Ուլանների 5-րդ գունդ (Ավստրո-Հունգարիա)

**Ուլանյան 5-րդ գունդ** (ամբողջական անվանումը՝ **[[Ռուսական կայսրություն|Ռուսաստանի]] կայսր [[Նիկոլայ II]]-ի անվան կայսերական և թագավորական հունգարա-խորվաթական ուլանյան գունդ** (), Ավստրո-Հունգարական կայսրության ուլանների կայսերական և թագավորական հեծելազորային միավորում։

## Պատմություն
### Մարտական ուղի
Ուլանյան 5-րդ գունդը կազմավորվել է 1848 թվականին խորվաթ բան ֆելդմարշալ-լեյտենանտ Իոսիֆ Իլիչեչի կողմից որպես խորվաթական զորք։ Կազմված է եղել հուսարյան հայտնի գնդի *()* երեք դիվիզիոնից։ Մարտական ուղին սկսել է հեղափոխության ժամանակ՝ Վիեննայից տեղափոխվելով և մասնակցելով Շվեխհատի ճակատամարտին։ Կռվել է Պարնդորֆում և Մուորում։ 1849 թվականին գերագույն հրամանատարի թույլտվությամբ հուլիսի 23-ին ներառվել է Կայզերական բանակի կազմում որպես կանոնավոր 13-րդ հուսարյան գունդ։ Նույն թվականին կռվել է Տետենիում։ Գնդի առանձին ստորաբաժանումները մասնակցել են նաև Նոյհոյսելի և Սոլնոկի, Տիպիո Բիչկեյի և Իշասեգի կռիվներին։ Ամռանը գունդը Հարավային բանակից տեղափոխվում է բանի հրամանատարության ներքո, իսկ հեծելազորերը վերակառուցվում են որպես հետևակային բրիգադ։ Մասնակցել է Պետերվարդայնի, Օբեչեի և Հեդեշեմի ճակատամարտերին։ 1850 թվականին գունդը կազմալուծվել է, սակայն 1851 թվականի հունվարի 8-ի հրամանով գնդի անզնակազմն ընդգրկվել է նոր 5-րդ խորվաթա-սլավոնական ուլանյան գնդի *()* կազմում, որն ուներ 4 դիվիզիոն։

1860 թվականին կազմալուծվեց 4-րդ դիվիզիոնը։ 1866 թվականին գնդի հինգ հեծելավաշտեր Հյուսիսային բանակի 2-րդ պահեստազորային հեծելազորային դիվիզիայի կազմում մասնակցել են Կյոնիգգրեցի ճակատամարտին։ Տիշնովիցի մարտերում գնդի որոշ ջոկատներ ամբողջովին ջախջախվում են։ Բոսնիական ճգնաժամի օրերին գունդը հանդիսանում էր 13-րդ բանակային կորպուսի հեծելազորային բրիգադի մաս։ Զորքերը երեք գնացքներով տեղափոխվում են Բոսնիա, որտեղ մասնակցում ենԲանյա Լուկոյի, Յայիցեյի, Սարաևոյի, Վելեչիվոյի և Կլյուչիի մարտերին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գունդը կռվում էր Սերբիայի և Ռուսական կայսրության դեմ՝ օգնելով հետևակային զորամասերին։

Ավստրո-Հունգարիայի փլուզման նախաշեմին գնդերը դադարեցրեցին ռազմական գործողությունները և հիմնականում ներառվեցին Սլովենացիների, խորվաթների և սերբերի պետության զինված ուժերում՝ հեռացնելով գերմանացի և հունգար սպաներին։ Տուն վերադառնալու ճանապարհին բազմաթիվ գնդեր ստիպված էին մասնակցել Արևմտա-Ուկրաինական ժողովրդական Հանրապետության և Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության դեմ մարտերին, այնուհետև ոտքով անցնել Կարպատները։ Միայն գնդերի մի մասին հաջողվեց վերադառնալ նախկին ավստրո-հունգարական սահմանին Պոդվոլոչիսկի մոտ։

### Կառուցվածք
* Ուլանյան 5-րդ գունդը ենթարկվում էր 2-րդ բանակային կորպուսի 2-րդ հեծելազորային դիվիզիայի 16-րդ հեծելազորային բրիգադին։
* Գնդի անձնակազմի հավաքագրումն իրականացվում էր Զագրեբում (1914 թ.):
* Գնդի անձնակազմի ազգային կազմը հետևյալն էր՝ 97 % սերբեր և խորվաթներ, 3 % այլ ազգություններ.
* Գնդի լեզուն սերբախորվաթերենն էր։

### Համազգեստ
Ստորև ներկայացված է գնդի համազգեստի նկարագրությունը ըստ թվականների՝
* 1848 թ.՝ սև կիվեր, դարչնագույն շինել, բունդիր ատիլա և տաբատ, դեղին կոճակներ,
* 1851 թ.՝ բաց կապտավուն չապկա, մուգ կանաչավուն ուլանկա և տաբատ, վառ կարմիր դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
* 1865 թ.՝ կապույտ թաթարկա, բաց կապտավուն ուլանկա և տաբատ, դեղին կոճակներ,
* 1868 թ.՝ բաց կապտավուն թաթարկա, բաց կապտավուն ուլանկա, մուգ կարմիր տաբատ և դարձածալեր, դեղին կոճակներ։
* 1876 թ.՝ светло-голубая чапка, светло-голубая уланка, бордовые брюки и лацканы, жёлтые пуговицы

## Կայազորեր
Ստորև ներկայացված են Ուլանյան 5-րդ գնդի կայազորերը ըստ թվականի՝

* 1914 թ.՝ շտաբ և երկու դիվիզիոն՝ Սոմբատհեյ.

## Գնդի բարեխոսներ
Ստորև ներկայացված են գնդի բարեխոսներն ըստ թվականների՝
* 1866-1884 թթ.՝ հեծելազորի գեներալ, կոմս Կառլ Վալմոդեն Հիմբորն
* 1885-1894 թթ.՝ մեծ իշխան Նիկոլայ Ալեկսանդրովիչ
* 1894-1914 թթ.՝ կայսր և ամբողջ Ռուսաստանի տեր Նիկոլայ II

## Հրամանատարներ

Ուլանյան 5-րդ գնդի հրամանատարակն կազմն ըստ տարիների՝
* 1849 թ.՝ գնդապետ, կոմս Օտտո Սերմագե
* 1849 թ.՝ գնդապետ, բարոն Անտոն Ելաչիչ դե Բուզիմ
* 1854 թ.՝ գնդապետ, բարոն Ֆերդինանդ ֆոն Կիրխբախ
* 1859 թ.՝ գնդապետ, Յուլիուս Ֆլուկ Էդլեր ֆոն Լյայդենկորն
* 1864 թ.՝ գնդապետ, կոմս Ֆրիդրիխ Շաաֆգոթշե
* 1865 թ.՝ գնդապետ, կոմս Պաուլ Հոմպեշ-Բոլիհայմ
* 1869 թ.՝ գնդապետ, իշխան Ադոլֆ ֆոն Վիսլոցկի
* 1873 թ.՝ գնդապետ, իշխան Կառլ Ռուիս դե Ռոկսաս
* 1877 թ.՝ գնդապետ, Պետեր Էդլեր ֆոն Տեր
* 1882 թ.՝ գնդապետ, Գուստավ Վիմեր
* 1887 թ.՝ գնդապետ, բարոն Գուգո Կոմերս ֆոն Լինդենբախ
* 1894 թ.՝ գնդապետ, կոմս Մաքսիմիլիան Խոդից և Վոլֆրամից
* 1894 թ.՝ գնդապետ, իշխան Օսկար Կիվիշ ֆոն Ռոտերաու
* 1900 թ.՝ գնդապետ Ռիխարդ Կլաուզնից
* 1905 թ.՝ գնդապետ Վիկտոր Մայր
* 1910 թ.՝ գնդապետ Գուստավ Լոզերտ
* 1914 թ.՝ փոխգնդապետ Ռուդոլֆ Ֆյուրտմյուլեր

## Տես նաև
* Ուլանյան 1-ին գունդ
* Ուլանյան 2-րդ գունդ
* Ուլանյան 3-րդ գունդ
* Ուլանյան 4-րդ գունդ
* Ուլանյան 13-րդ գունդ

## Օգտագործված գրականություն
* Obstlt. Alphons Frhr. v. Wrede: Geschichte der K.u.K. Wehrmacht von 1618 bis Ende des XIX Jh. Wien 1898–1905.
* B. M. Buchmann: Österreich und das Osmanische Reich. WUV-Univ.-Verl., Wien 1999.
* Allmayer-Beck/Lessing: Die k.u.k. Armee 1848–1918. Bertelsmann, München 1974.
* Osprey Military. Men-at-arms Series Nr. 329.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Z historii Ułanów ks.Józefa  
* Austrian Cavalry Regiments and Their Commanders 1792–1815: the Uhlans 

Կատեգորիա:Ավստրիական կայսրության հեծելազորային գնդեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի հեծելազորային գնդեր
Կատեգորիա:Ուլանյան գնդեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի զինված ուժեր