C-ռեակտիվ սպիտակուց

**C-ռեակտիվ սպիտակուց**, օղակաձև պենտամեր սպիտակուց: 
Հայտնաբերվում է արյան պլազմայում, շրջանառվող կոնցենտրացիան բարձրանում է ի պատասխան բորբոքմանը։ Սուր փուլի սպիտակուց է, արտադրում են լյարդը, մակրոֆագերը և T-լիմֆոցիտները ինտերլեյկին-6-ի սեկրեցիային ի պատասխան։ C-ռեակտիվ սպիտակուցի ֆիզիոլոգիական դերն է մահացած կամ մահացող բջիջների (և որոշ տեսակի բակտերիաների) բջջաթաղանթի լիզոֆոսֆատիդիլխոլինի կապումը և C1q-ի միջոցով արյան կոմպլեմենտի համակարգը դասական ուղիով ակտիվացնելը։

C-ռեակտիվ սպիտակուցը սինթեզվում է լյարդում՝ ի պատասխան մակրոֆագերի, T-լիմֆոցիտների և ճարպային բջիջների՝ ադիպոցիտների արտադրած ցիտոկինների։ Այն պենտրաքսին սպիտակուցների ընտանիքից է և կապ չունի C-պեպտիդի (ինսուլին) կամ C սպիտակուցի (արյան մակարդում) հետ։ C-ռեակտիվ սպիտակուցը առաջին նույնականացված պատերն ճանաչող ընկալիչն է ():

## Պատմություն և ստուգաբանություն
Հայտնաբերել են Թիլլեթը և Ֆրենսիսը 1930 թվականին։ Սկզբում կարծել են, որ C-ռեակտիվ սպիտակուցի արտազատումը մշտապես ախտաբանական նշանակություն ունի, քանի որ դրա մակարդակը բարձրացած էր տարբեր հիվանդությունների, այդ թվում՝ քաղցկեղի ժամանակ։ Հետագայում, լյարդային սինթեզի հայտնաբերումը ցույց է տվել, որ այն օրգանիզմի սեփական սպիտակուց է։ Ի սկզբանե, C-ռեակտիվ սպիտակուցը հայտնաբերվում էր պատիճի ուռճեցման (quellung) ռեակցիայով։ Այսօր արդեն կիրառվում են ավելի ճշգրիտ մեթոդներ, որ օգտագործում են լույսի դինամիկ ցրումը՝ C-ռեակտիվ սպիտակուցի հանդեպ յուրահատուկ հակամարմինների հետ ռեակցիայից հետո։

C-ռեակտիվ սպիտակուցը այդպես է անվանվել, քանի որ առաջին անգամ հայտնաբերվել էր հիվանդների արյան շիճուկում սուր բորբոքման ժամանակ, որպես պնևմոկոկի բջջապատի պոլիսախարիդը (C-պոլիսախարիդ) կապող նյութ

## Գենետիկա և կառուցվածք
C-ռեակտիվ սպիտակուցը դասվում է պենտրաքսինների փոքր ընտանիքին (հայտնի նաև որպես կարճ պենտրաքսիններ)։ Նրանց գենով կոդավորված պոլիպեպտիդը բաղկացած է 224 ամինաթթվային մնացորդից։ Պոլիպեպտիդն իր ամբողջ երկարությամբ օրգանիզմում առկա չէ զգալի քանակությամբ ազդանշանային պեպտիդի պատճառով, որը հեռացվում է ազդանշանային պեպտիդազով՝ նախքան տրանսլյացիայի ավարտը։ Ամբողջական սպիտակուցը կազմված է հինգ մոնոմերներից և ունի մոտավորապես 120,000 Դա ընդհանուր զանգված։ Շիճուկում այն վերածվում է սկավառակաձև կայուն կառուցվածքով պենտամեր ձևի։

## Գործառույթ
C-ռեակտիվ սպիտակուցը կապվում է բակտերիաների (օրինակ՝ պնևմոկոկերի) բջջապատի մակերեսին էքսպրեսված ֆոսֆոխոլինին։ Այնուհետև ակտիվացնում է կոմպլեմենտի համակարգը՝ խթանելով մակրոֆագերիիրականացրած ֆագոցիտոզը, ինչը նպաստում է բորբոքման օջախից նեկրոզված ու ապոպտոզի ենթարկված բջիջների ու բակտերիաների վերացումը: Այս մեխանիզմով C-ռեակտիվ սպիտակուցը կապվում է նաև թթվածնաքաղցի և իշեմիայի ենթարկված բջիջների հետ, ինչը կարող է նպաստել հյուսվածքների ռեգեներացիայի ժամանակի երկարեցմանը: Այնուամենայնիվ, C-ռեակտիվ սպիտակուցի կապումը հանգեցնում է վնասված բջիջների վաղաժամ ոչնչացմանը՝ կանխելով հյուսվածքներում դրանց կուտակումը: CRP-ն կապվում է նաև Fc-գամմա IIa ընկալչի հետ, որի հետ կապվում են նաև IgG իզոտիպի հակամարմինները: Բացի այդ, CRP-ն ակտիվացնում է արյան կոմպլեմենտի համակարգը դասական ուղով՝ թողարկիչ բաղադրիչ C1q-ն կապելու միջոցով: Այսպիսով, C-ռեակտիվ սպիտակուցը ձևավորում է իմունային համալիրներ նույն կերպ, ինչպես IgG հակամարմինները:

Սուր փուլի պատասխանը սկսվում է մակրոֆագերի, ինչպես նաև ադիպոցիտների արտադրած ինտերլեյկին-6-ի (IL-6) խտության բարձրացման արդյունքում, ինչպես սուր, այնպես էլ քրոնիկական բորբոքային տարբեր վիճակների (բակտերիային, վիրուսային կամ սնկային հիվանդություններ, ռևմատիկ և այլ բորբոքային հիվանդություններ, չարորակ ուռուցքներ, հյուսվածքների վնասվածք և նեկրոզ): Այս բոլոր դեպքերում արտադրվում են տարբեր ցիտոկիններ, մասնավորապես ինտերլեյկին-6-ը, որ խթանում է լյարդում C-ռեակտիվ սպիտակուցի և ֆիբրինոգենի սինթեզը:

C-ռեակտիվ սպիտակուցը կապվելով միկրոօրգանիզմների ֆոսֆոխոլինին, իրականացնում է նաև մանրէների օփսոնիզացիա և խթանում ֆագոցիտոզը (օփսոնին-միջնորդավորված ֆագոցիտոզ), քանի որ մակրոֆագերը ունեն ընկալիչ C-ռեակտիվ սպիտակուցի համար: Սա կարևոր է բնածին իմունիտետի համար՝ որպես տարաբնույթ վարակների դեմ պայքարի վաղ պաշտպանական համակարգ:

## Պարունակությունը արյան շիճուկում
### Որոշման մեթոդներ
C-ռեակտիվ սպիտակուցի չափման դասական մեթոդներով այն հայտնաբերում է այն միայն 10-ից 1000 մգ/լ միջակայքի սահմաններում, մինչդեռ C-ռեակտիվ սպիտակուցի հայտնաբերման բարձր զգայունության մեթոդը (hs-CRP) թույլ է տալիս հայտնաբերել 0,5-ից 10 մգ/լ միջակայքում, և կարող է գնահատել սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկը, եթե ցուցանիշը գերազանցում է 3 մգ/լ-ը, մինչդեռ 1 մգ/լ-ից ցածր մակարդակը համարվում է ցածր ռիսկային։

C-ռեակտիվ սպիտակուցի չափման դասական մեթոդն ավելի արագ է և քիչ ծախսատար, քան hs-CRP-ն, և կարող է բավարար լինել որոշ դեպքերում, օրինակ՝ հեմոդիալիզ ստացող պացիենտների վարման։ CRP-ի որոշման իմունոանալիզի ներկայիս մեթոդներն ունեն նույնպիսի ճշգրտություն, ինչ նեֆելոմետրիայի միջոցով իրականացվող hs-CRP-ն, և կարող են փոխարինել վերջինիս՝ սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկի գնահատման համար։

### Նորմա
Առողջ մեծահասակների մոտ C-ռեակտիվ սպիտակուցի նորմալ խտությունը տատանվում է 0,8 մգ/լ-ից մինչև 3,0 մգ/լ միջակայքում։ Այնուամենայնիվ, որոշ առողջ մեծահասակների մոտ նկատվում է C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր մակարդակ՝ մինչև 10 մգ/լ։ Խտությունը աճում է նաև տարիքի հետ զուգահեռ, պայմանավորված հնարավոր ենթակլինիկական վիճակներով։ Բացի այդ, նկարագրված են խտության սեզոնային տատանումներ, ընդ որում՝ ամենաբարձր մակարդակը դիտվում է ձմռանը։ Ինտերլեյկին-1-ի, ինտերլեյկին-6-ի գենային պոլիմորֆիզմը և CRP գենի GT (գուանին-թիմին) կրկնությունները ազդում են CRP-ի խտության վրա՝ չառաջացնելով հիվանդություն։

### Սուր բորբոքում
Որևէ խթանիչի առկայության դեպքում C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակը կարող է աճել 10000 անգամ՝ 50 մկգ/լ-ից պակաս ցուցանիշից հասնելով ավելի քան 500 մգ/լ-ի: Դրա կոնցենտրացիան կարող է հասնել 5 մգ/լ-ի 6 ժամվա ընթացքում և առավելագույնին հասնել 48 ժամ անց: Պլազմայում C-ռեակտիվ սպիտակուցի կիսատրոհման պարբերությունը հաստատուն է բոլոր հիվանդագին վիճակների դեպքում և կազմում է 19 ժամ: Հետևաբար, միակ գործոնը, որն ազդում է արյան մեջ CRP-ի կոնցենտրացիայի վրա, դրա արտադրության արագությունն է, որն աճում է բորբոքման, վարակիչ հիվանդությունների, վնասվածքների, նեկրոզի, չարորակ ուռուցքների և ալերգիկ ռեակցիաների ժամանակ:

Բորբոքային այլ միջնորդանյութերը նույնպես կարող են նպաստել CRP-ի մակարդակի բարձրացմանը, օրինակ՝ տրանսֆորմացնող աճի գործոն β1-ը (TGF-β1) և ուռուցքի մեռուկացման գործոն ալֆան (TNF-α): Սուր բորբոքման դեպքում C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակը կարող է աճել մինչև 50-100 մգ/լ 4-6 ժամվա ընթացքում՝ թեթև կամ չափավոր բորբոքումների դեպքում, օրինակ՝ մաշկի վարակներըի, միզուղիների ինֆեկցիաների կամ բրոնխաբորբի: Ցուցանիշը կարող է կրկնապատկվել յուրաքանչյուր 8 ժամը մեկ և հասնել առավելագույնին վնասվածքից կամ բորբոքումից 36-50 ժամ անց: CRP-ի 100-500 մգ/լ խտությունը համարվում է բակտերիային վարակով պայմանավորված բորբոքման մարկեր: Բորբոքման մարումից հետո C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակն արագորեն նվազում է՝ համեմատաբար կարճ կիսատրոհման պարբերության պատճառով:

### Նյութափոխանակային բորբոքում
2-10 մգ/լ միջակայքում գտնվող C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակը ընդունված է համարել նյութափոխանակային բորբոքում, ինչը կարող է արտերիոսկլերոզի և տիպ 2 շաքարային դիաբետի պատճառ դառնալ։

## Կլինիկական նշանակություն
### Ախտորոշիչ կիրառում
C-ռեակտիվ սպիտակուցը բորբոքման մարկեր է: Նրա արտադրությունը նվազում է հիմնականում լյարդային անբավարարության դեպքում: Ինտերֆերոն-α-ն արգելակում է լյարդի բջիջներում C-ռեակտիվ սպիտակուցի արտադրությունը, ինչը կարող է բացատրել վիրուսային վարակների ժամանակ նրա համեմատաբար ցածր մակարդակը՝ բակտերիային վարակների համեմատ։

C-ռեակտիվ սպիտակուցի քանակի որոշումը և գրաֆիկական պատկերումը կարող են օգտակար լինել հիվանդության ընթացքը կամ բուժման արդյունավետությունը որոշելու համար: Հետազոտական նպատակներով հասանելի են ELISA և շառավղային իմունադիֆուզիայի մեթոդները, մինչդեռ կլինիկական պրակտիկայում օգտագործվում է իմունապղտորաչափությունը, իսկ hsCRP-ի դեպքում՝ սովորաբար կիրառվում է նեֆելոմետրիան։ Սիրտ-անոթային ռիսկի գնահատման համար սահմանված շեմային արժեքները ներառում են՝
* ցածր՝ hs-CRP 1.0 մինչև մգ/լ,
* նորմալ: 1.0-3.0 մգ/լ,
* բարձր: 3.0 մգ/լ և ավելի։

Նորմայի սահմանները տարիքի հետ բարձրանում են։ Ավելի բարձր մակարդակ հայտնաբերվում է հղիության ուշ շրջանում գտնվող կանանց մոտ, թեթև բորբոքման և վիրուսային վարակների (10-40 մգ/լ), ակտիվ բորբոքման և բակտերիային ինֆեկցիաների (40-200 մգ/լ), ինչպես նաև ծանր բակտերիային վարակների ու այրվածքների (>200 մգ/լ) դեպքում։

C-ռեակտիվ սպիտակուցի շեմքային ցուցանիշը, որ տարբերակում է բակտերիային հիվանդությունը ոչ բակտերիայինից, կարող է տատանվել՝ կախված այնպիսի ուղեկցող հիվանդությունների առկայությունից, ինչպիսիք են մալարիան, ՄԻԱՎ-ը և թերսնուցումը, ինչպես նաև հիվանդության դրսևորման փուլից։ Շտապ օգնության բաժանմունք դիմած և սեպսիսի կասկած ունեցող պացիենտների մոտ CRP/ալբումին հարաբերակցությունը, որը ցածր է 32-ից, ունի 89% բացասական կանխատեսելի արժեք սեպսիսը բացառելու համար։

C-ռեակտիվ սպիտակուցը հանդիսանում է սուր փուլի պատասխանի ավելի զգայուն և ճշգրիտ արտացոլում, քան էրիթրոցիտների նստեցման արագությունը։ Էրիթրոցիտների նստեցման արագությունը կարող է լինել նորմալ, երբ CRP-ն բարձր է։ Բուժմանն ի պատասխան՝ CRP-ն ավելի արագ է վերադառնում նորմալմակարդակի, քան էրիթրոցիտների նստեցման արագությունը։

### Սիրտ-անոթային հիվանդություն
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ C-ռեակտիվ սպիտակուցի ելակետային բարձր մակարդակ ունեցող պացիենտներն ունեն շաքարային դիաբետի, գերճնշման և սիրտ-անոթային հիվանդությունների զարգացման բարձր ռիսկ։ Ավելի քան 700 բուժքույրերի մասնակցությամբ իրականացված հետազոտությունը ցույց էր տվել, որ տրանս-ճարպերի սպառման ամենաբարձր կվարտիլում գտնվողների մոտ արյան մեջ CRP-ի մակարդակը 73%-ով ավելի բարձր էր, քան ամենացածր կվարտիլում գտնվողների մոտ։ Չնայած հետազոտողների մի խումբ նշել էր, որ C-ռեակտիվ սպիտակուցը կարող է լինել սիրտ-անոթային հիվանդությունների միայն չափավոր ռիսկի գործոն, այդ հետազոտությունը (հայտնի որպես Ռեյկյավիկի հետազոտություն) ուներ բազմաթիվ թերություններ։ Այլ հետազոտողներ ցույց են տվել, որ C ռեակտիվ սպիտակուցը կարող է սրել իշեմիկ նեկրոզը՝ կոմպլեմենտ-կախյալ եղանակով, և որ դրա պաշարումը կարող է լինել անվտանգ ու արդյունավետ բուժում սրտամկանի ինֆարկտի և իշեմիկ կաթվածի դեպքում․ սա ապացուցվել էր ինչպես կենդանական մոդելների վրա, այնպես էլ մարդկանց մոտ։

20 հետազոտությունների մետաանալիզը, որոնցում ներգրավված էր պսակային զարկերակային հիվանդություն ունեցող 1466 բուժառու, ցույց էր տվել, որ C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակը նվազել էր մարզումային միջամտություններից հետո։ Այդ հետազոտությունների համաձայն՝ մինչև մարզումներն սկսելը C-ռեակտիվ սպիտակուցի առավել բարձր կոնցենտրացիաները կամ լիպիդային պրոֆիլի ավելի վատ ցուցանիշները զուգակցվում են CRP-ի ավելի զգալի նվազման հետ։

Պարզաբանելու համար՝ արդյոք C-ռեակտիվ սպիտակուցը մարկեր է, թե աթերոգենեզի ակտիվ մասնակից, 2008 թվականին կատարված հետազոտությունը համեմատել է CRP-ի տարբեր գենետիկական տարբերակներ ունեցող մարդկանց։ Գենետիկական փոփոխականության պատճառով բարձր մակարդակի CRP ունեցող անձինք չունեին սիրտ-անոթային հիվանդությունների զարգացման ավելի բարձր ռիսկ՝ համեմատած նրանց հետ, որոնք ունեին CRP-ի նորմալ կամ ցածր մակարդակ։ 2011 թվականին հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ C ռեակտիվ սպիտակուցի քանակի նվազումը կարող է ասոցացված լինել լիպիդների կոնցենտրացիայի հետ՝ ցածր ճարպային և բարձր պոլիչհագեցած ճարպաթթուներ պարունակող դիետայի դեպքում։

### Պսակային զարկերակային հիվանդության ռիսկ
Զարկերակների վնասումը հետևանք է լեյկոցիտների միգրացիայի և անոթի պատում ընթացող բորբոքման։ C-ռեակտիվ սպիտակուցը բորբոքման ընդհանուր մարկեր է, ուստի այն կարող է օգտագործվել որպես սրտի հիվանդությունների ռիսկի ոչ յուրահատուկ ցուցանիշ, քանի որ բազմաթիվ գործոններ կարող են առաջացնել CRP-ի մակարդակի բարձրացում։ Այնուամենայնիվ, 2,4 մգ/լ-ից բարձր մակարդակը ասոցացված է պսակային զարկերակային հիվանդության կրկնակի բարձր ռիսկի հետ՝ համեմատած 1 մգ/լ-ից ցածր մակարդակի հետ։ Սակայն հետազոտվողների խումբը բաղկացած էր անկայուն ստենոկարդիայով պացիենտներից․ դեռևս անորոշ է՝ արդյոք բարձր CRP-ն ունի որևէ կանխատեսող արժեք բոլոր տարիքային խմբերի ընդհանուր բնակչության շրջանում։ Ներկայումս C-ռեակտիվ սպիտակուցը չի համարվում սիրտ-անոթային հիվանդությունների սկրինինգային թեստ միջին ռիսկային խմբի՝ ախտանիշներ չունեցող մեծահասակների համար։

Սրտաբանների Ամերիկյան ասոցիացիան և ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները սահմանել են ռիսկային խմբերը հետևյալ կերպ՝
* Ցածր ռիսկ: 1.0 մգ/լ և բարձր,
* Նորմա: 1.0-3.0 մգ/լ,
* Բարձր ռիսկ: 3.0 մգ/լ:
Սակայն hs-CRP-ն չպետք է օգտագործվի առանձին․ այն պետք է դիտարկվի խոլեսթերինի, ցածր խտության լիպոպրոտեինների, ճարպերի և գլյուկոզի բարձր մակարդակի հետ համակցված։ Ծխելը, գերճնշումը և շաքարային դիաբետը նույնպես բարձրացնում են սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկի մակարդակը։

### Ֆիբրոզ և բորբոքում
Սկլերոդերմիան, պոլիմիոզիտը և դերմատոմիոզիտը առաջացնում են C-ռեակտիվ սպիտակուցի թույլ պատասխան կամ ընդհանրապես չեն առաջացնում։ C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակը հակված է ցածր մնալ նաև համակարգային կարմիր գայլախտի ժամանակ՝ չնայած բորբոքային ակտիվությանը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ առկա է սերոզիտ կամ սինովիտ։ Սա կարող է բացատրվել ՀԿԳ-ի ժամանակ I տիպի ինտերֆերոնի բարձր մակարդակով, քանի որ այն (օրինակ՝ ինտերֆերոն ալֆան) արգելակում է լյարդում C-ռեակտիվ սպիտակուցի արտադրությունը։ CRP գենային պոլիմորֆիզմները, որոնք ասոցացված են CRP-ի ցածր մակարդակի հետ, նույնպես ավելի հաճախ են հանդիպում ՀԿԳ-ով պացիենտների մոտ՝ համեմատած ստուգիչ խմբի հետ։

C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակի բարձրացում՝ կլինիկորեն նշանակալի բորբոքման բացակայության դեպքում, կարող է դիտվել երիկամային անբավարարության ժամանակ։ CRP-ի մակարդակը աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկի գործոն է։ C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր կոնցենտրացիա ունեցող պացիենտներն ավելի հակված են կաթվածի, սրտամկանի ինֆարկտի և ծայրամասային զարկերակների հիվանդությունների զարգացմանը։ CRP-ի բարձր մակարդակ կարող է դիտվել նաև աղինքերի բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ, օրինակ՝ Կրոնի հիվանդության և խոցային կոլիտի։

C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր մակարդակը ասոցացված է *APOE* գենի (կոդավորում է ապոլիպոպրոտեին E-ն) Cys130Arg կետային մուտացիայի հետ, ինչը հնարավոր կապն է լիպիդային ցուցանիշների և բորբոքային մարկերների կարգավորման միջև։

### Քաղցկեղ
Բորբոքման դերը քաղցկեղի առաջացման հարցում դեռևս լիովին պարզաբանված չէ։ Որոշ օրգաններ քաղցկեղի զարգացման մեջ մեծ դեր ունի քրոնիկական բորբոքումը։ Չնայած, որ C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր մակարդակի և քաղցկեղի զարգացման ռիսկի միջև կապը հաստատված է, սակայն որևէ կապ չի հայտնաբերվել C-ռեակտիվ սպիտակուցի շրջանառվող մակարդակի վրա ազդող ժառանգական պոլիմորֆիզմների և քաղցկեղի ռիսկի միջև։

2004 թվականին իրականացված առաջահայաց կոհորտային հետազոտությունը, որն ուսումնասիրում էր կոլոռեկտալ քաղցկեղի ռիսկի կապը CRP-ի մակարդակի հետ, ցույց է տվել, որ քաղցկեղ ունեցող մարդկանց մոտ հայտնաբերվում են CRP-ի ավելի բարձր միջին կոնցենտրացիաներ, քան քաղցկեղ չունեցողների։ Հարկ է նշել, որ երկու խմբերում էլ CRP-ի միջին մակարդակը եղել էր այն միջակայքում, որ սովորաբար հանդիպում է առողջ մարդկանց մոտ։ Այնուամենայնիվ, այս տվյալները կարող են հուշել, որ թույլ բորբոքումը կարող է ասոցացված լինել կոլոռեկտալ քաղցկեղի ավելի ցածր ռիսկի հետ, ինչը հաստատում է նախկին հետազոտություններիի եզրակացությունները, որոնք ընդգծումէին, որ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները կարող են նվազեցնել կոլոռեկտալ ռիսկը։

### Քնի օբստրուկտիվ ապնոէ
C-ռեակտիվ սպիտակուցը համակարգային բորբոքման մարկեր է, որի կոնցենտրացիան բարձրանում է նաև քնի օբստրուկտիվ ապնոէի ժամանակ։ C-ռեակտիվ սպիտակուցի և ինտերլեյկին-6-ի մակարդակը զգալիորեն բարձրացած է ՔՕԱ-ով հիվանդների մոտ՝ համեմատած ճարպակալում ունեցող ստուգիչ խմբի հետ։ ՕՔԱ-ի դեպքում արյան պլազմայում C-ռեակտիվ սպիտակուցի ի սկզբանե ավելի բարձր կոնցենտրացիան աստիճանաբար աճում է՝ համապատասխանաբար ապնոէ-հիպոպնոէի ինդեքսի ծանրության աստիճանին զուգահեռ։ ՕՔԱ-ի բուժումը շնչուղիներում շարունակական դրական ճնշման ապահովման միջոցով զգալիորեն մեղմել էր ՕՔԱ-ի ազդեցությունը C-ռեակտիվ սպիտակուցի և ԻԼ-6-ի մակարդակի վրա։

### Ռևմատոիդ արթրիտ
Ռևմատոիդ արթրիտի համատեքստում C-ռեակտիվ սպիտակուցը հանդիսանում է սուր փուլի ռեակտանտներից մեկը, որի գնահատումը սահմանված է որպես ՌԱ-ի դասակարգման ACR/EULAR 2010 թվականի համատեղ չափանիշների մաս․ նորմայից շեղումները չափանիշների շրջանակում հաշվվում են որպես մեկ միավոր: C-ռեակտիվ սպիտակուցի ավելի բարձր մակարդակը ասոցացված է հիվանդության ավելի ծանր ընթացքի և ռենտգենաբանական հարաճման ավելի մեծ հավանականության հետ: Զեկուցվել էր, որ ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում հայտնաբերված հակամարմինները՝ *14-3-3η YWHAH* սպիտակուցի հետ միասին, լրացնում են CRP-ին՝ վերջերս սկսված բորբոքային պոլիարթրիտով հիվանդների կլինիկական և ռենտգենաբանական արդյունքները կանխատեսելու հարցում։ C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր մակարդակը կապված է տարածված այնպիսի ուղեկցող հիվանդությունների հետ, ինչպիսիք են սիրտ-անոթային հիվանդությունները, մետաբոլիկ համախտանիշը, շաքարային դիաբետը և թոքերի ինտերստիցիալ հիվանդությունը: Մեխանիզմի տեսանկյունից C-ռեակտիվ սպիտակուցը նաև ազդում է օստեոկլաստների ակտիվության վրա՝ հանգեցնելով ոսկրի ռեզորբցիայի, ինչպես նաև խթանում է *RANKL*-ի էքսպրեսիան ծայրամասային արյան մոնոցիտներում։

Նախկինում ենթադրվում էր, որ CRP գենի մոնոնուկլեոտիդային պոլիմորֆիզմները կարող են ազդել ռևմատոիդ արթրիտի ժամանակ C-ռեակտիվ սպիտակուցով պայմանավորված կլինիկական որոշումների կայացման վրա, օրինակ՝ DAS28-ի (ՌԱ-ի բորբոքային ակտիվության հիմնական չափանիշ) դեպքում: Վերջերս կատարված հետազոտությունը ցույց էր տվել, որ CRP-ի գենոտիպը և հապլոտիպը միայն չնչին չափով են կապված շիճուկային CRP-ի մակարդակների հետ և որևէ կապ չունեն DAS28 ցուցանիշի հետ: Հետևաբար, DAS28-ը, կարող է օգտագործվել կլինիկական որոշումների կայացման համար՝ առանց CRP գենի տարբերակների համար ուղղումներ կատարելու անհրաժեշտության:

### Վիրուսային ինֆեկցիաներ
Արյան մեջ C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր մակարդակն ավելի շատ նկատվում է H7N9 թռչնի գրիպով հիվանդ մարդկանց մոտ՝ համեմատած H1N1 գրիպով (առավել տարածված) հիվանդների հետ, ընդ որում՝ մեկ այլ վերլուծություն զեկուցել էր, որ H1N1 գրիպի ծանր ընթացքն ուղեկցվում է C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր մակարդակով։ 2020 թվականին Չինաստանի Ուհան քաղաքում COVID-19-ով վարակված մարդիկ նույնպես ունեին C-ռեակտիվ սպիտակուցի բարձր մակարդակ։

## Պատկերասրահ

 Image:C-reactive protein.png|C-ռեակտիվ սպիտակուց
 Image: 1lj7.jpg|C-ռեակտիվ սպիտակուց


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Inflammation, Heart Disease and Stroke: The Role of C-Reactive Protein (American Heart Association)
* CRP: analyte monograph - The Association for Clinical Biochemistry and Laboratory Medicine
* George Vrousgos, N.D. - Southern Cross University 

Կատեգորիա:Արյան սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Կատեգորիա:Իմունաբանություն
Կատեգորիա:Մարդու սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ այբբենական կարգով