Սալվատորե Ռոզա

**Սալվատորե Ռոզա** (, ), իտալացի նկարիչ և բանաստեղծ։ Ստեղծագործել է Նեապոլում, Ֆլորենցիայում և Հռոմում։ Սոցիալական առկա նորմերի դեմ ռոմանտիկ բողոքի տարրերով տոգորված Ռոզայի արվեստը հակադրվել է իտալական բարոկկոյի ակադեմիական ուղղությանը։ Ռոզայի կրոնական, և դիցաբանական («Աստրեայի հրաժեշտը գյուղացիներին», Պատմագեղարվեստական թանգարան, Վիեննա), ինչպես և հեծելազորի ճակատամարտեր և ծովափնյա տեսարաններ պատկերող նրա նկարներն ու դիմանկարները առանձնանում են լուսաստվերային սուր հակադրություններով։

Գրական երկերում դիմել է բարդ այլաբանությունների և արտասովոր դրամատիկականացված կերպարների, սուր ծաղրել իր ժամանակի իտալական գրական ուղղությունները, խարազանել տիրող դասակարգերի արատները։ «Պատերազմ» երգիծանքում Ռոզան համակրանքով է պատկերել Նեապոլի 1647 թվականի ժողովրդական հակաֆեոդալական ապստամբությունը։

## Երկեր Ս. Ռոզայի մասին
thumb|upright|Նկարչի շիրիմը

Մի շարք կենսագրական ու գեղարվեստական ստեղծագործություններում հիշատակություններ կան Սալվատոր Ռոզայի մասին։
*Դոմենիկո Պասերին նրա մասին պատմում է *Vite de Pittori*-ում։
*Salvini, *Satire e Vita di Salvator Rosa*
*Bernardo de' Dominici, *Vita di Rosa* (1742, Նեապոլ)
*Անգլիայում Lady Morgan-ը ''The Life and Times of Salvator Rosa''-ում և Ալբերտ Քոթթոնը (Albert Cotton) *A Company of Death* երկում ստեղծել են Ս. Ռոզայի կյանքի ռոմանտիկ պատմությունը։ 
*Ս. Ռոզան Է. Հոֆմանի 1819 թվականին հրատարակված *Signor Formica* (հայտնի է նաև «Սալվատոր Ռոզա» վերնագրով) վիպակի հերոսն է։
*19-րդ դարի իտալացի կոմպոզիտոր Անտոնիո Կառլոս Գոմեսը հեղինակել է «Սալվատոր Ռոզա» վերնագրով օպերա՝ Էժեն դը Միրակուրի *Masaniello* վեպի հիման վրա։
*1846 թվականին Լոնդոնի Նորին գերազանցության թատրոնում ներկայացվել է կոմպոզիտոր Ցեզար Պունյիի «Կատարինա» բալետը Սալվատոր Ռոզայի և Աբրուցցիի բրիգադների հարաբերությունների մասին
*Ֆերենց Լիստի դաշնամուրային ժողովածուի մաս է կազմում *Canzonetta del Salvator Rosa* երկը, որի հավանական հեղինակը Ջովաննի Բանոչինին է։

## Պատկերասրահ
### Յուղաներկ աշխատանքներ
>
File:Salvator Rosa - Portrait of a Man - WGA20041.jpg|*Տղամարդու դիմանկար* (1640-ական թվականներ), 78 x 65&nbsp;սմ, Էրմիտաժ)
File:Salvator Rosa - The Witches' Sabbath - BF.1982.7 - Museum of Fine Arts.jpg|*Վհուկների շաբաթ* (1655), 87 x 73&nbsp;սմ, Հյուստոնի գեղարվեստի թանգարան
File:Salvator Rosa - Heroic Battle - WGA20050.jpg|*Հերոսական մարտ* (1652-1664), 214 x 351&nbsp;սմ Լուվր
File:Salvator Rosa - Human Fragility - WGA20047.jpg|*Մարդու փխրունությունը* (ca. 1656), 199 x 134&nbsp;, *[[Ֆիցվիլյամի թանգարան]]*
File:Salvator Rosa (Italian) - Allegory of Fortune - Google Art ProjectFXD.jpg|*Ճակատագրի այլաբանություն* (1658), 198 x 133&nbsp;սմ, Փոլ Գեթիի թանգարան
File:Salvator Rosa - Diogenes Casting away his Cup - WGA20045.jpg|*[[Դիոգենես Սինոպացի|Դիոգենես]]* (1650-ական թվականներ), 219 x 148&nbsp;սմ, մասնավոր հավաքածու
File:Rosa Crucifixion of Polyclitus.jpg|*Պոլիկլիտոսին խաչ հանելը* (1650-ական թվականներ), 108 x 139&nbsp;սմ, Վարշավայի ազգային թանգարան
File:Demokrit, hensunken i betragtninger.jpg|*[[Դեմոկրիտ]]* (1650–51), 344 x 214&nbsp;սմ, Դանիայի ազգային պատկերասրահ
File:Rosa - The Death of Regulus, ca. 1650-1652.jpg|*Ռեգուլոսի մահը* (1650-1652), 152.4 × 219.71&nbsp;, Վիրջինիայի գեղարվեստի թանգարան
File:Rosa - The Baptism of the Eunuch, ca. 1660.jpg|*Ներքինու մկրտությունը* (1660), 200 x 122&nbsp;սմ, Քրայսլերի արվեստի թանգարան
File:Salvator Rosa - Pythagoras Emerging from the Underworld - Google Art Project.jpg|*[[Պյութագորաս]]ի հայտնությունն արդրաշխարհից* (1662), 131 x 189&nbsp;սմ, Kimbell Art Museum
File:Salvator Rosa - The Shade of Samuel Appears to Saul - WGA20058.jpg|*Սավուղը և վհուկը* (1668), 275 x 191&nbsp;սմ, Լուվր
Self-portrait of Salvator Rosa mg 0154.jpg|Ինքնանկար
Salvator Rosa - Portrait of the Artist's Wife Lucrezia - WGA20054.jpg|Նկարչի կնոջ՝ Լուկրեցիայի դիմանկարը


### Բնանկարներ

File:Rosa - Il ponte, Palazzo Pitti.jpg|*Բնապատկեր կամրջով* (1645–49), յուղաներկ, կտավ, 106 x 127&nbsp;սմ, Պալատինա պատկերասրահ/Պիտտի
File:Harbour Scene - Nationalmuseum - 17200.tif|*Նավահանգստի տեսարան* (չթվագրված), յուղաներկ, կտավ, 72 x 94&nbsp;սմ, *[[Շվեդիայի ազգային թանգարան]]*
File:Rosa, Saint John the Baptist Baptizing Christ in the Jordan.jpg|*Հովհաննես Մկրտիչը Քրիստոսին մկրտում է Հորդանանում* (1655)  յուղաներկ, կտավ, 173 x 258.7&nbsp;սմ, Կելվինգրովի արվեստի պատկերասրահ և թանգարան
File:Rosa, Saint John the Baptist Revealing Christ to the Disciples.jpg|*Հովհաննես Մկրտիչը Քրիստոսին ներկայացնում է աշակերտներին* (1655), յուղաներկ, կտավ, 173.4 x 260.7&nbsp;սմ, Կելվինգրովի արվեստի պատկերասրահ և թանգարան
File:Bandits on a Rocky Coast MET DP323412.jpg|*Բանդիտներ ժայռոտ ափին* (1655), յուղաներկ, կտավ, 74.9 x 100&nbsp;սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
File:Salvator Rosa - River Landscape with Apollo and the Cumean Sibyl - WGA20057.jpg|*Ապոլոնն ու սիբիլը* (1657–58), յուղաներկ, կտավ, 173.7 x 259.5&nbsp;սմ, Ուոլեսի հավաքածու
File:Salvator rosa, paesaggio con mercurio e il boscaiolo disonesto, 1663 ca (cropped).jpg|*Մերկուրին և անազնիվ փայտագործը* (1663), յուղաներկ, կտավ, 125.7 x 202.1&nbsp;սմ, Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ
File:Salvator Rosa, Jacob’s Dream, c. 1665, oil on canvas.jpg|*Հակոբի երազը* (1665), յուղաներկ, կտավ, 137 x 200&nbsp;սմ, Դերբիշիր, Չաթսվորթ, Դևոնշիրյան հավաքածու
File:Salvator Rosa - The Finding of Moses - 47.92 - Detroit Institute of Arts.jpg|*Մանուկ Մովսեսին գտնելը* (1660–65), յուղաներկ, կտավ, 123.2 × 202.6&nbsp;սմ, Դետրոյթի արվեստի ինստիտուտ
File:Rosa - Landscape with Saint Anthony Abbot and Saint Paul the Hermit, About 1660 - 1665 (cropped).jpg|*St. Anthony Abbot and [[St. Paul the Hermit]]* (ca. 1660-65), յուղաներկ, կտավ, 67.3 x 49.9&nbsp;սմ, Շոտլանդիայի ազգային պատկերասրահ
File:The Death of Empedocles by Salvator Rosa.jpg|*Էմպեդոկլեսի մահը* (1665-70), յուղաներկ, կտավ, 135 x 99&nbsp;սմ, մասնավոր հավաքածու
File:Landscape with Tobit and the angel mg 0161.jpg|*Թոբիասն ու հրեշտակը* (1670), յուղաներկ, կտավ, 121 x 195&nbsp;սմ, Ստրասբուրգի գեղարվեստի թանգարան
File:Salvator Rosa - Rocky Landscape with a Huntsman and Warriors - WGA20063.jpg|*Ժայռոտ բնապատկեր՝  որսորդով ու մարտիկներով* (1670), յուղաներկ, կտավ, 142 x 192&nbsp;սմ, Լուվր


### Գծանկարեր
Գծանկարները թվագրված չեն, արված են թղթի վրա, գրիչով, թանաքով, կավիճով։

File:Turbaned Warrior Holding a Mace MET 1970.101.12.jpg|*Չալմայով ռազմիկ* (13.2 x 8.2&nbsp;սմ), Մետրոպոլիտեն թանգարան  
File:Martyrdom of St. Andrew MET DP811520 (cropped).jpg|*Սբ. Անդրեասի նահատակությունը* (19.8 x 13.7&nbsp;սմ), Մետրոպոլիտեն թանգարան  
File:ROSA Salvator - Femme debout drapée, portant quelque chose, se dirigeant vers la gauche, INV 9747, Recto (cropped).jpg|*Woman standing draped* (25.4 x 14.7&nbsp;սմ), Լուվր
File:The Abandoned Oidipus (Salvator Rosa) - Nationalmuseum - 23888.tif|*Լքված Էդիպը* (65 x 45&nbsp;սմ), *Nationalmuseum*
File:Witches' Sabbath (recto); Figures Gathered around a tree (verso) MET DP812350 (cropped).jpg|*Վհուկների շաբաթ* (21.8 x 31.7&nbsp;սմ), Մետրոպոլիտեն թանգարան  
File:'Forest Scene' attributed to Salvator Rosa, Honolulu Museum of Art.JPG|*Անտառային տեսարան*, Հոնոլուլուի արվեստի թանգարան


### Դրոշմապատկերներ
Բոլոր դրոշմապատկերները փորագրանկարներ են։
>
File:Battling Tritons LACMA M.88.233.5 (cropped).jpg|*Մարտնչելով տրիտոնների դեմ* (1660-1661), 11.11 x 16.51&nbsp;սմ, Լոս Անջելես գավառի արվեստի թանգարան
File:Glaucus and Scylla LACMA 56.15.23.jpg|*Գլավկոսն ու Սկիլլան* (1661), 35.24 x 23.5&nbsp;սմ, Լոս Անջելես գավառի արվեստի թանգարան
File:Three human skulls, study for "Democritus in Meditation" MET DP836195.jpg|*Մարդկային երեք գանգ* (1662), 14.2 × 9.2&nbsp;սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
File:Salvator rosa, la crocifissione di policrate, 1662 ca.jpg|*Տիրան Պոլիկրատեսին խաչ հանելը* (1662), 47.3 x 72.2&nbsp;սմ, Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ
File:The infant Oedipus is tied to a tree by the shepherd to whom Wellcome L0032548 (cropped).jpg|*Մանուկ Էդիպի փրկությունը* (1663), 72.4 x 47.2&nbsp;սմ 
File:Jason and the Dragon LACMA 56.15.11.jpg|*Յասոնը և հրեշը* (1663-1664), 33.6 x 21.5&nbsp;սմ, Լոս Անջելես գավառի արվեստի թանգարան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Notes on etchings titled ''The genius of Salvator Rosa''.
*Artcyclopedia entry on Salvator Rosa online.
*Exhibition 2011, Kimbell Art Museum, Fort Worth, Texas
**[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81943 Jusepe de Ribera, 1591-1652]*, a full text exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art, which includes material on Salvator Rosa (see index)

Կատեգորիա:17-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի փորագրիչներ