open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
300-ի կոմիտեն․ համաշխարհային կառավարության գաղտնիքները

**«300-ի կոմիտեն․ համաշխարհային կառավարության գաղտնիքները»**, ինքն իրեն որպես Մեծ Բրիտանիայի հատուկ ծառայության նախկին աշխատակից ներկայացող Ջոն Քոլեմանի հեղինակած գիրք (հեղինակի ազգանվան ճիշտ արտասանությունը և գրառումը *Քո(ու)լման* է)։ Գրքում նա Դավադրության տեսության տեսակետներից ներկայացնում է «համաշխարհային կառավարության» մասին իր տեսությունը և վերջինիս հիման վրա մեկնաբանում է նոր և նորագույն պատմությունը, ներկան և կանխագուշակում ապագան։

Գիրքը 1992 թվականին փոքր տպաքանակով տպագրվել է անգլերեն, ինչից հետո թարգմանվել ու 3000 օրինակով անանուն տպագրվել Ռուսաստանում։ 2008 թվականին Երևանում լույս է տեսել գրքի հայերեն տարբերակը, որը թարգմանել է Վարազդատ Ավագյանը և հրատարակել է Խաչիկ Ստամբոլցյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008 գրքեր
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Հնչյունային օպերատոր

մինի|աջից
**Հնչյունային օպերատոր**, կինոնկարահանող խմբի ստեղծագործական հիմնական կազմի անդամներից։ Սցենարիստի և բեմադրող ռեժիսորի ընդհանուր մտահղացմանը համապատասխան իրականացնում է կինոնկարի հնչյունային ձևավորումը։ Պատասխանատու է ֆիլմի հնչունության գեղարվեստական ու տեխնիկական որակի համար։ Գրառում է դերասանների փորձնական ձայնը, ստուգում միջավայրի, դեկորների հնչականության պայմանները, մասնակցում միզանսցենների մշակմանը, անցկացնում համաժամանակյա ձայնագրում, մոնտաժի ժամանակ՝ ընտրում ձայնագրված նյութը։

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա
Սուրամ

**Սուրամ** (), քաղաքատիպ ավան Վրաստանի Խաշուրի շրջանում։ Գտնվում է Սուրամի լեռնաշղթայի հարավային լանջին։ Երկաթուղագծով միացած է Խաշուրի կայարանին։ Կան ապակե տարաների, գինու և պահածոների գործարաններ։ Արդյունահանվում է քվարց։ Ունի թանգարան, 3 առողջարան։ Այստեղ կանգուն է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ հայկական եկեղեցին (XIX դար)։ Այն ունի գմբեթավոր բազիլիկի հորինվածք։ Պատերի ստորին մասը շարված է սրբատաշ քարից, իսկ վերին մասը և գմբեթը՝ աղյուսից։ Գմբեթի 12-նիստանի սլացիկ թմբուկի յուրաքանչյուր նիստում կա կամարակապ լուսամուտ։ Արտաքին ճակատների հարդարանքի հիմնական տարրը աղյուսի ձևավոր շարվածքն է։ Եկեղեցու արևմուտքում եռահարկ զանգակատունն է, որի առաջին հարկը զանգվածեղ պատերով աշտարակ է, իսկ երկրորդ հարկը ունի կամարակապ մեծ բացվածքներ և ավարտվում է ութսյուն ռոտոնդայով։ Եկեղեցու ինտերիերը ծածկված է որմնանկարներով։
մինի|Սուրամի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (XIX դար) հարավ-արևմուտքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Վիլիկ Զաքարյան

**Վիլիկ Սարիբեկի Զաքարյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1975 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1984 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, 1996 թվականից՝ նկարիչների միջազգային միության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) անդամ։ 1996 թվականից դասավանդում է Երևանի Գեղարվեստի պետական ակադեմիայում, պրոֆեսոր։

Վիլիկ Զաքարյանի ստեղծագործությունները գտնվում են աշխարհի տարբեր երկրների մասնավոր հավաքածուներում։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել՝ 
*Երևանում, 1988, 1990, 1994, 2000, 2009, 2010 
*Պրահայում, 1988 
*Օբերհաուզենում, 1995 
*Հագենում, 1995 
*Փարիզում, 1997

Խմբակային ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում, Գառնիում, Դիլիջանում, Մոսկվայում, Կանադայում, Լենինգրադում, Շվեդիայում, Ճապոնիայում, Քուվեյթում, Իրանում, Նյու Յորքում, Հունաստանում, Մարսելում, Դանիայում։

## Մեջբերումներ Վիլիկ Զաքարյանի մասին
«Վիլիկ Զաքարյանի նկարչությանը  քաջածանոթ եմ։ Ավելին` շատ եմ սիրում։ Այն կիրթ է ու գրագետ, զգացառատ է ու խոհուն։ Գովելի է, որ կանգ չի առնում ձեռք բերածով, միշտ որոնում է ու փորձում։ Նրա նկարներում ես անհանգիստ հանգստություն եմ զգում, խոհուն քնարականություն»։ 

Լևոն Լաճիկյան

գեղագետ, արվեստաբան

## Մեջբերումներ Վիլիկ Զաքարյանից
«Արվեստի մեջ չեմ հանդուրժում այն, որ պրոֆեսիոնալ բազա չունենալով՝ փորձում են «գլուխգործոցներ» ստեղծել։ Չեմ ընդունում նաև արվեստի քողի տակ շահարկվող կեղծ փիլիսոփայությունը։ Ինձ համար անընդունելի է, երբ ներկը որոշակի հեռավորությունից շաղ են տալիս կտավի վրա և ստացված անհասկանալի պատկերը որակում արվեստ, այնուհետև փորձում փիլիսոփայական մեկնաբանություներ անել։ Դա ինձ համար արվեստ չէ։ Նման բան կարող է անել փողոցում հանդիպած ցանկացած մարդ։ Արվեստը պետք է ունենա իր ողնաշարն ու կառուցվածքը, ներքին հարստությունն ու գունային ներդաշնակությունը»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիլիկ Զաքարյանը zarkfoundation.com կայքում
* Վիլիկ Զաքարյան։ Անհատական ստեղծագործություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Հնչյունային համակարգ

**Հնչյունային համակարգ**, երաժշտական համակարգ, երաժշտական հնչյունների բարձրության առումով կազմակերպման համակարգ, որ ընկած է տվյալ ժամանակաշրջանի երաժշտական մտածողության հիմքում։ Արդի հնչյունային համակարգն ընդգրկում է բարձրությամբ միմյանց հետ որոշակի հարաբերակցության մեջ գտնվող մոտ 100 հնչյուն և բաժանված է օկտավային հատվածների։ Այդ համակարգը մշակվել է երաժշտական մտածողության բազմադարյա զարգացման ընթացքում՝ առանձին տոների տարբերակման, նրանց քանակի ավելացման, հարաբերակցությունների կարգավորման, կապերի ամրապնդման միջոցով և յուրատեսակ չափանմուշ է այս կամ այն ժողովրդի երաժշտության մեջ՝ հնչյունային համակարգի մասնավոր առանձնահատկությունները (օրինակ, տեմպերացիայի յուրակերպությունը) ճանաչելու ու գնահատելու, ինչպես և համակարգի տոների միջև նոր, շարունակ ավելի նուրբ տարբերակված հարաբերակցություններ ու կապեր ստեղծելու համար։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Վիկտորիա մեծ անապատ

**Վիկտորիա մեծ անապատ** (), ավազոտ անապատ Ավստրալիայի հարավում։ Տարածությունը 300 000 կմ² է։ Ձգվում է Սթյուարդ լեռնաշղթայից մինչև Աղի լճեր հարթավայրը, 1200 կմ երկարությամբ։ Առավելագույն լայնությունը արևելքում 550 կմ է, միջին բարձրությունը՝ 150—300 մ։ Ռելիեֆին բնորոշ են ավազային թմբաշարերը (10—30 մետր բարձրությամբ)։ Թմբերն ամրացված են փշոտ խոտաբույսերի ճիմերով, միջթմբային իջվածքներում կան ակացիաներ, գաճաճ Էվկալիպտներ։ Տարեկան տեղումները 125—250 միլիմետր են։ Անապատը համարյա զուրկ է աղբյուրներից և դժվարամատչելի է։ Վիկտորիա մեծ անապատով առաջինը անցել է անգլիացի հետազոտող Է․ Ջայլսը 1875 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիայի անապատներ
Հնէամարդաբանություն

[մինի|[Չարլզ Դարվին]]

**Հնէամարդաբանություն**, մարդաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է պեղածո մարդկանց (նախամարդկանց, հնամարդկանց և արդիական մարդաբանական տիպով հին մարդկանց) ֆիզիկական տիպը և էվոլյուցիան։ Հնէամարդաբանության բնագավառում ուսումնասիրություններն ընդգրկում են հին քարի դարից մինչև նոր քարի դարի այն ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում վերջնականապես ձևավորվեցին ժամանակակից մարդկային ռասաները։ Հնէամարդաբանություն տերմինը չի գործածվում առավել ուշ պատմական ժամանակաշրջանների բնակչության ոսկրային մնացորդների ուսումնասիրության համար։

Կատեգորիա:Կենսաբանական մարդաբանություն
Կատեգորիա:Մարդկային էվոլյուցիա
Ճագարամկներ

մինի|Ճագարամուկ
**Ճագարամկներ** (Dipodidae), կրծողների կարգի կաթնասունների ընտանիք։

Մարմնի երկարությունը 5—25 սմ է, պոչը մարմնից երկար է և հաճախ վերջանում է մազափնջով։ Ետին վերջավորությունները երկար են առջևիններից, և շատ տեսակներ տեղաշարժվում են միայն դրանց վրա ցատկոտելով։ Տարածված են Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հայտնի է ճագարամկների մոտ 30 տեսակ։

Հայաստանում հանդիպում է ճագարամկների 2 տեսակ (փոքր ճագարամուկ և փոքրասիական լեռնային ճագարամուկ), որոնք տարածված են լեռնային տափաստաններում և կիսաանապատներում։ ճագարամկները վարում են գիշերային և մթնշաղային կյանք, ձմռանը քուն են մտնում; Բազմանում են գարնանը, էգը ծնում է 1— 8 ձագ։ Սնվում են հիմնականում բույսերի ստորգետնյա մասերով և սերմերով։ Տնտեսական նշանակությունն աննշան է։ Կարող են վնասել հացահատիկային կուլտուրաներին, որոշ տեսակներ հիվանդությունների հարուցիչների տարածողներ են։

Կատեգորիա:Կրծողներ
Սիլվա Կապուտիկյան փողոց (Երևան)

**Սիլվա Կապուտիկյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոնում։

## Պատմություն
2007 թվականին Բաղրամյան պողոտայի 1-ին անցուղին ի պատիվ բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի վերանվանվել է նրա անունով՝ Սիլվա Կապուտիկյան փողոց։ Սկսվում է Բաղրամյան պողոտայից՝ կազմելով Դերենիկ Դեմիրճյան փողոցի շարունակությունը։

Այս փողոցում գտնվող առաջին շենքի 2-րդ մուտքի 4-րդ հարկի 26 բնակարանում է ապրել բանաստեղծուհին, որը 2009 թվականին դարձել է տուն-թանգարան։
Տուն-թանգարանից դեպի աջ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիան է, իսկ դեպի ձախ՝ ՀՀ նախագահի նստավայրը։

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Պատկերասրահ

Silva Kaputikyan Street, Yerevan.jpg|Հուշատախտակներ Սիլվա Կապուտիկյան 1 շենքի պատին
Silva Kaputikyan Home Museum sign.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Նինջա

**Նինջա** (忍者) կամ **Շինոբի** (忍び)՝(կին նինջաներին անվանում են "Կունոիչի" (くノ一 ) ) այսպես կոչված գործակալներ կամ վարձկաններ էին Ֆեոդալական Ճապոնիայում։ Նրանք ասես կատարյալ լրտեսներ, դիվերսանտներ և մարդասպաններ լինեին։ «Խավարում մահն է թաքնվում» - այսպես կարելի է երկու բառով բնութագրել շինոբիներին։
մինի

## Ծագում

Որպես «անտեսանելի ճակատի» մարտիկներ առաջացել են 15-դարում ծավալվող Սենգոկու՝ «պատերազմող պետություններ»-ի ժամանակ, սակայն որոշ աղբյուրներ վկայում են, որ առաջին նինջաները հայտնվել են դեռ 14-րդ դարում, նույնիսկ 12-րդ դարում՝ Հեյիանի՝ կամ կակամուրայի դարաշրջանում։

Սենգոկու ժամանակաշրջանում (15-17 դդ.), վարձկանները և լրտեսները Իգա նահանգի հարակից գյուղում՝ Կոգայում կազմել են նինջա-տոհմեր։ Տոկուգավայի սյոգունատի ձևավորման ժամանակ (17 դ.) նինջաները հանկարծ անհետանում են։

Այսպես 17-18 դդ. Շինոբիին նվիրված մի շարք ձեռնարկներ հիմնված են եղել չինական ռազմական փիլիսոփայության վրա, հատկապես՝ Բանսենշուքայ (1676)։ Անտեսանելի լրտեսների ավանդույթը Ճապոնիայում դարձել է ժողովրդական երևակայության թեման և միստիկան։

Որպես հետևանք՝ նինջան դարձել է ժողովրդական բանահյուսության և լեգենդի մարմնավորում, որտեղ հաճախ դժվար է առանձնացնել պատմական փաստը և առասպելը։

Որոշ կերպարների տրված են առասպելական կարողություններ. վերապատրաստման մեջ ներառում է անտեսանելի լինելը, ջրի վրա քայլելը և վերահսկողությունը բնական տարրերի նկատմամբ։ Այդ գերբնական պատկերացումներն էլ դրվեցին 20-րդ դարի արևմտյան ժողովրդական մշակույթի մեջ՝ անտեսելով պատմական լրտեսների և Սենգոկույի ստուգաբանությանը։

Արևմուտքում Նինջա բառը ավելի տարածված է դարձել, քան ավանդական Շինոբին։ Չնայած շատ հայտնի ժողովրդական առասպելների՝ պատմական փաստերը նինջաների մասին սակավ են։

Պատմաբան Սթիվեն Թուրբալը պնդում է, որ նինջան հիմնականում պատկանել է ստորին դասին, և, հետևաբար, գրական հետաքրքրություն քիչ էր նրանց նկատմամբ, փոխարենը հիմնականում փաստերը վերաբերում են ազնվական սամուրայներին, որոնք, ըստ երևույթին, հանդիսատեսին ավելի գրավիչ են եղել։

Պատմաբան Կիյոշի Վատատանին նշում է, որ նինջաների գոյությունն ու իրենց գործողությունները ծայրահեղ գաղտնի են եղել։ Նինջաները միշտ են ապահովել, որ մրցակիցներն ու հակառակորդները երբեք չիմանան իրենց դիմացինի գոյության մասին կամ ճանաչեն վերջիններիս։

Դրա համար նրանք օգտագործել են հատուկ մարտական տեխնիկա ու դրա համար հատուկ ուսուցում են ստացել. այսպես կոչված նինջուցու տեխնիկա՝ հմտություններ, շինոբի նո ջուցու և շինոբիջուցու։

## Նինջայի խմբերը

Ընդհանուր առմամբ, կային մի քանի տասնյակ նինջայի խմբեր ամբողջ Ճապոնիայում, բայց լավագույն և հայտնի խմբերը դարձան Կոկա և Իգա խմբերը։ Իգա խումբը բաժանված էր երեք հիմնական մասերի։ Մամոչի հարավում, կենտրոնում Հատտորի եւ Ֆուդզիբայզի հյուսիսում .

## Նինջաները Հայաստանում

2017 թվականի հուլիսին Հայաստանում հիմնադրվել է Նինջա-կան մարտարվեստի ֆեդերացիան [1:


File:Ashiko cleats.JPG| Հնաոճ Ճապոնական աշիկո նախատեսված մագլցելու և քայլելու ձյան կամ սառույցի վրայով
File:shikomizue.JPG|
File:Ninja type weapons.JPG|
File:Makibishi.JPG|
File:Kaginawa.JPG|
File:Shuriken.JPG|
File:Small kusarigama.JPG|
File:Manriki.JPG|
File:4 bo shuriken.JPG|
File:kusari katabira4.JPG|
File:2 chigiriki.JPG|
File:Ashiko cleats 1.JPG|


Կատեգորիա:Ճապոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Վահագն Իսրայելյան

**Վահագն Ռաֆայելի Իսրայելյան** (), հայ երկրաբան։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1995)։

ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի որդին է, ճարտարապետ Արեգ Իսրայելյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանության ֆակուլտետը։ 1961-1966 թվականներին աշխատել է «Քար և սիլիկատներ» ԳՀ ինստիտուտում։ 1966-1992 թվականներին աշխատել է Հայաստանի շինարարության և ճարտարապետության ԳՀ ինստիտուտի ֆիզիկա-քիմիական հետազոտությունների լաբորատորիայում։ 1995 թվականից տեխնիկական գիտությունների դոկտոր է։

1992-2008 թվականներին աշխատել է լեռնամետալուրգիական ինստիտուտում որպես հանքանյութերի ֆիզիկական մեթոդներով հետազոտությունների բաժանմունքների վարիչ։ Աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտում։

Էլեկտրոնային միկրոսկոպիայի եվրոպական ընկերության և Հուշարձանների պահպանության և կոնսերվացման միջազգային կոմիտեի (ICOMOS) անդամ է, բազմաթիվ գիտական հոդվածների և մենագրությունների հեղինակ։

## Երկեր
* Հայաստանի պատմական կառույցներում օգտագործված շինանյութերը և նրանց ուսումնասիրման մեթոդները, Երևան, 2001։
* Физико-химические особенности поведения заполнителей вулканического происхождения в бетоне, Ереван, 1986 (համահեղինակ).
* Вулканогенные пористые заполнители для бетонов, Ереван, 1998.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Պրիմո դե Ռիվերա

**Միգել Պրիմո դե Ռիվերաի Օրբանեխա**, Մարկիզ դե Էստելյա (), ), իսպանացի պետական գործիչ, գեներալ։

1915-1917 թվականներին եղել է Կադիսի զինվորական նահանգապետ, այնուհետև՝ Վալենսիայի, Մադրիդի, Կատալոնիայի գեներալ-կապիտանը (զինվորական շրջանի հրամանատար) 1923 թվականի սեպտեմբերին կատարել է պետական հեղաշրջում, գլխավորել կառավարությունը (զինվորական դիրեկտորիա), դարձել Իսպանիայի փաստական դիկտատոր։

1925 թվականի դեկտեմբերին Պրիմո դե Ռիվերան զինվորական դիրեկտորիան փոխարինել է քաղաքացիական վարչությամբ և դարձել դրա նախագահը։

1930 թվականի հունվարին տնտեսական ճգնաժամի և հեղափոխական շարժման ուժեղացման պայմաններում հարկադրված հրաժարական է տվել և տարագրվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:1930 մահեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆաշիստ առաջնորդներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի պետական գործիչներ
Էդուարդ Սեպիր

**Էդուարդ Սեպիր** (, ), ամերիկացի լեզվաբան, ազգագրագետ, արվեստների և գիտության ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ Չիկագոյի (1927-1931) և Եյլի (1931 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր։ ԱՄՆ-ի լեզվաբանական (1933) և մարդաբանական (1938) ընկերությունների նախագահ։

Հիմնական աշխատությունները նվիրված են ընդհանուր լեզվաբանության խնդիրներին, ամերիկյան հնդկացիական լեզուներին։ «Լեզու» (1921) գրքում Սեպիրը շարադրել է լեզվաբանական իր դրույթը (լեզուն խիստ կազմակերպված համակարգ է), որը նշանակալի ազդեցություն է գործել ժամանակակից ամերիկյան ստրուկաուրալիզմի վրա, տվել լեզուների տիպաբանական յուրօրինակ դասակարգում։ Սեպիրի համար բնորոշ է լեզվի սոցիալական էության ըմբռնումը և մարդաբանության ու լեզվաբանության մեջ ռասայական տեսությունների մերժումը։ Շրջապատող աշխարհի մասին մարդու պատկերացումների համակարգի ձեավորման վրա լեզվի ազդեցության վերաբերյալ Սեպիրի հիպոթեզը (այսպես կոչված՝ Սեպիր-Ուորֆի հիպոթեզ) ընկած է էթնոլինգվիստիկայի հիմքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Հիպերոններ

**Հիպերոններ**, ֆիզիկայում հիպերոնը ցանկացած բարիոն է, որը պարունակում է մեկ կամ մի քանի s-քվարկներ, բայց չի պարունակում c-, b- կամ t-քվարկ։ Նաև հիպերոնի մոտ կա տարօրինակություն նվազագույնը –1-ն է իսկ առավելագույնը –3-ն է, բայց կարող է նաև ավելին լինել։ Նյութի այս ձևը կարող է կայուն ձևով գոյություն ունենալ որոշ նեյտրոնային աստղերի միջուկում։ Հայտնաբերել են անգլիացի ֆիզիկոսներ Գ. Ռոչեստերը և Կ. Բատլերը 1947 թվականին, տիեզերական ճառագայթներում։ Հիպերոնները օժտված են բարիոնային լիցքով և տարօրինակությամբ, ծնվում են ուժեղ, էլեկտրամագնիսական և, հազվադեպ, թույլ փոխազդեցություններում, սակայն տրոհվում են հիմնականում թույլ փոխազդեցությամբ։ Հիպերոնները երբեմն ընդհանուր առմամբ ներկայացված են Y խորհրդանիշով։

## Հատկություններ և հետազոտություն
230px|thumb
Երեք u, d կամ s-քվարկների համակցությունը 3/2 ընդհանուր սպինով կազմում է այսպես կոչված բարիոնային դեկուպլետը։ Ստորին վեցը հիպերոններ են։
Լինելով բարիոններ, բոլոր հիպերոնները ֆերմիոններ են։ Այսինքն, նրանք ունեն կես ամբողջ թվի սպին և ենթարկվում են Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրությանը։ Հիպերոնները բոլորն էլ փոխազդում են ուժեղ միջուկային ուժի միջոցով՝ դրանք դարձնելով հադրոնի տեսակներ։ Դրանք կազմված են երեք թեթև քվարկներից, որոնցից առնվազն մեկը տարօրինակ քվարկ է, ինչը նրանց դարձնում է տարօրինակ բարիոններ։
Հուզված հիպերոնային ռեզոնանսները և հիմքային վիճակի հիպերոնները, որոնց նշումում ներառված է «*» նշանը, քայքայվում են ուժեղ փոխազդեցության միջոցով։ Ω⁻-ի, ինչպես նաև ավելի թեթև հիպերոնների համար այս քայքայման ռեժիմը հնարավոր չէ՝ հաշվի առնելով մասնիկների զանգվածները և համի և իզոսպինի պահպանումը, որոնք անհրաժեշտ են ուժեղ փոխազդեցությունների դեպքում։ Փոխարենը, դրանք թույլ են քայքայվում չպահպանված հավասարության պատճառով։ Բացառություն է կազմում Σ⁰-ը, որը էլեկտրամագնիսական ճանապարհով քայքայվում է Λ՝ նույն համային քվանտային թվեր կրելու պատճառով։ Փոխազդեցության տեսակը, որի միջոցով տեղի են ունենում այս քայքայումները, որոշում է կյանքի միջին տևողությունը, այդ իսկ պատճառով թույլ քայքայվող հիպերոնները զգալիորեն ավելի երկարակյաց են, քան նրանք, որոնք քայքայվում են ուժեղ կամ էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների արդյունքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարիոններ
Սիձուանի գոգավորություն

**Սիձուանի գոգավորություն**, Կարմիր ավազան, միջլեռնային իջվածք Չինաստանում, Յանցզի գետի միջին հոսանքի և նրա վտակներ Մինցզյանի ու Ցզյալինցզյանի ավազանում։ Շրջապատված է Տիբեթական լեռներով, Ցինլին և Դաբաշան լեռնաշղթաներով ու Գույչժոու սարահարթով։ Տարածությունը 200 հզ․ կմ² է։ Կազմված է կարմրավուն (այստեղից էլ Կարմիր ավազան անունը) ավազաքարերից։ Ունի դեպի հարավ ուղղված ամֆիթատրոնի ձև։ Բարձրությունը 400- 500 մետր է, ծայրամասերում՝ մինչև 1000 մ։ Տիրապետում են բլուրները (50-100 մ բարձրությամբ)։ Տարածված են արհեստական դարավանդները։ Կլիման մերձարևադարձային է, մուսսոնային։ Տարեկան տեղումները 800-1750 մմ են, վեգետացիոն շրջանը՝ գրեթե շուրջ տարի։ Գետերը օգտագործվում են ոռոգման համար։ Լեռների ստորին գոտում կաղնուտներ են, 2000 մետր֊ից բարձր՝ ասեղնատերև լայնատերև և եղևինների անտառներ։

Կատեգորիա:Չինաստանի գոգավորություններ
Հիպերձայն

**Հիպերձայն** (10^9-ից մինչև 10^{12}-10^{13} հց հաճախականության առաձգական ալիքներ (դրանց սպեկտրի բարձրահաճախային մասը)։ Ֆիզիկական բնույթով հիպերձայնը ոչնչով չի տարբերվում ուլտրաձայնից, սակայն բարձր հաճախականության շնորհիվ հիպերձայն փոխազդեցությունը միջավայրի քվազիմասնիկների (էլեկտրոն, ֆոնոն, մագնոն և այլն) հետ շատ ավելի էական է, քան ուլտրաձայնինը։

## Տես նաև
* Ինֆրաձայն
* Ուլտրաձայն

Կատեգորիա:Ակուստիկա
Սերապիս

**Սերապիս**, **Սարապիս** (հունարե)՝ Σέραπις), պտղաբերության, բնության տարերային ուժերի, ինչպես նաև անդրշիրիմյան աշխարհի աստվածը հելլենիստական Եգիպտոսում։

Եգիպտացի քուրմ Սանեթոնի և աթենացի քուրմ Տիմոթեոսի գործակցությամբ Սերապիսի պաշտամունքը մտցրել է Պտղոմեոս I Սոտեր թագավորը (մ․թ․ա․ 305-283)՝ կրոն, հիմքի վրա Եգիպտոսի բնիկներին և հույն գաղութարարներին մերձեցնելու նպատակով։ Բայց Սերապիսի պաշտամունքը տարածվել է գերազանցապես հունական, (հետագայում՝ հռոմեական) միջավայրում։ Սերապիսի կերպարում միավորվել են եգիպտական աստվածներ Օսիրիսի և Ապիսի (սկզբում հնչել է Օսարապիս) պաշտամունքային գծերը։ Սերապիսին վերագրվել են նաև ջրային ոգու և հեղեղումների (այդ հատկանիշով նմանվել է Պոսիդոնին և նրա պատկերը զետեղել են նավերի պռուկին), ինչպես նաև արևի աստծո (Ապոլլոնի) հարագործություններ։ Սերապիսը դիտվել է նաև իբրև ապագայի իմաստուն գուշակ, հիվանդություններ ամոքող, դժբախտ պատահարներից փրկող ոգի։ Հաճախ նույնացվել է նաև Զևսին։ Սերապիսը պատկերվել է միջին տարիքի, առնացի կերպարանքով, հունական զգեստով, խիտ մազերով ու մորուքով, գլխին՝ պտուղներով լեցուն զամբյուղ։

Կատեգորիա:Հելլենիստական մշակույթ
Կատեգորիա:Հին հունական գրականություն
Կատեգորիա:Դիոնիսոս
Հյուսիս-կովկասյան խոզ

**Հյուսիս-կովկասյան խոզ** (), խոզի մսաճարպատու ցեղ։ Բուծվել է Հյուսիսային Կովկասի շրջաններում բարդ վերարտադրական տրամախաչման մեթոդով՝ Կուբանի տեղական խոզերը բարելավելով խոշոր սպիտակ, բերկշիր և կարճականջ սպիտակ ցեղերով։ Հաստատվել է 1955-ին։ Մարմնակազմվածքն ամուր է։ Երանգը՝ սև խայտաբղետ։ Վարազների կենդանի զանգվածը՝ 300-350, իսկ մերուներինը 220-240 կգ է։ Պտղատվությունը՝ 10-11 խոճկոր մեկ ծնում։ Վաղահաս է։ 1 կգ քաշաճի համար ծախսվում է 4-4, 2 կերային միավոր։ Սպանդային ելքը՝ 70-75%։

Տոհմային խոզերը բուծվում են Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի, Վոլգոգրադի մարզերում, Կրասնոդարի, Ստավրոպոլի երկրամասերում, ինչպես նաև Միջին Ասիայում և Անդրկովկասում։

## Արտաքին հղումներ
* Հյուսիս-կովկասյան խոզ

Կատեգորիա:Խոզերի ցեղեր
Հիպոգեն միներալներ

**Հիպոգեն միներալներ** (< հիպո... և Yένεσις - ծագում), միներալներ, որոնք առաջանում են երկրակեղևի խոր հորիզոններում։ Հիպոգեն են սիլիկատային և սուլֆիդային մագմատիկ հալոցքների սառչելու ընթացքում բյուրեղացող բոլոր միներալները (դաշտային սպաթներ, պիրոքսեններ, օլիվին, քրոմիտ, տիտանոմագնետիտ), գազանման միացություններով հարուստ մնացորդային (պեգմատիտային) հալոցքների միներալները (փայլարներ, տոպազ, բերիլ), կոնտակտմետասոմատիկ պրոցեսների միներալները (նռնաքարեր, վեզուվիան, մագնետիտ, պիրոքսեններ, շնելիտ), հիդրոթերմալ հանքային երակների միներալները (ֆլյուորիտ, վոլֆրամիտ, կասիտերիտ, երկաթի, պղնձի, կապարի, ցինկի սուլֆիդներ), հրաբխային գոլորշիացման միներալները (ծծումբ, անուշադր) և այլն։ Հիպոգեն միներալների գերակշռող մասը Երկրի մակերևույթին անկայուն են և հողմահարման պրոցեսների ներգործության շնորհիվ քայքայվելով՝ անցնում են հիպոգեն միներալների։

Կատեգորիա:Միներալներ
Գռան-Կանարիա ԲԱ

**«Գռան-Կանարիա բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ. անվանում՝ *Club Baloncesto Gran Canaria*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում։ Տեղակայված է Լաս Պալմաս քաղաքում (Կանարյան կղզիներ)։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Ինսուլար դե Դեպորտես» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1963 թվականին։ 1994-95 մրցաշրջանից հանդես է գալիս ACB լիգայում։

## Հովանավորչական անվանումները

* «Կանարիաս տելեկոմ», 1999–2002
* «Աունա/ Աունա Գռան-Կանարիա», 2002–2004
* «Գռան-Կանարիա գրուպո դունաս», 2006–2007
* «Կալիսե Գռան-Կանարիա», 2007–2009
* «Գրան Կանարիա», 2009–2012
* «Հերբալայֆ Գռան-Կանարիա», 2012–այժմ

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ

### Գավաթներ
***2-րդ դիվիզիոնի առաջնություններ (2)**
****1<sup>ա</sup> Դիվիզիոն Բ (1)**, 1991
****Լիգա EBA, (1)** 1995
***Տոյոտայի գավաթ (7)**
**2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2012, 2013
***Կանարիայի գավաթ (4)**
**2006, 2007, 2008, 2010

### Անհատական մրցանակներ
**«All-ACB» խորհրդանշական թիմ**
* Ջեյսի Քերոլ, 2011

**Եվրագավաթի երկրորդ խորհրդանշական թիմ**
* Ջեյմս Ավգուստին, 2010

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Հյուսիսարևմտյան ծովանցք

thumb|upright=1.75|Հյուսիսարևմտյան ծովանցքի անցուղիները
**Հյուսիսարևմտյան ծովանցք** (), Կանադական կղզեխմբի ծովերով ու նեղուցներով անցնող ծովային ուղի Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսների միջև։ Այն ծովային կարճ ճանապարհով Արևմտյան Եվրոպան կապում է Արևելյան Ասիայի հետ։ Հյուսիսարևմտյան ծովանցք փնտրող առաջին արշավախմբերը կազմակերպվել են 1497-1542-ին, որոնք հայտնագործել են Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ծովափը։ Հետագա արշավախմբերը հայտնագործել են այդ շրջանի մի շարք ծովեր, նեղուցներ, ծոցեր, կղզիներ։ Առաջին անգամ Հյուսիսարևմտյան ծովանցքով արևելքից արևմուտք, երեք ձմեռումներով, ամբողջությամբ անցել է Ռ. Ամունդսենը (1903-1906) «Իյոա» նավով։ 1944-ին այդ ծովանցքը նույն ուղղությամբ մեկ նավագնացության ընթացքում անցել է Գ. Լարսենը «Աենթ Ռոք» նավով։

Կատեգորիա:Ծովային երթուղիներ
Կատեգորիա:Արկտիկայի ծովային տրանսպորտ
Հյուսիս-կովկասյան մսա-բրդատու ոչխար

**Հյուսիս-կովկասյան մսա-բրդատու ոչխար** (), ոչխարների կիսանրբագեղմ ցեղ։ Ստացվել է 1943-1960 թվականներին, Ռուսաստանի Ստավրոպոլի երկրամասի «Վոստոկ» սովտնտեսությունում (սովխոզ)՝ ստավրոպոլյան նրբագեղմ ցեղի մաքիների, լինկոլն ու ռոմնի-մարշ ցեղերի խոյերի տրամախաչումից և ստացված խառնացեղերի առաջին սերունդը «ինքն իր մեջ» բուծելու եղանակով։ Մարմնակազմվածքը ամուր է, գլուխը և պարանոցը՝ համեմատաբար կարճ և լայն, իրանը՝ երկար, լայն և խոր, ոտքերը՝ միջին երկարության, ամուր, ուղիղ դրված։ Խոյերի կենդանի զանգվածը՝ 90-100, մաքիներինը 55-60 կգ է։ Բրդատվությունը, համապատասխանաբար, 9-13 և 5,5-6,5 կգ։ Բուրդը միատարր և միահավասար է, երկարությունը՝ 12-13։ Վաղահաս է։ Սպանդային ելքը՝ 52-55%։ Պտղատվությունը՝ 130-150%։ Տարածված է Հյուսիսային Կովկասում, Հարավային Կովկասում, Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական մարզերում։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Հյուսիս-սիբիրական դաշտավայր

մինի|Դաշտավայրի ռելիեֆը
**Հյուսիս-սիբիրական (Թայմիրի) ցածրավայր** (), ցածրադիր դաշտավայր Ենիսեյի և Օլենյոկի ստորին հոսանքների շրջանում։ Երկարությունը 1400  կմ է, լայնությունը՝ 600 կմ։ Ցածրադիր ճահճացած հարթավայր է 200-300 մ բարձրությամբ հարթակատար բլրաշարերով։ Կան ջերմակարստային լճեր։ Խոշոր լիճը Թայմիրն է։ Տարածված է հավերժական սառածությունը։ Կլիման մերձարկտիկական-ցամաքային է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը -30°C-ից մինչև -37°C է, հուլիսինը՝ 6-10°C, տարեկան տեղումները՝ մինչև 300 մմ։ Հյուսիս-սիբիրական դաշտավայրով են հոսում Խատանգան սկզբնավորող վտակները և Անաբարը։ Բուսականությունը տունդրային և անտառատունդրային է։ Կան նավթի, գազի և քարածխի հանքավայրեր։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի իջվածքներ
Կատեգորիա:Իջվածքներ այբբենական կարգով
Օբռադոյրո ԲԱ

right|thumb|210px|Հանդիպումներից մեկի ժամանակ (2012)

**«Օբռադոյրո բասկետբոլային ակումբ»** (Գալ. անվանում՝ *Obradoiro Clube de Amigos do Baloncesto*), ներկա պահին հայտնի որպես **«Ռիո Նատուրա Մոնբուս»** (*Río Natura Monbús*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում։ Տեղակայված է Սանտյագո դե Կոմպոստելա քաղաքում (Գալիսիա նահանգ)։ Տնային հանդիպումներն անցկացնում է «Սանտյագո դե Կոմպոստելա» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1970 թվականին։

## Հովանավորչական անվանումներ
* Ֆեյրակո Օբռադոյրո, 70-ականներ, 80-ականներ
* Օպտիկա վալ Օբեադոյր, մինչև 2009 թ.
* «Հաչոբեո Մոնբուս», 2009–10
* «Բլուսենս Մոնբուս», 2010–2013
* «Ռիո Նատուրա Մոնբուս», 2013–այժմ
## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ

### Գավաթներ
***Աստուրիայի գավաթ (1)**
**2011
***Գալիսիայի գավաթ (4)**
**2010, 2011, 2012, 2013

### Անհատական մրցանակներ
**ACB ծագող աստղի մրցանակ**
* Սալահ Մեջիրի, 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* obradoirocab.com Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Արեգ Իսրայելյան

**Արեգ Ռաֆայելի Իսրայելյան** (), հայ ճարտարապետ։

ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի որդին է, երկրաբան, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Վահագն Իսրայելյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1962 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

Աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում՝ 1962-1990 թվականներին՝ գլխավոր մասնագետ, 1965-1969 թվականներին՝ ավագ ճարտարապետ։ 1969-1972 թվականներին եղել է ճարտարապետական խմբի ղեկավար, 1972-1985 թվականներին՝ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։

1985 թվականին տեղափոխվել է Սիսիան և այնտեղ ստեղծագործել մինչև 1988 թվականը։ 1997 թվականին տեղափոխվում է Հայաստանի պաշտպանության նախարարության Զիննախագիծ նախագծային բյուրո և իր մեծ ավանդը ներդնում Հայաստանի բանակաշինության գործում։

Իր ողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում շարունակել և ավարտին է հասցրել հոր՝ Ռաֆայել Իսրայելյանի անավարտ գործերը։

## Ստեղծագործական ուղի
Արեգ Իսրայելյանի նախագծերով կառուցվել են՝
* Կոնդ թաղամասի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու գմբեթը (1975)
* Երևանի մետրոպոլիտենի «Սասունցի Դավիթ» կայարանը (1981)
* Հաղթանակ զբոսայգու մուտքը (1983)
* Էջմիածնի Մայր Տաճարի բակում՝ Խրիմյան Հայրիկին նվիրված աղբյուր-հուշարձանը (1982)
* «Քարադարան» թանգարանը (1984-1986), Սիսիան
* «Քառասուն աղբյուր» աղբյուր-շատրվանը (1985), Սիսիան
* «Զանգեզուրի մուտքը» դարպասը (1987)

Ավարտել է հոր անավարտ կառույցները՝ Հաճնի (1974), Մուսա լեռան (1976), Ապարանի «Վերածնունդ» (1979) հուշակոթողները, Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրի՝ «Վարդավառ» («Հացատուն») սեղանատունը (1975)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արեգ Իսրայելյան

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Հոդաբորբ

մինի
մինի
մինի
**Հոդաբորբ** կամ **արթրիտ** (, հունարեն՝ άpvpov - հոդ), հոդերի բորբոքային հիվանդություն, որը կարող է առաջանալ տեղային կամ ընդհանուր վարակների, նյութափոխանակության խանգարումների, վնասվածքների և այլ պատճառներով։ Մի շարք ծանր հիվանդությունների (ռևմատոիդ հիվանդություն, անշարժացնող սպոնդիլոարթրիտ և այլն) առաջացման պատճառը դեռևս լրիվ պարզ չէ, սակայն հաստատված է, որ նպաստող գործոններ են համարվում օրգանիզմի սառեցումը, ֆիզիկական գերլարվածությունը և այլև։ Ըստ ռևմատոլոգների համամիութենական ընկերության համագումարի (1971) դասակարգման, հիվանդությունները բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝ որպես ինքնուրույն հիվանդություն և որևէ հիվանդության ախտանշան։ Մեկ հոդի բորբոքումը կոչվում է մոնոարթրիտ, մի քանիսինը՝ պոլիարթրիտ։ Ըստ ընթացքի հիվանդությունները լինում են՝ սուր, ենթասուր և քրոնիկական, չոր և էքսուդատիվ (շճային, թարախային, արյունային), ըստ ծագման՝ վարակիչ և սպեցիֆիկ, դիստրոֆիկ, վնասվածքային և այլ հիվանդությունների հետ կապված։

## Վարակիչ և սպեցիֆիկ հիվանդություններ
Այս շարքին են դասվում բրուցելոզային, տուբերկուլոզային, վիրուսային, սիֆիլիտիկ, դիզենտերային, սնկային, գոնոռեային, էխինոկոկային, սեպտիկ, ռևմատիկ, վարակիչ, ոչ սպեցիֆիկ հիվանդությունները և այլն, որոնք օրգանիզմում վարակի վերացումից հետո կարող են ընթանալ որպես ինքնուրույն հիվանդություններ։ Վարակիչ հիվանդությունների յուրահատուկ ձև է անշարժացող սպոնդիլոարթրիտը (Բեխտերևի հիվանդություն)։

## Դիստրոֆիկ հիվանդություններ
Այս շարքին են դասվում նյութափոխանակության խանգարումներով (պոդագրային հիվանդություն, Կաշին Բեկի հիվանդություն), վիտամինների անբավարարությամբ պայմանավորված, արյան հիվանդություններից առաջացած (հեմոֆիլիայի, լեյկոզների դեպքում), ֆիզիկական գերլարվածության, սառեցման և աշխատանքային հիգիենայի պայմանների խախտման հետ կապված հիվանդությունները (լեռնագործների, թունելագործների, տրանսպորտի աշխատողների մոտ) և այլն։

## Վնասվածքային հիվանդություններ
Այս հիվանդությունների պատճառ են հանդիսանում հոդերի Փակ ու բաց վնասվածքները և հաճախ կրկնվող թույլ վնասումները։ 
Հիվանդությունների ժամանակ կարող են ախտահարվել նաև հոդաճառները և ոսկրերը։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալների համաձայն ընդհանուր հաշմանդամության 3, 1%-ի պատճառը քրոնիկական հիվանդություններն են։ Ախտանշաններն են՝ հոդացավեր, հոդի այլաձևություն, ֆունկցիայի խանգարում, հոդի մաշկածածկույթների կարմրություն և ջերմաստիճանի բարձրացում։ Սուր հիվանդությունների ժամանակ ցավերը լինում են ուժեղ և մշտական, իսկ քրոնիկականի դեպքում՝ միայն հոդը շարժելիս։

## Բուժում
Բուժումը հիմնական պատճառի կամ հիվանդության վերացումն է։ Ցավը հանգստացնող, հակաբորբոքային դեղամիջոցներ, հորմոնային սպեցիֆիկ պատրաստուկներ։ Այլաձևությունները կանխելու համար կիրառվում են օրթոպեդիական միջոցառումներ, ուղղիչ մարմնամարզություն, ֆիզիոթերապևտիկ, ջրաբուժական և ցեխաբուժական պրոցեդուրներ։ Կայուն այլաձևությունների դեպքերում՝ վիրահատություններ (մկանահատում, ջլահատում, ոսկրահատում, հոդահատում, հոդապլաստիկա և այլն)։ Առողջարանային բուժում (Արզնի, Դիլիջան, Ծղալտուբո, Պյատիգորսկ, Սակի, Եվպատորիա)։

## Ծանոթագրություններ
http://www.crosscenter.am/am/diseases/arthritis-arthrosis-coxarthrosis

Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Կատեգորիա:Ռևմատոլոգիա
Հյուրքյուրկին

**Հյուրքյուրկին, ** գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Կառկառի գավառում։ 1909-ին ուներ 15 ընտանիք հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Բռնությամբ տեղահանվել են 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մի մասը զոհվել է տարագրության ճանապարհին։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։ 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պատեռնալիզմ

**Պատեռնալիզմ** (լատիներեն` paternus — հայրական), հայրիշխանական ընտանիքի տիպարով ձևավորված հարաբերությունների տեսակ։ Պատմականորեն ծագել կամ հատուկ մշակվել է հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում (ընտանիք, քաղաքականություն, արտադրություն, միջազգային հարաբերություններ)։ Պատեռնալիզմը եղել է նաև հասարակական կառուցվածքի ձև (օրինակ՝ ֆեոդալական Եվրոպայի երկրներում, Չինաստանում), որտեղ հասարակությունը դիտվել է որպես ընտանիք (թագավորը՝ հայր, վասալները՝ զավակներ) և ենթադրվել է, որ ընտանիքի բոլոր անդամների միակ նպատակը այն պահպանելն է, ընդ որում զավակը պարտավոր է սիրել և հնազանդվել հորը, իսկ հայրը՝ հոգ տանել և հովանավորել զավակին։ Այս կարգի հարաբերությունները լինելով զուտ բարոյական, քողարկում են այդ շրջանակներում գործող մյուս հարաբերությունների էությունը, դրանց տալով բարոյական երանգավորում։ Պատեռնալիզմի նկատմամբ հետաքրքրությունը ծնվել է կապիտալիստական երկրներում դասակարգային հարաբերությունների սրման հետևանքով, մասնավորապես, առաջին համաշխարհային ճգնաժամից հետո։ Պատեռնալիզմի գաղափարները կիրառել է Հենրի Ֆորդը։ Պատեռնալիզմը պետք է «մեղմացներ» դասակարգային հակասությունները՝ արտադրությունը ներկայացնելով որպես կապիտալիստներին և բանվորներին մեկ ընդհանուր նպատակով միավորող ընտանիք։ Այստեղ տնտեսական և սոցիալ-քաղաքական հարաբերությունների դասակարգային էությունը նենգափոխված է բարոյականությամբ՝ ստեղծելով «ընտանիքի» միասնության նկատմամբ պատասխանատվության պատրանք։ Պատեռնալիզմը այժմ էլ օգտագործվում է Ճապոնիայում, իսկ կապիտալիստական մյուս երկրներում իր տեղը զիջել է տարբեր նորագույն տեսությունների։ 

## Տես նաև
* Մարդկային հարաբերությունների տեսություն

Կատեգորիա:Էթիկական տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Իրավունքի տեսություններ
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կլաուս Սլյուտեր

**Կլաուս Սլյուտեր** (Claus Sluter, ), Ֆիլիպ Խիզախի պալատական վարպետը, ղեկավարել է Շանմոլ մենաստանի (Դիժոնի արվարձանում) աշխատանքները։

Մոտ 1391-1397 թվականներին մենաստանի բուրգունդական դքսերի դամբարան-եկեղեցու գլխավոր մուտքի համար ստեղծել է մի շարք արձաններ (այդ թվում՝ Ֆիլիպ Խիզախի և նրա կնոջ՝ Մարգարիտ Ֆլանդրացու), որոնք առանձնանում են կենդանի բնութագրումներով։ 1395-1406 թվականներին իր ազգական Կլաուս դը Վերվեի հետ կերտել է «Գողգոթա» կոմպոզիցիան (պահպանվել է պատվանդանը, այսպես կոչված՝ «Մարգարեների ջրհոր»-ը կամ «Մուխեսի ջրհոր»)։ Մարգարեների արձանները, հատկապես Մովսեսի հզոր ֆիգուրը, աչքի են ընկնում ձևերի մոնումենտալ ընդհանրացումով, ուժեղ, առնական բնավորությունների համարձակ պատկերումով (նշված բոլոր աշխատանքները քարից են)։ Մասնակցել է նաև Ֆիլիպ Խիզախի տապանաքարի ստեղծմանը (1384-1411 թվականներ, Գեղեցիկ արվեստների թանգարան, Դիժոն, սկսել է Ժան դը Մերվիլը, ավարտել Կլաուս դը Վերվեն)։ Սլյուտերի ստեղծագործությունը նշանակալի ազդեցություն է գործել Ֆրանսիայի, Նիդերլանդների և Գերմանիայի Վերածննդի արվեստի զարգացման վրա։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Վերածնունդ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Մուրսիա ԲԱ

**«Մուրսիա բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ. անվանում՝ *Club Baloncesto Murcia, S.A.D.*), ներկա պահին հայտնի որպես **«UCEM Մուրսիա»**, իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում։ Տեղակայված է Մուրսիա քաղաքում (Մուրսիա շրջան)։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Պալասիո դե Դեպորտես դե Մուրսիա» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1985 թվականին։

## Հովանավորչական անվանումներ

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ

### Գավաթներ
***2-րդ դիվիզիայի առաջնություններ (4)**
****1<sup>ա</sup> Դիվիզիոն Բ (1)**, 1990
****Իսպանիայի բասկետբոլի լիգա (LEB Oro)։ (3)** 1998, 2003, 2011
***Պրինցիպե գավաթ (1)**
**2006

### Անհատական մրցանակներ
**ACB 3-միավորանոց նետումների խաղի հաղթող**
* Պեդրո Ռոբլես, 2009
**Իսպանիայի բասկետբոլի լիգայի MVP**
* Թոնի Սմիթ, 1998
**Իսպանիայի բասկետբոլի լիգայի խորհրդանշական թիմ**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Մանրեսա ԲԱ

**«Մանրեսա բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ. անվանում՝ *Bàsquet Manresa, S.A.D.*), ներկա պահին հայտնի որպես **«Լա Բրուսիա Դ'օր»** (*La Bruixa d'Or*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում։ Տեղակայված է Կատալոնիայի Մանրեսա քաղաքում։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Պամելլո Նու Կոնգոստ» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1931 թվականին։ 1998 թվականին հաղթել է ACB առաջնությունը։

## Հովանավորչական անվանումներ

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ

### Առաջնություններ
* **[[Իսպանիայի ACB լիգա|Իսպանիայի առաջնություն]] (1)**
** 1997–98.
* **Իսպանիայի գավաթ (1)**
**1996.
* **2-րդ դվիզիոնի առաջնություններ (1)**
** **Իսպանիայի լիգա (LEB Oro) (1)**, 2007
* **Կատալոնիայի բասկետբոլի լիգա (2)**
** 1997, 1999
* **LEB լիգա (2-րդ դիվիզիոնի գավաթ) (2)**
** 2000, 2001
* **Բարսելոնաի գավաթ (1)**
** 1940

### Անհատական մրցանակներ
**ACB եզրափակչի MVP**
* Հոան Կրեուս, 1998

**Իսպանիայի գավաթի MVP**
* Հոան Կրեուս, 1996

**ACB ծագող աստղ**
*Միկա Դաունս, 2012

**ACB [[սլեմ դանկ]] մրցույթի հաղթող**
* Նեյթ Հիգզ, 2000
* Սերժ Իբակա, 2008

**ACB 3-միավորանոց նետումների մրցույթի հաղթող**
* Սերգիյ Գլադիր, 2010

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Հյուսնատաղձագործական գործիքներ

**Հյուսնատաղձագործական գործիքներ, ** փայտանյութի մշակման ձեռքի և մեքենայացված գործիքներ։

Տարբերում են կտրող, չափող-նշագծող և օժանդակ։ Կտրող լինում են ձեռքի՝ կացին, սղոց, ռանդա, դուր, գայլիկոն, մեքենայացված՝ պնևմատիկ և էլեկտրական հաղորդակով ձեռքի մեքենաներ, շղթայաձև, սկավառակաձև, ժապավենաձև սղոցներ, ռանդաներ, թործաններ, գայլիկոնիչ մեքենաներ։ Չափող նշագծող են քանոնը, անկյունաքանոնը, չափերիզը, կորակարկինը, ներսաչափը, խազքաշը, ուղղալարը։ Օժանդակ գործիքներ են մուրճը, պտուտակիչը, մանեկադարձիչը, կծաքցանը, տափակաշուրթը, աքցանը։ 

Կատեգորիա:Գործիքներ
Հյուսիս (թերթ)

«**Հյուսիս**», շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1863-1864 թվականներին, Պետերբուրգում։ Խմբագիր՝ Ռափայել Պատկանյան։ Նպատակն էր օժանդակել հայ ժողովրդի լուսավորության ու կրթության գործին, ներկայացնել հայերի կյանքն ու պատմությունը։ Մեծ տեղ է հատկացրել Զեյթունի դեպքերին, նրա պաշտպանությանը («Վիկտոր Լանգլուայի ճանապարհորդությունը» խորագրով հոդվածաշարը, 1863, N« 9—13 և այլն)։ «Հայերի արդի վիճակը» (1863, JSP 12) հոդվածով (Գ. Պատկանյան) Փորձել է Եվրոպայի, մասնավորապես Ֆրանսիայի «Հյուսիս» շաբաթաթերթի գլխագիրը ուշադրությունը բևեռել այդ իրադարձությունների վրա։ Տպագրել է նաև Գ. Պատկանյանի «Վարդան Մամիկոնյան», «Շավարշ Բ» (1863, .N« 6), «Հռիփսիմե» (1864, N« 31) պոեմները, Ռ. Պատկանյանի «Մեռելի վրեժխնդրությունը» (1864, JV« 18) նորավեպը, այլ արձակ ու չափածո ստեղծագործություններ, պատմական ուսումնասիրություններ, տնտեսագիտական, աշխարհագրական նյութեր, թարգմանություններ եվրոպական հեղինակներից։ Աշխատակցել են Ք. Պատկանյանը, Հ. Մահրատյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Սանկտ Պետերբուրգում
Հոդված

**Հոդված**, լրագրության հիմնական ժանրերից մեկը, տպագիր կամ էլեկտրոնային ձևով հանդես եկող գրավոր աշխատանք։ Կարող է ունենալ նորությունների, հետազոտությունների արդյունքների, ակադեմիական վերլուծությունների կամ բանավեճերի լուսաբանման նպատակ։

Կատեգորիա:Գրություն
Կատեգորիա:Հրատարակություն
Նաթանիել Հոթորն

**Նաթանիել Հոթորն** (, ), ամերիկացի ականավոր գրող, ամերիկյան գրականության անկյունաքարային դեմքերից մեկը։

## Կենսագրություն
1853—1857 թվականներին ԱՄՆ-ի հյուպատոսը Մեծ Բրիտանիայում։ 1841 թվականին մասնակցել Է Բրուքֆարմ ֆուրիեական կոմունային։ Ֆուրիեիզմից իր հիասթափության պատմությունը շարադրել է «Բլայթդեյլ» (1852 թվականին) վեպում։ Ամերիկյան նովելի դասականներից է, «Տին պատմություններ» (1837 և 1842 թվականներ), «Տին դաստակերտի լեգենդները» (1846 թվական), երեխաների համար գրված պատմվածքների ու հեքիաթների ժողովածուներ։ Գրել է նաև «Ալ տառը» (1850 թվականին), «Շատ պատուհաններով տունը» (1851 թվականին) վեպերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեսպանները Մեծ Բրիտանիայում
Կատեգորիա:Ամերիկացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Մեյնդերտ Հոբբեմա

**Մեյնդերտ Հոբբեմա**, (, ), հոլանդացի նկարիչ։ Յակոբ վան Ռյոյսդալի ավանդների հետևորդ, հավանաբար նաև՝ աշակերտը։

Հիմնականում նկարել է անտառային տեսարաններ։ Հոբբեմայի պատկերներն աչքի են ընկնում դինամիկ կոմպոզիցիայով, բնապատկերի վավերական կերպարով, հարուստ նրբերանգներով ու հյութեղ կոլորիտով։ Նրա արվեստում արդեն նշմարելի են XVIII դարի բնանկարչության սզբունքները։ Հոբբեմայի ամենահայտնի կտավն է «Ծառուղի Միդդելհառնիսում», 1689 թ.։ Այժմ այն գտնվում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում։

## Պատկերասրահ

Image:Meindert Hobbema - Watermill - Toledo.jpg|Ջրաղաց. 1660-ականներ. Թոլիդոյի արվեստի թանգարան
Image:Meindert Hobbema - View Along the Amstel.jpg|Տեսարան Ամստելից. Մոտ. 1660. Սենտ Լուիսի գեղարվեստական թանգարան
Image: Meindert Hobbema 001.jpg| Ծառուղի Միդելհառնիսում. 1681. Լոնդանի ազգային թանգարան



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Հայաստանի սփյուռքի նախարարություն

**Հայաստանի սփյուռքի նախարարությունը** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որը մշակում և իրականացնում է Հայաստան-Սփյուռք գործակցության զարգացման, Հայաստանի, հայ ժողովրդի վարկանիշն ամրապնդող համահայկական նպատակային ծրագրեր, նպաստում համահայկական կրթական ծրագրերի իրականացմանը, Սփյուռքի հայկական դպրոցների հանրակրթական և մեկօրյա դպրոցների զարգացմանը, աջակցում է հայապահպան գործունեությանը, մշակութային ժառանգության պահպանմանը, զարգացմանը և տարածմանը, այլալեզու և այլադավան հայերի շրջանում հայկական ազգային ինքնության հաստատմանն ու արմատավորմանը, նրանց «հայադարձությանը», աջակցում աշխարհասփյուռ հայերի հայրենադարձությանը և Սփյուռքի հայ երիտասարդների ուխտագնացությանը Հայաստան։

Նախարարության ենթակայության ներքո է գործում «Հայերն այսօր» եռալեզու (արևելահայերեն-արևմտահայերեն, անգլերեն, ռուսերեն) էլեկտրոնային պարբերականը։

2009 թվականից սփյուռքահայ երիտասարդներին Հայաստանի պատմությանը, մշակույթին, հասարակական կյանքին, հոգևոր և ընտանեկան ավանդույթներին ծանոթացնելու նպատակով նախարարությունն իրականացնում է «Արի տուն» ծրագիրը, իրականացնում է «Սփյուռք» ամառային դպրոց ծրագիրը։
Նախատեսվում է Կառավարության օպտիմալացման արդյունքում լուծարել 2019 թվականին։ Գործառույթները կատարելու է Վարչապետի հատուկ հանձնարարությունների դեսպանը։

## Կառուցվածք
Գործառույթները փոխանցված են Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարին։

## Հայաստանի սփյուռքի նախարարության մեդալներ
Հայաստանի սփյուռքի նախարարությունը Հայաստան-Սփյուռք գործակցության զարգացման տարբեր բնագավառներում անհատներին ու կազմակերպություններին խրախուսելու նպատակով շնորհում է հետևյալ մեդալները՝
* Ոսկե մեդալ
* «Վիլյամ Սարոյան»
* «Նուբար Փաշա»
* «Կոմիտաս»
* «Արշիլ Գորկի»
* «Մայրենիի դեսպան»
* «Հակոբ Մեղապարտ»

## Քննադատություն
Դիվանագետ Արա Պապյանի կարծիքով, Սփյուռքի նախարարության գոյությունը արդարացված կլիներ միայն այն պարագայում, երբ այն իրականում ներգաղթ կազմակերպեր.
Եթե նախարարության բուն նպատակը լիներ ներգաղթ կազմակերպելը դեպի Հայաստան և նախարարությունը կոչվեր Ներգաղթի նախարարություն, ինչպես Իսրայելում, երբ նույն նախարարությունը ամեն տարի տասնյակ հազարավոր ներգաղթյալներ է բերում, ապա դրա գոյությունն արդարացված կլիներ։ Բայց եթե մենք այսօր գտնում ենք, որ հնարավոր չէ ներգաղթ կազմակերպել տնտեսական, քաղաքական և այլ պատճառներով, ուրեմն պետք չէր շտապել Սփյուռքի նախարարություն ստեղծելու հարցում:

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Repat Armenia

Կատեգորիա:2008 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի սփյուռքի նախարարություն
Տիգրան Հայրապետյան

**Տիգրան Արտյուշայի Հայրապետյան** (), հայ քաղաքագետ, լրագրող, միջազգայնագետ-վերլուծաբան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի մարտի 18-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Աշխատել սկսել է 16 տարեկանից։

Ավարտել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության բաժինը։ Ավարտել է Հաբիբ Բուրգիբի անվան Կենդանի լեզուների թունիսյան ինստիտուտը։ Արցախյան շարժման ուսանողական առաջնորդներից մեկն էր։

Գլխավորել է Երևանում իր կողմից հիմնված քաղաքական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի աշխատանքը։
1991 թվականից Տիգրան Հայրապետյանի հրապարակախոսական հոդվածները և վերլուծաբանական նյութերը կանոնավորապես տպագրվում էին Հայաստանի և Եվրոպայի մամուլում։

## Մահ
1999 թվականի մարտի 9-ին Տիգրան Հայրապետյանը մահացել է ավտովթարի պատճառով (ողբերգական զուգադիպությամբ՝ իր մայրիկի ծննդյան օրը)։ 1999 թվականի մայիսի 9-ին Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի առաջին ատյանի դատարանը Տիգրան Հայրապետյանին վրաերթի ենթարկած (որի արդյունքում ստացած վնասվածքներից նա մահացել է հիվանդանոցում) Անդրանիկ Մաշակարյանին մեղավոր է ճանաչել և դատապարտել 4 տարվա ազատազրկման ընդհանուր ռեժիմի գաղութում։

## Աշխատություններ
* «Անապատի հազար տարի»,
* «Երրորդ աշխարհամարտի մատույցներում» երկհատոր ուսումնասիրություն։

## Տես նաև
* Տիգրան Հայրապետյան գրադարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաերթի զոհեր
Կատեգորիա:Հայ քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Հայ միջազգայնագետներ
Կատեգորիա:Հայ վերլուծաբաններ
Կատեգորիա:Հայաստանում սպանված լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Ռոդոպներ

**Ռոդոպներ**, Ռոդոպյան լեռներ, գտնվում են Բալկանյան թերակղզում, Բուլղարիայում և Հունաստանում։ Երկարությունը մոտ 240 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 2191 մետր (Դոլյամ Պերելիկ լեռ)։ Կազմված են կրաքարերից, ավազաքարերից, բյուրեղային և հրաբխային ապարներից։ Տարեկան տեղումները 650-1000 մմ են։ Գետերը սահանքավոր են, ունեն հիդրոէներգետիկ մեծ պաշարներ։ Կան ՀԷԿ-երի կասկադներ և ջրամբարներ։ Հարավային լանջերը ծածկված են թփուտներով, մշտադալար կաղնու պուրակներով, հյուսիսային լանջերը՝ կաղնու, հաճարենու և ասեղնատերև անտառներով, 1800-2000 մետրից բարձր՝ մերձալպյան մարգագետիններով ու թփուտներով։ Կան երկաթի, քրոմի, բազմամետաղների հանքավայրեր, հանքային աղբյուրներ, բալնեոլոգիական և կլիմայական առողջարաններ։ Զարգացած է տուրիզմը։

Կատեգորիա:Բուլղարիայի լեռներ
Կատեգորիա:Հունաստանի լեռներ
Պասկուալ Պաուլի

**Պասկալ Պաուլի** (Իտալ.Filipo Antonio Pasquale de՝ Paoli, Ֆր.Pascal Paoli, ), Կորսիկական քաղաքական ու ռազմական գործիչ, Կորսիկական Հանրապետության ղեկավար 1755-1769 թթ. Նապոլեոնական մարտերի մասնակից։

thumb|Pasquale Paoli by W Beckey
Pasquale Paoli by W Beckey


## Կենսագրություն
Ծնվել է 1725 թվականի ապրիլի 6-ին Մորոսալյա տեղանքում Կորսիկայում։

1739 թվականին իր հոր գեներալ՝ Ջաչինո Պաուլիի հետ գենուեսցիների կողմից աքսորվում է Նեապոլ ու այնտեղ ստանում կրթություն ռազմական դպրոցում։

1755 թվականի սկզբին Պաոլին վերադառնում է Կորսիկա, որտեղ պատերազմ էր ընթանում գենուեսցիների դեմ, որը սկսվել էր դեռ նրա հոր օրոք։ Ապրիլի 20-ին Պաոլին պատրիոտների կողմից ընտրվում է երկրի ղեկավար՝ գեներալ-կապիտանի կոչումով։ Հանգստացնելով երկրի քաղաքական վիճակը Պաոլին դուս է վռնդում երկրի ծովային տարաղքներից ջենովացիներին որտեղ վերջիններս ունեին 4 ամուր կառույցներ։

1763 թվականին Պաոլին 600 որսորդների օգնությամբ գրավեց Կապրարու կղզին, որտեղից առանց դիմադրության ահաբեկման էր ենթարկում ջենովացի առևտրականներին, որոնք որ հարկարդված էին օգնություն խնդրել Ֆրանսիայի կառավարությունից։ Սակայն Լյուդովիկոս XV-ը ընդամենը 6000 զինվոր ուղարկեց ամրոցները պաշտպանելու համար, ինչը շատ քիչ էր և ջենովացիները ստիպված էին շարունակել պաշտպանել իրենց առևտրական ուղիները սեփական ուժերով։ Այդ ժամանակ Ջենովայի կառավարությունը որոշեց վաճառել Կորսիկան Ֆրանսիային։ Լյուդովիկոս XV-րդը մի շարք առաջարկություններ արեց որպեսզի թեքի Պաոլիին դեպի իր կողմը, բայց նրա ջանքերը անհաջողությամբ պսակվեցին։ Այդ ժամանակ կղզի ժամանեցին մարկիզ Մարբուան ու կոմս Վոն 20 000 զինվորներով։ Պաոլին դեռ մեկ տարի դիմադրում էր, բայց 1769 թվականի մայիսի 9-ին պարտություն կրելուց հետո Պոնտե-Նուովոի ճակատամարտում հարկադրված էր փախչել Անգլիա

Մի քանի տարի անց Ֆրանսիայի ազգային խորհուրդը նրան առաջարկեց հետ վերադառնալ։ 1790 թվականին Պաոլին նշանակվում է Բաստիայի պարեկ։

1793 թվականի մայիսի 3-ին Կորսիկայի ազգային սեյմը Պաոլիին նշանակեց Կորսիակա կղզու նախագահ ու երկրի բանակի գեներալիսիմուս։ Ֆրանսիայի ազգային կոնվետը նրանից հաշվետվություն պահանջեց և այն չստանալով Պաոլիին հայտարարեց ազգի դավաճան։ Կղզու բնակիչների մեծամասնությունը հատկապես Բոնապարտների ընտանիքը մնացին հավատարիմ Ֆրանսիային, բայց Պաոլին անգլիական զորքերի օգնությամբ մաքրեց կղզին ֆրանսիացիներից ու նրանց հետևողներից։

Սակայն Անգլիան գործում ելնելով իր շահադիտական նպատակներից, նրանք համարում էին այդ կղզին իրենց սեփականությունը։ Պաոլին պահպանում չնչին ազդեցություն ու ապրում էր փոխ-արքա Էլիոտի հետ անհանդուրժելի հակամարտության մեջ։

Զրկվելով որևէ ազդեցությունից Կորսիկայում Պաոլին 1796 թվականին մեկնում է Անգլիա հաստատվելով Լոնդոնի մերձակայքում ու ստանում գանձարանից 2000 ֆունտ ստեռլինգ տարեկան վճար։

Պաոլին մահացել է 1807 թվականի փետրվարի 5-ին ու թաղվել Լոնդոնի Վեստմինստերյան աբբայությունում, հետագայում նրա աճյունը տեղափոխվել ու թաղվել է նրա հարազատ Մորոսալյա գյուղում։ Պաոլիի անունով է կոչվում Կորսիկայի համալսարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չճանաչված երկրների ղեկավարներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Անպատեհ գտածո

**Անպատեհ գտածո** (), անսովոր կամ առաջին հայացքից անհավատալի վայրում գտնված պատմական, հնագիտական կամ հնէաբանական հետաքրքրություն ներկայացնող օբյեկտ։ Տվյալ եզրը շրջանառության մեջ է մտցրել ամերիկացի բնախույզ և կրիպտոզոոլոգ  Այվեն Թ. Սանդերսոնը և այն այժմ կիրառվում է ինչպես գիտության (օրինակ` Դելիի երկաթե սյուն), այդպես էլ կեղծ գիտության կողմից հետազոտվող օբյեկտների լայն շրջանակի վերաբերյալ։


Պատկեր:NAMA Machine d'Anticythère 1.jpg|Անտիկիթերայի սարք
Պատկեր:Ironie pile Bagdad.jpg|Բաղդադյան մարտկոցիկ
|Սաբուի սկավառակ
Պատկեր:Ica stones5.JPG|Իկիի քարեր
Պատկեր:Piri reis world map 01.jpg|Փիրի-ռեիսի քարտեզ
Պատկեր:Kensington Runestone.gif|Քենսինգթոնի ռունական քար
Պատկեր:Ottosdal1.jpg|Քլերքսդորփյան գնդեր
Պատկեր:Photo 2-plane side view1.jpg|Սաքքարայի թռչուն
Պատկեր:Muzeo Julsrud 11.JPG|Ակամբարոյի արձանիկներ
Պատկեր:MitchellHedgesCrystalSkull.jpg|Բյուրեղապակյա գանգ


## Տես նաև
* հնէագտածոներ
* հնէակոնտակտ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* *[[Մայքլ Քրեմո]], [[Ռիչարդ Լեսլի Թոմփսոն]]* Մարդկանության անհայտ պատմությունը. արգելված հնագիտություն 
* Չբացահայտված բրածո օբյեկտ. Այլընտրանքային պատմության լաբորատորիա 

Կատեգորիա:Կեղծ գիտություն
*
Շահան (այլ կիրառումներ)

**Շահան** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

* Շահան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում
* Շահան Շահնուր (1903–1973), կամ Արմեն Լյուբեն, հայ գրող, սփյուռքահայ գրականության հիմնադիրներից
* Շահան Նաթալի (1884-1983), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող և փիլիսոփա