Լիսիմաքոս

**Լիսիմաքոս** (/lɪˈsɪməkəs/; ՝ մոտ մ.թ.ա. 360 – մ.թ.ա. 281) թեսալիացի սպա և Ալեքսանդր Մակեդոնացու իրավահաջորդը, ով մ.թ.ա. 306 թվականին դարձել է Թրակիայի, Փոքր Ասիայի և Մակեդոնիայի թագավոր։

## Վաղ կյանքը և կարիերան

Լիսիմաքոսը ծնվել է մ.թ.ա. մոտ 360 թվականին, թեսալիացիների ընտանիքում, սակայն նրանք Մակեդոնիայի Պելլայի քաղաքացիներ էին։ Նա Ագաթոկլեսի և նրա կնոջ երկրորդ զավակն էր, պատմական գրառումները ցույց են տալիս, որ վերջինս կարող էր լինել Արսինոեն, իսկ Լիսիմաքոսի հորական պապի անունը կարող էր լինել Ալկիմաքոս։ Նրա հայրը բարձրաստիճան ազնվական էր, ով Ֆիլիպ II Մակեդոնացու մտերիմ ընկերն էր, ով մասնակցում էր Ֆիլիպ II-ի խորհուրդներին և դարձավ Արգեադյան արքունիքի սիրելին։ Լիսիմաքոսը և նրա եղբայրները մեծացել են որպես մակեդոնացիներ նրանք բոլորն առանցքային դերեր ունեցան Ալեքսանդրի մերձավոր շրջապատում Լիսիմաքոսի հետ և կրթություն ստացան Պելլայի մակեդոնական արքունիքում։

Լիսիմաքոսի պատմությունը, որին Ալեքսանդրը դատապարտել էր երկարատև մահվան, և որպես պատիժ առյուծի մոտ էին գցել, պատմում է պատմիչ Հուստինը։ Լիսիմաքոսը մերկ ձեռքերով հաղթեց գազանին և դարձավ Ալեքսանդրի ֆավորիտներից մեկը։ Ըստ Պաուսանիասի՝ Լիսիմաքոսը Ալեքսանդրի թիկնապահներից էր։ Մի անգամ Ալեքսանդրը զայրույթից նրան բանտարկեց առյուծի հետ սենյակում, բայց Լիսիմաքոսը սպանեց առյուծին, և Ալեքսանդրը նրան վերաբերվեց ամենաառաքինի մակեդոնացիներին տրված մեծագույն պատվով։

Լիսիմաքոսի նշանակման ժամանակ թողարկված որոշ մետաղադրամների մի կողմում նրա պատկերն էր, իսկ մյուս կողմում՝ առյուծը։

Նա հավանաբար նշանակվել է Սոմատոֆիլաքս Ֆիլիպ II-ի օրոք։ Ալեքսանդրի պարսկական արշավանքների ժամանակ մ.թ.ա. 328 թվականին նա եղել է նրա անմիջական թիկնապահներից։ 324 թվականին Շոշում նրան շնորհվել է հանդիսավոր թագ՝ ի նշան Հնդկաստանում կատարած իր գործերի։ Ալեքսանդրի մահից հետո՝ մ.թ.ա. 323 թվականին, նա նշանակվեց Թրակիայի կառավարության կազմում՝ որպես ստրատեգ՝ չնայած Թրակիայի թագավոր Սևթեսի որոշ մարտահրավերներին։

## [[Դիադոքոսներ|Դիադոքոս]]

Ք.ա. 315 թվականին Լիսիմաքոսը միացավ Կասանդրին, Պտղոմեոսին և Սելևկոսին ընդդեմ Անտիգոնոսի, որոնք, սակայն, շեղեցին նրա ուշադրությունը՝ իր դեմ գրգռելով թրակական և սկյութական ցեղերին։ Սակայն նրան հաջողվեց ամրապնդել իր իշխանությունը իր տարածքների արևելքում՝ ճնշելով Սև ծովի ափին գտնվող քաղաքների ապստամբությունը։

Նա հիմնեց Լիսիմաքիան մ.թ.ա. 309 թվականին ռազմավարական մի վայրում, որը միացնում էր Խերսոնացիներին մայրցամաքին՝ պատ ստեղծելով Օդրիսիացիների դեմ։

Ք.ա. 306/305 թվականներին Լիսիմաքոսը հետևեց Անտիգոնոսի օրինակին և ստանձնեց թագավորական տիտղոսը։

Մ.թ.ա. 302 թվականին Պտղոմեոսի, Սելևկոսի և Կասանդրի միջև երկրորդ դաշինքի ստեղծումից հետո Լիսիմաքոսը Կասանդրի բանակի օգնությամբ մտավ Փոքր Ասիա և հանդիպեց փոքր դիմադրության։ Երբ Անտիգոնոսը մոտեցավ, նա հեռացավ Հերակլեային մոտ գտնվող ձմեռային թաղամաս և ամուսնացավ պարսից արքայադստեր Ամաստրիսի հետ՝ քաղաքի այրի թագուհու։ Նրան միացավ Սելևկոսը մ.թ.ա. 301 թվականին, իսկ Անտիգոնոսը պարտվեց և սպանվեց Իփսուսի ճակատամարտում։  Սելևկոսը միացավ նրան մ.թ.ա. 301 թվականին և Իփսուսի ճակատամարտում Անտիգոնոսը պարտվեց և սպանվեց։ Անտիգոնոսի տիրապետությունները բաժանվեցին հաղթողների միջև։ Լիսիմաքոսի բաժինն էր Լիդիան, Հոնիան, Ֆրիգիան և Փոքր Ասիայի հյուսիսային ափը։

Զգալով, որ Սելևկոսը դառնում է վտանգավոր հզոր, Լիսիմաքոսն այժմ դաշնակցեց Պտղոմեոսի հետ՝ ամուսնանալով իր դստեր՝ Եգիպտոսի Արսինոե II-ի հետ։ Նրանից բաժանվելով՝ Ամաստրիսը վերադարձավ Հերակլեա։ Լիսիմաքոսը վերահսկողության տակ վերցրեց Անտիգոնոսի քաղաքները Փոքր Ասիայում, երբ նրա որդի Դեմետրիոս I-ը՝ Անտիգոնոսի որդին, վերսկսեց ռազմական գործողությունները (մ.թ.ա. 297 թ.): Սակայն մ.թ.ա. 294 թվականին կնքվեց հաշտության համաձայնագիր, որով Դեմետրիոսը ճանաչվեց որպես Մակեդոնիայի օրինական թագավոր։ Նա փորձեց իր իշխանությունը տանել Դանուբից այն կողմ, բայց պարտվեց և գերի ընկավ Գետայի թագավոր Դրոմիխետեսի (կամ Դրոմիետեի) կողմից, որը, սակայն, ազատ արձակեց նրան մ.թ.ա. 292 թվականին Դանուբյան հողերը զիջելու դիմաց։ Դեմետրիոսը հետագայում սպառնաց Թրակիային, բայց ստիպված եղավ նահանջել Բեոտիայում հանկարծակի ապստամբության և Էպիրոսի թագավոր Պիրոսի հարձակման պատճառով։

Ք.ա. 287 թվականին Լիսիմաքոսը և Պիրրոսը իրենց հերթին ներխուժեցին Մակեդոնիա և Դեմետրիոսին վտարեցին երկրից։ Մինչ Լիսիմաքոսի արշավանքը Պիրրոսը Մակեդոնիայի թագավորի տիտղոսը կրում էր գրեթե յոթ ամիս։ Կարճ ժամանակով երկուսը միասին կառավարեցին, բայց մ.թ.ա. 285 թվականին Լիսիմաքոսը վտարեց Պիրրոսին՝ իր վրա վերցնելով լիակատար վերահսկողությունը։

## Հետագա տարիներ
Ներքին խնդիրները սրեցին Լիսիմաքոսի վերջին տարիները։ Ամաստրիսը սպանվել էր իր երկու որդիների կողմից. Լիսիմաքոսը դավաճանաբար սպանեց նրանց։ Վերադարձից հետո Արսինո II-ը խնդրեց Հերակլեայի նվերը, որը նա տվեց, չնայած նախկինում խոստացել էր ազատագրել քաղաքը։ Արսինոեի հորական խորթ եղբոր՝ Պտղոմեոս Կերունոսի օգնությամբ, նա Ք.ա. 284 թվականին Ագատոկլեսին հրահրեց Լիսիմաքոսի դեմ՝ հույս ունենալով ապահովել իր որդիների իրավահաջորդությունը։ Նրանք մեղադրեցին նրան Սելևկոսի հետ գահը յուրացնելու դավադրության մեջ, և Ագաթոկլեսը մահապատժի ենթարկվեց։

Լիսիմաքոսի այս դաժան արարքը մեծ վրդովմունք առաջացրեց։ Փոքր Ասիայի քաղաքներից շատերը ապստամբեցին, և նրա ամենավստահելի ընկերները լքեցին նրան։ Ագաթոկլեսի այրին և իր երեխաները փախան Սելևկոսի մոտ, որն անմիջապես ներխուժեց Փոքր Ասիայի Լիսիմաքոսի տարածքը։ Ք.ա. 281 թվականին Լիսիմաքոսը Հելլեսպոնտով անցավ Լիդիա և Կորուպեդիայի վճռական ճակատամարտում սպանվեց։ Մի քանի օր անց նրա մարմինը հայտնաբերվեց դաշտում՝ պաշտպանված գիշատիչ թռչուններից իր հավատարիմ շան կողմից։ Լիսիմաքոսի մարմինը հանձնվեց մեկ այլ որդուն՝ Ալեքսանդրին, ում կողմից այն թաղվեց Լիսիմաքիայում։

## Ամուսնություններ և երեխաներ
Լիսիմաքոսը երեք անգամ ամուսնացել էր, և նրա կանայք էին.
* Առաջին ամուսնությունը՝ Նիկիա, հույն (մակեդոնացի) ազնվական կին և հզոր ռեգենտ Անտիպատրի դուստրը։ Լիսիմաքոսը և Նիկիան ամուսնացել են մ.թ. 321 մ.թ.ա. Նիկեան Լիսիմաքոսին երեք զավակ պարգևեց.
** Որդի՝ Ագաթոկլես
** Դուստր՝ Եվրիդիկե
** Դուստր՝ Արսինոե I
Նիկիան, ամենայն հավանականությամբ, մահացել է մ.թ.ա. 302 թվականին։ 
* Երկրորդ ամուսնությունը՝ պարսիկ արքայադուստր Ամաստրիսը։ Լիսիմաքոսն ամուսնացել է նրա հետ մ.թ.ա 302 թվականին։ Ամաստրիսի և Լիսիմաքոսի միությունը կարճատև էր, քանի որ նա դադարեցրեց նրանց ամուսնությունը և բաժանվեց նրանից մ.թ.ա. 300/299 թվականներին։
* Երրորդ ամուսնություն՝ Պտղոմեոսի հունական արքայադուստր Արսինոե II։ Արսինոե II-ն ամուսնացել է Լիսիմաքի հետ մ.թ.ա. 300/299 թթ.-ին և նրա հետ մնաց մինչև նրա մահը՝ մ.թ.ա. 281թ.։ Արսինոե II-ը Լիսիմաքոսին երեք զավակ պարգևեց.
** Պտղոմեոս I Էպիգոնոս
** Լիսիմաքոս
** Ֆիլիպ
Իր հարճ Օդրիսյից նա ունեցավ որդի, ում անունը Ալեքսանդր էր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
### Առաջնային աղբյուրներ

### Երկրորդային աղբյուրներ
*Hunerwadel, *Forschungen zur Gesch. des Könige Lysimachus* (1900)
*Possenti, *Il Re Lisimaco di Tracia* (1901)
*Ghione, "Note sul regno di Lisimaco" *Atti d. real. Accad. di Torino* xxxix (1903)
* R.A. Billows, *Kings and colonists: aspects of Macedonian imperialism*, BRILL, 1995
* H.S. Lund, *Lysimachus: A Study in Early Hellenistic Kingship*, Routledge, 2002
* W. Heckel, *Who’s who in the age of Alexander the Great: prosopography of Alexander’s empire*, Wiley-Blackwell, 2006
* Lysimachus’ article at Livius.org
* Ptolemaic Genealogy: Ptolemy Ceraunus
* Ptolemaic Genealogy: Unknown wife of Ptolemy Ceraunus
* Ptolemaic Genealogy: Ptolemy ‘the Son’

## Արտաքին հղումներ
*Լիսիմաքոս
*Լիսիմաքոսի շունը և նիսանեյան ձիեր – Տեղեկատվական, բայց ոչ գիտական ​​շարադրություն Լիսիմաքոսի մասին (Աղբյուրներով ծանոթագրված)

Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Մակեդոնացի թագավորներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ