Այյամ ալ-Արաբ

**Այյամ ալ-Արաբ**, () արաբական գրականության մեջ լեգենդար պատմությունների ժանր՝ նախաիսլամական Արաբիայում պատերազմների մասին։ Ժանրը ներկայացնում է արաբական ամենահին պատմությունները, որոնք մեզ են հասել։

«Այյամ ալ-Արաբի» (Մարտական ​​օրեր) մի քանի ճակատամարտեր խոշոր էին, բայց մեծ մասը՝ փոքր բախումներ: Բախումները կարող էին վերաճել խոշոր ճակատամարտերի, քանի որ անհատների միջև հակամարտությունները կամ մանր վեճերը կարող էին աճել՝ ընդգրկելով հակամարտող կողմերում գտնվող ամբողջ ցեղեր։

Պատմությունները սովորաբար պատմում են Արաբիայի ցեղերի միջև ասպատակությունների և ճակատամարտերի մասին, և ներկայանում են որպես իրատեսական պատմություններ, չնայած դրանց փոխանցումն ու ձևավորումը ազդվել են սոցիալական և գիտական ​​​​մտահոգություններից։ Տեքստերը հիմնականում արձակ են, ընդհատված նախաիսլամական պոեզիայի մեջբերումներով (պրոզիմետրիկ), որտեղ բանաստեղծությունը վերագրվում է պատմության գլխավոր հերոսին կամ փոխանցողին կամ կազմողին, որը այն ավելի ուշ է ավելացրել։ Այս ճակատամարտերի գլխավոր հերոսների բանաստեղծություններից մեջբերումները դեր են խաղացել պատմությունը հավաստի և հավաստի ներկայացնելու գործում։

## Փոխանցում և կատարում
Բեդվինների և կիսաբեդվինների համայնքների շրջանում ստեղծագործությունները փոխանցվել են որպես բանավոր ցեղային պատմության ձևեր, համեմատելի այլ ցեղային բանավոր պատմագրական ավանդույթների հետ։ Փոխանցման այս եղանակը պատմությունները դարձրել է պլաստիկ և ճկուն՝ թույլ տալով դրանք վերաձևավորվել ներկայիս սոցիալական սպասումներին և կատարողի ու հանդիսատեսի միջև փոխազդեցությանը համապատասխան։ Ժանրը բնութագրվում է բռնության, տղամարդկության և մարտական ​​արժեքների վրա ուժեղ շեշտադրմամբ, որոնք գիտնականները մեկնաբանել են որպես բեդվինների կամ կիսաբեդվինների միջավայրի, գոնե մասամբ, իսկական արտահայտությունների արտացոլում։

Ներկայացումը սովորաբար տեղի է ունեցել մասնավոր հավաքույթներում, և փոխանցումը մասնագետների տիրույթն էր։ Հաճախ տարբերակում է դրվում ռավիի (փոխանցողի կամ կատարողի) և գիտնականի միջև, որը համակարգել, համատեքստավորել և, ի վերջո, նյութը հանձնել է գրելու։

## Ֆորմալ բնութագրեր
Այամի բնութագրական առանձնահատկություններից են տոհմաբանական պատմության վրա ուժեղ կենտրոնացումը, հերոսների ինտեգրումը ցեղային և ազգակցական ցանցերում, ինչպես նաև աշխարհագրության և տեղագրության նկատմամբ մանրամասն ուշադրությունը, զուգահեռելով նախաիսլամական պոեզիայում հանդիպող մտահոգություններին։ Ժամանակագրությունը ընդհանուր առմամբ թույլ է. պատմությունները չունեն բացարձակ թվագրում և առաջարկում են միայն սահմանափակ հարաբերական ժամանակագրություն։ Փոխարենը, պոեզիան գործում է որպես համատեքստավորման և իսկության հիմնական միջոց։

## Կոմպիլյացիա և կանոնականացում
Չնայած ստեղծագործությունները ավելի վաղ շրջանառվել են որպես ցրված բանավոր և գրավոր նյութեր, ժանրի ձևավորումը որպես առանձին տեքստային կորպուս հիմնականում վերագրվում է բասրանցի քերականագետ և բառարանագիր Աբու Ուբայդա Մաամար իբն ալ-Մութհաննային (110–209/728–824); Աբու Ամր իբն ալ-Ալայի աշակերտ Աբու Ուբայդան կիրառել է քերականական դպրոցներում մշակված բանասիրական մեթոդներ՝ կայազորային քաղաքներում շրջանառվող այամի նյութը հավաքելու, դասակարգելու և համակարգելու համար։

Նրան են վերագրում այյամի վերաբերյալ երկու մենագրությունների ստեղծումը: Առաջինը ավելի կարճ աշխատություն էր, որը բաղկացած էր 75 կամ 150 օրից, իսկ երկրորդը՝ շատ ավելի մեծ ժողովածու՝ «Մակաթիլ ալ-ֆուրսան» վերնագրով, որը, ըստ որոշ տեղեկությունների, պարունակում էր 1200 կամ 1600 օր: Դրանցից ոչ մեկը չի պահպանվել։ Այնուամենայնիվ, այս աշխատությունները հիմք հանդիսացան հետագա աղբյուրներում պահպանված գրեթե բոլոր այյամի ավանդույթների համար: Այս գործընթացի միջոցով Աբու Ուբեյդան ստեղծեց կանոնիկական ժողովածու, որը կարող էր փոխանցվել և դասավանդվել որպես գիտելիքների ամբողջական մարմին, և նրա աշխատանքը ծառայեց որպես ժանրի փոխանցման հիմնական խոչընդոտ։

Աբու Ուբեյդայից հետո ժանրը տարածվեց, մի քանի ազդեցիկ հեղինակներ նպաստեցին դրա հետագա փոխանցմանը և հարմարեցմանը։ Որոշ վաղ հեղինակներ, ինչպիսիք են Իբն ալ-Կալբին և նրա հայրը, ընդունեցին այյամի նկատմամբ ավելի հստակ պատմական մոտեցում։ Ալ-Մայդանին իր «Մաջմա ալ-ամթհալ» աշխատության 29-րդ գլխում թվարկում է 132 նախաիսլամական մարտական ​​օրեր: Նրա յուրաքանչյուր ճակատամարտի մասին պատմությունները կարճ են, բայց օգտակար՝ յուրաքանչյուրը արագ ըմբռնելու համար։

## Տեղը իսլամական պատմագրության մեջ
Այամը սահմանափակ դեր է խաղացել վաղ համընդհանուր պատմություններում, որտեղ դրանք ընտրողաբար ներառվել կամ վերաձևավորվել են։ Ահլ ալ-հադիսի մեթոդաբանական սկզբունքներից ազդված հեղինակները հաճախ ընդհանրապես բացառել են այս ժանրը: Այս միտումը դրսևորվում է ալ-Թաբարիի կողմից, որը այամը հիշատակում է միայն մեկ անգամ՝ կապված Զու Կարի ճակատամարտի հետ։

Ալ-Թաբարիից հետո այամը մեծ մասամբ անհետացել է հիմնական պատմագրական գրվածքներից՝ վերստին հայտնվելով միայն տասներեքերորդ դարում՝ այնպիսի հեղինակների հետ, ինչպիսին է Իբն ալ-Ասիրը։

## Տես նաև
* Խաբար
* Կասիդա
* Հազար ու մի գիշեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

## Գրականություն
* 
* Egbert, Meyer (1970). *Der historische Gehalt der Aiyām al-'Arab*. Wiesbaden: O. Harrassowitz.
* 

Կատեգորիա:Արաբական գրականություն
Կատեգորիա:Նախաիսլամական Արաբիա