Քաղցկեղի հետազոտություն

**Քաղցկեղի հետազոտություն**, նպատակ ունի բացահայտել քաղցկեղի պատճառները և մշակել կանխարգելման, ախտորոշման և բուժման մարտավարություններ:

Քաղցկեղի հետազոտություններն ընդգրկում են համաճարակաբանությունից, մոլեկուլային կենսագիտությունից մինչև կլինիկական փորձարկումների անցկացում քաղցկեղի տարբեր բուժումների կիրառությունները գնահատելու և համեմատելու համար: Այս տարբերակները ներառում են վիրահատություն, ճառագայթային բուժում, քիմիաբուժում, հորմոնային բուժում, իմունաբուժում և համակցված բուժման մեթոդներ, ինչպիսին է քիմիա-ճառագայթային բուժումը: 1990-ականների կեսերից սկսած՝ քաղցկեղի կլինիկական հետազոտություններում շեշտը դրվեց կենսատեխնոլոգիական հետազոտություններից ստացված բուժման մեթոդների վրա, ինչպիսիք են քաղցկեղի իմունաբուժումը և գենային բուժումը:

Քաղցկեղի հետազոտությունները կատարվում են ակադեմիական շրջանակներում, հետազոտական ​​ինստիտուտներում և կորպորատիվ միջավայրերում և հիմնականում ֆինանսավորում է կառավարությունը։

## Պատմություն
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sidney_Farber_nci-vol-1926-300.jpg|մինի|225x225փքս|[Սիդնի Ֆարբերը համարվում է ժամանակակից քիմիաբուժումյի հայրը։]]
Քաղցկեղի հետազոտությունները շարունակվել են դարերով: Վաղ հետազոտությունները կենտրոնացած էին քաղցկեղի պատճառների վրա: Պերսիվալ Փոթը 1775 թվականին առանձնացրել է  քաղցկեղի առաջին շրջակա միջավայրի դրդիչը (ծխնելույզի մուրը), իսկ ծխախոտ ծխելը որպես թոքերի քաղցկեղի պատճառ առանձնացվել է 1950 թվականին: Քաղցկեղի վաղ բուժումը կենտրոնացած էր ուռուցքների հեռացման վիրաբուժական տեխնիկայի կատարելագործման վրա: Ճառագայթային բուժումը տարածում գտավ 1900-ական թվականներին: Քիմիաթերապևտիկ ռեժիմները մշակվել և կատարելագործվել են 20-րդ դարի ընթացքում:

ԱՄՆ-ն 1970-ականներին հայտարարեց «պատերազմ քաղցկեղի դեմ» և ավելացրեց քաղցկեղի հետազոտությունների ֆինանսավորումն ու աջակցությունը։

### Հիմնարար հոդվածներ
Ամենաշատ մեջբերվող և ամենաազդեցիկ հետազոտական ​​աշխատանքներից են՝

* «Քաղցկեղի առանցքային նշանները»՝ հրատարակվել է 2000 թվականին, և «Քաղցկեղի առանցքային նշանները։ Հաջորդ սերունդը»՝ հրատարակել են Դուգլաս Հանահանը և Ռոբերտ Վայնբերգը 2011 թվականին։ Այս հոդվածները միասին ցիտվել են ավելի քան 30,000 հրապարակված հոդվածներում։

## Հետազոտության տեսակներ
Քաղցկեղի հետազոտությունը ներառում է հետազոտության բազմազան տեսակներ և բազում մասնագիտական ոլորտներ: Քաղցկեղի հետազոտությամբ զբաղվող գիտնականները կարող են վերապատրաստվել այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են քիմիան, կենսաքիմիան, մոլեկուլային կենսաբանությունը, ֆիզիոլոգիան, բժշկական ֆիզիկան, համաճարակաբանությունը և կենսաբժշկական ինժեներիան: Հիմքային մակարդակում կատարված հետազոտությունը կոչվում է հիմնարար հետազոտություն և նախատեսված է գիտական ​​սկզբունքներն ու մեխանիզմները պարզաբանելու համար: Տրանսլյացիոն հետազոտությունը նպատակ ունի պարզաբանել քաղցկեղի զարգացման և հիվանդության առաջընթացի մեխանիզմները և գիտական հիմնարար ​​​​արդյունքները վերածել այնպիսի հասկացությունների, որոնք կարող են կիրառելի լինել քաղցկեղի բուժման և կանխարգելման համար: Կլինիկական հետազոտությունը նվիրված է դեղագործական միջոցների, վիրաբուժական միջամտությունների և բժշկական տեխնոլոգիաների մշակմանը հիվանդների հաջորդական բուժման համար:

### Կանխարգելում և համաճարակաբանություն
Համաճարակաբանական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ աշխարհում քաղցկեղից մահացությունների առնվազն 35%-ը այժմ կարելի է կանխել առաջնային կանխարգելման միջոցով: Համաձայն Հիվանդության տարածվածության համաշխարհային հետազոտության համակարգային ավելի նոր վերլուծության՝ 2019 թվականին քաղցկեղից մահացությունների ~44%-ը (~4.5 միլիոն մահ կամ ~105 միլիոն հաշմանդամության հետ կապված կյանքի կորցրած տարիներ), պայմանավորված էին հայտնի, հստակ կանխարգելելի ռիսկի գործոններով, որոնց թվում են ծխելը, ալկոհոլի օգտագործումը և բարձր մարմնի զանգվածի ինդեքսը (ՄԶԻ):

Կանխատեսվում է, որ հետագա հետազոտությունների միջոցով քաղցկեղից մահացության մակարդակը կարող է կրճատվել 70%-ով ամբողջ աշխարհում նույնիսկ առանց որևէ նոր բուժումյի մշակման: Քաղցկեղի կանխարգելման հետազոտությունները ստանում են քաղցկեղի հետազոտությունների համաշխարհային ֆինանսավորման միայն 2-9%-ը, թեև կանխարգելման շատ տարբերակներ արդեն իսկ լավ հայտնի են առանց քաղցկեղի վերաբերյալ հետագա հետազոտությունների, բայց չեն արտացոլվում էկոնոմիկայում և քաղաքականությունում: Օրինակ՝ տարբեր քաղցկեղների մուտացիոն ձեռագիրը կարող է բացահայտել քաղցկեղի պատճառները և հաստատել պատճառահետևանքային կապի առկայությունը:

### Հայտնաբերում
Քաղցկեղի արագ հայտնաբերումը կարևոր է, քանի որ այն սովորաբար ավելի դժվար է բուժել ուշ փուլերում: Քաղցկեղի ճշգրիտ հայտնաբերումը նույնպես կարևոր է, քանի որ կեղծ դրական արդյունքները կարող են ավելորդ բժշկական միջամտություններից վնաս հասցնել: Որոշ սքրինինգային քայլաշարեր ներկայումս ճշգրիտ չեն (օրինակ՝ շագանակագեղձի սպեցիֆիկ հակածինի թեստավորումը): Մյուսները, ինչպիսիք են կոլոնոսկոպիան կամ մամմոգրաֆիան, տհաճ են, և արդյունքում որոշ հիվանդներ կարող են հրաժարվել: Ակտիվ հետազոտություններ են ընթանում այս բոլոր խնդիրները լուծելու, քաղցկեղի սքրինինգի նոր եղանակներ մշակելու և հայտնաբերման մակարդակը բարձրացնելու համար:

Օրինակ՝

* Մշակվում են բազմամոդալ ուսուցման արհեստական ​​բանականության համակարգեր տարբեր տեսակի տվյալների ինտեգրման միջոցով քաղցկեղի բազմաթիվ տեսակներ հայտնաբերելուն օգնելու համար:
* Գիտնականները աշխատում են քաղցկեղը վաղ հայտնաբերելու համար նոր բիոմարկերների կամ դրանց հավաքածուներ հայտնաբերելու և չափելի դարձնելու վրա, ինչպիսիք են ուռուցքի հետ կապված միկոբիոմները և բակտերիալ միկրոբիոմները:
* Հետազոտողները ուսումնասիրում են, թե արդյոք մրջյունները կարող են օգտագործվել որպես բիոսենսորներ մեզի միջոցով քաղցկեղը հայտնաբերելու համար:

### Բուժում
Քաղցկեղի բուժման հետազոտության ժամանակակից թեմաներն են՝

* Քաղցկեղի դեմ պատվաստանյութեր
** Օնկոֆագ
** Սիպուլեյկել-T-ն (Պրովենջ) շագանակագեղձի քաղցկեղի դեմ պատվաստանյութ է
** Ուռուցքային ոչ ակտիվ բջիջները հետազոտվում են որպես քաղցկեղի պոտենցիալ երկֆունկցիոնալ պատվաստանյութեր
* Քիմիաբուժումյի նոր ձևեր
* Գենային բուժում
* Ֆոտոդինամիկ բուժում
* Ճառագայթային բուժում
* Ռեովիրուսներ (Ռեոլիզին-դեղորայքային բուժում)
* Թիրախային բուժում
* Բժշկական միկրոբոտներ (ներառյալ բակտերիալ), նանոբոտներ և բակտերիալ «կիբօրգ բջիջներ»
* Վիրոբուժում
* Հակամարմիններ
* Ֆոտոիմունոբուժում (ուղեղի քաղցկեղի համար)
* Բնական քիլլեր բջիջները կարող են առաջացնել իմունաբանական հիշողություն։ Հետազոտություններ են մշակվում քաղցկեղի դեմ դրանց ազդեցությունը փոփոխելու համար։
* Ինչպես կարելի է լավագույնս համատեղել բուժումները (համակցված բուժումըեր)

### Քաղցկեղի առաջացման պատճառներ և զարգացում
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Signal_transduction_v1.png|մինի|350x350փքս|Numerous [:en:Cell signaling|cell signaling pathways are disrupted in the development of cancer.]]
Քաղցկեղի պատճառի հետազոտությունը ներառում է բազմաթիվ տարբեր առարկաներ, այդ թվում՝ գենետիկա, սննդակարգ, շրջակա միջավայրի գործոններ (օրինակ՝ քիմիական քաղցկեղածիններ): Պատճառների և բուժման պոտենցիալ թիրախների հետազոտության դեպքում կիրառվող ուղին սկսվում է կլինիկական դիտարկումներից ստացված տվյալներից, անցնում է հիմնարար հետազոտությունների և համոզիչ ու անկախորեն հաստատված արդյունքներ ստանալուց հետո անցնում է կլինիկական հետազոտությունների, որոնք ներառում են համաձայնություն տված մարդկանց շրջանում հստակ նախագծված փորձարկումներ թերապևտիկ միջամտության տեսակի անվտանգությունն ու արդյունավետությունը ստուգելու նպատակով: Հիմնարար հետազոտությունների կարևոր մասը քաղցկեղածնության պոտենցիալ մեխանիզմների բնութագրումն է քաղցկեղի զարգացման հետ կապված գենետիկական և էպիգենետիկ փոփոխությունների տեսակների առումով: Մկները հաճախ օգտագործվում են որպես կաթնասունների մոդել՝ ուռուցքի առաջացման մեջ դեր ունեցող գեների ֆունկցիաների մանիպուլյացիաների համար, մինչդեռ ուռուցքի առաջացման հիմնական ասպեկտները, ինչպիսիք են մուտագենեզը, փորձարկվում են մանրէների և կաթնասունների բջջային կուլտուրաների վրա:

#### Քաղցկեղի զարգացման մեջ ներգրավված գեներ
Օնկոգենոմիկայի նպատակն է բացահայտել նոր քաղցկեղածիններ կամ հակաքաղցկեղածիններ, որոնք կարող են նոր պատկերացում տալ քաղցկեղի ախտորոշման, քաղցկեղի կլինիկական ելքերի կանխատեսման և քաղցկեղի բուժման նոր թիրախների մասին: Ինչպես նշել է «Քաղցկեղի գենոմի նախագիծը» 2004 թվականի իր ակնարկում՝ «քաղցկեղի հետազոտության հիմնական նպատակն է եղել բացահայտել այն մուտացված գեները, որոնք պատճառահետևանքային կապ ունեն ուռուցքագոյացման հետ (քաղցկեղի գեներ)»: «Քաղցկեղի գենոմի քարտեզ» նախագիծը քաղցկեղի հետ կապված գենոմիկ փոփոխությունները ուսումնասիրող հարակից փորձ է, մինչդեռ COSMIC քաղցկեղի տվյալների բազան հավաքագրում է մարդկային քաղցկեղի հարյուրհազարավոր նմուշներից ստացված գենետիկական մուտացիաները։

Այս լայնածավալ նախագծերը, որոնք ներառում են քաղցկեղի մոտ 350 տարբեր տեսակներ, ուռուցքներում հայտնաբերել են մոտ 130,000 մուտացիա մոտ 3000 գեներում: Մեծ մասը տեղի է ունեցել 319 գեներում, որոնցից 286-ը հակաքաղցկեղածիններ էին, իսկ 33-ը՝ ուռուցքածին:

Մի քանի ժառանգական գործոններ կարող են մեծացնել քաղցկեղ առաջացնող մուտացիաների հավանականությունը, այդ թվում՝ քաղցկեղածինների ակտիվացումը կամ հակաքաղցկեղածինների արգելակումը: Տարբեր քաղցկեղածինների և հակաքաղցկեղածինների գործառույթները կարող են խաթարվել ուռուցքի զարգացման տարբեր փուլերում: Այդպիսի գեների մուտացիաները կարող են օգտագործվել ուռուցքի չարորակությունը դասակարգելու համար:

Հետագա փուլերում ուռուցքները կարող են զարգացնել քաղցկեղի բուժման նկատմամբ դիմադրողականություն: Ուռուցքի զարգացումը և բուժման հաջողությունը հասկանալու համար կարևոր է քաղցկեղածինների և հակաքաղցկեղածինների նույնականացումը: Տվյալ գենի դերը քաղցկեղի զարգացման մեջ կարող է զգալիորեն տարբեր լինել՝ կախված քաղցկեղի փուլից և տեսակից:

#### Քաղցկեղի էպիգենետիկա
Քաղցկեղի էպիգենետիկան քաղցկեղային բջիջների ԴՆԹ-ի էպիգենետիկ փոփոխությունների ուսումնասիրությունն է, որոնք ոչ թե նուկլեոտիդային հաջորդականության փոփոխություններ են, այլ գենետիկական կոդի էքսպրեսման ձևի փոփոխություն: Էպիգենետիկ մեխանիզմները անհրաժեշտ են հյուսվածքային բնորոշ գեների էքսպրեսիայի նորմալ հաջորդականությունները պահպանելու համար և կարևոր են նորմալ զարգացման համար: Դրանք կարող են նույնքան կարևոր լինել, եթե ոչ նույնիսկ ավելի կարևոր, ինչքան բջջի՝ քաղցկեղայինի վերածմանը հանգեցնող գենետիկ մուտացիաները: Քաղցկեղի դեպքում էպիգենետիկ գործընթացների խանգարումը կարող է հանգեցնել գեների էքսպրեսիայի կորստի, որը տեղի է ունենում տրանսկրիպցիայի ընկճման պատճառով մոտ 10 անգամ ավելի հաճախ (պատճառը CpG կղզյակների էպիգենետիկ պրոմոտորի հիպերմեթիլացումն է), քան մուտացիաների պատճառով: Ինչպես նշում են Ֆոգելշտայնը և այլք, կոլոռեկտալ քաղցկեղի դեպքում սովորաբար լինում են մոտ 3-6 վարող մուտացիաներ (driver) և 33-66 երկրորդային մուտացիաներ: Այնուամենայնիվ հաստ աղիքի ուռուցքների դեպքում, համեմատած հաստ աղիքի՝ հարակից նորմալ տեսք ունեցող լորձաթաղանթի հետ, ուռուցքների գեների պրոմոտորներում կան մոտ 600-800 խիստ մեթիլացված CpG կղզյակներ այն դեպքում, երբ այս CpG կղզյակները չեն մեթիլացվում հարակից լորձաթաղանթում: Էպիգենետիկ փոփոխությունների մանիպուլյացիան խոստումնալից է քաղցկեղի կանխարգելման, հայտնաբերման և բուժման համար: Քաղցկեղի տարբեր տեսակների դեպքում կարող են խախտվել էպիգենետիկ մեխանիզմների բազմազանությունը, ինչպիսիք են հակաքաղցկեղածինների ճնշումը և քաղցկեղածինների ակտիվացումը CpG կղզյակների մեթիլացման օրինաչափությունների փոփոխության, հիստոնային փոփոխությունների և ԴՆԹ կապող սպիտակուցների ապակարգավորման միջոցով: Կան մի քանի դեղամիջոցներ, որոնք ունեն էպիգենետիկ ազդեցություն և այժմ օգտագործվում են այս հիվանդություններից մի քանիսի դեպքում:

## Սննդակարգ և քաղցկեղ
մինի|Գովազդային պաստառը, որը ցույց է տալիս, որ առողջ սննդակարգը օգնում է կանխել քաղցկեղը
Քաղցկեղի առաջացման ռիսկը նվազեցնելու համար առաջադրվել են սննդակարգային բազմաթիվ առաջարկներ, որոնցից քչերն ունեն նշանակալի գիտական ​​​​ապացույցներ: Ճարպակալումը և ալկոհոլի օգտագործումը կապված են որոշ քաղցկեղների առաջացման և զարգացման հետ: Շաքարով հարստացված ըմպելիքների սպառման նվազեցումը խորհուրդ է տրվում որպես ճարպակալման դեմ պայքարի միջոց:

Որոշ սննդամթերքներ կապված են քաղցկեղի առանձին տեսակների հետ։ Կան հստակ ապացույցներ, որ վերամշակված մսի և կարմիր մսի օգտագործումը մեծացնում է կոլոռեկտալ քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Աֆլատոքսին B1-ը, որը հաճախակի հանդիպող սննդային աղտոտիչ է, մեծացնում է լյարդի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը, մինչդեռ սուրճ խմելը կապված է ռիսկի նվազման հետ։ Բետելային ընկույզ ծամելը բերանի խոռոչի քաղցկեղ է առաջացնում։ Ստամոքսի քաղցկեղն ավելի տարածված է Ճապոնիայում՝ սննդում աղի բարձր պարունակության պատճառով։

Քաղցկեղի կանխարգելման համար սննդակարգի վերաբերյալ առաջարկները սովորաբար ներառում են քաշի վերահսկում և բուժական սնունդ, որը հիմնականում բաղկացած է «բանջարեղենից, մրգերից, ամբողջական հացահատիկներից և ձկից, ինչպես նաև կարմիր մսի, կենդանական ճարպի և ռաֆինացված շաքարի օգտագործման նվազեցումից»: Առողջ սննդակարգը կարող է նվազեցնել քաղցկեղի առաջացման ռիսկը 10-20%-ով։ Սննդակարգերի կամ որոշակի սննդամթերքների՝ քաղցկեղը բուժելու ունակության վերաբերյալ կլինիկական ապացույցներ չկան:

Ընդմիջվող ծոմապահությունը (սննդի ընդունում ժամանակային սահմանափակումներով, որը կարող է չներառել կալորիաների սահմանափակում) ուսումնասիրվում է քաղցկեղի կանխարգելման և բուժման մեջ հնարավոր օգտակարության կողմից, և 2021 թվականի դրությամբ անհրաժեշտ են լրացուցիչ փորձարկումներ ռիսկերն ու օգուտները պարզաբանելու համար: Որոշ դեպքերում «կալորիաների սահմանափակումը բացի քիմիաբուժումյի և ճառագայթային բուժումյի արդյունավետությունը բարձրացնելուց կարող է խոչընդոտել քաղցկեղի աճին և առաջընթացին»: Կալորիաների սահմանափակման միմետիկները, այդ թվում՝ սննդամթերքներում գտնվողները, ինչպիսին է սպերմիդինը, նույնպես ուսումնասիրվում են այս կամ նմանատիպ այլ պատճառներով: Այս և նմանատիպ այլ սննդային հավելումները կարող են նպաստել կանխարգելմանը կամ բուժմանը, թեկնածու նյութերից են՝ ապիգենինը, բերբերինը, հնգատերև գինոստեման և վարդագույն ռոդիոլան:

## Հետազոտության ֆինանսավորում
Քաղցկեղի հետազոտությունները ֆինանսավորվում են կառավարության կողմից տրված դրամաշնորհների, բարեգործական հիմնադրամների և դեղագործական ու կենսատեխնոլոգիական ընկերությունների միջոցով:

2000-ականների սկզբին քաղցկեղի հետազոտությունների ֆինանսավորման մեծ մասը գալիս էր հարկատուներից և բարեգործական հիմնադրամներից, այլ ոչ թե կազմակերպություններից: ԱՄՆ-ում քաղցկեղի բոլոր հետազոտությունների 30%-ից պակասը ֆինանսավորվում էր կոմերցիոն հետազոտողների կողմից, ինչպիսիք են դեղագործական ընկերությունները: 2002-03 թվականներին ԱՄՆ-ում քաղցկեղի հետազոտությունների վրա հարկատուների և բարեգործական կազմակերպությունների կողմից կատարված պետական ​​ծախսերը մեկ շնչի հաշվով հինգ անգամ ավելի էին, քան Եվրամիության լիիրավ անդամ 15 երկրների հարկատուների և բարեգործական հիմնադրամների կողմից կատարված պետական ​​ծախսերը: ՀՆԱ-ի տոկոսային հարաբերությամբ ԱՄՆ-ում քաղցկեղի հետազոտությունների ոչ կոմերցիոն ֆինանսավորումը չորս անգամ ավելի էր, քան Եվրոպայում քաղցկեղի հետազոտություններին հատկացված գումարը: Եվրոպայի՝ քաղցկեղի ոչ կոմերցիոն հետազոտությունների կեսը ֆինանսավորվում է բարեգործական հիմնադրամների կողմից:

Միացյալ Նահանգներում քաղցկեղի հետազոտությունները ֆինանսավորող հիմնական հաստատությունը Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտն է: 2023 ֆինանսական տարում Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտը քաղցկեղի հետազոտությունների համար տրամադրել է 7.1 միլիարդ դոլար:

## Բարդություններ
Կենսաբժշկական հետազոտությունների բազմաթիվ տեսակներին բնորոշ բարդությունները  բնորոշ են նաև քաղցկեղի հետազոտությանը։

Քաղցկեղի հետազոտության գործընթացները բազմիցս ենթարկվել են քննադատության։ Հատկապես ԱՄՆ-ում դրանք վերաբերում են հետազոտություններ անցկացնելու համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսներին և պաշտոններին։ Հետազոտական ​​ռեսուրսների համար մրցակցության հետևանք է հետազոտական ​​հրապարակումների զգալի թիվը, որոնց արդյունքները չեն կարող վերարտադրվել։

### Վերարտադրման հնարավորություն
մինի|«Վերարտադրելիության նախագիծ․ քաղցկեղի կենսաբանություն» ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ քաղցկեղի հետազոտությունների մեծ մասը կարող է վերարտադրելի չլինել։
Amgen-ում աշխատող կենսատեխնոլոգիական խորհրդատու Ք. Գլեն Բեգլին և Տեխասի համալսարանի բժշկական հետազոտող Լի Էլիսը  2012 թվականի մի հոդվածում հայտնաբերել են, որ քաղցկեղի վերաբերյալ 53 նախակլինիկական ուսումնասիրություններից միայն 11%-ն է ունեցել վերարտադրումներ, որոնք կարող էին հաստատել սկզբնական ուսումնասիրություններից ստացված եզրակացությունները: 2021 թվականի վերջին «Վերարտադրելիության նախագիծ. քաղցկեղի կենսաբանություն» նախագիծը ուսումնասիրել է քաղցկեղի վերաբերյալ 2010-2012 թվականների միջև հրապարակված 53 առաջատար հոդվածներ և ցույց է տվել, որ այն ուսումնասիրությունների շարքում, որոնք բավարար տեղեկատվություն էին տրամադրում վերարտադրման համար, վերարտադրման ընթացքում ստացված արդյունքների չափը միջինում 85%-ով փոքր էր, քան սկզբնական արդյունքները: Քաղցկեղի հետազոտողների շրջանում անցկացված հարցումը պարզել է, որ նրանց կեսը չի կարողացել վերարտադրել հրապարակված արդյունքը: Մեկ այլ զեկույցում գնահատվել է, որ ռանդոմիզացված վերահսկվող փորձարկումների գրեթե կեսը պարունակում է թերի տվյալներ (հիմնված ավելի քան 150 փորձարկումներից ստացված անանուն մասնակիցների անհատական ​​տվյալների վերլուծության վրա):

## Հասարակության մասնակցություն
### Բաշխված համակարգում
World Community Grid-ը նույնպես ունեցել է նմանատիպ նախագիծ՝ «Օգնիր հաղթահարել քաղցկեղը» անունով: Այլ հարակից նախագծերի թվում են Folding@home և Rosetta@home նախագծերը, որոնք կենտրոնացած են սպիտակուցների ֆոլդինգի և սպիտակուցների կառուցվածքի կանխատեսման նորարարական հետազոտությունների վրա: Vodafone-ը համագործակցել է Գարվանի ինստիտուտի հետ DreamLab նախագիծը ստեղծելու համար, որն օգտագործում է բաշխված համակարգումը բջջային հեռախոսների հավելվածի միջոցով քաղցկեղի հետազոտություններ կատարելու համար:

### Կլինիկական փորձարկումներ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MatchMiner_overview_of_data_flow_and_modes_of_use.webp|մինի|MatchMiner-ի տվյալների հոսքի և օգտագործման եղանակների ընդհանուր սխեման
Հանրության անդամները նույնպես կարող են միանալ կլինիկական փորձարկումներին որպես հսկիչ առողջ խումբ կամ քաղցկեղի հայտնաբերման մեթոդներն ուսումնասիրող հետազոտություններին։

Կարող են լինել ծրագրային ապահովման և տվյալների հետ կապված ընթացակարգեր, որոնք կբարձրացնեն փորձարկումներին մասնակցությունը և դրանք կդարձնեն ավելի արագ և էժան։ Օրինակ՝ մի բաց և հասանելի հարթակ գենոմիկորեն պրոֆիլավորված քաղցկեղով հիվանդներին համապատասխանեցնում է ճշգրիտ բժշկության դեղորայքային փորձարկումների հետ։
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MDACC.jpg|կենտրոն|մինի|600x600փքս|Մ.Դ. Անդերսոնի անվան Քաղցկեղի կենտրոնը համարվում է քաղցկեղի հետազոտությունների առաջատար հաստատություններից մեկը։

## Կազմակերպություններ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Breast_Cancer_Awareness_(263497131).jpg|մինի|Կրծքագեղձի քաղցկեղի իրազեկման ժապավենի արձան Կենտուկի նահանգումBreast cancer awareness ribbon statue in Kentucky
Կազմակերպությունները գոյություն ունեն որպես քաղցկեղի հետազոտություններին մասնակցող գիտնականների ասոցիացիաներ, ինչպիսիք են Քաղցկեղի հետազոտությունների ամերիկյան ասոցիացիան և Կլինիկական ուռուցքաբանության ամերիկյան ընկերությունը, և որպես հանրային իրազեկման կամ քաղցկեղի հետազոտությունների համար միջոցներ փնտրող հիմնադրամներ, ինչպիսիք են՝ «Էստաֆետ հանուն կյանքի» նախաձեռնությունը և Քաղցկեղի ամերիկյան ընկերությունը:

### Իրազեկման արշավներ
Քաղցկեղի տարբեր տեսակի հիվանդների աջակիցները ընդունել են տարբեր գույների իրազեկման ժապավեններ և տարվա ամիսները առանձնացնում են որպես քաղցկեղի որոշակի տեսակներով հիվանդների աջակցությանը նվիրված ամիսներ: Միացյալ Նահանգներում Քաղցկեղի ամերիկյան ընկերությունը սկսեց հոկտեմբերը որպես կրծքագեղձի քաղցկեղի իրազեկման ամիս հայտարարել 1980-ական թվականներին: Վարդագույն ապրանքները վաճառվում են ինչպես իրազեկվածությունը բարձրացնելու, այնպես էլ գումար հավաքելու համար, որ նվիրաբերվելու է քաղցկեղի հետազոտություններին: Սա հանգեցրել է «վարդագույնացման» (մարքեթինգի ձև, որի դեպքում օգտագործվում են իրազեկման վարդագույն ժապավենով լոգոներ) կամ վարդագույն դարձրած սովորական ապրանքների վաճառքի:

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Cancer Genome Anatomy Project @ The NIH
* The Integrative Cancer Biology Program @ National Cancer Institute

Կատեգորիա:Բժշկական հետազոտություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն