open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նիկոլայ Մենշուտկին

**Նիկոլայ Մենշուտկին** (, ), ռուս քիմիկոս։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը (1862)։ Պետերբուրգի համալսարանի (1869-1902) և պոլիտեխնիկական ինստիտուտի (1902-1907) պրոֆեսոր։ Մենշուտկինի աշխատանքները վերաբերում են օրգանական միացությունների քիմիական փոխարկումների կինետիկային։ Մենշուտկինը բացահայտել է (1887-1890) լուծիչի, ինչպես նաև նոսրացման ու քիմիական կառուցվածքի ազդեցությունը քիմիական փոխազդեցության արագության վրա։

Քիմիական կինետիկայի բնագավառում կատարած աշխատանքների համար Մենտուշկինն արժանացել է Լոմոնոսովի անվան մրցանակի (1904)։

Հանգչում է Սմոլենսկի ուղղափառ եկեղեցու գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Меншуткин Б. Н.* Жизнь и деятельность Николая Александровича Меншуткина. — СПб.: Тип. М. Фроловой, 1908. 376 с.
*  (обл.)
*  (в пер.)

## Արտաքին հղումներ
* *Бильвина О. Л.* Николай Александрович Меншуткин // Санкт-Петербургский университет. 2009. № 16.

Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Մաքի (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ)

220px|մինի|Մաքիի անդամներ

**Մաքի** ( - մշտադալար փշոտ դժվարանցանելի թփուտներ), 1939-1945 թվականների երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ֆրանսիայի Դիմադրության շարժման (*ռեզիստանս*) գյուղական պարտիզանական ջոկատների անվանումներից։ Մաքին գործել է ֆրանսիական կոմկուսի կազմակերպած Դիմադրության շարժման կազմում։ Շարժմանը մասնակցել են Ֆրանսիայի ազգային հայրենասիրական ուժերը, այդ թվում նաև ֆրանսահայերը։ Հայտնի է Փարիզում գործած մարտական ինտերնացիոնալ խումբը, որի ղեկավարն էր բանաստեղծ Միսաք Մանուշյանը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական դիմադրության շարժում
Մենիսկ

մինի|աջից
**Մենիսկ** (հունարեն՝ inyvtaxos-կիսալուսին), հեղուկի ազատ կոր մակերևույթը՝ պինդ մարմնի մակերևույթի հետ հպման տեղում։ Առաջանում է անոթների պատերի միջև, հեղուկով ներծծված ծակոտկեն մարմինների անցուղի-ծակոտիներում և այլն։ Մենիսկի կորությունը որոշվում է երեք ֆազերի (պինդ, հեղուկ, գազ) սահմանում միջմոլեկուլային փոխազդեցության ուժերի հարաբերակցությամբ։ Տվյալ մակերևույթը թրջող հեղուկը առաջացնում է գոգավոր մենիսկ, իսկ չթրջող հեղուկը՝ ուռուցիկ։ Օպտիկայում մենիսկը ուռուցիկ-գոգավոր (կամ գոգավոր-ուռուցիկ) ոսպնյակ է, որը սահմանափակված է երկու գնդային մակերևույթներով։

Կատեգորիա:Հիդրոստատիկա
Կատեգորիա:Հունարեն բառեր և արտահայտություններ
Մենիսկյան աստղադիտակ

[250px|մինի|[Մաքսուտովի աստղադիտակ|Մաքսուտովի մենիսկյան աստղադիտակ]]
**Մենիսկյան աստղադիտակ** հայելա-ոսպնյակային աստղադիտակի տեսակ, որի օպտիկական համակարգը բաղկացած է ապակե մենիսկից (գնդային մակերևույթներով գոգավոր-ուռուցիկ ոսպնյակից) և գոգավոր-գնդաձև հայելուց։ Մենիսկյան աստղադիտակը ստեղծել է Դմիտրի Մաքսուտովը 1941 թվականին։ (կոչվում է Մաքսուտովի աստղադիտակ)։

Կատեգորիա:Աստղադիտակներ
Դմիտրի Մենշով

**Դմիտրի Մենշով** (, ), խորհրդային մաթեմատիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1953)։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1916), 1922 թվականից՝ պրոֆեսոր նույն տեղում։ Արմատական արդյունքներ է ստացել ֆունկցիաները եռանկյունաչափական շարքերով ներկայացնելու և միակության խնդիրների, ընդհանուր օրթոգոնալ շարքերի զուգամիտության և գումարելիության տեսության վերաբերյալ։ Հետազոտություններ ունի նաև կոնֆորմ արտապատկերումների տեսության և կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների մոնոգենության տեսության վերաբերյալ։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1951)։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կարլ Մեննինգ

**Կարլ Մեննինգ** (, ), էստոնացի ռեժիսոր։ Համարվում է Էստոնական թատրոնի պրոֆեսիոնալ ռեժիսուրայի հիմնադիրը։

1893-1901 թվականներին սովորել է Տարտուի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետում։ 1906 թվականից ղեկավարել է «Վանեմույնե» (Տարտու) թատրոնը։ Լավագույն բեմադրություններից են՝ Իբսենի «Հասարակության նեցուկները» (1907), «Ժողովրդի թշնամին» (1908), Կիտցբերգի «Քսակի աստվածը» (1912)։ Մեննինգի ղեկավարությամբ ձևավորվել է մի շարք էստոնացի նշանավոր դերասանների արվեստը։ 1914 թվականին ստիպված թողել է թատրոնը։ Մինչև 1918 թվականը եղել է թատերական քննադատ, այնուհետև (մինչև 1937 թվականը) զբաղվել դիվանագիտական գործունեությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ
Կարեն Դեմիրճյանի հուշարձան (Երևան)

**Կարեն Դեմիրճյանի հուշարձան**, հուշարձան Երևանում՝ Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրի մերձակա տարածքում, որի բացումը տեղի է ունեցել 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ համալիրի 40-ամյակին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում։ Արձանը նվիրված է Հայաստանի ազգային հերոս Կարեն Դեմիրճյանին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Սարգիս Բաբայան
* Ճարտարապետ՝ Լևոն Առաքելյան

## Տվյալներ
Արձանը բրոնզից է։ Բարձրությունը 3 մետր 60 սանտիմետր, պատվանդանի բարձրությունը՝ 1,40-1,60 մետր։ Պատվանդանն ունի թեքահարթակի տեսք, որը նման է համալիրի աստիճաններին։ Դեմիրճյանը պատկերվում է դեպի ժողովուրդն իջնելիս։

## Պատմություն
մինի|Կարեն Դեմիրճյանի հուշարձանը տեղադրելու մասին քարը Կարեն Դեմիրճյան փողոցի և Մաշտոցի պողոտայի հատման մասում
Երևանի ավագանու 2014 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի Արամի և Բուզանդի փողոցների՝ Սարյան փողոցից մինչև Մաշտոցի պողոտա ընկած հատվածները անվանակոչվել են Հայաստանի ազգային հերոս, պետական, քաղաքական գործիչ Կարեն Դեմիրճյանի անունով։ Ավագանին որոշել էր նաև Կարեն Դեմիրճյանի հիշատակը հավերժացնող հուշարձանը Երևանի Մաշտոցի պողոտայի թիվ 15 և թիվ 17 շենքերի միջանկյալ հատվածում գտնվող այգու՝ Մաշտոցի պողոտային հարակից հատվածում տեղադրելու մասին որոշումը։ Արձանը պատրաստվում էր Արցախի սպիտակ մարմարից, բարձրությունը պետք է լիներ 3 մետր 70 սանտիմետր։

Հուշարձանը քանդակում էր Տիգրան Արզումանյանը։ Ըստ նրա՝ արձանի բարձրությունը պետք է լիներ 3,7 մետր։ Դա լինելու էր կոմպոզիցիոն արձան, և պատվանդանը լինելու էր պայմանական։ Հեղինակը սկզբում ցանկացել է հուշարձանի բացումը կատարել Կարեն Դեմիրճյանի սպանության տարելիցի օրը՝ հոկտեմբերի 27-ին։ Սակայն հետագայում շրջանառվել է այլ ամսաթիվ՝ 2016 թվականի ապրիլի 17-ը՝ Կարեն Դեմիրճյանի ծննդյան օրը, թեպետ եղել է նաև Դեմիրճյանի 85-ամյակի՝ 2017 թվականի նույն օրը արձանը բացելու վերաբերյալ տեսակետ։ Ի վերջո հենց այդ օրն էլ պետք է կայանար արձանի բացումը։ Սակայն հուշարձանը նշված վայրում այդպես էլ չտեղադրվեց։

Ի վերջո որոշվել է Կարեն Դեմիրճյանի հուշարձանը տեղադրել նոր վայրում՝ Լենինգրադյան փողոցում` Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրի մոտ։ Դեմիրճյանի ընտանիքի խնդրանքով փոխվել է նաև քանդակագործը. արձանի հեղինակը Սարգիս Բաբայանն է։

## Բացման արարողություն
Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Արարողությանը մասնակցել է Հայաստանի ղեկավարությունը՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը, Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը, Կարեն Դեմիրճյանի որդին՝ Ստեփան Դեմիրճյանը, նրանց ընտանիքի մյուս անդամները, բազմաթիվ հյուրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարեն Դեմիրճյանի արձանի բացումը (տեսանյութ)

Կատեգորիա:2023 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Մեն դը Բիրան

**Մարի Ֆրանսուա Պիեռ Մեն դը Բիրան** (, ), ֆրանսիացի վոլյունտարիստ փիլիսոփա, քաղաքական գործիչ, միապետական (*ռոյալիստ*)։

Փիլիսոփայական հայացքները ձևավորվել են *ֆրանսիական լուսավորության* և մատերիալիզմի դեմ մղած պայքարում։ *Մեն դը Բիրանը* հիմնականում զբաղվել է ճանաչողության տեսության հարցերով։ Քննադատել է սենսուալիզմը, հիմնավորել ինքնադիտման հոգեբանությունը, զարգացրել է քրիստոնեական մետաֆիզիկայի գաղափարները։ *Մեն դը Բիրանի* հայացքները ազդել են Ֆրանսիայում իդեալիստական փիլիսոփայության զարգացման վրա, օգտագործվել պերսոնալիզմի և էկզիստենցիոնալիզմի փիլիսոփայության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կոմիտասի անվան Կամերային երաժշտության տուն

**Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տուն**, երաժշտական սրահ Երևանում, գտնվում է Օղակաձև զբոսայգում՝ Իսահակյան փողոց 1 հասցեում։

## Պատմություն
Կոմիտասի անվան Կամերային երաժշտության տունը կառուցվել է 1977 թվականին՝ ճարտարապետ Ստեփան Քյուրքչյանի կողմից։

Շենքն ունի՝ 
*հանդիսասրահ
*բեմ
*ճեմասրահ
*նախասրահ

## Նկարագրություն
Շենքի գեղարվեստական լուծումը կատարված է զբոսայգու պուրակային ճարտարապետությանը համահունչ։ Կամերային երաժշտության տանը տեղի են ունենում բազմաթիվ համերգներ և փառատոներ հայ և արտասահմանյան համբավավոր երաժիշտների մասնակցությամբ։ Շենքն ունի 300-տեղանոց դահլիճ, որտեղ անցկացվում են համերգներ, փառատոներ, հոբելյաններ, հանդիպումներ, երեկոներ, էքսպոներ, շնորհանդեսներ։
 
Երաժշտության տանն իրենց համերգային գործունեությունն են ծավալում Հայաստանի պետական կամերային նվագախումբը, Հայաստանի պետական կամերային երգչախումբը, «Տաղարան» հնագույն երաժշտության համույթը, «Հովեր» պետական կամերային երգչախումբը, Երևանի պետական կամերային երգչախումբը, Կոմիտասի անվան լարային քառյակը, ճանաչված երաժիշտներ Մեդեա Աբրահամյանը, Սվետլանա Նավասարդյանը, Սերգեյ Խաչատրյանը և այլք։ Այս համերգասրահում ելույթներ են ունեցել Առնո Բաբաջանյանը, Ռուբեն Ահարոնյանը և այլք։ Մեծ ժողովրդականություն են վայելում երգեհոնային համերգները, Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տան հոլանդական «Ֆլենտրոպ» երգեհոնը տեղադրվել է 1979 թվականին և եզակի է իր տեսակի մեջ նախկին ԽՍՀՄ տարածքում։ Այն ստեղծված է 17-18-րդ դարերի երգեհոնների օրինակների հիման վրա ու նախատեսված է հիմնականում բարոկո երաժշտություն կատարելու համար։ Առաջին  համերգին ելույթ է ունեցել Հայաստանի ժողովրդական արտիստ Վահագն Ստամբոլցյանը։

## Պատկերասրահ

Հանդիսատեսային շենք. Կոմիտասի անվան Կամերային Երաժշտության տունը (3).JPG
Yerevan Music house after Komitas 01.jpg
Կամեռային երաժշտության տուն 1.jpg
Chamber music hall after Komitas, in Yerevan, Armenia shot from air.jpg
Չուխաջյանի անվան երաժշտական դպրոցի սաների համերգը Կոմիտասի անվան Կամերային երաժշտության տանը 11.jpg|Չուխաջյանի անվան երաժշտական դպրոցի սաների՝ դպրոցի 65-ամյակին նվիրված համերգը, 07.06.2024


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կամերային երաժշտության տուն` կենդանի պատմություն
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Համերգասրահներ Հայաստանում
Լևոն Մեսրոպ

**Լևոն Մեսրոպի Մեսրոպ (Մեսրոպյան)** (), հայ գրող, բանասեր, հասարակական-մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Սամաթիայի Սահակյան և Կեդրոնական վարժարաններում։ Մեսրոպի պատմվածքները, հեքիաթները, պատմության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները տպագրվել են «Բյուրակն», «Արևելյան մամուլ» պարբերականներում, ազգագրական և տեղագրական հոդվածները՝ «Ռուսկոյե սլովո» և «Բաքու» թերթերում, աշխատակցել է ֆրանսահայ և ամերիկահայ, ինչպես նաև Թեհրանի ու Կովկասի հայերեն պարբերականներին։ Հրատարակված գործերից են՝ «Զարի», «Հաշիշին» (1939), «Ֆրեր Հարթման և տատա Րոսթեմ», «Քերպելայի գիշերները» (1946), «Կախարդող լեռը և ներգաղթող ձին» (1949) վեպերը, «Մատաթ Րեիս» (1946), «Օտարականը» (1959) պիեսները, «Քուր- դիստան և քուրդերը» (1957) ուսումնասիրությունը։ Պարսկերենից հայերեն է թարգմանել Օմար Խայամի քառյակները («Օմար խայյամ», 1923)։ 1946 թվականին և 1954 թվականին մասնակցել է Հայաստանի գրողների համագումարներին։

## Երկեր
* Կախարդող լեռը, Ե., 1955 թ.

## Աղբյուրներ
* Հովակիմյան Բ.Մ. Հայոց ծածկանունների բառարան, 2005։ էջ 671։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Մագնիսակառուցվածքային վերլուծություն

**Մագնիսակառուցվածքային վերլուծություն**, մետաղից կամ մետաղական համաձուլվածքից պատրաստված կիսաֆաբրիկատների և շինվածքների կառուցվածքի հետազոտման ու հսկման եղանակների համախումբ։ Հիմնված է ֆեռոմագնիսական նյութի մագնիսական բնութագրերի և կառուցվածքի միջև եղած կապի օգտագործման վրա։ Գլխավորապես կիրառվում է ջերմամշակումից հետո պողպատի և թուջի մեխանիկական հատկություններն ու կառուցվածքը որոշելու համար։ Լայն գործածություն ունեն ինդուկցիոն դիֆերենցիալ սխեմայով աշխատող սարքերը, որոնց օգնությամբ փորձարկվող պողպատե դետալի մագնիսական հատկությունները համեմատվում են իբրև էտալոն ընդունված նորմալ կառուցվածքով դետալի մագնիսական հատկությունների հետ։ Այդ սարքերի անսխալ աշխատանքի անհրաժեշտ պայմանը փորձարկվող նմուշների ձևի ու չափերի անփոփոխ լինելն է, մի բան, որ պարտադիր չէ կոերցիտիվ ուժի համեմատական չափման սկզբունքով աշխատող սարքերի համար։ Մետաղի տեքստուրայի հետազոտությունը հիմնված է մագնիսական հատկությունների անիզոտրոպության ն տեքստուրայի կապի վրա։ Մագնիսական անիզոտրոպությունը կարող է չափվել սովորական բալիստիկ մեթոդով կամ, այսպես կոչված, մագնիսական ուժաչափի մեթոդով, որը հիմնականում կիրառվում է գլոցվածքի տեքստուրայի հետազոտման համար։ Կարծր համաձուլվածքներում տեղի ունեցող ֆազային փոխակերպումների հետ կապված պրոցեսներն ուսումնասիրելիս օգտվում են նմուշի հագեցման մագնիսացվածության չափման մեթոդից։ Եթե նախապես հայտնի է յուրաքանչյուր ֆազի հագեցման մագնիսացվածությունը, կարելի է որոշել նաև ֆազերի քանակական հարաբերակցությունը։ Մագնիսակառուցվածքային վերլուծությունը կիրառվում է նաև գունավոր մետաղների համաձուլվածքներում ֆեռոմագնիսական մասնիկների առկայության ստուգման, ապարներում ֆեռոմագնիսական բաղադրիչների հայտնաբերման, պարամագնիսական և դիամագնիսական միացությունների քիմիական բաղադրության հետազոտման համար։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Մարտիրոս Բադալյան

**Մարտիրոս Խաչատուրի Բադալյան** (), հայ գեղանկարիչ, կոլաժի վարպետ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2020)

## Կենսագրություն
Մարտիրոս Բադալյանը ծնվել է 1952 թվականին Բանանց գյուղում։ 1964 թվականից ապրում և ստեղծագործում է Երևանում։ 1968-1972 թվականներին սովորել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1975 թվականին ընդունվել  է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1982-1988 թվականներին աշխատել է ուսումնական թատրոնում որպես նկարիչ բեմադրող, 1988 թվականից Երևանի խամաճիկների պետական թատրոնի գլխավոր նկարիչ։ 1988 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության և ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ է, 1996 թվականից՝ նկարիչների միջազգային միության՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի անդամ։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Մարտիրոս Բադալյանը մի շարք թատրոններում ձևավորել է 40-ից ավելի ներկայացումներ։ Որպես բեմադրող նկարիչ մասնակցել է 12 գեղարվեստական կարճամետրաժ ֆիլմերի աշխատանքներին, որոնցից 4-ը ֆրանսիական ֆիլմերում։

Բադալյանի ստեղծագործությունները գտնվում են Չեխիայի, Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Շվեյցարիայի, Հոլանդիայի, Բելգիայի ԱՄՆ-ի, Ճապոնիայի և այլ երկրների մասնավոր հավաքածուներում։

## Ցուցահանդեսներ
*1984 Երևան, Դերասանի տուն
*1991 Երևան, Ժուռնալիստների տուն
*1991 Ավստրիա, Վիեննայի ազգային թանգարան
*1992 Ֆրանսիա, Մարսել, Նիս
*1993 Երևան, Երվանդ Քոչարի թանգարան
*1996 Գերմանիա, Բոխում
*1996 Երևան, Հայաստանի նկարիչների միություն
*1999 Երևան, Հայաստանի նկարիչների միություն
*2003 Երևան, Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարան
*2007 Ֆրանսի, Թուր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարտիրոս Բադալյանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Բանանց գյուղում ծնվածներ
Մաքսուտովի աստղադիտակ

250px|մինի|Մաքսուտով-Կասեգրեյն աստղադիտակ
**Մաքսուտովի աստղադիտակ**, մենիսկային համակարգերի սխեմաներով պատրաստված հայելա-ոսպնյակային աստղադիտակների ընդհանուր անվանումը։ Ստեղծել է Դմիտրի Մաքսուտովը 1941 թվականին։ Մաքսուտովի աստղադիտակում վերացված են գնդկային քրոմատիկ աբեռացիաները, կոման (տես Օպտիկական համակարգերի թերություններ), իսկ այսպես կոչված Պիացի-Սմիթի ոսպնյակների Մաքսուտովի առաջարկած վերափոխված տեսակները շտկում են նաև պատկերի դաշտի կորությունը և դիստորսիան։ Շմիդ հայելա-ոսպնյակային աստղադիտակների (տես Շմիդի աստղադիտակ) համեմատությամբ Մաքսուտովի աստղադիտակներն ավելի դյուրին են պատրաստվում և ունեն մոտ երկու անգամ ավելի կարճ խողովակ։

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ
Կաշի (այլ կիրառումներ)

**Կաշի**, կարող է վերաբերել

* Կաշի,  կենդանիների մորթուց մշակվող նյութ։
* Կաշի, Հայֆիլմ կինոստուդիայի նկարահանած վավերագրական ֆիլմ։
* Արհեստական կաշի, պոլիմերային նյութ։
Մեզիրեի ազգային կենտրոնական վարժարան

**Մեզիրեի ազգային կենտրոնական վարժարան**, հիմնադրվել է 1892 թվականին, Մեզիրեում (Արևմտյան Հայաստան), տեղի կրթական միությունների ջանքերով։ Սկզբում արական էր, հետո՝ երկսեռ։ Ուներ 12 դասարան՝ 4 մանկարան, 4 նախակրթարան, 4 բարձրագույն։ Դասավանդվում էին հայերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, թուրքերեն։ Աշակերտների թիվը հասնում էր 100-ի, ծախսերի մեծ մասը հոգում էր Ամերիկայի կրթասեր մեզիրեցիների միությունը։ Հրատարակում էր «Նոր գարուն» խմորատիպ օրաթերթը (1908 թվականից՝ «Ծովաց արծիվ»)։ Տեսուչներ են եղել Հ․ Սիմոնյանը, Ռ. Զարդարյանը։ Վերջին տնօրենն ու դաստիարակն էր Երուխանը։ 1913 թվականին հաստատությանը կից բացվել է ճեմարան՝ 2 տարվա դասընթացով, որտեղ սովորում էին ուսումնարանն ավարտողները։ Շրջանավարտներն ուսումը շարունակում էին համալսարաններում կամ դառնում ուսուցիչներ։ 1913 թվականին, հայ գրերի գյուտի 1500-ամյակի առթիվ, վարժարանը կոչվել է Հայկական ճեմարան։ Փակվել է 1915 թվականին, վերաբացվել՝ 1918 թվականին և գործել մինչև 1923 թվականը։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի կրթօջախներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Մեզոֆիտներ

**Մեզոֆիտներ** (մեզո․․․ և հուն․ (φυτόυ— բույս), բույսեր, որոնք աճում են բավարար խոնավություն ունեցող հողերում։ Միջանկյալ խումբ է քսերոֆիտ և հիգրոֆիտ բույսերի միջև։ Հիմնականում աճում են բարեխառն գոտու արեադարձային և մերձարևադարձային անտառներում։ Մեզոֆիտներ են տերևաթափ ծառերը և թփերը, մարգագետնային (երեքնուկ, սիզախոտ և այլն), անտառային (հովտաշուշան և այլն) խոտա֊բույսերի մեծ մասը։ Երբեմն նաև մեզոֆիտ են կոչվում տափաստանային և անապատային միամյա ու երկամյա վաղ գարնանային բույսերը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական որոշ կուլտուրաներ ու մոլախոտեր։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Մեզպուրյան վարժարան

**Մեզպուրյան վարժարան**, հիմնվել է 1865 թվականին, Կ․ Պոլսի Գում Գափու թաղամասում, Մկրտիչ Մեզպուրյանի նախաձեռնությամբ։ 
աջից|մինի|Վարժարանի հիմնադիր Մկրտիչ Մեզպուրյանը
Սկզբում եղել է երկսեռ, նախակրթարանի մակարդակով։ 1879 թվականին տեղափոխվել է Սկյուտար և վերածվել աղջիկների երկրորդական (միջնակարգ) ուսումնական հաստատության։ Նպատակն էր պատրաստել գրագետ մայրեր, ուսուցչուհիներ։ Ուներ երեք բաժանմունք՝ մանկապարտեզ, նախակրթարան և ուսումնարան։ Ավանդվել են հայերեն (գրաբար, աշխարհաբար), ֆրանսերեն, թուրքերեն, հայ ժողովրդի պատմություն, աշխարհագրություն, հանրահաշիվ, երկրաչափություն, բնագիտություն, երաժշտություն, ձեռագործ և այլն։ Դասավանդել են Մ․ Մեզպուրյանը, Զ․ Խանջյանը, Ս․ Գաբամաջյանը, Հ․ Ոսկանը, Դ․ Մալաթյանը և ուրիշներ։ 1896 թվալկանին վարժարանը փակվել է միջոցների սղության պատճառով։ 1900 թվականին Հովնան Փալագաշյանի և նրա քույրերի աջակցությամբ, Մեզպուրյան վարժարանի հիման վրա, Գատը գյուղում ստեղծվել է Փալագաշյան գիշերօթիկ երկսեռ դպրոցը։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Դավիթ Խաչիյան

**Դավիթ Էդուարդի Խաչիյան** (), հայ արձակագիր, թատերագիր, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
1992 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետը։ Տնտեսագիտության դոկտոր է, Ռուսաստանի միջազգային տուրիզմի ակադեմիայի (РМАТ) պատվավոր պրոֆեսոր։
Աշխատում է «Լևոն Թրավըլ» ճամփորդական ընկերությունում։

## Ստեղծագործություններ
Ունի բանասատեղծական, թարգմանչական և գիտական աշխատանքներ, ստեղծագործում է արձակ ժանրում։ 
* Զրադաշտի անտիպներից, նովելներ, «Ասողիկ հրատարակչություն», Երևան 2002, նկարիչ՝ Գագիկ Սիրավյան։ ISBN 99930-75-54-3:
* 12, նորավեպերի ժողովածու, «Ասողիկ հրատարակչություն», Երևան 2007։ ISBN 978-9939-50-015-7: ՀՏԴ 891.981-3 Խաչիյան, ԳՄԴ 84Հ-4, Խ 286։
* *Исповедь Турагента*, ռուսերեն, երգիծական պատմվածքների ժողովածու, «Ասողիկ հրատարակչություն», Երևան 2009 թ.:
* *Исповедь Турагента*, ռուսերեն, երգիծական պատմվածքների ժողովածու, երկրորդ հրատարակություն, «Ասողիկ հրատարակչություն», Երևան 2013։ ISBN 978-9939-50-225-0.
* Յոթ քար, պատմվածքներ, Անտարես հրատարակչություն, 2015, ISBN 978-9939-51-738-4, ՀՏԴ 891.981-32 Խաչիյան։
* Դ. Խաչիյան, Ս. Գևորգյան, Ներգնա զբոսաշրջության արդյունավետության բարձրացման հիմնահարցերը Հայաստանում, Երևան, «Ասողիկ», 2011, ISBN 978-9939-50-179-5
* LIBER SOMNIA VLIXI (Երազահան ըստ Ոդիսևսի)։ Երևան, «Անտարես», 2016, ISBN 978-9939-51-943-2, ՀՅԴ 821.19-31 Խաչիյան
* Գալուայի վերջին գիշերը (նոր հայկական դետեկտիվ)։ Երևան, «Անտարես», 2017։ ISBN 978-9939-76-131-2:
* Համերգ դատարկ դահլիճում։ Երևան, «Անտարես», 2019, ISBN 978-9939-76-475-7:
* «Ծառապաշտը»։ Անտարես, 2021, ISBN 978-9939-76-653-9:
* Պատերազմ, վիպակ, Անտարես, 2021, ISBN 978-9939-76-810-6։
* ԴՐԱՄԱտուրգիա, պիեսների ժողովածու, Երևան 2023, Անտարես, ISBN 978-9939-98-091-1։
* DRAMAturgia, plays, Yerevan 2023, Antares, ISBN 978-9939-98-090-4։
* Դավիթ Խաչիյան, ԲԵԱՏՐԻՉԵ, Անտիկ տրագիկոմեդիա սիրո մասին՝ 3 արարով և անախրոնիզմի տարրերով: Երևան 2024, Անտարես, ISBN 978-9939-98-241-0
* Դավիթ Խաչիյան, ԵՐԵՎԱՆՅԱՆ ՄԹՆՇԱՂ, պատմվածքներ, նովելներ, վիպակ։ Երևան 2025, Հայաստան հրատարակչություն։ ISBN 978-5-540-02624-6։

## Մեջբերումներ Դավիթ Խաչիյանից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հիմնարար գիտական գրադարան, Դավիթ Խաչիյան 
* Դավիթ Խաչիյանի մամուլի ասուլիսը
* Երկու շնորհանդես մեկ հարկի տակ
* «Հանենք գերանը մեր աչքից»
* «Ինձ ավելի շատ մտահոգում է խունացած, մաշված հոգով մարդը»
* «Շատ կուզեի, որ գրականությունն ինձ ֆինանսապես ապահովեր»
* «Պերեսի ու...իմ երազանքները...». ԴԱՎԻԹ ԽԱՉԻՅԱՆ
* Բարձր գրականություն Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ. Խորխե Լուիս Բորխես
* «Դրամատուրգիա». Դավիթ Խաչիյանի նոր ժողովածուն

Կատեգորիա:ԵՊՀ ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թատերագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Գեղարվեստական մեթոդ

**Գեղարվեստական մեթոդ**, գրականության և արվեստի մեջ իրականության արտացոլման հիմնական սկզբունքների ամբողջությունը։ Եթե գիտության մեջ մեթոդը առարկայի հետազոտման և գիտական ճշմարտության հասնելու ուղին է, ապա արվեստում այն ցույց է տալիս կենսական փաստերի ընտրության, ընդհանրացման և գնահատման եղանակը։ Գեղարվեստական մեթոդն իրականության նկատմամբ գեղագիտական հարաբերության որոշակի տիպ է և միաժամանակ գեղարվեստական սկզբունքների ու միջոցների պատմականորեն զարգացող համակարգ։ Գեղարվեստական մեթոդն անմիջական կապ ունի ու պայմանավորված է արվեստագետի աշխարհայացքով և այն գեղագիտական իդեալով, որ նա ձգտում է հաստատել։ Այս առումով, արվեստի զարգացման ամեն մի աստիճան, սկսած հնագույն ժամանակներից, ենթադրում է որոշակի գեղարվեստական մեթոդի առկայություն։ Սակայն գեղարվեստական մեթոդն ավելի հստակ և բազմազան արտահայտություն գտավ նոր ժամանակների արվեստում՝ սկսած եվրոպական Վերածնության դարաշրջանից։ Այսպես, ինքնուրույն մեթոդ են եղել կլասիցիզմը, ռոմանտիզմը, նատուրալիզմը, սիմվոլիզմը և այլն։ Մեթոդների մեջ իր ազդեցությամբ ու նշանակությամբ հատուկ կարևորություն ունի ռեալիզմը՝ իր տարբեր դրսևորումներով (Վերածնության ռեալիզմ, Լուսավորական ռեալիզմ, քննադատական ռեալիզմ և այլն)։

Կատեգորիա:Արվեստ
Կապակցվածություն (այլ կիրառումներ)

**Կապակցվածություն**, կարող է վերաբերվել

* Կապակցվածություն,  տոպոլոգիական տարածության ենթաբազմության կարևոր հատկություն, որն արտահայտում է մեկ ամբողջական կտորից կազմված լինելու իմաստ։
* Գծային կապակցվածություն, տոպոլոգիական տարածության կարևոր հատկություն։
Մեդին (կոմպոզիտոր եղբայրներ)

**Մեդին**, Մեդինշ, լատիշ կոմպոզիտոր եղբայրներ։ *Եկաբ Մեդին* (1885-1971), Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։ Ավարտել է Ռիգայի երաժշտական ինստիտուտը (1905)։ 1921-1944 թվականներին եղել է Ելգավայի կոնսերվատորիայի տնօրեն։ 1944 թվականից խմբավարություն է դասավանդել Լատվիայի կոնսերվատորիայում (1945 թվականից՝ պրոֆեսոր), 1948-1951 թվականներին՝ ռեկտոր։ Լատվիական ԽՍՀ երգի տոների գլխավոր դիրիժորներից (1948-1970)։ Խմբերգերի, կանտատների, գործիքային 11 կոնցերտների, 3 լարային կվարտետների, ինչպես նաև «Խմբավարության հիմունքներ» գրքի (1956), ինքնակենսագրության («Ուրվագծեր», 1968) և այլնի հեղինակ է։ *Յագեպ Մեդին* (1877-1947), Լատվիական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1945)։ 1896 թվականին ավարտել է Ռիգայի երաժշտական ինստիտուտը, ապա՝ նույն ինստիտուտի դասատու և ղեկավար։ 1906-1911 թվականներին Ռիգայի լատվիական թատրոնի, 1916-1922 թվականներին՝ Բաքվի օպերային թատրոնի, 1922-1925 թվականներին՝ Լատվիայի ազգային օպերայի (Ռիգա) դիրիժոր։ 1945-1947 թվականներին դասավանդել է (1946 թվականից՝ պրոֆեսոր) Լատվիայի կոնսերվատորիայում (դաշնամուր)։ Գրել է 2 օպերա, 3 սիմֆոնիա, սիմֆոնիկ պոեմներ «Հայկական մեղեդի», 2 սյուիտ, ջութակի և նվագախմբի կոնցերտ, խմբերգեր։ *Յանիս Մեդին* (1890-1966), 1909 թվականին ավարտել Է Ռիգայի երաժշտական ինստիտուտը։ Եղել է ջութակահար, ապա՝ Լատվիայի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր։ 1921-1944 թվականներին դասավանդել է Լատվիայի կոնսերվատորիայում (1929 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1944 թվականից ապրել է արտասահմանում, 1965 թվականից՝ Ռիգայում։ Լատվիական դասական օպերայի (5 օպերա, այդ թվում՝ «Աստվածներ և մարդիկ», 1922) և բալետի («Սիրո հաղթանակը», 1935, «Պողպատե թևեր», 1936) հիմնադիրներից է։ Սիմֆոնիկ երկերի հեղինակ է։
Մետաղի արատներ

**Մետաղի արատներ**, տեխնիկական պայմաններով նախատեսված որակից մետաղի քիմիական բաղադրության, կառուցվածքի, հոծության, մակերևույթի վիճակի, մեխանիկական և այլ հատկությունների շեղումը։ Մետաղի արատներ առաջանում են մետաղի ստացման կամ մշակման տեխնոլոգիայի անկատարելության կամ տեխնոլոգիական խախտումների հետևանքով։ Մետաղի հալման կամ ձուլման ժամանակ առաջացած մետաղի արատներից առավել բնորոշ են ոչ մետաղական ներխառնուկները, կծկման փչուկները, լիքվացիաները, գազային ծակոտիները, խոռոչները և այլն։ Գլոցման, կռման, դրոշմման դեպքում տարածված արատներից են՝ շերտավորումը, ֆլոկենները (բարակ ճաքեր), մազաճեղքերը, դարձածալերը, կռափակումները և այլն։ Ջերմամշակման և քիմիական-ջերմային մշակման ժամանակ գոյացող մետաղի արատներից են՝ ճաքերը, այրուքը, օքսիդացումը, ածխածնազրկումը, մեծացված փխրունությունը և այլն։ Եռակցման և զոդման պրոցեսում կարող են առաջանալ ճաքեր, թերաեռք, կոռոզիայի հետքեր և այլն։ Մետաղի արատների մի մասը կարելի է վերացնել արտադրության հետագա փուլերում կամ լրացուցիչ մշակմամբ։ Կախված շինվածքի աշխատանքի պայմաններից՝ մետաղի արատներ կարող են լինել թույլատրելի և ոչ թույլատրելի։ Օրինակ, ներքին մանր խոռոչները վտանգավոր չեն դանդաղընթաց ատամնանիվներ պատրաստելու դեպքում, բայց չեն թույլատրվում արտաքին պարուրակիչներ պատրաստելու ժամանակ։ Ստատիկ բեռնվածքով աշխատող շինվածքների համար փոքր խազերը, ճաքերը և գործիքի հետքերը նշանակություն չունեն, սակայն միանգամայն անթույլատրելի են, եթե այդ շինվածքները պետք է աշխատեն ցիկլային-կրկնվող բեռնվածքի ներգործությամբ։ Այդ դեպքում նշված արատները կարող են ծառայել որպես հոգնածային բնույթի քայքայման օջախներ։ Մետաղի արատներ բացահայտում են արատանշումով։ 

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Մետաղների քիմիական-ջերմային մշակում

thumb|Մետաղներ վառարանում
**Մետաղների քիմիական-ջերմային մշակում**, քիմիապես ակտիվ միջավայրում մետաղների և համաձուլվածքների ջերմային մշակում, որի հետևանքով փոխվում են մակերևութային շերտի քիմիական բաղադրությունը, կաոուցվածքը և ֆիզիկաքիմիական հատկությունները։

Կատարվում է զանազան տարրերով մակերևույթի դիֆուզիոն հագեցման եղանակով (բարձր ջերմաստիճաններում)։ Տարրի ընտրությունը պայմանավորված է դետալի մակերևույթի պահանջվող հատկություններով։ Հագեցումը կատարվում է ածխածնով (ցեմենտացում), ազոտով (ազոտում), ազոտով և ածխածնով (ցիանացում), մետաղներով (մետաղացում), բորով կարավորում), սիլիցիումով (սիլիկավորում) և այլն։

## Ձևեր
Կախված դիֆուզվող տարր պարունակող միջավայրի ագրեգատային վիճակից՝ տարբերում են մետաղների քիմիական-ջերմային մշակում գազային, հեղուկ կամ պինդ միջավայրերում։ 
Մետաղների քիմիական-ջերմային մշակման դեպքում առաջացող դիֆուզիոն շերտը, փոփոխելով մակերևույթի կառուցվածքա-էներգետիկական վիճակը, դրականորեն է ազդում ոչ միայն դետալի մակերևույթի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, այլև ծավալային հատկությունների վրա։ Այսպիսի մշակման շնորհիվ շինվածքները ձեռք են բերում բարձր մաշակայունություն, կրակակայունություն, կոռոզիակայունություն և հոգնածության կայունություն։

## Տեսակներ
Նախապատրաստուկը կամ շինվածքը տաքացնում են մինչև համապատասխան ջերմաստիճան, պահում այդ ջերմաստիճանում որոշակի ժամանակ, ապա անհրաժեշտ արագությամբ սառեցնում։ Մտաղների ջերմամշակումը, որպես նախնական գործողություն, կիրառվում է նախապատրաստուկի մշակման ժամանակ նյութի տեխնոլոգիական հատկությունները բարելավելու համար, իսկ որպես վերջնական գործողություն՝ պատրաստի շինվածքը այնպիսի հատկություններով օժտելու համար, որոնք ապահովում են նրա շահագործման երկարակեցությունը։

Մետաղների ջերմամշակումը հիմնական տեսակներն են՝ 
*թրծումը, 
*նորմալացունը, 
*մխումը, 
*արձակումը, 
*քիմիական և ջերմային մշակումը, 
*ջերմամեխանիկական մշակումը, 
*էլեկտրաջերմային մշակումը և այլն։

Թրծումն ու նորմալացումը հիմնականում կիրառվում են որպես ջերմամշակման նախնական գործողություններ, իսկ արձակումը, էլեկտրաջերմային մշակումը՝ վերջնական գործողություններ։

## Օրինակներ
Հաճախ շինվածքը ջերմամշակման ենթարկելու համար կիրառում են իրար հաջորդող մի քանի եղանակներ։ Օրինակ, ատամնանիվները կարող են ենթարկվել քիմիական-ջերմային մշակման, ապա նորմալացման, հետո մխման և վերջում՝ արձակման։ Նման մշակումն ապահովում է մեքենայի դետալների մակերևութային շերտում և միջուկում իրարից տարբեր կառուցվածքների ստացումը։ Հնարավոր է նաև ջերմամշակման միևնույն եղանակի բազմապատիկ կրկնում։ Արագահատ պողպատներից պատրաստված գործիքների ջերմամշակման ժամանակ մխմանը, որպես կանոն, հաջորդում է եռապատիկ արձակումը։ Կիրառելով ջերմամշակման տարբեր եղանակներ՝ կարելի է վերականգնել մետաղի կամ համաձուլվածքի սկզբնական վիճակը։

## Տես նաև
*Մետաղների ջերմամեխանիկական մշակում

## Գրականություն
* International Heat Treatment Magazine in English
* 

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Մետաղագիտություն
Կատեգորիա:Մետաղների ջերմային մշակում
Մետաղյա շինվածքների գործարան

**Մետաղյա շինվածքների («ՄԵՏՇԻՆ») գործարան**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։

Հիմնադրվել է 1955 թվականին։ Արտադրել է մետաղալար, մետաղյա գամեր, կոճգամեր, ցանցեր, պնդօղակներ, ամրակներ, փայտապտուտակներ և այլն։

Հիմնական հումքը ստացել է Կրիվոյ ռոգի Լենինի անվան մետալուրգիական գործարանից։ 1980 թվականին, 1958 թվականի համեմատ, արտադրության ծավալն աճել էր 16,5 անգամ, կազմելով 6 միլիոն խորհրդային ռուբլի։

Նոր արտադրատեսակների մշակմամբ և տեխնոլոգիական պրոցեսների կատարելագործմամբ զբաղվում էր վերադաս մինիստրության գիտաարտադրական միավորումը։ 

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1955 հիմնադրումներ Հայաստանում
Մետաղների պասիվացում

**Մետաղների պասիվացում**, կոռոզիակայունությունը բարձրացնելու նպատակով մետաղների մակերևութային շերտի անցումը քիմիապես ակտիվ վիճակից պասսիվ վիճակի։ Մետաղական շինվածքները մշակում են օքսիդիչների լուծույթներով՝ մակերևույթին բարակ օքսիդային թաղանթ ստանալու համար։

## Տես նաև
* Օքսիդապատում

Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Մետաղափորձական վերլուծություն

**Մետաղափորձական վերլուծություն**, մետաղհարգորոշման արվեստ, ոսկերչական իրերում, գալվանական ծածկույթներում, համաձուլվածքներում, հանքանյութերում, թափոններում և այլ նյութերում մետաղների (առավելապես ազնիվ) քանակական պարունակությունը որոշելու եղանակ։ Հայտնի էր դեռևս Հին Եգիպտոսում (մ․թ․ա․ 2000 թվական), ավելի ուշ՝ Բաբելոնում, Հունաստանում, Հռոմում և օգտագործվում էր ոսկու պարունակությունը հանքաքարերում որոշելու նպատակով։ Ռուսաստանում լայնորեն կիրառվել է Պետրոս Մեծի օրոք։ Մետաղափորձական վերլուծության եղանակները ճշգրիտ են և օգտագործվում են արբիտրաժային նպատակներով, ինչպես նաև այլ մեթոդներով ստացված տվյալները ստուգելու համար։ Մետաղափորձական վերլուծության տվյալներն ունեն իրավական ուժ։ Կարելի է որոշել, օրինակ, ոսկու պարունակությունը հանքաքարերում, եթե այն 0,05-0,1 գ/տ-ից փոքր չէ։ Մետաղափորձական վերլուծություն իրականացնում են հրամետալուրգիական և քիմիական եղանակներով։ Հրամետալուրգիական եղանակներ են՝ տիգելային (հալքանոթային) և շերբերային հալումը, ինչպես նաև կուպելացումը՝ բաժանող հնոցներում։ Մետաղափորձական վերլուծությունների մեթոդները կիրառվում են, եթե ազնիվ մետաղի պարունակությունը 10−1-10−2 գ/տ է։ Մյուս դեպքերում օգտագործվում են քիմիական եղանակները։ Ոսկերչական իրերի հարգը որոշելու համար օգտագործվում է հարգորոշման արագընթաց, իրի ամբողջականությունը չխախտող եղանակը։
Հոծ միջավայրի մեխանիկա

**Մեխանիկա հոծ միջավայրի**, մեխանիկայի բաժին, որն ընդգրկում է հիդրո-աերոմեխանիկա, գազային դինամիկա, առաձգականության տեսություն և պլաստիկության տեսություն ենթաբաժինները, ինչպես նաև մի շարք այլ տեսություններ։ Հոծ միջավայրի մեխանիկան դիտարկում է նյութը որպես անընդհատ միջավայր՝ անտեսելով նյութի ընդհատ կաոուցվածքը (մոլեկուլային, ատոմային)։ Հոծ միջավայրի մեխանիկայում ուսումնասիրվում են նյութի մակրո-ծավալները և այնպիսի երևույթներ, որոնց համար էական են միայն միջավայրի վիճակը բնութագրող պարամետրերի (շարժման արագություններ, լարումներ, ջերմաստիճան) միջինացված արժեքները։ Հոծ միջավայրի մեխանիկայի բոլոր ենթաբաժիններն օգտվում են շարժման (կամ հավասարակշռության), միջավայրի անխզելիության, էներգիայի պահպանման հավասարումներից, ինչպես նաև միջավայրի մասնակի ֆիզիկական հատկությունները բնութագրող որոշիչ հավասարումներից։ Բացի թվարկած հավասարումների համակարգից, կոնկրետ խնդիրները բնութագրվում են միջավայրի վիճակի սկզբնական և եզրային պայմաններով։ Հոծ միջավայրի մեխանիկան լայն կիրառություն ունի ֆիզիկայի և տեխնիկայի տարբեր բնագավառներում։

Կատեգորիա:Հոծ միջավայրերի մեխանիկա
Մեռելոց

**Մեռելոց**, *մեռելոց օր*, հանգուցյալների հիշատակին նվիրված օրեր։ Տաղավար տոներին (Հարություն, Այլակերպություն և այլն) հաջորդող երկուշաբթի օրերը և Բուն Բարեկենդանի նախընթաց վերջին *ուտիք* հինգշաբթին։ Ննջեցյալների հիշատակին են նվիրված նաև *պահոց* ուրբաթները։ Հայ եկեղեցում կատարվում է մեռելոցին նվիրված հատուկ կարգ։ Մեռելոցի օրերին հարազատներն *օրհնել են տալիս գերեզմանները* և *դրանց վրա խունկ ծխում*։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու հիշատակի օրեր
Մետաղածնություն

**Մետաղածնություն**, մետաղային հանքավայրերի մասին ուսմունքի բաժին, ուսումնասիրում է հանքավայրերի բաշխման օրինաչափությունները ժամանակի և տարածության մեջ։ Մետաղածնությունը սերտորեն կապված է երկրակեղևի առանձին մարզերի երկրաբանական զարգացման ընդհանուր ընթացքի հետ և պայմանավորված է հիմնական երկրաբանական գործոններով (մագմատիզմ, տեկտոնիկա, նստվածքակուտակում, լիթոլոգիա, մետամորֆիզմ, էրոզիա և այլն)։ Դիտելով որևէ տարածքի սահմաններում հանքայնացման բաշխման կամ որևէ մետաղի հանքավայրերի տեղաբաշխման օրինաչափությունները, խոսում են տվյալ տարածքի (Ուրալ, Կենտրոնական Ղազախստան) կամ տվյալ մետաղի (ոսկի, անագ և այլն) մետաղածնության մասին։

Կատեգորիա:Մետաղներ
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Մելքիոր

մինի|25 ցենտանոց մետաղադրամ մելքիորից
**Մելքիոր**, *մելխիոր* (գերմաներեն՝ *Melchior*, ֆրանսերեն՝ *maillechort*-ի աղավաղված ձևը, ֆրցի գյուտարարներ Մայոյի (*Maillot*) և Շորիեի (*Chorier*) անունով), պղնձի համաձուլվածքը հիմնականում նիկելի (5-30%) հետ։ Մելքիորը արծաթասպիտակավուն է, ունի մեծ կոռոզիակայունություն, սառը և տաք վիճակներում լավ մշակվում է ճնշմամբ։ Կիրառվում է ամանեղեն, մետաղադրամներ, ճշգրիտ մեխանիկայի դետալներ, բժշկական գործիքներ և այլ իրեր պատրաստելու համար։

Կատեգորիա:Պղնձի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Նիկելի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամների մետաղներ և համաձուլվածքներ
Մետաբազիտ

**Մետաբազիտ** (մետա..., և հունարեն  βάσις - հիմք), մետամորֆային ապարատ, առաջացել է հիմքային մագմատիկ ապարների մետամորֆիզմի հետևանքով։ Մետաբազիտներին են պատկանում մետամորֆացված դիաբազները, գաբբրոները, դիորիտները և երբեմն՝ թերթաքարերն ու ամֆիբոլիտները։

Կատեգորիա:Ապարներ
Շառլ Մեսսիան

**Օլիվեր Էժեն Շառլ Պրոսպեր Մեսսիան** (, ), ֆրանսիացի կոմպոզիտոր, երգեհոնահար, մանկավարժ։

Բանաստեղծուհի Սեսիլ Սովաժի որդին։

1930 թվականին ավարտել էր Փարիզի կոնսերվատորիան։ 1936 թվականին կոմպոզիտորներ Ա․ Ժոլիվեի, Դ․ Լեսյուրի, Ի․ Բոդրիեի հետ ստեղծել է «Երիտասարդ Ֆրանսիա» ստեղծագործական միությունը։ 1942 թվականից՝ Փարիզի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (աշակերտներից են՝ Պ․ Բուլեզը, Կ․ Շտոկհաուզենը, Յա․ Քսենակիսը)։ Մեսսիանի ստեղծագործությունը ներթափանցված է աստվածաբանական միստիկական գաղափարներով։ Լայնորեն կիրառում էր ժամանակակից արտահայտչամիջոցներ՝ բարդ լադային կառուցվածքներ և ռիթմական համակարգեր։ Իր ստեղծագործական որոնումները Մեսսիան հիմնավորում էր տեսականորեն՝ «Իմ երաժշտական լեզվի տեխնիկան» գրքում։ Հոդվածների, դասագրքերի հեղինակ էր։ Ելույթներ էր ունենում որպես դաշնակահար և երգեհոնահար։
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Մաքսիմ Մեյսել

**Մաքսիմ Նիկոլաևիչ Մեյսել** (), խորհրդային մանրէաբան և բջջաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1960)։

1926 թ. ավարտել է Լենինգրադի բժշկական ինստիտուտըը։ 1934 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ մանրէաբանության ինստիտուտում (1952 թվականից բաժնի վարիչ), 1959 թվականից միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ ԳԱ մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ, 1946 թվականից՝ նաև Մոսկվայի պետական համալսարանում (1953 թվականից պրոֆեսոր)։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են միկրոօրգանիզմների ֆունկցիոնալ մորֆոլոգիային և ֆիզիոլոգիական բնաբանությանը, ռադիոկենսաբանությանը, նավթից սպիտակուցների միկրոկենսաբանական սինթեզին։ 1928 թ. հայտնաբերել է միկրոօրգանիզմների քիմիական մուտագենեզի երևույթը։ 1971 թվականից մանրէաբանության համամիութենական ընկերության նախագահն է։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1971)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային մանրէաբաններ‎
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Մենապար

մինի|Մենապար
**Մենապար**, թաք պար, թև խաղ, պարի տեսակ, որ կատարվում է մեկ մարդու կողմից, ի տարբերություն զույգերի, որոնք պարում են միասին, բայց մյուսներից անկախ, որոնք պարում են միաժամանակ։ Հատուկ շեշտվում են թևերի շարժումները։ Մենապարողները սովորաբար խմբակային կամ պարային դպրոցի լավագույն պարողներն են: Մենապարողների մեծ մասը սկսում է պարել մոտ 6-7 տարի հետո կամ ավելի շուտ: Մենակատարների մեծ մասը ընկերությունների երեխաներ են՝ իրենց պարային դպրոցից: Նրանք սովորաբար լինում են մեկից ավելի պարերում։

Մենապարողները սովորաբար պարում են փողոցի եզրերին, որպեսզի դիտող հանրությունը գնահատի նրանց քայլերը: Տղամարդ մենակատարներից շատերը լապտերի նման մեծ արտեֆակտ են տանում մեծ ձողի վրա՝ հենված յուղոտ տոպրակի վրա, որը նրանք պտտում են ըստ ցանկության։ Կան տղամարդկանց ու կանանց մենապարեր։ Տարբերվում են ծանր (դանդաղ) և թեթև (արագ, թռիչքներով) մենապարեր։ Հիմնական պարաքայլը ոտք փոխելն է (*chasse*), աջ ու ձախ արվող քայլերը։ Միզանսցենը մեծ ու փոքր շրջաններն ու կիսաշրջաններն են։ Հնում, հիմնականում, հետապնդել է Ծեսական նպատակներ։ 

Կատեգորիա:Պարեր
Կտրումով մետաղամշակում

**Կտրումով մետաղամշակում**, տաշեղահանման եղանակով մետաղների մշակման տեխնոլոգիական պրոցեսներ, կատարվում են կտրիչ գործիքներով՝ *մետաղահատ հաստոցների* վրա։ Հիմնական տեսակներն են․ շրջատաշումը, ռանդումը, գայլիկոնումը, լայնումը, միջաձգումը, ֆրեզումը և ատամնաֆրեգումը, հղկումը, հոնինգումը և այլն։ Կտրումով մետաղամշակման ամեն մի տեսակ բնութագրվում է կտրման ռեժիմով, որը բաղկացած է հետևյալ տարրերից, կտրման V արագություն, կտրման է խորություն և S մատուցում։ Կտրման արագությունը գործիքի կամ նախապատրաստուկի արագությունն է գլխավոր շարժման ուղղությամբ, որի հետևանքով տեղի է ունենում նախապատրաստուկից տաշեղի անջատում։ Մատուցումը արագությունն է մատուցման շարժման ուղղությամբ։ Օրինակ, շրջատաշման ժամանակ կտրման արագությունը մշակվող նախապատրաստուկի տեղափոխման արագությունն է կտրիչի կտրող եզրի նկատմամբ, իսկ մատուցումը՝ նախապատրաստուկի մեկ պտույտի ընթացքում կտրիչի կտրող եզրի տեղափոխությունը (*մմ*-ով)։ Կտրման խորությունը մեկ անցի ընթացքում հանվող մետաղի շերտի հաստությունն է (*մմ*-ով)։ Կտրումով մետաղամշակման դեպքում հանվող տաշեղը կարող է լինել տարրային, սահքի, կիսատման և մակաբեկման։ Տաշեղագոյացման տարբեր գոտիներում մետաղի դեֆորմացիան տարբեր Է։ Այն ընդգրկում է նաև մշակված դետալի մակերևութային շերտը, որի հետևանքով վերջինս ձեռք է բերում մակակոփում, և առաջանում են դետալի որակի վրա ազդող ներքին (մնացորդային) լարումներ։

Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Մետաղածնական գոտի

**Մետաղածնական գոտի**, մետաղաբեր տարածքներ, որոնք համընկնում են երկրագնդի տեկտոնական խոշորագույն գոտիների հետ, օրինակ՝ խաղաղօվկիանոսյան, Միջերկրածովյան գոտիները։ Մետաղածնական գոտիները կազմված են ավելի ցածր կարգի փոխկապակցված մետաղաբեր տարածքներից՝ մետաղածնական պրովինցիաներից։ Մետաղածնական գոտիները կարող են ձևավորվել մի քանի տեկտոնամագմատիկ ցիկլերի կամ մետաղածնական դարաշրջանների ընթացքում, որոնցից յուրաքանչյուրը բնութագրվում է հանքայնացման որոշակի տիպերով։ Խոշոր մետաղածնական գոտու երկարությունը կազմում է տասնյակ հազար *կմ*, լայնությունը՝ հարյուրավոր *կմ*, իսկ զբաղեցրած տարածությունը՝ 10-15 միլիոն  կմ2։ Որոշ երկրաբաններ առաջարկում են մետաղածնական գոտի համարել այն հանքաբեր տարածքները, որոնք չափերով ավելի փոքր են և համապատասխանում են մետաղածնական պրովինցիաներին (Ուրալյան, Մոնղոլա-Օխոտյան)։ Բազմաթիվ հետազոտողներ խաղաղօվկիանոսյան և Միջերկրածովյան խոշորագույն գոտիների հետ մեկտեղ մետաղածնական գոտի են անվանում նաև Ուրալյանը, Սկանդինավյանը և այլն։

Կատեգորիա:Մետաղագիտություն
Մետաղաթերմիա

265px|մինի|Մետաղաթերմիայի օգտագործումը ռելսերի եռակցման համար
**Մետաղաթերմիա** (մետաղներ և հունարեն ջերմություն), մետալուրգիայի բնագավառ, որի հիմքում ընկած են օքսիդներից և այլ միացություններից ավելի ակտիվ մետաղների միջոցով մետաղների վերականգնման պրոցեսները։ Մետաղաթերմիաի ժամանակ անջատվում է մեծ քանակությամբ ջերմություն։ Որպես մետաղական վերականգնիչ լայնորեն կիրառում են ալյումինը (ալյումինաթերմիա), իսկ ոչ մետաղներից՝ սիլիցիումը (սիլիկաթերմիա)։ Գոյություն ունեն մետաղաթերմիական պրոցեսի մի քանի տարատեսակներ, արտավառարանային (ռեակցիայի ջերմությունը բավարար է վերամշակվող նյութերի վերականգնման և հալեցման համար), էլեկտրավառարանային (ջերմության մի մասը մատուցվում է էլեկտրատաքացման միջոցով) և վակուումային (որոշ նյութերի բարձր ցնդելիության պատճառով պրոցեսը կատարվում է վակուումի պայմաններում)։

Կատեգորիա:Մետաղագիտություն
Սարգիս Ադամյան (երաժիշտ)

**Սարգիս Ադամյան** (), հայ դաշնակահար, երաժիշտ։

## Կենսագրություն
Սարգիս Ադամյանը ծնվել է Սիրիայի Հալեպ քաղաքում 1977 թվականին։ Սովորել է Սիրիայի պետական երաժշտական քոլեջում։ Եղել է Սիրիայի պետական հեռուստատեսության կոմպոզիտոր, երաժիշտ։ 2001 թվականին թողարկել է անդրանիկ ձայնասկավառակը 16 ստեղծագործությամբ։ 2007-2012 թվականներին հիմնադրել է ձայնագրման ստուդիա, ստեղծագործել և գործիքավորել է սիրիահայ երգիչների և սիրիական հեռուստատեսության հատուկ պատվերներով, 2008-2012 թվականներին սիրիական պետական հեռուստակայանի պատվերով ստեղծել է չորս կինոնկարների երաժշտություն և մեկ հումորային սերիալի երաժշտություն։  Գործիքավորել և ձայնագրել է հայկական աշուղական 45 երգեր՝ սիրիահայ երգիչ Մհեր Մինասյանի հետ համատեղ։ 2011 թվականին թողարկել է երկրորդ ձայնասկավառակը 15 ստեղծագործությամբ։ 2012 թվականից ապրում և ստեղծագործում է Երևանում։ Հայաստանում հիմնել է իր երաժշտական նվագախումբը՝ «Nour Band», Երևանում ունի  ձայնագրման ստուդիա։

2016 թվականին թողարկել է «Հայաստան» ալբոմը։ 2017, 2018, 2019 թվականների տարիներին հեղինակել  է ժամանակակից երաժշտական ստեղծագործություներ (Crazy Chat) դաշնամուրի, ջութակի, թավջութակի համար (*The Visitor from Other World* ): 2019 թվականին մասնակցել է Հայաստանի հանրային ռադիոյում Կոմիտաս վարդապետի  ծննդյան 150-ամյակի մրցույթին։ Վերամշակել է Կոմիտասի երկու ստեղծագործություններ (Կրունկ) և (Հով արեք սարեր  ջան) դաշնամուրի և Կոմիտասի կենդանի ձայնի համար։ 2020 թվականին ավարտել է Երևանի մշակույթի համալսարանի գործիքային կատարողական արվեստի  բաժինը։

## Անդամակցություն
* Սիրիայի արվեստագետների միության անդամ

## Ստեղծագործություններ
Ունի տարբեր երաժշտական ոճերի շուրջ 34 ստեղծագործություն։
* "Palmyria" (ուդ և նվագախումբ)
* "Syria" (ուդ և նվագախումբ)
* "A part of me in Yerevan" (դաշնամուր և ջութակ)
* "Homeland" (նվագախումբ)
* "Spirit of Orient" (նվագախումբ)
* "Yerevan yev Ser" (դաշնամուր և նվագախումբ)
* " Armenia " (դաշնամուր)
* "Wan under fool moon" for String Quartet
* "Armenian Dance" (դաշնամուրային տրիո)
* «Իմ հուշեր» (Im Husher ) (դաշնամուրային տրիո)
* "Broken Mirror" (դաշնամուր և ջութակ)

## Մրցանակներ
* Սիրիայի Մշակույթի նախարարության պետական (ստեղծագործական մտքի) մրցանակի թեկնածու, 2012
*Գյումրիի Վերածնունդ միջազգային երիտասարդ կոմպոզիտորների մրցույթում պատվոգիր-դիպլոմ, 2013
*ՀՀ սփյուռքի նախարարության շնորհակալագիր (Հայապահպանման, Հայկական մշակույթի տարածման և զարգագման գործում), 2013
* Գյումրիի Վերածնունդ միջազգային երիտասարդ կոմպոզիտորների մրցույթի 3-րդ դափնեկիր, 2014
*Գյումրիի Վերածնունդ մրցույթի դափնեկիր, 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սարգիս Ադամյանի ստեղծագործությունները youtube կայքում

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Ավետիս Մեսումենց

**Ավետիս Գևորգի Մեսումենց** (), հայ կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Ավետիս Մեսումենցը ծնվել է Արաբկիր քաղաքում։ 1930 թվականին ավարտել է Լիոնի կոնսերվատորիան։ 1946 թվականից հաստատվել է Փարիզում, երկար տարիներ ղեկավարել «Սայաթ-Նովա» ազգագրական անսամբլը։ Բազմաթիվ մեներգերի, զուգերգերի, խմբերգերի, կամերային երկերի, բալետի և օպերաների (դրանց թվում՝ «Անուշ», ըստ Հովհաննես Թումանյանի) հեղինակ է։ Նրա չորս՝ «Նաիրյան» ծրագրային սիմֆոնիաները նվիրված են հայ ժողովրդի պատմական անցյալին և վերածննդին։ Բեյրութում շահել է երկու առաջին մրցանակ՝ «Մեսրոպյան լեզու» (Պարույր Սևակի բանաստեղծությամբ) կանտատի, 1965 թվականին՝ «Եղերական համանվագ»-ի համար։ Առանձնապես արժեքավոր են Տարոնի, Արաբկիրի, Եդեսիայի, Չմշկածագի, Շապին Գարահիսարի ժողովրդական երգերի գրառումներն ու դաշնավորումները։

## Ստեղծագործություններ
* Կտորներ ջութակի համար [Morceaux pour violon], 1976:
* Համանուագային Երաժշտութիւն [Musique symphonique], 1976:
* Նաիրեան հագներգութիւն - Թիւ 4 (partition d'orchestre) [Rhapsodie Naïrienne - Numéro 4 (partition d'orchestre)], 1976:
* Նաիրեան հագներգութիւն - Թիւ 4 (partition de piano) [Rhapsodie Naïrienne - Numéro 4 (partition de piano)], 1976:
* Յիսուն մեներգներ և Հինգ Զուգերգներ [Cinquante pièces pour piano et Cinq duos avec accompagnement au piano], 1973:
* Մեսրոպեան լեզու - Աշխարհական Գանթաթ [La langue mesrobienne - Cantate profane], 1962:
* Սաթէ մանեակի հլիւնները - Դիւթական պարանուագ [Les perles du collier d'ambre - Ballet féérique], 1962:
* Նաիրեան համանուագ - Չորրորդ - Վերածնունդի [Symphonie naïrienne n° 4, dite Renaissance], 1960:
* Երկու աշուն [Deux automnes], 1959:
* Նաիրեան համանուագ - Երրորդ - Դիւցազներգու [Symphonie naïrienne n° 3, dite Héroïque], 1958:
* Նաիրեան համանուագ - Երկրորդ - Եղերական [Symphonie naïrienne n° 2, dite Tragique], 1957:
* Հարսնաճղայ Հաւաքածոյ Հայ Ժող. Երգերու - Չմշածագէն եւ Շրջաններէն, 1955։
* Նաիրեան համանուագ - Առաջին - Հեթանոս [Symphonie naïrienne n° 1, dite Païenne], 1953:
* Աշակերտուհիիս՝ Օրիորդ Շաքէ Պէնկեանին - Սիրոյ չորս եղանակներ [A mon élève, Mlle Chakè Benguian, Les Quatre saisons de l'amour], 1948:
* ՆԱՐՕՏ - Դաշնակի եւ Երգի Մասնագրութիւն, Հաւաքածոյ Հայ ժողովրդական Երգերու եւ Պարերգներու Հին Արաբկիրէն եւ շրջաններէն, 1946։
* Ղարաբաղի Մելիքներ կամ Պըլ-Պուղի - Երգախաղ [Les Princes du Karabagh ou Bel-Boughi, Opérette], 1945:
* Ոսկի հեքիաթ [Conte d'or], 1938:
* Նուռցք - Մշեցիներու հարսանիքը [Mât d'honneur - Les mariés de Mouch], 1937:
* Երեք մեներգ [Trois mélodies], 1929:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Մետաղահատ հաստոց

thumb|Խառատի հաստոց
մինի|աջից
**Մետաղահատ հաստոց**, մետաղահատ գործիքներով հիմնականում տաշեղահանման եղանակով շինվածքներ մշակելու մեքենա։ Օգտագործվում է նաև ոչ մետաղական նյութեր (պլաստմասսաներ, ապակի, խեցենյութ և այլն) մշակելու համար։ Ըաո կիրառվող կարող գործիքի տեխնոլոգիական հատկանիշի և տեսակի մետաղահատ հաստոցները լինում են խառատային, գայլիկոնիչ և ներտաշ, հղկիչ և չափաբերման, համակցված, ատամնա և պարուրակամշակ֊ ման, ֆրեզիչ, ռանդիչ, թործիչ և միջաձգիչ, կտրատող, տարբեր։ Ըստ մասնագիտացման աստիճանի տարբերում են ունիվևրսալ (ընդհանուր նշանակման, դետալների մշակման ժամանակ զանազան գործողություններ կատարող), լայն նշանակման (լայն անվանացանկի շինվածքների վրա սահմանափակ թվով գործողություններ կատարող), մասնագիտացված (մեկ անվանման դետալների կամ նույնանման եզրաձև, բայց տարբեր չափսեր ունեցող մի քանի անվանումների դետալներ մշակող), հատուկ (նույն տիպաչափսի դետալներ մշակող) մետաղահատ հաստոցներ։

Կատեգորիա:Մետաղահատ գործիքներ
Մերկուրի (ծրագիր)

մինի|աջից|Մերկուրի ծրագրի մասնակից
**Մերկուրի (ծրագիր)**, շուրջերկրյա ուղեծրով թռիչքների համար նախատեսված ամերիկյան առաջին միտեղանի տիեզերանավերի և թռիչքների մշակման ու արձակման (1959-1963) ծրագրի անվանումը։ Հիմնական խնդիրն էր կառավարվող արբանյակի երկրակենտրոն ուղեծիր դուրսբերումը ու նրա անվտանգ վերադարձը երկիր և տիեզերական տարածությունում մարդու աշխատանքի հնարավորության ուսումնասիրումը։ 1959-1961 թվականներին կատարվել են փորձնական թռիչքներ։ 1961 թվականին իրականացվել է երկու (մայիսի 5-ին՝ տիեզերագնաց Ա․ Շեփարդ, հուլիսի 21-ին՝ տիեզերագնաց Վ․ Գրիun, երկուսն էլ բալիստիկ հետագծով), 1962 թվականին՝ երեք (փետր․ 20-ին՝ տիեզերագնաց Ջ․ Գչեն, մայիսի 24-ին՝ տիեզերագնաց Մ․ Քարփենթեր, հոկտ․ 3-ին՝ տիեզերագնաց Ու․ Շիրա), 1963 թվականին՝ մեկ (մայիսի 15—16-ին՝ տիեզերագնաց Գ․ Կապեր) թռիչք։

Կատեգորիա:Տիեզերագնացություն
Կատեգորիա:ՆԱՍԱ