Ասիդա

**Ասիդա** (արաբերեն «عصيدة», մաղրեբի «Ġsydë» [ˈʕæs(ˁ)iːdə]), ուտեստ արաբական աշխարհում։ Խմորի մի կտոր է, որը ստացվում է ցորենի ալյուրը եռացրած ջրի մեջ խառնելով, երբեմն կարագով կամ մեղրով։ Հյուսվածքով նման է ֆուֆուին, այն ուտում են հիմնականում Մերձավոր Արևելքում և աֆրիկյան երկրներում: Այն համարվում է արաբական շատ երկրներում ամենահայտնի աղանդերից և ավանդական ուտեստներից մեկը։

Ասիդան հատկապես հայտնի է Սուդանում, Մարոկկոյում, Լիբիայում, Ալժիրում, Թունիսում, Եմենում, Եթովպիայում, Էրիթրեայում և Մերձավոր Արևելքի մնացած երկրներում: Հաճախ մատուցվում է կրոնական տոների ժամանակ, ինչպիսիք են Մավլիդը և Բայրամը, այն մատուցվում է նաև այլ ավանդական արարողությունների ժամանակ, օրինակ՝ երեխայի ծնունդին ուղեկցող արարողությունների ժամանակ, ինչպես օրինակ՝ *աքիքահը*, նորածնի մազերը կտրելը ծնվելուց յոթ օր հետո։

Պարզ, բայց հարուստ ուտեստ է, որը հաճախ ուտում են առանց այլ հավելյալ ուտեստների, ավանդաբար մատուցվում է նախաճաշին և տրվում է նաև ծննդաբերող կանանց։

## Ստուգաբանություն
*Ասիդա* բառը արաբերեն բառ է, որը առաջացել է عصد (*ասադա*) արմատից, որը նշանակում է «շրջել այն»։

## Պատմություն
Ասիդայի ամենավաղ փաստագրված բաղադրատոմսերից մեկը հայտնաբերվել է 10-րդ դարի արաբական խոհարարական գրքում, որը գրել է Իբն Սայար ալ-Վարաքը, որը կոչվում է *Քիթաբ ալ-Թաբիհ*։ Այն նկարագրվել է որպես խուրմերի խիտ պուդինգ, որը եփել են թափանցիկ կարագով։ Ասիդայի բաղադրատոմսը հիշատակվել է նաև 13-րդ դարով թվագրվող իսպանա-արաբական խոհարարական գրքում: 13-րդ և 14-րդ դարերում Մարոկկոյի Միջերկրական ծովի ափին գտնվող Ռիֆի լեռնային շրջանում ցորենի ալյուրի փոխարեն օգտագործվել է թեթև խորոված գարիից պատրաստված ալյուր։ Ըստ ֆրանսիացի գիտնական Մաքսիմ Ռոդինսոնի՝ ասիդան նախաիսլամական և, հավանաբար, ավելի ուշ ժամանակների բեդվինների համար բնորոշ մթերքներ էին։

## Տարբերություններ
### Մարոկկո
Հին Ֆեզ քաղաքում վաճառողները վաճառում են շաքարով և դարչինով լցված սառը պուդինգի քառակուսիների տեսքով, որոնք երեխաները սովորաբար ուտում են դպրոցից հետո:

### Լիբիա
Ասիդայի լիբիական տարբերակը մատուցվում է քաղցր օշարակով, արմավի կամ կարոբի օշարակով, ինչպես նաև մեղրով, ինչպես նաև հալված կարագով հենց ասիդայի շուրջ:

### Թունիս
Այս ուտեստի թունիսյան տարբերակը մատուցվում է կամ մեղրի և կարագի խառնուրդով կամ տաք չիլի պղպեղի մածուկով (հարիսա): Թունիսի հարավային մասերում ասիդան նաև սովորաբար օգտագործում են կարոբի կամ արմայի օշարակի հետ:

### Եմեն
Ասիդա կամ ասեդը Եմենի հիմնական ուտեստներից է և սովորաբար մատուցվում է ճաշի, ընթրիքի կամ նախաճաշի ժամանակ։ Դրա բաղադրիչները ներառում են ամբողջական ալյուր ցորեն, եռման ջուր և աղ, ըստ անհրաժեշտության:

Ջրի կաթսան դրվում է ուժեղ կրակի վրա՝ մինչև եռալը։ Կամաց-կամաց ավելացվում են մի բուռ ամբողջական ալյուր ցորեն, այնուհետև արագ խառնում են մեծ փայտե գդալով, որպեսզի խուսափեն գնդիկներից: Գործընթացը կրկնվում է մինչև խառնուրդը թանձրանա։ Ավանդաբար խոհարարը կաթսան իջեցնում է հատակին, որտեղ ոտքերով բռնում են կաթսան և ակտիվորեն խառնում: Ի վերջո, տաք, շոգեխաշվող խմորը ձևավորվում է մերկ յուղած ձեռքերով և սովորաբար տեղադրվում է լայն, փայտե ամանի մեջ:

Երբեմն ձևավորված Ասիդայի մեջտեղում իջվածք է առաջանում, որի մեջ կարելի է ավելացնել տաք չիլիի տոմատի մածուկ կամ Հելբա՝ մաղադանոսով և սխտորով պատրաստված շամբալա խառնուրդ: Այնուհետև գառան միսը կամ հավի արգանակը լցնում են Ասիդայի շուրջը: Այնուհետև մատուցվում է տաք վիճակում։

Ասիդան կարելի է պատրաստել նաև սպիտակ, սպիտակեցված ցորենով։ Բացի այդ, արգանակի և Չիլիի/հելբայի փոխարեն կարող եք օգտագործել մեղր: Ասիդա պատրաստելու համար օգտագործվում են միայն եռացրած ջուր, ալյուր և մի քիչ աղ։ Այն սովորաբար ավելացվում է տավարի, հավի կամ նույնիսկ գառան ապուրի մեջ։

Այն սովորաբար մատուցում են տաք եփելու համար և ուտում ձեռքերով կամ գդալներով։ Ասիդն ուտում են հատկապես ճաշի ժամանակ և Ռամադանի ընթացքում:

### Էրիթրեա
Ասիդայի Էրիթրեական տարբերակը Տիգրինիայում կոչվում է Գաաթ: Էրիթրեական յուղը, որը կոչվում է տեսմի և բերբերե, լցնում են մեջտեղում գտնվող փոսի մեջ: Այն ուտում են ծննդաբերությունից հետո, ինչպես նաև հաճախ նախաճաիշի ժամանակ: Որոշ ցեղեր այն մատուցում են կարագով և մեղրով։

### Եթովպիա
Այս ուտեստի Եթովպական ամհարական տարբերակը կոչվում է Գենֆո:

## Տես նաև
* Արաբական խոհանոց
* Ինդոնեզական խոհանոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Ալժիրական խոհանոց
Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Արաբական խոհանոց
Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Կատեգորիա:Թունիսյան խոհանոց
Կատեգորիա:Ձկնային ուտեստներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Կատեգորիա:Սնունդ