Քեփել Արչիբալդ Քեմերոն Քրեսվել

**Քեփել Արչիբալդ Քեմերոն Քրեսվել,** CBE FBA FSA (, ), անգլիացի ճարտարապետական ​​պատմաբան, որը գրել է Եգիպտոսի իսլամական ճարտարապետության վերաբերյալ որոշ կարևոր գործեր:

## Վաղ կյանք
Քրեսվելը ծնվել է 1879 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Լոնդոնում։ Նա կրթություն է ստացել Վեսթմինսթերի դպրոցում, նախքան 1896 թվականին Ֆինսբերի Սիթիում և Գիլդսի տեխնիկական քոլեջում էլեկտրատեխնիկա ուսանելը: Այդ ընթացքում նա զարգացրել է գծանկարչության իր զգալի հմտությունները: Նա աշխատել է Siemens Brothers-ում, իսկ 1914 թվականից՝ Լոնդոնի Deutsche Bank-ում։

Կրեսվելը մանկուց հետաքրքրված էր արևելյան շենքերով և վայրերով։ 1910 թվականին նա այնքան էր տարվել իսլամական ճարտարապետությամբ, որ նա սկսեց հավաքել գրադարան, որն ի վերջո պետք է դառնար իր տեսակի մեջ ամենաընդգրկուն մասնավոր հավաքածուներից մեկը: Իր ինժեներական աշխատանքին զուգահեռ, նա ժամանակ էր հատկացնում արևելյան ճարտարապետության ուսումնասիրությանը: 1913 թվականին նա հոդված է հրապարակել The Burlington Magazine-ում, իսկ կարճ ժամանակ անց Թագավորական ասիական ընկերությանը տվել է մի հոդված, որը մեծ ընդունելության է արժանացել։ Երկուսն էլ վերաբերում էին պարսկական ճարտարապետության գմբեթներին։

Նրա հետաքրքրությունը իսլամական ճարտարապետության նկատմամբ դրդեց նրան ավելի բավարար աշխատանք փնտրել, և 1914 թվականի մայիսին նա դիմեց, անհաջող, միանալ Հնդկաստանի հնագիտական ​​ծառայությանը: Առաջին համաշխարհային պատերազմը բռնկվեց նույն տարվա օգոստոսին, և 1916 թվականի ապրիլին նա փորձաշրջանով ընտրվեց թագավորական թռչող կորպուսում սարքավորումների սպայի օգնական նշանակվելու համար։ Որոշ ժամանակ անց նրան ուղարկեցին Եգիպտոս։ Նա բարձրացավ աստիճանների միջով և մինչև 1919 թվականի հուլիսին նշանակվեց (որպես բանակի կապիտան) որպես Պաղեստինում և Սիրիայում գեներալ Ալենբիի օկուպացված թշնամու տարածքի վարչակազմի հուշարձանների տեսուչ: Նա շատ է ճամփորդել՝ կատարելով չափված գծագրեր և նշումներ, ինչպես նաև լուսանկարչական կերպով արձանագրելով հուշարձանները՝ արտադրելով մոտ հազար լուսանկար[1]: Նա նշանակվել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի անդամ 1919 թվականի ամանորյա շքանշաններով։

## Վաղ իսլամական ճարտարապետություն (EMA) և Եգիպտոսի իսլամական ճարտարապետություն (MAE)
1920 թվականի մայիսին Քրեսվելը մշակեց Եգիպտոսի իսլամական ճարտարապետության պատմության առաջարկը: Նա նախատեսում էր, որ սա լիներ թեմայի սպառիչ ուսումնասիրություն: Ինչպես նաև առանձին հուշարձանների մանրամասն նկարագրությունները՝ ամրացված հատակագծերով, գծագրերով և լուսանկարներով, պետք է լինեին նաև որոշ առանձնահատկությունների զարգացման գլուխներ, ինչպիսիք են մինարեթները, գմբեթները և մեդրեսեները: Նա առաջարկը ներկայացրեց Եգիպտոսի թագավոր Ֆուադ I-ին, ով գիտակցում էր նման աշխատանքի կարևորությունը և եռանդուն հովանավոր էր։ Կրեսվելին երեք տարով տրամադրվել է 800 եգիպտական ​​ֆունտ՝ աշխատանքը ֆինանսավորելու համար։ Կրեսվելը շտապ վերադարձավ Անգլիա՝ զորացրվելու և վերադարձավ Կահիրե 1920 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։

Աշխատանքն ապացուցվեց, որ նույնիսկ ավելի մոնումենտալ է, քան ակնկալում էր Քրեսվելը: Հնագիտական ​​պեղումները զգալիորեն ավելացրել են հայտնի հուշարձանների թիվը, և ոչ մի նախագծող նրան հասանելի չի եղել։ Նա ամբողջ գործը ստանձնեց առանց օգնության։ Մինչև 1969 թվականը լույս է տեսել հինգ հատոր, ընդհանուր 1769 էջ, վեցերորդ հատորը պատրաստման փուլում էր, բայց չհրատարակվեց նրա մահից հետո՝ 1974 թվականին: Այս հսկայական աշխատությունը բաժանվեց երկու մասի. Հատոր I երկրորդ հրատարակությունը 1969 թվականին) և Եգիպտոսի իսլամական ճարտարապետությունը (հատոր I հրատարակվել է 1952 թվականին, հատոր II հրատարակվել է 1959 թվականին)։

## Այլ աշխատանքներ
Կրեսվելն առաջին անգամ սկսեց աշխատել Իսլամի ճարտարապետության, արվեստների և արհեստների մատենագրության վրա 1912 թ. այն վերջնականապես լույս տեսավ 1961 թվականին: Սա միավորեց բոլոր գրքերը, հոդվածները և պարբերական հատորները, որոնք վերաբերում էին այս շատ լայն ոլորտին, և ներառում էր մոտ 12,300 գրքերի և գրեթե նույնքան պարբերական հատորների ցուցակը: Հավելվածը հայտնվեց 1973 թ.

Այս հսկայական ձեռնարկումներից բացի, Կրեսվելը պատրաստեց ևս վաթսուն տարօրինակ հոդվածներ և այլ գրություններ:

## Ուսուցչական և այլ զբաղեցրած պաշտոններ, պարգևատրվել է պարգևներով
1931 թվականին Քրեսվելը նշանակվել է Կահիրեի Ֆուադ համալսարանի (այժմ՝ Կահիրեի համալսարան) դասախոս և երեք տարվա ընթացքում նշանակվել իսլամական արվեստի և ճարտարապետության պրոֆեսոր։ Այս պաշտոնը նա զբաղեցրել է մինչև 1951 թվականը: 1956 թվականին նշանակվել է Կահիրեի Ամերիկյան համալսարանի իսլամական արվեստի և ճարտարապետության վաստակավոր պրոֆեսոր:

1939 թվականին դարձել է Արաբական հուշարձանների պահպանության բարձրագույն խորհրդի անդամ՝ զբաղեցնելով այդ պաշտոնը 12 տարի։ Նա ակտիվորեն ներգրավված էր միջնադարյան Կահիրեի տասներկուերորդ դարի պարսպի և դարպասների ձայնագրման և պահպանման գործում: 1949-1967 թվականներին եղել է Երուսաղեմի Պաղեստինի հնագիտական ​​թանգարանի հոգաբարձու։

Քրեսվելն ընտրվել է Բրիտանական ակադեմիայի անդամ 1947 թվականին, դարձել C.B.E. 1955 թվականին և ասպետի կոչում ստացավ 1970 թվականին՝ իննսուն տարեկան հասակում։

## Լրացուցիչ տեղեկություն
1956 թվականին Սուեզի ճգնաժամն ապահովեց բրիտանացիների ոչ ժողովրդականությունը Եգիպտոսում։ Կառավարությունը Քրեսվելին խորհուրդ է տվել լքել երկիրը։ Իմանալով, որ իր գրադարանը չի կարող արտահանվել, Քրեսվելը որոշեց մնալ: Կահիրեի Ամերիկյան համալսարանն առաջարկեց գրքերը պահել նրա անունից, և Քրեսվելն ընդունեց, թեև չափազանց խիստ լարերով. ուսանողներին, օրինակ, թույլ չտվեցին դիպչել գրքերին:

1959 թվականին Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի թագավորական ասիական ընկերության կողմից պարգևատրվել է եռամյա ոսկե մեդալով։

1973 թվականի հունիսին, առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով, Կրեսվելը վերադարձավ Անգլիա: Նա մահացել է 1974 թվականի ապրիլի 8-ին և թաղված է Արևմտյան Լոնդոնի Ակտոն գերեզմանատանը 53 BM գերեզմանում: 

Քրեսվելն իր 3000-ից ավել հատորներից բաղկացած գրադարանը կտակել է Կահիրեի Ամերիկյան համալսարանին, ինչպես նաև իր մոտ 11000 լուսանկարչական տպագրության հավաքածուն: Օքսֆորդի Էշմոլին թանգարանը ստացել է լուսանկարչական նեգատիվները: Ավելի քան 2700 տպագրություն ուղարկվել է արվեստի պատմաբան Բեռնարդ Բերենսոնին՝ Քրեսվելի ընկերոջը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Stefano Anastasio, 2023, *Mesopotamia, Syria and Transjordan in the Archibald Creswell Photograph Collection of the Biblioteca Berenson*, Archaeopress
*C. L. Geddes et al., 1965, *Studies in Islamic Art and Architecture in Honour of Professor K. A. C. Creswell* Cairo
*Oleg Grabar (ed), 1991, *K. A. C. Creswell and His Legacy* *Muqarnas, an Annual on Islamic Art and Architecture* Vol 8 Leiden: E J Brill
*Robert Hamilton, 1974, 'Keppel Archibald Cameron Creswell 1879–1974' *Proceedings of the British Academy*, Volume LX, 459–476
*Karnouk, Gloria, 1991, 'The Creswell Library: A Legacy' *Muqarnas, an Annual on Islamic Art and Architecture* Vol. 8, 117–124

## Հոդվածներ
*
*
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին կապեր
*Bibliography of Creswell's works   
*Creswell photographic negative archive, digitised, at the Ashmolean Museum, Oxford       
*Creswell photographic print archive and library at The American University, Cairo
*Very informative website about a 2004 exhibition of Creswell's photographs
*Some of Creswell's photographs and architectural drawings
*Photographs collected and taken by Creswell
*The Creswell photos at the Berenson Library

Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Կահիրեի համալսարանի շրջանավարտներ