Հավայան երաժշտություն

**Հավայան երաժշտությունը** ներառում է ավանդական և ժամանակակից ոճերի լայն տեսականի, սկսած բնիկ Հավայան ժողովրդական երաժշտությունից մինչև ժամանակակից ռոք և հիփ հոփ: Ճանաչված են այն ոճերը, ինչպիսիք են՝  թուլացած լարերով կիթառները, որոնք հայտնի են ամբողջ աշխարհում, իսկ Հավայան երաժշտությունը հաճախակի հանդիպում է Հոլիվուդյան երաժշտական հավաքածուներում: Հավայան երաժշտությունը նույնպես  նպաստել է երկրագնդի երաժշտությանը, երբ ներդրվել է պողպատե կիթառը։ Բացի այդ, Հավայան կղզիներում 1900-ականների սկզբում պուերտորիկացիների կողմից նվագվող երաժշտությունը կոչվում է կաչի կաչի երաժշտություն:

Հավայայի բնիկ Հավայան համայնքի ավանդական երաժշտությունը հիմնականում կրոնական բնույթ ունի և ներառում է աղոթքներ ու պարային երաժշտություն: Հավայան երաժշտությունը նկատելի ազդեցություն է ունեցել այլ Պոլինեզիական կղզիների երաժշտության վրա; Պիտեր Մանուելը հավայան  երաժշտության ազդեցությունը անվանել է «ժամանակակից խաղաղ օվկիանոսի երաժշտությունների զարգացման միավորող գործոն»։

## Երաժշտության փառատոներ և հարթակներ
Հավայում անցկացվող հիմնական երաժշտական փառատոներից է ՝Մերրի միապետ հուլա փառատոնը, որը հավաքում է հուլա խմբեր ամբողջ աշխարհից, ինչպես նաև մի շարք թուլացած լարերով և պողպատե կիթառի փառատոներ՝ մեծ կղզու թուլացած լարերով կիթառի փառատոն, պողպատե կիթառի միության փառատոն  և Գաբի Պահինուի/Աթա Այզաքսի թույլ լարված կիթառի փառատոն: Ապրիլյան Ալոհա շաբաթը հայտնի զբոսաշրջային վայր է, ինչպես նաև Մոլոկայի երաժշտության փառատոնը, որը կազմակերպվում է Աշխատանքի օրվա շուրջ։ Գոյություն ուներ նաև հավայան միջազգային ջազի փառատոնը, որը անցկացվել է 1993-ից մինչև 2007 թվականը։ Տարվա Խաղաղ օվկիանոսի եզրաշրջանի ջազի փառատոնը տեղի է ունենում աշնան կեսերին՝ Հավայայի կոնվենցիաների կենտրոնում։ Տարվա Մանոա ջազի  & Ժառանգության փառատոնը տեղի է ունենում աշնան սկզբին՝ Անդրյուս Ամփիթեաթրում, որը գտնվում է Հավայի Մանոայի համալսարանի տարածքում։

Հավայան կղզիներում բազմաթիվ հյուրանոցներ կան, որոնցից շատերը առաջարկում են երաժշտություն ցերեկը կամ երեկոյան; դրանցից առավել նշանավորներից են նաև Կահալա Հիլթոնը, Շերաթոն Մոանա հյուրանոցը, Շերաթոն Վայկիկին, Հալեկուլանի-ն, Կազանովա-ն և Թագավոր Կամեհամեհայի հյուրանոցը։ Հավայայում մեծ երաժշտական հարթակներից մեկը  Հավայայի համալսարան Հիլոյում՝ Վերլուծական արվեստի կենտրոնն է, որը ունի 600 նստատեղ և մեծագույն հարթակն է Մեծ Կղզում։ Կաուայի 560 նստատեղով հարթակը և մշակութային ցուցադրությունների կենտրոնը  Կաուայի համայնքային քոլեջ՝ վերլուծական արվեստի կենտրոնն է։ Հոնոլուլուում  Նիլ Ս․ Բլեյսդել կենտրոնի արենա-ն, համերգասրահը և ցուցահանդեսային սրահը քառորդի երեք մեծագույն հարթակներն են պետությունում։ Հավայան երաժշտության համար այլ հարթակներ Օահուում ներառում են Վայկիկի Շելը, որն օգտագործվում է հիմնականում համերգների և ժամանցային միջոցառումների համար: Ամբողջ տարիների ընթացքում այստեղ հանդես են եկել բազմաթիվ տեղական և միջազգային արտիստներ: Այն մի յուրահատուկ բացօթյա թատրոն է, որը գտնվում է Կապիոլանի այգում: Այս հարթակը ունի 2,400 նստատեղ, իսկ պաստարային տարածքում կարող է տեղավորել մինչև 6,000 հոգի ավելին: Համերգները, ավարտական արարողությունները և հուլա շոուները շատ տարածված են այս վայրում, ինչպես նաև Քենեդի թատրոնը և Անդրյուս Ամփիթեաթրը՝ Հավայայի Մանոա համալսարանի տարածքում, Բլեյսդել կենտրոնի համերգասրահը, Հավայայի թատրոնը Հոնոլուլուի կենտրոնում,Կարմիր փիղը (համերգային տարածք և ձայնագրման ստուդիա Հոնոլուլուի կենտրոնում), Պալիկու թատրոնը Վինդվարդ համայնքային համալսարանում և Լիվարդ համայնքային քոլեջի թատրոն։ Պատմական Լանայի թատրոնը մշակութային նշանավոր վայր է Լանայի կղզում, որը գոյություն ունի 1930-ականներից սկսած։

## Երաժշտական հաստատություններ և արդյունաբերություն
Հավայները նշանավոր երաժշտական հաստատությունների տուն է մի շարք ոլորտներում։ Հոնոլուլուի սիմֆոնիկ նվագախումբը կարևոր մաս է երկրի երաժշտական պատմության մեջ, և այն Միացյալ Նահանգների ամենահին նվագախումբն է, որը գտնվում է Ռոկի լեռների արևմտյան կողմում, հիմնադրվել է 1900 թվականին։ Նվագախումբը համագործակցել է այլ տեղական հաստատությունների հետ, ինչպիսիք են Հավայի օպերայի թատրոնը և Օʻահուի Քորալային ընկերությունը, որը հովանավորում է Հոնոլուլուի սիմֆոնիկ երգչախումբը և Հոնոլուլուի պալատային երգչախումբը։

Շատ ձեռնարկություններ են ստեղծվել, որոնք աջակցում են Հավայան երաժշտական ավանդույթին համապատասխան հատուկ երաժշտական ոճերին և գործիքներին։ Կիթառի և լուտե մաստերացարանը 1970-ականների սկզբում եղել է թուլացած լարերով կիթառների հատուկ տեսակների վաղ արտադրող և ջատագով, իսկ Կամակա Ուկուլելե ընկերությունը հիմնադրվել է որպես ուկուլելեների հիմնական արտադրող Հավայան երաժշտական կատարումների համար։

## Ժողովրդական երաժշտություն

Հավայան ժողովրդական երաժշտությունը ներառում է երգեցողության (մելե) մի քանի տեսակներ և երաժշտություն, որը նախատեսված է բարձրագույն արարողակարգերով պարերի (հուլա) համար։ Ավանդական Հավայան երաժշտությունն ու պարը գործառնական էին, օգտագործվում էին օրհնանքի արտահայտման, ծագման և առասպելների հաղորդման, խաղերի, փառատոների և այլ աշխարհիկ միջոցառումների ուղեկցման համար։ Հավայան լեզուն չունի մի բառ, որը ճշգրիտ թարգմանվում է որպես երաժշտություն, սակայն գոյություն ունի բազմազան բառապաշար՝ ծանոթացնելու տեմպերը, գործիքները, ոճերը և ձայնի արտադրման տարրերը։ Հավայան ժողովրդական երաժշտությունը պարզ է մելոդիայի և տեմպի տեսակետից, սակայն այն «բարդ և հարուստ» է «պոեզիայում, հուլա պարով ուղեկցվող միմետիկ պարը և վոկալ ոճերի նուրբ դետալները... նույնիսկ այն խարխուլ ձևերում, որոնցում դրանք գոյություն ունեն այսօր։

Բանահյուսական երգը (*mele*) սովորաբար ուղեկցվում է *ipu heke-ով* (a double gourd) և/կամ *pahu-ով* (sharkskin covered drum). Որոշ պարեր պահանջում են, որ պարողները օգտագործեն հուլայի գործիքներ, օրինակ՝ *[[ipu]]* (single gourd),  *ʻiliʻili*  (waterworn lava stone castanets),*ʻuliʻuli*  (feathered gourd rattles), *pu`ʻili*  (split bamboo sticks), or  (rhythm sticks).Հին, պաշտոնական տեսակը հուլայի կոչվում է «քահիկո», իսկ ժամանակակից տարբերակը՝ «ʻաուանա»։ Ակնհայտ կրոնական երգեր կան, որոնք կոչվում են «ʻոլի»։ Երբ դրանք պարերով և թմբուկներով ուղեկցվում են, այն կոչվում է «մելե հուլա պահու»։

Հավայան նախա-կոնտակտային լեզվում «մելե» բառը վերաբերում էր ցանկացած պոետիկ արտահայտության, բայց այժմ այն թարգմանվում է որպես երգ։ Հավայան երգեցողության երկու տեսակները էին «մելե օլի» և «մելե հուլա»։ Առաջինները ակապելլա անհատական երգեր էին, իսկ երկրորդները՝ պարով ուղեկցվող երաժշտություն, որը կատարվում էր խմբի կողմից։ Երգիչները հայտնի էին որպես «հակու մելե» և հանդիսանում էին բարձրակարգ կազմողներ և կատարողներ։ Որոշ երգեցողություններ արտահայտում են զգացմունքներ, ինչպիսիք են տագնապը և սիրառատությունը, կամ խնդրանքներ կատարում ուրիշ անձանցից։ Մյուս երգեցողությունները ունեն հատուկ նպատակներ, ինչպիսիք են անուն դնելը (մելե ինոա), աղոթք (մելե Pule), սերֆինգ (մելե հե'e նալու) և ծագումի շարադրանքներ (մելե կոիհոնուա)։ Մելե երգեցողությունները ենթարկվում էին խիստ կանոնների, և կատարվում էին մի շարք ոճերով, ներառյալ արագ «կեպակեպա» և հստակ արտասանվող «կոիհոնուա»։

## Երաժշտության պատմություն
Հավայան երաժշտության պատմական փաստագրությունը չի տարածվում մինչև 18-րդ դարի վերջերը, երբ Հավայան կղզիներ ժամանեցին ոչ-հավայաններ (հաուլեր)։ 1778 թվականից հետո Հավայան կղզին սկսեց խառնել իր մշակույթը տարբեր եվրոպական երաժշտական ոճերի՝ այդ թվում նաև հոգևոր երգերի (հիմենի), որոնք ներմուծվել էին պրոտեստանտ միսիոներական երգչախմբերի կողմից։ Մեքսիկացի կովբոյները (պանիոլոս), որոնք խոսում էին իսպաներեն, հատկապես ազդեցիկ ներգաղթյալներ էին երաժշտության ոլորտում՝ մտցնելով լարային գործիքներ, ինչպիսիք են կիթառը, և հավանաբար նաև ֆալսետո երգեցողության տեխնիկան, մինչդեռ պորտուգալացի ներգաղթյալները բերել էին ուկուլելե-ին նման բրագինյա գործիքը։ Ներգաղթյալներ ամբողջ աշխարհից նաև բերեցին իրենց երաժշտական գործիքները կղզիներ։

Էլիզաբեթ Թաթարը Հավայան երաժշտության պատմությունը բաժանել է յոթ շրջանի՝ սկսած եվրոպացիների առաջին ժամանումից և նրանց երաժշտական մշակույթներից, որն ընդգրկում է մոտ 1820-1872 թվականները։ Հաջորդ շրջանը տևել է մինչև 20-րդ դարի սկզբը և նշանավորվել է մի արդիականացված, սակայն հատկապես հավայան մոդեռն ոճի ձևավորմամբ, երբ եվրոպական գործիքները տարածվեցին կղզիներում։ Թաթարի երրորդ շրջանը, որը տևել է 1900-ից մոտ 1915 թվականները, նշանավորվել է Հավայան երաժշտության ինտեգրացմամբ ավելի լայն ամերիկյան ժողովրդական երաժշտության մեջ, երբ հայտնվեցին «հապա հաուլե» երգերը, որոնք օգտագործում էին անգլերեն լեզուն և միայն մակերեսային տարրեր Հավայան երաժշտությունից։ Հավայան ձայնագրության արդյունաբերության սկիզբը համարվում է 1906 թվականը, երբ  Վիկտոր խոսող մեքենաների ընկերությունը կատարել է առաջին 53 ձայնագրությունները տարածքում։ 1912 թվականին Հավայան ձայնագրված երաժշտությունը գտել էր իր լսարանը Ամերիկայի մայրցամաքում։ Պուերտո-Ռիկայի ներգաղթը Հավայան կղզիներ սկսվեց, երբ 1899 թվականին Պուերտո-Ռիկոյի շաքարի արդյունաբերությունը կործանվեց երկու հովտային փոթորիկների պատճառով։ Կործանությունը առաջացրեց շաքարի համաշխարհային պակաս և Հավայից այդ ապրանքի մեծ պահանջարկ։ Հավայան շաքարե ճակատային սեփականատերերը սկսեցին հավաքագրել աշխատազուրկ, սակայն փորձառու բանվորներին Պուերտո-Ռիկոյից։ Նրանք իրենց հետ տարան իրենց երաժշտությունը և 1900-ականների սկզբներին ներկայացրեցին Հավայան կղզիներում այն, ինչ այսօր հայտնի է որպես Չաչի Չաչի երաժշտություն։

1915-ից 1930 թվականներին Հավայան երաժշտությունը ավելի ու ավելի է գրավել լայն լսարաններ Հավայից դուրս, սակայն այս ժամանակի երգերը, որոնք շուկայում վաճառվում էին որպես Հավայան, միայն մակերեսային բաղադրիչներ էին իրական Հավայան երաժշտությունից։ Տահիթյան և Սամոա երաժշտությունները ունեն ազդեցություն Հավայան երաժշտության վրա այս շրջանում, հատկապես իրենց ավելի արագ և բարդ տեմպերով։ Սովորաբար այս շրջանը կոչվում է «Հավայան երաժշտության Ոսկե դար»՝ 1930-1960 թվականներին։ Ազգային ռադիոհաղորդավար Վեբլի Էդվարդսը, ով հեռարձակվում էր Հոնոլուլուից, առաջին անգամ ներկայացրեց մեծամասնությանը իրական և ադապտացված Հավայան երաժշտությունը, որը կազմակերպվել էր նվագախմբերի և մեծ խմբերի համար, իր հանրաճանաչ ժամյա ռադիո շոուի՝ Հավայայի զանգերի միջոցով։ Հավայան կատարողներ, ինչպիսիք են Լանի ՄաքԻնթայրը, Ջոն Կամեալոհա Ալմեյդան և Սոլ Hoʻոպիʻi-ը, դարձան լայն ճանաչված աստղեր՝ լինելով շոուի կանոնավոր հյուրեր և կենդանի ելույթներով։ 1960-ականներին Հավայան երաժշտությունը ընկավ ժողովրդականությունից՝ ամերիկյան մայրցամաքից եկած ռոք, սոուլ և պոպ կատարումների մեծ ներհոսքի պատճառով։ Այս միտումը հակառակ ընթացք ստացավ Հավայան երաժշտության պատմության վերջին շրջանում՝ մոդեռն շրջանը, որը սկսվեց Հավայան վերածնունդով 1970-ականներին և շարունակվեց ժամանակակից երաժշտական տեսարանների ձևավորմամբ, ինչպիսիք են ինդի ռոք, Հավայան Ռափ (Na mele paleoleo) և Ջավայան երաժշտությունը։

### Լիլիʻuոկալանի և Հենրի Բերգեր
Թագուհի Լիլիʻuոկալանի (Liliʻuokalani) Հավայայի վերջին թագուհին էր, նախքան Հավայան թագավորության տապալումը։ Նա նաև երաժիշտ էր և պտղաբեր կոմպոզիտոր, ով գրել է բազմաթիվ երաժշտական գործեր։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Ալոհա Օե» (Aloha 'Oe) է։ Նրա գործերի հավաքածու, որը կոչվում է «Թագուհու երգերի գրքույկ» (The Queen's Songbook), հրատարակվել է 1999 թվականին **Թագուհի Լիլիʻuոկալանի Թրուստի** կողմից։
.Լիլիʻuոկալանի եղել է Հավայան թագավորական ընտանիքի բազմաթիվ անդամներից մեկը, ովքեր ունեցել են երաժշտական նախասիրություններ։ Նրանք ուսանում էին պրուսական զինվորական նվագախմբի ղեկավար Հենրի Բերգերի մոտ, ով ուղարկվել էր Կայզերի կողմից՝ Կամեհամեհա V-ի խնդրանքով։ Բերգերը հետաքրքրվեց Հավայան ժողովրդական երաժշտությամբ և բազմաթիվ փաստաթղթեր թողեց դրա վերաբերյալ։ Սակայն, նա նաև բերել էր իր երաժշտական background-ը՝ գերմանյան երաժշտություն, և ուժեղորեն ուղղորդել էր Հավայան երաժիշտներին և կոմպոզիտորներին, որոնց հետ աշխատում էր։

Թագավոր Կամեհամեհա V-ն 1847 թվականին նաև ուղարկել էր Գերմանիա՝ «Թագավորի սեփական նվագախմբի» համար, որը այժմ հայտնի է որպես **Թագավորական Հավայան Նվագախումբ**։ Այդ նվագախմբի ղեկավար ընտրվեց Ուիլյամ Մերսբերգը, ով Գերմանիայի Վայմար քաղաքից էր։ Նա նաև Հենրի Կալեիալոհա Ալենի մեծ պապն է։ Հենրի Կալեիալոհա Ալենը համարվում է «Հավայան երաժշտության կենդանի գանձերից մեկը» և վաստակավոր երաժշտական ուսուցիչ, ով բազմիցս պարգևատրվել է Սենատի դահլիճում և օրենսդիր մարմնի կողմից իր նվիրումի համար։

### Կիթառի նորարարություններ
Կիթառները կարող էին հասնել Հավայան կղզիներ տարբեր աղբյուրներից՝ նավաստիներ, միսիոներներ կամ Կալիֆորնիայից եկող և գնացող ճանապարհորդներ։ Ամենաշատը պատմվող պատմությունը այն է, որ կիթառը միացել էր Մեքսիկայից ներգաղթած կովբոյներին (վակերոս), որոնք 1832 թվականին ուղարկվել էին Թագավոր Կամեհամեհա III-ի կողմից, որպեսզի բնակիչներին սովորեցնեն՝ ինչպես վերահսկել անասունների ավելցուկը։ Հավայան կովբոյները (պանիոլո) օգտագործում էին կիթառներ իրենց ավանդական ժողովրդական երաժշտությունում։ Պորտուգալացիները ներկայացրել են «բրագինյա» գործիքը՝ փոքր, չորս լարով Մադեյրայի տարբերակ cavaquinho-ից։ Այս գործիքը դարձավ `ուկուլելեի նախնական ձևը։

Պորտուգալացիները նաև երկաթյա լարերով կիթառներ են բերել Հավայան կղզիներ 1860-ականներին, և թուլացած լարերի երաժշտությունը տարածվել էր կղզիների ողջ շղթայում մինչև 1880-ականների վերջերը։ 1879 թվականի օգոստոսի 23-ին «Ravenscrag» անունով նավը հասավ Հոնոլուլու՝ բերելով Մադեյրայից պորտուգալացի դաշտային աշխատավորներ։ Լեգենդն ասում է, որ նրանցից մեկը՝ Ջոաո Ֆերնանդեսը, ով հետագայում դարձավ հայտնի երաժիշտ, փորձել էր տպավորություն գործել հավայանցիների վրա՝ իր ընկերոջ բրագինյայով ժողովրդական երաժշտություն նվագելով։ Մյուսները ասում են, որ հավայանցիները այս գործիքը կոչել են `ուկուլելե («աղջիկն ընկնող պզուկ»)՝ նշելով տղամարդու արագ մատները։ Կային նաև այլ մեկնաբանություններ, որ բառը նշանակում է «պարգև, որը եկել է այստեղ» կամ որ դա «ուկեկե լելե»-ի աղավաղված տարբերակ է (պարող ուկեկե, երեք լարով աղեղիկ)։

1920-ականների ընթացքում Հավայան երաժշտության ժողովրդականությունը, իր յուրահատուկ կիթառի սլայդային խաղի ոճով, խթանել է էլեկտրական կիթառի հայտնագործումը 1931 թվականին՝ որպես լապ ստիլ կիթառ, «թխած տապակ» անունով, որը ստեղծվել է Ջորջ Բեոչամպի կողմից։ Էլեկտրական ամպլիֆիկացիան թույլ տվեց Հավայան-ստիլ կիթառը լսելի դարձնել ավելի մեծ ժողովրդական խմբերի ելույթներում։

### Մինչև 19-րդ դարի վերջ և 20-րդ դարի սկիզբ

1880-ականներին և 90-ականներին Կինգ Դևիդ Կալակաուան խթանում էր հավայանական մշակույթը և նաև խրախուսում էր նոր գործիքների ավելացումը, ինչպիսիք են ուկուլելեն և հնարավորինս ստեղ հարվածային կիթառը։ Կալակաուան մահացավ 1891 թվականին, ուստի շատ անհավանական է, որ նա լսել է այն։ Կալակաուայի ժառանգորդը, նրա քույր Լիլի'uոկալանին, նույնպես բեղմնավոր կոմպոզիտոր էր և գրել է մի քանի երգեր, ինչպիսիք են «Ալոհա Օէ», որոնք շարունակում են մնալ հայտնի։ Այս ժամանակահատվածում հավայանական երաժշտությունը զարգացավ «նոր ու առանձնահատուկ» ոճի մեջ՝ օգտագործելով եվրոպական գործիքների բարդությունները։ Գործիքների լայն տարածված օգտագործման կողքին, փողային նվագախմբերը, ինչպիսիք են Արշալույս Հավայան Նվագախումբը, կատարում էին հավայանական երգեր, ինչպես նաև հանրաճանաչ երթերը և ռագթայմերը։

1889-ի շուրջ, Ջոզեֆ Կեկուկուն սկսեց մետաղե մի բլոկ սահեցնել կիթառի լարերի վրա՝ ստեղծելով ստեղ կիթառը (կիկա կիլա); մոտ նույն ժամանակահատվածում, ավանդական Հավայան երաժշտությունը՝ անգլերեն բառերով, դարձավ ժողովրդական: Որոշակի ժամանակ վոկալը գլխավորեց Հավայանական երաժշտությունը մինչև 20-րդ դար, երբ գործիքավորումը սկսեց խաղալ հիմնական դերում: Մոդեռն լարված-կիթառի երաժշտության մեծ մասը դարձել է բացառապես գործիքային:

1895-ից մինչև 1915 թվականները, Հավայանական երաժշտական պարային խմբերը դառնում էին ավելի և ավելի պահանջված: Դրանք սովորաբար լարային կվինտետներ էին: Ռագթայմ երաժշտությունը ազդել էր երաժշտության վրա, և անգլերեն բառեր հաճախ օգտագործվում էին խոսքերի մեջ: Այսպիսի Հավայանական երաժշտությունը, որը ազդված էր ժողովրդական երաժշտությունից և որի խոսքերը համակցված էին անգլերեն և հավայերեն (կամ ամբողջությամբ անգլերեն), կոչվում է հապա հաոլե (բառացիորեն՝ կես սպիտակ) երաժշտություն: 1903 թվականին Ալբերտ «Սոնի» Կունան գրել է «My Waikiki Mermaid»-ը, որը կարելի է համարել առաջին հայտնի հապա հաոլե երգը (բառացիորեն հայտնի առաջին հապա հաոլե երգը՝ «Eating of the Poi»-ն, հրապարակվել է Ka Buke o na Leo Mele Hawaii...o na Home Hawaii գրքում Հոնոլուլուում 1888 թվականին [Տես՝ Կանահելե, Ջորջ Ս., Հավայանական երաժշտություն և երաժիշտներ, էջեր 71–72]):

«1927 թվականին, Հավայան երգչուհի Ռոզ Մոեն (1908–1999), իր ամուսին Թաու Մոեի (1908–2004), սամոական կիթառահարով, սկսեցին շրջագայել Մադամ Ռիվիերի Հավայանների հետ: 1929 թվականին նրանք Թոկիոյում ձայնագրեցին ութ երգ: Ռոզն ու Թաուը շարունակում էին շրջագայել հիսուն տարուց ավելի, ապրելով երկրներում, ինչպիսիք են Գերմանիան, Լիբանանը և Հնդկաստանը: Նրանք նույնիսկ հանդես եկան Գերմանիայում մինչև 1938 թվականը, երբ նացիոնալ-սոցիալիզմը բարձրանում էր և ավելի մուգ գույն ունեցող մարդկանց դիտարկում էին որպես ներքևի դասի մարդիկ; ասում են, որ նրանք նույնիսկ հանդես են եկել Ադոլֆ Հիտլերի հետ»:  Թաու Մոեի ընտանիքը, իրենց երեխաների հետ, մեծ աշխատանք կատարեց Հավայանական ժողովրդական երաժշտությունն ու հապա հաոլե երաժշտությունը տարածելու համար ողջ աշխարհում: 1988 թվականին, Թաու Մոեի ընտանիքը նորից ձայնագրեց 1929 թվականի սեսիաները երաժիշտ և էթնոմուզիկոլոգ Բոբ Բրոզմանի օգնությամբ:

1920-ականներին էլ սկսվեց բացառապես Հավայանական ջազի ոճի զարգացմանը, որը նորարարական ձևով մշակվեց Մոանա և Ռոյալ Հավայան Հյուրանոցներում ելույթ ունեցող կատարողների կողմից:

#### Թույլ լարված կիթառ
Թույլ լարված կիթառը (հավայերենում՝ kī ho`alu) ձեռքի մատներով նվագելու ոճ է, որը անվանվել է այնպես, որովհետև լարերը հաճախ «թուլացվում» կամ ազատվում են՝ ստեղծելով բաց (չորրորդ) ակորդ՝ հիմնականում մաժորային ակորդ (ամենատարածվածը G-ն է, որը կոչվում է «տարո պատճե» դյուրադիմում) կամ մաժորային 7-րդ ակորդ (կոչվում է «վահինե» դյուրադիմում): Մի դյուրադիմում կարող է ստեղծվել հատուկ երգի համար կամ հատուկ ազդեցություն ապահովելու նպատակով, իսկ մինչև 1960-ականները դրանք հաճախ համարվում էին ընտանեկան գաղտնիքներ ու փոխանցվում էին սերնդե սերունդ: Սակայն Հավայանական Ռենեսանսի ժամանակաշրջանում, այնպիսի կատարողների օրինակները, ինչպիսիք են Տատի Ալիս Նամակելուան, Լեոնարդ Քվանը, Ռեյմոնդ Քեյնը և Քեոլա Բիմերը, խրախուսեցին դյուրադիմումների ու տեխնիկաների փոխանակումը և հավանաբար փրկեցին այս ոճը վերացմանից: Նվագման տեխնիկաները ներառում են «հարվածելը», «հանելը», «ժանգերը» (հարմոնիկներ) և «սլայդերը», և այս ազդեցությունները հաճախ կրկնում են ֆալսետոներն ու երգի ընդհատումները, որոնք սովորական են Հավայան երգեցողության մեջ:

Կիթառը Հավայան մշակույթ է ներմուծվել մի քանի ուղղություններից՝ նավարկողները, հաստատունները և պայմանագրով աշխատողները: Այս ոճի կարևոր աղբյուրներից մեկը Մեքսիկայի կովբոյներն էին, որոնք գնացին աշխատանքել Հավայան մեծ կղզում 19-րդ դարի առաջին կեսին: Այս պանիոլոները բերեցին իրենց կիթառները և երաժշտությունը, և երբ նրանք հեռացան, Հավայացիները զարգացրեցին իրենց սեփական ոճը այս գործիքի նվագման մեջ:

Թույլ լարված կիթառը զարգացավ՝ Հավայանական պարերի ռիթմերի և Հավայանական երգի մեղեդիների ուղեկցելու համար: Ընդհանրապես Հավայանական երաժշտությունը, որը խթանվել էր Կինգ Դևիդ Կալակաուայի թագավորության օրոք՝ որպես ազգային հպարտություն և մշակութային վերածնունդ, վերցրել էր ռիթմեր ավանդական Հավայանական տատանացումների և եվրոպական ռազմական երթերից, իսկ մեղեդիները ծագել էին քրիստոնեական երգերից և կղզիների քաղաքակրթված ժողովուրդներից (մասնավորապես՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից)»:

#### Հանրայնացում
20-րդ դարի սկզբին Հավայացիները սկսեցին շրջագայել Միացյալ Նահանգներում, հաճախ փոքր խմբերով: 1912 թվականին Բրոդվեյում «Կենդանու Բադ» անունով ներկայացումը ներկայացրեց Հավայանական երաժշտությունը շատ ամերիկացիներին, իսկ 1915 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում կայացավ Պանամա-Խաղաղօվկիանոսյան միջազգային ցուցահանդեսը; մեկ տարի անց, տեղական Հավայանական երաժշտության ձայնագրությունները վաճառվեցին ավելի շատ, քան բոլոր այլ ամերիկյան երաժշտական ժանրերը:

Հավայանական երաժշտության հանրաճանաչացման աճը ազդել է բլյուզի և երկրի երաժշտության կատարողների վրա; այս կապը դեռևս լսվում է ժամանակակից երկրի երաժշտությունում: Ուղղակի հակառակին, երաժիշտներ, ինչպիսիք են Բենի Նավահին, սկսեցին ներառել ջազը իրենց ստեղ կիթառի, ուկուլելեի և մանդոլինի երաժշտության մեջ, մինչդեռ Կալամա քառյակը ներկայացրեց խմբային ֆալսետոյի երգեցողության ոճը:

Երաժիշտ Սոլ Hoʻopiʻi-ն առաջացավ այս ժամանակահատվածում, նվագելով ինչպես Հավայանական երաժշտություն, այնպես էլ ջազ, Վեստերն սվինգ և երկրի երաժշտություն, և զարգացնելով պեդալ ստեղ կիթառը; նրա ձայնագրությունները օգնել են ձևավորել Նեշվիլյան ձայնը՝ հանրաճանաչ երկրի երաժշտությունում: Լանի ՄաքԻնթայրը ևս մեկ երաժիշտ էր, ով Հավայանական կիթառի ձայնը ներդրեց Ամերիկայի ժողովրդական երաժշտության գլխավոր հունում՝ նրա ձայնագրությունների միջոցով Ջիմմի Ռոդգերսի և Բինգ Կրոսբիի հետ:

1916 թվականին՝ Վիկտոր ռեկորդների համար Հավայանական երաժշտության ռեկորդների գովազդ:1920-ականների և 30-ականների ընթացքում Հավայանական երաժշտությունը դարձավ տեղի տուրիզմի անբաժանելի մաս, և մեծամասնություն հյուրանոցների ու տեսարժան վայրերի մեջ ներառվեց երաժշտություն՝ այս կամ այն ձևով: Սկզբնական և ամենատարածված երաժշտական գրավչություններից մեկը Կոդակ հուլա շոու-ն էր, որը հովանավորվում էր Կոդակ ընկերության կողմից, որտեղ զբոսաշրջիկները գնում էին Կոդակ ֆիլմ և նկարահանում պարողներին ու երաժիշտներին:  Ներկայացումը ցուցադրվեց 1937 թվականից մինչև 2002 թվականը: Մի շարք վինիլ LP-ներ, որոնք պարունակում էին Կոդակ հուլա շոու-ի երաժշտություն, թողարկվել են Waikiki Records-ի կողմից՝ ցուցադրելով ներկայացման մասնակիցների լրիվ գույնզգույն լուսանկարները:

20-րդ դարի առաջին կեսին Հոնոլուլուի ափերին հիմնականում երիտասարդ տղամարդիկ, որոնք ժամանակ էին անցկացնում լողալով և սերֆինգով, հայտնի դարձան որպես Waikiki Beachboys, և նրանց երեկույթները տարածվեցին ամբողջ Հավայում և արտերկրում; նրանցից շատերը ամբողջ օրը նվագում էին ուկուլելե՝ ափին նստած, և ի վերջո սկսեցին աշխատել հյուրանոցներում՝ զբոսաշրջիկներին զվարճացնելու համար:

Հանրաճանաչ Հավայանական երաժշտությունը՝ անգլերեն կերտված բանաստեղծությամբ (հապա հաոլե), կարող է նկարագրվել նեղ իմաստով: Ընդհանուր առմամբ, երգերը կատարվում են ուկուլելեի կամ ստեղ կիթառի ուղեկցությամբ: Երբեմն երգերին ուղեկցում է պողպատե կիթառը: Մեղեդիները հաճախ ունենում են ինտերվալային թռիչք՝ օրինակ՝ իդեալական չորրորդ կամ օկտավա: Ֆալսետո երգեցողությունը հարմար է այսպիսի թռիչքների համար և սովորական է Հավայան երգեցողության մեջ, ինչպես նաև օգտագործվում են միկրոտոններ: Ռիթմը հիմնականում բինար քանակով է: Երաժշտական սկալան, որը յուրահատուկ է Հավայանական երաժշտության համար, տալիս է նրան առանձնահատուկ զգացողություն, և այդ պատճառով այն ճիշտ կոչվում է Հավայանական սկալա:

Պանամա-Խաղաղօվկիանոսյան ցուցահանդեսը Սան Ֆրանցիսկոյում 1915 թվականին ներկայացրեց Հավայանական ստեղ կիթառը մայրցամաքային երկրի երաժշտության կատարողներին, և 1930-ականներին երկրի աստղեր Հուտ Գիբսոնը և Ջիմմի Դևիսը սկսեցին ձայնագրություններ անել Հավայանական երաժիշտների հետ:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում  հազարավոր ամերիկացի զինծառայողների Հավայան կղզիներ ներհոսելը հոսքը ստեղծեց պահանջարկ, թե ժողովրդական սվինգ ռիթմի, թե երկրային երաժշտության համար: Արևմտյան սվինգի ոճը, որն արդեն տարածվել էր մայրցամաքում 1930-ականներից սկսած, օգտագործում էր պողպատե կիթառը որպես գլխավոր տարր, ուստի այն բնական էվոլյուցիա էր: 1945 թվականից սկսած, Հոնոլուլուի Բելլ ձայնագրման ընկերությունը արձագանքեց պահանջին՝ թողարկելով արևմտյան սվինգի խումբ՝ Ֆիդլինգ Սեմ և նրա Հավայան Բաքարուսների ձայնագրություններ (խմբի ղեկավարն էր գուսան Հոմեր Հ. Սփայվի, անդամները՝ Լլոյդ Ս. Մուրին, Տաինի Բարթոնին, Ալ Հիտլին, Քալվերտ Դյուկին, Թոլբերտ Ե. Սթինեթին և Ռեյմոնդ «Բլեքի» Բառնզին): 1945-ից մինչև 1950 թվականները Բելլ-ը թողարկեց մոտ 40 երգ՝  Հավայան Բաքարուսների կատարումներով, այդ թվում՝ քառակուսի պարի համար նախատեսված երգերի շարք։ 

### Կամեհամեա դպրոցի երգի մրցույթ
Կամեհամեա դպրոցի երգի մրցույթը, որը հայտնի ավանդույթ է Հավայներում, անցկացվում է Կամեհամեա դպրոցի Կապալամայում ամեն տարի գարնանը, սովորաբար մարտի միջին հատվածում, Նիլ Բլեյզդել կենտրոնում: Սա երաժշտական մրցույթ է միջին դպրոցների դասերի միջև, և ամեն տարի, երրորդ ուսումնական կիսամյակում, ուսանողները պատրաստվում և պարապում են՝ ներկայացնելու այս տարբեր ակապելլա խորլային վերամշակումները mele (Հավայանական երգեր) որպես դաս: Ամեն տարի թեման փոխվում է, օրինակ՝ 2023 թվականին թեման Na Mele Paniolo-ն էր, երգերը և Hoʻike-ն (հատուկ ժամանակի հուլա և երաժշտական ցուցադրություն) վերաբերում էին Հավայան կովբոյի երգերին:

Կամեհամեայի երաժշտության տնօրենի՝ 1926-1947 թվականներին Միս Լոուրա Բրաունի համաձայն՝ «երգի մրցույթի նպատակներն են՝ ստեղծել լավագույն Հավայանական երաժշտության ռեպերտուար՝ Կամեհամեա դպրոց հաճախող յուրաքանչյուր ուսանողի մշակութային ժառանգության համար; զարգացնել առաջնորդություն, համագործակցություն և լավ դասի ոգի; և տալ ուսանողներին իրենց երգեցող ձայների օգտագործման հնարավորություն, ինչպես նաև վայելք ունենալ երգելու միջոցով՝ որպես ինքնաարտահայտման միջոց: Երգի մրցույթը միջոց է՝ Հավայանական երաժշտությունը և Հավայանական մշակույթը նշել ու ցուցադրել ողջ աշխարհից մարդկանց հետ:

Ծրագրի ամբողջ տևողությունը կազմում է մոտ երկու-երկու ու կես ժամ և ներառում է օլի Hokipa (բացման կոչում), pule (աղոթք), երգել Hoʻonani Ka Makua Mau (Դոքսոլոգիա), երգել Hawaiʻi Ponoʻi (Հավայների ազգային օրհներգը), հիմնական ծրագիր՝ 10 երգերով, որոնք երգվում են դասերով՝ համատեղ տղամարդկանց, կանանց և համատեղ երգեր, Hōʻike (հուլա-հատուկ ժամանակի ցուցադրական ելույթ), արդյունքների և պարգևների շնորհում (Ka Hāʻawi Makana) և ավարտվում է alma mater-ով (Sonʻs of Hawaiʻi):

Կամեհամեա դպրոցի երգի մրցույթը նաև շատ հայտնի է միջատենդման Hōʻike ելույթով: Դա կեսօրական ելույթ է, որը նշում է Հավայանական երաժշտությունը և հուլան, և կապված է այդ տարվա թեմայի հետ: Ելույթը ներառում է կենդանի Հավայանական երաժշտություն, ռեկվիզիտներ և շատ հատուկ հյուրեր, ուսանողների բացատրություններ և հուլա ʻauana (առաջադեմ ոճի հուլա) ու հուլա kahiko (հանդիսատեսի հին ոճի հուլա):

## Ժամանակակից երաժշտություն
Վերջին տասնամյակներում ավանդական Հավայանական երաժշտությունը վերածնվել է՝ նորից հետաքրքրություն առաջացնելով ինչպես էթնիկ Հավայանցիների, այնպես էլ մյուսների կողմից: Կղզիները նաև արտադրել են շատ հարգված ռոք, փոփ, հիփ հոփ (na mele paleoleo), դաբստեպ, սոուլ և ռեգե երաժիշտներ, և շատ տեղական երաժիշտներ Վայկիկիի և Հոնոլուլուի ակումբներում նվագում են տարբեր «Հավայանական» ժանրերից դուրս: Հավայաններն ունեն իրենց տարածաշրջանային երաժշտական արդյունաբերությունը՝ մի քանի առանձնահատուկ ոճերով ձայնագրված հանրաճանաչ երաժշտություն: Հավայանական հանրաճանաչ երաժշտությունը հիմնականում հիմնված է Ամերիկյան հանրաճանաչ երաժշտության վրա, բայց այն ունի ավանդական Հավայանական երաժշտությունից առանձնահատուկ պահպանումներ:

### Հավայանական վերածնունդ
Հավայանական վերածնունդը հետաքրքրության վերածնունդ էր Հավայանական երաժշտության, հատկապես թույլ լարված կիթառի (slack-key) նկատմամբ, էթնիկ Հավայանցիների շրջանում: Երկար տարիներ հանդես եկող կատարողներ, ինչպիսիք են Գաբբի Պահինուն, գտան իրենց կարիերաների վերականգնումը. Պահինուն, ով սկսեց ձայնագրել 1947 թվականին, վերջապես հասավ գլխավոր հանրությանը Միացյալ Նահանգներում, երբ Ռայ Կուդերի հետ իր և նրա ընտանիքի համատեղ ձայնագրությունները թողարկվեցին *The Gabby Pahinui Hawaiian Band, Vol. 1* անունով՝ գլխավոր մայրցամաքային լեյբլի կողմից: Պահինուն ոգեշնչեց հետևորդների մեծ բանակ, որոնք նվագում էին slack-key, ռեգե, երկիր, ռոք և այլ ոճերի համադրություն: Ավանդական կատարողները ներառում էին Լելանդ "Ատա" Իսաքսին, Սոնի Չիլինգվորթին, Ռեյ Քեյնին, Լեոնարդ Քվանին, Լեդվարդ Քաափանային, Դենիս Պավաոյին, մինչդեռ Քեոլա Բիմերը և Պիտեր Մունը ավելի էկլեկտիկ մոտեցում էին ունենում իրենց գործերում: Էմերսոն եղբայրները վերակենդանացրել էին Սոլ Հո'ոպի'ի դասական ձայնը՝ օգտագործելով ազգային ստեղ կիթառը՝ 1920-ականների հին ոճերում: Ջորջ Քանաեհելը Հավայանական ազգային երաժշտության հիմնադրամով մեծ աշխատանք էր կատարել slack-key և Հավայանական երաժշտության այլ ձևերի տարածման համար, հատկապես 1972 թվականի մեծ համերգից հետո:

Դոն Հո (1930–2007), ով ծագումով Հոնոլուլուի փոքրիկ Կակա'ակո թաղամասից էր, 20-րդ դարի վերջին տասնամյակների ամենահայտնի Հավայանական մարզիչն էր: Չնայած որ նա չնվագեց «ավանդական» Հավայանական երաժշտություն, Հոն դարձավ Հավայանական մշակույթի ոչ պաշտոնական դեսպան՝ աշխարհի տարբեր уголներից ու ԱՄՆ մայրցամաքից: Հոյի ոճը հաճախ համադրում էր ավանդական Հավայանական տարրեր և ավելի հին՝ 1950-ականների և 1960-ականների կռուներ երաժշտությունը՝ հեշտ լսելի հպումով:

Լոյալ Գառները նույնպես embraced (ընդունեց) Հավայանական տարրեր իր Վեգասի ոճի լաունջի կատարման մեջ և երգերում, որոնք նա ձայնագրեց: Երրորդ նշանակալի կատարողը՝ Մայրա Ինգլիշը, հայտնի դարձավ «Շամպայնի Տիկին»՝ այն բանից հետո, երբ 1963 թվականին նա ձայնագրեց Բիլ Մակովի «Drinking Champagne» երգը, որը դարձավ նրա նշանաբառը Հավայներում, և նա ձեռք բերեց զգալի առևտրային հաջողություն ինչպես տեղական, այնպես էլ արտերկրում:.

### Ջավայան
Ջավայան-ը Հավայան ոճի ռեգգե երաժշտություն է: Ռեգգե երաժշտությունը երաժշտության ժանր է, որը զարգացել է 1960-ականների վերջին և նախորդում է Ջամայկայում։ Այն դարձել է հայտնի ամբողջ աշխարհում, հատկապես այն էթնիկական խմբերի և ժողովուրդների շրջանում, որոնք պատմականորեն ճնշվել են, ինչպիսիք են բնիկ ամերիկացիները, Խաղաղ օվկիանոսի կղզիների բնակիչները և Ավստրալիայի բնիկները։ Հավայներում էթնիկական հավայացիները և մյուսները սկսեցին ռեգգեի և տեղական երաժշտության խառնուրդ նվագել 1980-ականների սկզբին, չնայած այն միայն 1980-ականների վերջին է ճանաչվել որպես նոր ժանր տեղական երաժշտության մեջ։ Simplisity խումբը Quiet Storm Records-ի կողմից համարվում է Ջավայյան ոճի հիմնադիրներից մեկը, իսկ այլ ազդեցություններ են ներառում Վալթեր Այպոլանին, ով հայտնի է որպես Հավայան ռեգգեի Հայրը: 1970s1980-ականների վերջերին Ջավայանը դոմինացրեց տեղական երաժշտական տեսարանը, ինչպես նաև առաջացրեց հակազդեցություն, որը Honolulu Star-Bulletin-ը համեմատեց 1970-ականների վերջի "դիսկո չի սիրում" շարժման հետ:

Ռեգգի մշակույթը ընդհանուր առմամբ սկսեց գերիշխել Հավայում, քանի որ շատ տեղացիներ կարելի է տեսնել, ովքեր կրում են Բոբ Մարլիի մեմորաբիլիան, իսկ բազմաթիվ տեղական ապրանքներ և հուշանվերներ զարդարված են Հավայի ինքնիշխանության կարմիր, դեղին և կանաչ գույներով, ինչպես նաև Յուդայի առյուծի դրոշով, որը հայտնի սիմվոլ է Ռաստաֆարի շարժման համար։ Ռաստա գույները նաև դարձել են տեղական հպարտության խորհրդանիշ։

### Ռոք և Ռոլ
Ռոք և ռոլ երաժշտությունը երկար ժամանակից հայտնի է եղել Հավայներում։ Շատ թվով ռոք և ռոլ արտիստներ իրենց զարգացման տարիները անցկացրել են Հավայներում (օրինակ՝ The Association խմբի անդամները, The Electric Prunes, 7th Order, Vicious Rumors, ինչպես նաև կիթառահարներ Մարտի Ֆրիդմանը և Չարլի "Իկարուս" Ջոնսոնը), իսկ դրա տեղական տարածվածությունը գալիս է ռոք երաժշտության ամենավաղ օրերից։ Էլվիս Փրեսլիի կարիերան ներառում էր մի քանի Հավայան հետ կապված ելույթներ և ձայնագրություններ. 1961 թվականի մարտին նա անցկացրեց կենդանի ելույթ՝ միջոցներ հավաքելու համար USS Arizona Memorial-ի կառուցման համար Պերլ Հարբոր Բլոք Արենայում, իր *Aloha from Hawaii Via Satellite* "կոմբեք" ալբոմը և համերգը 1973 թվականին, ինչպես նաև նրա երեք ֆիլմերը նկարահանվել են Հավայան կղզիներում (*Blue Hawaii*, *Girls! Girls! Girls!*, և *Paradise, Hawaiian Style*)։

1960-ականների և 1970-ականների ընթացքում ռոք համերգները հաճախ կազմակերպվում էին այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են Honolulu International Center-ը և The Waikiki Shell-ը, և այնտեղ ելույթ էին ունենում այնպիսի արտիստներ, ինչպիսիք են Ջիմի Հենդրիքսը, Led Zeppelin-ը, The Rolling Stones-ը, The Doors-ը, Էրիկ Կլապտոնը, Deep Purple-ը, Ջեֆ Բեքը և բազմաթիվ այլ հայտնի ռոք արտիստներ։

1960-ականների և 1970-ականների ընթացքում կայացած երեք օր տևող Crater Festivals փառատոներին (անցկացված Նոր տարվա և հուլիսի 4-ի արձակուրդների ընթացքում) շատ մարդիկ մասնակցում էին, և հաճախակի ելույթ էին ունենում հայտնի խմբեր, ինչպիսիք են Fleetwood Mac-ը, Journey-ն և Santana-ն (Կառլոս Սանտանա և Բադի Մայլսը նույնիսկ հրապարակեցին իրենց 1972 թվականի Crater Festival ելույթը *Carlos Santana & Buddy Miles! Live!* ալբոմում)։

### Ջազ
#### Երաժիշտներ
Հավայան համերգների և երաժշտության աշխարհի հայտնի ներկայիս և կ Retirement-յան ջազ երաժիշտներից են՝ Գեյբ Բալտազար (սաքսոֆոն), Մարտին Դենի (պիանո), Արթուր Լայման (վիբրաֆոն և մարիմբա), Հենրի Ալեն (կիթառ), վոնԲարոն (դրմբեր), Դևիդ Չոյ (սաքսոֆոն), Ռիչ Քրանդալ (պիանո), Դան Դել Նեգրո (կիբորդներ), Պիեռ Գրիլ (պիանո/կիբորդներ/թրոմբոն), Բրյուս Համադա (բաս), ԴեՇաննոն Հիգա (տրամբոն), Ջիմ Հոուարդ (պիանո), Սթիվ Ջոնս (բաս), Ջոն Կոլիվաս (բաս), Նոել Օկիմոտո (դրմբեր/փերքումսիա/վիբրեր), Մայքլ Պաուլո (ռիդերներ), Ռենե Պաուլո (ակուստիկ մեծ պիանո) եղել է Հավայան երաժշտության նախորդներից մեկը ջազային վայրերում 1960-ականների սկզբին և համարվում է Հավայան լեգենդար երաժշտական հանճարներից մեկը, Ռոբերտ Շինոդա (կիթառ), Արեքս Իկեհարա (բաս), Ֆիլ Բեննեթ (դրմբեր), Արոն Նելսոն (պիանո), Թենիսոն Ստեֆենս (պիանո), Դին Թաբա (բաս), Բեթի Լու Թեյլոր (պիանո), Տիմ Ցուկիյամա (սաքսոֆոն), Ռեջի Պադիլյա (սաքսոֆոն) և Աբե Լագրիմաս Jr. (դրմբեր/ուկուլեե/վիբրեր)։

Հավայան հայտնի ջազ վոկալիստներից են՝ Ջիմի Բորգեսը, Ռեյչել Գոնզալեսը, Ազուրե ՄաքՔոլը, Դանա Լանդը, Ջոյ Ուուդը, և Ի. Միհանա Սաուզան։ Չնայած Հավայան վոկալիստ Մելվին Լիդը հիմնականում հայտնի է որպես Հավայան և "Հավայան երկրի" երգիչ, նա նույնպես ստացել է լավ գնահատականներ որպես ջազ երգիչ։

Հավայի համալսարանի ջազ բանդերի ելույթները հաճախ են տեղի ունենում։

### Ուկելուլե
Ուկուլելեն ներկայացվել է Հավայան կղզիներ 19-րդ դարի վերջին, Մադեյրայից ներգաղթած պորտուգալացի ներգաղթյալների կողմից։ Պորտուգալացի ներգաղթյալները ճամփորդեցին Հավայան կղզիներ և բերեցին իրենց մշակույթի մի մասը, այդ թվում՝ փոքր, կիթառանման գործիք, որը ներկայումս Պորտուգալիայում հայտնի է որպես բրագուինյա, ինչպես նաև "մաշետե դե բրագա" (մ छोट կիթառ Բրագայից)։ Ուկուլելեի առաջին pioneer-ները էին Օգոստո Դիասը, Մանուել Նունեսը և Ժոզե դո Էսպիրիտու Սանտոն։ Նրանք գտնվում էին Ravenscrag նավի վրա՝ համաձայնագրով՝ օգնություն ցուցաբերելու շաքարի պլանտացիաներում, որոնք տարածված էին Հավայան կղզիներում այն ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, Մադեյրայում մեծանալով՝ նրանք պատրաստվել էին որպես կաբինետային աշխատողներ և շուտով բացեցին իրենց սեփական ընկերությունը և կիթառի խանութը 1884-1885 թվականների շուրջ։

Քանի որ Մադեյրան հեռու էր վայրից, նրանք շուտով սկսեցին օգտագործել տեղական ռեսուրսներ, այդ թվում՝ Հավայան կոճային փայտը՝ ստեղծելու իրենց գործիքները։ Կոճային փայտը բարձր որակով փայտերից մեկն է, որը ստեղծում է խորը և պարզ ձայն ուկուլելեի համար։ Դա դարձնում է կոճային ուկուլելեների ձայնը շատ տարբերակելի։ Այս պատճառով կոճային փայտը հայտնի է որպես երախտավոր փայտ՝ ուկուլելե պատրաստելու համար։ Չնայած նրան, որ կոճային ուկուլելեն տարբերվում է ձայնից, այն նույնպես տարբերվում է արտաքինից։ Այն ունի յուրահատուկ զտված շերտավորում և գույն, որոնք թույլ են տալիս, որ այն standout լինի միջին փայտից ավելի։

Գործիքը շատ հայտնի դարձավ Հավայան մշակույթում, քանի որ դա առաջին մելոդիկ գործիքն էր։ Հավայան երգերի մեծ մասը ներառում է ուկուլելե, և շատերը սկսել են նվագել այս գործիքը ամբողջ աշխարհում։ Հավայերենում ուկուլելեն բառացիորեն նշանակում է "կզմոց (ուկու) ցատկող (լե։)։" Այն անվանվել է՝ հղում կատարելով նվագողների մատների շարժմանը, որոնք գործում են ինչպես կզմոցները, ցատկելով տարբեր ֆրեթներից և թելերից։ Ըստ այսօր բոլոր ուկուլելեների չափերը չորս են՝ սոպրանո, կոնցերտ, տենոր և բարիտոն։

Մեծ Հավայան թագուհի Լիլիʻuոկալանի, վերջին Հավայան թագուհին, հավատում էր, որ ուկուլելեի անվանումը նշանակում է "Նվերը, որը եկել է այստեղ": Նա հավատում էր դրան, քանի որ Հավայերենում "ուկու" բառը նշանակում է "նվեր կամ պարգև" և "լե" բառը նշանակում է "գալ"։ Գործիքը շատ տարածված էր Հավայան թագավորական ընտանիքի շրջանում, և թագուհի Լիլիʻuոկալանին, թագավոր Կալաքաուան և արքայադուստր Կաիʻուլանին եղել են ընտանիքի անդամներից, ովքեր նվագում էին այս գործիքը։ Քանի որ Կոճան կապված և ներկայացնում էր Հավայան թագավորական ընտանիքը, և քանի որ ուկուլելեներն այդ փայտից են պատրաստվում, ուկուլելեն բարձր էր գնահատվում Հավայան մշակույթում և գործելակերպերում, քանի որ այն նաև կրում էր թագավորական ընտանիքի հետ կապված տպաքար ու ասոցացիա։ Նույնպես հայտնի է, որ թագավոր Կալաքաուան կարևոր դեր է խաղացել գործիքի ժողովրդականացման մեջ։ Նա հայտնի էր իր ուկուլելեով ստեղծելու և նվագելու մեջ, ինչը նպաստել է նրա ժողովրդականացմանը և դարձել է գրեթե մոդա այդ օրերին։ Այն նաև համարվում էր իդեալական նվագարան հուլայի և երգեցողության համար, քանի որ զսպող գործիքները չէին կարող իրականացնել այդ ֆունկցիաները։

Գործիքը եկավ այն ժամանակ, երբ Հավայան բնիկների համար շատ մեծ ճգնաժամ էր։ Հավայան Թագավորության տապալումից և ժամանակավոր կառավարություն հաստատելուց հետո, գործիքը դարձել էր արժեքավոր գործիք՝ բողոքելու համար։ Մարզական օրինակ է Էլլեն Քեհոʻոհիվաոքալանի Վրայթ Պրենդերգասթի "Կաուլանա Nā Պուա" (Հռչակավոր են Կախվածները)։ Գործիքը ոչ միայն ունի մեծ բազմակողմանիություն, այլ նաև հանդիսանում է Հավայան ժողովրդի ճշմարիտ ներկայացումը՝ կապված երաժշտության հետ, որը գրել է այդ ժողովուրդը։

Ուկուլելեն կարող է նվագվել պարզ կամ ճոխ խփումներով, ինչպես նաև մատնահարումներով։

### Ուկեկե
Ուկեկե-ն Հավայան երաժշտական աղեղ է, որը նվագվում է բերանով։ Սա Հավայան կղզիներին բնորոշ միակ լարային գործիքն է։

### 'Ohe hano ihu (Օհե հանո իհու)
**Օհե հանո իհու** (Հավայերեն՝ '`ohe = բամբուկ + hano = շնչառություն + ihu = քիթ) կամ Անվանի Հավայան Քիթային Լարավոր Գործիքը, ևս մեկ Հավայան երաժշտական գործիք է, որն ունի մշակութային և երաժշտական կարևորություն։ Այն պատրաստված է մեկ բամբուկի հատվածից։ Հավայան արվեստի և արհեստների մասին *Te Rangi Hiroa*-ի գրքում նշվում է, որ Բիշոպի թանգարանի հավաքածուի հին ֆլյուտներում շնչառության համար հատուկ անցք կա հանգույցի տարածքում, և երկու կամ երեք մատնահարված անցքեր։ Երեք անցք ունեցող օրինակով, մեկ անցք տեղադրված է շնչառության անցքի մոտ։ Գործիքի երկարությունը տատանվում է 10-ից 21 դյույմ (250–530 մմ)։ Կան տարբեր ընտանեկան բանավոր ավանդույթներ, որոնք նշում են, որ մատնահարված անցքերի թիվը կարող է լինել մեկից մինչև չորս, իսկ անցքերի տեղադրությունը կարող էր տարբեր լինել՝ կախված նվագողի երաժշտական ճաշակից։

Չնայած այն հիմնականում համարվում էր սիրահարվածության գործիք, որը նվագվում էր անձնական հաճույքի համար, այն նաև կարող էր օգտագործվել միասին երգերի, հանթաների և հուլայի հետ։ Կումու հուլա (պարի վարպետներ) ասվում էր, որ կարող էին ֆլյուտը նվագել այնպես, որ այն կարծես հանթա լիներ կամ իսկապես հանթայի ընթացքում նվագեին։ Կումու հուլա Լեյլեհուա Յուենը ժամանակակից քչերից մեկն է, ով նվագում է քիթային ֆլյուտը այս ձևով։

19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբում երիտասարդ տղաները դեռևս օգտագործում էին 'օհե հանո իհու-ն՝ որպես միջոց աղջկան շահելու և նրա սերն ու ուշադրությունը վաստակելու։ Այսօր `օհե հանո իհու-ն կրկին մեծ ժողովրդականություն է վայելում։

Կան երկու տարբեր բանավոր ավանդույթներ, որոնք բացատրում են, թե ինչու է գործիքը նվագվում քիթով։ Ըստ մեկի, `ohe hano ihu-ն նվագվում է քթի շնչառությամբ, այլ ոչ թե բերանով, որովհետև մարդու **հա** (շնչառություն) արտահայտում է նրա ներքին էությունը։ Երբ **հա**-ն անցնում է նավայից՝ կամ որովայնից, բերանի միջոցով, այն կարող է օգտագործվել կեղծելու համար։ Երբ **հա**-ն անցնում է քթի միջոցով, այն չի կարող կեղծել։ Այսպիսով, եթե երիտասարդ տղան սիրահարված է մի կնոջ, ապա այդ սերը կհայտնվի այն երաժշտության մեջ, որը նա նվագում է իր 'օհե հանո իհու-ով։ Ըստ մյուս ավանդույթի, գործիքը նվագվում է քիթով, որպեսզի նվագողը կարողանա մեղմորեն երգել կամ հանթայել, երբ նվագում է։

Ըստ մոդեռնֆոլքլորային հայեցակարգի՝ Հավայան ֆլյուտը արտահայտում է "ալոահա", քանի որ լսելու համար պետք է մոտենալ նվագողի **ալո**-ին (կամ "երես" կամ "կայ Presence"), որպեսզի լսեք **հա**-ն (կամ "նվիրված շնչառություն"), և այդպես լսողը զգում է "մեկմեկու ներկայությամբ լինելու ու բաժանելու նվիրված շնչառությունը"։ Չնայած դա օգտակար է հիշելու ավանդական Հավայան ֆլյուտի մտորողական և անձնական բնույթը, իրականում չկա էտիմոլոգիական ապացույցներ, ոչ էլ ավանդական հանթաներում կամ պատմություններում՝ այս էտիմոլոգիան հիմնավորելու համար։ Հավայերենում **հա** (շնչառություն) կապ չունի **հա** բառի հետ՝ որպես պատճառաբանող նախածանց։ Կողմնակի լեզուներում ստուգումները նույնպես չեն հայտնաբերում նման էտիմոլոգիաներ «ալոահա» բառի համար։

Leilehua Yuen-ի գրքում՝ "Ohe նշվում է, որ գործիքը ժողովրդականացվել է 1970-ականներին Beamer ընտանիքի անդամների կողմից, ովքեր նվագել են այն ելույթների ընթացքում՝ Ամերիկայում և Հավայան կղզիներում։ Sesame street մանկական կրթական հեռուստաշոուի հատվածները՝ ցուցադրելով Կեոլա Բիմերին և Միստեր Սնուֆալուպագուսի (մեծ փուպարներից մեկը) նվագելը՝ բերվել են հանրապետական ուշադրության։ Վինոնա Բիմերը՝ Կեոլա Բիմերի մայրը, հայտնի "կումու հուլա", նույնպես սովորեցրել է օհո հանո իհու-ի օգտագործումը հուլայում։ Նրա **հանաի դուստր** Մայլե Բիմեր Լու-ն շարունակում է պահպանել և սովորեցնել այդ ժառանգությունը և փաստաթղթավորել է Հավայան երաժշտական և կատարողական ժառանգության այդ կարևոր մասերը **Hula Preservation Society (Հուլայի պահպանման հասարակության)**-ի միջոցով։

20-րդ դարի վերջի և 21-րդ դարի սկզբի նշանավոր`օհե հանո իհու երաժիշտները ներառում են Մահի Բիմեր, Նոնա Բիմեր, Կեոլա Բիմեր, Կապոնո Բիմեր, Քալվին Հոե, Նելսոն Կաի, Անթոնի Նատիվիդադ և Մանու Ջոզիա։

### Այլ
* Bruno Mars from Honolulu has 8 #1 Billboard Hot 100 hits, including "Uptown Funk" in 2015.[*citation needed*]
* Glenn Medeiros had a #1 Hot 100 hit in 1990 with "She Ain't Worth It" ft. Bobby Brown.[*citation needed*]
* Bette Midler, also from Honolulu, had a #1 Hot 100 hit with "Wind Beneath My Wings" in 1989.[*citation needed*]
* Tane Cain, who was raised in Hawaii, had a #37 Hot 100 hit with "Holdin' On" in 1982.[*citation needed*]
* Yvonne Elliman, from Honolulu, had a #1 Hot 100 hit with the disco song "If I Can't Have You" from Saturday Night Fever in 1978.[*citation needed*]

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Indie blog, 2008: "Country music musicians were drawn to Hawaiian music when they first heard the Hawaiian steel guitar at the San Francisco Pan Pacific Exposition in 1915. Soon, artists such as Hoot Gibson and Jimmie Davis were recording with Hawaiians. Hawaii's love affair with country music dates back to World War II, the result of the influx of great numbers of military personnel from the mainland USA. Local record labels scrambled to release "hillbilly music" to satisfy the new interest. Bell Records released recordings in 1945 by Fiddling Sam & his Hawaiian Buckaroos.
* Rockwell, T. Malcolm, Hawaiian & Hawaiian Guitar Records 1891 - 1960 (Mahina Piha Press © 2007)  - ref. 78data.com

## Արտաքին հղումներ
* Hawaii Academy of Recording Arts (HARA) home of the Na Hoku Awards.
* Live Ukulele: A collection of contemporary and traditional hawaiian songs and tabs.
* Hapa Haole Songs, Island songs written in English
* Territorial Airwaves - Your Source For The History of Hawaiian Music
* Hawaii Music Awards The "People's Choice" awards.
* Hawaiian Music Hall of Fame
* Huapala, Hawaiian Music and Hula Archives
* Taro Patch, An internet and international Slack Key community
* 
* University of Hawaii Ethnomusicology Ensembles
* http://www.midweek.com/for-the-love-of-nose-flutes/

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի երաժշտություն
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի վարչատարածքային միավորների երաժշտություն
Կատեգորիա:Ազգային երաժշտություն
Կատեգորիա:Ավանդական երաժշտություն