Սիրիայի հեղաշրջում (1970)

**Սիրիայի հեղաշրջում, 1971** թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած անարյուն ռազմական հեղաշրջում Սիրիայում, որը գլխավորել էր գեներալ Հաֆեզ ալ-Ասադը։ Հայտնի է նաև որպես **ուղղիչ շարժում** ( *ալ-հառաքա աթ-թասհիհիյա*) կամ **ուղղիչ հեղափոխություն**։ Ասադը խոստացել է պահպանել և բարելավել պետության և Բաաս կուսակցության «ազգայնական սոցիալիստական ​​գիծը»։ Բաաս կուսակցությունը գաղափարական վերանայում ընդունեց՝ իրեն ազատելով հեղափոխություններ արտահանելու Սալահ Ջադիդի դոկտրինից: Նոր դոկտրինը շեշտը դրեց Իսրայելին հաղթելու վրա՝ Խորհրդային Միության աջակցությամբ սիրիական բանակը զարգացնելու միջոցով:

Ասադը կառավարեց Սիրիան մինչև իր մահը՝ 2000 թվականին, որից հետո նրան հաջորդեց իր որդին՝ Բաշշար ալ-Ասադը, որն իր հերթին կառավարեց մինչև իր վարչակարգի փլուզումը 2024 թվականի դեկտեմբերին:

## Իրադարձություններ
Հաֆեզ ալ-Ասադը սկսեց ծրագրել իշխանությունը զավթել Հորդանանում «Սև սեպտեմբերի» ճգնաժամին սիրիական ձախողված ռազմական միջամտությունից անմիջապես հետո: Մինչ Ասադը 1969 թվականից ի վեր դե ֆակտո ղեկավարում էր սիրիական քաղաքականությունը, Սալահ Ջադիդը և նրա կողմնակիցները դեռևս տիրապետում էին իշխանությանը: Գամալ Աբդել Նասերի հուղարկավորությանը մասնակցելուց հետո Ասադը վերադարձավ Սիրիա՝ մասնակցելու Արտակարգ Ազգային Կոնգրեսին, որը տեղի ունեցավ 1970 թվականի հոկտեմբերի 30-ին: Համագումարում Ասադը դատապարտվեց Ջադիդի և նրա կողմնակիցների կողմից, որոնք կազմում էին կուսակցության պատվիրակների մեծամասնությունը։ Սակայն մինչ համագումարին մասնակցելը Ասադը հրամայել էր իրեն հավատարիմ զորքերին շրջապատել շենքը, որտեղ անցկացվում էր համագումարը։ Ասադի քաղաքական դիրքորոշման քննադատությունը շարունակվեց, բայց երբ Ասադի զորքերը շրջապատեցին շենքը, պատվիրակների մեծամասնությունը գիտեր, որ պարտվել է ճակատամարտում: Ասադը և Մուստաֆա Թլասը համագումարի ժամանակ զրկվեցին իրենց կառավարական պաշտոններից, թեև այս քայլը գործնական ազդեցություն չուներ:

Երբ Ազգային Կոնգրեսը փլուզվեց 1970 թվականի նոյեմբերի 12-ին, Ասադը հրամայեց հավատարիմներին ձերբակալել Ջադիդի կառավարության ղեկավար անդամներին: Մինչ բազմաթիվ առաջատար միջին մարդկանց առաջարկվում էին պաշտոններ զբաղեցնել արտերկրում Սիրիայի դեսպանատներում, Ջադիդը մերժեց՝ ասելով Ասադին. «Եթե ես երբևէ վերցնեմ իշխանությունը, քեզ կքաշեն փողոցներով, մինչև մահանաս»: իր կյանքի մնացած մասը Մեզզե բանտում: Զոհեր չեղան, և երկիրը հանգստություն պահպանեց հեղաշրջումից հետո: Արտաքին աշխարհի միակ ապացույցը, որ ինչ-որ բան այն չէ, այն փաստն էր, որ պաշտոնական օրաթերթերը, ռադիոն և հեռուստաընկերությունները կա՛մ դադարել են հրատարակվել, կա՛մ անջատվել են եթերից: Կարճ ժամանակ անց ստեղծվեց ժամանակավոր շրջանային հրամանատարություն, և 1970 թվականի նոյեմբերի 16-ին նոր կառավարությունը հրապարակեց իր առաջին հրամանագիրը:

## Հետևանք
### 1971 կուսակցական զտումներ
Ասադի խմբակցությունը, որը շատ ավելի փոքր էր, քան ջադիդամետ խմբակցությունը, սկսեց հավաքագրել Աֆլակիներին բարձր պաշտոններում՝ նրանց իշխանությունը ամրապնդելու համար: Ասադն ուղղակիորեն դիմել է Միշել Աֆլակի համախոհներին՝ ասելով. «Եկեք միասին վերակառուցենք, և եթե ձախողվենք, մեր գլուխները բոլորս միասին կլինեն բլոկի վրա»։ Մոտ 2000 մարդ արձագանքեց Ասադի հրավերին, որոնց թվում էին Ժորժ Սադիկնին՝ կուսակցության գաղափարախոսը և Շաքիր ալ-Ֆահհամը՝ 1947 թվականին Բաաս կուսակցության հիմնադիր համագումարի քարտուղարներից մեկը:

Այնուամենայնիվ, չնայած կուսակցությունում իր դիրքերն ամրապնդելու փորձերին, 1970 թվականին Տարածաշրջանային հրամանատարության հանդիպման ժամանակ նրա անդամները դեմ արտահայտվեցին Ասադի առաջարկին՝ կուսակցությունը ղեկավարելու գործիչ նշանակելու վերաբերյալ: Արդյունքում Ասադը շարունակեց ստեղծել առանձին ուժային բազա՝ անկախ կուսակցությունից: Կասկածելով Հին գվարդիայի համախոհներին որպես սպառնալիք իր իշխանությանը, Հաֆեզ ալ-Ասադը 1971 թվականին զտումներ իրականացրեց՝ հավաքելով հարյուրավոր կուսակցականների և ցույց կազմակերպեց Միշել Աֆլակի, Սիրիայի նախկին նախագահ Ամին ալ-Հաֆիզի և բազմաթիվ բաասիստների դեմ: Աֆլակը, Ամինը և Բաասի երեք առաջնորդներ հեռակա կարգով մահապատժի են դատապարտվել, մինչդեռ իննսունինը կուսակցության անդամներ բանտարկվել են իրաքյան Բաասի հետ համագործակցելու մեղադրանքով: Հին գվարդիայի առաջնորդները, ինչպիսիք են Աֆլակը և Ամին ալ-Հաֆիզը, ապաստան էին գտել Բաղդադում՝ 1968 թվականին Իրաքում Բաասիստների կողմից իշխանության զավթումից հետո: Զտումները վերացրին աֆլակիստների ողջ ազդեցությունը սիրիական Բաաս կուսակցության ներսում:

### Ներքին քաղաքականություն
#### Քաղաքական բարեփոխումներ
Իր «ուղղիչ շարժման» շրջանակներում 11-րդ Ազգային կոնգրեսում Ասադը ներկայացրեց ազգային քաղաքականության ընդհանուր վերանայում: Այս վերանայումների մեջ ներառված էին նրա իշխանությունը ամրապնդելու համար ձեռնարկված միջոցները: Նրա բաասական նախորդները սահմանափակել էին իսլամի վերահսկողությունը հասարակական կյանքում և կառավարությունում: Քանի որ Սահմանադրությունը թույլ էր տալիս նախագահ դառնալ միայն մուսուլմաններին, Ասադը, ի տարբերություն Ջադիդի, ներկայացավ որպես բարեպաշտ մուսուլման։ Ուլամայից աջակցություն ստանալու համար նա աղոթում էր սուննի մզկիթներում, թեև ալավի էր: Ասադի ձեռնարկած միջոցների թվում էին մոտ 2000 կրոնական գործիչների կոչումների բարձրացումը և ալիմի նշանակումը որպես կրոնական գործիչների նախարար և մզկիթների կառուցումը: Նա պետության ղեկավար նշանակեց քիչ հայտնի սուննի ուսուցիչ Ահմադ ալ-Խատիբին՝ սուննի մեծամասնությանը բավարարելու համար: Ասադը սուննիներին նշանակել է նաև կառավարությունում, բանակում և կուսակցությունում բարձր պաշտոններում: Նրա բոլոր վարչապետները, պաշտպանության նախարարները և արտաքին գործերի նախարարները, նրա կաբինետի մեծ մասը, սուննիներ էին: 1970-ականների սկզբին Ասադը հաստատվեց որպես իսկական մուսուլման Դամասկոսի սուննի մուֆթիի կողմից և կատարեց Հաջ՝ ուխտագնացություն Մեքքա: Իր ելույթներում նա հաճախ օգտագործում էր «ջիհադ» (պայքար) և «շահադա» (նահատակություն) տերմիններ, երբ խոսում էր Իսրայելի դեմ կռվելու մասին:

Հեղաշրջումը գլխիվայր շուռ տվեց Սիրիայի հասարակական-քաղաքական կառույցները։ Ալավիները՝ Ասադի աղանդը, թեև բնակչության 12%-ից ոչ ավելին էր, բայց զբաղեցրեցին բաղձալի դիրքեր Սիրիայի կյանքի յուրաքանչյուր հատվածում: Շատ գյուղական ալավիներ աջակցում էին պետական ​​հաստատությունների և զինվորականների ընդլայնմանը մասնավոր հատվածի վրա, որը հիմնականում բաղկացած էր սուննիների գլխավորած բուրժուզիայից. ինչպես միջոց՝ բարձրացնելու իրենց արտոնությունները պետական ​​հատվածում: Ալավիների գերիշխանության վերաբերյալ ժողովրդական դժգոհությունը դարձավ Սիրիայում Բաասական ռեժիմի լեգիտիմության ճգնաժամի ամենակարևոր աղբյուրներից մեկը:

#### Տնտեսական բարեփոխումներ
Ասադը հակադարձեց իր նախորդի` արմատական ​​տնտեսական սոցիալիզմի քաղաքականությունը և ամրապնդեց մասնավոր հատվածի դերը տնտեսության մեջ: Շատ առումներով Ուղղիչ շարժումը հանգեցրեց դաշինքի քաղաքական վերնախավի և Դամասկյան բուրժուազիայի միջև, որոնցից վերջինս նախկինում ապահովում էր Սիրիայի ազգային կուսակցության աջակցության հիմնական հիմքը մինչև 1963 թվականին Բաաս կուսակցության կողմից իշխանության գրավումը:

### Արտաքին քաղաքականություն
Հաֆեզ ալ-Ասադի որդեգրած նոր արտաքին քաղաքականության առանցքը հիմնված էր ԽՍՀՄ-ի հետ հարաբերությունների ամրապնդման վրա՝ զինուժը և տնտեսությունը զարգացնելու նպատակով: Բարեփոխումները նաև ձգտում էին կարգավորել Սիրիայի հարաբերությունները արաբական մյուս պետությունների հետ, քանի որ այն դիվանագիտորեն մեկուսացված էր Ջադիդի կարճատև կառավարման ժամանակ: Ասադը փորձեց աշխատանքային հարաբերություններ հաստատել Եգիպտոսի և Սաուդյան Արաբիայի հետ, որպեսզի ստեղծի այսպես կոչված «Կահիրե-Դամասկոս-ալ-Ռիադ առանցքը»՝ Իսրայելի դեմ անվտանգության ոլորտում համագործակցությունն ամրապնդելու համար։ Համագործակցության համաձայնագիրը արդյունավետ էր, և երբ Եգիպտոսն ու Սիրիան չկարողացան հաղթել Հոկտեմբերյան պատերազմում 1973 թվականին, Սաուդյան Արաբիան և արաբական այլ նավթ արտադրողները դադարեցրին նավթ վաճառել Արևմուտքին:

## Ժառանգություն
Հաֆեզ ալ-Ասադի կողմից իշխանության ամրապնդումից հետո իրականացված քաղաքականությունը զգալիորեն փոխակերպեց Բաաս կուսակցությունն ու պետությունը: Սիրիայի 1973 թվականի սահմանադրությունը ամրապնդեց Բաաս կուսակցության «առաջատար դերը» հասարակության մեջ և նեոբաասական հեղափոխական պետությունը վերածեց անձնավորված «Նախագահական միապետության», որը կենտրոնացրեց ամբողջ իշխանությունը Սիրիայի նախագահի օրոք: Զինվորական, կուսակցական և բյուրոկրատական ​​ոլորտում անվիճելի իրավասություն ձեռք բերելուց հետո. Ասադն ամրապնդեց իր տիրապետությունը՝ տարբեր պետական ​​հաստատությունների առանցքային պաշտոններում նշանակելով ալավի հավատարիմների կադրեր: Ասադի ընտանիքի անդամները ազդեցիկ դարձան տնտեսության տարբեր ոլորտներում, գործարար համայնքում և Բաասի բանակում :

Երբ Արևելյան բլոկի կոմունիստական ​​կառավարությունները փլուզվեցին, իշխանության ներսում ծագեց գաղափարական ճգնաժամ: Այնուամենայնիվ, Ասադը և նրա կողմնակիցները պատասխան հարվածեցին՝ հայտարարելով, որ «Ուղղիչ շարժման շնորհիվ մարտիկ Հաֆեզ ալ-Ասադի գլխավորությամբ», տնտեսական և քաղաքական բազմակարծության սկզբունքները, որոնք ներդրվել էին «մոտ երկու տասնամյակ» առաջ, պաշտպանում էին Սիրիայի կառավարությունը փլուզման հավանականությունից։

Ավելի ուշ՝ 2000 թվականի հունվարի 27-ին, Սիրիայի արտաքին գործերի նախարար Ֆարուկ ալ-Շառաան հայտարարեց. Արաբական ժամանակակից պատմության մեջ հասուն և իրատեսական համաարաբական գաղափարախոսություն»։

## Տես նաև
* Ասադական ռեժիմի տապալում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1970 Սիրիայում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Բաաս կուսակցություն
Կատեգորիա:Ռազմական հեղաշրջումներ Սիրիայում
Կատեգորիա:Սիրիայի հեղափոխություններ