Էլիզաբեթ Ջ․ Ֆեյնլեր

**Էլիզաբեթ Ջոսելին «Ջեյք» Ֆեյնլեր** (,),  ամերիկացի ինֆորմացիոն գիտնական։ 1972 թվականից մինչև 1989 թվականը եղել է Ստենֆորդի հետազոտական ​​ինստիտուտի (*SRI International*) Ցանցային տեղեկատվական համակարգերի կենտրոնի տնօրեն։ Նրա խումբը ղեկավարում էր Ցանցային տեղեկատվական կենտրոնը *(NIC) ARPANET*-ի համար, քանի որ այն վերածվել է Պաշտպանության տվյալների ցանցի (*DDN*) և ինտերնետի։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Ֆեյնլերը ծնվել է 1931 թվականի մարտի 2-ին, Ուիլինգում, Արևմտյան Վիրջինիա։ 1954 թվականին նա ստացել է բակալավրի կոչում *West Liberty State College*-ից, որն առաջինն էր իր ընտանիքից, որը հաճախել է քոլեջ։

## Կարիերա
### Վաղ կարիերա
Ֆեյնլերը աշխատում էր կենսաքիմիայի դոկտորի կոչման համար Փուրդյուի համալսարանում, աշխատել է մեկ կամ երկու տարի՝ նախքան թեզը սկսելը։ Աշխատելով Քիմիական աբստրակտների ծառայությունում Կոլումբուսում, Օհայո նահանգում, նա աշխատել է որպես օգնական խմբագիր՝ աշխարհի քիմիական միացությունները ինդեքսավորելու հսկայական նախագծում։ Այնտեղ նա հետաքրքրվել է նման մեծ տվյալների հավաքագրումների ստեղծման մարտահրավերներով և այլևս չի վերադարձել կենսաքիմիա։ Փոխարենը, 1960 թվականին, նա տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա և միացել Ստենֆորդի հետազոտական ինստիտուտի (այժմ՝ *SRI International*) Տեղեկատվական հետազոտությունների բաժին, որտեղ աշխատել է «*Handbook of Psychopharmacology*» և « *Chemical Process Economics Handbook*» մշակելու վրա։

### ARPANET և NIC
Ֆեյնլերը ղեկավարել է *SRI*-ի գրադարանի Գրականության հետազոտությունների բաժինը, երբ 1972 թվականին Դագ Էնգելբարտը նրան հավաքագրեցին՝ միանալու իր Ավելացման հետազոտական ​​կենտրոնին (*ARC*), որը հովանավորվում էր ԱՄՆ Պաշտպանության առաջադեմ հետազոտական ​​նախագծի գործակալության (*DARPA*) տեղեկատվական մշակման տեխնիկայի գրասենյակի կողմից։ Նրա առաջին խնդիրն էր գրել ռեսուրսների ձեռնարկ՝ *ARPANET*-ի առաջին ցուցադրության համար Համակարգչային հաղորդակցության միջազգային համաժողովում։ Մինչև 1974 թվականը նա գլխավոր քննիչն է եղել՝ օգնելու պլանավորել և ղեկավարել նոր Ցանցային տեղեկատվական կենտրոնը *(NIC) ARPANET-*ի համար։

*NIC*-ը օգտատերերին տրամադրել է տեղեկատու ծառայություն (սկզբում հեռախոսով և ֆիզիկական փոստով), պահպանել և հրապարակել է մարդկանց գրացուցակ («սպիտակ էջեր»), ռեսուրսների ձեռնարկ («դեղին էջեր», ծառայությունների ցանկ) և արձանագրության ձեռնարկ. Այն բանից հետո, երբ Բոլթում գտնվող Ցանցային գործառնությունների կենտրոնը, Բերանեկը և Նյումանը նոր հոսթորդներ բերեցին ցանց, *NIC*-ը գրանցել է անուններ, տրամադրել մուտքի հսկողություն տերմինալների համար, աուդիտի հետքի և վճարումների վերաբերյալ տեղեկատվություն և բաշխել մեկնաբանությունների հարցումներ (*RFC*): Ֆեյնլերը, աշխատելով Սթիվ Կրոկերի, Ջոն Փոստելի, Ջոյս Ռեյնոլդսի և Ցանցային աշխատանքային խմբի (NWG) այլ անդամների հետ, մշակել է RFC-ները որպես տեխնիկական նշումների պաշտոնական փաթեթ՝ *ARPANET*-ի և հետագայում ինտերնետի համար։ *NIC*-ը տրամադրել է առցանց փաստաթղթերի առաջին հղումները՝ օգտագործելով *ARC*-ում մշակված *NLS Journal* համակարգը։ Էնգելբարտը շարունակել է առաջատար հետազոտությունները *ARC*-ում, մինչդեռ *NIC*-ը ծառայություն էր տրամադրում ցանցի բոլոր օգտվողներին։ Սա հանգեցրել է *NIC*-ի ստեղծմանը որպես առանձին նախագիծ Ֆեյնլերի ղեկավարությամբ։

*NWG*-ի և Ֆեյնլերի թիմը 1974-ին սահմանել է պարզ տեքստային ֆայլի ձևաչափ հյուրընկալողների անունների համար և մի քանի անգամ վերանայել ձևաչափը ցանցերի զարգացման ընթացքում։ Հյուրընկալող աղյուսակն ինքնին անընդհատ թարմացվել է գրեթե ամեն օր։ 1975 թվականին Պաշտպանական հաղորդակցության գործակալությունը (DCA) վերցրել է օպերատիվ վերահսկողությունը և աջակցությունը, և ժամանակի ընթացքում *ARPANET*-ը բաժանել հետազոտական ​​և ռազմական ցանցերի։ *DCA*-ն օգտագործել է *Defence Data Network* անվանումը՝ համակցությանը վերաբերելու համար, և NIC-ը ծառայել է որպես դրա տեղեկատվական կենտրոն։ Երբ էլեկտրոնային փոստը և Ֆայլերի փոխանցման արձանագրությունը (FTP) հասանելի են դարձել մոտ 1976 թվականին, NIC-ն օգտագործել է դրանք՝ ցանցի միջոցով օգտատերերին տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ 1977 թվականին Փոստելը տեղափոխվել է Տեղեկատվական գիտությունների ինստիտուտ, և RFC-ի խմբագրի և թվերի նշանակման գործառույթները տեղափոխվել են նրա հետ, մինչդեռ *NIC*-ը մնացել է *SRI*-ում։ Մինչև 1979 թվականը Ֆայնլերն ու նրա խումբը մշակել են անունների ծառայության ընդլայնման ուղիները։ 1982 թվականին Քեն Հարրենսթիենը և Վիկ Ուայթը նրա խմբում սահմանել են ինտերնետային արձանագրություն՝ մարդկանց առցանց գրացուցակ մուտք գործելու համար, որը կոչվում էր «*Whois»*: Ինտերնետի ընդլայնման հետ մեկտեղ, Դոմենների անունների համակարգը նախագծված էր աճը կարգավորելու համար՝ անվանակոչելու լիազորություն պատվիրակելով բաշխված անունների սերվերներին։ Նրա խումբը դարձել է համացանցի անվանակոչման ընդհանուր հեղինակությունը՝ մշակելով և կառավարելով .mil, .gov, .edu, .org և .com վերին մակարդակի տիրույթների անունների ռեեստրները։ Նույնիսկ վերին մակարդակի տիրույթների անունները, որոնք հիմնված են ընդհանուր կատեգորիաների վրա, ինչպիսին է .com-ը, եղել են NIC թիմի առաջարկները, որոնք հաստատվել են ինտերնետ մշակողների համայնքի կողմից։

### Ուշ կարիերա
Այն բանից հետո, երբ Ֆեյնլերը լքել է *SRI*-ն, 1989 թվականին, նա աշխատել է որպես ցանցի պահանջների մենեջեր և օգնել մշակել ուղեցույցներ *NASA Science Internet (NSI) NIC*-ի կառավարման համար NASA Ames հետազոտական ​​կենտրոնում։ Ֆեյնլերը վաղ շրջանի ինտերնետային թերթերի լայնածավալ հավաքածու է նվիրաբերել Կալիֆոռնիայի Մաունթին Վյու քաղաքի Համակարգչային պատմության թանգարանին և 1996 թվականին ՆԱՍԱ-ից թոշակի անցնելուց հետո աշխատել է թանգարանում որպես կամավոր՝ նյութը կազմակերպելու համար։ Նա հրապարակել է *NIC*-ի պատմությունը 2010 թվականին։ 2012 թվականին Ֆեյնլերը *Internet Society* կողմից ընդունվել է *Internet Hall of Fame*: 2013 թվականի հուլիսին նա ստացել է Ջոնաթան Բ. Փոստել ծառայության մրցանակը «Ինտերնետի վաղ զարգացման և կառավարման գործում ունեցած ներդրման համար՝ *ARPANET*-ի Ցանցային տեղեկատվական կենտրոնի *(NIC)* ղեկավարության միջոցով»։

**<big>Թոշակի անցնել</big>**

21-րդ դարի սկզբին Ֆեյնլերը ընդգրկվել էSRI Alumni Hall of Fame-ում։ Թոշակի անցնելիս նա մշտապես կամավոր է աշխատում Կալիֆոռնիայի Մաունթին Վյու քաղաքում գտնվող Համակարգչային պատմության թանգարանում։ Ֆեյնլերը նկարագրել է իր դերը CHM-ում.«Տարիների ընթացքում, ցանցային տեղեկատվական կենտրոնը (NIC) ինտերնետում վարելիս, ես հավաքեցի ինտերնետին վերաբերող մոտ 1500 դարակաշարային թղթեր։ Ներկայումս ես աշխատում եմ որպես կամավոր Մաունթին Վյուում գտնվող Համակարգչային պատմության թանգարանում՝ դրանք կազմակերպելու համար։ Ես գրում եմ նաև «Finding Aid»՝ օգնելու գիտնականներին, որոնք կարող են օգտագործել հավաքածուն։ Եթե ​​​​դուք չեք եղել թանգարանում, այն ունի արտեֆակտների, ցուցանմուշների և փաստաթղթերի հիանալի հավաքածու։

## Կեղծանուն
Ֆեյնլերը բացատրում է, թե ինչպես է ստացել իր մականունը՝ «Ջեյք». 
Երբ ես ծնվեցի, կեղծանունները տարածված էին։ Իմ իսկական անունը Էլիզաբեթ Ջոսելին Ֆեյնլեր է, և իմ ընտանիքը ցանկանում էր ինձ Բեթի Ջո անվանել՝ քրոջս՝ Մերի Լուի անվանը համապատասխանելու համար։ Այդ ժամանակ միայն երկուսն էին, որ քրոջս՝ Բեթի Ջոյի տարբերակը հնչում էր որպես «Baby Jake»: Միշտ ասում եմ՝ փառք Աստծո, որ «Baby»-ին գցեցին։

*Monster High* Ֆիլմում Ֆրենկի Սթայնն ասել է, որ իրենք ունեն «Լիզ անունով ինչ-որ տիկնոջ ուղեղի մի մասը, որը, ըստ երևույթին, հորինել է ինտերնետը»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Elizabeth Feinler's bibliography from dblp: Computer Science Bibliography
*"Internet History 1969", web pages, Computer History Museum, Mountain View, CA, US
*"Elizabeth (Jake) Feinler photos", MouseSite Photo Gallery, Science and Technology in the Making (STIM) web site, Stanford University, Stanford, California, US
*  Video of interview.
* 
 
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին համակարգչային գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Հեռահաղորդակցության պատմություն