Ծնողական արձակուրդ

**Ծնողական արձակուրդ** (), աշխատողներին տրամադրվող հատուցում` հասանելի գրեթե բոլոր երկրներում: 

«Ծնողական արձակուրդ» տերմինը կարող է ներառել մայրության, հայրության և որդեգրման արձակուրդը կամ կարող է օգտագործվել, որպեսզի տարբերություն մտցվի «ծննդաբերության արձակուրդ» և «հայրության արձակուրդ» հասկացություններից՝ նկարագրելու առանձին ընտանեկան արձակուրդը, որը հասանելի է ծնողներից յուրաքանչյուրին՝ երեխաներին խնամելու համար: Որոշ երկրներում «ծնողական արձակուրդը» ներառում է ընտանիքի հիվանդ անդամներին խնամելու համար նախատեսված արձակուրդը: Հաճախ նվազագույն նպաստները և իրավասության պահանջները նախատեսված են օրենքով:

Չվճարվող ծնողական կամ ընտանեկան արձակուրդ տրամադրվում է, երբ գործատուն պարտավոր է կազմակերպի արձակուրդ գնացող աշխատողի աշխատանքը մինչ այդ աշխատողի վերադարձը: Ծնողական կամ ընտանեկան վճարովի արձակուրդը տրամադրում է երեխայի կամ խնամակալության տակ գտնվող ընտանիքի անդամի մասին հոգ տանելու կամ միջոցներ ձեռնարկելու համար: Ֆինանսավորման երեք ամենատարածված մոդելներն են՝ կառավարության պարտադիր սոցիալական ապահովագրությունը (որտեղ աշխատողները, գործատուները կամ հարկատուները, ընդհանուր առմամբ, ներդրում են կատարում որոշակի պետական ​​հիմնադրամում), գործատուի պարտավորությունը (որտեղ գործատուն պետք է աշխատողին վճարի արձակուրդի տևողության համար), և խառը քաղաքականություններ, որոնք համատեղում են և՛ սոցիալական ապահովագրությունը, և՛ գործատուի տրամադրած միջոցները:

2014 թվականին Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը վերանայել է ծնողական արձակուրդի քաղաքականությունը 185 երկրներում և պարզել է, որ բոլոր երկրները, բացառությամբ Պապուա Նոր Գվինեայի, ունեն օրենքներ, որոնք սահմանում են ծնողական արձակուրդի որոշակի ձևեր: Մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ հետազոտված 186 երկրներից 96%-ն արձակուրդի ընթացքում որոշակի վարձատրություն է առաջարկել մայրերին, սակայն այդ երկրների միայն 44%-ն է նույնը տրամադրել հայրերին: Մարշալյան կղզիները, Միկրոնեզիան, Նաուրուն, Պալաուն, Պապուա Նոր Գվինեան, Տոնգան և Միացյալ Նահանգները ՄԱԿ միակ յոթ երկրներն են, որտեղ գործատուներից չեն պահանջում վճարովի արձակուրդ տրամադրել նոր ծնող դարձած ծնողների համար։ 

Հետազոտությունը կապում է վճարովի ծնողական արձակուրդը երեխաների, ինչպես նաև մայրերի առողջության ավելի լավ արդյունքների հետ:

## Տնտեսական մոդելներ
### Համընդհանուր, վճարովի ծնողական արձակուրդի առավելությունները

#### Եկամուտ և աշխատուժ
Ծնողական վճարովի արձակուրդը խթանում է կանանց կապը աշխատանքին ինչպես երեխայի ծնվելուց առաջ, այնպես էլ դրանից հետո՝ ազդելով ՀՆԱ-ի և ազգային արտադրողականության վրա, քանի որ աշխատուժն ավելի է մեծանում: Ծնողական արձակուրդը մեծացնում է եկամուտը նաև ընտանիքի մակարդակում՝ աջակցելով երկակի եկամուտ ունեցող ընտանիքներին:

Ծնողական վճարովի արձակուրդը խթանում է ծննդաբերությունը, ինչն ազդում է ապագա աշխատուժի վրա: Ենթադրվում է, որ վճարովի ծնողական արձակուրդը, ի տարբերություն չվճարվող ծնողական արձակուրդի, «վնասակար» է երեխաների բարեկեցության համար, քանի որ ծերացող աշխատուժ ունեցող երկրներում երեխաները ծնվում են ոչ այն պատճառով, որ ծնողներն իրապես ցանկանում են երեխա ունենալ և կարող են բավարարել երեխայի կարիքները, բայց երեխաներից ակնկալվում է աջակցության տրամադրում: 

### Համընդհանուր, վճարովի արձակուրդի մարտահրավերներ
#### Վիճակագրական խտրականություն
Աշխատուժի տնտեսագիտության նեոկլասիկական մոդելը կանխատեսում է, որ եթե ակնկալվում է, որ ծննդաբերության տարիքի կանանց աշխատանքի ընդունելու ծախսերը կավելանան (կամ այն ​​պատճառով, որ գործատուն պարտավոր է վճարել ծննդաբերության արձակուրդի համար), ապա կանանց «պահանջարկը» աշխատաշուկայում կնվազի։ Թեև գենդերային խտրականությունն անօրինական է, նեոկլասիկական մոդելը կանխատեսում է «վիճակագրական խտրականություն» վերարտադրողական տարիքի կանանց աշխատանքի ընդունելու նկատմամբ:[1][2] Դրան հակազդելու համար որոշ երկրներ ներդրել են հայրության արձակուրդի տոկոսադրույքները բարձրացնելու քաղաքականություն՝ ծախսերի ազդեցությունն ավելի հավասարաչափ տարածելու աշխատաշուկայում:

#### Մասնագիտական ​​սեռի տարանջատում
Եթե ​​կանայք երկարատև ծնողական արձակուրդներ վերցնեն, ըստ նեոկլասիկական մոդելի, նրանց ողջ կյանքի ընթացքում առաջխաղացման հնարավորությունները ավելի քիչ կլինեն, քան իրենց արական կամ երեխա չունեցող գործընկերներինը»: Կանայք կարող են փնտրել զբաղվածության ոլորտներ, որոնք «ընտանիքին հարմար» են (այսինքն՝ շահավետ ծնողական արձակուրդի քաղաքականությամբ), ինչը հանգեցնում է սեռերի մասնագիտական ​​տարանջատման: Դանիայում հանրային սեկտորը «ընտանիքին հարմար» է՝ իր առատաձեռն արձակուրդային և աշխատողների արտոնությունների փաթեթների շնորհիվ. աշխատողները որոշում են, թե որ ոլորտում աշխատել՝ ելնելով իրենց նախասիրություններից և հնարավորություններից: Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ թեև «ընտանիքին հարմար» հատվածում հիմնականում աշխատավարձի կորուստ չի եղել՝ կապված ծնողական արձակուրդ վերցնելու հետ, մասնավոր հատվածում կանայք ունեցել են վաստակի կորուստ մեկ տարվա արձակուրդի ընթացքում։

#### Արժեք
Համընդհանուր, վճարովի ծնողական արձակուրդը կարող է ֆինանսավորվել մասնավոր տարբերակով (այսինքն՝ կորպորացիաները պարտավոր են կլանել վճարովի ծնողական արձակուրդի ծախսերը՝ որպես աշխատողների նպաստների մաս) կամ հանրային ֆինանսավորմամբ (այսինքն՝ փոխանցվել անմիջապես արձակուրդում գտնվող աշխատողներին, օրինակ՝ գործազրկության ապահովագրությունը): Մասնավոր ֆինանսավորման հետ կապված մտահոգությունները ներառում են վիճակագրական խտրականությունը, ինչպես նաև փոքր բիզնեսի ծախսերը: Դատա Գուպտան, Սմիթը և Վերնեերը 2008 թվականին գտել են, որ թեև պետականորեն ֆինանսավորվող ծնողական արձակուրդն ունի առավելություններ, դրա ֆինանսավորումը շատ թանկ է և այսպիսով հարցականի տակ են դրել այդ միջոցների ամենաարդյունավետությունը:

#### «Հայրերի քվոտայի» քննադատությունը
Հայրերի համար սահմանված քվոտան որոշ երկրներում կամ ընկերություններում իրականացվող քաղաքականություն է, որը վերապահում է ծնողական արձակուրդի կամ այլ տեսակի ընտանեկան արձակուրդի մի մասը հորը: Եթե ​​հայրը չի վերցնում արձակուրդի այս վերապահված մասը, ընտանիքը կորցնում է արձակուրդի այդ մասը, այսինքն՝ այն չի կարող փոխանցվել մորը։ Հաշվի առնելով աշխարհի շատ մասերում պաշտոնական աշխատուժում կանանց մասնակցության բարձր ցուցանիշները, հասարակագետների և քաղաքականություններ մշակողների շրջանում աճում է հետաքրքրությունը գործընկերների միջև աշխատանքի ավելի հավասար բաշխմանն աջակցելու հարցում: Որոշ քննադատներ կասկածել են, թե արդյոք նման քաղաքականությունները հիմնված են փաստերի վրա և մտահոգություն են հայտնել, որ դրանք «սոցիալական փորձ են, որի հետևանքները անհայտ են»: Այնուամենայնիվ, այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ հայրության արձակուրդը բարելավում է հայրերի և երեխաների միջև կապերը և նաև օգնում է մեղմել կանանց աշխատավարձի տարբերությունը, որը բախվում է հղիության և ծննդաբերության արձակուրդ ստանալուց հետո: Այլ հոգեբանական տեսանկյունները ամփոփում են ապացույցները և գտնում, որ հոր դերը երեխայի զարգացման ընթացքում շատ նման է մոր դերին, հակազդելով այն մտավախությանը, որ հոր ավելի մեծ ներգրավվածությունը երեխայի խնամքին կարող է հանգեցնել անկանխատեսելի բացասական հետևանքների: 

Եվրամիությունում չփոխանցվող ծնողական արձակուրդը մնում է վիճելի խնդիր: Այն առաջին անգամ ներդրվել է «Ծնողական արձակուրդի մասին» հրահանգով 2010 թվականին, որը պահանջում էր ծնողական արձակուրդի առնվազն մեկ ամիսը չփոխանցելի թողել: Այս չփոխանցվող արձակուրդը 2019 թվականի Աշխատանք-կյանքի հավասարակշռության հրահանգով ավելացվել է մինչև երկու ամիս, որը անդամ պետությունները պետք է տեղափոխեն ամենաուշը 2022 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Ի սկզբանե, Աշխատանք-կյանքի հավասարակշռության հրահանգով նախատեսված պլանը պետք է ավելացներ չփոխանցվող ժամկետը մինչև չորս ամիս, սակայն անդամ պետությունների միջև կոնսենսուսի հասնելու անհնարինության պատճառով սահմանվեղ երկու ամիս:

## Ծնողական արձակուրդի կազմակերպում
### Հասակակիցների էֆեկտներ
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ անհատների ծնողական արձակուրդի տևողության վրա ազդում է հասակակիցների պահվածքը: Օրինակ, եթե մայրը նկատում է, որ աշխատակցուհին նախընտրում է ավելի երկար ծնողական արձակուրդի մեկնել, հավանականությունը, որ նա նույնպես կավելացնի իր մայրության արձակուրդը: Welteke and Worhlich (2019) հոդվածը պարզել է, որ ապագա մայրերը, որոնց հասակակիցներ տասն ամսից ավելի երկար արձակուրդ են վերցրել, երեսուն տոկոսով ավելի հավանական է, որ նույնպես տասը ամսից ավելի արձակուրդ կվերցնեն՝ համեմատած ապագա ծնողների հետ, որոնց հասակակիցներն ավելի կարճ արձակուրդ են վերցրել: Հասակակիցների ազդեցությունը դրսևորվում է ոչ միայն ապագա մայրերի, այլ նաև հայրերի վրա: Նորվեգիայում անցկացված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ապագա հայրերը 11 տոկոսով ավելի հավանական է, որ հայրության արձակուրդ վերցնեն, եթե տեսնեն, որ իրենց գործընկերներն օգտագործում են այդ նպաստը: 

### Ծնողական արձակուրդի ընդունում հայրերի համար
Մի քանի գործոններ ազդում են ապագա հայրերի՝ ծնողական արձակուրդ վերցնելու որոշման վրա: Օրինակ՝ հետազոտությունը պարզել է, որ միջնակարգ կրթություն ունեցող հայրերը 28%-ով ավելի հավանական է, որ ծնողական արձակուրդի ավելի երկար ծրագրեր վերցնեն, քան միջնակարգ կրթություն չստացած հայրերը: Ավելին, բարձրագույն կրթություն ունեցող հայրերը 67%-ով ավելի հավանական է, որ երկու ամսից ավելի երկարությամբ ծնողական արձակուրդ վերցնեն, քան միջնակարգ կրթություն ունեցող հայրերը:

Բացի այդ, նշվել է, որ հայրերի եկամուտների մակարդակը ազդում է հայրերի ծնողական արձակուրդի ընդունման վրա: Ցածր եկամուտ ունեցող հայրերը ավելի քիչ հավանական է, որ օգտվեն ծնողական արձակուրդից, և եթե նրանք արձակուրդում են, ապա դա ավելի կարճ է տևողությամբ՝ համեմատած ավելի բարձր եկամուտ ունեցող հայրերի հետ: Երկու ժողովրդագրական տվյալների միջև եղած անհամապատասխանությունները կարող են պայմանավորված լինել ավելի ցածր եկամուտ ունեցող հայրերի՝ անձնական ֆինանսներով սահմանափակված լինելու պատճառով: Հետերոսեքսուալ հարաբերությունների մեջ գտնվող հայրերը նույնիսկ ավելի քիչ հավանական է, որ վերցնեն ծնողական արձակուրդ, եթե մայրը ցածր եկամուտ ունեցող է: Մոր ցածր եկամուտը դրականորեն փոխկապակցված է այն բանի հետ, որ հայրը ծնողական արձակուրդից քիչ է կամ ընդհանրապես չի վերցնում: Դա կարող է պայմանավորված լինել նրանով, որ հայրը ցանկանում է, որ մայրն ավելի երկար արձակուրդ վերցնի կամ ընտանիքը ֆինանսապես ապահովելու ճնշումը:

Մեկ այլ ասպեկտ, որն ազդում է ծնողական արձակուրդի ընդունման վրա, գենդերային դինամիկան է տանը և աշխատավայրում: Հայրության ներգրավվածության և էգալիտար արժեքների միջև դրական կապ ունեցող տնային տնտեսություններում ավելացել է ծնողական արձակուրդի օգտագործումը: Աշխատանքային միջավայրերը, որոնք կարևորում են հայրերի ծնողական արձակուրդը, ավելի մեծ հավանականություն են ստեղծում, որ հայրերը ավելի երկար տևողությամբ ծնողական արձակուրդ վերցնեն: Ի հակադրություն, աշխատավայրի մշակույթը, որը դիտում է հայրական արձակուրդը որպես վատ աշխատանքային սովորությունների ցուցիչ և «կանացի» պատճառ է դառնում, այդ միջավայրերում հայրերը ավելի քիչ հավանական է մասնակցեն ծնողական արձակուրդին: Ավստրալիայում Ջորջի Դենտը պնդել է, որ հայրերի կողմից ծնողական արձակուրդի ընդունումը կարող է նպաստել կանանց աշխատուժի մասնակցությանը, ինչը կհանգեցնի բարելավված տնտեսական արդյունքների ընտանիքների, ինչպես նաև երկրի համար:

## Ազդեցություն
Սովորաբար, ծնողական արձակուրդի հետևանքները նախածննդյան և հետծննդյան խնամքի բարելավումներ են, ներառյալ մանկական մահացության նվազումը: Ծնողական արձակուրդի հետևանքները աշխատաշուկայում ներառում են զբաղվածության աճ, աշխատավարձի փոփոխություն և աշխատողների աշխատանքի վերադարձի տեմպերի տատանումներ։

### Աշխատանքի շուկայում
Գերմանիայում անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ յուրաքանչյուր տարի ծնողական արձակուրդի ծախսումի աշխատավարձը կրճատվել է 18 տոկոսով: ԱՄՆ-ի առաջին նահանգը Կալիֆոռնիան է, որն անցկացնելով արձակուրդի քաղաքականությունների ուսումնասիրություն և գործատուներից պահանջելով վճարովի ծնողական արձակուրդ տրամադրում, ցույց է տվել, որ աշխատավարձերը իսկապես աճել են:

Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ եթե ծնողը երեխայի ծնվելուց հետո մեկ տարուց ավելի հեռանում է, դա նվազեցնում է նրա վերադարձի հավանականությունը: Ավելի կարճ արձակուրդի ժամկետների վերաբերյալ այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ծնողներն այլևս կարիք չունեն թողնել իրենց աշխատանքը՝ երեխաներին խնամելու համար, ուստի աշխատանքի վերադարձը մեծանում է:

Չի երևում, որ ծնողական արձակուրդի քաղաքականությունը էական ազդեցություն է ունեցել գենդերային աշխատավարձի խզման վրա, որը համեմատաբար կայուն է մնացել 1980-ականների վերջից՝ չնայած ծնողական արձակուրդի քաղաքականության ընդունմանը։

#### Մայրության արձակուրդը և դրա հետևանքները
ԱՄՆ-ում, թեև 1993 թվականի ընտանեկան և բժշկական արձակուրդի մասին օրենքը () թույլատրում է չվճարվող ծնողական արձակուրդը, ծնողները հաճախ չեն օգտագործում այս իրավասությունն իր առավելագույն չափով, քանի որ այն անհասանելի է: Արդյունքում, որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ օրենքը սահմանափակ ազդեցություն է ունեցել նոր ծնողների արձակուրդի չափի վրա: Թեև կոնկրետ գումարները կարող են տարբեր լինել, երեխա ունենալը (ներառյալ բարձրորակ երեխայի խնամքի ծախսերը) առաջին տարում ընտանիքներին արժենում է մոտավորապես $11,000: Այս բարձր ծախսերը նպաստում են նրան, որ Միացյալ Նահանգներում նոր մայրերը ավելի արագ վերադառնան աշխատանքի, քան եվրոպական երկրներում։ ԱՄՆ-ում կանանց մոտավորապես մեկ երրորդը աշխատանքի է վերադառնում ծննդաբերությունից հետո երեք ամսվա ընթացքում՝ համեմատած Միացյալ Թագավորությունում, Գերմանիայում և Շվեդիայում մոտավորապես հինգ տոկոսի հետ։

Մայրության արձակուրդի կարգավորումները կարող են օգուտ կամ վնաս պատճառել գործատուներին: Պարտադիր արձակուրդի հիմնական պոտենցիալ թերությունը արտադրողական գործունեության խաթարումն է՝ բարձրացնելով աշխատողների բացակայությունների մակարդակը: Որոշակի ժամկետով պարտադիր արձակուրդի և աշխատավայրում մայրերի երկարատև բացակայության դեպքում ընկերությունները կկանգնեն երկու տարբերակի առաջ՝ վարձել ժամանակավոր աշխատող (որը կարող է ներառել վերապատրաստման ծախսեր) կամ աշխատել բացակայող աշխատակցի փոխարեն:  Աշխատուժի մեծ պահանջարկ ունեցող երկրներում, ներառյալ ժամանակակից ծերացող բնակչությամբ շատ երկրներում, աշխատուժի ավելի փոքր առաջարկն անբարենպաստ է:

Մի կարևոր բան, որը պետք է նշվի վերը անցկացված բոլոր հետազոտությունների համար, այն է, որ արդյունքները սովորաբար կախված են նրանից, թե ինչպես է սահմանվում արձակուրդի ծածկույթը և արդյոք քաղաքականությունը նախատեսված է չվճարվող կամ վճարովի արձակուրդի համար: Ոմանց կողմից վճարովի արձակուրդը երաշխավորող քաղաքականությունը ավելի արդյունավետ է համարվում, քան չվճարվող արձակուրդի քաղաքականությունը:

Առանձին-առանձին կանանց համար աշխատանքի երկարատև ընդմիջումները, ինչպես դա կլինի ծնողական արձակուրդից, բացասաբար է անդրադառնում նրանց կարիերայի վրա: Ավելի երկար բացերը կապված են ցմահ եկամուտների կրճատման և կենսաթոշակների ավելի ցածր վճարումների, ինչպես նաև կարիերայի հեռանկարների վատթարացման և եկամուտների կրճատման հետ: Այս թերությունների պատճառով որոշ երկրներ, հատկապես Նորվեգիան, ընդլայնել են ընտանեկան քաղաքականության նախաձեռնությունները՝ մեծացնելու հոր քվոտան և ընդլայնելու երեխաների խնամքը՝ փորձելով ավելի մեծ գենդերային հավասարության ուղղությամբ աշխատել:

Համաձայն 2016 թվականի ուսումնասիրության՝ Նորվեգիայում պետական ​​ֆինանսավորմամբ մայրության արձակուրդի ընդլայնումը 18-ից մինչև 35 շաբաթ ստիպել է մայրերին ավելի շատ ժամանակ անցկացնել տանը՝ առանց ընտանիքի եկամուտների կրճատման:

#### Հայրության արձակուրդը և դրա հետևանքները
«Հայրության արձակուրդ» տերմինը վերաբերում է արձակուրդին, որը տրվում է բացառապես հայրերին՝ հնարավորություն տալու ժամանակ անցկացնել իրենց նորածին երեխայի հետ: Չնայած ծնողական արձակուրդը գնալով ավելի շատ է տրվում հայրերին, մայրերը շարունակում են օգտվել երաշխավորված ծնողական արձակուրդի մեծ մասից: Երբ երաշխավորված արձակուրդն առանց վարձատրության է, հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ տղամարդկանց արձակուրդի օգտագործումը անփոփոխ է: Գերմանիայում, որտեղ ծնողական արձակուրդը երաշխավորված է երկու ծնողների համար, միայն ֆինանսական խրախուսանքը բավարար չէր հայրերին խրախուսելու հայրական արձակուրդ գնալը: Թեև դա հազվադեպ է համաշխարհային մասշտաբով, որոշ երկրներ վճարովի արձակուրդի մի մասը վերապահում են հորը, ինչը նշանակում է, որ այն չի կարող փոխանցվել մորը և անհետանում է, քանի դեռ նա չի օգտագործում այն: Ամենավաղ երկրների շարքում, որոնք ակտիվորեն խրախոսում են հայրության արձակուրդի օգտագործման ավելացմանը, սկանդինավյան պետություններն են՝ սկսած Շվեդիայից, որին շուտով հաջորդել են Իսլանդիան, Դանիան, Նորվեգիան և Ֆինլանդիան: Այս երկրները չունեն հայրության արձակուրդի միասնական հայեցակարգ, որոնցից յուրաքանչյուրը պարտադրում է տարբեր պայմաններ և ժամանակացույցեր, սակայն համարվում են աշխարհում ամենաառատաձեռններից մեկը:

2023 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հայրության արձակուրդը առաջացնում է վերաբերմունքի փոփոխություն գենդերային հարցերի վերաբերյալ: Երբ հայրության արձակուրդը հասանելի է դառնում հայրերին, ծնողներն ավելի ու ավելի են աջակցում գենդերային-հավասարակշռության սոցիալ-տնտեսական քաղաքականությանը և կանանց իրավունքների հարցերին:

### Առողջության և զարգացման վրա ազդեցություն
2020 թվականի ուսումնասիրության համաձայն՝ ծնողական արձակուրդը հանգեցնում է երեխաների առողջության ավելի լավ արդյունքների: Հարվարդի զեկույցում ներկայացված հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ վճարովի մայրության արձակուրդը «հեշտացնում է կրծքով կերակրումը և նվազեցնում վարակների վտանգը»։ Այս հետազոտությունը նաև պարզել է, որ ծնողական արձակուրդ ունեցող երկրներում մանկական մահացության մակարդակն ավելի ցածր է եղել: 12 շաբաթվա ընթացքում աշխատանքի վերադառնալը նույնպես կապված էր ավելի քիչ կանոնավոր բժշկական զննումների հետ: 

2021 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ վճարովի մայրության արձակուրդի ներդրումը Նորվեգիայում էապես բարելավում է մայրական առողջության արդյունքները, մասնավորապես առաջին անգամ ծնված և ցածր եկամուտ ունեցող մայրերի համար:

Համաձայն 2016 թվականի ուսումնասիրության՝ Նորվեգիայում 18-ից մինչև 35 շաբաթ կառավարության կողմից ֆինանսավորվող մայրության արձակուրդի ընդլայնումը փոքր ազդեցություն է ունեցել երեխաների դպրոցական կրթության վրա: 

### Տնտեսության վրա ազդեցություն
Ծնողական արձակուրդի քաղաքականության տնտեսական հետևանքները ենթակա են հակասությունների: Համաձայն 2016 թվականի ուսումնասիրության՝ Նորվեգիայում 18-ից մինչև 35 շաբաթ կառավարության կողմից ֆինանսավորվող մայրության արձակուրդի ընդլայնումը ունեցել է զուտ ծախսեր, որոնք կազմել են ՀՆԱ-ի 0,25%-ը: ԱՄՆ-ում վճարովի ընտանեկան արձակուրդը հանգեցնում է աշխատողների պահպանման ավելի բարձր մակարդակի և ընտանիքների համար ավելի բարձր եկամուտների: Արևմտյան Եվրոպայի ընտրված երկրներից ստացված ապացույցները ցույց են տալիս, որ ծնողական արձակուրդի չափավոր մակարդակը կարող է խրախուսել մայրերին երեխաներ ունենալուց հետո կրկին աշխատանքի անցնել՝ նպաստելով ազգային տնտեսական զարգացմանը:

### Գենդերային հավասարության վրա ազդեցություն

Ծնողական արձակուրդի քաղաքականությունը ազդում է գենդերային հավասարության վրա, քանի որ այն վերաբերում է ծնողական դաստիարակությանը և, հետևաբար, օգտագործվում է տարբեր երկրներում որպես գենդերային հավասարության խթանման գործիք: Շատ երկրներ կիրառել են վճարովի ծնողական արձակուրդի քաղաքականություն երկու ծնողների համար, մինչդեռ երկրների փոքրամասնությունը, ինչպես Միացյալ Նահանգները, ունի միայն չվճարվող ծնողական արձակուրդ: Հոր քվոտան, որը արձակուրդի ժամանակաշրջանի մի մասը վերապահում է բացառապես հորը, երբեմն ենթադրվում է, որ նպաստում է գենդերային հավասարությանը, թեև դրա չափն ու ազդեցությունը ենթակա են քննարկման։

Տնտեսագետ Քրիստոֆեր Ռումմը պնդում է, որ տղամարդկանց ներգրավվածությունը երեխաների խնամքին նույն մակարդակով, ինչ կանանց, էական է գենդերային տարբերությունները վերացնելու համար: Այսպիսով, կանանց կողմից ծնողական արձակուրդի օգտագործման ավելացումը (և տղամարդկանց կողմից դրա բացակայությունը) բացասաբար կանդրադառնա գենդերային հավասարության վրա։ Հակառակը, տղամարդկանց կողմից արձակուրդի օգտագործման ավելացումը դրական ազդեցություն կունենա:

## Ըստ մայրցամաքի
Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիան ներկայացնում է «ծննդաբերության արձակուրդը վարձատրությամբ կամ համադրելի սոցիալական նպաստներով՝ առանց նախկին աշխատանքի, ստաժի կամ սոցիալական նպաստների կորստի»: 2000 թվականին Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության ընդունված Մայրության պաշտպանության C 183 կոնվենցիան պահանջում է 14 շաբաթ մայրության արձակուրդ՝ որպես նվազագույն պայման: Ազգային օրենքները շատ տարբեր են՝ կախված յուրաքանչյուր իրավասության քաղաքականությունից: 

### Աֆրիկա

### Ամերիկա

### Ասիա

### Եվրոպա

## Ծնողական արձակուրդի քաղաքականությունը տարբեր երկրներում
### Հայաստան
Համաձայն ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 161 հոդվածի՝ կա ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդի իրավունք ունեցող առանձին կատեգորիայի աշխատողների ցանկ, որը սահմանում է ՀՀ կառավարությունը: Ըստ այդ ցանկի՝ մինչև տվյալ կազմակերպությունում անընդմեջ աշխատանքի 6 ամիսը լրանալը աշխատողի խնդրանքով ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդ տրամադրվում է կանանց՝ հղիության ու ծննդաբերության արձակուրդից առաջ կամ հետո։ Իսկ տղամարդկանց ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդն իրենց ցանկությամբ տրամադրվում է կնոջ հղիության ու ծննդաբերության արձակուրդի ժամանակահատվածում:

ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը սահմանում է, որ մայրության նպաստ ստանալու իրավունք ունեն ինչպես գործատուների հետ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվող անձինք, այնպես էլ չաշխատող քաղաքացիները։ Գործատուների հետ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվող անձանց համար ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով սահմանված հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի ժամանակահատվածը 140 օր է, որը ներառում է 70 օր հղիության, 70 օր՝ հետծննդաբերական ժամանակահատվածից: Այս դեպքում մայրության նպաստի չափը հաշվարկվում է օրենքով սահմանված կարգով հաշվարկված միջին ամսական աշխատավարձից: Չաշխատող անձին մայրության նպաստը նշանակվում է բժշկական հաստատության կողմից տրված ժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկի հիման վրա։ Նպաստը, որը կազմում է  172, 500 դրամ, նշանակվում է, եթե դիմումն ու անհրաժեշտ փաստաթղթերը (անձնագիր, ՀԾՀ, ժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկ) Միասնական սոցիալական ծառայության ցանկացած տարածքային կենտրոն է ներկայացվում հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի իրավունք ունենալու ժամանակահատվածի (140 օր) ընթացքում: Այդ ժամանակահատվածից հետո դիմելու դեպքում մայրության նպաստ չի նշանակվում։ Երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի իրավունք ունի երեխայի ծնողը, որդեգրողը կամ խնամակալը: Երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստը նշանակվում և վճարվում է, եթե ծնողը և նոր ծնված երեխան հաշվառված են ՀՀ բնակության վայրի հասցեով ու երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի դիմելու օրվա դրությամբ գտնվում են Հայաստանի Հանրապետությունում: Առաջին և երկրորդ երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի չափը 300,000 դրամ է, երրորդ և չորրորդ երեխայի ծննդյան դեպքում՝ 1,000,000 դրամ, իսկ հինգերորդ և հաջորդ երեխաների ծննդով պայմանավորված՝ 1,500,000 դրամ։ Երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստը նշանակվում է, եթե դիմումն ու անհրաժեշտ փաստաթղթերը (անձնագիր, ՀԾՀ, ինչպես նաև երեխայի ծննդյան վկայական ու ՀԾՀ) ներկայացվել են նոր ծնված երեխայի ծննդյան ամսվանից հետո՝ 12 ամսվա ընթացքում (մինչև երեխայի 1 տարին լրանալը):  

### Լյուքսեմբուրգ
Լյուքսեմբուրգում ծնողներն իրավունք ունեն ծնողական արձակուրդ ստանալու և՛ ծննդաբերության, և՛ որդեգրման համար: Երբ մայրը ծննդաբերում է, անկախ նրանից՝ նա աշխատող է թե ինքնազբաղված է, նա իրավունք ունի նախածննդյան արձակուրդի` ակնկալվող ժամկետից 8 շաբաթ առաջ և 12 շաբաթ հետծննդյան արձակուրդի համար: Հայրը, մինչդեռ, ծննդաբերությունից հետո ստանում է 10 օր արձակուրդ, որը պետք է վերցնի երեխայի ծնվելուց հետո 2 ամսվա ընթացքում։ Որդեգրման դեպքում ծնողներից մեկը կարող է վերցնել մինչև 12 շաբաթ արձակուրդ, եթե որդեգրված երեխան 12 տարեկանից փոքր է։ Լյուքսեմբուրգը տրամադրում է ֆիքսված փոխհատուցման դրույքաչափ ծնողական արձակուրդի ընթացքում, որը կազմում է 1778 եվրո, մինչդեռ մյուս եվրոպական երկրների մեծ մասը ստանում է փոխհատուցում որպես աշխատավարձի տոկոս: Մայրության նպաստ նշանակում է հղիության ընթացքում կամ երեխայի ծնվելուց անմիջապես հետո վճարվող գումարը։ Համաձայն 2013 թվականի ՏՀԶԿ տվյալների՝ մեկ ծնված երեխային մայրական և հայրական արձակուրդների համար պետական ​​ծախսերը ամենաշատն են եղել Լյուքսեմբուրգում՝ գրեթե բոլոր եվրոպական երկրներից՝ 35,000 ԱՄՆ դոլար՝ 2013 թվականի գներով:

2016 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Լյուքսեմբուրգի խորհրդարանում ընդունվեց «ընտանեկան արձակուրդի բարեփոխման օրինագիծը 7060»: Համաձայն այս նոր բարեփոխման՝ հայրերն ու մայրերը կարող են միասին արձակուրդ գնալ։ Առաջին արձակուրդը պետք է վերցվի ծննդաբերության արձակուրդից անմիջապես հետո, իսկ երկրորդը` մինչև երեխայի 6 տարեկան դառնալը: Այս նոր բարեփոխումը շատ ավելի մեծ ճկունություն է ապահովում: Ծնողն ունի չորս տարբերակ. կա՛մ նրանք կարող են վերցնել 4-ից 6 ամիս լրիվ արձակուրդ, 8-ից 12 ամիս՝ կես դրույքով արձակուրդ, շաբաթական մեկ օր արձակուրդ վերցնել 20 ամսով, կամ կարող են վերցնել 4 առանձին ​​ամիսներ 20 ամսվա ընթացքում:

### Ֆրանսիա
Ֆրանսիայում գործում է մայրության արձակուրդ, հայրության/զուգընկերոջ արձակուրդ և ծնողական արձակուրդ: Հղիության արձակուրդը, այն շաբաթների թիվը, որոնց թույլատրվում է կենսաբանական մորը թողնել արձակուրդ, Ֆրանսիայում 16 շաբաթ է՝ ծնվելուց 6 շաբաթ առաջ և ծննդաբերությունից 10 շաբաթ հետո:] Երրորդ և հաջորդ երեխաների համար մայրության արձակուրդը 26 շաբաթ է, իսկ երկվորյակների համար՝ 34 շաբաթ: Հղիության արձակուրդը պարտադիր է, մայրը պետք է վերցնի արձակուրդի գոնե մի մասը, արձակուրդից ամբողջությամբ հրաժարվելն արգելվում է։ Հոր ծննդյան/զուգընկերոջ արձակուրդը 25 օր է։ Ծնողական արձակուրդը Ֆրանսիայում վերաբերում է արձակուրդի համակարգին, որը վերաբերում է և՛ հայրերին, և՛ մայրերին ծննդաբերության կամ որդեգրման դեպքում և կարող է վերցվել մինչև երեք տարի: Վճարումը տատանվում է վեց ամսից մինչև երեք տարի:

### Գերմանիա
Մայրության արձակուրդը Գերմանիայում 14 շաբաթ է (6 նախածննդյան և 8 հետծննդյան), իսկ ծնողական արձակուրդը 3 տարի է: Գերմանիայում ծնողները կարող են պահանջել մինչև 3 տարի ծնողական արձակուրդ, որը մասամբ վճարվում է ծնողական նպաստով: Ծնողական արձակուրդը կարող է ընդունվել ծննդաբերության արձակուրդից անմիջապես հետո (ծննդաբերությունից հետո ծննդաբերության արձակուրդի շաբաթները ներառված են ծնողական արձակուրդի տևողության մեջ) կամ ծնվելուց անմիջապես հետո (հայրերի համար) կամ կարող է ընդունվել ավելի ուշ: Այն կարող է ընդունվել մինչև երեխայի 3 տարեկանը, կամ կարող է երկարաձգվել մինչև 8 տարեկանը; սակայն առնվազն մեկ տարի պետք է արձակուրդում լինել: Բոլոր ծնողները, որոնք ունեն օրինական ծնողական իրավունքներ, իրավունք ունեն ծնողական արձակուրդի (ներառյալ ոչ կենսաբանական և միասեռական): Ծնողական նպաստը վճարվում է ծնողական արձակուրդի մի մասի ընթացքում։ Վճարման չափը և տևողությունը տարիների ընթացքում մի քանի անգամ փոխվել է: Հնարավոր է լինել ծնողական արձակուրդում և աշխատել սահմանափակ քանակությամբ ժամերով՝ չկորցնելով ծնողական արձակուրդի նպաստը։ Աշխատողն իրավունք ունի վերադառնալ նույն աշխատանքին կամ որոշակի իրավիճակներում՝ նախկինին նման այլ պաշտոնի։

### Կանադա
Կանադան ունի երկու ծնողական արձակուրդի նպաստների ծրագիր նորածին կամ որդեգրված երեխայի խնամքի համար՝ դաշնային ծրագիր և մարզային ծրագրեր: Կանադայի յուրաքանչյուր նահանգ առաջարկում է առնվազն տասնյոթ շաբաթ մայրության արձակուրդ, բացառությամբ Ալբերտա շրջանի, որտեղ ծննդաբերության արձակուրդը տևում է տասնհինգ շաբաթ:] Հղիության արձակուրդի իրավունքն այն է, որ անհատը պետք է լինի երեխայի կենսաբանական մայրը (ներառյալ փոխնակ մայրը): Պետք է լինի առնվազն 15 շաբաթ արձակուրդ (ծննդաբերության արձակուրդը կարող է սկսվել մինչև ծնվելուց 12 շաբաթ առաջ): Բացի հղիության և ծննդաբերության արձակուրդից, կա ծնողական արձակուրդ, որի տևողությունը կախված է վճարումից. կա մինչև 40 շաբաթ տևողությամբ ծնողական արձակուրդի և երկարացված՝ մինչև 69 շաբաթ ծնողական արձակուրդի տարբերակներ։

Քանի որ ծնողական արձակուրդը գտնվում է մարզային իրավասության ներքո, արձակուրդի նպաստների ծրագրերի հետ կապված քաղաքականությունը ապակենտրոնացված է: Օրինակ, Քվեբեկ նահանգն ունի մայրության արձակուրդի ամենամեծ նպաստները երկրում: Քվեբեկում ավելի մեծ թվով մարդիկ իրավասու են ծնողական արձակուրդի նպաստ ստանալու համար, և կան ավելի շատ նպաստներ, որոնք նրանք կարող են ստանալ՝ համեմատած այլ նահանգների հետ:

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* 
* Blofield, Merike; Touchton, Michael (2020). "". *Comparative Politics*. 
*
* Sholar, Megan A. *Getting Paid While Taking Time: The Women's Movement and the Development of Paid Family Leave Policies in the United States* (Temple UP, 2016), 240 pp.
* 

Կատեգորիա:Աշխատանք
Կատեգորիա:Աշխատանքային իրավունք
Կատեգորիա:Բարեկեցություն
Կատեգորիա:Դաստիարակություն
Կատեգորիա:Զբաղվածություն
Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Հանգիստ
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Սոցիալական քաղաքականություն