Ուրուգվայի քաղաքացիական պատերազմ

**Ուրուգվայի քաղաքացիական պատերազմ**, զինված հակամարտությունների շարք Ուրուգվայի անկախության առաջնորդների միջև, իսպաներենում հայտնի նաև որպես «Մեծ պատերազմ» ()։ Չնայած պաշտոնապես պատերազմը տևել է 1839 թվականից մինչև 1851 թվականը, այն զինված հակամարտությունների մի մասն էր, որը սկսվել էր 1832 թվականին և շարունակվել մինչև 1904 թվականին «Բլանկոս» խմբակցության վերջնական ռազմական պարտությունը։

Երկու հակառակորդ նախագահներ Ռիվերայի և Օրիբեի կողմնակիցները ստեղծեցին երկու քաղաքական կուսակցություն՝ Կոլորադոյի կուսակցությունը և Ազգային կուսակցությունը, որոնք երկուսն էլ աջակցություն ստացան արտաքին աղբյուրներից, այդ թվում՝ հարևան Բրազիլիայի կայսրությունից, Արգենտինայի կոնֆեդերացիայից, Բուենոս Այրեսի պրովինցիայից, ինչպես նաև եվրոպական տերություններից, հիմնականում Բրիտանական կայսրությունից և Ֆրանսիայի թագավորությունից, ինչպես նաև իտալացի կամավորների լեգեոնից, այդ թվում՝ Ջուզեպպե Գարիբալդիից։ Կոլորադոյի կուսակցությանը սատարող ռազմական ուժերի շարքում ազգությունների մեծ բազմազանությունը դժվարություններ առաջացրեց նրանց պայքարի «ազգային ազատագրման» տեսանկյունից պաշտպանելու հարցում. փոխարենը, Կոլորադոյի կուսակցության կողմը պնդում էր, որ իրենք պաշտպանում են «մարդկությունը» և «քաղաքակրթությունը» «բռնակալության» դեմ։

## Ռիվերա ընդդեմ Լավալեխա
1828 թվականին Ուրուգվայի անկախության հռչակումից հետո առաջացավ գերակայության համար հակամարտություն Երեսուներեք օրիենտալեսի առաջնորդ Խուան Լավալեխայի և ռազմական գործողությունների վետերան-հրամանատար Ֆրուկտուոսո Ռիվերայի միջև, որը 1830 թվականի նոյեմբերի 6-ին ընտրվեց Ուրուգվայի առաջին նախագահ։ 1832 թվականի հունիսին Լավալեխայի կողմնակիցները փորձեցին սպանել Ռիվերային, և հուլիսի 3-ին Մոնտեվիդեոյի կայազորը ապստամբեց՝ պահանջելով Լավալեխային նշանակել գլխավոր հրամանատար։ Ռիվերան, արգենտինացի ունիտարների օգնությամբ, 1832 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Տուպամբաեում հաղթեց Լավալեխային՝ ստիպելով Լավալեխային փախչել Բրազիլիայի Ռիու Գրանդե դու Սուլ նահանգ։ Այնտեղ Լավալեխան կազմակերպեց նոր ուժեր Բուենոս Այրեսի ուժեղ առաջնորդ Խուան Մանուել Ռոսասի աջակցությամբ և 1834 թվականի մարտին ներխուժեց Ուրուգվայ, սակայն կրկին պարտվեց Ռիվերային։

## Ռիվերան ընդդեմ Օրիբեի
1835 թվականի մարտի 1-ին Մանուել Օրիբեն՝ Երեսուներեք օրիենտալեսից մեկը, ընտրվեց Ուրուգվայի երկրորդ նախագահ, մինչդեռ Ռիվերան մնաց բանակի հրամանատար։ Օրիբեն վարեց իր սեփական քաղաքականությունը և 1836 թվականի հունվարին Ռիվերային հեռացրեց հրամանատարությունից և ներում շնորհեց իր հին ընկեր Լավալեխային։

### Բլանկոները ընդդեմ Կոլորադոների

1836 թվականի հուլիսի 16-ին Ռիվերան ապստամբեց Օրիբեի դեմ։ Իր զինվորներին տարբերելու համար Օրիբեն հրամայեց նրանց կրել սպիտակ թևկապ։ Այնուհետև Ռիվերան հրամայեց իր կողմնակիցներին կրել կապույտ, բայց քանի որ այն արագորեն մարեց, նրանք սկսեցին օգտագործել կարմիր թևկապներ։ Այս ռազմական տարբերակիչ նշաններից արագորեն ի հայտ եկան պահպանողական «Բլանկոները» («Սպիտակամորթներ») և լիբերալ «Կոլորադոները» («Կարմիրներ»)։ Կոլորադոները գլխավորում էր Ֆրուկտուոզո Ռիվերան և ներկայացնում էին Մոնտեվիդեոյի բիզնես շահերը. Բլանկոսները գլխավորում էր Մանուել Օրիբեն, որը հոգ էր տանում գյուղական շրջանների գյուղատնտեսական շահերի մասին և խրախուսում էր պրոտեկցիոնիզմը։

### Օրիբեի պարտությունը
Օրիբեին աջակցելու համար Լավալեխան Արգենտինայում բանակ կազմակերպեց և շարժվեց Ռիվերայի դեմ, որին օգնում էին արգենտինացի ունիտարները՝ գեներալ Խուան Լավալեի գլխավորությամբ: 1836 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ռիվերան պարտվեց Կարպինտերիայի ճակատամարտում և փախավ Բրազիլիա, որտեղ նրա զորքերը միացան նորահայտ Ռիոգրանդենսե Հանրապետությանը: Այս հանրապետության օգնությամբ Ռիվերան 1837 թվականին ներխուժեց Ուրուգվայ և հոկտեմբերի 22-ին ջախջախեց Օրիբեի զորքերը Յուկուտուջայի ճակատամարտում և 1838 թվականի հունիսի 15-ին Պալմարի ճակատամարտում լիովին ջախջախեց Օրիբեին:

1838 թվականին Ֆրանսիան սկսեց Բուենոս Այրեսի նավահանգստի ծովային շրջափակում՝ աջակցելով իր դաշնակից Պերու-Բոլիվիական Համադաշնությանը, որը մասնակցում էր Արգենտինայի Համադաշնության և Չիլիի հետ Կոնֆեդերացիայի պատերազմին: Չկարողանալով ցամաքային զորքեր տեղակայել, Ֆրանսիան փնտրեց դաշնակից ուժեր՝ Բուենոս Այրեսի ուժեղ առաջնորդ Խուան Մանուել Ռոսասի դեմ իրենց անունից կռվելու համար: Այս նպատակով նրանք աջակցեցին Ֆրուկտուոզո Ռիվերային և օգնեցին նրան հաղթել Օրիբեին, որը լավ հարաբերությունների մեջ էր Ռոսասի հետ։ 1838 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Օրիբեն հրաժարական տվեց և փախավ Բուենոս Այրես, իսկ Ռիվերան ստանձնեց իշխանությունը:

## Օրիբեի վերադարձը
Ռոսասը չէր ճանաչում Ռիվերային որպես օրինական նախագահ և ձգտում էր վերականգնել Օրիբեի իշխանությունը։ Ռիվերան և Խուան Լավալեն զորքեր պատրաստեցին Բուենոս Այրեսի վրա հարձակվելու համար։ Այս պահին միջամտեցին և՛ բրիտանական, և՛ ֆրանսիական զորքերը՝ հակամարտությունը վերածելով միջազգային պատերազմի։

1842 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Մանուել Օրիբեի գլխավորությամբ Բլանկոսները և Ֆրուկտուոզո Ռիվերայի գլխավորությամբ Կոլորադոսները մղեցին Արոյո Գրանդեի ճակատամարտը։ Ռիվերայի ուժերը լիակատար պարտություն կրեցին, և Օրիբեն պաշարեց Մոնտեվիդեոն։

## Մոնտեվիդեոյի մեծ պաշարումը
Արոյո Գրանդեի ճակատամարտում Ուրուգվայի բանակի ոչնչացումից հետո ենթադրվում էր, որ երկրի մայրաքաղաք Մոնտեվիդեոն կընկնի Բուենոս Այրեսի նահանգապետ Խուան Մանուել Ռոսասի և Ուրուգվայի նախկին նախագահ Մանուել Օրիբեի միացյալ ուժերի ձեռքը։ Սակայն Օրիբեի կողմից Մոնտեվիդեոյի պաշարումը տևեց ինը տարի։ Նոր ազատագրված ստրուկները, որոնք կազմում էին 5000 հոգանոց զորակազմ, և օտարերկրյա աքսորյալների համայնքը հիմնականում պատասխանատու էին քաղաքի պաշտպանության համար։ 1843 թվականին Մոնտեվիդեոյի երեսուն հազար բնակչությունը խիստ կոսմոպոլիտ էր, որտեղ ուրուգվայցիները կազմում էին միայն մեկ երրորդը։ Մնացածները հիմնականում իտալացիներ (4205), իսպանացիներ (3406), արգենտինացիներ (2553), պորտուգալացիներ (659), անգլիացիներ (606) և բրազիլացիներ (492) էին։

Այս ժամանակահատվածում Ուրուգվայն ուներ երկու զուգահեռ կառավարություն՝
*Մոնտեվիդեոյի պաշտպանության կառավարությունը՝ Խոակին Սուարեսի գլխավորությամբ (1843–1852)
*Սերիտո նահանգ (գլխավոր գրասենյակը գտնվում է ներկայիս Սերիտո դե լա Վիկտորիա թաղամասում), որը կառավարում էր երկրի մնացած մասը՝ Մանուել Օրիբեի (1843–1851) գլխավորությամբ։

Բրիտանական կայսրությունը, ի վերջո, փրկեց քաղաքը՝ թույլ տալով նրան մատակարարումներ ստանալ: Սկզբում բրիտանական և ֆրանսիական ռազմածովային ուժերը ժամանակավորապես շրջափակեցին Բուենոս Այրեսի նավահանգիստը 1845 թվականի դեկտեմբերին: Այնուհետև ֆրանսիական և բրիտանական նավատորմերը պաշտպանեցին Մոնտեվիդեոն ծովից: Ֆրանսիացի, իսպանացի և իտալացի լեգեոներները՝ Ջուզեպպե Գարիբալդիի գլխավորությամբ, միավորվեցին Կոլորադոների հետ՝ քաղաքը պաշտպանելու համար։ Նույն թվականին Մեծ Բրիտանիայի կողմից ուղարկված 73-րդ (Պերտշիրյան) հետևակային գունդը ժամանեց Մոնտեվիդեո և յոթ ամիս պաշտպանեց այն պաշարող արգենտինական զորքերից:

Պատմաբանները կարծում են, որ ֆրանսիական և բրիտանական ուժերը միջամտել են տարածաշրջանին՝ Պարանա և Ուրուգվայ գետերով ազատ նավարկություն ապահովելու համար: Սակայն, 1850 թվականին, և՛ ֆրանսիացիները, և՛ բրիտանացիները դուրս եկան պայմանագիր ստորագրելուց հետո, որը ներկայացնում էր Խուան Մանուել Ռոսասի և նրա Դաշնային կուսակցության հաղթանակը Արգենտինայում։

Բրիտանական և ֆրանսիական զորքերի դուրսբերումից հետո, թվում էր, թե Մոնտեվիդեոն կընկնի Խուան Մանուել դե Ռոսասի և Օրիբեի ձեռքը։ Սակայն դե Ռոսասի դեմ ապստամբությունը, որը գլխավորում էր Արգենտինայի Էնտրե Ռիոսի նահանգապետ, դաշնակից Խուստո Խոսե դե Ուրկիզան՝ Ուրուգվայի փոքր ուժերի օգնությամբ, ամբողջությամբ փոխեց իրավիճակը։ Մանուել Օրիբեն պարտվեց 1851 թվականին, ինչի արդյունքում Կոլորադոները լիակատար վերահսկողություն ձեռք բերեցին երկրի նկատմամբ։ Բրազիլիան հետագայում միջամտեց Ուրուգվայի գործերին 1851 թվականի մայիսին՝ աջակցելով Կոլորադոներին ֆինանսական և ռազմածովային ուժերով։ Սա հանգեցրեց Պլատինի պատերազմին Ռոսասի հետ 1851 թվականի օգոստոսին։ 1852 թվականի փետրվարին, Կասերոսում պարտություն կրելուց հետո, Ռոսասը հրաժարական տվեց, և Ուրկիսայի Կոլորադոյամետ ուժերը վերացրին Մոնտեվիդեոյի պաշարումը։

## Հետևանքներ
Մոնտեվիդեոյի կառավարությունը պատերազմի վերջին փուլերում Բրազիլիայի ֆինանսական և ռազմական աջակցության համար պարգևատրեց՝ 1851 թվականին ստորագրելով հինգ պայմանագիր, որոնք նախատեսում էին երկու երկրների միջև հավերժական դաշինք։

Բրազիլիան պարտավոր էր Ուրուգվայից արտահանձնել փախստական ​​ստրուկներին և հանցագործներին: Իրականում, պատերազմի ժամանակ և՛ Բլանկոսները, և՛ Կոլորադոները վերացրել էին ստրկությունը Ուրուգվայում՝ իրենց համապատասխան ռազմական ուժերը հզորացնելու համար:

Պայմանագրերը նաև թույլատրում էին համատեղ նավարկություն Ուրուգվայ գետում և նրա վտակներում, ինչպես նաև ազատում էին խոշոր եղջերավոր անասունների և աղի մսի արտահանումը հարկերից։ Ուրուգվայի անասնապահությունը պատերազմից ավերվել էր։ Պայմանագիրը նաև ճանաչում էր Ուրուգվայի պարտքը Բրազիլիային՝ «Բլանկոսների» դեմ ցուցաբերած օգնության համար, և Բրազիլիայի պարտավորությունը՝ լրացուցիչ վարկ տրամադրելու համար։

Ուրուգվայը հրաժարվեց Ռիո Կուարեյմից հյուսիս գտնվող իր տարածքային պահանջներից՝ այդպիսով կրճատելով իր տարածքը մինչև մոտ 176,000 քառակուսի կիլոմետր, և ճանաչեց Բրազիլիայի նավարկության բացառիկ իրավունքը Լագունա Մերինում և Ռիո Յագուարոնում՝ երկու երկրների միջև բնական սահմանում։

## Հետագա հակամարտություններ
Երկու կողմերն էլ հոգնել էին քաոսից։ 1870 թվականին նրանք համաձայնության եկան ազդեցության ոլորտները սահմանելու վերաբերյալ. Կոլորադոները կվերահսկեին Մոնտեվիդեոն և ափամերձ շրջանը, իսկ Բլանկոսները՝ ներքին շրջանները՝ գյուղատնտեսական կալվածքներով։ Բացի այդ, Բլանկոսներին վճարվեց կես միլիոն դոլար՝ Մոնտեվիդեոյում իրենց բաժնեմասի կորստի համար փոխհատուցում ստանալու համար։ Սակայն Ուրուգվայից դժվար էր վերացնել կաուդիլյոյի մտածելակերպը, և քաղաքական թշնամանքը շարունակվեց՝ գագաթնակետին հասնելով Նիզակների հեղափոխությամբ () (1870–1872), իսկ ավելի ուշ՝ Ապարիսիո Սարավիայի ապստամբությամբ։

## Հանրաճանաչ մշակույթում

Ֆրանսիացի գրող Ալեքսանդր Դյուման իր «Նոր Տրոյա» վեպում Օրիբեի կողմից Մոնտեվիդեոյի պաշարումը նկարագրել է որպես նոր տրոյական պատերազմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարը Հարավային Ամերիկայում
Կատեգորիա:19-րդ դարի հակամարտություններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:Լատինական Ամերիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Ուրուգվայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի պատմություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պատերազմներ