խոսակցությունը, պսիխիկան (երեխան դառնում է լացկան)։ Հուզումների և մտավոր լարվածության դեպքում երևույթներն ուժեղանում են։ Հիվանդությունը տևում է 1—2 ամիս։ Ժամանակին հոսպիտալացման և ճիշտ բուժման դեպքում ելքը մեծ մասամբ բարեհաջող է։

**Հղիների խորեա**, կլինիկական երևույթներով չի տարբերվում փոքր խորեայից։ Առաջանում է երիտասարդ կանանց մոտ, հղիության առաջին կեսին։ Նպաստում են կրկնվող անգինաները։ Որոշ դեպքերում այն փոքր խորեայի ռեցիդիվ է, որին նպաստում են հղիության ժամանակ օրգանիզմում առաջացած նյարդա-էնդոկրին տեղաշարժերը։

**Հենտինգտոնի խորեա**, նյարդային համակարգի ժառանգական հիվանդություն է, որի առաջին ախտանշանները դրսևորվում են 25—50 տարեկանում։ Ուղեկցվում է մտավոր ունակությունների հարաճուն անկմամբ։ Ելքն անբարեհաջող է։

**Բուժումը**. Փոքր խորեայի դեպքում՝ հոսպիտալացում, անկողնային ռեժիմ, անտիբիոտիկներ, սալիցիլաթթվի, կալցիումի, հակահիտոամինային պատրաստուկներ, ամիդոպիրին, բութադիոն, գլյուկոկորտիկոիդների խմբի հորմոններ, B խմբի վիտամիններ, սրտային դեղամիջոցներ։ Հենտինգտոնի խորեայի դեպքում՝ ռեզերպին, հազվադեպ՝ ամինազին, ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ։

**Կանխարգելումը**. բերանի խոռոչի, քիթ-ըմպանի հիվանդությունների և ռևմատիզմի բոլոր ձևերի բուժում։ Հենտինգտոնի խորեայով հիվանդներին խորհուրդ չի տրվում երեխա ունենալ։

Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մկանային խանգարումներով հիվանդություններ
Խորեզմի Ժողովրդական Խորհրդային Հանրապետություն

**Խորեզմի ժողովրդական խորհրդային հանրապետություն**, **ԽԺՍՀ** (, ), սոցիալիստական պետություն Միջին Ասիայում 1920—1924 թթ.-ին։ Կազմակերպվել է երբեմնի Խիվայի խանության տարածքում՝ սոցիալիստական հեղափոխության հետևանքով։ Մայրաքաղաքը՝ Խիվա։

## Պատմություն
Հոկտեմբերյան հեղափոխության ազդեցությամբ զանգվածները 1919 թվականի նոյեմբերին կոմունիստների ղեկավարությամբ ապստամբություն բարձրացրին։ Կարմիր բանակի զորամասերի ներխուժմամբ ապստամբները 1920 թվականի փետրվարին պարտության մատնեցի Զունաիդ-խանի զորքերին։ Ապրիլի 26-ին Համախիվայական ժողովրդական ներկայացուցիչների սովետների համագումարը (կուրուլթայ) հռչակեց ԽԺՍՀ ստեղծման մասին, որն ըստ Լենինի, *«գյուղացիական-սովետական հանրապետություն»* էր։ ԽԺՍՀ ուներ իր պետական իշխանության բարձրագույն մարմինները, օրենսդրությունն ու դատական համակարգը, բանակը, պետական գերբն ու դրոշը։ ԽԺՍՀ ներքին և միջազգային դրության ամրապնդման գործում մեծ դեր խաղացին ՌՍՖՍՀ-ի հետ 1920 թ.-ի սեպտեմբերի 13-ի դաշնակցային պայմանագիրն ու ռազմաքաղաքական համաձայնագիրը։

1920 թվականին հիմնադրվեց խորեզմի կոմունիստական կուսակցությունը, որը 1922 թվականին մտավ ՌԿ(բ)կ կազմի մեջ։ Սովետների համախորեզմական IV կուրուլթայը (1923-ի հոկտեմբերի 17—20) երկիրը հռչակեց սոցիալիստական հանրապետություն և ընդունեց սահմանադրություն։ ԽԺԽՀ բաժանվեց երեք ինքնավար մարզերի՝ Ուզբեկստան, Թուրքմեն, և Կիրգիզ-Կարակալպակյան։ Միջին Ասիայի ազգային-պետական բաժանման ընթացքում ԽԺԽՀ ինքնալուծարքի ենթարկվեց, տվյալ տարածքում առաջացան Ուզբեկական, Թուրքմենաական ՍՍՀ-ները, Կարակալպակյան ԻՄ-ը։

## Անվանում
Անվանումը ստացել էր Ամուդարյայի ստորին հոսանքի ավազանում գոյություն ունեցած Խորեզմ (հայկական աղբյուրներում՝ Խվարեզմ) հնագույն պետության անունից։ Ենթադրվում է, որ այդ անվանումն առաջացել է իրանական *Խվար* «ներքին, ստորին» և Զոն «երկիր» բառերից։ Ոմանք էլ անվանման առաջացումը կապում են իրանական *Խարի զեմ* «կերակրող երկիր», այն է՝ «բարեբեր երկիր» արտահայտության հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Պատմական երկրներ
Խորեզմի մարզ

**Խորեզմի մարզ** (, خارەزم ۋىلايەتى), վիլայաթ (մարզ) Ուզբեկստանի Հանրապետությունում։ Կազմվել է 1938 թ.-ի հունվարի 15-ին։ Գտնվում է երկրի հյուսիս-արևմուտքում, Ամուդարյա գետի ստորին հոսանքի ձախ ափին։ Տարածությունը մոտ 6500 կմ² է։ Բաժանվում է 9 շրջանի, ունի 3 քաղաք, 2 քտա։ Կենտրոնը՝ Ուրգենչ։

## Բնություն
Մակերևույթը հարթ է (մոտ 100 մ բարձրությամբ), արևմուտքում և հարավ-արևմուտքում հարում է Կարակումի անապատին։ Կլիման խիստ ցամաքային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը —5&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 27, 3&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 50—100 մմ, անսառնամանիք շրջանը՝ 240 օր։ Խոշոր գետը Ամուդարյան է։ Կան աղի փոքր լճեր, ճահիճներ և աղուտներ։ Տարածության մեծ մասը զբաղեցված է կուլտուրացված ոռոգվող հողերով։ Բնական բուսականությունը պահպանված է Ամուդարյայի ողողատում և ավազուտներում։ Ջրամբարներում կլիմայավարժեցվում են մշկամուկ, ճահճակուղբ։

## Բնակչություն
Բնակչության 92, 1%-ը (1970) ուզբեկներ են, բնակվում են նաև ռուսներ, ղազախներ, թաթարներ և այլք։  Քաղաքներն են Ուրգենչը, Իփվան, Դրուժքան։

## Տնտեսություն
Խորեզմի մարզը Ուզբեկստանի բամբակագործական հիմնական շրջաններից է՝ զարգացած անասնապահությամբ, բրնձամշակությամբ, մետաքսագործությամբ և արդյունաբերությամբ։ Թեթև և սննդի արդյունաբերությունը տալիս է համախառն արտադրանքի 80%-ը։ Առավել զարգացած է բամբակազտիչ արդյունաբերությունը։ Ուրգենչում են գտնվում մետաքսաթելի և կարի ֆաբրիկաները, Խիվայում՝ գորգագործական կոմբինատը։ Սննդի արդյունաբերությունը ներկայացված է ձիթհան, գինեգործական, հրուշակեղենի, կաթնայուղագործական ձեռնարկություններով։ Զարգանում է շինանյութերի արդյունաբերությունը։ Նորոգման գործարան և կահույքի ֆաբրիկա կա Ուրգենչում, կահույքի կոմբինատ՝ Խիվայում։

Էլեկտրաէներգիայի հիմնական մասը Խորեզմի մարզը ստանում է Տախիատաշի ՊՇԷԿ-ից, գազը՝ Բուխարայից։ Ցանքատարածությունը 165, 3 հզ. հա է, որի 67, 2%-ն զբաղեցնում է բամբակենին։

Անասնապահությունը մասնագիտանում է կարակուլային ոչխարաբուծության ուղղությամբ։ Օդային ուղիներով կապված է Մոսկվայի, Տաշքենդի և այլ քաղաքների հետ։

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի մարզեր
Սամիթ

**Սամիթ, բաղբակ, տերաղոթիկ, տերաղոթի, սամիթ բուրավետ** (), նեխուրազգիների ընտանիքին (*Apiaceae*) պատկանող միամյա տերևաբանջար։ Օգտագործվում է որպես թարմ կանաչի, որպես համեմունք՝ վարունգի և այլ թթուների մեջ, իսկ ձմռան ժամանակ կերակուրների մեջ օգտագործվում է չորացված սամիթը։

Սերմերն հարուստ են եթերային յուղով, որն ակտիվորեն օգտագործվում է հրուշակեղենի, պահածոների և բուրումնավետ օճառների արտադրության մեջ։ Նույն եթերայի յուղն ավելի քիչ չափաբաժնով առկա է նաև սամիթի տերևների և ցողունի մեջ, որով էլ պայմանավորված է բույսի առաձնահատուկ հոտը։

Սամիթաջուրը բժշկության մեջ լայնորեն օգտագործվում է երեխաների ստամոքսային ցավերը մեղմացնելու, ինչպես նաև առաջացած գազերը հեռացնելու համար։ Սամիթի տերևները հարուստ են A և C վիտամիններով։

## Բուսաբանական նկարագրություն
190px|thumb|աջից|Սամիթի սերմերի տեսքը
Նեխուրազգիների (*Apiaceae*) ընտանիքին պատկանող միամյա բույս է, որն ունի առանցքային և բավականին լավ ճյուղավորված արմատներ։ Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորված, կլոր, հարթ և առանց թավի հասնում է մինչև 120-150 սմ բարձրության։

Սամիթի տերևները հերթադիր են, եռակի-փետրաձև, նեխ ասեղնաձև բլթակներով կտրտված։ Տերևների գույնը տատանվում է դեղնականաչից մինչև մուգ կապտականաչ։ Ստորին տերևները կոթունավոր են, իսկ վերինները՝ նստադիր։ Ծաղկափթթությունը բարդ հովանոց է, բաղկացած փոքր հովանոցներից։ Բազմաճառագայթ հովանոցներում դասավորված ծաղիկները դեղին են, մանր ձվաձև կամ էլիպսաձև պտուղները՝ կողավոր երկսերմիկներ։ Ծաղիկները երկսեռ են, բաղկացած 5 բաժակաթերթերից, 5 դեղնագույն պասկաթերթերից, 5 առէջներից և 2 միաձույլ վարսանդից։ Սերմերը կլոր-ձվաձև են, տափակ, թեփուկանման եզրով, բազ մոխրագույն կամ բաց դարչնագույն։ 1000 սերմը կշռում է 1,7-1,8 գ։ Ծլունակությունը պահպանվում է 2-3 տարի։

## Տարածվածություն
Վայրի պայմաններում աճող մշակովի բույս է, որը որպես մոլախոտ հանդիպում է նաև ցանքսերում և ճանապարհների եզրերին։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակով օգտագործվում են սամիթի՝ յուրահատուկ հաճելի հոտ և քաղցրավուն թունդ համ ունեցող տերևներն ու սերմերը։ Սամիթի պատրաստուկները նպաստում են նյութափոխանակության բարելավմանը։ Սամիթն ու սերմերից ստացվող եթերայուղերը օգտագործվում են սննդարդյունաբերության մեջ։

Սամիթի թարմ, նոր չորացված տերևները լայնորեն օգտագործվում է որպես կանաչի։

Սամիթը և քեմոնը աչքի են ընկնում յուրահատուկ բուրմունքով, ուստի լայն համեմունքային օգտագործում ունեն տարբեր ճաշատեսակների մեջ (բորշչ, պահածոյացված սաղմոն և այլն), ինչպես նաև մարինադ վարունգի պատրաստման մեջ։

Սամիթը առավելապես թարմ վիճակում է օգտագործվում, քանի որ չորացման հետ զուգընթաց արագորեն կորցնում է իր առանձնահատուկ բույրը, որը, սակայն, կարող է պահպանվել լիոֆիլիզացիայի (սառցաչորացում) դեպքում։

Ձկնամթերքները մեծ մասամբ մատուցվում են սամիթի հետ միասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Անդրեաս Մելիքյան, *«Բանջարաբուծություն»* Երևան, 2005 - ISBN 99941-47-04-8

## Արտաքին հղումներ
* Սամիթ․ օգտակար և վնասակար հատկությունները
* Սամիթ. 10 փաստ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Տերևաբանջարներ
Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձան (Երևան)

**Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Ազատության հրապարակում, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի շենքի առջև, տեղադրվել է 1957-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետներ՝ Գրիգոր Աղաբաբյան, Ֆենիքս Դարբինյան
* Քանդակագործներ՝ Արա Սարգսյան, Ղուկաս Չուբարյան։

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, Բջնիի շագանակագույն-վարդագույն մարմարից, բարձրությունը պատվանդանով 8,5 մետր է։ Կոմպոզիտորի բրոնզե քանդակի բարձրությունը 4,2 մետր է, պատվանդանի բարձրությունը 4,3 մետր է, լայնությունը` 4,5 մետր, խորությունը` 6 մետր։ Քանդակը ձուլվել է Երևանի քաղխորհրդի բրոնզաձուլական արհեստանոցում։ Պատվանդանին հայերեն գրված է. 

## Պատմություն
Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեն հայտարարել էր Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձանի մրցույթ, որի արդյունքներով ժյուրին ընտրեց երկու լավագույն տարբերակները։ Երքաղխորհրդի գործկոմի 1953 թվականի մարտի 11-ի որոշմամբ` հուշարձանի վերջնական տարբերակը համատեղ մշակելու համար որպես հիմք ընդունվեց երկու նախագիծ` քանդակագործ Սարգսյանի ու ճարտարապետ Աղաբաբյանի «Էլմաս» կարգախոսով նախագիծը (թիվ 1 տարբերակ) և քանդակագործ Չուբարյանի ու ճարտարապետ Դարբինյանի «Երեք արմավենի» նախագիծը։

1957 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի շենքի մոտ միաժամանակ տեղի ունեցավ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի և Հովհաննես Թումանյանի հուշարձանների բացման հանդիսավոր արարողությունը։

2009-2010 թվականներին, Ազատության հրապարակի վերակառուցման աշխատանքերի պատճառով, Սպենդիարյանի և Թումանյանի հուշարձանները ժամանակավորապես հեռացվեցին իրենց տեղերից։ 2010 թ. մայիսին թարմացված արձանները վերադարձան իրենց տեղերը։

## Պատկերասրահ

Ալեքսանդր Սպենդիարյան 003.JPG|Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
Alexander Spendiaryan.jpg|Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձանը և օպերայի և բալետի պետական թատրոնի շենքը երեկոյան
Statue of Aleksandre Spendiaryan in Yerevan 01.JPG|Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձան. տեսք կողքից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀՀ հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Կատեգորիա:1957 քանդակներ
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Սպենդիարյան
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ղուկաս Չուբարյանի քանդակներ
Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձան (Երևան)

**Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Անգլիական այգում (Կոմայգի)՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի շենքի առջև, տեղադրվել է 1972 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Արա Հարությունյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է նարնջագույն տուֆից, բարձրությունը 4 մետր է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sundukyan State Academic Theatre of Yerevan (6).JPG|Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձանը նրա անվան թատրոնի ֆոնին
Պատկեր:Sundukyan State Academic Theatre of Yerevan (8).JPG|Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձան. տեսք կողքից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀՀ հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Կատեգորիա:Արա Հարությունյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ