Մաթհուրա

**Մաթհուրա (Mathura. [[język hindi|hindi]]: मथुरा, [[język urdu|urdu]]: متھرا))**, .mɐ.t̪ʰʊ.ɾäː.  Մաթրա, քաղաք Հյուսիսային Հնդկաստանում, Ուտար Պրադեշ նահանգում, Ջամնա գետի ափին։ Համարվում է սուրբ քաղաք՝ Կրիշնա աստծո ծննդավայր: Հայտնի է բուդդայական հին հուշարձաններով (մ.թ.ա. IV-III դարեր) և հինդուական տաճարներով։ Զբաղեցնում է ընդհանուր առմամբ մոտավորապես 39 քառակուսի կիլոմետր տարածք: 2001 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 298 827, 2011 թվականի տվյալներով՝ 454 937։ Քաղաքում առավել գործածական լեզուներն են հինդին և ուրդուն: Տրանսպորտային հանգույց է։ Կա բուսական յուղի, հագուստեղենի արտադրություն, քիմիական, տեքստիլ արդյունաբերություն, մետաղամշակություն, ոսկերչություն։

## Պատմություն
Հիմնվել է քարավանային կարևոր ճանապարհների խաչմերուկում՝ որպես առևտրային կենտրոն և մեծ դեր է խաղացել Հնդկաստանի տնտեսական կյանքում։ Մ. թ. ա. 6-րդ դարում դարձել է Շուրասեն թագավորության մայրաքաղաքը։ Մ. թ. ա. 4-րդ դարից մինչև 2-րդ դարը գտնվել է Մաուրիա կայսրության կազմի մեջ: Մ.թ.ա 3-րդ դարում հունական աղբյուրներում հիշատակվում է որպես Մեթորա մեծ քաղաք։ Ք.ա. 1-ին դարում այն գրավել են սակասները։ Մաթհուրան դարձել է ջայնիզմի, հետագայում՝ բուդդայականության կենտրոն։ 1-ից 3-րդ դարերը՝ Քուշան թագավորության երկու մայրաքաղաքներից մեկը։ 1018 թվականին ավերվել է Աֆղանստանի կառավարիչ Ղազնի Մահմուդի կողմից։ Կրիշնայի ծննդյան տաճարը (Քեշավ Դև) ամբողջությամբ ավերվել է մոլեռանդ իսլամադավան մուղալ կառավարիչ Աուրանգզեբի կողմից , և դրա հիմքերի վրա վերջինս կառուցել է այսպես կոչված. Ուրբաթ մզկիթը ( Katra Masjid ), որը հինդուների և մուսուլմանների միջև կատաղի հակամարտությունների վայր է դեռ էլի և գտնվում է զինվորական ու ոստիկանական խիստ հսկողության ներքո: 1815 թվականին Սեթ Գոկուլդաս Փարիխը հենց մզկիթի մոտ հիմնել է Կրիշնայի նոր տաճարը ( Դվարիկադեհեշ ), որը ստորգետնյա անցումով միացված էր Կրիշնայի ծննդյան պատվին կառուցված մատուռին, որը գտնվում է մզկիթի տակ:

1947 թվականից Մաթուրան դարձել է կարևոր արդյունաբերական կենտրոն, որտեղ գործում է Ասիայի ամենամեծ նավթավերամշակման գործարաններից մեկը՝ տարեկան 8 միլիոն տոննա կարողությամբ:

## Պատկերասրահ

Indian Museum Kolkata 15121.jpg|Բոթհիսաթվա. Մաթհուրա, I դարի վերջ
Image:MathuraLionCapital.JPG|Հնդկա-սկյութական սյան խոյակ՝ առյուծների քանդակներով, I դար
Image:Buddha, Mathura IIe s. Musée Guimet.jpg|Բուդդա: Մաթհուրա, II դար.
Image:MathuraYaksa.jpg|Յակշա, I — II դար
Image:Uttar pradesh, epoca gupta, buddha, da mathura, 450 ca..JPG|Բուդդայի իրան. Մաթհուրա, Գուպտա կայսրություն (V դարի կեսեր)
Image:Vishnu sculpture.jpg|Վիշնու. Մաթհուրա, Գուպտա կայսրություն (V դարի կեսեր)
KITLV 87971 - Unknown - Sculpture of a woman at Mathura in British India - 1897.tif|Կնոջ հնագույն արձան. 2-րդ դար
Vishram Ghat.jpg|Վիշրամ գհաթ
Life in colour - Thousands celebrate Holi in Mathura.jpg|Կրիշնայի փառաբանության ծես
Mathura Temple-Mathura-India0002.JPG|Կրիշնայի տաճարը
Mathura India (2).JPG|Կրիշնայի տաճարի մուտքը
*Bindrabun -Vrindavan-. Gate of Shet Lukhmeechund's Temple; a photo by Eugene Clutterbuck Impey, 1860's.jpg|Լուխմիչունդի տաճարի դարպասը
KANS FORT.jpg|Բերդը
Government Museum - Mathura 2013-02-23 5016.JPG|Թանգարանը
MTJ - Mathura Junction Railway Station.jpg|Երկաթուղային կայարանը


## Կլիմա
Մաթհուրային բնորոշ է շոգ կիսաչորային կլիման, Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ *BSh*: 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* John Bowker (2002). *The Cambridge Illustrated History of Religions*, p.60.
* Konow, Sten. Editor. 1929. *Kharoshthī Inscriptions with Exception of those of Asoka*. Corpus Inscriptionum Indicarum, Vol. II, Part I. Reprint: Indological Book House, Varanasi, 1969.
* Mukherjee, B. N. 1981. *Mathurā and its Society: The Śaka-Pahlava Phase*. Firma K. L. M. Private Limited, Calcutta.
* Sharma, R. C. 1976. *Mathura Museum and Art*. 2nd revised and enlarged edition. Government Museum, Mathura.

## Արտաքին հղումներ
* Mathura City E-Portal - Մաթհուրա քաղաքի հարթակը 
* Մաթհուրայի վերաբերյալ հոդված "Dictionary on Pali Proper Names"-ում 
* ''The Jain stûpa and other antiquities of Mathura'', by Smith, Vincent Arthur, 1848-1920. (1901)

Կատեգորիա:Հնդկաստանի նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուխտագնացության վայրեր
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ