Բարտոլոմե Էստեբան Մուրիլյո

**Բարտոլոմե Էստեբան Մուրիլյո** (), բարոկկոյի դարաշրջանի իսպանացի հանրահայտ նկարիչ։

Սովորել և ստեղծագործել է Սևիլյայում, եղել է տեղի գեղարվեստի ակադեմիայի հիմնադիրներից (1660) և առաջին նախագահը։ Մուրիլյոյի սկզբնական շրջանի աշխատանքներում կրոնական տեսարանները պատկերված են որպես ժողովրդի կյանքից վերցված իրադարձություններ և կրում են Կարավաջոյի ազդեցության կնիքը։  Դիմելով ոսկեգույն լուսաստվերների, առավել գեղանկարչական հնարանքների, ստեղծել է կրոնական, այդ թվում՝ Աստվածամոր կյանքի թեմաներով գործեր («Հանգիստ Եգիպտոսի ճանապարհին», 1665-1670 թվականներ, Էրմիտաժ, Լենինգրադ), որոնք սրտահույզ քնարականությամբ ներկայացնում են իսպանացի կնոջ ազգային կերպարը, ոչ սակավ՝ իդեալականացված և սենտիմենտալ։ Մուրիլյոյի ստեղծագործություններում ռեալիստական գծերը ի հայտ են եկել նրա նորարարական-ժանրային կտավներում, ինչպես, օրինակ, Սևիլյայի ցնցոտիավոր երեխաների կյանքը պատկերող նկարաշարում («Մրգերով տղաները», 1645-1654 թվականներ, Հին պինակոտոկ, Մյունխեն)։

## Կենսագրություն
Մուրիլյոն  վարսավիր ու բժիշկ Գասպար Էստեբանի և Մարիա Պերեսի մեկ տասնյակից ավելի երեխաներից կրտսերն էր։ Ենթադրվում է, որ ծնվել է Սևիլյայում կամ  Պիլասում, որ ոչ մեծ մի քաղաք է Անդալուզիայում։ Մկրտվել է Սևիլյայում, 1618 թվականին։ Ապագա նկարիչը 10-11 տարեկան հասակում զրկվել է ծնողներից և դարձել իր քրոջ ամուսնու՝ Խուան Ագուստին Լագարեսի խնամարկյալը։ Հետագայում հրաժարվել է հայրական ազգանունից և վերցրել մորական տատի՝ Էլվիրա Մուրիլյոյի ազգանունը։

[thumb|left|''Սուրբ ընտանիքը շան հետ'', մոտ. 1645–1650 թթ., [Պրադո]]
Սկզբում աշակերտել է Խուան դել Կաստիլյոյին, որը նրա մոր բարեկամներից էր (Մուրիլյոյի հորեղբայրը՝ Անտոնիո Պերեսը, նույնպես նկարիչ էր)։ Պատանի նկարչի առաջին աշխատանքներում զգացվում է  ռեալիստական (իրապաշտական) կերպարվեստի ներկայացուցիչներ Սուրբարանի, Խուսեպե դե Ռիբերայի և Ալոնսո Կանոյի ազդեցությունը:Այդ տարիներին Սևիլյան բռնել էր առևտրի, արհեստների ու արվեստների կենտրոնի վերածվելու ուղին, դարձել խոշոր ու նշանավոր մի քաղաք, ուր այցելում էին նաև բազմաթիվ արտասահմացիներ, և դրա շնորհիվ Մուրիլյոն ծանոթացել էր նաև ֆլամանդական կերպարվեստին, ինչպես և Իվան վան դեր Մոլանոյի «Տրակտատ սրբապատկերների մասին» աշխատությանը։ Արվեստի մեջ խորանալուն զուգընթաց՝ Մուրիլյոն ուշադրությունը կենտրոնացրել է փայլ ունեցող գործեր ստեղծելու վրա, որոնք հաճո էին իր ժամանակակից բուրժուաների ու արիստոկրատների ճաշակին (այդ փայլը նկատելի է հատկապես կաթոլիկ եկեղեցու պատվերով ստեղծած գործերում)։

1642 թվականին Մուրիլյոն մեկնել է Մադրիդ, որտեղ ծանոթացել է Դիեգո Վելասկեսի աշխատանքներին, վենետիկցի ու ֆլամանդացի վարպետների՝ իսպանական արքունիքի հավաքածուներում տեղ գտած գործերին և օգտակար դասեր է քաղել նաև դրանցից։ 1645 թվականին վերադարձել է Սևիլյա, ամուսնացել Բեատրիս Կաբրերա ի Վիլյալոբոսի հետ (ի դեպ, նրանք ունեցել են տասնմեկ երեխա)։
[thumb|right|upright|''Կանայք պատուհանի մոտ'', մոտավ.1655–1660 թթ., [Արվեստի ազգային պատկերասրահ, Վաշինգտոն]]

Այդ տարվա ընթացքում նկարիչը տասնմեկ ստեղծագործություն է արարել Սևիլյայի St. Francisco el Grande վանքի միաբանության համար՝ պատկերելով ֆրանցիսկյան սրբերի հրաշագործություններ։ Արվեստաբանների կարծիքով՝ այդ գործերը կարելի է զետեղել սուրբարանյան «Սուրբ Ֆրանցիսկոսի էքստազը» ստեղծագործությանը բնորոշ տենեբրիզմի և Մուրիլյոյի հասուն շրջանի աշխատանքներին հատուկ, մեղմ լուսավորվածությամբ բնորոշվող ոճի միջև։ Ըստ արվեստի պատմաբան Մանուելա Բ. Մենա Մարկեսի՝ «Հրեշտակներ խոհանոցը» և «Սուրբ Կլերի մահը» կտավներում արդեն իսկ ակնհահայտ երևում են Մուրիլյոյի աշխատանքների բնութագրական տարրերը՝ կանացի ֆիգուրների ու հրեշտակների չքնաղությունը, վայելչագեղությունը, նատյուրմորտային դետալների ռեալիզմը և հոգևոր աշխարհի ու իրականության միախառնումը, միահյուսումը, որ արտակարգ լավ դրսևորվել է նրա մի շարք նկարներում»":

Ենթադրվում է, որ մոտավորապես 1645 թվականին է Մուրիլյոն ստեղծել մանուկների բազմաթիվ նկարներից առաջինները, այդ թվում՝ *Փոքրիկ մուրացկանը* (Լուվր), որտեղ ակնհայտ երևում է Վելասկեսի ազդեցությունը։ Սևիլյայի մայր տաճարի համար մի քանի աշխատանք արարելուց հետո նա վարպետացել է Նոր կտակարանի թեմաներով կտավներ նկարելու գործում, որոնք մեծ հաջողություն ու փառք են բերել նրան։ Խոսքը վերաբերում է առաջին հերթին «Սուրբ Կույսն ու Մանուկը» և «Անարատ հղիացում» նկարներին։
thumbnail|''Հովիվների երկրպագությունը'', մոտ.1650, Պրադո
1658-ից 1660 թվականներին Մադրիդում ևս մեկ կարճատև շրջան անցկացնելուց հետո Մուրիլյոն վերստին վերադարձել է Սևիլյա։ Այստեղ նա դարձել է  արվեստի ակադեմիայի՝ Academia de Bellas Artes (Seville)|Academia de Bellas Artes-ի հիմնադիրներից մեկը և հենց 1660 թվականից, ճարտարապետ Ֆրանսիսկո Էռերա Կրտսերի հետ համատեղ, ղեկավարել է այն։ Դա եղել է քանքարավոր նկարչի ստեղծագործական կյանքի վերջին, բայց և ամենաեռուն ու ամենաբեղուն շրջանը. նա բազմաթիվ պատվերներ է ստացել ու իրականացրել, այդ թվում՝ ավգուստինյան վանքի խորանի նկարազարդումները, նկարներ Santa María la Blanca-ի համար, որոնք ավարտել է 1665 թվականին), և այլ գործեր։

Մուրիլյոն վախճանվել է Սևիլյայում, 1682 թվականին՝ 64 տարեկան հասակում։ Երկար տարիներ այն կարծիքն էր տիրապետում, որ նրա մահվան պատճառը եղել է Կադիսի Santa María la Blanca վանքի որմնանկարների վրա աշխատելիս բարձր փայտամածից գահավիժելու պատճառով ստացած վերքերն ու ճողվածքը, սակայն վերջին հետազոտությունները վկայում են, որ նշված ժամանակամիջոցում նա գտնվել է Սևիլյայում և ոչ թե Կադիսում (այդպիսով՝ վերոհիշյալ կարծիքը կասկածի տակ է դրվել)։

## Ժառանգությունը
thumb|right|Մուրիլյոյի սենյակը Կադիսի թանգարանում
Մուրիլյոն բազմաթիվ աշակերտներ ու հետևորդներ է ունեցել. տաղանդավոր արվեստագետի նկարների նմանակումների, ընդօրինակումների առատությունը վկայում է, որ նրա գործերը լայնորեն հայտնի էին ոչ միայն Իսպանիայում, այլև եվրոպական բազմաթիվ երկրներում, և նա ավելի մեծ հեղինակություն ուներ, քան իսպանացի որևէ այլ նկարիչ։ Մուրիլյոյի ազդեցությունը կրած հանրաճանաչ նկարիչներից են Թոմաս Գեյնսբորոն, Ժան-Բատիստ Գրյոզը Գուգլը նշել է Մուրիլյոյի ծննդյան 400-ամյակը 2018 թվականի նոյեմբերի 29-ին՝ հատուկ պատկերանիշով։

## Հանրային հավաքածուներ
Մադրիդի Պրադո թանգարանը, Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժը, լոնդոնյան հայտնի Wallace Collection-ը այն հանրաճանաչ մշակութային օջախներից են, որ իրենց պատերի ներսում պահում ու ցուցադրում են Մուրիլյոյի մեծարժեք ստեղծագործություններից։ Նրա լավագույն գործերից մեկը՝ «Խաչված Քրիստոսը», գտնվում է Սան Դիեգոյի Timken Museum of Art արվեստի թանգարանում, *Քրիստոսը գանահարումից հետո*-ն՝ Իլինոյս նահանգի Krannert Art Museum-ում։ Իսպանացի մեծահամբավ նկարչի գործերից կան նաև Օկլահոմայի նահանգի Mabee-Gerrer Museum of Art-ում, Տեխաս նահանգի Դալլաս քաղաքի Southern Methodist University համալսարանի Meadows Museum թանգարանում

## Գրականություն
* *Ваганова Е. О.*, «Мурильо и его время». М., Изобр. иск., 1988.
* *Левина И. М.*, Картины Мурильо в Эрмитаже. Л., 1969.
* Мурильо и художники Андалусии XVII века в собрании Эрмитажа. Каталог выставки. Автор вступительной статьи и составитель каталога Л. Л. Каганэ. Л., 1984. — 75 с.
* 
* Шмидт Д. А. Мурильо. Л., 1926.
* Lafond P. Murillo. Paris, 1930.
* 

## Ստեղծագործությունների ընտրանի

Bartolome Esteban Perez Murillo 012.jpg|*Հովսեփն ու Պորտիֆարի կինը*, մոտ. 1640–45, Սևիլյայի մայր տաճար 
Personificación del Verano.jpg|*Երիտասարդը մրգերի զամբյուղով* կամ *Ամառը՝ անձնավորված*, մոտ. 1640–50
La gallega de la moneda.jpg|*Աղջիկը՝ մետաղադրամով* կամ *Գալիցիացի աղջիկը*, մոտ. 1645–50
Bartolomé Esteban Murillo - The Young Beggar.JPG|*[[Փոքրիկ մուրացիկը]]*, մոտ. 1645, Լուվր, Փարիզ, Ֆրանսիա
Bartolomé Esteban Perez Murillo - Trauben- und Melonenesser.jpg|* [[Խաղող ու սեխ ուտող տղաները]]*, մոտ. 1645–1646, Հին պինակոտեկ, Մյունխեն
Bartolomé Esteban Murillo - The Flight into Egypt - Google Art Project.jpg|*Փախուստ Եգիպտոս*, մոտ. 1645–50
San Jerónimo leyendo (Murillo).jpg|*Սբ. Հիերոնիմոս*, մոտ. 1650–1652
Bartolomé Esteban Murillo - Saint Peter in Tears - Google Art Project.jpg |*Սբ. Պետրոսը արտասվելիս*, մոտ. 1650–1655
Bartolomé Esteban Perez Murillo 020.jpg|*Սբ. Կույսը համրիչով*, c. 1650–55, Պրադո
Isidor von Sevilla.jpeg|*Սբ. Իսիդոր Սևիլյացի*, 1654, Սևիլյայի մայր տաճար, Իսպանիա
Bartolomé Esteban Perez Murillo 023.jpg|*[[Ավետում]]*, c. 1655–60, Էրմիտաժ, Ռուսաստան
Bartolomé Esteban Murillo - Adoration of the Magi - Google Art Project.jpg|*Մոգերի երկրպագությունը*, մոտ. 1660
Bartolome murillo-san ildefonso.jpg|*Սբ. Կույսի տեսիլվելը սբ, Իլդեֆոնսին*, c. 1660
Murillo, Bartolomé Estéban - Three Boys - Google Art Project.jpg|*Երեք տղա*, մոտ. 1660
Bartolomé Esteban Perez Murillo 021.jpg|*Անարատ հղություն*, Էսկորիալ, Իսպանիա, մոտ. 1660-1665
Murillo Santa Justa.jpg|*Justa and Rufina|St. Justa*, մոտ. 1665
SantaRufinaMurillo.jpg|*Justa and Rufina|Սբ. Ռուֆինա*, մոտ. 1665
Curacion del paralitico Murillo 1670.jpg|*Քրիստոսը Բեթսեիդայում բուժում է կաթվածահարին*, 1670
Bartolomé Esteban Murillo - Saint Rose of Lima - Google Art Project.jpg|*Սբ. Ռոզա Լիմացի*, c. 1670
Bartolomé Esteban Murillo - La Inmaculada Concepción del espejo.jpg|*Սուրբ Կույս Մարիամի անարատ հղությունը*, 1678
Saint Raphael.JPG|*Սուրբ Ռաֆայել հրեշտակապետը եպիսկոպոս Դոմոնտեի հետ, մոտ. 1680, Պուշկինի անվան թանգարան, Ռուսաստան
The Barber Institute of Fine Arts - Bartolomé Esteban Murillo - The Marriage Feast at Cana.jpg|*Հարսանյաց խնջույք Կանայում, մոտ. 1672, The Barber Institute of Fine Arts
The Return of the Holy Family from Egypt (Bartolomé Esteban Murillo) - Nationalmuseum - 21281.tif|thumb|*Սուրբ ընտանիքի վերադարձը Եգիպտոսից*, Nationalmuseum, Ստոկհոլմ
Bartolomé Esteban Perez Murillo 012.jpg|Տղան շան հետ, Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Նկարներ աշխարհի թանգարաններում և պատկերասրահներում
* Մուրիլյո. կենսագրությունը, ոճը, քննադատների կարծիքներ
* Murillo Gallery at MuseumSyndicate
* 
* Մուրիլոն ArtRenewalCenter-ում

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իսպանացի նկարիչներ