open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուրբ Գրիգորի լեռնաշղթա

**Սուրբ Գրիգորի լեռնաշղթա**, գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհում, Հյուսիսային Հայկական Տավրոս լեռնային համակարգի հյուսիսարևմտյան մասում, Չիմեն լեռնաշղթայի հարավարևելյան ճյուղն է։ Երկարությունը մոտ 60 կմ է։ Բարձրությունը՝ 3537 մ (Ս. Գրիգոր լեռ)։ Զանգվածաբեկորային լեռնաշղթա է, կազմված գլխավորապես սերպենտինային և գաբրո-դիաբազային ինտրուցիաներից և վերնետվածքային խախտման գծերով ենթարկվել է ակտիվ բեկորազատման։ Արևելքում լեռնաշղթան կտրվում է Եփրատի խորը կիրճով։ Տարածված են ալպյան և ենթալպյան մարգագետինները, բարձրլեռնային գոտում՝ ձնամերձ պրոցեսները և սառնամանիքային հողմահարությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզ
Կատեգորիա:Գյումյուշհանեի մարզ
Սուեզի պարանոց

frameless|աջից
**Սուեզի պարանոց**, Աֆրիկան և Ասիան միացնող, Միջերկրական և Կարմիր ծովերը բաժանող պարանոց։ Լայնությունը մինչև 112 կմ է։ Գրավում է տեկտոնական իջվածքների գոտին։ Մակերևույթը կավային հարթավայր է, արևմուտքում տարածված են դյուներն ու բարխանները։ Կան աղի լճեր։ Կլիման մերձարևադարձային է։ Սուեզի պարանոցը կտրված է Սուեզի ջրանցքով։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Պարանոցներ
Կարեն Հակոբի Գրիգորյան

**Կարեն Հակոբի Գրիգորյան** (), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2013): Հայաստանի 2015 թվականի չեմպիոն, Հայաստանի հավաքականի կազմում Եվրոպայի թիմային առաջնության փոխչեմպիոն (2015)։

## Մասնակցությունը մրցաշարերին
Մի քանի անգամ Հայաստանը ներկայացրել է տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի ու Եվրոպայի պատանեկան առաջնություններում։ Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունների եռակի մրցանակակիր է.
*արծաթե մեդալ` 2010, Բաթում, Վրաստան, մինչև 16 տարեկաններ
*բրոնզե մեդալ՝ 2007, Շիբենիկ, Խորվաթիա, մինչև 12 տարեկաններ
*բրոնզե մեդալ՝ 2008, Հերցեգ Նովի, Չեռնոգորիա, մինչև 14 տարեկաններ

Մինչև 16 տարեկանների օլիմպիադաների քառակի մեդալակիր.
*թիմային և անհատական (1-ին խաղատախտակ) ոսկե մեդալներ՝ 2010
*թիմային արծաթե և անհատական (1-ին խաղատախտակ) ոսկե մեդալներ՝ 2011

2014 թվականին Լեհաստանի Կատովիցե քաղաքում դարձել է ուսանողների աշխարհի փոխչեմպիոն։

Մի քանի անգամ մրցանակային տեղեր է զբաղեցրել նաև մեծահասակների մրցաշարերում.
* 2011, Կիրիշի, Ռուսաստան` 1-ին տեղ
* 2012, Ալբենա, Բուլղարիա` բաժանել է 1-ին տեղը (Վլադիմիր Հակոբյանի, Տիգրան Լ. Պետրոսյանի, Տամիր Նաբատիի և Իվան Չեպարինովի հետ)
* 2013, Երևան, Հայաստան (Անդրանիկ Մարգարյանի հուշամրցաշար)` բաժանել է 2-րդ տեղը (Մարտին Կրավցիվի հետ)
* 2013, Սիտխես, Իսպանիա` 1-ին տեղ
* 2013, Մարտունի, Հայաստան («Սևանա լիճ-2013» մրցաշար)` 1-ին տեղ
* 2014, Ջերմուկ, Հայաստան (Կարեն Ասրյանի հուշամրցաշար)` 1-ին տեղ
* 2014, Սանտ Մարտի, Իսպանիա` 1-ին տեղ
* 2014, Բադալոնա, Իսպանիա` 1-ին տեղ
* 2015, Մադրիդ, Իսպանիա, բաց մրցաշար (9-ից 8 միավոր)` 1-ին տեղ
* 2016, Լորկա, Իսպանիա, բաց մրցաշար (9-ից 8 միավոր)` 1-ին տեղ
* 2016, Ռոկետաս դե Մար, Իսպանիա, բաց մրցաշար (7½ 9-ից)` 1-ին տեղ
* 2016, Լա Ռոդա, Իսպանիա, 43º Torneo Internacional de Ajedrez de La Roda մրցաշար (7½ 9-ից)` 1-ին տեղ
* 2016, Մոստոլես, Իսպանիա, արագ շախմատի Ciudad de Móstoles մրցաշար (8 9-ից)՝ 1-ին տեղ
* 2016, Սաբադել, Իսպանիա, բաց մրցաշար (7 9-ից)՝ 1-ին տեղ

2015 թվականի հունվարին, 9 հնարավորից վաստակելով 6 միավոր, դարձել է Հայաստանի չեմպիոն։ Այդ հաղթանակի շնորհիվ առաջին անգամ ընդգրկվել է Հայաստանի հավաքական, որի կազմում նույն թվականի նոյեմբերին մասնակցել է Իսլանդիայի մայրաքաղաք Ռեյկյավիկում Եվրոպայի թիմային առաջնությանը։ Որպես պահեստային խաղացող հայտավորված Կարենն անցկացրել է ընդամենը երեք պարտիա, որոնցից երկուսն ավարտել է ոչ-ոքի և կրել մեկ պարտություն։ Սակայն թիմային հաշվարկում հավաքականի մյուս անդամների հետ նա արժանացել է արծաթե մեդալի։

2023 թվականի հոկտեմբերին Կարեն Գրիգորյանը, 9 հնարավորից վաստակելով 7½ միավոր, դարձել է «Երևան օփեն 2023» 5-րդ միջազգային մրցաշարի հաղթող։

2021 թվականի հունվարին հասել է իր անհատական վարկանիշի գագաթնակետին՝ 2666։

## Կոչումներ
* 2007՝ վարպետության թեկնածու
*2010՝ ՖԻԴԵ-ի վարպետ
*2011՝ միջազգային վարպետ
*2013՝ գրոսմայստեր

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարեն Գրիգորյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Կարեն Գրիգորյանի պարտիաները 
* Կարեն Գրիգորյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում

Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոններ
Դոնեցի բլրաշար

մինի|300px|Դոնեցի բլրաշարը նշված է գույնով
**Դոնեցի բլրաշար**, բարձրավայր է Արևելաեվրոպական հարթավայրի հարավում, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի սահմանին։ *Դոնեցի բլրաշար* անվանումը առաջին անգամ հնչել է 1827 թվականին, հայտնի աշխարհագրագետ Ե. Պ. Կովալևսկու աշխատություններում։

Բլրաշարի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 23000 կմ², երկարությունը մոտ 370 կմ, լայնությունը 160 կմ։ Միջին բարձրությունները ընկնում են 200-300 մետր բարձրության վրա ծովի մակերևույթից, ամենաբարձր կետն է Մոգիլա Մեչետնայան՝ 367 մետր (Պետրովսկոե քաղաք, Լուգանսկի մարզ)։

Բլրաշարի ջրային հոսքերը կարելի է բաժանել երեք մասերի՝ հյուսիսային (Սևերսկի Դոնեցի ավազան), հարավային (Ազովի ծովի ավազան) և արևմտյան (Դնեպրի ավազան)։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Սևերսկի Դոնեց
* Դոնեցկի ածխային ավազան
* Դոնեցկի մարզ
* Լուգանսկի մարզ

## Արտաքին հղումներ
* Մեծ Սովետական Հանրագիտարան՝ Դոնեցի բլրաշար
* Կալմիուս գետի աղբյուրի ձևավորումը 
* Ուկրաինայի հիդրոլոգիական քարտեզներ 
* Կրինկա գետի ավազանի ֆլորան
* Դոնեցի բլրաշար

Կատեգորիա:Ուկրաինայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բարձրավայրեր
Սորուկ

**Սորուկ** (), կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ երկամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 8 (այլ տվյալներով՝ 12) տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 4 տեսակ՝
* Սորուկ փուխր (),
* Սորուկ սպիտակածաղիկ (),
* Սորուկ մանրապտուղ (),
* Սորուկ մերկ ()։

Տարածված է Շիրակի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Տավուշի և այլ մարզերում, Երևանի շրջակայքում։
Աճում է (ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիներում), քարքարոտ վայրերում, չոր լանջերին, աղբոտում ցանքերը։

## Կենսաբանական նկարագիր
Արմատն առանցքային է։ Ցողունը թավոտ է, բարակ, կանգուն, չյուղավորվող, բարձրությունը՝ մինչև 90 սմ։ Տերևներն ամբողջական են կամ գոգգավոր ատամնաեզր, ստորինները՝ կոթունավոր, ցողունայինները՝ նստադիր, նետաձև, նշտարաձև։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ մանր, բաց դեղնավունից մինչև վառ դեղին, սպիտակ։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։
Պտուղը տանձաձև կամ հակադիր ձվաձև պատիճ է։ Սերմերը մանր են, կարմրաշականակագույն։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է 25-46 % ճարպայուղ, որն օգտագործում են տեխնիկական նպատակներով։ Մեղրատու է։

## Տեսակներ
* *[[Camelina alyssum]]*
* *[[Camelina microcarpa]]*
* *[[Camelina rumelica]]*
* *[[Camelina sativa]]*

## Պատկերասրահ

Camelina sativa — Flora Batava — Volume v18.jpg
Brassicaceae spp Sturm30.jpg
36 Camelina sativa Fries.jpg
Nsr-slika-181.png


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Рыжик // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 4 томах. — СПб., 1907—1909. (Проверено 12 октября 2013)

## Արտաքին հղումներ
* Սորուկ. Հայաստանի բույսեր
* Հայբուսակ կամ հայկական բուսաբառութիւն
* Steckbrief 
* Über den Anbau von Leindotter als Mischfrucht. 

Կատեգորիա:Կաղամբազգիներ
Օճառախոտ

**Օճառախոտ**, **օճառաբույս**, **փրփրիկ**, (), մեխակազգիների (*Caryophyllaceae*) ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

Դասի ներկայացուցիչների անուները ծագել է  - «օճառ» բառից, բույսի արմատներից կարելի է ստանալ փրփուր։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից
մինի|աջից
մինի|աջից
miniatur|hochkant|մինի|աջից
Տերևները հակադիր են, էլիպսաձև, գծանշտարաձև։ Ծաղկաբույլը վահանանման է, ծաղիկները՝ սպիտակ, վարդագույն։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղը երկարավուն, ձվաձև, միաբուն տուփիկ է։ Սերմերը կնճռոտ են, երիկամաձև կամ քիչ ուռուցիկ։

## Տարածում
Մոտ 15 տեսակ, տարածված են Եվրասիայում (հատկապես Միջերկրական)։ Տարածված է Արագածոտնի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է անտառեզրերին, թփուտներում, քարքարոտ և չոր լանջերին։ Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ 40-80 սմ։

## Կիրառում և նշանակություն
Դեղատու օճառախոտի արմատները պարունակում են սապոնիններ, եփուկը կամ թուրմն օգտագործում են որպես խորխաբեր, միզամուղ, լեղամուղ միջոց, ունի նաև լուծողական ազդեցություն։ Միջատասպան է։ Այս դեղաբույսը դեռ հին ժամանակներից օգտագործում են բժշկության մեջ։ Դրա ստորգետնյա մասերի մեջ կան մինչև 20% փրփրանյութեր, ինչի շնորհիվ դրանից պատրաստված դեղամիջոցները օգտագործում են խորխի ջրիկացման համար և հազի ժամանակ։ Բույսի վերգետնյա մասերի մեջ կան ֆլավոնոիդներ։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 30 (այլ տվյալներով՝ 25), Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ 
*Օճառախոտ դեղատու (), 
*Օճառախոտ կպչուն () 
*Օճառախոտ արևելյան ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
**  
***	
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
*Горшкова С. Г. Род 499. Мыльнянка - Saponaria L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Б. К. Шишкин. - М.-Л.։ Изд-во АН СССР, 1936. - Т. VI. - С. 861—869. - 956 + XXXVI с. - 5200 экз.
*Мыльнянка - статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 18 февраля 2012)
*Мыльнянка // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907.

## Արտաքին հղումներ
*''Saponaria''. USDA PLANTS.
*''Saponaria''. ITIS.

Կատեգորիա:Մեխակազգիներ
Վենտուրադա

**Վենտուրադա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում,որը գտնվում է Մադրիդի պրովինցիայում, Մադրիդի ինքնավար մարզի կազմում։ 
Տարածքը կազմում է 9,79 կմ²։ Բնակչությունը՝ 1451 մարդ (ըստ 2006 թվականի)։

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Վիլյամանրիկե դե Տախո

**Վիլյամանրիկե դե Տախո** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լաս Վեգաս շրջանում։ Բնակչությունը՝ 795 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Página web oficial 
* Villamanrique de Tajo en Google Maps
* Udalari buruzko webgunea.
* Villamanrique de Tajo en la Historia http://fernandocana.es/
* Página del municipio 
* Villamanrique de Tajo en Google Maps

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Ինդիգո

**Ինդիգո** (, ՝ հնդկական), մուգ, կապույտ բյուրեղային նյութ։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 390-392°C (քայքայվելով)։ Անլուծելի է ջրում, սպիրտում, քիչ լուծելի՝ օրգանական լուծիչներում։ Ինդիգոն հնագույն ժամանակներից հայտնի ներկանյութը անջատել են ինդիկատու բույսերից (օրինակ, Indifors tinctoria), որոնք տարածված են Հնդկաստանում, Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում, Արաբիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Այդ բույսերի որոշ տեսակներ աճում են նաև Հայաստանում։ Ինդիգոն հայ մատենագրության մեջ կոչվել է լեղակ։ Կիրառվում է՝ բրդյա և բամբակյա թելեր և գործվածքներ ներկելու, նկարչական ներկեր պատրաստելու համար և բժշկության մեջ։ Ըստ Ամիրդովլաթ Ամասիացու, օգտագործման եղանակները եղել են արտաքին (պատրաստել են քսուքներ կամ լեղակատու տերևները կպցրել են վերքին, ուռուցքին) և ներքին (ընդունել են հյութի կամ փոշու ձևով)։ Ներկայումս Ինդիգո ստացվում է անիլինի և քլորքացախաթթվի փոխազդեցությունից առաջացած ֆենիլգլիցինը հալում են ալկալիների հետ և ստանում ինդօքսիլ։ Վերջինս օդի թթվածնով օքսիդանալիս առաջացնում է Ինդիգո։ Ոչ բարձր կայունության պատճառով Ինդիգոյի փոխարեն ներկայումս կիրառվում են կուբային այլ ներկանյութեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Կատեգորիա:Հետերոցիկլային միացություններ
Վիլյալբիլյա

**Վիլյալբիլյա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կուենկա-դել-Էնարես շրջանում։ Բնակչությունը՝ 9819 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Տարածքը՝ 34,6 կմ2։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 41 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* Página oficial del ayuntamiento 
* Portal Informativo de villalbilla (Noticias, fotografías, foros..) 
* Equipo de beisbol de villalbilla
* Página oficial de Peñas Albas (Comunidad de Propietarios)
* Página oficial de Peñas Albas (Comunidad de Propietarios)
* Página oficial de la Asociación de Madres y Padres del Instituto de los Hueros 
* "El gran foro de Villalbilla" 
* Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid &gt; Ficha municipal 
* Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid &gt; Series estadísticas del municipio 

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
NBA-ի պատմության ամենաբարձրահասակ բասկետբոլիստների ցանկ

Սույն հոդվածում ներկայացված է **[[Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա (NBA)|Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA)]]** պատմության **ամենաբարձրահասակ [[բասկետբոլ]]իստների ցանկը**։ 2013-14 մրցաշրջանի դրությամբ լիգայի ամենաբարձրահասակ մարզիկն է տանզանացի Հաշիմ Թաբիտը (221 սմ)։

Նեյսմիթի անվան բասկետբոլի փառքի սրահ առաջադրված ամենաբարձրահասակ մարզիկն է Ռալֆ Սեմփսոնը։

## Ցանկ

## Տես նաև
* Ամենաբարձրահասակ մարդկանց ցանկ

Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Վիլյամանտա

**Վիլյամանտա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սերրա Օեստե դե Մադրիդ շրջանում։ Բնակչությունը՝ 2107 մարդ (ըստ 2006 թվականի)։ Տարածքը՝ 63,15 կմ²։


Villamanta (Madrid) mapa.svg


## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Յանիս Սուդրաբկալն

**Յանիս Սուդրաբկալն**, իսկական անուն՝ **Արվիդ Կառլի Պեյնե**, Սուդրաբկալնս, (Սուդրաբկալնս Արվիդ, մինչև 1925 թվականը՝ Պեյնե Արվիդ, ), լատվիացի խորհրդային բանաստեղծ։ Լատվիայի ժողովրդական բանաստեղծ (1947)։ Լատվիայի ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1973)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974)։ ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Գործունեություն
Բանաստեղծությունների անդրանիկ ժողովածուն հրատարակվել է 1920 թվականին («Թևավոր Արմադա»)։ Հույզերի ու մտքի լարվածությամբ, ձևի հղկվածությամբ են աչքի ընկնում «Փոխակերպումներ» (1923), «Լապտերը քամու տակ» (1931) ժողովածուները։ «Տրուբադուրը ավանակի վրա» (1921), «Բաց մանուշակագույն ֆրակով ջենտլմենը» (1924), հումորիստական և երգիծական բանաստեղծությունների այլ ժողովածուներ լույս են տեսել Օլիվերետո ծածկանունով։ Նրա տաղանդը նոր բովանդակություն է դրսևորել «Եղբայրական ընտանիքում» (1947, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948), «Եվս մեկ գարուն» (1964, Լատվ. ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1965) ժողովածուներում, «Ծիծեռնակները վերադառնում են» (1951), «Գարնանային մտորումներ» (1964) քնարական մանրապատումների գրքերում։ Թարգմանվել է աշխարհի շատ լեզուներով։ ԽՍՀՄ 7-8 գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

## Մրցանակներ
Պարգևատրվել է Լենինի 3 և 3 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Լատիշ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լատիշ գրողներ
Կատեգորիա:Լատիշ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Վիլյավիեխա դել Լոսոյա

**Վիլյավիեխա դել Լոսոյա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռռա-Օէստե-դե-Մադրիդ շրջանում։ Բնակչությունը՝ 254 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։

## Արտաքին հղումներ
* Oficiala retpagxaro de Villavieja del Lozoya

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Սուչժոու

մինի|Սուչժոուի երկնաքերերը
**Սուչժոու**, Ուսյան, քաղաք Չինաստանում, Յզյանսու նահանգում, Չինական մեծ ջրանցքի ափին։ Մոտ 10,7 միլիոն բնակիչ (2018)։ Գետային նավահանգիստ է։ Կա երկաթուղային կայարան։ Մետաքսի արդյունաբերության և տնայնագործական արտադրության խոշոր կենտրոն է։ Կան քիմիական, թղթի, բամբակե գործվածքեղենի, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ, ավիացիոն և մանկավարժական ինստիտուտներ։ Կառուցվել է մ.թ.ա. 514- 489 թվականներին։ Սուչժոում կան հնագույն զբոսայգիներ։ Ճարտարապետական հուշարձաններից հայտնի են բերդապարիսպը (1360), պագոդաները, կամուրջները։

## Հետաքրքիր փաստեր
* 1964 թվականի նոյեմբերի 9-ին հայտնաբերված (5013) Սուչժոուսանչժոն աստերոիդն իր անվանումն ստացել է «Սուչժոու սան չժոն» արտահայտությունից (, ), ինչը թարգմանաբար նշանակում է «Սուչժոուի № 3 դպրոց»։ Դպրոցը մասնագիտացած է գիտական և տեխնոլոգիական կրթության գծով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Օվկիանոս (դիցաբանություն)

250px|մինի
250px|մինի
**Օվկիանոս** (), հունական դիցարանի արգասավորության, համաշխարհային մեծ գետի, հողերի ջրարբիացման, բոլոր գետերի, ակունքների, ծովային հոսանքների, արևին, լուսնին, աստղերին ապաստան տվող աստվածը։ Ըստ Հոմերոսի՝ Օվկիանոսը ոչ միայն աստված է, այլ ամեն ինչի սկիզբը։ Ըստ Հեսիոդի՝ Օվկիանոսը տիտան է, Գեայի և Ուրանոսի (Երկնքի և Երկրի) որդին, Կրոնի, Հիպերիոնի և Թեայի եղբայրը, Թետիս աստվածուհու եղբայրն ու ամուսինը։ Օվկիանոսն ու Թետիսը լույս աշխարհ բերեցին երեք հարյուր որդի-գետեր (հին հունական գետերի աստվածներ), նույնքան էլ դուստրեր՝ օվկիանիդներ։

Օվկիանոսը չմասնակցեց տիտանների հարձակմանը իր հոր վրա, ինչպես նաև տիտանների և Զևսի ճակատամարտին, դրա համար էլ կարողացավ պահպանել իր բարձր դիրքը։

Ըստ Ապոլլոդրոսի՝ Օվկիանոսը Զևսի առաջին կնոջ՝ Մետիսի և Պրոմեթևսի հայրն է։ Աստվածները նրան համարում են իրենց ծերացած ծնողը, հոգ են տանում նրա մասին՝ չնայած որ նա ապրում է առանձնության մեջ։
 
Հեռավոր արևմուտքում Օվկիանոսը գծում է կյանքի և մահվան սահմանը, այդտեղ էր գտնվում անդրերկրային թագավորությունը։.

Նրա ջրերից ծնվում է Պեգասը։ Էսքիլեսը թևավոր ձիուն համարում էր Օվկիանոսի սեփականությունը։

Որոշ այլ աղբյուրների համաձայն՝ Օվկիանոսի զավակներն են համարվում Տրիպտոլեմոսը և Կերկոպսը, ինչպես նաև Ստիքսը՝ Եքիդնայի մայրը։

Օվկիանոսին է նվիրված 83-րդ օրփեոսյան հիմնը։ Օվկիանոսը Էսքիլեսի «Պրոմեթևսը շղթայված» ողբեգության գործող անձանցից մեկն է։

Ըստ Անդրոն Հալիկառնասցու՝ Օվկիանոսի կանայք են համարվել նաև Պարֆենոպան և Պոմֆոլիգան։

Հունական դիցարանում, ի տարբերություն Պոսեյդոնի, Օվկիանոսի կերպարն ամբողջական չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Կատեգորիա:Ծովային աստվածներ
Փռշնի

**Փռշնի** (), թեղազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի կամ թփերի ցեղ։

## Տարածում
Հանդիպում է Արագածոտնի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում (մինչև 2000 մ բարձրություններում)։ Աճում է չոր, քարքարոտ և ժայռոտ լանջերին։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձր, մինչև 10 (16) մ է, սաղարթը՝ գմբեթաձև, նոսր, ընձյուղները՝ կարմրագորշավուն։ Տերևները հերթադիր են, ձվաձև, էլիպսանշտարաձև, ատամնաեզր, կաշեկերպ։ Ծաղիկները բաժանասեռ են, անբարետես։ Ծաղկում է տերևները բացվելուն զուգընթաց։ Պտուղը փոքր, գնդաձև, դեղնակարմրավուն կամ նարնջադեղնավուն, կապտավուն խավով ծածկված կորիզապտուղ է։ Պտուղներն ուտելի են, պարունակում են ճարպայուղեր, կեղևը՝ աղաղանյութեր։ Բնափայտն ամուր է, օգտագործում են ատաղձագործական և խառատային իրեր պատրաստելու համար։ Ջերմասեր և լուսասեր է, չորադիմացկուն, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, ապրում է մինչև 500 տարի։

## Տեսակներ
մինի
մինի
Հայտնի է մոտ 50 (այլ տվյալներով՝ 70), նրանցից մի քանիսը. Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ 
* փռշնի մերկատերև (C. glabrata) 
* փռշնի կովկասյան (C. caucasica)։

}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|}

## Դասակարգում
##### Տաքսոնոմիան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*1244. Шлемник — Scutellaria L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. и ред. тома акад. В. Л. Комаров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1936. — Т. V. — С. 373—375. — 762 + XXVI с. — 5175 экз.
*Род 4. Шлемник — Scutellaria L. // Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1951. — Т. II. Покрытосеменные. — С. 515—523. — 612 с. — 2500 экз.

## Արտաքին հղումներ
* 
* El género Celtis en Árboles Ibéricos
*''Celtis laevigata'' images at bioimages.vanderbilt.edu 
*''Celtis occidentalis'' images at bioimages.vanderbilt.edu 

Կատեգորիա:Կանեփազգիներ
Գեորգի Արզումանյան

**Գեորգի Սերգեյի Արզումանյան** (), Ավստրիան ներկայացնող (2024 թվականից) հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2009):

## Կենսագրություն
Գեորգի Արզումանյանը ծնվել է 1980 թվականին, Թբիլիսիում։ 1992 թվականին մասնակցել է Գերմանիայում կայացած մինչև 12 տարեկանների աշխարհի առաջնությանը։ 1993 թվականին Իրինա Լիմարի հրավերով մոր հետ տեղափոխվել է Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկ քաղաք։ Պարապելով սկզբում նրա, այնուհետև Ա. Մորոզի ղեկավարությամբ` Գեորգին զարգացրեց իր շախմատային ընդունակությունները և 1995 թվականին դարձավ իր տարիքային խմբի տեղի շախմատիստների առաջատարը։ Մշտապես ելույթ ունենալով և կատարելագործվելով տարբեր ուժեղ մրցաշարերում՝ մի քանի տարի անց նա դարձավ մարզի տղամարդկանց հավաքականի անդամ։

1995 թվականի մարզի առաջնության կիսաեզրափակչում Գեորգին զբաղեցրեց 1-ին տեղը, իսկ Դնեպրոպետրովսկի նույն տարվա առաջնությունում՝ 4-րդ տեղը։ 1997 թ. օգոստոսին Պավլոգրադում կայացած միջազգային մրցաշարում նա դարձավ հաղթող՝ լրացնելով միջազգային վարպետի առաջին նորմը։ 1998 թ. սեպտեմբերին Melitopol Autumn-98 (Մելիտոպոլ) մրցաշարում բաժանելով 2-4-րդ տեղերը՝ նա ևս մեկ անգամ լրացրեց այդ նորմը։

Ուկրաինայի սպորտի վարպետի կոչման համար անհրաժեշտ միավորները Գեորգին վաստակեց 1998 թվականի Դնեպրոպետրովսկի մարզի առաջնությունում։ 1999 թ. տարածաշրջանային խաղերում (Դնեպրոպետրովսկ) կիսել է 2-3-րդ տեղերը։ Դնեպրոպետրովսկի մարզի թիմի կազմում նույն թվականին դարձել է Համաուկրաինական 2-րդ մարզական ամառային խաղերի 3-րդ մրցանակակիր։ Դնեպրոպետրովսկի մարզի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (2000)։

1999 թվականին ուսման է տեղափոխվել Խարկով, որտեղ ավարտել է Յարոսլավ Իմաստունի անվան ազգային իրավաբանական ակադեմիան։ Եղել է այդ բուհի շախմատային թիմի անդամ։

Գրոսմայստերի երրորդ նորմը լրացրել է 2007 թվականի նոյեմբերին, սակայն կոչմանը պաշտոնապես արժանացել է 2009 թվականին, երբ անհատական վարկանիշը հասցրել է պահանջվող մակարդակին։

Ռուսաստանի 4-րդ գավաթի 1-ին փուլի հաղթող է (Տուլա, 2002), «Թեմիս-2005» մրցաշարի (Խարկով, 2005) հաղթող, բազմաթիվ միջազգային մրցաշարերի մրցանակակիր և մասնակից։ Ուկրաինայի ակումբային առաջնության եռակի հաղթող։ Ներկայումս՝ Ուկրաինայի շախմատի ֆեդերացիայի գործադիր կոմիտեի անդամ, Կիևի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահության անդամ։

Թեև երկար տարիներ բնակվել է Ուկրաինայում, սակայն շարունակել է ներկայացնել Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան։

2024 թվականին Արզումանյանը փոխել է շախմատային քաղաքացիությունը և սկսել է ներկայացնել Ավստրիան։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Գեորգի Արզումանյանի կենսագրությունը Դնեպրոպետրովսկի շախմատի ֆեդերացիայի կայքում

## Արտաքին հղումներ
* Գեորգի Արզումանյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Գեորգի Արզումանյանի պարտիաները 
* Գեորգի Արզումանյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում

Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Իլլիրիական լեզուներ

**Իլլիրերեն**, իլլիրների լեզուն (մեռած)։ Պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ալբանական կամ իլլիրական ճյուղին։ Խոսվել Է Հյուսիս-Արևմտյան Բալկաններից մինչև Ադրիատիկ ծովն ընկած շրջանում, Ապենինյան թերակղզում և հարակից վայրերում։ Իլլիրերենով պահպանվել են առանձին աշխարհագրական անուններ, անձնանուններ, սակավաթիվ բառացանկեր։

Կատեգորիա:Հնաբալկանյան լեզուներ
Կատեգորիա:Իլլիրիա
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական լեզուներ
Քաֆուրխոտ

**Քաֆուրխոտ** (), թելուկազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի կամ ցածրաճ կիսաթփերի ցեղ։

## Տեսակներ
մինի
Հայտնի է 10, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ 
*քաֆուրխոտ Լեսինգի (C. lessingii)։
* *Camphorosma glabra*
* *Camphorosma hirsuta*
* *Camphorosma lessingii*
* *Camphorosma lessingii var. pulviniformis*
* *Camphorosma monandra*
* *Camphorosma monspeliaca*
* *Camphorosma monspeliaca subsp. lessingii*
* *Camphorosma monspeliaca subsp. monspeliaca*
* *Camphorosma monspeliaca var. pulviniformis*
* *Camphorosma monspeliense*
* *Camphorosma nestensis*
* *Camphorosma ovata*
* *Camphorosma ovata*
* *Camphorosma perennis*
* *Camphorosma persepolitana*
* *Camphorosma polygama*
* *Camphorosma ruthenica*
* *Camphorosma sabulosa*
* *Camphorosma songorica*
* *Camphorosma vigintimilleis*

## Տարածում
Տարածված է Արարատի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է քարքարոտ, աղուտալկալի լանջերին կամ աղուտներում և գիպսակիր կավերում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Կիսաթփերի բարձրությունը 25-75 սմ է։ ճյուղերը կարճ են, փայտացող, հողի վրա առաջացնում են բարձիկներ կամ փուխր ճիմ։ Տերևները կոշտ են՝ փնջերով, բզաձև, կարճ, մազմզուկապատ։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ մանր, հիմնականում՝ երկտուն։ Ծաղկում է մայիս-սեպտեմբերին։

## Նշանակություն
Պարունակում է մոտ 0,2 % եթերայուղ։ ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է որպես միզամուղ, քրտնաբեր, գրգռիչ միջոց։

## Արտաքին հղումներ
* Imágenes en Google
Ֆիտոֆտորային սնկեր

**Ֆիտոֆտրոային սնկեր** (), օօմիցետների դասի սնկեր։

Դասի ներկայացուցիչներըի գերակշռող մեծամասնության միցելիումը լավ է զարգացած և ունի ոչ բջջային կառուցվածք։ Կան նաև միաբջիջ տեսակներ։ Բջջաթաղանթը պարունակում է ցելյուլոզա և գլյուկաններ։

## Բազմացում
մինի|ձախից
Սնկամարմինը թելանման է, առանց միջնապատերի, զարգանում է սնող բույսի հյուսվածքներում։ Տերևների ստորին մակերեսին առաջանում են մեռուկային բծեր, որոնց եզրերին գոյանում է նուրբ, հեշտ անհետացող սպիտակ փառ։ Անսեռ սպորատվությունը ներկայացված է սիմպոդիալ ճյուղավորված կոնիդիակիրներով (սպորակիրներ), կիտրոնաձև կոնիդիումներով։ Կոնիդիակիրներից անջատվելուց հետո կոնիդիումները ծլում են երկակի՝ առաջացնելով հիֆային ծիլ կամ խոնավության առկայության դեպքում (ջրի կաթիլի մեջ)՝ երկմտրակ զոոսպորներ։
;Անսեռ
Անսեռ բազմացումը կատարվում է երկմտրականի (հարթ և փետրավոր) զոոսպորներով, իսկ որոշ ներկայացուցիչների մոտ՝ կոնիդիումներով։
;Սեռական
Սեռական բազմացումը օօգամ է։ Անթերիդիումի պարունակությունը տարբերակված չի գամետների։ Օօգոնիումում ձվաբջջի բեղմնավորումից հետո զիգոտը վեր է ածվում օօսպորի, որը հանգստի շրջանից հետո ծլում է՝ սկիզբ տալով միցելիումի կամ զոոսպորանգիումի։
մինի
Օօմիցետները բնակվում են ինչպես ջրային, այնպես էլ ցամաքային միջավայրում։ Մակաբույծներ են, կան նաև սապրոտրոֆներ։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 70, Հայաստանում՝ 3 տեսակ։ 
Հարուցում են մշակաբույսերի (կարտոֆիլ, լոլիկ), արմավենու, կակաոյի, ցիտրուսների, տարբեր ծառատեսակների ծիլերի ֆիտոֆտորոզ հիվանդությունը։ Վարակում են վերգետնյա և ստորգետնյա օրգանները։

;Կարտոֆիլի ֆիտոֆտորոզ - (*Phytophthora infestans*)
Հայաստանում տարածված է ֆիտոֆտորա ինֆեստանսը (*Phytophthora infestans)*՝ վարակում է կարտոֆիլի ցողունը, տերևները, պալարները։ Պալարների վրա հայտնվում են մոխրագորշ բծեր, հյուսվածքները գորշանում են և ի վերջո պալարները փտում են։ Հազվադեպ հանդիպում է նաև լոլիկի պտուղների վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Пероноспоровые грибы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Օօմիցետներ
Վասիլի Ստրուվե (աստղագետ)

**Վասիլի Յակովլևիչ Ստրուվե** (, , ), ռուս աստղագետ և գեոդեզիստ, Պետերբուրգի ԳԱ ակադեմիկոս (1832)։

Ավարտել է Դորպատի (այժմ՝ Տարտու) համալսարանը (1810)։ 1818-1839 թվականներին եղել է Դորպատի համալսարանի աստղադիտարանի տնօրենը։ 1833 թվականից ղեկավարել է Պուլկովոյի աստղադիտարանի կազմակերպման և սարքավորման գործը, 1839-1862 թվականներին եղել է այդ աստղադիտարանի տնօրենը։ Հիմնարար աստղաչափության բնագավառում Ստրովեի ստացած կարևորագույն արդյունքների, երկնային լուսատուների կոորդինատների որոշման և Ստրովեի ղեկավարությամբ կազմված աստղացուցակների շնորհիվ Պուլկովոյի աստղադիտարանը համաշխարհային ճանաչում ստացավ։ Կրկնակի և բազմակի աստղերի վերաբերյալ Ստրուվեի խոր ուսումնասիրությունների արդյունքները տեղ են գտել «Միկրոմետրական չափումներ․․․» (1837) և «Աստղերի միջին դիրքերը» (1852) աշխատություններում։ Ստրուվեին են պատկանում 27 աստղերի պարալաքսների առաջին հուսալի գնահատականները (1822) և a Քնարի անհատական պարալաքսի ճշգրիտ որոշումը (1837)։ Ստրուվեն ստեղծել է աստղաչափության պուլկովյան դպրոցը։ Նրա անմիջական ղեկավարությամբ ստեղծվել է այսպես կոչված աստղագիտական հաստատունների համակարգ, որը ժամանակին լայն ճանաչում է ստացել։ Ստրուվենը մեծ ավանդ ունի նաև գեոդեզիայի զարգացման գործում։ Նրա ղեկավարությամբ որոշվել է երկրի միջօրեականի մի հատվածի երկարությունը Ռուսաստանի արևմտյան մասում։ Եղել է միջազգային մի շարք ակադեմիաների և ընկերությունների պատվավոր անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գեոդեզիստներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գիտական հասարակությունների անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կոնցենտրացիայի գրադիենտ

մինի|200px|աջից|Կոնցենտրացիայի գրադիենտ
**Կոնցենտրացիայի գրադիենտ** ( — հոսք, *con* — միասին, *centrum* — կենտրոն), վեկտորային ֆիզիկական մեծություն, որը բնութագրում է միջավայրում գտնվող որևէ նյութի կոնցենտրացիայի առավելագույն փոփոփման ուղղությունը և մեծությունը։ Օրինակ, եթե դիտարկենք երկու մասեր, որոնց ունեն տարբեր կոնցենտրացիա և բաժանված են միմյանցից կիսաթափանցիկ մեմբրանով, ապա կոնցենտրացիայի գրադիենտը ուղղված կլինի ավելի փոքր կոնցենտրացիայից դեպի ավելի բարձր կոնցենտրացիա։

## Բնութագրում
մինի|աջից|Կոնցենտրացիայի գրադիենտի երևույթը
Կոնցենտրացիայի գրադիենտը ուղղված է *l* - ի երկայնքով, որը համապատասխանում է իզոկոնցենտրացիոն հարթության նորմալին՝ կիսաթափանցիկ մեմբրանին։ Կոնցենտրացիայի գրադիենտի *gradC* արժեքը հավասար է կոնցենտրացիայի միավոր *dC* փոփոխության հարաբերությանը միավոր գծին (*dl*)։
: \nabla C = \frac{dC}{dl}

Եթե կոնցենտրացիայի գրադիենտը հաստատուն է մնում ամբողջ գծի երկայնքով, ապա կարող ենք գրել հետևյալ հավասարումը
: \nabla C = \frac{C_1 - C_2}{l}, ուր *C<sub>1</sub>* և *C<sub>2</sub>* համապատասխանաբար *l* գծի սկզբնական և վերջնական դիրքերին համապատասխանող կոնցենտրացիաներն են։

Կոնցենտրացիայի գրադիենտը կարող է նյութերի փոխադրման պատճառ հանդիսանալ (դիֆուզիա)։ Դիֆուզիան ընթանում է կոնցենտրացիայի գրադիենտի հակառակ ուղղությամբ։

## Տես նաև
* Գրադիենտ
* Ակտիվ տրանսպորտ
* Պասիվ տրանսպորտ

## Գրականություն
* *Антонов В. Ф., Черныш А. М., Пасечник В. И.* Биофизика — ։ ВЛАДОС, 2000, С. 35. ISBN 5-691-00338-0
* *Трифонов Е.В.* Психофизиология человека, 14-е изд. — СПб.։ 2011.

Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
27-րդ հարավային զուգահեռական

**27-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 27° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։ 
* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 99 254 մ երկարություն։ 
* Հասարակածից հեռավորությունը կազմում է 2988 կմ։
* Զուգահեռականի երկարության 78%-ն անցնում է ջրային տարածքներով։

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները
:

## Տես նաև`
* 28-րդ հարավային զուգահեռական
* 26-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Վիլյանուևա դե Պերալես

**Վիլյանուևա դե Պերալես** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Սերրա Օեստե դե Մադրիդ շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը կազմում է 31,18 կմ2։ Բնակչությունը կազմում է 1403 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Պատկերասրահ

Casa de cultura en Villanueva de Perales.jpg
Fuente en Villanueva de Perales.jpg
Iglesia en Villanueva de Perales.jpg


Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Աթենքի բրիտանական և քրիստոնեական թանգարան

**Բրիտանական և քրիստոնեական թանգարան** () բյուզանդական և քրիստոնեական արվեստի թնագարան Աթենքում։ Թանգարանը հիմնադրվել է 1914 թվականին, ցուցադրում է ավելի քան 25 հազար եզակի ցուցանմուշներ բյուզանդական և քրիստոնեական արվեստից։ Գտնվում է Հունաստանի մայրաքաղաքում Վասիլիսսիս Սոֆիաս 22 հասցեում։

## Թանգարանի շենքը
Սկզբում թանգարանը գտնվում էր Աթենքի ակադեմիայի առաջին հարկում։ 1930 թվականին նա ստացել է իր սեփական Վիլլա Իլլիսա շենքը, Սոֆիա Լեբրունի ձմեռային նստավայրը։

Վիլլա Իլլիսա շենքը կառուցվել է 1848 թվականին հունական ճարտարապետ Ստամատիս Կլեանտիսի կողմից։ Շենքի անունը տրվել է Իլիսիա թաղամասի և հիմնական մուտքի մոտ հոսող Իլլիսոս գետի անուններով։
 
Պրոֆեսոր Գեորգիոս Սոտիրոսի առաջնորդության ներքո ճարտարապետ Արիստոտելիս Զահոսը պատրաստել թանգարանի ցուցահանդեսների սրահը։ 1993 թվականին սկսվեց ընդլայնվել թանգարանի տարարածքը և կառուցվեց երեք ստորգետնյա հարկեր, նախագծի գլխավոր ճարտարապետն է Մանոս Պերրակիսը ։ Արտաքին մասը և Իլլիսա կալվածքը մնացել է անփոփոխ։ Մինչև մուտքը կա մի սյուներով պատված սրահ, որը նախկինում եղել է ծառաների տունը։ Այցելուներին վերջում ցուցադրվում են ընդարձակ բակը շրջապատված է բազմաթիվ շենքերով, որոնց կենտրոնում կա մի շատրվան, ինչպես նաև վաղ քրիստոնեական խճանկարի նմուշներից։

Թանգարանի շենքը ունի երկու հարկեր և նկուղ, այն ինքնին ճարտարապետական հուշարձան է։ Պատերը դրսի կողմից պատված են մարմարով։

## Ցուցադրություններ
2016 թվականի մարտին թանգարանում կազմակերպվել է «Հայաստան. Արարատի ոգին» խորագրով ցուցադրություն, որի ընթացքում ներկայացվել են Հայաստանի պատմության թանգարանից Հունաստան տեղափոխված 100-ից ավելի արժեքավոր ցուցանմուշներ։

## Պատկերասրահ

Byzantine_Museum_of_Athens.2.JPG
1826_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Good_shepherd_(4th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
1829_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Orpheus_(4th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2003_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Marble_slabs_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2018_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Marble_slab,_11th_century_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2141_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Byzantine_ceramic_ware_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
Double-sided_icon_with_Saint_George_(front)_and_Saints_Marina_and_Irene_(%3F)_(back)_13th_c._(8384456752).jpg
0131_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Gothic_arcosolium_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2155_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_St._Michael_(14th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
1963_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_St._Catherine_-_14th_century_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
Icon_of_Saint_Catherine._Painted_by_Viktor._Mid_17th_c._(8383390521).jpg
Limestone panel with St John the Baptist in relief. Early 17th century.jpg
2056_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Iconostasis_from_Evritania_(17th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Ort.jpg
Byzantine_Museum_of_Athens.1.JPG
Byzantine_Museum_of_Athens.2.JPG
Villa_Ilissia.1_Ath.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:1914 հիմնադրումներ Հունաստանում
Կատեգորիա:1914 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Աթենքի թանգարաններ
Կատեգորիա:Բյուզանդական թանգարաններ
Սեկտոր (երկրաչափություն)

մինի|աջից|Սեկտորը ներկված է կանաչ գույնով
**Սեկտոր (արտահատ)**, շրջանի մի մասը, որը սահմանափակված է շրջանի աղեղով և երկու շառավիղներով, որոնք միացնում են աղեղի ծայրակետերը շրջանագծի կենտրոնին։

## Հատկություններ
* Հարթ սեկտորի (արտահատի) մակերեսը
S=\frac{\pi r^2 n}{360}, որտեղ n  կենտրոնական անկյունն է արտահայտված աստիճաններով

* Պարագիծը
P= L + 2r
=\theta r + 2r
=
r \left( \theta + 2 \right)

* Սեկտորով (արտահատով) կազմված կոնի բարձրություն
h=\sqrt{r^2-\left(\frac{l}{2\pi}\right)^2}

## Տես նաև
* Սեգմենտ (երկրաչափություն)
* Գնդային սեկտոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Կատեգորիա:Շրջանագծեր
Կիսահարթություն

**Կիսահարթություն**, հարթության վրա ուղղու մի կողմում գտնվող կետերի բազմություն։

## Կոորդինատային ներկայացում

### [[Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ|Դեկարտյան կոորդինատներ]]

Կիսահարթության կետերի կոորդինատներին բավարարում է հետևյալ անհավասարությունը

:*Ах + By + С > 0*, ուր А, В, С որոշակի հաստատուններ են, և А ու В միաժամանակ զրո չեն։

Եթե *Ax + By + С = 0*, ապա ասում են, որ կիսահարթությունը փակ է։

### [[Կոմպլեքսային կոորդինատներ]]

*z = х + iy* կոմպլեքսային հարթության վրա քննարկվում են հետևյալ դեպքերը
* վերին կիսահարթություն *у = Im z > 0*, 
* ստորին կիսահարթություն *у = Im z < 0*, 
* ձախ կիսահարթություն *х = Re z < 0*, 
* աջ կիսահարթություն *x = Re z > 0*.

## Հատկություններ

* Երկու կերեր գտնվում են ուղղու մի կողմում այն և միայն այն ժամանակ, երբ այդ կետերը միացնող հատվածը չի հատվում այդ ուղղու հետ։

## Տես նաև
* Ճառագայթ

Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Ֆիլիցզե

**Ֆիլիցզե **(), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարածքում։
Գտնվում է Արևելյան Պրիգնից Ռուպպին շրջանում։ Ենթարկվում է Լինդով կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 546 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 22,82 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 68 437*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Վիկո նել Լացիո

**Վիկո նել Լացիո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում, ենթարկվում է Ֆրոզինոնե վարչական շրջանին։

Բնակչությունը կազմում է 2158 մարդ, բնակչության խտությունըկազմում է 48 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 45 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 03010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0775։

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Վիլլա Սանտա Լուչիա

**Վիլլա Սանտա Լուչիա** () , կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ֆրոզինոնե պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 2623 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 146 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 17,7 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 03030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0776։

Կոմունայում հատկապես հարգված է Սուրբ Լուչիան՝ Սիրակուզայի կույսը։ Տոնը նշվում է դեկտեմբերի 13-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Վիլլա Լատինա

**Վիլլա Լատինա ** (), կոմունա Իտալիայում, ենթարկվում է Լացիո շրջանին՝ Ֆրոզինոնե պրովինցիային։

Բնակչությունը կազմում է 1233 մարդ, բնակչության խտությունըկազմում է 72 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 17 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 3040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0776։

Համայնքում մարտի 25-ին հատկապես նշվում է Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի Ավետման տոնը։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1, 1, 1)
 id:barra value:rgb(0.6, 0.8, 0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:2000
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1701
 bar:1871 from:0 till: 1673
 bar:1881 from:0 till: 1691
 bar:1901 from:0 till: 1635
 bar:1911 from:0 till: 1557
 bar:1921 from:0 till: 1769
 bar:1931 from:0 till: 1769
 bar:1936 from:0 till: 1722
 bar:1951 from:0 till: 1681
 bar:1961 from:0 till: 1444
 bar:1971 from:0 till: 1135
 bar:1981 from:0 till: 1317
 bar:1991 from:0 till: 1354
 bar:2001 from:0 till: 1247
PlotData=
 bar:1861 at: 1701 fontsize:S text: 1.701 shift:(-8, 5)
 bar:1871 at: 1673 fontsize:S text: 1.673 shift:(-10, 5)
 bar:1881 at: 1691 fontsize:S text: 1.691 shift:(-10, 5)
 bar:1901 at: 1635 fontsize:S text: 1.635 shift:(-10, 5)
 bar:1911 at: 1557 fontsize:S text: 1.557 shift:(-10, 5)
 bar:1921 at: 1769 fontsize:S text: 1.769 shift:(-10, 5)
 bar:1931 at: 1769 fontsize:S text: 1.769 shift:(-10, 5)
 bar:1936 at: 1722 fontsize:S text: 1.722 shift:(-10, 5)
 bar:1951 at: 1681 fontsize:S text: 1.681 shift:(-10, 5)
 bar:1961 at: 1444 fontsize:S text: 1.444 shift:(-10, 5)
 bar:1971 at: 1135 fontsize:S text: 1.135 shift:(-10, 5)
 bar:1981 at: 1317 fontsize:S text: 1.317 shift:(-10, 5)
 bar:1991 at: 1354 fontsize:S text: 1.354 shift:(-10, 5)
 bar:2001 at: 1247 fontsize:S text: 1.247 shift:(-10, 5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20, 20)
 text: ISTAT


## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Վիլյա դել Պրադո

**Վիլյա դել Պրադո** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռա-Օէստե-դե-Մադրիդ շրջանում։ Բնակչությունը՝ 6462 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Տարածքը՝ 78.42 կմ2։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.villadelprado.tk  - Foro Local.
* http://villadelprado.blogspot.com
* http://www.sierraoeste.org/villaprado.htm 
* http://www.clubmtb.org/ 
* http://www.motoclubvilladelprado.es 
* http://www.ucvilladelprado.es.tl
* https://archive.today/20121130040506/concejalpidea.blogspot.com/
* http://www.encinardelalberche.es 
* http://www.ppvilladelprado.es 
* Reseña histórica, vídeos e imágenes, del clausurado Ferrocarril Madrid-Villa del Prado-Almorox(MNV)

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Վիլյակոնեխոս

**Վիլյակոնեխոս** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լաս Վեգաս շրջանում։ Բնակչությունը՝ 3482 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Տարածքը՝ 36,65 կմ²։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 52 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Página de Villaconejos 
* Situación de Villaconejos en ''Google Maps''

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Գաուսի ուղիղ

մինի|right|Կանաչով նշված է Գաուսի ուղիղը
Ոչ զուգահեռ կողմերով քառանկյան կողմերի շարունակությունների հատման կետը ընկնում է քառանկյան անկյունագծերի միջնակետերով որոշված ուղղու վրա։ Այդ ուղիղն էլ անվանում են **Գաուսի ուղիղ**։

Հնարավոր է նաև Գաուսի ուղղու այլ սահմանում.

## Տես նաև
* Մենելաոսի թեորեմ
* Նյուտոնի թեորեմ

## Գրականություն
* Элементарная геометрия. Понарин

Կատեգորիա:Կառլ Գաուս
Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
33-րդ հարավային զուգահեռական

**33-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 33° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։ 
* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 93 453 մ երկարություն։ 
* Հեռավորությունը՝ 
** հասարակածից` 3653 կմ
** հարավային բևեռից` 6349 կմ
* Զուգահեռականի երկարության 85%-ն անցնում է ջրային տարածքներով։

## Քաղաքներ
* Իսթ Լոնդոն (ՀԱՀ)
* Վալփարաիսո, Սանթյագո (Չիլի)
* Մենդոսա (Արգենտինա)
* Փերթ (Ավստրալիա)

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները
:

## Տես նաև`
* 34-րդ հարավային զուգահեռական
* 32-րդ հարավային զուգահեռական
* 33-րդ հյուսիսային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Վերոնայի հնագիտական թանգարան

**Հնագիտական թանգարան** () թանգարան Վերոնա (Իտալիա) քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1923 թվականին, տեղադրված է Լան Ջերոլանո թատրոնի մոտակայքում։

## Թանգարանի հավաքածուն
Թանգարանի հավաքածուն հիմնականում կազմված է մասնավոր ցուցանմուշներից և հիմնականում նվիրատվություններից։ 
Հավաքածուն ներառում է՝
# հռոմեական խճանկար
# հնագույն հուշարձանային կոթող
# խեցեղեն
# հռոմեական ապակե անոթներ
Թանգարանի մասն են կազմում կարոտինով նկարված Հերոնիմն եկեղեցու որմնանկարը (1508)։

## Ցուցասրահներ
Առանձին սենյակ նվիրված է հունական տապանագրերին։ Թանգարանի բակում տեղավորված՝
# հնագույն զոհասեղաններ,
# քարակոթողներ
# տապանաքարեր։

## Պատկերասրահ

Teatro_Romano_-_bronzo_di_epoca_imperiale.jpg
Teatro_Romano_-_chiesa_dei_Gesuati.jpg
Teatro_Romano_-_museo.jpg
Veronakloster1.jpg
Veronakloster3.jpg
VeronaTeatroRomano3.jpg
Teatro_Romano_-_plastico.jpg
VERONA_-_Il_teatro_romano.JPG
Veronakloster2.jpg
Veronakloster5.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* http://portale.comune.verona.it/nqcontent.cfm?A_id=34278

Կատեգորիա:Իտալիայի հնագիտական թանգարաններ
Կատեգորիա:Թատերական թանգարաններ
Կատեգորիա:1924 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1924 հիմնադրումներ Իտալիայում
Գուրգեն Աղայան

**Գուրգեն Սեմյոնի Աղայան** (), խորհրդային հետախուզության գեներալ-մայոր (1966)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է մանկավարժական տեխնիկում, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ պետանվտանգության գլխավոր վարչության դպրոցը (Թբիլիսի), 1937-1938 թվականներին սովորել ՀՊՄԻ-ում։ Հայրենական պատերազմի (1941-1945) ժամանակ ծառայել է պետանվտանգության մարմիններում։ Այնուհետև առաջադրանքներ է կատարել Իրանում, Ավստրիայում, երկու անգամ Իտալիայում։ Մեծ դեր է խաղացել ԽՍՀՄ-ում ավտոգործարանի կառուցման նպատակով իտալական «Ֆիատ» կոնցեռնի հետ համաձայնագրի կնքման (1966) գործունեության շնորհիվ տնտեսվել է մի քանի տասնյակ միլիոն դոլար։ 1979 թվականից դասախոսել է ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի հետախույզ կադրերի պատրաստման ինստիտուտում (այժմ՝ Հետախուզության ակադեմիա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ հետախույզներ
Վիլլա Սանտո Ստեֆանո

**Վիլլա Սանտո Ստեֆանո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ֆրոզինոնե պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 1763 մարդ, բնակչության խտությունըկազմում է 88 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 20 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 03020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0775։

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Վիտիկուզո

**Վիտիկուզո ** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ֆրոզինոնե պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 406 մարդ, բնակչության խտությունըկազմում է 19 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 21 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 3040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0776։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1, 1, 1)
 id:barra value:rgb(0.6, 0.8, 0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:1500
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 848
 bar:1871 from:0 till: 945
 bar:1881 from:0 till: 1038
 bar:1901 from:0 till: 1268
 bar:1911 from:0 till: 1170
 bar:1921 from:0 till: 867
 bar:1931 from:0 till: 1017
 bar:1936 from:0 till: 944
 bar:1951 from:0 till: 953
 bar:1961 from:0 till: 835
 bar:1971 from:0 till: 625
 bar:1981 from:0 till: 513
 bar:1991 from:0 till: 483
 bar:2001 from:0 till: 428
PlotData=
 bar:1861 at: 848 fontsize:S text: 848 shift:(-8, 5)
 bar:1871 at: 945 fontsize:S text: 945 shift:(-10, 5)
 bar:1881 at: 1038 fontsize:S text: 1.038 shift:(-10, 5)
 bar:1901 at: 1268 fontsize:S text: 1.268 shift:(-10, 5)
 bar:1911 at: 1170 fontsize:S text: 1.170 shift:(-10, 5)
 bar:1921 at: 867 fontsize:S text: 867 shift:(-10, 5)
 bar:1931 at: 1017 fontsize:S text: 1.017 shift:(-10, 5)
 bar:1936 at: 944 fontsize:S text: 944 shift:(-10, 5)
 bar:1951 at: 953 fontsize:S text: 953 shift:(-10, 5)
 bar:1961 at: 835 fontsize:S text: 835 shift:(-10, 5)
 bar:1971 at: 625 fontsize:S text: 625 shift:(-10, 5)
 bar:1981 at: 513 fontsize:S text: 513 shift:(-10, 5)
 bar:1991 at: 483 fontsize:S text: 483 shift:(-10, 5)
 bar:2001 at: 428 fontsize:S text: 428 shift:(-10, 5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20, 20)
 text: ISTAT


## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Տիեզերական արագություն

[մինի|Տիեզերական արագությունների վերլուծությունը ըստ [Իսահակ Նյուտոնի։ A և B մարմինները ընկնում են գետնին։ C մարմինը դուրս է գալիս շրջանագծային ուղեծիր, D-ն պտտվում է էլիպսով։ Е մարմինը դուրս է գալիս բաց տիեզերք։]]
**Տիեզերական արագություն** (առաջին <sub>1</sub>, երկրորդ <sub>2</sub>, երրորդ <sub>3</sub> և չորրորդ <sub>4</sub>), այն նվազագույն արագությունն է, որով ազատ շարժվող մարմինը կարող է երկնային մարմնի մակերևույթից
* ''''<sub>1</sub> (շրջանային արագություն)` դառնալ այդ մարմնի արբանյակ 
* ''''<sub>2</sub> (պարաբոլային արագություն)` հաղթահարել երկնային մարմնի ձգողականությունը և հեռանալ անսահմանություն 
* ''''<sub>3</sub>` հաղթահարել աստղի ձգողականությունը և հեռանալ աստղային համակարգից 
* ''''<sub>4</sub>` հեռանալ գալակտիկայից

Երրորդ և չորրորդ տիեզերական արագությունները անհամեմատ ավելի քիչ են գործածվում։ Երկրորդ տիեզերական արագությունը հաշվում են անտեսելով շրջապատում գտնվող այլ երկնային մարմինների ձգողականությունը։

Առաջին և երկրորդ տիեզերական արագությունների միջև կա հետևյալ առնչությունը

: v_2=\sqrt{2}v_1.

Երկնային մարմնի մակերևույթին շրջանային արագության քառակուսին հավասար է նյուտոնյան պոտենցիալին () հակառակ նշանով

: v_1^2=-\Phi=\frac{GM}{R}., ուր  — մոլորակի զանգվածն է,  — երկնային մարմնի շառավիղն է,  — գրավիտացիոն հաստատունն է։

Երկնային մարմնի մակերևույթին պարաբոլային արագության քառակուսին հավասար է կրկնակի նյուտոնյան պոտենցիալին () հակառակ նշանով

: v_2^2= -2\Phi= 2\frac{GM}{R}.

## Տարբեր երկնային մարմինների առաջին և երկրորդ տիեզերական արագությունները

## Տես նաև
* Առաջին տիեզերական արագություն
* Երկրորդ տիեզերական արագություն
* Երրորդ տիեզերական արագություն
* Չորրորդ տիեզերական արագություն

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ