open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կլաուդիո Ջենտիլե

**Կլաուդիո Ջենտիլե** (, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, Իտալիայի հավաքականի խաղացող, մարզիչ, 1982 թվականի աշխարհի չեմպիոն։

Կլաուդիո Ջենտիլեն ծնվել է Լիբիայի մայրաքաղաք Տրիպոլիում՝ սիցիլիական ընտանիքում։

## Կարիերա
Կլաուդիո Ջենտիլեն կարիերայի սկզբում «Վարեզե» և «Արոնա» ակումբներում խաղացել է որպես եզրային կիսապաշտպան և եզրային պաշտպան։ 1973 թվականին նա տեղափոխվել է«Յուվենտուս», որտեղ խաղացել է պաշտպանի դիրքում։ Այստեղ նա խաղացել է մեկ այլ հիանալի խաղացողի՝ Գաետանո Շիրեայի հետ։ «Յուվենտուսի» կազմում Ջենտիլեն հաղթական խաղ է ունեցել է Իտալիայի առաջնության 6 խաղերում, ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի և եվրոպական սուպերգավաթի խաղերում։ Յուվեից հետո նա երեք տարի խաղացել է «Ֆիորենտինայում», այնուհետև տեղափոխվել է Սերիա Բ«Պյաչենցա» և ավարտել է կարիերան։

Միջազգային ճանաչում Ջենտիլեն ստացել է 1982 թվականին, երբ մասնակցել է աշխարհի առաջնության խաղերին։ Դիեգո Մարադոնայի ղեկավարած Արգենտինայի հետ խաղում Ջենտիլեն անհատական խաղէ ունեցել այդ ֆուտբոլիստի դեմ և թույլ չի տվել նրան ցուցադրել իր ամբողջ ներուժը։ Այս խաղում Իտալիան հաղթել է 2:1 հաշվով։ Խաղից հետո նա ասել է. «Ֆուտբոլը պարուհիների համար չէ»։ Հաջորդ խաղը Իտալիան անցկացրել է Բրազիլիայի հավաքականի դեմ։ Այս անգամ Կլաուդիոն անձնական խաղ է ցուցադրել մեկ այլ հիանալի ֆուտբոլիստի՝ Զիկոյի դեմ։ Այս խաղում Իտալիայի հավաքականը հաղթել է 3:2 հաշվով։ Ջենտիլեն չի մասնակցել Լեհաստանի հետ կիսաեզրափակիչ խաղին՝ Արգենտինայի և Բրազիլիայի հետ խաղերում ստացած դեղին քարտերի պատճառով, բայց մասնակցել է եզրափակիչ Իտալիա-Գերմանիա խաղին և դարձել աշխարհի չեմպիոն։ Իտալիան հաղթել է Գերմանիային 3:1 հաշվով։ Հետաքրքիր է, որ առաջին հինգ խաղերում Ջենտիլեն մորուքով էր, իսկ եզրափակիչում՝ առանց մորուքի։

Կարիերան ավարտելուց հետո Ջենտիլեն դարձել է մարզիչ, նրան վստահվել է մարզել Իտալիայի մինչեւ 21 տարեկանների հավաքականը։ Նրա թիմը դուրս է եկել 2002 թվականի երիտասարդական առաջնության կիսաեզրափակիչ, հաղթել է Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում 2004 թվականին, բայց 2006 թվականի մրցաշարում նույնիսկ դուրս չի եկել խմբից, ինչի պատճառով Ջենտիլեն ազատվել է աշխատանքից։ Ջենտիլեն Իտալիայի հավաքականին մարզել է 2004 թվականի Օլիմպիադայում, որտեղ Իտալիայի հավաքականը հասել է կիսաեզրափակիչ փուլ։

## Նվաճումներ
### Որպես խաղացող
* Իտալիայի չեմպիոն 1975, 1977, 1978, 1981, 1982, 1984 թվականներին
* Իտալիայի գավաթի գավաթակիր 1979, 1983 թվականներին
* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի գավաթակիր 1977 թվականին
* Գավաթակիրների գավաթի գավաթակիր 1984 թվականին
* ՈւԵՖԱ-ի Սուպերգավաթի գավաթակիր1984 թվականին
* Աշխարհի չեմպիոն 1982 թվականին

### Որպես մարզիչ
* Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության չեմպիոն. 2004
* 2004 թվականի Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Профиль на figc.it 

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Պիաչենցայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վարեզեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Չքմերուլի

thumb|Չքմերուլի
**Չքմերուլի** (), վրացական ավանդական ճաշատեսակ, հավի ուտեստ սխտորի սոուսով։

## Պատմություն
Ճաշատեսակի հայրենիքը Չքմերի գյուղն է, որը գտնվում է Վրաստանի արևմուտքում գտնվող Ռաչա բարձրլեռնային շրջանում։ Ուտեստի ստեղծման մի քանի վարկած կա․ համաձայն մեկի՝ ուտեստի հեղինակը Գլովերի անունով տեղի պալատական խոհարարն էր, որից տիրակալը պահանջել էր նոր ուտեստ պատրաստել, նա էլ պատրաստել էր այն ամենով ինչ կար իր ձեռքի տակ՝ սովորական հավին ավելացնելով կաթի վրա հիմնված նոր սոուս՝ սխտորով և համեմունքներով։
Մեկ այլ վարկածի համաձայն էլ ուտեստը հորինել էր տեղի գյուղացիներից մեկը, բայց, կրկին օգտագործելով ձեռքի տակ եղած մթերքները։ Արդյունքում չքմերուլին դարձել է վրացական խոհանոցի հայտնի ճաշատեսակ։

## Բաղադրիչներ
Ուտեստի պատրաստման համար անհրաժեշտ բաղադրիչներն են՝ հավի միս, կաթ (սերուցք կամ ջուր), սխտոր, ընկույզ, աղ և բուսական յուղ։

## Պատրաստում
Հավի միսը տապակվում է երկու կողմից, այնուհետև 20-25 րոպե եփվում է  կափարիչով փակ տապակի մեջ՝ թույլ կրակի վրա։ Երբ հավը պատրաստ է լինում, այն տեղափոխվում է ափսեի մեջ և տապակից մի փոքր յուղ է ավելացվում վրան։ Տապակի մեջ ավելացվում է սխտոր,ընկույզ, ջուր(կաթ կամ սերուցք) և շոգեխաշվում  միասին տապակում՝ մնացած յուղի մեջ։
5 րոպե անց այս խառնուրդին ավելացվում է հավը։ Մատուցելուց առաջ տաքացվում է ուտեստը։ Չքմերուլին կարելի է մատուցել բանջարեղենի և հացի հետ։

## Տես նաև
* Վրացական խոհանոց
* Սացիվի
* Չախոխբիլի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Տիեզերական պլազմայի ֆիզիկա

[thumb|[Երկիր մոլորակը շրջապատող համեմատաբար սառը պլազմայի ճառագայթումը։Խորը ուլտրամանուշակագույն ճառագաթման ֆոտոլիտոգրաֆիա։]]

**Տիեզերական պլազմայի ֆիզիկա** (արևմտյան երկրերոմ հաճախ նաև  **տիեզերական ֆիզիկա**), աստղաֆիզիկայի, ինչպես նաև պլազմաի ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է տիեզերական պլազմայի բնույթը։

Տիեզերքի զանգվածի մոտավորապես 95%-ը (չհաշված սև մատերիան և սև էներգիան, որոնց բնույթը դեռևս հայտնի չէ), ներառյալ բոլոր աստղերը, միջաստղային և միջմոլորակային միջավայրերը, մոլորակային մթնոլորտների վերին շերտերը, գտնվում է պլազմային վիճակում։ Պլազմային բնույթ ունեն էներգիայի մի տեսակից մյուսին անցման պրոցեսները, որոնք հանդիսանում են աստղերի և նրանց շուրջ պտտվող մոլորակների վրա ընթացող ակտիվ պրոցեսների էությունը։

Տիեզերական պլազմայի ֆիզիկան ուսումնասիրում է կապված տիեզերական համակարգերի(օրինակ՝ «արեգակնային քամի-մագնիտոսֆերա-մոլորակի իոնոլորտ» համակարգը) համար բնորոշ  մի շարք ֆիզիկական երևույթներ։ Մասնավորապես զբաղվում է արեգակնային քամու, մոլորակների մագնիսոլորտի և իոնոլորտի, բևեռափայլերի, տիեզերական ճառագայթների, սինխրոտրոն ճառագայթման ուսումնասիրությամբ։

Ռուսական գիտությունների ակադեմիայի  շրջանակներում  տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտում տիեզերական պլազմայի ֆիզիկայի բնագավառում  գիտական գործոնեությունը կենտրոնացած է հետևյալ ուղղությունների վրա․

* Տիեզերական պլազմայի պրոցեսների տեսություն
* Տիեզերական պլազմաում արագացման պրոցեսներ և տիեզերական թռիչքների ժամանակ  ռադիացիոն ճառագայթման հետ կապված պրոբլեմներ
* Մերձմոլորակային և միջմոլորակային պլազմա
* Էլեկտրամագնիսական դաշտերի որոշում
* Արեգակնային քամու հետազոտություն
* Մագնիսոլորտային պրոցեսների ֆիզիկա

## Առաքելությունները, տիեզերական ապարատներ և արբանայակներ
Մի շարք հատկանիշներ և մեծություններ, որոնք ուսումնասիրվում են տիեզերական ֆիզիկայի կողմից, ունեն գործնական բնույթ և տարածության մեջ չափվում են արբանյակների, տիեզերական ապարատների և հրթիռ-զոնդերի օգնությամբ։ Դրանցից մի քանիսն են․

* GGS WIND
* Advanced Composition Explorer
* Ուլիսս(КА)
* IBEX (արբանյակ)
* Solar Probe Plus
* STEREO
* SOHO (КА)
* Ինտերբոլ(տիեզերական նախագիծ)
* Պրոգնոզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Институт Космических Исследований РАН, 
* NASA . Goddard Space Flight Center 
* Inter-Agency Consultative Group 
* European Space Agency (ESA) 
* Institute of Space and Astronautical Science, Japan  , 
* CNES, France , 
* Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik ,  

Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա
Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Կատեգորիա:Պլազմայի ֆիզիկա
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Կատեգորիա:Տիեզերական տարածություն
Կատեգորիա:Տիեզերքի հետազոտություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի ենթաբաժիններ
Բաղդասար Հասան-Ջալալյան

**Բաղդասար Հասան-Ջալալյան** (1769—27․06․1854 թթ․, Արցախ) արքեպիսկոպոս, հայ մշակույթի և դպրության գործիչ, Աղվանից կամ Գանձասարի մետրոպոլիտ, հետագայում՝ Արցախի թեմի առաջնորդ։

1815 թվականին ցարական Ռուսաստանը լուծարեց Աղվանից կաթողիկոսությունը՝ հաստատելով մետրոպոլիտություն։ 1828 թվականին Սարգիս Բ մետրոպոլիտի մահից հետո շուրջ երկու տարի Գանձասարը չուներ առաջնորդ։ Արցախահայության խնդրանքով Սարգիս Բ-ի եղբորորդի Բաղդասար Հասան-Ջալալյանցը Եփրեմ Ա Ձորագեղցի կաթողիկոսի (1809-1830 թթ․) հրամանով նշանակվեց  Աղվանից կաթողիկոսության առաջնորդ։ Բաղդասար մետրոպոլիտը (1830-1854 թթ․) մեծ համբավ ուներ ոչ միայն հայերի, այլև օտարների շրջանում։ 1836 թվականի մարտի 11-ին Նիկոլայ Ա ցարի հրամաով ցարական Ռուսաստոնում կազմվում է հայկական վեց թեմ, որոնցից էր Ղարաբաղի կամ Արցախի թեմը՝ Շուշի առաջնորդանիստ կենտրոնով։ Այստեղ էր հաստատվել նաև թեմի հոգևոր ատյանը՝ կոնսիստորիան։ Հովհաննես Բ կաթողիկոսի միջնորդությամբ Բաղդասար մերտոպոլիտը նշանակվում է Ղարաբաղի թեմի առաջնորդ և հոգևոր ատյանի նախագահ։

## Գործունեությունը
Բաղդասար մետրոպոլիտը հոգևոր, կրթական, մշակութային մեծ գործունեություն է ծավալել Արցախում։ Թեև ուսում չուներ, բայց ուսումնասեր էր, որի վառ ապացույցն էր նրա կողմից  Գանձասարի վանքում դպրոցի հիմնումը։ Նա հասկանում էր, որ կրթությունն ու գիտությունը ժողովրդին կառաջնորդի դուրս գալու քաղաքական ծանր վիճակից։ Սակայն դպրոցն ուներ ուսուցիչների և դասագրքերի կարիք։ Այստեղ հիմնականում ուսուցչությամբ էին զբաղվում Գանձասարի դպրոցի շրջանավարտները, որոնց ժամանակին դասավանդել էր Հովսեփ վարդապետ Արցախցին։ Նրանք ծրագրեցին տպագրել դպրոցական դասագրքեր, որն իրականցնելու համար անհրաժեշտ էր տպարան հիմնել։ Բավարար գումարով Բաղդասար մետրոպոլիտը ձեռք է բերում տպագրական սարքավորումներ և Շուշիում հիմնում է տպարան։ Բացի այդ նա Արցախի նշանավոր վանքերից հավաքեց ձեռագրեր՝ նպատակ ունենալով տպագրել դրանք Շուշիի տպարանում։ Հայտնի է, որ տպարանում հրատարակվել է 12 անուն գիրք։ 1841-1854 թթ․ տպարանում որևէ գիրք չի տպագրվել ֆինանսական խնդիրների պատճառով։

Իր կտակի համաձայն տպարանը տրվելու էր Արցախի հոգևոր ատյանին կամ վարձակալության էին տալու, որի գումարով հնարավոր կլիներ հոգալ Գանձասարի և Ս․ Հակոբ վանքի կարիքները, բացի այդ գումարը տրամադրվելու էր նաև կարիքավորներին։ Սակայն Ներսես Աշտարակեցու պատվիրակը՝ Գևորգ վարդապետ Վեհապետյանը կարողանում է համոզել Բաղդասար արքեպիսկոպոսին տպարանը կտակել Էջմիածնին։ Համեմատելու համար նշենք, որ 1837-1840 թվականներին Մայր Աթոռի տպարանում տպագրվել է եկեղեցական բնույթի ընդամենը 5 անուն գիրք, այն դեպքում, երբ Շուշիի տպարանում տպագրվեց 13-ը։

## Ծանոթագրություններ



Կատեգորիա:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Ճապոնական կետ

**Ճապոնական կետ** () Հարթ կետերի ընտանիքին պատկանող կետերի տեսակ (Balaenidae): Այս տեսակը մինչև վերջերս կենդանաբանների կողմից միավորվում էր Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետ (Eubalaena glacialis), սակայն ԴՆԹ-ի նորագույն հետազոտությունները պարզել են, որ խոսքը առանձին երկու տեսակների մասին է։

## Արտաքին տեսք
Ճապոնական կետը արտաքինից չի տարբերվում հյուսիսային հարթ կետից, այնուամենայնիվ, այն մի փոքր ավելի մեծ է և կարող է հասնել 18,5 մ-ի։ Էգերը, որպես կանոն, մի փոքր ավելի մեծ են, քան արուները։ Այս տեսակի՝ ճապոնական կետերի զանգվածը կարող է հասնել 80 տոննայի։ Ճապոնական կետերը մեծ, կառուցվածքով ամուր մուգ կետեր են, որոնք, ինչպես բոլոր հարթ կետերը, չունեն մեջքի լողակ:  Սպիտակ բծերը, որոնք անհատապես տարբերվում է իր առանձնահատուկ չափերով և ձևով, գոյություն ունի միայն որովայնի ստորին մասում՝ սեռական տարածքում։ Գլուխը մեծ է, պարանոցի տեղը ավելի թույլ է արտահայտված, քան գրենլանդական կետինը։ Գլխի վերին և ստորին ծնոտների մակերեսը ծածկված է խոշոր գորտնուկների տեսքով եղջյուրավոր ելունդներով, որոնք յուրաքանչյուր կենդանու մեջ արտահայտվում են յուրովի։ Բայց որպես կանոն ավելի փոքր չափով, քան Հյուսիսատլանտյան ցեղակցի դեպքում։ Բերանի գիծը խիստ կոր է։ Լողակները խոշոր են՝ նկատելի ֆալանգներով։
Պատկեր:Right_whale_size.svg|Համեմատական չափեր
Պատկեր:North_Pacific_right_whale_(Eubalaena_japonica)_-_John_Durban_(NOAA).jpg|Ճապոնական կետի լուսանկար


## Ապրելակերպ
Ճապոնական կետերը սնվում են թիոտանիներով և այլ խեցգետնակերպերով։ Նրանք դանդաղ, բայց էլեգանտ լողորդներ են, որոնք հաճախ դուրս են ցատկում ջրից։ Ծնելիության մակարդակը բավականին ցածր է, էգերը ծնվում են 6-ից 12 տարեկան հասակում յուրաքանչյուր երեք-չորս տարին մեկ՝ ըստ ձագի։

## Տարածում
Ճապոնական կետի  արեալը ընդգրկում է Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսային մասը՝ Օխոտի ծովից մինչև Բերինգի ծով և Ալյասկայի ծովածոց։ Երբեմն այս տեսակի ներկայացուցիչները նկատվում են նաև Մեքսիկայի ափերի մոտ։  Էգերը ձագ են ծնում Ճապոնիայի ափերի մոտ։

## Սպառնալիքներ
Ճապոնական կետի, ինչպես նաև Հյուսիսատլանտյան կետի վրա իրականացվել է ինտենսիվ որս։ Ենթադրվում է, որ 1839-ից մինչև 1909 թվականներին սպանվել է 26,500-ից 37,000 հատ ճապոնական կետ։ 1960-ական թվականներին խորհրդային կետորսները ապօրինի սպանել են ևս 500 Ճապոնական կետ։ Այսօր կետերի համար հիմնական սպառնալիքներն են նավերի հետ բախումները, ձկնորսական ցանցերում խրվելը և շրջակա միջավայրի աղտոտումը։ Պոպուլյացիան գնահատվում է 400 կենդանի Օխոտի ծովում և մոտ 100-ը Խաղաղ օվկիանոսի Արևելքում։ ԲՊՄՄ  Կարմիր ցուցակում տեսակն ունի «սպառնացող» (Endangered) կարգավիճակ։ Արևելյան պոպուլյացիան ոչնչացման վտանգի տակ  է և վստահություն չկա, որ այն կարող է վերականգնվել մինչև վերջ։

## Գրականություն
* Mark Carwardine: Wale und Delfine. Delius Klasing, Bielefeld 2008, ISBN 978-3-7688-2473-6, S. 47-48.
* Hadoram Shirihai, Brett Jarrett: Meeressäuger. Franckh-Kosmos, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-440-11277-9, S. 36-37.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The IUCN Red List of Threatened Species:Eubalaena japonica

Կատեգորիա:Անհետացող կենդանիներ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կատեգորիա:Կետանմաններ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Նստարան

մինի|267x267փքս
**Նստարանը** նստելու տեղ է։ Տերմինը կարող է ներառել լրացուցիչ առանձնահատկություններ, ինչպիսիք են մեջքը, բազկաթոռը, գլխի դիրքը, բայց նաև  ավելի լայն իմաստով։

## Նստարանի տեսակները
Ստորև բերված են տարբեր տեսակի նստատեղերի օրինակներ.

* Բազկաթոռ, բազկմոցով հագեցած աթոռ
* Ավիաընկերության նստատեղ, օդանավի ուղևորների համար
* Բար աթոռակ, a high stool used in bars and many houses 
* Նստարան, երկար կոշտ նստատեղ
* Հեծանիվի նստատեղ, թամբ հեծանիվի վրա
* Ավտոմեքենայի նստարան, նստատեղ ավտոմեքենայում
* Կաթեդրալ, եպիսկոպոսի աթոռ, որը գտնվում է տաճարում
* Աթոռ, մեջքով նստարան
*Շեզլոնգ, փափուկ աթոռ՝ ոտքերի հենարանով
* Բազմոց, երկար փափուկ նստարան
* Փրկող նստարան, փրկարարական նստատեղ ինքնաթիռում
* Ծալովի նստարան
* Կոշտ նստարան
* Մանկական մեքենայի նստարան, փոքր երեխայի համար նստարան մեքենայում
* Շարժական նստարան, օժանդակ նստատեղ մեքենայի մեջ
* երկար նստատեղ եկեղեցում, սինագոգում կամ դատարանի դահլիճում
*Թամբ, նստատեղի տեսակ, որն օգտագործվում է կենդանիների մեջքին, հեծանիվներին, ծոցերին և այլն։
*Սահող նստատեղ, թիավարող նավակի մեջ
* Բազմոց, բազկաթոռի այլընտրանքային անվանում
* Աթոռակ, առանց բազկաթոռների կամ մեջքի նստատեղ
* Գահ, միապետի աթոռ

## Ստուգաբանություն
Անգլերեն նստարանը կոչվում է seat, որը ծագում է միջին անգլերենից, հին անգլերեն՝ *նստած և/կամ նստել*։ Հնարավոր է կապված լինի հին սկանդինավյան *նստել* բառի հետ։ Աթոռ բառի առաջին հայտնի գործածությունը 13-րդ դարում է։

## Էրգոնոմիկա
Նստողի համար «նստելու» երկարությունը մեջքի ամենահետին մասից մինչև ստորին ոտքի հետևի հորիզոնական հեռավորությունն է։ :Այս անտիկ չափումն օգտագործվում է նստատեղի խորությունը որոշելու համար։ Զանգվածային արտադրության աթոռները սովորաբար օգտագործում են 15-ից 16 դյույմ (38,1-ից 40,6 սմ) խորություն։

## Տես նաև
*Աթոռ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Կատեգորիա:Նստելու տեղ
Լեհաստանի ուսուցիչների միություն

աջից|մինի|Լեհաստանի ուսուցիչների միության լոգոն ցուցադրող դրոշ
**Լեհաստանի ուսուցիչների միություն** (ԼՈՒՄ, , ZNP,  թարգմանվում է նաև որպես *Լեհ ուսուցիչների միություն*, *Լեհաստանի ուսուցիչների ասոցիացիա)*, ուսուցիչների և դաստիարակների համար ամենամեծ լեհական արհմիությունը, ինչպես նաև նրանց ամենամեծ մասնագիտական ասոցիացիան։

## Պատմություն
Լեհ ուսուցիչների առաջին արհմիությունը թվագրվում է 1905 թվականով, տարեթիվ, որ նշում է անկարգությունների ժամանակաշրջանը, որը հայտնի է Հեղափոխություն Լեհաստանի Թագավորությունում (1905-1907) անունով։ Լեհ ուսուցիչների միությունը ստեղծվել է 1930 թվականին՝ Տարրական դպրոցների լեհ ուսուցիչների միության և Լեհաստանի ավագ դպրոցների ուսուցիչների արհմիության միաձուլումից, որոնք երկուսն էլ թվագրվում են 1919 թվականով։ 1930-ական թվականներին ԼՈՒՄ-ը,  մինչև Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմն ունենալով ավելի քան 50 000 անդամ և լինելով մանկավարժների համար ամենամեծ լեհական ասոցիացիան ու արհմիությունը, մեծ ազդեցության է ենթարկվել սոցիալիզմի կողմից, որը պատճառ է դարձել, որ այն ի վերջո կասեցվի պահպանողական ու աջակողմյան լեհական կառավարության կողմից։ Արդյունքում ԼՈՒՄ-ի սոցիալիստական թևը կազմակերպել է լեհ ուսուցիչների մեծ գործադուլը (1937), որը հաջողության է հասել կառավարությունը տապալելու և կազմակերպությունը վերականգնելու հարցում։ ԼՈՒՄ-ն այդ պահին վարել է նաև օժանդակ կառույցներ, ինչպես օրինակ Մանկավարժական ինստիտուտը, և վարել է ամառային մասնագիտական դասընթացներ։

Պատերազմի ընթացքում ԼՈՒՄ-ը շարունակել է գոյություն ունենալ որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Լեհաստանում ստվերային կրթության մաս՝ ուսուցիչների գաղտնի կազմակերպության տեսքով։ Կազմակերպությունը ստեղծվել է 1939 թվականի հոկտեմբերի վերջերին Վարշավայում՝ ի պատասխան գերմանացիների լեհական կրթական մեծ թվով կառույցների փակման և ուսուցիչների դեմ բռնաճնշման։

Պատերազմից հետո ԼՈՒՄ-ը վերականգնվել է նոր լեհական կոմունիստական կառավարության կողմից, բայց համեմատաբար չնչին իրական ազդեցություն է ունեցել։ Նրա գործունեությունը կարճ ժամանակով կասեցվել է 1981 թվականի ռազմական դրության ընթացքում։ 1984 թվականին այն միացել է համալեհական արհմիությունների դաշինքին։ Ինչպես շատ այլ լեհական արհմիություններ, ԼՈՒՄ-ն անկախացել է 1989 թվականին՝ կոմունիզմի փլուզումից հետո։ Միության ղեկավարները որոշել են այն համահունչ պահել լեհական ձախակողմյաններին (Լեհաստանի սոցիալ-դեմոկրատիա), ինչը պառակտում է առաջացրել, քանի որ անդամների մի մասը լքել է համերաշխության արհմիություններին միանալու համար։ Այնուամենայնիվ այն եղել և հիմա էլ շարունակում է մնալ ամենամեծ լեհական արհմիությունը ուսուցիչների և դաստիարակների համար։

## Կառուցվածք
Միությունը կառավարվում է պատվիրակների ազգային հավաքի կողմից, որ գումարվում է յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ։ Օր օրի գլխավոր գրասենյակը հոգ է տանում ընթացիկ կազմակերպչական աշխատանքների մասին։

## Գրականություն
* ''Szkice z dziejów Związku Nauczycielstwa Polskiego'' , Warszawa 1939
* Czyli o zespole gmachów ZNP, Warszawa 2013 [dostęp 2019-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-24].

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արհմիություններ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Օր (Միքելանջելո)

**«Օր»** (), մարմարե քանդակ, ստեղծել է Միքելանջելոն՝ 1520—1534 թվականներին։ Քանդակը Ջուլիանո Մեդիչիի և Կապելլա Մեդիչիի հիշատակին նվիրված կոմպոզիցիայի մաս է կազմում։

## Ստեղծման պատմություն
Միքելանջելոն քանդակի վրա աշխատել է 1520-1534 թվականներին։ Աշխատանքը վերջնական տեսքի է բերվել 1534 թվականին4, երբ Միքելանջոն գնացել է Հռոմ։

### Նախապատրաստական մոդել
Պահպանվել է քանդակի կավե թրծած տարբերակը, որը ստեղծվել է մոտավորապես 1524 թվականին։ Կավե տարբերակի մոտ բացակայում է աջ ոտնաթաթը, գլուխը ավարտուն տեսքի է բերված։ Մոդելի դեմքը ամբողջությամբ համապատասխանում է «Հաղթանակի ոգին» քանդակաշարից պարտվողի դեմքին՝ գլխարկի նմանվող խիտ, փարթամ վարսեր, երկար մորուք, լայն քիթ։ Ավարտուն քանդակի համեմատ այս մոդելն առավել մկանուտ է։ Հենց այս տեսքով է այն պատկերվել Տինտորետոյի նկարներում։

Մոդելը պահվում է Հյուսթոնի գեղարվեստի թանգարանում (Հյուսթոն, Տեխաս)։

## Նկարագրություն
«Օր» քանդակը մկանուտ, ուժեղ տղամարդու կերպար է։ Ուիլյամ Ուոլլեսի կարծիքով «Օր» քանդակի դեմքը *«բարձանում է ուսից այնպես, ինչպես արեգակը հրվանդանի վրա»*։ Ըստ Լազարևի՝ քանդակը *«հիշեցնում է ուժգին հեղեղ, ակներև են Սիքստինյան կապելլայի տիտանյան կերպարներին նմանությունը»*։

Հովարդ Բենջամին Հիբարդը (), գրել է, որ քանդակը *«Բելվեդերյան մարմնաքանդակի մեկ այլ տարբերակ է»*։

Ինչպես գրել է Լիբմանը, «Օրը» նայում է *«ուսի վրայով՝ մռայլ և անբարյացակամորեն, կարծես թաքնվում է թշնամական աշխարհից»*։

Ինչպես կապելլայի մյուս քանդակները, «Օրի» աչքերը կույր են․ քանդակագործը դրանք ստեղծել է առանց բիբերի։

Գերմանացի արվեստաբան Հերբերտ ֆոն Այնեմը վկայակոչում է Ֆրիդրիխ Կրիգբաումին, ըստ որի «Օրը», ըստ նախնական մտադրության, պետք է ստեղծվեր առնձնահատուկ գծերով, արևի խույրով։

## Կերպարն արվեստի մեջ
Իրվինգ Սթոունի կենսագրական «Տառապանք և զմայլանք» (1961) գրքում գրված է․

## Պատկերասրահ
 
Պատկեր:Life of Michael Angelo, 1912 - Tomb of Giuliano de Medici.jpg|alt=Надгробие Джулиано Медичи. Капелла Медичи (Новая сакристия) церкви Сан-Лоренцо, Флоренция
Պատկեր:Michelangelo-Genius of Victory-Palazzo vecchio2.jpg|alt=Микеланджело. «Дух победы»
Պատկեր:Studio del Crepuscolo di Michelangelo - Jacopo Tintoretto.png|alt=Тинторетто. «День» (эскиз по Микеланджело)
Պատկեր:Belvedere Torso-Vatican Museums.jpg|alt=«Бельведерский торс»


## Գրականություն

*  
* 
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
* 

## Նշումներ

: а. гробница была завершена по заказу Козимо I Медичи в 1554—1555 гг. Джорджо Вазари и Бартоломео Амманнати

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆլորենցիա
Կատեգորիա:Միքելանջելոյի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Միքելանջելո
Թրիփ Հոքինս

**Ուիլյամ Մյուրեյ** Թրիփ Հոքինս (անգլ. ՝ William Murray Hawkins, ), ամերիկացի ձեռնարկատեր և Electronic Arts (EA), The 3DO Company և Digital Chocolate-ի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Որպես երեխա, լինելով Strat-O-Matic Football-ի երկրպագու՝ Հոքինսը սկսել է իր առաջին բիզնեսը դեռահաս տարիքում ՝ փորձելով ստեղծել այս խաղի կեղծ տարբերակը։ Նա հորից $5,000 վարկ վերցրեց մտածածն իրագործելու նպատակով, բայց,  չնայած NFL Game Programs-ի գովազդին, ստարտափը ձախողվեց։ Դրանից հետո Հոքինսը ստացավ իր առաջին համակարգիչը և հետաքրքրվեց համակարգչով ֆուտբոլի սիմուլյատորի ստեղծմամբ։ Ավելի ուշ ավարտել է Հարվարդի համալսարանը։

Համալսարանն ավարտելուց հետո Հոքինսը աշխատել է որպես Apple Computer-ի ռազմավարության և շուկայավարման տնօրեն։ Այնուամենայնիվ, նա հեռացավ այնտեղից՝ իր սեփական ստուդիան ՝ Electronic Arts (սկզբնական անվանումը ՝ Amazin' Software) հիմնելու նպատակով, որը մասնագիտացված է համակարգչային խաղերի ստեղծման մեջ։ Electronic Arts-ը Նրա ղեկավարությամբ զգալի հաջողությունների է հասել համակարգչային խաղերի շուկայում։

Մնալով EA-ի նախագահ՝ 1991 թվականին Հոքինսը հիմնադրեց 3DO ընկերությունը, որը մասնագիտացված է խաղային կոնսոլների զարգացման մեջ։ 1994 թվականի հուլիսին նա հեռանում է EA-ի տնօրենների խորհրդից։ 1993 թվականին իր թողարկման ժամանակ 3DO Interactive Multiplayer-ը ամենահզոր խաղային կոնսոլն էր։ Սակայն միևնույն ժամանակ այն ուներ նաև շատ բարձր գին՝ համեմատած նմանատիպ սարքերի հետ՝ 599,95 դոլար՝ կոնսոլի համար սովորական 200 դոլար գնի դիմաց։ Դա բարձր գինն էր, որը զուգորդվում էր խաղային համակարգերի շուկայի գերհագեցվածության հետ, ինչը հանգեցրեց 3DO-ից կոնսոլի  ցիկլի արագ ավարտին։

1996 թվականին 3DO-ն դադարեցնում է խաղային կոնսոլների հետ կապված բոլոր նախագծերը և կենտրոնանում է համակարգչային խաղերի մշակման վրա՝ պատրաստելով խաղեր PlayStation-ի, PC-ի և այլ կոնսոլների համար։ Մնալով ընկերության նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն՝ Հոքինսը նաև ստանձնել է կրեատիվ տնօրենի դերը։ Այնուամենայնիվ, խաղերի զարգացման պլանավորման սխալների պատճառով 3DO-ն ունեցավ վաճառքի ցածր ցուցանիշ, ինչը հանգեցրեց ընկերության սնանկացմանը 2003-ի մայիսին։ Մտավոր սեփականության մեծ մասը, ներառյալ Might and Magic արտոնությունը, վաճառվել է Ubisoft հրատարակչին, մինչդեռ Թրիփ Հոքինսը պահպանել է 3DO կոնսոլների ապարատային և ծրագրային ապահովման սեփականությունը։ Ավելի ուշ Թրիփը հիմնադրել է Digital Chocolate ընկերությունը, որը մասնագիտացված է բջջային հարթակների համար խաղերի մշակման մեջ։

2005 թվականին Հոքինսը դարձել է ութերորդ մարդը, ով ներկայացվել է ինտերակտիվ արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի Փառքի սրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ
Մահմուդ ազ-Զախար

**Մահմուդ ազ-Զախար** (, ), պաղեստինցի քաղաքական գործիչ, Համաս պաղեստինյան իսլամիստական կուսակցության համահիմնադիր Գազայի հատվածում, 2006 թվականին նշանակվել է Պաղեստինի Ինքնավարության արտաքին գործերի նախարար։

## Կենսագրություն
Մահմուդ ազ-Զախարի հայրը եղել է պաղեստինցի, իսկ մայրը՝ եգիպտուհի։ Նրա մանկության տարիներն անցել են Եգիպտոսի Իսմայիլիա քաղաքում։ Գազայի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո Մահմուդ ազ-Զախարն ընդունվել է Կահիրեի Այն Շամս համալսարան, որտեղ 1976 թվականին ստացել է վիրաբույժի դիպլոմ։ Վերապատրաստումից հետո Մահմուդ ազ-Զախարն աշխատել է որպես վիրաբույժ՝ Գազայի և Խան-Յունիսի հիվանդանոցներում։

Համասի հիմնադրման ժամանակ Մահմուդ ազ-Զախարը դարձել է նրա անդամներից մեկը։ 1988 թվականին Մահմուդ ազ-Զահարը հանդիպել է Իսրայելի վարչապետ Իցհակ Ռաբինի հետ։ Համասն այդ ժամանակ հանդիսացել է որպես բարեգործական իսլամիստական կազմակերպություն։ Նույն թվականին Մահմուդ ազ-Զախարը 6 ամսով կալանավորվել է Իսրայելի կողմից։ 1992 թվականից մոտ մեկ տարի  ազ-Զահարը գտնվել է Լիբանանում, որտեղ անդամակցել է Համասի արտաքսված ակտիվիստների հետ։ 1996 թվականին նա նորից է ձերբակալվել իսրայելցիների կողմից և մեկ տարի անցկացրել բանտում։ Բանտում գտնվելու ժամանակ նա ծանր հիվանդացել է։

Համասի ղեկավարների մեծ մասի մահից հետո ազ-Զահարը նշանակվել է կազմակերպության Գազայի հատվածի առաջնորդներից մեկը։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 10-ին նա ողջ է մնացել իսրայելական օդուժի հարձակումից, սակայն այդ ժամանակ զոհվել է նրա որդին։

Պաղեստինի Ինքնավարության ընտրություններից առաջ նա  հարցազրույցներից մեկում նշել է՝ «Պաղեստինը պետք է լինի Իսլամական պետություն, որն ապրում է շարիաթի օրենքներով և ձգվում է Միջերկրական ծովից մինչև Հորդանան»։ Արտգործնախարարի պաշտոնը զբաղեցնելուց հետո նա մեկ այլ հարցազրույցում չի բացառել Իսրայելի հետ ռեալ բանակցությունները։

Ազ-Զախարն ամուսնացած է, ունի յոթ երեխա, 2003 թվականի սեպտեմբերի 10-ին նրա ավագ որդին՝ Խալեդը սպանվել է իսրայելցիների կողմից, մյուս որդին սպանվել Է 2008 թվականի հունվարին՝ Գազայի հյուսիսում, Իսրայելի պաշտպանության բանակի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Hamas terror: every Jewish child now a target
*Hamas: Israel has legitimised the killing of its children
*'We Will Try to Form an Islamic Society
*Islamic state? Not yet
*No Peace Without Hamas

Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Երուսաղեմ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պաղեստինցիներ
Կալիումի մանգանատ

**Կալիումի մանգանատ**, K2MnO4 բանաձևով անօրգանական միացություն։ Այս կանաչ գույնով աղը միջանկյալ նյութ է, կալիումի պերմանգանատի (KMnO4) արդյունաբերական սինթեզի համար։ Երբեմն կալիումի մանգանատը և կալիումի պերմանգանատը շփոթում են, բայց այս միացությունների հատկությունները տարբեր են։

## Կառուցվածք և կապ
K2MnO4 -ը աղ է, որը կազմված է  K+ կատիոնից և MnO2-4 անիոնից։ Ռենտգենային բյուրեղագիտությունը ցույց է տալիս, որ անիոնը քառանիստ է և Mn-O հեռավորությունը  1,66 Å մոտ 0,03 Å ավելի երկար, քան Mn-O հեռավորությունները KMnO4-ում։ Իզոկառուցվածքային է կալիումի սուլֆատի հետ։ Միացությունը պարամագնիսական է  Mn(VI), կենտրոնում մեկ չզույգված էլեկտրոնի առկայության պատճառով։

## Ստացում
Արդյունաբերական եղանակով ստանում են MnO2 -ը օդի մուտքի պայմաններում կալիումի հիդրօքսիդի հետ փոխազդելով։

2 MnO2 + 4 KOH + O2 → 2 K2MnO4 + 2 H2O

Ռեակցիայից հետո ստացվում է կանաչավուն գույնով աղ։ Որպես այլընտրանք, օդի օգտագործման փոխարեն կարելի է օգտագործել կալիումի նիտրատը, որպես օքսիդիչ։

2 KOH + KNO3 + MnO2 → K2MnO4 + H2O + KNO2

Կարելի է ստուգել անհայտ նյութի մեջ մանգանի առկայությունը՝ նմուշը տաքացնելով օդում KOH-ի առկայությամբ։ Կանաչ գույնի առաջացումը ցույց է տալիս Mn-ի առկայությունը։ Այս կանաչ գույնը առաջանում է 610 նմ ինտենսիվ լույսի կլանման արդյունքում։

Լաբորատորիայում  K2MnO4-ը կարող է սինթեզվել՝ KMnO4-ը տաքացնելով խիտ KOH-ի լուծույթում, որին հաջորդում է սառեցումը` ստանալով կանաչ բյուրեղներ։

4 KMnO4 + 4 KOH → 4 K2MnO4 + O2 + 2 H2O

Այս ռեակցիան ցույց է տալիս հիդրօքսիդի համեմատաբար հազվադեպ դերը՝ որպես վերականգնող նյութ։ K2MnO4 -ի կոնցենտրացիան նման լուծույթներում կարելի է ստուգել՝ չափելով դրանց լույսի կլանումը 610 նմ-ում։

Պերմանգանատից մանգանատի ստացումը կարող է իրականացվել նաև յոդի միջոցով, որպես վերականգնող նյութ։

2 KMnO4 + 2 KI → 2 K2MnO4 + I2

Ռեակցիան ընթանում է պերմանգանատին բնորոշ մանուշակագույնից մանգանատի կանաչ գույնի փոփոխությամբ։ Այս ռեակցիան նաև ցույց է տալիս, որ մանգանատը (VII) կարող է ծառայել որպես էլեկտրոն ընդունող՝ ի հավելումն իր սովորական դերի, որպես թթվածնի փոխանցման ռեագենտ։ Բարիումի մանգանատ, BaMnO4 առաջանում է բարիումի քլորիդի առկայության պայմաններում յոդիդի հետ KMnO4-ի վերականգնումից։ Ինչպես BaSO4-ը, այնպես էլ BaMnO4-ը գրեթե բոլոր լուծիչներում ցուցաբերում են ցածր լուծելիություն։

Լաբորատոր պայմաններում կալիումի մանգանատի ստացման պարզ մեթոդ է կալիումի պերմանգանատի փոշու կամ բյուրեղների տաքացումը։ Կալիումի պերմանգանատը քայքայվում է կալիումի մանգանատի, մանգանի օքսիդի և թթվածնի։

2 KMnO4 → K2MnO4 + MnO2 + O2

Այս ռեակցիան թթվածնի ստացման լաբորատոր մեթոդ է։

## Ռեակցիաներ
Մանգանատային աղերը հեշտությամբ հիդրոլիզի են ենթարկվում առաջացնելով պերմանգանատ իոն և մանգանի օքսիդ։

3 K2MnO4 + 2 H2O → 2 KMnO4 + MnO2 + 4 KOH

Հիդրոլիզի գունեղ բնույթը հանգեցրել է նրան, որ մանգանատ (VI)/պերմանգանատ (VII) զույգը կոչվում է քիմիական քամելեոն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Holleman, A. F.; Wiberg, E. "Inorganic Chemistry" Academic Press: San Diego, 2001. .

Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Կատեգորիա:Մանգանատներ
Կատեգորիա:Մանգանի միացություններ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Սաութ Յորքշիր

**Սաութ Յորքշիր** (, [ˌsaʊθ ˈjɔːrkʃər], բառացի «Հարավային Յորքշիր»), ծիսակարգային մետրոպոլային կոմսություն Անգլիայում։ Մտնում է Յորքշիր և Համբեր շրջանի կազմի մեջ։ Կոմսության խոշոր քաղաքը և վարչական կենտրոնը հարմարվում է Շեֆիլդը։ Բնակչությունը կազմում է 1,365 մլն մարդ (2014թ․ տվյալներով 10-րդ տեղն է զբաղեցնում ծիսակարգային կոմսությունների ցանկում)։

## Աշխարհագրություն
Ընդհանուր տարածքը կազմում է 599 կմ² (38-րդ տեղն է զբաղեցնում ծիսակարգային կոմսությունների ցանկում)։

Տեղակայված է Պենինյան լեռներից արևելք։

Հիմնական գետերն են՝ Դիրն, Ռոտեր և Դոն։

Կոմսությունում է գտնվում Հարավային և Արևմտյան Յորքշիյան կանաչ գոտին։

## Պատմություն
Սաութ-Յորքշիրը ստեղծվեց որպես մետրոպոլային կոմսություն 1974 թվականին Յորքշիրի արևմտյան ռայդինգի հարավային հատվածում։

## Վարչական բաժանում
Կոմսության կազմի մեջ են մտնում 4 վարչական շրջան՝

## Քաղաքականություն
Մետրոպոլային կոմսությունների խորհուրդները վերացվել են 1986 թվականին, կառավարումն անցել է շրջանների կառավարմանը։

## Սպորտ
Սաութ-Յորքշիրում ամենատարածված սպորտաձևը ֆուտբոլն է, որը ներկայանում է այնպիսի թիմերով, ինչպիսիք են «Շեֆիլդ Յունայթեդ», «Շեֆիլդ Ուենսդեյ», «Բարնսլի», «Ռոտերեմ Յուայթեդ», «Դոնկաստեր Ռովերս». Կարևորությամբ երկրորդ սպորտը մոտոսպորտն է, որը ներկայանում է «Մանոր Մոտոսպորտ» ակումբով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք Սաութ-Յորքշիրի համատեղ քարտուղարություն։
* 
* Անգլիայի և Ուելսի 2011 թվականի մարդահամար։ 

Կատեգորիա:Անգլիայի կոմսություններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորություն
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Մարինացում

thumb|275x275px|Թռչնամսի մարինացում
**Մարինացում**, կերակուրը եփելուց առաջ համեմելու, հաճախ թթվային հեղուկի մեջ թրջելու գործընթաց։ Հեղուկը, որի մեջ մարինացվում է մթերքը, կարող է լինել կամ թթու (այնպիսի բաղադրամասերով, ինչպիսիք են քացախը, կիտրոնի հյութը կամ գինին), կամ ֆերմենտային՝ անանասի, պապայայի, յոգուրտի կամ կոճապղպեղի հյութով, կամ էլ չեզոք pH-ով։ Ի հավելումն այս բաղադրամասերի, մարինադը հաճախ պարունակում է յուղեր, խոտաբույսեր և համեմունքներ, որոնք մթերքին հավելյալ համային հատկանիշները են հաղորդում։ Մարինացումն օգտագործվում է մթերքները բուրավետելու և մսի ավելի կոշտ կտորները փափկացնելու համար։ Գործընթացը կարող է տևել վայրկյաններից մինչև օրեր։ Մարինադները տարբեր խոհանոցներում տարբեր են։ Մարինացումը նման է աղ դնելուն, բացառությամբ այն բանի, որ աղ դնելը սովորաբար չի ներառում թթվի զգալի քանակություն։ Այն նաև նման է թթու դնելուն, բացառությամբ նրանից, որ թթու դնում են շատ ավելի երկար ժամանակով, հիմնականում որպես սննդամթերքի պահպանման միջոց, մինչդեռ մարինացումը սովորաբար կատարվում է ընդամենը մի քանի ժամից մինչև մեկ օր, հիմնականում որպես սննդի համը բարձրացնելու միջոց։

## Հյուսվածքների քայքայում
thumb|Տավարի մսի մարինացում կորեական խորոված ճաշատեսակի համար
Մսի դեպքում թթուն նպաստում է հյուսվածքների քայքայմանը, ինչը թույլ է տալիս մսին ավելի շատ խոնավություն կլանել և ավելի հյութեղ վերջնական մթերք ստանալ, այնուամենայնիվ, չափազանց շատ թթուն կարող է վնասակար լինել մսի համար։ Լավ մարինադը պետք է ունենա թթվի, յուղի և համեմունքների ճիշտ հավասարակշռություն։ Եթե հում մարինացված միսը սառեցված է, ապա մարինադը կարող է քայքայել մակերեսը և արտաքին շերտը փխրուն դարձնել։ Հաճախ մարինացումը շփոթում են մացերացման հետ, որը սննդի պատրաստման նմանատիպ ձև է։

## Անվտանգության նկատառումներ
Խոզի, տավարի, թռչունի հում միսը և ծովամթերքը կարող են պարունակել վնասակար բակտերիա, որը կարող է փչացնել մարինադը։ Մարինացումը պետք է արվի սառնարանում՝ բակտերիաների աճը կասեցնելու համար։ Օգտագործված մարինադը չպետք է սոուսի վերածվի, եթե այն չի եռացվել օգտագործելուց անմիջապես առաջ։ Թարմ մարինադը, որը չի շփվել մսի հետ, կարելի է օգտագործել։ Մարինացումը պետք է կատարվի կամ ապակյա կամ սննդամթերքային պլաստիկե տարայում։ Մետաղը, ներառյալ խեցեգործական ջնարակները, որոնք կարող են կապար պարունակել, փոխազդում են մարինադի թթվի հետ, ուստի պետք է խուսափել դրանցից։

## Քաղցկեղի ռիսկի նվազեցում
Կենդանական մկանների սպիտակուցները բարձր ջերմաստիճանում պատրաստելը կարող է հանգեցնել հետերոցիկլիկ ամինների առաջացման։ Այդպիսի նյութերը քաղցկեղի առաջացման բարձր ռիսկ են ներկայացնում։ Կենդանական մկանների սպիտակուցները մարինացնելը կարող է նվազեցնել այս ռիսկը մինչև 95%-ով՝ խոչընդոտ ստեղծելով բարձր ջերմաստիճանով պատրաստման համար։

## Տես նաև
* Սևիչե – մարինացված հում ձկով ուտեստ
* Վինեգրետ – աղցանային ամոքունք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհարարություն
Կատեգորիա:Ուտեստների պատրաստման տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Կալաբաշ

մինի|Կալաբաշների տեսքը
**Կալաբաշ** (նաև՝ *կալաբաշա,*  ՝ դդում), անոթ, որը պատրաստված է չորացրած դդումից (հիմնականում շշով դդմի) կամ կալաբաշի (գորլանկա) ծառից (կիսալուն)։ Լայնորեն տարածված է Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի, Կենտրոնական, Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայի, ինչպես նաև Օվկիանիայի ժողովուրդների մեջ։ Օգտագործվում է սննդամթերքի պահպանման համար, հիմնականում խմիչքների համար։ Կալաբաշաները հաճախ զարդարված են կենդանիների, թռչունների, բույսերի կամ երկրաչափական զարդանախշերի ոճավորված պատկերներով՝ ներկված բնական ներկերով, այրվող, քերծվածքով կամ փորագրությամբ։

Կալաբաշը կարող է ունենալ ավազանի, ամանի, ամանի, ամանի, սափորի, շշի և այլնի ձևեր։ Բացի սնունդը պահելուց, շշի դդմի կամ կալաբաշի չորացրած պտուղներից օգտագործվում են երաժշտական գործիքներ, ձկնորսական  պարագաներ, ծիսական դիմակներ և այլ իրեր պատրաստելու համար։

Հարավային Ամերիկայի երկրներում, ի թիվս այլ բաների, կալաբաշն օգտագործվում է մատե խմելու համար, Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում՝ կումիս պահելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Грансберг А. Х.* Африканские калебасы // «Азия и Африка сегодня», 1979, № 5.

Կատեգորիա:Ասիական մշակույթ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի մշակույթ
Անտառային հեքիաթ (ֆիլմ, 1913)

**Անտառային հեքիաթ** (), ռուսական համր ֆիլմ՝ նկարահանված 1913 թվականին Եվգենի Բաուերի կողմից։ Թողարկվել է 1913 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։ Ֆիլմը չի պահպանվել։

## Սյուժե
Սյուժեն ներկայացված է «Կինեմատոգրաֆիայի տեղեկագիր» ամսագրում (1913)։

Նադյան ապրում էր իր հոր կալվածքում՝ շրջապատված նրա սիրով։ Հոր կալվածքի գյուղատնտեսը կրքոտ սիրահարված է նրան։ Այնուամենայնիվ, Նադյան իր երազներում անրջում է մեկ այլ հերոսի մասին, որը նման է «գեղեցիկ արքայազնի»։

Մի անգամ աղջկա երազանքների հերոսը հայտնվում է անտառում։ Նադյան ամբողջ սրտով սիրահարվում է նրան, նրանք հանդիպում են լուսնի ներքո։ Գյուղատնտեսը խանդում է և որսի ժամանակ սպանում մրցակցին։

Դրանից հետո Նադյան խելագարվում է։ Նա գիշերը թափառում է անտառում և գնում դեպի ժայռը, որտեղ առաջին անգամ համբուրվել է սիրելիի հետ։ Նադյան վերջին քայլն է անում և ընկնում գետը։

## Դերերում

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Եվգենի Բաուեր
* Սցենարիստ՝ Վալերիան Դեմերտ
* Օպերատոր՝ Նիկոլայ Կոզլովսկի

## Քննադատություն
Կինոյի պատմաբան Բ. Ս. Լիխաչովը գրել է, որ ֆիլմը դարձել է «Բաուերի առաջին և ամենահաջող բեմադրություններից մեկը, ով այս ֆիլմից հետո  արագորեն սկսեց կինոռեժիսորի կարիերա անել»։

Կինոգետ Վենիամին Վիշնևսկին ֆիլմը գնահատել է որպես «ուշադրության արժանի»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1913 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Զոֆիա Կուրատովսկա

**Զոֆիա Կուրատովսկա** (), լեհ բժիշկ, քաղաքական գործիչ և դիվանագետ, ծագումով հրեա։ 

Նրա հայրը՝ Կազիմերժ Կուրատովսկին մաթեմատիկոս էր, որն աշխատում էր Վարշավայի մաթեմատիկայի դպրոցում։ Կուրատովսկան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Վարշավայի ապստամբությանը։ Պատերազմի ավարտից հետո ավարտել է Վարշավայի բժշկական համալսարանը՝ արյունաբանություն մասնագիտությամբ և դարձել բժիշկ։ 1980-ականներին նա միացել է «Համերաշխություն» շարժմանը և դարձել նրանց առողջապահական աշխատողներից մեկը։

«Համերաշխություն»-ում աշխատելու ընթացքում խնամում էր ավելի քան 1000 քաղբանտարկյալների և հրապարակում ընդհատակյա ամսագրեր՝ ընդգծելով նրանց խնամքի բացակայությունը և անբավարար կենսապայմանները։ 1980-ականների ընթացքում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի համաճարակի ժամանակ կառավարությունը դիմել է Կուրատովսկային՝ աշխատելով նրա հետ՝ կանխելու վիրուսի տարածումը, չնայած տասնամյակի սկզբին նրա «համերաշխության» ակտիվության պատճառով նրան սև ցուցակում էր ներառել։ 1989 թվականին մասնակցել է Լեհաստանի Կլոր սեղանի համաձայնագրին, իսկ հետո՝ Սենատի առաջին դեմոկրատական ընտրություններին։ Նա հաղթել է ձայների 82,5 տոկոսով, որը մասնակից թեկնածուների շրջանում ամենաբարձր շրջանն էր, մինչդեռ ասում էր, որ «ոչինչ չի կարող խոստանալ։

Իր առաջին ժամկետում ընտրվել է Սենատի փոխմարշալի պաշտոնում։ Այս ընթացքում նաև ղեկավարում էր Վարշավայի բժշկական դպրոցի Արյունաբանական կլինիկան։

Կուրատովսկան վերընտրվել է Սենատի անդամ 1991 և 1993 թվականներին՝ երրորդ ժամկետում կրկին ծառայելով որպես փոխմարշալ։ Նա աշխատել է Սոցիալական հարցերի, առողջապահության և արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում։ Նրա պաշտոնավարման ավարտից հետո՝ 1997 թվականին Հարավային Աֆրիկայում առաջադրվել է որպես դեսպան, որտեղ անցկացրել է իր կյանքի մնացած մասը։ Մահանացել է 1999 թվականին։

## Կոչումներ
* Լեհաստանի վերածննդի շքանշանի խաչի ասպետ (1987)
* Բոլոնիայի վերածննդի շքանշանի հրամանատարական խաչ (1990)
* Բոլոնիայի վերածննդի շքանշանի հրամանատարական խաչ աստղով (1997)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ բժիշկներ
Կատեգորիա:Լեհ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Կորեայի ազդեցությունը ճապոնական մշակույթի վրա

**Ժամանակակից** ճապոնական մշակույթը բազմաթիվ երկրների մշակույթների ազդեցության արդյունք է, որոնց թվում գերազանցում է ասիական երկիրը՝ Կորեան։ Հին ժամանակներից այստեղ ապրել են կորեացիներ, թեև շատ աղբյուրներում Ճապոնիան համարվում է մոնոէթնիկ երկիր։ 1-ին հազարամյակի կեսերին հարավարևելյան Չինաստանից Կորեական թերակղզով ճապոնական կղզիներ ժամանեցին ճապոնական ցեղեր։

## Պատմություն
Հետագայում՝ դարերի ընթացքում, Կորեական թերակղզուց ներգաղթյալները մեծ դեր խաղացին ճապոնական մշակույթի ձևավորման գործում։ Դա առավելագույնս դրսևորվել է 5-6-րդ դարերում ճապոնական կղզիներում հիերոգլիֆային գրերի, բուդդայականության և այլնի հայտնվելով։ Կորեայից դեպի ճապոնական երկրներ բազմաթիվ գաղթականների արդյունքում մինչև 13-րդ դարը տեղի ունեցավ համապատասխանաբար ձուլում և խառնում տեղի բնակչության հետ, ինչը նույնպես ազդեց մշակույթի, կյանքի և ավանդույթների վրա։ Կորեական ոճի հետքերը տեսանելի են նույնիսկ ճապոնական գեղանկարչության և ճարտարապետության ամենահին օրինակներում՝ սկսած Ճապոնիայում բուդդայական տաճարների ձևավորումից մինչև տարբեր արտեֆակտներ։

Նաև Ճապոնիայի զարգացման վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել առանձին անկախ պետությունների հետ կառուցված հարաբերությունները, որոնք գոյություն ունեին Կորեայում Կոֆունի ժամանակաշրջանում։

Դասական ժամանակաշրջանում նորամուծությունների մեծ մասը, որոնք ծագել են Կորեայում (Չինաստանի հետ սերտ հարաբերությունների արդյունքում), հետո տարածվել են Ճապոնիայում։

## Շամանիզմ
Ճապոնական մշակույթի վրա կորեական մշակույթի ազդեցության ամենավառ դրսևորումներից մեկը շամանական ավանդույթներն են։ Ճապոնական Յայոյի մշակույթը, որը ծագել է մ.թ.ա 1-ին դարում, տարածքային առումով կարելի է բաժանել բրոնզե թրերի և նիզակների մշակույթի (Կոշու կղզում) և բրոնզե դոտա-կու զանգերի մշակույթին (Հոնսյու կղզում)։ Համակենտրոն շրջանակներով բրոնզե հայելու պաշտամունքը կարելի է վերագրել ճապոնական մշակույթի շամանական ծեսերին։ Կորեական շամանների շրջանում բրոնզե հայելին համարվում էր նաև երկնային ոգու խորհրդանիշ, որն իր հերթին կապված է արևի պաշտամունքի հետ։ Բրոնզե հայելիների պաշտամունքը կարելի է համարել Հյուսիսային Կյուսյուի մշակույթի մաս, որը նույնպես կապված է արևի աստվածուհի Ամատերասուի պաշտամունքի հետ։

## Զենք
Կոֆունի ժամանակաշրջանում Կորեան Ճապոնիայում երկաթե թրերի, նիզակների և սաղավարտների միակ աղբյուրն էր։ Կորեայից Ճապոնիա են ժամանել առաջին կուրրասը, ափսեի զրահը։ 618 թվականին Գոգուրեոն առաջին խաչադեղը բերեց Ճապոնիա։
մինի
Այդ տարիներին ձիերը հիմնական ռազմական մեքենան էին, ինչպես նաև զենքը։ Հենց Բեկջեից ներգաղթյալներն են ստեղծել ձիաբուծության առաջին ֆերմաները Ճապոնիայի Կավաչի նահանգում։

## Խեցեգործություն
5-րդ դարի սկզբին Կայայից և Սիլայից խեցեղեն ներմուծվեց Ճապոնիա, և շուտով խեցեղենը, վառարանը և խեցեգործական անիվները Կորեայից տարածվեցին Ճապոնիա։

## Տես նաև
* Ճապոնիայի արվեստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիական մշակույթ
Կատեգորիա:Կորեայի մշակույթ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ
KAIST

**KAIST** (կորեերեն՝ 한국과학기술원; Korea advanced Institute of Science and Technology), Կորեայի առաջատար տեխնոլոգիաների ինստիտուտ, Հարավային Կորեայի առաջատար ուսումնական և հետազոտական համալսարան, որը գտնվում է Դեջոնում։ Հիմնադրվել է Կորեայի կառավարության կողմից 1971 թվականին՝ որպես առաջին ազգային գիտական, հետազոտական և տեխնիկական ինստիտուտ։ 2019 թվականին KAIST-ը աշխարհի առաջատար համալսարանների վարկանիշում (en:QS World University Rankings) զբաղեցրել է 40-րդ հորիզոնականը։

1971 թվականից KAIST-ը ֆինանսավորվում է պետության կողմից։ Ի սկզբանե հաստատությունը հագեցած էր զգալի թվով տաղանդավոր ինժեներներով և գիտնականներով, ովքեր կրթություն են ստացել ԱՄՆ-ում։ Ի սկզբանե շեշտը դրվել է տեսական և կիրառական հետազոտությունների վրա։ Այժմ KAIST-ը Հարավային Կորեայում ռազմավարական հետազոտական նախագծերի գլխավոր կենտրոնն է։ Համալսարանի շուրջ 400 դասախոսներ հետազոտություններ են իրականացնում՝ համագործակցելով կրթական և արդյունաբերական կազմակերպությունների հետ ամբողջ աշխարհից։ KAIST-ն առաջարկում է կրթաթոշակ և աջակցություն միջազգային ուսանողներին։

Համալսարանը պարբերաբար վարձում է օտարերկրյա դասախոսների։ KAIST-ի նախկին նախագահ Սո Նամպեն տարիներ շարունակ դասավանդել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ Նրա նախորդը՝ Ռոբերտ Լաֆլինը, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր և Սթենֆորդի համալսարանի ֆիզիկայի պրոֆեսոր, առաջին օտարերկրացին էր, ով ղեկավարում էր Կորեայի համալսարանը։ Դասախոսների մեծ մասը եկել են ԱՄՆ-ի բուհերից։ KAIST-ը մասնակցում է բազմաթիվ միջազգային ծրագրերի՝ եվրոպական և ասիական նշանավոր համալսարանների հետ հավասար։ Մասնավորապես, այն ընդգրկված է LAOTSE-ում և AAA RU-ում (Արևելյան Ասիայի հետազոտական համալսարանների ասոցիացիա)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* KAIST , официальный сайт на английском
* KAIST, официальный сайт на корейском
* Daedeok Innopolis
* KAIST Business School, Facebook Group
* , Facebook Group, Twitter
* Topuniversities.com

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Apache լիցենզիա

**Apache լիցենզիա** (), անվճար ծրագրային ապահովման արտոնագիր է՝ հաստատված Apache Software Foundation ընկերության կողմից։

## Տարբերակի պատմություն
Apache Արտոնագիր 1.1-ը հաստատվել է 2000 թվականին ASF-ի կողմից։ Ունի որոշակի առավելություններ և կոդի գրառման պարզություն։

## Apache Արտոնագիր 2.0
2004 թվականի հունվարին ASF-ը հաստատեց Apache Արտոնագիր 2.0-ը։ Այս լիցենզիան հիմնականում աշխատում է MIT-ի, BSD-ի և Apache License 1.1-ի նման` որոշ լրացուցիչ առավելություններով։ Օրինակ, այլ լիցենզիաներով ածանցյալ աշխատանքների լիցենզավորումը թույլատրվում է Apache License 2.0-ի պայմաններով։
Հիմնական փոփոխությունները` լիցենզիայի ավելի հեշտ օգտագործումը ոչ ASF նախագծերի համար, բարելավված համատեղելիություն GPL-ի հետ, լիցենզիայի նկարագրության հղումն օգտագործելու հնարավորություն` այն յուրաքանչյուր ֆայլում նկարագրելու փոխարեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ազատ արտոնագրեր
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Արտոնագրեր
Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Գևորգ Հարությունյան (ֆուտբոլիստ)

**Գևորգ Կառլենի Հարությունյան** (), ազգությամբ հայ ռուսաստանցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող և ձախ կիսապաշտպան։

## Կենսագրություն
### Ակումբային կարիերա
Սկսել է ֆուտբոլով զբաղվել Դիմիտրովգրադում, իսկ 12 տարեկանից զբաղվել է «Ռուբին» ակադեմիայում։ 2012/13 մրցաշրջանից հանդես է եկել թիմի երիտասարդական կազմում։ 2014/15 մրցաշրջանում «Ռուբին-2»-ի կազմում անցկացրել է երեք հանդիպում երկրորդ դիվիզիոնում։ Կազանյան ակումբի հիմնական կազմում նորամուտը նշել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 24-ին «խաբարովսկի ՍԿԱ»-ի դեմ Ռուսաստանի Գավաթի խաղում։

2017 թվականի գարնանը վարձավճարով տեղափոխվել է հայկական «Փյունիկ»։ Հայաստանի առաջնությունում նորամուտի Խաղը խաղացել է 2017 թվականի մարտի 5-ին «Գանձասարի» դեմ՝ ընդմիջմանը փոխարինման դուրս գալով Արթուր Նադիրյանի փոխարեն։ Առաջին անգամ աչքի է ընկել իր երկրորդ խաղում՝ 2017 թվականի մարտի 10-ին՝ գրավելով «Արարատի» դարպասը։ Ընդհանուր առմամբ կես մրցաշրջանում մասնակցել է 13 հանդիպման և դարձել մեկ գոլի հեղինակ երկրի առաջնությունում, ինչպես նաև 3 խաղի է մասնակցել Հայաստանի Գավաթի խաղարկությունում, որտեղ իր թիմի հետ դարձել է եզրափակչի մասնակից։ Վարձակալության ավարտից հետո վերադարձել է «Ռուբին»։

### Կարիերան հավաքականում
Հրավիրվել է Ռուսաստանի պատանեկան հավաքական, այդ թվում՝ 2015 թվականի ապրիլին ընկերական մրցաշարում երկու հանդիպում է անցկացրել ԱՄԷ-ի և Չեխիայի հասակակիցների հետ։

Ֆուտբոլիստի խոսքով՝ բազմիցս հրավերներ է ստացել Հայաստանի պատանեկան և երիտասարդական հավաքականներից, սակայն «Ռուբինի» ղեկավարությունը նրան բաց չի թողել, քանի որ չեն ցանկացել, որ նա լեգեոների կարգավիճակ ունենա։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ռուբինի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Երախտագիտության բերքի փառատոն (Միացյալ Թագավորություն)

**Երախտագիտոության  բերքի փառատոնը** Միացյալ Թագավորությունում հողի վրա աճեցված բերքի և սննդի տոն է։ Այն տարվա ընթացքում հաջող բերքի համար շնորհակալություն հայտնելու առիթ է, երբ մոտենում է ձմեռը։ Փառատոնը նաև շնորհակալություն է հայտնում մարդկանց կյանքում բոլոր լավ և դրական բաների համար, ինչպիսիք են ընտանիքը և ընկերությունները։

Բերքի տոները ըստ ավանդույթի անց են կացվում ոչ միայն եկեղեցիներում, այլ նաև դպրոցներում և երբեմն գինետներում։ Որոշ կալվածքներ և ագարակներ նախկինում բերքի տոնը անցկացնում էին գոմում։ Որոշ քաղաքներում և գյուղերում բերքահավաքի տոներն այնպես են կազմակերպվում, որ տարբեր եկեղեցիներում այն նույն օրը չունենա։ Մարդիկ իրենց այգուց, համայնքային պարտեզից կամ ագարակից  են բերում բերք, նույնիսկ պահածոյացված և փաթեթավորված սնունդ։

## Ժամանակը
Եկեղեցիների մեծամասնությունը, հատկապես գյուղական վայրերում, Բերքի տոնը անց է կացնում տատանվող ժամանակներում՝ ըստ տեղական ավանդույթների։ Շատ եկեղեցական դպրոցներ նշում են կես շաբաթ։ Բերքահավաքի փառատոները Միացյալ Թագավորությունում տեղի են ունենում բերքահավաքի ավարտից հետո տարբեր օրերին, սովորաբար սեպտեմբերին կամ հոկտեմբերին, կախված նրանից, թե ինչ մշակաբույսեր են աճեցվում և երբ են դրանք հավաքվում տեղում։ Ի տարբերություն ԱՄՆ-ի Երախտագիտության օրվա, այդ օրը պաշտոնական տոն չի հայտարարվել։ Չնայած Բերքի օրը ինքնին կիրակի է նշվում, շատ շքերթներ, փառատոներ և ծառայություններ տեղի են ունենում մոտ օրերին։

## Տես նաև
* Բերքի տոն
* Գոհաբանության օր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Սաքայի դարաշրջան

**Սաքայի դարաշրջան** (Շակա),կամ  **Շալիվահանայի դարաշրջան**(Շալիվահանա Շակա), Արեգակնային տարիների հաշվման համակարգը, որը տարածված է Հնդկաստանում և Կամբոջայում մ. թ. 78 թվականի մարտի 15-ից, երբ Սատավահանա դինաստիայի տիրակալը Գաուտամիպուտրա Սատաքարնի անունով (ավելի հայտնի է Շալիվահանա գահի անունով) ջախջախեց կիսաքոչվոր սակա ցեղերին, որոնք կազմեցին հնդկա-սկյութական թագավորությունը։ Օրացուցային նպատակներով դարաշրջանի սկիզբ է համարվում մ. թ.  78 թվականի գարնանային գիշերահավասարը (մարտի 22)։

Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հնդկական օրացույցներում օգտագործվում էր ոչ թե արևադարձային տարի, այլ մեկ տարի մի փոքր ավելի երկար, քան ասիրեալը (մ.թ. 500 թ. հնդկական տարվա տեւողությունը սահմանվել է 365,258756 օր), ժամանակի ընթացքում Սակա համակարգի համաձայն Նոր տարին երկու-երեք օրվա անհամապատասխանությամբ տեղափոխվեց ապրիլի 12։ Հնդկաստանի միասնական ազգային օրացույցում Նոր տարին վերադարձվում է գարնանային գիշերահավասարի դիրքին։ 1970 թվականը համապատասխանում է Շալիվահանայի դարաշրջանի 1892-1893 թթ. Այնուամենայնիվ, հնդկական ավանդույթում ընդունված է ոչ թե հերթական, այլ տարիների քանակական հաշիվ, ուստի նշված տարիները նշանակվում են 1891-1892 թթ. Հնդկաստանի միասնական ազգային օրացույցը և Կամբոջայի բուդդայական օրացույցը հիմնված են Սակայի դարաշրջանի վրա։

Ճավա կղզում Սակայի դարաշրջանն անփոփոխ է եղել 1555 տարի մինչև 1633 թվականը, երբ դրա հիման վրա մշակվել է ճավայական օրացույցը (Ջավայում Շակա օրացույցի ներմուծումը կապված է մշակութային հերոս Աջի Սակայի հետ)։ Սա պետք է հիշել հին ինդոնեզական արձանագրությունները կարդալիս։ Օրինակ, Ֆիլիպիններում հայտնաբերված ամենահին արձանագրությունը թվագրվում է Սակայի դարաշրջանի 822 թվականին (900 թ.):

Արեգակնային տարիների Շալիվահանայի դարաշրջանը փոխարինեց Վիկրամադիտիայի (Սամվաթ) դարաշրջանին, որտեղ հաշվարկը հիմնված էր լուսնային տարիների վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:78
Կատեգորիա:Հնդկաստանի մշակույթ