Վասիլ Զլատարսկի

**Վասիլ Նիկոլով Զլատարսկի** (, ), բուլղար պատմաբան և հնագետ, հայտնի է իր եռհատորյա «Միջին դարերի Բուլղարիայի հանրապետության պատմություն» աշխատանքով։ Սոֆիայի համալսարանի ռեկտոր։

## Կենսագրություն
Վասիլ Զլատարսկին ծնվել է 1866 թվականի նոյեմբերի 14-ին Տիռնովոյում՝ ուսուցիչ, լուսավորչական և եկեղեցա-ազգային շարժման ականավոր գործիչ Նիկոլա Զլատարսկիի ընտանիքում։ Նրա եղբայրներն են եղել Գեորգին (երկրաբան), Ստեֆանը (սպա) և Ալեքսանդրը (տնտեսագետ)։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Տիռնովոյի Պետրոպավլովսկյան սեմինարիայում (այստեղ ավարտել է երեք դասարան)։ Հոր վաղ մահի պատճառով Վասիլը տեղափոխվել է եղբոր մոտ Պետերբուրգ, որտեղ 1887 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի առաջին դասական գիմնազիան։ Գիմնազիան ավարտելուց հետո հարազատների ցանկությանը հակառակ, Վասիլն ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետ, որտեղ Ալեքսանդր Վասիլևի, Վլադիմիր Լամանսկիի, Վասիլի Վասիլևսկիի հետ համագործակցությամբ ձեռնամուխ է եղել բուլղարական միջնադարի խորապես ուսումնասիրությանը։ 1891 թվականին ավարտել է համալսարանը՝ «Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Նիկոլայ Միստիկոսի նամակները բուլղար արքա Սիմեոնին» թեմայով պաշտպանելով թեկնածուական դիսերտացիան։

1893 թվականին Զլատարսկին հնագիտության մասնագիտացում անցնելու նպատակով տեղափոխվել է Բեռլին։ 1895 թվականին նա վերադարձել է Բուլղարիա և 1895 թվականի հոկտեմբերի 1-ին սկսել է աշխատել Սոֆիայի տղամարդկանց առաջին գիմնազիայում որպես ուսուցիչ։ Վասիլն որպես դասախոս գործուղվել է Բարձրագույն ուսումնարան (այժմ՝ Սոֆիայի համալսարան)։ 1897 թվականից սեպտեմբերի 1-ին Զլատարսկին դարձել է Բարձրագույն ուսումնարանի բուլղարական պատմության ամբիոնի դոցենտ, 1901 թվականի հունվարի 1-ից՝ արտահաստիքային պրոֆեսոր։ 1904 թվականին ուսումնարանը փոխակերպվում է Սոֆիայի համալսարանի, որից հետո պատմաբանը դառնում է բուլղարական պատմության ամբիոնի վարիչ։ 1906 թվականի հունվարի 1-ից՝ հաստիքային պրոֆեսոր։ Որպես Բուլղարիայի միջնադարյան պատմության մասնագետ Զլատարսկին դասավանդելու է հրավիրվել Սոֆիայի մի շարք բարձրագույն կրթական հասատատություններ՝ Ռազմային ակադեմիա, Հոգևոր սեմինարիա, Ազգային և համաշխարհային տնտեսության համալսարան։ Համարվել է բազմաթիվ հասարակությունների և ակումբների անդամ։

1900 թվականից Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի գործող անդամ։

1900-1921 թվականներին եղել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի քարտուղար;

1906-1907 և 1919-1920 թվականներին եղել է Սոֆիայի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետի դեկան։

1913-1914 և 1924-1925 թվականներին եղել է Սոֆիայի համալսարանի ռեկտոր։

1916 թվականին պրոֆեսոր Վասիլ Զլատարսկին Մակեդոնիայի և Պոմորավիայի տարածքում մասնակցել է գիտա-հետազոտական հանձնարարությանը, որը կազմակերպվել էր գործող բանակի շտաբի կողմից։

1921-1926 թվականներին եղել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի պատմա-բանասիրական բաժանմունքի նախագահ։

1921 թվականից համարվել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի փոխ-նախագահ։

Վասիլ Զլատարսկին մահացել է 1935 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Սոֆիայում՝ 69 տարեկան հասակում։

## Կարևորագույն աշխատանքներ
* Писмата на византийския император Романа Лакапина до българския цар Симеон (1894)
* Българска история. Лекции (1902)
* Юрий Ив. Венелин и значението му за българите 1802—1902 (1902)
* Студии по българска история (1903)
* Имали ли са българите своё летоброене (1911)
* Договорът на княза Иванко, син Добротичев с генуезците 1387 (1911)
* История българите от появата им в Европа до основаването на българското царство на Балканския полуостров, Годишник на Софийския университет. Историко-филологически факултет, 10-11, 1914, с. 1-112
* Посланието на Цариградския патриарх Фотий до българския княз Борис в славянски превод (1917)
* Vasil Slatarski, *Geschichte der Bulgaren I: Von der Gründung des bulgarischen Reiches bis zur Türkenzeit (679—1396)* / Bulgarische Bibliothek 5, Leipzig 1918
* История на българската държава през Средните векове. Т.1 Първо българско царство. Ч.1 Епоха на хуно-българското надмощие (679—852), С. 1918, 3 изд. С. 1970, Ч.2 От славянизацията на държавата до падането на Първото царство (852—1018), С. 1927; 2 изд. С. 1971; Т. 2 България под Византийско владичество (1018—1187), С. 1934, С. 1972; Т.3 Второ българско царство. България при Асеновци (1187—1280), С. 1940, 2 изд. С. 1971—1972
* Нова политическа и социална история на България и Балканския полуостров (1921)
* Политическата роля на Софроний Врачански през Руско-турската война 1806—1812 (1925)
* Политическото положение в Северна България през XI и XII век / Известия на Българското историческо дружество, 9 (1929), с. 1-50
* Избрани съчинения в 4 тома Т.1 1972, Т. 2 1984

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *Сборник в чест на Васил Златарски*, С. 1925
* Петър Ников, *Васил Н. Златарски (с библиография)* // Известия на българското историческо дружество. 14-15, 1937, с. 1-27
* Креса Златарска-Тодорова, *Баща ми Васил Златарски*, С. 1975
* Мария Велева, *Н. Васил Златарски като историк на българската историческа наука* // Известия на Българското историческо дружество, 32, 1978, с. 305—313
* Димитър Ангелов, *Златарски, Васил Николов* // Кирило-Методиевска енциклопедия, Т. 1, С. 1985, с. 722—725

## Արտաքին հղումներ
### Աշխատանքներ
* История на българската държава през средните векове. Том I., История на Първото българско царство. Част I. Епоха на хуно-българското надмощие (679—852) София 1918
* История на българската държава през средните векове. Том I. История на Първото българско царство. Част II. От славянизацията на държавата до падането на Първото царство (852—1018) София 1927
* История на българската държава през средните векове. Том II. България под византийско владичество (1018—1187) София 1934
* Как са писали македонците преди 115 години? в: сп. «Македонски преглед», година V, 1929, книга І, стр. 117—120.
* Пътуване на профессор Васил Златарски из Македония, 1916 г.

### Նրա մասին
* *Герд Л., Николов А.*  О проекте участия В. Н. Бенешевича в Софийском конгрессе византинистов 1934 г. // Российское византиноведение. Традиции и перспективы. Тезисы докладов XIX Всероссийской научной сессии византинистов. Москва, 27-29 января 2011. — Москва, 2011. — С. 68—71
* *Николов А.*  Факти и догадки за събора през 893 година. // България в световното културно наследство. Материали от Третата национална конференция по история, археология и културен туризъм «Пътуване към България» — Шумен, 17-19. 05. 2012 г. / Съст. Т. Тодоров. — Шумен, 2014. — С. 229—237
* 

Կատեգորիա:Բուլղարացի հնագետներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ