Ալֆրեդ Ռիդ

**Ալֆրեդ Ռիդ** (, ), ամերիկացի կոմպոզիտոր, նոր-դասական երաժշտական ուղղության ներկայացուցիչ, երաժշտական խմբերի, նվագախմբերի, երգչախմբերի և կամերային նվագախմբերի համար գրված ավելի քան երկու հարյուր հրատարակված ստեղծագործության հեղինակ։ Նաև հրավիրվել է որպես դիրիժոր մի քանի նվագախմբերի կողմից՝ տարբեր համերգային շրջագայությունների ընթացքում՝ հանդես գալով Հյուսիսային Ամերիկայում, Լատինական Ամերիկայում, Եվրոպայում և Ասիայում։

## Կյանքը
Ալֆրեդ Ռիդը ծնվել է 1921 թվականի հունվարի 25-ին Նյու Յորքում, իսկ երաժշտությամբ լրջորեն սկսել է զբաղվել տասը տարեկանից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ծառայել է 529-րդ բանակի օդուժի նվագախմբում։ Ելնելով ծառայողական պահանջներից, Ռիդը հաճախում է Նյու Յորքի Ջուլիարդյան երաժշտական դպրոց՝ ուսանելով Վիտտորիո Ջիանինիին, որից հետո նա դառնում է նախ NBC-ի (Ազգային հեռարձակող ընկերության), ապա ABC-ի (Ամերիկյան հեռարձարկող ընկերության) կոմպոզիտորն ու գործիքավորողը։ 1953 թվականին Ալֆրեդ Ռիդը դառնում է Բեյլորի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորը։ Այստեղ նա ստացավ բակալավրի (1955 թ.) ապա մագիստրոսի (1956 թ.) աստիճան։ Իր մագիստրոսական թեզը՝ Ռապսոդիա ալտի և նվագախմբի համար, արժանացավ Լուրիա մրցանակի 1959 թվականին։

1955 թվականից 1966 թվականներին Ալֆրեդ Ռիդը եղել է Հանսեն երաժշտական հրատարակչության գլխավոր խմբագիրը։ Նաև եղել է Մայամիի համալսարանի երաժշտագիտության պրոֆեսոր, որտեղ աշխատել է կոմպոզիտոր Քլիֆթոն Վիլիամսի հետ 1966 թվականից մինչև վերջինիս մահը՝ 1976 թվականը։ Մայամիի համալսարանի երաժշտական դպրոցում Վիլիամսի և Ռիդի աշխատասենյակները մոտ էին միմյանց, և Ռիդը Երաժշտության մեդիայի ամբիոնի վարիչն էր։ 1966 թվականին Ռիդը հիմնադրեց երաժշտական շոու-բիզնեսի ուսումնական ծրագրով առաջնորդվող առաջին քոլեջը Մայամիի համալսարանում, որի օրինակին հետևեցին ուրիշ քոլեջներ ու ինստիտուտներ։

## «Հայկական պարեր» ստեղծագործությունը

Ոգեշնչվելով Կոմիտասի գրառած հայ գեղջկական երգերից, Ալֆրեդ Ռիդը գրել է նաև երկու մասից բաղկացած «Հայկական պարեր» ("Armenian dances") շարքը՝ նվագախմբի համար՝ հիմնված հայ գեղջկական երգերի վրա։
**Առաջին մասն** ավարտել է 1972 թվականի ամռանը։ Այն առաջին անգամ կատարել է Իլինոյզի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախումբը 1973 թվականի հունվարի 10-ին։ Կոմպոզիտորն այն նվիրել է Ցեղասպանությունից փախած հայ գաղթականների զավակ, ամերիկյան դիրիժոր Հարրի Բեգյանին, որն այդ ժամանակ ղեկավարում էր այդ նվագախումբը։ «Հայկական պարեր» ստեղծագործության առաջին մասն ունի հինգ առանձին բաժին՝ որոնցից ամեն մեկում ներկայացված են «Ծիրանի ծառ», «Կաքավիկ», «Հոյ Նազան», «Ալագյազ սարն ամպել է» և «Գնա, գնա» ժողովրդական երգերը։

# Ծիրանի ծառ. սա պիեսի առաջին մեղեդին է, որ սկսվում է կարճ փողային մուտքով։ Այս զգայական և նուրբ երգը բաղկացած է երեք միահյուսվող մեղեդիներից։
# Կաքավի երգը (Con moto). այս երգի ժողովրդական խոսքերը մշակել է Հովհաննես Թումանյանը, որի հիման վրա երգը գրել է Կոմիտաս վարդապետը։ Ունի պարզ մեղեդի, որը սկսվում է հոբոյով, ապա մեղեդին զարգացնում են շեփորներն ու այլ փողային նվագարանները։
# Հոյ Նազան (Allegretto non troppo). սա աշխույժ պարերգ է, որի մեղեդին Ռիդի ստեղծագործության մեջ հանդես է գալիս հիմնականում 5/8 տեմպով։ Սա սիրահար երիտասարդի գովքն է՝ ուղղված իր սիրած աղջկան՝ Նազանին։
# Ալագյազ սարն ամպել է. այս ընդգրկուն և գեղեցիկ երգը, որ ունի 3/4 տեմպ, ծառայում է որպես հակադրություն իրեն նախորդած և հաջորդող աշխույժ երգերի։
# Գնա, գնա (Allegro vivo con fuoco). սա խիստ արագ ուրախ կատակերգ է՝ 2/4 տեմպով, որը, մինչ պիեսի ավարտը, հաղորդում է ընդարձակվելու և արագության տպավորություն։

«Հայկական պարեր»-ի **Երկրորդ մասը** նույնպես նվիրված է Հարրի Բեգյանին։ Սրա պրեմիերան կայացել է 1976 թվականի ապրիլի 4-ին՝ դարձյալ Իլինոյզի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ և Հարրի Բեգյանի ղեկավարմամբ։ Երկրորդ մասը բաղկացած է երեք առանձին բաժնից, որոնցից յուրաքանչյուրը հրիմնված է մեկ հայկական ազգային երգի վրա. «Հով արեք, սարեր ջան», «Խումար պառկե» և «Լոռվա հորովել»։

# Հով արեք, սարեր ջան. այս քնարական երգում կյանքի դառնությունները ճաշակած մարդն իր հարազատ ծննդավայրի սարերին է խնդրում հովացնել անարդարություններից այրվող իր սիրտը։ Սա խոր և ընդգրկուն երգ է, որի նուրբ մեղեդային գիծը սահմանափակում է արտահայտվելու շրջանակը։ Եվ Ալֆրեդ Ռիդն էլ վերնագրի կողքին անգլերենով նշել է "The Peasant's Plea", որ նշանակում է «Գեղջուկի պահանջը» ։
# Խումար պառկե. «Խումար» բառը նաև հայկական իգական անձնանուն է։ Կոմիտասն այս երգը մշակել է սոպրանոյի և երգչախմբի համար։ Ավյունով լեցուն, զվարթ այս պարերգում պատկերված է հայկական գյուղական մի ուրախ տեսարան, երբ երկու երիտասարդներ հանդիպում են իրար և ամուսնանում։ Այս երգը բնութագրվում է կենսական ռիթմիկ նախշերով։ Ալֆրեդ Ռիդն այս երգի վերնագրի կողքին անգլերենով նշել է՝ «Հարսանեկան պար» ("Wedding dance"):
# Լոռվա հորովել. այս երգի ազգագրական տարբերակն ունի երաժշտական իմպրովիզացիոն բարդ կառուցվածք, որը խորությամբ ուսումնասիրել է Կոմիտասը։ Նրա հարուստ ռիթմական ու մեղեդային կառուցվածքում ի հայտ են գալիս դեռևս նախաքրիստոնեական մեղեդային տարրեր։ Երգն առնչվում է աշխատանքի պահին հողագործի հոգեկան ու ֆիզիկական վիճակներին։ Հորովելը նրա աշխատանքի ընթացքում ծնված երգ է, որով խնդրանքներ է հղում իր եզներին ու բացականչություններով գովերգում հայրենի բնությունը, աշխատանքն ու նրա արգասիքը գութանով աշխատելու ընթացքում։ Այդ բոլոր արտահայտությունները մշակվել են որպես ազատորեն հոսող մեղեդի։ Սա «Լոռվա հորովել»-ն է և Ալֆրեդ Ռիդն անգլերենով այդպես էլ նշել է՝ «Երգ Լոռիից» ("Songs from Lori"): Ի դեպ, այս մեղեդու մեջ կա մի հատված, երբ պարզորոշ առանձնանում է Գաբրիել Երանյանի «Կիլիկիա» երգի (խոսք՝ Նահապետ Ռուսինյանի) թեման։
Այս և Ռիդի՝ փողային նվագախմբի համար գրած ստեղծագործություններից շատերը թողարկվել են սկավառակով՝ ճապոնական Tokyo Kosei փողային նվագախմբի կատարմամբ։

## Ստեղծագործությունները և մշակումները
**Ստեղծագործություններ նվագախմբի համար**
* 1962 Greensleeves - "What Child is This?"
* American Sketches - No. 1 "Strings 'n Things"
* American Sketches - No. 2 "Fashion Show"
* American Sketches - No. 3 "Country Night"
* American Sketches - No. 4 "By the Lagoon"
* American Sketches - No. 5 "The Mechanical Doll"
* Serenade
* Suite Concertante for strings and harp

**Ստեղծագործություններ անսամբլների համար**
* 1944 «Ռուսական Սուրբ Ծննդյան երաժշտություն» (*Russian Christmas Music*)
*# «Ռուս մանուկների տաղը» ("Carol of the Little Russian Children")
*# Antiphonal Chant
*# «Գեղջկական երգ» ("Village Song")
*# Cathedral Chorus
* 1955 *Lumberjack Overture*
* 1956 *Ballade for Solo Eb Alto Saxophone & Band*
* 1958 *Might and Majesty, a Biblical Suite*
* 1959 *Music Man*
*# The Wells Fargo Wagon
*# Till There Was You
*# Seventy-Six Trombones
* 1962 *A Festival Prelude*
* 1962 *A Sacred Suite*
* 1962 rev. 1986 *Greensleeves* Fantasy for Concert Band
* 1963 *A Festive Overture*
* 1966 *Rahoon* for Solo Clarinet and Band
* 1967 *The Music-Makers*
* 1967 *Passacaglia*
* 1968 *Intrada Drammatica*
* 1968 *Wapawekka - White Sands*
* 1970 *A Jubilant Overture*
* 1970 *The Pledge of Allegiance* for Concert Band
* 1971 *A Ceremonial Fanfare*
* 1972 *A Northern Legend*
* 1972 «Հայկական պարեր» (*Armenian Dances") Մաս Ա, [[Կոմիտաս]] վարդապետի (1869–1935թթ.) գրառած ազգային երգերի հիման վրա*
*# Ծիրանի ծառ - The Apricot Tree
*# Կաքավիկ - The Partridge's Song
*# Հոյ Նազան - Hoy, My Nazan
*# Ալագյազ սարն ամպել է - Alagyaz
*# Գնա, գնա - Go, Go!
* 1972 *Imperatrix*
* 1972 *In Memoriam, an Elegy for the Fallen*
* 1973 *Punchinello, Overture*
* 1973 *Alleluia! Laudamus Te*
* 1976 *First Suite for Band*
*# March
*# Melody
*# Rag
*# Gallop
* 1977 «Հայկական պարեր» (*Armenian Dances") Մաս Բ
*# Հով արեք, սարեր ջան
*# Խումար պառկե
*# Լոռվա հորովել
* 1977 *Othello* A Symphonic Portrait for Symphonic Band in Five Scenes (ըստ [[Ուիլյամ Շեքսպիր]]ի համանուն պիեսի)
*# Prelude (Venice) - *The tyrant custom hath made the flinty and steel couch of war my thrice-driven bed.*
*# Aubade (Cyprus) - *Good Morning, General*
*# Othello and Desdemona - *She loved me for the dangers I had passed, and I loved her that she did pity them.*
*# Entrance of the Court - *Behold, the Lion of Venice!*
*# The Death of Desdemona; Epilogue - *I kissed thee ere I killed thee: no way but this….*
* 1978 *Prelude and Capriccio*
* 1978 *Second Suite for Band (Latino Mexicana)*
*# Son Montuno
*# Tango ("Sargasso Serenade")
*# Guaracha
*# Paso Double ("A la Corrida!")
* 1979 *Second Symphony for Band*
*# Lento (ma ritmico)
*# Allegro con fuoco
*# Molto moderato e sostenuto
* 1980 *A Christmas Intrada*
* 1981 *Acalarado* for Marching Band
* 1981 *The Hounds of Spring, A Concert Overture*
* 1981 *Rushmore*
* 1982 *Queenston Overture*
* 1982 *The Garden of Proserpine* Symphonic Pastorale
* 1982 *Viva Musica*
* 1983 *Three Revelations from the Lotus Sutra*
*# Awakening: To awaken in the Light of the Universe
*# To contemplate the Depths of the Soul
*# To rejoice in the Beauty of Peace
* 1984 *Pro Texana* Concert-March
* 1985 *El Camino Real*
* 1985 *Ramparts of Courage*
* 1986 *Second Century*
* 1988 *Praise Jerusalem!*
* 1988 *Third Symphony for Band*
*# Pesante e molto sostenuto Allegro agitado
*# Variations on the "Porazzi"՝ [[Ռիխարդ Վագներ|Վագներյան]] թեմայով
*# Allegro deciso
* 1990 *Mr. Music*
* 1991 *A Springtime Celebration*
* 1992 *Fourth Symphony for Band*
*# Elegy
*# Intermezzo
*# Tarantella
* 1992 *Hymn Variants*
* 1992–1993 *Fourth Suite for Band - City of Music*
*# Intrada
*# Arie
*# Marsch
* 1993 *Concertino for Marimba and Winds*
* 1993 *Greensleeves*
* 1994 *Fifth Symphony for Band*
*# Moderately and sustained
*# Sakura (Cherry Blossoms)
*# Allegro molto, con fuoco
* 1995 *Fifth Suite for Band (International Dances)*
*# Hoe Down (America)
*# Sarabande (France)
*# Yamabushi Kagura (Japan)
*# Hora (Israel and Rumania)
* 1995 *The King of Love My Shepherd Is*
* 1997 *Sixth Suite for Band*
*# March Miniature
*# Summer Stroll
*# Halloween Hobgoblin
*# Awa Odori (Japanese Dance)
* 1998 *Prism*
* 1999 *Millennium III* Concert Overture
* 2000 *Children's Suite* for Solo Alto-Saxophone and Band or Wind Ensemble
*# Kiyoko's Lullaby
*# Kiyoko's Playtime
* 2000 *Giligia* (A Song of Remembrance)
* 2002 *Exhortation and Praise*
* 2004 *Ebo Signation*
* *A Christmas Celebration*
*# Angels We Have Heard On High
*# It Came Upon The Midnight Clear
*# A O Comell Ye Faithful (Adeste Fideles)
*# Silent Night
* *A little Concert-Suite*
*# Intrada
*# Siciliana
*# Scherzo
*# Gigue
* *Acclamation!* A Global Greeting for Winds'
* *Canto E Camdombe*
* *Choral Prelude In E Minor*
* *Concertino for Marimbaphon and Winds*
*# Nocturne
*# Scherzetto
*# Toccata
* *Concerto for Trumpet and Winds*
* *Curtain Up! (A Theater Overture for Winds)*
* *Danza Caribe*
* *Evolutions*
* *East And West - The Kohoku New Town March*
* *Golden Jubilee*
* *Jidai - Year Of Years!*
* *Millennium*
* *Music in the Air!*
* *O Little Town* based on "O Little Town of Bethlehem" - for Choral Ensemble and Concert Band
* *O Most Wonderful* for Choral Ensemble and Concert Band
* *Ode for Trumpet* for Trumpet and Band
* *Poetry and Power*
* *Rosalind in the Forest of Arden*
* *Seascape* for Euphonium solo and Band
* *Serenade*
* *Serenade for Clarinet and Band*
* *Seventh Suite for Band* A Century of Flight
*# prologue: Look to the Skies!
*# Intermezzo: The Winds and Waves of Wajima
*# March: To Fly With the Wings of Eagles
* *Siciliana Notturno* for Alto-Saxophone and Concert Band
* *Silver Shadow (Concert March)*
* *Slavonic Folk Suite* for SATB Chorus (optional) and Band
*# Children's Carol
*# Cathedral Chorus
* *Symphonic Prelude*
* *The Big East March*
* *The Crowning Glory*
* *The Enchanted Island*
* *The Golden Years*
* *Third Suite for Band (Scenes De Ballet)*
*# Fanfare and Intrada
*# Pas de deux
*# Polka excentrique
*# Danse generale
* «Տասներկուերորդ գիշեր» (*Twelfth Night*) [[Ուիլյամ Շեքսպիր]]ի ստեղծագործության հիման վրա
*# Prelude: Illyria
*# Viola and Orsino
*# The Merry Conspirators
*# Malvolio's Lament in “Prison”
*# V A Double Wedding, and All's Well!
* *Two Bagatelles*
* *Victory! (Concert March for Winds)*
* *With Trumpets and Drums* for drums, trumpet, voice, and band

== Ստեղծագործություններ երգչախմբի և նվագախմբի համար ==
* *All Hall to the Days, Christian Madrigal* for harp, piano or guitar in score, strings, mixed choir
* *The Pledge of Allegiance* for mixed choir and orchestra

== Կամերային երաժշտություն ==
* 1954 *Organ Meditations* for solo organ
* 1983 *Two Bagatelles* for trombone quartet
* *Double Wind Quintet*
* *Havana Moon* for Clarinet Choir (3 bb, Alto, Bass, CBass), Percussion, Strings Bass
* *Pastorale* for Clarinet and Piano
* *Scherzo Fantastique* for Bass, Contrabass Clarinet, Contrabass, Piano, Woodwinds
* *Siciliana Notturno* for Solo Alto-Saxophone, Piano, Saxophone, Voice, Woodwinds
* *Trilogue, Scherzo'' for Double Bass, Vibraphone, Marimba

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Alfred Reed Collection - Special Collections in Performing Arts at the University of Maryland
* Alfred Reed interview by Bruce Duffie
* Program Note by Alfred Reed, from the scores to Armenian Dances (Part I) and Part II

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ