Չառլզ Բյոռնի

**Չառլզ Բյոռնի** (, ), անգլիացի կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, երաժշտության պատմաբան, երգեհոնահար։ «Երաժշտության ընդհանուր պատմություն» (*A General History of Music, 1776-1789*) քառահատոր աշխատության հեղինակ։

## Կենսագրություն
Չառլզ Բյոռնին ծնվել է Շրուսբերի Շրոպշիռի դքսությունում, շոտլանդացի հողաչափող, դիմանկարի գեղանկարիչ, Ջեյմս Մակ-Բյոռնի և Էնն Կուպերի ընտանիքում։

## Կրթություն
Չառլզ Բյոռնին նախնական կրթությունը ստացել է Կոնդովերի, Շրուսբերի և Չեստերի դպրոցներում, որտեղ նրա երաժշտական բնագավառի առաջին մենթորը եղել է տեղի երգեհոնահար Էդմունդ Բեյկերը՝ Ջոն Բլոուի աշակերտը։ Վերջինիս ղեկավարությամբ Բյոռնին սովորել է երգեհոն և ջութակ նվագել։ 1742 թվականին ուսումը շարունակել է իր խորթ եղբայր,  Շրուսբերիի երգեհոնահար Ջեյմս Բերնի ղեկավարությամբ։

## Գործունեություն
1744-1747 թվականներին Չառլզ Բյոռնին սովորել է Լոնդոնում՝ Թոմաս Արնի մոտ, և արդեն 1745 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել որպես կոմպոզիտոր Դրուրի-Լեյն թատրոնում՝ Ջեյմս Թոմսոնի և Դևիդ Մալետի «Ալֆրեդ» պիեսի համար գրած երաժշտությամբ։ Մինչև 1751 թվականը եղել է սբ. Դիոնիսիա եկեղեցու երգեհոնահար, միաժամանակ ծառայելով որպես՝ երաժշտության նորաձև ուսուցիչ ազնվական ընտանիքներում։ Գրել է Կանտատներ և գործիքային ստեղծագործություններ, նաև թատերական երաժշտություն, մասնավորապես, 1750 թվականին՝ «Ռոբին Հուդ» պիեսի և  «Թագուհի Մաբ» պանտոմիմի համար։

1751 թվականից Բյոռնին աշխատել է երգեհոնահար Կինգս-Լիննում՝ Հորֆոլկ դքսությունում, կլավիկորդի վրա նվագել է ուսուցանել։

1760 թվականին վերադարձել է Լոնդոն, որտեղ աշխատել է որպես մանկավարժ, կատարող և կոմպոզիտոր, այդ թվում գրել է նաև «Սուրբ Ցեցիլի ներբող»-ը (1759թ.) և 1766 թվականին «Դուրի-Լեյնում» բեմադրված՝ «Խորամանկը» (**, ) օպերան։ Վերջինս Ժան-Ժակ Ռուսոյի «Գյուղական կախարդ»-ի ձևափոխված տարբերակն է։ 1769 թվականին Օքսֆորդի համալսարանում ստացել է երաժշտության դոկտորի աստիճան։

## Շրջագայություններ
1770 թվականի սկզբներին և 1772 թվականին Չառլզ Բյոռնին երկու շարունակական այց է կատարել Ֆրանսիա, Իտալիա, Բելգիա, Ավստրիա, Գերմանիա և Նիդեռլանդներ, որի արդյունքում հրապարակել է «Ժամանակակից երաժշտության վիճակը Ֆրանսիայում և Իտալիայում» (*, 1771 թվական*) և «Ժամանակակից երաժշտության վիճակը Գերմանիայում, Նիդեռլանդներում և Միացյալ շրջաններում» (*, 1773 թվական*) գրքերը, որոնք արժանացել են հատուկ ուշադրության և թարգմանվել տարբեր լեզուներով։

## Կյանքի վերջին տարիներ
1783 թվականից մինչև կյանքի վերջը Բյոռնին աշխատել է լոնդոնյան շրջանի Չելսիի քոլեջում՝ որպես երգեհոնահար։

Չառլզ Բյոռնի կարևորագույն աշխատանքը եղել է «Երաժշտության ընդհանուր պատմություն» (, 1776-1789) քառահատորը։ Բացի դրանից նրան է պատկանում նաև Պիետրո Մետաստազիոյի (1796) կենսագրությունը, Աբրահամ Ռիզայի հանրագիտարանի երաժշտական հատվածները (1802թ.), բազմատեսակ կամերային և խմբերգային երաժշտություններ։

1802 թվականին աստղագետ Ուիլյամ Հերշելի խնդրանքով, որը երկնային նոր տեսակի մարմինների անուններ էր փնտրում, Բյոռնին դիմել է իր որդուն՝ գիտնական-դասկարգող Չառլզ Բյոռնի կրտսերին (1757-1817), ով և հորինել է «աստերիսկոս»  ( - asteriskos) տերմինը։ Ավագ Բյոռնին Հերշելին առաջարկել է հունական բառն անգլերենացնել։ Այսպես ծնվել է «աստերոիդ» կամ հայերեն՝ երկնաքար բառը («*ոիդ*» վերջածանցը նշանակում է *նման*)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Burney History of Music plate I.png|«Երաժշտության ընդհանուր պատմություն» աշխատության նկարազարդում (էջ 400) 
Պատկեր:Burney, Jack and Jill.png|Բյոռնի «Ջեքը և Ջիլը սար բարձրացան», հատված Բյոռնիի նոտագրությունից
Պատկեր:Writers; twenty portraits. Engraving by J.W. Cook, 1825. Wellcome V0006820.jpg|Քսան գրողներ․ ներքևի շարքում, աջից երկրորդը՝ Չառլզ Բյոռնի


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Burney Centre at McGill University.
* =Charles Burney , Internet Archive author
* Librivox author․ id=10831
* Hester Thrale's account of Charles Burney.
* Burney, Charles (1726-1814), musician and author․  UK National Archives ID
* Charles Burney, Դիմանկարների ազգային պատկերասրահ (Լոնդոն)
* Free scores by Charles Burney International Music Score Library Project (IMSLP)

Կատեգորիա:Անգլիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ