Հաննովեր-Լիմմեր (համակենտրոնացման ճամբար)

**Հաննովեր-Լիմմեր** (), համակենտրոնացման ճամբար կանանց համար, որը գոյություն է ունեցել 1944 թվականի օգոստոսի վերջից մինչև 1945 թվականի ապրիլ ամիսը Լիմմեր () շրջանում (այսօր Հաննովերի շրջան, Ստորին Սաքսոնիա, Գերմանիա)։

Ճամբարը կառուցվել է որպես Նոյենգամմե ճամբարի մասնաճյուղ ()։ Այս ճամբարը Հաննովերի 7 համակենտրոնացման ճամբարներից է, որոնք ստեղծվել են Երրորդ ռայխի ժամանակ։

## Պատմություն
Հաննովեր-Լիմմեր համակենտրոնացման ճամբարը ստեղծվել է քաղաքական բանտարկյալների համար։ 1944 թվականի օգոստոսի 31-ից ճամբար բերվեցին կալանավորների առաջին խմբին՝ 500 կնոջ՝ ֆրանսիական և ռուսական ծագմամբ։

Նույն թվականի նոյեմբերին և դեկտեմբերին այստեղ բերվեցին կալանավորներ Զալցգիտտեր-Վերտենշտեդտ () համակենտրոնացման ճամբարից, որոնցից երեսունը ֆրանսուհիներ էին։

1945 թվականի հունվարին ռմբակոծվել է Հաննովեր-Լանգենհագեն () ճամբարը․ արդյունքում ողջ մնացած ռուսական և լեհական ծագմամբ կալանավորներին տեղափոխում են Լիմմեր։

1945 թվականի մարտի վերջին ճամբարում կար 1011 կալանավոր։

Երբ Դաշնակցային ուժերը մոտ էին, Հաննովերի բոլոր համակենտրոնացման ճամբարներից սկսեցին կալանավորների տարհանումը։ 1945 թվականի ապրիլի 6-ին մոտ 1000 բանտարկյալ Լիմմերից մահվան երթով տեղափոխվեց Բերգեն-Բելզեն ()։ Ողջ մնացածները ճամբար հասան երեք օր անց։ 1945 թվականի ապրիլի 15-ին Բերգեն-Բելզենն ազատագրվել է բրիտանական զորքի կողմից։ Լիմմերում մնացած կալանավորները, որոնք ի վիճակի չէին տեղափոխվել, ազատագրվեցին ապրիլի 10-ին։

## Պայմաններ
Կին կալանավորներն ապրում էին փայտաշեն երեք բարաքներում։ Ճամբարում կային լվացքատուն, խոհանոց, զուգարաններ, սանիտարական մաս և վարչական կառույց։

Համակենտրոնացման ճամբարը գտնվել է Continental AG գործարանի և Լիմմեր գյուղի միջև։ Կանայք օրական տասներկու ժամ աշխատել են գործարանում՝ արտադրելով հակագազեր։ Քիչ թվով կանայք աշխատել են Լագենհագենի գործարանում, Հաննովերի «*Harry Brot*» հացի գործարանում Բոռնումում ()։

## Հիշատակ
1987 թվականին Լիմմերում տեղադրվել է բրոնզե հուշատախտակ և քարե հուշաքար՝ ի հիշատակ ճամբարի կալանավորներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Claus Füllberg-Stolberg: *Frauen im Konzentrationslager: Langenhagen und Limmer*, in: *Konzentrationslager in Hannover. KZ-Arbeit und Rüstungsindustrie in der Spätphase des Zweiten Weltkriegs*, Teil I, Lax, Hildesheim 1985, ISBN 3-7848-2422-6, S. 277 ff.
* Rainer Fröbe, Claus Füllberg-Stolberg: *Von der Résistance zum Widerstand im Konzentrationslager. Weibliche KZ-Häftlinge in Ravensbrück und Hannover-Limmer.* In: *Dachauer Hefte*, 7. Jhrg, Heft 7, 1991, S. 191ff.
* Janet Anschütz, Irmtraud Heike: *„Man hörte auf, ein Mensch zu sein …“ Überlebende aus den Frauen-Konzentrationslagern in Langenhagen und Limmer berichten*. VSA-Verlag, Hamburg 2003, ISBN 3-89965-009-3
* Hans Ellger: *Hannover-Limmer.* In: Wolfgang Benz, Barbara Distel (Hrsg.): *Der Ort des Terrors. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager.* Band 5: *Hinzert, Auschwitz, Neuengamme.* C.H. Beck, München 2007, ISBN 978-3-406-52965-8, S. 434 ff.

## Արտաքին հղումներ
* Arbeitskreis »Ein Mahnmal für das Frauen-KZ in Limmer«
* Beschreibung des KZ Hannover-Limmer auf der Seite der KZ-Gedenkstätte Neuengamme
* Faltblatt des Arbeitskreises Frauen-KZ zum Mahnmal im KZ Limmer (PDF; 354&nbsp;kB)
* Der Inhalt der 2015 aufgestellten Informationstafel (PDF; 678&nbsp;kB)

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիա
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներ