Մակուլա

**Մակուլա** կամ **դեղին բիծ,** օվալ կառուցվածքով, պիգմենտավորված հատված, որը գտնվում է մարդու և այլ կենդանիների աչքի ցանցաթաղանթում։ Մարդկանց մակուլան ունի մոտ 5,5 մմ տրամագիծ և բաժանվում է վեց հատվածի՝ ումբո, ֆովեոլա, ֆովեալ ավասկուլյար զոնա, ֆովեա, պարաֆովեա և պերիֆովեա։

Անատոմիական մակուլան, որը ունի 5,5 մմ չափս ավելի մեծ է կլինիկական մակուլայից, որը ունի 1,5 մմ և համապատասպանում է անատոմիական ֆովեային։

Մակուլան պատասխանատու է կենտրոնական, գունավոր տեսողության համար, որը խանգարվում է մակուլայի վնասման, օրինակ մակուլայի դեգեներացիայի ժամանակ։ Կլինիկական մակուլան տեսանելի է բբից՝ ակնադիտման կամ ցանցաթաղանթի ֆոտոգրության ժամանակ։

Դեղին բիծ տերմինը գալիս է լատիներենից՝ >*` բիծ, և <<*lutea>>`''դեղին.

## Կառուցվածք
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Macula.svg|մինի|Մարդու աչքի ցանցաթաղանթի նկար։ Դիագրամում երևում են մակուլայի, ֆովեայի և օպտիկական սկավառակի տեղակայումը և չափսերը
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Macula_lutea.svg|մինի|Ցանցաթաղանթի մակուլայի սխեմատիկ դիագրամ, որում երևում է պերիֆովեան, պարաֆովեան, ֆովեան և կլինիկական մակուլան
Մակուլան ունի օվալ կառուցվածք և գտնվում է մարդու և այլ կենդանիների աչքի ցանցաթաղանթի կենտրոնում։ Նրա կենտրոնը փոքր ինչ շեղված է օպտիկական առանցքից։ Մարդկանց մակուլան ունի 5,5 մմ տրամագիծ և բաժանվում է  ումբո, ֆովեոլա, ֆովեալ ավասկուլյար զոնա, ֆովեա, պարաֆովեա և պերիֆովեա հատվածների։ Փոքր կենտրոնական հատվածը ունի ընկալիչների ամենաբարձր խտությունը և երբեմն կոչվում է «ֆովեոալ ծաղկեփունջ»: Անատոմիական մակուլան, որը ունի 5,5 մմ չափս ավելի մեծ է կլինիկական մակուլայից, որը ունի 1,5 մմ: Այն համապատասպանում է անատոմիական ֆովեային։

Կլինիկական մակուլան տեսանելի է բբից, ակնադիտման կամ ցանցաթաղանթի ֆոտոգրության ժամանակ։ Անատոմիական մակուլան հիստոլոգիորեն բնութագրվում է 2 կամ ավելի գանգլիոնային բջջիջների շերտով։ Ումբոն գտնվում է ֆավեոլայի կենտրոնում, որը իր հերթին տեղակայված է ֆովեայի կենտրոնում։

Ցանցաթաղանթի ընկալիչ շերտը ունի երկու տեսակի լուսազգայուն բջիջներ՝ ցուպիկներ և շշիկներ։ Ֆովեան տեղակայված է մակուլայի կենտրոնի մոտ,և իրենից ներկայացնում է փոքր փոս, որը պարունակում է շշիկների ամենամեծ կոնցենտրացիան աչքում։

### Գույն
Մակուլան ունի դեղին գույն, ինչի շնորհիվ կլանում է աչք մտնող կապույտ և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները և ծառայում է որպես բնական արևապաշտպան միջոց։ Դեղին գույնը մակուլան ստանում է լյուտեին և զեաքսանթին պարունակելուց։ Վերջինիս պարունակությունը գերազանցում է մակուլայում, իսկ լյուտեինը՝ ցանցաթաղանթի այլ հատվածներում։

Մահից, կամ էնուկլեացիայից (աչքի հեռացումից) հետո մակուլան դեղին է, ինչը տեսանելի չէ առողջ մարդու աչքում, բացի կարմիր ալիքներ չպարունակող լույսով դիտելիս։

### Շրջաններ
* Ֆովեա –  1․5 մմ
* Ֆովեալ ավասկուլյար զոնա (FAZ) – 0․5- 0․6 մմ
* Ֆովեոլա – 0․35 մմ
* Ումբո – 0․15 մմ

## Ֆունկցիա
Մակուլայում գտնվող կառույցները մասնագիտացված են սուր տեսողություն ստանալու համար։ Ե՛վ ֆովեան, և՛ ֆովեոլան պարունակում են շշիկների բարձր խտություն։

Առողջ մարդու աչքը պարունակում է երեք տեսակի շշիկներ, տարբեր սպեկտրալ զգայունություններով։ Գլխուղեղում տարբեր ազդակները միաձուլվում են և հնարավորություն են տալիս տարբերակել գույները։ Ցուպիկները մեկ տեսակի են և ավելի զգայուն են շշիկներից Դրա շնորհիվ մութ պայմաններում նրանք դոմինանտ ֆոտոընկալիչներն են։

## Կլինիկական կարևորություն
Կլինիկական մակուլան տեսանելի է բբից, ակնադիտման, կամ ցանցաթաղանթի ֆոտոգրության ժամանակ։

Ի տարբերություն ծայրամասային տեսողության կորստի, որը կարող է երկար ժամանակ աննկատ լինել, մակուլայի վնասումը հանգեցնում է կենտրոնական տեսողության կորսի, ինչը միանգամից նկատելի է։ Մակուլայի աստիճանաբար քայքայումը հիվանդյություն է՝ հայտնի մակուլոդեգեներացիա անվանմամբ և երբեմն կարող է հանգեցնել մակուլայում անցքի ձևավորման։ Այս անցքերը հազվադեպ են առաջանում վնասվածքների հետևանքով, սակայն երբեմն, ուժեղ հարվածի դեպքում մակուլա գնացող արյունատար անոթները կարող են պատռվել, վնասելով այն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Retinography.jpg|Ֆունդուս լուսանկար, որում մակուլան ձախի կողմում է, իսկ օպտիկական սկավառակը՝ աջում
Պատկեր:Macula Histology OCT.jpg|Մակուլայի հիստոլոգիա


## Տես նաև
* Մակուլոդեգեներացիա
* Մակուլյար այտուց

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Աչք
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Տեսողություն