open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գերմանական շոտլանդերեն

**Շոտլանդերենը **Գերմանական լեզուների լեզվախմբին պատկանող բնական լեզու է, որն ավանդաբար գործածվում է Հովտային Շոտլանդիայում, Շոտլանդիայում և Հյուսիսային Իռլանդիայի Ալստեր գավառի որոշ մասերում։ Այն երբեմն կոչվում է նաև **Հովտային շոտլանդերեն** շոտլանդական գյէլերենի և քելտերենի տարբերակներից զանազանելու համար, որոնք գործածվում են Լեռնային Շոտլանդիայում և Հեբրիդեսում։

## Տես նաև
* Գելական շոտլանդերեն

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Գերմանական շոտլանդերեն
Կատեգորիա:Իռլանդիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության լեզուներ
Զեյլանդերեն

**Զեյլանդերենը** (*Zeêuws* զեյլանդերենով, *Zeeuws* հոլանդերենով) տարածաշրջանային լեզու է, որն գործածվում է Նիդերլանդների Զեյլանդ մարզում և Զաուդ-Հոլանդ մարզի Խուրեյ-Օվերֆլաքեյ կղզիներում։ Սովորաբար այն համարվում է հոլանդերենի բարբառ, բայց և արտասանությամբ և քերականությամբ և բառապաշարով նշանակալիորեն տարբերվում է մյուս բոլոր հոլանդական բարբառներից։ Որոշ հետազոտողներ զեյլանդերենը համարում են արևմտյան ֆլամանդերենի ճյուղ։

## Տես նաև

* Պաշտոնական լեզուների ցանկ 
* Լեզվաընտանիքների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* GeoNames
* Ethnologue

Կատեգորիա:Հնդեվրոպական լեզուներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների լեզուներ
Զաթերլանդ ֆրիզերեն

**Զաթերլանդ ֆրիզերենը**, հայտնի է նաև զաթերֆրիզերեն կամ զաթերլանդերեն (*Seeltersk*) անուններով. արևելյան ֆրիզերենի վերջին կենդանի բարբառն է։ Այն շատ մոտ է մյուս Ֆրիզական լեզուներին։ Զաթերլանդ ֆրիզերենը կամ արևելաֆրիզերենը գործածվում է Գերմանիայում, իսկ արևմտաֆրիզերենը գործածվում է Նիդերլանդներում։

## Տես նաև
* Պաշտոնական լեզուների ցանկ
* Լեզվաընտանիքների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական լեզուներ
Էդգար Մալաքյան

**Էդգար Մալաքյանը** (), հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս «Ալաշկերտ» ֆուտբոլային ակումբում որպես կիսապաշտպան։

## Ակումբային նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Էդգար Մալաքյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կառլեն Մկրտչյան

**Կառլեն Վարդգեսի Մկրտչյանը** () հայ ֆուտբոլիստ է, ով հանդես է գալիս Մախաչկալայի «Անժի» ֆուտբոլային ակումբում որպես կիսապաշտպան։

## Խաղացողի կարիերան
### Փյունիկ

Կառլեն Մկրտչյանը համարվում է Հայաստանի բազմակի չեմպիոնը «Փյունիկ» հավաքականում։ 2007 թվականին հանդես է եկել ակումբի հիմնական կազմում։ Հենց այս թվականից ներգրավված է եղել Հայաստանի երիտասարդական ակումբում, որտեղ 2008 թվականին տնային խաղերի ժամանակ խփել է իր առաջին և հիշարժան գնդակը՝ թուրքական հավաքականի դարպասին։ 2008 թվականին Կառլեն Մկրտչյանը հանդես է եկել ազգային հավաքականում։ Առաջին խաղը անց է կացրել փետրվարի 2-ին Մալթա պետության մայրաքաղաք Վալլետայում այդ պետության ազգային հավաքականի դեմ։ Խաղն ավարտվում է Հայաստանի հավաքականի օգտին՝ 1:0 հաշվով։ 2008 թվականի չեմպիոնատում անցկացրել է 28 խաղ, ինչպես նաև մասնակցություն է ունեցել ոսկե խաղում (Փյունիկն ընդդեմ երևանյան Արարատ թիմի), որտեղ Փյունիկը ստացել է ոսկե մեդալ։
2011 թվականի հունվարի 10-ին հաղորդվել է, որ Կառլենը ուղևորվել է Թուրքիա «Կուբան» ակումբի հետ՝ նախընտրական հավաքին մասնակցելու համար։ Մկրտչյանի հետ միասին «Կուբան-ի» խաղը դիտելու է գնում նաև Գևորգ Ղազարյանը։ Աստանայի «Լոկոմոտիվ» ակումբի դեմ մղվող վերահսկիչ խաղի ժամանակ Մկրտչյանը վնասվածք է ստանում, որը հանգեցնում է վիրահատության։

## Մետալուրգ, Դոնեցկ
2011 թվականի ապրիլի 1-ից Մկրտչյանը խաղաց Դոնեցկի «Մետալուրգ» ակումբում, և կնքեց 3 տարվա պայմանագիր։ Ձայների վերջնահաշվարկը հաղորդում է «Մետալուրգի» պաշտոնական կայքը, որտեղ հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսներին ակումբի լավագույն խաղացող է համարվել Մկրտչյանը։ Ձաների վեջնահաշվարկի ժամանակ, Դոնեցկի պաշտոնական կայքի հավաստմամբ «Մետալուրգ», 2011 թվականի հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսների լավագույն Ֆուտբոլիստն էր։

## Անժի
2013 թվականի օգոստոսի 29-ին տեղափոխվել է Մախաչկալայի «Անժի» ակումբը։ 2013 թվականի նոյեմբերի 8-ին Եվրոպայի Լիգայի 2013/2014 թվականների խմբային խաղերից մեկի ժամանակ, որտեղ խաղում էին ընդդեմ «Տրյումսե» ակումբի խփվում է միակ գոլը, և դրանով դառնում են հանդիպման հաղթողը։

## Ակումբային նվաճումներ

## Արտաքին հղումներ
*Կառլեն Մկրտչյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մետալուրգ Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անժիի ֆուտբոլիստներ
Բարդուղ Վարդանյան

**Բարդուղ Վարդանյան**, անգլերեն՝ **Partog Vartanian** (), հայ նկարիչ, հայ գեղանկարչության մեջ էքսպրեսիոնիզմի վառ ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Բարդուղ Վարդանյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանում։ Մինչև 1915 թվականը սովորել է Կ.Պոլսի հայկական վարժարանում, այնուհետև վարժարանի 600 աշակերտների հետ բեռնատար նավով տեղափոխվել է Ռումինիա։ Ապրել է Ռումինիայում (Բուխարեստում), ավարտել է Բուխարեստի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1923-1925 թվականներին ապրել և ստեղծագործել է Դետրոյթում։ 1926 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, մասնակցել է Աշնանային սալոնին, արժանացել ցուցահանդեսի արծաթե մեդալի։ 1946 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան։ 1947 թվականին 10 տարով աքսորվել է Սիբիր։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ռումինիայում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում (Փարիզում), Հայաստանում (Երևանում), որտեղ նրան 1965 թ. շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարչի կոչում։ Գեղանկարի և նատյուրմորտի ճանաչված վարպետ է։ Բարդուղ Վարդանյանի բազմաթիվ ստեղծագործություններ պահվում են Հայաստանի Ազգային (Պետական) Պատկերասրահում, հայաստանյան և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում։

Ռումինական աղբյուրներում պարբերաբար նշվում է, որ Վարդանյանը մահացել է 1950-ականներին՝ Խորհրդային Միություն վերադառնալուց մի քանի տարի անց, սակայն դա չի համապատասխանում իրականունությանը։ Նկարիչը կյանքից հեռացել է 90 տարեկան հասակում՝ 1987 թվականին, և խորհրդային Հայաստանում անցկացրած տարիներին ունեցել է բեղուն ստեղծագործական կյանք։  

## Մեջբերումներ
1968 թվականի օգոստոսին Երևանում տեղի է ունեցել Բարդուղ Վարդանյանի 70-ամյակին նվիրված ցուցահանդես, որի կապակցությամբ լույս տեսած գրքույկի նախաբանում արվեստաբան Շահեն Խաչատրյանը նշում է. "Փողոցում հանդիպելիս, եթե չասեն, թե այս մարդն է Բարդուղ Վարդանյանը, շատերը նրան չեն ճանաչի, թեպետ նա նկարչի պատկառելի վաստակ ունի, մայր ժողովրդի հանդեպ երախտահատույց ծառայություն... Սակայն գեղարվեստ սիրող, գիտակ մարդը հանրապետական յուրաքանչյուր ցուցահանդեսում կարող է դյուրությամբ նկատել Բ. Վարդանյանի փոքրաչափ բնանկարը, եթե նույնիսկ նա կախված լինի ոչ աչքառու մի անկյունում։ ... Խոհուն լռությունը բխում է Վարդանյանի արվեստի էությունից, հանդես է գալիս իբրև ստեղծագործության բովանդակությունը բացահայտող կարևոր գործոն։ Ինքնըստինքյան հասկանալի է, որ նկարիչն իր պատկերը դիտողից պիտի պահանջի սևեռուն հայացք, զգայուն սիրտ, նուրբ աչք։ ... Վարդանյանի քնարական հոգուն մոտ է ձմռան, գարնան ու աշնան զգեստ հագած բնությունը։ Հայրենի բնապատկերների այս շարքը, ինչպես և նրա վաղ շրջանի գործերը, իրենց արտաքին հատկանիշներով չէ, որ աչքի են ընկնում։ Դրանց մեջ թեև հաճախ բացակայում է մարդը, բայց նա զգացվում է ամենուր։ Վարդանյանի կտավները շնչում են մեղմ, հանգիստ տրամադրությամբ, պարուրված են ներքին, գերող ջերմությամբ:"
մինի|Բարդուղ Վարդանյան, "Ծաղիկներով նկար", նատյուրմորտ, 1982 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Р.Г.Дрампян "Государственная картинная галерея Армении", Москва, изд."Искусство", 1982, стр.98-99.
* Le Musée des Arts de l Arménie, Editions d art Aurore, Leningrad, 1984.
* Ալ.Սաֆարյան, Նկարիչ Բարդուղ Վարդանյանին, «Գրական Համալսարան», Գիրք ԺԱ, ԵՊՀ հրատ., Երևան, 2009, էջ 166-167.

Կատեգորիա:1897 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայից Հայաստան արտագաղթածներ
Հակաշրջափակիչ արգելակային համակարգ

**Հակաշրջափակիչ արգելակային համակարգ** կամ **արգելակային հակաբլոկավորման համակարգ** (*anti-lock braking system* կամ *ABS*), իրենից ներկայացնում է արգելակման ժամանակ տրանսպորտային միջոցի անիվների բլոկավորումը կանխարգելող համակարգ։ Համակարգի հիմնական իմաստն այն է, որպեսզի կանխարգելի կտրուկ արգելակման դեպքում մեքենայի անկառավարելիությունը և սահքը։ Ներկայումս հակաբլոկավորման համակարգը հանդիսանում է բավականին բարդ արգելակման էլեկտրոնային համակարգի մաս, որն ներառում է հակատեղապտուտային համակարգ, կայունության էլեկտրոնային հսկման համակարգ, ինչպես նաև արագ արգելակման դեպքում օգնության համակարգ։

Կատեգորիա:Ավտոմեքենա
Ավերոյիզմ

**Ավերոյիզմ**, միջնադարյան և Վերածննդի ժամանակաշրջանի քրիստոնեա-աստվածաբանական փիլիսոփայական ուղղություն, որի ակնունքները բխում են 12-րդ դարի արաբ աստվածաբան Ավերոյեսի (Իբն-Ռուշդ) հայացքներից։ Ավերոյիզմի ներկայացուցիչները, հանդես գալով եկեղեցական ուսմունքի քննադատությամբ, մասնավորապես օգտագործում էին Ավերոյեսի գաղափարների այն մասը, որտեղ նա փորձում է ապացուցել, որ կրոնի պատկերացումներն իրենցից ներկայացնում են լոկ մաքուր փիլիսոփայական ճշմարտությունների այլաբանական արտահայտություններ։ 13-րդ դարում ավերոյիզմին հակադրվում էր ավանդական օգոստիանոսականությունը և քրիստոնեական արիստոտելիզմը։

Կատեգորիա:Սխոլաստիկա
Կատեգորիա:Աստվածաբանություն
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1992 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1992ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Բարձրագույն խմբի **առաջին** առաջնությունն է։ Այն սկսվել է 1992 թվականի ապրիլի 9-ին և ավարտվել նույն թվականի նոյեմբերի 5-ին։

## Նախաբան
Նախքան մրցաշրջանի մեկնարկը, նորաստեղծ «ՀՄՄ» ֆուտբոլային ակումբը միաձուլվեց Երևանի «ՖԻՄԱ» ակումբի հետ՝ ստեղծեով «ՀՄՄ-ՖԻՄԱ» ֆուտբոլային ակումբ։ Առաջին շրջանի ավարտից հետո, Նոյեմբերյանի «Պահածոյագործ» ակումբը վերանվանվեց «Ազնավուր»։

## Անվանափոխումներ
«Կոշկագործ» ՖԱ → «Շենգավիթ» ՖԱ
«Պահածոյագորց» ՖԱ → «Ազնավուր» ՖԱ

## Աղյուսակ
### Առաջին շրջան

#### Ենթախումբ 1

##### Արդյունքներ

#### Ենթախումբ 2

##### Արդյունքներ

### Երկրորդ շրջան
#### Առաջատարների ենթախումբ, նախնական աղյուսակ

#### Առաջատարների ենթախումբ, վերջնական աղյուսակ

##### Արդյունքներ

#### Ետնապահների ենթախումբ, նախնական աղյուսակ

#### Ետնապահների ենթախումբ, վերջնական աղյուսակ

##### Արդյունքներ

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Առաջին խումբ 1992
* Հայաստանի Անկախության Գավաթ 1992

## Արտաքին հղումներ
* 1992 թվականի Բարձրագույն խմբի բաժինը RSSSF.com կայքէջում 

## Գրականություն

Բարձրագույն խումբ 1992
Հայաստանի Առաջին խումբ 1992 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Առաջին խումբ 1992ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Առաջին խմբի **1-ին** առաջնությունն է։ Այն սկսվել է 1992 թվականի ապրիլին և ավարտվել նույն թվականի նոյեմբերի 8-ին։

## Անվանափոխումներ
«Բենտոնիտ» ՖԱ → «Կաեն» ՖԱ
«Շինարար» ՖԱ (քաղաք Հրազդան)→ «Դվին» ՖԱ

## Աղյուսակ
### Առաջին շրջան

#### Ենթախումբ 1

##### Արդյունքներ

#### Ենթախումբ 2

##### Արդյունքներ

### Երկրորդ շրջան
#### Առաջատարների ենթախումբ

##### Արդյունքներ

#### Ետնապահների ենթախումբ

##### Արդյունքներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1992
* Հայաստանի Անկախության Գավաթ 1992

## Գրականություն

Առաջին խումբ 1992
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1993 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1993ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Բարձրագույն խմբի **2-րդ** առաջնությունն է։

## Նախաբան
Նախորդ տարի Բարձրագույն խումբը լքեցին մի շարք ակումբներ, որոնք զբաղեցրել էին ցածր ենթախմբի չորսից տասներկու հորիզոնականները։ Նրանց փոխարեն այս տարի հանդես եկավ Արարատի «Արարատ» ակումբը, որը նախորդ տարվա Առաջին խմբում զբաղեցրել էր առաջին հորիզոնականը։ Սակայն մինչ մրցաշրջանի սկսելը այս ակումբը անվանափոխվեց՝ «Ցեմենտ»։ Նախքան մրցաշրջանի սկսելը եղան նաև մի քանի տարբեր իրադարձություններ։ «Շենգավիթ» ֆուտբոլային ակումբը լուծարվեց, իր տեղը զիջելով Ստեփանակերտի «Երազանք» բանակային մարզական ակումբին։ «Երազանքի» տնօրինությունը պատերազմի պատճառով ստիպված ակումբը տեղափոխեց Երևան։ Նախորդ տարի պատերազմի պատճառով «Երազանքը» հանդես չէր եկել Հայաստանի առաջնություններում։ Կապանի «Սյունիք» ֆուտբոլային ակումբը նույնպես լուծարվեց և հրաժարվեց առաջնությանը մասնակցելուց։ «Կիլիկիա» և «Մալաթիա» ֆուտբոլային ակումբները միավորվեցին՝ ստեղծելով «Մալաթիա-Կիլիկիա» ֆուտբոլային ակումբը։ «Նաիրի» ֆուտբոլային ակումբը վերանվանվեց՝ «Նաիրիտ»։

## Անվանափոխումներ
«Արարատ» ՖԱ (քաղաք Արարատ)→ «Ցեմենտ» ՖԱ
«Նաիրի» ՖԱ → «Նաիրիտ» ՖԱ

## Աղյուսակ

## Արդյունքներ

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Առաջին խումբ 1993
* Հայաստանի Անկախության Գավաթ 1993

## Արտաքին հղումներ
* 1993 թվականի Բարձրագույն խմբի բաժինը RSSSF.com կայքէջում 

## Գրականություն

Բարձրագույն խումբ 1993
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1994 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1994ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Բարձրագույն խմբի **3-րդ** առաջնությունն է։

## Նախաբան
Նախորդ տարի Բարձրագույն խումբը լքեցին Աշտարակի «Քասախ» և Երևանի «Մալաթիա-Կիլիկիա» ակումբները։ Նրանց փոխարեն այս տարի տեղ զբաղեցրին նախորդ տարվա Առաջին խմբի երկու ենթախմբերի հաղթողները, Վանաձորի «Լոռին» և Գորիսի «Զանգեզուրը»։ Նախքան մրցաշրջանի սկսելը, Դիլիջանի «Իմպուլս» ֆուտբոլային ակումբը լուծարվեց և հրաժարվեց առաջնությանը մասնակցելուն։ Քանի որ «Իմպուլսը» հրաժարվեց մասնակցությունից, Նոյեմբերյանի «Ազնավուր» ակումբը նույնպես հնարավորություն ստացավ ելույթ ունենալ Բարձրագույն խմբում։ Նախորդ տարի «Ազնավուրը» զբախեցրել էր Առաջին խմբի երկրորդ ենթախմբի երկրորդ հորիզոնականը։ Էջմիածնի «Զվարթնոց» ֆուտբոլային ակումբը վերանվանվեց՝ «Արայի» բանակային մարզական ակումբ (ԲՄԱ-Արայի)։

## Անվանափոխումներ
«Զվարթնոց» ՖԱ → ԲՄԱ «Արայի»

## Աղյուսակ

## Արդյունքներ

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Առաջին խումբ 1994
* Հայաստանի Անկախության Գավաթ 1994

## Արտաքին հղումներ
* 1994 թվականի Բարձրագույն խմբի բաժինը RSSSF.com կայքէջում 

## Գրականություն

Բարձրագույն խումբ 1994
Սիթհ

**Սիթհերը** () «Աստղային պատերազմների» հորինված տիեզերքում մութ ուժերի կողմնակիցներն են, որոնք ջեդայների հակառակորդներն են։ Անվանումը ծագել է Կորրիբան մոլորակի մարդկային ռասայից, որոնց հին ժամանակներին ստրկացրել են Մութ Ջեդայները։ Ինչպես որ ջեդայների մոտ, այդպես էլ սիթհերի մոտ գլխավոր զենքը Լույսային թուրն է, սակայն ի տարբերություն Ջեդայների, նրանց շեղբը առավել հաճախ կարմիր է։

Սիթհերի մեծ մասը հենց իրենք ինչ-որ ժամանակ եղել են Ջեդայներ, մինչև այն ժամանակ, երբ Ուժի մութ կողմը նրանց հրապուրեց։ Ըստ տիեզերքի պատմության «սիթհեր» անվանումը ծագել է Կորրիբան մոլորակի հումանոիդ ռասայից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիթհեր Վուկիպեդիայում, Վիքի «Աստղային պատերազմների մասին»
* Քևին Ջ. Անդերսոն և Դենիել Ուոլես. «Աստղային պատերազմների» հիմնական ժամանակագրություն

Կատեգորիա:Աստղային պատերազմներ
Հրահատ III

**Հրահատ Գ Պարթև (մ.թ.ա. մոտ 118-57 թթ.)**, Պարթևական տերության Արշակունի արքա (մ.թ.ա. 70-57 թթ.), հաջորդել է իր հորը՝ Սանատրուկ Պարթև արքային։ Հրաժարվում է աջակցել Միհրդատ Եվպատորին և Տիգրան Մեծին Հռոմի դեմ պայքարում։ Ավելին, օգտվելով հռոմեական զորավար Լուկուլլոսի Հայաստան կատարած արշավանքից և դրա ընթացքում Հայաստանում Տիգրան Մեծի և նրա Տիգրան Կրտսեր որդու միջև ծագած հակասություններից, կարողանում է վերատիրանալ Հայոց արքայի կողմից Պարթևաստանից նվաճված տարածքների մեծ մասին։ Մ.թ.ա. 65 թ. Տիգրան Կրտսեր հետ միասին արշավում է Հայաստան։ Սակայն Լուկուլլոսին հաջորդած հռոմեացի զորավար Պոմպեոսը, ցանկանալով թույլ չտալ Պարթևաստանի չափից ավելի հզորացումը, հաշտություն է կնքում Տիգրան Մեծի հետ, որպես պատանդ Հռոմ ուղարկում հոր դեմ ապստամբած Տիգրան Կրտսերին և պաշտպանում «արքայից արքայի» տիտղոսի նկատմամբ Տիգրան Մեծի իրավունքները։ Մ.թ.ա. 57 թ. Հրահատ Գ-ն սպանվում է իր երկու որդիների՝ Որոդես Բ-ի և Միհրդատ Գ-ի կողմից։

Հրահատ Գ-ն կրել է «աստվածային» պատվանունը։ Պատճառը նրա հատած դրամներն էին, որոնք կատարյալ «աստուածային նվեր» էին նաւաստիների համար։ Դրանք ոսկեզօծվում էին, և հարևան երկրներում, բնական է, գնահատվում էին ավելի թանկ, քան իրականում կային։

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Զենոն Էլեացի

**Զենոն Էլեացի** (, ), հին հույն փիլիսոփա, Պարմենիդեսի աշակերտը։ Հայտնի է իր ապորիաներով, որոնց միջոցով փորձել է ապացուցել շարժման, տարածության և բազմության անհնարինությունը։ Քննարկումները, որոնք ի հայտ եկան նրա այդ պարադոքսալ մտավարժանքների արդյունքում, էապես խորացրեցին այնպիսի ֆունդամենտալ հասկացությունների մասին պատկերացումները, ինչպիսիք են՝ բնության մեջ դիսկրետայինն և անընդհատը, ֆիզիկական շարժման և նրա մաթեմատիկական մոդելի ադեկվատությունը և այլն։ Այդ քննարկումները շարունակվում են առ այսօր։

Զենոնի երկերը մեզ չեն հասել։ Նրա հայացքների և աշխատությունների մասին սկզբնաղբյուրի դեր են կատարում Արիստոտելը և նրա անտիկ մեկնաբանների երկերը։ Զենոնը նաև Պլատոնի «Պարմենիդես» երկխոսության գործող անձերից մեկն է, հիշատակվում է նաև Դիոգենես Լաերտացու, Պլուտարքոսի, բյուզանդական Սուդա հանրագիտարանում և այլն։

## Տես նաև
* Զենոնի ապորիաները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի փիլիսոփաներ
Հռութ (գիրք)

**Հռութ** (եբրայերեն՝ מגילת רות‎, Մեգիլաթ Հռութ), Աստվածաշունչ մատյանի Հին Կտակարանի ութերորդ գիրքը, իր անվանումը ստացել է հերոսուհուց՝ Հռութից։ Հռութը Մոաբ երկրից մի կին էր, որն իր ամուսնու մահից հետո սկեսրոջ՝ Նոեմի հետ տեղափոխվում է բնակության Բեթղեհեմ, որտեղ ամուսնանում է Բոոսի հետ՝ դառնալով Իսրայելի Դավիթ թագավորի նախամայրը (նրանց ամուսնությունից ծնվում է Օբեդը, որը Դավթի հոր՝ Հեսսեի հայրն էր)։

## Արտաքին հղումներ

* Հռութի գիրքը աշխարհաբար արևելահայերեն թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Աստղային պատերազմներ

մինի|250x250փքս|Աստղային պատերազմների լոգոն
**Աստղային պատերազմները** () ֆանտաստիկ սագա է, որը նկարահանել է ամերիկացի հայտնի ռեժիսոր Ջորջ Լուկասը 1970-ականներին։

Առաջին ֆիլմը կոչվում էր «Աստղային պատերազմներ», բայց հաջորդ ֆիլմի լույս տեսնելուց հետո առաջին ֆիլմին ավելացված է եղել «Վերջին հույս» ենթավերնագիրը։ Եվ այդպիսով «Աստղային պատերազմներ՝ Վերջին հույս» ֆիլմը լույս է տեսել 1977 թվականի մայիսի 25-ին ու ունեցել է շատ մեծ ազդեցություն համաշխարհային փոփ-մշակույթի վրա, սակայն ստեղծագործությունը տիեզերքի մասին — համանուն գիրք-նովելիզացումը — դուրս է եկել դեռ 1976 թվականին, քանի որ պրոդյուսերները վախենում էին վարձույթում ֆիլմի կործանումից։
250 լավագույն ֆիլմեր (ըստ IMDb վարկածի)ի ցանկում (2011 թվականի օգոստոսի 4-ի դրությամբ) «Էպիզոդ V. Կայսրությունը պատասխան հարված է տալիս» սերիան գտնվում է 12, «Էպիզոդ IV. Նոր հույս» սերիան 16, «Էպիզոդ VI: ջեդայի վերադարձը» 102-րդ տեղում։

## Կարգավորում
«Աստղային պատերազմների» ֆրանշիզան տեղի է ունենում հեռավոր անանուն հնարված մի գալակտիկայում, հնագույն անցյալի անորոշ ժամանակում, որտեղ գոյություն ունեն այլմոլորակայինների (հաճախ մարդոիդ) շատ տեսակներ։ Մարդիկ սեփական ռոբոտային դրոիդներն ունեն, որոնք օգնում են նրանց իրենց ամենօրյա կյանքում։ Տիեզերական ճանապարհորդությունը տարածված է։

## Դրամարկղային վճարումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ
Կատեգորիա:Աստղային պատերազմներ
Կատեգորիա:Քաղաքականությունը հորինվածքում
Կատեգորիա:Ֆիլմաշարեր
Պադմե Ամիդալա

**Պադմե Ամիդալա Նաբերրիյեն** (, 46  — 19 )
«Աստղային պատերազմներ» ֆանտաստիկ սագայի կերպար է, Նաբու մոլորակի թագուհի, հետո Գալակտիկական սենատոր Նաբույից, Էնակին Սքայուոքերի կինը, Լյուք Սքայուոքերի և Լեյա Օրգանայի մայրը։

Կատեգորիա:Հնարված թագուհիներ
Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ

**Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթը** կամ **Հայաստանի Անկախության Գավաթ**, Հայաստանի ֆուտբոլի գլխավոր գավաթի խաղարկությունն է։

Այն հիմնադրվել է 1939 թվականին և ի սկզբանե կոչվում էր «Հայաստանի գավաթ», մինչդեռ մրցաշարը ԽՍՀՄ գավաթի անբաժանելի մասն էր։ 1991 թվականին Հանրապետության անկախացումից հետո մրցաշարը ստացավ ներկայիս անվանումը։

## Խորհրդային Միության չեմպիոններ

*1939 Լենինականի Դինամո
*1940 Դինամո Երևան
*1941–44 «չի խաղացել»
*1945 Դինամո Երևան
*1946 Դինամո Երևան
*1947 «չի խաղացել»
*1948 ԲԿՄԱ Երևան
*1949 ԲԿՄԱ Երևան
*1950 Կարմիր դրոշ Լենինական
*1951 Կարմիր դրոշ Լենինական
*1952 Շինարար Երևան
*1953 Հիմիկ Կիրովական
*1954 Հիմիկ Կիրովական
*1955 Կարմիր դրոշ Լենինական
*1956 ՖԻՄԱ Երևան
*1957 ՖԻՄԱ Երևան
*1958 Տեքստիլչիկ Լենինական
*1959 Տեքստիլչիկ Լենինական
*1960 Շինարար Երևան
*1961 Հիմիկ Կիրովական
*1962 Մոտոր Երևան
*1963 Լեռնագործ Կապան
*1964 Աերոֆլոտ Երևան
*1965 Մոտոր Երևան
*1966 Հիմիկ Երևան
*1967 Էլեկտրոտեխնիկական Երևան
*1968 Արաքս Երևան
*1969 Մոտ Երևան
*1970 Մոտ Երևան
*1971 ՖԻՄԱ Երևան
*1972 ՖԻՄԱ Երևան
*1973 Արագած Լենինական
*1974 ՖԻՄԱ Երեւան
*1975 Կոտայք Աբովյան
*1976 Կոտայք Աբովյան
*1977 Կոտայք Աբովյան
*1978 Կանազ Երևան
*1979 ՖԻՄԱ Երևան
*1980 Մետրոշին Երևան
*1981 MBVD Երևան
*1982 Մետրոշին Երևան
*1983 ՖԻՄԱ Երևան
*1984 Մոտ Երևան
*1985 Իմպուլս Դիլիջան
*1986 Շվեյնիկ Սպիտակ
*1987 Իսկրա Երեւան
*1988 Կումայրի Լենինական
*1989 Ալմաստ ՖԱ
*1990 «Հայտնի չէ»
*1991 «Հայտնի չէ»

## Գավաթակիրներ

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթներ
Կիլոմետր

**Կիլոմետր** (նշանակումը՝ **կմ**, **km**), երկարության միավոր է միավորների միջազգային համակարգ (SI) զանգվածի միավոր, որը հավասար է մեկ մետրի (SI-ի հազարին)։ Աշխարհի մեծ մասում ցամաքի աշխարհագրական վայրերի միջև հեռավորությունն արտահայտելու համար նախընտրելի չափման միավորն է։

## Համապատասխանությունը երկարության մյուս միավորներին

:

Կատեգորիա:Երկարության չափման միավորներ
Մալակկա (թերակղզի)

**Մալակկա**(տայերեն՝ แหลมมลายู, մալայզերեն՝ Tanah Melayu, նաև **Մալայան թերակղզի**), Հարավ-Արևելյան Ասիայի թերակղզիներից, Հնդկաչին թերակղզու հարավային մասը, որը ներկայումս վարչական բաժանված է Մյանմայի, Մալայզիայի և Թաիլանդի միջև։

Ամենամեծ քաղաքը Կուալա Լումպուրն է։

Երկարությունը (հյուսիսից հարավ) մոտ 1300 կմ է, տարածքը՝ մոտ 190 հազար կմ², հյուսիսային սահմանը Կրայի տարածքն է, ամենափոքր լայնությունը՝ 44 կմ։ Երբեմն Մալակկան ընդգրկում է տարածքից մի հատված՝ Կրայից դեպի հյուսիս, դեպի Սիամի ծոցի հյուսիսային ծայրը։ Միջին մասում ռելիեֆը ցածր և միջին բարձրության լեռներ է, բարձրությունը՝ մինչև 2190 մետր (Թահան լեռ կամ Գունունգ-Թահան)։

Առաջնային բուսական աշխարհը արևադարձային անտառներն են, ափերի երկայնքով տարածված, կան ճահճային հարթավայրեր։ Ունի անագի և վոլֆրամի պաշարներ։ Կան կաուչուկի, կոկոսի արմավենու, բանանի և այլնի տնկման մշակություն, ինչպես նաև ցածր հարթավայրերում լայնորեն զարգացած է բրնձի մշակությունը։

Քաղաքականորեն բաժանված է Մյանմայի, Թաիլանդի և Մալայզիայի միջև։ Հյուսիսարևմտյան մասում գտնվում է Մյանմայի հարավային մասը, հյուսիսային կեսի մնացած մասը գրավում է Թաիլանդի հարավը։ Հարավային մասը պատկանում է Մալայզիային։ Թերակղզու հարավում գտնվում են Սինգապուրի կղզիները։ Մալակկայի նեղուցով հարավ-արևմուտք ընկած է Ինդոնեզիայի Սումատրա կղզին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Թաիլանդի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Մալայզիայի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Մյանմայի թերակղզիներ
Պաուլ Կլեե

**Պաուլ Կլեե** (, ), գերմանացի նկարիչ, գրաֆիկ, արվեստի տեսաբան, 20-րդ դարի խոշոր ավանգարդիստ արվեստագետ։

## Կենսագրություն
Կլեեն ստացել է բազմակողմանի կրթություն, այդ թվում՝ երաժշտական։ Նվագել է ջութակ։ Հետևելով Վասիլի Կանդինսկու օրինակին՝ Կլեեն 19 տարեկանում մեկնում է Մյունխեն և ընդունվում է ակադեմիա՝ Ֆրանց ֆոն Շտուկի դասարան։ 1901 թվականին ճանապարհորդում է Իտալիայով և հրապուրվում է իտակալան վերածննդի նկարչությամբ։ Կլեեի գեղագիտական հասունացման մեջ մեծ դեր է խաղում նրա այցելությունը Նեապոլ։ Նեապոլի ակվարիումում նա ազդվում է Հանս ֆոն Մարեի որմնանկարնեից և բուն ակվարիումից։

1911 թվականին Կլեեն հանդիպում է ժամանակի կերպարվեստի խոշոր բազմաթիվ ներկայացուցիչների՝ Կանդինսկի, Յավլենսկի, Ֆրանց Մարկ, Գաբրիելա Մյունտեր և այլն։ Նույն թվին Կլեեն մասնակցում է Կանդինսկու և Մարկի հիմնած «Կապույտ հեծյալ» () խմբի ցուցահանդեսին։ Այդ ժամանակ Կլեեն ազդվում է Ռոբեր Դելոնեից, որի "Լույսի մասին" էսսեի իր թարգմանությունը լույս է տեսնում "Der Sturm" պարբերականում 1913 թվականի հունվարին։

Այդ ընթացքում Պաուլ Կլեեի մոտ ձևավորվում է ուրույն ոճ, որին նկարիչը հարազատ է մնում հետագա 30 տարիներին։ 1911 թվականին Պաուլ Կլեեն սկսում է պահել իր բոլոր ստեղծագործություններն ընդգրկող կատալոգ։ Ներառյալ վաղ տարիների նկարչական փորձերը` կատալոգը պարունակում է շուրջ 9000 աշխատանք։

[մինի|Պաուլ Կլեեի կենտրոնը [Բեռնում, Շվեյցարիա]]

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Հայաստանի Առաջին խումբ 1993 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Առաջին խումբ 1993ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Առաջին խմբի **2-րդ** առաջնությունն է։

## Նախաբան
Նախորդ տարի Առաջին խմբից բարձրագույն խումբ տեղափոխվեց Արարատի «Արարատը», որը հետագայում անվանափոխվեց «Ցեմենտ»։ Առաջին խմբից նաև հեռացան Թումանյանի «Ախթալան» և Հրազդանի «Շինարարը», որոնք վատ ելույթների պատճառով ստիպված եղան հաջորդ մրցաշրջանը անցկացնել Երկրորդ խմբում։ Նրանց փոխարեն Առաջին խումբ եկան Գորիսի «Զանգեզուրը», Երևանի «ՖԻՄԱ-2»-ը, և Արթիկի «Սիփանը»։ Բարձրագույն խմբից Առաջին խումբ եկան Նոյեմբերյանի «Ազնավուրը», Եղվարդի «Զորավանը», Վանաձորի «Լոռին», Ապարանի «Նիգը», Արմավիրի «Արաքսը», Սևանի «Ախթամարը», Ալավերդու «Դեբեդը», Մարտունու «Ալաշկերտը» և Երևանի «Մալաթիան»։ Վերջինս միաձուլվեց Երևանի «Կիլիկիա» ակումբի հետ և շարունակեց իր ելույթները Բարձրագույն խմբում «Մալաթիա-Կիլիկիա» անվան տակ։

## Անվանափոխումներ
«Վանաձոր» ՖԱ → «Ավտոգեն» ՖԱ
«Ուրմիա» ՖԱ → «Մասիս» ՖԱ
«Կաեն» ՖԱ → «Իջևան» ԲՄԱ
«Զորավան» ՖԱ → «Եղվարդ» ՖԱ

## Աղյուսակ
#### Ենթախումբ 1

1 Մնացած հանդիպումներում գրանցվել են 0-3 պարտություն։

##### Արդյունքներ

#### Ենթախումբ 2

1 Անցկացրած երկու խաղերի արդյունքները չեղյալ են համարվել։

##### Արդյունքներ

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1993
* Հայաստանի Անկախության Գավաթ 1993

## Գրականություն

Առաջին խումբ 1993
Արտո (այլ կիրառումներ)

**Արտո** անունը կարող է վերաբերել.

* Արտո Թունջբոյաջյանին - հայ երաժիշտ
* Արտո Չաքմաքչյանին - հայ արձանագործ
* Արտո Լինդսիին (Arto Lindsay) - ամերիկացի երաժիշտ
* Արտո Դեզիրեյին (Artot Desiree) - ֆրանսիացի երգչուհի
* Անտոտեն Արտոին (Antonin Artaud) - ֆրանսիական թատրոնի գործիչ
Բրեյգել (այլ կիրառումներ)

**Բրեյգել** ազգանունով հայերեն Վիքիպեդիայում կան հետևյալ հոդվածներոը՝

* Բրեյգելներ - Վերածնունդի դարաշրջանի նիդերլանդացի (ֆլամանդացի) նկարիչների ընտանիք.
* Պիտեր Բրեյգել Ավագ (1525 - 1569)
* Պիտեր Բրեյգել Կրտսեր (1564 - 1638)
* Յան Բրեյգել Ավագ (1568-1625)
* Յան Բրեյգել Կրտսեր (1601 - 1678)
* Բրեյգել Ամբրոսիյ (1617 – 1675)
* Բրեյգել Աբրահամ (1631 - 1690)
Արաց (անձնանուն)

## Տղամարդու անուն
Վանական Վարդապետը այդ անունը գրում է Արանց, որովհետեև այս ամսվա ժամանակ, ձյունապատ լեռներով ու բլուրներով միայն արանք (տղամարդիկ) կարող են ճանապարհ գնալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական անձնանուններ
Գավաթ (այլ կիրառումներ)

**Գավաթ** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Գավաթ - Ըմպելիքի անոթ, բաժակ, որը կարող է լինել ապակուց, մետաղի, կավից, փայտից և այլն։
* Գավաթ - մրցանակ, որը ընդհանրապես շնորհվում է մարզանքի մրցույթներում
* Գավաթ - ժամանակակից 88 երկնային համաստեղություններից մեկը
* Գավաթ - մ. թ. ա. 17-16-րդ դարերում Վանաձորում հայտնաբերված գավաթ, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 1861-1 համարի ներքո
* Գավաթ - մ. թ. ա. 22-21-րդ դարերում Կոտայքի մարզի Քարաշամբ գյուղում հայտնաբերված հնագիտական գտածո, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2867-1 համարի ներքո
* Գավաթ, քրիստոնեական եկեղեցու ծիսակատարության ժամանակ օգտագործվող սպասքի տարր։ Գտնվում է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում։
* Գավաթ, Արծրունիների տոհմին պատկանող արծաթյա նրբագեղ գավաթ, հայկական արծնագործության բացառիկ նմուշ։ Գտնվում է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում։
Գլոսարիում (այլ կիրառումներ)

**Գլոսսարիում** բառը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Գլոսսարիում - բացատրական բառարանի տեսակ
* Գլոսսարիում - Վիքիպեդիայի եզրաբանական բացատրական բառարանը։
Հայաստանի Առաջին խումբ 1994 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Առաջին խումբ 1994ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Առաջին խմբի **3-րդ** առաջնությունն է։

## Անվանափոխումներ
«Մոմիկ» ՖԱ → «Արփա» ՖԱ
«Ավտոգեն» ՖԱ → «Վանաձոր» ՖԱ
«Լեռնագործ» ՖԱ → «Սիփան» ՖԱ

## Աղյուսակ

## Արդյունքներ

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1994
* Հայաստանի Անկախության Գավաթ 1994

## Գրականություն

Առաջին խումբ 1994
Նոր ուղի (Արարատի մարզ)

**Նոր ուղի**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, Վեդի քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է Հայրենական պատերազմի ավարտից հետո։ Այստեղ նախապես բնակություն են հաստատել հիմնականում Եղեգնաձորի շրջանի բնակիչներ։ Այդ իսկ պատճառով մինչ օրս գյուղում մեծամասնությունը խոսում է Խոյի բարբառով։

## Տնտեսություն
Գյուղացիների հիմնական զբաղմունքը հողագործությունն է, ինչպես նաև զբաղվում են տնկիների մշակմամբ և այգեգործությամբ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նոր Ուղու մշտական բնակչությունը կազմել է 761, առկա բնակչությունը՝ 727 մարդ բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմական կոթողներ
Գյուղն ունի մեկ դպրոց, ակումբ, մանկապարտեզ, մեկ հուշարձան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Դիմադրություն (այլ կիրառումներ)

**Դիմադրություն**, կարող է վերաբերել՝

*Դիմադրություն - քաղաքական կամ ազգային դիմադրություն որևէ այլ երկրի կամ քաղաքական կուսակցության կամ գաղափարախոսության բռնության դեմ, ընդհանրապես որևէ նորամուծություն կամ փոփոխություն չընդունելու ֆիզիկական, հոգեբանական կամ սոցիալական վիճակ։ 
*Դիմադրություն (ռեզիստոր) - էլեկտրական բաղադրիչ, որ էլեկտրական դիմադրություն է ցուցաբերում սխեմայում
*Դիմադրություն (էլեկտրական) - էլետրական հոսանքին նյութի հակազդեցությունը բնութագրող մեծություն
* Էլեկտրական շղթայի դիմադրություն, էլեկտրական հոսանքին էլեկտրական շղթայի հակազդեցությունը բնութագրող մեծություն
*Դիմադրություն (ջերմային) - Նյութի միջով ջերմահաղորդման դժվարության չափաձև
Զելանդիա (այլ կիրառումներ)

**Զելանդիան** կարող է վերաբերել.

* Նոր Զելանդիա, պետություն և կղզի Օվկանիայում
* Զելանդիա (կղզի). Դանիայի մազմի մեջ մտնող կղզիներից մեկը
* Զեյլանդ, Նիդերլանդների մարզերից մեկը։
* Զելանդիա - թվով 8-րդ մայրցամաքը, որն առանձնացել է Ավստրալիա մայրցամաքից 60-85 միլիոն տարի առաջ։
Պոզիտիվիզմ

[222px|մինի|[Օգյուստ Կոնտ]]
**Պոզիտիվիզմ** (,  - դրական, ռեալ, օգտակար, արժանահավատ), փիլիսոփայական ուղղություն և ուսմունք, որը իրական իմացության միակ աղբյուրը համարում է էմպիրիկ ուսումնասիրությունները։ Այս ուսմունքը ձևավորվել է 19-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Պոզիտիվիզմ տերմինը գործածության մեջ է դրել ուղղության հիմնադիր ֆրանսիացի փիլիսոփա Օգյուստ Կոնտը։

Պոզիտիվիզմը մերժում է դասական մտահայեցողական փիլիսոփայության մետաֆիզիկական–գոյաբանական հավակնությունները՝ գտնելով, որ աշխարհի պատկերի ստեղծումը ոչ թե փիլիսոփայության, այլ մասնավոր՝ դրական, գիտությունների խնդիրն է․ դրական, ոչ մետաֆիզիկական փիլիսոփայությունը զբաղվում է ճանաչողության, հատկապես գիտության մեջ ծագող մեթոդաբանական և իմացաբանական խնդիրներով: Ընդսմին պոզիտիվիզմը փիլիսոփայության վրա տարածում է ճշգրտության գիտության չափանիշները (տես Սցիենտիզմ)։ Պոզիտիվիզմի զարգացումը բնութագրվում է հյումիզմի գծին հատուկ էմպիրիզմի, ագնոստիցիզմի և ֆենոմենալիզմի ուժեղացումով, որոնց արտահայտությունն են ընդհանուր տեսական մտակառուցումների և բացատրող հիպոթեզների օբյեկտիվ բովանդակության ժխտումը, գիտության հանգեցումը նկարագրության։

«Առաջին» պոզիտիվիզմը (Օ․ Կոնտ, Ջ․ Ս․ Միլ, Հ․ Սպենսեր, է․ Լիտրե, Հ․ Տեն են) դրական գիտությունների եղանակներով մշակել է ավանդական փիլիսոփայությունից օտարված առանձին բնագավառներ՝ տրամաբանություն, բարոյագիտություն, ստեղծել է սոցիոլոգիան։ Արևելյան Եվրոպայի երկրներում և հայ իրականության մեջ (Ս․ Պալասանյան, Ա․ Գարագաշյան, Գ․ Կոստանդյան, Միքայել Նալբանդյան և այլք) որպես առաջադիմական և մատերիալիստական դիրքավորում ընկալվեցին Պ–ի կողմից դրական գիտելիքի ջատագովությունը և պայքարն ընդդեմ կրոնական գաղափարախոսության հետ կապված մտահայեցողական փիլիսոփայության։

«Երկրորդ» պոզիտիվիզմը էմպիրիոկրիտիցիզմի, մախիզմի համար բնորոշ են ճանաչողության սահմանափակումը զգայությունների աշխարհով և առհասարակ ճանաչողության հոգեբանական–կենսբանական մեկնաբանությունը։

«Երրորդ» պոզիտիվիզմը նեոպոզիտիվիզմը (տրամաբանական պոզիտիվիզմ, տրամաբանական էմպիրիզմ, վերլուծական փիլիսոփայություն), հանգեցրեց գիտության տրամաբանական վերլուծությանը։ 

Կատեգորիա:Պոզիտիվիզմ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայության պատմություն
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփայություն
Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ

## Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Պատմություն
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերություն

[մինի|250px|SOCAR-ի շենքը [Բաքու|Բաքվում։]]

**Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերությունը** (SOCAR) (ադրբեջաներեն՝ Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti) պետությանը պատկանող նավթի և բնական գազի ընկերություն է Ադրբեջանում։ Նա արտադրում է նավթ և բնական գազ, գործարկում է Ադրբեջանի երկու նավթի զտման գործարանները և վերահսկում է նավթի արտադրությունը երկրի նավթամուղներում։ Ընկերությունը նաև վերահսկում է Ադրբեջանում միջազգային ընկերությունների նոր նավթ և բնական գազ հայտբաբերելու  ծրագրերը։

## Ծրագրեր
1994 թվականից իվեր, SOCAR-ը ստորագրել է 28 արտադրություն բաժանման համաձայնություններ, որից առաջինն էր Ազերի-Չիրագ-Գյունեշլի նավթահանքերի զարգացման ծրագիրը 1994 սեպտեմբերի 20-ին և ամենավերջին համաձայնությունը ստորագրված 2009 թվականին Բահարի և Գյում Դենիզի ծովեզերքից հեռու նավթահանքերի հետախուզության համար։ SOCAR-ը նաև ունի խոփ երկու կարևորագույն նավթամուղներում՝ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը և Հարավային Կովկաս նավթամուղը։ Ընկերությանը պատկանում է ԲԹՋ նավթամուղի 25%-ը, և Հարավային Կովկասի նավթամուղի 10%-ը։

Ընկերությունը նաև փայատեր է Բաքու-Սուփսա նավթամուղի և Բաքու-Նովոռոսիյսկ նավթամուղ-ի։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ընկերություններ
Կատեգորիա:Նավթային ընկերություններ
Օգյուստ Կոնտ

**Օգյուստ Կոնտ ** (, ), նշանավոր ֆրանսիացի փիլիսոփա և սոցիոլոգ, պոզիտիվիզմի նախահայր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մոնպելիե քաղաքում 1798 թ.՝ պաշտոնյայի ընտանիքում։ Սովորել է Փարիզի Պոլիտեխնիկական դպրոցում։ Ազատամտության համար վտարվելով դպրոցից՝ դառնում է մաթեմատիկայի տնային ուսուցիչ։ 1817-24 թթ. եղել է Սեն-Սիմոնի քարտուղարը՝ յուրացնելով սոցիալիստ մտածողի շատ գաղափարներ։ Սեն-Սիմոնի հետ խզումից հետո նա այլևս երբեք հաստատուն վաստակով աշխատանք չի ունեցել։ 1840-ական թթ. Պոլիտեխնիկական ընկերությունում դասախոսություններ է կարդացել բանվորների համար։ 1848 թ. ունկնդիրների խմբով և դրան հարող ուսանողներով կազմակերպել է պոզիտիվիստական ընկերություն, որի խնդիրն էր ժողովրդի դաստիարակումը և ուսուցումը պոզիտիվիստական աշխարհայացքի ոգով։ Մահացել է 1857 թ. միայնակ և խելագար համարված։

## Հիմնական երկերը
1830-1842 թթ. միջև հրատարակել է իր «Պոզիտիվ փիլիսոփայության դասընթաց» գլխավոր գործը (6 հատոր), 1844 թվականին՝ «Փիլիսոփայական տրակտատ հանրամատչելի աստղաբաշխության մասին», «Դատողություն պոզիտիվ փիլիսոփայության ոգու մասին», 1848-1851 թթ.՝ «Դատողություն ամբողջության մեջ վերցված պոզիտիվիզմի մասին», 1851 թվականին՝ «Պոզիտիվիստական կատեխիզիս», 1851-1854 թթ.՝ «Պոզիտիվ քաղաքականության համակարգ կամ մարդկության կրոնը սահմանող տրակտատ» (4 հատոր), 1855 թվականին՝ «Կոչ պահպանողականներին», 1856 թվականին՝ «Սուբյեկտիվ սինթեզ»։

## Ուսմունք
Կոնտի պոզիտիվ մեթոդի հիմնական գաղափարը գիտության անջատումն է մետաֆիզիկայից և աստվածաբանությունից։ Ճշմարիտ գիտությունը բնութագրվում է այն բանով, որ հրաժարվում է «անլուծելի» հարցերից, որոնք չի կարելի ո՛չ հաստատել, ո՛չ հերքել փորձի ու դիտարկման միջոցով։ Ոչ գիտական հարցեր են, ըստ Կոնտի, իրերի էության և պատճառների մասին հարցերը։ Գիտության խնդիրը երևույթների միջև կայուն, կրկնվող կապերի բացահայտումն է։

Մշակել է գիտությունների դասակարգում՝ հենվելով դրանց օբյեկտիվ հատկանիշների վրա՝ վերացական և կոնկրետ։ Վերացական գիտություններն ուսումնասիրում են երևույթների որոշակի կատեգորիաների օրենքները, կոնկրետ գիտությունները՝ այդ օրենքների կիրառումը մասնավոր բնագավառներում։ Վերացական գիտություններ է համարել աստղաբաշխությունը, ֆիզիկան, քիմիան, կենսաբանությունը և սոցիոլոգիան (նա է համարվում «սոցիոլոգիա» եզրույթի ստեղծողը)։ Սոցիալական երևույթները, ըստ Կոնտի, աչքի են ընկնում առավել բարդությամբ և մյուս բոլոր երևույթներից իրենց կախվածությամբ։

Ժխտելով առանձին, միմյանցից մեկուսացված փաստերի ճանաչման հնարավորությունը՝ Կոնտը պահանջում էր հետազոտել դրանց փոխադարձ կապերը, զննել դրանց ֆունկցիոնալ գործունեությունն այն ընդհանրությունների շրջանակում, որոնց մեջ դրանք մտնում են։ Գտնում էր, որ ամբողջականը ավելի մեծ չափով է մատչելի հետազոտման, քան նրանում գործող երևույթները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Հիպատիա

**Հիպատիա** (), ալեքսանդրացի մաթեմատիկոս, աստղագետ և փիլիսոփա-նեոպլատոնական։

Փիլիսոփա Թեոնի դուստրը։

Հիպատիան նաև դասավանդել է Ալեքսանդրիայի գրադարանում։ Նա սովորեցնել է Պլատոնի և Արիստոտելի ստեղծագործությունները։ Լարված հարաբերություններ է ունեցել քաղաքի եպիսկոպոս Կյուրեղ Աղեքսանդրացու հետ, ինչը պատճառ է դարձել մոլեռանդ քրիստոնյաների ամբոխի կողմից Հիպատիայի տանջամահ անելուն։

Հիպատիայի մասին իսպանացի ռեժիսոր Ալեխանդրո Ամենաբարը 2009 թվականին նկարահանել է «Ագորա» ֆիլմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հույն աստղագետներ
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:5-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կին մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Կին գյուտարարներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Բյուզանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված փիլիսոփաներ
Լիմբուրխ (այլ կիրառումներ)

**Լիմբուրխը** կարող է վերաբերել.
* Լիմբուրխ, Նիդերլանդների մարզերից մեկը
* Լիմբուրխ, Բելգիայի մարզերից մեկը։

Տես նաև.
* Լիմբուրխերեն կամ Լիմբուրգերեն
Արդյո՞ք անդրոիդներն էլեկտրական ոչխարների մասին են երազում

**Արդյո՞ք անդրոիդները երազում են էլեկտրական ոչխարների մասին**, ամերիկյան գրող Ֆիլիպ Կինդրեդ Դիքի հեղինակած գիտաֆանտաստիկ վեպը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1968 թվականին։ Հիմնական սյուժեն հետևում է Ռիք Դեքարդին՝ անդրոիդների մի պարգևական որսորդին, իսկ երկրորդական սյուժեն հետևում է Ջոն Իզիդորին, մի ենթանորմալ ընդունակությամբ մարդու, ով ընկերակցում է որոշ անդրոիդների հետ։

Վեպը տեղի է ունենում հետ-ապոկալիպտիկական մոտ ապագայում, երբ Երկիրը և իր բնակչությունը մեծապես վնասվել են Վերջին Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ տեղի ունեցած միջուկային պատերազմում։ Պատերազմից խիստ ճառագայթման թունավորման պատճառով, կենդանիների տեսակներից շատերը ոչնչացել կամ ոչնչացման վտանգի ներքո են գտնվում։ Կենդանու տեր լինելը հասարակական դիրքի նշան է, սակայն վեպում ավելի է ընդգծվում մարդկանց զգացած էմպատիկական զգացմունքները մի կենդանու նկատմամբ։

Դեքարդը, գլխավոր հերոսը, պիտի վեց Նեքսուս-6 մոդելի անդրոիդների պաշտոնաթող անի՝ ամենավերջին և ամենազարգացած մոդելը։ Այս առաջադրանքի առումով, վեպը ուսումնասիրում է, թե ինչ է նշանակում մարդ լինելը։ Հակառակ մարդկանց, անդրոիդները ոչ մի էմպատիկական զգացումի չեն տիրապետում։ Էությամբ ստացվում է, որ Դիքը քննում է այն նկարագրական հատկանիշները, որոնք տարբերում են մարդկանց անդրոիդներից։

Գրքի սյուժեն որպես 1982 թվականի *[[Սայրի վազորդ]]* ֆիլմի սկզբանական հիմք ծառայեց։

## Մրցանակներ
* 1968 - Նեբուլա մրցանակի թեկնածու
* 1998 - Լոկուս քվեարկական մրցանակ, Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ նախքան 1990 (Տեղ՝ 51)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1968 գրքեր
Կատեգորիա:1968 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական վեպեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ վեպեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած ամերիկյան վեպեր
Սեբաստիա

**Սեբաստիա** (նաև Սվաս; ,, , ), քաղաք է Արևմտյան Հայաստանում, պատմական Փոքր Հայքի տարածքում, ներկայիս Թուրքիա։ Մինչև 1915 թ. հանդիսացել է համանուն նահանգի (վիլայեթի) կենտրոնը։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում Փոքր հայքի թագավորությունում։ Հետագայում գտնվել է Պոնտոսի, Հռոեմական կայսրության, Բյուզանդիայի կազմում։ 1071 թ-ին Մանազկերտի ճակատամարտում կրելով պարտություն Բյուզանդիան զիջում է Սեբաստիան սելջուկ-թուրքերին։ Իսկ 1408 թ-ին քաղաքը գրավվում է օսմանյան թուրքերի կողմից։ Կամաց-կամաց հելենիստական ազդեցությունը թուլացավ քաղաքում։

## Ազգային կազմ
Հայերը կազմում էին մեծամասնություն մինչև Մեծ Եղեռնը։

## Տաճարներ
Քաղաքն ուներ մեծ քանակությամբ եկեղեցիներ, այդ թվում Սուրբ Նշան, Սուրբ Անապատ, Սուրբ Սարգիս, Հրեշատակապետաց, Դերձակի վանք և այլն։ Սուրբ Նշանում պահվում էին մեծ քանակությամբ հայկական հին ձեռագրեր։

## [[Հայոց Ցեղասպանություն]]
Սեբաստիայի և Արևմտյան Հայաստանի ողջ բնակչությունը ենթարկվեց Համիդյան կոտորածների 1895 թ-ին և ցեղասպանության 1915 - 1923 թթ-ին։ Դրանց հետևանքով քաղաքի ողջ հայ բնակչությունը ոչնչացվեց, իսկ հայկական դպորցները, տները և տաճարները ավերվեցին։

## Հայտնի անձինք Սեբաստիայից
* Մխիթար Սեբաստացի - Մխիթարյանների միաբանության հիմնադիր
* Ուխտանես Սեբաստացի - հայ պատմիչ
* Սուրբ Բարսեղ - Սեբաստիայի և Փոքր Ասիայի եպիսկոպոս, քրիստոնեական եկեղեցիներում դասվել է սրբերի շարքը
* Հովհաննես Սեբաստացի - հայ պատմիչ
* Սեբաստացի Մուրադ - հայ-ազատագրական շարժման գործիչ, հայդուկ; Հայաստանի ազգային հերոս
* Վարդան Շահբազ - հայ ազգային հերոս (1872–1959),
* Մարտիրոս Անանիկյան - ամերիկա-հայ հայտնի գրող, քաղաքական գործիչ և լեզվաբան (1875–1924)
* Պաուլ Բեդուկյան - հայ դրամագետ, հայկական դրամագիտության առաջատար վարպետ (1912–2001),
* Հովասափ Սեբաստացի - հայ գրող (16-րդ դար),
* Դանիել Վարուժան - հայ նշանավոր գրող,
* Ահարոն Նորարևյան - հայ գրող,
* Սարգիս Զաբունյան - հայ նկարիչ,
* Գարեգին Ադամյան - հայ կինոռեժիսյոր և նշանավոր արվեստագետ (1908–1980),
* Վահե Վահյան - հայ գրող հրապարակախոս և հասարակական գործիչ,
* Սուրբ Աթանագին - հայ արքեպիսկոպոս,
* Պարույր Ասատուր - հայ լեզվագետ (1882–1964),
* Ռիչարդ Երանյան - հայ նշանավոր նկարիչ,
* Երվանդ Ամատունի - հայ նկարիչ (1902–1968),
* Տրդատ Նշանյան - հայ կինոդերասան և բեմադրող (1892–1962),
* Հրանտ Գլչյան - հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար (1896–1959),
* Արտաշես Գմբեթյան - հայ կիտոդերասան (1900–1967),
* Արամ Զարդարյան - հայազգի, ամերիկյան բանվորական շարժման առաջնորդ 1876 թ.
* Հարություն Կալենց - հայ նկարիչ,
* Թորգոմ Սարայդարյան - հայ վարդապետ, գրող, և կոմպոզիտոր, ծնվել է 1917-ին
* Նշան Թաղավարյան - հայ կինոդերասան,
* Զավեն Պտուկյան - հայ դրամատուրգ

## Պատկերասրահ

Գալուստ Դերբաբյան, Սեբաստիա - Kaloust Derbabian in Sebastia (Sevaz, Srvaz, Sevaz ), 1907.png|Գալուստ Դերբաբյան, 1907 թվական
Armenian Resistance -Mourat - Defense of Erzinjan 1916.png|Սեբաստացի Մուրադ, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ


Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու կաթողիկոսական աթոռներ
Կատեգորիա:Սեբաստիայի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Փոքր Հայքի բնակավայրեր
Շատախ

**Շատախ** (, ), քաղաք Թուրքիայում, Վանա լճից մոտ 40 կմ հարավ, Արևելյան Տիգրիսի աջ ափին։

## Աշխարհագրություն
Շատախի շրջանը համապատասխանում է Մեծ Հայքի Մոկք նահանգի Ջերմաձոր գավառին։ Օսմանյան կայսրության տիրապետության ժամանակ Շատախը եղել է Արևմտյան Հայաստանի նահանգի գավառներից, սահմանակից է եղել Սասունի և Հայոց Ձորի գավառներին։ 1915 թ. հանդիսացել է Վանի նահանգի համանուն գավառի կենտրոնը։ Նոր ժամանակներում գյուղաքաղաքն իր համանուն գավառակով, որի կենտրոնն էր այն, մտնում էր Վանի նահանգի Ջուլամերկի գավառի մեջ։ Ներկայում գտնվում է Թուրքիայում, Վանի նահանգի Շատախ շրջանի կենտրոնն է։

## Բնակչություն
Շատախի բնակչության թիվը մի քանի հազար մարդուց երբեք ավելին չի եղել։ Այն զուտ հայաբնակ գյուղաքաղաք էր և XIX դարի սկզբներին ուներ 3500 — 4000 բնակիչ, իսկ առաջին համաշխարհային պատերազմի նախորդած տարիներին 1200 - 1300 բնակիչ։ 2012 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 6,542 մարդ, հիմնականում՝ քրդեր։

## Պատմություն
Միջին դարերում Շատախը իբրև գավառի կենտրոն ունեցել է իր բերդը, որը կիսավեր վիճակում հասել էր մինչև նոր ժամանակները։ Շատախն ուներ հայկական երկու եկեղեցի՝ ս. Ստեփանոս և ս. Կարապետ անուններով։ Եղել է գրչության կենտրոն։ Մեզ հայտնի են XV-XVII դարերում այստեղ գրված մի քանի ձեռագրեր գլխավորապես ավետարաններ, որոնց վերջում զետեղված են գրիչների հիշատակարանները։ Շատախում գործած գրիչներից են Իսրայել քահանան և Օհանես երեցը։ XIX դարի երկրորդ կեսում և հաջորդ դարի սկզբներին Շատախում կար տղաների ու աղջիկների վարժարան։ Մի խումբ երիտասարդների ջանքերով այստեղ հրատարակվում էր մի փոքրիկ թերթ, որի էջերում տեղեկություններ էին հաղորդվում հիմնականում տեղական կյանքից։

XIX դարի սկզբներին, այդ բերդը, որտեղ տակավին նշմարվում էին զնդանների ու եկեղեցու ավերակները, վերածվել էր զորանոցի։ Այն վերջնականապես ավերվել է 1850-1855 թթ. Օսման փաշայի զորքերի կողմից։

Բնակիչները զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով ու տնայնագործությամբ, մեղվաբուծությամբ, այգեգործությամբ։ Շատախն առանձնապես հայտնի էր շալագործությամբ։ Շալի ամենաընտիր տեսակը, որ հայտնի էր Վանի անունով, գործում էին Շատախում անգորական այծի բրդից։ Շալագործության մեջ ներգրավված էին մեծ թվով կանայք, կային շալագործական մանուֆակտուրային և տնայնագործական մի քանի ձեռնարկություններ։

Շատախ գյուղաքաղաքի և համանուն գավառի հայ բնակչությունը եռանդագին մասնակցություն է ունեցել 1915-1916 թթ. Վանի հերոսամարտին և նրա մի մասը, այդ եղանակով փրկվելով ցեղասպանությունից, գաղթել ու վերաբնակություն է հաստատել ներկայիս Հայաստանի տարածքում։

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 
* Շրջանի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Վանի Շատախի գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վասպուրականի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Աբադե

**Աբադե** (), քաղաք Իրանի Ֆարս օսթանում, Աբադե շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է ։

Գտնվում է ծովի մակարդակից 1 890 մ բարձրության վրա, Սպահանի և Շիրազի միջև գտնվող մի բերրի տարածքում, հեռավորությամբ՝ 230 կմ նախորդից և 270 կմ վերջինից։ Աբադեն Աբադեհ-Էղլիդ շրջանի ամենամեծ քաղաքն է, որը հանրահայտ է փայտի քանդակագործությամբ, որոնք կատարվում են տանձի և տուփի ծառի փայտերով։ Այնտեղ արտադրվում է քնջութի և հնդյուղի ձեթ, հացահատիկ և տարբեր մրգեր։

Տարածքը հայտնի է իր Աբադե գորգերով։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 59 116 մարդ, որոնք կազմում էին 18 965 տնտեսություն։ Ֆարս օսթանի բնակչությամբ տասներորդ ամենախոշոր քաղաքն է։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Աբադե 

Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Կատեգորիա:1925 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դրեյֆային շարժունակություն

Պինդ մարմնում Էլեկտրական դաշտի ազդեցության տակ ազատ լիցքակիրները կատարում են ուղղորդված շարժում դաշտի ուղղությամբ։ Այդ շարժումը կոչվում է դրեյֆ։ Նրա արագությունը որոշվում է հետևյալ արտահայտությամբ՝ V=μE, որտեղ μ-համեմատականության գործակիցը կոչվում է դրեյֆային շարժունակություն և չափվում է սմ²/Վվ։ Կիսահաղորդչային ֆիզիկայում այն ունի կարևորագույն դեր, այն բնորոշում է կիսահաղորդչային սարքի արագագործությունը։

Կատեգորիա:Պինդ մարմնի ֆիզիկա
Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ

մինի|աջից|250px|Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ։ Հետևյալ չորս կետերը պատկերված են նկարում և համապատասխանորեն գունավորված՝ (2,3) կետը կանաչ գույնի է, (−3,1) կետը՝ կամիր, (−1.5,−2.5) կետը՝ կապույտ, և սկզբնակետը՝ (0,0) մանուշակագույն։

**Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ**, ամենահասարակ և ամենահաճախ օգտագործվող կոորդինատային համակարգն է հարթությունում և տարածությունում։

Դեկարտյան կոորդինատները ներմուծվել են ֆրանսիացի գիտնական Ռենե Դեկարտի կողմից 17-րդ դարում։ Այն ներմուծելուց հետո առաջին անգամ հնարավոր եղավ կապ ստեղծել Էվկլիդեսյան երկրաչափության և հանրահաշվի միջև։ Դեկարտյան կոորդինատների ներմուծումով հնարավոր եղավ երկրաչափական պատկերները նկարագրել դեկարտյան հավասարումներով՝ հանրահաշվական հավասարումներով, որոնք ներառում են պատկերին պատկանող կետերի կոորդինատները։ Օրինակի համար, 2 շառավղով շրջանագիծը կարելի է ներկայացնել որպես այն բոլոր կետերի բազմությունը, որոնց կոորդինատները բավարարում են հետևյալ հավասարմանը՝ x2 + y2 = 22։

մինի|աջից|250px|2 շառավողով շրջանագիծը այն բոլոր կետերի բազմությունն է, որոնց կոորդինատները բավարարում են հետևյալ հավասարմանը՝ x<sup>2</sup> + y<sup>2</sup> = 2<sup>2</sup>։

## Հարթության վրա կոորդինատները

O կետով անցնող x առանցքը կոչվում է աբսցիսների առանցք, y առանցքինը՝ օրդինատների առանցք, իսկ z առանցքինը՛ ապլիկասների առանցք։ Աբսցիսների և օրդինատների առանցքները փոխուղղահայց են։ Նրանց հատման O կետը՝ կոորդինատների սկզբնակետը, առանցքներից յուրաքանչյուրը տրոհում է երկու կիսաառանցքների։

Կոորդինատների առանցքները հարթությունը տրոհում են չորս քառորդների՝ I, II, III, IV։ Միևնույն քառորդի սահմաններում երկու կոորդինատների նշանները պահպանվում են։

մինի|ձախից|240px|Չորս քառորդները

Հարթության վրա սահմանված դեկարտյան կոորդինատները կարելի է հեշտությամբ ընդհանրացնել եռաչափ, ինչպես նաև ցանկացած n-չափանի տարածության համար։ Առանքները կարող են սահմանվել որպես փոխուղղահայաց հարթություններից ստացվող փոխուղղահայց գծերը։

մինի|240px|ձախից|Եռաչափ դեկարտյան կոորդինատների համակարգ։ Նկարում պատկերված սև կետի կոորդինատներն են X = 2, Y = 3, և Z = 4, կամ էլ (2,3,4)։

## Աղբյուրներ
* Ա. Վ. Պոգորելով «Երկրաչափություն», 1988։

Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Կոորդինատային համակարգեր
Կատեգորիա:Տարրական մաթեմատիկա
Կատեգորիա:Վերլուծական երկրաչափություն
Օրդու

մինի|250px|Օրդուն
մինի|ձախից|Օրդուն
մինի|ձախից|Օրդուն
մինի|աջից|Օրդուն
**Օրդուն** համանուն մարզի կենտրոն Սև ծովի հարավային ափին։

2012 թ. տվյալներով քաղաքն ունի 147,913 բնակիչ, մակերեսը կազմում է 303.55 կմ², միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 5 մ։ 1912 թ. տվյալներով քաղաքն ուներ բնակչության հետևյալ կազմը՝ մուսուլմաններ - 92 191 մարդ, հույներ - 19 390 մարդ, հայեր - 7339 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի սևծովյան քաղաքներ
Կատեգորիա:Օրդուի մարզի բնակավայրեր