Արտահայտման ազատությունը Կանադայում

[150px|մինի|[Կանադայի մշակույթ]]
**Արտահայտման ազատությունը Կանադայում** պաշտպանված է որպես «հիմնարար ազատություն» Կանադայի իրավունքների և ազատությունների խարտիայի 2-րդ բաժնով, սակայն գործնականում կանոնադրությունը կառավարությանը թույլ է տալիս «ողջամիտ» սահմանափակումներ մտցնել բառերի գրաքննության վրա: Ատելության խոսքը, անպարկեշտությունը և զրպարտությունը Կանադայում արգելված արտահայտությունների ընդհանուր կատեգորիաներ են:

## Օրենսդրություն
Կանադայի իրավունքների և ազատությունների խարտիայի 2-րդ(բ) բաժինը սահմանում է խոսքի ազատության իրավունքը, և Կանադայի Գերագույն դատարանը շատ լայնորեն մեկնաբանեց այդ իրավունքը: Դատարանը որոշեց, որ հաղորդման փոխանցմանն ուղղված ցանկացած գործողություն պաշտպանված է 2-րդ(Ա) բաժնով, բայց դա չի ներառում բռնի ձև ունեցող գործողություններ։ Այնուամենայնիվ, Խարտիայի 1-ին բաժինը սահմանում է, որ իրավունքները կարող են սահմանվել "ողջամիտ" սահմանափակումներ, եթե այդ սահմանափակումները սահմանված են օրենքով և կարող են «հստակ արդարացվել ազատ և ժողովրդավարական հասարակության մեջ»։

## Խելամիտ սահմաններ
Կանադայում խոսքի ազատությունը բացարձակ չէ; Խարտիայի 1-ին բաժինը կառավարությանը թույլ է տալիս ընդունել խոսքի ազատությունը սահմանափակող օրենքներ, պայմանով, որ այդ սահմանափակումները «ողջամիտ են և կարող են արդարացվել ազատ և ժողովրդավարական հասարակության մեջ»։ Ատելության խոսք (որը վերաբերում է որոշակի ռասայական, էթնիկական, գենդերային, սեռական, կրոնական կամ այլ ճանաչելի խմբի նկատմամբ ցեղասպանության կամ բռնության քարոզչությանը և հրահրմանը) և անպարկեշտություն (լայն տերմին, որը վերաբերում է, ի թիվս այլ բաների, գրականությանը, որն անխոհեմ, վտանգավոր կամ խիստ անընդունելի է հասարակության համար որպես ամբողջություն, օրինակ ՝ երեխաների սեռական բռնության վերաբերյալ նյութերը կամ կեղծ դեղամիջոցները, որոնք նախատեսված են սեռական գրավչությունը բարձրացնելու համար), երկու օրինակ են, որոնք զգալի ուշադրություն են գրավում լրատվամիջոցների և հանրային մեկնաբանության կողմից։

Քվեբեկ նահանգում խոսքի ազատությունը սահմանափակ է ՝ ի շահ ֆրանսերենի պաշտպանության։  Ֆրանսերենի կանոնադրության համաձայն, արտաքին առևտրային ցուցանակները կարող են օգտագործել անգլերեն տեքստ միայն այն դեպքում, եթե այն երկու անգամ փոքր է ֆրանսերենով տեքստից, հակառակ դեպքում ձեռնարկությունները կարող են ֆինանսական տույժեր կրել: Գերագույն դատարանը ցուցանակների դրույթը ճանաչեց որպես խոսքի ազատության "ողջամիտ" սահմանափակում։

## Կանադայում դավաճանության և վարկաբեկելու մասին օրենք

Զրպարտությունը ենթադրում է հրատարակում ինչ-որ մշտական ձևով, օրինակ ՝ գրքում կամ թերթում։ Այն հանցագործություն է, որը անձին իրավունք է տալիս փոխհատուցել այն բառերի հրապարակման հետ կապված, որոնք նպատակ ունեն նվաստացնել անձի հեղինակությունը։ Օրենքը առաջնորդում է ԶԼՄ-ներին հրապարակումներ կատարել զգուշությամբ՝ խուսափելով զրպարտության ցանկացած ձևից և հարգելով մարդու արտահայտվելու ազատությունը:

«Սուտ վիրավորանքը» Քրեական օրենսգրքում նախատեսված քրեական հանցագործություն է։ 298(1) ենթաբաժինը սահմանում է որպես «նյութ, որը հրապարակվել է առանց օրինական հիմնավորման կամ արդարացման, որը կարող է վնասել ցանկացած անձի հեղինակությանը ՝ ենթարկելով նրան ատելության, արհամարհանքի կամ ծաղրուծանակի, կամ որը նպատակ ունի վիրավորել այն անձին կամ ում նկատմամբ այն հրապարակվել է»։ 300-րդ հոդվածն արգելում է զրպարտչական նյութերի հրապարակումը, որոնք, ըստ հրատարակչի, «ակնհայտ կեղծ են»: 301-րդ հոդվածն արգելում է ցանկացած զրպարտչական նյութի հրապարակումը, սակայն այս բաժինը հակասահմանադրական է ճանաչվել, քանի որ այն կարող է քրեականացնել իրականությանը համապատասխանող նյութերի հրապարակումը:

Օրինակ՝ Ջեյմս Կիգստրան, ով եղել է հակասեմիտ և Ալբերտայի դպրոցներում աշակերտներին սովորեցնում էր Հոլոքոստի ժխտումը, դատապարտվեց ատելության խոսք տարածելու համար և ենթարկվեց հետապնդման։

## Լրատվամիջոցների գրաքննություն
1970-ականներին Կանադայի ազգային անվտանգության ծառայությունները չարաշահել են իրենց վերահսկողական լիազորությունները՝ անօրինաբար ճնշելու ձախակողմյան մամուլի գործառույթը՝ կիրառելով հրկիզում, ապօրինի ներխուժում և գողություն:

Ցենզուրան վերաիմաստավորում է խոսքի ազատության գաղափարը՝ այն դիտարկելով որպես հանրային, այլ ոչ թե մասնավոր իրավունք։ Սենատոր Քիթ Դեյվին 1981 թվականին աջակցել է այս տեսակետին՝ գրումով *[[The Globe and Mail]]*-ում. «Շատ հրատարակիչներ փայփայում են անհեթեթ մի գաղափար, թե մամուլի ազատությունը նրանց սեփականությունն է... իսկ իրականում ճիշտ հակառակն է։ Մամուլի ազատությունը ժողովրդի իրավունքն է»

Ինտերնետի ձևավորումը որպես մեդիայի տարածման հիմնական հարթակ՝ նոր հնարավորություն տվեց պետական ցենզուրայի համար, հատկապես հաշվի առնելով, որ կանադացիները ինտերնետի ակտիվ օգտատերեր են։ 2007 թվականին վարչապետ Սթիվեն Հարփերի օրոք Ազգային պաշտպանության փոխնախարարը խորհրդարանում հայտարարեց, որ Կանադայի կառավարությունը համագործակցում է Ամերիկայի Ազգային անվտանգության գործակալության (NSA) և նմանատիպ այլ մարմինների հետ՝ «ինտերնետը տիրապետելու» նպատակով։ Այս գործընթացում Կանադայի կառավարությունը ներգրավվել է ինտերնետի սեկյուրիտիզացիայի (անվտանգայնացման) գործընթացում։ Սեկյուրիտիզացիան այն երևույթն է, երբ պետության ուժին սպառնացող վտանգները ներկայացվում են որպես «ժողովրդին» սպառնացող վտանգներ՝ այդ կերպ օրինականացնելով այնպիսի գործողություններ, որոնք այլ պայմաններում կարող էին համարվել անթույլատրելի՝ հանուն ազգային անվտանգության պաշտպանության։

Ինտերնետային ցենզուրան կարող է իրականացվել նաև այն մասնավոր ընկերությունների կողմից, որոնք վերահսկում են մուտքը՝ ինտերնետ ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների (ISP) կողմից։ 2005 թվականին Կանադայի խոշոր ինտերնետ ծառայություններ մատուցող Telus ընկերությունը արգելափակեց մի վեբկայք, որը ստեղծվել էր՝ հանրայնացնելու այն արհմիության տեսակետները, որը գտնվում էր ընկերության հետ հակամարտության մեջ։ Չնայած Կանադայի Հաղորդակցությունների մասին օրենքը արգելում է բեռնատարներին (carriers) վերահսկել այն բովանդակությունը, որը նրանք փոխանցում են հանրությանը, Telus-ը պնդեց, որ իր գործողությունները օրենքի սահմաններում են՝ հղում կատարելով այն պայմանագրային լիազորությանը, ըստ որի կարող է որոշ կայքերի մուտքը արգելափակել։ Այդ արգելափակումը պատահաբար ազդել էր նաև հարյուրավոր այլ, ոչ առնչվող կայքերի վրա և հեռացվել էր հասարակական քննադատության արդյունքում։

ԱՄՆ-ի հետ համեմատած՝ Կանադայի կարգավորող միջավայրը զգալիորեն պաշտպանում է ցանցի չեզոքությունը (net neutrality)։ Դա պայմանավորված է երկրի կարգավորող կառուցվածքով, գործող օրենքներով, այս հարցի շուրջ երկու հիմնական քաղաքական ուժերի միջև համատեղ համաձայնությամբ, ինչպես նաև կանադական հեռահաղորդակցության շուկայի ոչ մրցակցային բնույթով, ինչը պահանջում է խիստ վերահսկում՝ չարաշահումներից խուսափելու համար։

### Քվեբեկի ազատագրման ճակատի ճգնաժամը
Քվեբեկի ազատագրման ճակատի (FLQ) ճգնաժամից հետո բազմաթիվ քննադատություններ հնչեցին մամուլի հասցեին՝ այն մեղադրելով ճգնաժամային իրավիճակում լուրերի շրջաբառակման ընթացքում անպատասխանատու վարքագծի համար։ Քննադատությունը այնքան մեծ էր, որ 1970 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Պիեռ Լապորտի մահից հետո Լիբերալ կուսակցության կարգապահական հարցերով պատասխանատու Լուի-Ֆիլիպ Լակրուան լրագրողներին մեղադրեց նրա մահվան մեջ։ Պետական քարտուղար Պելտիեն և Կանադայի ռադիոհեռուստատեսային հանձնաժողովի նախագահը քննարկեցին զսպման կարգավորումներ կիրառելու հնարավորությունը, սակայն եզրակացրին, որ դա կհանգեցնի գրաքննության մեղադրանքների։ Պատերազմական դրության մասին օրենքն ակտիվացվեց, և Օտտավայում CBC լրատվական ծառայությունը ստացավ հրահանգներ միայն այնպիսի լուրեր հեռարձակելու, որոնք ունեն հստակ նշված աղբյուր, զերծ մնալ ընդդիմադիր կուսակցությունների մեկնաբանություններից և թույլ չտալ, որ իրենց անունը կապվի որևէ քաղաքական հայտարարության հետ։ Որոշվեց, որ պետք է Պետական քարտուղարը վերահսկի՝ արդյոք մասնավոր և հանրային լրատվամիջոցները հավատարիմ են կառավարության որոշումներին։ Վարչապետի ծրագրերի քարտուղար Ջ․ Դեյվինը առաջարկեց, որ կառավարությունը կենտրոնանա չորս ուղղությունների վրա, որոնցից մեկը Զորքերի ռազմավարական գործողությունների կենտրոնի կողմից լրատվամիջոցների շաբաթական մշտադիտարկումն էր։

## Ասոցիացիաներ և վերահսկողություն
Հաղորդակցության վերահսկողության հաստատությունները պետական գործակալություններ են, որոնք կարգավորում են մեդիա ոլորտը, կարող են փոփոխել գործող կանոնակարգերը և ստեղծել նոր կարգավորող մարմիններ։ 1982 թվականին վարչապետ Պիեռ Տրյուդոն հայտարարել է․ «Երբ մեդիան ինքն իրեն չի կարգապահում, պետությունն է միջամտում»։ Գոյություն ունեն նաև ինքնակարգավորվող միջմեդիա հաստատություններ, որոնք ձգտում են խուսափել պետական կարգավորումից՝ ստեղծելով սեփական վերահսկողական մեխանիզմներ։ Դրանց օրինակներն են՝ Կանադայի Հեռարձակողների Ասոցիացիան, Օնտարիոյի Մամուլի խորհուրդը, հրատարակիչների միությունները և գովազդային խմբերը։ 
	
Ազգային լրատվամիջոցների ասոցիացիաները, շատ թերթեր, ամսագրեր և խոշոր առևտրային ցանցեր աջակցել են Գովազդային ստանդարտների Կանադական օրենսգրքին: Կանադայի ռադիոհեռուստատեսային հաղորդակցության հանձնաժողովը (CRTC) պետք է հաստատի բոլոր սցենարները ՝ Կանադական կայաններում սննդամթերքի, դեղերի և կոսմետիկ արտադրանքի գովազդը հեռարձակելու համար։ Օնտարիոյում սպառողների և առևտրի նախարարության ալկոհոլային խմիչքների լիցենզավորման գրասենյակը հրատարակում է մի գիրք, որը թվարկում է, թե ինչ կարող է և չի կարող տպագրվել տպագիր հրատարակություններում, և ինչը կարող է օգտագործվել գինու, գարեջրի և խնձորօղի գովազդներում: 12 տարեկանից ցածր երեխաների համար նախատեսված բոլոր գովազդները պետք է համապատասխանեն երեխաների համար գովազդի հեռարձակման օրենսգրքին և ղեկավարվեն Գովազդային ստանդարտների խորհրդի մանկական կոմիտեի կողմից։

Օնտարիոն, Բրիտանական Կոլումբիան և Ալբերտան կարգավորում են «ինժեներ» կոչման օգտագործումը և տուգանքներ են սահմանում մինչև 10,000 ԱՄՆ դոլար առաջին խախտման համար, իսկ հետագայում ՝ 25,000 ԱՄՆ դոլար՝ համապատասխան մարզային ինժեներական ընկերության կողմից հավատարմագրված անձանց կողմից կոչման կամ դրա հետ կապված լեզվի կամ կնիքների օգտագործման համար ՝ անկախ որակավորումներից։

## Գրքեր
Ինչը կարելի է և ինչը չի կարելի հրատարակել գրքերում, բարձրացնում է խոսքի ազատության և հանդուրժողականության հարցեր։ 1962 թվականին Դ. Հ. Լոուրենսի «Լեդի Չաթերլեյի սիրեկանը» գիրքը կանգնեց դատարանի առաջ՝ որոշելու, արդյոք այն պետք է արգելվի։ Գործը հարցականի տակ առավ դաշնային կառավարության անառակության (անառակ գրականության) վերաբերյալ օրենքները Քրեական օրենսգրքում։ Գիրքը հաճախ օգտագործում էր «fuck» բառը և մանրամասն նկարագրում էր արտամուսնական հարաբերություններ, ինչը վիրավորական էր համարվում որոշ ընթերցողների համար։ Առաջ էր բերվել այն պնդումը, թե գիրքը անպարկեշտ է,  և կարող է ապականել և բարոյապես փչացնել ընթերցողներին։ Դաշնային կառավարության գրաքննության կանոնները հստակ չէինև 1962 թվականին Կանադայի Գերագույն դատարանը վճռեց, որ գիրքը կարող է շարունակել հրապարակվել և գտավ, որ «Լեդի Չաթերլեյի սիրեկանը» անպարկեշտ չէ։

2006 թվականին լույս տեսած Մարկ Շտայնի ՝ արևմուտքում Մահմեդական սփյուռքի մասին «Միայն Ամերիկան» գիրքը դարձել է Կանադայի Իսլամական կոնգրեսի ղեկավար Մոհամմեդ Էլմասրիի բողոքի առարկա, որում ասվում է, որ հոդվածը« խտրականություն է դնում մահմեդականների նկատմամբ ՝ ելնելով նրանց կրոնից: Այն մուսուլմաններին ենթարկում է ատելության և արհամարհանքի իրենց կրոնի պատճառով»: Շտայնի և Մաքլինի ամսագրի դեմ բողոքը, որը 2006 թվականին հրատարակել է գրքից մի հատված, վերանայվել է մարդու իրավունքների երեք հանձնաժողովներում ՝ Օնտարիոյում, որը հայտարարել է, որ իր իրավասության շրջանակից դուրս է այդ գործը, Բրիտանական Կոլումբիայում, որը մերժել է բողոքը, Կանադայի Մարդու Իրավունքների Հանձնաժողովում, որը նույնպես մերժել է դաշնային բողոքը՝ առանց գործը փոխանցելու դատարան։ Այս դեպքը հաճախ հիշատակվում է որպես Կանադայի Մարդու Իրավունքների ակտի 13-րդ հոդվածի չեղարկման պատճառներից մեկը։ Այդ հոդվածը թույլ էր տալիս դաշնային մակարդակով բողոքներ ներկայացնել՝ կապված հեռախոսով կամ ինտերնետով ատելության քարոզչության հետ։

## Հեռուստատեսություն
1990-ականների սկզբին Կանադան աուդիովիզուալ արտադրանքի երկրորդ խոշորագույն արտահանողն էր Միացյալ Նահանգներից հետո։ 1968 թվականի Կանադական կանոնադրությունը լրացրեց հեռարձակողների պարտավորությունները նրանով, որ կանադական հեռարձակումը պետք է նպաստի ազգային միասնությանը, և որ հեռարձակողները պետք է հետևեն զրպարտության, անպարկեշտության և այլնի վերաբերյալ օրենքներին։

2004 թվականին հեռարձակողները ստիպված էին անընդհատ հետևել արտասահմանյան ռադիոկայաններին և հեռացնել ցանկացած բովանդակություն, որը կարող է հակասել Կանադայի իրավունքների և ազատությունների խարտիային: Կանադայի ռադիոյի, հեռուստատեսության և հեռահաղորդակցության հանձնաժողովը (CRTC) սահմանափակումներ է դրել "Ալ-Ջազիրա" լրատվական ցանցի ՝ արաբերեն լեզվով հեռարձակման լիցենզիայի վրա։

1982 թվականի հունվարի 11-ին ինուիտ հեռուստառադիոհեռարձակման կորպորացիան (IBC) սկսեց հեռուստատեսային հաղորդումներ հեռարձակել հյուսիսարևմտյան տարածքներում և Քվեբեկի հյուսիսում ։  Գրեթե մեկ տասնամյակ ինուիտ համայնքները հիմնականում ստանում էին անգլալեզու ծրագրեր, ինչը մտահոգիչ էր, քանի որ հյուսիսում շատ մարդիկ անգլերեն չէին հասկանում: Այսպիսով, ինուիտները չէին կիսում նույն մշակութային կողմնորոշումը և չէին կարող ազատորեն նույնանալ իրենց ավանդույթների կամ հարավային Կանադայի հետ։	

Էսկիմոսյան «Տապիրիսատ» նախագիծը մեկնարկել է «Անիկ Բ» եռամյա նախագիծը, որը կոչվում է «Ինուկշուկ»: «Ինուկշուկ» նախագիծը արբանյակի միջոցով կապեց վեց համայնք Արկտիկայի երեք շրջաններում ՝ միակողմանի վիդեո և երկկողմանի աուդիո հաղորդակցության միջոցով: Ինուկշուկը հեռարձակել է հեռուստակոնֆերանսներ, ուղիղ եթերով և նախապես ձայնագրված հաղորդումներ, ինչպես նաև հանդես է եկել որպես Ինուկտիտուտա հեռուստատեսային ցանցի ստեղծման նախաձեռնող։ Inuit Broadcasting Corporation-ը ապահովում է ավելի մեծ թվով «Inuktitut» ծրագրեր հեռուստատեսությամբ և ընդլայնում է Inuit-ի տեղեկատվության հասանելիությունը: Ինուիտներն այսօր ծանոթ են պատմության մեջ հաղորդակցության դերին և ժամանակակից զարգացման գործընթացին, մշակութային կայունությունն ամրապնդվել է այն բանի շնորհիվ, որ նոր էլեկտրոնային լրատվամիջոցները թույլ են տվել ինուիտներին հարմարեցնել իրենց ինստիտուտները, և մասնակցությունը տեղափոխվել է Հյուսիս։

## Ինտերնետ
Ինտերնետը դարձել է հաղորդակցության միջոց ՝ լինի դա միմյանց հետ շփվելու, թե լայն հասարակությանը տեղեկատվության լայն շրջանակ տրամադրելու միջոցով: Խոսքի ազատությունը և ինտերնետի օգտագործումը կապված են կառավարությունների կողմից խոսքի ազատությունը և ինտերնետի օգտագործումը սահմանափակելու հնարավորության հետ։

Չնայած թվում է, որ ինտերնետը լրատվամիջոցների նորարարական և հուսալի ձև է, այն պոտենցիալ կապված է անպատասխանատու հայտարարությունների և դրանց հետ կապված վտանգների հետ: 2008 թվականին Կանադայի ազգային հետազոտական խորհրդի կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը մանրամասնորեն ուսումնասիրել է օգտագործողների կողմից ստեղծված տեսանյութերը և ինտերնետի տարածվածությունը, որպես պոտենցիալ կարևոր քաղաքացիական հասարակության և Ատլանտյան Կանադայում թվային միջոցներով խոսքի ազատության զարգացման համար։

Ռիչարդ Պոզները՝ ամերիկացի իրավաբան և իրավաբանական տեսաբան, խոսքի տարածման չորս հիմնական ուղի է առանձնացնում՝

# Անանունություն․ ինտերնետը թույլ է տալիս հաղորդակցվողներին և ստեղծողներին պահպանել իրենց ինքնության գաղտնիությունը։ Դա զգալիորեն հեշտացնում է կեղծ, ապօրինի կամ վտանգավոր բովանդակության՝ օրինակ՝ մանկապղծական նյութերի կամ ատելության խոսքի ստեղծումն ու տարածումը։
# Որակի հսկողության բացակայություն․ համացանցում գրեթե ցանկացած մարդ կարող է հրապարակել գրեթե ցանկացած բովանդակություն։ Այդ պայմաններում չհիմնավորված պնդումները նույնքան հեշտությամբ են տարածվում, որքան փաստարկված հոդվածները։
# Ընդարձակ լսարան․ ինտերնետը հնարավորություն է տալիս հասնել միլիոնավոր ընթերցողների և դիտողների՝ ամբողջ աշխարհում։ Սա կարող է բազմապատկել խոսքի հնարավոր վնասները։
# Ասոցիալ անհատները գտնում են նմանախոհների․ մարդիկ, ովքեր պահում են տարօրինակ, ծայրահեղ կամ վտանգավոր տեսակետներ, համացանցում կարող են հեշտությամբ գտնել իրար։ Նման խմբերը խրախուսում են իրենց անդամներին ոչ միայն արտահայտել այդ տեսակետները, այլև գործել՝ ուժ ստանալով այդ համայնքի անդամ լինելու փաստից։ Սա կարող է լուրջ վտանգ ներկայացնել, օրինակ՝ մանկապիղծների դեպքում։

Ինտերնետի զարգացմամբ ավելի տեսանելի են դարձել արտահայտվելու ազատության սահմանափակման վերաբերյալ մտահոգությունները, որոնք բխում են հեղինակային իրավունքի կիրառությունից։ Երբ որևէ անձ ցանկանում է օգտագործել ուրիշի ստեղծագործությունը առանց համապատասխան թույլտվության, դա կարող է դիտվել որպես արտահայտվելու ազատության խոչընդոտ։ Հեղինակային իրավունքը պաշտպանում է գաղափարների արտահայտման ձևերը՝ բառերն ու պատկերները, բայց ոչ հենց գաղափարները։ Իսկ երբ խոսքը վերաբերում է խոսքի ազատության սահմանափակմանը, անհրաժեշտ է դրա համար արդարացված հիմնավորում։ Այս դեպքում, սակայն, հեղինակային իրավունքը հաճախ առաջնային է համարվում. այն դիտարկվում է ոչ թե որպես ազատության սահմանափակում, այլ՝ մարդկանց մտքերի և արտահայտությունների պաշտպանության միջոց։
	
Ինտերնետային ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները պարտավոր են հետևել ատելություն հրահրող հաղորդագրությունների դեմ սահմանված օրենքներին, և այդպիսի նյութեր պարունակող կայքեր խախտում են այդ պայմանները՝ հանգեցնելով իրենց արգելափակմանը։ Օրինակ՝ Բերնարդ Քլաթը Բրիտանական Կոլումբիայի Օլիվեր քաղաքում հիմնել էր Fairview Technology Centre Ltd անվամբ ինտերնետ ծառայություն։ 1998 թվականին պարզվեց, որ այդ կազմակերպությունը հյուրընկալում է մի շարք կայքեր, որոնք կապված էին ատելության խոսքի, նեոնացիստական կազմակերպությունների, Տորոնտոյում հիմնված Heritage Front-ի, World Wide Church of the Creator-ի և ֆրանսիական Charlemagne Hammerhead Skinheads խմբավորման հետ։ Քանի որ տեղական դպրոցները, բիզնեսներն ու պետական կառույցները օգտագործում էին Fairview-ի ծառայությունները, նրանք ևս հեշտությամբ հասանելիություն ունեին այդ ռասիստական կայքերին։ Բրիտանական Կոլումբիայի կառավարության կողմից ստեղծված Ատելության հանցագործությունների բաժինը քննել է այդ բողոքները և պահանջել, որ Fairview-ն ամբողջական իրավական պատասխանատվություն ստանձնի այդ կայքերի բովանդակության համար։ Դրանից հետո Քլաթը վաճառել է իր ընկերությունը։

«R v Elliott» գործը համարվում է առաջին դեպքը Կանադայում, երբ մարդը դատապարտվել է «Թվիթթերում»՝ թվային հարթակում արված արտահայտությունների համար։ Այս դեպքը կարևորվում է հատկապես առցանց խոսքի ազատության հնարավոր սահմանափակումների համատեքստում։ Օնտարիոյի արդարադատության դատարանը հետագայում մերժեց մեղադրանքները՝ համարելով, որ բավարար ապացույց և քրեական մտադրություն չկար։ Դատարանը գտավ, որ Գրեգորի Ալան Էլիոթի կողմից արված հրապարակումները որոշ չափով պատկանում էին լեգիտիմ և ազատ քննարկման շրջանակին, թեև դրանք կարող էին լինել կոպիտ կամ անպարկեշտ։ Բացի այդ, նշվեց, որ Twitter-ի մեջ հեշթեգ ստեղծողը չի վերահսկում բոլոր այն գրառումները, որոնք օգտագործում են այդ հեշթեգը։ Մեղադրանքները մասամբ հիմնված էին նաև այն գրառումների վրա, որոնք կատարել էին մարդիկ, ովքեր ձգտել էին ներկայացնել իրենց որպես Էլիոթ։ Իսկ ըստ օրենքի՝ անձը չի կարող մեղավոր ճանաչվել այն գործողությունների համար, որոնք ինքն անձամբ չի կատարել։

## Պոռնոգրաֆիա

Կանադացի ֆեմինիստ Վենդի Մաքելրոյը հանդես է գալիս պոռնոգրաֆիայի նկատմամբ հանդուրժողական վերաբերմունքի օգտին։ Իր "XXX: Կնոջ պոռնոգրաֆիայի իրավունքը" (1995) գրքում նա կարծում է, որ կանայք (և տղամարդիկ) ազատ են որոշելու, թե ինչպես օգտագործել պոռնոգրաֆիա, և նրանց չպետք է արգելվի պոռնոգրաֆիա մուտք գործելը: Եթե դա այդպես է, ապա այն պետք է ունենա որոշակի իմաստ, քանի որ թույլ է տալիս օգտվողներին ավելին իմանալ իրենց մասին և խոսքի ազատության սկզբունքի մի մասն է: Ոմանք կարծում են, որ օրենքը պետք է պաշտպանի արժեքները, և որ այն ամենը, ինչը կարող է խեղաթյուրել կամ խաթարել այդ արժեքները, պետք է արգելվի օրենքով: Այնուամենայնիվ, նրանք, ովքեր պաշտպանում են խոսքի ազատությունը, կարծում են, որ ցանկացած սահմանափակում պետք է հիմնված լինի ոչ միայն զզվանքի և ատելության արձագանքի վրա։

Խոսքի ազատության վերաբերյալ Գերագույն դատարանի մոտեցումն այն է, որ երբ որոշում կայացվի, թե արդյոք խոսքի ազատության սահմանափակումն արդարացված է, արտահայտման որոշակի ձևի պատճառած վնասը պետք է կշռադատվի այն վնասի հետ, որը պատճառվելու է հենց սահմանափակմամբ: խոսքի ազատության վերաբերյալ Գերագույն դատարանի մոտեցումն այն է, որ երբ որոշում կայացվի, թե արդյոք խոսքի ազատության սահմանափակումն արդարացված է, արտահայտման որոշակի ձևի պատճառած վնասը պետք է կշռադատվի այն վնասի։ Սա հիմնավորված է դարձնում խոսքի ազատության սահմանափակումների հիմնավորումը: Արտահայտվելու ազատությունը դժվար է սահմանել։ Նրանք, ովքեր դեմ են պոռնոգրաֆիային, պնդում են, որ վերջինս հիմնականում դիտվում է որպես զրպարտություն, այլ ոչ թե խտրականություն: Ինչպես ասում է Քեթրին Մաքքինոնը, ֆեմինիստ և ակտիվիստ Միացյալ Նահանգներից, «այն ընկալվում է այն բանի համատեքստում, թե ինչ է ասում, ինչը ավելի կամ պակաս արդյունավետ կամ վնասակար է պատկերացվում, քանի որ հետո ինչ-որ մեկը ըստ դրա գործողություններ է կատարում, այլ ոչ թե այն բանի համատեքստում, թե ինչ է դա անում։ Անդրադառնալով էությանը՝ այս տեսանկյունից հաղորդակցության որևէ ձև, ինչպես այդպիսին, չի կարող անել վատ բան, բացի այն, որ վիրավորական լինի»։ Պոռնոգրաֆիան նաև հարցեր է առաջացնում բռնաբարությունների, կանանց նկատմամբ բռնության և մանկական պոռնոգրաֆիայի վերաբերյալ:

## Խոսքի ազատությունը ճգնաժամի ժամանակ
Ճգնաժամային իրավիճակներում հաղորդակցությունը կարևոր դեր ունի՝ համայնքներին նախազգուշացնելու աղետների մասին և դրանց հետևանքները վերահսկելու նպատակով։ Սակայն Կանադայի վերանայված «Պաշտոնական գաղտնիքների մասին» օրենքի դրույթները մտահոգություն են առաջացնում մեդիայի շրջանում. լրագրողները կարող են զերծ մնալ ազգային անվտանգության ոլորտում չարաշահումների մասին հաղորդելուց՝ վախենալով հետապնդումներից։ Այնուամենայնիվ, Կանադայում ահաբեկչության հետ կապվող խոսքի քրեականացումը մինչ այժմ իրականացվել է համեմատաբար զգուշությամբ: Կանադան փոփոխություններ է կատարել իր 2001 թվականի հակաահաբեկչական օրինագծում ՝ նախատեսելով, որ ավելի մեծ որոշակիության համար քաղաքական, կրոնական կամ գաղափարական մտքերի, համոզմունքների կամ կարծիքների արտահայտությունը չի համարվի ահաբեկչական գործունեություն, քանի դեռ արտահայտությունը չի համապատասխանում ահաբեկչական գործունեության մեկ այլ սահմանմանը: Կանադան ընդլայնել է համացանցից ատելության քարոզը հեռացնելու և հեռացնելու հնարավորությունները և նոր պատիժներ սահմանել ահաբեկչության և ատելության խոսքի հետ կապված կրոնական գույքը վնասելու համար։
	
Չնայած «ռազմական միջոցառումների մասին» օրենքին, դաշնային կաբինետն իրավունք ունի գրաքննության ենթարկել լրատվամիջոցները՝ հայտարարելով ռազմական կամ միջազգային արտակարգ դրություն: Արտակարգ իրավիճակների մասին օրենքը պահանջում է, որ արտակարգ դրության մասին ծանուցումը խորհրդարանին ներկայացվի յոթ օրվա ընթացքում, որից հետո խորհրդարանը հնարավորություն կունենա չեղարկել այն: Կանադայի 1000 անդամ ունեցող լրագրողների ասոցիացիայի նախագահ Ջուլիան Շերը կանխատեսել է, որ ԶԼՄ-ները կդիմեն դատարան, եթե խախտվի իրավունքների խարտիան: Սակայն նախկինում դատարանները հավանություն էին տալիս ռազմական գրաքննությանը։  Օրինակ ՝ Քվեբեկի Օկա քաղաքում գտնվող իրոկեզ ցեղի մարտիկների հետ կանադական բանակի բախման ժամանակ սահմանափակումներ են մտցվել լրատվամիջոցների գործունեության վրա, ներառյալ բջջային հեռախոսների անջատումը: 1970 թվականին, Քվեբեկի Հոկտեմբերյան ճգնաժամի ժամանակ, ներդրվեց «ռազմական միջոցառումների մասին» օրենքը, և լրատվամիջոցներին արգելվեց հրապարակել Քվեբեկի ազատագրման ճակատի մանիֆեստները, և որոշ լրագրողներ նույնիսկ բանտարկվեցին։

## Տնտեսական օգուտներ
Որոշ տնտեսական գրականություն պնդում է, որ արտահայտվելու ավելի մեծ ազատությունը նպաստում է ավելի մեծ տնտեսական աճին, քանի որ գաղափարների ազատ փոխանակումը խթանում է նորարարությունը: Հակառակը (այսինքն ՝ գրաքննությունը) խոչընդոտում է ակադեմիական ազատությանը և հետազոտությանը: Կանադացիները տարեկան միջինը 2522 դոլարով ավելի հարուստ կլինեին, եթե Կանադայի պետական քաղաքականությունը խրախուսեր արտահայտվելու ազատությունը, ինչպես Նորվեգիայում, համաձայն 2021 թվականին Մոնրեալի տնտեսագիտական ինստիտուտի վերլուծական կենտրոնի պատվերով անցկացված խոսքի ազատության և տնտեսական աճի միջև փոխհարաբերությունների էկոնոմետրիկ վերլուծության։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*  "Freedom of Expression: Essential Principles". Democracy Web: Comparative Studies in Freedom. 11 October 2011.
*  "Freedom of Speech and Thought: Endangered?". Candlelight Stories, 4 May 2009.

Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:Ատելության խոսքի դեմ օրենսդրությունը ըստ երկրի
Կատեգորիա:Գրաքննություն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Կանադայի մշակույթ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Կանադայում
Կատեգորիա:Մեդիա արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Քրեական օրենսդրություն