Հարավսլավիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

Հարավսլավիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթին մասնակցել է 27 անգամ՝ առաջին անգամ մասնակցելով 1961 թվականին, և, բացառությամբ 1977-1980 թվականների և 1985 թվվականի, ամեն տարի մասնակցել է մինչև 1992 թվականին, երբ վերջին անգամ ելույթ ունեցավ եվրատեսիլյան բեմից։ Հարավսլավիան հաղթեց 1989 թվականին և հյուրընկալեց մրցույթը 1990 թվականին։

Լիլյանա Պետրովիչը Հարավսլավիայի առաջին մասնակիցն էր մրցույթում 1961 թվականին և զբաղեցրեց ութերորդ հորիզոնականը։ 1962 թվականին Լոլա Նովակովիչը, զբաղեցնելով չորրորդ հորիզոնականը, առաջին անգամ իր երկրին մտցրեց լավագույն հնգյակի մեջ։ Սա կմնա Հարավսլավիայի լավագույն հնգյակի միակ արդյունքը մինչև 1983 թվականը, երբ Դանիելը զբաղեցրեց չորրորդ հորիզոնականը «Džuli» երգով։ Նովի Ֆոսիլին 1987 թվականին նույնպես զբաղեցրեց չորրորդ հորիզոնականը «Ja sam za ples» երգով։ 1989 թվականին երկիրը նվաճեց իր միակ հաղթանակը մրցույթում, երբ Riva խումբը հաղթեց «Rock Me» երգով։

## Պատմություն
### 1961–1991 թվականներին։ Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետություն
աջից|մինի| Վիցե Վուկովը կատարում է «Čežnja» երգը Նեապոլում (1965 թվական)
աջից|մինի| Եվա Սրշենը կատարում է «Pridi, dala ti bom cvet» երգը Ամստերդամում (1970 թվական)
Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետությունը (ՀՍՖՀ) 1961 թվականին Իսպանիայի և Ֆինլանդիայի հետ միասին առաջին անգամ հանդես եկավ Եվրատեսիլ երգի մրցույթում։ Հարավսլավական ռադիոհեռուստաընկերության (ՀՌՀ) կողմից կազմակերպված ազգային նախնական ընտրությունը «Յուգովիժիա»-ն (Jugovizija) էր, որի մասնակիցները ներկայացնում էին հարավսլավական դաշնության յուրաքանչյուր բաղկացուցիչ հանրապետությունների մայրաքաղաքներում տեղակայված հանրային հեռարձակման ենթազգային կենտրոններին՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ՍՀ (ՌՀՏ Սարաևո), Խորվաթիայի ՍՀ (ՌՀՏ Զագրեբ և ՌՀՏ Սպլիտ), Մակեդոնիայի ՍՀ (ՌՀՏ Սկոպիե), Չեռնոգորիայի ՍՀ (ՌՀՏ Տիտոգրադ), Սերբիայի ՍՀ (ՌՀՏ Բելգրադ) և Սլովենիայի ՍՀ (ՌՏՀ Լյուբլյանա), և նաև մասնակցում էին Սերբիայի ինքնավար մարզերի հեռարձակման ծառայությունները՝ Կոսովոյի ՍԻՄ (ՌՏՀ Պրիշտինա) և Վոյվոդինայի ՍԻՄ (ՌՏՀ Նովի Սադ)։ Առաջինը 1961 թվականին մասնակցեցին Բելգրադը, Լյուբլյանան և Զագրեբը, իսկ մյուսները միացան հաջորդ տարիներին։

Հարավսլավիան ներկայացված էր մրցույթում Հարավսլավիայի ութ դաշնային միավորներից հինգի տարբեր արվեստագետներով։ Այս արտիստները Բոսնիա և Հերցեգովինայից, Խորվաթիայից, Չեռնոգորիայից, Սերբիայից և Սլովենիայից էին, իսկ Մակեդոնիան, Վոյվոդինան և Կոսովոն երբեք չանցան ազգային նախընտրական ընտրությունը։ Խորվաթիան ամենահաջողակ հիմնադիր հանրապետությունն էր, քանի որ նրա կատարողները հաղթեցին 26 ազգային մրցույթներից 13-ում՝ ներկայացնելով Հարավսլավիայի ՍՖՀ-ն Եվրատեսիլ երգի մրցույթում։ 1977-1980 թվականներին և 1985 թվականը Հարավսլավիան չմասնակցեց մրցույթին, սակայն ազգային եզրափակիչները դեռ տեղի ունեցան։

Հարավսլավիան հաղթել է 1989 թվականի մրցույթում Riva խմբի «Rock Me» երգով։ Կանոնների համաձայն՝ 1990 թվականի մրցույթը կայացել է Զագրեբում, քանի որ հաղթող մասնակիցը եղել է Խորվաթիայից։

### 1992 թվական։ Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետություն
1991 թվականին Հարավսլավիայի փլուզման ժամանակ նախկին բաղկացուցիչ հանրապետությունները՝ Խորվաթիան, Սլովենիան և Մակեդոնիան, հայտարարեցին անջատվելու մասին և, հետևաբար, դուրս եկան *Յուգովիժիայից*, մինչդեռ Սերբիայի և Չեռնոգորիայի այն ժամանակվա ղեկավարությունները համաձայնեցին պահպանել սերտ դաշինքը։ 1992 թվականի մարտի 28-ին այն հանրապետությունները, որոնք դեռ (գոնե պաշտոնապես) կազմում էին նախկին Հարավսլավիայի դաշնությունը, մասնակցեցին 1992 թվականին Բելգրադում անցկացված *Յուգովիժիային*։ Այն ներառում էր արվեստագետներ ոչ միայն Սերբիայից և Չեռնոգորիայից, այլև Բոսնիա և Հերցեգովինայից, թեև վերջինս անկախություն հռչակեց նույն տարվա մարտի 1-ին։ Նրա թեկնածուների թվում էր Ալմա Չարջիչը։ Այդ նախընտրական ընտրության հաղթող ճանաչվեց «Ljubim te pesmama» երգը՝ Սերբիայից Էքստրա Նենայի (Սնեժանա Բերիչ) կատարմամբ։ Մինչ այդ տարվա մրցույթի կայացումը՝ ապրիլի 28-ին, ձևավորվեց նոր դաշնային պետություն, որը բաղկացած էր Սերբիայից և Չեռնոգորիայից և կոչվում էր Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետություն, որը 1992 թվականին ներկայացնում էր Էքստրա Նենան։ Հարավսլավիային արգելված էր մասնակցել մրցույթին մինչև 2001 թվականը Հարավսլավական պատերազմների ժամանակ ՄԱԿ-ի պատժամիջոցների պատճառով։ Պատժամիջոցներն ուժի մեջ են մտել 1992 թվականի մրցույթից ընդամենը մի քանի շաբաթ անց։

### 1993 թվականից առ այսօր։ Բաժանումից հետո
Հարավսլավիայի փլուզումից հետո նրա նախկին բաղկացուցիչ հանրապետությունները հռչակեցին անկախություն։ Հարավսլավիայի նախկին ենթազգային հանրային ռադիո- և հեռուստաընկերությունները փոխվեցին ազգայինի, բայց նոր անուններով, այդ թվում՝ RTVSLO, HRT, RTS, MRT, BHRT և RTCG: Համապատասխանաբար ԵՀՄ-ին միանալուց ի վեր բոլոր նախկին Հարավսլավիայի երկրներն ինքնուրույն մասնակցել են Եվրատեսիլ երգի մրցույթին՝ Սլովենիան, Խորվաթիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Չեռնոգորիան, Սերբիան և Հյուսիսային Մակեդոնիան (մինչև 2018 թվականը մրցույթին մասնակցում էր որպես Մակեդոնիայի նախկին Հարավսլավական Հանրապետություն)։

Ընդհանուր առմամբ, նոր հանրապետությունների արդյունքները տարբեր էին․ Խորվաթիան 1990-ականների վերջերին մի քանի անգամ եղավ լավագույն տասնյակում, Սերբիա և Չեռնոգորիան (որպես միություն) ու Բոսնիա և Հերցեգովինան մի քանի բարձր հորիզանականներ զբաղեցրեցին 2000-ականներին, և Հյուսիսային Մակեդոնիան լավագույն տասնյակ մտավ մեկ անգամ և ամեն տարի դուրս եկավ եզրափակիչ մինչև 2008, որում, թեև կիսաեզրափակիչում զբաղեցրեց 10-րդ տեղը, սակայն չստացավ եզրափակչի ուղեգիր։ 2004 թվականին Սերբիան և Չեռնոգորիան առաջին անգամ մասնակցեց և զբաղեցրեց երկրորդ հորիզոնականը։ 2007 թվականին Չեռնոգորիան և Սերբիան մասնակցեցին մրցույթին որպես անկախ պետություններ, որտեղ Չեռնոգորիան չկարողացավ անցնել եզրափակիչ, իսկ Սերբիան ապահովեց իր միակ առաջին հորիզոնականը և նաև միակը նախկին Հարավսլավիայի հանրապետությունների մեջ։ 2013 թվականին ոչ մի նախկին Հարավսլավիայի երկիր չանցավ եզրափակիչ, քանի որ Բոսնիա և Հերցեգովինան դուրս եկան մրցույթի մեկնարկից առաջ. Սլովենիան, Խորվաթիան, Չեռնոգորիան և Սերբիան չեն կարողացել առաջին կիսաեզրափակչում ուղեգիր նվաճել, իսկ Հյուսիսային Մակեդոնիան երկրորդ կիսաեզրափակիչում չկարողացավ անցնել եզրափակիչ։ 2023 առաջին անգամն էր, որ բոլոր մասնակից նախկին Հարավսլավիայի երկրները նվաճեցին եզրափակչի ուղեգիր․ Խորվաթիան զբաղեցրեց 13-րդ հորիզոնականը, Սլովենիան՝ 21-րդը, Սերբիան՝ 24-րդը։

## Մասնակցության ակնարկ
Ստորև ներկայացնում ենք այն 27 մասնակիցների ցուցակը, որոնք հաղթել են տեղական մրցույթում և մասնակցել Եվրատեսիլ երգի մրցույթին։

1961-1991 թվականներին մրցույթին մասնակցած 26 հարավսլավական ելույթներից 22-ը սերբո-խորվաթերեն էին, իսկ մնացածը՝ սլովեներեն։ Մասնակիցների մեծ մասը՝ 11-ը, Խորվաթիայից էին, որտեղ կենտրոնացած էր Հարավսլավիայի փոփ երաժշտության ինդուստրիան։ Մակեդոնիայից կամ Կոսովոյից ոչ մի մասնակից երբեք չի մասնակցել մրցույթին, ինչը ցույց է տալիս երկրի ամենաաղքատ հատվածների մշակութային մարգինալացումը։

1978-1980 թվականներին տեղի են ունեցել նաև ազգային մրցույթներ, սակայն առանց մրցույթին ներկայացուցիչ ուղարկելու մտադրությամբ։

## Հյուրընկալումներ

### Հեռուստամեկնաբաններ և խոսնակներ

* Հարավսլավիայի փլուզման արդյունքում Խորվաթիայի և Սլովենիայի անկախության պատճառով 1992 թվականին խորվաթ կամ սլովենացի մեկնաբան չկար։

## Տես նաև
**Եվրատեսիլին իրավահաջորդ երկրների մասնակցությունը**

*  Բոսնիա և Հերցեգովինան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Խորվաթիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Չեռնոգորիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Հյուսիսային Մակեդոնիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Սերբիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Սերբիա և Չեռնոգորիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Սլովենիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**Մանկական Եվրատեսիլին իրավահաջորդ երկրների մասնակցությունը**

* Խորվաթիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում 
* Չեռնոգորիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Մակեդոնիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Սերբիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Սերբիա և Չեռնոգորիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Սլովենիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրներ Եվրատեսիլ երգի մրցույթում