Ուկրաինայի օրհներգ

**[[Ուկրաինա]]յի պետական օրհներգը** (, ) նրա պաշտոնական պետական խորհրդանիշերից է՝ դրոշի և զինանշանի հետ մեկտեղ։

**«Ще не вмерла України і слава, і воля»** կոմպոզիցիան (թարգմանաբար՝ *«Դեռ չի մահացել և՛ փառքը, և՛ կամքը Ուկրաինայի»*)՝ Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կողմից 2003 թվականի մարտի 6-ին հաստատված խմբագրությամբ, հանդիսանում է Ուկրաինայի պետական օրհներգը։ Բառերի հեղինակն է Պավել Չուբինսկին, երաժշտության հեղինակը՝ Միխայլո Վերբիցկին։

Ուկրաինայի սահմանադրության մեջ օրհներգի մասին սահմանված է.

## Ստեղծման պատմությունը
[մինի|ձախից|140px|[Պավել Չուբինսկին. օրհներգի բառերի հեղինակը]]
[մինի|ձախից|140px|[Միխայլո Վերբիցկին. օրհներգի երաժշտության հեղինակը]]
Ուկրաինական օրհներգի պատմությունը սկիզբ է առնում 1862 թվականի աշնանը։ Ուկրաինացի լրագրող, ազգագրագետ, աշխարհագրագետ, պատմագետ, բանահյուսագետ և պոետ Պավել Պլատոնովիչ Չուբինսկին () 23 տարեկան հասակում մեկ երեկոյի ընթացքում (սերբերի հետ ուսանողական խնջույքի ժամանակ) ստեղծում է «Ще не вмерла Україна» (թարգմանաբար՝ *Դեռ չի մահացել Ուկրաինան*) բանաստեղծությունը, որին հետագայում վիճակված էր դառնալ ուկրաինական ժողովրդի ազգային, այնուհետև և պետական օրհներգը։

Նախնական տարբերակում բանաստեղծությունը սկսվում էր «Ще не вмерла *України* і слава, і воля» տողով (այսինքն՝ Դեռ չի մահացել *Ուկրաինայի* և՛ փառքը, և՛ կամքը), իսկ տպագիր առաջին տարբերակում «Ще не вмерла *Україна*, и слава, и воля» (այսինքն՝ Դեռ չի մահացել *Ուկրաինան*, և՛ փառքը, և՛ կամքը), իսկ օրհներգի պետականորեն հաստատված տարբերակում վերադարձել են նախնական տարբերակին։ Այս տողի վրա զգալիորեն ազդել է Լեհաստանի օրհներգը՝ «Դոմբրովսկու քայլերգը», որը սկսվում էր «Պոլշան դեռ չի վախճանվել» () տողով։ Այն հանրաճանաչ էր այդ ժամանակ սլավոնական ժողովուրդների շրջանում, ովքեր մաքառում էին իրենց անկախության համար։ «Դոմբրովսկու քայլերգի» մոտիվներով սլովակ պոետ Սամո Տոմաշեկը գրեց հանրահայտ «Հե՛յ, սլավոններ» () երգը, որը հետագայում դարձավ Հարավսլավիայի օրհներգը։

Չուբինսկու բանաստեղծության առաջին հրատարակությունը լույս տեսավ լվովյան «Мета» (թարգմանաբար՝ *«Նպատակ»*) հանդեսում (1863, № 4)։ Դառնալով հանրահայտ Արևմտյան Ուկրաինայում՝ հայրենասիրական ոտանավորն աննկատ չանցավ ժամանակի կրոնական գործիչների ուշադրության մոտով։ Նրանցից մեկը՝ հայր Միխայլո Միխայլովիչ Վերբիցկին (), որն իր ժամանակի հայտնի երգահաններից էր, Չուբինսկու ոտանավորով ոգեշնչված, երաժշտություն գրեց նրա համար։ Երգն առաջին անգամ տպվեց 1863 թվականին, (նոտաներով՝ 1865 թվականին), իսկ արդեն 1917 թվականին սկսեց օգտագործվել որպես պետական օրհներգ։

1917-1920 թվականներին «Ще не вмерла Україна»-ն որպես պետական օրհներգ օրենսդրորեն հաստատված չէր, օգտագործվում էին նաև այլ օրհներգեր։ Իսկ 1939 թվականին հենց «Ще не вмерла Україна»-ն հաստատվեց Կարպատյան Ուկրաինայի օրհներգ։

Խորհրդային Միության կազմավորմամբ Ուկրաինայում սկսեց օգտագործվել ԽՍՀՄ օրհներգը՝ «Ինտերնացիոնալը»։ Երբ Խորհրդային Միությունում որոշում կայացվեց ստեղծել առանձին օրհներգեր, նրա կազմում յուրաքանչյուր հանրապետության համար, «Ще не вмерла Україна»-ն ակնհայտորեն չէր կարող դիտվել որպես Ուկրաինական ԽՍՀ օրհներգ։ Ուկրաինական ԽՍՀ օրհներգի տեքստը ստեղծել է պոետ և քաղաքական գործիչ Պավլո Գրիգորևիչ Տիչինան (), իսկ երգահան Անտոն Դմիտրովիչ Լեբեդինեցը () երաժշտություն գրեց նրա համար։ «Живи, Україно, прекрасна і сильна» (թարգմանաբար՝ *Ապրի՛ր, Ուկրաինա, գեղեցիկ և ուժեղ*) կոմպոզիցիան օգտագործվեց 1949 թվականից մինչ 1991 թվականին երկրի ակախության վերականգնումը։

1992 թվականի հունվարի 15-ին պետական օրհներգ ընդունվեց Վերբիցկու գրած երաժշտության՝ Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի () հաստատած խմբագրված տարբերակը, ինչը նշվեց նաև սահմանադրության մեջ։ Սակայն միայն 2003 թվականի մարտի 6-ին Գերագույն Ռադան ընդունեց «Ուկրաինայի պետական հիմնի մասին»՝ նախագահ Լեոնիդ Կուչմայի կողմից առաջարկված օրենքը։

## Ուկրաինայի պետական հիմնի պաշտոնական տեքստը
Հաստատված է 2003 թվականի մարտի 6-ին Գերագույն Ռադայի կողմից. որպես օրհներգ հաստատված են միայն առաջին տան բառերը և կրկներգը, որոնք նշված են թավատառ։

## Պավել Չուբինսկու բնագիր տեքստը
Լվովի «Мета» հանդեսում «Ще не вмерла Україна» բանաստեղծության հրատարակությունը , 1863, № 4։ Ուղղագրությունը պահպանված է։

: **Ще не вмерла Україна, и слава, и воля,**
: **Ще намъ, браття-молодці, усміхнеться доля!.**
: **Згинуть наші вороги, якъ роса на сонці,**
: **Запануємъ, браття й ми у своїй сторонці!**

: **Душу й тіло ми положим за свою свободу**
: **И покажемъ, що ми, браття, козацького роду!**

: Гей-гей, браття миле,
: Нумо братися за діло,
: Гей-гей, пора вставати,
: Пора волю добувати!

: Наливайко, Залізнякъ и Тарас Трясило
: Кличуть насъ изъ-за могилъ на святеє діло.
: Изгадаймо славну смерть лицарства-козацтва,
: Щобъ не втратить марне намъ своєго юнацтва.

: Душу й тіло ми положим за свою свободу
: И покажемъ, що ми, браття, козацького роду!

: Гей-гей, браття миле,
: Нумо братися за діло,
: Гей-гей, пора вставати,
: Пора волю добувати!

: Ой, Богдане, Богдане, славний наш гетьмане,
: На-що віддавъ Україну москалям поганим?!
: Щоб вернути її честь, ляжем головами,
: Наречемось України вірними синами.

: Душу й тіло ми положим за свою свободу
: И покажемъ, що ми, браття, козацького роду!

: Гей-гей, браття миле,
: Нумо братися за діло,
: Гей-гей, пора вставати,
: Пора волю добувати!

: Наші браття Славяне вже за зброю взялись;
: Не діжде ніхто, щобъ ми по-заду зістались.
: Поєднаймось разомъ всі, братчики-Славяне:
: Нехай гинуть вороги, най воля настане!

: Душу й тіло ми положим за свою свободу
: И покажемъ, що ми, браття, козацького роду!

: Гей-гей, браття миле,
: Нумо братися за діло,
: Гей-гей, пора вставати,
: Пора волю добувати!

## Տես նաև
* Ուկրաինայի դրոշ
* Ուկրաինայի զինանշան
* Ուկրաինական ԽՍՀ օրհներգ
* Զապորոժյան քայլերգ
* Լեհաստանի օրհներգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինայի հիմնը (տեքստը, նոտաները). proridne.com  
* Ուկրաինայի հիմնը. nationalanthems.me, national-anthems.net  
* Ուկրաինայի պետական հիմնը (mp3 ֆորմատ, 1.7 ՄԲ) Գերագույն Ռադայի պաշտոնական կայքում
* Ուկրաինայի հիմնը ՅուԹյուբում

Ուկրաինա
Օրհներգ