Դիրհամ

thumb|Կարմիրով նշված ազգերը ներկայումս օգտագործում են դիրհամ: Կանաչ գույնով՝ ազգերն,որոնք օգտագործում են արժույթ, որի ստորաբաժանումը դիրհամ է:
[thumb|718–719 [Մեր թվարկություն|մ.թ. Ումար իբն Աբդ ալ-Ազիզ խալիֆի արծաթե դիրհամ |alt=]]
thumb|right|Յազիդ II- ի արծաթե դիրհամ, որը հատվել է մ.թ. 721–722 թթ
thumb|left|Արծաթե դիրհամ Մարվան II իբն Մուհամմադ 749–745 մ.թ
[thumb|left|[Աբու Աբբաս Աբդալլահ իբն Մուհամմադ ալ-Սաֆֆահ|Աս-Սաֆահի արծաթե դիրհամ 754–758 մ.թ]]
thumb|left|Ալ-Հադիի արծաթե դիրհամ, որը հատվել է մ.թ. 786–787 թվականներին, Ալ-Հարունիայում
thumb|left|Ալ-Մութասիմի արծաթե դիրհամ, որը հատվել է ալ-Մուհամեդիայում 836–837 թթ.
[thumb|right|Օմայան խալիֆայության առաջին արծաթե մետաղադրամներից մեկը, որը դեռևս հետևում է [Սասանյան Պարսկաստան|Սասանյան մոտիվներին, հատված է ալ-Հաջաջ իբն Յուսուֆի անունով։]]
[thumb|Հետագայում [Օմայյան խալիֆայություն|Օմայյանների խալիֆայության արծաթե դիրհամը, որը հատվել է Բալխում մ.թ. 729–730 թթ.]]
thumb|Կորդովայի խալիֆ Ալհակեն II-ի արծաթե դիրհամ
[thumb|Արծաթե դիրհամ թողարկվել է 1002 թվականին [Կորդովայի խալիֆայություն|Կորդովայի խալիֆ Հիշամ II-ի կողմից]]

**Դիրհամ**, **դիրհեմ** կամ **դրահ** (), արժույթի և զանգվածի միավոր։ Այն Մարոկկոյի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների արժույթների անվանումն է և արժութային ստորաբաժանման անվանումը Հորդանանում, Լիբիայում, Կատարում և Տաջիկստանում։ Այն պատմականորեն եղել է արծաթե մետաղադրամ։

## Զանգվածի չափման միավոր
Դիրհամը եղել է կշռի միավոր, որն օգտագործվել է Հյուսիսային Աֆրիկայում, Մերձավոր Արևելքում, Պարսկաստանում և Իֆաթում տարբեր արժեքներով։

Իսլամական դիրհամի արժեքը 14 քիրաթ էր։ 10 դիրհամը հավասար է 7 միթքալի (2,975 գրամ արծաթ)։

Ուշ Օսմանյան կայսրությունում ( ), ստանդարտ դիրհամը 3,207 գրամ էր։ 400 դիրհեմը հավասար է մեկ օկայի։ Օսմանյան դիրհամը հիմնված էր Սասանյան դրախմի վրա (միջին պարսկերեն՝ *drahm*), որն ինքնին հիմնված էր հունական դրամի/դրախմայի վրա։

Եգիպտոսում 1895 թվականին այն համարժեք էր 47661 տրոյական գրանի (3088 գրամ)։

Ներկայումս իսլամական աշխարհում շարժում կա դիրհամը՝ որպես արծաթի չափման զանգվածի միավոր, վերակենդանացնելու ուղղությամբ, թեև ճշգրիտ արժեքը վիճելի է (կամ 3 կամ 2,975 գրամ)։

## Պատմություն
[thumb|250px|Արծաթե գանձանակ [Լյուբլին-Չեխիայից, որը ներառում է 214 արծաթե դիրհամ, որոնք թողարկվել են մ.թ. 711–712 և 882–883 թվականներին։Գտնվում են Լուբլինի թանգարանում ։]]
«Դիրհամ» բառը առաջացել է *դրախմայից* (δραχμή),հունական մետաղադրամի անվանումից։ Հունալեզու Բյուզանդական կայսրությունը վերահսկում էր Լևանտը և առևտուր էր անում Արաբիայի հետ՝ մետաղադրամը շրջանառելով այնտեղ նախաիսլամական ժամանակներում և դրանից հետո։ Հենց այս արժույթն ի սկզբանե ընդունվել է որպես պարսկական (միջին պարսկական *դրամ* կամ *դրամ*); այնուհետև 7-րդ դարի վերջին մետաղադրամը դարձավ իսլամական արժույթ, որը կրում էր ինքնիշխանի անունը և  ներառում էր կրոնական իմաստ։ Արաբները ներկայացրեցին իրենց մետաղադրամները։ Իսլամական դիրհամը 8 դանիք էր։ Դիրհամ հատել են միջերկրածովյան շատ երկրներում, այդ թվում՝ (Ալ-Անդալուսում) ( մավրական Իսպանիա) և Բյուզանդական կայսրությունում (*Միլերեսիա*), և կարող էր օգտագործվել որպես արժույթ Եվրոպայում 10-12-րդ դարերում, հատկապես վիկինգների հետ կապեր ունեցող տարածքներում, ինչպիսիք են Վիկինգ Յորքը և Դուբլինը։

### Դիրհամը հրեական ուղղափառ օրենքում
Դիրհամը հաճախ հիշատակվում է հրեական ուղղափառ օրենքում՝ որպես կշռի միավոր, որն օգտագործվել է կրոնական գործառույթներում տարբեր պահանջներ չափելու համար, ինչպես օրինակ՝ ամուսնության պայմանագրերում գրավադրված արծաթի կշիռը, ալյուրի այն քանակությունը, որով պետք է խմոր սարքել քահանաներին նվիրաբերելու համար։ Հրեա բժիշկ և փիլիսոփա Մայմոնիդը օգտագործում է եգիպտական *դիրհամը* խմորի չափաբաժնի համար ալյուրի քանակությունը մոտավորելու համար՝ գրելով «հինգ հարյուր քսան *դիրհամ* ցորենի ալյուր, մինչդեռ այս բոլոր դիրհամերը եգիպտական են»։ Ռաբբի Յոսեֆ Քաֆիհը բացատրում է, որ յուրաքանչյուր եգիպտական դիրհամի քաշը մոտավորապես 3,333 գրամ էր կամ ինչքան որ 16 կարոբի հատիկներն էին։ Այսպիսով միասին վերցրած, ալյուրի նվազագույն քաշը, որը պահանջում է խմորի համար, հասնում է մոտ 1 կիլոգրամ 733 գրամի։ Ռաբբի Օվադյա Յոսեֆը, իր «*Sefer Halikhot ʿOlam»-*ում օգտագործել է այլ չափանիշ եգիպտական դիրհամի համար, ասելով, որ այն կշռում է մոտ. 3,0 գրամ, այսինքն՝ քահանայի բաժինը բաժանելու նվազագույն պահանջը 1 կգ 560 գրամ է։ Մյուսները (օրինակ՝ ռաբբի Ավրահամ Չայմ Նաեհը) գրել էին, որ եգիպտական դիրհամը կշռել է մոտ 3,205 գրամ, որի ընդհանուր քաշը խմորի չափաբաժնի բաժանման պահանջի համար կազմել է 1 կգ 666 գրամ։ Ռաբբի Շելոմո Քորահը (Բնեյ Բրակի գլխավոր ռաբբի) գրել է, որ Եմենում օգտագործվող ավանդական քաշը յուրաքանչյուր դիրհամի համար կշռել է 3,20 գրամ 31,5 դիրհամի դիմաց, որը տրվում է որպես առաջնեկ որդու փրկագնում կամ 3,33 գրամ դիրհամի համար կամ 3,36 գրամ Շուլհան Արուխի (բանավոր օրենքի գործնական դրույթների օրենսգիրք) կողմից պահանջվող 30 դիրհամների համար, և որը, կախված խմորի բաժնի բաժանումից, ստացվում է 1 կիլոգրամ 770,72 գրամ։

Դրահմոն բառը (), որն օգտագործվում է Մայմոնիդի Միշնայի  (հին հրեական կրոնական-իրավական ժողովածու) մեկնաբանության որոշ թարգմանություններում, բոլոր տեղերում ունի նույն նշանակությունը, ինչ դիրհամը։

## Ժամանակակից արժույթ
Ներկայումս *դիրհամ* անունով գործող ազգային արժույթներն են.

Ժամանակակից արժույթները ստորաբաժանման դիրհամով կամ դիրամով են.

Ժամանակակից ոչ պաշտոնական ոսկե դինարը, որը թողարկվել և/կամ առաջարկվել է մի քանի պետությունների և քվազիպետությունների կողմից, նույնպես բաժանվում է դիրհամերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիական արժույթներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ
Կատեգորիա:Զանգվածի միավորներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Շրջանառությունից հանված դրամներ
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Փող