Դոլինայի սխեմա

**Դոլինայի սխեմա** (), Ռուսաստանում տների առուվաճառքի խարդախության  տարածված սխեմա, որի դեպքում բնակարան վաճառողը վաճառքից անմիջապես հետո փորձում է վիճարկել գործարքը՝ հայտարարելով, որ դարձել է խարդախների զոհ և կորցրել է վաճառքից ստացված գումարները։ Մեծ արձագանք են ստացել հայտնի երգչուհի Լարիսա Դոլինայի վաճառված բնակարանը վերադարձնելու գործով  դատական որոշումները։ Նա 2024 թվականի ամռանը վաճառել է բնակարանը, ապա հայտարարել, որ վաճառել է խարդախների ազդեցության տակ, նրանց գումար է տվել, և վերադարձրել է բնակարանը առանց գումարը վերադարձնելու գնորդին։ Սխեման անվանվել է «Դոլինայի սխեմա» կամ «տատիկի սխեմա» ()։ Հնարավոր է, որ սխեման օգտագործեն վաճառող խարդախները, որոնք օգտագործում են ՌԴ ԳՕ-ի 177 և 178 հոդվածները գործարքների անվավեր ճանաչման մասին շահույթի նպատակներով, քանի որ վաճառողներին հաճախ հաջողվում է ոչ միայն վերադարձնել բնակարանը դատարանի միջոցով, այլև պահպանել վաճառքի արդյունքում ստացված գումարը։ Սխեման լայն տարածում է գտել 2025 թվականի աշնանը և հանգեցրել է Ռուսաստանում երկրորդական անշարժ գույքի վաճառողների (հատկապես տարեց անձանց) վստահության անկման՝ գնորդների մտավախությունների պատճառով, որ կմնան առանց բնակարանի և փողի՝ պետության կողմից բարեխիղճ գնորդների շահերի բավարար պաշտպանության բացակայության պատճառով: Շատ դեպքերում առքուվաճառքի գործարքներ կնքելը բարդացել է գնորդների՝ իրենց ապահովելու համար պայմանագրերի մեջ նոր կետեր ներառելու, հարազատներին գործարքներին հրավիրելու և լրացուցիչ ստուգումներ կատարելու պատճառով։

Դոլինան ենթարկվել է հետապնդումների այն մարդկանց կողմից, ովքեր նրա գործով դատարանի որոշումները համարում են անարդար:

## Սխեմա
Գույքի սեփականատերը վաճառում է այն և գործարքի ավարտից և միջոցները ստանալուց կարճ ժամանակ անց դատարանի միջոցով պահանջում է գույքի վերադարձը՝ հայտարարելով գործարքը անօրինական, բայց առանց գումարը վերադարձնելու որևէ պարտավորության: Դատարանին ասվում է, որ վաճառողը խարդախության զոհ է դարձել: Բնակարանը վերադարձնելու երկու իրավական մեխանիզմ կա։

* Պնդվում է, որ վաճառողին խաբեբաները մոլորեցրել են. նա առքուվաճառքի գործարքը կնքել է նրանց ազդեցության տակ, որից հետո խաբեբաները վերցրել են ամբողջ գումարը։ Այս դեպքում բնակարանը վաճառողին է վերադարձվում միակողմանի փոխհատուցման միջոցով:
* Երկրորդ տարածված սխեման ներառում է երկու կողմ՝ սկզբնական սեփականատերը և վաճառողը վերջնական գործարքում: Բնակարանը գնվում և վաճառվում է սկզբնական սեփականատիրոջ և երկրորդ կողմի միջև: Երկրորդ կողմը վաճառում է բնակարանը մեկ այլ գնորդի: Գնման և վաճառքի ավարտից հետո սկզբնական սեփականատերը պնդում է, որ առաջին գործարքը խարդախություն է եղել, և որ բնակարանը, ըստ էության, գողացվել/խլվել/խարդախությամբ խլվել է սկզբնական սեփականատիրոջից: Հետևաբար, առաջին գործարքը հայտարարվում է անվավեր: Այս դեպքում բնակարանը վերադարձվում է սկզբնական սեփականատիրոջը՝ վինդիկացիայի ընթացակարգով:

Ամենից հաճախ վաճառողը թոշակառու է, որը խաբեբաներից ստանում է ուշադիր հրահանգներ, թե ինչպես պատասխանել անշարժ գույքի գործակալների և նոտարների հարցերին: Ընդհանուր առմամբ, նա կարող է կամ համագործակցել խաբեբաների հետ, կամ լինել նրանց զոհը: Քանի որ թոշակառուները հատկապես խոցելի են, դատարանները հակված են նրանց կողմը լինել դատական վարույթներում: Այս դեպքում գնորդը, ի վերջո, մնում է առանց գույքի և գումարի: Գործարքը կարող է անվավեր ճանաչվել, նույնիսկ եթե առքուվաճառքը կատարվել է նոտարի, PND-ի վկայականների և ընթացակարգի տեսագրության միջոցով: Խաբված գնորդը հաճախ մնում է վարկով:

## Պատմություն
[մինի|192x192փքս|Ռուս [էստրադա|փոփ երգչուհի Լարիսա Դոլինան, որի անունով էլ կոչվել է խարդախության սխեման, պնդում էր, որ իրեն խաբել են և իր բնակարանը հետ է վերցրել դատարան, սակայն գնորդի գումարը  չի վերադարձվել։]]
«Դոլինայի սխեմա» անվանվել է հայտնի փոփ երգչուհի Լարիսա Դոլինայի անունով, որը 2024 թվականի ամռանը Մոսկվայի կենտրոնում գտնվող իր բնակարանը վաճառել է Պոլինա Լուրյեին, ապա պնդել, որ այն վաճառել է խարդախների ազդեցության տակ՝ նրանց տալով գումարը: Դոլինան, ի վերջո, դատարանի միջոցով վերադարձրել է բնակարանը՝ առանց գնորդին գումարը վերադարձնելու: Դոլինայի բնակարանի պատմությունը դարձել է հայտնի դեպք և ստեղծել իրավական նախադեպ: Դրանից հետո վաճառողները, որոնք գործարքից գումար են ստացել, բայց հետո, ճնշման կամ սպառնալիքի տակ, կամավոր կամ ակամա փոխանցել էին այն երրորդ կողմերին (խարդախներին), սկսել են զանգվածաբար դատական հայցեր ներկայացնել իրենց բնակարանները վերադարձնելու համար՝ առանց գումարը վերադարձնելու, և սովորաբար հաղթել են: «Դոլինայի սխեմայի» մասին առաջին հիշատակումները հայտնվել են 2025 թվականի հոկտեմբերի սկզբին:

Դոլինայի միջադեպից առաջ բնակարանների վերադարձման վերաբերյալ դատական որոշումներ են կայացվել, սակայն դրանք մեծ ուշադրություն չեն գրավել: 2022 թվականին հայտնի է առնվազն տասը նմանատիպ նախադեպ: Այս սխեման հատկապես մեծ ժողովրդականություն է սկսել վայելել 2025 թվականին: Այս տարվա ընթացքում Ռուսաստանում ավելի քան 3000 ընտանիք զոհ են դարձել թոշակառուների հետ չեղարկված գործարքներին: Գնորդները մնացել են առանց փողի և առանց բնակարանի, և մեծ մասն ունեցել է երկարաժամկետ վարկեր, որոնք պետք է մարվեին դատարանի որոշումից հետո: Ռուսաստանի անշարժ գույքի գործակալների գիլդիայի 2025 թվականի նոյեմբերի զեկույցի համաձայն՝ տարվա ընթացքում դատական վեճերի թիվը, երբ բնակարան գնելուց հետո վաճառողը պահանջում է այն հետ, ապա չի վերադարձնում գումարը, աճել է 15-20%-ով: Որոշ տվյալների համաձայն՝ 2025 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանի դատարաններում գրանցվել է տարեց կանանց մոտ 10 հազար դիմում՝ պահանջելով վերադարձնել ենթադրյալ խաբեության միջոցով վաճառված բնակարանները:

Սխեմայի ժողովրդականությունը հնարավոր է դարձել Ռուսաստանի դատական համակարգի առանձնահատկությունների շնորհիվ, որը հակված է «խաբված» վաճառողի կողմը կանգնելուն և ավելի կողմնակալ է գնորդների ցուցմունքների նկատմամբ:

2025 թվականի վերջին «Դոլինայի սխեման» դարձել է նաև տարածված պրակտիկա օգտագործված մեքենաների վաճառքի մեջ:

2025 թվականի երրորդ եռամսյակում Ռուսաստանում սեփականատիրոջ համաձայնության բացակայության դեպքում իրականացված բանկային գործարքների ծավալը կազմել է 8.2 միլիարդ ռուբլի:

## Դոլինայի բնակարանի վաճառքի գործով դատական վարույթ
Մոսկվայի Խամովնիչեսկի շրջանային դատարանի 2025 թվականի մարտի 28-ի թիվ 2-387/2025 գործով որոշմամբ Դոլինայի պահանջները լիովին բավարարվել են. առաջին ատյանի դատարանը անվավեր է ճանաչել 2024 թվականի մայիսի 24-ի նախնական առուվաճառքի պայմանագիրը և 2024 թվականի հունիսի 20-ի առուվաճառքի պայմանագիրը, դադարեցրել է Լուրյեի սեփականության իրավունքը վիճարկվող բնակարանի նկատմամբ և Դոլինային ճանաչել է սեփականատեր։ Դատարանը մերժել է Լուրյեի հակընդդեմ հայցը Դոլինայի, նրա դստեր և անչափահաս թոռնուհու դեմ:

Մոսկվայի քաղաքային դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ի վերաքննիչ որոշմամբ և Ընդհանուր իրավասության երկրորդ վճռաբեկ դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 27-ի որոշմամբ։ Խամովնիչեսկի շրջանային դատարանի որոշումը թողնվել է անփոփոխ, իսկ Լուրյեի վերաքննիչ և վճռաբեկ բողոքները մերժվել են։

2025 թվականի նոյեմբերի 28-ին Մոսկվայի մարզի Բալաշիխայի քաղաքային դատարանը Լարիսա Դոլինայի բնակարանի հետ կապված խարդախության գործով չորս մեղադրյալներին դատապարտել է 4-ից 7 տարվա ազատազրկման:

## Հետևանքներ
Բնակարանների վերադարձման սխեմայի լայնորեն կիրառման մասին լուրը վախի զգացում է առաջացրել գնորդների շրջանում։ 50 տարեկանից բարձր վաճառողներին ավելի ու ավելի մեծ կասկածանքով են սկսել վերաբերվել, և նրանցից ավելի ու ավելի շատ են սկսել պահանջվել ներկայացնել լրացուցիչ փաստաթղթեր, հարազատների և հոգեբույժի ներկայություն։ Նոտարական վավերացված պայմանագրերի մասնաբաժինը զգալիորեն աճել է: Սկսել են լուրեր շրջանառվել, որ ռուսական դատարաններն ու խարդախները, իբր, վերահսկվում են կառուցապատողների կողմից՝ մարդկանց խրախուսելու նոր անշարժ գույք գնել: Դոլինայի սխեմայի մասին լուրերի առաջացրած վախերին չնայած, դա քիչ ազդեցություն է ունեցել Ռուսաստանի երկրորդային բնակարանային շուկայի վրա:

Օրենսդրական նախաձեռնություններ են ի հայտ եկել այսպես կոչված «հետաձգման ժամկետ» ներդնելու համար, որը սահմանում է, որ գործարքի պետական գրանցումը տեղի կունենա միայն առուվաճառքի պայմանագրի կնքումից յոթ օր անց։ Վաճառողը կկարողանա ստանալ բնակարանի վաճառքից ստացված գումարը միայն սեփականության իրավունքի փոխանցումը գրանցելուց հետո և միայն բանկային հաշվին։ Նախատեսվում է արգելել կանխիկի օգտագործումը նման գործարքներում: Պետդումայի գույքի, հողի և գույքային հարաբերությունների հարցերով հանձնաժողովի ղեկավար Սերգեյ Գավրիլովը կոչ արեց Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանին ընդունել Դոլինայի գործով նոր լիագումար որոշում:

Այս իրադարձությունները վնասել են Լարիսա Դոլինայի հեղինակությանը, օրինակ՝ դերասանուհու մասնակցությունը «Ստոլոտո» բնակարանային վիճակախաղի գովազդին քննադատության ալիք է առաջացրել, որից հետո վիճակախաղի կազմակերպիչները հեռացրել են նրա մասնակցությամբ տեսանյութերը: Դոլինայի հասցեին ուղղված քննադատության ալիքի պատճառով նրա պաշտոնական Telegram ալիքի ադմինիստրատորները ստիպված են եղել փոխել հրապարակման կարգավորումները՝ թույլատրելով միայն դրական արձագանքներ: Դոլինային քննադատել է երգչուհի Սլավան։ Նա նշել է, որ Դոլինայի պատճառով ինքը չի կարող վաճառել իր բնակարաններից ոչ մեկը՝ տարեց կանանց և հայտնիների նկատմամբ վստահության անկման պատճառով: Մոսկվացիները սկսել են Խամովնիկիի այն տունը, որտեղ գտնվում է Դոլինայի բնակարանը, բերել հողաթափեր, բանալիներ և այլ կենցաղային իրեր՝ հաստատելով այն հումորային լեգենդը, որ դա, իբր, հաջողություն կբերի բնակարաններ գնելիս:

2025 թվականի նոյեմբերի 28-ին (այն օրը, երբ կայացվել է Դոլինայի բնակարանը վերադարձնելու վերաբերյալ դատարանի վերջնական որոշումը), մոսկովյան «Պուշկին» սրճարանի վարչակազմը իր կայքից և սոցիալական ցանցերից հեռացրել է Դոլինայի Ամանորի գիշերը նախապես հայտարարված ելույթի մասին տեղեկատվությունը, իսկ Burger King արագ սննդի ցանցը հայտարարել է Քսենինսկի նրբանցք 3 հասցեի, որտեղ գտնվում է Դոլինայի բնակարանը, ժամանակավորապես բացառելու մասին իր առաքման գոտուց մինչև Պոլինա Լուրյեի կողմից ամբողջական փոխհատուցում ստանալը: Նույն օրը մարդիկ սկսել են զանգվածաբար վերադարձնել երգչուհու առաջիկա համերգների տոմսերը: Որոշ համերգներ չեղարկվելու վտանքի առաջ են կանգնել:

Դոլինայի բնակարանի հետ կապված իրավիճակը ծաղրի է արժանացել սոցիալական ցանցերում: Հանրային վրդովմունքի թիրախ դարձած դերասանուհին RuNet-ում ստացել է «զրոյական տատիկ» վիրավորական մականունը (նման է « զրոյական հիվանդ » տերմինին), որտեղ «տատիկ» բառը կոլեկտիվ, վիրավորական տերմին է Դոլինայի խարդախ սխեմայից օգտվող տարեց կանանց համար:

## Նմանատիպ իրավիճակներ այլ երկրներում
2020 թվականին ամերիկացի երգչուհի Քեթի Փերին զոհ է դարձել 85-ամյա ամերիկացի Կառլ Ուեսքոթից ամառանոց գնելու գործարքին: Գործարքի շրջանակներում երգչուհին անշարժ գույք է ձեռք բերել Կալիֆոռնիայի Մոնտեսիտո շրջանում՝ ընդհանուր առմամբ 15 միլիոն դոլարով: Մի քանի օր անց Ուեսքոթը պահանջել է չեղյալ համարել գործարքը՝ նշելով, որ գտնվում է հուզական սթրեսի մեջ և չի կարողանում տեղեկացված որոշումներ կայացնել դեղորայքի ազդեցության տակ: 2025 թվականին Կալիֆոռնիայի Գերագույն դատարանը հաստատել է գործարքը և որոշել, որ Ուեսքոթը պարտավոր է Փերիին վճարել 1.8 միլիոն դոլար փոխհատուցում կորցրած գույքի համար: Ռուսական լրատվամիջոցները այս իրավիճակը անվանեցին «օտարերկրյա Դոլինայի համախտանիշի» կամ «Քեթի Փերիի համախտանիշի» դրսևորում, բայց «հակառակ ուղղությամբ». եթե Դոլինայի դեպքում գումարը չէր վերադարձվում գնորդին, ապա դատարանը Քեթի Փերիին ամբողջությամբ փոխհատուցում էր վնասը, ինչպես նաև փոխհատուցում էր փաստաբանների ծախսերը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարդախություն