Աստավ, պաժալստա

«**Աստավ, պաժալստա**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը ընդգրկված է «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքում։

## Գնահատական
Սերո Խանզադյանը այն գրողներից է, ովքեր հրաշալի են տիրապետում նյութին, խորապես ծանոթ են հայրենի եզերքի յուրաքանչյուր բնակավայրին, նրա մարդկանց, սովորություններին, ավանդույթներին ու առասպելներին և իր ստեղծագործություններում մարդուն տեսնում է բնության, բնությունը՝ մարդու մեջ։ Հենց այս է պատճառը, որ բնությունը և մարդը նրա ստեղծագործություններում արժեհամակարգային հասկացություններ են։ Նա նաև այն գրողներից է, որոնք ոչ միայն զգում են ժամանակի զարկերակը, այլև կանխազգում են գործողությունների զարգացման ընթացքը։ Հոգևոր ու բարոյական նկարագրի յուրահատուկ կերպ ունեն Ս. Խանզադյանի «Կարմիր շուշաններ», «Յոթերորդ աղբյուրը», «Կորած արահետներ», «Անձրևից հետո», «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքերի պատմվածքների հերոսները: Դրանք առաջին հայացքից կարծես սովորական պատմություններ են լեռնաշխարհի, այնտեղ ապրող մարդկանց, նրանց բարքերի, առօրյա հոգսերի, հետաքրքրությունների, բնության հետ ունեցած փոխհարաբերությունների վերաբերյալ: Սակայն պատմվածքներից յուրաքանչյուրն առանձին վերցրած մարդու ճակատագիր է՝ ներկայացված հասարակական կյանքի բարդ ու խճճված հանգույցներում: Խանզադյանի գեղարվեստական կողմնորոշումը՝ թե՛ «Հողը» վեպում, թե՛ պատմվածքներում, գրական պայմանականությունից հեռու կենսանյութն է։ «Իրականության սյուժեների», առօրյա կյանքում կատարված դեպքերի և ժողովրդական զրույցների ու ավանդույթյունների վերարտադրման սկզբունքով նա մերձենում է Ակսել Բակունցի գեղարվեստական մոտեցումներին ու մեկնաբանությանը, թեև առանձին դեպքերում նրան չի հաջողվում հաղթահարել փաստագրական կենցաղայնությունը («Մենք ու մեր հարևանները» շարքի մի շարք պատկերները, «Մշնառա ձորի գաղտնիքը», «Եղբայրները» պատմվածքները), «եղելությունից» կամ «ավանդությունից» դուրս բերել նրա սոցիալական-հոգեբանական իմաստը։

## Սյուժե
Պատմվում է Ղազարի Արտոյի մասին։ Նրան ճանաչում էին որպես սրա նրա վրա «մատերիալ» գրող։ Ղազարի Արտոյից գարշում էր անգամ սեփական կինը ու հորդորում, որ այդ տուն քնդող արարմունքին վերջ տա։ Սակայն նրան չէր լսում Արտոն ու շարունակում էր աշխատանքը, որից միմիայն հաճույք էր ստանում։ «Այո, կա, ապրում է Ղազարի Արտոն։ Վաղուց կենսաթոշակ է ստանում։ Նրան երեք սենյակից բաղկացած բնակարան են տվել երկորդ հարկում, թեև ընդամենը երեք անձ է։ Տվել են այն հույսով, որ նա, վերջապես կթողնի իր քիթն ամեն տեղ խոթել, «մատերիալ» գրելը։ Սակայն նա, սեփական նախաձեռնությամբ ու անկոտրում պահանջով, արտահաստիքային տեսուչ է դարձել քաղկոմի կուսակցական վերահսկողության բաժնում»։ Բոլորը զզվում են նրանից, նույնիսկ քաղկոմի հավաքարարուհին։ Անտեղի զրպարտում էր մարդկանց։ Ըստ ոմանց տվյալների՝ նրա «մատերիալների» թիվը հասնում է տասնմեկի, որոնք իրենց չափսերով բավականին խոշոր էին։ Կային մեկ էջանոցներ, կային և այնպիսիններ, որոնց տակ գրված էր «շարունակելի»։ Այս գործին դեմ էին տան անդամները՝ և՛ կինը, և՛ որդին։ Կինը անդադար հիշեցնում էր, ասում, որ անեծքի տակ է գցում իրենց ընտանիքը, իսկ որդին պարզ ճակատով չէր կարողանում տնից դուրս գալ, թեև նա ոչ մի մեղք չուներ, ընդհակառակը նա ազնիվ ու շիտակ երիտասարդ էր, մի նմանություն ուներ հորը՝ արտաքինը։ Հարազատների հորդորները ականջի ետև գցելով՝ իր անելիքն էր անում։ Մի անգամ էլ որոշում է գրել նախկին հարևան դերձակ Վարդանի տղայի մասին, ով պրոֆեսոր էր։ Ղազարի Արտոն չէր հավանել նրա գրած հոդվածը, պատճառաբանելով, որ ճիշտ դիրքերից չի ներկայացնում քաղաքացիական կռիվները, չի բացահայտում դասակարգային աստառը։ Սա լսելով՝ հոր և մոր խոսակցությանն է խառվում որդին, ով մի քիչ վատառողջ էր։ «Խիղճ ունեցիր, հայր։ Այդ հոդվածը բոլորովին էլ չի վերաբերվում քաղաքացիական կռիվներին։ Նրա հեղինակը ֆիզիկոս է։ Նա հոդվածում խոսում է ֆիզիկայի մասին՝ քսանական թվականներին։ Ես էլ եմ կարդացել»։ Իսկ նրա համար միևնույնն էր, թե ինչի մասին էր հոդվածը։ Ղազարի Արտոյի որդու հիվանդությունը գնալով խորանում էր ու անհանգստության տեղիք էր տալիս։ Արտոն դա համարում էր թեթև մրսածություն, նրա համար կարևոր էին իր թղթերը։ Մյուս «հաջողակն» էլ թաղի փոստատարի տղան էր, ում մասին գրում է Ղազարի Արտոն։ Նա գրող էր, իսկ մեղադրվում էր նրա համար, որ իր գրքում գովել է դռնապանին։ Այս ամենից հոգնած կինը որոշում է պատռել թղթերը, տղան, լսելով քաշքշուքի ձայները, հոր ձեռքից ազատում է մորը, սակայն սա էլ թուլանում և հազիվ մոր օգնությամբ ոտքի է կանգնում։ Որդու վիճակը ծանրանում է, շտապօգնություն են կանչում։ Գալիս է բժիշկը, սկսում ցուցաբերել անհրաժեշտ օգնություն։ Ղազարի Արտոյին ծանոթ է թվում բժշկի դեմքը, բայց չի կարողանում հասկանալ՝ ում տղան է։ Մայր ու որդի առանց մտածել «մատնում» են բժշկին՝ հուշել տալով նրա ով լինելը։ Այդ լուրը պայծառեցնում է Ղազարի Արտոյի աչքերը։ Բժիշկը հոգատարությամբ բուժում է տղային, մի քանի օր անընդմեջ գնում տեսության, ստուգում հիվանդի կարգավիճակը։ Բանը հասնում է նրան, որ տղային տանում են հիվանդանոց։ Ղազարի Արտոն բժշկի մասին թղթերը պատրաստած, տակը գրված շարունակելի հանձնում է քաղկոմին ու գալիս հիվանդանոց։ Կինը ուրախ դիմավորում է ամուսնուն ու ասում, որ Պողոս քեռու տղան՝ նույնինքը բժիշկը, փրկել է իրենց որդու կյանքը։ Իսկ Արտոն հանդարտ պատասխանում է, որ գոհ է։«Հիմա էլ կա Ղազարի Արտոն։ Մեծ քաղաքի մեծ թաղում մինչև լուսաբաց հիմա էլ վառած է մնում նրա առանձնասենյակի լույսը։ Որդին ու մայրը այլևս չեն մտնում նրա մոտ։ Սակայն, երբեմն, երբ կինը զզվանքով հանդիմանում է նրան, նա ոտքը զարկում է հատակին։ - Աստա՛վ, պաժալստա»։

## Կերպարներ
* Ղազարի Արտո
* Արտոյի կինը
* Արտոյի որդին
* բժիշկ

## Տես նաև
* Պորտաքար (պատմվածք)
* Խղճի խայթ
* Մի հորթի պատմություն
* Հորովելը
* Իմ սխալը
* Դագաղ Դանելը
* Քեռիս
* Ընկեր Գերասիմը
* Միսակի «Զիմը»

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
Սերո Խանզադյան

Պատմության այս օրը․ Սերո Խանզադյան

Կատեգորիա:1983 գրքեր
Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ