Հեյմդալ

**Հեյմդալ** (** [ˈhɛimˌdɑllz̠], ժամանակակից իսլանդերեն՝ *Heimdallur* [ˈheimˌtatlʏr̥]), սկանդինավյան դիցաբանությունում աստվածների և տիեզերական ծառ Իգդրասիլի պահապան աստված, որը հսկում է Բիվրյոստ կամուրջը։

## Նկարագրություն
263x263px|մինի|աջից|Հեյմդալը մարդկությանն է հանձնում աստվածների նվերը, նկարիչ՝ Նիլս Ասպլունդ, 1907
Հեյմդալն Օդինի և Ինը մայրերի որդին է և դասվում է Ասերի շարքին։ Որպես աստվածների պահապան՝ իր  կացարան Հիմինբյորգից («Երկնային լեռ») հսկում է այրվող ծիածանի տեսք ունեցող Բիվրյոստ կամուրջը, որը Ասգարդը՝ երկինքը, կապում է Միդգարդի՝ երկրի հետ՝ Ասգարդի մուտքը պաշտպանելով հսկա յոտուններից։

Ըստ սկանդինավյան հավատալիքների՝ Հեյմդալն ունի ապագան տեսնելու կարողություն և սուր զգայարաններ, մասնավորապես՝ սուր տեսողություն ու լսողություն։ Նա նկարագրվում է նաև որպես ձյունաճերմակ մաշկով «փայլող աստված», «ամենապայծառն ասերից», «նա, ով կանխատեսում է ապագան, ինչպես վաները»։ Հեյմդալը համարվում է նաև լույսի և արևածագի աստվածը։ Նրա մականուններն են՝ «ոսկեղջյուր» և «ոսկեատամ»։ Հեյմդալին են պատկանում ոսկեբաշ ձի Գուլտոպը և ոսկե ահեղաձայն եղջյուրը՝ Գյալարհորնը, որը կախված է նրա գոտուց։ Ըստ սկանդինավյան դիցաբանության՝ աշխարհի վերջից՝ Ռագնարյոկից առաջ Հեյմդալը եղջյուր է փչում՝ աստվածներին կանչելով վերջին մարտի։

Հեյմդալին է վերագրվում մարդկության բաժանումը՝ ըստ սոցիալական դասակարգերի։ Նրան վերաբերող այլ ուշագրավ պատմություններից են Բրիսինգամեն թանկարժեք ապարանջանի վերադարձը Ֆրեյային, որը Հեյմդալը խլում է Լոկիից՝ նրա հետ ծովափոկի տեսքով մարտի բռնվելու արդյունքում։ Հեյմդալի և Լոկիի հարաբերությունները մշտապես թշնամական են, և հատկանշական է, որ ըստ կանխագուշակության՝ Ռագնարյոկի իրադարձությունների ժամանակ Հեյմդալը և Լոկին, մարտի բռնվելով, պետք է սպանեն միմյանց։

## Հիշատակումներ
Հեյմդալը հիշատակվում է ավելի վաղ ավանդապատումների հիման վրա 13-րդ դարում կազմված բանաստեղծությունների ժողովածու «Ավագ Էդդայում», 13-րդ դարում գրված «Կրտսեր Էդդայում» և հին սկանդինավյան սագաների ժողովածու «Հեյմսկրինգլայում», արքունական բանաստեղծների՝ սկալդների պոեզիայում և Անգլիայում հայտնաբերված հին սկանդինավերեն ռունական գրություններում։ Միայն երկու տող է պահպանվել «Հեյմդալի հմայախոսությունը» (Heimdalargaldr) չափածո ստեղծագործությունից։

## Ժամանակակից մշակույթում
[մինի|Հեյմդալը [Marvel Comics|Մարվելի կոմիքսներում|385x385px]]

### Կոմիքսներ
Հեյմդալ աստծո կերպարի վրա է հիմնված Marvel Comics-ի կողմից հրատարակված կոմիքսների հերոս Հեյմդալի կերպարը, որը նկարագրվում է որպես ամենատես ու ամենալուր, օժտված է գերմարդկային ուժով, դիմացկունությամբ, երկարակեցությամբ և հեռափոխադրման (տելեպորտացիա) կարողությամբ։ Բիվրյոստ կամրջի միակ պահապանն է Ասգարդում։

### Կինեմատոգրաֆիա
Marvel-ի կինեմատոգրաֆիական տիեզերքի «Թոր» (2011), «Թոր։ Մռայլ աշխարհը» (2013), «Վրիժառուները։ Ալտրոնի դարաշրջանը» (2015), «Թոր։ Ռագնարյոկ» (2017) և «Վրիժառուները։ Անվերջության պատերազմ» (2018) ֆիլմերում Հյելմդալը հանդես է գալիս որպես Բիվրյոստի պահապան՝ բացելով և փակելով այն մյուս աստվածների խնդրանքով, ինչպես նաև ունի տարբեր աշխարհներում կենդանի էակներին հետևելու կարողություն։ Հեյմդալին մարմնավորել է կինոյի և հեռուստատեսության բրիտանացի դերասան Իդրիս Էլբան։

## Տես նաև
* Սկանդինավյան դիցաբանություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Bellows, Henry Adams (1923). *The Poetic Edda*. American-Scandinavian Foundation.
* Cöllen, Sebastian (2015). *Heimdallr – der rätselhafte Gott. Eine philologische und religionsgeschichtliche Untersuchung*. Ergänzungsbände zum Reallexikon der Germanischen Altertumskunde 94. Berlin & Boston: Walter de Gruyter. 
* Daubney, A. (2010). ''LIN-D92A22: Early Medieval Spindle Whorl''. Accessed: Jun 9, 2011 10:42:37 AM.
* Dodds, Jeramy. Trans. 2014. *The Poetic Edda*. Coach House Books. 
* Dumézil, Georges (1973). "Comparative Remarks on the Scandinavian God Heimdall". Trans. Francis Charat. In: *Gods of the Ancient Northmen* ed. Einar Haugen. University of California Press. 
* Faulkes, Anthony (Trans.) (1995). *Edda*. Everyman. 
* Hollander, Lee M. (Trans.) (2007). *[https://books.google.com/books?id=qHpwje7-wNkC&printsec=frontcover&dq=Heimskringla:+History+of+the+Kings+of+Norway&lr=#v=onepage&q=&f=false Heimskringla: History of the Kings of Norway]*. University of Texas Press. 
* Larrington, Carolyne (Trans.) (1999). *The Poetic Edda*. Oxford University Press. 
* Lindow, John (2002). *Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs*. Oxford University Press. 
* Much, Rudolf 1930. "Der nordische Widdergott". *Deutsche Islandforschung 1930*, Vol. 1: *Kultur*, ed. Walther Heinrich Vogt, Veröffentlichungen der Schleswig- Holsteinischen Universitätsgesellschaft, 1928:1 (Breslau: F. Hirt, 1930), p.&nbsp;63–67.
* Schach, Paul (1985). "Some Thoughts on *Völuspá*" as collected in Glendinning, R. J. Bessason, Heraldur (Editors). *[https://books.google.com/books?id=Ig4XNNOCQRwC&source=gbs_navlinks_s Edda: a Collection of Essays].* University of Manitoba Press. 
* Simek, Rudolf (2007). Translated by Angela Hall. *[https://books.google.com/books?id=Zni8GwAACAAJ Dictionary of Northern Mythology]*. D.S. Brewer 
* Thorpe, Benjamin (Trans.) (1866) *The Elder Edda of Saemund Sigfusson*. Norrœna Society.

## Արտաքին հղումներ
* MyNDIR (My Norse Digital Image Repository) Նկարազարդումներ ձեռագիր մատյաններում և վաղ շրջանի տպագիր գրքերում, որտեղ պատկերված է Հեյմդալը։

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Սկանդինավյան դիցաբանություն