Ամերիկա (վեպ, Ֆրանց Կաֆկա)

**«Ամերիկա»** (), կամ (), «Անհետ կորածը»), հայտնի է նաև որպես ***Մարդը, որ անհետացավ (Ամերիկա)***, ***Ամերիկա: Կորած մարդը,*** և ***Ամերիկայում կորածը***,Ֆրանց Կաֆկայի (1883–1924) անավարտ առաջին վեպ, որy գրվել է 1911-1914 թվականներին և հրապարակվել նրա մահից հետո 1927 թվականին։ Այն պատմում է մի երիտասարդի մասին, որը Եվրոպայից Ամերիկա է ժամանում։ Վեպում բազմաթիվ մանրամասներ են ներառվել ԱՄՆ գաղթած նրա հարազատների կյանքից։ Վեպն ի սկզբանե գրվել է որպես պատմվածք, որը կոչվել է «Հնոցապանը»։ Ընդունված *Ամերիկա* վերնագիրը գալիս է Կաֆկայի մտերիմ ընկեր Մաքս Բրոդի պատրաստած տեքստային խմբագրությունից 1924 թվականին՝ Կաֆկայի մահից հետո։ Վեպը լույս է տեսել մի քանի անգլալեզու տարբերակներով, այդ թվում՝ *«Ամերիկա»*, թարգմանել են Էդվին Մյուիրը և Ուիլլա Մյուիրը (1938 թվական։ *«Մարդը, որ անհետացավ (Ամերիկա)»* գիրքը թարգմանել է Մայքլ Հոֆմանը (1996 թվական), *«Ամերիկա: Կորած մարդը»* թարգմանել է Մարկ Հարմանը (2008 թվական), իսկ *«Ամերիկայում կորածը»* թարգմանել է Էնթոնի Նորթին (2010 թվական), և *«Մարդը, որ անհետացավ (Ամերիկա)»*՝ Ռիչի Ռոբերտսոնի թարգմանությամբ (2012 թվական):

## Սյուժե
Վեպի առաջին գլուխը պատմվածք է, որը կոչվում է «Հնոցապանը»։

Երիտասարդ արտագաղթած Կառլ Ռոսմանը Եվրոպայից ծնողների հորդորով ստիպված է մեկնել Ամերիկա՝ սեռական բռնության հետ կապված սկանդալից խուսափելու համար (սպասուհու պատճառով, որը գայթակղել էր նրան և հղիացել), շոգենավով ժամանում է Նյու Յորքի նավահանգիստ։ Նա ծանոթանում է մի հնոցապանի հետ, որը դժգոհ է նավի աշխատանքային պայմաններից, և որին պատրաստվում են հեռացնել աշխատանքից։ Կառլը հնոցապանի հետ միասին գնում է նավապետի մոտ։ Իրադարձությունների սյուրռեալիստական շրջադարձով Կառլի հորեղբայրը՝ սենատոր Ջեյքոբը, հանդիպման է կապիտանի հետ։ Կառլը չգիտի, որ սենատոր Ջեյքոբն իր հորեղբայրն է, բայց պարոն Ջեյքոբը ճանաչում է նրան և տանում։

Սենատոր Ջեյքոբը թողնում է Կառլին ապրել նրա հետ, բայց երբ Ռոսմանը առանց հորեղբոր լիակատար թույլտվության գնում է քաղաքից դուրս ընկերոջը հանդիպելու, հորեղբայրը խզում է հարաբերությունները նրա հետ, և Կառլը հայտնվում է փողոցում։ Աննպատակ թափառելիս նա ընկերանում է երկու թափառաշրջիկի՝ Ռոբինսոնի և Դելամարշի հետ։ Նրանք խոստանում են Կառլին աշխատանք գտնել, բայց առանց թույլտվության վաճառում են նրա կոստյումը, ուտում նրա առջև՝ առանց ուտելիք առաջարկելու և գողանում նրա ունեցվածքը։ Նրանք Կառլին հրավիրում են իրենց հետ գալ աշխատանք փնտրելու։ Սկզբում Կառլը համաձայնվում է, բայց հետո վիճում է նրանց հետ և թողնում, աշխատանքի անցնելով որպես վերելակավար «Occidental» հյուրանոցում։ Կառլը որոշ ժամանակ աշխատում է այնտեղ։ Մի օր Ռոբինսոնը հարբած գալիս է Կառլի մոտ և գումար խնդրում։ Վախենալով կորցնել իր աշխատանքը, ընկերոջ հետ զրուցելիս տեսնելու պատճառով (ինչն արգելված է վերելակավարներին), Կառլը համաձայնում է պարտքով գումար տալ, այնուհետև շատ ավելի մեծ օրենք է խախտում՝ տանելով հարբած, հիվանդ Ռոբինսոնին աշխատողների հանրակացարան:

Առանց թույլտվության իր պաշտոնը լքելու համար աշխատանքից ազատվելով՝ Կառլը համաձայնում է ոչ միայն վճարել Ռոբինսոնի տաքսիի համար, այլև միանալ նրան։ Նրանք գնում են Դելամարշի մոտ։ Դելամարշն այդ ժամանակ ապրում է Բրունելդա անունով հարուստ և գեր տիկնոջ հետ։ Նա ցանկանում է Կառլին վերցնել որպես ծառա։ Կառլը հրաժարվում է, բայց Դելամարշը ֆիզիկապես ստիպում է նրան մնալ, և նա հայտնվում է իր բնակարանում թակարդում: Նա փորձում է ազատվել, բայց նրան ծեծում են Դելամարշը և Ռոբինսոնը։ Պատշգամբում նա խոսում է մի ուսանողի հետ, որն ասում է, որ պետք է մնալ, քանի որ դժվար է այլ տեղ աշխատանք գտնել: Կառլը որոշում է մնալ։

Որոշ ժամանակ անց, երբ Կառլն այլևս չի ծառայում Բրունելդային (հատվածը, որը նկարագրում է նրա մնալը Բրունելդայի հետ և թե ինչպես է նա կարողացել դուրս գալ այնտեղից, չի ավարտվել), նա տեսնում է գովազդ, որ Օկլահոմայի բնության թատրոնը աշխատակիցներ է փնտրում։ Թատրոնը խոստանում է աշխատանք գտնել բոլորի համար։ Կառլը դիմում է և աշխատանքի անցնում որպես տեխնիկ: Այնուհետև նրան գնացքով ուղարկում են Օկլահոմա, որտեղ նա հանդիպում է հովիտների անծայրածիրությանը և ընդունում «Նեգրո» անունը որպես իր սեփականը։

Այստեղ ձեռագիրն ավարտվում է։

## Անորոշություններ
### Վերնագիր
Զրույցներում Կաֆկան այս գիրքն անվանել է «Ամերիկյան վեպ», ավելի ուշ անվանել է այն պարզապես «Հնոցապանը»՝ առաջին գլխի վերնագրից հետո, որն առանձին հրատարակվել է 1913 թվականին Կաֆկայի գրքի աշխատանքային անվանումն էր *«Մարդը, որն անհետացավ»* (**')։ «''Ամերիկա»'' վերնագիրն ընտրել է Կաֆկայի գրական կտակակատար [[Մաքս Բրոդ]]ը, որը հավաքել է անավարտ ձեռագիրը և հրատարակել նրա մահից հետո։ Բրոդը ձեռագիրը նվիրել է [[Օքսֆորդի համալսարան]]ին։

=== Ավարտ ===
Կաֆկան անսպասելի հանկարծակի ընդհատել է այս վեպի աշխատանքը, և այն մնացել է անավարտ։ Ինչպես նա ասաել է իր ընկերոջը և կենսագիր Մաքս Բրոդին, «Օկլահոմայի բնության թատրոնը» անավարտ գլուխը (որի սկիզբը հատկապես հիացնում էր Կաֆկային, այնքան, որ նա հաճախ բարձրաձայն կարդում էր մեծ ազդեցության տակ), ստեղծագործության վերջին գլուխը պետք է լիներ և ավարտվեր հաշտության նոտայի վրա։ Առեղծվածային լեզվով Կաֆկան ժպտալով ակնարկել էր, որ այդ «գրեթե անսահման» թատրոնում իր երիտասարդ հերոսը, կարծես ինչ-որ դրախտային կախարդությամբ, կվերագտներ իր մասնագիտությունը, պաշտպանությունը, ազատությունը, նույնիսկ իր հին տունն ու ծնողներին։

Այս գլխին անմիջապես նախորդող պատմվածքի մասերը նույնպես թերի են: Երկու մեծ հատվածներ են պահպանվել, որոնք նկարագրում են Կառլի ծառայությունը Բրունելդայի մոտ, բայց դրանք չեն լրացնում բացերը։ Կաֆկան բաժանել է և վերնագրել միայն առաջին վեց գլուխները։

== Հիմնական թեմաներ ==
Վեպն ավելի բացահայտ հումորային է, բայց որոշ չափով ավելի իրատեսական (բացառությամբ վերջին գլխի), քան Կաֆկայի ստեղծագործություններից շատերը, բայց այն պարունակում է ճնշող և ոչ նյութական համակարգի նույն դրդապատճառները, որոնք բազմիցս անգամ գլխավոր հերոսին դնում են տարօրինակ իրավիճակներում։ Հատկապես ''Ամերիկայում'', արհամարհված անհատը հաճախ պետք է իր անմեղությունը խոստովանի հեռավոր ու խորհրդավոր իշխանությունների առաջ: Սակայն Կառլը հաճախ ինքնակամ ենթարկվում է նման վերաբերմունքին (հյուրանոցում օգնում է հարբած Ռոբինսոնին, նրան դուրս վռնդելու փոխարեն, վճարում է Ռոբինսոնի տաքսու համար, գնում է Դելամարշի տուն, համաձայնվում է բանտարկության)։

Պատմվածքի մեջ [[Ազատության արձան]]ը սուր է պահում, և որոշ գիտնականներ դա մեկնաբանում են որպես «ուժը ծնում է իրավունք» փիլիսոփայությունը, որին, ըստ Կաֆկայի, Միացյալ Նահանգները հավատարիմ է մնում։

== Ոգեշնչում ==
Կաֆկան սիրել է կարդալ ճանապարհորդական գրքեր և հուշեր։ ''[[«Բենջամին Ֆրանկլինի ինքնակենսագրությունը»]]'' նրա ամենասիրելի գրքերից է եղել, որտեղից նա սիրել է հատվածներ բարձրաձայն կարդալ։ Չնայած նրան միշտ ձգում էին բաց տարածքները և հեռավոր երկրները, ասում են, որ նա երբեք չի ճանապարհորդել Ֆրանսիայից և Իտալիայի հյուսիսից հեռու։ Չնայած դրան, եզակի լուսանկարում պատկերված է Կաֆկան անծանոթ տղամարդու հետ Դանիայի [[Մարիելիստ]] լողափին։

Այդ ժամանակ Կաֆկան նաև կարդացել կամ վերընթերցել է [[Չարլզ Դիքենս]]ի մի քանի վեպեր և իր օրագրում գրել․ «Իմ մտադրությունն էր, ինչպես տեսնում եմ հիմա, գրել Դիքենսի վեպը՝ հարստացված ավելի վառ լույսով, որը ես վերցրել եմ արդի ժամանակներից, և ավելի գունատ լույսով, որը ես իմ [[ինտերիեր]]ում կգտնեի»։

== Ադապտացիաներ ==
**Կինո և հեռուստատեսություն**
* «Լիցենզավորված ազատություն», 1990 թվականի կարճամետրաժ ֆիլմ, ռեժիսոր՝ [[Միքայել Կրեյս]]
* «Ամերիկա», 1966 թվականի անթոլոգիական դրամատիկ հեռուստասերիալ «Theatre 625»-ի էպիզոդ, ռեժիսոր՝ [[Ջեյմս Ֆերման]]
* ''«Amerika oder der Verschollene»'', 1969 թվականի գերմանական ֆիլմ, ցուցադրված ZDF ալիքով, ռեժիսոր՝ [[Զբինեկ Բրինիչ]]
* ''Klassenverhältnisse'' («Դասակարգային հարաբերություններ»), 1984 թվականին նկարահանված սև-սպիտակ գերմանալեզու ֆիլմ, նկարահանված [[Ժան Մարի Ստրաուբ]]ի և [[Դանիել Հույե]]ի կողմից
* ''«Ամերիկա»'', 1994 թվականի չեխական ֆիլմ, նկարահանված [[Վլադիմիր Միխալեկ]]ի կողմից, [[Մարտին Դեյդար]]ի մասնակցությամբ Կառլ Ռոսմանի դերում

**Թատրոն*'
* *«Ամերիկա»*, Յիպ Վիշինի պիեսը, որը հյուրախաղերով հանդես է եկել Միացյալ Նահանգներում 2004 թվականին, ռեժիսոր՝ Գեյրուն Տինո
* *«Ամերիկա»*, Սամուել Բորդոլիի [[կամերային օպերա]]ն, կատարված [[Tête à Tête]] ընկերության կողմից 2012 թվականին

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/titleinfo/1307867 *Amerika*], facsimile of the 1927 edition, Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf, University of Düsseldorf 
* [http://www.zeno.org/Literatur/M/Kafka,+Franz/Romane/Amerika *Amerika*], text at zeno.org 
* [https://web.archive.org/web/20120819081039/http://www.digbib.org/Franz_Kafka_1883/Amerika *Amerika''], text at digibib.org 

Կատեգորիա:1912 վեպեր
Կատեգորիա:1927 գրքեր
Կատեգորիա:1927 վեպեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Անավարտ վեպեր
Կատեգորիա:Ավստրիական վեպեր
Կատեգորիա:Գերմաներեն գրականություն
Կատեգորիա:Գերմաներեն վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված վեպեր
Կատեգորիա:Վեպեր
Կատեգորիա:Ֆրանց Կաֆկայի ստեղծագործություններ