Վիլհելմ Հումբոլդտ

մինի|Վիլհելմ Հումբոլդտի արձանը Հումբոլդտի համալսարանի բակում, Բեռլին, Գերմանիա
**Վիլհելմ ֆոն Հումբոլդտ** (, ), գերմանացի բանասեր, փիլիսոփա, լեզվաբան, պետական գործիչ։ Ստացել է իրավաբանական կրթություն։

Ալեքսանդր Հումբոլդտի եղբայրը։

1801-1810 թվականներին եղել է Պրուսիայի ռեզիդենտը պապի պալատում, դավանության և լուսավորության դեպարտամենտի տնօրեն։ Անց է կացրել մի շարք բարեփոխումներ՝ տարրական դպրոցը հանել է եկեղեցու իրավասությունից, այնտեղ կիրառել Պեսաաչոցցիի մեթոդները, վերակառուցել Պրուսական Գիտությունների Ակադեմիան, հիմնադրել Բեռլինի համալսարանը (այժմ՝ Հումբոլդտի անվան համալսարան), 1810-1819 թվականներին եղել է դիվանագիտական ծառայության մեջ։ 1819 թվականին, երբ ներքին գործերի երկու մինիստրներից մեկն էր, փորձել է բարեփոխել Պրուսիայի սահմանադրությունը։ Գյոթեի և Շիլլերի ժամանակաշրջանի գերմանական դասական հումանիզմի ականավոր ներկայացուցիչներից է։

Հերդերի նման նա պատմության նպատակը տեսնում է «մարդասիրության» գաղափարի իրականացման մեջ։ Անհատի և ազգի ազատ ներքին ինքնազարգացմամբ է պայմանավորում պետության գործունեության սահմանները, որի խնդիրն է միայն արտաքին սահմանների պաշտպանությունը և ներքին կարգ ու կանոնի ապահովումը։ Նրա գեղագիտական հիմնական գործերն են Գյոթեի «Հերման և Դորոթեա»-ի մասին» (1799 թվական) և «Ֆրանսիական ժամանակակից ողբերգական թատրոնի մասին» (1800 թվական) աշխատությունները։ Հումբոլդտը, ըստ էության, լեզվի փիլիսոփայության՝ իբրև ինքնուրույն առարկայի, հիմնադիրն է։ Նա լեզուն հասկանում է ոչ թե որպես ինչ-որ քարացած բան, այլ որպես հոգեկան ստեղծագործության անընդմեջ գործողություն, որպես «մտքի ձևավորման օրգան», որն արտահայտում է ժողովրդի անհատական աշխարհայեցողությունը և դրանով իսկ որոշում մարդու բոլոր հոգեկան կապերը աշխարհի հետ։ Հումբոլդտի այս գաղափարները, որ ամփոփված են «Ճավա կղզու Կավի լեզվի մասին» (1836-1839 թվականներ) եռահատոր աշխատության առաջաբանում, մեծ ազդեցություն են գործել լեզվաբանության հետագա զարգացման վրա։

## Մատենագրություն
* Socrates and Plato on the Divine (orig. *Sokrates und Platon über die Gottheit*). 1787–1790
*Humboldt. *[http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=589&Itemid=99999999 On the Limits of State Action] *, first seen in 1792. *[https://books.google.am/books?id=eavLesJp5xYC Ideen zu einem Versuch, die Grenzen der Wirksamkeit des Staates zu bestimmen]*, page ii. Published by E. Trewendt, 1851 (German)
* *Über den Geschlechtsunterschied*. 1794
* *Über männliche und weibliche Form*. 1795
* Outline of a Comparative Anthropology (orig. *Plan einer vergleichenden Anthropologie*). 1797.
* The Eighteenth Century (orig. *Das achtzehnte Jahrhundert*). 1797.
* *Ästhetische Versuche I. - Über Goethe's Hermann und Dorothea*. 1799.
* *Latium und Hellas* (1806)
* *Geschichte des Verfalls und Untergangs der griechischen Freistaaten*. 1807–1808.
* *Pindars "Olympische Oden"*. Translation from Greek, 1816.
* *Aischylos' "Agamemnon"*. Translation from Greek, 1816.
* *Über das vergleichende Sprachstudium in Beziehung auf die verschiedenen Epochen der Sprachentwicklung*. 1820.
* *Über die Aufgabe des Geschichtsschreibers. 1821.
* Researches into the Early Inhabitants of Spain with the help of the Basque language (orig. *Prüfung der Untersuchungen über die Urbewohner Hispaniens vermittelst der vaskischen Sprache*). 1821.
* *Über die Entstehung der grammatischen Formen und ihren Einfluss auf die Ideenentwicklung. 1822.
* Upon Writing and its Relation to Speech (orig. *Über die Buchstabenschrift und ihren Zusammenhang mit dem Sprachbau*). 1824.
* *Über die unter dem Namen Bhagavad-Gita bekannte Episode des Maha-Bhárata*. 1826.
* *Über den Dualis*. 1827.
* On the languages of the South Seas (orig. *Über die Sprache der Südseeinseln*). 1828.
* On Schiller and the Path of Spiritual Development (orig. *Über Schiller und den Gang seiner Geistesentwicklung*). 1830.
* *Rezension von Goethes Zweitem römischem Aufenthalt*. 1830.
* The Heterogeneity of Language and its Influence on the Intellectual Development of Mankind (orig. *Über die Verschiedenheit des menschlichen Sprachbaus und ihren Einfluss auf die geistige Entwicklung des Menschengeschlechts*). 1836. New edition։ On Language. On the Diversity of Human Language Construction and Its Influence on the Mental Development of the Human Species, Cambridge University Press, 2nd rev. edition 1999

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի դեսպաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա