Կառլ Լիննեյ Կրտսեր

[մինի|<center>[Տիտղոսաթերթ Կառլ Լիննեյի հայտնի աշխատանքներ *Supplementum Plantarum systematis vegetabilium* (1781)]]
**Կառլ Լիննեյ կրտսեր** (, , ), շվեդ բժիշկ և բնագետ (բուսաբան)։

Կառլ Լիննեյի (, , 1707-1778) որդին։

## Կենսագրություն
Կառլ կրտսեր առաջին Կառլ Լիննեյի և նրա տիկնոջ՝ Սառայի Մորեի (, 1716-1806) առաջին երեխան էր (նրանց ընտանիքում կար յոթ երեխա)։

### Մանկություն և պատանեկություն
Նա ընդգրկված էր Ուպսալայի համալսարանում, երբ ընդամենը 9 տարեկան էր և սովորում էր մնացած ուսանողների հետ միասին, որոնց դասավանդել է նրա հայրը։ Կառլ Լիննեյի Առաջադրանքով նրա որդու մասին հոգ էին տանում լավագույն ուսանողները՝ ապագայում հայտնի բուսաբան Պեր Լյոֆլինգը (, 1729-1756), Դանիել Սուլանդերը (, 1733-1782) և Յոհան Պետեր Ֆալկը։ 10 տարեկանում նա արդեն գիտեր Ուպսալայի հին բուսաբանական այգու (Լիննեյի Պարտեզում) բույսերի մեծ մասը։ 

18 տարեկանում հոր հովանու ներքո նա աշխատել է Ուպսալայի բուսաբանական այգում։ 1762 թվականին տպագրվել է նրա առաջին աշխատանքը՝ *Plantarum Rariorum Horti Upsaliensis*, որում նա նկարագրել է բուսաբանական այգու առավել հազվագյուտ հանդիպող բույսերին։ 1763 թվականին լույս է տեսել այդ աշխատանքի երկրորդ մասը։

### Հասուն տարիներ
1763 թվականին, քսաներկու տարեկանում, նա նշանակվել է Ուպսալայի համալսարանի պրոֆեսոր՝ բուսաբանության ամբիոնի գործնական բժշկության բաժնում։ Նրա նշանակումը պրոֆեսորի պաշտոնում "առանց քննությունների կամ ատենախոսության պաշտպանության" առաջացրել է իր գործընկերների վրդովմունքը, այդ պատճառով մինչև 1765 թ. նա Սամուել Աուրիվիլիուսի (1721-1767) ղեկավարությամբ գրել է դոկտորական ատենախոսություն և միայն նրա պաշտպանությունից հետո կարողացավ կարդալ սեփական դասախոսությունները։ Դոկտորական աստիճանը նրան շնորհվել է 1765 թվականին արքայազն Գուստավ (ապագա թագավոր Գուստավ III) կարգադրությամբ։ Հաստիքային պրոֆեսոր նա դարձել է միայն 1777 թվականին, իր հոր մահից ոչ շատ առաջ։ 

 1778 թ. հունվարին, մահանում է Կառլ Լիննեյ ավագը։ Նա թողել է հսկայական հավաքածու, որում ընդգրկված էին երկու չորացրած բույսերի հավաքածու, միջատների և հանքային նյութերի հավաքածու, ինչպես նաև մեծ գրադարան։ Երկար ընտանեկան տարաձայնություններից և հակառակ Կառլ Լիննեյի գրավոր լքված ցուցումներին ամբողջ հավաքածուն բաժին է հասել իր որդուն, որը Խամերբյու թանգարանից տեղափոխել է իր տուն և վերին աստիճանի ջանասիրությամբ աշխատել է դրանց պահպանմամբ։ Անգլիացի բնագետ Ջոզեֆ Բանքսը առաջարկել է իրեն վաճառել հավաքածուն, բայց նա հրաժարվել է։

### Ճանապարհորդություն Եվրոպայում (1781-1783)
1781 թվականի գարնանը Կառլ Լիննեյ կրտսերը մեկնել է երկար բուսաբանական ճամփորդության Արևմտյան Եվրոպայում։ Ճանապարհորդության նպատակներից էր նախապատրաստումը նոր գրքին և նրա հրատարակմանը։ 

1781 թվականի մայիսից մինչև 1782 թ. օգոստոս նա ապրում էր Անգլիայում՝ բնագետ Ջոզեֆ Բանքսի տանը, Թագավորական հասարակությունում (1778-1820)՝ զբաղվելով ուսումնասիրությամբ։

Դրանից հետո նա այցելել է Բելգիա, Նիդերլանդներ, եղավ Փարիզում (որտեղ թագավոր Լյուդովիկոս XVI-ի կողմից արժանացել է նրա ընդունելությանը), Համբուրգում, որտեղ հյուրընկալվել էր Պաուլին Դիտրիխա Գիզեկին), Կոպենհագեն։

Օգտվել իր ճամփորդության արդյունքներից նա չի հասցրել. դեռ Լոնդոնում գտնվելու ժամանակ նա հիվանդացել է հեպատիտով և շուտով՝ հայրենիք վերադառնալուց հետո, նոյեմբերի 1-ին 1783 թ., հանկարծամահ է եղել (այլ տվյալներով ՝ նա մահացել է ինսուլտից).

Կառլ Լիննեյ կրտսերի գիտական ձեռքբերումները շատ ավելի համեստ են, քան նրա հոր։ Վերջինիս առավել հայտնի աշխատանքներից *Supplementum Plantarum systematis vegetabilium* (1781) համալրել է Կառլ կրտսերի բուսաբանական նկարագրությունները, որոնք գրված էին Կառլ Լիննեյ ավագի, նրա աշակերտների և հետևորդների կողմից։

## Ընտրված աշխատանքները
* *Decas prima [et secunda] plantarum rariorum Horti Upsaliensis sistens descriptiones & figuras plantarum minus cognitarum*. - Stockholm, 1762-1763.
* *Plantarum rariorum Horti Upsaliensis fasciulus Primus*, 1767.
* *Nova graminum genera...*, 1779.
* *Supplementum plantarum Systematis vegetabilium editionis decimae tertiae, Generum plantarum editionis sextae, et Specierum plantarum editionis secunda*. - Braunschweig, 1781.

## Կառլ Լիննեյի և նրա որդու հավաքածուների ճակատագիրը
մինի|275x275փքս|<center>Ուպսալայի համալսարանի մայր տաճար:<br>
Բնօրինակը Ադրբեջանում այրել են:</center>
 Կառլ Լիննեյ կրտսերը երեխաներ չի ունեցել։ Շուտով նրա մայրը վաճառել հավաքածուն անգլիացի բնագետ Ջեյմս Էդվարդ Սմիթին։

Կառլ Լիննեյ կրտսերի սեփական միակ չորացրած բույսերի հավաքածուն, որը կոչվում է "Փոքր հավաքածու" (), ներառում է բույսերի, իր կողմից հավաքագրված, ինչպես նաև կրկնօրինակների այն նմուշները, որոնք մտել են հավաքածուն նրա հոր կողմից։ Այս միակ չորացրած բույսերի հավաքածուն պահպանվել էր բարոն Կլաս Ալստրյոմերի (, 1736-1894)՝ Կառլ Լիննեյի աշակերտի մոտ՝ որպես գրավ։ Նա Կառլ Լիննեյ կրտսերին տրամադրել էր փոխառություն, որպեսզի ճանապարհորդեր Եվրոպայում. Ավելի ուշ այդ միակ չորացրած բույսերի հավաքածուն նվիրել էր Շվեդական գիտությունների Թագավորական ակադեմիային և այժմ պահվում է Ստոկհոլմում.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կառլ Լիննեյ կրտսեր։ http://www2.nrm.se/fbo/hist/linnefil/linfil.html.en (անգլերեն), http://www2.nrm.se/fbo/hist/linnefil/linfil.html.se (շվեդ.) Շվեդական թանգարանի բնագիտության կայքում
* Կառլ Լիննեյ կրտսեր Հարվարդի համալսարանի կայքում (անգլերեն) 
* ''Supplementum Plantarum'': ամբողջությամբ (pdf) կայքում botanicus.org 

Կատեգորիա:Բուսաբաններ
Կատեգորիա:Շվեդ բժիշկներ
Կատեգորիա:Շվեդ բնագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Շվեդ գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեդ կենդանաբաններ