Սաթի (ծիսակարգ)

**Սաթի** (), թաղման ծիսական ավանդույթ հինդուիզմում, ըստ որի այրուն պետք է այրեն իր մահացած ամուսնու հետ հատուկ կառուցված թաղման բուրգի վրա։ Այս պահին այդ երևույթը հազվադեպ է և արգելված։

**Սաթի** բառը սանսկրիտում կանացի ածական է, որը նշանակում է *«իրական»*, *«առկա»*, ինչպես նաև *«ճշմարիտ»*, *«ազնիվ»։* Անունը գալիս է *Սաթի* աստվածուհու անունից, որը նաև հայտնի է որպես *Դակշայանի*, ով զոհաբերել է իրեն՝ չկարողանալով տանել այն նվաստացումը, որին նրա հայրը ՝ Դակշան ենթարկել է իր ընտրյալ աստծուն՝ Շիվային։

## Պատմություն
Սաթիի ավանդույթը զուգահեռներ ունի այլ հայտնի մշակույթների նմանատիպ ծեսերի հետ և բնորոշ էր որոշ հնդեվրոպական ժողովուրդներին։ Օրինակ, հուղարկավորության արարողության ժամանակ նավում կամ նավով դիակիզման ձևով, որը կիրառվում է Ռուսաստանում և նկարագրում է Իբն Ֆադլանը, նրա ստրուկն այրվում է տիրոջ մարմնի հետ միասին։

Էդդիկական « Բարձրյալի խոսքը » պոեմում Օդին աստվածն ասում է. «Գովաբանե՛ք ձեր կանանց ցցի վրա»։ Նմանատիպ թաղման ծեսեր կային սկյութների մոտ, որոնց համար ինքնասպանությունը կամ այրու սպանությունը միշտ չէ, որ ենթադրում էր զույգ թաղում։ Կ կարևոր էր հենց նրա մահվան փաստը, այսինքն՝ ամուսնուց հետո այլ աշխարհ տեղափոխվելը, որպեսզի այնտեղ նրա հետ  լիներ։ Նմանատիպ պրակտիկայի առկայության մասին վկայություններ կան Հնդկաստանում մինչև Գուպտա պետության ձևավորումը (մոտ 400 թվականին)։ Մահաբհարատայում և մի շարք այլ նմանատիպ փաստաթղթերում հիշատակված կանանց կամավոր ինքնասպանության մի քանի դեպքեր կարելի է համարել մասամբ պատմական աղբյուրներ, սակայն հայտնի է, որ այդ պատմությունների մեծ մասը հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա։

Հույն պատմիչ Արիստոբուլոս Կասանդրեացին, ով ճանապարհորդել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու հետ, նկարագրել է սաթիի դեպք, որը նա նկատել է Տաքսիլա քաղաքում։ Համայնքային կամավոր այրման ավելի ուշ օրինակը վերաբերում է Եվմենես Կարդիացու բանակում մի հնդիկ զինվորի, ում երկու կանայք կռվել են թաղման բուրգի վրա իր կողքին մահանալու իրավունքի համար ( Ք.ա. 316 թվականին)։ Ըստ հույների՝ նման կարգերի հաստատումը կանանց կզրկի իրենց ամուսիններին թունավորելու պոտենցիալ շարժառիթից։

Հուղարկավորությունների ժամանակ կամավոր մահը նկարագրված է Հյուսիսային Հնդկաստանում մինչև Գուպտայի շրջանը։ Այս պրակտիկան կոչվում էր անումարա։ Ի տարբերություն *սաթիի*, անձնազոհությունն իսկապես կամավոր էր, առանց հարկադրանքի տարրի և կարող էր տարածվել ոչ միայն այրիների, այլև այլ հարազատների, ծառաների, գաղափարական հետևորդների կամ երկու սեռի ընկերների վրա, ովքեր ցանկանում էին այս կերպ իրենց նվիրվածությունն արտահայտել հանգուցյալին։ Երբեմն այդ մահերը հանգուցյալի կյանքի ընթացքում տրված հավատարմության երդման արդյունք էին։

Ժամանակակից հետազոտողները կարծում են, որ այրիների ինքնահրկիզման պրակտիկան լայն տարածում է գտել մոտ 500 թվականին մինչև Գուպտա կայսրության վերջը։ Ոմանք դա կապում են Հնդկաստանում բուդդիզմի անկման հետ, հասարակության շերտավորուման  կաստաների մեջ և այն փաստի, որ *սատիսը* կարող էր օգտագործվել որպես կաստայի ենթակայության մեթոդ։ Կան ենթադրություններ, որ *սաթիի* ավանդույթը բերվել է բուդդայական *[[Հեփթաղներ|սպիտակ հոների]]* կողմից, ովքեր ներխուժել են Հնդկաստան և ազդել Գուպտա կայսրության փլուզման վրա։

Մոտավորապես նույն ժամանակ, սաթիի մասին պատմություններ սկսեցին փորագրվել հուշաքարերի վրա։ Դրանցից ամենավաղը գտնվում է Սագարում, Մադհյա Պրադեշում, թեև դրանց մեծ մասը հայտնվել է Ռաջաստանում մի քանի դար անց։ Այս հուշաքարերը, որոնք կոչվում են դևլի կամ սաթի *քարեր*, դարձել են հանգուցյալ կնոջ պաշտամունքի վայր։ Նման քարեր հաճախ հանդիպում են Արևմտյան Հնդկաստանում։

Ըստ ներկայիս տեղեկությունների, սատին տարածվել է ամբողջ թերակղզում մոտ 10-րդ դարում։ Ավանդույթը շարունակվեց պահպանվել մինչև 19-րդ դարի սկիզբ տարբեր տարածքներում քիչ թե շատ օրինաչափությամբ։

## Ծեսի նկարագրությունը
Իր հիմքում ինքնահրկիզման ակտը` սաթի, զուտ կամավոր գործ է։ Որոշ համայնքներում բնական էին համարում, որ դա պետք է կատարի այրի կինը, և բոլորը, համապատասխանաբար, դա ակնկալում էին նրանից։ Թե որքանով է դա եղել կամավոր և որքանով է ազդել ճնշումը համայնքի կողմից, հստակ հայտնի չէ։ Հաճախ ենթադրվում էր, որ այրու ապագան չափազանց մռայլ է, հատկապես, եթե նա երեխա չունի։ Այնուամենայնիվ, եղել են նաև դեպքեր, երբ այրու ցանկությունը սաթի գործելու չի ողջունվել, և համայնքի անդամները փորձել են հետ պահել նրան ինքնասպանություն գործելուց։

Ավանդաբար թաղումը պետք է կատարվեր մահից հետո մեկ օրվա ընթացքում։ Այսպիսով, «ամուսնուս հետևելու» որոշումը հաճախ պետք է կայացվեր հնարավորինս սեղմ ժամկետում։ Որոշ դեպքերում, հատկապես, երբ ամուսինը մահանում էր հեռվում, այրուն հետաձգում էին տալիս։

Մեծ նշանակություն էր տրվում այրի կնոջ և նրա մահացած ամուսնու ամուսնական կապին։ Ի տարբերություն սգավորների, սաթի այրիները թաղման ժամանակ հագնվում էին հարսանեկան հագուստով կամ տոնական այլ զգեստներով։ Նման մահը համարվում էր ամուսնության գագաթնակետը։ Ջաուհարի կանոնակարգի համաձայն՝ և՛ ամուսինը, և՛ կինը պետք է հարսանեկան հագուստ հագնեն և այդպիսով, այսպես ասած, վերարտադրեն իրենց հարսանեկան արարողությունը։

Տեղեկություններ կան սատի կատարելու տարբեր ձևերի մասին։ Շատ դեպքերում այրին նստել կամ պառկել է մահացած ամուսնու դիակի կողքին գտնվող թաղման բուրգի վրա։ Բազմաթիվ նկարագրություններ կան նաև այն մասին, որ այրին կրակը բռնկվելուց հետո մտել կամ նետվել է կրակի մեջ։ Նկարագրված են նաև դեպքեր, երբ այրին ինքն է կրակ վառել՝ ներսում նստած։

Գոյություն ունեն սատի ծեսի անցկացման փաստաթղթավորված կանոններ։

### Պարտադրանք
*Սաթին* պետք է արվեր կամավոր, բայց հաճախ գործնականում դա այնքան էլ այդպես չէր։ Մեծ էր  սոցիալական ճնշման գործոնը։ Շատ դեպքերում այրուն համոզել են մահանալ ֆիզիկական ուժի անմիջական կիրառմամբ։

Գոյություն ունեցող գծագրերն ու նկարագրությունները հաճախ ցույց են տալիս կնոջ, որը նստած է թաղման բուրգի վրա, մինչ  կապված է կամ այլ կերպ սահմանափակվում է փախչել, երբ բուրգը վառվում է։ Դրանցից մեկում մարդիկ երկար ձողերով կրակի շուրջ են կանգնում, որպեսզի այրին դուրս չգա կրակի միջից։

Պատահում էր, որ եթե կնոջը կրակից դուրս գցեին, բրահմանը մահակով հարվածում էր նրա վրա, իսկ հետո նրա մարմինը երկար բամբուկե ձողերով հետ էին մղում կրակի մեջ։

### Թագավորական հուղարկավորություն
Թագավորական հուղարկավորությունները երբեմն ուղեկցվում էին կանանց և հարճերի բազմաթիվ զոհաբերություններով։ Ռաջաստանի պատմության մեջ նման օրինակներ շատ կան։

Նեպալի Մահարանի Ռայ Ռաջեշվարի Դևին դարձել է ռեգենտ 1799 թվականին իր որդու անունից ամուսնու գահից հրաժարվելուց հետո։ Նրա ամուսինը վերադարձավ իշխանության 1804 թվականին; 1806 թվականին նա սպանվել է իր իսկ եղբոր կողմից, իսկ տասը օր անց՝ 1806 թվականի մայիսի 5-ին, նրա կնոջը ստիպել են *սաթի իրագործել։*

### Խորհրդանշական ''սաթի''
Հնդկական համայնքների պատմության մեջ կիրառվել է նաև *խորհրդանշական սաթի։* Ըստ ծիսակարգի՝ այրին պառկում է ամուսնու դիակի կողքին՝ կատարելով ամուսնության և թաղման արարողությունների որոշ հատվածներ, բայց առանց հետագա իրական մահվան։

### Ջաուհար
Ջաուհարի պրակտիկան, որը հայտնի է Ռաջասթանում և Մադհյա Պրադեշում, կոլեկտիվ ինքնասպանություն էր համայնքում, որը կատարում էին կանայք (և երբեմն նաև երեխաներ, ծերեր և հիվանդներ), մինչդեռ նրանց մարտիկ տղամարդիկ մահանում էին մարտում:.

### Հուղարկավորություն
Որոշ հնդկական համայնքներում ընդունված էր թաղել մահացածներին։ Հայտնի են դեպքեր, երբ այրի կնոջը ողջ-ողջ թաղել են մահացած ամուսնու հետ։

## Տարածվածություն
Փաստաթղթերը ցույց են տալիս սաթիի տարածվածությունը գրեթե ամբողջ թերակղզում։ Այնուամենայնիվ, սա զգալի տարբերություններ ուներ տարբեր մարզերում և տարբեր համայնքներում։

### Քանակական բնութագրեր
ТԱմբողջ երկրում *սաթիների* քանակի մասին ստույգ տվյալներ չկան։ Բրիտանական Արևելյան հնդկական ընկերության Բենգալյան ղեկավարությունից կան որոշ տեղական զեկույցներ։ Հայտնի դեպքերի ընդհանուր թիվը 1813 -ից 1828 թվականներին կազմում է 813, որը կարելի է համարել մոտավորապես 600 տարվա միջին թվաբանական ցուցանիշ։ Բենթինքն իր զեկույցներում 1829 թվականին հայտնում է *սաթիի* 420 դեպք Բենգալիայի «Ստորին գավառներում»՝ Բիհար և Օրիսայում, և 44 դեպք՝ «Վերին գավառներում» (վերին Գանգեսի հարթավայրում)։ Ավելի քան 50 միլիոն բնակչությամբ այրիների շրջանում անձնազոհության առավելագույն ցուցանիշը 1%-ից պակաս է։

### Համայնքներ
Պաշտոնական հաղորդագրությունների համաձայն, *սաթիի* պրակտիկան ավելի տարածված է վերին կաստաների մոտ և նրանց, ովքեր ձգտում են ավելի բարձր սոցիալական կարգավիճակի։ Միևնույն ժամանակ, *սատին* քիչ հայտնի է հնդկական բնակչության մեծամասնության և կլանային խմբերի մեջ։ Ըստ առնվազն մեկ աղբյուրի, սա չափազանց հազվադեպ է ուշ Մուղալ կայսրությունում, բացառությամբ թագավորական կանանց այրման։

Այնուամենայնիվ, *սատին* բնորոշ չէր հարավի վերին կաստաների կանանց համար (տվյալներ Կամատայից)։

### Տարածաշրջանային տարբերություններ
Ռաջաստան նահանգի տվյալները հայտնի են վաղ շրջանից ( 6-րդ դար ) մինչև մեր օրեր։ Հնդկաստանում հայտնի *սաթի քարերի* մոտավորապես կեսը Ռաջաստանից են։ Սակայն պաշտամունքի մահվան դեպքերի մասշտաբները քիչ են։

Կան վավերագրական տեղեկություններ հարավում կատարված *սաթիի* մասին՝ սկսած 9-րդ դարից, Վիջայանգարա կայսրության օրոք, որը հավաքել է արդարադատության նախարար Մադավաչարիան՝ այդ ժամանակաշրջանի ամենահայտնի պատմական դեմքը։ *Սաթիի* պրակտիկան շարունակվեց կայսրության փլուզումից հետո, թեև շատ ավելի փոքր մասշտաբով։ Կա մի փաստաթուղթ Մայսորից թագավորական նախարարի մասին, որը թույլ է տվել այրուն՝ 1805 թվականին կատարել *սաթիի* ակտը։

Գանգեսի վերին հարթավայրում *սաթիի* դեպքեր են տեղի ունեցել, սակայն դրանց տարածվածության մասին որևէ ապացույց չկա։ Կառավարության կողմից *սատին* դադարեցնելու ամենավաղ հայտնի փորձը կատարվել է Մուհամմադ Թուղլաքի կողմից 14-րդ դարում Դելիի սուլթանությունում։

Ստորին Գանգեսյան հարթավայրում *սաթիի* պրակտիկան նորագույն պատմության մեջ հասել է բարձր մակարդակի։ Հիմնվելով գոյություն ունեցող փաստաթղթերի վրա՝ կարելի է ասել, որ *սաթիի* ամենաշատ գործողությունները տեղի են ունեցել Բենգալիայում և Բիհարում 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին։ Դեպքերի հաճախականությունն աճել է սովի և զրկանքների ժամանակաշրջաններում։ Ռամ Մոհան Ռոյը պնդում էր, որ *սաթիի* դեպքերը տարածված են Բենգալիայում ՝ համեմատած թերակղզու այլ շրջանների հետ։ Դա հաստատում են պահպանված ամենամեծ թվով փաստաթղթերը։

Ժամանակակից պատմության մեջ *սաթիի* պրակտիկան շարունակվել է Ռաջաստան նահանգում, հիմնականում Շեխավատիի շրջանում և մի քանի դեպքեր Գանգեթի հարթավայրում։

### Ժամանակակից դեպքեր
*Սաթի* դեռ երբեմն հանդիպում է, հիմնականում գյուղական վայրերում։ 1947 թվականից ի վեր Հնդկաստանում գրանցվել է մոտ 40 դեպք, որոնց մեծ մասը Ռաջաստանի Շեխավատի շրջանից է։

Սաթիի լավ փաստագրված դեպք կա, որը տեղի է ունեցել 1987 թվականին Ռաջաստանի Դեորալա գյուղում (Սիկարի շրջան) անզավակ 18-ամյա այրու՝ Ռուփ Կանվարի հետ, ով այդ տարվա հունվարինամուսնացած էր 24-ամյա բակալավրիատի ուսանող Մալայի հետ։ Սեպտեմբերի 14-ին ամուսնու դիակիզման ժամանակ նա իրեն նետել է թաղման բուրգը։ Ռաջաստանի ֆեմինիստական ​​կազմակերպությունների հետաքննությունը պարզեց, որ Կանվարի խնամիներն օգնել են Քանվարին նախապատրաստվել սաթիին  (օրինակ, Քանվարի եղբորը հրկիզել էր ամուսնու թաղման բուրգը), ինչը հայտնի էր նույնիսկ ոստիկանությանը։  Այս դեպքից հետո 1987-1988 թվականներին ընդունվեց լրացուցիչ հակասատի օրենսդրություն, նախ՝ Ռաջաստան նահանգի, այնուհետև Հնդկաստանի դաշնային կառավարության կողմից։ Հնդկաստանի խորհրդարանի կողմից ընդունված Սաթիի կանխարգելման ակտը նախատեսում է պատիժ՝ սաթիով զբաղվող այրիներին փառաբանելու համար (մամուլում), այրու հարազատների համար գումար հավաքելու և այլն, ինչպես նաև մեծացնում է պատիժը սաթիով զբաղվելու և չհայտնելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, այս գործով քրեական հետապնդման է ենթարկվել մոտ 40 մարդ, այդ թվում՝ Ռուպ Կանվարի ամուսնու հարազատները և բժիշկը, որը մեղադրվում է սաթի անելուց առաջ ափիո պարունակվող  կաթ տալու մեջ։ Սակայն մի քանի ամիս հետո նրանք ազատ արձակվեցին, և ինը տարի տևած հետաքննության արդյունքներով նրանք արդարացվեցին Կանվարի սպանության կազմակերպմանն առնչություն ունենալու համար ապացույցների բացակայության պատճառով, և ևս յոթ տարի հետո նրանք արդարացվեցին։ Այս պահին Կանվարի սաթիի վայրում կանգնեցվել է ինքնաշեն հուշարձան-սրբավայր, և տեղի բնակիչները նրան պաշտում են որպես աստվածության։

2006թ. մայիսի 18-ին Վիդյավաթին՝ 35-ամյա այրին, իբր *սաթի* է գործել՝ ցատկելով իր ամուսնու թաղման բուրգը Ուտար Պրադեշ նահանգի Ֆաթեհփուր շրջանի Ռարի Բուջուրգ գյուղում։ 2006 թվականի օգոստոսի 21-ին 40-ամյա Յանակարին այրվել է Սագար թաղամասում իր ամուսնու՝ Պրեմ Նարայանի թաղման բուրգում։

## Աջակցություն և քննադատություն
### Բրահմաններ
Երկրորդ հազարամյակի բրահմանները պրակտիկան աջակցելու համար մեջբերում էին գրություններ։ Նրանցից մեկը՝ Վինանեսվարա - Չալուկյա տոհմից։ Նրանք *սատին* գովաբանել են որպես ազնիվ կնոջ պարտականություն և որակել այն ոչ թե որպես ինքնասպանություն (ինչն արգելված և դատապարտված է գրվածքներում), այլ որպես սրբազան ակնածանք, որը, նրանց պնդմամբ, կմաքրի ամուսնական զույգին կուտակված մեղքից, երաշխավորելով  նրանց փրկությունը և ապահովելով վերամիավորումը։

### Օրենքների օրենսգիրք
*Սաթիի* կիրառման հիմնավորումն ունի համեմատաբար ավելի վաղ պատմություն  առաջին հազարամյակի ստեղծագործություններում։ Դրանցից մեկը *[[Վիշնու]] - Սմրիտին* է։

Բացի «Վիշնու-սմրիտից» (20.39, 25.14), սաթիի ծեսը սահմանված է «Պարասարա-սմրիտի» (IV.32-33), «Դակշա-սմրիտի» (IV. 19-20) և, ինչպես. Ռ. Այյանգարը նշում է,նկատի ունենալով Ապաարքային, այն խորհուրդ են տալիս ավելի ուշ սիրտիտները, ինչպիսիք են Անգիրասը, Վյասան և Հարիտան։

Մանու *Սմրիտիի* փաստաթուղթը հաճախ համարվում է հնդկական դասական իրավունքի գագաթնակետը, ուստի այն բավականին կարևոր է։ Այն չի նշում կամ հաստատում *սաթիի մասին*, թեև այրիների համար սահմանում է ցմահ ասկետիզմ։ Նրանց արգելվում է նորից ամուսնանալ, նրանք իրավունք չունեն իրենց հանգուցյալ ամուսնու ժառանգության նկատմամբ, նրանք չեն կարող զարդեր կրել, տաճար այցելել, դուրս գալ կամ ճաշել ընտանիքի հետ մեկ սեղանի շուրջ։ Համարվում էր, որ այրին դժբախտություն է բերում բոլոր նրանց, ովքեր շփվում են նրա հետ և ապրում են նրա հետ նույն հարկի տակ։

### Սուրբ գրություններ
Թեև, ըստ առասպելի, աստվածուհի Սաթին մահացել է իր կամքով կրակի մեջ, սակայն դա Սաթի ծեսի օրինակ չէ։ Աստվածուհին այրի չէր, և, հետևաբար, առասպելը ինքնին ավանդույթի հիմնարար հիմքը չէ։

Պուրանաները ցույց են տալի  սատի անող կանանց օրինակներ, որոնք ներկայացված են որպես ցանկալի և գովասանքի արժանի (Գարուդա Պուրանա 1.107.29): Համաձայն 2.4.93-ի, նա ամուսնու հետ մնում է դրախտում  *[[Ինդրա]]սի* օրոք, այսինքն՝ *Կալպայի* ժամանակ (ընդհանուր առմամբ, բավականին երկար ժամանակ)։

Հարկ է նշել, որ Ռամայանայում Տարան ցանկացել է *սաթի* կատարել՝ ի նշան մեծ վշտի իր մահացած ամուսնու՝ Վալիի։ Հանումանը, Ռաման և մահամերձ Վալին նրան հետ պահեցին և ի վերջո նա չզոհաբերեց իրեն։

*[[Մահաբհարաթա]]յի* գրքից Մադրիի պատմության մեջ Պանդուի երկրորդ կինը անձնազոհություն է արել գաղափարական նկատառումներով։ Նա իրեն մեղավոր էր համարում ամուսնու մահվան մեջ, որը, ըստ որոշ ուղղագրության, դատապարտված էր մահվան, եթե ինտիմ հարաբերությունների մեջ մտներ։ Նա մահացավ հենց Մադրիի հետ իրեն արգելված արարք կատարելիս, որն այնուհետև իրեն մեղադրեց նրա առաջխաղացումներին չդիմադրելու համար, թեև  տեղյակ էր այս կախարդանքի մասին։

Atharva Veda-ի որոշ բաժիններ, ներառյալ 13.3.1-ը, առաջարկում են հանգուցյալի կնոջը շարունակել իր կյանքը որպես այրի, պահպանելով անհրաժեշտ սուգը և թույլ են տալիս հետագայում նորից ամուսնանալ։

#### Ռիգվեդա
Հաճախ պնդում են, որ այս ամենահին տեքստը սահմանում է սաթիի կատարումը։ Այն հիմնված է 10.18.7 հատվածի վրա, որի մի մասը հուղարկավորությունների համար է։ Այստեղ *սատին* նշանակված է, թե ոչ՝ կասկածելի է։ Շարականը նվիրված է թաղմանը, ոչ թե դիակիզմանը։ Բնագրի տարբեր թարգմանություններ կան.

: इमा नारीरविधवाः सुपत्नीराञ्जनेन सर्पिषा संविशन्तु |
: अनश्रवो.अनमीवाः सुरत्ना आ रोहन्तु जनयोयोनिमग्रे || (RV 10.18.7)

::: *«Այս կանայք, ոչ այրիացած, երջանիկ ամուսնացած,*
::: Թող յուղով քսվեն, ոնց որ քսում են։
::: Ոչ արցունքներ, ոչ հիվանդություններ, գեղեցիկ զարդեր
::: Թող կանայք առաջինը բարձրանան (ամուսնական) անկողին։» **'

Այս տեքստը չի նշում այրիության մասին։ Մյուս թարգմանությունները տարբերվում են  իրենց մեկնաբանության մեջ՝ որպես հուղարկավորության բուրգ։ Հաջորդ համարը տալիս է այրիներին հստակ հրահանգներ, որոնք հակասում են նրա մահվան պահանջներին և հստակ նշում է, որ այրին պետք է վերադառնա իր տուն։

: उदीर्ष्व नार्यभि जीवलोकं गतासुमेतमुप शेष एहि |
: हस्तग्राभस्य दिधिषोस्तवेदं पत्युर्जनित्वमभि सम्बभूथ || (RV 10.18.8)

::: ''«Վե՛ր կաց, ո՛վ կին, ողջերի աշխարհից։''
::: Դու պառկած ես այս անկենդան մարդու կողքին, արի այստեղ։
::: Դուք մտել եք այս ամուսնության մեջ ձեր ամուսնու հետ,
::: Ձեռքդ բռնած և քեզ ծարավ։» **'

Այս անհամապատասխանության պատճառն այն է, որ տուն նշանակող բառի բաղաձայն հնչյունը միտումնավոր փոխարինվել է մեկ այլով, որի արդյունքում առաջացել է կրակ նշանակող բառ։

### Հակափաստարկներ հենց հինդուիզմում
Բուդդայականության և ջայնիզմի կրոններում Գուպտա կայսրության վաղ շրջաններում սաթիի մասին խոսք չկա, քանի որ այն ժամանակ սատին քիչ էր հայտնի։

Առաջին հազարամյակում սաթիի նկատմամբ հստակ քննադատություն կա․ Օրինակ՝ Մեհաթիթին՝ աստվածաբանական տարբեր աղբյուրների մեկնաբանը։ Նա սատին որակեց որպես ինքնասպանություն, որն արգելված *է* վեդաների կողմից։

Մեկ այլ քննադատ Բանան Հարշայի օրոք իր գրություններում սատին դատապարտել է որպես ինքնասպանություն և անիմաստ արարք։

Բարեփոխումների և բհակտի շարժումները հակակաստային միտում ունեին՝ հօգուտ հասարակության հավասարության և համապատասխանաբար դատապարտում էին *սատին*։ Ալվարը դատապարտել է *սատին* 8-րդ դարում։ Վեերաշաիվիզմ (լինգայատիզմ) շարժման հետևորդները նույնպես դատապարտել են սատին 12-րդ և 13-րդ դարերում։

Mahanirvana Tantra-ում (10.79-80) նաև ասվում է, որ *«չի կարելի կնոջը այրել իր մահացած ամուսնու հետ միասին»,* և որ *«այդ կինը, ով անտեղյակության պատճառով բարձրանում է իր ամուսնու թաղման բուրգը, գնում է դժոխք (նարակա)։*

### Ոչ հինդուական տեսակետ և քննադատություն
Սիկհերի կրոնը խստորեն դատապարտել է սաթիի կիրառումը մոտավորապես 1500 թվականից։

Միջնադարում թերակղզի այցելած օտարերկրացիների մեծ մասը Արևմտյան Ասիայից էին. հիմնականում մուսուլմաններ, իսկ ավելի ուշ՝ եվրոպացիներ։ Երկուսն էլ հիացած էին այս ծեսով, երբեմն այն բնութագրելով որպես սարսափելի, բայց շատ հաճախ նաև որպես նվիրումի անզուգական արտահայտություն։ Արաբ ճանապարհորդ Իբն Բաթուտան նկարագրել է նման ծեսերից մեկը, սակայն խոստովանել է, որ իրեն վատ է զգացել և նրան տարել են այնտեղից։ 18-րդ դարի եվրոպացի նկարիչները ստեղծեցին բազմաթիվ պատկերներ, որոնցում այրիները հանդես էին գալիս որպես բարձր բարոյական, հերոսական կանայք, որոնք արժանի էին ընդօրինակման։

Երբ թերակղզին ընկավ մուսուլմանների տիրապետության տակ, նրանք սկսեցին սատին դիտարկել որպես բարբարոսական երևույթ։ Մուհամմադ Թուղլաքից սկսած իսլամադավան կառավարիչները ջանքեր գործադրեցին դադարեցնելու սաթիի ծեսը։

Երբ եվրոպացիները զավթեցին իշխանությունը, նրանց վերաբերմունքը տեղական ավանդույթների նկատմամբ նույնպես բացասական ուղղությամբ փոխվեց։ Առաջին եվրոպացիները եղել են պորտուգալացիները Գոանի ժամանակաշրջանում։ Նվաճված տարածքներում քրիստոնեությունը տարածելիս նրանք փորձում էին հաղթահարել տեղական տարբեր մասունքներ, այդ թվում՝ սաթին։

Սկզբում բրիտանացիները թերմայրցամաքում զբաղվում էին բացառապես առևտրով և անտարբերությամբ էին վերաբերվում նման ավանդույթներին։ Հետագայում միսիոներները, ինչպիսիք են Ուիլյամ Ուիլբերֆորսը ( 1793) արշավ սկսեցին սաթիի դեմ։ Չնայած արգելքներին, ս*աթիները*, ինչպես և *[[Թհագի|Թուղի]]* աղանդը, շարունակում էին գոյություն ունենալ, ինչը բրիտանացիներին լրացուցիչ բարոյական հիմնավորում տվեց Հնդկաստանում նրանց գաղութատիրական քաղաքականության համար։ Բրիտանացիների վերաբերմունքը Հնդկաստանի ուշ պատմության նկատմամբ արտահայտված է հաճախակի կրկնվող մեջբերումով, որը սովորաբար վերագրվում է գեներալ Նապիերին ( Չարլզ Ջեյմս Նապիեր )։

: *«Դուք ասում եք, որ այրիներին այրելը ձեր ավանդույթն է։ Հրաշալի։ Մեզ մոտ էլավանդույթ կա՝ երբ տղամարդիկ կնոջը ողջ-ողջ վառում են, մենք պարան ենք վերցնում, հանգույց ենք անում ու գցում նրանց վզին։ Կառուցեք ձեր թաղման բյուրեղները, և մոտակայքում մեր ատաղձագործները ձեզ համար կախաղան կկառուցեն։ Դուք կարող եք հետևել ձեր ավանդույթներին, իսկ մենք՝ մեր ավանդույթներին»։*

Կոլումբիայի համալսարանի անգլերենի պրոֆեսոր տիկին Գայատրի Սպիվակն իր հոդվածում (1988) բարձրացնում է այն հարցը, թե արդյոք *սատին* ինքնարտահայտման ձև է կանանց համար, ովքեր այլ կերպ չեն կարող արտահայտել իրենց անկախությունը։

### Փաստարկ, որ սատին ինքնապաշտպանության միջոց է
Որոշ հնդիկ գիտնականներ, ինչպիսիք են Պրաբհաթ Վարունը, փորձեցին ապացուցել, որ սատին ամենևին էլ հնդկական վարդապետության մաս չէ, այլ պարզապես հնդիկ կանանց կամավոր անձնազոհության ցանկության դրսևորում է Հնդկաստանում իսլամական տիրապետության ժամանակաշրջանում  բռնության և ոտնձգությունների հետ կապված նվաստացումից և ամոթից խուսափելու համար։

## Արգելք
### Մուղալների կայսրության ժամանակաշրջան
Մեծ Մուղալ Հումայունը (1508–1556) *Սաթիի* դեմ թագավորական հրամանագիր արձակեց, որը նա հետագայում չեղարկեց։

Աքբար I Մեծը օրենք է ներմուծել, որը պահանջում է թույլտվություն իր հանձնակատարներից, որոնց հանձնարարվել է հետաձգել inqnah8kizwumy որքան հնարավոր է երկար։ Պատճառն այն է, որ մեռնելու ցանկությունն առաջանում է իմպուլսիվ, իսկ ավելի ուշ հույզերը թուլանում են, և շատ բան փոխվում է։ Շահ Ջահանի օրոք արգելված էր երեխա ունեցող այրիների ինքնահրկիզումը ցանկացած պարագայում։ Ավելի ուշ, Մուղալների ժամանակաշրջանում, թոշակներ, բոնուսներ և սոցիալական օգնություն են տրամադրվել պոտենցիալ բավարարվածության համար, որպեսզի կնոջը հետ պահեն ինքնասպանություն գործելուց։  Մեծ Մուղալները հետագայում շարունակեցին ստեղծել տարբեր օրենքներ, որոնք կանխում էին ծիսական ինքնասպանությունը, բայց մայրաքաղաքներից դուրս՝ ծայրամասում, շարունակվեց սաթիի արարողակարգը։

Ամենավճռական փորձը կատարեց Աուրանգզեբը։ 1663 թվականին նա հրաման արձակեց, որը վերաբերում էր Մուղալների կայսրության բոլոր հողերին, ըստ որի՝ բոլոր կառավարիչները պետք է արգելեն կանանց ինքնահրկիզումը։ Այնուամենայնիվ, չնայած արգելքին, պրակտիկան շարունակվեց, հատկապես պատերազմի և ցնցումների ժամանակ։

### Բրիտանական և եվրոպական տիրապետություն
18-րդ դարի վերջում *սատին* արգելված էր եվրոպական տերությունների տիրապետության տակ գտնվող տարածքներում։ Պորտուգալացիներն արգելել են *սատին* Գոայում մոտ 1515 թվականին, թեև սատին  այնտեղ մեծ տարածում չունի։ Հոլանդացիներն ու ֆրանսիացիներն արգելել են այն նաև Hooghly Chuchur-ում և Pondicherry-ում։ Բրիտանացիները, որոնք կառավարում էին թերակղզու մեծ մասը, և, որոնք ունեին փոքր տարածք, այն արգելեցին 19-րդ դարում։

*Սաթիի* պրակտիկան արգելելու կամ սահմանափակելու փորձեր են արվել 18-րդ դարում  բրիտանացի սպաների կողմից։ Առաջին պաշտոնական արգելման օրենքը բրիտանացիների կողմից ընդունվել է 1798 թվականին միայն Կալկաթա քաղաքում։ Սաթիի պրակտիկան շարունակվեց հարակից տարածքներում։ 18-րդ դարի վերջերին Բրիտանիայի ավետարանական եկեղեցու և Հնդկաստանում նրա հետևորդների կողմից *սաթիի* դեմ արշավ սկսվեց։

Մոտ 1812 թվականին բենգալցի ռեֆորմիստ Ռամ Մոհան Ռոյը սկսեց իր սեփական արշավը սաթիի դեմ՝ տպավորված լինելով այն բանից, թե ինչպես էր իր խորթ քույրը *սատի* արարք կատարել։ Նրա գործունեությունը ներառում էր Կալկաթայում դիակիզումների այցելելը՝ այրիներին ետ պահելու ինքնասպանությունից, համոզմունքների խմբեր ձևավորելու և հոդվածներ գրելն ու տարածելը, որտեղ ասվում էր, որ ավանդույթները հիմնված չեն սուրբ գրությունների վրա։

1829 թվականի դեկտեմբերի 4-ին *սաթիի* պրակտիկան պաշտոնապես արգելվեց Բենգալիայի իշխանությունների և նահանգապետ Լորդ Ուիլյամ Բենտինկի կողմից։ Արգելքը վիճարկվեց դատարաններում, և գործը ներկայացվեց Լոնդոնի բարձր հյուպատոսին, բայց քննարկումը հետաձգվեց մինչև 1832 թվականը։ Շուտով սաթի*ն* արգելվեց այլ ոլորտներում ևս։ Թեև Բենգալիայում սկզբնական արգելքը կտրական էր, ավելի ուշ նույն դարում բրիտանացիները մեղմացուցիչ ուղղումներ արեցին՝ թույլ տալով այն դեպքերը, երբ «անձը  առնվազն 18 տարեկան է և մահանա կամ մահվան վտանգի ենթարկվի բացառապես իր կամքով»։

Վերջին նահանգը, որը օրենսդրություն ընդունեց *Սաթիի* դեմ, Ջայպուրն էր։

### Ժամանակակից պատմություն
Ժամանակակից Հնդկաստանում, մի շարք սկանդալներից հետո, որոնք կապված են *սատիի* մի շարք դեպքերի հետ, խիստ միջոցներ են ձեռնարկվել այս ծիսակարգին ներկա բոլորին օրենքից դուրս հանելու համար։ Այժմ օրենքը տարբերություն չի դնում պասիվ անցորդների և սադրիչների միջև։ Նրանք բոլորը հավասարապես մեղավոր են համարվում։ Այլ միջոցները ներառում են կանանց անձնազոհության խարանը վերացնելու ջանքերը։ Անձնազոհության փառաբանումը ներառում է համապատասխան տապանաքարերի կառուցում, ուխտագնացությունների կազմակերպում թաղման բյուրեղների վայրերում և դրա հետ կապված ցանկացած եկամուտի ստացում։

## Դիտեք նաև
* Ինքնասպանություն
* Ինքնահրկիզում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  // Вестник древней истории. 2007, № 1.
* *[[Дюркгейм, Эмиль|Дюркгейм Э.]]* Самоубийство. Социологический этюд. М.: Мысль, 1994.
* Индийская жена: исследования, эссе. М.: Восточная литература 1996. 247 с.
* *Пандей Р. Б.* Древнеиндийские домашние обряды (обычаи). М.: Высшая школа, 1990. 319 с.
* *[[Петрухин, Владимир Яковлевич|Петрухин В. Я.]]* «Русь и вси языци»: Аспекты исторических взаимосвязей: Историко — археологические очерки. М., 2011.
* *M. P. V.Kane*. History of Dharmasashtra. — Vol. IV. — Bhandarkar Oriental Research Institute, 1953.
* *L. C. Nand*. Women in Delhi Sultanate. — Vohra Publishers and Distributors Allahabad, 1989.
* *E. Garzilli*. First Greek and Latin Documents on Sahagamana and Some Connected Problems. — Part 1, in , part 2 in 

## Հղումներ
* 
*  from *The Straight Dope*

Կատեգորիա:Կրոն և մահ
Կատեգորիա:Կրոնը Հնդկաստանում
Կատեգորիա:Հինդուիզմ
Կատեգորիա:Հուղարկավորության սովորույթներ