Յոթերորդ աղբյուրը

«**Յոթերորդ աղբյուրը»**, հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Յոթերորդ աղբյուրը» ժողովածուի մեջ։ Գրվել է 1950 թվականին։ 

## Գնահատական

Խիստ բնութագրական է «Յոթերորդ աղբյուրը» շարքի համանուն պատմվածքը` իր հոգեբանական նուրբ թափանցումներով, հերոսների ցավագին ապրումների նկարագրություններով: Սյունյաց լեռնաշխարհում աղբյուր-հուշարձաններով հանգուցյալների հիշատակը հավերժացնելու դարերի խորքից եկող մի հիանալի ավանդույթ կա: Դրանցով սյունեցիներն իրենց հարգանքի տուրքն են մատուցում այն մարդկանց հիշատակին, ովքեր զոհվել են հայրենիքի պաշտպանության ժամանակ, դարձել անմեղ նահատակներ… Առանձնապես շատ են Հայրենական մեծ պատերազմում և Արցախյան ազատամարտում իրենց կյանքը հայրենիքի պաշտպանության զոհասեղանին դրած զինվորների ու ազատամարտիկների հիշատակին կառուցված աղբյուր-հուշարձանները, որոնք ուխտատեղի են դարձել սյունեցիների համար»։ 

## Պատերազմական թեման Խանզադյանի պատմվածքներում

Սերո Խանզադյանի գրական հարուստ ժառանգության մեջ մեծ տեղ են գրավում պատերազմի և հետպատերազմյան գյուղի թեմաներով գրված պատմվածքները, որոնք մի դեպքում արտացոլում են ռազմաճակատային կյանքը, թիկունքի ծանր, հոգսաշատ առօրյան, մյուս դեպքում` պատերազմից հաղթանակով ու ապագայի վառ հույսերով վերադարձած, բայց հետագայում խոր հիասթափություն ապրած, թերարժեքության բարդույթով համակված զինվորի հոգեկան ծանր ապրումներն ու դրաման: Պատմվածքների այս շարքում հիմնականում կոնկրետ իրողություններ են, կոնկրետ մարդիկ, որոնց հետ գրողն անցել է պատերազմի դժվարին ճանապարհներով, տեսել բազմաթիվ ողբերգություններ, բազմիցս դեմ առ դեմ հանդիպել մահվան, և մի անգամ չէ, որ նշվել է, թե «պատերազմը, որի բովով անցել էր երիտասարդ գրողը, իր կնիքն էր դրել նրա աշխարհատեսության վրա, առաջադրել իր հրամայականը` իրերն ու երևույթները արժեքավորելու բոլորովին նոր մեկնակետ-սկզբունքը»:

## Սյուժե

Կեսօր էր։ Քարե նստարանի վրա նստած՝ վարպետ Մարգարը խորհում էր։ Երբ սկսվեց պատերազմը, կռիվ գնաց նաև իր որդի Արամը։ Սկզբում նա կանոնավոր ստանում էր որդու նամակները, բայց Արամի նամակները կտրվեցին, իսկ հետո այլևս նամակներ չստացավ։ Ծերունու սիրտը մի մութ կասկած մտավ, թե որդին ընկել է կռվում։ Անցան տարիներ, բայց Արամից տեղեկություն չկար։ Մի օր էլ Մարգարը ռադիոյով լսում է այդքան սպասված հաղթանակի մասին և եռանդով թռչկոտաց։ Նա ամեն կերպ համոզում էր կնոջը՝ Մանուշակին, որ որդին կգա։ Առավոտյան վարպետը գնաց իր կառուցած վեցերորդ աղբյուրը։ Նա որդու հետ էր ավարտել աղբյուրը կառուցումը, որի շուրջ էլ սովորաբար զրուցում էր ջրի եկած կանանց հետ։ Սակայն այսօր կանայք խուսափում էին Մարգարից։ Նա մտածեց որ բոլորը գիտեն որդու մահվան մասին և խղճում են իրեն։ Մի օր էլ նրանց տուն եկան զինվորական կոմիսարը և շրջկոմի քարտուղարը՝ բերելով Արամի շքանշանը։ Մարգարը կանչեց կնոջը, որպեսզի համբուրի որդու շքանշանը, իսկ կինը՝ արցունքն աչքերին, հարցնում էր, թե որտեղ է Արամը, երբ կգա որդին։ Վարպետը կնոջը խոստանում է, որ որդին կգա յոթերորդ աղբյուրը կառուցելուն պես։ Քարտուղարից թույլտվություն ստանալուց հետո Մարգարն անցավ գործի։ Աղբյուրը կառուցեց ճիշտ այն տեղում, որտեղ Արամն էր որոշել կառուցել։ Աղբյուրի վրա փորագրեց․ «Թող էլ ո՛չ մի ծնող չկորցնի իր որդուն, չլինի պատերազմ»։ Պառավ Մանուշակը եկավ, նայեց աղբյուրին ու կանչեց․ 

 

Վաղուց արդեն չկան ո՛չ վարպետ Մարգարը, ո՛չ Մանուշակը։ Իսկ ամեն առավոտ յոթերորդ աղբյուրը գնացող աղջիկները և կանայք գույնղգույնն ծաղիկներ են դնում աղբյուրի վրա։

## Գրականություն
* Խանզադյան․ Ս․ Ն․, Երկերի ժողովածու, 6 հատորով։ Սովետական գրող, հատոր 6, Պատմվածքներ, 1983 թվական, 608 էջ։

## Արտաքին հղումներ
* Պատմվածքի աուդիոտարբերակը

## Տես նաև

* Սպանված աղջիկը (պատմվածք)
* Ճերմակ վիրակապ (պատմվածք)
* Աստվածամոր քրքիջը (պատմվածք)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1950 գրքեր