Օստեոիդ օստեոմա

**Օստեոիդ օստեոմա**, բարորակ (ոչ քաղցկեղային) ոսկրային ուռուցք, համարվում է մարդու կմախքում հանդիպող ուռուցքներից և ուռուցքանման գոյացություններից ամենահաճախ ախտահարումներից մեկը, որը առաջանում է օստեոբլաստներից և օստեոկլաստների որոշ բաղադրիչներից: Կա կարծիք, որ այն օստեոբլաստոմայի ավելի փոքր տարբերակ է: Օստեոիդ օստեոմաները սովորաբար ունեն 1,5 սմ-ից փոքր չափսեր: Ուռուցքը կարող է զարգանալ մարմնի ցանկացած ոսկրային հյուսվածքում, սակայն ամենից հաճախ այն հանդիպում է երկար խողովակավոր ոսկրերում (ազդրոսկր, մեծ ոլոք և բազուկոսկր): Նրանք կազմում են ոսկրային բոլոր բարորակ ուռուցքների 10-12% և ոսկրային բոլոր անոմալ գոյացությունների 2-3%:

Օստեոիդ օստեոման կարող է առաջանալ ցանկացած տարիքում և առավել հաճախ հանդիպում է 4-ից 25 տարեկան հիվանդների մոտ: Տղամարդիկ մոտ երեք անգամ ավելի շատ են հակված ախտահարման, քան կանայք:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Օստեոիդ օստեոմայի հիմնական ախտանիշներն են
* ցավ ախտահարված ոսկրի շրջանում, որը կրում է գիշերային բնույթ
* ցավ, որը սովորաբար թեթևացնում է`ասպիրին կամ այլ հակաբորբոքային դեղամիջոցներ
* ընդմիջվող կաղություն
* ցավող սկոլիոզ և մկանային սպազմ (երբ ուռուցքը տեղակայվում է ողնաշարում)
* աճի խանգարում (երբ ուռուցքը տեղակայվում է ոսկրի աճի գոտում)
* մկանային ատրոֆիա
* ոսկրային հյուսվածքի դեֆորմացիա
* ծայրամասային նյարդային համակարգի բորբոքման ախտանիշներ, ինչպիսիք են` ռադիկուլիտ (երբ ուռուցքը տեղակայվում է ողնաշարում)

Ամենատարածված ախտանիշը ցավն է, որը կարող է ի սկզբանե անցնել առանց դեղատոմսի վաճառվող ցավազրկող դեղամիջոցների: Բարորակ ուռուցքի հետագա զարգացման ընթացքում ցավը չի կարող մեղմվել միայն դեղորայքով, և սկսվում է աննշան կամ տարածուն այտուց: Թեև որոշ դեպքերում ցավի ուժգնությունը տարիներ շարունակ մնում է նույնը, և ՈՍՀԲԴ-ների (ոչ ստերիդային հակաբորբոքային դեղամիջոց) կանոնավոր օգտագործումը ցավը վերահսկողության տակ է պահում: Ուռուցքը հաճախ հայտնաբերվում է ռենտգեն հետազոտումների միջոցով: Ռենտգեն հետազոտության ժաամանակ տեսանելի է հստակ սահմաններով ոսկրային հյուսվածքի մոտ 0,5-1սմ դեստրուկցիա, ինչը բժիշկներին թույլ է տալիս նկարագրել ոսկրային բնույթի ուռուցք: Օստեոիդ օստեոմաները, որոնք բնութագրվում են 1,5 սմ-ից փոքր տրամագծով, առավել հաճախ հանդիպում են երիտասարդ տղամարդկանց մոտ (արական և իգական սեռի հարաբերակցությունը 3:1) և կարող է առաջանալ մարմնի ցանկացած ոսկրում, առավել հաճախ ծնկի շուրջ, բայց հաճախ նկատվում է նաև ողնաշարում և ավելի հազվադեպ՝ ծնոտների կամ այլ գանգուղեղային ոսկորներում։ 

Աստիճանաբար սաստկացող ցավ, հատկապես գիշերային ժամերին, որը հետագայում կարող է մշտական բնույթ կրել օրվա ցանկացած պահին: Հիմնական գանգատը՝ ցավն է ախտահարված ոսկրի հատվածում, որը չի ճառագայթում և պահպանվում է 24 ժամ, բայց զգալիորեն ավելանում է գիշերը: Ցավը սովորաբար թեթևանում է ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների ընդունումից հետո, ինչպիսին է` իբուպրոֆեն:

## Հյուսվածքաբանական պատկեր

Հյուսվածքաբանական հետազոտության ժամանակ օստեոիդ օստեոման իրենից ներկայացնում է օստեոսկլերոզի ոչ մեծ չափերի (1-1,5սմ) սահմանափակ օջախ, բաղկացած դեղնավուն-կարմիր ոսկրային հյուսվածքից՝ փոխկապակցված տրաբեկուլներով, ինչպես նաև անոթավորված խիտ թելավոր շարակցական հյուսվածք: Հիվանդության սկզբնական փուլում  նկատվում է ոսկրային հյուսվածքի մոտ 0,5-1 սմ չափի ոչ հստակ եզրերով դեստրուկցիա: Նրան շրջապատող ոսկրը մեծ կամ փոքր երկարության վրա սկլերոզացված է: Բարորակ օստեոբլաստոման գործնականում չի տարբերվում օստեոիդ օստեոմայից: Այն նույնպես ներառում է ֆիբրոանոթային ստրոմա բազմաթիվ օստեոբլաստներով, օստեոիդ հյուսվածք, լավ ձևավորված ոսկրային հենք և հսկա բջիջներ: Օստեոբլաստները սովորաբար փոքր և կանոնավոր տեսք ունեն:

## Ախտորոշում

Օստեոիդ օստեոմայի ռենտգեն պատկերը սովորաբար շրջանաձև կամ կլոր տեսքով գոյացություն է, որը պարունակում է կենտրոնում խիտ օստելիտիկ օջախ (այս տեսակի ուռուցքի բնորոշ ախտահարում), աստիճանաբար լցվում է նորաստեղծ ոսկրային հյուսվածքով և դառնում է քիչ թափանցիկ ռենտգեն ճառագայթների նկատմամբ: Վնասվածքի չափը հազվադեպ է գերազանցում 1,5 սմ-ը։

Շատ դեպքերում ախտահարված օջախը ախտորոշվում է համակարգչային շերտագրության, ոսկորների 3D սքանավորման և անգիոգրաֆիայի միջոցով: Դասական ռենտգեն հետազոտությունը միշտ չէ, որ լիարժեք ախտորոշիչ է: ՄՌՇ-ն քիչ բան է ավելացնում ՀՇ-ի արդյունքներին, որոնք օգտակար են տեղայնացման համար: Ռադիոնուկլիդային հետազոտության մեթոդը, որի միջոցով ստանում ենք մարդու տարբեր օրգան համակարգերի, հյուսվածքների ֆունկցիոնալ գործունեութան նաև ախտահարված օջախների շերտավոր պատկերը՝ օրգանիզմում ռադիոնուկլիդների բաշխվածության շնորհիվ, որն օգտակար է վիրահատության ժամանակ տեղայնացման համար՝ օգտագործելով ձեռքի դետեկտորը և հաստատելու, որ ախտահարված գոյացությունը հեռացվել է ամբողջությամբ:

## Բուժում
Բուժման սկզբունքի ընտրությունը կախված է հիվանդի առողջական վիճակից: Եթե ցավը նշանակալի չէ, ապա հիվանդը ստանում է կոնսերվատիվ բուժում`ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ: Եթե կոնսերվատիվ բուժման​ թերապիան ձախողվի կամ ուռուցքի տեղայնացումը հետագայում կբերի հիվանդի մոտ աճի խանգարումների` սկոլիոզ կամ օստեոարթրիտ, ապա անհրաժեշտ է դիտարկել վիրահատական բուժում:

Եթե ​​վիրահատությունը նախընտրելի է, ապա հիվանդը կարող է դիմել մասնագետի կամ օրթոպեդի՝ ընթացակարգին ծանոթանալու համար: Երբեմն անհրաժեշտ է լինում հետվիրահատական ​​թերապիա՝ կախված ուռուցքի տեղակայումից և հիվանդի առողջական վիճակից: Չնայած ապացուցված է, որ վիրաբուժական ռեզեկցիան արդյունավետ է, այն ունի բազմաթիվ պոտենցիալ բարդություններ, այդ թվում՝ բարդ ներվիրահատական ​​ուռուցքի նույնականացում, տեղային ռեցիդիվություն՝ թերի ռեզեկցիայի պատճառով և ծանրություն կրող ոսկորների հատում, ինչը կարող է պահանջել երկարատև մնալ հիվանդանոցում, բարդացնելով հիվանդի վերականգնումը:

Որպես վիրաբուժական ռեզեկցիայի ավելի քիչ ինվազիվ այլընտրանք` ռադիոհաճախական աբլացիա (ՌՀԱ կամ RFA), որն իրականացվում է ճառագայթային ախտորոշման սարքերի ուղղորդմամբ (օր.`ՀՇ):  Ռադիոհաճախական աբլացիայի սարքը բաղկացած է գեներատորից (որը գեներացնում է հաճախականային ալիքներ) և էլեկտրոդներից (ասեղներ, որոնք մաշկի միջով ներմուծվում են անմիջապես ուռուցքի մեջ): Աբլացիայի տեխնոլոգիան թույլ է տալիս քաղցկեղային բջիները ոչնչացնել էլեկտրական էներգիայի միջոցով՝ ՀՇ-սարքի վերահսկման ներքո: Քանի որ այս մեթոդը առաջին անգամ կիրառվել է 1990-ականների սկզբին օստեոմաների բուժման համար, բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ այն ավելի քիչ ինվազիվ է և թանկարժեք, հանգեցնում է ոսկրերի ավելի քիչ վնասման և ունի վիրաբուժական տեխնիկային համարժեք անվտանգություն և արդյունավետություն, հիվանդների 96%-ի մոտ ոչ մի ախտանիշ չի նշվում: Աբլացիայի միջամտությունը հնարավոր է իրականացնել ամբուլատոր կարգով՝ տեղային անզգայացմամբ, թեև RFA-ի սկզբնական հաջողության ցուցանիշները բարձր են, բուժման ավարտից հետո ախտանիշների կրկնություն է գրանցվել, որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս ռեցիդիվների որոշակի հավանականություն, որը նման է վիրահատական բուժմանը: Դեռևս 2014թ.-ին կատարվեց առանց կտրվածքի վիրահատության բուժման մեթոդ, որի ժամանակ ՄՌՇ-սարքի միջոցով բարձր ինտենսիվության ուլտրաձայնային ալիքները օգտագործվում էին օստեոիդ օստեոման ոչնչացնելու համար:

Բուժման այս տեխնիկան՝ բարձր ինտենսիվությամբ կենտրոնացված ուլտրաձայնային հետազոտությունը (MR-HIFU կամ ՄՌՇ-բարձր ինտենսիվության կենտրոնացված ուլտրաձայնային հետազոտություն), պատկերով ուղղորդվող մեթոդ է, որը համատեղում է բարձր ինտենսիվության կենտրոնացված ուլտրաձայնային աբլյացիան ընթացակարգի ընթացքում ջերմաստիճանի փոփոխությունները իրական ժամանակի մոնիտորինգի հետ: 2020թ.-ի նոյեմբերի 27-ին հաստատվել է Sonalleve MR-HIFU համակարգը՝ վերջույթների օստեոիդ օստեոմայի բուժման համար: Կլինիկական արդյունքները հաստատում են Sonalleve MR-HIFU համակարգի հավանական օգուտը ցավոտ օստեոիդ օստեոմայի հեռացման համար: Արդյունավետությունը գնահատվել է MR-HIFU-ով բուժվող 9 հիվանդների հետազոտության ժամանակ՝ առանց տեխնիկական դժվարությունների կամ լուրջ կողմնակի ազդեցությունների: Բուժման ավարտիծց հետո 4 շաբաթվա ընթացքում նրանց ցավի միավորների վիճակագրորեն զգալի նվազում է դիտվել: 4 շաբաթ անց 9 հիվանդներից 8-ը ցավազրկող դեղամիջոցներ չեն օգտագործել:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բժշկագիտության բաժիններ
Կատեգորիա:Բժշկագիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Բժշկական գենետիկա
Կատեգորիա:Բժշկական գրականություն
Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Նորագոյացություններ
Կատեգորիա:Նորագոյացությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Ոսկրային և հոդային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցք
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Կատեգորիա:Ուռուցքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքների տեսակներ
Կատեգորիա:Պաթոլոգիական փոփոխություններ