Կարգավիճակով պայմանավորված հանցանք

**Կարգավիճակով պայմանավորված հանցանք,**այնպիսի արարք, որը արգելված է միայն որոշակի խավի (կարգավիճակով առանձնացող խմբի) համար։ Այս հասկացությունը հատկապես կիրառելի է անչափահասների կողմից գործված հանցագործությունների համար։

Միացյալ Նահանգներում «կարգավիճակով պայմանավորված հանցանք» տերմինը երբեմն օգտագործվում է նաև այնպիսի խախտումի համար, ինչպիսին է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը, որտեղ մեղավորության սահմանման հարցում դրդապատճառները չեն դիտարկվում։ Միացյալ Թագավորությունում և Եվրոպայում այս տիպի հանցանքները երբեմն անվանում են **կարգավորող հանցանքներ** կամ **խիստ պատասխանատվության հանցանքներ**։

## Կիրառում
Կարգավիճակով պայմանավորված հանցանքի սահմանումները տարբերվում են ըստ իրավական համակարգերի։ Ավելի չեզոք ձևակերպմամբ՝ այն կարելի է բնութագրել որպես «հանցանք, որի հիմքում ընկած չէ որևէ արգելված արարք կամ անգործություն, այլ հիմնված է անձի որոշակի անձնական վիճակի կամ բնութագրիչի վրա»։ Օրինակ՝ ԱՄՆ Դաշնային դատավճիռների ուղեցույցը սահմանում է, որ անչափահասների վիճակային հանցանք է համարվում այնպիսի արարքը, որը չի կարող գործել չափահասը: Այս իմաստով, օրինակ, անչափահասի կողմից հրազենի պահումը վիճակով պայմանավորված հանցանք է, քանզի չափահասի համար նման պահումը չի դիտարկվում նույն կերպ։ Որոշ նահանգներում «կարգավիճակով պայմանավորված հանցանք» հասկացությունը ընդհանրապես չի վերաբերում չափահասներին։ Օրինակ՝ Վայոմինգ նահանգի օրենսդրության համաձայն՝ վիճակային հանցանք կարող են կատարել միայն մինչև 18 տարեկան անձինք:

Անչափահասների վիճակային խախտողները տարբերակվում են հանցագործ անչափահասներից նրանով, որ առաջինները չեն գործել այնպիսի արարք, որը համարվեր հանցանք՝ եթե այն գործեր չափահաս անձը։ Իսկ հանցավոր անչափահասները կատարել են հենց այդպիսի հանցագործ արարքներ։

Որոշ նահանգներում սեքսթինգին (սեռական բնույթի հաղորդագրությունների փոխանակում) վերաբերող օրենքներն ու երեխաների պոռնոգրաֆիայի լայն մեկնաբանմամբ օրենքները փաստացի դարձնում են սեքսթինգը վիճակային հանցանք՝ եթե արարքը կատարում է անչափահասը։ Թեև իրավական համակարգում այն հաճախ դիտարկվում է որպես քրեական հանցանք և պատժվում խիստ ազատազրկումներով և բարձր տուգանքներով, փաստացի այն վիճակային հանցանք է, քանզի չափահասին թույլատրվում է ունենալ իր մերկ պատկերները, մինչդեռ անչափահասին՝ ոչ:

## Օրինակներ
Վիճակային հանցանքներ կարող են համարվել՝

* Ալկոհոլի օգտագործում անչափահասի կողմից,
* Դպրոցից բացակայություն առանց պատճառի,
* Տնից փախուստ։

Կարգավիճակով պայմանավորված հանցանքի հասկացությունը երբեմն տարածվում է այլ կարգավիճակների վրա ևս։ Օրինակ՝ նախկին դատապարտյալներին արգելվում է հրազեն ունենալ, այն դեպքում, երբ նույն արարքը օրինական է հասարակության մյուս անդամների համար։ Կամ՝ սեռական հանցագործների ցանկում ընդգրկված անձանց արգելվում է բնակվել դպրոցների կամ երեխաների հավաքատեղիների (օրինակ՝ խաղահրապարակների) որոշակի շառավղում՝ 150-ից 2500 ֆուտ (մոտավորապես 45-ից 760 մետր)։

Իրավական կարգավորումները, որոնք որոշակի գործողություններ արգելում են անձանց՝ հիմնվելով սեռի, ռասայի, ազգության, կրոնի և նմանատիպ հատկանիշների վրա, նույնպես դիտարկվում են որպես կարգավիճակային հանցանքներ։ Օրինակ՝ կանանց համար նախատեսված հանրային զուգարան մուտք գործելու արգելք տղամարդկանց համար, կամ՝ երկրներում, որտեղ պետական իրավական համակարգը մասամբ հիմնված է շարիաթի վրա (օրինակ՝ Սաուդյան Արաբիա), կանանց արգելվում են որոշ գործողություններ, որոնք թույլատրելի են տղամարդկանց համար։ Նմանապես՝ ոչ մուսուլմանների համար կարող է արգելված լինել հանրային աղոթատեղի կառուցելը:

Նախկինում գործող կարգավիճակային հանցանքներ՝

* **Նյուրնբերգյան օրենքները** (Գերմանիա, 1935–1945 թթ.) արգելում էին սեռական հարաբերությունները հրեաների և ոչ հրեա գերմանացիների միջև։
* **Միացյալ Նահանգներում** տարբեր նահանգային օրենքներ արգելել են ամուսնությունները (երբեմն՝ նաև սեռական հարաբերությունները) սպիտակամորթների և աֆրոամերիկացիների (ինչպես նաև որոշ դեպքերում՝ ասիացիների ու բնիկ ամերիկացիների) միջև։ Առաջին նման օրենքը ընդունվել է 1691 թ․ Վիրջինիայում, իսկ վերջինները չեղարկվել են 1967 թ․ «Loving v. Virginia» գործով։
* **Հարավաֆրիկյան Հանրապետության «Խառը ամուսնությունների արգելման մասին» օրենքը** (1949–1985) արգելում էր տարբեր ռասաների միջև ամուսնություններն ու սեռական հարաբերությունները։
* Այլ երկրներում ևս տարբեր ժամանակներում գոյություն են ունեցել նմանօրինակ հակառասայական օրենքներ։
*

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք
Կատեգորիա:Իրավագիտություն
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ