Բեկման սխալ

**Բեկման սխալ** (), աչքի և/կամ եղջերաթաղանթի ձևի փոփոխման պատճառով լույսը ցանցաթաղանթի վրա ճշգրիտ կենտրոնացնելու խնդիր։ Բեկման սխալի ամենահաճախ հանդիպող տեսակներն են՝ կարճատեսությունը, հեռատեսությունը, աստիգմանտիզմը, պրեսբիոպիան։ Կարճատեսությունը հանգեցնում է հեռու տեղակայված առարկաների մշուշոտ երևալուն, հեռատեսությունը և պրեսբիոպիան՝ մոտ տեղակայված առարկաների մշուշոտ երևալուն, իսկ աստիգմատիզմը՝ իրերի ձգված և մշուշոտ երևալուն։ Այլ սիմպտոմներից են երկտեսությունը, գլխացավը, աչքերի լարվածությունը։

Կարճատեսության պատճառն է ակնագնդի նորմայից ավելի երկար լինելը, հեռատեսության պատճառը՝ ներմայից կարճ լինելը, իսկ աստիգմատիզմինը՝ եղջերաթաղանթի սխալ ձևը։ Որոշ ռեֆրակտիվ սխալներ ավելի հաճախ հանդիպում են այն մարդկանց շրջանում ում ծնողները նույնպես ունեն տվյալ խնդիրը։ Ախտորոշումը կատարվում է աչքի հետազոտման միջոցով։

Բեկման սխալները շտկվում են ակնոցի, կոնտակտային ոսպնյակների կամ վիրահատության միջոցով, որոնցից ամենահեշտ և ապահով կորեկցիայի մեթոդը համարվում է ակնոցը։ Կոնտակտային ոսպնյակները ապահովում են ավելի լայն տեսադաշտ, սակայն ունեն ինֆեկցիայի ռիսկի ավելի մեծ հավանականություն։ Ռեֆրակտիվ վիրահատությունը մշտապես փոխում է եղջերաթաղանթի կառուցվածքը։

Ամբողջ աշխարհում ռեֆրակտիվ սխալներով մարդկանց թիվը կազմում է մոտավոր մեկից երկու միլիարդ։ Հաճախականությունը տարբերվում է տարբեր տարածաշրջաններում՝ եվրոպացիների մոտ 25%, ասիացիների 80% ախտահարմամբ։ Կարճատեսությունը ամենատարածված խանգարումն է։ Մեծահասակների շրջանում ցուցանիշները կազմում են 15-ից 49%, մինչդեռ երեխաների մոտ՝ 1․2-ից 42%։ Հեռատեսությունը ավելի հաճախ հանդիպում է փոքր երեխաների և տարեցների շրջանում։ Պրեսբիոպիան հանդիպում է 35-ից բարձր տարիքով անձանց մոտ։

Բեկման սխալով և կորեկցիա չանցած անձանց քանակը 2013 թվականին կազմել է մոտ 660 միլիոն (հարյուրից ամեն տասներորդը)։ Նրանցից 9․5 միլիոնը եղել է կույր, բեկման սխալի պատճառով։ Այն տեսողության կորստի ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է, կատարակտի, մակուլոդեգեներացիայի և վիտամին A-ի անբավարարության հետ մեկտեղ։

## Նորմալ բեկում
Հստակ պատկեր տեսնելու համար աչքը պետք է կենտրոնացնի լույսի ճառագայթները ցանցաթաղանթի՝ աչքի լույսը ընկալող մասի վրա, որը տեղակայված է ակնագնդի հետին սեգմենտում։ Այս կենտրոնացումը կոչվում է բեկում կամ ռեֆրակցիա և իրականացվում է եղջերաթաղանթի և ոսպնյակի միջոցով։ Վերջիններս տեղակայված են աչքի առաջային սեգմենտում։

Լույսի ճիշտ կենտրոնացումը ցանցաթաղանթի վրա հեռու օբյեկտներ դիտելիս կոչվում է ներմալատեսություն կամ էմետրոպիա։ Սա նշանակում է, որ աչքի լույսի անդրադարձման ուժը համընկնում է այն ուժին, որը անհրաժեշտ է լույսի զուգահեռ ճառագայթները ցանցաթաղանթի վրա կենտրոնացնելու համար։ Հետու է համարվում այն օբյեկտը, որը տեղակայված է աչքից վեց մետրից ավելի հեռու։

Երբ առարկան տեղակայված է աչքին մոտ, լույսի ճառագայթները այլևս զուգահեռ չեն մտնում աչք։ Հետևաբար աչքը ուժեղացնում է անդրադարձման ուժը, որպեսզի լույսի ճառագայթները բերի ռետինա։ Սա կոչվում է ակոմոդացիա։

## Դասակարգում
մինի|Վերևում՝ հեռատեսության շտկում, օգտագործելով ուռուցիկ ոսպնյակ։ Ներքևում՝ կարճատեսության շտկում, օգտագործելով գոգավոր ոսպնյակ
Բեկման սխալը, կամ երբեմն ամետրոպիան, առաջանում է երբ աչքի բեկման ուժը չի համապատասխանում աչքի երկարությանը։ Արդյունքում պատկերը չի կենտրոնանում անմիջապես ցանցաթաղանթի վրա։

Բեկման սխալի տեսակներ են միոպիան, հիպերմետրոպիան, պրեսբիոպիան և աստիգմատիզմը։

* **Միոպիայի** կամ **[[Կարճատեսություն|կարճատեսության]]** ժամանակ բեկման ուժը չի չափազանց ուժեղ է ակնագնդի երկարության համար։ Այս մարդիկ սովորաբար ունեն մշուշոտ տեսողություն և դժվարանում են տեսնել հեռու տեղակայված օբյեկտները։ Միոպիան հաճախակի շտկվում է գոգավոր ոսպնյակի միջոցով։
* **Հիպերմետրոպիայի** կամ **[[Հեռատեսություն|հեռատեսության]]** ժամանակ բեկման ուժը չափազանց թույլ է ակնագնդի երկարության համար։ Այս մարդիկ դժվարանում են տեսնել մոտ տեղակայված առարկաները։ Հիպերմետրոպիան շտկվում է ուռուցիկ ոսպնյակի միջոցով։
* **[[Պրեսբիոպիա]]յի** ժամանակ ոսպնյակի ճկունությունը նվազում է, սովորաբար պայմանավորված տարիքով։ Այս մարդիկ ունենում են դժվարություններ մոտ առարկաները տեսնելու մեջ, ինչը թեթևանում է ակնոցների, բիֆոկալ կամ պրոգրեսիվ ոսպնյակների միջոցով։
* **Աստիգմատիզմի** ժամանակ աչքի օպտիկական ուժը չի համապատասխանում եղջերաթաղանթի մակերեսին, վերջինիս անհամաչափության պատճառով։

Երեխաները սովորաբար ծնվում են հիպերմետրոպ և հետագայում, ըստ ակնագնդի երկարեցման, շարժվում են կա՛մ դեպի նորմալատեսություն, կա՛մ դեպի միոպիա։

Այլ տերմին է անիզոմետրոպիան, երբ երկու աչքերը ունեն անհավասար բեկման ուժեր, և անիզեյկոնիան, երբ աչքերի միջև տարբերվում են խոշորացման ուժերը։

Բեկման սխալները հիմնականում չափվում են օգտագործելով երեք սանդղակ՝ գունդ, գլանդ և առանցք։

* **Գունդ։** Այս թիվը ցույց է տալիս տեսողությունը շտկելու համար անհրաժեշտ ոսպնյակի ուժը։ Բացասական ցուցանիշը նշանակում է կարժատեսություն, իսկ դրական ցուցանիշը՝ հեռատեսություն։
* **Գլան՝** ցույց է տալիս աստիգմատիզմի աստիճանը, եթե այն առկա է։
* **Առանցք՝** ցույց է տալիս աստիգմատիզմի ուղղությունը և չափվում է 1-ից 180 աստիճանով։

Աչքը, որը հեռու առարկաներ դիտելիս չունի բեկման սխալ, կոչվում է էմետրոպ։ Այսինքն այն կարողանում է կենտրոնացնել լույսի զուգահեռ ճառագայթները ցանցաթաղանթի վրա, առանց որևէ օժանդակ միջոցների։ Հեռու է համարվում այն առարկան, որը տեղակայված է աչքից 6 մետրից հեռու։

## Սքրինինգ
Եթե երեխաների մոտ բեկման սխալները չեն շտկվում, նրանք հայտվում են ամբիլոպիայի զարգացման վտանգի տակ, որի ժամանակ տեսողությունը մշտապես մշուշոտ է մնում։ Քանի որ երեխաները հաճախ չեն գանգատվում մշուշոտ տեսողությունից, խորհուրդ է տրվում ունենալ ամենամյա տեսողության հետազոտություն, սկսած երեք տարեկանից։ Սրա շնորհիվ առկայության դեպքում կբացահայտվեն և կշտկվեն հնարավոր բեկման սխալները։

## Ռիսկի գործոններ
### Գենետիկա
մինի|Վաղ փուլի պիգմենտային ռետինիտ ունեցող անձի աչքի ֆունդուս լուսանկար
Կան մի շարք փաստեր, կվայող ռեֆրակտիվ սխալի գենետիկական նախատրամադրություն մասին։ Այն անձիք, ում ծնողները ունեն որոշակի բեկման սխալ, ավելի հակված են նույն բեկման սխալները ունենալուն։

Օնլայն մենդելյան ժառանգությունը մարդու մեջ (OMIM) թվարկում է 261 գենետիկ խանգարում, որի մեջ մտնում է նաև միոպիան։ Միոպիան առկա է շարակցական հյուսվածքի ժառանգական խանգարումների ժամանակ, օրինակ Մարֆանի համախտանիշի (OMIM 267750), Սթիկլերի համախտանիշի (տեսակ 1 OMIM 108300, տեսակ 2 OMIM 604841)։ Միոպիան կարող է նաև դրսևորվել X շղթայակցված մուտացիաներում, որոնք առաջացնում են ցանցաթաղանթի ֆոտոընկալիչների ֆունկցիայի խանգարում (NYX, RP2, MYP1)։ Դրանցից են աուտոսոմ ռեցեսիվ ժառանգվող ստացիոնար գիշերային կուրությունը (CSNB; OMIM 310500), պիգմենտային ռետինիտը (RP2; OMIM 312600)։

### Արտաքին գործոններ
Բեկման սխալի և գենետիկ նախատրամադրության կապի ուսումնասիրման մեջ կա հարաբերակցություն արտաքին գործոնների հետ։ Միոպիան ուսումնասիրվել է տեսողական ինտենսիվ ժանրաբեռնվածություն ունեցող անձանց մոտ։ Պարզվել է նաև, որ կարդալը երեխաների մոտ կարճատեսություն զարգացնելու նախադրյալ է։ Միոպիա ունեցող երեխաները նշանակալի ավելի շատ ժամանակ են անց կացնում կարդալով, քան ոչ միոպիկ երեխաները ովքեր ժամանակ են անցկացնում դրսում։ Բացի այդ, մետ առարկաների վրա երկար ժամանակ կենտրոնանալը, օրինակ կարդալ, գրել, էկրաններին նայելը, նույնպես ունի մեծ գործոն միոպիայի զարգացման մեջ։ Սոցիալական կարգավիճակը և կրթության բարձր մակարդակը նույպես նպաստում են կարճատեսության զարգացմանը։

## Ախտորոշում
մինի|Բժիշկը օգտագործում է փորձնական շրջանակ և փորջնական ոսպնյակներ՝ անջի բեկման սխալը պարզելու համար
Մշուշոտ տեսողությունը կարող է առաջանալ տարբեր գործոններից, որոնք ոչ միշտ են կապված բեկման սխալի հետ։ Բեկման հաստատվում է ակնաբուժի կողմից աչքի հետազոտման ժամանակ։ Օգտագործվում են տարբեր օպտիկական ուժ ունեցող ոսպնյակներ և հաճախ ռետինոսկոպ։ Հիվանդը նայում է հեռու տեղակայված առարկային, մինչ բժիշկը բոխում է տարբեր բեկման ուժով ոսպնյակները։

Ավտոմատացված ռեֆրակտորը գործիք է, որը երբեմն օգտագործվում է ռետինոսկոպիայի ժամանակ՝ օբյոկտիվորեն բեկման սխալը գնահատելու համար։

Տեսողական խանգարումները՝ առաջացած բեկման սխալից, կարող են տարբերակվել այլ խնդիրներից օգտագործելով քորոց փակող։

## Կառավարում
Ռեֆրակցիոն սխալի կառավարումը իրականացվում է ակնաբուժի, օպտոմետրիստի կամ ռեֆրակցիոնիստի ախտորոշումից հետո։

Բուժման տեսակը կախված է վիճակի ծանրության և լրջության աստիճանից։ Թեթև ծանրության բեկման սխալները հնարավոր է թողնեն վիճակը չշկված, հատկապես եթե անձը ասիմպտոմատիկ է։ Նրանք ովքեր ունեն սիմպտոմներ օգտագործում են ակնոց, կոնտակտային ոսպնյակներ, ռեֆրակցիոն վիրահատություն, կամ երբեմն օգտագործում են վերջիններիս համակցությունը։

### Ակնոց
Ամենաարդյունավետ ձևն են բեկման սխալները շտկելու համար։ Սակայն նրանց առկայությունը և մատչելիությունը կարող են դժվարություն առաջացնել ցածր եկամուտ ունեցող անձանց համար։ Ակնոցները կարող են դժվարություն առաջացնել երեխաների համար, քանի որ նրանք հակված են չկրել ակնոցները այնքան ինչքան անհրաժեշտ է։

Ինչպես վերը նշվել է բեկման սխալները առաջանում են լույսի սխալ կենտրոնացումից ցանցաթաղանթի վրա։ Ակնոցը աշխատում է որպես աչքի լրացուցիչ շերտ և օգնում են ճիշտ կենտրոնացնել լույսը։ Կախված տեսակից, ակնոցները ունեն տարբեր ֆունկցիաներ։

; Կարդալու ակնոց
: Այս ակնոցը հիմնականում օգնում է կարդալու համար։ Հատկապես օգտագործվում է տարիքի հետ կապված պրեսբիոպիայի հետ։
; Մեկ խնդրի ոսպնյակներ
: Կարգավորում են մեկ տեսակի տեսողության խանգարում, կա՛մ կարճատեսության, կա՛մ հեռատեսության համար։
; Մուլտիֆոկալ ոսպնյակներ
: Շտկում են միանգամից մի քանի տեսակի տեսողության խանգարումներ։ Օրինակ և՛ կարճատեսություն, և՛ հեռատեսություն։

### Կոնտակտային ոսպնյակներ
Որպես այընտրանք, որոշ մարդիկ նախընտրում են կոնտակտային ոսպնյակներ։ Մի տեսակը պինդ ոսպնյակներն են, որոնք փոխում են եղջերաթաղանթի ձևը։ Մյուս տեսակը փափուկ ոսպնյակներն են, պատրաստված սիլիկոնից կամ հիդրոգելից։ Կախված տեսակից, սպնյակները կարող են օգտագործվել օրական կամ շաբաթական կտրվածքով։.

Կան մի շարք բարդություններ, կապված կոնտակտային ոսպնկյակների հետ, հատկապես օրական օգտագործման համար նախատեսվախների։

Եթե զարգանում է կարմրություն, քոր և տեսնելու դժվարացում, անհրաժեշտ է անմիջապես դադարել կրել կոնտակտային ոսպնյակները և դիմեն ակնաբուժի։

### Վիրահատություն
Օգտագործվում է աչքի լազերային վիրահատություն in situ keratomileusis (LASIK)։ Ծանր միոպիան բուժելու այլ վիրահատությունների շարքում են իմպլանտների տեղադրումը՝ մաքուր ոսպնյակի հեռացումից հետ։ Ծանր կերատոկոնուսով հիվանդների համար տարբերակ է նաև եղջերաթաղանթի փոխպատվաստումը։ Ինչպես ցանկացած վիրահատական միջամտության դեպքում, այստեղ նույնպես հետվիրահատական շրջանում նույպես կարող են առաձանալ բարդություններ։ Հիվանդները պետք է նախօրոք տեղեկացվեն, թե ինչ սպասեն, և ուր գնան, եթե առաջանան բարդություններ։

### Բուժում
Ենթադրվում է, որ ատրոպինը դանդաղեցնում է կարճատեսության զարգացումը, սակայն ունի լրացուցիչ հետազոտության կարիք։

### Կանխարգելում
Վաթարացման կանխարգելումը իր մեջ ներառում է աշխատանքային պայմանների կարգավորումը, երեխաների դրսում անց կացրած ժամանակի ավելացումը և յուրահատուկ տեսակի կոնտակտային ոսպնյակների կրումը։ Երեխաների մոտ նրանք դանդաղեցնում են կարճատեսության զարգացումը։

Կան տարբեր ապացույցներ կյանքի որակի և բեկման սխալի հարաբերակցության միջև։

## Համաճարակաբանություն
մինի|2004 թվականին բեկման սխալներով անձանք թիվը ամեն 100,000 մարդու հաշվարկով
Ենթադրաբար, ախշարհում բեկման սխալներ ունեցողների թիվը կազմում է նվազագույնը 2 միլիարդ։ Բեկման սխալով և կորեկցիա չանցած անձանց քանակը 2013 թվականին կազմել է մոտ 660 միլիոն (հարյուրից ամեն տասներորդը)։

Բեկման սխալները տեսողության խանգարման առաջին ամենատարածված պատճառն է և տեսողության կորստի երկրորդ ամենատարածված պատճառը 1990-ից 2019 ընկած ժամանակահատվածում բեկման խնդիրների տարածվածությունը աճել է 8%-ով։

Ամբողջ աշխարհում ռեֆրակտիվ սխալներով մարդկանց թիվը կազմում է մոտավոր մեկից երկու միլիարդ։ Հաճախականությունը տարբերվում է տարբեր տարածաշրջաններում՝ եվրոպացիների մոտ 25%, ասիացիների 80% ախտահարմամբ։ Կարճատեսությունը ամենատարածված խանգարումն է։ Մեծահասակների շրջանում ցուցանիշները կազմում են 15-ից 49%, մինչդեռ երեխաների մոտ՝ 1․2-ից 42%։ Հեռատեսությունը ավելի հաճախ հանդիպում է փոքր երեխաների և տարեցների վրա։ Պրեսբիոպիան հանդիպում է 35-ից բարձր տարիքով անձանց մոտ։ Չշտկված բեկման սխալը պատասխանատու է տեսողության խանգարման և հաշմանդամության համար ամբողջ աշխարհում։ Այն տեսողության կորստի ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է, կատարակտի, մակուլոդեգեներացիայի և վիտամին A-ի անբավարարության հետ մեկտեղ։

## Արժեք
Բեկման սխալների շտկման ամենամյան արժեքը կազմում է մոտ 3․9-ից 7․2 միլիարդ դոլար ԱՄՆ-ում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բնածին արատներ
Կատեգորիա:Տեսողական խանգարումներ և կուրություն
Կատեգորիա:Տեսողություն