Շալվա Նուցուբիձե

**Շալվա Իսահակի Նուցուբիձե** (14 դեկտեմբերի, 1888, Պարցխանականեբի, Սամտրեդիայի շրջան (Վրաստան) – 6 հունվարի, 1969, Թբիլիսի), վրացի փիլիսոփա, գրականագետ, մշակույթի պատմաբան։ Ալետոլոգիական ռեալիզմի (ուսմունք ճշմարտության մասին) հիմնադիրն է։ Վրացական փիլիսոփայության պատմության խոշորագույն ուսումնասիրողներից մեկն է։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր է (1926)։

## Կենսագրություն
Շալվա Նուցուբիձեն ծնվել է Սամտրեդիայի շրջանի Պարցխանականեբի գյուղում։ 1910 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Ալեքսանդր Վվեդենսկու, Նիկոլայ Լոսկիի, Իվան Լապշինի սեմինարներին։ Մի որոշ ժամանակ սովորել ու աշխատել է արտասահմանում (1911—1914)։ Լայպցիգում աշխատել է Վիլհելմ Վունդտ, Յոհանես Ֆոլկելտի ու Բարտի ղեկավարությամբ։

Շալվա Նուցուբիձեն Թբիլիսիի համալսարանի հիմնադիրներից մեկն է։ 1918 թվականին ընտրվել է այդ համալսարանի պրոֆեսոր։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր է (1926 թվականից) և Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1944 թվականից)։ Երկու անգամ (1925, 1928) աշխատանքային գործուղման է մեկնել Բեռլինի համալսարան։ Երկար տարիներ ղեկավարել է Վրաստանի՝ արտասահմանի հետ մշակութային կապերի միությունը։ Ռուսերեն է թարգմանել Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը» պոեմը։ Եղել է «Ընձենավորը» պոեմի՝ մի շարք լեզուներով թարգմանությունների գիտական խորհրդատուն։ Շալվա Նուցուբիձեի ու բելգիացի գիտնական Էռնեստ Հոնիգմանի (Ernest Honigmann) վարկածի համաձայն՝ վրացի մտածող Պետրե Իբերիացին (շուրջ 411-491) է նեոպլատոնական Դիոնիսիոս Արեոպագի անունով հայտնի աշխատությունների հեղինակը։

Ալետոլոգիական ռեալիզմի՝ իր կողմից առաջադրված հիմունքները Շալվա Նուցուբիձեն շարադրել է «Ալետոլոգիայի հիմունքներ» (Թբիլիսի, 1922, վրացերեն), «Ճշմարտությունն ու գիտակցության կառուցվածքը» (1925), «Փիլիսոփայություն և իմաստություն» (1930) գրքերում։ Վերջին երկու աշխատությունները լույս են տեսել Բեռլինում գերմաներեն։ Ավելի ուշ թարգմանվել են վրացերեն և տպագրվել Շալվա Նուցուբիձեի երկերի ժողովածուում (1979)։ Ըստ Շալվա Նուցուբիձեի՝ պիտի ստեղծել նոր գիտակարգ, որ դուրս կգա սուբյեկտի ու օբյեկտի հակադրության սահմաններից։ Այդ նոր գիտակարգն էլ հենց ալետոլոգիան է ()։ Յոհան Լամբերտին՝ Արիստոտելից ու Ֆրենսիս Բեկոնից հետո երրորդ Օրգանոնի հեղինակին, համարելով առաջին մտածողը, ով ալետոլոգիան առանձնացրել է որպես փիլիսոփայության առանձին գիտաճյուղ, Նուցուբիձեն նշում է, որ իր համար, ի տարբերություն Լամբերտի, ալետոլոգիան ոչ թե երկրորդական, այլ հիմնական գիտակարգ է։ Ալետոլոգիական ռեալիզմի հիմնական խնդիրներից մեկը փիլիսոփայության մոտեցումն է իմաստությանը։

Շալվա Նուցուբիձեն մահացել է 1969 թվականին Թբիլիսիում։

## Մատենագրություն
* Больцано и теория науки Вопросы философии и психологии. 1913. Кн. 116—117.
* Փիլիսոփայության ներածություն, Թիֆլիս, 1920 (վրացերեն)։
* Ալետոլոգիայի գժհիմունքներ, Թիֆլիս, 1922 (վրացերեն)։
* Wahrheit und Erkenntnisstruktur, Berlin, 1926.
* Philosophie und Weisheit. Berlin-Koenigsberg, 1931.
* Тайна Псевдо-Дионисия Ареопагита. Тбилиси, 1942.
* Руставели и Восточный Ренессанс. Тбилиси, 1947.
* Диалектическая и формальная логика // Труды Тбилисского государственного университета. 1951. Т.43.
* К происхождению греческого романа «Варлаам и Иосиф» Тбилиси, 1956.
* История грузинской философии. Тбилиси, 1960. - 591 с.
* Пётр Ивер и античное философское наследие. Тбилиси, 1963.
* Критические очерки. Философия и культура. Тбилиси, 1965.
* Бытие и истина // Историко-философский ежегодник 1991. М., 1991. С. 339—351.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Философская энциклопедия. Т.4. М., 1967. էջ 105.
* Краткая литературная энциклопедия. Т.5. М., 1968. էջ 352.
* Философы России XIX—XX столетий. Биографии, идеи, труды. 3-е изд., перераб. и доп. М., 1999. էջ 573-574. ISBN 5-8291-0003-7.
* Логика: биобиблиографический справочник (Россия-СССР-Россия). СПб., 2001. էջ 293.
* Бегиашвили А. Алетологический реализм Шалвы Нуцубидзе // Историко-философский ежегодник 1991. М., 1991. էջ 335—338.

## Արտաքին հղումներ
* Շալվա Նուցուբիձե. կենսագրություն և մատենագրություն Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կայքում

Կատեգորիա:Վրացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Վրացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ