Մասլոուի պահանջմունքների բուրգ

մինի|աջից|500px|Կարիքների պարզեցված հիերարխիա

**Մասլոուի կարիքների հիերարխիա** մարդու վարքագիծը թելադրող կարիքների (կամ նպատակների) կոնցեպտուալիզացիա, որն առաջարկվել է ամերիկացի հոգեբան Աբրահամ Մասլոուի կողմից։ Մասլոուի սկզբնական ձևակերպման համաձայն, մարդու հիմնական կարիքների հինգ հինգ խումբ գոյություն ունեն, որոնք միմյանց նկատմամբ կապված են գերակայության (կամ ուժի) հիերարխիայով։ Սովորաբար, հիերարխիան պատկերվում է բուրգի տեսքով, թեև Մասլոուն ինքը չէր խորհրդանշական գծապատկերի հեղինակը։ Բուրգը սկսվում է ներքևից՝ ֆիզիոլոգիական կարիքներով (բոլորից ամենակարևորը) և ավարտվում է վերևում՝ ինքնաիրականացման կարիքներով։ Իր հետագա աշխատություններում Մասլոուն ավելացրել է «մետա կարիքների» և մետամոտիվացիայի վեցերորդ մակարդակը։

Մասլոուի կողմից մշակված կարիքների հիերարխիան հոգեբանության մեջ նրա ամենանշանակալի ներդրումներից մեկն է։ Կարիքների հիերարխիան բարձրագույն կրթության, բիզնեսի և կառավարման ուսուցման, սոցիոլոգիական հետազոտությունների, առողջապահության, խորհրդատվության և սոցիալական աշխատանքի մեջ։ Այնուամենայնիվ, չնայած լայնորեն օգտագործմանը և հետազոտված լինելուն, կարիքների հիերարխիան քննադատության է ենթարկվել հիմնավոր ապացույցների բացակայության պատճառով, և դրա հավաստիությունը մնում է վիճարկվող։

## Պատմական զարգացում
**Մասլոուի կարիքների հիերարխիան** հոգեբանության գաղափար է, որը 1943 թվականին ամերիկացի հոգեբան Աբրահամ Մասլոուն առաջարկել է «Psychological Review» ամսագրում հրապարակված իր «Մարդկային մոտիվացիայի տեսություն» հոդվածում։ Տեսությունը դասակարգման համակարգ է, որը միտված է հասարակության համընդհանուր կարիքները որպես հիմք ներկայացնելուն, այնուհետ ձեռքբերովի հույզերին անդրադառնալուն։ Հիերարխիան բաղկացած է բացակայող կարիքներից և աճի կարիքներից, որոնք տեսության մեջ ներգրավված են երկու հիմնական թեմաներով՝ անհատականություն և կարիքների առաջնահերթություն։

Համաձայն Մասլոուի սկզբնական ձևակերպման՝ գոյություն ունեն հիմնական կարիքների հինգ խումբ՝ ֆիզիոլոգիական, անվտանգություն, սեր, հարգանք և ինքնաիրականացում։ Այս կարիքները կապված են միմյանց հետ գերակայության (կամ ուժի) հիերարխիայում՝ սկսած ֆիզիոլոգիական կարիքներից, որոնք ամենաառաջնահերթն են։ Եթե ​​ֆիզիոլոգիական կարիքները համեմատաբար բավարարված են, ապա առաջանում է անվտանգության կարիքների նոր շարք։ Եթե ​​և՛ ֆիզիոլոգիական, և՛ անվտանգության կարիքները բավականաչափ բավարարված են, ապա առաջանում է սիրո գերակշռող («ավելի բարձր») կարիքը (և տալը և ստանալը)։ Հաջորդ կարիքը հարգանքն է, և վերջապես ինքնաիրականացումը։ Մասլոուն նաև հորինել է «մետամոտիվացիա» տերմինը՝ նկարագրելու այն մարդկանց մոտիվացիան, ովքեր դուրս են գալիս հիմնական կարիքների շրջանակից և ձգտում են մշտական ​​կատարելագործման։

Հիերարխիան առաջարկում է կարիքների խիստ տարանջատում, սակայն Մասլոուն ընդգծել է, որ, մինչև հաջորդ կարիքի ի հայտ գալը, չի պահանջվում նախորդ կարիքի 100%-ով բավարարելը։ Փոխարենը, «հիերարխիայի ավելի իրատեսական նկարագրությունը կլինի բավարարվածության տոկոսների նվազումը, նախապատվությունների հիերարխիայում բարձրանալուն զուգահեռ»:
### Բուրգ
Մասլոուի կարիքների հիերարխիան հաճախ պատկերվում է բուրգի տեսքով, որի ներքևում ամենամեծ, ամենահիմնական կարիքներն են, իսկ վերևում՝ ինքնաիրականացման և գերազանցության անհրաժեշտությունը։ Այնուամենայնիվ, Մասլոուն պահանջմունքների հիերարխիան ներկայացնելու բուրգը ինքը չի ստեղծել։

thumb|upright=1.35|alt=|Մասլոուի կարիքների հիերարխիան ներկայացված է որպես բուրգ
Բուրգի ամենահիմնական չորս շերտերը պարունակում են այն, ինչ Մասլոուն անվանել է «դեֆիցիտի կարիքներ» կամ «դ-կարիքներ»՝ հարգանք, ընկերություն և սեր, անվտանգություն և ֆիզիկական կարիքներ։ Եթե ​​այս «դեֆիցիտի կարիքները» չբավարարվեն, բացառությամբ ամենահիմնական (ֆիզիոլոգիական) կարիքի, գուցե ֆիզիկական նշաններ չլինեն, բայց անհատը կզգա անհանգստություն և լարվածություն։ Զրկվածությունն այն է, ինչ առաջացնում է անբավարարություն, հետևաբար, երբ մարդն ունի չբավարարված կարիքներ, դա դրդում է նրանց բավարարել մերժված կարիքները։ Է

Մարդու ուղեղը բարդ համակարգ է, որտեղ միաժամանակ զուգահեռ պրոցեսներ են ընթանում, հետևաբար Մասլոուի հիերարխիայի տարբեր մակարդակներից միաժամանակ տարբեր շարժառիթներ կարող են ի հայտ գալ։ Մասլոուն հստակ խոսեց այս մակարդակների և դրանց բավարարվածության մասին՝ «հարաբերական», «ընդհանուր» և «հիմնականում»։ Փոխանակ նշելու, որ անհատը յուրաքանչյուր պահի կենտրոնանում է որոշակի պահանջմունքի վրա, Մասլոուն հայտարարեց, որ որոշակի պահանջմունք «գերիշխում է» մարդու օրգանիզմում։ Այսպիսով, Մասլոուն գիտակցեց հավանականությունը, որ մարդու մտքում մոտիվացիայի տարբեր մակարդակները կարող են առաջանալ, բայց նա առանձնացրեց մոտիվացիայի հիմնական տեսակները և դրանք դասակարգեց ըստ կարևորության։ Ի լրումն մարդաբանական ուսումնասիրությունների, Մասլոուն հիմնվել է կենդանիների ուսումնասիրությունների վերաբերյալ տվյալների վրա։
### Հիերարխիայի այլընտրանքային պատկերումներ
thumb|Կարիքների հիերարխիայի այլընտրանքային նկարազարդում|alt=
Ի տարբերություն հայտնի բուրգի, մշակվել են կարիքների հիերախիայի մի շարք այլընտրանքային սխեմատիկ նկարազարդումներ։ Ամենավաղ 1962 թվականի պատկերումներից մեկը՝ ցույց է տալիս ավելի դինամիկ հիերարխիա՝ հատվող տարբեր կարիքների «ալիքների» տերմիններով: Ինչպես ցույց է տրված, ավելի վաղ հիմնական կարիքների գագաթնակետը անցնելուց հետո միայն, հաջորդ «ավելի բարձր» կարիքը կսկսի գերիշխող դեր ստանձնել։

## Կարիքներ
### Ֆիզիոլոգիական կարիքներ
Ֆիզիոլոգիական կարիքները հիերարխիայի հիմքն են։ Այս կարիքները մարդու գոյատևման կենսաբանական բաղադրիչն են։ Մասլոուի կարիքների հիերարխիայի համաձայն, ֆիզիոլոգիական կարիքները հաշվառվում են ներքին մոտիվացիայի մեջ։ Մասլոուի տեսության համաձայն՝ մարդիկ պարտադրված են նախ և առաջ բավարարել ֆիզիոլոգիական կարիքները՝ ներքին բավարարվածության ավելի բարձր մակարդակի ձգտելու համար։ Մասլոուի հիերարխիայում ավելի բարձր մակարդակի կարիքները առաջ մղելու համար նախ պետք է բավարարվեն ֆիզիոլոգիական կարիքները։ Սա նշանակում է, որ եթե մարդը պայքարում է իր ֆիզիոլոգիական կարիքները բավարարելու համար, ապա նա չի ցանկանում ինքնուրույն փնտրել անվտանգություն, պատկանելություն, հարգանք և ինքնաիրականացում։

Ֆիզիոլոգիական կարիքները ներառում են՝ օդ, ջուր, սնունդ, ջերմություն, հագուստ, վերարտադրություն, ապաստան և քուն։ Այս ֆիզիոլոգիական կարիքներից շատերը պետք է բավարարվեն, որպեսզի մարդու մարմինը մնա հոմեոստազի մեջ։ Օդը, օրինակ, ֆիզիոլոգիական կարիք է. մարդն ավելի հրատապ օդ է պահանջում, քան ավելի բարձր մակարդակի կարիքները, ինչպիսիք են սոցիալական պատկանելության զգացումը։ Ֆիզիոլոգիական կարիքները չափազանց կարևոր են «կյանքի ամենահիմնական պահանջները բավարարելու համար»։ Սա հնարավորություն է տալիս բավարարել այնպիսի կարիքներ, ինչպիսիք են քաղցն ու ծարավը և չխախտել մարմնի կարգավորումը։
### Անվտանգության կարիքներ
Երբ անձի ֆիզիոլոգիական կարիքները բավարարված են, անվտանգության կարիքները գերակա դիրք են գրավում և գերիշխում նրա վարքագծի վրա։ Ֆիզիկական անվտանգության բացակայության դեպքում՝ պատերազմի, տարերային աղետի, ընտանեկան, երեխաների նկատմամբ բռնության և այլնի պատճառով և/կամ տնտեսական անվտանգության բացակայության դեպքում (տնտեսական ճգնաժամի և աշխատանքի հնարավորությունների բացակայության պատճառով) անվտանգության կարիքներն են գերակայում։ Սա նույնպես ազդում է չափահասների վրա, սովորաբար տնտեսական հարցերում. «մեծահասակները ապահովագրված չեն անվտանգության պահանջից»։ Այն ներառում է ապաստան, աշխատանքի անվտանգություն, առողջություն և ապահով միջավայրեր։ Եթե ​​անձը միջավայրում իրեն ապահով չի զգում, ապա նա կփնտրի անվտանգություն՝ նախքան գոյատևման ավելի բարձր մակարդակի անցնելը։ Ահա թե ինչու «անվտանգության կարիքը հետևողականորեն բավարարելու նպատակը սեփական կյանքում կայունություն ունենալն է», կայունությունը վերադարձնում է մարդկանց հոմեոստազի վիճակին, որն անհրաժեշտ է մարմնին։

Անվտանգության կարիքները ներառում են.

* Առողջություն
* Անձնական անվտանգություն
* Զգացմունքային անվտանգություն
* Ֆինանսական ապահովություն
### Սեր և սոցիալական կարիքներ
Ֆիզիոլոգիական և անվտանգության կարիքների բավարարումից հետո մարդու կարիքների երրորդ մակարդակը միջանձնային է և ներառում է պատկանելության զգացումը։ Մասլոուի կարծիքով՝ մարդիկ սոցիալական խմբերին պատկանելու և դրանց կողմից ընդունված լինելու կարիք ունեն։ Խմբի մաս կազմելը շատ կարևոր է, անկախ նրանից՝ դա աշխատանք է, սպորտ, ընկերներ, թե ընտանիք։ Պատկանելիության զգացումը «ուրիշների հետ հարմարավետ զգալն է և նրանց հետ կապը, որն առաջանում է ընդունված լինելու, հարգանքի արժանանալու և սիրված լինելու արդյունքում»։ Օրինակ, որոշ խոշոր սոցիալական խմբեր կարող են ներառել ակումբներ, գործընկերներ, կրոնական խմբեր, մասնագիտական ​​կազմակերպություններ, սպորտային թիմեր, բանդաներ կամ առցանց համայնքներ։ Փոքր սոցիալական կապերի օրինակներ են ընտանիքի անդամները, զուգընկերները, դաստիարակները, գործընկերները և վստահելի անձինք։ Ըստ Մասլոուի, մարդիկ պետք է սիրեն և սիրվեն՝ և՛ սեռական, և՛ ոչ սեռական։ Սիրո կամ պատկանելության տարրի բացակայության դեպքում, շատ մարդիկ դառնում են միայնության, սոցիալական անհանգստության և կլինիկական դեպրեսիայի ենթակա։ Այս պահանջը հատկապես ուժեղ է մանուկ հասակում, և այն կարող է գերազանցել անվտանգության կարիքը, դա զգացվում է դաժան ծնողներին կառչած երեխաների մոտ։ Հոգեկան առողջությունը հսկայական գործոն է, երբ խոսքը վերաբերում է անհատի կարիքներին և զարգացմանը։ Երբ անհատի կարիքները չեն բավարարվում, դեռահասության շրջանում դա կարող է դեպրեսիա առաջացնել։ Երբ անհատը մեծանում է բարձր եկամուտ ունեցող ընտանիքում, հավանական է, որ նա դեպրեսիայի ավելի ցածր մակարդակ ունենա։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ նրա բոլոր հիմնական կարիքները բավարարվում են։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ երբ ընտանիքը երկար ժամանակ անցնում է ֆինանսական սթրեսով, դեպրեսիայի մակարդակն բարձր է լինում ոչ միայն այն պատճառով, որ նրանց հիմնական կարիքները չեն բավարարվում, այլ նաև այն պատճառով, որ այս սթրեսը լարում է ծնող-երեխա հարաբերությունները։ Ծնող(ներ)ը ճնշված է երեխաներին հոգ տանելու դժվարությունների պատճառով, և հավանաբար, նա ավելի քիչ ժամանակ կանցկացնի տանը, քանի որ գումար վաստակելու համար նրանք ավելի շատ են աշխատում։
Սոցիալական պատկանելության կարիքները ներառում են.
* Ընտանիք
* Բարեկամություն
* Մտերմություն
*Վստահություն
*Ընդունված լինել
*Սեր և ջերմություն ստանալն ու տալը

Որոշ իրավիճակներում պատկանելության կարիքը կարող է գերակայել ֆիզիոլոգիական և անվտանգության կարիքները՝ կախված հասակակիցների ճնշումից։ Ի հակադրություն, որոշ անհատների համար ինքնագնահատականն ավելի կարևոր է, քան պատկանելության կարիքը. իսկ մյուսների համար ստեղծագործման անհրաժեշտությունը կարող է գերազանցել նույնիսկ ամենահիմնական կարիքները։
### Գնահատման կարիք
Գնահատումը դա հարգանք և հիացմունք է, բայց նաև «ինքնագնահատումն ու ուրիշների կողմից հարգանքն է»։ Մարդկանց մեծամասնությունը կայուն՝ իրական կարողությունների կամ ձեռքբերումների վրա հիմնված հարգանքի կարիք ունի։ Մասլոուն նշել է հարգանքի կարիքների երկու տարբերակ. «ստորին» տարբերակը ուրիշների կողմից հարգանքի՝ կարգավիճակի, ճանաչման, փառքի, հեղինակության և ուշադրության կարիքն է։ Հարգանքի «ավելի բարձր» տարբերակը ինքնահարգանքի կարիքն է, որը ներառում է ուժ, կոմպետենտություն, վարպետություն, ինքնավստահություն, անկախություն և ազատություն։ Սա նշանակում է, որ հարգանքը և հետագա մակարդակները խիստ տարանջատված չեն. փոխարենը, մակարդակները սերտորեն կապված են։

Հարգանքը գալիս է ամենօրյա փորձառություններից, որոնք տալիս են սովորելու հնարավորություն, որը ինքներս մեզ բացահայտելու հնարավորություն է տալիս։ Սա աներևակայելի կարևոր է երեխաների համար, այդ իսկ պատճառով նրանց «հնարավորություն տալը բացահայտելու, որ նրանք ընդունակ աշակերտներ են» վճռորոշ է։ Սա խթանելու համար մեծահասակները պետք է երեխաներին հաջողակ և դրական փորձառություններ ունենալու հնարավորություն ընձեռեն՝ մեծ «ես-ի զգացում» հաղորդելու համար։ Մեծահասակները, հատկապես ծնողները և մանկավարժները երեխաների համար այնպիսի միջավայր պետք է ապահովեն, որը «երեխաներին օգնում է ներկայանալ որպես հարգված, ընդունակ անհատներ»։ «Մասլոուն նշել է, որ հարգանքի կամ հեղինակության կարիքն ամենակարևորն է երեխաների համար... և նախորդում է իրական ինքնագնահատականին կամ արժանապատվությանը», որն արտացոլում է հարգանքի երկու ասպեկտները՝ ինքն իր և ուրիշների նկատմամբ։
### Ճանաչողական կարիք
Առաջարկ է եղելՄասլոուի կարիքների հիերարխիան հարգանքի կարիքներից հետո ընդլայնել ևս երկու կատեգորիաներով՝ ճանաչողական  և գեղագիտական ​​կարիքներ։ Ճանաչողական կարիքը փնտրում է իմաստ, տեղեկատվություն, ըմբռնում և հետաքրքրասիրություն. սա սովորելու և գիտելիք ձեռք բերելու կամք է կրթում։ Կրթական տեսանկյունից Մասլոուն ցանկանում էր, որ մարդիկ կրթված դառնալու ներքին մոտիվացիա ունենան։ Մարդիկ ունեն ճանաչողական կարիքներ, ինչպիսիք են ստեղծագործելը, ապագան տեսնելը, հետաքրքրասիրությունը և իմաստվորումը։ Անհատները, ովքեր հաճույք են ստանում զբաղմունքներից, որոնք պահանջում են քննարկում և ուղեղի փոթորիկ, ճանաչողության ավելի մեծ կարիք ունեն։ Այն անհատները, ովքեր գործունեությանը մասնակցելու մոտիվացիա չունեն,  ճանաչողական ունակությունների ցածր պահանջարկ ունեն։
### Էսթետիկ կարիք
Ճանաչողական կարիքներին հասնելուց հետո մարդը անցնում է կյանքը գեղեցկացնելուն՝ գեղագիտական ​​կարիքներին։ Մարդը սկսում է գնահատել շրջապատող աշխարհի գեղեցկությունը։ Համաձայն Մասլոուի տեսության ինքնաիրականացման մեջ առաջ գնալու համար մարդիկ գեղեցիկ պատկերների կամ նոր և էսթետիկորեն հաճելի փորձառությունների կարիք ունեն։ Մարդիկ ընկղմվելով բնության շքեղության մեջ, սկսում են ուշադրություն դարձնել շրջապատին և ընկալում են աշխարհի գեղեցկությունը։ Մարդը դա կիրականացնում է իր միջավայրը հաճելի դարձնելով իր և շրջապատի համար։ Նրանք գտնում են իրենց անհատական ​​ոճը և իրենց միջավայրը դարձնում են համահունչ իրենց ոճին: Էսթետիկ կարիքը կապված են նաև գեղեցկանալու հետ։ Սա արվում է  հագնվելու և անձնական գեղեցկության, խնամքի և հարդարման միջոցով։
### Ինքնաակտիվացում
«Մարդը պետք է դառնա այն, ինչ նա կարող է դառնալ։» Այս մեջբերումը ինքնաիրականացման ընկալվող անհրաժեշտության հիմքն է։ Կարիքների այս մակարդակը վերաբերում է մարդու ողջ ներուժի իրացմանը։ Մասլոուն դա նկարագրում է որպես ամեն ինչ իրականացնելու ցանկություն՝ դառնալ առավելագույնը, ինչի նա կարող է հասնել։ Մարդիկ կարող են ունենալ իդեալական ծնող դառնալու, սպորտային հաջողությունների հասնելու կամ նկարներ, լուսանկարներ կամ գյուտեր ստեղծելու ուժեղ, հատուկ ցանկություն։ Կարիքների այս մակարդակը հասկանալու համար մարդը ոչ միայն պետք է հաջողի իր նախկին կարիքները, այլև տիրապետի դրանց։ Ինքնակտուալիզացիան հասկացվում է որպես նպատակ կամ բացահայտ շարժառիթ, և Մասլոուի հիերարխիայի նախորդ փուլերը քայլ առ քայլ գործընթաց են, որի միջոցով ինքնաակտիվացումը հնարավոր է դառնում։  Անհատները, ովքեր հետապնդում են այս նպատակը, փնտրում և հասկանում են, թե ինչպես են իրենց կարիքները, հարաբերությունները և սեփական անձի զգացումը արտահայտվում իրենց վարքագծի միջոցով։ Ինքնաիրականացման կարիքները ներառում են․:
* Գործընկերոջ ձեռքբերում
* Դաստիարակություն
* Տաղանդների և կարողությունների օգտագործում և զարգացում
* Նպատակներ հետապնդելը
### Տրանսցենդենտալ կարիքներ
Ավելի ուշ Մասլոուն եռանկյունու վերին մասը  բաժանեց՝ ավելացնելով ինքնատրանսցենդենտություն, որը նաև հայտնի է որպես հոգևոր կարիքներ։ Հոգևոր կարիքները տարբերվում են այլ տեսակի կարիքներից նրանով, որ դրանք կարող են բավարարվել մի քանի մակարդակներով։ Երբ այս կարիքը բավարարվում է, այն առաջացնում է ամբողջականության զգացում և մարդուն բարձրացնում է գոյության ավելի բարձր հարթություն։  Իր վերջին տարիներին Մասլոուն, քննադատելով ինքնաիրականացման իր սկզբնական տեսլականը, բացահայտեց մոտիվացիայի նոր մեծություն։ Մասլոուն ասում է մեզ, որ գերազանցելու միջոցով՝  ձեր ներկայիս մշակույթի արմատներին նայելուց դուք կարող եք նաև տեսնել այլ տեսակետներ և գաղափարներ։ Այս գաղափարներով մարդն առավելագույնս է իրագործվում՝ իրենից վեր որևէ բանի տրվելով, օրինակ՝ ալտրուիզմին կամ հոգևորությանը։ Նա դա նույնացնում է անսահմանին հասնելու ցանկության հետ։ «Տրանսցենդենցիան վերաբերում է մարդկային գիտակցության ամենաբարձր և ամենաընդգրկուն կամ ամբողջական մակարդակներին, որոնք դիտարկվում են որպես նպատակներ, այլ ոչ թե միջոց, սեփական անձի, ընդհանրապես մարդկանց, այլ տեսակների, բնության և տիեզերքի հետ։»

## Տես նաև
* Հումանիստական հոգեբանություն
* Մոտիվացիա
* 4P-ի տեսություն
* Ալդերֆերի մոտիվացիոն տեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անձնական կյանք
Կատեգորիա:Դրական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Երջանկություն
Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մարդու զարգացում
Կատեգորիա:Մոտիվացիա