Արվիդ Յանսոնս

250px|մինի|Արվիդ Յանսոնսի և նրա կնոջ շիրիմները Սանկտ Պետերբուրգի Վոլկովյան գերեզմանատանը
**Արվիդ Յանսոնս ** (*Յանսոն*) (, ), լատվիացի խորհրդային դիրիժոր, ջութակահար, մանկավարժ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976), ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1951):

Անվանի դիրիժոր Մարիս Յանսոնսի հայրն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 10-ին (նոր տոմարով՝ հոկտեմբերի 23-ին, ըստ այլ աղբյուրների՝ հոկտեմբերի 24-ին), լատվիական Լիբավա (ներկայումս՝ Լիեպայա) քաղաքում։

1929—1935 թվականներին սովորել է Լիեպայայի Ժողովրդական կոնսերվատորիայի ջութակի դասարանում։ 1931 թվականից՝ Լիեպայայի օպերայի և ֆիլհարմոնիայի նվագախմբի ջութակահար։ 1940 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել որպես դիրիժոր՝ նվագավարելով Ֆ. Ռայմոնդի «Կապույտ դիմակ» օպերետը Լիեպայայի օպերային թատրոնում։

1940-1944 թվականներին սովորել է Ռիգայում՝ լատվիական կոնսերվատորիայում, ջութակի և կոմպոզիցիայի դասարաններում, միաժամանակ հանդես է եկել լատվիական ազգային օպերայում՝ որպես ջութակահար, ինչպես նաև հաճախել է Լեո Բլեխի նվագավարության պարապմունքներին։ 1944 թվականին դարձել է լատվիական օպերայի, 1946-ին՝ լատվիական ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր։

1952 թվականին տեղափոխվել է Լենինգրադ՝ անվանի դիրիժոր Եվգենի Մռավինսկու հրավերով, դարձել վերջինիս ասիստենտը, որոշ ժամանակ անց՝ Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորներից մեկը,իսկ 1964—1967 թվականներին՝ այդ նվագախմբի նաև ղեկավարը, նվագախումբ, որի հետ ելույթներ է ունեցել ոչ միայն ԽՍՀՄ-ում, այլև արտասահմանյան մի շարք երկրներում։ Հաճախ Արվիդ Յանսոնսին հրավիրել են նվագավարելու արտասահմանյան երկրների նվագախմբերի, մասնավորապես՝ Տոկիոյի նվագախմբի կատարումները։

1965 թվականից նա եռանդուն կերպով մանկավարժական գործունեություն է ծավալել, վարպետության դասեր տվել Գերմանիայում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում... 1965—1975 թվականներին ղեկավարել է դիրիժորական վարպետության միջազգային դասընթացները Վայմարում։ 1972—1984 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի անվան կոնսերվատորիայում՝ որպես օպերա-սիմֆոնիկ նվագավարության ամբիոնի վարիչ։

Նրա որդին՝ Մարիսը, նույնպես անվանի դիրիժոր է։

Արվիդ Յանսոնսը մահացել է 1984 թվականի նոյեմբերի 21-ին, Մանչեսթրում, համերգի ժամանակ՝ Հալլեի նվագախմբի կատարումներից մեկը նվագավարելիս ինֆարկտ ստանալու պատճառով։ Հուղարկավորվել է Լենինգրադի (Սանկտ-Պետերբուրգի) Վոլկովյան գերեզմանատանը։

## Ձայնագրությունների ընտրանի
**«Մելոդիա» (ԽՍՀՄ)**
* Անտոնին Դվորժակ։ Սիմֆոնիա No. 9  E minor ԽՍՀՄ սիմֆոնիկ նվագախումբ
* Ցեզար Ֆրանկ; Սիմֆոնիա D minor
* Ֆերենց Լիստ; սիմֆոնիկ պոեմ *Տասսո*, Լենինգրադի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ 
* Անդրեյ Պետրով։ սիմֆոնիկ պոեմ, Լենինգրադի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ 
* Պյոտր Չայկովսկի; սյուիտ No. 1 և սիմֆոնիա No. 3 Մոսկվայի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբ
* Մանուել դե Ֆալյա; El amor brujo  Իրինա Արխիպովայի հետ
**, Sweden**
* Հիլդինգ Ռոզենբերգ; Ջութակի No. 2 կոնցերտը, Ստոկհոլմ թագավորական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ

## Ռադիոարխիվներ
**BBC**
* Դմիտրի Շոստակովիչ։ No. 5 սիմֆոնիան, Չայկովսկու *[[Քնած գեղեցկուհին]]* բալետը (1971)
* Գուստավ Մալեր։ No. 5 սիմֆոնիան (1984, վերջին կատարումը, Բրիտանական գրադարանի ձայնագրությունների արխիվում

## Պարգևներ, կոչումներ
* Երիտասարդ դիրիժորների համամիութենական ստուգատես-մրցույթ (2-րդ մրցանակ, Լենինգրադ, 1946)
* Ստալինյան մրցանակ (երկրորդ աստիճանի) (1951) — Ա. Պ. Սկուլտեի «Ազատության սակտա» օպերայի նվագավարության համար
* Լատվիական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1950)
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1968)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (20.01.1983)
* երկու «Պատվո նշան» շքանշան (1946; 03.01.1956)
* մեդալներ
* Տոկիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի պատվավոր դիրիժոր (1958)
* Տոկիոյի արծաթե մեդալ (1964).

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *М. Янсонс*. Арвид Янсонс. — СПб., 1994
* Arnolds Klotiņš: Lemma *Jansons, Arvīds*, in: Oxford Music Online, Oxford : Oxford University Press
* Alexsei V. Vulʹfson: *Arvid Jansons : vospominanija o čeloveke i muzykante*. Sankt-Petersburg : Izdat. Kompozitor, 1994.
* Inga Reča: *Jansonu dzimta : Arvīds, Iraīda, Mariss, Ilona*. Riga : Likten̦stāsti, 1999.

## Արտաքին հղումներ
* Фотографии Янсонса

Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լատիշ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Լատիշ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Լատվիական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ջութակահարներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ