Սպիտակ արտագաղթ

**Սպիտակ թռիչք կամ սպիտակ արտագաղթ** տերմիններն օգտագործվում են սպիտակամորթ մարդկանց մեծածավալ, հանկարծակի կամ աստիճանաբար կատարվող միգրացիան նկարագրելու համար համար, երբ նրանք գաղթում են այն տարածքներից, որոնք դառնում են ավելի բազմազգ կամ բազմամշակութային։ 1950-60-ականներից սկսած՝ այս տերմինները լայն տարածում գտան ԱՄՆ-ում՝ անդրադառնալով եվրոպական ծագումով տարբեր խմբերի մեծածավալ տեղաշարժին՝ ռասայական առումով խառը քաղաքային շրջաններից դեպի ավելի միասեռ արվարձաններ կամ արտաքաղաքային տարածքներ։ Վերջին շրջանում այս տերմինն օգտագործվում է նաև սպիտակամորթների այլ տեսակի միգրացիաների համար, օրինակ՝ ներքին արվարձաններից դեպի գյուղական վայրեր, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի հյուսիսայինարևելքից և միջին արևմուտքից դեպի ավելի մեղմ կլիմայով հարավ-արևելք և հարավ-արևմուտք։ «Սպիտակ թռիչք» տերմինը կիրառվել է նաև հետգաղութային ժամանակաշրջանում՝ Աֆրիկայից կամ նրա որոշ մասերից։ Այս երևույթի պատճառներից են բռնի հանցագործությունների մակարդակը և հակագաղութային կամ հակասպիտակ քաղաքականությունները։

1950-60-ական թվականներին, քաղաքացիական իրավունքների շարժման ժամանակ, միջին խավի սպիտակամորթ բնակչության արտագաղթը նկատվեց Բալթիմոր, Քլիվլենդ, Դետրոյթ, Կանզաս Սիթի և Օքլենդ քաղաքներից, չնայած այնտեղ դպրոցների ռասայական սեգրեգացիան ավարտվել էր դեռևս մինչև ԱՄՆ Գերագույն դատարանի 1954 թվականի «Brown v. Board of Education» որոշումը։ 1970-ականներին ռասայական համակեցության (ինտեգրման) նպատակով աշակերտների փոխադրման քաղաքականությունը հանգեցրեց ընտանիքների՝ նախկին բնակավայրերից տեղափոխվելուն: Ընդհանուր առումով, որոշ պատմաբաններ ենթադրում են, որ սպիտակ արտագացթը (white flight) տեղի է ունեցել բնակչության ճնշումների պատասխան արձագանքի արդյունքում՝ պայմանավորված ինչպես աֆրոամերիկացիների զանգվածային միգրացիայով՝ ԱՄՆ-ի հարավի գյուղական տարածքներից դեպի հյուսիսային և արևմտյան քաղաքներ Մեծ միգրացիայի ժամանակ, այնպես էլ աշխարհի տարբեր հատվածներից նոր ներգաղթյալների ալիքներով։ Որոշ պատմաբաններ վիճարկում են «սպիտակ փախուստ» եզրույթը՝ այն համարելով սխալ անվանում, որի օգտագործումը պետք է վերանայվի։ Չիկագոյի Ուեսթ Սայդի հետպատերազմյան շրջանի ուսումնասիրության մեջ պատմաբան Ամանդա Սելիգմանը պնդում է, որ այդ արտահայտությունը մոլորեցնող է, քանի որ այն ենթադրում է, թե սպիտակամորթները անմիջապես հեռացել են, երբ սևամորթները տեղափոխվել են թաղամաս, մինչդեռ իրականում շատ սպիտակամորթներ պաշտպանել են իրենց տարածքները բռնության, ահաբեկման կամ իրավական միջոցների միջոցով։ Փրինսթոնի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր Լեա Բուսթանը սպիտակ փախուստը վերագրում է ինչպես ռասայական նախապաշարմունքներին, այնպես էլ տնտեսական գործոններին։ Որոշ պատմաբաններ որպես սպիտակ փախուստի կարևոր պատճառներ մատնանշում են նաև հանցավորության աճը և թաղամասերի վատթարացումը։

Բիզնես ոլորտում կիրառվող «կարմիր գծագրման» (redlining), հիփոթեքային խտրականության և ռասայական սահմանափակումների գործելակերպերը նպաստել են այն շրջանների գերբնակեցմանը, որտեղ մեծամասնություն են կազմել փոքրամասնությունները, և հանգեցրել են այդ վայրերի ֆիզիկական քայքայման։ Բանկային և ապահովագրական ծառայությունների սահմանափակ մատչելիությունը, ինչպես նաև լրացուցիչ վճարները՝ հնարավոր ռիսկերի ծածկման համար, բարդացրել են այս շրջանների բնակիչների սոցիալական վիճակը։ Շրջակա միջավայրի աշխարհագրագետ Լաուրա Պուլիդոյի համաձայն՝ արվարձանացման և քաղաքային ապակենտրոնացման պատմական գործընթացները նպաստել են ժամանակակից էկոլոգիական ռասիզմին։

## Պատմություն
1870 թվականին The Nation ամսագիրը անդրադարձավ սպիտակ ամերիկացիների մասշտաբային գաղթերին․ «Լուիզիանայի ներգաղթի հանձնաժողովի տարեկան զեկույցում գնահատվում է, որ Հարավային Ատլանտյան նահանգներից, Ալաբամայից և Միսիսիպիից դեպի Միսիսիպիի գետից այն կողմի տարածքներ սպիտակների արտագաղթը հասել է տասնյակ հազարների»։ 1888 թվականին The Statesman պարբերականում Ուոլթեր Թոմաս Միլզը կանխատեսեց․«Սոցիալական և քաղաքական հավասարությունը, ինչպես նաև նեգրական տարրի քաղաքական գերակայությունը որևէ հարավային նահանգում կհանգեցնի երեք հնարավոր հետևանքներից մեկին․ սպիտակների արտագաղթին, ռասայական պատերազմի կամ ներկայացուցչական հաստատությունների ոչնչացմանը, ինչպես Կոլումբիայի շրջանում (Վաշինգտոն ԴիՍի)»։1894 թվականին Ուիլյամ Լլոյդ Գարիսոնի կենսագրականում նկարագրվում է նրա ընկալումը ԱՄՆ քաղաքացիական պատերազմի նախօրեին․ «Սպասվող քաղաքացիական ճգնաժամի ստվերներն արդեն առաջացրել էին սպիտակամորթների արտագաղթ՝ հատկապես դեպի հարավային նահանգներ, ինչպիսին Ջորջիան էր»։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին Հարավաֆրիկյան միության թերթերում հրապարակումներ կային «սպիտակ փախուստի ուրվականի» մասին, մասնավորապես այն մասին, որ աֆրիկաներները (բուրերը) շարժվում էին Դուրբանի նավահանգիստ՝  նավեր որոնելու՝ Բրիտանիա և Ավստրալիա տեղափոխվելու նպատակով։

## Ակադեմիական հետազոտություն
1958 թվականին քաղաքագետ Մորտոն Գրոդզինսը բացատրեց, որ երբ ոչ սպիտակ բնակչության թիվը գերազանցում է որոշակի սահմանը, սպիտակամորթները սկսում են հեռանալ։ Նա այս երևույթը անվանեց «շրջադարձային կետ» (tipping point)։

2004 թվականին Լոնդոնի Տնտեսագիտության դպրոցում կատարված ուսումնասիրությունը, որը հիմնված էր Մեծ Բրիտանիայի մարդահամարի տվյալների վրա, փաստեց սպիտակ արտագաղթի առկայությունը։ Արդյունքում էթնիկ փոքրամասնությունները ներքաղաքային տարածքներում ավելի ու ավելի մեկուսացան սպիտակամորթ բրիտանացիներից։ Հետազոտությունը, որը քննեց Լոնդոնի, Ուեսթ Միդլանդսի, Ուեսթ Յորքշիրի և Գրեյթեր Մանչեսթերի սպիտակ բնակչությունը 1991-2001 թվականների ընթացքում, եզրակացրեց, որ սպիտակ բնակչության կորուստներն առավել մեծ էին այն շրջաններում, որտեղ էթնիկ փոքրամասնությունների համամասնությունն ավելի բարձր էր։

2018 թվականին Ինդիանայի համալսարանի կատարած հետազոտությունը ցույց տվեց, որ 2000-2010 թվականներին ԱՄՆ-ում՝ 27,891 մարդահամարյան տարածքների նմուշի հիման վրա, 3,252 տարածքներում արձանագրվել է «սպիտակ արտագաղթ»։ Ուսումնասիրված շրջաններում սպիտակամորթ բնակչության միջին նվազումը կազմել է 40%։ Social Science Research ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրության համաձայն՝ «աղքատ թաղամասերի համեմատությամբ, սպիտակամորթների համակարգված արտագաղթը ավելի հավանական է միջին խավի թաղամասերում, որտեղ սևամորթ, իսպանախոս և ասիացի բնակչության համամասնությունը բարձր է»։

### Շախմատային տախտակի և շրջադարձային մոդելներ
1980-1990-ական թվականների հետազոտությունների ընթացքում սևամորթները նշել են, որ պատրաստ են բնակվել այնպիսի թաղամասերում, որտեղ էթնիկ կազմը 50/50 հարաբերակցությամբ է։ Սպիտակամորթ բնակիչներն էլ պատրաստակամություն են հայտնել ապրել ինտեգրված համայնքներում, սակայն նախընտրել են, որ իրենց թիվը գերակշռի։ Չնայած այս պատրաստակամությանը, մեծամասնությունը շարունակում է ապրել հիմնականում ծայրահեղաբար առանձնացված թաղամասերում, որոնք շարունակում են ձևավորվել։

1969 թվականին Նոբելյան մրցանակակիր տնտեսագետ Թոմաս Շելլինգը հրապարակեց «Segregation Models» (Տարանջատման մոդելներ) գիտական հոդվածը, որտեղ շախմատային տախտակի մոդելի և մաթեմատիկական վերլուծության միջոցով ապացուցեց, որ նույնիսկ այն դեպքում, երբ բոլոր անհատները նախընտրում են ապրել բազմազգ միջավայրում, անհատական որոշումների կուտակման հետևանքով գրեթե ամբողջական տարանջատում է տեղի ունենում։ Նրա մշակած «շրջադարձային մոդելում» (tipping model) նա ցույց տվեց, որ մինչև որոշակի շեմ սպիտակամորթ բնակիչները չեն լքում թաղամասը, սակայն երբ այլ էթնիկ խմբերի համամասնությունը գերազանցում է այդ շեմը, առաջանում է արագ որոշումների և զանգվածային հեռացման ալիք։ Այս շրջադարձային մոդելը կարելի է դիտարկել որպես դոմինոյի էֆեկտ, երբ առավել զգայունություն ունեցող անհատների հեռանալուց հետո մնացած բնակիչների համար խառնվածության մակարդակն աճում է, ինչը խթանում է հետագա արտագաղթը։

## Աֆրիկա
### Հարավային Աֆրիկա
Newsweek-ի 2009 թվականի զեկույցի համաձայն՝ ապարտհեյդից հետո, 1995 թվականից սկսած, մոտ 800,000 սպիտակամորթներ լքել են Հարավային Աֆրիկան՝ նախկինում 5.2 միլիոն սպիտակամորթ բնակչությունից։ Երկիրը տառապում է բռնի հանցագործությունների բարձր մակարդակից, ինչը նշվում է որպես արտագաղթի հիմնական պատճառներից մեկը: Newsweek-ի զեկույցում նշված այլ պատճառները ներառում են սպիտակամորթ ֆերմերների դեմ հարձակումները, անհանգստությունը դրական խտրականության (affirmative action) ծրագրերով բացառվելու վերաբերյալ, քաղաքական անկայունությունը և կոռուպցիայի նկատմամբ մտահոգությունները։ Բազմաթիվ հեռացողներ բարձր կրթություն ունեցող մասնագետներ են, ինչը հանգեցնում է հմտությունների պակասի։ Որոշ փորձագետներ մտահոգություն են հայտնում երկարաժամկետ հետևանքների վերաբերյալ, քանի որ Հարավային Աֆրիկայի աշխատաշուկայի քաղաքականությունը դժվարացնում է  ներգաղթյալների որակյալ ներգրավումը։ Գլոբալ տնտեսության պայմաններում որոշ մասնագետներ և հմուտ աշխատողներ նախընտրում են աշխատել ԱՄՆ-ում և եվրոպական երկրներում։

### Զիմբաբվե (Նախկին Ռոդեզիա)
Մինչև 1980 թվականը չճանաչված Ռոդեզիայի Հանրապետությունը հայտնի էր որպես Աֆրիկայի ենթասահարական շրջանում գտնվող երկու երկրներից մեկը, որտեղ եվրոպական ծագում ունեցող սպիտակ փոքրամասնությունն ուներ քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական վերահսկողություն մեծամասամբ սևամորթ աֆրիկյան բնակչության նկատմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո եվրոպացիների մեծ ներհոսք եղավ տարածաշրջան (նախկինում հայտնի որպես Հարավային Ռոդեզիա), ներառյալ Հնդկաստանի, Պակիստանի և Աֆրիկայի այլ հատվածներից նախկին բնակիչներ։ Բացի այդ, ներգաղթում էին նաև աշխատավոր դասի ներկայացուցիչներ, որոնք արձագանքում էին տնտեսական հնարավորություններին։ 1969 թվականին Ռոդեզիայի սպիտակ բնակչության միայն 41%-ն էր ծնունդով երկրի քաղաքացի՝ 93,600 մարդ։ Մնացածը բնակություն հաստատած եվրոպացիներ ու հարավաֆրիկացիներ էին կամ արտագաղթածներ, որոնցից շատերը կրկնակի քաղաքացիություն ունեին։ Սակայն, ի տարբերություն սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիների, սպիտակամորթ ռոդեզիացիների զգալի մասը նոր ներգաղթյալներ էին Եվրոպայից։

Ռոդեզիական պատերազմական տարիներին (Rhodesian Bush War) 18-58 տարեկան սպիտակամորթ տղամարդկանց գրեթե ամբողջ բնակչությունը ներգրավված էր ռազմական գործողություններում։ Նրանցից շատերը տարիներ շարունակ մինչև վեց ամիս գտնվում էին ճակատում՝ հեռու իրենց քաղաքացիական զբաղմունքներից`պետական ծառայությունից, առևտրից, արդյունաբերությունից կամ գյուղատնտեսությունից։ Այս երկարատև ռազմական ծառայությունները հանգեցրին զինվորական տարիքի տղամարդկանց աճող արտագաղթին։ 1963 թվականի նոյեմբերին պետական մամուլը որպես արտագաղթի հիմնական պատճառներ նշել էր ապագայի անորոշությունը, տնտեսական անկումը, որն առաջացել էր էմբարգոյի և պատերազմի հետևանքով, ինչպես նաև ազգային ծառայության ծանր պարտավորությունները, որոնք նկարագրվում էին որպես «ամենակարևոր գործոն, որը ստիպում է մարդկանց հեռանալ»։ 1976 թվականին արտագաղթած տղամարդկանց մոտ կեսը 15-ից 39 տարեկան էր։ 1960-1976 թվականներին 160,182 սպիտակամորթ ներգաղթեց Ռոդեզիա, մինչդեռ 157,724-ը հեռացավ։ Այս դինամիկ փոխարինման տեմպը հանգեցրեց անշարժ գույքի շուկայի անկմանը, շինարարության ոլորտի ճգնաժամի և մանրածախ առևտրի նվազման։ Սպիտակ ռոդեզիացիների թիվը 1975 թվականին հասավ իր առավելագույն մակարդակին՝ 278,000, սակայն կտրուկ նվազեց, երբ Բուշի պատերազմը թեժացավ։ 1976 թվականին մոտ 14,000 սպիտակամորթներ լքեցին երկիրը, ինչը դարձավ առաջին տարին 1965 թվականի Ռոդեզիայի միակողմանի անկախության հռչակումից հետո, երբ հեռացողների թիվը գերազանցեց ժամանողների թվին։ Նրանց մեծ մասը տեղափոխվեց Հարավային Աֆրիկա։ Այս երևույթը հայտնի դարձավ որպես «chicken run» (վախկոտների փախուստ), որը առաջին օգտագործվեց հաջորդ տարի։ Այն հաճախ օգտագործվում էր երկրում մնացած ռոդեզիացիների կողմից՝ զայրացած կերպով նկարագրելու հեռացածներին։ Այլ արտահայտություններ, ինչպիսիք են օգտվել հնառավորությունից (taking the gap)  կամ փախուստի դիմելը (gapping it), նույնպես տարածված էին։  Երբ արտագաղթի հոսքը մեծացավ, ի հայտ եկավ ևս մեկ արտահայտություն՝ «owl run» (բուի փախուստ), քանի որ երկիրը լքելը շատերի կողմից ընկալվում էր որպես խելամիտ որոշում։ 1979 թվականին երկռասայական Զիմբաբվե-Ռոդեզիայի վարչակազմի հանդեպ դժգոհությունը նույնպես հանգեցրեց զանգվածային արտագաղթի։

1980 թվականին Զիմբաբվեի Հանրապետության հիմնադրումը ազդարարեց սպիտակամորթ քաղաքական իշխանության վերջը և սկիզբ դրեց սևամորթ մեծամասնության կառավարման նոր դարաշրջանին։ 1980-1982 թվականներին սպիտակամորթների արտագաղթը հասավ իր գագաթնակետին՝ 53,000 մարդ, ինչը պայմանավորված էր օրենքի և կարգի խախտմամբ, գյուղական վայրերում հանցագործությունների աճով, ինչպես նաև Զիմբաբվեի պաշտոնյաների սադրիչ կեցվածքով։ Քաղաքական իրավիճակը, որպես կանոն, ավելի մեծ ազդեցություն էր ունենում սպիտակամորթ մասնագետների՝ արտագաղթելու որոշման վրա, քան սևամորթ մասնագետների։ 1982-2000 թվականների ընթացքում Զիմբաբվեն գրանցեց 100,000 սպիտակամորթների կորուստ՝ տարեկան միջինը 5,000 մեկնում։ Սպիտակամորթների արտագաղթի երկրորդ ալիքը սկսվեց նախագահ Ռոբերտ Մուգաբեի  հողային բարեփոխումների բռնի ծրագրից հետո՝ 2000 թվականից։ Արտագաղթողների նախընտրած ուղղությունները ներառում էին Հարավային Աֆրիկան և Ավստրալիան, որոնք նրանց կողմից ընկալվում էին որպես աշխարհագրական, մշակութային կամ սոցիաքաղաքական առումով նման Զիմբաբվեին։

Խիստ տնտեսական տեսանկյունից արտագաղթողների թիվը այնքան էլ նշանակալի չէր, որքան արտագաղթողների հմտությունների կորուստը։  Սպիտակամորթ զիմբաբվեացի արտագաղթողների մեծ մասը բարձր կրթություն ստացած և բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ էին։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում բնակվողների 53.7%-ը բակալավրի աստիճան ուներ, մինչդեռ ընդամենը 2%-ն էր, որ չէր ավարտել միջնակարգ դպրոցը։ Նրանց մեծ մասը (52.4%) զբաղեցնում էր տեխնիկական կամ վերահսկողական կարևոր պաշտոններ, որոնք էական նշանակություն ունեին երկրի ժամանակակից տնտեսության համար։ Քանի որ սևամորթ աշխատողները 1970-ականներից առաջ լայնորեն ներգրավված չէին ուսուցման և աշակերտության ծրագրերում, 1980-ականներին նրանք դեռևս չէին կարողանում լիարժեք փոխարինել հեռացած սպիտակամորթ մասնագետներին։

## Եվրոպա
### Դանիա
Կոպենհագենի դպրոցների վերաբերյալ հետազոտությունը ցույց է տվել, որ եթե դպրոցում ներգաղթյալ երեխաների թիվը 35%-ից քիչ է, դա չի ազդում դանիացի ծնողների՝ դպրոց ընտրելու որոշման վրա։ Սակայն եթե այդ ցուցանիշն ավելի է բարձրանում, դանիացիները հաճախ նախընտրում են այլ դպրոցներ։ Դանիերեն խոսող ներգաղթյալներն էլ են նախընտրում այլ դպրոցներ,մինչդեռ մյուս ներգաղթյալները, հատկապես նոր ժամանածները, հաճախ մնում են տեղական դպրոցներում։

### Ֆինլանդիա
Ֆինլանդիայում սպիտակամորթների արտագաղթը նկատվել է այն շրջաններում, որտեղ ոչ ֆին բնակչության տոկոսային բաժինը կազմում է 20% կամ ավելի։ Մեծ Հելսինկիի շրջանում կա ավելի քան 30 նման շրջան, որոնց թվում են, օրինակ, Կալլահտին (Helsinki), Սուվելան (Espoo) և Լենսիմյաքին (Vantaa)։ Մեծ Հելսինկիի տարածաշրջանից դուրս այս երևույթը նկատվել է, առնվազն, Վարիսուո շրջանի Տուրկու քաղաքում։

### Իռլանդիա
2007 թվականի կառավարական զեկույցում նշվում էր, որ Դուբլինում ներգաղթը հանգեցրել է սպիտակամորթների «ծայրահեղ» արտագաղթի տարրական դպրոցներից՝ մասնավորապես ուսումնասիրված տարածքում (Դուբլին 15)։ Շրջանի բնակչության 27%-ը կազմում էին ներգաղթյալներ։ Զեկույցում նշվում էր, որ Դուբլինը վտանգի տակ է՝ ստեղծելու ներգաղթյալներով գերակշռող արվարձաններ, նման Ֆրանսիայի որոշ շրջաններին։ Տարածքում ապրող ներգաղթյալները ներառում էին արևելյան եվրոպացիներ (օրինակ՝ լեհեր), ասիացիներ և աֆրիկացիներ (հիմնականում Նիգերիայից)։

### Նորվեգիա
Նորվեգիայում սպիտակամորթների արտագաղթը (white flight) աճել է 1970-ականներից ի վեր՝ պայմանավորված ոչ սկանդինավցի ներգաղթյալների ներհոսքով հետևյալ երկրներից (թվային կարգով, սկսած ամենամեծ խմբից). Լեհաստան, Պակիստան, Իրաք, Սոմալի, Վիետնամ, Իրան, Թուրքիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա, Ռուսաստան, Շրի Լանկա, Ֆիլիպիններ, նախկին Յուգոսլավիա, Թաիլանդ, Աֆղանստան և Լիտվա։

Օսլոյի արևելյան մասը ավելի խառն է էթնիկ կազմով. որոշ դպրոցներում ներգաղթյալների ծագումով աշակերտները կազմում են մինչև 97%։ 2008 թվականին Գրորուդդալենի շրջանում էթնիկ նորվեգացիների թիվը նվազել է 1,500-ով, մինչդեռ ներգաղթյալ բնակչությունը ավելացել է 1,600-ով։

Օսլոյի դպրոցները գնալով ավելի են բաժանվում ըստ էթնիկ պատկանելության։ Օրինակ՝ Գրորուդդալենում (Գրորուդի հովիտ), որտեղ ներկայումս բնակվում է մոտ 165,000 մարդ, 2008 թվականին էթնիկ նորվեգացիների թիվը նվազել է 1,500-ով, մինչդեռ ներգաղթյալների թիվն աճել է 1,600-ով: Տասներեք տարվա ընթացքում այս շրջանից ընդհանուր առմամբ 18,000 էթնիկ նորվեգացի է տեղափոխվել:

2010 թվականի հունվարին նորվեգական հանրային հեռարձակող Norwegian Broadcasting Corporation-ի (NRK) Dagsrevyen լրատվական ծրագրի ռեպորտաժում նշվում էր. «Օսլոն դարձել է ռասայական բաժանված քաղաք։ Որոշ քաղաքային շրջաններում ռասայական տարանջատումը սկսվում է դեռ մանկապարտեզից»։ Լրագրողները հավելել էին. «Վերջին տարիներին «շագանակագույն դպրոցները» ավելի շագանակագույն են դարձել, իսկ «սպիտակ դպրոցները»՝ ավելի սպիտակ», ինչը որոշակի վեճի պատճառ էր դարձել:

### Շվեդիա
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Շվեդիայում ներգաղթը տեղի է ունեցել երեք փուլով։ Առաջին փուլը պատերազմի անմիջական հետևանքն էր. այդ ժամանակ Շվեդիա էին գաղթում փախստականներ համակենտրոնացման ճամբարներից, ինչպես նաև Սկանդինավիայից և Հյուսիսային Եվրոպայից։ Երկրորդ փուլը, որը տեղի ունեցավ մինչև 1970 թվականը, հիմնականում կապված էր աշխատանքային ներգաղթի հետ. այդ ժամանակ հիմնականում ներգաղթում էին աշխատավորներ Ֆինլանդիայից, Իտալիայից, Հունաստանից և Յուգոսլավիայից։ Երրորդ փուլը, որը սկսվել է 1970-ականներից, ընդգրկում էր Մերձավոր Արևելքից, Աֆրիկայից և Լատինական Ամերիկայից եկած փախստականներին, որոնք ավելի ուշ միացան իրենց ընտանիքներին։

Ուսումնասիրությունը, որը քարտեզագրել է ներգաղթյալ խմբերի տարածքային տարանջատման և կենտրոնացման ձևերը ցույց է տվել, որ եթե մեծամասնության խումբը չի ցանկանում ընդունել փոքրամասնության ներհոսքը, ապա նրանք կարող են լքել այդ շրջանը խուսափել այնտեղից կամ կիրառել մեթոդներ փոքրամասնությանը դուրս պահելու համար։ Փոքրամասնությունը, իր հերթին, կարող է ցրվել կամ կենտրոնանալ որոշակի շրջաններում՝ խուսափելով մյուսներից։ 1990-ականներից սկսած տվյալների մանրամասն վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Ստոկհոլմի Հասբի և Մալմյոյի Ռոսենգորդ շրջաններում ներգաղթյալների կենտրոնացումը մասամբ պայմանավորված է ներգաղթային հոսքով, սակայն հիմնականում՝ սպիտակամորթների արտագաղթով։

Ըստ Լիննեյ համալսարանի հետազոտող Էմմա Նոյմանի՝ սպիտակամորթների արտագաղթը սկսվում է այն ժամանակ, երբ ոչ եվրոպացի ներգաղթյալների տոկոսը հասնում է 3-4-ի, մինչդեռ եվրոպական ներգաղթը նման ազդեցություն չի ունենում։ Առաջին հերթին տեղափոխվում են բարձր եկամուտ ունեցողներն ու բարձր կրթություն ստացածները, ինչի հետևանքով էթնիկ տարանջատումը հանգեցնում է նաև դասային տարանջատման։

Էրեբրու համալսարանում կատարված ուսումնասիրության շրջանակներում հարցազրույցներ են անցկացվել փոքր երեխաների մայրերի հետ՝ պարզելու նրանց վերաբերմունքը շվեդական ինքնության, բազմամշակութայնության և տարանջատման նկատմամբ։ Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ, թեև շատերը խոսում էին էթնիկ բազմազանության դրական կողմերի մասին, գործնականում, դպրոց կամ բնակավայր ընտրելիս նրանք հաշվի էին առնում, որ իրենց երեխաները չհայտնվեն փոքրամասնության մեջ և գտնվեն միջավայրում, որը կնպաստի շվեդերենի լավ ուսուցմանը։

### Մեծ Բրիտանիա
Դարեր շարունակ Լոնդոնը եղել է մայրցամաքային Եվրոպայից փախստականների և ներգաղթյալների հիմնական ուղղություններից մեկը։ Չնայած ներգաղթյալները բոլորն էլ եվրոպացիներ էին, ժամանակի ընթացքում տարբեր թաղամասերում տեղի էր ունենում էթնիկ հերթափոխ. հին բնակիչները հեռանում էին, իսկ նոր ներգաղթյալները բնակություն էին հաստատում՝ վաղ շրջանի «սպիտակ արտագաղթի» օրինակներից մեկը (թեև Լոնդոնի բնակչության մեծամասնությունը դեռևս էթնիկ բրիտանացիներ էին)։

2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով, Լոնդոնի Նյուհեմ (Newham) և Բրենթ (Brent) շրջանները դարձան առաջին տարածքները, որտեղ սպիտակամորթները փոքրամասնություն կազմեցին։ 2011 թվականի մարդահամարը ցույց տվեց, որ առաջին անգամ Լոնդոնի բնակչության 50%-ից քիչը կազմում էին սպիտակամորթ բրիտանացիները, իսկ որոշ շրջաններում նրանք ընդամենը 20%-ի սահմաններում էին։ 2005 թվականի զեկույցում նշվում էր, որ Մեծ Բրիտանիայում սպիտակամորթների ներպետական միգրացիան հիմնականում տեղի է ունենում էթնիկ փոքրամասնությունների բարձր տոկոս ունեցող տարածքներից դեպի հիմնականում սպիտակամորթ բնակչություն ունեցող տարածքներ։ Շատ բրիտանացի ընտանիքներ տեղափոխվել են Լոնդոնից, քանի որ ներգաղթյալները հիմնականում հաստատվել են մայրաքաղաքում։ Զեկույցի հեղինակները մտահոգություն էին հայտնում բրիտանական հասարակության միասնականության վերաբերյալ՝ նշելով, որ տարբեր էթնիկ խմբեր ապրում են «զուգահեռ կյանքով»։ Նրանք նաև զգուշացնում էին, որ խմբերի միջև շփման պակասը կարող է հանգեցնել վախի, որը կարող են շահագործել ծայրահեղականները։ Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը (LSE) իրականացրած ուսումնասիրության արդյունքում ստացավ նմանատիպ արդյունքներ։ 2016 թվականին BBC-ի «Last Whites of the East End» վավերագրական ֆիլմը լուսաբանեց, թե ինչպես էին սպիտակամորթները Նյուհեմից տեղափոխվում Էսսեքս։ 2019 թվականին The Guardian-ում հրապարակված հոդվածում նշվում էր, որ Նյուհեմը դարձել է Մեծ Բրիտանիայում «սպիտակ արտագաղթի» խորհրդանիշ, իսկ 2013 թվականին Prospect ամսագիրը Էսսեքսը ներկայացրել էր որպես սպիտակամորթների արտագաղթի օրինակ։

Հետազոտող Լուդի Սիմփսոնը պնդում է, որ Մեծ Բրիտանիայում էթնիկ փոքրամասնությունների աճը հիմնականում պայմանավորված է բնական աճով (ծնունդները գերազանցում են մահերը), այլ ոչ թե ներգաղթով։ Նրա կարծիքով՝ թե՛ սպիտակամորթ, թե՛ ոչ սպիտակամորթ բրիտանացիները, եթե ունեն համապատասխան տնտեսական հնարավորություններ, հավասարապես հակված են հեռանալու խառը էթնիկ կազմ ունեցող քաղաքային շրջաններից։ Սիմփսոնը կարծում է, որ այս միտումները ավելի շատ արտացոլում են հակաքաղաքայնացման գործընթացը, քան սպիտակ արտագաղթը։

## Հյուսիսային Ամերիկա
### Կանադա

#### Տորոնտո
2013 թվականին Toronto Star թերթը վերլուծեց Բրամփթոնի (Մեծ Տորոնտոյի արվարձանային քաղաք) «ինքնության ճգնաժամը»՝ նշելով, որ վերջին տասնամյակում սպիտակամորթ կանադացիների թիվը նվազել է ավելի քան 23,000-ով կամ 12%-ով, մինչդեռ քաղաքի ընդհանուր բնակչությունը աճել է 60%-ով։ Մանիթոբայի համալսարանի սոցիոլոգ Ջեյսոն Էջերթոնը նշել էր, որ «եթե հաշվի չառնենք թոշակի անցնելը, ծնելիության ցածր մակարդակը և այլ գործոններ, ապա մնացած կրճատումը կարող է պայմանավորված լինել սպիտակ արտագաղթով. նախկինում հիմնական բնակչություն կազմող խմբերը չեն ցանկանում լինել փոքրամասնություն»:

2016 թվականին The Globe and Mail թերթը, անդրադառնալով Բրամփթոնի բազմազանությանը, նշել էր, որ Կանադայում գիտնականները երբեմն խուսափում են «սպիտակ արտագաղթի» եզրույթից, սակայն հոդվածը փաստում էր.«...Բրամփթոնի օրինակը ցույց է տալիս, որ մենք ունենք մեր սեփական «սպիտակ արտագաղթը», և մինչ մենք կկարողանանք կառավարել չափազանց բազմազգ և ավելացող բևեռացվածությամբ քաղաքները, ինչպիսին է Մեծ Տորոնտոն, պետք է վերանայենք մեր սեփական վերաբերմունքը ռասայի և էթնիկական բազմազանության նկատմամբ»։2018 թվականին The Guardian-ը ևս անդրադարձել էր Բրամփթոնում սպիտակ արտագաղթին, նշելով, որ այս արվարձանը ստացել է «Բրամլադեշ» և «Բրաունթաուն» անվանումները, քանի որ «73%-ը կազմում են տեսանելի փոքրամասնությունները, որոնց ամենամեծ խումբը հնդիկներն են»։ Ըստ զեկույցի՝ Բրամփթոնում սպիտակամորթ բնակչությունը 2001 թվականին կազմել է 192,400 մարդ, 2011 թվականին՝ 169,230, իսկ ներկայումս մոտ 151,000:

#### Վանկուվեր
2014 թվականին Vancouver Sun-ը անդրադարձավ սպիտակամորթների արտագաղթի խնդրին Մետրոպոլիտեն Վանկուվերում։ Վերլուծելով «անգիտակցական տարանջատման» երևույթը՝ հոդվածը մատնանշում է Մեծ Վանկուվերի այն տարածքները, ինչպիսիք են Բըրնաբին, Արևելյան Վանկուվերը, Ռիչմոնդը, Հարավային Վանկուվերը և Սուրրին, որտեղ ձևավորվել են մեծ արևելաասիական և հարավաասիական համայնքներ։ Դրան հակառակ՝ մետրոպոլիայի այլ քաղաքներ և թաղամասեր, ինչպիսիք են Ցավասենը, Հարավային Սուրրին, Ուայթ Ռոքը և Լանգլին, դարձել են մեծ սպիտակամորթ բնակչություն ունեցող կենտրոններ:

### Միացյալ Նահանգներ
1940-ականներին ԱՄՆ-ում սպիտակամորթ ընտանիքները սկսեցին հեռանալ ներքաղաքային շրջաններից՝ բնակություն հաստատելով արվարձաններում։ Սա հնարավոր դարձավ 1956 թվականի Դաշնային մայրուղիների մասին օրենքի (Federal-Aid Highway Act of 1956), G.I. Bill-ի միջոցով տրամադրվող ցածր տոկոսադրույքով հիպոթեքային վարկերի, ինչպես նաև բնակարանային շուկայում ռասայական խտրականության (redlining) շնորհիվ։ Սակայն այս արտոնությունները հիմնականում հասանելի չէին էթնիկ փոքրամասնություններին, ինչի հետևանքով քաղաքային կենտրոններում առաջացան լուրջ սոցիալական և տնտեսական խնդիրներ։ 1960-ականներին այս երևույթը հանգեցրեց քաղաքային կենտրոնների ծանր անկմանը, որի հետևանքով բազմաթիվ աղքատ թաղամասեր վերածվեցին քայքայվող «գետտոների»։ Սպիտակամորթների անհամաչափ արտագաղթը քաղաքներից դեպի արվարձաններ երկար ժամանակ դիտարկվում էր որպես անապացուցելի կամ բացառապես անեկդոտային տվյալների վրա հիմնված երևույթ։ Քանի որ ԱՄՆ-ի քաղաքային բնակչությունը դեռևս մեծանում էր, քաղաքական որոշումներ կայացնելու համար չկար բավարար գիտական հիմնավորում, որը ցույց կտար սպիտակամորթների համեմատական նվազումը։ Առաջին տվյալները, որոնք կարող էին ապացուցել «սպիտակ արտագաղթի» գոյությունը, հավաքվեցին 1950 թվականի մարդահամարի ընթացքում։ Սակայն, ԱՄՆ Վիճակագրական բյուրոյի հին համակարգերի վրա իրականացված տվյալների նախնական մշակումը բավարար չափանիշներով չապացուցեց այս երևույթը։ Միայն երբ Սկրիպսի հիմնադրամի հետազոտող Դոնալդ Ջ. Բոգյուն (Donald J. Bogue) և Չիկագոյի համալսարանի Էմերսոն Սայմը (Emerson Seim) տվյալները վերստին մշակեցին UNIVAC I համակարգչով, սպիտակ արտագաղթը ստացավ գիտականորեն հաստատված իրականության կարգավիճակ։

Սպիտակ արտագաղթի իրականության գիտական հաստատումը միայն ավելի հզոր հաշվարկային գործիքի արդյունք չէր։ Կարևոր դեր խաղացին նաև Էմերսոն Սայմի (Emerson Seim) կողմից մշակված նոր վիճակագրական մեթոդները, որոնք օգնում էին բացահայտել այն կեղծ հակառակ էֆեկտները, որոնք առաջացել էին բազմաթիվ քաղաքների կողմից հզոր հարկային բազա ունեցող բնակիչների հեռանալուն ի պատասխան իրականացված անեքսիայի (annexation) հետևանքով։ Այլ կերպ ասած, կենտրոնական քաղաքները կլանում էին իրենց նոր արվարձանները, ինչի հետևանքով ներքաղաքային տարածքներից հեռացած ընտանիքները հաճախ նույնիսկ չէին հաշվվում որպես հեռացած:

20-րդ դարի երկրորդ կեսին արդյունաբերական վերակառուցումը (industrial restructuring) հանգեցրեց աշխատատեղերի զանգվածային կորստի։ Արդյունքում՝ նախկինում միջին խավի աշխատավոր խավերը հայտնվեցին աղքատության մեջ, և ոմանք չկարողացան հեռանալ ու աշխատանքի նոր հնարավորություն փնտրել։ Տնտեսական անկման շրջաններում անշարժ գույքի գները սովորաբար նվազում են, ինչը հնարավորություն է տալիս ցածր եկամուտ ունեցող անձանց հաստատվել այդ շրջաններում։ 1960-ականներից հետո ԱՄՆ-ի ներգաղթի օրենսդրության փոփոխությունները հանգեցրին նոր ներգաղթային ալիքների՝ Մեքսիկայից, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայից, Ասիայից և Աֆրիկայից։ Սա փոխեց ինչպես քաղաքների, այնպես էլ արվարձանների ժողովրդագրությունը։ ԱՄՆ-ն աստիճանաբար վերածվեց առավելապես արվարձանային պետության, և ժամանակի ընթացքում արվարձանները դարձան ավելի բազմազգ։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ի ամենաարագ աճող փոքրամասնությունը՝ լատինամերիկացիները (Latinos), սկսեցին հեռանալ ավանդական ներգաղթային քաղաքներից և հաստատվել հարավ-արևմտյան քաղաքներում, ինչպիսիք են Ալբուկերկեն (Albuquerque), Ֆինիքսը (Phoenix) և Տուսոնը (Tucson)։ 2006 թվականին լատինամերիկացիների թվի կտրուկ աճի արդյունքում Արևմուտքի որոշ քաղաքներում սպիտակամորթները դարձան փոքրամասնություն։

#### Պատճառներ
##### Օրենսդրական խտրականություն
1930-ականներին Հարավից դուրս գտնվող նահանգները, որտեղ ռասայական սեգրեգացիան օրինական էր, կիրառեցին ոչ պաշտոնական սեգրեգացիա՝ բացառող պայմանագրերի միջոցով, որոնք նշվում էին գույքային փաստաթղթերում, ինչպես նաև անշարժ գույքի շուկայի կարմիր գծմամբ: Սա ռասայական խտրականության հստակ, օրինականորեն հաստատված ձև էր՝ գույքի սեփականության և վարկավորման պրակտիկայում: Սևամորթներին փաստացիորեն արգելվում էր տներ գնել, նույնիսկ այն դեպքում, երբ նրանք ֆինանսական միջոցներ ունեին: Արվարձանային ընդլայնումը նախատեսված էր միայն միջին և աշխատավոր դասի սպիտակամորթների համար՝ պայմանավորված պատերազմի ջանքերից ստացված եկամուտների աճով և պետականորեն երաշխավորված հիպոթեքներով (VA, FHA, HOLC), որոնք տրամադրվում էին միայն սպիտակամորթներին՝ նոր տներ գնելու համար, ինչպիսիք ստեղծվել էին Դաշնային բնակարանային վարչության կողմից։ 1948 թվականին ԱՄՆ Գերագույն դատարանը որոշեց, որ ռասայական պայմանագրերն այլևս չեն կարող օրինականորեն կիրառվել։ Սակայն ռասայական խտրականությունը դեռևս շարունակվում էր՝ այլ մեխանիզմներով:

##### Ճանապարհաշինություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, մայրուղիների կառուցումը (Interstate Highway System) նպաստեց սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքին արդյունաբերական քաղաքներից դեպի արվարձաններ: Ճանապարհները ծառայում էին արվարձանաբնակներին՝ նրանց տեղափոխելով քաղաքային աշխատատեղեր, ինչը նպաստում էր արվարձանների զարգացմանը և հարկային բազայի տեղափոխմանը քաղաքներից դուրս։ Սա կարող էր էլ ավելի խորացնել քաղաքային անկումը: Որոշ դեպքերում, հատկապես ԱՄՆ-ի հարավային նահանգներում, տեղական կառավարությունները մայրուղիների շինարարությունն օգտագործում էին սևամորթ թաղամասերը բաժանելու և մեկուսացնելու համար՝ զրկելով նրանց ապրանքներից ու ծառայություններից, հաճախ արդյունաբերական գոտիների ներսում։ Ալաբամայի Բիրմինգհեմ քաղաքում տեղական իշխանությունները մայրուղային համակարգը կիրառեցին 1926 թվականի ռասայական գծագրման օրենքով հաստատված բնակավայրային սահմանները պահպանելու համար։ Մայրուղիների կառուցումը սևամորթների թաղամասերի միջով ի վերջո հանգեցրեց բնակչության նվազմանը՝ թողնելով միայն այն մարդկանց, որոնք ֆինանսական միջոցներ չունեին լքելու իրենց ավերված համայնքը:

##### Բլոքբաստինգ
Անշարժ գույքի գործնականում կիրառվող «բլոքբաստինգ» մեթոդը սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքի խթան էր և ոչ սպիտակամորթ բնակչության տեղաշարժը վերահսկելու միջոց։ Խարդախության միջոցով անշարժ գույքի գործակալները նպաստում էին սևամորթների կողմից սպիտակ թաղամասերում տներ գնելուն՝ կա՛մ անձամբ ձեռք բերելով այդ տները, կա՛մ սպիտակ վստահված գնորդի միջոցով և այնուհետև վերավաճառելով սևամորթ ընտանիքին։ Մնացած սպիտակ բնակիչները (ելնելով անշարժ գույքի գործակալների և տեղական լրատվամիջոցների հնչեցրած մտահոգություններից) վախենում էին իրենց գույքի արժեզրկումից և արագ վաճառում էին իրենց տները՝ սովորաբար վնասելով իրենց։ Գործակալները շահույթ էին ստանում ինչպես այս զանգվածային վաճառքներից, այնպես էլ նոր ներգաղթող սևամորթ ընտանիքներին վերավաճառելու հնարավորությունից՝ օգտագործելով արբիտրաժային գործարքներ և վաստակելով վաճառքի միջնորդավճարներ երկու խմբերի հետ աշխատելով։ Այս մեթոդի շնորհիվ թաղամասերի ռասայական կազմը հաճախ ամբողջությամբ փոխվում էր մի քանի տարվա ընթացքում։

##### Միավորումը քաղաքական անկման հետ
աջից|մինի|250x250փքս|ԱՄՆ-ում քաղաքային անկումը. Նյու Յորքի Հարավային Բրոնքսը 1970-1980-ական թվականներին դարձավ քաղաքների նկատմամբ դաշնային և տեղական իշխանությունների անտարբերության խորհրդանիշ։ Իսպաներեն գրությունը կարդացվում է '''"FALSAS PROMESAS"''' (Կեղծ խոստումներ), իսկ անգլերեն գրությունը՝ '''"BROKEN PROMISES"''' (Խախտված խոստումներ)։
Քաղաքային անկումը սոցիոլոգիական գործընթաց է, որի ընթացքում քաղաքը կամ դրա որոշ հատվածները ենթարկվում են քայքայման և անմխիթար վիճակի։ Դրա բնորոշ գծերն են բնակչության նվազումը, տնտեսական վերակառուցումը, լքված շենքերը, բարձր գործազրկությունն ու աղքատությունը, ընտանիքների կազմալուծումը, քաղաքական մեկուսացումը, հանցավորության աճը և անբարենպաստ քաղաքային միջավայրը։ Սպիտակ արտագաղթը մեծ ազդեցություն ունեցավ այս գործընթացի վրա, քանի որ միջին խավի բնակիչների հեռանալը հանգեցրեց քաղաքների հարկային եկամուտների նվազմանը։ Լքված գույքը գրավում էր հանցագործներին և փողոցային ավազակախմբերին, որը նպաստում էր հանցագործության աճին։

1970-ական և 1980-ական թվականներին քաղաքային քայքայումը կապված էր արևմտյան քաղաքների հետ, հատկապես Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայի որոշ մասերում: Այդ ժամանակաշրջանում գլոբալ տնտեսությունների, տրանսպորտի և կառավարական քաղաքականության հիմնական կառուցվածքային փոփոխությունները ստեղծեցին տնտեսական, ապա սոցիալական պայմաններ, որոնք հանգեցրին քաղաքների անկմանը։

Սպիտակամորթների զանգվածային փախուստը Հյուսիսային Ամերիկա հակադարձվեց 1990-ականներին, երբ արվարձանների հարուստ բնակիչները վերադարձան քաղաքներ ՝ մեղմացնելով քայքայված քաղաքային թաղամասերի վիճակը։

##### Սպիտակ փախուստը ՝ կազմակերպված կառավարության կողմից

աջից|մինի|Լևիթաուն, Փենսիլվանիա, օդային տեսարան։
Նոր բնակավայրեր ստեղծվեցին լքված քաղաքի իրավասությունից դուրս՝ խուսափելու քաղաքի ենթակառուցվածքների պահպանման ժառանգական ծախսերից։ Փոխարենը, նոր տեղական իշխանությունները հարկերն ուղղեցին արվարձանային ենթակառուցվածքների կառուցմանը։ Դաշնային կառավարությունը նպաստեց սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքին և ոչ սպիտակամորթ թաղամասերի վաղ անկմանը՝ զրկելով դրանք կապիտալ վերանորոգման հիփոթեքային վարկերից, ինչի հետևանքով համայնքներին դժվար էր պահպանել կամ ներգրավել միջին խավի բնակիչներին։

Նոր արվարձանային համայնքները սահմանափակում էին աղքատ և ոչ սպիտակամորթ բնակիչների արտագաղթը քաղաքներից՝ սահմանափակող գոտիականացման միջոցով, ինչի հետևանքով միջին խավից ցածր եկամուտ ունեցող շատ մարդիկ չէին կարողանում ձեռք բերել տուն արվարձաններում։ Շատ ամբողջովին սպիտակամորթ արվարձանները ի վերջո կցվեցին այն քաղաքներին, որոնցից դուրս էին տեղափոխվել նրանց բնակիչները։ Օրինակ՝ Վիսկոնսին նահանգի Միլուոքի քաղաքը մասնակիորեն կցեց Գրանվիլի նման փոքր քաղաքներ։ Այդ ժամանակվա քաղաքապետ Ֆրանկ Զեյդլերը բողոքում էր սոցիալական առումով վնասակար «Երկաթե օղակի» (Iron Ring) դեմ, որը կազմավորվել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նոր ստեղծված համայնքների միջոցով։ Նույնպես, կիսագյուղական բնակավայրեր, ինչպիսիք են Օուք Քրիք, Հարավային Միլուոքի և Ֆրանկլին քաղաքները, պաշտոնապես ձեւավորվեցին որպես առանձին վարչական միավորներ՝ խուսափելու քաղաքային կցումից։ Վիսկոնսինի նահանգային օրենքը թույլ էր տալիս Միլուոքին կցել այն գյուղական և արվարձանային տարածքները, որոնք չէին համապատասխանում առանձին միավոր ձեւավորելու իրավական չափանիշներին։

##### Դպրոցների տարանջատում
Որոշ տարածքներում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հանրային դպրոցների ռասայական ապասեգրեգացիան խթանեց սպիտակամորթ բնակչության արտահոսքը։ 1954 թվականին ԱՄՆ Գերագույն դատարանի *Brown v. Board of Education* (1954) գործով որոշումը իրավականորեն վերացրեց 19-րդ դարում *Plessy v. Ferguson* (1896) գործով սահմանված «առանձին, բայց հավասար» ռասայական խտրականության քաղաքականությունը։ Այս որոշմամբ հանրային դպրոցների ապասեգրեգացիան ճանաչվեց հակասահմանադրական։ Հարավային շատ շրջաններ ուժեղ դիմադրություն ցույց տվեցին այս քաղաքականությանը։ Որոշ դեպքերում սպիտակամորթ ծնողները դուրս բերեցին իրենց երեխաներին հանրային դպրոցներից և ստեղծեցին մասնավոր կրոնական դպրոցներ։ Այս դպրոցները, որոնք կոչվում էին ապասեգրեգացիայի դեմ ակադեմիաներ (*segregation academies*), հիմնադրվեցին ԱՄՆ հարավային նահանգներում 1950-ականների վերջից մինչև 1970-ականների կեսերը, ինչը թույլ էր տալիս ծնողներին խուսափել իրենց երեխաներին ռասայական խառը դպրոցներում գրանցելուց։

957 թվականին, երբ Բալթիմորում (Մերիլենդ) իրականացվեց ապասեգրեգացիան, *Clifton Park Junior High School*-ում 2,023 սպիտակամորթ աշակերտ կար և 34 սևամորթ։ Տասը տարի անց դպրոցում 12 սպիտակամորթ էր մնացել, մինչդեռ սևամորթ աշակերտների թիվը հասել էր 2,037-ի։ Նույն ժամանակահատվածում *Garrison Junior High School*-ի աշակերտների թիվը նվազեց 2,504 սպիտակամորթից և 12 սևամորթից մինչև 297 սպիտակամորթ և 1,263 սևամորթ։ Միևնույն ժամանակ, քաղաքի աշխատավոր դասի բնակչությունը կրճատվեց՝ ծանր արդյունաբերության վերակառուցման հետևանքով աշխատատեղերի կորստի պատճառով։

*Swann v. Charlotte-Mecklenburg Board of Education* (1971) գործով Գերագույն դատարանը կարգադրեց ապասեգրեգացիոն ավտոբուսային փոխադրումներ՝ աղքատ սևամորթ աշակերտներին տեղափոխելու արվարձանների սպիտակամորթ դպրոցներ, և սպիտակամորթ աշակերտներին՝ քաղաքի դպրոցներ՝ ուսանողական կազմը ինտեգրելու նպատակով։ *Milliken v. Bradley* (1974) գործով դատավոր Ուիլյամ Դուգլասը նշել է. «Դեթրոյթի կենտրոնական հատվածն այժմ բավականին համասեռ սևամորթ է, և մենք գիտենք, որ սևամորթների մեծ մասն ավելի աղքատ է»։ Նմանապես, 1977 թվականին *Penick v. The Columbus Board of Education* (1977) գործով դաշնային որոշումը արագացրեց սպիտակամորթների արտահոսքը Օհայոյի Կոլումբուս քաղաքից։ Չնայած դպրոցների ապասեգրեգացիան վերաբերում էր միայն հանրային դպրոցներին, ռասայական ինտեգրման ամենակոշտ ընդդիմախոսները հաճախ եղել են այն սպիտակամորթները, որոնց երեխաները սովորել են մասնավոր դպրոցներում։

Դպրոցների ապասեգրեգացիայի և ավտոբուսային փոխադրումների ոչ աշխարհագրական, այլ երկրորդական հետևանքն էր «մշակութային» սպիտակամորթների արտահոսքը։ Սա դրսևորվում էր նրանով, որ սպիտակամորթ ծնողները իրենց երեխաներին դուրս էին բերում ռասայական խառը հանրային դպրոցներից և տեղափոխում մասնավոր դպրոցներ, որոնք չէին ենթարկվում դաշնային ինտեգրացիոն օրենքներին։ 1970 թվականին, երբ Կալիֆոռնիայի կենտրոնական շրջանի ԱՄՆ շրջանային դատարանը կարգադրեց ապասեգրեգացնել Փասադենայի *Unified School District*-ը, սպիտակամորթ աշակերտների թիվը (54%) համահունչ էր շրջանի սպիտակամորթ բնակչության տոկոսին (53%)։ Սակայն երբ ապասեգրեգացիան սկսվեց, այն սպիտակամորթները, ովքեր կարող էին թույլ տալ մասնավոր կրթություն, տեղափոխեցին իրենց երեխաներին այնտեղ։ 2004 թվականին Փասադենայում արդեն կար 63 մասնավոր դպրոց, որտեղ սովորում էր քաղաքի աշակերտների 33%-ը, մինչդեռ հանրային դպրոցների սպիտակամորթ աշակերտների թիվը կազմել էր ընդամենը 16%։ Փասադենայի հանրային դպրոցների վարչության ղեկավարը բնորոշել էր հանրային դպրոցները որպես «սարսափ» սպիտակամորթների համար՝ փորձելով մշակել քաղաքականություն, որը կվերականգներ սպիտակամորթ ծնողների հետաքրքրությունը քաղաքային դպրոցների նկատմամբ։

##### Հանցագործություն
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1960-70-ականներին սպիտակամորթ ընտանիքների՝ քաղաքներից արվարձաններ տեղափոխվելու հիմնական պատճառներից մեկը հանցավորության աճն էր։  Սամուել Քայը (2018) մեջբերում է մի շարք ուսումնասիրություններ, որոնք եզրակացրել են, որ հանցավորությունն ու թաղամասերի անկումը, այլ ոչ թե ռասայական նախապաշարմունքները, ավելի նշանակալի գործոններ են սպիտակամորթների հեռացման գործում։ Էլենն ու Օ'Ռեգանը (2010) պարզել են, որ քաղաքային կենտրոններում հանցավորության նվազումը նվազեցնում է դեպի արվարձաններ արտագաղթը, սակայն այն նոր ընտանիքներ ներգրավելու էական ազդեցություն չի ունենում։

## Օվկիանիա
### Ավստրալիա
Սիդնեյում ավստրալացի ծնված (սպիտակ և ոչ սպիտակ) բնակչության տոկոսն ընկավ Ֆեյրֆիլդում և Կանթերբերիում՝ 3 տոկոսով, Օբյորնում՝ 6 տոկոսով, իսկ Սթրաթֆիլդում՝ 3 տոկոսով (1991-1996թթ․)։ Միայն Լիվերպուլում՝ Սիդնեյի արագ աճող շրջաններից մեկում, ինչպես տեղացի, այնպես էլ արտասահմանից եկած տղամարդկանց թիվն ավելացավ, սակայն արտասահմանցիների աճի տեմպն զգալիորեն գերազանցեց տեղացիների աճը․ 1996թ․-ի դրությամբ արտասահմանցիների մասնաբաժինը 43․5%-ից բարձրացավ 49%-ի։ Հարավ-արևմտյան արվարձաններից տեղափոխված ավստրալացիները հիմնականում վերաբնակվեցին Փենրիթում (հյուսիս-արևմուտք) և Գոսֆորդում ու Ուայոնգում (հյուսիս-արևելք)։

Նոր Հարավային Ուելսի Երկրորդական դպրոցների տնօրենների խորհուրդը և Արևմտյան Սիդնեյի համալսարանը նշում են, որ նահանգի հանրային դպրոցներում սպիտակամորթների արտահոսք է նկատվել մասնավոր և կաթոլիկ դպրոցներ, երբ դրանցում ավելացել է աբորիգեն և Մերձավոր Արևելքից ներգաղթած ուսանողների թիվը։

2018թ․-ին Նոր Հարավային Ուելսի ընդդիմության առաջնորդ Լյուք Ֆոլին անդրադարձավ սպիտակամորթ բնակչության հեռացման երևույթին Ֆեյրֆիլդում՝ նշելով, որ այնտեղ Իրաքի և Սիրիայի փախստականները փոխարինում են անգլո-ավստրալացիներին, սակայն ավելի ուշ նա ներողություն խնդրեց իր մեկնաբանությունների համար։

### Նոր Զելանդիա
alt=European/Pākehā students make up less than 10% of the student body in 1st-decile schools and over 70% in high-decile schools. Māori and Pasifika students make up 50 and around 42% respectively in 1st-decile schools, and less than 10% each in 10th-decile schools.|մինի|250x250փքս|Նոր Զելանդիայի դպրոցների աշակերտների տոկոսը, որոնք պատկանում են որոշակի էթնիկ խմբերի, 2011 թ.-ին բաժանվում է ըստ սոցիալ-տնտեսական դեցիլի: "Սպիտակ փախուստը" ակնհայտ է այն դեպքերում, երբ ցածր կրթություն ունեցող դպրոցներում անհամաչափ քիչ են եվրոպացի աշակերտները և շատ են Մաորի և Փասիֆիկայի աշակերտները, մինչդեռ բարձր կրթություն ունեցող դպրոցներում հակառակ իրավիճակ է նկատվում:
Նոր Զելանդիայում սպիտակամորթների արտահոսքը նկատվել է ցածր սոցիալ-տնտեսական մակարդակի դպրոցներում։ Կրթության նախարարության տվյալներով՝ 2000թ․-ին 60,000 եվրոպացի ուսանող սովորում էր այդ դպրոցներում, սակայն 2010թ․-ին նրանց թիվը կիսով չափ նվազեց։ Միևնույն ժամանակ, բարձր սոցիալ-տնտեսական դպրոցներում եվրոպացի ուսանողների թիվը կտրուկ աճեց։ Նախարարությունը պնդում էր, որ այս փոփոխությունների պատճառը ժողովրդագրական տեղաշարժերն են, սակայն ուսուցիչներն ու տնօրենները նշում էին, որ դրա հիմքում ընկած են ռասայական և դասակարգային կարծրատիպերը։

Մի հատուկ դեպք տեղի է ունեցել Sunset Junior High School-ում (Ռոտորուայի արվարձաններից մեկում) 1980-ականների սկզբին դպրոցում սովորողների թիվը նվազեց 700-ից մինչև 70։ Մնացած 70 ուսանողներից միայն մեկը սպիտակ էր, մնացածը՝ մաորի։ Այս տարածքում բնակվում են հիմնականում աղքատ, ցածր որակավորում ունեցող ընտանիքներ, որոնց մեծ մասը միայնակ մայրեր են։ Սոցիալական խնդիրների հետևանքով դպրոցի ուսանողների կրթական առաջադիմությունը շատ ցածր է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Seligman, Amanda I. (2005), *Block by Block: Neighborhoods and Public Policy on Chicago's West Side* Chicago: University of Chicago Press.
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Բնակչության գաղթ
Կատեգորիա:Բնակչության տեղահանում
Կատեգորիա:Ժողովրդագրություն
Կատեգորիա:Ներգաղթ
Կատեգորիա:Ռասիզմ