Սոկրատեսյան մեթոդ

**Սոկրատեսյան մեթոդ** (հայտնի նաև որպես **Էլենխոսի մեթոդ** կամ **Սոկրատեսյան բանավեճ)** երկխոսության ձև է, որը հիմնված է հարցադրումների և պատասխանների միջոցով տարվող բանավեճի վրա: Այն նպատակ ունի բացահայտել և ուսումնասիրել գաղափարներ, համոզմունքներ և ենթադրություններ։ Սոկրատեսյան երկխոսությունները հանդիպում են հին հույն փիլիսոփա Պլատոնի բազմաթիվ ստեղծագործություններում, որտեղ նրա ուսուցիչ Սոկրատեսը քննարկում է տարբեր փիլիսոփայական հարցեր «հարցազրույցավարի» կամ «մասնակցի» հետ։

Պլատոնի **«''Theaetetus''»** երկխոսության մեջ Սոկրատեսը նկարագրում է իր մեթոդը որպես «մանկաբարձության» (midwifery) ձև, քանի որ այն ծառայում է իր զրուցակիցներին օգնելու զարգացնել իրենց հասկացածը՝ համեմատելով այն արգանդում զարգացող երեխայի հետ։ Այս համեմատությամբ Սոկրատեսը ներկայացնում է իրեն որպես այն մեկը, ով ոչ թե սովորեցնում է, այլ օգնում է «ծննդաբերել» գիտելիքը, որն արդեն առկա է նրանց մեջ։

Փոփոխված ձևերով, այն այսօր կիրառվում է մանկավարժական տարբեր համատեքստերում:

## Զարգացում
Ք.ա. 5-րդ դարի երկրորդ կեսին սոֆիստները ուսուցիչներ էին, ովքեր մասնագիտացած էին փիլիսոփայության և հռետորական գործիքների օգտագործման մեջ՝ զվարճացնելու, տպավորելու կամ համոզելու հանդիսատեսին ընդունել բանախոսի տեսակետը: Սոկրատեսը առաջ քաշեց ուսուցման այլընտրանքային մեթոդ, որը սկսեց կոչվել Սոկրատյան մեթոդ։

Սոկրատեսը սկսեց նման քննարկումներ անցկացնել իր աթենացի ընկերների հետ այն բանից հետո, երբ նրա մանկության ընկեր Չերեֆոնը այցելեց Դելֆյան Օրակուլին, ով հայտարարեց, որ Հունաստանում ոչ մի մարդ Սոկրատեսից ավելի իմաստուն չէ։ Սոկրատեսը դա դիտարկեց որպես պարադոքս և սկսեց օգտագործել Սոկրատեսյան մեթոդը՝ այդ հանելուկի լուծումը գտնելու համար։ Այնուամենայնիվ, Դիոգենես Լայերտացին գրել է, որ Սոկրատեսյան մեթոդը իրականում ստեղծել է Պրոտագորասը։

Պլատոնը հանրահայտորեն ձևակերպել է Սոկրատեսական ​​էլեկտիկական ոճը արձակում՝ ներկայացնելով Սոկրատեսին որպես որոշ ականավոր աթենացի զրուցակցի հետաքրքրասեր, իր որոշ վաղ երկխոսություններում, ինչպիսիք են Եվտիֆրոնը և Իոնը, և այդ մեթոդը առավել հաճախ հանդիպում է այսպես կոչված «Սոկրատեսական ​​երկխոսություններում», որոնք, ընդհանուր առմամբ, ներկայացնում են Սոկրատեսին, ով զբաղվում է մեթոդով և հարցաքննում է իր համաքաղաքացիներին բարոյական և իմացաբանական հարցերի շուրջ: Բայց իր հետագա երկխոսություններում, ինչպիսիք են Թեետետոսը կամ Սոփիստը, Պլատոնն ուներ փիլիսոփայական քննարկումների այլ մեթոդ, այն է՝ դիալեկտիկա։

## Մեթոդ
Էլենխուսը Սոկրատեսյան մեթոդի կենտրոնական տեխնիկան է։ Լատինական elenchus (հոգնակի elenchi) ձևն անգլերենում օգտագործվում է որպես տեխնիկական փիլիսոփայական տերմին։ Անգլերենում ամենատարածված ածական ձևը elenctic-ն է, արդի են նաև elenchic-ը և elenchtic-ը։ Սա շատ կարևոր էր նաև Պլատոնի վաղ երկխոսություններում։

Սոկրատեսը (ինչպես ներկայացված է Պլատոնի կողմից) սովորաբար իր քննության մեթոդը կիրառել է այնպիսի հասկացությունների վրա, ինչպիսիք են բարեպաշտության, իմաստության, չափավորության, քաջության և արդարության առաքինությունները։ Նման քննությունը մարտահրավեր էր նետում զրուցակիցների անուղղակի բարոյական համոզմունքներին՝ բացահայտելով դրանց թերությունները և հակասությունները, ինչը սովորաբար հանգեցնում էր ապորիայի (տարակուսանքի): Այս թերությունների առնչությամբ Սոկրատեսը ինքն իրեն տգետ էր ներկայացնում։ Սոկրատեսն ասում էր, որ իր տգիտության գիտակցումը նրան ավելի իմաստուն է դարձնում, քան նրանք, ովքեր, լինելով տգետ, այնուամենայնիվ պնդում են իրենց գիտելիքները։ Այս պնդումը հիմնված էր Դելֆյան հայտնի պատգամի վրա, ըստ որի՝ Սոկրատեսից ավելի իմաստուն մարդ չկար։ Թեև այս համոզմունքը սկզբում պարադոքսալ է թվում, իրականում այն թույլ էր տալիս Սոկրատեսին հայտնաբերել իր իսկ սխալները։

Սոկրատեսն օգտագործեց իմաստության այս պնդումը որպես բարոյական հորդորների հիմք: Նա պնդում էր, որ գլխավոր բարությունը կայանում է բարոյական ճշմարտության և բարոյական ըմբռնման հետ կապված հոգու հոգատարության մեջ, որ «հարստությունը բարություն չի բերում, բայց բարությունը բերում է հարստություն և ցանկացած այլ օրհնություն՝ ինչպես անհատին, այնպես էլ պետությանը», և, որ «Կյանքն առանց քննության (երկխոսության ) ապրելու արժեք չունի»։

Սոկրատեսը հազվադեպ էր օգտագործում մեթոդը հետևողական տեսություններ մշակելու համար, և նա նույնիսկ հաճախակի օգտագործում էր ստեղծագործական առասպելներ և այլաբանություններ: Պարմենիդեսի երկխոսությունը ցույց է տալիս, որ Պարամենիդես օգտագործում է Սոկրատեսյան մեթոդը՝ մատնանշելու պլատոնական տեսության թերությունները։ Դա միակ երկխոսությունը չէ, որտեղ Պլատոնի կողմից սովորաբար շարադրված տեսությունները քայքայվում են դիալեկտիկայի միջոցով: Պատասխաններին հասնելու փոխարեն մեթոդը կոտրում է մեր ունեցած տեսությունները՝ «դուրս անցնելով» այն աքսիոմներից և պոստուլատներից, որոնք մենք համարում ենք ինքնին: Հետևաբար, առասպելն ու Սոկրատեսյան մեթոդը Պլատոնի կողմից չեն նշանակում անհամատեղելի։ Դրանք տարբեր նպատակներ ունեն և հաճախ նկարագրվում են որպես «ձախ ձեռքի» և «աջ ձեռքի» ճանապարհներ դեպի բարին և իմաստությունը։

### Գիտական ​​բանավեճ
Պլատոնի վաղ երկխոսություններում էլենքոսը այն տեխնիկան է, որն օգտագործում է Սոկրատեսը՝ ուսումնասիրելու, օրինակ, էթիկական հասկացությունների բնույթը կամ սահմանումը, ինչպիսիք են արդարությունը կամ առաքինությունը: Ըստ Գրիգորի Վլաստոսի, այն ունի հետեւյալ քայլերը։

# Սոկրատեսի զրուցակիցը պնդում է մի թեզ, օրինակ՝ «Քաջությունը հոգու տոկունություն է»։
# Սոկրատեսը որոշում է՝ արդյոք թեզը սխալ է, և այն դաևձնում է հերքման թիրախ։
# Սոկրատեսը ապահովում է իր զրուցակցի համաձայնությունը հետագա նախադրյալների վերաբերյալ, օրինակ՝ «Քաջությունը լավ բան է» և «Անգրագետ տոկունությունը լավ բան չէ»։
# Սոկրատեսն այնուհետև վիճում է, և զրուցակիցը համաձայնում է. այս հետագա նախադրյալները ենթադրում են սկզբնական թեզի հակառակը. այս դեպքում դա հանգեցնում է նրան. «Քաջությունը հոգու տոկունություն չէ»։
# Այնուհետև Սոկրատեսը պնդում է, որ ցույց է տվել, որ իր զրուցակցի թեզը կեղծ է, իսկ ժխտումը` ճշմարիտ:

Մեկ էլեկտիկական քննությունը կարող է հանգեցնել դիտարկվող հայեցակարգի նոր, ավելի կատարելագործված քննության։ Տվյալ դեպքում այն ​​հրավիրում է քննության հետևյալը․ «Քաջությունը հոգու իմաստուն տոկունություն է»։ Սոկրատեսյան հարցումների մեծ մասը բաղկացած են շարքերից և սովորաբար ավարտվում են տարակուսանքով, որոնք հայտնի են որպես ապորիա:

Մայքլ Ֆրեդեն նշում է, որ Վլաստոսի եզրակացությունը (վերը նշված քայլ 5-ում) անհեթեթություն է դարձնում վաղ երկխոսությունների ապորետիկ բնույթը։ Առաջարկված թեզը կեղծ լինելու ապացուցումը դեռևս բավարար չէ եզրակացնելու, որ որևէ այլ՝ մրցակցող թեզ պետք է ճշմարիտ լինի։ Փոխարենը, զրուցակիցները հասել են ապորիայի՝ բարելավված մի վիճակի, որտեղ դեռ չեն կարողանում ասել որևէ բան քննարկվող թեմայի վերաբերյալ։

Էլենքոսի ճշգրիտ բնույթը բուռն քննարկումներն է, հատկապես այն հարցի շուրջ, թե արդյոք դա դրական մեթոդ է, որը տանում է դեպի գիտելիք, թե բացասական մեթոդ, որն օգտագործվում է բացառապես կեղծ գիտելիքի պնդումները հերքելու համար։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ Սոկրատեսյան մեթոդի կիրառումը ավանդական Եշիվայի կրթական միջավայրում օգնում է ուսանողներին հաջողություն ունենալ իրավաբանական դպրոցում, թեև դեռևս բաց հարց է մնում՝ այդ կապը պատճառական է, թե պարզապես համակցական։

Այնուամենայնիվ, Վիլյամ Քիթ Չեմբերս Գութրին իր «Հունական փիլիսոփաները» գրքում սխալ է համարում Սոկրատեսյան մեթոդը դիտարկել որպես խնդիրների լուծման կամ գիտելիքի ձեռքբերման միջոց։ Գութրին պնդում է, որ Սոկրատեսյան մեթոդի իրական նպատակը մարդու անգիտության ցուցադրումն է։ Սոկրատեսը, ի տարբերություն սոֆիստների, հավատում էր, որ գիտելիքը հնարավոր է յուրացնել, բայց նա կարծում էր, որ գիտելիքի առաջին քայլը սեփական անգիտության ճանաչումն է։ Գութրին գրում է. «(Սոկրատեսը) սովորաբար ասում էր, որ ինքը որևէ բան չի գիտի, և որ մյուս մարդկանցից ավելի իմաստուն է միայն այն պատճառով, որ գիտակցում է իր անգիտությունը, մինչդեռ նրանք չեն գիտակցում։ Սոկրատեսյան մեթոդի էությունը զրուցակցին համոզելն է, որ այն, ինչ նա կարծում էր, թե գիտի, իրականում չի գիտի»։

## Ժամանակակից հավելվածներ
### Սոկրատեսական ​​սեմինար
Սոկրատեսական սեմինար (հայտնի նաև որպես Սոկրատյան շրջան) մանկավարժական մոտեցում է,որը օգտագործում է երկխոսական մոտեցում՝ տեքստում տեղեկատվությունը հասկանալու համար։ Այն ունի համակարգված ընթացակարգ, որը կիրառվում է տեքստը հարցերի և պատասխանների միջոցով հետազոտելու համար, և հիմնվում է այն համոզմունքների վրա, որ նոր գիտելիքը կապակցվում է նախորդ գիտելիքի հետ, որ բոլոր մտքերը առաջանում են հարցեր տալով, և որ մեկ հարցը պետք է հանգեցնի հաջորդ հարցի առաջացման։ Այս մեթոդը խթանում է քննադատական մտածողությունը, քանի որ այն պահանջում է ուսանողներից ոչ միայն բովանդակության մեջ խորանալ, այլև իրենց գաղափարներն ու հասկացողությունները զարգացնել հարցերի միջոցով։ Սոկրատեսյան սեմինարը բանավեճ չէ: Սրա գործունեության նպատակն է, որ մասնակիցները միասին կառուցեն իմաստ և հասնեն պատասխանի, այլ ոչ թե «շահեն վեճը»։

Այս մոտեցումը հիմնված է այն համոզմունքի վրա, որ մասնակիցները ձգտում և ձեռք են բերում տեքստի հասկացությունների ավելի խորը իմաստը երկխոսության միջոցով, այլ ոչ թե անգիր անում իրենց տրամադրված տեղեկատվությունը։ Թեև Սոկրատյան սեմինարները կարող են տարբերվել կառուցվածքով և նույնիսկ անվանմամբ, դրանք սովորաբար ներառում են տեքստի մի հատված, որը ուսանողները պետք է նախօրոք կարդան և յուրացնեն երկխոսությունը: Երբեմն, վարողը ձևավորում է ուսանողների երկու համակենտրոն շրջանակներ՝ արտաքին և ներքին շրջան: Ներքին շրջանակը կենտրոնանում է տեքստի ուսումնասիրության և վերլուծության վրա՝ հարցման և պատասխանի միջոցով: Այս փուլում արտաքին շրջանակը լուռ է: Արտաքին շրջանի ուսանողները  նման են գիտական ​​դիտորդների, ովքեր հետևում և լսում են ներքին շրջանի խոսակցությունը: Երբ տեքստը ամբողջությամբ քննարկվել է, և ներքին շրջանակն ավարտել է խոսքը, արտաքին շրջանակը հետադարձ կապ է տրամադրում տեղի ունեցած երկխոսության վերաբերյալ: Այս գործընթացը փոխվում է, ներքին շրջանի ուսանողները դառնում են արտաքին շրջանակ, և հակառակը, հաջորդ հանդիպման ժամանակ։ Այս գործընթացի տևողությունը տատանվում է՝ կախված քննարկման համար օգտագործվող տեքստից: Ուսուցիչը կարող է որոշել փոխարինել խմբերը մեկ հանդիպման ընթացքում, կամ նրանք կարող են փոխարինել յուրաքանչյուր առանձին հանդիպման։

Այս գործունեության ամենաէական գործողությունը ներառված է ուսուցչի դերում: Սոկրատեսյան սեմինարում ուսանողները վարում են քննարկումը և հարցադրումը: Ուսուցչի դերն է ապահովել քննարկման առաջխաղացումը՝ անկախ նրանից, թե որ ուղղությունովէ գնում քննարկումը։

#### Սոկրատեսյան սեմինարի տարբեր մոտեցումներ
Ուսուցիչներն օգտագործում են Սոկրատեսյան սեմինարը տարբեր ձևերով: Յուրաքանչյուր դասարանում դրա կառուցվածքը կարող է տարբեր տեսք ունենալ: Ուսուցիչները կարող են օգտագործել հետևյալ կառույցներից մեկը՝ Սոկրատեսի սեմինարն անցկացնելու համար.

# **Ներքին և արտաքին շրջաններ** կամ **Ձկնաման** մեթոդում ուսանողները տեղակայվում են ներքին և արտաքին շրջաններում։ Ներքին շրջանն զբաղվում է տեքստի շուրջ քննարկմամբ, մինչդեռ արտաքին շրջանը դիտում է ներքին շրջանի քննարկումները և նշումներ անում։ Արտաքին շրջանի ուսանողները չեն մասնակցում ակտիվ խոսակցությանը, բայց նրանց նպատակն է դիտարկել քննարկումը՝ ըստ որոշակի նորմերի։ Արտաքին շրջանի անդամները հետո իրենց դիտարկումները և հարցերը կիսում են ներքին շրջանի հետ, ուսուցչի ղեկավարությամբ։ Արտաքին շրջանի ուսանողները պետք է օգտագործեն կառուցողական քննադատություն, այլ ոչ թե միայն գնահատականներ։ Նրանք պետք է նշեն այն թեմաները, որոնք ցանկանում են քննարկել հատուկ հետադարձ կապի ընթացքում։ Արտաքին շրջանի մասնակիցները կարող են օգտագործել դիտարկման ստուգիչ ցուցակ կամ նշումների ձև, որպեսզի հետևեն ներքին շրջանի մասնակիցներին։ Այս մեթոդը նպաստում է ակտիվ լսողության, վերլուծական մտածողության և երկխոսության որակի բարելավմանը, քանի որ աշակերտները սովորում են ոչ միայն հարցեր տալ ու պատասխաններ լսել, այլև վերլուծել և վերադարձնել իրենց մտքերն ու դիտարկումները։ Ուսուցիչը նույնպես կարող է նստել շրջաններու։
# **Եռյակ** մեթոդում ուսանողները դասավորված են այնպես, որ յուրաքանչյուր մասնակից (կոչվում է «օդաչու») ներքին շրջանի մեջ ունի երկու «օդաչու» նստած իրենց հետևում երկու կողմից: Օդաչուները բանախոսներն են, քանի որ նրանք գտնվում են ներքին շրջանակում։ Երկրորդ օդաչուները գտնվում են արտաքին շրջանակում և խոսում են միայն խորհրդակցության ժամանակ: Սեմինարն ընթանում է ինչպես ցանկացած այլ սեմինար։ Սեմինարի մի կետում վարողը դադարեցնում է քննարկումը և հանձնարարում է եռյակին խոսել միմյանց հետ: Զրույցը լինում է թեմաների շուրջ, որոնք ավելի խորը քննարկման կարիք ունեն կամ առաջադրվել են առաջնորդի կողմից: Երբեմն եռյակները կառաջարկվեն վարողի կողմից նոր հարց առաջ քաշելու համար: Եռյակի զրույցի ընթացքում ցանկացած պահի խմբի անդամները կարող են փոխել նստատեղերը, իսկ երկրորդ օդաչուներից մեկը կարող է նստել օդաչուի նստատեղին: Միայն այդ ընթացքում է թույլատրվում տեղերի փոխարկումը։ Այս կառուցվածքը թույլ է տալիս ուսանողներին խոսել, ովքեր դեռևս վստահություն չունեն խոսելու մեծ խմբում։
# **Միաժամանակյա սեմինարներ** մեթոդում ուսանողները դասավորված են մի քանի փոքր խմբերով և տեղադրվում են միմյանցից հնարավորինս հեռու: Սոկրատեսյան սեմինարի ուղեցույցներին հետևելով՝ ուսանողները մասնակցում են փոքր խմբերի քննարկումներին: Միաժամանակյա սեմինարները սովորաբար անցկացվում են փորձառու ուսանողների հետ, ովքեր քիչ առաջնորդության կարիք ունեն և կարող են մասնակցել քննարկումներին՝ առանց ուսուցչի/օժանդակողի օգնության: Ըստ գրականության՝ այս տեսակի սեմինարը շահավետ է ուսուցիչների համար, ովքեր ցանկանում են, որ ուսանողները ուսումնասիրեն տարբեր տեքստեր հիմնական խնդրի կամ թեմայի շուրջ: Յուրաքանչյուր փոքր խումբ կարող է ունենալ տարբեր տեքստ՝ կարդալու/դիտելու և քննարկելու համար: Այնուհետև կարող է տեղի ունենալ ավելի մեծ Սոկրատեսյան սեմինար՝ որպես քննարկում այն ​​մասին, թե ինչպես է յուրաքանչյուր տեքստ համապատասխանում միմյանց: Միաժամանակյա սեմինարները կարող են օգտագործվել նաև հատկապես բարդ տեքստի համար։

Սեմինարները խրախուսում են ուսանողներին աշխատել միասին՝ տեքստից իմաստ ստեղծելով: Շեշտը դրված է քննադատական ​​և ստեղծագործ մտածողության վրա։

#### Տեքստի ընտրություն
##### Սոկրատեսյան սեմինարի տեքստեր
Սոկրատեսյան սեմինարի տեքստը կոնկրետ փաստաթուղթ է, որը ստեղծում է մտորող ու հետաքրքրաշարժ քննարկում։ Տեքստը պետք է համապատասխանի մասնակիցների մտավոր և սոցիալական զարգացման ներկայիս մակարդակին։ Այն հանդիսանում է երկխոսության հիմնասյուն, որը թույլ է տալիս առաջնորդին ուղղորդել մասնակիցներին՝ վերադառնալու տեքստին, եթե նրանք սկսում են շեղվել թեմայից։ Բացի այդ, սեմինարի տեքստը հնարավորություն է տալիս մասնակիցներին ստեղծել հավասար կարգավիճակ՝ ապահովելով, որ դասարանական երկխոսությունը պահպանվի համընթաց և մաքուր՝ քննարկվող թեմայի կամ առարկայի նկատմամբ։ Որոշ պրակտիկեներ պնդում են, որ «տեքստերը» չեն պարտադիր սահմանափակվել միայն տպագրված տեքստերով, այլ կարող են ներառել նաև նյութեր, ինչպիսիք են առարկաները, ֆիզիկական տարածքները և նմանատիպ այլ բաներ։

##### Սոկրատեսյան տեքստի արդյունավետ տարեր
Սոկրատական ​​սեմինարի տեքստերը կարող են մարտահրավեր նետել մասնակիցների մտածողության հմտություններին՝ ունենալով հետևյալ հատկանիշները.

# *Գաղափարներ և արժեքներ․* Տեքստը պետք է ներառի գաղափարներ և արժեքներ, որոնք բարդ են և դժվար են ամփոփվում։ Հզոր քննարկումները ծագում են անձնական կապերից մինչև վերացական գաղափարներ և հետևանքներից դեպի անձնական արժեքներ:
# *Բարդություն և մարտահրավեր*. Տեքստը պետք է ներառի բարդություն և բաց լինի մեկնաբանությունների համար։ Այն պետք է պահանջի բազմակի ընթերցում, բայց միևնույն ժամանակ, այն չպետք է լինի մասնակիցների ինտելեկտուալ մակարդակից բարձր և երկար։
# *Համապատասխանությունը մասնակիցների կրթական ծրագրին․*Արդյունավետ տեքստն պետք է լինի ճանաչելի և վերաբերվի մասնակիցների ուսումնական ծրագրին։ 
# *Անորոշություն․*Տեքստը պետք է մատչելի լինի տարբեր տեսանկյուններից, ներառյալ այն տեսակետները, որոնք միմյանց բացառող են թվում՝ այդպիսով առաջացնելով քննադատական ​​միտք և առաջացնելով կարևոր հարցեր: Ճիշտ և սխալ պատասխանների բացակայությունը խթանում է քննարկումների բազմազանությունը և խրախուսում անհատական ​​ներդրումները։

##### Երկու տարբեր ձև տեքստի ընտրության համար
Սոկրատեսյան սեմինարների տեքստերը բաժանված են երկու գլխավոր խմբի

# Տպագիր տեքստեր (օրինակ՝ պատմվածքներ, բանաստեղծություններ և էսսեներ) և ոչ տպագիր տեքստեր (օրինակ՝ լուսանկարներ, քանդակներ և քարտեզներ)
# Թեմայի ծավալ, որը կարող է նկարել տպագիր կամ ոչ տպագիր նյութերով: Որպես օրինակ՝ լեզվական արվեստին կարելի է մոտենալ բանաստեղծությունների, պատմությանը՝ գրավոր կամ բանավոր պատմական ելույթների, գիտությանը՝ բնապահպանական հարցերի քաղաքականության, մաթեմատիկային՝ մաթեմատիկական ապացույցների, առողջությանը՝ սննդային պիտակների, և ֆիզիկական դաստիարակության՝ ֆիթնեսի ուղեցույցների միջոցով։

#### Հարցման մեթոդներ
Սոկրատեսական ​​սեմինարները հիմնված են հասակակիցների փոխազդեցության վրա: Ուշադրության կենտրոնում է տվյալ հարցի կամ թեմայի վերաբերյալ բազմաթիվ տեսակետներ ուսումնասիրելը: Սոկրատեսական ​​հարցադրումն օգտագործվում է ուսանողներին օգնելու համար կիրառել գործունեությունը իրենց ուսման մեջ: Սոկրատեսյան հարցերի մանկավարժությունը բաց է, կենտրոնացած է լայն, ընդհանուր գաղափարների, այլ ոչ թե կոնկրետ, փաստացի տեղեկատվության վրա։ Հարցադրման տեխնիկան ընդգծում է հարցադրման և մտածողության մակարդակը, որտեղ չկա մեկ ճիշտ պատասխան:

Սոկրատեսական ​​սեմինարները սովորաբար սկսվում են բաց հարցով, որն առաջարկվում է կամ առաջնորդի կամ մեկ այլ մասնակցի կողմից։ Չկա նշանակված առաջին խոսնակ; Քանի որ անհատները մասնակցում են Սոկրատեսյան երկխոսությանը, նրանք ձեռք են բերում փորձ, որը նրանց հնարավորություն է տալիս արդյունավետ լինել սկզբնական հարցաշարի այս դերում։

Առաջնորդը թեման կենտրոնացած է պահում՝ տեքստի վերաբերյալ տարբեր հարցեր տալով, ինչպես նաև հարցեր, որոնք կօգնեն հստակեցնել դիրքորոշումները, երբ փաստարկները շփոթեցնում են: Առաջնորդը նաև ձգտում է ներգրավել դժկամ մասնակիցներին քննարկման մեջ և սահմանափակել նրանց ներդրումները, ովքեր հակված են գերիշխելու։ Նա հուշում է մասնակիցներին մանրամասնել իրենց պատասխանները և հիմնվել ուրիշների ասածների վրա: Առաջնորդը մասնակիցներին ուղղորդում է խորացնել, պարզաբանել և վերափոխել, ինչպես նաև սինթեզել տարբեր տեսակետներ։

Մասնակիցները ղեկավարի հետ կիսում են Սոկրատյան շրջանակի որակը պահպանելու պատասխանատվությունը։ Նրանք ակտիվորեն լսում են՝ արդյունավետորեն արձագանքելու ուրիշների ներդրածին: Սա սովորեցնում է մասնակիցներին մտածել և խոսել համոզիչ կերպով՝ օգտագործելով քննարկումը իրենց դիրքորոշումը պաշտպանելու համար։ Մասնակիցները պետք է հարգանք ցուցաբերեն տարբեր գաղափարների, մտքերի և արժեքների նկատմամբ և չպետք է ընդհատեն միմյանց։

Հարցերը կարող են ստեղծվել անհատապես կամ փոքր խմբերով։ Բոլոր մասնակիցներին հնարավորություն է տրվում մասնակցել քննարկմանը։

Սոկրատեսյան շրջանակները հիմնականում պատրաստում փն երեք տեսակի հարեր

# Բացման հարցերը քննարկում են առաջացնում սեմինարի սկզբում` գերիշխող թեմաներ առաջ բերելու համար։
# Ուղղորդող հարցերն օգնում են խորացնել և զարգացնել քննարկումը, պահպանելով իրենց ներդրումը թեմայի շուրջ և խրախուսելով դրական մթնոլորտ և ուշադրություն ուրիշների հանդեպ:
# Փակման հարցերը մասնակիցներին ստիպում են ամփոփել իրենց մտքերը և սովորածը և կարևորել իրենց քննարկածը։

### Մարտահրավերներ և թերություններ
Պիթեր Պողոսսիանի նման գիտնականները ենթադրում են, որ թեև մեթոդը բարելավում է ստեղծագործական և քննադատական ​​մտածողությունը, սակայն մեթոդի հակառակ կողմն էլ կա: Նա նշում է, որ այս մեթոդը կիրառող ուսուցիչները սպասում են, որ աշակերտները սխալվեն՝ այդպիսով դասարանում բացասական զգացումներ առաջացնելով՝ աշակերտին ենթարկելով հնարավոր ծաղրի ու նվաստացման։

Ոմանք հակադարձել են այս մտքին՝ նշելով, որ նվաստացումն ու ծաղրը պայմանավորված է ոչ թե մեթոդով, այլ աշակերտի անգիտակցությամբ։ Պողոսսիանը նշում է, որ թեև հարցերը կարող են շփոթեցնող լինել, սակայն դրանք ի սկզբանե դրա համար չեն նախատեսված, իրականում նման հարցերը հրարում են ուսանողներին, որոնց կարելի է հակադարձել հակաօրինակներով։

## Հոգեթերապիա
Սոկրատեսյան մեթոդը, սոկրատեսյան հարցադրման տեսքով, հարմարեցվել է հոգեթերապիայի համար, առավել ակնառու դասական Ադլերյան հոգեթերապիայի(Անհատական հոգեթերպիա), լոգոթերապիայի, ռացիոնալ-էմոտիվ վարքային թերապիա, կոգնիտիվ թերապիա և իրականության թերապիա : Այն կարող է օգտագործվել իմաստը, զգացումը և հետևանքները պարզաբանելու, ինչպես նաև գիտակցությունը աստիճանաբար բացահայտելու կամ այլընտրանքային գործողություններ ուսումնասիրելու համար:

Սոկրատեսյան մեթոդը վերջերս նաև ներշնչել է կիրառական փիլիսոփայության նոր ձև՝ Սոկրատեսական ​​երկխոսություն, որը նաև կոչվում է փիլիսոփայական խորհրդատվություն: Եվրոպայում Գերդ Բ. Ախենբախը, հավանաբար, ամենահայտնի պրակտիկանտն է, իսկ Միշել Վեբերը  առաջարկել է պրակտիկայի մեկ այլ տարբերակ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Robinson, Richard, *Plato's Earlier Dialectic*, 2nd edition (Clarendon Press, Oxford, 1953).
** Ch. 2: Elenchus;
** Ch. 3: Elenchus: Direct and Indirect
* Philosopher.org – 'Tips on Starting your own Socrates Cafe', Christopher Phillips, Cecilia Phillips
* Socraticmethod.net Socratic Method Research Portal
* How to Use the Socratic Method
* UChicago.edu – 'The Socratic Method' by Elizabeth Garrett (1998)
* Teaching by Asking Instead of by Telling, an example from Rick Garlikov
* Project Gutenberg: Works by Plato
* Project Gutenberg: Works by Xenophon (includes some Socratic works)
* Project Gutenberg: Works by Cicero (includes some works in the "Socratic dialogue" format)
* The Socratic Club 
* Socratic and Scientific Method

Կատեգորիա:Անտիկ փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Դիալեկտիկա
Կատեգորիա:Կրթության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Կրթությունը Հունաստանում
Կատեգորիա:Հին Հունաստան
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հռետորություն
Կատեգորիա:Մանկավարժական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մեթոդաբանություն
Կատեգորիա:Ուսումնական մեթոդներ
Կատեգորիա:Պլատոն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական հասկացություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական մեթոդաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տրամաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն