Փոխակերպող աճի գործոն բետա-1

**Փոխակերպող աճի գործոն բետա-1** կամ **TGF-β1,** փոխակերպող աճի գործոն բետա (TGF-β) ցիտոկինների գերընտանիքին պատկանող պոլիպեպտիդ։

TGF-β1-ն արտազատվող սպիտակուց է, որը կատարում է բազմաթիվ բջջային գործառույթներ, այդ թվում՝ բջջի աճի, բազմացման (պրոլիֆերացիայի), տարբերակման (դիֆերենցիացիայի) և ապոպտոզի վերահսկումը։ Մարդու օրգանիզմում TGF-β1-ը կոդավորվում է TGFB1 գենով։

## Գործառույթ
TGF-β-ն պեպտիդների բազմագործառութային խումբ է, որը վերահսկում է բջջային պրոլիֆերացիան, դիֆերենցիացիան և այլ գործառույթներ բազմաթիվ բջջային տեսակներում։ TGF-β-ն սիներգիկ կերպով գործում է փոխակերպող աճի գործոն ալֆա-1-ի (TGF-α-ի) հետ՝ խթանելով բջջային փոխակերպումը։ Այն նաև գործում է որպես բացասական աուտոկրին աճի գործոն։ TGF-β-ի ակտիվացման և ազդանշանային ուղիների խանգարումը կարող է հանգեցնել ապոպտոզի։ Շատ բջիջներ սինթեզում են TGF-β, և գրեթե բոլորն ունեն այս պեպտիդի համար հատուկ ընկալիչներ։ TGF-β1-ը, TGF-β2-ը և TGF-β3-ը գործում են նույն ընկալչային ազդանշանային համակարգերի միջոցով։

TGF-β1-ն առաջին անգամ հայտնաբերվել է մարդու թրոմբոցիտներում՝ որպես 25 կիլոդալտոն մոլեկուլային զանգված ունեցող սպիտակուց, որը ենթադրաբար մասնակցում է վերքերի ապաքինման գործընթացին։ Հետագայում այն բնութագրվել է որպես մեծ սպիտակուցային նախանյութ, որը պարունակում է 390 ամինաթթու և պրոտեոլիտիկ մշակման արդյունքում ձևավորում է հասուն պեպտիդ՝ կազմված 112 ամինաթթվից։

TGF-β1-ը կարևոր դեր ունի իմունային համակարգի վերահսկման մեջ և տարբեր ազդեցություններ է ցուցաբերում տարբեր բջջատեսակների կամ զարգացման տարբեր փուլերում գտնվող բջիջների վրա։ Իմունային բջիջների մեծ մասը (լեյկոցիտներ) արտազատում է TGF-β1։

### T բջիջներ
Որոշ T բջիջներ (օրինակ՝ կարգավորիչ T բջիջներն) արտազատում են TGF-β1 այլ T բջիջների գործունեությունը ճնշելու համար։ Մասնավորապես, TGF-β1-ը կանխում է ակտիվացած T բջիջներում ինտերլեյկին-1 և ինտերլեյկին-2-կախյալ պրոլիֆերացիան։ Այն նաև արգելակում է հանգիստ T-հելփերների և ցիտոտոքսիկ T բջիջների ակտիվացումը։ Նմանապես, TGF-β1-ը կարող է արգելակել բազմաթիվ այլ ցիտոկինների՝ ներառյալ ինտերֆերոն-γ-ի, ուռուցքային մեռուկացման գործոն ալֆա-ի (TNF-α) և տարբեր ինտերլեյկինների արտազատումը և ակտիվությունը։ Այն կարող է նաև նվազեցնել ցիտոկինային ընկալիչների էքսպրեսիան, օրինակ՝ IL-2 ընկալչի, դրանով նվազեցնելով իմունային բջիջների ակտիվությունը։ Սակայն որոշ պայմաններում, հատկապես ոչ հասուն T բջիջներում, TGF-β1-ը կարող է նաև խթանել որոշ ցիտոկինների էքսպրեսիան և նպաստել բջջային պրոլիֆերացիային։

### B բջիջներ
TGF-β1-ը B բջիջների վրա ունի նման ազդեցություններ, որոնք նույնպես կախված են բջջի տարբերակման աստիճանից։ Այն արգելակում է պրոլիֆերացիան, խթանում է B բջիջների ապոպտոզը և վերահսկում է հակամարմինների, տրանսֆերինի և MHC II դասի սպիտակուցների էքսպրեսիան ինչպես ոչ հասուն, այնպես էլ հասուն B բջիջներում։

### Միելոիդ բջիջներ
TGF-β1-ի ազդեցությունը մակրոֆագների և մոնոցիտների վրա հիմնականում ճնշող է։ Այս ցիտոկինը կարող է արգելակել այդ բջիջների պրոլիֆերացիան և կանխել ռեակտիվ թթվածնային (օրինակ՝ սուպերօքսիդ O₂⁻) և ազոտային (օրինակ՝ ազոտի օքսիդ (NO)) միջանկյալ միացությունների արտադրությունը։ Այնուամենայնիվ, ինչպես մյուս բջջատեսակների դեպքում, TGF-β1-ը կարող է նաև հակառակ ազդեցություն ունենալ միելոիդ ծագման բջիջների վրա։ Օրինակ, TGF-β1-ը կարող է գործել որպես քիմոտակտիկ գործոն՝ ուղղորդելով իմունային արձագանքը որոշակի հարուցիչների նկատմամբ։ Բացի այդ, մակրոֆագները և մոնոցիտները քիմոտաքսիսի միջոցով արձագանքում են  ցածր կոնցենտրացիաների TGF-β1-ի նկատմամբ։ Ավելին, TGF-β1-ը կարող է մեծացնել մոնոցիտային ցիտոկինների (օրինակ՝ IL-1α, IL-1β և TNF-α) էքսպրեսիան և ուժեղացնել մակրոֆագների ֆագոցիտար ակտիվությունը։

TGF-β1-ը նվազեցնում է MHC II դասի  մոլեկուլների արդյունավետությունը աստրոցիտներում և դենդրիտային բջիջներում, ինչի արդյունքում նվազում է համապատասխան T-հելփերներիի պոպուլյացիաների ակտիվացումը։

## Փոխազդեցություններ
TGF-β1-ը փոխազդում է հետևյալ փոխադրիչ սպիտակուցների հետ՝

* Դեկորին,
* Էուկարիոտիկ տրանսլյացիայի նախաձեռնման գործոն 3-ի I ենթամիավոր (EIF3I),
* Լատենտ տրանսֆորմացնող աճի գործոն կապող սպիտակուց բետա-1 (LTBP1),
* Տրանսֆորմացնող աճի գործոնի բետա-1 ընկալիչ (TGF beta receptor 1),
* 14-3-3 էպսիլոն սպիտակուց (YWHAE)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Մարդու սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ