Պապուա Նոր Գվինեայի բանկ

**Պապուա Նոր Գվինեայի բանկ** (**The Bank of Papua New Guinea**), հիմնական առաքելություն ապահովել գների կայունությունը և պահպանել մակրոտնտեսական աճը։ Դրան հասնելու համար այն կատարում է չորս հիմնական գործառույթ՝ 1. պատասխանատու է դրամավարկային քաղաքականության մշակման և իրականացման համար, 2. ապահովել ֆինանսական համակարգի զարգացումն ու կայունությունը, 3. ապահովել վճարային համակարգի արդյունավետությունը, և 4. կառավարությանը բանկային դեր տրամադրելը։ Այն նաև կառավարում է երկրի արտաքին պահուստները, թողարկում երկրի արժույթը, կառավարում է Պապուա Նոր Գվինեայի ոսկին և արտարժույթը։

Պապուա Նոր Գվինեայի բանկը միակ հաստատությունն է, որն իրավունք ունի թողարկել Պապուա Նոր Գվինեայի կինա, ինչը թույլատրվում է 1975 թվականի սկզբից։

Էլիզաբեթ Գենիան Բանկի ներկայիս կառավարիչն է։

## Նախապատմություն
Բանկային գործունեությունը Պապուա մտավ 1910 թվականին՝ Պորտ Մորսբիում Նոր Հարավային Ուելսի բանկի մասնաճյուղի հիմնադրմամբ։ 1916 թվականին Ավստրալիայի կառավարությանը պատկանող «Commonwealth Bank»-ը մասնաճյուղ բացեց Ռաբաուլում և գործակալություններ՝ այլ քաղաքներում, հիմնականում՝ Ավստրալիայի բանակի և նրա զորքերի բանկային կարիքները հոգալու համար, որոնք վերահսկողություն էին հաստատել Նոր Գվինեայի նախկին գերմանական գաղութի նկատմամբ։ Ժամանակի ընթացքում այս գործունեությունը վերածվեց լիարժեք առևտրային բանկային գործունեության։

Համագործակցության բանկը բազմաթիվ մասնաճյուղեր է հիմնել Պապուա Նոր Գվինեայում, այդ թվում՝ Պորտ Մորսբի, Բորոկո, Ռաբաուլ, Լա, Վաու, Բուլոլո, Գորոկա, Կավիենգ, Մադանգ, Մաունթ Հագեն, Կունդիավա, Պոպոնդետա և Վևակ: Բուգենվիլում կային Կիետա, Պանգունա, Արավա և սկզբնապես Լոլոհոյում գործում էր կես դրույքով գործող ենթաճյուղ։ Բանկը պահպանել է այդ հնարավորությունները՝ առևտրին, տեղական բիզնեսին, կառավարությանը և փոքր խնայողությունների աջակցման համար։

BNSW-ն դադարեցրեց իր գործունեությունը Պապուայում 1941 թվականին, այն բանից հետո, երբ ճապոնական բանակը գրավեց այն քաղաքներից շատերը, որտեղ այն ուներ մասնաճյուղեր և գործակալություններ, և ռմբակոծեց Պորտ Մորսբին։ BNSW-ն վերսկսեց բանկային գործունեությունը 1946 թվականին։ Ավստրալազիայի ազգային բանկը մասնաճյուղ է բացել Պորտ Մորսբիում 1957 թվականին։

Անկախությանը նախապատրաստվելիս Պապուա Նոր Գվինեայի բանկը ստեղծվեց որպես երկրի կենտրոնական բանկ 1973 թվականին։ Պապուա Նոր Գվինեայի (ՊՆԳ) նորընտիր կառավարությունը հայտարարեց իր ցանկության մասին, որ ՊՆԳ-ի բոլոր բանկերը լինեն տեղական գրանցում ունեցող, այլ ոչ թե լինեն օտարերկրյա մայր ընկերության մասնաճյուղեր։ Ավստրալիայի ազգային բանկը (NAB) իր գործունեությունը գրանցեց Պապուա Նոր Զելանդիայում 1974 թվականին՝ անվանվելով «Հարավային Խաղաղօվկիանոսյան բանկ» (BSP): Նաև 1974 թվականին, Համագործակցության բանկը դուրս եկավ Պապուա Նոր Գվինեայից՝ իր գործունեությունը փոխանցելով Պապուա Նոր Գվինեայի նոր կառավարությանը,որը բանկն անվանեց «Պապուա Նոր Գվինեայի բանկային կորպորացիա» (ՊՆԳԲԿ): Պապուա Նոր Գվինեան անկախություն ստացավ 1975 թվականին։ Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի բանկային խումբը հիմնադրել է ANZ-ը (PNG) 1976 թվականին։ 1990 թվականին ANZ-ն ձեռք բերեց Lloyds-ի գործունեությունը Պապուա Նոր Գվինեայում։

Այնուհետև կառավարությունը խրախուսեց բանկին վաճառել բաժնետոմսեր տեղի քաղաքացիներին։ BSP-ն 1980 և 1981 թվականներին անցկացրեց հրապարակային առաջարկներ, որի արդյունքում տեղի քաղաքացիները տիրապետեցին բանկի բաժնետոմսերի 13%-ին։ Ավելի ուշ կառավարությունը որոշեց ձեռք բերել BSP-ի վերահսկողությունը։ 1993 թվականին National Investment Holdings Limited-ը (NIHL) նախ ձեռք բերեց NAB-ի 87% բաժնեմասը, ապա՝ հանրության ձեռքում գտնվող 13%-ը՝ ստանալով BSP-ի 100% սեփականությունը։ NIHL-ը հետագայում փոխեց իր անվանումը BSP-ի։

1983 թվականին Banque Indosuez-ը Պապուա Նոր Զելանդիայում հիմնադրեց Indosuez Nuigini-ն՝ գրասենյակներով Պորտ Մորսբիում և Լաեում։ Indosuez Nuigini-ի բաժնետոմսերի 49%-ը պատկանում էր Banque Indosuez-ին, 41.5%-ը՝ Պապուա Նոր Գվինեայի բանկին, իսկ մնացածը՝ հանրությանը։ Հավայան կղզիների բանկը 1997 թվականին 5.6 միլիոն դոլարով ձեռք բերեց Indosuez Nuigini-ն և վերանվանեց այն Bank of Hawaii (PNG) Ltd.:

1994 թվականին Մեյբանկը Պապուա Նոր Զելանդիայում հիմնադրեց դուստր ձեռնարկություն՝ Maybank (PNG) Limited-ը, և բացեց երկու մասնաճյուղ՝ մեկը Պորտ Մորսբիում, մյուսը՝ Լաեում։

1995 թվականին կառավարությունը BSP-ի 25% բաժնեմասը վաճառեց Credit Corporation-ին (PNG) և 22%՝ Motor Vehicles Insurance (PNG) Trust-ին (այժմ գրանցված է որպես Motor Vehicles Insurance Limited): 2002 թվականին PNGBC-ն խնդիրների առաջ կանգնեց, և BSP-ն ձեռք բերեց կառավարությանը պատկանող PNGBC-ի 49% բաժնեմասը՝ կառավարության կողմից BSP-ի 25% բաժնեմասի ձեռքբերման դիմաց։ 2002-2008 թվականներին BSP-ի և PNGBC-ի գործունեությունը միավորվեց։

2015 թվականի սեպտեմբերին Մեյբանկը դուրս եկավ Պապուա Նոր Զելանդիայից՝ Maybank (PNG) Limited-ի և Mayban Property (PNG) Limited-ի վաճառքը Kina Ventures Ltd.-ին։

2018 թվականին ANZ Bank-ը վաճառեց իր մանրածախ, առևտրային և փոքր և միջին բիզնեսի բանկային ծառայությունները Kina Bank-ին՝ պահպանելով միայն իր խոշոր կորպորատիվ բանկային ծառայությունները երկրում։  2021 թվականին Kina Securities Ltd-ն (Kina Bank-ի սեփականատերը) նույնպես փորձեց ձեռք բերել Westpac Bank-ի բանկային գործունեությունը Խաղաղ օվկիանոսում, սակայն Westpac PNG-ի ձեռքբերումը մերժվեց PNG-ի անկախ սպառողների և մրցակցության հանձնաժողովի կողմից, ինչի արդյունքում Westpac-ը խզեց Westpac PNG-ի և Westpac Fiji-ի վաճառքի պայմանագիրը Kina-ի հետ։

BPNG-ն զբաղվում է ֆինանսական ներառման խթանման քաղաքականության մշակմամբ և Ֆինանսական ներառման դաշինքի անդամ է, որը ստեղծվել է 2008 թվականին։ 2013 թվականին BPNG-ն ստանձնեց Մայաների հռչակագրի պարտավորություն Պապուա Նոր Գվինեայում ներառական ֆինանսական հատված կառուցելու համար նպաստավոր միջավայր ստեղծելու համար։

## Կառավարիչներ
* Սըր Հենրի Թո Ռոբերտ(1973–1993)
* Սըր Մեկերե Մորաուտա (1993–1994)
* Կոիարի Տարատա(1994–1998)
* Ջոն Վուլուպինդի(1998)
* Մորեա Վելե(1998–1999)
* Սըր Ուիլսոն Քամիտ(1999–2009)
* Լոյ Բականի (2009-2021)
* Բենի Պոպոիտայ (նահանգապետի պաշտոնակատար՝ 2022 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2023 թվականի հունվար)
* Էլիզաբեթ Գենիա (2023-2024 թվականներին՝ նահանգապետի պաշտոնակատար, 2024 թվականից՝ մշտական նահանգապետ)

## Իրավական շրջանակ
### 1973 թվականի Կենտրոնական բանկային գործունեության մասին օրենք
Պապուա Նոր Գվինեայի բանկը հիմնադրվել է *1973 թվականի Կենտրոնական բանկային գործունեության մասին օրենքով*, որը սահմանում է դրա լիազորություններն ու գործառույթները հետևյալ կերպ.

: «Կենտրոնական բանկը, իր լիազորությունների սահմաններում, պետք է ապահովի, որ իր դրամավարկային և բանկային քաղաքականությունն ուղղված լինի Պապուա Նոր Գվինեայի ժողովրդի համար առավելագույն օգուտին և իր ջանքերը ուղղի դրամավարկային կայունության և առողջ ու արդյունավետ ֆինանսական կառուցվածքի խթանմանը»։

Մինչև Պապուա Նոր Գվինեայի անկախությունը, կենտրոնական բանկը Ավստրալիայի պահուստային բանկի մասնաճյուղ էր, որն այն ժամանակ գաղութային տերություն էր։

### 2000 թվականի Կենտրոնական բանկային գործունեության մասին օրենք
*2000 թվականի Կենտրոնական բանկային գործունեության մասին օրենքը* փոփոխություններ մտցրեց Պապուա Նոր Գվինեայի բանկի կենտրոնական բանկ հիմնադրման մասին օրենքներում և սահմանեց դրա նպատակներն ու գործառույթները՝ ներառելով.

# Պապուա Նոր Գվինեայի Բանկին շնորհել որոշակի գործառույթներ և լիազորություններ, ներառյալ դրամավարկային քաղաքականության մշակումն ու իրականացումը, ինչպես նաև ֆինանսական համակարգի կարգավորումը,
# ապահովել և կարգավորել Պապուա Նոր Գվինեայի արժույթը, և
# դրույթներ սահմանել արտարժույթի և միջազգային պահուստների վերաբերյալ։

Պապուա Նոր Գվինեայի բանկի 2000 թվականից ի վեր առաջին վերանայումը պատվիրվել է գանձապետ Իան Լինգ-Ստակիի կողմից 2021 թվականի հունիսին՝ Բանկի համակարգերն ու կառուցվածքը ներկայիս պայմանների կարիքներին համապատասխանեցնելու նպատակով, ներառյալ ֆինանսական ծառայությունների ավելի լավ վերահսկողությունը, որոնք ավելի ու ավելի հաճախ են իրականացվում առցանց։

### 2015 թվականի փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին օրենք
2015 թվականի «Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին» օրենքի համաձայն՝ Պապուա Նոր Գվինեայի բանկի կազմում ստեղծվել է Ֆինանսական վերլուծության և վերահսկողության ստորաբաժանում, որը վարչականորեն գործելու է Բանկից անկախ։ FASU-ի դերը Պապուա Նոր Զելանդիան փողերի լվացումից և ահաբեկչության ֆինանսավորումից պաշտպանելն է։ Դրա նպատակն է ապահովել, որ անհատները կամ խմբերը անձնական կամ մասնագիտական շահի համար չչարաշահեն PNG-ի ֆինանսական համակարգը։ FASU-ն պատասխանատու է Պապուա Նոր Զելանդիայի ֆինանսական համակարգի ամբողջականության պահպանման համար։FASU-ի տնօրենը (PNG-ի բանկի նախկին փոխնահանգապետ Բենի Պոպոյտայը) ընդգծեց, որ փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի սխեմաների դեմ պայքարի խնդիրը հսկայական է, որը ներառում է ոչ միայն Բանկը, այլև Ֆինանսական գործողությունների աշխատանքային խումբը (FATF) կազմող մյուս իրավապահ մարմինները։

## Հակասություններ
2010 թվականի նոյեմբերին Պապուա Նոր Գվինեայի բանկի նախկին փոխկառավարիչը ձերբակալվեց՝ մեղադրվելով այն բանում, որ փոխկառավարչի պաշտոնում աշխատելիս նա բանկից յուրացրել է 16,000 կինա ճանապարհորդության համար նախատեսված փոխհատուցումը։

Սպան անսպասելիորեն լքեց բանկը 2003 թվականին՝ 20-ամյա կարիերայից հետո։ Այդ ժամանակ բանկի կառավարիչ սըր Ուիլսոն Կամիտը անսովոր քայլ կատարեց՝ թերթում հայտարարություն տեղադրելով, որում բացատրում էր, որ պաշտոնյան ազատվել է բանկին պատկանող գումարների անօրինական յուրացման հետևանքով։

## Տես նաև
* Պապուա Նոր Գվինեայի կինա
* Պապուա Նոր Գվինեայի տնտեսությունը
* Կենտրոնական բանկերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1993 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր