Պյոտր Տոդորովսկի

**Պյոտր Եֆիմովիչ Տոդորովսկի** (, ), խորհրդային ռուս կինոօպերատոր, ռեժիսոր, սցենարիստ և կոմպոզիտոր։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1985), Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։ ՌԴ պետական մրցանակի (1996) և «Նիկա» մրցանակի դափնեկիր։ «Օսկար» մրցանակի հավակնորդ «Օտարալեզու լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում «Ռազմադաշտային սիրավեպ» ֆիլմի համար։

## Կենսագրություն
Պյոտր Տոդորովսկին ծնվել է 1925 թվականի օգոստոսի 26-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեց քաղաքում՝ հրեական ընտանիքում։ Ծնողները եղել են Եֆիմ Գիլևիչ Տոդորովսկին և Ռոզալիա Ցալևնա Օստրովսկայան։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցի 9-րդ դասարանը։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին ծնողների հետ տարհանվել է Ստալինգրադ, հոր հետ էլեկտրակայանում աշխատել է որպես ածխի բեռնաթափող։ 1941 թվականի նոյեմբերին գերմանացիների առաջխաղացման պատճառով ընտանիքը կրկին ստիպված է եղել փախչել։ Գրեթե երկու տարի աշխատել է Սարատովի մարզի Նովոուզենսկի շրջանի «Песчаный Мар» (խոսակցական լեզվում՝ «Шишка») կոլտնտեսությունում։

1943 թվականի ապրիլին զորակոչվել է Կարմիր բանակ, եղել է Սարատովի ռազմական հետևակային ուսումնարանի կուրսանտ, 1944 թվականի օգոստոսից՝ 76-րդ հրաձգային դիվիզիայի 2-րդ հրաձգային գումարտակում ականանետային դասակի հրամանատար, որը մտնում էր 1-ին Բելառուսական ճակատի 47-րդ բանակի կազմի մեջ։ Մասնակցել է Վարշավայի, Բիդգոշչի, Շչեցինի ազատագրմանը և Բեռլինի գրավմանը։ Պատերազմն ավարտել է Էլբայի ափին՝ Շյոնհաուզենի մոտ։ 1945 թվականի մարտին ենթարկվել է կոնտուզիայի։

Պատերազմից հետո ծառայել է Պեսոչնոե կայազորում՝ Կոստրոմայի մոտ։ Աշխատանքից ազատվելուց հետո աշխատել է ապակու գործարանում, նկարչության դասեր է ստացել և միաժամանակ ավարտել է տասներորդ դասարանը։

1949 թվականին ընդունվել է ՎԳԻԿ-ի օպերատորական ֆակուլտետ (Բորիս Վոլչեկի արվեստանոց)։ 1954 թվականին ավարտելուց հետո աշխատել է Քիշնևի ժամանակագրական և վավերագրական ֆիլմերի կինոստուդիայում, նկարահանել է «Սովետական Մոլդավիա» կինոամսագրի համար, խաղարկային կինոյում նորամուտը նշել է «Մոլդովական երգեր» (, 1955) ֆիլմով։ 1955 թվականից մոտ տասը տարի աշխատել է Օդեսայի կինոստուդիայում, այնուհետև «Մոսֆիլմում»։

Որպես դերասան նկարահանվել է «Մայիս ամիսն էր» (, 1970), «Ճահիճ» (, 1977) ֆիլմերում։ Եղել  մի շարք ֆիլմերի կոմպոզիտոր և երգահան, ռուսական յոթլարանի կիթառի նվագի իմպրովիզատոր և նվագակցող. նվագակցել է Վլադիմիր Վիսոցկուն նրա երգերի ձայնագրությունների ժամանակ։ Եղել է «Ես ունեմ մի ընկեր» (, 1974) ֆիլմի գեղարվեստական ղեկավարը։

2002-2007 թվականներին Նատալյա Ռյազանցևայի հետ համատեղ ռեժիսորական սեմինարներ է վարել Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացների ժամանակ։
[մինի|Պյոտր Տոդորովսկու շիրիմը [Նովոդևիչյան գերեզմանատուն|Նովոդևիչյան գերեզմանատանը]]
ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ (Մոսկվա)։

2013 թվականի ապրիլի 29-ին Պյոտր Տոդորովսկին սրտի կաթված է տարել, որից հետո չի կարողացել ապաքինվել։ Մահացել է 2013 թվական մայիսի 24-ին Մոսկվայում։ Ռեժիսորի հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել մայիսի 28-ին Կինոյի տան մեծ դահլիճում, թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Ընտանիք
* Առաջին կինը՝ Նադեժդա Չերեդնիչենկո (1927-2019), դերասանուհի,
* Երկրորդ կինը՝ Միրա Գրիգորիևնա Տոդորովսկայա (Գերման, ծնվ.՝ 1933), պրոդյուսեր,
** Որդին՝ Վալերի Տոդորովսկի (ծնվ.՝ 1962), կինոռեժիսոր,
* Եղբայրը՝ Իլյա Եֆիմովիչ Տոդորովսկի (1924-1942), զոհվել է Լենինգրադի մարտերում։

## Ֆիլագրություն
### Օպերատոր
*  – կինոամսագիր «Советская Молдавия» № 31 *(հատուկ թողարկում)* 
*  – կինոամսագիր «Советская Молдавия» № 1
*  – կինոամսագիր «Советская Молдавия» *(հատուկ թողարկում)* 
*  – Մոլդովական երգեր () *(Ռադոմիր Վասիլևսկու հետ համատեղ)*
*  – Գարունը Զարեչնայա փողոցում () *(Ռադոմիր Վասիլևսկու հետ համատեղ)*
*  – Իմ դուստրը ()
*  – Երկու Ֆեոդոր ()
*  – Ծարավ ()
*  – Երբեք ()

### Ռեժիսոր

*  – Երբեք ()
*  – Հավատարմություն ()
*  – Աճպարարը ()
*  – Քաղաքային ռոմանս ()
*  – Սեփական հողը ()
*  – Վերջին զոհը ()
*  – Տոնի օրը ()
*  – Մեխանիկ Գավրիլովի սիրելի կինը ()
*  – Ռազմադաշտային սիրավեպ ()
*  – Գլխավոր փողոցով նվագախմբի հետ ()
*  – Ինտերաղջիկը ()
*  – Անկոր, էլի՛ անկոր ()
*  – Ինչ հրաշալի խաղ է ()
*  – Ռետրո երեքով ()
*  – Կյանքը լի է զվարճություններով ()
*  – Ցլի համաստեղությունում ()
*  – Ռիոռիտա ()

### Սցենարիստ

*  – Հավատարմություն (, Բուլատ Օկուջավայի հետ համատեղ) 
*  – Քաղաքային ռոմանս (, Ֆելիքս Միրոների հետ համատեղ)
*  – Վերջին զոհը (, Վլադիմիր Զուևի հետ համատեղ)
*  – Տոնի օրը (, Վալենտին Կոնովալովի հետ համատեղ)
*  – Ռազմադաշտային սիրավեպ ()
*  – Գլխավոր փողոցով նվագախմբի հետ ()
*  – Ինտերաղջիկը ()
*  – Անկոր, էլի՛ անկոր ()
*  – Ինչ հրաշալի խաղ է ()
*  – Ռետրո երեքով ()
*  – Կյանքը լի է զվարճություններով ()
*  – Ցլի համաստեղությունում ()
*  – Պաշտոնական անձանց անձնական կյանքը ()
*  – Ռիոռիտա ()
*  – Հանդիպում Էլբայի ափին ()

### Կոմպոզիտոր
*  – Փոթորկից ավելի ուժեղ ()
*  – Մեր վերևում Հարավային խաչն է ()
*  – Ռազմադաշտային սիրավեպ ()
*  – Իմ ժամանակակիցները ()
*  – Գլխավոր փողոցով նվագախմբի հետ ()
*  – Ինտերաղջիկը ()
*  – Անկոր, էլի՛ անկոր ()
*  – Ինչ հրաշալի խաղ է ()
*  – Ռետրո երեքով ()
*  – Կյանքը լի է զվարճություններով ()
*  – Տոն ()
*  – Ցլի համաստեղությունում ()
*  – Պաշտոնական անձանց անձնական կյանքը ()
*  – Ռիոռիտա ()

### Դերասան
*  – Մայիս ամիսն էր () – *ավագ լեյտենանտ Վլադիմիր Յակովենկո*
*  – Ճահիճ () – *էպիզոդ*
*  – Կուրսանտները () *(հեռուստասերիալ)*
*  – Դիմակահանդեսային գիշեր 2, կամ 50 տարի անց () – *հյուր ամանորյա երեկույթում*

## Պարգևներ և կոչումներ
[մինի|250px|Ռուսաստանի նախագահ [Վլադիմիր Պուտինը Պյոտր Տոդորովսկուն է հանձնում «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանը, 2000 թվական]]
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (20 մարտի, 1945) – *գերմանական զավթիչների դեմ պայքարի ճակատում հրամանատարության մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և այդ ընթացքում ցուցաբերած անձնվիրության  ու արիության համար*
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (7 մայիսի, 1945) – *գերմանական զավթիչների դեմ պայքարի ճակատում հրամանատարության մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և այդ ընթացքում ցուցաբերած անձնվիրության  ու արիության համար*
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ (1945)
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ (1945)
* «Պատվո նշան» շքանշան (24 նոյեմբերի, 1960) – *ի նշանավորումն խորհրդային գրականության և արվեստի զարգացման գործում ունեցած ակնառու վաստակի  և Մոսկվա քաղաքում ուկրաինական գրականության և արվեստի տասնամյակի կապակցությամբ*
* «ՈՒԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչում (1967)
* «ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ» պատվավոր կոչում (23 օգոստոսի, 1985) – *խորհրդային կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար*
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (21 փետրվարի, 1987) – *գերմանաֆաշիստական զավթիչների դեմ պայքարում ցուցաբերած արիության, տոկունության և խիզախության համար և ի նշանավորումն 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում խորհրդային ժողովրդի հաղթանակի 40-ամյակի*
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» IV աստիճանի շքանշան (11 օգոստոսի, 1995) – *պետությանը մատուցած ծառայությունների և աշխատանքում ունեցած հաջողությունների, ժողովուրդների միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար*
* Ռուսաստանի Դաշնության 1995 թվականի պետական մրցանակ գրականության և արվեստի բնագավառում (27 մայիսի, 1996) – *վերջին տարիների գեղարվեստական ֆիլմերում հումանիստական իդեալների մարմնավորման համար*
* Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի շնորհակալագիր (11 հուլիսի, 1996) – 1996 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ընտրարշավի կազմակերպմանն ու անցկացմանը ակտիվ մասնակցության համար
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» III աստիճանի շքանշան (26 օգոստոսի, 2000) – կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած անձնական մեծ ավանդի համար
* Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հատուկ մրցանակ «Ռուսական կինոյի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար» (12 հունիսի, 2000)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիճանի շքանշան (31 դեկտեմբերի, 2005) – հայրենական կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում ունեցած ակնառու ավանդի և բազմամյա ստեղծագործական գործունեության համար
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

## Մրցանակներ կինոփառատոններում
right|thumb|Պյոտր Տոդորովսկու աստղը Վիբորգի Դերասանական փառքի ծառուղում
* Համամիութենական կինոփառատոնի դափնեկիր «Օպերատորի աշխատանքի համար երկրորդ մրցանակ» անվանակարգում (1960)
* Լավագույն դեբյուտի մրցանակ Վենետիկի 26-րդ կինոփառատոնում («Հավատարմություն» ֆիլմ, 1965)
* «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն խաղարկային ֆիլմ» անվանակարգում («Անկոր, էլի՛ անկոր», 1992)
* «Կինոտավր» կինոփառատոնի «Մեծ մրցույթի» գլխավոր մրցանակ (1993)
* «Կինոշոկ» կինոփառատոնի մրցանակ լավագույն ռեժիսուրայի համար («Ինչ հրաշալի խաղ է», 1995)
* «Ոսկե Խոյ» մրցանակ («Ինչ հրաշալի խաղ է», 1995)
* «Նիկա» մրցանակ «Պատիվ և արժանապատվություն» անվանակարգում (2003)

## Հիշատակ
Պյոտր Տոդորովսկին Վլադիսլավ Վինոգրադովի «Իմ ժամանակակիցները» վավերագրական ֆիլմի հերոսներից է (1984)։

2004 թվականին Տոդորովսկու «Հիշիր, մի հիշիր (Մեր կյանքի լավագույն տարիները)» () ինքնակենսագրական վեպի մոտիվներով նկարահանվել է «Կուրսանտներ» հեռուստասերիալը (ռեժ.՝ Ա. Կավուն), որն առաջադրվել է «Emmy International» մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Тодоровский Пётр Ефимович // История кинематографа
* Тодоровский Пётр Ефимович  // Энциклопедический проект «Личности»
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Նիկա» կինեմատոգրաֆիական արվեստների ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:21-րդ դարի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ