Մակեդոնական առյուծ

**Մակեդոնական առյուծ**, Հյուսիսային Մակեդոնիայի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշ։ Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետությունից Մակեդոնիայի Հանրապետության անկախության հռչակումից հետո առյուծը մի քանի անգամ առաջարկվել է որպես նորանկախ պետության զինանշան։

## Նախապատմություն
16-րդ դարի վերջից մինչև 18-րդ դարի վերջը Հյուսիսային Մակեդոնիայի շրջանը սովորաբար ներկայացվել է օտարերկրյա զինանշանների () վրա՝ կարմիր դաշտում ոսկեգույն առյուծ պատկերող զինանշանով կամ ոսկե դաշտում կարմիր առյուծով։ Դրա ամենավաղ հայտնի օրինակը 16-17-րդ դարի Ֆոյնիչկի զինանշանն () է, իսկ ավելի ուշ օրինակները ներառում են 1595 թվականի Կորենիչ-Նեորիչի զինանշանը, 1620 թվականի զինանշանը, որը ցուցադրվել է Բելգրադի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, և 17-րդ դարի զինանշանը Բեռլինի գրադարանում։ Կորենիչ-Նեորիչի 1595 թվականի զենքի ցուցակը ներառել է հնգաթև թագը։ Բելգրադի ժամանակակից արվեստի թանգարանում ներկայացնում է խորհրդանիշի 1620 թվականի տարբերակը՝ եռաթև թագով, մինչդեռ Բեռլինի գրադարանում ներկայացնում է 17-րդ դարի հնգաթև թագով տարբերակը։ Առյուծի կիրառումը Մակեդոնիան ներկայացնելու համար  շարունակվել է արտասահմանյան հերալդիկ հավաքածուներում 16-18-րդ դարերի ընթացքում։

19-րդ դարի վերջին ստեղծվել է մակեդոնա-Ադրիանոպոլսի ներքին հեղափոխական կազմակերպությունը (ՄԱՆՀԿ, ), որի նպատակն էր Մակեդոնիայի և Ադրիանապոլսի շրջանների ինքնավարությունը։ Կազմակերպությունն իրեն մոդելավորել է վաղ բուլղարական հեղափոխական ավանդույթներով () և ընդունել է դրանց խորհրդանիշները, ինչպիսիք են առյուծը (), կարգախոսը () և այլն։ Այն լուծարվել է 1934 թվականին բուլղարական բանակի կողմից ռազմական հեղաշրջումից հետո։ 1990 թվականից հետո մակեդոնական մի քանի կուսակցություններ հայտարարել են հին ՄԱՆՀԿ-ից իրենց ծագման մասին։

## Առաջարկվող ներածություն
Մակեդոնիայի Հանրապետությունը չի ունեցել հերալդիկ զինանշան, երբ երկիրը անկախություն է ձեռք բերել Հարավսլավիայից, բայց այդ ժամանակից ի վեր մակեդոնական առյուծը, որ համարվել է սոցիալիստական սիմվոլիզմի մնացորդ, հաճախ է առաջարկվել հանրապետության ոչ հերալդիկ ազգային զինանշանի փոխարեն։ Նման ջանքերը հաջողություն չեն ունեցել հնարավոր փոխարինումների շուրջ քաղաքական ու ազգային վեճերի պատճառով։ 1992 թվականին ճարտարապետ և գրաֆիկական դիզայներ Միրոսլավ Գրչևը () առաջարկել է այն փոխարինել կարմիր վահանի վրա գտնվող պատմական ոսկե առյուծի վերափոխված տարբերակով։ Այնուամենայնիվ, այս առաջարկը մերժվել է երեք հիմնական հիմքերով․

* մի քանի քաղաքական կուսակցություններ, մասնավորապես ՆՄՀԿ-ՄԱՄԴԿ-ն (Ներքին մակեդոնական հեղափոխական կազմակերպություն-Մակեդոնիայի ազգային միասնության դեմոկրատական կուսակցություն, ), արդեն օգտագործել են այս խորհրդանիշը որպես իրենց կուսակցության խորհրդանիշ,
* Մակեդոնիայի Ալբանական քաղաքական կուսակցությունները այս առաջարկը համարել են ներկայացուցչական միայն էթնիկ մակեդոնացիների, այլ ոչ թե էթնիկ ալբանացիների համար,
* Բուլղարիայի պետական զինանշանը որոշ չափով նման է (բայց նույնական չէ)։

Այս պատճառներով քաղաքական կուսակցությունները պայմանավորվել են շարունակել օգտագործել գոյություն ունեցող զինանշանը, քանի դեռ լուծում չի գտնվել։ Խորհրդանշանը չի հայտնվել երկրի առաջին անձնագրերում, սակայն 2007 թվականին զինանշանը տեղադրվել է նոր կենսաչափական մակեդոնական անձնագրերի դիմերեսին և ներսում, մինչդեռ նոր ազգային խորհրդանշանի ընդունման վերաբերյալ խորհրդարանական քննարկումները դեռ շարունակվում են։

Մակեդոնիայի Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթների համաձայն՝ Հանրապետության նոր խորհրդանիշների մասին օրենքի ընդունման համար պահանջվում է ձայների երկու երրորդի համաձայնությունը։ Զինանշանի օգտագործումը սահմանվել է օրենքով։

2009 թվականին Մակեդոնիայի ներքին հեղափոխական կազմակերպությունը՝ Ժողովրդական կուսակցությունը (), որպես Մակեդոնիայի նոր զինանշան պատմական ՆՄՀԿ-ի ավանդական լոգոյի հիման վրա առաջարկել է կարմիր ֆոնի վրա ոսկե առյուծ, բայց դա չի ընդունվել։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Հյուսիսային Մակեդոնիայի ՆՄՀԿ-ՄԱՄԴԿ-ի կառավարությունը, այն ժամանակվա Հնաոճ քաղաքականության () համաձայն, առաջարկել է զինանշան, որը կփոխարիներ հին ազգային զինանշանին։ Մակեդոնիայի հերալդիկայի ընկերության տվյալներով՝ նոր զինանշանը հիմնված է Ժերոմ դե Բարայի () նկարազարդման վրա (1581)։ Դե Բարայի «Զինապահեստ» () գրքի նկարազարդումը ցույց է տալիս Ալեքսանդր Մակեդոնացուն պատկանող զենքերը։ Դրա վրա պատկերված է «կամ կարմիր առյուծ» զինանշանով (կարմիր առյուծ՝ ոսկե ֆոնի վրա) և ծածկված է հանրապետական կառավարման ձևը խորհրդանշող ոսկե թագով։ Խորհրդարանը չի քվեարկել այս նախագծի համար։

## Այժմյան կիրառություն
Կարմիր վահանի վրա ոսկե առյուծով զինանշանն օգտագործվում է ներկայացնելու համար մի քանի մակեդոնական քաղաքական կուսակցություններ, այդ թվում՝ ամենամեծ Ներքին մակեդոնական հեղափոխական կազմակերպություն- Մակեդոնիայի ազգային միասնության դեմոկրատական կուսակցություն և Ներքին Մակեդոնիայի հեղափոխական կազմակերպություն- Ժողովրդական կուսակցություն։ Միևնույն ժամանակ, առյուծը, որպես այս կուսակցությունների խորհրդանիշ, ժառանգվել է ՆՄՀԿ-ի սկզբնական կազմակերպությունից, որն էլ իր հերթին այն փոխառել է բուլղարական զինանշանից։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Coat_of_arms_of_Macedonia_1595.jpg|Կորենիչ-Նեորիչի զինանշան (1595)
Պատկեր:Macedonian_Coat_of_Arms,_Althan’s_or_Bolognas’_Roll_(1614).jpg|Մակեդոնիայի զինանշան, Ալթանի կամ Բոլոնեզի մագաղաթ (1614)
Պատկեր:Coat_of_arms_of_Macedonia,_Belgrade_Armorial_of_1620.jpg|Մակեդոնիայի զինանշան, Բելգրադ II-ի մագաղաթ (1620)
Պատկեր:Coat_of_arms_of_Alexander_the_Great_-_Jerome_de_Bara.png|«*Le blason des armoiries*»- ից (1628), Ժերոմ դե Բարա
Պատկեր:Coat_of_arms_of_Macedonia_1694.png|alt=1694 թվականից, Պավաո Ռիտտեր Վիտեզովիչ ()[22]|1694 թվականից, Պավաո Ռիտտեր Վիտեզովիչ ()
Պատկեր:Coat_of_Arms_of_Macedonia,_Fojnica_17th_century.jpg|Մակեդոնիայի զինանշան, 17-րդ դար, Ֆոյնիցա
Պատկեր:Coat_of_Arms_of_Macedonia_from_Stemmatographia_by_Hristofor_Zhefarovich_(1741).jpg|«*Stemmatographia*»- ից (1741), Խրիստոֆոր Ժեֆարովիչ
Պատկեր:Fictional_flag_of_Alexander_the_Great_in_Năstase_Negrule's_Alexăndria,_1790.svg|Ալեքսանդր Մակեդոնացու հորինված դրոշը Նեստաս Նեգրուլեի «Ալեքսանդրի վեպը» տարբերակում, 1790
Պատկեր:Zefarovic's_Stemmatographia_in_Rila_monastery_(1844-1846).jpg|alt=Ժեֆարովիչի ստեմմատոգրաֆիան Ռիլայի վանական համալիրում, որի վրա պատկերված են Սերբիայի, Բուլղարիայի, Բոսնիայի և Մակեդոնիայի զինանշանները (վերևի ձախից մինչև ներքևի աջ)։ Դրանք արվել են 1883 թվականին Բուլղարիայի իշխանությունում՝ նկարիչ Նիկոլա Օբրազոպիսովի կողմից.[23]|Ժեֆարովիչի ստեմմատոգրաֆիան Ռիլայի վանական համալիրում, որի վրա պատկերված են Սերբիայի, Բուլղարիայի, Բոսնիայի և Մակեդոնիայի զինանշանները (վերևի ձախից մինչև ներքևի աջ)։ Դրանք արվել են 1883 թվականին Բուլղարիայի իշխանությունում՝ նկարիչ Նիկոլա Օբրազոպիսովի կողմից.
Պատկեր:Insurgent_Banner_used_in_the_Razlovci_Uprising.jpg|alt=Ապստամբական դրոշ, որն օգտագործվել է 1876 թվականին Ռազլովցիի ապստամբության ժամանակ։ "Արթնացեք, որպեսզի ազատեք Մակեդոնիան" մակագրությամբ դրոշը պատրաստվել է ԲՀԿԿ-ի առաջնորդ Վասիլ Լևսկու ազգականների պատվերով և օրինակով, որն ուղարկվել է նրան երկու դպրոցական ուսուցիչների կողմից[24]։|Ապստամբական դրոշ, որն օգտագործվել է 1876 թվականին Ռազլովցիի ապստամբության ժամանակ։ "Արթնացեք, որպեսզի ազատեք Մակեդոնիան" մակագրությամբ դրոշը պատրաստվել է ԲՀԿԿ-ի առաջնորդ Վասիլ Լևսկու ազգականների պատվերով և օրինակով, որն ուղարկվել է նրան երկու դպրոցական ուսուցիչների կողմից։
Պատկեր:Flag_of_the_Kratovo_insurgents.png|alt=Կրատովո ՆՄՀԿ ապստամբների դրոշը, որն օգտագործվել է Իլինդենի ապստամբության ժամանակ։ Դրոշի վրա պատկերված է բուլղարական առյուծը և 1903 թվականը[25]։|Կրատովո ՆՄՀԿ ապստամբների դրոշը, որն օգտագործվել է Իլինդենի ապստամբության ժամանակ։ Դրոշի վրա պատկերված է բուլղարական առյուծը և 1903 թվականը։
Պատկեր:Flag_of_the_Ohrid_insurgents_3.png|Օխրիդ ապստամբների դրոշը, որն օգտագործվել է Իլինդենի ապստամբության ժամանակ՝ 1903 թվականին: Դրոշի վրա գրված է Խրիստո Բոտևի 1873 թվականի բանաստեղծության մի մասը, որը նվիրված է Հաջի Դիմիտրին։


## Այլընտրանքներ

Պատկեր:First_unofficial_proposal_of_the_Macedonian_coat_of_arms.svg|alt=Առաջին ոչ պաշտոնական տարբերակը[26]։|Առաջին ոչ պաշտոնական տարբերակը։
Պատկեր:Second_unofficial_proposal_of_the_Macedonian_coat_of_arms.svg|alt=Երկրորդ ոչ պաշտոնական տարբերակը[26]։|Երկրորդ ոչ պաշտոնական տարբերակը։
Պատկեր:Macedonian_lion.svg|Զինանշանը առաջարկվել է 1992 թվականին Միրոսլավ Գրչևի կողմից։ Սա ամենատարածված առաջարկվող զինանշանն էր մինչև 2014 թվականի կառավարության առաջարկը:


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* National emblem of the Republic of Macedonia
* https://en.wikipedia.org/wiki/Portal:Heraldry
* https://en.wikipedia.org/wiki/Portal:North_Macedonia

Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության պետական խորհրդանիշեր