Նիկոլայ Նիկողոսյան

**Նիկողայոս Բագրատի Նիկողոսյան** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1965), ՌԴ վաստակավոր նկարիչ (1970), ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1977), ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1982)։ Եղել է Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Նիկողայոս Նիկողոսյանը ծնվել է 1918 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, Մեծ Շահրիար գյուղում (այժմ՝ գյուղ Նալբանդյան, ՀՀ Արմավիրի մարզ)։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1937-1940 թվականներին սովորել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտին կից գեղարվեստի դպրոցում։ 1944 թվականից բնակվել և ստեղծագործել է Մոսկվայում։ 1947 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գեղարվեստի ինստիտուտը (պրոֆեսոր Ա. Տ. Մատվեևի արվեստանոց)։ Գրաֆիկական ինքնադիմանկարների հեղինակ է։ 1942 թվականից եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ Աշխատանքները պահվում են Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուներում, Ռուսական թանգարանում։

Նիկոլայ Նիկողոսյանը կյանքին հրաժեշտ է տվել Մոսկվայի իր արվեստանոցում՝ 2018 թվականի օգոստոսի 10-ին, ժամը 14.15-ին։ Մեկ օր անց կյանքից հեռացել է նաև նրա երկրորդ կինը՝ Էթերին։

մինի|ձախից|Նիկոլայ Նիկողոսյան մշակութային հիմնադրամ, Սարյան 19-21, Երևան
2018 թվականին Նիկոլայ Նիկողոսյանը ստեղծել է «Նիկոլայ Նիկողոսյան մշակութային հիմնադրամը», որի նպատակը ոչ միայն ժողովրդականացնել իր արվեստը, այլև պահպանել 20-րդ դարի մյուս վարպետների հիշատակը, ինչպես նաև նպաստել Հայաստանի երիտասարդ նկարիչների ստեղծագործական առաջընթացին։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է «Պարտիզանի ընտանիքը» արձանիկների շարքը («Մայրը», «Հարսը», «Դուստրը», բոլորը՝ 1942, երանգավորված գիպս, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ),
* «Չեմ ասի» (1942, բրոնզ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ),
* «Վերջին խուրձը» (1943, բրոնզ, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարան, Մոսկվա)

թեմատիկ հաստոցային քանդակներ՝
* «Բանաստեղծ Ավետիք Իսահակյանի» (1944, երանգավորված գիպս, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարան) դիմաքանդակը,
* «Պրոֆեսոր Կոնստանտին Իգումնովի (1944, երանգավորված գիպս) դիմաքանդակը։

Պլաստիկայի թրթռուն լեզուն, նյութի դինամիկ մեկնաբանումը Նիկողոսյանի դիմաքանդակներին հաղորդել են կենսական լիցքավորում։
* «Կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյան», 1954, բրոնզ, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա,
* «Եվգենի Սիմոնով, 1954, բրոնզ, Գեղարվեստական ցուցահանդեսների և համապատկերների տնօրինություն, Մոսկվա,
* «Արա Սարգսյան», 1960, երանգավորված գիպս, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
* «Դերասան Սերգեյ Մարտինսոն, 1980, բրոնզ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
* «Պրոֆեսոր Գուրգեն Ավետիսյան», 1985, բրոնզ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

Բարդ հոգեբանական նկարագիր ունեն կոմպոզիցիոն լուծումներով տարբեր՝ «Հայ բանաստեղծ, դեմոկրատ Միքայել Նալբանդյան» (1952, բրոնզ, Գեղարվեստական ցուցահանդեսների և համապատկերների տնօրինություն), «Ֆրանսիացի բանաստեղծ Լուի Արագոն» (1953, բրոնզ, Տրետյակովյան պատկերասրահ) կիսանդրիները։

Նիկողոսյանի մոնումենտալ և մոնումենտալ-դեկորատիվ քանդակներից են
* Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան (Երևան) (1966, բրոնզ, գրանիտ, ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսյան, Երևան)
* Ավետիք Իսահակյանի հուշարձան (1976, բրոնզ, գրանիտ, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ՝ 1977, ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսյան, Գյումրի),
* Եղիշե Չարենցի հուշարձան (Երևան), (1985, բրոնզ, գրանիտ, ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսյան, Երևան),
* Վահան Տերյանի հուշարձան (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա), (1994, գիպս, 2007, բրոնզ, գրանիտ. Երևան)

Արժեքավոր են նաև Նիկողոսյանի՝ Մոսկվայի Նովոդևիչիե գերեզմանատան շուրջ 30 մահարձանները։
Ստեղծել է նաև հաստոցային գեղանկարչության («Ինքնանկար կարմիր գլխարկով», 1977) և գրաֆիկ. («Վարդան Աճեմյանի դիմանկարը», 1974, Երկուսն էլ՝ հեղինակի սեփականություն) գործեր։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* Մոսկվա (1956, 1980, 1996),
* Երևան (1980),
* Ֆինլանդիա (1981),
* Բելգիա (1982)։

## Մրցանակներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, 1965
* ԺՏՆՑ մեդալ («Մայա Պլիսեցկայա» քանդակի համար), 1967
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ, 11.12.1970
* ՀԽՍՀ գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալ («Արարատյան դաշտի աշխատող» քանդակի համար), 1976
* ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, 1977
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1977
* ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, 24.06.1982
* Լեհական մշակույթի առաջ ունեցած վաստակի համար կրծքանշան, 1987
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան, 28.04.1989
* Երևանի պատվավոր քաղաքացի, 2003
* Բարեկամության շքանշան, 09.05.2005
* Հայ եկեղեցու Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ շքանշան, 2008
* Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան 2009
* Պատվո շքանշան (Ռուսաստան), 21.07.2014

## Պատկերասրահ

Nalbandyan M..JPG|Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան (Երևան)
The monument to Mikael Nalbandyan 04.png|Միքայել Նալբանդյանի հուշարձանը (հատված)
Yerevan Y Charents monument.jpg|Եղիշե Չարենցի հուշարձան (Երևան)
Վահան Տերյան (11).JPG|Վահան Տերյանի հուշարձան (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)
Ավետիք Իսահակյանի հուշարձանը Գյումրու թատերական հրապարակում 01.jpg|Ավետիք Իսահակյանի հուշարձան (Գյումրի)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Նիկոլայ Նիկողոսյան

Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ