Ամերիկյան ուղտային կորպուս

**Միացյալ Նահանգների ուղտային կորպուս,** 19-րդ դարի կեսերին Միացյալ Նահանգների բանակի կողմից իրականացված փորձ, որի շրջանակներում ուղտերն օգտագործվում էին որպես բեռնակիր կենդանիներ Միացյալ Նահանգների հարավ-արևմուտքում: Չնայած ուղտերը դիմացկուն էին և հարմար էին տարածաշրջանով ճանապարհորդելու համար, բանակը հրաժարվեց դրանք ընդունել ռազմական նպատակներով: Պատճառներից մեկը ձիերի վախն էր անծանոթ կենդանիներից, բայց փորձի դադարեցման հիմնական պատճառը քաղաքացիական պատերազմի բռնկումն էր:Քաղաքացիական պատերազմը խանգարեց փորձին, որն ի վերջո դադարեցվեց, կենդանիները վաճառվեցին աճուրդում։
մինի|Բեռնակիր ուխտ

## Ծագում
1843 թվականի ապրիլի 26-ին կապիտան Ջորջ  Քրոսմանը առաջարկեց Պատերազմական նախարարությանը օգտագործել ուղտերը տեղափոխման նպատակներով, սակայն առաջարկն անտեսվեց: 1847-1848 թվականներին նրա փաստարկները կարողացան համոզել Միսիսիպիի սենատոր Ջեֆերսոն Դևիսին: Գաղափարի մեկ այլ ծագում 1912 թվականին հրապարակվել է գեներալ Էդվարդ Բեյլի որդու՝ Թրաքսթոն Բեյլի կողմից թերթային հոդվածում. «Հորս մոտ գաղափարը հղացավ, երբ Քարսոնի հետ ճանապարհորդում էր Մահվան հովտով։ Նա ուներ մի գիրք, որտեղ նկարագրվում էին Չինաստանում և Թաթարստանում կատարած ճանապարհորդությունները, և նա հանգեց այն եզրակացության, որ անապատային ուղտերի հետ արևմտյան նահանգները կարող էին ավելի հեշտ ապրել»։ Ամերիկյան բանակի համար ուղտեր գնելու գաղափարը նույնպես վերագրվում է հայտնի արկածախնդիր Հարլանին։

Ամեն դեպքում, Դեյվիսը կարողացավ իրականացնել այս մտադրությունը միայն այն ժամանակ, երբ 1853 թվականին նախագահ Ֆրանկլին Փիրսը նրան նշանակեց պատերազմի նախարար։ Նա որոշեց, որ բանակին անհրաժեշտ է բարելավված տրանսպորտային միջոցներ ԱՄՆ-ի հարավ-արևմուտքում գործողությունների համար՝ մի տարածք, որը նա և ուրիշները համարում էին անծայրածիր անապատ։ Իր 1854 թվականի զեկույցում նա գրել է. «Կրկին նշենք ռազմական և այլ ուղտերի ու ջորիների օգտագործման առավելությունները.»: 1855 թվականի մարտի 3-ին Կոնգրեսը 30,000 դոլար հատկացրեց այս նախագծի համար։ Հրամանը կատարելու համար նշանակվեց մայոր Ուեյնը։ 1855 թվականի հունիսի 4-ին Ուեյնը Նյու Յորքից մեկնեց USS Supply նավով։ Միջերկրական ծով ժամանելուց հետո սկսվեց ուղտերի ձեռքբերումը։ Փորթերը կանգ առավ Թունիսում, Մալթայում, Հունաստանում, Թուրքիայում և Եգիպտոսում։ Գնվեց ընդհանուր առմամբ երեսուներեք ուղտ՝ երկու բակտերիական ուղտ, քսանինը դրոմեդար, մեկ ձագ և մեկ «բիրտուգան» (նարական հիբրիդ)։ Վարձվեց նաև հինգ փորձառու հեծյալ։ 1856 թվականի փետրվարի 15-ին USS Supply նավը նավարկեց դեպի Տեխաս և ապրիլի 29-ին ժամանեց Ինդիանոլա։ Բարձր ալիքը թույլ չտվեց, որ ուղտերը տեղափոխվեն բեռնանավ։ Այս իրավիճակում USS Supply նավը քարշ տվեց բեռնանավը և ուղղվեց դեպի Միսիսիպիի գետաբերանը, որպեսզի այնտեղ գտնի ավելի հանգիստ ջրեր։ Արդյունքում, մայիսի 14-ին ուղտերը ափ իջան Ինդիանոլայում։
մինի|Նկար՝ ուխտերի բարձումը նավին
Ատլանտյան օվկիանոսով ճանապարհորդության ընթացքում մեկ ուղտ (արու) մահացավ, բայց ծնվեցին երկու ձագ, որոնք ողջ մնացին ճանապարհորդության ընթացքում։ Այսպիսով, արշավախումբը ժամանեց նախատեսվածից ավելի շատ ուղտերով։ Բոլոր կենդանիները լավ առողջական վիճակում էին։ Դեյվիսի հրամանով Փորթերը վերադարձավ Եգիպտոս՝ այնտեղից ավելի շատ ուղտեր գնելու համար։ 1857 թվականի հունվարի վերջին կամ փետրվարի սկզբին USS Supply-ն վերադարձավ քառասունմեկ դրոմեդարների նախիրով։  Երբ Փորթերը գտնվում էր իր երկրորդ ճանապարհորդության մեջ, առաջին նախիրից հինգ ուղտ մահացան, բանակին թողնելով յոթանասուն ուղտ։

## Զինվորական ծառայություն
1856 թվականի ամռան սկզբին բանակը բեռնեց ուղտերը և տարավ Վիկտորիայով և Սան Անտոնիոյով դեպի Քեմփ Վերդե։ Սկզբնական ճանապարհորդությունների մասին հաղորդագրությունները հիմնականում դրական էին։ Ուղտերը ապացուցեցին իրենց ուժեղ և դիմացկուն լինելը՝ արագ շարժվելով այն վայրերում, որտեղ ձիերը դժվարանում էին։ Նրանց լեգենդար ունակությունը՝ գոյատևել առանց ջրի, ցուցադրվեց 1857 թվականի արշավախմբի ժամանակ։ Արշավախումբը Սան Անտոնիոյից մեկնեց 1857 թվականի հունիսի 25-ին, և 25 բեռնակիր ուղտեր ուղեկցեցին ջորու քարշ տվող սայլերի շարքին: Յուրաքանչյուր ուղտ կրում էր 600 ֆունտ բեռ: Բիլը շատ դրականորեն էր գրել ուղտերի դիմացկունության և բեռնակիրների կարողությունների մասին: Նրա մեկնաբանություններից մեկն այն էր, որ նա կնախընտրեր ունենալ մեկ ուղտ, քան չորս ջորի:  Բիլի մեկնաբանությունները Ֆլոյդին դրդեցին Կոնգրեսին զեկուցել, որ ուղտերը հաջողակ են եղել որպես տրանսպորտային միջոց և առաջարկել Կոնգրեսին թույլատրել լրացուցիչ 1000 կենդանու գնումը: Կոնգրեսը որևէ գործողություն չի ձեռնարկել: Բիլը և նրա խումբը հասան Կոլորադո գետ 1857 թվականի հոկտեմբերի 26-ին: Կալիֆոռնիա անցնելուց հետո Բիլը ուղտերն օգտագործեց տարբեր նպատակներով Բեյքերսֆիլդի մոտ գտնվող իր ագարակում: Բիլը առաջարկեց բանակի ուղտերը պահել իր տարածքում, սակայն ռազմական հարցերով միության քարտուղար Էդվին Ստանտոնը մերժեց առաջարկը։ Լեյտենանտ Էդվարդ Բեյլը և նրա խումբը, 25 ուղտերի հետ, Ֆորտ Դեֆիանսից ուղևորվեցին դեպի Կոլորադո գետ (մոտավորապես 360 մղոն), ապա՝ Կալիֆոռնիա։ 1859 թվականին, Ջեֆ Դեյվիսի շրջանում գտնվող Ֆորտ Դեյվիս տանող ավելի կարճ ճանապարհ գտնելու նպատակով Տրանս-Պեկոս տարածաշրջան (այսինքն՝ Պեկոս գետից արևմուտք) կատարվող արշավախմբի ժամանակ բանակը կրկին օգտագործեց ուղտեր։ Լեյտենանտներ Էդվարդ Հարթզի և Ուիլյամ Էքոլսի գլխավորությամբ խումբը անցավ Բիգ Բենի տարածքի մեծ մասով։ 1860 թվականին Էքոլսը կրկին գլխավորեց ուղտերի արշավախումբը նույն տարածաշրջանում։ 1859 թվականի մարտի 25-ին նախարար Ֆլոյդը ղեկավարեց Պեկոս գետի և Ռիո Գրանդեի միջև ընկած տարածքի հետախուզությունը՝ օգտագործելով Տեխասում դեռևս առկա ուղտերը: Հետախուզությունը կատարելու համար նշանակվեց բանակի տեղագրական ինժեներների լեյտենանտ Ուիլյամ Է. Էքոլսը: Ուղեկցորդը գլխավորեց լեյտենանտ Էդվարդ Լ. Հարցը: Գնացքը ներառում էր 24 ուղտ և 24 ջորի: Այն ճանապարհ ընկավ 1859 թվականի մայիսին: Արշավախումբը Քեմփ Հադսոն ժամանեց մայիսի 18-ին: Խումբը Քեմփ Հադսոնում մնաց հինգ օր, ապա մեկնեց Տեխասի Ֆորտ Ստոկտոն, որտեղ ժամանեց հունիսի 12-ին: Հունիսի 15-ին արշավախումբը մեկնեց դեպի Ինդեփենդենս Քրիքի գետաբերան՝ ստուգելու ուղտերի՝ առանց ջրի գոյատևելու ունակությունը: Անցած հեռավորությունը մոտ 85 մղոն էր՝ ժամում չորս մղոն արագությամբ: Ուղտերը ճանապարհորդության ընթացքում ջրի ցանկություն չցուցաբերեցին, բայց ժամանելուն պես ջուր տվեցին: Այնուհետև խումբը մեկնեց 114 մղոնանոց, չորսօրյա ճանապարհորդության դեպի Ռիո Գրանդեի մոտ գտնվող Ֆորտ Դեյվիս: Ճանապարհորդության այս հատվածում ուղտերից մեկը կծեց ոտքից մի խռպոտ օձխ։ Վերքը բուժվեց, և կենդանին որևէ բացասական ազդեցություն չկրեց։ Ֆորտ Դեյվիս հասնելուն պես ձիերն ու ջորիները տանջված էին, բայց ուղտերը՝ ոչ։ Երեքօրյա հանգիստից հետո արշավախումբը ուղիղ վերադարձավ Ֆորտ Ստոկտոն։

## Փորձի ավարտ
1861 թվականի փետրվարի 14-ի Բյուքենենի վարչակազմին ուղղված նամակում Սիամի թագավոր Մոնգկուտը անդրադարձել է ուղտի ներմուծմանը և առաջարկել է իր համագործակցությունը, եթե ԱՄՆ-ն ցանկանա նույնը անել ասիական փղի հետ։ Մոնգկուտը պատճառաբանել է, որ փղերի զույգերը կարող են բաց թողնվել ամերիկյան անտառներում, որտեղ նրանք կբազմանան և հետագայում կբռնվեն՝ որպես բեռնակիր կենդանիներ օգտագործելու համար անտառապատ տարածքներում, որտեղ ճանապարհներ չկան։ Բյուքենենի իրավահաջորդ Աբրահամ Լինքոլնը 1862 թվականի փետրվարի 3-ին քաղաքավարիորեն մերժել է առաջարկը՝ պնդելով, որ «մեր քաղաքական իրավասությունը, սակայն, չի հասնում այնքան ցածր լայնության, որ նպաստի փղի բազմացմանը, և գոլորշին ցամաքում, ինչպես նաև ջրի վրա, եղել է մեր լավագույն և ամենաարդյունավետ տրանսպորտային միջոցը ներքին առևտրում»։ Քաղաքացիական պատերազմի սկզբում փորձ արվեց ուղտերն օգտագործել փոստը Կոլորադո գետի վրա գտնվող Նյու Մեքսիկո տարածքի Ֆորտ Մոհավե և Կալիֆոռնիայի Նյու Սան Պեդրո քաղաքների միջև տեղափոխելու համար, սակայն փորձը անհաջող էր, քանի որ երկու դիրքերի հրամանատարները դեմ էին։ Պատերազմի ավելի ուշ շրջանում բանակը այլևս հետաքրքրություն չուներ կենդանիների նկատմամբ, և դրանք վաճառվեցին աճուրդում 1864 թվականին։ Կալիֆոռնիայից վերջին կենդանիները, ըստ որոշ տեղեկությունների, տեսնվել են Արիզոնայում 1891 թվականին։ 1861 թվականի գարնանը Տեխասի Քեմփ Վերդեն անցավ Համադաշնային ուժերի ձեռքը մինչև 1865 թվականի վերագրավումը։ Համադաշնային հրամանատարը Միացյալ Նահանգներին տվեց 12 ջորիի, 80 ուղտի և երկու եգիպտական ​​ուղտապանի ստացական։ Կային հաղորդագրություններ այն մասին, որ կենդանիները օգտագործվել են ուղեբեռներ տեղափոխելու համար, բայց չկար որևէ ապացույց, որ դրանք նշանակվել են Համադաշնային ստորաբաժանումներին։ Երբ Միության զորքերը վերագրավեցին Քեմփ Վերդեն, ճամբարում գնահատվում էր ավելի քան 100 ուղտ, բայց հնարավոր է, որ գյուղական վայրերում թափառում էին նաև ուրիշներ։ 1866 թվականին կառավարությունը կարողացավ հավաքել 66 ուղտ, որոնք վաճառեց Բեթել Քուփվուդին։ ԱՄՆ բանակի ուղտերի փորձն ավարտվեց։ Վերջին տարին, երբ Քեմփ Վերդեի մոտակայքում ուղտ է տեսնվել, 1875 թվականն էր. կենդանու ճակատագիրը անհայտ է։  Քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո Ամերիկյան ուղտերի կորպուսը գրեթե ամբողջությամբ մոռացության մատնվեց։ Ուղտապանները խնդիրների առաջ կանգնեցին, քանի որ նրանց սպասավորները վախեցնում էին ձիերին և ջորիներին։ Բեյլը առաջարկեց ռազմական ուղտերը պահել իր կալվածքում, սակայն Միության ռազմական քարտուղար Էդվին Ստանտոնը մերժեց առաջարկը։ Որոշ ուղտեր վաճառվեցին մասնավոր սեփականատերերին, իսկ որոշները փախան անապատ։ Բեյլի սիրելի սպիտակ ուղտը՝ Սեյդը, զուգավորման շրջանում կռվեց այլ արուների հետ էգերի համար և մահացավ գլխին ստացած ուժեղ հարվածից։ Սեյդի կմախքը ուղարկվեց Սմիթսոնյան ինստիտուտ։ Փախած ուղտերը (և նրանց սերունդները) դիտարկվել են Հարավարևմտյան անապատային շրջաններում մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, վերջին անգամ նկատվել է 1941 թվականին՝ Տեխաս նահանգի Դուգլասի մոտ։ Հայ Ջոլլին (իսկական անունը՝ Հաջի Ալի), Օսմանյան կայսրության քաղաքացի, որը Միացյալ Նահանգներ էր եկել որպես ուղտավարների խմբի առաջնորդ, ընդմիշտ մնաց Ամերիկայում: Նա մահացավ 1902 թվականին և թաղվեց Արիզոնա նահանգի Քվարցսայթ քաղաքում: Նրա տապանաքարը բուրգի տեսք ունի, որի գագաթին ուղտի մետաղական ուրվագիծ է: Ուղտերի փորձի ձախողման պատճառներից մեկն այն էր, որ այն աջակցվում էր Ջեֆերսոն Դևսի կողմից, ով լքեց Միացյալ Նահանգները՝ դառնալու Ամերիկայի Կոնֆեդերատիվ Նահանգների նախագահ: ԱՄՆ բանակը ձիերի և ջորիների կազմակերպություն էր, որի զինվորները չունեին օտարերկրյա ակտիվը վերահսկելու հմտություններ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1856 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարն ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ուղտեր