Անդրոգենային անբավարարություն

**Անդրոգենային անբավարարություն**, բժշկական վիճակ, որը բնութագրվում է օրգանիզմում անդրոգենային ակտիվության անբավարարությամբ։ Անդրոգենային անբավարարությունն առավել հաճախ հանդիպում է կանանց շրջանում և հայտնի է որպես կանանց անդրոգենային անբավարարության համախտանիշ, սակայն երկու սեռերի մոտ էլ կարող է հանդիպել։ Անդրոգենային ակտիվությունը պայմանավորված է անդրոգեններով (ստերոիդային հորմոնների դաս, որոնք ունեն անդրոգենային ընկալիչների հանդեպ տարբեր խնամակցություն) և կախված է տարբեր գործոններից՝ անդրոգենային ընկալիչների քանակից, զգայունությունից և գործառույթից։ Անդրոգենային անբավարարությունը հանգեցնում է էներգիայի և մոտիվացիայի նվազման, դեպրեսիայի, լիբիդոյի նվազման, իսկ ավելի ծանր դեպքերում՝ երկրորդային սեռական հատկանիշների փոփոխման։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Տղամարդկանց մոտ այս հիվանդության դրսևորումներն են՝ լիբիդոյի նվազում, ուժի նվազում, անպտղություն, ամորձիների, առնանդամի և շագանակագեղձի չափսերի փոքրացում, վիրիլիզացիայի նվազում (օրինակ՝ դեմքի և մարմնի մազերի աճի նվազում), մկանային զանգվածի նվազում, անհանգստություն, դեպրեսիա, հոգնածություն, վազոմոտոր ախտանիշներ (ջերմահորդանքներ), անքնություն, գլխացավեր, կարդիոմիոպաթիա և օստեոպորոզ: Բացի այդ, տղամարդկանց մոտ կարող են լինել նաև հիպերէստրոգենիզմի ախտանիշներ, օրինակ՝ գինեկոմաստիա և ֆեմինիզացիա:

Տղամարդկանց մոտ անդրոգենային անբավարարությունից կարող է առաջանալ միոպաթիայի մի տեսակ, որը կոչվում է տեստոստերոնային անբավարարության միոպաթիա կամ (հիպոգոնադոտրոպ) հիպոգոնադիզմ զուգակցված միոպաթիայի հետ: Նշաններն ու ախտանիշներն են՝ շիճուկային կրեատին կինազի մակարդակի բարձրացում, մկանների սիմետրիկ ատրոֆիա և մկանային թուլություն (հիմնականում պրոքսիմալ մկանախումբ), գիշերը ոտքերում այրոցի զգացողություն, քայլվածքի խանգարում և քաղցած վիճակում գլյուկոզի մակարդակի խանգարում: Էլեկտրամկանագրությունը ցույց է տալիս ցածր վոլտաժով պոլիֆազային կարճատև ընդմիջումներով կծկումներ։ Մկանների բիոպսիան ցույց է տալիս մկանների քայքայման և վերականգնման նշաններ, մկանաթելերի ճեղքում, քրոնիկ բորբոքային բջիջների (մակրոֆագեր) ինֆիլտրացիա դեգեներատիվ մկանաթելերում և ադիպոզ կամ ֆիբրոզ հյուսվածքային աճ: I տիպի (դանդաղ կծկվող/օքսիդատիվ) մկանաթելերի գերակշռություն և որոշ II տիպի (արագ կծկվող/գլիկոլիտիկ) խառը ատրոֆիայի ենթարկված մկանաթելեր: Բուժումը՝ տեստոստերոնի փոխարինող թերապիա:

Կանանց մոտ հիպոանդրոգենիզմի դրսևորումներն են՝ լիբիդոյի նվազում, մարմնի մազերի աճի նվազում, դեպրեսիա, հոգնածություն, հեշտոցային անոթների սպազմ (որը կարող է հանգեցնել ջղաձգումների), վազոմոտոր ախտանիշներ (օրինակ՝ ջերմահորդանք և սրտխփոց), անքնություն, գլխացավեր, օստեոպորոզ և մկանային զանգվածի նվազում։ Քանի որ էստրոգենները սինթեզվում են անդրոգեններից, անդրոգենների ծանր անբավարարության դեպքում հիպոանդրոգենիզմի ախտանիշները կարող են առկա լինել երկու սեռերի մոտ էլ։

## Պատճառներ
Հիպոանդրոգենիզմը հիմնականում առաջանում է սեռական գեղձերի դիսֆունկցիայի, անբավարարության կամ բացակայության (հիպերգոնադոտրոպ) պատճառով կամ հիպոթալամուսի և հիպոֆիզի գործունեության խանգարման (հիպոգոնադոտրոպ) պատճառով: Որն էլ իր հերթին կարող է առաջանալ բազմաթիվ տարբեր պատճառներով, օրինակ՝ գենետիկ պատճառներ (Գոնադոտրոպ ռիլիզինգ հորմոնի/գոնադոտրոպ հորմոնների նկատմամբ զգայունության բացակայում և ստերոիդոգենեզի ֆերմենտային արատներ), ուռուցքներ, վնասվածքներ, վիրահատություններ, աուտոիմունային հիվանդություններ, ճառագայթում, վարակներ, տոքսիններ, դեղամիջոցներ և այլն: Այն կարող է նաև լինել այնպիսի վիճակների արդյունք, ինչպիսիք են անդրոգենների հանդեպ անզգայունության համախտանիշը կամ հիպերէստրոգենիզմը: Տարիքը նույնպես կարող է լինել հիպոանդրոգենիզմին նպաստող գործոն, քանի որ անդրոգենների մակարդակը նվազում է տարիքի հետ։

## Ախտորոշում
Տղամարդկանց մոտ անդրոգենային անբավարարության ախտորոշումը դրվում է հիմնվելով ախտանիշների և տեստոստերոնի առնվազն երկու չափումների վրա, որոնք իրականացվում են առավոտյան քաղցած վիճակում: Անախտանիշ անձանց, որպես կանոն չափումներ խորհուրդ չի տրվում: Առողջ կանանց սովորաբար չեն հետազոտում անդրոգենային անբավարարություն ախտորոշելու համար։

## Բուժում
Ախտանիշներով հիվանդների բուժումը ներառում է հորմոնալ փոխարինող թերապիա անդրոգեններով: Հիմնականում բուժման ֆոնին տղամարդկանց սեռական ֆունկցիան բարելավվում է:

Կարող են նշանակվել նաև գոնադոտրոպ-ռիլիզինգ հորմոնի (GnRH)/GnRH ագոնիստներ կամ գոնադոտրոպ հորմոններ (հիպոգոնադոտրոպ հիպոանդրոգենիզմի դեպքում): Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) 2015 թվականին հայտարարել է, որ չի հաստատվել, թե արդյոք տարիքի հետ տեստոստերոնի մակարդակի նվազումը օգտակար և անվտանգ է: Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) պահանջել է, որ տեստոստերոն պարունակող դեղերի պիտակների վրա լինի նախազգուշացում սրտի ինֆարկտի և կաթվածի բարձր ռիսկի հավանակության մասին:

## Տես նաև
* Արական սեռական հորմոններ
* Հիպերանդրոգենիզմ
* Հիպերէստրոգենիզմ
* Հիպոէստրոգենիզմ
* Հորմոն փոխարինող բուժում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Տղամարդու սեռական համակարգի հիվանդություններ