Մենք գերադասում ենք գնալ Լուսին

«**Մենք գերադասում ենք գնալ Լուսին»** (), Միացյալ Նահանգների նախագահ Ջոն Ֆ․ Քենեդիի պաշտոնական ելույթը Ռայսի համալսարանում ազգային տիեզերական ջանքերի վերաբերյալ 1962 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, որի նպատակն է եղել ամրապնդել հանրային աջակցությունը մինչև 1970 թվականը մարդու՝ Լուսնի վրա վայրէջք կատարելու և նրան անվտանգ երկիր վերադարձնելու իր առաջարկին։ Քենեդին ելույթ է ունեցել Տեխաս նահանգի Հյուստոն քաղաքի Ռայսի համալսարանի մարզադաշտում հավաքված մեծ բազմության առաջ․ ելույթը հիմնականում գրված է եղել նախագահի խորհրդական և ճառագիր Թեդ Սորենսենի կողմից։ Իր ելույթում Քենեդին տարածությունը բնութագրել է որպես նոր սահման՝ վկայակոչելով ամերիկյան ժողովրդի մեջ գերիշխող պիոներական ոգին։ Նա իր խոսքը համալրել է հրատապության և ճակատագրի զգացումով և ընդգծել այն ազատությունը, որը վայելում են ամերիկացիները՝ ընտրելու իրենց ճակատագիրը, այլ ոչ թե թույլ տալու, որ այն ընտրվի իրենց փոխարեն։ Թեև նա կոչ էր արել մրցակցել Խորհրդային Միության հետ, Քենեդին նաև առաջարկել է Լուսին վայրէջք կատարելը դարձնել համատեղ նախագիծ։ Ելույթը մեծ արձագանք է գտել և մինչ օրս հիշվում է, թեև այն ժամանակ անհանգստություն կար Լուսնի վրա վայրէջքի ջանքերի գնի և արժեքի վերաբերյալ։ Քենեդու նպատակն իրականացել է հետմահու՝ 1969 թվականի հուլիսին, Ապոլոն ծրագրի հաջողված Ապոլոն 11 առաքելությամբ։

## Նախապատմություն
Երբ Ջոն Քենեդին 1961 թվականի հունվարին դարձել է Միացյալ Նահանգների նախագահ, շատ ամերիկացիներ հասկացել են, որ Միացյալ Նահանգները տանուլ է տալիս տիեզերական մրցավազքը Խորհրդային Միության հետ, որը գրեթե չորս տարի առաջ հաջողությամբ արձակել էր առաջին արհեստական արբանյակը՝ «Սպուտնիկ 1»-ը։ Այդ ընկալումը մեծացել է, երբ 1961 թվականի ապրիլի 12-ին ռուս տիեզերագնաց Յուրի Գագարինը դարձել է տիեզերքում առաջին մարդը, նախքան ԱՄՆ-ը կկարողանար գործարկել իր առաջին «Մերկուրի տիեզերագնաց» նախագիծը։ Հինգ օր անց «խոզերի ծոցում» տեղի ունեցած ձախողումը է՛լ ավելի մեծ վնաս է հասցրել Ամերիկայի հեղինակությանը։

Համոզված լինելով նվաճման քաղաքական անհրաժեշտության մեջ, որը վճռականորեն ցույց կտար Ամերիկայի տիեզերական գերակայությունը, Քենեդին խնդրել է իր փոխնախագահ Լինդոն Բ. Ջոնսոնին՝ որպես ազգային օդագնացության և տիեզերական խորհրդի նախագահ, սահմանել նման նվաճում։ Նա մասնավորապես խնդրել է նրան հետաքննել, թե արդյոք Միացյալ Նահանգները կարող է հաղթել Խորհրդային Միությանը՝ տիեզերքում լաբորատորիա տեղադրելով, կա՛մ մարդուն Լուսնի շուրջ պտտելով, կա՛մ մարդու՝ Լուսնի վրա վայրէջք կատարելով, և պարզել, թե ինչ կարժենա նման նախագիծը։ Ջոնսոնը խորհրդակցել է Օդագնացության և տիեզերագնացության ազգային վարչության (ՆԱՍԱ) պաշտոնյաների հետ։ Նրա նոր ադմինիստրատոր Ջեյմս է. Ուեբը նրան ասել է, որ ռուսներին հաղթելու հնարավորություն չկա՝ գործարկելով տիեզերական կայան, և նա վստահ չէր, որ ՆԱՍԱ-ն կարող է մարդուն առաջինը պտտել Լուսնի շուրջը, ուստի լավագույն տարբերակը կլինի մարդու՝ լուսնի վրա վայրէջք կատարելը։ Սա կլիներ նաև ամենաթանկ տարբերակը. Ուեբը կարծել է, որ մինչև 1970 թվականը դրան հասնելու համար կպահանջվի 22 միլիարդ դոլար։ Ջոնսոնը նաև խորհրդակցել է Վերներ ֆոն Բրաունի, ռազմական առաջնորդների՝ ներառյալ գեներալ-լեյտենանտ Բեռնարդ Շրիվերը, և երեք բիզնես ղեկավարների՝ CBS-ի Ֆրենկ Սթանթոնը, American Electric Power-ի Դոնալդ Կ. Քուքը և Brown & Root-ի Ջորջ Ռ. Բրաունը, հետ։

Քենեդին ելույթ է ունեցել Կոնգրեսի առջև 1961 թվականի մայիսի 25-ին և առաջարկել, որ ԱՄՆ-ը «պարտավորվի հասնել իր նպատակին մինչև այս տասնամյակի ավարտը՝ մարդուն վայրէջք կատարել Լուսնի վրա և ապահով կերպով վերադարձնել երկիր»։ Ոչ բոլորն էին տպավորված. Gallup-ի հարցումը ցույց է տվել, որ ամերիկացիների 58 տոկոսը դեմ է եղել։

Քենեդիի նպատակը հատուկ ուղղություն է տվել ՆԱՍԱ-ի «Ապոլոն» ծրագրին, որը պահանջում էր ընդլայնել ՆԱՍԱ-ի տիեզերական աշխատանքային խումբը դեպի մարդկային տիեզերանավերի Կենտրոն։ Հյուստոնը՝ Տեխաս նահանգ, ընտրվել է որպես նոր կենտրոնի վայր, և Humble Oil and Refining Company-ն հող է նվիրել 1961 թվականին Ռայսի համալսարանի միջոցով՝ որպես միջնորդ։ Քենեդին 1962 թվականի սեպտեմբերին երկօրյա այց է կատարել նոր հաստատություն։ Նրան ուղեկցել են Mercury Seven տիեզերագնացներ Սքոթ Քարփենթերը և Ջոն Գլենը և ցույց են տվել «Ջեմինի» և «Ապոլո» տիեզերանավերի մոդելները։ Քենեդին նաև ուսումնասիրել է Friendship 7-ը՝ Մերկուրի տիեզերանավը, որով Գլենը կատարել է Ամերիկայի առաջին ուղեծրային թռիչքը։ Նա, օգտվելով առիթից, ելույթ է ունեցել՝ ստանալու ազգի տիեզերական ջանքերին աջակցությունը։ Ելույթի սկզբնական նախագծերը գրել է Թեդ Սորենսենը, իսկ փոփոխությունները՝ Քենեդին։

## Ելույթի մատուցում
thumb|thumbtime=10:39|Քենեդիի ելույթը ազգի տիեզերական ջանքերի վերաբերյալ, որը հնչել է Ռայս մարզադաշտում 1962 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։ Ելույթի ձախ մասում մեջբերված հատվածը սկսվում է 9:03-ին։1962 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ տաք և արևոտ մի օր, նախագահ Քենեդին ելույթ է ունեցել մոտ 40․000 հոգուց բաղկացած ամբոխի առջև Ռայսի համալսարանի մարզադաշտում։ Բազմության մեջ շատ մարդիկ Ռայսի համալսարանի ուսանողներ էին։ Ելույթի միջին հատվածը լայնորեն մեջբերվել է.
Մենք նավարկեցինք այս նոր ծովով, քանի որ կան նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու և նոր իրավունքներ նվաճելու, և դրանք պետք է նվաճվեն և օգտագործվեն բոլոր մարդկանց առաջընթացի համար։ Քանի որ տիեզերական գիտությունը, ինչպես միջուկային գիտությունը և ամբողջ տեխնոլոգիան, չունի սեփական խիղճ։ Դա կախված է անհատից, արդյոք այն կդառնա բարու կամ չարի ուժ, և միայն այն դեպքում, եթե Միացյալ Նահանգները գերիշխող դիրք զբաղեցնի, մենք կարող ենք օգնել որոշել՝ արդյոք այս նոր օվկիանոսը կլինի խաղաղության ծով, թե պատերազմի նոր սարսափելի թատրոն։ Ես չեմ ասում, որ մենք պետք է կամ կարող ենք մնալ անպաշտպան տիեզերքի թշնամական օգտագործման դեմ, ավելին քան մենք անպաշտպան կմնանք ցամաքի կամ ծովի թշնամական օգտագործման դեմ, բայց ես ասում եմ, որ տիեզերքը կարելի է ուսումնասիրել և հմտանալ դրանում առանց պատերազմի կրակը սնուցելու, առանց կրկնելու այն սխալները, որոնք մարդը թույլ է տվել՝ մեր երկրագնդի շուրջը իր հրամանները տարածելիս։ Արտաքին տարածության մեջ դեռևս չկան ո՛չ վեճեր, ո՛չ նախապաշարմունքներ, ո՛չ էլ ազգային կոնֆլիկտներ։ Նրա վտանգները թշնամական են բոլորիս համար։ Նրա նվաճումն արժանի է ողջ մարդկությանը, և հնարավոր է նրա խաղաղ համագործակցության հնարավորությունն այլևս երբեք չգա։ Բայց ինչո՞ւ են ոմանք ասում Լուսինը։ Ինչու՞ ընտրել այն որպես մեր նպատակ։ Եվ նրանք կարող են հարցնել՝ ինչո՞ւ բարձրանալ ամենաբարձր լեռը։ Ինչու՞ 35 տարի առաջ թռչել Ատլանտյան օվկիանոս։ Ինչո՞ւ է Ռայսը խաղում Տեխասում։ **Մենք գերադասում ենք գնալ Լուսին:** Մենք գերադասում ենք գնալ Լուսին․․․ Մենք գերադասում ենք գնալ Լուսին այս դարաշրջանում և անել ուրիշ բաներ, ո՛չ թե որ դրանք հեշտ են, այլ որովհետև դրանք դժվար են, որովհետև դրանք կծառայեն կազմակերպել և ցույց տալ մեր էներգիայի և հմտությունների առավելագույնը, որովհետև այդ մարտահրավերը այն մեկն է, որը մենք ցանկանում ենք ընդունել, մեկն է, որը չենք ցանկանում հետաձգել, և մեկը, որը մենք մտադիր ենք հաղթել, և մյուսները՝ նույնպես։Ռայս-Տեխաս ֆուտբոլային մրցակցությանը վերաբերող կատակը Քենեդին ձեռագիր է գրել ելույթի տեքստում, և այն ելույթի այն հատվածն է, որը հիշում են մարզասերները։ Չնայած Ռայս-Տեխաս մրցակցությունը խիստ մրցակցային էր Քենեդու ելույթի ժամանակ, քանի որ Ռայսը 1930-1966 թվականներին 18-17-1 հաշվով առավելության էր հասել Տեխասի նկատմամբ, Ռայսը Քենեդիի ելույթից հետո միայն 1965 և 1994 թվականներին հաղթել է Տեխասին։ Ավելի ուշ ելույթում Քենեդին նաև կատակել է Տեխասի շոգի մասին։ Կատակները առաջացրել են հանդիսատեսի ծիծաղը։ Թեև այս կողմնակի մեկնաբանությունները կարող էին նվազեցնել խոսքի հռետորական ուժը և չհնչել Տեխասից դուրս, դրանք հիշեցնում են Տեխասի դերը տիեզերական մրցավազքում։

## Հռետորաբանություն
Քենեդիի ելույթում օգտագործվել է 3 ռազմավարություն․ «տիեզերքի բնութագրում՝ որպես ազդանշանային սահման, ժամանակի արտահայտում, որը տեղավորում է ջանքերը հրատապության և ճշմարտանման պատմական պահի մեջ, և վերջում կուտակային ռազմավարություն, որը հրավիրում է հանդիսատեսին ապրել իրենց պիոներական ժառանգության համաձայն՝ գնալով Լուսին»։
thumb|left|Ռայս համալսարանում բազմությունը դիտում է Քենեդիի ելույթը
Ռայսի համալսարանում ելույթ ունենալով ամբոխի առաջ՝ նա տիեզերքն ուսումնասիրելու ցանկությունը նույնացրել է պիոներական ոգու հետ, որը գերիշխել է ամերիկյան ժողովրդի մեջ ազգի հիմնադրման օրվանից։ Սա թույլ է տվել Քենեդիին անդրադառնալ իր երդմնակալության ուղերձին, երբ նա հայտարարել է աշխարհին «Եկեք միասին ուսումնասիրենք աստղերը»։ Երբ նա 1961 թվականի հունիսին հանդիպել է Խորհրդային Միության Կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար և Խորհրդային Միության վարչապետ Նիկիտա Խրուշչովի հետ, առաջարկել է Լուսնի վրա վայրէջք կատարելու համատեղ նախագիծ, սակայն Խրուշչովը չի ընդունել առաջարկը։

Ելույթում հռետորական հակադրություն կար տիեզերքի ռազմականացման տարածման դեմ։ Քենեդին բանավոր կերպով կրճատել է մարդկության պատմությունը մինչև հիսուն տարի, որում «միայն անցած շաբաթ մենք մշակել ենք փենիսիլին, հեռուստատեսություն և միջուկային էներգիա, և այժմ, եթե Ամերիկայի նոր տիեզերանավին հաջողվի հասնել Վեներա (Մարիներ 2), մենք բառացիորեն կհասնենք աստղերին այս գիշեր կեսգիշերից առաջ»։ Այս ընդլայնված փոխաբերությամբ Քենեդին ձգտել է իր լսարանի մեջ ավելացնել հրատապության և փոփոխության զգացում։ Առավել ուշագրավ է, որ Ռայսի ելույթում «Մենք գերադասում ենք գնալ Լուսին» արտահայտությունը երեք անգամ անընդմեջ կրկնվել է, որին հաջորդել է բացատրությունը, որն ավարտվել է նրա հայտարարությամբ, որ տիեզերական մարտահրավերը այն է, «որը մենք պատրաստ ենք ընդունել, որը մենք չենք ցանկանում հետաձգել, և որը մենք մտադիր ենք հաղթել»։

Դիտարկելով այն գիծը, նախքան նա հռետորականորեն հարցրել է հանդիսատեսին, թե ինչու են նրանք որոշում մրցել իրենց մարտահրավեր նետող առաջադրանքների համար, Քենեդին այստեղ ընդգծել է տիեզերք գնալու որոշման բնույթը որպես ընտրություն, տարբերակ, որն ամերիկացի ժողովուրդը ընտրել է հետապնդել։ Փոխանակ պնդելու, որ դա կարևոր է, նա ընդգծել է, թե ինչ օգուտներ կարող է տալ նման նախաձեռնությունը ազգի միավորմանը և դրա մրցակցային կողմին։ Ինչպես ավելի վաղ Քենեդին ասել է Կոնգրեսին, «այն ինչ ձեռնարկի մարդկությունը, ազատ մարդիկ պետք է լիովին կիսեն»։ Այս խոսքերն ընդգծել են այն ազատությունը, որը վայելում են ամերիկացիները՝ ընտրելու իրենց ճակատագիրը, այլ ոչ թե թույլ տալու, որ այն ընտրվի իրենց փոխարեն։ Ռայսի համալսարանում Քենեդիի հռետորական տեխնիկայի ընդհանուր օգտագործման հետ համատեղ, դրանք հատկապես տեղին էին որպես հռչակագիր, որը սկիզբ է դրել ամերիկյան տիեզերական մրցավազքին։

Քենեդին Ռայսի համալսարանի ելույթում պատկերել է տիեզերական հետազոտության ռոմանտիկ հասկացություն, որին Միացյալ Նահանգների և նույնիսկ ամբողջ աշխարհի քաղաքացիները կարող էին մասնակցել՝ զգալիորեն մեծացնելով տիեզերքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող քաղաքացիների թիվը։ Նա սկսել է խոսել տիեզերքի մասին՝ որպես նոր սահմաններ ամբողջ մարդկության համար՝ երազանք սերմանելով հանդիսատեսի մեջ։ Այնուհետև նա հակիրճ ներկայացրել է մարդկության պատմությունը՝ ցույց տալու համար, որ շատ կարճ ժամանակահատվածում հնարավոր կլինի տիեզերական ճանապարհորդությունը՝ հանդիսատեսին տեղեկացնելով, որ իրենց երազանքը հնարավոր է։ Վերջապես, նա օգտագործել է առաջին դեմքի հոգնակի «մենք»-ը՝ ներկայացնելու աշխարհի բոլոր մարդկանց, ովքեր ենթադրաբար միասին ուսումնասիրելու են տիեզերքը, բայց նաև ներգրավում է ամբոխին։

## Արձագանք
thumb|upright=1.5|Քենեդին ներկա է գտնվել Կանավերալ հրվանդանի ճեպազրույցին 1962 թվականի սեպտեմբերի 11-ին։ Նրա դիմաց են գտնվում (ձախից) ՆԱՍԱ-ի ադմինիստրատոր Ջեյմս Ուեբբը, փոխնախագահ Լինդոն Ջոնսոնը,  ՆԱՍԱ-ի գործարկման կենտրոնի տնօրեն Կուրտ Դեբուսը, գեներալ-լեյտենանտ Լեյթոն Ի․ Դևիսը և Պաշտշանության քարտուղար Ռոբերտ Մաքնամարան։|alt=
Փոլ Բուրկան՝ Texas Monthly ամսագրի գործադիր խմբագիր, Ռայսի շրջանավարտ, ով ներկա էր ամբոխի մեջ այդ օրը, 50 տարի անց հիշել է, որ ելույթը «խոսում է այն մասին, թե ինչպես էին ամերիկացիներն այդ օրերին նայում ապագային։ Դա հիանալի ելույթ է, որը ներառել է ամբողջ արձանագրված պատմությունը և ձգտել է այն դնել մեր ժամանակի պատմության մեջ։ Ի տարբերություն այսօրվա քաղաքական գործիչների, Քենեդին խոսել է որպես ազգ մեր լավագույն, այլ ոչ թե վատագույն մղումներից»։ Ռոն Սասը և Ռոբերտ Քերլը Ռայսի համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմի մեջ էին։ Քերլին զարմացրել է տիեզերական հետազոտությունների ծրագրի արժեքը։ Նրանք հիշել են, որ այդ ժամանակ հավակնոտ նպատակն այդքան էլ ուշագրավ չէր թվում, և որ Քենեդիի ելույթը շատ չէր տարբերվում 1960 թվականին Ռայսի Օտրի կորտում նախագահ Դուայթ Դ. Էյզենհաուերի ելույթից, բայց այդ ելույթը վաղուց մոռացված էր, մինչդեռ Քենեդիի ելույթը դեռ հիշում են։

Այս ելույթը չի դադարեցրել անհանգստության աճող ալիքը լուսնի վրա վայրէջքի վերաբերյալ։ Կային շատ այլ բաներ, որոնց վրա կարելի էր ծախսել այդ գումարը։ Էյզենհաուերը հայտարարել է. «Լուսին հասնելու համար 40 միլիարդ դոլար ծախսելը պարզապես խենթություն է»։ Սենատոր Բարի Գոլդվոթերը պնդել է, որ քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրը հետին պլան է մղում ավելի կարևոր ռազմական ծրագիրը։ Սենատոր Ուիլյամ Պրոքսմայրը վախեցել է, որ գիտնականները կշեղվեն ռազմական հետազոտություններից՝ հօգուտ տիեզերական ուսումնասիրությունների։ Բյուջեի կրճատումից հնարավոր է եղել խուսափել միայն հրաշքով։ 1963 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Քենեդին ելույթ է ունեցել ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում, որում կրկին առաջարկել է համատեղ արշավ կազմակերպել դեպի Լուսին։ Խրուշչովը դեռ զգուշություն էր ցուցաբերում մասնակցության հարցում, և 1963 թվականի հոկտեմբերին նա հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ ասելով, որ Խորհրդային Միությունը չի նախատեսում տիեզերագնացներ ուղարկել Լուսին։ Այնուամենայնիվ, նրա ռազմական խորհրդականները համոզել են նրան, որ առաջարկը լավն է, քանի որ դա թույլ կտա Խորհրդային Միությանը ձեռք բերել ամերիկյան տեխնոլոգիաներ։ Քենեդին պատվիրել է «Ապոլոն» նախագծի ակնարկները 1963 թվականի ապրիլին, օգոստոսին և հոկտեմբերին։ Վերջնական զեկույցը ստացվել է 1963 թվականի նոյեմբերի 29-ին՝ Քենեդու սպանությունից մեկ շաբաթ անց։

## Ժառանգություն
Դեպի Լուսին համատեղ թռիչքի գաղափարը թողել են Քենեդիի մահից հետո։ Նրա նպատակն իրագործվել է 1969 թվականի հուլիսին՝ Լուսնի վրա «Ապոլոն 11»-ի հաջող վայրէջքով։ Այս նվաճումը մնում է Քենեդիի ելույթի մնայուն ժառանգությունը, բայց դրա վերջնաժամկետը պահանջել է նեղ ուշադրություն, և չի եղել որևէ ցուցում այն մասին, թե ինչ պետք է արվի հետո, երբ այն ձեռք բերվի։ Ապոլոնը չի բացել Լուսնի հետախուզման դարաշրջան, և 1972-ին Ապոլոն 17-ից հետո այլևս անձնակազմով առաքելություններ չեն ուղարկվել Լուսին։ Ապոլոնի պլանավորված հետագա թռիչքները չեղարկվել են։

Սփեյս Շաթլի և Միջազգային տիեզերակայանի նախագծերը երբեք չեն գրավել հասարակության երևակայությունը այնպես, ինչպես դա արել է Ապոլո նախագիծը, և ՆԱՍԱ-ն պայքարել  է իրականացնել իր տեսլականները անբավարար ռեսուրսներով։ Տիեզերական հետազոտությունների հավակնոտ ծրագրեր առաջարկել են նախագահներ Ջորջ Հ․ ՈՒ․ Բուշը 1989 թվականին (Տիեզերական հետազոտությունների նախաձեռնություն) և Ջորջ Ու․ Բուշ կողմից 2004 թվականին (համաստեղության ծրագիր)։ Համաստեղության չեղարկումից հետո ամերիկյան տիեզերական ծրագրի ապագան անորոշ էր թվում։

## Ցուցադրում
Ամբիոնը, որտեղից  Քենեդին հանդես է եկել իր ելույթով, ցուցադրվում է Հյուստոնի տիեզերական կենտրոնում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*
* 
*

## Գրականություն
*
*
*

## Արտաքին հղումներ

* Transcript and video of the speech.
* Drafts of the speech, with hand-written additions by Kennedy.

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ապոլոն ծրագիր
Կատեգորիա:Ելույթներ
Կատեգորիա:Լուսնագնացություն