Կրիպտոարժույթների իրավական ռեժիմ

**Կրիպտոարժույթների իրավական ռեժիմը**, մասնավորապես՝ բիթքոյնի իրավական ռեժիմը երկրից երկիր զգալիորեն տարբերվում է։ Մի շարք երկրներում կրիպտոարժույթներով գործարքները պաշտոնապես թույլատրված են։ Դրանք սովորաբար դիտվում են, որպես ապրանք կամ ներդրումային ակտիվ և հարկային նպատակներով ենթակա են համապատասխան օրենսդրության։

Որոշ երկրներում Bitcoin-ը ճանաչվում է, որպես դրամական միավոր (օրինակ, Գերմանիայում), մյուսներում (օրինակ, Ճապոնիայում) Bitcoin-ը հանդիսանում է գնման հարկով օրինական վճարման միջոց։ Որոշ երկրներում (օրինակ՝ Չինաստանում) բիթքոյնով գործարքներն արգելված են բանկերի համար, սակայն թույլատրված են ֆիզիկական անձանց համար, մինչդեռ երկիրը առաջատար է մայնինգում՝ ամենամեծ արտադրական հզորությունների առկայության պատճառով։ Շվեյցարիայում կրիպտոարժույթները ենթակա են նույն կանոններին, ինչ արտարժույթները, և այս երկիրը բիթքոյն ստարտափների և հանրային բլոկչեյնների համար առավել բարենպաստ իրավասություններ ունեցողներից մեկն է։

2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Բելառուսում ստորագրվել է «Թվային տնտեսության զարգացման մասին» № 8 հրամանագիրը, որը հիմնարար իրավական դաշտ է ստեղծել երկրում կրիպտո արդյունաբերության զարգացման համար։ Դրա ընդունման արդյունքում Բելառուսը դարձավ աշխարհում առաջին երկիրը, որն օրինականացրեց խելացի պայմանագրերը։ № 8 հրամանագրի համաձայն՝ ֆիզիկական անձինք ազատվում են կրիպտոարժույթով բոլոր գործարքների հարկից մինչև 2023 թվականը։ Նրանք կարող են մայնինգ անել, ունենալ թոքեններ, գնել և վաճառել դրանք։ Իրավաբանական անձինք իրավունք ստացան ստեղծել և տեղադրել իրենց սեփական թոքենները, գործարքներ իրականացնել բորսաների և փոխանակման օպերատորների միջոցով։

Ռուսաստանում 2017 թվականի դրությամբ բիթքոյնների օգտագործման սահմանափակումներ չեն եղել։ Թվային ապակենտրոնացված ակտիվները  կարգավորելու անհրաժեշտությունը առաջարկել են Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Կենտրոնական բանկի փոխնախագահ Օլգա Սկորոբոգատովան, Սբերբանկի ղեկավար Գերման Գրեֆը  և առաջին փոխվարչապետ Իգոր Շուվալովը։  Ֆինանսների փոխնախարար Ալեքսեյ Մոիսեևի կարծիքը զգալիորեն մեղմացավ 2017 թվականին՝ կրիպտոարժույթի օգտագործման համար տույժեր մտցնելու առաջարկից մինչև այն հայտարարությունները, որ կրիպտոարժույթը պետք է համարվի ֆինանսական ակտիվ։ Քննչական կոմիտեի ներկայացուցիչ Գեորգի Սմիրնովը բացասական վերաբերմունք է հայտնել Bitcoin-ի նկատմամբ, սակայն ՌԼԴԿ պատգամավոր Անդրեյ Լուգովոյը կտրականապես համաձայն չէ նրա դիրքորոշման հետ։ 2019 թվականի նոյեմբերի դրությամբ Ռուսաստանի Դաշնությունում կրիպտոարժույթների իրավական ռեժիմը դեռ քննարկման մեջ էր։ 2021 թվականի հունվարի 1-ին Ռուսաստանում ուժի մեջ է մտել «Թվային ֆինանսական ակտիվների և թվային արժույթի մասին» օրենքը, որը թույլ է տալիս կրիպտոարժույթը դիտարկել որպես թվային արժույթի տարբերակ, արգելում է դրա օգտագործումը Ռուսաստանում՝ ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարելու համար, բայց թույլ է տալիս օգտագործել որպես ներդրումային օբյեկտ։

## Միջազգային կազմակերպությունների կողմից

## Ըստ երկրների
Կրիպտոարժույթների շուկայի կարգավորման պրակտիկան տարբերվում է տարբեր երկրներում, մի քանի ինքնիշխան կարգավորիչներ են մշակել կոնկրետ լուծումներ կիրառվող դատական ​​նախադեպերում։ Ըստ ՏԱՍՍ-ի, բիթքոյնը Ճապոնիայում օրինական վճարում է, այն կարող է օգտագործվել ֆիզիկական անձանց կողմից Չինաստանում։ Եվրամիությունում բիթքոյնով գործարքները դիտվում են որպես արժույթներ, մետաղադրամներ և թղթադրամներ ներառող վճարային գործարքներ, և բիթքոյնը չի համարվում հարկվող ակտիվ։

### Աֆրիկա
#### Հյուսիսային Աֆրիկա

#### Արևմտյան Աֆրիկա

#### Արևելյան և Կենտրոնական Աֆրիկա

#### Հնդկական օվկիանոսի նահանգներ

#### Հարավային Աֆրիկա

### Ամերիկա
#### Հյուսիսային Ամերիկա

### ԱՄՆ
Համաշխարհային բանկի և ՀԴԲ-ի պաշտոնական զեկույցներում բիթքոյնը համարվում է «վիրտուալ արժույթ», իսկ ըստ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությանը կից Ֆինանսական հանցագործությունների հանձնաժողովի () դասակարգման՝ «ապակենտրոնացված վիրտուալ արժույթ»։

2013 թվականի մարտին FinCEN-ը հայտարարեց, որ ցանկացած կրիպտոարժույթի փոխանակում Ֆիատ փողերի պետք է կարգավորվեն այնպես, ինչպես միմյանց միջև իրական փողերի փոխանակման գործարքները (օրինակ՝ դոլար եվրոյով)։ Փոխանակման հարթակները պետք է գրանցվեն որպես ֆինանսական ծառայություններ մատուցողներ () և կասկածելի գործարքների մասին զեկուցեն իրավապահ մարմիններին։ Մի քանի ամերիկյան փոխանակման ծառայություններ, ինչպիսին է BitInstant-ը, ստիպված էին եղել փակվել՝ նախքան համապատասխան ֆինանսական լիցենզիաներ ստանալը։ 2013 թվականի նոյեմբերին ԱՄՆ Սենատը լսումներ է անցկացրել բիթքոյնի վերաբերյալ, որի ընթացքում որոշվել է ոչ թե արգելել կրիպտոարժույթների շրջանառությունը, այլ աշխատել այս բիզնեսի կարգավորման վրա։

2013 թվականի օգոստոսին Տեխասի Արևելյան շրջանի (ԱՄՆ) դատավորը վճռեց, որ քանի որ բիթքոյնները կարող են օգտագործվել որպես փող՝ ապրանքների դիմաց վճարելու համար կամ փոխանակել սովորական արժույթներով, ինչպիսիք են ԱՄՆ դոլարը, եվրոն, իենը կամ յուանը, ապա բիթքոյնը արժույթ է կամ փողի ձև։

2014 թվականի մարտի 25-ին ԱՄՆ Ներքին եկամուտների ծառայությունը հարկային ուղեցույց է հրապարակել բիթքոյնի և այլ վիրտուալ արժույթների հետ կապված գործարքների վերաբերյալ։ Դաշնային հարկային նպատակների համար բիթքոյնը  համարվում է սեփականություն, ինչը նշանակում է, որ նրանք, ովքեր գնում են բիթքոյն որպես ներդրումային միջոց, բիթքոոյնը վաճառելուց կստանան «կապիտալ շահույթ», այլ ոչ թե «արտարժույթի» շահույթ։ Բիթքոյնների դիմաց ապրանքներ վաճառելով և ծառայություններ մատուցելով՝ հարկ վճարողը ստանում է շահույթ՝  վճարման օրը բիթքոյն - ԱՄՆ դոլար փոխարժեքով հաշվարկվող։ Բիթքոյններով ապրանքներ և ծառայություններ գնելիս հարկ վճարողը կատարում է ծախսեր, որոնք կարող են հաշվի առնվել նաև հարկային բազան հաշվարկելիս (հաշվարկի համար օգտագործվում է նաև բիթքոին-ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը վճարման օրը)։ Բիթքոյնի թողարկումից ստացված շահույթը ենթակա է հարկման։ Բիթքոյնի փոխարժեքի բարձր անկայունությունը կարող է հանգեցնել հարկային պարտավորությունների նրանց համար, ովքեր վճարում են բիթքոյնով ապրանքների և ծառայությունների դիմաց (մասնավորապես՝ կապիտալ շահույթի հարկ վճարելու պարտավորություն)։

2017 թվականի աշնանը ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) հարուցել է  կրիպտոարժույթի սկզբնական առաջարկի (ICO) խարդախության վերաբերյալ առաջին գործը։

Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը թույլատրել է 2024 թվականի հունվարի 11-ից բիթքոյնին «կապված» տասնմեկ բորսայական ֆոնդերի (ETF) գործարկումը։ Ակնկալվում է, որ դա հասանելի կդարձնի ամենամեծ կրիպտոարժույթը ավանդական ֆինանսական շուկայում։ 2013 թվականից ի վեր SEC-ն հետևողականորեն մերժել է նման ֆոնդերի կազմակերպումը՝ պատճառաբանելով, որ ոչ մի կարգավորվող բորսա չի կարող վերահսկել բիթքոյնների առևտուրը և հուսալիորեն բացահայտել խարդախությունը կամ մանիպուլյացիաները։ Դրական որոշմանը նախորդել էր վերաքննիչ դատարանի որոշումը, ըստ որի մերժումներից մեկը համարվել էր «անհիմն և քմահաճ»։ SEC-ի նախագահ Գարի Գենսլերը հայտարարել է՝ «Չնայած մենք այսօր հաստատել ենք բիթքոյնի վրա որոշակի սփոթ գործիքների ցուցակագրումը և առևտուրը, մենք չենք սատարել և չենք էլ սատարելու բիթքոյնը։ Ներդրողները պետք է զգուշանան բազմաթիվ ռիսկերից՝  կապված բիթքոյնի և ապրանքների հետ, որոնց արժեքը կցված է կրիպտոարժույթին»։

### Կենտրոնական Ամերիկա

### Ռուսաստանի Դաշնություն
2017 թվականի դրությամբ Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրության մեջ «կրիպտոարժույթ» տերմինը չէր օգտագործվում, և կրիպտոարժույթներով գործարքներ իրականացնելու արգելք չկար։ Այսպիսով, Լեֆորտովոյի միջշրջանային դատախազությունը Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրության որևէ խախտում չհայտնաբերեց «LavkaLavka» ընկերության խանութներում և սրճարաններում բիթքոյններով ապրանքների վաճառքում։

Այնուամենայնիվ, տեղական դատական ​​և դատախազական մարմինները երբեմն կրիպտոարժույթների օգտագործումը դիտարկում են որպես անօրինական գործարքների նշան։ 2017 թվականի օգոստոսի 31-ին Սվերդլովսկի մարզի դատախազության կայքում հրապարակվել էր բացատրություն Եկատերինբուրգ քաղաքի Օկտյաբրսկի շրջանի դատախազությունից հետևյալ բովանդակությամբ` «Շրջանային դատախազությունը բացատրում է, որ գործարքներ կատարելիս «վիրտուալ արժույթի» օգտագործումը հիմք է հանդիսանում՝ դիտարկելու նման գործարքները, որպես հանցագործությունից եկամուտներ լվանալու և ահաբեկչության ֆինանսավորմանն ուղղված գործարքներին դասակարգելու հարցը»։ 2017 թվականին Կոստրոմայի մարզում քրեական գործ է հարուցվել ապօրինի բանկային գործունեության համար (Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի 172-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն) 3 անձի նկատմամբ, ովքեր բիթքոյններ են փոխանակել 500 միլիոն ռուբլին գերազանցող գումարով։

На основании решения Невьянского городского суда Свердловской области 13 января 2015 года в единый реестр запрещённых сайтов было включено 7 сайтов, связанных с тематикой биткойн, в том числе сайт bitcoin.org. Это привело к блокированию доступа к сайтам со стороны российских провайдеров, в том числе мобильными операторами. Первоначально причина не сообщалась. Позже стала доступна копия судебного решения, согласно которому

Սվերդլովսկի մարզի Նևյանսկի քաղաքային դատարանի որոշման հիման վրա 2015 թվականի հունվարի 13-ին արգելված կայքերի միասնական ռեգիստրում ներառվել են բիթքոյնի հետ կապված 7 կայքեր, այդ թվում՝ bitcoin.org կայքը։ Դա հանգեցրեց ռուսական պրովայդերների, ներառյալ բջջային օպերատորների, կայքերի մուտքի արգելափակմանը։ Սկզբում որևէ պատճառ չի նշվում։ Ավելի ուշ հասանելի էր դարձել դատարանի որոշման պատճենը, ըստ որի
Էլեկտրոնային արժույթի մասին տեղեկատվության ազատ տարածումը որոշում է կրիպտոարժույթների ակտիվ օգտագործումը թմրամիջոցների, զենքի, կեղծ փաստաթղթերի և այլ հանցավոր գործունեության մեջ։ Այս փաստերը, ինչպես նաև միջոցների անվերահսկելի միջսահմանային փոխանցման և դրանց հետագա կանխիկացման հնարավորությունը նախադրյալներ են հանդիսանում կրիպտոարժույթների հնարավոր ներգրավվածության բարձր ռիսկի համար հանցագործության և ահաբեկչության ֆինանսավորմանն ուղղված սխեմաներում։ 
Через некоторое время решение суда было отменено после апелляции поданной владельцем сайта bitcoinconf.ru компанией Smile Expo, а также владельцем Bits.media Иваном Тихоновым.

Որոշ ժամանակ անց դատարանի որոշումը չեղարկվեց bitcoinconf.ru կայքի սեփականատեր Smile Expo-ի, ինչպես նաև Bits.media-ի սեփականատեր Իվան Տիխոնովի բողոքից հետո։

2014 թվականի հունվարի 24-ին Սբերբանկի ղեկավար Հերման Գրեֆը Դավոսում կայացած ֆորումում ասաց`Կրիպտոարժույթները շատ հետաքրքիր միջազգային փորձ է, որը խախտում է արժույթի արտանետումների պարադիգմը։ Եվ դրանք հաստատ ոչ թե պետք է արգելվեն, այլ պետք է փորձել հասկանալ, ուսումնասիրել, գուցե սկսել ճիշտ կարգավորել։ Նա նաև նամակներ է ուղարկել Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի վարչակազմին, Կենտրոնական բանկին և Ֆինանսների նախարարությանը՝ վիրտուալ արժույթների և էլեկտրոնային վճարային համակարգերի օգտագործման սահմանափակումներ չկիրառելու խնդրանքով՝ անվանելով այն «հսկայական նահանջ»։

2014 թվականի հունվարի 27-ին Ռուսաստանի Բանկի մամուլի ծառայությունը հրապարակեց տեղեկատվություն «Վիրտուալ արժույթների, մասնավորապես՝ բիթքոյնի, օգտագործման մասին գործարքներ կատարելիս»։ Դրանում Ռուսաստանի Բանկը նախազգուշացրել է, որ գրավի և օրենքով պարտավորված սուբյեկտների բացակայության պատճառով «վիրտուալ արժույթներով» գործարքները սպեկուլյատիվ են։ «Վիրտուալ արժույթների» թողարկման գործունեության անանուն բնույթի պատճառով անսահմանափակ թվով սուբյեկտներ և դրանց օգտագործումը գործարքների համար՝ քաղաքացիները և իրավաբանական անձինք կարող են, այդ թվում՝ ակամա, ներգրավվել անօրինական գործունեության մեջ, ներառյալ եկամուտների օրինականացումը (լվացումը)՝ հանցագործության ճանապարհից և ահաբեկչության ֆինանսավորումից։ Ռուսաստանի իրավաբանական անձանց կողմից ռուբլու և արտարժույթի, ինչպես նաև ապրանքների (աշխատանքի, ծառայությունների) հետ «վիրտուալ արժույթների» փոխանակման ծառայությունների մատուցումը կդիտարկվի որպես կասկածելի գործարքների պոտենցիալ մասնակցություն՝ հանցագործությունից ստացված եկամուտների օրինականացման (լվացման) և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին օրենսդրությանը համապատասխան։

2014 թվականի փետրվարի 6-ին Ռոսֆինմոնիթորինգը թողարկել է «Կրիպտոարժույթների օգտագործման մասին» տեղեկատվական նամակ՝ բացատրելով, որ կրիպտոարժույթների օգտագործումը գործարքներում հիմք է հանդիսանում նման գործարքները (գործառնությունները) դասակարգել հանցագործությունից ստացված եկամուտների օրինականացմանը (լվացմանը) և ահաբեկչության ֆինանսավորմանն ուղղված գործարքներին (գործառնություններին)։

2014 թվականի հուլիսի սկզբին Միջազգային բանկային կոնգրեսում Ռուսաստանի բանկի նախագահի առաջին տեղակալ Գեորգի Լունտովսկին ասաց, որ Bitcoin համակարգը վերահսկվում է, հարցն ուսումնասիրվում է, և գուցե ապագայում օրենսդրական կարգավորում հայտնվի։

2014 թվականի օգոստոսի 9-ին Սանկտ Պետերբուրգում ելույթ ունենալով #CryptoForum-ում «Bitcoin և կրիպտոարժույթները. զարգացման հեռանկարները Ռուսաստանում» 1-ին միջազգային համաժողովում Եվգենի Վոլովիկը, Ֆինանսների միջազգային կրթական և մեթոդական կենտրոնի տեղեկատվության և հաղորդակցության բաժնի ղեկավարը, որը նաև միջազգային աշխատանքային խմբի անդամ է, որը մշակել է վիրտուալ, կենտրոնացված և ապակենտրոնացված արժույթների հիմնական սահմանումները 2014 թվականի հունիսին, կտրականապես նշել է, որ «բիթքոյնը դրամական փոխնակ չէ» և հավելել է, որ կրիպտոարժույթները հայտնվել են ՖԱՏՖ միջազգային կազմակերպության սերտ վերահսկողության ներքո, որը զբաղվում է փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարով։ Վոլովիկը նաև նշել է, որ բիթքոյնի միջոցով փողերի լվացման հետ կապված մեկ կամ մի քանի գործեր արդեն ընթանում են Ռուսաստանում, սակայն մանրամասներ հայտնել հրաժարվել է։

2015 թվականի մարտի 20-ին ֆինանսների փոխնախարար Ալեքսեյ Մոիսեևը հայտարարեց, որ 2015 թվականին օրենք է ընդունվելու, որը տույժեր կսահմանի Ռուսաստանում դրամական փոխնակների օգտագործման համար։ Նախատեսվում էր, որ օրենքը փաստացի կարգելի վիրտուալ արժույթների, այդ թվում՝ բիթքոյնների օգտագործումը Ռուսաստանում։ Սակայն այս օրենքը չընդունվեց։

Հետագայում կարգավորիչների հռետորաբանությունը սկսեց մեղմանալ։ Ֆինանսների նախարարությունը, վերլուծելով սպառնալիքները, համարել է, որ դրանց մակարդակը չի համապատասխանում առաջարկվող պատժին և որոշել է չշտապել Ռուսաստանում գործարքների համար քրեական պատասխանատվություն մտցնելու հարցում։ «Ֆինանսների նախարարությունը որոշեց մի փոքր սպասել։ Հետևել, թե ինչպես կզարգանա իրավիճակը միջազգայնորեն։ Եվ սա հաշվի առնելով՝ որոշում կայացնել»,- 2017 թվականի ապրիլի սկզբին ասել է ֆինանսների փոխնախարար Ալեքսեյ Մոիսեևը։ Որպես տարբերակ, նա չբացառեց կրիպտոարժույթների շրջանառությունը Ռուսաստանի տարածքում, բայց առանց դրանք ազգային արժույթներով փոխանակելու հնարավորության։

2015 թվականի հուլիսի 14-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ITմասնագետների «Կլյազման՝ իմաստների տարածք» երիտասարդական ֆորումում հայտարարեց որոշ ոլորտներում կրիպտոարժույթների՝ որպես վճարման ձև օգտագործելու թույլատրելիության մասին։ Նա ասաց, որ ինքը քննարկել է կրիպտոարժույթների հարցը Կենտրոնական բանկի ղեկավար Էլվիրա Նաբիուլինայի հետ և խոստովանել, որ այսօր կրիպտոարժույթների լայն տարածման հետ կապված հիմնարար խնդիրներ կան։

2015 թվականի հոկտեմբերի 26-ին «Իզվեստիա» թերթը հայտնել է, որ Ռուսաստանի ֆինանսների նախարարությունը որոշել է խստացնել կրիպտոարժույթների թողարկման և շրջանառության համար պատժի իր մոտեցումը։ Այս վարչությունը փոփոխություններ է մշակել Քրեական օրենսգրքում, ըստ որի՝ խախտողները մինչև 4 տարի ազատազրկման են ենթարկվելու։

2016 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Դաշնային հարկային ծառայության պետի տեղակալ Ալեքսեյ Օվերչուկը իր գերատեսչության անունից հրապարակել է N OA-18-17/1027 նամակը, որի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրության մեջ չկա ուղղակի արգելք Ռուսաստանի քաղաքացիների կողմից կրիպտոարժույթով գործարքներ իրականացնելու վերաբերյալ։ Այս դեպքում Ռուսաստանի Դաշնության հարկային դաշնային ծառայությունը կրիպտոարժույթների ձեռքբերման և վաճառքի գործարքները դասակարգում է որպես արտարժույթի գործարքներ։ Ավելին, Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրությունը չի սահմանում այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են «դրամական փոխնակ», «կրիպտոարժույթ» կամ «վիրտուալ արժույթ»։

2017 թվականի օգոստոսի 28-ին ՌԴ ֆինանսների նախարարությունն առաջարկել է կրիպտոարժույթը դիտարկել որպես ֆինանսական ակտիվ, սակայն այն կարգավորել որպես «այլ սեփականություն»։ Միևնույն ժամանակ, նախարարությունում համարում էին, որ բիթքոյնները պետք է գնեն և վաճառեն միայն «բորսայում որակավորված ներդրողները»։ Այս դիրքորոշումն արժանացավ քննադատությունների։ Այսպես, Ֆինանսական համալսարանի բիզնես ինկուբատորի բլոկչեյն լաբորատորիայի տնօրեն Անդրեյ Վարնավսկին ֆինանսների նախարարության նման առաջարկն անվանել է «ուտոպիա» և կարծիք հայտնել, որ շրջանառության սահմանափակումը չի նպաստի այս ֆինանսական հաստատության զարգացմանը։ Նրա կարծիքով՝ արժե զարգացնել կրիպտոարժույթի օրինական ճանապարհով ձեռքբերման հնարավորությունը, բայց միևնույն ժամանակ չարգելել դրա շրջանառության այլ մեթոդները։

2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Սոչիում կայացած «Finopolis» նորարարական ֆինանսական տեխնոլոգիաների Սոչիի ֆորումի ժամանակ Ռուսաստանի Բանկի ղեկավար Էլվիրա Նաբիուլինան հայտարարեց՝Ռուսաստանի Բանկի կարծիքն է՝ չօրինականացնել կրիպտոարժույթների օգտագործումը որպես օրինական վճարում։ Մենք դեմ ենք մասնավոր փողերին, ինչ ձևով էլ դա լինի՝ նյութական, թե վիրտուալ։ Կրիպտոարժույթները մասնավոր թվային փող են։

2020 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Ռուսաստանի Դաշնության գլխավոր դատախազ Իգոր Կրասնովը հայտարարեց, որ «Վիրտուալ արժույթի մասին» ընդունված օրենքի համաձայն 2021 թվականից պաշտոնյաները պետք է իրենց եկամուտների հայտարարագրերում նշեն նաև կրիպտոարժույթի առկայությունը։

2022 թվականի վերջին Էկոնոմիկայի նախարար Անտոն Սիլուանովը զեկուցեց, որ իր գերատեսչությունը չի կարողացել պայմանավորվել Կենտրոնական բանկի հետ կրիպտոարժույթների շրջանառության օրինականացման և կարգավորման վերաբերյալ։ Կենտրոնական բանկի դիրքորոշումն անփոփոխ է՝ մասնավոր փողը, այդ թվում՝ թվային փողը, չպետք է դառնա վճարման միջոց։

2023 թվականի հոկտեմբերին ԱԴԾ-ն առաջին անգամ մեղադրանք ներկայացրեց դավաճանության մեջ՝ ուկրաինացի զինվորականներին կրիպտովճարումների հետ կապված։ Կասկածյալը Խաբարովսկի երկրամասի բնակիչ էր, ով, ըստ հետախուզական ծառայության, «օգտագործելով կրիպտոարժույթային գործիքներ, Ուկրաինայում բնակվող երրորդ անձանց միջոցով փոխանցել է անձնական միջոցներ օտարերկրյա բարեգործական հիմնադրամի հաշվին»։
### Բելառուսի Հանրապետություն
2017 թվականի դեկտեմբերին ստորագրվել է «Թվային տնտեսության զարգացման մասին» № 8 հրամանագիրը, որը իրավական հիմք է ստեղծել երկրում կրիպտոարժույթների օրինական գործունեության համար, այդ թվում՝ ֆինանսավորումը ICO-ների միջոցով։ Ֆիզիկական անձինք մինչև 2023 թվականը ստացել են հարկային արտոնություններ կրիպտոարժույթներով գործարքների համար, ներառյալ մայնինգը։ Նման գործունեությունը չի համարվում ձեռնարկատիրական, և դրանց հետ գործարքներից ստացված թոքեններն ու եկամուտները հայտարարագրման կարիք չունեն։ Իրավաբանական անձինք բորսայական օպերատորների միջոցով իրավունք են ստացել ստեղծել և տեղադրել իրենց սեփական թոքենները և գործարքներ իրականացնել։ Մինչև 2023 թվականի հունվարի 1-ը հրամանագիրը բացառում է հարկային բազայից թոքեններով գործարքներից եկամուտը և շահույթը։
 
2018 թվականի նոյեմբերին Բարձր Տեխնոլոգիաների Դիտորդ խորհուրդը հաստատել է՝
 
* Պահանջների կանոնակարգեր, որոնց առանձին դիմորդները պետք է բավարարեն՝ նրանց որպես Բարձր Տեխնոլոգիական Պարկի ռեզիդենտներ գրանցելու համար
* Բարձր տեխնոլոգիական պարկի ռեզիդենտների ներքին հսկողության կանոնների պահանջների վերաբերյալ կանոնակարգեր
* Կրիպտո պլատֆորմի օպերատորի գործունեության կանոններ
* Կրիպտոարժույթի փոխանակման օպերատորի գործունեության կանոններ
* Թվային նշանների (թոքենների) ստեղծման և տեղադրման և սեփական թվային նշանների (թոքենների) ստեղծման և տեղադրման գործողությունների իրականացման հետ կապված ծառայությունների մատուցման կանոններ։

Համաձայն ընդունված կանոնների՝ ICO-ն կարող է իրականացնել ոչ միայն Բարձր Տեխնոլոգիական Պարկի (ԲՎՊ) ռեզիդենտը, այլ նաև ցանկացած իրավաբանական անձ՝ ԲՎՊ ռեզիդենտ միջնորդի միջոցով։ ICO-ի պատվիրատուները կարող են լինել բելառուսական և օտարերկրյա իրավաբանական անձինք՝ ըստ պահանջների, նրանք պետք է ունենան հիմնական անձնակազմ և լավ գործարար համբավ, ներառյալ հիմնադիրների և տնօրենների համբավը։

Նոր օրենսդրության համաձայն առաջին գրանցված կրիպտոարժույթային ընկերությունը դարձավ *Currency.com* նշանավորված ակտիվների կրիպտոարժութային բորսան։ 2020 թվականի հուլիսի դրությամբ ընկերությունն աշխատել է ռուսական և բելառուսական ռուբլով, ԱՄՆ դոլարով, Եվրոյով, բրիտանական ֆունտով, Bitcoin (BTC), Etherium (ETH), LITECOIN (LTC), Ripple (XRP), Bitcoin Cash (BCH)

2020 թվականին գրանցվել է կրիպտոարժույթների փոխանակման առաջին և առայժմ միակ օպերատորը՝ *whitebird.io*, որը երաշխավորում է կրիպտոարժույթների փոխանակումը միմյանց միջև և սովորական գումարով։ Ծրագրի գործընկերներն էին Visa միջազգային վճարային համակարգը և ԲելարուսԲանկ պետական ​​բանկը։ 2022 թվականի օգոստոսի դրությամբ Whitebird.io-ն փոխանակման գործառնություններ է իրականացնում Bitcoin, Ethereum, Tether (USDT) կրիպտոարժույթներով և հետևյալ արժույթներով՝ ԱՄՆ դոլար, ռուսական ռուբլի, բելառուսական ռուբլի։ Ծառայությունը սպասարկում է Բելառուսի, Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Վրաստանի, Ադրբեջանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի կացության քարտ ունեցող քաղաքացիներին։

### Մեծ Բրիտանիա
2021 թվականի սեպտեմբերին Մեծ Բրիտանիայի փոստային ծառայությունը սկսեց կրիպտոարժույթ վաճառել այն օգտատերերին, ովքեր ստուգում էին իրենց ինքնությունը հատուկ հավելվածի միջոցով։ Մեծ Բրիտանիայի բնակիչները հրավիրվել են կրիպտոարժույթի փոխանակման վաուչերներ գնելու, որոնք կարող են փոխանակվել կրիպտոարժույթների հետ։

### Էստոնիա
2017 թվականի նոյեմբերի 27-ին Էստոնիայում ուժի մեջ է մտել «Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին» օրենքը, որը նախատեսում է կրիպտոարժույթի և վիրտուալ արժեքների հետ կապված ծառայությունների մատուցման հնարավորություն «Վիրտուալ Արժեքով Դրամապանակի Ծառայությունների Մատակարար» և «Վիրտուալ Արժեքների Փոխանակման Ծառայությունների Մատակարար» լիցենզիաների հիման վրա։ Լիցենզիաները տրվում են Էստոնիայի ոստիկանության և սահմանապահ վարչության կողմից։

### Գերմանիա
2013 թվականի օգոստոսի վերջին Գերմանիայի ֆինանսների նախարարությունը հայտարարություն արեց, որ բիթքոյնը չի կարող դասակարգվել որպես էլեկտրոնային կամ արտարժույթ, այլ ավելի շուտ համապատասխանում է մասնավոր փողի սահմանմանը, որով կարող են իրականացվել *բազմակողմ [[քլիրինգ]]ային գործարքներ*։

### Խորվաթիա
Խորվաթիայի ազգային բանկը կարծում է, որ բիթքոյնը Խորվաթիայում օրինական է, սակայն այն չպետք է համարվի էլեկտրոնային փող, թեև այն որոշ նմանություններ ունի դրանց հետ։ Կրիպտոարժույթները կարող են օրինականորեն օգտագործվել երկրում, թեև դրանք չեն կարող համարվել օրինական վճարամիջոց, ինչը նշանակում է, որ վաճառողները պարտավոր չեն դրանք ընդունել Խորվաթիայում նույն հիմունքներով, ինչ տեղական արժույթը։

### Դանիա
Դանիայում 2020 թվականից կրիպտոարժույթն օրինական է։ Համաձայն «Փողերի լվացման դեմ պայքարի» մասին օրենքի՝ կրիպտոարժույթը սահմանվում է որպես արժեքի թվային ներկայացում, որը թողարկված կամ երաշխավորված չէ կենտրոնական բանկի կամ պետական ​​այլ մարմնի կողմից, կապված չէ օրինական արժույթի հետ և չունի արժույթի իրավական կարգավիճակ, բայց ընդունվում է ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց կողմից որպես փոխանակման միջոց և կարող է փոխանցվել, պահպանվել և վաճառվել էլեկտրոնային եղանակով։

### Ճապոնիա
Մինչև 2014 թվականի մարտը Ճապոնիայի բանկը որևէ պլան չուներ կարգավորելու բիթքոյնների շրջանառությունը։ Այնուամենայնիվ, Տոկիոյում տեղակայված Mt.Gox-ի փլուզումից հետո Ճապոնիայի իշխանությունները հայտարարեցին այս շուկան կարգավորելու անհրաժեշտության մասին։ Ակնկալվում է հարկային կանոնակարգերի մշակում։

Ճապոնիայի բանկի ղեկավար Հարուհիկո Կուրոդան ասել է, որ Դրամավարկային և Տնտեսական Հետազոտությունների Բանկային Ինստիտուտն այժմ ուսումնասիրություն է անցկացնում բիթքոյնի վերաբերյալ։Համեմատած ավանդական դրամական փոխանցումների մեթոդների և առկա էլեկտրոնային փողերի հետ՝ բիթքոյնն ունի և՛ նմանատիպ, և՛ տարբեր հատկանիշներ։

2016 թվականի մարտից սկասած բիթքոյնը Ճապոնիայում հանդիսանում է օրինական վճարում։

### Թաիլանդ
Բանգկոկում տեղակայված «Bitcoin Co.Ltd»-ի հայտարարության համաձայն, Թաիլանդի բանկը, թեև չի ճանաչում բիթքոյնը որպես անկախ արժույթ, հայտարարել է, որ դրա հետ գործարքները պահանջում են արտարժույթով գործարքներ իրականացնելու իրավունքի լիցենզիա՝ հրաժարվելով այն թողարկել։ 2013 թվականի հուլիսի 29-ին ընկերությունը դադարեցրել է փոխանակման ծառայությունը։ Ընկերության կայքը, վկայակոչելով Թաիլանդի Բանկի ներկայացուցչին, հայտարարում է, որ «օրինական հիմքերի բացակայության պատճառով Թաիլանդում անօրինական է բիթքոյններ գնել / վաճառել, բիթքոյնների դիմաց ցանկացած ապրանք կամ ծառայություն գնել / վաճառել, Թաիլանդից դուրս բիթքոյններ ուղարկել  կամ ընդունել»։ 2013 թվականի օգոստոսի 2-ի դրությամբ Թաիլանդի բանկի պաշտոնական կայքում նման հայտարարություն չի հայտնաբերվել։ 2014 թվականի փետրվարի 15-ին ընկերությունը պարզաբանում է ստացել Թաիլանդի բանկից, որում ասվում է, որ բիթքոյնների փոխանակումը ենթակա չէ Թաիլանդի արտարժույթի օրենսդրությանը և Ֆինանսների նախարարության կանոնակարգմանը, քանի որ արտարժույթները չեն առաջարկվել փոխանակման համար, ինչից հետո  ծառայությունն անմիջապես վերաբացվեց։ Որոշ ժամանակ անց Թաիլանդի բանկը նամակ ուղարկեց, լրացուցիչ պարզաբանելով, որ թեև ծառայությունը փոխանակում է միայն բիթքոյններ և բաթեր, բիթքոյնները այնուհետև կարող են փոխանակվել արտարժույթով, ինչը նշանակում է, որ այն դեռ կապված է արտարժույթի փոխանակման հետ։ Ծառայությունը շարունակել է իր աշխատանքը՝ օգտատերերի պայմանագրին ավելացնելով պայման, ըստ որի՝ օգտատերերը պարտավորվում են ծառայության միջոցով ստացված բիթքոյնները չփոխանակել արտարժույթով։

### Չինաստան
2013 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Չինաստանի ազգային բանկը արգելեց չինական ֆինանսական ընկերություններին իրականացնել բիթքոյիններով գործարքներ։ Հայտարարության մեջ նշվում է, որ բիթքոյնը բառի իրական իմաստով արժույթ չէ։ Ֆինանսական ընկերություններին արգելվում է ոչ միայն ուղղակիորեն գործ ունենալ բիթքոյնի հետ, այլև բիթքոյնին առնչվող ֆինանսական ապրանքների գնանշումներ հրապարակել կամ տեղաբաշխել։ Միևնույն ժամանակ, ֆիզիկական անձինք ազատ են իրենց ռիսկով առցանց գործարքներ իրականացնելու մեջ։ Բիթքոյնը համարվում է ապրանքի տեսակ, բայց ոչ փող։

2014 թվականի մարտի վերջին Չինաստանի ազգային բանկը հրապարակեց շրջաբերական, որով չինական բանկերից և վճարային պրոցեսորներից պահանջվում է մինչև 2014 թվականի ապրիլի 15-ը փակել չինական տասնհինգ կայքերի հաշիվները, որոնք վաճառում են բիթոքյն։ Անհնազանդությունը կպատժվի, սակայն Չինաստանի ազգային բանկը չի նշում, թե ինչպես։

### Շվեյցարիա
2013 թվականի դեկտեմբերին Շվեյցարիայի խորհրդարանը առաջարկեց պոստուլատ, ըստ որի բիթքոյնը պետք է դիտարկվի որպես արտարժույթ։ Պոստուլատը ստորագրել են խորհրդարանի 200 անդամներից 45-ը։ ICO-ների կարգավորումը Շվեյցարիայում Ֆինանսական շուկայի վերահսկող մարմնի՝ FINMA-ի պատասխանատվությունն է։ 2018 թվականի սկզբին այն թարմացրեց իր Initian Coin Offering ուղեցույցները նախագծի հիմնադիրների համար։

### Սինգապուր
2014 թվականի հունվարի սկզբին հայտնի դարձավ, որ Սինգապուրի հարկային մարմինները բիթքոյն գործարքները վերաբերվել են որպես ապրանքների և ծառայությունների հարկման ենթակա գործարքներ։ Նախատեսվում է ստանդարտ եկամտահարկ գանձել այն ընկերություններից, որոնք զբաղվում են բիթքոյնի առք ու վաճառքով։ Բիթքոյնի երկարաժամկետ ներդրումները չեն հարկվի, ինչը համարժեք է կապիտալ ներդրումներին։ Բիթքոյնն իրական ապրանքների և ծառայությունների հետ փոխանակելիս կկիրառվի 7% ապրանքների և ծառայությունների հարկ (ոչ ռեզիդենտների համար ապրանքների և ծառայությունների հարկ չկա)։ Բիթքոյնով վիրտուալ ապրանքների և ծառայությունների գնումները, ինչպիսիք են հավելվածից գնումները(in-app purchases), չեն ենթարկվի ապրանքների և ծառայությունների հարկմանը։

2014 թվականի մարտի 13-ին Սինգապուրի Արժույթի վարչությունը հայտարարեց վիրտուալ արժույթներով (ներառյալ բիթքոյն) գործարքներում ներգրավված միջնորդների գործունեությունը կարգավորելու մտադրության մասին։ Նման միջնորդներից, որոնք փոխանակում են վիրտուալ արժույթները իրական արժույթներով, կպահանջվի բացահայտել իրենց հաճախորդներին և կասկածելի գործարքների մասին հայտնել համապատասխան գործակալությանը։ Ընդհանուր առմամբ, միջնորդներին կենթարկվեն նույն պահանջները, ինչ իրական արժույթների փոխանակման, ինչպես նաև տրանսֆերտների տրամադրման մեջ ներգրավված բիզնեսները։ Այս միջոցառումների նպատակն է նվազագույնի հասցնել փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման հետ կապված ռիսկերը, որոնք բխում են վիրտուալ արժույթների անանուն բնույթից։

Սինգապուրում կրիպտոարժույթի փոխանակման ծառայությունների (Payment Services Act) գործունեությունը հիմնված է 2019 թվականից, Վճարումների ծառայությունների օրենքի վրա։ Սինգապուրի դրամավարկային մարմինն այժմ լիցենզավորում և վերահսկում է այդ գործունեությունը։

### Բուլղարիա
2014 թվականի ապրիլի 2-ին Բուլղարիայի եկամուտների ազգային գործակալությունը իր կայքում հրապարակեց նորություն, ըստ որի բիթքոյնով գործարքներից ստացված եկամուտը պետք է հայտարարագրվի և հարկվի։ Ներքին եկամուտների ծառայությունը նման եկամուտը ճանաչել է որպես ֆինանսական ակտիվներից եկամուտ և որոշել, որ այն ենթակա է հարկման 10% դրույքաչափով։

### Նորվեգիա
Նորվեգիայում բիթքոյնը ճանաչվում է որպես փոխանակման ակտիվ, սակայն չի ճանաչվում որպես արժույթ։

### Ուկրաինա
2014 թվականի նոյեմբերին Ուկրաինայի ազգային բանկը հայտարարություն արեց երկրում բիթքոյնի իրավական ռեժիմի վերաբերյալ։ ՆԲՈւ-ն նշում է, որ բիթքոյնների օգտագործումը կապված է աճող ռիսկերի հետ՝ կապված անանունության և գործառնությունների ապակենտրոնացման հետ։ Ըստ ՆԲՈւ-ի, բիթքոյնները գրավիչ են անօրինական գործողությունների համար, այդ թվում՝ հանցագործությունից ստացված եկամուտների լվացման կամ ահաբեկչության ֆինանսավորման համար։ ՆԲՈւ-ն հիշեցրել է, որ Ուկրաինայի տարածքում միակ օրինական վճարման միավորը գրիվնան է, արգելվում է այլ դրամական միավորների թողարկումն ու շրջանառությունը որպես վճարման միջոց, ինչպես նաև դրամական փոխանորդների օգտագործումը։ ՆԲՈւ-ն բիթքոյինը համարում է «փողի փոխնակ, որը չի ապահովվում իրական արժեքով և չի կարող օգտագործվել Ուկրաինայի տարածքում ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց կողմից որպես վճարման միջոց, քանի որ դա հակասում է Ուկրաինայի օրենսդրության նորմերին»։

2017 թվականի մարտին Ուկրաինայի ազգային բանկի խորհրդի ղեկավար Բոգդան Դանիլիշինը հաստատեց նախկինում ընդունված որոշման անփոփոխությունը՝ հարցազրույցում ասելով, որ բիթքոյնը և այլ կրիպտոարժույթները «դրամական փոխարժեքներ են, որոնք ապահովված չեն իրական արժեքով և չեն կարող մեր երկրում օգտագործվել որպես վճարման միջոց, քանի որ դրանք հակասում են Ուկրաինայի օրենսդրության նորմերին»։ Միևնույն ժամանակ, Դանիլիշինը նշել է, որ Ուկրաինայի ազգային բանկը ուսումնասիրում է վճարումների շուկայում նորարարական ապրանքների ներդրման փորձը և վերահսկում է այլ երկրների կենտրոնական բանկերի և պետական ​​մարմինների քաղաքականությունը՝ վիրտուալ արժույթների խնդիրը լուծելու համար։

Հոկտեմբերի 10-ին Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայում օրինագիծ է գրանցվել, ըստ որի՝ առաջարկվում է կրիպտոարժույթը ճանաչել որպես սեփականության օբյեկտ հանդիսացող ծրագրային կոդ, որը հանդիսանում է սեփականության իրավունքի օբյեկտ։ Օրինագիծը նախատեսում է նաև կրիպտոարժույթների հարկում, իսկ մայնինգ գործառնությունների հարկման, կրիպտոարժույթների փոխանակման կարգը կարգավորվում է Ուկրաինայի գործող օրենսդրությամբ։ Օրենքի նախագիծը նախատեսում է կրիպտոարժույթների անվճար փոխանակում այլ արժեքների, ծառայությունների կամ ապրանքների հետ։

### Իսրայել
Իսրայելի պաշտոնական դիրքորոշումը բիթքոյնի վերաբերյալ այն է, որ այն չի կարող օգտագործվել որպես վճարման միջոց։ 2017 թվականի սկզբին կրիպտոարժույթը հավասարեցվել է գույքին, որի վաճառքից սեփականատերը պարտավոր է վճարել ԱԱՀ և եկամտահարկ։

### Նոր Զելանդիա
2019 թվականի սեպտեմբերի 1-ից Նոր Զելանդիան աշխարհում առաջինն էր, որը թույլ տվեց իր բնակիչներին աշխատավարձ վճարել աշխատողներին կրիպտոարժույթով, ենթակա է կանոնավոր վճարումների, ֆիքսված գումար, որը կապում է կրիպտոարժույթը սովորական արժույթներից մեկի հետ՝ անվճար փոխակերպման հնարավորությամբ։ Ընկերությունների համար հարկային համակարգը չի փոխվել, հարկերը գանձվում են ազգային արժույթով։

### Այլ երկրներ
Մի շարք երկրներում, օրինակ՝ Ֆրանսիայում և Հնդկաստանում, դեռևս պաշտոնական որոշում չի կայացվել կրիպտոարժույթների կարգավորման և իրավական ռեժիմի վերաբերյալ, սակայն կարգավորիչները հայտարարություններ են արել, որ իրենք փորձում են դիրքորոշում մշակել կրիպտոարժույթների վերաբերյալ և զգուշացնում են պոտենցիալ օգտվողներին բարձր անկայունության պատճառով կրիպտոարժույթներում ներդրումների մեծ ռիսկերի մասին։ Ֆրանսիայի Կենտրոնական բանկը կարծում է, որ նույնիսկ պրոֆեսիոնալ թրեյդերները պետք է զգույշ լինեն՝ բիթքոինի փոխարկելիությունը երաշխավորված չէ, բիթքոինների սեփականատերը դժվար թե կարողանա դատարան դիմել գողության կամ խարդախության դեպքում։

## Կրիպտոարժույթի փոխանակման գրանցում
* «bitcoin։» URI սխեման պաշտոնապես ներառված է HTML5-ի WHATWG բնութագրերում։
* Որպես հապավում՝ լատինական **BTC**-ն հաճախ գրվում է «bitcoin»-ի փոխարեն։ Այս գրառումը նման է արժույթի կոդերին, սակայն ISO 4217 միջազգային ստանդարտով նման ծածկագիր դեռ չի նշանակվել։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Bitcoin Foundation հրապարակեց պլաններ՝ բիթքոյնի համար կոդերի ստանդարտացման համար։ **BTC**-ն հակասում է X-ով սկսվող «գլոբալ ապրանքների» անվանման ստանդարտ համակարգին (ոսկին ունի *XAU* ծածկագիրը)։ **XBT**-ն դիտարկվում է որպես թեկնածու։ *BTC/XBT*-ին անդրադառնալիս մենք նկատի ունենք հաշվի միավոր, այլ ոչ թե ցանց, ալգորիթմների մի շարք կամ այս թեմային առնչվող որևէ այլ միավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անկանխիկ հաշվարկներ
Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:Կրիպտոարժույթներ