Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո

**Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո** կամ **Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո ի Սարատե** (, մոտավորապես 1500 թվական, Վալյադոլիդ, Իսպանական կայսրություն - նոյեմբերի 24, 1575 թվական, Լա Պլատա, Արգենտինա), իսպանացի գաղութարար պաշտոնյա, իրավաբան և Պերույի, Բոլիվիայի ու Արգենտինայի վավերագիր, Ինկերի կայսրության մասին պատմական ստեղծագործության հեղինակ։ Հանդիսանում է առաջին եվրոպացին, ով հայտնաբերել է ինկերի մումիաներ։ Ինկերի կայսրության նախկին մայրաքաղաք Կուսկոյում ղեկավարել է իսպանական գաղութային ադմինիստրացիան։

## Կենսագրություն
### Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոյի ընտանիքը
Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո հանդիսանում է Խերմոն Դիաս դե Սարատեյի և Գրանադայի դատական կատարող Դիեգո Լոպես դե Լեոն դե Օնդեգարդոյի (մահացել է 1538 թվականին) որդին։ Դիեգո Լոպեսը սերում էր միլանյան վաճառականից, ով 15-րդ դարում բնակություն էր հաստտել Վալյադոլիդում և ով իր կարիերան կառուցել էր թագավորական ադմինիստրացիայում։ Դիեգո Լոպեսը հանդիսանում էր Սուրբ Ինկվիզիցիայի խորհրդի քարտուղար Լոպե Դիաս դե Սարատի որդին։ Նրա ծնողները բացի նրանից ունեցել են այլ երեխաներ.
* Ալոնսո դե Օնդեգարդո (Վալյադոլիդի արխիդյակոն, Տոլեդոյի կանոնիկա, Վալյադոլիդում դոկտոր և պրոֆեսոր),
* Լոպե Դիաս դե Սարատե (լիցետիատուս և կանոնիկ Օսմեում),
* Դիեգո դե Սարատե (մահացել է Ամերիկայում),
* Խերոնիմա դե Սարատե (Դիեգո դե Արգամե ի Վարգասի կինը, Տոլեդոյի ռեխիդոր),
* Մարիա դե Օնդեգարդո (Մադրիդի բնակիչ, ամուսնացել է Պեդրո Դիաս Վեներո դե Լեյվայի հետ, ով եղել է Նոր Գրանադայի ժողովի առաջին նախագահը և Հնդկաստանի թագավորական խորհրդի անդամ),
* Անա դե Օնդեգարդո (Վալյադոլիդի բնակիչ, Բարտոլոմե դե Սանտոիայի կինը)։

### Ուղևորություն դեպի Ամերիկա
1543 թվականին Պերուի փոխարքա Բլասկո Նուենսա Վեսկային տեղափոխող նավատորմով Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն ուղևորվում է Ամերիկա մայրցամաք։ Նա պարտավորվել էր Էռնանդո Պիսարիոյի գաղութային տիրույթներում կարգուկանոն հաստատել։ Սանլուկար դե Բառամեդա նավահանգստից Ավգուստին դե Սարատեի հետ Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն նավարկության է դուրս գալիս նոյեմբերի 1-ին։ Չնայած այդ հանգամանքին՝ նա փոխարքային հետ հակամարտության ժամանակ անցնում է Լիմայի թագավորական աուդենսիայի կողմը։ Հետագայում Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն աջակցում է ապստամբ Գոնսալո Պիսարոյին։ Նրա մոտ հանդիսացել է Աուդենսիայի դատավոր։

### Օնդեգարդո և Պենյալոսա զույգը
Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն ամուսնացել է Խերոնիմա դե Պենյալոսայի հետ, ով հանդիսանում էր հայտնի նահանգապետ Պեդրարիաս Դավիլայի թոռնուհին։ Նրանց հարսանեկան արարողությունը տեղի է ունեցել Լիմայում։ Նրանք ապրում էին Լա Պլատա քաղաքում։  Օնդեգարդոն և Պենյալոսան ունեցել են հինգ երեխա՝
* Խերոնիմո Օնդերգրադո (Jerónimo Hondegardo),
* Պոլո դե Օնդերգրադո (Polo de Hondegardo),
* Ռոդրիգո դե Կոնտրերաս (Rodrigo de Contreras),
* Լոպե Օնդերգրադո (Lope Hondegardo) - եղել է ճիզվիտ քահանա,
* Խուան Բաուտիստա Օնդերգրդո (Juan Bautista Hondegardo) - մահացել է երիտասարդ տարիքում։

Այս զույգի բազմաթիվ ժառանգները բնակվել են պերուական քաղաքներ Լիմայում և Կոնչիբաբուայում, ինչպես նաև իսպանական Վալյադոլիիդում։

## Ստեղծագործություններ
Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն հեղինակել է բազմաթիվ տրակտատներ ու ձեռագրեր, որոնք հետագայում օգտագործվել են այլ գրողների ու գիտնականների կողմից՝
* *[https://archive.org/stream/revistahistrica00pergoog#page/n224/mode/1up Tratado y averiguación sobre los errores y supersticiones de los indios]* (1559).
* *Informe del Licenciado Polo de Ondegardo al Licenciado Briviesca de Muñatorres sobre la perpetuidad de las encomiendas en el Perú* (1561).
* *La relación de los adoratorios de los indios en los cuatro ceques*. (1561)
* *Ordenanzas de las minas de Guamanca*.
* *[https://archive.org/stream/revistahistrica00pergoog#page/n209/mode/1up Instrucción sobre las ceremonias y ritos que usan los indios conforme al tiempo de su gentilidad]* (1567).
* *[https://archive.org/stream/coleccindedocum23ultrgoog#page/n7/mode/1up Relación de los fundamentos acerca del notable daño que resulta de no guardar a los indios sus fueros]* (1571).
* *Traslado de un cartapacio a manera de borrador que quedó en los papeles del Licenciado Polo de Ondegardo cerca del linaje de los Incas y como conquistaron*.
* *Copia de unos capitulos de una carta del Licenciado Polo, vecino de la ciudad de La Plata para el doctor Francisco Hernández de Liébana*.
* *Relación de las cosas del Perú desde 1543 hasta la muerte de Gonzalo Pizarro* (эту рукопись включил в свою книгу дядя Хуана — Агустин де Сарате)

Նրա հեղինակած որոշ ձեռագրեր պահվում են Սիմանկասի և Էլ Էսկորիալի արխիվներում։

Նրան են վերագրում նաև *Relación de las cosas acaecidas en las alteraciones del Perú después que Blasco Núñez Vela entró en él* հեղինակային իրավունքները, որը գրվել է 1548 և 1550 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։

## Ռուսերեն թարգմանված ստեղծագործություններ
* 
* 
* 

## Ժամանակակից հրատարակություններ
* Colección de Libros y Documentos Referentes a la Historia de Perú. Tomi III e IV Lima 1916—1917.
* Colección de Documentos Inéditos para la Historia de Hespaña. Tomo VI
* Revista Histórica de Lima. Tomo XII. Lima 1940
* Colección de Documentos Inéditos del Archivio de Indias (Torres Mendoza) Tomo XVII, primera serie. Madrid
* Historia 16 (El mundo de los incas) Madrid 1990

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* CASAS GRIEVE, Mercedes de las (ed). *Relación de las cosas acaecidas en las alteraciones del Perú después que Blasco Núñez Vela entró en él*. Lima: Pontificia Universidad Católica del Perú, 2003.
* DURÁN, Juan Guillermo. *El Catecismo del III Concilio Provincial de Lima y sus complementos pastorales (1584—1585)*. Buenos Aires: UCA, 1982.
* GONZÁLEZ PUJANA, Laura. *Polo de Ondegardo: Un cronista vallisoletano en el Perú*. Valladolid: Universidad, 1999.
* HAMPE MARTÍNEZ, Teodoro. De cronistas, rebeliones y polémicas: Marcel Bataillon frente a la conquista del Perú. En *Cátedra Miguel Maticorena. Homenaje a la trayectoria académica de Miguel Maticorena Estrada, Profesor Emérito de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos*. Документ онлайн 10/08/2006 доступен на: http://catedramaticorena.blogspot.com/2006/08/de-cronistas-rebeliones-y.html).
* PRESTA, Ana María. *Los encomenderos de La Plata, 1550—1600*. Lima: IEP, 2000.
* TAURO DEL PINO, Alberto. *Enciclopedia Ilustrada del Perú*. Lima: PEISA, 2001
* TORRE Y LÓPEZ, Arturo E. de la. Dos cronistas vallisoletanos: Acosta y Polo de Ondegardo. Sus informaciones sobre idolatrías. En *Castilla y León en América. Actas del IV Congreso de Americanistas Españoles*. Valladolid: Caja España, III: 259—278.

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1500 ծնունդներ
Կատեգորիա:1575 մահեր
Կատեգորիա:Իսպանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Լա Պլատա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 24 մահեր
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ քաղաքում ծնվածներ