open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դարման (Քղիի գավառ)

**Դարման**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Վերին Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գյուղաքաղաքից 15 կմ հարավ-արևելք՝ անտառապատ լանջի վրա։

## Պատմություն
Բնակչության մեծ մասը թուրքական յաթաղանի զոհ դարձավ 1915-1916 թվականների ժամանակ։ Բնակչության փոքր մասը կարողացավ փրկվել և բնակություն հաստատել ԱՄՆ-ի Ֆրեզնո քաղաքում։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 350 տուն՝ 2540 հայ բնակչով, իսկ 1914 թվականին՝ 2650 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն, արհեստներն ու առևտուրն էր։

XX դարի սկզբին Դարմանն ուներ 15 խանութ-արհեստանոցներ և 2 ձիթհանք։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Դարմանն ուներ 2 եկեղեցի։ Նրանցից մեկը, որը կառուցված էր 1181 թվականին, կոչվում էր **Սուրբ Սարգիս**։ Գյուղից հյուսիս՝ լեռնալանջի վրա կար մի հսկայական ավերված ամրոց։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ 2 վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լեք

**Լեք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։

## Պատմություն
Հայերը կոտորվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվել է ընդամենը մեկ տղամարդ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 4 տուն հայ և 8 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լեքն ուներ Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խասգյուղ (Քղիի գավառ)

**Խասգյուղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի աջակողմյան վտակ Քղի ջուր գետի վերին հոսանքի աջ կողմում, Քղի քաղաքից արևմուտք։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ 30 հայ բնակչից 25-ը կոտորվել են։

## Բնակչություն
1904 թվականին ուներ 24 տուն բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խասգյուղն ուներ հին եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խոլխոլ

**Խոլխոլ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Սուրբ Լույս լեռան հարավ-արևելյան լանջերից 2-3 կմ հեռու։

## Պատմություն
Գյուղի արևելյան կողմում՝ հայկական հին գերեզմանոցում կա XIII դարի տապանաքար, որն ազդարարում է, որ այդտեղ հանգչում է «Պիշար իշխանի որդի...»: Ըստ այդմ էլ գյուղը համարվում է Խոռխոռունյաց նախարարների Պիշար իշխանի սեփականությունը։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի կոտորածի ժամանակ ամբողջ հայ բնակչությունը ոչնչացվել է։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 2 տուն՝ 14 հայ բնակչով և 686 քուրդ բնակիչ։ 1914 թվականին ուներ 12 տուն՝ 70-80 հայ բնակչով և 50 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Խոշքար

**Խոշքար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում կամ Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառում։ Գտնվում էր Չիֆթլիկ գյուղաքաղաքից 24 կմ հյուսիս-արևելք, Արածանիի աջակողմյան վտակ Գոյնուկ գետի վտակներից մեկի ափին։

## Անվան ստուգաբանություն
Անվանման Խոշքար տարբերակը առաջացել է Կոշկարից։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին, Կամախի կիրճում։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 105 (15 ընտանիք) հայ և 37 այլազգի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խոշքարն ուներ Ս. Նիկողայոս եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խուբս (Քղիի գավառ)

**Խուբս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 12 կմ արևմուտք, Խաչկոն (Խաչկոնց) լեռան հարավային. ստորոտին, սարավանդի վրա, շրջապատված Սիվրի լեռների ճյուղերով։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության արաբ զորքերը տիրել են Ս. Կարապետ վանքին և միաբաններից հաց են խնդրել՝ անընդհատ կրկնելով «խուբս», որը արաբերենից նշանակում է հաց։ Այստեղից էլ գյուղի անվանումը մնացել է Խուբս։

## Աշխարհագրություն
Գյուղն ուներ փարթամ բուսականություն, բերրի արտեր և ջրառատ էր։

## Պատմություն
Խուբսը գավառի մարդաշատ հայաբնակ գյուղերից էր։ Եղել է դիմադրողական շարժման կենտրոն։ Կոտորածներն այստեղ սկսվեցին 1914 թվականի մայիսի 25-ից, որի ժամանակ մահացավ 1642 մարդ։

Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է։ Գյուղն ամայացել է։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ մոտ 1400 (200 ընտանիք) հայ բնակիչ։ 1915 թվականին փոքրիկ գյուղաքաղաք էր և ուներ 317 տուն՝ 2400 բնակչով, որոնց մեծ մասը XVIII դարում եկել էին Դերսիմից։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղը նշանավոր էր իր գինիով։ Գյուղն ուներ բաղնիք, շուկա, մի քանի աղբյուրներ և ջրաղաց։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խուբսն ուներ Ս. Կարապետ անունով եկեղեցի (հնում վանք) և Ս. Սարգիս անունով մատուռ։ Գյուղից 2 կմ հեռավորության վրա, բլրի գագաթին գտնվում էր Ս. Փրկիչ վանքը, որը ուխտատեղի էր։ Գյուղից 1-2 կմ հեռու, Սերկևիլ գյուղի մոտ, բարձր բլրի վրա գտնվում էր Ս. Փրկչի վանքը։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ  երկսեռ վարժարան, որը դեռ գործում էր Եղեռնի նախօրեին:։ Կ. Պոլսի Միացյալ ընկերությունը 1879 թվականին հիմնել էր վարժարան։ Գյուղում կար նաև մանկապարտեզ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծերմակ

**Ծերմակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է Աշե-Նըռե կոչված վայրում, փրկվածները բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։ Գյուղն ամայացել է։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 76 տուն հայ և 15 տուն թուրք բնակիչ, XX դարի սկզբին՝ 100 տուն հայ և 15 տուն թուրք, իսկ 1914 թվականին ուներ 165 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսույթուն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստագործությամբ (դարբնություն, ատաղձագործություն, զինագործություն, կաշեգործություն, ներկարարություն և այլն)։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ծերման ուներ Սուրբ Գևորգ անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ  երկսեռ վարժարան՝ 79 աշակերտով։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
*Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 123, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հանգստուն

**Հանգստուն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գյուղաքաղաքից քիչ հյուսիս, Քեշիշ-քյոփրուսի քանդված կամրջի դիմաց։ Գյուղի մոտ էր գտնվում հին Քղի ավանը, որը իսպառ ոչնչացել է1616 թվականի երկրաշարժի պատճառով։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը՝ Հանգստատուն, հանգստյան տուն, հանգստարան, ստացել է ի պատիվ Խադ եպիսկոպոսի, որը հանգչում է նույնանուն մատուռում։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է 1914-1915 թվականներին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ երիտթուրքերի ձեռքով։ Կոտորածից փրվել է միայն 75 անձ, իսկ մինչ կոտորածը 125 հոգի հասցրել են գաղթել ԱՄՆ և այլ երկրներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 1400 հայ բնակիչ, որոնք ունեին բավականին բարեկեցիկ վիճակ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հանգստունն ուներ Ս. Աստվածածնի և Ս. Խադ մատուռներ։ Վերջին մատուռը կոչվում էր ի պատիվ մատուռում թաղված Խադ եպիսկոպոսի։ Գյուղի մոտ էր գտնվում Ապառու ս. Կարապետ վանքը։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հարկապ

**Հարկապ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Մտնում էր Կոճակի գյուղախմբի մեջ։

## Պատմություն
Հնում եղել է զուտ հայաբնակ գյուղ։

## Բնակչություն
Մինչև  1915 թվականի Մեծ եղեռնը քրդերի հետ ապրում էին մի քանի տուն հայեր։ 1909 թվականին ուներ 279 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ճերմակ (Քղիի գավառ)

**Ճերմակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ 991 հայ կոտորվել է, իսկ մնացածը ենթարկվել է բռնագաղթի։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 150 տուն՝ 1050 հայ, 70 այլազգի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, հողագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ճերմակն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մելիքան (Քղիի գավառ)

**Մելիքան**, գյուղաքաղաք (գյուղ) Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գյուղաքաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք, Քղիի գետի ափին, Քյոշմար լեռան ստորոտում։

## Պատմություն
1914-1915 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ 450 հայ բնակիչներից 409-ը զոհվեց, մեծ մասը՝ Կամախի կիրճում։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ ավելի քան 300 տուն։ 1872-1873 թվականներին ուներ 26 տուն հայ և 8 տուն քուրդ, 1909 թվականին՝ 40 տուն՝ 280 հայ, իսկ 1914 թվականին՝ 67 տուն՝ 450 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մելիքանն ուներ Ս. Գևորգ (կամ Ս. Աստվածածին) անունով եկեղեցի։ Եկեղեցին կողոպտվել և ավերվել է 1895 թվականի հայկական կոտորածների ժամանակ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շեն (Քղիի գավառ)

**Շեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 27 կմ հյուսիս-արևելք, Բյուրակն գետի ձախ ափին։

## Պատմություն
Գյուղի հայ բնակիչներից 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ փրկվել է ընդամենը 11 մարդ, որից 5-ը գաղթել է Ամերիկա։ 54 մարդ զոհ է գնացել թուրքական յաթաղանին։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 70 հայ և 70 քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Շենն ուներ Ս. Կարապետ և Ս. Գևորգ անուններով եկեղեցին։ Ս. Գևորգը կառուցված էր 1326 թվականին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չան (Քղիի գավառ)

**Չան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Փերի գետի ձախակողմյան վտակներից մեկի ափին, սարավանդի վրա։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակիչները թուրքերի ձեռքով տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30-35 տուն՝ 250 հայ (ըստ մեկ այլ աղբյուրի 130 տուն՝ 1100 հայ) բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն, մեղվագուծություն, արհեստներն ու առևտուրն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Չանն ուներ Ս. Մինաս անունով եկեղեցի, որը կառուցված էր 1059 թվականին։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ դպրոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սագաձոր

**Սագաձոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գետի վերին հոսանքի ձախակողմյան մասում, ձորակի մեջ։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության գյուղը Սագաձոր է կոչվել, քանի որ այստեղ էին պահում Արշակունի իշխանների սագերը։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակիչների մեծ մասը կոտորվել կամ տարագրվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 80 տուն՝ 640 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահություն, պարտիզպանություն և արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սագաձորն ուներ 1209 թվականին կառուցված Ս. Սարգիս (կամ Ս. Խաչ) անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սեղանք (Քղիի գավառ)

**Սեղանք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում կամ Դերսիմի գավառի Մեծկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Մեծկերտ գյուղաքաղաքից հյուսիս-արևելք։ Գյուղից հյուսիս գտնվում էր Սեղանք ավելի հին, ավերակ գյուղը։

## Պատմություն
Գյուղի հայերը զանգվածաբար կոտորվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ մոտակա Քուլքունա ձորում։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 23 տուն հայ, 8 տուն քուրդ, իսկ XX դարի սկզբներին 65 տուն հայ և 50 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Հայերի հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, հացահատիկի մշակություն և արհեստներն էր։ Քրդերը զբաղվում էին անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սեղանքն ուներ 1201 թվականին կառուցված Ս. Մինաս եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տինեկ

**Տինեկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գյուղաքաղաքից 16 կմ հյուսիս-արևելք, Բյուրակն գետի ձախ կողմում։

Գյուղի շրջակայքն անտառապատ է։ Բնակիչները բնաջնջվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվել են միայն 24 անձ, որից 20-ը գաղթել են ԱՄՆ։ 1914 թվականին ուներ 400 հայ բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

Տինեկն ուներ եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քարբույս

**Քարբույս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում կամ Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գյուղաքաղաքից 20 կմ հարավ-արևմուտք, Փերի գետի ձախ կողմում, ճանապարհի վրա։

## Պատմություն
1914-1915 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղի գրեթե ամբողջ հայությունը կոտորվել է։ Միայն մի քանի տասնյակին է հաջողվել գաղթել ԱՄՆ։

## Բնակչություն
1912 թվականին ուներ 68 տուն՝ 530 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն, արհեստներն ու առևտուրն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Քարբույսն ուներ Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օրոր (Քղիի գավառ)

**Օրոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գյուղաքաղաքից 10 կմ հարավ-արևելք, Փերի գետի ձախակողմյան Օրոր վտակի ձախ անտապատ ափին։

Գյուղի մոտ գտնվում էր Օրոր լեռնանցքը։

## Պատմություն
1985 թվականին թուրքերը ավերել են եկեղեցին և կողոպտել հայ բնակչությանը։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ թուրքերը կոտորել են 380 հայի։ 460 հայից փրկվել է հաջողվել միայն 80-ին։

## Բնակչություն
1873 թվականին ուներ 78 տուն հայ և 12 տուն թուրք, իսկ 1909 թվականին՝ 90 տուն՝ 630 հայ և 140 այլազգի բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Օրորն ուներ 1131 թվականին կառուցված Ս. Գևորգ կամ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր Քահանայի կամուրջը։

## Անվանի մարդիկ
Օրորում է ծնվել գրող, հասարակական գործիչ Սեդրակ Շահենը (1887-1975)։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբեռնես

**Աբեռնես**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում։ Թորթում գետի աջ վտակ Աբեռնեսի դուռ գետի ափին։

Ավերվել է Մեծ եղեռնի ժամանակ։ XX դարի սկզբին ուներ 450 հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Բնակչություն
1912 թվականին ուներ 280 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աբեռնեսն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թորթումի շրջանի համայնքներ
Գեղիկ (Թորթումի գավառ)

**Գեղիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում։ Գտնվում էր Օլթի քաղաքից 20-21 կմ հարավ-արևմուտք, նույնանուն Գեղիկ ավելի մեծ գյուղի մոտ։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը սարահարթային էր և անտառապատ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 25 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էշկիձոր

**Էշկիձոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում։ Գտնվում էր Թորթում գետի աջ ափին։

## Բնակչություն
1915 թվականին այստեղ բնակվում էին թուրքեր և լազեր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Էշկիձորն ուներ քարաշեն, կամարակապ, կիսավեր հայկական եկեղեցի և Էկիձորո անունով հին ավերակ բերդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պարտեզ (Թորթումի գավառ)

**Պարտեզ**, գյուղ (ավան) Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում կամ Կարսի մարզի Օլթիի գավառում։ Գտնվում էր Օլթի քաղաքից 30 կմ հարավ-արևելք, Պարտեզ գետի ափին։

## Պատմություն
Հնում մտել է Տայք աշխարհի Պարտիզաց փոր գավառի մեջ և հանդիսացել է վերջինիս կենտրոնը։ XX դարի սկզբներին գյուղը գտնվում էր ռուս-թուրքական սահմանագլխին։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ թուրքերի հարձակումների պատճառով 720 հայ գաղթել և հաստատվել է Սև ծովի առափնյա տարածքներում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 200 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունը, հողագործությունն ու արհեստներն էին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Պարտեզն ուներ եռաբսիդ տաճար։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Էրզրումի նահանգի շրջաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տայքի բնակավայրեր
Թորթում բերդ

**Թորթում**, ավերակ բերդ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում։ Գտնվում էր Թորթում քաղաքի մոտ, քաղաքից փոքր-ինչ հյուսիս-արևելք, Թորթում գետի աջ կողմի բարձրաբերձ լեռան կատարին։

Բերդն ունի գեղեցիկ ու անմատչելի դիրք։ Թուրքական զորքերի նվաճողական արշավանքների հետ կապված բերդը հաճախ հիշատակվել է XVI դարի թուրք պատմիչների մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզ
Թև (Կիսկիմի գավառ)

**Թև**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Գտնվում էր Կիսկիմ գյուղաքաղաքից արևելք, Թորթում լճակի հյուսիսային ափամերձ տարածքում, Թորթում գետի աջ ափին՝ սարավանդի վրա։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մեղրագոմ

**Մեղրագոմ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում։ Գտնվում էր Թորթում գետի ձախ ափին, սարավանդի վրա։

## Բնակչություն
XIX դարի 70-ական թվականներին ուներ 12 տուն հայ և 2 տուն հույն, իսկ XX դարի սկզբին՝ 25 տուն բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մեղրագոմն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նորշեն (Թորթումի գավառ)

**Նորշեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի միջով հոսում է Նորշեն գետակը։

## Պատմություն
Եղել է Թորթումի ամենամարդաշատ և ամենաբարձրադիր հայաբնակ գյուղերից։ 1917 թվականին բնակիչների մի մասը ապաստանել է Խատորջրում, իսկ մնացածները բռնի մուսուլմանացվել են։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 300 տուն հայ և 6 տուն այլազգի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, անասնապահությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Նորշենն ուներ XIX դարում կառուցված Ս. Հակոբ անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թորթումի շրջանի համայնքներ
Վախթիկանս

**Վախթիկանս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում։ Գտնվում էր Թորթում ավանից 12 կմ հյուսիս-արևմուտք, Վախթիկանս գետի ափին։

## Պատմություն
Հայ բնակիչները կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 80 տուն հայ և 75 տուն այլազգի բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թորթումի շրջանի համայնքներ
Տուլոն

**Տուլոն** (ֆր.՝ Toulon), քաղաք, նավահանգիստ և ռազմածովային բազա Ֆրանսիայի հարավում, Միջերկրական ծովի ափին։ Կա ծովային զինասննդի արդյունաբերություն, ձկնորսություն։ Հնում եղել է հունական, ապա՝ հռոմեական գաղութ, 17-րդ դարի վերջին և 18-րդ դարի սկզբին՝ առաջնակարգ ծովային ամրոց։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1939-1945), Ֆրանսիայի կապիտուլյացիայից հետո, ֆրանսիական նավատորմիղի մի մասը մնաց Տուլոնում։ 1942 թվականին ֆրանսիացի հայրենասերները Տուլոնում ջրասույզ արեցին իրենց ռազմանավերն ու պայթեցրին զինանոցը՝ ֆաշիստների ձեռքը չընկնելու համար։ 1944 թվականի օգոստոսին ֆրանսիական բանակը ազատագրեց Տուլոնը։

## Գրականություն
* Octave Teissier, *Histoire des divers agrandissements et des fortifications de la ville de Toulon*, 1874
* Gustave Lambert, *Histoire de Toulon*, 1886 - 1892
* Maurice Arreckx,* Vivre sa ville*, 1982 ; *Toulon ma passion*, 1985
* Jean-Pierre Thiollet, *Le Chevallier à découvert*, 1998

Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Ռազմական նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Տուլու

**Տուլու**, ժողովուրդ Հնդկաստանում։ Բնակվում են Թամիլնադ նահանգի արևմուտքում (Տուլուվա), ինչպես նաև Մահարաշարա, Կարնատակա և Կերալա նահանգների Թամիլնադին կից շրջաններում։ Ընդհանուր թիվը՝ 1,95 միլիոն (1997)։ Լեզուն պատկանում է դրավիդյան լեզուներին։ Պաշտոնական կրոնը հինդուիզմն է, տարածված են նաև հին հավատալիքները (զանազան ոգիների պաշտամունք են)։ Կենցաղում պահպանվել են նախնադարյան համայնակարգի գծեր։ Աճեցնում են կոկոսյան արմավենի, հավաքում կոկոսյան արմավենու հյութ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Народы Южной Азии, М․, 1963․

Կատեգորիա:Հնդկաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Ֆարադեյի գլան

Ֆարադեյի գլան|մինի|աջից|150 px
**Ֆարադեյի գլան** (Մայքլ Ֆարադեյի անունով), սնամեջ բաժականման հաղորդիչ։

Ֆարադեյը փորձով ցույց է տվել, որ այդպիսի հաղորդիչի ներսում էլեկտրական դաշտը բացակայում է՝ անկախ հաղորդիչի լիցքից և արտաքին էլեկտրական
դաշտից։ Ֆարադեյի գլանի ներսում տեղավորված չափիչ սարքերը պաշտպանված են արտաքին էլեկտրական և մագնիսական (եթե գլանը երկաթյա է) դաշտերի ազդեցությունից։ Եթե Ֆարադեյի գլանի ներքին մակերևույթի վրա ինչ-որ կերպ էլեկտրական լիցքեր են հայտնվում, ապա դրանք անցնում են գլանի արտաքին մակերևույթ, լիցքերի մեծությունը կարելի է չափել՝ Ֆարադեյի գլանը միացնելով էլեկտրաչափին կամ գալվանաչափին։

Սարքի այս հատկությունից էլ հենց օգտվում են լիցքավորված մասնիկների արագացման ու ցրման, երկրորդային էլեկտրոնային և իոնային էմիսիայի հետազոտման փորձերում։

Կատեգորիա:Արագացուցիչների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Թուլե

մինի|ԱՄՆ-ի ավիաբազա
**Թուլե** (), լքված բնակավայր Գրենլանդիայում, Բաֆինի ծովի հյուսիսս-արևելյան ափին։ Բնակչությունը գլխավորապես կազմված է եղել էսկիմոսներից։ Եղել է ծովային գազանների արդյունագործություն, բևեռաղվեսի որս։ Հիմնադրել են դանիացի բևեռախույզներ Պիտեր Ֆրոյխենը և Կնուդ Ռասմուսսենը 1910 թվականին, որպես մորթու վաճառակայան։ Քանի որ դա աշխարհի ամենահյուսիսային վաճառակայանն էր, այն անվանակոչել են առասպելական Թուլեի պատվին։ 1953 թվականին Թուլեի տեղում կառուցվել է ԱՄՆ-ի ռազմաօդային խոշոր բազա, որն ամերիկյան ամենահյուսիսային ռազմաօդային բազան է։ Բնակավայրի ամբողջ բնակչությունը դանիական դատարանի որոշմամբ տեղափոխվել է մերձակա Կաանաակ, որը նաև կոչում են «Նոր Թուլե»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրենլանդիայի քաղաքներ
Սարբել

**Սարբել** (հունարեն՝ Σαρμπέλ-Μιχαήλ Μαρωνίτης, հայ. Սարբել-Միխայիլ Մարոնիտիս, արաբերեն شربل-ميكائيل مارونيتيس ), հույն կիպրացի երգիչ։ Անվանվել է Մարոնիական կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ Շարբելի անունով։ Խառն հույն և լիբանանյան ծագումով արվեստագետ, մեծ համբավ է ունեցել Se pira sovara երգով։ Մասնակցել է Եվրատեսիլ 2007 երգի մրցույթում ներկայացնելով Հունաստանը Yassou Maria երգով։

[մինի|Խումբը [2007 թվականի Եվրատեսիլի ժամանակ]]

## Ալբոմներ
* 2004: *[[Parakseno Sinesthima]]*
* 2005: *[[Paraksno Sinesthima (Second Edition)]]*
* 2006: *[[Sahara (альбом Сарбеля)|Sahara]]*
* 2007: **
* 2008: *[[Kati San Esena]]*
### CD Սինգլներ
* 2004: «Se Pira Sovara»
* 2007: «Yassou Maria»
### Սինգլներ
(Ոչ բոլորնեն ներկայացված CD տարբերակով )
* 2004։ "Se pira sovara"
* 2005։ "Sokolata"
* 2005։ "Thelo na petaxo"
* 2006։ "Sahara"
* 2006։ "Takse mou"
* 2006։ "Enas apo mas"
* 2007։ "Yassou Maria"
* 2008։ "Eho trelathei"
* 2009։ "Mou pai"
* 2011։ "Kafto Kalokairi"
* 2011։ "Pou Na Girnas"
* 2013։ "Proti Ptisi"

### Տեսահոլովակներ
* 2004: «Se Pira Sovara»
* 2005: «Sokolata»
* 2005: «Thelo Na Petakso»
* 2005: «Bora Bora/Chiculata» Ft. Chrispa
* 2006: «Thriller/Pano Stin Trella Mou» (Mad Music Awards) Ft. Vanesa Adamopoulou
* 2006: «Takse Mou»
* 2006: «Enas Apo Mas»
* 2007: «Yassou Maria»
* 2007: «Yassou Maria»
* 2008: «Echo Trelathei»

## Արտաքին հղումներ
* www.sarbel.com
* Myspace
* eurovision.tv
* http://www.knossosfm.gr/index.asp?pageid=672&parent=300&display_year=2007&display_month=3 

Կատեգորիա:Հույն երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2007 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հույն երաժիշտներ
Ջուզեպպե Վիանի

**Ջուզեպպե Վիանի** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում, հատկապես աչքի է ընկել Ինտերում և Լացիոյում։ Մարզչական կարիերայի ընթացքում նույնպես մարզել մի շարք իտալական ակումբներ, ինչպես նաև Իտալիայի ազգային հավաքականը։

## Նվաճումներ
### Որպես ֆուտբոլիստ
***[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի չեմպիոն]]՝ ** 
**Ինտեր՝ 1929-30

### Որպես մարզիչ
***[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի չեմպիոն]]՝ ** 
**Միլան՝ 1956-57, 1958-59
***[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B-ի չեմպիոն]]՝ ** 
**Սալերնիտանա՝ 1947-48
**Ռոմա՝ 1951-52
***[[ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա|Եվրոպայի գավաթի]]** փոխ-չեմպիոն՝ 
** Միլան՝ 1957-58

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլան ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Աջենգ

**Աջենգը** (, կորեերեն՝ 아쟁 ) կորեական ազգային երաժշտական գործիք է։ Այն մտնում է լարային գործիքների շարքում։

## Նվագը
Աջենգը լարային գործիք է։ Լարերը պատրաստված են ոլորված մետաքսից։ Գործիքից ձայն ստանալու նպատակով նվագողը գործիքի աջ հատվածից լարերին է հպում փայտից պատրաստված աղեղը։ Օգտագործվող աջենգները հիմնականում ունեն ութ լար։ Ավելի վաղ ժամանակաշրջանում դրանք յոթն էին։ Հանդիպում են նաև ինը լարանի գործիքներ։ Աջենգը նվագում են գետնին նստած։ Այն ունի թավջութակին հիշեցնող հնչողություն։ Նվագողները գերադասում են օգտագործել ձիու մազով պատրաստված աղեղներ։

Աջենգը օգտագործվում է կորեական ազգային երաժշտության մեջ ինչպես նաև արիստոկրատների շրջապատում։ Ներկա ժամանակներում այն օգտագործվում է նաև ժամանակակից երաժշտություններում և ֆիլմերում։ Աջենգը նման է չինական յաժենգին։

## Վիդեո
* ''Ajaeng'' videos  from Robert Garfias site

## Արտաքին հղումներ
* Ajaeng page 
* http://www.ajaeng.org/ 

Կատեգորիա:Կորեական երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Ֆարադեյի երևույթ

**Ֆարադեյի երևույթ**, հաստատուն մագնիսական դաշտի ուժագծերի երկայնքով նյութում տարածվող էլեկտրամագնիսական ալիքի (օրինակ, գծայնորեն բևեռացված լույսի) բևեռացման հարթության պտույտ, այն մագնիսաօպտիկայի երևույթներից է։

Հայտնաբերել է Մայքլ Ֆարադեյը 1845 թվականին։ Բևեռացման հարթության պտտման անկյունը համեմատական է մագնիսական դաշտի լարվածությանը և նյութում լույսի անցած ճանապարհի երկարությանը։ Պտտման ուղղությունը կախված չէ լույսի տարածման ուղղությունից։

Ֆարադեյի երևույթը օպտիկական և էլեկտրամագնիսական երևույթների միջև անմիջական կապի առկայության առաջին ապացույցն էր։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Մագնիսաօպտիկական երևույթներ
Կատեգորիա:Օպտիկա
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Ֆարադեյի հաստատուն

**Ֆարադեյի հաստատուն** կամ **Ֆարադեյի թիվ** նշանակվում է F տառով, հիմնական ֆիզիկական հաստատուն, որը հավասար է Ավոգադրոյի թվի (Na) և e տարրական էլեկտրական լիցքի (էլեկտրոնի լիցք) արտադրյալին ․ \ {F = \bar e \cdot N_A}= (9, 648456±0, 000027) * 104 կ՚մոլ−1։

Ֆարադեյի թիվը լայնորեն կիրառվում է էլեկտրաքիմիական հաշվարկներում։ Կոչվել է Մայքլ Ֆարադեյի անունով։ F-ի արժեքը որոշվել է արծաթի էլեկտրաքիմիական համարժեքի չափումների հիման վրա։

Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Կատեգորիա:Նյութի քանակի չափման միավորներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ֆարադեյ
Իմզադ

**Իմզադ** (անգլերեն՝ Imzad), աֆրիկյան լարային երաժշտական գործիք, որն օգտագործվում է տուարեգ ցեղը։

Այն պատրաստվում է փատրից և այնուհետև փաթաթվում է կենդանու կաշվով։ Ունի մեկ լար։ Նվագում են աղեղի օգնությամբ։ Իմզադը հիմնականում նվագում են տուարեգ ցեղի կանայք։ Այն օգտագործվում է այս ժողովրդի ազգային ծիսակատարությունների ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Project page "Sauver l'imzad" with images and music examples 

Կատեգորիա:Աֆրիկական երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Պեսկարա ՖԱ

**«Պեսկարա»** կամ **«Դելֆինո Պեսկարա 1936»** (), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ՝ տեղակայված Պեսկարա քաղաքում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1936 թ.ին։ Ներկայումս հանդես է գալիս իտալական Սերիա B-ում։ Ակումբը 6 մրցաշրջան է անցկացրել Սերիա A-ում (1977–78, 1979–80, 1987–88, 1988–89, 1992–93, 2012–13)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Արպեջիոնե

**Արպեջիոնե** (անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն՝ *Arpeggione*), լարային երաժշտական գործիք, որը լարված է ինչպես կիթառը, բայց նվագվում է ինչպես թավջութակը՝ աղեղով և գետնին հենած։

Արպեջիոնեն ստեղծել է վիեննական վարպետ Յոհան Գեորգ Շթաուերը 1823 թվականին։ Այն ժամանակին վայելել է մեծ համբավ, բայց քիչ կոմպոզիտորներ են այս գործիքի համար ստեղծագործել։ Ամենահայտնին անշուշտ Ֆրանց Շուբերտի լա մինոր սոնատան է արպեջիոնեի և դաշնամուրի համար, որն այսօր հիմնականում նվագում են ալտահարները։

Ժամանակակից կոմպոզիտորները ցանկանում են որքան հնարավոր է շատ կարևորություն տալ այս գործիքին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Nicolas Deletaille's webpage on the arpeggione , a lot of useful information on the arpeggione
* Home of the guitarviol . This electric instrument is a modern equivalent, perhaps closer to Staufer's original instrument.
* Homepage of the "Arpeggione World". Osamu Okumura, Japanese has restored OK-model and Anton Mitteisーmodel of Arpeggione making by himself.
* Photo

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Իտալիկներ

300px|մինի| Իտալիայի էթնիկական խմբերը մ․ թ․ ա․ 400-ական թվականներին։
**Իտալիկներ** (), հնդեվրոպական ցեղերի խումբ Հին Իտալիայում։ Խոսել են իտալական լեզուներով։

Բաժանվել են երկու ճյուղի, ֆալիսկա-լատինական (ֆալիսկներ, լատիններ, ավգոններ) և ումբրա-օսկասաբելլական (սամնիտներ, սաբիններ)։ Գտնվել են հասարակական, տնտեսական և մշակութային զարգացման տարբեր աստիճանների վրա։ Զարգացման առավել բարձր մակարդակի վրա են եղել լատինները։ Ուսումնասիրողների մի մասը իտալիկներին համարում է եկվոր, սակայն նրանց ներթափանցման ուղիների և ժամանակի վերաբերյալ միասնական կարծիք չկա։ Իտալիայի պատմագիտության մեջ տիրապետում է իտալիկների բնիկ լինելու տեսակետը, նաև այն կարծիքը, որ իտալիկները Իտալիայում հաստատվել են հնդեվրոպական ցեղերի պատահական տեղափոխությունների հետևանքով (մ.թ.ա. II հազարամյակի սկզբին)։ «Իտալիկներ» անվանել են նաև Ապենինյան թերակղզում բնակվող բոլոր ցեղերին, որոնց մ.թ.ա. V - III դդ. նվաճել է Հռոմը։

Մ.թ.ա. 90 - 88-ի դաշնակցային պատերազմից հետո իտալիկները ստացել են հռոմեական քաղաքացիության իրավունք։ Մ.թ.ա. I դարում նրանք ռոմանականացել են։

Կատեգորիա:Իտալացիներ
Կատեգորիա:Իտալիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական ազգեր
Մայք Դանիելյան

**Մայք Դանիելյան** (, ), ամերիկահայ պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, ով ընտրվել է որպես Հայաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականի ավագ։ Մասնակցել է 5-րդ համահայկական խաղերին` որպես Լոս Անջելեսի հայկական թիմի անդամ՝ գրավելով առաջին տեղը և ստանալով առաջնության ամենաարժեքավոր բասկետբոլիստի տիտղոսը։ Խաղում է առաջին և երկրորդ համարների դիրքերում։

Ներկա պահին հանդես է գալիս Գերմանիայի 3-րդ լիգայում հանդես եկող «Բայեր 05 Ուերդինգեն» ակումբում։

## Ավագ դպրոցի կարիերան
Ավագ դպրոցի կարիերան Դանիելյանն անցկացրել է Գրանտի ավագ դպրոցում (Վան Նայս, Կալիֆորնիա)։ Դպրոցական կարիերայի ընթացքում Դանիելյանը երկու անգամ ընդգրկվել է «All City of Los Angeles» խորհրդանշական հավաքականի կազմում։ Դպրոցի ավարտական տարում Դանիելյանի միջին ցուցանիշն էր 30, 3 միավոր/խաղ, ինչը այդ ժամանակահատվածում ամենաբարձրն էր Հարավային Կալիֆորնիայում։ Խաղերից մեկում Դանիելյանը կարողացել էր նույնիսկ իր հաշվին կուտակել 58 միավոր՝ այդ կերպ գերազանցելով դպրոցի նախկին սան և NBA-ի նախկին բասկետբոլիստ Գիլբերթ Արինասի ռեկորդը։

## Համալսարանային կարիերան
Դանիելյանը եղել է Ազուսայի խաղաղօվկիանոսյան համալսարանի բասկետբոլային թիմի անդամ, որի կազմում հասել է մինչև 2010 թվականի NAIA բասկետբոլի եզրափակիչ՝ 84-83 հաշվով պարտվելով Օկլահոմայի քոլեջին։ Թիմի կազմում Դանիելյանը իրացրել է 200 երեքմիավորանոց նետումներ և հանդիսանում է համալսարանի բոլոր ժամանակների երկրորդ առաջատար մարզիկը՝ միավորների կատեգորիայում։

## Համահայկական խաղեր
Դանելյանը մասնակցել է Երևանում անցկացվող 5-րդ Համահայկական խաղերին՝ ներկայացնելով Լոս Անջելեսի հայկական թիմը։ Եզրափակիչ խաղում Լոս Անջելեսի թիմն հաջողության է հասնում Սոչիի թիմի նկատմամբ։ Դանիելյանն իր հաշվին գրանցում է 49 միավոր և հռչակվում ամենաարժեքավոր խաղացող (MVP)։

## Ակումբային կարիերան
### Վոլֆենբութել
Համահայկական խաղերից հետո Դանիելյանի ծառայություններով հետաքրքրվում է գերմանական «Վոլֆենբութել» բասկետբոլային ակումբը, որի կազմում Դանիելյանը մի քանի հանդիպում է անցկացնում։
### Բայեր 05 Ուերդինգեն
2014 թվականին Դանիելյանը պայմանագիր է կնքում գերմանական «Բայեր 05 Ուերդինգեն» ակումբի հետ։

## Ազգային հավաքական
2012 թվականին Դանիելյանն ընդգրկվել է Հայաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականում և ստանձնել թիմի ավագի պաշտոնը։

2016 թվականին Հայաստանի հավաքականն իր առաջին մասնակցությունն է ունենում ՖԻԲԱ-ի Փոքր երկրների Եվրոպայի առաջնությունում՝ գրավելով առաջին տեղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Eurobasket.com էջը

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ բասկետբոլիստներ
Ֆարադեյի օրենքներ

**Ֆարադեյի օրենքներ**, էլեկտրոլիզի քանակական օրենքներ, որոնք արտահայտում են էլեկտրոլիտով անցած էլեկտրականության քանակի և էլեկտրոդների վրա անջատված նյութերի զանգվածի ու քիմիական բնույթի միջև կապը։

Կա Ֆարադեյի 2 օրենք.

## Ֆարադեյի I օրենք
Ֆարադեյի I օրենքը հետևյալն է․ անջատված նյութերի m զանգվածները համեմատական են էլեկտրոլիտով անցած q էլեկտրականության քանակին, 
m=kq, որտեղ k-ն տվյալ նյութի էլեկտրաքիմիական համարժեքն է։

## Ֆարադեյի II օրենք
Ֆարադեյի II օրենքը հետևալն է. էլեկտրոլիտով միևնույն քանակությամբ էլեկտրականություն անցնելու հետևանքով անջատված տարբեր նյութերի զանգվածները համեմատական են այդ նյութերի քիմիական համարժեքներին (A)։ K=A/F, որտեղ F-ը Ֆարադեյի թիվն է։

Ֆարադեյի օրենքները մաթեմատիկորեն կարելի է ներկայացնել մեկ հավասարման տեսքով․ m= (A/F)q։ Որոշ դեպքերում դիտվող շեղումները Ֆարադեյի օրենքներից կարող են կապված լինել հաշվի չառնված կողմնակի էլեկտրաքիմիական ռեակցիաների կամ մասնակի էլեկտրոնային հաղորդականության հետ։

## Տես նաև
* Էլեկտրոլիզ
* Մայքլ Ֆարադեյ
* Ֆարադեյի հաստատուն

Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Հոմեոստատ

մինի|Ուիլյամ Ռոս էշբի հոմեոստատը (1948)

**Հոմեոստատ** (` «նմանություն, մատեսակություն» և ` «կանգնած, անշարժ» բառերից), ինքնակազմակերպվող համակարգ, որը մոդելում է կենդանի օրգանիզմների ֆիզիոլոգիական որոշ մեծություններ (օրինակ, մարմնի ջերմաստիճանը) թույլատրելի սահմաններում պահպանելու հատկությունը։

Անգլիացի գիտնական, հոմեոստատի գյուտարար Ուիլյամ Ռոս էշբիի կառուցած (1948) հոմեոստատը բաղկացած է եղել խաչաձև հակադարձ կապեր ունեցող մագնիսական չորս համակարգից։ Յուրաքանչյուր կապ կարգավորվում է օղակաձև ռեոստատով, որի արտուղումները մագնիսների տեղաշարժման ժամանակ փոխարկվում են և ապահովում համակարգի մի քանի հարյուր հազար տարբեր վիճակներ։

Անկայուն վիճակ առաջանալիս մագնիսները տեղաշարժվում են՝ պատահականորեն փոփոխելով հոմեոստատի միացումների սխեման և գտնում կայուն հավասարակշռություն ապահովող նոր դիրք։ Հոմեոստատն ունի ինքնակազմակերպման հատկություն, կարող է ինչ-որ չափով սովորել և իր վարքով հարմարվել արտաքին միջավայրի հետ, այսինքն՝ ներքին կառուցվածքում որևէ պատահական փոփոխության (օրինակ, ջերմաստիճանի փոփոխության) դեպքում բերում է կայուն հավասարակշռության։

Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Ալիբազիրկան

**Ալիբազիրկան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալվար (Վերին Բասենի գավառ)

**Ալվար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում, Հասանկալա քաղաքից մոտ 7 կմ հարավ-արևմուտք, Արաքսի վտակ Մուրց գետի աջ ափին, արգավանդ հարթավայրում, Ծիրանաց լեռներից 10 կմ հեռավորության վրա։

Ալվարը հիշատակվում է Ղազար Փարպեցու մոտ՝ V դարի 80-ական թվականների հայ ազատագրական պատերազմների առնչությամբ։ Ալվարի մասին մի քանի հիշատակություններ կան նաև XVII–XVIII դարերում։ Թուրքերի ճնշման տակ հետագայում Ալվարի հայ բնակիչների թիվը աստիճանաբար նվազել է։ Գյուղի հայկական թաղերը վերջնականապես ավերվել են Մեծ եղեռնի տարիներին։

1830 թվականին Ալվարից մոտ 20 հայ ընտանիք գաղթել և բնակվել են Արևելյան Հայաստանում։ Գյուղը 1877 - 1878 թվականին ուներ 154 հայ բնակիչ (22 տուն)։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։ Ալվարն ուներ հայկական եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր հայկական ուսումնարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ախա (Վերին Բասենի գավառ)

**Ախա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Ծիրանաց լեռների արևմտյան փեշերին։ Գտնվում է Հասանկալայից 5 կմ հյուսիս՝ Հասանկալայի դաշտում, Ծիրանաց լեռների արևմտյան ստորոտին, Արաքս գետի ձախ կողմում։

Հնում եղել է ավան Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Բասենի գավառում։ XX դարի սկզնին ուներ 41 տուն բնակիչ։ 1912 թ.-ին ուներ ընդամենը 3 տուն հայ բնակիչ։

Ախան ուներ **Ս. Աստվածածին** եկեղեցի, որը կանգուն էր մինչև XX դարի սկիզբը։ Եկեղեցին XI դարում կառուցել էր Գրիգոր Մագիստրոսը։ Այն իրենից կենտրոնագմբեթ և սրբատաշ քարերով ճարտարապետական գեղեցիկ կառույց էր ներկայացնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սոգյութլու (Վերին Բասենի գավառ)

**Սոգյութլու**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Վերին Բասենում, Արաքսի աջակողմյան Գյուլլիջա վտակի ափին, Դելի Ջերմուկ հանքային աղբյուրի մոտ։

Գյուղի մոտ է գտնվում Սոգյութլու լեռը։ Բնակավայրի շրջակայքում կային բարդու պուրակներ։

Գյուղի արևմուտք գտնվում են հանքաբներ` խոր փորվածնքեր, որի պատճառով այդ տարածքը կոչում են Զարաբխանեի ձորը։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Եզիմ-մյուլք

**Եզիմ-մյուլք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 19-20 կմ հյուսիս-արևելք, Հասանկալա գյուղաքաղաքից 14-15 կմ արևմուտք, Արաքսի ավազանի գետակներից մեկի ձախ ափին։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 26 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զարս

**Զարս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Խորասան ավանից 4-5 կմ հեռու։

## Պատմություն
Գյուղում երբեմն նաև նստել է Խորասան գավառակի թուրքական կառավարիչը։

## Բնակչություն
XIX դարում ուներ 50 տուն, որից 30-ը՝ հայեր, իսկ 20-ը՝ թուրքեր։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտակայքում կար հանքային տաք աղբյուրներ։

## Գրչություն
Զարսը եղել ՝ գրչության կենտրոն։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծանծաղ (Ստորին Բասենի գավառ)

**Ծանծաղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում՝ Ստորին Բասենում։ Գտնվում էր Խորասան քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Հասանկալա գյուղաքաղաքից Կարս տանող ճանապարհի վրա, Արաքսի ձախակողմյան Արտոստ վտակի ափին, ձորահովտում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մժնկերտ Ներքին (Ստորին Բասենի գավառ)

**Մժնկերտ Ներքին**, գյուղ (քաղաք, գյուղաքաղաք, ավան) Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում՝ Ստորին Բասենում։ Գտնվում էր Խորասան գյուղաքաղաքից 24 կմ հյուսիս-արևելք, Սարիղամիշ տանող ճանապարհին։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի բնակավայրի անվանումը կապված է հայոց Արտաշես Ա թագավորի որդի Մաժանի անվան հետ։

## Անվանումներ
Գյուղն ունեցել է հետևյալ անվանումները. Մաժանկերտ, Մանազկերտ, Մեժինկերտ, Մեջենգերդ, Մեջենգերտ, Մեջենկերտ, Մեջենկերտ Ներքին, Մեջենկիրտ, Միջինգերտ, Մեջինկերտ, Մեջինկերտ Ներքին, Մընժընկերտ, Մժնկերտ, Մժնկերտ Ստորին, Միճինկիրտ, Միջինկիրտ, Մծնկերտ, Մնժնկերտ, Մնջընկերտ, Մջնկերտ, Պժնկերտ։

## Պատմություն
Գյուղի մասին առաջին անգամ հիշատակել է Ստեփանոս Օրբելյանը (XIII դար)։ Միջին դարերում եղել է եպիսկոպոսանիստ։

Ըստ թուրքական աղբյուրներ XVII դարում գյուղը հանդիսանում էր Մժնկերտի վագառի (Ստորին Բասեն) կենտրոնը։

Մեզ է հասել 1336 թվականին գրված մի Ավետարան։

## Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 79 բնակիչ։ Ըստ իտալացի ճանապարհորդ Ջեմելիի Մժնկերտ Ներքինն եղել է բազմամարդ բնակավայր՝ ուր բնակվել են 500 տուն հայ բնակիչ։ Գյուղը դատարկվել է XIX դարի ռուս-թուրքական պատերազմի հետևանքով։ XX դարի սկբներին այն ուներ ընդամենը մի քանի տասնյակ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկարգործությունն ու առևտուրն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մժնկերտ Ներքինի մոտ գտնվում են 6-7 մետր հաստություն ունեցող հին բերդի ավերակներ։ Բերդի ամրոցի արևելյան կողմում՝ լեռան մեջ փորված են մի քանի եկեղեցիներ։ Գյուղն ունեցել է 7 գերեզմանոց, որոնցից մեկում թաղված է տաղասաց Խաչատուր Կեչառեցին (XIII դար)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բաշգեղ (Խորասանի գավառ)

**Բաշգեղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում՝ Ստորին Բասենում։ Գտնվում էր Ստորին Բասենի հարավ-արևելյան մասուն, Ձիթհանք գյուղից 10 կմ հարավ-արևելք, բարձրադիր սարահարթի վրա, որտեղից սկիզբ են առնում Արաքս գետի մի քանի վտակներ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 110 տուն հայ բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պետրևանց

**Պետրևանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում՝ Ստորին Բասենում։ Գտնվում էր Խորասան գյուղաքաղաքից 16 կմ հյուսիս-արևմուտք, Արաքս գետի ձախ կողմում։

Գյուղի տները մեծ մասամբ գետնափոր էին։

## Բնակչություն
1812 թվականին ուներ 30 տուն հույն, 2 տուն հայ և 5 տուն թուրք բնակիչ, իսկ 1878 թվականին՝ 15 տուն հայ, 2 տուն լազ և 1 տուն թուրք բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Պետրևանցն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Խորասանի շրջանի համայնքներ
Սանամեր (Ստորին Բասենի գավառ)

**Սանամեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում՝ Ստորին Բասենում։ Գտնվում էր Խորասան գյուղաքաղաքից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, Սանամեր գետակի ափին։

## Պատմություն
1829 թվականին հայերի զգալի մասը արտագաղթել է Արևելյան Հայաստան։ Գյուղի մնացած բնակչությունը կոտորվել կամ տեղահանվել է 1915-1918 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 180 տուն հայ և թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։ Հայերը զբաղվում էին նաև արհեստներով և առևտրով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր