open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յուզեֆ Նիկորովիչ

**Յուզեֆ Նիկորովիչ** (, ), հայկական ծագումով լեհ կոմպոզիտոր և դաշնակահար, Իգնացի Նիկորովիչի հայրը։

## Կենսագրություն
Յուզեֆ Նիկորովիչը ծնվել է 1827 թվականի ապրիլի 2-ին Զբոիշչայում (այժմ Լվովի Շևչենկովսկի շրջան), հայկական ընտանիքում։ Երաժշտություն սովորել է տանը, մասնավոր ուսուցչի մոտ։ Հետո ընդունվել է Լվովի կոնսերվատորիա՝ Ռուդոլֆ Շվարցի դասարան։ Կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո մեկնել է Վիեննա։ Շարունակել է ուսումը Վիեննայի կոնսերվատորիայում և աշխատել։

Կյանքի վերջին տարիներն անցել են Խիրով քաղաքում, որտեղ ճիզվիտների կոլեգիայում երգեցողություն է դասավանդել։

Յուզեֆ Նիկորովիչը մահացել է  Խիրովում 1890 թվականի հունվարի 6-ին։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է դաշնամուրային ստեղծագործություններ, մազուրկաներ, վալսեր և երգեր։ Նրա որոշ երգեր Մոդեստ Մուսորգսկին օգտագործել է իր ստեղծագործություններում։ Նրա մեղեդիներից մեկի համար լեհ Կորնել Ուեյսկին բանաստեղծություն է գրել։ Երգերից ամենահայտնին «Հրդեհների ծխով» խմբերգն էր, որը Լեհաստանում  մեծ ժողովրդականություն է վայելել։ Հետագայում «Հրդեհների ծխով» խմբերգ դարձել է Հունվարյան ապստամբության ոչ պաշտոնական հիմնը, որը Աստծուց տառապող ժողովրդի համար բարեհաճություն և կամք էր խնդրում։

## Ընտանիք
Ամուսնացել է Ապոլոնիա Կոպիստինսկու հետ։ Որդին՝ Իգնացի Նիկորովիչը դրամատուրգ և արձակագիր էր։

## Հիշատակ
1893 թվականի Կրակովի լեհական գրական-գեղարվեստական ընկերությունը, լեհական մշակույթում կատարած ծառայությունների համար, Յուզեֆ Նիկորովիչի և Կորնել Ուեյսկու պատվին մեդալ են թողարկել։

1895 թվականի Լվովում Յուզեֆ Նիկորովիչի փողոց կար, որը 1946 թվականին վերանվանվել է։

## Գրականություն
* Józef Birkenmajer, Nad grobem Józefa Nikorowicza na cmentarzu chyrowskim, w: «Posłaniec św. Grzegorza »1933, nr 1-2. 
* Kazimierz Chłędowski, Pamiętnik, t. 1, Krakw 1951. 
* Helena Modrzejewska, Wspomnienia i wrażenia, Kraków 1951. 
* Ignacy Nikorowicz, Chorał, w: «Tęcza» 1938, z. 5. 
* Wacław Panek, Polski śpiewnik narodowy, Poznań 1996. 
* Wacław Panek, Hymny polskie, Wołomin 2008. 
* Józef Władysław Reis, Mała encyklopedia muzyki, Warszawa 1960. 
* Zbigniew Sudolski, U źródeł «Skarg Jeremiego», w: «Przegląd Humanistyczny" 1962, nr 3. 
* Zbigniew Sudolski, Jeremi. Opowieść o Kornelu Ujejskim, Warszawa 1986 10. Kornel Ujejski, Przemówienia 1863-1893, Przemyśl 1904. 
* Stanisław Wasylewski, Współtwórca «Chorału» Józef Nikorowicz, w: «Tęcza» 1927, z.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լեհահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Ինդիանա (օպերա)

**Ինդիանա**, Տիգրան Չուհաճյանի օպերան։

## Պատմական ակնարկ
Տիգրան Չուհաճյանի պակաս հայտնի օպերային ստեղծագործություններից, ըստ տարբեր կարծիքների՝ գրվել է 1897 թվականին կամ 1870-ականների երկրորդ կեսին։ Յոզեֆ (Հովսեփ) Յազըճյանի լիբրետոն, գրված է Աբույուլհակ Համիդի համանուն ստեղծագործության հիման վրա։ Իր ժանրով «Ինդիանան» հայրենասիրական օպերա է, երաժշտագետ Աննա Ասատրյանի կարծիքով՝ կոմպոզիտորի լավագույն ստեղծագործություններից է։ Օպերայի ձեռագրերը պահվում են Երևանի գրականության և արվեստի թանգարանում՝ Չուհաճյանի արխիվներում։ Օպերան ուսումնասիրվել է նաև երաժշտագետներ Գ.Ստեփանյանի և Մ. Մուրադյանի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
*  
*  

Կատեգորիա:Տիգրան Չուխաջյանի օպերաներ
Կատեգորիա:Օպերաներ այբբենական կարգով
Իգնացի Նիկորովիչ

**Իգնացի Նիկորովիչ** (, ), հայկական ծագումով, լեհ բանաստեղծ թատերագիր և արձակագիր։

Յուզեֆ Նիկորովիչի որդին։

## Կենսագրություն
Իգնացի Նիկորովիչը իրավագիտություն և փիլիսոփայություն է ուսումնասիրել Լվովում, Կալկսբուրգում, Կրակովում, Վիեննայում և Փարիզում։ 1892 թվականից խմբագրել է «Շվիատ» թերթը։ 1894 թվականին  հիմնել է «Զագլոբա» շաբաթաթերթը։ Գրել և բեմադրել է լեհերեն և գերմաներեն թատերախաղեր։ «Զանգակահարը» պատմվածքը (1916) նվիրված է Հայոց Եղեռնին։ 1927 թվականին նշանակվել է Մարսելի լեհական հյուպատոս։ 1930 թվականին նրան շնորհվել է «Լվովի գրական մրցանակը»։

Թաղված է Կրակովի Ռակովիցկի գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություններ
* « Պանի Վավևսկա» (1904) կատակրգություն,
* « Աղավնատանը» (1912) կատակրգություն,
* «Մարդը այլ մոլորակից» թատերախաղ,
* «Մարդը»  թատերախաղ,
* «Պան Կիշոցկի» թատերախաղ,
* « Բարոյականությունը ի սկզբանե» (1926) կատակերգություն,
* « Սառը քամի» (1915) պատմվածք, 
* « Անմահ սիրեկանը» (1929) պատմվածք,
* « Յան Կիսոցկի» (1910) վեպ,
* « Ծիածանի դիմակով» վեպ։

## Գրականություն
* Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 7, str. 797, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1966.

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ

Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ թատերագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լեհահայ գրողներ
Մերզա Գյուլա

**Մերզա Գյուլա** (**Միրզայան Հուլիոս**, , ), հունգարահայ հայագետ, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
մինի|Մերզա Գյուլայի և Բայոր Անդորի շիրիմը
Մերզա Գյուլան ծնվել է Ռումինիայի Կլուժ քաղաքում։ Սովորել է Կլուժի և Վիեննայի համալսարաններում, ստացել բժշկական, այնուհետև՝ տնտեսագիտական կրթություն։ Բազմիցս այցելել է Վենետիկի Մխիթարյաններին, որտեղ զբաղվել է հայագիտությամբ։ Աշխատակցել է Գեռլայի «Արմենիա» հունգարերեն, Բուխարեստի «Արարատ» ռումիներեն հայագիտական ամսագրերին, խմբագրել «Էրդեյ» հունգարերեն թերթը։ Մեծ ջանքեր է գործադրել Տրանսիլվանիայի հայկական եպիսկոպոսությունը վերականգնելու (1930) համար։ Կլուժի Ազգագրական թանգարանի հիմնադիրներից և առաջին ղեկավարներից է։ Հրատարակել է բազմաթիվ հայագիտական աշխատություններ և հոդվածներ, որոնք մեծ նշանակություն են ունեցել հունգարահայերի ազգային ինքնագիտակցությունը բարձրացնելու, հունգարացիներին հայ մշակույթին և պատմությանը ծանոթացնելու գործում։ Առանձին գրքերով հրատարակվել են Մերզայի հունգարերեն «Հայ եպիսկոպոսությունը» (1896), «Տրանսիլվանիայի հայերի ապագան» (1896), «Հայկական խաչը» (1903), «Հայերի Տրանսիլվանիա գաղթելու պատմություն» (1913) և այլ աշխատությունները։ Գրել է նաև բանաստեղծություններ։ Հունգարերեն է թարգմանել Միքայել Նալբանդյանի «Ազատություն» բանաստեղծությունը։ Մերզայի արխիվը պահվում է Կլուժ-Նապոկայի պետական արխիվում և Սուրբ Անդրեաս եկեղեցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Romániai magyar irodalmi lexikon: Szépirodalom, közírás, tudományos irodalom, művelődés III. (Kh–M). Főszerk. Dávid Gyula. Bukarest: Kriterion. 1994. ISBN 973-26-0369-0

Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի հայագետներ
Տիգրան Հախնազարյան

**Տիգրան Հանազարյան** (), հայ ֆուտբոլիստ Ալաշկերտ ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան, որը հանդես է եկել Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնությունում։

## Ակումբային կարիերա
Հախնազարյանը պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստի իր կարիերան սկսել է 17 տարեկան հասակում, երբ խաղում էր Աբովյանի «Կոտայք» ֆուտբոլային ակումբի կազմում։ Առաջին իսկ մրցաշրջանին ակումբի կազմում անցկացրել է 8 խաղ։ 2006 թվականին, ֆինանսական խնդիրների պատճառով, «Կոտայք» ֆուտբոլային ակումբը կազմալուծվում է՝ թողնելով ֆուտբոլիստներին ծանր վիճակում, քանի որ առաջնությանը մասնակից ակումբները արդեն ավարտել էին համալրման գործընթացը։ Այդ մրցաշրջանում անգործության մատնվելով՝ Հախնազարյանը տեղափոխվում է «Բանանց» ֆուտբոլային ակումբ։ Բայց այդ մրցաշրջանը ավելի լավը չէր, քան նախորդը, քանի որ գավաթային մրցաշարում «Բանանց-2» ֆուտբոլային ակումբի կազմում անցկացնում է ընդամենը մեկ խաղ։

2008 թվականին հայտնվում է Ուլիս ֆուտբոլային ակումբում։ Առաջին երկու մրցաշրջաններին Հախնազարյանը հանդես է գալիս Սևադա Արզումանյանի կազմած սխեմայով։ 2010 թվականից տեղափոխվում է հիմնական կազմ։ Նույն մրցաշրջանին նորամուտ է կատարել եվրոգավաթներում՝ խաղալով երկու խաղային մենամարտ «Բնեյ Իեգուդա» ֆուտբոլային ակումբի դեմ, որոնք ավարտվել են վերջիններիս նվազագույն գերազանցությամբ՝ 0:1 հաշվով։
Նաև երկու մրցաշրջան անընդմեջ առաջնությունում դարձել է բրոնզե մրցանակակիր։ 2011 թվականը Հախնազարյանի համար դառնում է հաղթական։ «Ուլիս» ֆուտբոլային ակումբը ընդմիջումով գլխավորում է մրցաշարային աղյուսակը և պատմության մեջ առաջին անգամ դառնում Հայաստանի չեմպիոն։

## Ելույթների վիճակագրություն
*2012 թվականի դեկտեմբերի 7-ի տվյալներով*

## Ձեռքբերումներ
*  **«Ուլիս»**
** 2011 թվական **[[Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնություն]]** 
** 2009 և 2010  *Հայաստանի չեմպիոնատի* բրոնզե մեդալակիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիգրան Հախնազարյան - Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիա
* Профиль на footballdatabase.eu 
* 

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտու 2-ի ֆուտբոլիստներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Արաբկիր)

**Սուրբ Խաչ եկեղեցի** կամ **Արարատյան Հայրապետական Թեմի Արաբկիրի եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում։

## Պատմություն
Կառուցվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կողմից Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության հովանավորությամբ՝ ի դեմս Լուիզ Սիմոն Մանուկյանի։ Եկեղեցու ճարտարապետն Արտակ Ղուլյանն է։ 2009 թվականին եկեղեցուն հարակից տարածքում տեղի է ունեցել Էդուարդ Մուշեղյանի նվիրատվությամբ խաչքարի տեղադրում։ Խաչքարն օծել է Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդ Տ. Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանը։ Եկեղեցու հիմնօրհնեքը տեղի է ունեցել 2013 թվականին։

## Եկեղեցու զանգերի խորհուրդներ
2016 թվականի մայիսի 15-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Հայրապետի օրհնությամբ, Մայր Տաճարի Լուսարարապետ Գերաշնորհ Հովնան եպիսկոպոս Հակոբյանի և Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Վարչատնտեսական բաժնի տնօրեն Գերաշնորհ Տ. Մուշեղ եպիսկոպոս Բաբայանի ձեռամբ օծվել են եկեղեցու 5 զանգերը, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր անունն ու խորհուրդը։
* Առաջին զանգն (780 կգ) իր մեջ ամփոփում է հավատքի խորհուրդը, կրում է 3 տաղավար տոների նկարագրությամբ զարդաքանդակներ՝ Ս․ Հարություն, Ս․ Ծնունդ և Ս․ Խաչ։
* Երկրորդ զանգի (400 կգ) խորհուրդը հայրենասիրությունն է, կրում է Ս. Գրիգոր Նարեկացու սրբապատկերը։
* Երրորդ զանգի (230 կգ) խորհուրդը ծնողասիրությունն է։ Զանգի վրա պատկերված է Ս․ Մարիամ Աստվածածնի սրբապատկերը։
* Չորրորդ զանգը (150 կգ) վերաբերում է զավակասիրությանը։ Կրում է հայտնության նկարագրությամբ զարդաքանդակ։
* Հինգերորդ զանգն (100 կգ) իր մեջ կրում է մկրտության խորհուրդը։

## Պատկերասրահ

Holy Cross Church, Arabkir (Yerevan) (3).jpg
Holy Cross Church (Arabkir) (6).jpg
Holy Cross Church (Arabkir) (8).jpg
Holy Cross Church (Arabkir) (9).jpg
Holy Cross Church (Arabkir) (12).jpg
Holy Cross Church (Arabkir) (10).jpg
Holy Cross Church (Arabkir) (1).jpg
Holy Cross Church (Arabkir) (4).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Արարատյան Հայրապետական թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևանի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Արիֆ (օպերետ)

**Արիֆ**, **Արիֆի խորամանկությունը**, Տիգրան Չուխաջյանի օպերետը։ Առաջին օպերետն է Արևելքի պատմության մեջ։ Լիբրետոյի հեղինակն է Գևորգ Ռշտունին։

## Ստեղծման պատմություն
thumb|right|«Արիֆ» օպերետի ազդագիրը, 19-րդ դար
Օպերետը գրվել է 1872 թվականին, առաջին անգամ բեմադրվել է նույն թվականի դեկտեմբերի 9-ին Հակոբ Վարդովյանի թատրոնում։ Լիբրետոն թուրքերենով է։

1872 թվականին՝ «Արիֆ» օպերետի պրեմիերայից հետո, թուրք անվանի բանաստեղծ և լրագրող Նամըք Քեմալն «Ibret» թերթում գրել է․

*Սա առաջին աշխատանքն է մեր օպերային լեզվով։ Այն գեղեցիկ է բեմադրված և նրա երաժշտությունը հիանալի է։ Կոմպոզիցիային տրվել է նրա լիրիկային համապատասխան ձև։ Մենք աջակցում ենք Գյուլլու Ագոպի՝ օսմանյան թատրոնի հիմնադրին, օպերետի տեքստի ու երաժշտության հեղինակներ Ալբերտ և Տիգրան Չուխաջյաններին իրենց ջանքերի համար և դերասաններին՝ բեմադրության մեջ ցուցաբերած իրենց վարպետության համար։*

Չուխաջյանը վերախմբագրում է «Արիֆ» օպերետը 1873 թվականին և բեմադրել 1874 թվականի աշնանը։ Բեմադրությունն արժանացել է բացառիկ ընդունելության և 1874-1875 թատերաշրջանում ներկայացվել 100 անգամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիգրան Չուխաջյանի օպերետներ
Կնգղասար

**Կնգղասար**, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում, Խնձորեսկ գյուղից 3 կմ հարավ։ Բարձրություն 1292 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Սյունիքի բարձրավանդակ
Ծովափին (նկար)

**Ծովափին**, գեղանկարիչ Կարապետ Ադամյանի բնագիր գործերից մեկը, որում գերակշռում են նրբերանգները։

## Նկարագիր
Պատկերը ներկայացնում է ալեկոծ ծովի տեսարան` ավազոտ մի փոքր հարթությամբ, որտեղ մեջքը դեպի դիտողը կանգնած է մտքերով տարված, ինքնամփոփ տրամադրությամբ մի մանկամարդ աղջիկ։ Տպավորությամբ ստեղծված ծովը չի ստեղծում ջրի առարկայական պատրանք, բայց ալեկոծ ծովի տպավորությունը համոզիչ է և գրավում է դիտողին իր բազմերանգ, մեղմ գունաշարով, քնքուշ, օդառատ, լուսավոր, թափանցիկ կոլորիտով։ Դա երկնքի ցոլացումով շաղախված մոխրավունի, դեղնավունի, մանուշակավունի աննկատելի երանգների խառնուրդ է, որում հնարավոր չէ գտնել գույների սահմանը, բայց որով ստեղծված է բնության բացօթյա կոլորիտի կատարյալ տպավորություն։

Արտահայտիչ են հատկապես դեղինի տվող սպիտակափրփուր ալիքները` ձգված պատկերի ամբողջ հորիզոնականով` իրար հետևից դեպի ափ գրոհելիս։ Մոխրակապտավուն երկինքը խստաշունչ է թվում, ամպերը մի քանիսն են, երկարավուն, սպիտակ, հորիզոնում` մի փոքր մշուշված։

Ադամյանին հետաքրքրել է լույսի ազդեցությամբ ծովի  մակերեսին գոյացած գունափոխումների գեղեցկությունը.նա չի ձգտել ջրին կշիռ տալ։

Պատկերված է իմպրեսիոնիստական ընկալումով . ծովին հակադրված է ափին պատկերված աղջկա ֆիգուրը` միանգամայն ռեալ մարմնաձևերով, կենդանի տպավորությամբ, կերպարային ճանաչելիության հասցված դիմանկարով։ Ինչպես նմանատիպ այլ գործերում, այստեղ ևս ֆիգուրները մշակված են հանգամանորեն, շոշափելի ձևով, դասական արվեստի մեթոդի օգտագործումով։ Աղջկա ֆիգուրը գեղանկարված է երանգների նուրբ տատանումներով և ներշնչմամբ։ Մասնավորապես աղջկա դեղին զգեստը ներկայացնում է գեղանկարչական մի շողշողուն հմայք։ Համատարած արտացոլումի հետևանքով դրա վրա առաջացել են դեղինի բազմազան երանգավորումներ` միացած կապույտի, կանաչի, օխրայի հազիվ նկատելի գուներանգներին։ Աղջկա առկայությունը իր մեղմերանգ փողփողումներով կարող էր ձուլվել շրջապատի հետ և դիտվել լոկ գունային բիծ, եթե մի քանի մանրամասներ չընդգծեին նրա առարկայական գոյությունը։ Անեզր օվկիանոսի տարածքում աղջկա մարմնի մուգ մասերը որոշակի և շոշափելի են դարձնում նրա ֆիգուրը։ Այս պատկերը բացօթյա գեղանկարչության օրինակ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիզմ
Կատեգորիա:Ծովանկարներ
Կատեգորիա:Կարապետ Ադամյանի նկարներ
Կատեգորիա:1910 նկարներ
Հայերը Կախեթում (գիրք)

**«Հայերը Կախեթում»** (, ), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2004 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 8-րդ գիրքը (Գիրք Ը)։ Այն հեղինակել է հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Աշխատությունը հիմնված է փաստական նյութի համալիր ուսումնասիրության հիման վրա և ներկայացնում է Կախեթի (Արևելյան Վրաստան) հայկական բնակավայրերի, այդ թվում վրացախոս հայերով բնակեցված 103 բնակավայրի պատմությունն ու հարուստ մշակութային ժառանգությունը։ Գրքում առկա են նաև պատմական և ժամանակակից արժեքավոր լուսանկարներ, գծապատկերներ և այլն։

«Հայերը Կախեթում» գիրքը հրատարակվել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և տպագրվել ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունում։ Աշխատության հրատարակումն իրականացվել է Թեհրանի Հայոց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Սարգսյանի հովանավորությամբ։

## Տես նաև
* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Սամվել Կարապետյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ (գրքաշար)
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:2004 գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի պատմության մասին
Կատեգորիա:Կախեթի մարզ
Կատեգորիա:Հայ-վրացական հարաբերություններ
Կողուտ

**Կողուտ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի սահմանագլխին, Արագածի լեռնազանգվածի հարավ-արևելյան մասում, Զորավան գյողից 7 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրություն 1620 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Հեսսի Տաֆթ

**Հեսսի Տաֆթ** (, ), հրեական ծագմամբ գերմանացի կին, «իդեալական արիական մանկիկ»։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1934 թվականի մայիսի 17-ին Բեռլինում՝ Հակոբի և Պաուլինա Լևինսոնի հրեական ընտանիքում, որոնք 1928 թվականին Բեռլին էին տեղափոխվել Լատվիայից։

6 ամսականում Հեսսիի մայրը նրան տարավ լուսանկարչի մոտ, որպեսզի ընտանեկան ալբեմի համար լուսանկարի։ Լուսանկարիչը, առանց ծնողների թույլտվության և առանց նրան ծանուցելու,1935 թվականին երեխայի լուսանկարներից մեկն ուղարկեց «Ամենագեղեցիկ արիական երեխա» մրցույթին, որում հաղթող ճանաչվեց հենց այս լուսանկարը՝ դառնալով նացիստների պրոպագանդայի նախարար Յոզեֆ Գեբելսի կողմից ընտրյալ լուսանկար։ Հեսսիի լուսանկարը հայտնվեց ոչ միայն *Sonne ins Haus* ամագրի շապիկին, այլև բացիկների վրա, որոնք տարածվում էին Երրորդ Ռայխի ամբողջ տարածքում։

Վախենալով, որ նացիստները կբացահայտեն, որ իրենց ընտանիքը հրեական ծագում ունի՝ ծնողներն այդ մասին հայտնեցին լուսանկարչին. նա պատասխանեց, որ այդ մասին իմացել է և լուսանկարը դիտմամբ է կցել մրցույթի լուսանկարների շարքին, որպեսզի ծաղրի նացիստներին։

1938 թվականին Հեսսիի հայրը ձերբակալվեց ՍՍ-ականների կողմից և հենց այդ նույն տարում արտագաղթեց Ֆրանսիա՝ բնակություն հաստատելով Փարիզում։ Ավելի ուշ նրանք տեղափոխվեցին Կուբա, իսկ այդտեղից 1949 թվականին տեղափոխվեցին ԱՄՆ։ Այնտեղ Հեսսի Լևինսոնն ամուսնացավ Էրլ Տաֆթի հետ և Նյու Յորքի Սենթ Ջոնս համալսարանում աշխատելով՝ դարձավ քիմիայի պրոֆեսոր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Wie eine Jüdin 1935 zum Nazi-Poster-Girl wurde
* Hessy Taft: ‘Perfect Aryan baby’ of Nazi propaganda was actually Jewish
* Образцом арийки в нацистской Германии стала еврейская девочка

Կատեգորիա:Կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նացիստական քարոզչություն
Յոհաննա Բորման

**Յոհաննա Բորման** (, ), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Երրորդ ռեյխի համակենտրոնացման ճամբարների վերակացու։ Բելզենսկի դատավարության ժամանակ նրան մահապատժի են դատապարտել և կախաղան բարձրացրել։

## Դատավարություն և մահապատիժ
Դատավարության ընթացքում Բորմանը հաստատեց, որ ինքը 1938 թվականին միացել է ՍՍ-ի խմբին, «որպեսզի ավելի շատ գումար վաստակի»։ Նրա ծառայության առաջին տեղը Լիխտենբուրգի համակենտրոնացման ճամբարն էր, որտեղ ծառայել է ավագ վերակացու Գերդա «Ջեյն» Բերնիհաուի և ՍՍ-ի ջոկատներից ևս 49 այլ կանանց հետ։ 1939 թվականին նրան նշանակեցին Բեռլինից ոչ հեռու գտնվող Ռավենսբրյուկի կանանց համակենտրոնացման  նոր ճամբարի անձնակազմի վերահսկիչ։ 1942 թվականի մարտին Յոհաննան եղել է այն փոքրաթիվ կանանց մեջ, ում ընտրել են որպես պահակ ծառայելու Լեհաստանում գտնվող Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարում։ Լինելով կարճահասակ կին՝ Բորմանն առանձնանում էր իր դաժանությամբ։ Զոհերը նրան անվանում էին «Աքիս» () և «Շներով տիկին»։ 1942 թվականի հոկտեմբերին Բորմանի պաշտոնը բարձրացրեցին մինչև վերակացու։ Նրա ղեկավարներն էին այնպիսի անհատականություններ, ինչպիսիք են՝ Մարիա Մանդելը, Մարգոտ Դրեկսելը և Իրմա Գրեզեն։ Ի վերջո, Յոհաննան տեղափոխվում է հարևան Բուդի օժանդակ ճամբար, որտեղ շարունակում է չարաշահել իր պաշտոնական պարտականությունները բանտարկյալների հանդեպ։

1944 թվականին, երբ վերմախտի կորուստները պատերազմում զգալիորեն մեծացան, Յոհաննա Բորմանին տեղափոխեցին Գինդենբուրգի օժանդակ ճամբար։ 1945 թվականի հունվարին նա վերադարձավ Ռավենսբրյուկ։ Մարտ ամսին Բորմանը տեղափոխվեց Բերգեն-Բելզենի համակենտրոնացման ճամբար, որը գտնվում էր Ցելլեի մոտակայքում և դարձավ նրա վերջին ծառայության վայրը։ Բերգեն-Բելզենում Յոհաննան ծառայեց Յոզեֆ Կրամերի, Իրմա Գրեզի և Էլիզաբեթ Ֆոլկենրատի հետ, որոնց ծանոթ էր դեռևս Օսվենցիմից։ 1945 թվականի ապրիլին բրիտանական զորքերը ազատագրեցին Բերգեն-Բելզենը։ Ճամբարում հայտնաբերեցին 10000-ից ավելի դիակներ և 60000 կենդանի մնացածներ։ Ազատարարները կարգադրեցին ճամբարի ՍՍ-ական ջոկատի անձնակազմին թաղել դիակները։

Բորմանը ձերբակալվեց և հարցաքննվեց զինվորականների կողմից։ Հետագայում նրան դատեցին Բելզենյան դատավարության ընթացքում, որը կայացավ 1945 թվականի սեպտեմբերի 17-ից մինչև նոյեմբերի 17-ը։ Դատարանը լսեց Յոհաննայի կողմից Օսվենցիմում և Բերգեն-Բելզենում կատարված սպանություններին վերաբերվող վկայությունները։ Նրան մեղավոր ճանաչեցին և դատապարտեցին մահապատժի։

Յոհաննա Բորմանին կախեցին Իրմա Գրեզի և Էլիզաբեթ Ֆոլկենրատի հետ միասին 1943 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Համելն քաղաքի բանտում։

Ալբերտ Պիրպոյնտը, որին նշանակել էին նրա դահիճ, հետագայում գրել է.   

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կին մարդասպաններ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի հանցագործներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Նացիստական հանցագործներ
Հայկական փողոց (այլ կիրառումներ)

**Հայկական փողոց**, կարող է վերաբերել՝
* Հայկական փողոց, փողոց Վլադիկավկազում,
* Հայկական փողոց, փողոց Կիևում,
* Հայկական փողոց, փողոց Սինգապուրում,
* Հայկական փողոց, փողոց Լվովում,
* Հայկական փողոց, փողոց Սոչիում,
* Հայկական փողոց, փողոց Դոնի Ռոստովում։
* Հայկական փողոց, փողոց Քիշնևում։
* Հայկական փողոց, փողոց Բրատիսլավայում։

## Տես նաև
* Հայկական նրբանցք (այլ կիրառումներ)
Կալին Ստեփանյան

**Կալին Երվանդի Ստեփանյան** (), հայկական ծագումով խորհրդային և ռուսաստանցի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, մարզիչ։

## Կենսագրություն
Հանդես է եկել ցածր լիգաների՝ «Ռևտրուդ» Տամբով (1977, 1979), «Մաշուկ» Պյատիգորսկ (1978), «Սպարտակ» Օրյոլ (1980-1983, 1988-1990), «Սպարտակ» Օրջոնիկիձե (1984-1987), «Ավտոդոր»/«Ավտոդոր-Օլաֆ» (1990-1992) թիմերում։ 1982 թվականին մեկ խաղ է անցկացրել Մոսկվայի «Սպարտակի» դուբլի համար։ Հանդես է եկել Վլադիկավկազի «Արֆան» (1994), «Ալմարկ», «Մասթերս» (1995, 1997) սիրողական թիմերում։

1992-1994 թվականներին եղել է Ավտոդորի մարզիչ։ Աշխատել է «Ալանիա-Դ» Վլադիկավկազ (1995, 2001-2002), «Սպարտակ» Անապա (1997, խաղացել է երկրորդ լիգայի 6 հանդիպումներում), «Էլխոտ» Էլխոտովո (1998, խաղացող մարզիչ), «Վիտյազ» Կրիմսկ (1999-2000, 2003), «Նեմկոմ» Կրասնոդար (2001), «Վոլգար-Գազպրոմ» Աստրախան (2004-2006), Աբինսկ (2008-2009), «Մաշուկ-ԿՄՎ» Պյատիգորսկ (2009-2012), Աստրախան (2009-2012) թիմերի գլխավոր մարզիչ 2012-2014), «Դրուժբա» Մայկոպ (մարտ-հունիս 2015)։

2015 թվականի սեպտեմբերից՝ «Կոբարտ» Տագանրոգ թիմի գլխավոր մարզիչ, որը հանդես է եկել Ռոստովի մարզի առաջնությունում, 2017 թվականի սեպտեմբերից նաև Հարավային դաշնային համալսարանի հավաքականի գլխավոր մարզիչ։

Որդին՝ Արթուրը, նույնպես ֆուտբոլիստ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Профиль FootballFacts.ru կայքում

Կատեգորիա:Ալանիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Գլենդելի հայ համայնք

300px|thumb|right|Գլենդել
thumb|Գլենդելի Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (2001)
**Գլենդելի հայ համայնք (Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ)**, Հայաստանի սահմաններից դուրս ամենամեծ քաղաքային հայ համայնքներից մեկը։ Հայերն այստեղ ապրում են 1920-ական թվականներից։ 1970-ական թվականներին հայկական ներգաղթը կտրուկ աճել էր, իսկ հայկական ծագում ունեցող բնակիչների մեծ մասը բնակություն էր հաստատել Գլենդելում 1990-ական թվականներից 2000-ական թվականներին։ Հայերը լավ ինտեգրված են տեղի հասարակությանը, տիրապետում են բազմաթիվ ձեռնարկությունների և չեն կորցնում իրենց լեզուն։ Քաղաքում գործում են մի քանի հայկական դպրոցներ (այդ թվում՝ Չամլյանի հայկական դպրոցը և Լարկ հայկական երաժշտական դպրոցը), էթնիկ և մշակութային կազմակերպություններ։ Կան բազմաթիվ ազգային ռեստորաններ և սրճարաններ, հայկական մամուլ։ Իրականացվում է հայկական գրքերի, աուդիո և վիդեո սկավառակների վաճառք։ Քաղաքում գործում է Հայաստանի հյուպատոսությունը, որն ունի իր շենքը։

Գլենդելում իրենց կարիերան սկսել են System of a Down հայկական ռոք խմբի որոշ անդամներ։

## Բնակչություն
Հայ ընտանիքներն ապրել են քաղաքում 1920 թվականից, հայերի ներգաղթը զգալիորեն աճել է 1970-ականներին։ ԱՄՆ-ի հայերը լավ ինտեգրված են քաղաքում և տիրապետում են բազմաթիվ ձեռնարկությունների, մի քանի հայկական դպրոցների, ինչպես նաև էթնիկ և մշակութային կազմակերպությունների։

Գլենդելն ունի ծագումով հայ բնակիչների ամենաբարձր տոկոսը, որոնց մեծ մասը քաղաք է ժամանել վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում։ Գլենդել քաղաքն ամենամեծ հայկական քաղաքային համայնքներից մեկի տունն է։

ԱՄՆ-ի 2010 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Գլենդելը 65 343 հայերի տունն է, որոնք կազմում են բնակչության ընդհանուր թվի 34,1 տոկոսը. 1990 թվականից ի վեր ավելացել է, երբ քաղաքում հայերի թիվը եղել է 31 402։

## Քաղաքականություն
Հայ համայնքը ներկայացված է Գլենդելի քաղաքային խորհրդում։ ԱՄՆ Կոնգրեսում քաղաքը ներկայացնում է Ադամ Շիֆը, ով հայտնի է իր հայամետ դիրքորոշմամբ. դա խոսում է քաղաքի հայ համայնքի մեծ ազդեցության մասին։ Նահանգի օրենսդիր ժողովում քաղաքը ներկայացված է Փոլ Գրիգորյանի (Դեմոկրատական կուսակցություն) կողմից։ Գլենդելը Կապանի քույր քաղաքն է Հայաստանում։

### Հայերը՝ Գլենդելի քաղաքապետեր
*Լարի Զարյան
*Արա Նաջարյան
*Բոբ Յուսեֆյան
*Ռաֆի Մանուկյան
*Զարեհ Սինանյան

## Գլենդելի հայտնի հայերը
Քաղաքի բնակիչներ կամ այնտեղ բնակվողներ․

* Աբրահամյան Տաթև, շախմատիստուհի
* Տիգրան Առաքելյան, ֆլեյտահար / դիրիժոր
* Արմեն Չաքմաքյան, կոմպոզիտոր և երաժիշտ
* Տարոն Մալաքյան, կիթառահար, System of a Down
* Րաֆֆի Մանուկյան, քաղաքական գործիչ
* Վանես Մարտիրոսյան, բռնցքամարտիկ

## Տես նաև
* Հայկական սփյուռք
* Հայերն ԱՄՆ-ում
* Հայեր
* Հայոց ցեղասպանություն
* Արշիլ Գորկի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Լոս Անջելեսում
Հայերը Գորիում

**Հայերը Գորիում**, հայկական ազգային փոքրամասնություն, որն ապրում է վրացական Գորի քաղաքում։

## Պատմություն
Գորին ձեռագրերում առաջին անգամ հիշատակվում է մեր թվարկության 8-րդ դարում, չնայած որոշ աղբյուրներ քաղաքի հիմնումը կապում են 12-րդ դարում Դավիթ Շինարարի թագավորության հետ։ Ինչպես նշում է հայ ժամանակագիր Սմբատ Սպարապետը.

1858 թվականի հուլիսի 13-ին քաղաքում բացվել է Հայկական արական հոգևոր ուսումնարան, որը գոյատևում էր հայկական երեք եկեղեցիների հաշվին։ 1881 թվականի դրությամբ այնտեղ սովորում էր 47 հայ, դասավանդում էր երկու ուսուցիչ։ Դրանից բացի, քաղաքում կար օրիորդաց նախնական դպրոց, որը նույնպես գոյատևում էր հայկական եկեղեցու հաշվին։ 1881 թվականի տվյալներով՝ այնտեղ սովորում էր 29 աշակերտուհի, դասավանդում էր մեկ ուսուցչուհի։ Դրանից բացի, հայերը սովորում էին Անաստասիյան պրոգիմնազիայում, որտեղ 1881 թվականին հաշվվում էր 34 հայ աշակերտուհի։

### Բնակչություն
1879 թվականին քաղաքում ապրում էր 6,000 մարդ. 3,495 հայ, 2,250 վրացի և 254 ռուս։ Միևնույն ժամանակ, ըստ Ա. Ջավախովի դիտարկումների՝ հայերը Գորիում գրեթե չէին խոսում հայերեն, իսկ նամակագրությունը վարում էին վրացերենով։ 1893 թվականին քաղաքում հաշվվում էր 7 243 բնակիչ, որոնցից 3,807 հոգին (52.6 %) վրացիներ էին, իսկ 2,894-ը` հայեր (40,0 %):

Խորհրդային տարիներին դիտվել է բնակչության հոմոգենիզացիայի գործընթաց, ինչը բերել է բնակչության ազգային կազմի կտրուկ փոփոխության։ Գորիի շրջանում կտրուկ նվազել է հայերի ու օսերի թիվը։

### Հոգևոր կյանք
1881 թվականի քաղաքում եղել է 14 եկեղեցի՝ 7 հայկական, 6 ուղղափառ (որոնցից մեկը` ռուսական) և 1 կաթոլիկ։ Հայկական եկեղեցիներից առավել հայտնին եղել է Սբ. Ստեփանոս եկեղեցին, որն ուներ գոթական ոճի բարձր բրգաձև տանիք` ծածկված բազմագույն հախճասալիկներով և մուտքի մոտ աշտարակով։ Վերջինում տեղադրված էին տարբեր մեծության զանգեր։ Եկեղեցին երեքհարկանի էր. երկու վերին հարկերը կարող էին առանձին եկեղեցի համարվել, իսկ առաջին հարկում թաղված էին երեք անհայտ սրբեր։

Քաղաքում հաշվվում էին 12 հոգևոր ծառայողներ, նրանցից 6-ը հայ հոգևորականներ էին, 5-ը՝ ուղղափառ, և 1-ը` կաթոլիկ։ Ուղղափառ հոգևորականների ազդեցությունը հավատացյալների վրա աննշան էր՝ ի տարբերություն հայ հոգևոր հայրերի, ում ազդեցությունը հավատացյալների վրա ավելի մեծ էր, քան ուղղափառ եկեղեցիների դեպքում.

## Հայտնի բնիկներ
* Էդվարդ Միրզոյան (1921—2012), խորհրդային, հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ վաստակավոր արտիստ (1981)։
* Վլադիմիր Մոդոսյան (ծնվ.` 1958 թվականի հուլիսի 16-ին), ազատ ոճի խորհրդրդային ըմբիշ, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1986 և 1987) և Եվրոպայի առաջնության մրցանակակիր (1982 և 1987), աշխարհի առաջնության գավաթակիր (1985), աշխարհի չեմպիոն (1986), Բարի կամքի խաղերի հաղթող (1986)։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր գործիչ (1986)։ Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ (2011)։
* Վանո Մուրադելի (1908—1970), կոմպոզիտոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։
* Դավիթ Պողոսյան (ծնվ.` 1974), ազատ ոճի վրաստանցի ըմբիշ, Վրաստանի բազմակի չեմպիոն, Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն (1997, 1998), Աշխարհի առաջնության մրցանակակիր (2001)։
* Սիմոն Տեր-Պետրոսյան (1882—1922), լեգենդար ռուս հեղափոխական, Ստալինի մանկության ընկերը։

## Տես նաև
* Հայերը Վրաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գորի քաղաքում ծնվածներ
Ջումա մզկիթ (Գաբալա)

**Ջումա մզկիթ** (), 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին կառուցված մզկիթ, գտնվում է Ադրբեջանի Գաբալա։ Գաբալայի կենտրոնում գտնող պատմական- ճարտարապետական հուշարձան է քաղաքում։

Մզկիթը գրանցվել է Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության կողմից` որպես տեղական նշանակության պատմական և մշակութային հուշարձան։

## Պատմություն
Ջումա մզկիթը կառուցվել է 1898 թվականին տեղական բնակչության օգնությամբ։ Մզկիթի ճարտարապետը Շեքիացի Սալամն է։ Մզկիթի շինարարության ընթացքում օգտագործվել են գետի քարեր և փայտանյութ։ Մզկիթի շինարարության ընթացքում բարերար Հաջի Զեյնալաբդին Թակիևը մեծ օգնությունն է ցուցաբերել։ Գաբալայի բարերարներից մեկը՝ Հաջի Մուհամմադը, օգնեց մզկիթի դռների և պատուհանների պատրաստման գործում։ Անդրկովկասյան վարչությունը նույնպես օգնել է կառուցել մզկիթը։ Մզկիթը շահագործման հանձնվել է 1906 թվականին։

Խորհրդային շրջանում Ջումայի մզկիթը վերափոխվել էր նիստերի դահլիճի, որտեղ դատական լսումներ տեղի ունեցան։ Մզկիթի ողջ գույքը բռնագրավվել է, շենքի կրոնական գրականությունն այրվել է։ Նույնիսկ ոչնչացվել են արաբերեն գրված բոլոր գիտական գրքերը։ Խորհրդային կառավարության փլուզումից առաջ մզկիթի շենքում հիմնվել է Պատմության թանգարան։

2004 թվականին մզկիթի շենքը վերանորոգվել է։ Մզկիթը շահագործման հանձնվել է 1905 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի մզկիթներ
Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետության տարրեր
Արցախի Հանրապետության ջրագրություն

[thumb|[Թարթառ գետը|300px]]
thumb|Լև գետը|300px
[thumb|[Կարկառ (գետ)|Կարկառ գետը|300px]]
[thumb|[Ծար (գետ)|Ծար գետը|300px]]
[thumb|[Հագարի գետը|300px]]
[thumb|[Սարսանգի ջրամբար|300px]]

Արցախի ջրային տարեկան միջին գումարային ռեսուրսները կազմում են 2,502 միլիարդ մ3, նրանցից 52%-ը վերերկրյա են, 47,92%-ը` ստորերկրյա և 0,08%-ը` հանքային ջրեր են։ Արցախում ջրային ռեսուրսների տարեկան ներքին միջին ջրօգտագործումը կազմում է ընդամենը 35%։

## Գետեր
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության գետերը պատկանում են Կուր (Թարթառ, Խաչեն, Կարկառ) և Արաքս (Կենդելան, Իշխանագետ) գետերի ավազանին։ Տարածքի ռելիեֆի առանձնահատկությունների շնորհիվ հաանրապետության գրեթե բոլոր գետերը հոսում են արևմուտքից դեպի արևելք, Արցախի դաշտավայրով։

Առավել խոշոր գետերից են Թարթառը, Խաչենը, Արաքսը, Որոտանը։

## Լճեր
Հանրապետության տարածքում լճերը հազվադեպ են։ Ծայր արևմուտքում տեղակայված են 5 ջրավազաններ։ Դրանք են Սև լիճը և Աղի լճերի համակարգը, որն իր մեջ ներառում է 4 լիճ (Մեծ Ալ, Փոքր Ալ և այլն), հյուսիսում տեղակայված են երկու` Սև և Գորտագարակ լճերը։

## Ջրամբարներ
Հանրապետության տարածքում են գտնվում երեք` Սարսանգի, Խաչենի և Արաքսի ջրամբարները։

## Տես նաև
* Արցախի աշխարհագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության ջրագրություն
Վաչիկ Եղիազարյան (ֆուտբոլիստ)

**Վաչիկ Եղիազարյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Եղիազարյանը ծնվել է Երևանում։ 2008 թվականին խաղացել է «Պատանի»-ում, որի կազմում հանդես են եկել մինչև 17 տարեկան պատանիներ բարձրագույն լիգայի թիմերից։ Դրա նպատակը եղել է այն, որ իրենց թիմերի կազմում չընդգրկվող ֆուտբոլիստները պահպանեն իրենց խաղային որակները։ Այդ ժամանակ Եղիազարյանը եղել է այդ ֆուտբոլիստներից մեկն։ Հետագայում տեղափոխվել է «Բանանց», որտեղ առաջին մրցաշրջանն անցկացրել է բացառապես թիմի երկրորդ կազմում՝ հանդես գալով առաջին լիգայում։ Հաջորդ տարի նույնպես խաղացել է երկրորդ կազմում, բայց Պրեմիեր լիգայի խաղերից մեկում այնուամենայնիվ հայտնվել է «Բանանցի» կազմում։ Երկրորդ տուրի՝ Դիլիջանի «Իմպուլսի» դեմ խաղի 90-րդ րոպեին Եղիազարյանը փոխարինել է Սամվել Մելքոնյանին։

2011 թվականին Վաչիկ Եղիազարյանը տեղափոխվել է «Իմպուլս»։ Հարմարվելով թիմի կազմում՝ Եղիազարյանը մասնակցել է առաջնության խաղերի կեսին, իսկ հաջորդ մրցաշրջանից սկսած փաստացիորեն դարձել է հիմնական խաղացող։ 2011/12 թվականների գավաթի խաղարկությունում թիմի հետ հասել է եզրափակիչ, որտեղ 0:1 հաշվով պարտություն է կրել Գյումրիի «Շիրակից»։

## Ձեռքբերումներ
; «Բանանց»
* Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր – 2010
* Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 2010

; «Իմպուլս»
* Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 2011/12

## Ելույթների վիճակագրություն
*2012 թվականի օգոստոսի 12-ի տվյալներով*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի էջը ՀՖՖ պաշտոնական կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում 
* 
* 

Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իմպուլսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Ղուկաս Կեղեցի

**Ղուկաս Կեղեցի** (ինչպես նաև՝ Խորձենացի, ), 16-րդ դարի հայ գիտնական և մանկավարժ։Ծնվել է Ծոփք նահանգի Կեղի գավառի Խորձեն գյուղում։ Ուսուցումից հետո հայտնի մանկավարժ Հովհաննես Շիրակը դառնում է վարդապետ և մանկավարժական գործունեություն է ծավալում Կեղիում։ Դասավանդել է ապագա խոշոր եկեղեցական գործիչներին, ինչպիսիք են՝ Պետրոս Կարկրցին, Սրապիոն Ուրֆայեցին, Դավիթ Վաղարշապատցին։ Եղել է օրացույցի գիտակ, գրել է բանաստեղծական ստեղծագործություններ օրացույցների մասին։ 1557 թվականին նա իր բանաստեղծություններում շարադրել է Գրիգորյան օրացույցը։ (հայկական որոշ աղբյուրներ սխալմամբ խոսում են հայկական օրացույցի բանաստեղծական շարադրանքի մասին)։ Դա «Ոտանաւոր Օրացոյց» պոեմն է, որը հասել է մինչ մեր օրեր։ Ինչպես նաև պահպանվել է նրա երաժշտամանկավարժական «Երաժշտութեան կանոնք» աշխատանքը։ Մահացել է 1602 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ղուկաս Կեղեցին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ տոմարագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Էդվարդ Հովհաննիսյան

**Էդվարդ Հովհանեսի Հովհաննիսյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, «Ալաշկերտ» ակումբի դարպասապահ։

## Ակումբային կարիերա
Էդվարդ Հովհաննիսյանը ծնվել է Երևանում։ 5 տարեկանից հետաքրքվել է ֆուտբոլով և 6 տարեկանից սկսել է խաղալ։ Բայց նախքան ֆուտբոլիստ դառնալը մանկության տարիներին զբաղվել է թենիսով։  Զբաղվելով թենիսով՝ Հովհաննիսյանը մարզումների փոխարեն (թենիսի մարզադաշտի մոտ գտնվում էր «Արմենիկումի» մարզադաշտը («Փյունիկ» ակումբի նախկին անունը մինչև 2001 թվականը) կանգնում և նայում էր, թե ինչպես են մարզվում ֆուտբոլիստները, և այդ ժամանակ նա համոզել է ծնողներին, որ նրանք թույլատրեն իրեն զբաղվել ֆուտբոլով։ Վեց տարեկանում սկսել է հաճախել «Փյունիկ» ֆուտբոլային դպրոց, որտեղ սովորել է ֆուտբոլային վարպետություն։ Իր առաջին քայլերը Հովհաննիսյանն արել է մարզիչ Յուրա Մուրադյանի հետ։ Հովհաննիսյանը պատահականության բերումով է դարձել դարպասապահ։ Խաղերից մեկում թիմի դարպասապահը չի ներկայացել խաղին, և Հովհաննիսյանը ստիպված է եղել զբաղեցնել տեղը դարպասի մոտ։ Խաղի ավարտից հետո մարզիչը նշել է, որ Հովհաննիսյանի մեջ տեսնում է ապագա դարպասապահի։ Երիտասարդ ֆուտբոլիստը, հետևելով մարզչի խորհուրդներին, դարձել է լիարժեք դարպասապահ։ Պրոֆեսիոնալ մակարդակում իր ելույթներն սկսել է «Փյունիկի», մասնավորապես «Փյունիկ-2»-ի կազմում 2005 թվականից խաղալով առաջին լիգայում։ Մի քանի հաջողակ խաղից հետո հրավիրվել է Պրեմիեր լիգա։ Նույն՝ 2005 թվականին Հովհաննիսյանը «Փյունիկի» հետ կնքել է իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը և մինչև 2011 թվականը խաղացել Հայաստանի բազմակի չեմպիոնի կազմում։ 2009 թվականին դարձել է մրցաշրջանի ամենավստահելի դարպասապահը։ Բելառուս դարպասապահ Արթուր Լեսկոյի՝ «Փյունիկ» տեղափոխվելուց հետո Հովհաննիսյանը կորցրել է տեղը դարպասում և տեղ գտել պահեստայինների նստարանին։ Առաջնությունում շատ հազվադեպ է դուրս եկել խաղադաշտ և մասնակցել է ընդամենը 3 խաղի։ 2011 թվականի սկզբին ակումբը Հովհաննիսյանին ներկայացրել է տրանսֆերի։ Նրանով հետաքրքրվել է Երևանի «Ուլիսը», որի հետ Հովհաննիսյանը կնքել է պայմանագիր։

## Կարիերան հավաքականում
2006 թվականին նշել է նորամուտը Հայաստանի մինչև 17 տարեկանների հավաքականում։ Երկու տարի հետո նշել է նորամուտը պատանեկան հավաքականում, որի կազմում անցկացրել է 3 հանդիպում։ 2009 թվականից հանդես է եկել երիտասարդական հավաքականում, որտեղ եղել է թիմի հիմնական դարպասապահ։    

## Ձեռքբերումներ
; «Փյունիկ»
* Հայաստանի չեմպիոն՝ 2007, 2008, 2009, 2010
* Հայաստանի գավաթի դափնեկիր՝ 2009, 2010
* Հայաստանի սուպերգավաթի դափնեկիր՝ 2007, 2008, 2010
* Ամենավստահելի դարպասապահ՝ 2009
; «Ուլիս»
* Հայաստանի չեմպիոն՝ 2011

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտնոլիստի էջը ՀՖՖ պաշտոնական կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում 
* 
* Ֆուտբոլիստի էջը weltfussball.de կայքում 
* 

Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Աշոտ Բարսեղյան

**Աշոտ Յակովի Բարսեղյան** (), խորհրդային հայ ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ։ Ներկայում «Գանձասար» ակումբի գլխավոր մարզիչն է։ Ֆուտբոլիստ Տիգրան Բարսեղյանի հայրն է։

## Ակումբային կարիերա
Աշոտ Բարսեղյանը «Բանանցում» հանդես գալու ընթացքում դարձել է Հայաստանի բարձրագույն լիգայի առաջին ֆուտբոլիստը, որ խփել է 50 գոլ։ Իր 50-րդ գոլը նա հեղինակել է 1993 թվականի հունիսի 14-ին Էջմիածնի «Վաղարշապատ» ակումբի դեմ խաղում։ Հայաստանի առաջնությունում անցկացնելով մեկուկես մրցաշրջան և 43 հանդիպումներում խփելով 54 գոլ՝ Բարսեղյանը սահմանել է հանդիպման արդյունավետության ռեկորդ՝ 1,25 գոլ մեկ խաղում։

Հետագայում Բարսեղյանը ֆուտբոլիստի կարիերան շարունակել է Լիբանանում։ Հաջորդ մրցաշրջանում տեղափոխվել է Բեյրութի «Օմենետմեն»։

## Մարզչական կարիերա
2003 թվականից Աշոտ Բարեղյանն սկսել է աշխատել որպես մարզչի օգնական «Բանանցում»։ 2005 թվականին գլխավոր մարզիչ Հովհաննես Զանազանյանի հեռանալուց հետո Բարսեղյանն զբաղեցրել է թափուր մնացած պաշտոնը։ Մեկ մրցաշրջան աշխատելուց հետո հեռացել է ակումբից։ 2006 թվականի մայիսի վերջին գլխավորել է Երևանի «Կիլիկիան»՝ տոնելով հաղթական նորամուտն ընդդեմ «Գանձասարի»։ Բայց այդտեղ էլ Բարսեղյանը երկար չի մնացել՝ հեռանալով ակումբի 2007 թվականին։ Նույն թվականին նա վերադարձել է «Բանանց» որպես մարզչի օգնական և մնացել մինչև 2009 թվականի աշուն։ Արմեն Գյուլբուդաղյանցի՝ պաշտոնից հեռացվելուց հետո Բարսեղյանը դարձել է գլխավոր մարզչի պաշտոնակատար։ 2010 թվականի հունվարին գլխավոր մարզիչ է դարձել Ստևիցա Կուզմանովսկին, ինչից հետո Բարսեղյանը նորից զբաղեցրել է մարզչի օգնականի պաշտոնը։ Հետագայում Բարսեղյանը գլխավորել է «Բանաց-2»-ը, որը հանդես էր գալիս Առաջին լիգայում, ինչից հետո ազատվել է մարզչի օգնականի պաշտոնից և ամբողջովին կենտրոնացել է «Բանանցի» ֆարմ-ակումբում իր աշխատանքի վրա։ 2011 թվականի մայիսին «Բանանցի» ղեկավարության որոշմամբ Աշոտ Բարսեղյանը հեռացվել է «Բանանց-2»-ի գլխավոր մարզչի պաշտոնից։

## Ձեռքբերումներ
*  **«Բանանց»**
* *որպես խաղացող՝*
** Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր – 1992
** Հայաստանի գավաթակիր – 1992
* *որպե մարզիչ՝*
** Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր – 2003, 2006, 2007
** Հայաստանի գավաթակիր – 2007
** Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 2003, 2004, 2008, 2009
**Հայաստանի Սուպերգավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 2005, 2008

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на сайте footballdatabase.eu
* Профиль на weltfussball.de
* 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Վարդան Բարձրբերդցի

**Վարդան Բարձրբերդցի** (ինչպես նաև **Վարդան Կիլիկեցի**, ), հայ աստվածաբան, մի քանի քարոզների, մեկնաբանությունների և շարականների հեղինակ։ Երբեմն անվանում են «Փոքր», որպեսզի տարբերվի Վարդան Բարձրբերդցի անունով մեկ այլ գործչից, որին անվանում են «Մեծ»։

## Կյանքն ու գործունեությունը
Կենսագրական տեղեկությունները պահպանվել են իր իսկ գրած կոլոֆոնների շնորհիվ։ Ուսուցումն անցկացվել է Հովհաննես Արքաեղբայրի ղեկավարությամբ՝ Բարձրբերդ ամրոցի հարևանությամբ գտնվող Գռների վանքում։ Այստեղից էլ առաջացել է *Բարձրբերդցի* մականունը։ Իր աշխատություններում նա իրեն Կիլիկեցի էր անվանում։ Հովհաննեսի մահից հետո տեղափոխվել է Գլաձոր, որտեղ կրթությունը շարունակել է Եսայի Նչեցիի մոտ։ Մատենադարանի թիվ 749 ձեռագրում պահպանվել է Վարդանի բանաստեղծական նամակը Եսայի Նչեցիին՝ գրված ակրոստիկոսով (բանաստեղծության տան առաջին տառերը կազմում են Վարդան անունը) և նրա երկու ստեղծագործությունները՝ «Բանաստեղծություն-կոլոֆոն Գրիգոր Նյուսացիի «Խաւսք յինն երանութիւնսն» ստեղծագործությունը և «Ի Հայր մեր որ յերկինսն» մեկնաբանության բանաստեղծական բացատրությունը»։ Բացի այդ շարադրություններից, Վարդանի հեղինակությանն են պատկանում Սուրբ Գրքի մեկնաբանությունը, «Քառյակներն» ու «Լատիներենի» (այսինքն՝ կաթոլիկների) 15 մոլորությունների մասին ստեղծագործությունը, որը ստեղծվել է Խեթում II թագավորի խնդրանքով և նվիրված է նրան։ Երբեմն նրան վերագրում են նաև Դիոնիսիոս Թրակացիի «Քերականության» մեկնաբանությունը։

## Ստեղծագործությունների հրատարակություն
* Էնկոմի Գրիգոր Լուսավորչին // Սպերկ-Վենեցիա, 1853, № 5. — էջ 37—52
* Քրիստոսի Հարության օրհներգը // Չրակախ-Մոսկվա, 1859, էջ 114
* Բանաստեղծություն-կոլոֆոն Գրիգոր Նյուսացիի «Խաւսք յինն երանութիւնսն» ստեղծագործությունը // Անդես Ամսորեա-Վիեննա, 1946, հատոր 60., էջ 95—98
* Քառյակներ // Անդես Ամսորեա-Վիեննա, 1946. հատոր 60., էջ 109—111

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Մենք գնեցինք կենդանաբանական այգի

**«Մենք գնեցինք կենդանաբանական այգի»** (), ռեժիսոր՝ Քեմերոն Քրոուի, կատակերգական դրամա՝ նկարահանված Բենջամին Միի հուշերի հիման վրա։ Ֆիլմի պրեմիերան ԱՄՆ-ում կայացել է 2011 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։

## Սցենար
Տրվելով ցանկությանը՝ Միի ընտանիքն իր վերջին գումարով գնում է հին լքված կենդանաբանական այգի, որպեսզի փրկի այնտեղի բնակիչներին բնաջնջվելուց։  Դրանից հետո ամբողջ ընտանիքը ստիպված էր լինելու մեծ ջանքեր գործադրել, որպեսզի այդ գազանիկներն իրենցը լինեն. վերանորոգել կենդանաբանական այգին և նորից այն հասանելի դարձնել այցելելու համար։ Բենջամին Մին և իր երեխաները սկսում են ապրելու համար պայքար մղել։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դիսֆունկցիոնալ ընտանիքների մասին
Կատեգորիա:Dune Entertainment ֆիլմեր
Գևորգ Վարդանյան (զինվոր)

**Գևորգ Գագիկի Վարդանյան** (), զինվորական, շարքային, գնդացրորդ, ապրիլյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գևորգ Վարդանյանը ծնվել է 1996 թվականին Գյումրիում։ 6 տարեկանում տեղափոխվել է Ռուսաստանի Դաշնության Ալթայի երկրամաս։ 9-րդ դասարանն ավարտելուց հետո ընդունվել Ալթայի արդյունաբերական քոլեջի գազաֆիկացիայի բաժինը։ 18 տարեկանում վերադարձել է և պարտադիր զինվորական ծառայության անցել Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղում, եղել է Հրաչ Գալստյանի դասակից։ 2015 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական դիվերսիայի ժամանակ Գևորգը գնդակոծության տակից դուրս է բերել վիրավոր ընկերոջը, որի համար արժանացել է շնորհակալագրի։ 2016 թվականի ապրիլի սկզբին արցախա-ադրբեջանական սահմանի Թալիշի ուղղությամբ ծավալված մարտական գործողությունների ժամանակ տանկի արկի պայթյունից զոհվել են Գևորգ Վարդանյանն ու դասակի հրամանատար Հրաչ Գալստյանը։

Գևորգ Վարդանյանը հետմահու պարգևատրվել է Արցախի նախագահի կողմից՝ «Մարտական ծառայություն», իսկ ՀՀ նախագահի կողմից՝ «Արիության» մեդալներով։

Գյումրու թիվ 7 դպրոցի դասասենյակներից մեկն անվանակոչվել է քառօրյա պատերազմում զոհված Գևորգ Վարդանյանի անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Գևորս իր հերոսական մահով մեզ հետ բերեց հայրենիք»

## Աղբյուրներ
*Նվիրյալները․ Հրաչ Գալստյան, Գևորգ Վարդանյան
*Հայրենիքը կանչեց հերոսին Ինքը գիտակցաբար եկել էր ՌԴ -ից ծառայելու Գնդացրորդ, շարքային Գևորգ Գագիկի Վարդանյան

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության զինվորներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինվորներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Քառօրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Ռաուլ Նավա Լոպես

**Ռաուլ Նավա Լոպես** (, ), մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, «Դեպորտիվո Իստապա» ակումբի հարձակվող։

## Ակումբային կարիերա
Նավան «Տոլուկա» ակումբի սան է։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 5-ին «Կրուս Ասուլ» ակումբի դեմ խաղում նա իր նորամուտն է նշել Մեքսիկայի ֆուտբոլի առաջնությունում` փոխարինելով Էկտոր Մանսիլիին։ Նոյեմբերի 30-ին «Էստուդիանտես Տեկոսի» դեմ խաղում Ռաուլը առաջին գոլն է խփել «Տոլուկայի» կազմում։ 2009 և 2010 թվականներին Նավան 2 անգամ դարձել է Մեքսիկայի չեմպիոն։

2012 թվականին վարձավճարով տեղափոխվել է «Տիխուանա» ակումբ։ Հուլիսի 28-ին «Լեոնի» դեմ խաղում Նավան իր նորամուտն է նշել նոր ակումբում։ 
«Տիխուանում» Ռաուլը հիմնական խաղացող չէր և ընդամենը մեկ անգամ է խաղի սկզբում դուրս եկել դաշտ։ Չնայած դրան` նա մասնակից էր ակումբի պատմական չեմպիոնությանը։

2013 թվականի ամռանը Ռաուլը վերադարձել է «Տոլուկա»։ 2014 թվականին նա օգնել է ակումբին դուրս գալ ԿՈՆԿԱԿԱՖի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ և խփած 7 գոլերով ճանաչվել է առաջնության լավագույն ռմբարկու։ 2015 թվականի ամռանը Նավան տեղափոխվել է «Միներոս դե Սակատեկաս»։ Հուլիսի 25-ին «Վենադոսի» դեմ խաղում նա նշել է իր դեբյուտը նոր ակումբում։ 2018 թվականի սկզբին Ռաուլը խաղային պրակտիկա փնտրելով տեղափոխվել է «Ատլանտե», սակայն կես տարվա մեջ երբևէ չխաղալով` դարձել է գվատեմալական «Դեպորտիվո Իստապա» ակումբի խաղացող։ Օգոստոսի 29-ին «Կոբան Իմպերիալի» դեմ խաղում նշել է իր դեբյուտը Գվատեմալի առաջնությունում։

## Ձեռքբերումներ
**Թիմային**

 **«Տոլուկա»**
* Մեքսիկայի ֆուտբոլի առաջնություն-Ապերտուր 2008

 **«Տիխուանա»**
* Մեքսիկայի ֆուտբոլի առաջնություն-Ապերտուր 2012

**Անհատական**

* ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի լավագույն ռմբարկու-ԿՈՆԿԱԿԱՖ չեմպիոնների լիգա 2013/2014|2013/2014

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Վիճակագրությունը transfermarkt.de կայքում 
* Վիճակագրությունը mediotiempo.com կայքում

Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Արամ Ռամազյան

**Արամ Ռամազյան** (), հայ բռնցքամարտիկ, ամենաթեթև քաշային կարգի ներկայացուցիչ։

Հանդես է եկել Հայաստանի բռնցքամարտի հավաքականում 1990-ականների կեսերից մինչև 2000-ականների սկիզբ, աշխարհի առաջնությանում և Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր է, միջազգային նշանակության մրցաշարերի հաղթող և մեդալակիր, Սիդնեյի ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից է։ 2003-2008 թվականներին հանդես է եկել նաև պրոֆեսիոնալ մակարդակում։

## Կենսագրություն
Արամ Ռամազյանը ծնվել է 1978 թվականի դեկտեմբերի 6-ին, Հայկական ԽՍՀ-ի Երևան քաղաքում։

### Սիրողական կարիերա

Միջազգային մրցաշարերում իր նորամուտը նշել է 1995 թվականի խաղաշրջանում` մասնակցելով Հունգարիայում Եվրոպայի պատանեկան առաջնությանը։ Մեկ տարի անց ուղևորվել է Կուբա` Աշխարհի պատանեկան առաջնությանը մասնակցելու համար։

Մեծահասակների մրցումներում միջազգային մակարդակի առաջին հաջողությանը հասել է 1997 թվականին, երբ Հայաստանի ազգային հավաքականի հիմնական կազմում մասնակցել է Բուդապեշտում անցկացված աշխարհի առաջնությանը։ Այդտեղ նա բրոնզե մեդալ է նվաճել ամենաթեթև քաշային կարգում` կիսաեզրափակիչ փուլում պարտվելով ռուսաստանցի Ռայիմկուլ Մալախբեկովին։

1998 թվականին հասել է Մինսկում կայացած Եվրոպայի առաջնության քառորդ եզրափակիչ և նվաճել է Պեկինում կայացած Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալ։

1999 թվականին դարձել է Նեապոլում կայացած միջազգային «Տրոֆեո Իտալիա» մրցաշարի և Աթենքում կայացած Ակրոպոլիսի Գավաթի արծաթե մրցանակակիր, Բուխարեստի «Ոսկե գոտի» առաջնությունում գրավելէ երրորդ տեղը, Հյուսթոնում մասնակցել է համաշխարհային առաջնությանը։

2000 թվականին նվաճել է Հալեում կայացած Քիմիայի գավաթի արծաթե մեդալ և Տամպերում կայացած Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալ, որտեղ կիսաեզրափակիչ փուլում պարտվել է Թուրքիայի ներկայացուցիչ Աղասի Ագագյուլօղլուին։ Մի շարք հաջող ելույթներից հետո հնարավորություն է ստացել երկիրը ներկայացնել Սիդնեյի օլիմպիական խաղերում, սակայն հենց առաջին մենամարտում մինչև 54 կգ քաշային կարգում 9:12 հաշվով պարտվել է վրացի Թեյմուրազ Խուրցիլավային և միանգամից դուրս է մնացել մեդալների համար պայքարից։

Սիդնեյի օլիմպիադայից հետո Ռամազյանը որոշ ժամանակ շարունակել է մնալ Հայաստանի բռնցքամարտի հավաքականի կազմում և շարունակել է մասնակցել խոշոր միջազգային մրցաշարերին։ 2001 թվականին մասնակցել է Gee-Bee միջազգային մրցաշարին Հելսինկիում, իսկ 2003 թվականին նվաճել է Վարշավայում կազմակերպված Ֆելիքս Շտամի հիշատակի մրցաշարի բրոնզե մեդալ։

### Պրոֆեսիոնալ կարիերա
Հեռանալով Հայաստանի հավաքականից` 2003-2008 թվականներին Արամ Ռամազյանը փոփոխական հաջողություններով պրոֆեսիոնալ մակարդակում հանդես է եկել Ֆրանսիայում։ 
2005 թվականի դեկտեմբերին հանդիպել է աշխարհի բազմակի չեմպիոն, անպարտելի վենեսուելացի Էդվին Վալերոյին (16-0)` առաջին ռաունդում նոկաուտով պարտություն կրելով։ Ընդհանուր առմամբ նա պրոֆեսիոնալ ռինգում անցկացրել է 22 մենամարտ, որոնցից 14-ը հաղթել է, 6-ը` պարտվեց, իսկ երկուսի դեպքում արձանագրվել է ոչ-ոքի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* Արամ Ռամազյանը  էջը Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կայքում

Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Գաղձ սովորական

250px|մինի
250px|մինի
**Գաղձ սովորական** (), գաղձազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Բարակ թելանման փաթաթվող, դեղին կամ կարմրավուն, հարթ և ճյուղավոր ցողուններով միամյա անտերև մակաբույծ է։ Կարճ ծաղկակոթերով մանր ծաղիկները կազմում են գնդաձև խիտ ծաղկաբույլեր։ Սպիտակ-վարդագույն պսակն ունի սրածայր եռանկյունաձև-ձվաձև բլթակներով գլանաձև, վերին մասում հորզոնական ուղղությամբ տարածված խողովակ։ Պսակի խողովակից դուրս են գալիս դեղին երկարավուն փոշեպարկերը։ Գնդաձև սերմնարանի վրա առաջանում են կարմիր երկարավուն սպիներով երկու սռնակներ։ Պտուղը շատ մանր անհարթ, մոխրագույն կամ դարչնագույն սերմերով քառանիստ տուփիկ է։

## Տարածվածություն
Աճում է անտառներում, խոտային կամ քարքարոտ լանջերին, նախալեռնային, ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ամրանալով միամյա և բազմամյա բազմաթիվ խոտաբույսերի ցողուններին (առվույտ, եզան լեզու, հազարատերև, երեքնուկ, մասուր, տափոլոռ, լերդախոտ)։ Հանդիպում Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Վայոց ձորի, Արմավիրի, Արարատի մարզերում և Արցախում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են ամբողջ բույսը՝ ծաղիկների և պտուղների հետ միասին։ Գաղձի եփուկն օգտագործվում է որպես լեղամուղ միջոց լեղապարկի հիվանդությունների բուժման համար, իսկ սերմերն ունեն ջերմիջեցնող ազդեցություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Գաղձազգիներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր