Մարիո Դել Մոնակո

**Մարիո Դել Մոնակո** (), ), իտալացի օպերային երգիչ (տենոր), որին անվանում են 20-րդ դարի օպերային խոշորագույն երգիչներից և *di forza* վերջին տենորներից մեկը:

## Կենսագրություն
Երաժշտություն է սովորել Պեզարյան կոնսերվատորիայում` Արտուրո Մելոկիի մոտ: Ըստ տարբեր տվյալների՝ առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1939-1941 թվականներին: 1943 թվականից ելույթ է ունեցել «Լա Սկալա» (Միլան) թատրոնում: 1946 թվականից հետո երգել է «Լոնդոնի Թագավորական օպերա»-յում, 1957-1959 թվականներին` «Մետրոպոլիտեն օպերա»-յում (Նյու Յորք): 1959 թվականին գաստրոլներով ելույթ է ունեցել ԽՍՀՄ-ում, Մեծ թատրոնում`Ժորժ Բիզեի օպերայում խաղացել  է Խոզեի դերը, Ռուջերո Լեոնկավալոյի «Պայացներ» օպերայում` Կանիոյի դերը: 1975 թվականին, 20 օրվա ընթացքում Նեապոլում և Պալերմոյում 11 ներկայացում տալով` ավարտել է երգեցողական կարիերան:

1964 թվականին ծանր ավտովթարի է ենթարկվել, ինչը բացասական է անդրադարձել նրա կարիերայի վրա: Մահացել է 1982 թվականին:

## Ստեղծագործություն
Քննադատները նշել են, որ Դել Մոնակոյի ձայնը բարձր է, «հզոր դիապազոնով, արտասովոր ուժով և հագեցվածությամբ, բարիտոնային ցածր մակարդակով, փայլուն վերին նոտաներով, անկրկնելի տեմբրով: Փայլուն վարպետությունը, ոճի նուրբ զգացումը և վերամարմնավորման արվեստը թույլ են տվել արտիստին կատարել օպերային խաղացանկի տարաբնույթ դերեր»:

Միևնույն ժամանակ, Դել Մոնակոն «ունիկալ արտիստ» չէր, և նրա ձայնի բեմադրության առանձնահատկությունը (խոշոր հարվածների օգտագործումը, ոչ պարզորոշ պիանիսիմոն, աֆեկտային խաղի ամբողջականության ինտոնացիոն ենթարկումը) երգչին ապահովել է մեծ մասամբ դրամատիկական խաղացանկով:

Դել Մոնակոյի խաղացանկում լավագույն դերը ճանաչվել է Վերդիի համանուն օպերայում Օթելլոյի դերը, որը նա կատարել է ավելի քան 400 անգամ բեմի վրա և 11 անգամ` ձայնագրություններում:

## Մրցանակներ
* 1955 թվական` «Ոսկե արենա» մրցանակ` օպերային արվեստում նշանավոր նվաճումների համար
* 1957 թվական` «Ոսկե Օրփեոս» մրցանակ
* 1959 թվական` «Ոսկե արահետներ» մրցանակ
* 1959 թվական` Լենինի շքանշան (ԽՍՀՄ)

## Սկավառակագրություն
* 1946 թվական` «Պարահանդես-դիմակահանդես», խմբավար` Նինո Սանցոնյո (Ռիկարդո)
* 1950 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Անտոնինո Վոտտո (Օթելլո)
* 1950 թվական` «Բոհեմ», խմբավար` Վիտտորիո Գուի (Ռոդոլֆո)
* 1951 թվական` «Աիդա», խմբավար` Օլիվերո դե Ֆաբրիտիս (Ռադամես)
* 1952 թվական` «Աիդա», խմբավար` Ֆաուստո Կլևա (Ռադամես)
* 1952 թվական` «Աիդա», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Ռադամես)
* 1953 թվական` «Պայացներ», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Կանիո)
* 1953 թվական` «Վալլի», խմբավար` Կառլո Մարիա Ջուլինի (Խագենբախ)
* 1953 թվական` «Ճակատագրի ուժը», խմբավար` Դիմիտրի Միտրոպուլոս (Դոն Ալվարո)
* 1953 թվական` «Աիդա», խմբավար` Ֆաուստո Կլևա (Ռադամես)
* 1953 թվական` «Կարմեն», խմբավար` Ֆրից Ռայներ (Խոզե)
* 1953 թվական` «Ճակատագրի ուժը», խմբավար` Ուոլթեր Խերբերտ (Դոն Ալվարո)
* 1954 թվական` «Աղջիկը Արևմուտքից», խմբավար` Դիմիտրի Միտրոպուլոս (Դիկ Ջոնսոն (Ռամերես))
* 1954 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Օթելլո)
* 1954 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Անտոնինո Վոտտո (Օթելլո)
* 1954 թվական` «Անդրե Շենիե», խմբավար` Ֆաուստո Կլևա (Անդրե Շենիե)
* 1954 թվական` «Ռիգոլետտո», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Գերցոգ)
* 1954 թվական` «Պայացներ», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Կանիո)
* 1954 թվական` «Գեղջկական ասպետություն», խմբավար` Ֆրանկո Գիոնե (Տուրիդդու)
* 1954 թվական` «Մանոն Լեսկո», խմբավար` Ֆրանչեսկո Մոլինարի-Պրադելի (Դե Գրիե)
* 1955 թվական` «Նորմա», խմբավար` Տուլիո Սերաֆին (Պոլիոն)
* 1955 թվական` «Անդրե Շենիե», խմբավար` Անտոնինո Վոտտո (Անդրե Մարի դը Շենիե)
* 1955 թվական` «Անդրե Շենիե», խմբավար` Անջելո Կվեստա (Անդրե Շենիե)
* 1955 թվական` «Ճակատագրի ուժը», խմբավար` Ֆրանչեսկո Մոլինարի-Պրադելի (Դոն Ալվարո)
* 1955 թվական` «Տուրանդոտ», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Կալաֆ)
* 1955 թվական` «Նորմա», խմբավար` Անտոնինո Վոտտո (Պոլիոն)
* 1956 թվական` «Էռնանի», խմբավար` Դիմիտրի Միտրոպուլոս (Էռնանի)
* 1956 թվական` «Տրուբադուր», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Մանրիկո)
* 1957 թվական` «Տրուբադուր», խմբավար` Ֆերնանդո Պրևիտալի (Մանրիկո)
* 1957 թվական` «Անդրե Շենիե», խմբավար` Ջանանդրեա Գավացենի, (Անդրե Մարի դը Շենիե)
* 1957 թվական` «Էռնանի», խմբավար` Դիմիտրի Միտրոպուլոս (Էռնանի)
* 1957 թվական` «Տրուբադուր», Ֆերնանդո Պրևիտալի (Մանրիկո)
* 1957 թվական` «Կարմեն», Դիմիտրի Միտրոպուլոս (Խոզե)
* 1957 թվական` «Ջոկոնդա», խմբավար` Ջանանդրեա Գավացենի (Էնցո Գրիմալդո)
* 1957 թվական` «Պայացներ» (Leoncavallo), խմբավար` Վինչենցո Բելեցա (Կանիո)
* 1958 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Ֆաուստո Կլևա (Օթելլո)
* 1958 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Տուլիո Սերաֆին (Օթելլո)
* 1958 թվական` «Աղջիկը Արևմուտքից», խմբավար` Ֆրանկո Կապուանա (Դիկ Ջոնսոն (Ռամերես))
* 1958 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Տուլիո Սերաֆին (Օթելլո)
* 1958 թվական` «Էռնանի», խմբավար` Ֆերնանդո Պրևիտալի (Էռնանի)
* 1958 թվական` «Սամսոն և Դալիլա», խմբավար` Ֆաուստո Կլևա (Սամսոն)
* 1958 թվական` «Մեֆիստոֆելես», խմբավար` Տուլիո Սերաֆին (ֆաուստ)
* 1959 թվական` «Պայացներ», խմբավար` Դիմիտրի Միտրոպուլոս (Կանիո)
* 1959 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Ալբերտո Էրեդե (Օթելլո)
* 1959 թվական` «Կարմեն», խմբավար` Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան (Խոզե)
* 1959 թվական` «Պայացներ», խմբավար` Վասիլի Նեբոլսին (Կանիո)
* 1959 թվական` «Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի», խմբավար` Ջանանդրեա Գավացենի (Պաոլո)
* 1959 թվական` «Տոսկա», խմբավար` Ֆրանչեսկո Մոլինարի-Պրադելի (Մարիո Կավարադոսի)
* 1959 թվական` «Սամսոն և Դալիլա», խմբավար` Ֆրանչեսկո Մոլինարի-Պրադելի (Սամսոն)
* 1959 թվական` «Պայացներ», խմբավար` Ֆրանչեսկո Մոլինարի-Պրադելի (Կանիո)
* 1960 թվական` «Էռնանի», խմբավար` Ֆերնանդո Պրևիտալի (Էռնանի)
* 1960 թվական` «Տրոյացիներ», խմբավար` Ռաֆայել Կուբելիկ (Էնեաս)
* 1960 թվական` «Գեղջկական ասպետություն», խմբավար` Տուլիո Սերաֆին (Տուրիդդու)
* 1961 թվական` «Աիդա», խմբավար` Ֆրանկո Կապուանա (Ռադամես)
* 1961 թվական` «Անդրե Շենիե», խմբավար` Ֆրանկո Կապուանա (Անդրե Մարի դը Շենիե)
* 1961 թվական` «Պայացներ», խմբավար` Ջուզեպպե Մորելի (Կանիո)
* 1961 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Հերբերտ ֆոն Կարայան (Օթելլո)
* 1961 թվական` Ադրիանա Լեկուվրոր, խմբավար` Ֆրանկո Կապուանա (Մաուրիցիո)
* 1962 թվական` «Օթելլո», խմբավոր` Նիկոլա Ռեշինյո (Օթելլո)
* 1962 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Գեորգ Շոլթի (Օթելլո)
* 1962 թվական` «Թիկնոց», խմբավար` Լամբերտո Գարդելի (Լուիջի)
* 1962 թվական՝ «Կարմեն», խմբավար՝ Թոմաս Շիպերս (Խոզե)
* 1966 թվական` «Օթելլո», խմբավար` Նինո Սանցոնյո (Օթելլո)
* 1967 թվական` «Նորմա», խմբավար` Սիլվիո Վարվիզո (Պոլիոն)
* 1967 թվական` «Էռնանի», խմբավար` Նինո Սանցոնյո («Էռնանի»)
* 1967 թվական` «Գեղջկական ասպետություն», խմբավար` Սիլվիո Վարվիզո (Տուրիդդու)
* 1968 թվական` «Նորմա», խմբավար` Ջանանդրեա Գավացենի (Պոլիոն)
* 1968 թվական` «Վալլի», խմբավար` Ֆաուստո Կլևա (Խագենբախ)-
* 1969 թվական` «Ֆեդորա», խմբավար` Լամբերտո Գարդելի (Լորիս Իպանով)
* 1972 թվական` «Ստիֆելիո», խմբավար` Օլիվերո դե Ֆաբրիտիս (Ստիֆելիո)

## Փաստեր
* Դել Մոնակոյի 60-ամյակի կապակցությամբ գրվող իտալական թերթերը նշել են, որ երգչի ձայնը դեռ կարող է կոտրել բյուրեղյա բաժակը 10 մետր հեռավորության վրա:
* 2002 թվականին Մաեստրո` Մարիո Մելանին` Մարիո դել Մոնակոյի և Ռենատա Տեբալդիի մտերիմ ընկերը, հիմնել է Երաժշտության ակադեմիան, որն անվանվել է ի պատիվ մեծ երգիչների (): Ակադեմիան գտնվում է Պեզարոյում` Տեբալդիի փոքր հայրենիքում և այն վայրում, որտեղ սովորել է Դել Մոնակոն:

## Գրականություն
* *Волков Ю.* Песни, опера, певцы Италии. — , 1967.
* *М. дель Монако.* Моя жизнь и мои успехи. — : Радуга, 1987.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Страница Մարիո Դել Մոնակոն belcanto.ru կայքում
* Մարիո դել Մոնակոյի օպերային սկավառակագրությունը
* ԹՎ Մշակույթ` Մարիո դել Մոնակոյի 90-ամյակին
* Մարիո դել Մոնակոյի ֆան-կայքը
* Մարիո դել Մոնակոն «100 մեծ վոկալիստներ» գրքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ