Էյժեն Լաբիշ

**Էյժեն Լաբիշ,**(,), ֆրանսիացի դրամատուրգ:

1880 թվականին ընտրվել է ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ ՝ լրագրող Ուստազադե Սիլվեստր Դե Սասիից հետո 15-րդ տեղում։ Նա դեռ հայտնի է վոդեվիլի ժանրում իր ներդրումներով, ինչպես նաև իր կրքոտ և տնային էսքիզներով:

## Կենսագրություն
### Երիտասարդություն և պատանեկություն
Ծնվել է Վերերի փողոց 67 հասցեում՝ Էյժեն Մարին Լաբիշը հարուստ բուրժուական ընտանիքից: Նրա հայր՝ Ժակ-Ֆիլիպ Լաբիշը (1786–1864) և մայրը՝ Մարի-Լուիզ Ֆալեմպինը (1787–1833), Փարիզի Վերերի փողոցում ունեին սուրճի մեծածախ խանութ: Ժակ-Ֆիլիպը կանխատեսեց տնտեսական բլոկադան Նապոլեոնի Էլբայի կղզուց վերադարձի ժամանակ և գնել էր շաքար, որը դարձավ նրա հարստության սկիզբը: Նա զարգացրեց շաքարի առևտուրը՝ Փարիզի արևմտյան քաղաքամերձ Ռուեյլ-Մալմեսոնում արտադրամաս բացելով:

Էյժենը սովորել է բարձրակարգ երիտասարդի համար նախատեսված կրթական հաստատություններում՝ հաճախել է Բուրբոն քոլեջ և Շապտալի լիցեյ, և 18 տարեկանում, 1833-ին, հեշտությամբ ստացել է գրականության բակալավրի աստիճան: Նա անմիջապես բարձրագույն կրթություն չի սկսել. մի կողմից, իր մոր մահը նրան այդ տարի տրամադրեց հարմար եկամուտ և բնակարան Փարիզում, մյուս կողմից՝ գրականության հանդեպ հետաքրքրություն: 1834-ին նրա հայրը թույլ տվեց մի քանի ընկերների հետ մեկնել Իտալիայի "Գրան Տուր" ճանապարհորդության:

### Թատերական կարիերա
Վերադառնալով ավելի քան վեց ամիս տևած ուղևորությունից ՝ նա սկսեց սովորել իրավագիտություն, որը շարունակեց իր բակալավրի աստիճանը ՝ միաժամանակ հրատարակելով կարճ պատմություններ փոքր ամսագրերում: Այսպիսով, նա հանդիպեց Օգյուստ Լեֆրանին և Մարկ-Միշելին, որոնց հետ նա հիմնեց թատերական ներկայացումների ստեղծման ասոցիացիա: Նրանք վերցնում են կոլեկտիվ կեղծանունը Պոլ Դանդրե:

Ի զարմանս նրանց, նրանց մետաղադրամներն ընդունվում են անմիջապես և առանց չնչին խնդիրների: Ավելի ուշ Լաբիշը խոստովանում է.հնարավոր է, որ Օգյուստ Լեֆրանի ազգակցական կապը Էժեն Սկրիբի հետ (նրանք զարմիկներ էին) շատ բան օգնեց գործին, նույնիսկ եթե Լաբիշը դա չէր գիտակցում:

Անկասկած, կատակերգությունը համարելով երկրորդական ժանր ՝ համեմատած դրամայի հետ, Փոխարենը նրանք նախընտրում են այդ ժանրը իրենց վաղ արտադրություններում ։  Հերնանիստների խմբին պատկանող ՝ նրանք խառը հաջողությամբ հեռանում են ռոմանտիկ պիեսներից ՝ անդրադառնալու բացառապես կատակերգությանը, դրա ենթատեսակներին (վոդևիլ, Ֆարս, պոշեյդ, ռեվյու) վերանայված ներկայացումներ՝ հասարակության շրջանում ավելի հանրաճանաչ, խիստ զվարճալի բնույթի պատճառով:

Լաբիշի արտադրությունը, որը սկսվել է 1837 թվականին, սկզբում համեստ էր.տարեկան միջինը երկու կամ երեք պիես, երբեմն ոչ մեկը արտերկիր ուղևորությունների պատճառով, իրականում երիտասարդ Բուրժուայի սիրողական տեմպն է, ով սիրում է թատերական ստեղծագործությունը, բայց իրականում դրա կարիքը չունի ։Այս ժամանակահատվածում էր, որ նա հրատարակեց իր միակ վեպը ՝ «Դաշտային բանալին» (1839): Բայց 1848 թվականից ի վեր այս արտադրությունն արագացավ, քանի որ մինչև 1859 թվականը նա տարեկան միջինը գրեթե տասը պիես էր բեմադրում, այդ ժամանակահատվածում նրա ամենամեծ հաջողությունը 1851 թվականին իտալական «Ծղոտե գլխարկն» էր:

Այնուհետև տեմպը աստիճանաբար դանդաղում է, ինչը կարելի է բացատրել իրադարձություններով. 1842 թվականի ապրիլի 25-ին Լաբիշն ամուսնացավ հարուստ 18-ամյա Ադել Հուբերտի հետ, որի հայրը հարուստ աղացպան էր։ 1853 թվականին նա գնեց Լոնուա ամրոցը Սուվինյի Ան Սոլոնում ինը հարյուր հեկտար հողով, որը նա ինքն էր մշակում, նա ուներ միայն մեկ երեխա, որը ծնվել էր օգոստոսի 13-ին և վերջապես նշանակվեց Սուվինյայի քաղաքապետ 1868 թվականին։ Այս առիթով նա համեստորեն հայտարարում է, որ նշանակվել է (Քաղաքապետեր չեն ընտրվել), քանի որ նա միակն էր քաղաքապետարանում, ով ուներ և օգտագործում էր թաշկինակը: Նա արդեն զբաղվել է քաղաքականությամբ 1848 թվականի ապրիլին ՝ որպես հիմնադիր ժողովի Հանրապետական թեկնածու։ Պարտվելուց հետո նա հետագայում միացավ Լուի-Նապոլեոն Բոնապարտին և առաջիններից մեկն էր շոու բիզնեսում, ով հաստատեց իր հեղաշրջումը 1851 թվականին։ Արքայազն նախագահի, այնուհետև կայսեր այս աջակցությունը նրան թույլ տվեց լայն աջակցություն ստանալ իր թատերական գործունեությունը խթանելու համար։ *1858-ին նա Նապոլեոն III-ին և նրա կնոջը ներկայացրեց «Հսկիչ փեսան» պիեսը Կոմպիեն պալատում:*.

1860-ականներին նա հասավ իր գագաթնակետին՝ ներկայացնելով մի շարք հաջողություններ, ինչպիսիք են «Պերիշոնի պարոնների ճանապարհորդությունը» (1860), «Աչքի փոշին» (1861), «Շամբոդե» (1862) և «Կագնոտը» (1864): Նա համագործակցեց Ժակ Օֆենբախի հետ՝ օպերետի համար՝ «Լ'Օմլետը Ֆոլամբուշում», որը երաժշտեց Լեո Դելիբսը: Նա նաև գրեց մի քանի օպերա-կոմիկ՝ «Չինաստան ճանապարհորդություն» (1865), «Բրիգադի որդի» (1867) և «Կորրիկոլո» (1868), բոլորը ներկայացվեցին Օպերա-Կոմիկում Ալֆրեդ Դելաքուրի հետ համագործակցությամբ:

1864-ին նրա կատակերգությունը «Գործնական կետը» ներկայացվեց Կոմպիենում արքայական դահլիճում, այնուհետև Փարիզում՝ Ժիմնազիում: 1867-ին, նրա կատակերգա-վոդևիլ «Գրամատիկա»-ն նույնպես ներկայացվեց Կոմպիենում: 1870 թվականի պատերազմը և Կոմունի իրադարձությունները կարճ ժամանակով 10 կանգնեցրին Լաբիշի արտադրությունը, սակայն չվնասեցին նրա աշխատանքի որակին, ինչն ապացուցվում է «Արդյո՞ք պետք է ասել» (Doit-on le dire?, 1872) պիեսով: 1877 թվականին ներկայացվեց վերջին պիեսը՝ «Բանալին» (La Clé):

### Վերջին տարիներ
«Բանալու» համեմատական ձախողումից հետո Լաբիշը որոշեց չհրապարակել այլ ստեղծագործություններ: Նա 62 տարեկան էր:

Հաջորդ տասը տարիներն անցան պիեսների նոր ներկայացումների, հաջողությունների միջավայրում: 1880 թվականի փետրվարի 28-ին ընտրվեց Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ՝ 15-րդ աթոռին, որտեղ նրա թեկնածությունը որոշակի ընդդիմություն ստացավ, ինչպիսիք էին Ֆերդինանդ Բրյունետյերը և Վիկտոր Հյուգոն: 1882-ին ամուսնացավ իր որդին, 1883-1884-ին ծնվեցին թոռները, 1885-ին մահացավ նրա տարեց հարսը: 1886-ին Լաբիշը աջակցեց երիտասարդ Ժորժ Ֆեյդոին՝ նրա առաջին մեծ պիեսի՝ «Տնօրեն կանանց համար»:

Համարյա մի քանի տարի ծանր սրտային խնդիրներով տառապելուց հետո նա մահացավ 1888 թվականի հունվարի 22-ին՝ Փարիզի իր տանը Կոմարտին փողոց 67 հասցեում, 72 տարեկան հասակում: Հուղարկավորությունը տեղի ունեցավ Մոնմարտր գերեզմանատանը:. Լուդովիկ Հալևինցը խոսք ասաց Հեղինակների ընկերության անունից, իսկ Մայր Ակադեմիայի անունից՝ Մայր Էդմոն Ռուզը: Նրան հաջորդեց Անրի Մեյլհակը: Նրա որդին, Անդրե Մարին Լաբիշը, դարձավ Պետական խորհրդի իրավաբան և ամուսնացավ Մադլեն Ֆլանդինի (Անատոլ Ֆլանդինի դուստրը) հետ, ապա Լյուսի Գիյարի հետ (Էմիլ Գիյարի քույրը և Էմիլ Օժիեի թոռը), մահացավ 1897-ին: Նրա կինը՝ Ադելը, մահացավ 1909-ին: Նա հող է ունեցել Կրուիսի-սյուր-Սեն քաղաքում, և նրա անունով կոչվել է Էյժեն-Լաբիշի ալլեն: Փարիզի 16-րդ շրջանում ևս մեկ փողոց կրում է նրա անունը:

## Աշխատանքներ
Լաբիշը գրել է 176 պիես, սակայն միայն քչերը գրել է ինքնուրույն (հեղինակների տվյալներով՝ 6-8 պիես միայն): Մնացածը ստեղծվել են տարբեր համագործակցողների հետ: Այդ ժամանակներում դա համարվում էր բավականին լավ արտադրություն՝ առանց ավելորդ պահանջների: Նույն ժամանակաշրջանում որոշ հեղինակներ ունեցել են ավելի քան 200 պիես, ինչպիսիք են Անիսե Բուրշուան, Բայարդ, Սկրիբ (420 պիես) կամ Կլյարվիլ (600 պիես): XIX դարում ստեղծվել է մոտ 32,000 պիես՝ գրեթե մեկ պիես օրական:

Լաբիշն, անկախ հաջողություններից, երբեք լիովին գոհ չէր իր ստեղծագործություններից:Նա իրեն համարում է միայն վոդևիլների հեղինակ, մի ժանր, որը քիչ է վերաբերում մարդկանց գրականությանը ։  Երբեմն նա նույնիսկ օգտագործում է նույնիսկ ավելի ցածր ժանրեր ՝ կատակներ, կամ պատվերով գրված ակնարկներ:Ինչպես ինքն է անվանում դրանք «Պալե-Ռոյալ թատրոնը ինձ շատ վնաս պատճառեց, նա ֆարսի օգտին բռնագրավեց կատակերգության այն մի քանի տարրերը, որոնք ես կարող էի ունենալ իմ գլխում»:

Նա ձգտում է ինչ-որ ավելի բարձր բանի, այլ ոչ թե դրամայի, որը նա փորձել է իր առաջին տարիներին, և որը նա ձախողել է, ոչ թե «բարձր կատակերգության»։ Նա կցանկանար ընդմիշտ հեռանալ Պալե Ռոյալ թատրոնի աշխարհից և նրա մեծ ծիծաղից:

Նա ձգտում էր ավելի բարձր արվեստի՝ ոչ դրամա, ոչ «բարձր կոմեդիա», այլ գոնե բարոյական կատակերգություն: 1864-ին, իր աշխատած տարիերից հետո, նա ներկայացրեց «Ես» (Moi) պիեսը Էդուար Մարտինի հետ, որը հաջողություն չունեցավ: 1876-ին փորձեց Էռնեստ Լեգովեի հետ «Ծղրիդը մրջյունների մոտ» (La Cigale chez les fourmis), հաջողությունը չափավոր էր: 1879-ին «Պերիշոնի պարոնների ճանապարհորդության» կրկնությունը մեծ հաջողություն ունեցավ Օդեոն թատրոնում: Լաբիշն ասաց Լեվոյին «Սա ինձ մեծ ուրախություն է և փոքր վրեժ»: Ներկայում Ֆրանսիական կոմեդիա-թատրոնը 20 ամենամեծ  հեղինակներից է: Նրա հայտնի պիեսներից «Պերիշոնի պարոնների ճանապարհորդությունը» (1906), «Իտալական շինծու գլխարկը» (1938), «Շտապ երիտասարդը» (1959), «Երեքից ամենաերջանիկը» (1975) են:

Չնայած ճիշտ է, որ Լաբիշի 176 պիեսներից մի քանիսը աննշան ֆարս են (ըստ Գիլբերտ Սիգոյի), Այնուամենայնիվ, նա կարծես իսկական երգիծաբան հեղինակ է, բուրժուազիայի հիանալի դիտորդ, որին նա պատկանում է: Այս սակավ աշխարհը, որում նա բարձրացնում է փողի ամենազորությունը, վերաբերում է Երկրորդ կայսրության ֆինանսական համատեքստին:

## Համագործակցություն
176 պիեսներից միայն չորսը Լաբիշը գրել է միայնակ:

• «Շտապ երիտասարդը» (1848)

• «Վերին Տերյի տղան» (1850)

• «Փոքրիկ ճանապարհորդություն» (1868)

• «29 աստիճան ստվերում» (1873)

Իր մնացած բոլոր ստեղծագործություններում նա իրեն շրջապատում է մեկ, երկու կամ նույնիսկ երեք հոգով ։  Ընդհանուր առմամբ 46 տարբեր աշխատակիցներ կապված էին նրա թատերական գործունեության հետ ։  Նույնիսկ այսօր հայտնի չէ, թե ինչպես է կազմակերպվել աշխատանքը, և այս կազմակերպությունը, անկասկած, տատանվում էր ՝ կախված յուրաքանչյուր դեպքից: Այնուամենայնիվ, համահեղինակներից ոչ մեկը հետագայում չհայտարարեց պիեսի հեղինակության կամ սեփականության իրավունքի մասին, և Լաբիշը կարողացավ 1878 թվականին հրատարակել պիեսների իր ամբողջական հավաքածուն տասը հատորով առանց որևէ առարկության: Երբ Էդմոն Գոնդինեն, իր հերթին, հրատարակեց իր «ամբողջական թատրոնը», Նա մատնանշեց Լաբիշի հետ համատեղ գրված պիեսի համար երեքից ամենաերջանիկը ՝ «Լաբիշի աշխատակից», ինչը, ըստ երևույթին, ցույց է տալիս, որ այս ընդհանուր աշխատանքներում որոշակի հիերարխիա չի եղել ։

Այս ասոցիացիաները բազմազան էին ինչպես տևողությամբ, անցողիկ, էպիզոդիկ կամ կանոնավոր, այնպես էլ աշխատակիցների համբավով: Դրանք կարող էին լինել կամ քիչ հայտնի գրողներ, որոնց անունը պատմության մեջ մնացել է միայն ստեղծագործության առաջին էջում համահեղինակի միակ հիշատակման շնորհիվ (մնացածը, այսինքն ՝ նրանց կյանքն ու ստեղծագործությունը, ամբողջությամբ անհետացել են բոլոր ընթացիկ գրավոր տվյալներից), կամ բեղմնավոր դրամատուրգներ, ինչպիսիք են Անիսե-բուրժուան, երկու հարյուր պիեսների հեղինակ, վերջապես ժամանակի այնպիսի հայտնի գրողներ, ինչպիսիք են Էմիլ Օգյեն կամ Էռնեստ Լեգուվեն, երկուսն էլ պատկանում էին ֆրանսիական ակադեմիային Լաբիշից ավելի քան քսան տարի առաջ: Էմիլ Օգիեն այսպես է խոսում իրենց համագործակցության մասին. մենք ունենք նաև այլ վկայություններ, այդ թվում ՝ Լևոյի շատ մանրամասն վկայությունը, որը պահպանվել է Լաբիշի հետ նրա նամակագրության մեջ, որոնք ցույց են տալիս գործողությունների մի փոքր այլ ձևեր: Հավանական է, որ համագործակցության ձևը կախված էր աշխատողից:

Լաբիշի աշխատանքի մեթոդները ծաղր էին առաջացնում, չնայած այդ ժամանակ նման մեթոդները սովորական էին: Երբ Լաբիշը առաջադրվեց որպես ֆրանսիական ակադեմիայի թեկնածու, Նրա նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված Ֆերդինանդ Բրունետիերը 1879 թվականի սեպտեմբերի 15-ին "Երկու աշխարհ" ամսագրում գրեց.դա նշանակում էր մոռանալ այնպիսի նախադեպերի մասին, ինչպիսիք են Սկրիբը և Ալեքսանդր Դյումա-որդին :  1898 թվականի հոկտեմբերի 22-ի իր կտակում, որը վերարտադրվել է իր ամբողջական ստեղծագործությունների 6-րդ հատորում, Հենրի Բեկն առաջարկել է Լաբիշի թատրոնը անվանել «թատրոն դե Լաբիշ և Կո» ՝ ասելով, որ այսուհետ նա այդպես կվարվի.

## Ստեղծագործությունների ցանկ

## Ստեղծագործություններ
Լաբիշեի պիեսների մեծ մասը տպագրվել է առանձին և հավաքածուներում։ Ամենամեծ ամբողջականությամբ հրատարակվածներն են՝

●էյժեն Լաբիշե, Լրիվ թատրոն (տասը հատոր), Կալման-Լևի, Փարիզ, 1878-1879, 4922 էջ (հասանելի է Gallica-ում՝ տես գլխավոր աղյուսակը)։ Այս հրատարակությունը, որը սխալմամբ անվանվել է «Լրիվ թատրոն» (նախատեսված մյուս երկու տասնհատոր շարքերը երբեք լույս չեն տեսել), ներառում է 57 պիես, ընտրված Լաբիշեի և Լևիի կողմից

●էյժեն Լաբիշե (խմբ. Ժիլբեր Սիգո), Լրիվ գործերը (ութ հատոր), Օ Կլուբ դե լ'Օնետ Համ, Փարիզ, 1966-1968, 3054 էջ – Վերաբաց հրատարակություն՝ Լե Սերկլ դյու Բիբլիոֆիլ, հավաքածու՝ Ֆրանսիական թատրոնի հանճարները, 1970։

●էյժեն Լաբիշե (խմբ. Ժակ Ռոբիշե), Թատրոն (երկու հատոր), հավաքածու՝ Բուքին, Ռոբեր Լաֆոնդ, Փարիզ, 1991, 2083 էջ, 2-221-06679-0, 2-221-06680-4 – Ընտրված 42 պիես

●էյժեն Լաբիշե (խմբ. Հենրի Ժիդել), Թատրոն (երեք հատոր), Կլասիկ Գարնիե, Բորդա, Փարիզ, 1991, 2492 էջ, 2-04-017274-2, 2-04-017427-3, 2-04-017437-0 – Ընտրված 46 պիես

## Ծանոթագրություններ
* Jacqueline Blancart-Cassou, *Labiche*, Grez, Pardès, coll. « Qui suis-je ? », 2016.
* François Cavaignac, *Eugène Labiche ou la Gaieté critique*, Paris, l'Harmattan, coll. « Univers théâtral », 2003.
* Emmanuel Haymann, *Labiche ou l'Esprit du Second Empire*, Paris, Orban, 1987.
* Philippe Soupault, *Eugène Labiche : sa vie, son œuvre*, Paris, Le Sagittaire, 1945 (réed. Mercure de France, 1964).

Կատեգորիա:19-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիա
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ