open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վերելակ

մինի
**Վերելակ**, ընդհատ գործողության ստացիոնար վերահան, որի խցիկը կամ պլատֆորմը շարժվում են ուղղաձիգ՛ բոլոր կողմերից ցանկապատված հորանում տեղադրված կոշտ ուղղորդիչներով։ Տարբերում են 320-2400 կիլոգրամ բեռնունակությամբ մարդատար (սովորական, արագընթաց, հիվանդանոցային) և մինչև 10 տոնա բեռնունակությամբ բեռնատար (ընդհանուր նշանակման և հատուկ) վերելակներ։ Մարդատար վերելակի սխեման է՝

*մեքենայական խուց,
* կարապիկ,
* աշխատանքային ճոպաններ,
* կախոց, 
* որսիչներ, 
* խցիկ, 
* կողմնատար, 
* ծայրակալ, 
* հորան, 
* խցիկի ուղղորդիչներ, 
* հակակշռի ուղղորդիչներ,
*․ հակակշիռ, 
* բուֆեր, 
* մերձափոս, 
* ձգիչ ճախարակ, 
* արագության սահմանափակիչի ճոպան,
* արագության սահմանափակիչ, 
* մագնիսական կայան

Վերելակի արագությունը 0,5-4 մետր վայրկյան է (եզակի կոնստրուկցիաներում՝ 7 մետր վայրկյան), բեռնատարինը՝ 0,18-1,5 մետր վայրկյան։ Վերելքի բարձրությունը 150 մետր է և ավելի։ Վերելակի նախատիպերը գոյություն են ունեցել Հին Հռոմում դեռես մեր թվարկությունից առաջ 1-ին դարում։ Ռուսաստանում առաջին մարդատար վերելակները կառուցվել են 18-րդ դարի կեսերին։

Կատեգորիա:Սարքեր
Վարագույր

right|230px
**Վարագույր թատերական**, բեմի սարքավորման կամ ներկայացման ձևավորման տարր։ Ներկայացման սկզբում և վերջում, առանձին պատկերների միջև, ինչպես և ընդմիջումների ժամանակ բեմը փակող վարագույր կոչվում է ընդմիջումնային, նախաբեմում կատարվող ինտերմեդիաների ժամանակ բեմի մի մասը փակող վարագույր՝ ինտերմեդիական։ Վարագույներըները լինում են բացովի, բարձրացվող-իջեցվող, լուսային (լույսի հարահոսքն ապահովում են լուսավորող սարքերը)։ Հրակայուն, հակահրդեհային վարագույները բեմը հերմետիկորեն մեկուսացնում է հանդիսասրահից։ Վարագույրը կիրառվել է հնուց։ Վերածննդի դարաշրջանում ստեղծվել է բարձրացվող վարագույրներ, որ սովորաբար նկարազարդվել է (երբեմն խոշոր վարպետի կողմից) դիցաբանական կամ այլաբանական սյուժեներով։ Այդօրինակ վարագույրներ կան 19-րդ դարի և 20-րդ դարի կառուցված բազմաթիվ թատրոններում։ 20-րդ դարի թատրոնում վարգույներ հաճախ ներառնվում է ներկայացման ձևավորման մեջ, ստեղծվում որոշակի բեմադրության համար, օրինակ, 1917 թվականին, Ալեքսանդրյան թատրոնում Մ․ Լերմոնտովի «Դիմակահանդես» պիեսի ներկայացման համար նկարիչ Ա․ Գոլովինը նկարել է 10 վարագույր (յուրաքանչյուր պատկերի համար)։ 1923 թվականին սքարտիրոս Սարյանը ստեղծել է Հայաստանի առաջին պետթատրոնի վարագույրը, որը խորհրդանշել է հայ ժողովրդի կենսունակությունը։ Ժամանակակից թատրոնի ներկայացումներում, բեմադրողի մտահղացման համաձայն, երբեմն վարագույր բոլորովին չի կիրառվում։

Կատեգորիա:Թատրոն
Վերխոյանսկ

**Վերխոյանսկ**, քաղաք Ռուսաստանի Յակուտիայի երկրամասի համանուն շրջանում։ Գտնվում է Բևեռային շրջագծից հյուսիսում։ Նավահանգիստ է Ցանա գետի աջ ափին։ Հյուսիսային կիսագնդի ամենացուրտ կետերից է (բացարձակ նվազագույնը՝ մոտ-70°С)։ Հիմնադրվել է որպես կազակային ձմեռանոց, 1638 թվականին։
## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1638 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սածիլ

մինի
մինի
մինի
**Սածիլ,** մատղաշ բույսեր, որոնք սովորաբար աճեցնում են ծածկած գրունտում և ապա սածիլում մշտական տեղում։ Օգտագործվում է բանջարաբուծության, պտղաբուծության, ծաղկաբուծության, անտառաբուծության մեջ, ինչպես նաև մի քանի բույսերի մշակման ժամանակ։ Առավել տարածված է բանջարաբուծության մեջ։ Սածիլումը (սածիլման մեթոդ) հնարավորություն է տալիս կրճատել բույսերի վեգետացիայի շրջանը բաց գրունտում, կարճատև ամառ ունեցող գոտիներում աճեցնել երկար վեգետացիայի շրջան ունեցող արժեքավոր կուլտուրաներ և սորտեր, ստանալ բանջարեղենի վաղ բերք, տնտեսել ցանքանյութը (սածիլելիս 3-5 անգամ քիչ սերմ է պահանջվում, քան գրունտում ցանելու դեպքում)։ Բաց գրունտի համար սածիլները աճեցնում են ջերմոցներում, տաքացվող թաղանթապատ ջերմատներում, սածիլանոցներում, թունելային և քանդովի-փոխադրական թաղանթապատ կառույցներում։ Փակ գրունտի համար (ձմեռային և գարնանային ջերմատներում) սածիլները աճեցնում են թաղարներում (10x10 կամ 12x12 սմ), դարակավոր և գրունտային ձմեռային ջերմատներում։ Հունվար-փետրվար ամիսներին ջերմատներում աճեցվող սածիլների համար կիրառվում է լրացուցիչ էլեկտրական ճառագայթում։ Այս դեպքում արագանում է արտադրանքի ստացումը 7—15 օրով, բարձրանում բերքատվությունը՝ վարունգինը՝ 15—20, լոլիկինը՝ 20—30%-ով։ Մարտ-ապրիլ ամիսներին թաղանթապատ և ապակեպատ ջերմատներում տնկելու համար սածիլներն աճեցնում են թաղարներում (8x8 կամ 10Х10 սմ), առանց լրացուցիչ ճառագայթման։ Վարունգի, դդմիկի, վաղ սպիտակագլուխ կաղամբի, ծաղկակաղամբի, սմբուկի, տաքդեղի և բոստանային բույսերի սերմերը ցանում են թաղարներում, լոլիկինը և սալաթինը՝ սկզբում ցանքի արկղերում, իսկ առաջին իսկական տերևի փուլում՝ վերատնկում (սածիլում) են թաղարներում։ Միջահաս և ուշահաս կաղամբի սորտերի, նեխուրի, սոխի սածիլները աճեցնում են առանց թաղարների, անմիջապես ջերմոցի, ջերմատների գրունտում։ Բարձրորակ սածիլներ ստանալու համար անհրաժեշտ է բույսին ապահովել սննդարար միջավայրով (հողախառնուրդ, հիդրոպոնիկայում՝ լուծույթ), սերմերը ախտահանել, և կազմակերպել պայքար հիվանդությունների և վնասատուների դեմ։ Սածիլները մինչև բաց գրունտում տնկելը կոփում են ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում (գիշերը՝ խոնավ եղանակին մոտ — 14°C), չափավոր ջրում, սնուցում ֆոսֆոր-կալիումական պարարտանյութերով, իսկ ջերմոցներում բարելավում են նաև լույսի ռեժիմը, սածիլումից 5—7 օր առաջ՝ հանելով ջերմոցների շրջանակները։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Ֆրանկո Սակետտի

**Ֆրանկո Սակետտի** (), իտալացի գրող։

Պատկանել է պոպոլանիներին՝ առևտրաարհեստավորական խավին։ «Երեք հարյուր նովել» (պահպանվել է 228-ը) ժողովածուի, ինչպես նաև բանաստեղծությունների ու կրոնական քարոզների հեղինակ է։ Սակետտիի նովելները հիմնված են ժողովրդական հավատալիքների, զրույցների և անեկդոտների վրա։ Մոտիկությունը բանահյուսությանը դրսևորվել է դրանց կենդանի խոսակցական լեզվում։ Սակետտին երգիծանքի վարպետ է։ Նրա հակաֆեոդոլական երգիծանքի գլխավոր առարկան հոգևորականներն են, հարուստները։ XVIII դարի կաթոլիկ եկեղեցին նրա նովելները մտցրել է արգելված գրքերի ցուցակի մեջ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1332 թվականին Դուբրովնիկում՝ Ֆլորենցիայում գտնվող հին առևտրական ընտանիքում։ 1363 թվականից հետո նա բնակություն է հաստատել Ֆլորենցիայում։ 1370 թվականից նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել քաղաքական կյանքում, եղել է Ֆլորենցիայի դեսպան Բոլոնիայում և Միլանում, բարձր պաշտոններ տարբեր քաղաքներում։

Նա մահացել ժանտախտից 1400 թվականին Պիզայի նահանգի Սան Մինատո քաղաքում։

## Ստեղծագործություններ
Հեղինակ է մադրիգալների, բալլադների, «Ֆլորենցիայի գեղեցիկ կանանց ճակատամարտը ծեր կանանց հետ» («La battaglia dellie belle donne di Firenze colle vecchie»), կատակերգական քարոզների։ Նա հատկապես հայտնի է իր «Երեք հարյուր նովել» ժողովածուով (պահպանվել է 228), որոնք ավելի պարզությամբ տարբերվում են Բոկաչչոյի նովելներից։ Առաջին անգամ Սակետիի նովելները լույս են տեսել 1724 թվականին երկու հատորով, իսկ երեք տարի անց հրատարակությունը ներառվել է «Արգելված գրքերի ցանկում»։ Բայց ժամանակակիցներն ու իտալացի վիպասանների հետագա սերունդները լավ գիտեին Սակետիի նովելները ձեռագիր ցուցակներից։ Շատ գրողներ հղում էին անում նրան, իսկ ոմանք ուղղակիորեն օգտագործում էին նրա սյուժեները։


Sacchetti, Franco – Il libro delle rime, 1936 – BEIC 1908259.pdf|*Il libro delle rime*, Laterza 1936
Sacchetti, Franco – La battaglia delle belle donne, 1938 – BEIC 1909374.pdf|*La battaglia delle belle donne*


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Саккетти

Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի վիպասաններ
Վասպուրականի լեռնաշղթա

**Վասպուրականի լեռներ**, *Կոտուրի լեռնաշղթա*, Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճից արևելք։ Ձգվում են մերձմիջօրեականի ուղղությամբ Իրանի և Թուրքիայի սահմանում, ջրբաժան են Վանա լճի և Արաքս գետի ավազանների միջև։ Սկսվում են Թոնդրակ հրաբխի նախալեռնային սարավանդի Գառնիձոր (Թափարիզ) լեռնանցքից, ձգվում մինչև Զագրոսի լեռնաշղթան։

Երկարությունը մոտ 120 կմ է, միջին բարձրությունը՝ 2800-2900 մ, առանձին գագաթներ անցնում են 3200 մ-ից (Հաջի բեյ, 3292 մ, Ավրին, 3623 մ)։ Լանջերը խիստ մասնատված են, նշանավոր է Կոտուր գետի միջանցիկ խոր հովիտը, որով անցնում է Վան-Թավրիզ երկաթուղին։ Վասպուրականի լեռները կազմված են կավճի ժամանակաշրջանի կրաքարերի և մերգելների ծալքավոր և խզումներով բեկորազատված շերտախմբերից, որոնց մեջ նեդրված են գերհիմքային ապարների զանգվածներ։ Նախալեռնային գրաբենային իջվածքները (Բերկրիի, Արճիշակի) լցված են նեոգենի ծովային և չորրորդականի լճագետային հզոր նստվածքներով։ Վասպուրականի լեռների տեկտոնական կառուցվածքը պայմանավորում է նրա ասիմետրիկ մորֆոստրուկտուրան՝ արևմուտքում՝ խզումնային զառիթափ աստիճանավոր, արևելքում՝ միաթեք լանջերով։

Կլիման ցամաքային է, ցուրտ ձմեռներով և շոգ ամառներով։ Տարեկան տեղումները՝ 100-500 մմ։ Տեղումների առավելագույնը լինում է գարնանը։ Վասպուրականի լեռներին բնորոշ է լանդշաֆտների բարձունքային գոտիականությունը, տարածված են տափաստանները, մերձալպյան և ալպյան մարգագետինները։ Գետահովիտներում հանդիպում են պուրակային տիպի անտառներ և ֆրիգանա։ Օգտակար հանածոները չեն ուսումնասիրված։

Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Տրանսֆորմերներ։ Լուսնի մութ կողմը

**«Տրանսֆորմերներ։ Լուսնի մութ կողմը»** (), Ամերիկյան ֆանտաստիկ մարտաֆիլմ, ռեժիսոր՝ Մայքլ Բեյի կողմից։ Այն հանդիսանում է «Տրանսֆորմերներ» (2007) և «Տրանսֆորմերները։Կործանվածների վրեժը» (2009) ֆիլմերի շարունակությունը։ Ֆիլմի սցենարիստը Էրեն Կրյուգերն է, որն աշխատել է ֆրանշիզի երկրորդ մասի վրա։ Ֆիլմը վաճառքի է դուրս եկել 2011 թ․ հունիսի 28-ից։

Միջազգային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թ․ հունիսի 23-ին՝ Մոսկվայում։ Մոսկվայի 33-րդ միջազգային կինոփառատոնին այն հանդիսացավ որպես բացման ֆիլմ։ 
Ֆիլմի սաունդթրեքը ամերիկյան Linkin Park ռոք խմբի «Iridescent» երգն է, իսկ ընթացքում հնչող օրիգինալ երաժշտության կոմպոզիտորն է Սթիվ Յաբլոնսկին, որը աշխատել է նաև ֆրանշիզի նախորդ մասերի վրա, և արդեն ստորագրած պայմանագիր ունի ապագայում նկարահանվելիք մասերի հետ։

2011 թ․ օգոստոսի 2-ին ֆիլմը դարձավ կինոյի պատմության 5-րդ ֆիլմը, որին հաջողվեց իր հասույթում հատել 1 միլիարդ դոլարի սահմանը։ Այս պահին ֆիլմն այդ ցուցակում 7-րդ տեղն է զբաղեցնում։ Միայն ԱՄՆ-ում Մայքլ Բեյի նկարի հասույթը կազմել է ավելի քան 347 միլիոն․ դոլարը, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայի սահմաններից դուրս այն հավաքել է՝ 724 միլիոն․ դոլար։ Հիմա ֆիլմը հանդիսանում է Paramount Pictures-ի ամենաշահութաբեր ֆիլմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆիլմեր սուպերհերոսների մասին
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մայքլ Բեյի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ապոկալիպսիսի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆլորիդայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2013 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ինդիանայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Միչիգանում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վիսկոնսինում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1961 թվականին
Միքայել Մոդրեկիլի

250px|մինի|աջից|Միքայել Մոդրեկիլիի աշխատանքներից
250px|մինի|աջից|Մոդրեկիլիի գեղագրությունը
**Միքայել Մոդրեկիլի** () (ծննդյան և մահվան թվականները՝ անհայտ), 10-րդ դարի Վրաստանի գրական երաժշտական գործիչ, վանական։ Ծագումով Տայքի վրացադավան հայերից։

## Աշխատանքներ
Համակարգել է Վրաստանում իր հավաքած եկեղեցական՝ բուն վրացերեն և հունարենից թարգմանված հիմները, ամփոփել մի ժողովածուում, որը արտագրվել է (կողմնակի տվյալների համաձայն) 994-1001 թթ.-ին, Տայքում։ Պահպանվել է միայն մի մասը՝ 272 թերթ (37,5 * 29,5), հրապարակվել երկու հատորով՝ ֆաքսիմիլային և ժամանակակից շրիֆտով արտագրված վիճակում («Հիմներ», հրատարակչություն 1978 թ.)։ Հիմների 2/3-ը պարունակում են նոտագրության նշաններ («նիշանի», նշված են նաև ձայնեղանակները՝ «խմայի»), որոնք արտաքուստ նման են 9-րդ դարի հայկական խազերին, բայց գործածության եղանակով ինքնատիպ են։

## Մոդրեկիլիի նոտագրության համակարգը
Չնայած իր համեմատական ընդհանուր պարզությանը, Մոդրեկիլի նոտագրության համակարգը, ինչպես և ժողովածուն, ամբողջապես դեռևս բավարար չափով ուսումնասիրված չեն, բայց ակնհայտ է վրացական միջնադարյան երաժշտական փոքրաքանակ գրչագրերի շարքում այդ ժողովածուի բացառիկ արժեքավորությունը։ Այն էական է նաև ընդհանուր արևելա-քրիստոնեական բանաստեղծական-երաժշտական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Բնագրի տեքստում որոշ հիմների վերջին բառերից հետո կան հայերեն նշումներ, որոնց մեծ մասը այդ բառերի թարգմանությունն է (մի քանիսը Մոդրեկիլի և ժողովածուի գրիչներ Մուսեսի ու Ստեփանի հիշատակագրությունները (Աբուլաձե Ի., «10-րդ դարի վրացերեն մի ձեռագրի հայերեն հիշատակագրությունները և նրանց նշանակությունը հայ բարբառագիտության համար» )

Կատեգորիա:Վրացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Սակավամիզություն

**Սակավամիզություն**, օրվա ընթացքում արտադրվող մեզի քանակության պակասելը 500 մլ-ից (բնականոնը՝ 1500—500 մլ)։ Առաջանում է նեֆրոնի պատիճում քամվող նախնական մեզի քանակի պակասելուց կամ ետ ներծծվող քանակի ավելացումից՝ երիկամների հիվանդությունների (սուր և քրոնիկական կծիկաերիկամաբորբ, ավազանաերիկամաբորբ) հետևանքով։ Լինում է նաև օրգանիզմի ջրազրկման ժամանակ (ջրային քաղց, առատ քրտնարտադրություն, փսխում, լուծ, այրվածք, արյան կորուստ), ինչպես նաև ալդոստերոնի և հակամիզամուղ հորմոնի գերարտադրության դեպքում։

Կատեգորիա:Միզային համակարգ
Սակկո-Վանցետտիի դատավարություն

300px|մինի|Վանցետտին և Սակոն
**Սակկո-Վանցետտիի դատավարություն** ծագումով իտալացի բանվոր-հեղափոխականներ Նիկոլա Սակկոյի և Բարտոլոմեո Վանցետտիի դատը ԱՄՆ-ում, որոնք մեղադրվում էին 1920 թվականի ապրիլի 15-ին Սաութ-Բրեյնթրի քաղաքի (Մասսաչուսեթսի նահանգ) կոշիկի ֆաբրիկայի գանձապահի և երկու պահակների սպանության մեջ։ Դատավարությունը սկսվել է 1920 թվականի հունիսին, Պլիմուտ քաղաքում։ 1921 թվականի հուլիսի 14-ին հատուկ ընտրված երդվյալ ատենակալների դատարանը հանցավոր ճանաչեց Սակկոյին և Վանցետտիին, և նրանք դատապարտվեցին մահապատժի։ Մերժվեցին գործի վերանայման բոլոր խնդրագրերը։ Դատարանի որոշումը ԱՄՆ-ում և ամբողջ աշխարհում առաջ բերեց բողոքի լայն շարժում․ սակայն՝ ապարդյուն։ 1927 թվականի օգոստոսի 23-ին Սակկոն և Վանցետտին մահապատժի ենթարկվեցին էլեկտրական աթոռի միջոցով։

Կատեգորիա:Իտալացի անարխիստներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Կատեգորիա:Դատավարություններ
Կատեգորիա:Դուետներ
Կատեգորիա:Հակակոմունիզմը ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Չբացահայտված սպանություններ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանվորական շարժում
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Մոդուլացում

մինի|երաժշտական մոդուլյացիա
**Մոդուլյացիա**, **մոդուլյացիա** (  ), երաժշտական երկի մեջ անցումը մեկ տոնայնությունից մյուսը, որ ծառայում է երաժշտական մտքի զարգացմանը։
Երկի սկզբնական տոնայնությունը սովորաբար ընկալվում է որպես հիմնական և կայուն, երևան եկող նոր տոնայնությունները՝ անկայուն և ըստ այնմ առաջ են բերում լարվածություն։ Որպես կանոն, երկն ավարտվում է սկզբնական տոնայնությամբ՝ լարվածության պարպումով, նոր տոնայնությունները, միաժամանակ, յուրովի «երանգավորում» են երաժշտությունը։ Բազմաձայն երաժշտության մեջ մոդուլացման ամենատարածված եղանակը անցումն է երկու տոնայնությունների համար ընդհանուր ակորդի միջոցով (դիատոնիկ և էնհարմոնիկ մոդուլացում), կիրառվում է նաև տարբեր ակորդները խրոմատիկ ընթացքով միմյանց կապելու եղանակը (խրոմատիկ մոդուլացում)։ Գոյություն ունի նաև առանց ակորդների կատարվող մեղեդիական մոդուլացում։ Մոդուլացման տեսությունը կազմում է ներդաշնակագիտության հատուկ բաժինը։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Wild Child

**Wild Child**-ը ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգն է։ Երգը ձայնագրվել է խմբի չորրորդ ստուդիական ալբոմում՝ *[[The Soft Parade]]*-ում 1969 թվականին։ Երգը թողարկվել է որպես ալբոմի առաջին և հիթային «Touch Me» սինգլի Բ կողմը 1968 թվականի դեկտեմբերին։ Երգը գրվել է վոկալիստ Ջիմ Մորիսոնի կողմից, և շատերը կարծում են որ այս երգով Մորիսոնը ներկայացնում է իր իսկ կերպարը վայրի, ազատ և անսանձ։ Երգի բառերը նաև կապված են Ամերիկացի տեղացի հնդկացիների և շամանների հետ, որոնք մեծ ազդեցություն են թողել Ջիմ Մորիսոնի վրա։

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - ստեղնաշարային գործիքներ
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors
Սուլֆիտներ

thumb|right
**Սուլֆիտներ**, ծծմբային թթվի՝ H2SO3 աղերը։

## Հատկություններ
Չեզոք սուլֆիտները (M2SO3, M-ը միարժեք մետաղ է), բացառությամբ ամոնիումի և ալկալիական մետաղների, ջրում քիչ են լուծվում (լուծվում են ՏO2-ի առկայությամբ)։ Անջատվել են ալկալիական մետաղների թթու MHSO3։

:: \mathsf{Na_2SO_3 + Cl_2 + H_2O \rightarrow Na_2SO_4 + 2HCl}

Լուծելի սուլֆիտները ջրում մասամբ հիդրոլիզվում են, կարող են օքսիդանալ մինչև սուլֆատների և վերականգնվել (հաճախ մինչև թիոսուլֆատներ՝ M2S2O3)։

:: \mathsf{Na_2SO_3 + S \rightarrow Na_2S_2O_3}

## Ստացում
Սուլֆիտները ստանում են համապատասխան հիդրօքսիդի կամ կարբոնատի լուծույթի և ՏO2-ի փոխազդեցությամբ։

## Կիրառություն
Օգտագործվում են լուսանկարչության մեջ և օրգանական սինթեզում, թթու սուլֆիտների մանածագործության մեջ ներկման և տպագրության (KHSO3, NaHSO3), փայտից թաղանթանյութն [Ca(HSO3)2] անջատելու համար։

## Տես նաև
* Սուլֆիդներ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Սուլֆիտներ
Սուհարտո

**Մուհարառ Սուհարտո** ), (, , ), ինդոնեզացի պետական գործիչ, գեներալմ, Ինդոնեզիայի նախագահ։

Մասնակցել է Հոլանդիայի գաղութային քաղաքականության դեմ Ինդոնեզիայի անկախության շարժմանը (1945-1949)։ 1963-1965 թվականներին եղել է ցամաքային ուժերի ստրատեգիական ռեզերվի զորքերի հրամանատար։ 1965 թվականին, երբ Ինդոնեզիայում իշխանության գլուխ անցավ զինվորական խմբավորումը, դարձել է նախարար՝ ցամաքային ուժերի հրամանատար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Սուլֆինաթթուներ

**Սուլֆինաթթուներ**, ծծմբային թթվի օրգանական ածանցյալները՝ RS(O)OH, որտեղ R-ը ալկիլ կամ արիլ ռադիկալ է։ Ճարպային շարքի սուլֆինաթթուները քիչ կայուն, օդում հեշտ օքսիդացող նյութեր են, արոմատիկ սուլֆինաթթուները համեմատաբար կայուն են, սակայն պահելիս նույնպես քայքայվում են։ Տաքացնելիս սուլֆինաթթուները վերածվում են սուլֆաթթուների խառնուրդի և նրանց թիոեթերների։ Սուլֆինաթթուների ստացման հիմնական եղանակը թթվային միջավայրում ցինկով սուլֆաթթուների քլորանհիդրիդների վերականգնման ռեակցիան է․ RS_2C+ H_2>RS(O)H+ HC 

Սուլֆինաթթուները ջրածնի պերօքսիդի, ազոտական թթվի, պերմանգանատի և այլ օքսիդիչների հետ փոխազդելիս օքսիդանում են մինչև սուլֆաթթուներ, հալոգենների հետ առաջացնում են սուլֆաթթուների հալոգենանհիդրիդներ։ Սուլֆինաթթուների ածանցյալներից հայտնի են հալոգենանհիդրիդները, եթերները և այլն։ Եթերներն օպտիկապես ակտիվ են։

Կատեգորիա:Ծծումբօրգանական միացություններ
Իգնասիո Սուլոագա

**Իգնասիո Սուլոագա ի Սաբալետա** (, ), իսպանացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
1890-ական թվականներին սովորել է Փարիզում և Հռոմում։ Ստեղծագործել է հայրենիքում և Փարիզում։

Դիմելով իսպանական հին վարպետների ավանդույթներին, միաժամանակ գրոտեսկի՝ Սաբալետան ձգտել է ընդգծել ժողովուրդների տիպերի ազգային բնորոշ կողմերը, իսպանական բնության յուրօրինակությունը։ Նրա նկարելաոճին բնորոշ են գծանկարի սրությունը և կոլորիտի դեկորատիվությունը, մոտիվների թատերայնացումը։

Ուշ շրջանի գործերում աճել են ոճավորման և սալոնայնության գծերը։

Գործերից են՝ «Սրամիտ խոսք» (1902 թվական, մասնավոր հավաքածու, Բուենոս Այրես), Ցլամարտիկ Կորսիտո- Ի․ Սուլոագա․ «Ֆիեստայի հերոսը» (1910, Իսպանական ընկերության հավաքածու Ամերիկայում, Նյու Յորքի դիմանկարը (1909, մասնավոր հավաքածու, Նյու Յորք), Ի․ Ի․ Շչուկինի դիմանկարը (Էրմիտաժ, Լենինգրադ)։

## Պատկերասրահ

File:Zuloaga MNCARS.jpg|*Don Plácido Zuloaga en su taller* (1895), Մադրիդ, թագուհի Սոֆյայի անվան արվեստի ազգային կենտրոնի թանգարան
File:Zuloaga en MNCARS 2.jpg|*Torerillos de pueblo* (1906), Մադրիդ, թագուհի Սոֆյայի անվան արվեստի ազգային կենտրոնի թանգարան
File:Las_brujas_de_San_Millán_-_Ignacio_Zuloaga_Zabaleta.jpg|*Las brujas de San Millán* (1907)
File:El violonchelista Juan de Azurmendi (Ignacio Zuloaga) 1909.jpg|*Խուան դե Ասուրմենդի* (1909)
File:Ignacio Zuloaga - Gitanilla.jpg|*Gitanilla* (1910)
File:Ignacio Zuloaga y Zabaleta - Portrait of Anita Ramírez in Black - Google Art Project.jpg|*Անիտա Ռամիրեսի դիմանկարը* (1915), Բրուքլինի թանգարան
Ignacio Zuloaga - Dwarf Gregorio - Hermitage.jpg|Թզուկ Գրեգորիոն, Էրմիտաժ
Zuloaga en MNCARS 1.jpg|El Cristo de la Sangre (1911), Մադրիդ, թագուհի Սոֆյայի անվան արվեստի ազգային կենտրոնի թանգարան
Ignacio Zuloaga y Zabaleta - Castilian Landscape - 42.571 - Museum of Fine Arts.jpg|Կաստիլյան բնապատկեր
Ignacio Zuloaga y Zabaleta - My Uncle Daniel and his Family - 17.1598 - Museum of Fine Arts.jpg|Քեռի Դանիելի ընտանիքը, (1910), Բոստոնի գեղարվեստի թանգարան


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
* Thesis on Zuloaga by Dena Crosson (2009), University of Maryland.
*Artcult.com Zuloaga article
*Britannica on-line

## Արտաքին հղումներ
*Fundacion Zuloaga
* Ignacio Zuloaga Museum (es, en, eu)

Կատեգորիա:Իսպանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դիմանկարիչներ
Աշոտ-Սարգիս Արծրունի

**Աշոտ-Սարգիս Արծրունի** (), Վասպուրականի վեցերորդ գահերեց իշխան։ Ծնվել է Վասպուրականում՝ Արծրունիների իշխանական կալվածքում։ Իշխել է 898-904 թվականներին։

Աշոտ-Սարգիս Արծրունին Գրիգոր-Դերենիկի ավագ որդին էր։ Նրա հետ զուգահեռ իշխել են եղբայրները՝ Ռշտունիքում` իշխան Գագիկ Գ-ն (898–904 թթ.), իսկ Պարսկահայքում` Գուրգեն Բ-ն (898–904 թթ.)։ Աշոտ-Սարգսի օրոք, նրա նվիրված ծառայության համար, Սմբատ Բ Բագրատունի թագավորը Վասպուրականին է միացրել Նախճավանը։ Նրան հաջորդում է Գագիկ Գ-ն (904–908 թթ.), իսկ հարավարևելյան մասում իշխում է Գուրգեն Բ-ն (904–925 թթ.)։

Ամուսնացել էր հոր խնամակալի՝ Գագիկ Բ-ի դստեր՝ Սեդա Արծրունու հետ։ Երեխաներ չեն ունեցել։

## Ընտանիք

Ստորև ներկայացված են Աշոտ Ա Մեծ թագավորի և Կատրանիդե Ա թագուհու 7 զավակներից երեքը՝ իրենց ընտանիքներով։ Ներառված չեն մյուս 4-ը՝ Սմբատ, Սահակ, Դավիթ և Մարիամ։

## Տես նաև
* Վասպուրական
* Արծրունիներ
* Վասպուրականի թագավորություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի պատմություն
Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի գահերեց իշխաններ
Նոր ալիք 2007

**Նոր Ալիք 2007** (), 6-րդ մրցույթն է Նոր Ալիքի պատմության մեջ որը տեղի է ունենում Յուրմալայի (Լատվիա) Ձինտարի համերգասրահում, հուլիսի 25-ից 30-ին։

## Ժյուրիի անդամներ
* Իգոր Կռուտոյ-ժյուրիի նախագահ
* Ռայմոնդ Պաուլս
* Նիկոլայ Բասկով
* Վալերյա
* Մակս Ֆադաև
* Ֆյոդր Բոնդարչուկ
* Իգոր Նիկալաև
* Լայմա Վայկուլե
* Լեոնիդ Ագուտին
* Կոնստանդին Միլադձե

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:2007 երաժշտությունում
Սարգոն

**Սարգոն Հին**, **Սարգոն Աքքադացի** (աքքադերեն՝ 𒊬𒊒𒄀, *Շարրում-քեն, Շարրուքին*, ), Աքքադ պետության հիմնադիր։ Սեմական ծագումով, Քիշ քաղաքից, ըստ ավանդության սերել է ժողովրդական ցածր խավերից։ Շումերի թագավոր Լուգալզագգիսիի կողմից Քիշի ավերումից հետո, Աքքադը դարձրել է թագավորության կենտրոն։ Հաղթել է Լուգալզագգիսիին և նվաճել Միջագետքի բոլոր քաղաք-պետությունները, հասել մինչև Էլամ, Ասորիք և Փոքր Ասիա։

Սարգոնի օրոք տաճարային տնտեսությունները ձուլվել են արքայականի հետ։ Սարգոնի պետությունը կենտրոնացված բռնապետություն ստեղծելու առաջին փորձն էր, որտեղ ոչ տոհմիկ արքայական բյուրոկրատիան կառավարման մարմիններից դուրս է մղել տոհմիկ ազնվականությանը, իսկ քաղաք-պետությունների ինքնավարական մարմինները (խորհուրդ, ժողովրդական ժողով) դարձել են վարչական ստորին օղակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շումերի արքաներ
Վերածնություն (ամսագիր)

**«Վերածնություն»**  հասարակական, գրական, տեսական ամսագիր։ Հնչակյան կուսակցության Ամերիկայի շրջանի, վերջում՝ կուսակցության ձախ թևի (որն այնուհետև միացել է ԱՄՆ-ի բանվորական կուսակցությանը) պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1918-1920 թվականին, Բոստոնում։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ե․ Սիրվարդ (Դրիգորյան), Հ․ Բարեջանյան։ Հանդես է եկել պատերազմի ընթացքում հայոց դատը Անտանտի օգնությամբ լուծելու օգտին։ Հետագայում հրաժարվել է այդ գաղափարից և սատարել Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը։

Լուսաբանել է սոցիալիզմի գաղափարախոսությունը, հրապարակել նշանավոր համարվող սոցիալիստական գործիչների (ժ․ ժորես, Ա․ Բեբել և ուրիշներ) աշխատությունները, Սոցինտերնի խորհրդաժողովների նյութեր։ Լուսաբանել է ամերիկահայ և գաղութահայ կյանքը։ Ունեցել է գրական բաժին։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Նոր ալիք 2005

**Նոր Ալիք 2005** (ռուսերեն՝ Новая волна 2005), 4-րդ մրցույթն է Նոր Ալիքի պատմության մեջ որը տեղի է ունենում Յուրմալայի (Լատվիա) Ձինտարի համերգասրահում, հուլիսի 29-ից օգոստոսի 1-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:2005 երաժշտությունում
Շիկապոչ սոխակ

thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Cercotrichas galactotes''
**Շիկապոչ սոխակ** (), կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 15 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 22-27 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-25 գ։ Բարեկազմ է, ամուր կտուցով, պոչը՝ երկար, ծայրը՝ սև ու սպիտակ պտերով։ Մարմինը վերևից մոխրադարչնագույն է, գոտկատեղը, պոչը՝ շիկակարմիր, հոնքերը՝ սպիտակ, ակնաշերտը՝ մուգ։ Շարժվում է թռչկոտելով կամ քայլելով։

## Տարածվածություն
Տարածված է անմշակ այգիներում, աղբանոցներում, գերեզմանոցներում։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։

## Բնադրում
Բույնը գավաթաձև է՝ չոր խոտաբույսերից։ Բնադրում է բանջարանոցներում, խաղողի վազի տակ, աղբանոցներում։ Դնում է 21 մմ տրամագծով, վարդագույն երանգով՝ պտավոր 4-6 ձու։

Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Դամդինի Սուխե-Բատոր

**Դամդինի Սուխե-Բատոր** (, ᠳᠠᠮᠳᠢᠨ ᠤ ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ, ), մոնղոլ քաղաքական գործիչ, Մոնղոլական ժողովրդահեղափոխական կուսակցության (ՄԺՀԿ) հիմնադիրը, Մոնղոլական ժողովրդական հեղափոխության (1921) առաջնորդը։

Ծնվել է աղքատ գյուղացու ընտանիքում։ 1912-1918 թվականներին ծառայել է բանակում։ 1919 թվականից Ուրգայում (այժմ՝ Ուլան Բատոր) աշխատել է որպես գրաշար, որտեղ էլ ծանոթացել է ռուս բոլշևիկ հեղափոխականների հետ, որոնց միջոցով՝ Վլադիմիր Լենինի քարոզչությանը։ 1919 թվականին ստեղծել է անլեգալ հեղափոխական խմբակ։ 1920 թվականին գլխավորել է իր խմբակի և Չոյբաչսանի համանման խմբակի միավորմամբ ստեղծված հեղափոխական կազմակերպությունը։ Կազմակերպության ստեղծմամբ էլ դրվել է Մոնղոլական ժողովրդական կուսակցության (ՄԺԿ, կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1921 թվականի մարտին, 1925 թվականից անվանվել է ՄԺՀԿ) հիմքը։ Սուխե-Բատորի գլխավորությամբ կայացել է ՄԺԿ համագումարը (1921 թվականի մարտ), որը մոնղոլ ժողովրդին ապստամբության կոչ է արել՝ «հակաիմպերիալիստական հակաֆեոդալական հեղափոխության խնդիրների» առաջադրմամբ։ Համագումարում Դամդինի Սուխե-Բատորը ընտրվել է ՄԺԿ ԿԿ-ի անդամ։ 1921 թվականի մարտի 13-ին նշանակվել է ժամանակավոր ժողովրդական կառավարության անդամ, ռազմական նախարար և ժողովրդական բանակի գլխավոր հրամանատար։ Մոնղոլական ժողովրդական բանակը Դամդինի Սուխե-Բատորի հրամանատարությամբ մոնղոլ ժողովրդին օգնության եկած խորհրդային բանակի զորամասերի աջակցությամբ 1921 թվականի մայիս-օգոստոսին ջախջախել է Ունգեռնի սպիտակգվարդիական զորքերին։ 1921 թվականի հուլիսին մտել է ժողովրդական կառավարության կազմի մեջ, զբաղեցնելով ռազմական նախարարի պաշտոնը։

Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մասնակցել է խորհրդա-մոնղական բարեկամության առաջին համաձայնագրի ստորագրմանը (1921, Մոսկվա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոնղոլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Շիկապոչ քարաթռչնակ

**Շիկապոչ քարաթռչնակ** (), կեռնեխների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

## Տարածվածություն
Տեսակի պոպուլյացիայի հիմնական մասը կենտրոնացած է Հարավային Կովկասում, Իրանի հյուսիսում, Հարավային Տաջիկստանի ու Աֆղանստանի արևելքում և Արևմտյան Պակիստանում։ Հայաստանը այս տեսակի արեալի ծայրհյուսիսային կետերից մեկն է, հանդիպում է Ուրծի լեռնաշղթայում և Մեղրու շրջանում։

## Էկոլոգիա
Հայաստանում հանդիպում է կիսաանապատներում՝ բնակեցնելով քարքարոտ լանջերը։ Բները տեղադրվում են ժայռերի նեղ ճեղքերում։ Տարեկան ձվադրում է երկու անգամ՝ դնելով 4-6 ձու, սնվում են միջատներով, հիմնականում՝ մրջյուններով, բզեզներով և թրթուրներով։

## Պահպանություն
Փոքր թվաքանակով, խոցելի տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն։ Մեղրու շրջանում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,23 թռչուն 1 հա վրա։

Հայաստանում շիկապոչ քարաթռչնակի թվաքանակի վրա ազդող բացասական գործոններից է մարդու կողմից բնական բիոտոպերի յուրացումը և գյուղատնտեսության վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտգործումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Ողնաշարաորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մանիշկա (գետ)

**Մանիշկա**, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում։ Սկիզբ է առնում Թեքսարի լեռների հարավարևմտյան լանջերից և Մալիշկա գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևմուտքում աջից միախառնվում Արփա գետին։ Երկարությունը՝ 16 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գնիշիկ գետի վտակներ
Վերակենդանացում

**Վերակենդանացում**. (), բուժական միջոցառումների համալիր, որն անցկացվում է կլինիկական մահվան դեպքում օրգանիզմի վերակենդանացման, դժբախտ պատահարների, հիվանդությունների կամ դրանց բարդությունների հետևանքով կենսական կարևոր օրգանների կորցրած կամ խանգարված ֆունկցիաները վերականգնելու նպատակով։

Վերակենդանացումը բժշկագիտության նոր ճյուղի՝ ռեանիմատոլոգիայի ուսումնասիրության առարկան է։ Վերջինիս զարգացման հետ կապված, բացի օրգանիզմի վերակենդանացումից, ռեանիմատոլոգիական միջոցառումների մեջ են ընդգրկվել նաև նյութափոխանակության (ջրա-էլեկտրոլիտային, գազային) սուր խանգարումների, արյան շրջանառության, շնչառության, լյարդի և երիկամների ֆունկցիայի սուր անբավարարության դեմ պայքարը, վիրաբուժական միջամտություններից հետո խանգարված ֆունկցիաների վերականգնումը։ 

Վերակենդանացումը իրականացվում է 2 փուլով, շնչառության և արյան շրջանառության վերականգնում (անվանում են նաև «սիրտ-թոքային» վերակենդանացում) և հետագա բուժում ետվերակենդանացման շրջանում։ 

Վերակենդանացում անցկացնելիս հաշվի է առնվում ինչպես հիվանդի կյանքին վտանգ սպառնացող ախտանշախմբերի (սինդրոմներ) և սահմանային (տերմինալ) վիճակների (նախահոգևարք, հոգևարք) բուժման ընդհանուր սկզբունքները (անկախ հիվանդության պատճառներից), այնպես էլ տվյալ ախտաբանական պրոցեսի բնույթը։ Վերակենդանացման նպատակով կիրառում են էլեկտրոնային (մոնիտոր հարմարանքներ, դեֆիբրիլյատոր, էլեկտրախթանիչ և այլն) սարքավորումներ, վիրաբուժական հնարքներ (շնչափողահատում, խոշոր անոթների ֆունկցիա և ձողարկում), դեղամիջոցներ և այլն։ Սրտի անուղղակի մերսումը և ոչ ապարատային արհեստական շնչառությունը կիրառում են բժիշկները և միջին բուժանձնակազմը՝ անկախ մասնագիտացումից, ինչպես նաև բժշկական հատուկ պատրաստություն անցած մարդիկ։ Վերակենդանացման որակյալ օգնություն են ցույց տալիս շտապ բժշկական օգնության աշխատողները։ Օգնությունն ապահովվում է հատուկ սարքավորված մեքենաներով և մասնագիտացված բրիգադների (հակաշոկային, հակաինֆարկտային, թունաբանական և այլն) միջոցով։ Վերակենդանացումն իրականացվում է վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի մասնագիտացված բաժանմունքներում, ուր ընդունվում են կյանքին վտանգ սպառնացող ախտաբանական վիճակներում (գլխուղեղի վնասվածքներ, թունավորումներ, ծանր այրվածքներ, սրտամկանի ինֆարկտ, սուր երիկամային անբավարարություն, փայտացում, ետվիրահատական շրջան) գտնվող հիվանդները։

Կատեգորիա:Առաջին օգնություն
Կատեգորիա:Շտապ օգնություն
Մանկուվ (գետ)

**Մանկուվ**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների Մանկունք գագաթի արևելյան լանջից և Լեռնակերտ գյուղից 8 կմ հարավ-արևմուտքում աջից միախառնվում Քարաձի գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Քարաձի գետի վտակներ
Վենետներ (այլ կիրառումներ)

մինի|Պո (գետ)
**Վենետներ** ( ), 
# հնագույն ցեղեր։ Բնակվել են Ադրիատիկ ծովի հյուսիսային ափերին, Պո գետից հյուսիս-արևելք։ Ըստ հնագիտների տվյալների, վենետներ այստեղ հայտնվել են մ․թ․ա․ 12-11-րդ դարերը։ Սկզբում զբաղեցրել են մերձալպյան հովիտները, այնուհետև տարածվել հարավ-արևելքում։ Հիմնականում զբաղվել են երկրագործությամբ և անասնապահությամբ (առավելապես՝ ձիաբուծությամբ)։ Վենետների գլխավոր քաղաքները եղել են Ատեստեն (այժմ՝ Էստե) և Պատավիումը (այժմ՝ Պադուա)։ Վենետները դաշնակցել են հռոմեացիներին՝ կելտական ցեղերի դեմ պայքարում (մ․թ․ա․ 4-րդ դար)։ Պունիկյան 2-րդ պատերազմի ժամանակ (մ․թ․ա․ 218-201) պաշտպանել են Հռոմին՝ ընդդեմ Կարթագենի։ Մ․թ․ա․ 183 թվականից Վենետների բնակության տարածքները մտել են Հռոմի Ցիզալպիական Գալիա պրովինցիայի կազմի մեջ։ Մ․թ․ա․ 49 թվականին վենետները ստացել են հռոմական քաղաքացիության իրավունք։ Արդի գիտության մեջ վենետների լեզուն համարվում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի աոանձին ճյուղ, որը մի շարք ընդհանուր գծեր ունի գերմաներեն և իտալերեն լեզուների հետ։ Այլ ուսումնասիրողներ վենետներին վերագրում են իլլիրական ցեղերին։ 
# Վենետներ են անվանվել նաև Ատլանտյան օվկիանոսի ափերին բնակված կելտական ցեղերը, որոնց մ․թ․ա․ 58-51 թվականների գալիական արշավանքների ժամանակ նվաճել է Հուլիոս Կեսարը։ 
# Վենետներ անվանումն է կրել սլավոնական ցեղերի արևմտյան ճյուղը։

Կատեգորիա:Ցեղեր
Վերածնունդ (թերթ, Աթենք)

**«Վերածնունդ»**. հասարակական, քաղաքական, գրական երկօրյա թերթ (1939 թվականի վերջից՝ օրաթերթ)։ Լույս է տեսել 1937 թվականին, Աթենքում։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Կեոքճյան, Մ․ Դարբինյան։ Լուսաբանել է հունա-հայ գաղութի ազգային, կրթական, մշակութային, եկեղեցական կյանքը, ՀՕԿ-երի, հայրենակցական միությունների գործունեությունը։ «Լուրեր Հայաստանեն», «Հայաստան» բաժինները ներկայացրել են Խորհրդային Հայաստանի մշակութային և տնտեսական անցուդարձը։

Անդրադարձել է Եվրոպայի քաղաքական կացությանը, գերմանա-իտալական ֆաշիզմի քաղաքականությանը։ Գրական բաժնում տեղ են գտել սփյուռքի հայ սովետական գրողների ստեղծագործություններ, գրախոսականներ, թարգմանություններ։

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ժան Վիգո

**Ժան Վիգո** (, ), ֆրանսիացի կինոռեժիսոր։

Առաջին ռեժիսորական աշխատանքը սիրողական, վավերագրական «Նիցցայի պատճառով» (1929) ֆիլմ-պամֆլետն էր։ «Զրո` վարքի համար» (1932) կինոնկարում արտահայտված է բողոք ֆրանսիական գիշերօթիկ դպրոցներում դաստիարակման դաժան սիստեմի դեմ։ Ամենանշանակալից՝ «Ատալանտա» (1934) ֆիլմում առանձին ուժով է երևան եկել ռեժիսորի բանաստեղծական ձիրքը, ամենօրյա կենցաղի պատկերներում բարդ փիլիսոփայական ընդհանրացումներ կատարելու կարողությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Մաստարայի սելավ (գետ)

**Մաստարայի սելավ**, *Մաստարա, Մաստարայի ջուր, Սելավ Մաստարա*, գետ Հայաստանի Արագածոտնի և Արմավիրի մարզերում։ Սկիզբ է առնում Արագածի հարավարևմտյան լանջերից մոտ 2500 մ բարձրությունից և հոսելով Կարմրաշենի սարավանդով դեպի հարավ, հետո արևելք, միախառնվում Մեծամոր գետին։ Երկարությունը՝ 98 կմ, ավազանը՝ 1580 կմ²։ Նախկինում մշտահոս, ջրառատ գետակ էր, Արագածի աղբյուրների ջրերը խմելու համար բնակավայրերին բաշխելու հետևանքով արդեն ցամաքել և դարձել են ժամանակավոր ջրհոսք։ Վերին հոսանքում հունն ունի մինշև 30 մ խորություն։ Սնումը ձնաանձրևային է։ Հոսում է միայն գարնանը՝ միախառնվելով Հոկտեմբերյանի ջրանցքին և Մեծամոր գետին։ Հայտնի է երբեմն կրկնվող ուժեղ սելավներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մեծամոր գետի վտակներ
Իլյա Սուխիշվիլի

**Իլյա Իլյայի Սուխիշվիլի** (,  22 մարտի, 1907, Թիֆլիս - 24 մարտի, 1985, Թիֆլիս), բալետի վրացի խորհրդային արտիստ, բալետմայստեր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1958)։

1924 թվականին ավարտել է վրացական ժողովրդական պարի ստուդիան։ 1926 թվականից՝ պարող, 1928-1932 թվականներին, 1935-1939 թվականներին և 1941-1945 թվականներին՝ Վրացական օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարող և վրացական պարերի բեմադրող։ 1933-1935 թվականներին կատարելագործվել է Մեծ թատրոնում։ 1939-1941 թվականներին՝ Կարմիր բանակի երգի և պարի կարմրադրոշ անսամբլի մենապարող։ Ն․ Շ․ Ռամիշվիչոնի հետ Վրաստանի ժողովրդական պարի անսամբլի կազմակերպիչը (1945), ապա ղեկավարը (մինչև 1954 թվականը նաև մենապարող)։ Սուխիշվիլին իր լավագույն բեմադրություններում՝«Խորումի», «Քարթուլի», Վրացական և Խևսուրական սյուիտներ, պարային կոմպոզիցիա (ըստ Շ․ Ռուսթավելու «Վագրենավորը» պոեմի), պահպանել է հնագույն ժողովրդական պարարվեստի ավանդույթները, ժամանակակից վրացական պարի գեղեցկությունն ու պլաստիկան։ ԽՍՀՄ (1949) և Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան (1972) պետական մրցանակներ։ Պարգևատրվել է 2 շքանշանով։

Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:1985 մահեր
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 24 մահեր
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Մասրաջուր (գետ)

**Մասրաջուր**, գետակ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Չիչկան գետի աջակողմյան օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Շիրակի լեռների լանջերից և Ձորաշեն գյուղից 1,5 կմ հարավում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Չիչխան գետի վտակներ
ՀՀ ԳԱԱ կենդանաբանության ինստիտուտ

**ՀՀ ԳԱԱ կենդանաբանության ինստիտուտ**, գիտահետազոտական կառույց։ Ձևավորվել է 1943 թվականին ՀՀ ԳԱԱ կենսաբանության ինստիտուտի կենդանաբանության բաժանմունքի հիման վրա։

## Խնդիրներ
Հիմնական խնդիրներն են կենդանական աշխարհի, բարձրակարգ կենդանիների էվոլյուցիայի, կարգաբանության, էկոլոգիայի, Էտոլոգիայի, կենդանաաշխարհագրության ուսումնասիրությունը, հազվագյուտ, անհետացող և բնաշխարհիկ տեսակների պահպանությունը, վերարտադրությունշը, ինչպես նաև կենդանիների ու բույսերի մակաբույծների բազմազանության, էկոլոգիայի, մակաբուծային հիվանդությունների ուսումնասիրությունը և դրանց դեմ պայքարի միջոցների մշակումը։ Ունի ընդհանուր հելմինթոլոգիայի և մակաբուծաբանության, միջատաբանության և բնահողի կենդանաբանության, ողնաշարավոր կենդանիների կենդանաբանության, կենդանիների վարքագծի ֆիզիոլոգիայի, գենետիկայի, տզաբանության լաբորատորիաներ և կենդանաբանական թանգարան։ Բացահայտվել են անողնաշարավորների 17000 և ողնաշարավորների 500 տեսակ, ավելի քան 300-ը դասվել են հազվագյուտ և անհետացող տեսակների շարքը, որոնց պահպանության ու վերարտադրության նպատակով ստեղծվել են բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ։ Նկարագրվել է բույսերի և կենդանիների մակաբույծների շուրջ 900 տեսակ։ Կազմվել է (1987) կենդանիների Կարմիր գիրքը։ Մշակվել են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի և կենդանիների հելմինթոզների դեմ պայքարի նոր (ոչ քիմիական) եղանակներ։ Ուսումնասիրվել է նաև քիմիական տարբեր գործոնների ազդեցությունը ՀՀ առանձին մարզերի կենդանական աշխարհի վրա։ Ստեղծվել է (1996) Կենդանաբանության ինստիտուտի և ՌԳԱ Մակաբուծաբանության ինստիտուտի համատեղ փորձարարական կենտրոն։

Կատեգորիա:Գիտական կազմակերպություններ
Ոսկեբզեզներ

**Ոսկեբզեզներ** (), բզեզների ընտանիք։ Հայտնի է 12 հազար, Հայաստանում՝ 200 տեսակ։ Հանդիպում են Տավուշի և Սյունիքի մարզերում, Արարատյան դաշտում։ Առավել տարածված են սև, դեղձենու, բարդու, փոփոխական և այլն, որոնք վնասում են ծառերը։ Հազվադեպ են Պալլասի, Սողոմոնի, գեղեցիկ ոսկեբզեզները։ Վերջին երկուսը գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 3-100 մմ է։ Ծածկույթներն ամուր են՝ վառ մետաղ, փայլով (այստեղից՝ անվանումը)։ Ունեն կարճ, սղոցաձև բեղիկներ, ամուր հոդավորված, առաջնամեջքը ամբողջությամբ սերտ և անշարժ միացած է միջնակրծքին։ Փորիկը կազմված է 5 հատվածից, առաջին երկուսը միաձուլված են։

## Կենսակերպ
Ակտիվ են ցերեկը (առավելապես՝ ամռանը)։ Հանդիպում են կերաբույսերի ցողունի և ճյուղերի, որոշ մանր նաև ծաղիկների վրա։ Թրթուրները սպիտակ են, զարգանում են ծառերի կեղևի տակ։

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Բզեզներ
Մասրիկ (գետ)

**Մասրիկ**, *Մազրա, Մազրի, Մեզրե, Մյազրաչայ, Սոդ, Սոդից գետ*, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արևելյան Սևանի լեռների հարավարևմտյան լանջերից և Ծովակ գյուղից հյուսիսում թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը՝ 45 կմ։ Ակունքները	աղբյուրներից սնվող մանր ու արագահոս առվակներ են, որ միանում և գետ են դառնում լճամերձ հարթավայր հասնելուց միայն։ Միջին և ստորին հոսանքում դանդաղահոս է և գալարուն։ Նախկինում Մասրիկ դեպի Սևան էր հոսում Գիլլի ծանծաղ ու ճահճապատ լճի միջով։ Այժմ՝ Սևանի մակարդակի իջեցման հետևանքով, Գիլլի փոքրիկ լիճն ու նրա ճահճուտները չորացել են և գետը դանդաղ հոսքով թափվում է ուղղակի Սևանա լիճը, ջրհավաք ավազանը՝ 682 կմ², տարեկան հոսքը՝ 131 մլն մ³։ Հորդանում է գարնանը, ջրերն օգտագործվում են ոռոգման համար, Ղ. Ալիիշանը Մասրիկ կազմված Է համարում Քեթի (Քեյթի), Երիշատ կամ Արաշատ և Սոդից (Սոդ) գետերի միացումից։ Որոնցից Երիշատը Մասրիկի կենտրոնական ճյուղն է, Քեթին՝ միջին և վերին հոսանքը, իսկ Սոդ կամ Սոդից գետը՝ աջ օժանդակը։ Սակայն Սոդ կամ Սոդից գետ հին անունով երբեմն անվանել են նաև ամբողջ գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Ակիմ Սաթյան

**Ակիմ Իվանի Սաթյան** (), Միջին Ասիայում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1919)։

Հոկտեմբերյան Հեղափոխությունից հետո կարմիր բանակի շարքերում մասնակցել է սպիտակ գվարդիականների ու բասմաչների դեմ մարտերին և շարքային մարտիկից դարձել բանակի հատուկ բաժնի պետ։ Երկար տարիներ ծառայել է պետական անվտանգության մարմիններում, վարել պատասխանատու պաշտոններ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գործող բանակում եղել է դիվիզիայի հրամանատարի տեղակալ։ 1947 թվականից Սաթյանը, հասարակական կարգով, ակտիվ աշխատանք է տարել կուսակցական և խորհրդային մարմիններում։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի շքանշաններով։

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Էուգեն Սուխոն

**Էուգեն Սուխոն**(, ), սլովակ կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Բրատիսլավայում՝ Ֆ․ Կաֆենդայի և Պրահայում՝ Վ․ Նովակի մոտ։ Դասավանդել է Բրատիսլավայի կոնսերվատորիայում (1933 թվականից), Սլովակական համալսարանի մանկավարժ, (1948-1954 թթ.), Բրատիսլավայի Բարձրագույն մանկավարժական դպրոցում (1954-1960 թթ.)։ Վաղ շրջանի գործերը («Մյուիտ-բալլադ» դաշնամուրի համար և այլն) գրված են դասական ավանդույթներով։ 1920-1930-ական թվականներին կրել է էքսպրեսիոնիզմի և նեոկլասիցիզմի ազդեցությունը։ «Մերձկարպատյան երկրի սաղմոս» կանտատում (1938 թ.), «Լեռների մասին» խմբերգում (1942 թ.), «Գեղջկական սիմֆոնիետ»-ում (1957 թ.) օգտվել է ազգային երաժշտական բանահյուսությունից։«Ջրապտույտ» (1949 թ.) ազգային առաջին երաժշտական դրամայի հեղինակն է։ Այլ երկերից են՝ «Մվյատոպլուկ» օպերան (1959 թ.), ջութակի և նվագախմբի «Ֆանտազիա և բուռլեսկ»-ը (1948 թ.), «Մետամորֆոզներ» սիմֆոնիկ սյուիտը (1953 թ.), խմբերգային ցիկլեր, երաժշտություն մանուկների, դրամատիկ, թատրոնի և կինոյի համար։ Կատարել է ժողովրդական երգերի մշակումներ։ ՉՄՄՀ պետական մրցանակներ (1951 թ., 1954 թ., 1959 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Սլովակ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Սլովակ մանկավարժներ
Միլիոն մը հայերու ջարդի պատմութիւնը

**Միլիոն մը հայերու ջարդի պատմութիւնը**, Սեպուհ Ակունու 1920 թվականին Կոստանդնուպոլսում հրատարակված գիրքն է։

## Բովանդակություն
Սեպուհ Ակունին «Միլիոն մը հայերու ջարդի պատմութիւնը» գրքի առաջաբանում ընդգծել է գրքի կարևորությունը, ներկայացրել պատերազմի տարիներին հայերի հետ կատարվածը, տվել հայկական տարագրության ամփոփ պատմությունը՝ ժամանակագրական ու փաստագրական ճշգրտությամբ։ Նա դեպքերը շարադրելիս իր ձեռքի տակ է ունեցել նաև հսկայական աղբյուրագիտական նյութ՝ Պատրիարքարանի տվյալները, մեծ թվով վավերագրեր ու պաշտոնական փաստատթղեր։

Հեղինակը ներկայացրել է Ադանայի ջարդերը, հետո Առաջին համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները, հայերի տեղահանության օրենքը և դրա իրականացման մեխանիզմները։ Հեղինակն ըստ նահանգների է ներկայացնում տեղահանությունները՝ տալով թվական տվյալներ և նշելով նրանց աքսորի ուղղությունները։ Նա ներկայացրել է հայ մտավորականների ձերբակալությունների մանրամասները։ Առանձին անդրադարձ է կատարում հայ ժողովրդի հերոսական դրվագներին՝ Մուսա Լեռան, Շապին Գարահիսարի, Ուրֆայի հերոսամարտերին՝ ցավով նշելով դրանց սակավաթիվ լինելու փաստը։ Ակունին առանձին մասերով ներկայացրել է նաև այն հայաբնակ վայրերը, որտեղից հայ ժողովրդի տեղահանությունը համեմատաբար հանգիստ պայմաններում է իրականացվել։ Ներկայացվել են նաև Կոնիայի, Բուրսայի, Էսկիշեհիրի, Ադրիանապոլսի, Ռոդոսթոյի, Իզմիրի, Պարտիզակի, Կիլիկիայի բնակչության տեղահանության մանրամասները։

## Քաղվածքներ գրքից

Կատեգորիա:1920 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Մասրուց (գետ)

**Մասրուց**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հյուսիսարևելյան լանջերից և Ծավ գյուղից 3,5 կմ արևմտյան աջից միախառնվում Ծավ գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծավ գետի վտակներ
Մուշի և Սասունի ինքնապաշտպանությունն ու կոտորածները

**Մուշի և Սասունի ինքնապաշտպանությունն ու կոտորածները**, Արամայիսի 1916 թվականին Ժնևում հրատարակված գիրքն է։

## Բովանդակություն
Մուշի և Սասունի ինքնապաշտպանությունն ու կոտորածները՝ որպես հայկական նահատակության մի հատված, ներկայացվել են Շվեյցարիայի հանրությանը։ Գրքի առաջին հատվածը վերաբերվում է Մուշի կոտորածներին։ Արամայիսը վկայում է, որ առավոտյան ազդանշանով զինված քրդերը և թուրքերը լցվում էին քաղաք և աղմուկ-աղաղակով հարձակվում հայկական թաղամասերի վրա։ Ամենուրեք միայն լսվում էր հրացանի ձայներ և ուժգին ճիչեր։ Քաղաքի երիտասարդները ընտրում են պատվով մահը և դիմադրություն են ցույց տալիս, սակայն նրանք ոչինչ չէին կարող անել հարյուր հազար զինված քրդերի դեմ։ Գրքի երկրորդ հատվածում հեղինակն անդրադառնում է սասունցիների ինքնապաշտպանութանը։ Թուրքերը սկսում են նախ կեղծ խոստումներ տալ և փորձել նրանց զինաթափ անել։ Սասունցիները, հասկանալով, որ թշնամին ցանկանում է նրանց զրկել պաշտպանվելու միջոցներից, չեն հանձնվում և դիմում են ինքնապաշտպանության։ Այնուամենայնիվ ջարդարարները, ընկճելով սասունցիներին, կոտորում են բնակչության մեծ մասին, իսկ մի մասն էլ թաքնվում է լեռներում ու ձորերում։

## Քաղվածքներ գրքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1916 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Մոդուլոր

250px|մինի|աջից|Շվեյցարական մետաղադրամ՝ մոդուլորի պատկերով
**Մոդուլոր**, **մnդուլյոր**, **մոդյուլոր** (), համաչափությունների համակարգ։ 1940-ական թթ․ առաջարկել է Լե Կորբյուզիեն (իր աշխատակիցների հետ)։

Մոդուլորի հիմքում ընկած են մարդու մարմնի չափերը և համաչափությունները (ելակետային մեծություններն են․ մարդու պայմանականորեն ընդունված հասակը՝ կանգնած վիճակում, 183 սմ, մինչև արեահյուսակը՝ 113 սմ, թևը բարձրացրած վիճակում՝ 226 սմ), ոսկե հատումը ԱՖիբոնաչչիի թվերի շարքը։

## Նպատակը և կիրառությունը

Մոդուլորի ստեղծման նպատակն էր ճարտարապետության և գեղարվեստական ձևաստեղծման մեջ արմատավորել մարդու չափումների վրա հիմնված մոդուլ։ 
Մոդուլորը կիրառվել է Լը Կորբյուզիեի նախագծած մի շարք կառույցներում և իր որոշակի ազդեցությունն ունեցել համաշխարհային ճարտարապետության և հատկապես դիզայնի վրա։

Կատեգորիա:Արվեստ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Լը Կորբյուզիե
Կատեգորիա:1948 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Ոսկեգույն ծածան

**Ոսկեգույն ծածան** (), ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում հայտնաբերվել է Արաքս և Մեծամոր գետերում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինն օձանման է՝ կողքերից սեղմված, երկար՝. 5-8 (երբեմն՝ մինչև 10) սմ։ Բերանը նեղ է և փոքր, գտնվում է դնչի ստորին մասում։ Պոչային ցողունը գրեթե մարմնի բարձրության է։ Վերին ծնոտի վրա կան 3 զույգ կարճ բեղիկներ, երկուսը դնչի առջևի մասում են, մեկը՝ բերանի անկյունի վերևամասում։ Աչքի տակ, մաշկային ծալքի մեջ, գտնվում է շարժուն, երկծայր, փշաձև ելուստ (այստեղից՝ անունը)։ Պոչային լողակը կորաեզր է։ Թեփուկները շատ մանր են ու բարակ։ Կողագիծն արտահայտված է միայն մարմնի առջևի մասում։ Մեջքային լողակում կա 8-10 ճառագայթ, հետնալողակում՝ 7-8։ Ալանային ատամները միաշարք են։ Արուների կրծքային լողակի 2-րդ ճառագայթը հաստացած է։

Մարմնի ընդհանուր գունավորումը կեղտոտ դեղնավուն է՝ պատված տարբեր մեծության ու ձևերի սև բծերով։ Խոշոր բծերի 2 շարք է ձգվում կողագծի վրայով՝ գլխից մինչև պոչային լողակը, մյուս շարքը՝ ողնաշարի երկայնքով։ Ավելի փոքրիկ բծեր կան նաև գլխի, մեջքային և պոչային լողակների վրա։ Բծերը լողակների վրա տեղադրված են որոշակի համաչափությամբ և ձևավորում են լողակի լայնությամբ ձգվող ընդհատ գծեր (մեջքի լողակի վրա՝ 4, պոչի լողակի վրա՝ 5)։
Բազմանում է գարնան վերջին և ամռան սկզբին՝ գետերի կամ ջրամբարների առափնյա տեղամասերում։

## Սննդառություն
Կենդանակեր է։ Սնվում է տարբեր բենթոսային մանր անողնաշարավորներով (միջատներ և նրանց թրթուրները, որդեր)։ Կերային ակտիվությունն առավել բարձր է առավոտյան և երեկոյան։

Վարում է մերձհատակային կենսաձև՝ հիմնական ժամանակն անցկացնելով թաքստոցներում։

## Հատուկ պահպանություն
Հազվադեպ հանդիպող տեսակ է։ Արդյունաբերական նշանակություն չունի։
## Աղբյուրներ
* World Conservation Monitoring Centre 1996. Sabanejewia aurata. 2006 Միջազգային կարմիր գրքում

Կատեգորիա:Ծածաններ