Ամստերդամի թագավորական պալատ

**Ամստերդամի թագավորական պալատը** ( կամ ), Նիդերլանդների երեք պալատներից մեկը, որոնք համաձայն պառլամենտական ակտի գտնվում են միապետի տիրապետության ներքո։

Պալատը կառուցվել է 17-րդ դարում, Հոլանդիայի ոսկե դար ժամանակաշրջանում որպես քաղաքային կառավարման մարմին։ Այն դարձել է թագավոր Լյուդովիկ I պալատը, հետագայում՝ Հոլանդիայի թագավորական պալատ։ Տեղակայված է Ամստերդամի կենտրոնում՝ Դամ հրապարակում, Ամստերդամի ազգային հուշարձանի դիմաց, Nieuwe Kerk-ի (նոր եկեղեցի) հարևանությամբ։

## Պատմություն
### Քաղաքապետարան
Պալատը կառուցվել է որպես Ամստերդամի քաղաքապետարան։ Բացվել է 1655 թվականի հուլիսի 29-ին։ Կառուցվել է Յակով վան Կամպենի կողմից, ով նախագծի վերահսկման աշխատանքներն սկսել է 1648 թվականից։ Շենքը կառուցվել է 13,659 փայտե գերանների վրա, պատերը կառուցված են Գերմանիայից բերված դեղին ավազաքարից և արժեցել է 8.5 միլիոն գուլդեն։ Ժամանակի ընթացքում քարի գույնն ավելի մուգ է դարձել։ Ներքին հարդարանքների համար օգտագործվել է մարմար։

Յակով վան Կամպենը պալատը կառուցելիս ոգեշնչվել է հռոմեական վարչական պալատներով ու հասարակական շենքերով։ Շենքի քանդակներն ստեղծել է Արտուս Կվելինուս Ավագը։

thumb|left|Արևելյան կիսագնդի մի հատվածը կենտրոնական սրահի մարմարե հատակի վրա

Կենտրոնական սրահն ունի 120 ոտնաչափ երկարություն, 60 ոտնաչափ լայնություն, 90 ոտնաչափ բարձրություն։ Մարմարե հատակին պատկերված է երկնոլորտը, քարտեզների վրա պատկերված են արևելյան և արևմտյան կիսագնդերը։

Պալատի վրա կա գմբեթ՝ վրան նավի տեսքով հողմացույց, որն Ամստերդամի խորհրդանիշն է։ Գմբեթի տակ կան մի քանի պատուհաններ, որտեղից երևում են նավահանգիստ ժամանող ու հեռացող նավերը։ Գմբեթի հատվածում է գտնվում Պետեր և Ֆրանսուա Հեմոնների ստեղծած կարիլյոնը, որը վերանորոգվել է 1965 թվականին։ Պետեր և Ֆրանսուա Հեմոնների ստեղծած զանգերից միայն 9 զանգ է մնացել, ստեղծվել են նոր 38 զանգեր։ Հին քայքայված զանգերը պահվում են պալատում։

Պալատի նկարների շարքում են Գովերտ Ֆլինքի, Յակոբ Յորդանսի, Յան Լիվենսի, Ֆերդինանտ Բոլի աշխատանքները։ Ռեմբրանդի մեծածավալ «Կլաուդիուս Սիվիլիսի դավադրությունը» աշխատանքը մի քանի ամիս եղել է պալատում, այնուհետև հետ է վերադարձվել Ռեմբրանդին, պահպանված ֆրագմենտն այժմ գտնվում է Շվեդիայի ազգային թանգարանում։

Պալատի շենքը եղել է աշխարհի 8-րդ հրաշալիքի հավակնորդ և երկար ժամանակ համարվել է Եվրոպայի ամենամեծ վարչական շենքը։

### Պալատ
thumb|left|upright|Պալատի կենտրոնական սրահը
1806 թվականին Հոլանդիայի թագավոր է դառնում Լյուդովիգ I Բոնապարտը։ Գահը Հաագայում և Ուտրեխտում ընդունեուց հետո նա տեղափոխվում է Ամստերդամ և քաղաքապետարանի շենքը դարձնում արքայական պալատ։ 1810 թվականի հուլիսի 2-ին նա հրաժարվում է գահից և նրան փոխարինում է որդին՝ Լյուդովիգ II Հոլանդացին, որի օրոք պալատը դառնում է ֆրանսիական կառավարության մաս։

1813 թվականին, Նապոլեոնի գահընկեց լինելուց հետո, Վիլյամ VI վերադառնում է Նիդերլանդներ, Ամստերդամը դառնում է Նիդերլանդների մայրաքաղաք (կառավարության նստավայրը՝ Բրյուսել և Հաագա)։ Գիտակցելով պալատ ունենալու կարևորությունը, քաղաքապետարանը վերացվում է արքայական պալատի, որը Նիդերլանդների սեփականություն է դառնում 1936 թվականին։

Միապետը պալատը օգտագործում է պետական այցերի, պաշտոնական ընդունելությունների, ամանորյա ընդունելությունների ընթացքում։ Պալատում են անցկացվում նաև Էրազմուս, Արծաթե մեխակ, գեղանկարչության թագավորական մրցանակաբաշխությունները։

Պալատը վերանորոգվել է 2005-2009 թվականներին, որի ընթացքում ասբեստները վերացվեցին։ 2009 թվականի հուլիս 14-ից պալատը բաց է այլցելուների համար։


Anno 1648- De eerste steenlegging van het Amsterdamse stadhuis.jpg|Յակոբ դե Գրեֆը դնում է նոր քաղաքապետարանի հիմնարկեքի քարը, նկարիչ Բարենդ Ուիյնվելդ (19-րդ դար)
Johannes Lingelbach 001.jpg|The * Stadhuis* վերակառուցվում է, հեղինակ՝ Յոհան Լինգելբախ, 1656
Paleis14.jpg|Ամստերդամի քաղաքապետարանը, Յան վան Կեսել, մինչև 1680
Image:Amsterdam-Bowyer-1814.jpg|Թագավորական պալատը 1814 թվականին, հեղինակ՝ Ռոբերտ Բոյեր
Pieter De Hooch - Chambre du Conseil.jpg|Պիտեր դե Հոոխի *The Council Chamber in Amsterdam Town Hall* կտավը (1661 -1670 ժամանակահատված)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ամստերդամի թանգարաններ
Կատեգորիա:Գմբեթներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Նիդերլանդների պալատներ