Սուրբ Գևորգի բանկ

[աջից|մինի|Սուրբ Գևորգի պալատը [Ջենովայում ։]]
**Սուրբ Գևորգի բանկ** (Italian   կամ ոչ պաշտոնապես որպես *Ufficio di San Giorgio* կամ *Banco*) Ջենովայի Հանրապետության ֆինանսական հաստատություն

։ Այն հիմնադրվել է 1407 թվականի ապրիլի 23-ին պետական պարտքը համախմբելու համար, որը մեծանում էր Վենետիկի հետ առևտրային և ֆինանսական գերիշխանության համար պատերազմի պատճառով։ Բանկի հիմնական առաքելությունն էր նպաստել Սան Ջորջոյի բաժնետոմսերի (*լուոգի*) կառավարմանը։ Այն Եվրոպայի և աշխարհի ամենահին չարտերային բանկերից մեկն էր։ Բանկի գլխավոր գրասենյակը գտնվում էր Սան Ջորջո պալատում, որը կառուցվել է 13-րդ դարում Ջենովայի առաջին դոժ Սիմոնե Բոկանեգրայի հորեղբոր՝ Գուլյելմո Բոկանեգրայի պատվերով։ 1857 թվականի հունիսի 11-ին Սուրբ Գևորգ եկեղեցու բանկի պահոցի հին կողպեքը Ֆիլադելֆիայի պատմական ընկերությանը նվիրաբերեց ԱՄՆ զինված ուժերի լեյտենանտ Ջորջ Հ. Հեյրը։ «*[[Financial Times|Ֆայնենշլ Թայմս»-ը]]* այն անվանեց «աշխարհի առաջին ժամանակակից, հանրային բանկ», մասամբ՝ իր նորարարական բնույթի շնորհիվ։

## Գործողություններ
[մինի|[Ղրիմը 15-րդ դարի կեսերին։ Ջենովական գաղութները նշված են կարմիրով։]]
Բանկի կառավարիչը դրա մայր ընկերությունն էր՝ «Կասա դի Սան Ջորջիո»-ն, և նրան հաճախակի իրացվելիության ներարկումներ էին անհրաժեշտ՝ Վենետիկի և Ջենովայի վատառողջ պետական ֆինանսների դեմ պատերազմը սատարելու համար։ 1445 թվականին Բանկը դադարեցրեց իր գործունեությունը, կենտրոնանալով Ջենովայի պետության սպասարկման վրա։ Այնուամենայնիվ, այն կարողացավ վերաբացվել լայն հանրության համար 1530 թվականին։ Ջենովայի արտասահմանյան տարածքներից շատերը ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն կառավարվում էին Բանկի կողմից։ 1453 թվականին Հանրապետությունը Կորսիկայի, Գազարիայի և մի շարք այլ տիրույթների կառավարումը հանձնեց Բանկի պաշտոնյաներին, չնայած տասնհինգերորդ դարի ընթացքում Հանրապետությունը աստիճանաբար վերադարձրեց իր տարածքների մեծ մ

ասը Բանկի վերահսկողությունից։ Թաման թերակղզին մնաց դե Ղիսոլֆի ընտանիքի վերահսկողության տակ, բայց այդ կլանի իշխաններն այժմ հաշվետու էին Բանկին։

Տասնհինգերորդ և տասնվեցերորդ դարերի ընթացքում Բանկը զգալի գումարներ է վարկեր տրամադրել Եվրոպայի բազմաթիվ կառավարիչների՝ ձեռք բերելով լայն ազդեցություն։ Ֆերդինանդն ու Իզաբելլան այնտեղ հաշիվներ էին վարում, ինչպես նաև Քրիստափոր Կոլումբոսը։ Չորրորդ ճանապարհորդությանը մեկնելուց առաջ Կոլումբոսը նամակ գրեց Ջենովայի Սուրբ Գևորգի բանկի կառավարիչներին, որը թվագրված էր Սևիլիայում 1502 թվականի ապրիլի 2-ին։ Նա գրել է. «Չնայած մարմինս այստեղ է, սիրտս միշտ քեզ մոտ է»։  Չարլզ V-ը իր գահակալության մեծ մասի ընթացքում մեծ պարտքեր ուներ Բանկին։ Նիկոլո Մաքիավելին *Ֆլորենցիայի պատմության* VIII գրքում (1532) գրել է.Այս հաստատությունը ներկայացնում է այն բանի օրինակը, ինչը երբեք չի մտածվել բոլոր հանրապետություններում, թե՛ նկարագրված, թե՛ փիլիսոփաների կողմից պատկերացված. նույն համայնքի ներսում և նույն քաղաքացիների շրջանում ցուցադրվում են ազատություն և բռնակալություն, ազնվություն և կոռուպցիա, արդարություն և անարդարություն, քանի որ այս հաստատությունը քաղաքում պահպանում է բազմաթիվ հին և հարգված սովորույթներ, և եթե պատահի (ինչպես ժամանակի ընթացքում հեշտությամբ կարող է լինել), որ Սան Ջորջոն տիրապետի ամբողջ քաղաքին, հանրապետությունն ավելի աչքի կընկնի, քան Վենետիկինը։1701 թվականին Ջոզեֆ Ադիսոնը նկատեց դա Իտալիայում իր ճանապարհորդությունների ժամանակ.Ես չգիտեմ Ջենովայի կառավարության մեջ ավելի ուշագրավ բան, քան Սուրբ Գևորգի բանկը, որը կազմված է եկամուտների այնպիսի ճյուղերից, որոնք առանձնացվել և հատկացվել են մասնավոր անձանցից փոխառված մի քանի գումարների մարմանը պետության կարիքների ժամանակ։ Անկախ նրանից, թե ինչ անհարմարությունների տակ է պետությունը տառապել, նրանք երբեք չեն մտածել հանրային վարկը խախտելու կամ այս եկամուտների որևէ մասը այլ նպատակներով օտարելու մասին, քան այն նպատակներին, որոնք իրենց վերապահված են։ Այս բանկի կառավարումը ցմահ է և մասամբ գտնվում է քաղաքացիների առաջնակարգ խմբի ձեռքում, ինչը նրանց մեծ իշխանություն է տալիս պետությունում և հզոր ազդեցություն հասարակ ժողովրդի վրա։ Այս բանկը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է ջենովացիների վրա ամենամեծ բեռը, և դրա կառավարիչները ներկայացվում են որպես երկրորդ տեսակի սենատ, որը խախտում է կառավարման միատարրությունը և որոշ չափով ոչնչացնում պետության հիմնական սահմանադրությունը։ Այնուամենայնիվ, շատ հաստատ է, որ ժողովուրդը դրանից ոչ փոքր առավելություններ է ստանում, քանի որ այն իշխանությունը բաշխում է հանրապետության ավելի կոնկրետ անդամների միջև և ժողովրդական ժողովրդին որոշակի թիվ է տալիս։ Այսպիսով, դա արիստոկրատիայի վրա փոքր վերահսկողություն չէ և կարող է լինել պատճառներից մեկը, թե ինչու Ջենովայի Սենատը այն ավելի մեծ չափավորությամբ է կիրառում իր հպատակների նկատմամբ, քան Վենետիկինը։Մոնտեսկյոն իր *«Օրենքի ոգին»* (1748) աշխատության մեջ քննարկել է արիստոկրատիայի բնույթին վերաբերող օրենքները (Գիրք II, Գլուխ III):Արիստոկրատիայի համար շատ ուրախալի կլիներ, եթե որևէ անուղղակի եղանակով ժողովուրդը կարողանար ազատվել իր ոչնչացման վիճակից։ Այսպիսով, Ջենովայում Սուրբ Գևորգի ափը, որը կառավարվում է ժողովրդի կողմից, նրանց որոշակի ազդեցություն է տալիս կառավարությունում, որտեղից էլ բխում է նրանց ողջ բարգավաճումը։Դեյվիդ Հյումը նշել է այդ մասին իր *«Բարոյական, քաղաքական և գրական էսսեներում»* (1758):Հետևաբար, օրենսդիրները չպետք է պետության ապագա կառավարումը լիովին վստահեն պատահականությանը, այլ պետք է մշակեն օրենքների համակարգ՝ հանրային գործերի կառավարումը կարգավորելու համար։ Հետևանքները միշտ կհամապատասխանեն պատճառներին, և ցանկացած պետությունում իմաստուն կանոնակարգերը ամենաարժեքավոր ժառանգությունն են, որը կարող է թողնվել ապագա դարերին։ Ամենափոքր արքունիքում կամ գրասենյակում սահմանված ձևերն ու մեթոդները, որոնցով պետք է վարվեն գործերը, համարվում են մարդկության բնական անկման զգալի զսպող միջոց։ Ինչո՞ւ նույնը չպետք է լինի նաև հանրային գործերում։ Կարո՞ղ ենք Վենետիկի կառավարության կայունությունն ու իմաստությունը, այդքան դարերի ընթացքում, վերագրել որևէ բանի, բացի կառավարման ձևից։ Եվ մի՞թե հեշտ չէ մատնանշել սկզբնական սահմանադրության այն թերությունները, որոնք հանգեցրին Աթենքի և Հռոմի խռովարար կառավարություններին և վերջապես ավարտվեցին այս երկու հայտնի հանրապետությունների կործանմամբ։ Եվ այս գործն այնքան քիչ կախված է որոշակի մարդկանց տրամադրությունից և կրթությունից, որ նույն հանրապետության մի մասը կարող է իմաստուն կերպով ղեկավարվել, իսկ մյուսը՝ թույլ՝ նույն մարդկանց կողմից, միայն այն ձևերի և հաստատությունների տարբերության պատճառով, որոնցով կարգավորվում են այդ մասերը։ Պատմաբանները մեզ տեղեկացնում են, որ սա իրականում Ջենովայի դեպքն էր։ Մինչդեռ նահանգը միշտ լի էր խռովություններով, իրարանցումներով և անկարգություններով, Սուրբ Գևորգի ափը, որը դարձել էր ժողովրդի զգալի մասը, մի քանի դար շարունակ ղեկավարվում էր առավելագույն ազնվությամբ և իմաստությամբ։Թոմաս Բաբինգտոն Մաքոլեյը իր *«Անգլիայի պատմություն»* (1848) աշխատության մեջ անդրադարձել է Սուրբ Գևորգի բանկին 1694 թվականին Անգլիայի բանկի հիմնադրման կապակցությամբ.Հենց որ բանկային գործունեությունը դարձավ առանձին և կարևոր արհեստ, մարդիկ սկսեցին լրջորեն քննարկել այն հարցը, թե արդյոք նպատակահարմար կլինի ազգային բանկ հիմնել... Երկու պետական բանկեր վաղուց հայտնի էին ամբողջ Եվրոպայում՝ Ջենովայի Սուրբ Գևորգի բանկը և Ամստերդամի բանկը։ Այդ հաստատությունների պահպանության տակ գտնվող հսկայական հարստությունը, դրանց ներշնչած վստահությունը, նրանց ստեղծած բարգավաճումը, խուճապներով, պատերազմներով, հեղափոխություններով փորձված և բոլորի դեմ ապացուցված կայունությունը սիրված թեմաներ էին։ Սուրբ Գևորգի բանկը գրեթե ավարտել էր իր երրորդ դարը։ Այն սկսել էր ավանդներ ստանալ և վարկեր տրամադրել նախքան Կոլումբոսի Ատլանտյան օվկիանոսը հատելը, նախքան Գաման կշրջեր հրվանդանը, երբ քրիստոնյա կայսրը իշխում էր Կոստանդնուպոլսում, երբ մուսուլման սուլթանը իշխում էր Գրանադայում, երբ Ֆլորենցիան հանրապետություն էր, երբ Հոլանդիան ենթարկվում էր ժառանգական արքայազնի։ Այս բոլոր բաները փոխվել են։ Հայտնաբերվել էին նոր մայրցամաքներ և նոր օվկիանոսներ։ Թուրքը Կոստանդնուպոլսում էր, կաստիլյան՝ Գրանադայում, Ֆլորենցիան ուներ իր ժառանգական արքայազնը, Հոլանդիան հանրապետություն էր, բայց Սուրբ Գևորգի բանկը դեռևս ստանում էր ավանդներ և տրամադրում վարկեր... Ինչո՞ւ Լոնդոնի բանկը չպետք է լինի այնքան մեծ և դիմացկուն, որքան Ջենովայի և Ամստերդամի բանկերը։Տասնյոթերորդ դարում Բանկը ակտիվորեն ներգրավվեց ծովային առևտրում և որոշ ժամանակ մրցակցեց այնպիսի ընկերությունների հետ, ինչպիսիք են Հոլանդական Արևելահնդկական ընկերությունը և Անգլիական Արևելահնդկական ընկերությունը։

Իտալիա ներխուժելուց հետո Նապոլեոնը ճնշեց անկախ բանկերը, և սա հանգեցրեց բանկի փակմանը 1805 թվականին։

## Տես նաև

* Կենտրոնական բանկերի ցանկ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 

## Հետագա ընթերցանություն
* Shaw, Christine, "Principles and Practice in the Civic Government of Fifteenth-Century Genoa", *Renaissance Quarterly*, Vol. 58, No. 1 (Spring 2005), pp.&nbsp;45–90, The University of Chicago Press on behalf of the Renaissance Society of America, DOI: 10.1353/ren.2008.0666, JSTOR

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Official archives of the House and Bank of Saint George 

Կատեգորիա:1400-ականների հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1400-ականներին հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1407 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1407 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Աուդիո հոդվածներ
Կատեգորիա:Ապենինյան թերակղզու պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բանկեր
Կատեգորիա:Ղրիմի խանություն
Կատեգորիա:Միջերկրածովյան երկրների պատմություն
Կատեգորիա:Միջնադարի տնտեսություն
Կատեգորիա:Ջենովա
Կատեգորիա:Ջենովայի հանրապետություն
Կատեգորիա:Ջենովայի պատմություն
Կատեգորիա:Տնտեսական պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրություն
Կատեգորիա:Ֆինանսների պատմություն