Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռես

**Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռես** (, ), նիդերլանդացի գրող, կոմպոզիտոր և ակտիվիստ ֆեմինիստ։ Երբեք չապրելով Հարավային Աֆրիկայում, նա մտել է երկրի պատմության մեջ որպես Հարավային Աֆրիկայի առաջին օրհներգերից մեկի հեղինակ։

## Կենսագրություն
### 1831-1869
Ռիխարդուս վան Ռիսի (ըստ տարբեր աղբյուրների՝ հարկային տեսուչ, կամ նոտար) և Կոնստանս Վիլհելմինա Պիպերի բազմանդամ ընտանիքի կրտսեր դուստրն էր։ Նրա հայրը մահացել է, երբ նա ընդամենը 7 տարեկան է եղել։ Ընտանիքի կարիքները հոգացել է մոր չամուսնացած եղբայրը, որը, մասնավորապես, զբաղվել է Կատարինայի կրթությամբ և օգնել է նրան զարգացնել իր երաժշտական տաղանդը։ Արդեն 5 տարեկանից Կատարինան ստեղծագործություններ է գրել դաշնամուրի համար, իսկ 18 տարեկանից ինքն է կատարել իր ստեղծագործությունները։ 1855 թվականին նրա կյանքի համար վճռորոշ իրադարձություն է տեղի ունեցել․ նրա «Դեբյուտանտներ» կատակերգական օպերան բեմադրվել է Ուտրեխտում՝ փոքրիկ հանդիսատեսի համար։ Մոր պնդմամբ, ով կարծել է, որ երաժշտությամբ զբաղվելը իրենց արժանապատվությունից ցածր է, նա ստիպված է եղել հրաժարվել Փարիզ մեկնելու և երաժշտություն սովորելու առաջարկից։

1862-1867 թվականներին Կատարինան ապրել է հայտնի բարերար և հասարակական գործիչ Ժաննա Մերկուսի հետ Առնհեմի մոտակայքում։ Քանի որ նրա համար, որպես չամուսնացած կնոջ, դժվար է եղել այդ պայմաններում ապրուստ  վաստակել՝ զբաղվելով միայն կոմպոզիտորական գործունեությամբ։ Կատարինան իրեն նվիրեց կանանց իրավունքների պաշտպանությանը՝ սկսելով պաշտպանել նրանց կրթության և տարբեր մասնագիտություններով զբաղվելու իրավունքների ընդլայնումը։ Այդ ժամանակվանից նա երաժշտությամբ զբաղվելու հետ մեկտեղ անցել է իր գրական կարիերայի զարգացմանը։ «Ժամանակի հայելի» թերթում հրապարակվող  հոդվածաշարում նա անդրադարձել է չամուսնացած կանանց կարգավիճակի խնդիրներին։

### 1870-1889
1870 թվականին նա հանդես եկավ ազատագրական պամֆլետով, որը գրվել է որպես բաց նամակ Հոլանդիայի կանանց։ Այդտեղ  նա առաջ է քաշել կոնկրետ առաջարկներ՝ Հոլանդիայում միջնակարգ կրթության զարգացման շրջանակներում ստեղծել ավելի շատ դպրոցներ աղջիկների համար, ինչպես դա տեղի է ունեցել Ֆրանսիայում և Գերմանիայում։ Նա մատնանշել է «Ժամանակի հայելին» թերթի խմբագիր Յան Պիտեր դե Կեյզերի նախաձեռնությունը, ով 1860 թվականին հիմնել է հանրային դպրոց Արնեմում։

Պամֆլետի հրապարակումից մեկ տարի առաջ նա տեղափոխվել է Գերմանիա, որտեղ կենսամակարդակը շատ ավելի բարձր է եղել։ Ապրել է Բոնում, որտեղից շարունակել է բազմաթիվ հոդվածներ և գրական ստեղծագործություններ ուղարկել Հոլանդիա՝ տպագրության համար։ Գերմանիայում նա սերտ կապեր է պահպանել ֆեմինիստ, Համագերմանական կանանց միության () նախագահ Լուիզա Օտտո-Պետերսի հետ, համագործակցել է նաև «Նոր  ուղիներ» () պարբերականի հետ։ Բացի այդ, 1870-1873 թվականներին նա լայնորեն հրապարակվել է «Մեր կոչումը» () հոլանդական նոր ֆեմինիստական հրատարակությունում, որը խմբագրել է Բեթսի Պերկը։

Միաժամանակ նա գրել է երկհատոր ստեղծագործություն Ֆրանսիայի հարավում և Իտալիայում իր ճանապարհորդությունների մասին՝ «Հիշողություններ հարավի մասին» () վերնագրով, որը լույս է տեսել 1872 թվականին։

1873 թվականին «Մեր կոչումը»  ամսագրի հրատարակության դադարեցումից հետո նա սկսել է համագործակցել «Մեր նպատակը» () հրատարակության հետ (1870-1878), բայց այստեղ նրան հաջողվել է հրապարակել միայն մեկ հոդվածաշար և քննադատական ակնարկ Մեծ Բրիտանիայում սպիրիտիզմի վերաբերյալ։ Անհաջող է եղել նրա փորձը՝ դե Կեյզերի հետ միասին ստեղծել կանանց համար նախատեսված նոր ամսագիր, ինչպես նաև խմբագրել նիդերլանդացի գրողների գրքերի շարք գերմանական «Բոն» հրատարակչության համար։

Չնայած 1870-ական թվականներին գրական աշխատանքը նրա հիմնական զբաղմունքն է եղել, Կատարինան վերադարձել է երաժշտական ստեղծագործություն գրելուն։ Իր վաղեմի ծանոթ՝ Տրանսվաալի 4-րդ նախագահ (1871–1876) Թոմաս Ֆրանսուա Բյուրգերսի խնդրանքով, ով Բոն է եկել նրան հանդիպելու, նա գրել է այդ հանրապետության օրհներգը։ Սակայն 1876 թվականին Տրանսվաալն այլ օրհներգ է ընդունել, բացի այդ, մամուլը սխալմամբ նրա մեղեդին վերագրել է մեկ այլ կոմպոզիտորի։ Ինչպես ինքն է գրել․ «Տրանսվաալյան երգն ինձ այնքան տառապանք պատճառեց, որ ավելի լավ կլիներ, եթե ես այն չգրեի»։ Միայն 19-րդ դարի վերջին նրա երգը աստիճանաբար հայտնի է դարձել բուրերի շրջանում և համարվում է աֆրիկաներների մշակութային ժառանգության խորհրդանիշներից մեկը։

1870-ականների վերջից  նրա վեպերը գնալով ավելի քիչ հաջողություններ են ունեցել։ Այդ պատճառով էլ նա ավելի քիչ է գրել և ձեռնամուխ է եղել   կոմպոզիտորների ու երաժշտական ստեղծագործությունների մասին քննադատական հոդվածներ գրելուն։ Այդ պահին նա կարճ ժամանակով վերադարձել է Հոլանդիա։

### 1890-1915
1890-ական թվականներին Վան Ռեսը վերադարձել է Գերմանիա և բնակություն հաստատել Դարմշտադտում, որի  հիմնական պատճառը փողի բացակայությունն է եղել, քանի որ այդ ժամանակ Հոլանդիայում կյանքն ավելի թանկ էր։ 1901 թվականին ֆեմինիստական շարժումը մեծ շուքով նշել է նրա 70-ամյակը։ Այդ առիթով հավաքված գումարները նա որոշել է ուղարկել մարտնչող բուրերին օգնելու համար։ Առողջական խնդիրների պատճառով նա ավելի ու ավելի քիչ է գրել։

Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռեսը մահացել է 83 տարեկան հասակում։

## Գրականություն
* FREDERIKS, Johannes Godefridus, et Frans Josef Peter VAN DEN BRANDEN. «Rees (Catharina Felicia van)»: **', Amsterdam, Éditions L.J. Veen, [[1888]]—[[1891]], 
* JACOBS, Ingrid. «[http://www.biografischwoordenboekgelderland.nl/bio/5_Catharina_van_Rees Catharina van Rees]»: **', dr. J.A.E. KUYS, drs. C.A.M. GIETMAN, drs. R.M. KEMPERINK, E. PELZERS et dr. P.W. VAN WISSING (réd.), Hilversum, Verloren, 2006, 
* JENSEN, Lotte. « Rees, Catharina Felicia van (1831—1915)»: **', [en ligne], , [http://www.historici.nl]
* TER LAAN, Kornelis. «[http://www.dbnl.org/tekst/laan005lett01_01/laan005lett01_01_6035.php  Rees, Catharina van]»: **', La Haye/Jakarta, G.B. van Goor Zonen’s Uitgeversmaatschappij, 1952 (2e impression), 
* VAN DEYSSEL, Lodewijk. «Boekbeoordelingen»: **, 1888, II, 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Bibliographie sur biografischwoordenboekgelderland.nl, en ligne
* Bibliographie dans la Bibliothèque numérique des lettres néerlandaises, en ligne
* Transvaalse volkslied, старая запись Трансваальского гимна

Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի կին գրողներ