Հեղինակային իրավունքի ժամկետ

**Հեղինակային իրավունքի ժամկետ** (), ստեղծագործության նկատմամբ հեղինակային իրավունքի պահպանման ժամանակահատվածը՝  նախքան հանրային սեփականություն դառնալը։ Երկրների մեծ մասում այս ժամանակահատվածը հեղինակի կյանքի տևողությունն է՝ գումարած 50 կամ 70 տարի։

## Հեղինակային իրավունքի տևողությունը
Հեղինակային իրավունքը տարբեր իրավական համակարգերում ունի տարբեր ժամկետներ։ Ժամկետը կախված է մի քանի գործոններից, ինչպիսիք են կատարված աշխատանքի տեսակը (օրինակ՝ երաժշտական ստեղծագործություն կամ վեպ), արդյոք աշխատանքը հրապարակված է, թե ոչ, և արդյոք աշխատանքը ստեղծել է անհատը, թե կորպորացիան։ Աշխարհի մեծ մասում հեղինակային իրավունքի լռելյայն տևողությունը հեղինակի կյանքի տևողությունն է՝ գումարած կամ 50, կամ 70 տարի։ Շատ երկրներում (օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում և Միացյալ Թագավորությունում) հեղինակային իրավունքը լրանում է տվյալ օրացուցային տարվա վերջում։

Հեղինակային իրավունքի տևողության ժամկետն ու պահանջները ենթակա են փոփոխման օրենսդրական կարգավորումների միջոցով, և 20-րդ դարի սկզբից ի վեր տարբեր երկրներում կատարվել են մի շարք ճշգրտումներ, որոնք կարող են դժվարացնել տվյալ երկրում հեղինակային իրավունքի տևողությունը որոշելը։ Օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում նախկինում պահանջվում էր հեղինակային իրավունքները թարմացնել 28 տարի անց՝ ուժի մեջ մնալու համար, և նախկինում պահանջվում էր հեղինակային իրավունքի մասին ծանուցում առաջին հրապարակման ժամանակ՝ պաշտպանություն ստանալու համար։ Իտալիայում և Ֆրանսիայում եղել են հետպատերազմյան երկարաձգումներ, որոնք կարող էին ժամկետը երկարաձգել մոտավորապես վեց տարով Իտալիայում և մինչև մոտ 14 տարով Ֆրանսիայում։ Շատ երկրներ երկարաձգել են իրենց հեղինակային իրավունքի ժամկետները (երբեմն օրենքի հետադարձ ուժով)։ Միջազգային պայմանագրերը, ինչպիսին է Բեռնի կոնվենցիան, սահմանում են հեղինակային իրավունքների նվազագույն ժամկետներ, սակայն դրանք կիրառվում են միայն ստորագրող երկրների համար, և առանձին երկրներ կարող են սահմանել պայմանագրում նշվածներից ավելի երկար ժամկետներ։

## Հետևանքներ
Հեղինակային իրավունքի ժամկետի երկարաձգումը շոշափելի սահմանափակումներ է առաջացնում հանրության սեփականության համար։ Օրինակ՝ գիտնական Նիլ Նեթանելը պնդել է, որ 1998 թվականի «Հեղինակային իրավունքի ժամկետի երկարաձգման մասին» օրենքը խոչընդոտել է այն ստեղծագործությունների հանրության սեփականության անցնելը, որոնք կենտրոնական նշանակություն ունեն ԱՄՆ մշակույթի համար։

Միլիոնավոր ոչ այնքան երկարատև ժողովրդականություն վայելող հին հեղինակային իրավունքով պաշտպանված ստեղծագործությունների համար դժվար կամ անհնար է հետևել հեղինակային իրավունքի սեփականությանը և որոշել, թե ով է տիրապետում դրա կոնկրետ իրավունքներին։ Այսպես կոչված «որբ» ստեղծագործությունների խնդիրը բխում է հեղինակային իրավունքի ժամկետի երկարաձգումից և հեղինակային իրավունքի սեփականատիրոջ կողմից իրենց հեղինակային իրավունքը նորացնելու կամ գրանցելու պահանջի բացակայությունից։ Այս ընկալվող խնդրին լուծում տալու համար որոշ իրավական համակարգեր վերանայել են իրենց հեղինակային իրավունքի մասին օրենքները։

## Քննարկումներ
Հեղինակային իրավունքի օպտիմալ տևողության վերաբերյալ քննարկումները (օրինակ՝ դրա խթանող ազդեցությունը ստեղծագործական արտադրության վրա) հասարակական և գիտական դիսկուրսի կարևոր մասն են կազմում։

Հաճախ մեջբերվող տեսակետներից մեկը բրիտանացի քաղաքական գործիչ Թոմաս Բաբինգթոն Մաքոլեյինն է, որը 1841 թվականին Միացյալ Թագավորության համայնքների պալատում ունեցած իր ելույթում պնդել է, որ հեղինակային իրավունքը մենաշնորհ է և որպես այդպիսին հասարակության վրա ընդհանուր առմամբ բացասական ազդեցություն է ունենում։ Թեև Մաքոլեյի ելույթը լայնորեն տարածված է, դրա արձագանքները Համայնքների պալատում դժվար է գտնել։ Մաքոլեյի այն պնդումներից հետո, թե որոշ հեղինակների ժառանգները կարող են արգելել մի շարք աշխատությունների հրատարակումը, Ռիկեթսոնը նշում է․

Նաև հարկ է նշել, որ Մաքոլին այստեղ վիճում է ժամկետի երկարաձգման դեմ, նա չի վիճում հեղինակային իրավունքի դեմ։ Մասնավորապես նշել է.

Լիբովիցը հեղինակային իրավունքի հետ «մենաշնորհ» տերմինի օգտագործումը նկարագրում է որպես մոլորեցնող, բայց «հռետորապես արդյունավետ», մինչդեռ Թաուզը գրում է, որ ավելի հարմար տերմին է «մենաշնորհային մրցակցությունը»:

2009 թվականին Քեմբրիջի համալսարանից Ռուֆուս Փոլոքի հոդվածը գիտականորեն քանակականացրել է հեղինակային իրավունքի օպտիմալ ժամկետի տևողությունը (15 տարի), որը զգալիորեն կարճ է գոյություն ունեցող ցանկացած հեղինակային իրավունքի ժամկետից՝ հիմնվելով այնպիսի տնտեսական մոդելի վրա, որն ունի էմպիրիկորեն գնահատվող պարամետրեր:

2013 թվականին գիտնական Պետրա Մոզերը 1814 թվականի Բրիտանական հեղինակային իրավունքի մասին օրենքի երկարաձգման ազդեցության վերաբերյալ իր հոդվածում եզրակացրել է, որ «ավելի երկար հեղինակային իրավունքները բարձրացնում են սպառողների և այլ ընկերությունների համար մտավոր ակտիվներին հասանելիության ծախսերը, ինչը կարող է խոչընդոտել գիտելիքի տարածմանը և դանդաղեցնել նորարարության զարգացման տեմպերը»:

2014 թվականին «Rock, Paper, Shotgun» կայքի հոդվածը՝ դասական համակարգչային խաղերի գոյության և 20 տարի հետո դրանք հանրային սեփականություն դարձնելու առաջարկի վերաբերյալ, հանգեցրել է հեղինակային իրավունքի ժամկետների և հանրային սեփականության շուրջ հակասական հանրային բանավեճի խաղային արդյունաբերության վետերաններ Ջոն Ուոքերի, Ջորջ Բրուսարդի և Սթիվ Գեյնորի միջև:

## Դիագրամներ

Միացյալ Նահանգներում հեղինակային իրավունքի տարբեր տերմիններ վերծանելու համար կազմվել են մի քանի դիագրամներ, ինչպիսիք են՝ 
*Թոմ Վ. Բել - «ԱՄՆ-ում հեղինակային իրավունքի ընդհանուր առավելագույն ժամկետի միտումը» (հուլիսի 23, 2008 թվական), 
*Clorox - Թոմ Բելի գրաֆիկի վեկտորացումը, որը ցույց է տալիս ԱՄՆ հեղինակային իրավունքի մասին օրենքի ընդլայնումը (նոյեմբերի 27, 2008 թվական),
*Պիտեր Բ. Հիրթլ - «Հեղինակային իրավունքի ժամկետը և հանրային սեփականությունը Միացյալ Նահանգներում» (2015 թվական),
*Սանշտեյն, Կան, Մերֆի և Թիմբերս - «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ գործընկերությունների հեղինակային իրավունքի շարք» (2014 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք