Ալի Շամխանի

**Ալի Շամխանի** (, ), իրանցի փոխծովակալ (երկուաստղանի գեներալ)։ 2013-ից 2023 թվականներին զբաղեցրել է Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղարի պաշտոնը։ Եղել է Իրանի գերագույն առաջնորդի քաղաքական խորհրդական՝ սկսած 2023 թվականի մայիսից։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Շամխանին ծնվել է 1955 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Ահվազում: Նրա ընտանիքը ունի իրանա-արաբական ծագում։ Իրանական հեղափոխությունից առաջ Շամխանին եղել է «Մանսուրուն» անվամբ գաղտնի իսլամիստական պարտիզանական խմբավորման անդամ, որոնք զինված պայքար են մղել Փահլավիների դինաստիայի դեմ։ Հեղափոխությունից հետո միացել է Իսլամական հեղափոխության կազմակերպության իսլամիստ մոջահեդների։ Ինժեներական կրթություն է ստացել Ահվազի Շահիդ Չամրանի համալսարանում։

## Կարիերա
[մինի|Շամխանին [Ֆեդերիկա Մոգերինի|Ֆեդերիկա Մոգերինիի հետ։]]
Շամխանին ծառայել է որպես ԻՀՊԿ ռազմածովային ուժերի հրամանատարի պաշտոնում՝ փոխծովակալի կոչումով։ Ավելի ուշ նա, բացի ԻՀՊԿ նավատորմից, նաև հրամանատարել է Արտեշի նավատորմը։ 1988 թվականին նշանակվել է Հեղափոխության պահապանների նախարար։

Մոհամադ Խաթամիի կառավարությունում 1997 թվականի օգոստոսից մինչև 2005 թվականի օգոստոսը զբաղեցրել է պաշտպանության և զինված ուժերի լոգիստիկայի նախարարի պաշտոնը։ Շամխանիին այդ պաշտոնում փոխարինել է Մոստաֆա Մոհամմադ-Նաջարը։ Շամխանին առաջադրվել է 2001 թվականի Իրանի նախագահական ընտրություններում։

2005-ից 2013 թվականներին եղել է Իրանի զինված ուժերի ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենը։ Եղելէ Գերագույն առաջնորդ այաթոլլահ Ալի Խամենեիի ռազմական խորհրդականը։

2013 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Շամխանին նախագահ Հասան Ռոհանին նրան նշանակվել է Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի (ԱԱԲԽ) քարտուղար։

2020 թվականի հունվարի 3-ին ԱՄՆ-ի օդային հարվածի հետևանքով, որի ժամանակ Բաղդադում սպանվել է ԻՀՊԿ Ղոդսի ուժերի հրամանատար Ղասեմ Սուլեյմանին, Շամխանին հունվարի 6-ին պատասխանել է, որ դա կլինի ամերիկացիների համար «պատմական հետապնդման երազանք»։ Նա հայտարարել է՝ «Եթե նույնիսկ այդ սցենարներից ամենաանզորին ընդունվի, դրա իրականացումը կարող է ամերիկացիների համար պատմական կոշտ փորձություն լինել... Պատշաճ պատասխան կստանա դիմադրության բոլոր ուժերը»։ Շամխանին այս մասին ասել է «Ֆարս» լրատվական գործակալությանը։ Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհուրդը քննարկել է 13 տարբեր պատասխանների սցենար։

2020 թվականի հունվարի 10-ին ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտը իր 13876 գործադիր հրամանի շրջանակներում սահմանել է պատժամիջոցներ Շամխանուի և ևս յոթ անձանց նկատմամբ, ինչպես նաև «13871 գործադիր հրամանի հիման վրա՝ քսաներկու կազմակերպության և երեք նավերի նկատմամբ», և ընդգրկել է նաև չինական պողպատավաճառական կազմակերպություն՝ Իրանի ազատության և հակա տարածման դեմ օրենքի (Iran Freedom and Counter-Proliferation Act) համաձայն։

2020 թվականի փետրվարի 20-ին ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը 13876 գործադիր հրամանագրի համաձայն կրկին երկարաձգել է իր պատժամիջոցները Շամխանիի և այլ անձանց նկատմամբ՝ «Իրանի պահապանների խորհրդի կողմից մի քանի հազար ընտրական թեկնածուների որակազրկումից» հետո։

2020 թվականի մարտի 7-ին իրաքցի քաղաքական գործիչների հետ հանդիպումից հետո Բաղդադում տեղի ունեցած մամուլի ասուլիսում Շամխանին ասել է. «Սիոնիստները դեմ են տարածաշրջանային անվտանգությանը»։

Ալի Շամխանին հրաժարական է տվել երկրի անվտանգության բարձրագույն պաշտոնյայի պաշտոնից 2023 թվականի մայիսին։ «Նյու Յորք Թայմս»-ը բացահայտել է, որ Իրանի կառավարությունը Ալի Շամխանիին ազատել է ազգային անվտանգության պաշտոնյայի պաշտոնից՝ բրիտանացի ավագ լրտեսի հետ նրա սերտ կապերի վերաբերյալ ուսումնասիրություններից հետո։ Նրա հեռանալու մասին ենթադրություններ են առաջացել հունվարին, երբ նրա նախկին դաշնակից Ալիռեզա Ակբարին մահապատժի է ենթարկվել Մեծ Բրիտանիայի անունից լրտեսություն կատարելու համար։

2023 թվականի հունիսին «Իրան Ինթերնեշնլ»-ի զեկույցում նշվել է, որ Ալի Շամխանին ստիպված է եղել հրաժարական տալ, երբ հրապարակվել է նրա ներգրավվածությունը որպես Նաջի Շարիֆի Զինդաշտիի հետ կապված կառավարական շրջանակի առանցքային անդամ։

## Անձնական կյանք
Ալի Շամխանին ունի որդի՝ Հոսեին Շամխանին, որը հաջողությամբ կառավարում է միջազգային նավթային առևտրի գործունեությունը՝ չնայած ԱՄՆ-ի պատժամիջոցներին, որոնք ուղղված են Իրանի նավթային ոլորտին։ ԱՄՆ պաշտոնյաների տվյալներով՝ Հոսեյնը եղել է Ռուսաստանին իրանական զենքի մատակարարման գործում կարևոր դերակատարներից մեկը։

## Մրցանակներ և պարգևներ
2003 թվականին Շամխանին նախագահ Մոհամադ Խաթամիից ստացել է Շոջաաթ մեդալը՝ ամենաբարձր ռազմական մեդալը։ Պարգևատրվել է պաշտպանության նախարարի պաշտոնում իր ութ տարվա ծառայության համար։ 2004 թվականին Շամխանին Ֆահդ թագավորից ստացել է Աբդուլազիզ Ալ Սաուդի շքանշանը, որը Սաուդյան Արաբիայի բարձրագույն պարգևն է՝ Պարսից ծոցի արաբական երկրների հետ հարաբերությունների զարգացման գործում ունեցած իր ակնառու դերի համար։ Եղել է առաջին իրանցի նախարարն, որը ստացել է մեդալ Սիրիայի և Լիբանանի նախագահներից։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանցի գեներալներ
Կատեգորիա:Իրանցի ռազմական գործիչներ