Դրամավարկային բարեփոխումներ

**Դրամավարկային բարեփոխում,** ցանկացած շարժում կամ տեսություն, որն առաջարկում է փող մատակարարելու և տնտեսությունը ֆինանսավորելու համակարգ, որը տարբերվում է ներկա համակարգից։

## Առաջարկվող բարեփոխումներ
Դրամավարկային բարեփոխման կողմնակիցները, ի թիվս այլ առաջարկների, կարող են պաշտպանել հետևյալներից որևէ մեկը՝

* ոսկու ստանդարտի վերադարձ (կամ արծաթային ստանդարտ կամ բիմետալիզմ)
* կենտրոնական բանկի կողմից բանկային համակարգի աջակցության վերացում ճգնաժամի ժամանակներում և/կամ մասնավոր սեփականության բանկային համակարգին լիարժեք պահուստային բանկային ապահովման իրականացում բանկային ռեժիմերի հնարավորությունը վերացնելու համար, հնարավոր է, միացնելով կառավարության կամ կառավարության ղեկավարությամբ կենտրոնական բանկի տրամադրած և վերահսկող պետական փողերի հետ ː Ավստրիական դպրոցում առկա է քննարկում, թե արդյոք պետք է պաշտպանել ազատ բանկային գործունեությունը կամ լիարժեք պահուստային բանկային գործունեությունը, բայց այնուամենայնիվ, Ավստրիայի դպրոցի տնտեսագետները, ինչպիսիք են Մարրեյ Ռոթբարդը, աջակցում են նաև կենտրոնական բանկերին փրկելու միջոցներ ձեռնարկելու դադարեցումը ː 
* Կենտրոնական բանկի կողմից վերահսկվող և լիարժեք պետական սեփականություն հանդիսացող անտոկոսների վարկի տրամադրում: Նման անտոկոս, բայց վերադարձելի վարկերը կարող են օգտագործվել հանրային ենթակառուցվածքների և արդյունավետ մասնավոր ներդրումների համար։ Այս առաջարկը նպատակ ունի խուսափել պարտքային փողի կողմից գնաճի առաջացումից։ Նման անտոկոս, բայց վերադարձանելի վարկերը կարող էին օգտագործվել հանրային ենթակառուցվածքների և արտադրողական մասնավոր ներդրումների համար: Այս առաջարկը ձգտում է խուսափել պարտքազատ/պարտավորություններ չունեցող գումարներից (debt-free money), որոնք առաջացնում են գնաճ ː
* սոցիալական վարկի թողարկում՝ «պարտքից ազատ» կամ «մաքուր» գումարներ, որոնք անմիջապես տրվում են գանձապետարանից տոկոսային պարտավորությունների տեսքով՝ կենտրոնական բանկի կողմից նոր գումարների մատակարարման փոխարեն: Ըստ սոցիալիստ գրող Մորիս Ռեկիտի (1888-1980)` համայնքը կներկայացնի սեփական վարկը, ինչը թույլ կտա ապրանքները վաճառել ինքնարժեքից ցածր գներով ː
* դեմուրաժային արժույթի (*demurrage currency*) թողարկում, փողերի մի ձև, որը նախատեսված է կանխամտածված մեծ արագությամբ փողերի շրջանառություն ունենալալու համար: «Ազատ տնտեսության»   (գերմ.` *Freiwirtschaft* ***, Ֆրիրանտրի***) տնտեսագետ Սիլվիո Գեզելը տեսականորեն պնդում է, որ դեմուրաժը հնարավորությն  կստեղծի խուսափել գնաճից, անկումներից, տոկոսադրույքների ստեղծումից և կապիտալի արհեստական դեֆիցիտից ː
* Միջազգային դրամական բարեփոխումը՝ առաջարկելով համաշխարհային կենտրոնական բանկի ստեղծումը, որը կառավարվում է աշխարհի բոլոր անդամ երկրների հետ համատեղ: Համաշխարհային կենտրոնական բանկն, այնուհետև, թողարկում է իրական միջազգային արժույթ, որը գոյակցում է յուրաքանչյուր անդամ պետության ազգային արժույթի հետ և և կարող է փոխարկվել միմյանց՝ յուրաքանչյուր երկրի հիմնարար սկզբունքներին համապատասխանող փոխարժեքով, որը կոչվում է «ավտոմատ հավասարակշռում»։ Միջազգային արժույթը նախատեսված է միայն անդամ երկրների միջև սահմանային գործարքների համար, մինչդեռ ներքին գործարքները շարունակում են օգտագործել իրենց համապատասխան ազգային արժույթները ː

## Բարեփոխումների ընդհանուր նպատակներ
Դրամավարկային քաղաքականության բոլոր ասպեկտներից որոշակի թեմաներ կրկնվում են որպես բարեփոխումային թիրախներ.

### Պահուստային պահանջներ
Բանկերը, որպես կանոն, վարկեր են տրամադրում հաճախորդներին՝ հաճախորդի հաշվին նոր ցպահանջ ավանդներ մուտքագրելով։ Այս պրակտիկան, որը հայտնի է որպես մասնակի պահուստային բանկային գործառնություններ, թույլ է տալիս վարկի ընդհանուր մատակարարումը գերազանցել բանկի օրինական *դյուրիրացնելի օրինական միջոցների* (liquid legal reserves) պահուստները։ Այս ավելցուկի գումարն արտահայտվում է որպես «պահուստային հարաբերակցություն» և սահմանափակվում է պետական կարգավորող մարմինների կողմից, որ այն չգերազանցի այն մակարդակը, որը նրանք համարում են բավարար՝ բանկերի կողմից իրենց վճարային պարտավորությունները կատարելու կարողությունն ապահովելու համար։ Այս համակարգի համաձայն, որը ներկայումս կիրառվում է ամբողջ աշխարհում, փողի զանգվածը տատանվում է օրինական պահուստների քանակի և բանկերի կողմից տրամադրված վարկերի ծավալի հետ կապված։

20-րդ դարում տեղի են ունեցել ֆինանսական կարգավորման բարեփոխումների մի քանի խոշոր պատմական օրինակներ, որոնք վերաբերում են մասնակի պահուստային բանկային գործունեությանը, որոնք իրականացվել են Մեծ ճգնաժամի և 1929 թվականի ճգնաժամին հաջորդած բազմաթիվ բանկային խուճապային կանխիկացմանն ի պատասխան։ Այս բարեփոխումները ներառում էին ավանդների ապահովագրության ստեղծումը (օրինակ՝ Դաշնային ավանդների ապահովագրության կորպորացիա)՝ բանկային խուճապից բխող վտանգը մեղմելու համար ː Երկրները նաև ներդրել են օրենսդրական պահուստային պահանջներ, որոնք բանկերի համար սահմանում են նվազագույն պահուստային պահանջներ ː Հեղինակավոր տնտեսագետները կարծում են, որ այս դրամավարկային բարեփոխումները բանկային համակարգում հանկարծակի խափանումները դարձրել են ավելի քիչ հաճախական։

Ըստ Ուոլտեր Բլոկի՝ մասնակի պահուստային բանկային համակարգը բնույթով արհեստականորեն իջեցնում է իրական տոկոսադրույքները և հանգեցնում է բիզնես ցիկլերի, որոնք տարածվում են չափազանց կապիտալ ներդրումներով և հետագա կրճատման միջոցով ː Որոշ քննադատներ, ինչպիսին է Մայքլ Ռոուբոթեմը, այս պրակտիկան համեմատում են կեղծման հետ, քանի որ բանկերին տրվում է նոր վարկեր տրամադրելու օրինական իրավունք՝ այդպիսով ստեղծված գումարի համար տոկոս գանձելով։ Ռոուբոթեմը պնդում է, որ սա հարստությունը կենտրոնացնում է բանկային ոլորտում՝ ունենալով տարբեր վնասակար հետևանքներ ː

### Կենտրոնական բանկի կողմից փողի ստեղծում
Ըստ ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատի անդամ Ռայթ Փեթմանի (1893-1976) չպետք է կառավարությունները տոկոսներ վճարեն այն գումարների օգտագործման համար, որը կենտրոնական բանկը ստեղծում է «ոչնչից» ː Այս քննադատները պնդում են, որ այս համակարգը տնտեսական գործունեությունը կախված է դարձնում մասնավոր բանկերի գործողություններից, որոնք առաջնորդվում են անձնական շահով, այլ ոչ թե որևէ հստակ սոցիալական նպատակով կամ պարտավորությամբ։

### Միջազգային կազմակերպություններ և զարգացող երկրներ
Ամերիկյան տնտեսագետ Մայքլ Հադսոնը քննադատել է գոյություն ունեցող համաշխարհային ֆինանսական հաստատություններին, ինչպիսիք են Համաշխարհային բանկը և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը՝ պարտքային կախվածությունը ամրապնդելու համար ː Երրորդ աշխարհի թույլ կառավարությունների կողմից արտաքին պարտքը սպասարկելու փորձը՝ համաշխարհային շուկաներում արժեքավոր հումքի վաճառքով, որոշների կողմից դիտվում է որպես տեղական մշակույթների համար կործանարար, տեղական համայնքների և դրանց շրջակա միջավայրի ոչնչացում ː

## Բարեփոխումների օգտին փաստարկներ
Լիարժեք պահուստային բանկային համակարգին կամ դրամական անկախ փողին անցնելու օգտին փաստարկների շարքում են հետևյալը.

* Փողը ստեղծվում է վարկ տրամադրելու ժամանակ, և այդ փողը անհետանում է վարկի մարման ժամանակ։  Կենտրոնական բանկերը չեն կարող վերահսկել փողի զանգվածը, երբ մասնավոր բանկերը ստեղծում են վարկային փող։ Վարկային փողը կարող է փոխակերպվել պահուստային փողի տարբեր ձևերով, այնպես որ մասնավոր բանկերի կողմից ստեղծված վարկային փողի քանակի վրա գործնական սահմանափակում չկա ː Սա մեծացնում է տնտեսական ճգնաժամերի, գործազրկության և բանկերի փրկարարական գործողությունների կամ բանկային խուճապների ռիսկը ː
* Աշխարհում շրջանառության մեջ գտնվող փողի 6%-ից պակասը մետաղադրամներ և թղթադրամներ են, մնացածը ստացվում է բանկային վարկերից՝ տոկոսներ կրելով։ Այս տոկոսը թույլ է տալիս բանկերին վարձավճարներ ստանալ միայն այն փաստից, որ փողը գոյություն ունի։ Բարեփոխիչներն արդարացի չեն համարում, որ ամբողջ հասարակությունը վարձավճար է վճարում բանկերին միայն շրջանառության մեջ գտնվող փող ունենալու համար ː
* Աշխարհում պետական և մասնավոր պարտքի ընդհանուր ծավալն այժմ շրջանառության մեջ գտնվող *լայն* *իմաստով փողի* (Broad money) ծավալից երկու-երեք անգամ ավելի է ː Սա վարկային փողի կուտակված բարդ տոկոսների արդյունք է։ Այս հակասական փաստը գործնականում անհնար է դարձնում բոլոր պարտքերի մարումը։ Մաթեմատիկական հետևանքն այն է, որ ինչ-որ մեկը պետք է սնանկանա, նույնիսկ եթե ոչ մի սխալ բան չի արել։ Անարդար է թվում  որ մեկը կսնանկանա դրամական համակարգի հետևանքով, այլ ոչ թե իր սեփական անզգույշ վարքագծի պատճառով ː
* Ոչ միայն անհատներն ու բիզնեսներն են սնանկանում այն փաստի հետևանքով, որ շրջանառության մեջ ավելի շատ պարտք կա, քան փող։ Շատ պետություններ սնանկացել են, իսկ որոշները՝ բազմիցս։ Պարտքի խնդիրը հատկապես լուրջ է այն զարգացող երկրների համար, որոնք պարտք ունեն արտարժույթով։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և Համաշխարհային բանկը խրախուսում են վարկեր տրամադրել ռեսուրսներով հարուստ զարգացող երկրներին՝ այդ երկրներում տնտեսական աճը խթանելու նպատակով, սակայն այդ վարկերը տրամադրվում են արտարժույթով, և գումարի մեծ մասն օգտագործվում է միջազգային ձեռնարկատերերին վճարելու համար՝ առանց երբևէ մուտք գործելու տեղական տնտեսություն։ Այս երկրները ստիպված են լինում վաճառել ազգային ակտիվները՝ պարտքը սպասարկելու համար ː Եվրամիության մի շարք երկրներ նույնպես տուժել են, երբ երկրում շրջանառվող գումարի մեծ մասը գալիս է այլ անդամ երկրների բանկերից։ Աճող, չվճարվող ազգային պարտքը հանգեցրել է սոցիալական քաոսի և որոշ դեպքերում նույնիսկ պատերազմի ː
* Ստեղծված բոլոր նոր վարկային միջոցների մեծ մասը ծախսվում է առկա ակտիվների սեփականության փոփոխության վրա, այլ ոչ թե նոր ակտիվներ ստեղծելու վրա։ Այս գործընթացը բարձրացնում է ակտիվների գները, այդ թվում՝ անշարժ գույքի, գործարանների, հողի և մտավոր իրավունքների։ Սա կյանքը անհարկի թանկ է դարձնում բոլորի համար։ Այն նպաստում է անհավասարության աճին և տնտեսությունը դարձնում անկայուն՝ ակտիվների «փուչիկների» ստեղծման պատճառով ː
* Հասարակության մեջ էքսպոնենցիալ աճող պարտքը կարող է սպասարկվել միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ տնտեսական աճի տեմպը գերազանցում է տոկոսադրույքը։ Սա ստեղծում է արտադրության և սպառման անընդհատ աճի հրամայական։ Սա հանգեցնում է ռեսուրսների գերսպառման և գերշահագործման ː Աշխատուժ խնայող տեխնոլոգիաների ոլորտում տեխնոլոգիական առաջընթացը այնքան ազատ ժամանակ չի ալիս, որքան մենք ակնկալում էինք՝ սպառման անհրաժեշտ աճի պատճառով ː
* Չվճարվող պարտքը հանգեցնում է տանտերերի սնանկացմանը և նրանց տների բռնագանձմանը։ Սա թույլ է տալիս բանկերին փոխարինել իրենց վիրտուալ ակտիվները՝ «օդից» ստեղծված փողի տեսքով, անշարժ գույքի տեսքով ֆիզիկական ակտիվներով ː 1968 թվականին Մինեսոտայի դատարանը որոշել է, որ այս գործելակերպը հակասահմանադրական է, քանի որ այն գործընթացը, որի միջոցով բանկը ոչնչից գումար էր ստեղծել, խարդախություն էր (տե՛ս Մոնտգոմերիի Առաջին Ազգային Բանկն ընդդեմ Դեյլիի):

## Բարեփոխումների դեմ փաստարկներ
Փողի վարկային տեսության կամ մասնակի պահուստային բանկային գործունեության վրա հիմնված փող ստեղծելու ներկայիս համակարգը պահպանելու օգտին փաստարկների շարքում են հետևյալը.

* Անցումը չփորձարկված բանկային համակարգի, որը տարբերվում է այլ երկրների բանկային համակարգից, կհանգեցնի ծայրահեղ անորոշության իրավիճակի
* Բարեփոխումը կդժվարացներ կենտրոնական բանկի համար գների կայունությունն ապահովող դրամավարկային քաղաքականության իրականացումը
* Պարտքից զերծ (free of debt) փողի ստեղծումը կդժվարացնի կենտրոնական բանկի համար հետագայում փողի զանգվածի կրճատումը ː
* Կենտրոնական բանկը, ամենայն հավանականությամբ, կենթարկվի քաղաքական ճնշումների՝ քաղաքական օրակարգում բարձր տեղ գրավող ցանկացած նպատակով ավելի շատ գումարի համար։ Նման ճնշումներին տեղի տալը կհանգեցներ գնաճի ː
* Ֆինանսական ոլորտը կթուլանա, քանի որ նրա շահույթը կնվազի ː
* Բարեփոխումը լիակատար պաշտպանություն չի ապահովի արտասահմանում ֆինանսական ճգնաժամերից ː
* Բարեփոխումը կհանգեցնի կենտրոնական բանկի մոտ իշխանության անառողջ կենտրոնացման։ Քննադատները կասկածում են, որ կենտրոնական բանկը կարող է ավելի լավ որոշել անհրաժեշտ դրամական զանգվածը, քան մասնավոր բանկերը ː
* Կենտրոնական բանկը կարող է ստիպված լինել վարկ տրամադրել առևտրային բանկերին և ստանձնել ուղեկցող ռիսկը ː
* Ինքնիշխան դրամական համակարգը կխթանի ստվերային բանկային գործունեության և վճարման այլընտրանքային միջոցների ստեղծումը ː
* Ավանդական բանկային համակարգում կենտրոնական բանկը կարգավորում է տոկոսադրույքը, մինչդեռ փողի զանգվածը որոշվում է շուկայի կողմից։ Պետական դրամական համակարգում կենտրոնական բանկը վերահսկում է դրամական զանգվածը, մինչդեռ շուկան վերահսկում է տոկոսադրույքը։ Ավանդական համակարգում ներդրումների անհրաժեշտությունը որոշում է տրամադրվող վարկի չափը։ Պետական դրամական համակարգում խնայողությունների չափը որոշում են ներդրումները։ Այս ազդեցությունների փոփոխությունը կստեղծի նոր և տարբեր համակարգ՝ իր սեփական դինամիկայով և հնարավոր անկայունություններով։ Տոկոսադրույքը, ինչպես նաև իրացվելիությունը կարող են տատանվել։ Հաստատ չէ, որ շուկան կգտնի հավասարակշռություն, որտեղ իրացվելիությունը բավարար կլինի իրական տնտեսության և լիարժեք զբաղվածության կարիքների համար ː

## Այլընտրանքային դրամական համակարգեր
### Կառավարության վերահսկողությունն ընդդեմ Կենտրոնական բանկի անկախության
Վարկային կազմակերպությունների ստեղծումը կարգավորելու համար որոշ երկրներ ստեղծել են արժութային խորհուրդ կամ անկախություն են շնորհել իրենց կենտրոնական բանկին։ Նոր Զելանդիայի պահուստային բանկը, Ավստրալիայի պահուստային բանկը, Դաշնային պահուստային համակարգը և Անգլիայի բանկը օրինակներ են, երբ կենտրոնական բանկին հստակորեն տրված է տոկոսադրույքներ սահմանելու և դրամավարկային քաղաքականություն վարելու լիազորություններ՝ անկախ կենտրոնական կառավարության որևէ ուղղակի քաղաքական միջամտությունից կամ ուղղորդումից։ Սա կարող է հնարավորություն տալ տոկոսադրույքների սահմանմանը պակաս զգայուն լինել քաղաքական միջամտության նկատմամբ և այդպիսով նպաստել գնաճի (կամ արժույթի արժեզրկման) դեմ պայքարին՝ թույլ տալով կենտրոնական բանկին ավելի արդյունավետորեն սահմանափակել M3-ի աճը ː

Սակայն, հաշվի առնելով, որ այս քաղաքականությունը չի լուծում մասնակի պահուստային բանկային համակարգին բնորոշ ավելի հիմնարար խնդիրները, շատերը ենթադրում են, որ միայն ավելի արմատական դրամական բարեփոխումները, ինչպիսիք են կառավարության կողմից կենտրոնական բանկերի անմիջականորեն ստանձնումը, կարող են նպաստել դրական տնտեսական կամ սոցիալական փոփոխությունների։ Չնայած կենտրոնական բանկերը կարող են թվալ, թե վերահսկում են գնաճը՝ պարբերաբար բանկերի փրկարարական գործողությունների և այլ միջոցների միջոցով, նրանք կարող են ակամա ստիպված լինել մեծացնել փողի զանգվածը (և այդպիսով արժեզրկել արժույթը)՝ բանկային համակարգը սնանկացումից կամ բանկային կրախից փրկելու համար պարբերական բանկային խուճապների ժամանակ, այդպիսով բարոյական վտանգ առաջացնելով ֆինանսական համակարգում, համակարգը դարձնելով խոցելի տնտեսական փուչիկների նկատմամբ:

### Միջազգային դրամավարկային բարեփոխումներ
Տեսաբաններ, ինչպիսին է Ռոբերտ Մանդելը (և ավելի արմատական մտածողներ, ինչպիսին է Ջեյմս Ռոբերտսոնը ), գլոբալ դրամավարկային բարեփոխումների դերը տեսնում են որպես Միավորված Ազգերի Կազմակերպության հետ մեկտեղ գլոբալ ինստիտուտների համակարգի մաս՝ գլոբալ էկոլոգիական կառավարում ապահովելու և համաշխարհային խաղաղության հասնելու համար, մասնավորապես՝ Ռոբերտ Մանդելը պաշտպանում է ոսկու վերածնված օգտագործումը որպես միջազգային ֆինանսական համակարգում կայունացնող գործոն ː *«Asia Times»* օնլայն հարթակում Հենրի Լյուը պնդել է, որ դրամավարկային բարեփոխումը հետաուտիստական տնտեսագիտությանն անցնելու կարևոր մասն է ː

Մինչդեռ որոշ առաջատար տնտեսագետներ կողմ են դրամավարկային բարեփոխումներին՝ գնաճը և արժութային ռիսկը նվազեցնելու և ֆինանսական կապիտալի բաշխման արդյունավետությունը բարձրացնելու համար, կանաչ կամ խաղաղության նպատակների համար համապարփակ բարեփոխումների գաղափարը սովորաբար պաշտպանում են նրանք, ովքեր թեմայի ձախակողմյան թևում են և կապված են հակագլոբալիստական շարժման հետ։

### Ապրանքային փող
Նյուտ Գինգրիչը կոչ է արել ստեղծել հանձնաժողով կայուն արժույթին կամ ակտիվներով ապահովված արժույթին վերադառնալու վերաբերյալ, որը հաճախ համարվում է գնաճի  հակամիջոց ː Սա կարող է ներառել ապրանքային փողի օգտագործումը, ինչպիսիք են ոսկով, արծաթով կամ երկուսով էլ ապահովված փողը, ապրանքներ, որոնք, ըստ կողմնակիցների, ունեն եզակի հատկություններ. դրանց արտասովոր ճկունությունը, կեղծիքի նկատմամբ ուժեղ պաշտպանվածությունը, կայունության և քայքայման նկատմամբ անխոցելի լինելու բնույթը և դրանց բնույթով պայմանավորված ի սկզբանե սահմանափակ առաջարկը ː

### Սոցիալական վարկ և կառավարությունից անմիջապես պարտքերից ազատ գումարի տրամադրում
Այլ արմատական բարեփոխումների առաջարկներ նույնպես շեշտը դնում են դրամավարկային, հարկային և կապիտալ բյուջեի բարեփոխումների վրա, որոնք կառավարությանը լիազորում են տնտեսությունն ուղղորդել դեպի կայուն լուծումներ, որոնք հնարավոր չեն, եթե պետական ծախսերը կարող են ֆինանսավորվել միայն մասնավոր բանկային համակարգի կողմից ներգրավվող պետական պարտքի ավելացման միջոցով։ Մասնավորապես, մի շարք դրամավարկային բարեփոխիչներ, ինչպիսիք են Մայքլ Ռոուբոթեմը, Սթիվեն Զարլենգան և Էլեն Բրաունը, աջակցում են մասնակի պահուստային բանկային գործունեության սահմանափակմանը կամ արգելմանը (բնութագրելով այն որպես անօրինական բանկային գործելակերպ, որը նման է յուրացման) և պաշտպանում են մասնակի պահուստային բանկային գործունեության փոխարինումը կառավարության կողմից թողարկված պարտքային ազատ ֆիատային արժույթով, որը թողարկվում է անմիջապես գանձապետարանից, այլ ոչ թե կիսակառավարական Դաշնային պահուստային համակարգի կողմից։ Ավստրիական դպրոցի մեկնաբան Գարի Նորթն իր գրվածքներում կտրուկ քննադատել է այս տեսակետները ː

Այլընտրանքորեն, որոշ դրամավարկային բարեփոխիչներ, ինչպիսիք են սոցիալական վարկային շարժման մասնակիցները, աջակցում են կառավարությանը պատկանող կենտրոնական բանկից վերադարձվող անտոկոս վարկի տրամադրումը՝ ենթակառուցվածքները և կայուն սոցիալական նախագծերը ֆինանսավորելու համար։ Այս սոցիալական վարկային շարժումը կարճ ժամանակով ծաղկում է ապրել 20-րդ դարի սկզբին, բայց հետո մարգինալացել է։ Կանադայում դա կարևոր քաղաքական շարժում էր, որը Ալբերտայի ընդհանուր ընտրությունների արդյունքում՝ 1935 -1971 թվականներին կառավարել է Ալբերտայի սոցիալական վարկային կուսակցությունն ինը օրենսդիր մարմնի միջոցով և նաև բազմաթիվ տեղեր է գրավել Քվեբեկում։ Շարժումը դադարել  է 1980-ականներին։

Այս երկու խմբերն էլ (նրանք, ովքեր կողմ են մասնակի պահուստային բանկային համակարգը կառավարության կողմից թողարկված պարտքային ֆիատով փոխարինելուն, և նրանք, ովքեր կողմ են կառավարությանը պատկանող կենտրոնական բանկից վերադարձվող անտոկոս վարկերի տրամադրմանը) անտոկոս փողի տրամադրումը համարում են աշխատող բնակչությանը «պարտքային ստրկության» կապանքներից ազատելու և տնտեսության շրջակա միջավայրին վնասակար սպառողականությունից՝ գնողունակ պահանջարկից հեռու պահելու և կայուն տնտեսական քաղաքականության ու շրջակա միջավայրի համար անվտանգ բիզնես պրակտիկայի ուղղությամբ վերափոխելու միջոց։

### Կառավարության կողմից թողարկված պարտքազերծված գումարների օրինակներ
Որոշ կառավարություններ անցյալում փորձարկումներ են կատարել պարտքերից զերծ, կառավարության կողմից ստեղծված և բանկից անկախ փողի հետ։ Ամերիկյան գաղութները հեղափոխությունից առաջ օգտագործում էին « Գաղութային դրամական սկրիպ» (Colonial Scrip) համակարգը, ինչը Բենջամին Ֆրանկլինի գովասանքի առարկան է եղել։ Փենսիլվանիայի թղթադրամը պահպանել է իր արժեքը քառասուն տարի ː

Աբրահամ Լինքոլնn օգտագործե է կառավարության կողմից ստեղծված անտոկոս փողը՝ Միությանն օգնելու հաղթել Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմում։ Քանի որ դոլարները սահմանափակված չէին ոսկով, դրանք խթանել են պատերազմական ժամանակաշրջանում գյուղացիների բարգավաճումը և արդյունաբերական աճը ː

### Անվճար բանկային ծառայություններ
Բրիտանացի տնտեսագետ Քևին Դաուդը կողմ է մրցակից բանկերին թույլատրել մասնավոր թղթադրամներ թողարկել՝ միաժամանակ վերացնելով կենտրոնական բանկի դերը որպես *վերջին* *ատյանի վարկատու* ː Նա ոսկե ստանդարտը նկարագրում է որպես «բնական ընտրություն» ː

Այժմ հնարավոր է նաև թվային միջոցներով առևտուր անել ոսկու նման կայուն արժույթներով, և ոմանք կարծում են, որ փողի արտադրության և բաշխման ոլորտում կհայտնվի նոր ազատ շուկա, քանի որ ինտերնետը թույլ կտա վերականգնել ապակենտրոնացումը և մրցակցությունն այս ոլորտում՝ քայքայելով կենտրոնական կառավարության և բանկիրների փոխանակման միջոցների նկատմամբ հին մենաշնորհային վերահսկողությունը ː

### Տեղական բարտեր, տեղական արժույթ
Ըստ ամերիկացի ձեռնարկատեր ակտիվիստ Փոլ Հոուքենի՝ փողի և արժույթի լայնածավալ բարեփոխումը, որը հիմնված կլինի կանաչ տնտեսագիտության կամ բնական կապիտալիզմի գաղափարների վրա, օգտակար կլինի ː Դրանք ներառում են մեղմ արժույթի, բարտերի և տեղական ծառայությունների տնտեսության գաղափարները։

Տեղական արժութային համակարգերը կարող են գործել փոքր համայնքներում, կառավարական համակարգերից դուրս և փոխանակման համար օգտագործել հատուկ տպագիր թղթադրամներ կամ դրամանիշներ, որոնք կոչվում են Scrip՝ ստացական, վկայագիր գրպանի թղթադրամներ։ Բարտերը սա ավելի առաջ է տանում՝ ապրանքներն ու ծառայություններն ուղղակիորեն փոխանակելով։ Որպես փոխզիջում կարող են հանդես գալ տեղական բորսայական առևտրային համակարգերը (LETS)՝ համայնքային տնտեսության ֆորմալացված համակարգ, որը գրանցում է անդամների փոխադարձ վարկը կենտրոնական վայրում։

## Դեմուրաժային արժույթ
Դեմուրաժային արժույթը, որը հայտնի է նաև որպես արժեզրկվող փող կամ թղթային փողի տեսքով դրոշմանիշային կտրոն, փողի տեսակ է, որը նախատեսված է գնողունակությունը աստիճանաբար հաստատուն փոխարժեքով կորցնելու համար: Ի տարբերություն ավանդական փողի, դեմուրաժայինը նախատեսված է միայն արժեքի ժամանակավոր պահեստ լինելու համար: Դեմուրաժային փողը հիմնականում գործում է որպես փոխանակման միջոց և հաշվի միավոր:  Որոշ դեպքերում դեմուրաժային արժույթները օգտագործվել են որպես արտակարգ արժույթներ, որոնք նախատեսված են եկամտի շրջանառու հոսքը տնտեսությունում պահպանելու համար անկումների և պատերազմի ժամանակ՝ իրենց ավելի արագ շրջանառության արագության շնորհիվ ː

Դեմուրաժը երբեմն նշվում է որպես տնտեսապես շահավետ, սովորաբար լրացուցիչ արժութային համակարգերի համատեքստում: Գերմանա-արգենտինացի տնտեսագետ Սիլվիո Գեզելը պաշտպանում էր դեմուրաժ արժույթը որպես Freiwirtschaft տնտեսական համակարգի մաս: Նա դեմուրաժն անվանել է Ֆրեյգելդի «ազատ փող»: Գեզելը տեսություն է առաջ քաշել, որ Ֆրեյգելդը կբարձրացնի փողի արագությունը, կվերացնի գնաճը, կնվազեցնի գործազրկությունը, կստեղծի անտոկոս տնտեսություն և կհանգեցնի ավելի քիչ անկումների ː

## Տես նաև
* Գումարը որպես պարտք
* Մասնակի բանկային պահուստավորում
* Լիարժեք պահուստային բանկային գործունեություն
* Դաշնային պահուստային համակարգի վերաբերյալ քննադատություն
* Դրամական բարեփոխումը Բրիտանիայում
* Գումարը որպես պարտք
* Բազային եկամուտ
* Փողից ազատ շարժում

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* ''The Mystery of Banking'', Murray Rothbard
* ''The Ethics of Money Production'', Jörg Guido Hülsmann (2008), Ludwig von Mises Institute
* "100% Money and the Public Debt", Irving Fisher (public domain)

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Դրամական բարեփոխումներ
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն