Կոկտեյլ

**Կոկտեյլ**, խառը խմիչք, որը սովորաբար ալկոհոլային է։ Ամենատարածված ձևով կոկտեյլը մեկ կամ մի քանի թունդ ալկոհոլային խմիչքների համադրություն է այլ բաղադրիչների հետ, ինչպիսիք են հյութերը, համային օշարակները, տոնիկ ջուրը, թթվաշ թուրմերը  և դառը թուրմեր։

Կոկտեյլները զգալիորեն տարբերվում են աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում, և բազմաթիվ կայքեր հրապարակում են ինչպես օրիգինալ բաղադրատոմսեր, այնպես էլ ավելի հին և առավել հայտնի կոկտեյլների իրենց տարբերակները:

## Պատմություն

Հին Հունաստանում հայտնի «կոկտեյլ» էր կոչվում կիկեոնը։ Այն հիշատակվում է Հոմերոսյան տեքստերում և օգտագործվել է Էլևսինյան խորհուրդների ժամանակ։ «Կոկտեյլային» պարագաներ ցուցադրված են Այգիայի թագավորական դամբարանների թանգարան-ում (Հունաստան)։ Դրանք օգտագործվել են Ֆիլիպ 2 Մակեդոնացու արքունիքում՝ խնջույքների ընթացքում գինու, ջրի, մեղրի, ինչպես նաև բուրավետ խոտաբույսերի և ծաղիկների քաղվածքների խառնուրդներ պատրաստելու և մատուցելու համար։ 

ԱՄՆ-ում կոկտեյլ բառի՝ որպես խմիչքի գրավոր հիշատակում առաջին անգամ հայտնվել է The Farmers' Cabinet-ում, 1803 թվականին։ Կոկտեյլի՝ որպես ալկոհոլային խմիչքի առաջին սահմանումը երեք տարի անց հրապարակվել է The Balance and Columbian Repository-ում (Հադսոն, Նյու Յորք), 1806 թվականի մայիսի 13-ին։Ավանդաբար կոկտեյլի բաղադրիչներն էին թունդ ալկոհոլային խմիչքը, շաքարը, ջուրը և դառը թուրմերը, սակայն 1800-ականների ընթացքում այս սահմանումը զարգացավ՝ ներառելով նաև լիկյորի հավելումը։ 

1862 թվականին Ջերի Թոմասը հրատարակեց բարմենի ուղեցույց՝ Ինչպես խառնել ըմպելիքները կամ Բոն Վիվանտի ուղեկիցը վերնագրով, որը ներառում էր բիթերներով պատրաստվող 10 կոկտեյլի բաղադրատոմս՝ դրանք տարբերակելու համար այլ խմիչքներից, օրինակ՝ փանչերից և քոբլերներից։ 

Կոկտեյլները շարունակեցին զարգանալ և ժողովրդականություն ձեռք բերել ամբողջ 1900-ականների ընթացքում, և «կոկտեյլ» տերմինը ի վերջո սկսեց կիրառվել բոլոր խառը խմիչքների համար։ 1917 թվականին «կոկտեյլային երեկույթ» արտահայտությունը գործածության մեջ մտցրեց Միսսուրի նահանգի Սեն Լուի քաղաքից Ջուլիուս Ս. Ուոլշ Կրտսերը։ ԱՄՆ-ում Արգելքի ժամանակաշրջանի (1920–1933) ընթացքում, երբ գինին և գարեջուրը ավելի դժվար էին հասանելի, ավելի մեծ տարածում գտան թունդ ալկոհոլի հիմքով կոկտեյլները՝ իրենց հասանելիության շնորհիվ։ Սակայն 1960-ականների վերջում դրանց ժողովրդականությունը նվազեց։ 2000-ականների սկզբից մինչև կեսերը նկատվեց կոկտեյլային մշակույթի վերածնունդ՝ միքսոլոգիայի ոճի շնորհիվ, որը համադրում է ավանդական կոկտեյլները նորարար բաղադրիչների հետ։ Մինչև 2023 թվականը այսպես կոչված «կոկտեյլը բանկայի մեջ» արտահայտությունը  լայն տարածում էր ստացել (առնվազն Միացյալ Նահանգներում) և դարձել էր ալկոհոլային խանութներում սովորական ապրանք։ 

Ժամանակակից աշխարհում և Տեղեկատվական դարաշրջանում կոկտեյլների բաղադրատոմսերը լայնորեն տարածվում են առցանց կայքերում։ Կոկտեյլները և դրանք մատուցող ռեստորանները հաճախ ներկայացվում և գնահատվում են զբոսաշրջային ամսագրերում և ուղեցույցներում։ Որոշ կոկտեյլներ, ինչպիսիք են Մոհիտոն, Մանհեթենը և Մարտինին, դարձել են ռեստորանների անբաժանելի մաս և նաև փոփ մշակույթի բաղկացուցիչ տարր։

## Բաղադրիչներ
Ընդհանուր առմամբ, ամենակարևոր բաղադրիչները ներառում են հիմքը ձևափոխող, մեղմացնող կամ բուրավետացնող նյութը, ինչպես նաև լրացուցիչ հատուկ համ կամ գույն հաղորդող բաղադրիչը։

Հիմքը միշտ հանդիսանում է ամենագերակշռող բաղադրիչը։ Այն կազմում է կոկտեյլի ընդհանուր ծավալի առնվազն 50%-ը և միշտ բաղկացած է թունդ ալկոհոլային խմիչքներից կամ գինու հիմքով խմիչքներից։ Հիմքի տեսակը որոշում է խմիչքի ոճը․ այսպես, ջինի հիմքով կոկտեյլները, օրինակ՝ Մարտինին, տարբերվում են վիսկիի հիմքով կոկտեյլներից, օրինակ՝ Մանհեթենից։ Հնարավոր է պատրաստել կոկտեյլ՝ համադրելով մի քանի հիմքեր, եթե դրանք ունեն էական ընդհանուր հատկանիշներ, սակայն դա համարվում է վտանգավոր։

Փոխարինող բաղադրիչը գործում է որպես մեղմացնող շերտ՝ թուլացնելով հիմքի սուր ազդեցությունը և միաժամանակ բնույթ հաղորդելով դրա բնական համին։ Փոխարինիչները կարելի է դասակարգել երեք խմբի՝ բուրավետիչներ և բիթթերներ, մրգահյութեր (շաքարով կամ առանց շաքարի), մեղմացնող բաղադրիչներ (օրինակ՝ սերուցք, շաքար, ձու կամ ակվաֆաբա)։

Փոխարինիչները հաճախ օգտագործվում են սահմանափակ քանակով, որպեսզի չգերակշռեն հիմքը։ Էմբուրին առաջարկում էր մեկ խմիչքի համար առավելագույնը՝ կես ձվի սպիտակուց, մեկ ամբողջ ձվի մեկ քառորդը, մեկ ճաշի գդալ խիտ սերուցք կամ մեկ թեյի գդալ շաքար։

Հատուկ համային հավելումները ներառում են ոչ միայն ոչ ալկոհոլային սիրոպներ, այլ նաև տարբեր լիկյորներ և կորդիալներ, ինչպես նաև այլ բաղադրիչներ, որոնք կարող են օգտագործվել նաև որպես փոխարինիչներ։ Փոփարինիչների նման, անհրաժեշտ է զգուշություն ցուցաբերել, որպեսզի հատուկ համային հավելումը չգերակշռի հիմքը։ Այդ պատճառով դրանց քանակը հաճախ սահմանափակվում է մի քանի կաթիլով կամ փոքր չափաբաժնով։

## Կիրառումը և հարակից տերմինները

Կոկտեյլ տերմինը կարող է վերաբերվել խմիչքների լայն տեսականիին՝ այն սովորաբար խառը խմիչք է, որը պարունակում է ալկոհոլ։

Երբ խմիչքը բաղկացած է միայն արտադրված ոգելից խմիչքից և մի «միքսերից», օրինակ՝ սոդա կամ մրգահյութ, այն կոչվում է հայբոլ։ Միջազգային Բարթենդերների Ասոցիացիայի պաշտոնական կոկտեյլների մեծ մասը հայբոլներ են։ Երբ խառը խմիչքը բաղկացած է միայն արտադրված ոգելից խմիչքից և լիկյորից, այն կոչվում է դուո, իսկ երբ ավելացվում է սերուցք կամ սերուցքային լիկյոր, այն դառնում է տրիո։ Լրացուցիչ բաղադրիչներ կարող են լինել շաքար, մեղր, կաթ, սերուցք և տարբեր խոտաբույսեր։ 

Ալկոհոլ չպարունակող խառը խմիչքներ, որոնք նման են կոկտեյլներին, կարող են կոչվել «զրո-պրուֆ» կամ ալկոհոլ չպարունակող կոկտեյլ, ինչպես նաև մոքթեյլ։

## Ստուգաբանություն
«Կոկտեյլ» բառի ծագումը վիճահարույց է։ Ենթադրաբար այն առաջացել է «աքաղաղի պոչ» իմաստ ունեցող արտահայտությունից, այսինքն՝ պոչը վեր պարզած, ինչպես աքաղաղինը՝ հատկապես ձիու վերաբերյալ, սակայն անհասկանալի է, թե ինչպես այդ արտահայտությունը սկսեց կիրառվել ալկոհոլային խառնուրդային ըմպելիքների նկատմամբ։ Ամենատարածված տեսությունները պնդում են, որ այն կապված է խթանիչ նյութի գաղափարի հետ՝ այսպիսով նշանակելով խթանիչ ըմպելիք, կամ էլ ոչ մաքուր ցեղատեսակի ձիու հետ՝ հետևաբար խառը ըմպելիք։

Կոկտեյլների պատմաբան Դեյվիդ Ուոնդրիչը ենթադրում է, որ «կոկտեյլ» բառը կապված է կոճապղպեղի օգտագործման սովորույթի հետ․ դա ձիուն աշխուժացնելու հին միջոց էր՝ նրա ուղիղ աղիքին կոճապղպեղ տեղադրելով, որպեսզի կենդանին պոչը վեր պահեր և աշխույժ դառնար։ Այսպիսով, բառը փոխաբերաբար նշանակել է խթանիչ ըմպելիք, այսինքն՝ ուժ ու թարմություն հաղորդող խմիչք։ Սա համահունչ է վաղ շրջանի կիրառություններին (1798 թ․՝ «կոկտեյլ»՝ ժողովրդական լեզվով կոչված «կոճապղպեղ», 1803 թ․՝ ժամը 11-ին խմելու համար նախատեսված ըմպելիք՝ միտքը մաքրելու համար, 1806 թ․՝ խթանիչ հեղուկ) և հուշում է, որ սկզբնական շրջանում կոկտեյլը դիտարկվում էր որպես դեղագործական նշանակություն ունեցող խմիչք, ինչը համապատասխանում է դառնահամ բուսական թուրմերի օգտագործմանը։

Բառագիտության մասնագետ Անատոլի Լիբերմանը «բարձր հավանականությամբ» ընդունում է Լոֆթմանի 1946 թվականի առաջադրած տեսությունը, որը նա ներկայացնում է հետևյալ կերպ․

## Հղումներ
«Կոկտեյլ» բառի՝ ձիուն չվերաբերող առաջին գրանցված կիրառությունը հանդիպում է Անգլիայի Լոնդոն քաղաքում լույս տեսնող «Առավոտյան փոստ և տեղեկագիր» թերթում՝ 1798 թվականի մարտի 20-ին։

Օքսֆորդյան անգլերեն բառարանը բառի ծագումը վերագրում է Միացյալ Նահանգներին։ «Կոկտեյլ» բառի՝ որպես ըմպելիք (հնարավոր է՝ ոչ ալկոհոլային) առաջին գրանցված կիրառությունը Միացյալ Նահանգներում հանդիպում է «Ֆերմերի պահարան» թերթում՝ 1803 թվականի ապրիլի 28-ին։

«Կոկտեյլ» բառի՝ որպես ալկոհոլային ըմպելիքի առաջին հայտնի սահմանումը հայտնվել է «Հավասարակշռություն և Կոլումբիական ժողովածու» թերթում (Հադսոն, Նյու Յորք)՝ 1806 թվականի մայիսի 13-ին․ խմբագիր Հարրի Քրոսվելը պատասխանել է «Ի՞նչ է կոկտեյլը» հարցին։

Ժողովրդական բառագիտություն

Առաջարկվել են նաև այլ ծագումներ՝ որպես այլ բառերի կամ արտահայտությունների սխալ ձևափոխություններ։ Սակայն դրանք կարելի է մերժել որպես ժողովրդական բառագիտություն, հաշվի առնելով «աքաղաղի պոչ» արտահայտության լավ արձանագրված կիրառությունը ձիու համար։

Դեյլ Դեգրոֆը ենթադրում է, որ բառը առաջացել է ֆրանսերեն ձվի բաժակ բառից, որը, ըստ ավանդության, օգտագործում էր Անտուան Ա. Փեյշո՝ Փեյշոյի դառնահամերի ստեղծողը, հյուրերին կոնյակի և իր դառնահամերի խառնուրդ մատուցելու համար։

Իրականում մի շարք հեղինակներ են ենթադրել, որ «կոկտեյլ» բառը կարող է ծագել «cock ale» արտահայտությունից։

## Զարգացում

Կոկտեյլների ծագման վերաբերյալ հստակություն չկա։ Ընդհանուր առմամբ՝ կոկտեյլները ավանդաբար կազմված էին ալկոհոլից, շաքարից, ջրից և դառնահամ բուսական թուրմերից։ Սակայն 1860-ականներին կոկտեյլի բաղադրության մեջ հաճախ սկսել էին ներառել նաև լիկյոր։

Կոկտեյլների բաղադրատոմսեր ներառող առաջին բարերի ուղեցույցը տպագրվել է 1862 թվականին՝ «Ինչպես խառնել ըմպելիքներ; կամ Բոն Վիվանի ուղեկիցը», հեղինակ՝ «պրոֆեսոր» Ջերրի Թոմաս: Ուղեցույցում՝ պանչերի, սուրերի, սլինգերի, կոբլերների, շարաբների, տոդդիների, ֆլիպերի և այլ խառնված ըմպելիքների բաղադրատոմսերի հետ միասին, ներկայացված էին 10 բաղադրատոմսեր «կոկտեյլների» համար: Կոմպենդիում կոկտեյլները տարբերակում էր հիմնական բաղադրիչ՝ դառնահամ բուսական թուրմերի օգտագործումը: Ներկայիս խառնված ըմպելիքներ, որոնք համապատասխանում են այս սկզբնական իմաստին, ներառում են «Օլդ Ֆեշընդ»՝ վիսկի կոկտեյլը, «Սազերակ» կոկտեյլը և «Մանհեթեն» կոկտեյլը:

Նշված բաղադրիչները (ալկոհոլ, շաքար, ջուր և դառնահամ բուսական թուրմեր) համապատասխանում են «Օլդ Ֆեշընդ»-ի բաղադրությանը, որը ծագել է որպես 19-րդ դարի վերջի բարերում հաճախորդների օգտագործած տերմին՝ «հին ոճի» կոկտեյլները նոր, ավելի բարդ կոկտեյլներից տարբերելու համար:

1869 թվականին Ուիլյամ Տերրինգթոնի հեղինակած «Սառեցված բաժակներ և նուրբ ըմպելիքներ» բաղադրատոմսերի գրքում կոկտեյլները նկարագրվում են որպես՝

Հայբոլ տերմինը հայտնվել է 1890-ական թվականներին՝ միայն թորած սպիրտային խմիչքից և խառնիչից կազմված ըմպելիքը տարբերակելու համար:

Ֆարոուի և Ջեքսոնի կողմից 1902 թվականին հրատարակված «Ամերիկյան և այլ սառը ըմպելիքների բաղադրատոմսեր» գիրքը պարունակում է մոտ երկու տասնյակ կոկտեյլների բաղադրատոմսեր, որոնցից մի քանիսը մինչ օրս ճանաչելի են:

Առաջին «կոկտեյլ երեկույթը», ենթադրաբար, կազմակերպվել է Միսսուրի նահանգի Սենթ Լուիս քաղաքի բնակիչ Ջուլիուս Ս. Ուոլշ կրտսերի կողմից 1917 թվականի մայիսին: Ուոլշը կիրակի օրը՝ կեսօրին, իր տուն է հրավիրել 50 հյուր: Երեկույթը տևել է մեկ ժամ, մինչև ժամը 13:00-ին ճաշը մատուցվել է: Այս առաջին կոկտեյլ երեկույթի վայրը մինչ օրս պահպանվել է: 1924 թվականին Սենթ Լուիսի Հռոմեական կաթոլիկ արքեպիսկոպոսությունը գնել է Ուոլշի առանձնատունը, որը գտնվում է Լինդել Բուլվար 4510 հասցեում, և այն այդ ժամանակվանից ի վեր ծառայել է որպես տեղական արքեպիսկոպոսի նստավայր:

Միացյալ Նահանգներում համագումարային շեղումների ժամանակ (1920–1933), երբ ալկոհոլային ըմպելիքները համարվում էին ոչ օրինական, կոկտեյլները շարունակում էին ապօրինի օգտագործվել՝ «սփիքիզի» կոչված հաստատություններում: Այդ ժամանակ հասանելի ալկոհոլի որակը շատ ավելի վատ էր, քան նախկինում։ Բացառվեց վիսկիի օգտագործումը, փոխարենը առավել լայն տարածում ստացավ ջինը, որը չի պահանջում հասունացում և, հետևաբար, ավելի հեշտ է ապօրինի արտադրել։ Մեղրը, մրգային հյութերը և այլ համային հավելումները ծառայում էին ցածր որակի ալկոհոլի վատ համը թաքցնելու համար։ Քաղցր կոկտեյլները ավելի հեշտ էին արագ խմել, ինչը կարևոր էր, երբ հաստատությունը ցանկացած պահի կարող էր խուզարկվել։ Գինին ու գարեջուրը ավելի քիչ էին հասանելի, և դրանց փոխարեն գերակշռեցին ալկոհոլային կոկտեյլները, նույնիսկ դառնալով նոր կոկտեյլ-միջոցառումների կենտրոնական մասը։

Կոկտեյլները պակաս հայտնի դարձան 1960-ականների վերջում և 1970-ականներին, մինչև 1980-ականներին կրկին ժողովրդականություն ձեռք բերեցին, երբ մուլտիպլի տարրերով խմիչքներում ջինի փոխարեն հաճախ օգտագործվում էր օղի՝ օրինակ մարտինիի մեջ։ Ավանդական կոկտեյլները նորից տարածում ստացան 2000-ականներին, և 2000-ականների միջին ժամանակահատվածում սկսվեց կոկտեյլների մշակույթի վերածնունդ՝ հիմնականում «միքսոլոգիա» անվան տակ, որը ներշնչվում է ավանդական կոկտեյլներից, սակայն օգտագործում նոր բաղադրիչներ և հաճախ բարդ համեր։

## Ծանոթագրություններ

### Գրականություն
* 

### Մատենագրություն
* Burns, Walter. "The ultimate cocktail encyclopedia". San Diego, CA: Thunder Bay Press, 2014.
* Love Food Editors. "The art of mixology: Classic cocktails and curious concoctions". Bath: Parragon Books, 2015.
* Polinsky, Simon. "The complete encyclopedia of cocktails: Cocktails old and new, with and without alcohol". Netherlands: Rebo International, 2003.
* Regan, Mardee Haidin. "The bartender's best friend: A complete guide to cocktails, martinis, and mixed drinks". Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2003.
* Thomas, Jerry. "How to mix drinks, or, The bon vivant's companion". London: Hesperus, 2012.