open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալիքների անդրադարձում և բեկում

thumb|400px|right|Անդրադարձում, բեկում, լրիվ ներքին անդրադարձում
**Ալիքների անդրադարձում և բեկում **, տարբեր հատկություններ ունեցող միջավայրերի սահմանում տեղի ունեցող երևույթ, երբ այդ սահմանային մակերևույթից ալիքները լրիվ կամ մասնակիորեն ետ են դառնում (անդրադառնում) դեպի այն միջավայրը, որտեղից ընկել են, իսկ բեկման ժամանակ թափանցում են երկրորդ միջավայրը՝ շեղվելով (բեկվելով) տարածման սկզբնական ուղղությունից։
մինի|287x287փքս|Ծառի անդրադարձումը ջրում
Ալիքներն անդրադառնում և բեկվում են, եթե միջավայրերը բաժանող մակերևույթի վրա ալիքները բնութագրող մեծությունները բավարարում են որոշակի սահմանային պայմանների։ Օրինակ, էլեկտրամագնիսական ալիքների համար՝ եթե անընդհատ են ալիքի էլեկտրական և մագնիսական վեկտորների տանգենցիալ բաղադրիչները, իսկ ձայնային ալիքների համար՝ եթե անընդհատ են ճնշումը և միջավայրի մասնիկների շարժման արագության այն բաղադրիչը, որն ուղղահայաց է բաժանող մակերևույթին։ 

Ընդհանուր դեպքում այս պայմանները կարող են բավարարվել այն ժամանակ, երբ միջավայրերից մեկում գոյություն ունեն ընկնող և անդրադարձող ալիքներ, իսկ մյուսում՝ բեկված ալիք։ CC' հարթությունը A և B համասեռ միջավայրերը բաժանող հարթությունն է։ α, γ և β համապատասխանաբար անկման, բեկման և անդրադարձման անկյուններն են։

Ալիքների տարածման փուլային արագությունները A և B միջավայրերում նշանակենք VA և VB։ Ընդունենք, որ VBA։ Հիշելով, որ I և II ալիքները տարածվում են նույն միջավայրում, և օգտագործելով Հյուգենս-Ֆրենելի սկզբունքը, կստանանք՝ \alpha=\beta և
\frac{\sin\alpha}{\sin\gamma} = \frac{v_A}{v_B} = n_{BA}, որտեղ nBA–ն կոչվում է B միջավայրի բեկման ցուցիչ A-ի նկատմամբ։ Եթե sinγ>1/nBA, ապա բեկում չկա։ Այս երևույթը կոչվում է լրիվ ներքին անդրադարձում։ Բեկում տեղի չի ունենում նաև այն ժամանակ, երբ B միջավայրը անթափանց է ընկնող ալիքների համար։ Օրինակ՝ երբ լուսային ալիքներն ընկնում են մետաղի մակերևույթի վրա։

Էլեկտրամագնիսական ալիքների (մասնավորապես՝ լույսի) անդրադարձման ժամանակ ալիքի բևեռացման հարթությունը կարող է փոփոխվել, կամ չբևեռացված ալիքը անդրադառնալիս կարող է բևեռանալ։

Նկարագրված երևույթները տեղի են ունենում այև դեպքում, երբ մակերևույթի անհարթությունների չափերը փոքր են ալիքի երկարությունից։ Եթե այս պայմանը չի բավարարվում, ապա կարող են տեղի ունենալ հնարավոր 2 դեպք. անհարթաթյունների պատահական դասավորության ժամանակ՝ ալիքների դիֆուզված անդրադարձում կամ ցրում, անհարթությունների պարբերական դասավորության ժամանակ՝ անդրադարձած ալիքների դիֆրակցիա։

## Տես նաև
* Լույսի անդրադարձում
* Ալիքների բեկում
* Հայելային արտացոլում

Կատեգորիա:Ալիքներ
Կատեգորիա:Երկրաչափական օպտիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական օպտիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Օպտիկական երևույթներ
Կատեգորիա:Ալիքային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Կատեգորիա:Լուսատեխնիկա
Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիա

**Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիա** (, ), վրացի կին վիպասան։

## Կենսագրություն
Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիան ծնվել է Ռուսական կայսրության մաս կազմող Գորի քաղաքում, արիստոկրատ ընտանիքում։ Ծննդավայրում աշխատել է որպես ուսուցիչ, գյուղացի երեխաների համար հիմնադրել է անվճար դպրոց, այնուհետև ստեղծել է կանանց Մանդիլոսանի կազմակերպությունը։

Էրիսթավի-Խոշտարիան տպագրվել է 1885 թվականին, երբ նրա թարգմանությամբ լույս տեսավ օսական լեգենդը՝ ბესო («Բեսո»)։ 1890 թվականին վրացի գրող Ակակի Ծերեթելիի հորդորով տեղափոխվում է Թբիլիսի` շարունակելու իր աշխատանքը բնօրինակ գրվածքների վրա։ 1893 թվականին Ա. Ծերեթելիի առաջարկությամբ հրատարակել է իր առաջին պատմվածքը։ Նրա առաջին վեպերը მოლიპულ გზაზე («Սայթաքուն ճանապարհներին», 1897) և ბედის ტრიალი («Ճակատագրի անիվը», 1901), մեծ ճանաչողական հաջողություն են վայելում։

Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիան առաջին վրացի կին վիպասանն է, ով իր ստեղծագործությունները դիտարկում է կնոջ տեսանկյունից և դրանք մատուցում ուսյալ չափահասներին. նրա վեպերում ընդգծվում է վրաց ազնվական կնոջ կարիերան, որը 19-րդ դարի կեսերին հին տնտեսական և բարոյական նորմերի փլուզման խառնաշփոթում էր, առաջ է տանում ազատ աշխատանքի, ընդդեմ կոռումպացված հերոսների ճշմարիտ սիրո իր իդեալները։

1921 թվականին, երբ կարմիր բանակը ներխուժում է Վրաստան, Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիան հեռանում է գրական և հասարակական գործունեությունից։ Գրում էր քիչ, բացառությամբ իր սեփական ստեղծագործությունների գաղափարական ուղղիչ վերահրատարակումների ներածություններից։

Անաստասիան ամուսնացել է Դութու Մեգրելի (Դիմիտրի Խոշտարիա) (1867-1938) հետ, ով հանրաճանաչ հայրենասիրական բանաստեղծությունների և մանկական պատմությունների հեղինակ է։

Նրան թաղել են Դիդուբեի պանթեոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Վրացի ֆեմինիստներ
Անթրոպոցենտրիզմ

**Անթրոպոցենտրիզմ** ( - մարդ +  - կենտրոն), կրոնա-իդեալիստական պատկերացում], ըստ որի մարդը տիեզերքի կենտրոնն է և նրա վերջնական նպատակը։ 2-րդի հաղթահարման համար մեծ նշանակություն ունեցան գիտության նվաճումները՝ առանձնապես Ն. Կուցեոնիկոսի և Չ. Դարվինի հայտնագործությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bertalanffy, General System Theory (1993)։ 239-48
* Boddice, Rob (ed), *Anthropocentrism: Humans, Animals, Environments* (Leiden and Boston, Brill: 2011)
* White, Lynn Townsend, Jr, "The Historical Roots of Our Ecologic Crisis", *Science*, Vol 155 (Number 3767), March 10, 1967, pp 1203–1207
* 
* Chew, Sing C. "Ecology in Command"
* Chew, Sing C. "Ecological Futures"

Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Արաբա-բուզանդական սահմանային գոտի

**Արաբա-բուզանդական սահմանային գոտի**, Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդիայի միջև Միջերկրական ծովից մինչև Պոնտոս ձգվող սահմանային գոտի (արաբական «Սուղուր»), որը 7- 10-րդ դարերում ենթակա էր երկու կողմերի անվերջ ասպատակություններին։ Ընդգրկում Էր Կիլիկիան (արաբական Ասորիքի սահմանային գոտի) և Փոքր Հայքի մերձեփրատյան շրջանները (արաբական Վերին Միջագետքի սահմանային գոտի)։
## Վարչական կենտրոն
Կիլիկիայում արաբների վարչական կենտրոնը Տարսոնն էր, կարևոր էին նաև Ադանան, Մոփսուեստիան (Մսիս), Անարզաբան, Հարունիյան և Մարաշը։ Վերին Միջագետքի (Զագիրա) սահմանային գոտում արաբների վարչական կենտրոնն էր Մելիտինեն (Մալաթիա), իսկ կարևոր ռազմական հենակետերը՝ Տերենտե, Սոցոպետրսու, Հիսն Սանսար, Բեհեսնսւ և Հադաս բերդերը, ինչպես նաև Բարձր Հայքի Կամախ բերդը (Բարձր Հայք և Ծոփք նահանգների արևմտյան մասերի հետ միասին)։
## Սահմանայի գոտի
Սահմանային այդ գոտու հետ սերտորեն կապված էին Հայաստանի Շիմշատ, Խարբերդ և, հատկապես, Կարին քաղաքները։ Ամբողջ Փոքր Ասիան և մանավանդ նրա հարավարևելյան կողմերն արաբա-բյուզանդական անվերջ ընդհարումների թատերաբեմ էին։ Կռվող կողմերը փոխադարձաբար քանդում էին հակառակորդի բերդերն ու քաղաքները՝ ամայացնելով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիան։ Այս կողմերի ասորի, հայ և հույն բնակչությունը մեծապես տուժեց, նրա թիվը պակասեց, որի համար խալիֆայությունը որոշ հարկային առանձնաշնորհումներ տվեց նրանց։ Մակեդոնական հարստության ժամանակ հույներն սկսեցին նեղել արաբներին։ Վասիլ Առաջին կայսրը (867- 886) գրավեց պավլիկյանների կենտրոնները և, մասնավորապես, Տևրիկեն։ 928 թվականին Մելիսփնեի ամիրան հպատակություն հայտնեց Բյուզանդիային։ Նիկեփորոս 2-րդ Փոկաս կայսրը գրավեց Կիլիկիան, իսկ Հովհաննես Առաջին Չմշկիկը՝ Անտիոքը, Մծբինը և Ամիդը։ 1032 թվականին Բյուզանդիան գրավեց նաև Եդեսիան և, այսպիսով, ամբողջ սահմանային գոտին ներքին նահանգների հետ միասին անցավ հույներին։ Արաբա-բյուզանդական երեքհարյուրամյա ռազմական ընդհարումների հետևանքով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիայի զգալի մասն ամայացան՝ նպաստավոր հող ստեղծելով սելջուկյան հրոսակների համար, որոնք հեշտությամբ հաստատվեցին Փոքր Ասիայում։

Կատեգորիա:Սահմանային գոտիներ
Թամազ Գելաշվիլի

**Թամազ Գելաշվիլի** (, ), վրացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1999).

Նրա ՖԻԴԵ-ի առավելագույն վարկանիշը 2623 (հոկտեմբեր, 2007 թ.): Գործակցով 4-րդ շախմատիսը Վրաստանում։ Իր երկրից կողմից մասնակցել է տարբեր շախմատային Օլիմպիադաների։ 2001 թ. Նևշատելի 9-րդ բաց առաջնությունում, նա կիսում է առաջին տեղը Յանիկ Պելետյեի, Մարկ Հեբդենի և Վլադիմիր Տուկմկավի հետ, իսկ 2006 թ.Աթենքում հաղթում է Ակրոպոլիս միջազգային շախմատային մրցաշարում։ 2008 թ. Գյումրու միջազգային մրցաշարում երկրորդ տեղն է կիսում Գիորգի Բագատուրովի հետ, իսկ 2008 թ Բաքվի Նախագահի գավաթ առաջնությունում կիսում է առաջին տեղը Նեյդժել Շորթի, Վադիմ Միլովի, Ալեքսեյ Ալեքսանդրովի, Բադուր Ջոբովայի, Ալեքսադր Լաստինի, Գադիր Հուսեյնովի և Ֆարիդ Աբբասովի հետ։ 2011 թ. նա հաղթում է Ֆիլադելֆիայի 5-րդ բաց առաջնությունը։

Գելաշվիլի սիրում է խաղալ ոչ ստանդարտ սկզբնախաղային տարբերակներ օր` Սիցիլիական պաշտպանության 2.b3, ինչպես նաև հաճախակի կիրառում է Ֆրանսիական և Կարո-Կանի պաշտպանությունները։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անձնական էջը ՖԻԴԵ-ի կայքում
* Անձնական էջը Chessgames բազայում
* Անձնական էջը 365chess.com կայքում

Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Վրացի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Անոթուռուցք

**Անոթուռուցք** կամ **անոթային ուռուցք**, անգիոմա (հունարեն αγγετον-անոթ և ωμα-վերջավորություն՝ ուռուցքների անվանումներում), արյան կամ ավշային անոթներից առաջացող բարորակ ուռուցքներ։ Լինում են երեք տեսակի՝
* Մազանոթային կամ պարզ անոթային ուռուցքներ, որոնք մեծ մասամբ բնածին, նորագոյացած մազանոթների կուտակում են և արտահայտվում են մաշկի մուգ կարմրավուն կամ կապտավուն խալերի ձևով
* Խոռոչային անոթային ուռուցքներ, որոնք կազմված են արյունով լցված, խոշոր խոռոչներից, առաջանում են ենթամաշկային ճարպաշարակցական շերտում, բերանի լորձաթաղանթում, լյարդում, գլխուղեղում
* Ճյուղավորվող անոթային ուռուցքներ, որոնք ի հայտ են գալիս տարբեր օրգանների պարենքիմի մեջ ցրված, զարկերակային կամ երակային անոթների ոլորուն կծիկների ձևով։

Դեմքի վրա եղած անոթային ուռուցքները առանձին դեպքերում կարող են առաջ բերել այլանդակություն, որը վերացվում է վիրաբուժական միջամտությամբ։

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Անհատականություն

**Անհատականություն**, մարդու հոգեկան ու ֆիզիկական հատկանիշների այն յուրահատկությունը, որով նա տարբերվում է մնացած բոլորից։ Անհատականության մեջ ընդգրկվում են համեմատաբար այն կայուն և մշտական հատկությունները, որոնցից ձևավորվում է անձնավորությունը։ Վերջինս հանդիսանում է մարդկային անհատն իր հոգեբանական կերպարով՝ բնավորությամբ, խառնվածքով, մտավոր, կամային, զգացմունքային առանձնահատկություններով։ Մարդը ծնվում է բնածին որոշակի ունակություններով, որոնց հետագա զարգացումը որոշվում է կյանքի պայմաններով։ Կենսաբանական գործոններն ունեն ելակետային, բայց ոչ որոշիչ նշանակություն։ Անձնավորությունը ձևավորվում է կրթության, դաստիարակության և միջավայրի անմիջական ազդեցությամբ։ Մարդը հասարակական միջավայրի ծնունդ է։

Անձնավորությյան հոգևոր կերպարի մեջ պետք է տարբերել երկու կողմ՝ հասարակական և զուտ անհատական։ Հասարակական կողմն արդյունք է կյանքի հասարակական պայմանների, և նրանով որոշվում է մարդու սոցիալական տիպը։ Անհատական կողմը, անհատականությունը որոշվում է մարդու կյանքի անհատական պայմաններով (նաև բնածին տվյալներով), և դրանով նա տարբերվում է մյուս բոլոր մարդկանցից։ Կոմունիստական դաստիարակության խնդիրն է անձնավորությյան համակողմանի (մտավոր, բարոյական, գեղագիտական, ֆիզիկական) զարգացումը։

Անհատականությունը մարդու բնական (կենսաբանական) հատկանիշների ու հասարակական պայմանների փոխազդեցության արդյունք է, որտեղ վճռականը հասարակական պայմաններն են։ Անհատականության ձևավորման մեջ հասարակական պայմաններից ամենակարևորը արտադրական հարաբերություններն են։ Անհատականության զարգացման մեջ արտացոլվում են կյանքի կոնկրետ հանգամանքները, այդ պատճառով առանձին մարդու զարգացումը չի կարելի կտրել նրա անհատական և հասարակական միջավայրից։

Անհատականությունը դրսևորվում է բնական և հասարակական միջավայրի հետ անհատի փոխհարաբերության պրոցեսում։

Կատեգորիա:Անձ
Կատեգորիա:Անհատականության տեսություններ
Լան (Էն)

**Լան ** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Էնի գավառի մեջ։ Պերոնա շրջանի Բուրկ ան Բրես նահանգում։

Կոմունայի կոդը՝ 01211։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, 50 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, 9 կմ հյուսիս Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 1328 մարդ։

## Ադմինիստրացիա

## Տնտեսություն
2010 թ. աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 858 մարդկանցից 671-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 187-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 78,2 % է, 1999 թ.՝ 72,7 %)։ 671 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 641-ը (342 տղամարդ, 199 կին), գործազուրկ է եղել 30 մարդ (10 տղամարդ և 20 կին)։ 187 պասիվներից 64 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 80-ը՝ թոշակառու, վպասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Maison_%C3%A0_pans_de_bois_Lent.jpg|
Map_commune_FR_insee_code_01211.png|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 9 апреля 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Առաքել Առաքելյան (բանասեր)

**Առաքել Գևորգի Առաքելյան** (), հայ խորհրդային բանասեր։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1956), պրոֆեսոր (1959), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1955)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1887 թվականի հունվարի 1(13)-ին, Խնածախ գյուղում (այժմ՝ Արցախի Ասկերանի շրջանում)։

Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը (1907 թվական)։ Եղել է ուսուցիչ Իգդիրում (1907-1908 թվականներ), Շուշիում (1913-1920 թվականներ), ապա Լեռնային Ղարաբաղի ԻՄ լուսժողկոմի տեղակալ (1923-1925 թվականներ), լուսժողկոմ (1925-1927 թվականներ)։ 1932 թվականին տեղափոխվել է Երևան։

Դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում և Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, որի արտասահմանյան գրականության ամբիոնի վարիչն է եղել 1934 թվականից։

## Գրվածքներ
Առաքելյանը գրել է «Հայ ժողովրդի մտավոր մշակույթի զարգացման պատմություն» (1959-1964 թվականներ) աշխատությունը, մի շարք ուսումնասիրություններ և ձեռնարկներ՝ «Գրաբարի դասագիրք» (1944-1946 թվականներ) և այլն։ Թարգմանել է գերմաներենից (Ֆ. Էնգելսի «Բնության դիալեկտիկա»-ն, 1936 թվական, Հ. Հարությունյանի և Հ. Գյուլիքևխյանի հետ), ռուսերենից (Գ. Պլեխանովի «Իդեալիզմից դեպի մատերիալիզմ»-ը, 1931 թվական)։

## Երկեր
* Գրաբարի ինքնուսուցման ձեռնարկ, Յերևան, 1937 թ.։
* Հունա-Հռոմեական գրականություն (մասն Ա. Հունաստան), Յերևան, 1939 թ.։
* Հռոմեական գրականության պատմություն, Ե., 1956 թ.։
* Հունական գրականության պատմություն, 2-րդ հրատ., լրացված և բարեփոխ., Երևան, 1962 թ.։
* Հունական գրականության պատմություն, 3-րդ լրացված և բարեփոխված հրատարակություն, Ե., 1968 թ.։
* Հռոմեական գրականության պատմություն, 2-րդ բարեփոխ. հրատ., Երևան, 1975 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Սովեռնի

**Սովեռնի ** (), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն-Ալպեր երկրամասի Էնի գավառում։ Համայնքի շրջանը Ժեքսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01397։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 400 կմ հարավ-արևելք, 120 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, 70 կմ արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 1078 մարդ։

## Ադմինիստրացիա

## Տնտեսություն
2010 թ. աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 740 մարդկանցից 544-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 196-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 73,5 % է, 1999 թ.՝ 71.0 %)։ 544 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 506 -ը (272 տղամարդ, 234 կին), գործազուրկ է եղել 38 մարդ (24 տղամարդ և 14 կին)։ 196 պասիվներից 65 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 55-ը՝ թոշակառու, վպասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Sauverny_(01)_-_Eglise.JPG|
Map_commune_FR_insee_code_01397.png|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 9 апреля 2014

Կատեգորիա:Էն գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սոնժյո

**Սոնժյո ** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Էնի գավառի մեջ։ Շամպան ան Վալրոմե շրջանի Բուրկ ան Բրես նահանգում։

Կոմունայի կոդը՝ 01409։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 410 կմ հարավ-արևելք, 75 կմ դեպի արևելք Լիոն քաղաքից, 45 կմ հարավ-արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 130 մարդ։

## Ադմինիստրացիա

## Տնտեսություն
2010 թ. աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 66 մարդկանցից 54-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 12-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 81,8 % է, 1999 թ.՝ 63.0 %)։ 54 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 48-ը (27 տղամարդ, 21 կին), գործազուրկ է եղել 6 մարդ (3 տղամարդ և 3 կին)։ 12 պասիվներից 4 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 6-ը՝ թոշակառու, վպասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 7 июня 2014

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նիսան Բաբալիկաշվիլի

**Նիսան Իզրաիլի Բաբալիկաշվիլի** (, ), բանասեր, լեզվաբան, սեմագիտության ու Աստվածաշնչի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետ։

## Կենսագրություն
Նիսան Բաբալիկաշվիլին ծնվել է 1938 թվականին Թբիլիսիում, ռաբբի Իզրաիլ Բաբալիկաշվիլիի ընտանիքում։ Նա ուներ երկու քույր՝ *Խայա*, *Ռիվա*, և մեկ եղբայր՝ *Իոսիֆ*։ 1964 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը։ 1967 թվականից աշխատել է Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտում։

1972 թվականի մարտի 15-ից պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Հրեական էպիգրաֆները Վրաստանում (XVIII-XIX դարեր)»։ Պրոֆեսոր Գեորգի Անթելավան հիշում է, որ Բաբալիկաշվիլին փայլուն կերպով անցկացրել է իր ատենախոսության պաշտպանությունն ու ստացել բազմաթիվ հեղինակավոր սեմագետների դրական գնահատականները

1974 թվականին Բաբալիկաշվիլին այցելել է Իսրայել, որտեղ նրան հրավիրել են ելույթներ ունենալու համալսարանում ու ռադիոյով։

Նիսան Բաբալիկաշվիլիի գլխավոր աշխատությունը նվիրված է Վրաստանում եղած հրեական վիմագրությունների ուսումնասիրությանը։ Իր աշխատության մեջ նա հրատարակել ու վերլուծել է 101 արձանագրություններ Վրաստանի տարբեր վայրերից։

Ուսումնասիրել է նաև Գորիի հրեաների ու Ղրիմի կարաիմների էպիգաֆները։

Իվրիտից վրացերեն է թարգմանել Աստվածաշնչի մի քանի գրքեր՝ Ժողովող, Երգ երգոց, Երեմիայի ողբը, Տոբիթ, Հովնանի մարգարեություն։ Վրացերեն է թարգմանել Ալեքսանդր Պենի բանաստեղծություններն ու Շմուել Ագնոնի արձակ ստեղծագործությունները։ Մասնակցել է Վրացական սովետական հանրագիտարանի հրատարակությանը։ Նիսան Բաբալիկաշվիլին հրատարակել է շուրջ 30 աշխատություններ։ Նրա աշխատությունները հրատարակվել են վրացերեն, ռուսերեն, իվրիտ լեզուներով։

## Մատենագրություն
* 
* Бабаликашвили Нисан. О еврейских эпиграфических памятниках Кавказа// Семитологические штудии. Вып. I. — Тбилиси։ Мецниереба, 1983.
* Бабаликашвили Нисан. О нескольких еврейскоязычных караимских эпиграфических памятниках в Чуфут-Кале// Семитологические штудии. Вып. III. — Тбилиси։ Мецниереба, 1986.
* Бабаликашвили Нисан. О традициях чтения древнееврейских текстов грузинскими евреями// Семитологические штудии. Вып. IV. — Тбилиси։ Мецниереба, 1988.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Церетели К. // Семитологические штудии. Вып. III. — Тбилиси։ Мецниереба, 1986. — С. 141—142.

## Արտաքին հղումներ
* Неотторжимые от Сиона — «О семье Бабаликашвили» Нисан Бабаликашвили
* ИМЕНА ГРУЗИНСКИХ ЕВРЕЕВ // GeorgianJews.org

Կատեգորիա:Վրացի բանասերներ
Կատեգորիա:Վրացի լեզվաբաններ
Օրթոգոնալ ֆունկցիաներ

**Օրթոգոնալ ֆունկցիաներ**, ֆունկցիաներ, որոնք կազմում են օրթոգոնալ համակարգ։ L_2(x, S, \mu ) տարածությանը պատկանող   ֆունկցիաների հաշվելի կամ վերջավոր համակարգը կոչվում է օրթոգոնալ, եթե

::\int\limits_{x}\!\varphi_1(x)\overline{\varphi}_j(x)\,d\mu =

\begin{cases}
0,  i\ne j \\
\lambda_i > 0,  i=j 
\end{cases}

Եթե  \lambda_i =1, i \ge 1 , ապա   համակարգը կոչվում է օրթոնորմավորված համակարգ (ենթադրվում է, որ x տարածության ենթաբազմություններից կազմված S-հանրահաշվի վրա տրված  \mu -չափը լրիվ է և օժտված հաշվելի բազայով)։ Օրթոգոնալ համակարգերի այս ընդհանուր սահմանումը ընդունված է հավանակսնությունների տեսության մեջ և ընդգրկվում է արդի մաթեմատիկայում դիտարկվող բոլոր օրթոգոնալ համակարգերը։ Վերջիններս ստացվում են (x, S, \mu ) չափով օժտված տարածության տարբեր կոնկրետ ընտրությունների միջոցով։

Կատեգորիա:Ֆունկցիա
Կատեգորիա:Գծային հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Կատեգորիա:Ֆունկցիոնալ անալիզ
Առաքել Առաքելյան (այլ կիրառումներ)

**Առաքել Առաքելյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Առաքել Առաքելյան (նկարիչ), հայ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։
* Առաքել Առաքելյան (բանասեր), հայ խորհրդային բանասեր։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1956), պրոֆեսոր (1959), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1955)։
Ռեդ Բուլլ Բրազիլ ՖԱ

«**Ռեդ Բուլլ**» ( ), բրազիլական ֆուտբոլային ակումբ՝ Կամպինաս քաղաքում։ Հիմնվել է 2007 թվականի նոյեմբերի 19-ին։

## Պատմություն
### [[2009]]-[[2010]] թվականներ
2009 թվականին ակումբը հաղթել է Պաուլիստայի լիգայի երկրորդ դիվիզիոնում և դուրս է եկել նույն լիգայի 3-րդ սերիա։ 2010 թվականին **ՌԲ Կամպինաս**ը հասավ մինչև Պալուլիստայի գավաթի մրցաշարին։

### [[2011]] թվականի շրջան
2011 թվականի շրջանը թիմի համար ոչ այնքան հաջող էր։ Ակումբը 2-րդ սերիայում զբաղեցրեց 5-րդ տեղը 1-ին տեղից հետ մնալով ընդամենը չորս միավորով։

## [[2012]] թվականի շրջան
2012 թվականը բավականին հաջող տարի էր ակումբի համար։ Ակումբը Պաուլիստայի լիգայի 2-րդ սերիայում զբաղեցրեց 3-րդ հորիզոնականը, բայց նրանք դուրս մնացին առաջնությունից կիսաեզրափակչի ժամանակ։

## [[2014]] թվականի շրջան
2014 թվականին ակումբը կրկին հասավ մինչև Պաուլիստայի լիգա։

## Թիմի ամբողջական կազմը

## Գլխավոր մարզիչներ
* Պաուլո Սերժիո (2008)
* Ռիկարդո Պինտո (2008–2009)
* Ջոզե Լուիս Ֆերնանդես (2009)
* Ջայիր Պիցերնի (2009)
* Մարսիո Ֆերնանդես (2010–2011)
* Լուսիանո Դիաս (2011–2012)
* Արժել Ֆուկս (2012–2013)
* Մաուրիսո Բարբերի (2014–)

## Տիտղոսներ
### [[Պաուլիսայի լիգ]]
#### '''[[Սերիա Ա3]]'''
* 15px **Հաղթող** (**1**)։ 2010

#### '''[[Սերիա Բ]]'''
* 15px **Հաղթող** (**1**)։ 2009

Կատեգորիա:Բրազիլական ֆուտբոլային ակումբներ
Իլո Մոսաշվիլի

**Իլո Օնիսիմի Մոսաշվիլի** (, 7 հունվարի, 1896, Չարգալի, Ախալգորի շրջան, Ռուսական կայսրություն - 4 օգոստոսի, 1954, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային գրող։ Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր (1951)։

## Կենսագրություն
Իլո Մոսաշվիլին ծնվել է 1896 թվականի հունվարի 7-ին Չարգալի գյուղում (այժմ՝ Վրաստանում), գյուղացու ընտանիքում։ Սովորել է Թիֆլիսի հոգևոր սեմինարիայում։ 1914-1917 թվականներին սովորել է Պետրոգրադի նյարդահոգեբանության ինստիտուտում, ապա Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1921-1924 թվականներին Իլո Մոսաշվիլին զբաղեցրել է ղեկավար պաշտոններ։ 1926-1932 թվականներին եղել է «Շոլթի» ամսագրի պատասխանատու քարտուղարն ու «Կոմունիստ» թերթի խմբագիրը։ 1937-1940 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ Գրական ֆոնդի նախագահ։ Ընտրվել է Վրացական ԽՍՀ Գրողների միության նախագահության անդամ։ Վրացական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 1-3 գումարման պատգամավոր է։ Եղել է Խաղաղության պաշտպանության հանրապետական կոմիտեի նախագահ։

Իլո Մոսաշվիլին մահացել է 1954 թվականի օգոստոսի 4-ին Թբիլիսիում։

## Ստեղծագործություն
Գրական գործունեությամբ Իլո Մոսաշվիլին սկսել է զբաղվել 1915 թվականին։ 1920-ական թվականներից նշանակալի տեղ է զբաղեցրել վրացական քաղաքացիական բանաստեղծության վարպետների շարքում։ Նրա բանաստեղծություններն առանձնանում են ռոմանտիկական ոգևորությամբ, ձևի հղկվածությամբ։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների ու պոեմների մի քանի ժողովածուներ, ակնարկների գիրք, մի քանի կինոսցենարներ սոցիալիստական շինարարության հաջողությունների, սոցիալիստական հայրենիքի փառավորման մասին։ Դրանց թվին են պատկանում «Մանկական պոեմներ», «Բազալեթի» պոեմները, «Հատընտիր» բանաստեղծական ժողովածուն, «Առաջնորդին», «Փառք նրանց», «Հրաժեշտ հին գյուղին», «Բելառուսում» բանաստեղծությունները և այլն։ Հետպատերազմյան տարիներին հանդես է եկել որպես դրամատուրգ։ «Կայարանի պետ» (1947) պիեսը նվիրված է Կովկասի հերոսական պաշտպանությանը, «Ջրասույզ քարեր» (1949) պիեսը 1921 թվականին Թուրքիային միացված հողերում (1945-1953 թվականներին ԽՍՀՄ-ը հաակնում էր Թուրքիայից վերցնել այդ տարածքները) ապրող վրացիների՝ անկախության համար մղած պայքարի մասին է, «Նրա աստղը» (1950) պիեսում պատկերված է վրացի ոչխարաբույծների՝ աշխատանքում ցուցաբերած անձնվիրությունը։ «Ճանապարհ դեպի ապագա» (1953) պատմական դրաման պատմում է ռուս ու վրաց ժողովուրդների բարեկամության հիմքերի մասին։ Իլո Մոսաշվիլին գրել է նաև մանկական բանաստեղծություններ ու կինոսցենարներ։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են նախկին ԽՍՀՄ ժողովուրդների լեզուներով։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակ (1951) - «Ջրասույզ քարեր» (1949) պիեսի համար
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* մեդալներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, თბ., 1994.

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Ռեթեոս Պերպերյան

**Ռեթեոս Հակոբի Պերպերյան** (), հայ բանաստեղծ, մանկավարժ, հրապարակախոս, տնտեսագետ։

Օննիկ և Շահան Պերպերյանների հայրը։

## Կենսագրություն
Ռեթեոս Պերպերյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Խասգյուղ թաղամասում։ 1866 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Ներսեսյան վարժարանը, զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1876 թվականին հիմնել է Պերպերյան վարժարանը։ Պերպերյանի «Առաջին տերեւք» (1877), «Խոհք եւ յուշք» (1904) ժողովածուները կրում են ֆրանսիական ռոմանտիզմի, մասնավորապես Լամարթինի ազդեցությունը։ Վերջինիս մի շարք բանաստեղծությունները թարգմանել է հայերեն՝ «Մահ Սոկրատա», «Լիճ» և այլն։ Անդրանիկ բանաստեղծությունները սիրո և բնության երգեր են, վերջին շրջանի գործերում իշխում է փիլիսոփայական խոհը։

Պերպերյանի մանկավարժական-բարոյագիտական հայացքները («Դաստիարակի մը խօսքերը», 1901, «Դպրոց եւ Դպրութիւն», 1907) հիմնված են գեղեցիկի, բարու և ճշմարիտի սկզբունքների վրա։ Կարևորել է կնոջ դերը հասարակության մեջ։ Ըստ նրա՝ բարոյական դաստիարակության ամենազորեղ միջոցը դաստիարակի անձնական օրինակն է։

Պերպերյանը գրել է նաև հրապարակախոսական-փիլիսոփայական աշխատություններ։ Տնտեսագիտության հիմնական խնդիրներին մոտեցել է դասական քաղաքատնտեսության դիրքերից։ Հարստության ստեղծման, ապրանքի արժեքի, փողի մասին դատել է՝ ելնելով արժեքի աշխատանքային տեսության սկզբունքներից։ Վերլուծելով աշխատավարձի էությունը՝ աշխատավորի համար գլխավորը համարել է իրական աշխատավարձը և այն անմիջականորեն կապել կենսամիջոցների գների հետ։ Կապիտալը բնորոշել է որպես «խնայված» հարստություն և ոչ թե շահագործման արդյունք։

Հանդես է եկել նաև Հրաչյա կեղծանունով։ Մահացել է Սկյուտարում։

## Տես նաև
* Պերպերյան վարժարան (Եգիպտոս)
* Պերպերյան վարժարան (Թուրքիա)

## Երկեր
*Երկու բանախօսութիւնք, ԿՊ, 1880
*Համառօտ քաղաքական տնտեսութիւն...ԿՊ, 1883
*Դրամ, ԿՊ, 1886

## Գրականություն
*Կարապետյան Պ, Մեծ դաստիարակ և ուսուցչապետ Ռեթէոս Յ. Պէրպէրյան, ԿՊ, 1933։
*Թևոսյան Ա., Ռեթեոս Պերպերյան։ Փիլիսոփայական և հասարակական-քաղաքական հայացքները, Երևան, 1989։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռեթեոս Պերպերյան 

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կրթական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Անկանխիկ հաշվարկներ

**Անկանխիկ հաշվարկներ**, առանց կանխիկ դրամի առկայության դրամական միջոցները վճարողի հաշվից ստացողի հաշվին փոխանցելու կամ փոխադարձ պահանջները հաշվանցելու ձև։

Անկանխիկ հաշվարկների զարգացման համար օբյեկտիվ հիմքեր են ապրանքաշրջանառության ծավալի ավելացումը և մետաղադրամի պակասը։ Լայն տարածում ունի նաև մուրհակների և չեկերի միջոցով պարտավորությունների մարումը։

Անկանխիկ հաշվարկների կենտրոններ են կենտրոնական բանկերին կից հաշվարկային պալատները, որոնք իրենց հերթին համալրվում են առանձին քաղաքների և մարզերի տեղական հաշվարկային պալատներով, բանկային թղթակցային գործողությունների անկանխիկ շրջապտույտով և բանկի բաժանմունքների միջև եղած ներբանկային քլիրինգների հաշվարկով։

Անկանխիկ հաշվարկների կիրառումը տնտեսում է հասարակական ծախքերը, իջեցնում հասարակության դրամական շրջանառության ծախսերը, կրճատում կանխիկ դրամի պահանջարկը և նպաստում դրամական ազատ ռեսուրսների համակենտրոնացմանն ու օգտագործմանը։ Անկանխիկ հաշվարկներ իրականացվում են բանկի միջոցով և վերահսկողությամբ՝ հոժարագրի, ակրեդիտիվի, հատուկ հաշվի» ինչպես նաև վճարման հանձնարարագրերի և այլնի միջոցով։ Անկանխիկ հաշվարկների կիրառումը սահմանվում է տնտեսական կազմակերպությունների համաձայնագրերով, երբեմն՝ կառավարության որոշումներով։

Կատեգորիա:Անկանխիկ հաշվարկներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Անջատական լեզուներ

**Անջատական լեզուներ** (այլ անվամբ՝ ամորֆ, անձև կամ արմատական լեզուներ), ըստ ձևաբանական դասակարգման, չորս հիմնական խմբերից մեկը կազմող լեզուներ։ Զուրկ են կամ համարյա գուրկ են մասնիկավորումից, չունեն բուն առումով ածանցներ, հոլովման ու խոնարհման վերջավորություններ։

## Անջատական լեզուների խոսքի մասեր
Անջատական լեզուներում թեև կան խոսքի մասերի իմաստային տարբերակումներ, սակայն դրանք բառերի յուրահատուկ ձևավորումներով չեն արտահայտվում։ Գրեթե բոլոր բառերը միաժամանակ արմատներ են և ունեն մի քանի իմաստ։

## Բառերի քերականական զանազան հարաբերություններ
Բառերի քերականական զանազան հարաբերությունների արտահայտման համար Էական դեր են խաղում սպասարկու բառերը, շեշտը, բառերի դասավորությունը։ Անջատական լեզուներից են՝ չինարենը, վիետնամերենը, տիբեթերենը և այլն։

Կատեգորիա:Լեզվաբանական տիպաբանություն
Էդվարդ Համբարձումյան

**Էդվարդ Հակոբի Համբարձումյան** (), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1950)։

## Կենսագրություն
Էդվարդ Համբարձումյանը ծնվել է 1909 թվականին Արևմտյան Հայաստանի Դաշբուլուն գյուղում՝ մանկավարժների ընտանիքում։ Համբարձումյանների ընտանիքը ստիպված էր փախչել թուրքական ջարդերից և 1917 թվականին ապաստան են գտել Կրասնոդար քաղաքում։ Ավելի ուշ Էդվարդ Համբարձումյանը տեղափոխվել է Երևան։ 1936 թվականին ավարտել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի դերասանական ստուդիան, 1938 թվականին՝ թատերական ստուդիան։ Երկու տարի աշխատել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, այնուհետև մեկնել Մոսկվա, ուսումը շարունակել հայ Մշակույթի տանը կից ստուդիայում։ 1941 թվականին ավարտել է ուսումը և վերադարձել Երևան։

Խաղացել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի, Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական և դրամատիկական թատրոններում։ Կյանքի վերջին տարիներին դասավանդել է և եղել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի պետական թատրոնի տնօրենը։

## Ներկայացումներ
* Թագավոր՝ Ռ. Նելսոնի «Թագավորը զվարճանում է» 
* Թափառնիկոս՝ Հակոբ Պարոնյանի «Ատամնաբույժն արևելյան»
* Էդվին՝ «Սիլվա»
* Մարգար՝ Տիգրան Չուխաճյանի «Կարինե»
* Մուրադ՝ Արտեմի Այվազյանի «Աշուղ Մուրադ»
* Յանկո՝ Իսահակ Դունաևսկու «Ազատ քամի»
* Բարոն՝ Շտրաուսի «Գնչուական բարոն»
* Էտյեն՝ «Կրկեսի արքայադուստրը կամ Միստր Իքս»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կասկա

**Կասկա**, պետություն Արևելապոնտական լեռներում՝ Հալիս (Կըզըլ-Ըրմակ) գետի ստորին հոսանքի և Տրապիզոնի լեռնանցքի միջև։ Կասկա երկիրը պատերազմ է հայտարարել Խեթական թագավորությանը, որից հետո Խեթական արքա Սուպպիլուլիումաս Ա-ն ջախջախում է կասկերի բանակին ու գրավում Կասկան, որից հետո արշավում է Հայասայի վրա։ Խեթական արձանագրությունները պատմում են, որ Հայասան երբեմն դաշնակցել Խաթթիից արևմուտք գտնվող Արծավա և հյուսիսում գտնվող Կասկա պետությունների հետ, որոնք ժամանակ առ ժամանակ հարձակվել են Խաթթիի վրա։ Խեթերի Թուդհալիաս Գ թագավորը ինքն է հարձակվում Հայասաի ու Կասկայի վրա՝ նվաճելով շրջաններ, սակայն հայերը և կասկերը Կեմախի ճակատամարտում հետ են մղում խեթերին։ Թուդհալիասի մահից հետո դաշնակիցները հարձակվում են Խաթթիի վրա, գրավում Խաթուսա մայրաքաղաքը և այրում այն։ Մ.թ.ա. 1380-1346 թթ. Խաթթիում իշխում էր Սուպիլուլիումա թագավորը, որը կործանում է Միտաննի պետությունը, այդ ժամանակ՝ Կասկա երկիրը պատերազմ է հայտարարում Խեթական թագավորությանը, որից հետո Խեթական արքա Սուպպիլուլիումաս Ա-ն ջախջախում է կասկերի բանակը ու գրավում Կասկան, որից հետո արշավում է Հայասայի վրա։ Այնուհետև՝ Սուպպիլուլիումաս Ա-ն հաշտություն է կնքում Հայասայի հետ, իսկ որպես դաշինքի ամրապնդում Հայասայի թագավոր Հուկաննան ամուսնանում է Սուպպիլուլիումաս Ա-ի դստեր հետ։

## Տես նաև
* Կասկեր
* Խեթական պետություն

## Արտաքին հղումներ
* Հայ ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա, Հատոր I, 1981 թ., էջ 8.

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Կատեգորիա:Խեթական թագավորություն
Անկախություն (մաթեմատիկա)

**Անկախություն**, անհակասական տեսության (ձևական հաշվի) դրույթների (բանաձևերի) հատկություն, ըստ որի ո՛չ տվյալ դրույթը և ո՛չ էլ նրա ժխտումը տրամաբանորեն (արտածման կանոններով) չեն բխում տեսության մյուս դրույթների համակարգից։
Նույն իմաստով էլ հասկացվում է տեսության որևէ աքսիոմայի անկախությունը նրա մյուս աքսիոմաների համակարգից։ Անկախության գաղափարը իմաստ ունի միայն անհակասական համակարգի նկատմամբ, քանի որ հակասական համակարգում նրա ամեն մի դրույթ ապացուցվում է։ Աքսիոմաների (անհակասական) համակարգի նկատմամբ որևէ աքսիոմա կլինի անկախ, երբ այն փոխարինելով իր ժխտումով՝ կստացվի նորից անհակասական համակարգ։

Անկախությունը կապված է նաև լրիվության գաղափարի հետ։ Եթե աքսիոմաների համակարգը լրիվ է, ապա նրան ավելացնելով նրանցից անկախ մեկ այլ աքսիոմա, ստացվում է հակասական համակարգ։ Օրինակ, եվկլիդեսյան երկրաչափության V պոստուլատի անկախությունը նրա մյուս աքսիոմաներից ապացուցվում է ոչ եվկլիդեսյան երկրաչափության անհակասականությամբ։

Անկախության գաղափարն օգտագործվում է նաև հասկացությունների (գործողությունների, ֆունկցիաների ևն) նկատմամբ, դրա տակ հասկանալով այն, որ այդ հասկացությունը չի կարելի սահմանել (արտահայտել) հասկացությունների տվյալ համակարգի միջոցներով (առանց լրացուցիչ հասկացությունների կիրառման)։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Ալան Շիրեր

**Ալան Շիրեր** (, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ։ Անգլիայի ազգային հավաքականի նախկին ավագը և հարձակվողը։ Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի պատմության լավագույն ռմբարկու, խփել է 260 գոլ։ «Նյուքասլ Յունայթեդ» ակումբի լեգենդը։

## Կարիերա
### Ակումբային
Շիրերը «Բլեքբեռն Ռովերս»-ից «Սաութհեմփթոն» է տեղափոխվել 1992 թվականի հուլիսի 24-ին։ «Նյուքասլ Յունայթեդ»-ը 15 միլիոն ֆունտ է վճարել Ալանի համար, որը այդ պահին Նյուքասլի համար ռեկորդային էր։ Նյուքասլում Ալանը մնաց 10 տարի, որը նրա կարիերայի վերջին 10 տարիներն էին։ Նա Նյուքասլում խաղալով՝ դարձավ անգլիական ֆուտբոլի և Նյուքասլի լեգենդը։

### Միջազգային
Հավաքականում Ալանի դեբյուտը եղել է 1992 թվականի փետրվարի 19-ին, Ֆրանսիայի դեմ խաղում՝ «Ուեմբլի» մարզադաշտում։ Խաղը ավարտվել է Անգլիայի հաղթանակով՝ 2։ 0 հաշվով, որտեղ Շիրերը դարձել է գոլի հեղինակ։ Ամբողջ կարիերայում՝ հավաքականում խաղացել է 63 խաղ, դարձել 30 գոլի հեղինակ։ Մասնակցել է Եվրոպայի 1992, 1996 և 2000 թվականների առաջնություններին, Աշխարհի 1998 թվականի առաջնությանը։

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի մարզիչներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Պիրվելի Քեսալո

**Պիրվելի Քեսալո** (, ), գյուղ Վրաստանի Քվեմո Քարթլի երկրամասի Մառնեուլի մունիցիպալիտետում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Վրաստանի հարավում՝ Բորչալների պատմական տարածքում։ Սահմանակից է Մառնեուլի մունիցիպալիտետի Միորե Քեսալո, Քափանախչի, Իլմազլո, Մեծ Մուղանլո, Քիրաչ Մուղանլո, Թեկալի և Գարդաբանի մունիցիպալիտետի Նազարլո գյուղերին։

## Բնակչություն
Վրաստանի Պետական վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով, համաձայն 2002 թվականի պաշտոնական մարդահամարի, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1622 մարդ, որոնց 100% ադրբեջանցիներ են։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, ոչխարաբուծությամբ, տավարաբուծությամբ և բանջարաբուծությամբ։ Գյուղում գործում է մթերային մարկետ, կա խմելու ջրի աղբյուր։ Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց և կա խաղահրապարակ։

2007 թվականի մարտին, Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև հեռախոսային կապի ուժեղացման համար Մառնեուլի մունիցիպալիտետի վեց գյուղերում (Թազաքենդի, Ազիզքենդի, Քափանախչի, Միորե Քեսալո, Պիրվելի Քեսալո և Աղլեթի) անցկացվեցին հեռահաղորդակցության գծեր և ստեղծվեցին էլեկտրաֆիկացված հեռախոսակայաններ, որը բնակչությանը հնարավորություն տվեց օգտագործելու հեռախոսներ և ինտերնետ։

## Տեսարժան վայրեր
* Մզկիթ

## Հայտնի տեղացիներ
* Օսման Ալիեվ-գյուղի միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ, Վրաստանի նախագահի կողմից կրթաթոշակի արժանացած անձ։

## Տես նաև
* Վրաստանի վարչական բաժանում
* Մառնեուլի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մառնեուլի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Անձինք (բանաստեղծության տեսակ)

**Անձինք**, հայերեն ոտանավորի տեսակ, որի տների կամ տողերի սկզբնատառերը հաջորդաբար ներկայացնում են հայկական այբուբենը՝ Ա—Ք և հակառակը՝ Ք—Ա։
## Պատմություն
Ծագել է Կոմիտաս Աղցեցի կաթողիկոսի (615—628) Հռիփսիմեանց «Անձինք նուիրեալք» շարականի առաջին բառից։ Միջնադարում այս տեսակ շարականներ և հոգևոր երգեր հորինել են Ներսես Շնորհալին («Աստված անեղ», «Այսօր անճառ» և այլն), Մխիթար Գոշը («Արեգականն արդարութեան», «Ամենօրհնեալ դուստր Դավիթ արքային» են), Հովհաննես Երզնկացին («Անձինք Ս. Գրիգորի Լուսավորչին») և ուրիշներ։ Հետագայում հորինվել են նաև ոչ կրոնական թեմաներով (Առաքել Սյունեցի, «Անձինք ի Նարեկացւոյն»)։

Աշուղական գրականության զարգացման շրջանում (16-17-րդ դարեր ) նման ոտանավորները թուրք-պարսկական հորջորջմամբ կոչվել են Ալիփլամա (Այբբենական)։ Այդպիսի ոտանավորների լավագույն հեղինակներից է Սայաթ-Նովան։ Միջնադարում նման ոտանավորներ հորինվել են նաև Եվրոպայում, որոնք կոչվել են Արեցեդարի։

Կատեգորիա:Գրականություն
Ամենուն Տարեցույցը

**Ամենուն Տարեցույցը**, հայերեն տարեգիրք։

Հիմնադրել են հրապարակագիր Թեոդիկը և նրա կինը՝ Արշակուհի Թեոդիկը, 1907 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Մինչև 1929 թվականը լույս է տեսել 19 գիրք, որից 1916—1920 տարիները՝ մեկ գրքով։ Ամենուն Տարեցույցները մեծածավալ գրքեր են (296-ից մինչև 736 էջ)։ 1907—1923 թվականին (Ա—ժէ տարիները) հրատարակվել է Կոստանդնուպոլսում, 1924 թվականին (ԺԸ տարին) Փարիզում, 1925 թվականին (ԺԹ տարին)՝ Վիեննայամ, 1926 թվականին (Ի տարին)՝ Վենետիկում, և 1927–1929 թվականներին (ԻԱ–ԻԳ տարիները)՝ Փարիզում։

## Կառուցվածք
Ամենուն Տարեցույցը պարունակում է տոմար, ժամանցի և գիտական նյութեր, հուշեր, ընտիր նամականի, հայագիտական, գրական-գեղարվեստական, բանասիրական, բանահյուսական, պատմահրապարակախոսական, արվեստագիտական հոդվածներ և վիճակագրություն։

Ամենուն Տարեցույցում հրապարակվել են Դ. Վարուժանի, Սիամանթոյի, Ռ. Սևակի և այլոց անտիպ ստեղծագործաթյունները, արժեքավոր նյութեր հայ և համաշխարհային արվեստի մասին։ Ուշագրավ են Գ. Զոհրապի, Սիրանույշի, Մ. Մնակյանի հոդվածները թատրոնի և դերասանի կոչման մասին, Կոմիտասի երաժշտագիտական մի շարք հոդվածներն ու դասախոսությունները, Գ. Ֆնտգլյանի «Շեքսպիրը և իր հնչյակները» (1914), ֆրանսիացի հայագետ Ֆ. Մակլերի «Հայ արվեստն ու ճարտարապետությունը» (1924) ընդարձակ ուսումնասիրությունները, հայ բեմի գործիչների, նկարիչների, կոմպոզիտորների, գրողների, թարգմանիչներին և ազգային-քադաքականգործիչների հազվագյուտ կենսագրականները և այլն։ Շատ նյութեր լուսաբանում են հայ ժողովրդի ազգային–ազատագրական պայքարի հարցերը, նոմարքոսների (կառավարիչների) իշխա– Մուտ աստվածուհու տաճարը Կառնակում։

Տպագրվել են արժեքավոր թարգմանություններ՝ անգլերեն, պարսկերեն, հնդկերեն, հունարեն, իտալերեն, չինարեն, իսպաներեն և այլն գրականություններից։ Ամենուն Տարեցույցի հատորները ամփոփում են վավերագրական մեծ արժեք ներկայացնող բազմաթիվ լուսանկարներ։

Ամենուն Տարեցույցը կարևոր դեր է կատարել հայ մշակութային արժեքները ժողովրդականացնելու, աշխարհի տարբեր կողմերում ցրված հայ մտավորականությանը համախմբելու, 1920 թվականից հետո նաև սփյուռքահայությանը Խորհրդային Հայաստանի հետ կապելու գործում։ Ամենուն Տարեցույցը դասվում է հանրագիտարանային լավագույն հրատարակությունների շարքին։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ժամանցային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Անհակասականություն

**Անհակասականություն**, ժխտում պարունակող դեդուկտիվ տեսությունների, մասնավորապես՝ ձևական հաշիվների կարևոր պայմաններից մեկը, ըստ որի տեսության մեջ չպետք է ապացուցվի որևէ դրույթ և միաժամանակ՝ նրա ժխտումը։ Հակառակ դեպքում տեսությունը կկոչվի հակասական։ Անհակասականության գաղափարը հաճախ վերագրվում է նաև ոչ դեդուկտիվ տեսություններին, տեսակետներին, ըմբռնումներին՝ հասկանալով նրանցում հակասությունների բացակայություն կամ անհնարինություն։ Հակասական տեսության մեջ ամեն մի դրույթ ապացուցվում է։ Դրանով հակասական տեսությունը զրկվում է տեսական և գործնական արժեքից։

## Տեսակներ
* Ներքին (սինտաքսիսական կամ տրամաբանական) անհակասականություն
* Արտաքին (սեմանտիկական) անհակասականություն, ըստ որի՝ տեսության մեջ չպետք է ապացուցվի որևէ դրույթ, որը հակասի նրա կողմից արտացոլված (իրական կամ երևակայական առարկաների) բնագավառի փաստերին։ Եթե որպես այդպիսի բնագավառ վերցվում է մեկ այլ դեդուկտիվ տեսություն, ապա արտաքին անհակասականությունը դիտվում է որպես անհակասականություն մեկ այլ տեսության նկատմամբ, այսինքն՝ հարաբերական անհակասականություն։ Անհակասականության այս երկու ըմբռնումները սերտորեն կապված են միմյանց հետ, թեև, իհարկե, չեն համընկնում։ Տեսությունների չափազանց լայն դասի համար նրանց ներքին անհակասականությունից բխում է արտաքին անհակասականություն, այսինքն՝ նրանց մեկնաբանություն կամ մոդեչ ունենալը, բայց կարող է հակառակը տեղի չունենալ թեկուզ այն պատճառով, որ առարկայական բնագավառի ոչ բոլոր ճշմարիտ դրույթներն են, որ անպայման պետք է ապացուցվեն տվյալ տեսության մեջ (տես Լրիվություն)։

Մաթեմատիկական տեսությունների հարաբերական անհակասականության ապացուցման համար վերցված գրեթե բոլոր մոդելները կառուցվում են բազմությունների տեսությունից քաղված գաղափարներով։ Բազմությունների տեսության մեջ պարադոքսների հայտնաբերմամբ հարկ եղավ նոր մեթոդներով ապացուցել տեսության «բացարձակ» (ներքին) անհակասականությունը, որի համար էլ ստեղծվեց նոր տրամաբանական-մաթեմատիկական առարկա՝ մետամաթեմատիկան։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Անկախություն (այլ կիրառումներ)

**Անկախություն ** կարող է վերաբերել՝

* Անկախություն (մաթեմատիկա) - անհակասական տեսության դրույթների հատկություն
* Անկախության երթ - Թուրքիայի ազգային օրհներգ
* Անկախություն (թերթ) - 1987 թվականին հիմնադրված շաբաթաթերթ
Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Վաղարշապատ)

**Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի**, սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրին Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքում՝ Վազգեն Սարգսյանի անվան հրապարակում, Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու հարևանությամբ։ Տեղադրվել է 2015 թվականին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ռուբեն Նալբանդյան

## Պատմություն
Վաղարշապատ քաղաքի ամենաերկար փողոցն անվանակոչվել է Վազգեն Սարգսյանի անունով և համանուն հրապարակում տեղադրվել է սպարապետի կիսանդրին, որի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, սպարապետի ընտանիքի անդամները, Վաղարշապատի քաղաքապետ Կարեն Գրիգորյանը, գեներալներ, զինվորականներ, էջմիածինցիներ։ Կիսանդրին բացվել է Վաղարշապատի 2790-րդ տարելիցին։

## Տես նաև
* Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան (Արարատ) 
* Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Երևան)
* Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Կապան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2015 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Վաղարշապատի շենքեր և կառույցներ
Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան**, կարող է վերաբերել՝
*Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան (Արարատ) 
*Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան (Շուշի)

## Տես նաև
*Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Երևան)
*Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Վաղարշապատ)
Զորի Տոնիկյան

**Զորի Արտակի Տոնիկյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1982)։

Երաժիշտ Արտակ Տոնիկյանի որդին, ճարտարապետ Վիլեն Տոնիկյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1950-1990 թվականներին աշխատել է Հայարդնախագիծ ինստիտուտում, 1972-1990 թվականներին՝ գլխավոր մասնագետ։ 1955 թվականից եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ։

Տոնիկյանի նախագծերով և համահեղինակությամբ կառուցապատվել են՝
*«Կանազ» գործարանի բանավանը, 1950-1956
* Ծաղկունք բնակավայրը, 1958-1961
Երևանում կառուցվել են՝
*Սարաջևի անվան երաժշտական դպրոցը, 1956
*«Կանազ» գործարանի հիվանդանոցային համալիրը, 1961
*Քարի և սիլիկատների ինստիտուտի համալիրը, 1963-1968
*«Հայհաստոցի» համալիրը, 1966-1967
*Գենետիկայի ԳՀԻ, 1976
Գորիսում`
*Ակսել Բակունցի հուշարձանը, 1960
Աբովյանում`
*ՀՀ ԳԱԱ Միկրոկենսաբանության ինստիտուտը, 1964-1988
*Կենսաքիմիական պատրաստուկների փորձաարտադրական գործարանը, 1977
Արթիկում`
*«Ապակեկաղապար» գործարանը, 1980

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 26 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 11 ծնունդներ
Վիլեն Տոնիկյան

**Վիլեն Արտակի Տոնիկյան** (ապրիլի 10, 1926, Թիֆլիս, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Անդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) Հանրապետություն, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1972)։

Երաժիշտ Արտակ Տոնիկյանի որդին, ճարտարապետ Զորի Տոնիկյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1951 թվականից աշխատել է Հայարդնախագիծ ինստիտուտում, 1965 թվականից՝ արդհանգույցների բաժնի գլխավոր ճարտարապետ։ 1955 թվականից եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ։

Համահեղինակների հետ կազմել է՝
* Հրազդան քաղաքի վարչահասարակական-մշակութային կենտրոնի մանրամասն (1989), նոր գլխավոր (1978-1980) հատակագծերը
* Մասիս արդհանգույցի գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, 1964
* Գագարին, Նուռնուս արդհանգույցների գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, 1965
* Ջրվեժ արդհանգույցի գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, , 1966
* Էջմիածին արդհանգույցի գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, 1972
* Բալահովիտ արդհանգույցի գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, 1978
* Չարենցավան արդհանգույցի գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, 1978
* Հաղթանակ արդհանգույցի գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, 1985
* Սպիտակ, Մայիսյան արդհանգույցի գլխավոր հատակագծի ուրվագծերը, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ՝ հեղինակային խմբում, 1989
Երևանում նախագծել և կառուցել է՝
* «Կանազ» գործարանի բանավանը, 1950-1965
* Մանկամսուր (1952, այժմ՝ մանկական հիվանդանոց) 
* Պրոֆիլակտորիում Նորքում (1957, այժմ՝ հյուրանոց) 
* Սարաջևի անվան երաժշտական դպրոցը, 1956
* Քարի և սիլիկատների ինստիտուտի համալիրները, 1963-1968

## Մրցանակներ
* ԽՍՀՄ տնտեսական նվաճումների բրոնզե մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Ակնհայտ նախասահմանում

[thumb|''A New Map of Texas, Oregon, and California'', [Samuel Augustus Mitchell, 1846]]

**Ակնհայտ նախասահմանում** կամ **Ճակատագրի կանխորոշում** (), 19-րդ դարից սկսած Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում լայն տարածություն ստացած համոզմունք է, որ ամերիկացի նորաբնակիչները դատապարտված էին տարածվել ամբողջ ամերիկյան մայրցամաքով։ Ըստ պատմաբանների, ձևակերպված է ակնհայտ նախասահմանման երեք հիմնական դրույթները.
* ամերիկյան ժողովրդի և իր հաստատություններ հատուկ առաքինությունները,
* Արևմուտքի վերափոխման Ամերիկայի առաքելությունը,
* ճակատագրի կանխորոշումը այդ կարևոր պարտականության կատարման գործում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ակնհայտ նախասահմանումը և ամերիկա-մեքսիկական պատերազմը՝ այն ժամանակ և հիմա 
* Նախագահ Ջեյմս Նոքս Փոլկի երդմնակալության ուղերձը

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Աշխարհառազմավարություն
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերությունների տեսություն
Կատեգորիա:Պատմության տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Անդհրա Պրադեշ

**Անդհրա Պրադեշ** (, , , , տելուգու լեզվից թարգմանած՝ նշանակում է **Անդհրա երկրամաս**), նահանգ Հնդկաստանի արևելքում, Բենգալական ծոցի ափին։ Տարածությունը՝ 275,3 հազար կմ²։ Բնակչությունը՝ 43394 000 (1971)։ Մայրաքաղաքը՝ Հայդարաբադ։

## Աշխարհագրություն
Տարածքի մեծ մասը Դեկանի սարահարթն է (200-700 մ), Բենգալյան ծոցի ափին կան ջրաբերուկային հարթավայրեր։

### Կլիման
Կլիման արևադարձամուսոնային է հունվարին միջին ջերմաստիճանը՝ 20&nbsp;°C-ից 24&nbsp;°C, մայիսին՝ հով։ Տեղումները՝ 500-1500 մմ։ Գերակշռում են մուսոնային անտառներն ու չորասեր թփուտները։

## Տնտեսություն
Բնակչության 70 % զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։ Արդյունահանում են մանգան, փայլար, քարածուխ, գրաֆիտ, բարիտ, անկիզաքար (ասբեստ)։ Կան նավաշինական և նավթավերամշակման, էներգասարքավորումների և հաստոցաշինության, սննդի, տեքստիլ, թղթի, ցեմենտի ձեռնարկություններ։

Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունը 1967 թվականից սկսած բարեկամության սերտ կապեր է հաստատել Հնդկա-Խորհրդային բարեկամություն ընկերության Անդհրա-Պրադեշի բաժանմունքի հետ։

## Կրոն

## Վարչական բաժանում
Մինչև 2014 թվականի հունիսի 2-ը նահանգը բաժանված էր 24 շրջանների, հետագայում 10 շրջաններից ձևավորվեց Թելանգանա նահանգը։ Հայդարաբադ մարզը 2 նահանգների համար դարձավ մայրաքաղաք։

* Ադիլաբադ *
* Անանտապուր
* Վարանգալ *
* Վիզիանահարամ (հիմնադրվել է 1979 թվականին)
* Վիշակհապատնամ
* Արևելյան Գոդավարի
* Գունտուր
* Կադապա
* Արևմուտք Գոդավարի
* Կարիմնագար *
* Կրիշնա


* Կուրնուլ
* Կհամմամ (հիմնադրվել է 1953 թվականին)
* Մահբուբնագար *
* Մեդակ *
* Նալգոնդա *
* Նելլուրու
* Նիզամաբադ *
* Պրակասամ
* Ռանգարեդդի*
* Հայդարաբադ *
* Չիտտուր
* Շրիկակուլամ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Andhra Pradesh Tourist Map 
* Andhra Pradesh government  Official Portal
* Andhra Pradesh Legislative Assembly  Andhra Pradesh Legislative Assembly Live
* Andhra Pradesh Portal on The Indian Analyst Detailed information, index of News, Analysis, and Opinion from many sources

Կատեգորիա:Հնդկաստանի նահանգներ և տարածքներ