Ֆրիմեն Դայսոն

**Ֆրիմեն Ջոն Դայսոն** (, ), անգլիական ծագմամբ ամերիկյան տեսական ֆիզիկոս, քվանտային էլեկտրադինամիկայի ստեղծողներից մեկը։

Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1952) և ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է բրիտանացի կոմպոզիտոր Ջորջ Դայսոնի ընտանիքում։ 1945 թվականին ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը, որտեղ աշխատել է 1946-1949 թվականներին։ Այնուհետև տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ պրոֆեսոր է եղել Քորնելի (1951-1953), իսկ 1953 թվականից՝ Փրինսթոնի համալսարանի, ինչպես նաև հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտում։

Առաջին կինը (1950-1958) մաթեմատիկոս Ֆերենա Հուբեր-Դայսոնն է՝ ունեն 2 երեխա՝ գրող և հասարակական գործիչ Էսթեր Դայսոնը և պատմաբան Ջորջ Դայսոնը։ Երկրորդ կինը (1959 թվականից) մարզիկ Իմմ Յունգն է և ունեն չորս երեխա։

## Գիտական գործունեություն
thumb|right|240px|Դայսոնի գունդը
Հիմնական աշխատանքները վերաբերվում են դաշտի քվանտային տեսությանը, մաթեմատիկական ֆիզիկային, աստղաֆիզիկային, ցածր էներգիայի ֆիզիկային։ Նա ապացուցել է դաշտի քվանտային տեսության դիսպերսիոն առնչությունները (այսպես կոչված Յոստի, Լեմանի, Դայսոնի գաղափար), ստացել S մատրիցի համար բանաձև, տվել քվանտային էլեկտրադինամիկայի տարբերությունների դասակարգումը՝ հիմնվելով կանոնավոր ձևափոխությունների վրա (Դայսոնի ձևափոխություն, 1948), S մատրիցի հատկությունների հիման վրա ներմուծել քվանտային էլեկտրադինամիկայի վերանորմավորում հասկացությունը և ցույց տվել քվանտային դաշտի տեսության սովորական ձևերի հետ Ֆեյմանի մոտեցման կապը (Ֆեյնման-Դայսոնի ֆորմալիզմ, 1949)։ Նա համարվում է ժամանակակից քվանտային էլեկտրադինամիկայի ստեղծողներից մեկը (Յուլիան Շվինգերի, Ռիչարդ Ֆեյնմանի և Սինյիտիրո Տոմոնագայի հետ)։

1955 թվականին կառուցել է մետաղների կողմից ճառագայթման ռեզոնանսային պարամագնիսականության կլանման տեսությունը։

Աստղաֆիզիկայի ոլորտում ուսումնասիրել է պուլսարներ և նեյտրոնային աստղեր։

## Մրցանակներ, պարգևներ, պատվավոր կոչումներ
* Դենի Հայնեմանի գավաթ մաթեմատիկական ֆիզիկայի ոլորտում (1965)
* Ջոն ֆոն Նեյմանի դասախոսություն (1965)
* Հ. Լորենցի մեդալ (1966)
* Հյուզի մեդալ (1968)
* Յեշիվի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1968)
* Մ. Պլանկի մեդալ (1969)
* Ռոբերտ Օպենհեյմերի հիշատակի մրցանակ (1970)
* Գիբսի դասախոսություն (1972)
* Գլազգոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1974)
* Պրինսթոնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1974)
* Հարվիի մրցանակ (1977)
* Վոլֆի մրցանակ (1981)
* Էնդրյու Հեմանտի մրցանակ (1988)
* Մատեուչիի մեդալ (1989)
* Էրստեդի մեդալ (1991)
* Շրյոդինգերի դասախոսություն (Լոնդոնի կայսերական քոլեջ) (1992)
* Էնրիկո Ֆերմիի մրցանակ (1993)
* Ֆելտրինելիի մրցանակ (1996)
* Տեմպլետոնի մրցանակ (2000)
* Ի. Յա. Պոմերչուկի անվան մրցանակ (2003)
* Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (2011)
* Պուանկարի մրցանակ (2012)

## Մատենագրություն
### Գրքեր

* *Symmetry Groups in Nuclear and Particle Physics*, 1966 (Academic-oriented text)
* *Interstellar Transport*, Physics Today 1968
* *Disturbing the Universe*, 1979, . Review (scroll down)
* *Weapons and Hope*, 1984 (Winner of the National Book Critics Circle Award). Review
* *Origins of Life*, 1985. Second edition, 1999. Review
* *[[Infinite in All Directions]]*, 1988, . Review
* *[[From Eros to Gaia]]*, 1992.
* *Selected Papers of Freeman Dyson*, (Selected Works up to 1990) American Mathematical Society, 1996.
* *Imagined Worlds*, Harvard University Press 1997, . Review
* *[[The Sun, the Genome and the Internet]]*, 1999. Review
* *L'importanza di essere imprevedibile*, Di Renzo Editore, 2003
* *[[The Scientist as Rebel]]*, 2006. Review
* *Advanced Quantum Mechanics*, World Scientific, 2007, . Freely available at . (Dyson's 1951 Cornell lecture notes transcribed by David Derbes). Original mimeograph available at caltech web site
* *A Many-Colored Glass: Reflections on the Place of Life in the Universe*, University of Virginia Press, 2007. Review
* *Birds and Frogs: Selected Papers*, 1990–2014, World Scientific Publishing Company, 2015.
* 
* 

### Հոդվածներ
* 
* "Birds and Frogs", *Notices of the American Mathematical Society*, 2009

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* A ‘Rebel’ Without a Ph.D.
* Remembering the Unstoppable Freeman Dyson
* Freeman Dyson: "I kept quiet for thirty years, maybe it’s time to speak."
* Heretical thoughts about science and society

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ