Սկոպոֆոբիա

**Սկոպոֆոբիա**, **սկոպտոֆոբիա,** կամ **օֆթալմոֆոբիա,** տագնապային խանգարում, որը բնորոշվում է հանրային վայրում կամ այլ մարդկանց կողմից երկար նայվելու չափազանց վախով։

Նմանատիպ ֆոբիա է էրիթրոֆոբիան՝ ամոթից կարմրելու վախը: Սկոպոֆոբիան նաև սովորաբար կապված է շիզոֆրենիայի և այլ նմանատիպ խանգարումների հետ: Հաճախ սկոպոֆոբիան հանգեցնում է այլ տագնապային խանգարումներին բնորոշ ախտանիշների: Սկոպոֆոբիան համարվում է և՛ սոցիոֆոբիա, և՛ հատուկ ֆոբիա :

## Ախտանիշներ
Սկոպոֆոբիայով տառապող անձինք սովորաբար ֆոբիայի ախտանիշներ են դրսևորում է այն սոցիալական իրավիճակներում, երբ նրանց վրա ուշադրություն են դարձնում, օրինակ՝ հանրային ելույթների ժամանակ: Սոցիալական անհանգստություն կարող են առաջացնել նաև այլ գործոններ, ինչպիսիք են նոր մարդկանց հետ ծանոթությունը, ծաղրվելը կամ քննադատվելը, կամ նույնիսկ հեռախոսազանգին պատասխանելը։

Սկոպոֆոբիան հաճախ ունի ընդհանուր ախտանիշներ այլ տագնապային խանգարումների հետ։ Սկոպոֆոբիայի ախտանիշներից են խուճապը, սարսափի զգացողությունները, սրտի արագ բաբախյունը, շնչառության դժվարությունը, սրտխառնոցը, բերանի չորությունը, դողը, անհանգստությունը։ Սկոպոֆոբիայի հետ կապված այլ ախտանիշներ կարող են լինել գերօդափոխումը, մկանային լարվածությունը, գլխապտույտը, տրեմորը, արցունքահոսությունը և աչքերի կարմրությունը։ Էպիլեպտիկի մոտ այն կարող է նոպա առաջացնել։

## Պատճառներ
Սկոպոֆոբիան ֆոբիաների մեջ յուրահատուկ է նրանով, որ այն համարվում է և՛ սոցիալական ֆոբիա, և՛ հատուկ ֆոբիա, քանի որ դա սպեցիֆիկ երևույթ է, որը տեղի է ունենում սոցիալական միջավայրում։ Ինչպես ֆոբիաների մեծ մասի դեպքում, սկոպոֆոբիան սովորաբար առաջանում է անձի կյանքում տեղի ունեցած տրավմատիկ իրադարձության արդյունքում: Սկոպոֆոբիայի դեպքում հավանական է, որ անձը մանկության տարիներին ենթարկվել է հանրային ծաղրի։

## Բուժում
Սկոպոֆոբիայի առաջարկվող բուժումներից են հիպնոթերապիան, նեյրոալեզվական ծրագրավորումը և էներգետիկ հոգեբանությունը։ Սկոպոֆոբիայի ծայրահեղ դեպքերում հնարավոր է, որ հիվանդին նշանակվեն անհանգստության դեմ դեղեր։ Նշանակված դեղորայքը կարող է ներառել բենզոդիազեպիններ, հակադեպրեսանտներ կամ բետա ադրենապաշարիչներ։

## Պատմություն
*Սոցիալական ֆոբիա* հասկացությունը հիշատակվել է դեռևս մ.թ.ա. 400 թվականին։ Սկոպոֆոբիայի մասին առաջին հիշատակումներից մեկը արել է Հիպոկրատը, ով նկարագրել է չափազանց ամաչկոտ մի անհատի՝ ասելով, որ նման մարդը «սիրում է խավարը ինչպես լույսը» և «կարծում է, թե բոլորը նայում են իր վրա»։

«Սոցիալական ֆոբիա» ( *phobie sociale* ) տերմինն առաջին անգամ 1903 թվականին օգտագործել է ֆրանսիացի հոգեբույժ Պիեռ Ժանեթը։։

## Ստուգաբանություն
*Սկոպոֆոբիա* տերմինը ծագում է հունարեն σκοπέω *skopeō* «նայել, զննել», և φόβος *phobos* «վախ» բառերի համադրումից։

## Մեդիայում
* *«Օկամի-սան»* (2006-) լայթ նովելների շարքի Ռյոշի Մորինոյի կերպարը տառապում է սկոպոֆոբիայով և  երկար մազեր է կրում՝ աչքերի թաքցնելու համար, և լաց է լինում, երբ նկատում է, որ մարդիկ իրեն են նայում։
* SCP հիմնադրամի SCP-096 կերպարը (հայտնի նաև որպես Ամաչկոտ Տղա) մարդանման հրեշ է, որը մեծ տառապանք է արտահայտում և բռնի կերպով արձագանքում է, երբ իր դեմքը տեսնում են, և անդադար որսում և անձամբ սպանում այն մարդկանց, ով տեսել է իրեն։ 
* Շվեդական *[[Minecraft]]* (2011) խաղում հանդիպող Էնդերմենները, հնարավոր է, որ տառապում են սկոպոֆոբիայով, քանի որ նրանք թշնամական վարք են ցուցաբերում իրենց աչքերի մեջ նայող խաղացողի հանդեպ և հարձակվում են նրա վրա։

## Գրականություն
* Մոս Հարթ, *«Մթության միջի տիկինը»* (Նյու Յորք, 1941)
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Բժշկական դասակարգում
Կատեգորիա:Վախ
Կատեգորիա:Տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Ֆոբիաներ