Ալբանական ուղղագրության կոնգրես

**Ալբանական ուղղագրության կոնգրես**, (, լեզվաբանական միջոցառում, որը տեղի է ունեցել 1972 թվականին Ալբանիայի մայրաքաղաք Տիրանայում։ Այն առաջին անգամ սահմանել է ալբաներենի միասնական ուղղագրական կանոնները, որոնք կիրառվում են մինչ օրս։

## Պատմություն
Ալբաներենի միասնական ուղղագրական կանոնների ստեղծման ջանքերը սկսվել են 1916 թվականին Շկոդերի Գրական հանձնաժողովի գործունեությամբ, որը նպատակ ուներ հիմնականում ստեղծել գրական չափանիշ և հաստատել ապագա ուղղագրական կանոնների «հնարավորինս հնչյունական» մոտեցումը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ալբանիայի և ալբանացիներով բնակեցված հարակից շրջանների միջև եղած տարբերություններն ու տարաձայնությունները տեսանելի էին դառնում։ Պրիշտինայի համալսարանի հիմնադրմամբ և Հարավսլավիայում ալբանական գրականության տարածմամբ ուղղագրական կանոնների միավորումը վճռորոշ դարձավ։ Ստանդարտացման ուղղությամբ լուրջ փորձեր արվեցին 60-ական թվականներին՝ սկսած «*Alvanisht e drejtshkrimit të shqipes*» (ալբաներենի ուղղագրության կանոններ) հրապարակումից՝ Տիրանայի համալսարանի և Անդրոկլի Կոստալարիի գլխավորած Լեզվաբանության և գրականության ինստիտուտի համատեղ նախագծի միջոցով։

1968 թվականին Պրիշտինայում տեղի ունեցավ գիտաժողով՝ Պրիշտինայի լեզվաբանական կոնֆերանսը (*Konsulta gjuhësore e Prishtinës*), որտեղ մինչ այսօր Ալբանիայում օգտագործվող գրական չափանիշը, որը հիմնված էր տոսկի ալբանական բարբառի վրա, ընդունվեց Հարավսլավիայի ալբանացիների կողմից՝ ղեգերի բարբառի հաշվին։

Կոնգրեսը կարևոր իրադարձություն էր ալբանական լեզվի պատմության մեջ։ Ալբանական լեզվի ինքնության համար վճռորոշ նշանակություն ունեցավ ուղղագրության միավորումը։ Մեծ հաջողություն համարվեց Հարավսլավիայում հիմնված գրականության և մամուլի ընդգրկումը Տիրանայի լեզվական իշխանությունների հովանու ներքո՝ այդպիսով նպաստելով ալբանական միասնական ինքնության ամրապնդմանը։

## Մասնակիցներ
Նոր ուղղագրական չափորոշիչների որոշման տակ ստորագրել են համագումարի հետևյալ նշանավոր մասնակիցները․
*Թոմա Դելիանա, Ալբանիայի Կրթության և մշակույթի նախարար
*Անդրոկլի Կոստալարի, Ալբանիայի լեզվաբանության և գրականության ինստիտուտի տնօերն
*Մահիր Դոմի, լեզվաբան և մանկավարժ, Լեզվաբանության և գրականության ինստիտուտի քերականության և բարբառագիտության բաժինների վարիչ։
*Էքրեմ Քաբեջ, լեզվաբան և ալբանագետ
*Իդրիզ Աջետի, Պրիշտինայի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի դեկան։
*Դիմիտեր Շուտերիքի, Ալբանիայի գրողների և նկարիչների լիգայի նախագահ.
*Ալեքս Բուդա, պատմաբան
*Ռեքհեփ Քոսջա, Պրիշտինայի ալբանագիտության ինստիտուտի տնօրեն
*Շաբան Դեմիրաջ, Shaban Demiraj, կազմակերպչական հանձնաժողովի անդամ, Տիրանայի համալսարանի լեզվաբանության ամբիոնի տնօրեն։
*Ալի Աբդիհոքա, գրող և *Naim Frashëri* հրատարակչության տնօրեն
*Ջուզեպպե ՖերարիGiuseppe Ferrari, աստվածաբան և իտալա-ալբանական կաթոլիկ եկեղեցու քահանա, ալբաներեն լեզվի մանկավարժ Բարիի համալսարանում։
*Բեդրի Դեդջա, Ալբանիայի կրթության և մշակույթի փոխնախարար.
*Դրիտերո Ագոլլի, գրող
*Դիմիտեր Սամարա, Ալբանիայի լեզվաբանության և գրականության ինստիտուտի լեզվաբան։
*Ֆաթմիր Գջաթա, գրող
*Իսա Բաջինքա, Պրիշտինայի փիլիսոփայության ֆակուլտետի ալբաներենի մանկավարժ։
*Իսմայիլ Կադարե, գրող
*Ջակով Խոխա, գրող
*Ջորգո Բուլո, Ալբանիայի լեզվաբանության և գրականության ինստիտուտի ալբանական գրականության պատմաբան։
*Կոչո Բիհիկու, Ալբանիայի լեզվաբանության և գրականության ինստիտուտի փոխտնօրեն.
*Լասգուշ Փորադեցի, բանաստեղծ
*Լիազար Սիլիքի, բանաստեղծ
*Օսման Միդերիզի լեզվաբան և վաստակավոր մանկավարժ
*Պետրո Յանուրա, Սկոպյեի համալսարանի ալբաներեն լեզվի ամբիոնի տնօրեն, *Flaka e vëllazërimit* թերթի նախկին գլխավոր խմբագիր և Սկոպյեի *Jehona* թերթի գլխավոր խմբագիր։
*Ստերժո Սպասսե, գրող
*Շևքեթ մուսարաջ, գրող
*Ղևաթ Լիոշի, Ալբանիայի լեզվաբանության և գրականության ինստիտուտի լեզվաբան։
*Զիհնի Սաքո, Ալբանիայի բանահյուսության ինստիտուտի տնօրեն։
*Բեսիմ Բոքշի Կոսովոյի Գյակովայի բարձրագույն մանկավարժական ինստիտուտի տնօրեն։

## Արտաքին հղումներ
*Jubilee conference marking 50th anniversary of Albanian Orthography Congress
*51 years since the Congress for the Standardization of the Albanian Language
*Prime Minister Kurti: The Spelling Congress of 1972 had linguistic and political significance

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբաներեն
Կատեգորիա:Ալբանիա