Մոգգի

մինի|Տարբեր մազածածկույթներով երեք տնային կատուներ
**Մոգգի** (), ընտանի կատու, որը չի պատկանում կոնկրետ որևէ ցեղատեսակի և չի հանդիսանում նպատակային բուծման արդյունք։ Ի տարբերություն ազնվացեղ կատուների, որոնք բուծվում են հատուկ՝ արտաքին որոշակի չափանիշների համապատասխանեցնելու համար, մոգգիները չունեն միօրինակ տեսք։ Այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է կատուների պաշտոնական հաշվառում կամ գրանցում (օրինակ՝ անասնաբուժական կլինիկաներում կամ կացարաններում), այս կատուները, կախված մազածածկույթի երկարությունից, դասակարգվում են որպես ընտանի կարճամազ (անգլ.՝ domestic short-haired, DSH) կամ ընտանի երկարամազ (անգլ.՝ domestic long-haired, DLH): Հազվադեպ կարող են կիրառվել նաև «ընտանի միջին երկարության մազերով» (DMH) կամ «ընտանի կիսաերկարամազ» բնորոշումները:

Աշխարհի կատուների մեծամասնությունը չունի տոհմային ծագում։

## Պատմություն
մինի|Մողեսի հետ խաղացող երկգույն տնային կատու
Կատուների նպատակային բուծումն ու պահումը ավելի վաղ ձևավորված մշակույթ է․ ցեղատեսակների ավելի քան 85%-ը ձևավորվել է 1930-ականներից հետո։

## Տարածվածություն
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում ընտանի կարճամազ կատուները կազմում են կատուների ընդհանուր քանակի 95%-ը: Մեծ Բրիտանիայում կատուների 89–92%-ը չունի տոհմային ծագում:

## Ընտանի կարճամազ կատուներ
մինի|Տնային կարճամազ կատու
մինի|Քնած տնային կարճամազ կատու
Կատվաբուծության ոլորտում, ինչպես նաև անասնաբուժական հաստատությունների և կենդանիների պահպանման կազմակերպությունների կողմից, ընտանի կարճամազ կատուների դասակարգման համար կիրառվում է հատուկ տերմինաբանություն, ինչպես օրինակ՝ «Ընտանի կարճամազ» (DSH), «Տնային կարճամազ» (HCS) կամ «Տնային պահվող կարճամազ կատու»

Այս «ընտանի տեսակները» օգտագործվում են թե՛ հաշվառման, թե՛ կացարաններում կենդանիներին խմբավորելու նպատակով։ Թեև այս կատուները հատուկ չեն բուծվում ցուցահանդեսների համար, դրանցից որոշներն ունենում են գրանցված ծագումնաբանություն և մասնակցում են ցուցադրությունների՝ հանդես գալով ոչ ազնվացեղ կատուների բաժնում։ Ցուցահանդեսների կանոնները տարբեր են. օրինակ՝ Կատուների միջազգային ֆեդերացիան թույլատրում է աչքերի ու մազածածկույթի ցանկացած գույն, նախշ կամ երկարություն (փաստացի՝ ցանկացած կատվի մասնակցություն)։ Սակայն կան կազմակերպություններ, որոնք ավելի խիստ են։ Կատուների համաշխարհային ֆեդերացիայի կանոններով թույլատրելի են միայն դասական գույները, իսկ շոկոլադագույն ու դարչնագույն երանգները, ինչպես նաև դրանց բաց գունավորումներն ու բծավոր նախշերը ընդունելի չեն։

Ընտանի կարճամազ կատուներին բնորոշ է գունային մեծ բազմազանությունը, սակայն մի քանի սերունդ անց նրանք սովորաբար վերադառնում են իրենց նախնական տեսքին՝ դրսևորելով բնական վագրագույն (տաբբի) նախշը։ Նրանք տարբերվում են նաև մարմնի կառուծվածքով. տարբեր տարածաշրջանների կատուներն ունեն յուրահատուկ կառուցվածք, քանի որ ձևավորվել են տեղական գենոֆոնդի հիման վրա։ Ասիական կատուներն ավելի նրբակազմ են ու նման սիամական տեսակին, մինչդեռ եվրոպական և ամերիկյան կատուներն ավելի խոշոր են և ունեն ամուր կազմվածք։

## Ընտանի երկարամազ կատուներ
Տնային երկարամազ կատուն խառնածին ծագում ունեցող կատու է, որը չի պատկանում որևէ կոնկրետ ցեղատեսակի և ունի կիսաերկարից մինչև երկար մազածածկույթ։ Տնային երկարամազ կատուներին չպետք է շփոթել «բրիտանական երկարամազ», «ամերիկյան երկարամազ» կամ անվանման մեջ «երկարամազ» բառն ունեցող այլ ցեղատեսակների հետ, որոնք հատուկ ցեղատեսակներ են տոհմային գրանցամատյանների կողմից սահմանված չափորոշիչներին համապատասխանող։ Բրիտանական անգլերենում կիրառվում է նաև «moggie», իսկ ամերիկյան անգլերենում՝ «alley cat» (փողոցային կատու) ընդհանուր տերմինները։ Տնային երկարամազ կատուները Միացյալ Նահանգներում երրորդ ամենատարածված տեսակն են։

Կատվապահության ոլորտում, ինչպես նաև անասնաբույժների և կենդանիների պաշտպանության կազմակերպությունների կողմից, տնային երկարամազ կատուները կարող են դասակարգվել տվյալ հաստատությանը բնորոշ եզրույթներով (որոնք հաճախ գրվում են մեծատառերով), ինչպիսիք են՝ «Տնային երկարամազ», «Տան կատու, երկարամազ» կամ «Կիսաերկարամազ տնային ընտանի կենդանի»։ Նմանօրինակ պայմանական ցեղատեսակները կիրառվում են տոհմային գրանցամատյաններում և կացարաններում դասակարգման նպատակով՝ պարսկական և նմանատիպ այլ ցեղատեսակների կողքին։

Թեև դրանք հատուկ չեն բուծվում ցուցադրությունների համար, որոշ խառնածին կատուներ իրականում ունենում են տոհմագիր և մասնակցում են կատուների ցուցահանդեսների այն բաժիններին, որոնք նախատեսված են ոչ զտարյուն «տնային ընտանի կենդանիների» համար։ Ցուցահանդեսային կանոնները տարբերվում են. Կատվաբույծների միջազգային դաշնությունը թույլատրում է «աչքերի ցանկացած գույն, մազածածկույթի բոլոր երանգներն ու նախշերը, մազի ցանկացած երկարություն կամ կազմություն և պոչի ցանկացած երկարություն» (ըստ էության՝ ցանկացած առողջ կատու)։ Այլ կազմակերպություններ կարող են լինել ավելի խստապահանջ. օրինակ՝ Կատուների համաշխարհային դաշնության կանոններով՝ «շոկոլադագույն և դարչնագույն երանգները, ինչպես նաև դրանց բաց երանգները (բաց մանուշակագույն և բաց դեղնաշագանակագույն) չեն ընդունվում ոչ մի համակցությամբ... նաև չի ճանաչվում գունակետային նախշը»։

Տնային երկարամազ կատուները հանդիպում են գենետիկորեն հնարավոր բոլոր գույներով, այդ թվում՝ վագրագիծ (տաբբի), կրիայաշարման, երկգույն և ծխագույն։ Դրանց մազածածկույթի երկարությունը կարող է հասնել մինչև վեց մատնաչափի։ Այս կատուները կարող են ունենալ նաև Մեյն-կունին բնորոշ բաշ, ինչպես նաև մազափնջեր թաթերի ու ականջների վրա։ Որոշ երկարամազ կատուներ ի վիճակի չեն ինքնուրույն խնամել իրենց մազածածկույթը, ուստի դրանք պահանջում են մարդու կողմից իրականացվող հաճախակի խնամք, այլապես մազերը կարող են խճճվել ու կոշտուկներ առաջացնել: Շնորհիվ իրենց լայն գենոֆոնդի՝ տնային երկարամազ կատուները հակված չեն որևէ ժառանգական հիվանդության։
Պատկեր:A_domestic_longhair_cat.jpg|Տնային երկարամազ վագրագիծ և սպիտակ երկգույն կատու
Պատկեր:Tuxedo_longhair_cat_-_Spanky.jpg|Տնային երկարամազ վագրագիծ և սպիտակ երկգույն կատու։ Այս տնային երկարամազ կատուն, ըստ ամենայնի, մասնակիորեն պարսկական ծագում ունի՝ հաշվի առնելով համեմատաբար տափակ քիթը և նուրբ մազածածկույթը։
Պատկեր:Semi-Longhaired-Ginger-Black-White-Torbie.jpg|Կիսաերկարամազ շիկահեր, սև և սպիտակ կրիայաշարման-վագրագիծ կատու


### Պատմություն
alt=A red tabby cat domestic long-hair and Maine Coon mix at seven months staring outside a window at snow|մինի|Յոթ ամսական շիկավուն վագրագիծ կատու՝ տնային երկարամազի և Մեյն-կունի խաչասերում
Ըստ ամենայնի՝ ունենալով արևմտասիական ծագում, տնային երկարամազ կատուները արդեն մի քանի դար է, ինչ որպես ընտանի կենդանիներ պահվում են ողջ աշխարհում։ 16-րդ դարի ընթացքում առաջին երկարամազ կատուները ներկրվեցին Եվրոպա։ 17-րդ դարի կեսերին, երբ Լոնդոնի մեծ ժանտախտը բնաջնջեց քաղաքի բնակչության զգալի մասը, դարեր տևած հալածանքներից հետո կատուների թիվն սկսեց վերականգնվել, քանի որ նրանց ներկայությունը խրախուսվում էր՝ լվեր փոխադրող առնետներից պաշտպանվելու նպատակով։

Այս տեսակի զարգացման ընթացքը դեռևս ենթադրությունների առարկա է։ Երկար մազածածկույթը կարող էր լինել ռեցեսիվ մուտանտ գենի արդյունք։ Երբ երկարամազ կատուն զուգավորվում է կարճամազի հետ, ծնվում են միայն կարճամազ ձագեր, սակայն վերջիններիս սերունդները, միմյանց հետ զուգավորվելիս, կարող են տալ որոշակի քանակությամբ երկարամազ ձագեր։

Եվրոպական վաղ շրջանի երկարամազ կատուների հաջորդական սերունդներն ունենում էին ավելի ու ավելի շատ երկարամազ ձագեր, որոնք գոյատևելու ավելի մեծ հնարավորություն ունեին եվրոպական զով կլիմայական պայմաններում։ Մինչև 1521 թվականը՝ մոտավորապես այն ժամանակահատվածում, երբ դրանք առաջին անգամ փաստաթղթավորվեցին Իտալիայում, այս տեսակն արդեն հաստատուն էր դարձել ընդամենը մի քանի սերունդ անց։

18-րդ դարի վերջին Պետեր Սիմոն Պալասն առաջ քաշեց այն վարկածը, որ մանուլը (հայտնի նաև որպես Պալասի կատու) կարող է լինել տնային երկարամազ կատվի նախնին։ Նա ուներ ոչ պաշտոնական վկայություններ այն մասին, որ թեև արու ձագերը լինում էին անպտուղ հիբրիդներ, էգ ձագերը կարող էին կրկին բազմանալ տնային կատուների հետ և փոխանցել մանուլի գեների մի փոքր մասը։ 1907 թվականին կենդանաբան Ռեջինալդ Ինես Պոկոկը հերքեց այս պնդումը՝ վկայակոչելով իր աշխատությունը մանուլի և այդ ժամանակաշրջանի անգորական կամ պարսկական կատուների գանգերի կառուցվածքային տարբերությունների վերաբերյալ։ Այս վաղ վարկածն անտեսում էր կատվազգիների ընտանիքի ներսում խաչասերման հնարավորությունը։ Օրինակ՝ Սավաննա տեսակի կատուն տնային կարճամազ կատվի և վայրի սերվալի խաչասերումն է, որոնցից երկուսն էլ ունեն գանգի տարբեր կառուցվածք և էվոլյուցիոն ծագում։ Ավելին, հարակից Panthera (հովազներ) ցեղի հիբրիդ էգերը, ինչպիսիք են լիգրերը և տիգոնները, հաջողությամբ զուգավորվել են՝ տալով նոր սերունդներ։

Ժամանակակից առաջին պաշտոնական երկարամազ ցեղատեսակները համարվում են պարսկական և անգորական (անվանվել է ի պատիվ Թուրքիայի Անկարա քաղաքի) կատուները, և ասվում էր, որ դրանք ծագել են հենց այդ երկու տարածաշրջաններից։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կատուներ