Ստաուտ (գարեջուր)

**Ստաուտ (****),** սև գարեջրի տեսակ, որը սովորաբար թթվում է տաք ջերմաստիճանում, ինչպես՝ չոր ստաուտը, Օութմիլ ստաուտը, Միլք ստաուտը և Իմփերիալ ստաուտը**:** Ստաուտը գարեջրի տեսակ է։

Գարեջրի համար «ստաուտ» բառի առաջին օգտագործումը կիրառվել է Էջերտոնի Մատյան փաստաթղթում 1677 թվականին, որտեղ խոսվում էր դրա թնդությունից։ Բեռնակիրները գարեջուրը պատրաստում էին տարբեր թնդությամբ, իսկ ավելի ուժեղ տեսակները կոչվում էին «ստաուտ պորտերներ»: Ստաուտի և Պորտերի պատմությունն ու զարգացում միահյուսված են։

## Պատմություն
մինի|Բեմիշի գովազդ, 1919 թ
Պորտերը ծնունդ է առել Անգլիայի մայրաքաղաք Լոնդոնում, 1720-ականների սկզբներին։ Այս գարեջուրը մեծ տարածում գտավ քաղաքում, հատկապես բեռնակիրների շրջանում (անգլ․ stouts, այստեղից էլ նրա անվանումը). այն թունդ էր, ավելի երկար էր թթվում, քան մյուս գարեջուրները, զգալիորեն ավելի էժան էր և այնքան էլ հեշտ չէր փչանում շոգից։ Մի քանի տասնամյակների ընթացքում Լոնդոնի գարեջրի գործարանները հասան աննախադեպ հաջողությունների։ Մեծ քանակությամբ արտահանվել է Իռլանդիա, իսկ 1776 թվականին Արթուր Գիննեսսը սկսել է այն պատրաստել իր Սենթ Ջեյմսիս Գեյթ գարեջրի գործարանում։ 19-րդ դարում գարեջուրը ձեռք բերեց իր ծանոթ սև գույնը սև արտոնագրային ածիկի օգտագործմամբ և սկսեց ունենալ ավելի թունդ համ։աջից|մինի|280x280փքս|Դաբլ օութ մալթ ստաուտStout ածականն ի սկզբանե նշանակում էր «հպարտ» կամ «քաջ», սակայն 14-րդ դարից հետո այն ստացավ «ուժեղ» նշանակությունը։ Stout բառի առաջին հայտնի օգտագործումը գարեջրի առնչությամբ հայտնաբերվել է 1677 թվականին Էջերտոնի մատյան փաստաթղթում, որտեղ ստաուտ գարեջուրն օգտագործվել է թունդ գարեջրի համար։ 18-րդ դարում, ստաուտ պորտեր տերմինը կիրառվում էր պորտերի ավելի ուժեղ տարբերակների համար։ Այն ժամանակ, ստաուտ բառը դեռ նշանակում էր «ուժեղ» և կարող էր վերաբերել ցանկացած տեսակի գարեջրի, քանի դեռ այն թունդ էր. օրինակ, Մեծ Բրիտանիայում հնարավոր էր գտնել «ստաուտ փեյլ էյլ»։ Հետագայում ստաուտ բառն ասոցացվում է բացառապես պորտերի հետ՝ դառնալով սև գարեջրի հոմանիշ։

Պորտերի հսկայական հայտնիության պատճառով գարեջրագործները դրանք պատրաստում էին տարբեր թնդությամբ: Բարձր թնդությամբ գարեջուրները կոչվում էին Ստաուտ Պորտերներ: Դեռևս բանավեճ կա այն մասին, թե արդյոք ստաուտը պետք է դիտարկվի որպես առանձին ոճ պորտերից: Սովորաբար միակ որոշիչ գործոնը թնդությունն է։

Սննդարար և քաղցր միլք ստաուտը մեծ տարածում գտավ Բրիտանիայում Առաջին համաշխարհային պատերազմին հաջորդած տարիներին, չնայած իր հայտնիությանը 20-րդ դարի վերջում այն անկում ապրեց, բացառությամբ որոշ տեղական շրջանների, ինչպիսին է Գլազգոն, որտեղ Սվիթհարթ Ստաուտը հայտնի էր:

Գարեջրի մասին գրող Մայքլ Ջեքսոնը 1970-ականներին գրել է ստաուտի և պորտերի մասին, սակայն 1980-ականների կեսերին «*[[What's Brewing|What's Brewing»]]*-ի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ Մեծ Բրիտանիայում և Նորմանդյան կղզիներում գարեջուր էին պատրաստում ընդամենը 29 գարեջրի գործարաններ, որոնք հիմնականում արտադրում էին միլք ստաուտ: 21-րդ դարում ստաուտը կրկին հայտնիություն է ստանում նոր սերնդի գարեջուր սիրողների շրջանում՝ շնորհիվ զարգացող արհեստագործական և տարածաշրջանային գարեջրի գործարանների նոր արտադրանքի։

## Միլք ստաուտ
մինի|200x200փքս|Քասըլ Միլք Ստաուտ հարավաֆրիկյան գարեջրի գործարաններից
*Միլք ստաուտը* (նաև Սվիթ ստաուտ կամ Քրիմ ստաուտ) գարեջուր է, որը պարունակում է կաթնաշաքար՝ կաթից ստացած շաքար։ Քանի որ գարեջրի թթխմորը չի կարող թթվեցնել կաթնաշաքքարը, այն գարեջրին հաղորդում է քաղցրություն և զգալիություն։

Պատմականորեն Միլք ստաուտը համարվում էր սննդարար և խորհուրդ էր տրվում կրծքով կերակրող մայրերին, քանի որ այն օգնում էր մեծացնել կաթի արտադրությունը։ Միլք ստաուտի նախաձևային գոյատևած օրինակը «Mackeson's»-ն է, որի սկզբնական արտադրողները պնդում էին, որ «յուրաքանչյուր պինտա պարունակում է էներգիայի ածխաջրեր, որը համարժեք է 284 մլ մաքուր կաթին:» Այս ոճը հազվագյուտ էր, մինչև այն նորից կյանքի կոչվեց արհեստագործական գարեջրի գործարանների կողմից 21-րդ դարում:

Հայտնի օրինակներից են Բրիսթոլ Բիըր Ֆեքթորի Միլք Ստաուտը, Լեֆթ Հենդ Միլք Ստաուտը և Լանկաստեր Միլք Ստաուտը։

1944 թվականին Նյուքասլ ապոն Թայնում Միլք ստաուտի մոլորեցնող պիտակավորման պատճառով դատական գործ հարուցվեց՝ համաձայն 1938 թվականի «Սննդի և դեղերի մասին» օրենքի։

## Այրիշ ստաուտ
Երբ 20-րդ դարի սկզբին Բրիտանիայում գերակշռող դարձավ քաղցր ստաուտը, ոչ քաղցր կամ ստանդարտ ստաուտները հիմնականում շարունակեցին արտադրվել Իռլանդիայում։ Քանի որ ստանդարտ ստաուտը ավելի չոր համ ուներ, քան անգլիական և ամերիկյան քաղցր ստաուտները, այն սկսեց կոչվել Դրայ ստաուտ կամ Այրիշ ստաուտ՝ այն տարբերելու համար կաթնաշաքար կամ վարսակի ալյուր ավելացված ստաուտներից։ Սա է այն տեսակը, որը մարդկանց մեծամասնությունն ընկալում է որպես դասական ստաուտ։ Աշխարհում ամենաշատ վաճառվող ստաուտները Գիննեսսի կողմից արտադրված Այրիշ ստաուտներն են (այժմ այն պատկանում է Diageo-ին), որոնք արտադրվում են Սենթ Ջեյմսիս Գեյթ գարեջրի գործարանում (նաև հայտնի որպես Գիննեսսի գարեջրի գործարան) Դուբլինում։ Այրիշ չոր ստաուտի այլ օրինակներ են Մըրֆիսը և Բեմիշը, որն այժմ պատկանում է «Հեյնիկեն»-ին։ Ոչ պետական իռլանդական արհեստագործական գարեջրագործական գործարանները նաև արտադրում են տեղական Այրիշ ստաուտներ՝ հաճախ դրանք ներառելով իրենց հիմնական տեսականու մեջ: Դրաֆթ Այրիշ Ստաուտը սովորաբար մատուցվում է ազոտի պրոպելենտով, գարեջրի մեծ մասում օգտագործվող ածխածնի երկօքսիդի հետ միասին՝ հաստ շերով, կայուն փրփուր ստեղծելու համար։ Որոշ շշալցված շշեր պարունակում են հատուկ սարք, որը կոչվում է «վիջեթ», որը փաթեթի ներսում ներարկում է գարեջուրը ազոտով՝ կրկնելով տակառի տարբերակի ազդեցությունը։

### Այրիշ ստաուտի պատկերասրահ

Պատկեր:Guinness_7686a.jpg|Դրաֆթ Գիննեսս
Պատկեր:HK_drink_SW_Parkn_shop_goods_Beer_dark_bottles_健力士_Guinness_Foreign_Extra_June-2013_(cropped).JPG|Գիննեսս Ֆորին Էքստրա
Պատկեր:Beamish_Genuine_Irish_Stout.jpg|Բեմիշ Ջենյուին Այրիշ Ստաուտ
Պատկեր:Murphy's_Irish_Stout_(cropped)_(cropped).jpg|Մըրֆիս Այրիշ Ստաուտ


## Պորտեր
Պատմականորեն տարբերություն չկար ստաուտի և պորտերի միջև, թեև գարեջրագործները երբեմն օգտագործում էին «extra», «double» և «sout» բառերը՝ տարբերելու իրենց գարեջրի թնդությունը։ Ստաուտ տերմինը սկզբնապես օգտագործվում էր պորտերների  համար, որն ավելի թունդ էր, քան նույն գարեջրի գործարանի մյուս պորտերները:։

## Օութմիլ Ստաուտ
մինի|160x160փքս|Օութմիլք Ստաուտ Մենդոսինո Բրուինգ ընկերությունից, 1983 թվականին հիմնված արհեստագործական գարեջրագործարան
*Օութմիլ ստաուտը գարեջրի պատրաստման ընթացքում վարսակի ավելացմամբ ստաուտ է, որը սովորաբար չի գերազանցում ալկոհոլի 30%-ը*։

Թեև գարեջրում վարսակի մեծ տեսակարար կշիռը կարող է հանգեցնել դառը կամ կտրուկ համի, վարսակը Եվրոպայում  միջնադարյան ժամանակաշրջանում էլեյի տարածված բաղադրիչ էր, և ալկոհոլի մինչև 35% չափաբաժինները նորմա էին: Թեև Եվրոպայի որոշ շրջաններ, օրինակ՝ Նորվեգիան, հավատարիմ էին վարսակի օգտագործմանը գարեջրագործության մեջ մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, այդ կիրառությունը հիմնականում անհետացել էր 16-րդ դարում, այնքան, որ 1513 թվականին Թյուդոր նավաստիները հրաժարվեցին խմել իրենց առաջարկվող վարսակի գարեջուրը՝ դրա դառը համի պատճառով։

Վարսակի օգտագործման նկատմամբ հետաքրքրությունը վերածնվեց 19-րդ դարի վերջին, երբ (ենթադրաբար) վերականգնող, սննդարար և բուժիչ գարեջուրները, ինչպիսին է Միլք Ստաուտը, տարածված դարձան՝ վարսակի ալյուրի առողջարար հատկությունների շնորհիվ։ Մակլեյ օֆ Ալլոան թողարկեց Օրիջինալ Օութմալթ Ստաուտը 1895 թվականին, որն օգտագործում էր 70% «վարսակի ածիկ», և նաև 1909 թվականին՝ 63/- Օութմիլ Ստաուտ, որը պարունակում էր 30% «մանրացված (շիլա) վարսակի ալյուր»։

20-րդ դարում Օութմիլ Ստաուտներից շատերը պարունակում էին միայն նվազագույն քանակությամբ վարսակ: Օրինակ, 1936 թվականին Բարքլեյ Փերկինս Օութմալթ Ստաուտն օգտագործում էր միայն 0,5% վարսակ։ Քանի որ Օութմիլք Ստաուտը պատրաստվում էր պարտի-գայլ ոճով՝ Պորտերի և Ստաուտի հետ միասին, երկու գարեջուրներն էլ պարունակում էին նույն քանակությամբ վարսակ: (Պարտի-գայլը գարեջրի պատրաստման գործընթաց է, որի ընթացքում քաղցրահյութը ստանում են մեկ անգամյա խյուսից՝ այն առանձին-առանձին լվանալով։ Նույն բաղադրիչներից՝ յուրաքանչյուր հաջորդող լվացումից հետո համաչափորեն ստանում են ավելի նոսրացված և ցածր խտության քաղցրահյութ։ Արդյունքում, յուրաքանչյուր քաղցրահյութ եփում և խմորում են՝ նույն բաղադրիչներից տարբեր թնդության գարեջուր ստանալու համար) Անվանումը կարծես ավելի շատ մարկետինգային հնարք էր, քան որևէ այլ բան:  1920-30-ական թվականներին Վայթբրեդ Լոնդոն Ստաուտն ու Օութմիլ Ստաուտը նույնն էին, պարզապես շշալցումը տարբեր էր։ Վայթբրեդի օգտագործած վարսակի քանակը նվազագույն էր՝ մոտ 0.5%։ Այսքան քիչ վարսակ օգտագործելով՝ այն կարող էր միայն փոքր ազդեցություն ունենալ գարեջուրների համի կամ տեկստուրայի վրա։

Շատ գարեջրագործարաններ շարունակեցին պատրաստել Օութմիլ ստաուտ մինչև 1950-ական թվականները, այդ թվում Բրիքվուդսը Պորտսմութում, Մեթթյու Բրաունը Բլաքբըրնում և Աշերսը Թրոուբրիջում։ Վարսակի ալյուրն այլևս ոչ մի տեղ չէր արտադրվում, երբ Մայքլ Ջեքսոնը իր «Գարեջրի համաշխարհային ուղեցույց» (1977) գրքում հիշատակեց չգործող Էլդրիջ Պապ Օութ Մալթ Ստաուտը։ Այնուամենայնիվ, Մերչանտ դու Վինի հիմնադիր Չարլզ Ֆինկելը հետաքրքրվեց և հանձնարարեց Սամուել Սմիթին ստեղծել իր տարբերակը: Սամուել Սմիթի Օութմիլ Ստաուտը դարձավ այլ գարեջրագործարանների տարբերակների համար նախատիպ։

Օութմիլ Ստաուտները սովորաբար չեն ունենում հատուկ վարսակի համ։  Օութմիլ Ստաուտների փափկությունը գալիս է վարսակի օգտագործման արդյունքում ստացված սպիտակուցների, լիպիդների (ներառյալ ճարպեր և մոմեր) և խեժերի բարձր մակարդակից։ Խեժերը մեծացնում են մածուցիկությունը և խտությունը՝ ավելացնելով փափկության զգացողությունը։

## Օիստեր Ստաուտ
աջից|մինի|195x195փքս|Մարստոնս Օիստեր Ստաուտ
Ոստրեները(անգլ․ oysters) երկար ժամանակ կապ են ունեցել ստաուտների հետ: Երբ 18-րդ դարում ոստրեները սկսեցին զարգանալ, դրանք համարվում էին սովորական կերակուր է, որը հաճախ մատուցվում էր գարեջրատներում և պանդոկներում: 20-րդ դարում ոստրեների պաշարները սկսեցին պակասել, իսկ Ստաուտները իրենց տեղը զիջեցին փեյլ էյլերին։ Էռնեստ Բարնսը մտածեց ոստրեները ստաուտի հետ համատեղելու գաղափարի մասին՝  օգտագործելով  Նոր Զելանդիայի Բլաֆֆ քաղաքում գտնվող  Thyrodone Development Ltd-ի կողմից արտադրված ոստրեների խտանյութը, որտեղ նա աշխատում էր որպես գործարանի տնօրեն: Գարեջուրն առաջին անգամ վաճառվել է Դունեդին գարեջրի գործարան ընկերության կողմից Նոր Զելանդիայում 1938 թվականին, իսկ հաջորդ տարի Լոնդոնում (Մեծ Բրիտանիա) Hammerton Brewery ընկերությունը սկսել է արտադրել այն նույն բանաձևով Հեմմերտոն գարեջրի գործարանը վերահիմնադրվել է 2014 թվականին և նորից սկսել արտադրել Օիստեր Ստաուտ գարեջուրը։

Ժամանակակից Օիստեր Ստաուտները կարելի է պատրաստել տակառի մեջ՝ մի քանի ոստրեների հավելմամբ, այդ իսկ պատճառով գարեջրի գործարաններից մեկը՝ Դուբլինի Պորտերհաուս գարեջրի գործարանին, զգուշացրել է, որ իր մրցանակակիր Օիստեր Ստաուտը բուսակերների համար չէ։ Մյուսները, ինչպիսին է Մարստոնս Օիստեր Ստաուտը, օգտագործում են անվանումը՝ ակնարկելով, որ գարեջուրը հիանալի կերպով զուգորդվում է ոստրեների հետ:

## Չոքոլիթ Ստաուտ
*[[Չոքոլիթ Ստաուտ]]ն այն անունն է, որը գարեջրագործները երբեմն օգտագործում են՝ նշելու Ստաուտի նկատելի մուգ շոկոլադի բույրը, անուշաբույր ածիկի, հատկապես շոկոլադե ածիկի բույրը, որը բովել կամ վառել են շոկոլադի գույն ստանալու համար: Երբեմն, ինչպես [[Մուսկոկա Բրյուերիս Դաբլ Չոքոլիթ Կրանբերրի Ստաուտ]]ի և [[Ռոգ Բրյուերիս Չոքոլիթ Ստաուտ]]ի դեպքում, գարեջուրը նույնպես պատրաստում են փոքր քանակությամբ շոկոլադի, շոկոլադի բուրավետչի կամ կակաոյի սերմերի ավելացմամբ*։

## Իմփերիալ Ստաուտ
աջից|մինի|173x173փքս|Վորթինգտոն Իմփերիալ Ստաուտի գովազդ
*[[Իմփերիալ Ստաուտ]]ն, որը նաև հայտնի է որպես [[Ռաշըն Իմփերիալ Ստաուտ]] (երբեմն կրճատ՝ RIS, Russian imperial stout ), ավելի թունդ է:* Այս ոճը ծագել է 18-րդ դարի Լոնդոնում և ստեղծվել է Թրեյլս Անկոր գարեջրի գործարանի կողմից, որպեսզի արտահանվեր ռուս կայսրուհի Եկատերինա II-ի պալատ։ 1781 թվականին գարեջրագործարանը փոխեց տնօրեններին, և գարեջուրը հայտնի դարձավ որպես Բարքլի Պերկինս Իմփերիալ Բրաուն Ստաուտ։ Այն ուղարկվել է Ռուսաստան Ալբերտ ֆոն Լե Կոկի կողմից, ով ստացել է ռուսական թագավորական մանդատ, ինչն էլ նրան թույլ է տվել օգտագործել «Իմփերիալ» անունը։ 1849-1986 թվականների պատմական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գարեջրի սկզբնական թանձրությունը տատանվում էր 1100-1107-ի սահմաններում, իսկ ալկոհոլի պարունակությունը կազմում էր մոտ 10%։ Այս պարամետրերը գրեթե անփոփոխ են մնացել ողջ ժամանակահատվածում։ 1856 թվականի բաղադրատոմսում նաև նշվում է, որ գարեջուրը տակառում թթվում է 4,5 կգ թթխմորով: Երբ 1955 թվականին Քարիջը գնեց Բարքլիս գարեջրագործարանը, գարեջուրը վերանվանվեց Քարիջ Իմփերիալ Ռաշըն Ստաուտ և պարբերաբար արտադրվեց մինչև 1993 թվականը։ Բայց շշի կափարիչի վրա միշտ գրված է եղել «Barclay's»։

Կանադայում Իմփերիալ Ստաուտը սկզբում արտադրվել է Պրինց Ալբերտ քաղաքում՝ Ֆրից Սիքի կողմից, այնուհետև Մոլսոն գարեջրի գործարանի կողմից՝ 1958 թվականին այն գնելուց հետո։ Դանիայի Վիբրո գարեջրի գործարանը թողարկեց իր 8,2% Իմփերիալ Ստաուտը 1930 թվականին։ ԱՄՆ-ում առաջին գարեջրի գործարանը, որը արտադրեց Իմփերիալ Ստաուտ, Բերտ Գրանտի Յակիմա գարեջրի գործարանն էր։

Իմփերիալ Ստաուտներն ունեն բարձր ալկոհոլի պարունակություն, սովորաբար ավելի քան 9%, և գարեջրի ամենասև տեսակներից են: Սամուել Սմիթը արտադրեց իր տարբերակը ԱՄՆ արտահանման համար 1980-ականների սկզբին, և այսօր Իմփերիալ Ստաուտը ամենահայտնի գարեջրի տեսակներից մեկն է ամերիկյան արհեստագործական գարեջրագործների շրջանում։ Այս ոճի ամերիկյան մեկնաբանությունները հաճախ ներառում են այնպիսի բաղադրիչներ, ինչպիսիք են վանիլի հատիկները, աղացած չիլի պղպեղը, թխկու օշարակը, սուրճը և մարշմելոուն: Նրանցից շատերը հնեցվում են բուրբոնի տակառներում՝ հավելյալ համային շերտեր ավելացնելու համար։ «Իմփերիալ» բառն այժմ հաճախ ավելացվում է գարեջրի այլ ոճերի մեջ՝ նշելու դրանց ավելի թունդ տարբերակը, ինչպիսիք են Իմփերիալ Ինդիան փեյլ էյլը, Իմփերիալ Պիլսները և այլն։

Նմանատիպ մեկ այլ գարեջուր՝ Բալթիկ Պորտերը, առաջացել է Բալթյան տարածաշրջանում 19-րդ դարում։ Բրիտանիայից ներկրված Իմփերիալ Ստաուտները վերստեղծվել են տեղում՝ օգտագործելով տեղական բաղադրիչներ և գարեջրագործության ավանդույթներ։

### Իմփերիալ Ստաուտի պատկերասրահ

Պատկեր:ImperialStout.jpg|Քարիջ Իմփերիալ Ռաշըն Ստաուտ
Պատկեր:Samuelsmithstout.JPG|Սամուել Սմիթի Իմփերիալ Ստաուտ
Պատկեր:Founders_Kentucky_Breakfast_Stout.jpg|Ֆաունդերս Կենտակի Բրեյքֆըստ Ստաուտ
Պատկեր:Great_Divide_Chocolate_Oak_Aged_Yeti.jpg|Գրեյթ Դիվայդ Օուկ Էյջդ Յետի
Պատկեր:Three-Floyds-Dark-Lord-02.jpg|Թրի Ֆլոյդս Դարք Լորդ
Պատկեր:North_Coast_Old_Rasputin_XII.jpg|Նորթ Քոսթ Ռասպուտին 12
Պատկեր:Flickr_-_cyclonebill_-_Imperial_stout_(cropped).jpg|Կարլսբերգ Վիբրոյ Իմփերիալ Ստաուտ
Պատկեր:Sierra_Nevada_Narwhal.jpg|Սիերա Նեվադա Նարվհալ


## Փեստրի Ստաուտ
Փեստրի Ստաուտը քաղցր ստաուտի տեսակ է, որը պատրաստվում է տարբեր աղանդերի համերը ընդօրինակելու համար։ Շատ գարեջրի գործարաններ, որոնք արտադրում են Փեստրի Ստաուտներ, փորձարկում են այնպիսի համային տեսականի, ինչպիսիք են շոկոլադը, մարշմելոուն, թխկու օշարակը, վանիլը կամ մրգերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Անգլիական խոհանոց
Կատեգորիա:Գարեջուր
Կատեգորիա:Իռլանդական խոհանոց