Սադիք Լարիջանի

**Սադիք Արդաշիր Լարիջանի** (, ) իրանցի հոգևորական և քաղաքական գործիչ, 2018 թվականից զբաղեցնում է Համակարգի նպատակահարմարության որոշման խորհրդի նախագահի պաշտոնը։ Նախկինում 2009-2019 թվականներին զբաղեցրել է Իրանի վեցերորդ գլխավոր դատավորի պաշտոնը։

Ծնվելով Իրաքի Նաջաֆ քաղաքում՝ Լարիջանիի ընտանիքում, Սադիք Լարիջանին իր հոգևոր ուսումնառությունը սկսել է Ղոմում։ Լարիջանին ութ տարի ծառայել է որպես Իրանի Իսլամական Հանրապետության Սահմանադրության պահապանների խորհրդի 12 անդամներից մեկը։ 2009 թվականին Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի կողմից նշանակվել է Իրանի դատական համակարգի ղեկավար։

Լարիջանին Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի ամենամտերիմ օգնականներից մեկն էր և շատ մեկնաբաններ նրան համարում են Խամենեիի չորս հավանական իրավահաջորդներից մեկը՝ վերջինիս որդու՝ Մոջթաբա Խամենեիի, Խամենեիի օգնական Մոհսեն Արակիի և Ռուհոլլա Խոմեյնիի թոռան՝ Հասան Խոմեյնիի հետ միասին։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Սադիք Արդաշիր Լարիջանին ծնվել է 1963 թվականի մարտի 12-ին Իրաքի Նաջաֆ քաղաքի՝ իրանական ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Հաշիմ Լարիջանին եղել է բարձրաստիճան շիա իսլամական գիտնական և ստացել է Մեծ այաթոլլա տիտղոսը։ Ամոլին Նաջաֆ է տեղափոխվել, ըստ որոշ տեղեկությունների, Իրանի շահ Մոհամմադ Ռեզա Փեհլավիի կողմից աքսորվելուց հետո։

Լարիջանին դեռ մանկուց ծանոթացել է ինչպես կրոնական, այնպես էլ ժամանակակից գիտություններին: 1966 թվականին սկսել է հաճախել տարրական դպրոց: Դպրոցից հետո սկսել է իր հոգևոր ուսումնառությունը Ղոմում: Ավարտել է ճեմարանական ուսումը 1989 թվականին, որից հետո սկսել է դասավանդել և՛ հոգևոր ճեմարանում, և՛ համալսարանում: Դարձել է Ղոմի համալսարանի գիտական կազմի անդամ և դասավանդել բազմաթիվ դասընթացներ աստվածաբանության ու համեմատական փիլիսոփայության ոլորտներում։ Լարիջանին Ալի Լարիջանիի (նախկին մեջլիսի խոսնակ), Մոհամմադ Ջավադ Լարիջանիի, Բաղեր Լարիջանիի (Թեհրանի բժշկական գիտությունների համալսարանի ռեկտոր) և Ֆազել Լարիջանիի (Իրանի նախկին մշակութային կցորդ Օտտավայում) եղբայրն է։

## Կարիերա
Լարիջանին ութ տարի ծառայել է որպես Իրանի Իսլամական Հանրապետության Սահմանադրության պահապանների խորհրդի 12 անդամներից մեկը։ Նկարագրվելով որպես «համեմատաբար ցածրաստիճան» կամ «անփորձ հոգևորական», որը «սերտ կապեր ունի Իրանի ռազմական և հետախուզական մարմինների հետ»՝ 2009 թվականի օգոստոսի 14-ին Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիին նրան նշանակվել է Իրանի դատական համակարգի ղեկավար։

Ըստ Իրանի առաջատար մարդու իրավունքների պաշտպանության փաստաբան Մոհամմադ Սեյֆզադեի, Իրանի դատական համակարգի ղեկավարը պետք է լինի մոջթահեդ՝ ոլորտում զգալի փորձ ունեցող։ Սակայն Լարիջանին ո՛չ փորձառու իրավաբան է, ո՛չ էլ բարձրաստիճան հոգևորական և պաշտոնում նշանակվելուց մի քանի ամիս առաջ կրել է *Հոջջաթ-ոլ Էսլամի* տիտղոսը։ Լարիջանիի՝ որպես Իրանի գլխավոր դատավորի պաշտոնավարման ժամկետն ավարտվել է 2019 թվականի մարտի 7-ին, երբ Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին Էբրահիմ Ռաիսիին նշանակել է իրեն հաջորդող։

### Գործունեություն
Նշանակումից կարճ ժամանակ անց Լարիջանին Սաիդ Մորտազավիին նշանակել է Իրանի գլխավոր դատախազի տեղակալ։ Մորտազավին Թեհրանի գլխավոր դատախազն էր յոթ տարուց ավելի, որի ընթացքում նա ներգրավված էր մի շարք իրանցի քաղաքացիական անձանց և ակտիվիստների սպանության և խոշտանգումների մեջ։ Մորտազավիին վերագրվող աղմկահարույց մահերից մեկը կանադա-իրանացի ֆոտոլրագրող Զահրա Քազեմիի մահն է։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 7-ին իրանական ոստիկանությունը, դատական համակարգի և Թեհրանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թույլտվությամբ, ներխուժել է քաղաքական բանտարկյալների աջակցության գրասենյակ և առգրավեց բոլոր փաստաթղթերն ու համակարգիչները։ Ոստիկանությունը հրաժարվել է առգրավված իրերի դիմաց անդորրագիր տրամադրել։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Իրանի դատական համակարգը անսպասելիորեն փակել և կնքել է «Ազգային վստահություն» կուսակցության գրասենյակը և ձերբակալել է Մորտեզա Ալվիրիին և Ալիռեզա Բեհեշտիին, ինչպես նաև ընդդիմության առաջնորդներ Մեհդի Քարուբիի և Միր Հոսեյն Մուսավիի մի քանի ամենամտերիմ դաշնակիցների։ Նույն ամսում դատական համակարգի մարմինները սկսել են թիրախավորել ընդդիմադիր խմբերի առաջնորդների երեխաներին։ Օրինակ՝ ձերբակալված ակտիվիստ և Մուսավիի նախընտրական շտաբի ղեկավար Ջավադ Էմամի դուստրը՝ Աթեֆե Էմամը, ձերբակալվել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Նրան պահում էին գաղտնի վայրում և խոշտանգումների ենթարկում՝ ստիպելով «խոստովանական» ցուցմունք տալ հոր դեմ։ Դատական մարմինները նրան բաց թողեցին քսանչորս ժամ անց Թեհրանի հարավում՝ անմխիթար վիճակում։

## Հակասություններ
2015 թվականին հայտարարել է, որ Փորձագետների խորհրդի կողմից Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի գործունեության վերահսկողությունը հակաօրինական է։ 2016 թվականին զգուշացրել է նախագահ Հասան Ռոհանիին՝ զերծ մնալ Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիին ընդդիմանալուց կամ նրա դեմ արտահայտվելուց։

### Տեսակետներ
Լարիջանին հայտարարել է, որ կառավարությունը իր լեգիտիմությունը չի ստանում ժողովրդի քվեներից։ Նախկին նախագահ Մոհամմադ Խաթամիի և նրա բարեփոխումների հայտնի քննադատ է: 1998 թվականի մարտին *«Սոբհ»* թերթում հրապարակվել է նրա հոդվածը, որում քննադատել է Խաթամիի իսլամական քաղաքացիական հասարակության կոչը և Աբդոլքարիմ Սորուշի փիլիսոփայությունը։

Լարիջանին հայտարարել է՝Մենք աջակցում ենք մի հասարակության, որը հիմնված է իսլամի ոգու և կրոնական հավատքի վրա, որտեղ քարոզվում են իսլամական և կրոնական արժեքները, և որտեղ կյանքի են կոչվում Ղուրանի յուրաքանչյուր պատվիրանն ու Իսլամի մարգարեի և իմամների ուսմունքները։ Դա կլինի մի հասարակություն, որտեղ Ամենակարող Աստծուն ծառայելու զգացումը տեսանելի կլինի ամենուր, և որտեղ մարդիկ ոչ թե իրենց իրավունքները կպահանջեն Աստծուց, այլ գիտակից կլինեն Աստծո առջև ունեցած իրենց պարտավորությունների մասին։Միևնույն ժամանակ, համարվել է իրավունքի փիլիսոփայության կամ ֆիկհի ոլորտի առաջատար դեմք։ Նաև քննադատում է այնպիսի մարդկանց տեսակետները, ինչպիսին է Աբդոլքարիմ Սորուշը, ովքեր ասում են, որ չնայած գոյություն ունի մուսուլմանների հասարակություն կամ քաղաքակրթություն, իսլամական հասարակություն կամ քաղաքակրթություն գոյություն չունի, և որ իսլամը հոգևոր և անհատական կյանքի ձև է, այլ ոչ թե գաղափարախոսություն։ Լարիջանին դատապարտել է ցուցարարներին և նրանց, ովքեր կասկածի տակ են դրել 2009 թվականի նախագահական ընտրությունների արդյունքները՝ բողոքի ակցիաները որակելով «ապօրինի», իսկ ցանկացած կասկած՝ «անհիմն»։

## Պատժամիջոցներ
2012 թվականի մայիսի 23-ին Լարիջանին ընդգրկվել է Եվրոպական Միության պատժամիջոցների ցանկում, որը հրապարակվել է Միության պաշտոնական ամսագրում։ Ամսագրում նշվել է, որ որպես Իրանի դատական համակարգի ղեկավար՝ հավանություն է տվել և թույլատրել է խիստ պատիժներ, Աստծո դեմ ուղղված հանցագործությունների և պետության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։

2018 թվականի հունվարին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է կիրառել Լարիջանիի նկատմամբ՝ մարդու իրավունքների խախտումների համար, ինչը Իրանը կտրականապես հերքել է։

## Աշխատանքներ
Այաթոլլահ Սադիք Լարիջանին գրել է աշխատություններ տարբեր ոլորտներում, ինչպիսիք են իսլամական իրավագիտությունը (*ֆիքհ*), իսլամական իրավունքի հիմքերը (*Ուսուլ ալ-ֆիքհ*), վերլուծական փիլիսոփայությունը, լեզվի փիլիսոփայությունը և բարոյական փիլիսոփայությունը: Որոշ աշխատություններ թարգմանել է պարսկերեն, մասնավորապես՝ Ջեֆրի Ուորնոկի «*Ժամանակակից բարոյական փիլիսոփայություն»* աշխատությունը: Նաև թարգմանել է Կարլ Փոփերի գիտության փիլիսոփայության մասին հոդվածը: Մի քանի աշխատություններում քննադատում է արևմտյան տեսակետը իսլամական տեսանկյունից։ 2016 թվականի մայիսին ներկայացրել է «Սկզբունքների փիլիսոփայության» ժողովածուն: Այս ժողովածուն կազմում է 33 հատոր. մինչ օրս հրատարակվել են միայն առաջին և հինգերորդ հատորները։

Նրա հեղինակած գրքերից մի քանիսը․

* *Շարիաթի տեսական սահմանափակման և ընդլայնման տեսության քննադատները*
* *Վերլուծական փիլիսոփայություն, նշանակում և անհրաժեշտություն*
* *Իմաստի տեսություններ*

## Հասարակական կերպար
Իրանի քաղաքացիների շրջանում 2016 թվականի մարտին «Information and Public Opinion Solutions LLC» (iPOS) ընկերության անցկացված հարցման համաձայն՝ Լարիջանին ունի 37% հավանություն և 29% անհամաձայնություն, ինչը նրան տալիս է +8% զուտ ժողովրդականություն, իսկ հարցվածների 23%-ը չի ճանաչել նրան։

## Անձնական կյանք
Լարիջանին մեծ այաթոլլա Հոսեյն Վահիդ Խորասանիի փեսան է, որը եղել է նրա ուսուցիչներից մեկը Ղոմում։ Լարիջանիի հորեղբայրների թվում է Աբդոլլահ Ջավադի-Ամոլին։ Ահմադ Թավաքոլին Լարիջանիի զարմիկներից է։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսլամական կրոնական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ