Mercedes Simplex

**Mercedes Simplex**, 1902-ից 1909 թվականներին գերմանական Daimler Motoren Gesellschaft ընկերությունը Շտուտգարտում՝ Գերմանիա, արտադրել է մարդատար մեքենաների շարք, որը փոխարինել է Mercedes 35 PS-ին: Ճարտարագետ Վիլհելմ Մայբախը նախագծել է այդ մեքենան՝ զարգացրելով իր նախորդ նախագիծը: Ընկերության մեքենաների երկրորդ սերունդն էր, որոնց անվանման մեջ կա «Mercedes» բառը:

Mercedes 35 PS-ի ստեղծումից հետո ճարտարագետները սկսել էին մտածել դիզայնը պարզեցնելու և իրենց արտադրած մեքենաների հարմարավետությունը բարձրացնելու մասին: Նրանք այդ գաղափարները ներդրել էին նոր մեքենայի նախագծման մեջ՝ այն դարձնելով հեշտ շահագործելի (իր ժամանակի համար), ինչի շնորհիվ էլ մոդելը ստացել է անվանումը: Շարժիչների և թափքերի լայն տեսականին, ինչպես նաև մրցարշավներում հաջողությունը դրական ազդեցություն է ունեցել Mercedes ապրանքանիշի ժողովրդականության և ամրապնդել նախագիծը ավտոարտադրողների շուկայում:

## Պատմություն
### Նախապայմաններ
Simplex-ի նախորդ արտադրանքը՝ Mercedes 35 PS-ը, զգալիորեն բարձրացրել է Daimler-Motoren-Gesellschaft-ի հեղինակությունը որպես տրանսպորտային միջոցների արտադրող՝ շնորհիվ Վիլհելմ Մայբախի մանրակրկիտ աշխատանքի և Էմիլ Ելինեկի ոգևորության, որ լայնորեն գովազդել է ընկերության մեքենաները մոտոսպորտում և արտերկրում: «Mercedes» անվամբ առաջին մոդելի ժողովրդականությունը շատ բարձր է եղել և մեքենան հաջողություն է վայելել եվրոպական վերնախաղում: 1902 թվականին Վիլհելմը սկսել է մտածել մեքենայի շահագործման սկզբունքների պարզեցման մասին, ինչով նա ցանկացել էր զգալիորեն մեծացնել ընկերության վաճառքի ցուցանիշները: Նոր մոդելի հզորության բարձրացումը  և հուսալիության բարելավումը աշխատանքի առաջնահերթ ոլորտներն էր: Նոր մոդելը լայնորեն գովազդելու համար որոշվել է այն հրապարակայնորեն ցուցադրել քաղաքի ամենահայտնի վայրերում՝ այգիներում, գլխավոր մայրուղիներում:thumb|ձախ|«Mercedes Simplex» ավտոմեքենա

### Ստեղծում
Նոր մեքենան մշակվել է դեռևս 1902 թվականին: Այն ուներ ավելի լայն անիվային բազա, քան իր նախորդը, ավելի հզոր շարժիչ և թարմացված կառավարման համակարգ, որը հեշտացնում էր դրա շահագործումը: Մեքենայի տեսականին բաղկացած էր 20, 28 և 40 ձիաուժ հզորությամբ շարժիչներից: Առաջին երկու տարբերակները թողարկվել են 1902 թվականի մարտին և արդեն ապրիլին գերիշխում էին Nice Race Week*-ում*: Ապրիլի 7-ին Ալբերտ Լեմետրի վարած մոդելը ոչ միայն հաղթել է Նիս Լա Տյուրբի մրցարշավում (86 կմ/ժ առավելագույն արագությամբ), այլև մասնակցել է ավտոմրցաշար և 392 կմ երկարությամբ երկարավազքին:

1902 թվականի մարտին 40 ձիաուժ հզորությամբ շարժիչով մեքենան հանձնվել է ամերիկացի միլիարդատեր և մրցարշավային սիրահար Ուիլյամ Կ. Վանդերբիլտ կրտսերին՝ Վանդերբիլիթ գավաթի հիմնադիրին, որը ընկերության նախորդ մեքենայով մի քանի ռեկորդ է սահմանել։ Այդ տարվա գարնանը Աբլիից մինչև Շարտր ճանապարհին մոդելը սահմանել է արագության ռեկորդ՝ 111.8 կմ/ժ, մի քանի այլ ցամաքային արագության ռեկորդներ, նաև հաղթել է ԱՄՆ-ի Դետրոյթ նահանգի Գրոս Փոյնթ քաղաքում գտնվող հինգ մղոն մրցատարածությունում։ 1902 թվականի մարտի 1-ին Նիսում մեկ այլ նմանատիպ մոդել հանձնվել է Էմիլ Ելինեկին։ Ինչպես իր նախորդը նաման նա նույնպես արագ հաղթել է Նիսից մինչև Լա Տուրբի բլուրը բարձրանալիս։

1903 թվականին Վիլհելմ Մայբախը մշակել է երեք նոր մոդել՝ երկու սերիական և մեկ մրցարշավային մեքենա։ Սերիայի ամենահիմնական տարբերակը 18/22 PS մոդելն էր, որը սպորտային մեքենայից տարբերվում էր իր 3.0 լիտրանոց շարժիչով և փոքր-ինչ փոփոխված շասսիով։ 60 ձիաուժ հզորությամբ («60 PS») շարժիչի մոդիֆիկացիան բազմաթիվ մրցանակներ բերել էին 1903 թվականի Գարդոն Բենետի գավաթ մրցարշավներում, Օստենդում (1904) և Դեյթոնայում (1905) աշխարհի արագության ռեկորդի հաղթանակների համար։ «90 PS» սպորտային տարբերակը, որն ուներ 90 ձիաուժ հզորություն, հուլիսի 2-ին «90PS»-ը պետք է մասնակցեր գավաթի համար պայքարում  և պատրաստ էր DMG գործարանում երկաթուղային վագոնի վրա բեռնման համար, հունիսի 9-ի լույս 10-ի գիշերը Կանշտատում գտնվող ընկերության գործարանում բռնկված հրդեհի ժամանակ այն և մոտ 90 այլ մեքենաներ ոչնչացվել են։ Մրցավազքերին մասնակցեցին միայն 60 PS մոդելները, որոնք ընկերությունը փոխառել էր իր սեփական հաճախորդներից: Ամերիկացի միլիոնատեր և ավտոմոբիլային սիրահար Քլարենս Գրեյ Դինսմորը արձագանքել է DMG-ի խնդրանքին և առաջարկել է իր Mercedes 60 PS-ն: Մեքենաները հնարավորինս կարճ ժամանակում ստուգվել են և փոփոխվել հատուկ մրցավազքերի համար: Մեքենաների թափքերը ներկված էին սպիտակ գույնով, որը այդ ժամանակվա գերմանական մրցարշավային մեքենաների ավանդական գույնն էր: Մեքենաները երկաթուղով Իռլանդիա ուղարկելու ժամանակ չի եղել, ուստի դրանք Ֆրանսիայի միջոցով իրենց սեփական ուժերով տեղափոխվել են Դուբլինի մոտ գտնվող մրցուղի: Միջոցառման մեկնարկից մեկուկես օր առաջ մցարշավային մոդելները անվնաս հասել են իրենց նշանակման վայր: Մրցույթը տեղի է ունեցել 1903 թվականի հուլիսի 2-ին, զով և ամպամած օրը: Բելգիացի մրցարշավորդ Կամիլ Գենազին, որը հայտնի էր որպես «Կարմիր սատանա» իր կարմիր մորուքի և անխոհեմ քաջության համար, հասել է գրեթե անհնարինին Mercedes Simplex-ով՝ 4 համարի մեքենայով. գերազանց մրցակիցների դեմ գլխապտույտ մրցարշավից հետո նա հաղթել է Իռլանդիայում կայացած Gordon Bennett Race-ում: Վարորդի միջին արագությունը ողջ միջոցառման ընթացքում կազմել է 79.24 կմ/ժ։

Նույն 1903 թվականին Բեռլինի ավտոմոբիլային ցուցահանդեսում Վիլհելմ Մայբախը անձամբ հանդիպել է Գերմանիայի կայսր Վիլհելմ II-ի հետ, ով իր հիացմունքը հայտնել է մեքենայի նկատմամբ: Շնորհավորելով դիզայներին հաղթական զարգացման համար՝ միապետը նրա նվաճումները համեմատել է մեքենայի անվան հետ (Simplex, այսինքն՝ «պարզ»):

Այո՛, ձեր մեքենան հիասքանչ է։ Բայց դա այդքան էլ պարզ չէ։ Այնուամենայնիվ, ես հավատում եմ ձիուն։ Մեքենան միայն ժամանակավոր երևույթ է։.

[thumb|Ձիով և Վիլհելմ II-ի քաղվածքով հուշարձան [Մերսեդես Բենց թանգարան|Մերսեդես Բենց թանգարանում, Շտուտգարտ]]
thumb|աջ|1910 թվական Վանդերբիլտայի գավաթ
1904 թվականին փոքր-ինչ թարմացվել է սերիայի մոդելային շարքը։ Օրինակ՝ «18/22 PS» մոդելը փոխարինվել է «18/28 PS»-ով։ 1905 թվականից սկսած բարձր հասարակության հետաքրքրությունները բավարարելու համար սկսել են արտադրել լիովին փակ թափքով «Simplex»-ներ։ Նման մոդիֆիկացիաները ունեցել են փայտե հենոց, արտաքինից ծածկված են եղել անագով, իսկ ներսից՝ արժեքավոր փայտով, կաշվով, թավշով և այլ արժեքավոր գործվածքներով։ Բացի այդ, «Simplex» բառը հանվել է մեքենայի անվանումից։

1907 թվականին Մայբախը ներկայացրել է մեքենայի նոր մոդիֆիկացիան՝ 7959 խորանարդ սանտիմետր աշխատանքային ծավալի շարժիչով։ Հզոր ագրեգատի հզորությունը 55 ձիաուժ է եղել։ Մեկ տարի անց թողարկվել է 9235 խորանարդ սանտիմետր աշխատանքային ծավալով և 1200 պտույտ րոպեում 65 ձիաուժ հզորությամբ մոդել։ Սա ամբողջ շարքի ամենաարդյունավետ տարբերակն է եղել։ 1909 թվականին այն կոչվել է «36/65 PS»։

1906 թվականի հուլիսի 1-ին շքեղության հարկի ներդրումը հանգեցրել է 1909 թվականին Գերմանիայի ավտոմոբիլային արդյունաբերության ասոցիացիայի անդամ բոլոր արտադրողների միջև համաձայնագրի՝ իրենց մեքենաների հատուկ շուկայական ինդեքսավորման վերաբերյալ՝ կախված շարժիչի ծավալից: Այս պատճառով արտադրողը կրկին փոխել է մոդելային շարքի անվանումը («45 PS»-ից «26/45 PS», «65 PS»-ից «36/65 PS»): Եվ տարվա վերջին «Mercedes Simplex»-ի արտադրությունը լիովին դադարեցվել է:

### Ժամանակակից
Այսօր Վանդերբիլտի մեքենան պահվում է Մերսեդես Բենց թանգարանում և համարվում է գոյություն ունեցող ամենահին «Mercedes»-ը։ 2005 թվականի նոյեմբերից մինչև 2006 թվականի մարտը թանգարանում կազմակերպված հատուկ ցուցահանդեսի շրջանակներում ցուցադրվել են գոյություն ունեցողի ևս 12 օրինակ: Բոլոր 13 մեքենաներն էլ շահագործվել են և մասնակցել են մի շարք ամենամյա հիշատակի միջոցառումների, ինչպիսիք են Լոնդոնից Բրայթոն վինտաժային մեքենաների մրցավազքը և Գարդոն Բրայթոն գավաթի վերածնունդը:

## Նկարագրություն
### Դիզայն
Մեքենայի արտաքին տեսքը շատ նման էր նախորդին. միաչափ անվահեծեր, լայն անվային բազա, դռների որմնանցքներ, կառուցվածքի առջևի մասում հսկայական ռադիատորի ցանց և այլն: Մոդելի կապոտը պատրաստված էր փայլեցված պողպատե թերթերից: Աջ կողմում, որտեղ գտնվում էր վարորդը, տեղադրված էր կլաքսոն: Ի տարբերություն Mercedes 35 PS-ի, նոր մոդելը ստացել է ավելի մեծ թվով թափքի փոփոխություններ, այդ թվում՝ փափուկ փակ տանիք (լանդո): Ամերիկյան San Diego Magazine ամսաթերթը մեքենայի մրցարշավային տարբերակի դիզայնը անվանել է պարզ և սպորտային՝ առանց որևէ զարդարանքի»:


1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3245 - Flickr - nemor2.jpg|Տեսքը առջևից
1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3253 - Flickr - nemor2.jpg|Տեսքը ետևից
1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3257 - Flickr - nemor2.jpg|Առջևի վահանակ
1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3258 - Flickr - nemor2.jpg|Ղեկ


### Շարժիչ
Մեքենան հագեցած էր շարքային քառամխոց և քառատակտ ներքին այրման շարժիչով, երկու հաջորդական թուջե բլոկներով՝ երկու մխոցների համար։ Հզորության բլոկը գտնվում էր թափքի առջևի մասում և ունեցել է անսովոր դիզայն. մխոցները հագեցած չէին հանվող գլխիկով. մուտքի փականը գտնվում էր վերևում, ելքը ներքևում էր կողքի վրա։ Երկու փականներն էլ շարժվում էին մեկ կողային բաշխիչ լծակով՝ երկար ճոճանակներով։ Շարժիչի կողքին տեղադրված էր Մայբխի նախագծած ուղղահայաց կարբյուրատորը, որից երկու բրոնզե խողովակներ էին տանում դեպի երկու զույգ մխոցներ։ Կարբյուրատորը հագեցած էր այրվող խառնուրդի բաղադրությունը հարստացնելու համակարգով։ Ցածր լարման մագնետոյով և այրման խցիկում շփման կետերով բռնկման համակարգը լրացվում էր բարձր լարման բլոկով, որը ներառում էր ստանդարտ կայծային մոմիկներ։

Ուժային ագրեգատը սառեցնելու համար օգտագործվում էր արդեն ծանոթ Մայբախի բջջավոր ռադիատորը, սակայն դրա հզորությունը մեծանում էր սառեցնող հեղուկի խողովակների վրա մի շարք նուրբ ակոսների շնորհիվ: Դրա շնորհիվ սառեցման արդյունավետությունը զգալիորեն մեծանում էր: Այսպիսով, նույն քանակությամբ ջուրը կարող էր օգտագործվել զգալիորեն ավելի հզոր շարժիչը սառեցնելու համար: Բացի այդ, տեղադրվել է լրացուցիչ թափանիվ (բավականին մեծ բլոկ՝ 60 սանտիմետր տրամագծով), որը հագեցած էր ուղղորդող թիակներով՝ ռադիատորի և շարժիչի խցիկի միջով օդի հոսքը մեծացնելու համար: Ռադիատորի օդափոխիչը տեղադրվել է սովորականից ցածր, շարժիչի խցիկը հագեցած էր փականներով և միջնապատերով, իսկ մեքենայի ստորին մասը փակվել է թիթեղյա վահանակներով: Քսայուղային համակարգը իրենից ներկայացնում էր կաթիլային սնուցում շասսիի կողքին տեղադրված սեղմված յուղի պահեստատուփից:

Mercedes Simplex-ի շարժիչների շարքը տարբերվում էր արտադրության ամսաթվից կախված և բաղկացած էր հետևյալ մոդելներից՝ 1902՝ «20», «28», «40», 1903 ՝ «18/22», «60», 1904–1910՝ «18/28», «28/32», «40/45», «55» և «65»: Մոդելի ինդեքսավորումը արտացոլում էր ուժային ագրեգատների հզորությունը ձիաուժով: 60 ձիաուժ հզորությամբ Mercedes Simplex-ը շարքի առաջատար մոդելն էր: Ընկերության ամենահզոր մեքենան, նա իրեն գովազդում էր մրցարշավերում։

### Շասսի
#### Կախոց
Մեքենայի շասսին նախագծվել է միացյան նկատառումով, ինչը թույլ է տվել Mercedes Simplex մոդելային շարքում ներառել թեթև մրցարշավային մեքենաներ և հարմարավետ, բազմատեղանի՝ ընտանեկան, մեքենաներ: Մեքենայի երկաթակուռ առանցքները ամրացված էին մամլած պողպատե շրջանակին՝ U-աձև կողային մասերով՝ օգտագործելով էլիպսաձև զսպանակներ: Ղեկը գտնվում էր աջ կողմում և հագեցած էր թրթուրավոր մեխանիզմով: Ղեկը պատրաստված էր փայտից: 1903 թվականից կախոցի նախագծման մեջ օգտագործվում էին կիսաէլիպսաձև և երեք քառորդ էլիպսաձև զսպանակներ:thumb|աջ|Ալֆրեդ Խարմսվոտայի Mercedes Simplex 60 PS–ը

#### Փոխանցման տուփ
Մեքենայի փոխանցման տուփը մեխանիկական էր՝ 4 փոխանցումով և հետընթաց փոխանցմամբ, որը հագեցած էր գնդիկավոր առանցքակալներով՝ հնացած առանցքակալների փոխարեն։ Շարժիչի պտտող մոմենտը փոխանցվում էր միջանկյալ առանցքին դիֆերենցիալով, իսկ այնտեղից՝ շղթայական փոխանցումով հետևի անիվներին։

#### Արգելակման համակարգ
Մեքենայի արգելակման համակարգը բաղկացած էր երկու տարրից՝ ոտքով կառավարվող ժապավենային արգելակ, որը գործում էր փոխանցման տուփի ելքային լիսեռի վրա, և լրացուցիչ ձեռքի արգելակ՝ ճոպանային կառավարմամբ, որը կառավարում էր հետևի անիվների երկու արգելակային թմբուկները: Արգելակային համակարգը սառեցվում էր հատուկ պահեստատուփից հեղուկը շփվող մակերեսների վրա ցողելով:

#### Անիվներ և անվադողեր
1902 թվականի մեքենայի սկզբնական անիվները պատրաստված էին փայտից՝ մետաղական եզրերով և հագեցած էին օդաճնշական անվադողերով՝ առանցքակալներում գնդիկավոր կրողներով։ Դրանց դիզայնը փոխառված էր իրենց նախորդից՝ նույն 12 չհանվող ճաղերից։

Առաջին տարբերակի անիվների չափերը նույնն էին, ինչ «Mercedes 35 PS»-ինըշ՝ 910 x 90 առջևում և 1020 x 120 հետևի մասում։ Որոշ մոդիֆիկացիաների վրա դրված էր 915 x 105 չափսի անիվներ առջևում և 920 x 120 հետևի մասում։ 1909 թվականի մոդելներն ունեին 915 x 105 չափսի անիվներ առջևում և 935 x 135 չափսի անիվներ հետևի մասում, ինչը դրանց տեսողականորեն ավելի միատարր չափի էր դարձնում։
1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3246 - Flickr - nemor2.jpg|Ավտոմեքենայի դիմային անիվ
1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3247 - Flickr - nemor2.jpg|Անիվի ամրակ
1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3255 - Flickr - nemor2.jpg|Հետևի անիվի տեսքը կողքից
1902 Mercedes Simplex 40 PS IMG 3252 - Flickr - nemor2.jpg|Շղթայական շարժակը դեպի հետևի անիվներ


## Ավտոսպորտ
thumb|աջ|1904 թվականի «Mercedes Simplex 60 PS»–ի ճանապարհային տեսակը
Mercedes Simplex մեքենաները բազմիցս մասնակցել են տարբեր սպորտային մրցույթների և մրցարշավների՝ գրավելով տարբեր մրցանակների և մրցանակային տեղեր:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Գերմանական ավտոմեքենաներ
Կատեգորիա:Մերսեդես
Կատեգորիա:Սպորտային ավտոմեքենաներ