Ջոզեֆ Սմիթ

**Ջոզեֆ Սմիթ** կրտսեր (), ամերիկացի կրոնական գործիչ, քաղաքական առաջնորդ, մորմոնիզմի և Վերջին Օրերի Սուրբ շարժման հիմնադիր։ 24 տարեկանում հրատարակել է Մորմոնի Գիրքը, իսկ տասնչորս տարի անց, իր մահվան պահին ունեցել է տասնյակ հազարավոր հետևորդներ։ Նրա հիմնադրած կրոնին հետևում են միլիոնավոր մարդիկ և մի քանի եկեղեցիներ, որոնցից ամենամեծը Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցին է։

Ծնվել է Վերմոնտի Շերոն գյուղաքաղաքում։ Սմիթը ընտանիքի հետ տեղափոխվեց Արևմտյան Նյու Յորք՝ 1816 թվականին «Առանց ամառ տարվանից» հետո։ Ապրելով «Երկրորդ Մեծ Զարթոնքի» ժամանակ ինտենսիվ կրոնական վերածննդի տարածքում՝ Սմիթը հայտնել է, որ մի շարք տեսիլքներ է տեսել։ Դրանցից առաջինը 1820 թվականին էր, երբ նա տեսավ «երկու անձնավորություն» (որոնց նա ի վերջո նկարագրեց որպես Հայր Աստված և Հիսուս Քրիստոս )։ 1823 թվականին նա ասաց, որ իրեն այցելել է մի հրեշտակ, որն իրեն է փոխանցել ոսկե թիթեղների տակ թաղված գիրք, որի վրա գրված է եղել հին ամերիկյան քաղաքակրթության հուդա-քրիստոնեական պատմությունը։ 1830 թվականին Սմիթը հրատարակեց Մորմոնի Գիրքը, որը նա նկարագրեց որպես այդ թիթեղների անգլերեն թարգմանություն։ Նույն թվականին նա կազմակերպեց Քրիստոսի եկեղեցին` այն անվանելով վաղ քրիստոնեական եկեղեցու վերականգնում։ Եկեղեցու անդամները հետագայում կոչվեցին Վերջին Օրերի Սրբեր կամ Մորմոններ։

1831 թվականին Սմիթը և նրա հետևորդները շարժվեցին դեպի արևմուտք՝ պլանավորելով կառուցել համայնքային Սիոն։ Նրանք սկզբում հավաքվեցին Օհայոյի Կիրթլենդ քաղաքում, ինչպես նաև, հիմնադրեցին առաջապահ կայան  Միսսուրի Ինդիփենդենս քաղաքում, որը նախատեսված էր լինել Սիոնի «կենտրոնական վայրը»։ 1830-ականների ընթացքում Սմիթը միսիոներներ ուղարկեց, հրապարակեց հայտնություններ և վերահսկեց Կիրթլենդի տաճարի շինարարությունը։ Սմիթը և նրա հետևորդները լքեցին Օհայոն և Միսսուրին այն բանից հետո, երբ եկեղեցու կողմից հովանավորվող Կիրթլենդի Անվտանգության ընկերությունը փլուզվեց։ Ավելի ուշ ոչ մորմոն միսսուրիացիների հետ դաժան փոխհրաձգությունները վերածվեցին մորմոնների ոչնչացման հրամանի։ Նրանք հիմնեցին նոր բնակավայր Իլինոյս նահանգի Նավու քաղաքում , որը արագորեն դարձավ Իլինոյսի երկրորդ ամենամեծ քաղաքը Սմիթի քաղաքապետության օրոք։

Ջոզեֆ Սմիթը նախագահական արշավ սկսեց 1844 թվականին մի հարթակի վրա, որն առաջարկում էր աստիճանաբար վերջ տալ ստրկությանը, պաշտպանել Վերջին Օրերի Սրբերի և այլ փոքրամասնությունների ազատությունները, կրճատել Կոնգրեսի չափը, վերականգնել ազգային բանկը, բարեփոխել բանտերը և միացնել Տեխասը, Կալիֆոռնիան և Օրեգոնը։ Իր քարոզարշավի ընթացքում Սմիթը և Նավուի քաղաքային խորհուրդը հրամայեցին ոչնչացնել «*Nauvoo Expositor»-*ի տպագրությունը այն բանից հետո, երբ այն քննադատեց Սմիթի իշխանությունը և նրա բազմակնությանը կողմ լինելը։ Սա բորբոքեց հակամորմոնական տրամադրությունները։ Վախենալով Նավու քաղաքի ներխուժումից՝ Սմիթը ուղևորվեց Իլինոյս նահանգի Քարթինջ քաղաք, դատարանի առջև պատասխան տալու համար, սակայն բանտը գրոհած ամբոխը նրան գնդակահարությամբ սպանեց։ Սմիթը ԱՄՆ-ի առաջին նախագահական թեկնածուն էր, որը սպանվել է գնդակահարության արդյունքում։

Իր ծառայության ընթացքում Սմիթը հրապարակեց բազմաթիվ փաստաթղթեր և տեքստեր, որոնցից շատերը նա վերագրեց աստվածային ոգեշնչմանը և Աստծո հայտնությանը։ Նա թելադրեց դրանց մեծամասնությունը առաջին դեմքով, ասելով, որ դրանք հին մարգարեների գրություններն են կամ արտահայտում են Աստծո ձայնը։ Նրա հետևորդներն ընդունեցին նրա ուսմունքները որպես մարգարեական և հայտնող, և այդ տեքստերից մի քանիսը  Վերջին Օրերի Սրբերի շարժման դավանանքների կողմից, որոնք շարունակում են դրանք դիտարկել որպես սուրբ գրություններ։ Սմիթի ուսմունքները քննարկում են Աստծո էությունը, տիեզերագիտությունը, ընտանիքի կառուցվածքները, քաղաքական կազմակերպությունը և կրոնական համայնքն ու իշխանությունը։ Մորմոնները սովորաբար Սմիթին համարում են Մովսեսի և Եղիայի հետ համեմատվող մարգարե։ Մի քանի կրոնական ուղղություններ նույնականացվում են որպես նրա կազմակերպած եկեղեցու շարունակություն, ներառյալ Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի եկեղեցին և Քրիստոսի համայնքը ։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Ջոզեֆ Սմիթը ծնվել է 1805 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Վերմոնտի Շերոն և Հարավային Ռոյալթոն գյուղերի սահմանին, Լյուսի Մակ Սմիթի և նրա ամուսնու՝ Ջոզեֆ Սմիթ Ավագի ընտանիքում։ Նրա հայրը ֆերմեր և վաճառական էր։ Նա տասնմեկ երեխաներից մեկն էր։ Յոթ տարեկանում Սմիթը ոսկրային վարակ է ունեցել և վիրահատվելուց հետո երեք տարի հենակներ է օգտագործել։ Դժբախտ ձեռնարկատիրությունից և բերքի ձախողումներից երեք տարի անց, Սմիթների ընտանիքը 1816 թվականի «Առանց ամառ տարվանից» տեղափոխվեց Արևմտյան Նյու Յորք և գրավ վերցրեց 100 ակր (40 հա) ֆերմա Պալմիրա և Մանչեսթեր քաղաքներում։

Տարածաշրջանը կրոնական խանդավառության օջախ էր «Երկրորդ Մեծ Զարթոնքի» ժամանակ։ 1817 թվականից մինչև 1825 թվականներին Պալմիրայի տարածքում մի քանի ճամբարային հանդիպումներ են եղել։ Սմիթի ծնողները անհամաձայնություն ունեին կրոնի հարցում, բայց ընտանիքը տարված էր այդ հարցերով։ Սմիթը ավելի ուշ պատմեց, որ 12 տարեկանում սկսել է հետաքրքրվել կրոնով, իսկ դեռահասության ժամանակ հետաքրքրված է եղել մեթոդիզմով։ Ընտանիքի այլ անդամների հետ նա նաև զբաղվում էր կրոնական ժողովրդական մոգությամբ, որը համեմատաբար տարածված սովորություն էր այդ ժամանակներում և տարածաշրջանում։ Ե՛վ նրա ծնողները, և՛ նրա մայրական պապը հայտնել են, որ տեսիլքներ կամ երազներ են ունեցել, որոնք, իրենց կարծիքով, հաղորդում են Աստծո ուղերձները։ Սմիթն ասաց, որ թեև իրեն մտահոգում էր իր հոգու բարօրությունը, նա շփոթված էր մրցակցող կրոնական դավանանքների մասին պնդումներից։

Տարիներ անց Սմիթը գրեց, որ ստացել է մի տեսիլք, որը լուծեց իր կրոնական շփոթությունները։ Նա ասաց, որ 1820 թվականին, մինչ նա աղոթում էր իր տան մոտ գտնվող անտառապատ տարածքում, Հայր Աստված և Հիսուս Քրիստոսը միասին հայտնվեցին նրան, ասացին, որ իր մեղքերը ներված են և ասացին, որ բոլոր ժամանակակից եկեղեցիները «շեղվել են ավետարանից»։ Սմիթն ասաց, որ ինքը պատմել է իր փորձառությունը մեթոդիստ մի նախարարի, որը մերժել է պատմությունը «մեծ արհամարհանքով»։ Ըստ պատմաբան Սթիվեն Ք. Հարփերի, «Պատմական արձանագրության մեջ չկա որևէ ապացույց, որ Ջոզեֆ Սմիթը պատմել է որևէ մեկին, բացի նախարարից առնվազն մեկ տասնամյակ իր տեսիլքի մասին», և Սմիթը հնարավեր է, որ գաղտնի է պահել այն։ 1830-ականների ընթացքում Սմիթը բանավոր նկարագրեց տեսիլքը իր որոշ հետևորդներին, թեև այն լայնորեն հրապարակված չէր մորմոնների շրջանում մինչև 1840-ականները։ Այս տեսիլքը հետագայում մեծ նշանակություն ունեցավ Սմիթի հետևորդների համար, ովքեր ի վերջո այն համարեցին որպես Քրիստոսի եկեղեցու Երկիր վերականգնման առաջին իրադարձություն։ Ինքը՝ Սմիթը, ի սկզբանե, հնարավոր է, որ տեսլականը համարել է անձնական դարձ։

Ըստ Սմիթի հետագա պատմությունների, 1823 թվականին մի գիշեր աղոթելիս նրան այցելեց Մորոնի անունով հրեշտակը։ Սմիթը պնդում էր, որ այս հրեշտակը ցույց տվեց «Ոսկե թիթեղներից» պատրաստված թաղված գրքի վայրը, ինչպես նաև այլ հնածոներ, ներառյալ կրծքազարդը և թարգմանիչների մի շարք (Urim and Thummim), որոնք կազմված էին շրջանակի մեջ դրված երկու տեսանող (գուշակող) քարերից, որոնք թաքնված էին իր տան մոտ գտնվող բլրի մեջ։ Սմիթն ասաց, որ հաջորդ առավոտ փորձել է հանել թիթեղները, բայց դա անհաջող էր, քանի որ Մորոնին վերադարձավ և խանգարեց նրան։ Նա ասել է, որ հաջորդ չորս տարիների ընթացքում ամենամյա այցելություններ է կատարել բլուր, բայց մինչև չորրորդ և վերջին այցը ամեն անգամ վերադարձել է առանց փաստերի։ 

Միևնույն ժամանակ, Սմիթի ընտանիքը բախվեց ֆինանսական դժվարությունների՝ մասամբ նրա ավագ եղբոր ՝ Էլվինի մահվան պատճառով։

Ասում էին, որ Սմիթը կարող էր գտնել կորցրած իրերը՝ նայելով տեսնող քարի մեջ, որը նա օգտագործում էր նաև գանձ որոնելու մեջ։ Սկսած 1825 թվականից, թաղված գանձ գտնելու մի քանի անհաջող փորձեր է իրականացրել, որոնք հովանավորվում էին Չենանգո շրջանի հարուստ ֆերմեր Ջոսիա Սթոուելի կողմից։ 1826 թվականին Սմիթին բերեցին Չենանգոյի շրջանի դատարան՝ «ապակու տեսք ունեցող իր փնտրելու» կամ կորցրած գանձ գտնելու համար։ Սթոուելի հարազատները մեղադրում էին Սմիթին Սթոուելին խաբելու և թաքնված գանձը գտնելու կարողությունը կեղծելու մեջ, թեև Սթոուելը հաստատեց, որ կարծում էր, որ Սմիթն ուներ նման ունակություններ։ Դատավարության արդյունքը մնում է անորոշ, քանի որ առաջնային աղբյուրները հայտնում են հակասական արդյունքների մասին։ Հեյլի տուն այցելելիս, որը գտնվում է Փենսիլվանիայի Հարմոնի (այժմ՝ Օքլենդ ) թաղամասում, Սմիթը հանդիպեց և սիրահարվեց Էմմա Հեյլին։ Երբ նա ամուսնության առաջարկ արեց, նրա հայրը՝ Իսահակ Հեյլին, առարկեց։ Նա կարծում էր, որ Սմիթը միջոցներ չուներ իր դստերը աջակցելու համար։ Հեյլին Սմիթին համարում էր նաև «անզգույշ» և «ոչ այնքան էլ կրթված» անծանոթ մարդ։ Սմիթը և Էմման փախան և ամուսնացան 1827 թվականի հունվարի 18-ին, որից հետո զույգը սկսեց Սմիթի ծնողների հետ գիշերօթիկ այցելել Մանչեսթերում։ Ավելի ուշ, երբ Սմիթը խոստացավ հրաժարվել գանձ փնտրելու քարերից, նրա կնոջ հայրը առաջարկեց զույգին ապրել իր սեփական տանը՝ Հարմոնիում։ Նա նաև օգնել է Սմիթին սկսել բիզնես։ 

Սմիթը կատարեց իր վերջին այցը բլուր 1827 թվականի սեպտեմբերի 22-ի կեսգիշերից անմիջապես հետո՝ իր հետ վերցնելով Էմմային։ Այս անգամ նա ասաց, որ հաջողությամբ վերցրել է այն, ինչ փնտրում էր երկար ժամանակ։ Սմիթն ասաց, որ Մորոնին պատվիրել է իրեն չցուցադրել թիթեղները ուրիշին, այլ թարգմանել դրանք և հրապարակել դրանք։ Նա նաև ասաց, որ թիթեղները Մերձավոր Արևելքի բնիկ ամերիկացիների կրոնական գրառումներն են և փորագրված են անհայտ լեզվով, որը կոչվում է բարեփոխված եգիպտերեն։ Նա գործընկերներին ասել էր, որ կարողանում է դրանք կարդալ և թարգմանել։ Չնայած Սմիթը թողել էր գանձ որոնելը, նախկին համախոհները կարծում էին, որ նա կրկնակի գտել էր դրանք և վերցրել իր համար ոսկե թիթեղները, ունեցվածքը, որը նրանք կարծում էին, որ պետք է համատեղ բաժանվեն։ Այն բանից հետո, երբ նրանք կողոպտեցին այն վայրերը, որտեղ նրանք կարծում էին, որ թիթեղները կարող էին թաքցված լինել, Սմիթը որոշեց հեռանալ Պալմիրայից։

### Եկեղեցու հիմնում (1827-1830 թվականներ)
1827 թվականի հոկտեմբերին Սմիթը և Էմման մշտապես տեղափոխվեցին Հարմոնի։ Նրանց օգնել է համեմատաբար հարուստ հարևանը՝ Մարտին Հարիսը։ Մարտին Հարիսը, բացի այդ ծառայել է որպես Սմիթի գրագիր 1828 թվականի ապրիլից։ Չնայած Հարիսը և նրա կինը՝ Լյուսին, Սմիթի վաղ կողմնակիցներն էին, 1828 թվականի հունիսին սկսեցին կասկածներ ունենալ ոսկե թիթեղների գոյության վերաբերյալ։ Հարրիսը համոզեց Սմիթին թույլ տալ նրան տանել  «Կորսված 116 էջ ձեռագիր»-ը ցույց տալու։ Մինչ այդ Հարրիսն իր մոտ ուներ ձեռագիրը, որի այլ օրինակ չկար, սակայն հետո այն կորավ։ Սմիթը շատ ծանր է տարել այդ կորուստը, հատկապես, որ այն տեղի ունեցավ իր առաջին որդու մահվան հետ միաժամանակ, որը մահացավ ծնվելուց անմիջապես հետո։ Սմիթն ասաց, որ որպես պատիժ ձեռագիրը կորցնելու համար, Մորոնին վերադարձավ, վերցրեց թիթեղները և չեղյալ համարեց թարգմանելու իր կարողությունը։ Այս ժամանակահատվածում Սմիթը հաճախում էր մեթոդիստների հանդիպումներին իր կնոջ հետ, մինչև որ նրա զարմիկը դեմ չեղավ մեթոդիստների դասագրքում «գործող նեկրոմանսորի » ներառմանը։ Սմիթն ասաց, որ Մորոնին իրերը իրեն վերադարձրեց 1828մ թվականի սեպտեմբերին, և նա այնուհետև թելադրեց գրքի մի մասը իր կնոջը՝ Էմմային։ 1829 թվականի ապրիլին նա հանդիպեց Օլիվեր Քաուդերիին, ով նույնպես զբաղվում էր ժողովրդական մոգությամբ։ Քաուդերիի հետ որը նաև գրագիր էր, Սմիթը սկսեց «արագ թարգմանության» շրջանը։ 1829 թվականի ապրիլից հունիս ընկած ժամանակահատվածում նրանք երկուսն ամբողջությամբ աշխատեցին ձեռագրի վրա, այնուհետև տեղափոխվեցին Ֆայետ որտեղ նրանք շարունակեցին աշխատանքը Քաուդերիի ընկերոջ՝ Փիթեր Ուիթմերի տանը։ Երբ նկարագրում էին եկեղեցու մկրտության պահանջը, Սմիթը և Քաուդերին մկրտեցին միմյանց։ Թարգմանությունը ավարտվել է 1829 թվականի հուլիսի 1-ին։ Ըստ Սմիթի, Մորոնին ետ վերցրեց թիթեղները, երբ Սմիթը ավարտեց դրանց օգտագործումը։ Ավարտված աշխատանքը, որը կոչվում է «Մորմոնի Գիրք», հրատարակվել է Պալմիրայում տպագրիչ Էգբերտ Բրատ Գրանդինի կողմից և առաջին անգամ վաճառքի է հանվել 1830 թվականի մարտի 26-ին։ Երկու շաբաթից էլ քիչ անց՝ 1830 թվականի ապրիլի 6-ին, Սմիթը և նրա հետևորդները պաշտոնապես կազմակերպեցին Քրիստոսի Եկեղեցին, և փոքր մասնաճյուղեր ստեղծվեցին Մանչեսթրում, Ֆայետում և Նյու Յորքում։ «Մորմոնի Գիրքը» Սմիթին բերեց տարածաշրջանային հայտնիություն և թարմացրեց նրանց թշնամանքը, ովքեր հիշում էին 1826 թվականի Չենանգո շրջանի դատավարությունը։ Այն բանից հետո, երբ Քաուդերին մկրտեց եկեղեցու մի քանի նոր անդամների, Սմիթի հետևորդներին սպառնում էին ամբոխի բռնությամբ։ Մինչ Սմիթը կհաստատեր նոր մկրտվածին, նրան ձերբակալեցին և մեղադրեցին «անկարգ անձնավորություն» լինելու մեջ։ Թեև նա արդարացվեց, և՛ նա, և՛ Քաուդերին փախան Քոլսվի։ Սմիթը ավելի ուշ պնդեց, որ, հավանաբար, մոտ այս ժամանակաշրջանում Պետրոս, Հակոբոս և Հովհաննես առաքյալները հայտնվեցին իրեն և կարգեցին նրան և Քաուդերին բարձրագույն քահանայության։

Սմիթի հեղինակությունը խաթարվեց, երբ Քաուդերին, Հիրամ Փեյջը և եկեղեցու այլ անդամներ նույնպես պնդում էին, որ հայտնություններ են ստանում։ Ի պատասխան՝ Սմիթը թելադրեց հայտնություն, որը պարզաբանեց նրա պաշտոնը՝ որպես մարգարե և առաքյալ, նշելով, որ միայն նա ուներ եկեղեցու համար վարդապետություն և սուրբ գրություններ հայտարարելու կարողություն։ Այնուհետև Սմիթը ուղարկեց Քաուդերիին, Փիթեր Ուիթմերին և մյուսներին՝ բնիկ ամերիկացիներին դավանափոխելու առաքելությամբ։ Քաուդերիին հանձնարարվեց նաև գտնել Նոր Երուսաղեմի վայրը, որը պետք է գտնվեր Միացյալ Նահանգների «սահմաններում» այն ժամանակվա հնդկական տարածքում։ Միսսուրի գնալու ճանապարհին Քաուդերիի կուսակցությունն անցավ հյուսիս-արևելյան Օհայոյով, որտեղ Սիդնի Ռիգդոնը և նրա բազմաբնույթ Քեմփբելիտ Ռեստորացիոնիզմի (Քրիստոնեական պրիմիտիվիզմ) ավելի քան հարյուր հետևորդ դարձան դեպի Քրիստոսի Եկեղեցի՝ կտրուկ ընդլայնելով նոր կազմակերպության շարքերը։ Ռիգդոնի Նյու Յորք այցելությունից հետո նա շուտով դարձավ Սմիթի հիմնական օգնականը։ Նյու Յորքում աճող ընդդիմության հետ Սմիթը հայտարարեց հայտնության մասին, որ իր հետևորդները պետք է հավաքվեն Կիրթլենդում, հաստատվեն որպես հետևորդներ և սպասեն Քաուդերիի առաքելության խոսքին։

### Կյանքն Օհայոյում (1831-1838 թվականներ)
Երբ Սմիթը տեղափոխվեց Կիրթլենդ 1831 թվականի հունվարին, նա հանդիպեց այնպիսի կրոնական մշակույթի, որը ներառում էր հոգևոր պարգևների խանդավառ ցուցադրություններ, ներառյալ նոպաները, գետնին գլորվել և գլոսոլալիան։ Ռիգդոնի հետևորդներից շատերը վարում էին  քրիստոնեական կոմունիզմ։ Սմիթը իր իշխանության տակ դրեց Կիրթլենդի ժողովը և սկսեց կառավարել հիացական պոռթկումները։ Նա խոստացել էր եկեղեցու երեցներին, որ Կիրթլենդում նրանք կստանան երկնային զորության օժտում, և 1831 թվականի հունիսի գերագույն համաժողովում նա ներկայացրեց Բարձրագույն («Մելքիսեդեկյան») Քահանայության ավելի մեծ հեղինակությունը եկեղեցու դասակարգում։

1830-ական թվականներին եկեղեցին, փաստորեն, հիմնականում գործունեություն էր ծավալում Օհայոյում։ Սմիթն ապրում էր այնտեղ, բայց այցելում էր Միսսուրի 1832 թվականի ողջ ընթացքում, որպեսզի կանխի եկեղեցու նշանավոր անդամների ապստամբությունը, ովքեր կարծում էին, որ Միսսուրիի եկեղեցին անտեսվում է։ Միսսուրիում ամբոխը մի անգամ ծեծի է ենթարկել Սմիթին և Ռիգդոնին, հասցրել անգիտակից վիճակի, և թողել նրանց որպես մահացած։

Ջեքսոն կոմսությունում Միսսուրիի բնակիչները զայրացած էին Վերջին Օրերի Սրբերի եկվորներից թե՛ քաղաքական, թե՛ կրոնական պատճառներով։ Բացի այդ, նրանց արագ աճը մտավախություն առաջացրեց, որ նրանք շուտով մեծամասնություն կկազմեն տեղական ընտրություններում և այդպիսով «կկառավարեն շրջանը»։ Լարվածությունն աճեց մինչև 1833 թվականի հուլիսը, երբ ոչ մորմոնները բռնի կերպով վտարեցին մորմոններին և ոչնչացրին նրանց ունեցվածքը։ Սմիթը խորհուրդ տվեց իր հետևորդներին համբերատար տանել բռնությունը մինչև նրանց վրա մի քանի անգամ հարձակվելուց հետո, որից հետո նրանք կարող էին հակահարված տալ։ Զինված խմբերը փոխհրաձգեցին՝ սպանելով մեկ մորմոն և երկու ոչ մորմոն, մինչև որ «օտարները» բռնի կերպով վտարեցին Վերջին Օրերի Սրբերին շրջանից։

Այն բանից հետո, երբ Միսսուրիի նահանգապետ Դանիել Դանկլինին օգնության խնդրանքները առհամարհվեցին, Սմիթը կազմակերպեց և ղեկավարեց մի փոքր կիսառազմական արշավախումբ, որը կոչվում էր Սիոնի ճամբար, որը կազմակերպվել էր Միսսուրիի Վերջին Օրերի Սրբերին օգնելու համար։ Որպես ռազմական գործ՝ արշավախումբը ձախողվեց։ Արշավախմբի տղամարդիկ անկազմակերպ էին, տառապում էին խոլերայի բռնկումից և նրանց քանակը խիստ շատ էր։ Հունիսի վերջին Սմիթը թուլացրեց առճակատումը, խաղաղություն փնտրեց Ջեքսոն շրջանի բնակիչների հետ և ցրեց Սիոնի ճամբարը։ Այնուամենայնիվ, Սիոնի ճամբարը փոխեց Վերջին Օրերի Սրբերի ղեկավարությունը, քանի որ շատ հետագա եկեղեցու առաջնորդներ մասնակից են եղել ճամբարին։

Այն բանից հետո, երբ ճամբարը վերադարձավ Օհայո, Սմիթը սկսեց այդ մասնակիցների ղեկավարությամբ եկեղեցում տարբեր ղեկավար մարմիններ ստեղծել։ Նա հայտնություն տվեց՝ հայտարարելով, որ Սիոնը փրկելու համար իր հետևորդները պետք է օժտ ստանան Կիրթլենդի Տաճարում, որը նա և իր հետևորդները կառուցեցին։ 1836 թվականի մարտին, տաճարի օծման ժամանակ, շատերը, ովքեր ստացել էին օժտումը, հայտնել են, որ տեսել են հրեշտակների տեսիլքներ և զբաղվել են մարգարեությամբ, խոսել լեզուներով, որոնք նրանք նախկինում չէին սովորել։

1837 թվականի հունվարին Սմիթը և եկեղեցու այլ առաջնորդները ստեղծեցին բաժնետիրական ընկերություն, որը կոչվում էր «Kirtland Safety Society»:  Ընկերությունը թողարկել է թղթադրամներ ՝ մասամբ կապիտալացված անշարժ գույքով։ Սմիթը խրախուսել է իր հետևորդներին գնել թղթադրամները, որոնցում նա մեծ ներդրումներ էր կատարել։ Բանկը մեկ ամսվա ընթացքում ձախողվել է։ Արդյունքում, Կիրթլենդի Վերջին Օրերի Սրբերը կրեցին ծայրահեղ անկայունություն։ Սմիթը պատասխանատվություն էր կրում ձախողման համար իսկ եկեղեցուց լայնորեն հեռացողնր եղան, ներառյալ Սմիթի մերձավոր խորհրդականներից շատերը։

Բանկի ձախողումը մի շարք ներքին վեճերի պատճառ դարձավ, որը հանգեցրեց Կիրթլենդ համայնքի կործանմանը։ Քաուդերին Սմիթին մեղադրել էր իր տան դեռահաս ծառայի՝ Ֆանի Ալջերի հետ սեռական հարաբերություններ ունենալու մեջ։ Կիրթլենդի տաճարի կառուցումը միայն ավելացրեց եկեղեցու պարտքը, և Սմիթը հետապնդվեց պարտատերերի կողմից։ Բանկային խարդախության մեղադրանքով Սմիթի ձերբակալության հրաման տրվելուց հետո նա և Ռիգդոնը փախան Միսսուրի 1838 թվականի հունվարին։

### Կյանքը Միսսուրիում (1838-1839 թվականներ)
1838 թվականին Սմիթը հրաժարվել էր Սիոնը փրկագնելու Ջեքսոն կոմսությունում և փոխարենը Միսսուրիի Ֆար Ուեսթ քաղաքում, փոխարենը՝ Քալդվել կոմսությունում, հայտարարեց նոր «Սիոն»։ Միսսուրիում եկեղեցին ստացել է նաև «Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցի» անունը, և սկսվել է նոր տաճարի շինարարությունը։ Սմիթի և Ռիգդոնի Ֆար Ուեսթ ժամանելուց հետո, ամիսների ընթացքում հազարավոր Վերջին Օրերի Սրբեր հետևեցին նրանց Կիրթլենդից։ Սմիթը խրախուսեց Քալդուել շրջանից դուրս գտնվող հողերի բնակեցումը, հիմնելով բնակավայր Ադամ-ոնդի-Ահմանում, Դեյվիս կոմսությունում։

Միսուրիի բնակիչների և նոր ժամանած Վերջին Օրերի Սրբերի վերաբնակիչների միջև քաղաքական և կրոնական տարբերությունները լարվածություն առաջացրին երկու խմբերի միջև, ճիշտ այնպես, ինչպես եղել էր Ջեքսոն շրջանում:

Այդ ժամանակ, ամբոխի խառնաշփոթության մեջ Սմիթի փորձը նրան ստիպեց հավատալ, որ իր հավատքի գոյատևումը պահանջում է ավելի մեծ մարտունակություն հակամորմոնների դեմ։ Լարվածությունը մորմոնների և բնիկ միսսուրիացիների միջև արագ սրվեց։ 1838 թվականի օգոստոսի 6-ին Միսսուրիի Գալաթին քաղաքում, ոչ մորմոնները փորձել են խանգարել մորմոններին քվեարկությանը, որից հետո սկսվել է ծեծկռտուք։ Ընտրությունների օրը տեղի ունեցած ծեծկռտուքը սկիզբ դրեց 1838 թվականի մորմոնական պատերազմին: Հակամորմոնները հարձակվել և այրել են մորմոնների ֆերմաները, մինչդեռ դանիացիները և այլ մորմոնները թալանել են ոչ մորմոնական քաղաքները։ «Ծուռ գետի» ճակատամարտում մի խումբ մորմոններ հարձակվեցին Միսսուրի նահանգի միլիցիայի վրա՝ սխալմամբ կարծելով, որ նրանք հակամորմոնական գործունեություն են ծավալում։ Նահանգապետ Լիլբերն Բոգսն այնուհետև հրամայեց «մորմոններին ոչնչացնել կամ վտարել պետությունից»։ Հոկտեմբերի 30-ին մի խումբ Միսսուրիի բնակիչներ սպանեցին տասնյոթ մորմոնների «Հաունս Միլի կոտորածում»։

Հաջորդ օրը մորմոնները հանձնվեցին 2500 նահանգային զորքերին և համաձայնեցին զրկվել իրենց ունեցվածքից և հեռանալ նահանգից ։Սմիթին անմիջապես բերեցին ռազմական դատարան, մեղադրեցին դավաճանության մեջ և դատապարտեցին մահապատժի հաջորդ առավոտյան, բայց Ալեքսանդր Դոնիֆանը, ով Սմիթի նախկին դատախազն էր և Միսսուրիի միլիցիայի բրիգադի գեներալը, հրաժարվեց կատարել հրամանը։ Այնուհետև Սմիթին ուղարկեցին նահանգային դատարան՝ նախնական հարցաքննման համար, որտեղ նրա դեմ ցուցմունք տվեցին նրա մի քանի նախկին դաշնակիցներ։ Սմիթը և ևս հինգը, ներառյալ Ռիգդոնը, մեղադրվեցին դավաճանության մեջ և տեղափոխվեցին Միսսուրիի Լիբերթիի բանտ, մինչ կսկսվեր դատավարությունը։

Սմիթը կրեց իր բանտարկությունը: Հասկանալով, որ նա փաստորեն դատվում էր իր սեփական ժողովրդի առջև, որոնցից շատերը նրան համարում էին մարգարե, նա գրեց անձնական պաշտպանություն և ներողություն խնդրեց իր հետևորդների գործունեության համար: «Թագավորության բանալիները,մեզանից չեն խլել,- գրել է Սմիթը»։ Թեև նա հրահանգեց իր հետևորդներին հավաքել և հրապարակել հալածանքների մասին իրենց պատմությունները, նա նաև հորդորեց նրանց մեղմել իրենց հակադրությունը ոչ մորմոնների նկատմամ։ 1839 թվականի ապրիլի 6-ին Դևիս կոմսությունում երդվյալ ատենակալների մեծ լսումներից հետո Սմիթը և նրա ուղեկիցները փախան կալանքից, գրեթե անկասկած, շերիֆի և պահակների համաձայնությամբ։

### Կյանքը Նավուում, Իլինոյս (1839-1844 թվականներ)
Ամերիկյան շատ թերթեր քննադատել են Միսսուրի նահանգի ղեկավարությանը «Հաունս Միլում» կոտորածի և նահանգի կողմից մորմոններին վտարելու համար։ Այնուհետև Իլինոյս նահանգը ընդունեց մորմոն փախստականներին, ովքեր հավաքվել էին Միսիսիպի գետի ափերի երկայնքով, որտեղ Սմիթը գնեց թանկարժեք, ճահճային անտառներ։ Նա փորձեց պատկերել մորմոններին որպես ճնշված փոքրամասնություն և անհաջող կերպով դիմեց դաշնային կառավարությանը փոխհատուցում ստանալու համար: 1839 թվականի ամռանը, երբ Իլինոյսում մորմոնները տառապում էին մալարիայի համաճարակից, Սմիթը Յանգին և այլ առաքյալների ուղարկեց միսիաների դեպի Եվրոպա, որտեղ նրանք բազմաթիվ մարդկանց դարձի բերեցին, որոնցից շատերը գործարանի աղքատ աշխատողներ էին։

Սմիթը նաև գրավեց մի քանի հարուստ և ազդեցիկ նորադարձների, այդ թվում՝ Ջոն Ք. Բենեթին, Իլինոյսի քառորդ գեներալ։ Բենեթն օգտագործեց իր կապերը Իլինոյս նահանգի օրենսդիր մարմնում՝ քաղաքի համար ազատական կանոնադրություն ստանալու համար, որը Սմիթը վերանվանեց «Նավու»։ Կանոնադրությունը քաղաքին տվեց գրեթե ինքնավարություն, արտոնեց համալսարանի ստեղծումը և Նավուուին շնորհեց «habeas corpus» (պաշտպանում է անհատի ազատությունը՝ թույլ չտալով, որ ինչ-որ մեկը կամ պետական մարմինը առանց օրինական հիմքի բանտարկի մարդուն) իրավունքը, ինչը թույլ տվեց Սմիթին խուսափել Միսսուրի արտահանձնումից։ Թեև Վերջին Օրերի Սրբերի իշխանությունները վերահսկում էին Նավուի քաղաքացիական կառավարությունը, քաղաքը երաշխավորում էր կրոնական ազատությունը իր բնակիչների համար։ Կանոնադրությունը նաև լիազորում էր «Նավու լեգեոնին»՝ միլիցիոներ, որի գործողությունները սահմանափակվում էին միայն նահանգային և դաշնային սահմանադրությամբ: Սմիթը և Բենեթը դարձան դրա հրամանատարները և համապատասխանաբար կոչվեցին գեներալ-լեյտենանտ և գեներալ-մայոր : Որպես այդպիսին, նրանք վերահսկում էին Իլինոյսում գտնվող զինյալների ամենամեծ թիվը։ Սմիթը Բենեթին նշանակեց որպես Եկեղեցու Նախագահի օգնական, և Բենեթն ընտրվեց Նավուի առաջին քաղաքապետ։

Նավուի վաղ տարիները վարդապետական նորարարությունների ժամանակաշրջան էր: Սմիթը 1840 թվականին ներկայացրեց մահացածների մկրտությունը, իսկ 1841 թվականին սկսվեց Նավուի տաճարի շինարարությունը՝ որպես կորցրած հին գիտելիքները վերականգնելու վայր։ 1841 թվականի հայտնությունը խոստացավ վերականգնել «քահանայության լիությունը» իսկ 1842 թվականի մայիսին Սմիթը բացեց վերանայված օժտումը կամ «առաջին օծումը»։ Օժտումը նման էր մասոնականության ծեսերին, որոնք Սմիթը կատարել էր երկու ամիս առաջ, երբ նրան «տեսանելի կերպով» մտցրեցին Նավու մասոնական օթյակ։ Սկզբում օժտումը բաց էր միայն տղամարդկանց համար, ովքեր ընդունվել էին հատուկ խմբի մեջ, որը կոչվում էր «Օծյալ Քվորում»: Կանանց համար Սմիթը ներկայացրեց «Սփոփող Միությունը»՝ սպասարկման ակումբ և ընկերակցություն, որի շրջանակներում Սմիթը կանխատեսեց, որ կանայք կստանան «թագավորության բանալիները»։ Սմիթը նաև մանրամասնեց Հազարամյա թագավորության իր ծրագիրը։ Այլևս չպատկերացնելով «Սիոնի»կառուցումը Նավուում, նա «Սիոնը» դիտարկում էր որպես ամբողջ Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկան ընդգրկող, ընդ որում մորմոնական բնակավայրերը «Սիոնի» փոխաբերական վրանի «ցցերն» են։ 1842 թվականի ամռանը Սմիթը բացահայտեց «Աստծո հազարամյա Թագավորությունը» հիմնելու ծրագիր, որն ի վերջո կհաստատի կրոնապետական իշխանություն ամբողջ Երկրի վրա։

Հենց այս ժամանակ էր, որ Սմիթը սկսեց գաղտնի ամուսնանալ այլ կանանց հետ, մի պրակտիկա, որը կոչվում էր «բազմակի ամուսնություն»։ Նա վարդապետությունը ներկայացրեց իր մի քանի մերձավոր գործընկերներին, այդ թվում՝ Բենեթին, ով այն օգտագործեց որպես պատրվակ՝ գայթակղելու բազմաթիվ կանանց՝ ամուսնացած և չամուսնացած։ Երբ բազմակնության մասին խոսակցությունները (Բենեթը այն անվանում էր «հոգևոր կին») տարածվեցին արտասահմանում, Սմիթը ստիպեց Բենեթին հրաժարական տալ Նավուի քաղաքապետի պաշտոնից: Ի պատասխան՝ Բենեթը լքեց Նավուն և սկսեց սենսացիոն մեղադրանքներ հրապարակել Սմիթի և նրա հետևորդների դեմ։

1842 թվականի կեսերին Իլինոյսում տարածվեց կարծիք, որը լարվածություն ստեղծեց մորմոնների և ոչ մորմոնների մեջ։ Այն բանից հետո, երբ 1842 թվականի մայիսին անհայտ հարձակվողը կրակեց և վիրավորեց Միսսուրիի նահանգապետ Լիլբերն Բոգսին, հակամորմոնները լուրեր տարածեցին, որ Սմիթի թիկնապահ Փորթեր Ռոքվելն է եղել հարձակվողը։ Չնայած ապացույցները անուղղակի էին, Բոգսը հրամայեց Սմիթի արտահանձնումը: Վստահաբար, նա կսպանվեր, եթե երբևէ վերադառնար Միսսուրի։ Սմիթը երկու անգամ թաքնվել է հաջորդ հինգ ամիսների ընթացքում, մինչև Իլինոյսի դատախազը պնդեց, որ նրա արտահանձնումը հակասահմանադրական է։ Հետագայում Ռոքվելը դատվեց ապա արդարացվեց: 1843 թվականի հունիսին Սմիթի թշնամիները համոզեցին Իլինոյսի դժկամ նահանգապետ Թոմաս Ֆորդին Սմիթին հանձնել Միսսուրի նահանգին՝ դավաճանության հին մեղադրանքով: Երկու իրավաբան սպաներ ձերբակալեցին Սմիթին, սակայն նրանց ձերբակալեց մորմոնների մի խումբ, նախքան նրանք կհասնեին Միսսուրի: Սմիթն այնուհետև ազատ է արձակվել Նավուի քաղաքային դատարանի կողմից «*habeas corpus»-ի* գրությամբ։ Թեև սա վերջ դրեց Միսսուրիացիների արտահանձնման փորձերին, Իլինոյսում զգալի քաղաքական հետևանքներ առաջացրեց։

1843 թվականի դեկտեմբերին Սմիթը խնդրեց Կոնգրեսին՝ Նավուն դարձնել անկախ տարածք՝ իր պաշտպանության պատասխանատվության ներքո դաշնային զորքեր կանչելու իրավունքով։ Այնուհետև Սմիթը գրեց նախագահի առաջատար թեկնածուներին՝ հարցնելով, թե նրանք ինչ կանեն մորմոններին պաշտպանելու համար: Անհամապատասխան կամ բացասական պատասխաններ ստանալուց հետո նա հայտարարեց Միացյալ Նահանգների նախագահի իր անկախ թեկնածությունը, դադարեցրեց կանոնավոր դավանափոխությունը և ուղարկեց Տասներկուսի Քվորումին և հարյուրավոր այլ քաղաքական միսիոներների տարբեր վայրեր։ 1844 թվականի մարտին, դաշնային բյուրոկրատի հետ վեճից հետո, նա կազմակերպեց «Հիսունի գաղտնի խորհուրդը», որին տրվեց լիազորություն որոշելու, թե որ ազգային կամ նահանգային օրենքներին պետք է ենթարկվեն մորմոնները, ինչպես նաև հիմնեց մորմոնների համար իր սեփական կառավարությունը։ Նրա մահից առաջ Խորհուրդը նույնպես միաձայն քվեարկեց Սմիթին «մարգարե, քահանա և թագավոր» ընտրելու համար։ Խորհուրդը հաստատվել էր Տեխասի Հանրապետությունում, Օրեգոնում կամ Կալիֆոռնիայում (այն ժամանակ վերահսկվում էր Մեքսիկայի կողմից) մեծ մորմոնական բնակավայրի համար տեղ ընտրելու համար, որտեղ մորմոնները կարող էին ապրել կրոնապետական օրենքի ներքո՝ այլ կառավարությունների վերահսկողությունից դուրս։

Սմիթը նախագահական քարոզարշավ սկսեց 1844 թվականին մի գաղափարի հիման վրա, որն առաջարկում էր աստիճանաբար վերջ տալ ստրկությանը, պաշտպանել Վերջին Օրերի Սրբերի և այլ փոքրամասնությունների ազատությունները, սահմանափակել Կոնգրեսի գործունեությունը, վերականգնել ազգային բանկը, բարեփոխել բանտերը և միացնել Տեխասը, Կալիֆոռնիան և Օրեգոնը:

### Մահ
1844 թվականի սկզբին Սմիթի և նրա ամենամոտ գործընկերների միջև լարվածություն առաջացավ։ Հատկանշական է, որ Ուիլյամ Լոուն՝ նրա վստահելի խորհրդականը, և Ռոբերտ Ֆոսթերը՝ Նավուի լեգեոնի գեներալը, համաձայն չէին Սմիթի հետ, թե ինչպես կառավարել Նավուի տնտեսությունը։ Վերջիններս պնդում էին, որ Սմիթը ամուսնության առաջարկ է արել իրենց կանանց։ Հավատալով, որ այս մարդիկ դավադրություն էին կազմակերպում իր կյանքի դեմ, Սմիթը նրանց վտարեց 1844 թվականի ապրիլի 18-ին։ Լոուն և Ֆոսթերը հետագայում ստեղծեցին մրցակցող «բարեփոխումների եկեղեցի», և Կարթագենի վարչաշրջանի նստավայրում, նրանք մեղադրանքներ ներկայացրին Սմիթի դեմ՝ սուտ մատնության և բազմակնության համար (քանի որ Սմիթը հրապարակայնորեն հերքել էր մեկից ավելի կին ունենալը)։

Հունիսի 7-ին այլախոհները հրապարակեցին «*Nauvoo Expositor» -*ի առաջին (և միակ) համարը՝ կոչ անելով բարեփոխումներ իրականացնել եկեղեցու ներսում, բայց նաև քաղաքականապես կոչ անելով ոչ մորմոններին։ Թերթը ակնարկում էր Սմիթի կրոնապետական ձգտումները, կոչ էր անում չեղյալ համարել Նավու քաղաքի կանոնադրությունը և դատապարտել նրա նոր «բազմաթիվ աստվածների վարդապետությունները» (Սմիթը վերջերս ներկայացրել էր իր «Քինգ Ֆոլեթի» ելույթը, որտեղ նա ասում էր, որ Աստված ժամանակին մարդ է եղել, և որ տղամարդիկ և կանայք կարող են աստվածներ դառնալ)։ Այն նաև ազդում էր Սմիթի բազմակնության գաղափարի վրա՝ ակնարկելով, որ նա օգտագործում էր կրոնը որպես պատրվակ կանանց Նավու կանչելու նրանց ամուսնացնելու և, կամ նրանց հետ ամուսնանալու համար։

Վախենալով, որ «*Expositor»-ը* բռնության նոր փուլ կհրահրի մորմոնների դեմ, Նավուի քաղաքային խորհուրդը թերթը հայտարարեց որպես հանրային վտանգ, և Սմիթը հրամայեց Նավուի լեգեոնին օգնել ոստիկաններին՝ ոչնչացնելու իր տպագրական մեքենան։ Խորհրդի բանավեճի ժամանակ Սմիթը հորդորեց խորհրդին հրամայել ոչնչացնել մամուլը, չհասկանալով, որ թերթի ոչնչացումն ավելի հավանական է, որ գրոհ կհրահրեր, քան թերթի մեղադրանքներից որևէ մեկը։

Թերթի ոչնչացումը հրահրել է Թոմաս Ս. Շարփը, որը «*Warsaw Signal»-ի* խմբագիրն էր և Սմիթի երկարամյա քննադատը։ Վախենալով ամբոխի բռնությունից՝ Սմիթը հունիսի 18-ին մոբիլիզացրեց Նավուի լեգեոնը և հայտարարեց ռազմական դրություն։ Կարթագենի պաշտոնյաները պատասխանեցին՝ մոբիլիզացնելով նահանգային միլիցիայի մի փոքր ջոկատ, և նահանգապետ Ֆորդը միջամտեց՝ սպառնալով ստեղծել ավելի մեծ աշխարհազոր, եթե Սմիթը և Նավուի քաղաքային խորհուրդը չհանձնվեն։ Սմիթը սկզբում փախավ Միսիսիպի գետով, բայց կարճ ժամանակ անց վերադարձավ և հանձնվեց Ֆորդին։ Հունիսի 25-ին Սմիթը և նրա եղբայր Հայրումը ժամանեցին Կարթագեն։

1844 թվականի հունիսի 27-ին զինված ամբոխը սև համազգեստով ներխուժեց Կարթագենի բանտ, որտեղ Ջոզեֆն ու Հայրումը կալանավորված էին: Հայրումը, ով փորձում էր պահել դուռը, անմիջապես մահացավ, քանզի կրակել էին նրա դեմքին։ Սմիթը երեք կրակոց է արձակել արցունքաբեր ատրճանակից, որը նրան տվել էր իր ընկերը՝ Սայրուս Հ. Ուիլոքը, վիրավորելով երեք տղամարդու՝փախել է պատուհանով (Սմիթը և նրա ուղեկիցները նստած էին բանտապահի ննջարանում, որի պատուհաններին ճաղեր չունեին): Նա մահացել է գետնին բախվելուց անմիջապես հետո, բայց մինչ այդ լացելով բղավում էր «Օ՛հ, Աստված, իմ թագավոր»։ Մինչև գետնին ընկնելը նրա վրա մի քանի անգամ կրակել էին։

Սմիթը ԱՄՆ նախագահի առաջին թեկնածուն էր, ով սպանվեց։

## Ժառանգություն
Սմիթի մահից հետո ոչ մորմոն թերթերը գրեթե միաձայն Սմիթին որպես կրոնական ֆանատիկոս էին ներկայացնում։ Հակառակը, Վերջին Օրերի Սրբերի համայնքում Սմիթը դիտվում էր որպես մարգարե, ով նահատակվեց՝ կնքելու իր հավատքի վկայությունը։

Հանրային հուղարկավորությունից հետո Սմիթի այրին, որը վախենում էր, որ թշնամաբար տրամադրված ոչ մորմոնները կփորձեն պղծել Սմիթ եղբայրների մարմինները, հրամայել էր նրանց աճյունները թաղել գիշերը և գաղտնի վայրում, և հանրությունից թաքցնելու համար այդ փաստը ավազի պարկերով լցված փոխարինող դագաղները թաղեցին հանրորեն հաստատված գերեզմանում։ Ավելի ուշ դիակները տեղափոխվեցին և վերաթաղվեցին Միսիսիպի գետի մոտ գտնվող Սմիթի սեփականության կցաշենքի տակ։ Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Վերակազմավորված Եկեղեցու անդամները այն ժամանակվա Եկեղեցու նախագահ Ֆրեդերիկ Մ. Սմիթի (Ջոզեֆ Սմիթի թոռ) ղեկավարությամբ 1928 թվականին որոնել, հայտնաբերել և բաժանել են Սմիթ եղբայրների աճյունները և նորից թաղել նրանց Սմիթի կնոջ հետ Նավուում, Սմիթի ընտանեկան գերեզմանատանը։

### Ազդեցություն
Ժամանակակից կենսագիրներն ու գիտնականները՝ ինչպես մորմոնները, այնպես էլ ոչ մորմոնները, համաձայն են, որ Սմիթը եղել է ամերիկյան կրոնական պատմության ամենաազդեցիկ, խարիզմատիկ և նորարար գործիչներից մեկը: 2015 թվականին բոլոր ժամանակների 100 ամենակարևոր ամերիկացիների ժողովածուում «*Smithsonian»-ը* Սմիթին առաջինն է դասել կրոնական գործիչների շարքում։ Ըստ տարածված կարծիքի, ոչ մորմոնները ԱՄՆ-ում, ընդհանուր առմամբ, Սմիթին համարում են «շառլատան, սրիկա և հերետիկոս», մինչդեռ ԱՄՆ-ից դուրս նա «անհայտ է»։ Վերջին Օրերի Սրբերի շարժման շրջանակներում Սմիթի գործունեությունը տարբեր է դիտարկվում։ Միևնույն ժամանակ, Սմիթի համբավը երկիմաստ է «Քրիստոսի Համայնքում», որտեղ շարունակում է «պատտվել նրա դերը» եկեղեցու հիմնադրման պատմության մեջ, բայց շեշտը դրվում է նրա մարդկային առաջնորդության վրա։ Իսկ մորմոն ֆունդամենտալիզմը աստվածացրել է Սմիթին բազմաթիվ աստվածների տիեզերաբանության մեջ։ Սմիթի անունն են կրում «Ջոզեֆ Սմիթի հուշահամալիրի շենքը» Սոլթ Լեյք Սիթիում նախկին «Ջոզեֆ Սմիթի հուշահամալիրի շենքը» Բրիգամ Յանգ համալսարանի համալսարանում, ինչպես նաև «Ջոզեֆ Սմիթի շենքը» իր ծննդավայրում, որտեղ էլ տեղադրված է Սմիթի տասնհինգ ոտնաչափ բարձրությամբ բրոնզե արձանը։

### Հետնորդներ և դավանանքներ
Սմիթի մահը հանգեցրեց հաջորդականության ճգնաժամի Վերջին Օրերի Սրբերի շարժման մեջ։ Նա առաջարկել էր իր իրավահաջորդին ընտրելու մի քանի ուղիներ, սակայն այդպես էլ չհստակեցրեց իր նախապատվությունը։ Հաջորդության երկու ամենաուժեղ թեկնածուներն էին Յանգը՝ Տասներկու Առաքյալների Քվորումի ավագ անդամ և նախագահը, և Ռիգդոնը՝ Առաջին Նախագահության ավագ անդամը: Օգոստոսի 8-ին եկեղեցական համաժողովում ներկա Վերջին Օրերի Սրբերի մեծ մասն ընտրեց Յանգին: Նրանք ի վերջո լքեցին Նավուն և բնակություն հաստատեցին Սոլթ Լեյքի հովտում։

Յանգի դավանանքի հետևորդների քանակը  գերազանցեց 17 միլիոնը 2023 թվականին։ Ավելի փոքր խմբեր հետևեցին Ռիգդոնին և Ջեյմս Ջ․-ին։ Մի քանի հարյուր մարդ հետևեց Լայման Ուայթին՝ Տեխասում համայնք հիմնելու համար, մի քանի հարյուր մարդ էլ հետևեցին Ալֆեուս Քաթլերին։ Այս փոքր խմբերի շատ անդամներ, ներառյալ Սմիթի ընտանիքի մեծ մասը, ի վերջո միավորվեցին 1860 թվականին Ջոզեֆ Սմիթ III-ի ղեկավարությամբ և ստեղծեցին Վերակազմավորված Վերջին Օրերի Սրբերի Հիսուս Քրիստոսի Եկեղեցի («Reorganized Church of Jesus Christ of Latter Day Saints»), որն ունի մոտ 250,000 անդամ։

### Ընտանիք և ժառանգներ
Սմիթի առաջին կինը՝ Էմմա Հեյլը, իրենց ամուսնության ընթացքում ինը երեխա ունեցավ, որոնցից հինգը մահացան մինչև երկու տարեկան դառնալ։ Ավագը՝ Ալվինը (ծնված 1828 թվականին), մահացավ ծնվելուց մի քանի ժամ անց, ինչպես նաև երկվորյակներ Թադեուսը և Լուիզան (ծնված 1831 թվականին)։ Երբ երկվորյակները մահացան, Սմիթները որդեգրեցին երկվորյակների մեկ այլ զույգ՝ Ջուլիա և Ջոզեֆ Մերդոկերին, որոնց մայրը վերջերս մահացել էր ծննդաբերության ժամանակ։ 1841 թվականին Դոն Կառլոսը, որը ծնվել էր մեկ տարի առաջ, մահացավ մալարիայից, իսկ հինգ ամիս անց՝ 1842 թվականին, Էմման ծննդաբերեց մեռելածին որդի:

## Առաջին տեսիք
Կրոնական վերածննդի ժամանակահատվածում Նյու Յորք նահանգում տիրող խառնաշփոթի մեջ, որտեղ նա ապրում էր 1820 թ., 14-ամյա Ջոզեֆը Նոր Կտակարանում կարդաց մի հատված և գնաց անտառ աղոթելու։ Նա գրում է, որ Աստված և Հիսուս Քրիստոսը հայտնվեցին իրեն։ «Իմ գլխավերևում ես տեսա արևի պայծառությունը գերազանցող լույսի մի սյուն,- գրել է նա,- որն աստիճանաբար իջնում էր ցած, մինչև որ ընկավ ինձ վրա»։ Այդ լույսի մեջ նա տեսավ երկու անձնավորություն։ Նրանցից մեկը խոսեց դիմելով Ջոզեֆին անունով, և ասաց՝ մատնացույց անելով մյուսին. «Սա է Իմ Սիրելի Որդին։ Լսի՛ր Նրան»։ Եկեղեցու անդամներն այդ փորձառությունն անվանում են «Առաջին Տեսիլք»։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Սպանված կրոնական առաջնորդներ