open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարկրիի աստղադիտարան

**Մարկրիի աստղադիտարան** (, կոդը` "977"), մասնավոր աստղադիտարան, հիմնվել է 1830 թ. Սլայգո կոմսությունում, Իռլանդիա։ Այս պահին աստղադիտարանը չի գործում։

## Աստղադիտարանի ղեկավարները
* Ալբերտ Մարտ - աստղադիտարանի երկրորդ տնօրենը

## Աստղադիտարանի պատմությունը
1830 թ. գնդապետ Էդվարդ Ջոշուա Կուպերը (1798-1863), դեպուտատ Էդվարդ Սինգ Կուպերի ավագ որդին, և Էննը, Բենգալիայի նահանգապետ Հենրիխ Վանսիտարտի դուստրը հիմնադրեցին Մարկրիի աստղադիտարանը, նույնանուն ամրոցում։

## Աստղադիտարանի գործիքները
* 35,5-սմ ռեֆրակտոր (1831 թ.), մի քանի տարի շարունակ հանդիսացել է աշխարհի ամենամեծ ռեֆրակտորը։ Կառուցվել է Հալեյի գիսաստղի դիտարկումներ կատարելու համար 1835 թ. և արևային խավարման 1836 թ. մայիսի 15-ին։
* 1,5-մ պասսաժային գործիք (1839 թ.)
* 0,9-մ երկայնական շրջան (1839 թ., զինված 17,75 սմ օբյեկտիվով, այդ պահին աշխարհում ամենամեծը)
* 10-ոմ գիսաստղ որոնելու գործիք (1842 թ.)

## Հոտազոտությունների ուղղությունները
* Աստղաչափություն և աստերոիդների որոնում

## Հիմնական նվաճումները
* (9) Մետիս աստերոիդի հայտնաբերումը 1848 թ. Էնդրյու Գրահամի կողմից։
* *Մարկրիի կատալոգ* (), որը պարունակում է վաթսւն հազար աստղ խավարածրի երկայնքով, որոնք ներառվել են կատալոգի մեջ 1848 թվականի օգոստոսի 8-ից մինչև 1856 թ. մարտի 27-ը։ Կատալոգը հրատարակվել է չորս հատորով 1851, 1853, 1854, 1856 թթ. համապատասխանաբար։

## Հայտնի աշխատակիցներ
* Էնդրյու Գրահամ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղադիտարանի փլատակները 

**Փոքր մոլորակների կենտրոնում հրատարակումներ՝**
* Փոքր մոլորակների աստղաչափական դիտարկումներ
* Փոքր մոլորակների աստղաչափական դիտարկումներ
* ՓՄԿ-ի տվյալների բազայում բոլոր դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում հրատարակումներ՝**
* Որոնել «Markree Observatory» բառակապակցությամբ

**1870 թվականից հետո կատարված գիսաստղերի և մոլորակների արբանյակների դիտարկումները՝**
* Դիտարկումների արխիվ, ՓՄԿ

## Տես նաև
* Աստղադիտարաններ
* Աստղագիտական գործիքների ցանկ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Իռլանդիայում
Դանի Դոբերսոն

**Դանի Դոբերսոն** (ֆրանս.՝ Dany Dauberson), ֆրանսիացի երգչուհի, դերասանուհի։

Ներկայացրել է Ֆրանսիան առաջին՝ Եվրատեսիլ 1956 երգի մրցույթում «Il Est Là» (Նա այստեղ է) երգով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1956 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ
Drip Drop

«**Drip Drop**», ադրբեջանցի երգչուհի Սաֆուրայի երգն է, որով ներկայացրել է իր երկիրը Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթում։ Երգի հեղինակներն են Ստեֆան Օրն Անդերս Բագգեն և Սանդրա Բյուրմանը։ Երգը, մրցույթի եզրափակչում զբաղեցրել է 5-րդ հորիզոնականը 145 միավորով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010 երգեր
Դոլլի (ոչխար)

աջից|300px|մինի|Դոլլին
**Դոլլի ոչխար** (, հուլիսի 5 1996 - փետրվարի 14 2003), աշխարհում առաջին կլոնավորված կաթնասունը։

Դոլլիի գենետիկական տեղեկությունը վերցվել էր մարմնական բջիջներից, այլ ոչ թե սեռական կամ ցողունային բջիջներից։ Իսկ այդ ոչխարը որից վերցրել էին մարմնական բջիջները, կլոնավորման պահին արդեն գոյություն չուներ։

Փորձը կատարվեց Յան Վիլմուտի և Կեյտ Կեմպբելի կողմից Ռոսլինյան համալսարանում՝ Էդինբուրգի մոտակայքում 1996 թ-ին։

Ինքը Դոլլին դարձավ աշխարհի ամենահայտնի ոչխարը և ապրեց 6,5 տարի՝ սատկելով 2003 թ-ին։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայտնի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Հայտնի կենդանիներ
Կատեգորիա:Ոչխարներ
Կատեգորիա:Կենդանական աշխարհի ռեկորդակիրներ
Մարսելի աստղադիտարան

**Մարսելի աստղադիտարան** (, կոդը` «014»), մասնագիտացված աստղադիտարան, որը տեղակայված է Ֆրանսիայի հարավում` Մարսելում։ Աստղադիտարանը միավորում է մի քանի բաժիններ՝ Մարսելի աստղաֆիզիկայի լաբորատորիան, Վերին Պրովանսի աստղադիտարանը, աստղային և համաշխարհային ինտերֆերենցիայի լաբորատորիան, Գասենդիի բաժինը։

## Պատմություն
Աստղադիտարանում կատարված առաջին դիտարկումները սկսվել են 1702 թվականին, առաջին աստղադիտակի համար միջոցները հատկացվել են թագավորի կողմից։ Աստղադիտարանի առաջին տնօրենն էր ճիզվիտ Անտուան Լավալը։ 1718-1729 թվականներին աստղադիտարանը փակվել էր Լավալի Թուլոն մեկնման հետ կապված։ Էսպրիտա Պազենայի ժամանման հետ աստղադիտարանում սկսվում է զարգացման նոր փուլ, նույն տարում այն դառնում է *նավատորմի թագավորական աստղադիտարան*։ Պազենայի կառավարման ընթացքում աշխատանքի են ընդունվել երկու նոր աստղագետներ և աստղադիտարանում տեղադրվել է նոր 6 ֆուտանոց աստղադիտակ։ Պազենան կորցրեց իր պաշտոնը 1763 թվականին։

Աստղադիտարանի ամբողջ աշխատանքի ընթացքում այնտեղ ակտիվորեն կատարվում էին աստերոիդների որոնումներ և գիտական աշխատանք։ Հուշագրավ հայտնագործություններից մեկն է Ստեֆանի կվինտետի հայտնաբերումը 1877 թվականին։ Այս աստղադիտարանում է աշխատել Ալֆոնս Բորելլին։

## Աստղադիտարանի ղեկավարները
* Անտուան Լավալ 1702 - 1728
* Էսպրիտ Պազենա 1729 - 1763
* Սեն-Ժակ դե Սիլվաբել 1763 - 1801
* Ժակ-Ժոզեֆ Թուլիս 1801 - 1810
* Ժան-Ժակ Բլանպեյն 1810 - 1821
* Ժան-Ֆելիկս Ադոլֆ Գամբարտ 1821 - 1836
* Բենժամին Վալզ 1836 - 1860
* Էդուարդ Ստեֆան 1866 - 1907
* Հենրի Բորգետ 1907 - 1921
* Հենրի Բիյսոն 1921 - 1923
* Ժան Բոսլեր 1923 - 1948
* Շարլ Ֆերենբակ 1948 - 1972

## Տես նաև
* Աստղադիտարաններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժամանակագրություն 
* Աստղադիտարանի պատմությունը XVIII-ից XIX դարերում 
* Մարսելի աստղադիտարանի պատմությունը
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ֆրանսիայում
Հայկական նրբանցք (Մոսկվա)

**Հայկական նրբանցք** (), նրբանցք Մոսկվայի Կենտրոնական վարչական շրջանի Բասմանսկի շրջանում։ Անցնում է Մարոսեյկա փողոցի և Կրիվոկոլեննի նրբանցքի միջև, տները համարակալումը սկսվում է Կրիվոկոլեննի նրբանցքից։ Կենտ կողմից Հայկական նրբանցքին միաբանվում է Սվերչկով նրբանցքը, զույգ կողմից՝ Մալիյ Զլատոսուստինսկի նրբանցքը։

## Անվան ծագումնաբանություն
Նախկինում նրբանցքը տարբեր անվանումներ է ունեցել։

* *Հայկական նրբանցք* (Армянский переулок), 16-րդ դարի վերջից այստեղ բնակվող հայկական գաղութի անունով։ Կենտրոնն էր Ղազարյանների (ռուսական ավանդությում՝ Լազարևներ) առևտրական ընտանիքը։
* *Արտամանով նրբանցք* (Артамонов переулок), հողատեր Արտամոն Մատվեևի անունով։
* *Նիկոլսկի նրբանցք* և *Ստոլպովսկի նրբանցք* (Никольский переулок, Столповский переулок), Սուրբ Նիկողայոս Հրաշագործի եկեղեցու անունով (քանդած է 1938 թվականին)։

## Գրականություն
* В. Сорокин, «Переулки между улицами Мясницкой и Покровкой», «Наука и жизнь», № 3, 6, 9, 2004
* Амирханян А. Т. Армянский переулок, 2. - М.։ Московский рабочий, 1989. - 62 с. - (Биография московского дома). - 60 000 экз.
* Чагин Г. В. Армянский переулок, 11. - М.։ Московский рабочий, 1990. - 74 с. - (Биография московского дома). - ISBN 5 - 239 - 00767 - 5

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յանդեքս Քարտեզներ  - Հայկական նրբանցք
* Գուգլ Քարտեզներ - Հայկական նրբանցք
* WikiMapia - Հայկական նրբանցք

Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Կատեգորիա:Մոսկվայի փողոցներ
Ընտանի խոզ

**Ընտանի Գոռ** (), վայրի խոզի ենթատեսակ, որը մարդու կողմից ընտելացվել է մոտ 7.000 տարի առաջ (նույնիսկ ավելի վաղ), և որը տարածված է գրեթե ողջ աշխարհում։ Երկսմբակավոր կենդանի է, ունենում է 0.9-ից 1.8 մետր երկարություն (գլխից մինչև պոչ), հասուն ժամանակ՝ 50-ից 350 կիլոգրամ քաշ, իսկ լավագույն ցեղատեսակների պատկանող և լավ բտված կենդանիները՝ նույնիսկ դրանից էլ շատ ավելին (քաշը կարող է հասնել մինչև 500 կիլոգրամի)։ Երկսմբակավորները, որպես կանոն, բուսակեր են, բայց ընտանի խոզը, ինչպես և իր իր վայրի նախնին՝ վարազը, ամենակեր է (մինչև անգամ օձ են ուտում)։ Ընտանի խոզը իր վայրի նախնուն կարող է 2-3 անգամ գերազանցել ոչ միայն քաշով, այլև խոճկորատվությամբ. մայր խոզը ծնում է 10–12-ից մինչև 28–32 ձագ՝ տարեկան երկու անգամ; Հարկ է նշել, որ ընտանի խոզերի չափերը, քաշը, խոճկորատվության ցուցանիշը մեծապես կախված են դրանց ցեղատեսակից։
 
Ամբողջ աշխարհում հաշվվում է ընտանի խոզերի շուրջ հարյուր ցեղատեսակ։ Հայաստանում հիմնականում պահում են սպիտակ խոշոր, լանդրաս, ուելսյան, ուկրաինական, տափաստանային սպիտակ և հյուսիսկովկասյան ցեղատեսակների խոզեր (ՀՀ-ում մսատու խոզաբուծությամբ  զբաղվում են գլխավորապես հյուսիսարևելյան մարզերում և Արարատյան դաշտում)։ ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում ստացել են նաև ընտանի խոզի դեկորատիվ տեսակներ՝ մինիփիգեր, որոնց պահում են տանը, սենյակային պայմաններում։ Իսկ Ֆրանսիայում բուծում են հատուկ ցեղի ընտանի խոզեր, որոնց օգտագործում են գետնի տակ աճող  մեծարժեք սունկեր՝ տրյուֆելներ որոնելու համար։
 
Ընտանի խոզերը բուծվում են հիմնականում մսատվության համար։ 2006 թ-ին աշխարհում արտադրվել է 98,9 միլիոն տոննա խոզի միս։ Արտադրական, առևտրային նպատակներով օգտագործվում է ընտանի խոզերի ոչ միայն միսը, այլև ոսկրերը, կաշին, ստևը (մազերը)։

## Գրականություն
* Animal Welfare AVMA Policy on Pregnant Sow Housing
* CAST Scientific Assessment of the Welfare of Dry Sows kept in Individual Accommodations- March 2009
* *Ладан П. Е., Козловский В. Г., Степанов В. И.* Свиноводство: Учебник для студентов зооинженерных факультетов сельхозвузов. — М.: Колос, 1978. — 304 с.
* *Табакова Л. П.* Частная зоотехния и технология производства продукции животноводства. — М.: КолосС, 2007. — 318 с. — ISBN 978-5-9532-0445-3
* *Sarah M. Nelson*. Ancestors for the Pigs. Pigs in prehistory. 1998.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* JSR Genetics, Pig genetics company
* An introduction to pig keeping
* JJ Genetics , gilt pig breeders
* British Pig Association
* The process of pig slaughtery
* Swine Care
* Globe and Mail article Canada's transgenic Enviropig is stuck in a genetic modification poke 
* Information on Micro Pigs
* 
* 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական կենդանիներ
Կատեգորիա:Ընտանի կենդանիներ
Կատեգորիա:Խոզեր
Հայաստանի ֆոնդային բորսա

**Հայաստանի ֆոնդային բորսան** (ՀՖԲ) Հայաստանում գործող միակ ֆոնդային բորսան է։ Հիմնադրվել է 2001 թ. փետրվարին։ ՀՖԲ-ն առաջարկում է բորսայական ծառայությունների ամբողջական փաթեթ՝ ցուցակման, առևտրի, քլիրինգային և տեղեկատվական ծառայություններ, այլընտրանքային բորսայական լուծումներ։ Ներդրողների համար առկա են բորսայական գործիքների բազմազանություն և առավելագույն թափանցիկություն։ Բորսայական վերջնահաշվարկը ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ հաճախորդների համար իրականացնում է Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիան, որի 100% բաժնետերը Հայաստանի ֆոնդային բորսան է։

## Պատմություն

## Գործունեություն
ՀՖԲ-ն, որպես կապիտալի շուկայում ծառայություններ մատուցող խումբ, առանցքային դերակատարում ունի Հայաստանի ֆինասնական համակարգում։ ՀՖԲ-ի առաքելությունն է զարգացնել կապիտալի շուկայի բորսայական ենթակառուցվածքը՝ այն դարձնելով ֆինանսավորման ակտիվ գործիք Հայաստանի տնտեսության զարգացման համար։ Աշխատակիցների նվիրվածության, մասնագիտական խոր գիտելիքի և փորձի շնորհիվ ՀՖԲ-ն իր գործառույթներն իրականացնում է որակի, ապահովության և վստահության չափանիշների հիման վրա։

Ֆոնդային բորսան ունի ISO 9001:2015 և ISO/IEC 27001:2013 միջազգային ստանդարտներին համապատասխանության հավաստագրեր՝ ի նշան իր որակի ու տեղեկատվական անվտանգության կառավարման համակարգերի։ Ֆոնդային բորսայի գործունեությունը կարգավորող և վերահսկող մարմինը Հայաստանի կենտրոնական բանկն է։

## Ծանոթագրություններ

Հայաստան
Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Հիվանդություն

**Հիվանդություն**, պրոցես, որն առաջանում է օրգանիզմի վրա արտաքին կամ ներքին վնասակար գործոնների ազդեցությամբ։ Բնորոշվում է կենդանի օրգանիզմի կառուցվածքի և ֆունկցիաների խախտմամբ, հարմարվողականության նվազմամբ, պաշտպանական ուժերի ակտիվացմամբ։ Հիվանդության ժամանակ խախտվում է հավասարակշռությունը օրգանիզմի և շրջապատող միջավայրի միջև, որն արտահայտվում է կողմնակի ռեակցիաների առաջացումով, ինչպես նաև աշխատունակության անկումով։ Խախտվում է ընդհանրապես օրգանիզմի բնականոն կենսագործունեությունը և նրա ունակությունը՝ պահպանելու իր հոմեոսթազը :
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Health Topics, MedlinePlus descriptions of most diseases, with access to current research articles.
* OMIM Comprehensive information on genes that cause disease at Online Mendelian Inheritance in Man
* CTD The Comparative Toxicogenomics Database is a scientific resource connecting chemicals, genes, and human diseases.
* NLM Comprehensive database from the US National Library of Medicine
* Health Topics A–Z, fact sheets about many common diseases at Centers for Disease Control
* The Merck Manual containing detailed description of most diseases
* Report: ''The global burden of disease'' from World Health Organization (WHO), 2004
* Free online health-risk assessment by Your Disease Risk at Washington University in St Louis
* "Man and Disease", BBC Radio 4 discussion with Anne Hardy, David Bradley & Chris Dye (*In Our Time*, Dec. 15, 2002)
Զանգված (այլ կիրառումներ)

**Զանգված** բառը պարունակում է հետևյալ իմաստները.

*Զանգված (ֆիզիկա) — ֆիզիկական մեծություն
*Զանգված (ծրագրավորում) — ծրագրավորման մեջ ընդունված հասկացություն
Ռիչարդ Դոքինզ

**Քլինթոն Ռիչարդ Դոքինզ** (, ծնվել է ), անգլիացի էվոլյուցիոն կենսաբան, գիտնական։ 1995-2008 թվականներին եղել է պրոֆեսոր Օքսֆորդի համալսարանում։ Հանրահայտ է դարձել 1976 թվականին, երբ լույս տեսավ նրա «Էգոիստական գենը» (The Selfish Gene) գիրքը։ Գրքում լուսաբանվում է գենետիկան էվոլյուցիոն տեսանկյունից։ Դոկինզը աթեիստ է։ Նա նաև Բրիտանական Հումանիստական Կազմակերպության փոխնախարարն է։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ

Դոքինզը ծնվել է 1941 թվականի մարտի 26-ին Բրիտանական Քենյայի Նայրոբի քաղաքում։ Նա Ժան Մերի Վիվիանի և Քլինթոն Ջոն Դոքինզի որդին է, որը Նյուասալանդի (ներկայումս Մալավի) բրիտանական գաղութային ծառայությունում գյուղատնտեսական ծառայող էր։ Հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ծառայել է King's African Rifles-ի բանակում  և 1949 թվականին վերադարձել է Անգլիա, երբ Դոքինզը ութ տարեկան էր։ Նրա հայրը ժառանգել է գյուղական տարածք, Norton Park-ում որը գտնվում է Օքսվորդշիր-ում, որը օգտագործում էր առևտրային նպատակներով։ Դոքինզը իրեն համարում է անգլիացի և ապրում է Անգլիայի Օքսֆորդ քաղաքում։ Դոքինզը կրտսեր քույր ունի։ Նրա ծնողները հետաքրքրված էին բնական գիտություններով, և Դոքինզի հարցերին պատասխանում էին գիտականորեն։ Դոքինզը նկարագրում է իր մանկությունը որպես «սովորական անգլիական դաստիարակություն»։ Նա ընդունեեց քրիստոնեությունը մինչև պատանեկան տարիների կեսը, որի ժամանակ նա եկավ այն եզրահանգման, որ էվոլյուցիոն տեսությունը ավելի լավ բացատրություն է կյանքի բարդության մասին և դադարեցրեց հավատալ Աստծուն։ Դոքինզը նշում է. «Հիմնական պատճառը, որ ես հավատացյալ էի այն էր, որ ես տպավորված էի կյանքի բարդությունով և կարծում էի, որ կյանքը պետք է արարիչ ունենա։ Ես կարծում եմ, որ այն ժամանակ երբ ես հասկացա, որ դարվինիզմն հոյակապ բացատրություն է, այդ փաստը ավարտեց քննարկումը»։

### Ուսում
1954 թվականից մինչև 1959 թվականը Դոքինզը հաճախել է Northamptonshire-ի Անդլ դպրոցը, որը եկեղեցու ազդեցության տակ գտնվող հանրային դպրոց է, որտեղ նա գտնվում էր Լոնդիմերի տանը։ Երբ որ սովորում էր Անդլ-ում առաջին անգամ կարդաց Բերտրան Ռասել-ի «Ինչու ես քրիստոնյա չեմ» գիրքը։ 1962-ին ավարտել է Օքսֆորդի Բալլիոլի քոլեջի կենդանաբանության ֆակուլտետը։ Իսկ այնտեղ, նա սովորել է Նոբելյան մրցանակակիր էթոլոգ Նիկոլաե Թինբերգենի մոտ։ Նա շարունակել է որպես Թիրենբերգ-ի հսկողության տակ գտնվող հետազոտական աշակերտ, ստանալով իր մագիստրոսական և դոկտորական աստիճանները 1966 թվականինին և մեկ տարի մնացել է, որպես հետազոտող օգնական։ Թինբերգենը պիոներ էր կենդանիների վարքագծի ուսումնասիրության մեջ, հատկապես բնազդի, սովորելու և ընտրելու հարցերի բնագավառում։ Դոքինզի հետազոտությունը այս ժամանակահատվածում վերաբերում էր կենդանական որոշումների կայացման մոդելներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ
Կատեգորիա:Հուդայականության քննադատներ
Կատեգորիա:Ռիչարդ Դոքինզ
Կատեգորիա:Տղամարդ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Օկոնի ամրոց

**Օկոնի ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Ենոքավան գյուղից 25 կմ արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1600-1700 մետր բարձրության վրա, ալպիական մարգագետինների գոտում, Աղստև գետի Թալա վտակի ձախ ափին։

## Ճարտարապետություն
Օկոնի ամրոցը կիսակլոր է, պատերի հաստությունը հասնում է 3 մետր։ Տարածքը կազմում է 1.25 հեկտար։ Հարավից և արևմուտքից, արտաքին պատերի շարքից 20 մ հեռավորության վրա կառուցված է պատշպանական երկրորդ գիծը։ Հարավ-արևմտյան պատի անկյունը ամրացված է 5 մ բարձրությամբ աշտարակով։ Ամրոցի հյուսիսարևմտյան կողմի պատի երկրորդ շարքի բացակայությունը բացատրվում է միայն նրանով, որ չեն հասցրել լիովին ավարտել շինարարությունը։ Պահպանվել է ամրոցի հարավարևելյան մուտքը, որի երկու կողմում շարված են 10-12 մետր երկարությամբ պատեր, առաջացնելով մինչև 10 մետր երկարությամբ միջանցքը, մուտքը ամրացնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ենոքավան
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Բերդատեղ ամրոց

**Բերդատեղ ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Ենոքավան գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձր բլրի վրա։

## Ճարտարապետություն
Երեք կողմից ունի անառիկ լանջեր և միայն հարավ-արևելքից մատչելի անցումներ։ Ամրոցը զբաղեցնում է 1.5 հեկտար տարածություն, պաշտպանված է մի ընդհանուր պարսպով, կառուցված խոշոր քարերով, իսկ հակառակորի համար մատչելի հատվածներում կառուցված են ևս երկու պարիսպ։ Պատերը լրացուցիչ ամրացված են որմնահեցով։ Պահպանվել են քիչ թեքությամբ կառուցված երեք մուտքերը։ Պեղումնեիր շնորհիվ այստեղ բացվել են մի քանի կացարաններ և տաճար։ Գտնված նյութերը՝ նետասլաքները, դանակները, նիզակները և բազմաթիվ խեցեղեն առարկաները հնարավորություն են տալիս ամրոցը թվագրել մ.թ.ա. 7-6-րդ դդ.:

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ենոքավան
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 7-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Թխկուտ ձորի ամրոց

**Թխկուտ ձորի ամրոց**, ռազմական կառույց Աղստևի վտակ Թալա գետից ոչ հեռու մի բարձունքի վրա Աստղի բլուր ամրոցից 4 կմ դեպի արևելք։ Հարավից և արևելքից պաշտպանված է լեռներով և կարիվ չի զգացել լրացուցիչ կառույցների։ Զբաղեցնում է 0.5 հեկտար տարածությունը։ Ամրոցը ուղղանկյունաձև է և արևելքից պաշտպանված երկշարք պարիսպներով։ Հարավային մասը և արևելյան ներքին պատը ամրոցը բաժանում են երկու մասի։ 3 մետր լայնությամբ պատի առաջին և երկրորդ շարքերը պահպանվել են։ Թխկուտ ձորի, ինչպես նաև Կոտայքի ամրոցները հանդիսացել են ռազմական պահակակետ՝ Թալա գետի կողմից Աստղի բլուր ամրոցը պաշտպանելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կոտաքարի ամրոց

**Կոտաքարի ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Ենոքավան գյուղի մոտ, Աստղի բլուր ամրոցից 2 կմ արևմուտք, բարձր լեռան գագաթին։

## Ճարտարապետություն
Ամրոցի հյուսիսային և արևմտյան լանջերը անմատչելի են, արհեստական ամրություններ կառուցվել են միայն ամրոցի արևելյան և հարավային հատվածներում, որտեղ շարվել են 3 մետր հաստությամբ պարսպապատեր։ Ամրոցը զբաղեցրել է ավելի քան 2 հեկտար տարածություն, որն այժմ ծածկված է անտառով։ Անմիջականորեն մոտ գտնվելով Աստղի բլուր նշանավոր ամրոցին, բնակելի շենքերի բացակայությունը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ Կոտաքարի մարոցը հանդիսացել է պահակակետ՛ միաժամանակ ծառայել է թշնամիների հարձրակումներից անասունները թաքցնելու ապահով վայր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ենոքավան
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Աստղի բլուր ամրոց

**Աստղի բլուր ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Ենոքավան գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելք, մի բարձունքի վրա։ Կիկլոպյան ամրոցը և դամբանադաշտը պատկանում են վաղ երկաթի ժամանակաշրջանին (մ.թ.ա. 10-5-րդ դարեր)։

## Ճարտարապետություն
Աստղի բլուր ամրոցը զբաղեցնում է 2 հեկտար տարածություն։ Դա մի լեռնապար է, որի արևմտյան մասը միանգամից ընդհատվում է։ Հենց այդ ընդհատման մասում էլ գտնվում է Աստղի բլուր ամրոցը, որը շրջապատված է կրկնակի և եռակի շարված պարսպապատերով։ Ամրոցը Թալա գետին է միանում երկու կիլոմետր երկարությամբ ստորգետնյա ուղիով։ Գետի կողմից ավերվել է թունելի մուտքը։

1965-1966 թվականներին Հայկական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Ստեփան Եսայանի կատարած պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեց ամրոցի տաճարը։ Այստեղ էլ ի հայտ եկավ Անդրկովկասում և ողջ Մերձավոր Արևելքում միակ, ամենահետաքրքիր տաճարի կավե մանրակերտը։

Մ.թ.ա. 9-8 և 6-5-րդ դարերի դամբարանադաշտի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեցին բրոնզե գոտիներ, երկաթե զենքեր, դանակներ, բազմաթիվ կավե ամաններ, կենցաղային մի շարք իրեր։ Հազվագյուտը համարվում է բրոնզե կոփված թիթեղից պատրաստված ամբողջական գոտին, որը անվնաս է մնացել։ Արտաքինից փորագրված են որսի տեսարանները։ Եզրերը զարդանախշված են ներսից որոշակի շարքով, պատկերված են ձիավոր նետաձիգներ, կառք և եղջերու։ Եզակի են ամրոցում գտնված տաճարի երկհարկանի կավե մոդելը և կավե կոճաձև զոհանոթները, բրոնզե գոտին, որը զարդարված Է կենդանիների, հեծյալների, մարտակառքերի և աստվածների պատկերներով։ Պատկերները կրկրնվում են, միայն արևի և պտղաբերության հետ կապված արարողական-ծիսական բնույթ։ Ամբողջ տեսարանը շրջափակված է «վազող զսպանակի» կրկնակի զարդագծով, որը ընդգծում է երկնակամարում արևի շարժման անընդհատությունը։ Այդ հազվագյուտ գոտին և ուրիշ առարկաներ հանձնվել են Հայաստանի պատմության թանգարանին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Իջևանի և Նոյեմբերյանի կիկլոպյան ամրոցների մասին 

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Ենոքավան
Սանգարի ամրոց

**Սանգարի ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզում, Թալա գետի աջ ափին, Օկոնի ամրոցից 8 կմ հարավ-արևմուտք։
Այստեղ դեռևս 19-րդ դարի սկիզբներին բնակություն են հաստատել հույն մի քանի հանքագործ ընտանիքներ, որոնք զբաղվել են պղնձի հանույթով։ Կառուցվել է եկեղեցի, որը մինչև օրս պահպանվում է։ Ենթադրվում է, որ Սանգարի ամրոցը կառուցել են շատ վաղ ժամանակներում հանքերի տերերը։ Բարձրունքը, որի վրա կառուցվել է ամրոըց, զբաղեցնում է ավելի քան մեկ հետկար տարածություն։ Ամրոցը արևելյան և հյուսիսային կողմերից պաշտպանված է մեծ թեքություններով և կարիք չի եղել լրացուցիչ կառույցներով պաշտպանվելու։ Հյուսիս-արևելյան կողմում կառուցվել է 4 մետր լայնությամբ պարիսպ։ Առաջացած 6 մետր բացվածքը ամրոցը մուտքն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Բուդուրի ամրոց

**«Բուդուր» ամրոց**, *ամրոց «Բուդուրի քար»*, ռազմական կառույց Հայաստանի Գանձաքար գյուղից 3 կմ արևելք, համանուն լեռան գագաթին, բարձր ժայռի
վրա: Հավանաբար կառուցվել է մ. թ. ա. VI-IV դդ.:

## Ճարտարապետություն
Այստեղից լավ է երևում Աղստևի ամբողջ հովիտը և Փոքր Կովկասի լեռնաշղթան, ինչպես նաև Ենոքավանի ամրոցների խումբը։ Բավականաչափ ընդարձակ (մի քանի հեկտար) տարածություն են շրջափակում վաղ հայկական այս ամրոցի պարիսպապատերը։ Պատերը եռաշարք են, որոնց լայնությունը հասնում է մինչև 3 մետր, շարված խոշոր, անմշակ քարերով, առանց շաղախի, նման կիկլոպյան բերդերին։

Բուդուրի ամրոցի հյուսիսային կողմից 213 կմ երկարությամբ մեկ շարքով, իսկ արևելյան կողմից 3 կմ բարձրությամբ երկշարք պատեր են շարված և միայն արևմտյան կողմից ամրոցը պաշտպանված է անմատչելի քարաժայռով։ Կանգուն են մնացել պարսպապատերի որոշ հատվածները։ Ամրոցի հարավային թեք լանջերում ուր հնարավոր չի եղել բնակվել, թաքցվել են անասունները, իսկ հյուսիսային մասում նկատվում են բնակարանների հիմնապատեր։ Հարավային կողմում պահպանվել են 2-3 մետր լայնությամբ երկու մուտքը։ Ամրոցում կատարված պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են 12 կավե կարմիր, սև և երկնագույն սափորներ ու հնագիտական այլ իրեր, որոնք կարելի է թվագրել մ. թ. ա. 4-3-րդ դդ.:

## Գրականություն
* 
* Կարապետյան Ի., Հայաստանի նյութական մշակույթը մ.թ.ա. VI-IV դդ., Եր. 2003, էջ 14

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանձաքար
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Սուրբ Նահատակի ամրոց

**Սուրբ Նահատակի ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Սևքար գյուղից հարավային ծայրամասում, բարձունքի վրա։

## Ճարտարապետություն
Ամրոցը զբաղեցնում է ավելի քան 1.5 հեկտար տարածություն, հարավից ու հարավ-արևելքից թեք լանջեր են և պարսպապատելու հարկ չի եղել։ Հյուսիսային կողմից ամրացվել է երեք զուգահեռ, իսկ արևմուտքից մեկ շարք պարսպապատերով, որոնց լայնությունը հասնում է 3 մետր։ Ամրոցը կոչվում է բլրի լանջին կառուցված փոքր եկեղեցու անունով։
Պեղումները հաստատում են, որ ամրոցը կառուցվել է մ.թ.ա. 7-6-րդ դարերում և հարատևել մինչև միջին դարերը։ Այստեղ հայտնաբերվել են խեցեղեն մի շարք առարկաներ, որոնք զարդարված են գծանախշերով։ Գտնվել են սև, կարմիր և վարդագույն փայլեցված սափորներ, կավե անոթներ, կարասներ և ուրիշ այլ առարկաներ։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Սևքար
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Թմբադիր ամրոց

**Թմբադիր ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Աչաջուր գյուղի հյուսիս-արևմուտքում 20 մետր բարձրությամբ բլրի վրա, որը զբաղեցնում է մոտ մեկ հեկտար տարածություն։ Բլուրը պարսպապատվել է կիկլոպյան պարսպով։ Պեղումների ժամանակ բացվել են մի քանի սենյակներ և մառաններ։ Հայտնաբերվել են բազմաթիվ խեցեղեն իրեր, հացահատիկի հորեր, զենքեր, մանգաղներ, բրիչներ, ձուլման կաղապարներ, ցուլի քարե արձան, աղորիք և շատք այլ իրեր, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. 6-5-րդ դարեր։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Աչաջուր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Սրվանեսի ամրոց

**Սրվանեսի ամրոց** կամ **Սուրբ Հովհաննեսի ամրոց**, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզում, Թմբադիր ամրոցից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, քարքարոտ բլրի վրա, զբաղեցնում է մոտ երկու հեկտար տարածություն։

## Ճարտարապետություն
Աչաջրցիները կոչում են նաև սուրբ Հովհաննես։ Բլրի արևմտյան լանջերը ունեն մեծ թեքություն, այդ պատճառով էլ չեն ամրացվել, իսկ արևելյանը ամրացվել է մեկ մինչև 2 մետր հաստությամբ և 1 մետր բարձրությամբ պարսպապատով։ Ամրոցի հյուսիսային անկյունում պահպանվել է սուրբ Հովհաննես մատուռը, որի անունով էլ կոչվում է ամրոցը և տեղանքը։ Հավանական է, որ ամրոցի այդ մասում էլ եղել է մուտքը։ Այս ոչ մեծ ամրոցը ունեցել է պաշտպանական նշանակություն, այստեղ թաքցվել են անասունները, երբ զավթիչները հարձակվում էին բնակիչների վրա։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Բորիս Դադամյան

**Բորիս Դադամյան Վարդանի** (), հայ քաղաքական, պետական գործիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր (1989-1991 թթ.)։ ԼՂ Ազգային խորհրդի անդամ։ «Ամարաս» բարեգործական միության նախագահ։ Ստեփանակերտի պատվավոր քաղաքացի (ետմահու)։

Ավարտել է Մոսկվայի գյուղատնտեսության մեքենայացման և էլեկտրաֆիկացման ինստիտուտը (1956 թ.)։ 1958 թ.-ից աշխատել է Ստեփանակերտի ավտոբազայում (1961-1966 թթ.-ին՝ պետի պաշտոնակատար, 1969-1973 թթ.-ին՝ պետ)։ 1967-1969 թթ.-ին՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի նախարարության շահագործման վարչության պետ։ 1973-1992 թթ.-ին՝ Ստեփանակերտի արտադրական ավտոտրանսպորտային միավորման գլխավոր տնօրեն։

Ղարաբաղյան հիմախնդրի մասին ելույթ է ունեցել ԽՍՀՄ ժողպատգամավորների 1-ին համագումարում (1989 թ.-ի մայիսի 31), ներկայացրել ԼՂԻՄ-ի սոցիալ-տնտեսական, ազգային-մշակութային ոլորտներում Ադրբեջանի իրականացրած խտրական քաղաքականության ծանր հետևանքները և պահանջել փոխել ՌԿ(բ)Կ Կենտկոմի Կովբյուրոյի 1921 թ.-ի հուլիսի 5-ի հակաիրավական որոշումը, վերկանգնել ԼՂԻՄ-ի կուսակցական և տեղական իշխանության մարմինների լիազորությունները (դադարեցվել էին 1989 թ.-ի հունվարի 12-ին ԽՍՀՄ ԳԽ Նախագահության որոշումով) և Հայաստանի հետ ԼՂԻՄ-ի վերամիավորման ընթացակարգը կանոնակարգելու նպատակով ստեղծել ԽՍՀՄ ԳԽ հատուկ հանձնաժողով։

## Պարգևներ
* ԼՂՀ «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան։
* «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1926 ծնունդներ
Կատեգորիա:2004 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Անդալուզյան երաժշտություն

մինի|Ավանդական երաժշտություն Ալժիրից: Երգում է Մահիեդդին Բախթարզին
**Անդալուզյան երաժշտություն** (, գրադարձ.՝ *ṭarab andalusi*, , նաև կոչվում է **արաբա-անդալուզյան** ), արաբական երաժշտության ոճ, որը տարածված է Մարոկկոյում, Ալժիրում, Թունիսում և Լիբիայում։ Այդ ոճը առաջացել է Անդալուզիայում (մուսուլմանական Իսպանիա) 9-15-րդ դարերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժամանակակից անդալուզյան երաժշտություն 

Կատեգորիա:Անդալուզիայի երաժշտություն
Կատեգորիա:Արագոնի երաժշտություն
Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի երաժշտություն
Կատեգորիա:Մարոկկոյի երաժշտություն
Կատեգորիա:Ալժիրի երաժշտություն
Կատեգորիա:Թունիսի երաժշտություն
Կատեգորիա:Լիբիայի երաժշտություն
Կատեգորիա:Անդալուզիա
Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Աղջկաբերդ (Տավուշի մարզ)

**Աղջկաբերդ** (երբեմն՝ *Աղջկա բերդ*, *Կըզ Կալա*), ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքից մոտ 16 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, անտառապատ սարի գագաթին, որը բոլոր կողմերից եզերված է բարձր ժայռերով, միաժամանակ պաշտպանված է արհեստական, բրգավոր պարիսպներով, մուտքի ներսում՝ փոքրիկ պահակատուն։

## Ավանդություն
Լենկ Թեմուրը իմանալով, որ այստեղ մի գեղեցիկ աղջիկ է ապրում, ուղարկում է զինվորներին, որ բերեն իր մոտ։ Երեք զինվորներ գալիս, առևանգում են աղջկան։ Մի հովիվ տեսնելով այդ, հետևում է նրանց։ Գիշերը, երբ զինվորները քնում են, հովիվն սպանում է նրանց և աղջկան նորից հետ բերում։ Լենկ Թեմուրը կատաղած հարձակվում է բերդում ամրացած հայերի վրա։ Մի պառավի մատնությամբ նա կտրում է բերդի ջուրը և նոր միայն հաղթում հայերին։ Տեսնելով այդ, աղջիկը պարսպից գետն է նետում իրեն։ Դրանից հետո բերդի անունը դնում են Աղջկա Բերդ։

## Ճարտարապետություն
Ամրոցի ներսում ավերված բնակարաններից բացի, կան երկու ջրամբար և խաչաձև հատակագիծ ունեցող մի եկեղեցի։ Ջրամբարներից մեկը շատ մեծ է։ Ջուրը թրծված կավե խողովակով նախ լցվել է մի փոքրիկ ավազանի մեջ, իսկ այնտեղից մի այլ խողովակով թափվել մեծ ջրամբարը։

Ամրոցի բոլոր շինությունները, ինչպես և պարիսպները կառուցված են կապտավուն բազալտից, ամուր կրաշաղախով։ Այս ամրոցի պատմահնագիտական արժեքը շատ մեծ է, որովհետև լավ է պահպանվել նրա ամբողջականությունը։
Ամրոցի և ավերակ բաղնիքի մասին ժողովրդի մեջ մի ավանդություն է մնացել։ Ասում են, եղել է մի գեղեցիկ աղջիկ, որն ունեցել է իր զորքը։ Շատ իշխաններ հրապուրվելով նրա գեղեցկությամբ ցանկացել են ամուսնանալ, բայց նա մերժել է բոլորին։ Երբ ոչ մի կերպ չեն կարողացել համոզել, ցանկացել են ուժով տիրել։ Իշխանուհին հավաքելով իր տիրապետության տակ գտնվող մարդկանց, կառուցում է ամրոցը և իր զորքով պատսպարվում այնտեղ։ Աղջկա համառությունն ու քաջագործությունները ավելի են գրգռում իշխան Մանթաշին և Աղջկաբերդի դիմաց կառուցում է Մանթաշաբերդը և հաճախակի հարձակումներ գործում Աղջկաբերդի վրա։ Դրանք բոլորն էլ անհաջողությամբ են վերջանում, միշտ հաղթում է աղջիկը։ Մի անգամ էլ նա զորքը ուղարկում է -Կալայ վրա։ Կռվում նորից հաղթում է աղջկա զորքը։ Դրանից հետո Մանթաշը հաշտություն է խնդրում։ Նրանք պայմանավորվում են որ յուրաքանչյուրը մնա իր ամրոցում, բայց ի նշան բարեկամության Աղստև գետի ափին (այժմյան Համամի ճալայում) կառուցում են վերը նշված բաղնիքը։

## Պատկերներ

Aghjkaberd (Tavush) 02.JPG|
Aghjkaberd (Tavush) 03.JPG|
Aghjkaberd (Tavush) 04.JPG|
Aghjkaberd (Tavush) 05.JPG|
Aghjkaberd (Tavush) 06.JPG|
Aghjkaberd (Tavush) 07.JPG|
Aghjkaberd (Tavush) 08.JPG|
Aghjkaberd (Tavush) 09.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Իջևանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Գավազան (այլ կիրառումներ)

**Գավազան** եզրը կարող է նշանակել.
* Գավազան, ռազմական կառույց Ոսկեպար և Ջողազ գետակների ձախ կողմում։
* Գավազան, ճարտարապետական տարր։
* Գավազան - հայկական արական անուն
* Գավազան - եկեղեցական ըմբռնմամբ՝ հոգևոր աստիճանի կամ պաշտոնի հայտարարական իշխանության նշանակություն ունի։
* Արքայական Գավազան կոչվում է նաև մական, հովվականը՝ ասա, սովորականը՝ ցուպ
* Գավազան - լեռնագագաթ Գանձակի լեռնահամակարգում, Ուշ֊Գյուլի լեռներում
* Գավազան - եկեղեցում պաշտոնի, աստիճանի խորհրդանիշ, կուսակրոն հոգևորականների պատվի նշան
Գարդման բերդ

մինի|աջից|200px|Գարդման բերդը Տաշիր-Ձորագետի (Լոռու) թագավորության քարտեզին (980-1240 թթ.)
**Գարդման բերդ**, ռազմական կառույց, ներկայումս՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Գետաբեկի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդմանում։

## Պատմություն
Գարդման ամրոցը Գարդման գավառի կենտրոնն էր, որը 7-րդ դարի սկզբին հիմնադրել էր Միհրանյան Վարդան իշխանը։ Հետագայում, 636 - 684 թթ. բարեկարգել և ամրացրել է Ջիվանշիր իշխանը։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:7-րդ դարի ամրաշինական կառույցներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Ադրբեջան)
Թանիկի ամրոց

**Թանիկի ամրոց**, միջնադարյան փոքրիկ բերդ Հայաստանի Տավուշի մարզի Գանձաքար գյուղի արևելյան կողմում, «Թանիկներ» կոչվող հանդամասում, փոքր բլրի վրա։ Տեղացիները անվանում են «Հակոբ Բեկի խաչ»։ Ամրոցը գրավում է մոտ 1 հեկտար տարածություն։ Շրջափակված է հաստ պարսպապատերով, ներսում նկատվում են բնակարանների հիմնապատերը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գանձաքար
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Մանթաշաբերդ

**Մանթաշաբերդ** (երբեմն՝ **Մանթաշ ամրոց**, **Մանթաշ կալա**, **Կարա-Կալա**), ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքից 7 կմ հարավ, Աղստև գետի աջ ափի անտառապատ լեռան գագաթին, շրջապատված է լայն, բրգավոր պարիսպներով։ Պատկանում է Բագրատունիների ժամանակաշրջանին։

## Ճարտարապետություն
Ամրոցն ունի երկու մուտք, որոնց դռներ եղել են ամբողջական մեծ քարերից։ Լեռան անցանելի հատվածներն ամրացված են ամուր պարսպապատերով, որոնք ունեն բրգաձև աշտարակներ, պատերի մեջ՝ կլոր, փոքր անցքեր։ Պարսպապատերը սև քարից են, ամուր կրաշաղախով։ Ամրոցը կրկնահարկ է, սանդղավանդի ձևով, առաջին հարկը բավական ընդարձակ է, հյուսիսից բարձրանում է մի այլ քարաժայռ, որի վրա տեղավորված է ամրոցի երկրորդ աստիճանը՝ միջնաբերդը, այն ամրացված է պարսպապատերով, արևելյան կողմից ունի առանձին մուտք։ Միջնաբերդը զբաղեցնում է փոքր տարածություն։ Հիմնական մուտքը բարձրավանդակի հարավարևմտյան անկյունից է, լեռնապարսպի արևելյան կողմից։ Ամրոցի երկու մասերում էլ նկատվում են կառույցների հիմնապատերը։

Պատմական աղբյուրներում Մանթաշաբերդը միշտ հիշատակվում է Կայան բերդի հետ միասին, որից կարելի է ենթադրել, որ այն կառուցվել է 10-րդ դարի առաջին քառորդում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Ուտիքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իջևանի շենքեր և կառույցներ
Այգեհովիտի դիտակայան

**Այգեհովիտի դիտակայան**, ռազմական կառույց՝ դիտակայան Հայաստանի Տավուշի մարզի Այգեհովիտ գյուղի մոտ, Աղստև գետի աջ ափին, Կայան ավանի պետտնկարանի մոտ։

## Ճարտարապետություն
Հնում եղել է դիտակայան՝ կառուցված գետաքարերով, թրծած աղյուսով և կրաշաղախով։ Դիտակայանը քառահարկ է, արտաքինից հիշեցնում է գլանաձև աշտարակ։ Ներսից առաջին երեք հարկերը քառակուսի են, վերջինը՝ գլանաձև։ Դիտակայանի մուտքի միակ դուռը ներքևի հարկից է, արևմտյան կողմում մյուս հարկերը կարելի է բարձրանալ պատերի վրա կառուցված աստիճաններով։ Պատերը ներսի կողմում ունեն մի քանի կամարակապ մեծ խորշեր, որոնց վրա նկատվում են փոքրիկ թեք անցքեր՝ հրազենների և լուսամուտաձև նեղ անցքեր՝ դիտելու համար։ Նույնատիպ, բայց ավելի մեծ այսպիսի մի դիտակայան էլ գտնվում է նորաստեղծ լճի ափին, 3 կմ դեպի արևելք։ Վազաշեն գյուղի հանդամասում, տեղացիները կոչում են Դիտավան։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Այգեհովիտ (Տավուշի մարզ)
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կայան (այլ կիրառումներ)

**Կայան** կարող է վերաբերել՝

* Կայան՝ բերդ Հայաստանի Լոռու մարզի Հաղպատ գյուղում,
* Կայան՝ գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի հյուսիս-արևելքում,
* Կայան (կամ Կայեն)՝ գավառ Հայաստանում 12-13-րդ դարերում,
* Կայան՝ իջևանատուն միջնադարյան Կիլիկիայում,
* Կայան՝ մինչև 1967 թվականը Իջևանի շրջանում ավան, ինչպես նաև՝ բերդ,
* Կայան՝ միջնադարյան իջևանատուն Դաշտային Կիլիկիայում։
Զանզիբար (այլ կիրառումներ)

**Զանզիբար** կարող է վերաբերել՝
*Զանզիբար, կղզեխումբ արևելյան Աֆրիկայում
*Զանզիբար, ինքնավարություն (կիսաինքնավարություն) է Տանզանիայում
* Զանզիբար, քաղաք Տանզանիայում
*Զանզիբար, կղզի է համանուն կղզիախմբում
*Զանզիբար, կամ Զանզիբարի նեղուց
*Զանզիբար, սուլթանություն, որը գոյություն է ունեցել 19-րդ դարից մինչև 1890 թվականը
*Զանզիբար, Մեծ Բրիտանիայի պրոտեկտորատ, որը գոյություն է ունեցել 1890-1963 թվականներին
*Զանզիբարի Ժողովրդական Հանրապետություն, հանրապետություն, որը գոյատևել է 1963-1964 թվականներին
*Zanzibar (երգ), Arabesque խմբի երգերից է։
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական փուլ, ՈՒԵՖԱ) A խումբ

2011 թ. հուլիսի 11-ին Ռիո դե Ժանեյրոյում անցկացված վիճակահանության արդյունքներով 2014 աշխարհի առաջնության որակավորման A խմբում ընդգրկված են Խորվատիայի, Սերբիայի, Բելգիայի, Շոտլանդիայի, Մակեդոնիայի և Ուելսի հավաքականները։
Խմբի հաղթողը կորակավորվի եզրափակիչ փուլի համար։ 2-րդ տեղեր գրավածը մյուս խմբերի 2-րդ տեղ գրաված հավաքականների հետ կբաժանվեն 4 զույգերի, կմասնակցեն 2՝ տնային և պատասխան հանդիպումների։ Հաղթելու դեպքում նույնպես կանցնի եզրափակիչ փուլ։

## Մրցաշարային աղյուսակ

## Խաղերի ժամանակացույցն ու արդյունքները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Դևիդ Դուխովնի

**Դևիդ Ուիլյամ Դուխովնի** (, ), ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Գաղտնի նյութեր», «Գաղտնի նյութեր. Մարտ ապագայի համար», «Այն ինչ մենք կորցրել ենք», «Էվոլյուցիա» և «Անցյալի գաղտնիքները» ֆիլմերից։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

### Պրոդյուսեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ինդի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Հրեա երգիչներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
B (ծրագրավորման լեզու)

**B**, ինտերպրետացվող ծրագրավորման լեզու, որը ստեղծվել է AT&T Bell Telephone Laboratories ընկերության կողմից։ Հանդիսանում է BCPL ծրագրավորման լեզվի հետնորդը և C ծրագրավորման լեզվի նախնին։ B-ն եղել է Քեն Թոմպսոնի հիմնական աշխատանքի ուղղությունը, ով, Դենիս Ռիթչի հետ միասին, 1969 թ․ հրապարակեց լեզուն։

B լեզվի վրա ազդել է BCPL լեզուն, և նրա անվանումը, ամենայն հավանականությամբ, հանդիսանում է BCPL անվանման կրճատ տարբերակը։ Հնարավոր է նաև, որ նրա անվանումը ծագել է Bon ծրագրավորման լեզվի անվանումից, որն ավելի հին, ոչնչով B-ի հետ չկապված և ոչ մի բանով չհամընկող ծրագրավորման լեզու է, որը Թոմպսոնը մշակել է Multics-ում օգտագործելու համար։ Վերջինիս անվանումը, իր հերթին, Թոմպսոնի կնոջ՝ *Bonnie*-ի անունից, կամ հին տիբեթական կրոնի՝ բոնի անունից։

## Օրինակներ
B լեզվով գրված ծրագրի օրինակ՝

```c
main() 
  {
     auto a, b, c, sum;
     a = 1; b = 2; c = 3;
     sum = a+b+c;
     putnumb(sum); 
  }
```


Մեկ այլ ծրագրի, որը ներկայացված էր Քեն Թոմփսոնի *Users' Reference to B* գրքում՝

```c
/* Այս ֆունկցիան կտպի n ոչ բացասական թիվը b աստիճանում, որտեղ
   2<=b<=10։  Սա օգտագործում է այն փաստը, որ ASCII-ում
   0-ից 9 թվանշաններն ունեն հաջորդական կոդային արժեքներ*/

printn(n,b) {
        extrn putchar;
        auto a;

        if(a=n/b) /* սա վերագրում է, ոչ թե հավասարության ստուգում */
                printn(a, b); /* ծրագիրը աշխատում է ռեկուրսիայով */
        putchar(n%b + '0');
}
```


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* B ծրագրավորման լեզվի ուղեցուց 
* B ծրագրավորման լեզու
B (այլ կիրառումներ)

**B** բառը պարունակում է հետևյալ իմաստները.

* B (ծրագրավորման լեզու) - ինտերպրետացվող ծրագրավորման լեզու
* B (լատինական տառ) - լատինատառ այբուբենի երկրորդ տառը
Boo (ծրագրավորման լեզու)

**Boo** (*[bu:], 'բու' *), օբյեկտային կողմնորոշմամբ, ստատիկ (խիստ) տիպավորմամբ ծրագրավորման լեզու .NET հարթակի համար։ Ստեղծվել է 2003 թ․։ Ունի Python լեզվի շարահյուսությանը նման շարահյուսություն։ Boo-ի կոմպիլյատորը տարածվում է Open source արտոնագրով և պարզապես ուսանողական նախագիծ է։ Լեզուն ունի հետևյալ հնարավորությունները՝ տիպերի արտարծում, գեներատորներ, մուլտիմեթոդներ, լրացուցիչ «բադի տիպավորում», մակրոսներ և այլն։

Boo-ն, ի տարբերություն Python-ի, որի շարահյուսությունն օգտագործվում է նրանում, դինամիկ տիպավորմամբ ծրագրավորման լեզու չէ։

## Օրինակներ
«Hello, world!» ծրագիրը

```boo
print("Hello ")
 print "world"
 System.Console.WriteLine("!")
```


Ֆունցկիայի օրինակ։ Այստեղ մենք արդեն նկատում են Python-ի հետ առաջին տարբերությունը՝ դինամիկ տիպավորման բացակայությունը։


```boo
def factorial(n as ulong) as ulong:
     if n == 1:
         return 1
     else:    
         return n * factorial(n - 1)
```


## Փաստեր
* Boo ծրագրավորման լեզուն օգտագործվում է Unity նախագծում՝ Windows, Mac OS X, Wii, iPhone հարթակների համար եռաչափ հավելվածների ստեղծման համար։

## Արտաքին հղումներ
* Boo-ի պաշտոնական կայքը 
* BooLangStudio — VSIP-ը Visual Studio 2008 
* SharpDevelop - free IDE՝ Boo-ի աջակցմամբ

Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզուներ
Կատեգորիա:Օբյեկտ կողմնորոշված ծրագրավորման լեզուներ
Պավել Արսենով

**Պավել Հովհաննեսի Արսենով** (), հայ, խորհրդային դերասան և ռեժիսոր։ Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչ (1997)։

## Կենսագրություն
Պավել Արսենովը ծնվել է 1936 թվականի հունվարի 5-ին Թբիլիսիում։ Սովորել է Երկրաբանահետազոտական ինստիտուտում։ 1963 թվականին ավարտել է Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստիտուտի (ВГИК) ռեժիսուրայի ֆակուլտետը (Գրիգորի Ռոշալի արվեստանոց)։ Մինչև սովորելն աշխատել է Գրուզիա-ֆիլմ, Մոսկվայի գիտահանրամատչելի ֆիլմերի ստուդիայում։ 1962 թվականից աշխատել է Մ. Գորկու անվան կինոստուդիայում որպես ռեժիսոր։ Եղել է «Լադիա» կինոստուդիայի գեղարվեստական ղեկավարը՝ ստուդիայի կազմավորումից ի վեր։

Հայֆիլմում նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում։

Վախճանվել է 1999 թվականի օգոստոսի 12-ին Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի Շչերբինսկի գերեզմանատանը։

## Ֆիլմագրություն
### Դերասան

### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՊԱՎԵԼ ԱՐՍԵՆՈՎ
* [Պավել Արսենովը [IMDB|Internet Movie Database-ում]] (անգլերեն)
* Կենսագրությունը «Гостья из будущего» ֆիլմի պաշտոնական կայքէջում (ռուսերեն)
* Պ.Արսենովի գերեզմանը

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:ԿՀՊԻ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Հանճարը

«Հանճարը» Թեոդոր Դրայզերի կիսակենսագրական վեպն է, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1915 թ.։ Այն պատմում է մի նկարչի՝ Յուջին Վիտլայի կյանքի մասին, որի ուժեղ սեքսուալ ցանկությունները թույլ են տալիս գրքին բացահայտել արվեստի, բիզնեսի, սիրո, սեքսի և բարոյականության հիմնահարցերը։ Գիրքն անմիջապես արգելվեց «պոտենցիալ անպարկեշտ» բնորոշվելու պատճառով և չստացավ լայն տարածում մինչև 1923 թվականը, երբ վերահրատարակվեց և մեծ հաջողություն ունեցավ. կարճ ժամանակամիջոցում վաճառվեց ավելի քան 40 հազար օրինակ։ Գիրքը բաղկացած է 3 մասից. առաջին մասը վերնագրված է «Երիտասարդություն», երկրորդ մասը՝ «Պայքար», երրորդ մասը՝ «Ապստամբություն»։

### Դիպաշարը
«Հանճար»-ը բազմապլան վեպ է, որի բովանդակությունը լրիվ բացահայտելու համար տարբեր կողմերից պետք է մոտենալ։ Յուջին Վիթլան, որին բնաբանը դիմում է, վեպի գլխավոր հերոսն է «հանճարը»։ Կերպարի զարգացումն ու ամբողջացումը կատարվում է «սոցիալական կենսագրության» նկարագրության սկզբունքով՝ այսինքն տրված է բնավորության ձևավորման պրոցեսը։ 
Գիրքը սկսվում է Յուջին Վիտլայի պատանեկության տարիների նկարագրումից, ով ապրում էր իր ծնողների հետ։ Տղան ինքնամփոփ էր և սիրահարված էր Ստելլային։ Որոշ ժամանակ ընկերություն անելուց հետո Ստելլան լքում է նրան։ Յուջինի սիրտը կոտրվում է և նա որոշում է հեռանալ հայրական տնից և կառուցել սեփական կյանքը իր ուժերով։ Նա հակում ուներ դեպի նկարչությունը և, գնալով Չիկագո, ընդունվում է արվեստի դպրոց, որտեղ նրա տաղանդը էլ ավելի զարգանում է։ Հետագայում նա սկսում է աշխատել։ Նախ սկսում է նկարազարդել ամսագրերը, իսկ հետո՝ տեղափոխվելով Նյու-Յորք սկսում է նկարել կտավներ։ Նա նկարում էր քաղաքային տեսարաններ, և այդ ամենը շատ էր դուր գալիս արվեստասեր հասարակությանը։ Նրան մեծ ապագա էին խոստանում։ Նա սիրում էր ամեն գեղեցիկ բան, հատկապես գեղեցիկ կանանց։ Իսկ կանայք էլ նրան էին սիրում։ Նա, հետևելով իր տված խոստումին, ամուսնանում է Անջելայի հետ, ով տարիներ շարունակ մնում է նրա կողքին թե հիվանդության ժամանակ, թե աղքատության ու թշվառության ժամանակ։ Իսկ Յուջինը չնայած ամուսնացած լինելուն հրապուրվում և սիրահարվում էր երիտասարդ ու գեղեցիկ կանանց. նրա մտքին միայն տասնութամյա գեղեցիկ աղջիկներն էին, սեքսը և իր սիրելի աշխատանքը՝ նկարչությունը։

Գիրքը վերջանում է այն տեսարանի նկարագրությամբ, թե ինչպես է Անջելան գտնում Յուջինի հերթական սիրուհուց ստացված նամակի կտորտանքները և համոզվում, որ տարիներ շարունակ իր կողմից աստվածացված ու սիրված ամուսինը դավաճանել ու ստել է իրեն անամոթաբար։

Դրայզերի վեպը ընթերցողի առջև դնում է մի ընտանեկան դրամա, որի մոտիվները պետք է որոնել Յուջին Վիթլայի անհատական խառնվածքի մեջ։ Վեպը ցույց է տալիս բարքերի քայքայումը, կրքերի հախուռն ու անպարկեշտ դրսևորումը, քաղքենիական միջավայրի կեղծավորությունը։ Սակայն, վեպի հիմնական խնդիրն արվեստի ու արվեստագետի ճակատագիրն է։ Գիրքը այնպիսի մի պատմություն է, որ նույնիսկ ամենաանհետաքրքիր ընթերցողին կարող է գցել իր ճիրանները և սարքել  շատ *զգացմունքային*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Թեոդոր Դրայզեր - Հանճարը

Կատեգորիա:1915 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:1915 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Ժան Մարե

**Ժան Ալֆրեդ Վիլեն Մարե** (, ), ֆրանսիացի դերասան, բեմադրիչ, գրող, նկարիչ, քանդակագործ
։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Կոմս Մոնտե Քրիստո», «Ֆանտոմաս», «Ֆանտոմասը կատաղել է», «Ֆանտոմասն ընդդեմ Սքոտլանդ Յարդի» և «Կապիտան Ֆրակաս» ֆիլմերից։

## Կենսագրություն
Ժան Մարեն ծնվել է 1913 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Ֆրանսիայի Շերբուր քաղաքում։

Խաղում էր արկածային ֆիլմերում, կերտում էր խիզախ հերոսների կերպարներ, մշտապես գտնվելով ֆիզիկական լավ վիճակում՝ կատարում էր տարբեր հնարքներ, կռվում էր սուսերով, ձի էր հեծնում, թռչում էր պատուհաններից և կամուրջներից։ Ռեժիսորները հատուկ այնպես էին նկարահանում կադրը, որ երևար՝ դերասանն ինքն է կատարում հնարքը։ Լավագույն դերակատարումներից են ռոմանտիկ ասպետները և անվախ ավանտյուրիստները։

Դերասանությունից զատ՝ նաև տաղանդավոր քանդակագործ, գեղանկարիչ և պոետ էր։ Պաբլո Պիկասոն, տեսնելով Մարեի որոշ վաղ քանդակներ, զարմանում է, թե ինչպես կարող է քանդակագործի նման տաղանդ ունեցող մեկը «իր ժամանակը վատնել կինոյի ինչ-որ նկարահանումների և թատրոնում աշխատելու վրա»։ 1989 թվականին Փարիզի Մոնմարտր թաղամասում բացվեց գրող Մարսել Էմեի հուշարձանը, որի հեղինակը նրա ընկեր Ժան Մարեն էր։ Բրոնզե այս հուշարձանն առավել հայտնի է «Մարդ, որն անցնում է պատի միջով» անվամբ և ներկայացնում է հեղինակի համանուն պատմվածքից մի հատված։

1995 թվականի սեպտեմբերին Ժան Մարեն բնորդն է եղել ռուս նկարիչ Գեորգի Շիշկինի, նաև Փարիզում այցելել է նկարչի ցուցահանդեսը։

Թեև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամուսնացել է դերասանուհի Միլա Պարելիի հետ, սակայն 2 տարի անց ամուսնալուծվել են։ Մարեն համասեռամոլ էր և մոտ 20 տարի նրա զուգընկերն էր պոետ և կինոռեժիսոր Ժան Կոկտոն, որի ֆիլմերում էլ սկսել է իր կարիերան։ Զույգի առավել հայտնի աշխատանքներից է «Օրփեոս»ը՝ հին հունական առասպելի ժամանակակից մեկնաբանությունը մի պոետի մասին, որը դժոխք է իջնում իր կնոջ ետևից։

Նկարահանվել է 107 ֆիլմերում։ Ինչպես և Բելմոնդոն՝ համարվում է այն քիչ դերասաններից մեկը, որը գրեթե միշտ ինքն է կատարել հնարքները ֆիլմերում։

Մահացել է 1998 թվականի նոյեմբերի 8-ին՝ 85 տարին չբոլորած։ Թաղված է Վալորիսի Հին գերեզմանոցում։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատկերասրահ՝ նվիրված Ժան Մարեին և Ժան Կոկտոյին  
* Ռուս գեղանկարիչ Գեորգի Շիշկինը նկարում է Ժան Մարեին 
* Մոնակոյի նամականիշ՝ Ժան Մարեի պատկերով 

Կատեգորիա:1913 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Սարդինիա

**Սարդինիա** ( ), կղզի Միջերկրական ծովում Ապենինյան թերակղզուց հարավ՝ Սիցիլիա և Կորսիկա կղզիների միջև, Կորսիկա կղզուց բաժանվում է Բոնիֆաչոյի նեղուցով։ Մտնում է Իտալիայի կազմի մեջ և ունի ինքնավար մարզի կարգավիճակ։ Մեծությամբ Միջերկրական ծովի երկրորդ կղզին է։ Գլխավոր քաղաքը և վարչական կենտրոնը՝ Կալյարի։ Վարչականորեն բաժանվում է 3 գավառի։ 

## Պատմություն
Սարդինիա կղզու գաղութացումը դեռևս մ․ թ․ ա․ VII դ․ սկսել են փյունիկեցիներն ու հույները։ Մ․ թ․ VI–VII դդ․ տիրել են բյուզանդացիներն ու գոթերը, VIII դ․՝ արաբները, 1326– 1708-ին՝ իսպանացիները։ 1720-ից եղել է Սարդինիայի թագավորության, 1861-ից՝ Իտալիայի կազմում։ 

## Աշխարհագրություն
Արևելյան ափերը զառիթափ են, արևմտյանը՝ դաշտավայրային։ Ռելիեֆը արևելյքում լեռնային է (մինչև 1834 մ բարձրությամբ, Պունտա-Լա-Մարմորա), արևմուտքում և հյուսիս–արևմուտքում՝ սարավանդային։ Հարավ–արևմուտքում Իգլեզիենտե մեկուսացած զանգվածն է։ Կան ցինկի, անագի, երկաթի, քարածխի հանքավայրեր։ Կլիման մերձարևադարձային միջերկրածովյան է, տարեկան տեղումները՝ 600– 1000 մմ։ Գետերը կարճ են, սահանքավոր, օգտագործվում են ոռոգման համար։ 

## Տնտեսություն
Երկրի տնտեսապես հետամնաց մարզերից է։ Տնտեսության հիմնական ճյուղերն են գյուղատնտեսությունն ու հանքարդյունահանող արդյունաբերությունը։ Մշակում են հացահատիկ, ընդավորներ, կարտոֆիլ, բանջարեղեն, ցիտրուսային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են նաև այգեգործությամբ և պտղաբուծությամբ, ծովափերին՝ ձկնորսությամբ։ Գյուղատնտեսական ապրանքային արտադրանքի ավելի քան 1/2-ը տալիս է անասնապահությունը։ Սարդինիային բաժին է ընկնում երկրի կապարի ու ցինկի արդյունահանման 4/5-ը, քարածխի՝ 1/2-ը, ֆլյուորիտի՝ ավելի քան 1/2-ը։ Կան բոքսիտների հանքավայրեր, ալյումինի, նավթավերամշակման, նավթաքիմիայի ձեռնարկություններ, սննդի, տեքստիլ, կաշվի, փայտամշակման, էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերություն, նավանորոգում, գորգագործություն (ձեռքի)։ Գործում է ՋԷԿ։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ
Աղավնավանք (այլ կիրառումներ)

**Աղավնավանք**, կարող է վերաբերել.

* Աղավնավանք - գյուղ ՀՀ Տավուշի մարզում
* Աղավնավանք - վանքային համալիր ՀՀ Տավուշի մարզի Աղավնավանք գյուղում