Ֆիշերի էֆեկտ

**Ֆիշերի էֆեկտ** (), տնտեսագիտության մեջ կիրառվող այն միտումը, ըստ որի՝ անվանական տոկոսադրույքներն անկայուն են և հակված են փոխվել՝ համահունչ գնաճի տեմպերին։ Այս էֆեկտը կրում է տնտեսագետ Իրվինգ Ֆիշերի անունը, որն առաջինն էր, որ նկատել և բացատրել է այս կապը։ Ֆիշերը առաջ է քաշել այն գաղափարը, որ իրական տոկոսադրույքը դրամային գործոններից անկախ է (հայտնի է որպես Ֆիշերի հիպոթեզ), հետևաբար՝ անվանական տոկոսադրույքը հարմարեցվում է սպասվող գնաճի փոփոխություններին։

## Ծագում
Անվանական տոկոսադրույքը (*nominal interest rate*) հաշվապահական տոկոսադրույքն է՝ այն տոկոսը, որով ժամանակի ընթացքում աճում է վարկառուի պարտքը տոկոսադրույքի հաշվարկման արժույթով (օրինակ՝ դոլարով)։ Իսկ իրական տոկոսադրույքը (*real interest rate*) արտացոլում է վարկի իրական գնողունակության աճը՝ հաշվի առնելով գնաճը։ Այլ կերպ ասած՝ իրական տոկոսադրույքն այն է, ինչ ստացվում է անվանական տոկոսադրույքից՝ հանելով գնաճի ազդեցությունը։

Անվանական և իրական տոկոսադրույքների ու գնաճի միջև մոտավոր կապը տրվում է Ֆիշերի հավասարումով․

:r = i - \pi^e

որտեղ՝
* r – իրական տոկոսադրույք,
* i – անվանական տոկոսադրույք,
* \pi^e – սպասվող գնաճ:

Այս հավասարումը մոտավոր է, սակայն այն բավականին ճշգրիտ է, երբ տոկոսադրույքներն ու գնաճը փոքր են։ Տարբերությունը զգալի է դառնում այն դեպքում, երբ անվանական տոկոսադրույքը կամ գնաճը բարձր են։ Այդ ժամանակ պետք է կիրառել ճշգրիտ բանաձևը՝ հաշվի առնելով պարբերական բարդ տոկոսադրույքները․

:1+i =(1+r)\times (1+\pi^e)

Եթե ենթադրվում է, որ իրական տոկոսադրույքը՝ r, հաստատուն է, ապա անվանական տոկոսադրույքը՝ i-ն, պետք է նույն չափով փոխվի, երբ սպասվող գնաճը՝ πᵉ, բարձրանում կամ նվազում է։ Այսպիսով՝ Ֆիշերի էֆեկտը պնդում է, որ անվանական տոկոսադրույքը միարժեք կերպով հարմարեցվում է սպասվող գնաճին։

Այս պնդման հետևանքը այն է, որ եթե իրական տոկոսադրույքը հաստատուն է, ապա մոնետար երևույթները, օրինակ՝ դրամավարկային քաղաքականությունը, չեն ազդում իրական տնտեսության վրա։ Այսինքն՝ չեն ազդում սպառողների իրական ծախսերի կամ բիզնեսների ներդրումների վրա սարքավորումների և հաստոցների գնման տեսանկյունից։

## Այլընտրանքային հիպոթեզներ
Որոշ հակադիր մոդելներ պնդում են, որ, օրինակ, սպասվող գնաճի աճը կարող է խթանել իրական ընթացիկ ծախսերը՝ անկախ անվանական տոկոսադրույքից։ Սա կարող է բերել եկամտի ավելացման և, արդյունքում, սահմանափակել այն չափը, որքանով պետք է աճի անվանական տոկոսադրույքը՝ փողի պահանջարկն ու առաջարկը հավասարակշռելու համար։ Այս սցենարի դեպքում՝ սպասվող գնաճի (\pi^e) աճը հանգեցնում է անվանական տոկոսադրույքի (i) համեմատաբար ավելի փոքր աճի, ինչի հետևանքով իրական տոկոսադրույքը (r) իջնում է։

Բացի այդ, պնդվում է, որ Ֆիշերի հիպոթեզը կարող է չգործել այնպիսի պայմաններում, երբ իրականացվում է քանակական թուլացման քաղաքականություն (quantitative easing) կամ ֆինանսական հատվածի ռեֆինանսավորում (recapitalisation):

## Առնչվող հասկացություններ
Միջազգային Ֆիշերի էֆեկտը (*International Fisher Effect*) ենթադրում է, որ արժույթի փոխարժեքի շարժը երկարաժամկետում ամբողջությամբ պայմանավորված է տարբեր երկրների անվանական տոկոսադրույքներով։

Ֆիշերի էֆեկտին առնչվող ևս մեկ հասկացություն է Ֆիշերի համարժեքությունը (*Fisher parity*), որը նույնպես կապում է տոկոսադրույքների և արժույթի փոխարժեքների միջև եղած հարաբերությունները։

## Տես նաև
* Դրամավարկային քաղաքականություն
* Թեյլորի կանոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտական տեսություններ
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքատնտեսական ուղղություններ