Սաթի թանգարան (Կալինինգրադ)

**Կալինիգրադի սաթի մարզային թանգարան** (), գտնվում է Կալինինգրադ քաղաքում։ Թանգարանի ստեղծման մասին որոշումն ընդունվել է 1969 թվականին։ Թանգարանի համար նախատեսվել է «Դոնի աշտարակ» և Ռոսգարտենյան դարպասների շենքերը։

## Պատմություն
Սաթի թանգարանը հիմնադրվել է Կալինինգրադում, քանի որ Յանտարնի ավանի մոտակայքում կա ամենամեծ (հետազոտված) Բալթյան ակնաքարերի հանքավայրը` աշխարհի պահուստների ավելի քան 90%-ը։

1969 թվականից տասը տարի շարունակվել է պատմա-ճարտարապետական համալիրի վերականգնման գործընթացը։ Սաթի թանգարանի առաջին մասը բացվել է 1979 թվականի դեկտեմբերի 29-ին որպես Կալինինգրադի մարզային պատմա-գեղարվեստական թանգարանի մասնաճյուղ։

### Խորհրդային շրջան
thumb|Թանգարանի տեսքը Կալինիգրադի Վերին լճի կողմից
1979-1984 թվականները կարելի է անվանել թանգարանի զարգացման ժամանակաշրջան։ Սաթի թանգարանը դարձել է քաղաքի ամենաառաջադեմ վայրերից մեկը։ Այցելուների թիվը տարեկան հասել է 400 հազարի, այդ թվում, նախկին Խորհրդային Միության տարածքում զբոսաշրջության հաշվին։ Թանգարանը միակ հաստատությունն էր, որը ներկայացնում էր մարզի գլխավոր կարևորությունը։ Կալինինգրադի սաթի գործարանը քաղաքից դուրս գտնվող այցելուների համար փակ տարածքում էր գտնվում։ Այս ժամանակ թանգարանի հավաքածուն ցուցադրվում էր Ռուսաստանում, այդ թվում` Սիբիրում և Հեռավոր Արևելքում, եղել է նաև Շվեդիայում, Ճապոնիայում, սահմանային լեհական վոևոդություններում` Էլբլոնգյան և Օլշտինյան։

1984 թվականին Սաթի թանգարանը Կալինինգրադում անցկացրեց «Սաթի բնական պատմությունը և նրա գեղարվեստական մշակման խնդիրները» համամիութենական գիտագործնական կոնֆերանսը։ Ամեն տարի անցկացվում է «Սաթե աշուն» տարածաշրջանային ցուցահանդեսը, որը թույլ է տալիս  հետևել Կալինինգրադի մարզում սաթի գեղարվեստական մշակման գործընթացներին և ձեռք բերել թանգարանային հավաքածուի լավագույն արտադրանքը։ 80-ական թվականներին թանգարանի աշխատակիցները մեկնել են Լատվիա, որտեղ նկարիչների արվեստանոցներում դիտարկվել են բազմաթիվ նյութեր և ձեռք է բերվել լատվիական հեղինակների ստեղծագործությունների հավաքածուն։

### Հետխորհրդային շրջան
Վերակառուցման շրջանում, 1985-1991 թվականներին, թանգարանը շարունակել է գործել։ 1992-2002 թվականները թանգարանի համար  դրամատիկ են եղել. թանգարանը կորցրել է մասնաճյուղի կարգավիճակը՝ դառնալով Կալինինգրադի մարզային պատմա-գեղարվեստական թանգարանի բաժին։ Բացի այդ, շենքը խարխլվեց, սարքավորումները հնացան, հավաքածուների համալրումը դադարեցվեց, այսինքն`աճեց թանգարանի բացասական հեղինակությունը։ Այս ամենի ադրյունքում այցելուների թիվը տարեկան նվազեց մինչև 90 հազար մարդ։ Այս դժվարին իրավիճակում թանգարանի գիտական գործունեությունը հաջողությամբ զարգանում էր, անձնակազմը շարունակում էր այն ներկայացնել Լեհաստանի, Լիտվայի և Իսպանիայի  գիտաժողովներում։

### Ժամանակակից շրջան
thumb|Քյոնիգսբերգի սաթի պետական մանուֆակտուրային և հայտնի քանդակագործ և նկարիչ Հերման Բրախերտին նվիրված ցուցադրություն
2003 թվականի մարտին Կալինինգրադի մարզի մշակույթի վարչությունը որոշեց վերակառուցել Կալինինգրադի մարզի պատմա-գեղարվեստական թանգարանը և Սաթի թանգարանը առանձնացնել որպես անկախ իրավաբանական կառույց։ Սկսվեց թանգարանի երկրորդ ծնունդը։ Ձևավորվեց նոր թիմ, մշակվեց թանգարանի զարգացման նոր հայեցակարգ։ Այդ ժամանակահատվածում Կալինինգրադի մարզում անցկացվեցին ցուցահանդեսներ և հրատարակվեցին են մի շարք գրքեր, որոնք զգալիորեն հարստացրեցին ողջ տարածաշրջանի մշակութային կյանքը, այդ թվում`«Կալինինգրադի սաթի» թեման։

2004 թվականին «Алатырь 2004» սաթի արտադրման երկրորդ տարածաշրջանային մրցույթի ժամանակ թանգարանը հրապարակել է երկլեզու մենագրության ձևով գիտական կատալոգ Կալինինգրադի ժամանակակից  սաթի վերաբերյալ, որտեղ ընդգրկված էին 44 նկարչներ, որոնց մասին արվեստի տեսաբանները ակնարկներ գրեցին։ Գրքին զուգընթաց տպագրվեց անալիտիկ հոդված սաթի վերամշակման արվեստի մասին Կալինինգրադում  20-21-րդ դարերում։ 2005 թվականին Կալինինգրադի թերակղզում թանգարանը կազմակերպեց սաթե հեղինակային աշխատանքների «Алатырь» անվամբ միջազգային մրցույթ, որին մասնակցեցին եվրոպական 8 երկրներ` Ռուսաստան, Լիտվա, Լեհաստան, Գերմանիա, Մեծ Բրիտանիա, Հոլանդիա, Իսպանիա, Պորտուգալիա և Ճապոնիա։ Ցուցահանդեսն ուղեկցվեց «Սաթի գեղարվեստական վերամշակման շարունակական ավանդույթները, Կադրերի վերապատրաստման խնդիրներ» գիտա-գործնական կոնֆերանսով։

2007-2008 թթ. թանգարանը զարգացել է «Կալինինգրադի տարածաշրջանային սաթի թանգարան» պետական մշակութային հաստատության զարգացման և 2007-2011 թթ. սաթի մշակութա-կրթական ճյուղի ծրագրի շնորհիվ, որն ընդգրկվել է «Կալինինգրադի շրջանի սաթի արդյունաբերության զարգացումը 2007-2011 թթ.» ամբողջական ծրագրում։ Այդ ժամանակահատվածում իրականացվել է վերանորոգման աշխատանքներ. վերակառուցվել է շենքի ճակատը, ամրոցային պատերը և  պատնեշը, շենքի պատերի նկուղային մասերի ջրամեկուսացումը , կատարվել է աշտարակի արտաքին լուսավորություն, կապի կենտրոնի համար նախատեսված դահլիճը վերանորոգվել և վերազինվել է սարքավորումներով։ Թանգարանի երկրորդ հարկում հիմնանորոգվել են պատուհանները, դռները, փոխարինվել են երկու դիորամաներ, լամպեր, էլեկտրական համակարգը, հրդեհաշիջման համակարգն ամբողջությամբ վերանորոգվել-վերակառուցվել են։ Թանգարանի երկրորդ հարկում վերաբացվել է ցուցադրություն, վերանորոգվել են ցուցահանդեսային տարածքները։ Ստեղծվել են նոր ցուցահանդեսային կոմպլեքսներ, ինչպիսիք են «Քյոնիգսբերգի սաթի պետական մանուֆակտուրա» (),  «Սաթն օտարերկրյա արվեստագետների աշխատանքներում»  և այլն։ Ստեղծվել է թանգարանի կազմակերպչական բազան. ձեռք են բերվել 30 համակարգիչներ բարձր արագությամբ ինտերնետ հասանելիությամբ, ֆաքս, պատճենահանող սարք, զգայական խցիկները, հեռուստացույցները , DVD-կցորդներ, թվային տեսախցիկներ, օդափոխման սարքավորումներ։ Կատարվում է թանգարանի, գրադարանի և արխիվի հավաքածուի էլեկտրոնային գրառում։

## Ցուցադրություն
thumb|4 կգ 280 գ. քաշով եզակի սաթի օրինակ
Թանգարանի ցուցադրությունը տեղավորված է ավելի քան հազար քառակուսի մետր տարածք զբաղեցնող 28 սենյակներում։ Ցուցադրությունները ընդգրկված են մի քանի բաժիններում`
* Սաթի ծագումը, նրա հատկությունները
* Պատմա-հնագիտական գիտելիքներ սաթի մասին
* Սաթը 17-18-րդ դարերի արվեստում
* Քյոնիգսբերգի սաթի պետական մանուֆակտուրա
* Կալինինգրադի սաթի թանգարան
* Սաթը ժամանակակից արվեստագետների աշխատանքում

Թանգարանում հավաքվում են բալթյան ակնաքարերի յուրահատուկ կտորներ (4 կգ 280 գ` Սաթի թանգարանի ամենամեծ նմուշն է), ինչպես նաև ավելի քան երկու հազար կտոր արվեստի նմուշներ սաթից։

Թանգարանը հանդիսանում է Սաթե սենյակի դեկորների միակ սեփականատերը, որոնք վերականգնել են արվեստագետներ  Գ. Խոզացսկին, Վ. Երվևինը, Վ. Վորոբյովը, Ալեքսանդր Ժուրավլյովը, Ա. Վանինը, Մ. Երվեմովը և Լ. Գրիգորևը։ Նկարիչները կարողացան վերականգնել սաթի վերամշակման տեխնոլոգիան, որն օգտագործվել է 17-18-րդ դարերի վարպետների կողմից։

Թանգարանում կա հին «սաթե անտառի» դիորամա (ավելի քան հազար) մեզոզոյան դարաշրջանի բույսերի և կենդանիների ներդիրներով սաթ, այդ թվում մողեսների։ Ցուցադրված է սաթի գույների ամբողջ սպեկտրը` սպիտակից մինչև սև, Կալինինգրադի մարզի հնագետների կողմից հայտնաբերված մեր դարաշրջանի 4-5-րդ դարերի սաթի արտադրանքները, նաև գերմանացի վարպետների աշխատանքներ` հանձնված Կրեմլինի զինանոցից։

2003 թվականից թանգարանն անցկացնում է «Սաթե» արտադրանք մրցույթը։

2017 թվականի նոյեմբերի 2-ից 5-ը Փարիզի Լուվրի Մշակութային ժառանգության միջազգային սրահում Կալինինգրադի Սաթի թանգարանը ներկայացրել է իր վարպետների ստեղծագործությունները։

## Գրականություն
* Музеи Калининградской области / ответственный редактор: В. Л. Стрюк. — Справочник. — Калининград: Федеральное агентство по культуре и кинематографии России, Музей Мирового океана, «Терра Балтика», 2005. — 180 с.
* Попова В. М.. Янтарная комната : [англ.] = Amber room : [пер. с рус.] // Калининградский музей янтаря : [англ.] = Kaliningrad amber museum : [пер. с рус.] : сборник. — Калининград : Министерство культуры Калининградской области, Калининградский областной музей янтаря, 2008. — С. 73—80. — 126 с. — ISBN 978-5-903920-07-5.
* Сребродольский Б. И. Мир янтаря / ответственный редактор: доктор геолого-минералогических наук Г. И. Каляев. — Киев: «Наукова думка», АН УССР, 1988. — 144 с. — 76 000 экз. — ISBN 5-12-000348-6.
* Номера OTRS разрешений: 2016091410017571, 2016091410017821 Суворова Т. Ю.. К тридцатилетию Калининградского музея янтаря: страницы биографии : [англ.] = For the 30th anniversary of Kaliningrad amber museum: pages of biography : [пер. с рус.] // Калининградский музей янтаря : [англ.] = Kaliningrad amber museum : [пер. с рус.] : сборник. — Калининград : Министерство культуры Калининградской области, Калининградский областной музей янтаря, 2008. — С. 7—20. — 126 с. — ISBN 978-5-903920-07-5.

## Առաջարկվող գրականություն
* Янтарь из собрания Государственного музея-заповедника «Царское Село». Каталог выставки. 750-летию Калининграда посвящается. Калининград, 2005.
* Янтарь Александра Крылова. Серия «Янтарных дел мастера». Калининград, 2005.
* Солнечное сплетение. Современная калининградская поэзия. 750-летию Калининграда и 60-летию Калининградской области посвящается. Калининград, 2005.
* Японский янтарь. Каталог выставки. Калининград, 2006.
* Традиции художественной обработки янтаря. Проблема подготовки кадров. Сборник докладов научно-практической конференции. Калининград, 2006.
* Геннадий Лосец. Грани таланта и мастерства. Серия «Янтарных дел мастера». Калининград, 2007.
* Современные янтарные коллекции: состав, принципы формирования и особенности использования. Материалы международной научно-практической конференции. Калининград, 2007.
* Балтийский янтарь в собрании Государственного Эрмитажа. Каталог выставки. Калининград, 2007.
* Балтийский янтарь. Наука. Культура. Экономика. Научный сборник. Вып. 1. Калининград, 2007.
* Миры Андрея Кавецкого. Каталог выставки. Калининград, 2008.
* «Союз Земли и Воды». Произведения 15—19 веков из коллекции натуралий Музеев Московского Кремля. Каталог выставки. Калининград, 2008.
* Винтажные костюмные украшения Голливуда 20—60-х годов XX века. Дизайн Мириам Хаскель и её современников. Каталог выставки. Калининград, 2008.
* «Янтарная осень». Областная биеннале авторских изделий из янтаря. Каталог выставки. Калининград, 2008.
* Янтарные сказы Людмилы Сахаровой. Каталог выставки, Калининград, 2008.
* Балтийский янтарь. Наука. Культура. Экономика. 2007. Научный сборник. Выпуск 1. Составитель и редактор З. В. Костяшова. Калининградский областной музей янтаря, Калининград, 2007.

## Հազվագյուտ նմուշների պատկերասարհ

Amber decorative plates 17th century Germany Kaliningrad Amber Museum.jpg|Դեկորատիվ ափսեներ: 17-րդ դար: Գերմանիա: Վերականգնվել է 1980 թ.
Amber Desk clock 1920 Staatliche Bernstein-Manufaktur Königsberg.jpg|Սեղանի ժամացույց 19201940-еական թթ. Քյոնիգսբերգի սաթի պետական թանգարան
Amber double-tier casket 17th century Germany Kaliningrad Amber Museum.jpg|Երկկողմանի զարդատուփ, 17-րդ դ. Գերմանիա: Վերականգնվել է 1990 թ.
Eridechse in Bernstein.jpg|Ներդիր. Մողես. 50 մլն տարեկան  (Reptilia, Lacertidae)


## Տես նաև
* Սաթի թանգարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1979 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1979 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կալինինգրադի թանգարաններ