open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շաբիեր Մենդիգուրեն

**Շաբիեր Մենդիգուրեն Էլիսեգի** (, ), բասկ գրող (արձակագիր և դրամատուրգ), խմբագիր, բլոգեր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բեասայնում։ Մանկության տարիներին երազում էր ֆուտբոլիստ դառնալ և, բացի այդ, զբաղվում էր նկարչությամբ։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է իսպաներենով, դպրոցում սովորել է Չիկի Բեգիրիստայնի և Պատչի Սուբիսարետայի հետ։

Բանասիրություն է սովորել Բասկերի Երկրի համալսարանում և իսպանական բանասիրություն՝ Հեռակա կրթության ազգային համալսարանում։ Մոտ քսան տարեկանում սկսել է փոքր գործեր հրատարակել ամսագրերում։ 1988 թվականից աշխատել է խոշորագույն ռուսալեզու հրատարակչությունում՝ որպես խմբագիր։

2004 թվականին սկսել է բլոգ վարել, որն այդ ժամանակից ի վեր փոխել է մի քանի անուն՝ «» «Օրերի թելի վրա»), «» («Թղթակերի դիետա»), «» («Կարծես մենք նորմալ մարդիկ ենք»), «» («Իմ հպարտ կարծիքով»)*։*

## Ստեղծագործություն
Մենդիգուրենն իրեն բնութագրում է այսպես․ «Մասնագիտությամբ՝ խմբագիր, հոբբիով՝ ընթերցող, կոչումով՝ գրող, կյանքում զրուցելու սիրահար, բարեբախտաբար, թե դժբախտաբար՝ բասկ»։ Գրում է պատմվածքներ, վեպեր, պիեսներ, ստեղծագործություններ երեխաների և դեռահասների համար։

Մենդիգուրենի որոշ ստեղծագործություններ թարգմանվել են իսպաներեն, կատալոներեն և գալիսերեն։ 2022 թվականի տվյալներով՝ նրա մանկական պատմվածքներից մեկը թարգմանվել է ռուսերեն, բայց չի հրատարակվել։

## Մրցանակներ
* 1988՝ Լիսարդի մրցանակ «Փոքրիկ Մոնսեի մեծ անախորժությունները» գրքի համար։
* 1992՝ Իսպանիայի գրական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ «Լավագույն արձակ ստեղծագործություն Բասկերեն լեզվով» անվանակարգում «Տասնչորս» պատմվածքների ժողովածուի համար։
* 1994՝ Չոմին Ագիրեի մրցանակ «Մեղքի ստվերը» վեպի համար։
* 2000՝ Թենե Մուխիկայի մրցանակ «Լավագույն պատմվածք» անվանակարգում։
* 2003՝ «Kutxa» մրցանակ «Լավագույն պիես» անվանակարգում։
* 2009՝ Լիսարդի մրցանակ «Մի օր Պետրե Ռոմանեսկուի կյանքից» վիպակի համար։
Տելեսֆորո Մոնսոնի, Բիցենտա Մոգելի, Տորիբիո Ալսագայի, Պեդրո Իգնասիո դե Բարտինիի մրցանակների դափնեկիր։

2013 թվականին Մենդիգուրենի 1985 թվականին գրված պիեսի հիման վրա նկարահանված «Ատելություն հասարակության հանդեպ» ներկայացումը արժանացել է Սան Սեբաստյանի թատերական մրցանակի։

## Գրական ստեղծագործությունների կերպար
Շավիեր Մենդիգուրենը ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն հիշատակվում է որպես կերպար Ուր Ապալատեգայի վեպում «Անանուն ընկերակցություն» մեր գործերը (2004), Էյտորա Արանի «Հրատարակիչը» պիեսում (2006) և Քևին Էրեդիայի «Դու այստեղ ես, Քևին» (2010) վեպում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Բլոգերներ
Կատեգորիա:Իսպանացի մանկագիրներ
Զաանենյան այծերի ցեղ

**
**Զաանենյան այծերի ցեղ*', կաթնատու ուղղության ցեղ, ընտանի այծի կաթնատու ցեղատեսակ, որը աշխարհում ամենամեծն է ու ունի ամենաբարձր բերքատվությունը։ Ստացվել է 19-րդ դարի կեսին [[Շվեյցարիա]]յում, Զաանե գետի հովտում։ Այծերը խոշոր են ամուր և չորուկ, լավ արտահայտված կաթնատու տիպի մարմնակազմվածքով, հիմնականում անեղջյուր են։ Նոխազների կենդանի զանգվածը 70-80, այծերինը 50-60 կգ է։ Բուրդը կարճ է, քստամազը՝ նուրբ, տարեկան միջին կաթնատվությունը 600-700 կգ է, կաթի յուղայնությունը՝ 3,5-4,5 %, պտղատվությունը՝ 180-250 %։ Ցեղը տարածված է Արևտակենտրոնական Եվրոպայում։ Մեծ ազդեցություն է թողնել Եվրոպայի, Ասիայի և Ամերիկայի մի շարք երկրների կաթնային այծաբուծության վրա։

== Նկարագրություն ==
Բուծվել է 19-րդ դարի կեսերին [[Շվեյցարիա]]յում (Զան գետի հովտում)՝ [[Բեռն (կանտոն)|Բեռն]] կանտոնում։

10-ամսյա լակտացիայի ժամանակ կաթնատվությունը 600-2000 կգ է։ Առավելագույն կաթնատվությունը՝ 3507 կգ կաթ, ստացվել է [[Ավստրիա]]յում։

== Պատկերասրահ ==
<center><gallery widths="200px" heights="250px" perrow="5">
Պատկեր:Chèvre Saanen Suisse Gessenay.png|Անեղջյուր զաանենյան այծ, 1896 թվական
Պատկեր:Saanen_goat.jpg|*Զաանենյան այծ'' «Լուկոզ» այծերի ֆերմայում
Պատկեր:Herd of goats Saanen.JPG|Սպիտակ զաանենյան այծեր


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այծեր
Կատեգորիա:Ընտանի կենդանիներ
Շահինշահր

**Շահինշահր** (), քաղաք Իրանի կենտրոնական մասում` Սպահան օսթանում։ Հանդիսանում է Շահինշահր և Մեյմե շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է ։

Քաղաքը գտնվում է Սպահան օսթանի արևմտյան մասում` Սպահան քաղաքից մոտ 15 կմ հյուսիս։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 173 329 մարդ, որոնք կազմում էին 54 300 տնտեսություն։ Շահինշահրը Սպահան օսթանի բնակչությամբ հինգերորդ ամենախոշոր քաղաքն է Սպահանից, Քաշանից, Հոմեյնիշահրից և Նաջաֆաբադից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սպահանի նահանգ
Կիմ Մին Ջե (ֆուտբոլիստ)

**Կիմ Մին Ջե** (; ) հարավային կորեացի ֆուտբոլիստ, գերմանական «Բավարիա» ակումբի և Հարավային Կորեայի հավաքականի կենտրոնական պաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Կիմը սկսել է կարիերան կորեական «Գյոնջու» ակումբում։ Նա ակումբում անցկացրել է վեց ամիս, որից հետո տեղափոխվել է Կորեայի Հանրապետության բարձրագույն լիգայի ակումբ՝ Ջեոնբուկ Հյունդայ Մոտորսը։ 2019 թվականի հունվարին չինական «Բեյցին Գոան» ակումբը 3,5 մլն ֆունտ ստեռլինգ է վճարել պաշտպանի տրանսֆերին։

Երկու տարի չինական ակումբում անցկացնելուց հետո Կիմը որոշեց տեղափոխվել եվրոպական ակումբ։ 2021 թվականի ամռանը նա պայմանագիր կնքեց այն ժամանակվա լավագույն թուրքական ակումբներից մեկի՝ «Ֆեներբախչեի» հետ։ Իր առաջին մրցաշրջանում նա դարձավ հիմնական կենտրոնական պաշտպանը՝ Թուրքիայի Սուպերլիգայում անցկացնելով 30 հանդիպում և դառնալով 1 գոլի հեղինակ։

2022 թվականի հուլիսին տեղափոխվել է իտալական «Նապոլի» ակումբ։ Նա պայմանագիր է ստորագրել հեռացած Կալիդու Կուլիբալիի փոխարեն։ 2022 թվականի օգոստոսի 15-ին նա իր նորամուտը նշեց «Նապոլիի» կազմում «Հելլաս Վերոնայի» դեմ խաղում։ 2022 թվականի օգոստոսի 21-ին A Սերիայի երկրորդ տուրի Մոնցայի դեմ խաղում Կիմը խփեց իր առաջին գոլը նոր ակումբի կազմում։ «Նապոլիի» կազմում դարձել է Իտալիայի չեմպիոն։

2023 թվականի հուլիսի 18-ին նա հինգ տարվա պայմանագիր է կնքել Մյունխենի «Բավարիայի» հետ։ 2023 թվականի դեկտեմբերի 18-ին նա խփել է իր առաջին գոլը ակումբի կազմում Շտուտգարտի դեմ Բունդեսլիգայի խաղում։

## Կարիերան հավաքականում
Կիմ Մին Ջեն 2017 թվականից հանդիսանում է Կորեայի Հանրապետության ազգային հավաքականի խաղացող։ Նա պետք է մասնակցեր նաև 2018 թվականի աշխարհի առաջնությանը, սակայն բաց թողեց մրցաշարը վնասվածքի պատճառով։

## Վիճակագրություն
### Հավաքականում

**Ընդհանուր։ խաղեր․ 49 / գոլեր․ 3; հաղթանակներ 26, ոչ-ոքի․ 15, պարտություն․ 8.**

## Ձեռքբերումներ
### Թիմային ձեռքբերումներ
**«Նապոլի»**
* Իտալիայի չեմպիոն 2022/2023

**«Ջեոնբուկ Հյունդայ Մոտորսը»**
* Հարավային Կորեայի չեմպիոն (**2**)։ 2017, 2018
* **Հարավային Կորեայի հավաքական (մինչև 23 տարեկան)**
* Ասիական խաղերի չեմպիոն։ 2018

**Հարավային Կորեայի հավաքական**
* Արևելյան Ասիայի չեմպիոն։ 2019

### Անհատական ձեռքբերումներ
* Քեյ-Լիգայի տարվա լավագույն երիտասարդ խաղացող 1։ 2017
* Քեյ-Լիգա-1-ի լավագույն խաղացողների տասնյակը (**2**)։ 2017, 2018
* Ասիայի գավաթի մրցաշարի թիմը. 2019
* Արևելյան Ասիայի առաջնության լավագույն պաշտպան. 2019
* Իտալիայի Ա Սերիայի ամսվա լավագույն խաղացող՝ 2022 թվականի սեպտեմբեր
* Սերիա Ա-ի տարվա պաշտպան՝ 2022/23
* Սերիա Ա-ի տարվա թիմի անդամ՝ 2022/23
* Հարավային Կորեայի տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ՝ 2023

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բեյցզին Գուանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆեներբահչեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Իզմիր)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Իզմիրի մարզի Բայընդըր քաղաքում։ 1857 թվականին կառուցված հայկական եկեղեցին 2010 թվականին Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության և Իզմիրի նահանգի ղեկավարների որոշմամբ փոխանցել է Բայընդըրի քաղաքապետարանին՝ այն մշակութային կենտրոնի վերածելու նպատակով։

Եկեղեցու շինարարության թույլտվությունը քաղաքի հայ համայնքը ստացել է 1856 թվականի նոյեմբերի 15-ին, սակայն շինարարական աշխատանքները սկսել են 3 ամիս անց՝ 1957 թվականի փետրվարի 11-ին։

Հայոց ցեղասպանությունից հետո եկեղեցին լքվել և երկար տարիներ օգտագործվել է այլ նպատակներով։ Մինչև 1980-ական թվականները այն հանդիսացել է որպես կինոթատրոն։ Քաղաքի մարզադահլիճի վերանորոգման ժամանակ եկեղեցին օգտագործվել է որպես մարզադահլիճի գույքերի համար պահեստ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Իզմիրի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Նարլըքափը)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Ֆաթիհ շրջանի Նարլըքափը թաղամասում։ Եկեղեցին կառուցվել է 1807 թվականին՝ պատրիարք Հովհաննես ԺԱ Չամաշըրճյանի օրոք։ Այնտեղ էր գտնվում Նարլըքափըի հիվանդանոցը։

Եկեղեցին առաջին անգամ վերանորոգվել է 1835 թվականին։ Սկզբնական շրջանում ծովի ալիքները հարվածում էին եկեղեցու պատերին։ 1955 թվականին կառուցված ճանապարհը եկեղեցին անջատեց ծովից։

Սուրբ Հովհաննեսը վերջին անգամ վերանորոգվել է 2006 թվականին և պաշտամունքի համար բացվել ձեռամբ Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի։

2017 թվականի սեպտեմբերի 17-ին մի խումբ ազգայնականներ քարերով հարձակվել են եկեղեցու վրա՝ գոռալով «Մահ հայերին»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Էլազըղ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառի Մեզիրե (Էլյազըղ) շրջանի Դատեմ գյուղում։ Դատեմը Մեծ Հայքի Ծոփք նահանգի Հանձիթ գավառի կենտրոնն էր։ Եկեղեցին կառուցվել է 1064 թվականին։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին լքվել է հայոց ցեղասպանությունից հետո։ Եկեղեցու վերջին քահանան մինչև 1915 թվականը եղել է Պսակ ծայրագույն վարդապետ Տեր-Խորենյանը։

## Ծանոթագրություններ
*  (in Turkish)

Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Սանդուխտ եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Սուրբ Սանդուխտ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Սարըյեր շրջանի Ռումելիհիսարը թաղամասում։ 18-րդ դարի վերջում կառուցված փայտաշեն եկեղեցին ժամանակի ընթացքում խարխուլ վիճակում էր հայտնել։ Այն վերանորոգվեց 1816 թվականին և նույն թվականին էլ քանդվել։ Եկեղեցու հոգաբարձու Ջանիկ ամիրան աքսորվել է, իսկ հոգևորականները՝ բանտարկվել։

Ջանիկ ամիրայի կտակով եկեղեցին վերանորոգվել է 1856 թվականին։ 1972 թվականին եկեղեցին հրդեհվել է։ Պատրիարք Շնորհք Գալուստյանի նախաձեռնությամբ Սուրբ Սանդուխտը կրկին վերանորոգվեց և պաշտանմունքի համար բացվեց 1978 թվականին։

Եկեղեցին վերջին անգամ վերանորոգվել է 2003 թվականին և պաշտանմունքի համար բացվել ձեռամբ Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Րաֆֆու աղբյուր-հուշարձան

**«Րաֆֆու աղբյուր-հուշարձան»** (նաև՝ **«Ռաֆֆու աղբյուր-հուշարձան»**), աղբյուր-հուշարձան Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Դահրավ գյուղում՝ Շնաքար կոչված բարձրադիր լեռան ճակատին։

## Պատմություն
Տարիներ առաջ Րաֆֆին գալիս է Դահրավ գյուղ` տեղի քաջերի պատմությունը գրելու։ Նա շրջում է տնետուն, հարցուփորձ անում ծերերին, կարդում մամռակալած քարերի գրերը։ Րաֆֆու խնդրանքով գյուղացիները շուռ են տալիս Աբրահամենց այգու մոտ ընկած հսկայական սալաքարը` նրա վրա եղած գրերը կարդալու համար։ Րաֆֆու մեկնելուց հետո այդ սալաքարի տեղից սկսում է առատ ջուր բխել։ Դահրավցիների ուրախությանը չափ չի լինում, քանի որ մինչ այդ ջուր բերելու համար նրանք ստիպված էին իջնել մոտակա ձորը։ Այդ աղբյուրը հիմա էլ կա և կոչվում է *Րաֆֆու աղբյուր*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուր-հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի հուշարձաններ
Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին (Տանձատափ)

**«Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին»**, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվածների հուշարձան Սյունիքի մարզի Տանձատափ գյուղում։ Գտնվում է գյուղի գերեզմանոցի հարավային մասում։ Հուշարձանը ներառված է՝ Տանձատափի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Տեղադրվել է 1975 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային զինվորական հուշահամալիրներ և գերեզմանատներ Հայաստանում
Շահրեզա

**Շահրեզա** (), քաղաք Իրանի կենտրոնական մասում` Սպահան օսթանում։ Հանդիսանում է Շահրեզա շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է ։

Քաղաքը գտնվում է Սպահան օսթանի հարավ-արևմտյան մասում` Սպահան քաղաքից մոտ 70 կմ հարավ, Սպահանը Շիրազի հետ կապող ճանապարհի վրա։ Գտնվում է լեռնային տեղանքում` շրջապատված լինելով Կենտրոնական Զագրոսի լեռներով։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 134 952 մարդ, որոնք կազմում էին 43 478 տնտեսություն։ Շահրեզան Սպահան օսթանի բնակչությամբ վեցերորդ ամենախոշոր քաղաքն է Սպահանից, Քաշանից, Հոմեյնիշահրից, Նաջաֆաբադից և Շահինշահրից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սպահանի նահանգ
Ծաղիկներով ծաղկաման

**«Ծաղիկներով ծաղկաման»** (), ֆրանսիացի նկարիչ, նատյուրմորտի և ծաղկային կոմպոզիցիաների նկարների վարպետ Աննա Վալայե-Կոստերի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1781 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 40 × 31 սմ։

Այսօր «Ծաղիկներով ծաղկաման» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Նանսիի կերպարվեստի թանգարանում (Նանսի, Ֆրանսիա)։

## Պատմություն
«Ծաղիկներով ծաղկաման» ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1781 թվականին՝ ամուսնանալուց անմիջապես հետո։ Կտավը համարվում է ծաղկեփնջերի շարքի նկար, որը ստեղծվել է սկսած 1772 թվականից։ Այս նատյուրմորտը Նանսիի կերպարվեստի թանգարանում հայտնվել է մինչև 1845 թվականը՝ Բոլյոյի նվիրատվությամբ։  1891 թվականից մինչև 1900 թվականը նկարը ենթարկել են վերականգնման, քանի որ մակերևույթը դեղնել էր։

## Նկարագիր
Աննա Վալայե-Կոստերին հաջողվել է բազմազան ծաղիկներից ստանալ ներդաշնակ փունջ։ Ծաղիկները դրված են երկնագույն-փիրուզե գույնի ճենապակե ծաղկամանում։ Դրա գույնը համադրվում է կապտականաչ տերևների և կտավատի փոքրիկ ծաղիկների հետ՝ ընդգծելով մարգարտասպիտակ հազարաթերթ վարդն ու ոջլադեղի ճյուղը։ Վարդասպիտակ հողմածաղիկը լավագույնս համադրվել է իր հարևանի՝ ոսկեգույն տերևի հետ։ Կան նաև նկարված շոկոլադագույն ականջավոր գնարբուկ և մանուշակ․ վերջինս ուժեղացնում է ընդհանուր տպավորությունը։

«Ծաղիկներով ծաղկաման» ստեղծագործությունով նկարչուհին ապացուցել է, որ նատյուրմորտի մեծ վարպետ է՝ դետալների ճշգրտությամբ, կոմպոզիցիայի նուրբ բարդությամբ և երանգների նրբությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ծաղիկներով ծաղկաման» ստեղծագործությունը Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության կայքում

Կատեգորիա:1781 նկարներ
Կատեգորիա:Աննա Վալայե-Կոստերի նկարներ
Կատեգորիա:Նանսիի կերպարվեստի թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գեղանկարչություն
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Գետիկփաշա)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Ֆաթիհ շրջանի Գետիկփաշա թաղամասում։ Եկեղեցին 1849 թվականին կառուցվել է Հակոբոս Գ Սերոբյան պատրիարքի օրոք։ Հրդեհի պատճառով վնասված եկեղեցին Ներսես Վարժապետյան պատրիարքի օրոք վերաշինվել է 1876 թվականին։ Ավելի ուշ, Մատթևոս Բ Կոստանդնուպոլսեցի Իզմիրլյան պատրիարքի շրջանում կրկին վերանորոգվելով՝ պաշտանմունքի համար բացվել է 1895 թվականին, որից հետո երկար տարիներ այն անխնամ է մնացել։ Վերանորոգվել է 1950 թվականին։ Եկեղեցին կրկին հրդեհվել է 1972 թվականին, որից հետո թեև վերանորոգվել, սակայն հիմնական վերանորոգումը տեղի է ունեցել 1986 թվականին և պաշտանմունքի համար բացվել ձեռամբ Շնորհք Գալուստյան պատրիարքի։

Գետիկշափա Սուրբ Հովհաննեսը վերջին անգամ վերանորոգվել է 2006 թվականին և պաշտանմունքի համար վերաբացվել ձեռամբ Մեսրոպ Բ Մութաֆյան պատրիարքի։ Եկեղեցու բակում թաղված են հայ բարերարներ Ալեքսան Մասեհյանը (1878), Հարություն Էսքիճյանը (1877) և Հարություն Կնաճյանը (1895)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի**, հայ կաթողիկե եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Սարըյեր շրջանի Ենիքոյ թաղամասում։ Սկզբնապես փայտաշեն եկեղեցին 1848 թվականին Հովհաննես Աղա Թնգրյանը կառուցել է Հովհաննես աղա Կույումճյանի հողատարածքի վրա, որը գնել էր 1845 թվականին։ Հետագայում փայտաշեն եկեղեցին համարվել է անբավարար և Թնգրյանը քարաշեն նոր եկեղեցի է կառուցել։

Եկեղեցին պաշտանմունքի համար բացվել է 1866 թվականի հունիսի 24-ին՝ ձեռամբ արքեպիսկոպոս Անդոն Հասունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ կաթողիկե եկեղեցիներ
Բաքոս (նկար, Ռուբենս)

**«Բաքոս»** (), հոլանդացի (ֆլամանդացի) գեղանկարիչ, բարոկկոյի արվեստի հիմնադիրներից, դիվանագետ, կոլեկցիոներ Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1630 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 191 × 161,3 սմ։

Այսօր «Բաքոս» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ, ՌԴ)։

## Նկարագիր
Այս ստեղծագործությունում հեղինակը Բաքոսի կերպարում նկարել է թանձրամարմին մերկ երիտասարդ տղայի՝ տակառին նստած։ Նրա վեր պարզած ձեռքին գավաթ է, որի մեջ գինի է լցնում իրեն փաթաթված կինը՝ Արիադնեն։ Գինի լցնելիս թափված կաթիլները բերանով փորձում է որսալ փոքրիկ սատիրը։ Բաքոսի թիկունքում սկահակից գինի է խմում Պանը։ Դիմացի աջ կողմում նկարված է միզող պուտտի։

## Պատմություն
«Բաքոս» ստեղծագործությունը ցուցադրվում է Նոր Էրմիտաժի շենքի 247 սրահում (Ռուբենսի սրահում)։

Նկարն ավարտելուց հետո Ռուբենսն իր արվեստանոցում ստեղծում է նկարի երկու կրկնօրինակ, որի մի օրինակն այսօր պահպանվում է Ֆլորենցիայում, Ուֆֆիցիում, իսկ երկրորդը՝ Դրեզդենի պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* M. Warszawska *Pierre Paul Rubens* publ. Book Company Et Krzysztof Jacek Olesiuk, Varsovie 2006

Կատեգորիա:1630 նկարներ
Կատեգորիա:Դիցաբանությունն արվեստում
Կատեգորիա:Էրմիտաժի նկարներ
Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ
Կատեգորիա:Մերկ տղամարդկանց պատկերով նկարներ
Կատեգորիա:Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի նկարներ
Սուրբ Պողոս եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Սուրբ Պողոս եկեղեցի**, հայ կաթողիկե եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի հյուսիսային Բյույուքդերե Սարըեր շրջանում։ Այն որպես փայտաշեն եկեղեցի կառուցվել է 1847 թվականին, վերանորոգվել է 1882 թվականին և օծվել 1885 թվականին։

## Պատմություն
Եկեղեցին 1847 թվականին կառուցվել է Օսմանյան դրամահատարանի կառավարիչ Բողոս Ամիրա Բիլեզիքջյանի միջոցներով՝ նրա մահվանից հետո։ Նվիրատուի անունով եկեղեցին կոչվել է «Սուրբ Պողոս»։ Նրա կամքով եկեղեցու շենքը փոխանցվել է Կոստանդնուպոլսի հայ կաթոլիկ վարդապետությանը։ Քանի որ փոքր եկեղեցին չէր կարող բավարարել տեղի հայ համայնքի կարիքները, 1859 թվականին եկեղեցու հիմնադրամը գնեց հարևան հողատարածքը և սկսեց նոր շենքի շինարարությունը։ Ազարյանների ընտանիքը նվիրատվություններ է կատարել եկեղեցուն։ 1882 թվականին քանդված փայտաշեն եկեղեցու տեղում կառուցվել է որմնաշեն եկեղեցու շենք, հոգևորական տուն, դպրոցական շենք և չորս փայտաշեն տներ։ Նոր եկեղեցին օծվել է 1885 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ կաթողիկե եկեղեցիներ
Europapa

«», հոլանդացի երաժիշտ Յոստ Քլայնի սինգլը։ Երգը, որը նա անվանում է «շատ հոլանդական» 1990-ականների ոճով, գրել է Քլայնը վեց այլ երգահանների հետ միասին։ Երգը թողարկվել է 2024 թվականի փետրվարի 29-ին և Քլայնը այս երգով ներկայացրել է Նիդերլանդները Եվրատեսիլ 2024 երգի մրցույթում, որը տեղի է ունեցել Շվեդիայի Մալմյո քաղաքում։

## Կազմ
«Europapa»-ն հեղինակել են Փոլ Էլստակը, Թեուն դե Կրյուֆը (Tantu Beats), Թիյմեն Մելիսանտը և Դիլան վան Դաելը, իսկ բառերը գրել են Քլայնը, Դոնի Էլլերստրոմը (Maradonnie) և Թիմ Հաարսը։ Հարցազրույցներում Քլայնը հայտարարել է, որ «երգը ձայն է Եվրոպային» և նամակ իր հանգուցյալ հորը, որը նրան սովորեցրել է, որ «աշխարհը սահմաններ չունի». .

Երգի պրեմիերան կայացել է 2024 թվականի փետրվարի 29-ին De Avondshow met Arjen Lubach-ի հատուկ ուղիղ եթերում, Կենտրոնական Եվրոպայի ժամանակով ժամը 16:45-ին։

## Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
### Եվրատեսիլում
Եվրատեսիլ 2024 երգի մրցույթը տեղի կունենա Շվեդիայի Մալմյո քաղաքի «Մալմյո Արենա» մարզադաշտում և բաղկացած կլինի երկու կիսաեզրափակիչներից, որոնք տեղի կունենան համապատասխան՝ մայիսի 7-ին և 9-ին, իսկ եզրափակիչը՝ 2024 թվականի մայիսի 11-ին։ 2024 թվականի հունվարի 30-ին տեղի ունեցած վիճակահանության ժամանակ, պարզ է դարձել որ, Նիդերլանդները հանդես է գալու երկրորդ կիսաեզրափակչում՝ ելույթ ունենալով շոուի երկրորդ կեսում։

## Ձևաչափ

## Հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 սինգլներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2024 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Նիդերլանդների երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Բենջամին Լիստ

**Բենջամին Լիստ** (, ) գերմանացի քիմիկոս, Մաքս Պլանկի ածխի հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն և Քյոլնի համալսարանի օրգանական քիմիայի պրոֆեսոր։ Նա համատեղ մշակել է օրգանական կատալիզը՝ քիմիական ռեակցիաները արագացնելու և դրանք ավելի արդյունավետ դարձնելու մեթոդը։ Նա Դեյվիդ ՄաքՄիլանի հետ արժանացել է 2021 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակին՝ «ասիմետրիկ օրգանոկատալիզի զարգացման համար»։

## Նախապատմություն
Լիստը ծնվել է Ֆրանկֆուրտում, միջին դասի գիտնականների և արվեստագետների ընտանիքում։ Լիստը սրտաբան Ֆրանց Վոլհարդի ծոռն է և քիմիկոս Յակոբ Վոլհարդի երկրորդ ծոռը։ Նրա մայրը ճարտարապետ Հայդի Լիստն է, իսկ մորաքույրը՝ 1995 թվականի բժշկության ոլորտում Նոբելյան մրցանակակիր Քրիստիան Նուսլեյն-Վոլհարդն է։ Նա Երեք տարեկան էր, երբ նրա ծնողները բաժանվեցին։

## Կարիերա և հետազոտությունh
Լիստը, իր քիմիայի մագիստրոսի կոչումը ստացել է Բեռլինի Ազատ համալսարանից 1993 թվականին, իսկ դոկտորականը՝ Ֆրանկֆուրտի Գյոթեի անվան համալսարանից 1997 թվականին։ Լիստը 1997-1998 թվականներին աշխատել է ԱՄՆ Լա Ջոլլայի Սկրիպսի հետազոտական ինստիտուտի մոլեկուլային կենսաբանության բաժնում որպես հետդոկտորական գիտաշխատող։ 1997 - 1998 թվականներին որպես պրոֆեսորի օգնական։

2003 թվականին նա վերադարձավ Գերմանիա՝ դառնալու Մաքս Պլանկի ածխի հետազոտությունների ինստիտուտի խմբի ղեկավար, իսկ 2005 թվականին նա դարձավ ինստիտուտի տնօրեններից մեկը։ 2012-ից 2014 թվականներին նա եղել է ինստիտուտի գործադիր տնօրեն։ 2004 թվականից նա համատեղությամբ նաև զբաղեցրել է Քյոլնի համալսարանի օրգանական քիմիայի պատվավոր պրոֆեսորի պաշտոնը։ 2018 թվականից Լիստը նաև Հոկայդոյի համալսարանի Քիմիական ռեակցիաների նախագծման և հայտնաբերման ինստիտուտում գլխավոր հետազոտող է։ Նա Synlett գիտական ամսագրի գլխավոր խմբագիրն է։ 2021 թվականի դրությամբ նա ունի 95 h-ինդեքս՝ ըստ Google Scholar-ի և 86՝ ըստ Scopus-ի։

[thumb|Կատալիստ ասիմետրիկ ռեակցիաների համար, L-[proline]]
Լիստը համարվում է օրգանոկատալիզի հիմնադիրներից մեկը, որն օգտագործում է ոչ մետաղական և ոչ ֆերմենտային կատալիզատորներ։ Մասնավորապես, երբ նա դեռ դոցենտ էր, ամինաթթու պրոլինը դիտարկեց որպես արդյունավետ քիրալային կատալիզատոր օգտագործելու հնարավորություն։

2021 թվականի հոկտեմբերի 6-ին նա Դեյվիդ ՄաքՄիլանի հետ արժանացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակի «ասիմետրիկ օրգանոկատալիզի զարգացման համար»։ Այդ հայտնագործությունը մեծ ազդեցություն ունի դեղագործական հետազոտությունների և դեղերի արտադրության վրա և «քիմիան ավելի կանաչ է դարձրել»։

## Անձնական կյանք
1999 թվականին Լիստն ամուսնացել է Սաբինա Լիստի հետ Լա Ջոլայում։  Նրանք ունեն երկու որդի՝ Թեոն և Փոլը։

Լիստի ծնողները ձգտում էին իրենց երեխաներին դաստիարակել հակաավտորիտար դաստիարակության ոճով. նա խոստովանել է, որ երբեմն  իր երեխաների հետ նույն կերպ է վարվել՝ ասելով, որ «դուք կարող եք ընդամենը 12 տարեկան լինել, բայց եթե կարծում եք, որ ձեզ լավ կլինի տասը շոկոլադե սալիկ ուտելը, ապա շարունակեք դա անել։ Ես հավատում եմ ձեզ, սակայն ես դա չէի անի»։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն

**Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն**, ոչ կառավարական հասարական կազմակերպություն Հայաստանում։ 2001 թվականից Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ ոչ կառավարական միջազգային կազմակերպության պաշտոնական ներկայացուցիչն է Հայաստանում։

## Պատմություն
Կազմակերպությունը հիմնադրվել է 2000 թվականին Ամալյա Կոստանյանի կողմից։ Սկզբում կազմակերպությունը գործել է «Տարածաշրջանային զարգացման կենտրոն» ՀԿ անվամբ։ 2008 թվականի փետրվարին կազմակերպությունը վերագրանցվել է որպես Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն (ԹԻՀԿ)։

ԹԻՀԿ-ի գլխավոր նպատակը կոռուպցիայի կանխարգելումն է՝ կառավարության գործունեության թափանցիկության և հաշվետվողականության խթանման միջոցով։

Ներկայումս, Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնի գործադիր տնօրենը Սոնա Այվազյանն է։

## Գործունեություն
ԹԻՀԿ-ն իրականացնում է տարբեր ծրագրեր կոռուպցիայի կանխարգելման, թափանցիկ ընտրությունների անցկացման, կառավարման համակարգերի աշխատանքի թափանցիկության ամրապնդման ուղղությամբ։ Համապետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություների ժամանակ ԹԻՀԿ-ն «Ականատես» դիտորդական առաքելության միջոցով իրականացնում է ընտրությունների դիտորդություն։

2014 թվականին «Բաց կառավարման գործընկերություն» ծրագրի շրջանակներում ԹԻՀԿ-ի կողմից ներկայացվել են տարբեր առաջարկներ, որոնք միտված են եղել բարձրաստիճան պաշտոնյաների հայտարարագրերի, պետական գնումների գործընթացի, հանքարդյունաբերության ոլորտի թափանցիկության ապահովմանը։

## Մրցանակներ
### Ամալյա Կոստանյանի անվան մրցանակ
Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնը «Բաց հասարակությունների հիմնադրամներ - Հայաստան»-ի հետ համատեղ 2011 թվականից սկսած շնորհում է Ամալյա Կոստանյանի անվան մրցանակը։ Մրցանակը շնորհվում է «սկզբունքային ու խիզախ գործունեություն իրականացրած և քաղաքացիական հասարակության զարգացման գործում նշանակալի ներդրում ունեցած անձանց»։

2023 թվականից մրցանակը շնորհվում է կոռուպցիայի դեմ պայքարում նշանակալի ներդրում ունեցած մարդկանց։ Տարբեր տարիներին այս մրցանակին են արժանացել իրավապաշտպան Արտակ Զեյնալյանը (2011), քաղաքացիական ակտիվիստ Լալա Ասլիկյանը (2012), իրավապաշտպաններ Զարուհի Հովհաննիսյանը (2013) և Լարա Ահարոնյանը (2014), լրագրողներ Մարիաննա Գրիգորյանը (2015) և Թեհմինե Ենոքյանը (2016), «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» ՀԿ հիմնադիր Դանիել Իոաննիսյանը (2017), «Ռեստարտ» ուսանողական շարժումը (2018), «Հետք»-ի հետաքննող լրագրող Տիրայր Մուրադյանը և «Սիվիլնեթ»-ի լրագրող Մկրտիչ Կարապետյանը (2023)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հասարակական կազմակերպություններ
Նախո քեռի

**Նախո քեռի**, **Մոկացի** (իսկական անունը՝ **Նահապետ**, **Նախո-բիձա,** ), «Սասնա ծռեր» դյուցազնավեպի նշանավոր ասացողներից մեկը։

## Կենսագրություն
Գնեկանցից պանդխտել է Վաղարշապատ, 1914 թվականին եղել է Գևորգյան ճեմարանի դռնապանը։ Նախո քեռու «Դավիթ և Մհեր» պատումը, որը հաջորդել է Գարեգին Սրվանձտյանի հրատարակած առաջին պատումին, գրի է առել Մանուկ Աբեղյանը՝ 1886 թվականին։ Բովանդակության ամբողջությամբ և գեղարվեստական կատարելությամբ Նախո քեռու պատումը լավագույններից է էպոսի տարբերակների շարքում։

Մանուկ Աբեղյանը հավաստել է, որ Նախո քեռին եղել է ավանդապահ ու ստուգապատում ասացող, երգել նաև ժողովրդական վեպի չափածո հատվածներ, որոնք նոտագրել է Կոմիտասը։ «Դավիթ և Մհեր» պատումը համառոտած թարգմանել է Վալերի Բրյուսովը և հրատարակել «Հայաստանի պոեզիան» (1916) անթոլոգիայում։

## Մշակույթում
Նախո քեռուն Մոկս նահանգի ազգային տարազով պատկերել է հայ նկարիչ, Գևորգյան ճեմարանի ուսուցիչ աշխատած Վարդգես Սուրենյանցը։

## Գրականություն
* Աբեղյան Մ․, Դավիթ և Մհեր։ Ժողովրդական դյուցազնական վեպ։ Շուշի, 1889։ Սասնա ծռեր, խմբ․ Մ․ Աբեղյանի, աշխատակցությամբ Կ․ Մելիք-Օհանջանյանի, հ․ 1, Ե․, 1936, էջ 1–51։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Սասնա ծռեր
Հայվեյզ

**Հայվեյզ(Hayways)**, հայկական ավիաընկերություն: Հիմնադրվել է 2019 թվականին: Ընկերության հիմնական բիզնես նպատակը օդային բեռնափոխադրումներ իրականացնելն է։

## Պատմություն
2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին Hayways-ը սեփականության իրավունքով Հայաստան տեղափոխեց Boing 737-400 բեռնափոխադրող ինքնաթիռը, որը «Զվարթնոց» էր ժամանել բրիտանական «East Midlands» օդանավակայանից։

Hayways-ի գլխավոր նպատակը բեռնափոխադրումներով զբաղվելն է ոչ միայն տեղական շուկայում, այլև հարևան երկրներում ու տարածաշրջաններում։

## Ավիապարկ
**Ընթացիկ ավիապարկ**

## Աղբյուրներ


## Արտաքին հղումներ

__ԱՌԱՆՑ_ԲԱԺՆԻ_ԽՄԲԱԳՐՄԱՆ__
__INDEX__

Կատեգորիա:Հայկական ավիաընկերություններ
Նաղաշ

**Նաղաշ** (արաբ. naqqaš - զարդանկարիչ), նախշքար, նկարիչ։ Արևելյան երկրներում նաղաշ էին կոչվում նկարող, ծաղկող կամ զարդանկարող վարպետները։

Տարածված մասնագիտություն էր նաև Հայաստանում։ Մեծ վարպետություն ցուցաբերող արվեստագետների «նաղաշ» տիտղոսը ժողովուրդը դարձնում էր նաև հատուկ անուն, օրինակ՝ Մկրտիչ Նաղաշ (XV դ․), Նաղաշ Մանուել (XV դ․), Նաղաշ Հովնաթան (XVII–XVIII դդ․) ևն։ Գոյություն ուներ նաև նախշքարների համքարություն։ Նկարիչների գործի ղեկավարը անվանվում էր Նաղըշ Բաշի (նկարիչների գլխավոր)։ Այսպիսի տիտղոսի է արժանացել Հ․ Հովնաթանյանը պարսկական պալատում (1870-ական թթ․)։

Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Մանրանկարիչներ
Երևանի

**Երևանի**, **Շալախ**, ծիրանենու հայկական նվաղամիջահաս սորտ, որը ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերման ճանապարհով։ Հայաստանի Հանրոպետությունում մշակվող ամենաբարձրորակ և արդիական խոշոր նշանակություն ունեցող սորտ։ Այն նաև աշխարհում հայտնի լավագույն ծիրանենիներից է։

## Տարածվածություն
Տարածված է հանրապետության ծիրանենու մշակության բոլոր գոտիներում։

## Նկարագրություն
Ծառը փարթամ է, գնդաձև սաղարթով։ Պտղաբերությունն սկսվում է տնկման 3-4-րդ տարում։ Պտուղը՝ միջին մեծության և մեծ (մինչև 100 գ, չափավորը՝ 65 գ), էլիպսաձև կամ ձվաձև, կողքերից՝ թույլ սեղմված, պտղակոթի մոտ՝ փոքրիկ պարանոցով, թեթևակի ծալքավոր կողերով, գագաթը՝ սեղմված, միջուկակարը՝ միջին խորության, հիմքում՝ բավականին խորացող։ Մաշկը՝ բարակ, բավականին պինդ, միջին թավոտությամբ, պտղամսից չանջատվող, դեղնաոսկեգույն, արևահայաց կողմում 1/2–1/3 մասով՝ մորեգույն։ Պտղամիսը՝ ոսկեգույն, պինդ, մսալի-հյութալի, քաղցրաթթվաշ, ախորժալի համով, նուրբ բույրով։ Կորիզը՝ պտղից անջատվող, միջուկը՝ քաղցր։ Պտուղների հասունացումը՝ հունիսի 25-ից հուլիսի 15-ը։ Բերքատվությունը՝ 250–300 ց/հա։ Ցրտադիմացկուն է, միջին դիմացկուն՝ ծակոտկեն բծավորություն հիվանդության նկատմամբ։ Լավագույն փոշոտիչներն են՝ Կարմրենին, Խոսրովենին և Սաթենին։

## Կիռարություն
Պտուղներն օգտագործվում են թարմ և վերամշակված (կոմպոտ, հյութ)։

Կատեգորիա:Ծիրանենու սորտեր
Լաոտուն

**Լաոտուն** (, «միմյանց նման ծեր կանայք»), 17-19-րդ դարերում Հունանում տարածված հարաբերությունների տեսակ, որտեղ 5-7 տարեկան երկու աղջիկներ կնքում են բարեկամության պայմանագիր և պահպանում են այդ հարաբերությունները ողջ կյանքի ընթացքում։

Ռուսական ավանդույթի համաձայն, այս հարաբերությունները սովորաբար թարգմանվում են որպես «անունով քույրերի հարաբերություններ», Այնուամենայնիվ, լաոտուն հասկացությունը ենթադրում է ավելի սերտ և երկարատև բարեկամություն, որն իր կարևորությամբ չի զիջում ամուսնական հարաբերություններին։ Անվան քույրերի միությունը կարող էր բաղկացած լինել մինչև յոթ աղջիկ, լաոտունի հարաբերություններում՝ միայն երկուսը։ Աղջիկները պետք է իրար նմանվեին կազմվածքով, տարիքով, արտաքինով, ոտքի չափով և նույնիսկ բնավորությամբ։ Հաճախ ծնողները պայմանավորվել են լաոտունի միության կնքման մասին մինչև երեխաների ծնունդը։

Լաոտունի հարաբերությունները ձևակերպվել են խորհրդանշական պայմանագրով (` «գրանցված բարեկամության մասին գրառում») և հետագայում շատ հազվադեպ խախտվում։ Աղջիկները պետք է Երդվեին Բուդդայի և վկաների առջև, որ անբաժան կլինեն մինչև իրենց կյանքի վերջը։ Հունանի բնակիչները հարգանքով էին վերաբերվում նման հարաբերություններին, ինչի շնորհիվ կանայք հնարավորություն ունեին կես ամիսը մեկ այցելել միմյանց, իսկ ամուսինները չէին կարող միջամտել նրանց գործերին։ Միմյանց հետ նամակագրության մեջ կանայք շփվում էին նյույ շու՝ կանացի լեզվով, որը տարբերվում է տղամարդկային գրերից, այդ իսկ պատճառով չինական աղբյուրներում շատ քիչ հիշատակումներ են մնացել լաոտունի հարաբերությունների, լաոտունի ժամանակակից ավանդույթների մասին։

Լաոտունի ավանդույթի մասին մանրամասն գրված է չինական ծագումով ամերիկացի գրող Լիզա Սիի «Ձյունե ծաղիկը և նվիրական հովհարը» վեպում, որը էկրանավորվել է 2011 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Կանայք Չինաստանում
Կատեգորիա:Չինական գրականություն
Կատեգորիա:Չինաստանի հասարակական պատմություն
Կատեգորիա:Չինաստանի հասարակություն
Կատեգորիա:Կանայք պատմության մեջ
Կատեգորիա:Ընկերություն
Թու Յույու

**Թու Յույու**  (, ), չինացի դեղագետ, ավանդական չինական բժշկության մասնագետ։ Բժշկության և ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակի (2015), ինչպես նաև Լասկերի մրցանակի (2011) դափնեկիր է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1930 թվականին Չժեցյան նահանգի Յինշյան գավառում (այժմ այն Նինբո քաղաքային շրջանի տարածքի մի մասն է)։ 1951 թվականին ընդունվել Է Պեկինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ, 1952 թվականին Պեկինի համալսարանից առանձնացվել է Պեկինի առանձին բժշկական ինստիտուտ (2000 թվականին կրկին միաձուլվել է Պեկինի համալսարանի հետ), որի դեղագիտության ֆակուլտետը Թու Յույուն ավարտել է 1955 թվականին։ Դրանից հետո նա երկուսուկես տարի սովորել է չինական ավանդական բժշկություն։

1955 թվականից Թու Յույուն սկսեց աշխատել ավանդական չինական բժշկության ինստիտուտում։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

## Научные достижения
1969 թվականից Թու Յույուն աշխատել է մալարիայի դեմ դեղամիջոցի վրա «նախագիծ 523»-ի շրջանակներում։ Երեք տարվա ընթացքում նրա ղեկավարած խումբն ուսումնասիրել է ավելի քան 2000 հնագույն տրակտատներ, որոնց ստուգման ժամանակ պարզվել է որդանակի թուրմի բուժական ազդեցությունը։ Գիտնականները մեկուսացրել են կինհաոսուի ակտիվ նյութը (արևմտյան դեղագրքում հայտնի է որպես արտեմիսինին), որը սեսկվիտերպենային լակտոն է (տերպենների դասի օրգանական նյութ), այն սպանում է մալարիայի պլազմոդիան դրանց զարգացման վաղ փուլերում։ Հետագայում Յուու Թու խումբը սինթեզեց արտեմիսինինի ավելի արդյունավետ ածանցյալներ պլազմոդիումի մալարիայի դեմ՝ դիհիդրոարտեմիզինին (վերականգնված արտեմիսինին), արտեմետեր (ճարպով լուծվող արտեմիսինինի մեթիլ եթեր) և արտեսունատ (ջրի մեջ լուծվող հեմիսուկցինատ դիհիդրոարտեմիզինին)։ 1979 թվականին ավարտվեցին կլինիկական փորձարկումները, որոնք հաստատեցին դեղերի արդյունավետությունն ու անվտանգությունը։ Դրանք ներդրվել են կլինիկական պրակտիկայում, ինչը տարեկան փրկում է մոտ 2 միլիոն մարդու կյանք։

## Պարգևներ
* Լասկերի մրցանակի դափնեկիր (2011)։
* Բժշկության Նոբելյան մրցանակ (2015)
* Չինաստանի գիտության և տեխնոլոգիայի բարձրագույն պետական մրցանակի դափնեկիր (2017)

Արտեմիսինինի վրա հիմնված դեղամիջոցների ստեղծման համար Տու Յույուն 2011 թվականին ստացել է Լասկերի մրցանակ։

2015 թվականին Թու Յույուն դարձել է 2015 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր բժշկության և ֆիզիոլոգիայի ոլորտում՝ արտեմիսինինի հայտնաբերման համար։ Նա դարձել է առաջին էթնիկ չինուհին և Չինաստանի առաջին քաղաքացին, որն արժանացել է ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Չինացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Կին գյուտարարներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Արբանյակային կատալոգի համար

**Արբանյակային կատալոգի համարը** (, նախկինում կոչվում էր *ՆՈՐԱԴ-ի համար* (Հյուսիսային Ամերիկայի օդատիեզերական պաշտպանություն, ) կամ *USSPACECOM օբյեկտի համար*) հաջորդական իննանիշ թիվ, որը նշանակվում է Միացյալ Նահանգների տիեզերական հրամանատարության կողմից (USSPACECOM) արձակման արդյունքում Երկրի ուղեծրում գտնվող կամ այնտեղ հայտնաբերված բոլոր արհեստական օբյեկտներին, ներառյալ նրանց, որոնք արդեն դուրս են եկել Երկրի ուղեծրից։ Առաջին կատալոգավորված օբյեկտը՝ կատալոգի համար 1-ը հանդիսանում է Սպուտնիկ-1-ի կրող հրթիռը, իսկ Սպուտնիկ-1 արբանյակի համարն է 2։

Օբյեկտները, որոնք կարճ ժամանակով են գտնվել ուղեծրում կամ ուղեծիր դուրս չեն եկել չեն հաշվառվում։ Կատալոգում գրանցված օբյեկտի նվազագույն չափը 10 սանտիմետր տրամագիծ է։ 2023 թվականի հոկտեմբերի 21-ի դրությամբ կատալոգը ներառում էր 58010 օբյեկտներ, այդ թվում՝ 16645 արբանյակներ, որոնք ուղեծիր էին արձակվել 1957 թվականից ի վեր, որոնցից 8936-ը դեռ ակտիվ էին։ Օբյեկտներից 25717-ին իրականացվում է անընդհատ հետևում, իսկ 2055-ը կորած են։ Բացի այդ, USSPACECOM-ը նաև հետևում էր 16600 վերլուծական օբյեկտների։ Վերլուծական օբյեկտները փոփոխականորեն հետևվում են և նրանց կազմը անընդհատ թարմացվում է, ուստի դրանց կատալոգի համարները և կազմությունը չեն հրապարակվում։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 12-ի դրությամբ ԵՏԳ-ի գնահատմամբ, գոյություն ունեն շուրջ 36,500 կտոր պտտվող բեկորներ, որոնք բավականաչափ մեծ են USSPACECOM-ի կողմից հետևելու համար։

Հիմնական հաշվառված օբյեկտներին վերագրվում է 1-ից մինչև 69999 կամ 99999-ից բարձր համարներ։

ԱՄՆ Տիեզերական հրամանատարությունը հրապարակում է կատալոգը space-track.org կայքում։

## Պատմություն
Սկզբում կատալոգը վարում էր ՆՈՐԱԴ-ը։ 1985 թվականից սկսած USSPACECOM-ին հանձնարարվել էր հայտնաբերել, հետևել, բացահայտել և պահպանել Երկրի ուղեծրի բոլոր մարդու կողմից ստեղծված օբյեկտների կատալոգը։ 2002 թվականին USSPACECOM-ը կազմալուծվեց և միացվեց Միացյալ Նահանգների ռազմավարական հրամանատարությանը (USSTRATCOM): Հետագայում, USSPACECOM-ը վերականգնվել է 2019 թվականին։

Մինչև 2020 թվականը կատալոգի համարը սահմանափակվում էր հինգ նիշով։ 2020 թվականին Space-Track-ը սկսեց տվյալների տրամադրումը CCSDS OMM (Orbit Mean-Elements Message) ձևաչափով, ինչը կատալոգի առավելագույն հնարավոր թիվը հասցրեց 999,999,999-ի։

## Տես նաև
* Միջազգային նույնացուցիչ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The catalog: Space-Track.org
* CelesTrak Satellite Catalog (a partial copy of Space-Track.org catalog)

Կատեգորիա:Արբանյակներ
Սեսիլ Քլեյն

**Սեսիլ Քլեյն** (, ), կանադական երկարակյաց, որի տարիքը հաստատվել է գերոնտոլոգիայի հետազոտական խմբի (GRG) և LongeviQuest խմբի (LQ) կողմից։ Մահվան պահին նա Կանադայի ամենատարեց հաստատված կենդանի մարդն էր, և նա նաև Կանադայի 4-րդ ամենատարեց մարդն է։ Մահվան պահին նրա տարիքը եղել է 114 տարի 212 օր։

## Կենսագրություն
Սեսիլ Քլեյնը ծնվել է Մոնրեալում, Քվեբեկ, Կանադա, 1907 թվականի հունիսի 15-ին, լեհական ծագմամբ հրեա Լուի Էֆրոսի ընտանիքում։

Քլեյնը սկսեց աշխատել փաստաբանական գրասենյակում, այնուհետև RCA Victor-ի կադրերի բաժնի առաջին ձևերից մեկում։ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ Քլեյնը կարողացավ իր հորեղբայրներին պաշտոն գտնել RCA Victor-ում։

Ավելի ուշ Քլայնը տեղափոխվեց Վեստմաունթ, Քվեբեկ, որտեղ 1932 թվականի հունիսի 5-ին ամուսնացավ իսրայելցի Էրվին Քլայնի (1905-1999) հետ։ Զույգն ուներ երեք երեխա՝ Հարիեթը, Առնոլդը և Լուիզան։ Քլեյնը ուներ տատիկ, ով ապրում էր մինչև 103 տարեկան, դեռ կենդանի էր, երբ ամուսնացավ Էրվինի հետ, հարյուրամյա զարմիկ Քլեյնի հետ միասին։

Քլեյնը ապրում էր Վեստմաունտում գտնվող իրենց դուպլեքսում, մինչև նա ընկավ 2017-ին և հետագայում տեղափոխվեց Կոտ Սեն Լյուկի ծերանոց։

102 և 103 տարեկան հասակում Քլեյնը երկու նավարկություն կատարեց՝ մեկը Ալյասկա, մեկը՝ Մեքսիկա։ 103 տարեկան հասակում Քլեյնը նավարկեց դեպի Մեքսիկա, իսկ 104 տարեկան հասակում՝ Մեքսիկա։

Ընկնելուց հետո, որը 110 տարեկանում վնասել էր կոնքը, Քլայնը պակաս ակտիվացել է և այլևս չի կարողացել քայլել։

111 տարեկանում Քլայնը դեռ կարող էր թերթ կարդալ առանց ակնոցների։

Քլեյնը covid-19 պատվաստանյութի իր առաջին չափաբաժինը ստացել է 2020 թվականի դեկտեմբերին՝ նրան դարձնելով պատվաստանյութ ստացած ամենահին հայտնի մարդկանցից մեկը։

Քլայնը մահացավ Կանադայի Քվեբեկ նահանգի Կոտ Սեն Լյուկ քաղաքում, 2022 թվականի հունվարի 13-ին, 114 տարեկան 212 օրական հասակում։

## Երկարակյաց ռեկորդներ
* Սեսիլ Քլայնը Կանադայի չորրորդ ամենատարեց մարդն է՝ Մարիա-Լուիզա Մեյերից, Մերի Էն Ռոդսից և Ժյուլի Ուինֆրեդ Բերտրանից հետո։
* 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ից մինչև 2023 թվականի դեկտեմբերի 25-ը Սեսիլ Քլայնը եղել է աշխարհի 100 ամենատարեց ստուգված մարդկանց շարքում։

## Տես նաև
* Ամենածեր կանանց ցանկ

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Կանադացի կանայք
Կատեգորիա:Հունիսի 15 ծնունդներ
Տրյումերֆրաու

right|thumb|Տրյումերֆրաուն Բեռլինում
**Տրյումերֆրաու** (, նամակներ՝ «կինը ավերակների վրա»), անունը գերմաներեն է այն կանանց, ովքեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին հաջորդող տարիներին մասնակցել են թշնամու ռմբակոծությունից տուժած Գերմանիայի և Ավստրիայի քաղաքների մաքրմանն ու վերակառուցմանը։

Օդային հարձակումներից տուժել են հարյուրավոր քաղաքներ, իսկ Շատ տղամարդիկ զոհվել են պատերազմում կամ գերության մեջ են եղել, այդ պատճառով էլ կանայք զգալի մաս են կազմել վերականգնողական աշխատանքներ իրականացնողների շրջանում։ Արդեն 1945 թվականի վերջին Գերմանիայի և Ավստրիայի օկուպացիայի բոլոր գոտիներում օկուպացիոն իշխանությունները սկսեցին աշխատանքներում ներգրավել 15-ից 50 տարեկան կանանց։ Կանայք կազմակերպվել էին 10-20 հոգանոց շարասյուների մեջ։ Նրանց պարտականությունները ներառում էին նաև շենքերի քանդում, որոնք, իհարկե, վերականգնման ենթակա չեն.այս աշխատանքում գործնականում ոչ մի տեխնիկա չի օգտագործվել, և հիմնական գործիքներն էին ընտրանքներն ու ձեռքի ճախարակները։

Տրյումերֆրաուի գործունեությունը բարձր է գնահատվել Արևմտյան Գերմանիայի կառավարության կողմից. 1952 թվականին Գերմանիայի նախագահ Թեոդոր Հոյսը 32 նախկին տրումմերֆրաուին պարգևատրել է «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանով, ժամանակակից Գերմանիայում և Ավստրիայում այն հուշարձաններ է տեղադրել բազմաթիվ քաղաքներում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Trude Unruh (Hrsg.): *Trümmerfrauen — Biografien einer betrogenen Generation.* Klartext-Verlag, Essen 1987, ISBN 3-88474-420-8.
* Angela M. Arnold (Hrsg.): *Trümmerbahn und Trümmerfrauen.* OMNIS Verlag, Berlin 1999, ISBN 3-933175-57-7.
* 

Կատեգորիա:1940-ականներ
Կատեգորիա:1940-ականներ Գերմանիայում
Կատեգորիա:20-րդ դարը Գերմանիայում
Կատեգորիա:Ավստրիայի ժամանակակից պատմություն
Կատեգորիա:Ավստրիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բեռլինի պատմություն
Կատեգորիա:Գերմաներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի նորագույն պատմություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքներ
Կատեգորիա:Կանայք
Կատեգորիա:Կանայք Գերմանիայում
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Կանայք պատմության մեջ
The Code (երգ)

**«The Code»**, շվեյցարացի երգիչ Նեմո Մետլերի երգը։ Երգում Նեմոն մանրամասնում է իր փորձը ոչ բինար ինքնությունը բացահայտելու հարցում։ Երգը գրվել է Մետլերի և երեք այլ երգահանների կողմից։ Այն թողարկվել է 2024 թվականի փետրվարի 29-ին Better Now Records լեյբլի կողմից։ Նեմոն այս երգով ներկայացրել է Շվեյցարիան Շվեդիայի Մալմյո քաղաքում տեղի ունեցած Եվրատեսիլ 2024 երգի մրցույթում և հաղթել։

## Կազմ
Երգը գրել են Բենջամին Ալասուն, Լասե Միդցյան Նիմանը, Լինդա Դեյլը և Նեմո Մետլերը։ Մամուլի հայտարարություններում Մետլերը նշել է, որ ինքը իրեն «տղամարդ կամ կին չի զգում... ես ստիպված էի կոտրել մի քանի կոդ»։

«Եվրատեսիլ 2024» երգի մրցույթում Շվեյցարիան ներկայացնելու համար Մետլերի ընտրվելու լուրերը հաղորդվել են 2024 թվականի փետրվարի 25-ին։ Երեք օր անց լուրեր են տարածվել, որ երգը վերնագրվելու է «The Code»: Փետրվարի 29-ին Մետլերը պաշտոնապես հայտարարվել է որպես մրցույթի Շվեյցարիայի ներկայացուցիչ։

## Եվրտաեսիլ երգի մրցույթ
### Ներքին ընտրություն
Շվեյցարիայի «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթի հեռարձակող շվեյցարական հեռարձակող կորպորացիան (SRG SSR) հայտարարել է 2023 թվականի հուլիսի 7-ին «Եվրատեսիլ 2024» երգի մրցույթին մասնակցելու մտադրության մասին՝ օգտագործելով ներքին ընտրությունը՝ ընտրելու իրենց ներկայացուցիչը և երգը։

### Եվրատեսիլում
Եվրատեսիլ 2024 երգի մրցույթը տեղի է ունեցել Շվեդիայի Մալմյո քաղաքի «Մալմյո Արենա» մարզադաշտում և բաղկացած է եղել երկու կիսաեզրափակիչներից, որոնք տեղի են ունեցել համապատասխանաբար՝ մայիսի 7-ին և 9-ին, իսկ եզրափակիչը՝ 2024 թվականի մայիսի 11-ին։ 2024 թվականի հունվարի 30-ին տեղի ունեցած վիճակահանության ժամանակ, պարզ է դարձել որ, Շվեյցարիան հանդես է գալու երկրորդ կիսաեզրափակչում՝ ելույթ ունենալով շոուի առաջին կեսում։

## Երգացանկ
**Թվային ներբեռնում և սթրիմինգ**
# "The Code" – 3:00

**Թվային ներբեռնում և սթրիմինգ – ռեմիքս**
# "The Code" (Felix Jaehn remix) – 3:18
# "The Code" – 3:00

**Թվային ներբեռնում և սթրիմինգ – նվագածմբի տարբերակ**
# "The Code" (orchestral version) – 3:07
# "The Code" – 3:00

**CD տարբերակ**
# "The Code"
# "The Code" (karaoke version)
# "The Code" (Felix Jaehn remix)

## Հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 սինգլներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2024 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթում հաղթած երգեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Բաքըրքյոյ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** կամ (**Ծնունդ Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցի**), հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Բաքըրքյոյ շրջանի Սակիզաղաջի թաղամասում։

Եկեղեցին 1844 թվականին կառուցել է Օսմանյան կայսրության արքունի վառոդապետ Հովհաննես Տատյանը՝  Զեյթինբուրնուի երկաթի գործարանի հայ բանվորների խնդրանքով։ Եկեղեցին առաջին անգամ վերանորոգվել է 1847 թվականին, իսկ վերջին վերանորոգումը եղել է 1999 թվականին և պաշտանմունքի համար բացվել է ձեռամբ Մեսրոպ Բ Մութաֆյան պատրիարքի։

Եկեղեցու բակի մեջ թաղված է եկեղեցու հիմնադիր Հովհաննես Տատյանը և Տատյան տոհմի այլ ներկայացուցիչներ։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Դերիկ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Արևմտյան Հայաստանի Դիարբեքիրի վիլայեթի Դերիկ գյուղում։ Այն այժմ գտնվում է Թուրքիայի Մարդինի քաղաքային շրջանում։

Եկեղեցին, որի կառուցման ստույգ թվականը անհայտ է, հայոց ցեղասպանությունից հետո փոխանցվել է Թուրքիայի պետական գանձարանին և օգտագործվել տարբեր նպատակներով։ 1957 թվականին տեղի համայնքի կողմից գնված եկեղեցին վերանորոգվել է 2004 թվականին, օծվել և պաշտանմունքի համար բացվել ձեռամբ Արամ արքեպիսկոպոս Աթեշյանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մարդինի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Սկյուտար)

**Սուրբ Կարապետ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Սկյուտար շրջանի Բաղլարբասի թաղամասում։

1593 թվականի ձեռագրում հիշատակվում է, որ Սուրբ Կարապետ եկեղեցին արդեն կառուցված էր։ Ենթադրվում է, որ մզկիթների շինարարության համար վանեցի և մշեցի շինարարներ էին եկել Սկյուտար և նրանք էլ կառուցել են եկեղեցին։ Վանեցի Զաքարյա վարդապետի ջանքերով եկեղեցին վերանորոգվել է 1617 թվականին։ Եկեղեցու երրորդ վերաշինությունը 1727 թվականին կատարել է արքունի ճարտարապետ կեսարացի Սարգիս Խալֆան՝ Հովհաննես Կոլոտ Բաղիշեցի պատրիարքի օրոք։

1838 թվականին Սուրբ Կարապետի արևելյան կողմում կառուցվել է ճեմարան-վարժարան, որն ուներ պարսպապատ մեծ այգի։ 1844 թվականին եկեղեցին վերանորոգվեց Աստվածատուր Բ Կոստանդնուպոլսեցի պատրիարքի շրջանում։ 1887 թվականին եկեղեցին ավերվել է հրդեհից, իսկ 1888 թվականին վերակառուցվել է Հարություն Վեհապետյան պատրիարքի օրոք։

## Կառուցվածք
Եկեղեցին դիմացի կողմերից ունի բարձրադիր, երկու քարաշեն զանգակատներ։ Գավիթի վրա շինված է երկհարկանի վերնատուն։ Եկեղեցու առաջնամասում աջից և ձախից կան երկու մատուռներ։ Սուրբ Կարապետ եկեղեցու կողքը Հովհաննես Կոլոտ պատրիարքը բացել է Ստամբուլի առաջին դպրոցը։

Եկեղեցու վերջին վերանորոգումը եղել է 2006 թվականին։ Օծվել և պաշտանմունքի համար վերաբացվել է ձեռամբ Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի։

Շենքը որպես առաջին աստիճանի քաղաքային պահպանվող տարածք գրանցվել է 1983 թվականի օգոստոսի 4-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Սավե

**Սավե** (), քաղաք Իրանի կենտրոնական մասում` Մարքազի օսթանում։ Հանդիսանում է համանուն Սավե շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

Քաղաքը գտնվում է Մարքազի օսթանի հյուսիսարևելյան մասում` օսթանի վարչական կենտրոն Արաքից մոտ 116 կմ հյուսիս-արևելք, Թեհրանից մոտ 106 կմ հարավ-արևմուտք։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 220 762 մարդ, որոնք կազմում էին 67 230 տնտեսություն։ Մարքազի օսթանի բնակչությամբ երկրորդ ամենախոշոր քաղաքն է վարչական կենտրոն Արաքից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Բեշիքթաշ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Բեշիքթաշ շրջանում։

Առաջին անգամ Գրիգոր վարդապետ Դարանաղցին 1623 թվականին հայտնում է, որ Բեշիքթաշի շրջանում կար հայկական ժամատուն՝ երկու քահանաներով։ Երեմիա Չելեպի Քյոմյուրճյանը ևս վկայում է Բեշիքթաշի փոքր ժամատան մասին։ 18-րդ դարի պատմիչ Սարգիս Դպիր Սարաֆ Հովհաննեսյանի համաձայն, Քեշիքթաշի եկեղեցին քանդվել է 1759 թվականին։ Օսմանյան աղբյուրներից հայտնի է դառնում, որ այս եկեղեցին կառուցվել էր ակնեցի Հակոբ Հովհաննեսյանի (Եաղուպ Ամիրա) բարերարությամբ։ Եկեղեցին քանդվել է առանց թույլտվության ընդարձակված լինելու պատճառաբանությամբ։

19-րդ դարի սկզբին նոր փայտաշեն եկեղեցի է կառուցվել։ 1838 թվականին արքունի ճարտարապետ Կարապետ Բալյանի կողմից քարաշեն եկեղեցի կառուցվեց։ Այդ թվականներին Օսմանյան կայսրությունում արգելված էր գմբեթավոր եկեղեցիների կառուցումը։ Ճարտարապետը ներքին գմբեթ կառուցեց, որն արտաքինից չէր երևում։ Գմբեթի և պատերի զարդարանքները եվրոպական ոճով են։ Ներքին պատերը զարդարված են 19-րդ դարի արքունի նկարիչ Ումեդ Բեյզադի համաչափ, խոշոր նկարներով։

Բեշիքթաշի բնակիչ Սարգիս Բալյանը եկեղեցու կողքը կառուցել է Մաքրուհյան վարժարանը՝ ի հիշատակ իր վաղամեռիկ կնոջ։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին վերջին անգամ վերանորոգվել է 1987 թվականին Շնորհք պատրիարք Գալուստյանի օրոք։ Եկեղեցու բակի մեջ տեղադրված են Կարապետ և Սարգիս Բալյանների կիսանդրիները, որոնց բացումը տեղի է ունեցել 1993 թվականին։ Եկեղեցու հարավային, արտաքին պատի տակ թաղված է Օսմանյան կայսրության արտաքին գործերի նախարարության խորհրդական Կարապետ Հարություն Դաուդյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Մալաթիա)

**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի** (Թաշխորան), 18-րդ դարում կառուցված հայ առաքելական եկեղեցի Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդի վիլայեթի Չըրմըխտի գյուղում։ Այն գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի Մալաթիա քաղաքի Յեշիլյուրթ շրջանի Չավուշօղլու թաղամասում։

Քարաշեն եկեղեցին զբաղեցնում է 1335 քառ. մետր մակերես։ Վերականգնումը սկսվել է 2013 թվականին և ավարտվել 2021 թվականին։ Վերականգնման ընթացքում պատմական եկեղեցու վրա կառուցվել է 19 տոննա կշռող երկաթյա գմբեթ։

Այսօր պատմական եկեղեցին վերածվել է մշակույթի և արվեստի կենտրոնի։

Վերանորոգումից հետո 2021 թվականին վերաբացված պատմական հայկական եկեղեցում 106 տարվա դադարից հետո առաջին պատարագն է մատուցվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ