Ադրբեջանի թվային զարգացման և տրանսպորտի նախարարություն

**Թվային զարգացման և տրանսպորտի նախարարություն** (), տրանսպորտի, այդ թվում՝ ծովային տրանսպորտի, քաղաքացիական ավիացիայի, կապի (հեռահաղորդակցություն և փոստ), բարձր տեխնոլոգիաների (տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, միկրոէլեկտրոնիկա, նանո, բիո և այլ նորարարական գիտատար տեխնոլոգիաներ) բնագավառում պետական քաղաքականություն և կարգավորում իրականացնող գործադիր իշխանության կենտրոնական մարմին:

## Պատմություն
### ԱԴՀ ժամանակաշրջան
1918 թվականի մայիսի 28-ին Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության կառավարության կազմում ստեղծվել է փոստի և հեռագրության նախարարությունը: Առաջին նախարարները եղել են Խուդադատ-բեկ Մելիք-Ասլանովը, Ագա Հաջի Աշուրովը, Ջամո-բեկ Հաջինսկին։

### ԽՍՀՄ ժամանակաշրջան
1920 թվականի ապրիլի 28-ին` Ադրբեջանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո, ստեղծվել է փոստային, հեռագրային և կապի ժողովրդական կոմիսարիատը։ Հանձնակատար է նշանակվել Ջամիլ Վեզիրովը։

Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում կապի ոլորտի կառավարումն իրականացրել է երկրում ԽՍՀՄ կապի նախարարության մշտական ներկայացուցիչը։

1955 թվականի հունվարի 8-ին ստեղծվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ կապի նախարարությունը։

Մինչև 1956 թվականը գործել է Ադրբեջանական ԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի և ավտոճանապարհների մինիստրությունը։ 1956 թվականի օգոստոսի 11-ին մինիստրությունը վերափոխվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի նախարարության։

### Ժամանակակից ժամանակաշրջան
2004 թվականի փետրվարի 20-ին վերացվել է կապի նախարարությունը և դրա հիման վրա ստեղծվել է կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը։

2014 թվականի մարտի 7-ին Ադրբեջանի կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարության հիման վրա ստեղծվել է կապի և բարձր տեխնոլոգիաների նախարարությունը։

2017 թվականի փետրվարի 13-ին տրանսպորտի և կապի ու բարձր տեխնոլոգիաների նախարարությունները միավորվել են, և դրանց հիման վրա ստեղծվել է Ադրբեջանի տրանսպորտի, կապի և բարձր տեխնոլոգիաների նախարարությունը։

2021 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Տրանսպորտի, կապի և բարձր տեխնոլոգիաների նախարարությունը վերանվանվել է Թվային զարգացման և տրանսպորտի նախարարություն։

## Նախարարության գործունեության ոլորտներ
Նախարարությունը գործունեություն է ծավալում հետևյալ ոլորտներում.

* մասնակցում է համապատասխան բնագավառում միասնական պետական քաղաքականության ձևավորմանը և ապահովում այդ քաղաքականության իրականացումը
* իրականացնում է պետական կարգավորում, պետական վերահսկողություն և համակարգում համապատասխան բնագավառը
* իրականացնում է միջազգային համագործակցություն համապատասխան ոլորտում
* միջոցներ է ձեռնարկում համապատասխան ոլորտում ներդրումներ ներգրավելու համար
* համապատասխան պետական մարմինների հետ համատեղ ապահովում է միջազգային և տեղական նշանակության ներդրումային նախագծերի մշակումը, իրականացումը և կառավարումն ըստ համապատասխան ոլորտի
* օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով տալիս է համապատասխան բնագավառում ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու լիցենզիաներ և թույլտվություններ, վերահսկում է լիցենզիաների և թույլտվությունների պայմանների պահպանումը
* առաջարկություններ է ներկայացնում Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքով անցնող բոլոր տրանսպորտային միջանցքների զարգացման և մրցունակության բարձրացման համար
* վերահսկում է քաղաքացիական ավիացիայի նավավարման անվտանգության, ավիացիոն անվտանգության, ինչպես նաև քաղաքացիական օդանավերի՝ շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջներին համապատասխանության ապահովումը
* կազմակերպում է ծովային նավարկության անվտանգության համակարգ
* ապահովում է հեռահաղորդակցության, այդ թվում՝ անլար տեխնոլոգիաների, լայնաշերտ համացանցի, փոստի, ռադիո-հեռուստատեսային հեռարձակման զարգացումը և ռադիոհաճախականությունների արդյունավետ օգտագործումը
* մասնակցում է տարանցիկ տեղեկատվական մայրուղիների և հանգույցների, տարածաշրջանային տեղեկատվական ծառայությունների ստեղծմանը և ընդլայնմանը
* համապատասխան պետական մարմինների հետ համատեղ նախապատրաստում և իրականացնում է բարձր տեխնոլոգիաների գիտատեխնիկական և նորարարական քաղաքականություն
* համապատասխան պետական մարմինների հետ համատեղ միջոցառումներ է իրականացնում բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի կարողությունների հզորացման, մրցունակ բարձր տեխնոլոգիական, գիտատար, ռեսուրս խնայող ապրանքների և ծառայությունների արտադրության խթանման և նորարարական ձեռներեցության զարգացման ուղղությամբ
* համապատասխան պետական մարմինների հետ համատեղ իրականացնում է խաղաղ նպատակներով միջուկային տեխնոլոգիաների զարգացման և օգտագործման կազմակերպման աշխատանքները
* մասնակցում է տեղեկատվական անվտանգության ապահովման, գլոբալ կիբերհարձակումների կանխարգելման, ազգային էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների պաշտպանության բնագավառում քաղաքականության մշակմանն ու իրականացմանը
* համապատասխան պետական մարմինների հետ համատեղ միջոցառումներ է իրականացնում պետական իշխանության մարմինների հատուկ նշանակության հեռահաղորդակցության ցանցերի կառուցման, շահագործման, անվտանգության ապահովման ուղղությամբ
* համապատասխան պետական մարմինների հետ համատեղ մասնակցում է «էլեկտրոնային կառավարության» զարգացման գործընթացին
* կազմակերպում է «կառավարական ամպի» գործունեությունը և օգտագործումը
* ապահովում է էլեկտրոնային ստորագրության ենթակառուցվածքների զարգացումը և դրա լայն կիրառումը
* մշակում և իրականացնում է տեղեկատվական հասարակության զարգացմանն ուղղված միջոցառումներ
* վերահսկողություն է իրականացնում համապատասխան բնագավառում պետական գույքի ռացիոնալ օգտագործման նկատմամբ և ապահովում է պետական շահերի պաշտպանությունը
* իրականացնում է նորմատիվային գործունեություն համապատասխան ոլորտում
* միջոցներ է ձեռնարկում համապատասխան ոլորտի զարգացման համար

## Կառուցվածք
### Նախարարության կառուցվածքային ստորաբաժանումներ

* Տրանսպորտային քաղաքականության վարչություն
* Տրանսպորտի կարգավորման վարչություն
* Տեխնոլոգիական զարգացման վարչություն
* Ռազմավարական վերլուծության, նորարարության և թվայնացման բաժին
* Ֆինանսական բաժին
* Միջազգային համագործակցության վարչություն
* Մարդկային ռեսուրսների կառավարման վարչություն
* Ներքին վերահսկողության և աուդիտի վարչություն
* Իրավաբանական բաժին
* Փաստաթղթերի և բողոքարկումների հետ աշխատելու բաժին
* Ծրագրի կառավարման բաժին

### Նախարարության կազմում ընդգրկված հիմնարկներ
* Քաղաքացիական ավիացիայի պետական գործակալություն
* Էլեկտրոնային անվտանգության ծառայություն

### Նախարարության ենթակայության տակ գտնվող կազմակերպություններ
* Ազերկոսմոս
* Տեղեկատվական և կապի տեխնոլոգիաների գործակալություն
* Նորարարության և թվային զարգացման գործակալություն
* Ադրբեջանի ցամաքային տրանսպորտի գործակալություն
* Պետական ծովային և նավահանգստային գործակալություն
* «Ազտելեկոմ» ՍՊԸ
* ՍՊԸ «Բաքու հեռախոսային հաղորդակցություն» ՍՊԸ
* «Ազերպոստ» ՍՊԸ
* «Ռադիո և հեռուստատեսային հեռարձակման և արբանյակային կապի» արտադրական ասոցիացիա
* Ռադիոհաճախականության պետական վարչություն
* «ԱզԻնՏելեկոմ» ՍՊԸ
* «Բաքու տաքսի սերվիս» ՍՊԸ
* «Տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառման և ուսուցման կենտրոն» ՍՊԸ
* Էլեկտրոնային անվտանգության ծառայություն

## Նախագծեր
Նախարարությունը իրականացրել է հետևյալ ծրագրերը.

### «Technest» կրթաթոշակային ծրագիր
«Technest» կրթաթոշակային ծրագիրը, որպես ազգային կրթաթոշակային ծրագիր, ապահովում է կրթության և վերապատրաստման հնարավորություններ տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների (ՏՀՏ) ոլորտում: Այս ծրագրի հիմնական նպատակն է աջակցել երկրում ՏՀՏ աշխատուժի զարգացմանը և բավարարել ՏՀՏ աշխատուժի կարիքները: Ծրագիրը կրթաթոշակներ է շնորհել ավելի քան 600 հոգու 2021-2022 ուսումնական տարում և ավելի քան 3000 հոգու 2022-2023 ուսումնական տարում: «Technest» կրթաթոշակային ծրագիրը համագործակցում է երկրի առաջատար կրթական կենտրոնների հետ՝ ՏՀՏ ոլորտի մասնագետների պատրաստման համար և կազմակերպում է մրցույթներ ՏՀՏ ամենահայտնի դասընթացներին ընդունելու համար։ Այս մրցույթները բաղկացած են մի քանի փուլից, և միայն բոլոր փուլերում հաջողության հասած թեկնածուները և Ադրբեջանի` 18 տարեկանից բարձր քաղաքացիները կարող են ստանալ այս կրթաթոշակը։

### Թվինինգ
2022 թվականի հոկտեմբերի 7-ին մեկնարկել է «Ադրբեջանում ճանապարհային անվտանգության ուժեղացում» Թվինինգ ծրագիրը՝ նպատակ ունենալով բարելավել Ադրբեջանում ճանապարհային անվտանգությունը: Այս ծրագիրը ֆինանսավորվում է Եվրոպական միության կողմից, իսկ անմիջական շահառուն ԱՀ թվային զարգացման և տրանսպորտի նախարարությունն է։ Ծրագրի գործընկերներն են Լեհաստանում Եվրոպական Միության Տրանսպորտային ծրագրի կենտրոնը և Լիտվայի Տրանսպորտային անվտանգության վարչությունը: Այս նախագիծն իրականացվում է 2018 թվականի դեկտեմբերի 27-ի թիվ 852 հրամանով հաստատված «Ադրբեջանի Հանրապետությունում 2019-2023 թվականների ճանապարհային անվտանգության պետական ծրագրի» համաձայն:

### Պետական հովանավորություն
Այն ստեղծվել է 2019 թվականի հունիսի 3-ին՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի «Պետական հովանավորության (G-cloud) ստեղծման և հովանավորման ծառայությունների մատուցման ոլորտում միջոցառումների մասին» հրամանագրով։ Ենթակառուցվածքների ստեղծման հիմնական նպատակներն են պետական մարմինների տեղեկատվական համակարգերի շահագործումը, ենթակառուցվածքների ստեղծումը և ստանդարտների ձևավորումը, միջոցառումների համակարգումը, պետական կառավարման համակարգում տեղեկատվական համակարգերի ստեղծման և պահպանման ծախսերի նվազեցումը և կենտրոնացված, անվտանգ և կայուն ենթակառուցվածք պետական մարմինների համար։

### Ադրբեջանի կիբերանվտանգության կենտրոն
Ադրբեջանի կիբերանվտանգության կենտրոնը ստեղծվել է 2023 թվականի մարտի 28-ին Ադրբեջանի Հանրապետության թվային զարգացման և տրանսպորտի նախարարության և Իսրայելի Տեխնոն ինստիտուտի կողմից՝ «PASHA Holding» ընկերությունների խմբի աջակցությամբ: Բացմանը ելույթ են ունեցել Պետական անվտանգության ծառայության ղեկավար, գեներալ-գնդապետ Ալի Նագիևը, թվային զարգացման և տրանսպորտի նախարար Ռաշադ Նաբիևը, Իսրայելի նախկին ԱԳ նախարարը, Տեխնիոնի դեսպանը, գործադիր փոխնախագահ Գաբի Աշքենազին Իսրայելի դեսպանատների ներկայացուցիչներ և այլ հաստատությունների պաշտոնյաներ: Մինչև 2026 թվականը նախատեսվում է շուրջ 1000 մարդու կիբերանվտանգության ուսուցում անցկացնել։ Միաժամանակ, Ադրբեջանում նախատեսվում է ուժեղացնել կիբերանվտանգության ոլորտում մասնագետների պատրաստման գործընթացը՝ կենտրոնում 15 դասընթացավարների վերապատրաստման միջոցով։

Կենտրոնն ունի դասասենյակներ, ուսումնական սենյակներ, մոդելավորման սենյակներ և ժամանակակից տեխնոլոգիաներով և սարքավորումներով հագեցած լաբորատորիաներ:

Կենտրոնում դասընթացների գրանցման գործընթացը սկսվել է 2022 թվականի օգոստոսին: Երկրորդ գրանցման գործընթացը սկսվել է 2023 թվականի մայիսին: Կենտրոնում վերապատրաստումը վարում են ուսուցիչները Իսրայելից։

### Տեղափոխման ծրագիր
2022 թվականին սկսեց գործել Նորարարության և թվային զարգացման գործակալության տեղափոխման ծրագիրը։ Այս նախագիծը ստեղծվել է գործակալության տեղական էկոհամակարգի զարգացման ռազմավարության հիման վրա: Տեղափոխման ծրագիրն աջակցություն է տրամադրում Ադրբեջանում աշխատող օտարերկրյա ընկերություններին տեղափոխման կազմակերպման, փաստաթղթերի ձևակերպման գործընթացի, ընկերության աշխատակիցների տեղավորման, աշխատանքային պայմանների ապահովման, կացության և աշխատանքի թույլտվության ստացման գործընթացի, բիզնես կառուցվածքի տրամադրման և վենչուրային ոլորտի ներկայացուցիչների հետ համագործակցության, իրավաբանական, ֆինանսական, բանկային հաշիվների բացման վերաբերյալ:

### «Առցանց Ադրբեջան» նախագիծ
2020-ականների սկզբից Թվային զարգացման և տրանսպորտի նախարարությունը իրականացնում է «Առցանց Ադրբեջան» նախագիծը՝ նպատակ ունենալով բարելավել բնակչության բարեկեցությունը՝ ապահովելով գերարագ ինտերնետ հասանելիություն ամենահեռավոր բնակավայրերի բնակչությանը և կազմակերպություններին։

### «Թվային Ադրբեջանի ճանապարհին»
2022 թվականի նոյեմբերի 24-ին Նորարարության և թվային զարգացման գործակալությունը մեկնարկելէ «Դեպի թվային Ադրբեջան» նախագիծը։ Այս ծրագիրն իրականացվում է մարզերում թվային գրագիտության բարձրացման, ՏՀՏ գիտելիքների և հմտությունների զարգացման, ՏՀՏ ոլորտում տարածաշրջանի առկա ներուժի չափման, մշտական մոնիտորինգի վրա հիմնված միջոցառումների ձեռնարկման և զարգացմանն աջակցելու նպատակով։ Տարածաշրջանային ծրագրի շրջանակներում նախատեսվում է իրականացնել կրթական և ճանաչողական դասընթացներ ՏՀՏ ոլորտում հետաքրքրություն և փորձ ունեցող մարզի բնակիչների հետ, ովքեր աշխատում են, սովորում և նպատակ ունեն կարիերան ծավալել այս ոլորտում։

Ծրագրի շրջանակներում անցկացված առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել Մինգեչաուր քաղաքում:

Այցելած այլ շրջաններ են՝ Աղջաբադին, Աղդաշ, Աղսու, Բեյլագան, Բարդա, Իմիշլի, Իսմայիլի, Լերիք, Նեֆթչալա, Շամախի, Եվլախ, Զագաթալա և այլ շրջաններ, ինչպես նաև Նախիջևան քաղաքը։

### SIMA Imza
SIMA Imza-ն էլեկտրոնային թվային ստորագրություն է (EDS): Էլեկտրոնային թվային ստորագրություն ստանալու իրավունք ունի Ադրբեջանի ցանկացած քաղաքացի, անհատ ձեռնարկատեր, Ադրբեջանում մշտապես բնակվող օտարերկրյա քաղաքացի։ Ստորագրություն ստանալու համար անհրաժեշտ է նույնականացման քարտ (կամ այլ օժանդակ փաստաթուղթ):

Հավելվածը հիմնված է դեմքի ճանաչման տեխնոլոգիայի վրա։

SIMA Imza-ն օգտագործվում է Ադրբեջանում ավելի քան 40 կազմակերպությունների կողմից, ներառյալ բանկերը, ոչ բանկային ֆինանսական կազմակերպությունները, ապահովագրական ընկերությունները, GSM օպերատորները և պետական կառույցները: Հավելվածն օգտագործվում է ավելի քան 80 պետական էլեկտրոնային պորտալներում:

SIMA Imza հավելվածը ներկայացվել է 2022 թվականի փետրվարի 11-ին։ 2024 թվականի մարտի 30-ի դրությամբ SIMA Imza բջջային հավելվածի ներբեռնումների թիվը գերազանցել է 1 միլիոնը։

### SİMA Zəng
2024 թվականի հուլիսի 26-ին ներկայացվել է տեսազանգերի «SIMA Zəng» հավելվածը։ Հավելվածը կգործածվի ադրբեջանական բանկերի կողմից հաճախորդներին հեռահար բանկային ծառայություններ մատուցելու համար:

## Նախարարներ
* Ռամին Գուլուզադե (2017 թվականի փետրվարի 13-2021 թվականի հունվարի 26)
* Ռաշադ Նաբիև (2021 թվականի հունվարի 26-ից)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Պատմություն
* SİMA İmza – Նոր սերնդի թվային ստորագրություն
* SİMA İmza բջջային հավելվածի ներբեռնումների թիվը գերազանցել է 1 միլիոնը

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կառավարություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Կապը Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Հեռահաղորդակցությունը Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Տրանսպորտի նախարարություններ