Գոթա ջրանցք

**Գոթա ջրանցք** ( — *Йёта-каналь*), նավարկելի ջրանցք Շվեդիայում, որը կապում է Վենեռն լիճը Բալթիկ ծովի հետ:

Ընդհանուր երկարությունը 190 կմ է, որից 87 կմ-ն արհեստական հունով է։ Ջրանցքում կա 58 շլյուզ։

Գոթա ջրանցքը, Տրոլլհետտե ջրանցքի և Վենեռն լճի հետ միասին կազմում են 390 կմ երկարությամբ ջրային ճանապարհ, որը հայտնի է որպես «Շվեդիայի կապույտ ժապավեն» (), այն Շվեդիայի տարածքով անցնելով, միացնում է Հյուսիսային ծովը Բալթիկ ծովի հետ։

Գոյություն ունի տեսություն, որ այս ամբողջ ջրային ճանապարհը Գոթա ջրանցքն է, և, այդպիսով, Տրոլլհետտե ջրանցքը Գոթա ջրանցքի մի մասն է: Իրականում, այդ երկու ջրանցքները բոլորովին առանձին համակարգեր են։

## Պատմություն
Երկրում տրանսպորտային իրավիճակի բարելավման նպատակով եպիսկոպոս Հանս Բրասկը 1516 թվականին առաջարկել է կառուցել նավարկության ջրանցք Վեթեռն լճի և Բալթիկ ծովի միջև: Հետագայում, 1526 թվականին, իր նոր առաջարկով նա այդ երթուղուն ավելացրել է նաև Վենեռն լիճը։ Նման ջրանցքի կառուցման մյուս կարևոր դրդիչ գործոնը եղել է Զունդի մաքսատուրքը, որը 1429 թվականից վերցվել է Դանիայի կողմից օտարերկրյա նավեր անցկացնելու համար Էրեսունի նեղուցով (Զունդ)։
ձախից|մինի|220x220փքս|Գոթա ջրանցքը 1865 թվականի փորագրության վրա
Նախագծի նախաձեռնողը եղել է Շվեդիայի կառավարության անդամ, հակաադմիրալ, գրաֆ Բալցար ֆոն Պլատեննը, որը դարձել է Գոթա ջրանցքի կառավարման նախագահը: Նա կազմակերպել է նախագծի մշակումը և ստացել անհրաժեշտ ֆինանսական և քաղաքական աջակցություն: Նրա ծրագրերը ստացել են կառավարության և նոր թագավոր Կառլ XIII-ի աջակցությունը, ով ջրանցքը դիտարկել է որպես Շվեդիայի արդիականացման միջոց։ Ջրանցքի սկզբնական նախագիծը մշակվել է շոտլանդացի հայտնի ինժեներ և ճարտարապետ Թոմաս Թելֆորդի կողմից։

Ջրանցքի կառուցումը սկսվել է 1810 թվականին և տևել 22 տարի։ 1832 թվականին ջրանցքը պաշտոնապես բացվել է։

Աշխատանքի ընդհանուր ծախսերը գնահատվում են 7 000 000 մարդ-օր՝ 12 ժամ տևողությամբ աշխատանքային օրվա դեպքում: Ըստ որոշ գնահատականների, ջրանցքի շինարարությանը մասնակցել է մոտ 60 000 մարդ, որոնցից 58 000-ը 16 գնդերի զինվորներ են։ Բացի այդ, հայտնի է, որ ջրանցքի շինարարությանը մասնակցել են ազատ վարձու աշխատողներ, ինչպես նաև օգտագործվել են նախկին ռուս զինվորներ, հավանաբար՝ դեզերտիրներ։ Մի շարք աղբյուրներ ենթադրում են, որ այդ ռուս աշխատողները կամավոր աշխատել են ջրանցքի շինարարության վրա։ Կա նաև կարծիք, որ նրանք ռազմագերիներ են եղել, ովքեր իրենց աշխատանքի համար աշխատավարձ են ստացել։

19-րդ դարում ջրանցքը եղել է Շվեդիայի կարևոր տրանսպորտային արթերիան: Գյոտեբորգի և Ստոկհոլմի միջև երկաթուղային և ավտոմոբիլային տրանսպորտի զարգացման հետ այն սկսել է կորցնել ռազմավարական նշանակությունը: Ներկայումս սա Շվեդիայի գլխավոր զբոսաշրջային երթուղիներից մեկն է։

## Փաստեր
* Ջրանցքի ափին տեղադրված է նապաստակների հուշարձան։
* Ջրանցքի ամենաբարձր կետը (ծովի մակարդակից 91,8 մետր բարձրության վրա) Վիքեն գետն է։
* Բալցար ֆոն Պլատենի (1766-1829) գերեզմանը, որը ղեկավարել է Գոթա ջրանցքի շինարարությունը, գտնվում է Մուտալա քաղաքի ջրանցքի ափին: Թաղման վայրը գրանիտե տարածքի վրա է, որտեղից ջրանցքով իջնում է քարե աստիճան, որը ավարտվում է նավահանգստի մոտ: Բալցար ֆոն Պլատենի կողքին թաղված են նրա ընտանիքի մի շարք անդամներ, այդ թվում՝ նրա որդին, նույնպես Բալցար ֆոն Պլատենը (1804-1875), ով հոր մահից հետո գլխավորել է ջրանցքի շինարարությունը և ավարտել այն 1832 թվականին, իսկ 1855-1857 թվականներին եղել է Գոթա ջրանցքի ընկերության նախագահը։
կենտրոն|մինի|500x500փքս|Գոթա ջրանցքը քարտեզի վրա (ընդգծված է կապույտով)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Շվեդիայի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Ջրանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջրանցքներ ըստ աշխարհամասի
Կատեգորիա:Ջրանցքներ ըստ երկրի