Հետիոտնային մատչելիություն

[մինի|294x294փքս|[Շյաուլյայ Վիլնյուսի փողոցը ԽՍՀՄ-ում առաջին հետիոտնային գոտին]]
**Հետիոտնային մատչելիություն** (**Քայլելու մատչելիություն**, ), քաղաքային միջավայրի որակը, որը բնութագրում է նրա հարմարեցվածության աստիճանը հետիոտների համար։ Քաղաքային տարածքի հետիոտնային մատչելիության բարձր աստիճանը նպաստում է ֆիզիկական ակտիվությանը, հետևաբար նաև քաղաքացիների առողջության ամրապնդմանը, ինչպես նաև բնապահպանական իրավիճակի բարելավմանը ավտոտրանսպորտի օգտագործման դեպքերի նվազման կապակցությամբ, բացի այդ, որոշ տնտեսական օգուտներ է առաջանում: Հետիոտնային մատչելիության աստիճանի վրա ազդում է հետիոտնային ենթակառուցվածքի տարբեր տարրերի առկայությունը կամ բացակայությունը, ինչպես նաև դրանց որակը, ավտոմոբիլային երթևեկությունը և ճանապարհային պայմանները, հանցավոր վտանգի և ճանապարհատրանսպորտային պատահարների ռիսկի մակարդակը։ Բարձր հետիոտնային մատչելիությամբ հետիոտնային գոտիների ստեղծումը նպաստում է շրջակա միջավայրի կայունությանը։ Հետիոտնային մատչելիությունը նոր ուրբանիզմի սկզբունքներից է։

Որոշ հետազոտողներ առաջարկում են հետևյալ սահմանումը հետիոտնային մատչելիության համար. «Այն աստիճանը, որով շրջակա միջավայրը բարենպաստ է ապրելու, գնումներ կատարելու, այցելելու, հաճույք ստանալու և ժամանակ անցկացնելու համար»: Քայլելու հասանելիության վրա ազդող գործոններն են՝ փողոցային ցանցի թափանցելիության աստիճանը, բնակչության խտությունը, կանաչ տարածքների առկայությունը, կառուցապատման խտությունն ու բազմազանությունը, փողոցներում ձգողականության կետերի առկայությունը և այլն։

## Պլանավորում
Հետիոտնային մատչելիության աստիճանը կարելի է բարձրացնել տարածության ճիշտ պլանավորման միջոցով։ Մայթերի և հետիոտնային արահետների ցանցը պետք է լավ մտածված և անընդհատ լինի։ Մայթերը պետք է լինեն բավարար լայնության և չունենան խոչընդոտներ սյուների կամ գովազդային կառույցների տեսքով հետիոտների ճանապարհին։ Ճանապարհի և հետիոտնային գոտու միջև ցանկալի է կանաչ տարածքների ստեղծում, որոնք կպաշտպանեն անցորդներին ավտոտրանսպորտի բացասական ազդեցությունից։ Շատ կարևոր է սահմանափակ հնարավորություններով մարդկանց համար հարմարեցված անվտանգ անցումների ստեղծումը։
[մինի|305x305փքս|[Բիտոլա|Բիտոլայի փողոց]]
Հետիոտնային մատչելիությունը Ռուսաստանում որոշվում է մի շարք նորմատիվ փաստաթղթերով, ինչպիսիք են СП-30-102-99-ը և СНиП 2.07.01-89: Առաջինը որոշում է տնից տարբեր հաստատությունների քայլելու հասանելիությունը: Երկրորդը կարգավորում է կանգառների միջև հեռավորությունը և դրանց հաճախականությունը հասարակական տրանսպորտի տարբեր տեսակների վրա: Բացի այդ, երկրի տարածաշրջաններում կլիմայական պայմանների զգալի տարբերության պատճառով: Օրինակ, հասարակական տրանսպորտի մոտակա կանգառին հետիոտների մոտեցման հեռավորությունը չպետք է գերազանցի 500 մետրը, բայց ավելի դաժան կլիմայական պայմաններում այն նվազեցվում է մինչև 400 մետր և նույնիսկ մինչև 300 մետր: Այս նորմերը պարտադիր հաշվի են առնվում բնակավայրերի զարգացման գլխավոր հատակագիծը կազմելիս, սակայն ժամանակի ընթացքում իրավիճակը փոխվում է։ Օրինակ, արդյունաբերական գոտիներում հետիոտների հասանելիությունը կազմում է մինչև 1200 մետր մինչև հետիոտնային կանգառը, արդյունաբերական գոտին բնակելի շենքերի վերածելիս (ինչը զանգվածաբար դիտվում է խորհրդային ձեռնարկությունների սնանկացումից հետո), հետիոտների հասանելիության նորմերը այլևս չեն կարող պահպանվել:

## Հետիոտնային հասանելիության չափում
Տարածքի հետիոտնային հասանելիությունը արագ որոշելու լավագույն միջոցներից մեկը հետիոտների քանակի հաշվարկն է, ինչպես նաև տարածքում մնացած մարդկանց, որոնք ներգրավված են որևէ ակտիվությամբ: Ոչ արևմտյան երկրներում մեթոդիկան կարող է կարգավորման կարիք ունենալ, սակայն երեխաների, տարեցների և սահմանափակ շարժունակությամբ մարդկանց առկայությունը տարածքում, և կարող է համարվել վայրի բարձր հետիոտնային հասանելիության ցուցանիշ։
[մինի|297x297փքս|[Երևանի կենտրոնում գտնվող հետիոտնային փողոցը՝ Հյուսիսային պողոտան]]
Հետիոտների մատչելիության գնահատման և չափման միջոցներից մեկը հետիոտնային աուդիտի անցկացումն է։ Հետիոտնային աուդիտի գործիքի օրինակ կարող է ծառայել PERS-ը (Pedestrian Environment Review System), որը ստեղծվել է Transport Research Laboratory-ի կողմից՝ Transport for London-ի հետ համատեղ։

Հետիոտնային մատչելիությունը գնահատելու համար օգտագործվում են նաև հետևյալ ռեսուրսները․

* **Քայլելիություն**, տրամադրում է փողոցների գնահատման հնարավորություն բազմազան պարամետրերով։
* **Քայլագնահատում** իրենից ներկայացնում է վեբ հավելված, որը համատեղելով բաց տվյալները և քրաուդսորսինգը, օգնում է գնահատել քաղաքի հետիոտնային հասանելիությունը։ Ներկայումս Անգլիայի բոլոր փողոցները (ավելի քան 600000) և Նյու Յորքն արդեն ունեն գնահատականներ։
* **Գնահատեք Իմ Փողոցը Հավելված** օգտագործում է քրաուդսորսինգ, Google Քարտեզները և հինգ աստղանի համակարգը՝ տրամադրելով փողոցների հետիոտնային հասանելիության գնահատման հնարավորություն ամբողջ աշխարհում։ Օգտատերերը կարող են գնահատել փողոցները՝ օգտագործելով ութ տարբեր կատեգորիաներ։
* **Քայլելու հնարավորության բջջային հավելված** Մշակվել է Clean Air Asia-ի կողմից, թույլ է տալիս օգտվողներին գնահատել փողոցների հետիոտնային հասանելիությունը 9 հիմնական պարամետրերով:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* *Jeff Speck*. «Walkable City»
* «Города для людей»

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Գլոբալացում
Կատեգորիա:Էկոլոգիապես մաքուր տրանսպորտ
Կատեգորիա:Ճանապարհային ենթակառուցվածք
Կատեգորիա:Ուրբանիզմ
Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Կատեգորիա:Քաղաքաշինություն
Կատեգորիա:Քայլք