Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդներ

[thumb|Բնական ստերոիդ [տեստոստերոնի քիմիական կառուցվածքը, 17β-հիդրօքսի-4-անդրոստեն-3-մեկ]]
thumb|Սինթետիկ ստերոիդ մեթանդրոստենոլոնի կառուցվածքը (Դիանաբոլ)

**Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդներ** (ԱԱՍ, ՝ նետվող), հայտնի են նաև **անաբոլիկ ստերոիդներ** անվամբ, կառուցվածքով ցիկլիկ ստերոիդային օղակ պարունակող դեղեր, որոնք օրգանիզմի վրա թողնում են տեստոստերոնի և դեհիդրոտեստոստերոնի նման ազդեցություններ։ Այս նյութերն օժտված են անաբոտիկ (նյութագոյացնող) և անդրոգենային հատկություններով։ Սրանք մեծացնում են սպիտակուցների քանակն օրգանիզմում, հատկապես՝ կմախքային մկաններում։ ԱԱՍ-ն ունեն նաև անդրոգենային և վիրիլիզացնող (վիրիլիզմ, տղամարդուն բնորոշ հատկանիշների առաջացում) ազդեցություն։ Առաջանում են առնականացման (մասկուլինացում) հատկանիշներ՝ սերմնարանների մեծացում (առաջնայինս սեռական հատկանիշ), երկրորդային սեռական հատկանիշների (մազածածկույթի շատացում, ձայնային ժեղքի մեծացում) արտահայտվածություն։ Անաբոլիկ բառը ծագել է հունարեն ἀναβολή՝ *անաբոլ* բառից, որը նշանակում է նետվող, անդրոգենը՝ ՝ *անդրոս* բառից, որ նշանակում է «տղամարդու» և -γενής *-գենեզ*՝ «ծնվել» բառերից։

Անաբոլիկ ստերոիդներն առաջին անգամ ստացվել են 1930 թվականին, այժմ կիրառվում են բժշկությունում՝ մկանների աճի խթանման, ախորժակի բարձրացման, սեռական հասունացման՝ արբունքի խթանման, տկարության քրոնիկական ընթացքով (քաղցկեղ, ՁԻԱՀ) հիվանդությունների բուժման նպատակներով։ Սպորտային բժշկության ամերիկյան քոլեջը նշում է, որ անաբոլիկ ստերոիդների համապատասխան ընդունման դեպքում սրանք կարող են մեծացնել օրգանիզմի քաշը, և ինչպես նշում են փաստերը, տկար օրգանիզմները հաճախ մկանային զնագված են հավաքում։

Սրանց երկարատև կամ բարձր չափաքանակներով օգտագործումը կարող է վնասել առողջությունը։ Կարող է նկատվել խոլեստերոլի մակարդակի փոփոխություն (ցածր խտության լիպոպրոտեինների ավելացում, մեծ խտության լիպոպրոտեինների նվազում), արյան ճնշման մեծացում, կորյակների (պզուկ, ակնե) առաջացում, լյարդի ախտահարում, (հիմնականում՝ ստերոիդների բերանային ընդունման դեպքում) և սրտի ձախ փորոքում կատարվող վտանգավոր փոփոխություններ։ Կարող են նկատվել նաև հորմոնային փոփոխություններ, կնաստինքություն (գինեկոմաստիա), սերմանրանների փոքրացում։

Անաբոլիկ ստերոիդները, որպես կենսախթանիչներ, օգտագործվում են սպորտում, բոդիբիլդինգում՝ մկանային զանգվածի մեծացման նպատակներով։ Սակայն սրանց օգտագործման նպատակահարմարությունը մինչև հիմա դեռ քննարկվում է, քանի որ կարող են ունենալ նաև կողմնակի, ոչ ցանկալի ազդեցություններ։ Պաշտոնապես, անաբոլիկ ստերոիդների կիրառումը սպորտում, որն առավել հայտնի է «դոպինգ» անունով, արգելվում է շատ միջազգային սպորտային կազմակերպությունների կողմից։ Այն երկրներում, որտեղ ԱԱՍ-ների օգտագործումը օրենսդրորեն արգելվում է, սովորաբար կան *սև շուկաներ*, որտեղ դրանք վաճառովում են։

## Անաբոլիկ ստերոիդների ցանկ
### Արտածին անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդներ

* 1-անդրոստենեդիոլ (Androstenediol)
* 1-անդրոստենեդիոն (Androstenedione)
* բոլանդիոլ (Bolandiol)
* բոլաստերոն (Bolasterone)
* բոլդենոն (Boldenone)
* բոլդիոն (Boldione)
* կալուստերոն (Calusterone)
* կլոստեբոլ (Clostebol)
* դանազոլ (Danazol)
* դեհիդրոքլորմեթիլտեստոստերոն (Dehydrochlormethyltestosterone)
* դեզօքսիմեթիլտեստոստերոն (Desoxymethyltestosterone)
* դրոզտանոլոն (Drostanolone)
* էթիլստրենոլ (Ethylestrenol)
* ֆլոուքսիմեստերոն (Fluoxymesterone)
* ֆորմեբոլոն (Formebolone)
* ֆուրազաբոլ (Furazabol)
* գեստրինոն (Gestrinone)
* 4-հիդրօքսիտեստոստերոն (4-Hydroxytestosterone)
* մեստանոլոն (Mestanolone)
* մեստերոլոն (Mesterolone)
* մեթենոլոն (Metenolone)
* մեթանդիենոն (Methandienone)
* մեթանդրիոլ (Methandriol)
* մեթանդրոստենոլոն (Methandrostenolone)

* Methasterone
* մեթիլդիենոլոն (Methyldienolone)
* մեթիլ-1-տեստոստերոն (Methyl-1-testosterone)
* մեթիլնորտեստոստերոն (Methylnortestosterone)
* մեթիլտեստոստերոն (Methyltestosterone)
* մետրիբոլոն (Metribolone)
* միբոլերոն (Mibolerone)
* նանդրոլոն (Nandrolone)
* 19-նորանդրոստենոդիոն (19-Norandrostenedione)
* նորբոլետոն (Norboletone)
* նորկլեստոբոլ Norclostebol
* նորէթանդրոլոն (Norethandrolone)
* օքսաբոլոն (Oxabolone)
* օքսանդրոլոն (Oxandrolone)
* օքսիմեստերոն (Oxymesterone)
* օքսիմեթոլոն (Oxymetholone)
* պրոստանոզոլ (Prostanozol)
* քուինբոլոն (Quinbolone)
* ստանոզոլոլ (Stanozolol)
* ստենբոլոն (Stenbolone)
* 1-տեստոստերոն (1-Testosterone)
* տետրահիդոգեստրինոն (Tetrahydrogestrinone)
* տրենբոլոն (Trenbolone)

### Ներսածին անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդներ
* անդրոստենեդիոլ (Androstenediol)
* անդրոստենեդիոն (Androstenedione)
* դեհիդրոտեստոստերոն (Dihydrotestosterone)
* պրաստերոն, դեհիդրոէպիանդոստերոն (Prasterone, dehydroepiandrosterone DHEA)
* տեստոստերոն (Testosterone)

#### Նյութափախանակային արդյունքներ և իզոմերներ
Ներսածին անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների փոխանակության արգասիքներն ու իզոմերները թվարկված են ստորև, սակայն չեն սահմանափակվում թվարկվածներով.

* 5α-անդրոստան-3α, 17α-դիոլ (5α-Androstane-3α, 17α-diol)
* 5α-անդրոստան-3α, 17β-դիոլ(5α-Androstane-3α, 17β-diol)
* 5α-անդրոստան-3β, 17α-դիոլ(5α-Androstane-3β, 17α-diol)
* 5α-անդրոստան-3β, 17β-դիոլ (5α-Androstane-3β, 17β-diol)
* անդրոստ-4-ենե-3α, 17α-դիոլ(Androst-4-ene-3α, 17α-diol)
* անդրոստ-4-ենե-3α, 17β-դիոլ(Androst-4-ene-3α, 17β-diol)
* անդրոստ-4-ենե-3β, 17α-դիոլ(Androst-4-ene-3β, 17α-diol)
* անդրոստ-4-ենե-3β, 17α-դիոլ (Androst-4-ene-3β, 17α-diol)
* անդրոստ-5-ենե-3α, 17α-դիոլ(Androst-5-ene-3α, 17α-diol)
* անդրոստ-5-ենե-3α, 17β-դիոլ (Androst-5-ene-3α, 17β-diol)
* անդրոստ-5-ենե-3β, 17α-դիոլ (Androst-5-ene-3β, 17α-diol)

* 4-անդրոստենեդիոլ (4-Androstenediol)
* 5-անդրոստենեդիոն (5-Androstenedione)
* Էպի-դիհիդրոտեստոստերոն (Epi-dihydrotestosterone)
* էպիտեստոստերոն (Epitestosterone)
* 3α-հիդրօքսի-5α-անդրոստան-17-մեկ (3α-Hydroxy-5α-androstan-17-one)
* 3β-հիդրօքսի-5α-անդրոստան-17-մեկ (3β-Hydroxy-5α-androstan-17-one)
* 7α-հիդրօքսի-DHEA (7α-Hydroxy-DHEA)
* 7β-հիդրօքսի-DHEA (7β-Hydroxy-DHEA)
* 7-կետո-DHEA (7-Keto-DHEA)
* 19-նորանդրոստերոն (19-Norandrosterone)
* 19-նորէթիոխոլանոլոն (19-Noretiocholanolone)

## Դեղաբանություն
[thumb|Բոդիբիլդեր [Ռոնի Քոլմեն|Ռոննի Քոլմենը 2009 թվականի Միստր Օլիմպիա մրցաշարի ժամանակ]]

### Ընդունման եղանակներ
thumb|upright|Տեստոստերոնի ցիպիոնատի ներարկման սրվակ
Անաբոլիկ ստերոիդների ընդունման համար կան չորս հիմնական եղանակներ՝ բերանով՝ հաբերի տեսքով, ներարկում, քսուկ կամ հել և մաշկային patches: Բերանով ընդունումն ամենատարածված ձևն է։ բերանով ընդունված տեստոստերոնն արագորեն ներծծվում է, սակայն հիմնականում օրգանիզմում վերածվում է ոչ ակտիվ արգասիքների և միայն նրա 1/6-րդ մասն է մնում որպես ակտիվ ձև։ Որպեսզի բերանով ընդունման դեպքում այն բավականաչափ ակտիվ լինի, տեստոստերոնի ածանցյալը 17-րդ դիրքում ալկիլացվում է (օրինակ՝ մեթիլտեստոստերոն, ֆլյուօքսիմեստերոն)։ Այս փոփոխությունները նվազեցնում են ընդունված դեղի տրոհման քանակը լյարդում, մինչև կհասնեն թիրախ օրգաններին։

Տեստոստերոնը կարող է ընդունվել հարաղիքային ճանապարհով, որն ունի ավելի երկարատև ներծծման ժամանակ (Testosterone Enanthate, Testosterone undecanoate, Testosterone cypionate)։ Այս ածանցյալները հիդրոլիզվում են, որից և ներարկման տեղում առաջանում է ազատ տեստոստերոն։ Ներծծման արագությունը տատանվում է տեստոստերոնի տարբեր ածանցյալների մոտ։ Բժշկական ներարկումները սովորաբար արվում են սկսած 3-4 օրը մեկ մինչև 12 շաբաթը մեկ անգամ։ Ավելի հաճախակի ներարկումները կատարում են այն ժամանակ, երբ ցանկանում են օրգանիզմում պահպանել հորմոնի բարձր մակարդակը։ Ներարկման ենթական նյութերը սովորաբար ներարկում են ներմկանային եղանակով, ոչ թե ներերակային, որպեսզի խուսափեն հորմոնի կտրուկ քանակական տատանումներից արյան հունում։ Քանի որ էսթերացված տեստոստերոնը լուծվում է ճարպերում, ներերակային ներարկումը կարող է էմբոլիայի առաջացման պատճառ հանդիսանալ։

Անդրմաշկային (տրաննսդերմալ) patchերը նույնպես կարող են օգտագործվել համապատասխան անաբոլիկ ստերոիդների ներմուծման համար արյան հուն։ Տեստոստերոն պարունակող քսուկները և հելերը նույնպես կարող են օգտագործվել, սակայն դրանցով օրգանիզմ անցնող դեղաքանակները սովորաբար այնքան էլ բավարար չեն լինում, բացի այդ, համեմատաբար թանկ են ստացվում։ Անընդհատ ֆիզիկական ակտիվ վիճակում գտնվողների կամ հաճախակի լողացողների համար այս եղանակն այնքան էլ լավը չէ, քանի որ կարող է մաքրվել մարմնի վրայից, իսկ ամբողջական ներծծման համար կարող է մինչև 6 ժամ ծախսվել։ Վտանգ կա, որ երեխաները կամ այլ անձինք կարող են շփվել քսուկն օգտագործողի մաշկի տվյալ հատվածի հետ և անկախ իրենցից ստանալ որոշ դեղաքանակ։ Երեխաներն ու կանայք ավելի զգայուն են տեստոստերոնի նկատմամբ և նրանց մոտ կարող են զարգանալ առնականացման նշաններ և առողջական խնդիրներ, նույնիսկ փոքր չափաքանակների դեպքում։ Ոչ բժշկական նպատակներով անաբոլիկ ստերոիդների ներարկումը համարվում է ամենատարածված եղանակը։

Անաբոլիկ ստերոիդների ներմուծման տարբեր եղանակաները համարյա րեն ազդում դրանց արդյունավետության վրա։ Հետազոտությունները վկայում են, որ անաբոլիկ ստերոիդների անաբոլիկ (նյութագոյացնող) հատկությունները համեմատաբար նման են, չնայած նրանց ֆարմակոկինետիկ տարբերություններին։ Սակայն, բերանով սրանց բարձր չափաքանակների ընդունման դեպքում կարող է առաջանալ լյարդի վնասում։

### Ազդման մեխանիզմ

thumb|Մարդու տեստոստերոնը՝ կապված անդրոգենային ընկալչին Կարմիր, կանաչ և կապույտ գույներով ընկալիչն է, իսկ սպիտակով՝ ստերոիդը

Անաբոլիկ ստերոիդների ֆարմակոդինամիկան տարբեր է պեպտիդային հորմոնների ազդման մեխանիզմից։ Պեպտիդային հորմոնները չեն կարող թափանցել թիրախ-բջիջների թաղանթով, քանի որ սովորաբար խոշոր մոլեկուլներ են և ճարպալույծ չեն, այդ պատճառով նրանց ազդեցությունն իրագործվում է բջիջների թաղանթի վրա տեղակայված թաղանթային ընկալիչներով որոնք ակտիվացնում են ներբջջային երկրորդային միջնորդներին (մեսսինջեր)։ Սակայն, ճարպալույծ անաբոլիկ ստերոիդները հեշտությամբ թափանցում են թիրախ-բջիջների թաղանթով և միանալով ներբջջային ընկալիչներին, անմիջապես ազդում են կորիզի վրա և հարուցում գեների էքսպրեսիա (ԴՆԹ-ի տեղեկատվության վերածում ՌՆԹ-ի կամ սպիտակուցների), կամ ակտիվացնում է այն գործընթացները, որոնք ազդակները հաղորդում են բջջի այլ տեղամասեր։ Տարբեր անաբոլիկ ստերոիդներ տարբեր խնամակցություն ունեն ներբջջային ստերոիդային ընկալիչների նկատմամբ, որը պայմանավորված է նրանց քիմիական կառուցվածքով Որոշ անաբոլիկ ստերոիդներ, օրինակ՝ մեթանդրոստենոլոնը in vitro պայմաններում թույլ է կապվում ընկալչին, սակայն in vivo պայմաններում ցուցաբերում է անդրոգենիկ ազդեցություն։ Նման տարբերության պատճառը դեռ հստակ չէ։

Մկանային զանգվածի վրա անաբոլիկ ստերոիդների ազդեցությունն իրականացվում է նվազագույնը երկու ճանապարհներով։ Առաջինը, սրանք մեծացնում են սպիտակուցների կենսասինթեզը, և երկրորդ, մկանների վրա կորտիզոլի և մյուս գլյուկոկորտիկոիդների ազդեցության շրջափակման միջոցով նրանց նվազեցնում են մկաններում կատարվող կատաբոլիզմը։ Արդյունքում, տեղի է ունենում մկանային զնագվածի խիստ գերաճ, մեծացում։ Անաբոլիկ ստերոիդներն ազդում են նաև տարբեր բջիջների վրա, վերածելով դրանց ճարպ կուտակող բջիջների, մկանային բջիջների վերածման փոխարեն։ Անաբոլիկ ստերոիդները կարող են նաև նվազեցնել ճարպի քանակը հիմային (բազալ) նյութափոխանակման արագացման միջոցով, այն ժամանակ, երբ մեծացնում են մկանային զանգվածը։

Այսպիսով, անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների ազման հիմնական մեխանիզմներն են.
* սպիտակուցի կենսասինթեզի ուժեղացում
* սպիտակուցների վերականգնման ժամանակի կարճացում
* կատաբոլիկ հորմոնների (կորտիզոլ և այլն) ազդեցության թուլացում
* ճարպային բջիջների քանակի նվազում և մկանային բջիջների ավելացում
* ճարպի տրոհման արագացում
* մկանային հիշողության մեխացում։

### Անաբոլիկ և անդրոգենային ազդեցություններ

Անաբոլիկ-անգրոգենային ստերոիդներն ունեն երկու հիմնական ազդեցություններ. *անաբոլիկ*, այսինքն խթանում են սպիտակուցների կենսասինթեզն ու բջիջների աճը և *[[անդրոգեն]]ային*, այսինքն խթանում են արական սեռին բնորոշ հատկանիշների ձևավորումը (առնականացում, վիրիլիզմ)։

Այս հորմոնները մեծացնում են ամինաթթուներից սպիտակուցների կենսասինթեզը, մեխացնում են ախորժակը, մեծացնում են ոսկրերի ձևավորումն ու աճը, թխանում են էրիթրոցիտների առաջացումը կարմիր ոսկրածուծում։ Վերջին ֆունկցիան իրականացվում է էրիթրոպոետինների միջոցով։ Անաբոլիկ ստերոիդները մեծացնում են մկանային զանգվածը և ուժը։

Այս ստերոիդների անդրոգենային ազդեցությունները բազմաթիվ են։ Կախված կիրառման տևողությունից, որոշ ազդեցություններ կարող են անդառնալի լինել։ Ազդում են տարբեր գործընթացների վրա. պտղի զարգացում, ճարպագեղձերի գործունեության և սեքսուալության։ Կանանց մոր կարող է նկատվել կլիտորի խոշորացում, արական սեռի երեխաների առնանդամի մեծացում (մեծահասակների առնանդամի մեծության վրա չի ազդում), ձայնային ճեղքի մեծացում, լիբիդոյի մեծացում, բնական, օրգանիզմում առաջացող սեռական հորմոնների առաջացման ճնշում, սպերմատոզոիդների առաջացման թուլացում։ Կանանց մոտ առաջանում է ձայնի ցածրացում և կոպտացում, երեսի վրա մազերի աճ, հնարավոր է նաև՝ կրծքագեղձի փոքրացում։ Տղամարդկանց մոտ կարող է առաջանալ գինեկտոմաստիա՝ կրծքագեղձի մեծացում, ամորձիների հետաճ, սերմնահեղուկի ծավալի փոքրացում։

Անդրոգենային և անաբոլիկ ազդեցությունների հարաբերությունը շատ կարևոր է անաբոլիկ ստերոիդների կիրառման տեսակետից։ Այն դեղամիջոցները, որոնցում անդրոգենային ազդեցությունները գերակշռում են անաբոլիկներին, հիմնականում կիրառվում են արական սեռի անդչոգենային թերզարգացվածության դեպքում (հիպոգոնադիզմ)։ Անաբոլիկ ազդեցությամբ առանձնացող դեղամիջոցնները կիրառվում են սակավարյունությունների, օստեոպորոզների, հիվանդություններից քաշի նվազման, երկարատև անշարժության դեպքերում։ Անդրոգենային-անաբոլիկ փոխհարաբերության որոշման համար սովորաբոր կենդանիների վրա են հետազոտություններ կատարում։ Սակայն մարդկանց մոտ անաբոլիկները հիմնականում ունեն լավ արտահայտված անդրոգենային ազդեցություններ։

Անդրոգենային-անաբոլիկ փոխհարաբերության որոշման համար 1950-ականների կիրառում էին հետևյալ մեթոդը. որոշում են լաբորատոր առնետների փորային (վենտրալ) շագանակագեղձի և levator ani մկանի զանգվածների հարաբերությունը։ Շագանակագեղձի զանգվածը վկայում է անդրոգենային, իսկ մկանի զանգվածը՝ անաբոլիկ ազդեցությունների մասին։ 2000-ականներին այդ գործընթացը ստանդարտացվեց և ամբողջականացվեց (Հերշբերգերի փորձ (Hershberger)։

Ներկայումս, ստերոիդների անաբոլիկ կամ անդրոգենային ազդեցության որոշման համար օգտվում են *անաբոլիկ ինդեքսից*։ Այն ցույց է տալիս անաբոլիկ և անդրոգենայի ազդեցությունների հարաբերությունը։ Օրինակ, տեստոստերոնի մոտ այն 1 է, վինստրոլի մոտ՝ 30, օքսիմեթոլոնի մոտ՝ 9: ներկայումս աշխատում են սինթեզել առավել հզոր անաբոլիկ և թույլ անդրոգենային ազդեցություններով ստերոիդներ։

Այսպիսով, ստերոիդների անաբոլիկ ազդեցություններն են.
* մկանային զանգվածի մեծացում (5-10 կգ/ամիս)
* ուժային ցուցանիշների մեծոցում
* դիմացկունության և արտադրողականության մեծացում
* էրիթրոցիտների քանակի ավելացում
* ոսկրային հյուսվածքի ամրացում
* ճարպի քանակի նվազում։

Ստերոիդների անդրոգենային ազդեցություններն են.
* մասկուլինիզացիա (առնականացում)
* վիրիլիզացիա (վիրիլիզմ)
* շագանակագեղձի հիպետրոֆիա (գերաճ)
* սերմնարանների հետաճ (ատրոֆիա)
* գլխի մազերի պակասում, երեսի և մարմնի վրա մազերի ավելացում

Այլ ազդեցություններ.
* ախորժակի մեծացում
* ինքավստահության և ինքնագնահատականի ավելացում
* հաղրոդակցման ընդունակությունների լավացում
* սեռացանկության ուժեղացում։

### Մարմնի կառուցվածք և ուժ
Տղամարդկանց մոտ մարմնի զանգվածը կարող է մեծանալ 2–5&nbsp;կգ-ով անաբոլիկ ստերոիդների կարճատև (<10 շաբաթ) կիրառման դեպքում։ Կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունները վկայում են, որ ճարպի քանակը նվազում է, սակայն մարդկանց մոտ այն սակավ է հանդիպում։ Այս արդյունքները կախված են նաչ դեղանյութերի չափաքանակից։ Նկանային զանգվածի մեծացումը կատարվում է արդեն գոյություն ունեցող մկանների հիպետրոֆիայով և նոր մկանաթելերի ավեցման հաշվին։ Որոշ դեպքերում չի բացառվում արյան ծավալի մեծացումը։

Մարմնի վերին մասերը (կրծքավանդակ, պարանոց, բազուկներ, ուսեր) ավելի զգայուն են ստերոիդների նկատմամբ, քան մարմնի մյուս մասերը, քանի որ այտես ստերոիդների նկատմամբ ընկալիչներն ավելի շատ են, քան մյուս մասերում։ Երկար ժամանակ ստերոիդներ օգտագործող և չօգտագործողների մոտ մկանների ամենամեծ տարբերությունը նկատվում է I տիպի մկանաթելերում՝ vastus lateralis և trapezius muscle մկանախմբերում։ Դեղերի ընդունման ընդհատումից նրանց ազդեցությունը դանդաղորեն թուլանում է, սակայն կարող է շարունակվել դեղամիջոցների ընդուման ընդհատումից ավելի քան 6-12 շաբաթ անց։
 
Մկանային ուժը կարող է մեծանալ սկզբնականի համամատ մոտ 5–20%, և սա կախված է կիրառման երկարատևությունից և չափաքանակից։ Փաստերը վկայում են, որ 600&nbsp;մգ/շաբաթ տեստոստերոն էնանթանտի 10 շաբաթյա կիրառման դեպքում ատլետների մոտ մկանային ուժն ու զանգվածն ավելի է մեծանում, քան նրանց մոտ, ովքեր չեն կիրառել վերոհիշալ դեղամիջոցից Այս չափաքանակը նշանակալիորեն լավացնում է նվազ մկանների զանգվածը պլացեբոյի էֆեկտով նույնիսկ այն մարդկանց մոտ, որոնք ֆիզիկական վարժանքներ չեն անում այլևս։ Տեստոստերոն էնանթանտի ազդեցությունը խիստ կախված է նրա չափաքանակից։

## Կիրառում
### Բժշկության մեջ
thumb|Տարբեր անաբոլիկ ստերոիդներ
Սկսած 1930 թվականից, երբ հայտնաբերվեց և սինթեզվեց տեստոստերոնը, անաբոլկ ստերոիդները կիրառվում են տարբեր բուժական նպատակներով։
* *[[Ոսկրածուծ]]ի խթանում։* Երկար տասնամյակներ անաբոլիկ ստերոիդներն օգտագործվել են երիկամային անբավարարության, լեյկեմիաների պատճառով առաջացած հիպոպլաստիկ սակավարյունությունների բուժման համար։ Անաբոլիկ ստերոիդները ներկայումս փոխարինվել են սինթետիկ պրոտեիններով (էպոեթին ալֆա), որը ընտրողաբար խթանում է արյան բջիջների նախորդների առաջացումը։
* *Աճի խթանում։* Անաբոլիկ ստերոիդները կարող են օգտագործվել աչի խանգարումներով երեխաների բուժամ նպատակով։ Սակայն, սինթետիկ աճի հորմոնի առկայության պայմաններում անաբոլիկ ստերոիդների կիրառումը աճի խթանման նպատակով ներկայումս մղվել է հետին պլան։
* *Ախորժակի խթանում, մկանային զանգվածի պահպանում և ավելացում։* Անաբոլիկ ստերոիդները կիրառվել են հյուծվածության (կախեքսիա) վերացման նպատակով, որը առաջանում էր տարբեր հիվանդությունների (քաղցկեղ, ՁԻԱՀ) հետևանքով։
* *Արական սեռի մոտ [[սեռական հասունացում|սեռահասունության]] ([[արբունք]]) խթանում։*: Անաբոլիկ ստերոիդներն օգտագործվում են տղաների սեռական հասունացման ուշացման դեպքում։ Այս նպատակով ներկայումս հիմնականում կիրառվում է տեստոստերոնը, որն էապես մեծացնում է ուշացած արբունքով տղաների հասակը, քաշը՝ առանց ճարպի։
* *Տղամարդկանց համար նախատեսված հակաբեղմնավորիչներ։*
* *Հասակավոր մարդկան նվազ քաշի և ոսկրերի ամրության խթանում։* Սակայն, 2006 թվականին տեստոստերոնի ցածր մակարդակով հասակավոր մարդկանց մոտ պլացեբոյի մեթոդով տեստոստերոնի ցածր չափաքանակների ներմուծման փորձերի ժամանակ մարմնի քաշի, ինսուլինային զգայնության կամ ընդհանուր վիճակի բարելավում չարձանագրվեց։
* *Անդրոգենային փոխարինման թերապիա։* Հիպոգոնադիզի (տեստոստերոնի ցաածր մակարդակ) դեպքում տղամարդկանց նշանակում են այս հորմոններից, հորմոնային մակարդակի վերականգնման համար։ Միաժամանակ, այն ակտիվացնում է տարե ցմարդկանց լիբիդոն։
* *[[Գենդերային դիստրոֆիա]] (անատոմիական սեռային պատկանելիության խանգարում):* Այս դեպքում անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործման նախատակն է խթանել երկրորդային սեռական հատկանիշները, օրինակ՝ ձայնի կոշտացում, մկանների և ոսկրերի աճ, մազածածկույթի ավելացում, էրիթրոցիտների քանակի ավելացում, տրանս-տղամարդկանց (կին, որը փոխել է սեռը և վերածվել տղամարդու) մոտ կլիտորի աճի խթանում, ինչպես նաև կիրառվում են ինտերսեքսուալության (ախտաբանական հերմոֆրոդիտիզմ) առկայության դեպքում։
* *[[Առավելագույն ներշնչական ճնշում|Առավելագույն ներշնչական ճնշման]] մեծացում։* հետազոտությունները վկայում են, որ սպորտով զբաղվողների մոտ անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործման դեպքում էականորեն մեծանում է նրանց առավելագույն ներշնչական ճնշումը, որը վկայում է շնչառական մկանների զարգացվածության մասին։

### Էրգոգենային նշանակություն և չարաշահում
thumb|Ներարկվող անաբոլիկ ստերոիդների տարբեր ֆլակոններ
Ստերոիդներ շատ օգտագործողներ չեն զբաղվում պրոֆեսիոնալ սպորտով։ ԱՄՆ-ում 1-ից մինչև 3 միլին մարդիկ (ազգաբնակչության 1 %ը) կարծում են, որ նրանք չարաշահում են անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործումը։ ԱՄՆ-ում կատարված ուսումնասիրությունները վայում են, որ ստերոիդներ օգատգործողների մեծ մասը միջին տարիքի հետերոսեքսուալ տղամարդիկ են, սիրողական մարմնամարզությամբ, ֆիթնեսով և որ պրոֆեսիոնալ բոդիբիլդինգով զբաղվողներ։ 12-17 տարեկան տղաների մոտ ստերոիդների կամ նմանատիպ այլ դեղանյութերի կիրառման տոկոսը 1999 թվականիից մինչև 2000 թվականն աճել է մինչև 25 %։ Մեկ այլ հետազոտություն վկայում է, որ անաբոլիկ ստերոիդների ոչ բժշկական նպատակներով կիրառումը քոլեջի ուսանողների շրջանում մոտավորապես 1 % է։ Ստերոիդներ օգտագործողների մոտ 78.4 %-ը ոչ պրոֆեսիոնալ բոդիբիլդերներն են ու մարմնամարզիկները, միևնույն ժամանակ 13 %-ի մոտ արձանագրվում են ներարկման անվտանգության խախտումներ, օրինակ՝ ներարկիչների կրկնակի օգտագործում, նույն ներարկիչների և ասեղների օգտագործում տարբեր անձանց կողմից և այլն,, չնայած 2007 թվականին կատարված հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործողների միայն 1 %-ն կիրառում այլ անձանց ներարկիչներն ու ասեղները 2007 թվականին կատարված մեկ այլ հետազոտություն արդյունքում պարզվեց, որ ոչ բժշկական նպատակներով անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործողների 74 %-ը են քոլեջ կամ երկրորդ մակարդակի կրթություն ավարտածներ են, քիչ քանակը՝ չեն ավարտել բարձր դպրոցը։ Նույն ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ ոչ բժշկական նպատակներով անաբոիկ ստերոիդներ օգտագորոծողն աշխատաշուկայում ունեն ավելի բարձր պահանջարկ և ավելի բարձր ընտանեկան եկամուտ Անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործողներն ավելի շատ են դիմում համապատասխան դեղամիջոցը գտնելու փորձերին, քան մյուս վերահսկվող դեղամիջոցներ օգտագործողները։ Անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործողները վերջիններիս մասին տեղեկատվությունը ստանում են ինտերնետից, բլոգներից, ֆիտնես ամսագրերից, ընկերներից և այլ աղբյուրներից։

Անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործողները բացասաբար են վերաբերվում սրանց վտանգավորության մասին լրատվամիջոցներում և այլուր հնչող կարծիքներին։ Մեկ այլ ուսումնասիրության համաձայն, անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդներ օգտագործողները անվստահությամբ են վերաբերվում բժշկներին և նրանց 56 %-ը բժշկներից գաղտնի է պահում, որ իրենգ օգտագործում են վերոհիշյալ դեղամիջոցներից։ 2007 թվականի հետազոտությունները վկայում են, որ անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործողների 66 %-ը երբ ցանկացել են այդ մասին հայտնել իրենց բժշկներին, նրանցից 58 %-ը դադարել է վստահել իրենց բժշկներին, 92 %-ին թվացել է, որ բժշկները չունեն բավարար գիտելիքներ ստերոիդների կիրառման մասին, 99 %-ին էլ թվում է, որ հասարակությունը չափազանցացված կարծիք ունի անաբոլիկ ստերոիդների կողմնակի ազդեցությունների մասին հետազոտույթունները վկայում են, որ անաբոլիկ ստերոիդների երակատև օգտագործման դեպքում առաջանում է մկանների սնուցաֆանգարում (դիստրոֆիա)։ Առողջության ֆիզիոլոգիայի ամսագրում () հրապատակված տվյալի համաձայն շատ օգտագործողներ կարծում են, որ ստերոիդների չափավոր օգտագործումը վնասակար չէ օրգանիզմի համար։

Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդները օգտագործվում են թե տղամարդկանց, թե կանանց կողմից տարբեր տեսակի պրոֆեսիոնալ սպորտաձևերում՝ լավ արդյունքների հասնելու կամ վնասվածքների բուժման նպատակներով։ Այս սպորտաձևերն են՝ բոդիբիլդինգ, ծանրամարտ, գնդակի հրում, վազք, հեծանվավազք, բեյսբոլ, ըմբշամարտ, բոքս, ֆուտբոլ, կրիկետ։ Սակայն, շատ սպորտաձևերի պաշտոնական ղեկավարների կողմից սրանց օգտագործումն արգելված է։ Արական սեռի ուսանողներն ավելի շատ են օգտագործում, կամ աղջիկները և ստերոիդ օգտագործոներն ավելի հաճախ են մասնակցում սպորտային մրցումներին, քան նրանք, ովքեր չեն օգտագործում։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների օգտագործման դեպքում կարող են առաջանալ ոչ ցանկալի, կողմնակի ազդեցություններ։

### Նեյրոհոգեկան (նեյրոպսիխիկ)

2005 թվականին *[[CNS Drugs]]* ամսագրում ներկայացվել է, որ հոգեկան ախտանշանների (ագրեսիա, բռնություն և այլն) մեծ մասի առաջացումը, ավելի քիչ քանակով՝ ինքնասպանություն, պսիխոզներ, կապված են ստերոիդային դեղանյութերի չարաշահման հետ։ Ստերոիդների երկարատև չարաշահումից կարող է առաջանալ կախվածություն, իսկ ընդունման դադարից՝ զրկանքի համախտանիշ։ Անաբոլիկ ստերոիդների բարձր չափաքանակները նեյրոններին կարող են վնասել։ Անաբոլիկ անգրոգենային ստերոիդների ժամանցային (ռեկրեացիոն) օգտագործումը հարուցում է երկարատև հոգեկան շեղումներ՝ կախվածություն, տրամադրության խանգարումներ, ինչպես նաև չարաշահման հետ կապված այլ երևույթներ։ Փաստեր չկան, որ կախվածությունը զարգանում է ստերոիդների բուժիչ չափաքանակներից, որոնք կիրառվում են բուժման նպատակներով, սակայն կախվածության առաջացման բազմաթիվ փաստեր կան բոդիբիլդերների և մարմնամարզիկների մոտ, որոնք մշտական ընդունել են դեղանյութի բարձր չափաքանակներ։ Տրամադրության փոփոխությունները (օրինակ՝ ընկճախտ, հիպոմանիա և այլն) կախված են ընդունված ստերոիդների չափաքանակից և տեսակից։

320 բոդիբիլդերների և ատլետների վրա կատարված 13-ամսյա ուսումնասիրությունները, որոնց արդյունքները հրապարակվել են 2006 թվականին, վկայում են, որ հոգեկանի հետ կապված շեղումները կապված են ստերոիդների չափաքանակի չարաշահման հետ։

#### Անձնային հատկանիշներ
Կան տվյալներ, որ անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործման դեպքում, չօգտագործող մարդկանց համեմատությամբ, մեծանում է հոգեկան այնպիսի շեղումների զարգացման հավանականությունը, ինչպիսիք են՝ անձի սահմանային խանգարումը (4.7 անգամ), հակասոցիալական վարքը (3.8 անգամ), պարանոիդ անձնային խանգարումը (3.4 անգամ), շիզոտիպիկ անձնային խանգարումը (3.1 անգամ), հիստերիան (2.9 անգամ), պասիվ ագրեսիվությունը (2.4 անգամ) և նարգիզային անձնային խանգարումը (1.6 անգամ) Bipolar dysfunction,։ Մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզը և վարքի շատ այլ խանգարումներ նույնպես կապվում են անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների կիրառման հետ։

#### Տրամադրություն և անհանգստություն
Շատ հուզական ռեակցիաներ փոխվում են անաբոլիկ ստերոիդների երկարատև օգտագործման դեպքում. հիպոմանիա, մանիա, գրգռվածություն, գոռոզություն, անմտություն և այլն։ Անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործող 53 բոդիբիլդերների հետազոտության արդյունքնրեը վկայում են, որ նրանցից 27-ի մոտ նկատվում է տրամադրության չհիմնավորված խանգարում։

##### Ագրեսիա և հիպոմանիա
Սկսած 1980-ական թվականներից բազմաթիվ փաստեր են արձանագրվել այն մասին, որ անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործումից անմիջապես հետո, որպես կողմնակի ազդեցություն, առաջանում է ագրեսիվ և թշնամական վարք ()։

2005 թվականին կատարված տարբեր հետազոտություններ վկայում են, որ անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործումից առաջանում է հիպոմանիա և բարձր ագրեսիվություն։ 2008-ին ԱՄՆ-ի երիտասարդ տղաների շրջանում կատարված հետազոտությունները նույնպես վկայում են բռնությունների աճի համեմատաբար ավելացում անաբոլիկ ստերոիդներ օգտագործողների կողմից։ Անաբոլիկ ստերոիդներ չօգտագործողների հետ համեմատած, օգտագործողներն ավելի շատ են ցուցաբերում ագրեսիվ վարք։ 1996 թվականին կատարված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ում կապ կա ագրեսիվություն ցուցաբերելու և ստերոիդներ օգտագործելու միջև, սակայն նշում են նաև, որ ԱՄՆ-ում ներկայումս կամ նախկինում մոտավորապես 1 միլիոն ստերոիդներ օգտագործողների շրջանում հոգեկան և վարքագծային շեղումները շատ քիչ դեպքերում են ուժեղ արտահայտվել, որը նրանց դրդել է դիմել մասնագետներին։

1996 թվականին 600&nbsp;մգ/շաբաթ չափաքանակով տեստոստերոն էնանթատ ստացած 43 տղամարդկանց շրջանում կատարված հետազոտությունները չհայտնաբերեցին ագրեսիվ պահվածքի մեծացում նույնիսկ 10 շաբաթ տևողությամբ օգտագործման դեպքում։

2006 թվականին 2 զույգ երկվորյակների վրա կատարված փորձերը, որտեղ երկվորյակներից մեկն օգտագործել է ստերոիդ, ցույց տվեցին, որ երկու դեպքում էլ ստերոիդ օգտագործակ երկվորյակները ցուցաբերեցին բարձր ագրեսիվություն, անհանգստություն, քան չօգտագործածները։

##### Ընկճախտ և ինքնասպանություն
Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների օգտագործման և ընկճախտ առաջացման ու ինքնասպանությունների հավանականության միջև կապի առկայությունըը անհամոզիչ է, քանի որ չկան հավաստի տվյալներ։ 1992 թվականին կատարվար որոշ հետազոտություններ վոկալում են, որ անաբոլիկ անդգրոգենային ստերոիդների օգտագործումը կամ դրանց ընդհատումը կարող է առաջացնել ընկճախտ, սակայն այս տվյլաները ճշտգրտման կարիք ունեն արդյունքների խիստ տարբերությունների պատճառով։ Ինքնասպանությունների հարցում ստերոիդներ օգտագործողների 3.9 %-ը հայտնել են ինքնասպանության փորքի կատարելու մասին։

### Ֆիզիոլոգիական ազդեցություն
Կախված դեղամիջոցների չարաշահման երկարատևությունից, վտանգ կա, որ կվնասվի իմունային համակարգը։ Նման շատ կողմնակի ազդեցություններ անմիջականորեն կախված են դեղամիջոցի չափաքանակից։ Հատկապես արձանագրվում է արյան ճնշման մեծացում։

Անաբոլիկ ստերոիդներն ազդում են նաև արյան գլյուկոզի և սրտի պսակաձև անոթների հիվանդությունների առաջացման վրա, մեծացնում են սիրտ-անոթային հիվանդությունների առաջացման տոկոսը։ Կորյակների (պզուկ, ակնե)առաջացումը բավականին տարածված երևույթ է ստերոիդներ օգտագործողների մոտ, որի պատճառը հիմնականում ճարպագեղձերի խթանումն է տեստոստերոնի բարձր քանակներով։ Տեստոստերոնի վերածումը դիհիդրոտեստոստերոնի արագացնում է ճաղատացման հակում ունեցող տղամարդկանց մոտ մազերի կուրստը, սակայն տեստոստերոնը կարող է նույնիսկ կանանց մոտ առաջացնել ճաղատացում։

Ստերոիդների օգտագործման դեպքում որոշ կողմնակի ազդեցություններ կարող են առաջանել նաև անչափահասների մոտ։

Օրինակ, ստերոիդները դադարեցնում են ոսկրերի աճը՝ էստրոգենային արգասիքներով վերջիններիս աճառային հատվածների վաղաժամ ոսկրացման պատճառով։ Նկատվում է նաև էրեկցիայի տևողության և հաճախականության մեծացում, վաղաժամ սեռական հասունացում։

#### Չարորակ ուռուցք
Համաշխարհային առողջապահական կազմակերպության Չարորակ ուռուցքների ուսումնասիրման միջազգային գործակալությունը անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդները դասակարգում է խումբ 2A-ում։

#### Սիրտ-անոթային
Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների կողմնակի ազդեցություննը կարող են արտահայտվել սրտի վրա թողած ազդեցությամբ, օրինակ՝ ձախ փորոքի գերաճ (հիպերտրոֆիա), որն վառացնումէ սրտի կծկումն ու թուլացումը Այս ամենի արդյունքում կարող է առաջանալ սրտի առիթմիա, սրտային անբավարարություն, սրտամկանի ինֆարկտ։ Նմանատիպ երևություներ կարող են նկատվել նաև ստերոիդներ չօգտագործող մարմնամարզիկների մոտ, սակայն ստերոիդների օգտագործումը կարող է զգալիորեն արագացնել այս գործընթացները։ Սակայն, սրտի ձախ փորոքի գերաճի, սրտի անբավարար աշխատանքի և ստերոիդների օգտագործման միջև եղած կապը մինչև հիմա դեռ վիճարկվում է։

Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդներն էականորեն ազդում են խոլեսթերինի մակարդակի վրա։ Որոշ ստերոիդներ բարձրացնում են ցածր խտության լիպոպրոտեինների քանակը և նվազեցնում բարձր խտության լիպոպրոտեինների քանակը։ Ստերոիդները կտրուկ մեծացնում են մարմնի զանգվածը, դրանց զուգահեռ՝ արյան ճնշումը, իսկ դրանք, իրենց հերթին, ազդում են սրտի վրա։

#### Ֆեմինիզացիա
thumb|Գինեկոմաստիա տղամարդու մոտ

Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդնրեը կարող են ազդել նաև սեռական հատկանիշների վրա։ Տղամարդկանց մոտ կրծքագեղձի աճը (գինեկոմաստիա, կնաստինքություն), որը հինականում պայմանավորված է արյան մեջ շրջանառվող էստրոգենների բարձր քանակով, իսկ դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ հատուկ ֆերմենտի՝ արոմատազի միջոցով տեստոստերոնը բարձր քանակներով վերածվում է էստրոգենների։ Տղամարդկանց մոտ կարող է նկատվել սեքսուալ ակտիվության նվազում և անպտղություն։ Տղամարդկանց մոտ նկատվորղ կողմնակի ազդեցություններցի է նաև ամորձիների հետաճը, որի պատճառը բնական տեստոստերոնի մակարդակի ճնշվածությունն է, ինչը հարուցում է սպերմատոզոիդների արտադրության թուլացում։ Այս կողմնակի ազդեցությունը ժամանակավոր է. ստերոիդների օգտագործման դադարից մի քանի շաբաթ անց ամորձիների չափը վերկանգնվում է։

#### Առնականացում, վիրիլիզմ

Կանանց մոտ կարող է նկատվել մազածածկի ավելացում, ձայնի պորացում և կոպտացում, կլիտորի գերաճ, դաշտանի խանգարում։ Հղիության ժամանակ ստերոիդների օգտագործումը կարող է ազդել պտղի զարգացման վրա, ընդ որում, իգական սեռի պտղի մոտ առաջացնելով արականին բնորոշ հատկություններ և հակառակը։

#### Երիկամների ախտահարում
Ստերոիդների օգտագործողների 90 %-ի մոտ նկատվում է երիկամների ախտահարում՝ օջախային գլոմերուլոսկլերոզի առաջացում։
Բոդիբիլդերների մոտ երիկամների ախտահարումը նման է ճարպակալմամբ տառապողների մոտ նկատվող ախտահարմանը, սակայն ավելի բարդացված է։

#### Լյարդի ախտահարում
բերանով անաբոլիկ ստերոիդների բարձր չափաքանակների ընդունման դեպքւոմ լլյարդի ախտահարման վտանգը շատ բարձր է, քանի որ դրանք նյութափոխանակվում են հենց մարսողական ուղում՝ իրենց ակտիվության բարձրացման նպատակով։ Peliosis hepatis has been increasingly recognised with the use of anabolic steroids.

## Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների չարաշահում
Հետազոտությունները վկայում են, որ ստերոիդներն ազդում են ուղեղի սերոտոնինային և դոֆամինային համակարգերի վրա։ Տեստոստերոնը որոշ դեպքերում նմանվում է այլ խթանիչներին, ինչպիսիք են կոֆեինը, բենզոդիազեպինը։ Տեստոստերոնի նկատմամբ կախվածության առաջացումը դեռ հստակեցված չէ։

### Չարաշահման վտանգավորություն
Սրա մասին տարբեր կարծիքներ կան։ Ախտորոշման վիճակագրական ձեռնարկ IV-ում և ըստ Հիվանդությունների միջազգային դասակարգման (ICD-10), հատոր 10, անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների կախվածության վերաբերյալ տարբեր կարծիքներ կան։

Ըստ Ախտորոշման վիճակագրական ձեռնարկ IV-ի անաբոլիկ անդրոգենային ստերոինդները կարողեն առաջացնել կախվածություն։ Իսկ ըստ Հիվանդությունների միջազգային դասակարգման, սրանք պատկանում են կախվածություն չառաջացնողների խմբին։ Անաբոլիկ ստերոիդները կարող են առաջացնել հոգեբանական կախվածություն։

#### Հիվանդությունների միջազգային դասակարգում
Կախվածության առկայությունը հաստատվում է, եթե վերջին մեկ տարվա ընթացքում ստորև բերված հատկություններից գոնե 3-ը առկա են։
* ստերոիդներ ընդունելու անհագ ցանկություն
* օգտագործման կառավարման անընդունակություն
* զրկանքի համախտանիշի առաջացում օգտագործման դադարեցման դեպքում
* տոլերանտության առկայություն
* արհամարհանք այլ հետաքրքրությունների նկատմամբ և չնայած վնասակարությանը՝ համառորեն օգտագործում

Հետևյալ ինդեքսները հղվում են ICD-10-CM F55.3-ին։
* ճարաշահում
** հորմոններ F55.5
** ստերոիդներ F55.5
** ոչ կախված դեղեր F19.10
*** հորմոններ F55.5
*** ստերոիդներ F55.5
** ոչ հոգեմետ միջոցներ NEC F55.8
*** հորմոններ F55.5
*** ստերոիդներ F55.5

ICD-10 goes on to state that “չնայած սովորաբար պարզ է, որ պացիենտն ունի հզոր մոտիվացիա դեղանյութ ընդունելու տեսակետից, բացակայում է կախվածության կամ զրկանքի համախտանիշի առաջացումը, ինչպես լինում է հոգեմետ դեղանյութերի դեպքում”:

ICD-9-CM-ը կփոխարինվի ICD-10-CM-ով 2014 թվականի հոկտեմբորի 1-ին, beginning October 1, 2014, չնայած որ F55.3 և մնացած ICD-10-CM ախտորոշման կոդերը կօգտագործվեն միայն should only be used for training or planning purposes until then.

#### Թմրադեղերի չարաշահման ազգային ինստիտուտ
Թմրադեղերի չարաշահման ազգային ինստիտուտն (NIDA) ասում է, որ "անգամ եթե անաբոլիկ ստերոիդները չան առաջացնում այնքան հզոր ազդեցություն, ինչպես մյուսները, ստերոիդները կարող են հակում առաջացնել։ Հետազոտությունները վկայում են, որ հնարավորության դեպքում կենդանիները անընդհատ կօգտագործեն ստերոիդներ, միայն նրանք դա անում են այլ դեղանյութերի նկատմամբ։ Մարդիկ կարող են շարունակել ստերոիդների օգտագործումը, չնայելով դրանց վնասակարությանը և հասարակության բացասական վերաբերմունքին։ Նաև, ստերոիդների չարաշահումը ֆինանսական լրացուցիչ ծախսեր են դառնում օգտագործողների համար։ Ստերոիդներ չարաշահողների մոտ օգտագործումը դադարեցնեուց հետո կարող է առաջանալ զրկանքի համախտանիշ, զուգակցված տրամադրության փոփոխմամբ, վազաժամ հոգնածությամբ, ախորժակի անկմամբ, անքնությամբ, սեռացանկության թուլացմամբ, ընկճախտի (դեպրեսիա) առաջացմամբ։ Զրկանքի համախտանիշի ամենաբարդ երևույթւներից մեկը ընկճախտի առաջացումն է։ Ընկճախտը երբեմն կարող է հասցնել ինքնասպանության։"

### Պատճառներ և բուժում
Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների չարաշահումը կարող է ունենալ խսրը սոցիալական հիմքեր։

#### Մանկահասակների տրավմա (վնասում)
Ծանրորդների 25 %-ն արձանագրում է սեքսուալ կամ ֆիզիկական խանգարումներ մանկահասակ տարիքում։ Անաբոլիկ ստերոիդները երբեմն օգտագործվում են մկանների դիստրոֆիայով հիվանդների (մարմնի դիստրոֆիկ համախտանիշի յուրահատուկ ձև է) կողմից՝ որպես պաշտպանիչ միջոց։ Հետաքրքիր է,, yohimbine, while it was originally considered a flop of a supplement, քանի որ դա չէր բարձրացնում տեստոստերոնի մակարդակը ինչպես սկզբում ենթադրվում էր, levels as first suspected, հայտնաբերվել էր որ բարձր չափաքանակներով օգտակար է հետվնասվածքային սթրեսային խանգարման հետևանքով առաջացած հիշողությունը խթանմանը։ Also, *[[Tabernanthe iboga]]* and ibogaine have been used to treat PTSD and/or addiction to anabolic steroids.

### Խմբային անօրինական օգտագործում
#### Հանցագործներ
Անաբոլիկ ստերոիդները օգտագործվում են հակասոցիալական տարբեր խմբերի, տարբեր տեսակի հանցագործների կողմից։

#### Պետական մարմիններ
##### Հսկում օրենքով
Ստերոիդների չարաշահումը շատերի կողմից համարվում է կարևոր հիմնահարց։ "Սա մեծ հիմնահարց է, որ մենք չենք կարող անտեսել..." ասում է ԱՄՆ-ի Թմրանյութերի դեմ պայքարի գործակալության (Drug Enforcement Administration) խոսնակ Լոուրենս Փայնը։ Հետաքննությունների դաշնային գործակալության տեղեկագրում նշվում է, որ “Անաբոլիկ ստերոիդների չարաշահումը ոստիկանների կողմից մեծ հիմնահարց է, որը պետք է ավելի խորը գիտակցվի բոլոր գործակալությունների կողմից"։ Հայտնի է, որ Միացյալ թագավորությունում ոստիկանները հանցագործներից գնում են ստերոիդներ՝ սեքսուալ հաճույքների բավարարման համար..."։

#### Սպորտ
##### Ըմբշամարտ

Քրիս Բենուայի կրկնակի սպանության և ինքնասպանության դեպքից հետո Միացյալ նահագների հսկողության և պետական բարեփոխումների հանձնաժողովը () հետազոտեց ստերոիդների օգտագործումը ըմբշամարտի (գոտեմարտի) ոլոլտում։ Հանձնաժողովն ուսումնասիրեց WWE-ի և TNA-ի (TNA) փաստաթղթերը՝ թմրանյութերի նկատմամբ նրանց քաղաքականության վերաբերյալ։ Գոտեմարտեղների մոտ 40 %-ը դրական արդյունք տվեցին թմրանյութերի թեստի ժամանակ։

### Անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների չարաշահումը դժբախտ դեպքերի պատճառ
#### Քրիս Բենուայի կրկնակի սպանություն և ինքնասպանություն

Քրիս Բենուան իր կնոջն ու 7 ամյա երեխային սպանելուց հետո ինքնասպան եղավ։ Սա առաջին պատճառներից մեկն էր, որը ստիպեց համապատասխան մարմիններն ավելի խստությամբ վերաբերվեն ստերոիդների օգտագործմանը։

#### Դեվիդ Ջեկոբս (ստերոիդ վաճառող)

2008 թվականի հունիսի 5-ին ոստիկանությունը հրաձգության հետևանքով մահացած վիճակում հայտնաբերեց Դեվիդին և ընկերուհուն, հայտնի ֆիթնես մոդել Ամանդա Իըհարթ Սավելլին։ Ջեկոբսի տանը հայտնաբերեցին ստերոիդների 146 ֆլակոններ, 10 ներարկիչներ, կշեռքներ, ստերոիդներով և մարիխուանայով պարկիկներ։"

## Սահմանափակումներ
### Օրինական կարգավիճակ

Շատ երկրներում (ԱՄՆ, Կանադա) անաբոլիկ ստերոիդները հիմնականում համարվում են վերահսկվող, և նրանց օգտագործումը առանց համապատասխան ցուցումների, հակաօրինական է։ Import and export also carry similar penalties.
Կանադայում կատարված հետազոտությունները վկայում են, որ անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործումը խիստ տարածված է երիտասարդ մարզիկների շրջանում։ Առանց դեղատոմսի անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործումն անօրինական է Ավստրալիայում, Արգենտինայում, Բրազիլիայում, Պորտուգալիայում։ Որոշ երկրներում (Մեքսիկա, Թայլանդ) անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործումը չի հետապնդվում օրենքով։

#### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
thumb|right |200px| Առգրավված ստերոիդային հաբեր, 2007, ԱՄՆ

Անաբոլիկ ստերոիդների կառավարման օրենսդրական առաջին քայլերն արվել են 1980-ականների վերջում, երբ ԱՄՆ կոնգրեսը անաբոլիկ ստերոիդները դասակարգեց վերահսկվող նյութերի (Controlled Substances) շարքում։ Սա կատարվեց Սեուլում 1988 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում հաղթած Բեն Ջոնսոնի (Ben Johnson (sprinter) հաղթանակի վիճարկման պատճառով։ Քննարկումներին մասնակցեցին Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիան (), -ն, Սննդի և դեղանյութերի ադմինիստրացիան (), ինչպես նաև Թմրանյութերի չարաշահման ազգային ինստիտուտը ()։ վերոհիշյալ ընկերությունները դեմ էին ստերոիդներին վերահսկվող դեղամիջոցների շարքին դասելուն, հիմք ընդունելով այն, որ սրանց օգտագործումը չի առաջացնում այնքան բարձր ֆիզիկական կամ հոգեբանական կախվածություն, որի հիման վրա կդասակարգվեին այդ խմբում։ Սակայն, 1990 թվականին նաբոլիկ ստերոիդները դասվեցին վերահսկվող դեղամիջոցների ցանկին։

Միաժամանակ, խստացվեց նաև սրանց և մարդու աճի հորմոնի ապօրինի տարածման վերահսկողությունը։ Վաղ 1990-ականներին որոշ դեղագործական ընկերություններ դադարեցրեցին անաբոլիկ ստերոիդների արտադրությունն ԱՄՆ-ում։ Համաձայն Վերահսկվող նյութերի ակտի, անաբոլիկ ստերոիդներ են համարվում այն նյութերն ու հորմոնները, որոնք քիմիապես կամ ֆիզիոլոգիական առումներով մոտ են տեստոստերոնին (բացառությամբ էստոգենների), պրոգեստինին և կորտիկոստերոիդներին։ Այս ակտը փոփոխվեց 2004 թվականին. ցուցակում ավելացվեցին նաև նախահորմոններին (պրոհորմոն)։

#### Մեծ Բրիտանիա
Մեծ Բրիտանիայում անաբոլիկ ստերոիդները դասակարգվում են C դասում, նույն դասում, ինչ բենզոդիազեպինեսը։ Անաբոլիկ ստերոիդները 4-րդ ցուցակում են, որը բաժանվում է 2 մասի. 1-ին մասում հիմնականում բենզոդիազեպիններն են, իսկ 2-րս մասում՝ անաբոլիկ և անդրոգենային ստերոիդները։

### Կարգավիճակը սպորտում
Անաբոլիկ ստերոիդների օգտագործումն արգելված է բազմաթիվ սպորտաձևերում (Պրոֆեսիոնալ թենիսիստների ասոցիացիա՝ , Բեյսբոլի բարձրագույն լիգա (MLB), ՖԻՖԱ, Օլիմպիական խաղեր, Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա (NBA), Հոկեյի ազգային լիգա (NHL), Ֆուտբոլի ազգային լիգա (NFL))։

Համաշխարհային հակադոպինգային գործակալությունը ( The World Anti-Doping Agency, WADA) կարգավորում է տարբեր կենսախթանիչների, ներառյալ անաբոլիկ և անաբոլիկ ստերոիդնային գործոնների, հորմոնների օգտագործումը տարբեր սպորտաձևերում։

Տարբեր երկրներ՝ Իտալիա, Իսպանիա, Ռուսաստան, Նիդերլանդներ, Ֆրանսիա, Դանիա և այլ երկրներ ունեն համապատասխան օրենքներ՝ անաբոլիկ դեղամիջոցների շրջանառության և օգտագործման հետ կապված։

### Օգտագործման հայտնաբերում
Անաբոլիկ ստերոիդների հայտնաբերման համար ստուգում են մեզը, արյունը, մազը։ Արտածին և ներսածին ստերոիդները տարբեր ֆերմենտներով լյարդում ենթարկվում են կենսաձևափոխումների։ մեզում առաջնային արգասիքները կարող են հայտնաբերվեծ վերջին օգտագործումից նույնիսկ 30 օր անց, կախված օգտագործված նյութից, երկարատևությունից, չափաքանակից։ Շատ դեղամիջոցներ ունեն նույն նյութափոխանական ուղիները, և նրանց արտազատման պատկերը կարող է մասամբ համընկնել ներսածին ստերոիդների հետ։ հետազոտման հիմնական մեթոդներն են գազային և հեղուկ քրոմատոգրաֆիաները։

## Անօրինական տարածում և առևտուր
thumb|Տասնյակ հազարավոր անաբոլիկ ստերոիդներ պարունակող անօրինական պարկեր, 2007

Անաբոլիկ ստերոիդներն արտադրվում են համապատասխան լաբորատորիաներում, սակայն այն երկրներում, որտեղ համապատասխան օրենքներով բերահսկվում է նարնց առևտուրն ու օգտագործումը, ստերոիդներն արտադրվում են բազմաթիվ փոքր անօրինական ընդհատակյա լաբորատորիաներում։ Նմանատիպ պայմաններում ստերոիդների առևտուրն իրականացվում է այսպես կոչված «սև շուկաներում»։ Դրանք ունեն ոչ միայն տեղային նշանակություն, այլև կարող են արտահանվել այլ երկրներ ևս։

2006 թվականին ֆիննական իրավապահ մարմինները առգրավեցին ռեկորդային քանակի՝ 11.8 մլիոն ստերոիդային հաբեր։

Անօրիանկան ճանապարհով անաբոլիկ ստերոիդները հաճախ վաճառվում են ֆիթնես սրահներում, սպորտային հարպարակներում, ինչպե սնաև տարբեր տեսակի ինտերնետ կայքերում։

## Պատմություն
### Ամորձիներից անաբոլիկ ստերոիդների առանձնացում
19-րդ դարում ամորձիներից ստացված մզվածքը (էքստրակտ) կիրառում էին բժշկական նպատակներով, մինչ դեռ սրանց հատկությունները դեռ ուսումնասիրման ընթացքում էին։ 1931 թվականին Մարբուրգում քիմիկոս Ադոլֆ Բուտենանդտը մաքուր վիճակում ստացավ 15 միլիգրամ արական սեռական հորմոն՝ անդրոստերոն մի քանի տասնյակ հազար լիտր մեզից։ Այս ստերոիդը հետագայում սինթեզվեց 1934 թվականին քիմիկոս Լեոպոլդ Ռուզիկայի (Leopold Ruzicka) կողմից (Ցյուրիխ)։

1930 թվականին արդեն հայտնի էր, որ ամորձիները պարունակում են ավելի հզոր անդրոգեն, քան անդրոստերոնն է, և Նիդերլանդներում, Գերմանիայում և Շվեյցարիայում գտնվող երեք մրցակցող դեղագիտական ընկերությունների գիտնականների երեք խումբ մրցակցում էին այդ ուղղությամբ։ Այս հորմանն առաջին անգամ հայտնաբերվեց 1935 թվականին և հրապարակվեց "Ամորձիներից արական հորմոնի բյուրեղ (Տեստոստերոն)" () անվամբ։ Հայտնաբերողներն անվանեցին *տեստոստերոն* *testicle* և *sterol*, *ketone* բառերի հապավումից։ Նույն տարվա օգոստոսին սինթեզեցին տեստոստերոն, որը հրապարակվեց "Տեստոստերոինի պատրաստման մեթոդը խոլեստերինից" ։ Միայն մեկ շաբաթ անց երրորդ խումբը (Ruzicka և A. Wettstein) հայտարարեց հայտարարագրման մասինհետևյալ վերնագրով հոդվածում. "Ամորձիների հորմոն տեստոստերոինի արհեստական պատրաստումը" (On the Artificial Preparation of the Testicular Hormone Testosterone (Androsten-3-one-17-ol)։ Ռուզիկան (Ruzicka) և Բութենանդտը (Butenandt) 1939 թվականին առաջադրվեցին Նոբելյան մրցանակի քիմիայի բնագավառում, սակայն նացիստական Գերմանիան ստիպեց Բութենանդտին հրաժարվել մրցանակից, սակայն նա ստացավ մրացնակը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո։

Մարդկանց վրա կլինիկական փորձարկումները բերանով և ներարկման միջոցով ընդունման միջոցով սկսվեցին 1937 թվականին Տեստոստերոնի պրոպիոնատի մասին առաջին անգամ հրապարակվեց 1938 թվականին *Strength and Health* ամսագրում։ Կան տվյալներ, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանացի զինվորները օգտագործել են ստերոիդներ՝ ագրեսիվության և դիմացկունության բարձրացման համար, սակայն դա դեռ ապացուցված չէ։ Ադոլֆ Հիտլերը, համաձայն բժիշկների, բուժման նպատակով ներարկվել է տեստոստերոնով։ Անաբոլիկ ստերոիդները նացիստների կողմից օգտագործվել են համակենտրոնացման ճամբարներում մարդկանց վրա կատարվող փորձարկումների ժամանակ President John F. Kennedy was administered steroids both before and during his presidency.։

### Սինթետիկ անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդների պատմություն
Առաջինը 1940-ական թվականներին նախկին ԽՍՀՄ-ում և արևելյան եվրոպական երկրներում տեստոստերոնն օգտագործվեց մկանների մեծացման նպատակով, որտեղ ստերոիդներն օգտագործվում էին տարբեր սպորտային մրցումներում, ներառյալ՝ Օլիմպիական խաղերում, մարզիկների բարձր պատրաստվածությունն ապահովելու նպատակով։ Ի պատասխան խորհրդային ծանրամարտիկների հաջողությունների, ԱՄՆ-ի Օլիմպիական թիմի բժիշկ Ջոն Զիեգլերն () աշխատեց անաբոլիկ ստերոիդների կատարելագործման ուղղությամբ՝ նրանց կողմնակի ազդեցությունների նվազման նպատակով։ Զիելգերի աշխատանքի արդյունքում ստեղծվեց մեթանդրոստենոլոնը։ 1958 թվականին նոր ստերոիդը օգտագործման նպատակով թույլատրվեց ԱՄՆ Սննդի և դեղամիջոցների գործակալության (Food and Drug Administration) կողմից։ Չնայած Զիեգլերի կողմից սինթտիկ ստերոիդի շատ փոքր չափաքանակ էր նախատեսվում կիրառման համար, սակայն հետագայում հայտնաբերվեցին դրա կողմնակի ազդեցությունները, մասնավորապես՝ շագանակագեղձի մեծացում և ամորձիների հետաճ։ 1976 թվականին անաբոլիկ անդրոգենային ստերոիդները դասակարգվեցին որպես արգելված նյութեր, և 10 տարի անց հանձնաժողովն ընդունեց մրցությունից դուրս դոպինգ թեստի կարգըմ քանի որ շատ մարզիկներ ստերոիդներն օգտագործում էին մրցությունից դեւրս, մարզումների ժամանակ։

Տարբեր անաբոլիկ ստերոիդներում կատարվում են տարբեր փոփոխություններ, նրանց ազդեցցության կատարելագործման նպատակով.
* Ալկալիացում 17-ալֆա դիրքում մեթիլ կամ էթիլ խմբերով, նախատեսված բերանով ընդունման համար, քանի որ այդ դեպքում փոքրանում է ընդունված ստերոիդի քայքայման հավանականությունը լյարդում։
* Տեստոստերոնի և նորտեստոստերոնի էսթերացում 17-բետտա դիրքում հնարավորություն է տալիս նյութին ներծուծել հարաղիքային (պարէնտերալ) ուղով և մեծացնում է նրա արդյունավետությունը։
* Ստերոիդի օղակային կառուցվածքի փոփոխություն բերանային և հարաղիքային եղանակներով ընդունման համար, պարզելու համար անաբոլիկ և անդրոգենային ազդեցությունների հարաբերությունը։

## Տես նաև
* Հակաանդրոգեն (անտիանդրոգեն)
* Արական սեռական հորմոններ
* Իգական սեռական հորմոններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Dmoz Directory of websites on anabolic steroids 
* National Institute on Drug Abuse: "NIDA for Teens: Anabolic Steroids".
* DrugFacts: Anabolic Steroids
* Men's Health
* History of Steroids
* Anabolic Steroids - Abuse, Side Effects and Safety

Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Սպորտային բժշկագիտություն