open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիրանուշ Կուլյան

**Սիրանուշ Հովհաննեսի Կուլյան** (), խորհրդային գյուղատնտեսության առաջավոր, Կրասնոդարի երկրամասի Սոչի քաղաքի, Լազարևսկի թիվ 4 պետական տնտեսության օղակավարուհի, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1966)։

## Կենսագրություն
Սիրանուշ Կուլյանը ծնվել է 1913 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, Կրասնոդարի երկրամասի Լազարևսկի շրջանի Վերխնեարմյանսկոյե Լոո գյուղում, հայ գյուղացու ընտանիքում։ Ավարտել է դպրոցի վեցերորդ դասարանը։ 1948 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ (բ) անդամ։
1929 թվականից սկսել է աշխատել որպես Վերխնյայա Բերանդա և Վերխնի Բուու գյուղերի մանկապարտեզների վարիչ։ 1934-1941 թվականներին աշխատել է Ա. Ֆ. Մյասնիկյանի անվան կոլտնտեսության թեյի պլանտացիաներում։ 1941-1943 թվականներին եղել է կոլտնտեսության հաշվապահ, 1943-1945 թվականներին՝ բրիգադիր, որոշ ժամանակ փոխարինել է նախագահին։ 1945-1968 թվականներին աշխատել է որպես թեյագործական կոլտնտեսության օղակավարուհի։ Աշխատանքում մշտապես ապահովել է բարձր արդյունքներ։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1966 թվականի ապրիլի 30-ի հրամանագրով գյուղատնտեսության ոլորտում բարձր արդյունքների հասնելու և բերքահավաքի ռեկորդային ցուցանիշներ ապահովելու համար Սիրանուշ Հովհաննեսի Կուլյանին շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում` նրան հանձնելով Լենինի շքանշան ու «Մուրճ և մանգաղ» ոսկե մեդալ։

Ընտրվել է ԽՄԿԿ Լազարևսկի շրջանային կոմիտեի անդամ, Լազարևսկի շրջանային խորհրդի և Սոչիի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։
Ապրել է Վերխնայա Բերանդա գյուղում։ Մահացել է 1985 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։

## Պարգևներ
Աշխատանքային հաջողությունների համար նրան շնորհվել են՝
* «Մուրճ և մանգաղ» ոսկե մեդալ (04/30/1966),
* Լենինի շքանշան (04/30/1966),
* Այլ մեդալներ։

## Գրականություն
* Их труд - подвиг: Очерки о Героях Труда. - Краснодар, 1969.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գուրգեն Տեր-Հակոբյան

**Գուրգեն Մկրտչի Տեր-Հակոբյան** (), միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտի (Դուբնա) միջուկային ռեակցիաների լաբորատորիայի գլխավոր գիտաշխատող։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1975)։

## Կենսագրություն
1958 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ փորձարարական միջուկային ֆիզիկա մասնագիտությամբ։ 1958 թվականից աշխատել է Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտում նախ որպես Միջուկային ռեակցիաների լաբորատորիայի վարիչ, ապա՝ Միջուկային ռեակցիաների լաբորատորիայի գլխավոր գիտաշխատող։ Միջուկային հետազոտությունների ազգային համալսարանի ՄԻՖԻ պրոֆեսոր է, Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1984), պրոֆեսոր (1990)։

## Գիտական նվաճումներ
* Հայտնաբերել է ուշացած պրոտոնների արտանետման երևույթը,
* Հետազոտել է անագից ծանր մի շարք հետաձգված պրոտոնային ճառագայթումներ,
* Մշակել է ինքնաբուխ միջուկային տրոհման ուսումնասիրման նոր մեթոդ` հիմնված մի քանի նեյտրոնների միաժամանակյա արտանետման գործողությունների գրանցման վրա,
* Սահմանել է Էվոլյուցիայի սինթետիկ տեսության  պարունակության սահմանը արեգակնային համակարգում `10-14 գ / գ, իսկ երկրի ընդերքում` 10-13 գ / գ,
* Ստեղծել է ՎԱՍԻԼԻՍԱ տարանջատիչ սարքը,
* Հետազոտել է ծանր իոնների միաձուլման ռեակցիաները միջուկների հետ Z = 63 - 93-ի,
* Հետազոտել է մեկ տասնյակից ավելի նոր նուկլիդներ Z = 82 - 102,
* Մշակել է միջուկային տրոհման ուսումնասիրման նոր մեթոդ,
* Ստեղծել է ԱԿՈՒԼԻՆԱ ռադիոակտիվ իզոտոպների (ՌԻ) ճառագայթների և կրիոգեն տրիտիումի թիրախային համալիր, որը ապահովել է էկզոտիկ միջուկային կառուցվածքների հետազոտությունների համաշխարհային բարձր մակարդակ (4.5H, 8.9.10He, 6Be, 17Ne, 26S):

«Ռադիոակտիվ միջուկների պրոտոնային քայքայում» գիտական հայտնագործության համահեղինակ (Վ. Ա. Կարնաուխով, Գ. Մ. Տեր-Հակոբյան, Վ. Գ. Սուբբոտին, Լ. Ա. Պետրով)։ Առաջնահերթության համարը և ամսաթիվը` №35, 1962 թ. հուլիսի 12

## Մրցանակներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1975)՝ ատոմային միջուկների հատկությունների սինթեզի ուսումնասիրության և միջուկային կայունության սահմանների վերաբերյալ աշխատանքների շարքի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական պոլիտեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կարմիր աստղի շքանշան

**Կարմիր աստղի շքանշան**, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, որը հիմնել է 1930 թվականի ապրիլի 6-ին։

## Պատմություն
Կարմիր աստղի շքանշանը ստեղծվել է  ԽՍՀՄ նախագահության 1930 թվականի  ապրիլի 6-ի որոշմամբ։

Հետագայում Կարմիր աստղի շքանշանի պարգևատրման հետ կապված հարցերում փոփոխություններ և ճշգրտումներ կատարվեցին ԽՍՀՄ ժողկողմխորհի շքանշանների մասին 1936 թվականի մայիսի 7-ի ընդհանուր դրույթի համաձայն։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 1943 թվականի հունիսի 19-ի, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1980 թվականի մարտի 28-ի հրամանագրով և նոր խմբագրությամբ հաստատվեց Կարմիր աստղի շքանշանի կանոնադրությունը։

ԽՍՀՄ նախագահի հրամանագրերով Կարմիր Աստղի շքանշանով վերջին պարգևատրումները տեղի են ունեցել 1991 թվականի դեկտեմբերի 19-ի «Զինվորական պարտքը կատարելիս ցուցաբերած արիության և խիզախության համար» հրամանագրի համաձայն այդ շքանշանով պարգևատրվել են մի խումբ զինծառայողներ հինգ սպաներ՝ կապիտանից մինչև փոխգնդապետ։ Պարգևատրվածներից մեկը Պյատան էր։ Թիվ 3855865 շքանշանը նրան հանձնել են միայն 1993 թվականի մայիսին։ Մինչ այդ դա Կարմիր աստղի շքանշանների հանձնման ամենամեծ համարներից մեկն է։

ԽՍՀՄ նախագահի կողմից Կարմիր Աստղի շքանշանով պարգևատրելու մասին վերջին հրամանագիրը ստորագրվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 24-ին։ Պարգևատրվածների ցուցակում վերջինն է ռազմական ջրասուզակ Վիկտոր Լեոնիդի Ռոզումովիչի ազգանունը, ով պարգևատրվել է այդ հրամանագրով «հրամանատարության հատուկ առաջադրանքը կատարելիս ցուցաբերած արիության և խիզախության համար» թիվ 3833789 շքանշանով։

Ստացվում է, որ նա այդ շքանշանով պարգևատրվածներից վերջինն է։ Սակայն նույն օրը ստորագրվել է ևս մեկ փակ հրաման «ԽՍՀՄ շքանշաններով Խորհրդային բանակի զինծառայողներին և ՌԽՖՍՀ պաշտպանության հարցերով պետական կոմիտեի աշխատակիցներին պարգևատրելու մասին երկրում ժողովրդավարությունը պաշտպանելիս ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար»։

Այս հրամանագրով ևս  երկուսը պարգևատրվել են Կարմիր աստղի շքանշաններով և վերջինն էր կապիտան Կոնստանտին Վիտալիի Չեպուրկինը։ Այս կապակցությամբ դժվար է հստակ որոշել Կարմիր Աստղի շքանշանով պարգևատրվածներից վերջինին։

1992 թվականի մարտի 2-ին ՌԴ Գերագույն խորհրդի Նախագահությունը «Ռուսաստանի Դաշնության պետական պարգևների մասին» իր հրամանագրով վերացրեց Կարմիր աստղի շքանշանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մրցանակներ
Անտոն Խաչիկյան

**Անտոն Միրոնի Խաչիկյան**  (), ռուս իրավաբան, Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն արբիտրաժային դատարանի նախկին դատավոր։

## Կենսագրություն
Անտոն Խաչիկյանը ծնվել է 1943 թվականի մայիսի 28-ին, Կրասնոդար քաղաքում։ 1980 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Համամիութենական իրավաբանական ինստիտուտը (հեռակա)։ Իրավաբանական մասնագիտությամբ իր գործունեությունը սկսել է 1982 թվականին։ 1990-1992 թվականներին եղել է ՌԽՖՍՀ պետական արբիտրաժի պետական արբիտր։

Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն խորհրդի 1992 թվականի ապրիլի 2-ի թիվ 2643-1 որոշմամբ նշանակվել է Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն արբիտրաժային դատարանի դատավոր։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Ունի դատավորի բարձրագույն որակավորման դաս։ 
* Ունի գերատեսչական մրցանակ․ նրան շնորհվել է «Դատական համակարգի պատվավոր աշխատող» կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դատավորներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Հայկ Բեգյան

**Հայկ Լեոնիդի Բեգյան** (), թաիլանդական բռնցքամարտի հայազգի մարզիկ, միջազգային կարգի Ռուսաստանի սպորտի վարպետ, 2015 թվականից Ռուսաստանի հավաքականի անդամ։ Թաիլանդական բռնցքամարտի գծով աշխարհի և Ռուսաստանի կրկնակի չեմպիոն։

## Սպորտային կարիերա
Երիտասարդական և պատանեկան տարիներին Բեգյանը բազմիցս հաղթել է թաիլանդական բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություններում։ Նրա առաջին մարզիչը եղել է Արթուր Կովալենկոն։ 2015 թվականից մարզվել է Նիժնի Նովգորոդի Թաիլանդական բռնցքամարտի մարզային ֆեդերացիայի մարզիչ Իգոր Ալեքսանդրովիչ Սալոպաևի մոտ։

Տղամարդկանց տարիքային կատեգորիաներում ելույթների արդյունքներ՝ 
* 2018՝ մինչև 60 կգ քաշային կարգում Ռուսաստանի չեմպիոն (Նարո-Ֆոմինսկ),
* 2018՝ մինչև 60 կգ քաշային կարգում աշխարհի չեմպիոն (Կանկուն, Մեքսիկա),
* 2019՝ մինչև 60 կգ քաշային կարգում Ռուսաստանի չեմպիոն (Պերմ),
* 2019՝ մինչև 60 կգ քաշային կարգում աշխարհի չեմպիոն (Բանգկոկ, Թաիլանդ)։

## Սպորտային կոչումներ
* 2018 թվականի փետրվար՝ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ,
* 2018 թվականի հոկտեմբեր՝ Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Հրաչ Նուբարյան

**Հրաչ Կապրելի (Գաբրիելի) Նուբարյան** (), Վրացական ԽՍՀ-ի Աբխազական ԻԽՍՀ Գագրայի շրջանի Կույբիշևի անվան կոլտնտեսության օղակավար։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1949)։

## Կենսագրություն
Հրաչ Նուբարյանը ծնվել է 1914 թվականին Սևծովյան նահանգի Սոչիի շրջանի Սոչի գյուղում, գյուղացիական ընտանիքում։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 353-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1147-րդ հրաձգային գնդի 3-րդ հրաձգային վաշտի կազմում։ Զորացրվելուց հետո ապրել է Գագրայի շրջանի Գանտիադի (այժմ՝ Ցանդրիփշ) գյուղում։ Աշխատել է որպես սովորական կոլտնտեսական Գագրայի շրջանի Կույբիշևի կոլտնտեսության ծխախոտի պլանտացիաներում։ 1940-ականների վերջերից եղել է ծխախոտագործության օղակի օղակավար։

1948 թվականին Հրաչ Նուբարյանի օղակը 3,5 հա տարածքի յուրաքանչյուր հեկտարից հավաքել է «Սամսունի № 27» սորտի միջինը 19,4 ցենտներ ծխախոտի տերևներ։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1949 թվականի մայիսի 3-ի «1948 թվականին եգիպտացորենի և ծխախոտի բարձր բերք ստանալու համար» հրամանագրով նրան շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում և հանձնվել Լենինի շքանշան ու «Մուրճ և Մանգաղ» ոսկե մեդալ։ Նույն հրամանագրով Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում է շնորհվել բրիգադիր Անդրեյ Վասիլևիչ Կիրյակին և օղակավար Խորեն Գրիգորի Խաչատուրյանին։ 1949 թվականի օգոստոսին Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում է շնորհվել նաև Կույբիշևի կոլտնտեսության ծխախոտագործ Հովհաննես Խաչիկի Թեքնեջյանին։

Թոշակի անցնելուց հետո ապրել է Ցանդրիփշ գյուղում։ Մահվան տարեթիվը հայտնի չէ։

## Պարգևներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս,
* Լենինի շքանշան,
* «Արիության համար» մեդալ (11/13/1943)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հովհաննես Թեքնեջյան

**Հովհաննես Խաչիկի Թեքնեջյան** (), Վրացական ԽՍՀ-ի Աբխազական ԻԽՍՀ Գագրայի շրջանի Կույբիշևի անվան կոլտնտեսության օղակավար։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1949)։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Թեքնեջյանը ծնվել է 1918 թվականին գյուղացու ընտանիքում Քութայիսի նահանգի Սուխումի շրջանի Աթարա Հայկական գյուղում։ 1941 թվականի դեկտեմբերից մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին 131-րդ հետևակային դիվիզիայի կազմում։ Զորացրվելուց հետո վերադարձել է հայրենիք։ Աշխատել է որպես սովորական կոլտնտեսական Գագրայի շրջանի Կույբիշևի անվան կոլտնտեսության ծխախոտի պլանտացիաներում։ 1940-ականների վերջերից եղել է ծխախոտագործության օղակի օղակավար։

1948 թվականին Հովհաննես Թեքնեջյանի օղակը 2,5 հա տարածքի յուրաքանչյուր հեկտարից հավաքել է միջինը 20 ցենտներ «Սամսունի № 27» սորտի ծխախոտ և «Տրապեզոնդ» սորտի ծխախոտ՝ միջինը 28,3 ցենտներ 1 հա տարածքի յուրաքանչյուր հեկտարից։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1949 թվականի օգոստոսի 5-ի հրամանագրով «1948 թվականին եգիպտացորենի և ծխախոտի բարձր բերք ստանալու համար» նրան շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում և հանձնվել Լենինի շքանշան ու «Մուրճ և Մանգաղ» ոսկե մեդալ։ Նույն կոլտնտեսությունում աշխատել են նաև ծխախոտագործներ Անդրեյ Վասիլևիչ Կիրյակը, օղակավարներ Հրաչ Կապրելի Նուբարյանը և Խորեն Գրիգորի Խաչատուրյանը, ովքեր 1949 թվականի մայիսին արժանացել են սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման։

Ավելի ուշ ապրել է Սոչիում, որտեղ աշխատել է տեղական հացի գործարանում։

Մահացել է 1993 թվականի նոյեմբերին։ Թաղված է Կենտրոնական շրջանի Դագոմիսկայա փողոցի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս,
* Լենինի շքանշան,
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (11.03.1985),
* «Արիության համար» մեդալ (06/08/1946)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Հովհաննես Նահապետյան

**Հովհաննես Հակոբի Նահապետյան** (), հայկական ծագմամբ ռուս մարզիկ, ով հանդես է գալիս քիքբոքսինգում և թաիլանդական բռնցքամարտում։ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ թաիլանդական բռնցքամարտի գծով։ Ռուսաստանի առաջնությունների և գավաթի 2018,  2019, 2021 թվականների մրցանակակիր։ Ռուսաստանի գավաթի 2018 թվականի հաղթող։

## Մասնագիտական կարիերա (վիճակագրություն)

## Սիրողական կարիերա (ձեռքբերումներ)
* 2018 IFMA Ռուսաստանի առաջնություն  Бронза
* 2018 IFMA Ռուսաստանի գավաթ Золото
* 2019 IFMA Ռուսաստանի գավաթ Бронза
* 2021 IFMA Ռուսաստանի առաջնություն Бронза

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Տուրիսցիխե)

**Տուրիսցիխե գյուղի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Տուրիսցիխե գյուղում։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է հասարակության միջոցներով։ Եկեղեցում պահվող իրերից մեկի հիշատակագրությունից պարզվում է, որ այն գոյություն է ունեցել 1808 թվականից։ 1852 թվականին եկեղեցու փայտածածկը քայքայված է եղել և զգացվել է նորոգման անհրաժեշտություն, որի համար գյուղի հայ բնակիչները խոստացել են հավաքել 100 ռ.։ 1856 թվականի դեկտեմբերի 24-ին եկեղեցու երեցփոխ է կարգվել Գիգոլ Սարգսյան Քանքանյանցը։ Նրա ծառայությունը տևել է մինչև 1889 թվականը։ Նույն թվականին թեմական իշխանությունը միջնորդել է Գիգոլ Սարգսյան Քանքանյանցին ստանիսլավյան ժապավենով արծաթե մեդալ շնորհելու համա, որը բավարարվում է, սակայն 1890 թվականին Վրաստանի և Իմերեթիայի Հայոց կոնսիստորիայից Էջմիածնի Սինոդին տեղեկացրել են, որ երեցփոխը վախճանվել է։

1914 թվականին եկեղեցին կրկին նորոգման կարիք է ունեցել։ Նույն թվականի օգոստոսի 1-ին Երեցփոխ Իսահակ Հարությունյանցը նորոգման աշխատանքներ սկսելու համար եկեղեցական գումարներից 25 ռուբլի ծախսելու թույլտվություն է ստացել։ Հավանաբար վերանորոգման աշխատանքներին հետևել է եկեղեցու օծման հանդեսը, որի արդյունքում եկեղեցին վերանվանվել էր Սբ. Աստվածածին։ Այդ մասին է վկայում այն փաստը, որ երբ 1923 թվականի ապրիլի 19-ին քանդել են հայոց փայտաշեն եկեղեցին, այն հիշվել է Սբ. Աստվածածին անվամբ։

## Եկեղեցական իրեր
1818 թվականի եկեղեցուն պատկանող 13 միավոր իրերի հաշվառման ժամանակ դրանց մեջ արձանագրվածները եղել հետևյալները՝
*Արծաթյա սկիհ. պատվանդանին՝ վրացերեն՝ «Ընծայեցի զսկիհս և զմաղզմանս Լոմիսցիխու Սբ. Սարգիս եկեղեցւոյն, ես Ուշիէրեանց Դաւիթ Յոհաննէսեան յիշեսջիք յամ[ենայն] պատարագս ձեր զհոգիս իմ, 496 թուին վրաց» (+ 1312=1808)
*Գիրք ճաշոց՝ «Յիշ(ա)տ(ա)կ տ(ի)ր(ա)ց(ո)ւ Թաթուլ Յովսէփեանի»
*Բուրվառ՝ թիթեղյա՝ «Յիշ(ա)տ(ա)կ Մաթոս Սարիկեանի»
*Երկու զանգակ՝ «Յիշատ(ա)կ Ստեփանի եվ Մովսէսի Մարտ(ի)րոսեանք»
## Քահանաներ
*Տեր Հովհաննես Նուրիբեգյան՝ հիշվում է 1783-1818 թվականներին,  ծնվել է 1758 թվականին, ձեռնադրվել 1783-ին Սևանի վանքի առաջնորդ Եղիազար արքեպիսկոպոսի կողմից
*Տեր Հովսեփ Տեր-Ղազարյան՝ հիշվում է 1802-1818 թվականներին, ծնվել է 1778 թվականին, ձեռնադրվել 1802-ին Հաղբատի Սարգիս արքեպիսկոպոսի կողմից
*Գևորգ Մելիքյանց՝ եղել է գյուղի ծխատեր քահանան, հիշվում է 1908-1923 թվականներին (նույն ժամանակամիջոցում հովվել է նաև Ղվարել և Շիլդա գյուղերին)։ Խորհրդային իշխանությունները նրան արգելել են քահանայագործել

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 101 

Կատեգորիա:Ղվարելի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Տողնիան)

**Տողնիան գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Տողնիան գյուղում։

## Պատմություն
1818 թվականից կա արձանագրություն Տողնիան գյուղի փայտաշեն հայկական եկեղեցու մասին։ Այն կառուցվել է գյուղի հայերի կողմից։ 1839-1840 թվականների վավերագրերում եկեղեցին հիշատակվում է Նոր Կիրակի անվամբ։ 1841 թվականից հետո վավերագրերում եկեղեցին հիշատակվում է Սբ. Թովմա անվամբ։ Եկեղեցին Սուրբ Աստվածածին է հիշատակվում 1878 թվականի և դրանից հետո վավերագրերում։

Եկեղեցու անվանափոխությունն առհասարակ տեղի է ունենում միայն օծումից հետո, իսկ օծման հանդես կատարվում է հին շենքը վերակառուցելուց կամ նորոգելուց հետո։ Հավանական է, որ եկեղեցին 19-րդ դարում ամենաքիչը երկու անգամ վերանորոգվել է։

1900 թվականի փաստաթղթերից մեկում նշված է Սբ. Աստվածածին փայտաշեն եկեղեցու հնացած լինելու մասին, իսկ 1908-10 թվականների վավերագրերում նշված է, որ Տողնիանում այլևս հայոց եկեղեցի չկա  հայոց փայտաշեն եկեղեցին կրկին հիշվում է 1912 թվականին։

1818 թվականին գյուղին հովվել է Թելավի քահանա Տեր Մարտիրոս Տեր-Սահակյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 99 

Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թելավի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Janaga

**Գևորգ Շամիրի Աղաջանյան** (օգոստոսի 21, 1993, Վերին Ծաղկավան, Շամշադինի շրջան, Հայաստան), փոփ և հիփ հոփ ժանրի երգիչ և «**Tenca**» երաժշտական խմբի նախկին կատարող։ Ներկայումս հանդես է գալիս «Janaga» կեղծանվամբ։

## Կենսագրություն
Գևորգը ծնվել է 1993թ. օգոստոսի 21-ին  Տավուշի մարզի Վերին Ծաղկավան գյուղում։ Ուսման մեջ նա լավ առաջադիմություն է ունեցել։ Գևորգը հաջողությամբ հանձնել է քննությունները Երևանի պետական բժշկական համալսարանում և սկսել ուսումը բուհում։ Շուտով բժիշկ-ուսանողը, բացի իր բուն գործունեությունից, տարվել է ՈՒՀԱ խաղով և հանդիպել գործընկերոջը՝ Տիգրանին։ Նրանք ստեղծել են «Tenca» խումբը, և նրանց նկատել է «Союз Мьюзик» ձայնագրող լեյբլը։ Շուտով նրանք առանձնացել են, և Գևորգը սկսել է հանդես գալ մենակ՝ «Janaga» կեղծանվան ներքո։ 2025 թվականի հունիսին ծննդավայրում նրա աջակցությամբ վերակառուցվեց դպրոցի մարզադահլիճը:

## Կարիերա
2017 թվականին Գևորգն ու Տիգրանը (Fatum) որոշեցին ստեղծել «Tenca» երաժշտական ​​դուետը։ Մասնակիցների մոտ ցանկություն է առաջացել արտահայտել իրենց մտքերը երգերով և գիտակցել իրենց տաղանդը։ 2018 թվականին «Союз Мьюзик» ձայնագրող լեյբլը թողարկեց խմբի առաջին և միակ ստուդիական ալբոմը։ Դուետը հայտնի դարձավ ոչ միայն Հայաստանում, այլև նրա սահմաններից դուրս։ Դուետը փլուզվել է 2019 թվականին և Գևորգը Տիգրանի պես սկսել է աշխատել միայնակ և նա վերցրել է «Janaga» կեղծանունը։ Նա դաժան ձայն ունի, որը կատարողին համաշխարհային հաջողություն է տվել։ 2020 թվականին թողարկվեց արտիստի առաջին երաժշտական ​​ալբոմը «Ռաունդ 1»-ն էր։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ից մինչև նոյեմբերի 9-ը աշխատել է որպես ռազմական բժիշկ Արցախի Հանրապետությունում, որից հետո շարունակել է իր երաժշտական կարիերան առ այսօր: 2023 թվականին թողարկվեց նրա և Տիգրանի «Назад в будущее (Վերադարձ դեպի ապագա)» ալբոմը 5 երգերով։ Իսկ 2024 թվականին թողարկվեց «Ռաունդ 2» ալբոմը 8 երգերով:
2025 թվականի օգոստոսի 8-ին թողարկվել է նրա «Շիզոֆրենիկ» ալբոմը իր 13 երգերից բաղկացած:

## Սկառավակագրություն
### Սինգլներ
#### TENCA խմբի կազմի մեջ

## Հորիզոնականներ հիթ-շքերթներում
* TopHit / Top radio Russian Hits
* Shazam / Top 200 Russia
* Մուզ ԹիՎի / Հիթ-շքերթներ
* ՎԿ / Թոփ 100
*Intermedia / Շաբաթական հիթ-շքերթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Հարություն Հազարյան

**Հարություն Հազարյան** (), հայազգի մշակութային գործիչ, արվեստի գործերի նմուշահավաք։

## Կենսագրություն
Հարություն Հազարյանը ծնվել է Թուրքիայի Կեսարիա քաղաքում 1887 թվականին (մեկ այլ աղբյոււրի համաձայն՝ 1881 թվականին):

1917 թվականին առևտրական գործով մեկնել է Ամերիկա, ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ էլ զբաղվել է արվեստի գործեր հավաքելով։ Տարիների ընթացքում հավաքել է հայ և օտար նկարիչների գործերի, հին դրամների, իրերի, ձեռագրերի մեծ ու արժեքավոր հավաքածու։ Հավաքածուի մեջ են մտնում 15-16-րդ դարերի իտալացի ականավոր հայտնի արվեստագետների, ֆրանսիական դասական նկարիչների գործեր, հախճապակու նմուշներ, Տիգրան Մեծի և կիլիկյան հայ թագավորների դրամներ, Այվազովսկու, Փանոս Թերլեմեզյանի և ուրիշ հայ նկարիչների աշխատանքներ։

Այդ նմուշներից Հարություն Հազարյանը ուղարկել կամ անձամբ է տարել է և նվիրել Հայաստանի ազգային պատկերասրահին, Մատենադարանին։ Մատենադարանին է նվիրել հայ և օտար լեզուներով 30 ձեռագիր, հնատիպ գրքեր, էջմիածնին՝ մի քանի տասնյակ իրեր, Հայաստանի ազգային պատկերասրահին՝ Վանո Խոջաբեկյանին 35 մատիտանկար և այլ աշխատանքներ։

Հարություն Հազարյանի կատարած նվիրատվությունը քանակի և որակի առումով ամենահարուստն է Մատենադարանի նվիրատվությունների պատմության մեջ։

Հարություն Հազարյանը մահացել է 1981 թվականին Նյու Յորքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
*«ՄԵՐՁԱՎՈՐ ԵՎ ՄԻՋԻՆ ԱՐԵՎԵԼՔԻ ԵՐԿՐՆԵՐ ԵՎ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐ» (ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱ) (էջ 256) 
*Մատենադարանը լույս է ընծայում իր վաստակավորների ժառանգության արժեքավոր միավորները

Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Հայ հավաքորդներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հավաքորդներ
Մազինյո (ֆուտբոլիստ)

**Մազինյո** (, իսկական անուն՝  **Իոմար դու Նասիմենտու**, , ), բրազիլացի նախկին ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլային մարզիչ։ Բրազիլիայում խաղացողի կարգավիճակում հանդես է եկել «Սանտա-Կրուզ», «Վասկո դա Գամա», «Պալմեյրաս» և «Վիտորիա», Իտալիայում՝ «Լեչչե» և «Ֆիորենտինա», Իսպանիայում՝ «Վալենսիա», «Սելտա» և  «Էլչե» ակումբների կազմում։

Բրազիլիայի հավաքականի կազմում 1989-1994 թվականներին անցկացրել է 35 հանդիպում։ 1989 թվականի Ամերիկայի գավաթակիր,1990 թվականին՝ աշխարհի առաջնության մասնակից, 1994 թվականին՝ ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոն։ Կիսապաշտպաններ Ռաֆինյայի և Տիագո Ալկանտարայի հայրն է։

## Կենսագրություն

Մազինյոն խաղային կարիերան սկսել է Ռեսիֆի քաղաքի «Սանտա-Կրուզ» ակումբում։ 1986 թվականին դարձել է «Վասկո դա Գամա» ակումբի  խաղացող, ակումբի կազմում երկու անգամ հաղթել է  Կարիոկի առաջնությունում և մեկ անգամ դարձել է Բրազիլիայի չեմպիոն։ 90-ականների սկզբին նա մեկնեց Իտալիա, խաղաց Լեչչեում և Ֆիորենտինայում։ 1992 թվականին վերադարձավ Բրազիլիայի առաջնություն՝ որպես «Պալմեյրասի» խաղացող։ Մազինյոն թիմի հետ նվաճեց մի քանի տիտղոս, այդ թվում՝ Բրազիլիայի առաջնության ևս երկու տիտղոս։ Մի քանի տարի Պալմեյրասում անցկացնելուց հետո, 1994 թվականին նա կրկին մեկնում է Եվրոպա, բայց այս անգամ Իսպանիա։ Սկզբում նա խաղում էր «Վալենսիայում», այնուհետ մի քանի մրցաշրջան խաղաց «Սելտայում»՝ ակումբում անցկացնելով ավելի քան 100 հանդիպում։ «Սելտայից» հետո նա մեկ մրցաշրջան անցկացրեց «Էլչեում»՝ խաղալով Սեգունդայում, որը երկրորդ ամենակարևոր առաջնությունն է։ Կարիերան ավարտեց 2001 թվականին՝ բրազիլական «Վիտորիա» ակումբում։ Իր կարիերայի ընթացքում Մազինյոն անցկացրել է ավելի քան 500 հանդիպում։ Երեք անգամ՝ 1987, 1988 և 1989 թվականներին, նա ստացել է բրազիլական «Արծաթե գնդակը» ()՝ որպես իր երկրի առաջնության լավագույն խաղացողներից մեկը։ 2009 թվականի հունվարին Մազինյոն դարձավ հունական «Արիս» ակումբի գլխավոր մարզիչը՝ փոխարինելով նախկին մարզիչ Կիկե Էրնանդեսին։ Նոյեմբերին նա լքեց գլխավոր մարզչի պաշտոնը։

## Նվաճումներ
* Կարիոկայի լիգայի չեմպիոն 198, 1988
* Օլիմպիադա -88 արծաթե մեդալակիր
* Բրազիլիայի չեմպիոն 1989, 1993, 1994
* Ամերիկայի գավաթակիր 1989 
* Պաուլիստայի լիգայի չեմպիոն 1993, 1994
* Ռիո Սան Պաուլոյի մրցաշարի հաղթող 1993 
* Աշխարհի չեմպիոն 1994

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на сайте «Sambafoot»
* 

Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լեչեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պալմեյրասի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սելտա Վիգոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էլչեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վասկո դա Գամայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիտորիա Սալվադորի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Հանզա (երգիչ)

**Իշխան Կարենի Ավագյան** (), հայկական ծագումով ռուս երաժիշտ։ Հանդես է գալիս «Հանզա» կեղծանվան ներքո։

## Կենսագրություն
Իշխան Ավագյանը ծնվել է 1995 թվականի փետրվարի 26-ին Նոյեմբերյան քաղաքում։ Երբ Իշխանը 2 տարեկան էր, ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ռուսաստան։ Ընտանիքը հաճախ տեղափոխվում էր մի քաղաքից մյուսը, այդ իսկ պատճառով Իշխանը սովորել է 4 տարբեր դպրոցում։

2017 թվականին Իշխանն ավարտել է Սարատովի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը (Մենեջմենթ ուղղություն)։

## Գործունեություն
մինի|Համերգ
2017 թվականին Սարատով քաղաքում Օրխան Օրուջևի հետ կազմել է «Ջարո & Հանզա» դուետը։ Այդ ժամանակ Հանզան երգ էր գրել և փնտրում էր ձայնագրման ընկերություն։ Նրա ընտրությունը կանգ է առել այն ստուդիայի վրա, որի սեփականատերը Ջարոն էր։ Դուետի առաջին թրեքը ձայնագրվել է հանդիպման օրը։

Խմբի առաջին պաշտոնական հոլովակը «ДамаLove» երգի տեսահոլովակն էր, որի պրեմիերան կայացել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։ Երգը ռոտացիա են վերցրել մի շարք ռադիոկայաններ։

Հրապարակումից հետո առաջին ամիսներին տեսահոլովակը YouTube-ում ավելի քան 2 մլն դիտում է ունեցել։

Հաջորդ հիթը «Королева танцпола» երգն է, որի տեսահոլովակը թողարկվել է 2019 թվականի հուլիսի 26-ին Youtube-ում և մի քանի շաբաթվա ընթացքում հավաքել ավելի քան 3 մլն դիտում։ Հիթը զբաղեցրել է առաջին դիրքերը տարբեր հիթ-շքերթներում։ Հաջորդ հիթն է դարձել «Ай ай ай» երգը։

«Ты мой кайф» երգը զաբաղեցրել է առաջին հորիզոնակաները տարբեր հիթ-շքերթներում Մեքսիկայում, Վենեսուելայում, Կոլումբիայում, Իսպանիայում, Պորտուգալիայում և Գերմանիայում։ Երգը նաև ներառվել է Ռուսական ՏիկՏոկի թոփ 10 երգերի մեջ։

2019 թվականի հունվարին Իշխանն իր ընկերների հետ գործարկել է «Legacy Music» երաժշտական լեյբլը։ Նրանք վերցրել են այնպիսի արտիստների պրոդյուսերությունը, ինչպիսիք են Ռամիլը, Մեվլը, 10AGE-ը, Konfuz-ը, Kambulat-ը, Горный-ն։

2019 թվականին դուետը հյուրախաղեր է ունեցել Ռուսաստանի քաղաքներում։ 2020 թվականին երգ են ձայնագրել Օլգա Բուզովայի հետ՝«Mira me Bebe»։

2020 թվականի արդյունքներով «Ջարո & Հանզա» դուետը ՏիկՏոկի վարկածով ընդգրկվել է Ռուսաստանի լավագույն արտիստների եռյակում։

2021 թվականին դուետը ռեմիքս է թողարկել Ֆրենչ Մոնտանայի և Նիքի Ջեմի հետ «Ты мой кайф» երգի համար։

Դուետը փլուզվել է մասնակիցների միջև տարաձայնությունների պատճառով։

## Սպորտ
Վաղ մանկությունից Իշխանը զբաղվել է մարտական արվեստներով, ինչպիսիք են բռնցքամարտը, սամբոն, ուշու-սանդան և թեկվոնդոն։ Նա նաև զբաղվել է պառկած ծանրաձողի ժիմով։ Ունի ռուսական և միջազգային մակարդակի պարգևներ։ Պառկած ծանրաձողի ժիմի Եվրոպայի քառակի չեմպիոն է։

## Անձնական կյանք
Իշխան Ավագյանի հայրը՝ Կարեն Ավագյանը, գործարար է, մայրը՝ Զոյա Ավագյանը՝ տնային տնտեսուհի։ Իշխանն ունի եղբայր (Վյաչեսլավ) և քույր (Անուշ)։

## Արտաքին հղում
* Հանզան Instagram-ում
* Հանզան Spotify-ում
* Հանզան Apple Music-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ռեփերներ
Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Գելոն (բռնապետ)

[thumb|[Սիցիլիան և հարավային Իտալիան ]]
**Գելոն I** (, ), Գելա և Սիրակուզա սիցիլիական քաղաքների բռնակալ, Դինոմենի որդին։ Կարթագենի դեմ մղել է հաջող մարտեր և կարողացել է տարածել իր իշխանությունը Սիցիլիայի տարածքի մեծ մասի վրա։

## Կենսագրություն
Գելոնը սկզբում ծառայել է բռնակալ Ջելացի Հիպոկրատի օրոք՝ որպես հեծելազորի հրամանատար, որի մահից հետո մ.թ.ա. 491 թվականից կառավարել է Ջելան (իր ծննդավայրը), սկզբում՝ որպես Հիպոկրատի որդիների խնամակալ, ապա՝ ինքնուրույն։ Սիրակուզա է վերադարձրել վտարված համորներին, և նրանց օգնությամբ մ.թ.ա. 485 թվականին այնտեղ բռնապետություն է ստեղծել։ Նա գրեթե վերակառուցել է ամբողջ քաղաքը, որն ավերվել էր մ.թ.ա. 480 թվականին Հիմերայի ճակատամարտի ժամանակ կարթագենցիների կողմից, որոնք Քսերքսեսի դրդմամբ ներխուժել էին Սիցիլիա, որպեսզի վրեժ լուծեն աթենացիներից։ Գելոնը իր տիրապետությունը տարածել է գրեթե ամբողջ Սիցիլիայի վրա և ժողովրդի ցանկությամբ ստացել է թագավորական տիտղոս։ Նա գրավել է Կամարինը և այնտեղ բռնակալ նշանակել Գլավկոսին։ Նրան հաջորդել է եղբայրը՝ Հիերոնը, մ.թ.ա. 478 թվականին։

Գելոնը ամուսնացել է բռնակալ Ագրիջենտոյի Ֆերոնի դստեր Դամարեթի հետ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Syracuse, Tetradrachm, 500-490 BC, HGC 2-1301.jpg
Պատկեր:Mappa delle aree sacre di Gela.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Անձինք Սիցիլիայից
Կատեգորիա:Եվրոպացի միապետներ
Կատեգորիա:Հին հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի մահեր
Կատեգորիա:Սիցիլիայի պատմություն
Էդուարդ Պարցիկյան

**Էդուարդ Խաչիկի Պարցիկյան** (), հայկական ծագումով ռուս ֆուտբոլիստ։

Իր նորամուտը նշել է Ռուսաստանի սիրողական ֆուտբոլային ակումբային առաջնությունում 1995 թվականին՝ հանդես գալով «Ժեմչուժինա-Սոչի» ակումբում։ Ռուսաստանի առաջնության բարձրագույն դիվիզիոնում 1999 թվականին «Ժեմչուժինայի» կազմում անցկացրել է 11 հանդիպում։ 2003 և 2006 թվականներին հանդես է եկել Հայաստանի առաջնությունում Երևանի «Փյունիկ»-ում։ 2003 թվականին անցկացրել է երեք հանդիպում Հայաստանի հավաքականի կազմում։

## Ազգային թիմի վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Երևանի «Փյունիկի» հավաքականի խաղացող Էդուարդ Պարցիկյանը (Ռ) Սոֆիայի ԲԿՄԱ-ից Լեո Լիմայի (Լ) հետ ցատկում է գնդակի համար Չեմպիոնների լիգայի որակավորման երկրորդ փուլի պատասխան խաղի ընթացքում Սոֆիայում 2003 թվական, օգոստոսի 6: 

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուբինի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Ռուբեն Տոնոյան

**Ռուբեն Ալեքսանդրի Տոնոյան** (), հայ ճարտարագետ, պետական գործիչ։ ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարար (1999-2000)։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Տոնոյանը ծնվել է 1950 թվականի հունվարի 2-ին, Վրաստանի Կումիս գյուղում։ 1967-1972 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ կապի նախարարության Երևանի միջքաղաքային ավտոմատ հեռախոսակայանում որպես ավագ տեխնիկ։ 1970-1976 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կապի ինստիտուտում՝ ստանալով հեռախոսային կապի ինժեներ մասնագիտությունը։ 1972-1984 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ կապի նախարարության «Հայսվյազստրոյ» տրեստի ինժեներ, վարպետ, շինարարության հատուկ բաժնի պետ, տրեստի կառավարիչ, 1984-1987 թվականներին՝ Երևանի «Արմսվյազստրոյ» միավորման տնօրեն, 1987-1989 թվականներին՝ Երևանի 26 կոմիսարների շրջանային խորհրդի կոմունալ-բնակարանային վարչության պետ, 1989-1992 թվականներին՝ «Գյումրի» միավորման տնօրեն, 1992-1999 թվականներին՝ Հայաստանի արդյունաբերության նախարարության Արդինպեքս միավորման տնօրեն։ 1999-2000 թվականներին եղել է Հայաստանի փոստի և հեռահաղորդակցության նախարար։ 2000 թվականին զբաղեցրել է Հայաստանի տրանսպորտի և կապի նախարարի տեղակալի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Գրեմի)

**Գրեմի քաղաքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Թարսագալավանի)**, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Գրեմի քաղաքում։

## Պատմություն
Եկեղեցին գտնվում է քաղաքատեղիի հարավարևմտյան մասում։ Այն հայոց միակ եկեղեցին է։ Եկեղեցու արևմտյան ճակատին պահպանված է եռալեզու շինարարական արձանագրութուն, որն գրավել է բազմաթիվ հետազոտողների ուշադրությունը։

Ըստ որոշ աղբյուրների եկեղեցին կառուցվել է 1595 թվականին։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը հնարավոր է համարվել է Գրեմի հայոց Մայր եկեղեցի, ունի երկմույթ գմբեթավոր բազիլիկի հորինվածք։ Սվագ խորանՆ ունի ինչպես ստորգետնյա, այնպես էլ վերգետնյա հարկ։ Խորանի երկու կողմերի ավանդատները կրկնահարկ են, որոնց մուտքերն առաջին հարկում բացված են սրահի, իսկ 2-րդ հարկում՝ խորանի մեջ։ Հյուսիսային պատի մեջ գտնվում է մկրտարանի խորշը։ Կործանված թմբուկը կանգնած է եղել երկու սյուների և երկու որմնասյուների վրա։ Երեք մուտքերը բացված են Հյուսիսային, հարավային և արևմտյան ճակատներից բացված են մուտքեր։ Կառուցված է անկանոն եզրագծերով, սակայն սրբատաշ մակերեսով քարով, աղյուսով և կրաշաղախով։ Ծածկերը կղմինդրապատ են։ Արտաքին չափերն են՝ 10,65 x 7,25 մ։

Եկեղեցին ունեցել է ընդարձակ մակերես ներառած շրջապարիսպ, որը հարավարևմտյան կողմում ունի լայն ու բարձր դարպաս։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 119-120 

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ղվարելի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Խորեն Խաչատուրյան

**Խորեն Գրիգորի Խաչատուրյան** (), Վրացական ԽՍՀ, Աբխազական ԻԽՍՀ, Գագրայի շրջանի Կույբիշևի անվան կոլտնտեսության օղակավար։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1949)։

## Կենսագրություն
Խորեն Խաչատուրյանը ծնվել է 1913 թվականին, Օսմանյան կայսրությունում։ Նրա ընտանիքը Հայոց ցեղասպանության ժամանակ փախել է Ռուսական կայսրության Քութայիսի նահանգ։ Ապրել է Սուխումի շրջանի Ցանդրիպշ գյուղում։ Տեղական դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Գագրայի շրջանի Կույբիշևի անվան կոլտնտեսությունում։ Աշխատել է որպես ծխախոտագործ։ 1940-ականների վերջերին նշանակվել է ծխախոտագործության օղակի օղակավար։

1948 թվականին Խորեն Խաչատուրյանի օղակը «Սամսունի № 27» սորտի ծխախոտի յուրաքանչյուր հեկտարից միջինում հավաքել է 16,9 ցենտներ՝ 3,2 հա տարածքից և «Սամսուն № 1857» սորտից՝ միջինը 19,4 ցենտրներ յուրաքանչյուր 0.5 հա տարածքից։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1949 թվականի մայիսի 3-ի «1948 թվականին եգիպտացորենի և ծխախոտի բարձր բերք ստանալու համար» հրամանագրով Խաչատուրյանին շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում՝ նրան հանձնելով Լենինի շքանշան ու «Մուրճ և Մանգաղ» ոսկե մեդալ։

Նույն հրամանագրով Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում է շնորհվել նաև  բրիգադիր Անդրեյ Վասիլի Կիրյակին և օղակավար Հրաչ Կապրելի Նուբարյանին։ 1949 թվականի օգոստոսին Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում է շնորհվել  նաև Կույբիշևի անվան կոլտնտեսության ծխախոտագործ Հովհաննես Խաչիկի Թեքնեջյանին։

Թոշակի անցնելուց հետո ապրել է Ցանդրիպշ գյուղում։

Մահվան տարեթիվը հայտնի չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Էդուարդ Մադաթյան

**Էդուարդ Ավետիքի Մադաթյան** (), հայ տնտեսագետ, պետական գործիչ։ Հայաստանի տրանսպորտի և կապի նախարար (2000-2001)։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Մադաթյանը ծնվել է 1952 թվականի դեկտեմբերի 11-ին, Երևանում։ 1983 թվականին ավարտել է Լենինգրադի սովետական առևտրի ինստիտուտը՝ ստանալով տնտեսագետի որակավորում։ 1970-1974 թվականներին որպես տեխնիկ-տեխնոլոգ աշխատել է Երևանի «Հիդրոհաղորդակ» գործարանում։ 1974-1976 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1976-1979 թվականներին Հիդրոհաղորդակ» ԱՄ-ում եղել է ավագ ինժեներ, 1980-1987 թվականներին՝ հասարակական սննդի թիվ 3 միավորման սրահի վարիչ, 1987-1993 թվականներին՝ «Նաիրի» հասարակական սննդի միավորման տնօրեն, 1993-1996 թվականներին՝ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան կահույքի ԱՄ-ի փոխտնօրեն, 1994-1999 թվականներին՝«Մուշ» ՍՊԸ-ի փոխտնօրեն (համատեղությամբ), 1997-1999 թվականներին՝ «Էներգապետհսկողության» բաժնի պետ։

1999 թվականի մայիսի 30-ին թիվ 9 ընտրատարածքից ընտրվել է Հայաստանի ԱԺ պատգամավոր։ Եղել է ԱԺ պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, «Կայունություն» պատգամավորական խմբի անդամ։ 2000 թվականի մայիսի 5-ին Հայաստանի տրանսպորտի և կապի նախարար նշանակվելու կապակցությամբ Մադաթյանի պատգամավորական լիազորությունները վաղաժամկետ դադարեցվել են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Սանավարդո)

**Խաչմիան գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**  հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Խաչմիան գյուղում։

## Պատմություն
Եկեղեցու մասին առաջին հիշատակությունն արված է 1818 թվականին։ Եկեղեցին փայտաշեն է և կառուցվել է հասարակության ծախսերով։ Հավանաբար եկեղեցին կառուցվել է 18-րդ դարի կեսերին։ 1836 թվականի մի արձանագրության մեջ նշված է՝ «...ասացին հայ բնակիչք գեղջն այն, թէ ի հնոց նախնեաց անդ լեալ է եկեղեցին այն, չկայ ոք այժմ, որ զերբ շինել նոյն եկեղեցւոյն պատմեսցէ ի մէջ մեզ, որոյ հնութեան վկայօղք գոն և ծեր քահանայք բաց յօկանէ այժմ կենդանիք...»։ Նույն թվականին թարմացրել-տաշել են հին, սևացած տախտակները և նորոգել տանիքը։

Հայոց եկեղեցին բազմաթիվ վավերագրերում հիշվում է Սուրբ Աստվածածին անվամբ, այն  մոտ է գտնվում վրաց եկեղեցուն. այս հանգամանքը հարուցել է վրացիների դժգոհությունը։

1864 թվականին եկեղեցին կողոպտվել է։  Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին վավերագրերում վերջին անգամ հիշվել է 1885 թվականին։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին անվանափոխվել է՝ օծվելով Սուրբ Պողոս-Պետրոս անվամբ և գործել որպես հայ կաթոլիկ եկեղեցի։

## Եկեղեցական իրեր
1818 թվականի եկեղեցուն պատկանող մոտ 38 անուն իրերի որոշների վրա կա կարճ արձանագրություն՝
*Ավետարան՝ Յիշ(ա)տ(ա)կ կնեազ Սիմօն Դիւան Քօբուլովի
*Կտակարան՝ Յիշատակ Չեթավ Դավթի
*Արծաթյա ձեռաց խաչ՝ Պղնձ(ա)գործ Յարթին յիշատակ
*Ձեռաց շարական, ձեռաց ժամագիրք, կտավյա շապիկ, վակաս հին չթից՝ Յիշատակ հանգուցեալ Տ(է)ր Դաւիթ ք(ա)հ(ա)ն(ա)յէ
*Չթե պատկերատիպ վարագույր՝ Յիշատակ Տէր Գեորգի կինն՝ Աննայի
*Բուրվառ՝ թիթեղյա՝ Յիշատակ Տ(է)ր Յահարօն Քամօեանի

## Քահանաներ
1810-1818 թվականներին եկեղեցուն քահանայագործել է Տեր Գեորգ Մեհրաբյանց (ծնվել է 1783 թվականին, ձեռնադրվել 1810 թվականի  Թիֆլիսի թեմի առաջնորդ Հովհաննես արքեպիսկոպոսի կողմից)։ 1836 թվականին գյուղին հովվել է Ղորելի քահանան։ Գյուղում քահանայագործած կաթոլիկ հոգևորականներից հիշվում է միայն Տեր-Ստանիսլավ Կաճկաճյանցը, որը ծխատեր հովվի պարտականությունները ստանձնել է առնվազն 1913 և 1914 թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 128-129
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Կուճատան)

**Կուճատան գյուղի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**  հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Կուճատան գյուղում։

## Պատմություն
Հասարակության միջոցներով կառուցված փայտաշեն եկեղեցին հիշվում է 1818 թվականից։ 1840 թվականի վավերագրերից մեկում արդեն նշված է, որ եկեղեցին քարաշեն է կառույց է։ Հավանաբար 1818-1840 թվականների ժամանակահատվածում կուճատանցի հայերը հին եկեղեցու փոխարեն տեղում կառուցել են նորը։ Հետագա բոլոր վավերագրերում եկեղեցին հիշվում է միևնույն անվամբ։

1818 թվականին հովվել է Խաչմիանի քահանա Տեր Գեորգ Մեհրաբյանցը։

## Ճարտարապետություն
Գյուղամիջում՝ նախկին դպրոցի տարածքում գտնվող եկեղեցին կանգուն վիճակում է, այն կառուցված է գլխավորապես տեղական գետաքարով ու աղյուսով, կրաշաղախով, ունի միանավ թաղածածկ հորինվածք։ Խորանը գտնվում է արևելյան կողմում, որի բարձր բեմի կենտրոնում սեղանի վեմ քարն է։ Արևմտյան պատը քանդված է, և դժվար է որոշել՝ այդ կողմից մուտք եղել է, թե ոչ։ Լավ պահպանված է հարավային մուտքը։ Եկեղեցին ունի 4 լուսամուտ, յուրաքանչյուր ճակատից   բացված մեկական։ Երկթեք ծածկի տակ առնված կիսաշրջանաձև թաղը ներքուստ հենված է թաղակիր մեկ կամարի վրա։ Սվաղված է։ Արտաքին չափերն են՝ 10,85 x 6,85 մ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 131-132 

Կատեգորիա:Ղվարելի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Գավազ)

**Գավազ գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**  հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Գավազ գյուղում։

## Պատմություն
Հին կամ Վերին Գավազի հայոց եկեղեցին մինչև 1900 թվականը հիշվել է Սուրբ Աստվածածին անվամբ։ Այդ ժամանակաընթացքում եկեղեցին եղել է քայքայված ու հնացած։ 1901-1909 թվականներին եկեղեցին հիշվել է Սուրբ Սարգիս, իսկ 1910-թվականին՝ Սուրբ Գևորգ անվամբ։

1909 թվականի մարտի 5-ին մի հայտարարության մեջ գյուղի ծխատեր քահանա Գևորգ Մելիքյանցը և երեցփոխ Նիկողայոս Սիմոնյանցը գրել են՝ «Մեզ անհրաժէշտ պարտականութիւն ենք համարում յայտնել ձեր բարեկրօնութեանը հետևեալ ցաւալի դեպքը, որ Ախալսօփէլ գիւղի, նոյն է Նոր Գաւազ (հնարավոր է, որ պետք է լինի՝ Հին Գավազ) հայոց տախտակամած Ս. Սարգիս անուանեալ եկեղեցին, նոյն գիւղի վրաց հասարակութիւնը, որ բաղկացած է 500 տանից աւելի կրօնին հակառակ և մեր ազգութեանը վնասելու համար՝ համարձակ, օր ցերեկով խմբովին յարձակուել էին անցեալ 1908 թուին, մի բուռն փոքրամասն հայերի աչքի առաջ բոլորովին յիմնայատակ էին արել, տանելով իրանց յետ եկեղեցւոյ բոլոր տախտակները և գերանները սեպհականացնելով իրանց...»։

1910 թվականի մեկ այլ վավերագրում նշված է՝ «Ի գիւղն Հին Գաւազ նոյն է Ախալսոփէլ յանուն Ս. Գէորգայ փայտաշէն եկեղեցի այժմ քայքայեալ հիմնովին ի ձեռն վրաց հասարակութեան»։

Վրացիները վկայել են, թե այդ եկեղեցին դեռևս 13 տարի առաջ եղել է անտեր և քանդվելուց է եղել։ Ըստ ամենայնի՝ ասվածն իրողություն է եղել, քանի որ 1900 թվականի հիշատակված վավերագրերից մեկում նշված է «հնացեալ» շենք։ Վրացիները պնդել են, որ եկեղեցու տախտակները տարել են լեզգիները։

Այդ առթիվ Թելավի գործակալ Աբել ավագ քահանա Սուքիասյանը 1912 թվականին գրել է, որ գյուղը «Թէլաւից հեռու է 60 վերստ և Ղուարելից սկսած մինչև այդ գիւղը խճուղին չորս կողմից շրջապատուած է լեզգի բնակիչներով։ Այդ գիւղի հայոց եկեղեցու մակարդակը՝ գտանք ոչընչացրած եկեղեցու նախկին տեղը։ Բայց եկեղեցու գաւթի սահմանը ոչ ծխատէր քահանան և ոչ հայ բնակիչներ, որոնց թիւը ամբողջ գիւղում գաղթական, եկւոր վաճառականների հետ 12 տուն է չկարողացան որոշել-ցոյց տալ։ 700 տուն վրացիներ միացած գիւղապետի հետ հակառակ էին նախկին հայոց եկեղեցու տեղը կրկին հայերին յատկացնելու, չնայելով որ նա շինուել է դեռևս 1850 թ.: Եղած եկեղեցու շուրջը այժմ շինուել է գիւղական դատարան, գրադարան-ընթերցարանը, բանտը և այլ շինութիւններ, իսկ ընդարձակ հրապարակը յատկացուել է ժողովներին, այնպէս որ եկեղեցու տեղը գտնւում է գիւղի տրամադրութեան ներքոյ, որովհետև հայերը տարիների ընթացքում հեռացել են այդ տեղից և բուն բնակիչներից մնացել է միայն 3 տուն...»։

1909 թվականին ծատեր քահանա է հիշվում Գևորգ Մելիքյանցը։ 1910 թվականի մեկ այլ վավերագրից պարզվում է, որ ծխականների հոգևոր կարիքները բավարարելու համար քահանան եկել է Ղվարելից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 133-134 

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կախեթի մարզի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Ամերիկյան սարսափ պատմություն։ Երկակի տեսակ

**«Ամերիկյան սարսափ պատմություն։ Երկակի տեսակ»** () FX հեռուստաալիքի հայտնի սերիալի՝ «Ամերիկյան սարսափ պատմության» տասներորդ եթերաշրջանն է, որի նկարահանումները պետք է սկսվեին 2020-ի մարտին, սկսայն COVID-19 համաճարակի պատճառով նկարահանումները տեղափոխվեցին 2020-ի դեկտեմբեր։ Եթերաշրջանի պրիմերան կայացավ 2021-ի օգոստոսի 25-ին։ Եթերաշրջանը բաժանված է երկու մասի՝ **Կարմիր ալիք**, որը տեղի է ունենում > և **Մահվան հովիտ**, որը տեղի է ունենում >։

Նախկին եթերաշրջաններից վերադարձած դերասաններն են՝ Ֆրենսիս Քոնրոյ, Բիլլի Լուրդ, Լեսլի Գրոսման, Սառա Փոլսոն, Էվան Փիթերս, Ադինա Փորթեր, Լիլի Ռեյբ, Անջելիքա Ռոսս, Ֆին Ուիթրոք, Դենիս Օ'Հեր, Քոդի Ֆերն, Ռոբի Վեյգերթ։ Նաև նկարահանման խմբին միացել են նոր դերասաններ՝ Մակոլեյ Կալկին, Կայա Գարբեր, Նիլ ՄակԴոնաֆ, Նիկո Գրիթհամ, Ռեյչալ Հիլսոն, Ռեբեկա Դայան։

## Դերասանական կազմ
***'
=== Մաս 1։ ''Կարմիր Ալիք'' ===
; Գլխավոր դերերում


* [[Սառա Փոլսոն]] – Տուբերկուլոզ Քարեն 
* [[Էվան Փիթերս]] – Օսթին Սոմերս
* [[Լիլի Ռեյբ]] – Դորիս Հարդներ
* [[Ֆին Ուիթրոք]] – Հարրի Հարդներ
* [[Ֆրենսիս Քոնրոյ]] – Բելլ Նոիր
* [[Բիլլի Լուրդ]] – Լարք Ֆլեդման
* [[Լեսլի Գրոսման]] – ՈՒրսուլա
* [[Ադինա Փորթեր]] – շերիֆ Բարելսոն
* [[Անջելիքա Ռոսս]] – Քիմիկոս
* [[Մակոլեյ Կալկին]] – Միկի
* Ռայան Կիրա Արմսթրոնգ – Ալմա Գարդներ

; Երկրորդական
* [[Դենիս Օ'Հեր]] - Հոլդեն
* [[Ռոբին Վայհերթ]] - Մարթա
* Սփենսեր Նովիչ - Վլադ
* Կայլա Բլեյք - բժիշկ Ա. Ջորդան

; Հրավիրված դերասաններ
*Ռեյչլ Ֆինինգեր – Մելանի
*Բլեյք Շիլդս – Թոնի
*Ջիմ Օրտլիբ – Ռեյ Քեննինգեմ
*Դոթ Մարի Ջոնս – շարքային Ջեն Ռեյմի
*Դեյվիդ Հագարդ – Քրիսթալ ԴեՔանթեր
*Բենջամին Պապակ – Ռորի

=== Մաս 2։ ''Մահվան հովիտ'' ===
; Գլխավոր դերերում
* [[Սառա Փոլսոն]] – [[Մեյմի Էյզենհաուեր]]
* [[Լիլի Ռեյբ]] – [[Ամելիա Էրհարթ]]
* [[Լեսլի Գրոսման]] – Կալիկո
* [[Անջելիքա Ռոսս]] – Թետա
* [[Նիլ ՄակԴոնաֆ]] – [[Դուայթ Էյզենհաուեր]]
* [[Կայա Գերբեր]] – Քենդալ Քար
* [[Նիկո Գրեթհեմ]] – Քել Քեմբոն
* Ռեյչալ Հիլսոն – Ջեյմի Հովարդ
* [[Ռեբեկա Դայան]] – Մարիա Վայկոֆ
* Այզեք Քոուլ Փաուելլ – Թրոյ Լորդ

; Երկրորդական
* [[Քոդի Ֆերն]] – Վալիանտ Տոր
* Մայքլ Ֆոգել – [[Ջոն Ֆ. Քենեդի]]
* [[Քրեյգ Շեֆֆեր]] – [[Ռիչարդ Նիքսոն]]
* Ալիշա Սոփեր – [[Մերիլին Մոնրո]]
* Քրիսթոֆեր Սթենլի – Շերման Ադամս

; Հրավիրված դերասաններ

* Լեն Կարդովա – [[Սթիվ Ջոբս]]
* Ջոն Սանդերս – [[Բազ Օլդրին]]
* Բրայս Ջոնսոն – [[Նիլ Արմսթրոնգ]]
* Կարլ Մաքինեն – [[Լինդոն Բ. Ջոնսոն]]
* Ջեֆ Հիփի – [[Սթենլի Կուբրիկ]]
* Վինսենտ Ֆսթեր – [[Հենրի Քիսինջեր]]

== Էպիզոդներ ==
***'



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալներ վամպիրների մասին
Մկրտիչ Այլամազյան

**Մկրտիչ  Մելիքի Այլամազյան** (), հայ ռազմական գործիչ, բժիշկ։

## Կենսագրություն
Մկրտիչ Այլամազյանը ծնվել են 1903 թվականին Ալեքսանդրապոլում։ Հայրը եղել է քարտաշ, աշխատել է Բաքվի նավթի հանքերում, մասնակցել է գործադուլներին, ինչի պատճառով բանտարկվել է։ Մահացել է 1910 թվականին։

Մկրտիչը նախնական կրթությունը ստացել է Ալեքսանդրապոլում, հետագայում ուսումը շարունակել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Կամավոր մեկնել է Կարմիր բանակ, բայց կարճ ժամանակ անց տեղափոխվել է այլ աշխատանքի, նրան նշանակել են միլպետի տեղակալ։

1924 թվականին անցել է պարտադիր զինվորական ծառայության։ 1926-1930 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, որն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Արթիկի Մարալիկ և Անիպեմզա գյուղերում, եղել է հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ։ 1933 թվականին նշանակվել է առողջապահության բաժնի վարիչ։ 1935 թվականին մանկակաբարձ-գինեկոլոգի մասնագիտությամբ ընդունվել է ասպիրանտուրա։ Եղել է առողջապահության ժողովրդական կոմիսարիատի տեսուչ, 1937 թվականին նշանակվել է նույն առողջապահության ժողովրդական կոմիսարիատի ծննդօգնության բաժնի վարիչ։

1941 թվականի հունիսի 22-ին զորակոչվել է բանակ, նշանակվել № 1571 էվակուհոսպիտալի վիրաբուժության բաժանմունքի պետ, կարճ ժամանակ անց՝ հոսպիտալի պետ։

1943 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

Պատերազմից հետո Մկրտիչ Այլամազյանը զորացրվել է և նշանակվել Հայաստանի առողջարանների վարչության պետ։

1946-1952 թվականներին նշանակվել է ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության նոր կազմակերպված ինստիտուտի ավագ գիտական աշխատող ու դիսպանսերի վարիչ։ 1946-1949 թվականներին եղել է Երևան քաղաքի գլխավոր մանկաբարձ-գինեկոլոգը։ Ստացել է բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1952 թվականին Մկրտիչ Այլամազյանը մրցույթով  ընտրվել է բժշկական ինստիտուտի մանկաբարձության ամբիոնի ասիստենտ։ 1962 թվականին  պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա և ընտրվել Երևանի բժիշկների վերապատրաստման ինստիտուտի մանկաբարձության ու գինեկոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։

1969 թվականից Մկրտիչ Այլամազյանը անցել է կենսաթոշակի։

Մոտ 70 գիտական աշխատությունների, այդ թվում երկու մենագրության հեղինակ է, որոնք հիմնականում վերաբերում են մանկաբարձությանը և գինեկոլոգիային։

Արժանացել է շքանշանների և մեդալների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Սուրբ Գևորգ մատուռ (Շաքրիան)

**Շաքրիան գյուղի Սուրբ Գևորգ մատուռ** հայկական մատուռ, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Շաքրիան գյուղում։

## Պատմություն
Մատուռի կառուցման ստույգ ժամանակաընթացքը պարզ չէ։ Այն գտնվում է գյուղի հարավարևմտյան կողմում՝ հայոց գերեզմանատան մեջ։ Քարաշեն Է։

## Ճարտարապետություն
Մատուռն անմշակ քարով, կրաշաղախով, անկանոն հատակագծով թաղակապ փոքրիկ ու հասարակ շենք է, խորանն ուղղանկյուն է։ Արևմուտքից բացված է միակ մուտքը, իսկ արևելքից՝ լուսամուտը։ Խորանի կենտրոնում գտնվում է սեղանի վեմ քարը։ Արևմտյան կողմում, մուտքի սեղանի առջև գտնվում է հիմնավեր փոքրիկ գավիթը։ Մատուռի արտաքին չափերն են՝ 4,90 x 4 մ։ Մատուռի հարավային պատի մեջ ագուցված է փոքրիկ խաչքար (41 x 35 սմ), որի աջ կողմում խազագիր փորագրությամբ կա կիսաեղծ արձանագրության մնացորդ՝
Ես Մաթէոս կ(անկն)եց[ի] յիշ(ա)տ(ա)կ Գոգ...։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 138-139 

Կատեգորիա:Ղվարելի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ