Դույլի պատերազմ

**Կաղնե դույլի պատերազմ** (իտալերեն՝ La ​​battaglia della secchia rapita—բառացիորեն՝ «գողացված դույլի համար մարտ»), գվելֆերի և գիբելինների միջև երկարատև բախման ընթացքում տեղի ունեցած զինված հակամարտություններից մեկը։ Այս դրվագը հանգեցրել է ավելի քան 2000 մարդու մահվան և հայտնի է դարձել որպես մարդկային ագրեսիվության, ունայնության և հիմարության վառ օրինակ։ Հակամարտությունը տեղի է ունեցել 1325 թվականին Իտալիայում՝ Բոլոնիայի և Մոդենայի մրցակից քաղաք-պետությունների միջև:

## Իրադարձությունների ընթացք
Կաղնե դույլի գողությունը իտալական Զապոլլինո ամրոցի մոտ միջնադարյան ամենամեծ ճակատամարտերից մեկի պատճառ է դարձել։ Միջնադարյան Իտալիան բաժանված էր բազմաթիվ քաղաք-պետությունների, որոնք պայքարում էին ռազմական, քաղաքական և տնտեսական գերիշխանության համար։ Դրանցում ապրող մարդիկ տարբեր քաղաքական հայացքներ ունեին։ Կայսր Ֆրիդրիխ Բարբարոսայի կողմնակիցները գիբելիններն էին, մինչդեռ նրանք, ովքեր այլ տեսակետ ունեին և կարծում էին, որ քրիստոնեական եկեղեցու ղեկավարը՝ Հռոմի պապ Հովհաննես XXII-ը, պետք է լինի անվտանգության երաշխավորը, գվելֆերն էին։ 1330-ական թվականներին թշնամանքի պատճառը աստիճանաբար մարել էր, բայց երկու ճամբարների միջև ավանդական մրցակցությունն ու բաժանումը շարունակվել էին երկար տարիներ:

Իտալիան գրեթե մշտական ​​պատերազմական վիճակում էր բազմաթիվ քաղաքական խմբավորումների միջև։ Քաղաքական հակասությունները սրվում էին մոտակա քաղաքների միջև առաջացող տարածքային պահանջներով։ Այդպիսիք էին Բոլոնիա և Մոդենա քաղաքները, որոնք իրարից բաժանված էին ընդամենը 40-50 կմ հեռավորության վրա և քաղաքական պատկանելությամբ. բոլոնեզցիների մեծ մասը գվելֆեր էին, մինչդեռ մոդենեզցիները՝ գիբելլիններ։ Իրավիճակը բարդանում էր նրանով, որ քաղաքների բնակիչների միջև լարվածությունը երկար ժամանակ սրվում էր, և սահմանի երկայնքով անընդհատ բախումները դառնում էին սովորական երևույթ։

1325 թվականի սկզբին երկու քաղաքների միջև հակամարտությունները սրվել էին։ Բոլոնիան փաստացի ընդլայնել էր իր տարածքը, մինչդեռ Մոդենան փորձում էր վերադարձնել այն։ Ասպատակությունները և հարակից հողերի փոխանցումը շարունակվեցին մինչև Մոդենայի զորքերի կողմից Մոնտևելիո ամրոցի գրավումը, որը Բոլոնիայի պաշտպանության կարևոր բաստիոն էր։ Զապոլլինո ամրոցը և դրա տարածքը դարձան Բոլոնիայի՝ ժամանակակից Էմիլիա-Ռոմանիա շրջանի պատմական մայրաքաղաքի պաշտպանության վերջին խոշոր ամրոցը:
մինի|Պատերազմի պատճառը-- Կաղնե դույլ

Հուլիսին բոլոնեզացի զինվորները ասպատակեցին Մոդենայի մոտակայքում գտնվող ֆերմաները՝ այրելով մի քանի դաշտեր, նախքան նահանջելը, ապա շարունակեցին ասպատակություններն ու թալանները երկու շաբաթ։ Սեպտեմբերին մոդենեզացի զորքերը գրավեցին Բոլոնեզի ամրոցը, որը գտնվում էր Բոլոնիայից ընդամենը 19 կմ արևմուտք։

Երկու քաղաքների միջև հարաբերությունները հասան խզման կետի, և մի օր Մոդենայից եկած մի փոքր ջոկատի գործողությունը դարձավ երկու քաղաքների միջև բախման վերջին կաթիլը։ Օգտվելով ընդհանուր խառնաշփոթից՝ մի քանի մոդենացի զինվորներ մտան Բոլոնիա։ Քաղաքի կենտրոնում՝ Սան Ֆելիչեի դարպասների մոտ, կար մի ջրհոր՝ դույլով։ Զինվորները գողացան դույլը, ապա վերադարձան իրենց քաղաք և հպարտությամբ ցուցադրեցին այն այնտեղ։ Զայրացած՝ Բոլոնիայի քաղաքացիները պահանջեցին վերադարձնել դույլը, որը ոչ մի պատմական կամ այլ արժեք չուներ՝ վիրավորված լինելով դրա գողության փաստից։ Մոդենան հրաժարվեց, և Բոլոնիան պատերազմ հայտարարեց.

«Կաղնե դույլի» պատերազմը սկսվեց 1325 թվականի նոյեմբերի 15-ի առավոտյան։ Ամրոցի պարիսպներից անմիջապես դուրս գտնվող բլրի ստորոտում տեղի ունեցած ճակատամարտը միջնադարյան ամենամեծ մարտերից մեկն էր։ Դրան մասնակցել է մոտ 35,000 հետևակ և 4,000 ասպետ (մասնակիցների թվի գնահատականները հակասական են)։ Ճակատամարտը տեղի է ունեցել երեկոյան, մինչև մթնշաղը մնացել էր ոչ ավելի, քան երկու ժամ։ Մոդենացիները նախահարձակ եղան՝ հարվածելով ցրված և անպատրաստ բոլոնեզացիներին։ Բախումը կարճատև էր. մոդենացիները թվաքանակով զիջում էին, մարտավարության մեջ առավելություն ունեին։ Հեծելազորը հարվածեց բոլոնեզացիների թևին և նրանք փախան։ Հեծելազորը հետապնդեց նահանջող բոլոնեզացիներին մինչև Բոլոնիա։ Արյունալի ճակատամարտից հետո մարտադաշտում մնաց ավելի քան 2,000 մարդ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Բոլոնիայի կողմից մարտի եկած զինվորների թիվը մի քանի անգամ գերազանցում էր թշնամու ուժերին, կարճատև և լարված ռազմական գործողություններն ավարտվեցին նրանց սարսափելի պարտությամբ և Մոդենայի բանակի հաղթանակով:
մինի|Մոդենայի տաճար

Մոդենացիները եկան թշնամու քաղաքի դարպասների մոտ տոնելու իրենց հաղթանակը՝ ճանապարհին ոչնչացնելով Կրեսպելլանոյի, Կաստելֆրանկո Էմիլիայի և այլ փոքրիկ ամրոցներ։ Սակայն նրանք չմտան քաղաք՝ բավարարվելով նրա պարիսպներից դուրս մնալով և իրենց պարտված թշնամիներին ծաղրելով, կազմակերպելով մի տեսակ միջնադարյան մարզական միջոցառում և նշելով «Բոլոնիայի հավերժական ամոթը»։ Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ բնակիչներն ու զինվորները վերադարձան Մոդենա մեկ այլ գավաթով՝ երկրորդ դույլով, որը նույնպես գողացվել էր քաղաքի պարիսպներից դուրս գտնվող ջրհորից։

Պատերազմի ավարտից հետո երկու կողմերն էլ համաձայնեցին խաղաղության, և Մոդենան, որպես բարի կամքի նշան, վերադարձրեց Բոլոնիային պատկանող տարածքներում նախկինում բռնագրավված մի քանի կալվածքներ: Սակայն դույլը երբեք չվերադարձվեց. այն այդ ժամանակվանից ի վեր հանրային ցուցադրության է դրվել որպես մասունք Մոդենայի տաճարի զանգակատանը: Ցուցահանդեսի վրա կա ցուցանակ, որի վրա նշված է, որ դույլը քաղաքում է եղել ճակատամարտից առաջ և այդ ժամանակվանից ի վեր պահվում է որպես գավաթ.: Սակայն ներկայումս ցուցադրվող դույլը պարզապես պատերազմի բռնկման պատճառ հանդիսացող դույլի կրկնօրինակն է:

## Քաղաքական դիմակայությունը և դույլի համար պատերազմը գրականության մեջ
Գուելֆ-Գիբելլինների մրցակցության ամենահայտնի հակամարտությունը Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ» պիեսում հորինված Մոնտագյու և Կապուլետ ընտանիքների միջև թշնամանքն է։

«Գողացված դույլը» (իտալերեն՝ La ​​Secchia rapita), երգիծական պոեմը անմիջականորեն կապված է կաղնե դույլի համար մղված պատերազմի հետ, որը հռչակ բերեց դրա հեղինակին՝ իտալացի գրող Ալեսանդրո Տասոնիին, ով ազատ ոճով նկարագրել է պատմական իրադարձությունը և իր ստեղծագործությունը հրատարակել 1615 թվականին:

Սյուժեն պտտվում է Մոդենայի կողմից դույլը վերադարձնելուց հրաժարվելու և դրա վերադարձման համար հաջորդող պատերազմի շուրջ: Մարտերին մասնակցում են տարբեր երևակայական կերպարներ, այդ թվում՝ նույնիսկ Օլիմպոսի աստվածներ, որոնցից յուրաքանչյուրը վիճում է մեկ կամ մյուս քաղաքի համար: Գողացված դույլի համար պատերազմը խառնվում է մարտերի, մենամարտերի և մրցաշարերի հետ, որոնք ներկայացված են կատակերգական և բուրլեսկային դրվագներով: Կենտրոնական կերպարը և գլխավոր հերոսը՝ կոմս Կուլանյան, հակամարտության ավարտին եզրակացնում է, որ նույնիսկ եթե Բոլոնիայում այդ ժամանակ գերի լիներ Էնցո թագավորը, Մոդենայի քաղաքացիները կպահեին դույլը որպես գրավ և չէին փոխանակի այն թագադրված գերու հետ:

Պատմական ճակատամարտի նկարագրությունից բացի, ստեղծագործությունը աչքի էր ընկնում դրամատիկ և կատակերգական տեսարանների հերթագայությամբ, ինչպես նաև ասպետական ​​սիրավեպի կանոնների ծաղրով, որը ներկայացված էր պարոդիայի ժանրում: Այն դարձավ հերո-մոդելային պոեմի համար, որն ամենամեծ ազդեցությունն ունեցավ այս ժանրի զարգացման վրա Եվրոպայում :Այս պոեմի սյուժեի հիման վրա կոմպոզիտոր Անտոնիո Սալիերին ստեղծեց «Գողացված դույլը» (իտալերեն՝ La ​​secchia rapita) օպերան՝ Ջովանի Բոկերինիի լիբրետոյով, որի պրեմիերան տեղի ունեցավ 1772 թվականին Վիեննայի Բուրգթատրոնում:

Չարլզ Դիքենսը իր իտալական ուրվագծերի «Նկարներ Իտալիայից» (1846) գրքում գրել է, որ Մոդենայում գտնվելու ընթացքում այցելել է տաճար, որտեղ հանրային ցուցադրության էր դրված մի դույլ, «որը խնամքով պահպանվել է հին աշտարակում և որը դեռևս տասնչորսերորդ դարում Մոդենայի քաղաքացիները վերցրել էին Բոլոնիայի քաղաքացիներից, ինչը հանգեցրել է նրանց միջև պատերազմի, և, ավելին, Տասոնիի հերոսական-կատակերգական պոեմի ստեղծմանը»։ Սակայն, խնամակալի ակնհայտ դժգոհությանը հակառակ, Դիքենսը չի զննել դույլը. «Չնայած աշտարակի արտաքին պատերը զննելով լիովին գոհ էի, երևակայությունս հագեցրել էի այդ պատերի հետևում պահվող դույլի տեսարանով և նախընտրում էի թափառել բարձր զանգակատան ստվերում և տաճարի շուրջը, մինչ օրս անձամբ չեմ ծանոթացել այս դույլի հետ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:14-րդ դարի հակամարտություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Իտալիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Պատերազմ
Կատեգորիա:Պատերազմներ