open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ագրոկենսահամակեցություն

250px|մինի|աջից|Արագածոտնի դաշտավայրերը
**Ագրոկենսահամակեցություն**, մշակաբույսերի ցանքերով և տնկիներով զբաղեցված գյուղատնտեսական նշանակության հողերում առկա օրգանիզմների ամբողջությունը։

Ագրոկենսահամակեցության մեջ օրգանիզմների համախումբը բնութագրվում է տարբեր փոխհարաբերություններով, այդ թվում՝ սննդառության շղթաներ առաջացնող սննդառության կապերով։ Ագրոկենսահամակեցությունը միշտ երկրորդական է, քանի որ ստեղծվում է բնական համակեցության տեղում՝ մարդու գործունեության հետևանքով։ Ի տարբերություն բնական կենսահամակեցությունների, որտեղ բազմատեսակ բուսածածկույթը ձևավորվել է պատմականորեն, ագրոկենսահամակեցությունում (դաշտեր, այգիներ, տնկատափեր) բուսածածկույթը ստեղծում է մարդը և սովորաբար ընդգրկում է մշակաբույսի 1 տեսակ, որին ուղեկցում են մոլախոտերը։ Օրգանիզմների համախումբը (բացի մշակաբույսերից) ագրոկենսահամակեցությունում ձևավորվում է գոյության պայքարի և բնական ընտրության արդյունքում։ Մարդը բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում մշակվող տեսակի համար և դրանով իսկ ճնշում մյուս տեսակներին, այսինքն՝ ագրոկենսահամակեցությունում մարդու կարգավորիչ գործունեությունը մյուս տեսակների համար դառնում է բնական ընտրության լրացուցիչ կոշտ գործոն։ Բուսակեր կենդանիների այն տեսակները, որոնք չեն կարողանում սնվել մշակաբույսերով և չեն հարմարվում դրանց մշակման պայմաններին, ոչնչանում են, իսկ մյուսները, գտնվելով բարենպաստ պայմաններում, բազմանում են և կարող են վնասել մշակաբույսերին։ Երբեմն մարդու ստեղծած պայմանները կարող են բարենպաստ լինել վնասատուների որոշ տեսակների համար, ինչը կարող է հանգեցնել դրանց զանգվածային բազմացման։ Ագրոկենսահամակեցությունում բուսածածկույթը փոփոխվում է մարդու կամքով, այսինքն՝ ագրոկենսահամակեցությունը կարգավորվող համակարգ է և ոչ թե ինքնագարգացող, ինչպես բնական կենսահամակեցությունը։ Ագրոկենսահամակեցության առանձին տեսակների կայունությունը կախված է գյուղատնտեսական հողերի ռեժիմի փոփոխության բնույթից և հաճախականությունից։ Ագրոկենսահամակեցությունում ավելի կայուն են հողում բնակվող օրգանիզմները։

## Վնասատուներ
[մինի|[Կոլորադյան բզեզ]]
Ագրոկենսահամակեցությունում տարբերում են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վնասատուների 2 խումբ՝ մշակաբույսերի տարբեր և 1 կամ մի քանի տեսակներով սնվողներ։ Առաջինները հեշտ են հարմարվում ագրոկենսահամակեցության ռեժիմին, իսկ երկրորդներից ագրոկենսահամակեցությունում գոյատևում են միայն տարաբնակեցման մեծ ունակություն, բարձր արգասաբերություն և զարգացման փոքր պարբերաշրջան ունեցողները։ Բնական կենսահամակեցություններից անցումն ագրոկենսահամակեցություններին կատարվում է աստիճանաբար՝ մարդու ակտիվ տնտեսական գործունեության հետևանքով, օրինակ՝ մարգագետին → արոտավայր → խոտհարք → ցանովի խուոԵր → բազմամյա խոտաբույսեր → միամյա չքաղհանված մշակաբույսեր → քաղհանված մշակաբույսեր սխեմայով։

Շրջակա միջավայրի պահպանության համար կարևոր է գյուղատնտեսական լանդշաֆտների ճիշտ կազմակերպումը, որով ապահովվում է բույսերի կողմից ածխաթթու գազի առավելագույն կլանումը և մեծացվում ագրոկենսահամակեցության առաջնային արդյունավետությունը, այսինքն՝ ավելացվում է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքը։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Մետր (երաժշտական)

**Մետր**, երաժշտության ռիթմի կազմակերպման համակարգը։ Գոյանում է ժամանակի շեշտված («ուժեղ») և անշեշտ («թույլ») մասերի ցիկլային հավասարաչափ պուլսացիայից, որը տևողությունների միասնական չափման և դրանց բազմազան հարաբերություններն իրականացնելու հիմք է դառնում։ Ամեն մի ցիկլը կազմում է մեկ տակտ։ Լինում են պարզ (երկմաս և եռամաս), բարդ (միանման պարզ բաղկացուցիչներից կազմված), խառը (տարբեր բաղկացուցիչներից կազմված), պարբերաբար և ոչ պարբերաբար հաջորդափոխվող ու անկանոն մետրեր կամ տակտեր (տես նաև Չափ)։ Մետր հաս¬
կացությունը ծագել է անտիկ արվեստում։ Սկզբնական դերն է եղել՝ բանաստեղծությունն ու մեղեդին իրենց միասնության մեջ ենթարկել ժամանակային համամասնականության գեղագիտական սկզբունքին։ Որոշիչը եղել է խոսքի մետրը (երկար և կարճ ձայնավորներով շեշտված և անշեշտ վանկեր)։ Չափանմուշը, որին բազմապատիկ են եղել վանկային բոլոր տևողությունները, կոչվել է պրոտոս քրոնոս (թարգմ. — առաջնային, հիմնական ժամանակ)։ Մետրը երաժշտության արտահայտչամիջոց է և, որպես այդպիսին, գործում է ռիթմի հետ համատեղ, նրան ենթարկված վիճակում։ Մետրն ունի նաև այս
կամ այն սեփական արտահայտչականությունը, օրինակ, երաժշտական երկի հնչյունները միմյանց հարաբերակցվում են նաև յուրատեսակ մետրական ֆունկցիայով (տակտային ուժեղ մասերում առանձնահատուկ ընդգծվում են և այլն), երկմաս մետրը ընդհանուր առմամբ առաջ է բերում առավել պարզ, բնական (կենսական երևույթներում շատ նմանակներ ունեցող) շարժման զգացողություն, եռամաս մետրը «սահուն», «հոսուն» է՝ ավելի «պարային», 
քան թե «երթային», խառը մետրերը, ինչպես և տարբեր մետրերի միաժամանակյա զուգորդումը (այսպես կոչվող բազմամետրը), ստեղծում են լրացուցիչ դինամիկա ևն։ Որոշ պարատեսակների հատուկ է որոշակի մետր, այդպիսի դեպքում մետր, բնորոշ ռիթմական բանաձևերի հետ համատեղ, հանդես է գալիս նաև որպես ժանրային տարր։ Խառը, հաջորդափոխվող և անկանոն մետրերը առավել տարածված են արևելյան ժողովուրդների երաժշտության մեջ։ Հայ ժող․ երգերում և պարերում հանդիպում են տարբեր ներքին կառուցվածք ունեցող հնգամաս (2+3, 3 + 2), յոթնամաս (2+2+3, 2+3 + 2, 3 + 2+2), ութնամաս (3 + 3+2 և այլն), իննամաս, տասնամաս և այլ, բազմազան խառը մետրեր, որոնք այդ երաժշտության գրավիչ առանձնահատկություններից են։ 

Կատեգորիա:Երաժշտական նոտագրման եղանակներ
Մետրոնոմ

250px|մինի|Մետրոնոմ
**Մետրոնոմ** ( հուն. չափ և կանոն բառերից), չափահար, երաժշտության կատարման արագությունը ճշգրիտ որոշելու և վերարտադրելու գործիք։ Բաղկացած է ճոճանակից և մեկ րոպեում նրա տատանումների քանակը ցույց տվող սանդղակից։ ճոճանակի տատանման տարբեր հաճախականությունները ընդունվում են որպես երաժշտական ստեղծագործության մետրական որեէ միավորի բացարձակ տևողություն։ Կիրառվում է XVII դ․ վերջից։ Տարածված է ավստրիացի Յոհան Մելցելի կատարելագործած մետրոնոմը (1816 թ), որով Բեթհովենը իր երկ 106 Սի-բեմոլ մաժոր սոնատում և Իններորդ սիմֆոնիայում առաջինն է նշել կատարման արագությունը։ Ներկայումս կան տարբեր կոնստրուկցիաների (մասնավորապես՝ գրպանի ժամացույցի ձևի և էլեկտրական) մետրոնոմներ։ Բեմական և ֆիլմային տեսարանների երաժշտության ճշգրիտ զուգորդման համար գործածվում է Կ․ Բլյումի երաժշտական խրոնոմետրը (1926 թ)։ 

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Ճոճանակներ
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կոլցով (այլ կիրառումներ)

**Կոլցով**, ռուսական ազգանուն։

* Ալեքսեյ Կոլցով, ռուս բանաստեղծ (1809—1842)։
* Միխայիլ Կոլցով, ռուս խորհրդային գրող, ժուռնալիստ, հասարակական գործիչ (1898—1942)։
Ֆրանսուա Անդրե Ֆիլիդոր

**Ֆրանսուա Անդրե Ֆիլիդոր ** (իսկական ազգանունը՝ Դանիկան-Ֆիլիդոր, ; ), ֆրանսիացի կոմպոզիտոր, ֆրանսիական կոմիկական օպերայի ստեղծողներից, շախմատիստ, շախմատային տեսաբան, իր ժամանակի աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստը։

Իր օպերաներում օգտագործել է արհեստավորների, գյուղացիների, զինվորների կյանքից սյուժեներ․ «Կոշկակար Բլեզը» (1759), «Կախարդ զինվորը» (1760), «Դարբինը» (1761), «Այգեպանը և նրա տերը» (1761) են։ Գրել է նաև սերիա-օպերաներ, գործիքային պիեսներ, եկեղեցեկան երաժշտություն։

XVIII դ․ Եվրոպայի ուժեղագույն շախմատիստն էր։ Նրա «Շախմատային խաղի վերլուծություն» աշխատությունը (1749) հիմք է դրել շախմատի տեսության ուսումնասիրմանը։ Ֆիլիդորի եղբայրը՝ կոմպոզիտոր և ֆլեյտահար Անն Ֆիլիդորը (1681-1728), Ֆրանսիայում առաջին հրապարակային համերգների՝ «Հոգևոր համերգների» հիմնադիրն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ля Лоранси Л․ де, Французская комическая опера XVIII в․, пер․ с франц․, М․, 1937
* Шахматы։ энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.։ Советская энциклопедия, 1990. — С. 428—429. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3
* Нейштадт Яков Исаевич. Некоронованные чемпионы. — Москва։ Физкультура и спорт, 1975. — 303 стр.

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Յուլիուս Մեյեր

**Յուլիուս Լոտար Մեյեր** (գերմաներեն՝ , ), գերմանացի քիմիկոս։

Տյուբինգենի համալսարանի պրոֆեսոր (1876), Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ (1890)։ Առանց տեսական ընդհանրացումների Մեյերը 1864 թվականին տվել է 27 քիմիական տարրերի աղյուսակ, որում տարրերը տեղաբաշխված էին ըստ ատոմական կշռի աճի և խմբավորված ըստ արժեքականության։ 1870 թվականին կազմել է քիմիական տարրերի համակարգման ընդհանուր աղյուսակ, որն, ըստ հեղինակի, «էապես նմանվում է Մենդելեևի (1869) պարբերական համակարգին»։ Կառուցել է տարրերի ատոմական ծավալների կորերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կոխ (այլ կիրառումներ)

**Կոխ**, կարող է վերաբերել

* Հայնրիխ Գոտֆրիդ Կոխ, գերմանացի դերասան, թատերական գործիչ (1703-1775)։
* Ռոբերտ Կոխ, գերմանացի մանրէաբան, բակտերիաբանության և համաճարակաբանության հիմնադիրը (1843-1910)։
* Կոխ, հայկական ազգային ըմբշամարտի տեսակ։ Մարզիկները մրցությանը մասնակցում են մարզաչուխաներով։
Կողակ (այլ կիրառումներ)

**Կողակ**, կարող է վերաբերել

* Կողակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։
* Կողակ, ծածանազգիների ընտանիքի ոսկրային ձուկ։
Մետրոպոլիտ

**Մետրոպոլիտ**, միտրոպոլիտ (հուն․— մայրաքաղաքացի), հոգևոր բարձր պաշտոնյա քրիստոնեական եկեղեցիներում։ Սկզբնապես եղել է տվյալ նահանգի գլխավոր քաղաքի (մետրոպոլիայի, որից և անվանումը) եպիսկոպոսը Հռոմեական կայսրությունում։ Մետրոպոլիտի իրավասության շրջանակները վերջնականապես որոշվել են Նիկիայի 1-ին տիեզերաժողովում (325 թ), ապա Անտիոքի եկեղեցաժողովում (341 թ)։ Մետրոպոլիտները իրավունք ունեին գումարել նահանգի եկեղեցական ժողովները, հսկել իրենց հոգևոր իշխանությանը ենթակա գավառների եկեղեցական գործերը։ Մետրոպոլիտներին ընտրում էին եպիսկոպոսները։ Արևմտյան Եվրոպայում 5-րդ դարից հետո մետրոպոլիտների իրավասության շրջանակները նեղացել են, հետզհետե նրանք հավասարվել են եպիսկոպոսներին (բացառությամբ Անգլիայի, ուր ցարդ պահպանվել է մետրոպոլիտի հոգևոր իրավազորությունը)։ 11-րդ դարից մետրոպոլիտները զրկվել են նույնիսկ գավառներում եկեղեցական ժողովներ հրավիրելու իրավունքից։ XIX դարի կաթոլիկ եկեղեցիներում Մետրոպոլի պաշտոնը անվանական էր, հիշվում էր սոսկ որպես տիտղոս։ Բողոքական եկեղեցիներում Մետրոպոլիտների իրավունքները որոշ չափով պահպանվեցին։ Ռուսաստանը մինչև 1589 թվականը (պատրիարքության հաստատվելը) դիտվել է որպես մեկ մետրոպոլիտություն՝ մետրոպոլիտի գլխավորությամբ, որը մինչև 13-րդ դարը նստում էր Կիևում, ապա՝ Վլադիմիրում, իսկ 14-րդ դարից՝ Մոսկվայում։ Հայաստանյայց եկեղեցում, ըստ Հովհաննես Դրասխանակերտցի պատմիչի, Մետրոպոլիտ պաշտոնը եղել է տակավին 4-րդ դարից և պահպանվել նաև հետագայում (13-րդ դարի Սյունյաց մետրոպոլիտ էր պատմագիր Ստեփանոս Օրբելյանը և այլն)։ Հայ եկեղեցական նվիրապետության մեջ մետրոպոլիտը դասվել է ընդհանրական և տեղական կաթողիկոսներից հետո։ Երբեմն էջմիածնի Մայր աթոռը մետրոպոլիտի տիտղոսը շնորհել է եպիսկոպոսներին, սոսկ որպես պատիվ։ 

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կուրտ Մետցիգ

**Կուրտ Մետցիգ** (Maetzig, ), գերմանացի կինոռեժիսոր։ Գերմանիայի արվեստի ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
1935 թվականին ավարտել է Բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը։ 1933 թվականից աշխատել է կինոյում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ընդունվել է Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ ԳԴՀ կինոարդյունաբերության կազմակերպիչներից է, 1946 թվականից եղել է «ԴԵՖԱ» կինոստուդիայի գեղարվեստական ղեկավարը։

Մետցիգի կինոնկարներն աչքի են ընկնում հակաֆաշիստական ուղղվածությամբ։ Լավագույն ֆիլմերից են՝ «Ամուսնություն ստվերում» (1947), «Աստվածների խորհուրդը» (1950), «Էռնեստ Թելմանն իր դասակարգի որդին է» (1954), «Էռնեստ Թելմանն իր դասակարգի առաջնորդն է» (1955) և այլն։ 1954 թվականին Բաբելսբերգում կազմակերպել է Գերմանական բարձրագույն կինոդպրոցը (այժմ՝ Կինոյի և հեռուստատեսության գերմանական բարձրագույն դպրոց)։ 1955 թվականից պրոֆեսոր։ Արժանացել է ԳԴՀ Ազգային մրցանակների (1949, 1950, 1954, 1959)։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Գերմանացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կոմարով (այլ կիրառումներ)

**Կոմարով**, ռուսական ազգանուն, նաև գյուղերի անվանումներ Ուկրաինայում։

* Վլադիմիր Կոմարով, ԽՍՀՄ տիեզերագնաց-օդաչու, ինժեներ-գնդապետ, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1927-1967)։ 
* Վլադիմիր Կոմարով, խորհրդային բուսաբան, աշխարհագրագետ, ԽՍՀՄ ակադեմիկոս։
* Կոմարով - գյուղ, Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կելմենցիի շրջանում
* Կոմարով - գյուղ, Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանում
* Կոմարով - գյուղ, Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Տուրիի շրջանում
* Կոմարով - գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մարտինովսկի շրջանում
* Կոմարով - գետ Ռուսաստանում, Յորսայի վտակը
Կոմունիստ (այլ կիրառումներ)

**Կոմունիստ**, կարող է վերաբերել,

* Կոմունիստ, ՌԽՖՍՀ ազգությունների գործերի ժողովրդական «Կոմունիստ» (Բաքու) թերթի գլխագիրը
* Կոմունիստ, տեսական-քաղաքական հանդես։
* Կոմունիստ, հանրապետական թերթ։
* Կոմունիստ, օրաթերթ։
Կոյլավ (այլ կիրառումներ)

**Կոյլավ**, կարող է վերաբերել,

* Կոյլավ, Կոյլավյան, ռումինահայ ազնվական գերդաստան XVII-XX դարերում։
* Գրիգոր Կոյլավ, հայազգի ռումինական հասարակական-քաղաքական գործիչ, հայագետ, իրավաբան, արվեստագետ (1850-1920)։
Արամ Թորոսյան

**Արամ Թորոսյան** (), հայ ճարտարապետ, գրականագետ։

## Կենսագրություն
Արամ Թորոսյանը ծնվել է 1884 թվականին Վանում։ 1895 թվականից ապրել Է ԱՄՆ-ում։

1908 թվականին ավարտել է Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը, 1919 թվականին՝ Հարվարդի համալսարանը։ Դասախոսել Է Կալիֆոռնիայի համալսարանում (Բերկլիի մասնաճյուղ), 1922 թվականից՝ ճարտարապետության պրոֆեսոր։

Թորոսյանի ջանքերով Կալիֆոռնիայի համալսարանում հաստատվել է «Հայկական դպրոց» հիմնադրամը, որը նրա մահից հետո վերանվանվել Է «Արամ Թորոսյան հիմնադրամ»։ Գործավոր Վանցի ծածկանունով աշխատակցել է հայ մամուլին։ Խմբագրել Է «Արմինիըն հերալդ»-ը (անգլերեն), օժանդակել Ալիս Բլեքուելին՝ թարգմանելու հայ գրողների երկերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Արշավիր Թորոսյան

**Արշավիր Անդրանիկի Թորոսյան** (), հայ բուսաբույժ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1997)։

## Կենսագրություն
* 1956 թվականին ավարտել Է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը:
* 1960-1996 թվականներին՝ Դիլիջանի քաղաքային հիվանդանոցի ներքին հիվանդությունների բաժանմունքի վարիչ, միաժամանակ՝ բժշկական ուսումնարանի տնօրեն։
* 1997 թվականից աշխատել է ԵՊԲՀ կլինիկական դեղաբանության, դեղագիտության և բուսաբանության ամբիոնում, միաժամանակ՝ Երևանի Հայբուսակ ինստիտուտի ներքին հիվանդությունների ամբիոնի վարիչ։

## Ստեղծագործություններ և ճանաչում
Աշխատանքները վերաբերում են ներքին հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման հարցերին։ Զբաղվել Է բուսաբուժությամբ, հավաքել, փորձարարական և կլինիկական հետազոտման է ենթարկել բազմաթիվ դեղաբույսեր։

## Երկեր
* Հայաստանի դեղաբույսերը, Ե., 1983։
* Միզաքարային հիվանդություն, Ե., 1997։
* Հիպերտոնիկ հիվանդություն, Ե., 1997։
* Քրոնիկական գաստրիտներ&nbsp;-&nbsp;խոցային հիվանդություն, Ե., 2001։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բուսաբույծներ
Կատեգորիա:1932 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մեծ Պամաճ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:2003 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 2 մահեր
Կատեգորիա:Դիլիջան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կոնյակ (այլ կիրառումներ)

**Կոնյակ**, կարող է վերաբերել,

* Կոնյակ, թունդ ալկոհոլային խմիչք, որն արտադրվում է խաղողի որոշ տեսակներից թորման և հնեցման հատուկ տեխնոլոգիայով։
* Կոնյակ, քաղաք Ֆրանսիայի արևմուտքում, Շարանտա դեպարտամենտում։
Մեղրաքամիչ մեքենա

220px|մինի|Արդյունաբերական մեղրաքամիչ
**Մեղրաքամիչ մեքենա**, կենտրոնախույս ուժի ազդեցությամբ մեղրահացից մեղրը քամող մեքենա։

Ստեղծվել է 1865 թվականին, չեխ մեղվաբույծ-կոնստրուկտոր Ֆրանց Հրուշկայի կողմից (մինչ այդ մեղրը քամել են մամլիչներով)։

Կազմված են արտաքին կաթսայից, ներքին թմբուկից (ռոտորից), որտեղ տեղավորում են մեղրով լցված մեղրահացերը (շրջանակները) և հաղորդակից (շարժակ)։ Ռոտորի պտտման ժամանակ, կենտրոնախույս ուժի ազդեցությամբ, մեղրը ցայտում և թմբուկի պատերով ծորում է մինչև կաթսայի հատակը, որտեղից ծորակով հոսում է դուրս։ Տարբերում են լարային (շրջանակները տեղադրում են լարի երկարությամբ), շառավղային (շրջանակները դասավորում են շառավիղներով) և խառը (կոմբինացված) մեղրաքամիչ մեքենաներ։

Կատեգորիա:Մեղվաբուծություն
Կոնովալով (այլ կիրառումներ)

**Կոնովալով**, կարող է վերաբերել,

* Դմիտրի Կոնովալով, խորհրդային քիմիկոս (1856-1929)։
* Միխայիլ Կոնովալով, ռուս քիմիկոս-օրգանիկ (1858-1906)։
Կոնչալովսկի (այլ կիրառումներ)

**Կոնչալովսկի**, կարող է վերաբերել,

* Մաքսիմ Կոնչալովսկի, խորհրդային թերապևտ, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1875-1942)։
* Պյոտր Կոնչալովսկի, 20-րդ դարի ռուս գեղանկարիչ (1876-1956)։
Ֆիլիպ

**Ֆիլիպ** ( «սիրում եմ» +  «ձի», բառացի՝ «ձիեր սիրող»), հունական ծագմամբ տղամարդու անուն։

Անվան հայերեն տարբերակներն են Փիլիպպոս կամ Փիղիպպոս, անգլերենում՝ Philip, իսպաներեն՝ Felipe, իտալերեն՝ Filippе, լատիներեն՝ Philippus, գերմաներեն՝ Philipp, ֆրանսերեն՝ Philippe։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Կոնստանտինով (այլ կիրառումներ)

**Կոնստանտինով**, կարող է վերաբերել,

* Ալեքո Կոնստանտինով, բուլղար գրող (1863-1897)։
* Ֆեոդոր Կոնստանտինով, խորհրդային փիլիսոփա, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1901-1991)։
Կոպո (այլ կիրառումներ)

**Կոպո**, կարող է վերաբերել,

* Կոպո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։
* Ժակ Կոպո, ֆրանսիացի ռեժիսոր, դերասան, թատերական գործիչ, ժամանակակից ֆրանսիական ռեժիսուրայի հիմնադիրներից (1879-1949)։
Կոռելյացիա (այլ կիրառումներ)

**Կոռելյացիա**, կարող է վերաբերել,

* Կոռելյացիա, օրգանիզմի բջիջների, հյուսվածքների, օրգանների և համակարգերի ֆունկցիայի ու կառուցվածքի փոխադարձ կախվածություն։
* Կոռելյացիա, երկու պատահական մեծությունների միջև ստոխաստիկ (հավանականական) կախվածություն։
Գրիգոր Թորոսյան (նկարիչ)

**Գրիգոր (Գրիշա) Կարապետի Թորոսյան ** (), հայ նկարիչ։ Հայաստանի նկարիչների (1976 թվականից), Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների (1987 թվականից) միությունների անդամ է։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Կարապետյանը ծնվել է 1948 թվականին Երևանում։ 1964 թվականին ավարտել Է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1970 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1969-1974 թվականներին եղել է «Էկրան» հանդեսի, 1991-1994 թվականներին՝ «Երկիր», 1997 թվականից՝ «Հայոց աշխարհ» թերթերի գեղարվեստական խմբագիր, 1974-1980 թվականներին ՝ Մոսկվա կինոթատրոնի գլխավոր նկարիչ, 1980-1999 թվականներին՝ Հայֆիլմի բեմադրող-նկարիչ։ 1996 թվականից դասավանդում Է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջում։ 1998-2003 թվականներին եղել է Հայաստանի նկարիչների միության վարչության և գեղանկարչության բաժանմունքի բյուրոյի անդամ։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել Է բնանկարներ («Սևան», 1982 թվական), պատկերներ («Լուսամուտ», 1982 թվական), խորհրդանշական կոմպոզիցիաներ («Միստիկա», 1990 թվական, «Քարոնի նավակը երկրում», 1991 թվական, «Եկեղեցի», 2000 թվական), դիմանկարներ («Կոմիտաս», 1995 թվական) և գրաֆիկական շարքեր։ 
### Ֆիլմեր
Որպես բեմադրող-նկարիչ հանդես է եկել հետևյալ ֆիլմերում՝
* «Աշնան արև» (1977)
* «Թթենի» (1979)
* «Լիրիկական երթ» (1981)
* «Անուշ մայրիկը» (1983)
* «Վառած լապտեր» (1983)
* «Կապիտան Առաքել» (1986)
* «Օդապարուկի օրը» (1986)
* «Մեզանից երեքը» (1988)
* «Բումերանգ» երգիծական ժողովածուներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Մեղրատու բույսեր

[right|thumb|Մեղուն նեկտար է վերցնում [Solidago virgaurea ծաղկից]]
**Մեղրատու բույսեր**, մեղրատուներ, ծածկասերմ կամ ծաղկավոր բույսերի մեծ խումբ, որոնցից մեղուները նեկտար և ծաղկափոշի են հավաքում։

## Նեկտար
Նեկտարն արտադրվում է ծաղկի խորքում, վարսանդի և առէջքների հիմքի մոտ, իսկ երբեմն, դրանից դուրս (ցողունի, տերևի ևնի վրա) գտնվող տարբեր ձևի նեկտարանոցներում։ Առանձին տեսակի մեղրատուների մեկ ծաղկի արտադրած նեկտարի քանակը միատեսակ չէ․ օրինակ *Coryonthes* ցեղի խոլորձի մեկ ծաղիկն արտադրում է մոտ 30 գ, իսկ սովորական լորենունը՝ 0,5-7, 46 մգ նեկտար։ Մեղրը շատ քաղցր է։

### Նեկտարարտադրություն
Նեկտարարտադրությունը բույսերի ծաղկման սկզբին դանդաղ է, առէջքների փոշանոթները պատռվելու պահին հասնում է առավելագույնի և դադարում է բեղմնավորումից հետո։ Որոշ մեղրատու բույսեր բացի նեկտարից արտադրում են նաև խեժանյութեր, որոնցից մեղուներն ակնամոմ են պատրաստում։

Բույսերի նեկտարարտադրության ունակությունը ձևավորվել է էվոլյուցիայի պրոցեսում, որպես միջատներով խաչաձև փոշոտման հարմարվածություն, որը նպաստում է, հաճախ նաև որոշում մեղրատուների բարձր բերքատվությունը։ Նեկտարարտադրությունը և մեղուների կողմից նեկտարի հավաքելը համընկնում են բույսերի ծաղկման շրջանին։

ԽՍՀՄ-ում տարածված են ավելի քան 1000 մեղրատու բույսեր․, որոնցից մեղվաբուծության համար առավել արժեքավոր են 200-ը։

## Լավագույն մեղրատուներ
մինի
Լավագույն մեղրատուներից են 
*լորենին,
*դաշտային թխկին (մեկ ծաղկից ստացվում է 1000 կգ մեղր), 
*սպիտակ և դեղին ակացիաները (350-500 կգ/հա), 
*խնձորենին, 
*տանձենին,
*բալենին, 
*կեռասենին, 
*սալորենին (20-30 կգ/հա), 
*համեմը,
* իշառվույտը, 
*երեքնուկը, 
*առվույտը (100-300 կգ/հա), 
*կորնգանը (90-400 կգ/հա), 
*հնդկացորենը, 
*արևածաղիկը (30-90 կգ/հա)։

Մեղրատու են նաև բանջարաբոստանային, մերձարևադարձային գրեթե բոլոր բույսերը։ Մեղրատու բույսեր տարածված են հիմնականում մարգագետիններում և խոտհարքներում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (на укр. яз.)
* Enoch Zander։ *Handbuch der Bienenkunde: Die Bienenweide*. 4., von Bodo Schick und Armin Spürgin neu bearbeitete Auflage. Ulmer-Verlag, Stuttgart 1997, ISBN 3-8001-7418-9 (Inhaltsangabe)
* Anna Maurizio und Friedgard Schaper։ *Das Trachtpflanzenbuch*. 4. Auflage. Ehrenwirth, München 1994, ISBN 3-431-03207-9
* Günter Pritsch։ *Bienenweide: eine Anleitung zur Verbesserung der Bienenweide und Informationen über Bienenweidepflanzen*. Deutscher Landwirtschaftsverlag, Berlin 1985

## Արտաքին հղումներ
* Справочник распространённых медоносов 
* Медоносные растения и травы России
* Bienenweidepflanzenkatalog des Landes Baden-Württemberg
* Bienentracht in Dorf und Flur, Bayerische Landesanstalt für Landwirtschaft mit Trachtpflanzenkalender (PDF; 0,9&nbsp;MB )
* rundumdiebiene.de Homepage über Bienenweidepflanzen
* Die Honigmacher – Projekt Bienenweide – Online-Blühkalender und Trachtpflanzen als Steckbriefe
* Wichtigste Bienentracht-Pflanzen 

Կատեգորիա:Մեղվաբուծություն
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Ֆիլիպ II Հաբսբուրգ

**Ֆիլիպ II Հաբսբուրգ** (, ), Իսպանիայի թագավոր 1556 թվականից, Հաբսբուրգների դինաստիայից։ Կարլ V որդին։

Ֆիլիպ II գահակալությունը բնորոշվում է իսպանական բացարձակ միապետության հետագա ուժեղացմամբ։ Կաստիլիան, Վալենսիան, Կատալոնիան, Արագոնը մասամբ զրկվում են միջնադարյան ազատություններից։ Աջակցել է ինկվիզիցիային, պայքարել բողոքականության և հերետիկոսների դեմ, հալածել մորիսկներին (Ռեկոնկիստայից հետո Իսպանիայում մնացած արաբական տարր)։

Ուժեղացրել է ֆեոդալամիապետական ճնշումը Նիդերլանդներում, որով արագացրել է Նիդերլանդական բուրժաական հեղափոխությանը XVI դար դարում։ 1581 թվականին Ֆիլիպ II հաջողվել է իր տիրույթներին միացնել Պորտուգալիան։

Նրա աջակցությամբ Մարի Թյուդորը՝ ով 1554 թվականից դարձավ իր կինը, Անգլիայում հալածել է Ռեֆորմացիայի կողմնակիցներին։ Անգլիա ներխուժելու նպատակով 1588 թվականին ստեղծվել է մեծ նավատորմ («Անհաղթ արմադա»), որի ջախջախումը խարխլել է Իսպանիայի ռազմածովային հզորությունը։

Նրա օրոք Իսպանիայի կողմից մղվող անվերջ պատերազմները, հարկային լուծը, գների ահռելի աճն արագացրել են երկրի բնակչության աղքատացումը, կործանարար հետևանքներ ունեցել իսպանական տնտեսության համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Միլանի դքսեր
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կոստանյան

**Կոստանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալբերտ Հովհաննեսի Կոստանյան (1927), խորհրդային հոգեբան։
* Արամ Արսենի Կոստանյան (1894-1937), կուսակցական, պետական գործիչ։
* Արշակ Սիմոնի Կոստանյան (1865-1920), հայ օպերային երգիչ։
* Գևորգ Սուրիկի Կոստանյան (ծնվ. 1977), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ գլխավոր դատախազ։
* Կարապետ Կոստանյան (1853-1920), հայագետ, մանկավարժ։
* Կոստան Արտավազդի Կոստանյան (1926-2007), հայ քիմիկոս։
* Հայկազ Արամի Կոստանյան (1897-1938), կուսակցական և պետական գործիչ։
* Մուրադ Կոստանի Կոստանյան (1902-1992), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։
* Ռադիկ Բենիկի Կոստանյան (1940), հայ ֆիզիկոս։
* Վռամ Քրիստափորի Կոստանյան (1899-1941), հայ տնտեսագետ, պրոֆեսոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Ֆիլիպ (այլ կիրառումներ)

**Ֆիլիպ** եզրը կարող է վերաբերել՝

* Ֆիլիպ (հին հուն.՝ φιλέω «սիրում եմ» + ἵππος «ձի», բառացի՝ «ձիեր սիրող»), հունական ծագմամբ տղամարդու անուն։
* Ֆիլիպ կամ Փիլիպե, քաղաք Թրակիայում, որտեղ Անտոնիոսի և Օկտավիանոսի զորքերը հաղթեցին Բրուտոսին ու Կասիոսին։ «Մենք կհանդիպենք Ֆիլիպի մոտ» թևավոր խոսքը նշանակում է, թե կգա հատուցման ժամը։

## Անուններ
Ֆիլիպ անունը կրող նշանավոր անձանցից են՝

* Ֆիլիպ (Կիլիկիայի թագավոր) - Կիլիկիայի Հայոց Թագավորության Հայոց թագավոր 1222 - 1224
* Ֆիլիպ II (Իսպանիայի թագավոր) - Իսպանայի թագավոր (1527—1598)
* Ֆիլիպ II Օգոստոս - Ֆրանսիայի թագավոր (1165-1223)
* Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ - Ֆրանսիայի թագավոր (1268—1314)
* Ֆիլիպ (Բելգիայի արքա) – Բելգիայի թագավոր 2013 թ-ի հուլիսի 21-ից

Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Կոռնել (այլ կիրառումներ)

**Կոռնել**, կարող է վերաբերել,

* Պիեռ Կոռնեյլ, ֆրանսիացի դրամատուրգ, համարվում է «ֆրանսիական ողբերգության հայր» (1606-1684)։
* Քեթրին Կոռնել, ամերիկյան դերասանուհի (1898-1974)։
Կողմնացույց (այլ կիրառումներ)

**Կողմնացույց**, կարող է վերաբերել

* Կողմնացույց, տեղանքում կողմնորոշվելու սարք։
* Կողմնացույց, փոքր և նվաղ համաստեղություն հարավային երկնքում։
Արամ Փախչանյան

**Արամ Փախչանյան** (), «Այբ» կրթական հիմնադրամի  հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի ֆիզմաթ դպրոցը, ապա՝ Մոսկվայի Ֆիզիկատեխնիկական Ինստիտուտը։ Աշխատել է ABBYY ընկերությունում 1993 թվականից մինչեւ 2022 թվականը։ Աշխատել է որպես հետազոտությունների և զարգացման բաժնի ղեկավարի տեղակալ,1997 թվականից՝ կորպորատիվ նախագծերի բաժնի ղեկավար, 1999-2004 թվականներին՝ կորպորատիվ նախագծերի գծով փոխնախագահ։ 2004 թվականի ամռանից եղել է ABBYY ընկերության փոխնախագահը, հանդիսացել է նաև FormReader ծրագրի մենեջերը։ Արամ Փախչանյանը կանգնած է եղել ընկերության ակունքներում, ակտիվորեն մասնակցել է բիզնեսի կայացման և զարգացման, միջազգային շուկաներ դուրս գալու գործում։ Այսօր ABBYY-ն ունի 1000-ից ավելի աշխատակիցներ և գրասենյակներ աշխարհի տարբեր երկրներում՝ ներառյալ Գերմանիան, Ուկրաինան, Ճապոնիան, Չինաստանը, Բրազիլիան, Ավստրալիան և ԱՄՆ։

2006 թվականին Արամ Փախչանյանը մի շարք ընկերների հետ հիմնադրում է «Այբ» ակումբը և «Այբ» կրթական հիմնադրամը։

2014 թվականի հուլիսին Արամ Փախչանյանը դադարեցնում է ակտիվ գործունեությունը ABBYY ընկերությունում և տեղափոխվում է Հայաստան՝ ղեկավարելու «Այբ» դպրոցը ՝ միաժամանակ մնալով ABBYY-ի փոխնախագահի պաշտոնում՝ տարբեր հասարակական կառույցներում ընկերությունը ներկայացնելու իրավասությամբ։

## Հասարակական գործունեություն
Արամ Փախչանյանն աչքի է ընկնում ակտիվ հասարակական գործունեությամբ։ Հանդիսանում է «Այբ» կրթական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհդրի նախագահ, «Դիլիջանի կենտրոնական դպրոց» կրթական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, «Ամրոց» հիմնադրամի համահիմնադիր եւ հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ 2021 թվականի սեպտեմբերից վարում է «Կրթության տապան» հաղորդաշարը Սիվիլնեթ առցանց հեռուստատեսությունում։

Հայաստանի առաջին վենչուրային ընկերության՝ «Գրանատուս Վենչուրս»-ի խորհրդատվական խորհրդի անդամ է։

TEDx Yerevan-ի խորհրդատվական խորհրդի անդամ է։

## Անձնական կյանք
Արամ Փախչանյանն ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

## Տես նաև
* Այբ դպրոց
* Էյբբի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Արամ Փախչանյան  Էյբբի ընկերության կայքում 
* Արամ Փախչանյան «Այբ»-ի պաշտոնական կայքում
* Արամ Փախչանյան Նորություներ Մեդիամաքս կայքում
* Արամ Փախչանյան (հարցազրույց) 
* Արամ Փախչանյան. հաջողության պատմություն (Մաս 1) 
* Արամ Փախչանյան. հաջողության պատմություն (Մաս 2) 
* Այբ ակումբ
**Տեսանյութեր**
* Արամ Փախչանյան ԱրմՆյուզ
* Արամ Փախչանյան ՌԷվոլուցիա
* Արամ Փախչանյան Բանաձև
* Արամ Փախչանյան Շողակաթ
* Արամ Փախչանյան Civilnet TV
* Արամ Փախչանյան Civilnet TV

Կատեգորիա:Հայ ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանից Հայաստան արտագաղթածներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Էլեկտրա (օպերա)

**«Էլեկտրա»** (), գերմանացի երգահան Ռիխարդ Շտրաուսի օպերա մեկ գործողությամբ։ Գերմաներեն լիբրետտոն Հուգո ֆոն Հոֆմանսթանի՝ ըստ Սոփոկլեսի համանուն ողբերգության։ Սա Շտրաուսի և Հոֆմանսթանի հետագա մեծ համագործակցության առաջին համատեղ աշխատանքն է։ Առաջնախաղը տեղի է ունեցել Դրեզդենի պետական օպերայում (Զեմպեր) 1909 թվականի հունվարի 25-ին Է. Շուխի գլխավորությամբ։

## «Էլեկտրան» օպերային բեմում
«Էլեկտրայի» առաջնախաղը Դրեզդենում բուռն վեճերի ալիք բարձրացրեց։ Երաժշտական ողբերգությունն անվանվեց «№ 2 սենսացիա» «Սալոմեից» հետո և ներկայացվում էր որպես 20-րդ դարի եվրոպական երաժշտական թատրոնում անտիկ արվեստի մոդեռնիստական տարընթերցման առաջին բացառիկ օրինակներից մեկը։

Ռուսաստանում «Էլեկտրան» ընդունվեց քչերի կողմից. Մարիինյան թատրոնում 1913 թվականի առաջնախաղից հետո, որն առաջացրեց մեծ սկանդալ, քանի որ Ռոմանովների իշխանավարման 300-ամյակի տարում «կայացավ ներկայացումը, որում կա իշխանական անձանց գլխատման տեսարան», օպերան ունեցավ ընդամենը երեք ցուցադրություն։

Վերջին տարիների թատերախաղերը՝
* 1992 թվական՝ Նյու Յորք (Բերենս Հիլդեգարդ՝ Էլեկտրա)
* 1994 թվական՝ Զատկի փառատոն Զալցբուրգում (դիրիժոր՝ Կլաուդիո Աբբադո)
* 1996 թվական՝ Զալցբուրգի փառատոն (դիրիժոր՝ Լորին Մաազել)
* 2007 թվական՝ Սանկտ Պետերբուրգ (Մարիինյան թատրոն, դիրիժոր՝ Վալերի Գերգիև)
* 2012 թվական՝ Կրասնոյարսկի օպերայի և բալետի պետական թատրոն
* 2014 թվական՝ Միլան (Լա Սկալա, դիրիժոր՝ Էսա Պեկկա Սալոնեն)

1982 թվականին էկրանավորվել է, ֆիլմ-օպերայի ռեժիսոր՝ Գ. Ֆրիդրիխ, Էլեկտրա՝ Լեոնի Ռիզանեկ, Կլիթեմնեստրա՝ Աստրիդ Վարնայ, Օրեսթես՝ Դիտրիխ Ֆիշեր Դիսկաու, Վիեննայի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ, դիրիժոր՝ Կառլ Բյոմ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Էլեկտրա» օպերայի ամբողջական լիբրետո 
* Օպերայի ծավալուն սկավառակագրություն

Կատեգորիա:1909 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Գերմաներեն օպերաներ
Կատեգորիա:Շտրաուսի օպերաներ
Նրբակիրթ Հնդկաստան

**«Նրբակիրթ Հնդկաստան»**, կամ **«Նրբակիրթ Հնդկաստաններ»** (), բարոկկոյի դարաշրջանի ֆրանսիացի երգահան Ժան Ֆիլիպ Ռամոյիի օպերա-բալետ։ Լիբրետտոն գրվել է Ռամոյի ժամանակակից ֆրանսիացի դրամատուրգ Լուի Ֆյուզելյեի (Louis Fuzelier) կողմից։ Օպերա-բալետը բաղկացած է նախերգանքից և 4 պատկերներից։

«Նրբակիրթ Հնդկաստանը» Ռամոյի վեց մեծ օպերա-բալետներից առաջինն է և իր ժամանակի ամենահայտնի բեմական գործերից մեկը։ Առաջին հրատարակության առաջնախաղը տեղի է ունեցել Փարիզի ազգային օպերայում 1735 թ. օգոստոսի 23-ին Շերոնի () դիրիժորությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1735 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Ռամոյի բալետներ
Կատեգորիա:Ռամոյի օպերաներ
Աղտոտիչ

**Աղտոտիչ**, աղտոտող նյութ, ցանկացած ֆիզիկական ազդակ, քիմիական նյութ կամ կենսաբանական օրգանիզմ, որն առաջանում կամ թափանցում է շրջակա միջավայր՝ սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները գերազանցող քանակներով։ Տարբերում են մարդահարույց և բնածին աղտոտիչներ։

## Տեսակներ
Ըստ ծագման բնույթի՝ աղտոտիչները լինում են

* առաջնային (աղտոտման աղբյուրից անմիջապես շրջակա միջավայր արտանետվող)
* երկրորդային (առաջնային աղտոտիչների և բնական ազդակների միջև ընթացող քիմիական ռեակցիաների կամ առաջնային աղտոտիչների քայքայման հետևանքով առաջացող)։

## Այլ աղտոտիչներ
Քիմիական ռեակցիաների հետևանքով առաջացած աղտոտիչները շրջակա միջավայրում տարբեր են իրենց կայունությամբ։ Լինում են քիմիապես կայուն (չեն մասնակցում նյութերի բնական շրջապտույտին, ուստի և քայքայվում են շատ դանդաղ), կամ անկայուն (կենսաբանական շարժընթացներում մասնակցում են նյութերի բնական շրջապտույտին, ուստի մաքրման արհեստական համակարգերում արագ քայքայվում են կենսաբանական ազդակների ազդեցությամբ, օրինակ՝ ջրի մաքրման կայաններում)։

Աղտոտիչ են համարվում նաև ֆիզիկական ազդակները, քիմիական նյութերն ու կենսաբանական օրգանիզմները, որոնք գտնվում են շրջակա միջավայրում որոշ նպատակների համար ցանկալի չափաքանակները գերազանցող քանակներով (օրինակ՝ որոշ արտադրությունների համար անհրաժեշտ է քիմիապես մաքուր ջուր, որը զերծ լինի բնական խառնուրդներից, որոնք տվյալ դեպքում աղտոտիչներ են, սակայն գյուղատնտեսական և կենցաղային նպատակների համար այդպիսի խառնուրդներով ջուրը համարվում է պիտանի)։

Աղտոտիչ են կոչում նաև այն օբյեկտը, որը շրջակա միջավայրի աղտոտման աղբյուր (ձեռնարկություն և այլն) է, ինչպես նաև այն ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, ով պատասխանատու է շրջակա բնական միջավայրի աղտոտման համար։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն
Սուրեն Միքայելյան

**Սուրեն Աղասու Միքայելյան** (), կուսակցական և պետական աշխատող, ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1959), ԽՄԿԿ անդամ (1931)։

Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1933-1937 թվականներին եղել է Արթիկի և Իջևանի շրջկոմների առաջին քարտուղար, 1937 թվականից՝ ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի առաջին քարտուղար։ 1939-1947 թվականներին Միքայելյանը կուսակցական ղեկավարի աշխատանք է տարել ՀԿԿ Կենտկոմում, 1939 թվականին՝ կազմակերպման բաժնի վարիչ։ 1940-1948 թվականներին՝ Կենտկոմի քարտուղար։ 1948-1955 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարար, 1955-՞ թվականներին՝ ՀԽՍՀ պրոֆեսիոնալ տեխնիկակակն կրթության պետական կոմիտեի նախագահ։ Եղել է նաև ՀԿԿ Կենտկոմի բյուրոյի անդամ (1940-1948), ԽՍՀՄ 2-3-րդ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։

Պարգևատրվել է Լենինի, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, «Հայրենական պատերազմի» 1 աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Երկեր
* «Ժողովրդական կրթությունը նոր Հունգարիայում», Երևան, 1970, 113 էջ.
* «Ուսման շաղկապումը արտադրողական աշխատանքի հետ երիտասարդության կոմունիստական դաստիարակության կարևորագույն պայմանն է», Երևան, Ա. հ., 1959 . 34 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 18-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ՀԿԿ կենտկոմի երկրորդ քարտուղարներ
Հայբուսակ

**Երևանի «Հայբուսակ» համալսարան**, մասնավոր բուհ Երևանում։ Լիցենզավորվել է Հայաստանի կրթության և գիտության, առողջապահության նախարարությունների կողմից։ Համալսարանը հավաստագրված է (2000 թ) Հայաստանի կառավարության կողմից։ 2019 թ համալսարանը ստացել է ինստիտուցիոնալ հավաստագրում Եվրոպական EKKA հավատարմագրող կազմակերպության կողմից։

## Պատմություն
Երևանի «Հայբուսակ» համալսարանը հիմնադրվել է 1990 թվականին ակադեմիկոս Լևոն Հարությունյանի կողմից և դարձել է անկախ Հայաստանի առաջին մասնավոր բուհերից մեկը։ 1999-2001 թթ. մասնակցել է Հայաստանում կրթության որակի գնահատման գործընթացին և ստացել պետական հավատարմագիր, ինչը թույլ է տալիս համալսարանի շրջանավարտներին ստանալ պետական դիպլոմներ՝ նրանց իրավունք վերապահելով աշխատել Հայաստանի պետական ու մասնավոր հիմնարկներում, ինչպես նաև արտերկրում (ԱՊՀ-ում, ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում, և այլ երկրներում)։

## Ֆակուլտետներ
Համալսարանում գործում են հետևյալ ‎ֆակուլտետները՝
# Բժշկական
# Միջազգային հարաբերությունների
# Դիզայնի
# Տնտեսագիտական
# Հումանիտար
# Իրավագիտության

## Ուսման կարգ
Համալսարանում գործում է առկա, հեռակա և անհատական ուսուցում, ասպիրանտուրա, մասնագիտական վերապատրաստման թրեյնինգներ և դասընթացներ։ Ուսուցումը երկաստիճան է՝ բակալավրիատ (4 տարի), մագիստրատուրա (1-2 տարի)։ Համալսարանում ուսանում են թե՛ Հայաստանի, թե՛ արտերկրի քաղաքացիները։ Կրթությունն անցկացվում է երեք լեզուներով՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն՝ ըստ դիմորդի ընտրության։ Համալսարանի շրջանավարտներն աշխատում են Հայաստանի և արտերկրի պետական և մասնավոր հիմնարկներում և կազմակերպություններում։

## Ռեկտոր
Սուրեն Լևոնի Հարությունյան

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* http://www.academedu.org/ 
* http://studyinarmenia.org/html/975.html 
* http://www.education.am/english/education/academedu.htm
Արամ Մերանգուլյան

**Արամ Հարությունի Մերանգուլյան** (), հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, թառահար, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1959)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գողթն գավառի Ցղնա գյուղում։ 1922-1926 թվականներին ղեկավարել է մի քանի ինքնագործ երաժշտական խմբեր։ 1926-1928 թվականներին սովորել է Երևանի կոնսերվատորիայում (թառի դասատու՝ Ս․ Օգանեզաշվիլի) և 1937-1942 թվականներին (ստեղծագործություն, դասատու՝ Վարդգես Տալյան)։ 1926 թվականին կազմակերպել և մինչև 1967 թվականը ղեկավարել է ՀԽՍՀ հեռուստատեսության և ռադիոյի ժողովրդական գործիքների անսամբլը (1967 թվականից՝ Մերանգուլյանի անվան)։ 1931-1933 թվականներին կոնսերվատորիայում, ապա 7 տարի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում դասավանդել է ժողովրդական գործիքների դասարանում։
[մինի|ձախից|Արամ Մերանգուլյանի հուշատախտակը Երևանի [Մաշտոցի պողոտայում]]
Վոկալ՝ «Խաչատուր Աբովյան» (խոսք՝ Սարմենի), «Լեռներ հայրենի» (խոսք՝ Վ․ Արամունու), Հովհաննես Շիրազի «Սիամանթո և Խաջեզարե» պոեմի համար գրված՝ «Դու ինձ համար», «Ա՜յ գառներ», «Երազիս մեջ», «Ա՜յ աղբյուր» և այլ երգեր] և գործիքային (քառամաս «Պարային սյուիտ», «Հարսանեկան պար», «Վարդերով պար», «Անահիտ» պար և այլն) ստեղծագործություններով, ինչպես և ժող․ երգերի ու պարեղանակների բազմաթիվ մշակումներով նպաստել է հայկական երաժշտության՝ այդ ասպարեզում այժմ տիրապետող ոճի ձևավորմանը։ Գրել է նաև «Սայաթ-Նովա» հեռուստատեսային ֆիլմի երաժշտությունը։ Մերանգուլյանը թառի նվագի իր սկզբունքներն ու փորձը շարադրել է հատուկ ձեռնարկում (անտիպ)։ Նրա որոշ գործեր հրատարակվել են առանձին, իսկ 1972 թվականին նաև մի ժողովածուով։ Իր անսամբլով մասնակցել է հայ արվեստի մոսկովյան 2 տասնօրյակներին (1939 թ, 1956 թ)։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արամ Մերանգուլյան 

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:1902 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 17 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ թառահարներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Ստանդարտ

**Ստանդարտ** (՝ նորմ, նմուշ, չափանիշ), լայն իմաստով՝ նմուշ, էտալոն, մոդել, որ ելակետ են ծառայում այլ օբյեկտները դրանց հետ համադրելու համար, ստանդարտացման նորմատիվային փաստաթուղթ, որով օբյեկտների նկատմամբ սահմանվում են նորմեր, կանոններ, պահանջներ։ Ստանդարտը կարող է ընդգրկել ինչպես արտադրանքը, այնպես էլ կազմակերպական-մեթոդական և ընդհանուր տեխնիկական բնույթի նորմեր, կանոններ, պահանջներ։ Արտահայտվում է մի շարք պայմաններ բովանդակող փաստաթղթի, մեծության միավորի (օրինակ, ամպեր, կելվին) կամ ֆիզիզիկական հաստատունի, համեմատման համար որևէ առարկայի (օրինակ, մետրի էտալոն) ձևերով։ Գործողության ոլորտից, տարածման շրջանից, սահմանված նորմաներից, կանոններից և պահանջներից կախված, տարբերում են՝ ընդհանուր տեխնիկական պահանջների, տեխնիկական պայմանների, ընդունման կանոնների, տիպային տեխնոլոգիական պրոցեսների, ընդունման մեթոդների ու միջոցների ստանդարտներ։

Կատեգորիա:Ստանդարտներ
Կատեգորիա:Ստանդարտացում
Կատեգորիա:Նախագծում
Կատեգորիա:Տեխնիկական հաղորդակցություն
Սերը տևում է երեք տարի (վեպ)

**«Սերը տևում է երեք տարի»** ( ֆրանսիացի գրող Ֆրեդերիկ Բեգբեդերի` 1997 թ.-ին լույս տեսած վեպը։ Վեպում Բեգբեդերի կողմից առաջ է քաշվում այն տեսությունը, որ սիրահարվածության զգացումը կախված է որոշակի հորմոններից (վեպում խոսվում է դոֆամինի մասին)։ Երբ ուղեղի աշխատանքը նորմավորվում է և այն վերադառնում է իր սովորական ռիթմին, հորմոնները դադարում են խթանել երկու զուգընկերների զգայական կախվածությունը միմյանցից։ Այսպիսով, կիրքը և զգայական ուժեղ կախվածությունը միմյանցից անցնում է երեք տարուց, ինչից էլ տառապում է վեպի գլխավոր հերոսը։ Ֆրեդերիկ Բեգբեդերը նպաստեց ցանկացած կապվածության ի սկզբանե դատապարտված լինելու տեսության մասսայականացմանը։

## Սյուժեն
Վեպի գլխավոր հերոսը լրագրող Մարկ Մարոնիեն է (ֆրանս. Marc Marronnier), ով առօրյա անցուդարձերի մասին է գրում։ Նա վստահ է, որ սերը տևում է երեք տարի` սկզբում մարդիկ կրքոտ սիրում են իրար, հետո՝ նուրբ և ընկերական, իսկ հետո նրանք ձանձրանում են։ Նման հայացքների պատճառների մասին պատմվում է վեպի առաջին մասում. այս ՏԵՍԱԿԵՏԻառաջ գալու պատճառն այն է, որ Մարկը չի սիրել երեք տարուց ավելի։ Նա ամուսնացել էր Աննա անունով շատ գեղեցիկ աղջկա հետ, սակայն համատեղ կյանքի երրորդ տարում Աննան արդեն գրեթե զզվանք էր առաջացնում իր մոտ, իսկ ինքն էլ ինքնակորույս սիրահարվում է մեկ այլ կնոջ՝ Ալիսային։ Ալիսան փոխադարձաբար պատասխանում է նրա սիրուն, սակայն ապրում է ուրիշի հետ, ուստի կարողանում է Մարկի հետ միայն գաղտնի հանդիպել։ Մարկն իր հերթին լիովին վստահ է, որ սերը կավարտվի երեք տարուց և նախօրոք կանխատեսում է բաժանումը։ Վեպի վերջում գլխավոր հերոսը գրում է, որ ինքն ու Ալիսան արդեն երեք տարի միասին են, և չնայած ինքը վախը սրտում սպասում է իրենց հարաբերությունների եռամյակին, սերը նախկինի պես կենդանի է։ Հերոսը մտածում է, թե ինչպիսի հիմարություն էր իր իսկ կողմից հորինված երեք տարիների տեսությունը, այնուհետ նայում է ժամացույցին և նկատում, որ երեք տարին դեռ չի լրացել՝ մնացել է մեկ րոպե։

## Էկրանավորում
2011 թ.-ին նկարահանվում է համանուն ֆիլմը։ Ֆիլմի սցենարի հեղինակը և ռեժիսորը հենց Բեգբեդերն էր։ Բավական շատ են գրքի և ֆիլմի սյուժետային տարբերությունները։

## Հիշատակումներ
Գրքի մասին հիշատակվում է Տիմատիի և Գրիգորի Լեպսի «Реквием по любви» երգում։

## Հայերեն թարգմանությունը
Գիրքը հայերեն լույս է տեսել է 2023 թ.-ին՝ «Սերն ապրում է երեք տարի» վերնագրով. հրատարակել է «Անտարես» հրատարակչությունը։ Թարգմանիչը Անուշ Գևորգյանն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Վեպի ռուսերեն թարգմանությունը

Կատեգորիա:1997 գրքեր
Կատեգորիա:1997 թվականի ֆրանսիական վեպեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Կատեգորիա:Ֆրեդերիկ Բեգբեդերի վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ֆրանսիական վեպեր
Ստանին

**Ստանին** (՝ անագ), անագային հրաքար, միներալ սուլֆիդների դասից։ Քիմիական կազմը՝ Cu2FeSnS4։ Պարունակում է 29, 58% Си, 12, 99% Fe, 27, 5% Տո և 29, 8% Տ, ինչպես նաև խառնուրդներ (Zn, Sb, Cd, Pb և Ag)։ Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է (բարձր ջերմաստիճանային ստանին) և տետրագոնային (ցածր ջերմաստիճանային ստանին)։ Հանդիպում են հատիկավոր զանգվածների և երիզների ձևով։ Գույնը՝ պողպատի մոխրագույն։ Կարծրությունը՝ 3-4, 5, խտությունը՝ 4300-4500 կգ/մ3։ Փխրուն է, լավ էլեկտրահաղորդիչ։ Առաջանում է հիդրոթերմալ հանքավայրերում, հազվադեպ՝ պեգմատիտներում և գրեյզեններում, վոլֆրամի, խալկոպիրիտի, կասիտերիտի, սֆալերիտի, խունացած հանքանյութերի և այլ միներալների հետ համատեղ։ Անագի հանքանյութ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սուլֆիդներ (միներալներ)
Կատեգորիա:Միներալներ
Տոմատի մածուկ

**Տոմատի մածուկ**, պատրաստում են հասած լոլիկից` տրորելով և եփելով շուրջ 6-8 անգամ։ Թողարկում են 30 % (կամ ավելի խիտ` 35-40 %) չոր նյութեր պարունակող տոմատի մածուկներ։ Չոր նյութերի 30 % խտության դեպքում տոմատի մածուկը պարունակում է միջին հաշվով 19 % շաքար, 2.5 % օրգանական թթուներ, 60 մգ % C վիտամին և 2 մգ % կարոտին (A նախավիտամին)։ 
Տոմատի մածուկն օգտագործում են սոուսներ, ապուրներ, մսեղեն և ձկնեղեն որոշ կերակրատեսակներ և խորտիկներ պատրաստելու համար։ Փակ ամանի մեջ մածուկը խորհուրդ է տրվում պահել 20&nbsp;°C-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանում։ Տոմատի մածուկ բաց ամանում պահելիս բորբոսնում է, մգանում և ստանում տհաճ համ։ Երկար պահվող մածուկն անհրաժեշտ է բաց տուփից տեղափոխել արծնապատ կամ չժանգոտվող պողպատե (բայց ոչ ալյումինե կամ պղնձե) ամանի մեջ, անընհատ խառնելով եռման հասցնել, ավելացնել կերակրի աղ (մածուկի զանգվածի 10 %-ի հաշվով), շարունակել եռացնել 5-10 րոպե, տաք մածուկը լցնել լավ լվացած և եռման ջրով ողողած ապակե անոթի մեջ և պինդ փակել կափարիչով կամ խցանով։ Փակելուց առաջ մածուկի վրա կարելի է բարակ շերտով տաք ձեթ լցնել։ Պահել 0-5&nbsp;°C ջերմաստիճանում։

Կատեգորիա:Լոլիկ
Կովալևսկի (այլ կիրառումներ)

**Կովալևսկի**, կարող է վերաբերել,

* Ալեքսանդր Կովալևսկի, ռուս կենսաբան, էվոլյուցիոն սաղմնաբանության և ֆիզիոլոգիայի հիմնադիր (1840-1901)։
* Մաքսիմ Կովալևսկի, ռուս պատմաբան, իրավաբան, սոցիոլոգ, ազգագրագետ (1851-1916)։
* Վլադիմիր Կովալևսկի, ռուս հնէաբան (1842-1883)։
Մեղվանոց

[մինի|Մեղվի փեթակներ [Ծաղկունք (Գեղարքունիքի մարզ)|Ծաղկունք գյուղում]]
**Մեղվանոց**, մեղվաբուծական ֆերմայի կամ տնտեսության արտադրական միավոր․ բաղկացած է մեղվանոցային տարածությունից, որտեղ տեղավորում են փեթակները, անհրաժեշտ գույքը, ձմեռանոցը, պահեստները, հավաքովի տնակները, արհեստանոցը, մեղվաբույծների աշխատասենյակը և այլն։ Ստեղծում են չոր, հարթ, քամիներից պաշտպանված, ձեռնարկություններից, երկաթուղուց, լճերից հեռու վայրերում։ Լինում է ստացիոնար (նստակյաց) և քոչվորական տիպի։ Ստացիոնարը կազմակերպվում է լեռնային, լեռնատայգային և այլ գոտիների դժվարամատչելի, մեղրատու բույսերով հարուստ շրջաններում։ Քոչվոր մեղվանոցի փեթակները բույսերի ծաղկմանը զուգընթաց տեղափոխում են տարբեր հանդակներ՝ լրացուցիչ մեղր ստանալու և բույսերի փոշոտումն ապահովելու նպատակով։ Մեղվաբուծության մասնագիտացմանը համապատասխան տարբերում են մեղրաապրանքային, փոշոտման և համալիր մեղվանոցներ։ Առավել տարածված են մեղրաապրանքային մեղվանոցները։ Փոշոտման մեղվանոցներն ստեղծվում են զարգացած այգեգործության, պտղաբուծության, սերմնաբուծության շրջաններում՝ բաց և փակ գրունտի բույսերի փոշոտումն ապահովելու նպատակով։ Համալիր մեղվանոցը միավորում է առաջին երկուսի ֆունկցիաները։ Այդ տիպի մեղվանոցներում բազմացվում են նաև մեղվաընտանիքներ և մեղվամայրեր, իսկ որոշ դեպքերում արտադրվում է վիտամինացված և բուժիչ մեղր, ակնամոմ, մեղ֊վաթույն, մեղվակաթ և այլն, որոնք օգտագործվում են բժշկության մեջ։ Գիտահետազոտական աշխատանքներ կատարելու, մեղվաբուծության նվաճումները և առաջավոր փորձը պրոպագանդելու նպատակով կազմակերպվում են նաև փորձարարական մեղվանոցներ։ Խոշոր մեղվանոցներ (ունեն մի քանի տասնյակ հզ․ մեղվաընտանիք) կան ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայում և այլ երկրներում։ 

Կատեգորիա:Մեղվաբուծություն
Մեղրահաց

300px|մինի|Մեղրահաց
**Մեղրահաց**, մոմահաց, մեղուների մոմից հյուսված բույնը, որտեղ նրանք կուտակում են մեղր ու ծաղկափոշի և աճեցնում սերունդներ։ Կազմված է ընդհանուր միջնորմի երկու կողմում դասավորված վեցանկյուն պրիզմայաձև բջիջներից։ Տարբերում են աշխատավոր ու մայր մեղուների, անցողիկ ու բոռերի բջիջներ։ Մեղրահաց պատրաստում են միայն աշխատավոր մեղուները, աշխատավոր մեղվի մեկ բջջի կառուցման համար ծախսում են 13 մգ բոռերի բջջի համար՝ 30 մգ, իսկ ամբողջ մեղրահացի համար՝ 140—150 գ մոմ։ Մեղրահացի չափերը համապատասխանում են փեթակի շրջանակի մեծությանն ու ձևին։ Ստանդարտ մեկ մեղրահաց կարող է պարունակել մինչև 4 կգ մեղր։ Մեղրահացւ միջատների բների առավել կատարելագործված ձևն է։

Կատեգորիա:Մեղվաբուծություն
Միջուկային երկրաֆիզիկա

**Միջուկային երկրաֆիզիկա**, միջուկային երևույթների վրա հիմնված երկրաֆիզիկական մեթոդների ամբողջություն։ Ներկայումս միջուկային երկրաֆիզիկայի մեջ տարբերում են երեք հիմնական ուղղություն՝ ռադիոմետրիկ, միջուկային և ռադիացիոն մեթոդների մշակում ու կիրառում։ Ռադիոմետրիկ մեթոդները հիմնված են բնական ռադիոակտիվ տարրերի ռադիոակտիվության երևույթների հետազոտման վրա և օգտագործվում են հիմնականում այդ ու նրանց հետ համահարաբերակցող տարրերի (հազվագյուտ հողեր, մոլիբդեն, ֆոսֆոր) հանքավայրերի որոնման և հետախուզման համար։ Միջուկային մեթոդները հիմնված են ապարներում ու հանքանյութերում միջուկային ճառագայթման (գլխավորապես նեյտրոնների) ազդեցությամբ ընթացող միջուկային ռեակցիաների օգտագործման վրա և կիրառվում են ոչ ռադիոակտիվ տարրերի (օրինակ, բերիլիումի, բորի, մանգանի, պղնձի, ցինկի) քանակությունների որոշման համար։ Ռադիացիոն մեթոդները հիմնված են ռադիոակտիվ ճառագայթումների և ապարների ու հանքանյութերի փոխազդեցության վրա և օգտագործվում են նրանց մեջ հանքային բաղադրամասերի քանակությունների որոշման համար։

Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Կոտելնիկով (այլ կիրառումներ)

**Կոտելնիկով**, կարող է վերաբերել,

* Արտեմ Կոտելնիկով, հայազգի լրագրող, հրատարակիչ, վիճակագիր (1859-1910)։
* Վլադիմիր Կոտելնիկով, ռադիոտեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական (1908-2005)։
Մեղմոց

**Մեղմոց**, սարդին (ֆրանս․ sourdine* իտալ․ surdina, լատ․ surdus — խուլ, խուլ հնչող), երաժշտական գործիքների հնչումը խլացնող և երանգը մասնակիորեն փոխող հարմարանք։ Լարային աղեղնավոր գործիքների համար փայտից, մետաղից կամ պլաստմասսայից պատրաստված սեղմիչ է, որ հագցվում է «իշուկի» վրա, փողային մունղշտուկավոր գործիքների համար՝ մետաղից, փայտից կամ ստվարաթղթից պատրաստված տանձաձև անոթ, որ տեղադրում են փողաբերանում։
Կոտոյան (այլ կիրառումներ)

**Կոտոյան**, կարող է վերաբերել,

* Հակոբ Կոտոյան, հայ ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի (1864-1915)։
* Վաղարշակ Կոտոյան, հայ խորհրդային կոմպոզիտոր (1921-1992)։
Միջուկային քիմիա

**Միջուկային քիմիա**, ժամանակակից գիտության մեջ նույնացվում է ռադիոքիմիա տերմինի հետ։ Միջուկային քիմիային երբեմն վերագրում են նաև միջուկային ռեակցիաների հետևանքով ստացված նյութերի ուսումնասիրման և քիմիական հետազոտություններում միջուկային ֆիզիկայի եղանակների կիրառման հետ կապված մի շարք պրոբլեմներ։ 20-րդ դ․ 60-ական թվականներին միջուկային քիմիայի առարկա դարձավ նաև ատոմների ու մոլեկուլների էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքի և ատոմների միջուկների կամ տարրական մասնիկների փոխարկումների կապի ուսումնասիրությունը։

Կատեգորիա:Միջուկային քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիայի բաժիններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Մեղրամոմ

մինի
**Մեղրամոմ**, ճարպանման հատիկավոր նյութ, արտադրվում է մեղրատու մեղուների (հիմնականում 12-18 օրական) և որոշ միջատների հատուկ գեղձերում։ Կազմված է բարդ եթերների խառնուրդից (մինչև 75%), ազատ կարբոնաթթուներից և սահմանային ածխաջրածիններից։ Հարուստ է А վիտամինով (100 գ սպիտակ թարմ մոմը պարունակում է 4096 միջազգային միավոր)։ Տեսակարար զանգվածը 0, 956-0, 969 գ/սմ³ է։ Հալվում է 62-72&nbsp;°C-ում։ Ջրում չի լուծվում, հեշտությամբ լուծվում է եթերում, քլորաֆորմում, բենզոլում, բենզինում, բևեկնայուղում։ Մեղրամոմից մեղուները պատրաստում են մեղրահաց։ Մաքուր մեղրամոմից պատրաստում են արհեստական մոմաթերթ, իսկ համեմատաբար ոչ մաքուրը օգտագործվում է տեխնիկայում։ Այն բժշկական շատ քսուքների, կոսմետիկական կրեմների բաղադրամաս է։ 

Կատեգորիա:Մեղր
Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ