Բանտարկյալի ինքնասպանություն

Բանտարկյալի ինքնասպանություն, բանտում գտնվող անձի ինքնասպանություն։

## Ռիսկի գործոններ
Նշանները, որ բանտարկյալը կարող է ինքնասպանության վտանգի ենթարկվել, ներառում են արժեքավոր իրեր նվիրելը, խոսելը, որ նա չի պատրաստվում երկար մնալ, նույնիսկ եթե նրա ազատ արձակումը նախատեսված չէ, ինքնախաբեությունը, ուժեղ հարբեցողությունը, ծանր կախվածությունը ինչ-որ բանից, այլ բանտարկյալների կողմից սպառնալիքի կամ հարձակման դեպքեր, kամ եթե նախկինում հայտնվել են հոգեբուժարանում կամ փորձել ինքնասպան լինել, խոսել մահվան մասին, վերջերս ձերբակալվել հանցագործության համար, որը պատժելի է երկար ժամկետով կամ իրականում դատապարտվել երկար ժամկետով։ Բանտարկյալները, որոնք վերջերս վատ լուրեր են ստացել տնից կամ ցույց են տալիս բանտային միջավայրին հարմարվելու անկարողություն, նույնպես կարող են ավելի մեծ ռիսկի ենթարկվել:

Հիվանդ բանտարկյալները ինքնասպանության ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում: ՁԻԱՀ-ով հիվանդ բանտարկյալների շրջանում ինքնասպանությունների մակարդակը 16-36 անգամ ավելի բարձր է, քան ընդհանուր բնակչության շրջանում։

Օբյեկտիվ թեստեր, ինչպիսիք են Բեկի դեպրեսիայի հարցաթերթիկը, ունեն սահմանափակ օգտակարություն, քանի որ սիմուլյատորը կարող է ընդօրինակել ինքնասպանության նշանները, մինչդեռ բանտարկյալը, որը չի ցանկանում դադարեցնել ինքնասպանությունը, կարող է թաքցնել ինքնասպանության նշանները:

## Դեպքեր
Եվրոպական որոշ երկրներում, ինչպիսիք են Ֆրանսիան, Բելգիան և Նորվեգիան, բանտարկյալների շրջանում ինքնասպանությունների քանակը տասն անգամ ավելի բարձր է, քան ընդհանուր բնակչությունը, սակայն հայտնի չէ՝ դա կապված է բանտային պայմանների հետ, թե այն բանի հետ, որ արտահայտված ինքնասպանության հակումներ ունեցող անձինք ավելի հաճախ են հայտնվում բանտում հանցագործություններ կատարելու համար: Բանտում ինքնասպանության ակնհայտ դրդապատճառներն առավել հաճախ վախն են այլ բանտարկյալներից, նրանց հանցագործության կամ բանտարկության հետևանքներից, ինչպես նաև սերտ հարաբերությունների կորստից։ Ինքնասպանություններն առավել հաճախ տեղի են ունենում ժամանակավոր մեկուսարաններում: Ինքնասպանությունների ամենատարածված ժամանակը վաղ առավոտյան ժամերն են։ Ինքնասպանության հակված բանտարկյալներին երբեմն լինում են ինքնասպանության խիստ ռեժիմում, երբ բանտարկյալներին հսկողության տակ են պահում և տեղավորում են հատուկ խցերում՝ առանց կահույքի կամ առարկաների, որոնցով նրանք կարող են վնասել իրենց։

Նյու Յորքում մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ բանտային ինքնասպանությունների 41%-ը կատարվում է բանտարկյալների կողմից, որոնք վերջերս ստացել են հոգեբուժական օգնություն, չնայած բանտային ինքնասպանությունների միայն մեկ երրորդն ունի հոգեբուժական հիվանդությունների պատմություն, ի տարբերություն ընդհանուր հասարակության ինքնասպանությունների 80-90%-ի։ Կալանքի տակ գտնվող անձանց մոտ դատավարությունից առաջ, ընդհանուր առմամբ, ինքնասպանությունների մակարդակն ավելի բարձր է, քան մյուս բանտարկյալների, բանտային բոլոր ինքնասպանությունների մոտ մեկ երրորդը տեղի է ունենում կալանավորման առաջին շաբաթվա ընթացքում։ Ազատազրկման վայրերում ինքնասպանությունը բանտերում պահվող բանտարկյալների մահվան հիմնական պատճառն է։

Ըստ Եվրոպայի Խորհրդի տվյալների Բալկաններում բանտերում ինքնասպանությունների մակարդակն ավելի ցածր է, քան մնացած Եվրոպական երկրներում։ 2011-2015 թվականներին Բալկաններում յուրաքանչյուր 100,000 բանտարկյալի հաշվով տարեկան միջինը 53 ինքնասպանության դեպք է գրանցվել, իսկ Եվրոպայի մնացած երկրներում՝ 87: Դա կարելի է բացատրել այն փաստով, որ բալկանյան երկրներում բանտարկության մակարդակը համեմատաբար բարձր է, ուստի բանտերում առանձնապես խոցելի բնակչություն չկա, և կանխարգելիչ ազատազրկումը բավականին հազվադեպ է օգտագործվում։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) քննադատել է այն փաստը, որ նորվեգական բանտերում ինքնասպանությունների մակարդակը ամենաբարձրերից մեկն է Եվրոպայում։

## Պատասխանատվություն
Միացյալ Նահանգներում պատասխանատվությունը կարող է առաջանալ 1983 թվականի ԱՄՆ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի և Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության ութերորդ փոփոխության համաձայն, եթե բանտը և բանտի աշխատակիցները կանխամտածված անտարբերություն են ցուցաբերում բանտարկյալի ինքնասպանության հակումների նկատմամբ, քանի որ ենթադրվում է, որ ինքնասպան բանտարկյալները բժշկական օգնության կարիք ունեն: *Ֆարմերն ընդդեմ Բրենանի* գործով կանխամտածված անտարբերությունը հաստատվել է որպես ստանդարտ՝ անփութության և նպատակադրված կամ դիտավորությամբ գործելու միջև, ինչը, ըստ էության, հավասարազոր է անխոհեմության: *Ֆարմերն ընդդեմ Բրենանի* որոշումը հայցվորների համար դժվարություններ է ստեղծել ինքնասպանության համար պատասխանատվությունն ապացուցելու մեջ՝ որպես Սահմանադրությամբ սահմանված քաղաքացիական իրավունքների խախտում։ Ապացուցման բեռը, ըստ երևույթին, ավելի շատ է, քան անփութության դեպքերում: Դատական պրակտիկան նախատեսում է, որ պատասխանատվությունը տեղի է ունենում միայն այն դեպքում, եթե բանտի պաշտոնյաները սուբյեկտիվորեն տեղյակ են եղել բանտարկյալի լուրջ բժշկական անհրաժեշտության մասին (կամ գոնե դիտավորյալ չեն նկատել դա): Այսինքն՝ նրանք չեն կարող պատասխանատվության ենթարկվել, եթե նրանք պարզապես պետք է իմանային, բայց իրականում չգիտեին։

Պարզ անփութությունը բավարար չէ սահմանադրության խախտում տեղի ունենալու համար։ Դաշնային դատարանները հազվադեպ են թույլ տալիս վերականգնել իրավունքները 1983-րդ հոդվածի հիման վրա, բացառությամբ ինքնասպան բանտարկյալների նկատմամբ կանխամտածված անտարբերության ծայրահեղ դեպքերի կամ ինքնասպան բանտարկյալների նկատմամբ ընդհանուր անտարբերության ակնհայտ դրսևորման: Պետք է լիներ ավելի մեծ հավանականություն, այլ ոչ թե պարզապես ինքնասպանություն գործելու հավանականություն: Դատարանները նաև եզրակացրել են, որ յուրաքանչյուր բանտարկյալի ինքնասպանության հնարավորության ստուգման պարտավորություն չկա, քանի դեռ ակնհայտ չէ, որ բանտարկյալը նման հակումներ ունի: Բացի այդ, նույնիսկ եթե բանտի պաշտոնյաները տեղյակ են բանտարկյալի ինքնասպանության հակումների մասին, և նա իսկապես ինքնասպանություն է գործում, նրանք պատասխանատվություն չեն կրում, եթե ողջամիտ գործողություններ են ձեռնարկել ինքնասպանությունը կանխելու համար: Կանխամտածված անտարբերությունը որոշելիս պետք է հաշվի առնել բանտարկյալների ինքնասպանությունները կանխելու համար բանտապահների կողմից կիրառվող գործնական սահմանափակումները:

Անհաջողությունների օրինակներ, որոնք կարող են հանգեցնել ուղղիչ հաստատություններում ինքնասպանության հայտարարությունների, անբավարար հոգեկան առողջության վիճակն ու հոգեբուժական հետազոտությունն են, ինքնասպանության հավանական հնարավորությունը գնահատելիս ակնհայտ և էական ռիսկի գործոնները հաշվի չառնելը, ակնհայտ և էական ռիսկը ճանաչելուց հետո բանտարկյալին ինքնասպանության նախազգուշական միջոցներ չապահովելը, ձեռնարկված գործողությունների մասին այլ ծառայություններ մատուցողներին չհայտնելը կամ խնամակալության մարմինների և բանտի անձնակազմի աշխատակիցներին, ինքնասպանության հսկողության տակ գտնվող բանտարկյալին պատշաճ կերպով վերահսկելու և համապատասխան դիտորդական մատյան պահելու անկարողությունը, ինքնասպանությունների հսկողության դադարեցումը, չնայած բանտարկյալի ինքնասպանության վարքի և հնարավոր մշտական ռիսկի վերաբերյալ նախնական տեղեկատվությանը, ինքնասպանության ռիսկի գնահատում, միջամտություն և կանխարգելում, ուղղիչ անձնակազմի վերապատրաստման բացակայություն, հոգեմետ դեղերի կտրուկ դադարեցում այն բանտարկյալների համար, որոնք հայտնի են ոչ վաղ անցյալում ինքնասպանության լուրջ փորձեր կատարել, և մասնագիտական չափանիշներով խիստ անբավարար բուժում կամ բուժման պլանների, քաղաքականության, ընթացակարգերի կամ անձնակազմի կողմից, հոգեկան առողջության խիստ անբավարար համակարգի ստեղծում և ժամանակին բժշկական օգնության կամ մերժման բազմակի օրինակներ:

Գործող նախադեպային իրավունքի քննադատություններից մեկն այն է, որ բանտի պաշտոնյաները շահագրգռված են խուսափել բանտարկյալներին ինքնասպանության հակումների ստուգումից, քանի որ եթե ստուգումն անարդյունավետ է, կամ բանտը ի վիճակի չէ կանխել ինքնասպանության փորձ ունեցող բանտարկյալի ինքնասպանության փորձը, պետական մարմինը և բանտապահը կարող են ավելի մեծ ռիսկի ենթարկվել պատասխանատվության ենթարկվելու համար, քան եթե նրանք զննում չանցնեին: Այնուամենայնիվ, բանտային պաշտոնյաները պետք է տեղյակ լինեն, որ բանտարկյալները այնուամենայնիվ, որոշ բանտեր դեռ ստուգում են անցկացնում, քանի որ բանտային ինքնասպանությունները դժվարություններ են առաջացնում անձնակազմի և քաղաքապետարանի համար և հաճախ հանգեցնում են դատական գործողությունների, և քանի որ որոշ նահանգներ պահանջում են ստուգման ընթացակարգեր և պարտադրում պատասխանատվություն նրանց չհամապատասխանելու համար: Ընտրված պաշտոնյաները կարող են բախվել քաղաքական հետևանքների, եթե նրանք դառնան բանտարկյալի ինքնասպանության քավության նոխազ։

Մեկ այլ գործոն, որը հանգեցրել է բանտարկյալների ինքնասպանությունների ավելի մանրակրկիտ քննությանը, այն է, որ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ինքնասպանությունը, ընդհանուր առմամբ, պլանավորված, այլ ոչ թե իմպուլսիվ գործողության արդյունք է, ինչը ինքնասպանությունը պոտենցիալ ավելի կանխատեսելի է դարձնում պատշաճ քննության դեպքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Ինքնասպանության տեսակներ
Կատեգորիա:Ինքնասպանություն