Վիքիպեդիայում հոդվածների ջնջում

[աջից|մինի|Շորը խորհրդանշում է [Վիքիպեդիայի ադմինիստրատորներ|ադմինիստրատորների կատարած աշխատանքը.նրանք «մաքրում» են Վիքիպեդիան, ինչը կարող է ներառել հոդվածների ջնջումը|277x277փքս]]**Վիքիպեդիայում հոդվածների ջնջում**, Վիքիպեդիայի կամավոր խմբագիրների ստեղծած հոդվածներն առցանց հանրագիտարանից պարբերաբար ջնջման գործընթաց, որը նախատեսված է կայքի համայնքի կողմից ժամանակի ընթացքում մշակված կանոնակարգերով:

Ամենատարածված ուղին Վիքիպեդիա կայքի կանոնները հստակորեն խախտող հոդվածների ուղղակի ջնջումն է (արագ ջնջում): Այլ մեխանիզմներից են միջանկյալ համագործակցային գործընթացը, որը շրջանցում է ամբողջական քննարկումը (ջնջման առաջադրում կամ PROD), և ամբողջական քննարկմամբ «ջնջման ներկայացված հոդվածներ» (AfD) անվամբ հատուկ ֆորումը: Որպես տեխնիկական գործողություն, ջնջումը կարող է կատարվել միայն համայնքի կողմից որոշակի մասնագիտացված արտոնություններ ունեցող խմբագիրների ենթախմբի կողմից, որոնք կոչվում են ադմինիստրատորներ: Կատարված բացթողումը կարող է բողոքարկվել ջնջող ադմինիստրատորին կամ Ջնջման վերանայում (DRV) անվամբ այլ քննարկման ֆորումում:

Երբեմն ջնջման դեպքերը գրավում են հանրության ուշադրությունը՝ առաջացնելով հակասություններ կամ քննադատություններ Վիքիպեդիայի կամ այլ կազմակերպությունների նկատմամբ։ Ջնջման կոնվենցիաներն ու պրակտիկան երկարատև հակասություններ են առաջացրել Վիքիպեդիայի համայնքում, որի արդյունքում ձևավորվել են երկու մտածողության դպրոցներ. կողմերից մեկը, ընդհանուր առմամբ, գերադասում է հեռացնել/ջնջել հոդվածը որպես ավանդական և համեմատաբար սովորական պրակտիկա (ջնջողականություն), իսկ կողմերից մյուսը՝ ավելի շատ կողմ է ընդհնուր գծերով պահպանման (ներառողականություն)։

## Նպատակ
Վիքիպեդիա առցանց հանրագիտարանի հայերեն տարբերակում նշանակալիությունը չափանիշ է, որը որոշում է, թե արդյոք թեման արժանի է առանձին Վիքիպեդիայի հոդված ունենալուն։ Այն նկարագրված է «Վիքիպեդիա.Նշանակալիություն» ուղեցույցում։ Ընդհանուր առմամբ, նշանակալիությունը փորձ է գնահատելու, թե արդյոք թեման «արժանացել է բավականաչափ նշանակալի ուշադրության ամբողջ աշխարհի կողմից և որոշակի ժամանակահատվածում», ինչի մասին վկայում են թեմայից անկախ հուսալի երկրորդական աղբյուրներում նշանակալի լուսաբանումները։ Նշանակալիության ուղեցույցը ներկայացվել է 2006 թվականին և այդ ժամանակվանից ի վեր ենթարկվել է տարբեր վեճերի։

Համայնքային կոնվենցիաներով, ջնջումը կիրառվում է ապահովելու համար, որ Վիքիպեդիայի յուրաքանչյուր հոդվածի թեման արժանի լինի համապարփակ լուսաբանման, այսինքն՝ նշանակալի լինի: Ջնջումը նաև օգտագործվում է հանրագիտարանից հեռացնելու համար այն բովանդակությունը, որը խախտում է մտավոր սեփականության իրավունքները, մասնավորապես՝ հեղինակային իրավունքը, և այն բովանդակությունը, որը նախատեսված է բացառապես որևէ ապրանք գովազդելու համար:

### Ջնջել, թե ներառել
Ջնջողական ու ներառական կողմոնորոշումները հակադիր տրամաբանությամբ են առաջնորդվում, որոնք մեծապես զարգացել են Վիքիպեդիա հանրագիտարանային կայքի համայնքի շրջանակներում: Տերմիններն արտացոլում են հանրագիտարանի համապատասխան շրջանակի վերաբերյալ տարբեր կարծիքներ և համապատասխան միտումներ՝ տվյալ հանրագիտարանային հոդվածը ջնջելու կամ ներառելու համար:

*Ջնջողական կողմնորոշվածները* հակված են ընտրողական պահպանման և վատ պաշտպանված թվացող հոդվածների հեռացման: Ջնջողական տեսակետները սովորաբար մղվում են այն ցանկությամբ, որ Վիքիպեդիան պետք է կենտրոնանա և լուսաբանի կարևոր թեմաները, նաև ձգտի արգելել  գովազդային նյութերը (համարելով Վիքիկայքի չարաշահում), մանրուքները և խիստ սահմանափակում դնի այն հոդվածները տարածելու վրա, որոնք, նրանց կարծիքով, ընդհանուր հետաքրքրություն չեն ներկայացնում, չունեն բարձրորակ լուսաբանման համար համապատասխան աղբյուրային նյութ, չափազանց կարճ են կամ այլ կերպ անընդունելիորեն ցածր որակի են, կամ կարող են քննարկման իմաստով սպասարկման գերբեռնվածություն առաջացնել համայնքի համար:

*Ներառական կողմնորոշվածները* հակված են ընդարձակ պահպանման, ներառյալ «անվնաս» հոդվածների և այլ կերպ ոչ որակյալ համարվող հոդվածների պահպանմանը՝ ապագա կատարելագործման հնարավորություն ընձեռելու համար: Ներառականության կողմնակիցների տեսակետները սովորաբար մղվում են Վիքիպեդիայի ընդգրկուն լուսաբանումը պահպանելու ցանկությամբ՝ լուսաբանվող թեմաների համար շատ ավելի ցածր մուտքի խոչընդոտներ թողնելով, ինչպես նաև այն համոզմունքով, որ անհնար է ասել, թե գիտելիքներից որոնք կարող են «օգտակար» կամ արդյունավետ լինել, որ բովանդակությունը հաճախ սկսվում է վատ և բարելավվում է ժամանակի ընթացքում, որ լուսաբանման համար գործնականում սահմանային ծախսեր չեն պահանջվում, որ ավազի մեջ կամայական գծեր քաշելն անօգուտ են և կարող են տարակարծության պատճառ լինել, և որ բարի կամքը պահանջում է խուսափել ուրիշների աշխատանքի կամայական ջնջումից: Ոմանք սա ընդլայնում են՝ ներառելով թույլատրել արտաքին աղբյուրների օգտագործման շատ ավելի լայն շրջանակ, ինչպիսիք են նշանավոր բլոգները և այլ կայքերը:

Այն չափով, որքանով որ 2010 թվականից ի վեր գոյություն է ունեցել պաշտոնական դիրքորոշում, այն կայանում էր նրանում, որ «Գործնական սահմանափակում չկա այն թեմաների քանակի վրա, որոնք այն կարող է ընդգրկել», այլ «կա կարևոր տարբերություն այն բանի միջև, թե ինչ *կարելի* է անել և ինչ *պետք* է անել», վերջինս «Ինչ չէ Վիքիպեդիան» քաղաքականության առարկան է։ Քաղաքականությունը եզրակացնում է. «Հետևաբար, այս քաղաքականությունը ներառման համար ազատ անցաթուղթ չէ»։

## Ջնջման գործընթացներ
Եթե ադմինիստրատորն անմիջապես չի ջնջում հոդվածը, ջնջման գործընթացը ներառում է խմբագրի կողմից հաշվետվությանը կաղապարի ավելացում, որը ընթերցողներին և մյուս խմբագիրներին ցույց է տալիս, թե ինչ տեսակի ջնջման գործընթաց է պահանջվում այդ հոդվածի համար: *Արագ ջնջում* առաջարկող կամ առաջարկվող ջնջման կաղապարի հեռացումը հաճախ հանգեցնում է ջնջման պաշտոնական առաջադրման AfD-ի միջոցով: Ի տարբերություն դրա, AfD կաղապարի հեռացումը թույլատրելի չէ մինչև քննարկման ավարտը: Երբ հոդվածը ջնջվում է, հոդվածի քննարկման էջը, որպես կանոն, նույնպես ջնջվում է, ինչպես նաև ջնջված հոդվածին վերահղող հղումները: Ջնջման քննարկումները տեղի են ունենում այդ նպատակին նվիրված առանձին էջերում և չեն ջնջվում: Վիքիպեդիայի ադմինիստրատորները կարող են տեսնել ջնջված բովանդակությունը, բայց մյուս խմբագիրներն ու կայքի այցելուները՝ ոչ: Գոյություն ունեն գործընթացներ, որոնց միջոցով խմբագիրները կարող են ջնջված բովանդակությանը հասանելության մուտք խնդրել այլ նպատակներով օգտագործելու համար:

### Արագ ջնջում
Վիքիպեդիան «պահպանում է արագ ջնջման չափանիշների ընդարձակ ցանկ» և ջնջված էջերի մեծ մասը համապատասխանում է արագ ջնջման այս չափանիշներից մեկին (սպամ, հեղինակային իրավունքի խախտում, վանդալիզմ, փորձնական էջեր և այլն) և կարող է ջնջվել ցանկացած ադմինիստրատորի կողմից, հենց որ տեսնի դրանք: Որոշ դեպքերում արագ ջնջումը կիրառվել է այն խմբագիրների նույնականացված «խամաճիկային» հաշիվների կողմից ստեղծված հոդվածների զանգվածային ջնջման դեպքում, որոնց վճարել են Վիքիպեդիայի օգտագործման պայմանները խախտող զեկույցներ մշակելու համար:

Հոդվածի արագ ջնջում պահանջող ոչ ադմինիստրատորը սովորաբար հոդվածի վերևում ավելացնում է արագ ջնջման կաղապար, որն էլ իր հերթին հոդվածը ավելացնում է ադմինիստրատորների կողմից այդ նպատակով ստուգված ցանկին:

2025 թվականի օգոստոսին, արհեստական ինտելեկտի կողմից ստեղծված Վիքիպեդիայի հոդվածների հոսքի պատճառով, արագ ջնջման գործընթացը թարմացվել է՝ ներառելով հիմնականում արհեստական ինտելեկտի կողմից ստեղծված անորակ բովանդակությունից բաղկացած հոդվածները։

### Առաջարկվող ջնջում
Ջնջման առաջադրումը կամ PROD-ը միջանկյալ գործընթաց է, որը մշակվում է այն հոդվածների համար, որոնք չեն համապատասխանում արագ ջնջման չափանիշներին, բայց որոնց համար լիարժեք քննարկումը, հավանաբար, անհրաժեշտ չէ: Ինչպես արագ ջնջման դեպքում, էջին ավելացվում է կաղապար, որը ցույց է տալիս, որ ջնջում է պահանջվում: Հոդվածը կջնջվի, եթե յոթ օրվա ընթացքում ոչ մի խմբագիր չվիճարկի կամ չհեռացնի պիտակը:

Զրպարտության և այլ անհատական իրավունքների վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով, Վիքիպեդիայի քաղաքականությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում ողջ անձանց կենսագրություններին, որոնք կարող են ջնջվել հղումների բացակայության պատճառով: Շնայդերը և այլք նման կենսագրությունները ջնջման առաջադրումը (BLP-PROD) նշում են որպես ջնջման առանձին ուղի:

### Ջնջման առաջադրված հոդվածներ
#### Մեխանիզմ
[մինի|Ջնջման առաջադրված հոդվածի տիպիկ ծանուցում [Անգլերեն Վիքիպեդիայում]]
Արագ ջնջման չափանիշներին չհամապատասխանող և Ջնջման առաջարկվող հոդվածների համար, որոնց համար ջնջման փորձ չի արվում կամ *ջնջման առաջարկի* (PROD) պիտակը հեռացվում է, խմբագիրները կարող են հոդվածը առաջադրել ջնջման՝ Խորհրդարանում համայնքային քննարկման միջոցով: Քննարկումները սովորաբար տևում են յոթ օր, որից հետո որոշում կայացնող խմբագիրը որոշում է, թե արդյոք կոնսենսուս կա հոդվածի կարգավիճակի վերաբերյալ:

Ջնջման քննարկումները տեղի են ունենում Վիքիպեդիայի նախագծային տարածքում՝ այդ նպատակին նվիրված առանձին էջերում, և քննարկումները չեն ջնջվում։ Ցանկացած խմբագիր կարող է մասնակցել քննարկմանը, և Վիքիպեդիայի որոշ խմբագիրներ մշտական մասնակիցներ են Ջնջման առաջադրված հոդվածների (AfD) քննարկումներին: Քննարկումները կարող են կրճատվել «Ձնագնդի կետի» համաձայն, որտեղ որոշակի արդյունքի վերաբերյալ ճնշող կոնսենսուս արագ զարգանում է, և հակառակը, այն կարող է երկարաձգվել մի քանի անգամ, հազվադեպ դեպքերում՝ տևելով մեկ ամիս կամ ավելի:

Վիքիպեդիայի քաղաքականությունը խրախուսում է խմբագիրներին ջնջումն օգտագործել որպես «վերջին միջոց»՝ լրացուցիչ հետազոտություններ անցկացնելով հոդվածը բարելավելու փորձերից հետո:  Առանձին քննարկման ֆորումներ գոյություն ունեն այլ տեսակի բովանդակության ջնջման համար, ներառյալ «Վերահղումներ քննարկման համար» (RfD), «Քննարկման կատեգորիաներ» (CfD), «Քննարկման ֆայլեր» (FfD), «Քննարկման ձևանմուշներ» (TfD) և «Ջնջման բազմազանություն» (MfD): Վերջինս ներառում է նախագծային տարածքի էջերը, պորտալները և օգտագործողի տարածքի էջերը ջնջելու առաջարկներ:

Քննարկումները սկսվում են ջնջելու առաջարկով, բայց դրանք կարող են հանգել մի քանի հնարավոր արդյունքների: Այլ տարածված հնարավորություններից են.

* հոդվածը պահպանվում է՝ անկախ նրանից, կա կոնսեսուս պահպանվելու համար, թե բացակայում է համաձյնության որևէ այլ արդյունք
* հոդվածը միավորվում է մեկ այլ հոդվածի հետ
* վերնագիրը վերահղվում է մեկ այլ հոդվածի, ինչը կարող է ենթադրել կամ չենթադրել ջնջված էջի խմբագրման պատմության ջնջում։

Վիքիպեդիայի քաղաքականությունը աջակցում է «ջնջման այլընտրանքների» որոնմանը, որը կարող է ներառել ցանկացած այլընտրանք:

#### Շրջանակներ
Ջնջման առաջադրված հոդվածների գործընթացի միջոցով 2001-ից 2021 թվականներին ջնջվել է գրեթե 500,000 հոդված։ 2021 թվականին առաջադրվել է մոտ 20,000 հոդված։ Ջնջման առաջադրված հոդվածների մոտ 60%-ը ջնջվել է, մոտ 25%-ը՝ պահպանվել, իսկ մնացածը միացվել է մեկ այլ հոդվածի հետ, վերահղվել է մեկ այլ հոդվածի կամ արժանացել է այլ ճակատագրի: 2005-ից 2018 թվականներին Ջնջման առաջադրված հոդվածների բանավեճերի ուսումնասիրության համաձայն, ջնջման ներկայացվածների 5%-ը չի փակվել ադմինիստրատորի կողմից, և 3%-ը չի ստացել ձայներ՝ ջնջման առաջադրվելուց հետո։ Առաջադրվածների մոտ 64%-ն ավարտվել է «Ջնջել»-ով, իսկ 24%-ը՝ «Պահպանել»-ով, իսկ մնացածը միացվել է այլ հոդվածների հետ (4%), վերահղվել կամ այլ արդյունքներով:

Վետերան խմբագիրները անհամաչափ մասնակցություն ունեն հոդվածները Ջնջման առաջադրելու բանավեճերին՝ համեմատած նորեկների հետ, և նրանց դերը ժամանակի ընթացքում աճել է։ Չնայած այդ բանավեճերին մասնակցել է 161,266 խմբագիր, մեկ տոկոսից պակասը (1,218) ապահովել է ներկայացված հոդվածների բոլոր ձայների կեսը։ Այնուամենայնիվ, ամենաակտիվ մասնակիցները հաղթելու ավելի մեծ շանսեր չունեն *Ջնջման առաջադրված հոդվածների* բանավեճերում, քան Վիքիպեդիայի մյուս խմբագիրները:

Չնայած «Ջնջման ներկայացված»-ների լռելյայն արդյունքը կլինի հոդվածը պահպանելը, «Առաջադրվածներում միտումը ջնջմանն է ուղղված». Հետազոտողների կարծիքով՝ «վաղ քվեարկությունները մեծապես կանխատեսում են արդյունքները»։ Հատկանշական է, որ երբ «Առաջադրվածների» քննարկման սկզբնական «քվեարկությունը» պահանջում է ջնջում, այն հաջողությամբ է պսակվում դեպքերի 84.5%-ում։ Ջնջման առաջադրված հոդվածների բանավեճերի մեկ այլ կարևոր գործոն է Վիքիպեդիայի համապատասխան քաղաքականությունների մեջբերումը, որտեղ որոշակի նշանակալիության քաղաքականությունների վաղ մեջբերումն ամենից շատ կարող է քննարկումը տանել դեպի հոդվածի «Պահպանում»:

### Ջնջման վերանայում և ջնջման վերականգնում
Ջնջման քննարկումների արդյունքները կարող են բողոքարկվել մեկ այլ քննարկման հարթակում, որը կոչվում է «Ջնջման վերանայում», ինչը կարող է հանգեցնել նախկինում ջնջված բովանդակության «վերականգնմանը» :

Որոշ դեպքերում, հոդվածը ջնջվելուց հետո բազմիցս վերաստեղծվում է, մինչև այն աստիճան, որ ադմինիստրատորը արգելափակում է էջը, որպեսզի այդ վերնագրով այլևս հնարավոր չլինի այդ հոդվածը ստեղծել, ինչը  կոչվում է «աղ շաղ տալ»՝ նկատի ունենալով *հողի վրա աղ դնելու* հին ավանդույթը (տես՝ Կարթագենի անկում):

### Գործընթացից դուրս ջնջումներ
Շատ հազվադեպ է պատահում, որ Վիքիպեդիայի հոդվածը կարող է ջնջվել ադմինիստրատորի գործողությունների կամ համայնքի քննարկման հետ կապ չունեցող պատճառներով, օրինակ՝ երբ Վիքիպեդիայի հիմնադրամը (WMF) ջնջում է հոդվածը իրավական խնդրի պատճառով, ինչպիսին է Վիքիպեդիայից դուրս դատարանի որոշումը։  Վերջապես, Վիքիպեդիայի վանդալը կարող է ջնջել էջը՝ կատարելով խմբագրում, որը դատարկում է էջը, չնայած սա գրեթե միշտ արագ հայտնաբերվում է և վերացվում մյուս խմբագիրների կողմից։ Օրինակ՝ Դոնալդ Թրամփի Վիքիպեդիայի հոդվածի բովանդակությունը կարճ ժամանակով ջնջվել էր 2015 թվականին, նախքան անհապաղ վերականգնելը։  Սակայն, հազվադեպ դեպքերում ադմինիստրատորը կարող է դատարկել վիճելի քննարկման էջը՝ պահպանելով էջի խմբագրման պատմությունը:

## Հանրային հնչեղություն ստացած ջնջումներ
մինի|Հարավաֆրիկյան «Մզոլի» ռեստորանի նշանակալիությունը քննության առարկա է եղել ինչպես Վիքիպեդիայում, այնպես էլ արտաքին աղբյուրներում

Ջնջման կողմնակիցների և ներառման կողմնակիցների միջև բանավեճերի կոնկրետ դեպքերը լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում են հայտնվել։

### 2006-2007 թվականներ
2006 թվականի հուլիսին *The Inquirer* բրիտանական կայքի հեղինակները բողոքել են Վիքիպեդիայի խմբագիրների պնդումներից, որ *The Inquirer-ը* համաձայնության է եկել *Everywhere Girl*-ի հետ (ֆոտոմոդել, որի ինքնությունը սկզբում անհայտ էր, և որը հայտնվել էր գովազդային նյութերում ամբողջ աշխարհում)՝ իր ֆենոմենը ստեղծելու համար: Նրանք նկատել են ակնհայտ արշավ՝ Վիքիպեդիայից Everywhere Girl-ի հետ կապված բոլոր հղումները հեռացնելու համար: Հետագայում նրանք պարզել են, որ առողջ բանականությանը հակասում է այն փաստը, որ Վիքիպեդիայում ներառվել է Վիքիպեդիայի հոդվածի ջնջումների վերաբերյալ իրենց զեկույցների շարքը:

2006 թվականի դեկտեմբերին գրող և կոմպոզիտոր Մեթյու Դալմանը հայտնաբերել է, որ Վիքիպեդիայում իր կենսագրությունը քննարկման փուլում է, և սկսել է հետաքրքրվել քվեարկության արդյունքներով։ Նա որոշել է չմասնակցել քննարկմանը (Վիքիպեդիայում ինքնագովազդի նկատմամբ ակնհայտ հակակրանքի պատճառով) ասելով. «Ես կարծես դատարանում եմ և չեմ կարող վկայություն տալ»։ Այնուամենայնիվ, նա պնդել է, որ չի կարողանա դիմադրել այդ քննարկմանը մասնակցելու ցանկությանը:

Էնդրյու Քլեյնը հիասթափված էր, որ իր «Cake Pony» վեբ-կոմիքսի մասին հոդվածը ջնջվել էր, չնայած իր պնդումներին, որ «հոդվածը պարունակում է արժեքավոր և փաստացի տեղեկություններ հայտնի ինտերնետային մեմի մասին»։ Նա ընդունել է, որ «դա նրանց կայքն է, և պետք է խաղալ նրանց կանոններով»: 2006 թվականի աշնանը վեբ-կոմիքսներին վերաբերող շատ այլ հոդվածներ ջնջվել են, ինչի համար այդ կոմիքսների ստեղծողները քննադատել են:

*«Slate»* և *«The Wall Street Journal»* ամսագրերի լրագրող Թիմոթի Նոան փաստաթղթավորել է նրա «կարիերան որպես հանրագիտարանային գրառում» և կասկածի տակ է դրել ստուգելիության կանոններից բացի նշանակալիության կանոնների անհրաժեշտությունը:

2007 թվականի փետրվարին գրող Թերի Շենոնի հոդվածի ջնջման առաջադրումը ծաղրի է արժանացել *The Inquirer* բրիտանական կայքի կողմից։

Հեռուստահաղորդավարուհի Սյուզան Փիթերսի կենսագրության, Pownce կայքի հոդվածի և «Ինչու՞ է բախտավոր Սթիֆը» հոդվածի ջնջումը նույնպես վեճերի տեղիք տվել:

Որպես վաղ նշանակալի օրինակ՝ հարավաֆրիկյան «Մզոլի» ռեստորանի 2007 թվականի հոդվածի ջնջումը լրատվամիջոցներում լայն լուսաբանման է արժանացել՝ խմբագրի կողմից գրեթե սկզբնական տարբերակը ջնջելու վերաբերյալ վեճի պատճառով, որը կատարվել է Վիքիպեդիայի հիմնադիրներից մեկի՝ Ջիմի Ուելսի կողմից ստեղծվելուց ընդամենը 22 րոպե անց: Ուելսն ասել է, որ ջնջման կողմնակիցները ցուցաբերել են «ապշեցուցիչ անբարեխղճ վարքագիծ»։ Հոդվածը պահվել է այն բանից հետո, երբ բազմաթիվ խմբագիրներ օգնել են այն բարելավել: Հետևանքն այն է, որ մինչ *ներառման* կողմնակիցները կարող են ասել, որ ջնջող ադմինիստրատորը անցել է սահմանը, *ջնջման* կողմնակիցները կարող են ասել, որ գործընթացը գործել է նշանակալիության հաստատման հետ մեկտեղ:

### 2009 թվական
2009 թվականի փետրվարի 14-ին, Խորը և Սքոթ Քիլդալը ստեղծել են Վիքիպեդիայի հոդված՝ «Վիքիպեդիայի արվեստ» անվամբ, որը ձգտում էր «կատարողական արվեստի արտահայտությունների վրա ուշադրություն հրավիրել՝ փոխելու համար» այն բովանդակությունը, որը ընդունելի էր հոդվածում ներառելու համար։ Այն միաժամանակ ինքնափերֆորմանս արվեստի հղման գործ էր՝ *Վիքիպեդիայի արվեստ* անվամբ։ Չնայած ստեղծողները խրախուսում էին խմբագիրներին խստորեն հետևել Վիքիպեդիայի ուղեցույցներին էջը խմբագրելիս, Վիքիպեդիայի խմբագիրները որոշեցին, որ դրա մտադրությունը, այնուամենայնիվ, խախտում է կայքի կանոնները, և այն ջնջվեց սկզբնական հրապարակումից հետո 15 ժամվա ընթացքում։ Արդյունքում առաջացած վեճը լայն արձագանք է ստացել ազգային մակարդակով, այդ թվում՝ *The Wall Street Journal-* ամսագրում հոդվածը: Վիքպեդիա Հիմնադրամը (WMF) հետագայում պնդել է, որ Ստեռնը և Քիլդալը խախտել են Վիքիպեդիայի ապրանքանիշը՝ իրենց սեփական կայքով՝ wikipediaart.org-ով։ Նկարիչները հրապարակայնորեն հրապարակել են 2009 թվականի մարտին իրավաբանական ընկերությունից ստացված նամակը, որում խնդրում էին իրենց դոմեյնի անունը փոխանցել Վիքիպեդիային: Հիմնադրամի այն ժամանակվա իրավաբանական խորհրդական Մայք Գոդվինը հետագայում հայտարարել է, որ իրենք որևէ հետագա իրավական գործողություն չեն ձեռնարկի:

Մերի Լուիզ Շումախերը (*«The Milwaukee Journal Sentinel»)* համեմատել է միջադեպը «Մարսել Դյուշանի միզապարկի կամ Էնդի Ուորհոլի «Բրիլլո արկղերի» զայրույթի հետ»: Եյլի համալսարանի գիտաշխատող Քլեր Գորդոնը 2011 թվականի *Huffington Post*-ի հոդվածում վիքիհոդվածն անվանել է «Վիքիպեդիայի գիտելիքի վերաբերյալ ամբողջական պնդումների» «հետադարձ կապի» օրինակ։

Կոմիքսների գրքերի և գիտաֆանտաստիկ / ֆենտեզի վեպերի հեղինակ Փիթեր Դեյվիդը 2009 թվականի նոյեմբերին ներգրավվել է դերասան Քրիստիան Այրիի կենսագրությունը Վիքիպեդիայից ջնջելւ վերաբերյալ քննարկման մեջ։ Դեյվիդը վիճարկել է քննարկման որակը և այն, ինչը նա համարել է նախագծի որոշ խմբագիրների կողմից ջնջում։ Նա այդ փորձի մասին գրել է իր «Բայց ես շեղվում եմ թեմայից ...» սյունակում՝ *Comics Buyer’s Guide* ամսագրի #1663-համարում (մարտ 2010), նշելով, որ «Վիքիպեդիան, որը չնչին բանը բարձրացրել է արվեստի ձևի մակարդակի, իրականում ունի սահմանային գծեր այն բանի համար, ինչը համարվում է բավականաչափ կարևոր՝ ներառման համար»։

Ընդհանուր առմամբ, քննադատելով այս պրակտիկան՝ Դեյվիդը կենտրոնացել է այն գործընթացի վրա, որով Այրիի կենսագրության արժանիքները քննարկվել են դրա ջնջումից առաջ, և այն բանի վրա, ինչը նա նկարագրել է որպես անճիշտ փաստարկներ, որոնք հանգեցրել են այդ արդյունքին։ Հոդվածների ներառման համար պիտանի համարվելու գործընթացներին անդրադառնալով՝ որպես «անհեթեթ, անճիշտ և թերի»՝ Դեյվիդը տեղեկատվություն է տրամադրել Այրիի մասին՝ նշելով, որ դա կհանգեցնի հոդվածի վերստեղծմանը: Հոդվածը վերստեղծվել է 2010 թվականի հունվարի 20-ին։

### 2013 թվական
2013 թվականի մարտին Ֆրանսիայի ներքին հետախուզության (Ներքին անվտանգության գլխավոր վարչության - DCRI) գործակալությունը խնդրել է հեռացնել կայքի մասին ֆրանսերեն Վիքիպեդիայի «Կայարան՝ Պիեռի վրա Վերևի ռազմական կայան» վերնագրով հոդվածը։ Այնուհետև Վիքիմեդիա հիմնադրամը հարցրել է DCRI-ին, թե հոդվածի որ մասերն են խնդրահարույց՝ նշելով, որ հոդվածը մանրամասնորեն արտացոլում է 2004 թվականին ֆրանսիական տեղական հեռուստաընկերության՝ *Télévision Loire 7-*ի կողմից նկարահանված վավերագրական ֆիլմի տեղեկատվությունը, որը ոչ միայն ազատորեն հասանելի է առցանց, այլև նկարահանվել է Ֆրանսիայի ռազմաօդային ուժերի հետ համագործակցությամբ։

Այնուհետև DCRI-ն ստիպել է Ռեմի Մատիսին՝ ֆրանսերեն Վիքիպեդիայի կամավոր ադմինիստրատորին և Ֆրանսիական Վիքիմեդիայի նախագահին, կալանքի և ձերբակալության սպառնալիքի տակ ջնջել հոդվածը։ Հոդվածը անմիջապես վերականգնել է Շվեյցարիայում բնակվող Վիքիպեդիայի մեկ այլ մասնակիցը: Վիճաբանության արդյունքում հոդվածը ժամանակավորապես դարձել է ֆրանսիական Վիքիպեդիայի ամենաշատ ընթերցված էջը՝ ավելի քան 120,000 դիտումով 2013 թվականի ապրիլի 6-7-ի հանգստյան օրերին։ Լրացուցիչ ուշադրության մեծ քանակը նշվել է որպես Սթրեյզանդի էֆեկտի գործողության օրինակ։ Մատիսը Ջիմմի Ուելսի  կողմից անվանվել է Տարվա վիքիմեդիստ Վիքիմանիա 2013-ում։

### 2018 թվական
2018 թվականի սեպտեմբերին բրիտանացի ֆիզիկոս Ջեսիկա Ուեյդը Անգլերեն Վիքիպեդիայում հոդված է հրապարակել Քլարիս Ֆելփսի մասին, սակայն այն ջնջվել է 2019 թվականի փետրվարի 11-ին։ Ապրիլի 12-ին The Washington Post-ը հրապարակել է հոդված, որը մասամբ վերաբերում էր *[[Թենեսսին|117 -րդ (Թենեսսին)]] [[Մենդելեևի պարբերական համակարգ|տարրի]]* հայտնաբերման գործում Ֆելփսի ունեցած ներդրման վերաբերյալ Անգլերեն Վիքիպեդիայում ոչ լիարժեք լուսաբանմանը։ Սյունակում, որը համահեղինակել է Ուեյդը, քննադատվել են կայքի կամավոր խմբագիրների միջև քննարկումները, որոնք հանգեցրել են Ֆելփսի մասին հոդվածի ջնջմանը: 2019 թվականի հուլիսի «Քիմիայի աշխարհ» ամսագրում հրապարակված հոդվածի համաձայն՝ «նրա անունը չի հայտնվել Թենեսսինի հայտնագործության մասին հայտարարող հոդվածներում։ Նրա մասին լրատվամիջոցները չեն խոսել։ Նրա աշխատանքի մասին հիշատակումների մեծ մասը գտնվում է նրա գործատուի կայքում՝ աղբյուր, որը Վիքիպեդիայի չափանիշներով չի դասակարգվում որպես անկախ և, հետևաբար, անընդունելի է նշանակալիությունը հաստատելու համար։ [Վիքիպեդիայի] համայնքի կոնսենսուսն այն էր, որ նրա կենսագրությունը պետք է հեռացվի»։ Ջնջումը բազմիցս վիճարկվել է։ Մինչև 2020 թվականի հունվարը կոնսենսուս կար այն վերականգնելու վերաբերյալ, քանի որ այդ ժամանակ նոր աղբյուրներ էին հասանելի դարձել։

### 2021 թվական
2021 թվականի նոյեմբերին անգլերեն Վիքիպեդիայի «Զանգվածային սպանություններ կոմունիստական ​​ռեժիմների ներքո» հոդվածը առաջադրվել է ջնջման, որոշ խմբագիրներ պնդմամբ, որ այն ունի «կողմնակալ «հակակոմունիստական» տեսակետ», որ «այն չպետք է դիմի «պարզեցված ենթադրություններին, որ իրադարձությունները պայմանավորված են որևէ կոնկրետ գաղափարախոսությամբ»», և որ «հետազոտության տարբեր տարրերը «սինթեզելու» համար համատեղելով՝ սա կազմում է անձնական հետազոտություն և, հետևաբար, խախտում է Վիքիպեդիայի կանոնները»:

Սա քննադատության է արժանացրել Ռոբերտ Թոմբը, որն այն անվանել է «կոմունիզմը սպիտակեցնելու» փորձ և «բարոյապես անհիմն, առնվազն նույնքան վատ, որքան Հոլոքոստի ժխտումը», քանի որ «գաղափարախոսությունը և սպանությունը կապելը» հենց այն է, թե ինչու են այս բաները կարևոր։ «Ես կարդացել եմ Վիքիպեդիայի էջը, և այն թվում է զգույշ և հավասարակշռված։ Հետևաբար, այն հեռացնելու փորձերը կարող են լինել միայն գաղափարախոսական դրդապատճառներով՝ սպիտակեցնել կոմունիզմը»։

Վիքիպեդիայի այլ խմբագիրներ և սոցիալական ցանցերի օգտատերեր ընդդիմացել են հոդվածի ջնջմանը։ Հոդվածի ջնջման առաջադրումը զգալի ուշադրության է արժանացել պահպանողական լրատվամիջոցների կողմից։ Ամերիկյան պահպանողական վերլուծական կենտրոնը՝ *Heritage Foundation*-ը, ջնջման օգտին ներկայացված փաստարկներն անվանել է «անհեթեթ և ոչ պատմական»։ 2021 թվականի դեկտեմբերի 1-ին չորս ադմինիստրատորներից բաղկացած խումբը պարզել է, որ քննարկումը չի հանգել կոնսենսուսի, ինչը նշանակում է, որ ստատուս քվոն պահպանվել է, և հոդվածը չի ջնջվել: Հոդվածի ջնջման քննարկումն ամենամեծն է եղել Վիքիպեդիայի պատմության մեջ։

### 2023 թվական
2023 թվականի օգոստոսին խմբագիրները քննարկել են, թե արդյոք Վիքիպեդիայում պետք է հոդված լինի ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի համացանցային մեմ դարձած մագշոթ լուսանկարի մասին։ Հոդվածը պահպանելու կողմնակիցները պնդմամբ՝ դա պատմական լուսանկար է, ինչը կասկածի տակ է դրվել հակառակորդների կողմից։ Մյուս խմբագիրներն առաջարկել են միավորել հոդվածը Ջորջիայում ընտրական շորթման հետապնդման մասին հոդվածի հետ (այս գործը Թրամփի դեմ ներկայացված չորս քրեական մեղադրանքներից մեկն էր, որոնք բոլորն էլ ներկայացվել էին 2023 թվականին)։ Քննարկումն ավարտվել է հոդվածը պահպանելու որոշմամբ։

### 2024 թվական
2024 թվականի հոկտեմբերին Վիքպեդիա Հիմնադրամը «կասեցրել է» Asian News International-ն ընդդեմ Վիքիմեդիա հիմնադրամի հոդվածին հրապարակումը։ Որոշումը կայացրել է Դելիի Բարձրագույն դատարանը՝ որպես հիմնադրամի և Asian News International լրատվական գործակալության միջև դատական ​​գործի մի մաս։ Հայցում Վիքիպեդիան մեղադրվել է, մասնավորապես, «կեղծ և զրպարտչական բովանդակություն հրապարակելու մեջ՝ լրատվական գործակալության հեղինակությունը արատավորելու չարամիտ մտադրությամբ և նրա բարի համբավը վարկաբեկելու նպատակով»:  Հոդվածի հրապարակումը վերականգնվել է 2025 թվականի մայիսին, երբ Հնդկաստանի Գերագույն դատարանը չեղյալ է հայտարարել դատական ​​որոշումը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն