Ռուբեն Ռուիս Իբարուրի

**Ռուբեն Ռուիս Իբարուրի** (, ), Կարմիր բանակի սպա, գնդացիրային վաշտի հրամանատար, կապիտան և Խորհրդային Միության հերոս (1956)։ Դոլորես Իբարուրիի որդին։

## Կենսագրություն
Բասկական ծագումով Ռուբեն Ռուիս Իբարուրին ծնվել է 1920 թվականի հունվարի 9-ին Իսպանիայում՝ Իսպանիայի կոմունիստական կուսակցության ապագա առաջնորդ Դոլորես Իբարուրի Գոմեսի և սոցիալիստ հանքագործ և ԻԿԿ-ի հիմնադիրներից մեկի՝ Խուլիան Ռուիս Գաբինյայի ընտանիքում։

Դոլորեսի և Խուլիանի վեց երեխաներից Ռուբենը միակ տղան է եղել և քրոջ՝ Ամայայի հետ միասին հասել է չափահասության, մինչդեռ նրա չորս քույրերը մահացել են մանկության տարիներին՝ աղքատության և հիվանդության պատճառով։

Ռուբենի հայրը սոցիալիստ է եղել, մայրը սերել է ավանդական կաթոլիկ ընտանիքից և տպավորված է եղել 1917 թվականին Ռուսաստանում բոլշևիկյան հեղափոխության հաղթանակով։ Նա մարքսիզմը հասկացել է որպես բանվոր դասակարգի ազատագրման գործիք։ 1922 թվականին Դոլորեսը և Խուլիանը դարձել են Իսպանիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիր անդամներ։ Նրանց ընտանեկան տունը պարբերաբար խուզարկվում էր ոստիկանության կամ ժանդարմերիայի կողմից՝ զենք կամ քարոզչական նյութեր փնտրելու համար։

### Երկրորդ Իսպանական Հանրապետություն
1931 թվականին հռչակվել է Իսպանիայի երկրորդ հանրապետությունը և Դոլորեսն իր երեխաների հետ տեղափոխվել է Մադրիդ, որտեղ ղեկավարել է «Mundo Obrero» (Աշխատավորական աշխարհ) թերթը։ Այդ տարիների ընթացքում Դոլորեսը մի քանի անգամ բանտարկվել է իր քննադատական ելույթների և ակտիվ քաղաքական գործունեության համար։

1933 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Դոլորեսն այցելել է Խորհրդային Միություն՝ մասնակցելու Կոմինտերնի գործադիր կոմիտեի VIII պլենումին։ Ռուբենն ու Ամայան օգնել են տարածել կոմունիստական «Mundo Obrero» թերթը Մադրիդում։

1935 թվականին, երբ նրա մայրը կրկին բանտարկվել է էրագիտացիայի և քարոզչության մեղադրանքով՝ 1934 թվականին Աստուրիայում հանքագործների գործադուլի ժամանակ լրագրողական ելույթների համար, Կոմինտերնը կազմակերպել է Ռուբենի և նրա քրոջ՝ Ամայայի տարհանումը Խորհրդային Միություն: Այլ անձանց  անուններով նրանք գնացքով մեկնել են Բեռլին, այնտեղից էլ՝ Մոսկվա։

Ժամանելուն պես երեխաները բաժանվել են․ Ամայային ուղարկել են Իվանովոյի «Ինտերնացիոնալ մանկատուն», իսկ  Ռուբենը, տասնչորս տարեկան հասակում, սկսել է աշխատել Ստալինի անվան ավտոմոբիլային գործարանում՝ միաժամանակ սովորել Մոսկվայի ԶԻՍ ավտոմոբիլային գործարանին կից թիվ 1 պրոֆտեխնիկական ուսումնարանում (այժմ՝ Մոսկվայի տեխնոլոգիական քոլեջ): Քրոջ՝ Ամայայի հուշերում նշվում  է, որ նրա պատվին հետագայում հուշատախտակ է տեղադրվել այն խառատային հաստոցի վրա, որով նա աշխատել է։

Ռուբենին երկու տարի խնամել է Օլգա Բորոսովնա և Պանտելեյմոն Նիկոլաևիչ Լեպեշինսկիների հին բոլշևիկյան ընտանիքը, որը սկիզբ է դրել որբացած երեխաների խնամքի երկարատև ընտանեկան ավանդույթին։

### Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմ և աքսոր
Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո Ռուբենը խնդրել է, որ իրեն զորակոչեն Իսպանական ինտերնացիոնալ բրիգադներում մարտնչելու համար։ 1938 թվականին Ռուբենը և Ամայան մեկնել են Իսպանիա։ Տասնութամյա Ռուբենը, հոր՝ Խուլիանի հետ միասին, մասնակցել է Էբրո գետի ճակատամարտին և քաջության համար ստացել սերժանտի կոչում։ Տասնհինգամյա Ամայան աշխատել է որպես բուժքույր Բարսելոնայի տարհանված երեխաների որբանոցում։

1939 թվականի փետրվարին, հանրապետական կառավարության պարտությունից հետո, Ռուբենը ստիպված է եղել հատել Ֆրանսիայի հետ սահմանին գտնվող Պիրենեյները, հանրապետական բանակի մնացորդների հետ միասին։ Ֆրանսիական իշխանությունները Ռուբենին և նրա հորը՝ Ժուլիանին, արգելափակել են Արժելես-սյուր-Մեր համակենտրոնացման ճամբարում, որտեղ բաց երկնքի տակ են պահել մոտ 100,000 հանրապետականներ՝ քաղաքացիական անձինք և զինվորներ։

Ռուբենին և Ժուլիանին հաջողվել էր  փախչել ճամբարից և հասնել Փարիզում գտնվող խորհրդային դեսպանատուն, որտեղից էլ նավով վերադարձել են Խորհրդային Միություն՝ վերամիավորվելով մոր և քրոջ՝ Ամայայի հետ մերձմոսկովյան Պուշկինոյում։

1939 թվականի աշնանը վերադառնալով Մոսկվա՝ ծառայել է Կարմիր բանակում և ընդունվել Մոսկվայի Գերագույն Խորհրդի ռազմական ուսումնարան, որն ավարտել է լեյտենանտի կոչումով։

### Հայրենական մեծ պատերազմ
Ռուբեն Իբարուրին ծառայել է Հայրենական մեծ պատերազմի առաջնագծում առաջին իսկ օրվանից։ Լեյտենանտ Իբարուրին իր առաջին մարտը մղել է Բորիսով քաղաքի մոտ գտնվող 1-ին Մոսկովյան պրոլետարական դիվիզիայի 175-րդ գնդացրային վաշտի կազմում։ Գերմանական հիմնական հարձակումից գնդի նահանջը ապահովելով՝ Ռուբեն Իբարուրին և նրա զինվորները վեց ժամ պահել են Բերեզինա գետի վրայով անցնող կամուրջը։ Երբ ստորաբաժանման վերջին գնդացիրը ոչնչացվել է, Ռուբեն Իբարուրին և ողջ մնացած գնդացրորդների մի խումբ, որոնք զինված են եղել նռնակներով, շտապել են հարձակվել գերմանական տանկերի վրա։ Այդ մարտում նա ծանր վիրավորվել է։ «Ինձ ամենաշատը հուսահատեցնում է այն, որ ես ստիպված էի լքել ռազմաճակատը,- գրել է նա մորը հիվանդանոցից 1941 թվականի հուլիսի 8-ին, քանի որ ես սաստիկ ցանկություն ունեմ ոչնչացնելու այդ ավազակներին։ Կրկին ասում եմ քեզ, մայրիկ, որ ես ուրախություն և հպարտություն եմ համարում հնարավորություն ունենալ կռվելու մեծ և անպարտելի Կարմիր բանակի շարքերում մարդկության ժանդարմի դեմ։ Վստահ եմ, որ նա այստեղ կկոտրի իր ատամները …»:

Օրյոլի հոսպիտալում բուժումից հետո Ռուբենը տեղափոխվել է Ուֆայի թիկունքային հոսպիտալ։ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1941 թվականի հուլիսի 22-ի հրամանագրով Իբարուրին արիության և հերոսության համար պարգևատրվել էր Կարմիր դրոշի շքանշանով, որը անձամբ հանձնել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահ Միխայիլ Կալինինը:

Հոկտեմբերի 16-ին հրաման է տրվել տարհանել մայրաքաղաքը և Իբարուրիի ընտանիքին գնացքով ուղարկել են ԽՍՀՄ խորքը՝ Ուֆա քաղաք։

### Վերջին ճակատամարտեր
Ստացած ծանր վնասվածքից հետո Ռուբեն Իբարուրին ձեռքի անդամալուծության հետևանքով ազատվել է հետագա ծառայությունից, բայց կամավորագրվել է և մեկնել ռազմաճակատ։

1942 թվականի ամռանը, որպես գնդացրային վաշտի հրամանատար, նա ցուցաբերել է բացառիկ քաջություն։ Օգոստոսի 23-ին գերմանական տանկային խմբավորումը  Վլասովկա խուտորի մոտ Կոտլուբան կայարանից հարավ ճեղքել է առաջնագիծը (Ստալինգրադյան երկաթուղու Իլովլյա-Գումրակ տեղամաս)՝ սպառնալով կտրել Ստալինգրադը խորհրդային զորքերի հիմնական խմբավորումից։ Թշնամուն դիմագրավել է 35-րդ գվարդիական դիվիզիան: Քանի որ դիվիզիայի հիմնական ստորաբաժանումները դեռ շարժման մեջ են եղել, կայարանի տարածքում տեղակայվել են հրաձգային գումարտակը և գնդացրային վաշտը: Վաշտը շուրջ մեկ օր կանխել է թշնամու առաջխաղացումը: Օգոստոսի 24-ի լուսաբացին գերմանական ուժերը հարձակման են անցել: Մարտի ընթացքում գումարտակի հրամանատարը սպանվել էր և հրամանատարությունը ստանձնել է Ռուբեն Իբարուրին: Սկզբում գերմանացիները կանգնեցվել էին գնդացրային վաշտի և գումարտակի ուժեղ կրակով, բայց հետո Ռուբեն Իբարուրին հավաքել է իր զինվորներին հակահարձակման անցել և հետ մղել թշնամուն: Գերմանացիները թողել են իրենց զինվորների և սպաների մոտ 100 դիակ, թնդանոթներ, ականանետներ և այլ զենքեր: Ավագ լեյտենանտ Իբարուրիի գնդացրային վաշտը հետ է մղել թշնամու վեց հարձակում։

Այդ մարտի ժամանակ Ռուբեն Իբարուրին ծանր վիրավորվել է արկի բեկորից։ Նրան վիրահատել է 4187-րդ դաշտային շարժական հոսպիտալի վիրաբուժական բաժանմունքի վարիչ Մարտին Ստեփանովիչ Կոլցովը։ Նրա կրծքավանդակի վրա խոր բացվածք է եղել և ունեցել է կրծքի օդահավաք պնևմոթորաքս (վերքի միջով կրծքավանդակի խոռոչ օդ է ներծծվել)։ Մարտին Ստեփանովիչ Կոլցովը վիրահատել է նրան և լավ կարել վերքը։ Ռուբենը հինգ օր անցկացրել է հոսպիտալում և տարհանվել Վոլգայի մյուս կողմում գտնվող Սրեդնյայա Ախտուբայի հոսպիտալ, բայց 1942 թվականի սեպտեմբերի 3-ին մահացել է (ըստ բժշկական ծառայության փոխգնդապետ Մարտին Ստեփանովիչ Կոլցովի հուշագրությունների)։

Նրա սկզբնական թաղման վայրը Սրեդնյայա Ախտուբայի շրջկենտրոնում գտնվող եղբայրական գերեզմանատունն է եղել։ 1948 թվականի նոյեմբերի 2-ին տասը զորակոչվածներից բաղկացած խումբը՝ ավագ լեյտենանտ Միխայիլ Կիրիլովի գլխավորությամբ, բացել է գերեզմանը, արտաշիրմել մնացորդները, դրանք տեղափոխել ցինկե դագաղի մեջ և մարզային կուսակցական կոմիտեի կողմից հատուկ այդ նպատակով հատկացված մեքենայով տեղափոխել Ստալինգրադ, որտեղ դրանք թաղվել են «Զոհված մարտիկների» հրապարակում։

Ստալինգրադի պաշտպանության ժամանակ ցուցաբերած արիության և հերոսության համար Ռուբեն Իբարուրին պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի երկրորդ շքանշանով։ Խորհրդային Միության հերոսի կոչում նրան շնորհվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1956 թվականի օգոստոսի 22-ի հրամանագրով։

## Տարբերակներ
Որոշ աղբյուրներում վիճարկվում է Իբարուրիի Կարմիր բանակում ծառայության հանգամանքների վերաբերյալ տեղեկությունները: Նշվում է, որ նա ծառայել է 35-րդ դիվիզիայի որոշակի «ջոկատում», չնայած այն ժամանակ գործող հրաձգային դիվիզիաների միացյալ շտաբի կազմակերպական հաստիքային կառուցվածքում ջոկատներ նախատեսված չի եղել, «և երբ ջոկատի հրամանատարը ծանր վիրավորվել է, Ռուբեն Իբարուրին ստանձնել է հրամանատարությունը»։ Ռազմաճակատային բանաստեղծ Իվան Կուչինը, որը պատերազմի ժամանակ ծառայել է Ռուբենի հետ նույն գնդում, հետագայում նրան բանաստեղծություն է նվիրել, որը սկսվում է հետևյալ տողերով․ «Ես չգիտեի, որ Ռուբեն Իբարուրին ինձ հետ նույն գնդում է ծառայել»: Այս հիմքով էլ պնդվում է, որ Իբարուրին, իբր, չի ծառայել 35-րդ դիվիզիայում։ Սակայն, Խորհրդային բանակի արխիվի պարգևատրման փաստաթղթերը հաստատում են, որ ավագ լեյտենանտ Իբարուրին ծառայել է 35-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայում։

«Ռազմական պատմության արխիվ» ամսագիրը տեղեկություններ է ներկայացրել այն մասին, որ Իբարուրին «175-րդ մոտոհրաձգային գնդի գնդացիրային դասակի հրամանատար էր»é


Srednyaya Akhtuba 47.jpg|Սրեդնյայա Ախտուբա գյուղի տունը, որտեղ մահացել է Ռուբեն Իբարուրին
Srednyaya Akhtuba 45.jpg|Հուշատախտակ այն տան պատին, որտեղ մահացել է Ռուբեն Իբարուրին


## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոսի «Ոսկե աստղ» մեդալ (1956 թվականի օգոստոսի 23),
* Լենինի շքանշան (1956 թվականի օգոստոսի 23),
* Կարմիր դրոշի երկու շքանշան (1941 թվականի հուլիսի 22, 1942 թվականի հոկտեմբերի 22):

## Հիշատակ
* Հուշարձան Ռ. Իբարուրիի, Խ. Ֆ. Ֆատտյախուտդինովի և Վլադիմիր Կամենշչիկովի գերեզմանի մոտ՝ Վոլգոգրադի Ընկած մարտիկների հրապարակում (ճարտարապետ՝ Եֆիմ Լևիտան):
* Ռ. Իբարուրիի հուշարձանը Վոլգոգրադի մարզի Միխայլովկա քաղաքում գտնվում է թիվ 7 դպրոցի բակում:
* Հուշարձան (կիսանդրի) Արտեկ միջազգային մանկական կենտրոնում (տեղադրվել է 2015 թվականին Հերոսների ծառուղում):
* Ռուբեն Իբարուրի փողոց Բորիսովում, Մինսկի մարզ:
* Ռուբեն Իբարուրի փողոց Դոնեցկում:
* Ռուբեն Իբարուրի փողոց Լիպեցկում:
* Փոքր մոլորակ Իբարուրի (2423 Ibarruri):
* «Ստալինգրադ» գեղարվեստական ֆիլմը, որի ռեժիսորն է Յուրի Օզերովը: Ռուբեն Իբարուրիի դերը խաղացել է մեքսիկական ծագում ունեցող ամերիկացի դերասան Ֆեռնանդո Ալյենդեն:
* Պյոտր Սևերովի « Պատմություն Ռուբենի մասին» վեպը:
* Խորհրդային Միության հերոս Ռուբեն Իբարուրիի գլխարկը (պիլոտկա) ցուցադրվում է Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի կենտրոնական թանգարանում՝ Ստալինգրադի ճակատամարտին նվիրված ցուցահանդեսում:

Իբարրուրի անունն են կրում կամ կրել՝ 
* Մինչև 1991 թվականը Լենինգրադի Մոսկովյան շրջանի թիվ 485 դպրոցը կոչվել է Ռուբեն Իբարրուրիի անունով։ 
* Բարանովիչիի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը

Ինչպես նաև՝
Բելառուսի Հայրենական մեծ պատերազմի պատմության պետական թանգարանում պահվում է Ֆեոդոր Բարանովսկու «Ռուբեն Իբարրուրին Բորիսովի մոտ» նկարը։ Այն նկարվել է 1965 թվականին թանգարանի պատվերով։ Նկարի սյուժեի հիմքում ընկած է Բորիսովի մոտ գտնվող Բերեզինա գետի սահմանագծում լեյտենանտ Ռուբեն Ռուիս Իբարրուրիի հրամանատարությամբ Մոսկովյան 1-ին մոտոհրաձգային դիվիզիայի 175-րդ հրաձգային գնդի գնդացրային դասակի զինվորների կողմից կատարված հերոսական սխրանքը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի կորուստներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ