Ֆարիդ Մեհրալիզադե

**Ֆարիդ Մեհրալիզադեն** (, ), ադրբեջանցի տնտեսագետ, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչ և քաղբանտարկյալ։ Նրա վերլուծությունները կենտրոնացած են եղել տնտեսության, սոցիալական ապահովության, կրթության և կլիմայի հետ կապված քաղաքականության հարցերի վրա։ Իր ներդրումն է ունեցել բազմաթիվ հարթակներում, այդ թվում՝ Բաքվի հետազոտական ինստիտուտում և «Ակինչի»-ում։ Ձերբակալվել է 2024 թվականի մայիսի 30-ին՝ Ադրբեջանում անկախ լրատվամիջոցների և ՀԿ-ների նկատմամբ շարունակական ճնշումների ֆոնին։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Մեհրալիզադեն ծնվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 22-ին Բաքվում։ Ֆինանսների բակալավրի աստիճան է ստացել Ադրբեջանի պետական տնտեսագիտական համալսարանում 2016 թվականին։ Մեհրալիզադան ծառայել է բանակում 2017 թվականին։ 2019 թվականին Ստամբուլի համալսարանից ստացել է տնտեսական քաղաքականության մագիստրոսի աստիճան։ 2024 թվականի ապրիլին մասնակցել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի միջազգային այցելուների առաջնորդության ծրագրին։

## Կարիերա
Մասնավոր հատվածում ֆինանսական վերլուծաբանի իր կարիերային զուգահեռ, 2019 թվականից ի վեր, Ֆարիդ Մեհրալիզադեն դարձել է հեղինակավոր տնտեսագետ Ադրբեջանի քաղաքացիական ոլորտում: Պարբերաբար հրապարակել է վերլուծական հոդվածներ, քաղաքականության փաստաթղթեր և կարծիքներ, ինչպես նաև մեդիայի ու հեռուստատեսության համար տված հարցազրույցներում ներկայացրել է կարևոր դիտարկումներ; Մեհրալիզադեի վերլուծական աշխատանքի ոլորտներն են տնտեսական անհավասարությունը և դրա գենդերային կողմերը, սոցիալական և կրթական քաղաքականությունը, կլիմայի փոփոխության հետևանքները և այլն:

Բաքվի հետազոտական ինստիտուտի հրապարակված իր հոդվածներում և քաղաքականության համառոտագրերում Մեհրալիզադեն քննադատաբար վերլուծել է բարձրագույն կրթության ֆինանսավորման, մարդկային կապիտալի թերությունների, նվազագույն աշխատավարձի հարցերի, ներքին միգրացիայի սոցիալ-տնտեսական պատճառների, կառավարության տնտեսական քաղաքականության նկատմամբ հասարակության վստահության մակարդակի և այլնի թեմաները՝ Ադրբեջանի համատեքստում։

«Ակինչի» առցանց կրթական հարթակում Մեհրալիզադեն քննարկել է մի շարք սոցիալ-տնտեսական խնդիրներ, այդ թվում՝ Ադրբեջանի տնտեսության մեջ առկա հոլանդական հիվանդությունը, երկրի կախվածությունը բրածո վառելիքից և հանրային շահերի ներկայացման հետ կապված այլ հարցեր:

Որպես հայտնի տնտեսագետ՝ Ֆարիդ Մեհրալիզադեն պարբերաբար անդրադարձել է Ադրբեջանում կլիմայի փոփոխության և սոցիալական արդարության հրատապ մարտահրավերներին։ «Չնայած տնտեսության ոչ նավթային հատվածի զարգացման վերաբերյալ բուռն քննարկումներին, արտահանման 90 տոկոսը և բյուջետային խնայողությունների 50 տոկոսը դեռևս ձևավորվում են նավթի և գազի հատվածի հաշվին», - նշել է Մեհրալիզադեն։ Անկախ Meydan TV լրատվամիջոցին տված մեկնաբանության մեջ նա խոսել է մի կողմից երկրի առջև ծառացած ջրի պակասի խնդրի լրջության, մյուս կողմից՝ ջրի վատնման զգալի մակարդակի մասին, որը պայմանավորված է կառավարության կողմից խնդրի լուծման դժկամությամբ։

Ձերբակալությունից առաջ Ֆարիդ Մեհրալիզադեն իր վերջին հարցազրույցը տվել է «Աբզաս Մեդիա»-ին, որտեղ մատնանշել է կառավարության նվազագույն աշխատավարձը երկրի զարգացման քաղաքականության փաստաթղթերում նշված մակարդակներին չբարձրացնելու ձախողումը։ «Աբզաս Մեդիա»-ն հարձակման է ենթարկվել Ադրբեջանի կառավարության կողմից՝ խոշոր կոռուպցիայի հետ կապված ԶԼՄ-ների հետևողական հետաքննությունների պատճառով: 2023 թվականից ի վեր «Աբզաս Մեդիա»-ի վեց աշխատակից ձերբակալվել է, և իրավապահ մարմինները Ֆարիդ Մեհրալիզադեի ձերբակալությունը կապել են նաև «Աբզաս Մեդիա»-ի գործի հետ:

## Ձերբակալություն և կալանք
2024 թվականի մայիսի 30-ին Ֆարիդ Մեհրալիզադեն առևանգվել է քաղաքացիական հագուստով անձանց կողմից՝ աշխատանքի գնալու ճանապարհին, Բաքվի կենտրոնական փողոցներից մեկում։ Օրվա երկրորդ կեսին, նրան բերել են իր բնակարան՝ խուզարկության։ Խուզարկություն է կատարվել այն հասցեում, որտեղ ապրում էր տնտեսագետը։ Խուզարկության ընթացքում Մեհրալիզադեն խնդրել է իր փաստաբանի ներկայությունը, սակայն իրավապահ մարմինների աշխատակիցները թույլ չեն տվել, որոնք առգրավել են Ֆարիդ Մեհրալիզադեին և նրա կնոջը՝ Նարգիզ Մուխտարովային պատկանող բոլոր սարքավորումները, փաստաթղթերը և մեքենան։

Ըստ նրա կնոջ՝ Նարգիզ Մուխտարովայի տեղական լրատվամիջոցներին տված տեղեկատվության, Մեհրալիզադեն ծեծի և վատ վերաբերմունքի է ենթարկվել ձերբակալման ժամանակ. «Ֆարիդին վատ են վերաբերվել, առևանգման և տարման ժամանակ նրա գլխին պարկ են հագցրել»։ Մեհրալիզադեին ձերբակալելիս քաղաքացիական հագուստով իրավապահ մարմինների աշխատակիցները պարկ են հագցրել նրա գլխին և ուժով տարել։ Մեհրալիզադեին տարել են մոտակա վայր, որը նա չի կարողացել նույնականացնել, և որոշ ժամանակ պահել այնտեղ։ Միայն այն ժամանակ, երբ նա եղել է Բաքվի ոստիկանության գլխավոր վարչությունում, նրա գլխից պարկն հանել են, և նա կարողացել է հասկանալ, թե որտեղ է գտնվում։

Մեհրալիզադեի փաստաբանին թույլ չեն տվել մտնել Բաքվի քաղաքի գլխավոր ոստիկանական բաժանմունք մինչև ժամը 18:30-ը: 2024 թվականի հունիսի 1-ին նրա դեմ հարուցվել է քրեական գործ՝ Քրեական օրենսգրքի 206.3.2 հոդվածի համաձայն: 2024 թվականի հունիսի 1-ին Խաթայիի շրջանային դատարանը որոշում է կայացրել նրա նախնական կալանքի վերաբերյալ՝ երեք ամիս 20 օր ժամկետով՝ « Աբզաս Մեդիայի» գործով «անձանց խմբի կողմից նախնական պայմանավորվածությամբ մաքսանենգության մեղադրանքով։ Ո՛չ դատարանի, ո՛չ էլ քննիչի որոշման մեջ չի եղել որևէ ապացույց, որը կհաստատեր Մեհրալիզադեի մասնակցությունը այսպես կոչված «Աբզասի» գործին։ «Աբզաս Մեդիան» նույնպես հայտարարություն է տարածել և հայտարարել, որ չի համագործակցել Մեհրալիզադեի հետ:

Մեհրալիզադան բողոքարկել է՝ նշելով, որ իր կալանքի համար որևէ արդարացում չկա։ 2024 թվականի հունիսի 6-ին Բաքվի վերաքննիչ դատարանը մերժել է վերաքննիչ բողոքը՝ կրկնելով ստորին ատյանի կողմից բերված պատճառները։ Նրա փաստաբանները դիմում են ներկայացրել Խաթայիի շրջանային դատարան՝ խնդրելով նրան ազատ արձակել գրավի կամ տնային կալանքի դիմաց։ 2024 թվականի հուլիսի 3-ին Խաթայիի շրջանային դատարանը մերժել է դիմումը, իսկ 2024 թվականի հուլիսի 10-ին Բաքվի վերաքննիչ դատարանը ուժի մեջ թողեց որոշումը։

## Ազատ արձակման կոչեր
Հուլիսի 5-ին Ֆարիդ Մեհրալիզադեի ձերբակալությանը արձագանքելով՝ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակ Մեթյու Միլլերը հայտարարել է. «Մենք խորապես մտահոգված ենք Ադրբեջանի քաղաքացիական հասարակության անդամների շարունակական ձերբակալություններով։ Նրանք, ովքեր իրացնում են իրենց հիմնարար իրավունքները, այդ թվում՝ խոսքի ազատությունը, չպետք է կալանքի ենթարկվեն դրա համար։ Եվ մենք շարունակում ենք կոչ անել Ադրբեջանի կառավարությանը անհապաղ ազատ արձակել անարդարացիորեն կալանավորված բոլոր անձանց և հարգել բոլորի մարդու իրավունքներն ու հիմնարար ազատությունները»։

Հունիսի 24-ին Ադրբեջանի մի խումբ ավագ տնտեսագետներ կոչ են արել համապատասխան պետական մարմիններին ազատ արձակել Ֆարիդ Մեհրալիզադեին։

2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Եվրոպական խորհրդարանը բանաձև է ընդունել, որով դատապարտել է Ադրբեջանում մարդու իրավունքների խախտումները և կոչ անում ազատ արձակել Ֆարիդին և մյուս քաղբանտարկյալներին։

ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը նույնպես կոչ է արեցլազատ արձակել Մեհրալիզադեին և Ադրբեջանում բանտարկված մյուս լրագրողներին։

25 քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ, այդ թվում՝ «Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեն», «Human Rights Watch»-ը, «PEN America»-ն և «Լրագրողներ առանց սահմանների»-ն, 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին հայտարարություն են տարածել՝ կոչ անելով Ադրբեջանի կառավարությանը ազատ արձակել «Abzas Media»-ի գործով բոլոր մեղադրյալներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ