open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ձգում և սեղմում

**Ձգում և սեղմում** նյութերի դիմադրությունում, ձողի դեֆորմացիայի տեսակ, առաջանում է այնպիսի ուժերի ազդեցությամբ, որոնց համազորն ուղղահայաց է ձողի լայնական հատույթին և անցնում է դրա ծանրության կենտրոնով

Ձգում և սեղմում է կոչվում նաև գծային (միառանցք) լարվածային վիճակը՝ տարրական զուգահեռանիստի հիմնական լարվածային վիճակներից մեկը։ ձգում և սեղմում կարող է առաջանալ ինչպես ձողի ծայրերին կիրառված, այնպես էլ դրա ծավալով բաշխված (ձողի սեփական կշիռ, իներցիոն ուժեր են) ուժերով։

Բացի միառանցքից կան նաև երկառանցք և եռառանցք ձգում և սեղմում։ Եթե ձողը գտնվում է համասեռ միառանցք լարվածային վիճակում, ապա առանցքով ուղղված լարումը՝ 
:\sigma_1 = P/F,
(P-ն ձգող կամ սեղմող ուժն է, F-ը՝ լայնական հատույթի մակերեսը), իսկ լարման և հարաբերական դեֆորմացիայի միջև կախվածությունը առաձգականության սահմաններում որոշվում է Հուկի օրենքով։

Ձողի ε1 երկայնական և ε2 լայնական հարաբերական դեֆորմացիաների միջև կախվածությունն առաձգականության սահմաններում ձգման և սեղմման դեպքում ունի 
:\varepsilon_2 = \mu \varepsilon_1
տեսքը, որտեղ \mu-ն Պուասոնի գործակիցն է։

Պլաստիկության սահմաններում հարաբերական դեֆորմացիաների կախվածությունը լարումներից տրվում է բարդ (ոչ-գծային) էմպիրիկ օրենքներով։ Ձգումը հանգեցնում է ձողի երկարացման, իսկ սեղմումը՝ կարճացման։ Ճկուն ձողի սեղմման դեպքում կարող է առաջանալ նաև կայունության կորուստ։

## Գրականություն
* Гастев В. А., Краткик курс сопротивления материалов, 2 изд., перераб., М., 1977.
 

Կատեգորիա:Դեֆորմացիա
Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Եղիա Պարոն-Վարդյան

**Եղիա Պարոն-Վարդյան** (նաև՝ Եղիշե, 1880, Կիրասոն, Կիրասոնի գավառ, Տրապիզոնի նահանգ- 1915, Կիրասոնից դուրս), հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1880 թվականին Տրա­պի­զո­նի նա­հան­գի Կի­րա­սո­նի գա­վա­ռի կենտ­րոն Կի­րա­սոն քա­ղա­քում։ Դե­ղա­գործ Արամայիս Պարոն-Վարդյանի եղ­բայրն է։ Ավար­տել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսիական համալսարանի բժշկա­կան ֆա­կուլ­տե­տի դե­ղա­գոր­ծա­կան բա­ժի­նը։ Կիրասոնում եղ­բոր հետ մի­ասին սե­փա­կան դե­ղա­տուն են ու­նե­ցել և դե­ղա­գործ աշ­խա­տել։ 1915 թվականին թուր­քե­րը կո­ղոպ­տում են դե­ղա­տու­նը, իսկ եղ­բայր­նե­րին սրա­խող­խող անում Կիրասոնից դուրս։ Եղի­ան սպան­վում է 35 տա­րե­կա­նում։

## Գրականություն
*Հայ բժշկու­թե­ան տո­ւած զո­հե­րը, ցու­ցա­կագ­րո­ւած վա­ւե­րա­կան փաս­տե­րով, Կ. Պո­լիս, 1919։
*Հայ­րա­պե­տյան Վա­նիկ, Էջեր Հա­յաս­տա­նի դե­ղա­գոր­ծու­թյան պատ­մու­թյու­նից, Երև­ան, 1990։

## Աղբյուր

Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:Կիրասոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Մարիա Ղամբարյան

**Մարիա Ստեփանի Ղամբարյան** (), հայ խորհրդային դաշնակահարուհի, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1966), Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստ (2005)։

Քիմիկոս Ստեփան Ղամբարյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
Մարիա Ղամբարյանը ծնվել է Երևանում։ Սովորել է Երևանի «Պրոֆդպրոցում»։ 1948 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (Կ․ Ն․ Իգումնովի դասարան), 1951 թվականին՝ ասպիրանտուրան (դասատուները՝ Գ․ Գ․ Նեյգաուզ, Լ․ Ն․ Օբորին)։ 1953-1955 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում, ապա՝ Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական, մանկավարժական ինստիտուտում։ 2003 թվականից հանդիսանում է Մոսկվայի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանի մասնագիտական դաշնամուրի ամբիոնի հիմնադիրը, 1998 թվականից Պրահայի Կարլի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր է։

Համերգային գործունեությունը սկսել է 1951 թվականից։ Կատարմանը բնորոշ է ոճի հստակությունը, բարձր պրոֆեսիոնալիզմը։ Համերգացանկը ընդգրկում է Բախի, Բեթհովենի, Շոպենի, Շումանի, Շուբերտի, Սպիրիդոն Մելիքյանի, Արամ Խաչատրյանի, Առնո Բաբաջանյանի, Էդվարդ Միրզոյանի, Էդուարդ Բաղդասարյանի, Տիգրան Մանսուրյանի երկերը։ Համերգային ծրագրերով ներկայացել է աշխարհի բազմաթիվ երկրներում։ 1991 թվականին վարպետության դասընթացներով հանդես է եկել Իսպանիայում։ 1992 թվականին Կորեայում թողարկվել է նրա կատարմամբ երկու ձայնասկավառակ։

## Պարգևներ
* Հայաստանի երաժշտական ընկերության «Կոմիտաս» մեդալ (2016)
* Մովսես Խորենցաու մեդալ (2016)
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1966)
* ՌԴ վաստակավոր արտիստ (2005)

## Գրականություն
*Н. Суслова. Мария Гамбарян играет Шопена. Московская консерватория имени П. И. Чайковского (13 июня 2013). Проверено 3 февраля 2014.
*Мария Гамбарян. ИА Северная звезда (28 апреля 2012). Проверено 3 февраля 2014.
*Н. Габриэлян Мгновенья чистой красоты // Ноев ковчег : газета. - М., 2007. - № 3 (114).
*Л. Григорьев Л. Я. Платек Гамбарян Мария Степановна // Современные пианисты. - М.: Советский композитор, 1990.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Գևորգ Ղևոնդյան

**Գևորգ Հարությունի Ղևոնդյան** (), հայ խորհրդային բժիշկ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

## Կենսագրություն
1923 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Ժելեզնովոդսկում, Կիսլովոդսկում։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան, նշանակվել առողջապահության ժողկոմի տեղակալ, 1931-1937 թվականներին՝ առողջապահության ժողկոմ։ 1941-1943 թվականներին ղեկավարել է Սոչի-Մացեստա կուրորտային վարչությունը, 1943-1944 թվականներին՝ Երևանի և Թբիլիսիի էվակուացիոն կետերը։1943 թվականին նշանակվել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի տնօրեն, 1944-1949 թվականներին՝ Հայաստանի առողջապահության նախարար։ 1951-1959 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ռեկտոր, միաժամանակ ղեկավարել երեխաների և դեռահասների հիգիենայի ամբիոնը։

Ղևոնդյանի աշխատանքները նվիրված են առողջապահության և դպրոցականների հիգիենայի հարցերին։

## Հիշատակ
Ղևոնդյանի անունով է կոչվում Երևանի № 5 հիվանդանոցը։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:ԵՊԲՀ ռեկտորներ
Լիպարիտ Ղուլոյան

**Լիպարիտ Տիգրանի Ղուլոյան** (), հայ խորհրդային ջերմաէներգետիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1976)։ ԽՄԿԿ անդամ 1955 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1941)։ 1954-1972 թվականներին ղեկավարել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մի շարք ամբիոններ։ Միաժամանակ 1962-1970 թվականներին գլխավորել է ջերմաէներգետիկայի Հայկական ԽՍՀ-ում առաջին գիտահետազոտական լաբորատորիան։ 1972-1977 թվականներին եղել է պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էներգետիկական ֆակուլտետի դեկան։ 1977 թվականից նույն ինստիտուտի ջերմային էլեկտրակայանների և արդյունաբերական ջերմաէներգետիկայի ամբիոնի վարիչն է։ Զբաղվել է մոխրառատ վառելիքի այրման և տեղական վատորակ վառելիքի օգտագործման հարցերով, մշակել վառելիքաէներգետիկական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը գնահատող մեթոդ, ուսումնասիրել բնակլիմայական, տնտեսական և այլ գործոնների դերը ջերմա և ջերմացրտամատակարարման սխեմաների և համակարգերի ընտրության գործում։

## Երկեր
* Կաթսայական տեղակայումներ։ Ղուլոյան Լիպարիտ Տիգրանի, Երևան, Հայպետհրատ, 1956։
* Ընդհանուր ջերմոտեխնիկայի լաբորատոր-գործնական աշխատանքներ։ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, Երեկոյան և հեռակա ուսուցման ֆակուլտետ, Ջերմոտեխնիկայի, ջերմոգազամատակարարման և օդափոխության ամբիոն, Երևան, Ա. հ., 1958:
* Ընդհանուր ջերմատեխնիկա։ Դասագիրք բուհերի ինժեներական մասնագիտության համար։ Մաս 1։ Ջերմատեխնիկայի ընդհանուր հիմունքներ, Երևան, Լույս, 1965 (համահեղինակ)։
* Ընդհանուր ջերմատեխնիկա։ Մաս 1։ Ջերմատեխնիկայի տեսական հիմունքները, Երևան, «Լույս», 1965 (համահեղինակ)։
* Ընդհանուր ջերմատեխնիկա։ Դասագիրք բուհերի ինժեներական մասնագիտության համար։ Մաս 2։ Ջերմաէներգետիկ տեղակայումներ, Երևան, «Լույս», 1966 (համահեղինակ)։
* Տեխնիկական թերմոդինամիկայի հատուկ հարցերը։ Ձեռնարկ ջերմաէներգետիկական մասնագիտ. համար։ Մաս 1, Երևանի Կարլ Մարքսի անվան Պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, Երևան, «Միտք», 1969։
* Շոգեգեներատորներ։ Ձեռնարկ ջերմաէներգետիկական մասնագիտ. համար։ Մաս 3։ Շոգեջրային խառնուրդի շարժումը։ Շոգեգեներատորի հիդրոդինամիկա, Երևանի Կարլ Մարքսի անվան Պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, Երևան, «Միտք», 1969 (համահեղինակ)։
* Ընդհանուր ջերմատեխնիկա։ Մաս 1։ Տեխնիկական թերմոդինամիկա և ջերմափոխանցման տեսության տարրերը, 2-րդ բարեփոխված հրատարակություն, Երևան, «Լույս», 1976-1978 (համահեղինակ)։
* Ջերմափոխանցման հիմունքներ։ Ուսումնական ձեռնարկ։ Մաս 4, Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, Երևան, ԵՊԻ., 1984 (համահեղինակ)։ 
* Ջերմատեխնիկա։ Դասագիրք։ Մաս 1, 3-րդ բարեփոխված հրատարակչություն, Երևան, «Լույս», 1986 (համահեղինակ)։ 
* Ատոմային էլեկտրակայանների ջերմային շահավետությունը։ Ուսումնական ձեռնարկ, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան, Երևան, ՀՊՃՀ, 1996։
* Հայաստանի էներգետիկայի 100 տարին։ Երևան, Մեդիա-Մոդել, 2003 (համահեղինակ)։ 
* Հայաստանի էներգետիկայի զարգացման հիմնական փուլերը և հեռանկարները։ Մենագրություն, ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարություն, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան, Երևան, ՀՊՃՀ հրատարակչություն, 2003 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ջերմաէներգետիկներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Ձուլաթերթավորներ

thumb|Ձուլաթերթավորների ծաղիկը, պարզ երևում են ձուլված պսակաթերթերը։
**Ձուլաթերթավորներ**, ծածկասերմ երկշաքիլ բույսերի ենթադաս, ընդգրկում է մասնակի կամ ամբողջությամբ ձուլված պսակաթերթերով բույսերի շուրջ 40 ընտանիք (օրինակ՝ պատատուկազգիներ, մորմազգիներ, գաղտրիկագգիներ և այլն)։ Ձուլաթերթավորներին պատկանող բույսերի ծաղիկների պսակի և բաժակի թերթիկների հիմքերը խողովակաձև համաճած են, ունեն վառ գունավորում և հարմարված են միջատների միջոցով խաչաձև Փոշոտմանը։ Ձուլաթերթավոր պսակ ունեն ձմերուկը, դդումը, կարտոֆիլը» ճրագախոտը և այլն։ Ծածկասերմ երկշաքիլ բույսերից ձուլաթերթավորների (*Sympetalae*) առանձնացումը և հակադրումը բաժանաթերթավորների (*Chorypetalae*) առաջարկել է գերմանացի բուսաբան Բրաունը (1864), սակայն ժամանակակից ֆիլոգենետիկական համակարգում ձուլաթերթավորներ, որպես առանձին ենթադաս, չեն ընդունվում։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Ժան-Յուգ Անգլադ

**Ժան-Յուգ Անգլադ** (, ), ֆրանսիացի դերասան։

## Կենսագրություն
Ժան-Յուգ Անգլադը ծնվել է 1955 թվականի հուլիսի 29-ին Թուարում, Ֆրանսիայի արևմուտքում։ Դերասանական հմտություններին վարպետացել է Ֆրանսիայի ազգային բարձր կոնսերվատորիայի դրամատիկական արվեստում։ 1982 թվականին հայտնվել է մեծ էկրանին, խաղացել է Պերա Լարիի *«L’Indiscrétion»* ֆիլմում։ Երկրորդ դերը խաղացել է Պատրիսա Շերոյի «Վիրավոր մարդը» նկարում, «Սեզար» մրցանակաբաշխությանը արժանացել է առավել շատ հեռանկարներ ունեցող դերասանի կոչմանը։ 1948 թվականին Ժան-Յուգ Անգլադը խաղացել է Լյուկ Բեսոնի «Ընդհատակյա» փոքր դրվագում, որը 13 անգամ արժանացել է «Սեզար» մրցանակին, այդ թվում նաև երկրորդ պլանի լավագույն տղամարդու դերի համար։

Անգլադը հանրաճանաչ է դարձել Ժան-Ժակ Բենեկսի «37 և 2 լուսաբացը» ֆիլմում գլխավոր դերի համար, որը առաջադրվել է նաև «Օսկարի», «Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ» անվանակարգում։ 1990 թվականին դերասանը շարունակել է համագործակցել Բեսոնի հետ, խաղալով նրա «Նիկիտա» թրիլլերում, իսկ 4 տարի անց հայտնվել է այդ ռեժիսորի գլխավոր էպիզոդիկ դերերում։ Ժան-Յուգ Անգլադը այդ նույն տարում խաղացել է Ռոջեր Էվրիի «Սպանել Զոին» դրամայում և Պատրիսա Շերոյի «Մարգո թագուհին» պատմական ֆիլմում։ Ֆրանսիայի թագավոր Կառլ 9-րդ դերը բերել են նրան «Սեզարի» 1 մրցանակը երկրորդ էկրանի լավագույն տղամարդը անվանակարգ, որը նա հաղթեց։

Այդ հաղթանակից հետո դերասանի կարիերան անկում ունեցավ։ 1966 թվականին նա իր անձնական սցենարով նկարահանեց «Տոնկա» ֆիլմը, որը չունեցավ մեծ հաջողություններ։ Այդ նկարահանումների ժամանակ նա ծանոթացավ Պամելա Սուի հետ, որը հետագայում դարձավ նրա կինը։ 2001-2002 թվականներին նա պարգևեց դերասանին երկու որդի։

## Հիմնական ֆիլմագրություններ

## Պարգևներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժան-Յուգ Անգլադ IMDb կայքում 

Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Վահան Պարոն-Վարդյան

**Վահան Պարոն-Վարդյան** (Պարոնվարդյան, 1880, Օրդու, Տրապիզոնի նահանգ/Կիրասոն, Կիրասոնի գավառ, Տրապիզոնի նահանգ- 1915, Տիգրանակերտ կամ Տիգրանակերտ-Մելիտինե ճանապարհին), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1880 թվականին Տրապիզոնի նահանգի Օրդու քաղաքում/Տրապիզոնի նահանգի Կիրասոնի գավառի կենտրոն Կիրասոն քաղաքում։ Մանուկ հասակում զրկվել է հորից։ Մայրը երկրորդ անգամ ամուսնացել է Բրուսայի ազգային վարժարանի անվանի ուսուցիչ Կ. Երեցյանի հետ։ Նախնական և երկրորդային կրթությունն ստացել է Բրուսայի ազգային վարժարաններում։

1908-1912 թվականներին Կ. Երեցյանի խորհրդով ու նյութական աջակցությամբ ուսանել է Բեյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ 1912 թվականին կարճ ժամանակով իր ծննդավայրն է այցելել։ 1912-1914 թվականներին Բրուսայի շրջանի Ենիշեհիր գյուղի բժիշկ է աշխատել։ Այստեղ ամուսնացել է և տուն-տեղ դրել։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականի ապրիլին ձերբակալվել է և Տիգրանակերտ (մայրաքաղաք)ի բանտը աքսորվել։ Նրան և մի այլ հայ բժշկի զրպարտել են Տիգրանակերտի բանտում բազմաթիվ հայ բանտարկյալների՝ բծավոր տենդից մահվան համար, մինչդեռ նրանց բոլորին թուրքերն սպանել էին։ 1915 թվականին՝ Տիգրանակերտի բանտում տանջանքների ու չարչարանքների ենթարկվելուց հետո, սպանվել է արյունարբու նահանգապետ, չերքեզ դոկտոր Ռեշիդ բեյի հրահանգով՝ 35 տարեկանում։ Ըստ գերմանացի մի­սի­ո­ներ դոկտոր Յոհաննես Լեփսիուսի հայտնած տեղեկության՝ բժիշկը թուրք չեթեների ձեռքով սպանվել է Տիգրանակերտից Մելիտինե աքսորվելու ճանապարհին, ի թիվս 10 ականավոր հայերի։

Վահանի խորթ եղբայրը՝ Հմայակ Կ. Երեցյանը, փրկվելով տարագրության գողգոթայից, բնակություն է հաստատել Ֆրանսիայում։ Քույրը՝ Բեաթրիսը, բնակվել է Իտալիայում։

## Գրականություն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
*Յովակիմեան (Արշակունի) Յովակիմ, Պատմութիւն Հայկական Պոնտոսի, Պէյրութ, 1967։

## Աղբյուր

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Booty

«**Booty**», ամերիկացի երգչուհի Ջենիֆեր Լոպեսի երգն է։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ որպես նրա «A.K.A.» անվանումը կրող ութերորդ ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Քորի Ռունիի, Ջենիֆեր Լոպեսի, Բենի Մեդինայի, Քրիս Բրաունի, Ասիա Բրայանտի, Պիտբուլի, Diplo-ի, Լյուիս Դ․ Գիտասի, Թեդրա Ռենե Ուիլսոնի, Դենի Օմերհադիկի և Իգի Ազալիայի կողմից։

Երգի օրիգինալ տարբերակը թողարկվել է ամերիկացի ռեփեր Պիտբուլի հետ համագործակցությամբ, մինչդեռ պաշտոնական ռեմիքս տարբերակում նրան փոխարինում է ավստրալիացի ռեփեր Իգի Ազալիան։ Ռեմիքս տարբերակի համար նկարահանվել է տեսահոլովակ, որի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ին։ Ռեմիքսը ավելի մեծ հաջողություններ է ունեցել քան օրիգինալ տարբերակը։

## Կառուցվածք
«Booty» երգը Ջենիֆեր Լոպեսի և Պիտբուլի 6-րդ համագործակցությունն է, իսկ Իգի Ազալիայի հետ սա նրա 2-րդ համագործակցությունն է։ «Booty»-ն պարային երգ է, և այդ ոճի միակ երգն է «A.K.A.» ալբոմում։ Երգի բառերը ամբողջությամբ մեծ հետույք ունենալու մասին են, իսկ երաժշտական քննադատներից շատերը այն համեմատել են ռեփեր Նիքի Մինաժի «Anaconda» երգի հետ, որի բառերը նույնպես հետույքի մասին են։

## Երգացանկ

*;Digital download (Iggy Azalea version)
#"Booty" featuring Iggy Azalea&nbsp;— 3:29

*;Digital download (DaaHype Remix)
#"Booty" (DaaHype Remix) featuring Iggy Azalea&nbsp;— 3:00

*;Digital download (Vice Remix)
#"Booty" (Vice Remix) featuring Iggy Azalea&nbsp;— 3:30

*;Digital download (Bali Bandits Remix)
#"Booty" (Bali Bandits Remix) featuring Iggy Azalea and Pitbull&nbsp;— 5:07
#"Booty" (Bali Bandits Remix / Radio Edit) featuring Iggy Azalea and Pitbull&nbsp;— 3:37

*;Digital download (JoeySuki Remix)
#"Booty" (JoeySuki Vocal Mix) featuring Iggy Azalea and Pitbull&nbsp;— 5:30
#"Booty" (JoeySuki Radio Mix) featuring Iggy Azalea and Pitbull&nbsp;— 3:01

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավստագրեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը YouTube-ում

Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Ջենիֆեր Լոպեսի երգեր
Կատեգորիա:Իգի Ազալիայի երգեր
Կատեգորիա:Պիտբուլի երգեր
Կատեգորիա:2014 երգեր
ՀՀ միջազգային տնտեսական ինտեգրման և բարեփոխումների նախարարություն

**Հայաստանի Հանրապետության միջազգային տնտեսական ինտեգրման և բարեփոխումների նախարարություն**, գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին էր, որը համակարգում էր արտաքին տնտեսական հարաբերությունների ոլորտում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քաղաքականությունը։ Ներկայիս (2017) նախարարն է Վաչե Գաբրիելյանը, որը պաշտոնն ստանձնել է 2014 թվականի նոյեմբերի 28-ին, իսկ ՀՀ կառավարության 2016 թվականի վերաձևավորումից հետո վերանշանակվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։

ՀՀ միջազգային տնտեսական ինտեգրման և բարեփոխումների նախարարությունն ստեղծվել է ՀՀ կառավարության 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշման հիման վրա։

Համաձայն 2018 թվականի մարտի 23-ին ընդունված «Կառավարության կառուցվածքի և գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 20-րդ հոդվածի 5-րդ կետի, «Միջազգային տնտեսական ինտեգրման և բարեփոխումների նախարարությունը գործում է մինչև վարչապետի աշխատակազմի ստեղծումը։ Վարչապետի աշխատակազմը միջազգային տնտեսական ինտեգրման և բարեփոխումների նախարարության իրավահաջորդն է միջազգային պայմանագրերից բխող պարտավորությունների կատարումն ապահովելու մասով»։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
* Նախարար՝ 
* Տեղակալ՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի միջազգային տնտեսական ինտեգրման և բարեփոխումների նախարարություն
Լյումինաֆոր

**Լյումինաֆորներ** (4, (Zn, Be)2 SiO4-Mn են] օգտագործվում են լյումինեսցենտային լամպերում։ Ինֆրակարմիր ճառագայթների համար օգտագործվող Լյումինաֆորները նախօրոք գրգռվում են ուլտրամանուշակագույն կամ y-ճառագայթներով։ Երկարատև ետլուսարձակում ունեցող Լյումինաֆորներ (օրինակ՝ CaS-SrS, ZnS-Cu, Bi) օգտագործվում են վթարային լուսավորման համար, լուսատու ներկերում։ 2. էլեկտրոնային փնջով գրգռվող Լյումինաֆորներ՝ կաթոդլյումինաֆորներ (ZnS-Ag, ZnS*CdS-Ag)։ Օգտագործվում են օսցիլոգրաֆների, հեռուստացույցների, ռադիոլոկատորների համար էլեկտրոնաճառագայթային խողովակներ և էլեկտրոնաօպտիկական փոխակերպիչներ պատրաստելիս։ 3. Ռենտգենյան ճառագայթներով գրգռվող Լյումինաֆորները՝ ռենտգենալյումինաֆորներ (58%ZnS և 42%CdS-Ag)։ Օգտագործվում են ռենտգենյան ճառագայթների թիրախների պատրաստման համար։ 4. Միջուկային (α,β,y) ճառագայթներով և այլ մասնիկներով գրգռվող Լյումինաֆորներ՝ սցինտիլյատորներ (ZnS-Cu, ստիլբեն, անտրացեն)։ Լյումինեսցենցման երևույթն այս դեպքում կոչվում է սցինտիլյացիա։ Օգտագործվում են սցինտիլյացիոն հաշվիչներում։ Այս խմբին են դասվում նաև «մշտական գործող» Լյումինաֆորներ։ Սովորական Լյումինաֆորներին (օրինակ՝ ZnS-Cu) ավելացվում է ռադիոակտիվ նյութ (օրինակ՝ Ra կամ C14), որի հետևանքով ստացվում է թույլ «մշտական» լուսավորություն։

Կատեգորիա:Լյումինաֆորներ
Լույսի ճնշում

**Լույսի ճնշում**, ճնշում, որ լույսը գործադրում է անդրադարձնող կամ կլանող մարմնի վրա։ Երևույթի գոյության գաղափարն արտահայտել է դեռևս Յոհան Կեպլերը 1619 թ․՝ գիսավորների պոչի ուղղվածությունը բացատրելու համար, սակայն լույսի ճնշումը առաջինը փորձով հայտնաբերել ու չափել է Պյոտր Լեբեդևը (1899-ին պինդ մարմնի, 1907-ին՝ գազերի համար)։

Լույսի ճնշման մեծությունը շատ փոքր է և կողմնակի, զգալիորեն ավելի ուժեղ երևույթների (կոնվեկցիոն հոսանքներ, ռադիոմետրական ուժեր) ազդեցության պայմաններում դժվար է չափել։ Լույսի ճնշման երևույթի բացատրությունը կարելի է տալ, ելնելով լույսի թե' մասնիկային, թե' ալիքային բնույթից։ Երկու դեպքում էլ ճնշման համար ստացվում է միևնույն արտահայտությունը՝ 
:p = \frac {E} {c} (1+R),
որտեղ E-ն 1 սմ2 մակերեսի վրա ընկնող լույսի հզորությունն է, c-ն՝ լույսի արագությունը, R-ը՝ մակերևույթի անդրադարձման գործակիցը։

Երկրի վրա գտնվող բացարձակ սև մարմնի (R=0) վրա Արեգակի լույսի գործադրած ճնշումը հավասար է 4․3×10−6 Ն/մ2։

Լույսի ճնշումը կարևոր նշանակություն ունի թե՛ միկրոաշխարհում, թե՛ տիեզերքում տեղի ունեցող որոշ երևույթների բացատրության համար։ Մասնավորապես, լույսի ճնշումով է բացատրվում գիսավորների պոչերի ձևը, Երկրի արհեստական արբանյակների ուղեծրերի խոտորումը և այլն։ Լույսի ճնշման փորձնական հաստատումը ապացուցում է, որ լույսն ունի ոչ միայն էներգիա, այլև իմպուլս, հետևաբար և զանգված, այսինքն՝ լույսը նյութական է, մատերիայի ձևերից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսական երևույթներ
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Կատեգորիա:Օպտիկա
Շեյխ ալ-Հադիդի շրջան

**Շեյխ ալ-Հադիդի շրջան** () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Աֆրինի գավառի 7 շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Շեյխ ալ-Հադիդ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 13,871բնակչություն։ Տարածքը կազմում է 93.52 կմ2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Աֆրինի գավառ
Աբդուլլա Ղահհար

**Աբդուլլա Ղահհար** (, ), ուզբեկ խորհրդային գրող, ԽՄԿԿ անդամ։

Լույս է ընծայել «Աշխարհը երիտասարդանում է» (1933), «Պատմվածքներ» (1935) ժողովածուները, «Տեսիլք» (1937) վեպը։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին գրել է ակնարկներ ու պատմվածքներ։ Հրատարակվել են նաև «Կոշչինարի կրակները» (1951-1952) վեպը, «Պստլիկ թռչնիկը» (1958), «Սեր» (1969) և ինքնակենսագրական «Հեքիաթներ եղելության» (1965) վիպակները, «Նոր երկրում», «Մետաքսե սյուզանե» (1950, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1952), «Հիվանդ ատամներ» (1954) կատակերգությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուզբեկ գրողներ
Կատեգորիա:Կոկանդ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Մուտուալիզմ

Սիմբիոզի տեսակներից մեկը՝ **մուտուալիզմ**ը, երկու կամ ավելի կենսաբանական տեսակներին պատկանող օրգանիզմների փոխհարաբերություներից է, որի դեպքում օրգանիզմներից յուրաքանչյուրը շահում է մյուսի գործունեությունից։ Ներտեսակային նման փոխհարաբերությունները կոչվում են համագործակցություն (կո-օպերացիա)։ Մուուալիզմը կարելի է հակադրել ներտեսակային պայքարին և մակաբուծությանը։

Մուտուալիզմի հայտնի օրինակ է սմբակավոր կենդանիների և նրանց աղիներում բնակվող բակտերիաների փոխհարաբերությունը, երբ բակտերիաները հեշտացնում են սմբակավորների մարսողությունը՝ արտադրելով ցելյուլազ ֆերմենտը, իսկ սմբակավոր կենդանիները մատակարարում են բակտերիաներին սննդանյութերով։ Մուտուալիզմը կարևոր դեր է խաղում էկոլոգիայում։ Օրինակ՝ մուտուալիստիկ փոխհարաբերությունները կենսական են ցամաքային էկոհամակարգի գործունեության համար, քանի որ ցամաքային բույսերի ավելի քան 48%-ը կախված է միկորիզայից /մուտուալիզմի օրինակ/, երբ սնկերը բույսերին մատակարարում են անօրգանական միացություններ։

Մարդկանց մոտ նույնպես առկա են մուտուալիստական հարաբերություններ այլ տեսակների հետ, օրինակ՝ E-coli բակտերիայի հետ, որը բնակվում է աղիքային միջավայրում և նպաստում է սննդի արդյունավետ մարսմանը։

Կան հարաբերություններ մարդկանց, ընտանի կենդանիների և բույսերի միջև որոնք կրկին կարող են համարվել մուտուալիստական, օրինակ՝ եգիպտացորենի շատ տեսակներ չեն կարող վերարտադրվել առանց մարդու միջամտության, որովհետև տերևային ծածկը չի կարող ինքնուրույն բացվել և սերմերը չեն կարող տարածվել։ Գյուղատնտեսության մեջ որոշ բույսեր մուտուալիստական կապի մեջ են, ապահովելով իրար պաշտպանությամբ և/կամ սննդանյութերով։

Կատեգորիա:Սիմբիոզ
Ալ-Բաբի շրջան

**Ալ-Բաբի շրջան** () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Բաբի գավառի 4 շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Ալ-Բաբ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 489.28 բնակչություն։ Տարածքը կազմում է 112,219 կմ2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Բաբի գավառ
Միափոր

**Միափոր**, *Մրղուզ, Մուրղուզ, Մուրգուս, Մուրղուս*, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Միափորի լեռների ամենաբարձր գագաթը, Մարտունի գյուղից 5 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը 2993 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Թամար Հովհաննիսյան

**Թամար Հրաչյայի Հովհաննիսյան** (), հայ դերասանուհի, ռեժիսոր, սցենարիստ։

Գրող Հրաչյա Հովհաննիսյանի դուստրն է, դերասան Մհեր Մկրտչյանի կինը, բանաստեղծ Դավիթ Հովհաննեսի քույրը։

## Կենսագրություն
1971-1975 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում՝ Կիմ Արզումանյանի արվեստանոցում։ 1975-1988 թվականներին եղել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի դերասանուհի։ Առաջին անգամ խաղացել է Վարդան Աճեմյանի բեմադրած «Ծանր է Հիպոկրատի գլխարկը» ներկայացման մեջ։ Խաղացել է նաև Վամպիլովի «Ավագ որդի», Նաիրի Զարյանի «Հացավան», Վիլյամ Սարոյանի «Քո կյանքի ժամանակը», Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», «Պաղդասար աղբար», Պանյոլի «Հացթուխի կինը» և այլ ներկայացումներում։

1988 թվականին Մհեր Մկրտչյանի հետ համատեղ հիմնադրել է արտիստական թատրոն, որը հետագայում անվանել է Մկրտչյանի անունով։ 1994-1996 թվականներին եղել է «Մհեր Մկրտչյան» արտիստական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն ու տնօրենը, որի ընթացքում բեմադրել է ներկայացումներ և կերտել մի շարք դերեր։

Խաղացել է նաև մի շարք հեռուստաֆիլմերում։ 1986 թվականին Մինսկի հեռուստաֆիլմերի միջազգային փառատոնի ժամանակ Գորկու «Հատակում» պիեսում Նաստյայի դերի համար արժանացել է լավագույն կանացի դերակատարում մրցանակի։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Սիրիայում, Լիբանանում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում։

1996-2013 թվականներին բնակվել է ԱՄՆ-ում։ 1997-2002 թվականներին Նյու Յորքի «Թեքեյան» մշակութային միությանը կից հիմնել և ղեկավարել է «Մհեր Մկրտչյան» թատերախումբը, բեմադրել է Է. դե Ֆիլիպպոյի «Ֆիլումենա Մարտուրանո», Վիլյամ Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» և այլ ներկայացումներ։ 2007 թվականին Լոս Անջելեսում անգլերեն լեզվով բեմադրել է Վիլյամ Սարոյանի «Փինգ-փոնգ խաղացողները» և «Հեյ, ով կա այդտեղ» պիեսները՝ մեկ բեմադրությամբ, 2008 թվականին՝ «Իմ սիրտը լեռներում է» պիեսը։ 2013 թվականին վերադարձել և հաստատվել է Երևանում։ Դասավանդում է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։

## Ֆիլմեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ճակատագրով` կին - Թամար Հովհաննիսյան 

Կատեգորիա:1954 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 9 ծնունդներ
Մթնասարի լեռնաշղթա

**Մթնասարի լեռնաշղթա**, լեռներ Տավուշի մարզում, Գուգարաց լեռների հյուսիսարևելյան ճյուղավորությունը։ Ձգվում են Պաղակն լեռնագագաթից մինչև Ադրբեջանի տարածք։ Երկարությունը 38 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնաշղթաներ
Ձկան յուղ

thumb|Ձկան յուղի դեղապատիճներ
**Ձկան յուղ**, հեղուկ ճարպ, ստացվում է ձողաձուկազգիների լյարդից, ինչպես նաև ծովային կաթնասունների (կետեր, փոկեր) ենթամաշկային ճարպաբջջանքից։

Թափանցիկ, դեղնավուն, յուրահատուկ հոտով և համով հեղուկ է։

Առավելապես չհագեցած ճարպաթթուների եռգլիցերի դևերից, պարունակում է նաև խոլեսթերին, ֆոսֆատիդներ, վիտամին A 350 ՄՄ (միջազգային միավոր) և (30 ՄՄ)։

Օգտագործվում է A և D ավիտամինոզների, ինչպես նաև արտաքին վերքերի բուժման համար։ Պահվում է մութ տեղում (լույսի ազդեցությունից D վիտամինը վերածվում է թունավոր տոքսիսթերոլի), 10°-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում, 1 տարուց ոչ ավելի։ կիրառվում է կաշվի, օճառի արտադրությունում։

## Արտաքին հղումներ
*Ձկան յուղ - Մեդեքս

Կատեգորիա:Յուղեր
Ալ-Աթարիբի շրջան

**Ալ-Աթարիբի շրջան** (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Աթարիբի գավառի 3 շրջաններից մեկը։ Վարչական կենտրոնն է Ալ-Աթարիբ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 76,962 բնակչություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Աթարիբի գավառ
Ձիու թաթ

**Ձիու թաթ** (), սրունք թաթային հոդի այլաձևություն։ Լինում է բնածին (առաջնային պոլիոմիելիտի պատճառով) և ձեռքբերովի, որը սովորաբար զարգանում է մանկական պարալիչի, ոտնաթաթի հոդերի բորբոքային պրոցեսների, վնասվածքների հետևանքով։ Հաճախ  ձիու թաթ. համակցվում է ոտնաթաթի ներսադարձության (pes equinovarus) կամ դրսադարձության (pes equinovalgus) հետ։ Ձիու թաթի դեպքում ներբանը լինում է դեպի վեր բարձրացած, վնասված վերջույթը՝ կարճ, հյուսվածքները՝ ապաճած։

Ներբանի հենման մակերևույթը, որը համապատասխանում է նախագարշապարֆալանգային հոդերին, կոշտացած է, իսկ չհենման շրջանը հարթ է, նուրբ ու փափուկ։ խախտվում է ոտնաթաթի ոսկրերի բնականոն փոխհարաբերությունը, կրունկների ետին մասը բարձրանում է վեր, ոսկորը դուրս է գալիս վեգակրունկոսկրային հոդից ու պտտվում իր երկարաձիգ և ուղղաձիգ առանցքների շուրջը։ Առավել ծռվածքի ժամանակ հենարան է ծառայում նույնիսկ ոտնաթաթի առաջային հատվածի թիկնային մակերևույթը։

Բնածին ձիու թաթի դեպքում կիրառվում է պահպանողական բուժում՝ երեխայի կյանքի առաջին իսկ շաբաթներից սկսած։ Եթե բուժումը դրական արդյունք չի տալիս, վիրահատում են (Զացեպինի մեթոդով)։ Ձեռքբերովի  ձիու թաթ. բուժելու համար վիրահատում են թաթի փափուկ հյուսվածքները, ոսկրահոդային ապարատը։

## Տես նաև
* Ծուռթաթություն

Կատեգորիա:Բնածին արատներ
Ուրում ալ-Քուբրայի շրջան

**Ուրում ալ-Քուբրայի շրջան** () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Աթարիբի գավառի 3 շրջաններից մեկը։ Վարչական կենտրոնն է Ուրում ալ-Քուբրա քաղաքը։

Բնակչության մասին հստակ տեղեկություններ չկան։

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Աթարիբի գավառ
Անմոռուկ (խորհրդանիշ)

250px|մինի|Անմոռուկ
**Անմոռուկ**, ծաղկի պատկերը որպես հիշատակի խորհրդանիշ օգտագործվել և օգտագործվում է տարբեր ժամանակներում, տարբեր մշակույթի կրողների կողմից։

## Կիրառություն
* Անգլիայի թագավոր Հենրի IV-ը ընտրել է անմոռուկը որպես իր 1398 թվականի աքսորի խորհրդանիշ։ Այն օգտագործվել է որպես խորհրդանիշ, պահպանվել է Անգլիա վերադառնալուց հետո ևս։
* 15-րդ դարում անմոռուկը ասոցիացվել է հավատարմության հետ, հաճախ սիրեցյալները կրել են այն մերակներին։
* Բրիտանական գաղութ Նյուֆաունդլենդը մինչև Կանադայի 1949 թվականին նահանգ դառնալը օգտագործել է անմոռուկը ի հիշատակ՝ պատերազմի ընթացքում մահացած իր բնակիչների։
* 1934 թվականից՝ Գերմանիայում ֆաշիստական կառավարության իշխանության գալուց հետո, Գերմանիայի մասոնական օթյակը սկսել է տարածել անմոռուկը, փոխարեն ավանդական մասոնական նշանների, որոնք ճանաչելի էին և հետապնդվում էին ֆաշիստների կողմից։ 1947 թվականից սկսած մասոնական օթյակը հայտարարել է անմոռուկը ֆաշիստական հետապնդումների զոհ իր անդամների հիշատակի նշան։
* 2010 թվականին որոշվեց հռչակել Կորած երեխաների միջազգային օր, որի նպատակն է հասարակության ուշադրությունը սևեռել առևանգումներից երեխաների պաշտպանվածության, կենսական դժվարությունների ու հակաիրավական շահագործման խնդիրներին։ Այդ օրվա խորհրդանիշը անմոռուկն է։
* Անմոռուկն ընտրվել է Հայոց Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների պաշտոնական խորհրդանիշ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Պաղակն (լեռ)

**Պաղակն**, *Պաղաղբլուր, Սառնաղբյուր, Սոյուխբուլաղ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Գուգարաց լեռների միջնամասում, Աթան գյուղից 3,5 կմ հյուսիս–արևելք, Դիլիջան քաշաքից 22 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը 2073 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Սառռինի շրջան

**Սառռինի շրջան** () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Այն ալ-Արաբի գավառի 4 շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Սառռին քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 69,931 բնակչություն։ Տարածքը կազմում է 2,003.57 կմ2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Այն ալ-Արաբի գավառ
Լալվար

**Լալվար**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Վիրահայոց լեռների ամենաբարձր գագաթն է և ունի 2544 մ (որոշ տվյալներով՝ 2552 մ) բարձրություն։ Կատարային մասը հարթ է, տեղ-տեղ ալիքավոր։ Բազմաթիվ լեգենդներ կան կապված լեռան հետ։ Ըստ դրանցից մեկի Նոյան Տապանը սկզբում ցանկացել է կանգ առնել Լալվարի գագաթին, սակայն լեռը համեստորեն ասել է, որ ես փոքր ու նվազ լեռ եմ, տապանին վայել է իր քույր Արագածը։ Սակայն տապանն անցել է լեռան վրայով, հատակը քսվել է լեռան գագաթին, որից այն դարձել է հարթ։ Ըստ պատմիչ Եղիշեի, Տիզբոնում բանտարկված հայ իշխանների զավակների Գուգարքի բդեշխ Աշուշան կարողանում է ազատ արձակել և իր հետ բերում է Գուգարք։ Նրանց մեջ Վարդան Մամիկոնյանի զավակները, Կամսարական իշխանազունները և այլն։ Այստեղ Լալվարի լանջերին Մամիկոնյան և Կամսարական իշխանազունները զբաղվում են որսորդությամբ և հմտանում ռազմական գործում։ Նրանցիցի Վահան Մամիկոնյանը մեծ հետք է թողել մեր ժողովրդի պատմության մեջ։ Ի դեպ Լալվարի լանջին է գտնվել Լիճքի ուրարտական արձանագրության մեջ հիշատակվող Սեդուա թագավորությունը։ Հիշարժան է նաև հայ-վրացական պատերազմի ժամանակ Լալվարի շուրջբոլոր լանջերին ծավալվող ռազմական գործողությունները։ 

## Լեռը մշակույթում
Լալվարի մասին ամենահայտնի գեղարվեստական ստեղծագործությունը Վահան Միրաքյանի **«Լալվարի որսկանը» պոեմն է, որի հիման վրա կինոռեժիսոր յուրի Երզնկյանը 1956 թվականին նկարահանել է համանուն գեղարվեստական ֆիլմը, գլխավոր դերում   Դավիթ Մալյան։** Հայաստանի ազգային պատկերասրահում են գտնվում մեծանուն նկարիչներ՝ Մ. Սարյանի և Փ. Թերլեմեզյանի Լալվար լեռան տեսարանը ներկայացնող կտավները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ﻿Թերլեմեզյան Փանոս Պողոսի - Լալվար լեռան տեսարան

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Ձիթենյաց լեռ

**Ձիթենյաց լեռ** (, *Հար հա-Զեյթիմ*,  *Ջեբել ալ-Զեյթուն*), լեռ Երուսաղեմ քաղաքի արևելյան կողմում, Կեդրոն գետի ափին։ Ունի երեք կատար (միջին բարձրությունը՝ 809 մետր)։ Անցյալում պատած է եղել ձիթենու ծառերով։ Հրեաների հնագույն սրբավայր է (արևմտյան լանջերին կան մ.թ.ա. II-I հազարամյակում վիմափոր գերեզմաններ)։ Ըստ ավետարանական ավանդության, արևմտյան ստորոտի Գեթսեմանի կոչվող պուրակը եղել է Հիսուս Քրիստոսի սիրած մենարանը, որտեղ նա Հուդայի մատնությամբ ձերբակալվել է և խաչվել Գողգոթայում (հետագայում այստեղ հիմնվել է Սուրբ Գերեզմանի եկեղեցին)։ Նույն ավանդության համաձայն՝ Քրիստոսը հարություն առնելուց հետո երկինք է համբարձվել (Ձիթենյաց լեռան այն կատարից, որի քարերից մեկին իբր դրոշմվել է նրա աջ ոտնատեղը)։ 326 թվականին կամ 333 թվականին Հռոմի Կոստանդիանոս Մեծ կայսեր մայրը՝ Հեղինեն, Ձիթենյաց լեռան վրա հիմնել է բազիլիկ եկեղեցի (վերակառուցվել է III դարում, կործանվել է XI դարում)։ V-VI դարերում այնտեղ եկեղեցի են հիմնել նաև հայերը։ Հայտնաբերվել է հայերեն գրությամբ ու հայական զարդաքանդակներով (սիրամարգ, կաքավ և այլ պատկերներ) VI դարի խճանկարի նմուշ։ Ձիթենյաց լեռան վրա հետագայում կառուցվել են նաև այլ եկեղեցիներ ու մատուռներ։ Ձիթենյաց լեռն այժմ քրիստոնյա ժողովուրդների սրբավայր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան վայրեր
Կատեգորիա:Երուսաղեմ
Կատեգորիա:Իսրայելի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Հրեական գերեզմանոցներ
Կատեգորիա:Սարահարթեր այբբենական կարգով
Ձիթենազգիներ

**Ձիթենազգիներ** (), երկշաքիլավոր բույսերի ընտանիք։ Ծառեր կամ թփեր են, երբեմն՝ լիաններ։ Տերևները հակադիր են, պարզ, ամբողջաեզր, երբեմն՝ բարդ, առանց տերևակիցների։ Ծաղիկները մեծ մասամբ երկսեռ են՝ քառանդամ, կանոնավոր, ծաղկաբույլերում հավաքված։ Բաժակը փոքր է, երբեմն լրիվ բացակայում է։ Պտուղը լինում է հատապտուղ, տուփիկ, կորիզապտուղ են։ Հայտնի է մոտ 30 ցեղ, 600 տեսակ՝ տարածված էն բարեխառն, մերձարևադարձային և արևադարձային շրջաններում, Հայաստանում՝ 4 տեսակ, հիմնականում Տավուշի, Սյունիքի, Լոռու մարզերում և Երևանում։ Առավել կարևոր տնտեսական նշանակություն ունեն ձիթենին, հացենու տարբեր տեսակները։ Ձիթեննիից ստացվում է նաև արժեքավոր եթերայուղ։ Դեկորատիվ նպատակով աճեցվում են հասմիկի, եղրևանու, ոսկեգանգի, կիպրոսի բազմաթիվ տեսակներ։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Թել Ռիֆաաթի շրջան

**Թել Ռիֆաաթի շրջան** (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ազազի գավառի 6 շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Թել Ռիֆաաթ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 43,781 բնակչություն։ Տարածքը կազմում է 204.52 կմ2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ազազի գավառ
Ախթարինի շրջան

**Ախթարինի շրջան** ()՝ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը Ազազի գավառի 6 շրջաններից մեկն է։

Վարչական կենտրոնն է Ախթարին քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 39,385 բնակչություն։ Տարածքը կազմում է 341.78 կմ2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ազազի գավառ
Արուճաջուր

**Արուճաջուր**, *Արուճ, Նարիշտ, Նարիշտադերե*, գետ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արագած լեռան հարավային լանջերից և Շամիրամ գյուղի մոտ միախառնվում Շամիրամի սելավի հունին։ Երկարությունը 24 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շամիրամի սելավ գետի վտակներ
Ռոր (Ստորին Բավարիա)

**Ռոր ** (), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։

Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դոնաու Ռիս շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 3250 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 54.16 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *09 2 73 165*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* in Niederbayern.de/ Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Մարի (այլ կիրառումներ)

**Մարի։**
* Մարի - գավառ Մեծ Հայքի Պարսկահայք նահանգի կազմում
* Մարի - շրջան Սիրիայի Արաբական Հանրապետության, Հալեպի մարզի Ազազի գավառում
* Մարի - քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության, Հալեպի մարզի Ազազի գավառում
* Մարի - ավերակ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության, Դեյր-էլ-Զորի մարզի Ա բբու Քամալի գավառում
* Մարի - գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության հարավում՝ Լառնակայի շրջանում
* Մարի - համայնք Բրազիլիայում՝ Պարաիբա նահանգի կազմում
* Մարի - հնագույն քաղաք-պետություն Եփրատի միջին հոսանքում
Ղավուրմա

**Ղավուրմա** կամ **Տհալ, Ողորմա**, տնայնագործական եղանակով պահածոյացված միս։ Հին ժամանակներում մեր նախնիները ուշ աշնանը պատրաստում էին ղավուրմա, որն օգտագործում էին մինչև գարուն։ Տավարի կամ ոչխարի միսը լվանալուց հետո թողնում են ծակոտկեն ամանի մեջ՝ մինչև լավ քամվելը (կա նաև աղաջրում պահելու տարբերակը)։ Այնուհետև եփում են, կրկին քամում, ապա, անջատելով խոշոր ոսկորները, միսը տապակելով կարմրացնում են մսաջրի երեսից հավաքած յուղի մեջ, լցնում կավե (կճուճ, կարաս) կամ արծնապատ ամանի մեջ, լավ սեղմում և վրան լցնում են հալած տաք յուղ (հնում՝ հալած դմակ)։ Ղավուրման հիմնականում գործածվում է ձմռանը։ Ամեն անգամ օգտագործելիս, տարայում մնացած մսի կտորների վրա կրկին հալած յուղ են ավելացնում՝ մինչև դրանց ծածկվելը։ Պահում են սառը միջավայրում։ Միսը ուտում են և տաք և սառը վիճակում, ինչպես նաև գործածում են տարբեր կերակուրներ պատրաստելու համար։ Չնայած տհալի պատրաստման ծախսատար ու ժամանակատար գործընթացին, այն հիանալի միջոց է միսը երկար պահելու համար։

Կատեգորիա:Հայկական մսամթերք
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Ալ-Սաֆիրայի շրջան

**Սաֆիրայի շրջան** () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Սաֆիրայի գավառի 5 շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Ալ-Սաֆիրա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 132,658 բնակչություն։ Տարածքը կազմում է 846.37 կմ2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Սաֆիրայի գավառ
Ղրիմի լեռներ

մինի|Կարաբիի լեռնաշղթա
**Ղրիմի լեռներ**, գտնվում են Ղրիմի թերակղզու հարավում։ Երկարությունը մոտ 150 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 50 կմ։ Կազմված են Գլխավոր (Հարավային) լեռնաշարքից (Ցայլա) և կուեստային տիպի երկու առաջնային թմբաշարերից։ Ցայլան արևմտյան մասում սարավանդաձև է և բաժանվում է Այպետրիի, Ցալթայի, Նիկիտի, Բաբուգանի, Չաթիրղաղի, Դեմերջիի, Կարաբիի և այլ յայլաների։ Ամենաբարձր գագաթը Ռոման Կոշն է (1545 մ)։ Առաջնային թմբաշարերը համեմատաբար ցածր են, Միջին կամ Ներքին (մինչև 750 մ) և Հյուսիսային կամ Արտաքին (մինչև 350 մ)։ Ղրիմի լեռների Հարավային Եվրոպայի Ալպյան ծալքավոր մարզի հատվածն են՝ կազմված կավային թերթաքարերից, ավազաքարերից, կրաքարերից։ Զարգացած են կարստային երևույթները։ Կլիման Ղրիմի հարավի, ափին միջերկրածովյան տիպի Է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը 1-4&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 24&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 600 մմ, սարավանդին՝ հունվարին -1°ից -4&nbsp;°C, հուլիսին՝ 15-16&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 550—1200 մմ։ Գետերը (Սալգիր, Բուրուլչա, Բիյուկ Կարասու են) սնվում են մթնոլորտային տեղումներով և ստորերկրյա ջրերով։ Տարածված են լեռնաանտառային գորշ, լեռնամարգագետնային սևահողանման և լեռնային սևահողերը։ Լանդշաֆտները լեռնաանտառային, անտառատափաստանային և անտառաթփուտային են։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի լեռներ
Արքայից (լեռ, Գեղարքունիք)

**Արքայից**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Սևանի լեռնաշղթայում, Կաղամբաջուր և Մշակաց գետերի ջրբաժանում, Ճամբարակ քաղաքից 5 կմ հարավ։ Բարձրությունը 2446 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Ղուլ Արզունի

**Ղուլ Արզունի** (մոտ 1650 թվական, հավանաբար՝ Նոր Ջուղա - 1750 թվական), հայ աշուղ, Ղուլ Էգազի ժամանակակիցը և հետևորդը։ Սովորել է Նոր Ջուղայում։ Երկար ժամանակ ապրել է Կալկաթայում։ Ղուլ Արզունիի մասին տեղեկություններ և նրա հատուկենտ երգերը հրապարակվել են սկսած 1823 թվականից։ Գրականագետ-արվեսաաբան Ա․ Երեմյանը «Պարսկահայ աշուղներ» (1930 թվական) գրքում զետեղել է նրա ութ երգը, Գ․ Թարվերդյանը «Հայ աշուղներ» (1937 թվական) ժողովածուում՝ բանավոր պահպանված մինչ այդ անտիպ մեկ երգը։ Գրականագետ Հ․ Սահակյանը «Հայ աշուղներ» (1961 թվական) գրքում ամփոփել է աշուղի մասին տեղեկություններն ու մատենագրությունը և վերահրատարակել նրա հայտնի 9 երգից 7-ը։ Ղուլ Արզունիի երգերի մեղեդիները մեզ չեն հասել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ղուլ Արզունի 

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Ղրիմի հայկական դպրոցներ

**Ղրիմի հայկական դպրոցներ**, գործել են XI դարից սկսած, զարգացում են ապրել XIV-XV-րդ դդ․։ Նշանավոր էին Կաֆայից (Թեոդոսիա) ոչ հեռու գտնվող Ս․ Անտոն անապատի դպրոցը (1425-1450) և Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանը (XIV-XVII-րդ դդ․)։ Անապատի դպրոցում աչքի է ընկել հռետոր, իմաստասեր Սարգիսը, Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանում՝ րաբունապետ Ստեփանոս Թոխաթեցին, Հակոբ Կաֆայեցին։ Դպրոցներ են եղել նաև Ղարասուբազարի, Սուրխաթի հայկ․ եկեղեցիներին կից։ Դրանց կյանքում աշխուժացում է նկատվում Ղրիմը Ռուսաստանին միանալուց (1783) հետո։ Նոր Նախիջևան արտագաղթած հայերի որոշ մասը վերադառնում է Ղրիմ։ XX-րդ դ․ սկզբին ստվարանում է Արևմտյան Հայաստանից գաղթած հայերի թիվը։ Օգտվելով ռուս, կառավարության տված արտոնություններից՝ հայերը դպրոցներ են հիմնում Ղրիմի տարբեր քաղաքներում։ Դրանց մեջ առանձնանում է Մանվել Գյումուշխանեցու նախաձեռնությամբ և հայ հասարակայնության աջակցությամբ հիմնադրված Ղարասուբազարի միդասյան (1880-ական թթ․ երկդասյան) դպրոցը (1816), որը Լազարյան ճեմարանի նախապատրաստականներից Էր։ Այստեղ է սովորել Կարա-Մուրզան։ Ղարասուբազարում գործել է նաև հայ կաթոլիկների դպրոց (1822 թվականից)։ 1800 թվականին Սիմֆերոպոլում հիմնադրվել է միդասյան ծխական երկսեռ դպրոց, որը վերելք է ապրել Ա․ Բահաթրյանի, Հովհ․ Նազարյանի օրոք։ Այստեղ 1895 թվականին քառաձայն երգչախումբ է ստեղծել նրա սան Ա․ Սպենդիարյանը։ 1860 թվականին Սիմֆերոպոլում հիմնվել է ևս մեկ երկդասյան ծխական դպրոց։ Սիմֆերոպոլի կաթոլիկ հայերը նույնպես ունեին իրենց դպրոցը (հիմն․ 1863 թվականին)։ Դպրոցներ են հիմնադրվել նաև Թեոդոսիայում (1817), Կերչում, Արմյանսկում, Եվպատորիայում, Յալթայում։ 1903 թվականին Ղրիմում գործել է տարրական ծխական երկսեռ 10 դպրոց, որտեղ ավանդվում էին հայոց լեզու, թվաբանություն, ռուսաց լեզու, հետագայում՝ բարոյագիտություն, քերականություն, աշխարհագրություն և այլն։ Ղրիմի հայկական դպրոցներից ամենանշանավորը Թեոդոսիայի Խալիբյան վարժարանն էր։

Կատեգորիա:Ղրիմի հայկական դպրոցներ
Ղափան (թերթ)

**«Ղափան»**, խորհրդային շրջանի երկօրյա թերթ, ՀԿԿ Ղափանի շրջանային կոմիտեի և ժողովրդական դեպուտատների Ղափանի շրջանային ու քաղաքային սովետների օրգան։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1930 թվականին, Ղափանում (1930-1935 թվականներին՝ «Պայքար պղնձի համար», 1936-1941 թվականներին, 1946-1979 թթ.-ին՝ «Պղնձի համար», 1979 թվականից՝ «Ղափան»)։

Լուսաբանել է շրջանի ու քաղաքի աշխատավորության, կուսակցական, արհմիութենական և կոմերիտական կազմակերպությունների գործունեությունը տնտեսական ու մշակութային շինարարության մեջ, հասարակական կյանքի բոլոր բնագավառներում։ Ուշադրության կենտրոնում է պահել արդյունաբերական ձեռնարկությունների, կոլտնտեսությունների ու սովետական տնտեսությունների աշխատանքները, սոցիալիստական մրցության, արտադրանքի որակի բարելավման հարցերը։

Տեղեկություններ է հաղորդել նաև ԽՍՀՄ, Հայկական ԽՍՀ և արտասահմանյան երկրներում տեղի ունեցող կարևոր համարվող իրադարձությունների վերաբերյալ (խորհրդային քարոզչության սահմաններում), ծանոթացրել քաղաքի ու շրջանի մշակութային, մարզական կյանքին, տվել գրական էջեր։

Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Հովհաննես Ղանալանյան

**Հովհաննես Տիգրանի Ղանալանյան ** (), հայ սովետական գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1948)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, բանագետ Արամ Ղանալանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Ղանալանյանը ծնվել է 1911 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, Ախալցխա քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է տեղի աշխատանքային դպրոցում։ Մեկ տարի ուսուցիչ է աշխատել Ախալցխայի շրջանի Ծղալթբիլա գյուղում։ 1931 թ. տեղափոխվում է Երևան և աշխատանքի անցնում Մաքսիմ Գորկու անվան դպրոցում։ 1937 թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Այնուհետև սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1940-1942 թվականներին «Խորհրդային գրականություն» ամսագրի բաժնի վարիչն էր։ 1942 թվականին «Իսահակյանի լիրիկան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1947 թվականին «Ավետիք Իսահակյանի կյանքն ու ստեղծագործությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1946-1977 թվականներին եղել է Վ․ Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնի վարիչը։ Հեղինակ է «Ավետիք Իսահակյան» (1955, ռուս․ 1975), «Պետրոս Դուրյան» (1957), «Միսաք Մեծարենց» (1958), «Վահան Տերյան» (1960), «Դանիել Վարուժան» (1961), «Մտերիմ դեմքեր» (1965) երկերի։ Ուսումնասիրություններ ունի Վ․ Բրյուսովի, Յ․ Վեսելովսկու, Վ․ Զվյագինցևայի, Վ․ Նեմիրովիչ Դանչենկոյի և ռուս այլ գրողների մասին։ Ռուսերեն լույս են տեսել «Ակնարկներ XIX-XX դարերում հայ քնարերգության» (1964), «Հայաստանը ռուս բանաստեղծների ստեղծագործություններում» (1972), XVIII-XX դդ․ Հայաստանի բանաստեղծները» (1976) գրքերը։

## Երկեր
* Իսահակյանի լիրիկան, Երևան, Պետհրատ, 1940, 163 էջ։
* Հ. Հովհաննիսյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 42 էջ։
* Նյութեր հայ գրականության պատմությունից, Երևան, հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1947, 320 էջ։
* Խաչատուր Աբովյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 95 էջ։
* Թումանյանի լիրիկան, Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 100 էջ։
* Ավետիք Իսահակյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 144 էջ։
* Պետրոս Դուրյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 112 էջ։
* Միսաք Մեծարենց, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 90 էջ։
* Դանիել Վարուժան, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 195 էջ։
* Մտերիմ դեմքեր, Երևան, «Հայաստան», 1965, 105 էջ։
* Վահան Տերյան, Երևան, «Գիտելիք», 1960, 50 էջ։
* Ավետիք Իսահակյան, Հուշեր, Երևան, «Հայաստան», 1975, 54 էջ։
* Հոդվածներ և հուշեր, Երևան, «Սովետական գրող, 1979, 164 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ճախրաթիռ

մինի|Ճախրաթիռի թռիչք
**Ճախրաթիռ** առանց շարժիչի թռչող ապարատ։ Օդից ծանր է, շարժվում է համընթաց իր կշռի ազդեցությամբ։ Ճախրաթիռի թռիչքը հիմնված է նույն ֆիզիկական օրենքների վրա, ինչ ինքնաթիռի թռիչքը։ Հանդարտ մթնոլորտում թռչելիս ճախրաթիռի հորիզոնի նկատմամբ որոշ անկյան տակ անընդհատ իջնում է։ Մթնոլորտում օդի վերընթաց հոսանքների առկայության դեպքում ճախրաթիռը կարող է թռչել առանց բարձրություն կորցնելու կամ նույնիսկ բարձրանալ (սավառնում)։ Առաջին ճախրաթիռը կառուցել և փորձարկել է ֆրանսիացի նավաստի ժ․ Լը Բրին 1868 թվականին։ Նրա կատարած թռիչքների հեռավորությունը հասնում էր 30 մ։

Արդի ճախրաթիռները տարբերվում են ըստ տեղերի քանակի (միատեղ, երկտեղ և բազմատեղ) և նշանակման (ուսումնական, մարզական, ռեկորդային)։ Գոյություն ունի ճախրաթիռի արձակման երեք եղանակ, բուքսիրման միջոցով (ավտոմեքենայով, մոտոցիկլետով, ինքնաթիռով), ներքին այրման շարժիչին միացված կարապիկով կամ ձեռքով ձգվող ռետինե լարի օգնությամբ։ 1960-ական թվականներին տարածում գտան շարժիչավոր ճախրաթիռները՝ մոտոճախրաթիռները, որոնք կատարում են ինքնուրույն վերսլացք։

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Կարլեն Ղամբարյան

**Կարլեն Հմայակի Ղամբարյան** (), կուսակցական և պետական աշխատող։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1977), ԽՄԿԿ անդամ 1946)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Կ․ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկա-մեքենաշինական ֆակուլտետը (1950 թ.), ՍՄԿԿ ԿԿ-ի բարձրագույն կուսակցական դպրոցը (1958 թ.)։ 1950 թվականից աշխատել է Երևանի էլեկտրատեխնիկական գործարանում։ 1955 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Օրջոնիկիձեի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1958 թվականից աշխատել է ՀԿԿ ԿԿ-ի ապարատում։ 1959 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Հրազդանի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1961 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ, միաժամանակ (1963-1965 թթ.)՝ արդյունաբերության և շինարարության ղեկավարման գծով ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի նախագահի տեղակալ։ 1975-1981 թվականներին Ղամբարյանը եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1981 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար և ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամ։ 1960 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ։ ՀԽՍՀ V-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 4 շքանշաններով և մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 8-րդ գումարման պատգամավորներ