Ամուսնալուծություն

**Ամուսնալուծություն** (նաև հայտնի է որպես ամուսնության լուծարում), ամուսնության կամ ամուսնական միության դադարեցման գործընթաց։ Ամուսնալուծությունը սովորաբար ենթադրում է ամուսնության օրինական պարտականությունների և պարտականությունների չեղարկում կամ վերակազմավորում՝ այդպիսով լուծարելով ամուսնական զույգերի միջև ամուսնական կապերը՝ տվյալ երկրի կամ պետության օրենքի գերակայության ներքո:Այն կարելի է անվանել ամուսնության օրինական լուծարում դատարանի կամ իրավասու այլ մարմնի կողմից :Դա ամուսնության դադարեցման իրավական գործընթացն է։

Ամուսնալուծության մասին օրենքները զգալիորեն տարբերվում են ամբողջ աշխարհում, բայց շատ երկրներում ամուսնալուծությունը պահանջում է դատարանի կամ այլ մարմնի կողմից պատժամիջոցի կիրառումը  իրավական գործընթացում, որը կարող է ներառել գույքի բաշխման, երեխայի խնամակալության,ալիմենտի (ամուսնու աջակցություն), երեխայի տեսակցության հետ կապված խնդիրներ:Շատ երկրներում, օրենքը պահանջվում է միամուսնություն, ուստի ամուսնալուծությունը յուրաքանչյուրին հնարավորություն է տալիս կողմերին  ամուսնանալ մեկ այլ անձի հետ։

Ամուսնալուծությունը տարբերվում է, այն անվավեր ճանաչելուց, ամուսնությունն անվավեր է ճանաչվում օրինական բաժանումով կամ դե յուրե բաժանումով (իրավական գործընթաց, որով ամուսնացած զույգը կարող է պաշտոնապես հաստատել փաստացի բաժանումը օրինականորեն ամուսնացած մնալով) կամ դե ֆակտո բաժանումով (գործընթաց, որտեղ ամուսինները ոչ պաշտոնապես դադարում են համատեղ ապրել)։ Ամուսնալուծության պատճառները տարբեր են՝ սկսած սեռական անհամատեղելիությունից կամ ամուսիններից մեկի կամ երկուսի համար անկախության բացակայությունից մինչև անհատականության բախում կամ դավաճանություն։

Երկրները, որոնք արգելում են ամուսնալուծությունները, Ֆիլիպիններն են և Վատիկանը։ Ֆիլիպիններում ոչ մուսուլման ֆիլիպինցիների համար ամուսնալուծությունն օրինական չէ, եթե ամուսիններից մեկը չփաստաթղթավորված ներգաղթյալ է և բավարարում է որոշակի պայմաններ։Վատիկանը աստվածապետական ​​պետություն է, որը ղեկավարում է կաթոլիկ եկեղեցու առաջնորդը և թույլ չի տալիս ամուսնալուծվել։ Ավելի ուշ ամուսնալուծության վերաբերյալ օրենքն ընդունած երկրներն են՝ Իտալիան (1970), Պորտուգալիան (1975թ., չնայած 1910-1940 թվականներին հնարավոր էր և քաղաքացիական, և կրոնական ամուսնություն), Բրազիլիան (1977), Իսպանիան (1981), Արգենտինան (1987), Պարագվայը (1991), Կոլումբիան (1991; 1976-ից թույլատրվել է միայն ոչ կաթոլիկների համար), Անդորրա(1995), Իռլանդիա (1996), Չիլի (2004) և Մալթա (2011)։

## Ընդհանուր ակնարկ
Տարբեր երկրներում ամուսնալուծության հիմքերը շատ տարբեր են։ Ամուսնությունը կարող է դիտվել որպես պայմանագիր, կարգավիճակ կամ դրանց համակցություն։ Եթե ամուսնությունը դիտվում է որպես պայմանագիր, ապա ամուսնալուծության համար հիմք կարող է հանդիսանալ ամուսիններից մեկի՝ պայմանագրով նախատեսված պարտավորությունները կատարելու մերժումը կամ անկարողությունը։ Ի տարբերություն որոշ երկրների, երկրներում ինչպիսինք են Շվեդիան,Ֆինլանդիան,Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան, ամուսնալուծությունը բացառապես մեղք չէ համարվում։ Սա նշանակում է, որ կարևոր չէ, թե ինչ պատճառներով են կողմը կամ կողմերը ցանկանում են առանձնանալ։ Նրանք կարող են բաժանվել իրենց կամքով՝ առանց կողմերից մեկի մեղավորությունը ապացուցելու՝ ամուսնալուծության նպատակով։ Շատ իշխանություններ հնարավորություն են տալիս ամուսնալուծվել ինչպես առանց մեղքի առկայությամբ, այնպես էլ նրա բացակայության դեպքում։ Այդպես է, օրինակ, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Չեխիայի շատ նահանգներում։

Թեև ամեն իրավասություն ունի ամուսնալուծության վերաբերյալ իր օրենքները, ամուսնալուծության հիմնական մոտեցումները երկուսն են․ մեղքի վրա հիմնված և առանց մեղքի։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ որոշ իրավասություններ, որոնք չեն պարտադրում կողմերից պահանջել իրենց զուգընկերոջ մեղքը, դատարանը կարող է հաշվի առնել կողմերի վարքագիծը՝ գույքը և պարտքերը բաժանելիս, խնամակալությունը գնահատելիս, համատեղ խնամքի կազմակերպումն ու աջակցությունը։ Որոշ իրավասություններում ամուսիններից մեկը կարող է պարտավորված լինել հոգալ մյուսի փաստաբանական ծախսերը։

Ամուսնալուծության գործընթացի ժամկետի հետ կապված օրենքները տարբեր են:Տարբեր են նաև բնակության պայամանները։ Այնուամենայնիվ, գույքի բաժանման հարցերը սովորաբար որոշվում են այն իրավասության օրենքով, որի տարածքում գտնվում է գույքը։

Եվրոպայում ամուսնալուծության մասին օրենքները տարբերվում են այլ երկրներում եղած օրենքներից ՝ արտացոլելով տարբեր իրավական և մշակութային ավանդույթներ։ Որոշ երկրներում, մասնավորապես (և ոչ միայն) որոշ նախկին կոմունիստական երկրներում, ամուսնալուծությունը կարող է հաստատվել միայն մեկ ընդհանուր հիմքով՝ «ամուսնության անդառնալի խզում» (կամ նմանատիպ այլ ձևակերպմամբ):Այնուհանդերձ, ամուսնության «խաթարումը» տարբեր իրավասությունների կողմից տարբեր ձևով է ներկայացվում և մեկնաբանվում ՝ սկսած շատ ազատական մեկնաբանություններից (օրինակ՝ Նիդեռլանդներ) մինչև բավականին սահմանափակող մեկնաբանություններ (օրինակ՝ Լեհաստանում պետք է լինի «անուղղելի և. ամուսնական կյանքի լիակատար քայքայումը», սակայն կան բազմաթիվ սահմանափակումներ ամուսնալուծության տրամադրման հարցում)։ Բաժանումը որոշ եվրոպական երկրներում ամուսնալուծության հիմք է (օրինակ՝ Գերմանիայում ամուսնալուծությունը տրվում է 1 տարվա բաժանման հիման վրա, եթե երկու ամուսիններն էլ համաձայն են, կամ 3 տարվա բաժանման հիման վրա, եթե միայն ամուսիններից մեկն է համաձայն)։ Նկատի ունեցեք, որ «բաժանումը» իրենից անպայմանորեն չի ենթադրում առանձին բնակավայրերում ապրելը. որոշ դեպքերում այն ենթադրում է ապրելը նույն տանը, բայց առանձին կյանք վարելը (օրինակ՝ առանձին ուտել, քնել, շփվել և այլն) բավարար է փաստացի բաժանում կազմելու համար. սա բացահայտորեն ասված է, օրինակ, Լատվիայի ընտանեկան օրենսդրության մեջ, ինչպես նաև Չեխիայի Հանրապետությունում։

Ամուսնալուծության մասին օրենքները անփոփոխ չեն. դրանք հաճախ փոխվում են՝ արտացոլելով հասարակությունների զարգացող սոցիալական նորմերը։ 21-րդ դարում եվրոպական շատ երկրներ փոփոխություններ են կատարել ամուսնալուծության մասին իրենց օրենքներում, մասնավորապես բաժանման ժամանակահատվածների տևողությունը կրճատելով, օրինակ՝ Շոտլանդիան 2006 թվականին (նախկինում գործող 2-5 տարուց՝ 1-2 տարի); 2005 թվականին Ֆրանսիան (նախկինում գործող 6 տարուց՝ 2 տարի), 2005 թվականին Շվեյցարիան (նախկինում գործող 4 տարուց՝ 2 տարի),2008 թվականին Հունաստանը (նախկինում գործող 4 տարուց՝ 2 տարի)։ Որոշ երկրներ հիմնավորապես վերանայել են իրենց ամուսնալուծության մասին օրենքները, օրինակ՝ Իսպանիան 2005 թվականին,և Պորտուգալիան 2008 թվականին։ 2007 թվականի սեպտեմբերին ամուսնալուծության վերաբերյալ նոր օրենք է ընդունվել Բելգիայում՝ ստեղծելով նոր համակարգ, որը թույլ է տալիս առանց մեղավորության բաժանությունը։ Բուլղարիան նույնպես փոփոխել է ամուսնալուծության իր կանոնակարգը 2009 թվականին:Իտալիայում ևս, 2014 և 2015 թվականներին նոր օրենքներ ուժի մեջ մտել՝ իտալական օրենսդրության մեջ էական փոփոխություններ կատարելով ամուսնալուծության հարցում. բացի պարտադիր բաժանման ժամկետի կրճատումից (6 ամիս համաձայնությամբ բաժանումների համար և 1 տարի վիճարկելու համար՝ նախկինում գործող 3 տարիների փոխարեն), թույլատրվում են ամուսնալուծության այլ ձևեր՝ որպես դատական գործընթացի այլընտրանք, այսինքն՝ փաստաբանի մասնակցությամբ բանակցությունները կամ Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակի մոտ կնքված համաձայնությունը։ Ավստրիան, եվրոպական երկիր լինելով, դեռ պահպանում է ամուսնալուծության մասին պահպանողական օրենքները։

Ամուսնալուծության մասին օրենքների ազատականացումը զերծ չի հետևանքներից, հատկապես Միացյալ Նահանգներում։ ԱՄՆ-ում, դեռևս, որոշ պահպանողական և կրոնական կազմակերպություններ պայքարում են ամուսնալուծությունները սահմանափակող օրենքները պահպանելու համար:2011 թվականին ԱՄՆ-ում ստեղծվեց Ամուսնալուծությունների բարեփոխման կոալիցիան․ այն իրենից ներկայացնում է կազմակերպություն, որը «միտված է աջակցելու ջանքերին՝ նվազեցնելու անհարկի ամուսնալուծությունները և խթանել հարատև ամուսնությունները»։

Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու մագիստրիումը ամուսնության գաղափարը հիմնում է բնական բարոյական օրենքի վրա, որը մշակվել է Սուրբ Թոմաս Աքվինացու կողմից, լրացված Աստվածային օրենքով։ Դոկտոր Անգելիկոսի համոզմունքը մասամբ դասավանդվել է Արևելյան Ուղղափառ Եկեղեցում՝ պատմության դասընթացի ժամանակ։

### Տեսակներ
Որոշ իրավասություններում դատարանները հազվադեպ են կիրառում պատժամիջոցներ՝ կողմերից մեկի մեղավորության դեպքում, բայց կարող են պատրաստակամորեն պատասխանատվության ենթարկել ամուսիններից մեկի կողմից անհավատարմության դրսևորումը մյուսի հանդեպ։ Աշխարհի բոլոր երկրներում ամուսնալուծության հիմքերը տարբերվում են:Նրանցից որոշները հնարավորություն են տալիս ամուսնալուծվել առանց մեղավորության առկայության . որոշ պետություններ պահանջում են մեկ կամ երկու կողմերից մեղքի վերաբերյալ դիմումներ, որոշներն էլ առաջարկում են այլ մեթոդներ։

Իրավասությունների մեծ մասում ամուսնալուծությունը պետք է վավերացվի կամ հաստատվի դատավորի կողմից դատական կարգով, որպեսզի ուժի մեջ մտնի։ Ամուսնալուծության պայմանները սովորաբար որոշվում են դատարանների կողմից, թեև նրանք կարող են հաշվի առնել նախամուսնական կամ հետամուսնական համաձայնագրերը, կամ վավերացնել այն պայմանները, որոնց հետ ամուսինները կարող էին մասնավոր կերպով համաձայնել, մինչդեռ, այլ ոլորտներում ամուսնության հետ կապված պայմանագրերը պետք է համաձայնեցվեն՝ գրավոր կերպով դարձնել կատարման ենթակա։ Համաձայնության բացակայության դեպքում վիճելի ամուսնալուծությունը կարող է սթրեսային լինել ամուսինների համար։

Որոշ երկրներում, երբ ամուսինները համաձայնում են ամուսնալուծվել և որոշակի պայմանավորվածություն են ունենում դրա վերաբերյալ, այն կարող է վավերացվել ոչ դատական վարչական մարմնի կողմից:Ազդեցությունը հետևյալն է․ երկու կողմերն էլ ազատ են կրկին ամուսնանալու, եթե վերաքննիչ դատարան ներկայացված դիմումը չի բեկանում որոշումը։

#### Վիճարկելի ամուսնալուծություն
Վիճարկելի ամուսնալուծությունների դեպքում, որոշ հարցեր պետք է լսվեն դատավորի կողմից՝ դատավարության մակարդակով. սա ավելի թանկ է, և կողմերը պետք է վճարեն փաստաբանի ժամանակի և նախապատրաստման համար։ Նման ամուսնալուծության դեպքում ամուսինները չեն կարողանում համաձայնության գալ, օրինակ՝ երեխայի խնամակալության և ամուսնական ունեցվածքի բաժանման հարցերում։ Նման իրավիճակներում դատական գործընթացն ավելի երկար է տևում և մոտենում իր ավարտին։ Դատավորը վերահսկում է գործի արդյունքը/ընթացքը։ Վերջերս ամուսնալուծությունների կարգավորման այսպիսի դեպքեր ավելի քիչ են տեղի ունեցել, ինչպիսիք են միջնորդությունը և համատեղ ամուսնալուծությունը, որոնք բանակցում են հակամարտությունների փոխընդունելի լուծումների շուրջ։ Այս սկզբունքը Միացյալ Նահանգներում կոչվում է «Այլընտրանքային վեճերի լուծում» և ձեռք է բերել ժողովրդականություն։

**Մեղքի հիմքով ամուսնալուծություն**

Մինչև 1960-ականների վերջը, գրեթե բոլոր երկրները, որոնք թույլատրում էին ամուսնալուծությունը, մի կողմից պահանջվում էր ապացույցներ, որ մյուս կողմը կատարել է ամուսնության հետ անհամատեղելի արարք։ Սա կոչվում էր ամուսնալուծության «հիմք» (ժողովրդականորեն կոչվում է «մեղք») և ամուսնությունը դադարեցնելու միակ միջոցն էր։ Առանց մեղքի ամուսնալուծությունը հասանելի է Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում և արևմտյան այլ երկրներում։

Մեղքի վրա հիմնված ամուսնալուծությունները կարող են վիճարկվել։ Իրավախախտումների գնահատումը կարող է ներառել․դավաճանության մեղադրանքներ կողմերի միջև՝ ամուսնալուծության հասնելու նպատակով, կամ իրավախախտման  նկատմամբ ներողամտություն ցուցաբերելը, կամ սադրանքներ՝ կողմերից որևէ մեկից։

Վիճարկելի մեղքով ամուսնալուծությունները կարող են ծախսատար լինել, և ոչ պրակտիկ, քանի որ դրանց մեծ մասը հիմնականում հաստատվում է։ Համեմատական ճշգրտությունը համոզմունք է, որն օգտագործվում է որոշելու, թե ամուսիններից որն է ավելի մեղավոր, երբ երկուսն էլ մեղավոր են։

Ամուսնալուծության հիմքերը, որոնք կողմը կարող է բարձրացնել և որոնք պետք է ապացուցվեն, ներառյալ․

* հրաժարումը
* լքելը (սովորաբար 1 տարի)
* դաժանություն
* հարբեցողություն
* թմրամոլություն
* դավաճանություն

Հիմնավորումն ապացուցելու պահանջը վերանայվել և հանվել է «առանց մեղքի» կանոնադրության պայմաններով, որոնք հայտնի դարձան արևմտյան շատ երկրներում 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին։ «Առանց մեղքի» իրավասություններում ամուսնալուծությունը կարող է հաստատվել կամ «անհաշտելի տարաձայնությունների», «անուղղելի խզման» կամ ամուսնական հարաբերությունների հետ կապված «անհամատեղելիության» կամ փաստացի բաժանման հիմքով։

#### Ամփոփագրված ամուսնալուծություն
Ամփոփագրված կամ պարզ ամուսնալուծություն, որը հասանելի է որոշ իրավասություններում:Գործածվում է, երբ ամուսինները բավարարում են իրավասության որոշակի պահանջներ կամ կարող են նախապես պայմանավորվել հիմնական հարցերի շուրջ։

Հիմնական գործոններ.

* Ամուսնության կարճ տևողությունը (հինգ տարուց պակաս)
* Երեխաների բացակայություն (որոշ իրավասություններում՝ երեխայի խնամակալության և երեխայի աջակցության ուղղության և չափի նախապես հատկացում)
* Քննարկվող անշարժ գույքի բացակայությունը կամ վերջինիս նվազագույն արժեքը և դրա հետ կապված ցանկացած ծանրաբեռնվածություն, ինչպիսիք են հիփոթեքը
* Նշված արժեքի շեմից բարձր արժեք ունեցող ամուսնական գույքի վերաբերյալ պայմանավորվածությունը (մոտ $35,000, որը չի ներառում տրանսպորտային միջոցները)
* Ամուսիններից յուրաքանչյուրի՝ նշված արժեքի շեմից բարձր գնահատվող անձնական գույքի նկատմամբ պահանջների բացակայությունը, հիմնականում նույնը, ինչ ինչ ընհանուր ամուսնական ունեցվածքի դեպքում, այնպիսի պահանջներով ինչպես մյուս ամուսնու կողմից որպես ամուսնական նկարագրված գույքի՝ նախկինում բացառիկ սեփականության նկատմամբ պահանջներ

#### Առանց մեղքի հիմքով ամուսնալուծություն
Արևմտյան իրավասությունների մեծ մասն ունի առանց մեղքի հիմքով ամուսնալուծության համակարգ, որտեղ ամուսնալուծությունը կարող է հաստատվել միայն կողմերից մեկի պնդման հիման վրա, որ ամուսնությունն անդառնալիորեն խզվել է, առանց որևէ մեղադրանքի կամ մեղքի ապացույցի :Դիմումը կարող է ներկայացվել ինչպես կողմերից մեկի այնպես էլ երկուսից համատեղ։

Առանց մեղքի հիմքով ամուսնալուծության սկզբունքն ընդունող իրավասություններում որոշ դատարանների կողմից դեռևս հաշվի է առնվում մեղքը՝ ամուսնալուծության որոշման պայմանների և ասպեկտներ որոշելիս, օրինակ՝ գույքի և պարտքերի բաժանումը և ամուսնու աջակցության տրամադրումը։ Վարքագծեր, որոնք կարող են համարվել ամուսնական իրավախախտումներ, ինչպիսիք են բռնությունը, դաժանությունը կամ թմրանյութերի չարաշահումը, կարող են դիտարկվել նաև երեխայի խնամակալության հարցը որոշելիս, սակայն երեխայի խնամակալության վերաբերյալ դատավճիռները կայացվում են այլ հիմնարար չափանիշի հիման վրա, հաշվի առնելով երեխայի կամ երեխաների շահերը։

#### Անվիճարկելի ամուսնալուծություն
Ենթադրվում է, որ ԱՄՆ-ում ամուսնալուծությունների ավելի քան 95%-ը «անվիճարկելի» են, քանի որ կողմերը կարողանում են համաձայնության գալ (և՛ փաստաբանների/միջնորդների/համագործակցային խորհրդատուի հետ, և՛ առանց նրանց) գույքի, երեխաների և աջակցության հարցերի շուրջ։ Սա նաև հայտնի է որպես Փոխադարձ համաձայնությամբ ամուսնալուծություն կամ պարզապես փոխադարձ ամուսնալուծություն**։** Այս ժամանակ կողմերը կարող են պայմանավորվել և դատարանին ներկայացնել արդար և ողջամիտ համաձայնություն, որի դեպքում էլ ամուսնալուծության հաստատումը երաշխավորված է։ Եթե կողմերը չկարողանան համաձայնության գալ, նրանք կարող են դիմել դատարանին՝ խնդրելով որոշում կայացնել ունեցվածքի բաժանման և երեխաների խնամակալության հարցերով։ Թեև դատարանի վճիռը կարող անհրաժեշտ լինել, դատարանները նախընտրում են, որ կողմերը համաձայնության գան նախքան դատարան մտնելը։

Հարցերի ոչ այնքան բարդ լինելու դեպում, երբ կողմերը փոխհամաձայնության են գալիս, ապա խնդիրը կարող է լուծվել կողմերի միջև բանակցություննով։ Դեպքերի մեծամասնություններում ձևաթղթերը ձեռք են բերվում համապատասխան պետական վեբկայքերից և պետությանը վճարվում են փաստաթղթերի վճար։ Ամուսնալուծության փաստաթղթերի համար ԱՄՆ նահանգների մեծ մասը գանձում է $175-ից $350:Փոխհամաձայնեցված և միջնորդավորված ամուսնալուծություններըը համարվում են անվիճարկելի։

Միացյալ Նահանգներում, շատ նահանգային դատական համակարգեր նկատում են, որ ամուսնալուծության գործերով կողմերը ձեռնամուխ են լինում զբաղվել *pro se (ինքնուրույն)* (այսինքն՝ դատավարական կողմերը ներկայացնում են առանց փաստաբանի) :Օրինակ՝ Կալիֆոռնիայի քաղաքային շրջանների դատարանները հայտնում են, որ նոր ամուսնալուծությունների հայտերի գրեթե 80%-ը ներկայացվում են *pro se (ինքնուրույն)*։

#### Փոխհամաձայնեցված ամուսնալուծություն
Փոխհամաձայնեցված ամուսնալուծությունը,ամուսնալուծվող զույգերի համար ամուսնալուծության հարցերի շուրջ համաձայնության գալու մեթոդ է։ Նման դեպքերում, կողմերը համաձայնեցված բանաձևի շուրջ բանակցում են միջնորդների օգնությամբ, ովքեր վերապատրաստված են փոխհամաձայնեցված ամուսնալուծության գործընթացի և միջնորդության ոլորտում, հաճախ նաև գործընթացն իրականանում է ֆինանսական չեզոք մասնագետի կամ ամուսնալուծության մենթորների օգնությամբ։ Կողմերը իրավասու են կայացնել իրենց որոշումները՝ ելնելով իրենց կարիքներից և շահերից, սակայն լիարժեք տեղեկատվության և մասնագիտական ամբողջական աջակցություն ստանալով։

Փոխհամաձայնեցված ամուսնալուծության գործընթացը սկսելուց ի վեր, փաստաբանները զրկվում են վիճարկվող դատական գործընթացում կողմերին ներկայացնելուց, եթե համագործակցային իրավունքի գործընթացը վաղաժամ ավարտվի։ Միջնորդների մեծ մասը, ովքեր կիրառում են փոխհամաձայնեցված ամուսնալուծություն մեթոդը, պնդում են, որ այն ավելի մատչելի է, քան ամուսնալուծության մյուս մեթոդները, օրինակ՝ դատարան դիմելը։

#### Էլեկտրոնային ամուսնալուծություն
Պորտուգալիան, օրինակ, թույլ է տալիս կողմերին էլեկտրոնային հայտ ներկայացնել ոչ դատական վարչական մարմնին, առանց մեղքի հիմքով ամուսնալուծության համար։ Առանձին դեպքերում, երեխաների, անշարժ գույքի, ալիմենտների կամ ընդհանուր հասցեի բացակալության դեպքերում, խնդիրը կարող է լուծվել մեկ ժամվա ընթացքում։

#### Միջնորդավորված ամուսնալուծություն
Ամուսնալուծության միջնորդությունը ավանդական ամուսնալուծության դատավարության այլընտրանքային ձև է։ Ամուսնալուծության միջնորդության նիստում միջնորդը հեշտացնում է քննարկումը երկու կողմերի միջև՝ աջակցելով հաղորդակցությանը և տրամադրելով տեղեկատվություն և առաջարկներ՝ օգնելով լուծել տարաձայնությունները։ Միջնորդության գործընթացի ավարտին բաժանվող կողմերը սովորաբար մշակում են հարմարեցված ամուսնալուծության համաձայնագիր, որն էլ կարող է ներկայացվել դատարան:Միջնորդության նիստերին կարող են մասնակվել կողմերի փաստաբանները, չեզոք փաստաբան կամ փաստաբան-միջնորդ, ով կարող է երկու կողմերին էլ տեղեկացնել իրենց օրինական իրավունքների մասին, նրա իրավասությունը մեջ չի մտնում առանձին խորհրդատվությունը, որը կարող է իրականացվել օժանդակող կամ փոխակերպող միջնորդի օգնությամբ առանց փաստաբանների բացարձակ ներկայության:Որոշ միջնորդական ընկերություններ, ինչպիսին է Wevorce-ը, իրենց հաճախորդների հետ աշխատելու նպատակով կցում են նաև մենթորների, ֆինանսական խորհրդատուների և այլ մասնագետների հետ՝ աշխատելու միջնորդության կպչուն կետերի շուրջ**** :Միջնորդները կարող են լինել փաստաբաններ, ովքեր ունեն ամուսնալուծության գործերի փորձ, կամ պրոֆեսիոնալ միջնորդներ, ովքեր փաստաբան չլինելով, ունեն հատուկ վերապատրաստում ընտանեկան դատարանի հարցերի ոլորտում։ Ամուսնալուծության միջնորդությունը կարող է զգալիորեն ավելի մատչելի լինել, ինչպես ֆինանսական, այնպես էլ էմոցիոնալ առումով, քան դատավարությունը։ Միջնորդավորված համաձայնագրերին հավատարմության մակարդակը շատ ավելի բարձր է, քան ըստ դատարանի որոշումների կազմած համաձայնագրերինը։

## Բազմակնություն և ամուսնալուծություն
Բազմակնությունը նշանակալի կառուցվածքային գործոն է, որը կարգավորում է ամուսնալուծությունը այն երկրներում, որտեղ այն թույլատրված է։ Դեռևս քիչ վերլուծություններ են արվել՝ հստակ բացատրելու ամուսնական անկայունության և բազմակնության միջև կապը, որը հանգեցնում է ամուսնալուծության։ Ամուսնալուծությունների հաճախականությունն աճում է բազմակնության դեպքում՝ համեմատ մոնոգամիայի հետ։ Բազմակին միությունների շրջանակներում ամուսնական կայունության տարբերությունները հայտնաբերվում են կնոջ պատվերով։ Պարզվել է, որ բազմանդամ միություններում կան ամուսնականհակումների տարբերություններ՝ կնոջ պատվերով։ Գոյություն ունեն 3 հիմնական մեխանիզմներ, որոնց միջոցով բազմակնությունը ազդում է ամուսնալուծության վրա՝ տնտեսական զսպվածություն, սեռական բավարարվածություն և անզավակություն։ Շատ կանայք խուսափում են տնտեսական սահմանափակումից՝ ամուսնալուծվելով իրենց ամուսիններից, երբ ունենում են գործընթացը սկսելու թույլտվություն։
աջից|մինի|«ՆՈՐ ԱՄՈՒՍՆԱԼՈՒԾՎԱԾ»․ձեռագիր՝ մեքենայի հետևի ապակու վրա:

## Պատճառները
Ընդհանուր առմամբ արևմտյան աշխարհում ամուսնալուծությունների երկու երրորդը նախաձեռնում են կանայք։ ԱՄՆ-ում ամուսնալուծությունների 69%-ը նախաձեռնում են կանայք, և այն կարող է պայմանավորված լինել հարաբերությունների դժվարությունների նկատմամբ բարձր զգայունությամբ։ Ամենամյա հետազոտությունը Մեծ Բրիտանիայում, Գրանթ Թորնթոնի կառավարման խորհրդատուների կողմից, գնահատում է ամուսնալուծության հիմնական մոտավոր պատճառները՝ հիմնվելով ամուսնական փաստաբանների հարցումների արդյունքների վրա։ Հիմնական պատճառները 2004 թվականին եղել են․

* Դավաճանություն – 27%
* Ընտանեկան լարվածության (Օրինակ՝ կողակցի հարազատների հետ) – 18%
* Ընտանեկան բռնություն – 17%
* Միջին տարիքի ճգնաժամ – 13%
* Կախվածություններ, օրինակ՝ հարբեցողություն և խաղամոլություն – 6%
* Աշխատամոլություն – 6%
* Այլ գործոններ – 13%

Ըստ այս հարցման՝ ամուսինների 75%-ը ներգրավված են եղել արտաամուսնական կապերի մեջ, որոնցից 25%-ը՝ կանայք։ Ընտանեկան լարվածության 78% դեպքերում կանանց ընտանիքներն են եղել գերլարվածության առաջնային աղբյուրը, 22%-ում՝ ամուսինների ընտանիքները։ անհամեմատ համաչափ է բաշխված զգացմունքային և ֆիզիկական բռնությունը․ 60%-ով կանայք են տուժել, իսկ 40%-ով՝ ամուսինները։ Աշխատամոլության հետ կապված ամուսնալուծությունների 70%-ի դեպքում պատճառ են հանդիսացել ամուսինները, իսկ 30%-ի դեպքում՝ կանայք։ 2004 թվականի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ամուսնալուծության դեպքերի 93%-ը եղել են կանանց կողմից, որոնցից շատ քչերն են վիճարկվել։ Ամուսնալուծությունների 53%-ը եղել են 10-15 տարի տևած ամուսնությունները, որոնցից 40%-ն ավարտվել է 5-10 տարի հետո։ Առաջին 5 տարիներում ամուսնալուծությաններ անհամեմատ քիչ են գրանցվում, և եթե ամուսնությունը տևում է ավելի քան 20 տարի, ապա ամուսնալուծությամբ ավարտվելու հավանականություն ցածր է։

Հասարակագետներն ուսումնասիրում են ամուսնալուծության պատճառները, դրանց հիմքում ընկած գործոնների տեսանկյունից, որոնք էլ կարող են դրդել ամուսնալուծությանը։ Այդ գործոններից մեկն այն տարիքն է, որում մարդն ամուսնանում է. Ամուսնության հետաձգումը կարող է ավելի մեծ հնարավորություն կամ փորձ տրամադրել համատեղելի զուգընկեր ընտրելու հարցում։

Աշխատավարձը, եկամուտը և սեռերի հարաբերակցությունը ամուսնալուծության հիմքում ընկած այլ գործոններ են, որոնք ներառվել են սոցիոլոգների և տնտեսագետների վերլուծության մեջ։ Ընտանեկան բարձր եկամուտ ունեցող զույգերը ամուսնալուծվելու ավելի քիչ հավանականություն ունեն, քան սահմանափակ եկամուտ ունեցող զույգերը։

Անձնական այլ գործոններ, ինչպիսիք են հոգևոր հավաքներին կանոնավորաբար հաճախելը և ընդհանուր առնվազն մեկ երեխա ունենալը, նույնպես նվազեցնում են ամուսնալուծության ռիսկը։

Այլ գործոններ ներառում է հենց հարսանիքը․ հարսանիքի վրա համեմատաբար քիչ գումար ծախսելը, հյուրերի համեմատաբար մեծ թիվ ունենալու հետ մեկտեղ (օրինակ՝ 50 և ավելի անձ) և մեղրամսի մեկնելը, ասոցացվում է ամուսնալուծության ավելի ցածր ռիսկի հետ։ Ծախսատար հարսանիքները կարող են լարվածություն բերել ընտանիք՝ առաջացնելով պարտքային ճգնաժամ։

### Համակեցության ազդեցություն
Ամուսնալուծությունների մակարդակի բարձրացումն այն զույգերի շրջանում, ովքեր միասին են ապրել մինչ ամուսնությունը, կոչվում է «համակեցության էֆեկտ»։ Ապացույցները ցույց են տալիս, որ թեև այս հարաբերակցությունը մասամբ պայմանավորված է ընտրության երկու ձևով. ա) այն անձինք, որոնց բարոյական կամ կրոնական կանոնները թույլ են տալիս համատեղ ապրել, քանզի այդ տեսանկյուններից ամուսնալուծությունը թույլատրելի է համարվում, և բ) ամուսնություն՝ հիմնված պարտավորությունների ցածր մակարդակի վրա, որն ավելի տարածված է համատեղ ապրող զույգերի շրջանում, ինչը նշանակում է․ որ ամուսնության սկզբում պարտավորվածության միջին և միջինից ցածր մակարդակներն ավելի տարածված են համակեցությամբ ապրող զույգերի, քան համակեցությամբ չապրող զույգերի շրջանում և համակեցության փորձն ինքնին որոշակի ազդեցություն է թողնում հետագա ամուսնական միության վրա։

2010 թվականին Ջեյ Թեյչմենի կողմից հրապարակված *Մերրիջ անդ ֆեմիլի* ամսագրում հրապարակված հետազոտությունը ցույց տվեց, որ այն կանայք, ովքեր համատեղ ապրել են կամ մինչամուսնական սեռական հարաբերություններ են ունեցել տղամարդկանց հետ, բացի իրենց ամուսիններից, ամուսնալուծության ավելի մեծ ռիսկ ունեն, և որ այդ ազդեցությունն ամենաուժեղն է այն կանանց համար, ովքեր համատեղ ապրել են բազմաթիվ մարդկանց հետ։ Թեյչմենի համար այն փաստը, որ ամուսնալուծության բարձր ռիսկը նկատվում է միայն այն դեպքում, երբ մինչամուսնական զուգընկերը (ներ)ը չի հանդիսանում ներկայիս ամուսինը, ցույց է տալիս, որ մինչամուսնական սեռական հարամերություններն ու համատեղ կյանքը ԱՄՆ-ում, այժմ, հարաբերությունների կառուցման գործընթացի նորմալ մասն են։ Այս ուսումնասիրությունը հաշվի է առնում միայն 1995 թվականին ԱՄՆ-ում Ընտանիքի աճի ազգային հետազոտության տվյալները կանանց վերաբերյալ։ Ամուսնալուծությունը երբեմն պայմանավորված է նրանով, որ զուգընկերներից մեկը մյուսին գրավիչ չի համարում։

Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ամուսնալուծության վրա համատեղ կյանքի ազդեցությունը տարբերվում է, տարբեր մշակույթների և ժամանակաշրջանների միջև։ Մեկ այլ հոդված հրապարակված *Մերրիջ անդ ֆեմիլի* ամսագրում, փաստում, որ համատեղ բնակությունը տարածված չէր Չինաստանում՝ մինչ բարեփոխումները, մինչամուսնական համատեղ կյանքը մեծացնում էր հետագա ամուսնալուծության հավանականությունը, սակայն այս կարծրատիպը վերացավ, երբ համակեցությունը լայն տարածում գտավ։

## Հետևանքներ
Ամուսնալուծության հետ կապված որոշ հետևանքներ ներառում են ակադեմիական, վարքային և հոգեբանական խնդիրներ։ Թեև դռանց առկայությունը միանշանակ չէ, ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ամուսնալուծված ընտանիքների երեխաներն ավելի են հակված, նման վարքային խնդիրների դրսևորմանը, քան չամուսնալուծված ընտանիքները։

### Ամուսնալուծություն և հարաբերություններ
Ընտանիքի և երեխաների ուսումնասիրությունների վերաբերյալ Հյուսիսային Իլինոյսի համալսարանում կատարված հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ շատ կոնֆլիկտներ ունեցող զույգերի ամուսնալուծությունը կարող է դրականորեն ազդել ընտանիքների վրա՝ նվազեցնելով տանը առկա կոնֆլիկտները։ Այնուամենայնիվ, կան բազմաթիվ դեպքեր, երբ ծնող-երեխա հարաբերությունները կարող են տուժել ամուսնալուծության պատճառով։ Ֆինանսական աջակցությունը շատ անգամ բացակայում է ամուսնալուծությունից հետ։ Անձը կարող է պարտավորվել լրացուցիչ աշխատանք ձեռք բերել ֆինանսական կայունությունը պահպանելու համար։ Սա կարող է հանգեցնել ծնողի և երեխայի միջև բացասական հարաբերությունների. հարաբերությունները կարող են տուժել երեխայի նկատմամբ ուշադրության պակասի և ծնողի նվազագույն հսկողության պատճառով։

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել նաև, որ ամուսնալուծությունից հետո ծնողական հմտությունները նվազում են. սակայն, այս ազդեցությունը միայն ժամանակավոր բնույթ է կրում։ «Շատ հետազոտողներ ցույց են տվել, որ անհավասարակշռությունը, ներառյալ ծնողական հմտությունների նվազումը, տեղի է ունենում ամուսնալուծությանը հաջորդող տարում, որը կրկին կայունանում է ամուսնալուծվելուց երկու տարի անց կ և ծնողական հմտությունները բարելավվել են»։

Որոշ զույգեր ընտրում են ամուսնալուծությունը նույնիսկ այն դեպքում, երբ ամուսիններից մեկի ցանկությունն ավելի մեծ է ամուսնացած մնալու, քան մյուսինը՝ ամուսնալուծվելու։ Տնտեսագիտության մեջ սա հայտնի է որպես Զելդերի պարադոքս և հայտնի է այն ամուսնության շրջանակներում, որոնք ունենում են երեխաներ և ավելի քիչ տարածված՝ անզավակ զույգերի մոտ։

Հետազոտությունը նաև պարզել է, որ վերջերս ամուսնալուծվածների շրջանում թշնամական վերաբերմունքը միմյանց հանդեպ զգալիորեն ավելի բարձր մակարդակ ունի, քան նախկինում, և այն հավասարապես վերաբերում է թե՛ տղամարդ, թե՛ կին ամուսնալուծվածներին։

Ամուսնալուծությունից հետո ծնողների տեղափոխության վերաբերյալ Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի ուսումնասիրության ժամանակ գիտնականները պարզել են, որ այդ քայլը երկարաժամկետ ազդեցություն է ունենում երեխաների վրա։ Առաջին ուսումնասիրության ժամանակ, որն անցկացվել է քոլեջի 2000 ուսանողների շրջանում՝ նվիրված ծնողների տեղափոխման հետևանքներին՝ կապված ամուսնալուծությունից հետո իրենց երեխաների բարեկեցության վրա, հետազոտողները հայտնաբերեցին հիմնական տարբերությունները։ Ամուսնալուծված ընտանիքներում, որտեղ ծնողներից մեկը տեղափոխվել է, ուսանողներն ավելի քիչ ֆինանսական աջակցություն են ստացել իրենց ծնողներից՝ համեմատած ամուսնալուծված այն ընտանիքների, որտեղ ծնողներից ոչ մեկը չի տեղափոխվել։ Այս բացահայտումները ենթադրում են նաև այլ բացասական արդյունքներ այս ուսանողների համար, ինչպիսիք են անհանգստության բարձր աստիճանը՝ կապված ամուսնալուծության հետ և իրենց ծնողների կողմից զգացմունքային աջակցության զգացում չունենալը։ Թեև տվյալները ցույց են տալիս բացասական արդյունքներ այս ուսանողների համար, որոնց ծնողները տեղափոխվում են ամուսնալուծությունից հետո, չկան բավարար հետազոտություն, որը կարող է միայն ապացուցել երեխայի ընդհանուր բարեկեցությունը։ *Ֆեմիլի սայքոլոջի* ամսագրի ամենաթարմ հետազոտությունը պարզել է, որ այն ծնողները, ովքեր ամուսնալուծությունից հետո բնակվում են ավելի քան մեկ ժամվա ճանապարհ ունեցող հեռավորության վրա, շատ ավելի քիչ ապահովված են, քան այն ծնողները, ովքեր մնացել են նույն տարածքում։

### Ազդեցությունները երեխաների վրա
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ երեխաների վրա մեծապես ազդում է ծնողների ամուսնության խզումը։ Շատ դեպքերում այն դրսևորվում է ակադեմիական լարվածության, տրամադրության և հույզերի կարգավորման դժվարության և վնասակար նյութերի կամ գործողությունների միջոցով ելքեր գտնելու հակման մեջ, ինչպիսիք են թմրանյութերը, ալկոհոլը և բռնությունը։

#### Ակադեմիական և սոցիալ-տնտեսական ազդեցություն
Հաճախ ծնողների ամուսնալուծության ենթարկված երեխաները ավելի ցածր ակադեմիական առաջադիմություն ունեն, քան չամուսնալուծված ընտանիքների երեխաները։ Ընտանեկան և դպրոցական գործոնների վերանայումը կապված դեռահասների ակադեմիական արդյունքների հետ ցույց է տվել, որ ամուսնալուծված ընտանիքի երեխաների դեպքում ավագ դպրոցը թողնելու հավանականությունն ավելի բարձր է, քան չամուսնալուծված ընտանիքի երեխայի մոտ։ Այս երեխաների քոլեջ հաճախելու հավանականություն ձս ցածր է, ինչը հանգեցնում է նրանց ակադեմիական կարիերայի ավարտին։

Հաճախ ակադեմիական խնդիրները կապված են երեխաների հետ ում մեծացնում է միայնակ ծնող։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ դա կարող է ուղղակիորեն կապված լինել ամուսնալուծության տնտեսական ազդեցության հետ։ Ամուսնալուծությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ ծնողները և երեխաները տեղափոխվեն աղքատության ավելի բարձր մակարդակ և վատ կրթական համակարգ՝ միայնակ ծնողի ֆինանսական դժվարությունների պատճառով։

Ամուսնալուծված ծնողների երեխաները նույնպես միջինում հասնում են սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի, եկամուտների և հարստության ավելի ցածր մակարդակների, քան այն ծնողների երեխաները, ովքեր պահպանում են ամուսնությունը։ Այս արդյունքները կապված են ցածր կրթական նվաճումների հետ։

7-ից 16 տարեկան դեռահասների շրջանում, ովքեր անցել են իրենց ծնողների ամուսնալուծություն միջով, հավանականությունը մեծ է, որ տարաձայնությունների պատճառով տնից կհեռանան, և նախքան ամուսնությունը երեխաներ կունենան՝ համակեցության կարգով։

Ամուսնալուծությունը հաճախ հանգեցնում է 7-12 տարեկան երեխաների ակադեմիական առաջադիմության վատթարացման, որի բացասական ազդեցություններից մեկը թեստի արդյունքներն են։ Այս բացասական ազդեցությունները հակված են պահպանվելու և նույնիսկ սրվում են ամուսնալուծությունից կամ բաժանումից հետո։

#### Հոգեբանական
Ամուսնալուծությունը ասոցացվում է ամուսնալուծված ծնողների երեխաների և չափահաս սերունդների հոգեբանական բարեկեցության նվազման հետ, ներառելով՝ ավելի մեծ դժբախտություն, կյանքից անբավարարվածություն, անձնական վերահսկողության թույլ զգացում, անհանգստություն, դեպրեսիա և հոգեկան առողջության ծառայություններից օգտվելու կարիք։ Ապացույցների գերակշիռ մասը ցույց է տալիս, որ ամուսնալուծության և նրա արդյունքների միջև կա պատճառահետևանքային ազդեցություն։

Շվեդիայում իրականացված հետազոտությունը, որը ղեկավարում էր Առողջապահության հավասարության ուսումնասիրությունների կենտրոնը (չեսս), Ստոկհոլմի համալսարանում/Կարոլինսկայի ինստիտուտում, հրապարակված՝ *Էպիդեմիոլոջի & քոմյունիթի հելթհ* ամսագրում, պարզել է, որ ամուսնալուծությունից հետո միայն մեկ ծնողի հետ ապրող երեխաներն ավելի շատ խնդիրներ են ունենում, ինչպիսիք են գլխացավը, ստամոքսի ցավը, լարվածության և տխրության զգացումը, քան նրանք, ում ծնողները կիսում են խնամակալությունը։

Ամուսնալուծված ծնողների երեխաների մոտ սեփական ամուսնության մեջ բախումների և ամուսնալուծության հավանականությունն ավելի բարձր է:Հավանական է նաև, կարճաժամկետ համակեցության հիմքով հարաբերությունների մեջ ներգրավվումը, որոնք հաճախ լուծարվում են մինչև ամուսնությունը։ Բազմաթիվ հետազոտություններ կան, որոնք ապացուցում են ամուսնալուծության միջսերունդ փոխանցումը, բայց այն չի նշանակում, որ ամուսնալուծված ծնողներ ունենալը երեխային բացարձակապես կհանգեցնի ամուսնալուծության։ Կան երկու հիմնական գործոններ, որոնք ավելի հավանական են դարձնում այս երևույթը։ Նախ, ժառանգական կենսաբանական հակումները կամ գենետիկական հատկությունները կարող են երեխային նախատրամադրել ամուսնալուծության, ինչպես նաև երեխայի ծնողների կողմից ներկայացված «ամուսնության մոդելը»։

Ըստ Անգլիայի Գերագույն դատարանի Ընտանեկան բաժնի նախկին նահագահ Նիկոլաս Ուոլլի՝ «Մարդիկ կարծում են, որ բաժանումից հետո դաստիարակելը հեշտ է, իրականում դա չափազանց դժվար է, և, որպես կանոն, որքան ավելի խելացի է ծնողը, այնքան ավելի անլուծելի է վեճը։ Երեխաների մեծամասնության համար ավելի վատ բան չկա, քան իրենց ծնողների կողմից միմյանց նսեմացնելը։ Ծնողները պարզապես չեն գիտակցում, թե ինչ վնաս են հասցնում իրենց երեխաներին՝ իրենց վեճերի արդյունքում։ Բաժանվող ծնողները հազվադեպ են ողջամտորեն վարվում, թեև նրանք վստահ են իրենց ողջամտության և մյուս կողմի անհիմն պահվածքի մեջ»։

Երեխաները, որոնք ներգրավված են ամուսնալուծության կամ խնամակալության գործերում կոնֆլիկտային իրավիճակներում, կարող են զգալ հոգեբանական անհանգստության տարբեր ձևեր՝ իրենց ծնողների միջև կոնֆլիկտի պատճառով։ Իրավական մարմինները գիտակցում են, որ օտարող վարքագիծը տարածված է երեխաների խնամակալության գործերում, սակայն զգուշությամբ են ընդունում ծնողների օտարման հայեցակարգը։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ երեխաների վրա ազդեցություն կարող է լինել մինչ ամուսնալուծություն՝ 2-4 տարիների ընթացքում։ Դա կարող է պայմանավորված լինել ծնողների կոնֆլիկտով և ամուսնալուծության սպասումով, ինչպես նաև ծնողների մեջ շփումների նվազմամբ։ Շատ զույգեր կարծում են, որ բաժանվելով կամ օրինական ամուսնալուծվելով նրանք օգնում են իրենց երեխաներին․ ծնողների ծայրահեղ կոնֆլիկտի կամ չարաշահման իրավիճակներում, ամենայն հավանականությամբ, դա ձեռնտու կդիտվի։

Ամուսնական կոնֆլիկտը և անկայունությունը, ամենից հաճախ բացասական հետևանքներ է ունենում երեխաների համար։ Մի քանի մեխանիզմներ են գործում։ Նախ, ծնողների միջև բացահայտ կոնֆլիկտի առկայությունը բացահայտ սթրես է երեխաների համար։ Դիտորդական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ երեխաները միջծնողական կոնֆլիկտին արձագանքում են վախով, զայրույթով կամ նորմալ վարքագծի արգելակմամբ։ Նախադպրոցական տարիքի երեխաները, ովքեր հակված են էգոցենտրիկ լինելու, կարող են իրենց մեղադրել ամուսնական կոնֆլիկտի մեջ, ինչի հետևանքով առաջանում է մեղքի զգացում և ցածր ինքնագնահատական։ Ծնողների միջև կոնֆլիկտը բացասաբար է անդրադառնում նաև երեխա-ծնողն փոխգործակցության որակի վրա։ Հետազոտողները պարզել են, որ ամուսնական կոնֆլիկտի և երեխաների արտաքին և ներքին խնդիրների միջև կապերը հիմնականում պայմանավորված են ծնողների կողմից դաժան պատժի կիրառմամբ և ծնող-երեխա կոնֆլիկտով։ Ավելին, բանավոր կամ ֆիզիկական ագրեսիայի մոդելավորմամբ ծնողները «սովորեցնում» են իրենց երեխաներին, որ տարաձայնությունները լուծվում են ոչ թե հանգիստ քննարկման, այլ կոնֆլիկտի միջոցով։ Արդյունքում երեխաները կարող են չընկալել սոցիալական հմտություններ (օրինակ՝ բանակցելու և փոխզիջումների հասնելու կարողությունը), որոնք անհրաժեշտ են հասակակիցների հետ փոխադարձ հարաբերություններ ձևավորելու համար։

Աղջիկներն ու տղաները տարբեր կերպ են վերաբերվում ամուսնալուծություններին։ Օրինակ՝ աղջիկները, որոնք սկզբում հարմարվողական նշաններ են ցույց տալիս, հետագայում տառապում են տղամարդկանց հետ ռոմանտիկ հարաբերություններում՝ անհանգստությամբ։ Հետազոտությունները նաև ցույց են տվել, որ աղջիկները, ովքեր վաղ հասակում բաժանվել են իրենց հայրերից, տարիքի բարձրանալու հետ մեկտեղ հակվում են զայրույթ դրսևորել իրավիճակի նկատմամբ։ Զայրույթն ու տխրությունը նաև դիտվել են որպես ընդհանուր զգացումներ դեռահասների մոտ, որոնց ծնողները ամուսնալուծվել են։

#### Սխալ վարքագիծ և թմրամիջոցների չարաշահում
Ամուսնալուծված կամ բաժանված ծնողների երեխաների մոտ աճում են վարքային խնդիրներ, իսկ ամուսնական կոնֆլիկտը, որին ուղեկցում է ծնողների ամուսնալուծությանը, վտանգի տակ է դնում երեխայի սոցիալական ունակությունները։ Ամուսնալուծված ծնողների երեխաները ելքեր են փնտրում իրենց զգացմունքները հաղթահարելու համար։ Շատերի համար, ովքեր պայքարում են սոցիալական ըմբռնման և չարաշահման հայեցակարգերի հետ, կամ տանը սիրո բացակայությունը, թմրամիջոցների չարաշահումը և ընդհանուր վատ վարքագիծը կամ բռնությունը որոշ ինդուլգենցիաներ են, որոնցում կարող են ներգրավված լինել այս երեխաները։

### Տարեց զույգերի ամուսնալուծություն
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, սկսած 1990-ականների կեսերից, ամուսնալուծությունների մակարդակն աճել է մինչև 50%, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակահատվաշում ծնված սերունդների շրջանում։ Ավելի ու ավելի շատ տարեցներ մնում են միայնակ. Բոուլինգ Գրին պետական համալսարանում անցկացված մարդահամարի տվյալների վերլուծությունը կանխատեսում էր, որ ամուսնալուծությունների թիվը կշարունակի աճել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակահատվաշում ծնված սերունդները, ովքեր չամուսնացած են, հինգ անգամ ավելի բարձր հավանականություն ունեն աղքատության մեջ ապրելու, քան ամուսնացածները:Նաև երեք անգամ ավելի բարձր հավանականություն կա, սննդի կտրոններ և պետական օգնություն կամ հաշմանդամության վճարներ ստանալու։

Սոցիոլոգները կարծում են, որ տարեց ամերիկացիների թվի աճը, ովքեր ամուսնացած չեն, պայմանավորված են այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են երկարակեցությունը և տնտեսությունը։ Հատկապես կանայք ֆինանսապես ավելի ու ավելի անկախ են դառնում, ինչն էլ նրանց թույլ է տալիս ավելի ապահով զգալ միայնակ մնալով, ի լրումն ամուսնալուծված կամ միայնակ լինելու ընկալումների փոփոխության:Սա ավելի քիչ ճնշում է գործադրել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սերունդների վրա՝ ամուսնանալու կամ ամուսնացած մնալու համար։

## Վիճակագրություն
### Ասիա

#### Չինաստան
Ներկայումս Չինաստանը Ասիայի Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում ամուսնալուծությունների ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկն ունի։ 2000 թվականի համեմատ՝ Չինաստանում ամուսնալուծությունների մակարդակը զգալիորեն աճել է՝ 0,96-ից մինչև 3,09%՝ 2020 թվականին:Չինաստանում ամուսնալուծությունների մակարդակը աճում է 2000 թվականից ի վեր, վերջին 20 տարում, ամուսնալուծությունների ամենաբարձր գրանցված մակարդակը եղել է 2019 թվականին՝ 3։ Այնուամենայնիվ, 2019 թվականից ի վեր Չինաստանում գրանցված ամուսնալուծությունների մակարդակը նվազել է։

Չինաստանն ունի առանց մեղքի հիմքով ամուսնալուծության հնարավորություն, որը կիրառվել է 1950 թվականին Ամուսնության Նոր օրենքի միջոցով։ Սա թույլ է տալիս անհատներին ամուսնալուծվել՝ առանց ապօրինությունների որևէ ապացույց ցույց տալու։ Չինաստանը ասիական եզակի երկրներից մեկն է, որը թույլատրում է առանց մեղքի հիմքոբ ամուսնալուծությունը։

2021 թվականի հունվարից Չինաստանը ներմուծեց նոր քաղաքականություն, որը կոչվում է «սառեցման կանոն»։ Չինաստանը, տեսնելով տարեկան կտրվածքով աճող ամուսնալուծությունների թվի աճը, Ամուսնության և ընտանիքի գրանցման Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Քաղաքացիական օրենսգիրքը հրատարակեց 1077-րդ հոդվածը, որը սահմանում է պարտադիր սառեցման ժամկետ, որն էլ իր հերթին ունի երկու պահանջ։ Այն օրվանից, երբ իրավասու մարմինները ստացել են ամուսնալուծության դիմումները, երկու կողմերն էլ կարող են չեղարկել ամուսնալուծության հայտը 30 օրվա ընթացքում, իսկ 30 օրը լրանալուց հետո զույգերը պարտավոր են ֆիզիկապես դիմել ամուսնալուծության վկայական ստանալու համար, իսկ չդիմելու դեպքում, ամուսնալուծության նախնական դիմումն ինքնաբերաբար կընկալվի որպես չեղարկված։ Այս նոր քաղաքականությունը չափազանց հակասական է եղել,այն զույգերից պահանջվում է սպասել առնվազն 30 օր, նախքան ամուսնալուծություն գործընթացի սկսելը։ Սառեցման 30-օրյա ժամկետը ստեղծվում է ավելի շատ սոցիալական կայունություն ստեղծելու նպատակով, որը զերծ է պահում զույգերին հապճեպ կամ էմոցիոնալ որոշումներ կայացնելուց։ Ընտանեկան կայունությունը միշտ մշակութային արմատներ է ունեցել Չինաստանում՝ հիմնված Կոնֆուցիական հավատալիքների վրա, որտեղ ընտանիքի ներդաշնակությունը բերում է ամեն ինչի հաջողությունը։ Ամուսնալուծությունը հաստատվում է միայն այն դեպքում, երբ զույգերը ունեցե են այս մեկամսյա հետաձգումը՝ որոշում կայացնելու համար։

Սառեցման կանոնի ներմուծումից ի վեր Չինաստանի քաղաքացիական գործերի նախարարությունը վերջին եռամսյակից ի վեր ամուսնալուծությունների մակարդակի կտրուկ 72 տոկոս անկում է արձանագրել։ Հաշվի առնելով 30-օրյա սառեցման ժամանակը, շատ զույգեր փոխել են իրենց որոշումները՝ աջակցելով այն փաստարկին, որ ամուսնալուծության որոշումների մեծ մասը ընդունվում է իռացիոնալ և զգացմունքային։ Թեև երկրում ամուսնալուծությունները նվազեցնելու դրական ազդեցություն է եղել, Չինաստանի քաղաքացիների արձագանքը դրական չէ սառեցման քաղաքականությանը, որը վերաբերում է ընտանեկան բռնության ենթարկված կանանց։ *Չայնա Դիջիթլ Թայմս ամսագիրը* փաստում է, որ Կան Սյաոֆանգ անունով մի կին մահացել է ընտանեկան բռնությունից, քանի որ 2021 թվականին ամուսնալուծության հայտ ներկայացնելով, ստիպված է եղել 30 օր սպասել ամուսնալուծության վերջնական ավարտին։ 30-օրյա կանոնը զայրացրել է չինացի ֆեմինիստներին, ովքեր կարծում են, որ այդ քաղաքականությունը խաթարում է ազատության հայեցակարգը և հաշվի չի առնում ընտանեկան բռնությունը, որը տարածված է չինական ընտանիքներում։ Սառեցման քաղաքականությունն այսօր դեռևս համեմատաբար նոր է։ Հետևաբար, սա դեռևս այն քաղաքականությունն է, որը պետք է ավելի խորը ուսումնասիրվի՝ վերլուծելու ամուսնալուծության գործընթացի հետաձգման ազդեցությունն ու հետևանքները։

#### Հնդկաստան
Հնդկաստանն ունի ամուսնալուծությունների ամենացածր ցուցանիշն աշխարհում՝ ամուսնությունների մոտ 1%-ն է ավարտվում ամուսնալուծությամբ։ Այսպես ասած, շատ անհատներ բաժանվում են՝ չընտրելով ամուսնալուծության գործընթացը։ Փաստացի, մեծ թվով ամուսնություններ գրանցված չեն, ուստի, նման դեպքերում լուծարումը չի ցուցադրվի ամուսնալուծությունների վիճակագրության մեջ։ Բացի այդ, ամուսնալուծությունը դեռևս խարանված է և դիտվում է որպես տաբու Հնդկաստանի շատ ընտանիքներում։

Փոխհամաձայնեցված ամուսնալուծության ընթացակարգը համեմատաբար հեշտ է, մինչդեռ վիճարկվող ամուսնալուծության ընթացակարգը ավելի երկար է տևում և կախված է զույգերի կրոններից։

Հնդկաստանում ամուսնալուծությունը կարգավորվում է տարբեր ակտերով.

* Հինդու ամուսնության օրենքը, 1955
* Պարսի ամուսնության և ամուսնալուծության մասին օրենքը, 1936
* Մուսուլմանների ամուսնությունների լուծարման մասին օրենքը, 1939
* Հատուկ ամուսնության ակտ, 1954
* Օտարերկրյա ամուսնության մասին օրենքը, 1969
* Հնդկական ամուսնալուծության օրենքը, 1869

#### Ինդոնեզիա
2020 թվականին Ինդոնեզիայում գրանցվել է մոտ 291,000 ամուսնալուծություն։ Այս գրանցած ցուցանիշն ավելի ցածր է, քան նախորդ տարվանը, ըստ տեղեկությունների, այն պայմանավորված է համաճարակի և լուծարման ավելի երկար գործընթացով։ Ամուսնալուծությունները լուծվում են կրոնական դատարաններում, եթե դիմորդները մուսուլման են, կամ «տալակ»-ի միջոցով, որտես ամուսնացած տղամարդը կարող է ամուսնալուծվել իր կնոջից։ Ամուսնալուծության վեց հիմք կա, և հավելյալ երկուսը՝ մուսուլմանական ամուսնությունների համար, որոնք ներառում են․

# Ամուսիններից մեկը դավաճանել է, հարբեցող է, թմրամոլ է, խաղամոլ է կամ ունի այլ արատներ, որոնք դժվար է բուժել.
# Ամուսիններից մեկը երկու տարի անընդմեջ լքել է կողակցին՝ առանց համաձայնության և առանց օրինական պատճառների.
# Ամուսիններից մեկը դատապարտվել է հինգ և ավելի տարի ժամկետով ազատազրկման
# Ամուսիններից մեկը դիմել է դաժանության կամ դաժան վերաբերմունքի` վտանգելով մյուսի կյանքը.
# Ամուսիններից մեկի մոտ առաջացել է հաշմանդամություն կամ հիվանդություն, ինչը թույլ չի տալիս նրան կատարել ամուսնական պարտականությունները.
# Ամուսինները անհաշտ հարաբերություններ ունեն, ինչի մասին վկայում են հաճախակի տարաձայնությունները
# Ամուսինը խախտել է տակլիկ տալակը (taklik talak), (խոստում, որը բացահայտորեն տվել և գրել է ամուսնության վկայականում)
# Կողմերից մեկը իսլամից դավանափոխ է լինում մեկ այլ հավատքի

#### Իրան
Իրանը ամուսնալուծությունների քվոտաներ է մտցրել՝ ամուսնալուծությունների ցածր մակարդակի պայմաններում ամուսնալուծությունների աճը կասեցնելու համար։ Օրենքը թույլ է տալիս կնոջը հեշտությամբ ամուսնալուծության հասնել, եթե առկա է վավերացված փաստաթուղթ, որը ցույց է տալիս համատեղելիության բացակայությունը։ Մասամբ տնտեսական պայմանների պատճառով յուրաքանչյուր երրորդ ամուսնությունից մեկը լուծարվել է մինչև 2021թվական, բարձր ցուցանիշները կապված են կանանց կարգավիճակի փոփոխության և անհատների հզորացման հետ։

#### Ճապոնիա
Ճապոնիայում ամուսնալուծությունները աճի միտում են ունեցել 1960-ականներից մինչև 2002 թվականը, հասնելով գագաթնակետին՝ 290,000 ամուսնալուծություն։ Թեև ամուսնալուծությունների մակարդակն աճել է 1900-ականներից ի վեր, դրանք նաև փոքր-ինչ նվազել են 2002 թվականից:2020 թվականին, փաստացի, գրանցվել է մոտավորապես 193,300 ամուսնալուծություն։ Սա զգալի նվազում է նախորդ՝ 2019 թվականի համեմատ, որում գրանցվել է 208 489 ամուսնալուծություն։

Ճապոնիայում ամուսնալուծությունների մի քանի տեսակներ կան. Համաձայնությամբ, հաշտությամբ և դատավճռով ամուսնալուծություն։ Պայմանագրով ամուսնալուծություն (ռիկեն), տեղի է ունենում, երբ երկու կողմերը փոխադարձաբար համաձայնում են բաժանվել և դատարան դիմելու կարիք չունեն։ Սա Ճապոնիայում ամուսնալուծության ամենատարածված տեսակն է։ Հաշտեցման միջոցով ամուսնալուծությունը (չոտեի ռիկոն) հայցվում է, երբ անհատները չեն կարողանում պայմանավորվել պայմանների շուրջ կամ բաժանվել։ Այսպիսով, այս գործերը գնում են դատարան՝ երկու կողմերի համար փոխադարձ համաձայնության գալու հույսով։ Վերջապես, ամուսնալուծությունը վճռով (սաիբան ռիկոն) տեղի է ունենում, երբ անհատները չեն կարողանում համաձայնության գալ դատարանում հաշտեցման ընթացքում։ Ճապոնիայում դատվածությամբ ամուսնալուծությունը հազվադեպ է։

#### Սինգապուր
Սինգապուրում ամուսնալուծությունների մակարդակը կոպիտ հաշվարկով կազմում է 1,7% ամուսնալուծություն 1000 բնակչի հաշվով։ Սինգապուրում նախորդ տարիների համեմատ ամուսնալուծությունների թիվը նվազել է։ Փաստացի,2020 թվականին գրանցված ամուսնալուծությունների թիվն ամենացածրն է։ 2020 թվականին գրանցվել է 6700 ամուսնալուծություն, իսկ 2015–2019 թվականների գրանցել են միջինում 7536 ամուսնալուծություն։ Ամուսնալուծությունների մեծ մասը նախաձեռնել են կանայք։

Սինգապուրը պահանջում է, որ դիմորդները նախքան ամուսնալուծության հայցը ներկայացնելը, առնվազն ամուսնացած լինեն երեք տարի։ Բացառապես դեպքերի, երբ կողմերից մեկը դժվարություններ է կրել, ապա նրանք իրավունք ունեն ամուսնալուծության հայց ներկայացնել մինչև երեք տարին լրանալը։ Բացի այդ, ամուսնալուծվելու համար պետք է ապացույց լինի չորս գործոններից մեկի «անուղղելի փլուզման» մասին, որոնք ներառում են դավաճանություն, անհիմն պահվածք, հրաժարում և բաժանում։

#### Հարավային Կորեա
Հարավային Կորեայում ամուսնալուծությունների մակարդակը կոպիտ հաշվարկով, 2020 թվականին կազմել է 2,1%։ Նախորդ տարիների համեմատ՝ գրանցված ամուսնալուծությունների թիվը ցույց է տալիս, որ ամեն տարի ավելի քիչ են գրանցված ամուսնալուծությունները։ Ինչպես ամուսնությունների, այնպես էլ ամուսնալուծությունների թիվը 2019 թվականի համեմատ նվազել է համապատասխանաբար 10.7%-ով և 3.9%-ով։

Ամուսնալուծությունների ամենաբարձր համամասնությունը 2020 թվականին եղել է նրանց մեջ, ովքեր ամուսնացած են եղել 20 տարի և ավելի, որին հաջորդում են նրանք, ովքեր ամուսնացած են եղել չորս տարի կամ ավելի քիչ։ Նման հետազոտությունները հուշում են, որ ամուսնալուծությունը Հարավային Կորեայում դարձել է ավելի ընդունելի հասարակության կողմից, և բաժանման հետևում եղած խարանը թուլացել է։

#### Թայվան
Թայվանում ամուսնալուծությունների մակարդակը 2020 թվականին կազմել է 2,19% ամուսնալուծություն 1000 բնակչի հաշվով։ Սա վերջին 10 տարվա ընթացքում գրանցված ամուսնալուծությունների ամենացածր ցուցանիշն է։ Թայվանում շատ ամուսնալուծություններ դատարանում չեն վճռվում, եթե կա փոխհամաձայնություն։ Եթե կողմերից մեկը համաձայն չէ ամուսնալուծությանը, ապա մյուս կողմը կարող է ամուսնալուծության հայց ներկայացնել երկամուսնության, անհավատարմության, վատ վերաբերմունքի կամ լքված լինելու հիմնավոր պատճառով։ Մինչև 2020 թվականը Թայվանում դավաճանությունը համարվում էր հանցագործություն և պատժվում էր օրենքով։

### Եվրոպա
Նախորդ տասնամյակում Եվրոպայում ամուսնալուծությունների թիվը աճել է. այդ ցուցանիշը տարբերվում է եվրոպական երկրների միջև։ Մեկ ուսումնասիրության գնահատմամբ՝ իրավական բարեփոխումները 1960-ից 2002 թվականներին Եվրոպայում ամուսնալուծությունների մակարդակի մոտ 20%-ով աճ են գրանցել։ 2019-ին Լյուքսեմբուրգն ուներ ամուսնալուծությունների ամենաբարձր ցուցանիշը 100 ամուսնության հաշվով, որին հաջորդում են Պորտուգալիան, Ֆինլանդիան և Իսպանիան։ Եվրոպայում ամենացածր ամուսնալուծություններ ունեցող երկրները 100 ամուսնության հաշվով Իռլանդիան և Մալթան են։

#### Սերբիա
Սերբիայում միջինում յուրաքանչյուր երեք նոր ամուսնության դեպքում տեղի է ունենում մեկ ամուսնալուծություն։ 2019 թվականին Սերբիայում կնքվել է 35,570 ամուսնություն, որոնցից 10,899 ամուսնալուծվել է, իսկ 1000 բնակչի հաշվով ամուսնալուծությունների թիվը կազմել է 1,6%։

#### Միացյալ Թագավորություն
2015 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ամուսնալուծությունների ամենաբարձր ցուցանիշները գրանցվել են ծովափնյա շրջաններում, որոնց գլխավորում է Բլեքփուլը քաղաքը։ Մեծ Բրիտանիայում ամուսնալուծությունների մակարդակը գնահատվում է 42%, իսկ 2019 թվականին գրանցվել է շուրջ 107,599 ամուսնալուծություն։ Նշվում է, որ ամուսնալուծության ամենաշատ դիմումները կատարվում են «Ամուսնալուծության օրը»՝ նոր տարվա առաջին երկուշաբթի օրը։

### Հյուսիսային Ամերիկա
#### Միացյալ Նահանգներ
2022 թվականին ԱՄՆ-ում ամուսնալուծությունների մակարդակը կոպիտ հաշվարկով հասել է 2,3%-ի։ Սա զգալիորեն ցածր է նախորդ տարիների համեմատ, ինչպես օրինակ 2001թվականինին, որում գրանցվել է ամուսնալուծությունների 4,1% դեպքեր։ Այս վերջին հետազոտությունները հուշում են, ամուսնալուխվող անձանց թվի նվազման մասին։ Այնուամենայնիվ, ամուսնալուծությունների թիվը տատանվում է՝ կախված նահանգից։

Առողջապահության վիճակագրության ազգային կենտրոնը հայտնում է, որ կանայք, ովքեր երեխաներ են ունեցել, ամուսնալուծության դիմում է ներկայացրել 1975-1988 թվականներին ԱՄՆ-ում դեպքերի մոտավորապես երկու երրորդում:Օրինակ՝ 1975 թվականին գործերի 71,4%-ը հարուցվել է կանանց կողմից, իսկ 1988 թվականին՝ 65%-ը։ Ենթադրվում է, որ ԱՄՆ-ում ամուսնալուծությունների 95%-ից ավելին «անվիճարկելի» են, քանի որ երկու կողմերը կարող են համաձայնություն գալ՝ առանց լսումների (փաստաբանների/միջնորդների/համագործակցային փաստաբանների ) գույքի, երեխաների և աջակցության հարցերի վերաբերյալ։

2000 թվականին ամուսնալուծությունների մակարդակը հասել է իր գագաթնակետին՝ 40%, սակայն հետագայում դանդաղորեն նվազել է։ 2001 թվականին տարբեր դավանանքների պատկանող մարդկանց միջև ամուսնալուծությունների հավանականությունը երեք անգամ ավելի մեծ էր, քան նույն հավատքի մարդկանց միջև։ Փաստացի, 1993թվականին կատարված ուսումնասիրության մեջ երկու հիմնական բողոքական կրոնների ներկայացուցիչները 5 տարում ամուսնալուծվելու 20% հավանականություն ունեին. 33% հավանականություն՝ կաթոլիկներիի և ավետարանականների համար, և 40% հավանականությունություն՝ հրեայի և քրիստոնյայի համար։

Տարբեր ազգությունների և ռասաների պատկանող զույգերը նույնպես առանձնահատուկ ամուսնալուծությունների վիճակագրություն ունեին։ 2008 թվականին Ջենիֆեր Լ. Բրատերի և Ռոզալինդ Բ. Քինգի կողմից Կրթական ռեսուրսների տեղեկատվական կենտրոնի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ եվրոպեոիդ տղամարդկանց և նեգրոիդ կանանց, ինչպես նաև իսպանախոս և ոչ իսպանախոս անհատների միջև միությունները ամուսնալուծություն հավասար կամ ավելի ցածր ռիսկեր ունեն, քան եվրոպեոիդների ամուսնությունները։ Եվրոպեոիդ տղամարդկանց և նեգրոիդ կանանց միջև միությունները ավելի երկար են տևում, քան եվրոպեոիդների կամ եվրոպեոիդ և մոնղոլոիդ զույգերի միությունները։ Եվ հակառակը, եվրոպեոիդ կնոջ և նեգրոիդ տղամարդու, ինչպես նաև եվրոպեոիդ կնոջ և մոնղոլոիդ տղամարդու միությունները համեմատ եվրոպեոիդ միությունների ավելի շատ են հակված ամուսնալուծության։

Բացի այդ, ինչպես պարզվեց 2010 թվականին, ամուսնության մեջ հաջողությունը կապված է բարձրագույն կրթության և հասուն տարիքի հետ։ Օրինակ՝ 26 տարեկանից բարձր քոլեջի շրջանավարտների 81%-ը, ովքեր ամուսնացել էին 1980-ականներին, դեռևս ամուսնացած էին 20 տարի անց։ Բացի այդ, մինչև 26 տարեկան քոլեջի շրջանավարտների 65%-ը, ովքեր ամուսնացել էին 1980-ականներին, ևս ամուսնացած էին 20 տարի անց։ Ավելին, մինչև 26 տարեկան ավագ դպրոցի շրջանավարտների 49%-ը, ովքեր ամուսնացել էին նույն ժամանակահատվածում, ևս ամուսնացած էին:Եվ հակառակը, 2009 թվականին 35-39 տարեկան և քոլեջում կրթություն չստացած չափահասների 2.9%-ը ամուսնալուծվել է, համեմատ 1,6%-ի, ով կրթություն է ստացել։

Մեկ այլ ուսումնասիրություն, ցույց է տվել, որ գործազրկության մակարդակի 1% աճը փոխկապակցված է ամուսնալուծությունների մակարդակի 1% նվազման հետ։ Պարզվել է, որ սա, ենթադրաբար, ճիշտ է այն անհատների համար, ովքեր ֆինանսական դժվարությունների են ենթարկվել, դատական ​​գործընթացները սկսելիս։ Այնուամենայնիվ, 1900-ից 2008 թվականների մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ աշխատանքից ազատվելուց և գործազուրկ մնալուց հետո ամուսնալուծության ռիսկի զգալի աճ կա։

### Օվկիանիա
#### Ավստրալիա
2020 թվականին Ավստրալիայում ամուսնալուծությունների մակարդակը կոպիտ հաշվարկով կազմել է 1,9%` 1000 բնակչի հաշվով։ Այս ցուցանիշը որոշակիորեն պահպանվել է վերջին մի քանի տարիների ընթացքում և նույնն է, ինչ նախորդ տարի։ Այնուամենայնիվ, քանի որ ամուսնալուծությունները տրվում են բաժանումից 12 ամիս հետո, Քովիդի ժամանակ բաժանումները չեն արտացոլվել ամուսնալուծությունների ներկայիս ուսումնասիրությունների մակարդակում։ Ամուսնալուծությունների մակարդակը զգալիորեն նվազել է վերջին 20 տարիների ընթացքում, երբ 2000 թվականին գրանցվել է 2,6% ամուսնալուծություն 1000 բնակչի հաշվով։ Ամուսնալուծության համար դիմելու համար պետք է բաժանված լինել առնվազն 12 ամսով։

#### Նոր Զելանդիա
Նոր Զելանդիայում ամուսնալուծությունների մակարդակը 2020 թվականին կազմել է 7,6%`1000 բնակչի հաշվով :Այս ցուցանիշը նախորդ տարիների համեմատ նվազում է, ինչպես օրինակ 1983թվականին ամուսնալուծությունների մակարդակը 13,3% էր։ Փաստaci, այս ցուցանիշը զգալիորեն նվազել է նախորդ՝ 2019 թվականի համեմատ՝ ամուսնալուծությունների 8,4% գործակցով։ Նախքան ամուսնալուծության հայց ներկայացնելը, պետք է բաժանվել առնվազն երկու տարով։ Նշված ժամանակից հետո միայն զույգն իրավասու է հայտ ներկայացնել։ Եթե ​​դա համատեղ դիմում է, ապա ամուսնալուծությունն ուժի մեջ կմտնի մեկ ամիս հետո։ Եթե դիմում է կողմերից մեկը, ապա մյուսը որոշակի ժամկետում այն ​​պաշտպանելու հնարավորություն ունի։ Բացի այդ, եթե անհատները միասին ներկայանան դատարան, և դատավորը հայտնի ամուսնալուծության որոշումը, ապա ամուսնալուծությունն ուժի մեջ կմտնի անմիջապես։

### Աֆրիկա
#### Հարավային Աֆրիկա
Ըստ Հարավային Աֆրիկայի վիճակագրության՝ ամուսնալուծությունների թիվն աճել է 0,3%-ով՝ 2015-ին տրված 25,260 ամուսնալուծություններից մինչև 2016-ին տրված 25,326-ը։ 2016-ի ամուսնալուծությունների մոտ 44,4%-ը եղել է ամուսնություններից,որոնք չեն հասել իրենց տասնամյակին:2016 թվականին ամուսնալուծությունների շուրջ հայտերի 51,1%-ը ներկայացրել են կանայք, իսկ տղամարդիկ՝ 34,2%-ը։

## Հասարակական վերաբերմունքը ամուսնալուծության նկատմամբ
Ամբողջ աշխարհում ամուսնալուծությունների նկատմամբ վերաբերմունքը էականորեն տարբերվում է։ Բնակչության մեծ մասի կողմից ամուսնալուծությունը սոցիալապես անընդունելի է համարվում որոշ ենթասահարական աֆրիկյան երկրներում, ինչպիսիք են Գանան, Ուգանդան, Նիգերիան և Քենիան, Հարավային Ասիայի երկրները, ներառյալ Հնդկաստանը և Պակիստանը, և Հարավարևելյան Ասիայի երկրներում, ինչպիսիք են Ֆիլիպինները և Ինդոնեզիան։ Բնակչության մեծամասնությունը ամուսնալուծությունն ընդունելի է համարում Արևելյան Եվրոպայում, Արևելյան Ասիայում, Լատինական Ամերիկայում և ԱՄՆ-ում։ Զարգացած տարածաշրջաններում, ինչպիսիք են Արևմտյան Եվրոպան և Ճապոնիան, բնակչության 80%-ից ավելին ամուսնալուծությունը համարում է սոցիալապես ընդունելի։ Ամուսնալուծությունը լայնորեն ընդունված է նաև որոշ մուսուլմանական երկրներում, ինչպիսիք են Հորդանանը, Եգիպտոսը և Լիբանանը, համենայն դեպս, երբ տղամարդիկ են այն նախաձեռնում։

Մավրիտանիան յուրահատուկ է ամուսնալուծությունն ընդունելու և տոնելու երկար պատմություն ունենալու համար։ Չնայած ստույգ վիճակագրությունը հասանելի չէ, ենթադրվում է, որ Մավրիտանիան ունի ամենաբարձր ամուսնալուծությունների մակարդակն աշխարհում, և արտասովոր չէ, որ Մավրիտանիայում մեծահասակները իրենց կյանքի ընթացքում հինգից տասը անգամ ամուսնանան և ամուսնալուծվեն։

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ անհաջող ամուսնացած զույգերը 3-25 անգամ կլինիկական դեպրեսիայով տառապելու ավելի բարձր ռիսկի տակ են։

## Միասեռական ամուսնություններ
Միասեռ զույգերի ամուսնալուծության իրավական գործընթացը հիմնականում նույնն է, ինչ մյուսներինը։

Եվրոպական խոշոր երկրներում միասեռ ամուսնությունները ներկայացվել են համեմատաբար վերջերս՝ Ֆրանսիայում 2013-ին, Մեծ Բրիտանիայում 2014-ին և Գերմանիայում 2017-ին։ Հետևաբար, միասեռ զույգերի կողմից ամուսնալուծությունների վերաբերյալ համեմատաբար քիչ ուսումնասիրություններ են եղել, և դրանք տվել են հակասական տեղեկություններ։ Որոշ երկրներում, օրինակ՝ Նորվեգիայում և Շվեդիայում, լեսբի զույգերը կարող են ամուսնալուծվելու ավելի ցածր հավանականություն ունենալ, քան գեյ զույգերը կամ հակառակ սեռի զույգերը։ Գյուղական բնակավայրերում միասեռ զույգերը կարող են ամուսնալուծությունների ավելի բարձր մակարդակ ունենալ։

### Ամուսինների իրավունքները երեխաների խնամակալության հարցում
2011 թվականի դրությամբ, միասեռ ամուսնությունների լուծարումից հետո, ԱՄՆ-ում մնում էին իրավական հարցեր՝ կապված ամուսինների՝ իրենց կենսաբանական երեխաների խնամակալության իրավունքի հետ։

Երեխայի խնամակալության քաղաքականությունը ներառում է մի քանի ուղեցույցներ, որոնք որոշում են, թե ում հետ է երեխան ապրում ամուսնալուծությունից հետո, ինչպես է բաժանվում ժամանակը համատեղ խնամակալության իրավիճակներում և տեսակցության իրավունքները։ Խնամակալության վերաբերյալ ամենահաճախ կիրառվող ուղեցույցը երեխայի լավագույն շահերի ստանդարտն է, որը հաշվի է առնում ծնողների նախասիրությունները, երեխայի նախասիրությունները, ծնողների և երեխաների փոխազդեցությունը, երեխաների հարմարվողականությունը և ընտանիքի բոլոր անդամների մտավոր և ֆիզիկական առողջությունը։

## Կրոն և ամուսնալուծություն
Որոշ երկրներում (սովորաբար Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում) կառավարությունը սահմանում և վերահսկում է ամուսնությունները և ամուսնալուծությունները:Թեև արարողությունները կարող են իրականացվել կրոնական պաշտոնյաների կողմից, պետության անունից հնարավոր է նաև քաղաքացիական ամուսնություն և, հետևաբար, քաղաքացիական ամուսնալուծություն (առանց կրոնի ներգրավման):Տարբեր չափանիշների և ընթացակարգերի պատճառով զույգը կարող է լինել օրինականորեն չամուսնացած, ամուսնացած կամ ամուսնալուծված՝ ըստ պետության սահմանման, բայց ունենալ այլ կարգավիճակ, ինչպես սահմանված է կրոնական կարգով։ Այլ երկրներ օգտագործում են կրոնական օրենքը ամուսնությունները և ամուսնալուծությունները կառավարելու համար՝ վերացնելով այս տարբերությունը։ Այս դեպքերում կրոնական ներկայացուցիչները հիմնականում պատասխանատու վերջինիս իրականացման համար։

Իսլամը թույլատրում է ամուսնալուծությունը, սակայն ընդհանուր առմամբ խորհուրդ է տալիս հրաժարվել դրանից, և այն կարող է նախաձեռնել կա՛մ ամուսինը, կա՛մ կինը։

Դհարմայական կրոնները որոշ հանգամանքներում թույլ են տալիս ամուսնալուծվել։

Քրիստոնեական հայացքներն ամուսնալուծության վերաբերյալ տարբեր են. Կաթոլիկ ուսմունքը թույլատրում է, մինչդեռ դավանանքների մեծ մասը արգելում է այն, բացառությամբ դավաճանության դեպքերի։ Օրինակ, Ալլեգենի Ուեսլեյանի մեթոդիստական կապը, 2014 թվականի աշխատության մեջ, ուսուցանում է ․

Հրեական հայացքներն ամուսնալուծության վերաբերյալ տարբեր են․ ընդ որում Հեղափոխված հուդայականությունը քաղաքացիական ամուսնալուծությունները համարում է ադեկվատ.Մյուս կողմից, պահպանողական և ուղղափառ հուդայականությունը, պահանջում է, որ ամուսնալուծությունը լինի օրինական ձևով։

Միլլեթների համակարգում, որտեղ յուրաքանչյուր կրոնական խումբ կարգավորում է իր ամուսնությունները և ամուսնալուծությունները, դեռևս առկա է տարբեր աստիճաններով որոշ հետօսմանյան երկրներում, այդ թվում՝ Իրաքում, Սիրիայում, Հորդանանում, Լիբանանում, Իսրայելում, Պաղեստինի Ինքնավարությունում և Եգիպտոսում:Մի քանի երկրներ օգտագործում են շարիաթը (իսլամական օրենքը) մուսուլմանների ամուսնությունները և ամուսնալուծությունները կազմակերպելու համար։ Այսպիսով, Իսրայելում ամուսնությունն իրականացվում է առանձին յուրաքանչյուր կրոնական համայնքի կողմից (հրեաներ, քրիստոնյաներ, մուսուլմաններ և դրուզներ), և միջկրոնական ամուսնությունների համար այլ դրույթ չկա, բացի այլ երկրում ամուսնանալուց:Հրեաների համար ամուսնությունը և ամուսնալուծությունը կառավարվում են ուղղափառ ռաբբիների կողմից:Կողմերը կարող են ամուսնալուծության հայց ներկայացնել ռաբինական դատարան կամ Իսրայելի քաղաքացիական դատարան։

## Սեռը և ամուսնալուծությունը
Համաձայն Ամերիքան լաուս անդ Էքոնոմիքս գրախոսությունում հրապարակված հետազոտության՝ կանայք ԱՄՆ-ում ներկայացրել են ամուսնալուծության գործերի երկու երրորդից մի փոքր ավելին։ Այս միտումը արտացոլված է Մեծ Բրիտանիայում, որտեղ վեբ որոնման վերջին ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ամուսնալուծության հարցումների 70%-ը եղել է կանանց կողմից:Այս ուսումնասիրությունները նաև կապված են Ազգային վիճակագրության գրասենյակի «Ամուսնալուծությունները Անգլիայում և Ուելսում 2012» հրապարակման հետ, որը հայտնում է, որ կանանց ամուսնալուծության միջնորդությունները 2-ից 1-ով գերազանցում են տղամարդկանցից ստացված միջնորդությունները։

Ինչ վերաբերում է ամուսնալուծություններին, ապա, համաձայն 2004 թվականին Մեծ Բրիտանիայում անցկացված Գրանթ Թորնթոնի հետազոտության, 60% դեպքերում կանայք զգալիորեն ավելի լավ պայմաններ են ստացել, քան տղամարդիկ։ Դեպքերի 30%-ում միջոցները բաժանվել են 50-50, և միայն 10%-ի դեպքում են տղամարդկանց ավելի լավ պայմաններ տրամադրվել (նախորդ տարվա 24%-ի համեմատ)։ Զեկույցը եզրակացրեց, որ ընդհանուր բնակության կարգադրությունների տոկոսը պետք է ավելանա, որպեսզի ավելի արդար ֆինանսական բաժանումները դառնան նորմ։ Որոշ իրավասություններ ունեն անհավասար իրավունքներ տղամարդկանց և կանանց նկատմամբ ամուսնալուծության հայց վճռելիս։

Պահպանողական կամ ուղղափառ հրեական օրենսդրությանը հետևող զույգերի համար (որը Իսրայելի քաղաքացիական օրենսդրությամբ ներառում է Իսրայելի բոլոր հրեաներին), ամուսինը պետք է ամուսնալուծվի իր կնոջը մի փաստաթղթի միջոցով, որը կոչվում է «Գեթը»։ Այն ամուսնուն պարտավորեցնում է կնոջը վճարել զգալի գումար (10,000-20,000 ԱՄՆ դոլար), ինչպես նշված է կրոնական նախամուսնական պայմանագրում, որը կարող է լինել ի լրումն այն ամենի, ինչ նա ձեռք է բերել նախկինում, մինչև երեխայի շարունակական աջակցությունը և ֆինանսավորումը։ պետք է վճարեր դատարանի վճռով քաղաքացիական ամուսնալուծության համար։ Եթե տղամարդը հրաժարվում է (պայմանով, որ նա ստիպված չի լինի վճարել գումարը, դեռ կոչվում է մերժում), կինը կարող է դիմել դատարանին կամ համայնքին՝ ամուսնու վրա ճնշում գործադրելու համար։ Կինը, ում ամուսինը հրաժարվում է վճարելլ այդ գումարը, կամ կինը, ում ամուսինը բացակայում է, առանց կնոջ իմացության, որ ամուսինը մահացել է, որ կոչվում է ագունա, դեռ ամուսնացած է և, հետևաբար, չի կարող նորից ամուսնանալ։ Ըստ ուղղափառ օրենքի՝ ամուսնացած հրեա կնոջ հետ կապված արտաամուսնական կապի երեխաները համարվում են մազերիմ և չեն կարող ամուսնանալ ոչ մազերիմի հետ։

### Լուրջ բժշկական հիվանդություններ, գենդերային անհավասարություն
Կանայք մոտ ամուսնալուծվելու հավանականությունը վեց անգամ ավելի բարձր է ամուսնալուծվելու համար՝ քաղցկեղի կամ սկլերոզի ախտորոշումից հետո, քան տղամարդկանց մոտ։ Նեյրոուռուցքաբանական պրակտիկայի բժիշկները նկատել են, որ ամուսնալուծությունը տեղի է ունեցել գրեթե բացառապես այն ժամանակ, երբ հիվանդը կին է եղել։

## Պատմություն
### Հունահռոմեական մշակույթ
մինի|Հռոմեական ամուսնական զույգ։
Աթենքում ամուսնալուծությունը որպես օրինական ընթացակարգ ընկալվելու փոխարեն հիմնականում համարվում էր մասնավոր հարց՝ սահմանված օրենքով, բայց առանց որևէ հատուկ իրավական գործողություն պահանջելու։ Կնոջից բաժանվելու համար աթենացի տղամարդը միայն պետք է ազատեր նրան՝ հետ ուղարկելով իր ընտանիք:Անհայտ է, թե որն է ամուսնալուծության համար սոցիալապես ընդունելի հիմք, բացառությամբ այն փաստի, որ օրենքով պահանջվում էր, որ տղամարդիկ ամուսնալուծվեն դավաճան կանանցից:Ամուսնալուծության ընթացակարգը զգալիորեն ավելի դժվար էր կանանց համար։ Ամուսնալուծությունը սկսելու համար աթենացի կանանցից պահանջվում էր հանրության առաջ ներկայանալ արքոնի առջև՝ հայտնելու իրենց գործը:Այս ընթացակարգը բացառվում էր Աթենքի ստանդարտ իրավական կոնվենցիաներից,որն արգելում էր կանանց ներկայանալ դատարան,քանի որ կանանց կողմից ամուսնալուծության վարույթը պահանջվում էր, որ կինը ներկայացներ իրեն որպես հանրային քննարկման առարկա։

Վաղ հռոմեական մշակույթում ամուսնալուծությունը հազվադեպ էր, բայց երբ նրանց կայսրությունն աճեց իր հզորությամբ և հեղինակությամբ, հռոմեական քաղաքացիական օրենսդրությունն ընդունեց «matrimonia debent esse libera» («ամուսնությունները պետք է ազատ լինեն»), և ամուսինը կամ կինը կարող էին հրաժարվել ամուսնությունից իրենց կամքով։ Քրիստոնյա Կոստանդին կայսրերը և Թեոդոսիոսը սահմանափակեցին ամուսնալուծության հիմքերը ծանր հիմքերով, բայց դա մեղմացվեց Հուստինիանոսի կողմից 6-րդ դարում։

### Մալի կայսրություն
Հետդասական Մալիում ամուսնալուծված կանանց հետ կապված օրենքները փաստագրված էին Տիմբուկտուի ձեռագրերում։

### Միջնադարյան Եվրոպա
Հռոմեական կայսրության անկումից հետո ընտանեկան կյանքն ավելի շատ կարգավորվում էր եկեղեցական, քան քաղաքացիական իշխանության կողմից։ Կաթոլիկ և ուղղափառ եկեղեցին, ի թիվս այլոց, տարբեր տեսակետներ ունեին ամուսնալուծության վերաբերյալ։

Ուղղափառ եկեղեցին նկատեց, որ զույգերի բաժանումը հազվադեպ դեպքերում է լավ։ Ուղղափառների համար ասել, որ ամուսնությունն անլուծելի է, նշանակում է, որ այն չպետք է խախտվի, քանի որ նման միության խախտումը, որը սուրբ է ընկալվում է, հանցագործություն է, որը բխում է կամ դավաճանությունից կամ զուգընկերներից մեկի երկարատև բացակայությունից։ Այսպիսով, վերամուսնությունը թույլ տալը Եկեղեցու կարեկցանքն է մեղավոր մարդու հանդեպ։

Կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցության տակ ամուսնալուծությունների թիվը զգալիորեն կրճատվել է 9-10-րդ դարերում, որը ամուսնություն համարում էր օրհնություն՝ հաստատված Հիսուս Քրիստոսից և անխզելի միայն մարդկային գործողությամբ։

Թեև 10-րդ դարից հետո կաթոլիկ երկրներում ամուսնալուծությունն ընդհանրապես արգելված էր, ամուսնու և կնոջ բաժանումը և ամուսնության չեղարկումը տարածված էին։ Այն, ինչ այսօր կոչվում է «իրավական բաժանում» կոչվում էր «ամուսնալուծություն՝ a mensa et thoro» («ամուսնալուծություն մահճակալից և սեղանից»)։ Ամուսինն ու կինը ֆիզիկապես բաժանվում էին և նրանց արգելվում էր համատեղ ապրել, սակայն նրանց ամուսնական հարաբերություններն ամբողջությամբ չէին դադարում։ Քաղաքացիական դատարաններն իրավունք չունեին ամուսնության կամ ամուսնալուծության վերաբերյալ։ Չեղյալ հայտարարելու հիմքերը որոշվել են կաթոլիկ եկեղեցու իշխանության կողմից և կիրառվել եկեղեցական դատարաններում։ Անվավեր ճանաչելը եղել է ամուսնության պահին գոյություն ունեցող արգելքի կանոնական պատճառներով։ «Քանի որ լիարժեք ամուսնալուծության դեպքում ամուսնությունն անվավեր է ճանաչվում, քանզի սկզբանե եղել է բացարձակապես անօրինական»։ Կաթոլիկ եկեղեցին գտնում էր, որ ամուսնության հաղորդությունը երկուսից մեկ անձ է ծնում, որոնք անբաժան են միմյանցից.«Ամուսնությամբ ամուսինն ու կինը մեկ իրավական անձ են, այսինքն՝ կնոջ օրինական գոյությունը կասեցվում է ամուսնության ընթացքում կամ առնվազն ներառվում և միավորվում է ամուսնու մեջ, որի հովանու տակ, պաշտպանությաննն ու պահպանման, նա ամեն ինչ անում է»։ Քանի որ ամուսինն ու կինը ամուսնությունից հետո դառնում էին մեկ անձ, այդ միասնության ճանաչումը կարող էր չեղյալ համարվել միայն այն հիմքով, որ միասնությունը սկզբից երբեք չի եղել, այսինքն՝ ամուսնության հռչակումն ի սկզբանե սխալ է եղել և անվավեր։

### Աշխարհիկացումը Եվրոպայում
[մինի|Անգլիացի [Հենրի VIII, ով կտրեց կապերը Կաթոլիկ եկեղեցուց՝ ամուսնալուծություն հաստատելու նպատակով]]
Ռեֆորմացիայից հետո Եվրոպայի նոր բողոքական շրջաններում ամուսնությունը դարձավ պայմանագրայիին, որի հիման վրա քաղաքացիական իշխանությունները աստիճանաբար հաստատեցին իրենց իրավասությունը՝ որոշում կայացնելու «divortium a vinculo matrimonii» կամ «ամուսնալուծություն բոլոր ամուսնական կապերից»։

Քանի որ գոյություն չունեին նախադեպեր, որոնք կսահմանեին այն հանգամանքները, որոնց դեպքում կարող էր լուծվել ամուսնությունը, քաղաքացիական դատարանները մեծապես հիմնվեցին եկեղեցական դատարանների նախկին որոշումների վրա և ազատորեն ընդունեցին այդ դատարանների կողմից սահմանված պահանջները։ Քանի որ քաղաքացիական դատարանները ստանձնել էին ամուսնությունները լուծելու իրավասությունը, դատարանները դեռ խստորեն մեկնաբանում էին այն հանգամանքները, որոնց դեպքում նրանք պետք է ամուսնալուծվեին, և ամուսնալուծությունը համարել է հանրային քաղաքականությանը հակասող։ Քանի որ ամուսնալուծությունը համարվում էր հանրության շահերին հակասող, քաղաքացիական դատարանները մերժում էին այն, եթե ապացույցները բացահայտում էին վերջինիս համար ամուսնու և կնոջ միջև մեղսակցության որևէ նշույլ, կամ եթե նրանք փորձում էին ամուսնալուծության համար հիմքեր ստեղծել։ Ամուսնալուծությունը տրվում էր միայն այն պատճառով, եթե ամուսիններից մեկը խախտել էր «անմեղ կողակցի» սուրբ ուխտը։ Եթե ամուսինն ու կինը մեղավոր լինեին, «ոչ մեկին չէի թույլատրվում փախչել ամուսնական կապերից»։

Ի վերջո, գաղափարը, որ ամուսնությունը կարող է լուծարվել այն դեպքերում, երբ կողմերից մեկը խախտել է սուրբ ուխտը, աստիճանաբար թույլ է տալիս ընդլայնել այն հիմքերը, որոնց հիման վրա կարող էր ամուսնալուծվել ամուսնության պահին գոյություն ունեցող հիմքերից մինչև այն հիմքերը, որոնք տեղի են ունեցել դրանից հետո, որը ցույց է տալիս այդ ուխտի խախտումը, ինչպես օրինակ՝ լքելը, դավաճանությունը կամ «ծայրահեղ դաժանությունը»։ Այս երևույթից բացառություն էր կազմում Անգլիկան եկեղեցին, որը պահպանում էր ամուսնական անլուծելիության ուսմունքը։

Անգլիայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում,պուրիտանները հակիրճ ըօրենք նդունեցին որը զրկում էր ամուսնությունից բոլոր հաղորդությունից՝ թողնելով այն որպես աշխարհիկ պայմանագիր, որը կարող էր խախտվել։ Ջոն Միլթոնը 1643–1645 թվականներին գրեց չորս ամուսնալուծության թերթիկներ, որոնք պնդում էին ամուսնալուծության օրինականությունը ամուսինների անհամատեղելիության հիմքով։ Նրա գաղափարներն իրենց ժամանակից առաջ էին. Ընդհանրապես ամուսնալուծության մասին վիճաբանությունը, չխոսելով առանց մեղքի հիմքով ամուսնալուծության վարկածի մասին, չափազանց հակասական էր, և կրոնական գործիչները ձգտում էին արգելել այդ ամենը։ 1670 թվականին նախադեպ ստեղծվեց խորհրդարանի ակտով, որը թույլ էր տալիս լորդ Ջոն Մաներսին ամուսնալուծվել իր կնոջից՝ Լեդի Էնն Պիերպոնտից, և մինչև 1857 թվականի Ամուսնության պատճառների մասին օրենքի ընդունումը, ամուսնալուծությունը կարող էր ստացվել միայն խորհրդարանի հատուկ ակտի միջոցով։
[ձախից|մինի|Ժոզեֆին՝ [Նապոլեոն Բոնապարտ|Նապոլեոնի առաջին կինը, ստացել է իր ամուսնության քաղաքացիական լուծարումը 1804 թվականի հաստատված Նապոլեոնյան օրենսգրքով:]]
Շարժումը դեպի աշխարհիկացում և ազատականացում ամրապնդվեց Լուսավորության ինդիվիդուալիստական և աշխարհիկ իդեալներով։ Պրուսիայի Լուսավոր աբսոլուտիստ, թագավոր Ֆրեդերիկ II-ը («Մեծ») 1752 թվականին հրամանագրեց ամուսնալուծության մասին նոր օրենք, որում ամուսնությունը հայտարարվում էր որպես զուտ մասնավոր խնդիր, որը թույլ էր տալիս ամուսնալուծությունը տալ փոխհամաձայնության հիման վրա։ Այս նոր վերաբերմունքը մեծ ազդեցություն ունեցավ հարևան Ավստրիայում կայսր Ջոզեֆ II-ի օրոք օրենքի վրա, որտեղ այն կիրառվում էր կայսերական բոլոր ոչ կաթոլիկ հպատակների նկատմամբ։ Ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո ամուսնալուծությունն օրինականացվեց Ֆրանսիայում՝ նման հիմունքներով, թեև հին ռեժիմի իրավական կարգը վերականգնվել է 1816թվականին Բուրբոնների վերականգնման ժամանակ։ 19-րդ դարի կեսերին ամուսնալուծությունը հիմնականում ընդունվում էր քաղաքացիական դատարանների կողմից՝ դավաճանության դեպքում։
[մինի|[Մերիլին Մոնրո|Մերլին Մոնրոի,ամուսնալուծության փաստաթղթերի ստորագրումը հայտնի փաստաբան Ջերի Գիսլերի հետ։]]
Բրիտանիայում մինչև 1857 թվականը կանայք համարվում էին իրենց ամուսինների տնտեսական և իրավական պաշտպանության ներքո, և ամուսնալուծությունը գրեթե անհնար էր։ Դրա համար պահանջվում էր Խորհրդարանի շատ թանկ մասնավոր ակտ, որն արժեր 200 ֆունտ, այնպիսին, ինչպիսին կարող էին թույլ տալ միայն ամենահարուստները։ Շատ դժվար էր ամուսնալուծվել դավաչանության, լքվածության կամ դաժանության պատճառով։ Առաջին առանցքային օրենսդրական հաղթանակը եղավ ամուսնական պատճառների մասին 1857 թվականի ակտով, որն անցավ Անգլիայի խիստ ավանդական եկեղեցու կատաղի ընդդիմությանը։ Նոր օրենքը ամուսնալուծությունը դարձրեց դատարանների քաղաքացիական գործ, այլ ոչ թե եկեղեցական գործ, իսկ Լոնդոնի նոր քաղաքացիական դատարանը քննարկեց բոլոր գործերը։ Գործընթացը դեռ բավականին թանկ էր՝ մոտ 40 ֆունտ, բայց այժմ հնարավոր դարձավ միջին խավի համար։ Դատական բաժանում ստացած կինը ստանձնում էր միայնակ կնոջ կարգավիճակ՝ լիովին վերահսկելով իր քաղաքացիական իրավունքները։ Լրացուցիչ փոփոխությունները եղան 1878 թվականին, որոնք թույլ տվեցին բաժանումներ իրականացնել տեղական խաղաղության դատավորների կողմից։ Անգլիայի եկեղեցին արգելափակեց հետագա բարեփոխումները, մինչև վերջնական բեկումը եղավ ամուսնական պատճառների մասին 1973։

Իսպանիայում, Իսպանիայի Երկրորդ Հանրապետության 1931 թվականի Սահմանադրությունն առաջին անգամ ճանաչեց ամուսնալուծության իրավունքը։ Ամուսնալուծությունը կարգավորող առաջին օրենքը 1932 թվականի ամուսնալուծության ակտն էր, որն ընդունվեց հանրապետական խորհրդարանը՝ չնայած կաթոլիկ եկեղեցու, Ագրարային փոքրամասնության և բասկ-Նավարայի կաթոլիկ կուսակցությունների ընդդիմությանը։ Գեներալ Ֆրանկոյի դիկտատուրան վերացրեց օրենքը։ Ժողովրդավարության վերականգնումից հետո 1981 թվականին ընդունվեց ամուսնալուծության նոր օրենք՝ կրկին կաթոլիկ եկեղեցու և Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության մի մասի, այնուհետև իշխող Դեմոկրատական կենտրոնի միության ընդդիմության դեմ։ Ֆելիպե Գոնսալես Մարկեսի առաջին սոցիալիստական կառավարության օրոք 1981 թվականի օրենքը փոփոխվել է ամուսնությունների բաժանման և ամուսնալուծության գործընթացն արագացնելու համար, ինչին կրկին դեմ է եղել Եկեղեցին, որն այն անվանել է «էքսպրես ամուսնալուծություն»։

Իտալիայում ամուսնալուծության մասին առաջին օրենքն ընդունվել է 1970 թվականի դեկտեմբերի 1-ին՝ չնայած քրիստոնյա-դեմոկրատների ընդդիմությանը, և ուժի մեջ մտավ 1970 թվականի դեկտեմբերի 18-ին։ Հետագա տարիներին Քրիստոնեա-դեմոկրատները, որոնց աջակցում էին նաև օրենքին հակառակ կուսակցությունները, նպաստեցին հետկանչման հանրաքվեին։ 1974 թվականին հանրաքվեի ժամանակ բնակչության մեծամասնությունը դեմ քվեարկեց ամուսնալուծության մասին օրենքի չեղարկմանը։ 1970 թվականի ամուսնալուծության մասին օրենքի առանձնահատկությունն այն էր, որ հինգ տարի պահանջվում էր ամուսնական բաժանման երկար ժամանակահատվածը։ Այդ ժամկետը 1987 թվականին կրճատվեց երեքի, իսկ 2015 թվականին՝ մեկ տարվա՝ դատական բաժանման դեպքում, իսկ վեց ամիս՝ փոխհամաձայնությամբ բաժանվելու դեպքում։

Իռլանդիան և Մալթան հաստատել են ամուսնալուծությունը համապատասխանաբար 1995 և 2011 թվականներին տեղի ունեցած հանրաքվեների ժամանակ։

20-րդ դարում զարգացած երկրներում ամուսնալուծությունների մակարդակը զգալիորեն աճել է, քանի որ սոցիալական վերաբերմունքը ընտանիքի և սեռական հարաբերությունների նկատմամբ կտրուկ փոխվել է։ Որոշ երկրներում ամուսնալուծությունը սովորական է դարձել, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում, Ավստրալիայում, Գերմանիայում, Նոր Զելանդիայում, Սկանդինավիայում, և Միացյալ Թագավորությունում։

### Ճապոնիա
Էդոի ժամանակաշրջանում (1603–1868), ամուսինները կարող էին ամուսնալուծվել իրենց կանանցից՝ ամուսնալուծության նամակներ գրելով։ Հաճախ նրանց հարազատները կամ ամուսնության կազմակերպիչները պահել են այդ նամակները և փորձել վերականգնել ամուսնությունները։ Կանայք չէին կարող բաժանվել իրենց ամուսիններից։ Կանանցից ոմանք կարողացան ապաստան գտնել որոշ սինտո «ամուսնալուծության տաճարներում»։ Կնոջ 3 տարի տաճարում անցկացնելուղ հետո, նրա ամուսնուց պահանջվում էր ապահարզան տրամադրել։ 19-րդ դարում Ճապոնիայում ութ ամուսնություններից առնվազն մեկն ավարտվում էր ամուսնալուծությամբ։

Ճապոնիայում ամուսնալուծության չորս տեսակ կա. փոխհամաձայնությամբ ամուսնալուծություն, միջնորդությամբ ամուսնալուծություն, որը տեղի է ունենում ընտանեկան դատարանում, ընտանեկան դատարանի որոշմամբ,՝ որը տեղի է ունենում, երբ զույգը չի կարող ամուսնալուծվել միջնորդությամբ. և շրջանային դատարանի վճռով ամուսնալուծություն։

### Հնդկաստան
Ազգային մակարդակում 1954 թվականին ընդունված Հատուկ ամուսնության մասին օրենքը միջկրոնական ամուսնության վերաաբերյալ օրենք է, որը թույլ է տալիս Հնդկաստանի քաղաքացիներին ամուսնանալ և ամուսնալուծվել՝ անկախ կրոնից կամ հավատքից։ Հինդու ամուսնության ակտը, 1955 թվական, օրինականորեն թույլատրեց ամուսնալուծությունը հինդուներին և այլ համայնքներին, ովքեր որոշել էին ամուսնանալ այս ակտերի համաձայն։ Հնդկական ամուսնալուծության օրենքը՝ ընդունվախ 1869 թվականին օրենքն է, որը վերաբերում է քրիստոնեություն դավանող անձի ամուսնալուծությանը։ Ամուսինը կամ կինը կարող են ամուսնալուծության հայց ներկայացնել՝ դավաճանության, դաժանության, երկու տարով լքելու, կրոնականափոխման, մտավոր խանգաարման, վեներական հիվանդության և բորոտության հիմքերով։ Ամուսնալուծությունը նույնպես հասանելի է երկու ամուսինների փոխհամաձայնության հիման վրա, որը կարող է ներկայացվել առնվազն մեկ տարվա բաժանված ապրելուց հետո։ Փոխադարձ համաձայնությամբ ամուսնալուծությունը չի կարող բողոքարկվել, և օրենքը պահանջում է ամուսնալուծության համար նվազագույնը վեց ամիս ժամկետ (ամուսնալուծության դիմումի պահից)։ Վիճարկվող ամուսնալուծությունն այն է, երբ ամուսիններից մեկը չի ցանկանում ամուսնալուծվել մյուսից. Նման պարագայում ամուսնալուծությունը տրվում է միայն որոշակի հիմքերով՝ համաձայն 1955 թվականի հինդուական ամուսնության ակտի։ Մինչդեռ մուսուլման ամուսինը կարող է միակողմանիորեն դադարեցնել ամուսնությունը՝ արտասանելով տալակ, իսկ մուսուլման կանայք պետք է դիմեն դատարան՝ պահանջելով մուսուլմանների ամուսնության լուծարման ակտով նախատեսված որևէ հիմք։

Վերջին տասնամյակում ընտանեկան իրավունքի առաջին խոշոր բարեփոխման ժամանակ Հնդկաստանի Գերագույն դատարանն արգելեց «Եռակի տալակի» իսլամական պրակտիկան (ամուսնալուծություն ամուսնու կողմից երեք անգամ «տալակ» բառի արտասանմամբ)։ Հնդկաստանի Գերագույն դատարանի հստակ վճիռը ողջունվեց Հնդկաստանի կին ակտիվիստների կողմից։

Ամուսնալուծությունների մակարդակի պաշտոնական թվերը հասանելի չեն, սակայն հաշվարկվել է, որ Հնդկաստանում 100-ից 1-ը կամ 1000 ամուսնությունից 11-ն ավարտվում է ամուսնալուծությամբ։

Տարբեր համայնքներ կառավարվում են հատուկ ամուսնական օրենսդրությամբ, որը տարբերվում է հինդուական ամուսնության ակտից, և, հետևաբար, ունեն իրենց ամուսնալուծության մասին օրենքները.

* Պարսի ամուսնության և ամուսնալուծության մասին օրենքը, 1936
* Մուսուլմանների ամուսնության լուծարման ակտը, 1939
* Օտարերկրյա ամուսնության մասին օրենքը, 1969
* Մուսուլման կանայք (Ամուսնալուծության իրավունքների պաշտպանություն) ակտ, 1986

Հնդկաստանում քննարկվում է ամուսնության մասին օրենքների փոփոխությունը, որը թույլ կտա ամուսնալուծությունը «ամուսնության անդառնալի խզման» հիման վրա (ինչպես պնդում է ամուսիններից մեկը)։ 2010 թվականի հունիսին Հնդկաստանի միության կաբինետը հաստատեց Ամուսնության մասին օրենքների (փոփոխման) 2010 թվականի օրինագիծը, որը, եթե խորհրդարանի կողմից հաստատվի, կստեղծի «անվերադարձ փլուզում»՝ որպես ամուսնալուծության նոր հիմք։ Ըստ առաջարկվող փոփոխության՝ դատարանը, նախքան գործի էության քննությունը, պետք է բավարարվի ներկայացված ապացույցներով, որ կողմերը առանձին են ապրել միջնորդության ներկայացմանը անմիջապես նախորդող ոչ պակաս, քան երեք տարիների ընթացքում։

### Ամուսնալուծությունը Իսլամում
Իսլամում ամուսնալուծությունը կարող է ունենալ տարբեր ձևեր, այն կարող է նախաձեռնել թե՛ ամուսինը, թե՛ կինը։ Հիմնական ավանդական իրավական կատեգորիաներն են՝ *talaq/տալակ* (հրաժարումը), *khulʿ/խուլ* (փոխադարձ ամուսնալուծություն/չեղյալ հայտարարում), դատական ամուսնալուծությունը և հավատարմությալ երդումների չեղյալ հայտարարումը։ Իսլամական աշխարհում ամուսնալուծության տեսությունն ու պրակտիկան տարբերվել են՝ կախված ժամանակից և վայրից։ Պատմականորեն, ամուսնալուծության կանոնները կարգավորվում էին շարիաթի կողմից, ինչպես մեկնաբանվում է ավանդական իսլամական իրավագիտությամբ, և դրանք տարբերվում էին կախված իրավական դպրոցից։ Պատմական պրոցեսը երբեմն շեղվում էր իրավական տեսությունից։ Ներկա ժամանակներում, քանի որ անձնական կարգավիճակի (ընտանեկան) օրենքները ծածկագրվեցին, որոնք հիմնականում մնացին «իսլամական իրավունքի ուղեծրում», սակայն ամուսնալուծության նորմերի նկատմամբ վերահսկողությունը ավանդական իրավաբաններից տեղափոխվեց պետության վերահսկողության ներքո։

### Ֆիլիպիններ
Ամուսնալուծությունը որպես ամուսնությունը դադարեցնելու միջոց անօրինական է բոլոր ֆիլիպինցիների համար, բացառությամբ ֆիլիպինցի մուսուլմանների։ Երկար իրավական բաժանումից հետո միայն այն անվավեր է համարվում։ Գործընթացը ծախսատար է և երկար, և կան բազմաթիվ օրինական ամուսնացած զույգեր, ովքեր ունենում են արտաամուսնական հարաբերություններ, առանց օրինական ամուսնալուծության։

Ֆիլիպինների մուսուլման անձնական օրենքների օրենսգիրք, որը հայտնի է որպես Նախագահական հրամանագիր (PD) Համար 1083, Կետ II- Ամուսնություն և ամուսնալուծություն, Գլուխ 3-Ամուսնալուծությունը թույլ է տալիս ամուսնալուծությունը ճանաչված պետության կողմից։ Ֆիլիպինների դատական համակարգում կան երկու շարիաթի դատարաններ, որոնք քննում են այս գործերը։

2010 թվականի հուլիսի 27-ին Գաբրիելա Կանանց կուսակցությունը ներկայացրեց Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի թիվ 1799 օրինագիծը կամ Ֆիլիպինների ամուսնալուծության մասին օրինագիծը, որպես ամուսնալուծության կողմնակից օրենսդրություն ներմուծելու բազմաթիվ փորձերից մեկը։ Սենատոր Պիա Կայետանոն ամուսնալուծության մասին առանձին օրինագիծ է ներկայացրել Սենատ։ Այդ ընթացքում Ֆիլիպինները, Մալթայի և Վատիկանի հետ միասին, ամուսնալուծությունների հարցում ամենապահպանողական երեք երկրներն են։ Այս պատճառով օրինագիծը ոչ մի մակարդակի օրենսդրություն չի ընդունել։

2013-ին ամուսնալուծության մասին օրինագիծը նորից ներկայացվեց, և կրկին օրենսդրության որևէ մակարդակ չանցավ։

Վերջին փորձով ամուսնալուծության մասին օրինագիծը կրկին ներկայացվեց 2017 թվականին։ 2018 թվականի փետրվարի 22-ին Ներկայացուցիչների պալատի բնակչության և ընտանեկան հարաբերությունների հանձնաժողովը հավանություն տվեց ամուսնալուծության օրինականացման օրինագծին, որի ընդունումը օրենսդրության հանձնաժողովի մակարդակով Ֆիլիպինների պատմության մեջ առաջին անգամն էր:Ներկայացուցիչների պալատի (Կոնգրեսի ստորին պալատի) անդամների զգալի մասը, ինչպես մեծամասնությունը, այնպես էլ փոքրամասնությունը, կողմ էին ամուսնալուծությանը, սակայն ամուսնալուծությունը շարունակում է պառակտող խնդիր մնալ Սենատում (Կոնգրեսի վերին պալատ), քանի որ արական սեռի ներկայացուցիչների շրջանում առկա է խիստ ընդդիմություն։

### Վաղ ժամանակաշրջանի Ամերիկա
Գաղութային Ամերիկայում ամուսնությունը ընկալվում էր վերարտադրողական և տնտեսական հաջողության նպատակ։ Ամուսնալուծությունը հաստատվում էր, եթե ապացուցվեր, որ կողմերից մեկը խաբել է մյուսին ֆինանսական կամ վերարտադրողական կարգավիճակի վերաբերյալ։

Անպտղությունը որպես ամուսնալուծության հիմք պահանջում էր ամուսնու ֆիզիկական զննում։ Սեռական օրգանների հիվանդությունների առկայության դեպքում կանայք նույնպես պետք է հետազոտվեին մանկաբարձի կողմից՝ պարզելու, թե արդյոք արատը պատասխանատու է անպտղության համար։

Նախապատերազմային հարավում դատարանները դժկամությամբ էին հաստատում սպիտակամորթ զույգերի ամուսնալուծությունը։ Ամենից շատ կանայք էին դիմում ամուսնալուծություն համար, սակայն այն ավելի հեշտ էր հաստատվում, եթե ամուսնալուծության համար դիմում էր ամուսինը։ Հաճախ դիմելու պատճառը կնոջ՝ սևամորթ տղամարդու հետ դավաճանությունն էր։ 1825թ.-ին տեղի ունեցած շրջադարձային դատական նիստը նախագիծ ընդունեց՝ գերադասելով սպիտակամորթ երեխաների դաստիարակությունը, քան կնոջ դավաճանությունը։

1860-ականներին ամուսնության օրենսդրությունը արագորեն փոխվեց, քանի որ խառնամուսնությունների սահմանումը փոխվել էր՝ իր մեջ ներառելով տարբեր ռասայական կատեգորիաներ։ Սա երբեմն ստիպում էր չեղյալ համարել միջռասայական ամուսնությունները։

## Տարածվածություն
Ամուսնալուծությունների թիվը մեծանում է դժվարությունների, պատերազմների և խոշոր իրադարձությունների ժամանակ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ամուսնալուծությունների թիվը մեծացավ, քանի որ մարդիկ շտապում էին ամուսնանալ նախքան պատերազմ գնալը։ Զինվորների վերադարձից հետո պարզ դարձավ, որ նրանցից շատերը իրենց կանանց հետ առանձնապես ընդհանրություններ չունեն, ուստի բաժանվել են։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*
*Alford, William P., "Have You Eaten, Have You Divorced? Debating the Meaning of Freedom in Marriage in China", in *Realms of Freedom in Modern China* (William C. Kirby ed., Stanford University Press, 2004).
*Berlin, G. (2004). "The Effects of Marriage and Divorce on Families and Children" .
*Davies, P. T. & Cummings E. M. (1994). "Marital Conflict and Child Adjustment: An Emotional Security Hypothesis". *American Psychological Association Psychological Bulletin*, 116, 387–411.
*Foulkes-Jamison, L. (2001). "The Effects of Divorce on Children".
*Hughes R. (2009). The Effects of Divorce on Children 
*
*
*Strong, B., DeVault C., & Cohen T. F. (2011). *The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society*. Belmont, Calif.: Wadsworth Cengage Learning.
*Thomas, S. G. (28 October 2011). The Good Divorce . *The New York Times*
* Zartler U., Heinz-Martin, V., Arránz Becker, O. (Edts.) (2015): *Family Dynamics after Separation. A Life Course Perspective on Post-Divorce Families*. Special Issue ZfF, Volume 10, Opladen/Toronto: Barbara Budrich. .
*

## Արտաքին հղումներ

* Marriage and divorce statistics, Eurostat – Statistics Explained

Կատեգորիա:Ազգակցություն և սերում
Կատեգորիա:Ամուսնություն
Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Հասարակական խնդիրներ
Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք