Սիրիական ազգայնականություն

**Սիրիական ազգայնականություն** (՝ *ալ-կաումիյա աս-սուրիյա*), նաև՝ **համասիրիական ազգայնականություն** կամ **համասիրիականություն** (՝ *ալ-ուահդա աշ-շամիյա*), ազգային գաղափարախոսություն, որն առնչվում է այն տարածաշրջանին, որը հայտնի է որպես «Մեծ Սիրիա»։ Այն ներկայացնում է ժամանակակից Սիրիան, Լիբանանը, Պաղեստինը, Իսրայելը և Հորդանանը, ինչպես նաև որոշ շրջաններ հարակից երկրներից՝ Թուրքիայից, Եգիպտոսից և Իրաքից։ Այս տարածաշրջանը հայտնի է նաև որպես «Շամի աշխարհ» (՝ *բիլադ աշ-շամ*): Դրանում Սիրիան՝ որպես արդի սահմաններով պետություն, ևս հայտնի է որպես «Շամ», ուստի «Շամի աշխարհը» այլ կերպ մեկնաբանվում է որպես «Սիրիական աշխարհ»։ Բուն Սիրիայի ներսում «Շամ» է կոչվում նաև մայրաքաղաք Դամասկոսը, իսկ Դամասկոսի ներսում՝ հին քաղաքը։

Սիրիական ազգայնականությունը թափ է առել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության դեմ արաբական ապստամբությունից: Մինչ սիրիացի «պրագմատիկ» ազգայնականների մեծամասնությունը պաշտպանում է արաբական ազգայնականությունը և համասիրիականությունը դիտում է որպես քայլ դեպի ավելի լայն համաարաբական պետություն, «մաքուր» սիրիացի ազգայնականների փոքրամասնությունը, որը հաճախ ասոցացվում է Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցության հետ, դեմ է այս հեռանկարին: Նրանք պնդում են, որ Սիրիան պետք է լինի արաբ ժողովրդի առաջատար ուժը և մերժի պանարաբիստական ​​շարժումները, որոնք բոլոր արաբներին կդնեն նույն մակարդակի վրա: Հետաքրքրական է, որ սիրիական ազգայնականությունը, ի տարբերություն եգիպտականի, սկիզբ է առել և հասունացել ոչ միայն սիրիացի մուսուլման արաբների, այլ սիրիաբնակ բազմազգ քրիստոնյաների (Ռիզկալլա Հասուն, Նասիֆ ալ-Յազիջի, Բուտրուս և Սալիմ ալ-Բուսթանիներ, Ադիբ Իսհակ, Անտուն Սաադե, Միշել Աֆլակ), այնպես էլ մուսուլման քրդերի (Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբի) շնորհիվ։

Որոշ սիրիական ընդդիմադիր ուժեր, որոնք կռվում էին Ասադի ռեժիմի կառավարության դեմ՝ այն վերածելով քաղաքացիական պատերազմի, հարձակման և ի վերջո ռեժիմի տապալման, պատմական սիրիական ազգայնականության ջատագովներն են, որը հայտնի է որպես «ոսկե դար»: Սիրիական ազատ բանակը Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ իր դրոշների և զինվորական համազգեստի մեջ ներառել է ազգայնական տարբերանշանների խորհրդանիշներ:

## Պատմություն
### Ծագում

Սիրիական ազգայնականությունը առաջացել է որպես ժամանակակից մտքի դպրոց 19-րդ դարի վերջին, Նահդա շարժման հետ համատեղ, որն այնուհետև տարածվել է Օսմանյան կայսրության ղեկավարած արաբական աշխարհում: Սիրիական ազգայնականության ահռելի պատմական դեմքերից մեկը եղել է Այուբյան սուլթան Սալահ ալ-Դինը՝ սուննի առաջնորդ՝ թեկուզև ծագումով հայաստանաբնակ քուրդ, ով 1187 թվականին հետ էր գրավել Երուսաղեմը խաչակիրներից և մուսուլմաններին առաջնորդել դեպի հաղթանակ: Բալֆուրի հռչակագրից, Սայքս-Պիկոյի գործարքից, թագավորության անկումից և ֆրանսիական մանդատի պարտադրումից հետո Սալահ ալ-Դինը ազգայնականների և իսլամիստների կողմից հանրաճանաչ դարձավ որպես սիոնիզմի և արևմտյան իմպերիալիզմի դեմ սիրիական դիմադրության հերոս:

Օգտվելով նրա՝ որպես համաարաբական պատկերակի կարգավիճակից, Սիրիայում և Իրաքում հակառակորդ բաասական վարչակարգերը երկուսն էլ Սալահ ալ-Դինին ընդգրկեցին իրենց պաշտոնական քարոզչության մեջ: Պետական ​​քարոզչությունը Հաֆեզ ալ-Ասադին համեմատում էր Սալահ ալ-Դինի հետ պաշտոնական դիմանկարներում, արձաններում, գրականության մեջ և այլն՝ որպես Ասադիզմի անհատականության համատարած պաշտամունքի լայն տարածման մաս: Հոր մահից հետո Բաշշար ալ-Ասադը ժառանգեց անձի պաշտամունքը և ուժեղացրեց այն տեխնոկրատական ​​թեմաներով։ Ժամանակակից Սիրիայում Սալահ ալ-Դինը ներկայացվում է որպես ազգային հերոս զանգվածային լրատվամիջոցներում, արաբական հեռուստատեսային շոուներում, կրթական ծրագրերում, հանրաճանաչ մշակույթում և պահպանողական մուսուլմանական շրջանակներում:

Բուտրուս ալ-Բուսթանին, որը ծնվել էր Լեռնալիբանանում, մարոնիական եկեղեցուց հավատափոխ էր եղել բողոքականության, սկսել է հրատարակել տարածաշրջանի առաջին ազգայնական թերթերից մեկը՝ «Նաֆիր Սուրիան» Բեյրութում՝ 1860 թվականի Լեռնալիբանանյան քաղաքացիական պատերազմի և Դամասկոսում քրիստոնյաների կոտորածի հետևանքով։ Բուսթանին, ով խորապես դեմ էր աղանդավորության բոլոր ձևերին, հայտնել է, որ «Հայրենիքի սերը հավատքի հարց է»: Դեռևս 1870 թվականին, երբ տարբերակում էր դրվում հայրենիք և ազգ կուսակցությունների միջև, և վերջինս կիրառելվում էր Մեծ Սիրիայում, Ֆրենսիս Մարաշը մատնանշում էր լեզվի դերը, ի թիվս այլ գործոնների, կրոնական և աղանդավորական տարբերությունները հակակշռելու գործում, և, հետևաբար, սահմանելով ազգային ինքնությունը։

Համաարաբական ուղղության գլխավոր դեմքերից մեկը սիրիացի իսլամիստ հոգևորական Մուհամմադ Ռաշիդ Ռիդան էր, ով առանցքային դեր է խաղացել արաբական հասարակությունների ձևավորման գործում և քարոզարշավ է իրականացրել Օսմանյան կայսրությունից Սիրիայի նման արաբական վիլայեթների ինքնավարության համար: Իր հիմնական համաիսլամիստական ​​«Ալ-Մանար» ամսագրի միջոցով Ռիդան գրեց հարցերի լայն շրջանակ՝ կրոնը, քաղաքականությունը, գիտությունը, տեխնոլոգիան և մշակույթը ընդգրկող թեմաներով: Արաբական միասնության ուժեղ կողմնակից; Ռիդան քննադատել է օսմանյան դինաստների ինքնավար կառավարումը և թուրքական ազգայնական CUP-ի գերիշխանությունը կայսերական քաղաքականության մեջ։ Նա նաև եվրոպական գաղութատիրական տերությունների կատաղի հակառակորդն էր և արաբ ժողովրդին հորդորեց հեղափոխական գործողություններ սկսել՝ Եվրոպայի իմպերիալիստական ​​դավադրություններին դիմակայելու համար: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռիդան ֆեթվա արձակեց՝ կոչ անելով սիրիացիներին աջակցել Օսմանյան կայսրությանը դաշնակից գաղութատիրական ուժերի դեմ և միևնույն ժամանակ ընդդիմանալ երիտթուրքերի հետ կապված խմբերին: Միևնույն ժամանակ, նա ստեղծել էր գաղտնի միություն, որը հայտնի էր որպես «Արաբական ասոցիացիայի ընկերություն», որը գաղտնի ջանքեր էր գործադրում արաբական տարածքն ընդգրկող իսլամական կայսրության ստեղծման համար: Այն պետք է ընդգրկեր Արաբական թերակղզին, Մեծ Սիրիան և Իրաքը՝ Դամասկոս մայրաքաղաքով։ Կայսրությունը պետք է գլխավորեր արաբ խալիֆը, և խալիֆը պետք է նախագահ նշանակեր յուրաքանչյուր հինգ տարի ժամկետով` Ներկայացուցիչների խորհրդի կողմից իրեն առաջարկված թեկնածուների ցուցակից:

Ռաշիդ Ռիդայի ընկեր Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբին (1854-1902), քրդական ծագումով սիրիացի, ծնված Հալեպում, ևս մեկ կարևոր մուսուլման գործիչ էր, ով պաշտպանում էր արաբների միասնությունը: Ալ-Քաուաքիբին կարծում էր, որ արաբները լավագույն մարդիկ են իսլամական վերածնունդը ղեկավարելու համար, և նպաստում էր արաբական գիտակցության վերակենդանացմանը՝ որպես իսլամական աշխարհի հզորացման միջոց: Իր այնպիսի գրքերի միջոցով, ինչպիսիք են Տաբաի ալ-Իսթիբդադը (Բռնապետության բնույթը) և Ումմ ալ-Կուրան (Քաղաքների մայրը՝ Մեքքա), Քաուաքիբին հակասում էր օսմանյան սուլթանին և խթանում իսլամական հեղափոխությունը՝ տապալելու տարբեր քաղաքական բռնակալություններ: Քաուաքիբին հավատում էր, որ անաղարտ իսլամը դեմ է բռնապետությանը և պաշտպանում էր քաղաքական համակարգ, որը միջանկյալ ճանապարհ էր ժողովրդավարության և բռնապետության միջև: Նա պնդում էր, որ բռնակալությունը հանգեցնում է ազգային ոգու թուլացմանը և ազգային մշակույթի դեգրադացմանը։ Քաուաքիբիի երկրորդ հիմնական աշխատանքը՝ Ումմ ալ-Կուրան, վերաբերում էր իսլամական կոնգրեսին, որը բաղկացած էր մուսուլմանական աշխարհի բոլոր ներկայացուցիչներից, որոնք բանավեճեր էին անցկացնում՝ քննարկելու իսլամական հասարակական-քաղաքական վերածնունդը: Ռաշիդ Ռիդան 1902 թվականին հանրահռչակեց աշխատանքը Ալ-Մանարի միջոցով:

## Սիրիական պետության ձևավորում

Ինչպես տարածաշրջանի շատ այլ երկրներում, Օսմանյան կայսրության անկումից հետո, այն տարածքը, որն այժմ հայտնի է որպես Սիրիա, մնաց առանց ընդհանուր ինքնության՝ տարբեր էթնոսներին միմյանց կապելու համար: Արդեն Թանզիմաթի ժամանակաշրջանում, որն ուրույն ընթացավ արաբական երկրներում, Բուտրուս ալ-Բուսթանիի նման մտածողները, որոնք պատկանում էին Նահդա շարժմանը, պնդում էին բնական սիրիական ազգի կամ Մեծ Սիրիայի գոյության մասին:

Այնուամենայնիվ, Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո տարածքը ենթակա էր բաժանման ազդեցության գոտիների, որոնք գործում էին բրիտանացիների և ֆրանսիացիների կողմից Սայքս-Պիկոյի համաձայնագրով։ 1919 թվականին Ֆեյսալ թագավորի գլխավորությամբ Սիրիայի անկախ արաբական թագավորություն ստեղծելու կարճատև փորձից հետո 1920 թվականին տարածքը բաժանվեց վեց առանձին պետությունների (Ալավիներ, Ալեքսանդրետի սանջակ, Դամասկոս, (Հալեպ), Մեծ Լիբանան, Ջաբալ ալ-Դրուզ)՝ Ֆրանսիայի վերահսկողության տակ:

Տարիների հակամարտություններից և ապստամբություններից հետո 1936 թվականին Սիրիան կարողացավ բանակցել Ֆրանսիայից անկախության մասին պայմանագրի շուրջ և դարձավ ազգ, որի առաջին նախագահն էր Հաշիմ ալ-Աթասին: Հետագա տարիներին Սիրիան դեռևս Ֆրանսիայի ազդեցության տակ մնալուց անցավ 1940 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վիշի Ֆրանսիայի վերահսկողության տակ, 1941 թվականի Սիրիա-Լիբանան արշավով կրկին գրավվեց բրիտանական և ազատ ֆրանսիական ուժերի կողմից: 1941 թվականից հետո Իրաքի վարչապետ Նուրի փաշա ալ-Սաիդն իր աջակցությունն է հայտնել մեծ սիրիական երկրին, որը ներառում է Իրաքը, Սիրիան, Լիբանանը, Պաղեստինը և Հորդանանը։

Հինգ տարի տևած պայքարից և պատերազմի ավարտից հետո 1946 թվականի ապրիլի 17-ին Սիրիան դարձավ ճանաչված անկախ պետություն։ Այնուամենայնիվ, 1948 թվականի իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությունը և պանարաբիստական ​​ազգայնական շարժումների աճը հանգեցրին բազմաթիվ պետական ​​հեղաշրջումների, որոնցից ամենահայտնին 1949 թվականին Հուսնի ալ-Զաիմինն էր: Հենց այս հեղափոխական ժամանակաշրջանում առաջին անգամ հայտնվեց Բաաս կուսակցությունը, որը հիմնադրվել էր քրիստոնյա Միշել Աֆլակի և մուսուլման Սալահ ալ-Դին ալ-Բիտարի կողմից: 1947 թվականին հիմնադրված կուսակցությունը քարոզում էր պանարաբիստական ​​և հակաիմպերիալիստական ​​գաղափարներ։ Այն արագորեն ձեռք բերեց ժողովրդականություն՝ դառնալով երկրորդ ամենամեծ կուսակցությունը Սիրիայի խորհրդարանում 1954 թվականի ընտրություններում: Բաաս կուսակցությունը մեծ դեր խաղաց սիրիական համայնքին նոր երևակայական ինքնություն առաջարկելու գործում, որը կարող էր նույնիսկ կապել նրանց արաբական աշխարհի այլ երկրների հետ՝ գոյություն ունեցող ավանդույթներով:

## Գաղափարախոսություն
### Սիրիական ազգայնականություն
Սիրիական ազգայնականությունը ներկայացնում էր սիրիական ընդհանուր պատմություն և ազգություն՝ խմբավորելով տարածքի բոլոր տարբեր կրոնական աղանդներն ու տարատեսակները, ինչպես նաև տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների խառնուրդը: Այնուամենայնիվ, Մեծ Սիրիան՝ որպես պետություն, չունի պատմություն, և նրա բնակիչները չեն ճանաչում որպես Մեծ սիրիական ազգի անդամներ: Մեծ Սիրիայի գաղափարն իր էությամբ քաղաքական չէ. այն հիմնվում է մշակույթի վրա՝ տեսնելով, որ տարածաշրջանի մարդիկ կիսում են բազմաթիվ ավանդույթներ: Համասիրիական ազգայնականությունը կարելի է առանձնացնել երկու ձևով՝ պրագմատիկ և մաքուր ձև: Պրագմատիկ ձևն ընդունում է պանարաբիզմը և Մեծ Սիրիայի կառուցումը դիտում է որպես արաբական ազգ կառուցելու քայլ առաջ։ Մաքուր ձևը լիովին մերժում է արաբ ազգի գաղափարը՝ նշելով, որ Մեծ Սիրիան ինքնին ամբողջական ազգ է։

Սիրիական ազգայնականությունը ընդհանուր առմամբ աշխարհիկ շարժում է, որը կարծում է, որ սիրիացին կարող է ունենալ այդ տարածքի բնիկ ցանկացած կրոն՝ սուննի կամ շիա մուսուլման, քրիստոնյա կամ հրեա: Սա շատ քրիստոնյաների է գրավել դեպի այն (ինչպես նաև նույնքան ոչ կրոնական արաբական ազգայնականությունը), քանի որ քրիստոնեական եկեղեցիները կազմում են կրոնական փոքրամասնություն Մերձավոր Արևելքում և հաճախ վախենում են, որ մուսուլման մեծամասնություն ունեցող բնակչությունը փոքր կլինի: Սիրիայի աշխարհագրությունը որպես խաչմերուկ բացատրում է նաև Սիրիայի տարածքի բազմազանությունը։

Սիրիական ազգայնականությունը հաճախ քարոզում է «Մեծ Սիրիա»՝ հիմնված տարածաշրջանի սահմանների մասին հնագույն գաղափարների վրա, որն այն ժամանակ հայտնի էր որպես «Սիրիա» (ձգվում է հարավային Թուրքիայից Լիբանանով, Պաղեստինով մինչև Հորդանան), ինչպես նաև ներառում է Կիպրոսը, Իրաքը, Քուվեյթը, իրանական Ահվազը, եգիպտական Սինայի թերակղզին, ինչպես նաև Կիլիկիան և Հյուսիսային Միջագետքը։

Պատմականորեն, հիմնականում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո է, որ համասիրիական ազգայնականությունը դարձավ շատ քաղաքական՝ սիրիական սփյուռքից բազմաթիվ քաղաքական կուսակցությունների ստեղծմամբ: Այդ կազմակերպությունների թվում էին. «Սիրիական միություն կուսակցությունը» և «Սիրիական չափավորականները» (երկուսն էլ ծագումով Կահիրեից); Ազգային դեմոկրատական ​​կուսակցություն (Բուենոս Այրես); Նոր Սիրիա կուսակցությունը և Սիրիայի ազգային հասարակությունը (երկուսն էլ Միացյալ Նահանգներից): Ազգային դեմոկրատական ​​կուսակցությունը, Սիրիայի չափավորական կուսակցությունը, Նոր Սիրիա կուսակցությունը և Սիրիայի ազգային հասարակությունը հանդես էին գալիս Մեծ Սիրիայի միասնական, դաշնային և անկախ պետության օգտին, որի անկախության երաշխավորը Միացյալ Նահանգներն է: Սակայն այս ազգայնականությունը երկար չտեւեց, քանի որ այս կուսակցությունները համակրում էին լիբանանյան և արաբական ազգայնականությանը։ Միակ կուսակցությունը, որը չնվազեց, հետագայում հիմնադրված Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցությունն էր:

### Լեզվի դեր
Քանի որ համասիրիական գաղափարախոսությունը հիմնված է ընդհանուր աշխարհագրական մշակույթի վրա, այն բաց է լեզուների վիճակի վերաբերյալ տարբեր կարծիքների համար: Համաարաբիզմը կարծես բացառում էր փոքրամասնություններին, քանի որ նրանք պարտադիր չէին խոսել արաբերեն, համասիրիական գաղափարախոսությունը ձեռք բերեց հետևորդներ: Մինչ ալ-Բուսթանին դասական արաբերենը համարում էր այս ինքնության էական մասը, Սաադեն արաբերենը համարում էր սիրիացի ժողովրդի բազմաթիվ լեզուներից մեկը և փոխարենը կարծում էր, որ եթե ազգային լեզուն պետք է օգտագործվի ընդհանուր հաղորդակցության և գրավոր մշակույթի համար, առանց կորցնելու բոլորի լեզուն: Այլ լեզվով, այն պետք է լինի «սիրիականացված» արաբերեն:

## Պանսիրիականություն
Բացի սովորական պանարաբիզմից և արաբական ազգայնականությունից, որոնք պաշտպանում են սիրիացի ազգայնականների մեծ մասը, սիրիացի ազգայնականների փոքրամասնությունը նաև արտահայտում է անկախ պանսիրիականություն: Թեև համասիրիական միտումները կարող են ներառել այն գաղափարը, որ ազգը արաբական աշխարհի մի մասն է, այն նաև հավակնում է Սիրիային որպես արաբ ժողովրդի առաջնորդ՝ ընդդիմանալով, հետևաբար, համաարաբիստական ​​շարժումներին, որոնք բոլոր արաբներին կդնեն նույն մակարդակի վրա: Շարժումը ավարտվեց 1932 թվականին սիրիացի քրիստոնյա հույն Անտուն Սաադեի կողմից հիմնադրված Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցության կուսակցության ստեղծմամբ:
### Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցություն

Ժամանակակից քաղաքական շարժումը, որը պաշտպանում է Մեծ Սիրիայի սահմանները համասիրիական ազգայնականության մաքուր ձևով, Սիրիական սոցիալ-ազգայնական կուսակցությունն է, որը հիմնադրվել է 1932 թվականին Անտուն Սաադեի կողմից։ Սաադեն՝ Մեծ Սիրիայի անիրեդենտիստական ​​հասկացության ջատագովը, Ադոլֆ Հիտլերի երկրպագուն էր և նացիստական սիմվոլիզմը ներառում էր իր կուսակցության տարբերանշաններում։

Կուսակցությունն «օտար» իսրայելցիներին տարածքներ կորցնելու պատճառը համարում է այն, որ շատ սիրիացիներ ընդունեցին համաարաբական հայացքները, ինչը հանգեցրեց Եգիպտոսի և Սաուդյան Արաբիայի գերիշխանությանը հակամարտությունում, որտեղ նրանք չէին մտածում իրենց համար սիրիացիների ունեցածը զոհաբերելու մասին: օրակարգ և անձնական շահեր՝ այլ ոչ սիրիացի արաբներին սիրիացիների որոշումներին աջակցելով սահմանափակելու փոխարեն: Ըստ Անտունի՝ դա տեղի ունեցավ, երբ սիրիացիները թույլ գաղափարախոսություն ունեին, որը չէր միավորում նրանց:

### Արաբական Սոցիալիստական ​​Բաաս կուսակցություն
Թեև սիրիական իռռեդենտիզմը հիմնականում կապված է Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցության հետ, համաարաբական իռռեդենտիզմի ավելի չափավոր ձևը, որը դիտվում է սիրիական ազգայնականության ոսպնյակի միջոցով, նույնպես կենտրոնական է եղել սիրիական Բաաս կուսակցության արտաքին քաղաքականության մեջ: Բաասական Սիրիան տենչում էր այն տարբեր տարածքները, որոնք կորցրել էր տարիների ընթացքում, այդ թվում՝ Ալեքսանդրետը (այժմ՝ Հաթայ) Թուրքիային 1939 թվականին, Լիբանանը, որը անկախություն է ձեռք բերել 1943 թվականին, Իսրայելը և Հորդանանը 1948 թվականին, և Գոլանի բարձունքները, որոնք օկուպացվել էին Իսրայելի կողմից 1967 թվականին։ Ի տարբերություն Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցության, 1970-ականներից նեոբաասական վարչակարգը սահմանափակեց իր տարածքային հավակնությունները Հորդանանի, Լիբանանի և Պաղեստինի տարածաշրջանի նկատմամբ, մինչդեռ պանարաբիզմից անցում կատարեց դեպի «սիրոկենտրոն արաբիզմ»:

## Տես նաև
* Ասորական ազգայնականություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Սիրիական ազգայնականություն