open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Էմանուել Եսայան

**Էմանուել Եսայան** (), հայ դրամատուրգ, բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունը ծննդավայրում ստանալուց հետո, ուսումը շարունակել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս, զբաղվել է ուսուցչությամբ և գրականությամբ։ 1870 թ. Կ. Պոլսում լույս է տեսել նրա «Արշակ», «Գնել», «Օլիմպիա» եռագրությունը, 1872 թ. «Հռիփսիմե» ողբերգությունը, բոլորն էլ գրված խրթին գրաբարով։ Գրել է մի շարք բանաստեղծություններ, որոնք լույս են տեսել Կ. Պոլսում 1893 թ. «Մեծաձորի ներշնչմունք» վերնագրով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Սպիտակ խաղտտնիկ

**Սպիտակ խաղտտնիկ** (*Motacilla alba*), խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։ Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է, իսկ որոշ տաք շրջաններում՝ նաև նստակյաց։

## Արտաքին կառուցվածք
Սպիտակ խաղտտնիկը սլացիկ կեցվածքով, երկար պոչով թռչուն է, գլխի գագաթից դեպի ծոծրակը, կոկորդը և կրծքի վերին մասը սև է, ճակատը, այտերը, կզակը, պարանոցը, որովայնը՝ սպիտակ, մեջքը մոխրագույն է, ոտքերը և կտուցը՝ սև, թևի վրա կան լայնակի սպիտակ շերտեր։ Էգերը նման են արուներին՝ փետրավորման ավելի մեղմ երանգներով։ Քաշը՝ 18,5-29,6 գ, թևի երկարությունը՝ 82-98 մմ։

## Կենսակերպ
thumb|180px|Սպիտակ խաղտտնիկ in ''Nederlandsche Vogelen'' (en: Birds of the Netherlands), Vol. 2 (1789)
left|thumb|Motacilla alba
thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla alba''
Սովորաբար հանդիպում է զույգերով, չուի ընթացքում՝ նաև փոքր խմբերով։ Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Տարածված է ամենուր, հաճախ բնակություն է հաստատում քաղաքներում, ավաններում և գյուղերում։

## Բնադրում
Բնադրվում է մայիսից մինչև հուլիս, բույնը սարքում է չոր խոտերից, տեղադրում փչակներում, պատերի ճեղքերում, շենքերի տանիքներին կամ քիվերին, քարերի արանքներում։ Դնում է 5-6 սպիտակ մոխրագույն պտերով ձվեր։

## Սննդառություն
Սնվում է որդերով, խխունջներով և այլ մանր անողնաշար կենդանիներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, հյուսիսային Աֆրիկայի ծովափնյա շրջաններում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Սինանյաններ

**Սինանյաններ**, հայ երաժիշտների ընտանիք Կոստանդնուպոլսում։ Գոյություն է ունեցել Սինանյանների ընտանիքից բաղկացած կվարտետ։

## Ներկայացուցիչներ
աջից|մինի|Գրիգոր Սինանյան
* **Գրիգոր Սինանյան** (1836-1914) - 16-17 տարեկանից սկսել է ջութակ նվագել։ Երաժշտական կրթությունը ընթացել է ինքնակրթությամբ։ Գեղագիտական ճիշտ դիրքորոշումը՝ ազգային ժողովրդական լավագույն հատկանիշների միավորումը եվրոպական երաժշտական արվեստի զարգացման սկզբունքների հետ նրան հասցրել են իր ժամանակի առաջավոր պրոֆեսիոնալ երաժշտի աստիճանին։ Կոստանդնուպոլսում առաջին եվրոպական տիպի երաժշտական դպրոցներից մեկի հիմնադիրն է, ուր կես դար շարունակ երաժշտական կրթություն են ստացել բազմաթիվ դաշնակահարներ, լարային ու փողային գործիքներ նվագողներ։ Նա առաջին հայկական սիմֆոնիկ նվագախմբի (Սինանյան նվագախումբ) ստեղծողն է։
* **Վերոնիկա Գրիգորի Սինանյան** - դաշնակահար։
* **Թագուհի Գրիգորի Սինանյան** - դաշնակահար։
* **Անտոն Գրիգորի Սինանյան** - ջութակահար։
* **Հովսեփ Գրիգորի Սինանյան** - թավջութակահար։
ձախից|մինի|Հարություն Սինանյան
* **Հարություն Գրիգորի Սինանյան** (1872-1939)- ջութակահար, դաշնակահար, երգեհոնահար, կոմպոզիտոր, դիրիժոր, երաժշտական-հասարակական գործիչ։ Իր հոր սկզբնավորած գործի եռանդուն շարունակողն էր։ Սինանյան նվագախմբի հաջորդ ղեկավարն ու դիրիժորը։ Նա Տիգրան Չուխաջյանի աշակերտն էր ու նրա ստեղծագործական սկզբունքների շարունակողը։ Որպես ջութակահար հանդես է եկել, ոչ միայն Թուրքիայում, այլև Եգիպտոսում, Անգլիայում և Ֆրանսիայում։
* **Գևորգ Անտոնի Սինանյան** - ջութակահար, սովորել է հոր՝ Անտոնի և հորեղբոր՝ Հարությունի մոտ։ 1928 թվականին առաջին մրցանակով ավարտել է Փարիզի ազգային կոնսերվատորիան։ Իբրև ջութակահար համերգներով հանդես է եկել Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Մերձավոր Արևելքի երկրներում, ապա հիմնավորվել է ԱՄՆ-ում։ Հեղինակ է ջութակի, ալտի, կոնտրաբասի համար գրված պիեսների (էտյուդներ, վարիացիաներ, ֆանտազիաներ և այլն)։

Գոյություն է ունեցել Սինանյանների ընտանիքից բաղկացած կվարտետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերդաստաններ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Տիգրան Եսայան (նկարիչ)

**Տիգրան Եսայան** (), հայ նկարիչ։

Զապել Եսայանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Պոլսի գեղարվեստների վարժարանում։ Երիտասարդ հասակից եղել է գծագրության ուսուցիչ Ղալաթիայի Կենտրոնական վարժարանում։ 1896-ին անցնելով Փարիզ, կատարելագործել է արվեստը, հետևել Գեղարվեստի ազգային վարժարանի դասընթացներին՝ աշակերտելով Ժան Պոլ Լորանին, սովորել Ժյուլիան ակադեմիայում։

Հեղինակ է դիմանկարների, բնանկարների և թեմատիկ պատկերների՝ «Դպրոցի մոտ։ Ստամբուլ» (1902-1905), «Զապել Եսայանի մոր դիմանկարը» (1919), «Փողոց Փարիզում» (1910-1921)։
Նրա ուշագրավ նկարներից են «Բյուզանդական գերեզմանատունը», «Սկյուտարի սեմին վրա», «Պոլսի փողոցներից մեկը», «Արևելյան պեյզաժ» և այլն։ Հեղինակ է նաև գրքի ձևավորումների, թարգմանությունների։

Զբաղվել է նաև քանդակագործությամբ։ Գեղարվեստի վերաբերյալ հոդվածներով աշխատակցել է «Ծաղիկ» (Արշակ Չոպանյան), «Անահիտ», «Արևելյան մամուլ», «Ազդակ» և այլ պարբերականների։ Ֆրանսերեն և թուրքերեն հոդվածներ է տպագրել երիտթուրքերի արտասահմանյան մամուլում («Մեշվերեթ», «Շուռայի յումեթ»)՝ *Միհրան* ծածկանունով։

Մասնակցել է մի շարք ցուցահանդեսների։ 1935 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

Մի քանի տասնյակ գործեր պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

1900 թվականին Փարիզում ամուսնացել է Զապել Եսայանի հետ։ Մահացել է Փարիզում։

## Մատենագրություն
*Կատալոգ Տ. Եսայանի ցուցահանդեսի, Երևան, 1935 թ.։
*Բնանկարն ու հայ նկարիչները։ Երևան, 1958

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կաֆիռնիգան

**Կաֆիռնիգան (Քոֆուրնիհոն)** (), գետ Տաջիկստանում, Ամուդարյայի աջ վտակը։

Սկիզբ է առնում Հիսարյան լեռնաշղթայի հարավային լանջերից, առավելապես հոսում է Հիսարյան հովտով։ Երկարությունը 387 կմ է։ Կաֆիռնիգանի ափին է Վահդատ քաղաքը։

## Անվանումը
Անվանումն ստուգաբանվում է որպես «այլահավատների (այսինքն՝ ոչ մուսուլմաններին) թաքցնող». երբ Միջին Ասիայում տարածվեց իսլամը, Հիսարյան հովտի բնակիչները որոշ ժամանակ մնացին բուդդհայականներ և մազդեականներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արալյան ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կատեգորիա:Տաջիկստանի գետեր
Գաբրիել Երանյան

**Գաբրիել Երանյան** (), հայ երաժշտագետ, կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Մայր վարժարանում, աշակերտելով երաժշտագետ Արիստակես Հովհաննիսյանին։ Բացի հայկական խազերից, սովորել է նաև եվրոպական նոտաները և ունեցել ստեղծագործական-մանկավարժական բեղուն գործունեություն։ Իր ուսուցչի՝ Արիս Հովհաննիսյանի հետ 1857-1858 թվականներին հրատարակել է «Քնար հայկական» հանդեսը, որը երաժշտական առաջին պարբերականն էր հայ իրականության մեջ և որտեղ ազգային երգերը ձայնագրվում էին եվրոպական նոտաներով։ Պարբերականը կարճ կյանք է ունեցել։ Իր աշակերտներից Նիկողայոս Թաշճյանի հետ 1861 թվականին վերահրատարակել է այն «Քնար արևելյան» անունով, բայց հնարավորություն չի ունեցել հարատևելու և 1862 թվականին փակել է։ Նույն թվականին հիմնադրել է նույնանուն երաժշտական ընկերությունը, խմբագրակազմում ներգրավել է Տիգրան Չուխաջյանին և իտալացի Կ. Ֆոսկինիին։

Դասավանդել է Խասգյուղի վարժարանում և ազգային որբանոցի դպրոցում։ Տիրապետելով նոր հայկական ձայնագրությանը՝ ուսումնասիրել է նաև եվրոպական երաժշտության տեսությունը։

Որպես երաժշտության ուսուցիչ աշխատել է Խասգյուղ թաղամասի հայկական դպրոցում և ազգային հիվանդանոցի որբանոցում, աճեցնելով շատ աշակերտներ։ Հեղինակել է ազգային, հայրենասիրական երգեր, ինչպես հայտնի «Կիլիկիան», «Հայաստան, երկիր դրախտավայր», «Արիք, Հայկազունք», «Հայ ապրինք, եղբայրք» և այլն, որոնք լայնորեն տարածվել են ոչ միայն արևմտահայ, այլև արևելահայ իրականությունում, շնորհիվ Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի երգչախմբի։ Դրանցից «Հայաստանը» հետագայում Արմենակ Շահմուրադյանի կատարմամբ և Կոմիտասի դաշնամուրային ընկերակցությամբ ձայնագրվել է, դարձել հայ ժողովրդի ամենասիրելի երգերից մեկը։ Նույնքան ժողովրդականություն է վայելում և «Կիլիկիան»։

## Ստեղծագործություններ
* «Հայաստան՝ երկիր դրախտավայր»
* «Կիլիկիա»
* «Արիք, Հայկազունք»
* «Հայ ապրինք, եղբայրք»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Եզան լեզու

**Եզան լեզուն** () ջղախոտազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա, երկամյա, բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի
ցեղ։ Հայտնի է մոտ 260 (այլ տվյալներով 150) տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 10 տեսակ՝ 
*Եզան լեզու մեծ (*P.major*),
*Եզան լեզու նշտարատերև (*P. lanceolata*),
*Եզան լեզու անհարթ (*P. scabra*),
*Եզան լեզու ծովափնյա (*P. maritima*), 
*Եզան լեզու սևացող (*P. atrata*) և այլն։

## Տարածում
thumb|left|250px|Բուսաբանական նկարազարդումը Գ.&nbsp;Հ.&nbsp;Շուբերտի «Naturgeschichte des Pflanzenreichs»
Հանդիպում է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Սյունիքի և այլ մարզերում, իսկ առաջին երկուսը՝ Հայաստանի բոլոր մարզերում։ Աճում է ավազոտ ու աղուտ խոնավ հողերում, անտառի բացատներում, մարգագետիններում, ճանապարհների, գետերի, առուների եզրերին, աղբոտում է ցանքերը։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ծաղկակիր ցողունի բարձրությունը 5-50 (80) սմ է։ Տերևները ջղավոր են, հիմնականում՝ արմատամերձ վարդակում, երբեմն՝ հերթադիր կամ հակադիր, գծաձև, գծանշտարաձև, ձվաձև, էլիպսաձև։ Ծաղկաբույլը հասկ է կամ գլխիկ, ծաղիկները՝ մանր, երկսեռ, սպիտակավուն։ Ծաղկում է ապրիլ-օգոստոսին։ Պտուղը բազմասերմ տուփիկ է, սերմերը՝ մանր։ Պտուղները հասունանում են ամռան ամիսներին։ Կարող է հասնել 10-30 սմ բարձրության։ Աճում է ճամփեզրերին, աղբուտներում, տնամերձ հողամասերում, մարգագետիններում, ցանքսերի մեջ։ Տերևները ուտելի են։

## Պատմություն
մինի|Plantago lanceolata
Համարվում է, որ եզան լեզուն Հյուսիսային Ամերիկայում հայտնվել է Եվրոպայից՝ եվրոպական գաղութացման ժամակաշրջանում։ Բնիկ հնդկացիները այն անվանում էին «սպիտակամորթի ոտնահետք» կամ էլ «անգլիացու ոտ», քանի որ հայտնաբերում էին այդ բույսը միայն այն տեղերում, որտեղ եվրոպացիներ էին անցել։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է գլիկոզիդներ, ֆլավոնիդներ, վիտամին K, ասկորբինաթթու, դաբաղող նյութեր, պոլիսախարիդներ, ֆիտոնցիդներ և այլն։

## Բուժական նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են բույսի տերևները և սերմերը, երբեմն՝ նաև արմատը։ Ունի ընդհանուր հանգստացնող, ճնշումն իջեցնող, խորխաբեր, խորխը ջրիկացնող, վերքը լավացնող, մանրէասպան, հյուսվածքների ամբողջականությունը վերականգնող ազդեցություններ։

Հայտնի է, որ նախկինում մարդիկ այն կիրառում էին վերքերը բուժելու և որպես օձի կծածի դեմ միջոց. արդյունավետությունը կարծես թե գիտականորեն հիմնավորված է։

Կիրառվում է բրոնխիտների, կապույտ հազի, բրոնխիալ ասթմայի, թոքերի պալարախտի, գաստրիտների, ստամոքսի և 12-մատնյա աղու խոցային հիվանդությունների (ցածր կամ բարձր թթվայնության պայմաններ) դեպքում։ Բույսի ջրաթուրմը և թարմ հյութը օգնում են վերքերի արագ մաքրմանը և սպիացմանը։ Թարախային վերքերի, չիբանների ժամանակ լավ լվացված, թարմ տերևը օգտագործվում է թրջոցի ձևով։

## Տեսակներ
Դասն ընդգրկում է ավելի քան 150 տեսակ, բաժանվում է 5 ենթադասի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջղախոտազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Հայաստանի բույսեր
Մոխրագույն շամփրուկ

մինի|250px
մինի|'' Lanius excubitor ''
thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Lanius excubitor''
**Մոխրագույն շամփրուկ** (*Lanius excubitor*), շամփրուկների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Մոխրագույն շամփրուկը շամփրուկներից ամենախոշորն է։ Գլխի վերին մասը, մեջքը և պոչի ծածկող փետուրները բաց մոխրագույն են, կտուցի հիմքից դեպի աչքը և ականջը տարածող լայն շերտը, թևերը և պոչը՝ սև, պոչի եզրային փետուրները և որովայնը՝ սպիտակ, թևերի վրա կան սպիտակ փետուրներ։ Երիտասարդ առանձնյակների մարմնի վերին մասը մուգ մոխրագույն է, իսկ ստորին մասը՝ թույլ արտահայտված ալիքավոր նախշով։ Քաշը՝ 60-75 գ, թևի երկարությունը՝ 110-132 մմ։

## Կենսակերպ
Հայաստանում ձմեռող թռչուն է։ Աշնանը վերադառնում է հոկտեմբեր-նոյեմբերին, գարնանը չվում է փետրվար-մարտ ամիսներին։ Ձմեռում է հանրապետության հարավում, մասնավորապես Արարատյան հարթավայրում, Արագածոտնի, Վայքի և Զանգեզուրի ցածրադիր շրջաններում։ Հաճախ կարելի է տեսնել էլեկտրալարերին կամ ճանապարհամերձ ծառերի ճյուղերին նստած։

## Սննդառություն
Սնվում է բզեզներով և մանր կրծողներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Կանարյան կղզիներում, հյուսիսային Աֆրիկայում, Արաբիայում, Հնդկաստանում, Հյուսիսային Ամերիկայում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Շամփրուկներ
Շրջանց սրահ

**Շրջանց սրահ** - վաղ միջնադարում եկեղեցիները արտաքուստ երիզող, ծածկակիր կամարակապ սյունաշարով սահմանափակված տարածություն։ նախատեսված է եղել ապաշխարողների համար, օգտագործվել է նաևմեծ տոների ժամանակ որպես լրացուցիչ տարածություն, ինչպես և շաբաթ օրերի ծիսակատարությունների և մկրտությունների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրիստոնեական ճարտարապետություն
Կարադարյա

**Կարադարյա** (), գետ Ղրղզստանում և Ուզբեկստանում, Սիրդարյայի ձախ օժանդակը։

Կազմավորվում է Ֆերգանայի և Ալայի լեռնաշղթաների լանջերից սկիզբ առնող Կարակուլջա և Թար գետերի միախառնումից։ Երկարությունը 180 կմ է։ Կարադարյայի վրա կառուցվել է Անդիժանի ջրամբարը (Ուզբեկստան)։

## Անվանումը
Անվանումն առաջացել է թուրքերեն **կարա** «սև» և պարսկերեն **դարյա** «մեծ գետ» բառերից, այսինք՝ նշանակում է «սև գետ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Արալյան ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ղրղզստանի գետեր
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի գետեր
Աննվաճ

**Աննվաճ**, Վիկտորիական շրջանի բանաստեղծություն է՝ գրված անգլիացի բանաստեղծ Վիլյամ Էռնեստ Հենլիի () կողմից 1875 թ. (առաջին անգամ հրատարակվել է 1888 թ.)։

Բնօրինակը վերնագիր չի ունեցել. ներկայումս հայտնի  (աննվաճ) վերնագիրը ավելացվել է 1900 թ. «Անգլերեն բանաստեղծությունների Օքսֆորդյան գրքում» ներառվելու ժամանակ՝ Արթուր Քուիլեր-Քոուչի () կողմից։

Հեղինակը 12 տարեկանում հիվանդացել է ոսկրի տուբերկուլյոզով, որն աստիճանաբար զարգացել է ոտքի ուղղությամբ։

Չնայած ուսմանը խանգարող առողջական վիճակին՝ 1867 թ. Հենլին հաջողությամբ հանձնել է Օքսֆորդյան տեղական քննությունները՝ իբրև ավագ ուսանող։

Այնուհետև հիվանդությունը ավելի է սրվել և նրա կյանքը պահպանելու նպատակով անհրաժեշտություն է առաջացել ծնկից ներքև անդամահատել հիվանդ ոտքը (1865 թ. կամ 1868-1869 թթ. ընթացքում)։
Այնուհետև բժիշկները խորհուրդ են տվել աջ ոտքը ևս անդամահատել, սակայն Հենլին չի համաձայնվել և 3 տարի (1873-1875 թթ.) հիվանդանոցում անցկացնելուց հետո կարողացել է խուսափել վիրահատական միջամտությունից։

«Աննվաճը» գրվել է Հենլիի կողմից 1875 թ.՝ հիվանդանոցում։

## Հետաքրքիր փաստեր
* «Աննվաճը» կարևոր դեր է ունեցել Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետության նախկին նախագահ և 1993 թ. Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Նելսոն Մանդելայի կյանքում։
* «Աննվաճը» մի քանի անգամ հիշատակվում է Քլինթ Իսթվուդի 2009 թ. համանուն ֆիլմում։
* Ռոբերտ Լյուիս Ստիվենսոնի (Robert Louis Stevenson) նամակների համաձայն՝ «Գանձերի կղզի» վեպի Ջոն Սիլվերի կերպարի աղբյուր է հանդիսացել Հենլին։

## Տեքստ

Գիշերվա միջից, որ ծածկում է ինձ
վիրապի նման՝ ծայրից ծայր խավար,
շնորհակալ եմ ես երկնային ուժին
աննվաճ մնացած իմ ոգու համար։

Ճակատագրի և ոչ մի հարված
չի կորզել ինձնից հառաչ և կամ լաց։
Դժբախտության զարկերը ստացած՝
արյունոտ եմ ես, բայց ոչ խոնարհված։

Ցասման, արցունքի վայրից այս հետո
սարսափի ստվերը պարզ թող երևա,
բայց բոլոր գալիք վտանգների ներքո
ես չեմ վախեցել ու չեմ վախենա։

Եվ թող դարպասը նեղ լինի,
ու պատիժներ իմ ուղում՝
ես եմ տերը իմ բախտի,
նավապետը իմ հոգու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1885 աշխատություններ
Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի պոեզիա
Դու չգիտես Ջեքին

**Դու չգիտես Ջեքին** (անգլերեն՝ *You Don't Know Jack*), 2010 թվականին Բարրի Լևինսոնի կողմից նկարահանված հեռուստաֆիլմ։ Գլխավոր դերը  խաղում է Ալ Պաչինոն՝ մարմնավորելով Ջեք Գևորգյանին։

## Ֆիլմի անվանումը
Ֆիլմի անգլերեն անվանումը երկիմաստ է, քանի որ Ջեք բառը վերաբերում է թե՛ Գևորգյանի անվան, և թե՛ ամերիկյան ժարգոնում օգտագործվող *jack shit* արտահայտության առաջին մասն է, որը նշանակում է *ոչինչ*։ Այսպիսով, ֆիլմի անվան երկրորդ իմաստն է՝ «Դու ոչինչ չգիտես»։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է հայազգի բժիշկ-էվթանազիստ Ջեք Գևորգյանի անցած կյանքի մասին, ով իր մասնագիտության պատճառով ստացել էր *«բժիշկ-մահ»* մականունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դուք չեք ճանաչում Ջեկին ֆիլմը կիքսում 

Կատեգորիա:2010 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բարրի Լևինսոնի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Միչիգանում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1990-ականներին
Hello, world!

[մինի|«Hello world» ծրագրի օրինակ՝ գրված [Perl լեզվով]]
**«Hello, world!»**-ը համակարգչային ծրագիր է, որի աշխատանքի արդյունքն է էկրանին (կամ այլ արտարծող սարքին) «Hello, world!» արտահայտության արտարծումը (հայերեն՝ «Բարև, աշխարհ»)։ Սովորաբար, «Hello, world!»-ը առաջին ծրագիրն է ծրագրավորման լեզվի դասագրքերում։

Այս ծրագրի ուսումնասիրումը ուսանողի ուշադրությունը հրավիրում է իր համար նոր լեզվի միանգամից մի քանի նոր հասկացություններ վրա, և, ինչն ամենակարևորն է, ուսանողը հասկանում է տվյալ ծրագրավորման լեզվով գրված ծրագրի հիմնական կառուցվածքը։

Չնայած նրան, որ փորձնական ծրագրերն օգտագործվում են համակարգիչների ստեղծման օրվանից, «Hello world» արտահայտության՝ որպես փորձնական հաղորդագրություն օգտագործման ավանդույթն սկսել է 1978 թ․-ից, երբ Բրայան Քերնիգանն ու Դենիս Ռիտչին, իրենց «C ծրագրավորման լեզուն» () գրքում առաջին անգամ օգտագործեցին այս արտահայտությունը։

## Օրինակներ

C ծրագրավորման լեզվով (հնացած տարբերակ)

```c
# include <stdio.h>

int main (void)
{
    puts ("Hello, World!");
}
```


Ժամանակակից տարբերակը, որն համապատասխանում է ANSI C ստանդարտին

```c
#include <stdio.h>

int main(void)
{
    printf("Hello, world\n");
    return 0;
}
```


C++ ծրագրավորման լեզվով

```c
#include <iostream>

int main()
{
    std::cout << "Hello, world!" << std::endl;
    return 0;
}
```


Pascal ծրագրավորման լեզվով

```pascal
program MyProgram;
begin
 WriteLn ('Hello, world!');
end.
```


Oberon ծրագրավորման լեզվով

```oberon2
MODULE Hello;
IMPORT Console;
BEGIN
	Console.String("Hello World!");
	Console.Ln
END Hello.
```


Modula-2 ծրագրավորման լեզվով

```modula2
MODULE Hello;
FROM STextIO IMPORT WriteString;
BEGIN
	WriteString("Hello World!");
END Hello.
```


Python 2.x լեզվով

```python
print "Hello, world!"
```


Python 3.x լեզվով

```python
print("Hello, world!")
```


Java լեզվով


```java
public class helloworld
 {
	public static void main(String []args)
	{
		System.out.println("Hello, World!");
	}

}
```


Common Lisp լեզվով

```lisp
(format t "Hello, world!~%")
```


JavaScript լեզվով

```javascript
alert("Hello, world!");
```

PHP լեզվով

```php
<?php
echo 'Hello world';
?>
```


## Հետաքրքիր տեղեկություններ
* Perl լեզվում «Hello, world!»-ի փոխարեն օգտագործվում է «Just another Perl hacker» («Ուղղակի ևս մեկ Perl-հաքեր»)

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* «The Hello World» - ավելի քան 400 ծրագրեր, ներառյալ «Hello World»-ը, գրված ավելի քան 60 լեզուներով
* GNU Humor Collection

Կատեգորիա:Ծրագրավորում
Հաղարջենի

**Հաղարջենի** (), կոկռոշազգիների (*Grossulariaceae*) ընտանիքի բույսերի ցեղ։

## Տարածում

Մոտ 50 տեսակ աճում են Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում։

Հայաստանում հաղարջենին վայրի վիճակում աճում է Եղեգնաձորի, Ախուրյանի, Արթիկի, Սևանի ավազանի, Զանգեզուրի, Լոռու, Շիրակի տարածքներում։ Հայաստանում հանդիպում է 6 տեսակ՝ արևելյան, ալպիական, Բիբերշտեյնի, հայկական, Ախուրյանի, սովորական։ Տարածված է անտառներում, նոսրանտառներում, թփուտներում, ժայռաճեղքերում, կիրճերում և այլուր։ Սովորական հաղարջենին աճեցվում է գրեթե բոլոր մարզերում։

Մշակության մեջ տարածված են նաև սև ու կարմիր հաղարջենիների ներմուծված տեսակները։ Հաղարջենու Ախուրյանի և հայկական տեսակները բնաշխարհիկներ են. գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Կենսաբանական նկարագիր
1,5-2,5 մ բարձրությամբ թփեր։ Տերևները պարզ են, 3-5 բլթականի, ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը՝ ողկույզ է, ծաղիկները՝ մանր, հաճախ երկսեռ, հազվադեպ բաժանասեռ և երկտուն։ Պտուղը հատապտուղ է՝ սև, կարմիր և այլ գույնի, թթվաշ։ Հաղարջենին խոնավասեր է, բազմանում է սերմերով և արմատային մացառներով։ Պտուղները բուրավետ են, պարունակում են շաքարներ, թթուներ, վիտամիններ, պեկտինային նյութեր, ներկանյութեր, օգտագործվում է ինչպես թարմ այնպես էլ վերամշակված վիճակում։ Հաղարջենին խոնավասեր է, բազմանում է սերմերով և արմատային մացառներով։

Ծաղկի բանաձև՝ ։ Ծաղկի բանաձևը հաստատուն չի։

## Տեսակներ
Հայտնի է 150 տեսակ, որոնցից 57-ը՝ մշակվող։
*Հաղարջենի Ախուրյանին (*R. achurjani*) հանդիպում է Շիրակի, Տավուշի, Գեղարքունիքի մարզերում, աճում է միջին լեռն, գոտու ժայռոտ վայրերում,
կիրճերում, թփուտներում։
*Հայկական հաղարջենի հանդիպում է Վայոց ձորի մարզում (Ջերմուկի շրջակայքում), աճում է գետեզրերին և գետափերի քարքարոտ մասերում, վերին լեռն, գոտում առաջացնում է փոքր մացառուտներ։

Այս բնաշխարհիկ տեսակները գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Հիբրիդներ
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  
* 
* 

## Տնտեսություն

## Նշանակություն և կիրառում
Պտուղը հյութալի, բուրավետ, թթվաշ հատապտուղ է՝ սև, կարմիր, դեղին և այլ գույների։ Պարունակում է շաքարներ, թթուներ, վիտամիններ, պեկտինային, աղաղա- և ներկանյութեր։ Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (հյութ, ջեմ, մուրաբա և այլն)։ Խոնավասեր է։ Բազմանում է սերմերով և արմատային մացառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Вавилов А. С.* Чудо-ягода. // Наука и жизнь, 1988, № 7, с. 94. — О смородине лежачей, или моховке.
* *Турова А., Сапожникова Э.* О пользе чёрной смородины. // Наука и жизнь, 1988, № 7, с. 92—93.

## Արտաքին հղումներ
* Հաղարջ - Հազարտերևուկ նախագիծ
*Entry on ''Ribes'' at Mark Rieger's UGa fruit crops site 

Կատեգորիա:Կոկռոշազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Սաֆի

**Սաֆի** (‎, արտասանվում է *Ասֆի*, բայց ամենուրեք ընդունված է անվան ֆրանսիական տարբերակը՝ *Safi*), քաղաք Մարոկկոյում, համանուն նահանգի վարչական կենտրոնը։

## Պատմություն
Հին դարերում Սաֆիի տեղում բնակավայր է ստեղծվել քանանացիների կողմից, ապա այնտեղ գաղութ են հիմնել կարթագենացիները, որոնք և անվանել են բնակավայրը «Ասֆի»։ Հետագայում այն բնակեցրել են հռոմեացիները, գոթերը, մինչև մուսուլմանների ներխուժումը, որոնք վերջնականապես տիրեցին Սաֆիին XI դարում։ Պատմիչ Իբն Խալդունը հիշատակում է Սաֆին որպես XIII դարի *ռիբաթ* - «անհավատների» դեմ պատերազմելու (ջիհադի) նպատակով կառուցված ամրոց։ Պորտուգալացիները զավթեցին քաղաքը 16-րդ դարում և կառուցեցին մեկ այլ ամրոց։ Սաֆին իր պատմա-մշակութային գագաթնակետին հասավ 16-17-րդ դարերում, Սաադի սուլթանների իշխանության ժամանակաշրջանում։

## Ճարտարապետություն
Ձգվելով Ատլանտյան օվկիանոսի ափի երկայնքով և տարածվելով մերձափնյա բարձունքները, Սաֆին միջնադարյան և ժամանակակից ճարտարապետության խառնուրդ է։ Լավ վիճակում պահպանվել են պորտուգալական ամրոցը, միջնադարյան միջնաբերդը և Ղասբան՝ 18-րդ դարի բերդաքաղաքը։

## Տնտեսություն
Սաֆիի տնտեսությունը հիմնականում հենվում է նավահանգստի գործունեության վրա։ Նրա նավահանգիստը ծառայում է երկրի ներսում գտնվող Մարակեշ քաղաքի կարիքներին՝ արտահանելով և ներմուծելով զանազան ապրանքներ։ Նավահանգիստը նաև կարևոր հանգույց է Սաֆի նահանգի խորքում գտնվող Յուսուֆիայից ֆոսֆատների արտահանման համար։ Քաղաքի տնտեսության կարևոր մասն է կազմում նաև սարդինի ձկնորսությունը և սարդինաձկների պահածոների գործարանները։ Սաֆին նաև հայտնի է իր կավե ամանեղենի արհեստանոցներով։

## Բնակչություն
Բնակչությունը միատարր է, բաղկացած է տեղացի արաբականացված էթնոսից։ Կրոնը՝ սուննի իսլամ։

## Աղբյուրներ
* Encyclopaedia Britannica, *Micropaedia*, 15-th edition, Vol. VIII, Page 764

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Մարոկկոյի քաղաքներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի նախկին գաղութներ
Սրբուհի Երիցյան

**Սրբուհի Խաչատուրի Երիցյան** (), հայ մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Հրապարակախոս, խմբագիր Մարկոս Աղաբեկյանի քույրն է։ Սովորել է Զմյուռնիայի Աղաբաբյան վարժարանում, այնուհետև՝ Կ.Պոլսում, որտեղ ստացել է հայերեն և ֆրանսերեն հիմնավոր կրթություն։ 1859 թվականին տեղափոխվել է Սալոնիկ, 1862 թվականին՝ Կ. Պոլիս, հետագայում, ամուսնանալով Ալեքսանդր Երիցյանի հետ, Թիֆլիսում ծավալել է մշակութային, կրթական լայն գործունեություն։ Եղել է Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության հիմնադիրներից, բաց է արել կանանց արհեստագործական դպրոցներ։ Աշխատակցել է պարբերական մամուլին։ «Փորձ» պարբերականում տպագրել է ուշագրավ հիշողություններ 1860-ականների քաղաքական խանդավառ օրերի, հատկապես Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի «Զեյթունյան երգերի» առաջացման մասին, հաղորդելով արժեքավոր փաստեր։ 1874 թվականին Թիֆլիսում հրատարակել է «Տոմար ընտանեկան» գիրքը, որը պարունակում է վիճակագրական հետաքրքիր տվյալներ Ռուսաստան և Թուրքիայի հայերի մասին։

Մահացել է 1917 թվականին Թիֆլիսում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Ռեգբի 15-ի միավորները

## Միավորների հաշվում

Ռեգբիի գլխավոր նպատակն է – վաստակել առավել միավորներ քան հակառակորդ թիմը։
Միավորները կարելի է վաստակել միքանի տարբերակով –

**Try (Փորձ)**

Փորձը հաշվի մեջ է երբ գնդակը իջեցվում է գետնին հակառակորդի գոլային տարածքում։ Գնդակը գետնին կարող է հասցվել 2 տարբերակով – առաջինը, երբ խաղացողը գնդակին տիրելով հասցնում և իջեցնում է այն հակառակորդի գոլային տարածքում և երկրորդը, երբ գնդակը արդեն գտնվում է գոլային տարածքում և գետնին սեխմելով այն գետնին էլ ավելին։
Փորձը տալիս է թիմին 5 միավոր։

**Penalty try (Տուգանային փործ)**

Տուգանային փորձը նշանակվում է մրցավարի կողմից այն խախտման ժամանակ երբ դա կարող էր տալ կանոնները չխախտող կողմին փորձի հնարավորություն։ Տուգանային փորձը նշանակվում է ուղղահայաց դարպասաձողերի մեջ ընկած տարածքում և կարող է բերել զգուշացման կամ դեղին քարտի։ Այս տիպի փորձը նույնպես տալիս է թիմին 5 միավոր։

**Իրացում (Conversion)**

Փորձ կատարելուց կամ տուգանային փորձից հետո թիմը կատարում է իրացում ոտքի հարվածով այն կետից որտեղից կատարվել է փորձը։ Բարեհաջող իրացումը բերում է թիմին ևս 2 միավոր.

**Տուգանային գոլ (Penalty goal)**

Տուգանային գոլը նշանակվում է մրցավարի կողմից երբ տեղի է ունենում խաղի որոշակի կանոնների խախտում։ Գոլային հարվածը պետք է անցնի հորիզոնական դարպասաձողից վեր և ուղղահայաց դարպասաձողերի միջև։ Այս գոլը բերում է թիմին 3 միավոր։

**Դրոպ-գոլ (Drop goal)**

Այս տիպի գոլը կոչվում է, երբ խաղացողը ոտքով հարվածում է գնդակին գոլի ուղղությամբ։ Այս գոլի պարտադիր պայմանն է որ մինչ որքով հարվածը գնդակը պետք է հպվի խոտածածկին։ Բարեհաջող գոլը կբերի թիմին 3 միավոր։

Կատեգորիա:Ռեգբի
Սևաճակատ շամփրուկ

մինի|250px|Սևաճակատ շամփրուկ
մինի|''Lanius minor'' 
**Սևաճակատ շամփրուկ** (*Lanius minor*), շամփրուկների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Սևաճակատ շամփրուկի ճակատը և կտուցի հիմքից դեպի ծոծրակը տարածող բեզանման շերտերը սև են։ Գլխի վերին մասը, ծոծրակը և մեջքը՝ բաց մոխրագույն, թևերը՝ սև՝ լայնակի սպիտակ շերտով, որը թռիչքի ժամանակ ավելի լավ է երևում։ Պոչը սև է, եզրային փետուրները՝ սպիտակ, որովայնը սպիտակ է՝ վարդագույն երանգով։ Կտուցի ծայրը սուր է և կեռ, ինչպես գիշատիչ թռչուններինը։ Քաշը՝ 47-53 գ, թևի երկարությունը՝ 113-125 մմ։

## Կենսակերպ
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է ապրիլի վերջին-մայիսի սկզբին, աշնանը չվում է օգոստոս-սեպտեմբերին։ Չվում է առանձնյականերով։ Գերադասում է բնակվել այգիներում, խուսափում է անտառներից, հաճույքով բնակվում է բաց տարածություններում, որտեղ կան դաշտապաշտպան ծառաշերտեր։ Լայն տարածված է կիսաանապատների և լեռնային տափաստանների գոտում՝ Արարատյան հարթավայրում, Վայքում, Զանգեզուրում և այլուր։

## Բնադրում
Բնադրվում է մայիսից մինչև հուլիս, բույնը սարքում է օշինդրի ցողուններից և տեղադրում ծառերին՝ 2-10 մետր բարձրության վրա։ Դնում է 3-7 ձու՝ սպիտակ կամ թույլ կանաչավուն երանգով, մանուշակագույն պտերով։ Թխսակալում է էգը՝ 15-16 օր, ձագերը փետրավորված են լայնակի ալիքավոր շերտերով։

## Սննդառություն
Սնվում է բզեզներով և այլ անողնաշարավոր կենդանիներով։ Երբեմն որսում է նաև մանր կրծողներ։

## Տարածվածություն
Տարածված է միջին և հարավային Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Շամփրուկներ
Յարոսլավ Հաշեկ

մինի|Յարոսլավ Հաշեկի արձանն այն գարեջրատան մոտ, որտեղ նա գրում էր իր պատմությունները։ Ժիժկով, Պրահա։
**Յարոսլավ Հաշեկ** (, ), չեխ գրող-երգիծաբան, դրամատուրգ, լրագրող, Կարմիր բանակի կոմիսար։ Հեղինակ է շուրջ 1500 պատմվածքների, ֆելիետոնների և այլ երկերի։ Համաշխարհային հռչակ է ստացել Հաշեկի Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները անավարտ վեպը (Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války, 1921-22 թթ.), որը թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուների, այդ թվում նաև հայերեն (Սուրեն Վահունու կողմից)։

Յարոսլավ Հաշեկի անունն է ստացել (2734) Հաշեկ աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յարոսլավ Հաշեկը գրապահարանում 

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Անարխիստ գրողներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Չեխ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Միհրան Երկաթ

**Միհրան Արմենակի Երկաթ** (), հայ օպերային երգիչ, բարիտոն, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1977)։

## Կենսագրություն
Միհրան Երկաթը ծնվել է Կ. Պոլսում։ 1923 թվականին նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Եգիպտոս, բնակություն հաստատել Ալեքսանդրիա քաղաքում, որտեղ ստացել է երաժշտական կրթությունը։ 1940 թվականին ավարտել է Վերդիի անվան երաժշտական դպրոցի երգեցողության բաժինը։ 1941 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել Կահիրեի արքայական օպերայում մի քանի դերով։ 1948 թվականին ներգաղթել է Հայաստան և ընդունվել Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնը՝ որպես մեներգիչ։ Այդ թատրոնում կատարած դերերից են՝ Արշակ 2-րդ, Թաթուլ («Ալմաստ»), Մոսի («Անուշ»), Ռուբեն («Արծվաբերդ»), Ժերմոն («Տրավիատա»), Ռենատո («Պարահանդես-դիմակահանդես»), Դև («Դևը»), Ֆրեդերիկ («Լակմե»), Էսկամիլիո («Կարմեն»), Կոմս դի Լունա («Տրուբադուր»), Օնեգին («Եվգենի Օնեգին»)։ Ռիգոլետտոյի դերերգով հանդես է եկել Մոսկվայի Մեծ թատրոնում։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1961
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, 1977
* Կարմիր դրոշի շքանշան

## Գրականություն
*Еркат Миран Арменакович // Театр. энциклопедия. - М., 1963. Т. 2. С. 644.
*Сырых Н. Мигран Еркат // Веч. Новосибирск. 1963. 23 декабря.
*Соничева Н. С предгорий Арарата // ТЖ, 1964. № 6. С. 9.
*Вартанян В., Матевосян В. Музыкальность, экспресия // Коммунист. Ереван. 1966. 8 февраля.
*Еркат М. Славлю отечество // Правда. 1977. 1 мая.
*Еркат Мигран Арменакович // Муз. энциклопедия. - М., 1982. Т. 6. С. 757-758.
*Ղարիբյան Գ., Միհրան Երկաթ, Երևան, 1982։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ բարիտոններ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Կատուն (այլ կիրառումներ)

**Կատուն** կարող է վերաբերել՝

* Կատուն - գետ Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասում։
* Կատունի լեռնաշղթա - լեռնաշղթա Ալթայում։
* Կատունի սառցադաշտ - սառցադաշտ Ալթայում։
Կատուն (գետ)

**Կատուն**, գետ Ալթայում, Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասում, Օբի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Բելուխա լեռան հարավային լանջի Կատունի սառցադաշտից։ Երկարությունը 688 կմ է։ Կատունի հովտով է անցնում Չուի տրակտը։

## Անվանում
Անվանումը (ռուսերեն՝ *Кату́нь*) առաջացել է հին թյուրքական լեզուներում «գետ» նշանակող բառից. այժմ այդ բառը թյուրքական լեզուներում չկա։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Օբ գետի վտակներ
Գրադարձություն

**Գրադարձությունը** որևէ գրի՝ այբուբենի վերարտադրությունն է՝ փոխարկումը մի այլ այբուբենով, երբ որ մեկ գրի համակարգի յուրաքանչյուր նշանը (կամ նշանների հերթականությունը) փոխարկվում է ուրիշ գրի համակարգի նույն նշանով (կամ նշանների հերթականությամբ)։ Օրինակ՝ ռոմանականացումը՝ ոչ լատինատառ գրերի վերարտադրությունն է՝ ընդլայնված լատինական այբուբենով՝ հնչյունատարբերիչ նշանների և տառակապակցությունների օգտագործմամբ։

Գրաֆիկական փոխարկումը լինում է 4 տեսակների՝
# մեկ նշանը՝ մեկ նշանով.
# մեկ նշանը՝ նշանների հերթականությայմբ.
# մի քանի նշանների հերթականությունը՝ մեկ նշանով.
# մի քանի նշանների հերթականությունը՝ մի քանի նշանների հերթականությամբ, որոնք չեն համապատասխանում յուրաքանչյուրն առանձին-առանձին փոխարկված նշաններին։

## Տես նաև
*Տրանսլիտ
*Ռոմանիզացիա
*SMS լեզու

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Գրադարձություն և տառադարձություն
Տաքսոն

**Տաքսոնը** ( — «ափլփել, գնահատել») խումբ է դասակարգման մեջ, որը կազմված է ընդհանուր հատկություններով և հատկանիշներով միավորվող դիսկրետային օբյեկտներից։ Այդ հասկացողությունը օգտագործվում է աշխարհագրությունում, լեզվաբանությունում, և այլ գիտություններում, բայց առաջին հերթին կենսաբանությունում, ավելի ճիշտ կենսաբանական դասակարգման։

Կատեգորիա:Գիտական դասակարգում
Կատեգորիա:Կենսաբանական սիստեմատիկա
Ենթաթագավորություն (կենսաբանություն)

**Ենթաթագավորությունը** ()  կենսաբանական տեսակների գիտական դասակարգման իերարխիական աստիճան է։ Բարձրագույն ստիճանի տաքսոն է, որը թագավորությունից մեկ աստիճան ցածր է։

Կատեգորիա:Տաքսոնոմիական ռանգեր
Պայծառ Երկաթ

**Պայծառ Երկաթ** (*Պայծառ Հակոբի Անանյան*, ), հայ դերասանուհի։

Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում։ Կրթությունն ստացել է Կում Կափու թաղամասի ազգային վարժարանում։ 1906 թ. ամուսնու հետ մեկնել է Ադափազար, որտեղ օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո եռանդուն մասնակցություն է ունեցել կրթական-թատերական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո վերադարձել է Պոլիս, ապա՝ 1923 թվականին մեկնել է Եգիպտոս, ունեցել թատերական նկատելի գործունեություն։ Մասնակցել է Սիրանույշի կյանքի վերջին տարիներին տված ներկայացումներին։ 1948 թ. ներգաղթել է Հայաստան։ Գրել է իր հիշողությունները, որոնք լույս են տեսել Երևանում 1956 թ., «Մտերիմ խոհեր» վերնագրով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսից Հայաստան ներգաղթածներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կարմրակատար շամփրուկ

**Կարմրակատար շամփրուկ** (), շամփրուկների ընտանիքին պատկանող թռչուն, որը գրանցված Հայաստանի կարմիր գրքում։ Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։

## Արտաքին կառուցվածք
Կարմրակատար շամփրուկի գլուխը շագանակագույն է, թևերը, պոչը, ճակատը և աչքից դեպի ականջը ու ծոծրակը տարածվող շերտերը սև են, թևի վրա ունի սպիտակ շերտ, որն ավելի լավ է երևում թռիչքի ընթացքում, վերին կտուցի հիմքում ունի սպիտակ շերտ, որովայնը սպիտակ է՝ շիկավուն երանգով, պոչի եզրային փետուրները սպիտակ են, կտուցի ծայրը կեռ է և սուր։ Էգ թռչունի գարնանային գուներանգները մեղմ են, ձագերի փետրավորումը՝ ալիքավոր նախշերով։ Քաշը՝ 33-40 գ, թևի երկարությունը՝ 94-102 մմ։

## Բնադրում
Գարնանը վերադառնում է ապրիլի վերջին, մայիսի սկզբին։ Տարածված է կիսանապատային գոտում, մասամբ՝ լեռնային տափաստաններում։ Հիմնական բնադրավայրերն են՝ Աշտարակից մինչև Երասխ, Վայքը և Զանգեզուրը։ Բնադրվում է թփերի և ծառերի վրա, բույնը սարքում է օշինդրից, բրդի կտորներից, տեղադրում գետնից 60-70 սմ բարձր։ Մայիսին դնում է 5-7 կանաչավուն կամ երկնագույն, մոխրամանուշակագույն պտերով ձու։

## Սննդառություն
Սնվում է հիմնականում բզեզներով և այլ անողնաշարներով։ Օգտակար թռչուն է։

## Տարածվածություն
Տարածված է հարավային և միջին Եվրոպայում, հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում։

## Պահպանություն
Սակավաթիվ օլիգոտոպային տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն։ Մեղրու շրջանում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,34 թռչուն 1 հեկտարին։

Կարմրակատար շամփրուկի թվաքանակի վրա կարող է բացասականորեն ազդել գյուղատնտեսական նպատակներով կիսաանապատների յուրացումը, ինչպես նաև վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը։

Պոպուլյացիայի մի մասը բնակվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Շամփրուկներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Նամիբ անապատ

250px|մինի|Արևմուտքը Նամիբ անապատում

**Նամիբ** (, ), առափնյա անապատ Աֆրիկայի հարավարևմտյան մասում։ Անապատի անվանումը ծագում է բնիկ *նամա* ցեղի լեզվից։ Նամիբի տարածքը կազմում է ավելի քան 100 000 կմ²։ Անապատը տարածվում է մոտ 1900 կմ Ատլանտյան օվկիանոսի երկարությամբ Անգոլայում Նամիբե քաղաքից, ամբողջ Նամիբիայի տարածքով (որը ստացել է իր անվանումը այս անապատից) մինչև Օլիֆանթս գետի գետաբերանը ՀԱՀ-ի Կապի նահանգը։ Օվկիանոսից անապատը գնում է մինչև մայրցամաքի խորքը 50-ից 160 կմ հեռավորության վրա ներմայրցամաքային սարահարթի լանջերի մոտ։ Հարավում Նամիբը կապվում է Կալահարիի հարավ-արևմտյան մասի հետ։

Անապատը ունի հարթ մակերևույթ, որը ներքին շրջաններում հասնում է 1000–1200 մ բարձրության։ Նամիբի հյուսիսում խճաքարային և գլաքարային է, կենտրոնական մասում՝ ավազային, մինչև 30–40 մ բարձրությամբ դյուներով, հարավային մասում մինչքեմբրյան բյուրեղային հիմքով ցոկոլային հարթավայրեր են՝ լայնակի տեկտոնական ձորակներով։ Կլիման օվկիանոսային անապատային է, այդ լայնությունների համար օդի արտասովոր ցածր ջերմաստիճաններով ու աննշան տեղումներով։ Միաժամանակ օդի խոնավությունը բարձր է, հաճախակի են մառախուղները։ Մակերևույթը հատում են ժամանակավոր ջրհոսքերի չոր հուները և Կունենե ու Օրանժ տարանցիկ գետերը։ Ստորերկրյա ջրերի ոչ խոր տեղադրման վայրերում հանդիպում են քսերոֆիտներ և սուկուլենտներ (ակացիաներ, հալվե և այլն)։ Հյուսիսային Նամիբում աճում է վելվիչիյա ծառաբույսը։ Կան ալմաստի և ուրանի հանքավայրեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգոլայի անապատներ
Կատեգորիա:Անգոլայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Աֆրիկայի անապատներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության անապատներ
Կատեգորիա:Նամիբիայի անապատներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Նամիբիայում
Չալբի անապատ

**Չալբին** () կավե-աղուտային անապատ է Աֆրիկայում, որը գտնվում է Քենիայի հյուսիսային և Եթովպիայի հարավային մասերում, Թուրքանա լճից արևելք։ Անապատի անվանումը գաբբարա լեզվով նշանակում է «տկլոր և աղի»։ Սա Քենիայի ամենաչոր մասն է։ Անապատը կազմավորվել է հին լճի տեղը։ Այստեղ հաճախակի օդատեսիլներ են լինում։

Կատեգորիա:Աֆրիկայի անապատներ
Կատեգորիա:Քենիայի անապատներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի անապատներ
Հարավաֆրիկյան Հանրապետության վարչական բաժանում

Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունը երկիր է Աֆրիկայի հարավային մասում։ Երկրի վարչական բաժանումը կազմված է 3 աստիճաններից։ Առաջին աստիճանը նահանգներն են։ Այդ նահանգները բաժանվում են քաղաքային և գյուղային շրջանների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Վերնաթագավորություն (կենսաբանություն)

**Վերնաթագավորությունը** (կամ **դոմենը**) կենսաբանական սիստեմատիկայում համակարգում օրգանիզմների բարձրագույն խումբն է, որը ներառում մեկ կամ մի քանի թագավորություններ։

Դոմեն տերմինը առաջին անգամ առաջարկել է Կառլ Վյոզեն, որը բաժանել է բոլոր կենդանի էակներին 3 դոմենների (վերնաթագավորությունների)՝

* արքեաներ (*Archaea*)
* բակտերիաներ կամ էուբակտերիաներ (*Eubacteria*)
* էուկարիոտներ (*Eukaryota*)

Փաստորեն, Վյոզեն պրոկարիոտներին (բակտերիաներին) բաժանեց երկու վերնաթագավորության մեջ՝ արքեաներ և բակտերիաներ (էուբակտերիաներ)։

## Բարձրագույն տաքսոնի այլընտրանքային համակարգեր
* Կենդանի օրգանիզմները բաժանվում են երկու կայսրությունների (ենթաթագավորությունների)՝ էուկարիոտներ և պրոկարիոտներ։
* Հինգ թագավորություններից կազմված համակարգ՝ պրոկարիոտներ (Prokaryota կամ Monera), նախակենդանիներ (Protista), սնկեր (Fungi), կենդանիներ (Animalia), բույսեր (Platae)։

Կատեգորիա:Տաքսոնոմիական ռանգեր
Լեսոթոյի վարչական բաժանում

315x315px|մինի|Լեսոթոյի գավառներ
Լեսոթոն փոքր պետություն է Աֆրիկայի հարավային մասում, որ ամբողջությամբ շրջապատված է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության սահմաններով։ Լեսոթոն բաժանված է 10 գավառների, որոնց կառավարում են համայնքային խորհուրդները։ Գավառները բաժանված են համայնքների (վարդերի)․
Տիգրան Երկաթ

**Տիգրան Երկաթ** (*Կարապետ Պիլեզիկճյան*) (), հայ գրող, հրապարակախոս, գրական-հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից, 1880 թվականին, մոր հետ մեկնել է Փարիզ, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Եղել է Եվրոպայի և Ամերիկայի բազմաթիվ քաղաքներում։ Ֆրանսերենին զուգընթաց սովորել է նաև անգլերեն։ Ֆրանսիական պարբերականներում հրատարակել է բազմաթիվ հոդվածներ արևելքի ժողովուրդների, արևելյան կենցաղի ու սովորությունների, հայկական հարցի վերաբերյալ։ Հիմնական աշխատակիցն է եղել «Նուվել ռեվյու», «Ինտերնասիոնալ», «Ֆիգարո» և այլ պարբերականների։ Համարվել է ճանաչված ու հարգված դեմք Ֆրանսիայում։ Մտերմական կապեր է ունեցել Էմիլ Զոլայի, Ժան Ժորեսի և այլ ականավոր դեմքերի հետ։ 1893 թվականին վերադարձել է Պոլիս, զբաղվել ֆրանսերենի ուսուցչությամբ, միաժամանակ գաղտնի թղթակցել Փարիզում հրատարակվող «Ռևյու դե ռևյու» պարբերականին, որտեղ տպագրել է Գամառ Քաթիպայի հայրենասիրական ոտանավորներից մի քանիսի ֆրանսերեն թարգմանությունը։ *Սիմոն Սիմոնովիչ, Կարապետ* և *Միր Կարո* ծածկանուններով հոդվածներ է տպագրել նաև Կ. Պոլսի «Հայրենիք» թերթում։ 1895 թվականի կոտորածներից հետո նորից մեկնել է արտասահման։ Եղել է Աթենքում, կարդացել դասախոսություններ Հունական մամուլը մեծ հիացմունքով է խոսել նրա մասին։ Աթենքից մեկնել է Փարիզ, ապա՝ Բելգիա։ 1898 թվականին մեկնել է Եգիպտոս, որտեղ և մահացել է։ Պարբերական մամուլում տպագրած բանաստեղծությունները հետմահու լույս են տեսել «Մի քանի ժամ» վերնագրով։ Դեռևս 1900-ականների սկզբներից Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում հիմնադրվել է նրա անունով «Տիգրան Երկաթ» մշակութային միությունը, որը նկատելի դեր է կատարել այդ գաղութի կյանքում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Արոն Ռալստոն

**Արոն Լի Ռալստոն** (անգլերեն՝ *Aron Lee Ralston*, ), ամերիկացի ալպինիստ, որը հայտնի է դարձել, երբ 2003 թվականին մայիսին ԱՄՆ Յուտա նահանգի լեռներում մագլցելիս ձեռքը մնացել է ժայռաբեկորի տակ, և նա ստիպված անդամահատել է այն բութ դանակով։

Վերոնշյալ դեպքը նկարագրված է Ռալստոնի՝ «Ժայռի և դժվար տեղի միջև» (*Between a Rock and a Hard Place*) ինքնակենսագրական գրքում, ինչպես նաև 2010 թվականին նկարահանված «127 ժամ» (*127 Hours*) ֆիլմում։

## Դեպքը
***Բլյու Ջոն Կանյոնով*** (անգլ.՝ *Blue John Canyon*, ԱՄՆ Յուտա նահանգի Մոաբ քաղաքի մոտ ճանապարհորդելու ժամանակ ներառում է գետի կիրճի լանջով բարձրանալով, իջնելով, նաև՝ լողալով անցնելը) կիրճի պատից ժայռաբեկոր է պոկվում, և Ռալստոնի աջ ձեռքն արմունկից ներքև ջարդելով՝, մեխում այն կանյոնի պատին։

Ռալստոնը որևէ մեկին չէր պատմել իր ճանապարհորդական պլանները, ուստի գիտեր, որ իրեն չեն փնտրի։
Հինգ օր նա ապարդյուն փորձում է ձեռքn ազատել։
Ի վերջո, ենթադրելով, որ կմահանա՝ ժայռապատին փորագրում է իր անունը, ծննդյան ու ենթադրյալ մահվան ամսաթվերը, հաղորդագրություն ձայնագրում ընտանիքի համար։

Այնուհետև իբրև վերջին միջոց՝ Ռալստոնն սկսում է անդամահատել ժայռաբեկորի տակ մնացած ձեռքը. ուժով թեքում է ձեռքը այնքան, մինչև ոսկորները կոտրվում են, հետո՝ բութ դանակի և աքցանի միջոցով կտրում կոտրվածքի մասում պահող հյուսվածքներն ու ջիլերը։

Ժայռաբեկորի գերությունից ազատվելուց հետո Ռալստոնը պարանով իջնում է մոտ 20 մետրանոց պատի վրայով, այնուհետև ջրազրկված վիճակում կեսօրյա արևի տակ քայլում դեպի իր ավտոմեքենան (նա չուներ բջջային հեռախոս), որ գտնվում էր մոտ 13 կմ հեռավորության վրա։

Բարեբախտաբար կանյոնից դուրս գալիս Ռալստոնը հանդիպում է մի հանգստացող ընտանիքի, ովքեր ահազանգում են իշխանություններին, և նա էվակուացվում է ուղղաթիռի միջոցով։

## Հետաքրքիր փաստեր

Դեռևս 2002 թ. Ռալստոնը թողել է աշխատանքը (ինժեներ «Ինտել» ընկերությունում), որպեսզի մագլցի Կոլորադոյի բոլոր 14,000 ֆուտից (4.27 կմ) բարձր լեռները ձմեռային պայմաններում։
2005 թ. Ռալստոնը դարձավ առաջին մարդը, ով մագլցել է Կոլորադոյի բոլոր վերոնշյալ լեռները՝ միայնակ և ձմեռային պայմաններում (այս նախագիծը նա սկսել էր դեռ 1997 թ. և Բլյու Ջոն Կանյոնի դժբախտ պատահարը ընդամենը մի փոքր հետաձգել է իրականացումը)։
Բրիտանացի օսկարակիր ռեժիսոր Դեննի Բոյլը 2010 թ. նկարահանել է «127 ժամ» (127 Hours) ֆիլմը Ռալստոնի հետ տեղի ունեցած պատահարի մասին։ Ֆիլմում Ռալստոնի դերը կատարում է Ջեյմս Ֆրանկոն։


Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ալպինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կանեյդիան

**Կանեյդիան** - գետ ԱՄՆ-ում, Արկանզասի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սանգրե դե Քրիստո լեռնաշղթայից (Ժայռոտ լեռներ), հոսում Մեծ և Կենտրոնական հարթավայրերով։ Երկարությունը շուրջ 1500 կմ է։

## Անվանումը
Հայտնի է նաև **Կանեյդիան Ռիվեր** անունով, որը անգլերեն (*Canadian River*) բառացի նշանակում է «կանադական գետ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Միսիսիպի գետի վտակներ
Հայրավանք

**Հայրավանք**, *Հայր Հովհաննու վանք, Մարդաղավնյաց վանք*, Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Հայրավանք գյուղի հյուսիսարևելյան կողմում, Սևանա լճի ափին։

## Պատմություն
Հայրավանքի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին կառուցվել է 9-րդ դարում, ունի քառակոնք կենտրոնագմբեթ հորինվածք և համարվում է հայկական ճարտարապետության եզակի նմուշներից, կառուցված է բազալտից, իսկ կամարները, ութանիստ թմբուկով գմբեթը՝ սրբատաշ տուֆից։

1211 թվականին եղբայրներ Հովհաննես և Ներսես վարդապետները նորոգել են եկեղեցին ու կառուցել երկսյուն, երդիկավոր ութանիստ, շթաքարեզարդ գմբեթով գավիթ։

Հայրավանքի պարսպապատ փոքրիկ բակում կան 16-րդ տապանաքարեր ու խաչքարեր, իսկ պարսպից դուրս խցերի և տնտեսական շենքերի ավերակներն են։
Հայրավանքը գործել է մինչև 19-րդ դարը։ 1980-ական թվականներին վանքը նորոգվել է, եկեղեցու գմբեթը՝ վերակառուցվել։

## Ավանդություն
Հայրավանքի «Մարդաղավնյաց» անունը կապված է կաթողիկոս Ղազար Ա Ջահկեցու գրի առած մի ավանդության հետ, ըստ որի, 1381-ին՝ Լենկթեմուրի արշավանքի ժամանակ, Հայրավանքի վանահայր Հովհանը Քրիստոսի Խաչափայտի մասունքով խաչի զորությամբ բռնակալի գերեվարած հազարավոր հայերի փոխակերպել է աղավնու և ազատ արձակել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Hayravank monastery with frozen Sevan lake.jpg|alt=
Պատկեր:Hayravank Monastery in April.jpg|Հայրավանքի ընդհանուր տեսքը
Պատկեր:HAYRAVANQ MONASTERY Վանական համալիր «Հայրավանք» 1.JPG
Պատկեր:HAYRAVANQ MONASTERY Վանական համալիր «Հայրավանք» 20.JPG
Պատկեր:Հայրավանքը ամռանը.jpg|Հայրավանքը ամռանը
Պատկեր:Hayravank Monastery 1101 18.jpg|Խաչքար Հայրավանքի տարածքում
Պատկեր:«Հայրավանք» բրածո ֆաունա-1.jpg
Պատկեր:Hayravank Monastery 1101 19.jpg|Հայրավանքը հյուսիսից


## Տես նաև
#Եպիսկոպոսի խաչքար
#Ակոբ Աղի խաչքար

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ղ. Ջահկեցի, Գիրք Աստուածաբանական որ կոչի Դրախտ ցանկալի, Վաղպատ, 1734
* Ղ. Ալիշան, Սիսական, Վենետիկ, 1893
* Քրիստոնյա Հայաստան հանր., Երևան, 2002

## Արտաքին հղումներ
* Հայրավանքին նվիրված կայք

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Գոբի (այլ կիրառումներ)

**Գոբի** կարող է նշանակել՝

## Աշխարհագրություն

* Գոբի — անապատ Կենտրոնական Ասիայում

## Անձինք

* Խրիստոֆոր Գոբի (1847-1919), ռուս բուսագետ, սնկաբան, ալգոլոգ
Գոբի անապատ

[մինի|250px|աջից|Գոբին [Չինաստանի հյուսիսում]]
**Գոբին** ( ջրազուրկ վայր; ), ընդարձակ շրջան է Կենտրոնական Ասիայում (Մոնղոլիայի և Չինաստանի տարածքում), որտեղ գերակշռող մասը կազմում են անապատները և կիսաանապատային լանդշաֆտները։

Անապատի լայնացման կանխման նպատակներով Չինաստանը ռեալիզացնում է «Կանաչ չինական պատ» նախագիծը։ Կլիման խիստ ցամաքային է, ջերմաստիճանների տարեկան տատանումները հասնում են 85&nbsp;°C (հունվարինը՝ — 40&nbsp;°C, հուլիսինը՝ 45&nbsp;°C), տեղումները՝ 68—200 մմ։ Գերակշռում են մոխրագորշ և գորշ հողերը։ Բուսականությունը աղքատ է, բնորոշ են գոբիական սեզը, օշանը, դեղին ակացիան, սաքսաուլը, կարմրանը, ելաբույսը, զուգատերևազգիները, բազմամյա և միամյա խոտաբույսերը։ Լեռներում և օազիսներում աճում են խեժափիճի, կեչի, բարդի, ուռենի։ Կենդանական աշխարհը բազմատեսակ է դեռևս պահպանվել են վայրի ուղտը, կուլանը, Պրժևալսկու ձիերի մի քանի տեսակներ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի անապատներ
Կատեգորիա:Գոբի
Կատեգորիա:Չինաստանի անապատներ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի անապատներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Թուրքմենստանի վարչական բաժանում

մինի|250px|աջից|Թուրքմենստանի շրջանները
**Թուրքմենստանի Հանրապետությունը** երկիր է Միջին Ասիայում, որը բաժանված է 5 վելայաթների և վելայաթի իրավունքներով 1 քաղաքի։

Հետևյալ աղյուսակում ներկայացված են Թուրքմենստանի շրջանները (վելայաթները)՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքմենստանի վարչական բաժանում
Դաշողուզի վելայաթ

**Դաշօղուզի վելայաթը** () շրջան է (վելայաթ) Թուրքմենստանի հյուսիսային մասում։

## Տես նաև
* Թուրքմենստանի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Թուրքմենստանի վարչական բաժանում
Հարավային Օսիայի Հանրապետության վարչական բաժանում

**Հարավային Օսիայի Հանրապետություն**, մասամբ ճանաչված պետություն է Անդրկովկասում։ Երկիրը բաժանված է 4 շրջանների և հանրապետական ենթարկության 1 քաղաքի (մայրաքաղաք Ցխինվալին)։ Հանրապետության շրջաններեն են Ցխինվալի, Լենինգորի, Զնաուրի և Ձաուսի շրջանները։

## Բնակչություն
### 1989 մարդահամար

### 2009 գնահատում'

## Տես նաև
* Վրաստանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային Օսիայի վարչական բաժանում
Այծեմնիկ Զարդարյան

**Այծեմնիկ Զարդարյան** (), հայ քանդակագործուհի։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից ծնողների հետ տեղափոխվել է Եգիպտոս, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը՝ Կահիրեի Ազգային վարժարանում։ 1926 թվականից հետևել է տեղի «Դանթե Ալիգիերի» ընկերության Լեոնարդո դա Վինչիի անվան իտալական գեղարվեստական ուսումնարանի քանդակագործական բաժնի դասընթացներին, ավարտել է 1930 թվականին։ Դեռևս ուսանողական տարիներին մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ մի շարք քանդակներով, որոնցից մամուլը բարձր է գնահատել «Աստվածամայրը» և «Առյուծը»։ Պատրաստել է նաև Զորավար Անդրանիկի հարթաքանդակ կիսանդրին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եգիպտահայ քանդակագործներ