Աբդ ալ-Սալամ Արիֆ

**Աբդ ալ-Սալամ Մուհամմադ Արիֆ ալ-Ջումեյլի** (, ), իրաքցի զինվորական և քաղաքական գործիչ, ով եղել է Իրաքի երկրորդ նախագահը 1963 թվականից մինչև իր մահը՝ 1966 թվականին տեղի ունեցած ավիավթարից։ Նա առաջատար դեր է խաղացել հուլիսի 14-ի հեղափոխության ժամանակ, երբ Հաշեմիթյան միապետությունը տապալվել է 1958 թվականի հուլիսի 14-ին։

## 1958 թվականի հեղաշրջում և ընդհարում Քասիմի հետ
Աբդ ալ-Քարիմ Կասիմի և այլ իրաքցի զինվորականների հետ Արիֆը Իրաքի ազատ սպաների գաղտնի կազմակերպության անդամ էր: Քասիմի պես, Արիֆը բացառիկությամբ ծառայել է 1948 թվականի արաբա-իսրայելական անհաջող պատերազմի ընթացքում, որտեղ նա գրավել է ներկայիս Պաղեստինի Արևմտյան ափի տարածքում գտնվող Ջենին քաղաքը: 1958 թվականի ամռանը վարչապետ Նուրի ալ-Սաիդը հրամայել է Արիֆի գլխավորած իրաքյան զորքերին օգնել Հորդանանին՝ որպես Արաբական դաշնության համաձայնագրի մի մաս: Փոխարենը, սակայն, նա իր բանակային ստորաբաժանումները առաջնորդել է դեպի Բաղդադ և հուլիսի 14-ին հեղաշրջում սկսել Հաշեմիթյան միապետության դեմ: Քասիմը կառավարություն է ձևավորել Արիֆի նորահռչակ հանրապետության հիմքի վրա, իսկ Արիֆը՝ նրա գլխավոր աջակիցը, նշանակվել է փոխվարչապետ, ներքին գործերի նախարար և զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ։

Այնուամենայնիվ, գրեթե անմիջապես, լարվածությունը թեժացել է պանարաբիստ Արիֆի և իրաքցի ազգայնական Քասիմի միջև, որին նույնպես աջակցել է Իրաքի կոմունիստական կուսակցությունը։ Առաջինն աջակցում էր Արաբական Միացյալ Հանրապետության միությանը, որը բաղկացած էր Եգիպտոսից և Սիրիայից, նախագահ Գամալ Աբդել Նասերի օրոք, սակայն Քասիմը դեմ էր դրան միանալուն: Արդյունքում երկու առաջնորդները պայքարի մեջ են մտել իշխանության համար, որն ավարտվել է Քասիմի հաղթանակով և սեպտեմբերի 12-ին Արիֆի պաշտոններից ազատմամբ: Նա Բոննում նշանակվել է դեսպան՝ ավելի ցածրաստիճան պաշտոնում։ Արիֆը հրաժարվել է ստանձնել այդ պաշտոնը և նոյեմբերի 4-ին Բաղդադ վերադառնալուց հետո անմիջապես ձերբակալվել է պետության դեմ դավադրության համար: 1959 թվականի փետրվարին նա մահվան է դատապարտվել Ռաշիդ Ալի ալ-Գայլանիի հետ։ Քասիմը նրան ազատ է արձակել 1961 թվականի նոյեմբերին։

## Իրաքի նախագահ

Քասիմը պաշտոնանկ է արվել 1963 թվականի փետրվարի 8-ին բաասիստների, բանակային ստորաբաժանումների և այլ պանարաբիստական խմբավորումների կոալիցիայի կողմից: Արիֆը նախկինում ընտրվել է որպես Իրաքի հեղափոխական հրամանատարական խորհրդի ղեկավար, իսկ հեղաշրջումից հետո, շնորհիվ իր ժողովրդականության, ընտրվել է Իրաքի նախագահ։ Քասիմը խնդրել է Արիֆին իրեն աքսորել՝ մահապատժի փոխարեն և հիշեցրել է նրան, որ երկու տարի առաջ նա իրեն ազատել էր մահապատժից: Այնուամենայնիվ, Արիֆը պահանջել է, որ Քասիմը երդվի Ղուրանով, որ հենց ինքը՝ Արիֆն է եղել 1958 թվականի հեղաշրջման իրական առաջնորդը: Քասիմը հրաժարվել է և արդյունքում մահապատժի ենթարկվել։

Թեև նա ընտրվել է որպես նախագահ, Բաասի գլխավոր քարտուղար Ալի Սալիհ ալ-Սաադին և Բաասի վարչապետ Ահմեդ Հասան ալ-Բաքրն ավելի շատ իշխանություն ունեին: 1963 թվականի մարտին Սիրիայում Բաասիստների գլխավորած հեղաշրջումից հետո Արիֆը Սիրիայի և Եգիպտոսի հետ միասնության բանակցություններ է սկսել: Հուլիսին Նասերի հետ վիճաբանությունից հետո Իրաքի բաասական կառավարությունը նստավայրից հեռացրել է բոլոր ոչ բաասական անդամներին՝ չնայած Արիֆի Նասերին ցուցաբերած աջակցության։ Նոյեմբերի 18-ին Արիֆը, բանակում դժգոհ անձանց աջակցությամբ, օգտվել է Բաասի միջև տեղի ունեցած պառակտումից, որը թուլացրել է կուսակցությունը, և հեռացրել է նրանց անդամներին կառավարությունից: Արիֆը ձևավորել է նոր կառավարություն՝ պահպանելով մի քանի բաասականներ, բայց հիմնականում կազմված նասերիստական բանակի սպաներից և տեխնոկրատներից: Նա պահպանել է իր նախագահությունը և իրեն նշանակել շտաբի պետ։ Մեկ ամիս անց նա վերջին պաշտոնը հանձնել է իր եղբորը՝ գեներալ Աբդ ալ-Ռահման Արիֆին, իսկ նախագահությունը՝ իր վստահելի գեներալ-լեյտենանտ Թահիր Յահյային։ 1964 թվականի աշնանը, Բաասը փորձել է հեռացնել Արիֆին, բայց ձախողվել է, երբ նրանց դավադրությունը բացահայտվել է: Արիֆը ձերբակալել է դավադիրներին, այդ թվում՝ Սադդամ Հուսեյնին։

1964 թվականի մայիսի 26-ին Արիֆը Եգիպտոսի հետ համատեղ ստեղծել է միասնական նախագահական խորհուրդը: Հուլիսի 14-ին՝ հեղափոխության տարեդարձի օրը, նա հայտարարել է Իրաքի Արաբական Սոցիալիստական Միության (ASU) ստեղծման մասին՝ այն գնահատելով որպես «արաբական սոցիալիզմի ներքո արաբական ազգի միասնության կառուցման սկիզբ»: Այն իր կառուցվածքով գրեթե նույնն էր, ինչ Եգիպտոսի Արաբական Սոցիալիստական Միությունը, և ինչպես Եգիպտոսում, արաբական ազգայնական կուսակցություններից շատերը լուծարվել և վերացել են միության կողմից։ Նաև բոլոր բանկերը և ավելի քան երեսուն իրաքյան խոշոր ձեռնարկություններ են ազգայնացվել: Արիֆը ձեռնարկել է այս միջոցները՝ Իրաքը Եգիպտոսի հետ բարեկամացնելու համար, որպեսզի նպաստի միասնության ամրապնդմանը, և դեկտեմբերի 20-ին հայտարարվել են միասնության ծրագրերի մասին: Չնայած դրան, 1965 թվականի հուլիսին նասերիստական նախարարները հրաժարական են տվել Իրաքի կառավարությունից։

Նախագահ Արիֆը մեծ դեր է խաղացել Իրաքում շինարարությունը խրախուսելու և երկրի ենթակառուցվածքների զարգացման գործում։

## Մահ
1966 թվականի ապրիլի 13-ին Արիֆը զոհվել է Իրաքի Հավիլանդի օդանավի ավիավթարից, Բասրայի օդանավակայանից մոտ 10 կիլոմետր հեռավորության վրա, և նախագահի պաշտոնում նրան փոխարինել է եղբայրը՝ Աբդ ալ-Ռահմանը։ Այն ժամանակվա հաշվետվությունները ցույց են տալիս, որ Արիֆը մահացել է ուղղաթիռի վթարի հետևանքով: Աբդ ալ-Ռահման ալ-Բազազը երեք օրով դարձել է նախագահի պաշտոնակատար, և նախագահի պաշտոնի համար պայքար է սկսվել։ Պաշտպանության խորհրդի և կառավարության առաջին նիստում նախագահ ընտրվելու համար Ալ-Բազազին անհրաժեշտ էր ձայների երկու երրորդի մեծամասնությունը: Ալ-Բազազը ձախողվել է, և նախագահ է ընտրվել Աբդ ալ-Ռահման Արիֆը։ Նրան բանակի սպաները համարել են ավելի թույլ և ավելի հեշտ մանիպուլյացիայի ենթարկվող, քան իր եղբայրն էր։

## Ընտանիք
2004 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Արիֆի դուստրը՝ Սանաա Աբդ ալ-Սալամը, և նրա ամուսինը՝ Վամիթ Աբդ ալ-Ռազակ Սաիդ ալ-Կադիրին, սպանվել են Բաղդադի իրենց տանը անհայտ հաձակվողների կողմից: Ռաֆալ Ալկադիրին՝ նրանց 22-ամյա որդին, առևանգվել է և ավելի ուշ սպանվել։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի զինվորականներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Կատեգորիա:Իրաքի քաղաքական գործիչներ