Ակտիվներով ապահովված արժեթուղթ

**Ակտիվներով ապահովված արժեթուղթ** (**ABS**) այնպիսի արժեթուղթ, որի եկամտի վճարումները և հետևաբար արժեքը, ստացվում են և գրավադրվում հիմքում ընկած ակտիվների որոշակի համախմբով։

Ակտիվների համախումբը սովորաբար փոքր և ոչ լիկվիդ ակտիվների խումբ է, որոնք չեն կարող առանձին-առանձին վաճառվել։ Ակտիվների միավորումը ֆինանսական գործիքների մեջ թույլ է տալիս դրանք վաճառել ընդհանուր ներդրողներին, մի գործընթաց, որը կոչվում է արժեթղթավորում, և թույլ է տալիս դիվերսիֆիկացնել հիմքում ընկած ակտիվներում ներդրումների ռիսկը, քանի որ յուրաքանչյուր արժեթուղթ կներկայացնի հիմքում ընկած ակտիվների բազմազան համախմբի ընդհանուր արժեքի մի մասը։ Հիմքում ընկած ակտիվների պաշարները կարող են տարբեր լինել՝ սկսած վարկային քարտերի, ավտովարկերի և հիփոթեքային վարկերի սովորական վճարումներից մինչև ինքնաթիռների վարձակալությունից, հոնորարներից կամ ֆիլմերից ստացված եկամուտներից առաջացող էզոտերիկ դրամական հոսքեր։

Հաճախ ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի արժեթղթավորումը կարգավորելու համար ստեղծվում է առանձին հաստատություն, որը կոչվում է հատուկ նշանակության միջոց։ Հատուկ նշանակության կազմակերպությունը, որը ստեղծում և վաճառում է արժեթղթերը, վաճառքից ստացված հասույթն օգտագործում է այն բանկին, որը ստեղծել է հիմնական ակտիվները։

Հատուկ նշանակության կազմակերպությունը պատասխանատու է հիմքում ընկած ակտիվները որոշակի խմբի մեջ «փաթեթավորելու» համար, որը կհամապատասխանի արժեթղթեր գնել ցանկացող ներդրողների ռիսկի նախասիրություններին և այլ կարիքներին, վարկային ռիսկը կառավարելու համար՝ հաճախ այն ապահովագրական ընկերությանը փոխանցելով որոշակի վճար վճարելուց հետո, և արժեթղթերից վճարումները բաշխելու համար։ Քանի դեռ հիմքում ընկած ակտիվների վարկային ռիսկը փոխանցվում է մեկ այլ հաստատության, սկզբնական բանկը հանում է հիմքում ընկած ակտիվների արժեքը իր հաշվեկշռից և դրա դիմաց ստանում է կանխիկ դրամ, երբ ակտիվներով ապահովված արժեթղթերը վաճառվում են, գործարք, որը կարող է բարելավել նրա վարկային վարկանիշը և նվազեցնել անհրաժեշտ կապիտալի չափը։ Այս դեպքում ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի վարկային վարկանիշը կհիմնվի միայն հատուկ նշանակության կազմակերպության ակտիվների և պարտավորությունների վրա, և այս վարկանիշը կարող է ավելի բարձր լինել, քան եթե արժեթղթերը թողարկեր սկզբնական բանկը, քանի որ ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի ռիսկը այլևս կապված չի լինի այլ ռիսկերի հետ, որոնք կարող է կրել սկզբնական բանկը։ Ավելի բարձր վարկային վարկանիշը կարող է թույլ տալ հատուկ նշանակության կազմակերպությանը և, ընդլայնմամբ, սկզբնական հաստատությանը վճարել ավելի ցածր տոկոսադրույք (և, հետևաբար, սահմանել ավելի բարձր գին) ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի համար, քան եթե սկզբնական հաստատությունը փոխառեր միջոցներ կամ թողարկեր պարտատոմսեր։

Այսպիսով, բանկերի համար արժեթղթավորված ակտիվներ ստեղծելու խթաններից մեկը ռիսկային ակտիվների հեռացումն է իրենց հաշվեկշռից՝ վարկային ռիսկը մեկ այլ հաստատության վրա դնելով, որպեսզի նրանք (բանկերը) դրա դիմաց ստանան կանխիկ գումար։ Սա թույլ է տալիս բանկերին իրենց կապիտալի ավելի մեծ մասը ներդնել նոր վարկերի կամ այլ ակտիվների մեջ և, հնարավոր է, ունենալ ավելի ցածր կապիտալի պահանջ։

## Սահմանում
«Ակտիվներով ապահովված արժեթուղթ» տերմինը երբեմն օգտագործվում է որպես ընդհանուր տերմին՝ նշելով ակտիվների համախմբով ապահովված արժեթուղթի տեսակը, իսկ երբեմն՝ այդ արժեթուղթի որոշակի տեսակը՝ սպառողական վարկերով կամ անշարժ գույքից բացի այլ վարկերով, վարձակալության պայմանագրերով կամ դեբիտորական պարտքերով ապահովվածը: Առաջին դեպքում, գրավադրված պարտքային պարտավորությունները (CDO, պարտքային պարտավորություններով ապահովված արժեթղթեր՝ հաճախ այլ ակտիվներով ապահովված արժեթղթեր) և հիփոթեքային արժեթղթերը (MBS, որտեղ ակտիվները հիփոթեքներ են) ենթաբազմություններ են՝ ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի տարբեր տեսակներ։ (Օրինակ՝ «Կապիտալի շուկան, որտեղ թողարկվում և առևտուր են արվում *ակտիվներով ապահովված արժեթղթերով,* բաղկացած է երեք հիմնական կատեգորիաներից՝ ABS, MBS և CDO-ներ»): Երկրորդ դեպքում, «ակտիվներով ապահովված արժեթուղթը»՝ կամ առնվազն «ABS» հապավումը, վերաբերում է ենթաբազմություններից միայն մեկին, որը ապահովված է սպառողների կողմից ապահովված ապրանքներով, և տարբերվում է MBS-ից կամ CDO-ից (օրինակ՝ «Որպես կանոն, հիփոթեքային վարկերով ապահովված արժեթղթավորման թողարկումները կոչվում են MBS, իսկ պարտքային պարտավորություններով ապահովված արժեթղթավորման թողարկումները՝ CDO ...»: Սպառողների կողմից ապահովված ապրանքներով՝ ավտոմեքենաների վարկերով, սպառողական վարկերով և վարկային քարտերով, ապահովված արժեթղթավորման հարցերը կոչվում են *ABS*։

## Կառուցվածք
### Միացյալ Նահանգներ
2005 թվականի հունվարի 18-ին ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովը (SEC) հրապարակել է Կանոնակարգ AB-ն, որը ներառում է Ակտիվներով ապահովված Արժեթղթերի վերջնական սահմանումը

: «ABS-ի սահմանումը։ «Ակտիվներով ապահովված արժեթուղթ» տերմինը ներկայումս S-3 ձևաթղթում սահմանվում է որպես արժեթուղթ, որը հիմնականում սպասարկվում է դեբիտորական պարտքերի կամ այլ ֆինանսական ակտիվների առանձին ֆոնդի դրամական հոսքերի միջոցով, որոնք իրենց պայմաններով որոշակի ժամանակահատվածում վերածվում են կանխիկի, գումարած ցանկացած իրավունք կամ այլ ակտիվներ, որոնք նախատեսված են արժեթղթերի տերերին եկամուտների սպասարկումը կամ ժամանակին բաշխումն ապահովելու համար։ ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) «փոխակերպել կանխիկի իրենց պայմաններով» արտահայտությունը մեկնաբանել է այնպես, որ բացառի այն ակտիվների մեծ մասը, որոնք պահանջում են ակտիվ վարքագիծ կանխիկ գումար ձեռք բերելու համար, ինչպիսիք են չաշխատող ակտիվների և ֆիզիկական գույքի վաճառքը։ Այն նաև մեկնաբանել է «դիսկրետ ֆոնդ» արտահայտությունը այնպես, որ բացառի այն ակտիվները, որոնց կազմը կարող է փոխվել ժամանակի ընթացքում։

:* Վարձակալությամբ ապահովված արժեթղթեր։ Նոր կանոնը ընդլայնում է «ակտիվներով ապահովված արժեթղթի» սահմանումը՝ ներառելով վարձակալությամբ ապահովված արժեթղթերը, քանի դեռ վարձակալված գույքի մնացորդային արժեքը կազմում է սկզբնական արժեթղթավորված միավորի մնացորդի 50%-ից պակաս (կամ 65%-ից պակաս՝ ավտոմեքենաների վարձակալության դեպքում): Այնուամենայնիվ, նման արժեթղթերը կարող են գրանցվել S-3 ձևաթղթում միայն այն դեպքում, եթե վարձակալված գույքի մնացորդային արժեքը կազմում է սկզբնական արժեթղթավորված միավորի մնացորդի 20%-ից պակաս (կամ 65%-ից պակաս՝ ավտոմեքենաների վարձակալության դեպքում):

:* Ժամկետանց և չաշխատող ակտիվներ։ Նոր կանոնները սահմանում են, որ արժեթուղթը կարող է համարվել «ակտիվներով ապահովված արժեթուղթ», նույնիսկ եթե առաջարկվող առաջարկի պահին հիմքում ընկած ակտիվների համախումբն ունի մինչև 50% ընդհանուր չվճարված պարտավորություններ, եթե սկզբնական ակտիվների համախումբը չի ներառում որևէ «չաշխատող» ակտիվ։ Այնուամենայնիվ, համաձայն ներկայիս պրակտիկայի, S-3 ձևաթղթում գրանցումը հասանելի կլինի միայն այն դեպքում, եթե ժամկետանց ակտիվները կազմում են սկզբնական ակտիվների ֆոնդի 20%-ը կամ պակասը։ Ակտիվը համարվում է չաշխատող, եթե այն համապատասխանում է հովանավորի (կամ համապատասխան բանկային կարգավորող մարմինների) կողմից սահմանված մարումների քաղաքականությանը կամ եթե այն կհամարվեր մարված ակտիվ՝ համաձայն համապատասխան գործարքային փաստաթղթերի պայմանների։

:* «Դիսկրետ միավորի» պահանջի բացառություններ։ Նոր կանոնները, ընդհանուր առմամբ, կոդիֆիկացնում են ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) աշխատակազմի դիրքորոշումը, որ արժեթուղթը պետք է ապահովված լինի ակտիվների առանձին համախմբով, որպեսզի համարվի ABS։ Այնուամենայնիվ, նոր կանոնները սահմանում են հետևյալ բացառությունները՝ շուկայական գործելակերպը կարգավորելու համար։

:: (1) Գլխավոր տրաստային կառուցվածքում թողարկված ցանկացած արժեթուղթ առանց որևէ սահմանափակման համապատասխանում է «ակտիվներով ապահովված արժեթուղթ» սահմանմանը։

:: (2) «ակտիվներով ապահովված արժեթղթերը» կներառեն նաև մինչև մեկ տարի նախնական ֆինանսավորման ժամկետով արժեթղթեր, որոնց ընթացքում առաջարկվող եկամտի մինչև 50%-ը (կամ, գլխավոր տրաստների դեպքում, ընդհանուր ակտիվների համախառն հիմնական մնացորդի մինչև 50%-ը, որոնց դրամական հոսքերը աջակցում են ABS-ին) կարող է օգտագործվել համախմբված ակտիվների հետագա գնումների համար։

:: (3) Նոր կանոնները «ակտիվներով ապահովված արժեթղթի» սահմանման մեջ ներառում են նաև շրջանառու ժամանակահատվածներով արժեթղթեր, որոնց ընթացքում կարող են ձեռք բերվել նոր ֆինանսական ակտիվներ։ Շրջանառու ակտիվների, ինչպիսիք են վարկային քարտերը, դիլերի հատակագիծը և տան կապիտալի վարկային գծերը, դեպքում շրջանառու ժամանակահատվածի տևողության կամ այդ ընթացքում գնվող նոր ակտիվների քանակի վերաբերյալ սահմանափակում չկա։ Դեբիտորական պարտքերով կամ այլ ֆինանսական ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի համար, որոնք չեն առաջանում շրջանառու հաշիվներից, ինչպիսիք են ավտովարկերը և հիփոթեքային վարկերը, թույլատրվում է անսահմանափակ շրջանառու ժամանակահատված՝ մինչև երեք տարի։ Սակայն, շրջանառու ժամանակահատվածում միավորին ավելացված նոր ակտիվները պետք է ունենան նույն ընդհանուր բնույթը, ինչ միավորի սկզբնական ակտիվները։

Ըստ Thomson Financial League Tables-ի, ԱՄՆ-ում թողարկված ապրանքները (բացառությամբ հիփոթեքային արժեթղթերի) կազմել են՝

* 2004 թվականին՝ 857 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (1595 թողարկում)
* 2003 թվականին՝ 581 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (1,175 թողարկում)

## Տեսակներ
### Տան սեփականության իրավունքով վարկեր
Բնակարանային գրավի վարկերով (HEL) գրավադրված արժեթղթերը ներկայումս ABS շուկայում ամենամեծ ակտիվների դասն են։ Ներդրողները սովորաբար HEL-ներին անվանում են ցանկացած ոչ գործակալական վարկ, որը չի տեղավորվում ո՛չ «ջամբո» և ո՛չ էլ «ալտ-A» վարկերի կատեգորիաներում։ Մինչդեռ վաղ HEL-ները հիմնականում երկրորդական գրավի տակ դրված ենթապրայմ հիփոթեքային վարկեր էին, այժմ առաջին գրավի վարկերը կազմում են թողարկումների մեծ մասը։ Սուբպրայմ հիփոթեքային վարկառուներն ունեն ոչ կատարյալ վարկային պատմություն և պարտավոր են վճարել ավելի բարձր տոկոսադրույքներ, քան սովորական գործակալական վարկառուի համար հասանելի կլիներ։ Առաջին և երկրորդ գրավի վարկերից բացի, այլ բարձրակարգ վարկերը կարող են ներառել բարձր վարկի և արժեքի հարաբերակցությամբ (LTV) վարկեր, վերաֆինանսավորվող վարկեր, զրոյական և վերականգնվող վարկեր կամ բաց ժամկետով տան սեփականության վարկային գծեր (HELOC), որոնք տանտերերն օգտագործում են որպես պարտքերի համախմբման մեթոդ։

### Ավտոմեքենայի վարկեր
ABS շուկայի երկրորդ խոշորագույն ենթաոլորտը ավտովարկերն են։ Ավտոֆինանսավորման ընկերությունները թողարկում են արժեթղթեր, որոնք ապահովված են ավտովարկերով։ Ավտոմեքենաների համար նախատեսված ABS-ը դասակարգվում է երեք կատեգորիայի՝ առաջնային, ոչ առաջնային և ենթաառաջնային։

* Պրեմիում ավտո ABS-ները գրավադրվում են ուժեղ վարկային պատմություն ունեցող վարկառուներին տրամադրված վարկերով։
* Ոչ-պրեմիում ավտովարկերի (ABS) ծավալները բաղկացած են ավելի ցածր վարկային որակի սպառողներին տրված վարկերից, որոնք կարող են ունենալ ավելի բարձր կուտակային վնասներ։
* Սուբպրայմ վարկառուները, որպես կանոն, կունենան ավելի ցածր եկամուտներ, խաթարված վարկային պատմություն կամ երկուսն էլ։

Սեփականատիրոջ հավատարմագրային հիմնադրամները ավտովարկերի տրամադրման ժամանակ օգտագործվող ամենատարածված կառուցվածքն են և թույլ են տալիս ներդրողներին ստանալ տոկոսագումար և գլխավոր գումար հաջորդական հիմունքներով։ Գործարքները կարող են նաև կառուցվել այնպես, որ վճարեն համամասնորեն կամ երկուսի համադրությամբ։

### Վարկային քարտերի դեբիտորական պարտքեր
Վարկային քարտերով դեբիտորական պարտքերով ապահովված արժեթղթերը ABS շուկայի համար չափանիշ են եղել 1987 թվականին դրանց առաջին անգամ ներդրվելուց ի վեր։ Վարկային քարտի տերը կարող է վարկ վերցնել շրջանառու հիմունքներով՝ մինչև սահմանված վարկային սահմանաչափը։ Այնուհետև վարկառուն վճարում է մայր գումարը և տոկոսագումարը՝ ըստ ցանկության, ինչպես նաև անհրաժեշտ ամսական նվազագույն վճարումները։ Քանի որ գլխավոր գումարի մարումը նախատեսված չէ, վարկային քարտի պարտքը չունի իրական մարման ժամկետ և համարվում է չմարվող վարկ։

Ապահովված արժեթղթերը (ABS), որոնք հիմնված են վարկային քարտերի պահանջների վրա, թողարկվում են հիմնադրամների միջոցով, որոնք ժամանակի ընթացքում վերածվել են միանվագ հիմնադրամներից տարբեր տեսակի մայր հիմնադրամների, որոնցից ամենատարածվածը՝ տարանջատված մայր հիմնադրամն է։ Միանվագ հիմնադրամները ներառում են կայուն կամ ստատիկ պահանջների փաթեթ, որը բաժանվում է ավագ և ենթակա պարտատոմսերի։ Մայր հիմնադրամի առավելությունն այն է, որ հնարավոր է իրականացնել մի քանի գործարք նույն հիմնադրամի շրջանակում՝ պահանջների քանակի ավելացման պայմաններում, և յուրաքանչյուր գործարքը իրավունք ունի ստանալ պահանջների համամասն բաժին։ Տարանջատված կառուցվածքները թողարկողին հնարավորություն են տալիս բաժանել ավագ և ենթակա շարքերը նույն հիմնադրամում և թողարկել դրանք տարբեր ժամանակահատվածներում։ Վերջին երկու կառուցվածքներն առավելություն են տալիս ներդրողներին՝ շահելու ավելի մեծ վարկային փուլի վրա, որը ձևավորվում է ժամանակի ընթացքում, ի տարբերություն միայն մեկ ստատիկ փուլի։

### Ուսանողական վարկեր
Ուսանողական վարկերով գրավադրված ABS-ները («SLABS») կազմում են ակտիվներով ապահովված արժեթղթավորումների միջոցով ֆինանսավորվող չորս հիմնական ակտիվների դասերից մեկը (տան գրավի վարկերի, ավտովարկերի և վարկային քարտերի դեբիտորական պարտքերի հետ միասին) և լողացող տոկոսադրույքով ինդեքսների մեծ մասի համար հանդիսանում են չափանիշային ենթաոլորտ։ Դաշնային ընտանեկան կրթական վարկային ծրագրի (FFELP) վարկերը ուսանողական վարկերի ամենատարածված ձևն են և երաշխավորված են ԱՄՆ Կրթության նախարարության («USDE») կողմից՝ 95%-98% տոկոսադրույքներով (եթե ուսանողական վարկը սպասարկվում է USDE-ի կողմից որպես «բացառիկ կատարող» ճանաչված սպասարկողի կողմից, ապա փոխհատուցման տոկոսադրույքը կազմում է մինչև 100%): Արդյունքում, ցուցանիշները (բացառությամբ 1980-ականների վերջին կոհորտային պարտքերի բարձր դեֆոլտի մակարդակների) պատմականորեն շատ լավ են եղել, իսկ ներդրողների եկամտաբերության մակարդակը՝ գերազանց։ «Քոլեջի ծախսերի կրճատման և հասանելիության մասին» օրենքը ուժի մեջ մտավ 2007 թվականի հոկտեմբերի 1-ին և զգալիորեն փոխեց FFELP վարկերի տնտեսագիտությունը. վարկատուի հատուկ նպաստի վճարումները կրճատվեցին, բացառիկ կատարողի նշանակումը չեղյալ հայտարարվեց, վարկատուի ապահովագրության դրույքաչափերը նվազեցին, իսկ վարկատուի կողմից վճարված սկզբնական վճարները կրկնապատկվեցին։ FFELP վարկային ծրագիրն ավարտվեց 2010 թվականին, սակայն 2020 թվականի դրությամբ եղել է 11 միլիոն պարտապանների մոտ 245 միլիարդ դոլարի չվճարված պարտք։

Ուսանողական վարկերի շուկայի երկրորդ և ավելի արագ աճող մասը բաղկացած է ոչ FFELP կամ մասնավոր ուսանողական վարկերից: Չնայած վերը նշված ուսանողական վարկերի օրինագծով FFELP որոշակի տեսակի վարկերի սահմանաչափերը փոքր-ինչ բարձրացվել են, FFELP վարկերի համար էապես ստատիկ վարկերի սահմանաչափերը և ուսման վարձի բարձրացումը ուսանողներին դրդում են փնտրել այլընտրանքային վարկատուներ։ Ուսանողները մասնավոր վարկեր են օգտագործում՝ դաշնային ծրագրերի միջոցով փոխառվող գումարների և կրթության մնացած ծախսերի միջև եղած բացը լրացնելու համար։

Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսը ստեղծել է Ուսանողական վարկերի մարքեթինգի ասոցիացիան (Sallie Mae)՝ որպես կառավարության կողմից հովանավորվող ձեռնարկություն՝ երկրորդային շուկայում ուսանողական վարկեր գնելու և ուսանողական վարկերի ֆոնդերը արժեթղթավորելու համար։ 1995 թվականին իր առաջին թողարկումից ի վեր, Sallie Mae-ն այժմ SLABS-ի հիմնական թողարկողն է, և դրա թողարկումները դիտվում են որպես հիմնական թողարկումներ։

### Չփոխհատուցված ծախսերով կոմունալ կազմակերպություններ
Տոկոսադրույքի նվազեցման պարտատոմսերը (RRB) առաջացել են 1992 թվականի Էներգետիկ քաղաքականության մասին օրենքի արդյունքում, որը մշակվել է ԱՄՆ էլեկտրաէներգիայի շուկայում մրցակցությունը մեծացնելու համար։ Ոչ մրցակցային շուկայից մրցակցայինի անցնելիս ցանկացած խափանումից խուսափելու համար կարգավորող մարմինները թույլ են տվել կոմունալ ծառայություններին որոշակի ժամանակահատվածում վերականգնել որոշակի «անցումային ծախսեր»։ Այս ծախսերը համարվում են անխուսափելի և ավելացվում են բոլոր հաճախորդների հաշիվներին։ Քանի որ սպառողները սովորաբար կոմունալ վճարումները վճարում են ցանկացած այլ բանից առաջ, գանձումները պատմականորեն ցածր են եղել։ RRB-ների առաջարկները սովորաբար բավականաչափ մեծ են՝ հետվաճառքային շուկայում ողջամիտ իրացվելիություն ստեղծելու համար, իսկ միջին կյանքի երկարաձգումը սահմանափակվում է «ճշգրիտ աճի» մեխանիզմով։

### Այլ
Կան բազմաթիվ այլ դրամական հոսք ստեղծող ակտիվներ, այդ թվում՝ արտադրված բնակարանային վարկեր, սարքավորումների վարձակալություն և վարկեր, ինքնաթիռների վարձակալություն, առևտրային դեբիտորական պարտքեր, դիլերային հարկաբաժնի վարկեր, արժեթղթերի պորտֆելներ և հոնորարներ: Աննյութական ակտիվները մեկ այլ զարգացող ակտիվների դաս են։

## Ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի առևտուր
Միացյալ Նահանգներում ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի առաջնային շուկայում թողարկման գործընթացը նման է այլ արժեթղթերի, ինչպիսիք են կորպորատիվ պարտատոմսերը, թողարկման գործընթացին և կարգավորվում է 1933 թվականի Արժեթղթերի մասին օրենքով և 1934 թվականի Արժեթղթերի բորսայի մասին փոփոխված օրենքով։ Հրապարակայնորեն թողարկված ակտիվներով ապահովված արժեթղթերը պետք է բավարարեն ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) գրանցման և բացահայտման ստանդարտ պահանջները և պետք է ներկայացվեն պարբերական ֆինանսական հաշվետվություններ։

Երկրորդային շուկայում ակտիվներով ապահովված արժեթղթերով առևտրի գործընթացը նման է կորպորատիվ պարտատոմսերի, ինչպես նաև որոշ չափով՝ հիփոթեքային արժեթղթերի առևտրին։ Առևտրի մեծ մասն իրականացվում է արտաբորսայական շուկաներում՝ արժեթղթերի հիման վրա հեռախոսային գնանշումներով։ Թվում է, թե առևտրի ծավալի կամ այդ արժեթղթերով առևտուր անող դիլերների թվի վերաբերյալ հրապարակային չափանիշներ չկան։

Պարտատոմսերի շուկայի ասոցիացիայի կողմից անցկացված հարցումը ցույց է տալիս, որ 2004 թվականի վերջին Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում գործում էր 74 էլեկտրոնային առևտրային հարթակ՝ ֆիքսված եկամտով արժեթղթերի և ածանցյալ գործիքների առևտրի համար, որոնցից 5-ը՝ ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի համար Միացյալ Նահանգներում, իսկ 8-ը՝ Եվրոպայում։

Շուկայի մասնակիցների հետ քննարկումները ցույց են տալիս, որ համեմատած գանձապետական արժեթղթերի և հիփոթեքային արժեթղթերի հետ, ակտիվներով ապահովված շատ արժեթղթեր իրացվելի չեն, և դրանց գները թափանցիկ չեն։ Սա մասամբ պայմանավորված է նրանով, որ ակտիվներով ապահովված արժեթղթերը այնքան ստանդարտացված չեն, որքան գանձապետական արժեթղթերը կամ նույնիսկ հիփոթեքային արժեթղթերը, և ներդրողները պետք է գնահատեն ակտիվներով ապահովված արժեթղթի տարբեր կառուցվածքները, մարման ժամկետները, վարկային հնարավորությունների բարձրացումը և այլ առանձնահատկությունները՝ նախքան դրա հետ առևտուր անելը։

## Արժեթղթավորում
Արժեթղթավորումը ակտիվներով ապահովված արժեթղթեր ստեղծելու գործընթաց է՝ ակտիվները թողարկող ընկերությունից սնանկության մեջ գտնվող հեռակա կազմակերպության փոխանցելու միջոցով։ Վարկային կարգավիճակի բարձրացումը այս գործընթացի անբաժանելի մասն է կազմում, քանի որ այն ստեղծում է արժեթուղթ, որն ունի ավելի բարձր վարկանիշ, քան թողարկող ընկերությունը, ինչը թույլ է տալիս թողարկող ընկերությանը դրամայնացնել իր ակտիվները՝ վճարելով ավելի ցածր տոկոսադրույք, քան հնարավոր կլիներ թողարկող ընկերության կողմից ապահովված բանկային վարկի կամ պարտքի թողարկման միջոցով։

## Առավելություններ և թերություններ
Ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի էական առավելությունը վարկային կազմակերպությունների համար (ներդրողների համար դրանց հետ կապված թերություններով) այն է, որ դրանք միավորում են ֆինանսական ակտիվների մի ամբողջություն, որոնք այլապես չէին կարող հեշտությամբ առևտրվել իրենց առկա տեսքով։ Այս ոչ հեղուկ ակտիվների մեծ պորտֆելը միավորելով՝ դրանք կարող են վերածվել գործիքների, որոնք կարող են ազատորեն առաջարկվել և վաճառվել կապիտալի շուկաներում։ Այս արժեթղթերի մասնաբաժինը տեսականորեն տարբեր ռիսկի/եկամտաբերության պրոֆիլներ ունեցող գործիքների մեջ հեշտացնում է պարտատոմսերի մարքեթինգը տարբեր ռիսկի ախորժակ և ներդրումային ժամանակային հորիզոններ ունեցող ներդրողների համար։

Ակտիվներով ապահովված արժեթղթերը նախաձեռնողներին տալիս են հետևյալ առավելությունները, որոնցից յուրաքանչյուրն ուղղակիորեն մեծացնում է ներդրողների ռիսկը՝

* Այս ֆինանսական ակտիվների վաճառքը միավորումներին նվազեցնում է նրանց ռիսկի կշռված ակտիվները և այդպիսով ազատում նրանց կապիտալը՝ հնարավորություն տալով նրանց տրամադրել ավելի շատ վարկեր։
* Ակտիվներով ապահովված արժեթղթերը նվազեցնում են դրանց ռիսկը։ Ամենավատ դեպքում, երբ ակտիվների համախումբը շատ վատ է գործում, «ABS-ի սեփականատերը (որը կա՛մ թողարկողն է, կա՛մ երաշխավորը, կա՛մ վերաձևավորողը, կա՛մ վերջին միջոցի երաշխավորը) կարող է վճարել սնանկության գինը, այլ ոչ թե նախաձեռնողը»։ Եթե նախաձեռնողը կամ թողարկողը ստիպված են վճարել դրա գինը, դա նշանակում է վարկավորման պրակտիկայի վերափոխում, նախաձեռնողի գործունեության այլ շահավետ ուղիներից վերակառուցում, ինչպես նաև դրանց թողարկման նորմերը և համախմբում՝ միաձուլման կամ համեմատական գնահատման տեսքով (ներքին նույն ոլորտ, արտաքին տարբեր ոլորտ)։

Այս ռիսկը չափվում և զսպվում է վերջին ատյանի վարկատուի կողմից ժամանակ առ ժամանակ աճուրդների և այլ գործիքների միջոցով, որոնք օգտագործվում են նույն վատ վարկերը, որոնք պահվել են ավելի երկար ժամանակահատվածում, համապատասխան գնորդներին վերաներարկելու համար՝ հիմնվելով բանկի համար հասանելի գործիքների վրա՝ իր գործունեությունը իրականացնելու համար՝ համաձայն բիզնեսի կանոնադրության կամ կոնկրետ բանկերին տրված լիցենզիաների։ Ռիսկը կարող է նաև դիվերսիֆիկացվել՝ օգտագործելով այլընտրանքային աշխարհագրական տարածքներ կամ ներդրումների այլընտրանքային միջոցներ և բանկի այլընտրանքային ստորաբաժանումներ՝ կախված ռիսկի տեսակից և մեծությունից։

Այս վերաֆինանսավորված վարկերի «վատ վարկային պատմության» (II տիպ) որոշումների ենթարկվելուց (հատկապես բանկային ոլորտում, անբարեխիղճ վարկավորման կամ վարկերի անբարենպաստ ընտրության դեպքում) ապահովագրվում են դրանց վաճառողները կամ վերակառուցողները։ Արժեթղթավորման (ապահովագրության) որպես վատ վարկային որոշումների բոլոր չարիքների համար դեղամիջոց դիտարկելը կարող է հանգեցնել ռիսկի հեջավորմանը՝ «տաք կարտոֆիլի» մեկ թողարկողից մյուսին փոխանցման միջոցով՝ առանց այն իրական ակտիվի արժեքի աճի, որի դիմաց ապահովված է վարկը, կամ պահանջարկի և առաջարկի անհամապատասխանության լուծման, կամ հետևյալ գործոններից մեկի միջոցով

* Գործարար ցիկլի տնտեսական արտադրողականությունը, որը հակադարձվում է անկումից դեպի վերելք (դրամական և հարկաբյուջետային միջոցառումներ):
* Շուկայում ավելի շատ գնորդներ կան, քան վաճառողներ
* Հեղափոխական նորարարություն

Ամեն օր վարկերի փոխանցումը կատարվում է՝

* Ենթակա պարտք (նոր ձևավորված և բարձր գրավադրմամբ պարտք) դեպի
* Ենթակա իրագործելի
* Ենթակա անիրագործելի

Ավագ, ինչպես նաև վատ (արժեթղթավորված) պարտքը կարող է ավելի լավ միջոց լինել այն ակտիվները տարբերակելու համար, որոնք կարող են պահանջել կամ համարվել վերաապահովագրության կամ դուրսգրման կամ արժեզրկման համար իրավասու ակտիվների՝ գրավի ակտիվների դիմաց, կամ որոնք իրականացվում են որպես տրամադրված վարկի փոխզիջում կամ ապրանքների կամ ծառայությունների ավելացում։ Սա ամբողջությամբ կառուցված է ցանկացած բանկում՝ հիմնվելով այդ ավանդների պայմանների վրա, և դինամիկ թարմացման հիման վրա՝ կախված ռիսկի կամ վատ վարկային պատմության չափից, որը պետք է բախվի հաշվապահական ստանդարտներով առաջնորդվելով և ֆինանսական և ոչ շուկայական (դիվերսիֆիկացվող) ռիսկերով, շուկայական (ոչ դիվերսիֆիկացվող) ռիսկերի համար նախատեսված պայմանականությամբ, հաշվապահական վերնագրերի որոշակի տեսակների համար, որոնք հայտնաբերված են հաշվեկշռներում կամ դրանց հաշվետվություններում կամ ճանաչման (ընկերության կողմից ստանդարտների հայտարարագրում)՝ որպես կարճաժամկետ, երկարաժամկետ, ինչպես նաև միջնաժամկետ պարտքի և ամորտիզացիայի ստանդարտներ:.

Տարբեր պահումների ձևերին վերաբերող հաշվապահական հաշվառման պրակտիկայի և ստանդարտների հրապարակումը ավելացնում է պատասխանատվությունը, եթե խնդիրը մեծանա։

* Նախաձեռնողները վճարներ են ստանում վարկերի տրամադրման, ինչպես նաև ակտիվների սպասարկման ողջ ժամկետի ընթացքում։

Վարկերի սկզբնական տրամադրումից և արժեթղթավորումից էական վճարներ վաստակելու հնարավորությունը, զուգորդված որևէ մնացորդային պարտավորության բացակայության հետ, սկզբնական վարկատուների խթանները շեղում է վարկի ծավալի, այլ ոչ թե վարկի որակի օգտին։ Սա վարկերի արժեթղթավորման շուկայի ներքին կառուցվածքային թերություն է, որն անմիջականորեն պատասխանատու էր ինչպես 2000-ականների կեսերի (տասնամյակի), այնպես էլ վարկային ճգնաժամի, ինչպես նաև 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի համար։

«Վարկերը տրամադրող ֆինանսական հաստատությունները վաճառում են դրամական հոսք ստեղծող ակտիվների մի ամբողջություն հատուկ ստեղծված «երրորդ կողմին, որը կոչվում է հատուկ նշանակության կազմակերպություն (SPV)»: SPV-ն (արժեթղթերի փոխանակում, վարկային ածանցյալներ, ապրանքային ածանցյալներ, առևտրային թղթային ժամանակավոր կապիտալ և ֆինանսավորում, որը պահանջվում է ընկերության գործունեության, միաձուլման գործունեության, արտաքին ֆինանսավորման համար՝ ռիսկային կապիտալիստների, հրեշտակ-ներդրողների և այլնի տեսքով) «նախատեսված է ներդրողներին մեկուսացնելու սկզբնական ֆինանսական հաստատության վարկային ռիսկից (վատ վարկերի գնահատման կամ արդեն իսկ առկա լավ վարկերի հեջավորման առումով վարկի հասանելիություն և տրամադրում)»:

Այնուհետև հատուկ մասնագիտացված վարկերը վաճառում է հիմնադրամին, որը թողարկում է տոկոսային արժեթղթեր, որոնք կարող են ստանալ վարկը տրամադրող ֆինանսական հաստատությունից անկախ վարկային վարկանիշ։ Սովորաբար ավելի բարձր վարկային վարկանիշ է տրվում, քանի որ արժեթղթերի արժեթղթերը, որոնք օգտագործվում են արժեթղթերի ֆինանսավորման համար, հիմնված են բացառապես ակտիվների կողմից ստեղծված դրամական հոսքի վրա, այլ ոչ թե թողարկողի վճարման խոստման վրա։

Հիմքում ընկած ակտիվներից՝ վարկերից կամ դեբիտորական պարտքերից, ամսական վճարումները սովորաբար բաղկացած են մայր գումարից և տոկոսագումարից, ընդ որում՝ մայր գումարը կարող է լինել պլանավորված կամ չպլանավորված։ Հիմքում ընկած ակտիվներից ստացված դրամական հոսքերը կարող են տարբեր ձևերով բաշխվել ներդրողներին։ Վարչական վճարները հանելուց հետո դրամական հոսքերը կարող են անմիջապես փոխանցվել ներդրողներին, այդպիսով ստեղծելով անցողիկ արժեթուղթ (հայտնի է նաև որպես «վճարման անվտանգություն»): Այլընտրանքորեն, դրամական հոսքերը կարող են բաժանվել որոշակի կանոնների և շուկայական պահանջարկի համաձայն՝ այդպիսով ստեղծելով «կառուցվածքային» արժեթղթեր։

Սա վարկային շուկաների կազմակերպված գործունեության ձև է, առնվազն զարգացած առաջնային, բաց շուկայում չվաճառվող, ընկերությունից ընկերություն, բանկից բանկ գործարքների համար՝ շուկաները գործող, լողացող, ինչպես նաև գործառնական պահելու և շուկայում իրացվելիություն մատակարարողների կողմից իրացվելիություն ապահովելու համար, որը շատ լավ ուսումնասիրվում է ցանկացած «շեղման, չափազանց գործիքային հեջավորման և շուկայի մանիպուլյացիայի» կամ «արտառոց, ծավալների» վրա հիմնված գործարքների կամ նման ցանկացած «անոմալիաների, բլոկային գործարքների «ընկերության գանձապետարանի» վրա հիմնված որոշման համար՝ առանց պատշաճ և հետին/նախնական ծանուցման», համապատասխան կարգավորող մարմինների կողմից՝ օրենքով սահմանված կարգով և ինչպես նկատվում է նախաշուկայական/հետաշխատանքային առևտրի սովորական ժամերին կամ որոշակի բաժնետոմսերի վրա հիմնված դեպքում, և ուղղվում և ուսումնասիրվում է ներքին առևտրի համար՝ գործարքների չեղարկման, չեղարկված գործարքների գումարի վերաթողարկման կամ շուկաների սառեցման (որոշակի արժեթղթերի առևտրային ցուցակից որոշակի ժամանակահատվածով հանում) տեսքով՝ երկրորդային շուկայում առևտրի առավելագույն և նվազագույն տատանումների դեպքում, որը սահմանվում է... հակադարձ շուկաներ։

Ընդհանուր առմամբ, առաջնային շուկաներն ավելի մանրակրկիտ ուսումնասիրվում են նույն հանձնաժողովի կողմից, սակայն այս շուկան դասվում է ինստիտուցիոնալ և ընկերությունների հետ կապված գործարքների, ինչպես նաև երաշխիքների կատեգորիայի մեջ և, հետևաբար, կարգավորվում է ավելի լայն կանոններով, որոնք սահմանված են կորպորատիվ և գործարար իրավունքում և տվյալ աշխարհագրական տարածքում գործունեությունը կարգավորող հաշվետվությունների ստանդարտներում։

## Կառավարության փրկարարական ծրագրեր
ԱՄՆ կառավարությունը 2008 թվականի Մեծ անկման և COVID-19 համավարակի ընթացքում ABS արդյունաբերությանը օգնություն է ցուցաբերել ժամկետային ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի վարկային ծրագրի (TALF) միջոցով։

## Տես նաև
* Համատեղ ներդրումներ
* Մասնավորեցում
* Արժեթղթավորման գործարք

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Jason H. P. Kravitt, *Securitization of Financial Assets, Second Edition*, Aspen Publishers, New York, New York, 2005.
* Steven L. Schwarcz, *Structured Finance A Guide to the Fundamentals of Asset Securitization*, November 1990, Second Printing, Practicing Law Institute.
* McLean, Bethany (2007). "Asset Backed Securities: The Dangers of Investing in Subprime Debt", ''Fortune''.
* ''Non-U.S. Asset-Backed Securities: Spread Determinants and Over-Reliance on Credit Ratings'', Frank J. Fabozzi, EDHEC Business School, and Dennis Vink, Nyenrode Business Universiteit (2009). Yale International Center for Finance working paper.
* Stafford, Dan (2018). "Securities-based credit line financing".
* Signoriello, Vincent J. (1991), Commercial Loan Practices and Operations, Chapter 7 Loan Sales, .
*  
* Asset Backed Securities (Frank J. Fabozzi Series)

## Արտաքին հղումներ
* Ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի շուկայի առաջատար ներդրումային բանկիրները՝ ըստ Asset-Backed Alert-ի
* Ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի տեսանյութը պատրաստվել է DW (Deutsche Welle -ի կողմից
* Տարբերությունը առանց հետադարձ կապի բաժնետոմսերի վարկերի և օրինական արժեթղթերով գրավադրված վարկերի միջև

Կատեգորիա:Ապահովագրություն
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Դերիվատիվներ
Կատեգորիա:Ներդրումներ
Կատեգորիա:Վարկ
Կատեգորիա:Ֆինանսական իրավունք
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ