open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լուիզիանա

**Լուիզիանա** (անգլերեն՝ ), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավային մասում, Մերձմեքսիկական դաշտավայրում։ Տարածքը՝ 125,7 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ Բաթոն Ռուժ, խոշոր քաղաքը Նոր Օրլեանն է։ Ընդհանուր տարածքը 135 382 կմ² (31-րդ տեղը ԱՄՆ-ում) է, որից ցամաքը կազմում է 113 721 կմ²։ Բնակչությունը կազմում է 4 574 836 մարդ (25-րդ տեղում է ԱՄՆ-ում)։ Նահանգի պաշտոնական մականունը՝ «Հավալուսների նահանգ»։ Անվանակոչվել է Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ի պատվին (ֆրանսերեն արտասանությունը՝ Լուի)։ Նախկինում Լուիզիանա էր անվանվում՝ ֆրանսիացիների կողմից վերահսկվող Մեքսիկական ծոցի ափին գտնվող ընդարձակ տարածքը (Նոր Ֆրանսիա)։

## Անվանում
17-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Լուիզիանա էր կոչվում Միսիսիպի գետի ավազանի ընդարձակ տարածքը, որի զգալի մասը գաղութացրել էր Ֆրանսիան։ Այդ տարածքը 1682 թվականին ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ռոբեր Կավելիե դը Լա Սալը ի պատիվ Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ի (ֆրանսերեն՝ *Louis*) անվանեց *Louisiana*։ Այժմ Լուիզիանա նահանգը զբաղեցնում է այդ ընդարձակ տարածքի միայն մի մասը։

## Աշխարհագրություն
Արևմուտքից Լուիզիանան սահմանակից է Տեխասին, հյուսիսից Արկանզասին, արևելքից Միսսիսիպիին, հարավից նահանգը սահմանակից է Կարիբյան ծովին։ Նահանգի տարածքը հստակ բաժանված է երկու մասի`«վերին» և «ստորին»։ Վերջինին բնորոշ է ճահճային ցածրադիր վայրերի առատությունը։

Ամենաբարձր կետը Դրիսքիլլ լեռն է, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից 163 մետր է։

## Բնակչություն
2000 թվականի տվյալներով նահանգի բնակչությունը կազմված է սպիտակամորթներից (63 %), սևամորթներից (32 %), 5 % ասիացիներից և այլն։ 92 %-ի մայրենի լեզուն անգլերենն է, 5 %-ինը ֆրանսերենը, 3 %-ինը իսպաներենը։

### Աֆրոամերիկացիներ և ֆրանսիական ծագման ամերիկացիներ
Լուիզիանան երկրորդ տեղում է, իր տարածքում բնակվող աֆրիկյան ամերիկացիների թվով (32.5 %), հարևան Միսիսիպիից (36.3 %) հետո։

### Սպիտակամորթ բնակչությունը հյուսիսում
Լուիզիանայի հյուսիսում գերակշռում են բրիտանական ծագման սպիտակամորթները։ Այդ մարդիկ հիմնականում ունեն անգլիական, ուելսական և շոտլանդաիռլանդական արմատներ և նույն մշակույթն ու բողոքական կրոնը ինչ հարևան նահանգները։

### Այլ եվրոպացիներ
Լուիզիանայի վաճառքից առաջ մի քանի գերմանացի ընտանիքներ տեղափոխվեցին Միսսիսիպի գետի երկայնքով դեպի ծայրամաս։ Նրանք միաձուլվեցին կրեոլների և քաշունցիների հասարակությունների հետ։ Քանի որ Նոր Օռլեանը հանդիսանում է խոշոր նավահանգիստ և երկրի երրորդ ամենաաղտոտ քաղաքը, այն ներգրավեց բազմաթիվ իռլանդական, իտալական և գերմանական ներգաղթյալներին, որոնք ի սկզբանե կաթոլիկներ էին։

### Ասիացիներ և ամերիկացիներ
Լուիզիանայի ասիական բնակչությունը համարվում է 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբին այստեղ եկած չինական աշխատողների ժառանգները 1970-ական թվականներին։ 1980-ական թվականներին Մեքսիկական ծոց ժամանեցին բազմաթիվ փախստականներ Վիետնամից և Հարավարևելյան Ասիայից, ովքեր զբաղվում էին ձկնորսությամբ, արդյունաբերությամբ և ծովախեցգետնի արտադրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Louisiana.gov Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Կատեգորիա:Լուիզիանա
Թենեսի

**Թենեսի** (անգլերեն՝ ), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավային մասում։ Թենեսին 36-րդ ամենամեծ և 16-րդ ամենաաղքատ նահանգն է։ Թենեսին սահմանակից է Կենտուկի և Վիրջինիա նահանգներին։ Արևելյան մասը գրավում են Ապալաչյան լեռները, արևմուտքում Միսսիսիպիի դաշտավայրն է։ Նեշվիլն նահանգի խոշորագույն քաղաքն է, մոտ 660,388 բնակչությամբ։ Թենեսիի երկրորդ խոշորագույն քաղաքը Մեմֆիսն է, որը բնակչությունը 652.717 է։

Թենեսի նահանգը գտնվում է Վատաագայի Ասոցիացիայում, 1772 սահմանային իրավունքը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է որպես առաջին սահմանադրական արևմտյան Appalachians-ի կառավարությունը։ Թենեսին նախապես Հյուսիսային Կարոլինայի, իսկ ավելի ուշ, հարավարևմտյան Տարածքների մի մաս է։ Թենեսին ընդունվել է Միության կողմից, որպես 16-րդ նահանգ, 1796 թվականի հունիսի 1-ին։ Թենեսին վերջին նահանգն էր, որը թողնելով Միությունը, միացավ Կոնֆեդերացիային, 1861 թվականի Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի բռնկման ժամանակ։ 1862 թվականին, Թենեսին կրկին միացավ Միությանը։

Անվանումն առաջացել է Թենեսի գետից։

250px
270px

## Աշխարհագրություն
Թենեսի նահանգը սահմանակից է ութ այլ նահանգների հետ՝ Կենտաուկկի և Վիրժինյա հյուսիսից, Հյուսիսային Կարոլինա արևելքից, Ջորջիա, Ալաբամա և Միսիսիպի հարավից, Արկանզաս և Միսսուրի՝ Միսիսիպի գետի վրա-արևմուտքից։
Թենեսը քարանձավների քանակությամբ ԱՄՆ-ի ամենամեծ նահանգն է, որտեղ մինչ օրս գրանցվել են ավելի քան 8350 քարանձավ։
Թենեսի գետը նահանգը բաժանում է երեք մասի՝ Արևելյան, Միջին և Արևմտյան Թենեսի։ 
**Արևելյան Թենեսին** գտնվում է լեռնային տարածքում, որտեղ էլ գտնվում է երկրի ամենաբարձր կետը՝ Քլինգմենս-Դոմ լեռը (2025 մ)։
հենց այնտեղ կա պետության ամենաբարձր կետը `Քլինգմենս լեռը (2025 մ)։ Այստեղից է սկիզբ առնում Թենեսի գետը։ 
Այս տարածքը ծածկված է բերրի հովիտներով, առանձնացված անտառապատ լեռնաշղթաներով։ Արևելյան Թենեսիում են գտնվում Նոսկվիլ և Չատանուգա քաղաքները։
 
**Կենտրոնական Թենեսին**  գտնվում է Cumberland Plateau- ում, որի միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 450-500 մետր է։

## Վիսկի Թենեսի
Թենեսին ԱՄՆ-ի միակ նահանգն է, որտեղ պաշտոնապես թույլատրվում է ամերիկյան  հատուկ տեսակի եգիպտացորենի վիսկիի արտադրությունը, որն, իր նահանգի անվան համաձայն անվանում են Թենեսի վիսկի։ 
Bourbon-ից (հիմնականում արտադրվում է Կենտուկիի նահանգում) Tennessee- ն առանձնանում է շաքարավազի փայտածուխի մանրակրկիտ մշակման շնորհիվ։

Թորման միջոցով ստացված  ալկոհոլը կաթիլներով ֆիլտրվում է երեք մետրից ավելի բարձրությամբ փեղկավոր փայտածածկով։ Արդյունքում  ստացվում է յուրահատուկ փափուկ վիսկի։  Ամենահայտնի վիսկին համարվում է Jack Daniel’s-ը, որն իր անվանումն ստացել է տեխնոլոգիայի հեղինակի պատվին։

պատկեր:Jackdaniel.jpg
պատկեր:Whiskey_barrels.jpg
պատկեր:Jack-Daniels-distillery-tn1.jpg
պատկեր:Jack_daniel%27s.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Tennessee.gov – Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Կատեգորիա:Թենեսի
Կենտուկի

**Կենտուկի** (անգլերեն՝  (Քենթաքի)), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավում։ Տարածությունը՝ 104,6 հզ. կմ2, բնակչությունը՝ 3,2 միլիոն (1970)։ Վարչական կենտրոնը՝ Ֆրանկֆորտ։ Մեծ մասն զբաղեցնում է կրաքարային Քամբեռլենդ սարավանդը։ Բնորոշ են ռելիեֆի կարստային ձևերը (հայտնի է Մամոնտի քարայրը)։ Ինդուստրիալագրարային նահանգ է։ Զարգացած են քիմիական, էլեկտրատեխնիկական, սննդի, ծխախոտի արդյունաբերությունը, մեքենաշինությունը։ Արդյունահանվում է քարածուխ, նավթ, շինաքար, ֆլուորական սպաթ, բնական գազ։ Մշակում են ծխախոտ (համախառն բերքով 2-րդը՝ ԱՄՆ-ում), եգիպտացորեն, կերային կուլտուրաներ, ցորեն։ Զարգացած է անասնապահությունը։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
Կենտուկիի տարածքը կազմում է 104 659 կմ² (ԱՄՆ նահանգներում զբաղեցնում է 37-րդ տեղը, որը հաշվարկված է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից)։
Արևելքից սահմանակից է Արևմտյան Վիրջինիային և Վիրջինիային, հարավից Թեննեսիին, արևմուտքից Միսսուրիին և հյուսիսից Իլլինոյսին, Ինդիանային և Օհայոյին։ Տարածքի հիմնական մասը գտնվում է Ապալաչյան լեռների վրա։

Ոչ խոշոր, բայց հայտնի գետերից են` Օհայոն և Թեննեսին։ Կլիման սուբտոպրոպական մայրցամաքային է, միջին ջերմաստիճանը ամռանը +31&nbsp;°C, ձմռանը մոտ 0&nbsp;°C:

## Տնտեսություն
thumb|ածուխի արդյունահանումՀարլան շրջանում (նահանգն Կենտուկի) 1946 թվական
2003 թվականի տվյալներով նահանգի ՀՆԱ-ն կազմել է  129 միլիարդ դոլլար։ Նահանգի կարևորագույն օգտակար հանածոներից են ածուխը, բնական գազը և նավթը։ Նահանգի արդյունաբերությունը կենտրոնացած է Օհայո գետի երկայնքով։ Առավել զարգացած են սննդամթերքի, տեքստիլ և ծխախոտային արտադրանքները, ինչպես նաև մեքենաշինական, գունավոր մետաղի շարժակազմի, մետաղների արտադրության, տրանսպորտային միջոցների, էլեկտրոնիկայի, կահույքի, կոշկեղենի, ալկոհոլային խմիչքների և քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկությունների արտադրությունը։

Գյուղատնտեսության մեջ առաջատար դերը խաղողագործությունն է` ծխախոտի արտադրությունը (Կենտուկին Վիրջինիայից հետո ծխախոտի երկրորդ խոշորագույն արտադրողն է) կերային խոտեր, սոյա, եգիպտացորեն։ Անասնաբուծության մասնագիտացումը ձիաբուծություն է։ Ձիերի կենսաբազմազանությամբ Կենտուկին առաջինն է ԱՄՆ-ում։ Բացի այդ, նահանգը վեցերորդ տեղը զբաղեցնում է երկրում անասնապահությամբ։

Կենտուկին համարվում է բուրբբոնի` ամերիկյան եգիպտացորենի վիսկիի արտադրության հիմնական տարածք։ Կենտուկիում ամենախոշոր և ամենահայտնի նմուշներ են, որոնք արտադրում են բուրբոն։

## Տես նաև
* Կենտուկի նահանգի խորհրդանիշներ
* Բուրբոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kentucky.gov – Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Կատեգորիա:Կենտուկի
Դեկտեմբերի 17

**Դեկտեմբերի 17**, տարվա 351-րդ (նահանջ տարիներին՝ 352-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 14 օր։

## Դեպքեր
* 1920՝ ՀԽՍՀ Հեղկոմի հրամանով Հայաստանի բոլոր մշակութային-կրթական հիմնարկները պետականացվում են։
* 1920՝ պետականացվել է Էջմիածնի Մատենադարանը։

## Ծնունդներ
* 1770 - Լուդվիգ վան Բեթհովեն, գերմանացի կոմպոզիտոր (վ. 1827)
* 1778 - Հեմֆրի Դևի, անգլիացի քիմիկոս և ֆիզիկոս
* 1887 - Յոզեֆ Լադա, չեխ նկարիչ և գրող
* 1922 - Մելինե Համամջյան, հայ դերասանուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (մ. 1999)

## Մահեր

*1273 - Ռումի, պարսիկ նշանավոր բանաստեղծ, իրավաբան, սուֆի և աստվածաբան (ծ. 1207)
* 1891 -Խոսե Մարիա Իգլեսիաս,մեքսիկացի փաստաբան
*1907 - Թոմսոն Վիլյամ Կելվին, անգլիացի ճանաչված ֆիզիկոս (ծ. 1824)
*1942 - Կիմ Ջոնգ Իլ, Հյուսիսային Կորեայի նախկին դե ֆակտո առաջնորդ
*1974 - Այծեմնիկ Ուրարտու, հայ քանդակագործուհի (ծ. 1899)

## Տոներ
1850

## Իրադարձություններ
* Ապրիլի 4 - Լոս Անջելեսը (ԱՄՆ) կազմվում է որպես քաղաք
* Ապրիլի 15 - Սան Ֆրանցիսկոն (ԱՄՆ) կազմվում է որպես քաղաք
* Հունիսի 3 - Կանզաս Սիթին (ԱՄՆ) կազմվում է որպես քաղաք
* Օգոստոսի 28 - Ռիխարդ Վագների *[[Լոենգրին]]* օպերայի առաջին ներկայացումը
* Սեպտեմբեր 9 - Կալիֆոռնիան դարձավ ամերիկյան 31-րդ նահանգը
* Հոկտեմբերի 1 - Սիդնեյի Համալսարանի (Ավստրալիա) հիմնադրումը
* Երևանում հիմնադրվում է իգական ուսումնարան

## Ծնունդներ
* Հունվարի 9 - Իվան Մուշկետով, ռուս երկրաբան և աշխարհագրագետ
* Փետրվարի 22 - Ֆեոդոր Վասիլև, ռուս նկարիչ
* Զախարի Ստոյանով, բուլղար գրող, հասարակական գործիչ
* Հունվարի 15 - Միհայ Էմինեսկու, ռումինացի բանաստեղծ (վ. 1889)
* Հունվարի 15 - Սոֆյա Կովալևսկայա, ռուս մաթեմատիկոս և գրող (վ. 1891)
* Մարտի 7 - Թոմաշ Մասարիկ, Չեխոսլովակիայի նախագահ (վ. 1937)
* Մայիսի 13 - Մոդեստ Չայկովսկի, ռուս դրամատուրգ, Պյոտր Չայկովսկու եղբայրը (վ. 1916)
* Հունիսի 26 - Պյոտր Մելիքիշվիլի, խորհրդային քիմիկոս
* Հունիսի 27 - Իվան Վազով, բուլղարացի գրող (վ. 1921)
* Հուլիսի 6 - Գի դը Մոպասան, ֆրանսիացի գրող (վ. 1893)
* Նոյեմբերի 13 - Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոն, անգլիացի գրող (վ. 1894)

## Մահեր
* Հուլիսի 2 - Ռոբերտ Փիլ, Միացյալ Թագավորության վարչապետ (ծ. 1788)
* Հուլիսի 9 - Սեյիդ Ալի-Մուհամմեդ, Բաբիների ապստամբության ղեկավար (ծ. 1819)
* Հուլիսի 9 - Զաքարի Թեյլոր, ԱՄՆ նախագահ (ծ. 1784)
* Օգոստոսի 17 - Խոսե Սան Մարտին, հարավամերիկյան երկրների անկախության պատերազմների հերոս (ծ. 1773)
* Օգոստոսի 18 - Օնորե դը Բալզակ, ֆրանսիացի գրող (ծ. 1799)
* Օգոստոսի 26 - Լուի Ֆիլիպ, Ֆրանսիայի թագավոր (ծ. 1773)

Կատեգորիա:1850
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1770

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Դեկտեմբեր 17 - Լուդվիգ վան Բեթհովեն, գերմանացի կոմպոզիտոր (վ.1827)

## Մահեր
* Փետրվարի 26 - Ջուզեպպե Տարտինի, իտալացի ջութակահար և կոմպոզիտոր (ծ. 1692)
* Ապրիլի 25 - Ժան Անտուան Նոլլե, ֆրանսիացի հոգևորական (աբբա) և ֆիզիկոս, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1770
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1804

## Իրադարձություններ
* Սեպտեմբեր 3 - Ռուսական զորքերը վերացնում են Երևանի բերդի պաշարումը և վերադառնում Վրաստան
*Նապոլեոն Բոնապարտը հռչակվեց «բոլոր ֆրանսիացիների կայսր»։

## Ծնունդներ

* Վիլհելմինա Շրյոդեր-Դևրիենտ, գերմանացի երգչուհի (սոպրանո)
* Հուլիս 1 - Ժորժ Սանդ, ֆրանսիացի կին գրող, (վ. 1876)
* Դեկտեմբեր 23 - Շառլ Օգյուստեն դը Սենտ-Բյով, ֆրանսիացի քննադատ, բանաստեղծ (վ. 1869)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1804
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1805

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Հունիսի 22 - Ջուզեպպե Մացցինի, իտալացի քաղաքական գործիչ, հայրենասեր, գրող և փիլիսոփա, հեղափոխական, Իտալիայի ազգային-ազատագրական շարժման առաջնորդներից
* Օգոստոսի 26 - Մոդեստ Բոգդանովիչ, ռուսական ռազմական պատմաբան, գեներալ–լեյտենանտ
* Նոյեմբերի 28 - Ջոն Ստեֆենս, ամերիկացի իրավաբան, ճանապարհորդ, հնագետ (վ. 1852)։ 
* Ապրիլի 2 - Հանս Քրիստիան Անդերսեն, դանիացի գրող և բանաստեղծ (վ. 1875)։

## Մահեր
* Մայիսի 9 - Ֆրիդրիխ Շիլլեր, գերմանացի բանաստեղծ, փիլիսոփա, պատմաբան և դրամատուրգ
* Հոկտեմբերի 21 - Հորացիո Նելսոն, անգլիացի ծովակալ, դերկոմս և փոխծովակալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1805
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1807

## Իրադարձություններ
* Շոգենավի ստեղծումը

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 10 - Լայոշ Բատթյանյի, հունգարացի պետական գործիչ, Հունգարիայի առաջին վարչապետը 1848-1849 թվականների հունգարական հեղափոխության և ազատագրական պայքարի ժամանակ
* Գալուստ Շարմազանյան, հայ բանահավաք, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ
* Փետրվարի 27 - Հենրի Լոնգֆելլո, ամերիկացի բանաստեղծ (վ. 1882)։

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1807
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1808

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* փետրվարի 26 - Օնորե Դոմիե, ֆրանսիացի գրաֆիկ, գեղանկարիչ, քանդակագործ։ (մահ.1879)
## Մահեր
* Դանիել Ա Սուրմառեցի, ամենայն Հայոց կաթողիկոս (1801-1808)։ Հաջորդել է Դավիթ Ե Էնեգեթցուն
* Գաետանո Ապոլլինո Վեստրիս, բալետի իտալացի արտիստ, մանկավարժ և բալետմայստեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1808
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1809

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 3 - Ֆելիքս Մենդելսոն, գերմանացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր
* Եփրեմ Ա Ձորագեղցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1809-ից։ Հաջորդել է Դանիել Ա Սուրմառեցուն
* Հունվար 19 - Էդգար Պո, ամերիկացի արձակագիր, բանաստեղծ, գրաքննադատ (վ. 1849)
* Հոկտեմբեր 15 - Խաչատուր Աբովյան, հայ ականավոր գրող և արևելահայ աշխարհաբար գրականության հիմնադիր (վ. 1848)
* Չարլզ Դարվին- անգլիացի բնագետ և ճանապարհորդ, առաջիններից մեկն է, որ գիտակցել և պատկերավոր դրսևորել է, որ կենդանի օրգանիզմների բոլոր տեսակները էվոլյուցիայի են ենթարկվում ընդհանուր նախնիներից (վ.1882)

## Մահեր
* Յոզեֆ Հայդն - Ավստրիացի կոմպոզիտոր
* Հովսեփ Էմին - հայ ազատագրական պայքարի գործիչ (ծնվ. 1726)
* Հունվարի 4 - Լուի Բրայլ ֆրանսիացի մանկավարժ, գյուտարար՝ Բրայլի այբուբենի հեղինակը։ (վ. 1852)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1809
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1811

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Դեկտեմբերի 13 - Ֆրիդրիխ Վինդիշման, գերմանացի նշանավոր արևելագետ (իրանագետ, հայագետ) (վ. 1861)

## Մահեր
* Մարի Ժոզեֆ Շենիե, ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս։ Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1803)
* Աբրահամ Մելիք-Աղամալյան, հասարակական գործիչ, Երևանի հայ ազգաբնակչության մելիք, Կոտայքի գավառում տիրել է մի քանի գյուղերի և մեծ համարում է ունեցել խանական արքունիքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1811
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1801

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 1 - Իռլանդիան և Մեծ Բրիտանիան միավորվեցին, ստեղծելով Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն։ 
## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1801
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1813

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Հոկտեմբեր 10 - Ջուզեպպե Վերդի, իտալիացի կոմպոզիտոր (վ. 1901)

## Մահեր
* Միխայիլ Կուտուզով, ռուս զորավար, գեներալ-ֆելդմարշալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1813
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1814

## Իրադարձություններ
* Վիեննայի վեհաժողով
* Հիմնվել է Սանասարյան վարժարանը

## Ծնունդներ
* Գասպար Սինափյան, հայ բժիշկ, մանկավարժ
* Ժեննի Մարքս, Կ. Մարքսի կինը, ընկերն ու օգնականը

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1814
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1815

## Իրադարձություններ
* Հունիսի 20 - Ավարտվեց Նապոլեոն Բոնապարտի իշխանության հարյուր օրը։

## Ծնունդներ
* Ապրիլի 1 - Օտտօ ֆոն Բիսմարկ, Գերմանիայի կանցլերը (մահ. 1898)
* Ապրիլի 1 - Օտտո ֆոն Բիսմարկ, Գերմանական կայսրության առաջին կանցլերը 1871-ից մինչև 1890 թ.
* Հոկտեմբերի 6 - Վիլմոշ Լազար, հունգարական հեղափոխության (1848-1849) հերոս, հայազգի զորապետ

## Մահեր
* Յոախիմ Մյուրատ, ֆրանսիական ռազմական գործիչ, Ֆրանսիայի մարշալ (1804), Նեապոլի թագավոր (1808)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1815
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1816

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Հունիսի 13 - Ֆելիքս Նև, բելգիացի արևելագետ, հայագետ
* Ալեքսանդր Մարտինով, ռուս դերասան

## Մահեր
* Ֆրիդրիխ Լյուդվիգ Շրյոդեր, գերմանացի դերասան, ռեժիսոր, մանկավարժ և թատերական գործիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1816
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1820

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հունվարի 17 - Էնն Բրոնտե, անգլիացի գրող և պոետ, Բրոնտե քույրերից կրտսերը
* Ապրիլի 4 - Խրիմյան Հայրիկ, հայ եկեղեցու 125-րդ կաթողիկոս, հասարակական-քաղաքական և հոգևոր-մշակութային գործիչ, մտավորական ու գրող
* Հունիսի 6 - Ղևոնդ Ալիշան, հայ բանաստեղծ, բանասեր, պատմաբան, աշխարհագրագետ, թարգմանիչ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ
* Վիկտոր Էմանուիլ II, Սարդինիայի թագավոր 1849—1861-ին և միավորված Իտալիայի առաջին թագավորը 1861-1878 թվականներին
* Հուլիսի 6 - Ղևոնդ Ալիշան, հայ բանաստեղծ, հայագետ, բանասեր, պատմաբան, աշխարհագրագետ, թարգմանիչ (վ. 1901)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1820
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1835

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Մայիսի 29 - Կառլ Յանսեն, գերմանացի քանդակագործ
* Րաֆֆի, հայ գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ (վ. 1888)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1835
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1836

* Ցարական Ռուսաստանը թուլյատրել է Հայկական մարզի գյուղական վայրերում բացել միադասյա, իսկ մեծ բնակավայրերում՝ երկդասյա եկեղեցական-ծխական դպրոցների տեսչություն։

## Ծնունդներ
* Սիրիլո Անտոնիո Ռիվարոլա, փաստաբան և պարագվայական քաղաքական գործիչ, երկրի նախագահ Պարագվայի պատերազմից հետո՝ եռապետության շրջանում, 1869 թ.օգոստոսի 18-ից 1870 թ. օգոստոսի 31-ը, իսկ դրանից հետո սահմանադրական նախագահ 1870 թ. սեպտեմբերի 1-ից 1871 թ. նոյեմբերի 15-ը, երբ նա հրաժարական տվեց բազմաթիվ բողոքի ցույցերի ու անկարգությունների պատճառով
* Զարմայր Մսերյան, հրապարակախոս, խմբագիր

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1836
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1839

## Իրադարձություններ
Սկսվեց Ափիոնի առաջին պատերազմը։

## Ծնունդներ

* Պետրոս Հայկազունի, հայ հասարակական գործիչ, մանկավարժ
* հունվար 19 - Փոլ Սեզան, նկարիչ (վ. 1906)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1839
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1841

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 7 - Օգյուստ Շուազի, ֆրանսիացի ինժեներ, ճարտարապետության պատմաբան և տեսաբան

## Մահեր
* Հուլիս 27 - Միխայիլ Լերմոնտով, ռուս բանաստեղծ (ծ. 1814)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1841
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1826

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* (անթիվ) - Ամբրոսիոս Գալֆայան, հայ պատմաբան, բառարանագիր, Փարիզի Հայկազյան վարժարանի առաջին տեսուչը (վ. 1906)։
* Մարտի 8 - Յոհան Կյոլեր, էստոնացի նկարիչ, էստոնական գեղանկարչության հիմնադիրը
* Ապրիլի 6 - Գյուստավ Մորո, ֆրանսիացի նկարիչ, սիմվոլիզմի կարկառուն ներկայացուցիչ

## Մահեր
* Ֆրանսուա Ժոզեֆ Տալմա, ֆրանսիացի դերասան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1826
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1833

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

*Մայիս 7 - Յոհաննես Բրամս, գերմանացի կոմպոզիտոր (վ. 1897)
*Նոյեմբեր 19 - Վիլհելմ Դիլթայ, գերմանացի փիլիսոփա (վ. 1911)

## Մահեր

* Հուլիսի 2 - Ղուկաս Ինճիճյան – հայ բանասեր, աշխարհագրագետ, Մխիթարյան միաբանության անդամ (ծ. 1758)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1833
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1844

## Իրադարձություններ
1844 թ մայիսի 23-ին Բաբը՝ Բահայի հավատի հիմնադիրը հռչակեց նոր անկախ կրոնի ծննունդի մասին։

## Ծնունդներ
* Մարտի 24 - Կամիլ Լըմոնյե, բելգիացի արձակագիր, արվեստագետ, քննադատ
* Մայիսի 22 - Մերի Կեսսետ, ամերիկացի նկարչուհի
*Մայիսի 23 - Աբդուլ-Բահա, Բահայի հավատի մեկնաբան, Հավատի հիմնադրի՝ Բահաուլլայի որդին
*Հունիսի 6 - Կոնստանտին Սավիցկի, ռուս կենցաղանկարիչ, Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի իսկական անդամ, ակադեմիկոս, Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության անդամ, մանկավարժ, Պենզայի կերպարվեստի ուսումնարանի առաջին տնօրենը
* Հոկտեմբերի 15 - Ֆրիդրիխ Նիցշե, գերմանացի փիլիսոփա, բանաստեղծ, կոմպոզիտոր, դասական բանասեր։
* Հոկտեմբերի 23 - Սառա Բեռնար, ֆրանսիացի նշանավոր դերասանուհի
* Լոնգե Մարքս, միջազգային սոցիալիստական շարժման գործիչ
* Մարտ 30 - Պոլ Վեռլեն, ֆրանսիացի բանաստեղծ (վ. 1896)
* Ապրիլ 16 - Անատոլ Ֆրանս, ֆրանսիացի գրող, գրաքննադատ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (վ. 1924)
* Հոկտեմբերի 22 - Սեդրակ Մանդինյան, հայ մանկավարժ, դերասան, հասարակական, զրական-թատերական գործիչ

## Մահեր
* Հունիսի 27 - Ջոն Դալթոն, անգլիացի քիմիկոս ն ֆիզիկոս
* Իվան Կռիլով-ռուս առակագիր (ծ.1769)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1844
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1847

## Իրադարձություններ
* Հուլիս 26 - Լիբերիան անկախացավ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Նոյեմբերի 4 - Ֆելիքս Մենդելսոն, գերմանացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1847
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1848

## Իրադարձություններ

*Ֆրանսիան ժամանակավորապես հռչակվեց հանրապետություն։ 
*Գերմանիայում սկսեց հեղափոխություն։

## Ծնունդներ

* Մայիսի 15 - Վիկտոր Վասնեցով, ռուս նկարիչ
* Ամիրան Մանդինյան, հայ մանկավարժ, դերասան, թարգմանիչ
* Հունիսի 7 - Պոլ Գոգեն, ֆրանսիացի գեղանկարիչ (վ. 1903)
* Երանուհի Գարագաշյան - հայ դերասանուհի (վ. 1924)
* Մկրտիչ Փորթուգալյան, «Սև խաչ» գաղտնի ընկերության անդամ (վ. 1921)

## Մահեր

* Փետրվարի 18 - Դյուլա Անդրաշի Ավագ, կոմս, հունգարական քաղաքական հասարակական գործիչ
* Հակոբ Մելիք, ռումինահայ հասարակական գործիչ, ճարտարապետ, Վալաքիայի 1848 թվականի հեղափոխության մասնակից
* Խաչատուր Աբովյան, հայ ականավոր գրող և արևելահայ աշխարհաբար գրականության հիմնադիր (ծ. 1809)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1848
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1849

* Հունիսի 9-ին ստեղծվեց Երևանի նահանգը, որը կազմված էր Երևանի, Նախիջևանի, Ալեքսանդրապոլի, Նոր-Բայազետի և Օրդուբադի գավառներից։ Արևելյան Հայաստանի մյուս շրջանները մտան Թիֆլիսի և Ելիզավետպոլի նահանգների մեջ։ Այդպիսի վարչական բաժանումը կարելի է ասել պահպանվեց մինչև 1917 թվականը։ 
* Նոյեմբերի 20-ին ստեղծվել է Շղթայված կամուրջը (կախովի կամուրջ Հունգարիայում)։

## Ծնունդներ

* Մարտի 9 - Յոզեֆ Կոհլեր, գերմանացի իրավաբան, բանաստեղծ, գրականագետ
* Հուլիսի 22 - Էմմա Լազարուս, ամերիկացի գրող և բանաստեղծուհի
* Եգոր Վագներ, ռուս քիմիկոս-օրգանիկ
* Պետրոս Ադամյան - դերասան (վ. 1891)։

## Մահեր
* Մայիսի 10՝ Կացուշիքա Հոքուսայ, ճապոնացի նկարիչ (ծն. 1760)
* Մայիսի 28 - Էնն Բրոնտե, անգլիացի գրող և պոետ, Բրոնտե քույրերից կրտսերը
* Հուլիսի 31 - Շանդոր Պետեֆի, հունգարացի բանաստեղծ, հեղափոխական դեմոկրատ
* Հոկտեմբերի 6 - Լայոշ Բատթյանյի, հունգարացի պետական գործիչ, Հունգարիայի առաջին վարչապետը 1848-1849 թվականների հունգարական հեղափոխության և ազատագրական պայքարի ժամանակ
* Հոկտեմբերի 6 - Վիլմոշ Լազար, հունգարական հեղափոխության (1848-1849) հերոս, հայազգի զորապետ
* Հոկտեմբերի 7 - Էդգար Պո, ամերիկացի արձակագիր, բանաստեղծ, գրաքննադատ (ծ. 1809)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1849
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1854

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 21՝ Ատլանտյան օվկիանոսում իրլանդական Լամբեյ կղզու մոտ վթարի ենթարկվեց անգլիական RMS ''Tayleur'' նավը, մահացավ 362 մարդ;

## Ծնունդներ

* Օտմար Մերգենթալեր, պոլիգրաֆիայի բնագավառի գերմանացի գյուտարար
* Մարտի 5 - Ռութ Բելվիլ, լոնդոնցի կին գործարար, որն իր հաճախորդներին ժամանակ էր վաճառում
* Օգոստոսի 4 - Մարիա Զանկովեցկայա, ուկրաինացի խորհրդային դերասանուհի, թատերական գործիչ
* Սերգեյ Վասիլկովսկի, ուկրաինացի նկարիչ
* Հոկտեմբեր 24 - Արթյուր Ռեմբո, ֆրանսիացի բանաստեղծ (վ. 1891)
* Դեկտեմբեր 1 - Մուրացան, հայ գրող (վ. 1908)
* Դեկտեմբերի 4 - Վասիլի Աբաշիձե, վրացի դերասան

## Մահեր
* Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Շելինգ, գերմանացի փիլիսոփա, գերմանական իդեալիզմի ներկայացուցիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1854
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1855

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 15 - Փարիզում հրատարակվեց «Մասեաց աղավնի» ամսագիրը։ 
## Ծնունդներ
* Հուլիսի 5 - Հանուշ Վիհան,  չեխ թավջութակահար
* Դոկտոր Լալայան, հայ վրիժառու, ֆիդայի։
* Հունվարի 1 - Էմին Տեր-Գրիգորյան, հայ դրամատուրգ, մշակութային գործիչ
* Ապրիլի 4 - Թովմաս Նազարբեկյան, հայ ռազմական գործիչ, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր, Հայաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության գեներալ-լեյտենանտ, զորատեսակի գեներալ (բանակի գեներալ), սպարապետ։
* Էվելինգ Մարքս, անգլիական և միջազգային բանվորական շարժման գործիչ
* Հուլիսի 9 - Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբի, արաբ փիլիսոփա, գրող և հրապարակախոս, պանարաբիզմի կարկառուն ներկայացուցիչներից։

## Մահեր
* Ժակ Շառլ Ֆրանսուա Շտուրմ, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, Փարիզի Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ (1836), Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցի պրոֆեսոր (1840)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1855
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1857

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Փետրվար 22 - Հենրիխ Հերց, գերմանացի ականավոր ֆիզիկոս, որը 1886-ին առաջինն ապացուցեց էլեկտրամագնսիական ալիքների գոյությունը։ (վ. 1894)
* Մարտ 20 - Շերամ (գուսան) հայ գուսան–երգահան, ժամանակակից գուսանական երգարվեստի սկզբնավորող (վ. 1938)
* Մայիս 25 - Սիրանույշ (Մերոպե Գանթարճյան), դերասանուհի, հայ բեմի տաղանդավոր դեմքերից և հայ թատերական մշակույթի գագաթներից մեկը (վ. 1932)
* Սեպտեմբեր 14 - Կոնստանտին Ցիալկովսկի, Ռուսաստանի և խորհրդային հրթիռ նախագծող գիտնական՝ տիեզերագնացության տեսության պիոներ (վ. 1935)
*Նիկողայոս Տիգրանյան-հայ կոմպոզիտոր (վ.1951)

## Մահեր

* Փետրվարի 9 - Սոլոմոս Դիոնիսոս, հույն բանաստեղծ

 Ներսես Ե Աշտարակեցի, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ Հաջորդել է Հովհաննես Ը Կարբեցուն։
* Մայիսի 23 - Կոշի Օգյուստեն Լուի, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս (ծ. 1789)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1857
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1859

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Մարտի 8 - Քենեթ Գրեհեմ, բրիտանացի արձակագիր, որին համաշխարհային հռչակ է բերել «Քամին ուռիների մեջ» գիրքը
* Մայիսի 11 - Աուրել Ստոդոլա, սլովակ ինժեներ և ջերմատեխնիկ
* Մայիսի 15 - Պյեռ Կյուրի, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Ֆրանսիայի ԳԱ անդամ (1905)
* Նոյեմբերի 10 - Թեոֆիլ Ալեքսանդր Ստեյնլեն, ֆրանսիացի նկարիչ
* Դեկտեմբերի 15 - Լյուդվիգ Լազար Զամենհոֆ, լեհ ակնաբույժ, լեզվաբան։

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դար
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1853

## Իրադարձություններ
* Հոկտեմբերի 30 - սկսվում են պատերազմական գործողություններ Ղրիմի պատերազմի Կովկասյան ռազմաճակատում։ 
* Նոյեմբերի 18 - սկսվում է Սինոպի ճակատամարտը։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 12 - Վարդան Վարդանով, հայ ֆիզիոլոգ
* Օգոստոսի 31 - Ալեկսեյ Բրուսիլով, ռուս և խորհրդային զորահրամանատար և ռազմական գործիչ, ընդհանուր հեծելազորի գեներալ
* Սեսիլ Ջոն Ռոդս, անգլիական գաղութային գործիչ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1853
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1862

## Իրադարձություններ
* 1862 թվականի ապստամբությունը։

## Ծնունդներ
* Ապրիլի 14 - Պյոտր Ստոլիպին, Ռուսական կայսրության պետական գործիչ։
* Մայիսի 1 - Մարսել Պրևո, ֆրանսիացի արձակագիր, դրամատուրգ (վ. 1941):
* Բագրատ Այվազյան - հայ գրող, «Աշոտ Երկաթ» վեպի հեղինակը (վ. 1934):
* Էմիլիո Սալգարի - իտալացի գրող, պատմական և արկածային վեպերի հեղինակ (վ. 1911):

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1862
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1852

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Ապրիլի 16 - Նիկոլայ Վվեդենսկի, ռուս ֆիզիոլոգ, Պետերբուրգի ԴԱ թղթակից անդամ

## Մահեր
*Հունվարի 6 - Լուի Բրայլ ֆրանսիացի մանկավարժ, գյուտարար՝ Բրայլի այբուբենի հեղինակը։ (ծնվ. 1809)
* Վազեհ, ադրբեջանցի բանաստեղծ, լուսավորիչ, մանկավարժ
* Հոկտեմբերի 13 - Ջոն Ստեֆենս, ամերիկացի իրավաբան, ճանապարհորդ, հնագետ (ծնվ․ 1805)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1852
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1861

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

### Հունվար&ndash;Հունիս
* Հունվարի 6 - Վիկտոր Օրտա, բելգիացի ճարտարապետ և դիզայներ (վ. 1947)
* Հունվարի 14 &ndash; Մեհմեդ VI, Օսմանյան կայսրության սուլթան (վ. 1926)
* Փետրվարի 12 &ndash; Լու Անդրեաս-Սալոմե, Ռուսաստանում ծնված գրող (վ. 1937)
* Փետրվարի 15
** Շառլ Էդուար Գիյոմ, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (վ. 1938)
** Ալֆրեդ Նորթ Ուայտհեդ, անգլիացի մաթեմատիկոս և փլիսոփա (վ. 1947)
* Փետրվարի 25 - Ֆրանց Յուլի Լեվինսոն-Լեսինգ, երկրաբան և պետրոգրաֆ
* Փետրվարի 26 &ndash; Բուլղարիայի թագավոր Ֆերդինանդ I (վ. 1948)
* Փետրվարի 27 &ndash; Ռուդոլֆ Շտայներ, ավստրիացի փլիլսոփա (վ. 1925)
* Մարտի 2 &ndash; Նիկոլա Իվանով, բուլղարացի գեներալ (վ. 1940)
* Մայիսի 7 - Ռաբինդրանաթ Թագոր, հնդիկ բանաստեղծ, արձակագիր, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (վ. 1941)։ 
* Հունիսի 16 - Արթուր Բեմբրիջ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան 
* Հունիսի 19 &ndash; Բժիշկ Ռիսալ, Ֆիլիպինների ազգային հերոս (վ. 1896)
### Հուլիս&ndash;Դեկտեմբեր
* Հուլիսի 7 - Ստեփանոս Սապահ-Գյուլյան, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, հրապարակախոս (վ. 1928)
* Հոկտեմբերի 10 - Ֆրիտյոֆ Նանսեն, նորվեգացի հետախույզ, գիտնական, դիվանագետ և ականավոր հումանիստ (վ. 1930)
* Նոյեմբերի 22 - Դանիել Բեկ-Փիրումյան - հայ նշանավոր ռազմական գործիչ (վ. 1921)
* Գրիգոր Զոհրապ - հայ նշանավոր գրող, քաղաքագետ, փաստաբան և բարեգործ (վ. 1915)
* Գևորգ Ազնավուր, հայ բուսաբան

## Մահեր
* Գուստավո Մոդենա, իտալացի դերասան
* Օգոստոսի 23 - Ֆրիդրիխ Վինդիշման, գերմանացի նշանավոր արևելագետ (իրանագետ, հայագետ) (ծնվ. 1811)
* Նոյեմբեր 17 - Գևորգ Ախվերդյան - բանասեր, բժիշկ, տնտեսագետ (ծ. 1818)

Կատեգորիա:1861
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1872

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
* Ապրիլի 26 - Լյուդմիլա Պոդյավորինսկա, չեխոսլովակյան գրող։
* Հունիսի 4 - Քալվին Քուլիջ, ԱՄՆ-ի 30-րդ նախագահ (1923-1929)
* Հուլիսի 16 - Ռուալ Ամունդսեն, Նորվեգացի ճանապարհորդ, հետախույզ
* Օգոստոսի 9 - Ստեփան Գևորգի Լիանոսյան, Հայազգի նշանավոր գործարար ու քաղաքական գործիչ, Ռուսական Կայսրության խոշորագույն Ռուսական գլխավոր նավթային միության հիմնադիր, 20-րդ դարի սկզբի Ռուսական Կայսրության խոշորագույն նավթային մագնատ, գեներալ Յուդենիչի կառավարության վարչապետ
* Ռիխարդ Վիլշտետեր, գերմանացի քիմիկոս, կենսաքիմիկոս, Ռուսաստանյան ԳԱ արտասահմանյան թղթակից-անդամ (1923)
* Սեպտեմբերի 27 - Լեոպոլդ Սուլերժիցկի, ռուս ռեժիսոր, հասարակական և թատերական գործիչ, գրականագետ
* Երվանդ Մանվելյան, հայ մանրէաբան, հասարակական գործիչ
* Հուլիս 15 - Արշակ Չոբանյան, բանաստեղծ և գրական քննադատ (վ. 1954)

## Մահեր
* Հունվարի 21 - Ֆրանց Գրիլպարցեր,  ավստրիացի բանաստեղծ և դրամատուրգ
* Հունվարի 25 - Ռիչարդ Յուել, ԱՄՆ բանակի կադրային սպա և քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Կոնֆեդերացիա բանակի գեներալ
* Մարտի 10 - Ջուզեպպե Մացցինի, իտալացի քաղաքական գործիչ, հայրենասեր, գրող և փիլիսոփա, հեղափոխական, Իտալիայի ազգային-ազատագրական շարժման առաջնորդներից
* Գասպար Սինափյան, հայ բժիշկ, մանկավարժ
* Պետրոս Դուրյան - հայ նոր գրականության առաջին խոշոր սիրերգակը (ծ.1851 թ.)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1872
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1863

## Իրադարձություններ
* Ապրիլի 21-մայիսի 2 Բահայի հավատի հիմնադիր Բահաուլլան Բաղդատում հռչակեց իր առաքելության մասին՝ դրանով սկիզբ դնելով նոր անկախ համաշխարհային կրոնի ծնունդին։ 
*Հունիսի 20 - Արևմտյան Վիրջինիան դարձավ ԱՄՆ 35-րդ նահանգը։
* Բացվել է Երևանի Աստաֆյան, այժմ՝ Աբովյան փողոցը
*Կարմիր խաչի միջազգային ընկերության ստեղծումը

## Ծնունդներ
* Հունվարի 7 - Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչ, ռուս խորհրդային գրող
* Մարտի 22 - Մարկ Ելիզարով, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ
* Հունիսի 2 - Ֆելիքս ֆոն Վայնգարտներ, ավստրիացի դիրիժոր, կոմպոզիտոր
* Հուլիսի 26 - Յազեպ Վիտոլ, լատվիացի կոմպոզիտոր, ուսուցիչ, երաժշտական քննադատ
* Հոկտեմբերի 13 - Արռաքել Սարուխան, հայ պատմաբան, բանասեր, գրող, հասարակական գործիչ
* Նոյեմբերի 11 - Պոլ Սինյակ, ֆրանսիացի նկարիչ
* Պաուլ Վալդեն, քիմիկոս
* Դեկտեմբերի 16 - Ստեփան Աղաջանյան, գեղանկարիչ, մանկավարժ
* Հովհաննես Մանուչարյան, հայ նարոդնիկ
* Հունվարի 17 - Կոնստանտին Ստանիսլավսկի, ռուս դերասան, ռեժիսոր, թատրոնի ռեֆորմիստ (վ. 1938) 
* Հունիսի 21 - Մաքսիմելիան Ֆրանց Յոզեֆ Կորնելիուս Վոլֆ, գերմանացի աստղագետ, աստղալուսանկարչության առաջին օգտագործողը
* Հոկտեմբերի 21 - Սիպիլ (Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ (վ. 1934)

## Մահեր
* Ալֆրեդ Վիկտոր դը Վինյի, ֆրանսիացի գրող, կոմս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1863
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1868

## Իրադարձություններ
* Կայսերական իշխանության վերականգնումը Ճապոնիայում

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 16 - Վիլհելմ Շմիդտ, ավստրիացի ազգագրագետ ու լեզվաբան
* Փետրվարի 23 - Դյու Բոյս Դյուբուա, ամերիկացի գրող, պատմաբան, սոցիոլոգ
* Ապրիլ 1 - Էդմոն Ռոստան, ֆրանսիացի պոետ, դրամատուրգ (վ. 1918)
*Մայիս 6 - Գաստոն Լեռու, ֆրանսիացի դետեկտիվ ժանրի ճանաչված գրող, (վ. 1927) 
* Ապրիլի 28 - Էմիլ Բեռնար, նկարիչ
* Հունիսի 6 - Գևորգ Ասատուր, հայ բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ (վ. 1937)։ 
*Մաքսիմ Գորկի- ռուս մեծ գրող, սոցիալիստական ռեալիզմ գրական ուղղության հիմնադիր և քաղաքական ակտիվիստ (վ.1936)
* Դեկտեմբերի 2 - Գևորգ Զ Նորնախիջևանցի, Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1945 թվականից։ Հաջորդել է Խորեն Ա Մուրադբեկյանին։

## Մահեր
* Սողոմոն Զաքարյան Աբիսողոմյան, Հայազգի պետական, քաղաքական, հասարակական գործիչ, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ, բարեգործ
* Նոյեմբեր 29 - Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան, հայ բանաստեղծ (ծ. 1828)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1868
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1880

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հունվարի 26 - Դուգլաս Մակարթուր,  ամերիկացի ռազմական գործիչ, բանակի գեներալ
* Ապրիլի 15 - Մաքս Վերտհայմեր, գերմանացի հոգեբան, գեշտաչղ հոգեբանության հիմնադիրներից և գլխավոր տեսաբանը
* Մելքոն Քեպապչյան, հայ գեղանկարիչ
* Մելքոն Քեպապչյան, հայ գեղանկարիչ
* Ահմեդ Ռեֆիք, թուրք պատմաբան և գրող
* Ալմա Յոհանսոն, շվեդ միսիոներուհի, ծառայել է Արևմտյան Հայաստանում գտնվող գերմանական միսիոներ, հաստատություններում և որբանոցներում, 
* Նոյեմբերի 18 - Սպիրիդոն Մելիքյան, հայ կոմպոզիտոր, խմբավար
* Ջորջ Մարշալ, ԱՄՆ պետական և զինվորական գործիչ
* Փետրվարի 29 - Մարտիրոս Սարյան, հայ մեծ նկարիչ, (վ. 1972)
* Օգոստոս 26 - Գիյոմ Ապոլիներ, ֆրանսիացի բանաստեղծ (վ .1918)
* Հիմնադրվել է Սենտ Մարկս ֆուտբոլային ակումբը։ 1987 թվականից ավելի հայտնի է որպես **[[Մանչեսթեր Սիթի|Մանչեսթր Սիթի]]**

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1880
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1881

## Իրադարձություններ

* Ուսուցչական սեմինարիայի բացում (Երևան)
* Երևանի գարեջրի գործարանի գործարկում

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 13 - Էլինոր Ֆարջոն, անգլիացի մանկագիր
* Ապրիլի 19 - Վալենտին Վոլկով, խորհրդային նկարիչ
* Նոյեմբերի 22 - Էնվեր փաշա, թուրք պետական և ռազմական գործիչ, Օսմանյան Թուրքիայի Ռազմական գործերի նախարարը (1913-1918 թթ.) և երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության ղեկավարներից
* Ենովք Շահեն, հայտնի հայ դերասան, (մ. 1915)
* Մայիսի 1 - Պիեռ Տեյար դը Շարդեն, ֆրանսիացի փիլիսոփա, աստվածաբան (մ. 1955)
* Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրք - Թուրքիայի հանրապետության հիմնադիր (վ. 1938)

## Մահեր

* Ժեննի Մարքս, Կ. Մարքսի կինը, ընկերն ու օգնականը
* Արշակ Տեր-Ղուկասով - հայազգի ռուսական զորավար, գեներալ-լեյտենանտ (վ. 1819)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1881
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1893

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Մարտի 8 - Վիկտոր Դենի, ռուս խորհրդային գրաֆիկ
* Եղիա Գասպարյան, հայ նկարիչ և գրող
* Հունվարի 9 - Վիլիամ Գարբատ, անգլիացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
* Մայիսի 3 - Արամ Մանուչարյան, կուսակցական և պետական աշխատող։

## Մահեր
* Մայիսի 23 - Ֆելիքս Նև, բելգիացի արևելագետ, հայագետ
* Նոյեմբեր 6 - Պյոտր Չայկովսկի, ռուս կոմպոզիտոր (ծ. 1840)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1893
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1894

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հունվարի 1 - Մուշեղ Սանթրոսյան,  հայ մանկավարժ, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1937), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1945)։
* Հունվար 16 - Մատթեոս Զարիֆյան, հայ բանաստեղծ, արևմտահայ պոեզիայի վերջին ներկայացուցիչ (վ. 1924):
* Փետրվար 2 - Վաղարշ Վաղարշյան, հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ, թատերական գործիչ (վ. 1959):
* Փետրվարի 13 - Համբարձում Խաչանյան, հայ դերասան, ՀՍՍՀ վաստակավոր արտիստ։ (վ. 1944):
* Մարտի 8 - Վյայնյո Աալտոնեն, ֆինն քանդակագործ, Ֆինլանդիայի ակադեմիայի անդամ, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ (վ. 1966):
* Մայիսի 1 - Լուիջի Բարբեսինո, իտալացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ։
* Հուլիս 17 - Ազատ Վշտունի, հայ բանաստեղծ (վ. 1958):
* Հուլիս 18 - Վահան Թոթովենց, հայ արձակագիր, դրամատուրգ և բանաստեղծ (վ. 1937):
* Օգոստոսի 22 - Հովհաննես Իսակով, հայազգի Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ (վ. 1967):
* Հոկտեմբերի 10 - Պյոտր Իգնատով, ռուս խորհրդային հասարակական գործիչ, արձակագիր (վ. 1984):
* Նոյեմբերի 19 - Նուցի Ագոնց, ծագումով հայ ռումինացի նկարչուհի։
* Նոյեմբերի 26 - Նորբերտ Վիներ, ամերիկացի մաթեմատիկոս։
* Մարգար Մարգարյան, հայ հայտնի դուդուկահար։
* Նշան Մարտիրոսյան, սփյուռքահայ արևելագետ։
* Բենիամին Նուրիկյան, հայ գրող։
* Անատոլի Սմիռնով, ԽՍՀՄ ՄԳԱ (1968) իսկական անդամ։

## Մահեր
* Հունվարի 1 - Հենրիխ Հերց, գերմանացի ականավոր ֆիզիկոս, որը 1886-ին առաջինն ապացուցեց էլեկտրամագնսիական ալիքների գոյությունը։ (ծնվ. 1857)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1894
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1895

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Մարտի 3 - Ռագնար Ֆրիշ, տնտեսագիտություն, պրոցեսների վերլուծության
* Մայիսի 17 - Սմբատ Դանիելյան, հայ զինվորական գործիչ, գվարդիայի գնդապետ (1940), դիվիզիայի հրամանատար։
* Հունիսի 10 - Սուրեն Ստեփանյան, հայ քանդակագործ, մանկավարժ, արվեստի տեսաբան
* Հունիսի 27 - Ժամսարանգիյն Սամբու, մոնղոլական քաղաքական և պետական գործիչ
* Հուլիսի 8 - Բենիամին Ժամկոչյան, մանկավարժ, հասարակական գործիչ (մահ․ 1984)
* Հուլիսի 27 - Ումբերտո Էլիա Տեռաչինի, իտալական բանվորական շարժման գործիչ
* Հոկտեմբեր 3 - Սերգեյ Եսենին, ռուս բանաստեղծ (վ. 1925)
* Նոյեմբերի 12 - Հրաչյա Ներսիսյան, կինոյի և թատրոնի հայ անվանի դերասան, երկրորդ աստիճանի ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1941), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956)
* Նոյեմբեր 16 - Մայքլ Արլեն, (Տիգրան Գույումճյան), սփյուռքահայ անգլիագիր գրող (վ. 1956)
* Նոյեմբերի 29 - Ուիլյամ Տաբմեն, Լիբերիայի պետական և քաղաքական գործիչ
* Դեկտեմբերի 3 - Աննա Ֆրոյդ, ավստրիական ծագմամբ բրիտանացի հոգեբան և հոգեվերլուծաբան, հոգեվերլուծության հիմնադիր Զիգմունդ Ֆրոյդի կրտսեր դուստրը
* Դեկտեմբերի 15 - Կարո Զաքարյան, հայ կոմպոզիտոր և խմբավար
* Դեկտեմբերի 21 - Ձիգա Վերտով, խորհրդային կինոռեժիսոր
* Համաստեղ - արևմտահայ բանաստեղծ (վ. 1966)
* Հրաչյա Ներսիսյան-հայ դերասան (վ.1961)

## Մահեր
* Դեկտեմբերի 28 - Հովհաննես Հյունքյարպեյենտյան, բառարանագիր
* Պետկո Ռաչև Սլավեյկով, բուլղար բանաստեղծ, լուսավորիչ, հասարակական քաղաքական գործիչ
* Սեպտեմբերի 28 - Լուի Պաստյոր, ֆրանսիացի միկրոբիոլոգ և քիմիկոս, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ

Կատեգորիա:1895
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Կատեգորիա:19-րդ դար
Կատեգորիա:1890-ականներ
1702

## Իրադարձություններ
* Մարտի 8՝ փետրվարի 20-ին ձիուց ընկնելու հետևանքներից մահանում է Անգլիայի Ուիլյամ III թագավորը, գահը ժառանգում է նրա քույր Ան Սթյուարթ արքայադուստրը դառնալով Աննա թագուհի; 
* Մարտի 11 Լոնդոնում առաջին անգամ լույս է տեսնում անգլերեն *[[:en: The Daily Courant|The Daily Courant]]* լրագիրը, որը պարունակում է միայն արտասահմանյան նորություններ։

## Ծնունդներ
* Հակոբ Նալյան Զմարացի, հայ մատենագիր, մանկավարժ, մեկնիչ, եկեղեցական գործիչ
* Ստեփանոս Շահումյան, Սյունիքի 18-րդ դարի 20-ական թվականներին հայ ազատագրական շարժման գործի

## Մահեր
* Մարտի 8 - Վիլհելմ III Օրանացի, թագավոր 1689 թվականից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1702
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1876

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հունվարի 5 - Կոնրադ Ադենաուեր, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության պետական գործիչ, իրավագետ
* Մարտ 8 - Հրաչյա Աճառյան, հայ լեզվաբան, բանասեր, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (վ. 1953)
* (անթիվ) - Շուշանիկ Կուրղինյան, հայ բանաստեղծուհի (վ. 1927)
* (անթիվ) - Հովհաննես Հակոբյան, պատմաբան, հրապարակախոս (վ. 1937)
* Սեպտեմբերի 10 - Գրիգոր Սյունի, հայ կոմպոզիտոր և խմբավար
* Սեպտեմբերի 13 - Շերվուդ Անդերսոն, ամերիկացի արձակագիր, նովելիստ
* Նոյեմբերի 2 - Անդրե Տարդիյո, ֆրանսիացի քաղաքական և պետական գործիչ
* Նոյեմբերի 27 - Վիկտոր Կապլան, ավստրիացի ինժեներ, հիդրոտուրբինների կոնստրուկտոր

## Մահեր

*Հունիս 8 - Ժորժ Սանդ, ֆրանսիացի կին գրող, (ծ. 1804)
* Նոյեմբերի 16 - Կարլ Էռնստ ֆոն Բեր, Սաղմնաբանության հիմնադիր, Ռուսաստանի եվրոպական հատվածը և Սկանդինավիան ուսումնասիրող

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1876
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1703

## Իրադարձություններ

* Փետրվարի 4 Ճապոնիայում 47 սամուրայ կատարում են սեպպուքու (հարաքիրի՝ ծիսական ինքնասպանություն)։
* Մայիսի 27՝ ռուս ցար Պետրոս Առաջինը հիմնադրում է Սանկտ-Պետերբուրգ քաղաքը։
* Նոյեմբերի 19՝ Փարիզ. Բաստիլում մահանում է «Երկաթե դիմակով մարդը»;
* Նոյեմբերի 24-դեկտեմբերի 2՝ Մեծ փոթորիկը ամայացնում է հարավային Անգլիան, սպանելով մոտ ութ հազար մարդ, մեծ մասին՝ ծովում։
* Նոյեմբերի 30՝ Իսահակ Նյուտոնն ընտրվում է Լոնդոնի թագավորական ընկերության նախագահ, մնալով այդ դիրքում մինչև 1727 թ. մահանալը։
* Դեկտեմբերի 30՝ օսմանյան սուլթան Ահմեդ III-ը հաջորդում է Մուստաֆա II-ին (կառավարում է մինչև 1730 թ.).
* Դեկտեմբերի 31՝ երկրաշարժ Տոկիոյի մոտ, Ճապոնիա։ Ավերվում են Օդավարա, Տոկիո և այլ քաղաքները, զոհվում է մոտ 150 000 մարդ։

## Ծնունդներ
* Սեպտեմբերի 29՝ Ֆրանսուա Բուշե, ֆրանսիացի նկարիչ (մ. 1770)
## Մահեր
* Հովհաննես Թութունջի, հայ ազգային-ազատագրական և հոգևոր- եկեղեցկան գործիչ
* Մարտի 3 Րոբերթ Հուք, անգլիացի գիտնական (ծն. 1635)
* Դեկտեմբերի 28՝ Մուստաֆա II, օսմանյան սուլթան (ծն. 1664)
* Մայիս 16՝ Շարլ Պերրո, ֆրանսիացի գրող, հեքիաթների հեղինակ (ծն. 1628)

մինի|ձախից|240px|Մայիսի 27։<br />Սանկտ-Պետերբուրգի հիմնադրումը։<br />1705 թ. հատակագիծ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1703
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1704

## Իրադարձություններ
### Եվրոպա
* Ֆերենց II Րաքոցին (հունգարերեն՝ ''II. Rákóczi Ferenc'') դառնում է Հունգարիայի թագավոր։

### Հյուսիսային պատերազմ
* Ռուսական զորքերը Պետրոս Մեծի գլխավորությամբ գրավում են Տարտուն և Նարվան։
### Գիտություն
* Իսահակ Նյուտոնը հրապարակում է իր «Օպտիկա» աշխատությունը։

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Փետրվարի 2՝ Գիյոմ դը Լոփիթալ, ''Guillaume François Antoine, Marquis de l'Hôpital'', ֆրանսիացի մաթեմատիկոս (ծն. 1661)
* Փետրվարի 24՝ Մարկ-Անթուան Շարփանթյե ''Marc-Antoine Charpentier'', Ֆրանսիացի կոմպոզիտոր (ծն. 1643)
* Հոկտեմբերի 28՝ Ջոն Լոք, անգլիացի փիլիսոփա (ծն. 1632)

* Հոկտեմբերի 28 - Ջոն Լոկ, բրիտանացի մանկավարժ և փիլիսոփա, էմպիրիզմի և ազատականության ներկայացուցիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1704
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1705

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Հունիսի 13 - Նահապետ Ա Եդեսացի, Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1691 թվականից։ Հաջորդել է Եղիազար Ա Այնթապցուն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1705
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1706

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Ջովաննի Բատիստա Մարտինի, երաժշտության իտալացի տեսաբան և պատմաբան, կոմպոզիտոր, կապելմայստեր, մանկավարժ, երգիչ, ջութակահար, կլավեսինահար

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1706
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1707

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Մայիսի 23 - Կարլ Լինեյ, շվեդ բնագետ և բժիշկ, կենդանական և բուսական աշխարհի դասակարգման համակարգի հիմնադիր։

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1707
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1708

Հանդիսանում է 18-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1700-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1707 և 1709 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1710

## Իրադարձություններ
* Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Երևան), կառուցվել է հին Երևանի մեծահարուստ Մելիք Աղամալի աջակցությամբ
## Ծնունդներ
*Հունվարի 4, Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզի, ականավոր իտալացի կոմպոզիտոր (մահ․ 1736)։
* Սիմեոն Ա Երևանցի, ամենայն հայոց կաթողիկոս, հաջորդել է Հակոբ Ե Շամախեցուն

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1710
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1711

Հանդիսանում է 18-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1710-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1710 և 1712 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Իսրայել Օրի

## Ծանոթագրություններ
1712

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* հունիս 14 - Սայաթ-Նովա (Հարություն Սայադյան), գուսան-երգիչ (վ.1795)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1712
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1713

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Հուլիսի 22 - Ժակ Ժերմեն Սուֆլո, ֆրանսիացի ճարտարապետ։ 18-րդ դարի կլասիցիզմի առաջատար ներկայացուցիչներից

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1713
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1714

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Հունվարի 1-Քրիստիոնաս Դոնելայտիս, լիտվացի բանաստեղծ (վ. 1780)
* Հունվարի 26-Ժան Բատիստ Պիգալ, ֆրանսիացի քանդակագործ (վ. 1785)
* Քրիստոֆ Գլյուկ - ավստրիացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր (վ. 1787)

## Մահեր
* Աղեքսանդր Ա Ջուղայեցի, Հայոց կաթողիկոս 1706 թվականից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1714
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1716

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ

## Մահեր
* Նոյեմբերի 14 - Գոթֆրիդ Լայբնից, գերմանացի փիլիսոփա, տրամաբան, մեխանիկ, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, իրավաբան, պատմաբան, գյուտարար և լեզվաբան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1716
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1709

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Մարտի 14 - Գաբրիել Բոննո դը Մաբլի, ֆրանսիացի քաղաքական մտածող, ուտոպիստ կոմունիստ, պատմաբան
* Դեկտեմբերի 29 - Ելիզավետա Պետրովնա,  1741 թվականի նոյեմբերի 25-ից՝ Ռուսաստանի կայսրուհի Ռոմանովների արքայատոհմից

## Մահեր
* Փետրվարի 8 - Ջուզեպպե Տորելլի, բարոկկո ուղղության իտալացի երգահան, ջութակահար, ալտահար, մանկավարժ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1709
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1717

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Հունվարի 28 - Մուստաֆա III, Օսմանյան կայսրության սուլթան 1757 - 1774 թթ.
* Ալեքսանդր Սումարոկով, ռուս գրող

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1717
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1718

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 18 - Սյորեն Աբիլդգոր, դանիացի բնագետ, գրող և նկարազարդող

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1718
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1719

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Բորիս Շերեմետև, ռուս զորավար և դիվանագետ, կոմս (1706), գեներալ-ֆելդմարշալ (1701)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1719
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1720

## Իրադարձություններ
* Փետրվարի 11՝ Պրուսիան խզում է միությունը Ռուսաստանի հետ և պայմանագիր է կնքում Շվեդիայի հետ։ 
* Չինական զորքերը գրավում են Լհասան և իրենց են ենթարկում Տիբեթը։ 
* Ապրիլ՝ Անգլիայում «Հարավային Ծովերի Ընկերության» կործանումը։

## Գիտություն
* Էդմունդ Հեյլին նշանակվում է Անգլիայի «Թագավորական աստղագետ»։

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 8՝ Սաքուրամաչի, Ճապոնիայի կայսր (մ. 1750)
* Մայիսի 11՝ բարոն Մյունխհաուզեն, գերմանացի սպա և ճանապարհորդ ''Karl Friedrich Hieronymus Freiherr von Münchhausen'' (մ. 1797)
* Հոկտեմբերի 4՝ Ջովանի Բաթիստա Փիրանեզե ''Giovanni Battista Piranesi'', իտալացի նկարիչ (մ. 1778)
* Դեկտեմբերի 13՝ Կարլո Գոցցի, իտալացի դրամատուրգ
* Դեկտեմբերի 24՝ Աննա Մարիա Վալբուրգա Մոցարտ Anna Maria Mozart (մ. 1778), Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի մայրը;
* Դեկտեմբերի 31՝ Չարլզ Սթյուարթ Charles Edward Stuart, Բրիտանական գահի հավակնորդ (մ. 1788)
* Հերակլ II, վրաց զորավար և թագավոր։

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1720
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1721

## Իրադարձություններ
* Ապրիլ՝ ծովահեններ Ջոն Թեյլորը և Օլիվյե Լեվասյորը Ռեյունյոնում գրավում են պորտուգալական նավը։ Նավի գանձերի ընդհանուր արժեքը գնահատվում է £100 000-ից £875 000 
* Ապրիլի 4 Րոբերթ Ուոլփոլը դառնում է Մեծ Բրիտանիայի առաջին վարչապետը։
* Մայիսի 8՝ Ինոքենտիոս XIII-ը հաջորդում է Քլեմենտ XI-ին որպես 244րդ պապ։ 
* Սեպտեմբերի 10՝ ավարտվում է Հյուսիսային պատերազմը;
* Նոյեմբերի 2՝ Պետրոս I-ը հռչակվում է «Համայն Ռուսիո կայսր»։ Սկսվում է 176 տարվա ցարական տիրապետությունը։

## Ծնունդներ
* Դեկտեմբերի 29՝ Մարքիզուհի դե Պոմպադուր, Լյուդովիկոս XV թագավորի կինը (մ. 1764)։

## Մահեր
* Հուլիսի 18 Անթուան Վաթո ''Antoine Watteau'', ֆրանսիացի նկարիչ (ծն. 1684)
* Դեկտեմբերի 13 Ալեքսանդր Սելքիրք ''Alexander Selkirk'', շոտլանդացի նավաստի ("Ռոբինզոն Կրուզոյի" նախատիպը) (ծն. 1676)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1721
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1723

## Իրադարձություններ
* Գարուն՝ թուրքերը ներխուժում են Վրաստան, գրավում են Թիփղիսը։ 
* Հուլիս՝ ռուսական զորքերը գրավում են Բաքուն։ 
* Ձևավորվում է Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոնը։ 
## Ռուսական կայսրություն
* Նոյեմբերի 18՝ Վասիլի Տատիշչևը ''Василий Татищев'' հիմնադրում է Եկատերինբուրգ քաղաքը։

## Մշակույթ
* Անտոնիո Վիվալդին ստեղծում է իր «Տարվա եղանակները» ''Le quattro stagioni'' ստեղծագործությունը։ 
## Ծնունդներ

* Հունիսի 5 (մկրտվել է)՝ Ադամ Սմիթ, շոտլանդացի տնտեսագետ (մ. 1790);
* Պոլ Անրի Հոլբախ, ֆրանսիացի փիլիսոփա (մ. 1789);
* Շահամիր Շահամիրյան, հայ հասարակական գործիչ (մ. 1799);
* Մարտի 23՝ Աղա Մոհամմադ խան Ղաջար, Իրանի թագավոր (մ. 1778)
* Մարտի 31՝ Ֆրեդրիք V, Դանիայի և Նորվեգիայի թագավոր (մ. 1766)
* Դեկտեմբերի 22 Քարլ Ֆրիդրիխ Աբել ''Carl Friedrich Abel'', գերմանացի կոմպոզիտոր (մ. 1787)
## Մահեր
* Փետրվարի 25՝ Քրիսթոֆեր Րեն Sir Christopher Wren, անգլիացի ճարտարապետ, աստղագետ (մ. 1632)
* Օգոստոսի 10՝ Գիյոմ Դյուբուա Guillaume Dubois, ֆրանսիացի կարդինալ և քաղաքական գործիչ (մ. 1656)
* Օգոստոսի 26՝ Անթոն վան Լևենհուք Anton van Leeuwenhoek, հոլանդացի գիտնական (մ. 1632)
* Օգոստոսի 21 - Դիմիտրիե Կանտեմիր, պատմաբան, արևելագետ, փիլիսոփա, երաժշտագետ, պետական-քաղաքական գործիչ

 

Կատեգորիա:1723
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1725

## Իրադարձություններ
* Ապրիլի 30՝ Ավստրիայի և Իսպանիայի միջև ընդդեմ Ֆրանսիայի և Անգլիայի, կնքվում է Վիեննայի պայմանագիրը։

## Ծնունդներ
* Մարտի 20՝ Աբդուլ Համիդ I, օսմանյան սուլթան (մ. 1789)
* Ապրիլի 2՝ Ջակոմո Քազանովա (իտալերեն՝ ''Giacomo Casanova''), իտալացի ճանապարհորդ և գրող (մ. 1798)
* Ապրիլի 6՝ Պասքալ Պաոլի (ֆրանսերեն՝ ''Pasquale Paoli''), Կորսիկացի հայրենասեր և ռազմական առաջնորդ (մ. 1807)
* Սեպտեմբերի 25՝ Նիկոլա Քյունյո ֆրանսիացի շոգեմեքենա ստեղծողը (մ. 1804)
* Սեպտեմբերի 29՝ Րոբերթ Քլայվ (անգլերեն՝ ''Robert Clive''), բրիտանացի գեներալ և քաղաքական գործիչ (մ. 1774)

## Մահեր
* Հունվարի 6՝ Չիքամացու Մոնզաեմոն, ճապոնացի դրամատուրգ, հայտնի է որպես «ճապոնացի Շեքսփիր» (ծն. 1653);
* Հունվարի 26՝ արքայազն Սուլխան-Սաբա Օրբելիանի (վրացերեն՝ სულხან-საბა ორბელიანი), վրացի գրող (ծն. 1658)
* Փետրվարի 8՝ Պետրոս I ցար (ծն. 1672)
* Մայիսի 24՝ Ջոնաթան Ուայլդ, անգլիացի հայտնի հանցագործ (ծն. 1682)
* Հոկտեմբերի 24՝ Ալեսանդրո Սկարլատի, (ծն. 1660), իտալացի կոմպոզիտոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1725
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1726

## Իրադարձություններ
* Հոկտեմբերի 26՝ Լոնդոնում լույս է տեսնում Ջոնաթան Սվիֆթի «Գուլիվերի ճանապարհորդությունը»;
* Դեկտեմբերի 24՝ իսպանացիները հիմնադրում են Մոնտեվիդեոն։

## Ծնունդներ
*Հովսեփ Էմին - հայ ազատագրական պայքարի գործիչ (մահ. 1809)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1726
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1727

## Իրադարձություններ
[մինի|աջից|80px|Մեծ Բրիտանիայի [:en: George II of Britain|Ջորջ II թագավորը։]]
* Փետրվարի 11՝ Իսպանացիները պաշարում են Ջիբրալթարը։ Անգլա-իսպանական պատերազմի սկիզբը։ 
* Սեպտեմբերի 15՝ Արեգակի լրիվ խավարում հյուսիսային Աֆրիկայի տարածքում։ 
* Հունիսի 11՝ թագադրվում է Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Ջորջ II-ը (Թագավորել է 1727-ից մինչև 1760 թթ.)
* Նոյեմբերի 18՝ երկրաշարժ Թավրիզում, զոհ է գնում 77 հազար մարդ։ 
### Դեպքեր առանց ամսաթվերի
* Սկսվում է ռուս կայսր Պետրոս II-ի կառավարումը;
* Ռուսաստանի մայրաքաղաքը Սանկտ-Պետերբուրգից տեղափոխվում է Մոսկվա;

## Ծնունդներ
* Թոմաս Գեյնսբորո, անգլիացի նկարիչ, 18-րդ դարի խոշորագույն վարպետներից մեկը
* Մայիսի 14՝ Թոմաս Գեյնսբորո *Thomas Gainsborough*, անգլիացի նկարիչ (մ. 1788)
## Մահեր
* Իվան Զարուդնի, ճարտարապետ և նկարիչ
* Մարտի 31՝ Իսահակ Նյուտոն, Բրիտանացի գիտնական (ծն. 1642)
* Մայիսի 17՝ Եկատերինա I, Ռուսաստանի կայսրուհի (ծն. 1684)
* Հունիսի 11՝ Ջորջ I ''George I of Great Britain'', Բրիտանիայի թագավոր (ծն. 1660)
* Անհայտ ամսաթիվ՝ Իեսե Ալի-Ղուլի Խան, Վրաստանի թագավոր (ծն. 1680 կամ 1681)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1727
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1730

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

1730 թ. դավադրաբար սպանվել է Մխիթար սպարապետը՝ Բարխուդարի որդի Միհրան հարյուրապետի կողմից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1730
Կատեգորիա:Տարեթվեր