Հունաստանի տնտեսական կարգավորման երրորդ ծրագիր

**Հունաստանի տնտեսական կարգավորման երրորդ ծրագիր**, սովորաբար անվանում են **երրորդ փրկարարական փաթեթ** կամ **երրորդ հուշագիր**, Հունաստանի Հանրապետությանը ֆինանսական օգնություն տրամադրելու վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագիր Հունաստանի կառավարության պարտքային ճգնաժամը հաղթահարելու նպատակով։

Ստորագրել է 2015 թվականի հուլիսի 12-ին Հունաստանի կառավարությանը վարչապետ Ալեքսիս Ցիպրասի գլխավորությամբ, և դրա ժամկետը լրացել է 2018 թվականի օգոստոսի 20-ին։

## Պատմություն
### 2012 թվական
2012 թվականի փետրվարի 22-ի «Financial Times»-ի խմբագրականում պնդվել է, որ առաջնորդները «ապացուցել են, որ անկարող են համաձայնության գալ այնպիսի լուծման շուրջ, որը կրկին վերանայման կարիք չի ունենա», որ լավագույն դեպքում գործարքը կարող է հույս ունենալ լուծել Հունաստանի աղետի միայն մեկ մասը՝ երկրի թուլացած պետական ֆինանսները, չնայած որ կարող է դա էլ չլինել։

Գերմանիայի ֆինանսների նախարար Վոլֆգանգ Շոյբլեն և Եվրախմբի նախագահ Ժան-Կլոդ Յունկերը կիսել են իրենց կասկածամտությունը և չեն բացառել երրորդ փրկարարական փաթեթը։ Եվրոպական հանձնաժողովի, ԵԿԲ-ի և ԱՄՀ-ի արտահոսած պաշտոնական զեկույցի համաձայն՝ Հունաստանը կարող է ևս 50 միլիարդ եվրոյի (66 միլիարդ դոլար) կարիք ունենար 2015-ից 2020 թվականներին։

2012 թվականի մայիսի կեսերին ճգնաժամը և ընտրություններից հետո նոր կոալիցիոն կառավարություն ձևավորելու անհնարինությունը հանգեցրել են ուժեղ ենթադրությունների, որ Հունաստանը ստիպված կլինի դուրս գալ Եվրագոտուց։ Հնարավոր ելքը հայտնի է դարձել որպես «Grexit» և սկսել է ազդել միջազգային շուկայի վարքագծի վրա, ինչպես նաև առաջացնելով հունական բանկերում բանկային ավանդների արագացված անկում (որը սովորաբար անվանում են բանկային խուճապ):

Հունաստանում, 2012 թվականի մայիսին կայացած խորհրդարանական ընտրություններից հետո կառավարություն ձևավորելու բոլոր փորձերի ձախողումից հետո, հունիսի կեսերին ստիպված եղան հայտարարել երկրորդ նոր ընտրությունների մասին։ Նոր ընտրությունները հանգեցրել են պահպանողական «Նոր ժողովրդավարություն» կուսակցության՝ սոցիալ-դեմոկրատ ՊԱՍՈԿ-ի և դեմոկրատ-սոցիալիստական DIMAR-ի հետ համատեղ ազգային փրկության կառավարության ձևավորմանը, որը պաշտպանել է ստորագրված փրկարարական ծրագրով ուրվագծված հիմնական սկզբունքների շարունակական պահպանումը։ Սակայն նոր կառավարությունը անմիջապես խնդրել է իր պարտատերերին տրամադրել ևս երկու տարի՝ ժամկետը 2015 թվականից երկարաձգելով մինչև 2017 թվականը, նախքան ինքնաֆինանսավորվելը, իսկ բյուջետային փոքր դեֆիցիտը լիովին ծածկվել էր մասնավորեցման ծրագրից ստացված արտառոց եկամուտներով։

### 2013-2014 թվակակններ
2013 թվականի օգոստոսին Շոյբլեն հայտնել է իր սպասումները, որ «Հունաստանում պետք է լինի ևս մեկ (փրկարարական) ծրագիր», դիտողություն, որը խիստ քննադատության է արժանացել Գերմանիայի կառավարող կոալիցիայի մյուս անդամների կողմից։ Սակայն, շուտով Եվրոպական կայունության մեխանիզմի (ESM) ղեկավար Կլաուս Ռեգլինգը միացել է Շոյբլեի խոսքերին՝ գերմանական Handelsblatt բիզնես օրաթերթին ասելով, որ Հունաստանը կարող է երրորդ փրկարարական փաթեթի կարիք ունենալ արդեն 2014 թվականին։

2014 թվականի փետրվարին հաղորդվել է, որ Եռյակը կրկին քննարկում է Հունաստանին 15-17 միլիարդ եվրոյի չափով երրորդ փրկարարական փաթեթի առաջարկը, սակայն այժմ՝ Եռյակի հին պարտքի լրացուցիչ պարտքի մեղմացման հետ մեկտեղ՝ Եվրոպական կայուն զարգացման հիմնադրամի պարտատոմսերի մարման ժամկետը 30-ից 50 տարի երկարաձգելու և Հունաստանի վարկային ծրագրի միջոցով ԵՄ մյուս բոլոր անդամ պետություններին պարտքի սկզբնական 80 միլիարդ եվրոյի պարտքի տոկոսադրույքը 0.5%-ով իջեցնելու միջոցով։ Այս հնարավոր երրորդ փրկարարական վարկի վերաբերյալ որոշումը, սակայն, կախված է երկրորդ փրկարարական ծրագրի երրորդ վերանայման ավարտից և կախված կլինի Հունաստանի կողմից այդ ծրագրում նշված բոլոր պայմանների կատարումից, որոնք ներառում են վերջնական հարկաբյուջետային տվյալները, որոնք պետք է հաստատեն, որ 2013 թվականին իսկապես ձեռք է բերվել առաջնային ավելցու։

### 2015-2018 թվականներ
Բանակցությունների հետաքննչական լուսաբանումները մանրամասնորեն ներկայացնում են Հունաստանի կառավարության և նրա վարկատուների միջև եղած անջրպետը։ Համաձայնության հասնելն ավելի է դժվարացել Հունաստանի կառավարության կողմից Եվրոպայի փախստականների ճգնաժամը որպես բանակցային խաղաքար օգտագործելու փորձերի պատճառով իր միգրացիոն դիվանագիտության մեջ։ Մի քանի ամիս տևած բանակցություններից հետո, 2015 թվականի հուլիսի 12-ին, Հունաստանի վարչապետ Ալեքսիս Ցիպրասը վարկատուների հետ համաձայնության է եկել ESM նոր ծրագրի վերաբերյալ։ Հունաստանը ստացել է մինչև 86 միլիարդ եվրոյի վարկ, որը Հունաստանին է տրամադրվել աստիճանաբար՝ 2015 թվականից մինչև 2018 թվականի հունիսը։ Սա ներառում է մինչև 25 միլիարդ եվրոյի բուֆեր բանկային ոլորտի համար՝ բանկերի վերակապիտալացման և լուծարման հնարավոր ծախսերը հոգալու համար։ Փոխարենը, Հունաստանը ստիպված է եղել  արդյունավետացնել ԱԱՀ համակարգը և ընդլայնել հարկային բազան՝ եկամուտները մեծացնելու համար, բարեփոխել կենսաթոշակային համակարգը, պաշտպանել ELSTAT-ի լիակատար իրավական անկախությունը, ավտոմատ կերպով կրճատել պետական ծախսերը՝ առաջնային ավելցուկներ ստանալու համար, բարեփոխել արդարադատությունը՝ դատական գործընթացը արագացնելու և ծախսերը կրճատելու նպատակով, իրականացնել OECD գործիքակազմ I-ի բոլոր առաջարկությունները, արդիականացնել աշխատաշուկայի օրենսդրությունը, արդիականացնել և ամրապնդել Հունաստանի վարչակազմը, չեղարկել Ցիպրասի կառավարության կողմից փետրվարի 20-ի համաձայնագրին հակասող օրենքները՝ բացառությամբ «մարդասիրական ճգնաժամի» վերաբերյալ օրենքի՝ կամ սահմանել հստակ փոխհատուցող համարժեքներ հետագայում ստեղծված իրավունքների համար (օրինակ՝ ազատված պետական ծառայողների վերագործարկման համար), վերակապիտալացնել բանկերը և մասնավորեցնել 50 միլիարդ դոլարի պետական ակտիվներ: Մինչև 2020 թվականը Հունաստանում աճին և աշխատատեղերի ստեղծմանը նպաստելու համար Եվրոպական հանձնաժողովը օգնել է մոբիլիզացնել մինչև 35 միլիարդ եվրո՝ ներդրումները և տնտեսական գործունեությունը, այդ թվում՝ փոքր և միջին ձեռնարկություններում ֆինանսավորելու համար։ Եվրոպայի ներդրումային ծրագիրը ֆինանսավորման հնարավորություններ է տրամադրել նաև Հունաստանին։

Օգոստոսի 14-ին, ամբողջ գիշեր տևած բուռն բանավեճից հետո, Հունաստանի խորհրդարանը աջակցել է երկրի նոր փրկարարական գործարքին, չնայած «Սիրիզայի» ավելի քան 40 պատգամավորներ դեմ են քվեարկել գործարքին, և Ցիպրասը ստիպված հույսը դրել է ընդդիմության՝ «Նոր դեմոկրատիայի», «Պոտամիի» և «ՊԱՍՈԿ»-ի աջակցության վրա։ Խորհրդարանի որոշումից հետո Եվրախումբը ողջունել է Հունաստանի և նրա վարկատուների միջև կնքված համաձայնագիրը և նախաձեռնել է նոր ESM ծրագրի հաստատման համար անհրաժեշտ ազգային ընթացակարգերի մեկնարկը։ Այս ազգային ընթացակարգերն ավարտվել են օգոստոսի 19-ին, և Հունաստանը ստացել է մինչև 26 միլիարդ եվրոյի սկզբնական տրանշի առաջին վճարումը։

## Տես նաև
* Հունաստանի առաջին տնտեսական կարգավորման ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի տնտեսություն