Կոտորակային արժույթ

**Կոտորակային արժույթը**, որը նաև կոչվում է շինպլաստեր, ներդրվել է Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարության կողմից Քաղաքացիական պատերազմի բռնկումից հետո։ Միացյալ Նահանգների դոլարի այս ցածր արժողությամբ թղթադրամները օգտագործվել են 1862 թվականի օգոստոսի 21-ից մինչև 1876 թվականի փետրվարի 15-ը և թողարկվել են 3, 5, 10, 15, 25 և 50 ցենտ անվանական արժեքներով հինգ թողարկման ժամանակաշրջաններում։ Ստորև բերված ամբողջական տիպի հավաքածուն Ազգային դրամագիտական հավաքածուի մի մասն է, որը պահվում է Ամերիկյան պատմության ազգային թանգարանում, որը Սմիթսոնյան ինստիտուտի մասն է։

## Պատմություն

Քաղաքացիական պատերազմի տնտեսությունը խթանել է Միացյալ Նահանգների մետաղադրամների պակասը․ ոսկյա և արծաթե մետաղադրամները կուտակվել են՝ հաշվի առնելով դրանց ներքին ձուլակտորային արժեքը՝ համեմատած այն ժամանակվա անփոխարինելի թղթային արժույթի հետ։ 1861 թվականի վերջին, Քաղաքացիական պատերազմի ֆինանսավորման համար, ԱՄՆ կառավարությունը ոսկի է վերցրել Նյու Յորքի բանկերից՝ 7-30-ականների գանձապետական թղթադրամների դիմաց և Նյու Յորքի բանկերը դրանք վաճառել են հանրությանը ոսկու դիմաց՝ վարկը մարելու համար։ 1861 թվականի դեկտեմբերին Թրենթի գործը սասանել է հանրության վստահությունը երկրորդ ճակատում պատերազմի սպառնալիքով։ Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարությունը կասեցրել է տեսակների վճարումները, իսկ Նյու Յորքի բանկերը դադարեցրել են թղթային փողերի մարումը ոսկու և արծաթի դիմաց։  Ոսկու և արծաթի մետաղադրամների բացակայության դեպքում բարձրաձայնված մետաղադրամի մրցանակը սկսել է արժեզրկել թղթային արժույթը։ Այն բանից հետո, երբ Նյու Յորքի բանկերը կասեցրել են տեսակների վճարումները (որին արագ հետևել են Բոստոնը և Ֆիլադելֆիան)  ոսկու նշագրումը թղթի նկատմամբ 1862 թվականի հունվարի սկզբին 1-3%-ից բարձրացավ մինչև 9%՝ թղթի նկատմամբ՝ 1862 թվականի հունիսին,  երբ ժամանակ մեկ թղթային դոլարը ոսկով արժեր 91,69 ցենտ։ Սա խթանել է արժութային սպեկուլյացիաները (օրինակ՝ թղթադրամների մարում արծաթե մետաղադրամի դիմաց, որն այնուհետև վաճառվում էր որպես ձուլակտոր պրեմիումով)  և զգալի խափանումներ է առաջացրել բիզնեսներում և առևտրում։  Փոքր գումարների տրամադրման այլընտրանքային մեթոդները ներառում էին Ֆիլադելֆիայում իսպանական քառորդ դոլարի վերականգնումը,  դոլարի թղթադրամները քառորդով կամ կիսով չափ կրճատելով,  հրաժարվելով դրամական միջոցներից (առանց արծաթե մետաղադրամների տրամադրման համար նշագրում գանձելու),  կամ տեղական թողարկված շինպլաստերների թողարկում (այսինքն՝ ձեռնարկությունների կամ տեղական համայնքների կողմից թողարկված), ինչը օրենքով արգելված էր շատ նահանգներում։

Միացյալ Նահանգների գանձապահ Ֆրենսիս Է. Սփիներին վերագրվում է մետաղադրամների պակասի լուծումը գտնելու գործը։ Նա ստեղծեց փոստային արժույթ (որը հանգեցրել է կոտորակային արժույթի օգտագործմանը)։  Փոստային արժույթը ԱՄՆ փոստային բաժանմունքի կոտորակային թղթադրամի հինգ թողարկումներից առաջինն էր, որը տպագրվել է 5 ցենտ, 10 ցենտ, 25 ցենտ և 50 ցենտ անվանական արժեքներով և թողարկվել 1862 թվականի օգոստոսի 21-ից մինչև 1863 թվականի մայիսի 27-ը։ Սփիներն առաջարկել է օգտագործել փոստային նամականիշեր՝ փակցված գանձապետական թղթի վրա  ներքևում իր ստորագրությամբ (տես ստորև նկարը)։ Այս նախաձեռնության հիման վրա Կոնգրեսը աջակցել է կոտորակային արժույթի հետ կապված ժամանակավոր լուծմանը և 1862 թվականի հուլիսի 17-ին Նախագահ Լինքոլնը ստորագրել է Փոստային արժույթի մասին օրինագիծը։  Այնուամենայնիվ, նպատակը այն չէր, որ նամականիշերը պետք է լինեն շրջանառվող արժույթ։

Առաջին թողարկման դիզայնը (փոստային արժույթ) ուղղակիորեն հիմնված էր Սփիների բնօրինակ ձեռագործ օրինակների վրա։ Որոշ սորտեր նույնիսկ ունեին ծակոտկեն դրոշմանման եզր։ Թեև դա օրինական վճարամիջոց չէր համարվում, փոստային առաքման արժույթը կարող էր փոխանակվել Միացյալ Նահանգների թղթադրամներով՝ 5 դոլարի լոտերով  և վճարունակ էր Միացյալ Նահանգներին մինչև 5 ԱՄՆ դոլարի բոլոր տուրքերի համար։ Հետագա թողարկումներն այլևս չեն ներառել նամականիշերի պատկերներ և կոչվում էին «կոտորակային արժույթ»։ Չնայած 1862-ի հուլիսին ընդունված օրենքին, փոստային նամականիշները մնացել են արժույթի ձև, մինչև 1863-ի գարնանը փոստային արժույթը թափ ստանալը։ 1863 թվականին քարտուղար Չեյզը առաջարկել է նոր կոտորակային արժույթ, որն ավելի դժվար էր կեղծել, քան փոստային արժույթը։ Նոր կոտորակային արժույթի թղթադրամները տարբերվում էին 1862 թվականի փոստային առաքման արժույթի թողարկումներից։ Դրանք ավելի գունեղ էին, երբ տպագրվում էին ետևի վրա, և կիրառվել են մի քանի հակակեղծարարության միջոցներ՝ փորձարարական թուղթ, նշագրումների ավելացում, տպագրություններ, կապույտ վերջնաթղթեր, մետաքսե մանրաթելեր և ջրանիշեր՝ նշելու համար մի քանիսը։ Կոտորակային արժույթի վահանները, որոնք ունեին միակողմանի նմուշներ, վաճառվել են բանկերին՝ կեղծիքները հայտնաբերելու համեմատության չափանիշ ապահովելու համար։ Փոստային և կոտորակային արժույթը գործածության մեջ են  մնացել մինչև 1876 թվականը, երբ Կոնգրեսը թույլատրել է հատել կոտորակային արծաթե մետաղադրամները՝ մարելու համար չմարված կոտորակային արժույթը։

## Թողարկման ժամանակաշրջաններ և սորտեր


File:US-Fractional (1st Issue)-$0.50-Spinner Prototype.jpg|alt=Spinner's initial signed design|Սփիների նախնական ստորագրված դիզայնը (լուսանկար)
File:US-Fractional (1st Issue)-$0.50-Model.jpg|Օրիգինալ մոդելային արվեստի գործեր
File:US-Fractional (1st Issue)-$0.50-Proof.jpg|Աշխատանքային ապացույցներ


## Միացյալ Նահանգների կոտորակային արժույթի ամբողջական տիպային հավաքածու

## Կենդանի անհատների դիմանկարներ

Երեք մարդ պատկերված է եղել կոտորակային արժույթի վրա իրենց կյանքի ընթացքում՝ Ֆրենսիս Ի. Սփիները (Միացյալ Նահանգների գանձապահ), Ուիլյամ Պ. Ֆեսենդենը ( ԱՄՆ սենատոր և գանձապետարանի քարտուղար ) և Սպենսեր Մ. Քլարկը ( Ազգային արժույթի բյուրոյի վերահսկիչ)։ Ե՛վ Սփիները, և՛ Քլարկը որոշել են իրենց դիմանկարը պատկերել արժույթի վրա, ինչը հակասություններ է առաջացրել։ Փենսիլվանիայից  Հանրապետական ներկայացուցիչ Մարտին Ռ. Թայերը բացահայտ քննադատել էր այս որոշումը՝ ենթադրելով, որ արժույթի համար դիմանկարներ ընտրելու Գանձապետարանի արտոնությունը չարաշահվում է։ 1866 թվականի ապրիլի 7-ին, Թայերի գլխավորությամբ, Կոնգրեսը օրենսդրություն է ընդունել, որը մասնավորապես նշում էր, որ «այսուհետև փորագրված որևէ կենդանի մարդու դիմանկարը կամ նմանությունը չպետք է տեղադրվի Միացյալ Նահանգների արժույթի՝ պարտատոմսերի, արժեթղթերի, թղթադրամների, կոտորակային կամ փոստային հասցեների վրա»։ Հաղորդման ամսաթվին լրացվել էին 15 ցենտանոց նոր թղթադրամի մի շարք թիթեղներ, որոնցում պատկերված էին Ուիլյամ Թեքումսե Շերմանը և Ուլիսես Ս. Գրանթը։ Այնուամենայնիվ, թիթեղները երբեք չեն օգտագործվել շրջանառության համար։ Միակ Շերման-Գրանթի օրինակները եղել են միակողմանի նմուշներ, որոնք տեղադրվել են կոտորակային արժույթի վահանների վրա։

## Տես նաև

* Դաշնային պահուստային համակարգ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*