Գալակտիկական կոորդինատային համակարգ

մինի|250x250փքս|Ծիր կաթինը՝ նկարչի պատկերացմամաբ, «Սպիտցեր » աստղադիտակի տվյալների հիման վրա։ Ընդգծված են գալակտիկական երկայնության աստիճանները Արեգակի նկատմամաբ։ Շառավղային նշումները ցույց են տալիս հեռավորությունը՝ յուրաքանչյուր քայլը 5000 լուսատարի։
**Գալակտիկական կոորդինատային համակարգ,** երկնային մարմինների կոորդինատային համակարգ, որի հաշվարկման սկիզբը Արեգակն է, իսկ հաշվարկման ուղղությունը՝ Ծիր Կաթին գալակտիկայի կենտրոնից դեպի դուրս ուղղությունն է։ Գալակտիկական կոորդինատային համակարգի հարթությունը համընկնում է գալակտիկայի սկավառակի հարթության հետ։ Աշխարհագրական համակարգի նման, նա էլ ունի լայնություն և երկայնություն։

## Նշանակում
Գալակտիկական կոորդինատային համակարգում լայնությունը և երկայնությունը նշվում են համապատասխանաբար լատիներեն b և l տառերով։ Գալակտիկական լայնությունը հաշվարկվում է գալակտիկայի հարթությունից մինչև օբյեկտ, օգտագործելով Արեգակը, որպես գագաթ։ Այն կարող է ընդունել -90 ° -ից մինչև + 90 °արժեքներ։ Գալակտիկական երկայնությունը հաշվարկվում է Գալակտիկայի հարթությունում։ Այն՝ Արեգակը և գալակտիկական կենտրոնը միացնող առանցքից, ունի նույն ուղղությունը, որ ունի երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգում, ուղղակի  ծագումը։ Գալակտիկական երկայնությունը ընդունում է 0-ից մինչև 360 ° արժեքները։ Գալակտիկայի հյուսիսային բևեռը գտնվում է Վերոնիկայի Վարսեր համաստեղությունում։ Գալակտիկայի Հարավային բևեռը գտնվում է Քանդակագործ համաստեղությունում։

## Սահմանում
ձախից|մինի|250x250փքս|Գալակտիկական կոորդինատների սխեմատիկ պատկերում ''b'' ՝ լայնություն,''l'' ՝ երկայնություն.
մինի|250x250փքս|Երրորդ աստղագիտական եռանկյուն(''վարդագույն''), գալակտիկական կոորդինատային համակարգ''(դեղին'') և երկրորոդ հասարակածային կոորդինատային համակարգ(''կանաչ'')
1958 թվականին Մոսկվայում տեղի ունեցող 10-րդ գլխավոր ասամբլեայի Ժամանակ Միջազգային Աաստղագիտական Միությունը, սահմանեց գալակտիկական կոորդինատային համակարգը, կապելով հասարակածային կոորդինատային համակարգի հետ։ Գալակտիկական հյուսիսային բևեռը որոշվեց ուղղակի ծագմամբ  (192°,25)  և թեքությամբ (*B1950* դարաշրջանում)։ Երկնային հասարակածի վրա գալակտիկական հասարակածի ծագող հանգույցն ունի 33° երկայնությունը։ Ընթացիկ  J2000.0 դարաշրջանում, հյուսիսային բևեռը որոշվում է  և  կոորդինատներով։

## Անցում երկրորդ հասարակածայնից՝ գալակտիկականին
Գծենք գալակտիկական հասարակածային KCK' հարթությունը և նրան ուղղահայաց GSG' գիծը, որը միացնում է գալակտիկական G հյուսիսային բևեռը, Արեգակը և  գալակտիկական G' բհարավային բևեռը։ Տանենք թեք δ' = 27°,4 ( B1950 դարաշրջանի համար)՝ GSG' համար, PSP' աշխարհի առանցքը և դրան ուղղահայաց երկնային հասարակածի QCQ' հարթությունը։ Ենթադրենք՝  α-ն լուսատուի ուղղակի ծագումն է,, δ՝ թեքումն է, R՝ ինքը լուսատուն է,  *b*-ն նրա գալակտիկական լայնությունը, *l-ն* ՝գալակտիկական երկայնությունը, α' = 192°,25 ( B1950 դարաշրջանի համար) հյուսիսային բևեռի ուղղակի ծագումն է, *l*' = 90° + 33° = 123° ( B1950 դարաշրջանի համար) գալակտիկական հյուսիսային բևեռի երկայնությունը։ Այս դեպքում, գալակտիկական  և երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգերը կկապի GPR գնդային եռանկյունը, որը կոչվում է երրորդ աստղագիտական եռանկյուն։ Երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգից՝ գալակտիկական կոորդինատային առանցքին անցման բանաձևերն ունեն հետևյալ տեսքը․

: \sin b = \sin\delta\sin\delta' + \cos\delta\cos\delta'\cos(\alpha-\alpha'),

: \cos b\sin(l'-l) = \cos\delta\sin(\alpha-\alpha'),

: \cos b\cos(l'-l) =  \cos\delta'\sin\delta-\sin\delta'\cos\delta\cos(\alpha-\alpha').

J2000.0 դարաշրջանի և այլ դարաշրջանների համար այս բանաձևերում պետք է տեղադրել տվյալ դարաշրջանին համապատասխան  α', δ', *l*'։

## Անցում երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգին
Այս անցումը ավելի քիչ է կիրառվում, քան հակառակ անցումը։ Դուրս է բերվում նույն գնդային եռանկյունով, օգտագործելով նույն եռանկյունաչափական բանաձևերը։ Նրանք ունեն հետևյալ տեսքը․

: \sin\delta = \sin\delta' \sin b + \cos\delta' \cos b \cos(l' - l),

: \cos\delta \sin(\alpha - \alpha') = \cos b \sin(l' - l),

: \cos\delta \cos(\alpha - \alpha') = \cos\delta' \sin b - \sin\delta' \cos b \cos(l' - l).

## Տես նաև
* Գալակտիկայի պտտման կոր
* Գուլդի գոտի
* Խավարածրային կոորդինատային համակարգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Н.Александрович. Основы астрономии. Галактическая система координат.
* К. А. Постнов. Система координат, галактическая

Կատեգորիա:Կոորդինատային համակարգեր