Փոխարկելիություն

**Փոխարկելիություն** (), փողի կամ այլ ֆինանսական գործիքների՝ այլ ֆինանսական պաշարներով փոխարկելու որակը։ 

Փոխարկելիությունը կարևոր գործոն է միջազգային առևտրում, որտեղ առկա են տարբեր արժույթներ։

## Արժույթային առևտուր
Ազատ փոխարկելի արժույթները անմիջական արժեք ունեն տարբեր միջազգային շուկաներում և քիչ սահմանափակումներ կան մեկ այլ արժույթի դիմաց առևտրի եղանակի և գումարի վերաբերյալ: Ազատ փոխարկելիությունը ուժեղ արժույթի հիմնական առանձնահատկությունն է։

Որոշ երկրներ ընդունել են օրենքներ, որոնք սահմանափակում են իրենց արժույթների օրինական փոխարժեքները կամ պահանջում են թույլտվություններ որոշակի գումարից ավելի փոխանակելու համար: Որոշ արժույթներ, ինչպիսիք են Հյուսիսկորեական վոնը, Մերձդնեստրի ռուբլին և Կուբայական պեսոն, պաշտոնապես ոչ փոխարկելի են և կարող են փոխանակվել միայն սև շուկայում: Եթե սահմանված է պաշտոնական փոխարժեք, դրա արժեքը սև շուկայում հաճախ ավելի ցածր է լինում:

Փոխարկելիության վերահսկողությունը կարող է ներդրվել որպես ընդհանուր դրամավարկային քաղաքականության մաս: Օրինակ, արգենտինական պեսոյի նկատմամբ սահմանափակումները մտցվել են 1990-ականների տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ և վերացվել 2002 թվականին՝ հաջորդող ճգնաժամի ժամանակ:

Արժույթի լավ փոխարկելիությունը պահանջում է ֆիզիկական արժույթի հեշտությամբ հասանելի մատակարարում, այդ իսկ պատճառով որոշ երկրներ կապիտալի վերահսկողություն են սահմանում երկրից դուրս եկող գումարների վրա: Երբ տնտեսությունները անկում են ապրում, ներդրողները հաճախ ներդրումներ են կատարում արտասահմանում կամ իրենց գումարը փոխարկում են անվտանգ արժույթներից մեկի: Դրա դեմ պայքարելու և երկրից գումարի արտահոսքը կանխելու համար որոշ կառավարություններ վերահսկողություն են սահմանում կապիտալի արտահոսքը նվազեցնելու համար տնտեսական դժվարին ժամանակներում:

Կապիտալի վերահսկողությունն առավել տարածված է զարգացող շուկայական երկրներում՝ նրանց տնտեսական հեռանկարի ավելի բարձր անորոշության պատճառով: 1997 թվականի ասիական ֆինանսական ճգնաժամից հետո տարածաշրջանի շատ երկրներ խիստ կապիտալի վերահսկողություն սահմանեցին՝ իրենց արժույթի արժեզրկման սպառնալիքը նվազեցնելու համար:

Փոխարկելիության երեք տեսակներն են՝ 

* լիովին փոխարկելի, որի դեպքում երկրի արժույթը կարող է հեշտությամբ փոխարկվել ոսկու կամ այլ արժույթի, 
* մասամբ փոխարկելի, որի դեպքում արժույթը կարող է առևտրվել, բայց հակված է առևտրի մեջ մտնել փոքր ծավալներով, և 
* ոչ փոխարկելի, որի դեպքում արժույթը գրեթե անհնար է փոխարկել այլ օրինական վճարամիջոցի։
Որոշակի երկրի տնտեսությունը կարող է մեծապես ազդել արժույթի փոխարկելիության վրա և ազդվել դրանից: Բացի այդ, թվային արժույթների ի հայտ գալը ստեղծել է նոր կատեգորիա՝ վիրտուալ փոխարկելիություն։

## Ապրանքային փող
Փոխարկելիությունը առաջին անգամ նշանակալի խնդիր է դարձել այն ժամանակ, երբ թղթադրամները սկսել են փոխարինել ապրանքային փողը դրամական զանգվածում: Ոսկու և արծաթի ստանդարտների համաձայն, թղթադրամները կարող էին փոխանակվել մետաղադրամների անվանական արժեքով, չնայած հաճախ սնանկացող բանկերն ու կառավարությունները գերծախսում էին իրենց պահուստները:

Պատմականորեն, թղթադրամը հետևել է ընդհանուր կամ շատ նման օրինաչափության արևմտյան երկրներում: Սկզբում ապակենտրոնացված և տարբեր անկախ բանկերի կողմից թողարկված լինելով, այն աստիճանաբար անցել են պետական ​​​​վերահսկողության տակ և դարձել կենտրոնական բանկերի մենաշնորհային արտոնություն: Այդ ընթացքում աստիճանաբար հրաժարվել են այն սկզբունքից, որ թղթադրամը պարզապես իրական ապրանքային փողի (ոսկի և արծաթ) փոխարինող էր:

Ոսկու փոխանակման ստանդարտի, օրինակ՝ Բրետոն-Վուդսյան համակարգի համաձայն, թողարկող բանկերը պարտավոր էին իրենց արժույթները փոխանակել ոսկու ձուլակտորներով կամ ԱՄՆ դոլարներով, որոնք, իրենց հերթին, կարող էին փոխանակվել ոսկու ձուլակտորներով՝ տրոյական քաշին համապատասխան 35 դոլար պաշտոնական փոխարժեքով: Ոսկու պաշարների մատակարարման սահմանափակ աճի պատճառով, դոլարի մատակարարման մեծ գնաճի ժամանակաշրջանում, Միացյալ Նահանգները վերջնականապես հրաժարվեց ոսկու փոխանակման ստանդարտից և, հետևաբար, ձուլակտորների փոխարկելիությունից 1974 թվականին։

Ժամանակակից միջազգային արժութային ռեժիմների համաձայն, արժույթները թողարկվում են թողարկողի (կառավարություն կամ կենտրոնական բանկ) ֆիատ փողերով և չունեն նյութական ակտիվի փոխարկելիության երաշխիք

## Տես նաև
* Վիրտուալ արժույթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ