Երվանդ Զորյան

**Երվանդ Աբիկի Զորյան** (), հաշվողական տեխնիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագետ, դոկտոր, պրոֆեսոր, Հայկական վիրտուալ համալսարանի հիմնադիր-նախագահ, Սինոփսիս ընկերության առաջատար գիտնական ու գլխավոր ճարտարագետ, Սինոփսիս Արմենիա ընկերության նախագահ, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ, Հայաստանի գիտության և տեխնոլոգիաների զարգացման խորհրդի անդամ, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) Կենտրոնական Վարչության փոխնախագահ, ՀԲԸՄ Սիլիկոնային Հովտի մասնաճյուղի հիմնադիր նախագահ, ԱրմԹեք Կոնգրեսի Ծրագրային կոմիտեի նախագահ, HyeConnect Foundation-ի Հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, Հայաստանի Ամերիկյան Համալսարանի (AUA) Հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի դոցենտ։

## Կենսագրություն
Երվանդ Զորյանը ծնվել է 1956 թվականի մայիսի 17-ին Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ Նա անվանակոչվել է հորական Երվանդ պապի անունով (1882-1954 թթ.), որը եղել է տրապիզոնցի նշանավոր վաճառական Հարություն Զորյանի կրտսեր որդին։

Ավագ Երվանդ Զորյանի հայրը եղել է իրավաբան, հորեղբայրը սպանվել է 1885 թվականին Աբդուլ Համիդ Բ-ի հրամանով գործող «Համիդիե» գնդերի կողմից։ Կոտորածից առաջ Հարությունն իր ընտանիքը դուրս է բերել Տրապիզոնից, սակայն ինքը վերադարձել է ունեցվածքն անձամբ պաշտպանելու։

Ավագ Երվանդ Զորյանը Հայոց ցեղասպանության տարիներին ավարտել է Մարզվանի ամերիկյան «Անատոլիա» քոլեջն ու տեղափոխվել Հալեպ և որպես հաշվապահ աշխատել մինչև 1943 թվականը։ 1931 թվականին հիմնադրել է ՀԲԸՄ Հայ երիտասարդաց ընկերակցությունը, 1946-1947 թվականներին կարևոր դեր է ունեցել դեպի Խորհրդային Հայաստան հայրենադարձության կազմակերպման գործում։

Դոկտոր Զորյանի մորական պապը՝ Արամ Մինասյանը, ապրել է Հալեպում, եղել է հայ առաքելական համայնքի առաջնորդ Կարապետ Մինասյանի որդին, սովորել է Բեռլինում, ուսումն ավարտելուց հետո վերադարձել է Սիրիա, 1953-1967 թվականներին գլխավորել է ՀԲԸՄ Սիրիայի մասնաճյուղը, օգնել է հիմնել ՀԲԸՄ-ի Հալեպի դպրոցը։

Դոկտոր Զորյանի ծնողները՝ Աբիկն ու Հիլդան, ծառայել են Հալեպի հայ համայնքին՝ մասնավորապես կրթության ոլորտում։ Աբիկ Զորյանն ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ համալսարանի ճարտարագիտության բաժինը, մոտ 30 տարի աշխատել է որպես Հալեպի Էլեկտրամատակարարման և ջրամատակարարման ընկերության տեխնիկական գծով տնօրեն, եղել է ՀԲԸՄ Սիրիայի մասնաճյուղի կրթական կոմիտեի ղեկավարը, ուսումնասիրել է հայկական արվեստ և ճարտարապետություն, հրատարակել է հայ մշակույթի ազդեցության վերաբերյալ երեք մենագրություն, որոնք արժանացել են մի շարք պարգևների։

## Կրթություն
Հալեպում Երվանդը սովորել է ՀԲԸՄ ավագ դպրոցում, որից հետո ուսումը շարունակել է Միացյալ Նահանգների Լոս-Անջելես քաղաքում. Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում մասնագիտացել է համակարգչային ճարտարագիտության ոլորտում։ Բակալավրիական կրթություն է ստացել Փենսիլվանիայում՝ մասնագիտանալով ընդհանուր կառավարման ոլորտում։

Կանադայի Մոնրեալ քաղաքում պաշտպանել է գիտական ատենախոսություն և ստացել էլեկտրատեխնիկայի դոկտորի աստիճան։ Մոնրեալի բժշկական համալսարաններից մեկում սովորել է նաև Երվանդի ապագա կինը՝ Ռիտա Շատարևյան-Զորյանը։ Զույգը հետագայում հաստատվել է Սիլիկոնային հովտում, որտեղ Երվանդը հիմնել է Սիլիկոնային հովտի ՀԲԸՄ մասնաճյուղը։

Երվանդ Զորյանը ստացել է համակարգչային ճարտարագիտության մագիստրոսի կոչում Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում, էլեկտրական ճարտարագիտության դոկտորի կոչում Մաքգիլի համալսարանում և բիզնեսի կառավարման մագիստրոսի կոչում Փենսիլվանիայի համալսարանի Ուորթոնի բիզնես դպրոցում:

## Գործունեություն
1990-ական թվականներին Երվանդ Զորյանը հատուկ ֆինանսավորում է ստացել Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) նախագահ Լուիզ Մանուկյան-Սիմոնից և ՀՀ ԳԱԱ-ի, Մերգելյանի անվան Մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի, Երևանի պետական համալսարանի և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի հետ համագործակցությամբ Հայաստանում ստեղծել STAR (Semiconductor Test &amp; Reliability Research) Lab հետազոտական խումբը։ Նույն ժամանակաշրջանում Երվանդ Զորյանի նախաձեռնությամբ հիմնադրվել է նաև Հայաստանի Գիտության և կրթության ազգային հիմնադրամը (ANSEF), որը հովանավորվում է Հայ օգնության ֆոնդի կողմից։
1996 թվականին Հայաստանում հիմնվել է «Վիրաժ Լոջիք» կորպորացիան, որի փոխնտնօրենը եղել է Երվանդ Զորյանը։

Դր. Երվանդ Զորյանն իր նախաձեռնությունն է ունեցել ԱՄՆ-ում հիմնված և այնտեղ գործունեություն ծավալող սկսնակ (start-up) ընկերությունների R&amp;D մասնաճյուղերի Հայաստանում բացման մեջ։ 1994 թվականին, լինելով HPL ընկերության տնօրենների խորհրդի անդամ, նա նախաձեռնել և կազմակերպել է Հայաստանում HPLA ընկերութան հիմնումը։ 1995 թվականին, իր անմիջական մասնակցությունն է ունեցել Credence ընկերության, իսկ 1999 թվականին՝ Virage Logic ընկերության հայաստանյան մասնաճյուղերի բացման մեջ։  

Երվանդ Զորյանը ՀՀԳԱԱ -ի հետ հիմնել է CSIT (Computer Science &amp;amp; Technology) գիտաժողովը, որը համագործակցում է Էլեկտրատեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի ճարտարագետների ինստիտուտի հետ։ Երևանում մի քանի անգամ (2007, 2016 և 2024 թվականներին) կազմակերպել է IEEE-ի Արևելք-Արևմուտք Նախագծում և Թեստավորում սիմպոզիումը, որի համանախագահն է Երվանդ Զորյանը։ Նա նաև հանդիսանում է 2007 թվականին հիմնված ԱրմԹեք Կոնգրեսի Ծրագրային կոմիտեի նախագահը։ 

2009 թվականին Երվանդ Զորյանի անմիջական նախաձեռնությամբ հիմնվել է Հայկական վիրտուալ համալսարանը։ Երվանդ Զորյանը այդ համալսարանի հիմնադիր նախագահն է։ Այն համագործակցում է մոտ 60 հաստատության հետ և ունի մոտ 45000 ուսանող։ 

Դր․ Երվանդ Զորյանի անմիջական նախաձեռնությամբ ավագ դպրոցների համար հիմնադրվել է STEP.ai Արհեստական բանականության մուլտիմեդիա կրթական դասընթացը, որի բովանդակությունը ստեղծվել է Սինոփսիս Արմենիայի Ուսումնական դեպարտամենտում։ Դասընթացը մեկնարկել է Հայաստանի մի շարք ավագ դպրոցներում։

Երվանդ Զորյանը ելույթներ է ունեցել Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողովում, Starmus-ում, WCIT-ներում, Silicon Mountain Summits-ում, Սփյուռքի համաժողովներում և այլն:
Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ է։

Հավատարիմ մնալով Զորյանների ընտանեկան ավանդույթներին և արժեքներին, դր․ Երվանդ Զորյանը հայ ինքնության պահպանմանն ուղղված համահայկական նշանակություն ունեցող մի շարք նոր ծրագրերի հեղինակ կամ նախաձեռնող խմբի անդամ է, այդ թվում՝ HyeConnect-ը, որի Տնօրենների Խորհրդի նախագահն է․ այս կազմակերպությունը աշխարհի հայերի համար պրոֆեսիոնալ կապերի ստեղծման և համագործակցության հնարավորություններ գտնելու հարթակ է: Նա նաև APRI Armenia-ի (Հայաստանի կիրառական քաղաքականության հետազոտական ինստիտուտի) Հոգաբարձուների խորհիդի նախագահն է և դրա տեխնոլոգիական բլոկի պատասխանատուն։ APRI Armenia-ն անկախ, անկուսակցական վերլուծական կենտրոն է, որը կենտրոնանում է տարածաշրջանային անվտանգության, կայուն բարգավաճման և քաղաքացիական ներգրավվածության վրա: Նրա առաքելությունն է փոխել Հայաստանի հետագիծը դեպի ավելի կայուն, բարգավաճ և ժողովրդավարական ապագա։

## Ճանաչում և պարգևներ
2013 թվականին դեկտեմբերի 29-ին Երվանդ Զորյանն ու հաշվողական տեխնիկայի և տեղեկագիտության բնագավառի գիտնական Սամվել Շուքուրյանն իրենց կատարած «Թեստային լուծումներ նանոչափական բյուրեղի վրա տեղավորված համակարգերի համար. ալգորիթմներ, մեթոդներ և թեստային ներկառուցվածք» աշխատանքի համար արժանացել են Հայաստանի Հանրապետության պետական մրցանակի։

2022 թվականին Սանտա Կլարայի քաղաքային խորհուրդը և Սանտա Կլարայի քաղաքապետը հայտարարել են «Սեպտեմբերի 1-ը որպես դոկտոր Երվանդ Զորյանի օր՝ ի պատիվ կրթության ոլորտում նրա ողջ կյանքի նվաճումների և մեր ուսանողներին սովորեցնելու ձևերի մեջ իրականացրած հեղափոխության»:

2025 թվականին Հանրապետության տոնի առթիվ Հայաստանում բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի, երկարամյա անխոնջ գործունեության և նվիրումի համար Երվանդ Զորյանը Հայաստանի Հանրապետության նախագահի կողմից պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։

Նույն թվականի նոյեմբերի 11-ին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետը Երվանդ Զորյանին պարգևատրել է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսության «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով։

## Աշխատություններ
Երվանդ Զորյանն ունի մոտ 40 ԱՄՆ արտոնագիր, չորս գրքի հեղինակ է, հրատարակել է մոտ 350 գրախոսվող հոդված։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ե. ԶՈՐՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔԻ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՌՈՏ ԱԿՆԱՐԿ
*ԵՐՎԱՆԴ ԶՈՐՅԱՆ

Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ