Ագավա

**Ագավա** (), տեսակը պատկանում է ծնեբեկազգիների ընտանիքին (Asparagaceae)։.

## Անվանում
Բույսի ժամանակակից լատինա-գիտատեխնիկական անվանումը եկել է հունարենից (), անունը ստացել է հունական դիցաբանությունից՝ Կադմայի աղջկա և մոր՝ Պենֆեյայի պատվին։

## Բուսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|Ագավա ամերիկյան Agave americana
Ցողունը կարճ, խոշոր վարդանախշերով, շատ տեսակների մոտ ի հայտ են գալիս փշոտ տերևներ։ Տերևները դասավորված են վարդակաձև։ Բույսի տերևների երկարությունը հայրենիքում կարող է հասնել 30 սմ-ից մինչև 3 մետրի։ Ագավան գոյության ընթացքում ծաղկում է մեկ անգամ, որից հետո չորանում է։ Բույսը տարբեր վայրերում ծաղկում է տարբեր տարիքում։ Մեքսիկայում այն ծաղկում է 11-12, Կովկասում՝ 25-30, իսկ բարեխառն գոտու պայմաններում՝ 75-100 տարում։ Ծաղկակիրը կարող է հասնել մինչև 12 մ, որի վրա կարող են լինել 4000 և ավելի ծաղիկներ։ Ծաղկում է տարվա 6-15-րդ շաբաթներում։

## Տարածում
Ագավայի շուրջ 300 տեսակները վայրի ձևեր են։ Տարածված են Մեքսիկայում և հարակից տարածքներում։ Եվրոպայում Ագավան ներմուծվել է անմիջապես Ամերիկան հայտնաբերելուց հետո։ Ագավայի տեսակներից ամենատարածվածը ամերիկյանն է (Agave americana L.), աճեցվել է որպես դեկորատիվ բույս Միջերկրական ծովում։ Ռուսաստանի տարածքում աճեցվել է Սև ծովի և հարավային ափի այգիներում։ Այս բույսը Հայաստանում օգտագործվում է քաղաքի կանաչապատ գոտիներում գորգային ձևավորումների համար. դրվում է ծաղկաթմբի մեջտեղում, ինչպես նաև աճեցվում է մեծ ծաղկամաններում, որոնք կարող են դրվել պատշգամբներում։ Ագավան կարելի է աճեցնել նաև տնային պայմաններում։ Ձմռանը սենյակի ջերմաստիճանը չպետք է ցածր լինի 18, իսկ ամռանը՝ 23 աստիճանից։ Բույսը չպետք է առատորեն ջրել, հատկապես ձմռանը։ Խոնավության ավելցուկից տերևներն ու արմատը կարող են նեխել։ Ագավայի համար սենյակում ամենալավ տեղը համարվում է հարավային և արևելյան տեղերը, այն ջերմասեր բույս է և չի վախենում արևի ուղիղ ճառագայթներից։

## Նշանակություն և կիրառում
Ագավայի շատ տեսակների տերևներից պատրաստում են ճոպաններ, պարաններ, գորգեր, գործվածքներ, իսկ թափոններից ստանում են թուղթ։ Ագավայի մի քանի տեսակներ արևադարձային շրջաններում օգտագործում են մանրաթել ստանալու համար։ Ավելի թանկ ագավան՝ Agave sisalana Perrine տեսակն է, Ագավա ֆրանսիականը (Agave fourcroydes Lem.) և ագավա կանտալը (Agave cantala Roxb.)։ Ագավայից պատրաստված մանրաթելերը հիմնականում օգտագործում են որպես թիրախ նետով խաղերին։ Ագավայի քաղցր հյութը՝ մուգ կանաչ գույնի (Agave atrovirens Karw. ex Salm-Dyck), և ուրիշ տեսակներինը մինչև ծաղկելը պատրաստում են ալկոհոլային խմիչքներ, իսկ միջուկից ստանում են ավելի թունդ խմիչքներ՝ տեկիլա և մեսկալ։ Միայն կապույտ ագավան (Agave tequilana Web.) են օգտագործում որպես տեկիլայի հումք։ Տեկիլայի արտադրության համար օգտագործում են բույսի միջուկը։ Թորման ճանապարհով կապույտ ագավայի հյութից պատրաստում են մզվածքներ, որն էլ հանդիսանում է տեկիլայի հիմնական հումքը։ Agave cocui-ից պատրաստում են ավանդական վենեսուելական խմիչք՝ կոկույի։

Որոշ ագավաների արմատներ օգտագործում են բժշկության մեջ։ Ամերիկյան և սիսալյան ագավաների տերևները պարունակում են սապոնին, որը օգտագործում են հորմոնալ կորտիզոն և պրոգեստերոլ պրեպարատների մեջ։ Չինաստանում երկու տեսակից ստանում են նյութ, որը ունի հակաբեղմնավորիչ ազդեցություն, բավական է օգտագործել ամիսը 1-2 անգամ։ Ագավա ամերիկականը (Agave americana L.) օգտագործում են հեմատոմիայի բուժման համար։ Ագավա ամերիկականը, ագավա գծավորը (Agave attenuata Salm-Dyck), ագավա Վիկտորիա թագուհու (Agave victoriae-reginae T.Moore) և շատ ուրիշ տեսակներ աճեցվում են որպես տնային և ջերմոցային բույսեր։

## Կարգաբանությունը

350px|մինի|Ագավա ամերիկյան (Agave americana)
մինի|250px| Agave chiapensis
Դասը ունի մոտավորապես 200 տեսակ։ Առավել հայտնի տեսակների ցանկը.։

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


Agave americana.jpg|***[[Agave americana]]***
Agaveespinho2.jpg|***[[Agave angustifolia]]***
Agave atrovirens01.jpg|***[[Agave atrovirens]]***
Agave attenuata (Barlovento) 02.jpg| ***[[Agave attenuata]]***
Agave bovicornuta Top View 2000px.jpg|***[[Agave bovicornuta]]***
Agave bracteosa.jpg|***[[Agave bracteosa]]***
Agave medioxima.jpg|***[[Agave caribaeicola]]***
Agave chiapensis whole.jpg|***[[Agave chiapensis]]***
Agave-chrysantha-20080330.JPG|***[[:Category:Agave chrysantha|Agave chrysantha]]***
Agave colorata 1.jpg|***[[Agave colorata]]***
Agave deserti 2.jpg|***[[Agave deserti]]***
Agave desmettiana 2.jpg|***[[Agave desmettiana]]***
Agave filifera 2.jpg|***[[Agave filifera]]***
Agave flexispina 2.jpg|***[[Agave flexispina]]***
Agave funkiana.jpg|***[[Agave funkiana]]***
Agave gentryi 1.jpg| ***[[Agave gentryi]]***
Agave guiengola - JBM.jpg|***[[:Category:Agave guiengola|Agave guiengola]]***
Agave guadalajarana 1.jpg|***[[Agave guadalajarana]]***
Agaveespinho1.jpg|***[[Agave horrida]]***
Agave inaequidens ssp barrancensis.jpg|***[[Agave inaequidens]]***
Agave karwinskii 1.jpg|***[[Agave karwinskii]]***
Agave lechuguilla0.jpg|***[[Agave lechuguilla]]***
Agave macroacantha 1.jpg|***[[Agave macroacantha]]***
Agave mckelveyana 1.jpg|***[[Agave mckelveyana]]***
Agave missionum 1.jpg|***[[Agave missionum]]***
Agave murpheyi 02.jpg|***[[Agave murpheyi]]***
Agave polyacantha 2.jpg|***[[Agave obscura]]***
Agave ocahui 2.jpg|***[[Agave ocahui]]***
Agave ornithobroma 1.jpg|***[[Agave ornithobroma]]***
Agave pachycentra 1.jpg|***[[Agave pachycentra]]***
Agave pacifica 1.jpg|***[[Agave pacifica]]***
Agave palmeri.jpg|***[[Agave palmeri]]***
Agave parrasana.jpg|***[[Agave parrasana]]***
Agave parryi.jpg|***[[Agave parryi]]***
Agave parviflora 3.jpg|***[[Agave parviflora]]***
Agave polianthiflora 1.jpg|***[[Agave polianthiflora]]***
Agave.potatorum.kewgardens.london.arp.jpg|***[[Agave potatorum]]***
Agave ferox 3.jpg|***[[Agave salmiana]]***
Agave sebastiana 1.jpg|***[[Agave sebastiana]]***
Agave shawii 1.jpg|***[[Agave shawii]]***
Agave shrevei ssp shrevei 1.jpg|***[[Agave shrevei]]***
Plantsisal.jpg|***[[Agave sisalana]]***
Agave falcata espadina 2.jpg|***[[Agave striata]]***
Agave stricta.jpg|***[[Agave stricta]]***
Agave tequilana 2.jpg|***[[Agave tequilana]]***
Agave toumeyana var bella 1.jpg|***[[Agave toumeyana]]***
Agave utahensis 16.jpg|***[[Agave utahensis]]***
Agave vilmoriniana 1.jpg|***[[Agave vilmoriniana]]***
Agave wercklei 1.jpg|***[[Agave wercklei]]***
Agave victoriae reginae.jpg|***[[Agave victoriae-reginae]]***
Agave wocomahi 1.jpg|***[[Agave wocomahi]]***
Agave xylonacantha 1.jpg|***[[Agave xylonacantha]]***
Agave arizonica 2.jpg|***[[Agave ×arizonica]]***


### Հիբրիդներ
*  [=  × ?]
*  [=  × ]

## Աճը տնային պայմաններում
Լուսավորությունը պետք է լինի պայծառ և արևոտ։ Հողը պետք է կազմված լինի հավասար քանակությամբ տորֆից, հումուսից, ավազից։ Ամռանը խորհուրդ է տրվում հանել դուրս, աշնանը և ձմռանը պահել չոր վայրում 8-12&nbsp;°C ջերմաստիճանում։ Ամռանը ջրել հաճախակի, իսկ ձմռանը քիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սեյնակային բույսեր - Ագավա

Կատեգորիա:Շքանարգիզազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Սենյակային բույսեր