Միջազգայնացված վերին մակարդակի ազգային դոմեն

**Միջազգայինացված երկրի կոդով վերին մակարդակի դոմեն,** ինտերնետի դոմենային անունների համակարգում (DNS) վերին մակարդակի դոմեն: IDN ccTLD-ները հատուկ կոդավորված դոմենային անուններ են, որոնք ցուցադրվում են վերջնական օգտատիրոջ ծրագրում, ինչպիսին է վեբ զննարկիչը, իրենց լեզվի մայրենի գրով կամ այբուբենով, ինչպիսին է հայերեն այբուբենը, կամ ոչ այբբենական գրային համակարգով, ինչպիսին են չինական նիշերը: IDN ccTLD-ները միջազգայինացված դոմենային անունների համակարգի կիրառություն են երկրներին կամ անկախ աշխարհագրական շրջաններին հատկացված վերին մակարդակի ինտերնետային դոմենների համար:

Չնայած դոմենի դասը օգտագործում է *կոդ* տերմինը, այս ccTLD-ներից մի քանիսը կոդեր չեն, այլ լրիվ բառեր։ Օրինակ՝  () «Սաուդյան Արաբիա» անվան հապավումը չէ, այլ երկրի արաբերեն լեզվով Համագործակցության անվան կրճատ ձևը։

Միջազգայնացված ccTLD-ներ ունեցող երկրները նույնպես պահպանում են իրենց ավանդական ASCII-ի վրա հիմնված ccTLD-ները։

2018 թվականի օգոստոսի դրությամբ կան 59 հաստատված միջազգայնացված երկրի կոդով բարձր մակարդակի դոմեններ, որոնցից առնվազն 47-ը օգտագործվում են։ Առավել շատ օգտագործվողներն են՝ .рф (Ռուսաստանի Դաշնություն)՝ ավելի քան 900,000 դոմենային անուններով, .台灣(Թայվան)՝ մոտ 500,000 և .中国(Չինաստան)՝ ավելի քան 200,000 դոմեններով 2018 թվականի դրությամբ։ Ոչ լատինական գիր օգտագործող մոտ 20 երկրներ, այդ թվում՝ Ճապոնիան և Իրանը, չունեն միջազգայնացված երկրի կոդի վերին մակարդակի դոմեն։

## Պատմություն
ICANN-ի խորհուրդը 2006 թվականի դեկտեմբերին հաստատել թ Երկրների կոդային անունների աջակցող կազմակերպության (ccNSO) շրջանակներում միջազգայնացված բարձր մակարդակի դոմենային անունների աշխատանքային խմբի ստեղծումը։ 2007 թվականի հունիսին նրանք որոշել են, ի թիվս այլոց, շարունակել գործընթացը և խնդրել են IDNC աշխատանքային խմբին պատրաստել առաջարկ, որը խումբը ներկայացրեց 2008 թվականի հունիսին՝ «առաջարկելու մեխանիզմներ՝ կարճ ժամանակահատվածում ISO 3166-1 երկտառ կոդերի հետ կապված սահմանափակ թվով ոչ վիճելի IDN ccTLD-ներ ներդնելու համար՝ կարճաժամկետ պահանջարկը բավարարելու համար»։ Խումբը առաջարկել է մեթոդաբանություն՝ օգտագործելով ICANN-ի արագացված գործընթացը՝ հիմնված ICANN-ի կանոնադրության վրա ՝ Ինտերնետային համարների հատկացման մարմնի հետ համագործակցելու համար։

# Սահմանել TLD տողերի տեխնիկական հիմքը և երկրի կոդին հատուկ գործընթացները, ընտրել IDN ccTLD անձնակազմը և լիազորությունները, և պատրաստել փաստաթղթերը։
# Կատարել ICANN-ի կողմից տեխնիկական առաջարկի ուսումնասիրության գործընթացը և հրապարակման մեթոդը։
# Ներդրեք լիազորությունների պատվիրակման գործընթացը IANA-ի սահմանված ընթացակարգերի շրջանակներում։

2009 թվականի հոկտեմբերին ICANN-ը որոշել է նոյեմբերին սկսել երկրների և տարածքների ներկայացուցիչներից բարձր մակարդակի միջազգայնացված դոմենային անունների դիմումների ընդունումը: Սկսած 2009 թվականի նոյեմբերի 16-ից՝ երկրներն ու տարածքները կարող էին դիմել IDN ccTLD-ների համար: Եգիպտոսը, Սաուդյան Արաբիան, Միացյալ Արաբական Էմիրությունները և Ռուսաստանի Դաշնությունը առաջին երկրներից են եղել, որ դիմել են նոր միջազգայնացված դոմենային անվան երկրի կոդի բարձր մակարդակի դոմենների համար: 2010 թվականի հունվարին ICANN-ը հայտարարել է, որ այս երկրների IDN ccTLD-ները առաջին չորս նոր IDN ccTLD-ներն են եղել, որոնք անցել էին դոմենի դիմումի գործընթացի շրջանակներում արագացված լարային գնահատումը: 2010 թվականի մայիսին տասնմեկ լեզու, այդ թվում՝ չինարեն, ռուսերեն, թամիլերեն և թայերեն, ներկայացնող քսանմեկ երկրներ դիմել էին IDN նոր երկրի կոդերի համար:

2010 թվականի մայիսի 5-ին առաջին իրականացումները, որոնք բոլորը գրված էին արաբական այբուբենով, ակտիվացվել են։ Եգիպտոսին շնորհվել է   երկրի կոդը, Սաուդյան Արաբիային՝ , և Արաբական Միացյալ Էմիրություններին՝ , (բոլորը կարդացվում են աջից ձախ, ինչպես ընդունված է արաբերենում)։ ICANN-ի գործադիր տնօրեն Ռոդ Բեքստրոմը մեկնարկը նկարագրել է որպես «պատմական» և «սեյսմիկ տեղաշարժ, որը ընդմիշտ կփոխի առցանց լանդշաֆտը»: «Սա անցման սկիզբն է, որը ինտերնետը կդարձնի ավելի մատչելի և օգտագործողին հարմար աշխարհի միլիոնավոր մարդկանց համար, անկախ նրանից, թե որտեղ են նրանք ապրում կամ ինչ լեզվով են խոսում», - հավելել է նա:  Միջազգայինացված դոմենային անունների ավագ տնօրեն Թինա Դամն ասել է, որ սա «ամենանշանակալի օրն» էր ինտերնետի մեկնարկից ի վեր:  ICANN-ի տվյալներով՝ արաբերենն ընտրվել է սկզբնական ներդրման համար, քանի որ այն ինտերնետում ամենատարածված ոչ լատիներեն լեզուներից մեկն է: Կան խնդիրներ ստեղնաշարի վրա ձախից աջ և աջից ձախ խառը տեքստային տող մուտքագրելիս, ինչը լիովին արաբերեն վեբ հասցեները դարձնում է առավել օգտակար:

2010 թվականի հունիսի վերջին ներդրվել էին լրացուցիչ IDN ccTLD-ներ՝ մեկը՝ օգտագործելով կիրիլիցա, (Ռուսաստանի համար) և հինգը՝ օգտագործելով չինական նիշեր (առաջինը օգտագործում էր ոչ այբբենական գրային համակարգ) `[[.рф|рф]]` որոնք հաստատվել էին ICANN խորհրդի կողմից 2010 թվականի հունիսի 25-ին։

* `[[.cn|.中国]]`(կոդավորված որպես " `.xn--fiqs8s` ") և `[[.cn|.中國]]`(կոդավորված որպես " `.xn--fiqz9s` "), որոնք վերապահված են Չինաստանի ինտերնետային ցանցի տեղեկատվական կենտրոնին (CNNIC), որը ccTLD `[[.cn]]` ի գրանցողն է։
* `[[.hk|.香港]]`(կոդավորված որպես " `.xn--j6w193g` "), լիազորված է Հոնկոնգի ինտերնետային գրանցման կորպորացիային (HKIRC), որը ccTLD `[[.hk]]` ի գրանցողն է։
* `[[.tw|.台灣]]`(կոդավորված որպես « `.xn--kpry57d` ») և `[[.tw|.台湾]]`(կոդավորված որպես « `.xn--kprw13d` ») ֆայլերը, որոնք վերապահված են Թայվանի ցանցային տեղեկատվական կենտրոնին (TWNIC), որը ccTLD `[[.tw]]` ի գրանցողն է։

CNNIC-ին և TWNIC-ին տրված կրկնակի տիրույթները հոմանիշ են, լինելով զուտ ուղղագրական տարբերակներ, որոնք տարբերվում են միայն պարզեցված ձևերի (and) օգտագործմամբ, ինչպես նախընտրելի է մայրցամաքային Չինաստանում, ի տարբերություն նույն նիշերի ավանդական ձևերի (and), ինչպես օգտագործվում է Թայվանում։

Նոր երկրների կոդերը հասանելի էին անմիջապես օգտագործման համար, չնայած ICANN-ը ընդունում է, որ սկզբնապես դրանք կարող են պատշաճ կերպով չաշխատել բոլոր օգտատերերի համար։ Եգիպտոսի կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարի խոսքով՝ երեք եգիպտական ընկերություններ առաջինն էին, որ ստացան դոմենային լիցենզիաներ նոր «masr»-ում ( տառադարձություն)) երկրի կոդը։ Եգիպտոսի կապի նախարարությունը, հնարավոր է, առաջին գործունակ կայքն էր՝ ամբողջությամբ արաբական հասցեով։

Ուկրաինական . укр տողը հաստատվել է ICANN-ի խորհրդի կողմից 2013 թվականի փետրվարի 28-ին։ Գոտին root սերվերներին ավելացվել է 2013 թվականի մարտի 19-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վերին մակարդակի ազգային դոմեններ