Կոնստանտին Վերշինին

**Կոնստանտին Անդրեևիչ Վերշինին** (. ), խորհրդային զորահրամանատար, ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատար (1946 թ. մարտ — 1949 թ. սեպտեմբեր, 1957 թ. հունվար — 1969 թ. մարտ), ավիացիայի գլխավոր մարշալ (1959), Խորհրդային Միության հերոս (1944): ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ  (1961—1971): ԽՍՀՄ II (1946—1950), IV—VII (1954 թվականից) գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր:

## Կենսագրություն
Ծագումով Վյատկայում հայտնի Վերշինինների հին տոհմից է: Ծնվել է Յարանսկի գավառի Բորկինո գյուղում (ներկայիս Կիրովի մարզի Սանչուրսկի շրջանում), հյուսնի ընտանիքում: Ինքն էլ վաղ պատանեկան հասակից աշխատել է որպես փայտահատ:

Ավարտել է ծխական դպրոցը: 1915 թվականից սկսած՝ մի քանի տարի որպես սեզոնային բանվոր հյուսնություն է արել:

1919 թվականի հունիսից ծառայության է անցել Կարմիր բանակում: 1920 թվականին ավարտել է Սիմբիրսկի հետևակային հրամանատարական դասընթացները, 1923 թվականին՝ Կարմիր բանակի հրամանատարական կազմի մարտավարական-հրաձգային բարձրագույն դպրոցը, 132 թվականին՝ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ակադեմիան: 

### Քաղաքացիական պատերազմ
Մասնակցել է քաղաքացիական պատերազմին. նախ՝ որպես շարքային կարմիրբանակային Սիմբիրսկի պահեստազորային հետևակային գնդի կազմում մասնակցել է Վորոնեժի նահանգում բռնկված գյուղացիական ապստամբության ճնշմանը, իսկ 1920 թ. դասընթացներ ավարտելուց հետո՝ Սմոլենսկի նահանգի Դորոգոբուժի հետևակային գնդի հրաձգային վաշտի հրամանատարի պաշտոնում Լեհաստանի հետ սահմանակից նահանգներում կռվել է Ստանիսլավ Բուլակ-Բալախովիչի զինված կազմավորումների դեմ: 1921 թվականին այդ նույն գնդի կազմում մասնակցել է 1920—1921 թթ. Տամբովյան ապստամբության ճնշմանը:

### Միջպատերազմական ժամանակաշրջան
Քաղաքացիական պատերազմից հետո՝ 1923 թվականից ղեկավարել է Մերձվոլգյան զինվորական օկրուգի 12-րդ Կարմրադրոշ հետևակային դասընթացների ուսումնական վաշտը, 1928 թվականից ծառայել է Կազանում որպես հրաձգային գումարտակի հրամանատար։ 1929 թվականին ընդունվել է Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիա, հաջողությամբ ավարտել առաջին կուրսը, որից հետո՝ 1930 թվականին, հրամանով տեղափոխվել է ռազմաօդային ուժեր և ուղարկվել ուսումը շարունակելու Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ուժերի ակադեմիայում։

Ակադեմիան ավարտելուց հետո՝ 1932 թվականին դարձել է Կարմիր բանակի ռազմաօդային ուժերի գիտահետազոտական ​​ինստիտուտի տեխնիկական բաժնի պետ, 1933 թվականի հունվարին՝ ավիացիոն բրիգադի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետ, 1934 թվականին՝ Կարմիր բանակի թռիչքա-մարտավարական բարձրագույն դասընթացների էսկադրիլիայի հրամանատար։ Հենց այդտեղ էլ կուրսանտների հետ  սովորել է ռմբակոծիչ վարել, իսկ 1935 թվականին Կաչինսկի բարձրագույն ավիացիոն դպրոցում էքստեռն կարգով  քննություններ է հանձնել զինվորական օդաչուի որակավորում ստանալու համար: 1938 թվականի օգոստոսից օդաչուական անձնակազմի կատարելագործման բարձրագույն ավիացիոն դասընթացների ղեկավարի օգնականն էր թռիչքային պատրաստության գծով։

1940 թվականին ռազմաօդային ուժերի շտաբի հրատապ հրամանով Մոսկվա է ուղարկել 5 ռմբակոծիչներից բաղկացած խումբ՝ դասընթացների անձնակազմից ձևավորված անձնակազմով։ Եղանակային բարդ պայմաններում ինքնաթիռներից երեքը վթարի են ենթարկվել ճանապարհին, դրա հետևանքով զոհեր են եղել։ Վերշինինը կանգնել է զինվորական օկրուգի ռազմական տրիբունալի առաջ, որը նրան լիովին արդարացրել է։ Բայց որպես կարգապահական տույժ՝ գնդապետ Վերշինինի կոչումն իջեցրել են փոխգնդապետի և տեղափոխել ավիացիոն դիվիզիայի հրամանատարի տեղակալի պաշտոնին։ Սակայն 1941 թվականի մայիսին նա վերադարձվել է նույն՝ բարձրագույն ավիացիոն դասընթացներ, ընդ որում՝ պետի պաշտոնով։ Միժամանակ վերականգնվել է նրա զինվորական կոչումը։

### Հայրենական մեծ պատերազմ
Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին իսկ օրերից գնդապետ Վերշինինը նոր պայմանների թելադրանքով վերախոխումներ է իրականացրել դասընթացների կազմակերպման գործում: 1941 թվականի սեպտեմբերի 26-ին նշանակվել է Հարավային ռազմաճակատի ռազմաօդային ուժերի հրամանատար, ղեկավարել ավիացիայի գործողությունները Դոնբասյան ռազմգործողության (1941 թ. սեպտեմբեր-նոյեմբեր), Ռոստովյան պաշտպանական ռազմգործողության (1941 թ. նոյեմբեր) և Ռոստովյան հարձակողական ռազմգործողության (1941 թ. նոյեմբեր-դեկտեմբեր) ժամանակ (բարձր են գնահատվել հատկապես վերջինիս ընթացքում ռազմաճակատի օդուժի ու դրա հրամանատարի գործողությունները): 1942 թվականի առաջին կեսին մասնակցել է Խարկովյան ռազմգործողությանը:

1942 թվականի մայիսից նա 4-րդ ռազմաօդային բանակի հրամանատարն էր (գործել է Հարավային, Հյուսիսկովկասյան և Անդրկովկասյան ռազմաճակատների գոտում) և 1942 թվականի ամռանը և աշնանը մասնակցել է խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատի հարավային թևում մղված պաշտպանական մարտերին։ 1942 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1943 թվականի ապրիլը Անդրկովկասյան ռազմաճակատի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարն էր, լավ հանդես եկավ հատկապես Կովկասի ճակատամարտի պաշտպանական և հարձակողական փուլերում։ Ընդ որում՝ հարձակման ժամանակ, Կ. Ա. Վերշինինի նախաձեռնությամբ, օգտագործվել են ցածր արագությամբ, բայց բարձրմանևրային I-153 («Չայկա») կործանիչներ, որոնք արդյունավետորեն հարձակվել են թշնամու վրա փոքր բարձրություններից:

1943 թվականի մայիսից ավիացիայի գեներալ-մայոր Կ. Ա. Վերշինինը կրկին ղեկավարել է 4-րդ ավիացիոն բանակը, որն արդեն Հյուսիսկովկասյան ռազմաճակատի մաս էր կազմում։ 1943 թվականի ապրիլ-հունիս ամիսներին մասնակցել է Կուբանում տեղի ունեցած օդային մարտերի, որոնք աննախադեպ էին իրենց մասշտաբով ու դաժանությամբ։ Այդտեղ Վերշինինը լայնորեն օգտագործեց իր նորամուծությունները՝ օդային կարգավարների մշտական ​​​​հերթապահությունը առաջնագծում, 5 և ավելի կործանիչ ավիագնդի ուժերի միաժամանակյա զանգվածային օգտագործումը օդային մարտերի ժամանակ և մարտական հաջող ​​​​փորձի լայն փոխանակումն ու կիրառումը (խորհրդային աս Ա. Ի. Պոկրիշկինը իր հուշերում նկարագրում է Կ. Ա. Վերշինինի կողմից անձամբ անցկացված բանակային խորհրդաժողովները՝ որպես պատերազմի առաջին տարիների աննախադեպ իրադարձություն):

Այնուհետև 4-րդ օդային բանակը հաջողությամբ մասնակցել է Նովոռոսիյսկ-Թամանյան (1943 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր), Կերչ-Էլտիգենյան դեսանտային (1943 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր), Ղրիմի հարձակողական  (1944 թվականի ապրիլ-մայիս) գործողություններին։ 1944 թվականի մայիս-հունիս ամիսներին բանակը տեղափոխվել է խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատի կենտրոնական հատված, մասնակցել Բելառուսական, Արևելապրուսական (1945),  Արևելապոմերանյան, Բեռլինի հարձակողական գործողություններին։ 1943 թվականի հոկտեմբերի 23-ին ռազմաօդային ուժերի խորհրդային հրամանատարներից առաջինը Վերշինինին շնորհվել է ավիացիայի գեներալ-գնդապետի կոչում:

Իսկ Խորհրդային Միության հերոսի կոչումը շնորհվել է 1944 թվականին Բելառուսական հարձակողական գործողության ժամանակ ռազմական վարպետություն դրսևորելու, իր ստորաբաժանումների մարտական ​​գործողությունները հմտորեն ղեկավարելու համար։

Կ. Ա. Վերշինինն աչքի էր ընկնում օպերատիվ մարտարվեստի ոլորտում խոր գիտելիքներով, նորի ու առաջավորի անդադար որոնմամբ և առաջադրանքների  լուծմանը ստեղծագործական մոտեցում դրսևորելով։ Նա կարողանում էր հմտորեն կազմակերպել ռազմաօդային ուժերի ստորաբաժանումների համագործակցությունը ցամաքային զորքերի հետ և արդյունավետ օգնություն ցուցաբերել համազորային  ու տանկային ստորաբաժանումներին, ինչպես նաև նավատորմին։

### Հետպատերազմական ժամանակաշրջան
1946 թվականի մարտին Կոնստանտին Վերշինինը նշանակվել է ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատար - ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարի տեղակալ։ Ղեկավարել է ռազմաօդային ուժերի վերազինումը ռեակտիվ տեխնոլոգիաներով։ 1946 թ. հունիսի 3-ին ստացել է ավիացիայի մարշալի կոչում:

1947 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ պաշտպանության նախարարի հրամանից երկուսուկես ամիս անց, ստորագրել է հեռահար միջուկային ռմբակոծիչների ստորաբաժանում ստեղծելու մասին հրաման:

1949 թվականի սեպտեմբերին անսպասելիորեն պաշտոնանկ է արվել և նշանակվել Բաքվի հակաօդային պաշտպանության շրջանի հրամանատար։ 1950 թվականի փետրվարից մինչև սեպտեմբեր եղել է 57-րդ ավիացիոն բանակի, այնուհետև մինչ 1951 թվականի կեսերը՝ Գերմանիայում խորհրդային զորախմբի 24-րդ ավիացիոն բանակի հրամանատարը։

1951 թվականի սեպտեմբերից պաշտոնավարել է որպես սահմանագծի հակաօդային պաշտպանության ուժերի հրամանատար - ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ։ 1953 թվականի հունիսից մինչև 1954 թվականի մայիսը նա երկրի ՀՕՊ ուժերի հրամանատարն էր։ 1956-1957 թվականներին եղել է ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատարի տեղակալը։

1957 թվականի հունվարից նա կրկին ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատարն էր և պաշտպանության փոխնախարարը։

1959 թ. մայիսի 8-ին ստացել է ավիացիայի գլխավոր մարշալի կոչում: 1969 թվականի մարտից ընդգրկվել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբում:

ԽՄԿԿ անդամ էր 1919 թվականից։ 1952-1956 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու, 1961-1971 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ։ ԽՍՀՄ II (1946-1950), IV-VII (1954 թվականից) գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Ապրել է Մոսկվայում։ Մահացել է ծանր հիվանդությունից, 1973 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ 74 տարեկան հասակում։ Թաղվել է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

### Ընտանիք
* Կինը՝ Վալենտինա Ալեքսանդրովնան (8.V.1904 — 2.XII.2005), Ուլյանովսկի օպերայի և բալետի թատրոնի պարուհի էր և բալետմայստեր:
* Ավագ դուստրը՝ Ելենա Վերշինինան (1924—2024), նկարիչ-մուլտիպլիկատոր էր:
* Կրտսեր դուստրը՝ Իննան (1927), թարգմանչուհի.

## Հիշատակ
200px|thumb|Վերշինինի շիրիմը Նովոդևիչյան գերեզմանատանը

Կոնստանտին Վերշինինի անունը կրող փողոցներ կան Ռուսաստանի և Ուկրաինայի մի շարք բնակավայրերում.
* Մոսկվայում.
* Կիրով քաղաքում
* Կրիվոյ Ռոգում
* Կռիմսկում
* Զվենիգովոյում.
* Սանչուրսկում.
* Տոմսկում
* Կիրովի մարզի Բոլշայա Շիշովկա գյուղում

thumb|200px|left|Կ. Վերշինինի կիսանդրին Կիրով քաղաքում. 2019 թ.
* Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ակադեմիայի պատին փակցվել է Վերշինինին նվիրված հուշատախտակ:
* Վերշինինի անունով է կոչվել Բառնաուլի բարձրագույն զինվորական ավիացիոն ուսումնարանը:
* Զվենիգովո քաղաքում կանգնեցվել է նրա պակերը կրող հուշասյուն:
* Կիրով քաղաքի Հաղթանակի զբոսայգում կանգնեցվել է Կ. Վերշինինի կիսանդրին:

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոսի «Ոսկե աստղ» մեդալ № 3869,  19.08.1944 թ.,
* վեց Լենինի շքանշան (23.12.1942, 21.07.1944, 19.08.1944, 21.02.1945, 20.05.1960, 22.05.1970),
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (22.02.1968),
* Կարմիր դրոշի երեք շքանշան (27.03.1942, 3.11.1944, 15.11.1950),
* Սուվորովի I աստիճանի երեք շքանշան (16.05.1944, 10.04.1945, 29.05.1945),
* Սուվորովի II աստիճանի շքանշան (25.10.1943),
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (22.02.1943),
* ԽՍՀՄ մեդալներ,
* Արտասահմանյան պետությունների շքանշաններ ու մեդալներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Вавилон — «Гражданская война в Северной Америке» / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М. : Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1979. — 654 с. — (Советская военная энциклопедия : в 8 т. ; 1976—1980, т. 2).
* *Киселёв А. Н.* «Главный маршал авиации К. А. Вершинин». В сб. «Полководцы и военачальники Великой Отечественной войны», выпуск 3. : Молодая гвардия. 1985. Серия «Жизнь замечательных людей».
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Вершинин Константин Андреевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 274. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
* Вершинин Константин Андреевич // История Марийского края в лицах. 1941—1945 гг. Великая Отечественная война. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2015. — С. 45—48. — 374 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-94950-070-5.
* 
* Колесников А. Ю., Краснов П. В. Вершинин Константин Андреевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 80. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

## Արտաքին հղումներ
*