open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սթիվ Յաբլոնսկի

**Սթիվ Յաբլոնսկի** (, ), ամերիկացի կոմպոզիտոր։ Երաժշտություն է գրում ֆիլմերի, հեռուստատեսության և համակարգչային խաղերի համար։

## Կենսագրություն

Յաբլոնսկին երաժշտություն է գրել այնպիսի ֆիլմերի համար, ինչպիսիք են՝ «Կղզին», «Տրանսֆորմերները», «Տրանսֆորմերներ։ Ֆոլլենների Վրեժը», «Տրանսֆորմերներ։ Լուսնի Մութ Կողմը», «Ծովամարտ»ը, ինչպես նաև «Հուսահատ տնտեսուհիները» հեռուստասերիալի համար։ 7 տարվա ընթացքում աշխատել է Հարի Գրեգսոն-Ուիլյամսի հետ։

Բացի այդ, մասնակցել է «The Sims 3», «Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty», «Command & Conquer 3: Tiberium Wars», «Gears of War 2» և «Half-Life 2 Cinematic Mod» համակարգչային խաղերի երաժշտության ստեղծման վրա։

### Ֆիլմագրություն
* «Տեխասյան Կոտորած» (2003)
* «Սթիմբոյ» (2004)
* «Հուսահատ տնտեսուհիները» (2004-2012)
* «Ամիթիվիլիայի Սարսափները» (2005)
* «Կղզին» (2005)
* «Տեխասյան Կոտորած։ Սկիզբը» (2006)
* «Տրանսֆորմերներ» (2007)
* «Դինոզավրերի Պատերազմը» (2007)
* «Ուղեկից» (2007)
* «Տրանսֆորմերներ։ Ֆոլլենների Վրեժը» (2009)
* «Ուրբաթ, 13» (2009)
* «Էլմ Փողոցի Մղձավանջը» (2010)
* «Ձերդ պայծառափայլություն» (2011)
* «Տրանսֆորմերներ։ Լուսնի Մութ Կողմը» (2011)
* «Ծովամարտ» (2012)
* «Գանգստերներին Որոնողները» (2013)
* «Pain & Gain» (2013)
* «Էնդերի Խաղը» (2013)
* «Միակ Փրկվածը» (2013)
* «Տրանսֆորմերներ։ Բնաջնջման Դարաշրջանը» (2014)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոկոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Մոնտիլյա (քաղաք)

**Մոնտիլյա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ, մտնում է Կորդոբա գավառի, Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կամպինիա-Սուր շրջանի կազմում։ Զբաղեցնում է 170 կմ² տարածք, բնակչությունը 23 907 մարդ ( 2010 թվականի տվյալներով )։ Մարզի կենտրոնական շրջանից ունի 44 կմ հեռավորություն։ Քաղաքը գտնվում է պարարտ տարածքում, որը հայտնի է իր բարձր որակի ձիթապտղի յուղով։ Մոնտիլիայում պահպանվել է Մեդինասելի դուքսի վերածննդի պալատը և Կորդոբաների պալատի ավերակները, որտեղից ծնունդ է առել Գոնսալո Ֆեռնանդես դե Կորդովան, Մոնտիլիայի ամենահայտնի հարազատը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
http://www.montilla.es/

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Շաքարամիզություն

**Շաքարամիզություն** (գլյուկոզարիա), գլյուկոզի առկայությունն օրգանիզմից հեռացող (վերջնական) մեզում։ Բնականոն պայմաններում, որպես անցողիկ երևույթ։ Շաքարամիզությունը կարող է նկատվել սննդի հետ միանվագ մեծ քանակությամբ շաքար ընդունելիս (սննդային շաքարամիզություն) ինչպես նաև գերհուզումների և հղիության ժամանակ։

## Տեսակները
Ախտաբանական պայմաններում լինում է 2 ձևի՝
* նորմոգլիկեմիկ շաքարամիզություն
* հիպերգլիկեմիկ շաքարամիզություն։

## Առաջացման պատճառները
Նորմոգլիկեմիկ շաքարամիզության պատճառը երիկամների կծիկներում առաջնային մեզից շաքարի ետներծծմանը նպաստող ֆերմենտի անբավարարությունն է, կարող է առաջանալ նաև թունավորումների, վարակիչ հիվանդությունների, նյարդային և ներզատիչ համակարգերի ախտահարումների դեպքում։ Հիպերգլիկեմիկ շաքարամիզությունը առավել հաճախ շաքարային հիվանդության ախտանշան է, երբ մեզում շաքարի քանակությունը չնչին հետքերից կարող է հասնել մինչե 4-6%-ի, հազվադեպ՝ 8-10%:

Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ
Կատեգորիա:Ուրոլոգիա
Կատեգորիա:Շաքարախտ
Վարպետ

**Վարպետ**, արհեստավորական եղբայրության՝ համքարության առանձին կրպակ-արհեստանոցի կամ նույն արհեստով զբաղվող մարդկանց խմբի ղեկավարը միջնադարյան Հայաստանում։ Վարպետը կազմակերպել է աշխատանքները, աշակերտներին ու ենթավարպետներին սովորեցրել տվյալ արհեստի նրբությունները։ Վարպետ դառնալու համար ենթավարպետը քննություն է հանձնել նույն համքարության 2—3 Վարպետի ներկայությամբ, կազմակերպել ծիսական ճաշկերույթ, ծանոթացել համքարության ներքին օրենքներին, երդվել՝ լինել ազնիվ ու անաչառ։ Նորընտիր Վարպետ ստացել է առանձին արհեստանոց բացելու և այլ իրավունքներ։ Նույն համքարության Վարպետի ղեկավարը կոչվել է վարպետաց վարպետ, իսկ մի քանի համքարություններինը՝ գլխավոր վարպետ։ Համքարությունների վերանալուց հետո վարպետ անվանումը դարձել է հմուտ, փորձառու արհեստավորի, ինչպես նաև արվեստի ու գրականության բնագավառներում կատարելության հասած անձանց պատվանուն։

Կատեգորիա:Արհեստ
Պավել Շիլինգովսկի

**Պավել Ալեքսանդրովիչ Շիլինգովսկի** (), խորհրդային նկարիչ։

## Կենսագրություն
1895-1900 թվականներին սովորել է Օդեսայի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1901 -1914 թվականներին՝ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Շիլինգովսկիի գծանկարով խիստ, դասական փորագրություն հիշեցնող օֆորտներն ու փայտագրությունները (բնանկար, դիմանկար) աչքի են ընկնում նրբագծի հստակությամբ։ Ստեղծել է նաև երփնագիր և վիմագիր աշխատանքներ։ Գործերից են «Բեսարաբիա» նկարաշարը (օֆորտ, 1913), «Պաշարված քաղաքը» (1941-1942), Կառլ Մարքսի դիմանկարը (փայտագրություն, 1933), Հոմերոսի «Ոդիսականի» նկարազարդումները (հրատարակվել է 1935 թվականին)։ 1925 թվականին եղել է Հայաստանում, ստեղծել «Բերդի պարիսպը։ Երևան», «Սևանա վանքը», «Գեղարդի վանքը», «Հռիփսիմեի վանքը» մատիտանկարները (չորսն էլ՝ Հայաստանի պետական պատկերասրահում, Երևան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս փորագրիչներ
Այլագուշ (գետ)

**Այգուլակ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կատուն գետի աջ ափով՝ 325 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 56 կմ է։ Ավազանի տարածքը կազմում է 347 կմ2։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեօբյան ավազանային երկրամասին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ավազանատակը Բիայի և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **13010100312115100005964**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **115100596**
* *Ավազանի կոդը* - **13.01.01.003**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **15**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **1**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* В статье использована информация, предоставленная Федеральным агентством водных ресурсов из перечня водных объектов, зарегистрированных в государственном водном реестре по состоянию на 29.03.2009.

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Շայբանիներ

**Շամբանյաններ**, Շայբանիներ, արաբական տոհմ, 7-10-րդ դարերում իշխել է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգում։ Շամբանյաններից Յազիդ իբն Մազյադը, Ասադը, Խալիդը, Մուհամմադը եղել են Արմինիայի ոստիկաններ։ 9-րդ դարի երկրորդ կեսին Շամբանյաններից Իսա իբն ալ Շայխը խալիֆա Մութամիդի ուղարկած թագը բերել է Աշոտ Ա Բագրատունուն։ 10-րդ դարի սկզբին Շամբանյանները կորցրին իրենց տիրույթները։ Շամբանյանների մի ճյուղը (Մազյադյաններ) 861-1027 թվականներին իշխել է Շիրվանում։

Կատեգորիա:Արաբական տոհմեր
Կատեգորիա:Աղձնիք
Կատեգորիա:Արմինիա կուսակալություն
Ալորա (քաղաք)

**Ալորա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Մալագա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Վալդե-դել-Գուադալորսե շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 169 կմ²։ Բնակչությունը՝ 13 474 (2010 թվականին)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Ալորա քաղաքային խորհրդի կայք
* Մալագա մետրոպոլիայի առաքման կոնսորցիումի կայք
* Մալագա տեղական տրկաթուղային տեղեկատվություն

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մալագա պրովինցիայի բնակավայրեր
Շարտրի դպրոց

**Շարտրի դպրոց**, միջնադարյան փիլիսոփայական դպրոց Շարտր քաղաքում (Ֆրանսիա), Արևմտյան Եվրոպայի գիտության և լուսավորության խոշոր կենտրոն։ Զգալի ազդեցություն է ունեցել եվրոպական փիլիսոփայական մտքի վրա՝ հատկապես իր ծաղկման շրջանում (11-12-րդ դարեր)։ Շարտրի դպրոցում ուսանել, դասավանդել և ստեղծագործել են տարբեր ազգերի փիլիսոփաներ և գիտնական վարդապետներ։ Նշանավոր ներկայացուցիչներն են Ֆուլբերը, Բեռնար Շարտրցին, Գիյոմ Կոնշացին, Հովհան Սոլսբերցին, Ադելարդ Բատացին, հայ իրականության մեջ հայտնի Ժիլբեր Պոոետացին և ուրիշներ։ Հիմնականում լինելով սխոլաստիկական փիլիդոփայության հետևորդներ՝ Շարտրի դպրոցի մտածողները հակադրվել են կաթոլիկ եկեղեցու պաշտոնականացրած, քարացած արիստոտելականությանը և հետևել Պլատոնի ուսմունքին։ Ընդհանուր գաղափարների (ունիվերսալիաների) բնույթի շուրջ ծագած վեճում հարել են չափավոր ռեալիզմին։ Շարտրի դպրոցում մեծ տեղ են գրավել բնագիտական և տրամաբանական հետազոտությունները, միջնադարյան Եվրոպայում առաջին անգամ զբաղվել են Դեմոկրիտի և էպիկուրի ատոմիստական ուսմունքով, շրջանառության մեջ դրել Արիստոտելի մինչ այդ անհարո «Առաջին Անալիտիկա», «Տոպիկա» և սոփեստական մտահանգումների հերքումը» տրամաբանական երկերը։ Շարտրի դպրոցը նպաստել է անտիկ փիլիսոփայական և գիտական գաղափարների վերակենդանացմանը, հող նախապատրաստել վերածնության գաղա¬ փարախոսության ձևավորման համար։ 13-րդ դարից Շարտրի դպրոցը իր առաջատար տեղը զիջել է Փարիզի համալսարանին։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Ամիր Մոքրի

**Ամիր Մ․ Մոքրի** (, ), իրանցի կինոօպերատոր։

Ամիր Մոքրին ծնվել է Իրանում։ 1977 թ․-ին տեղափոխվել է ԱՄՆ և մինչ այժմ ապրում ու աշխատում է այնտեղ։ Սովորել է Էմերսոնի քոլեջում, ավարտել է «Ամերիկայի կինոմշակույթի ինստիտուտ»-ը։ 1994 թ․-ից սկսած հանդիսանում է Կինոարվեստի և գիտության ակադեմիայի անդամ։ Ամուսնացած է պրոդյուսեր Վիննի Մոքրիի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պարսիկ կինոօպերատորներ
Նեռնստ-Էտինգսհաուզենի երևույթ

245px|մինի|աջից|Նկարում պատկերված են Նեռնստը, Ստրենձը, Արհենիուսը, Հեյքը(Նստած ձախից), Օլինգերը, Էտինգսհաուզենը, Բոլցմանը, Կլեմենսիկը, Հաուզմենիգերը
**Նեռնստի-Էտինգսհաուզենի երևույթ**, մետաղներում և կիսահաղորդիչներում էլեկտրական դաշտի առաջացման երևույթը՝ ջերմաստիճանի գրադիենտի և դրան ուղղահայաց արտաքին մագնիսական դաշտի առկայության դեպքում։ Ջերմամագնիսական երևույթներից է․ 1886 թվականին հայտնաբերել են Վ․ Նեռնստը և Ա․ էտինգսհաուզենը (A․ Ettingshausen)։ Տարբերում են երկայնական երևույթ՝ ջերմաէլեկտրաշարժ ուժի փոփոխությունը ջերմաստիճանի գրադիենտին ուղղահայաց մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ, և լայնական երևույթ՝ ԷլՇՈՒ-ի առաջացումը մագնիսական դաշտին և ջերմաստիճանի գրադիենտին ուղղահայաց ուղղությամբ (վերջինս հաճախ կոչվում է Նեռնստի երևույթ)։ Նեռնստի-Էտինգսհաուզենի երևույթի հետազոտությամբ կարելի է տեղեկություն ստանալ հոսանքակիրների շարժունության և ռելաքսացիայի ժամանակի մասին։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Վալտեր Ֆրիդրիխ Հերման Նեռնստ

**Վալտեր Ֆրիդրիխ Հերման Նեռնստ ** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս և ֆիզիկաքիմիկոս, արդի ֆիզիկական քիմիայի հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
1883-1887 թվականներին սովորել է Ցյուրիխի, Բեռլինի, Գրացի և Վյուրցբուրգի համալսարաններում։ 1891 թվականից Գյոթինգենի համալսարանի պրոֆեսոր․ այդտեղ էլ 1896 թվականին հիմնել է ֆիգիկաքիմիական ինստիտուտ։ 1902-1933 թվականներին՝ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր և նույն համալսարանի քիմիայի ինստիտուտի (1905-1922 թվականներ) և ֆիզիկայի ինստիտուտի (1924-1933) տնօրեն։ Ձևակերպել է (1906 թվական) թերմոդինամիկայի երրորդ սկզբունքը (Նեռնստի թեորեմ), հայտնաբերել (1886 թվական) ջերմամագնիսական երևույթներից մեկը (Նեռնստ-Էտինգսհաուզենի երևույթ)։ 1890 թվականին հայտնագործել է երկու չխառնվող լուծիչների միջև լուծվող նյութի բաշխման օրենքը, որը կոչվել է իր անունով։ 1894 թվականին ցույց է տվել, որ լուծիչի դիսոցող ունակությունը մեծանում է դիէլեկտրիկ թափանցելիության աճին զուգընթաց և հայտնաբերել էլեկտրաստրիկցիայի երևույթը։ Մշակել է (1904 թվական) հետերոգեն քիմիական ռեակցիաների դիֆուզիոն տեսությունը։ Հեղինակ է տեսական քիմիայի դասագրքի, որը 15 հրատարակություն է ունեցել և թարգմանվել ռուսերեն ու այլ լեզուներով։ Հրատարակել է նաև կոսմոլոգիային և տիեզերքի ֆիզիկական նկարագրությանը վերաբերող մի քանի աշխատանքներ։ Եղել է շատ երկրների ԳԱ, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան պատվավոր անդամ (1927 թվական)։ Նոբելյան մրցանակ (1920 թվական)։

## Գրականություն
* Յու. Ի.Սոլովյով, Ֆիզիկաքիմիայի պատմությունից (Նեռնստը և իր աշխատանքները), 1961

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գրացի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Շիպկա

**Շիպկա**, *Շիպկայի լեռնանցք*, լեռնանցք Բուլղարիայում, Ստարա Պլանինա լեռներում։ Բարձրությունը 1185 մ է։ Շիպկայով է անցնում Կազանլիկ-Գաբրովո խճուղին։ Հայտնի է 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Շիպկայի հերոսական պաշտպանությունը (1877 թվականի օգոստոսի 9-14-ը (21-26))։ Ռուսական և բուլղարական զինվորների մարտական համագործակցության և մարտում զոհված զինվորների ու թուրքական լծից Բուլղարիայի ազատագրման պատվին Շիպկայի մոտ կառուցված է հուշարձան-թանգարան («Ազատություն», 1928-1930, ճարտարապետ Ա․ Դոնկով, քանդակագործ՝ Ա․ Անդրեև)։ Շիպկայում կա ազգային պարկ-թանգարան։

Կատեգորիա:Բուլղարիայի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Շարժում (թերթ, Բուենոս Այրես)

**«Շարժում»**, ազգային, հասարակական, գրական շաբաթաթերթ։ Հնչակյան կուսակցության հրատարակություն։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1937 թվականին, Բուենոս Այրեսում։ Խմբագիրներ՝ Էոլմեսեքյան, Կուժնունի, Աճեմյան, Սարգիսյան։

Լուսաբանել է Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձը, հայկական գաղթավայրերի առօրյան, հայրենակցական միությունների գործունեությունը։ Գրական բաժնում տպագրվել են հայ խորհրդային և սփյուռքի հեղինակների գործեր, արվեստի և գրականության նշանավոր գործիչների մասին տեղեկություններ։

Թերթի իսպանալեզու բաժնում տպագրվող նյութերը նվիրված էին իսպանախոս հայ երիտասարդության հայեցի դաստիարակության խնդրին։

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Այչենոկ (գետ)

**Այչենոկ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Այա գետի ձախ ափով՝ 6 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է2։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեօբյան ավազանային երկրամասին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ավազանատակը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **13010100312115100007142**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **115100714**
* *Ավազանի կոդը* - **13.01.01.003**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **15**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **1**

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Katun-Biya.png|Կատուն և Բիա գետերի ավազանը
Պատկեր:Ob river -a.jpg|Օբի վերին հոսանքը
Պատկեր:Ob river basin.png|Օբ
Պատկեր:Irtish v Omsk.JPG|Տեսարան Իրտիշ գետի վրա, Օմսկ
Պատկեր:Irtysh basin.png|Իրտիշ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* В статье использована информация, предоставленная Федеральным агентством водных ресурсов из перечня водных объектов, зарегистрированных в государственном водном реестре по состоянию на 29.03.2009.

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Շլիռ

**Շլիռ**, (՝ ցեխ, տիղմ, մերգել), միներալային կուտակներ հրային ապարներում, որոնք անջատվել են մագմատիկ փուլում և տարբերվում են ապարների մնացած զանգվածից բաղադրամասերի քանակական հարաբերություններով կամ կառուցվածքով։ Շլիռի և ներփակող ապարների միջև գոյություն ունեն աստիճանական անցումներ, որով և նրանք տարբերվում են քսենոլիտներից։

Կատեգորիա:Գերմաներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Օպտիկական երևույթներ
ՍԵԱՏՕ

**Հարավ-Արևելյան Ասիայի պայմանագրի կազմակերպություն, ՍԵԱՏՕ** (), Հարավարևելյան Ասիայի հավաքական պաշտպանության լուծարված միջազգային կազմակերպություն, որը ստեղծվել էր Հարավարևելյան Ասիայի Հավաքական պաշտպանության պայմանագրով կամ Մանիլայի դաշնագրով։

Ձևավորվել էր 1954 թ. սեպտեմբերի 8-ին Մանիլայում կնքված պայմանագրով, որին մասնակցում էին ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան (մինչև 1974 թ.), Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան, Թաիլանդը, Ֆիլիպինները և Պակիստանը (մինչև 1973 թվականը)։

Սկզբնապես ստեղծված լինելով հարավարևելյան Ասիայում կոմունիստական ռեժիմների հետագա տարածումն արգելափակելու համար, ՍԵԱՏՕ-ն, ընդհանուր առմամբ, համարվում է ձախողված նախաձեռնություն, քանի որ ներքին հակամարտությունն ու վեճերը մեծապես խոչընդոտում էին ՍԵԱՏՕ-ի զինված ուժերի ընդհանուր օգտագործմանը։ Այնուամենայնիվ, ՍԵԱՏՕ-ի կողմից ֆինանսավորված մշակութային և կրթական ծրագրերը երկարատև ազդեցություն թողեցին Հարավարևելյան Ասիայում։

Կազմակերպությունն ինքնալուծարվել է 1977 թվականի հունիսի 30-ին։
 

Կատեգորիա:1956
Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Նախկին միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Պայմանագրով հիմնադրված միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Շիղաձկներ

250px|մինի|Շիղաձկներ

**Շիղաձկներ** (Stizostedion կամ Lucioреrса), պերկեսազգիների ընտանիքի ձկների սեռ։ Մարմնի երկարությունը մինչև 1,2 մ է, քաշը՝ 12 կգ։ Հայտնի է 5 տեսակ՝ տարածված Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի ջրամբարներում։ Արդյունագործական կարևոր նշանակություն ունի սովորական շիղաձուկը (Stizostedion lucioperca), որն ապրում է Սև, Ազովի, Բալթիկ, Կասպից և Արալյան ծովերի ավազաններում, ինչպես նաև Եգեյան ծովը թափվող Մարիցա գետում։ ԽՍՀՄ-ում կլիմայավարժեցված է մի շարք լճերում։

Կատեգորիա:Պերկեսանմաններ
Շխարա

**Շխարա** (), Մեծ Կովկասի Գլխավոր կամ Ջրբաժան լեռնաշղթայի կենտրոնական մասի ամենաբարձր (5021 մ) գագաթը։ Կազմված է գրանիտներից և բյուրեղային թերթաքարերից։ Հյուսիսային կողմում Բեզենգի սառցադաշտն է, հարավում՝ Շխարա սառցադաշտը։ Խորհրդային ալպինիստներն առաջին անգամ Շխարա են բարձրացել 1933 թվականին։

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Կատեգորիա:Մեծ Կովկասի լեռներ
Նատրիումի սիլիկատներ

225px|մինի|Նատրիումի սիլիկատի ընդհանուր կառուցվածքը
**Նատրիումի սիլիկատներ**, սիլիկաթթվի նատրիումական աղերը nNa_2O\cdot mSiO_2 ընդհանուր բանաձևով։ Հայտնի են նատրիումի մետասիլիկատը՝ Na_2SiO_3, օրթոսիլիկատը՝ Na_4SiO_4, պիրոսիլիկատը՝ Na_6Si_2O_7, երկսիլիկատը՝ Na_2Si_2O_5, եռսիլիկատը՝ Na_2Si_3O_7, և նրանց հիդրատները։ Բյուրեղները բաղկացած են գագաթներով, կողերով կամ նիստերով իրար միացած SiO_4 քառանիստերից, որոնք առաջացնում են (Si_2O_7)^{-6}, (Si_3O_9)^{-6} և այլ իոններ։ Նատրիումի սիլիկատները լուծվում են ջրում՝ առաջացնելով կոլոիդային լուծույթներ։ pH լուծույթում հիդրոլիզվում է՝ առաջացնելով սիլիկաթթու։

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Սիլիկատներ
Շիճուկային հիվանդություն

250px|մինի|Տեսադաս
**Շիճուկային հիվանդություն**, **շճագարություն**, ալերգիայի երևույթ հետերոգեն (սովորաբար ձիու արյունից ստացված) շիճուկներում պարունակվող օտարածին սպիտակուցների հանդեպ։ Առաջանում է կանխարգելիչ և բուժիչ նպատակներով իմունային շիճուկների ներարկումից։ Գաղտնի շրջանը 7-12 օր է, կրկնակի ներարկումների դեպքում՝ ավելի կարճատև։ Ընթանում է ջերմության բարձրացմամբ և ցանի առաջացմամբ (սկսվում է ներարկման շրջանից և տարածվում ամբողջ մարմնով), որն ուղեկցվում է քորով, մոտակա ավշահանգույցների այտուցով և այլն։ Տևում է մի քանի ժամից մինչև 2 շաբաթ։ Ելքը բարենպաստ է։ Բուժումը, հակահիստամինային պատրաստուկներ (դիմեդրոլ և այլն), տաք լոգնոց, մարմնի շփում՝ սալիցիլային սպիրտով, ծանր դեպքերում՝ կորտիկոստերոիդային պատրաստուկներ։ Կանխարգելումը․ հետերոգեն շիճուկների ներարկման մեթոդիկայի պահպանում, հետերոգեն շիճուկների փոխարինումը իմունոգլոբուլիններով։
Շարիանի լեռնաշղթա

**Շարիանի լեռնաշղթա**, գտնվում է Հայկական հրաբխային բարձրավանդակում, Ալաշկերտի դաշտի և Դալառի գոգհովտի միշև։ Երկարությունը 80 կմ է լայնությունը՝ 12-20 կմ, բարձրությունը՝ 2300 մ-ից (արևելքում)-3040 մ (արևմուտքում)։ Կազմված է նեոգենի ծալքավոր նստվածքային ապարներից, բարդացած գերհիմքային ներժայթուկներով և ծածկված պլիոցեն-անթրոպոգենի անդեզիտաբազալտային լավաներով։ Կլիման ցամաքային Է։ Զարգացած են չոր տափաստանային և լեռնամարգագետնային լանդշաֆտները։

Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Հայկական հրաբխային բարձրավանդակ
Ալգառոբո (քաղաք)

**Ալգառոբո** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Մալագա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Ակսարկիա-Կոստա-դել-Սոլ շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 10 կմ²։ Բնակչությունը՝ 6350 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 38 կմ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Web del ayuntamiento 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մալագա պրովինցիայի բնակավայրեր
Այգուլակ (գետ)

**Այգուլակ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Չուի գետի աջ ափով՝ 56 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 22 կմ է։2։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեօբյան ավազանային երկրամասին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ավազանատակը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։

## Ջրագրության տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **13010100312115100005780**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **115100578**
* *Ավազանի կոդը* - **13.01.01.003**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **15**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **1**

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Coat of Arms of Altai Republic.svg|Ալթայի Հանրապետության զինանշանը
Պատկեր:Ob river -a.jpg|Օբի վերին հոսանքը
Պատկեր:Ob river basin.png|Օբ գետը
Պատկեր:Irtish v Omsk.JPG|Տեսարան Իրտիշ գետի վրա, Օմսկ
Պատկեր:Irtysh basin.png|Իրտիշ գետը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* В статье использована информация, предоставленная Федеральным агентством водных ресурсов из перечня водных объектов, зарегистрированных в государственном водном реестре по состоянию на 29.03.2009.

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Շարուրի հարթավայր

**Շարուրի հարթավայր** (Շարուրի դաշտ), Սադարակի հարթավայր, Մերձարաքսյան հարթավայրի հյուսիս-արևմուտքում, Նախիջևանի մասը ԻՀ-ում, Արփա գետը Արաքսին միախառնվելու շրջանում։ Շարուրի հարթավայրը եռանկյունաձև է, որի հիմքը (Արաքս գետով) մոտ 38 կմ է, բարձրությունը (Արփա գետով)՝ 14 կմ։ Հյուսիսից և արևելքից սահմանափակված է Ուրծի և Վայքի լեռնաշղթաներով, արևմուտքից՝ Արաքս գետով։ Հարավ-արևելքում միանում է Նախիջևանի հարթավայրին։

Մակերևույթը հարթ է, մինչև 800 մ միջին բարձրությամբ և դեպի հարավ-արևմուտք՝ թույլ թեքությամբ։ Կլիման կիսաանապատային, չոր տափաստանային է, բնութագրվում է շոգ ու չոր ամառներով և սակավաձյուն ձմեռներով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -2&nbsp;°C-ից մինչև -3&nbsp;°C է (նվազագույնը՝ -30&nbsp;°C), հուլիսինը՝ 25-27&nbsp;°C (առավելագույնը՝ 43&nbsp;°C), տարեկան տեղումները՝ 200-300 մմ։ Խորշակային օրերը՝ մոտ 70։

Խոշոր գետը Արփան է, որի ջրերը բազմաթիվ ջրանցքներով ամբողջությամբ վերցվում են ոռոգման համար։ Ալյուվիալ և ավազակավային հողերի վրա տարածված են օշինդրա-աղուտային կիսաանապատային բուսատեսակները։ Կենդանական աշխարհում գերակշռող են սողուններն ու միջատները, Արաքսի եղեգնուտներում հանդիպում է վայրի խոզը։ Շարուրի հարթավայրը զարգացած գյուղատնտեսական շրջան է։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ և ծխախոտի մշակությամբ։ Անասնապահության մեջ գերակշռում է ոչխարաբուծությունը։ Բնակավայրերից նշանավոր է Իլյիչովսկը (Նորաշեն)։

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հարթավայրեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի դաշտեր
Վռամշապուհ Շաքարյան

**Վռամշապուհ Ավետիսի Շաքարյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վռամշապուհ Շաքարյանը ծնվել է 1906 թվականին Բաքվում։ 1918 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Պյատիգորսկ, որտեղ հաճախակի է այցելել Սերգեյ Ռուբելի մասնավոր արվեստանոց, օգնել նրան ներկերը խառնել, կտավը ձգել։ Այդ տարիներին ձևավորվել է Շաքարյանի սերը դասական արվեստի, վերածննդի ձևերի նկատմամբ։ Ռուբելի ղեկավարությամբ Շաքարյանը սկսում է մեծ վարպետների աշխատանքները պատճենել։ 1926 թվականին ընդունվել է Համամիութենական գեղարվեստա-տեխնիկական արվեստանոցներ (Մոսկվա), որն ավարտելուց հետո ընդունվել է կերպարվեստի մոսկովյան ինստիտուտ (Վ. Ֆավորսկու և Ն. Կուպրյանովի արվեստանոց)։ Երրորդ կուրսում Ֆավորսկին առաջադրել է Շաքարյանի թեկնածությունն ասպիրանտուրայի համար։ 1934 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Վխուտեինը, որպես մանկավարժ աշխատել Մոսկվայի, Դոնի Ռոստովի, Կրասնոդարի, Օմսկի, Քիշնևի գեղարվեստական ուսանողական հաստատություններում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Շաքարյանի ռազմի ճանապարհն անցել է Կուբան, Կերչ, Դնեպր, Դնեպրոպետրովսկ, Դնեպրոձերժինսկ, Չերկաս և այլ քաղաքներով ու գյուղերով, որոնց ազատագրման համար 1943-1944 թվականներին Խորհրդային Միության հերոս Իվան Օսիպովիչ Ցյուրուպի ղեկավարությամբ մարտական փառավոր ուղի է անցել արվեստագետ մանկավարժը։   1946 թվականից դասախոսել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (1963 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1946-1976 թվականներին՝ գծանկարի ամբիոնի վարիչ)։ Աշխատել է Մարտիրոս Սարյանի, Կոջոյանի, Արա Սարգսյանի հետ։

## Ստեղծագործական ուղի
Ստեղծագործել է գրաֆիկայի և գեղանկարչության մարզերում։ Վաղ շրջանի աշխատանքների մնծ մասը այրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (պահպանվածներից են՝ «Կերչի նեղուցը», 1944, «Շատ կռվեցին», 1944)։ Շաքարյանի ստեղծագործությանը բնորոշ է գծի պլաստիկական արտահայտչականությունը, հորինվածքի կառուցիկությունն ու դասական պարզությունը։ 1946-1980-ական թվականներին գործերում («Զանգվի ափին», 1946, «Մարսիասը և Վեներան», 1950, «Ինքնանկար», 1960, «Դանթե», 1965, «Ներկարար Հակոբը», 1967 են) հանդես է գալիս որպես գծանկարի վարպետ, կոմպոզիցիոն պատկերի և դիմանկարի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը սովետահայ կերպարվեստում։ Տեսական աշխատություններ է գրել կոմպոզիցիայի, հեռանկարչության, գծանկարի և գույնի մասին։

1934 թվականից մասնակցել է միութենական, հանրապետական ցուցահանդեսների։

Աշխատանքները գտնվում են Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Էմպոլի (ֆուտբոլային ակումբ)

**Էմպոլի ՖԱ** (), իտալական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Էմպոլի քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1920 թվականին, առաջին պաշտոնական ելույթը կայացել է 1921 թվականին։ 2014 թվականից սկսել է հանդես գալ Սերիա A-ում։

## Մրցաշրջանների քանակն ըստ սերիաների

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Շելիխովի ծոց

**Շելիխովի ծոց** (), գտնվում է Օխոտի ծովի հյուսիս-արևելքում, Եվրասիա մայրցամաքի և Կամչատկա թերակղզու միջև։ Երկարությունը 650 կմ է, լայնությունը՝ 130-300 կմ, խորությունը՝ 50-150 մ (առավելագույնը՝ 350 մ)։ Հյուսիսային մասը Տայգոնոս թերակղզով բաժանվում է Գիժիգայի և Պենժինայի խորշերի։ Շելիխովի ծոցի մեջ են թափվում Գիժիգա և Պենժինա գետերը։ Սառցակալում է դեկտեմբերից մայիս։ Ափերին կան թռչնաշուկաներ։ Արդյունահանվում է ծովատառեխ, տափակաձուկ, փրփրուկ, սաղմոն։ Անվանվել է ի պատիվ ռուս վաճառական Գ․ Շելիխովի (1747-1795 թվականներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի նեղուցներ
Շեմային ազդանշան

**Շեմային ազդանշան**, ընդունիչ սարքի ելքի ազդանշան՝ նվազագույն արժեքով, որի դեպքում ապահովվում է ազդանշանի գրանցման հավանականությունը՝ դրա կեղծ գրանցման տրված հավանականության դեպքում։ «Շեմային ազդանշան» հասկացությունը կիրառվում է կապի, հիդրո և ռադիոլոկացիայի, ռադիոպելենգացիայի, օպտիկական լոկացիայի և այլ համակարգերի որակի վերլուծության ժամանակ։ Գնահատվում է անտենայի (ռադիոընդունիչ սարքավորումներում) բացվածքի դաշտի լարվածությամբ կամ հզորությամբ էներգիայով, լույսի (օպտիկական ընդունիչների համար) քվանտների թվով, հոսանքով կամ լարումով, ճնշումով կամ ջերմաստիճանով (ռելեային համակարգերի մուտքում)։

Կատեգորիա:Ազդանշանային հարմարանքներ
Տարօրինակություն (ֆիզիկա)

**Տարօրինակություն** ( - տարօրինակ), ուժեղ փոխազդող տարրական մասնիկները (հադրոնները) բնութագրող ադիտիվ քվանտային թվերից մեկը։

S = -(n_\text{s} - n_{\bar{\text{s}}})

Նշանակվում է S տառով։ Յուրաքանչյուր հադրոնի վերագրվում է տարօրինակության որոշակի ամբողջ արժեք։ Մասնիկի և համապատասխան հակամասնիկի S-երը համընկնում են մեծությամբ և տարբերվում նշանով (հակամասնիկինը +1-ից, մասնիկինը –1-ից)։ Զրոյից տարբեր S ունեցող հադրոնները կոչվում են *տարօրինակ մասնիկներ*։ Ուժեղ փոխազդեցություններին չմասնակցող մասնիկներին (ֆոտոններ, լեպտոններ) վերագրվում է S=0 արժեք։ Տարօրինակության առավելագույն արժեքը, որը դիտվել է փորձով, հավասար է S –3-ի (Ω- և Q-հիպերոններին)։ Չի բացառված, սակայն, որ գոյություն ունեն տարօրինակության ավելի մեծ արժեք ունեցող հադրոններ։

## Պահպանություն
Ուժեղ և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցություններով պայմանավորված պրոցեսներում տարօրինակությունը պահպանվում է, այսինքն՝ սկզբնական մասնիկների S-երի գումարը հավասար է փոխազդեցությունից ծնված մասնիկների գումարային S-ին։ Տարօրինակությունը կարող է չպահպանվել թույլ փոխազդեցություններով պայմանավորված պրոցեսներում (մասնավորապես տրոհման պրոցեսներում)։

Բացատրել այն փաստը, որ որոշակի մասնիկներ, ինչպիսիք են կաոնները կամ հիպերոնները, Σ և Λ, հեշտությամբ են առաջացել մասնիկների բախումներում, սակայն քայքայվել են շատ ավելի դանդաղ, քան սպասվում էր իրենց մեծ զանգվածների և մեծ արտադրության լայնական հատույթների համար։ Նկատի ունենալով, որ բախումները, կարծես, միշտ առաջացնում են այս մասնիկների զույգեր, ենթադրվեց, որ դրանց առաջացման ընթացքում պահպանվել է նոր պահպանվող մեծություն, որը կոչվում է «տարօրինակություն», բայց չի պահպանվել դրանց քայքայման ընթացքում։
Մեր ժամանակակից ընկալմամբ, տարօրինակությունը պահպանվում է ուժեղ և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների ժամանակ, բայց ոչ թույլ փոխազդեցությունների ժամանակ։ Հետևաբար, տարօրինակ քվարկ պարունակող ամենաթեթև մասնիկները չեն կարող քայքայվել ուժեղ փոխազդեցության միջոցով և պետք է քայքայվեն շատ ավելի դանդաղ թույլ փոխազդեցության միջոցով։ Դեպքերի մեծ մասում այս քայքայումները տարօրինակության արժեքը փոխում են մեկ միավորով։ Սակայն սա պարտադիր չէ, որ ճիշտ լինի երկրորդ կարգի թույլ ռեակցիաների դեպքում, որտեղ կան խառնուրդներ՝ K0 և նրա հակամասնիկ մեզոններ։ Ընդհանուր առմամբ, տարօրինակության աստիճանը կարող է փոխվել թույլ փոխազդեցության ռեակցիայում +1, 0 կամ −1-ով (կախված ռեակցիայից)։

## Տես նաև
* Տարօրինակ նյութ
* S-քվարկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պահպանման օրենքներ
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Քվանտային թվեր
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Տաուտոմերիա

**Տաուտոմերիա** ( - նույն ինքը և  - մաս, բաժին), շարժուն հավասարակշռություն փոխադարձորեն փոխակերպելի կառուցվածքային իզոմերների (տաուաոմերների) միջև։ Այսպես կոչված անիոնափոխ Տաուտոմերիա պայմանավորված է բացասականորեն լիցքավորված ատոմների կամ ատոմային խմբերի, կատիոնափոխ Տաուտոմերիա՝ դրականորեն լիցքավորված խմբերի տեղաշարժով։ 
thumb|300px

Օրինակ, անիոնափոխի դեպքում X հալոգեն, ОН, OCOR են, կատիոնափոխի դեպքում X մետաղ է։ Առավել տարածված է եռանցումով (տրիադային) պրոաոնափոխ Տաուտոմետրիան (պրոտոնը տեղափոխվում է 1 կրկնակի կապ պարունակող 3 ատոմից կազմված համակարգի՝ տրիադայի մի ծայրից մյուսը, որն ուղեկցվում է կրկնակի կապի տեղաշարժով)։ Տաուտոմետրիայի այս տեսակին են պատկանում կետո-ենոլային (ա), իմինաենամինային (բ), ամիդափն (գ), այդ թվում լակտամ-լակտիմային (դ), եռածխածնային (ե), օղակագծային ևն անցումները։

300px|thumb

Երկանցումով (դիադային) պրոտոնափոխ Տաուտոմետրիա են (պրոտոնը տեղափոխվում է երկու ատոմներից կազմված համակարգում՝ դիադայում) կապտաթթվի, ֆոսֆորի թթուների և թիոթթուների անցումները։ Այս դեպքում Տաուտոմետրիան ուղեկցվում է համակարգի ատոմներից մեկի արժեքականության փոփոխությամբ։ Տաուտոմերներ են համարվում նաև այն միացությունները, որոնց փոխակերպումը մեկը մյուսի տեղի է ունենում ատոմների միջև կապերի վերաբաշխման շնորհիվ։ Տաուտոմերային ձևափոխությունների գոյությունը հիմնականում հաստատվում է վերլուծության սպեկտրային եղանակներով, իսկ որոշ դեպքերում հաջողվում է անջատել առանձին մաքուր տաուտոմերներ։

## Բանաձևեր
:  \mathrm {H\!-\!C\!\equiv\!N \rightleftharpoons H\!-\!N\!\equiv\!C} .
:  \mathrm {H\!-O\!-\!C\!\equiv\!N \rightleftharpoons H\!-\!N\!=\!C\!=\!O} .

Կատեգորիա:Իզոմերիա
Կատեգորիա:Քիմիական կապեր
Ուոլդորֆ (աղցան)

**Ուոլդորֆ աղցան** (), դասական ամերիկյան աղցան՝ բարակ կտրատած խնձորից, հունական ընկույզից, մայոնեզից, կիտրոնի հյութից և պղպեղից։ Կարելի է նաև ավելացնել սառը խաղող կամ չամիչ։

Առաջին անգամ այս աղցանը մատուցվեց Նյու-Յորքի «Վալդորֆ-Աստորիա» հյուրանոցում, ինչպես և բացատրվում է աղցանի անունը։ Բայց այդ ժամանակ նոր աղցանի մեջ բացակայում էին ընկույզ, բայց հենց այս բաղադրատոմսը ընկույզների ավելացումով համարվում է ամենադասականը։ 1896 թվականին Ուոլդորֆ աղցանի բաղադրատոմսը ներառվեց խոհարարական գրքում, որը թողարկել էր Օսկար Չիրկին, իրեն ներկայացնելով որպես աղցանի բաղադրատոմսի հեղինակը, բայց այդ փաստը կասկածելի էր։

Կատեգորիա:Աղցաններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Շամբի ջրաէլեկտրակայան

**Շամբի ջրաէլեկտրակայան**, Որոտանի կասկադի երկրորդ, ամենահզոր ջրաէլեկտրակայանը։ Գործարկվել է 1976 թ.-ին։ Կասկադի առաջին հիդրոհանգույցից՝ Սպանդարյանի ջրաէլեկտրակայանից դուրս եկող Որոտան գետի ջրերը ստեղծում են Անգեղակոթի՝ 3,4 միլիոն մ³ տարողության ջրամբարը, որտեղից 10,5 կմ երկարության անճնշումային թունելով այդ ջրերն առբերվում են Սիսիան գետի հովիտը։ Այստեղ 69 մ բարձրության հողե պատվարով դիմահարվող Որոտան և Սիսիան գետերի, Շաքիի աղբյուրների հոսքերից ստեղծվում է 96 միլիոն մ³ տարողության Տոլորսի ջրամբարը։ Ջրամբարից խորքային ջրընդունիչով 6,9 կմ երկարության ճնշումային թունելով ջուրը առբերվում է Շամբի ջրաէլեկտրակայանի ուժային հանգույցը։

Ճնշումային կառույցները հիդրավլիկական հարվածներից պահպանելու համար դերիվացիոն թունելի վերջում նախատեսված է հավասարեցման ռեզերվուար։ Կայանի շենքում տեղադրված են 171 000 կՎտ ընդհանուր հզորությամբ 2 հիդրոագրեգատ։ Կայանի էլեկտրաէներգիայի միջին տարեկան արտադրանքը 330 միլիոն կՎտ·ժ է։ Կայանին կցակառուցված է 220/110 կՎ բարձրացնող ենթակայանը։ Շամբի ջրաէլեկտրակայանի աշխատանքներն ավտոմատացված են։

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրաէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Սիսիանի շրջան
Շաքարի արդյունաբերություն

[մինի|Շաքարի հումքի պահեստավորում ([Տորոնտո)]]

**Շաքարի արդյունաբերություն**, սննդի արդյունաբերության ճյուղ, որը միավորում է շաքարի ճակնդեղից և շաքարեղեգից շաքարավազ և ռաֆինացված շաքար արտադրող ձեռնարկությունները։ Արևադարձային և մերձարևադարձային գոտու երկրներում շաքարի արտադրության հումքը հիմնականում շաքարեղեգն է, որից շաքարի ստացումը հայտնի է եղել շատ վաղուց, իսկ արդյունաբերության արտադրությունը սկսվել է 16-րդ դարում Հնդկաստանում։

Հայաստանում շաքարի ճակնդեղի փորձնական մշակումը սկսվել է 1909 թվականին, իսկ արդյունաբերությանը՝ 1930 թվականին։ Սպիտակի շաքարի գործարանը հումքը ստացել է Ախուրյանի, Ամասիայի, Անիի, Արթիկի, Գուգարքի ու Սպիտակի շրջանների գյուղատնտեսական ձեռնարկություններից (շաքարի ճակնդեղ) և Կուբայից (շաքարեղեգ)։ 1953 թվականին շարք է մտել նաև Երևանի գինեքարային թթվի արտադրական ձեռնարկությունը, որն աշխատել է Արարատի գինու կոմբինատի արտադրական մնացորդների բազայի վրա։ Ճյուղի ձեռնարկություններում արտադրական պրոցեսները համալիր մեքենայացվում և ավտոմատացվում էին։ 1980 թվականին արտադրվել է 20,0 հազար տոնա շաքար, այդ թվում՝ շաքարի ճակնդեղից՝ 12,9 հազար տոնա։ Շաքարի ճակնդեղի (ֆաբրիկային) ցանքատարածությունները 1980 թվականին կազմել են 14,1 հազար հեկտար։

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Էմիթվիլի սարսափը (ֆիլմ, 2005)

**«Էմիտվիլի սարսափը»**, 2005 թվականի սարսափ ֆիլմ, նկարահանված Էնդրյու Դուգլասի կողմից, Ռայոն Ռեյնոլդսի և Մելիսոս Ջորջի հետ գլխավոր դերերում։ Թրիլլերի 1979 թվականի նորացված տարբերակը, որը նկարահանվել է Ջեյ Էնսոնի նույնանուն վեպի հիման վրա, իր հերթին հիմնված է իրական դեպքերի վրա՝ կապված Լաթսի ընտանիքի հետ, որոնց մեջ նրանք պատմում են այն մասին, թե ինչ է պատահել նրանց հետ, երբ նրանք 1975 թվականին տեղապոխվել են Էմիտվիլ՝ հենց այն Օուշեն Ավենյույում գտնվող առանձնատունը, որտեղ 1974 թվականի նոյեմբերին Ռոնալդ Դեֆեոնը–կրտսերը գնդակահարեց իր ընտանիքի բոլոր անդամներին։

## Սյուժե
1974 թվականի նոյեմբերի 14-ին ոստիկանության բաժանմունքը սարսափելի ահազանգ ստացավ՝ Դեֆեո ընտանիքի վեց անդամներ սպանվել էին իրենց մահճակալներում։ Ռոնալդ Դեֆեոնը–կրտսերը ընդունեց իր մեղքը ծնողների, եղբայրների սպանության մեջ և բացատրեց, որ ինչ–որ ձայներ նրան դրդում էին սպանության։

Մեկ տարի անց Ջորջ և Քեյթի Լաթսերը իրենց երեխաների հետ տեղապոխվում են այդ առանձնատուն, այն հույսով, որ նրանց նվիրական երազանքը կատարվել է։ Բայդ նրանք դեռ չէին գիտակցում, որ նրանց երջանկություն սարսափելի դիվային ուժի վտանգի տակ է, որը ի զորու է ոչնչացնել այն։ Սարսափը կրկին պատում է Էմիտվիլը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր
Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր գերբնական ուժով տների մասին
Կատեգորիա:Սլեշեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դևերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ուրվականների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դիսֆունկցիոնալ ընտանիքների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1976 թվականին
Կատեգորիա:Իլինոյսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1975 թվականին
Կատեգորիա:Վիսկոնսինում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1974 թվականին
Վիներ Շտադթհալե

**Վիներ Շտադթհալե** մարզադաշտը գտնվում է Վիեննայի 15-րդ շրջանում։ Այն նախագծվել է ավստրիացի արտարապետ Ռոլանդ Ռեյների կողմից 1953-ին։ Կառուցումն ավարտվել է 1958 թ.։ 2015 թ. մայիսին այս համերգասրահում է անցկացվել Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Համերգասրահներ Վիեննայում
Շարժման կայունություն

**Շարժման կայունություն** մեխանիկայի կարևորագույն հասկացություններից։ Մեխանիկական ցանկացած համակարգի (օրինակ, մեքենայի, գիրոսկոպային սարքերի, ինքնաթիռի, արկի) շարժումը կախված է գործող ուժերից և, այսպես կոչված, սկզբնական պայմաններից, այսինքն՝ շարժման սկզբնապահին համակարգի կետերի դիրքից և արագությունից։ Գիտենալով այդ ուժերն ու սկզբնական պայմանները՝ կարելի է տեսականորեն հաշվել, թե ինչպես կշարժվի համակարգը։ Այդ հաշվարկին համապատասխանող շարժումը կոչվում է չխոտորված։ Բայց քանի որ բոլոր չափումները կատարվում են ճշգրտության այս կամ այն աստիճանով, ապա գործնականում սկզբնական պայմանների իրական արժեքները որոշ չափով կտարբերվեն հաշվարկայինից։ Բացի այդ, մեխանիկական համակարգը շարժման ժամանակ կարող է ենթարկվել աննշան պատահական ներգործությունների, մի բան, որը դարձյալ համարժեք է սկզբնական պայմանների փոփոխությանը։ Սկզբնական պայմանների՝ տարբեր պատճառներով առաջացող շեղումները հաշվարկային արժեքներից, կոչվում են սկզբնական խոտորումներ, իսկ այն շարժումը, որ կատարում է համակարգը այդ խոտորումների առկայության դեպքում, կոչվում է խոտորված շարժում։ Սկզբնական խոտորումների ազդեցությունը համակարգի շարժման բնութագրերի (կետերի հետագծերի, արագությունների են) վրա կարող է երկակի լինել։ Եթե բավականաչափ փոքր սկզբնական խոտորումների դեպքում բնութագրերից որևէ մեկը ժամանակի հաջորդ պահերին քիչ է տարբերվում չխոտորված շարժում կատարելիս ունեցած արժեքից, ապա համակարգի շարժումն այդ բնութագրի նկատմամբ կոչվում է կայուն։ Իսկ եթե որքան ասես փոքր, բայց զրոյից տարբեր սկզբնական խոտորումների դեպքում ավյայ բնութագիրը ժամանակի ընթացքում ավելի ու ավելի է տարբերվում չխոտորված շարժմանը համապատասխանող արժեքից, ապա համակարգի շարժումն այդ բնութագրի նկատմամբ կոչվում է անկայուն։ Այս սահմանումները համապատասխանում են շարժման կայունության Ա․ Մ․ Լյապունովի սահմանմանը։ Այն պայմանները, որոնց դեպքում մեխանիկական համակարգի շարժումը կայուն է, կոչվում են կայունության չափանիշներ։ շարժման կայունության տեսությունը գործնական կարևվոր նշանակություն ունի տեխնիկայի շատ բնագավառներում, քանի որ շարժման կայունությամբ պետք է օժտված լինեն շարժիչները, ավտոմոբիլները, ինքնաթիռները, հրթիռները, գիրոսկոպային սարքերը, ավտոմատ կարգավորման համակարգերը են։ Երկնային մեխանիկայում շարժման կայունության պրոբլեմն առաջանում է արեգակնային համակարգի, կրկնակի աստղերի կառուցվածքի պահպանման տևողության հարցն ուսումնասիրելիս։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Գերգեյ Շիմայի

**Գերգեյ Շիմայի** (հունգարերեն՝ **Simay Gergely**, Շիմայան կամ Սիմայան Գրիգոր Յանոշի, ), հունգարացի գրող, թարգմանիչ, պետական գործիչ։ Ազգությամբ՝ հայ։ Նախնական կրթությունն ստացել է Գեռլայի հայոց դպրոցում։ Ավարտել է Կլուժի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է հունգարական հեղափոխությանը (1848-1849), վարել է Տրանսիլվանիայի ազգությունների կոմիսարի պաշտոնը։ Հետագայում 6 անգամ ընտրվել է պառլամենտի դեպուտատ։ Եղել է Գեռլայի քաղաքագլուխ, արքունի խորհրդական։ Թարգմանել և «Արմենիա» հունգարերեն հանդեսում տպագրել է Սայաթ-Նովայի, Ղևոնդ Ալիշանի, Պետրոս Դուրյանի, Ռաֆայել Պատկանյանի, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի, Սմբատ Շահազիզի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Մինաս Չերազի ստեղծագործություններից։ Գրել է «Նոր Հայաստան», «Աբովյանի հիշատակին» (1895) և այլ բանաստեղծություններ, հոդվածներ՝ Զեյթունի ապստամբության, Ռաֆայել Պատկանյանի ստեղծագործության մասին և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի հայագետներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Վերջին երգը

**«Վերջին երգը»** (), 2010 թվականին նկարահանված դրամա, Ջուլի Էնն Ռոբինսոնի առաջին լիամետրաժ ֆիլմը։ Ֆիլմը նկարահանվել է Նիկոլաս Սպարկսի համանուն սիրավեպի հիման վրա, ֆիլմի սցենարի վրա միառժամանակ աշխատել են Սպարկսը և Ջեֆ Վան Վեյը։ Գլխավոր դերերում են Մայլի Սայրուսը, Լիամ Հեմսվորտը և Գրեգ Կինները։ Թողարկվել է Touchstone Pictures կինոընկերության կողմից։

## Սյուժե
17- ամյա Վերոնիկա Միլլերի կյանքը գլխի վրա շրջվում է, երբ ծնողները բաժանվում են և հայրը տեղափոխվում է Վիլմինգտոն, Նյու Յորք։ Այդ ամենը եղել է 3 տարի առաջ, սակայն աղջկա բարկությունը դեռ չի անցել և նա շարունակում է օտարել իրեն ընտանիքից և հատկապես հորից։

Չնայած դրան, նա իր կամքին հակառակ ամռանը տեղափոխվում է հոր մոտ, սակայն նրանց հարաբերությունները շարունակում են լարված մնալ։ Վերոնիկայի հայրը դաշնամուրի նախկին ուսուցիչ է, ով հանգիստ կյանքով ապրում է ափամերձ փոքրիկ քաղաքում։ Այժմ նա պատրաստում է մի նկար, որը տեղադրելու են տեղի եկեղեցում։ Փորձելով հարաբերությունները շտկել աղջկա հետ՝ Սթիվը օգնության է կանչում աղջկա և իր ընդհանուր հետաքրքրությանը՝ երաժշտությանը։

## Դերերում

## Սաունդթրեկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:2010 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Touchstone Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր մահվան մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ջորջիայում
Պարեգոտավորներ

մինի|Ապենդիկուլարիա
մինի|Սալպեր
մինի|Ասցիդիա
մինի|Ասցիդիայի լայնական կտրվածքը
**Պարեգոտավորներ** կամ **թրթուրաքորդավորներ** (),  քորդավոր կենդանիների ենթատիպ, որոնք, ի տարբերություն մյուսների, քորդա ունեն միայն թրթուրային շրջանում։ Խոշոր տեսակները նստակյաց են, հետաքրքիր են էվոլուցիոն տեսակետից։ Բաժանվում են երեք դասերի՝
* Ապենդիկուլարիաներ Appendiculariae
* Սալպեր Salpae
* Ասցիդիաներ Ascidia

## Ապենդիկուլարիաներ
Պարեգոտավորների մեջ ամենապարզունակ կենդանիներն են։ Հայտնի է 60 տեսակ։ Տարածված են ծովերի և օվկիանոսների ջրի մակերեսային շերտերում։ Որոշ տեղերում 1մ խորանարդ ջրում հանդիպում է 50 առանձնյակ։ Սրանք մանր, մի քանի մմ-ից մինչև 1-2սմ երկարությամբ պլանկտոնային, կիսաթափանցիկ կենդանիներ են։ Արտաքինից նման են ասցիդիաների թրթուրներին։ Զրկվել են հասուն փուլից, ձեռք են բերել թրթուրային փուլում բազմանալու ունակություն (նեոտենիա)։ Բազմանում են սեռական ճանապարհով։ Երբ նստում են հատակին, սկսում են առատ լորձ արտադրել և պատրաստում են տնակ (օրը մի քանի անգամ)։

## Սալպեր
Նույնպես փոքր, թափանցիկ, տակառաձև կենդանիներ են։ Հայտնի է 25 տեսակ, որոնք բնակվում են տաք ծովերի ջրի վերին շերտի 200-300մ (երբեմն 2-3կմ) խորություններում։ Մկաններն օղակաձև են, շարժվում են հրթիռային ձևով։ ՀերմաՖրոդիտ են, բազմանում են սեռական և անսեռ ճանապարհով։

Դասն ընդգրկում է երկու կարգ՝
* Իսկական սալպեր, ընդգրկում է միայնակ և գաղութային տեսակներ
* Տակառիկաձևեր, որոնց գաղութները պոլիմորՖ են, բաղկացած են տարբեր ձևի առանձնյակներից։

## Ասցիդիաներ
Հասուն վիճակում նստակյաց են, չափերը մի քանի սմ-ից մինչև 50 սմ։ Հիմնականում նարնջագույն են, նման են երկբերան շշի։ Վերին անցքը կոչվում է բերան, իսկ մյուսը՝ կոյանոց։ Բերանին հաջորդում է կլանը, որը լայն է, ունի էնդոստիլ։ Կլանի վրա կան բազմաթիվ անցքեր՝ ստիգմաներ։ Այդ անցքերով սնունդը գնում է բերան, իսկ վերին մասով շարժվում է դեպի ստամոքս։ Աղիքը բացվում է կոյանոցային սիֆոնով։

Արյունատար համակարգը բաց է, ունեն սիրտ, որը գտնվում է սրտապարկում։ Նյարդային համակարգը ներկայացված է մեկ հանգույցով, որը գտնվում է սիֆոնների միջև։ Բազմանում են և՛ սեռական ճանապարհով, և՛ բողբոջմամբ։ Թրթուրները շարժուն են, երկարաձգված, ունեն պոչ։ Քորդան ձգվում է նաև գլխային հատվածով։ Զարգանում է նյարդային համակարգը։ Երբ թրթուրը փոքր է լինում, հիմնադրվում է փոքրիկ նյարդային մեդուլյար թիթեղիկը, որը կամաց-կամաց երկարում է և ծալվում՝ առաջացնելով նևրոպոր։ Առջևի մասում ձևավորվում է աչիկը՝ ստատոցիստը։ Թրթուրի կյանքը մի քանի ժամ է։ Առջևի մասով ամրանում է, կարճանում, իսկ բերանը և հետանցքը տեղափոխվում են վեր և ծածկվում թաղանթով՝ պարեգոտով և այդպես էլ մնում։

## Գրականություն
* Ս.Պ. Նաումով, «Ողնաշարավորների կենդանաբանություն» I և II մաս, Երևան, 1956։

Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Պարեգոտավորների կամ թրթուրաքորդավորների ենթատիպ
Միխայիլ Շեմյակին (քիմիկոս)

**Միխայիլ Միխայլովիչ Շեմյակին** (, ), սովետական քիմիկոս-օրգանիկ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1958 թ.)։ Կենսա-օրգանական քիմիայի հիմնադիրներից է, ԽՍՀՄ ԳԱ նախագահության անդամ (1963 թ.), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969 թ.)։ ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1930 թ.)։ Եղել է (1950—1970 թթ. ԽՍՀՄ ԳԱ բնական միացությունների քիմիայի (1974 թվականից՝ Շեմյակինի անվան կենսաօրգանական քիմիայի) ինստիտուտի կազմակերպիչը և առաջին տնօրենը։ Հիմնական գիտական աշխատանքները վերաբերում են տեսական օրգանական քիմիայի և բնական միացությունների քիմիայի հարցերին։ Պարզաբանել է մի շարք քիմիական ռեակցիաների մեխանիզմներ, մշակել (Ա․ Բրաունշտեյնի հետ համատեղ) պիրիդօքսալային ֆերմենտների ազդեցության ընդհանուր տեսությունը (1952 թ.), սինթեզել տետրացիկլին անտիբիոտիկը։ Եղել է արտասահմանյան բազմաթիվ գիտական ընկերությունների անդամ։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Նիկոլայ Շենգելայա

**Նիկոլայ Միխայիլի Շենգելյա** (), վրացի խորհրդային կինոռեժիսոր և սցենարիստ։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր գործիչ (1935 թվական)։

## Կենսագրություն

1924 թվականից աշխատել է կինոյում։ Առաջին ռեժիսորական աշխատանքը «Գյուլլի» (1927 թվական, Լ․ Պուշի հետ) ֆիլմն էր։ «Կադր և Ոսկե գույն հովիտ» կինոնկարից (1937 թվական), ռեժիսոր Նիկոլայ Շենգելյա- I Ш 1920-ական թվականների համր կինոյի լավագույն գործերից է Շենգելյաի «Էլիսո» (1928 թվական) ֆիլմը, որը պարզորոշ է դարձրել սովետական վրաց․ կինեմատոգրաֆիայի զարգացման նոր փուլի սկիզբը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Վրացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ