Passé composé ժամանակաձև

[մինի|Դիագրամ , որը ցույց է տալիս, թե որ [բայերն են (բացառությամբ դերանվանական բայերի/*Les verbes pronominaux*) խոնարհվում être (լինել) օժանդակ բայի օգնությամբ: Յուրաքանչյուր բայի անորոշ ձևի ներքևում դրա անցյալ դերբայն է։]]
**Passé composé**-ն (ֆրանսերեն արտաբերությունը՝&nbsp;[pase kɔ̃poze], *բաղադրալ անցյալ ժամանակաձև, [[Անգլերեն|անգլ]].՝ [[compound past]] *) ժամանակակից ֆրանսերենում ամենաշատ գործածվող անցյալ ժամանակաձևն է։ Այն ցույց է տալիս խոսելու պահից առաջ կամ էլ անցյալի որևէ (հավանաբար անհայտ) ժամանակահատվածում ավարտված գործողություն։ *Passé composé-*ն համապատասխանում է հայերեն վաղակատար ներկա կամ անցյալ կատարյալ ժամանակաձևերին (*J'ai parlé,* թրգ․՝ *Ես խոսել եմ* կամ *Ես խոսեցի*) ։ *Passé composé*-ն կազմվում է օժանդակ բայի (avoir կամ être) և բայի անցյալժամանակի դերբայի (Participe passé) օգնությամբ։

## Խոնարհում
*Passé composé* ժամանակաձևը կազմվում է *օժանդակ բայի* (հիմնականում *avoir/<span>ունենալ) </span>* և* անցյալ դերբայի *օգնությամբ։ Երբ *passé* *composé-ն* կազմվում է être օժանդակ բայի օգնությամբ, անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է ենթակայի հետ, և կառույցի ձևը (և իմաստը) պասիվ է, այսինքն՝ ուղիղ խնդիր չկա։

Passé *composé*-ն սովորաբար թարգմանվում է հայերեն որպես անցալ կատարալ՝ *ես տեսա*, կամ որպես վաղակատար ներկա՝ *ես տեսել եմ* ։
* *J**ai vu*' quelque chose* (*Ես **տեսել եմ** ինչ-որ բան /ես **տեսա** ինչ-որ բան)*
* * Tu **as parlé** de quelque chose (Դու ինչ-որ բանից **խոսել ես**/ դու ինչ-որ բանից **խոսեցիր**)*
* * Le garçon **est sorti** (Տղան **գնացել է** /տղան **գնաց**)*
Օժանդակ բայը կարող է նույն կերպ գործածվել ցանկացած ժամանակաձևով՝ կազմելով ֆրանսերենի բաղադրյալ ժամանակաձևերը։

=== *Avoir* օժանդակ բայ ===
Passé composé ժամանակաձևի կազմութան մեջ սովորաբար *avoir* (<span>ունենալ</span>) օժանդակ բայն է գործածվում, որի դեպքում համաձայնեցում չի կատարվում (բացառությամբ որոշ դեպքերի, որոնց մասին ներկայացված է ներքևում, իսկ որոշ դեպքերում être (լինել) բայն է օգտագործվում)։

<span>*Avoir*</span> բայի խոնարհումը անցյալ դերբայի (*participe passé-ի*) հետ.
**



=== *Être* օժանդակ բայ ===
*Passé composé* ժամանակաձևի կազմության մեջ *être* օժանդակ բայի գործածության դեպքում կատարվում է համաձայնեցում, այն է՝ անցյալ դերբայը թվով և սեռով համաձայնեցվում է ենթակայի հետ։ Ստորև բերված է այն բայերի ցանկը, որոնց *passé composé* ժամանակաձևը (անանցողական գործածում) կազվում է *être* օժանդակ բայի օգնությամբ (մնացած բոլոր բայերը խոնարհվում են *avoir* օժանդակ բայի օգնությամբ ). 
* *'D**evenir – դառալ – ''(être) devenu(e)(s)''
* **R**evenir – վերադառալ – ''(être) revenu(e)(s)''
* **M**onter –բարձրաալ – ''(être) monté(e)(s)''
* **R**ester – մնալ – ''(être) resté(e)(s)''
* **S**ortir – գնալ – ''(être) sorti(e)(s)''
* **V**enir – գալ – ''(être) venu(e)(s)''
* **A**ller – գնալ – ''(être) allé(e)(s)''
* **N**aître – ծնվել – ''(être) né(e)(s)''
* **D**escendre – իջնել – ''(être) descendu(e)(s)''
* **E**ntrer – մտնել/ներս գալ – ''(être) entré(e)(s)''
* **R**etourner – վերադառալ – ''(être) retourné(e)(s)''
* **T**omber – ընկնել – ''(être) tombé(e)(s)''
* **R**entrer – նորից ներս գալ– ''(être) rentré(e)(s)''
* **A**rriver – ժամանել – ''(être) arrivé(e)(s)''
* **M**ourir – մահանալ – ''(être) mort(e)(s)''
* **P**artir – լքել/հեռանալ – ''(être) parti(e)(s)''
* **R**epartir – նորից հեռանալ – ''(être) reparti(e)(s)''
* **D**écéder – վախճավել– ''(être) décédé(e)(s)''
* **P**asser – անցնել/գնալ – ''(être) passé(e)(s)''

==== ''Être'' օժանդակ բաի խոնարհումը անցալ դերբայի հետ ====


''Être'' օժանդակ բայը գործածվում է [[անանցողական բայեր]]ի հետ, որոնք սովորաբար ցույց են տալիս շարժում կամ վիճակի փոփոխություն։ Քանի որ այս բայերից մի քանիսը կարող են օգտագործվել նաև որպես[[անցողական բայեր]] , ''être''-ի փոխարեն դրանց հետ գործածվում է ''avoir'' օժանդակ բայը։ Այս դեպքում փոխվում է նաև բայի իմաստը և այն ունենում է ուղիղ խնդիր, օրինակ.՝պըֆպըղօըզիտ 
* ''Il **est sorti*** (նա '''գնացել է / գնաց''')
* ''Il '''a sorti''' un outil pour le réparer'' (նա մի գործիք '''է հանել/հանեց''' դա սարքելու համար)

==== Անդրադարձ ձևեր ====
Ի հավելումն վերը նշված բայերի, բոլոր անդրադարձ/դերանվանական բայերի հետ ևս օգտագործվում է ''être'' օժանդակ բայը։ Օրինակ․՝ 
* ''Je '''me suis lavé''(e)'',''' Je '''ne me suis pas lavé''(e)**** (=Ես լվացվել եմ/լվացվեցի, ես չեմ լվացվել/չլվացվեցի )

== Participe passé-ի (անցալ դերբայի) կազմությունը ֆրանսերենում ==
Առաջին խմբի բայերի *(-ER* վերջավորությամբ) և *aller* բայի անցյալ դերբայը կազմվում է *-er *վերջավորության փոխարեն ավելացնելով ***-é*** ։ Ինչպես․՝
 parler (խոսել)    - er + é = parlé (խոսել/խոսեց-)
 arriver (ժամանել)  - er + é = arrivé (ժամանել/ժամանեց-)
 manger (ուտել)      - er + é = mangé (կերել/կերա-)
Երկրորդ խմբի բայերի (*-IR* վերջավորությամբ) անցյալ դերբայը կազմվում է *-ir* վերջավորության փոխարեն ավելացնելով ***-i*** : Ինչպես․՝
 finir (ավարտել)    - ir + i = fini (ավարտել/ավարտեց-)
 choisir (ընտրել)  - ir + i = choisi (ընտրել/ընտրեց-)
 grandir (մեծանալ) - ir + i = grandi (մեծացել/մեծաց-)
Երրորդ խմբի բայերի (*-RE* վերջավորությամբ) անցյալ դերբայը կազմվում է -re վերջավորության փոխարեն ավելացնելով ***-u*** : Ինչպես․՝ 
 pendre (կախել)     - re + u = pendu (կախել/կախեց-)
 vendre (վաճառել)     - re + u = vendu (վաճառել/վաճառեց-)
 entendre (լսել)   - re + u = entendu (լսել/լսեց-)
* Անցալ դերբայի անկանոն ձևերը պետք է հիշել առանձին։ Դրանք են.՝
 acquérir:    *'acquis**      (ձեռք բերել/գնել)
 apprendre:   **appris**      (սովորել)
 atteindre:   **atteint**     (հասնել)
 attendre:    **attendu**     (սպասել)
 avoir:       **eu**          (ունենալ)
 boire:       **bu**          (խմել)
 comprendre:  **compris**     (հասկանալ)
 conduire:    **conduit**     (վարել)
 connaître:   **connu**       (իմանալ)
 construire:  **construit**   (կառուցել)
 courir:      **couru**       (վազել)
 couvrir:     **couvert**     (ծածկել)
 craindre:    **craint**      (վախենալ)
 croire:      **cru**         (հավատալ)
 décevoir:    **déçu**        (խաբել/մոլորեցնել)
 découvrir:   **découvert**   (հայտնաբերել)
 devoir:      **dû**          (անհրաժեշտ/պարտավոր լինել)
 dire:        **dit**         (ասել)
 écrire:      **écrit**       (ասել)
 être:        **été**         (լինել)
 faire:       **fait**        (անել)
 instruire:   **instruit**    (սովորեցնել/պատրաստել)
 joindre:     **joint**       (միանալ)
 lire:        **lu**          (կարդալ)
 mettre:      **mis**         (դնել)
 offrir:      **offert**      (առաջարկել)
 ouvrir:      **ouvert**      (բացել)
 paraître:    **paru**        (հայտնվել)
 peindre:     **peint**       (ներկել)
 pouvoir:     **pu**          (ունակ լինել)
 prendre:     **pris**        (վերցնել)
 produire:    **produit**     (արտադրել)
 recevoir:    **reçu**        (ստանալ/ընդունել)
 savoir:      **su**          (իմանալ)
 souffrir:    **souffert**    (վիրավորել)
 surprendre:  **surpris**     (զարմանալ)
 suivre:      **suivi**       (հետևել)
 tenir:       **tenu**        (բռնել, պահել)
 venir:       **venu**        (գալ)
 vivre:       **vécu**        (ապրել)
 voir:        **vu**          (տեսնել)
 vouloir:     **voulu**       (ցանկանալ)

== Դերբայի և խնդրի համաձայնություն ==
Ֆրանսերենում բաղադրյալ ժամանակաձևերում անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է գործողոթյան խնդրի հետ։ Ֆրանսերենում համաձայնեցումը կատարվում է անցալ դերբային ''-e'' ավելացնելով, եթե տվյալ ենթակայի կամ ուղիղ խնդրի քերականական սեռը իգական է, և ''-s'' ավելացնելով, եթե այն հոգնակի է։ (Պետք է նկատի ունենալ, որ առաջին և երկրորդ խմբի բայերի անցալ դերբայը ավարտվում է ձայնավորով, հետևաբար արական և իգական, եզակի և հոգնակի ձևերը բոլորը նույն կերպ են արտաբերվում։ Երրորդ խմբում կան անցյալ դերբայներ, որոնք համր բաղաձայն հնչյուով են ավարտվում, օրիակ.՝ ''mi**s**, fai**t*** : Այս դեպքում արտաբերությունը փոխվում է։ )
* Անցյալ դերբայը գրեթե միշտ համաձայնեցվում է եթակայի հետ, երբ օժանդակ բայը <span><span>***être***-ն</span></span> է(առանձին դեպքեր կարող են ներկայացնել դերանվանական բայերը), կամ էլ երբ անցյալ դերբայը գործածվում է որպես ածական (որը, ըստ էության, նույն դեպքն է)։
* Երբ օժանդակ բայն է***avoir***-ը, անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է ուղիղ խնդրի հետ, եթե վերջինս նախադասության մեջ նախորդում է անցյալ դերբային։
Օրինակներ<span> </span>:
* ''Les hommes sont arrivé'''s***. (Տղամարդիկ ժամանել են/ժամանեցին)
*: Այս դեպքում անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է, և դրան ավելանում է** -''s***, քանի որ օժանդակ բայը <span>*être*-ն է</span> (անցյալ դերբայը հանդես է գալիս որպես ստորոգելի)։
* *Les filles sont venu**es***. (Աղջիկները եկել են/եկան)
*: <span><span>Կրկին համաձայնեցում է կատարվում, քանի որ օժանդակ բայը *être*-ն է։ Անցյալ դերբային ավելացավ -</span>*e*, քանի որ ենթական իգական սեռի է, և ավելացավ -*s *, քանի որ այն հոգնակի է (անցյալ դերբայը հանդես է գալիս որպես ստորոգելի)։</span>
* *Nous sommes levé**(e)s**.* (Մենք արթնացել ենք/արթնացանք)
*: Փակագծերում տրված հավելյալ*** -e***-ն գործածվում է, եթե խոսքն իգական սեռին պատկանող որևէ խմբի մասին է (այսինքն՝ եթե *Nous*-ն իգական սեռի է)
* *J'ai vu **la voiture***. (Ես տեսել եմ մեքենան/տեսա)
* *Je **l**'ai vu**e**.* (Ես դա տեսել եմ/տեսա)
*: Օժանդակ բայը avoir-ն է, բայց համաձայնեցում կատարվում է, քանի որ ուղիղ խնդիրը ՝ *l** -ն , նախորդում է անցյալ դերբային՝'' vue-''ին։
* ''Les voitures **que** j'ai vu**es** étaient rouges.'' (Մեքենաները, որոնք ես տեսել եմ/տեսա, կարմիր էին)
*: ''Որոնք/que ''հարաբերական դերանունը վերաբերում է մեքենաներին/Les voitures (նախադասության ուղիղ խնդրին) և կրկին դրված է անցյալ դերբայից/vues առաջ, այդ պատճառով էլ համաձայնեցում է կատարվում (''les voitures sont vu**es**'')։
* ''Où sont **mes lunettes** ? ''<span>Où est-ce que je **les** ai mis**es** ? (Որտեղ է իմ ակնոցը։ Որտեղ եմ ես այն դրել/դրեցի'')''
: ''les-''ն վերաբերում է ''mes lunettes-''ին, որն էլ երկրորդ նախադասության համար հանդես է գալիս որպես ուղիղ խնդիր և դրված է անցյալ դերբայից՝ ''mises''-ից առաջ։ Նշանակում է՝ համաձայնեցում է կատարվում։
* ''Voilà l'erreur **que** j'ai fait**e*'.* (Ահա սխալը, որը ես թույլ էի տվել/թույլ տվեցի)
*: *Que* հարաբերական դերանունը վերաբերում է ուղիղ խնդրին՝ *l'erreur-*ին, որն էլ եզակի և իգական սեռի գոյական է։)

Կատեգորիա:Ֆրանսերեն