Մենաշնորհի կանոնադրություն

**Մենաշնորհի կանոնադրություն** (21 Jas. 1. c. 3), անգլիական խորհրդարանի ակտ, որը դարձել է անգլիական արտոնագրային իրավունքի առաջին օրենսդրական արտահայտությունը։ Արտոնագրերը զարգացել են թագավորական շնորհագրերից, որոնք տրվում էին նոր տեխնոլոգիաներին տիրապետող որակավորված մասնագետներին՝ որոշակի արդյունաբերական ճյուղերում մենաշնորհ տրամադրելու համար։ Սկզբնապես այս համակարգը կոչված էր ամրապնդել Անգլիայի տնտեսությունը՝ դարձնելով այն ինքնաբավ և նպաստելով նոր ճյուղերի զարգացմանը, սակայն աստիճանաբար այն սկսեց դիտվել որպես գումար հավաքելու միջոց (արտոնագրերի տերերից վճար գանձելով)՝ առանց հասարակության մեջ անժողովրդական հարկ մտցնելու անհրաժեշտության։ Եղիսաբեթ I-ը հատկապես լայնորեն օգտագործեց այս համակարգը՝ արտոնագրեր տալով այնպիսի տարածված ապրանքների համար, ինչպիսիք են օսլան և աղը։ Ի վերջո, հուզումները համոզեցին նրան արտոնագրերի կառավարումը փոխանցել ընդհանուր իրավունքի դատարաններին, սակայն նրա հաջորդը՝ Ջեյմս I-ը, այն օգտագործեց ավելի շատ։ Չնայած բողոքները և չարաշահումները հետաքննելու համար ստեղծված կոմիտեին, խորհրդարանը մի քանի փորձ արեց ավելի սահմանափակել միապետի իշխանությունը։ Արդյունքում 1624 թվականի մայիսի 29-ին ընդունվեց Մենաշնորհների մասին կանոնադրությունը։

Կանոնադրությունը չեղյալ էր հայտարարում որոշ անցյալ և ապագա արտոնագրեր ու մենաշնորհներ, սակայն պահպանում էր բացառությունները․ դրանցից մեկը վերաբերում էր նոր գյուտերի արտոնագրերին։ Արտոնագրային իրավունքի էվոլյուցիայում որպես առանցքային պահ դիտարկվող կանոնադրությունը նաև բնութագրվեց որպես «Անգլիայի տնտեսության՝ ֆեոդալականից դեպի կապիտալիստական անցման կարևորագույն ուղենիշներից մեկը»։ Նույնիսկ կանոնադրության ուժի մեջ մտնելուց հետո պահանջվեց ավելի քան մեկ դար՝ արտոնագրերի հետ կապված համապարփակ իրավական դոկտրինա ստեղծելու համար, իսկ Ջեյմս I-ի հաջորդ Չարլզ I-ը պարբերաբար չարաշահում էր արտոնագրային համակարգը՝ ապահովելով, որ իր գործողությունների հետ կապված բոլոր գործերը քննվեն իր վերահսկողության տակ գտնվող խորհրդատվական դատարաններում: Անգլիական քաղաքացիական պատերազմը և դրան հաջորդած Ստյուարտների վերականգնումը վերջնականապես վերացրեց այս համակարգը: Այս կանոնադրությունը մինչ օրս հանդիսանում է ավստրալիական օրենսդրության հիմքը, իսկ մինչև 1977 թվականը, երբ Միացյալ Թագավորությունը սկսեց հետևել Եվրոպական արտոնագրային կոնվենցիային, այն նաև օրենսդրության ամուր հիմք էր։

## Հետին պլան
Պատմականորեն՝ անգլիական արտոնագրային իրավունքը հիմնված էր սովորույթի և ընդհանուր իրավունքի, այլ ոչ թե օրենքի վրա։ Այն սկսվեց, երբ Թագը շնորհում էր արտոնագրեր՝ որպես տնտեսական պաշտպանության միջոց՝ բարձր արդյունաբերական արտադրություն ապահովելու համար։ Որպես Թագի կողմից նվեր՝ չկար դատական վերանայում, վերահսկողություն կամ քննարկում, և արտոնագրերի շուրջ իրական օրենք չձևավորվեց։ Այս պրակտիկան գալիս էր գիլդիաներից՝ խմբերից, որոնք վերահսկվում էին Թագի կողմից և մենաշնորհ ունեին որոշակի արդյունաբերությունների նկատմամբ։ 14-րդ դարում Անգլիայի տնտեսությունը հետ էր մնում այլ եվրոպական երկրներից, իսկ գիլդիաները չափազանց փոքր էին արդյունաբերական արտադրությունը հաջողությամբ վերահսկելու համար։ Այս խնդիրը լուծելու համար Էդուարդ II-ը սկսեց խրախուսել օտարերկրյա արհեստավորներին և գյուտարարներին հաստատվել Անգլիայում՝ առաջարկելով «պաշտպանության նամակներ», որոնք պաշտպանում էին նրանց գիլդիայի քաղաքականությունից այն պայմանով, որ նրանք կպատրաստեն անգլիացի աշակերտներ և կփոխանցեն իրենց գիտելիքները։ Առաջին գրանցված պաշտպանության նամակը տրվեց 1331 թվականին։ Նամակները լիարժեք մենաշնորհ չէին տալիս. դրանք ավելի շուտ գործում էին որպես ընդլայնված անձնագիր՝ թույլ տալով օտարերկրյա աշխատողներին ճամփորդել Անգլիա և զբաղվել իրենց արհեստով։ Բացառիկ օրինակ (համարվում է Անգլիայում առաջին լիարժեք արտոնագիրը) տրվել է Ջոն Ուտինամին 1449 թվականի ապրիլի 3-ին՝ տրամադրելով նրան մենաշնորհ։ Արտերկրում արդյունաբերական արտոնագրեր և մենաշնորհներ շնորհելու պրակտիկան տարածված էր դարձել իտալական պետություններում 1420-ական թվականներին։

Հաջորդ դարի ընթացքում Անգլիայում ամբողջական արդյունաբերական արտոնագրերի շնորհումը դարձավ ավելի տարածված պրակտիկա. հաջորդ գրառումը 1537 թվականի նամակն է Հենրի VIII-ի անձնական քարտուղար Թոմաս Քրոմվելին վենետիկցի մետաքսի վաճառական Անտոնիո Գուիդոտիից: Գուիդոտին համոզել էր վենետիկցի մետաքսագործների մի խմբի գործել Անգլիայում և ցանկանում էր, որ թագավորը շնորհի նրան արտոնագրային նամակներ՝ պաշտպանելով մետաքս աճեցնելու նրանց մենաշնորհը 15 կամ 20 տարի: Արտոնագրային նամակները շնորհվեցին, և Հենրիի որդի Էդուարդ VI-ը շարունակեց այդ գործը՝ շնորհելով արտոնագրային նամակներ Հենրի Սմիթին, ով հույս ուներ Անգլիայում ներմուծել ապակեգործության օտարերկրյա տեխնիկաներ: Այս գործընթացը շարունակվեց Եղիսաբեթ I-ի գահ բարձրանալուց հետո՝ 1561 թվականին սահմանելով պաշտոնական ընթացակարգեր ցանկացած նոր արդյունաբերությանը արտոնագրային նամակներ տրամադրելու և մենաշնորհներ թույլատրելու համար։ Այս արտոնագրերի շնորհումը խիստ հանրաճանաչ էր միապետի շրջանում, ինչպես մինչև Մենաշնորհների մասին օրենքը, այնպես էլ դրանից հետո՝ եկամուտ ստանալու հնարավորության պատճառով: Արտոնագիր ստացողից ակնկալվում էր մեծ գումար վճարել արտոնագրի համար, և ի տարբերություն հարկերի բարձրացման (Թագի գումար հավաքելու մեկ այլ մեթոդ), արտոնագրի հետևանքով առաջացած հասարակական անհանգստությունը սովորաբար ուղղված էր արտոնագիր ստացողի, այլ ոչ թե միապետի դեմ։

Ժամանակի ընթացքում սա դարձավ ավելի ու ավելի խնդրահարույց. փոխարեն որոշակի ներմուծված արդյունաբերությունների ժամանակավոր մենաշնորհների, առաջացան երկարաժամկետ մենաշնորհներ ավելի տարածված ապրանքների համար, ներառյալ աղը և օսլան։ Այս «ատելի մենաշնորհները» հանգեցրին Թագի և Խորհրդարանի միջև բախման, որի արդյունքում 1601 թվականին համաձայնություն ձեռք բերվեց արտոնագրերի կառավարման իրավասությունը հանձնել ընդհանուր իրավունքի դատարաններին․ միևնույն ժամանակ, Էղիսաբեթը չեղյալ հայտարարեց մի շարք ավելի սահմանափակող և վնասակար մենաշնորհներ։ Նույնիսկ դատական որոշումների շարքը, որոնք քննադատում և չեղյալ էին հայտարարում նման մենաշնորհները, Եղիսաբեթ I-ի հաջորդ Ջեյմս I-ը շարունակում էր օգտագործել արտոնագրերը մենաշնորհներ ստեղծելու համար։ Չնայած Բողոքների կոմիտեին՝ Պարոն Էդվարդ Քոուքի նախագահությամբ մարմնին, որը վերացրեց մեծ թվով մենաշնորհներ, համակարգի ընդլայնման դեմ բողոքի ալիք բարձրացավ։ 1621 թվականի մարտի 27-ին Ջեյմսը առաջարկեց Համայնքների պալատին կազմել երեք ամենաանընդունելի արտոնագրերի ցուցակը, և նա «կյանք կտար դրան՝ առանց փոփոխությունների», սակայն այդ ժամանակ Քոուքը արդեն կանոնադրություն էր պատրաստում։ 1621 թվականի մայիսի 12-ին ընդունվելուց հետո այն մերժվեց Լորդերի պալատի կողմից, սակայն Մենաշնորհների մասին օրենքը վերջապես ընդունվեց Խորհրդարանի կողմից 1624 թվականի մայիսի 29-ին։

## Ակտ
### Բաժին 1–5
Կանոնադրության 1-ին բաժինը սահմանում էր, որ.

բոլոր Մենաշնորհները և բոլոր Հանձնաժողովները, Դրամաշնորհները, Արտոնագրերը, Կանոնադրությունները և Արտոնագրային Նամակները, որոնք նախկինում տրվել կամ շնորհվել են, կամ հետագայում պետք է տրվեն կամ շնորհվեն, ցանկացած Անձի կամ Անձանց, Քաղաքական կամ Կորպորատիվ Մարմիններին, այս Թագավորության կամ Ուելսի Տիրույթում որևէ բան Միայնակ Գնելու, Վաճառելու, Պատրաստելու, Աշխատելու կամ Օգտագործելու համար&nbsp;... կամ ցանկացած այլ Մենաշնորհների, կամ Իշխանության, Ազատության կամ Կարողության՝ ուրիշների հետ գործ ունենալու, կամ Արտոնագիր կամ Հանդուրժողականություն տալու՝ որևէ բան անելու, օգտագործելու կամ իրականացնելու որևէ Օրենքի կամ Կանոնադրության Բովանդակության կամ Նպատակի դեմ&nbsp;... և բոլոր Հրովարտակները, Արգելքները, Սահմանափակումները, Օգնականների Հրամանագրերը և բոլոր այլ Հարցերն ու Բաները, որոնք որևէ կերպ միտված են դրանց կամ դրանցից որևէ մեկի Հիմնադրմանը, Ստեղծմանը, Ամրապնդմանը, Խթանմանը կամ Աջակցմանը&nbsp;... ամբողջովին հակասում են այս Թագավորության Օրենքներին և այդպիսով առոչինչ են և ոչ մի Ուժ չունեն, և ոչ մի կերպ չպետք է կիրառվեն կամ իրագործվեն։

Ամենակարևորն այն է, որ սա անվավեր դարձրեց բոլոր անցյալ, ներկա և ապագա արտոնագրերն ու մենաշնորհները: Արտոնագրերը սովորաբար բաժանվում էին երեք կատեգորիայի՝ արտոնագրեր կոնկրետ գյուտի համար, արտոնագրեր, որոնք արտոնագրի տիրոջին ազատում էին օրենսդրությունից, և արտոնագրեր կոնկրետ առևտրի կամ արդյունաբերության համար: Այնուամենայնիվ, 1-ին բաժինն առաջին անգամ քննարկեց արտոնագրերի նոր կատեգորիա՝ «Ուժի, Ազատության կամ Ունակության» արտոնագրեր: Այս արտոնագրերը սովորաբար օգտագործվում էին քրեական օրենքների հետ կապված՝ հանցագործների հետ վարվելու և արդարադատություն իրականացնելու գործը մասնավոր ընկերություններին և անհատներին «հանձնելու» համար: Օրենքը, ի տարբերություն նախորդ օրենքի, շեշտում էր, որ այս իշխանությունը պատկանում է միայն Խորհրդարանին։

Կանոնակարգի 2-րդ բաժինը սահմանում էր, որ բոլոր ապագա արտոնագրերը պետք է որոշվեն ընդհանուր իրավունքով և ոչ այլ կերպ, մինչդեռ կանոնակարգի 3-րդ բաժինը շեշտում էր, որ ընկերություններին և անհատներին, ովքեր այժմ կամ ապագայում արտոնագրեր ունեն և չեն ունենալու, չպետք է թույլատրվի դրանք կիրառել:

Կանոնակարգի 4-րդ և 5-րդ բաժինները սահմանում էին, որ եթե որևէ մեկին արտոնագրի կամ մենաշնորհի պատճառով միջամտեն կանոնակարգի ընդունումից 40 օր հետո, ապա բռնագրավված ապրանքները պետք է համապատասխանաբար վերադարձվեն իրենց սեփականատերերին, իսկ բանտարկված անձինք ազատ արձակվեն։

Կանոնադրության 5-րդ բաժինը չեղյալ է հայտարարվել 1863 թվականի Կանոնադրության իրավունքի վերանայման ակտով:

### Բաժին 6–9

Կանոնադրության ամենակարևոր մասը 6-րդ բաժինն է, որը սահմանում է մենաշնորհը կամ արտոնագիրը արգելող կանոնների բացառությունները: Այն նշում էր, որ նախորդ դրույթները․

չպետք է տարածվեն որևէ արտոնագրային նամակների (b) և տասնչորս տարվա կամ դրանից պակաս ժամկետով արտոնությունների շնորհման վրա, որոնք այսուհետ պետք է տրվեն այս թագավորության սահմաններում ցանկացած նոր արտադրության բացառիկ շահագործման կամ պատրաստման համար (c) այդպիսի արտադրությունների իրական և առաջին գյուտարարին (d) և գյուտարարներին, ովքեր մյուսներն այդպիսի արտոնագրային նամակների և արտոնությունների տրամադրման պահին չեն օգտագործում (e), պայմանով, որ դրանք չեն հակասում օրենքին և վնասակար չեն պետության համար՝ ապրանքների ներքին գների բարձրացմամբ կամ առևտրի վնասմամբ, կամ ընդհանրապես անհարմար չեն (f): նույն տասնչորս տարին պետք է հաշվարկվի այսուհետ տրվելիք առաջին արտոնագրային նամակների կամ այդպիսի արտոնության շնորհման ամսաթվից, բայց դրանք պետք է ունենան այնպիսի ուժ, ինչպիսին կունենային, եթե այս և ոչ մի այլ ակտ երբեք չընդունվեր(g):

Ըստ էության, սա հաստատեց մի լայն տարածք, որտեղ կարող էին արտոնագրեր շնորհվել՝ պայմանով, որ մենաշնորհները չգերազանցեն 14 տարին։ Այս արտոնագրերը կիրառելի էին ցանկացած նոր «արտադրողի արտադրության» համար, որտեղ «արտադրություն» նշանակում էր թե՛ առարկայի ստեղծում, թե՛ այդ առարկայի նախագիծ։ Հոդված 7-ը սահմանում էր, որ կանոնադրությունը չի վնասում կամ չեղյալ չի հայտարարում նախկին օրենսդրական միջոցառումները, իսկ հոդված 8-ը սահմանում էր, որ խորհրդարանին քրեական իրավունքի կիրառման լիազորությունների վերադարձը որևէ կերպ չի խախտում թագավորի, Թագավորական դատարանի, Ընդհանուր իրավասության դատարանի կամ այլ քրեական դատարանների՝ բանտարկության վերաբերյալ որոշում կայացնելու իրավունքը։ Կանոնադրության 9-րդ հոդվածը սահմանում էր, որ արտոնագրերի և լիցենզիաների տրամադրումից հրաժարվելը չի տարածվում քաղաքներ տիրապետող կորպորացիաների վրա, ինչպիսին է Լոնդոն Սիթիի կորպորացիան։

### Մենաշնորհի կանոնադրության ամսաթիվ
Մենաշնորհների մասին կանոնադրությունը ճիշտ է մեջբերել առանց տարեթվի նշման։ Այնուամենայնիվ, երբ այն մեջբերվում է տարեթվով, կան հեղինակներ, ովքեր օգտագործում են 1623 թվականը, և կան նրանք, ովքեր օգտագործում են 1624 թվականը։ Շփոթմունքն առաջանում է, քանի որ խորհրդարանական նստաշրջանը, որի ժամանակ այն ընդունվել է մենաշնորհների մասին կանոնադրությունը, հավաքվել է 1624 թվականի փետրվարի 12-ին (ըստ ժամանակակից թվագրման), սակայն այն ժամանակ դա կլիներ 1623 թվականի փետրվարի 12-ը (քանի որ Անգլիայում այդ ժամանակ Նոր տարին նշվում էր Տիրամոր օրը՝ մարտի 25-ին)։ Օրենքը ստացել է թագավորական հաստատում 1624 թվականի մայիսի 29-ին: Այդ ժամանակ բոլոր նիստի ընթացքում ընդունված ակտերը սկսվում էին նիստի առաջին օրը։ Այսպիսով՝ իրավաբանորեն ակտը սկսվել է 1623 թվականի փետրվարին, սակայն պատմական թվագրման առումով այն սկսվել և ընդունվել է 1624 թվականին։

## Նշանակություն

Կանոնադրությունը ձևակերպված է «ուժեղ և լայն» և, բացառություններից բացի, հիմնականում կրկնում է գոյություն ունեցող ընդհանուր իրավունքը։ Կանոնադրությունը երկար ժամանակ համարվել է արտոնագրային իրավունքի առանցքային պահ. Քրիս Դենթը, գրելով Մելբուռնի համալսարանի իրավաբանական հանդեսում, այն անվանում է «արտոնագրերի պատմության մեջ նշանակալի ցուցիչ»՝ պահպանելով իր նշանակությունը, թեև այն ոչ արտոնագրային իրավունքի սկիզբն է, ոչ էլ վերջը: Չնայած կանոնադրությանը, դատարանները չեն մշակել արտոնագրային իրավունքի համապարփակ և տրամաբանական իրավական ուսմունք կանոնադրության ուժի մեջ մտնելուց ավելի քան մեկ դար հետո։ Այն ոչ միայն խիստ կարևոր է արտոնագրային իրավունքում, այլև մեծ դեր է խաղացել տնտեսության մեջ. Գ. Ա. Բլոքսամը, գրելով «Արդյունաբերական տնտեսագիտության ամսագրում», նշում է Մենաշնորհների մասին կանոնադրության ընդունումը որպես «Անգլիայի տնտեսության՝ ֆեոդալականից դեպի կապիտալիստական անցման կարևորագույն հանգրվաններից մեկը»։

Բացի արտոնագրային իրավունքի հետ կապված նշանակալի լինելուց, Վիգ պատմաբանները այն նույնականացրել են որպես թագավորական արտոնությունների առաջին խախտում և առաջին դեպքերից մեկը, երբ ինքնավստահ Համայնքների պալատը չեղյալ համարեց թագավորի որոշումը, ինչը վերջում հանգեցրեց Անգլիական քաղաքացիական պատերազմին։ Քրիս Ռ. Քայլը Իրավական պատմության ամսագրում նշում է, որ սա այդպես չէ. Մենաշնորհների մասին կանոնադրությունը ոչ միայն վերահաստատեց նախկին ընդհանուր իրավունքը՝ չխախտելով Թագավորական արտոնությունը, այլև Ջեյմս I-ը օրինագծի ուշ փուլերում աջակցում էր դրա սկզբունքներին։ Ջեյմս I-ը այդ շարժմանը չէր հակադրվում. Խորհրդարանի 1621 թվականի նստաշրջանի ընթացքում նա չեղյալ հայտարարեց մի շարք մենաշնորհներ (ներառյալ արծաթե թելի և պանդոկների համար նախատեսվածները), և թե՛ Ջեյմսը, թե՛ Գաղտնի խորհուրդն ակտիվ մասնակցություն ունեցան օրինագծի ընդունման գործընթացում՝ ապահովելու դրա աջակցությունը։ Ավելին, արքայազնը, հետագայում Կարլոս I-ը, առաջարկեց փոփոխություններ Լորդերի պալատում՝ աջակցելու դրա ընդունմանը։

Օրենքը պահանջում էր լայնածավալ դատական գործողություններ՝ այն գործող դարձնելու համար, հատկապես 6-րդ բաժնի մեկնաբանության վերաբերյալ: Պարոն Էդվարդ Քոուքը իր «Անգլիայի օրենքների ինստիտուտներ» աշխատության մեջ գրել է, որ  Այս հարցը քննարկվել է նաև Բիրկոտի գործում, որտեղ որոշվել է, որ առկա արդյունաբերության կամ գյուտի հնարամիտ կատարելագործումը նոր «նյութ» չէ և չի կարող արտոնագրվել. նման կատարելագործումը նկարագրվել է որպես «հին վերարկուին նոր կոճակ կարել»: Հաստինգի գործը հաստատեց, որ նույնիսկ նոր «նյութի» համար արտոնագիր չի կարող տրվել, որը շատ մոտ է հնին, ինչը սկզբնապես դրված էր Մատտեյի գործում։ Այս օրենքը չէր խանգարում միապետին տալ այդպիսի արտոնագրեր դրամի դիմաց; Ջեյմս I-ի մահից հետո Չարլզ I-ը շարունակեց տալ դրանք և խուսափում էր օրենքին ենթարկվելու անհրաժեշտությունից, քանի որ բոլոր գործերը քննվում էին խորհրդատվական դատարաններում, ինչպիսին էր Աստղային պալատը: Ի պատասխան դրա և այլ չարաշահումների, Աստղային պալատը վերացվեց 1640 թվականի Հաբեաս Կորպուս օրենքով։ Ստյուարտների Վերականգնումից հետո այս գործողությունները հիմնականում դադարեցին խորհրդարանի գերիշխող իշխանության և 1689 թվականի Իրավունքների մասին օրենքի պատճառով, որը լիովին վերացրեց թագավորի՝ օրենքին չենթարկվելու կամ այն փոփոխելու կարողությունը։

Մենաշնորհների մասին օրենքը դարեր շարունակ գերիշխում էր արտոնագրային իրավունքում. այն ընդունվել էր բազմաթիվ ընդհանուր իրավունքի իրավազորությունների կողմից և դեռևս հանդիսանում է այդ երկրների ժամանակակից արտոնագրային օրենքների հիմքը․ օրինակ՝ Ավստրալիայի արտոնագրային իրավունքը գերիշխվում է 1990 թվականի Արտոնագրերի մասին օրենքով, որը սահմանում է, որ ինչ-որ բանի արտոնագրման չափանիշներից մեկն այն է, թե արդյոք այն վերաբերում է «Մենաշնորհների մասին օրենքի 6-րդ բաժնի իմաստով արտադրության եղանակին»։

Անգլիայում և Ուելսում կանոնադրության որոշ հատվածներ դեռևս տեխնիկապես ուժի մեջ են, չնայած օրենսդրության մեծ մասը չեղարկեցին Օրենքի վերանայման մասին 1863 թվականի օրենքը, Արտոնագրերի, դիզայնի և ապրանքային նշանների մասին 1883 թվականի օրենքը (46 և 47 Vict. c. 57), Օրենքի վերանայման մասին 1948 թվականի օրենքը, Արդարադատության մասին 1965 թվականի օրենքը և Օրենքի (չեղարկումների) մասին 1969 թվականի օրենքը: Սակայն գործնականում, 1977 թվականի Արտոնագրերի մասին օրենքով (որը Միացյալ Թագավորությունը համապատասխանեցրեց Եվրոպական արտոնագրային կոնվենցիային), կանոնադրությունը անուղղակիորեն չեղարկվել է Անգլիայում և Ուելսում:

## Տես նաև

*Մտավոր սեփականություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Statute of Monopolies (original text, modern spelling).

Կատեգորիա:17-րդ դարն իրավունքում
Կատեգորիա:Օրենքներ