Իրինա Մուրավյովա

**Իրինա Վադիմովնա Մուրավյովա** (, ), խորհրդային և ռուսական կինոյի և թատրոնի դերասանուհի, Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստ (1994), ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1981)։

## Կենսագրություն
Իրինա Մուրավյովան ծնվել է 1949 թվականի փետրվարի 8-ին Մոսկվայում։ Նրա հայրը՝ Վադիմ Սերգեևիչ Մուրավյովը (1923 - ) եղել է ռազմական ինժեներ։ Դպրոցն ավարտելուց անմիջապես հետո Վադիմ Մուրավյովը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, հասել մինչև Գերմանիա։ Այնտեղ նա հանդիպել է իր ապագա կնոջը՝ Լիդիա Գեորգիևնային (1926-2015, որին գերմանացիներն այնտեղ էին տարել Բելառուսիայից։ Վադիմ Մուրավյովն ազատել է նրան գերությունից, և շուտով նրանք ամուսնացել են։ 1947 թվականին ծնվել է նրանց ավագ դուստրը, մեկուկես տարի անց՝ երկրորդը՝ Իրինա Մուրավյովան։

Տասնամյա կրթությունն ավարտելուց հետո Իրինա Մուրավյովան դիմել է Մոսկվայի բոլոր թատերական բուհեր, սակայն ոչ մեկում նրան չեն ընդունել։ Ստիպված է եղել աշխատել և սպասել հաջորդ քննություններին։ Սակայն հաջորդ տարի պատմությունը գրեթե կրկնվել է, և նրան ընդունել են միայն Մանկական թատրոնին կից ստուդիայում (այնտեղ մրցակցությունը եղել է ցածր, և ընդունվել են միայն Մոսկայի բնակիչները)։ Ստուդիան ավարտելուց հետո Մուրավյովան մնացել է աշխատելու հարազատ թատրոնում։

Հեռակա կարգով ավարտել է Ռուսաստանի Լունաչարսկու անվան թատերական արվեստի համալսարանը։

Կինոյում սկսել է նկարահանվել 1973 թվականին։ Առաջին մեծ դերերից մեկը եղել է Սյուզաննայի դերը Սամսոն Սամսոնովի «Մաքուր անգլիական պատմություն» (, 1974) դետեկտիվ ֆիլմում։

Դերասանուհին մեծ ճանաչման է արժանացել Վլադիմիր Մենշովի «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» ֆիլմում կատարած դերի շնորհիվ։ Սկզբում Մուրավյովան բավական վատատեսորեն է վերաբերվել սցենարին, սակայն Լյուդմիլայի դերը նրան բերել է համաժողովրդական փառք և հանդիսատեսի սերը։ Այդ դերակատարման համար Իրինա Մուրավյովան արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

Հետագայում Իրինա Մուրավյովան նկարահանվել է Տատյանա Լիոզնովայի «Դիմակահանդես» ֆիլմում, որտեղ կատարել է գավառից եկած Նինա Սոլոմատինայի դերը, որն այդպես էլ չի դառնում դերասանուհի, չնայած անցնում է բազմաթիվ փորձությունների միջով։ Ավտոմատ-հեռախոսի մոտ «Позвони мне, позвони!» երգի կատարման տեսարանը դարձել է համաժողովրդական հիթ. այն գրել է կոմպոզիտոր Մաքսիմ Դունաևսկին Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկու բանաստեղծության հիման վրա։

1982 թվականին Իրինա Մուրավյովան ճանաչվել է տարվա լավագույն դերասանուհի «Советский экран» ամսագրի անցկացրած հարցման արդյունքում։ Նույն թվականին «Դիմակահանդես» ֆիլմը գերազանցել է բոլոր ռեկորդները՝ դառնալով կինովարձույթի առաջատար։

1970-ական և 1980-ական թվականներին Իրինա Մուրավյովան վարել է «Будильник» կիրակնօրյա մանկական առավոտյան հաղորդումը։ 1977-1991 թվականներին եղել է Մոսկվայի Մոսսովետի անվան թատրոնի դերասանուհի, որտեղ կատարել է բազմաթիվ գլխավոր դերեր ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործությունների բեմադրություններում։

1993 թվականին սկսել է աշխատել Փոքր թատրոնում։

### Ընտանիք
* Ամուսին՝ Լեոնիդ Էյդլին (1937-2014), ռեժիսոր, ամուսնացած են եղել ավելի քան 40 տարի,
:* Որդի՝ Դանիիլ Էյդլին (ծնվել է 1975 թվականի փետրվարի 15-ին), Ֆրանսիայում ավարտել է դերասանական վարպետության դասընթաց արվեստի դպրոցում, ապա սովորել Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտում, ավարտել Կոնստանտին Ռայկինի բեմական արվեստների բարձրագույն դպրոցը, 2012 սեպտեմբերի 4-ին ամուսնացել է Յուլյա Կրայնովայի հետ,
::* Թոռ՝ Իվան Էյդլին (ծնվել է 2005 թվականին), ծնողների բաժանվելուց հետո Մուրավյովան զրկվել է թոռան հետ շփվելու հնարավորությունից,
:* Որդի՝ Եվգենի Էյդլին (ծնվել է 1983 թվականի փետրվարի 6-ին), 2016 թվականի հուլիսի 3-ին ամուսնացել է բանաստեղծուհի Վերոնիկա Դելիոնի հետ, ավարտել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարանի պրոդյուսերական ֆակուլտետը, աշխատում է հեռուստատեսությունում, զբաղվում է ռեստորանային բիզնեսով,
::* Թոռ՝ Լեոնիդ Էյդլին (ծնվել է 2017 թվականի դեկտեմբերին)։

Իրինայի երկու որդիները նկարահանվել են «С новым счастьем!» ֆիլմում՝ կատարելով էպիզոդիկ դերեր (ծաղիկ բերող հանձնակատարներ)։

## Ճանաչում և պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան (1983),
* Պատվո շքանշան (1999) – *հայրենական թատերական մշակույթի զարգացման գործում ունեցած մեծ ներդրման և Ռուսաստանի պետական ակադեմիայան Փոքր թատրոնի 175-ամյակի առթիվ*,
* «Հայրենիքին մատուղած ծառայությունների համար» IV աստիճանի շքանշան (2006) – *թատերական արվեստի զարգացման գործում ունեցած մեծ ներդրման և բազմամյա ստեղծագործական գործունեության համար*,
* Բարեկամության շքանշան (2010) – *հայրենական մշակույթի ու արվեստի զարգացման գործում ունեցած ներդրման, բազմամյա բեղմնավոր գործունեության համար*,
* «Ի հիշատակ Մոսկվայի 850-ամյակի» մեդալ,
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1981, «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» ֆիլմում կատարած դերի համար),
* ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստուհի (1983),
* Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստուհի (1994) – *արվեստի բնագավառում ունեցած մեծ ներդրումների համար*,
* Չեխովյան մեդալ (2005),
* Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության մրցանակ մշակույթի բնագավառում (2006),
* Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարության հուշամեդալ «Անտոն Չեխովի 150-ամյակ» (2011),
* Կուզբասի մշակույթի պատվավոր գործիչ (2007),
* Հայրենական կինոյի «Մոսկովյան պրեմիերա» VIII կինոփառատոնում (2010 թվական) Իրինա Մուրավյովան արժանացել է մեծահասակի լավագույն դերակատարման համար մրցանակի ռեժիսորներ Ելենա Ժիգաևայի ու Իրակլի Կվիրիկաձեի «Ամենալավ տատիկը» ֆիլմում կատարած դերակատարման համար,
* «Նիկա» ազգային կինեմատոգրաֆիական մրցանակ «Չինական տատիկը» () ֆիլմում *երկրորդ պլանի կնոջ լավագույն դերակատարման համար* (2011),
* Ռուսական կինոյի դերասանների «Созвездие» փառատոնում (2011) արժանացել է մրցանակի *Երկրորդ պլանի լավագույն դերակատար* անվանակարգում

## Արվեստ
### Դերեր թատրոնում
#### Կենտրոնական մանկական թատրոն ([[1970]]-[[1977]])
* 1970 – «Սոմբրերո», ըստ Սերգեյ Միխալկովի պիեսի, ռեժիսոր՝ *[[Աննա Նեկրասովա]]* – *Շուրա Տիչինկին*
* 1970 – «2001-րդ տարի», ըստ Սերգեյ Միխալկովի պիեսի – *Ֆեդյա Դրուժինին* 
* 1972 – «Հեքիաթ չորս երկվորյակների մասին», ըստ Պանչո Պանչևի պիեսի, երաժշտությունը՝ Ալեքսեյ Ռիբնիկովի, երգերի տեսքտի հեղինակ՝ Յուրի Էնտին, ռեժիսոր՝ *[[Լեոնիդ Էյդլին]]* – *Բոնկա*
* «Տասներկուերորդ գիշեր», Շեքսպիր, ռեժիսոր՝ *[[Նատալյա Սաց]]* – *Վիոլա* / *Սեբաստյան*
* «Ձյունե թագուհին», Եվգենի Շվարց, ռեժիսոր՝ *Աննա Նեկրասովա* – *Ագռավ*
* 1973 – «Երիտասարդ գվարդիա», ըստ Ալեքսանդր Ֆադեևի վեպի, ռեժիսոր՝ Պավել Խոմսկի – *[[Լյուբով Շևցովա|Լյուբկա Շևցովա]]*
* «Димка-невидимка», ըստ Վադիմ Կորոստիլյովի և Միխայիլ Լվովսկու պիեսի, ռեժիսոր՝ *[[Օլեգ Եֆրեմով]]* – *Գալյա*
* «Չինչրակա», ըստ Գեորգի Նախուցրիշվիլու հեքիաթի, ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Էյդլին – *Թագուհի Լալի*
* 1977 – «Չմուշկներ», ըստ Սերգեյ Միխալկովի պիեսի, ռեժիսոր՝ *Լեոնիդ Էյդլին*

Նույն թվականներին Կենտրոնական հեռոիստատեսությամբ ցուցադրվել է Մոսկվայի պատանի հանդիսատեսի «Երկու թխկի» ներկայացումն ըստ Եվգենի Շվարցի պիեսի, որում գլխավոր դերում հանդես է եկել Իրինա Մուրավյովան։

#### Մոսսովետի անվան թատրոն ([[1977]]-[[1993]])
* 1977 – «Գագաթի կիսաճանապարհին» (, ըստ Փիթեր Ուստինովի պիեսի,  ռեժիսոր՝ *Պավել Խոմսկի*
* 1977 – Տունն ավազի վրա» (), ըստ Ռուստամ Իմրահիմբեկովի պիեսի, ռեժիսոր՝ *Բորիս Շչեդրին
* [[1978]] – «Իշխանության վերազանցում» (), ըստ Վալենտին Չերնիխի պիեսի,  ռեժիսոր՝ *Պավել Խոմսկի*
* [[1978]] – «Հետո լռություն է» (), ըստ Վինա Դելմարի «Զիջիր տեղը վաղվա օրվան» () կինոսցեարի, ռեժիսոր՝ *Անատոլի Էֆրոս* – *Ռոդա, Լյուսի Կուպերի թոռնուհին*
* [[1979]] – «[[Կարամազով եղբայրներ]]», ըստ [[Ֆեոդոր Դոստոևսկի|Ֆեոդոր Դոստոևսկու]] վեպի, ռեժիսոր՝ Պավել Խոմսկի – *Գրուշենկա*
* [[1982]] – «Սենյակ», ըստ [[Էմիլ Բրագինսկի|Էմիլ Բրագինսկու]] պիեսի
* [[1986]] – «Քաղվածք», ըստ Լեոնիդ Զորինի պիեսի, ռեժիսոր՝ *Պավել Խոմսկի* – *Լյուդմիլա*
* [[1989]] – «Մաքիմը հազարամյակի վերջին» (), ըստ Լեոնիդ Զորինի պիեսի, ռեժիսոր՝ *Պավել Խոմսկի*

==== [[Փոքր թատրոն]] ====
* [[1994]] – «[[Բալենու այգին (պիես)|Բալենու այգին]]», [[Անտոն Չեխով]], ռեժիսոր՝ *Իգոր Իլինսկի* – *Ռանևսկայա*
* [[1994]] – «Գայլեր և ոչխարներ», [[Ալեքսանդր Օստրովսկի]], ռեժիսոր՝ *Վիտալի Իվանով* – *Կուպավինա*
* [[1996]] – «[[Ճայը (պիես)|Ճայը]]», Անտոն Չեխով, ռեժիսոր՝ *Վլադիմիր Դրուգանով* – *Արկադինա*
* [[1998]] – «Անտառ», Ալեքսանդր Օստրովսկի, ռեժիսոր՝ Յուրի Սոլոմին – *Գուրմիժսկայա*
* [[2002]] – «Ամեն իմաստունի մեջ պարզություն կա», ըստ Ալեքսանդր Օստրովսկու պիեսի, ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Բեյլիս – *Մամաևա*
* [[2007]] – «Խավարի իշխանություն», Լև Տոլստոյ, ռեժիսոր՝ Յուրի Սոլոմին – *Մատրյոնա*
* [[2012]] – «Սրբազան հրեշներ» («Գրեթե ամեն ինչ սիրո մասին»), Ժ․ Կոկտո, ռեժիսոր՝ Ա․ Յակովլև – *"Էսթեր"*
* [[2013]] – «Ֆիլումենա Մարտուրանո», Է․ Դե Ֆիլիպո, ռեժիսոր՝ Ստեֆանո դե Լուկա– *Ֆիլումենա Մարտուրանո*
* [[2015]] – «Ութ սիրող կանայք», Ռ․ Տոմ, ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Բեյլիս – *Տատիկ*
*2017– «Ամուսնություն», [[Նիկոլայ Գոգոլ]], բեմադրող ռեժիսոր՝ Յուրի Սոլոմին – *Ֆեկլա Իվանովնա*

==== Անտրեպրիզ ====
* [[1996]] – «Բանսարկու կինը, կամ Դերասաններն իրենց միջև» (), Դմիտրի Սուխարևի վոդեվիլը, Սերգեյ Նիկիտինի երաժշտության հիման վրա, ռեժիսոր՝ *Լեոնիդ Էյդլին*
* [[2015]] – «Անձրևի լարերի վրա» (, քնարական կատակերգություն, Բելլա, ռեժիսոր՝ [[Ակիմ Անդրոսով]]

=== Դերեր կինոյում ===















































=== Վավերագրական կինո ===
* 1991 – Ո՞վ եք դուք, մադամ Բլավատսկայա () – *Ելենա Բլավատսկայա*

=== Հեռուստաներկայացումներ ===
*  – Հեքիաթ չորս երկվորյակների մասին () – *Բոնկա*
*  – Կյանքի էջ ()
*  – Մոսկովյան արձակուրդներ () – *աղջիկ* (տիտրերում նշված չէ)
*  – Տարբեր մարդիկ () – *Զինաիդա Բագլյաևա*
*  – Չինչարկա () – *թագուհի Լալի*
*  – Փիլիսոփայության դոկտոր () – *Կլարա*
*  – Հետո լռություն է () – *Ռոդա*
*  – Պանի Դուլսկայայի բարոյախոսությունը ()  – *Գանկա*
*  – Գագաթի կիսաճանապարհին () – *Հելգա*
*  – Գյոթե։ Տեսարաններ «Ֆաուստ» ողբերգույունից () – *Մարթա*
*  – Քաղվածք () – *Լյուդմիլա*

=== Մուլտֆիլմերի հնչյունավորում ===
*  – Пиф-паф, ой-ой-ой! – *դերասանուհի մայր նապաստակի դերում*
*  – Կոշկավոր շունը () – *բոլոնկա, Կատու Միլեդի, չղջիկ* 
*  – [[Կատվի տունը (մուլտֆիլմ, 1958)|Կատվի տունը]] () – *կատու, հավ*
*  – Դերեզա () – *Դերեզա*
* - – Խոճկոր Ֆունտիկի արկածները () – *Բամբինո*
*  – Ամուսնություն () – *Մասյա*
*  – Ի՞նչ ձայն է արձակում մոծակը () – *ջրասամույր*
*  – [[Միսս Նոր տարի]] () – *աղվես*
*  – Մաշենկա () – *Մաշենկա*
*  – [[Զբոսաշրջիկ փղիկը]] () – *ագռավ*
*  – Ուրախ կարուսել։ Ֆիլմ 29-րդ։ Խրճիթ։ ) – *աղվես*
*  – [[Ճանապարհորդ գորտը (մուլտֆիլմ, 1996)]] () – *գորտ*
* 1996 – Թագավորներն ու կաղամբը () – Ջեսիկա
*  – Սուրբ ծննդյան նախորդ գիշերը () – *Սոլոխա*
*  – Տոն ()
*  – Բզեզներ () – *ճանճ*
*  –  Սունկ () – *աղվես*
*  – Մենամարտ ()  – *աղվես*
*  – Չե՛մ ասի () – *Ելենա

### Վոկալ
* 1974 – Կատուն, որ զբոսնում էր ինքն իր համար () երաժշտական ներկայացում (աուդիոհեքիաթ), երաժշտությունը՝ Ա. Ռիբնիկովի – Կատվի երգը, կատվի օրորոցայինը
* 1983 – Անգետիկը մեր բակից () – Կապուտաչիկի երգը
* 1987 – Ֆունտիկն ու բեղիկներով պառավը ( – Բամբինո

### Աշխատանք ռադիոյում
*  – «Թատերական խմբակ» () հաղորդման վարող, «Детское Радио»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ирина Муравьёва — Энциклопедия отечественного кино
* Ирина Муравьёва в программе «'''Встречи на Моховой'''» — ''запись 20 января 2009''
* Ирина Муравьёва на сайте Международного объединённого биографического центра
* СССР ТВ  Ирина Муравьёва на портале советского телевидения

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ