Բոլոր տղամարդիկ ստեղծված են հավասար

**«Բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար»** արտահայտությունը հանդիպում է Միացյալ Նահանգների Անկախության հռչակագրում և դարձել է Ամերիկայի հիմնադիր իդեալների խորհրդանիշ: Արտահայտության վերջնական տարբերակը ձևավորվել է Բենջամին Ֆրանկլինի կողմից և գրվել Թոմաս Ջեֆերսոնի կողմից 1776 թվականին՝ Անկախության պատերազմի սկզբում։ Այն ասում է.

«Մենք այս ճշմարտությունները համարում ենք ինքնին ակնհայտ, որ բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար, որ նրանք իրենց Արարչի կողմից օժտված են որոշակի անօտարելի իրավունքներով, որոնց թվում են կյանքը, ազատությունը և երջանկության ձգտումը»։

Լուսավորության դարաշրջանի փիլիսոփայությունից ոգեշնչված՝ այս արտահայտությունը արտացոլում է Ջոն Լոքի կառավարման վերաբերյալ երկրորդ տրակտատի ազդեցությունը, մասնավորապես՝ նրա հավատը բնածին հավասարության և անհատական ազատության նկատմամբ։ Նմանատիպ գաղափարներ կարելի է գտնել նաև ավելի վաղ աշխատություններում, այդ թվում՝ միջնադարյան և դասական աղբյուրներում, որոնք շեշտում էին բոլոր մարդկանց արժանապատվությունն ու արժեքը։ Ջեֆերսոնը կիրառել է այս հայեցակարգը հռչակագրի իր սկզբնական նախագծում։

Այս արտահայտությունը հետագայում մեջբերվեց և ներառվեց ամերիկյան քաղաքական և հասարակական պատմության ականավոր գործիչների ելույթներում և գրվածքներում։ Այն անվանվել է «անմահ հռչակագիր» և, թերևս, Ամերիկյան հեղափոխության շրջանի «միակ արտահայտությունը»՝ ամենամեծ «շարունակական կարևորությամբ»։

## Ծագումը
Այս արտահայտությունն արդեն վկայել է Գրիգոր Մեծ պապը իր «Հոբի գրքում բարոյականությունը» աշխատության XXI գրքում և օգտագործվել է Թովմա Աքվինացու, Ազոյի, Հերվեուս Նատալիսի և այլ միջնադարյան մտածողների կողմից։

Անկախության հռչակագրի մշակման գործում կարևոր դերակատարում ունեցող Թոմաս Ջեֆերսոնը մեծապես ազդվել է ֆրանսիացի լուսավորության փիլիսոփաների՝ Վոլտերի, Ռուսոյի և Մոնտեսքյոյի կողմից, հիմնականում՝ մարկիզ դը Լաֆայետի հետ իր բարեկամության շնորհիվ։ Այս փիլիսոփաները, որոնց գրվածքները հաճախ գրաքննության էին ենթարկվում, պաշտպանում էին այն գաղափարը, որ մարդիկ ծնվում են ազատ և հավասար։ Նրանց գաղափարները խոր ազդեցություն ունեցան 1789 թվականի Ֆրանսիական հեղափոխության և մարդու իրավունքների (droits de l'homme) հայեցակարգի զարգացման վրա։ 33 տարեկանում Ջեֆերսոնը, հնարավոր է, ոգեշնչվել է նաև իր իտալացի ընկեր և հարևան Ֆիլիպո Մացեյից, ինչպես պնդում է Ջոն Ֆ. Քենեդին «Ներգաղթյալների ազգ» աշխատության մեջ և 103-րդ Կոնգրեսի 175-րդ համատեղ բանաձևից։  Բացի այդ, Ջեֆերսոնը, հնարավոր է, ազդվել է Թոմաս Փեյնի «Առողջ բանականությունից», որը հրատարակվել է 1776 թվականի սկզբին։
ձախից|մինի|Բենջամին Ֆրանկլին՝ Ջոզեֆ Դյուպլեսիի կողմից, 1778թ.: Նրան են վերագրում մեջբերման վերջնական տարբերակը:։
Անգլիական պատմության մեջ կան գրեթե նույն արտահայտության ավելի վաղ օրինակներ։ Այն առաջին անգամ օգտագործել է միջնադարյան հոգևորական Ջոն Բոլը, որը 1381 թվականի գյուղացիների ապստամբության սկզբում իր հայտնի քարոզում հարցրել է. «Երբ Ադամը վարեց, իսկ Եվան՝ մանեց, ո՞վ էր այդ պարոնը» և հայտարարել. «Սկզբից բոլոր մարդիկ բնույթով հավասար են ստեղծվել»։ Իր 1690 թվականի «Կառավարման երկրորդ տրակտատ» աշխատության մեջ փիլիսոփա Ջոն Լոքը պնդում էր, որ կառավարությունների ձևավորումից առաջ գոյություն ունեցող «բնական վիճակում» բոլոր մարդիկ հավասար են ստեղծվել։ Մեկ այլ օրինակ կարելի է գտնել Ջոն Միլթոնի 1649 թվականի «Թագավորների և դատավորների իշխանությունը» գրքում, որը գրվել է Առաջին Անգլիական քաղաքացիական պատերազմից հետո՝ Չարլզ I թագավորի մահապատժից հետո խորհրդարանականների գործողությունների և իրավունքների պաշտպանության համար։ Անգլիացի բանաստեղծն ասում է. «Ոչ մի գիտելիք ունեցող մարդ չի կարող այնքան հիմար լինել, որ ժխտի, որ բոլոր մարդիկ բնույթով ազատ են ծնվում, Աստծո պատկերն ու նմանությունն են... ծնված են հրամայելու, այլ ոչ թե հնազանդվելու համար. և որ նրանք այդպես են ապրել»։

1776 թվականին Երկրորդ մայրցամաքային կոնգրեսը խնդրեց Բենջամին Ֆրանկլինին, Թոմաս Ջեֆերսոնին, Ջոն Ադամսին, Ռոբերտ Լիվինգսթոնին և Ռոջեր Շերմանին գրել Անկախության հռչակագիրը։ Հինգ հոգուց բաղկացած այս կոմիտեն քվեարկեց Թոմաս Ջեֆերսոնին հանձնարարելու համար գրել փաստաթուղթը։ Ջեֆերսոնն ավարտելուց հետո փաստաթուղթը տվեց Ֆրանկլինին՝ ստուգելու այն։ Ֆրանկլինն առաջարկեց աննշան փոփոխություններ, որոնցից հատկապես մեկն առանձնանում էր, քան մյուսները. «Մենք այս ճշմարտությունները համարում ենք սրբազան և անժխտելի» ձևակերպումը դարձավ՝ «Մենք այս ճշմարտությունները համարում ենք ինքնին ակնհայտ»։

Միացյալ Նահանգների Անկախության հռչակագրի երկրորդ պարբերությունը սկսվում է հետևյալ կերպ. «Մենք այս ճշմարտությունները համարում ենք ինքնին ակնհայտ, որ բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար, որ նրանք իրենց Արարչի կողմից օժտված են որոշակի անօտարելի իրավունքներով, որ դրանց թվում են կյանքը, ազատությունը և երջանկության ձգտումը։ Որ այս իրավունքներն ապահովելու համար մարդկանց շրջանում ստեղծվում են կառավարություններ, որոնք իրենց արդարացի լիազորությունները ստանում են կառավարվողների համաձայնությունից»։

Վիրջինիայի իրավունքների հռչակագիրը, որը հիմնականում հեղինակել է Ջորջ Մեյսոնը և հաստատվել է Վիրջինիայի կոնվենցիայով 1776 թվականի հունիսի 12-ին, պարունակում է հետևյալ պնդումը. «Բոլոր մարդիկ բնույթով հավասարապես ազատ և անկախ են և ունեն որոշակի անօտարելի իրավունքներ, որոնք նրանք չեն կարող որևէ պայմանագրով խլել կամ խախտել իրենց սերունդներից. այն է՝ կյանքն ու ազատությունը, ինչպես նաև սեփականություն ձեռք բերելն ու պահպանելը, ինչպես նաև երջանկությունն ու անվտանգությունը հետապնդելն ու ձեռք բերելը»։ Ջորջ Մեյսոնը ավագ և պլանտատոր էր, որն առաջինը ձևակերպեց Ջոն Լոկի բնական իրավունքների տեսությունը. «Բոլոր մարդիկ ծնվում են հավասարապես ազատ և անկախ և ունեն որոշակի անօտարելի իրավունքներ, որոնք... նրանք չեն կարող որևէ պայմանագրով խլել կամ խախտել իրենց սերունդներից. որոնց թվում են կյանքը և ազատությունը, սեփականություն ձեռք բերելն ու պահպանելը, ինչպես նաև երջանկությունն ու անվտանգությունը հետապնդելն ու ձեռք բերելը»։ Մեյսոնի նախագիծն ընդունվել է փոքր հանձնաժողովի կողմից, ապա մերժվել է Վիրջինիայի կոնվենցիայով։ Վիրջինիայի գրագետ իրավաբան Թոմաս Ջեֆերսոնը սա համարել է իրավական գրագրության հետ կապված խնդիր և ընտրել է լեզու, որն ավելի ընդունելի է Երկրորդ մայրցամաքային կոնգրեսի համար։

Մասաչուսեթսի Սահմանադրությունը, որը հիմնականում հեղինակել է Ջոն Ադամսը 1780 թվականին, Իրավունքների հռչակագրում պարունակում է հետևյալ ձևակերպումը. «Բոլոր մարդիկ ծնվում են ազատ և հավասար և ունեն որոշակի բնական, էական և անօտարելի իրավունքներ, որոնց թվում կարելի է դասել իրենց կյանքն ու ազատությունները վայելելու և պաշտպանելու, սեփականություն ձեռք բերելու, տիրապետելու և պաշտպանելու, և վերջապես՝ իրենց անվտանգությունն ու երջանկությունը փնտրելու և ձեռք բերելու իրավունքը»։

«Բրոմ և Բեթ ընդդեմ Ջոն Էշլիի» և «Քոմոնվելթ ընդդեմ Նաթանիել Ջենիսոնի» գործերով հայցվորները պնդում էին, որ այս դրույթը վերացրեց ստրկությունը Մասաչուսեթսում։

Վերջին գործը հանգեցրեց «ակնհայտ հայտարարության... որ ստրկության ինստիտուտը անհամատեղելի է Մասաչուսեթսի նոր Սահմանադրությամբ ամրագրված ազատության և իրավական հավասարության սկզբունքների հետ»։

Այդ ժամանակվանից ի վեր այս արտահայտությունը համարվում է ժողովրդավարական սահմանադրությունների և մարդու իրավունքների նմանատիպ փաստաթղթերի բնորոշ ձևակերպում, որոնցից շատերն ընդունել են այս արտահայտությունը կամ դրա տարբերակները։

## Քննադատություն
### Վաղ
19-րդ դարի սկզբին Ռոանոկի սենատոր Ջոն Ռանդոլֆը քննադատեց այս արտահայտությունը, նշելով, որ այն «կեղծիք է և ամենավտանգավոր կեղծիք, չնայած ես այն գտնում եմ Անկախության հռչակագրում»։ Ջոն Ս. Քալհունը համաձայնեց՝ ասելով, որ արտահայտության մեջ «ճշմարտության ոչ մի բառ չկա»։ 1853 թվականին և Կանզաս-Նեբրասկա ակտի համատեքստում սենատոր Ջոն Փեթիթն ասաց, որ արտահայտությունը «ինքնին ակնհայտ ճշմարտություն» չէ, այլ «ինքնին ակնհայտ սուտ»։ Այս տղամարդիկ բոլորը կամ ստրկատերեր էին, կամ ստրկության կողմնակիցներ։

Կոնֆեդերացիայի փոխնախագահ Ալեքսանդր Ստեֆենսն իր 1861 թվականի «Կորնսթոուն» ելույթում նույնպես քննադատեց առաջարկը՝ այն անվանելով «կեղծ գաղափար» և նշելով, որ Կոնֆեդերատիվ Նահանգները հիմնադրվել են «դրան բոլորովին հակառակ գաղափարի» հիման վրա, այն է՝ սպիտակամորթների գերակայության և աֆրոամերիկացիների թերարժեքության վրա։

### Ժամանակակից
Հովարդ Զինը և ուրիշներ գրել են, որ այս արտահայտությունը սեքսիստական է։ Զինը նշում է, որ «տղամարդիկ» բառի օգտագործումը, բացառությամբ կանանց, ցույց է տալիս, որ կանայք «չեն կարող համարվել ներառման արժանի» և «նրանք պարզապես անտեսվել են քաղաքական իրավունքների, քաղաքացիական հավասարության ցանկացած գաղափարի քննարկման ժամանակ»։ *Այնուամենայնիվ, մյուսները պնդում են, որ 1700-ական թվականներին «տղամարդիկ» բառը երբեմն օգտագործվել է երկու սեռերի համար էլ*։ Կոնգրեսի գրադարանի տվյալներով՝ մարդկանց մեծ մասը «բոլոր տղամարդիկ» բառը մեկնաբանել է որպես մարդկություն, և այդ ժամանակների համատեքստում պարզ է, որ «բոլոր տղամարդիկ» նշանակում էր «մարդկություն»։

Այն նաև քննադատվել է ռասիզմի հիմքով: Նիկոլ Հաննա-Ջոնսը The New York Times-ում գրել է, որ «այդ խոսքերը գրած սպիտակամորթ տղամարդիկ չէին հավատում, որ դրանք ճշմարիտ են իրենց շրջապատում գտնվող հարյուր հազարավոր սևամորթների համար»։

Պատմաբան Նիկոլաս Գայաթը քննադատել է «սևամորթների և հնդիկների երկարատև աքսորը «բոլոր մարդիկ հավասար են ստեղծված» գաղափարից», իսկ պատմաբան Ջոն Հոուփ Ֆրանկլինը նույնպես նշում է, որ «Ջեֆերսոնը դա նկատի չուներ, երբ գրել է, որ բոլոր մարդիկ հավասար են ստեղծված: Մենք երբեք դա նկատի չենք ունեցել: Ճշմարտությունն այն է, որ մենք մոլեռանդ ժողովուրդ ենք և միշտ էլ այդպիսին ենք եղել»։

Ռիչարդ Մ. Ուիվերը ավանդական պահպանողականության հիմնաքարերից մեկում՝ «Գաղափարներն ունեն հետևանքներ» (1948) աշխատության մեջ վերաձևակերպել է 19-րդ դարի մի գրողի խոսքերը, երբ նա հայտարարել է, որ «ոչ մի մարդ երբեք չի ստեղծվել ազատ, և ոչ մի երկու մարդ երբեք չի ստեղծվել հավասար»։ Նա շարունակել է. «Ազգերի համայնքը, անկախ նրանից՝ միավորված է մեծ, թե փոքր խմբերով, հիմնված է ոչ թե այս խիմերային հավասարության գաղափարի, այլ եղբայրության վրա, մի հասկացության, որը վաղուց նախորդում է դրան պատմության մեջ, քանի որ այն անչափելիորեն ավելի խորն է մարդկային զգացողության մեջ։ Եղբայրության հին զգացումը կրում է պարտավորություններ, որոնց հավասարությունը սահմաններ չի ճանաչում։ Այն պահանջում է հարգանք և պաշտպանություն, քանի որ եղբայրությունը կարգավիճակ է ընտանիքում, և ընտանիքն իր բնույթով հիերարխիկ է»:

### [[Ստրկություն]]
Անկախության հռչակագրի առաջին հրապարակումից հետո քննարկման առարկա դարձավ «բոլոր մարդիկ հավասար են ստեղծված» պնդման և Ամերիկայում ստրկության գոյության, այդ թվում՝ Թոմաս Ջեֆերսոնի սեփական ստրկության միջև եղած լարվածությունը։ Վերջնական հաստատումից առաջ Կոնգրեսը, որոշ փոփոխություններ կատարելով որոշ ձևակերպումներում, նաև հեռացրեց նախագծի գրեթե մեկ քառորդը, այդ թվում՝ ստրկավաճառությանը քննադատող մի հատված։ Այդ ժամանակ Կոնգրեսի շատ այլ անդամներ նույնպես ստրուկներ ունեին, ինչը, ըստ երևույթին, ազդել է նրանց որոշման վրա՝ վերացնելու վիճահարույց «ստրկության դեմ» կետը։

Ջեֆերսոնը բազմաթիվ գործերով պաշտպանեց ստրկացած մարդկանց ազատ արձակելու հարցը։ Ամենահայտնի գործով՝ «Հաուելն ընդդեմ Նիդեռլանդների» (ապրիլ 1770թ.), Ջեֆերսոնը պաշտպանեց խառը ռասայի պայմանագրային ծառայող Սեմյուել Հաուելի ազատ արձակումը, սակայն անհաջողության մատնվեց։ Հռչակագիրը գրելիս Ջեֆերսոնը կարծում էր, որ «բոլոր մարդիկ հավասար են ստեղծված» արտահայտությունն ինքնին ակնհայտ է և, ի վերջո, կլուծի ստրկության խնդիրը։ 1776 թվականին ստրկության դեմ պայքարի ջատագով Թոմաս Դեյը գրել է. «Եթե կա բնույթով իսկապես ծիծաղելի մի բան, դա ամերիկացի հայրենասերն է, որը մի ձեռքով ստորագրում է անկախության բանաձևեր, իսկ մյուսով՝ մտրակ է ճոճում իր վախեցած ստրուկների վրա»։ Այս արտահայտությունը հետագայում օգտագործեց Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերը իր 1963 թվականի «Ես երազանք ունեմ» ելույթում՝ ընդգծելով այն որպես «ամերիկյան երազանքի» մի մաս, որը նա հույս ուներ մի օր կիրականանա։

### Քննադատությունների արձագանքներ
#### Վաղ
Սենատոր Բենջամին Ուեյդը պաշտպանեց այս արտահայտությունը 1854 թվականին՝ նշելով, որ բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար այն իմաստով, որ նրանք «հավասար են իրավունքների առումով», ուստի «ոչ մի մարդ իրավունք չունի ոտնահարել մյուսին»։

Ըստ Աբրահամ Լինքոլնի՝ հիմնադիրները նկատի չունեին, որ «բոլորը հավասար են գույնով, չափսերով, ինտելեկտով, բարոյական զարգացմամբ կամ սոցիալական կարողություններով», այլ որ բոլորը հավասար էին «որոշակի անօտարելի իրավունքներ ունենալով, որոնց թվում են կյանքը, ազատությունը և երջանկության ձգտումը»։

#### Ժամանակակից
Սթենֆորդի համալսարանի պատմաբան Ջեք Ռաքոուն նույնպես պաշտպանել է այս արտահայտությունը, պնդելով, որ Հիմնադիր հայրերը նկատի չեն ունեցել անհատական հավասարություն, այլ ինքնակառավարման իրավունք, որը վայելում են բոլոր ժողովուրդները: Միայն ավելի ուշ՝ հեղափոխությունից հետո տասնամյակներում, ասում է Ռաքոուն, հայտարարությունը սկսեց ընկալվել որպես անձնական ազատություններին վերաբերող։

## Ժառանգություն
Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետության անկախության հռչակագրում, որը գրվել է 1945 թվականին, օգտագործվում է «բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար» արտահայտությունը և դրանում հիշատակվում է նաև Միացյալ Նահանգների Անկախության հռչակագիրը։

Ռոդեզիայի անկախության միակողմանի հռչակագիրը, որը վավերացվել է 1965 թվականի նոյեմբերին, հիմնված է ամերիկյանի վրա, սակայն այն բաց է թողնում «բոլոր մարդիկ ստեղծված են հավասար» արտահայտությունը, ինչպես նաև «կառավարվողների համաձայնությունը» արտահայտությունը։

Արտահայտության իմաստը, չնայած ճշգրիտ ձևակերպումը չէ, արձագանք է գտել իրավունքների բազմաթիվ հռչակագրերում, այդ թվում՝ Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում, Կանադայի իրավունքների և ազատությունների խարտիայում, Գերմանիայի հիմնական օրենքներում, Ալժիրի Սահմանադրությունում և շատ այլ սահմանադրություններում։

Այս արտահայտությունը հաճախ ծառայում է որպես իրավունքների ցանկում թվարկված առաջին կամ առաջին իրավունքներից մեկը՝ որպես բոլոր հաջորդող իրավունքների շրջանակ։ Քանի որ իրավունքների հռչակագրերը հաճախ կիրառվում են բոլոր մարդկանց նկատմամբ՝ որպես բնական մարդու իրավունքներ, արտահայտությունը շեշտում է, որ դրանից հետո թվարկված բոլոր իրավունքները հավասարապես վերաբերում են յուրաքանչյուր անձի։

## Ծանոթագրություն


## Գրականության ցանկ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Լրացուցիչ գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Letter Addressed to the Commonalty of Scotland by John Knox, 1558 – an early historical occurrence of the phrase "all men are equal" 

Կատեգորիա:1776
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Կատեգորիա:Աֆորիզմներ
Կատեգորիա:Բարոյագիտության սկզբունքներ
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Էգալիտարիզմ
Կատեգորիա:Հումանիզմ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներն ԱՄՆ-ում