Աշրաֆ Փահլավի

**Աշրաֆ օլ-Մոլուք Փահլավի** (, ), Իրանի հանգուցյալ շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի երկվորյակ քույրը և Փահլավիների դինաստիայի անդամ։ Համարվում է «իր եղբոր թիկունքում կանգնած ուժը», նաև դերակատարություն է ունեցել 1953 թվականի հեղաշրջման մեջ, որի արդյունքում տապալվել է վարչապետ Մոհամմադ Մոսադեղի իշխանությունը և ամրապնդվել է միապետական իշխանությունը։ Ծառայել է իր եղբորը որպես պալատական խորհրդական և եղել է կանանց իրավունքների պաշտպան։ 1979 թվականին Իրանական հեղափոխությունից հետո աքսորվել է և ապրել Ֆրանսիայում, Նյու Յորքում, Փարիզում և Մոնտե Կառլոյում և բացահայտ ցույց է տվել Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ իր կողմնորոշումը։

## Վաղ կյանք
Ծնվել է Թեհրանում 1919 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, իր եղբորից՝ Մոհամմադ Ռեզայից հինգ ժամ անց: Նրա ծնողներն են եղել Ռեզա շահ Փահլավին՝ զորահրամանատար, որը կարող էր դառնալ Պարսկաստանի շահ և Թաջ օլ-Մոլուքը՝ շահի չորս կանանցից երկրորդը։ Նա ունեցել է 10 քույր և եղբայր (հարազատ և խորթ)։

1930-ականների սկզբին Աշրաֆ Փահլևին, նրա ավագ քույրը Շամսը և նրանց մայրը իրանցի առաջին նշանակալից կանանցից են եղել, որոնք դադարել են կրել ավանդական չադրա։ 1936 թվականի հունվարի 8-ին նա, մայրը և քույրը կարևոր խորհրդանշական դեր են խաղացել «Քաշֆ-ի-հիջաբ*»*-ի  (չադրայի վերացման մասին օրենք) ընդունման գործում։ Դա եղել է Թեհրանի մանկավարժական քոլեջում դիպլոմների հանձնման արարողության ժամանակ, որով շահը փորձել է ավելի շատ կանանց ներգրավել հասարակական կյանքում։

1932 թվականին նա վարել է Արևելյան կանանց երկրորդ համագումարը, որը կազմակերպել է «Հայրենասեր կանանց միությունը» (Jam'iyat-e Nesvan-e Vatankhah)։

Աշրաֆ Փահլավիին թույլ չեն տվել հաճախել համալսարան և դրա փոխարեն 1937 թվականին՝ 18 տարեկան հասակում ամուսնացել է Միրզա խան Ղավամի հետ, որի ընտանիքը քաղաքական դաշնակից է եղել Աշրաֆի հոր հետ։

## Քաղաքականություն
### 1953 թվականի հեղաշրջում
1953 թվականին Աշրաֆ Փահլավին կարևոր դեր է կատարել «Այաքս» գործողության մեջ, նա մտափոխել է Մոհամմադ Ռեզա Շահին՝ համաձայնություն տալ Կենտրոնական հետախուզական վարչությանը և Միացյալ Թագավորության գաղտնի հետախուզական ծառայությանը գործողությունը սկսելու համար։ Շահն ի սկզբանե դեմ է եղել այդ գործողությանը և որոշ ժամանակ ընդդիմացել է այն ընդունելու համար: 1953 թվականի սկզբին նա հանդիպել է ԿՀՎ գործակալների հետ, որոնք խնդրել են նրան խոսել եղբոր հետ, քանի որ նա միակն է եղել, որը կարող էր ազդել նրա վրա: Ինչպես պատմում է պատմաբան Սթիվեն Քինզերին «Բոլոր շահի մարդիկ» գրքում՝ «Աշրաֆը վայելում էր կյանքը ֆրանսիական կազինոներում և գիշերային ակումբներում, երբ Քերմիտ Ռուզվելտի լավագույն իրանցի գործակալներից մեկը՝ Ասադոլլահ Ռաշիդյանը զանգահարել է նրան։ Մի օր ամերիկացի և բրիտանական գործակալների պատվիրակությունը եկել է հրավերը ներկայացնելու ավելի կոշտ ձևով՝ Նորման Դարբիշիր անունով օպերատիվ աշխատողը նրա համար տարել է ջրաքիսի վերարկու և գումարով ծրար և ասել է, որ երբ Աշրաֆը տեսել է այդ նվերները՝ «Նրա աչքերը փայլեցին և հակասություններն անհետացան»։ Հետո Փահլավիին առաջարկվել է դատարկ չեկ, եթե նա համաձայներ վերադառնալ Իրան Ֆրանսիայում իր հարկադրված աքսորից հետո, սակայն հրաժարվել է գումարից և վերադարձրել իր կամքով։

Որոշ պատմաբաններ պնդում են, որ հեղաշրջումը տեղի կունենար անկախ այն բանից, թե արդյոք Աշրաֆ Փահլավին կհամոզեր իր եղբորը կամ ոչ։ «Միջին Արևելքի ուսումնասիրությունների միջազգային ամսագրի» հոդվածում գրող Մարկ Գասիորովսկին նշում է, որ շահի հետ «չեն խորհրդակցել հեղաշրջումը ձեռնարկելու որոշման, դրա կատարման ձևի կամ Մոսադեղին փոխարինելու համար ընտրված թեկնածուի մասին» և որ դրա փոխարեն հեղաշրջումը հիմնականում իրականացվել է Միացյալ Նահանգների և այլոց կողմից, որոնք փորձում էին խաթարել Մոսադդեղի ղեկավարությունը:

### Քաղաքական գործունեություն

Աշրաֆ Փահլավին իր եղբոր օրոք եղել է Իրանում և աշխարհում կանանց իրավունքների ջատագով: 1967 թվականին Փահլավին աշխատել է ՄԱԿ-ի հետ՝ որպես Իրանի պատվիրակ Մարդու իրավունքների հանձնաժողովում, ինչպես նաև Տնտեսական և սոցիալական խորհրդում։ 1975 թվականին նա մեծապես ներգրավված է եղել Կանանց միջազգային տարում և ելույթ է ունեցել Միավորված ազգերի կազմակերպության նիստի ժամանակ։

Չնայած գենդերային բարեփոխումների օրինականացման գործիքային ուժին՝ գենդերի վերաբերյալ նրա փիլիսոփայությունը առանձնապես ներածական չի եղել՝ «Ես խոստովանում եմ, որ թեև մանկուց ես վճարել էի կին լինելու գինը՝ կրթության և անձնական ազատության առումով, ես շատ չէի մտածում այն եղանակների մասին, որոնցով կանայք ընդհանուր առմամբ ավելի ճնշված էին, քան տղամարդիկ»։ Իր իսկ խոսքով՝ նա օգնել է կանանց իրավունքների կյանքի հիմնական կարիքներին, ինչպիսիք են «սնունդը, կրթությունը և առողջությունը» և եղել է արմատական բարեփոխիչ։ Նա նշել է «քրոնիկական ապատիան» որպես բազմաթիվ կառավարությունների հիմքում ընկած հիմնախնդիր, որը խանգարել է կանանց իրավունքների բարեփոխումների իրականացմանն ամբողջ աշխարհում:

Կանանց իրավունքների վերաբերյալ Աշրաֆ Փահլավիի դիրքորոշումը կասկածի տակ է դրվել 1976 թվականին *[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times-ի]]* «Եվ այսպես անցավ կանանց միջազգային տարին» հեղինակային հոդվածի հրապարակումից հետո: 1976 թվականի մարտին The Nation-ում գրող Քեյ Բոյլը քննադատել է Աշրաֆին՝ Կանանց միջազգային տարին քարոզելու համար, քանի որ նա կարողացել է ընդլայնել քույրության համաշխարհային տեսլականը, մինչդեռ Արքայադստեր սեփական «քույրերից» մոտ 4000-ը Իրանում քաղբանտարկյալներ են եղել և գրեթե հույս չեն ունեցել ռազմական դատավարություն  համար։

1980 թվականի իր հուշերում Փահլավին ընդունում է Իրանում կանանց վատ պայմանները և մտահոգություն հայտնում, ինչի մասին գրում է՝ «Իրանում կանանց հետ կատարվող լուրերը չափազանց ցավալի են... [նրանք] տարանջատվել և իջեցվել են երկրորդ աստիճանի կարգավիճակի։ ...շատերը բանտարկվել են կամ աքսորվել»։

Բացի այդ Փահլավին աշխատել է որպես մարդու իրավունքների և իրավահավասարության համար պայքարող ակտիվիստ: Նա գրագիտության միջազգային տարածման ջատագովն է եղել հատկապես Իրանում, որտեղ նրա եղբայր Մոհամմադ Ռեզա Շահը անգրագիտության դեմ շարժման գլխավոր ջատագովն է եղել: Նա ծառայել է որպես Գրագիտության միջազգային խորհրդատվական կապի կոմիտեի անդամ։

Աշրաֆ Փահլավին անհաջող մահափորձի թիրախ է դարձել 1977 թվականի ամռանը Ֆրանսիական Ռիվիերայում գտնվող իր ամառանոցում, որի ընթացքում տասնչորս փամփուշտ է արձակվել նրա Rolls-Royce մեքենայի կողքությամբին: Նրա սպասուհին սպանվել է, բայց Փահլավին անվնաս հեռացել է դեպքի վայրից։

1979 թվականի հեղափոխությունից հետո Աշրաֆ Փահլավին խնդրել է Դեյվիդ Ռոքֆելլերին աջակցել իր եղբոր՝ Մոհամմադ Ռեզայի ապաստան գտնելու փորձերը։

Նա նաև հարձակվել է ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Քարթերի և ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Կուրտ Վալդհեյմի վրա՝ հեղափոխության սկզբում իր հանգուցյալ եղբորը՝ շահին չաջակցելու համար։ 1994 թվականին նա մասնակցել է նախկին նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի հուղարկավորությանը։

## Կերպար և ֆինանսներ
 
Աշրաֆ Փահլավին պնդում էր, որ իր վրա "հարձակվել են ֆինանսական խախտումների պատճառով", քանի որ նա զբաղվում էր "տարբեր կազմակերպությունների կառավարմամբ": Իր իսկ խոսքերով, նա ֆինանսական սահմանափակ հնարավորություններ ուներ, երբ Մոսադդըք նրան աքսորել է Փարիզ։ Սակայն հետագա տարիներին, ըստ լուրերի, նա մեծ կարողություն է կուտակել։ Նա իր հարստությունը բացատրում էր իր հորից ՝ Ռեզա շահից ժառանգած հողերի արժեքի ավելացմամբ և ժառանգած բիզնեսից ստացված եկամուտներով։ Այնուամենայնիվ ենթադրվում է, որ իր հարստության ստեծման հիմքում ընկած պատմության մի մասը կարող է լինել այն, որ Իրանում արդյունաբերական բումի ժամանակ, որը պայմանավորված էր նավթի գների կտրուկ աճով՝ Փահլավին և նրա որդին՝ Շահրամը ապահովագրության դիմաց անվճար ստացել են նոր ընկերության բաժնետոմսերի 10%-ը կամ ավելին՝ գործունեություն իրականացնելու, ներմուծելու, արտահանելու կամ կառավարության հետ գործ ունենալու լիցենզիա տալու համար: Հաղորդվում է, որ յուրաքանչյուր արդյունաբերության մեջ միայն մի քանի լավ կապակցված ընկերությունների են տրվել պետական լիցենզիաներ։

1979 թվականին *[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times-ը]]* հաղորդել է, որ Աշրաֆի գրասենյակից 1978 թվականի սեպտեմբերի 17-ով թվագրված փաստաթուղթը պահանջում է նրա Մելլի բանկի հաշվից 708,000 ԱՄՆ դոլար փոխանցել Ժնևում գտնվող Շվեյցարիայի միացյալ բանկի  իր հաշվին՝ «SAIPA» ծածկանունով, որը fրանսերենում (նրա նախընտրած օտար լեզու) նշանակում է **S** -on, **A** -ltesse, **I** -periale, **P** -rincesse, **A** -shraf:

1980 թվականին Փահլավին հոդված է գրել *The New York Times-ի* համար, որտեղ նա հանդես է եկել ի պաշտպանություն իր և իր ընտանիքի ֆինանսական վիճակի: Հոդվածում նա պնդել է, որ իր հարստությունը չի կուտակվել «ապօրինի ձեռք բերված շահույթի» միջոցով և իր կարողությունը վերագրել է ժառանգած հողին, որի արժեքը «կտրուկ աճել է Իրանի զարգացման և նոր բարգավաճման հետ և որ այդ հնարավորությունը եղել է բոլորի համար»։ Նա պնդել է, որ շատ այլ իրանցիներ օգուտ են քաղել իրենց սեփական անշարժ գույքի վաճառքից, սակայն նրանց չեն մեղադրել ֆինանսական ապօրինությունների մեջ՝ հոգևորականության և Խոմեյնիի հետ սերտ կապերի պատճառով։ Նա նաև պաշտպանել է իր եղբորը՝ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիին հայտարարելով, որ հակառակ Խոմեյնիի որոշ կողմնակիցների պնդումների՝ շահը օգուտ չի ունեցել Փահլավիի հիմնադրամից։ Արքայադուստրը գրել է, որ ծրագրում է «պայքարել այդ զրպարտությունների դեմ իր բոլոր միջոցներով և դատական բոլոր միջոցներով»։

Հոգեբանորեն Աշրաֆ Փահլավին ցածր ինքնագնահատական է ունեցել փոքր ժամանակ: Նրան դուր չի եկել «այն, ինչ նա տեսել է հայելու մեջ»: Նա «երազել է ուրիշ դեմք,..., ավելի գեղեցիկ մաշկ և ավելի բարձր հասակ»: Նա միշտ պատկերացրել է, որ «շատ քիչ մարդիկ կան այս աշխարհում ինձնից ցածրահասակ»։ Թերևս դա դրդել է նրան ավելի համարձակ լինել: Իր հուշերում նա գրել է՝

Եղբայրը՝ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավին (Մուհամմադ Ռեզա Շահ) նրա ամենամոտ ընկերն է եղել։ Իր հուշերում նա ասում է, որ մանուկ հասակում զարմացած նայում էր եղբորը և գրում՝ «մեծանալուց դեռ շատ ժամանակ առաջ՝ նրա ձայնը գերիշխող է դարձել իմ կյանքում»։

Որոշ աղբյուրներ նշում են նրա և թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության կապը։ Նա այդ մասին ասել է՝ «Ինձ վիրավորողները կոչում են ինձ մաքսանենգ, լրտես, մաֆիայի գործընկեր (մի անգամ նույնիսկ թմրանյութերի վաճառքով զբաղվող) լինելու մեջ»։

## Զբաղեցրած նշանավոր պաշտոններ
* «Կարմիր առյուծի և արևի հասարակություն» ընկերության պատվավոր նախագահ (1944)
* Միավորված ազգերի կազմակերպության կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովի նախագահ (1965)
* ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովում Իրանի պատվիրակ (1967)
* ՄԱԿ-ի Տնտեսական և սոցիալական խորհրդումԻրանի պատվիրակ (1967)
* ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնաժողովի նախագահ (1970)
* Կանանց միջազգային տարվա կոնֆերանսի Խորհրդատվական կոմիտեի անդամ (1975)
* Իրանի կանանց կազմակերպության նախագահ (1967-1979)
* Սոցիալական ծառայությունների կայսերական հիմնադրամի նախագահ
* Օքսֆորդի Վադհամ քոլեջի պատվավոր անդամ
* Գրագիտության հարցերով միջազգային խորհրդատվական կապի կոմիտեի անդամ

## Ամուսնություն և երեխաներ
### Առաջին ամուսնություն
Առաջին ամուսնությունը եղել է Միրզա Ալի Մուհամեդ Խան Գավամի, Նասիր ադ-Դաուլայի հետ (1911 -?)։ Նրանք ամուսնացել են 1937 թվականի մարտին և ամուսնալուծվել 1942 թվականին։ Նա եղել է Կավամ ուլ-Մուլք, Միրզա Իբրահիմ Խան Կավամի ավագ որդին և Վաշինգտոնում Իրանի ռազմական կցորդի օգնական (1941 թվական): Առաջին ամուսնությունից նա ունեցել է որդի ՝ արքայազն (Վալա Գոհար) Շահրամ Փահլավի-Նիան (ծնվել է 1940 թվականի ապրիլի 18-ին Թեհրանում)։ 1966 թվականին ամուսնացել է  16-ամյա Նիլուֆար Աֆշարի հետ, իսկ 1969 թվականին ծնվել է նրանց որդին՝ Սայրուսը։ Փահլավի-Նիան ունեցել է ևս մեկ որդի՝ Ամիր Իբրահիմը (ծնված 1974 թվականին), որը արտամուսնական կապ է ունեցել Նազ Ալամի՝ դատարանի երկարամյա նախարար և շահի վստահված անձ Ասադոլլա Ալամի դստեր հետ: 1987 թվականին Շահրամն ու Նազը իսլամական ամուսնության արարողություն են անցկացրել ԱՄՆ-ի Վիրջինյան կղզիներում։

### Երկրորդ ամուսնություն

Փավլավիի երկրորդ ամուսնությունը եղել է (Սահիբ ուլ-Իզզա) Ահմեդ Չաֆիկ բեյի հետ (21 սեպտեմբերի 1911 - 1976): Նա եղել է քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր տնօրեն և Եգիպտոսի Խեդիվական դատարանի նախարար Ահմադ Շաֆիկ փաշայի (Հազրաթ Սահիբ ուլ-Սաադայի) չորրորդ որդին: Նրանք ամուսնացել են 1944 թվականին Կահիրեում և ամուսնալուծվել 1960 թվականին։ Ահմեդը երկրորդ անգամ ամուսնացել է Դելորիս Պիանեցոլայի հետ և մահացել է քաղցկեղից՝ 1976 թվականին Թեհրանում: Նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ արքայազն (Վալա Գոհար) Շահրիար Մուստաֆա Չաֆիկը (1945 թվականի մարտի 15 - 1979 թվականի դեկտեմբերի 7), որը սպանվել է Փարիզում և արքայադուստր (Վալա Գոհարի) Ազադե Փահլավի-Չաֆիկը (1951–2011)։

### Երրորդ ամուսնություն
Փահլավին երրորդ և վերջին անգամ ամուսնացել է 1960 թվականի հունիսի 5-ին (Փարիզում Իրանի դեսպանատանը) Մեհդի Բուշեհրիի հետ (1916–?), որը եղել է Փարիզի «Maison d'Iran» (Իրանի տուն) ընկերության տնօրենը։ Մեհդին եղել է քաղաքական գործիչ Ջավադ Բուշեհրիի զարմիկը։ Փահլավին և Մեհդի Բուշեհրին չեն ունեցել համատեղ երեխաներ և հաճախ բաժանվել են, այդ ընթացքում Փահլավին ապրել է Նյու Յորք-ում, իսկ Մեհդի Բուշեհրին՝ Փարիզում։

1980 թվականին «The New York Times»-ի լրագրող Ջուդի Լի Կլեմեսրուդին տված հարցազրույցում Փահլավին ասել է՝ «Ես երբեք լավ մայր չեմ եղել: Իմ ապրելակերպի պատճառով ես շատ քիչ եմ եղել իմ երեխաների հետ»։

## Աքսոր և մահ

Հեղափոխությունից հետո Արքայադուստր Աշրաֆն ապրել է Բեքման Փլեյս 29-ում, որը նա վաճառել է և հետո ապրել է Նյու Յորքի Պարկ ավենյուում (Բեքմանի հրապարակ 29 և 31), Փարիզում և Խուան լե Փինսում (Ֆրանսիական Ռիվիերա)։

Արքայադուստր Աշրաֆ Փահլավին մահացել է 2016 թվականի հունվարի 7-ին Մոնտե Կառլոյում՝ 96 տարեկան հասակում։ Նա տառապել է Ալցհեյմերի հիվանդությամբ։ Նրա մահվան մասին ֆեյսբուքյան իր էջում հայտնել է նրա եղբոր որդին և կայսերական ընտանիքի ղեկավար Ռեզա Փահլավին։

Խորհրդական Ռոբերտ Արմաոն ասել է, որ պատճառը «ծերությունն է»: Արմաոն պատմել է, որ արքայադուստր Աշրաֆը մահացել է Եվրոպայում՝ քնած վիճակում, սակայն հրաժարվել է նշել երկիրը՝ պատճառաբանելով, որ մտահոգված է նրա ընտանիքի անվտանգության համար։

Նրա հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 2016 թվականի հունվարի 14-ին Մոնակոյի գլխավոր գերեզմանատանը, որին ներկա են եղել Փահլավի ընտանիքի անդամները, ներառյալ կայսրուհի Ֆարահ Փահլավին։

Մահվան պահին եղել է իր ընտանիքի ամենածեր անդամը։

## Գրքեր
Աշրաֆ Փահլավին անգլերեն լեզվով երկու գիրք է հրատարակել՝

* *Դեմքեր հայելու մեջ։ Հուշեր աքսորից* (1980)
* *Ճշմարտության ժամանակը* (1995)

Դրանից զատ մեկ գիրք հրատարակել է ֆրանսերենով՝
**Ժամանակի միջանցքները* (1981)

Նրա երեք գրքերը լույս են տեսել 1980 թվականին «The New York Times-ում հրապարակված «Ես կպայքարեմ այս զրպարտությունների դեմ» հոդվածից հետո։ Համաձայն իր և իր ընտանիքի մասին «զրպարտությունների» դեմ պայքարելու իր խոստմանը, նրա գրքերը հիմնականում Փահլավիների դինաստիայի մասին սխալ պատկերացումների մեկնաբանման մասին են։ Այս գրքի ներածությունում Փահլավին գրում է, որ ինքը «շատ է ցանկանում բացատրել արևմտյան ընթերցողներին այն, ինչ նրանք չեն կարողացել հասկանալ Իրանի մշակույթի և ժառանգության բնույթի մասին... այսպես կոչված իսլամական հեղափոխության բնույթի մասին»։  Ընդհանուր առմամբ նրա գրքերը դիտվում են որպես չափազանց ինքնակենսագրական և հույզերով լի՝ դրանք որպես պատմական լուրջ հղումներ օգտագործլու համար: «Գրադարանային ամսագիրը» Փահլավիի «Դեմքերը հայելու մեջ» գրքի մասին ասել է՝ «Այն ոչ այլ ինչ է, քան անձնավորված քարոզ Փահլավիի առաքինությունների և աշխարհի գրեթե բոլոր մյուս մարդկանց դավաճանության մասին»։

1979 թվականի հեղափոխությունից առաջ Փահլավին ֆրանսերենից պարսկերեն է թարգմանել մի քանի գրքեր, այդ թվում՝ բուժքույրական և երեխաների խնամքի մասին գրքեր։

## Պարգևատրումներ
### Ազգային

* Փահլավիների տուն՝ Արյամեհրի շքանշանի 1-ին աստիճանի անդամ
* Փահլավիների տուն՝ Պլեյադների շքանշանի 1-ին աստիճանի անդամ

### Արտասահմանյան
* Եթովպիայի կայսերական ընտանիք՝ Շեբա թագուհու շքանշանի մեծ կորդոն
* Գերմանիա՝ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության «Մեծ խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան
* Նիդեռլանդներ՝ Օրանժի տան շքանշանի Մեծ Խաչ շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1946, Խորհրդային Միություն)
* Բրենդեյսի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում (1969, Ուոլթեմ, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ)

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն

*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* (Նրա անձնական կայքում կարելի է գտնել կենսագրական տեղեկություններ արքայադստեր և նրա ընտանիքի մասին, ինչպես նաև տեղեկություններ նրա մարդասիրական ջանքերի մասին)
* (Իրանագիտության հիմնադրամը շահույթ չհետապնդող հաստատություն է։ Արքայադուստր Աշրաֆը ծառայել է հոգաբարձուների խորհրդում)
 
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Արքայադուստրեր
Կատեգորիա:Թագավորների դուստրեր
Կատեգորիա:Իրանի ժամանակակից պատմություն
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանցի կին գրողներ
Կատեգորիա:Կահիրե քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Պարսկաստանի և Իրանի միապետություններ