Աստվածածնի տոներ

**Աստվածածնի տոներ**, Մարիամ Աստվածածնին նվիրված եկեղեցական տոներ, որոնցից մեկը՝ Վերափոխումն սուրբ Աստվածածնի, Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու հինգ Տաղավար տոներից է:

## Տոներ
[մինի|ձախից|[Հայկական Աստվածամայր. Անի քաղաքի գլխավոր սրբապատկերը, որը անեցիները տեղափոխել են Ղրիմ՝ մոնղոլ-թաթարների նվաճումներից հետո։ Ավելի ուշ հայերն այն տեղափոխում են Կամենեց-Պոդոլսկ։ Այժմ պահվում է Կիևի մշակույթի ազգային թանգարանում]]
Աստվածածնի մյուս տոներն են՝
* Հղություն սուրբ Աստվածածնի (Յղութիւն ս. Աստուածածնի յԱննայէ)։ Աստվածածնի մոր՝ Աննայի հղության հիշատակության տոնն է. արևելյան բոլոր եկեղեցիները նշում են դեկտեմբերի 9-ին, իսկ Կաթոլիկ եկեղեցին՝ դեկտեմբերի 8-ին: 1854 թվականին Կաթոլիկ եկեղեցին ընդունել է Աստվածածնի անարատ հղության վարդապետությունը, ըստ որի՝ Աստվածամոր ծնունդը, ինչպես Հիսուսինը, զերծ է եղել սկզբնական մեղքից: Մյուս եկեղեցիները մերժել են հավատի այդ նոր վարդապետությունը:
* Ծնունդ սուրբ Աստվածածնի։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին նշում է որպես անշարժ տոն 13-րդ դարից սկսած, սեպտեմբերի 8-ին:
* Ընծայումն սուրբ Աստվածածնի (Երից ամաց Ընծայումն ի տաճարն)։ Երեքամյա Մարիամին, իբրև ուխտի զավակի, իր Հովակիմ և Աննա ծնողների կողմից Տաճարին ընծայելու հիշատակության տոնն է: Սկզբնապես հայ եկեղեցին չի ունեցել Ընծայման կամ Նվիրման տոն, բայց սկսած 16-17-րդ դարերից դարերից, հետևելով Հույն և Լատին եկեղեցիների սովորությանը, մտցրել է Տոնացույց և նշում է անփոփոխ՝ նոյեմբերի 21-ին:
* Ավետում։ Գաբրիել հրեշտակապետի՝ Մարիամ Աստվածածնին Ավետիս բերելու հիշատակի օրն է: Հրեշտակապետը լուր բերեց Տիրամորը, թե Աստծո Որդին իրենից պետք է մարմնանա Սուրբ Հոգու զորությամբ և անարատ հղությամբ: «Եվ հրեշտակը նրան ասաց. «Մի վախեցիր, Մարիամ, որովհետև Աստծուց դու շնորհ գտար: Եվ ահա դու կհղիանաս և կծնես մի որդի ու նրա անունը Հիսուս կդնես» (Ղուկ. 1.30–31): Այդ օրը նաև Քրիստոսի Մարդեղության տոնն է: Ավետման տոնը Հայ եկեղեցին նշում է անփոփոխ՝ ապրիլի 7-ին: Եթե այդ տոնը նույնիսկ Մեծ պահքին զուգադիպի, եկեղեցու սուգի և ապաշխարության ձևերն ընդհատվում են (նախկինում Ավետման տոնը, եթե Մեծ պահքին էր համընկնում, հետաձգվում էր սուրբ Զատկի չորրորդ օրվան): Հույն և Կաթոլիկ եկեղեցիները, սուրբ Ծնունդը դեկտեմբերի 25-ին նշելով, Ավետումը մարտի 25-ին են կատարում:
* Գյուտ տուփի սուրբ Աստվածածնի։ Տիրամոր հիշատակության տոների շարքում ուշ շրջանում ավելացել են նրան պատկանած իրերի հայտնությանը նվիրված տոներ: Դրանցից մեկն է սուրբ Կույսի տուփի գյուտի տոնը: Ըստ ավանդության, երկու հույն իշխանազուն եղբայրներ, Երուսաղեմ ուխտի գնալով, լսում են, որ Գալիլեա անունով գյուղում մի հրեա կնոջ տանը հրաշքներ են կատարվում: Հետաքրքրվելով, մտնում են տուն և տեսնում մի տուփ, որը պատկանել է Աստվածամորը: Հասնելով Երուսաղեմ՝ պատրաստել են տալիս ճիշտ նույն տուփի մի ուրիշ օրինակ և վերադարձին, կրկին մտնելով հրեա կնոջ տուն, աննկատ փոխում են տուփերը և իսկականը տանում Կոստանդնուպոլիս: Բյուզանդական Լևոն կայսրի օրոք (457-474) մեծ թափորով ու պատվով այն զետեղում են Կոստանդնուպոլսի սուրբ Աստվածածին եկեղեցում: Հույները հուլիսի 2-ին հատուկ տոն են հաստատում ի հիշատակ տուփի գյուտի: Հայ եկեղեցին այս տոնը նշում է 18-րդ դարից, երբ այն ընդգրկվել է Սիմեոն Ա Երևանցի կաթողիկոսի 1774 թվականին հրատարակած և բարեփոխած Տոնացույցի մեջ: Տոնակատարվում է Հոգեգալստյան հինգերորդ կիրակի օրը, հունիսի 14-ից հուլիսի 18-ը:
* Գյուտ գոտու սուրբ Աստվածածնի: Տիրամորը պատկանած իրերի հայտնությանը նվիրված տոներից: 5-րդ դարի սկզբին, բյուզանդական Արկադիոս կայսրի օրոք (395-409) Երուսաղեմում գտնվել է Աստվածամոր գոտին, որը հանդիսավորությամբ տարվել է Կոստանդնուպոլիս, պահվել սուրբ Աստվածածին եկեղեցում ու պաշտամունքի առարկա դարձել: Դրանից հետո հույները օգոստոսի 31-ին սկսել են սուրբ Աստվածածնի գոտու հայտնության տոնը կատարել: Հայ եկեղեցին մինչև 18-րդ դարը այս տոնը չի նշել: Սիմեոն Ա Երևանցի կաթողիկոսը 1774 թվականին հրատարակած Տոնացույցում ընդգրկել է այդ տոնը, որը յոթ օրվա շարժականությամբ նշվում է օգոստոսի 26-ից սեպտեմբերի 1-ը հանդիպող կիրակի օրը:

Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ
Կատեգորիա:Մարիամ Աստվածածին