Rolls-Royce plc

**Rolls-Royce Holding**, բրիտանական ընկերություն, որը մասնագիտացած է ավիացիայի, նավերի և էներգետիկ սարքավորումների արտադրության մեջ։ Ստեղծվել է 1987 թվականին Մարգարետ Թետչերի կառավարության կողմից «Rolls-Royce Limited» ընկերության սեփականաշնորհմամբ։

2022 թվականի «Forbes Global 2000» աշխարհի խոշորագույն հանրային ընկերությունների ցանկում «Rolls-Royce Holding»-ը զբաղեցրել է 1151-րդ տեղը։

## Պատմություն
«Rolls-Royce»-ը հիմնադրվել է 1904 թվականի վերջին՝ ավտոմեքենաներ արտադրող «Royce Company»-ի և մեքենաներ վաճառող «C. S. Rolls and Co»-ի համագործակցությամբ։ Առաջին մոդելները պատճենվել են ֆրանսիական մեքենաներից, բայց արդեն 1905 թվականին մշակվել է սեփական 8 մխոցանի շարժիչը, իսկ հաջորդ տարի՝ սեփական «Silver Ghost» մոդելը։ 1906 թվականի մարտին գործընկերությունը անվանվել է որպես «Rolls-Royce Limited» ընկերություն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո ընկերությունը սկսել է զրահապատ մեքենաների, իսկ 1915 թվականից՝ ավիացիոն շարժիչների արտադրությունը (մինչև պատերազմի ավարտը դրանք արտադրվել են 5 հազար հատ)։

1920-ական թվականների վերջին ինքնաթիռների շարժիչների արտադրությունն ավելի մեծ եկամուտ է բերել, քան մեքենաներինը։ 1931 թվականին գնվել է «Bentley Motors» ընկերությունը։ 1933 թվականին՝ իր մահից անմիջապես առաջ, Ռոյսը մշակել է «PV12» օդային շարժիչը, որը հետագայում կոչվել է «Merlin»: Բրիտանական ռազմաօդային ուժերի համար դրա արտադրության պետական պատվերները թույլ են տվել զգալիորեն ընդլայնել արտադրությունը. բացվել է երկու նոր գործարան։ Մինչև 1945 թվականը ընկերությունն ունեցել է ավելի քան 50 հազար աշխատող։ Պատերազմի ժամանակ ընկերությունը յուրացրել է գազատուրբինային ավիաշարժիչների արտադրությունը։

1950-ական թվականներին «Rolls-Royce»-ը սկսել է քաղաքացիական ինքնաթիռների համար ավիաշարժիչներ արտադրել։ 1966 թվականին կլանվել է բրիտանական ավիաշարժիչների շուկայում հիմնական մրցակիցը՝ «BristolSiddley Engines»-ը։ 1968 թվականին պայմանագիր է կնքվել «Lockheed» ընկերության հետ «TriStar» ինքնաթիռի շարժիչի մշակման համար։ Զարգացումը զգալիորեն ավելի շատ ռեսուրսներ և ժամանակ է պահանջել, քան նախատեսված էր, և մինչև 1971 թվականը «Rolls-Royce»-ը եղել է սնանկացման եզրին։ Ընկերությունը ազգայնացվել է. նրա ավտոմոբիլային ստորաբաժանումը հատկացվել է «Rolls-Royce Motor Cars» ինքնուրույն ընկերությանը, որը 1980 թվականին դարձել է «Vickers plc»-ի դուստր կառույցը։

1972 թվականին վերջապես սկսվել է նոր շարժիչի՝ «RB211»-ի սերիական արտադրությունը։ Այն կիրառվել է ոչ միայն «TriStar»-ի, այլև «Boeing»-ի մի շարք այլ մոդելների վրա, ինչպես նաև իր կիրառությունն է գտել այլ ոլորտներում, մասնավորապես՝ նավթի և գազի արդյունահանման ոլորտում։ 1987 թվականի մայիսին ընկերությունը սեփականաշնորհվել է Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում իր բաժնետոմսերի տեղաբաշխման միջոցով։ 1989 թվականի մայիսին կլանվել է «Northern Engineering Industries» ընկերությունը, որն իրականացնում էր էլեկտրակայանների և արդյունաբերական ձեռնարկությունների կառուցում և դրանց համար սարքավորումների թողարկում։ 1990 թվականին Գերմանիայում «BMW»-ի հետ ձեռնարկություն է ստեղծվել ավիաշարժիչների արտադրության համար։ 10 տարի անց «BMW»-ի մասնաբաժինը գնվել է։ Նաև 1990 թվականին սկսվել է «Trent» շարքի շարժիչների արտադրությունը։ 1990-ական թվականների սկզբին սկսվել է «Rolls-Royce»-ի վերակազմավորումը։ Դրա առավել նկատելի դրսևորումը աշխատակիցների թվի կրճատումն էր՝ 1989 թվականի 65 հազարից մինչև 1996 թվականի 42,6 հազար։ Դա պայմանավորված էր ինչպես քաղաքացիական ավիացիայի, այնպես էլ ռազմական պատվերների քանակի նվազմամբ։

1995 թվականին ԱՄՆ-ում ներկայությունը մեծացել է ամերիկյան ավիաշարժիչների արտադրող «Allison Engine Company»-ի գնման միջոցով։ 1990-ական թվականների երկրորդ կեսին «Rolls-Royce»-ը համաշխարհային ավիաշարժիչների շուկայում իր մասնաբաժինը հասցրել է մինչև 25 %-ի։ Եկամուտի զգալի մասը սկսել է բերել ընկերության կողմից արտադրված այն 54 հազար շարժիչների սպասարկումն ու վերանորոգումը. բիզնեսի այս գիծն ընդլայնվել է 1999 թվականին Կալիֆորնիայում գործող «National Airmotive»-ի գնմամբ։ Նույն թվականին գնվել է «Vickers» ընկերությունը (մեկ տարի առաջ գերմանական «Volkswagen» կոնցերնին վաճառելով «Rolls-Royce Motor Cars» ավտոմոբիլային ստորաբաժանումը)։ «Vickers»-ի հիմնական արտադրանքն են եղել շարժիչներ և ծովային նավերի համար նախատեսված այլ սարքավորումներ, ինչպես նաև պաշտպանական համակարգեր։ 2000-ական թվականների սկզբին «Rolls-Royce»-ը ստացել է ավիաշարժիչների մի քանի խոշոր պատվերներ Ճապոնիայից և Չինաստանից, ինչի արտադրությունը թույլ է տվել դուրս գալ աշխարհում առաջին հորիզոնական։ 2005 թվականին Շանհայում բացվել է գործարան։

2016 թվականն ընկերությունն ավարտել է իր համար ռեկորդային՝ 4,6 միլիարդ ֆունտ ստերլինգ վնասով։ Կորուստների պատճառը եղել է դոլարի նկատմամբ ֆունտ ստերլինգի արժեզրկումը (4,4 միլիարդ) և կոռուպցիոն գործի հետաքննության արդյունքներով տուգանքը (671 միլիոն), գործունեությունից ստացված շահույթը կազմել է 813 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։ Ընկերության դեմ հետաքննությունները, որոնք իրականացվել են Մեծ Բրիտանիայի խոշոր ֆինանսական խախտումների դեպարտամենտի (Serious Fraud Office), ԱՄՆ արդարադատության նախարարության և Բրազիլիայի իշխանությունների կողմից, հայտնաբերել են 1989 թվականից սկսած պայմանագրեր ստանալու համար կաշառք տալու զանգվածային դեպքեր։

## Գործունեություն
Ստորաբաժանումները 2021 թվականի դրությամբ.
* Քաղաքացիական ավիաշինություն - առևտրային և մասնավոր ինքնաթիռների շարժիչների մշակում, արտադրություն և սպասարկում. եկամուտների 41 %-ը։
* Պաշտպանական արդյունաբերություն - ռազմական ինքնաթիռների և նավերի շարժիչների, միջուկային սուզանավերի ռեակտորների արտադրություն. եկամուտների 31 %-ը։
* Էներգետիկ համակարգեր - էլեկտրակայանների համար սարքավորումների արտադրություն. եկամուտների 25 %-ը։
* Նոր շուկաներ և այլ գործունեություն՝ փոքր մոդուլային ռեակտորների մշակում և արտադրություն, հետազոտություններ այլընտրանքային էներգետիկայի բնագավառում. եկամուտների 3 %-ը։

2021 թվականի եկամուտը կազմել է 11,22 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, դրա աշխարհագրական բաշխումը.
* **Եվրոպա — 3,95 միլիարդ** (Մեծ բրիտանիա - 1,50 միլիարդ, Գերմանիա - 737 միլիոն, Ֆրանսիա - 332 միլիոն, Իտալիա - 187 միլիոն, Ռուսաստան - 170 միլիոն, Շվեյցարիա - 164 միլիոն, Նորվեգիա - 146 միլիոն, Իսպանիա - 106 միլիոն)
* **Հյուսիսային Ամերիկա — 3,76 միլիարդ** (ԱՄՆ — 3,53 միլիարդ, Կանադա — 235 միլիոն)
* **Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկա — 246 միլիոն**
* **Ասիա — 2,22 միլիարդ** (Չինաստան - 1,25 միլիարդ, Ճապոնիա - 233 միլիոն, Հնդկաստան - 140 միլիոն, Հարավային Կորեա - 137 միլիոն, Սինգապուր - 105 միլիոն)
* **Մերձավոր Արևելք — 635 միլիոն** (Սաուդյան Արաբիա — 271 միլիոն)
* **Աֆրիկա — 213 միլիոն**
* **Ավստրալիա — 196 միլիոն**

Ընկերությունը արտադրում է.
* օդային շարժիչներ քաղաքացիական ինքնաթիռների և ուղղաթիռների համար,
* օդային շարժիչներ ռազմական ինքնաթիռների և ուղղաթիռների համար։
* առևտրային նավերի, մոտորանավակների և զբոսանավերի, ռազմածովային նավերի էլեկտրակայաններ և շարժիչներ,
* ավտոմատացման համակարգեր նավերի համար,
* գազային տուրբիններ,
* կենտրոնախույս պոմպեր և կոմպրեսորներ,
* Վառելիքային էլեմենտներ։

### Օդային շարժիչներ
#### Տուրբոռեակտիվ շարժիչներ
* «Rolls-Royce Nene»
* «Rolls-Royce Avon»
* «Rolls-Royce Viper»
* «Rolls-Royce/Snecma Olympus 593» (Կոնկորդի համար)

#### Տուրբոռեակտիվ երկկողմանի շարժիչներ
* «Rolls-Royce AE 3007» («Cessna Citation X]» և ուրիշներ)
* «Rolls-Royce BR700» («Gulfstream V» և ուրիշներ)
* «Rolls-Royce Conway» («Boeing 707» և ուրիշներ)
* «Rolls-Royce Spey» («Gulfstream II» և «Gulfstream III»)
* «Rolls-Royce RB162» («Dassault Mirage III»)
* «Rolls-Royce RB211» («Բոինգ 747», «Բոինգ 757», «Բոինգ 767», «Ту-204»)
* «Rolls-Royce RB282»
* «Rolls-Royce Turbomeca Adour» («SEPECAT Jaguar]» և ուրիշներ)
* «Rolls-Royce Pegasus» («British Aerospace Sea Harrier»)
* «Turbo-Union RB19» («Panavia Tornado»)
* «Rolls-Royce RB.183 Tay» («Gulfstream IV» և ուրիշներ)
* «Rolls-Royce Trent» («Airbus A330», «Airbus A340», «Airbus A350 XWB», «Airbus A380», «Բոինգ 777», «Բոինգ 787»։ RB211 զարգացում)
* «Eurojet EJ200» («Eurofighter Typhoon»)
* «General Electric/Rolls-Royce F136» (բացառիկ «F-35»)
* «International Aero Engines V2500» («Airbus A320»)

#### Տուրբոպրոպ շարժիչներ
* «Rolls-Royce AE 2100» («Lockheed C-130 Hercules» և ուրիշներ)
* «Rolls-Royce Gem» (տուրբո, ուղղաթիռ «Westland Lynx»)
* «Rolls-Royce Model 250» (տուրբո, ուղղաթիռ «Bell 206» և ուրիշներ)
* «Rolls-Royce RR300» (Նոր «Robinson R66» ուղղաթիռը և, հնարավոր է, մյուսները)
* «Rolls-Royce T406/AE 1107C-Liberty» («Bell V-22 Osprey»)
* «Rolls-Royce T56» («C-130 Hercules» և ուրիշներ)
* «Europrop TP400-D6» (որպես «Europrop International»-ի մաս, արտադրվում է «Airbus A400M»-ի համար)
* «MTR390» («MTU»-ի և «Turbomeca»-ի հետ համատեղ, «Eurocopter Tiger»-ի համար)
* «Rolls-Royce Turbomeca RTM322» («AgustaWestland Apache», «AgustaWestland AW101», «NHI NH90» ուղղաթիռների համար)
* «LHTEC T800» («Honeywell»-ի հետ համատեղ, «RAH-66 Comanche»-ի և այլ ուղղաթիռների համար)

### Ծովային շարժիչներ
#### Ծովային գազատուրբինային կայաններ
* «Rolls-Royce AG9140»
* «Rolls-Royce Marine Trent» («Queen Elizabeth» տիպի ավիակիրների համար)
* «Rolls-Royce MT50»
* «Rolls-Royce RR4500»
* «Rolls-Royce Spey»
* «Rolls-Royce Olympus»
* «Rolls-Royce Tyne»
* «Rolls-Royce WR-21»

#### Դիզելային շարժիչներ
* «Bergen B շարք»
* «Bergen C շարք»
* «Bergen К շարք»

#### Ջրային շիթեր և այլ սարքավորումներ նավերի համար
* «Kamewa and Bird-Johnson» ջրցան շարժիչ
* «Kamewa Tunnel thruster» 
* «MerMaid pod propulsion»
* «Ulstein Aquamaster azimuth thruster»

#### Էլեկտրակայաններ սուզանավերի համար
* «NATO Submarine Rescue System»
* «PWR1 Reactor»
* «PWR2 Reactor»
* «Տաք մարտկոցներ»

#### Հիդրոդինամիկ առանցքակալներ
* «Michell» կրող

#### Ջրի կայունացուցիչներ
* «Brown Brothers Legacy Stabilizers»
* «Brown Brothers Neptune or VM Stabilizers»
* «Brown Brothers Aquarius Stabilizers»

### Արդյունաբերական տուրբիններ
#### Գազային տուրբիններ
* «Rolls-Royce 501-K»
* Արդյունաբերական «Avon»
* «Rolls-Royce RB211»
* «Rolls-Royce Trent»

#### Տուրբո լիցքավորիչներ և գերլիցքավորիչներ
* «Barrel» տուրբո լիցքավորիչ
* Տուրբո լիցքավորիչ խողովակաշարերի համար

### Էլեկտրական գեներատորներ
#### Գազատուրբինային գեներատորներ
* «Rolls-Royce 501»
* Գազի տուրբինային կայան՝ հիմնված «Rolls-Royce RB211» տուրբոռեակտիվ շարժիչի վրա
* Գազի տուրբինային կայան՝ հիմնված «Rolls-Royce Trent» տուրբոռեակտիվ շարժիչի վրա

#### Գեներատորներ, գազի և հեղուկ վառելիքի մխոց շարժիչների հիման վրա
Օգտագործելով բազային ծովային շարժիչներ՝ 1991 թվականին ընկերությունը սկսել է արտադրել վերգետնյա գեներատորային կայանքներ։ Ներկայումս ընկերությունն արտադրում է միջին արագության դիզելային գեներատորների ապարատներ 1,5-ից 7,0 ՄՎտ հզորությամբ՝ որպես վառելիք օգտագործելով հում նավթը, մազութը և թեթև դիզելային վառելիքը։ Նույն 1991 թվականին, հետևելով շուկայի պահանջներին, ընկերությունը սկսել է արտադրել գազի մխոցային շարժիչներ՝ այդ ժամանակ վառելիքի արդյունավետության ռեկորդային ցուցանիշներով։ Ներկայումս արտադրված գազամխոցային գեներատորների գեներատորների շարքը վերգետնյա օգտագործման համար կազմում է 5…9,3 ՄՎտ, արդյունավետ արդյունավետության գործակիցով (գեներատորի տերմինալներում), իսկ պարզ ցիկլով ավելի քան 48%։
* «Bergen B» շարքը
* «Bergen K» շարքը

#### Բաշխված գեներատորներ
* «Field Electrical Power Source» (FEPS)
* «APU 2000» (հավանաբար մեքենաների համար)
* Նավերի էլեկտրական գեներատորներ
* Պինդ օքսիդային վառելիքի բջիջներ

## Տես նաև
* Rolls-Royce

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт компании Rolls-Royce
* Rolls-Royce Club