Նիկոլայ Հախվերդով

**Նիկոլայ Ալեքսանդրի Հախվերդով** (, ), հայազգի ռազմական և պետական գործիչ Ռուսական կայսրությունում, գեներալ-լեյտենանտ, Սմոլենսկի ռազմական նահանգապետ (1852-1859), սենատոր։ Սերվում է հայ-վրացական ծագումով Հախվերդյանների (Հախվերդովներ) ազնվական տոհմից, Ֆեոդոր Հախվերդյանի եղբորորդին։

## Կենսագրություն
մինի|Նիկոլայ Հախվերդովի և նրա կնոջ գերեզմանները, Վոլկովյան ուղղափառ գերեզմանատուն։
Նիկոլայ Հախվերդովը ծնվել է 1800 թվականի մարտի 14-ին Կովկասի Նաուրսկայա ստանիցայում։ Սերվում է հայկական ծագումով Հախվերդյանների ազնվական ընտանիքից։ Ղզլարյան սեկունդ-մայոր Իսայի Վասիլի Հախվերդովի թոռն է, գնդապետ Ալեքսանդր Հախվերդովի որդին։ Հոր՝ Կաբարդինյան գնդի նախկին հրամանատար Ալեքսանդր Հախվերդովի մահից հետո, ութ տարեկան հասակում անցել է հորեղբոր՝ Ֆեոդոր Հախվերդյանի խնամակալության ներքո։ 1809 թվականին ընդունվել է Պաժերի կորպուս, որտեղից 1918 թվականի մարտի 23-ին դուրս է եկել՝ ստանալով ենթասպայի կոչում և նշանակվել Սևերսկի հեծելա-եգերական գնդում։

Մասնակցել է 1826-1828 թվականների պարսկական արշավին, որի ընթացքում բազմիցս մասնակցել է մարտական գործողությունների։ Ցուցաբերած քաջության համար պարգևատրվել է․ Ելիզավետպոլի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում՝ «Սուրբ Աննայի» 4-րդ աստիճանի շքանշան, Ջավան-Բուլախի մոտ՝ ոսկե սուր «Քաջության համար» մակագրությամբ, Թավրիզի գրավման համար՝ «Սուրբ Վլադիմիրի» 4-րդ աստիճանի շքանշան, ժապավենով։ Նույն պատերազմի ընթացքում պարգևատրվել է նաև «Սուրբ Աննայի» 3-րդ աստիճանի շքանշան, ժապավենով։

1828 թվականի դեկտեմբերի 17-ին նշանակվել է ադյուտանտ՝ 20-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատար գեներալ Աֆանասի Կրակովսկու մոտ, և լինելով նրա ենթակայության տակ, մասնակցել է երկու արշավի՝ 1829 թվականին թուրքերի դեմ և 1831 թվականին Լեհաստան։ Ռազմական գործողություններին մասնակցելու համար, ի թիվս այլ պարգևների, 1829 թվականին տեղափոխվել է Լեյբ-գվարդիայի Պավլովյան գունդ, իսկ 1830 թվականին՝ Լեյբ-գվարդիայի Մոսկովյան գունդ։ Նաև պարգևատրվել է լեհական «Virtuti Militari» 4-րդ աստիճանի շքանշանով։

Գնդապետի կոչում ստանալուց հետո, 1832 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ընդգրկվել է Սելենգինյան հետևակային գնդում, մեկ ամիս անց գործուղվել «Օրինակելի գունդ», իսկ 1834 թվականի մայիսի 4-ին ստացել է Մոսկովյան հետևակային գնդի հրամանատարությունը։ Այնուհետև, 1836 թվականի նոյեմբերի 18-ից մինչև 1839 թվականի փետրվար գտնվել է արձակուրդում, հիվանդության պատճառով։ Ծառայության վերադառնալուց հետո կցվել է Ժանդարմների առանձին կորպուսի շտաբին և 1840 թվականին նշանակվել Սմոլենսկի նահանգի ժանդարմական շտաբ-սպա։ 1844 թվականի դեկտեմբերի 6-ից, արդեն գեներալ-մայորի կոչումով, գտնվել է ժանդարմների պետի մոտ՝ հատուկ հանձնարարությունների համար, և դրանց շրջանակում ղեկավարել է մի շարք քննություններ կարևոր հանցագործությունների վերաբերյալ։

1848 թվականից ժամանակավորապես ստանձնել է ժանդարմների կորպուսի 7-րդ շրջանի ղեկավարումը և 1850 թվականի ապրիլի 23-ին պարգևատրվել «Սուրբ Ստանիսլավի» 1-ին աստիճանի շքանշանով։ 1852 թվականի հունիսի 2-ին նշանակվել է Սմոլենսկի ռազմական նահանգապետ, իսկ 1859 թվականի փետրվարի 27-ին՝ սենատոր։ Այդ ժամանակահատվածում ստացել է նաև հետևյալ պարգևները․ 1855 թվականի հունիսի 5-ին՝ «Սուրբ Աննայի» 1-ին աստիճանի շքանշան, թրերով, 1855 թվականի օգոստոսի 30-ին՝ գեներալ-լեյտենանտի կոչում, 1858 թվականի սեպտեմբերի 3-ին՝ «Սուրբ Վլադիմիրի» 2-րդ աստիճանի շքանշան, թրերով։ 

Նիկոլայ Հախվերդովը ուներ նաև «Սուրբ Գեորգի» 4-րդ աստիճանի շքանշան, որը ստացել էր 1839 թվականի դեկտեմբերի 3-ին՝ սպաների կազմում 25 տարվա անբասիր ծառայության համար (Գրիգորովիչ-Ստեփանովի ասպետական ցուցակի №5966)։ Բացի այդ, 1867 թվականին պարգևատրվել է «Սպիտակ արծվի» շքանշանով։ Նա ուներ նաև պարսկական «Առյուծի և Արևի» 2-րդ աստիճանի շքանշան, ադամանդներով։ Սենատում Հախվերդովը հանդիսացել է Հերալդիայի դեպարտամենտի անդամ։

Մահացել է 1876 թվականի նոյեմբերի 19-ին Սանկտ-Պետրբուրգում և թաղվել է Վոլկովյան գերեզմանատանը (գերեզմանը պահպանված է)։

## Ընտանիք
Առաջին կինը՝ Յուլիա Իվանի Մուխանովա։ Նրանց երեխաները․
* Ալեքսանդր (24․07․1837 - ?)
* Եկատերինա (09.11.1838 - 06.01.1860)
* Նիկոլայ (15.10.1840 - 04.05.1908)
* Կոնստանտին (25.12.1841 - 29.06.1848)
* Արկադի (16.04.1845 - 11.04.1849)
* Ելիզավետա (26.04.1846 - ?)
* Վլադիմիր (30.05.1847 - 24.02.1908), գեներալ-մայոր․ հուղարկավորված է ծնողների հետ
* Յուրի (23.07.1850 - ?)
* Նինա (ամուսնության մեջ Շմիտ, 08.11.1851 - 20.06.1889)
* Վերա (17.09.1858 - 18.01.1860)։

Երկրորդ անգամ ամուսնացել է 1862 թվականի սեպտեմբերի 9-ին (հուլյան տոմարով) քոլեջի քարտուղարի դստեր՝ Ալեքսանդրա Նիկոլաևնա Յանովայի հետ(04.05.1820 - 05.07.1905)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Аветисян Г. А.* Генералы-армяне в Российской империи. — Ереван, 2007. — С. 219—220
* *Гогитидзе М.* Грузинский генералитет (1699—1921). — Киев, 2001
* 
* Список генералам по старшинству. Исправлено по 1 августа. — , 1872
* Список сенаторов по старшинству чинов. Исправлен по 17 апреля 1866 года. — , 1866
* *Степанов В. С., Григорович П. И.* В память столетнего юбилея императорского Военного ордена Святого великомученика и Победоносца Георгия. (1769—1869). — , 1869.

Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) մասնակիցներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ