Կարելիայի դրոշ

**Կարելիայի Հանրապետության պետական դրոշ** (լիվվ.՝ *Karjalan tazavallan valdivolline flagu*), Կարելիայի Հանրապետության պաշտոնական պետական խորհրդանիշ (զինանշանի և օրհներգի հետ մեկտեղ)։ Ընդունվել է Կարելիայի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի կողմից 1993 թվականի փետրվարի 16-ին։

Մշակվել է Ա․ Ի․ Կինների կողմից՝ Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ 1953-1956 թվականների դրոշի հիման վրա։

Դրոշը գրանցվել է ՌԴ նախագահին առընթեր Հերալդիկ խորհրդի կողմից և մուտքագրվել է ՌԴ պետական հերալդիկ ռեգիստր՝ 1219 գրանցման համարի շնորհմամբ։

## Նկարագրություն

Կարելիայի Հանրապետության պետական դրոշը իրենից ներկայացնում է ուղղանկյուն պաստառ հավասարաչափ հորիզոնական շերտերով. վերին շերտը կարմիր գույնի է, միջինը՝ կապույտ գույնի, իսկ ստորինը՝ կանաչ գույնի։ Դրոշի լայնության հարաբերությունը նրա երկարությանը 2:3 է։

## Սիմվոլիզմ
* կանաչը բնության, բուսականության գույնն է, հանրապետության հիմնական հարստությունը, խորհրդանշում է հույսը և հավատը երջանկության նկատմամբ։
* երկնագույնը՝ լճերի և գետերի գույնը, նշանակում է մեծություն և գեղեցկություն։
* կարմիրը ժողովրդի ուժի և արիության գույնն է, ինչպես նաև կարելական ասեղնագործության ավանդական գույնը՝ կարմիրը սպիտակի վրա։

## Պատմություն
Առաջին խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ընթացքում, որպես Հյուսիսկարելական պետության պաշտոնական խորհրդանիշ (մայրաքաղաքը՝ Ուխտա), որը ձևավորվել էր Արխանգելսկի նահանգի հյուսիսային շրջանների տարածքում (այժմ՝ Կարելիայի Հանրապետության տարածք), 1918 թվականի հունիսի 21-ին հաստատվել է դրոշը, որն առաջարկվել էր ֆինն նկարիչ Յոնաս Հեյսկեի կողմից։ Դրոշը իրենից ներկայացնում էր կապույտ կտավ՝ վերին ձախ անկյունում յոթ արծաթե աստղերով՝ Մեծ Արջ համաստեղության «շերեփի» տեսքով (*Otava*)։

1920 թվականին, երբ Սպիտակծովյան Կարելիայի հողերում հռչակվեց Հյուսիսկարելական պետությունը, ֆինն նկարիչ Ակսելի Գալլեն-Կալլելան ստեղծել է նրա զինանշանն ու դրոշը, որոնք հիշեցնում էին կարելների և ֆինների ազգակցական կապը։ Նոր դրոշը կոմպոզիցիայով նման էր ֆիննականին, բայց ուներ այլ գույներ՝ սև «սկանդինավյան խաչ» կարմիր եզրագծով կանաչ ֆոնի վրա։ Դրոշը օգտագործվել է նաև Կարելական ապստամբության ժամանակ։

1941–1944 թվականներին դրոշն օգտագործվել է ֆիննական իշխանությունների կողմից օկուպացված Կարելիայի տարածքում։

Մեր օրերում այդ դրոշներն օգտագործվում են Կարելիայի ազգային և հասարակական կազմակերպությունների կողմից, իսկ խաչով դրոշը կարելական ժողովրդի էթնիկ դրոշն է։

## Ինքնավար Կարելիա
thumb|170x170px|Հյուսիսկարելական պետության դրոշը (1918-1920), հեղինակ` Յոնաս Հեյսկայի կողմից1920 թվականի հունիսին Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեի և Ժողովրդական Կոմիսարների Խորհրդի հրամանագրով Արխանգելսկի և Օլոնեցկի նահանգների մասերից ստեղծվել է Կարելյան աշխատանքային կոմունան (որպես ինքնավար մարզ)։ 1920-1923 թվականներին գոյություն է ունեցել ԿԱԿ-ի դրոշը, սակայն դրոշը չի ընդունվել։

1923 թվականին Կարելական աշխատանքային կոմունան վերափոխվել է Կարելական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության (ԿԻԽՍՀ):

1925 թվականի մայիսին ՌԽՖՍՀ Սահմանադրության նոր փոփոխությունները թույլ են տվել ինքնավար հանրապետություններին ընդունել սեփական հիմնական օրենքները, որոնք պետք է ներկայացվեին միութենական օրենսդիր մարմինների հաստատմանը։ 1926 թվականին պատրաստվել է ԱԽՍՀ Սահմանադրության նախագիծը, սակայն այն այդպես էլ չի ընդունվել։

1935 թվականին սկսվել է ԽՍՀՄ և միութենական հանրապետությունների Սահմանադրության մշակումը։ Դա հնարավորություն է տվել ձեռնամուխ լինել Կարելական ինքնավար հանրապետության սահմանադրության մշակմանը։ 1936 թվականի դեկտեմբերին ընդունվել է ԽՍՀՄ Սահմանադրությունը («Ստալինյան»), իսկ 1937 թվականի հունվարին՝ ՌԽՖՍՀ Սահմանադրությունը։ Կարելական ինքնավար հանրապետության հիմնական օրենքն ընդունվել է 1937 թվականի հունիսի 17-ին։ Հանրապետությունը ստացել է «Կարելական ԻԽՍՀ» անվանումը, և հաստատվել է նրա դրոշը՝ Խորհրդային Կարելիայի առաջին դրոշը։

Դրոշը իրենից ներկայացնում էր կարմիր դրոշ ռուսերենով ոսկեգույն գրություններով. «РСФСР — Карельская АССР», ֆիններեն՝ «VSFST — Karjalan ASST» և կարելերեն՝ «ВСФСР — Карьялан АССР»: Կարելերեն լեզվի բարեփոխումից հետո դրոշի վրայի գրությունը թարգմանվել է նաև լատինատառ. «RSFSR — Karelskoi ASSR»: Բայց արդեն նույն 1937 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, հանրապետության ֆիննական ղեկավարության դեմ զանգվածային բռնաճնշումներից և Կարելական ԻԽՍՀ-ում ֆիններեն լեզվին պաշտոնական կարգավիճակից զրկելուց հետո, դրոշի վրա թողնվել են միայն ռուսերեն և կարելերեն գրությունները։
Պատկեր:Flag of Karelian ASSR (1937-1938).svg|Կարելական ԽՍՀՄ դրոշը, (1937-1938)
Պատկեր:Flag of Karelian ASSR (1938-1940).svg|Կարելական ԽՍՀՄ դրոշը, (1939-1940)
Պատկեր:Flag of Karelian ASSR second version (1939-1940).png|Կարելական ԻԽՍՀ դրոշի երկրորդ տարբերակը (1939-1940)


## Ուխտայի հանրապետության դրոշ
1920 թվականի մարտի 21-ին կառավարությունը հրավիրել է **Արխանգելսկի Կարելական ժամանակավոր կառավարության** ենթակայության տակ գտնվող 11 հյուսիսային վոլոստների ներկայացուցիչների համագումարը։ Համագումարի աշխատանքներին մասնակցել է 116 պատգամավոր։ Համագումարի աշխատանքների առաջին իսկ օրը քննարկվել է պետական խորհրդանիշների հարցը, ինչի մասին նիստերի արձանագրությունները վարող մատյանում կա գրառում. «Մտցվել է առաջարկ մշակել կարելական ազգային զինանշանի ձևը և ընտրել ազգային դրոշի գույները։ Քննարկումից հետո հավանություն են տվել հետևյալին. Զինանշանը՝ արջ՝ թաթին կացինով գերանի դիմաց, դրոշը՝ երկու գույնի՝ ներքևում կարմիր, իսկ վերևում՝ դեղին, դաշտերում՝ Մեծ Արջի համաստեղություն։ Երկու առաջարկների վերաբերյալ վերջնական եզրակացությունը հետաձգել մինչև հաջորդ նիստը»
1920 թվականի մարտի 29-ին վերջնականապես հաստատվել են անկախ Կարելիայի զինանշանն ու դրոշը։ Դրանց էսքիզների հեղինակն էր ֆինն նկարիչ Ակսելի Գալլեն-Կալլելան (1865-1931)։ Զինանշանը իրենից ներկայացնում էր երկգույն կարմիր-կանաչ վարյագյան վահան, որը պսակված էր փայտահատների ավանդական գլխարկով։ Վահանի վրա պատկերված էր սև արջ՝ թաթին վեսուրի ճյուղ կտրող գործիքով։ Արջը ոտքերով տրորում էր սև շղթան, իսկ նրա վերևում հյուսիսային լուսապսակի սպիտակ կայծեր էին։ Ազգային դրոշը իրենից ներկայացնում էր սև սկանդինավյան խաչ՝ կարմիր եզրագծով, որը տեղադրված էր կանաչ ֆոնի վրա։ Պետական դրոշի վրա կար կարմիր ֆոնի վրա հյուսիսային լույսի սպիտակ պատկեր։ Ռազմածովային դրոշը պատրաստված էր նույն ոճով, ուներ երեք պոչ և լրացվում էր թաթերում ճյուղ կտրող արջի պատկերով (տվյալներ կան, որ դրա վրա սև խաչի կենտրոնում կարմիր քառակուսի է եղել)։ Մշակվել են նաև օդային դրոշը (luotsilippu), փոստային դրոշը (postilippu) և մաքսային դրոշը (tullilippu)։                                            

### Գույներ
Դրոշի գույներն ունեին հետևյալ նշանակությունը. կանաչը խորհրդանշում էր երկրի անտառներն ու բնությունը, կարմիրը՝ հայրենիքի համար թափված արյունը, ինչպես նաև ուրախությունն ու կրակը, քանի որ հնում կարելացիների նախնիներն օգտագործում էին հողագործության հրակեզ եղանակը, սևը՝ հայրենի հողն ու տխրությունը։                                            
Պատկեր:Flag of Karel.svg|Կարելների ազգային դրոշը
Պատկեր:State flag of East Karelia (1920-1922).svg|Հյուսիսկարելական պետության դրոշը 1920-1922 թվականներին և Կարելիայի ֆիննական օկուպացիայի տարիներին՝ 1941-1944 թվականներին
Պատկեր:War flag of East Karelia (1920-1922).svg|Ռազմածովային դրոշ


## Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշ
1940 թվականին, Ձմեռային պատերազմի ավարտից հետո, Կարելական Ինքնավար ԽՍՀ տարածքի ընդլայնումը և դրա վերափոխումը Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ-ի, ֆիններենի վերականգնումը որպես պետական լեզու և կարելերենին նման կարգավիճակից զրկելը, հանգեցրել են նաև պետական խորհրդանիշների փոփոխությունների։ 1940 թվականի հունիսի 9-ին ԿՖԽՍՀ Գերագույն խորհուրդն ընդունել է Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ Սահմանադրությունը, որը հաստատել է հանրապետության նոր դրոշը։ Այն կրկնում էր ԽՍՀՄ դրոշը, տարբերակիչ առանձնահատկությունը դրոշի վրայի գրություններն էին՝ «Karjalais-suomalainen SNT» և «Карело-финская ССР»՝ համապատասխանաբար ֆիններեն և ռուսերեն լեզուներով։

Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշի ուշ տարբերակը, որը հիմք է հանդիսանում Կարելիայի Հանրապետության ժամանակակից դրոշի համար, ընդունվել է 1953 թվականի մարտի 13-ին ԿՖԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով։ Ընդհանուր գծերով այն կրկնում էր ԽՍՀՄ մյուս միութենական հանրապետությունների դրոշները. դրոշի մեծ մասը կարմիր էր, վերին մասում, դրոշաձողի մոտ, տեղադրված էին ոսկե մուրճն ու մանգաղը։ Կապույտ և կանաչ շերտերը դրոշի ներքևի մասում խորհրդանշում էին Կարելիայի հիմնական բնական ռեսուրսները (անտառներ և լճեր)։

Այս գույները միտված չէին բնակչության որևէ էթնիկ կամ սոցիալական խմբի վրա, ավելին՝ դրանք միավորում էին բնակիչներին։ Հանրապետության լայն զանգվածների գիտակցության մեջ Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշի գույները ասոցացվում էին Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի, պատերազմի հետևանքով ավերված ժողովրդական տնտեսության արագ վերականգնման, Կարելիայի բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման հետ։
Պատկեր:Flag of the Karelo-Finnish Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg|Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշ, 1940-1953
Պատկեր:Karelian-Finnish SSR (proposal of flag 1947).png|1947 թվականին Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ-ի համար առաջարկված դրոշ
Պատկեր:Karelian-Finnish SSR (proposal of flag 1947).svg|1947 թվականին Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ-ի համար առաջարկված դրոշ (այլ տարբերակ)
Պատկեր:Flag of the Karelo-Finnish Soviet Socialist Republic (1953–1956).svg|Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշ, 1953-1956


## Կարելական ԻԽՍՀ դրոշ
1956 թվականին Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ-ն Կարելական Ինքնավար ԽՍՀ-ի վերափոխվելուց հետո դրոշը փոխվել է։ 1956 թվականի օգոստոսի 20-ին ընդունված Կարելական ԻԽՍՀ սահմանադրության համաձայն՝ հանրապետության դրոշը գրեթե ամբողջությամբ կրկնում էր ՌԽՖՍՀ դրոշը։ Տարբերությունը մանգաղի և մուրճի տակ Կարելական ԻԽՍՀ և KASNT հապավումների առկայությունն էր։

1978 թվականին, ԽՍՀՄ նախկինում ընդունված Սահմանադրությանը («Բրեժնևյան») հետևելով, ընդունվել է ԿԱՍՍՀ Սահմանադրությունը։ Այն հաստատել է հանրապետության զինանշանն ու դրոշը (հոդվածներ 157, 158)։ Որոշ փոփոխությունների են ենթարկվել միայն գրությունները. դրոշի վրա հապավումների փոխարեն հայտնվել են հանրապետության լրիվ անվանումները («ԿԱՐԵԼՅԱՆ ԻՍՍՀ. KARJALAN ASNT»)։ Կարելիայի պետական դրոշը այս տեսքով շարունակել է գոյություն ունենալ մինչև 1990-ականների սկիզբը՝ մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը։
Պատկեր:Flag of Karelian ASSR (1956-1978).svg|ԿԱՍՍՀ դրոշը 1956 թվականի խմբագրությամբ
Պատկեր:Flag of the Karelian ASSR.svg|ԿԱՍՍՀ դրոշը 1978 թվականի խմբագրությամբ
Պատկեր:Karelian ASSR (proposal of flag 1976).png|1976 թվականին Կարելական ԻԽՍՀ-ի համար առաջարկված դրոշ
Պատկեր:Karelian ASSR (proposal of flag 1976).svg|1976 թվականին Կարելական ԻԽՍՀ-ի համար առաջարկված դրոշ (այլ տարբերակ)


## Կարելիայի Հանրապետության դրոշ
1991 թվականի նոյեմբերին Կարելական ԻԽՍՀ-ն վերափոխվել է Կարելիայի Հանրապետության։ Նոյեմբերի 27-ին Կարելիայի Գերագույն խորհրդի նախագահությունը որոշում է ընդունել պետական խորհրդանիշների փոփոխության և Կարելիայի նոր զինանշանի, դրոշի և օրհներգի մրցույթ անցկացնելու մասին։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Գերագույն խորհրդի նախագահությունը որոշում է ընդունել մրցույթի պայմանների և մրցութային հանձնաժողովի կազմի մասին։ Ենթադրվում էր հանրապետության դրոշի և զինանշանի մրցույթն անցկացնել 1992 թվականի փետրվարի 1-ից ապրիլի 30-ը։

1992 թվականի մայիսին մրցութային հանձնաժողովը ստացել է դրոշի 60 և զինանշանի 20 նախագիծ։ Այդ ժամանակահատվածում հանրապետությունում սուր բանավեճեր էին ընթանում դրոշի շուրջ՝ պահպանե՞լ Կարելական ԻԽՍՀ դրոշը, թե՞ վերադառնալ Ուխտինյան հանրապետության դրոշին։ Արդյունքում, հանրապետության Գերագույն խորհրդում մի քանի քվեարկություններից հետո հաղթել է փոխզիջումային տարբերակը, որը մշակվել էր Կարելիայի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի դատավոր Ալեքսանդր Իվանովիչ Կինների կողմից, հիմնվելով 1953 թվականի Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշի գաղափարի վրա։

Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ Սահմանադրության 118-րդ հոդվածն այն ժամանակ ասում էր. «*Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ պետական դրոշը իրենից ներկայացնում է մի դրոշ, որը բաղկացած է երեք հորիզոնական գույնի շերտերից. վերևինը՝ կարմիր գույնի, մեջտեղինը՝ կապույտ գույնի, որը կազմում է դրոշի լայնքի մեկ վեցերորդ մասը, և ներքևինը՝ կանաչ գույնի, որը կազմում է դրոշի լայնքի մեկ հինգերորդ մասը»։*

1993 թվականի փետրվարի 16-ին Կարելիայի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի նստաշրջանում հաստատվել է Ա. Ի. Կինների դրոշը և համապատասխան փոփոխություն է կատարվել Կարելիայի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ՝


Հոդված 158-ը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝

«Կարելիայի Հանրապետության պետական դրոշը իրենից ներկայացնում է ուղղանկյուն պաստառ հավասարաչափ հորիզոնական շերտերով. վերին շերտը կարմիր գույնի է, միջինը՝ կապույտ գույնի, իսկ ստորինը՝ կանաչ գույնի։ Դրոշի լայնության հարաբերությունը նրա երկարությանը 2:3 է։»

## Առաջարկված դրոշներ

Պատկեր:East Karelia flag proposal 1.svg|1920 թվականի առաջարկը Արևելյան Կարելիայի դրոշի համար՝ Մեծ Արջ համաստեղության պատկերով դեղնակարմիր ֆոնի վրա։
Պատկեր:East Karelia flag proposal 2.svg|1920 թվականի Արևելյան Կարելիայի դրոշի նախագիծը՝ Կարմիր-կանաչ ֆոնին Մեծ Արջ համաստեղության պատկերով։
Պատկեր:East Karelia 1930 (Proposal).png|Արևելյան Կարելիայի առաջարկված դրոշը 1930 թվականին։
Պատկեր:Republic of Karelia flag proposal 1.svg|Կարելիայի Հանրապետության դրոշի նախագիծ։ Հեղինակ՝ Յ․ Նիվին։
Պատկեր:Republic of Karelia flag proposal 3.svg|Կարելիայի Հանրապետության դրոշի նախագիծը 1990 թվականին։ Հեղինակ՝ Ա. Տրեշկոև։
Պատկեր:Republic of Karelia flag proposal 2.svg|Կարելիայի Հանրապետության դրոշի նախագիծ։ Հեղինակ՝ Ա. Լիտվին։
Պատկեր:V. F. Dobrynin Karelian Flag proposal.svg|Կարելիայի Հանրապետության դրոշի նախագիծ։ Հեղինակ՝ Վ. Ֆ. Դոբրինին


## Վաղ դրոշների օգտագործումը ժամանակակից խորհրդանիշերում
Յոնաս Հեյսկայի և Ակսելի Գալլեն-Կալլելայի դրոշների ձևավորումները մինչ օրս օգտագործվում են Կարելիայի տարբեր էթնիկ և քաղաքական կազմակերպությունների կողմից։ Ակսելի Գալլեն-Կալլելայի դրոշի տարբերակը՝ առանց հյուսիսային լույսերի պատկերի, դարձել է կարելական ժողովրդի էթնիկ դրոշը։ Այն նաև ազդել է լյուդիկների և վեպսերի էթնիկ դրոշների ձևավորման վրա։ Կալևալա գյուղի (նախկին Ուխտա) դրոշը օգտագործում է 1920 թվականի դիզայնի տարրեր։

«Օտավա» դրոշն օգտագործվել է Կարելիայի հանրապետական շարժման կողմից 2010-ականների սկզբին։
Պատկեր:Flag of Vepsia.svg|Վեպսերի էթնիկ դրոշը։
Պատկեր:Veps Flag Alternative.svg|Շելտոզերոյի վեպսական ազգագրական թանգարանում ներկայացված այլընտրանքային դրոշ։
Պատկեր:Ludic flag.svg|Լյուդիկների էթնիկ դրոշը։
Պատկեր:Flag of Mikhaylovskoe (Karelia).png|Միխայլովսկոեի դրոշը։
Պատկեր:Flag of the Karelian Group.png|Կարելական «Նորդ» խումբ։
Պատկեր:Logo of the Stop the Occupation of Karelia movement.png|alt=Флаг сепаратистского Карельского национального движения.
Պատկեր:Flag of Kalevala.svg|Կալևալայի դրոշը։
Պատկեր:Otava Karelia flag (Dark).svg|«Օտավա» դրոշի ավելի մուգ տարբերակը, որն օգտագործվում է Կարելիայի հանրապետական շարժման կողմից։


## Նմանատիպ դրոշներ
Կարելիայի դրոշը արտաքին նմանության պատճառով հաճախ շփոթում են Դաղստանի դրոշի հետ, որի վրայի գծերը հակառակ հերթականությամբ են դասավորված։
Պատկեր:Flag of Dagestan.svg|Դաղստանի դրոշը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ведомости Верховного Совета Республики Карелия. 1993. — № 5—6
* 
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 1: А — Й. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — С. 267—400 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0123-0 (т. 1)

## Արտաքին հղումներ
* Закон Республики Карелия «О Государственном флаге Республики Карелия», газета «Карелия»,1.11.2000
* Положение о государственном флаге Республики Карелия
* История флага Карелии
* Флаг Карелии водружён на Северном полюсе

Կատեգորիա:1993 դրոշներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:Կարելիա
Կատեգորիա:Կարելիայի հանրապետություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դրոշներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պետական խորհրդանիշեր