Տոկոսների ծածկույթի գործակից

**Տոկոսների ծածկույթի գործակից** կամ  **տոկոսային բեռնվածություն** (), ֆինանսական ցուցանիշ է, որը համեմատում է վարկի տոկոսների վճարումից և հարկերի վճարումից առաջ ստացված շահույթը (անգլ. EBIT՝ Earnings before interest and taxes) տոկոսների վճարման ծախսերի հետ։ Կազմակերպությունների համար այս ցուցանիշը արտահայտում է պարտատիրոջ տոկոսային ծախսերի հարաբերակցությունը իր դրամական հոսքերի կամ մաքուր շահույթի նկատմամբ, իսկ պետության համար՝ տոկոսային վճարումների հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի, պետական ծախսերի կամ արտահանման մուտքերի նկատմամբ։

## Ընդհանուր տեղեկություններ և նշանակություն
Այս ցուցանիշը, պարտքային այլ գործակիցների հետ միասին, գնահատում է պարտատիրոջ պարտքային իրավիճակի կայունությունը։ Վարկատուն կարող է գնահատել իր վարկային ռիսկը միայն այն դեպքում, երբ որոշում է նման հիմնական ցուցանիշները, ինչպիսին է տոկոսային բեռնվածության գործակիցը, ինչը կարևորվում է վարկի տրամադրման կամ պարտատիրոջ հետագա ֆինանսավորման որոշում ընդունելու համար։ Ցուցանիշի բաղադրիչներն են բոլոր տոկոսային ծախսերը, որոնք առաջանում են տոկոսների վճարման պարտավորությունների պատճառով (բացառություն են՝ կենսաթոշակային վճարումների տոկոսները, բանկային միջնորդավճարները)։ Տոկոսների ծածկույթի գործակցի բարձր արժեքը նշանակում է վարկային ցածր ռիսկ, և հակառակը։ Որքան բարձր է գործակցի արժեքը, այնքան հեշտ է տոկոսային ծախսերի սպասարկումը գործառնական գործունեության միջոցով։ Տոկոսների ծածկույթի գործակիցը վատթարանում է ոչ միայն պարտքի ավելացման դեպքում, այլև երբ գործող պարտավորությունների տոկոսադրույքը բարձրանում է այնքան, որ դրա սպասարկումը դառնում է անհնար։

Տոկոսային բեռնվածության գործակցին լրացնող առանցքային ցուցանիշ է պարտքի սպասարկման ծածկույթի գործակիցը, որը կարող է հաշվարկվել ինչպես ընկերությունների, այնպես էլ առանձին պետությունների համար։ Այս ցուցանիշն ընդգրկում է ոչ միայն տոկոսները, այլև պարտքի հիմնական գումարի մարման վճարումները։

։**Տոկոսների ծածկույթի հարաբերակցությունը = շահույթի չափը մինչև տոկոսները և հարկերը վճարելը / վճարման ենթակա տոկոսները**
:ICR=\frac{EBIT}{R},
:որտեղ ICR - տոկոսների վճարման ծածկույթի հարաբերակցությունն է; EBIT - շահույթը մինչև տոկոսները և եկամտահարկը; R -  հաշվեգրված տոկոսներ (ֆինանսական ծախսեր):

Այս գործակիցը ցույց է տալիս, թե ինչ չափով կարող է ընկերության գործառնական շահույթը նվազել, որպեսզի այն դեռ կարողանա սպասարկել իր տոկոսային պարտավորությունները։ Ցուցանիշն օգնում է գնահատել՝ որքանով են վարկատուները պաշտպանված չվճարելու ռիսկից։ Նորմալ է համարվում, երբ այս ցուցանիշը գտնվում է 3-ից 4-ի միջակայքում։ Եթե այն նվազում է 1-ից պակաս, դա նշանակում է, որ ընկերության գործառնական շահույթը բավարար չէ տոկոսները վճարելու համար։

Օրինակ՝ ըստ KfW-ի տվյալների՝ գերմանական ընկերությունների տոկոսային բեռնվածությունը բարձր է համեմատած եվրոպական մրցակիցների հետ, ինչը արտացոլում է սեփական կապիտալի պակասը։ Գործակիցը նաև կարևոր է հենց վարկառուի համար՝ ներդրումային որոշումներ ընդունելիս։

Բացի այդ, վիճակագրորեն հաստատվել է, որ այն ընկերությունները, որոնք ունեն բարձր տոկոսների ծածկույթի գործակից, ունեն նաև ներդրումների ցածր մակարդակ. պարտքի սպասարկումը զգալիորեն ազդում է ներդրումային ակտիվության վրա։ Ընկերության համար պարտքային վիճակը դառնում է ճգնաժամային, երբ պարտքի սպասարկման ծախսերը գերազանցում են դրամական հոսքերի 50%-ը՝ ըստ ոլորտի։

## Պետություն
Քանի որ պետությունների պարտքն անընդհատ աճում է, քննարկումը տոկոսային վճարների մասնաբաժնի շուրջ էլ ավելի արդիական է դառնում։ Տարբերում են բյուջետային և ընդհանուր տնտեսական տոկոսային բեռնվածություն: Բյուջեի տոկոսադրույքը կապված է ընդհանուր պետական ծախսերի հետ, մինչդեռ ընդհանուր տնտեսական տոկոսադրույքը տոկոսային ծախսերը կապում է համախառն ներքին արդյունքի հետ: Տոկոսների ծածկույթի գործակիցը կարող է մեծապես տատանվել և (կամ) փոխվել, քանի որ կարճաժամկետ պարտքի չափը կարող է արագ փոխվել, այդ փոփոխական տոկոսային ծախսերը ենթակա են շուկայի զգալի տատանումների։

:\mbox{Տոկոսային բեռնվածություն} = \frac{\mbox{Տոկոսային ծախսեր}}{\mbox{Արտահանման մուտքեր}}
կամ
:\mbox{Տոկոսային բեռնվածություն} = \frac{\mbox{Տոկոսային ծախսեր}}{\mbox{Համախառն մուտքեր}}.

Այս հաշվարկը ցույց է տալիս, որ եթե պետությունը չի կարող իր արտահանման եկամուտներից ֆինանսավորել տոկոսային ծախսերին համարժեք ծավալի ներմուծում, ապա դա կարող է հանգեցնել ներմուծման կրճատման։
Վիճակն անհանգիստ է դառնում, երբ պետական պարտքի սպասարկման և տոկոսային վճարների ծախսերը գերազանցում են արտահանման եկամուտների 20-25%-ը կամ կազմում են պետական ընդհանուր ծախսերի ավելի քան 20%-ը՝ երկարաժամկետ հատվածում։

Օրինակ՝ 2012 թվականին Գերմանիայի պետական բյուջեում տոկոսային ծախսերը կազմել են 38 միլիարդ եվրո, ընդհանուր բյուջետային ծախսերը՝ 309 միլիարդ եվրո, տոկոսային ծախսերի մասնաբաժինը՝ 12.3%, ՀՆԱ-ն՝ 2,498.8 միլիարդ եվրո, տոկոսային ծախսերի բաժինը ՀՆԱ-ում՝ 1.52%։

Եթե, օրինակ, պետության պարտքը հավասար է ՀՆԱ-ի (100%), իսկ հարկային մուտքերը կազմում են ՀՆԱ-ի 30%-ը, ապա 6% տոկոսադրույքի դեպքում հարկային եկամուտների 18%-ը ուղղվում է միայն տոկոսների վճարմանը։ Այդ դեպքում պետությունը միայն մոտ 80%-ով է կարողանում իրականացնել իր բյուջետային ծախսերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինանսներ