Ռիո Աբիսեո ազգային պարկ

**Ռիո Աբիսեո ազգային պարկ** (իսպ. *Parque Nacional del Río Abiseo*), ազգային պարկ, որը գտնվում է Պերուի Սան Մարտին շրջանում։ 1990 թվականից այն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ Այգում բնակվում են  բուսական և կենդանական աշխարհի բազմաթիվ տեսակներ, ինչպես նաև կան նախակոլումբոսյան շրջանի ավելի քան 30 հնագիտական տեղամասեր։ 1986 թվականից զբոսայգու որոշ հատվածներ փակվել են զբոսաշրջիկների համար` ինչպես բնական, այնպես էլ հնագիտական միջավայրերի փխրունության պատճառով։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
Ռիո Աբիսեո ազգային պարկը գտնվում է Պերուի Անդերի արևելյան լանջին՝ Մարանիոն և Ուալյագա գետերի միջև, ընդգրկում է 2745,2 կմ² տարածք։ Մասնավորապես, այգին ընդգրկում է Աբիսեո գետի ավազանի մոտ 70 %-ը։ Այգին գտնվում է ծովի մակարդակից 350 մ-ից մինչև 4200 մ բարձրության վրա։

Այգին տեղակայված է յոթ կլիմայական գոտիներում՝ սկսած ալպյան մարգագետիններից և լեռնային անտառներից մինչև չոր անտառներն ու արևադարձային խոնավ անտառները։ Տեղումները տատանվում են տարեկան 500-ից 2000 մմ-ի սահմաններում։ Խոնավ լեռնային անտառը, որն զբաղեցնում է այգու մեծ մասը, բաղկացած է ցածր ծառերից, մամուռներից և քարաքոսերից։ Այս էկոհամակարգը գոյություն ունի մոտ 2300 մ բարձրությունների վրա։ Խոնավությունը կայուն է, անձրևներն տեղում են ամբողջ տարվա ընթացքում, հատկապես մեծ բարձրությունի վրա։ Հողը թթվային է։

## Վայրի բնություն
Այգում բնակվում է դեղնապոչ կապիկը (Oreonax flavicauda), որը որոշ ժամանակ համարվել է անհետացած և հանդիսանում է տարածաշրջանի էնդեմիկ։ Մեծ մասամբ հենց ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող այդ տեսակի առկայության պատճառով է, որ տարածքն ստացել է ազգային պարկի կարգավիճակ և հայտնվել Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցուցակում։

Այգու կենդանական աշխարհի այլ հայտնի ներկայացուցիչներից են՝

* Անդյան պենելոպա (*Penelope montagnii*)
* Կարմիր կապիկը (*Alouatta seniculus*)
* Սպիտակաճակատ կոատա (*Ateles belzebuth*, վտանգի տակ)
* Յագուար  (*Panthera onca*)
* Թագավորական անգղ (*Sarcoramphus papa*)
* Միրիկինա (*Aotus trivirgatus*)
* Սալիվանյան կրաքս (*Mitu salvini*)
* Պերուական եղջերու (*Hippocamelus antisensis*, վտանգի տակ)
* Լեռնային պաքա (*Agouti taczanowskii*, վտանգի տակ)
* Տաչանովսկու սուզաբադ (*Podiceps taczanowskii*)
* Կարմրաչք սուզաբադ (*Netta erythrophthalma*)
* Ակնոցավոր արջ (*Tremarctos ornatus*, վտանգի տակ)
* Անգղ-հնդկահավ (*Cathartes aura*)
* Սպիտակաճակատ կապուցին (*Cebus albifrons cuscinus*)
* Սուրինամյան ամազոն (*Amazona ochrocephala*)
* Երկարաքիթ արմադիլլո (*Dasypus pilosus*)
* *Phacellodomus berlepschi* (վտանգի տակ)
* Դեղնահոնք տուկանետ (*Aulacorhynchus huallagae*, վտանգի տակ)

Ընդհանուր առմամբ, այգու լեռնաշխարհում գրանցվել է 980 բուսատեսակ, որոնցից 13-ը էնդեմիկ են, իսկ նրա ամբողջ տարածքում՝ շուրջ 5000 բուսատեսակ։

## Հնագիտություն
Այգու տարածքում ամենամեծ և ամենահայտնի հնագիտական տարածքը Գրան Պահատենն է, որը գտնվում է տարածաշրջանի սահմանի մոտ գտնվող բլրի գագաթին։ Մոտակայքում են գտնվում Լոս Պինչուդոսի ավերակները (բացվել է 1965 թվականին), որը քարե գերեզմանների շարք է։ Այգու տարածքում կատարվող հնագիտական ուսումնասիրությունների մեծ մասը անցկացվում է Կոլորադոյի համալսարանի աշխատակիցների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պերուում
Կատեգորիա:Պերուի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:1983 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ‎