open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարապի երգ (երգաշար)

«Կարապի երգ» (, D. 957), Ֆրանց Շուբերտի կյանքի վերջին շրջանում գրված 14 երգերից բաղկացած ժողովածու է, որը լույս է տեսել նրա մահից հետո։

# Liebesbotschaft («Սիրո պատգամ») — բառերը՝ Լյուդվիգ Ռելշտաբ
# Kriegers Ahnung («Զինվորի կանխազգացումը») — Ռելշտաբ
# Frühlingssehnsucht («Գարնան կարոտ») — Ռելշտաբ
# Ständchen («Սերենադ») — Ռելշտաբ
# Aufenthalt («Կեցավայր») — Ռելշտաբ
# In der Ferne («Հեռվում») — Ռելշտաբ
# Abschied («Հրաժեշտ») — Ռելշտաբ
# Der Atlas («Ատլաս») — Հայնրիխ Հայնե
# Ihr Bild («Նրա պատկերը») — Հայնե
# Das Fischermädchen («Ձկնորսի աղջիկը») — Հայնե
# Die Stadt («Քաղաքը») — Հայնե
# Am Meer («Ծովեզերքում») — Հայնե
# Der Doppelgänger («Երկվորյակը») — Հայնե
# Die Taubenpost («Աղավնու փոստը») — Յոհան Գաբրիել Զեյդլ
(այլընտրանքային համար՝ D 965a)

Ժողովածուի ինքնագիր ձեռագիրը պահպանվում է Մորգան գրադարանում և թանգարանում։

## Նախապատմություն
Երգաշարի առաջին հրատարակիչը՝ Տոբիաս Հասլինգերը, ժողովածուն անվանել է «Կարապի երգ»՝ հավանաբար նպատակ ունենալով այն ներկայացնել որպես Շուբերտի «վերջին կտակ»։ Այս ժողովածուն տարբերվում է ավելի վաղ երգաշարքերից՝ «Չքնաղ ջրաղացպանուհուց»  և «Ձմեռային ճանապարհից», այն առումով, որ ներառում է մեկից ավելի բանաստեղծների տեքստեր։ Լյուդվիգ Ռելշտաբի (1799–1860) յոթ տեքստերին հաջորդում են Հայնրիխ Հայնեի (1797–1856) վեցը, իսկ վերջին երգի՝ Յոհան Գաբրիել Զեյդլի (1804–1875) խոսքերով, ընդգրկումը կարող է և արտացոլել, և չարտացոլել Շուբերտի կամքը։ Ամեն դեպքում, բոլոր 14 երգերը գրվել են 1828 թվականին, իսկ ժողովածուն լույս է տեսել 1829-ին՝ կոմպոզիտորի մահից մի քանի ամիս անց։

## Երգեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ֆրանց Շուբերտի երգաշարեր
Կատեգորիա:Ֆրանց Շուբերտի վոկալ ստեղծագործություններ
Կիտա

**Կիտա** (, բառացիորեն «հատված») արևելյան գրականության մեջ չափածո տուն է, որը նման է կասիդային և գազելին։ Դա Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի ավանդական պոեզիայի ձև է, որը ներկայացվում է կարճ, միաթեմատիկ բանաստեղծությամբ։

## Նկարագրություն
Կիտայի ձևը կարճ բանաստեղծություն է, սովորաբար ութից տասներկու տող երկարությամբ, որոնցում առաջին երկու տողերը չեն հանգավորվում՝ ի տարբերություն կասիդայի, որում տողերը կարող են տատանվել 50-100 քանակներով։ Ներկայացվում է մեկ հանգով (մոնորիմ)։

Բացի երկարությունը, կիտաների առաջին տողերի կեսերը սկզբում հանգավորված չէին։ Աշխատանքների բովանդակությունը բազմազան է՝ խորհրդածություն, դիդակտիկ հայտարարություն, փիլիսոփայական ընդհանրացում և այլն։

## Պատմություն
Կիտան և կասիդան հատուկ են առաջին հերթին Նախաիսլամական Արաբիային, երբ հայտնի բանաստեղծները գրում էին երկար կամ կարճ բանաստեղծություններ, դրանք ներկայացնում Ուկազի շուկայում։ Նախաիսլամական արաբական պոեզիայում գերակշռում էին ողբերը (ռիսա, ), ինքնագովեստը (ֆախր, ) և զրպարտությունը (հիջա, )։ Իսլամի տարածմամբ այս ձևը ներթափանցեց Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի այլ ժողովուրդների գրականություն և ընդլայնեց իր թեմատիկ շրջանակը։ Կիտաները ներկայացված են բազմաթիվ արաբ բանաստեղծների ժողովածուներում, մասնավորապես՝ «Քաջության գիրք» («Քիթաբ ալ-համասա՝ », 9-րդ դար), կազմված Աբու Թամմամի կողմից, ինչպես նաև պարսիկ (Ռուդաքի, Սաադի, Ջամի) բանաստեղծների ժողովածուներում։

Այս չափածո մեթոդի մասնագիտական նկարագրությունն առաջին անգամ կատարել է Շամս-ի Կայսար-Ռազին իր 13-րդ դարի տրակտատում։ Երկու դար անց Հուսեյն Վաիզ Քաշաֆին սահմանել է կիտայի նվազագույն (երկու բեյթ) և առավելագույն (15-19 բեյթ) երկարությունը։ Սակայն բանաստեղծները հաճախ անտեսում էին այս պահանջները՝ ստեղծելով ավելի երկար կիտաներ, որոնցից որոշները հանգավորված առաջին բեյթով էին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաբական գրականություն
Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Կատեգորիա:Պարսկերեն գրականություն
Վիլա Նովա դի Գայա

**Վիլա Նովա դի Գայա** () կամ պարզապես **Գայա**, քաղաք և մունիցիպալիտետ Պորտուգալիայի Նորտե (Հյուսիսային) մարզի Պորտուի շրջանում։ Ընկած է Պորտու քաղաքից հարավ՝ Դուերո գետի հակառակ ափին։ Բուն քաղաքի բնակչությունը 2001 թվականի տվյալներով եղել է 178.255։ Համայնքն զբաղեցնում է 168,46 քառակուսի կիլոմետր (65.04 մղոն²) տարածք: Համայնքի բնակիչների թվաքանակը 2021 թվականի տվյալներով եղել է 303.824։ Այս ցուցանիշով Գայան Նորտե մարզում գրավում է առաջին, ամբողջ Պորտուգալիայում՝ երրորդ տեղը՝ Լիսաբոնից և Սինտրայից հետո։ Գայան, Պորտուի և 16 այլ մունիցիպալիտետների հետ միավորված, կազմում է Պորտուի մետրոպոլիտենային տարածքը։

## Պատմություն
Բնակավայրը գոյություն է ունեցել հնագույն ժամանակներից։ Իբերիայի արաբական նվաճման ժամանակ սահմանը երկար տարիներ (մինչև 1000 թվականը) անցել է Դուերո գետի երկայնքով, սակայն մոտավորապես 1035 թվականին քրիստոնյաները կարողացել են վերանվաճել բնակավայրը։ Այն անվանվել է Պորտու Կալե, որից էլ ծագել է երկրի անվանումը՝ Պորտուգալիա։

1255 թվականին Պորտուգալիայի թագավոր Աֆոնսու III-ը Գայային տվել է կանոնադրություն՝ նրան շնորհելով մունիցիպալ ինքնակառավարման իրավունքներ:

Գայան քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1841 թվականին։  Հին վարչական բաժանման համաձայն՝ այն Դուերոյի Ափ նահանգի մաս էր կազմում։

## Ժողովրդագրություն

## Տեսարժանություն
* Հակառակ լայնորեն տարածված կարծիքի՝ ոչ թե Պորտուում, այլ հենց Գայայում են այն հին մառանները, որոնցում պահվել ու հնացվել է պորտուգալական նշանավոր պորտվեյն գինին: Ներկայումս այդ մառանները հանրահայտ տեսարժանություն են և բազմաթիվ զբոսաշրջիկների են գրավում:
[center|700px|thumb|Գայայի տեսքը Պորտուից. [Դուերո|Դորու գետի ափին բարձրացած շենքերի վրա կարելի է նկատել պորտվեյն գինու զանազան տեսակների անվանումներ:]]
* Վիլա Նովա դի Գայան Պորտուի հետ կապված է գեղատեսիլ կամուրջներով։ Դրանցից մեկը՝ Պոնտե Դ. Մարիա Պիա երկաթուղային կամուրջը, նախագծվել է Գուստավ Էյֆելի կողմից։
* Գայայում է իր կյանքի վերջին տարիներն ապրել պորտուգալացի նշանավոր ռեալիստ քանդակագործ  Անտոնիու Սուարեշ դուշ Ռեյշը, ով իր տունը, արվեստի գործերի հարուստ հավաքածուով հանդերձ, նվիրել է այդ քաղաքին: Հրապարակներից մեկում տեղադրվել է նրա հուշարձանը:

## Պատկերասրահ

Camara Gaia 2.JPG|Քաղաքապետարանը
El Corte Ingles 2 (Gaia).JPG|Մետրոպոլիտենը
Praia de Miramar Portugal 01.jpg|Միրամար լողափը
Mosteiro de Grijo 1.jpg|Դի Գրիյո վանքը
Av Republica (Vila Nova de Gaia).JPG|Հանրապետության պողոտան՝  քաղաքի գլխավոր մայրուղին, որը նրան կապում է Պորտուի հետ
Mosteiro da Serra do Pilar (1).jpg|Սեռա դու Պիլար վանքը
Vila Nova de Gaia - Historic Section.jpg|Տեսարան քաղաքի պատմական հատվածից
Soares dos Reis (VN Gaia).JPG|Սուարեշ դուշ Ռեյշի հուշարձանը (քանդակագործ՝ Տեյշերա Լոպես)
Vila Nova de Gaia 6.jpg|Քանդակագործ Տեյշերա Լոպեսի տուն-թանգարանի մուտքը
Praia Granja (Vila Nova de Gaia).jpg|Գրանյա լողափը
Vila Nova de Gaia-Caves Calem-20140910.jpg|Պորտվեյն գինու տակառները մառանում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Եվրոպայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի մունիցիպալիտետներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի քաղաքներ
Շրջված տորթ

**Շրջված տորթ** (), հայտնի նաև որպես շրջված թխվածք կամ «ներսից դուրս տորթ», խմորեղեն է, որը թխվում է թավայի մեջ, ապա շրջվում է գլխիվայր, որպեսզի ներքևի շերտը, որը սովորաբար մրգային է, վերևում լինի։

## Պատրաստման եղանակ
Պատրաստման ընթացքում մրգային միջուկը (սովորաբար կտրատած միրգ՝ ինչպիսիք են խնձորը, բալը, դեղձը կամ անանասը), նախ տարածվում է թավայի հատակին, ապա՝ կարագը և շաքարը, որպեսզի տորթը շրջելուց հետո դրանք ձևավորեն թխված վերին շերտ։ Կարելի է օգտագործել պարզ տորթի խմոր։ Այնուհետև վրան տարածվում է խմոր։ Թխելուց հետո տորթը շրջվում է գլխիվայր և դրվում մատուցման սկուտեղի վրա։

## Տեսակներ
Ամենահայտնի շրջված տորթերի թվում են ամերիկյան անանասի շրջված տորթը, ֆրանսիական տարտ տատենը և բրազիլական կամ պորտուգալական bolo de ananás-ը (հայտնի է նաև որպես bolo de abacaxi)։

Ստացվել է ավելի քան 2500 տարբեր հայտ՝ շրջված անանասով տորթի համար և գովազդ է տեղադրվեցին դրա մասին, ինչը մեծացրեց տորթի ժողովրդականությունը
։

Android 14 օպերացիոն համակարգը նույնպես անվանակոչվել է դրա անունով։

## Տես նաև
* Շրջված մատրից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տորթեր
Հարվի Բեյ

**Հարվի Բեյ** (), քաղաք Ավստրալիայում՝ Քվինսլենդի նահանգում, նահանգի մայրաքաղաք Բրիսբենից մոտավորապես 290 կմ հյուսիս։ Հարվի Բեյի ափամերձ գիծը բնական ծոց է Քվինսլենդի մայրցամաքային մասի և մոտակա Կ'գարի կղզու միջև։ Տեղի տնտեսությունը հիմնված է զբոսաշրջության, հիմնականում վայրի բնության լուսանկարչության և կետերի դիտման վրա։

Ավստրալիայի 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով Հարվի Բեյի բնակչության թվաքանակը եղել է 76.403 մարդ։

Քաղաքի կենտրոնական շրջանից հարավ-արևելք կա օդանավակայան։

## Պատմություն
Հարվի Բեյի ներկայիս տարածքում դարեր շարունակ ապրել են ավստրալական տեղաբնիկ բուչուլա ցեղի մարդիկ: Բնակավայրի ծովեզերքն ուսումնասիրած առաջին եվրոպացին եղել է Ջեյմս Քուքը: Դա տեղի է ունեցել 1780 թվականի մայիսի 22-ին: Այդ ժամանակ Քուքը կարծում էր, որ Կ՛գարին կղզի չէ, Քվինսլենդի ափի մի մասն է: Նա ծովածոցն անվանեց Հերվիի ծոց՝ ի պատիվ Բրիստոլի երրորդ կոմս Ջոն Հարվիի (1724–1779)։

Առաջին եվրոպացիները Հարվի Բեյի ներկայիս տարածքում բնակություն հաստատեցին 1863 թվականին։ 1913 թվականին բնակավայրը երկաթուղով կապվեց Բրիսբենի հետ։ 1920-ական թվականներին Հարվի Բեյի բնակչությունը արագ աճեց գյուղատնտեսության և հատկապես անասնապահության բուռն զարգացման շնորհիվ։

## Կլիմա
Հարվի Բեյին բնորոշ է մերձարևադարձային տաք ու խոնավ կլիման (Köppen Climate Classification-ի դասակարգմամբ՝ Cfa)՝ շոգ ու խոնավ ամառներով և չափազանց մեղմ, համեմատաբար չոր ձմեռներով:  Ջերմաստիճանի մեղմացման գործում կարևոր դեր է խաղում օվկիանոսը:

Ծայրահեղ ցածր և բարձր ջերմաստիճաններն արձանագրվել են 2007 թվականի հուլիսի 16-ին՝ -1.2|C և 2012 թվականի դեկտեմբերի 5-ին՝ 36.8|C: 

Կ՛գարի կամ Ֆրեյզեր կղզին քաղաքը պաշտպանում է օվկիանոսային փոթորիկներից:

## Զանգվածային մշակույթում
2023 թվականին Հարվի Բեյում է նկարահանվել *[[13-րդ ամառ]]* ֆիլմը:

## Պատկերասրահ

Great Sandy Strait from orbit.jpg
Hervey Bay Airport overview Vabre.jpg|
USQ Hervey Bay campus2.jpg|Հարավային Քվինսլենդի համալսարանի կամպուսը Հարվի Բեյում
Hervey Bay Airport overview Vabre.jpg|
Urangan Pier Christmas 2013.JPG|Նավամատույցը
Entrance to Hervey Bay Botanic Gardens.jpg|Բուսաբանական այգու մուտքը
Hervey Bay beach.jpg|Լողափը
Hervey-bay-whale-watching.jpg|Կետերին դիտելու կենտրոնը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Town maps: Sheet 1, Sheet 2, Sheet 3, Sheet 4
* Hervey Bay
* Old Hervey Bay City Council Website 

Կատեգորիա:1863 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Վալերի Բարսեղյան

**Վալերի Սուրենի Բարսեղյանը** (ծնվ.՝ Դեկտեմբերի 15-ին, 1948, ք. Արարատ, Հայաստան), հայ բժիշկ-վիրաբույժ, ուռուցքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1997), պրոֆեսոր (1997)։ 1999-2003 թվականներին եղել է Վ. Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի տնօրենը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականին։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Արարատ քաղաքի միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտել է արծաթե մեդալով։ Այնուհետև ընդունվել է Մխիթար Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետ։

Բուհն ավարտելուց հետո գործուղվել է Ալավերդի քաղաքի բժշկական կենտրոն, ապա տեղափոխվել Արարատի բուժսանմաս (բժշկական սանիտարական մաս)։ Ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնել է Լենինգրադ (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ)՝ Ն. Ն. Պետրովի անվան ուռուցքաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտ։ Այնտեղ ավարտել է կլինիկական օրդինատուրան, ապա՝ ասպիրանտուրան։

1973 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն և ստացել բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1997 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ ստանալով բժշկական գիտությունների դոկտորի աստիճան, նույն թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։

## Աշխատանքային գործունեություն
Վերադառնալով Հայաստան՝ ծավալել է ակտիվ գիտամանկավարժական և բժշկական գործունեություն:

* **1979 թ.-ից** աշխատել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի (ԵրԲԻ) ուռուցքաբանության ամբիոնում՝ որպես ավագ լաբորանտ։
* **1980 թ.-ից**՝ նույն ամբիոնի ասիստենտ։
* **1992 թ.-ից**՝ դոցենտ։
* **1993–2014 թթ.** ղեկավարել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ճառագայթային ախտորոշման, ճառագայթային թերապիայի և ուռուցքաբանության ամբիոնը։
* **2002–2014 թթ.** ակտիվորեն շարունակել է դասավանդել Երևանի պետական բժշկական համալսարանում՝ զուգահեռաբար զբաղվելով գիտական աշխատանքով։

### Բժշկական և վարչական գործունեություն (Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոն)

* **1997 թ.-ից**  ղեկավարել է ՀՀ ԱՆ Վ. Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի կրծքային և դիմածնոտային վիրաբուժության բաժանմունքը։
* **1999–2003 թթ.** եղել է Վ. Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի տնօրենը։

## Գիտական գործունեություն
Հեղինակ է ավելի քան 70 գիտական հրապարակումների, որոնք նվիրված են ուռուցքաբանության և վիրաբուժության արդի խնդիրներին։

* **«Ուռուցքաբանության հիմունքներ»** (2010) — ուսումնական ձեռնարկ/գիրք։ 

## Պարգևներ և կոչումներ

* **Մխիթար Հերացու մեդալ** (ՀՀ պետական պարգև՝ առողջապահության և բժշկագիտության զարգացման գործում մատուցած ծառայությունների համար)։
* **Վ. Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի պատվավոր բժիշկ** (կոչումը շնորհվել է ՀՀ Առողջապահության նախարարության կողմից)։
Թոմի Ռայթ

**Թոմաս Ջեյմս (Թոմի) Ռայթ** (, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Իր ամբողջ խաղային կարիերան անցկացրել է «Էվերթոն» ակումբում։ Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում դարձել է Եվրոպայի 1968 թվականի առաջնության բրոնզե մրցանակակիր։

## Կարիերա
1964-ից մինչև 1974 թվականներին՝ իր ամբողջ կարիերայի ընթացքում, հանդես է եկել «Էվերթոն» ակումբում։ Լիվերպուլյան ակումբի կազմում անցկացրել է ընդհանուր առմամբ 373 հանդիպում և խփել չորս գոլ։ «Էվերթոնի» կազմում Ռայթը նվաճել է 1966 թվականի Անգլիայի գավաթը և դարձել 1968 թվականի Անգլիայի գավաթի արծաթե մեդալակիր։

1969/70 թվականների մրցաշրջանում դարձել է Անգլիայի չեմպիոն։ Այդ մրցաշրջանում մասնակցել է առաջնության բոլոր 42 հանդիպումներին։

Կարիերան ավարտել է 1974 թվականին՝ լուրջ վնասվածքի պատճառով։

Քիթ Նյուտոնի և Գարի Ստիվենսի հետ համարվել է «Էվերթոնի» պատմության լավագույն աջ պաշտպաններից մեկը։ Ջորջ Բեսթը մի անգամ Ռայթին բնութագրել է որպես իր համար ամենաբարդ մրցակիցներից մեկը։

## Հավաքականում
Ռայթը Անգլիայի ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է 12 հանդիպում։ Նրա նորամուտը տեղի է ունեցել 1968 թվականի Եվրոպայի առաջնության երրորդ տեղի համար կայացած խաղում ԽՍՀՄ ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ (2:0)։ Ռայթը Անգլիայի հավաքականի միակ ֆուտբոլիստն է, որն իր նորամուտը նշել է Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ փուլի ընթացքում։

Մասնակցել է 1970 թվականի աշխարհի առաջնությանը Մեքսիկայում։ Այդ մրցաշարում անցկացրել է երկու հանդիպում՝ Ռումինիայի դեմ (1:0) և Բրազիլիայի դեմ (0:1)։

Թոմի Ռայթը մահացել է 2026 թվականի հունվարի 20-ին՝ 81 տարեկան հասակում։

## Նվաճումներ
*Անգլիայի չեմպիոն՝ 1969/70
*Անգլիայի գավաթի հաղթող՝ 1966
*Անգլիայի սուպերգավաթի հաղթող՝ 1970
*Գվլադիս փողոցի Փառքի սրահի անդամ՝ 1996
*«Էվերթոնի հսկա» անվանակարգ՝ 2016

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Статистика виступлений на сайте ''national-football-teams.com'' 

Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Իբրահիմ ալ-Յազիջի

**Իբրահիմ ալ-Յազիջի** (, ) լիբանանցի գրող, բանասեր, բանաստեղծ և լրագրող։

## Կենսագրություն
Իբրահիմ ալ-Յազիջին ծնվել է Բեյրութում։ Նա Նասիֆ ալ-Յազիջիի որդին էր, որը ծնվել էր Կֆարշիմայում՝ մելքիական կաթոլիկ ընտանիքում, որը ծագումով Հոմսից էր (ժամանակակից Սիրիա)։

## Գործունեություն
Նա մի քանի թերթերի և ամսագրերի խմբագիր էր, ինչպիսիք են «Նաջահ»-ը և «Ալ-Տաբիբ»-ը։ Ալ-Յազիջին հիմնադրել է «Ալ-Դիա» ամսագիրը, որը հրատարակվել է 1898-1906 թվականներին Կահիրեում։ Նրան Հիսուսյանները հանձնարարել են թարգմանել Աստվածաշունչը արաբերեն։ Թարգմանությունը, որը իրականացվել է 1876-1880 թվականներին, հրատարակվել է և համարվում է լեզվական առումով ավելի հարուստ, քան բողոքականների առաջին թարգմանությունը։ Այն Աստվածաշնչի երկրորդ թարգմանությունն էր արաբերեն լեզվով։ Առաջին թարգմանությունը հաստատվել է ամերիկացի բողոքական միսիոներների կողմից՝ Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի պրոֆեսոր միսիոներ Կոռնելիուս Վան Ալեն Վան Դեյքի գլխավորությամբ, Բուտրուս ալ-Բուսթանիի և Նասիֆ ալ-Յազիջիի հետ միասին։ Նրանց Աստվածաշնչի թարգմանությունը լույս է տեսել 1866 թվականին։

## Ստեղծագործություն
Ալ-Յազիջիի ամենահայտնի մտավոր և գաղափարախոսական նվիրվածություններից էր «արաբերենի՝ որպես ինքնության կապը կրոնի փոխարեն պաշտպանելը նրանց շրջանում, որոնց համար լեզուն ընդհանուր լեզու է»։ Սա սոցիալ-քաղաքական նախագիծ էր, որն ավելի լայն տարածում գտավ Նահդայի (արաբական վերածնունդ) ժամանակ, որը տեղի ունեցավ մոտավորապես 20-րդ դարի սկզբին։ Ալ-Յազիջին իր կենդանության օրոք «բացահայտորեն և հայտնիորեն» պաշտպանել է լեզվի վրա հիմնված աշխարհիկ արաբական ինքնությունը։

Ալ-Յազիջիի ամենակարևոր նորարարություններից մեկը արաբական տառատեսակի մեծապես պարզեցված տարբերակի ստեղծումն էր։ Արաբական տառերի քանակը 300-ից կրճատելով մինչև 60, նա պարզեցրեց նշանները, որպեսզի դրանք ավելի նման լինեն լատինական տառերին։ Սա այն գործընթացն էր, որը նպաստեց արաբական գրամեքենայի ստեղծմանը։

Բուսթանիի, Նասիֆ ալ-Յազիջիի և Իբրահիմ ալ-Յազիջիի Աստվածաշնչի թարգմանությունները առաջինն էին ժամանակակից արաբերեն լեզվով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Raif Georges Khoury: Importance et rôle des traductions arabes au XIX siècle comme moteur de la Renaissance arabe moderne. In : Les problématiques de la traduction arabe hier et aujourd’hui. Textes réunis par Naoum Abi-Rached. Strasbourg 2004. 47–95.
* Raif Georges Khoury: Quelques remarques sur le rôle des libanais dans la renaissance arabe moderne. In : Romanciers Arabes du Liban. Hrg. Edgard Weber. Toulouse 2002. 7-48.
*

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արաբ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի գրողներ
Մուղլայի Սըթքը Քոչմանի անվան համալսարան

**Մուղլայի Սըթքը Քոչմանի անվան համալսարան** (), պետական բարձրագույն ուսումական հաստատություն Թուրքիայի Մուղլա քաղաքում, որը հիմնադրվել է 1992 թվականին։ Ի սկզբանե ունեցել է 4 ֆակուլտետ՝ Արվեստների, բնական և հումանիտար գիտությունների, Տնտեսագիտության և կառավարման, Տեխնիկական կրթության ու Ձկնորսության ֆակուլտետները։

Մուղլայի կառավարման դպրոցը, որը հիմնադրվել էր 1975 թվականին, ի սկզբանե գործում էր Անկարայի տնտեսագիտության և կառավարման ակադեմիայի կազմում։ Վերջինս Մուղլայի առաջին բարձրագույն կրթական հաստատությունն էր։ Ավելի ուշ, Մուղլայի Սըթքը Քոչմանի անվան համալսարանի ձևավորումից հետո, վերջինս դարձավ համալսարանի առաջին ֆակուլտետը։ Մուղլայի մասնագիտական ուսումնարանը, որն ստեղծվել էր 1989 թվականին Իզմիրի Դոքուզ Էյլուլ համալսարանի կազմում, ևս անցավ Մուղլայի համալսարանի կազմ։

Շուրջ 20 տարիների ընթացքում, համալսարանում գործում է 18 ֆակուլտետ, ասպիրանտական 4 ծրագիր, 5 դպրոց, 13 վարժարան ու ուսումնարան, հետազոտական և կիրառական 35 կենտրոն։ Այսօր, Մուղլայի Սըթքը Քոչմանի անվան համալսարանի կամպուսն ունի շուրջ 2 միլիոն քառակուսի մետր տարածք, որը շրջապատված է լեռնային տեսարաններով ու իր կազմում ներառում է համալսարանական ենթակառուցվածքներ և դպրոցներ։ Ներկայումս համալսարանում սովորում է շուրջ 41,805 ուսանող։ Դասախոսական և վարչական աշխատակազմի թիվը գերազանցում է շուրջ 1300-ը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Թուրքիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Մուղլա
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Լոնսեստոն

**Լոնսեստոն** (.  ), քաղաք Ավստրալիայի Թասմանիա նահանգի հյուսիսում, Հյուսիսային Էսկ և Հարավային Էսկ գետերի միախառնման վայրի մերձակայքում (դրանց միախառնվելուց հետո գետը կոչվում է Թեյմար (կանամալուկա): Քաղաքն զբաղեցնում է  435,4  քառակուսի կիլոմետր տարածք: 2021 թվականի տվյալներով Լոնսեստոնի քաղաքային տարածքի բնակչության թվաքանակը եղել է 90.953: Այդ ցուցանիշով Թասմանիայում գրավում է երկրորդ տեղը՝ նահանգի մայրաքաղաք Հոբարթից հետո, ամբողջ Ավստրալիայում՝ 18-րդ տեղը:  Լոնսեստոնը համարվում է առավել հարմարավետ տարածաշրջանային քաղաքը Ավստրալիայում. 2020-2021 թվականներին եղել է տեղափոխվելու համար առավել նախընտրելի տարածաշրջանային քաղաքներից մեկը: Լոնսեստոնը 2022 թվականին հռչակվել է «»Ավստրալիայի տարվա քաղաք»: Դրանից մեկ տարի առաջ էլ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հռչակվել էր հիշարժան գաստրոնոմիական քաղաք: 

1806 թվականի մարտ ամսից եվրոպացիների կողմից բնակեցված Լոնսեստոնը Ավստրալիայի ամենահին քաղաքներից մեկն է և ունի բազմաթիվ պատմական շինություններ։ Ավստրալիայի շատ վայրերի նման՝ այն կոչվել է Միացյալ Թագավորության քաղաքներից մեկի, տվյալ դեպքում՝  Քորնուոլի կոմսության Լոնսեստոնի անունով։ Լոնսեստոնը մի բնակավայր է, որտեղ առաջին անգամ է օգտագործել անզգայացնող միջոցը հարավային կիսագնդում: Նաև՝ առաջին ավստրալական քաղաքն է, որտեղ անց է կացվել ստորգետնյա կոյուղի, և առաջին ավստրալական քաղաքն է, որը լուսավորվել էր հիդրոէլեկտրակայանի արտադրած էներգիայով։ Գործում են օդանավակայանը, պատկերասրահը, թանգարանը:

Քաղաքն ունի ծովային կլիմա՝ հստակ արտահայտված չորս տարբեր եղանակներով: Ընդ որում՝ ամռանն այստեղ զգալիորեն ավելի տաք է, քան կղզու հարավում:

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Aerial view of Launceston.jpg|Քաղաքի համայնապատկերը թռչնաթռիչքի բարձրությունից
Launceston-Tasmania-Australia02 (cropped).JPG|Գլխավոր փոստատունը
Launceston Town Hall 001.JPG|Քաղաքապետարանը
Launceston Albert Hall 001 (cropped).JPG|Ալբերտ հոլլը
Launceston Panorama.jpg|Հյուսիսային և Հարավային Էսկերի վերածումը Թեյմար գետի
Gorge in Flood.jpg|Քաթարաքթ կիրճը
Princess Theatre at night, Launceston.JPG|Թատրոնի շենքը գիշերով
Hawthorn v Western Bulldogs - 31st May 2008 181.jpg|Մարզադաշտը
Trevallyn Dam b.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Launceston City Council
*Original video of the Cataract Gorge in flood, August 2009
*Watch historical footage of Launceston, Burnie, Hobart and the rest of Tasmania from the National Film and Sound Archive of Australia's collection.

Կատեգորիա:1806 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1806 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:19-րդ դարի հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:Ավստրալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Մուղլայի թանգարան

**Մուղլայի թանգարան** (), թանգարան, որը գործում է Թուրքիայի Մուղլա քաղաքում։ Այն ընդհանուր ուղղվածության թանգարան է, որտեղ գործում են բնության պատմության, հնագիտության և ազգագրության բաժինները։ Թանգարանի շենքում, որը գտնվում է Մյուշթաք Բեյի փողոցում, նախկինում եղել է Մուղլա քաղաքի բանտը։ Շենքը վերանորոգվել և որպես թանգարան շահագործման է հանձնվել 1994 թվականին։

Թանգարանի սրահներից մեկում ցուցադրվում են 5-9 միլիոն տարի առաջ (Տուրոլյան ժամանակաշրջանում) Քաքլըջաթեփեում ապրած կենդանիների մնացորդներ։ Վերջինս Մուղլայի մոտակայքում գտնվող բլուր է։ Մեկ այլ սրահ նվիրված է հնագիտությանը։ Այնտեղ ցուցադրված են Ստրատոնիկեայից պեղված իրեր։ Ցուցանմուշներից մեկն էլ գլադիատորի կմախք է։ Ազգագրության բաժնում էլ ցուցադրված են Մուղլայի տարածքում կիրառված հագուստ ու ամենօրյա գործիքներ։ Ընդհանուր առմամբ, թանգարանում առկա է 5460 ցուցանմուշ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուղլա
Կատեգորիա:Թուրքիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:1994 հիմնադրումներ Թուրքիայում
Ալ-Նաբիղա

**Ալ-Նաբիղա** (՝ ալ-Նաբիղա ալ-Զուբիանի), իրական անունը՝ Զիադ իբն Մուավիա (), նախաիսլամական շրջանի վերջին արաբ բանաստեղծներից մեկն էր։ Առավել հայտնի է որպես պալատական ձոներգու՝ իր ժամանակակից ալ-Աշայի հետ միասին։ «Ալ-Նաբիղա» արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է հանճար կամ խելացի։

## Կենսագրություն
Նրա ցեղը՝ Բանու Զուբիանիները, պատկանում էր Մեքքայի մոտ գտնվող շրջանին, բայց նա իր ժամանակի մեծ մասն անցկացնում էր ալ-Հիրայում՝ Լախմիների արքունիքում, և Ղասանիների արքունիքում։ Դրանք Արաբական թերակղզու՝ ժամանակի առավել հզոր պետություններն էին, որ գտնվում էին Սասանյան Պարսկաստանի ու Բյուզանդական կայսրության քաղաքական ազդեցության գոտում։ Ալ-Հիրայում նա մնաց ալ-Մունզիր III իբն ալ-Հարիսի, իսկ հետո՝ նրա հաջորդի պալատում՝ մինչև 562 թվականը։

Ղասանիների արքունիքում որոշ ժամանակ անցկացնելուց հետո նա վերադարձավ ալ-Հիրա՝ ալ-Նուման III իբն ալ-Մունզիրի օրոք։ Թագուհու մասին գրված իր բանաստեղծությունների պատճառով նա ստիպված էր փախչել Ղասան, բայց վերադարձավ մոտ 600 թվականին: Երբ Նումանը մահացավ հինգ տարի անց, նա հեռացավ իր ցեղի մոտ։

Նրա մահվան ամսաթիվը անորոշ է, բայց, կարծես, նախորդում է իսլամին: Նրա բանաստեղծությունները հիմնականում բաղկացած են գովեստներից և երգիծանքներից և վերաբերում են Հիրայի և Ղասանի, ինչպես նաև Բանու Աբսի և Բանու Զուբիանի պայքարին: Նա վեց նշանավոր նախաիսլամական բանաստեղծներից մեկն է, որոնց բանաստեղծությունները հավաքվել են իսլամի 2-րդ դարի կեսերից առաջ և համարվել են արաբական պոեզիայի չափանիշ. որոշ գրողներ նրան համարում են վեցից առաջինը։

## Կրոնական համոզմունքներ
Ալ-Նաբիղայի կրոնական համոզմունքները անորոշ են, բայց, կարծես, նա ներկայացված է որպես միաստվածության որոշակի տեսակ: Ալ-Նաբիղան կրոնական առումով պարբերաբար գովաբանում է քրիստոնյա Ղասանիներին, օրինակ՝ «Աստված նրա [արքայի] համար պատրաստել է լավագույն արարչագործությունը. Նա [Աստված] նրա [արքայի] օգնականն է մարդկության դեմ»: Ղասանիների վերաբերյալ հանդիպում է հետևյալ արաբերեն արտահայտությունը. majallatuhum dhātu l-ilāhi: Չնայած իմաստը վիճելի է, Նիկոլայ Սինայը և Իլկա Լինդշտեդտը այն մեկնաբանել են Ղասանիների կողմից Աստծո կողմից տրված որևէ սուրբ գրքի կամ գրքի առկայության համատեքստում (որը կարող է վերաբերել կամ չվերաբերել Նոր Կտակարանին)։

## Բանաստեղծական հրատարակություններ
Ալ-Նաբիղայի ստեղծագործությունների մեծ մասը կասիդաներ են։ Նրա բանաստեղծությունները խմբագրվել են Վիլհելմ Ալվարդտի կողմից «Վեց հին արաբ բանաստեղծների դիվաններում» (Լոնդոն, 1870) և առանձին՝ Հարթվիգ Դերենբուրգի կողմից (Փարիզ, 1869, Journal asiatique-ի 1868 թվականի վերատպություն)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:6-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Լեյլա ալ-Ախյալիա

**Լեյլա ալ-Ախյալիա**, ամբողջական անունը՝ Լեյլա բինթ Աբդուլլահ իբն Շադդադ իբն Քաաբ ալ-Ախյալիյա () (), արաբ բանաստեղծուհի, ով հայտնի էր իր պոեզիայով, պերճախոսությամբ, ուժեղ անհատականությամբ և գեղեցկությամբ: Նրա կարճ բանաստեղծություններից պահպանվել են մոտ հիսունը: Դրանց թվում են նրա սիրեցյալ Թաուբա իբն Հումայիրի համար էլեգիաներ, երգիծանքներ, որոնք նա փոխանակել է ալ-Նաբիղայի հետ, և գովեստներ խալիֆաներ Օսմանի և Աբդ ալ-Մալիք իբն Մարվանի համար։

## Կենսագրություն
Նա ծնվել է Բանու Ամիր ցեղի Բանու Ուկեյլ ցեղախմբում, որը նույն ցեղն է, ինչ Կայս իբն ալ-Մուլլավան և Լեյլա ալ-Ամիրիան, որոնք ոգեշնչման աղբյուր են դարձել «Լեյլի և Մեջնուն» ժանրի համար։

Վաղ տարիներին նա հայտնի էր Թաուբա իբն Հումայիրի հանդեպ իր սիրով, բայց հայրը մերժել է ամուսնությունը, և նա ամուսնացել է Աբի ալ-Աթլա անունով մի տղամարդու հետ։ Թաուբան շարունակել է այցելել նրան՝ չնայած ամուսնությանը, մինչև ամուսինը բողոքել է խալիֆին, որը ստիպել է Թաուբային հեռանալ։ Նրա ամուսինը չի կարողացել դիմանալ խանդին, ուստի բաժանվել է նրանից։ Այնուհետև նա ամուսնացավ անհայտ բանաստեղծի հետ և ունեցավ բազմաթիվ երեխաներ, որոնց մասին քիչ բան է հայտնի։

## Պոեզիա և ազդեցություն
Նրա ուժեղ անհատականությունն ու հռչակը նրան հնարավորություն տվեցին մուտք գործել Օմայանների և այլոց արքունիք։

Նա այն քիչ վաղ շրջանի արաբ բանաստեղծուհիներից մեկն էր, որը համարձակվեց հրապարակավ խոսել իր սիրո մասին. այս պոեզիան հատկապես կապված է Թաուբա իբն ալ-Հումայիրի հետ. «Լեյլան և Թաուբան սիրահարվել էին միմյանց։ Սակայն, երբ Թաուբան խնդրեց Լեյլայի ձեռքը, նրա հայրը հրաժարվեց և ամուսնացրեց Լեյլային մեկ այլ տղամարդու հետ։ Հետագայում Թաուբան սպանվեց, և սա ոգեշնչեց Լեյլայի ողբերը»։ Այս ամենն ավելի համարձակ դարձրեց այն, որ նա ամուսնացած էր մեկ ուրիշի հետ (Սաուար իբն Աուֆա ալ-Կուշեյրի)։ Այնուամենայնիվ, սիրային պոեզիան նրա միակ ժանրը չէր, քանի որ նրա բանաստեղծությունները բազմազան թեմաներ ունեին, չնայած նա խուսափում էր քաղաքականությունից։ Սա նրան օգնեց շարունակել իր հարաբերությունները քաղաքականապես ազդեցիկ մարդկանց հետ՝ չնայած ժամանակների և իշխանությունների փոփոխությանը։ Նրա աշխատանքները ներառում են երգիծանքների փոխանակումներ Նաղիգա ալ-Ջադիի հետ (ակնհայտորեն՝ 40/660 և 63/683 թվականների միջև) և Հումեյդա բինթ Նուման իբն Բաշիրի հետ։

Նրա պոեզիան հաճախ համեմատվում էր Ալ-Խանսայի պոեզիայի հետ։ Սակայն Լեյլան ուներ ավելի բազմազան պատկերներ, չէր սահմանափակվում անապատով և օգտագործում էր մեկից ավելի ժանր՝ չսահմանափակվելով մեկ թեմայով։ Նրա պոեզիան պարունակում էր նաև որոշ փիլիսոփայական ասպեկտներ և իմաստություն, որոնք սովորաբար վերագրվում էին նրա երկարատև ճանապարհորդություններին։ Մյուս կողմից, Լեյլան մեծապես կախված էր իր պոեզիայից՝ եկամտի համար, որտեղ որոշ բանաստեղծությունների համար նրան գումար էին տալիս, և նրա պոեզիան նրան կապեր էր ապահովում հարուստ և ազդեցիկ մարդկանց հետ, մինչդեռ Ալ-Խանսան կախված էր իր ընտանիքի ավանդական անասնապահությունից։

Նա մահացավ 704 թվականին Միջագետքի Սամավա քաղաքի մոտ՝ ճանապարհորդելիս։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:7-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Մեշալ իբն Համադ ալ-Թանի

**Շեյխ Մեշալ իբն Համադ ալ-Թանի** (), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Կատարի Պետության արտակարգ և լիազոր դեսպանը։

## Կրթություն
Ալ-Թանին միջազգային հարաբերությունների մագիստրոսի աստիճանն ստացել է Վաշինգտոնի Ամերիկյան համալսարանում։

## Դիվանագիտական կարիերա
Մեշալ իբն Համադ ալ-Թանին իր դիվանագիտական կարիերան սկսել է 1997 թվականի մայիսին Կատարի արտաքին գործերի նախարարության Եվրոպական և ամերիկյան հարաբերությունների դեպարտամենտում, որտեղ աշխատել է մինչև 1998 թվականի օգոստոս ամիսը։ Դրանից հետո դիվանագիտական ծառայությունը շարունակել է Նյու Յորքում՝ աշխատելով Միավորված ազգերի կազմակերպությունում Կատարի մշտական ներկայացուցչությունում։ Այնտեղ դիվանագիտական ծառայությունը շարունակել է մինչև 2000 թվականի սեպտեմբեր ամիսը։ 2000 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2004-ի նույն ամիսն աշխատել է Վաշինգտոնում Կատարի դեսպանությունում։ Դրանից հետո՝ 2004 թվականի նոյեմբերից աշխատանքը շարունակել է Բելգիայում Կատարի դեսպանությունում, որտեղ զբաղեցրել է ՆԱՏՕ-ում Կատարի մշտական ներկայացուցչի պաշտոնը։ 2007 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2011 թվականի հուլիս ամիսը Բրյուսելում Կատարի արտակարգ և լիազոր պաշտոնն զբաղեցնելուց հետո, մինչև 2013 թվականի հոկտեմբեր ամիսը, ալ-Թանին զբաղեցրել է ՄԱԿ-ում Կատարի Պետության մշտական ներկայացուցչության ղեկավարի պաշտոնը։ Հաջորդ երեք տարիներին եղել է Ֆրանսիայում Կատարի դեսպանը։ 2016 թվականից սկսած ալ-Թանին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Կատարի Պետության արտակարգ և լիազոր դեսպանն է։

2021 թվականի հունվարի 15-ին ալ-Թանին գործարկել է «Կատար-ԱՄՆ 2021 մշակույթի տարի» միջոցառումը՝ Կատարի մշակույթի և սպորտի նախարար Սալահ իբն Ղանեմ ալ-Ալիի և Կատարում ԱՄՆ գործերի հավատարմատար Գրետա Հոլցի հետ միասին վարելով բացման արարողությունը։ Այդ միջոցառմամբ սկիզբ դրվեց տարվա ընթացքում երկու երկրների միջև երկկողմ փոխանակումներին և մշակութային հատուկ միջոցառումների իրականացմանը։ Նույն ամսին ալ-Թանին ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության կողմից պարգևատրվել է «Պետությանը մատուցած հանրային ծառայության համար» մեդալով։   

Վաշինգտոնի մետրոպոլիտենային ակումբի անդամ է։

## Հրապարակումներ
* *The World Cup gave Qatar an opportunity to enhance worker protections*, The Washington Post, 2022
* *Qatar's Ambassador on why the Middle East deserves the opportunity to host soccer's biggest event*, CNN, 2022

## Անձնական կյանք
Մեշալ ալ-Թանին ամուսնացած է և ունի մեկ որդի՝ Մոհամեդ իբն Մեշալ ալ-Թանին և երկու դուստր։ Վերջիններիս անունները հայտնի չեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կատարի դիվանագետներ
Տալլինի դրոշ

**[[Տալլին|Տալլինի]] դրոշ**, Էստոնիայի Հանրապետության մայրաքաղաքի պաշտոնական խորհրդանիշներից մեկը։ Դրոշը բաղկացած է հերթագայող կապույտ և սպիտակ շերտերից: Դրոշը պաշտոնապես գրանցվել է 1996 թվականի նոյեմբերի 18-ին։

## Նկարագրություն
Տալլինի դրոշը բաղկացած է երեք կապույտ(Pantone 285) և հորիզոնական հերթագայող երեք հավասար լայնության սպիտակ շերտեր՝ վերևում կապույտ, ներքևում սպիտակ։ Դրոշի կողմերի հարաբերակցությունը 1:2 է (երբեմն՝ 1:3), ստանդարտ չափս - 1600×800 մմ:

## Պատմություն
Դրոշն առաջին անգամ գրանցվել է Նյուրնբերգի հերալդիկ ատլասում 18-րդ դարի կեսերին և օգտագործվել է որպես Հանզեական լիգայի առևտրային նավատորմի պաշտոնական խորհրդանիշ, մասնավորապես «Լիվոնյան թաղամասի» առևտրային նավերը՝ Ռիգա և Ռևալ (Տալլին):

1918 թվականին դրոշն օգտագործվել է Բալթյան գերմանացիների կողմից Բալթյան աշխարհազորում և նախատեսված էր որպես նորաստեղծ Բալթյան դքսության պաշտոնական դրոշ։ 1918 թվականից ի վեր «Տալլինի գույները» պատկերվել են Էստոնիայի պաշտպանության լիգայի Տալլինի բրիգադի, իսկ 1930 թվականից՝ «Նուրեդ Կոտկադ» (Երիտասարդ արծիվներ) սկաուտական ​​կազմակերպության դրոշի վրա:

1940-ից 1988 թվականներին՝ Էստոնիայի խորհրդայնացման սկսվելուն և Էստոնիայի ԽՍՀ-ի ԽՍՀՄ մտնելուն պես, դրոշը գործնականում չի օգտագործվել: 1996 թվականի նոյեմբերի 18-ին դրոշը պաշտոնապես գրանցվեց որպես Տալլին քաղաքի պաշտոնական դրոշ քաղաքային կանոնադրության մեջ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Էստոնիայի պետական խորհրդանիշեր
2026 թվականը Ուկրաինայում

Ստորև ներկայացված է **[[2026]] թվականին [[Ուկրաինա]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ

## Իրադարձություններ
### Ընթացիկ
* Ռուս-ուկրաինական պատերազմ (2014-այժմ)
** Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա (2022-այժմ)
** Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման ժամանակագրություն (2025 թվականի հունվար)

### Հունվար
* Հունվարի 5 
** Վասիլի Մալյուկը հրաժարական է տվել Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության ղեկավարի պաշտոնից։
** Նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին Կանադայի նախկին փոխվարչապետ Քրիստիա Ֆրիլանդին նշանակել է տնտեսական զարգացման խորհրդական։
* Հունվարի 9 - Պաշտպանության նախարար Դենիս Շմիգալը և փոխվարչապետ, թվային վերափոխման նախարար Միխայիլ Ֆեդորովը հրաժարական են տվել։
* Հունվարի 14 - Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին արտակարգ դրություն է հայտարարել Ուկրաինայի էներգետիկ ոլորտում՝ Ռուսաստանի հարձակումների և անբարենպաստ ձմեռային պայմանների պատճառով։

## Տոներ

.

* Հունվարի 1 - Նոր տարվա օր
* Մարտի 8 - Կանանց միջազգային օր
* Մարտի 9 - Կանանց միջազգային օրվա տոն
* Ապրիլի 12 - Սուրբ Զատիկ
* Ապրիլի 13 - Զատկի երկուշաբթի
* Մայիսի 1 - Աշխատանքի օր
* Մայիսի 8 - Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում (1939-1945) նացիզմի դեմ հաղթանակի և հիշատակի օր
* Մայիսի 31 - Սուրբ Հոգու կիրակի
* Հունիսի 1 - Սուրբ Հոգու երկուշաբթի
* Հունիսի 28 – Սահմանադրության օր
* Հունիսի 29 - Սահմանադրության օրվա տոն
* Հուլիսի 15 - Պետականության օր
* Օգոստոսի 24 - Անկախության օր
* Օգոստոսի 25 - Անկախության օրվա տոն
* Հոկտեմբերի 1 - Պաշտպանների օր
* Դեկտեմբերի 25 - Սուրբ ծնունդ
* Դեկտեմբերի 31 - Նոր տարվա գիշեր

## Մահեր
* Հունվարի 1
** Վլադիմիր Մարչենկո (103), մաթեմատիկոս։
** Լանա Չորնոգորսկա (26), զինվորական։
* Հունվարի 7 - Իգոր Բլաժկով (89), դիրիժոր
* Հունվարի 11 - Թամարա Գալուստյան (100), կամերային երգչուհի, երաժշտության ուսուցիչ։
* Հունվարի 14 - Ալեքսանդր Կաբանով (52), պատգամավոր (2019-ից)։
* Հունվարի 16 - Օլենա Գրեչանինա (90), գենետիկոս։

## Տես նաև
* 2025 թվականը Ուկրաինայում
* 2027 թվականը Ուկրաինայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020-ականներ Ուկրաինայում
Կատեգորիա:2026 Ասիայում
Կատեգորիա:2026 Եվրոպայում
Կատեգորիա:2026 Ուկրաինայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Ուկրաինայում
Մեհրաբ

**Մեհրաբ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), 16-րդ դարի Խաչենի հայ իշխան։ Հասան-Ջալալյանների հայկական իշխանական տոհմի ներկայացուցիչ է։

1533 թվականին, Մեհրաբի կառավարման շրջանում, Խաչենը ենթարկվել է Օսմանյան կայսրության զորքերի ասպատակմանը։ 1560 թվականին Հովհաննես Ծարեցու ժամանակագրությունում հիշատակվում է որպես Խաչենի կառավարիչ։ 

Նրա երեխաներն են Ջալալը, Բաղդասարը, Գրիգորիսը և Հովհաննեսը։ 

Որդին՝ Գրիգորիսը, եղել է Գանձասարի կաթողիկոսը։

## Տես նաև
* Խաչենի իշխանություն
* Արցախի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասան-Ջալալյաններ
Կատեգորիա:Ներքին Խաչենի իշխաններ
PR միջակայք

**PR միջակայք**, Էլեկտրասրտագրության մեջ միլիվայրկյաններով չափվող ժամանակահատված, որը սկսվում է P ատամիկի սկզբից (նախասրտերի ապաբևեռացման սկիզբը) մինչև QRS համալիրի սկիզբը (փորոքների ապաբևեռացման սկիզբը)։ Նորմայում դրա տևողությունը 120-ից 200 միլիվայրկյան է։ PR միջակայքը երբեմն անվանում են նաև PQ միջակայք։

## Մեկնաբանություն
**PQ (PR) միջակայքի տատանումները** կարող են կապված լինել որոշակի հիվանդությունների հետ․

* Տևողություն
** PR-ի երկարատև միջակայքը (ավելի քան 200 միլիվայրկյան) ցույց է տալիս նախասրտերի և փորոքների միջև հաղորդակցության դանդաղեցում, սովորաբար նախասրտերի հանգույցի (AV հանգույց) միջոցով հաղորդակցության դանդաղեցման պատճառով: Այն հայտնի է որպես առաջին աստիճանի սրտի պաշարում: Երկարաձգումը կարող է կապված լինել AV հանգույցի ֆիբրոզի, թափառող նյարդի բարձր տոնուսի, AV հանգույցը դանդաղեցնող դեղամիջոցների հետ, ինչպիսիք են բետա ադրենապաշարիչները, հիպոկալեմիան, սուր ռևմատիկ տենդը կամ Լայմի հիվանդության հետ կապված կարդիտը։
** Կարճ PR միջակայքը (120 մվ-ից պակաս) կարող է կապված լինել նախադրդման համախտանիշների հետ, ինչպիսիք են Ուոլֆ-Պարկինսոն-Ուայթի (WPW) համախտանիշը կամ Լաուն-Գանոնգ-Լևինի (LGL) համախտանիշը, ինչպես նաև հանգուցային առիթմիաների հետ, օրինակ՝ ատրիովենտրիկուլյար ռեենթրի (վերադարձի) տախիկարդիան կամ հանգուցային ռիթմը։
* PR սեգմենտի դեպրեսիան կարող է վկայել նախասրտերի վնասման մասին կամ պերիկարդիտի առկայության մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Սրտի էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կոպրոֆոբիա

**Կոպրոֆոբիա** ( - «թրիք, արտաթորանք» и  - «վախ»), կղանքի կամ դեֆեկացիայի նկատմամբ վախ կամ դրանց նկատմամբ հակակրանք։

Մարդկանց մոտ կղանքի և դեֆեկացիայի նկատմամբ վերաբերմունքը դարձել է մշակութային տաբու։

Կենդանական աշխարհում շատ խոտակեր արածող կենդանիներ, այդ թվում՝ կովերը, ոչխարները, ձիերը և եղջերուները, սնվելիս խուսափում են կղանքից։ Պրիմատները նաև նախընտրում են սնունդ հայթայթել կղանքով աղտոտված տարածքներից հեռու։ Ենթադրվում է, որ այս զզվանքը վարակից խուսափելու միջոց է։

## Ախտանիշներ
Կոպրոֆոբիա ունեցողները անհանգստություն են զգում, թեև հասկանում են, որ իրենց վախն անհիմն է, և հնարավորության դեպքում խուսափում են կղանքի հետ շփվելուց կամ նույնիսկ այն տեսնելուց։

Մարդիկ կարող են ունենալ ֆիզիկական և հոգեբանական տարբեր ախտանիշներ, ներառյալ՝ ինտենսիվ անհանգստություն կամ խուճապային նոպաներ, քրտնարտադրություն, դող, արագ սրտխփոց, հևոց, սրտխառնոց, փսխում, վախ վերահսկողությունը կորցնելուց, խուսափում կղանքից, կենտրոնանալու դժվարություն, անվտանգության կամ հանգիստ լինելու անհրաժեշտություն։

## Պատճառներ և ռիսկի գործոններ
Կոպրոֆոբիայի ճշգրիտ պատճառն անհայտ է, սակայն, ինչպես մյուս ֆոբիաների դեպքում, այն կարող է լինել գենետիկ, շրջակա միջավայրի և հոգեբանական գործոնների համադրություն։

## Ախտորոշում
Կոպրոֆոբիան սովորաբար ախտորոշում է հոգեկան առողջության մասնագետը՝ մանրակրկիտ հոգեբանական գնահատման հիման վրա։

## Բուժում
Ամենաարդյունավետ բուժումը կախված է ախտանիշների լրջությունից, անհատի նախասիրություններից և նախորդ բուժումների նկատմամբ արձագանքից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էթոլոգիա
Կատեգորիա:Ֆոբիաներ
Սինուսային ռիթմ

**Սինուսային ռիթմ,** ցանկացած սրտային ռիթմ, որի դեպքում սրտամկանի ապաբևեռացումը սկսվում է սինուսային հանգույցից։ Դա անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման է՝ սրտում նորմալ էլեկտրական ակտիվության համար։ Էլեկտրասրտագրության (ԷՍԳ) վրա սինուսային ռիթմը բնորոշվում է նորմալ մորֆոլոգիա ունեցող P ատամիկի առկայությամբ։

**Նորմալ սինուսային ռիթմ** տերմինը երբեմն օգտագործվում է նաև նկարագրելու այն վիճակը, երբ ԷՍԳ բոլոր մյուս տվյալները, QRS ատամիկի տեսքը և սրտի էլեկտրական հաղորդչական համակարգը գտնվում են նորմայի սահմաններում։ 

Սակայն որոշ սինուսային ռիթմեր կարող են լիովին նորմալ լինել որոշ հիվանդերի շրջանում և կլինիկական իրավիճակներում, ուստի այս տերմինը երբեմն համարվում է ոչ ճշգրիտ և դրա կիրառումը երբեմն չի խրախուսվում։

Սինուսային ռիթմի այլ տեսակները ներառում են՝ սինուսային տախիկարդիա, սինուսային բրադիկարդիա, սինուսային առիթմիա։ Սրտի ռիթմը կարող է լինել սինուսային նաև այլ սրտային առիթմիաների հետ նույն ԷՍԳ-ի վրա։

## Բնութագիր
Մարդկանց մոտ ԷՍԳ-ն սինուսային ռիթմ համարվելու համար P ատամիկի ձևը  բոլոր 12 ԷՍԳ-ի ստանդարտ արտածումներում պետք է համապատասխան լինի «տիպիկ P վեկտորին»՝ +50°-ից +80°։ Սա նշանակում է, որ P ատամիկը պետք է լինի՝

* միշտ դրական՝ I, II և aVF արտածումներում
* միշտ բացասական՝ aVR արտածման մեջ
* aVL արտածման մեջ՝ երկփուլային (–/+) կամ դրական կամ բացասական
* դրական բոլոր կրծքային արտածումներում, բացառությամբ V1-ի, որտեղ կարող է լինել երկփուլային (+/–)։

Եթե P ատամիկները չեն համապատասխանում այս չափանիշներին, ապա դրանք առաջանում են նախասրտերի որևէ այլ ոչ նորմալ օջախից, այլ ոչ թե սինուսային հանգույցից, և տվյալ ԷՍԳ-ն չի ունենա սինուսային ռիթմ։

Ընդհանուր առմամբ սինուսային ռիթմի դեպքում յուրաքանչյուր P ատամիկին հաջորդում է QRS համալիր, և սինուսային ռիթմն ապահովում է սրտի ամբողջական ապաբևեռացումը։ Բացառություններ են՝ III-րդ կամ ամբողջական նախասիրտ-փորոքային պաշարումը, որոշ փորոքային արհեստական փեյսմեյքերային ռիթմեր, որտեղ P ատամիկները կարող են լինել ամբողջությամբ նորմալ, սակայն փորոքների ապաբևեռացումը որևէ կապ չունի դրանց հետ։ Այդպիսի իրավիճակներում նախասրտերի «սինուսային ռիթմի» հաճախականությունը և փորոքային ռիթմի հաճախականությունը պետք է հաշվվեն առանձին։

### Նորմալ սինուսային ռիթմի բնութագիր
Ըստ ընդունված սահմանման՝ «նորմալ սինուսային ռիթմ» ասելով նկատի է առնվում ոչ միայն այն, որ P ատամիկները նորմալ մորֆոլոգիա ունեն, այլ նաև այն, որ ԷՍԳ-ի մնացած բոլոր չափումները գտնվում են նորմալ սահմաններում։ Չափանիշներն են՝

# Սրտի նորմալ հաճախականություն (դասականորեն՝ 60–100 զարկ/րոպե մեծահասակների համար)
# Կանոնավոր ռիթմ՝ հարակից P ատամիկների միջև ամենակարճ և ամենաերկար ինտերվալների տարբերությունը < 0.16 վրկ
# Սինուսային հանգույցը պետք է լինի սրտի փեյսմեյքերը՝  P ատամիկները պետք է լինեն կլոր, նույն ձևի և առկա լինեն յուրաքանչյուր QRS համալիրից առաջ՝ 1:1 հարաբերակցությամբ
# Նորմալ P ատամիկի առանցք (0°–ից +75°)
# Նորմալ PR միջակայք, QRS համալիր և QT միջակայք
# QRS համալիր՝ դրական I, II, aVF և V3–V6 արտածումներում, և բացասական՝ aVR-ում:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Sinus Rhythm (Free ECG book)

Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ
Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Լակտազ

**Լակտազ** ('''EC''' '''3.2.1.108'''), β-գալակտոզիդազների ընտանիքին պատկանող ֆերմենտ, որը հիդրոլիզում է գլիկոզիդային կապերը և մասնակցում է դիսախարիդ լակտոզի հիդրոլիզին։ Մեկ մոլեկուլ լակտոզի հիդրոլիզի արդյունքում առաջանում է գալակտոզի և գլյուկոզի մեկական մոլեկուլ։ Մարդկանց մոտ լակտազը հիմնականում արտադրվում է բարակ աղիքի էնտերոցիտներում և տեղակայվում է բարակ աղիքի տարբերակված էնտերոցիտների պլազմատիկ թաղանթներում։

Լակտազն անհրաժեշտ է կաթի մեջ պարունակվող դիսախարիդ լակտոզի հիդրոլիզի համար։ Լակտազի անբավարարությունն առաջացնում է լակտոզային անտանելիություն։ Մարդկանց մոտ մեծ տարիքում կարող է պահպանվել լակտազ ֆերմենտի ակտիվությունը, որը ապահովում է լակտոզի ճեղքումը։ Լակտազ ֆերմենտը կոդավորող գենի 13910*T ալելը, որը առաջացել է մոտավորապես 7,5 հազար տարի առաջ, ապահովում է մեծահասակների շրջանում լակտոզի ճեղքումը։ 

Լակտազի գործունեության համար օպտիմալ ջերմաստիճանը +37 °C է, իսկ pH-ի օպտիմալ արժեքը՝ 6:

## Արդյունաբերական կիրառություն
ձախից|մինի|400x400փքս|Լակտազի մասնակցությամբ տեղի ունեցող ռեակցիա

Լակտազը ստացվում է *Kluyveromyces fragilis* և *Kluyveromyces lactis* խմորասնկերից, ինչպես նաև *Aspergillus niger* և *Aspergillus oryzae* տեսակի սնկերից։ Լակտազը օգտագործվում է կաթի մեջ պարունակվող լակտոզ դիսախարիդի ճեղքման համար, արդյունքում ստանալով կաթ առանց լակտոզի, որը կարող են օգտագործել լակտոզային անտանելիություն ունեցող մարդիկ։ Սակայն ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը պաշտոնական կարծիք չի հրապարակել Aspergillus սնկերից ստացված լակտազի օգտագործման անվտանգության վերաբերյալ։ Լակտազը նաև օգտագործվում է պաղպաղակի արտադրության մեջ, քանի որ լակտոզի ճեղքման արդյունքը՝ գլյուկոզը և գալակտոզն ունեն ավելի քաղցր համ, քան լակտոզը։ Ինչպես նաև լակտազն օգտագործվում է կաթնամթերքի վերամշակման մեջ։ 

Լակտազն օգտագործվում է աղիքային ցուպիկի և այլ մանրէների կուլտուրաներում MCS պլազմիդ կամ այլ պլազմիդներ պարունակող բաց կապույտ գաղութների դուրսբերման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* Фермент лактаза
* β-галактозидаза *E. coli* 
* Применение лактазы в пищевой промышленности
* Недавняя эволюция восприимчивости к лактозе
* Гены лактазы
* Преимущества лактазы

Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Հայտնի կառուցվածքով ֆերմենտներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՖՀ 3.2.1
Կատեգորիա:Ֆերմենտներ այբբենական կարգով
Օսմոֆոբիա

**Օսմոֆոբիա** կամ **օլֆակտոֆոբիա**, հոտերի նկատմամբ վախ, հակակրանք կամ հոգեբանական գերզգայունության: Օսմոֆոբիան, ամենայն հավանականությամբ, հիվանդի միգրենի պատմության անբաժանելի մասն է, սակայն անհրաժեշտ են լրացուցիչ չափանիշներ՝ այն լարվածության էպիզոդիկ գլխացավից տարբերակելու համար։ Ֆոբիան սովորաբար ի հայտ է գալիս քրոնիկ միգրենով տառապողների մոտ, ովքեր կարող են ունենալ *հոտից առաջացած* միգրեն։

Այսպիսի միգրեններն ամենից հաճախ առաջանում են տհաճ հոտերից, սակայն գերզգայունությունը կարող է տարածվել բոլոր հոտերի վրա: Մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ միգրենով տառապողների մինչև 25 տոկոսը որոշակի աստիճանի օսմոֆոբիա ունի։ Այս վիճակը կարող է դիտվել նաև նյութերի ընդունումը դադարեցնող անհատների մոտ, մասնավորապես՝ ափիոնատիպ նյութերի դադարեցման համախտանիշի ժամանակ, երբ այն սովորաբար կապված է սրտխառնոցի և/կամ փսխման հետ։

## Ստուգաբանություն
*Օսմոֆոբիա* տերմինը ծագում է հունարեն ὀσμή (osmḗ) բառերից, որը նշանակում է «հոտ», և φόβος (phóbos) բառերից, որը նշանակում է «վախ»։ *Օլֆակտոֆոբիան* ծագում է լատիներեն olfacto բառից, որը նշանակում է «հոտոտել»։

## Տես նաև
* Ֆոբիաների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* 

Կատեգորիա:Հոտ
Կատեգորիա:Հոտառություն
Կատեգորիա:Ֆոբիաներ
Աստղաձև ցան (Բուլգակով)

**«Աստղաձև ցան»** (), Միխայիլ Բուլգակովի պատմվածք։ Այն առաջին անգամ հրատարակվել է 1926 թվականին «Բժշկական աշխատող» ռուսերեն ամսագրում (№29, 30)։ Այն չի պահպանվել գրողի արխիվում և անհայտ է եղել նրա այրի Ե. Ս. Բուլգակովային։ Այն հայտնաբերվել և հրատարակել է գրականագետ Լիդիա Յանովսկայան, 1981 թվականին։ Պատմվածքի վերաբերյալ իր մեկնաբանության մեջ Յանովսկայան նախ ենթադրել է, որ այն պատկանում է «Երիտասարդ բժշկի նոթերին», ենթադրություն, որը շուտով ընդհանուր ընդունելություն է գտել:

## Բովանդակություն
Հիվանդը բժշկի մոտ է գալիս կոկորդի ցավի բողոքով, բայց նրա մոտ սիֆիլիս է ախտորոշվում։ Սակայն բուժառուն լուրջ չի ընդունում դա։

– Վատ է բուժում։ Երիտասարդ է։ Հասկանում ես, կոկորդս լցվել է, իսկ նա նայում է, նայում․․․ մեկ դոշս, մեկ փորս։ Հազար գործ կա, օրվա կեսը հիվանդանոցի վրա անցավ։ Մինչեւ հասնենք, գիշերը վրա կհասնի։ Տեր Աստված։ Ցավողը կոկորդը լինի, ոտքին քսելու բան դուրս գրի։

Որոշ ժամանակ անց մի կին արցունքն աչքերին գալիս է բժշկի մոտ, ասում, որ ամուսինը եղել էր իր հետ, ապա մեկնել Մոսկվա ու նամակ էր ուղարկել, որում նշվում էր, որ սիֆիլիս ունի։ Կնոջ մոտ առաջնային ախտանիշներ չէին հայտնաբերվել, և նրան հանձնարարվել էր շաբաթական ստուգումների գալ։ Կինը բախտավոր էր. ի վերջո պարզվեց, որ նա հիվանդ չէ։ 

Սակայն նա միակն էր տարածքում, ով լուրջ էր վերաբերվում հիվանդությանը։ Մարդկանց մեծ մասն անտեսում է սկզբնական խոցը և անփույթ է վերաբերվում բուժմանը։ Բժիշկը, ուսումնասիրելով հիվանդների այցելությունների և ախտորոշումների գրանցամատյանը, սարսափում է հայտնաբերելով, որ տարածքում մոլեգնում է սիֆիլիսի լայն տարածում ունեցող համաճարակ, որն ազդում է բոլորի վրա՝ նորածիններից մինչև տարեցներ։ Նա որոշում է բացել սիֆիլիտիկ հիվանդների համար նախատեսված փոքրիկ հիվանդանոց։

## Պատմվածքի հերոսներ
* Բժիշկ` պատմող
* մանկաբարձուհի Պելագեա Իվանովնա
* բուժառուներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գրականություն
Գրիգոր Վարագեցի

**Գրիգոր Վարագեցի** (Վանից ոչ շատ հեռու գտնվող Վարագավանքի անվանումից, անվանել են նաև **Վանեցի**), 16-րդ դարի հայ եկեղեցական գործիչ, Լվովի, այնուհետ նաև Լեհաստանի թագավորությունում Հայ առաքելական եկեղեցու բոլոր թեմերի վարդապետ։

Կյանքի առաջին տարիների մասին պատմում է նրա մանկության ընկեր, տաղերգու Վրթանես Սռնկեցին։ Երիտասարդ տարիներին նրանք եղել են համակուրսեցիներ ու անբաժան ընկերներ։ Գրեթե նույն ժամանակահատվածում երկուսն էլ լքել հայրենի երկրամասերն ու տեղափոխվել Արևելյան Եվրոպա. Վրթանեսը՝ Սուչավա, որտեղ դառնում է տեղի հայկական եկեղեցու տեղապահ, իսկ Գրիգորը՝ Լվով։ 1552 թվականին դարձել է Հայ առաքելական եկեղեցու Լվովի թեմի արքեպիսկոպոս և վարդապետ։ Որոշ ժամանակ նրանք Վրթանեսի հետ պահել են ընկերական հարաբերությունները ու շարունակել նամակագրությունը, սակայն հետո, անհայտ պատճառներով, նրանք վիճաբանում են։ Սակայն 1557 թվականին, որպեսզի լուծվեն Կամենեց-Պոդոլսկի և Լվովի թեմերի միջև եկեղեցական վեճերը, Գրիգորիսը ժամանում է Կամենեց, որտեղ հանդիպում է Վրթանեսին ու հաշտվում նրա հետ։

1562 թվականին, Լեհաստանի թագավոր Սիգիզմունդ II Օգոստոսի հրամանով, Գրիգոր Վարագեցին նշանակվում է Լեհաստանում հայկական եկեղեցու բոլոր թեմերի առաջնորդ։ Նրա գրիչներից է եղել հայտնի տաղասաց Մինաս Թոխատեցին, որն արդյունքում նրան նվիրել է իր պանեգիրիկներից մեկը։ Հայտնի է, որ իր ղեկավարման ժամանակաշրջանում ամեն կերպ նպաստել է Կամենեց-Պոդոլսկում գործող Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցու բարեկարգմանը։ 1568 թվականին լքում է Լեհաստանը ու սկզբում մեկնում Երուսաղեմ, այնտեղից՝ Հռոմ, իսկ ավելի ուշ՝ Կոստանդնուպոլիս, որտեղ էլ մահանում է 1574 թվականին։

Արքեպիսկոպոս Գրիգորի կյանքի ու գործունեության մասին վկայությունները պահպանվել են բազմաթիվ աղբյուրներում, այդ թվում՝ Վրթանես Սռնկեցու և Մինաս Թոխաթցու նամակներում և ստեղծագործություններում, Ստեփանոս Ռոշքայի տարեգրքում, «Կամենիցի տարեգրքում», եկեղեցական արխիվներում, մասնավորապես՝ Կամենեց-Պոդոլսկի Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցու արխիվում։

## Տես նաև
* Գրիգոր Վարագեցի դպիր
* Գրիգոր Վանեցի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:16-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:Արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ