Մարկ Կվինտիլլուս

**Մարկ Ավրիլյուս  Կլադիուս Կվինտիլլուս** (, ), ավելի հայտնի է հռոմեականն պատմության մեջ որպես **Կվինտիլուս**, հռոմեական կայսր, որը կառավարել է 270 թվականին։

Իլլիրիայից սերված Կվինտիլուս կայսրը եղել է Կլադիուս II Գոթի եղբայրը։ Նրա մահից հետո հռչակվել է կայսր, բայց շուտով բախվել է իր հակառակորդին՝ զորավոր Ավրելիանոսին։ Լքված իր կողմնակիցների կողմից՝ Կվինտիլլուսը սպանվել կամ ինքնասպան է եղել։

## Կենսագրություն
Կլադիուս Կվինտիլլուսը ծագումով եղել է Իլլիրիայից։ Հիմնվելով Հովհաննես Մալալայի տեղեկության վրա, ըստ որի Կվինտիլլի մահվան պահին եղել է 41 տարեկան, Ուդո Հարթմանը եզրակացնում է, որ ծնվել է մոտ 229 թվականին։ Նրա նախնիների և ազգականների մասին հավաստի տեղեկություններ չկան։ Միանշանակ կարելի է պնդել միայն այն, որ Կվինտիլլը եղել է եղբայր՝ Կլավդիոս, որը կառավարել է Հռոմեական կայսրությունը 268-270 թվականներին և հայտնի է որպես *Կլավդիոս II Գոթ*։

Ըստ Տրեբոլլի Պոլլիոնայի հեղինակի կենսագրությունը Կլավդիոսի մասին կայսերական կենսագրությունների ժողովածուում «Օգոստոսի պատմություններ», 268 թվականին, իր եղբոր կառավարման սկզբում, Կվինտիլը, ենթադրաբար, զբաղեցնում էր Սարդինիայի պրոկուրատորի պաշտոնը։ Կլավդիոս II-ի մահվան պահին գլխավորել է զորքերը, որոնք պաշտպանել են Հյուսիսային Իտալիան և Հռոմը գերմանական ցեղերի ներխուժումներից։ Կվինտիլի իշխանության գալու հանգամանքները աղբյուրներում ներկայացվում են տարբեր կերպ։ Եվտրոպիոսը գրում է, որ Կվինտիլը կայսր է հռչակվել զորքերի կողմից, իսկ հետո հաստատվել է սենատի կողմից։ Հիերոնիմ Ստրիդոնսկին և Իոհան Զոնարան կարծում են, որ նրա գահ բարձրանալուն նպաստել են սենատորները։

Պատմաբան Ա. Ալֆելդին առաջ է քաշել այն վարկածը, որ Կվինտիլլային կայսր են հռչակել Ակվիլեայում տեղակայված զորքերը, իսկ սենատը ստիպված է եղել հավանություն տալ նրանց ընտրությանը՝ ի հարգանք Կլավդիոսի։ Սենատի աջակցությունը բացատրվում է նաև նրանով, որ, հավանաբար, սենատորները վախեցել են հռչակավոր զորավար Ավրելիանից, որը Կլավդիոսի օրոք կռվել է գոթերի դեմ և փաստացիորեն կանգնել է դանուբյան բանակի գլխին կայսեր մահից հետո՝ դառնալով նրա հավանական իրավահաջորդը։ Ավելին, Կվինտիլլի զորքերը, թեև թվով և որակով զիջում էին Ավրելիանի հրամանատարության ներքո գտնվողներին, գտնվում էին մայրաքաղաքին շատ ավելի մոտ։

Ակնհայտ է, որ նահանգներում ճանաչել են Կվինտիլլային որպես կայսր։ Նրա անունով մետաղադրամներ հատվել են ոչ միայն Հռոմում և Մեդիոլանում, այլև Կիզիկում և Սիսցիայում։ Դրանցից մի քանիսի վրա հայտնվում են Վերին և Ստորին Պանոնիա նահանգների անձնավորված պատկերները, ինչից հետևում է, որ Կվինտիլլը ձգտում էր շահել Դանուբյան լեգեոնների համակրանքը: Միայն Անտիոքը անտեսել է Քվինտիլլի իշխանության գալը, քանի որ Պալմիրայի թագավորության տիկնոջ Զենոբիան բացահայտորեն պատրաստվել է բաժանվել կայսրությունից՝ ակտիվորեն ընդլայնելով իր ազդեցության գոտին։  Եգիպտոսն ամբողջությամբ կորցվել է։ Կվինթիլլոսի անկայուն դիրքով օգտվելով՝ պալմիրացիները գրավել են Գաղատիան և Կապադովկիան, սակայն պարտություն են կրել Բյութանիա ներխուժման փորձի ժամանակ: Բացի այդ, Գալլական կայսրությունը դեռևս վտանգ է ներկայացրել Հռոմեական պետության համար։ Գոթական սպառնալիքը պահպանվում էր նաև Բալկաններում։ Նահանջելով Դանուբից այն կողմ՝ գոթերը փորձեցին թալանել Նիկոպոլիսը և Անխիալը, բայց տեղական զորքերը կարողացել են հետ մղել նրանց հարձակումները։ Անկասկած, վճռորոշ նշանակություն է ունեցել Ավրելիանոսի միջամտությունը։ Ի պատիվ այս հաղթանակի հատվել են մետաղադրամներ՝ *VICTORIA AUGUSTI* գրությամբ։ Դրանից հետո Ավրելիանը մեկնել է Սիրմիում, որտեղ զորքերի կողմից հռչակվել է որպես կայսր։ Մնում է անհայտ, թե արդյոք այս իրադարձությունը տեղի է ունեցել միաժամանակ Կվինտիլլայի գահակալության հետ, թե ոչ։ Ավրելիանը պնդել է, որ իբրև Կլավդիոս II-ը մահվան ժամանակ նրան է նշանակել իր իրավահաջորդ։։

Ավրելիանին կայսր հռչակելու մասին իմանալով՝ Կվինտիլը հավաքել է իր ուժերը Ակվիլեայում և, ամենայն հավանականությամբ, պատրաստվել է դիմակայել մրցակցին։ Ավրելիանը ակնհայտ առավելություն է ունեցել՝ իր հետ տանելով մարտերում կոփված դանուբյան բանակը։ Կվինտիլը կարող էր դրան հակադրել միայն սենատի աջակցությունը։ Ամենայն հավանականությամբ, նա ինքն էլ զգում էր իր դիրքի անկայունությունը։ Կայսրը չէր վայելում ողջ բանակի համակրանքը և նա հնարավորություն չուներ մեկնել Հռոմ և իշխանության համար պայքարում ներգրավել սենատին ու ժողովրդին։ Այն ժամանակ, երբ Ավրելիանը հասավ Ակվիլեա, Կվինտիլլուսը մահացած էր։ Նրա մահվան մի քանի վարկած կա։ Տրիբելիուս Պոլիոնը, համեմատելով Կվինտիլիոսի ճակատագիրը Գալբայի և Պերտինաքսի ճակատագրի հետ, գրում է, որ նա սպանվել է իր զինվորների կողմից, քանի որ «պահանջկոտ և խիստ էր զինվորների նկատմամբ»։ Ֆլավիոս Վոպիսկ Սիրակուզացին, Ավրելիանոսի կենսագիրը, ներկայացնում է իրադարձությունները այլ կերպ։ Նրա պատմության համաձայն, իմանալով Ավրելիանոսի գահի հավակնությունների մասին, բանակը լքեց Կվինտիլին՝ չնայած նրա հորդորներին։ Զրկված լինելով որևէ աջակցությունից, Կվինտիլը ինքնասպանություն է գործել։ Նույն վարկածին է հետևում նաև VII դարի բյուզանդական պատմաբան Հովհաննես Անտիոքացին։։

Կվինտիլիի կառավարման տևողությունը նույնպես տարաձայնությունների առարկա է։ Կեղծ-Ավրելիուս Վիկտորը գրում է մի քանի օրվա մասին։ «Ավգուստոսների պատմության» մեջ Կլավդիոս Գոթի և Ավրելիանոսի կենսագրությունները հաղորդում են տասնյոթ և քսան օրերի մասին։ Եվտրոպիոսը և Իոհան Զոնարան նույնպես գրում են տասնյոթ օրվա մասին, բայց, ամենայն հավանականությամբ, սա 354 թվականի Քրոնոգրաֆում բերված յոթանասունյոթ թիվը սխալ կարդալու արդյունք է։ Զոսիմը պատմում է մի քանի ամիսների մասին: Ինչպիսին էլ լինի Կվինտիլի կառավարման ժամկետը, այդ ժամանակը բավարար էր, որպեսզի կայսրության դրամահատարանների մեծ մասը հասցնեին մետաղադրամներ հատել նրա անունով:

Դ. Կինաստը Կվինտիլիի կառավարումը թվագրում է 270 թվականի սեպտեմբերին, մինչդեռ Մ. Գրանտը պաշտպանում է հունվար-մարտ/ապրիլ ժամանակահատվածը։ Կվինտիլը մահից հետո աստվածացված չի եղել։

Վրացական պատմաբանը 6-րդ դարում Իոանն Մալալան հետևյալ կերպ է նկարագրում Կվինտլի արտաքին տեսքը:

Նա միջին հասակի էր, նիհար, երկար դեմքով, երկար քթով, մուգ մաշկով, ուղիղ մազերով, լավ աչքերով, և նրա մազերը և մորուքը բծերով էին։

Եվտրոպիոսը Կվինտիլլային բարձր է գնահատում՝ իր «Քաղաքի հիմնադրումից» «Բրեվիարում» հայտնելով, որ նա «արտակարգ չափավորության և բարեհամբույրության տեր մարդ էր, որը արժանի էր համեմատության (և նույնիսկ նախապատվության) Կլավդիոսի հետ»։ Նրան համակարծիք է Տրեբելիուս Պոլիոնը, որի աշխատության մեջ Կվինտիլը ներկայանում է որպես «անթերի մարդ և, ճշմարտությունն ասած, իր եղբոր իսկական եղբայրը»։ Նման գովասանքի պատճառն այն է, որ Կվինտլը և նրա եղբայրը վայելում էին սենատի համակրանքը, և սենատամետ պատմաբանները նրանց ակտիվորեն հակադրում էին Գալիենին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:210-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:Իլլիրիացիներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Հռոմի կայսրեր
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զորավարներ