open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ち

thumb|right|Հիրագանա «ち» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «チ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **ち**, կատականայում՝ **チ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «չի» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /chi/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի た(թա) և つ(ցու) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ タ(թա) և ツ(ցու) կանաների միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **ち** — U+3061,
* **チ** — U+30C1.

Կատեգորիա:Կանա
Ռիտա Օրա

**Ռիտա Օրա** (, ), բրիտանացի երգչուհի և դերասանուհի։ 2012 թվականի օգոստոսին թողարկել է իր դեբյուտային՝ «Ora» կոչվող ալբոմը, որը գլխավորել է բրիտանական ալբոմների հիթ շքերթը։ Ալբոմի «R.I.P.» (Թայնի Թեմպայի մասնակցությամբ) և «How We Do» սինգլները գլխավորել են բրիտանական սինգլների հիթ շքերթը։

## Սկավառակագրություն
**Ստուդիական ալբոմներ**
*«Ora» (2012)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ
つ

thumb|right|Հիրագանա «つ» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ツ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **つ**, կատականայում՝ **ツ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «ցու» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /tsu/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի ち(չի) և て(թէ) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ チ(չի) և テ(թէ) կանաների միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **つ** — U+3064,
* **ツ** — U+30C4.

Կատեգորիա:Կանա
て

thumb|right|Հիրագանա «て» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «テ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **て**, կատականայում՝ **テ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «թէ», երբեմն նաև «տէ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /te/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի つ(ցու) և と(թո) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ ツ(ցու) և ト(թո) կանաների միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **て** — U+3066,
* **テ** — U+30C6.

Կատեգորիա:Կանա
と

thumb|right|Հիրագանա «と» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ト» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **と**, կատականայում՝ **ト**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «թօ», երբեմն նաև «տօ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /to/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի て(թէ) կանայից հետ։ Իսկ կատականայում՝ テ(թէ) կանայից հետո։

### [[Յունիկոդ]]
* **と** — U+3068,
* **ト** — U+30C8.

Կատեգորիա:Կանա
Լյարդի ծծան

thumb|''Fasciola hepatica''

**Լյարդի ծծան**, ծծող որդերի ներկայացուցիչ։ Մարմինը տերևանման է, 3-4 սմ երկարությամբ։ Մարմնի առջևում գտնվում է բերանը, որով վերցնում է սննդանյութերը, նույն բացվածքով հեռացվում են սննդի չմարսված մասերը։ Բերանի եզրերը հաստացած են և առջևում են բերանային ծծանը։ Փորի կողմում գտնվում է փորային ծծանը, որով կպչում է տիրոջ օրգանիզմին։

Լյարդի ծծանը ապրում է եղջերավոր անասունների և մարդկանց լյարդում ու լեղապարկում։ Սնվում է արյունով, քայքայելով լյարդի բջիջները։ Ունի կենսական 2 փուլ՝ սեռական և անսեռ։ Փոխում է տերերին։ Միջանկյալ տեր․ (օրինակ․ լճախխունջ) թրթուրային փուլի զարգացում։ Հիմնական տեր․ մարդ, խոշոր և մանր եղջերավոր կենդանիներ, սեռահասում վիճակ։ Լեղածորանի խցանումից առաջանում է դեղնախտ հիվանդությունը։ Լյարդի ծծանն արյունատար և շնչառական համակարգեր չունի։ Նյարդային համակարգը լավ զարգացած չէ։

Կատեգորիա:Մակաբույծ կենդանիներ
Կատեգորիա:Հեպատոլոգիա
Արևելյան գայլ

**Արևելյան գայլը** () գորշ գայլի տարատեսակ է, որը ապրում է Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան հավածում։
Այս տարատեսակը տարածաշրջանում հաստատվել է դեռ պլեիստոցենի դարաշրջանից։ Հայտնի են արևելյան գայլի և կոյոտների խառնուրդներ, որոնք հայտնի են կոյոտագայլ անվանմամբ։

## Բնութագիր
### Չափսերը
Արևելյան գայլը չափսերով ավելի փոքր է սովորական գորշ գայլից։ Ժամանակի ընթացքում կենդանիները խառնվել են իրար։ Համարվում է, որ կարմիր գայլը իր առանձնահատկություններով շատ նման է արևելյան գայլին։ Սակայն կարմիր գայլի ԴՆԹ անալիզները ցույց են տալիս, որ այն մոտ 80 տոկոսով կոյոտ է և մոտ 24 տոկոսով գորշ գայլ, իսկ արևելյան գայլը՝ 58 տոկոս գորշ գայլ և 42 կոտոս կոյոտ։
Անվտանգության նպատակներով սովորաբար գայլերի ոհմակները քշում են կոյոտներին, սակայն գրանցվել են շատ դեպքեր, երբ արու գայլելը բազմացման շրջանում զույգավորվել են էգ կոյոտների հետ։ Էգ գայլերը չեն զույգավորվում արու կոյոտների հետ, քանի որ այս վերջին կենդանին իր չափսերով բավական փոքր է։

### Մորթին

Արևելյան գայլի մորթին համեմատաբար բաց է։ Այն ունի բաց մոխրագույն-շագանակագույն երանգ։ Ականջների ետևի մասը ունի կարմրավուն երանգ։ Մեջքը և կողքերը ունեն երկար, սև մազեր։
Կարող են հանդիպել նաև ավելի մուգ մորթի ունեցող գայլեր։

## Սնունդը
Արևելյան գայլերը սնվում են տարբեր կենդանիներով՝ տարբեր տեսակի եղջրավորներ, կրծողներ և նույնիսկ փոքր մկներ։
Որոշ հատվածներում այս գայլերը կարող են մտնել նաև բնակելի տարածքներ։
Ձմռան ամիսներին այս գայլերը հիմնականում սնվում են սպիտակապոչ եղնիկներով։

## Բնակության վայրը

Արևելյան գայլերը հիմնականում հանդիպում են կանադական Օնտարիո նախանգում, կարող են հանդիպել նաև Քվեբեքում։ Միացյալ Նահանգներում նրանք առկա են Միննեսոտա և Մանիտոբա նահանգներում։ Մինչև Ամերիկայի գաղութացումը եվրոպացիների կողմից, այս գայլերը առկա են համարյա ողջ Հյուսիսային Ամերիկայում, սակայն թիվը կտրուկ կրճատվել է, քանի որ նորեկները գայլերի մորթին օգտագործում էին առևտրական նպատակներով։

## Պաշտպանությունը

Տարբեր պաշտպանական գործընթացներ են կիրառվել այս գայլերի թիվը շատացնելու և նրանց կյանքը ապահովելու համար։ Արևելյան գայլերը համարվում են վերացող ցեղատեսակ, սակայն շատերը այս փաստին համաձայն չեն դրա պատճառով այս գայլերին պաշտոնապես վերացող ցեղատեսակ հնարավոր չէ համարել։

## Արտաքին հղումներ
* The Wolves of Algonquin Park PHVA Final Report , PDF includes the final recommendation on how to proceed with the Eastern Canadian Wolf.
* The Wolves of Algonquin Provincial Park ? A Report by the Algonquin Wolf Advisory Group PDF
* Status of the Eastern Wolf A PDF document outlining genetic research concerning the Eastern Canadian Wolf.

Կատեգորիա:Գայլեր
Թերեզա Միրզոյան

**Թերեզա Հայկի Միրզոյան (Միրզոևա)** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1986)։

## Կենսագրություն
1939 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Անդրկովկասյան ճարտարապետության ուսումնարանը, 1946 թվականին՝ գեղարվեստի ակադեմիան։

1946-1947 թվականներին կատարելագործվել է Մոսկվայում։ 1947-1968 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1947 թվականից, միաժամանակ՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (1980-2000 թթ.՝ ամբիոնի վարիչ)։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծագործում է հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառներում։ Թերեզա Միրզոյանի արվեստում գերակշռում են սիրո, մայրության և գարնան թեմաները։

* Հունան Ավետիսյանի կիսանդրին Երևանի № 74 դպրոցի առջև (1956, բրոնզ, բազալտ)
* «Կժով աղջիկը» (1962, բազալտ)
* «Թռիչք» (1963, ալյումին)
* «Ջուլհակուհի» (1964, ալյումին, բազալտ, Գյումրի)
*Չարենցավան քաղաքի մուտքի հուշակոթողը (1970, կոփածո պղինձ, ֆելզիտ, համահեղինակ՝ Սուրեն Նազարյան)
* «Զինվոր» մոնումենտալ քանդակը (1975, Աշտարակ)
* «Սպասում» եռաքանդակը (1985, հրակավ)
* Սստվածաշնչյան թեմայով՝ «Վիշապահաղթ հրեշտակապետ Միքայելը» (2001)
* «Սիրում է, չի սիրում» քանդակ, վերականգնվել է 2012 թվականին

## Ցուցահանդեսներ
* Ռուսաստանի Դաշնություն
* Վրաստան
* Բուլղարիա
* Լիբանան
* Լեհաստան
* Գերմանիա
* ԱՄՆ
* Ռումինիա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Հունան Ավետիսյան (1).JPG|Հունան Ավետիսյանի կիսանդրին Երևանի № 74 դպրոցի առջև
Պատկեր:«Սիրում է, չի սիրում» քանդակ,.jpg|«Սիրում է, չի սիրում» քանդակ, վերականգնվել է 2012 թվականին
Պատկեր:Ջուլհակուհու արձան Գյումրիում 01.jpg|Ջուլհակուհի
Պատկեր:Ողբ, Թերեզա Միրզոյան1.jpg|«Ողբ»
Պատկեր:Tereza Mirzoyan - Girl with a Jug.jpg|«Կժով աղջիկը», Դիլիջանի երկրագիտական թանգարան-պատկերասրահ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Կատեգորիա:Հայ կին քանդակագործներ
Ֆեռոմագնիսական ռեզոնանս

**Ֆեռոմագնիսական ռեզոնանս**, ֆեռոմագնիսական նյութում արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտի էներգիայի ընտրողական կլանում, երբ դաշտի հաճախականությունը համընկնում է ֆեռոմագնիսի մագնիսական մոմենտի՝ ներքին արդյունարար մագնիսական դաշտում տեղի ունեցող պրեցեսիայի ω0 սեփական հաճախականության հետ։

Ֆեռոմագնիսական ռեզոնանսը էլեկտրոնային մագնիսական ռեզոնանսի տարատեսակ է։ Քանի որ ռեզոնանսի դեպքում նյութի կլանած էլեկտրամագնիսական էներգիան համեմատական է մագնիսական ընկալունակությանը, ապա ֆեռոմագնիսական ռեզոնանսի ժամանակ կլանումը մի քանի կարգով գերազանցում է Էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանսին համապատասխանող կլանումը։ Ֆեռոմագնիսական ռեզոնանսի հաճախականությունը որոշվում է

:ω0=γH

բանաձևով, որտեղ γ=gμBh մագնիսամեխանիկական հաստատունն է, g-ն՝ մագնիսական տրոհման գործոնը (Լանդեի բազմապատկիչ), μB-ն Բորի մագնետոնը, h-ը՝ Պլանկի հաստատունը, H-ը՝ գործող (արդյունարար) հաստատուն մագնիսական դաշտի լարվածությունը, որը կիրառված արտաքին (H0) և ֆեռոմագնիսական ներքին (սեփական)
դաշտերի լարվածությունների գումարն է։

ω0-ն կախված է (H-ի միջոցով) նմուշի ձևվից, արտաքին հաստատուն մագնիսական դաշտի լարվածության և բյուրեղագրական
առանցքների կազմած անկյուններից, բյուրեղի ջերմաստիճանից։ Երբ H0=0, ապա Н≠0 («բնական» ֆեռոմագնիսական ռեզոնանս)։ Ֆեռոմագնիսական ռեզոնանսի կարևոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ էլեկտրոնների միջև գործող փոխանակային փոխազդեցության շնորհիվ ռեզոնանսային գծերը բարենպաստ պայմաններում կարող են լինել չափազանց նեղ (ΔН~0, 1 է)։

Ֆեռոմագնիսական ռեզոնանսի վրա են հիմնված գերբարձրհաճախային բազմաթիվ սարքերի կառուցվածքը և գործողության սկզբունքը։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Տատանողական երևույթներ
Երվանդ Գոջաբաշյան

**Երվանդ Արշակի Գոջաբաշյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Երվանդ Գոջաբաշյանը ծնվել է 1939 թվականին, Հալեպում։ 1946 թվականին Գոջաբաշյանների ընտանիքը հայերնադարձել է։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Ստեղծագործում է հաստոցային և մոնումենտալ դեկորատիվ արվեստների բնագավառներում։ 1967 թվականից մասնակցում է հանրապետական, միութենական և միջազգային ցուցահանդեսների։

1980 թվականից բնակվում է Լոս Անջելեսում։

Աշխատանքները գտնվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Հայաստանի փայտարվեստի թանգարանում, Տրետյակովյան պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
* «Ծերունի», 1964, որձաքար, դիմաքանդակ, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարան, Մոսկվա
* «Սրբուհի», 1965, դիմաքանդակ, սև տուֆ
* «Զրույց», 1967, փայտ
*«Աղավնի», 1967
* «Հովվերգություն», 1967, փայտ
*«Անուշ», 1969
* Երևանի «Անի» հյուրանոցի ճակատի բարձրաքանդակ, 1970, կարմիր տուֆ
*Դուշանբեի Արվեստի ինստիտուտի շենքի ճակատի բարձրաքանդակ, 1969-1970, կարմիր տուֆ
*Թումանյանի կիսանդրին Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան թիվ 3 հիմնական դպրոցի բակում, 1971
*«Էմմա», 1973
*«Պատանեկություն», 1973
*«Շոպենի դիմաքանդակ», 1983
* «Հավերժություն», 1983, Լոս Անջելես
* «Նահատակվածի հիշատակը», 1984, Լոս Անջելես
* «Մկրտության ավազանը», 1989, Լոս Անջելես
* «Թադևոս և Բարդուղիմեոս առաքյալներ», «Գրիգոր Լուսավորիչ և Տրդատ թագավոր», 2001 (Սուրբ Էջմիածնի տաճարի նորակառույց մուտքի խորաքանդակներ)

## Պատկերասրահ

Erevan - Armenia (2883033928).jpg|Երևան, «Անի» հյուրանոցի ճակատի բարձրաքանդակ, հեղինակ՝ Երվանդ Գոջաբաշյան
Բարձրաքանդակ «Չայկովսկի».jpg|Չայկովսկի (բարձրաքանդակ, Երևան)
Հովհաննես Թումանյանի անվան դպրոց, Վանաձոր.jpg|Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան թիվ 3 հիմնական դպրոց, Թումանյանի կիսանդրին դպրոցի բակում, քանդակագործ՝ Երվանդ Գոջաբաշյան
Musе, Yervand Gojabashyan 03.jpg|«Մուսա, Ծաղկաձորի Գրողների տան բակում։
Cathedral Entrance. Vagharshapat - panoramio.jpg|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի գլխավոր մուտքի «Գրիգոր Լուսավորիչը խաչը հանձնում է Տրդատին» բարձրաքանդակը


## Գրականություն
* Արմեն Առուստամյան . «Օրինակելի և ճշմարիտ արվեստի վկայություն» (2016 թ.): «Գարուն» ամսագիր, հ. 3, էջ 41- 43։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Վիհանդու (գետ)

**Վիհանդու** (), Էստոնիայի տարածքով հոսող ամենաերկար գետն է։ Գետը սկիզբ է առնում Սավեռնա գյուղի մոտակայքում, հատում է Յիկսի լիճը և թափվում է Վիիպսու գյուղական ավանի մոտակայքում գտնվող Տյոպլոե լիճ։ Վիհանդու գետի երկարությունը կազմում է 162 կիլոմետր, ավազանի մակերեսը՝ 1420 կմ²։ Վագուլա լճից վեր ընկած հոսանքներում գետը կրում է նաև Պյուհայիգի անունը, իսկ ներքև ընկած հոսանքում Վոո անունը։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Էստոնիայի գետեր

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի գետեր
Վասիլի Ֆեսենկով

**Վասիլի Գրիգորի Ֆեսենկով** (, ), սովետական աստղագետ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1935), Ղազախական ԽՍՀ ԳԱ անդամ (1946)։ Ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ աստղագիտության խորհուրդը և Երկնաքարերի ուսումնասիրման կոմիտեն։

1911 թ. ավարտելով Խարկովի համասլարանը ընդունվել է Սորբոնի համալսարան, որտեղ 1914 թ. պաշտպանելով ատենախոսությունը ստացել է գիտությունների դոկտորի կոչում։

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են մոլորակների ֆիզիկական հատկությունների, երկնաքարային նյութի, Արեգակի և աստղերի ֆիզիկայի, աստղերի էվոլյուցիայի, գազափոշային միգամածությունների կազմության, մեր Գալակտիկայի կառուցվածքի, կոսմոգոնիայի պրոբլեմների, մթնոլորտային օպտիկայի ուսումնասիրմանը։

Ֆեսենկովն առաջիններից մեկն է զբաղվել Կենդանաշրջանային լույսի լուսաչափությամբ։ Առաջ է քաշել աստղերի կորպուսկուլային ճառագայթման վարկածը և միջաստղային գազափոշային միջավայրից աստղերի առաջացման գաղափարը։

Պարգևատրվել է Լենինի 3 շքանշանով։ Նրա անունով է կոչված աստերոիդների հիմնական գոտու (2286) Ֆեսենկով աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԽՍՀՄ ԳԱ կայքում

## Աշխատություններ
* Критерий приливной устойчивости и его применение в космогонии, «Астрономический журнал», 1951, т. 28, № 6
* Образование звезд из волокон газово-пылевых туманностей, там же, 1952, т. 29, № 4 (совместно с Д. А. Рожковским)
* Корпускулярная радиация как фактор эволюции Солнца и звёзд, М., 1952; Солнце и солнечная система. Избр. труды, М., 1976
* On the corpuscular emission theory of stellar evolution, «Annales d’Astrophysique», 1959, № 8 (Г. М. Идлисом հետ համատեղ)
* Василий Григорьевич Фесенков / Вступит. статья Н. Б. Дивари. Библиогр. сост. О. В. Исаковой. — М.։ Издательство Академии наук СССР, 1961. — 116 с.; 1 л. портр. — (Материалы к биобиблиографии ученых СССР. Серия астрономии; Вып. 1).
* Life in the universe by A. Oparin and V. Fesenkov, New York, Twayne Publishers, 1961
* Soviet IGY studies in zodiacal light by Fesenkov V.G., New York, U. S. Joint Publications Research Service, 1959

## Գրականություն
* Воспоминания о Василии Григорьевиче Фесенкове։ [Сборник]։ К 100-летию со дня рождения / [АН СССР]; Сост. З. В. Карягина. — М.։ Наука, 1989. — 270, [2] с., [1] л. портр. — (Ученые СССР. Очерки, воспоминания, материалы). — ISBN 5-02-000692-0.

Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ֆրեդերիկ Պերլզ

**Ֆրից (Ֆրեդերիկ Սոլոմոն) Պերլզ** (), գեշտալտ թերապիայի հիմնադիրն է։ Սկզբում լինելով հոգեվերլուծության ներկայացուցիչ, ավելի ուշ հիասթափվում է դրանից ու ստեղծում նոր ուղղություն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1893 թվականին Գերմանիայում՝ հրեաների ընտանիքում։ Մանկության տարիներին Ֆրիցը շատ դժվար է հարմարվել դպրոցին։ Նրան հեռացրել են դպրոցից երկու անգամ յոթերորդ դասարանում մնալուց հետո։ Սակայն հետագայում շարունակել է ուսումը, ավարտել դպրոցն ու ընդունվել բժշկական ֆակուլտետը՝ սկզբում Ֆրեյսբուրգի, ապա Բեռլինի համալսարանում։ Նա ստանում է դոկտորի աստիճան հոգեբուժության ոլորտում։

1926 թվականին աշխատում էր ռազմական ուղեղային վնասվածքների ինստիտուտում Կուրտ Գոլդշտեյնի հետ համատեղ։ 
1927 թվականին տեղափոխվում է Վիեննա և սկսում է լրջորեն զբաղվել հոգեվերլուծությամբ։ Նրա հոգեվերլուծողը Վիլհելմ Ռայխն է եղել։ Նրա հետ աշխատել են Քերըն Հորնին, Օտտո ֆենիխելը, Հելեն Դեյչը և այլք։ 
 
1933 թվականին, երբ Հիտլերը եկավ իշխանության, Պերլզը փախնում է Հոլանդիա, ապա Հարավային Աֆրիկա, ուր հիմնում է հարավաֆրիկյան հոգեվերլուծության ինստիտուտը։

1936 թվականին տեղի է ունենում բախտորոշ հանդիպումը Զիգմունդ Ֆրոյդի հետ։ Այդ չորսրոպեանոց հանդիպումից հետո սկսում է Պերլզի առանձնացումը հոգեվերլուծությունից։

1942 թվականին տպագրվում է նրա անկյունաքարային «Էգո, սով ու ագրեսիա» աշխատությունը, որը 1946 թվականին վերջնական խզում է կապը հոգեվերլուծողների հետ և տեղափոխվում է ԱՄՆ։ 1952 թվականին Նյու Յորքում հիմնում է գեշտալտ թերապիայի առաջին ինստիտուտը։

Մահացել է 1970 թվականին Վանկուվեր Այլանդում, գեշտալտ թերապևտիկ առաջին համայնքի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրեա հոգեբաններ
Կատեգորիա:Գեշտալտ թերապիա
Կատեգորիա:Հրեա հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Դևիդ Մայերս

**Դեվիդ Մայերս** (, ), սոցիալական հոգեբան է, հետազոտող, հոգեբանության պրոֆեսոր Հուոպ քոլեջում, Միչիգանում՝ ԱՄն։ 17 հոգեբանական մենագրությունների հեղինակ է, այդ թվում դասագրքերի և գիտահանրամատչելի նյութերի։

Ծնվել է սեպտեմբերի 20-ին 1942 թվականին Սիեթլում։

1960 թվականին ավարտել է Սիեթլայի Աննա թագուհու ավագ դպրոցը։

Ամուսնացել է Կերոլ Պիտերկին Մայերսի հետ (), ում հետ ծանոթացել է Ուայտվորդ քոլեջում սովորելու ընթացքում։ Նա 3 երեխաների հայր էր՝ Պիտերի, Էնդրույի և Լաուրայի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Էրիկ Էրիկսոն

**Էրիկ Հոմբուրգեր Էրիկսոն** (, ) եղել է հոգեբան հոգեվերլուծության և հոգեբանության զարգացման բնագավառներում։ Առաջին հերթին հայտնի է իր հոգեսոցիալական զարգացման մասին աշխատությունով, ինչպես նաև որպես *նույնականացման ճգնաժամ* արտահայտության հեղինակ։

## Կենսագրություն
Էրիկսոնի ճակատագիրը յուրօրինակ է։ Նա ծնվել է մոր՝ Կառլ Աբրահամսենի և դանիացի քաղաքացու, որի ազգանվան մասին ստույգ տեղեկություններ չկան, ոչ ամուսնական կապի արդյունքում։ Կառլ Աբրահամսենը հայտնի հրեաների ընտանիքից էր, որի ցեղը գալիս էր Գերմանիայի հյուսիսից։ Նրա հայրը՝ Իոսիֆը, եղել է Կոպենհագենում չրի վաճառական, եղբայրները՝ Էյնար, Նիկոլայ, Մակս և Ակսել զբաղվում էին բարեգործությամբ։ Նրա մայրը՝ Գենրիետտան, մահացել է, երբ Կառլը 15 տարեկան էր։

Քանի որ Կառլան պաշտոնապես ամուսնացած էր Վալդերմար Իսիդոր Սալոմոնսենի հետ, երեխան գրանցվել է որպես Էրիկ Սալոմոնսեն։ Որոշ ժամանակ անց նա սովորեց բուժքուրություն, տեղափոխվեց Կառլսրուե և 1904 թվականին ամուսնացավ մանկաբույժ Թեոդոր Հոմբուրգերի հետ։ 1902 թվականին Էրիկ Սոլոմոսեն դարձավ Էրիկ Հոմբուրգեր, իսկ 1911 թվականին պաշտոնապես որդեգրվեց Թեոդոր Հոմբուրգերի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանկֆուրտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ասլան Մխիթարյան

**Ասլան Կամոյի Մխիթարյան** (), հայ ճարտարապետ, Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (2010)։

## Կենսագրություն
1971 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1971 թվականից աշխատում է Երևաննախագիծ ինստիտուտում, 1993-1996 թվականներին՝ Երևանի գլխավոր ճարտարապետ։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ասլան Մխիթարյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝

* «Հայաստան» հուշահամալիրը («Կասկադ», 1980-2004 թվականներ, համահեղինակ)
* Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձանը, 1998
* Հուշարձաններ՝ նվիրված Հայրենական պատերազմում (1941-1945 թվականներ) զոհվածներին, ֆիդայիներին (1994), Արծվաշենի պաշտպաններին (1994, Եռաբլուր), Արցախի պաշտպաններին՝ պանթեոնի գլխավոր հատակագծով (2000, Եռաբլուր)
* Զորավար Անդրանիկի ձիարձանը (2002, Արա Շիրազ)
* Հովհաննես Շիրազի (1994, Արա Շիրազ)
* Սերգեյ Փարաջանովի (1999, Արա Շիրազ, Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում) մահարձանները
* Վազգեն Սարգսյանի հուշապատը (1999, Արա Շիրազ)
* Ֆրիտյոֆ Նանսենի կիսանդրի, 2011
* Եզդի ժողովրդի անմեղ զոհերի հուշարձան-կոթող (Երևան)
* Գարեգին Նժդեհի հուշարձան (Երևան), 2016

## Պատկերասրահ

Եզդիների անմեղ զոհերի հուշարձան 03.jpg|Եզդի ժողովրդի անմեղ զոհերի հուշարձան-կոթող (Երևան)
Garegin Nzhdeh statue in Yerevan.jpg|Գարեգին Նժդեհի հուշարձան (Երևան)
Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձան.jpg|Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձան (Երևան)
2014 Erywań, Pomnik generała Andranika Ozaniana.jpg|Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Կենտրոն)
Sergei Parajanov's tombstone at Komitas Pantheon.jpg|«Սերգեյ Փարաջանովի մահարձան»
Ֆրիտյոֆ Նանսենի կիսանդրի2.JPG|Ֆրիտյոֆ Նանսենի կիսանդրի (Երևան)
Մխիթար Հերացու կիսանդրի2.jpg|Մխիթար Հերացու կիսանդրի (Երևան)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ասլան Մխիթարյան 

Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 17
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կուրտ Կոֆկա

**Կուրտ Կոֆկա** (,), գերման-ամերիկացի հոգեբան։ Մաքս Վերտհայմերի և Վոլֆգանգ Կյոլերի հետ հանդիսանում է գեշտալտ հոգեբանության հիմնադիրը։ Նույն ժամանակաշրջանում կապեր է ունենում սովետական հետազոտողների հետ, որոնք Լև Վիգոտսկիի շրջանից էին, նրանց Կոֆկան անձամբ ճանաչում էր և մասնակցում էր համատեղ հետազոտական ծրագրերին։ 1920-1930-ական թվականներին հրատարակվել է ռուսական հրատարակություններում։

Սովորել է Բեռլինի համալսարանում Կառլա Շտումպֆայի մոտ։ 1909 թվականին ստանում է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Բեռլին քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Հոգեբանական հարցազրույց

**Հոգեբանական հարցազրույց**, մասնագիտական նպատակաուղղված զրույց երկու կամ ավելի անձանց միջև, որի ընթացքում հարցեր են տրվում հարցազրույցը վարողի կողմից՝ որոշակի ուղղվածությամբ տեղեկատվության ստացման նպատակով։ Հոգեբանական հարցազրույցը ենթադրում է անցկացման որոշակի պայմաններ, որոնք անհրաժեշտ են բարենպաստ շփման համար։ Հարցազրույցը կարող է լինել ոչ կառուցվածքային, կիսա-կառուցվածքային և կառուցվածքային։ Կառուցվածքային հարցազրույցը ենթադրում է որոշակի կառուցվածքային պլան՝ հարցերի հստակ հաջորդականություն, որին հետևում է հոգեբանը։ Հարցազրույցի մեթոդը կարող է կիրառվել տարբեր նպատակներով․ հետազոտության, ախտորոշման, աշխատանքի ընտրության կողմնորոշման, հետագա հոգեբանական աշխատանքի պլանավորման, և այլ նպատակներով։ Հարցազրույցի հարցերը կարող են լինել բաց՝ որը ենթադրում է ընդլայնված պատասխան, և փակ, որը ենթադրում է "այո" կամ "ոչ" պատասխան։

Հարցազրույցը որակական մեթոդ է, որը այլ հոգեբանական հետազոտական մեթոդներից տարբերվում է իր ճկունությամբ, հետազոտվողի սուբյեկտիվ ընկալման առանձնահատկությունների բացահայտման հիման վրա։ Այս մեթոդի հիմնական առավելությունը խորքային և մանրամասն տեղեկատվության ստացումն է, որը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերն ստանալու հետազոտվողի անձի մասին։ Բժշկական-հոգեբանական հարցազրույցը իրականացվում է հիմնականում հոգեկան խնդիրների բացահայտման նպատակով՝ հետագա հոգեթերապևտիկ աշխատանքի պլանավորման նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Գուրգեն Գալստյան

**Գուրգեն Բաբկենի Գալստյան** (), հայ արձակագիր, լրագրող, ծաղրանկարիչ, թարգմանիչ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ 1985 թվականից։

## Կենսագրություն
Գուրգեն Գալստյանը 1966 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի գեղագիտության ֆակուլտետի նկարչական բաժինը։ 1967-1970 թվականներին աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նախ որպես բեմադրող նկարչի օգնական, ապա՝ նկարիչ-մուլտիպլիկատոր։

Գալստյանը մասնակցել է «Մի կաթիլ մեղր», «Ջութակը ջունգլիում», «Շերտավոր վագրեր» մուլտիպլիկացիոն կինոնկարների ստեղծման աշխատանքներին։ 1965 թվականին նրա «Քաղաք» գրաֆիկական նկարաշարը «Ծաղկիր իմ ռեսպուբլիկա» գեղարվեստական փառատոնում արժանացել է հատուկ մրցանակի։ 1970-1971 թվականներին աշխատել է «Գարուն» ամսագրում որպես գեղարվեստական խմբագիր, 1972-1973 թվականներին՝ «Նաիրի» շրջանային թերթի խմբագրությունում որպես նամակների բաժնի վարիչ։ 1974 թվականից աշխատել է «Ավանգարդ» թերթի խմբագրությունում որպես սովորող երիտասարդության բաժնի վարիչ։

## Երկեր
* «Սովետական հեքիաթ», Ե., «Հայաստան», 1974, 83 էջ։
* «Թիրախներ», Ե., «Սովետական գրող», 1982, 104 էջ։
* «Երկու կեռասենի», Ե., «Սովետական գրող», 1984, 35 էջ։
* «Ճիշտ դաստիարակության գումարելիները», Ե., «Սովետական գրող», 1986, 165 էջ։
* «Գասպարի կղզին», 1990։
* «Դրախտի ուղեգիրը», 2010։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ ծաղրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Սերգեյ Գալստյան (կինոգետ)

**Սերգեյ Սարգսի Գալստյան** (), հայ լրագրող, կինոգետ, կինոդրամատուրգ, Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2011), ՀՀ Գրողների միության անդամ 1984 թվականից։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Գալստյանը ծնվել է 1940 թվականի հունվարի 5-ին, Վրաստանի Ծալկայի շրջանի Քարագլուխ գյուղում։ Սերգեյ Գալստյանը 1967 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժինը։ 1967-1968 թվականներին աշխատել է Երևանի վավերագրական ֆիլմերի կինոստուդիայում որպես խմբագիր, 1968-1974 թվականներին՝ «Էկրան» ամսագրի խմբագրությունում որպես պատասխանատու քարտուղար, 1974-1975 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում որպես խմբագիր։ 1975 թվականից աշխատել է Հայաստանի Գրողների միությունում, նախ՝ որպես գրական խորհրդական, 1978 թվականից՝ գեղարվեստական գրականության պրոպագանդայի բյուրոյի տնօրեն։

## Ստեղծագործական կյանք
Սերգեյ Գալստյանի սցենարներով նկարահանվել են «Ասես երեկ էր», «Երկու բերք նույն հողամասից», «Արտաշես ՀայԱրտյան», «Վարպետը» վավերագրական կինոնկարները։

## Երկեր
* Սոս Սարգսյան, Ե., Հայինֆորմկինո, 1980, 36 էջ։
* Արմեն Ջիգարխանյան, Ե., Հայինֆորմկինո, 1981, 36 էջ։
* Գուրգեն Թոնունց, Ե., Հայինֆորմկինո, 1982, 32 էջ։
*Անուններ էկրանի վրա, Ե., «Սովետական գրող», 1984, 184 էջ։

## Աղբյուրներ
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշբաշ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ կինոգետներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Հոգեբանական տրավմա

մինի|264x264փքս|Կենսաբանական հետադարձ կապի վերապատրաստման ծրագիր հետտրավմատիկ սթրեսի ախտանիշների համար
**Հոգեկան տրավման** կամ **փսիխոտրավման** կամ **հոգեցնցումը**, սուր, հարատև սթրեսի կամ շրջապատի ինտենսիվ անբարենպաստ ազդեցությունների արդյունքում, մարդու հոգեկան առողջությանը հասցված վնասն է։

__TOC__

## Հոգեբանական տրավման և հոգեկան խանգարումները
Հոգեբանական տրավման, կախված իր բնույթից, կարող է պատճառ հանդիսանալ մի շարք այնպիսի հոգեկան և վարքային խանգարումների, ինչպիսիք են դիսոցիատիվ խանգարումներն ու հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը։ Հոգեբանական տրավմայի արդյունքում կարող են դիտարկվել դեպրեսիա, վախեր, տագնապայնություն, գերգրգռվածություն, հիշողության վատթարացում։ Այն կարող է ախտահարել մարդու հուզական ոլորտը, օրգանիզմի հարմարվողական գործառույթները, միջանձնային հարաբերությունները և մասնագիտական գործունեությունը։Հոգեբանական տրավման լինում է տարբեր տեսակի՝ սուր և խրոնիկական, հանկարծակի կամ աստիճանաբար քայքայող։ Հոգեբանական տրավմայի ադեցությունը քայքայում է զգացմունքային բարեկեցությունը, ցածրացնում է ինքնագնահատականը, հոգու խորքում ցավ է թողնում, խանգարում է նորմալ կյանքին և լիարժեք շփմանը այլոց հետ։Հոգեբանական տրավմայի հետևանքներն են՝ նևրոզները,մարդու առանձնանալը հասարակությունից, հոգեկան հիվանդությունները, իր ցավի նկատմամբ ուշադրության և անհանգստությունների նկատմամբ բացասական ռեակցիան։Ամենաուժեղ տրավմաները վերջնական չեն ապաքինվում և մնում են ենթագիտակցության մեջ։Կրկնակի զարթոնքը հնարավոր է երբ մարդը բախվում է նման իրավիճակ հիշեցնող դեպքի հետ։ Նոր նման դեպքը բացում է ասոցիացիաների ամբողջ վնասված շղթան և մարդը, թվացյալ մոռացած տրավման նորից հիշում է և ամբողջովին ընկճվում, կարծես հենց նոր նրան վնասեցին։ Երբեմն մարդը կարող է ինքնուրույն գտնել ելքը՝ «մոռանալ այն», բայց երբեմն ցավն ավելի է ուժեղանում։ Երբեմն մարդ դիմում է ամենատարբեր մեթոդների՝ ալկոհոլից կամ թմրանյութից սկսած, վերջացրած կրիմինալ պահվածքով կամ աշխարհից կտրվելով։

## Բուժում
Ժամանակակից պրակտիկայում բազմաթիվ մեթոդներ կան հոգեբանական տրավմայից ազատվելու համար։Հոգեբանը կառաջարկի լիցքաթափման մեթոդներ՝ կերպարի մարում, բացասական ապրումներից հեռացում, սեփական հոգեվիճակի վերածրագրավորում և այլ էֆեկտիվ մեթոդներ։Նա կարող է մարդուն սովորեցնել հոգեկան պաշտպանվածության մեթոդներին, որոնք հուսալի պրոֆիլակտիկա են ամենատարբեր իրավիճակներում։

## Արտաքին հղումներ
*http://psihomed.com/psihologicheskaya-travma/

## Գրականություն
* Begoyan, Arman. An Anatomy of Psycho-trauma: Pain, Illness and Recovery. *International Journal of Psychotherapy*: 2014, Vol. 18, No. 3, pp.&nbsp;41–51.
* Herman, Judith Lewis. Trauma and recovery. — New York։ BasicBooks, 1992. 
* Бегоян А.Н. Анатомия психотравмы: боль, болезнь и исцеление // Психотерапия. — 2013. — № 5 (125). — С. 59-62.

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Կատեգորիա:Տուժողի հոգեբանություն
Կատեգորիա:Բուլինգ
Կատեգորիա:Խտրականություն
Թերապևտիկ իրավաբանություն

**Թերապևտիկ իրավաբանությունը** նորարարական և միջառարկայական գիտություն է և պրակտիկ գործունեության ոլորտ, որն օրենքների և իրավական համակարգի ազդեցությունը թերապևտիկ ներուժի ուսումնասիրության նպատակով միավորում է և ինտեգրացնում սոցիալական գիտությունների և իրավաբանության տեսական գիտելիքներն ու փորձարարական տվյալները։ Թերապևտիկ իրավաբանության շրջանակներում ընդունվում է այն գաղափարը, որ օրենքը որոշակի ազդեցություն ունի մարդկանց հոգեկան առողջության և վերջիններիս հոգեսոցիալական գործունեության և վարքային դրսևորումների վրա.

__TOC__
## Ընդհանուր տեղեկություններ
Ս.Սլոբոգինը նշում է, որ թերապևտիկ իրավաբանությունը սոցիալական գիտությունների միջոցով բացահայտում է թե որքանով և ինչ կերպ օրենքներն ու իրավական նորմերը կարող են ազդել մարդկանց հոգեկան և ֆիզիկական առողջության վրա. Համաձայն Բլեքի իրավաբանական բառարանի "թերապևտիկ իրավաբանությունն ուսումնասիրում է օրենքների և իրավական համակարգի ազդեցությունը մարդկանց վարքի, հույզերի և հոգեկան առողջության վրա, և մասնավորապես իրականացնում է այն բանի միջառարկայական ուսումնասիրություն, թե կոնկրետ ինչ կերպով են փոխազդում միմյանց միջև օրենքն ու հոգեկան առողջությունը"։ Թերապևտիկ իրավաբանության շրջանակներում իրավական նորմերն ու ընթացակարգերը դիտարկվում են որպես յուրահատուկ սոցիալական գործոններ, որոնք հանդես են գալիս և որպես թերապևտիկ հետևանքների պատճառներ, և որպես հակաթերապևտիկ գործոններ։ Այս առումով թերապևտիկ իրավաբանության նպատակն է առավելագույնին հասցնել օրենքների և իրավական համակարգի թերապևտիկ հետևանքներն ու նվազագույնի հասցնել հակաթերապևտիկ ազդեցությունները։ Այդ նպատակի իրականացման համար թերապևտիկ իրավաբանության մասնագետներն աշխատում են օրենքների և իրավաբանական ընթացակարգերի ռեֆորմների վրա։.

## Գրականություն
* Бегоян А.Н. Терапевтическая юриспруденция։ философские и этические вопросы // Հոգեբանության և իրավունքի խաչմերուկները։ Միջազգային գիտաժողովի նյութեր / Խմբ.՝ Ա .Գաբուզյան, Թ.Սամուելյան, Ս.Գևորգյան. - Եր.։ Հայաստանի ամերիկյան համալսարան, 2012. - 372 էջ։
* Black's Law Dictionary, 9th Ed., 2009. Garner B.A., editor. West Group.
* Slobogin C., 1995. Therapeutic jurisprudence։ Five dilemmas to ponder. Psychology, Public Policy, and Law, 1, 193–219.
* Stolle D.P., Wexler D.B., Winick B.J. & Dauer E.A., 1997. Integrating preventive law and therapeutic jurisprudence։ A law and psychology based approach to lawyering. California West Law Review, 34 (1), 15–51.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Վանա-Տուրգ

250px|right|thumb|Վանա-Տուրգ հրապարակը, տեսարան Կունինգա փողոցի կողմից
250px|thumb|Վանա-Տուրգ, 18-րդ դար
**Վանա-Տուրգ** (), հրապարակ, նախկին շուկայի տարածք Տալլինի Հին քաղաքում։ Հրապարակը գտնվում է Քաղաքապետարանի հրապարակի հարևանությամբ, որին միանում է Վանա Տուրու կաել նրբանցքով։

## Պատմություն
Տալլինի ամենահին շուկաներից մեկն է։ Նրանից հին է միայն Քաղաքապետարանի հրապարակում գտնվեղ շուկան։ Հրապարակը հարմար վայր էր շուկայի համար, քանզի այն գտնվում էր հինգ փողոցների խաչմերուկում։ Միջնադարում այդ փողոցները առևտրական հինգ ճանապարհների սկիզբ էին (դրանցից մեկը հասնում էր մինչը Պյառնու ու Ռիգա, մյուսն անցնում էր Տարտուով ու հասնում մինչև Պսկով, իսկ երրորդը հասնում էր Նառվա ու շարունակվում մինչև Վելիկի Նովգորոդ)։ Շուկայում առևտուր էին անում հիմնականում արտասահմանցի առևտրականներ։ 
### Կառույցներ

## Գրականություն
* «Vanast Tallinnast ja tema liiklusteedest», *L.Tiik*, Eesti Geograafia Seltsi aastaraamat 1958, Tallinn, 1959.
* «Tallinna ajalugu 1860-ndate aastateni», Koostanud *Raimo Pullat*. «Eesti Raamat» Tallinn, 1976

Կատեգորիա:Տալլին
Կերպար (այլ կիրառումներ)

**Կերպար**, պատկեր, 
# գիտական շրջանառության մեջ, լայն առումով «Կերպար» տերմինը օգտագործվում է. ա. «պատճեն», «արտապատկերում», «գիտելիք», ինչպես նաև «ինֆորմացիա» իմաստներով, բ. որպես զգայական արտացոլման տեսակ (զգայություն, ընկալում, մտապատկերում)՝ չտարածելով այն վերացական մտածողության վրա։ 
# Մաթեմատիկայում՝ մաթ. օբյեկտ, որը դիտարկվում է որպես այլ մաթ. օբյեկտի (նախատիպի) ձևափոխության արդյունք։ 
# Մատերիալիստական իմացաբանությունում՝ մարդու գիտակցության մեջ օբյեկտի արտացոլման իդեալական ձև և արդյունք։ Կերպարի օբյեկտիվ աղբյուրը իրականության առարկաներն ու երևույթներն են, այս պատճառով կերպար բնօրինակի նկատմամբ երկրորդային և իդեալական։
Բրեժնևի դոկտրին

[մինի|[Խորհրդային Միությունը և Սոցիալիստական ճամբարի երկրները]]
**«Բրեժնևի դոկտրին»** (), Խորհրդային Միության արտաքին քաղաքականության ձևակերպում։ Համաձայն դոկտրինի՝ ԽՍՀՄ-ը իրավունք էր ձեռք բերում միջամտելու Սոցիալիստական ճամբարի կազմում ընդգրկված Կենտրոնական Եվրոպայի պետությունների ներքին գործերին՝ քաղաքական ընթացքի կայունությունն ապահովելու համար։

Բրեժնևը պնդում էր, որ սոցիալիստական հանրապետությունների ենթադրյալ գերիշխանությունը հանդիսանում է բոլոր մարքսիստ-լենինիստների հաջողությունը. «Երբ առաջանում է վտանգ սոցիալիզմի գործի համար որևէ հանրապետությունում, վտանգ սոցիալիստական համագործակցության անվտագության համար ընդհանրապես, ապա դա արդեն դառնում է ոչ միայն խնդիր տվյալ հանրապետության համար, այլև ընդհանուր խնդիր բոլոր սոցիալիստական հանրապետությունների համար»։ «Չխառնվելու» քաղաքականությունը նրա կարծիքով ուղիղ հակազդում էր «եղբայրական պետությունների» պաշտպանությանը։

## Աղբյուրներ
* А.с.Орлов, А.Ю. Полунов, Ю. Я. Терещенко.,Основы курса истории России,Москва, 2009։
## Արտաքին հղումներ
* http://academic.ru/dic.nsf/ruwiki/430325 http://www.gromyko.ru/Russian/DA/an2.htm 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Կատեգորիա:1968 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Արտաքին քաղաքականության դոկտրիններ
Կատեգորիա:1968 ԽՍՀՄ-ում
Աղջկա աշտարակ (Տալլին)

thumb|165px|Աղջկա աշտարակն ու քաղաքային պատի մի հատվածը, 2011 թ.
**Աղջկա աշտարակ** (), աշտարակ Տալլինի պատի հարավարևմտյան կողմում։ Ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Աշտարակում է տեղավորված Տալլինի քաղաքային թանգարանի մասնաճյուղը։

Աշտարակն իր անվանումն ստացել է աշտարակի կապիտան Հինսե Մոգհեի () պատվին։ Հետագայում աշտարակի անվանումն ձևափոխվել է, դարձել , որի էստոներեն թարգմանությունից էլ առաջացել է ***Neitsitorn*** անվանումը։

Աշտարակը հավանաբար կառուցվել է XIV դարի առաջին քառորդում։ Առաջին անգամ այն հիշատակվում է 1373 թվականին։ Աշտարակի հիմքն ունի շեղանկյան տեսք։ Բարձրությունը 12.5 մ է։ Աշտարակն ունի երեք հարկ։

Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ՝ 1577 թվականին, Տալլինը պաշարած ռուսները զգալիորեն վնասել են աշտարակը։ Հետագայում այն վերականգնվել է և մինչև 1626 թվականն օգտագործվել է որպես բանտ։ Հերթական վերակառուցումից հետո՝ 1842 թվականին, աշտարակն սկսել է օգտագործվել որպես բնակելի տուն։

19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի 60-ական թթ. աշտարակում տեղ էին գտել նկարիչների արվեստանոցներ, այդ թվում՝ Քրիստիան և Պաուլ Ռաուդների արվեստանոցները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո երկար տարիներ Աղջկա աշտարակում ապրել է անվանի ճարտարապետ Կառլ Բուրմանը։ Ավերված աշտարակն սկսեցին վերանորոգել 1968 թվականին՝ բավականին փոխելով ներքին դիզայնը։ Աշտարակի՝ միջնադարյան Ներքին քաղաքի կողմի պատը դարձրին ապակեպատ։ 1981 թվականին աշտարակում բացվեց «Neitsitorni» հայտնի ռեստորանը։ 2004-2011 թվականներին աշտարակը փակ էր։ Աշտարակի՝ Տալլինի քաղաքային թանգարանին հանձնելուց հետո սկսվեցին նորոգել այն։ Վերակառուցողական հիմնական աշխատանքներն սկսեցին 2012 թ. մայիսին և ավարտվեցին 2013 թ. փետրվարին։ Այդ ընթացքում վերակառուցվեցին աշտարակի չորս հարկերը, Աղջկա ու Տալի աշտարակների անցումը։ Կառուցվեց նոր անցում Աղջկա աշտարակից դեպի Կիկ-ին-դե-Կյոկ աշտարակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Աղջկա աշտարակը դարձել է քաղաքի սեփականություն

Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Էստոնիայում
Կիաքսար

**Կիաքսար**, Կիաքսարես (հուն. Κυαξα΄ρηζ, ծն. թ. անհայտ — մ.թ.ա. 585), Մարաստանի թագավոր մ.թ.ա. 625 թ.-ից։ Մ.թ.ա. 616-615 թթ.-ին գրավել է Մանան, Ասորեստանի հնագույն պաշտամունքային և մշակութային կենտրոն Աշուրը։ Մ.թ.ա. 614 թ.-ին դաշնակցել է Բաբելոնի հետ՝ ընդդեմ Ասորեստանի։ Մ.թ.ա. 612 թ.-ին դաշնակիցները գրավել և ավերել են Ասորեստանի մայրաքաղաք Նինվեն, մ.թ.ա. 605 թ.-ին կործանել Ասորեստանը։ Նինվեի գրավման ժամանակ նրան օգնել է Պարույր Սկայորդին, որին Կիաքսարը ճանաչել է Հայոց թագավոր։ Արշավել է Լիդիայի (Լյուդիա) թագավոր Ալիատտեսի դեմ։ Վճռական ճակատամարտի ժամանակ (մ.թ.ա. 585, ըստ ոմանց՝ 597) տեղի է ունեցել արևի խավարում։ Կողմերը հաշտություն են կնքել և սահման հաստատել Հալիս գետը։ Կիաքսարի օրոք Մարաստանը դարձել է հզոր պետություն։ Կիաքսարի մահից հետո նրան հաջորդել է որդին՝ Աստիագեսը (Աժդահակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարաստանի թագավորներ
Կթառիճ

**Կթառիճ**, Կթռիճ (հուն. Κιθαριξων, լատ. Citharizon), բերդաքաղաք Մեծ Հայքի Ծոփք նահանգի Հաշտյանք գավառում։

Հուստինիանոս I կայսրը 528—536-ին քաղաքի բարձրադիր մասում կառուցելով ընդարձակ ու ամուր բերդ՝ այն դարձրեց բյուգանդական ռազմակայան և Չորրորդ Հայք նահանգի դքսի աթոռանիստ։ Պրոկոպիոս Կեսարացին, պատմելով VI դ. պարսկա-բյուզանդական պատերազմների մասին, բազմիցս շեշտում է Կթառիճի ռազմական կարևորությունը։

Ստեփանոս Տարոնացին (Ասողիկ) գրում է, որ պարսից Խոսրով Բ Ափարվեզ արքան գրավել է Կթառիճը (մոտ 620-ին) և գերեվարել բազմաթիվ հայերի։ Կթառիճը բյուզանդացիների ձեռքում մնացել է մինչև արաբական նվաճումները (VII դ. կես)։ Արաբները այն վերակառուցել և դարձրել են սահմանային ամրոց։ XII դ. արաբ աշխարհագիր Յակուտը Կթառիճը հիշատակում է Կաթրաղաշ ձևով։ Կթառիճի ավերակները այժմ պահպանվում են Խարբերդի և Պաղինի միջև, Քղի գետակի արևմտյան ափին։

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Ծոփքի բնակավայրեր
Կամարի և Ախնի

**Կամարա և Ախնի** (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), Թոնդրակյան շարժման XI դարի սկզբի գործիչներ։ Ազնվական կանայք, քույրեր, Բարձր Հայքի Մանանաղի գավառի հայ նշանավոր տոհմից (անունը հայտնի չէ)։ Շարժման մեջ են ներգրավվել Կունծիկ աբեղայի գործակից և իրենց տոհմակից Հրանույշի միջոցով։ Թոնդրակեցիներին են տրամադրել հայրենի տիրույթներից ժառանգություն ստացած Մանանաղիի Աղյուսո ու Կաշե գյուղագարակները, այնտեղ քարոզել թոնդրակյան գաղափարներ և կազմակերպել համայնքներ։ Այնուհետև շարժման մեջ են ներքաշել իշխան Վրվեռին և, Կունծիկ Աբեղայի գլխավորությամբ, գավառի մյուս թոնդրակեցիների հետ կործանել վերոհիշյալ ու հարևան Բազմաղբյուր (Խաչ) գյուղերի եկեղեցիներն ու սրբավայրերը։ Գավառի թեմակալ Սամվել եպիսկոպոսն ու ավատատերերը ճնշել են այդ ընդվզումը, հալածել թոնդրակեցիներին և նրանց վեց առաջնորդներին ձերբակալել ու աղվեսադրոշմել։ Հավանաբար այդ վեցի մեջ են եղել նաև Կամարան և Ախնին։ Դրանից հետո նրանց մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։

Կատեգորիա:Թոնդրակյան շարժում
Կերպ

**Կերպ**, բայի քերականական կարգ, որ ընդհանրացած ձևով արտահայտում է գործողության ընթացքի տեսակները՝ տևականությունը, բազմակիությունը, ավարտվածությունը։ Հայերենում կերպային բնույթ ունեն, օրինակ, անցյալ անկատարի և կատարյալի (գնում եմ-գնացի), վիճակացույց բայերի ներկայի և հարակատարի ձևերի (քնում եմ—քնած եմ), բայական բուն և հավելավոր ձևերի (եմ— լինում եմ, կարող եմ- կարողանում եմ) հակադրությունները։ Սակայն հայերենի քերականության մեջ, Աբեղյանից սկսած, կերպ են համարվում մի կողմից պարզ և դերբայավոր ժամանակաձևերի, մյուս կողմից՝ վերջիններիս ներքին կերպա-ժամանակային տարբերությունները։ Առանձնացվում են պարզ (գնացի), կատարված (գնացել եմ), կատարվող (գնում եմ) և կատարելի (գնալու եմ) կերպեր։

Կատեգորիա:Բայ
Կատեգորիա:Քերականություն
Պիլցամաա (գետ)

**Պիլցամաա** (), գետ Էստոնիայի կենտրոնական մասում։ Գետը սնում են Էնդլայի ճահիճների ջրերը, այս ճահիճների շուրջ կազմավորված է արգելոց։ Գետի երկարությունը կազմում է 135 կմ, ջրհավաք ավազանի մակերեսը կամում է 1310 կմ²։ Գետը հանդիսանում է երկարությամբ երրորդը Էստոնիայի գետերի միջև։

Պիլտսմաա գետը պատկանում է Վիրտսյարվ լճի ավազանին, հանդիսանում է Պեդյա գետի աջ վտակը։ Գետի վրա է գտնվում Պիլցամաա քաղաքը։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Էստոնիայի գետեր

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի գետեր
Պեդյա (այլ կիրառումներ)

**Պեդյա**, կարող է վերաբերել՝
* Պեդյա - գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Յիգևա շրջանում
* Պեդյա - գետ Էստոնիայում
Կեիլա (գետ)

մինի|Video 2022
**Կեիլա** (), գետ Էստոնիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Սկիզբ է առնում Լոոսալու ճահիճում, որը գտնվում է Ռապլամաա նահանգում Յուռու գյուղից հարավ, և թափվում է Ֆիննական ծոց Կեիլա-Յոա գյուղական ավանի մոտ։

## Տես նաև
* Էստոնիայի գետեր

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի գետեր
Կեիլա (այլ կիրառումներ)

* Կեիլա - քաղաք Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանում։
* Կեիլա - շրջան Էստոնիայի Հարյումաա նահանգում։
* Կեիլա - գետ Էստոնիայի հյուսիս-արևմուտքում։

Ինչպես նաև՝
* Կեիլա-Յոա - գյուղական ավան Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանում։
Պիլցամաա (այլ կիրառումներ)

**Պիլցամաա**, կարող է վերաբերել՝ 
* Պիլցամաա (քաղաք, Էստոնիա) - քաղաք Էստոնիայում
* Պիլցամաա - գետ Էստոնիայում
Կամարաշար

մինի

**Կամարաշար**, սյուներին կամ մույթերին հանգող, ձևով և չափով միատեսակ կամարների ներդաշնակ համադրվածք։ Հիմնականում կիրառվում է բաց սյունասրահներում, լոջիաներում և այլն։ Կամարաշար որպես կոմպոզիցիոն արտահայտչամիջոց լայնորեն կիրառել է Վերածննդի, մուսուլմանական, մավրիտանական և այլն ճարտարապետությունը։ Հայկական ճարտարապետության մեջ կամարաշարով են լուծված Երերույքի (IV—V դդ.), Օձունի (VI դ.) և այլ կառույցների արտաքին սյունասրահները։ Կամարաշար կամ որմնասյունակամարաշար, «խորանազարդ» են անվանում կամարների որմնաշարը, որը մեծ մասամբ դեկորատիվ (ոչ կառուցվածքային) բնույթի է։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Պեդյա (գետ)

**Պեդյա** (), երկարությամբ չորրորդ գետը Էստոնիայում։ Սկիզբ է առնում Պանդիվեռե բարձրավայրում, Սիմունա գյուղական ավանի մոտ գտնվող աղբյուրներից () և թափվում է Էմայիգի () գետը։ Գետի երկարությունը կազմում է 122 կմ, իսկ ավազանի մակերեսը՝ 2710 կմ²։

Պեդյա գետի ափին է գտնվում Յիգևա քաղաքը։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Էստոնիայի գետեր

## Արտաքին հղումներ
* Պեդյա գետը 

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի գետեր
Կզաքիսներ

**Կզաքիսներ** (), կզաքիսազգիների ընտանիքի գիշատիչ կաթնասունների կարգ։ Սիջին մեծության (40-80 սմ) կենդանիներ են, մարմինը ձգված է, ճկուն, փափուկ աղվամազով ծածկված։ Լինում են գորշ և մուգ շագանակագույն։ Հայտնի է 6 տեսակ՝ տարածված Եվրոպայում, Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

Հայաստանում տարածված է կովկասյան քարակզաքիսը (*M. foina nehringi*), որն ապրում է քարքարոտ և ժայռոտ վայրերում։ Սնվում են մանր կրծողներով, թռչուններով, ընկույզով, հատապտուղներով, պտուղներով։ Գիշերային կյանք են վարում, լավ մագլցում են։ Զուգավորվում են հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Հղիությունը 236—274 օր է։ Արդյունագործական օբյեկտ են, ոչնչացնում են գյուղատնտեսական վնասատուներին, մորթին արժեքավոր է։ Սնվում է կրծողներով և շատ հաճախ կրծելով իր զոհի կոկորդը տիրանում է նրա բնին։ Կզաքիսը շատ լավ լողում է, այսինքն կարող է ձուկ որսալ, շատ լավ մագլցում է ծառերի, քարերի վրա և հաճախ այդ ձևով խուսափում է ուրիշների համար որս դառնալուց։ Կզաքիսը սնվում է մանր կրծողներով, թռչուններով, թռչունների ձվերով։ 

Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Կառեր

մինի|Կառեր (Կումբրիա, Անգլիա)
**Կառեր** (), ակոսներ մի քանի սմ-ից մինչև 2 մ և ավելի խորությամբ։ Բնորոշ են կարստի զարգացման վայրերին։ Ունեն զուգահեռ շարքերի կամ լաբիրինթոսանման ձև։ Միմյանցից բաժանվում են նեղ, սուր կատարներով։ Առաջանում են ջրի միջոցով մակերեսային ապարների տարրալուծման հետևանքով։ Կառերը երբեմն զբաղեցնում են ընդարձակ տարածություններ՝ առաջացնելով կառային դաշտեր։

Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Անտոն Քոչինյան

**Անտոն Երվանդի Քոչինյան** (), հայ կուսակցական և պետական գործիչ։ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության (ՀԿԿ) կենտկոմի առաջին քարտուղար 1966-1974 թվականներին։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Կոմունիստական գյուղատնտեսական բարձրագույն դպրոցը (Երևան, 1935 թվական), ՀԱՄԿ(բ)Կ կենտկոմին կից կուսկազմակերպիչների բարձրագույն դպրոցը (Մոսկվա, 1946 թվական), ԽՄԿԿ կենտկոմին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը (Մոսկվա, 1959 թվական)։

1935-1937 թվականներին աշխատել է շրջանային թերթերում, եղել խմբագիր։ 1937 թվականին ընտրվել է ՀԼԿԵՄ Ազիզբեկովի շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1938 թվականին՝ ՀԼԿԵՄ ԿԿ քարտուղար, 1939 թվականին՝ առաջին քարուղար։ 1946 թվականին ընտրվել է ՀԿ (բ) կ կենտկոմի քարտուղար, 1952 թվականի հունվարին՝ ՀԿ (բ) կ Երևանի օկրուգային կոմիտեի առաջին քարտուղար, նոյեմբերին՝ ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահ, մինչև 1966 թվականի հունվար։ ԽՍՀՄ (1950-1975 թվականներ) և ՀԽՍՀ (1951-1975 թվականներ) Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Քոչինյանը մեծ ներդրում ունի երկրի տնտեսական և մշակութային առաջընթացում։

Նրա պաշտոնավարության ժամանակ սկսեց կառուցվել Արփա-Սևան ջրատարը։ Երևանում մետրոպոլիտեն կառուցելու նախաձեռնությունը նույնպես պատկանում է Անտոն Քոչինյանին, որը հետո կյանքի կոչեց Կարեն Դեմիրճյանը։ Նրա պաշտոնավարման օրոք է կառուցվել Եղեռնի հուշարձանը։

Անտոն Քոչինյանի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական միջոցառումների շրջանակում տեղադրվել են նրա կիսանդրիները Երևանում և Վահագնի գյուղում։

## Հիշատակ

Anton Kochinyan 2013 Armenian stamp.jpg|Անտոն Քոչինյանի ծննդյան 100-ամյակի նամականիշ
Anton Kochinyan Plaque, Charents Street.jpg|Անտոն Քոչինյանի հուշատախտակը Երևանի Չարենցի 29 հասցեում
Անտոն Քոչինյանի կիսանդրին (1).JPG|Անտոն Քոչինյանի կիսանդրի (Երևան)
Անտոն Քոչինյանի կիսանդրի, Վահագնի.jpg|Անտոն Քոչինյանի կիսանդրի (Վահագնի)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղարներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վարչապետներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Ժողկոմխորհի նախագահներ
Կեցություն

**Կեցություն** կամ **գոյ**, փիլիսոփայական տերմին, գործածվել է աշխարհի նախահիմքի, սուբստանցի ու նրա դրսևորման ձևերի հարցը քննելիս։ Արտահայտել է տարբեր, թեպետ իմաստով մոտ, հասկացություններ. պարզագույն իմաստը «լինելն» է։ Տարբերել են իսկական (ոչնչով չպայմանավորված՝ բացարձակ, ինքնաբավ, սուբստանցային) և անիսկական (կախյալ՝ հարաբերական) կեցություն։

Իդեալիստական-պլատոնիստական և ռեալիստական ավանդույթն իսկական գոյ է համարել մտահասու հավիտենական էությունները՝ «գաղափարները», իսկ զգայաբար տրվող աշխարհի առանձին իրերը՝ անիսկական գոյ։ Հեգելը «մաքուր»՝ որակական ու քանակական որոշակիությունից զուրկ Կեցությունից սկսում է կատեգորիաների ամբողջ համակարգը։ Նոմինալիստական և մատերիալիստական ավանդույթը կեցությունը նույնացրել է իրական առարկայական աշխարհի՝ զգայաբար տրվող բնության հետ։ Դիալեկտիկական մատերիալիզմը սուբստանցային կեցությունը չի հակադրում երևութական կեցությանը իբրև անիսկական, այլ գտնում է, որ «լինել» նշանակում է լինել ոչ այլ կերպ, քան մատերիական սուբստանցի որևէ առանձին առարկայական դրսևորման ձևով։ 

Կանտից սկզբնավորվել է և գիտաբանական ուսմունքներում քարոզվում է այն միտքը, որ կեցության հարցը մտահայեցողական ու անլուծելի է, և որ գիտելիք են պարունակում ոչ թե «լինելը» պնդող ասույթները, այլ այն ասույթները, որոնց պրեդիկատը որոշակի հատկանիշ է վերագրում մտքի առարկային։ Սակայն բովանդակային տեսակետից այս մոտեցումը սխալ է, այն իմաստ ունի միայն գիտության տրամաբանական վերլուծության տեսության մեջ։ Պատմության մատերիալիստական ըմբռնման հիմնական գաղափարներից է հասարակական կեցությունը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Կյանքի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Իրականություն