Գագաթոսկրեր

**Գագաթոսկրեր** (), գանգի զույգ տափակ ոսկրեր, որոնք կազմում են գանգաթաղի միջին մասը, իսկ քունքոսկրի հետ՝ ուղեղային գանգի կողմնային մասը։ Յուրաքանչյուր գագաթոսկր ունի գրեթե քառանկյունաձև կառուցվածք՝ բաղկացած երկու մակերեսից, չորս եզրից և չորս անկյունից: Անվանումը ծագում է լատիներեն *paries* (-ietis) արմատից, որը նշանակում է պատ։

## Մակերեսներ
### Արտաքին մակերես
Գագաթոսկրն ունի արտաքին ուռուցիկ մակերես, որի կենտրոնում լավ արտահայտված է գագաթոսկրի թումբը (), որտեղից սկսվում է ոսկրացման գործընթացը։ Թմբից ցած վերին և ստորին քունքային գծերն (**) են: Վերին գծին կպչում է քունքամկանի փակեղը, իսկ ստորին գծին՝ քունքամկանը:

Այս գծերից վեր ոսկրը ծածկված է ամուր հյուսվածքային շերտով՝ վերգանգային ջլոնով (), իսկ դրանցից վար այն ձևավորում է քունքափոսի () մի մասը և քունքամկանի () կպման հատվածն է։

Ոսկրի վերին հատվածում՝ վերին կամ սագիտալ եզրի մոտ, գտնվում է գագաթային անցքը (): Այն նախատեսված է դեպի վերին սագիտալ ծոց () ուղղվող արտատար  երակի, իսկ երբեմն նաև ծոծրակային զարկերակի () փոքր ճյուղի անցման համար: Այս անցքը մշտական չէ, և դրա չափսերը կարող են զգալիորեն փոխվել:

### Ներքին մակերես
Ներքին մակերեսը գոգավոր է, այնտեղ իրենց հետքն են թողնում կարծր ուղեղապատյանն ու նրա անոթները: Գագաթոսկրի վերին (սագիտալ) եզրի երկայնքով անցնում է վերին սագիտալ երակածոցի ակոսը (), որը տանում է դեպի վերին սագիտալ ծոց (): Ակոսի հարևանությամբ գտնվում են մի քանի գոգավորություններ՝ հատիկավորումների փոսիկներ (*foveolae granulares*), որոնք առավել արտահայտված են տարեց անձանց գանգում և նախատեսված են սարդոստայնային հատիկավորումների (Պակյոնյան մարմնիկների) համար:

## Եզրեր
* Վերին սագիտալ եզրը (), որը ամենաերկարն է, ունի ատամնավոր կառուցվածք և միանում է հակառակ կողմի գագաթոսկրին։
* Առաջային ճակատային եզրը () միանում է ճակատոսկրին՝ ձևավորելով պսակաձև կարանի () կեսը: Այն կետը, որտեղ պսակաձև կարանը հատվում է սագիտալ կարանին, ունի T-աձև տեսք և կոչվում է բրեգմա։
* Ստորին քունքային (խրթեշավոր) եզրը (), որը միանում է քունքոսկրին, բաժանվում է երեք հատվածների․
** առաջային հատվածը բարակ է, ծածկվում է սեպոսկրի մեծ թևի () գագաթով։
** միջին հատվածը աղեղնաձև է, ծածկվում է քունքոսկրի խրթեշով ():
** հետին հատվածը հաստ է, միանում է քունքոսկրի պտկաձև հատվածին ()։
* Հետին ծոծրակային եզրը (), որը միանում է ծոծրակոսկրին, ձևավորում է լամբդայաձև կարանի () կեսը։ Այն կետը, որտեղ սագիտալ կարանը հատվում է լամբդայաձև կարանին, կոչվում է լամբդա, քանի որ իր ձևով հիշեցնում է հունարեն համանուն տառը։

## Անկյուններ
* Վերին առաջային կամ ճակատային անկյունը (), որը միանում է ճակատոսկրին, համապատասխանում է նետաձիգ (սագիտալ) ու պսակաձև կարանների հատման կետին։ Այս կետն անվանվում է բրեգմա: Պտղի գանգում և հետծննդյան շրջանի առաջին մեկուկես տարվա ընթացքում այս հատվածը կոչվում է առաջային գաղթուն ()։
* Ստորին առաջային կամ սեպաձև անկյունը () միանում է սեպոսկրի մեծ թևին։ Նրա վրա առկա է խորը ակոս, երբեմն՝ խողովակ, որը նախատեսված է միջին ուղեղապատյանային զարկերակի () առաջային ճյուղերի համար։
* Վերին հետին կամ ծոծրակային անկյունը (), որը միանում է ծոծրակոսկրին, համապատասխանում է սագիտալ ու լամբդայաձև կարանների հատման կետին և անվանվում է լամբդա: Պտղի գանգում այս հատվածը կոչվում է հետին գաղթուն ():
* Ստորին հետին կամ պտկաձև անկյունը () միանում է քունքոսկրի պտկաձև ելունին։ Այստեղ կա թույլ արտահայտված մի ակոս, որտեղ գտնվում է լայնական ծոցի () մի մասը։ Այս անկյան, ծոծրակոսկրի և քունքոսկրի պտկաձև ելունիմիացման կետը կոչվում է աստերիոն:

## Ոսկրացում
Գագաթոսկրի ոսկրացումը լինում է թաղանթային եղանակով, որն ի հայտ է գալիս գագաթոսկրի թմբի շրջանում, պտղի զարգացման մոտավորապես ութերորդ շաբաթում։

Ոսկրացումը լինում է ճառագայթաձև՝ կենտրոնից դեպի ոսկրի եզրերը. հետևաբար, անկյունները ձևավորվում են ամենավերջում, և հենց այդտեղ են գտնվում գաղթունները ():

Երբեմն գագաթոսկրը բաժանվում է երկու մասիէ առաջային և հետին ուղղությամբ անցնող լրացուցիչ կարանի միջոցով։

## Այլ կենդանիներ
մինի|(Sphenodon punctatus) գանգ՝ էպիֆիզային բացվածքով, որը շրջապատված է գագաթոսկրերով։
Ոչ կաթնասուն ողնաշարավորների գագաթոսկրերը սովորաբար ձևավորում են գանգափոսի հետին կամ կենտրոնական մասը՝ տեղակայվելով ճակատոսկրերի հետևում։ Շատ ոչ կաթնասուն չորքոտանիների շրջանում դրանք հետևից սահմանակցում են զույգ հետգագաթային (պոստպարիետալ) ոսկրերին, որոնք, կախված տեսակից, կարող են գտնվել գանգափոսի կենտրոնական մասի կամ հետին պատի ձևավորմանը։ Ժամանակակից տուատարաների (հատերիա), որոշ մողեսների, ինչպես նաև բազմաթիվ բրածո չորքոտանիների շրջանում, գանգի միջին գծով՝ երկու գագաթոսկրերի միջև, առկա է փոքր բացվածք՝ գագաթային անցքը (կոչվում է նաև կոնաձև անցք)։ Այս բացվածքը գագաթային աչքի (նաև՝ կոնաձև կամ երրորդ աչք) տեղակայման վայրն է, որը զգալիորեն փոքր է երկու հիմնական աչքերից։

### Դինոզավրեր
Գագաթոսկրը գտնվել է գանգի հետին մասում և տեղակայված էր միջին գծին մոտ։ Այս ոսկրը գանգի գագաթային մասն էր, որը ծածկում էր ուղեղը, աչքերը և քթանցքները։ Գագաթոսկրերը հպվում են գանգի մի քանի այլ ոսկրերի։ Ոսկրի առաջային մասը հոդավորվում է ճակատոսկրի և հետակնակապճային () ոսկրի հետ։ Ոսկրի հետին մասը հոդավորվում է խրթեշավոր ոսկրի, իսկ ավելի հազվադեպ՝ վերծոծրակային () ոսկրի հետ։ Եղջյուրավոր դինոզավրերի ոսկրային «օձիքները» ձևավորվել են գագաթոսկրի ելուստներից։ Այս օձիքները կախված են պարանոցի վրա և դուրս են գալիս գանգի սահմաններից։

## Լրացուցիչ պատկերներ

Պատկեր:Parietal_bone_animation2.gif|Գագաթոսկրի դիրքը: Անիմացիա։
Պատկեր:Parietal_bone.jpg|Գագաթոսկր
Պատկեր:HSCA-JFK-head-7-125.jpg|Գնդակի հետագիծը նախագահ Քենեդիի գանգի միջով։ Գնդակը հետևից հարվածել է նրա աջ գագաթոսկրի հետին մասին։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Գանգ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Ոսկրաբանություն
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ