Տաուրօդոնտիզմ

**Տաուրօդոնտիզմ,** ատամների կակղանային խոռոչների մեծացում ՝ բիֆուրկացիայի գոտիների գագաթային տեղաշարժով: Այն չի կարող ախտորոշվել կլինիկական նշաններով, քանի որ տաուրօդոնտիկ ատամի պսակը թվում է նորմալ, հարկավոր է ռենտգեն հետազոտություն։ Տաուրօդոնտիզմը հանդիպում է և՛ կաթնատամների, և՛ մշտական ատամների շրջանում։ Լինում է միակողմանի կամ երկկողմանի, ամենից հաճախ հանիպում է մշտական աղորիքների մոտ։ Տաուրօդոնտիզմի հիմքում ընկած մեխանիզմը Հերթվիգի էպիթելային արմատային թիթեղի ուշ ինվագինացիան է կամ դրա ձախողումը, որը հանգեցնում է արմատի բիֆուրկացիայի գագաթային տեղաշարժի։

## Դասակարգում
alt=A|աջից|մինի|400x400փքս|Տաուրօդոնտիզմի տեսակները ըստ Շոուի
Տերմինը առաջարկել է Արթուր Քեյթը։ Այն առաջացել է լատիներեն «taurus» բառից, որը նշանակում է «ցուլ», և հունարեն «ὀδόντος» (odontos), որը նշանակում է «ատամ»՝ այս ատամների և խոշոր եղջերավոր կամ սմբակավոր կենդանիների ատամների նմանության պատճառով։

Տաուրօդոնտիզմի ռենտգենաբանակ բնութագրերը ներառում են՝

# կակղանային խոռոչի ցեմենտ-էմալային միացման տեղում նեղացման բացակայություն,
# ընդարձակված ուղղանկյունաձև կակղանային խոռոչ,
# կակղանային խոռոչի հատակի տեղաշարժում դեպի արմատի գագաթ՝ կարճացնելով արմատները և արմատային ուղիները։

Ավելի վաղ դասակարգման համակարգերը հաշվի են առել միայն կակղանային խոռոչի հատակի ապիկալ տեղաշարժերը, մինչդեռ ավելի ուշ լրացուցիչ դիտարկվել են խոռոչի դիրքը ցեմենտ-էմալային միացման և ալվեոլյար եզրագծի նկատմամբ։

### Շոու 1928
Տաուրօդոնտիզմը դասակարգելու առաջին փորձերից մեկը կատարել է Չ. Ջ. Շոուն։ Նա դիտարկել է կակղանային խոռոչի հատակի ապիկալ տեղաշարժը և տաուրօդոնտիզմը դասակարգել է չորս առանձին տեսակների՝ ցինոդոնտ (նորմալ), հիպոտաուրօդոնտ, հիպերտաուրօդոնտ և մեզոտաուրօդոնտ։

### Շիֆման և Չանանել 1978
Ավելի ուշ՝ Շիֆմանն ու Չանանելը քանակականացրին տաուրօդոնտիզմի աստիճանը՝ հիմնվելով մաթեմատիկական բանաձևի վրա, որը կապում է անատոմիական ուղենիշները, ինչպես ցույց է տրված վերևի նկարում։ Անատոմիական ուղենիշների հարաբերակցությունը հաշվարկվում է հետևյալ կերպ՝
alt=A|աջից|մինի|400x400փքս|Շիֆման և Չանանել A - կակղանային խոռոչի առաստաղի ամենացածր կետ B - կակղանային խոռոչի հատակի ամենաբարձր կետ C - արմատի գագաթ. D - ցեմենտ-էմալային միացում

#### Ուղենշանային հարաբերակցություն
\text{Ուղենշանային հարաբերակցություն} = \frac{\text{A-B հեռավորություն}}{\text{B-C հեռավորություն}}

Որտեղ՝ A = կակղանային խոռոչի առաստաղի ամենացածր կետ, B = կակղանային խոռոչի հատակի ամենաբարձր կետ, և C = ամենաերկար արմատի գագաթ։

Օգտագործելով այս բանաձևը, ատամը համարվում է տաուրօդոնտ, եթե ուղենշանային հարաբերակցությունը ≥ 0.2, և հեռավորությունը կակղանային խոռոչի հատակի ամենաբարձր կետից (B) մինչև ցեմենտ-էմալային միացումը (D) ≥ 2.5 մմ է։ Այս բանաձևի վրա հիմնված ամբողջական դասակարգման համակարգը ներկայացված է ստորև բերված աղյուսակում՝

Պատմականորեն, մասնագիտական վեճեր և քննարկումներ են եղել տաուրօդոնտ դասակարգման համակարգերի վերաբերյալ այն մասին, թե

1) ի՞նչ տեղաշարժ և/կամ մորֆոլոգիական փոփոխություն է տեղի ունենում տաուրօդոնտիզմի ժամանակ,

2) դասակարգումը պետք է ինդեքսավորվի աստիճանաբար, թե՞ շարունակական սանդղակով,

3) ներառե՞լ, թե՞ ոչ որոշակի ատամներ տաուրօդոնտիզմի դասակարգման մեջ։ 

Օրինակ, քանի որ փոքր աղիքները նեղ են առաջահետին հարթությամբ, դժվար է լինում ախտորոշել տաուրօդոնտիզմը ռենտգենոբանորեն։ Հետևաբար, որոշ հետազոտողներ չեն ներառում փոքր աղորիքներն իրենց դասակարգման համակարգերում։ Բացի այդ, քննադատություններ են եղել փոփոխություններ կրող ուղենիշների օգտագործման վերաբերյալ։ Օրինակ, վնասվածքի կամ մաշվածության պատճառով կարող է առաջանալ երրորդային դենտին, որը հետագայում կարող է փոխել որոշ չափումներ. հետևաբար, այս դեպքում տաուրօդոնտիզմ ախտորոշելիս պետք է զգույշ լինել։ Վերջապես, քանի որ այս չափումները բավականին փոքր են, մեծ է հարաբերական սխալմունքների հավանականությունը։

## Կլինիկական նկատառումներ
Տաուրօդոնտ ատամները կարող են դժվարություններ առաջացնել ատամնաբուժական բուժումների ընթացքում։ Հիմնականում էնդոդոնտիստները դժվարանում են արմատախողովակները և կակղանային խոռոչը լցավորելուց։ 

Օրթոպեդներն ու օրթոդոնտները նույնպես պետք է զգույշ լինեն տաուրօդոնտ ատամները որպես հենարան օգտագործելիս։ Բիֆուրկացիայի տարածքի ապիկալ տեղաշարժման պատճառով տաուրօդոնտ ատամը ոչ այդքան ամուր է ամրացված ատամնաբնում։

## Անթրոպոլոգիա
Տաուրօդոնտիզմը դեռևս անթրոպոլոգիական նշանակություն ունեցողախտաբանություն է, քանի որ այն դիտվել է նեանդերթալցիների մոտ

## Առնչվող վիճակներ
Թեև տաուրօդոնտիզմը հաճախ մեկուսացված անոմալիա է, սակայն այն կարող է հանդիպել մի շարք այլ գործընթացների հետ զուգորդված, ինչպիսիք են՝ անկատար ամելոգենեզ, Դաունի համախտանիշ, Կլայնֆելտերի համախտանիշ, Մորի համախտանիշ, Վոլֆ-Հիրշհորնի համախտանիշ, Լոուի համախտանիշ, էկտոդերմալ դիսպլազիա։

Տաուրօդոնտիզմը կարող է կապված լինել՝

* Հետադիմական բնույթի
* Պրիմիտիվ օրինաչափության
* Աուտոսոմալ դոմինանտ հատկանիշի
* Ատավիզմի
* X-կապակցված հատկանիշի
* Մուտացիայի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն
Կատեգորիա:Ատամներ
Կատեգորիա:Բերանի խոռոչի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բնածին արատներ
Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նեանդերթալյան մարդիկ