open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վլադիմիր Բուտկևիչ

**Վլադիմիր Բուտկևիչ** (, ), բույսերի ֆիզիոլոգ և կենսաքիմիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից–անդամ (1929)։ 

1894 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են բույսերում օրգանական թթուների և սպիտակուցային միացությունների առաջացման և փոխակերպման քիմիզմին։ Մշակել է շնչառության յուրատեսակ տեսություն (ածխաջրերի օքսիդացումն առանց նախնական ճեղքման)։

Ծնվել է  1872 թվականի հունիսի 7-ին (նոր տոմարով հունիսի 1-ին)։ Հայրը նախկին զինվորական էր, պաշտոնաթող մայոր, մայրը գեղջկուհի։ 1889 թվականին Տուլայի դասական գիմնազիան ավարտելուց հետո, ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի ֆիզմաթի բնական գիտությունների բաժին, 1890 թվականի գարնանը հեռացվել է ուսանողական ցույցերին մասնակցելու համար, սակայն նույն տարի աշնանը վերականգնվել է։ 1894 թվականին ավարտել է համալսարանը և ընդունվել Մոսկվայի գյուղատնտեսական ինստիտուտ։

Միաժամանակ աշխատել է մի քանի ուսումնական, գիտական և լաբորատոր հաստատություններում։  Участвовал в полярных экспедициях на судне «Պերսևս» նավի կազմում մասնկացել է մի քանի գիտական արշավախմբերի, մասնավորապես՝ Ազովի և Կասպից ծով։ Կյանքի վերջին տարիներին՝ 1935-1941 թվականներին եղել է Գիտությունների ակադեմիայի Բույսերի ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։

Ապրել է Մոսկվայում։ Մահացել է 1942 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Հուղարկավորված է  Վագանկովյան գերեզմանատանը։

Որդին՝ Գերոգի Բուտկևիչը եղել է գիտնական, էներգետիկ։

## Գրականություն
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ
Ռեյնջեր-7

***Ռեյնջեր-7***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ։ Արձակվել է 1964 թվականի հուլիսի 28-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Առաջին ամերիկյան կայանն էր, որը փոխանցեց Լուսնի մոտ տարածությունից կատարված լուսանկարներ, ինչպես նաև Ռեյնջեր ծրագրի առաջին ամբողջությամբ հաջող ավարտված առաքելությունը։

Կայանի վրա տեղադրված էին 6 իրարից անկախ հեռուստախցիկներ, երկու լայն անկյունով և չորս նեղ անկյունով։ Բարձր հուսալիության պահովման համար ամեն խցիկը ուներ իր առանձին հոսանքի աղբյուրը, ժամացույցն ու հաղորդիչը։ Ռեյնջեր 7-ը փոխանցեց ավելին քան 4300 լուսանկարներ 17 րոպեյի ընթացքում։ 68,6 ժամ տևած թռիչքից հետո կայանը հարվածեց Լուսնին 9385 կմ/ժ արագությամբ No other experiments were carried on the spacecraft.:

## Կայանի կառուցվածք
«Ռեյնջեր-6», «Ռեյնջեր-7», «Ռեյնջեր-8» և «Ռեյնջեր-9» կայանները կառուցվել էին նոր Բլոկ 3 հիմքի վրա։ Կայանն ուներ 1,5 մետր չափերով ալյումինե վեցանկյուն հիմք, որի վրա տեղադրված էին շարժիչները և ուժային համակարգերը, վերին մասում տեղադրված էր կոնաձև աշտարակ որի վրա էլ տեղադրված էին հեռուստախցիկները։ Կայանը ուներ երկու արևային մարտկոցներով թևեր, որոնց չափերն էին 739 մմ լայնություն և 1537 մմ երկարություն։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք, իսկ կոնաձև աշտարակի վերին մասում տեղադրված էր գնդաձև քվազի բազմակողմանի անտենա։ Կայանի ամբողջական առավելագույն լայնությունը կազմում էր 4,6 մ, իսկ բարձրությունը կազմում էր 3,6 մ։

## Թռիչք
*«Ռեյնջեր-7»* կայանը արձակվել է 1964 թվականի հուլիսի 28-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Արձակումը անցավ հաջող, և կայանը ուղևորվեց դեպի Լուսին։

Կայանը հասավ Լուսին հուլիսի 31-ին։ Թռիչքի վերջին 17 րոպեի ընթացքում կայանը հասցրեց փոխանցել բարձր որակի 4308 լուսանկար։ Վերջին լուսանկարը որը կատարվել էր բախումից անմիջապես առաջ ուներ 0,5 մետր թույլտվություն։

68,6 ժամ տևած թռիչքից հետո Ռեյնջեր-7-ը հարվածեց Լուսնի Ամպերի ծովի և Մրրիկների օվկիանոս միջև։ Նրա անկման վայրը հետագայում վերանվանվեց Բացահայտված ծով։ Հարվածը տեղի ունեցավ 2,62 կմ/վ արագության տակ։

Ռեյնջեր-7-ի առաքելությունը սկիզբ դրեց ՆԱՍԱ-ի կառավարման կենտրոնում *գետնանուշի* ավանդույթին։ Ռեյնջեր 7-ի հաջողության գրանցման պահին ինչ-որ մեկին տեսել էին գետնանուշ ուտելիս, և սկսած 1964 թվականից կառավարման սենյակում ընդունված է բացել գետնանուշի պարկ որպես ավանդույթ և առաքելության հաջողության համար։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977

Կատեգորիա:1964 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր
Նոթրը վուա

«**Նոթրը վուա**» («Notre Voix» - «Մեր ձայնը»), ազգային, մշակութային կիսամսյա հանդես։ Ֆրանսիայի հայ երիտասարդաց միության պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1951-1998 թվականներին Փարիզում՝ ֆրանսերեն։ Խմբագիրներն են եղել Գ. Հեքիմյանը, Հ. Համբարյանը, Ռուբեն Մելիքը։

Պարբերականը լուսաբանել է միության գործունեությունը, Ֆրանսիայի և Սփյուռքի այլ համայնքների (մասնավորապես՝ երիտասարդական կազմակերպությունների) առօրյան, անդրադարձել է Հայաստանում և աշխարհում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին։

Տպագրել է «Վահագն» (հայերեն) ամսական պատկերազարդ հավելվածը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Նոյյան աղավնի

«**Նոյյան տապան**», քաղաքական, ազգային, բանասիրական, առևտրային շաբաթաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1852-1853 թվականներին Կ. Պոլսում։ Խմբագիրներն են եղել Գրիգորիս Մարկոսյանը, Սահակ Ապրոյանցը, Նիկողայոս Զորայանը։

Պարբերականն ունեցել է պահպանողական, լուսավորական չափավոր ուղղվածություն։ Տպագրել է գրախոսականներ և գրական-մշակութային կյանքին վերաբերող նյութեր, հոդվածներ՝ լուսավորության դերի, դպրոցական գործի բարելավման մասին, նպաստել է աշխարհաբարի տարածմանը։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Նոյեմբեր (ամսագիր)

«**Նոյեմբեր**», գրական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Հայաստանի գրողների միության հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1932 թվականին Երևանում։ Խմբագիրը եղել է Եղիա Չուբարը, խմբագրական խորհրդի անդամները՝ Վահրամ Ալազանը, Ակսել Բակունցը, Շիրվանզադեն, Եղիշե Չարենցը, Խորեն Սարգսյանը, Արտաշես Ոսկերչյանը։

Պարբերականը խորհրդային գրողների կարևորագույն խնդիրը համարել է սոցիալիզմի կառուցման հերոսականությունը բարձրարժեք գործերով ներկայացնելը։ Տպագրվել են Հ. Թումանյանի, Դ. Դեմիրճյանի, Մ. Արազու, Գ. Սարյանի, Վ. Նորենցի և ուրիշների ստեղծագործություններից, գրականության ու արվեստի վերաբերյալ կուսակցության ու կառավարության որոշումները, տեսական, գրական-քննադատական հոդվածներ և այլն։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Մալնազար

**Մալնազար**, 17-րդ դարի առաջին կեսի մանրանկարիչ։

## Կենսագրություն
Եղբոր՝ Աղափիրի հետ 1637-1638 թվականներին Նոր Ջուղայում պատկերազարդել է Աստվածաշունչ (մագաղաթ, 610 էջ, Պ. Գետտիի թանգարան, Լոս Անջելես)։ Ձեռագիրը եղբայրներին է հանձնել Նոր Ջուղայի Սբ․ Ստեփանոս վանքի վանահայր Կարապետը։ Ամբողջական էջերով պատկերազարդումներն ուշագրավ են վառ գույներով, պարսկական մանրանկարներում տարածված զարդամոտիվներով։ Նկատելի են նաև ստեղծագործաբար կիրառված կիլիկյան ձեռագրերի ոճային առանձնահատկությունները, Տաթևի դպրոցի Ավետարաններից փոխառված խորանները՝ որոշակի խմբագրումներով և կրճատումներով։

## Արտաքին հղումներ
* Մալնազարի մանրանկարները Պ․Գետտիի թանգարանի կայքում
* «Աշխարհի արարումը», մանրանկարիչ Մալնազար

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Նվիրում

«**Նվիրում**», ազգային, կրթական, մշակութային պարբերաթերթ, 1968 թվականից՝ տարեգիրք։ ՀԲԸՄ Հովակիմյան-Մանուկյան վարժարանի հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1953-1975 թվականին Բեյրութում։ Պատասխանատու խմբագիրներն են եղել Օննիկ Սարգիսյանը, Գ. Կարպիսյանը, Զարեհ Մելքոնյանը և ուրիշներ։

Պարբերականն անդրադարձել է կրթօջախի առօրյային, լիբանանահայ համայնքի ուշագրավ իրադարձություններին, ՀԲԸՄ-ի գործունեությանը, տպագրել է սփյուռքահայ հեղինակների և վարժարանի սաների ստեղծագործություններից։ Ունեցել է ֆրանսերեն, անգլերեն, արաբերեն էջեր։

Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Շավարշ Նարդունի

**Շավարշ Նարդունի**  (Այվազյան, ), գրող, հրատարակիչ-խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Փարիզի բժշկական համալսարանը (1927 թվականին)։ 1928–1937 թվականներին «Երկունք» ամսագրի, 1934–1940 թվականներին (միաժամանակ) և 1945–1967 թվականներին «Հայ բոյժ» պարբերաթերթի հիմնադիր-խմբագիր։ Լույս են տեսել Նարդունու «Հէքիաթներու ալբոմ» (1927 թվականին Աթենքում), «Մեղեդինե՜ր, մեղեդինե՜ր» (1933 թվականին), «Երուսաղէ՜մ, Երուսաղէ՜մ» (1938 թվականին), «Բանե՜ր, բանե՜ր, ինչ բանե՜ր» (1941 թվականին), «Նարդեան շիթեր» (1945 թվականին երեքն էլ՝ Փարիզում), «Սպիտակ առաւօտ» (1963 թվականին), «Ահա ես ճանկերս լայն բացած» (1966 թվականին), «Գրական ցոլքեր» (1979 թվականին), «Աքսորի օրագիր» (2000 թվականին), «Խորհրդերգութիւն», «Անձրեւին ձորը» (երկուսն էլ՝ 2011 թվականին), «Առաջնորդ մայրերու...», «Նիզակամարտ Շաւարշանայ դաշտին վրայ» (երկուսն էլ՝ Փարիզում, առանց թվականի) բանաստեղծությունների, պատմվածքների, հեքիաթների ժողովածուները։

Նարդունին հանդես է եկել նաև Վահրամ Սևունի գրական կեղծանունով։
[մինի|ձախից|«Յառաջ» թերթի խմբագրություն (փետրվար 1928, Փարիզ), [Շավարշ Միսաքյան, Շահան Շահնուր, Նշան Պեշիկթաշլյան, Մելքոն Քեպապչյան, Շավարշ Նարդունի, Թեոդիկ]]

## Արտաքին հղումներ

# Արշաւիր Խանէտանեան, ''Շաւարշ Նարդունի - Մահուան 20ամեակ'', «Յառաջ», 1988 թ. հուլիսի 28, N16803, էջ 2-3։ *Վերցված է՝ 2025.11.04։*

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Սամպատ Պալ Դևի

**Սամպատ Փալ** (, ), հնդիկ հասարակական ակտիվիստ է Հյուսիսային Հնդկաստանի Ուտար Պրադեշ նահանգի Բունդելխանդ շրջանից։ Նա, որը Ուտար Պրադեշում գտնվող «Գուլաբի ավազակախմբի» սոցիալական կազմակերպության հիմնադիրն է, որն աշխատում է կանանց բարեկեցության և հզորացման համար։ Նա Colors TV- ի «Մեծ Բոս 6» ռեալիթի շոուի մասնակից է եղել։

## Նախապատմություն
Սամպատ Պալը «Գուլաբի ավազակախումբը» հիմնադրել է  կանանց իրավունքների պաշտպանության գործին առաջ մղելու համար։ Այն վերածվել է կազմակերպված կանանց շարժման, որի անդամները մոտավորապես 270,000 հոգի են, որոնք տարածված էին Ուտար Պրադեշի մի քանի շրջաններում։ Կանայք հագնում են վարդագույն (գուլաբի) սարիներ և զինվում են բամբուկե փայտերով, որոնք օգտագործում են ամեն անգամ, երբ հանդիպում են բռնի դիմադրության։  

Պալը նկարագրել է իր վաղ կյանքը ինքնակենսագրականում, որը գրել է ֆրանսիացի լրագրող Անն Բերտոյի համագործակցությամբ։  Ըստ BBC-ի զեկույցի՝ Բանդա թաղամասը «խիստ կաստային, ֆեոդալիստական և տղամարդկանց գերակշռող հասարակություն է։ Օժիտի պահանջները և ընտանեկան և սեռական բռնությունները սովորական են։ Տեղացիներն ասում են, որ զարմանալի չէ, որ աղքատության, խտրականության և շովինիզմի այս մթնոլորտում գոյացել է կանանց զգոն խումբ»։

2014 թվականի մարտի 2-ին Փալը ազատվեցլ է Գուլաբի խմբավորման ղեկավարի պաշտոնից՝ ֆինանսական անճշտությունների մեղադրանքների և իր անձնական շահերը խմբի շահերից առաջ դասելու պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդիկ կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Հնդիկ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Հնդիկ ֆեմինիստներ
Մայրենի (հանդես)

«**Մայրենի**», ՀՀ լուսավորության նախարարության ուսումնամեթոդական երկամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1966-1995 թվականներին (մինչև 1982 թվականը եղել է «Սովետական մանկավարժ» ամսագրի հավելված, 1966-1990 թվականներին կոչվել է «Հայոց լեզուն և գրականությունը դպրոցում») Երևանում։ Խմբագիրներն են եղել Ռոմա Դալլաքյանը, Պատվական Խաչատրյանը, Միքայել Մկրտչյանը, Դավիթ Գասպարյանը, Լյուդվիգ Կարապետյանը, Լավրենտի Միրզոյանը, Անահիտ Ադամյանը։

Պարբերականը լուսաբանել է հայոց լեզվի և գրականության ուսուցման մեթոդիկայի, խոսքի զարգացման, մայրենիի անաղարտության պահպանման հարցեր։ Վերջին շրջանում ավելի հաճախ անդրադարձել է հայոց պատմության, մանկավարժության և փիլիսոփայության հարցերին, տպագրել սփյուռքահայ հեղինակների անտիպ գործեր։

Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ հանդեսներ
Տպագրական մամուլ

**Տպագրական մամուլ**, ձեռքի կամ մեքենայի ուժով աշխատող մեխանիկական տպագրական հաստոց, որով տպաձևից պատկերը (սկզբնական շրջանում՝ միայն տեքստը) փոխադրվել է թղթի կամ այլ նյութի վրա։ Ներքին հաստատուն տախտակի վրա զետեղել են շարվածքը, վրան մուր քսել, իսկ վերևի շարժական տախտակին դրել թուղթը և սեղմել շարվածքին, որի արդյունքում շարվածքը տպագրվել (դաջվել) է թղթի վրա։

Մամուլները կարճ ժամանակում փոխարինվել են կատարելագործված և արագագործ տպագրական մեքենաներով։ Սակայն նրա անունով են կոչվում տպագիր լրատվամիջոցները՝ լրագիր, ամսագիր, հանդես և այլն, ինչպես նաև հրատարակչական և պոլիգրաֆիական արտադրանքի միավորը՝ մամուլը։

Եվրոպայում մամուլը հայտնագործել և առաջինն օգտագործել է Յոհան Գուտենբերգը՝ խաղողի մզման և թուղթ պատրաստող մեքենաների նմանությամբ։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Ճարտարապետություն, շինարարություն

«**Ճարտարապետություն, շինարարություն**», պատկերազարդ ամսագիր։ Հայաստանի շինարարների և ճարտարապետների միությունների պաշտոնական հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2006 թվականից Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Վոլոդյա Կիրակոսյան, Անահիտ Պողոսյան (2008 թվականից)։ Հրատարակիչը Հայաստանի շինարարների միության «Միդիս-Շար» ընկերությունն է։

Պարբերականը լուսաբանում է միությունների գործունեությունը, քաղաքաշինության խնդիրները, զարգացումները, ներկայացնում է հայկական և արտերկրի ճարտարապետական մշակույթը, ոլորտի երախտավորներին և պատմությունը։ Անդրադառնում է պատմական հուշարձանների պահպանության խնդրին, հարակից արվեստներին և այլն։

2012 թվականին «Ճարտարապետություն, շինարարություն» ամսագիրն արժանացել է ՀԺՄ «Ազդարար» մրցանակի։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Ճշմարիտ իմաստություն

«**Ճշմարիտ իմաստություն**», դավանաբանական զրույցների գիրք՝ թարգմանված իտալերենից. յուրաքանչյուր զրույցը համապատասխանում է շաբաթվա օրերից մեկին։ Տպագրվել է 1718 թվականին Կ. Պոլսում՝ առանց տպարանի հիշատակության։ Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Ճշմարիտ իմաստութիւն կամ Խոկմունք ոմանք հզօրագոյնք առ ի ածել զսիրտս մարդկան….» (144 էջ, 8°, 11,6 x 6,8 սմ)։

Կատեգորիա:Դավանաբանական գրքեր
Ներսիսյան դպրոցի տպարան

**Ներսիսյան դպրոցի տպարան**, հիմնադրել է Վիրահայոց թեմի առաջնորդ արքեպիսկոպոս (1843 թվականից՝ կաթողիկոս) Ներսես Աշտարակեցին 1823 թվականին Թիֆլիսում։

## Պատմություն
Տպարանը հիմնադրվել է առևտրական Գեորգ Արծրունու միջոցներով և եղել է Թիֆլիսի երկրորդ ամենամեծ տպարանը Կովկասյան կառավարչության տպարանից հետո։

1824-1830 թվականներին տպարանի աշխատանքները ղեկավարել է դպրոցի տեսուչ Հարություն Ալամդարյանը։

Ներսիսյան դպրոցի տպարանում  տպագրվել է ավելի քան 40 անուն գիրք (միայն 1825-1828 թվականներիին՝ 30 անուն)՝ Մկրտչյան Դավիթ Կարբեցու «Պատմութիւն եւ խրատ բժշկութեան...» (1823), Ներսես Աշտարակեցու «Համառօտութիւն անցից քրիստոսակերտ Մայր Աթոռոյ Հայոց Ս. Էջմիածնի» (1824, 1853), Եփրեմ Խուրի Ասորու «Գիրք աղօթից» (1825), Հովհաննես Սեբաստացու «Ներբողական նուագերգութիւնք» (1825), Մ. Չամչյանի «Քերականութիւն Հայկազեան լեզուի» (1826), «Երախայրիք Ներսիսեան դպրոցի» (Ա–Բ գրքեր, 1828), Գեորգ Արծրունու «Դարաստան խրատուց» (1829), Ներսես Շնորհալու «Ողբ Եդեսիոյ» (1829), Հ. Կարենյանի «Ճառ վասն փրկագործ չարչարանաց...» (1841), Ավետարան (1842), Ռ. Երզնկյանի «Համառօտութիւն պատմութեան հայոց» (1843), «Հրահանգ քրիստոնէական վարդապետութեան ի պէտս մանկանց...» (1847), Գ. Երիցփոխյանի «Բառարան ի ռուսաց լեզուէ ի հայ» (1854), «Նոր այբբենարան կամ Սկիզբն ընթերցանութեան հայոց» (1854), «Տաղարան Հայաստանեայց Սուրբ եկեղեցւոյս» (1856), Մատթեոս Կոստանդնուպոլսեցու «Հանդիսարան ուղղափառութեան Հայոց եկեղեցւոյ» (1856), Խ. Աբովյանի «Վէրք Հայաստանի» (1858), Ս. Հասան-Ջալալյանի «Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան» (1858), Ս. Մանդինյանի «Չորս եղանակք տարւոյ....» (1858), Ս. Նազարյանի «Պատմութիւն Պիդագօգիկայի եւ երկու հատ ճառ» (1870), Հ. Օրբելու «Նախաշաւիղ կրօնագիտութեան ըստ ուղղափառ դաւանութեան Հայաստանեայց Ս. եկեղեցւոյ» (1870) և այլն։

Տպարանը գործել է մինչև 1870-ական թվականների սկիզբը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական տպարաններ
Վալերի Աթաջանյան

**Վալերի Աբգարի Աթաջանյան** (), հայազգի քաղաքական, պետական գործիչ, գրող, խմբագիր-հրատարակիչ, Արցախյան շարժման մասնակից, արցախցի պետական և քաղաքական գործիչ Վասիլի Աթաջանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Վալերի Աթաջանյանը ծնվել է Վալդենբուրգում (այժմ՝ Վալբժիխ, Լեհաստան)։ 1970 թվականին ավարտել Երևանի պետական համալսարանը։ 1965–1970 թվականներին թղթակցել է ռուսական «Կոմսոմոլեց» պաշտոնաթերթին։ 1989–1990 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի քաղկոմի 1-ին քարտուղար, 1990–1993 թվականներին՝ «Մաշտոց» հրատարակչության տնօրեն, 1993–1995 թվականներին՝ «Մարտիկ» շաբաթաթերթի հրատարակիչ-համակարգող։ Վալերի Աթաջանյանը եղել է «Գազետա գազետ» (1998), «Քաղաքացիական ծառայություն» (2006–08) թերթերի հիմնադիր-խմբագիրը։

1992 թվականին պարգևատրվել է Արցախի գրողների միության մրցանակով։

## Ստեղծագործություններ
*«Ղարաբաղյան հարց։ Ակունքներն ու էությունը ըստ փաստաթղթերի և փաստերի» (1991, համահեղինակ)
*«Խաչին, Բուբուլը և ուրիշները։ Պատերազմական զվարճապատումներ» (1994)
*«Правда о Нагорном Карабахе. Документалный сборник» (1989, համահեղինակ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեր տուն ու տեղ, Վասիլի Աթաջանյան

Կատեգորիա:Արցախյան շարժում
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ռեյնջեր-8

***Ռեյնջեր-8***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ։ Արձակվել է 1965 թվականի փետրվարի 17-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Ծրագրի երկրորդ հաջողված առաքելությունն էր։

Կայանի վրա տեղադրված էին 6 իրարից անկախ հեռուստախցիկներ, երկու լայն անկյունով և չորս նեղ անկյունով։ Բարձր հուսալիության պահովման համար ամեն խցիկը ուներ իր առանձին հոսանքի աղբյուրը, ժամացույցն ու հաղորդիչը։ Ռեյնջեր 8-ը փոխանցեց 7137 լուսանկարներ։

Ռեյնջեր կայաններով ստացված լուսանկարները օգնեցին ընտրել Ապոլոն տիեզերանավերի վայրէջքի վայրերը։

## Կայանի կառուցվածք
«Ռեյնջեր-6», «Ռեյնջեր-7», «Ռեյնջեր-8» և «Ռեյնջեր-9» կայանները կառուցվել էին նոր Բլոկ 3 հիմքի վրա։ Կայանն ուներ 1,5 մետր չափերով ալյումինե վեցանկյուն հիմք, որի վրա տեղադրված էին շարժիչները և ուժային համակարգերը, վերին մասում տեղադրված էր կոնաձև աշտարակ որի վրա էլ տեղադրված էին հեռուստախցիկները։ Կայանը ուներ երկու արևային մարտկոցներով թևեր, որոնց չափերն էին 739 մմ լայնություն և 1537 մմ երկարություն։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք, իսկ կոնաձև աշտարակի վերին մասում տեղադրված էր գնդաձև քվազի բազմակողմանի անտենա։ Կայանի ամբողջական առավելագույն լայնությունը կազմում էր 4,6 մ, իսկ բարձրությունը կազմում էր 3,6 մ։

## Թռիչք
*«Ռեյնջեր-8»* կայանը արձակվել է 1965 թվականի փետրվարի 17-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Արձակումը անցավ հաջող, և կայանը ուղևորվեց դեպի Լուսին։

Կայանը հասավ Լուսին փետրվարի 20-ին։ Առաջին լուսանկարը կատարվել է 2510 կմ բարձրությունից։ Թռիչքի վերջին 23 րոպեի ընթացքում կայանը հասցրեց փոխանցել բարձր որակի 7137 լուսանկար։ Վերջին լուսանկարը որը կատարվել էր բախումից անմիջապես առաջ ուներ 1,5 մետր թույլտվություն։

64,9 ժամ տևած թռիչքից հետո Ռեյնջեր-8-ը հարվածեց Լուսնի Հանդարտության ծովի մակերևույթին։ Հարվածը տեղի ունեցավ մոտ 2,68 կմ/վ արագության տակ։

Ռեյջեր-8-ի առաջացրած մոտ 13,5 մ տրամագծով խառնարանը լուսանկարվել է *[[Լունար Օրբիտեր 4]]* կայանի կողմից։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977

Կատեգորիա:1965 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր
Հայկական ռազմաքաղաքական կազմակերպությունների կողմից սպանված թուրք դիվանագետների ցանկ

thumb|300x300px|Ահմեթ Բենլերի Volkswagen-ը

Ստորև ներկայացված ցանկում գտնվում են թուրք այն դիվանագետներն ու այլ պաշտոնյաները, որոնք սպանվել են հայկական ռազմաքաղաքական կազմակերպությունների կողմից։ Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը (ԱՍԱԼԱ) և Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկները (ՀՑԱՄ) եղել են հայկական ազգայնական ռազմաքաղաքական կազմակերպություններ, որոնք Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Ամերիկայում թիրախավորել էին թուրք դիվանագետներին՝ նրանց նկատմամբ իրականացնելով զինված հարձակումներ, կազմակերպել պայթյուններ, սպանություններ և այլ հարձակումներ։ Կազմակերպությունների նման գործողությունների գլխավոր նպատակը Հայոց ցեղասպանության վրա միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնացումն էր և Թուրքիային ստիպելը 1915 թվականի ջարդերը ճանաչել որպես ցեղասպանություն։

Հարձակումները հանգեցրել են տասնյակ մարդկանց մահվան, ներառյալ թուրք դիվանագետների, դեսպանությունների աշխատակիցների և պատահական անցորդների։ Դրանց հետևանքով բազմաթիվ մարդիկ ստացել են նաև տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ։ Հայկական ռազմաքաղաքական կազմակերպությունների գործողությունները մեծապես քննադատվել են միջազգային հանրության, ներառյալ ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի վարչակազմի կողմից, որը թուրք դիվանագետների սպանությունները որակել է որպես «ահաբեկչություն»։ Հաջորդող տարիներին միջազգային հանրության արձագանքը հանգեցրեց ԱՍԱԼԱ-ի անդամների ձերբակալությունների և արտահանձման։ Թուրքիայում ԱՍԱԼԱ-ի և ՀՑԱՄ-ի հարձակումներն ու Հայոց ցեղասպանության ժխտումը շարունակում են մնալ խիստ զգայուն և հակասական թեմաներ, իսկ դրանց քննարկումները հաճախ բախվում են խիստ զգայական քաղաքական բանավեճերի, որոնք ուղեկցվում են ատելության խոսքով։

Չնայած դրան, այս հարձակումները հանդիսանում են շարունակվող լարվածության և պատմական վերքերի մասին հիշատակում, որոնք առ այսօր ազդում են հայ-թուրքական հարաբերությունների վրա։

## Դեսպանների ցանկ

## Բարձրաստիճան դիվանագետներ

## Անվտանգության աշխատակիցներ

## Դիվանագիտական այլ աշխատակիցներ

## Դիվանագետների ընտանիքների անդամների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
*  p.&nbsp;161
* , p.&nbsp;27
* "Armenian Aggression Against Azerbaijan". 
* , p.&nbsp;71
* "Das Armenier-Problem, Behauptungen – Tatsachen".
* , p 39
* , p.&nbsp;256
*  p.&nbsp;151.

## Տես նաև
* Վան ռազմագործողություն
* Կարին-Էրզրում ռազմագործողություն
* Պայթյուն Օռլի օդանավակայանում
* ՀԱՀԳԲ-ի ռազմագործողությունների ցանկ
* Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ

Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ ազգայնականների հարձակողական գործողություններ
Կատեգորիա:Սպանված թուրք դիվանագետներ
Հանդիպում ոլորասանդուղքի վրա

**Հանդիպում ոլորասանդուղքի վրա** կամ **Հանդիպում աշտարակի աստիճանների վրա** կամ ***Հելելիլ և Հիլդեբրանդ (*****'')**,*  Ֆրեդերիկ Ուիլյամ Բերթոնի [[1864]] թվականի [[ջրաներկ]] նկարն է, որն այժմ գտնվում է [[Իռլանդիայի ազգային պատկերասրահ]]ում։ Բարթոնը ծնունդով [[Իռլանդացիներ|իռլանդացի]] էր այս նկարն ստեղծելու ժամանակ ապրել է [[Լոնդոն]]ում, որտեղ հետագայում դարձել է [[Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ|Ազգային պատկերասրահի]] տնօրեն։ [[2012]] թվականին քվեարկությամբ նկարն իռլանդական հանրության կողմից  ընտրվել է որպես [[Իռլանդիա]]յի ամենասիրված նկար՝  քննադատների ներկայացրած 10 ստեղծագործությունների ցուցակից։

== Թեմա ==
Նկարի թեման Հելելիլի սիրո պատմությունն է, որ սիրահարվել է իր թիկնապահ Հիլդեբրանդին։ [[Ջորջ Էլիոթ]]ն այդ մասին նշել է. «Թեման կարող էր դառնալ աշխարհի ամենագռեհիկ բանը. նկարիչը այն բարձրացրել է զտված հույզերի ամենաբարձր աստիճանին»։

Նկարում սիրահարված զույգ է պատկերված, որը գրկախառնվել է աշտարակի աստիճանների վրա։ Ակնհայտ է, որ տղամարդն ու կինը գաղտնի են շփվում են և կարող են միասին լինել ընդամենը մի քանի րոպե։ Հելելիլին թագավորի դուստրն էր,իսկ Հիլդեբրանդը նրան հսկող 12 ասպետներից մեկն էր։ Թեև Հիլդեբրանդը նույնպես արքայազն էր՝ [[Անգլիա]]յի թագավորի որդին, բայց Հելելիլի հայրը նրան համարում էր դստեր համար ոչ պիտանի թեկնածու։ Սիրահարները որոշել են փախչել՝ վերցնելով թագավորական գանձարանը։ Նրանց հետապնդել են, բայց  խիզախ ասպետ Հիլդեբրանդը հակահարված է տվել և սպանել թագավորին և նրա վեց որդիներին։ Հելելիլը խնդրեց իր սիրելիին խնայել ամենափոքրին՝ յոթերորդ եղբորը։ Բայց հենց դա անելուց հետո Հիլդեբրանդը կորցրել է իր ուժը և պարտվել։ Կրտսեր եղբայրը Հելելիլին հետ է տարել պալատ՝ նրա մազերով կապելով ձիու թամբին։ Եղբայրը պնդել է մահապատժի ենթարկել Հելելիլին, բայց մայրը խղճացել է նրան և վաճառել նրան ստրկության։ Հելելիլն թագուհու ստրուկ է դարձել, որին պատմել է իր պատմությունը, որից հետո մահացել է։

== Գրական նախօրինակներ ==
Պատմությունը վերցված է միջնադարյան դանիական [[բալլադ]]ից, որը թարգմանել էր Ֆրեդերիկ Ուիլյամ Բերթոնի ընկեր Ուիթլի Սթոքսը  և տպագրվել է «*Հելելիլ և Հիլդեբրանդ» վերնագրով* Ֆրեյզեր ամսագրում 1855 թվականին։ Ավելի ուշ այն թանգարանին է նվիրել բանաստեղծի քույրը՝ Մարգարեթ Սթոքսը։ Ավելի հայտնի է [[Ուիլյամ Մորիս]]ի նույն բանաստեղծության թարգմանությունը, որը կոչվում է «*Հիլդեբրանդ և Հելելիլ»**։*

== Նկարի պահպանություն ==
Նկարիչը չի դիմացել յուղի կամ, ավելի հավանական է, լուծիչների հոտին, ուստի նկարել է միայն ջրային հիմքով ներկերով՝ ջրաներկով և գուաշով։ «Հելելիլ և Հիլդեբրանդ. հանդիպում աշտարակի աստիճաններին» կտավը նկարել է ջրաներկով, ուստի ժամանակի ընթացքում այն փչանում է արևի լույսի ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով նկարը պահպանվում է հատուկ պաշտպանիչ տուփի մեջ։

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [https://www.nationalgallery.ie/art-and-artists/highlights-collection/hellelil-and-hildebrand-meeting-turret-stairs-frederic National Gallery of Ireland: *Hellelil and Hildebrand, the Meeting on the Turret Stairs'' by Frederic William Burton] 

Կատեգորիա:1864 նկարներ
Ժողովուրդ (թերթ, Երևան)

«**Ժողովուրդ**», հասարակական-քաղաքական անկախ օրաթերթ։

## Պատմություն

Լույս է տեսնում 2011 թվականից Երևանում։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Թագուհի Թովմասյան։

Տպագրում է ՀՀ-ի հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, իրավական և այլ բնագավառների հիմնախնդիրներին, միջպետական հարաբերություններին վերաբերող նյութեր, անդրադառնում է ԼՂՀ-ի ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, Սփյուռքում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին։

Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Ժողովուրդի ձայն (թերթ, Փարիզ)

«**Ժողովուրդի ձայն**», հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։

## Պատմություն

Ունեցել է ձախ սոցիալական ուղղվածություն։

Լույս է տեսել 1919–1920 թվականներին Փարիզում։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Գուրգեն Թահմազան։

Լուսաբանել է արևմտահայության ազատագրական պայքարի դրվագներ, անդրադարձել Հայ դատին, զբաղվել հայ որբերի ճակատագրով, տարագրյալ հայերի՝ հայրենիք վերադառնալու հարցերով։

Տպագրել է հրապարակախոսական նյութեր, սոցիալ-քաղաքական խնդիրներին նվիրված հոդվածներ։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Ժողովուրդ (թերթ, Բեյրութ)

«**Ժողովուրդ**», քաղաքական, հասարակական օրաթերթ։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1932 թվականին Բեյրութում։ Խմբագիր՝ Միհրան Աղազարյան։ Գաղափարական տարաձայնություններ է ունեցել դաշնակցության հետ։

Մեծ տեղ է հատկացրել միջազգային քաղաքական իրադարձություններին, տեղեկատվական լուրերին, ՀՕԿ-ի և ՀԲԸՄ-ի գործունեությանը։

Անդրադարձել է Հայաստանի գիտության ու մշակութային ձեռքբերումներին, նաև տպագրել լեզվաբանության, մանկավարժության, գրականության ու պատմության հարցերի վերաբերյալ հոդվածներ։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Ժողովուրդ (թերթ, Փարիզ)

«**Ժողովուրդ**», քաղաքական և գրական օրաթերթ։

## Պատմություն

Ֆրանսիայի Հայ ազգային ճակատի, այնուհետև՝ Ֆրանսահայ ազգային ընդհանուր միության պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսել 1943–1948 թվականներին Փարիզում։ Խմբագիրներ՝ Շահե Տատուրյան, Աբել Նազարյան։

Ֆաշիստների կողմից Ֆրանսիայի բռնագրավման շրջանում «Ժողովուրդ» առաջին հայկական թերթն էր, կազմակերպել և համախմբել է Դիմադրության հայկական ուժերի պայքարը գերմանակն ֆաշիզմի դեմ։ Հետագայում սատարել ու նպաստել է Սփյուռքի, մասնավորապես՝ ֆրանսահայության և հայրենիքի կապերի ամրապնդմանը, մասնակցել է հայրենադարձության կազմակերպմանը։

Թղթակցել են Դ. Դավիթյանը, Լևոն Մեսրոպը, Համբարձում Պերպերյանը, Ռուբեն Շիշմանյանը, Զարեհ Որբունին, Հովհաննես Զարդարյանը, Մառի Աթմաճյանը, Մհրան Մավիյանը, Արմենակ Դարբինյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Ժողովուրդի ձայն (թերթ, Բեյրութ)

«**Ժողովուրդի ձայն**», հասարակական-քաղաքական, գրական օրաթերթ (սկզբում՝ շաբաթաթերթ)։

## Պատմություն

Լիբանանի համայնավարական կուսակցության հայկական հատվածի պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսել 1938–1939 և 1942–1948 թվականներին Բեյրութում (տարածվել է Լիբանանում և Սիրիայում)։ Խմբագիրներ՝ Հարություն Մադեյան, Հովհաննես Աղպաշյան։ Լուսաբանել է կուսակցության գործունեությունը, տարածաշրջանի քաղաքական անցուդարձը։ Կարևորել է Հայրենիք-Սփյուռք կապերի ամրապնդումը։

1943 թվականին հրատարակվել է նույնանուն գրական-գեղարվեստական ամսագիր (խմբագիր՝ Հովհաննես Աղպաշյան, աշխատակցել են Հրանտ Տևեճյանը,
Վահե Վահյանը, Գրիգոր Քեշիշանը)։ Փակվել է Լիբանանի կոմկուսի՝ օրենքից դուրս հայտարարվելուց հետո։

1948–1949 թվականներին լույս է տեսել անլեգալ՝ «Ժողովուրդի պայքար» անվանումով (խմբագիրներ՝ Հարություն Մադեյան, Հովհաննես Աղպաշյան, Կարապետ Փաշապեզան, Գրիգոր Համամճյան)։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Թռչող դև (նկար)

«**Թռչող դև**» (), ռուս նկարիչ Միխայիլ Վրուբելի անավարտ նկարը։ Ստեղծվել է 1899 թվականին և Միխայիլ Լերմոնտովի «Դևը» պոեմի նկարազարդումների շարքի մի մասն է։

## Ստեղծման պատմություն
Վրուբելը «Դևը և Թամարան» նկարի վրա աշխատելուց ութ տարի անց վերադարձել է դիվային թեմային։ Նկարի վրա աշխատանքը չի ավարտվել անհայտ պատճառներով։

## Սյուժե
thumb|left|200px|Հատված «Թռչող դև» նկարից, 1899 թվական

Նկարում պատկերված է Կովկասի վրայով թռչող դև։ Ֆոնի վրա հստակ երևում են լեռների ձյունածածկ գագաթները, փոթորկոտ գետը (ենթադրաբար՝ Թերեքը)։ Դևը հագել է գոտիով ձգված շագանակագույն տունիկ։ Նկարը արված է մռայլ շագանակագույն երանգներով, վերացական ոճով։ Շատ մանրամասներ բացակայում են կամ վատ են նկարված, այդ իսկ պատճառով հեղինակի գաղափարը լիովին պարզ չէ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [«Թռչող դև» նկարով դահլիճի ինտերակտիվ տեսքը «Ռուսական թանգարանի վիրտուալ շրջագայության» ժամանակ](http://virtual.rusmuseumvrm.ru/benois_wing/pano.php?onstart=loadpano(hotspots/66.xml);st_pos(-95.42,0.93),)

Կատեգորիա:1899 նկարներ
Կատեգորիա:Դևերն արվեստում
Կատեգորիա:Միխայիլ Վրուբելի նկարներ
Կատեգորիա:Ռուսական պետական թանգարանի նկարներ
Պարտված դև (նկար)

«**Պարտված դև**» (), ռուս նկարիչ Միխայիլ Վրուբելի նկարը, որը նկարվել է 1901-1902 թվականներին։

## Նկարի նկարագրություն
thumb|370px|Էսքիզ, 1901 թվական
thumb|370px|Էսքիզ, 1901 թվական
thumb|370px|Էսքիզ, 1901 թվական

Նկարը յուղաներկ կտավի վրա է։ Չափերը 139×387 սմ են։ Նկարի ֆոնը լեռնային տեղանքն Է ալ մայրամուտին։ Կոմպոզիցիան ընդգծում է դևի դիրքի կաշկանդվածությունը, կարծես այն սեղմված է շրջանակի վերին և ստորին ձողերի միջև։ Նկարը նկարված է Վրուբելի անհատական ոճով՝ բյուրեղային եզրերի էֆեկտով, ինչը նրա նկարներն ավելի նման է դարձնում վիտրաժի կամ պաննոյի։ Նկարիչը նման արդյունքի հասել է պալիտրա դանակով պատրաստված հարվածների օգնությամբ։

## Ստեղծման պատմություն
1900 թվականին Վրուբելը կրկին վերադարձել է իր «դևի» թեմային։ Չավարտելով իր «Թռչող դև» կտավը (1900), 1901 թվականին նկարիչը սկսել է նախնական էսքիզներ նկարել «Պարտված դև» կտավի համար։ Ինչպես նշել է Վլադիմիր ֆոն Մեքքը․

Վրուբելը անսպասելի գրություն է ուղարկել ֆոն Մեքքին՝ խնդրելով ուղարկել Կովկասյան լեռների լուսանկարները, ասելով՝ «Ես չեմ քնի, մինչև չստանամ դրանք»։ Էլբրուսի և Կազբեկի լուսանկարներն անմիջապես ստանալուց հետո այդ գիշեր մարգարիտների գագաթները աճեցին դևի կերպարի ետևում՝ «ծածկված մահվան հավերժական ցրտով»։

Վրուբելը, ընդհանուր առմամբ, եղել է առողջ, չնայած շրջապատողները նշում էին նրա դյուրագրգռությունը։ Չնայած այն ժամանակվա քննադատների հիմնականում բացասական արձագանքներին, նրա ժողովրդականությունը նկարչության գիտակների շրջանում աճել է։ 1901 թվականի աշնանը նրա կինը՝ Նադեժդա Զաբելա-Վրուբելը, գրել է իր քրոջը․

1901 թվականին Վրուբելներն ունեցան իրենց առաջնեկ որդուն՝ Սավվային։ Երեխան ծնվել է դիմածնոտային արատով՝ շրթունքի ճեղքով։ Նկարչի քույրը կարծում էր, որ այս թերությունը վրդովեցրել է Վրուբելին։ «Դևը» ստեղծման ընթացքում Վրուբելը նկարել է վեց ամսական որդու ջրաներկ մեծ դիմանկարը։

«Պարտված դև» կտավը նա ավարտվել է 1901 թվականի դեկտեմբերին և մի քանի օր ցուցադրվել Մոսկվայում՝ որպես անավարտ Նկար։

## Այլ «դևեր»
Դևի կերպարը հաճախ է հանդիպում Միխայիլ Վրուբելի ստեղծագործություններում։ 1890 թվականին նկարիչը նկարում է «Դևը նստած» նկարը։ 1899 թվականին նկարիչը նկարում է «Թռչող դև» նկարը, որտեղ դևը պատկերված է որպես աշխարհի հզոր տիրակալ։


Պատկեր:Vrubel Demon.jpg|«Դևը նստած», 1890
Պատկեր:Tamaraydemon.jpg|«Թամարան և դևը», որպես Լերմոնտովի պոեմի պատկերավորում, 1890
Պատկեր:Mikhail Vrubel - Flying Demon - Google Art Project.jpg|«Թռչող դև», 1899, անավարտ կտավ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միխայիլ Վրուբելի նկարներ
Կատեգորիա:1902 նկարներ
Կատեգորիա:Դևերն արվեստում
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Ալեքսանդրով (Վլադիմիրի մարզ)

**Ալեքսանդրով** (), քաղաք  Ռուսաստանի Դաշնության եվրոպական մասի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Վլադիմիրի մարզում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն շրջանի վարչական  կենտրոնն է։ Ընկած է մարզկենտրոնի՝ Վլադիմիր քաղաքի հետ նույն՝ EEST ժամային գոտում, երկրի մայրաքաղաք Մոսկվայից մոտավորապես 120 կիլոմետր դեպի  հյուսիս-արևելք։ Զբաղեցնում է 26 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2021 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 57.053:

Ալեքսանդրովը պատմական այլ քաղաքների պես երբեմն ներառվում է Ռուսաստանի ոսկե օղակ անվանումով հայտնի զբոսաշրջային երթուղում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 14-րդ դարի կեսերին և հայտնի է եղել **Ալեքսանդրովսկայա Սլոբոդա** անվանումով (  ). Իվան Ահեղի օրոք երեք ամիս (1564 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1565 թվականի փետրվար)  ծառայել է որպես Ռուսաստանի մայրաքաղաք, մինչև որ ցարը համաձայնել է վերադարձնել իր արքունիքն ու Մոսկվայի մասունքները, որոնք նա վերցրել էր իր հետ։ Իսկ Իվան Ահեղը համաձայնել է այն բանից հետո, երբ եկեղեցին նրան թույլ է տվել հիմնելու Օպրիչնինան։

Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1778 թվականին

## Բնակչություն

## Վարչական և մունիցիպալ կարգավիճակ
Վարչականորեն Ալեքսանդրովը մտնում է նույնանուն շրջանի կազմի մեջ և հանդիսանում է դրա վարչկենտրոնը Որպես մունիցիպալ ստորաբաժանում ՝ ունի **քաղաքային բնակավայրի կարգավիճակ**։

## Քույր քաղաքներ
*  Չեսկա Լիպա, Չեխիա
*  Քոմփտոն, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ

## Պատկերասրահ

Александров. Вид на город с Поповой горы.jpg|
Александров. Здание клуба ИСКОЖ.jpg|
Александров. Кинотеатр Сатурн.jpg| 
Александров. Собор Рождества Христова.jpg|
Александров. Усадьба Первушина.jpg|
Александров. Плотина на Серой с видом на Александровский Кремль.jpg| 
Александров. Здание районной администрации.jpg| 
Александров. Памятник Ленину и здание суда.jpg| 
Александров. Вечный огонь.jpg| 
Александров. Церковь Серафима Саровского..jpg| 
Александров. Здание ЖД-вокзала.jpg| 
Александров. Микрорайон Южный в Черемушках.jpg| 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* . — С. 16—17.
* 
* 
* 
* Музей-заповедник «Александровская Слобода»
* Государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник «Александровская Слобода»

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը (ռուսերեն)
* Քաղաքի ոչ պաշտոնական կայքէջը (ռուսերեն)
* Directory of organizations in Alexandrov (ռուսերեն)

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:14-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վլադիմիրի մարզ
Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Ժողովուրդի ձայն (թերթ, Աթենք)

«**Ժողովուրդի ձայն**», կիրակնօրյա թերթ։

## Պատմություն

Հունաստանի կոմուսին կից հայկական հատվածի հրատարակություն։

Լույս է տեսել 1930–1931 թվականներին Աթենքում։ Հաջորդել է «Հաղթանակ» (1926–1928 թվականներ), «Շիրակ» (1928 թվական), «Արձագանք» (1928–1929 թվականներ) թերթերին։ Խմբագիրներ՝ Մինաս Մարտիկ­յան, Գրիգոր Նազիկ­յան։

Պաշտպանել է հայ և հույն աշխատավորության շահերը, հրապարակել նյութեր Խորհրդային Հայաստանի տնտեսության ու մշակույթի ձեռքբերումերի մասին։ «Ժողովուրդի ձայն»-ին հաջորդել է «Նոր շարժում» (1931–1934 թվականներ) թերթը։

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Ախալքալաքի հայկական տպագրություն

**Ախալքալաքի հայկական տպագրություն**, Ախալքալաքի առաջին տպարանը, որը հիմնադրվել է XIX դարի վերջին Միսաք և Ալեքսանդր Գրիգորյան եղբայրների կողմից։

## Պատմություն
Եղբայրները տպարանի արքավորումները հավանաբար բերել են իրենց ծննդավայրի՝ Ախալցխայի տպարաններից։ 1905-1906 թվականներին նրանք Գերմանիայից ձեռք են բերել անգլիական տպագրա­կան նոր սարքավորումներ, մեքենաներ։

Նախնական շրջանում այնտեղ տպագրվել են զանազան ազդագրեր, հայտարարություններ ու փաստաթղթերի ընդունված տպաձևեր, կատարվել են քաղաքացիական և զինվորական պատվերներ։ Առաջին հրատարակված գիրքը «Ախալքալաքահայ Հայոց Ս. Մեսրոբեան և Ս. Սանդուխտեան ծխական երկսեռ երկդասեան ուսումնարանների 1905-1906, 1906-1907 եւ 1907-1908 թվականների հաշիւը» գիրքն է  (1908), ապա Միքայել Մութաֆյանի «Տանջանքի բովից» ար­ձակ ստեղծագործություն­ների ժողովածուն (1914), Վարդան Այվազյանի (Այվազի) «Կեանքի ճամբին (Մենության խոհեր)» գրքույկը (1914) և այլն։ Այդ տպարանում է տպագրվել նաև Վարդան Շահպարոնյանի հիմնադրած «Ջաւախք» շաբաթաթերթը (1913–1916)՝ հավելվածներով։

1918 թվականին թուրքերը գրավել են Ախալքալաքը, տպարանը քանդել են և սարքավորումները տեղափոխել են Արդահան։ Պատերազմի ավարտից հետո տպարանատերերին հաջողվել է դրանք Արդահանից փոխադրել Ախալքալաք և տպարանը վերագործարկել։ Վրաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո տպարանը պետականացվել է, 1924–1925 թվականներին այնտեղ տպագրվող գավառական թերթի անունով տպարանը կոչվել է «Կարմիր Ջավախք», 1925–1926 թվականներին տպարանում հրատարակել է նաև «Ռանչպար» թերթը։ 1931 թվականին տպարանի հիմքի վրա ստեղծվել է Ախալքալաքի շրջանային տպարանը, որտեղ տպագրվել է «Սոցիալիստական անասնաբուծություն» թերթը։ Հետագա տասնամյակներում այնտեղ հրատարակվել են հայերեն, վրացերեն ու թուրքերեն մի շարք թերթեր՝ «Բոլշևիկյան կոլխոզ» (1933–1949), «Ստալինյան ուղիով» (1934–1935), «Բոլշևիկուրի կոլմեուրնեոբա» (1937–1942), «Օքտոմբրիս դրոշիթ» (1950–1955, երկուսն էլ՝ վրացերեն), «Հոկտեմբերի դրոշով» (1956–1961), «Կարմիր դրոշ» (1962–1965), «Փարոս» (1965–1999) և այլն։

Ախալքալաքում 1967 թվականից վերականգնվել է նաև գրատպությունը. լույս են տեսել Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի անդամների և Ջավախքի երիտասարդ ստեղծագործողների գրքերը։ Վերջին 4 տասնամյակում Ախալքալաքի տպարանում լույս են տեսել շուրջ 100 անուն հայերեն գրքեր՝ ավելի քան 200․000 ընդհանուր տպաքանակով. «Ջավախքի կանչեր» (1979), Աշուղ Թիֆիլու «Երգերը» (1982), «Ջավախքի ժողովրդական երգեր» (1985), «Ջավախքի գուսանների երգեր» (1987), «Ջավախքի ղողանջներ» (1990) և այլ ժողովածուներ։ Տպագրվել են Դ. Բագրատունու, Վ. Ավագյանի, Ս. Սիմավորյանի, Ն. Կիրակոսյանի, Ա. Նուրբեկյանի, Գ. Եթերի, Ռ. Ջավախի, Կ. Ղարսլյանի, Գ. Հայասայի, Վ. Հովսեփյանի, Գ. Արոյանի, Օ. Օքրոյանի, Ս. Արոյանի և ուրիշների ստեղծագործությունների ժողովածուները, նաև վրացերեն ու ռուսերեն գրքեր, կատարվել Ախալցխայի, Ասպինձայի, Ադիգենի, Նինոծմինդայի, Ծալկայի և այլ շրջանների տպագրության պատվերներ, պատրաստվել ազդագրեր ու պաստառներ, գովազդային նյութեր։

Ներկայում այստեղ են տպագրվում «Քաջատուն», «Հարավային դարպաս» և Ջավախքի գրողների միության պաշտոնաթերթ «Ձայն հարության» ամսաթերթերը։

## Տես նաև
*Ախալցխայի հայկական տպագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Կատեգորիա:Տպարաններ
Պոլ Դյու Բուա

**Պոլ Դյու Բուա** (), ), բելգիացի քանդակագործ և մեդալագործ, ծնվել է Էվայում և մահացել Բրյուսելի մունիցիպալիտետ Ուկկելում (Բելգիա)։

Դյու Բուան եղել է Էժեն Սիմոնիսի և Պիեռ Շառլ Վան դեր Ստապպենի աշակերտը։ 1887 թվականից մինչև 1883 թվականը սովորել է Բրյուսելի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, իսկ 1884 թվականին ստացել Գոդեշարի մրցանակ։

Դյու Բուան նպաստել է  20-րդ դարում Բելգիայի գեղարվեստական ինքնարտահայտման վերածննդին և եղել է Les XX արթ-խմբի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա աշխատանքները ներառում են ոչ մեծ էկլեկտիկ քանդակներ, մեդալներ, զարդարանքներ, հուշարձաններ և դամբարաններ։

Բրյուսելում գտնվող նրա ամենահայտնի աշխատանքներից են Ֆեդերիկ դե Մերոդի հուշարձանը, որը գտնվում է Նահատակների հրապարակում, ինչպես նաև Էդիտ Կավելլի և նրա գործընկեր և բուժքույր Մարի Դեպաժի (RMS Lusitania-ից) հարգանքի տուրքը, այս չորս տարրերից բաղկացած խմբաքանդակը գտնվում է Բուսաբանական կենտրոնում, նաև Բրյուսելի այգին և Սեն-Ժիլ մունիցիպալիտետի մի քանի քանդակներ։ Նա նույնպես պատասխանատու է եղել Առաջին համաշխարհային պատերազմի հաղթական մեդալների դիզայնի համար, որից թողարկել է 350000 նմուշ։

Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են տարբեր երկրների թանգարաններում։

## Պատկերասրահ

Belgium_1919_Medal_by_Dubois_Occupation_of_Germany_after_the_Peace_of_Versailles,_obverse.jpg|слева|мини| Բելգիա 1919 թվական, Դյու Բուայի մեդալ, Գերմանիայի օկուպացիան Վերսալյան աշխարհից հետո, ավերս
Belgium_1919_Medal_by_Dubois_Occupation_of_Germany_after_the_Peace_of_Versailles,_reverse.jpg|слева|мини| Այդ մեդալի ռևերսում պատկերված է արևելք նայող  բելգիացի զինվոր
Monument_Cavell-Depage_Bxl.JPG|справа|мини|250x250пкс| Էդիտ Կավելլի և Մարի Դեպաժի հուշարձանը, Բրյուսել 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիքիպահեստում կան մեդիաֆայլեր Պոլ Դյու Բուա թեմայի վերաբերյալ

Կատեգորիա:Բելգիացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Ախտիարաթ

**«Ախտիարաթ»** անտիպ բժշկարան։

## Նկարագրություն
Բժշկարանը հայտնի է Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի 84 ձեռագրով։ Կրում է «Ախտիարաթ կասեն գրքիս» խորագիրը։ Ընդօրինակված է 1636 թվականից առաջ։

Ըստ դեղաբան–բանասեր Կարապետ Բասմաջյանի՝ այդ երկը հավանաբար հայերեն թարգմանությունն է «Էխթիարաթ–ե բադի'ի» կոչված պարսկերեն բժշկարանի, որի հեղինակն է Զեյն էդ Դին Ալի Իբն էլ Հոսեյն էլ Անսարի անունով բժիշկը։

## Գրականություն
*Քյուրտյան Հ., Նոր Ջուղայի Ամենափրկչյան վանքին ձեոագրաց հավաքման բժշկարանները
*«Հասկ», 1939, .№ 6
*Բասմաջյան Կ. Հ., Բժշկարան Ասարա Սեբաստացվո
*«Հասկ», 1940, .№ 5
Բոգոլյուբովո

**Բոգոլյուբովո** (), բնակավայր Ռուսաստանի Դաշնության եվրոպական մասի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Վլադիմիրի մարզի Սուզդալի շրջանում։ Ընկած է մարզկենտրոնից՝ Վլադիմիր քաղաքից մոտավորապես 10 կիլմետր  դեպի  հյուսիս-արևելք։ Բնակչության թվաքանակը. 4.729 ( 2021 թ. մարդահամար ),   4.494 ( 2010 թ. մարդահամար),   4.218 ( 2002 թ. մարդահամար),   4.143 ( 1989 թ. մարդահամար),   3.900 (1969 թ.)։

Բոգոլյուբովոն պատմական այլ քաղաքների պես երբեմն ներառվում է *[[Ռուսաստանի ոսկե օղակ]]* անվանումով հայտնի զբոսաշրջային երթուղում։

## Ժողովրդագրություն

*Anmerkung:* Volkszählungsdaten

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1158-1165 թվականներին Անդրեյ Բոգոլյուբսկու հրամանով Կլյազմա գետի վտակներից մեկի՝ Նեռլի գետաբերանի մերձակայքում։Ռուս ուղղափառ քրիստոնյաները հավատում են,  որ Բոգոլյուբովոն հիմնադրվել է այն վայրում, որտեղ Բոգոլյուբսկուն երևացել է  հրաշագործ տեսիլքը *Աստվածածնի*, ով նրան պատվիրել է եկեղեցի և վանք կառուցել այդ վայրում։ Եվ իշխանի պատվերով այդտեղ կառուցվել է Ներլի Բարեխոսության եկեղեցին, որը համարվում է հին ռուսական ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկը և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում է 1992 թվականից

Բոգոլյուբսկու պատվերով պատրաստվել է նաև Աստվածածնի հայտնության սրբապատկերը, որը բարձր է գնահատվում ռուս ուղղափառ եկեղոցու և հավատացյալների կողմից։ Իշխան Անդրեյի օրոք Բոգոլյուբովոն դարձել է Հյուսիսարևելյան Ռուսիայի փաստացի մայրաքաղաքը։

Բոգոլյուբսկու մահից հետո՝ 1177 թվականին Բոգոլյուբովոն ավերվել և կողոպտվել է Գլեբ Ռյազանցու կողմից։ 1230-ական թվականներին մոնղոլները ավերել են նրա ամրությունները։

1960–2006 թվականներին Բոգոլյուբովոն ունեցել է քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ։

Բնակավայրը ներառված է Ռուսաստանի պատմական քաղաքների ցանկում։

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Заграевский С. В.* Боголюбовский архитектурный ансамбль: вопросы истории и реконструкции // Новые исследования памятников архитектуры Владимиро-Суздальского музея-заповедника. — М., 2008.
* 
* Книга-спутник по древним городам Владимирской земли. Боголюбово
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Владимиро-Суздальский музей-заповедник
* 
* Main sights in Bogolyubovo
* Information about the Bogolyubovo Monastery

Կատեգորիա:1158 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Վլադիմիրի մարզ
Աշխարհ (թերթ)

**«Աշխարհ»**, գրական, հասարակական շաբաթաթերթ։

## Պատմություն
Շաբաթաթերթը լույս է տեսել 1960 թվականից Փարիզում՝ ֆրանսերեն (8 էջ) և հայերեն (4 էջ)։ Սկզբում եղել է շաբաթաթերթ Էր, 1967 թվականից՝ եռօրյա, 1971 թվականի վերջից՝ դարձյալ շաբաթաթերթ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ավետիս Ալիքսանյան, խմբագիրներ՝ Պարգև Շամիկյան, Գևորգ Սարյան, Ժերար Տետեյան (2005-ից)։

Թերթը ֆրանսահայերին ծանոթացնում է ՀՀ-ի ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, տնտեսական և մշակութային ձեռքբերումներին, անդրադառնում Հայ դատին, Արցախյան հիմնախնդրին, սատարում Ֆրանսիայում հայապահպանությանը։

«Աշխարհ» շաբաթաթերթին աշխատակցել են ֆրանսահայ հայտնի մտավորականներ Զատիկ Խանզատյանը, Մառի Աթմաճյանը, Գառզուն, Հրաչ Զարդարյանը, 
Պետրոս Զարոյանը, Բյուզանդ Թոփալյանը, Միհրան Մավիյանը և ուրիշներ։

## Արտաքին հղումներ
*Թերթի որոշ համարներ
*Լույս է տեսել թերթի 1000-րդ համարը։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Ալի Վալիև

**Ալի Գարա օղլի Վալիև** (, ), գրող, Ադրբեջանական ԽՍՀ գրողների միության անդամ (1937), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1974), Մ.Ֆ.Ախունդովի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Ալի Վալիևը ծնվել է 1901 թվականի փետրվարի 27-ին Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի Աղիտու գյուղում։ Նա ծագումով քուրդ է։ 1917 թվականին ավարտել է Աղդու գյուղի 3-րդ դասարանի ռուսական դպրոցը։ 1923 թվականին ընդունվել է կուսակցական դպրոց։ Կուսակցական դպրոցից հետո ուսումը շարունակել է Բաքվի կենտրոնական կուսակցական դպրոցում և դասախոսների խմբում։

1925 թվականին համալրել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1925-1928 թվականներին աշխատել է Քրդստանի գավառում տարբեր պաշտոններում։ Կրթությունը բարձրացրել է ամառային մանկավարժական դասընթացներում և ստացել միջնակարգ կրթության դիպլոմ։ 1928 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական ինստիտուտի մանկավարժական ֆակուլտետի պատմահասարակագիտական բաժինը։

1931 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական ինստիտուտի մանկավարժական ֆակուլտետը։ 1933-1934 թվականներին աշխատել է «Արևելյան դարպաս» թերթում որպես խմբագիր։ 1935-1937 թվականներին կուսակցական աշխատանք է կատարել Ադրբեջանի մի քանի շրջաններում։ 1937-1941 թվականներին պատասխանատու պաշտոններում աշխատել է Ադրբեջանի խորհրդային գրողների միությունում, Ադրբեջանի արվեստի գործիչների միությունում, Վորոշիլովի շրջանի գործկոմում։

1942-1945 թվականներին աշխատել է «Կոմունիստ» թերթի խմբագրի տեղակալ։ 1945-1950 թվականներին աշխատել է «Կոմունիստ» թերթի գլխավոր խմբագիր։

1950-1954 թվականներին աշխատել է որպես Ադրբեջանի գրողների միության պատասխանատու քարտուղար։ 1954 թվականի հունվարին արժանացել է Մ.Ֆ.Ախունդովի անվան Հանրապետության պետական մրցանակի։ 1954-1959 թվականներին աշխատել է «Ադրբեջան» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

Ալի Վալիևը մահացել է 1983 թվականի փետրվարի 2-ին Բաքվում։

## Ծանոթագրություններ
Առողջ կյանք (ամսագիր, Բաքու)

**«Առողջ կեանք»**,  բժշկական և առողջապահական ամսագիր։

## Պատմություն
Առողջապահական ամսագիր, որի տպագրությունն իրականացվել է Բաքվի Երևանցյանի տպարանում։ Լույս է տեսել 1917-ին Բաքվում (9 համար)։ Խմբագիր՝ Թադևոս Զաքարյան։

Ամսագիրը լուսաբանել է տեղի հայության բժշկական պայմանները, տարածել բժշկաառողջապահական որոշակի գիտելիքներ, «Փոստարկղ» խորագրով տպագրել բժիշկների պատասխաններն ընթերցողների հարցերին։

## Արտաքին հղումներ
*Ամսագրի 1-7 համարները

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Նուվել դ'Արմենի

**«Նուվել դ’Արմենի»** ( - «Լուրեր Հայաստանից»), հասարակական-քաղաքական պատկերազարդ ամսագիր։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1992 թվականից Փարիզում՝ ֆրանսերեն։ Հիմնադիր-խմբագիրը եղել է Արա Թորանյանը։

Տպագրում է վերլուծություններ միջազգային քաղաքականության վերաբերյալ, Հայաստանում և Արցախում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձությունների մասին հաղորդագրություններ, ծանոթացնում է հայկական մշակույթին, մարզական հաջողություններին։

Ունի գրասենյակ Երևանում, թղթակիցներ՝ Մոսկվայում, ԱՄՆ-ում, Լիբանանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Նորագույն ծաղիկ զորությանց

«**Նորագույն ծաղիկ զորությանց**», բարոյախրատական երկերի ժողովածու։

## Պատմություն
Ժողովածուն իտալերենից թարգմանել է Հովհաննես Հոլով Կոստանդնուպոլսեցին։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1675 թվականին Հռոմում՝ Ուրբանյան տպարանում։ Ա տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Նորագոյն ծաղիկ զօրութեանց, Flos virtvtvm.…», Բ-ին՝ «Նորագոյն ծաղիկ զօրութեանց։ Թարգմանեցեալ ի Յոհաննիսէ վարդապետէ Կոստանդինուպօլսեցւոյ…» (248 էջ, 8°, 11x6,7 սմ)։ Տպագրվել է նաև՝ 1685 թվականին Վենետիկում՝ Միքելանջելո Բարբոնիի տպարանում. այդ հրատարակության տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Նորագոյն ծաղիկ զօրութեանց» (237 էջ, 8°, 10,5 x 6,5 սմ), ինչպես նաև 1724 թվականին Կ. Պոլսում՝ Մարտիրոս Սարգսյանի տպարանում, որի տիտղոսաթերթին գրված է նույնը (256 էջ, 8°, 12,2 x 7,5 սմ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Նորագոյն ծաղիկ զօրութեանց»

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր