Փշոտ շնաձուկ

## Մարսողական համակարգ
Բերանն ունի շարժուն *կռճիկային ծնոտներ* և դեպի ետ ուղղված կոնաձև ատամներ, որոնք դասավորված են մի քանի շարքով։ Բերանի խոռոչի հատակին գտնվում է *լեզուն*, որը լորձաթաղանթի ոչ մեծ ծալք է, պահվում է կենտ ենթալեզվային կռճիկի միջոցով և սեփական մկաններ չունի։ Բերանի խոռոչն առանց նկատելի սահմանի անմիջապես անցնում է լայն *կլանի*, որի պատերին են գտնվում խռիկային ճեղքերը։ Դրանց միջով սննդի դուրս ընկնելուն խանգարում են խռիկային աղեղների վրա նստած *խռիկային առէջները*, որոնք կռճիկային բնույթի են։ Կլանի ետևի մասից սկսվում է *կերակրափողը*, որն առանց նկատելի սահմանի անցնում է լայն *U-աձև ստամոքսի*։ Ստամոքսին հաջորդորդում է *կարճ բարակ աղին*, որն անցնում է ավելի լայն *հաստ աղիի*։ Վերջինիս հաջորդում է *ուղիղ աղին*, որն էլ բացվում է *կոյանոցի* մեջ։ Հաստ աղիի խոռոչում լորձաթաղանթը մի պարուրաձև ծալք է առաջացնում, որն ունի մոտ 10 պարույր, և կոչվում է *պարուրաձև փական*։ Այն բավականին մեծացնում է սննդանյութերի ներծծման մակերեսը։ Մարսողական ուղու գեղձերը լավ են զարգացած։ Ունի *մեծ եռաբիլթ լյարդ*, որը զբաղեցնում է որովայնի խոռոչի առջևի մասը։ Լյարդում արտադրվող լեղին հավաքվում է լեղապարկում, որը լեղածորանով միանում է բարակ աղիին։

## Արյունատար համակարգ
Սիրտը բաղկացած է երկու խոռոչից` *նախասրտից* և *փորոքից*։ Արյունը երակներից հավաքվում է *երակային սինուսի* կամ *երակային ծոցի* (sinus venosus) մեջ, որը բարակ պատեր ունի։ Երակային ծոցից արյունն անցնում է *նախասիրտ* (atrium), որի պատերը նույնպես բարակ են։ Նախասրտից արյունն անցնում է մկանոտ, հաստ պատերով *փորոք* (ventriculus cordis): Վերջինիս մկանային պատի կծկումներով արյունը մղվում է սրտի վերջին բաժինը` կարճ *զարկերակային կոնը* (conus arteriosus), որն անցնում է *որովայնային աորտայի* (conus? ventralis): Ինչպես փորոքի, այնպես էլ զարկերակային կոնի պատերը բաղկացած են միջաձիգ զոլավոր մկաններից, իսկ որովայնային աորտայի և մյուս արյունատար անոթների պատերը` հարթ մկաններից։ Փորային աորտայից դուրս են գալիս 5 զույգ *բերող խռիկային զարկերակներ*, որոնք միանում են խռիկներին։ Խռիկային թերթիկների մեջ դրանք վերածվում են մազանոթների ցանցի, և մազանոթների բարակ պատերի միջով տեղի է ունենում գազափոխանակություն։ Այստեղից թթվածնով հարուստ արյունը հավաքվում է *տանող խռիկային զարկերակներում*, որոնք բացվում են անմիջապես ողնաշարի տակ գտնվող *մեջքային աորտայի* (aorta dorsalis) մեջ։ Մեջքային աորտայի ճյուղավորումներով արյունը հասնում է մարմնի մնացած բոլոր բաժինները։ Գլխից երակային արյունը հավաքվում է *առջևի զույգ կարդինալ* (vena cardinalis anterior) եւ *ստորին լծային երակների* (v. jugularis inferior) մեջ։ Պոչից եկող *պոչային երակը* (v. caudalis) մտնում է մարմնի խոռոչ և բաժանվում երիկամների *աջ* ու *ձախ դռներակների*, որոնք երիկամներում վերածվելով մազանոթների` առաջացնում են *երիկամների դռներակային համակարգը*։ Երիկամներից արյունը հավաքվում է *ետին զույգ կարդինալ երակներում* (v. cardinalis posterior): Մարմնի երկու կողմերում առջևի և ետին կարդինալ երակները, լծային երակների հետ միասին, միավորվում են` ձևավորելով աջ և ձախ *կյուվերյան ծորանները* (ductus cuvieri), որոնք բացվում են երակային ծոցի մեջ։ Փորային լողակներից արյունը բերում են *կողքային երակները* (v. lateralis), որոնք միանում են կրծքային լողակներից եկող *ենթանրակային երակներին* և վերջում` կյուվերյան ծորաններին։ Ստամոքսից և փայծաղից արյունը հավաքվում է մի քանի երակների մեջ, որոնք միավորվում են և ձևավորում *լյարդի դռներակը* (v. porta hepatis), որն էլ լյարդում վերածվում է մազանոթների։ Լյարդից արյունը հեռացնող *լյարդի երակները* (v. hepatica) բացվում են երակային ծոցի մեջ։

## Աղբյուրներ
ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ, Է. Մ., Ողնաշարավորների կենդանաբանություն, (Ուս. ձեռնարկ), Մաս 1, ԵՊՀ հրատ., Երևան, 2009։