open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թհիմփհու

**Թհիմփհու** կամ **Թիմփու** (ձոնգքհա լեզվով՝ ཐིམ་ཕུ, ), Բութանի մայրաքաղաք և խոշորագույն քաղաք։ Հնագույն ժամանակներից համարվում էր Թհիմփհու պատմական նահանգի մայրաքաղաք։

Քաղաքի բնակչությունը 2005 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 79 185 մարդ, իսկ 2012 թվականի տվյալներով՝ 99 021 մարդ։ Գտնվում է Արևելյան Հիմալայներում, Չինչու գետի (Բրահմապուտրայի ավազան) ափին, ծովի մակարդակից 2400 մ բարձրության վրա։

## Պետության կենտրոն
left|thumb|Թհիմփհու քաղաքի տեսարանը տիեզերքից
Տաշիչո ամրոցը կառուցվել է XIII դարում որպես մենաստան, վերակառուցվել է 1960-ական թվականներին, 1952 թվականից այստեղ գտնվում է երկրի կառավարությունը։ Ամռանը այստեղ նաև գտնվում է երկրի կրոնական առաջնորդ Ջե Քհենպոն։ Թագավորը՝ Ջիգմե Սինգյե Վանգչուկը այստեղ նույնպես աշխատասենյակ ունի։

Դեչենչոլինգ պալատը, որը համարվում է թագավորի պաշտոնական նստավայրը, գտնվում է Թհիմփհուից դեպի հյուսիս, քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են նաև Տանգո, Չերի մենաստանները։

Թհիմփհուն համարվում է կառավարության, խորհրդարանի և գործադիր իշխանությունների մարմինների գտնվելու վայրը։ Այստեղ են գտնվում նաև դիվանագիտական ներկայացուցչությունները, ՄԱԿ-ի կազմակերպությունները և այլ ոչ կառավարական կազմակերպություններ։

## Տուրիզմ
Թհիմփհու քաղաքում կենտրոնացված են երկրի հյուրանոցների մեծ մասը։ Զբոսաշրջիկները քաղաք հիմնականում այցելում են աշնանը՝ Ցեչու փառատոնի ժամանակ։
thumb|left|Ազգային հագուստ (Բութան)

## Քաղաքի և դրա արվարձանների տեսարժան վայրեր
thumb|right|Թհիմփհուի Տանգո մենաստանը
* Թհիմփհու-չորթեն՝ Երրորդ Թագավոր Ջիգմե Դորջի Վանգչուկի հուշային չորթենը
* Ավանդական թղթի արտադրության մանուֆակտուրա
* Բութանի տեքստիլի թանգարան
* Բութանի Ազգային գրադարան
* Կանանց բուդդայական մենաստան
* Կիրառական արվեստի կենտրոն
* Ձոնգ Տաշիչո (ամրոց և կառավարության նստավայր)
* Շաբաթական շուկա
* Ձոնգ Սիմտոկխա՝ այժմ բուդդայական համալսարան։ Կառուցվել է Շամբդրունգի կողմից, որպես XVII դարի ամրոց։

## Կլիմա
Կլիման մերձարևադարձային մուսոնային է։ Ձմռանը մայրցամաքի կողմից փչում է չոր քամի, ընդ որում սառը զանգվածների տեղափոխությանը կանխում են լեռները։ Արդյունքում ձմռանը դիտվում են օրական ջերմաստիճանի մեծ տատանումներ (գիշերները լինում են սառնամանիքներ, սակայն ցերեկը ջերմաստիճանը կարող է լինել +15&nbsp;°C և ավելի), իսկ տեղումները քիչ են լինում։ Ամռանը Հնդկական օվկիանոսի կողմից քամի է փչում՝ իր հետ բերելով առատ տեղումներ։

## Քաղաքում ծնվել են
Բութանի թագավոր Ջիգմե Սինգյե Վանգչուկը ծնվել է Թհիմփհու քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1955 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բութանի քաղաքներ
Պորտո Նովո

thumb|left|upright|Պորտո Նովո
**Պորտո Նովո** (), Բենինի պաշտոնական մայրաքաղաքը, որը սակայն չի հանդիսանում երկրի կառավարության մշտական նստավայրը։

Քաղաքը Գվինեայի ծոցի նավահանգիստներից մեկն է և տեղակայված է երկրի հարավարևելյան մասում։ Պորտո Նովոն Բենինի՝ մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է, սակայն Կոտոնու քաղաքն իր կարգավիճակով երկրի համար ավելի կարևոր քաղաք է ինչպես մշակութային, այնպես էլ քաղաքական առումով։ Մայրաքաղաքում արտադրվում է արմավենու ձեթ, բամբակ և մշակվում է բամբակենի։ Նավթի հանքավայրեր հայտնաբերվել են Բենինի մերձափնյա շրջանում 1990-ական թվականներին և երկրի տնտեսության մեջ կարևոր գործոն են։

Բնակչությունը՝ :

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:16-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բենինի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Բենինում
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Գաբորոնե

**Գաբորոնե** (ցվանա՝ Gaborone ,  ), Բոտսվանայի մայրաքաղաքն է։ Բնակչությունը՝ ։ Իր անվանումը ստացել է ի պատիվ XIX դարի տեղական կառավարիչներից մեկի։

## Պատմություն և աշխարհագրություն
Գաբորոնե քաղաքը մայրաքաղաք է դարձել 1969 թվականին Բեչուանալենդի նախկին մայրաքաղաք Մաֆեքինգի փոխարեն, որը գտնվում էր Բոտսվանայի սահմաններից դուրս։ Տեղակայված է 1100 մ բարձրության վրա։

Նոր մայրաքաղաքը ստեղծվել է հին բնակավայրի տեղում երեք տարվա ընթացքում։ Կառուցվել էին կառավարական հաստատություններ, էլեկտրակայաններ, հիվանդանոց, դպրոցներ, ռադիոկայաններ, հեռախոսային հանգույցներ, բանկեր, խանութներ, եկեղեցի, հյուրանոցներ, մարզադաշտ, ինչպես նաև հազարից ավել շենքեր։ Քաղաքի հիմնական ենթակառուցվածքը պատրաստ էր 1966 թվականի սեպտեմբերի 30-ի Անկախության օրվա համար։ Հին բնակավայրը դարձել է քաղաքի the Village (գյուղ) թաղամասը։ Ներկա դրությամբ Գաբորոնեն համարվում է Աֆրիկայի ակտիվորեն զարգացող քաղաքներից մեկը։

## Բնակչություն
2006 թվականի դրությամբ քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 191 776 մարդ՝ 92 859 տղամարդ և 98 917 կին։ Այդպիսով, երկրի մայրաքաղաքում բնակվում է Բոտսվանայի բնակչության ավելի քան 10 %-ը։ Բացի այդ, երկրի բնակչության կեսը բնակվում է Գաբորոնեից 100 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի բնակչության աճը կազմում է 3,4 %՝ Բոտսվանայում ամենաբարձր ցուցանիշը։ Դա բացատրվում է երկրի այլ տարածաշրջաններից ներգաղթյալների ակտիվ հոսքով։

2011 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն, բնակչության թիվը կազմում է 227 333 մարդ։

*Գաբորոնե քաղաքի բնակչության թվի դինամիկան ըստ տարեթվերի.*

## Կլիմա
Քաղաքի կլիման բնորոշվում է որպես կիսաանապատային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 24&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 12&nbsp;°C: Տարվա մեջ դիտվում է միջինը 74 օր 32&nbsp;°C և 196 օր՝ 26&nbsp;°C ջերմաստիճանով։ Միևնույն ժամանակ նշվում է, որ դիտվում է միջինը 51 օր 7&nbsp;°C-ից ցածր և մեկ օր 0&nbsp;°C-ից ցածր ջերմաստիճանով։

Գաբորոնեում տեղումները բավականին քիչ են և անկանոն։ Դրանց մեծ մասը թափվում է հոկտեմբերից մինչև ապրիլ։ Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է մոտ 500 մմ։ Ամենաբարձր խոնավության մակարդակը դիտվում է հունիսին՝ 90%, իսկ ամենացածրը՝ սեպտեմբերին՝ 28%:

## Քույր-քաղաքներ
*  Բըրբանք, ԱՄՆ;
*  Չժեցզյան, Չինաստան;
*  Վեստերոս, Շվեդիա;

## Պատկերասրահ

GaberoneAerial.jpg|Քաղաքի տեսարանը օդից
Debswana HQ.jpg|Քաղաքի կենտրոն
BotswanaParliament.jpg|Բոտսվանայի Ազգային ժողովը
Gaborone Airport.jpg|Սերետսե Կհամայի անվան օդանավակայան
Embajada de Zambia - Gaborone, Botswana.jpg|Զամբիայի դեսպանատուն


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գաբորոնեի քաղաքային խորհրդի կայքը

Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բոտսվանայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1964 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բրազիլիա (քաղաք)

**Բրազիլիա** (), Բրազիլիա պետության մայրաքաղաքը։

Գտնվում է Բրազիլական սարահարթի կենտրոնական մասում, ավելի քան 1000 մետր բարձրության վրա, արհեստական ջրամբարի ափին։

Հատուկ կառուցվել է 1957-1960 թվականներին, մայրաքաղաքի գործառույթների համար, և երկրի անունով կոչվել է *Բրազիլիա*։ Մայրաքաղաքը պաշտոնապես այստեղ է տեղափոխվել 1960 թվականի ապրիլի 21-ին։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Սան Պաուլո

**Սան Պաուլու** (), Բրազիլիայի ամենամեծ քաղաքը։ Քաղաքը ունի խոշոր հայկական համայնք (38.000)։

Հանդիսանում է նույնանուն նահանգի վարչական և երկրի տնտեսական գլխավոր կենտրոնը։ 12.708,6 հազար բնակչություն (1980)։ Տրանսպորտային հանգույց է։ Սան Պաուլոի ագլոմերացիայի մեջ են մտնում 37 քաղաք-արբանյակ։ Լատինական Ամերիկայի և աշխարհի խոշորագույն քաղաքներից է։ Զարգացած են մեքենաշինությունը, գունավոր մետալուրգիան, տեքստիլ, քիմիական, սննդի արդյունաբերությունը։ Ունի 3 համալսարան։ Սան Պաուլոն հիմնադրել են ճիզվիտները 1554 թվականի հունվարի 25-ին Ս․ Պողոսի (այստեղից էլ՝ Սան Պաուլո անվանումը) հիշատակի օրը։ 16-18-րդ դարերը եղել է սուրճի պլանտացիաների կենտրոն։ 1822 թվականին Սան Պաուլոում է հռչակվել Բրազիլիայի անկախությունը։ 19-րդ դարի սկզբին այստեղ են սկսել առաջանալ Բրազիլիայում առաջին կապիտալիստական մանուֆակտուրաները։ 20-րդ դարի սկզբին քաղաքը դարձել է արդյունաբերական և բանվորական շարժման խոշոր կենտրոն։ Հայերը Սան Պաուլոում հաստատվել են 19-րդ դարի վերջին, համայնքը ստվարացել է առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-1918 թթ.) և Կիլիկիայի հայերի զանգվածային արտագաղթից (1921-1922 թթ.) հետո։ 1983 թվականին Սան Պաուլոում կար շուրջ 18 հազար հայ։ Հիմնականում զբաղվում են առևտրով, զգալի է հայերի դերը կոշիկի արդյունաբերության մեջ։ Համայնքում գործում են Դուրյան ազգային վարժարանը (1931 թ.), Սուրբ Գևորգ եկեղեցին, ՀԲԸՄ-ի Սան Պաուլոի մասնաճյուղը (1931 թ.), Մարաշի և Հաճնի հայրենակցական միությունները, Երիտասարդական լիգան։ Սան Պաուլոի համալսարանում կա հայագիտական ամբիոն։ Սան Պաուլոում է կառավարության պալատը (16-րդ դար)։ Կան երկնաքերներ (20-րդ դար), Սան Պաուլոի 400-ամյակի պատվին կառուցված Միջազգային ցուցահանդեսի համալիրը (1951-1954 թթ., ճարտարապետ Օ․ Նիմեյեր և ուրիշներ) և այլն։

## Բնակչություն
* 6 000 000 իտալացիներ.
* 3 միլիոն պորտուգալացիներ.
* 3 միլիոն աֆրիկացիներ
* 1 000 000 արաբներ.
* 400 000 գերմանացիներ.
* 326 000 ճապոնացիներ.
* 120 000 չինացիներ.
* 50 000 հույներ.
* 50 000 կորեացիներ.
* 40 000 հրեաներ.
* 25 000 հայեր.

## Տնտեսություն
Սան Պաուլոն հանդիսանում է Բրազիլիայի ամենամեծ տնտեսություն ունեցող քաղաքը և համարվում է Բրազիլիայի ֆինանսական մայրաքաղաքը։ Այստեղ են կենտրոնացված Բրազիլիայի բազմաթիվ խոշոր բանկեր, կորպորացիաներ և այլ ֆինանսատնտեսական կազմակերպություններ։

Պատկեր:Rochaverá Corporate Towers, São Paulo, Brazil.jpg|Ռոչավերա կորպորատիվ աշտարակները։
Պատկեր:Paulista Avenue at night, São Paulo, Brazil.jpg|Ֆինանսական կենտրոնը՝ Պաուլիստա պողոտան։
Պատկեր:SÃO PAULO DOWNTOWN(By Felipe Mostarda).JPG|Սան Պաուլոյի կենտրոնը։
File:Armenian Aostolic Church ST. GREGORY.jpg|thumb|Հայ առաքելական Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։
File:Armenian church St.Gregor, inner view (Brazil).jpg|thumb|Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (ներքին տեսք)։
File:The obelisk devoted to Erchanik Kesijikyan in San Paulu.jpg|thumb|Երջանիկ Կիսաջիկյանին նվիրված հուշարձանը Սան Պաուլոյում
Սան Պաուլոյում է կենտրոնացված Բրազիլիայի ՀՆԱ-ի 12.26%-ը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1554 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սան Պաուլու
Պլուտոն

**Պլուտոն** (; խորհրդանիշներ՝: 16px|⯓ և 16px|♇), Արեգակնային համակարգի գաճաճ մոլորակներից մեկն է։ Իր հայնաբերման օրվանից 1930 թ. մինչև 2006 թ., Պլուտոնը համարվում էր Արեգակնային համակարգի իններորդ, Արեգակից ամենամեծ հեռավորության վրա գտնվող մոլորակը։ Աստղային նշանը՝ Е կամ Р։ Հայտնաբերել է աստղագետ Ք․ Թոմբոն 1930 թվականին՝ ղեկավարվելով ամերիկացի աստղագետ Փ․ Լոուելի տեսական կանխագուշակումներով, որն ըստ Ուրանի շարժման դիտվող շեղումների հաշվարկել էր (1915 թվականին) դեռևս անհայտ մոլորակի շարժումը։ Պլուտոնի ուղեծիրը շատ առումներով նման չէ Արեգակին ավելի մոտ, մեծ մոլորակների ուղեծրերին։ Պլուտոնի հեռավորությունը Արեգակից (5899,1 մլն կմ) 39,4 անգամ մեծ է Երկիր—Արեգակ հեռավորությունից, ուղեծրի մեծ ձգվածության պատճառով (էքսցենտրիսիտետը՝ е= 0,250) այն փոփոխվում է 9,8 ա․մ-ով (1466 մլն կմ), երբեմն ավելի է մոտենում Արեգակին, քան Նեպտունը։ Պլուտոնի ուղեծրի թեքությունը խավարածրի հարթության նկատմամբ 17° է (ամենամեծը՝ մոլորակների ուղեծրերի թեքություններից), որի հետևանքով այդ մոլորակը հաճախ դուրս է գալիս Կենդանաշրջանի սահմաններից (մասնավորապես, 1980 թվականին Պլուտոնը գտնվում էր Վերոնիկայի վարսեր համաստեղությունում)։ Պլուտոնի մակերևույթի ջերմաստիճանը —230°С է։ Իր առանցքի շուրջը պտտվում է 6,4 օրում, Արեգակի շուրջը՝ 247․7 տարում։ Պտտման առանցքն ուղեծրի հարթության հետ կազմում է 40°-ից փոքր անկյուն։

Պլուտոնի ուղեծրային շրջանը մոտ 248 տարի է։ 1950-ական թվականներին Պլուտոնը երևում էր 14,9, իսկ 1970-ական թվականներին՝ 15,1 աստղային մեծության․ պայծառության այդ թուլացումը բացատրվում է նրա մակերևույթի անդրադարձնող հատկությունների վւոփոխմամբ։ 1976 թվականին հաստատվել է, որ Պլուտոնի մակերևույթը պատած է մեթանային եղյամով։ Քանի որ այս մոլորակը շարժվում է ձգված էլիպսով, և 1970-ական թվականներին 1950-ական թվականների համեմատությամբ 4 ա․մ-ով մոտեցել էր Արեգակին, ամենայն հավանականությամբ եղյամը մասամբ հալվել է, և մոլորակի մակերևույթը մթնել է։ 1978 թվականին Ջ․ Քրիստին հայտնաբերեց Պլուտոնի արբանյակը (Քարոն), որի ուղեծրի հարթությունը գրեթե ուղղահայաց է մոլորակի շարժման ուղեծրի հարթությանը։ Արբանյակի միջին հեռավորությունը մոլորակից 17,0 հզ․ կմ է, պայծառությունը՝ շուրջ 10 անգամ փոքր մոլորակի պայծառությունից։ Արբանյակի շարժման ուսումնասիրմամբ ճշտվեցին Պլուտոնի չափերն ու զանգվածը, պարզվեց, որ նրա տրամագիծը մոտ 2800 կմ է, զանգվածը՝ 1,2×1019 տ (500 անգամ փոքր Երկրի զանգվածից), խտությունը՝ 1,5 գ/սմ3, ձգողական ուժի արագացումը մակերևույթի վրա՝ 50 սմ/վրկ2 (մոտ 20 անգամ փոքր երկրայինից)։ Պլուտոնի արբանյակի տրամագիծը մոտ 1120—1100 կմ է, նա գտնվում է մոլորակից 12 պլուտոնյան տրամագծի չափ հեռավորության վրա, այսինքն՝ Պլուտոնն իր արբանյակի հետ կազմում է ավելի սեղմ «կրկնակի մոլորակ», քան Երկիր-Լուսին համակարգն է։ Պլուտոնից անդրադարձած և Արեգակից նրա վրա ընկած լույսի քանակությունների հարաբերությունը (ալբեդո) հավասար է 0,6-ի։ Ենթադրվում է, որ Պլուտոնը հիմնականում կազմված է ապարների հետ խառնված ջրային սառույցից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* Статьи о Плутоне  на сайте www.freescience.ru.
* Статьи о Плутоне на сайте Astronet
* Обзор Плутона на сайте Astrolab
* Каталог малых планет на сайте Центра малых планет
* 

Կատեգորիա:Անվանված փոքր մոլորակներ
Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Կատեգորիա:Գաճաճ մոլորակներ
Մարտ

**Մարտ**, տարվա երրորդ ամիսն է, ունի 31 օր։ Անունն ստացել է հռոմեացիների պատերազմի Մարս աստվածի անունից։ Հյուսիսային կիսագնդում գարնան առաջին ամիսն է։

Մինչև Գրիգորյան տոմարի գործածությունը մարտը եղել է հռոմեական օրացույցի առաջին ամիսը։

Հայկական տոմարում մարտը համընկնում է արեգ ամսվա հետ։
## Անունն այլ լեզուներով

Եվրոպական լեզուներում մարտ անունը հիմնականում ունի նույն՝ լատինական ծագումը, բացառությամբ մի քանիսի։ Մասնավորապես, ֆիններեն ասում են maaliskuu՝ հողի ամիս, նկատի ունենալով այն, որ այդ ամսում հողը երևում է ձյան տակից, ուկրաիներեն՝ березень« (береза «կեչի» բառից), լիտվաներեն՝ kovas, որը նշանակում է սերմնագռավ։

## Նշանավոր օրեր

* Մաթեմատիկայի համաշխարհային օրը մարտի առաջին չորեքշաբթին;
* Կանանց միջազգային օրը՝ մարտի 8-ին;
* Պի թվի օրը՝ մարտի 14-ին;
* 1848 թ. հունգարական հեղափոխության օրը՝ մարտի 15-ին;
* Սուրբ Պատրիկի օրը՝ մարտի 17-ին;
* Գիշերահավասարի օրը՝ մարտի 19-ից 21-ը;
* Նավրուզի օրը, Նոր տարին Իրանում և մի շարք այլ երկրներում՝ մարտի 21-ին;
* Ֆրանկաֆոնիայի միջազգային օրը՝ մարտի 22-ին;
* Պակիստանի օրը՝ մարտի 23-ին;
* Լեհ-հունգարական բարեկամության օրը՝ մարտի 23-ին;
* 1821 թ. Հունաստանի ազատագրական պատերազմի տոնակատարությունը՝ մարտի 25-ին;
* 1971 թ. Բանգլադեշի անկախության օրը՝ մարտի 26-ին;
* Ամառվա օրը Ալբանիայում մարտի 14-ին։

## Հայաստանում նշվող օրեր

Մարտի 8-ը Հայաստանում նշվում է որպես Կանանց միջազգային օր։

Հայ առաքելական եկեղեցին մարտ ամսին նշում է Սուրբ Զատիկը, նրա հաջորդող մեռելոցը և նախորդող Ավագ Ուրբաթը։

## Բառաստեղծում

* **Մարտյան [[նապաստակ]]**

## Բանահյուսություն

Ժողովրդի մեջ մարտ ամիսն ունի փոփոխական բնավորություն ունեցողի համբավ։ Ըստ ավանդույթի, դա գալիս է նրանից, որ սկզբում այդ ամիսը չի եղել և հետո, երբ որոշվեց ստեղծել մարտ ամիսը, դա արվեց մյուս ամիսներից յուրաքանչյուրից մի քանի օր վերցնելով և հավաքելով մի տեղ։ Եվ, քանի որ, տարբեր ամիսներն ունեին տարբեր բնավորություններ, ապա ստացվեց, որ մարտ ամիսը արդյունքում իր մեջ հավաքեց այդ բնավորությունները։

Բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի բնորոշմամբ, «մարտը մի գիժ ամիս է, որ մարդու հանգիստ չի տալիս, մի օր արև օր կանի, մյուս օրն՝ անձրև ու քամի»։

## Կենդանաշրջանի նշաններ

Մարտ ամսում ծնվածների կենդանաշրջանի նշաններն են՝
* Ձկները՝ մինչև մարտի 20-ը ծնվածների համար;
* Խոյը՝ մարտի 21-ից հետո ծնվածների համար։

մինի|Մարտ ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry

Կատեգորիա:Ամիսներ
Ապրիլ

**Ապրիլը** տարվա չորրորդ ամիսն է։ Ունի երեսուն օր։

## Անվան պարզաբանում
Ապրիլ ամսվա լատիներեն Aprilis անունը նշանակում է «բացվել»։ Նաև ապրիլը համարվում է Ափրոդիտեի ամիս։

## Հայաստանում նշվող օրեր
Ապրիլի 24-ին Հայաստանում և ամբողջ սփյուռքում նշվում է 1915 թ. Օսմանյան կայսրությունում իրականացված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը։

## Նշանավոր օրեր

* Ապրիլի 1-ը խաբելու օրն է
* Ապրիլի 1-ից Ճապոնիայում սկսվում է դպրոցական օրացույցը
* Ապրիլի 1-ին Միացյալ թագավորությունում ավարտվում է ֆինանսական տարին
* Ապրիլի 8-ը Բուդդայի ծննդյան օրն է
* Ապրիլի 13-ը Նոր տարվա առաջին օրն է Թայլանդում, Լաոսում, Բիրմայում, Կամբոջայում
* Ապրիլի երրորդ երկուշաբթին Բոստոնի մարաթոնի օրն է
* Ապրիլի 17-ը Սիրիայի անկախության օրն է
* Ապրիլի 18-ը Զիմբաբվեի անկախության օրն է
* Ապրիլի 22-ը Երկրի օրն է
* Ապրիլի 24-ը Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրն է
* Ապրիլի 25-ը Իտալիայում տոնում են Ազատության օրը, որով նշվում է Նացիստական Գերմանիայի կողմից Հյուսիսային Իտալիայի օկուպացիայի ավարտը

մինի|աջից|Ապրիլ ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry

Կատեգորիա:Ամիսներ
Մայիս

**Մայիսը** գարնան վերջին ամիսն է, տարվա 5-րդ ամիսը։ Ունի 31 օր։

Մայիս ամիսը նվիրված է հռոմեացիների Մայա (հունարեն Մայիոս) աստվածուհուն, որը համարվում էր Մերկուրիոսի (Հերմեսի) մայրը, Ատլանտի դուստրը։

Մայա աստվածուհու տոնը նշվում էր մայիս ամսին և կոչվում էր սիրուն մայիս։ Նրա պատվին մայիսի մեկին մեծ զոհաբերություններ էին մատուցում։

Հին հայերի մոտ այս ամիսը կրել է մարերի անունը։

## Բառաստեղծում

* **Մայիսյան [[բզեզ]]**՝
## Բանահյուսություն

**Մայիս**ին բացվում է վարդը,

Սոխակը՝ երգում անուշակ։

## Կենդանաշրջանի նշաններ

Մայիս ամսին ծնվածների կենդանաշրջանի նշաններն են՝
* **[[Ցուլ]]ը**՝ մինչև ամսի 21-ը ծնվածների համար;
* **[[Երկվորյակներ]]ը**՝ ամսի 22-ից հետո ծնվածների համար։

## Կարևոր օրեր

* Մայիսի 1-ը աշխատավորների միջազգային օրն է շատ երկրներում;
* Մայիսի 3-ը սահմանադրության օր է Լեհաստանում և Ճապոնիայում;
* Մայիսի 4-ը Դանիայի ազատագրության օրն է, երբ նշվում է 1940 թ. ապրիլի 9-ից մինչև 1945 թ. մայիսի 4-ը տևած գերմանական օկուպացիայի ավարտը;
* Մայիսի 5-ը երեխաների օրն է Ճապոնիայում և Կորեայում;
* Մայիսի 5-ը Նիդերլանդներում նշվում է գերմանական օկուպացիայից ազատագրվելու օրը;
* Մայիսի 8-ը հաղթանակի օր է նշվում Արևմտյան Եվրոպայում;
* Մայիսի 9-ը հաղթանակի օր է նշվում նախկին Խորհրդային Միության երկրներում;
* Մայիսի 17-ը Նորվեգիայի սահմանադրության օրն է;
* Մայիսի 24-ը էրիթրեայի անկախության օրն է (Եթովպիայից);

 
մինի|Մայիս ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry

Կատեգորիա:Ամիսներ
Փետրվար

**Փետրվար** (լատիներեն՝ *Februārius mēnsis* «Ֆեբրուուսի ամիս»), տարվա երկրորդ ամիսն է, իր հռոմեական *Febriaius* անունն ստացել է լատիներեն *februum* բառից, որը նշանակում է «մաքրում» և կապված է այդ ամսում կատարվող հռոմեացիների *Februa* մաքրագործության արարողության հետ։

Մեր թվարկությունից 56 տարի առաջ Հուլիոս Կեսարի հրամանով կատարված օրացույցի բարեփոխումից հետո փետրվարը դարձավ երկրորդ ամիսը և ուներ 29 օր։

Հետագայում ամիսներից մեկը ի պատիվ Հուլիոս Կեսարի կոչվեց Հուլիս, իսկ դրան հաջորդող օգոստոս ամիսն էլ՝ Օգոստոս կայսեր պատվին։ Բայց օգոստոսն ուներ միայն 30 օր, իսկ հուլիսը՝ 31։ Մի բան, որ ընդգծում էր Կեսարի գերազանցությունը Օգոստոս կայսեր նկատմամբ։ Որոշվեց օգոստոս ամսվա օրերի թվին ավելացնել մեկ օր և այդ օրը վերցրեցին փետրվարից։ Այսպիսով փետրվար ամսին, որը կապված էր հռոմեական չար աստծո անվան հետ, մնաց 28 օր։ Միայն նահանջ տարին է մեկ օրով ավելանում և դառնում 29 օր։

մինի|Փետրվար, ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry
Փետրվարը հայկական տոմարում համընկնում է մեհեկան ամսվա հետ։ Այդ ամսին մեծ տոնախմբություն էր կատարվում ի պատիվ Միհրի, որը զրադաշտական աստված էր։ Նա մարմնավորում էր արեգակը և կրակը։ Միհրի պաշտամունքը իր ժամանակին եղել է հեթանոսական Հայաստանում։ Միհրին նվիրված տաճարները կոչվում էին մեհյան, որից էլ առաջացել է մեհեկան անունը։

## Փետրվար ամսին նշվող տոներ
* Շրի Լանկայի անկախության օրը՝ փետրվարի 4-ին։
* Ամուսնության համաշխարհային օրը՝ երկրորդ կիրակին։
* Սուրբ Վալենտինի օրը՝ փետրվարի 14-ին։
* Սերբիայի ազգային օրը՝ փետրվարի 15-ին։
* Կանադայի դրոշի օրը՝ փետրվարի 15-ին։
* Խնձորի օր ԱՄՆ-ում՝ փետրվարի 20-ին։
* Մայրենիի համաշխարհային օրը՝ փետրվարի 21-ին։
* Մեքսիկայի դրոշի օրը՝ փետրվարի 24-ին։
* Էստոնիայի անկախության օրը՝ փետրվարի 24-ին։
* Ազատության օրը Քուվեյթում՝ փետրվարի 26-ին։
* Դոմինիկյան Հանրապետության անկախության օրը՝ փետրվարի 27-ին։
* Արևի ազգային օրը Արգենտինայում՝ փետրվարի 29-ի նահանջ օրը, չորս տարին մեկ։

## Հայաստանում նշվող օրեր
*Փետրվարի 13-ին նշվում է տերընդեզը։
*Փետրվարի 19-ին՝ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրը, նշվում է գիրք նվիրելու օրը։
*Փետրվարի 21-ին նշվում Մայրենի լեզվի օրը։

## Անուն
Մի շարք ժողովուրդների մոտ փետրվարն ունի լատինական ծագումից տարբերվող անուն։ Այսպես, ֆիններեն ասում են *helmikuu*՝ մարգարտի ամիս, ուկրաիներեն՝ *лютий*, խորվաթերեն *veljača*՝ մեծ։ Լիտվերեն ասում են *vasaris*, որը ծագում է *vasara*՝ «ամառ» բառից։ Թուրքերեն *Șubat* անունը սիրիական «շաբաթ»-ից է։

## Առանձնահատկություններ
* Սովորական տարիներին ունենալով ընդամենը 28 օր՝ փետրվարը միակ ամիսն է, որի ժամանակ հմնարավոր է, որ չլինի լիալուսին։ Վերջին անգամ այդպիսի բան եղել է 1999 թ., հաջորդը լինելու է 2018 թ.։
* Միակ ամիսն է, որ ունի օրերի փոփոխական քանակ։ Սովորական տարիներին օրերի քանակը 28 է, նահանջ տարիներին՝ 29։

## Ծանոթագրություններ

Փետրվար
Սեպտեմբեր

**Սեպտեմբեր**, տարվա իններորդ, աշնան առաջին ամիսը։ Սեպտեմբերին հարավային կիսագնդում սկսվում է գարունը։ Ունի երեսուն օր։

Ներկայիս տարվա բաժանումը ամիսների գոյություն ունի ավելի քան երկու հազար տարի։ Նա մեզ մոտ է եկել Հուլիոսյան օրացույցի հետ՝ Հին Հռոմից։ Այդտեղից էլ եկել են ամիսների անունները։

Ինչպես հայտնի է, հռոմեացիների Նոր տարին սկսվում էր գարնանը, և ամիսները սկզբում պարզապես համարակալվում էին, առաջինը այն ամիսն էր, որը հիմա կոչվում է մարտ։ Բայց ժամանակի ընթացքում միայն չորս ամիս մնացին թվական անուններով։ Այսինքն յոթերորդից մինչև տասներորդը ներառյալ՝ սեպտեմբեր, հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր, իհարկե, մարտը հաշվելով որպես առաջին ամիս։ Մնացած ամիսները վերանվանվեցին։

մինի|Սեպտեմբեր ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry
Սեպտեմբերը շարունակում է հաջորդ երեք ամիսների նման պահել թվային անվանումը. լատիներեն սեպտիմ՝ յոթ բառից է։

Հայկական տոմարում համընկնում է հոռի ամսվա հետ։

## Կենդանաշրջանի նշաններ

Սեպտեմբերին ծնվածների կենդանաշրջանի նշաններն են Կույսը (մինչև սեպտեմբերի 22-ը) և Կշեռքը (սեպտեմբերի 22-ից հետո)։

## Իրադարձություններ

Սեպտեմբերը շատ երկրներում համարվում է ակադեմիական տարվա սկիզբը։

Մի շարք երկրներ Սեպտեմբերին նշում են իրենց ազգային տոները՝
* Սեպտեմբերի 1-ը Ուզբեկստանի Անկախության օրն է;
* Սեպտեմբերի 2-ին նշվում է Վիետնամի Ազգային օրը;
* Սեպտեմբերի 7-ը Բրազիլիայի Անկախության օրն է;
* Սեպտեմբերի 16-ը Մեքսիկայի Անկախության օրն է;
* Սեպտեմբերի 19-ը Սենթ Քիթս և Նևիս պետության Անկախության օրն է;
* Սեպտեմբերի 25-ին Մոզամբիկում նշվում է Հեղափոխության օրը։

## Միջազգային տոներ և օրեր

* սեպտեմբերի 10-ը Ինքնասպանությունների կանխարգելման համաշխարհային օրն է;
* տարվա 256-րդ օրը (սեպտեմբերի 12-ը կամ 13-ը) Ծրագրավորողների օրն է;
* սեպտեմբերի 19-ը Ծովահենների միջազգային օրն է;
* սեպտեմբերի 21-ը Խաղաղության միջազգային օրն է;
* 4-րդ կիրակին Խուլերի միջազգային օրն է;
* սեպտեմբերի 26-ը Լեզուների եվրոպական օրն է;
* սեպտեմբերի 26-ը Կոնտրացեպցիայի համաշխարհային օրն է;
* սեպտեմբերի 30-ը Թարգմանչի միջազգային օրն է։
## Հայաստանում

* սեպտեմբերի 1-ից սկսվում է ակադեմիական տարին;
* սեպտեմբերի 21-ը նշվում է որպես Անկախության օր;
## Եկեղեցական տոներ

Սեպտեմբեր ամսվա 11-ից 17-ն ընկած ժամանակահատվածի կիրակի օրը Հայ առաքելական եկեղեցին (ՀԱԵ) տոնում իր ամենագլխավոր՝ տաղավար տոներից մեկը՝ Սուրբ Խաչը կամ Խաչվերացը։ Նրան հաջորդող օրը նշվում է որպես մեռելոց և պետականորեն հայտարարված է ոչ աշխատանքային։

Կատեգորիա:Ամիսներ
Օգոստոս

**Օգոստոս**, տարվա ութերորդ ամիսն է, ունի 31 օր։

Մեր թվարկությունից 56 տարի առաջ Հուլիոս Կեսարի հրամանով կատարված օրացույցի բարեփոխումից հետո փետրվարը դարձավ երկրորդ ամիսը և ուներ 29 օր։ Հետագայում ամիսներից մեկը ի պատիվ Հուլիոս Կեսարի կոչվեց Հուլիս, իսկ դրան հաջորդող օգոստոս ամիսն էլ՝ հռոմեական Օկտավիանոս կայսեր պատվին, որը հետագայում ստացավ «օգոստոս» տիտղոսը (նշանակում է՝ վսեմաշուք)։

Բայց օգոստոսն ուներ միայն 30 օր, իսկ հուլիսը՝ 31։ Մի բան, որ ընդգծում է Կեսարի գերազանցությունը Օգոստոս կայսեր նկատմամբ։ Որոշվեց մեկ օր վերցնել փետրվարից և ավելացնել օգոստոս ամսվա օրերի թվին։

Պատմական Հայաստանում օգոստոսը եղել է տարվա առաջին ամիսը և կոչվել է նավասարդ։

## Կենդանաշրջանի նշաններ

Օգոստոս ամսին ծնվածների կենդանաշրջանի նշաններն են՝
* **[[Առյուծ]]ը**՝ մինչև ամսի 23-ը ծնվածների համար;
* **[[Կույս]]ը**՝ ամսի 23-ից հետո ծնվածների համար։

## Կարևոր օրեր

* Օգոստոսի 13 - ձախլիկների համաշխարհային օր։
* Օգոստոսի 14 - Պակիստանի անկախության օր։
* Օգոստոսի 15 - Հնդկաստանի անկախության օր։ 
* Օգոստոսի 23 - ՀԽՍՀ գերագույն խորհուրդը ընդունում է հռչակագիր անկախ պետականության հաստատման գործընթաց սկսելու մասին։  
*Օգոստոսի 24 - Ուկրաինայի անկախության օր։

## Անունն այլ լեզուներով

Եվրոպական լեզուներում օգոստոս անունը հիմնականում համապատասխանում է լատինական ավանդույթին։ Սակայն, կան նաև բացառություններ. այսպես՝ ֆիններեն ասում են elokuu՝ «հացի ամիս», արևելասլավոնական լեզուներում անունը կապված է՝ «մանգաղ» նշանակող բառի հետ. ուկրաիներեն՝ серпень, լեհերեն՝ sierpień, չեխերեն՝ srpen։

Բելառուսերեն կոչվում է «жнівень», կապված է «жніво»-բերք բառի հետ։

մինի|Օգոստոս ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամիսներ
Երկուշաբթի

**Երկուշաբթին** շաբաթվա երկրորդ օրն է։ Անունը բաղկացած է երկու բառերից՝ «երկու» և «շաբաթ», նշանակելով որ այս օրն շաբաթվա երկրորդ օրն է։ Այնուամենայնիվ, ըստ Միջազգային Ստանդատրային Կազմակերպության ISO 8601 ստանդարտի՝ շաբաթվա առաջին օրն է:

Որպես կրճատ գործածվող ձևն է՝ Եկշ։ Հանդիպում է նաև 2շբ ձևը։ Անգլերենում՝ Mon։

## Անունն այլ լեզուներում
Շաբաթվա օրերը հաստատվել են հռոմեական ժամանակաշրջանում հունարենում և լատիներենում, երկուշաբթիի դեպքում:  

Հայերենից բացի, երկուշաբթի բառը նույն իմաստով գործածվում է նաև վրացերենում և պարսկերենում՝ ἡμέρᾱ Σελήνης, *diēs Lūnae* (Լուսնի օր):

Շատ լեզուներ օգտագործում են փոխառված տերմիններ ուրիշ լեզուներից: Անգլերեն *Monday* գոյականը ծագել է *monedæi* բառից 1200-ական թվականներից առաջ, որն էլ իր հերթին զարգացել է Հին անգլերենի (մոտ 1000 թ․) *mōnandæg* և *mōndæg (բառացի «լուսնի օր») ,* որն էլ համարժեքներ ունի հին ֆրիսերեն *mōnadeig*, միջին ցածր գերմաներեն և միջին հոլլանդերեն *mānendag, mānendach,* հին բարձր գերմաներեն *mānetag* (ներկայիս գերմաներեն *Montag*) և հին սկանդինավերեն *mánadagr* *շվեդերեն և նորվեգերեն nynorsk måndag,իսլանդերեն mánudagur. դանիերեն bokmål mandag):* Ճապոներենը և կորեերենը նույնպես կիսում են հին չինարեն  '月曜日'  բառը (Հիրագանա:げつようび, Հանգեուլ :월요일) , որը թարգմանաբար նշանակում է *«լուսնի օր»:* Շատ հինդու-արիական լեզուներում բառը *Somavāra* կամ *Chandravāra* *է:*

* վրացերեն՝ **ორშაბათი** *օրշաբաթի*
* պարսկերեն՝ **دوشنبه** *դոշանբե*

Հին հռոմեացիների ժամանակներում երկուշաբթին նվիրված էր Լուսնին։
Դրան համապատասխան՝ եվրոպական շատ լեզուներում երկուշաբթիին ասում են «լուսնի օր»՝
* գերմանական լեզուներում՝
:
* ռոմանական լեզուներում՝
:
Երեքշաբթի

**Երեքշաբթի**՝ շաբաթվա երկրորդ օրը արևմտյան երկրների մեծամասնությունում և երրորդ օրը ըստ Հուդա-Քրիստոնեական օրացույցի։

## Ծագումնաբանություն
[thumb|[Արես աստծու արձանի հռոմեական տարբերակը, որից սկիզբ է առնում երեքշաբթի օրվա անվանումը շատ լեզուներով ի պատիվ նրա անունով անվանված մոլորակի:]]
Հայերենով (Երեքշաբթի), վրացերենով (სამშაბათი — *սամշաբաթի*), բաշկիրերենով (*шишәмбе* - շիշամբե), տաջիկերենով (*сешанбе*-սեշամբե) և թաթարերեն (*сишәмбе*-սիշամբե) բառացի նշանակում է երեք օր շաբաթից։
Հին Հռոմում անվանումը նվիրված էր Մարսին (, ), հյուսիսգերմանական ցեղերի մոտ իր պատիվ Տյուրի (), ինչը անդրադարձել է հռոմեական և գերմանական լեզուների վրա։

Լատիներենով երեքշաբթին կոչում են *dies Martis* («Մարսի օր») և համարվում է հունարեն ἡμέρα Ἄρεως (Արեսի օր) թարգմանությունը։ Շաբաթվա յոթ օրերի ասոցացումը յոթ դասական մոլորակների հետ հավանաբար գալիս է հելլենական ժամանակաշրջանից։ 1-ին և 3-րդ դարերին Հռոմեական կայսրությունում ութօրյա աշխատանքային շաբաթը փոխարինվեց յոթօրյային։
Անգլերենով երեքշաբթի բառը գալիս է հին անգլերեն *Tiwesdæg* բառից։ Այն գալիս է հին գերմաներենից, որը թարգմանվել է լատիներենից և Մարսի փոխարեն գրվել է գերմանական աստծու` *Teiwaz* (հին անգլերենով *Tiw*) անունը։ Այսպիսով երեքշաբթին բառացի նշանակում է  «Տյուրի օր»։

Հնդկաստանի դասական լեզուներում երեքշաբթի օրվան ասում են *Անգարակա* («այն ունի կարմիր գույն») և նվիրված է պատերազմի աստված Մանգալին և կարմիր մոլորակ Մարսին։

«Երեքշաբթի», ճապոներենում բառացի թարգմանվում է «կրակի օր» (火曜日):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երեքշաբթի
Չորեքշաբթի

**Չորեքշաբթի,** ըստ հուդայա-քրիստոնեական ավանդության շաբաթվա չորրորդ օրը, ինչպես որ հուշում է նրա անունը։ Հայերենի նման շաբաթվա չորրորդ օրվա իմաստով անունն է գործածվում նաև հունարենում, եբրայերենում, վրացերենում և պարսկերենում։ Համարվում է շաբաթվա չորրորդ աշխատանքային օր։
Ուրբաթ

մինի|350px|Ուոլթեր Սադլերի «Ուրբաթ» նկարը« 1883 թ.
**Ուրբաթ** (), շաբաթվա հինգերորդ օրը (եկեղեցական տոմարով՝ վեցերորդը), ընկնում է հինգշաբթի և շաբաթ օրերի միջև։

## Բառի ծագում
«Ուրբաթ» բառը փոխառություն է հին ասորերենից (արամեերենից), որտեղ *aruwatha* բառը «ուրբաթ» իմաստից բացի, նշանակում է նաև «պատրաստություն»։ Սա, իր հերթին, եբրայերեն բառ է, իմաստով՝ հրեական շաբաթ հանգստյան օրին նախորդող, «նախապատրաստության» օր։ Հայերեն բառի արտասանության ձևը գոյացել է որպես հնչյունահամապատասխանություն՝ *«շաբաթ»* բառին։

Հին հռոմեացիների մոտ ուրբաթ օրը նվիրված էր Վեներային։

## Անունը այլ լեզուներում
Ռոմանական լեզուներում (բացառությամբ՝ պորտուգալերենի) ուրբաթ օրվա անունը սերում է ՝ «Վեներայի օր» արտահայտությունից. , , , կատալոներեն՝ divendres, կորսիկաներեն՝ vennari, ռումիներեն՝ vineri։

## Ուրբաթը ասույթներում
Տարածված արտահայտություն է՝ «Ուրբաթը շաբաթից շուտ եկավ»։ Ասվում է այն դեպքում, երբ կատարվում է այն, ինչը որ պետք է կատարվեր։

## Բառակազմություն
Քչախոս մարդուն նաև ասում են՝ ուրբաթախոս։
Հայերեն առաջին տպագիր գրքի անունն է՝ Ուրբաթագիրք։

## Ուշագրավ փաստ
Ուրբաթ անունն էր կրում Դանիել Դեֆոյի «Ռոբինզոն Կրուզո» վեպի գործող անձանցից մեկը։

## Կրճատ ձև
* Հայերենում՝ **Ուբ**,
* Անգլերենում՝ **Fri**:

Կատեգորիա:Ուրբաթ
Նոյեմբեր

**Նոյեմբերը** աշնան վերջին ամիսն է, երբ օրերը կարճանում են, լույսը քչանում է։ Լուսաբացն ու մթնշաղը կարծես իրար են հանդիպում ամպամած օրվա կեսին։

Լատիներեն նովեմ՝ ինը բառից է։ Սա հռոմեացիների իններորդ ամիսն է` մարտից հաշված։

մինի|Նոյեմբեր ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry
Հին հայկական տոմարում համընկնում է տրե, այսինքն՝ չորրորդ ամսին։

Սա կապված է Տիր աստծու հետ, որը պահլավական, ինչպես նաև հայերի աստվածներից մեկն էր։ Ի դեպ, այստեղից էլ՝ Տրդատ, այսինքն` Տիրի կամ Տրեի տրված։

Կատեգորիա:Ամիսներ
Շաբաթ (օր)

**Շաբաթ**, շաբաթվա վեցերորդ օրը, ընկնում է ուրբաթ և կիրակի օրերի միջև։

Հրեաների համար, շաբաթական հանգստի շաբաթ օրը սուրբ պարտականությունը։

Շաբաթ օրը ոչ աշխատանքային օր է շատ երկրներում ինչպես նաև Հայաստանում և Արցախի Հանրապետությունում։ Այդ օրը շատ երկրներում, օրինակ՝ Իսրայելում չի աշխատում նույնիսկ հասարակական տրանսպորտը՝ կրոնական նկատառումներով։

Ըստ ավանդույթի շաբաթ բառը եկել է եբրայերենից, որի միջոցով Քրիստոնեությունը տարածվել է Հռոմեական կայսրությունում և ողջ Եվրոպայում։

Կելտերեն շաբաթ կոչվում է Սատուռնի օրն է։

## Շաբաթը օրացույցում
Ըստ ավանդույթի, որը ժառանգվել է Հուդայականությունից, շաբաթը֊շաբաթվա վերջին օրն է։ Այս համաձայնությունը համարվում է ստանդարտ ԱՄՆ֊ում և Իսրայելում, սակայն Եվրոպայում շաբաթ օրը շատերը համարում են վեցերորդ (նախավերջին) օրը շաբաթվա, իսկ կիրակին՝ վերջինը։ Եվրոպայում այս հասկացությունը ըստ է ISO 8601-ի է։ Ըստ աշխարհիկ ավանդույթի այս բառը (վեցերորդ օրը) կոչվում է շաբաթվա անունով։ Քրիստոնեական երկրներում ավանդույթը պահպանվում է և շաբաթը օրը համարվում է շաբաթվա վերջին օր։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ժարգոնային "շաբաշ" (նշանակում է աշխատանքի ավարտ), ինչպես նաև "Շաբաթ (հուդայականություն)" բառերը տանում է դեպի "Շաբաթ (օր)" բառը։
* Պահքի վեցերորդ շաբաթը Ուղղափառ եկեղեցին նշում է Ղազարոսի հարությունը, կոչելով այդ օրը "Ղազարոսի շաբաթ", որի հետ կապված գոյություն ունի ռուսական հանելուկ՝ "Երբ է շաբաթը կիրակի լինու՞մ կամ կիրակին շաբաթ": Հանելուկում "կիրակի"֊ի նշանակում է և՛ շաբաթվա օր, և՛ որպես իրադարձություն, երբ մահացաց մարդը հարություն է առնում։
* Նեպալում շաբաթ օրը հանդիսանում է շաբաթվա վերջին օրը և միակ ոչ աշխատանքային օրը։
* Հայտնի եվրոպական հեռուստամրցույթ Եվրատեսիլը եթեր է հեռարձակվում շաբաթ օրերին։
* Միացյալ Թագավորությունում շաբաթը այն օրն է, երբ բոլոր համայնքներում ֆուտբոլ են խաղում։

## Շաբաթը մշակույթում
* Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում
* Շաբաթ (Fall Out Boy երգ) Take This to Your Grave ալբոմից
* The Saturdays (Կանանց փոփ խումբ)
* 1997 թվական Saturday Night Fever ֆիլմ
* Էլթոն Ջոն - Saturday Night's Alright for Fighting երգ
* Chicago (խումբ) - Saturday in the Park. երգ
* Misfits (band) - Saturday Night երգ
* Saturday (Kids in Glass Houses song) երգը Smart Casual ալբոմից

## [[Աստղագիտություն]]
Աստղագիտությունում Շաբաթ օրը համահունչ է Սատուրնի հետ, այս սիմվոլը 22px Սատուրնի խորհրդանիշն է։

## Տես նաև
* Շաբաթ (հուդայականություն)
Կիրակի

**Կիրակի**, շաբաթվա օր, գրաբարում կոչում էին նաև միաշաբաթ։ Միաշաբաթ նշանակում է շաբաթվա առաջին օր, երկուշաբթի՝ երկրորդ օր և այլն։ Երբ տարածվում է քրիստոնեությունը, ապա Քրիստոսի ավանդական հարություն առնելու կապակցությամբ, միաշաբաթը վերանվանվել է կիրակի։ Հունարեն «կիրակի» (հունարեն՝ Κυριακή) բառացի նշանակում է տերունական, Տիրոջ օր։ Եվ որպեսզի հրեաների հանգստի օրվա հետ չհամընկնի, որոշվում է հանգստի օրը շաբաթից տեղափոխել կիրակի օրը։ Այն ընդունվեց 321 թվականին, Կոնստանդիանոս Մեծի հրովարտակով, երբ նա դեռ հեթանոս էր։

## Ծանոթագրություններ
Բուժումբուրա

**Բուժումբուրան** (Ֆրանսերեն՝ *Bujumbura*) Բուրունդիի նախկին մայրաքաղաքն է, ինչպես նաև նրա ամենամեծ քաղաքն ու նավահանգիստը։ Քաղաքից հիմնականում նավերով արտահանվում են սուրճ, բամբակ, ինչպես նաև անագի հանքաքար։ Այն գտնվում է Տանգանիկա լճի հյուսիսում, որը խորությամբ երկրորդն է աշխարհում (Բայկալ լճից հետո)։ Քաղաքի կենտրոնում կա մեծ շուկա, ազգային մարզադաշտ, մեծ մզկիթ։ Գործում են 2 թանգարաններ, 1 համալսարան և Բուրունդիի օդանավակայանը։

Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1871 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բուրունդիի քաղաքներ
Պնոմպեն

**Պնոմպեն** Կամբոջայի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Սապ և Մեկոնգ գետերի միախառնման վայրում։ Ավելի քան 2 մլ բնակչություն (2019 թվական)։ Գետային նավահանգիստ է։ Երկաթուղիներով կապված է Կամպոնգսաոմ նավահանգստի և Բանգկոկի հետ։ Ավտոճանապարհների հանգույց է, ունի միջազգային օդանավակայան։ Պնոմպենում են գտնվում երկրի բանկերը, առևտրական ու արդյունաբերական ընկերությունները, ապահովագրական բորսաները։ Կան սննդի, փայտամշակման, տեքստիլ, ծխախոտի արդյունաբերության, նավանորոգման, ավտոնորոգման, ավտոհավաքման, օճառի արտադրության ձեռնարկություններ։ Ունի համալսարաններ (Պնոմպենի, Թագավորական տեխ․, գյուղատնտ․, գեղեցիկ արվեստների, Բուդդայական), Բարձրագույն տեխ․ և Բուդդայական ինստիտուտներ։ Գործում են Ազգային գրադարան, Ազգային և Թագավորական պալատի թանգարաններ, Ազգային թատրոն։ Հիմնադրվել է 1371 թվականին։ Պնոմպենի կենտրոնի ճառագայթաձև կառուցվածքը (կազմավորվել է XIX դարի 2-րդ կեսին) համադրվում է հարող շրջանների ուղղանկյուն ցանցին։ Քաղաքի կենտրոնը կառուցապատված է առանձնատներով, 2-4-հարկանի եվրոպական տիպի տներով, ծայրամասերը՝ փայտե տներով։ Պնոմպենի հնագույն կառույցը Պնոմվատն է՝ XV դարի ստուպայով։ XIX—XX դարերի կառույցներից են՝ Թագավորական պալատի համալիրը (XIX դարի 2-րդ կես XX դարի սկիզբ), «Արծաթե պագոդան», Ազգային թանգարանը (1917— 1920 թվականներ), ծածկած շուկան (1936 թվական), Ազգային մարզական համալիրը (1962-1964 թվականներ, ճարտարապետական Վանմոլիվան), կոնֆերանսների «Չակդոմուկ» դահլիճը (1961 թվական, հիվանդանոցը (1956-1960 թվականներ), Բարձրագույն տեխնիկական ինստիտուտը։

Կատեգորիա:1372 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կամբոջայի քաղաքներ
Յաունդե

**Յաունդեն** (ֆրանսերեն՝ Yaoundé, անգլերեն՝ Yaounde), Կամերունի մայրաքաղաքն է։ Այն գտնվում է Կամերունի հարավարևմտյան մասում, ծովի մակարդակից 750&nbsp;մ բարձրության վրա։ Հիմնադրվել է 1888 թվին։ Բնակչությունը՝ :

## Աշխարհագրական տարածքներ և կլիմա
Յաունդեն գտնվում է Կամերուն պետության հարավ-արևմուտքում։ Ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 730 մետր։ Քաղաքը գտնվում է Կամերունյան լեռնաշղթայի վրա։ Ունի Մերձհասարակածային կլիմա։ Ունի երկու երկար ու խոնավ եղանակային սեզոն և երկու կարճ ու չոր եղանակային սեզոն (հունվար-փետրվարև հուլիս)։ Օդի միջին ջերմաստիճանը կազմում է + 23 աստիճան, հուլիսի + 21 աստիճան։ Տարեկան միջին տեղումները կազմում է 1200 մմ։ Անձրևները տեղում են սեպտեմբեր ամսվա սկզբից մինչև նոյեմբել և ապրիլից մինչև հուլիս ընկած սահմանում։

## Բնակչություն, լեզու, դավանանք
thumb|right|250px|Ավտոբուսներ Յաունդեում
thumb|right|250px|Քաղաքի մի մասի տեսք:
thumb|right|250px|Յաունդեի սպորտի պալատ
thumb|right|250px|Բելգիայի բանակի մասերը մուտք են գործում Յաունե 1915 թ.
Մարդահամարի տվյալներով նահանգի բնակչությունը կազմում է 1 միլիոն 800 հազար մարդ։ Քաղաքը բնակեցված է Բամիլեկի կոչվող էթնիկ խմբերի ներկայացուցիչների կողմից (քաղաքի բոլոր բնակիչների մոտ քառորդը), Ֆուլանիերի (մոտ 10%), ֆանգերի, ֆուլբեիների և դուալայների կողմից։ Պաշտոնական լեզուներն են անգլերեն և ֆրանսերենը, մի շարք աֆրիկյան բարբառներ (հիմնականում, Բանտու խումբը)։ Մայրաքաղաքում հավատացյալների կեսը կաթոլիկներն են, մնացածը իսլամի կողմնակիցներն են և տեղական ավանդական կրոններ։

## Առողջապահություն
Ամենամեծ հիվանդանովը համարվում է Յաունդեի կենտրոնական հիվանդանոցը` 650 մահճակալով։ 1985 թվականին կառուցված Յաունդի ընդհանուր հիվանդանոցում կար 302 մահճակալ։

## Կրթություն
1962 թվականին քաղաքում կառունցվել համալսարան։ Քաղաքում կան այլ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ `բարձրագույն գյուղատնտեսական դպրոց, բարձրագույն պոլիտեխնիկական դպրոց, բարձրագույն մանկավարժական դպրոց, Ազգային կառավարման դպրոց և Միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտ։ Ամենախոշոր հանրային գրադարաններն են Ազգային գրադարանը և համալսարանական գրադարանը։ Քաղաքում է գտնվում Կամերունի պետական արխիվը։

1996 թ-ին անցկացվեց Աֆրիկայի Աթլետիկայի առաջնությունը։

## Տեսարժան վայրեր
* Հայտնի տաճարի շենքը, Ն.Դժոնգ Մելենի (N'Djong Melen) եկեղեցի
* Բենեդիկտինյան վանքը, որը գտնվում է Յաունդե քաղաքի կենտրոնում, քաղաքի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկն է։
* Կամերունյան արվեստի թանգարանը, որը գտնվում է վանքից փոքր հյուսիսից։
* Սև արվեստի թանգարան, որի ցուցադրությունը որոշակի հետաքրքրություն է առաջացնում։
* Արհեստների կենտրոնը, որտեղ դուք կարող եք ծանոթանալ Կամերունի ձեռագործ աշխատանքների և արվեստի և արհեստների մասին ամբողջական տեղեկատվություն։

## Տես նաև
* Յաունդի միջազգային օդակայան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1888 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կամերունի քաղաքներ
Սանտյագո

**Սանտյագոն** (իսպաներեն՝ Santiago de Chile), Չիլիի մայրաքաղաք, որը Հարավային Ամերիկայի ամենամեծ քաղաքներից մեկն է։ Չնայած 

Սանտյագոն հիմնադրվել է 1541 թվականի փետրվարի 12-ին իսպանացի կոնկիստադոր և Չիլիի առաջին նահանգապետ Պեդրո դե Վալդիվիայի կողմից և անվանվել է Հակոբոս առաքյալի անունով (), ով համարվում էր Իսպանիայի հովանավորը։

Տեղակայված է Չիլիի կենտրոնական մասում, Խաղաղ օվկիանոսից 145 կմ դեպի արևելք, միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 540 մ, քաղաքի մակերեսը կազմում է 600 կմ², իսկ ընդհանուր մայրաքաղաքային տարածքը՜ 2109 կմ²։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սանտյագո քաղաքի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1541 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքներ
Սան Խոսե

**Սան Խոսե** (իսպաներեն՝ San José), Կոստա Ռիկայի մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքը, ինչպես նաև՝ նույնանուն պրովինցիայի վարչական կենտրոնը։

Գտնվում է երկրի կենտրոնական հատվածում, Պանամերիկյան ճանապարհի մոտ, ծովի մակերևույթից 1170 մետր բարձրության վրա։

Սան Խոսեի մետրոպոլիսային տարածքը տարածվում է կանտոնի սահմաններից էլ այն կողմ՝ իր մեջ ներառելով Ալախուելա, Էրեիդա և Կարտագո քաղաքները ևս՝ ընդհանուր 2 միլիոնից ավելի բնակչությամբ (2017 թ.):

Երկաթուղով կապված է Պունտարենաս (Խաղաղ օվկիանոս) և Լիմոն (Կարիբյան ծով) նավահանգիստների հետ։ Ունի օդանավակայան։ Կան սննդի, ծխախոտի, տեքստիլ, մետաղամշակման, կահույքի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Սան Խոսեում են Կոստա Ռիկայի համալսարանը, Ազգային գրադարանը, Ազգային թանգարանը։ Կան թատրոններ։ Հիմնադրել են իսպանացիները, 1737–1738 թթ.-ին։

Սան Խոսեն աչքի է ընկնում լատինաամերիկյան քաղաքների մեջ կյանքի բարձր որակով, ապահովությամբ, գլոբալացման մակարդակով, շրջակա միջավայրի մաքրությամբ,հասարակական ծառայությունների բազմազանությամբ ու որակով։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տարածաշրջանի ամենանվազ իրավախախտումներով և ամենաապահով բնակավայրերից մեկն է։   2006 թվականին ընտրվել է մշակույթի իբերո-ամերիկյան մայրաքաղաք։ *The MasterCard Global Destinations Cities Index 2012*- համաձայն՝ Սան Խոսեն զբոսաշրջիկների ամենահաճախ այցելած վայրերից մեկն է Լատինական Ամերիկայում, իսկ Կենտրոնական Ամերիկայում այդ տեսակետից զբաղեցնում է առաջին տեղը։ GaWC-ի գնահատմամբ՝ Սան Խոսեն համարվում է «բետա գլոբալ քաղաք»։

## Պատկերասրահ

National Theater of Costa Rica.jpg|Ազգային թատրոնը
National Theatre of Costa Rica - 3.jpg|Թատրոնի ներսը
National Museum of Costa Rica.JPG|Ազգային թանգարանը
ParqueOkayama.jpg|Օկայամա զբոսայգին
Plaza de la Central Costa Rica.JPG|Մշակույթի հրապարակը
Interiorcatedralsanjosecr.JPG|Առաջնորդանիստ աճարի ներսը
Edificio Correos. Edificio Herdocia. San Jose. Costa Rica.JPG|Տեսարան քաղաքից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Municipalidad de San José: Սան Խոսեի քաղաքապետարան

Կատեգորիա:1737 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կոստա Ռիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Յամուսուկրո

**Յամուսուկրո** (), Կոտ դ'Իվուարի վարչական մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝ : Այն գտնվում է պետության ամենախոշոր Աբիջան քաղաքից 240 կմ դեպի հյուսիս, Աբիջանից Բուրկինա Ֆասո տանող մայրուղու վրա։ Աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ :

Յամուսուկրո քաղաքում են գտնվում Կոտ դ՛Իվուարի կենտրոնական պետական մարմինները՝ նախագահը, վարչապետը և Ազգային Ժողովը (խորհրդարանը)։

Յամուսուկրոն համարվում է պետության առաջին նախագահ Ֆելիքս Ուֆուե Բուանյիի հայրենի քաղաքը, ինչն էլ պայմանավորված է 1983 թվականին Աբիջանից մայրաքաղաքի տեղափոխումը Յամուսուկրո։ Այստեղ գործում են տրանսպորտային հանգույցը, միջազգային օդանավակայանը, սննդի և փայտամշակման ձեռնարկությունները։ Ավտոբուսային տրանսպորտը քաղաքի ներսում թույլ է զարգացած։ Փոխադրումների հիմնական մասն իրականացնում են տաքսիները։ Գործում են նաև միջազգային ավտոբուսներ։ Քաղաքում են գտնվում նախագահի նստավայրը, «Կուսակցության տունը»։ Յամուսուկրոյի շրջանում աճեցնում են սուրճ, կակաո, բանան և այլ գյուղատնտեսական մշակաբույսեր։ Բնակչությունը զբաղվում է խոշոր եղջերավոր կենդանիների, ոչխարների, այծերի բուծմամբ։

## Տեսարժան վայրեր
Յամուսուկրոյում է գտնվում աշխարհի ամենամեծ եկեղեցին՝ Նոտր Դամ դե լա Պե բազիլիկը, որի ճարտարապետության մեջ վերաիմաստավորվել են Հռոմի Սուրբ Պետրոս տաճարի մոտիվները։ Այն կառուցվել է XX դարի 80-ական թվականներին։ 158 մետր բարձրություն ունեցող կառույցում նստատեղերի վրա տեղավորվում է 7000 մարդ, բացի այդ առկա է նաև 11 հազար մարդու կանգնելու տեղ։ Բազիլիկի կառուցման համար մարմար էր ներկրվում Իտալիայից և գունավոր ապակի՝ Ֆրանսիայից։

Տեսարժան այլ վայրերին են դասվում.
* Աջա սվա թանգարանը () – տեղական մշակույթի թանգարանը
* Կոկորդիլոսների լիճը ()
* Նախագահական պալատը ()
* Յաուրե մշակութային կենտրոնը ()

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Cimaisondepute1.JPG
Պատկեր:Cihotelvilleyakro.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Քաղաքի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կոտ դ'Իվուարի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մայրաքաղաքներ
Հավանա

**Հավանա** (), Կուբայի մայրաքաղաքն է, հանդիսանում է երկրի քաղաքական, մշակութային և տնտեսական կենտրոնը։

Առաջին անգամ հիշատակվել է 1515 թվականին, այն հիմնադրել են իսպանացիները, բաժանված է 15 մունիցիպալիտետների, մակերեսը կազմում է 726,75&nbsp; կմ², բնակչությունը, ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, կազմում է 2 135 498&nbsp; մարդ։ Ծովի մակարդակից միջին բարձրությունը ցածր է՝ մոտ 60 մ։

## Անվանում
Հիմնադրել է իսպանացի կոնկիստադոր Դիեգո Վելասկեսը 1515 թվականին Կուբա կղզու հարավային ափին։ Այդ կոչվել է Սան Կրիստոբալ՝ ի պատիվ Քրիստափոր Կոլումբոսի։ Սակայն 1519 թվականին քաղաքը փոխադրվել է կղզու հյուսիսարևմտյան ափ և նոր տեղում սկսել է կոչվել Սան Կրիստոբալ դե լա Հավանա («Սուրբ Քրիստափոր Հավանացի»), բայց այդ անունը չպահպանվեց․ դրանից մնաց միայն վերջին մասը (), ինչպես պատահել է այն ժամանակվա իսպանական և պորտուգալական շատ այլ անվանումների հետ։

Ենթադրում են, որ Հավանա բառն առաջացել է Sabana ― «սավաննա», այսինքն՝ «բարձրախոտային տափաստան» ժողովրդական աշխարհագրական տերմինից, քանի որ կղզու արևելյան լեռնային շրջանների բնակիչները նրա արևմտյան դաշտային մասն անվանում էին սավաննա։

«Սավաննայի» հնչյունափոխումը «Հավանա»-ի միանգամայն հնարավոր է
։
մինի|Հին Հավանան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տուրիստական կայք

Կատեգորիա:1515 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հավանա
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ
Ռոզո

**Ռոզո** (Անտիլ.՝ Kwéyòl: *Wozo*), Դոմինիկայի մայրաքաղաք։ Բնակչությունը՝ 14 847 մադ (2001 թվականի դրությամբ)։ Դա ոչ մեծ, խիտ բնակեցված քաղաքային բնակավայր է, որը շրջապատված է Կարիբյան ծովով, Ռոզո գետով և անտառածածկ Մորն Բրյուս () լեռով։ Կառուցված է հնագույն հնդկացիական Սաիրի () բնակավայրի տեղում։ Այն համարվում է կղզու հնագույն և ամենանշանակալից քաղաքային բնակավայրը։

Գտնվում է Դոմինիկայի արևմտյան ափի մոտ։ Այստեղ կարելի է հանդիպել և՛ ժամանակակից, և՛ գաղութային (ֆրանսիական) ճարտարապետությունը։

Քաղաքը արտահանում է լայմ, լայմի հյութ, եթերային յուղեր, արևադարձային մրգեր և համեմունքներ։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Ռոզո քաղաքի կենտրոնական հատվածը խիտ կառուցապատված է ոչ մեծ տներով, որոնց միջև կանաչապատ տարածքներ են կամ բացատներ։ Քաղաքում կան բուսաբանական այգիներ և Խորհրդարանական շենքի այգիներ։ Ռոզո գետը խոշորագույնն է, որն անցնում է Անտիլյան կղզիների մայրաքաղաքներով։ Քաղաքը բաժանված է մոտ 80 թաղամասերի, որոնք զբաղեցնում են 30 հեկտար մակերես։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է ֆրանսիացիների կողմից XVII դարում Ռոզո գետի ափին, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «եղեգնյա»։ XVIII դարի սկզբին ավելի քան հիսուն ֆրանսիական ընտանիքներ տեղափոխվել են նոր բնակավայր և սկսել զբաղվել անտառային արհեստով արժեքավոր փայտատեսակների արտահանման նպատակով։ Բացի այդ Աֆրիկայից այստեղ են բերվել ստրուկներ, որոնց աշխատանքն օգտագործվում էր բամբակի և ծխախոտի պլանտացիաներում։ Ակտիվ տնտեսական գործունեությունը նպաստեց քաղաքի աճին։ Հետագայում, 1763 թվականից ամբողջ կղզու հետ միասին այն հայտնվեց Բրիտանական միապետության իշխանության տակ, որպես գաղութ։

Սակայն ֆրանսիացիները չլքեցին Ռոզոն, այլ ամրոց կառուցեցին իրենց պլանտացիաները պաշտպանելու համար։ 1781 թվականին քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել էր ուժեղ հրդեհի հետևանքով։ 1838 թվականից, երբ վերացվել է ստրկատիրությունը, Ռոզոյում սկսվեց ընտրվել Դոմինիկայի օրենսդիր մարմինը, որը դարձել է միակ գաղութը, որտեղ կար ինքնավար կառավարություն։

## Քաղաքային կյանք
մինի|Ռոզո քաղաքի տեսարանը
Քաղաքի կենտրոնում բնակելի շենքերը շատ չեն, հիմնականում մարդիկ այնտեղ գալիս են աշխատանքի։ Հնաբնակները պնդում են, որ նախկինում փողոցներ գոյություն չունեին, կային միայն բաց տարածքներ տների միջև։ Մինչ այժմ փողոցները քաղաքի կենտրոնում իրենցից ներկայացնում են ոչ միայն տեղաշարժվելու երթուղիներ, այլ նաև այգիներ, մարզահրապարակներ, հանրահավաքներ անցկացնելու վայր և այլն։ Բուսաբանական այգիները ակտիվորեն օգտագործվում են բնակչության՝ հիմնականում երեխաների հանգստի համար։

## Մշակույթ
Ռոզոն գերիշխող դիրք է գրավում կղզում՝ համարվելով երկրի մշակութային կենտրոնը։ Քաղաքում կան բազմաթիվ ճարտարապետական հետաքրքիր հուշարձաններ, որոնցից մեկը XVIII դարի կաթոլիկական տաճարն է։ Բարձրագույն կրթությունը մայրաքաղաքի բնակիչները կարող են ստանալ մանկավարժական համալսարանում։ Ռոզոյում են գտնվում նաև պետական ռադիոկայանը և մասնավոր հեռուստաալիքները։ Քաղաքի արվարձաններում գտնվում է բուսաբանական այգին, որտեղ հավաքված են արևադարձային բուսական աշխարհի ամենահետաքրքիր ներկայացուցիչները, այդ թվում նաև մի քանի էնդեմիկ տեսակներ։

Կատեգորիա:Դոմինիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մայրաքաղաքներ
Կիտո

**Կիտո** ( ― Քիտո), Էկվադորի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Պիչինա հրաբխի հարավային լանջին, 2818 մ բարձրության վրա, Պանամերիկյան խճուղու վրա։

Գտնվում է ծովի մակերևույթից 9350 ոտնաչափ բարձրության վրա (աշխարհի ամենաբարձրադիր մայրաքաղաքներից մեկն է, ավելի որոշակի՝ երկրորդը Լա Պասից հետո), ինչպես նաև՝ հասարակածին ամենամոտ գտնվողներից մեկը։

2008 թվականից Կիտոյում է գտնվում Հարավային Ամերիկայի ազգերի միության գլխավոր գրասենյակը։

Քաղաքի պատմական կենտրոնը ամենաընդարձակներից և ամենից լավ պահպանվածներից մեկն է Հարավային ու Հյուսիսային Ամերիկաներում, և Կիտոն, լեհական Կրակով քաղաքի հետ մեկտեղ, 1978 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից Համաշխարհային ժառանգության ցանկում գրանցված առաջին քաղաքներից մեկն է եղել։ Կիտոյի կենտրոնական հրապարակը գտնվում է հասարակածից մոտավորապես 25 կիլոմետր հեռավորության վրա, ինքը՝ քաղաքը տարիների ընթացքում ձգվելով, գրեթե հասել է զրոյական հորիզոնականին։ Քաղաքում ստեղծվել են հասարակածին նվիրված հուշարձան ու թանգարան։

### Guápulo, '''Կիտո'''


File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


## Անվանում
Հիմնադրել է իսպանացի կոնքիստադոր Սեբաստիան Բելալկասարը 1534 թվականին՝ հնդկացիների հին քաղաքի տեղում, և քվիտու հնդկացիական ցեղի անունով կոչվել Կիտո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1534 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էկվադորի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Էկվադորում