Իգնաց Հայնրիխ ֆոն Վեսենբերգ

**Իգնաց Հայնրիխ Կառլ ֆոն Վեսենբերգ** (, ), 19-րդ դարի առաջին կեսի գերմանացի աստվածաբան, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ, 1801-1821 թվականներին եղել է Կոնստանցի եպիսկոպոսության գլխավոր վիկարիոս, կոադյուտոր (1814) և տեղապահ (1817)։ Մասնակցել է Վիեննայի 1814–15 թվականների կոնգրեսին, եղել է Բադենի Դասային ժողովի առաջին պալատի պատգամավոր (1833)։ Ավստրիացի նախարար Յոհան ֆոն Վեսենբերգի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Հոր՝ բարոն Ֆիլիպ Կառլ ֆոն Վեսենբերգի ղեկավարությամբ տանը գերազանց կրթություն ստանալով՝ Իգնաց Հայնրիխը 1790-1792 թվականներին սովորել է Աուգսբուրգի նախկին Հիսուսի միաբանության Սալվատորի ճիզվիտական գիմնազիայում, 1792-1797 թվականներին Դիլինգենի, Վյուրցբուրգի և Վիեննայի համալսարաններում ուսումնասիրել է փիլիսոփայություն, աստվածաբանություն և իրավունք, որտեղ նրա վրա  մեծ ազդեցություն է ունեցել Յոհան Միխայել Սայլերը։

Նրա հոգևորական կարիերան սկսվել է Հին ռեժիմի ակտիվ ճգնաժամի ժամանակաշրջանում՝ 1792 թվականին, երբ ընդգրկվել է Աուգսբուրգի և Կոնստանցի հոգևորական կապիտուլների կազմում: 1800 թվականին Կոնստանսի եպիսկոպոս Կարլ Թեոդոր ֆոն Դալբերգը, որը նախատեսել է թեմի իովսեպիստական բարեփոխում, նրան առաջարկել է գլխավոր առաջնորդական տեղապահի պաշտոնը: Վեսենբերգը կարողացել է ստանձնել իր պարտականությունները որպես գլխավոր առաջնորդական տեղապահ միայն 1801 թվականի վերջին 1802 թվականի սկզբին: Բացի այդ, 1801 թվականին Դալբերգը նրան նշանակել է Հելվետյան հանրապետությունում արտակարգ դեսպանորդ՝ Հյուսիսային Շվեյցարիայում գտնվող Կոնստանցի աթոռի շահերը պաշտպանելու նպատակով:

Որպես գլխավոր առաջնորդական տեղապահ՝ Վեսենբերգը նախագծել և իրականացրել է լայնածավալ հովվական ծրագիր՝ ուղղակիորեն կենտրոնանալով Սուրբ Գրքի տեքստի վրա, հաշվի առնելով ժողովրդական կրոնականության տարրերը և, ամենակարևորը, օգտագործելով գերմաներեն լեզուն՝ ձգտելով պատարագն ավելի հասկանալի և ծանոթ դարձնել սովորական ծխականներին։ Մեկ այլ կարևոր թեմա է եղել քահանաների կրթության որակական բարելավումը լուսավորության ոգով և տեղական ծխական համայնքների նյութական աջակցությունը, որի համար նա սերտորեն համագործակցել է Բադենի դքսության հետ։

Սակայն նրա ջանքերը բացասաբար են գնահատվել Շվեյցարիայում առաքելական նվիրակ Ֆաբրիցիո Սկեբերրաս Տեստաֆերատայի () կողմից, ինչը դարձել է Վեսենբերգի պապական ընտրախավի նկատմամբ անվստահության և թշնամական վերաբերմունքի պատճառներից մեկը, որը հետագայում խոչընդոտել է նրա եպիսկոպոսական պաշտոնում նշանակմանը: Դալբերգի անհաջող բանակցությունները Պիոս VII-ի հետ Փարիզում 1804 թվականին և «Եկեղեցական հարցերի վերաբերյալ համաձայնագիրը» () 1806 թվականին Լյուցեռն կանտոնի հետ ավարտվելուց հետո էլ ավելի են սրել իրավիճակը՝ հանգեցնելով բացահայտ հակամարտության: Որոշ չափով Դալբերգի հարկադրական համագործակցությունը Նապոլեոնի հետ, որը քիչ ըմբռնման է հանդիպել Գերմանիայում և կտրականապես մերժվել է պապի կողմից, կարծես թե վերջնականապես խափանել է Վեսենբերգի՝ թեմը գլխավորելու հույսերը, չնայած Բադենի կառավարության լիակատար աջակցությանը: Հենց այդ պայմաններում է, որ Վեսենբերգը 1812 թվականին ձեռնադրվել է քահանա:
մինի|Իգնաց Հենրիխ ֆոն Վեսենբերգի կիսանդրին Կոնստանցում
1814 թվականին Վիեննայի վեհաժողովում Վեսենբերգը, Դալբերգի հանձնարարությամբ, անհաջող փորձ է կատարել արմատավորել պապական գահին ենթակա գերմանացի պրիմատի գլխավորությամբ ինքնավար գերմանական ազգային եկեղեցու գաղափարը, որը կոշտ դիմադրության է արժանացել հիմնականում Հռոմի պապի և կարդինալների կոլեգիայի կողմից, ովքեր հույս են ունեցել, առնվազն, վերականգնել պատերազմից առաջ եղած ստատուս քվոն և կտրականապես չեն ցանկացել Եկեղեցում ինստիտուցիոնալ փոփոխություններ։

1814 թվականին Վեսենբերգը Գմբեթի մասնաճյուղի կողմից ընտրվել է Կոնստանցի թեմի հոգևորական կապիտուլ, տիտղոսակիր եպիսկոպոս, սակայն, որպես լուսավորության դարաշրջանի լիբերալ բարեփոխումների մարմնացում և Դալբերգի մտերիմ գործընկեր, նա չի ստացել (նույնիսկ պաշտոնական) պապական համաձայնություն։ Նույնիսկ Դալբերգի մահից հետո, ստանձնելով թեմի ղեկավարությունը և ստանալով մասնաճյուղի հաստատումը (և այդպիսով ընտրվելով եպիսկոպոս), նա չի ճանաչվել պապի կողմից։ Հռոմ շտապ կազմակերպված ուղևորությունը չի լուծել խնդիրը, քանի որ պապը նրան նույնիսկ ունկնդրություն  չի առաջարկել։ Չնայած դրան, Գերմանիա վերադառնալուց հետո Վեսենբերգին դիմավորել են որպես ազգային հերոս, որպես «երկրորդ Լյութեր», որը պաշտպանել է գերմանական շահերը Հռոմեական կուրիայի կամայական իրականացման դեմ։ Բադենի կառավարության աջակցությամբ, ի վերջո, նրան թույլ են տվել մնալ եպիսկոպոսության փաստացի ղեկավար, սակայն նրան չի տրամադրվել լիարժեք իրավական կարգավիճակ կանոնական իրավունքի համաձայն։

thumb|մինի|Գերմանիայի կաթոլիկ թեմերը «Provida Solersque» կոնդակի հրապարակումից առաջ և հետո

Վեսենբերգի բարեփոխումներին վերջ դնելու փորձով և նոր պետական սահմաններին համընկնող ազգային թեմեր ստեղծելու ցանկությամբ, 1821 թվականի օգոստոսի 16-ին Պիոս VII-ը հրապարակել է «Provida Solersque» կոնդակը, որը սահմանել է Գերմանիայում թեմերի սահմանները: Այն հայտարարել է Կոնստանցի եպիսկոպոսությունը լուծարված՝ միաժամանակ Ֆրայբուրգում ստեղծելով կենտրոնացած արքեպիսկոպոսություն, որը ներառել է Մայնցի, Ֆուլդայի, Լիմբուրգի և Ռոտենբուրգի եպիսկոպոսությունները: Վեսենբերգին որպես նոր արքեպիսկոպոս հաստատելու փորձը, ինչպես կանխատեսվել է, ձախողվել է՝ հանդիպելով Պիոս VII-ի բացարձակ մերժմանը: Դրա հետևանքով, Վեսենբերգը հեռացել է ակտիվ հասարակական կյանքից և դիմել գրական աշխատանքին և արվեստի գործերի հավաքածու կազմելուն: Միևնույն ժամանակ, նա շարունակել է պահպանել սերտ հարաբերություններ Բադենի դքսի և Կոնստանսի քաղաքային կառավարության հետ, իսկ 1833 թվականին դարձել է Բադենի Դասային ժողովի վերին պալատի անդամ:

Իգնաց Հայնրիխ ֆոն Վեսենբերգը մահացել է 1860 թվականի օգոստոսի 9-ին Կոնստանցում, թաղված է Կոնստանցի մայր տաճարում։

## Վեսենբերգի կերպարը 19-րդ դարի քաղաքական բանավեճերում
Նույնիսկ պաշտոնը թողնելուց հետո Վեսենբերգը շարունակել է մնալ 19-րդ դարի ամենավիճահարույց դեմքերից մեկը Գերմանիայում, մասնավորապես Հռոմեական ընտրախավի կողմից պապական աբսոլյուտիզմի միջնադարյան մոդելին վերադառնալու շարունակական փորձերի և Լուսավորության դարաշրջանի՝ որպես պատմության մեջ անհոգի և կործանարար ժամանակաշրջանի կոշտ քննադատության ֆոնին։ Այդ իմաստով, Վեսենբերգը, նույնիսկ իր կենդանության օրոք և հատկապես 1840-1870-ական թվականների քննարկումներում, դարձել է նշանակալի դեմք՝ թե՛ լիբերալ շրջանակների համար, առաջին հերթին՝ Հայնրիխ Զշոկեի, Կարլ ֆոն Ռոտեկի, Կարլ Միտերմայերի, Կարլ Հյուտլինի, Վալտեր Մյունցինգերի և Յոզեֆ Բեքի համար, ովքեր փորձել են համոզել Վեսենբերգին մասնակցել Ֆրանկֆուրտի նախախորհրդարանին, ուլտրամոնտանիստների համար, որոնք նրա մեջ տեսել են միայն արմատական ռացիոնալիստի և գրեթե սատանայի հանցակցի, որը ցանկացել է ոչնչացնել Եկեղեցին և երբեք չի հոգնում դատապարտել «Վեսենբերգի համակարգը» և «վեսենբերգիստներին»։ Նույնիսկ 20-րդ դարի սկզբին կաթոլիկ պատմաբան Կոնրադ Գրյոբերը, որը հետագայում զբաղեցրել է Մայսենի և Ֆրայբուրգի եպիսկոպոսական աթոռները, գրել է, որ Վեսենբերգը լիովին ծառայել է «այսպես կոչված լուսավորականությանը». աշխարհայացք, որն իր «կրոնա-բոլշևիկյան» ստեղծագործություններով Գերմանիայում նախապատրաստել է «եկեղեցու համար աշխարհիկ աղետ»։ Առաջին Վատիկանյան  ժողովը և պապական անսխալականության հռչակումը կրկին բորբոքել են վեճը և Վեսենբերգը Կոնստանցի և Բադենի հին կաթոլիկների կողմից սկսել է հիշվել որպես մի տեսակ նախորդ, չնայած Վեսենբերգն իր կենդանության օրոք, միշտ շեշտել է եկեղեցու միասնության կարևորությունը և դժվար թե համարձակվեր պառակտում կազմակերպել։ 1930-ականների կեսերին գրեթե մոռացված Վեսենբերգի կերպարը վերականգնվել է Երկրորդ Վատիկանյան  ժողովից հետո, որը «հաշտվել է արդիականության հետ»։ Միևնույն ժամանակ, նրա լայնածավալ գործնական նամակագրության ուսումնասիրությունը դուրս է եկել առաջին պլան՝ հաստատելով Վեսենբերգի՝ որպես Կոնստանցի թեմի առաջնորդական տեղապահի և տիտղոսակիր եպիսկոպոսի գործունեության առաջադեմ և բացառիկ բարեփոխական բնույթը։

## Վեսենբերգի ժառանգությունը Կոնստանսում
Կենդանության օրոք Վեսենբերգը ստեղծել է հսկայական գրադարան՝ բաղկացած մոտավորապես 20000 հատորից, որը նրա մահից հետո դարձել է Կոնստանց քաղաքի սեփականությունը: 2001 թվականից այն Կոնստանցի համալսարանի հետազոտական գրադարանի մաս է կազմում՝ ներկայացնելով 19-րդ դարի գրքերի արժեքավոր հավաքածու: Նկարների իր հավաքածուն Վեսենբերգը վաճառել է Բադենի դուքս Ֆրիդրիխին 20000 գուլդենով՝ պայմանով, որ այն մնա քաղաքում: Ներկայումս այս հավաքածուից մոտ 80 նկար գտնվում է Կոնստանցի Վեսենբերգի քաղաքային արվեստի պատկերասրահում (), որը տեղակայված է նրա տանը՝ նախկին տաճարի դիմաց:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Joseph Beck: Freiherr Ignaz Heinrich von Wessenberg. Sein Leben und Wirken. Zugleich ein Beitrag zur Geschichte der neueren Zeit. Auf der Grundlage handschriftlicher Aufzeichnungen Wessenbergs. Freiburg im Breisgau, Wagner, 1862 (2-е издание 1874)
* Karl-Heinz Braun: Wessenberg, Ignaz Heinrich von (1774—1860). In: Erwin Gatz (Hrsg.): Die Bischöfe der deutschsprachigen Länder 1785/1803 bis 1945. Berlin, Duncker & Humblot, 1983, S. 808—812. ([1]Текст онлайн в формате .pdf)
* Gröber Konrad: Heinrich Ignaz Freiherr von Wessenberg. In: Freiburger Diözesan-Archiv. Bd. 55/1927; S. 362—509, Bd. 56/1928, S. 294—435.
* Karl Hausberger: Wessenberg, Ignaz Heinrich Freiherr von. In: Manfred Heim (Hrsg.): Theologen, Ketzer, Heilige. Kleines Personenlexikon zur Kirchengeschichte. München, C.H. Beck, 2001, ISBN 3-406-47977-4, S. 398—399
* Karl Kühner: Ignatz Heinrich Freiherr von Wessenberg und seine Zeitgenossen. Lichtgestalten aus dem Katholizismus des 19. Jahrhunderts. Heidelberg, Hörning, 1897
* Erwin Keller: Die Konstanzer Liturgiereform unter Ignaz Heinrich von Wessenberg (= Freiburger Diözesan-Archiv, Bd. 85). Freiburg, Herder, 1965
* Klaus Oettinger: Freiherr Ignaz von Wessenberg. Zu seiner Geltungsgeschichte in der kirchlichen Öffentlichkeit. In: Schriften des Vereins für Geschichte des Bodensees und seiner Umgebung, 128 (2010), S. 119—137
* Manfred Weitlauff: Dalberg als Bischof von Konstanz und sein Konstanzer Generalvikar Ignaz Heinrich von Wessenberg. In: Hausberger, Karl (Hrg.): Carl von Dalberg. Der letzte geistliche Reichsfürst (= Schriftenreihe der Universität Regensburg; 22). Regensburg, Universitätsverlag, 1995, ISBN 3-930480-40-9, S. 35-58
* Klaus-Gunther Wesseling: Ignaz Heinrich von Wessenberg. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 13. Herzberg, Bautz, 1998, ISBN 3-88309-072-7, Sp. 976—988.

Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ